open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محرم (رشتو)

**محرم** (عربي: مَحْرَمٌ) اسلام ۾ ان مٽ مائٽ کي چيو ويندو آهي، جنهن سان نڪاح ڪرڻ ابدي طور تي حرام (ناجائز) هجي. هڪ مسلمان عورت لاءِ پنهنجي محرم مائٽن يا مڙس جي سامهون حجاب (پردو) ڪرڻ لازم ناهي. ان کان سواءِ، سفر دوران محرم جو ساڻ هجڻ شرعي طور تي اهميت رکي ٿو.

## جائزو
محرم اهي رشتا آهن جن سان نڪاح جي مڪمل بندش هجي. انهن رشتن جا ٽي مکيه قسم آهن:

### محرم جا قسم

#### 1. نسبي محرم (رت جا رشتا)
رت جي رشتن جي بنياد تي جيڪي رشتا محرم آهن، تن ۾ شامل آهن:
* سمورا سڌا وڏا (ماءُ، پيءُ، ڏاڏو، ڏاڏي، نانو، ناني وغيره).
* سموري سڌي اولاد (پٽ، ڌيءُ، پوٽو، پوٽي، ڏوهٽو، ڏوهٽي وغيره).
* سڳا ڀاءُ ۽ ڀينرون.
* مائٽن جا ڀائر ۽ ڀينرون (چاچو، ڦڦي، مامو، خالو).
* ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي اولاد (ڀائٽيو، ڀائٽي، ڀاڻيجو، ڀاڻيجي).

#### 2. ساهيڙا يا ساهراڻا محرم (In-laws)
نڪاح جي ذريعي جيڪي رشتا محرم بڻجي وڃن ٿا:
* مڙس يا زال جا وڏا (ساهر، سس).
* مڙس يا زال جي اڳوڻي اولاد (مثال طور مڙس جو پٽ جيڪو ٻي زال مان هجي).
* پٽ جي زال (نُنهن) يا ڌيءَ جو مڙس (ڄاٽو).

#### 3. رضائي محرم (کير جا رشتا)
رضاعت يا ٿڃ پيارڻ جي ڪري جيڪي رشتا محرم بڻجي وڃن ٿا:
* **[[رضائي ماءُ]]** (جنهن عورت کير پيئاريو هجي).
* **[[رضائي ڀيڻ]]** يا **[[رضائي ڀاءُ]]** (جنهن ٻار سان گڏ کير پيتو هجي).

نبي ڪريم ﷺ جو فرمان آهي ته: "جيڪي رشتا نسب (رت) جي ڪري حرام آهن، اهي ئي رضاعت (کير پيئڻ) جي ڪري به حرام آهن."

## قرآني حڪم
محرم رشتن جو ذڪر قرآن مجيد جي سورت النساء (آيت 22-23) ۾ تفصيل سان ٿيل آهي:

## سفر ۽ محرم
اسلامي شريعت موجب، هڪ عورت کي ڊگهي سفر دوران پنهنجي مڙس يا ڪنهن بالغ ۽ سمجهدار محرم مرد جي ساٿ جي ضرورت هوندي آهي. محرم مردن ۾ پيءُ، پٽ، ڀاءُ، چاچو، مامو يا ڀائٽيو/ڀاڻيجو شامل ٿي سگهن ٿا.

## پڻ ڏسندا
* بالغ
* حجاب
* نڪاح
* رضائي رشتا

## حوالا
بالغ (اسلام)

**بالغ** (عربي: بالغ) يا **مڪلف** (عربي: مكلف) اسلامي قانوني اصطلاح ۾ ان شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو بلوغت جي عمر کي پهچي چڪو هجي ۽ جنهن تي اسلامي قانون جون تمام ذميواريون لاڳو ٿينديون هجن.

## قرآن مجيد
قرآن مجيد ۾ بلوغت جو ذڪر مختلف سورتن ۾ آيو آهي (مثال طور: 6:152، 12:22، 24:31، 24:58-59). سورت النور ۾ ٻارن جي بلوغت ۽ انهن جي گهر ۾ اچ وڃ جي آداب بابت تفصيلي حڪم ڏنا ويا آهن.

## حديث شريف
حديثن موجب بلوغت کان اڳ ٻار جي غلطين يا ڏوهن تي سخت گرفت ناهي هوندي. هڪ حديث موجب، بلوغت جي عمر شروع ٿيندي ئي اعمال نامو لکڻ شروع ڪيو ويندو آهي. نبي ڪريم ﷺ فرمايو ته ٻار کي ستن سالن جي عمر ۾ نماز جو حڪم ڏيو، ڏهن سالن ۾ (سختي) ڪريو ۽ انهن جا بسترا الڳ ڪريو.

## اسلامي فقہ
اسلامي فقہ ۾ انساني زندگيءَ کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو آهي:
# **ننڍپڻ (قبل از بلوغت):** جنهن ۾ انسان معصوم هوندو آهي. جيڪڏهن ڪو ٻار هن عمر ۾ فوت ٿي وڃي ته هو جنتي آهي.
# **بلوغت (بلوغيت):** جنهن ۾ اسلامي قانون مڪمل طور تي لاڳو ٿين ٿا ۽ انسان پنهنجي عملن جو جوابده هوندو آهي.

### بلوغت جي عمر ۽ نشانيون
فقہ جي امامن (امام ابو حنيفه ۽ امام شافعي) موجب بلوغت جي گھٽ ۾ گھٽ عمر هيٺين ريت ٿي سگهي ٿي:
* **ڇوڪرن لاءِ:** تقريباً 12 قمري سال. نشانين ۾ منهن تي وار اچڻ يا احتلام (Wet dreams) شامل آهن. جيڪڏهن ڪا نشاني ظاهر نه ٿئي ته 15 کان 18 سالن جي عمر کي بلوغت قرار ڏنو ويندو.
* **ڇوڪرين لاءِ:** تقريباً 9 قمري سال. نشانين ۾ حيض (Menstruation) ۽ حمل جي صلاحيت شامل آهن. جيڪڏهن ڪا نشاني ظاهر نه ٿئي ته 15 کان 17 سالن جي عمر کي بلوغت چيو ويندو.

## نڪاح ۽ بلوغت
اسلامي قانون ۾ 'بالغ' هجڻ نڪاح لاءِ هڪ اهم شرط آهي. جڏهن ته رڳو جسماني بلوغت ڪافي ناهي، پر "رشد" (عقلي پختگي) جو هجڻ به ضروري آهي، خاص طور تي مالي معاملن ۽ پنهنجي ملڪيت سنڀالڻ لاءِ.

## پڻ ڏسندا
* اسلام ۽ ٻار
* عبادت
* رضائي رشتا
* محرم (اصطلاح)

## حوالا
امھات المومنين

**امھات المؤمنين** (عربي: أُمَّهَات ٱلْمُؤْمِنِين) هڪ اسلامي اصطلاح آهي جيڪو حضرت محمد ﷺ جي گهروارين لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "مؤمنن جون مائرون". هي لقب قرآن مجيد جي سورت الاحزاب (آيت 6) مان ورتل آهي.

عام طور تي نبي ڪريم ﷺ جي تيرهن گهروارين جو ذڪر ملي ٿو (جيتوڻيڪ حضرت ريحانه ۽ حضرت ماريه جي حيثيت بابت عالمن جا مختلف رايا آهن). نبي ڪريم ﷺ جي وفات وقت سندن نو گهرواريون زنده هيون.

## نڪاح جا مقصد
نبي ڪريم ﷺ جا نڪاح مختلف مذهبي، سماجي ۽ سياسي مقصدن تحت هئا:
* **سياسي مقصد:** مختلف قبيلن سان دوستي جا لاڳاپا مضبوط ڪرڻ ۽ اسلام جي تبليغ لاءِ اتحاد پيدا ڪرڻ.
* **سماجي مقصد:** بيواهه عورتن جي سار سنڀال ڪرڻ، ڇاڪاڻ ته ان دور ۾ بيواهه عورتن لاءِ ٻيهر شادي ڪرڻ مشڪل هوندو هو.
* **تعليمي مقصد:** عورتن تائين اسلامي تعليمات پهچائڻ. خاص طور تي حضرت عائشه رضي الله عنها حديثن جي روايت ۾ وڏو مقام رکي ٿي.

## ازواج مطهرات جو مختصر ذڪر

### حضرت خديجه بنت خويلد
پاڻ ﷺ جي پهرين گهرواري هئي. پاڻ ﷺ جي عمر 25 سال ۽ حضرت خديجه جي عمر 28 يا 40 سال هئي. هوءَ پهرين عورت هئي جنهن اسلام قبول ڪيو. سندن نڪاح 24 سال هليو ۽ ان دوران پاڻ ﷺ ٻيو نڪاح نه ڪيو.

### هجرت کانپوءِ جا نڪاح
مديني هجرت کانپوءِ پاڻ ﷺ قبيلائي اتحاد ۽ بيواهن جي سرپرستي لاءِ وڌيڪ نڪاح ڪيا:
* **حضرت سوده بنت زمعه:** پهرين مڙس جي وفات کانپوءِ بيواهه هئي، پاڻ ﷺ ساڻس نڪاح ڪري کيس سهارو ڏنو.
* **حضرت عائشه بنت ابوبڪر:** حضرت ابوبڪر صديق جي ڌيءَ ۽ نبي ﷺ جي سڀ کان وڌيڪ علم واري گهرواري.
* **حضرت حفصه بنت عمر:** حضرت عمر فاروق جي ڌيءَ.
* **حضرت ام سلمه:** هڪ علم واري خاتون جيڪا هجرت حبشه ۾ به شامل هئي.
* **حضرت جويريه ۽ حضرت صفيه:** جنگين کانپوءِ قبيلن سان صلح ۽ اسلامي اثر وڌائڻ لاءِ نڪاح ڪيا ويا.

## پڻ ڏسندا
* محمد ﷺ جي اولاد
* اهل بيت
* اصحابي
* اسلام ۾ عورتون

## حوالا

## ڪتابيات
* Aleem, Shamim. *Prophet Muhammad(s) and His Family*. AuthorHouse, 2007.
* Phipps, William E. *Muhammad and Jesus*. Continuum, 1999.
* Watt, W. Montgomery. *Muhammad at Medina*. Oxford University Press, 1956.
اسلام ۾ جنسي عمل

**اسلام ۾ جنسي عمل**، خاص طور تي **جنسي فقہ** () ۽ **نڪاح جي فقہ** ()، اسلامي عالمن جي انهن ضابطن ۽ رهنمائي کي چئبو آهي جيڪي انساني جنسيات، نڪاح، ۽ خانداني معاملن بابت آهن. اهي احڪام قرآن مجيد، حديثن ۽ فقهي اصولن تي ٻڌل آهن.

اسلام ۾ جنسي لاڳاپن کي صرف نڪاح (شادي) جي دائري تائين محدود رکيو ويو آهي. اسلامي تعليمات موجب جنسي زندگي به تقوى ۽ ايمان جو هڪ حصو آهي، جنهن جو مقصد نسل جي واڌ ويجهه ۽ پاڪدامني برقرار رکڻ آهي.

## قانوني ۽ اخلاقي اصول

### حيا ۽ پاڪدامني
اسلام ۾ حيا ۽ شرم کي ايمان جو حصو قرار ڏنو ويو آهي. قرآن مجيد "فحاشي" (بے حيائي) کان روڪي ٿو. نبي ڪريم ﷺ جن فرمايو ته "حيا ايمان جي هڪ شاخ آهي." اسلام ۾ پنهنجي گهرواري سان خانگي معاملن کي ٻين اڳيان ظاهر ڪرڻ سختي سان منع آهي.

### جنسي تعليم
اسلام ۾ جنسي معاملن تي ضرورت موجب ڳالهائڻ کي عيب نه سمجهيو ويو آهي، بشرطيڪه اهو تعليمي ۽ فقھي مقصد لاءِ هجي. حضرت عائشه رضي الله عنها انصار جي عورتن جي تعريف ڪندي فرمائيندي هئي ته "انهن کي علم (دين) حاصل ڪرڻ کان حيا نه روڪيو."

#### ٻارن لاء تعليم
ٻارن کي بلوغت جي ويجهو پهچڻ تي انهن تبديلين بابت آگاهي ڏيڻ ضروري آهي. اسلامي تعليمات موجب ٻارن کي ستر (عورت) جي پردي، شرم ۽ حيا جي اخلاقيات سيکارڻ گهرجي ته جيئن هو هڪ باڪردار مسلمان طور وڏا ٿين.

### بلوغت (Baligh)
**بالغ** يا **بلوغ** () ان شخص کي چئبو آهي جيڪو جواني جي عمر کي پهچي ويو هجي ۽ جنهن تي اسلامي قانون (شريعت) لاڳو ٿئي ٿو.
* **ڇوڪرن لاءِ:** بلوغت جي علامتن ۾ پٽاڻو وار اچڻ، آواز ڳرو ٿيڻ ۽ احتلام (Wet dream) شامل آهن. عام طور تي 12 کان 15 سالن جي عمر بلوغت سمجهي ويندي آهي.
* **ڇوڪرين لاءِ:** حيض (Menstruation) جي شروعات بلوغت جي وڏي نشاني آهي. گهٽ ۾ گهٽ عمر 9 سال ۽ عام طور تي 15 سالن تائين پهچڻ تي ڇوڪري بالغ سمجهي ويندي آهي.

## مخصوص احڪام

### حيض ۽ جنسي لاڳاپا
قرآن مجيد (سورت البقره، آيت 222) ۾ واضح حڪم آهي ته حيض جي حالت ۾ جنسي ميلاپ کان پاسو ڪيو وڃي. حيض ختم ٿيڻ کانپوءِ غسل ڪرڻ ضروري آهي، جنهن کانپوءِ ئي جنسي لاڳاپا بحال ڪري سگهجن ٿا.

### ختنه (Circumcision)
مسلمانن ۾ مرد ٻارن جي ختنه (ختنا) ڪرائڻ هڪ سنت ۽ ثقافتي شعار آهي، جنهن کي "فطرت" جي عملن مان قرار ڏنو ويو آهي. هي عمل صفائي ۽ پاڪائيءَ لاءِ ضروري سمجهيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* نڪاح
* غسل
* پردو (اسلام)
* اسلام ۽ عورتون

## حوالا

## ڪتابيات
* Ali, Kecia. *Sexual Ethics and Islam*. Simon and Schuster, 2016.
* Khan, Muhammad Aftab. *Sex & Sexuality in Islam*. Nashriyat, 2006.
* Ulwan, Abdullah Nasih. *Child Education in Islam*. Cairo, 2004.
حياءُ (اسلام)

**حيا** (عربي: حياء) هڪ عربي لفظ آهي جنهن جي لغوي معنيٰ "شرم، جهجھڪ، پاڪدامني ۽ نفاست" آهي. اسلامي اصطلاح ۾ حيا مان مراد اهو عمل آهي جيڪو انسان کي ناپسنديده ۽ برن ڪمن کان روڪي ٿو. حيا اسلام ۾ هڪ انتهائي اهم مقام رکي ٿي، ڇاڪاڻ ته ان کي ايمان جو هڪ وڏو حصو قرار ڏنو ويو آهي.

عربي ٻوليءَ ۾ حيا جي ضد "بذاءة" (بي حيائي) يا "فحاشه" (بدڪاري) آهي.

## لفظي بناوت (Etymology)
لفظ "حيا" جي بنياد "حيات" مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ "زندگي" آهي. جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته جنهن شخص ۾ حيا آهي، ان جي دل روحاني طور زنده آهي.

## اهميت
اسلامي ثقافت ۾ حيا مردن ۽ عورتن ٻنهي لاءِ برابر ضروري آهي. قرآن مجيد ۾ مردن کي نظرون نيچيون رکڻ ۽ عورتن کي پنهنجي زينت کي لڪائڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي ته جيئن معاشري ۾ پاڪيزگي قائم رهي.

اي نبي! مؤمن مردن کي چئو ته پنهنجيون نظرون نيچيون رکن ۽ پنهنجي شرمگاهن جي حفاظت ڪن... ۽ مؤمن عورتن کي (به) چئو ته اهي (به) پنهنجيون نظرون نيچيون رکن ۽ پنهنجي شرمگاهن جي حفاظت ڪن ۽ پنهنجي زينت کي ظاهر نه ڪن سواءِ ان جي جيڪو پاڻيهي ظاهر ٿي پوي... 
:— سورت النور، آيت 30-31

## قرآن ۽ حديث جي روشني ۾

### قرآن مجيد ۾ ذڪر
قرآن مجيد ۾ لفظ حيا جو ذڪر ٻن جاين تي آيو آهي:
1. **سورت البقره (آيت 26):** الله تعاليٰ حق بيان ڪرڻ لاءِ مڇر يا ان کان ننڍي شيءِ جي مثال ڏيڻ کان نه ٿو مڙي (حيا نٿو ڪري).
2. **سورت القصص (آيت 25):** جنهن ۾ حضرت شعيب عليه السلام جي ڌيءَ جو ذڪر آهي ته هوءَ حضرت موسيٰ عليه السلام ڏانهن "حيا سان هلندي" آئي.

### حديثن ۾ ذڪر
حيا جي باري ۾ ڪيتريون ئي حديثون موجود آهن، جن مان ڪجهه هيٺ ڏجن ٿيون:
* **ايمان جو حصو:** حضرت ابوهريره رضه کان روايت آهي ته نبي ڪريم ﷺ فرمايو: "ايمان جون سٺ کان وڌيڪ شاخون آهن، ۽ حيا به ايمان جي هڪ شاخ آهي." (صحيح بخاري)
* **صرف خير آڻيندڙ:** نبي ڪريم ﷺ فرمايو: "حيا رڳو خير ۽ ڀلائي ئي آڻيندي آهي." (صحيح بخاري)
* **پهرين نبين جي تعليم:** "پهرين نبين جي تعليمات مان جيڪا چيز ماڻهن تائين پهتي آهي سا اها آهي ته: جڏهن تو ۾ حيا نه رهي ته پوءِ جيڪو وڻئي سو ڪر." (صحيح بخاري)
* **خوبصورتي جو سبب:** نبي ڪريم ﷺ فرمايو: "جڏهن بي حيائي ڪنهن شيءِ ۾ هوندي آهي ته ان کي عيبدار بڻائي ڇڏيندي آهي، ۽ جڏهن حيا ڪنهن شيءِ ۾ هوندي آهي ته ان کي خوبصورت بڻائي ڇڏيندي آهي." (ترمذي)

## پڻ ڏسندا
* اسلامي لباس
* اخلاقيات
* پردو (اسلام)
* شرم و حيا

## حوالا
اسلامي لباس

**اسلامي لباس** مان مراد اهو لباس آهي جيڪو اسلامي تعليمات جي مطابق هجي يا جنهن کي شريعت جي اصولن جي روشنيءَ ۾ اختيار ڪيو وڃي. جيتوڻيڪ لباس جا اصول مردن ۽ عورتن ٻنهي لاءِ آهن، پر عورتن جي لباس جي صورتن تي بحث وڌيڪ عام رهيو آهي. اسلامي لباس جو هڪ اهم مقصد حيا ۽ معاشري ۾ مردن ۽ عورتن جي وچ ۾ علحدگي کي برقرار رکڻ پڻ آهي.

مسلمان سڄي دنيا ۾ مختلف قسمن جو لباس پائيندا آهن، جيڪو نه صرف مذهبي اصولن پر مقامي ثقافت، سماجي حيثيت، جاگرافيائي حالتن ۽ سياسي عوامل کان پڻ متاثر هوندو آهي.

## بنيادي اصول ۽ تعريفون

اسلامي لباس جو بنيادي فلسفو "حيا" (Modesty) تي ٻڌل آهي. مسلمانن جو عقيدو آهي ته بالغن لاءِ حيا وارو لباس پائڻ هڪ مذهبي فرض آهي.

### مردن جو لباس
سني اسلام جي روايتي نظرئي موجب، مردن لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ناف (دن) کان وٺي گوڏن تائين جسم کي ڍڪڻ ضروري آهي. ڪجهه فقيهن موجب ناف ۽ گوڏا به ان ۾ شامل آهن، جڏهن ته ڪي وري صرف ان جي وچ واري حصي کي "ستر" قرار ڏين ٿا. ان کان علاوه، مردن کي ريشمي ڪپڙو پائڻ ۽ سون جا زيور استعمال ڪرڻ کان منع ڪئي وئي آهي.

### عورتن جو لباس
عورتن لاءِ عام طور تي هٿن ۽ چهري کان سواءِ سڄو جسم ڍڪڻ جي رهنمائي ڪئي وئي آهي. لباس اهڙو هجڻ گهرجي جيڪو سنئون (تنگ) نه هجي ۽ جنهن مان جسم جي بناوت ظاهر نه ٿئي.

## اسلامي لباس جا مختلف قسم

مختلف ملڪن ۽ ثقافتن ۾ اسلامي لباس جا مختلف نالا آهن:
* **[[حجاب]]:** اهو ڪپڙو جيڪو مٿي جي وارن ۽ ڳچيءَ کي ڍڪي ٿو.
* **[[نقاب]]:** اهو ڪپڙو جيڪو چهري کي ڍڪڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جنهن ۾ صرف اکيون ظاهر هونديون آهن.
* **[[عبايا]]:** هڪ وڏو ۽ ڍلو لباس (چوغو) جيڪو عورتون مٿان پائينديون آهن.
* **[[برقعو]]:** هڪ اهڙو لباس جيڪو مٿي کان وٺي پيرن تائين سڄي جسم کي ڍڪي ٿو، عام طور تي افغانستان ۽ پاڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ پاتو وڃي ٿو.
* **[[چادر (لباس)|چادر]]:** هڪ وڏو اڌ گول ڪپڙو جيڪو ايران ۾ عورتون مٿي ۽ جسم تي ويڙهينديون آهن.
* **[[خمار]]:** قرآن ۾ استعمال ٿيل لفظ، جنهن جي معنيٰ پوتي يا مٿي ڍڪڻ جو ڪپڙو آهي.

## سياسي ۽ سماجي بحث

جديد دور ۾، اسلامي لباس (خاص طور تي حجاب ۽ نقاب) تي عالمي سطح تي بحث جاري آهي. ڪجهه مغربي ملڪن ۾ نقاب تي پابندي لڳائي وئي آهي، جڏهن ته ڪجهه مسلم ملڪن (جهڙوڪ ترڪي جي ماضيءَ جي تاريخ) ۾ سرڪاري ادارن ۾ حجاب پائڻ تي تڪرار رهيا آهن.

### ترڪي جو مثال
مصطفيٰ ڪمال اتاترڪ جي دور ۾ ترڪي کي سيڪيولر بڻائڻ لاءِ مذهبي لباس تي پابنديون لڳايون ويون هيون، بشمول مردن لاءِ "فيز" (ٽوپي) جي پابندي. ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين سرڪاري ادارن ۽ يونيورسٽين ۾ حجاب پائڻ هڪ تڪراري معاملو رهيو.

## پڻ ڏسندا
* حجاب
* نقاب
* حياءُ (اسلام)
* اسلام ۾ صنفن جي علحدگي

## حوالا
اسلام ۽ ٻار

**اسلام ۽ ٻار** جو موضوع ٻارن جي نشونما جي اسلامي اصولن، ٻارن جا حق، والدين تي ٻارن جا حق ۽ ٻارن جي پنهنجي والدين ڏانهن فرضن تي ٻڌل آهي. اسلام ۾ ٻارن جي نشونما کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ هر مرحلي جا پنهنجا مخصوص احڪام آهن.

اسلام ۾ ٻارن جي پرورش، تعليم ۽ تربيت کي تمام گهڻي اهميت ڏني وئي آهي. گود وٺڻ (Adoption) جي بدران "فوسٽرنگ" (Fostering) يا پرورش جي حوصلا افزائي ڪئي وئي آهي ته جيئن ٻار جي پنهنجي سڃاڻپ برقرار رهي.

## نبي ڪريم ﷺ جو ٻارن سان ورتاءُ
نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جا ست اولاد (ٽي پٽ ۽ چار ڌيئرون) هئا. سندن سمورا پٽ، جن ۾ حضرت ابراهيم رضي الله عنه به شامل هئا، ننڍپڻ ۾ ئي وفات ڪري ويا. نبي ڪريم ﷺ ٻارن سان تمام گهڻي محبت ڪندا هئا. پاڻ پنهنجي ڏوهٽن، حضرت حسن ۽ حضرت حسين رضي الله عنهم سان کيڏندا هئا.

هڪ روايت موجب، نبي ڪريم ﷺ نماز پڙهڻ دوران پنهنجي ڏوهٽي حضرت امامه بنت زينب کي پنهنجي ڪلهن تي ويهاريندا هئا. پاڻ ﷺ نه صرف مسلمان پر ٻين مذهبن جي ٻارن سان به محبت ڪندا هئا ۽ بيمار هجڻ جي صورت ۾ انهن جي عيادت لاء ويندا هئا.

## ٻارن جي نشونما جا مرحلا
هڪ حديث جي روشنيءَ ۾ ٻارن جي نشونما جا ٽي وڏا مرحلا بيان ڪيا ويا آهن، جيڪي هر هڪ ستن سالن تي ٻڌل آهن:
* **پهريان ست سال (0-7):** هن عمر ۾ ٻار کي آزادي هجڻ گهرجي ته هو پنهنجي تجسس سان شين کي سڃاڻي. هن دور ۾ ماءُ جو ڪردار تمام اهم هوندو آهي.
* **ٻيا ست سال (7-14):** هن عمر ۾ ٻار کي صحيح ۽ غلط جي تميز سيکاري وڃي ٿي. کين نماز ۽ قرآن جي تعليم ڏني ويندي آهي. هن مرحلي ۾ پيءُ کي تربيت جي ذميواري کڻڻ گهرجي.
* **ٽيان ست سال (14-21):** هن عمر ۾ والدين ۽ ٻار جي وچ ۾ دوستاڻو ۽ مشورتي لاڳاپو هجڻ گهرجي.

## ٻارن جا حق
نبي ڪريم ﷺ جن فرمايو: "توهان مان هر هڪ نگران آهي ۽ پنهنجي رعيت (جنهن جي هو سنڀال ڪري ٿو) بابت جوابده آهي." (بخاري ۽ مسلم). ٻارن جا ڪجهه اهم حق هي آهن:
* **تعليم ۽ تربيت:** ٻار کي سٺي تعليم ۽ اخلاقي تربيت ڏيڻ.
* **برابري:** پنهنجي سمورن ٻارن جي وچ ۾ مالي تحفن ۽ محبت ۾ برابري رکڻ.
* **شادي:** جڏهن ٻار شاديءَ جي عمر کي پهچن ته انهن جي شاديءَ جو بندوبست ڪرڻ.

## نڪاح ۽ رضامندي
اسلام جي سمورن مڪتبه فڪرن موجب، جبري شاديون سختيءَ سان ممنوع آهن. نڪاح ٻن ڌرين جي رضامنديءَ تي ٻڌل هڪ معاهدو (Mithaq) آهي. نبي ڪريم ﷺ اهڙين شادين کي منسوخ ڪرڻ جو اختيار ڏنو هو جيڪي عورت جي مرضيءَ خلاف ڪيون ويون هجن.

## گود وٺڻ ۽ پرورش
اسلام ۾ ٻارن جي پرورش (Fostering) جي تمام گهڻي حوصلا افزائي ڪئي وئي آهي. پر ٻار کي قانوني طور تي پنهنجو نالو ڏيڻ يا ان جي اصل سڃاڻپ مٽائڻ کان روڪيو ويو آهي. قرآن مجيد حڪم ڏئي ٿو ته "اڻڄاتل نسل جي ٻارن سان ايمان جي ڀائرن وانگر ورتاءُ ڪيو وڃي." هن جو مقصد وراثت ۽ محرميت جي رشتن ۾ پيدا ٿيندڙ منجهارن کان بچڻ آهي.

## پڻ ڏسندا
* بالغ
* محرم (اصطلاح)
* رضائي رشتا

## حوالا

## ڪتابيات
* Levy, Reuben. *The Social Structure of Islam*. Cambridge University Press, 1969.
* Phipps, William E. *Muhammad and Jesus: A Comparison of the Prophets and Their Teachings*. 1999.
* Stewart, P.J. *Unfolding Islam*. Garnet & Ithaca Press, 1994.
محمد ﷺ جي اولاد

عام اسلامي روايتن موجب، اسلام جي آخري نبي حضرت محمد ﷺ کي ٽي پٽ ۽ چار ڌيئرون هيون. پٽن جا نالا قاسم، عبدالله، ۽ ابراهيم هئا، جڏهن ته ڌيئرن جا نالا زينب، رقيہ، ام ڪلثوم ۽ حضرت فاطمه آهن.

ابراهيم کان سواءِ محمد ﷺ جو سمورو اولاد پهرين گهرواري خديجة الڪبريٰ مان پيدا ٿيو. ابراهيم جي والده ماريه قبطيه هئي. محمد ﷺ جي پٽن مان ڪو به بلوغت جي عمر تائين نه پهچي سگهيو، پر سندن سموريون ڌيئرون جوان ٿيون. نبي ڪريم ﷺ جي وفات وقت صرف حضرت فاطمه رضي الله عنها زنده هئي.

## سني نقطي نظر
سني اسلامي ماخذن موجب، نبي ڪريم ﷺ جو اولاد هن ترتيب سان پيدا ٿيو:
* قاسم: (598–601ع) پاڻ ﷺ جي پهرين پٽ هئڻ ڪري پاڻ کي "ابوالقاسم" چيو ويندو آهي.
* زينب: (599–629ع) سڀ کان وڏي ڌيءَ، جنهن جو نڪاح ابوالعاص ابن ربيع سان ٿيو.
* رقيہ: (601–624ع) جنهن جو نڪاح حضرت عثمان غني سان ٿيو.
* ام ڪلثوم: (603–630ع) حضرت رقيہ جي وفات کانپوءِ هن جو نڪاح به حضرت عثمان سان ٿيو.
* فاطمه: (605–632ع) سڀ کان ننڍي ۽ لاڏلي ڌيءَ، جنهن جو نڪاح حضرت علي ابن ابي طالب سان ٿيو.
* عبدالله: (611–615ع) کيس طاهر ۽ طيب به چيو ويندو آهي.
* ابراهيم: (630–632ع) مديني منوره ۾ حضرت ماريه قبطيه مان پيدا ٿيو.

## شيعه نقطي نظر
اثنا عشري شيعه ماخذن مان ڪجهه جو اهو رايو آهي ته حضرت فاطمه الزهرا ئي نبي ڪريم ﷺ جي واحد حياتياتي (Biological) ڌيءَ هئي. انهن جو استدلال آهي ته حضرت خديجه جي عمر کي ڏسندي ايتري اولاد جو هجڻ مشڪل آهي. انهن موجب زينب، رقيہ ۽ ام ڪلثوم يا ته حضرت خديجه جي ڀيڻ "هالا" جون ڌيئرون هيون جن جي پرورش محمد ﷺ ڪئي هئي، يا اهي حضرت خديجه جي اڳوڻي مڙس مان هيون. تنهن هوندي به، هي رايو شيعه عالمن جي هڪ گروهه جو آهي، جڏهن ته عام طور تي کين نبي ﷺ جي نپٽن طور سڃاتو ويندو آهي.

## نسل ۽ اولاد
محمد ﷺ جا سمورا پٽ ننڍپڻ ۾ ئي وفات ڪري ويا هئا. ڪجهه تاريخ نويسن جو خيال آهي ته پٽن جي وفات وراثت تي ٻڌل جانشينيءَ جي نظام کي ختم ڪري، الهامي چونڊ (جانشيني) لاءِ راهه هموار ڪئي.

نبي ﷺ جو نسل حضرت فاطمه ۽ حضرت عليءَ جي اولاد (حضرت حسن ۽ حضرت حسين) مان سڄي دنيا ۾ پکڙيو. سندن نسل کي سيد يا شريف جي لقب سان عزت ڏني ويندي آهي. زينب مان هڪ نياڻي امامه بنت ابي العاص هئي، جنهن سان حضرت فاطمه جي وفات کانپوءِ حضرت عليءَ نڪاح ڪيو هو.

## پڻ ڏسندا
* محمد ﷺ جون گهرواريون
* اصحابي
* اسلام ۽ ٻار
* سيد

## حوالا

## ڪتابيات
* Abbas, H. *The Prophet's Heir: The Life of Ali ibn Abi Talib*. Yale University Press, 2021.
* Ali, K. "Khadijah" in *Oxford Encyclopedia of Women in World Religions*. 2008.
* Madelung, W. *The Succession to Muhammad*. Cambridge University Press, 1997.
ميڊيسن

**ميڊيسن** (Madison) آمريڪي رياست، وسڪونسن جو گاديءَ جو هنڌ آهي. سال 2020ع جي مردم شماري ۾ 2,69,840 جي آبادي سان، اهو رياست جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. ميڊيسن ميٽروپوليٽن علائقي ۾ اندازاً 7,08,000 رهواسي آهن. هڪ شهر جيڪا مرڪزي طور تي مينڊوٽا ۽ مونونا ڍنڍن جي وچ ۾ هڪ اسٿمس تي واقع آهي، شهر ۾ "ونگرا ڍنڍ" پڻ شامل آهي. ميڊيسن شهر سال 1836ع ۾ قائم ڪيو ويو هو ۽ ان جو نالو آمريڪي باني پيءُ ۽ صدر جيمس ميڊيسن جي نالي تي رکيو ويو آهي. اهو ڊين ڪائونٽي جي ڪائونٽي سيٽ پڻ آهي.

رياست جي گاديءَ واري شهر جي حيثيت سان، ميڊيسن شهر سرڪاري چيمبرن جو گھر آهي، جنهن ۾ وسڪونسن اسٽيٽ ڪيپيٽل شامل آهي. اهو وسڪونسن يونيورسٽي، ميڊيسن، يونيورسٽي آف وسڪونسن سسٽم جو فليگ شپ ڪيمپس، جو گھر پڻ آهي. شهر جي وڏي ڪمپنين ۾ آمريڪي فيملي انشورنس ۽ ٽرو اسٽيج فنانشل گروپ شامل آهن. سياحت پڻ مقامي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي ۽ سال 2018ع ۾ هڪ ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ جو ريونيو پيدا ڪيو.  شهر ۾ مختلف قسم جا ثقافتي ۽ تفريحي ادارا شامل آهن، جنهن ۾ چيزن ميوزيم آف آرٽ، هينري ولاس زو، اولبرچ بوٽنيڪل گارڊن ۽ اوورچر سينٽر فار دي آرٽس شامل آهن.

سال 2024ع تائين، ميڊيسن رياست جو تيز ترين وڌندڙ شهر آهي.  شهر کي ترقي پسند سياسي سرگرمين لاءِ ڊگهي عرصي کان شهرت حاصل آهي ۽ ان کي وسڪونسن رياست جو سڀ کان وڌيڪ سياسي طور تي لبرل شهر سمجهيو ويندو آهي. يونيورسٽي آف وسڪونسن، ميڊيسن ۽ ٻين تعليمي ادارن جي موجودگي مقامي معيشت، ثقافت ۽ آبادي کي خاص طور تي شڪل ڏئي ٿي. ميڊيسن 100 وڏن آمريڪي شهرن ۾ في ماڻهو پارڪن ۽ راند جي ميدانن جي سڀ کان وڌيڪ تعداد مان هڪ آهي ۽ ان کي سائيڪل دوست برادري طور وڏي پيماني تي تسليم ڪيو ويو آهي.  شهر جي اندر نو قومي تاريخي نشان آهن، جنهن ۾ فرينڪ لائيڊ رائٽ پاران ٺهيل ڪيتريون عمارتون شامل آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* Greater Madison Convention & Visitors Bureau
* The State of Wisconsin Collection presented by the UW Digital Collections Center includes digital resources on Madison, including:
** Historical County Plat Maps from South Central Wisconsin and Early Madison City Directories
** Sanborn fire insurance maps: 1885 1892 1898 1902  1908 

زمرو:ميڊيسن
زمرو:وسڪونسن
زمرو:وسڪونسن جا شهر
زمرو:گڏيل رياستن ۾ رياستي راڄڌانيون
زمرو:جيمز ميڊيسن 
زمرو:آمريڪا جا اسٿمس 
زمرو:وسڪونسن ۾ ڪائونٽي سيٽون 
زمرو:ڊين ڪائونٽي، وسڪونسن ۾ شهر 
زمرو:وسڪونسن علائقي ۾ 1836ع ادارا 
زمرو:1836ع ۾ قائم ٿيل آبادي واريون جڳهيون 
زمرو:ميڊيسن، وسڪونسن، ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقو
Message box

| small = }
| smallimage = 
}}




## استعمال

```wikitext

```


* **backgroundcolor**: باڪس جو پس منظر رنگ (ڊي فالٽ رنگ استعمال ٿيندڙ اسڪن تي دارومدار رکي سگهي ٿو)
* **image**: تصوير جو نالو (هتي "Image:" يا "File:" نه لکيو وڃي)
* **heading**: سرخي يا عنوان جو متن
* **message** يا **text**: پيغام جو متن
ٽانڊوا

[thumb|ھندستان جي [تمل ناڊو|تامل ناڊو، شِو نٽراج جو ھڪ بت]]
**ٽانڊوَم** (جنهن کي ***' پڻ چيو ويندو آهي)، جنهن کي ***' به چيو ويندو آهي، هڪ ديوي ناچ آهي جيڪو هندو ديوتا شِوَ نچي ڪندو آهي.      شِوَ کي سندس نٽراج جي روپ ۾ ٽانڊوَ ناچ ڪندي ڏيکاريو ويو آهي. 

*[[نٽيا شاستر|ناٽيه شاستر]]* ، پرفارمنگ آرٽس تي هڪ سنسڪرت شاستر، ٽانڊوا جي مختلف پهلوئن کي بيان ڪري ٿو.

## ڊسڪرپشن
هندستان جي پوتر ناٽڪ-ناچ ۾ ڏيکاريل ٽانڊوا ۾ زوردار ۽ تيز چرپر آهن. خوشي سان ڏيکاريل ناچ کي *[[آنند (ھندو فلاسفي)|آنند]] ٽانڊوا* سڏيو ويندو آهي. تشدد واري موڊ ۾ پيش ڪيل، ناچ کي *رودر* يا *رودرا ٽانڊو* سڏيو ويندو آهي. هندو متون ۾ ملندڙ ٽانڊو جا قسم: آنند ٽانڊوا، تريپورا ٽانڊوا، سنڌيا ٽانڊوا، سمھارا ٽانڊوا، ڪالي (ڪاليڪا) ٽانڊوا، اوما ٽانڊوا، شيوا ٽانڊوا، ڪرشن ٽانڊوا ۽ گوري ٽانڊوا آهن.  ٽانڊوا مُدرا ۽ آسن انسان جي اندر بنا ڪنهن مرضي جي ٿين ٿا، جيڪڏهن سندس ڪُنڊليني (اندر جي شڪتي) کي سڏيو وڃي ٿو. اوائلي هندستاني مندرن ۾ مجسمن جا مُدرا ۽ آسڻ رُڳو اڌياتمڪ (مدعو آتما، ڪُنڊليني) جي تصوير آهن، جيڪا اصل ۾ ماڻهوءَ ۾ سندس ڪرمن جي ڦل طور ٿيڻ گهرجي.

شِو ٽانڊوا کي هڪ زوردار ناچ جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي جيڪو رچنا، رکيا ۽ ناش جي چڪر جو ذريعو آهي. جڏهن ته *رودر ٽانڊوا* سندس تشدد واري سڀاءَ کي ظاهر ڪري ٿو، پهرين رچنا ڪندڙ جي روپ ۾ ۽ بعد ۾ سرشٽي جي ناس يا تباهي ڪندڙ جي روپ ۾، موت جي به، *آنند ٽانڊوا* کيس خوشيءَ واري روپ ۾ ڏيکاريو ٿو. شِو سڌانتا روايت ۾، شِو کي نٽراج (لفظي طور تي "ناچ جو بادشاهه"  ) جي روپ ۾ ناچ جو پرم مالڪ سمجهيو ويندو آهي. 

ٽانڊوا جو نالو *ٽانڊوا* (  ) تان ورتو ويو آهي، جيڪو شِو جو سيوڪ آهي، جنهن ڀارت ( ناٽيه شاستر جو ليکڪ) کي شِو جي آديش تي *انگهرا* ۽ *[[ڪرنا ناچ|ڪرن]]*  ٽانڊوا جي طريقن جي استعمال جي اپديش ڪئي هئي. ڪجهه ودوانن جو ويچار آهي ته ٽانڊو پاڻ ڊرامائي فن تي هڪ اڳوڻي ڪم جو ليکڪ هوندو، جيڪو نٽيه شاستر ۾ شامل ڪيو ويو هو.  *ناٽيه شاستر ۾* شِو کي ديوتا برهما کي ناچ جي مختلف پهلوئن بابت بيان ڪندي ڏيکاريو ويو آهي. 

ڀارتا پاران ناٽيا شاستر جي چوٿين اڌياءَ، *ٽانڊوا لکشنم* ۾ 32 انگهارن ۽ 108 ڪرنن تي چرچا ڪيو ويو آهي.  ڪرن هٿن جي اشارن ۽ پيرن جو ميلاپ آهي جيڪو ناچ جي انداز کي ٺاهيندو آهي. انگهارن ست يا وڌيڪ ڪرنن تي ٻَڌل آهي. 

## حوالا

زمرو:هندو ديومالا
زمرو:انڊيا جا ناچ
بريتا ناچ

**بريتا ناچ** () يا *ورتا ناچ*، هندستان جي رياست اولھندو بنگال جو هڪ روايتي بنگالي لوڪ ناچ آهي. هي ناچ ٻهراڙيءَ جي بنگالي عورتن پاران ڪيو ويندو آهي، جنهن جو مقصد ديوتائن کان اولاد جي دعا گهرڻ يا خطرناڪ بيمارين جهڙوڪ ننڍي ماتا (chicken pox) مان صحتياب ٿيڻ تي شڪرانو ادا ڪرڻ هوندو آهي. هي لوڪ ناچ مندر جي احاطي ۾ دعا گهرڻ کان اڳ ۽ مراد پوري ٿيڻ کان پوءِ پيش ڪيو ويندو آهي.بنيادي طور تي هي مقامي ديوتائن لاءِ شڪراني جي هڪ دعا آهي، جيڪا خاص طور تي اولاد جي نعمت حاصل ڪرڻ يا موذي وبائي بيمارين کان نجات ماڻڻ کان پوءِ ڪئي ويندي آهي.بنگالي ثقافتي ورثي ۾ گهريون پاڙون رکندڙ بريتا ناچ، عام طور تي زرعي ميلن، فصلن جي پچڻ واري مند يا ذاتي رسمن دوران گروپن جي صورت ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. هن ناچ جي خاصيتن ۾ تال تي تاڙيون وڄائڻ، جسم کي لوڏڻ جون تحريڪون ۽ مقامي لهجن ۾ ڳاتا ويندڙ عقيدت جا گيت شامل آهن، جيڪي مذهبي لڳت، سماجي ٻڌي ۽ نسائي قوت (عورت جي طاقت) جي موضوعن تي زور ڏين ٿا.
## سماجي اهميت
مغربي بنگال جي ٻهراڙيءَ وارن علائقن ۾ هي ناچ اڄ به زنده آهي. هي ناچ نه صرف مذهبي عقيدت کي ظاهر ڪري ٿو، پر عورتن جي پاڻ ۾ سماجي رابطي ۽ هڪٻئي جي ڏک سک ۾ شريڪ ٿيڻ جو به هڪ ذريعو آهي.
## حوالا

زمرو:ڀارت جا ناچ
زمرو:اولھ بنگال جا لوڪ ناچ

زمرو:انڊيا جا ناچ
ابني ٻاڙي آڇو

**ابني ٻاڙي آڇو** () شڪتي چٽوپاديائي جو لکيل هڪ بيت آهي. هن کي نئين بنگالي شاعريءَ جي يادگار نظمن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. هي نظم سندس شروعاتي مجموعي *ڌرميو آڇو جرافيو آڇو* (Dhôrmeo achho jirafeo achho - توهان مذهب ۾ به آهيو، جراف ۾ به آهيو) ۾ شامل آهي، جيڪو 1965ع ۾ ڇپيو هو.
## بيان
نظم "ابني ٻاڙي آڇو" برسات جي هڪ رات جو بيت آهي، جتي شاعر پاڻ کي 'ابني' جي روپ ۾ پيش ڪري ٿو. شڪتي نظم لکڻ وقت ذڪر ڪيو هو ته جڏهن هن هڪ ويران گهر ۾ بادلن جي مالا ۽ مھوا (شراب) جي بوتل ڏانهن نهاريو، ته کيس ائين محسوس ٿيو ڄڻ بيشمار ڳئون اتان گذريون هجن. بادل کيس ڳئون چاريندڙن وانگر لڳا، ۽ ابني چانئٺ تي ائين ليٽيل هو ڄڻ ڪنهن کيس سڏ ڪيو هجي. ڪو ماڻهو ابنيءَ کي ويجھو اچڻ لاءِ پڪاري رهيو هو. پر، ابني وڃڻ کان لهرائي رهيو هو. ابني جواب ڏنو، "توهان مون کي سڏيو، ۽ مان واقعي وڃي سگهان ٿو. پر مان ڇو وڃان؟ منهنجو هڪ ننڍڙو ٻار آهي جنهن جي معصوم چهري تي مان چمي ڏيڻ چاهيان ٿو. هن خاندان جي محبت شاعر کي هر طرف کان ٻڌي رکڻ گهري ٿي."
جلد ئي، شاعر کي شايد ٻيهر احساس ٿيو ته هو جيڪڏهن چاهي به ته گهڻي دير هتي ترسي نٿو سگهي. کيس وڃڻو پوندو. ڪا به محبت جي ڏور کيس ٻار جي پياري چهري لاءِ روڪي نٿي سگهي. انهن سڀني ڳالهين تي ويچار ڪندي، شاعر چيو، "مان هليو ويندس، پر هن وقت نه."

## بناوٽ
هي نظم پنجن ماترائن جي "ماتراورت" (Matrabritta) لئي ۾ لکيل آهي.
دوار ايٽي / گھميي آڇي / پاڙا 5+5+2

ڪيول شني / راتير ڪڙا / ناڙا 5+5+2

’ابني ٻاڙي / آڇو؟‘ 5+2
## بيان
تھمب|کاٻي|شڪتي چٽوپاديائي

*ابني ٻاڙي آڇو* برسات جي هڪ پرشور رات جو نظم آهي، جنهن ۾ شاعر پنهنجي وجود کي ئي ’ابني‘ جي ڪردار ۾ پيش ڪيو آهي. هن نظم جي تخليق بابت شڪتي چيو هو ته، هڪ ويران گهر ۾ مھوا (شراب) جي بوتل کي ساٿي بڻائي جڏهن شاعر سامهون بادلن جي مالا (ميگهدوت) کي ڏٺو، ته کيس ائين محسوس ٿيو ڄڻ بيشمار ڳئون اتان گذري رهيون هجن. بادل ڳئون وانگر چري رهيا هئا. ابني دروازا بند ڪري سمهي پيو هو، پر ڪو اڻڄاتل سندس در کڙڪائي رهيو هو. ڪو کيس پڪاري رهيو هو ته "اچ، اچ". ابني وڃڻ نه پيو چاهي. ابني چوي ٿو ته "تون مون کي سڏي رهيو آهين، مان هليو ته وڃي سگهان ٿو، پر مان ڇو وڃان؟ منهنجو ته هڪ ننڍڙو ٻار آهي، جنهن جي معصوم چهري کي مان چمڻ چاهيان ٿو." هيءَ خانداني محبت ۽ ممتا شاعر کي هر طرف کان جڪڙي رکڻ چاهي ٿي.
پر جلد ئي شاعر کي شايد اهو احساس ٿئي ٿو ته هو چاهڻ جي باوجود به ترسي نه سگهندو، کيس وڃڻو ئي پوندو. محبت جو ڪو به ٻنڌڻ يا ٻار جو پيارو چهرو کيس روڪي نه سگهندو. انهن خيالن ۾ ٻڏل شاعر چوي ٿو، "مان ويندس، پر هن وقت نه."
## مقبول ثقافت ۾
آگسٽ 2017ع ۾ هن نظم جي بنياد تي ساڳئي نالي سان هڪ گيت (ميوزڪ) پڻ جاري ڪيو ويو هو.

## حوالا

زمرو:بنگال جي ثقافت
بنگالي

**بنگالي** ( )، جنهن کي پنهنجي ٻوليءَ ۾ بنگالي پڻ لکيو ويندو آهي، هڪ هند-آريائي نسلي لساني گروهه آهي جنهن جو بنياد ڏکڻ ايشيا جي بنگال علائقي سان آهي ۽ ثقافتي طور تي ان سان سلهاڙيل آهي. موجوده آبادي خود مختيار ملڪ بنگلاديش ۽ هندستاني رياستن اولهه بنگال، تريپورا، آسام جي بارڪ وادي، انڊمان ۽ نڪوبار ٻيٽن، ۽ ميگهاليہ، پور، ۽ جهارڪنڊ جي ڪجهه حصن ۾ ورهايل آهي. اڪثريت بنگالي ٻولي ڳالهائي ٿي، جيڪا هند-آريائي ٻولين جي خاندان مان هڪ قديم ۽ علمي ٻولي آهي.
بنگالي ماڻهو هان چيني ۽ عربن کان پوءِ دنيا جو ٽيون نمبر وڏو نسلي گروهه آهن. اهي هند-يورپي لساني خاندان جو سڀ کان وڏو نسلي گروهه ۽ ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو قومي گروهه آهن. بنگلاديش ۽ هندستاني رياستن اولهه بنگال، تريپورا، مني پور، ۽ آسام جي بارڪ واديءَ کان علاوه، بنگالي اڪثريت واري آبادي هندستان جي وفاقي علائقي انڊمان ۽ نڪوبار ٻيٽن ۾ به رهي ٿي. ان سان گڏ هندستان جي رياستن اروناچل پرديش، دهلي، اوڙيسا، ڇتيس گڙهه، جهارڪنڊ، ميزورم، ناگالينڊ ۽ اتراکنڊ سان گڏوگڏ نيپال جي صوبي نمبر 1 ۾ به سندن وڏي آبادي موجود آهي. عالمي سطح تي بنگالي لڏپلاڻ ڪندڙ (ڊائيسپورا) جون وڏيون برادريون وچ اوڀر، پاڪستان، ميانمار، برطانيه، آمريڪا، ملائيشيا، اٽلي، مالديپ، ڪينيڊا، آسٽريليا، جاپان، ڏکڻ ڪوريا ۽ سنگاپور ۾ آباد آهن.
بنگالي مذهبي وابستگي ۽ ريتن رسمن جي لحاظ کان هڪ متنوع گروهه آهن. لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو اسلام جا پيروڪار آهن، جڏهن ته هڪ وڏي هندو اقليت ۽ عيسائين ۽ ٻڌن جون به خاص برادريون موجود آهن. بنگالي مسلمان، جيڪي گهڻو ڪري بنگلاديش ۾ رهن ٿا، بنيادي طور تي سني فرقي سان تعلق رکن ٿا. بنگالي هندو، جيڪي گهڻو ڪري اولهه بنگال، تريپورا، آسام جي بارڪ وادي، جهارڪنڊ، ۽ انڊمان ۽ نڪوبار ٻيٽن ۾ رهن ٿا، اهي عام طور تي شڪت ازم يا وشنو ازم جي پيروي ڪن ٿا، ان سان گڏ علائقائي ديوتائن جي پوڄا به ڪن ٿا.
سڄي دنيا ۾ بنگالي ٻولي ڳالهائيندڙن جو ڪل تعداد عام طور تي 280 کان 290 ملين جي وچ ۾ ٻڌايو وڃي ٿو. موجود انگن اکرن مطابق، لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو بنگالي ڳالهائيندڙ اڄوڪي بنگلاديش مان آهن، مطلب ته اهي يا ته بنگلاديشي نسل جا آهن يا بنگلاديش جي سرزمين تي پيدا ٿيا آهن. ان جي ابتڙ، لڳ ڀڳ 30 سيڪڙو بنگالي ڳالهائيندڙ هندستان جا شهري يا هندستاني نسل جا آهن، جن جي اڪثريت اولهه بنگال، تريپورا ۽ آسام ۾ رهي ٿي.
بنگالين مختلف شعبن ۾ پنهنجو اثر ڇڏيو آهي ۽ خدمتون سرانجام ڏنيون آهن، خاص ڪري فنون لطيفہ، فنِ تعمير، ٻولي، لوڪ ورثي، ادب، سياست، فوج، ڪاروبار، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ۾.

## حوالا

زمرو:بنگلاديش جون شخصيتون
زمرو:بنگال جي ثقافت
زمرو:بنگالي ماڻهو
زمرو:بنگالي ٻولي جي متن تي مشتمل مضمون
بنگال ۾ لوڪ پنٿ

ڪجھ لوڪ فرقا، جھڙوڪ بلارمی، باول سھڌان، ڪارت ڀجا ماتویا، جگوموھانن ۽ نیدار، اڃا تائین ٻنھي بنگال ۾ مختلف ھنڌن تی ملیا آھن 

## بالارامي
بالارامي فرقو بنگال پريزيڊنسي جي ناڊيا ضلعي جي مهرپور (هاڻي بنگلاديش جي مهرپور ضلعي ۾) ۾ ٻلرام هري پاران قائم ڪيو ويو هو.  هي فرقو يقين رکي ٿو ته زندگي لوڀ ۽ ساڙ کان مٿانهون پاڪ ۽ سادو آهي. هن پنٿ ۾، واعظ، گرو ۽ اوتار موجود نه آهن. پوئلڳن وٽ ڪو به خاص پنٿ نشان يا وردي ناهي.  مسلمان شاگرد پنهنجي ديوتا کي هري-الله سڏين ٿا، جڏهن ته هندو شاگرد هري رام جو اصطلاح استعمال ڪن ٿا. بالارامي اڃا تائين ڪجهه هنڌن جهڙوڪ بنگلاديش ۾ ميهرپور ۽ نشچنتا پور، شبينگر، پاليشپارا، نتنا، ھوليا، ارشيناگور، ناڊيا ۾ گوري پور، پوروليا ۾ دائيڪياري، هندستان جي بنڪورا ۾ شالونيگرام، وغيره تي ملن ٿا.

## باؤل
باول بنگال ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور لوڪ فرقو آهي. باول سهجا ۽ صوفي ازم جي مخلوط عنصرن جو هڪ گروپ آهي. باولن جي هڪ روايت آهي جيڪا هڪ ھڪجھڙائي واري مذهبي فرقي ۽ هڪ موسيقي روايت ٻنهي کي ٺاهيندي آهي. 

## ساحبڌڻي
صاحبڌڻي فرقو ڪنهن به عقيدي يا ذات تي يقين نٿو رکي. هي فرقو گڏجي دعا ڪرڻ تي يقين رکي ٿو. شاگرد مسلمان ۽ هندو ٻنهي مذهبن سان تعلق رکن ٿا. روحاني رهنمائن کي هن فرقي جا پوئلڳ دين ديال، دين بندھو سڏيندا آهن.  صاحبڌڻي جو جنم ناديا ضلعي جي برٽيهُودا ڳوٺ ۾ ٿيو. ڪبير سرڪار ۽ جادوبندو ٻه مشهور ۽ مشهور صاحبڌڻي بزرگ آهن. 

## ماتويا
متويا فرقو 1860ع ڌاري بنگلاديش ۾ هري چند ٺاڪر پاران شروع ٿيو. هن فرقي جا پيروڪار بنيادي طور تي ناماسودر آهن، جيڪي بنگال ۾ هڪ شيڊولڊ ڪاسٽ گروپ آهن. اهي ويشنوائي هندومت ۽ خود شناسي ("سويم-ديڪشيٽي") ۾ يقين رکن ٿا. اڄڪلهه، هندستان جي اولهه بنگال ۾ متويا جي هڪ وڏي تعداد ملي ٿي. 

## ٻيا پنٿ
بنگال ۾ ٻين اهم لوڪ فرقن ۾ شامل آهن:  

* ڪرتا ڀاجا
* جاگوموهاني
* نيادار

## پڻ ڏسندا

* ماتوا مها سنگها

## حوالا

زمرو:بنگال جي ثقافت
گهرو تشدد

**گهرو تشدد** (Domestic violence) مان مراد اهو تشدد آهي جيڪو گهرو ماحول ۾ ٿئي، جهڙوڪ شادي يا گڏ رهڻ (cohabitation) دوران. وسيع معنيٰ ۾، اهڙي ماحول ۾ غير جسماني بدسلوڪي سميت هر قسم جي زيادتي کي **گهريلو بدسلوڪي** چيو ويندو آهي. گهرو تشدد جي اصطلاح کي اڪثر ڪري 'صنفي ساٿي جو تشدد' (intimate partner violence) جي مترادف طور استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڪنهن به ويجهي تعلق ۾ هڪ شخص پاران ٻئي تي ڪيو ويندو آهي. هي تشدد موجوده يا اڳوڻي زال مڙس يا ساٿين جي وچ ۾ ٿي سگهي ٿو. ان کان علاوه، هي اصطلاح خاندان جي ٻين ميمبرن، جهڙوڪ ٻارن، ڀائرن، ڀينرن يا والدين تي ٿيندڙ تشدد لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو.

گهرو تشدد جي مختلف صورتن ۾ جسماني، زباني، جذباتي، مالي، مذهبي، توليدي ۽ جنسي بدسلوڪي شامل آهن. هي تشدد معمولي دٻاءُ کان وٺي شادي شده عصمت دري (marital rape) ۽ ٻين سخت جسماني حملن جهڙوڪ گهٽو ڏيڻ، مارڪٽ، عورتن جي ختنه، ۽ تيزاب اڇلائڻ تائين ٿي سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ انسان معذور يا موت جو شڪار ٿي سگهي ٿو. ان ۾ ٽيڪنالاجي جو غلط استعمال (هراسان ڪرڻ، ڪنٽرول ڪرڻ، يا جاسوسي ڪرڻ) پڻ شامل آهي. گهرو قتلن ۾ سنگسار ڪرڻ، ورهين جي رسم (bride burning)، غيرت جي نالي تي قتل، ۽ ڏاج جي ڪري موت شامل آهن.

عالمي سطح تي، گهرو تشدد جو شڪار اڪثر عورتون ٿين ٿيون ۽ عورتن کي تشدد جي وڌيڪ سخت صورتن جو سامنا ڪرڻو پوي ٿو. ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (WHO) جي اندازي موجب، دنيا جي هر ٽن مان هڪ عورت پنهنجي زندگيءَ جي ڪنهن نه ڪنهن حصي ۾ گهرو تشدد جو نشانو بڻجي ٿي. ڪجهه ملڪن ۾ گهرو تشدد کي جائز يا قانوني طور تي درست سمجهيو ويندو آهي، خاص طور تي جڏهن عورت تي بي وفائي جو شڪ هجي. تحقيق مان ثابت ٿيو آهي ته جنهن ملڪ ۾ صنفي برابري گهٽ هوندي، اتي گهرو تشدد جي شرح وڌيڪ هوندي آهي.

گهرو تشدد اڪثر تڏهن ٿيندو آهي جڏهن تشدد ڪندڙ کي اهو لڳندو آهي ته ائين ڪرڻ سندس حق آهي يا اهو قابل قبول آهي. ان جي ڪري ٻارن ۾ تشدد جو هڪ نسل در نسل سلسلو (cycle of violence) شروع ٿي سگهي ٿو. ڪيترائي ماڻهو پاڻ کي مظلوم يا ظالم نه سمجهندا آهن ڇاڪاڻ ته اهي انهن واقعن کي رڳو گهرو جهڳڙو قرار ڏيندا آهن.

بدسلوڪي واري تعلق ۾ تشدد جو هڪ چڪر (cycle of abuse) ٿي سگهي ٿو، جنهن ۾ پهرين ڇڪتاڻ وڌندي آهي، پوءِ تشدد ٿيندو آهي، ۽ ان کان پوءِ معافي يا صلح جو دور ايندو آهي. متاثر ماڻهو اڪثر اڪيلائي، مالي مجبوري، خوف، شرم يا ٻارن جي تحفظ خاطر اهڙي ماحول مان نڪري نه سگهندا آهن. ان تشدد جي نتيجي ۾ متاثر ماڻهو نفسياتي بيمارين جهڙوڪ پوسٽ ٽراميٽڪ اسٽريس ڊس آرڊر (PTSD) جو شڪار ٿي سگهن ٿا.

## حوالا

زمرو:عورتن جا حق
زمرو:موت جو سبب
ماسڪ

**ماسڪ** (Mask) يا **نقاب** هڪ اهڙي شيءِ آهي جيڪا عام طور تي منهن تي پائي ويندي آهي. ان جو مقصد اڪثر ڪري تحفظ، بهروپ، فنڪاري يا تفريح هوندو آهي. ان کان علاوه، ماسڪ قديم زماني کان وٺي رسمن ۽ رواجڻ ۾ پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن. ماسڪ عام طور تي منهن تي پائبا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن اثر پيدا ڪرڻ لاءِ جسم جي ٻين حصن تي به لڳائي سگهجن ٿا.
فن جي تاريخ، خاص ڪري مجسمي سازي ۾، "ماسڪ" مان مراد اهو چهرو آهي جنهن سان جسم نه هجي ۽ جيڪو مڪمل مجسمي (head) بدران رڳو هڪ نقاب وانگر هجي.

## لفظ جي بناوت (Etymology)

انگريزي لفظ "mask" 1530 جي ڏهاڪي ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو وچين فرينچ لفظ masque مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "منهن کي لڪائڻ يا بچائڻ لاءِ پردو". اهو وري اطالوي لفظ maschera ۽ وچين لاطيني masca مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ "ماسڪ، ڀوت يا ڊيڄاريندڙ خواب" آهي. هن لفظ جي اصل بابت مختلف رايا آهن؛ ڪن جو خيال آهي ته هي عربي لفظ مسخرہ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "مسخرو" يا "ٽيڪولي ڪرڻ". هڪ ٻيو نظريو هي آهي ته اهو اسپينش جي جملي más que la cara (لفظي معنيٰ: "چهري کان وڌيڪ" يا "وڌيڪ چهرو") مان نڪري máscara بڻجي ويو آهي.

## تاريخ

رسمن يا تقريبن ۾ ماسڪ جو استعمال سڄي دنيا ۾ هڪ قديم انساني عمل آهي. ماسڪ شڪار، راندين، جنگين يا رڳو سونهن لاءِ به استعمال ڪيا ويندا آهن.
انسان پاران ماسڪ جو استعمال هزارين سال پراڻو آهي. قديم زماني جا ماسڪ چمڙي، ڪاٺ يا وڻن جي پنن مان ٺهندا هئا، تنهنڪري اهي وقت سان گڏ مٽجي ويا، پر انهن جا نشان پاليوليٿڪ دور جي غارن جي تصويرن ۾ ملن ٿا. فرانس مان هڪ اهڙو پٿر مليو آهي جيڪو 35,000 سال پراڻو آهي ۽ ان تي انساني چهري جهڙو عڪس آهي.
وينيٽ جو مشهور ڪارنيوال (Carnival of Venice)، جنهن ۾ سڀ ماڻهو ماسڪ پائي برابر ٿي ويندا آهن، 1268ع کان شروع ٿيو هو.

## ڪارڪردگي ۾ ماسڪ (Performance)

سڄي دنيا ۾ ماسڪ کي ٿيٽر ۽ فنڪاريءَ ۾ هڪ خاص اهميت حاصل آهي. يوناني ٿيٽر کان وٺي جاپان جي 'نو' (Noh) ڊرامن تائين، ماسڪ مختلف ڪردارن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ پاتا ويندا آهن. اڄڪلهه 'ٽريجڊي' (ڏک) ۽ 'ڪاميڊي' (خوشي) جا گڏيل ماسڪ پوري دنيا ۾ ڊرامي ۽ فن جي علامت طور سڃاتا وڃن ٿا.
رسمي ماسڪن جي جادوئي يا مذهبي حيثيت به هوندي آهي. اهي روحن سان رابطو ڪرڻ يا سماج جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

### آفريڪا

آفريڪا ۾ ماسڪن جا بيشمار نمونا ملن ٿا. اولهه آفريڪا ۾ ماسڪ مذهبي تقريبن دوران روحن ۽ ابن ڏاڏن سان رابطي لاءِ پاتا ويندا آهن. اهي ماسڪ ڪاٺ مان تمام مهارت سان تيار ڪيا ويندا آهن ۽ اهو فن نسل در نسل خاندانن ۾ منتقل ٿيندو رهي ٿو. ڪيترائي آفريقي ماسڪ جانورن جي شڪل جا هوندا آهن، جيڪي ٻيلن جي روحن سان رابطي جي علامت سمجهيا ويندا آهن.

## حوالا
ٽيٽو

**ٽيٽو ٺاهڻ جي عمل يا طريقي** ۾ چمڙي جي ٻي تهه (dermis) ۾ رنگ (ٽيٽو انڪ ذريعي) داخل ڪيو ويندو آهي. روايتي طور تي، ٽيٽو ٺاهڻ لاءِ اڪثر ڪري چمڙي تي ڪٽ لڳائي ان ۾ رنگ رڳڙيو ويندو هو. اڪثر جديد ٽيٽو آرٽسٽ هاڻي ٽيٽو مشين استعمال ڪندا آهن، ۽ ڪيترن ئي ملڪن ۾ صحت تي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ سخت حفاظتي تدبيرن جي ضرورت هوندي آهي.

## ٽيٽو ٺاهڻ جو جسماني عمل
ٽيٽو ٺاهڻ ۾ رنگ کي چمڙي جي 'ڊرمس' (dermis) تهه ۾ رکيو ويندو آهي، جيڪو ٻاهريون تهه (epidermis) جي هيٺان هوندو آهي. شروعاتي طور رنگ داخل ڪرڻ کان پوءِ، اهو ايپيڊرمس ۽ اپر ڊرمس جي خراب ٿيل تهه ۾ پکڙجي ويندو آهي. جڏهن جسم کي ڪنهن ٻاهرين شيءِ جي موجودگي جو احساس ٿيندو آهي ته مدافعتي نظام جا خليا (phagocytes) ان رنگ کي ڳڙڪائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. جيئن ئي زخم ڀرجي ٿو، تيئن مٿئين چمڙي ڇڻي وڃي ٿي (جنهن سان مٿاڇري وارو رنگ ختم ٿي وڃي ٿو) پر چمڙي جي گهرائي ۾ نئون ڳنڍيندڙ ٽشو (connective tissue) ٺهي ٿو. اتي رنگ مستحڪم رهي ٿو، پر ڊگهي عرصي (ڏهاڪن) کان پوءِ رنگ وڌيڪ گهرائي ۾ هليو ويندو آهي، جنهن جي ڪري پراڻن ٽيٽوز جا تفصيل ڌنڌلا ٿي ويندا آهن.

## روايتي ٽيٽو

ڪجهه قبائلي ثقافتن ۾ چمڙي تي نقشا ڪٽي ان ۾ رک، مس يا ٻيون شيون رڳڙيون وينديون هيون. ڪجهه ثقافتون اڃا تائين هٿ سان ٺهيل تيز ڪاٺين يا جانورن جي هڏن کي سوئي طور استعمال ڪري ٽيٽو ٺاهينديون آهن. روايتي جاپاني ٽيٽو (*[[irezumi]]*) اڃا تائين "ٽيبوري" (tebori) طريقي سان هٿ سان ٺاهيا ويندا آهن، جنهن ۾ بانس يا اسٽيل جي سوئين وارا غير برقي اوزار استعمال ٿين ٿا. ساڳئي طرح، ڏکڻ اوڀر ايشيا جا Sak Yant ٽيٽو به اسٽيل جي راڊ يا بانس جي سوئي سان هٿ سان ٽوڪي ٺاهيا ويندا آهن.

## جديد ٽيٽو

جديد دور ۾ ٽيٽو ٺاهڻ جو سڀ کان عام طريقو برقي ٽيٽو مشين آهي. هي مشين هڪ سيڪنڊ ۾ 80 کان 150 ڀيرا سوئي کي چمڙي جي اندر ۽ ٻاهر ڪندي آهي. هي طريقو عام طور تي وڌيڪ صفائي وارو هوندو آهي. سوئيون صرف هڪ ڀيرو استعمال (single-use) ڪيون وينديون آهن. آرٽسٽ لاءِ لازمي آهي ته هو هٿ ڌوئي، دستانا پائي ۽ اوزارن کي 'آٽو ڪليوز' (autoclave) مشين ۾ جراثيم کان پاڪ (sterilize) ڪري.

1891ع ۾ نيويارڪ ۾ Samuel O'Reilly پهرين برقي ٽيٽو مشين پيٽنٽ ڪرائي هئي، جيڪا ٿامس ايڊيسن جي برقي قلم تي ٻڌل هئي.

### مستقل ميڪ اپ (Permanent makeup)

مستقل ميڪ اپ اهڙا ٽيٽو آهن جيڪي چهري جي خاصيتن کي تبديل ڪرڻ لاءِ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ آئي لائنر، چپن جو رنگ يا ڀِرون (eyebrows). ڪڏهن ڪڏهن طبي سببن جهڙوڪ زخم جي نشانن يا ڦيري (vitiligo) کي لڪائڻ لاءِ به استعمال ٿين ٿا.

### رنگ ۽ پگمينٽس (Dyes and pigments)

شروعاتي ٽيٽو مس فطرت مان حاصل ڪئي ويندي هئي، جهڙوڪ قديم هوائي ۾ ناريل جي تيل سان ملائي ٻيلن جي اکوٽ جي رک استعمال ڪئي ويندي هئي. اڄڪلهه ڪيميائي طريقن سان تيار ڪيل لکين رنگ موجود آهن. ڪجهه رنگن ۾ ڌاتو (metals) شامل هوندا آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن MRI مشين سان تڪليف پيدا ڪري سگهن ٿا.

### اسٽوڊيو جي صفائي
صحيح صفائي لاءِ ضروري آهي ته آرٽسٽ هر ڪلائنٽ لاءِ نوان دستانا ۽ نيون سوئيون استعمال ڪري. جيڪي اوزار گرمي سان صاف نٿا ٿي سگهن، انهن کي پلاسٽڪ ۾ ويڙهيو ويندو آهي ته جيئن خون يا ٻين جراثيم جي منتقلي کي روڪي سگهجي.

### بعد ۾ سنڀال (Aftercare)

نئين ٽيٽو کي صاف رکڻ ضروري آهي. گهڻا آرٽسٽ مشورو ڏيندا آهن ته پهرين ٻن هفتن تائين گرم پاڻي يا سوئمنگ پول کان پرهيز ڪجي ۽ زخم تي خاص مرهم (panthenol يا cocoa butter) لڳايو وڃي ته جيئن رنگ خراب نه ٿئي.

## حوالا
ٿراپي

**ٿراپي** (Therapy) يا **طبي علاج** (Medical treatment) مان مراد ڪنهن صحت جي مسئلي کي حل ڪرڻ يا ان کي بهتر بڻائڻ جي ڪوشش آهي، جيڪا عام طور تي طبي تشخيص (Medical diagnosis) کان پوءِ ڪئي ويندي آهي. طبي اصطلاح ۾ علاج يا ٿراپي کي اڪثر مخفف طور **Tx** يا **T<sub>x</sub>** لکيو ويندو آهي.
اصولي طور تي، هر ٿراپي جا پنهنجا فائدا (indications) ۽ نقصان يا روڪون (contraindications) هونديون آهن. ٿراپي جا ڪيترائي قسم آهن ۽ ضروري ناهي ته هر ٿراپي اثرائتي هجي. ڪيتريون ئي ٿراپيون ناپسنديده منفي اثر (adverse effects) به پيدا ڪري سگهن ٿيون.

صحت جي ماهرن جي استعمال ۾ 'علاج' ۽ 'ٿراپي' اڪثر هڪٻئي جي مترادف طور استعمال ٿيندا آهن. پر ذهني صحت جي حوالي سان، 'ٿراپي' مان مراد خاص طور تي نفسياتي علاج (psychotherapy) ورتي ويندي آهي.
هڪ **ٿراپسٽ** (Therapist) اهو شخص هوندو آهي جيڪو ٿراپي جي ڪنهن به قسم جي خدمت فراهم ڪري. ٿراپسٽ مان مراد اهي تربيت يافته ماهر آهن جيڪي ڪنهن به قسم جي علاج يا بحاليءَ (rehabilitation) جي خدمتن ۾ مصروف هجن.

## اصطلاحي فرق
لفظ **سارسنڀال** (care)، **ٿراپي** (therapy)، **علاج** (treatment)، ۽ **مداخلت** (intervention) هڪ ئي دائري ۾ اچن ٿا، پر انهن جي استعمال ۾ معمولي فرق آهي. 'سارسنڀال' (Care) هڪ وسيع اصطلاح آهي جيڪو صحت جي حفاظت لاءِ ڪيل هر عمل کي ظاهر ڪري ٿو (مثال طور: بچاءُ واري سارسنڀال). ان جي مقابلي ۾ 'مداخلت' (Intervention) ڪنهن خاص ۽ واضع عمل کي چيو ويندو آهي (مثال طور: دل جي سرجري). ٿراپي ۽ علاج انهن ٻنهي جي وچ واري صورتحال آهن.
انگريزي لفظ "therapy" لاطيني لفظ therapīa ۽ قديم يوناني لفظ θεραπεία مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "شفا ڏيڻ" يا "علاج ڪرڻ".

## ٿراپي جا قسم
جسماني يا ذهني حالت جي علاج لاءِ ٿراپي جا ٽي وڏا شعبا آهن: روايتي طب (سائنسي بنيادن تي)، قديم طب (ثقافتي رواج)، ۽ متبادل طب (Alternative medicine).

### سارسنڀال جا درجا (Levels of Care)
سارسنڀال کي شدت ۽ وقت جي لحاظ کان هيٺين درجن ۾ ورهايو ويو آهي:
* **فوري سارسنڀال (Urgent care):** اهڙا مسئلا جيڪي اڄ ئي حل ڪرڻ ضروري هجن پر اهي ايمرجنسي نه هجن.
* **ايمرجنسي سارسنڀال (Emergency care):** هنگامي حالتن ۾ ڏنو ويندو علاج، اڪثر تشخيص کان اڳ شروع ڪيو ويندو آهي.
* **سخت سارسنڀال (Intensive care/ICU):** تمام گهڻو بيمار يا زخمي مريضن لاءِ، جتي تيز فيصلن جي ضرورت هوندي آهي.
* **ايمبوليٽري سارسنڀال (Ambulatory care):** اهڙو علاج جتي مريض پاڻ هلي اچي ۽ علاج ڪرائي گهر هليو وڃي (آئوٽ پيشنٽ).
* **گهريلو سارسنڀال (Home care):** گهر ۾ مليل علاج، جيڪو طبي عملو يا گهر جا ڀاتي فراهم ڪن.
* **پرائمري ڪيئر (Primary care):** صحت جي سارسنڀال جو پهريون ۽ بنيادي مرڪز.
* **سيڪنڊري ڪيئر (Secondary care):** ماهر ڊاڪٽرن (جهڙوڪ دل يا چمڙي جا ماهر) پاران ڏنل علاج.
* **ٽرشري ڪيئر (Tertiary care):** وڌيڪ جديد ۽ پيچيده علاج جيڪو وڏن اسپتالن ۾ ڪيو ويندو آهي.
* **پاليٽو ڪيئر (Palliative care):** اهڙو علاج جنهن جو مقصد بيماري ختم ڪرڻ نه پر مريض جي تڪليف گهٽائڻ ۽ کيس سڪون پهچائڻ هجي، خاص ڪري آخري وقت ۾.

### علاج جون لائنون (Lines of therapy)
علاج جا فيصلا اڪثر هڪ ترتيب سان ڪيا ويندا آهن:
* **فرسٽ لائن ٿراپي (First-line):** اهو پهريون علاج جيڪو سڀ کان وڌيڪ اثرائتو ۽ محفوظ سمجهي شروع ڪيو وڃي.
* **سيڪنڊ لائن ٿراپي (Second-line):** جيڪڏهن پهريون علاج ناڪام ٿئي يا ان جا منفي اثر وڌيڪ هجن ته هي متبادل علاج شروع ڪيو ويندو آهي.
* **ايڊجونٽ ٿراپي (Adjuvant therapy):** بنيادي علاج سان گڏ اضافي طور ڏنو ويندو علاج.

### مقصد جي لحاظ کان ٿراپي جا قسم

## حوالا
دي انٽرنيشنيل

"**دي انٽرنيشنيل**" (The Internationale) هڪ بين الاقوامي ترانو آهي جنهن کي مختلف انارڪسٽ، ڪميونسٽ، سوشلسٽ ۽ سوشل ڊيموڪريٽڪ تحريڪن پنهنجي تراني طور اختيار ڪيو آهي. هي اڻويهين صديءَ جي آخر کان وٺي سوشلسٽ تحريڪ جو هڪ معياري ترانو رهيو آهي، جڏهن "ٻي بين الاقوامي" (Second International) ان کي پنهنجو سرڪاري ترانو بڻايو. هن تراني جو عنوان "پهرين بين الاقوامي" (First International) تان ورتل آهي، جيڪو مزدورن جو هڪ اتحاد هو. هن تراني جي لکندڙ، يوجين پوٽيئر، جيڪو تنظيم جي فرينچ شاخ جو ميمبر هو، ان ڪانگريس ۾ شرڪت ڪئي هئي. پوٽيئر جي لکيل لفظن کي بعد ۾ هڪ اصل ڌُن ۾ ترتيب ڏنو ويو، جيڪا پيئر ڊي گيٽر تيار ڪئي هئي.

## ٻول (Lyrics)
هن گيت جو اصل فرينچ ورزن جون 1871ع ۾ يوجين پوٽيئر لکيو هو. پوٽيئر جو ارادو هو ته هي گيت "La Marseillaise" جي ڌُن تي ڳايو وڃي. پر ان کان ڪجهه سال پوءِ 1888ع ۾ پيئر ڊي گيٽر ان لاءِ هڪ نئين ڌُن تيار ڪئي، جيڪا اڄ سڄي دنيا ۾ مشهور آهي.

پوٽيئر جا لکيل لفظ مزدور تحريڪ ۾ تمام گهڻو مشهور ٿيا، خاص طور تي اهي سٽون جهڙوڪ "Ni Dieu, ni César, ni tribun" (نه خدا، نه قيصر، نه ڪو ليڊر).

### اصل فرينچ ٻول ۽ ترجمو

## تڪرار ۽ حقِ ملڪيت (Copyright)
پيئر ڊي گيٽر کي هن ڌُن جي خالق طور تسليم ڪرائڻ لاءِ ڪافي قانوني ويڙهه وڙهڻي پئي. شروعاتي طور تي سندس ڀاءُ اڊولف جو نالو مشين طور ڄاڻايو ويو هو ته جيئن پيئر جي نوڪري بچائي سگهجي. 1922ع ۾ وڃي کيس قانوني طور خالق تسليم ڪيو ويو. 2002ع کان وٺي هي ڌُن هاڻي 'پبلڪ ڊومين' (عوامي ملڪيت) ۾ آهي.

## مختلف ٻولين ۾ ترجما
هن تراني جا سڄي دنيا جي لڳ ڀڳ هر ٻوليءَ ۾ ترجما ڪيا ويا آهن. 1910ع تائين هي ترانو 18 مختلف ٻولين ۾ موجود هو. سنڌي ٻوليءَ ۾ پڻ ترقي پسند تحريڪ دوران هن جا ترجما ڪيا ويا آهن.

### روسي ورزن (Internatsional)
روسي ورزن جو ترجمو 1902ع ۾ آرڪادي ڪوٽس (Arkady Kots) ڪيو هو. هي 1918ع کان 1944ع تائين سوويت يونين جو قومي ترانو پڻ رهيو.

## حوالا
مخملي انقلاب

**مخملي انقلاب** (Velvet Revolution) يا **نرم انقلاب** (Nežná revolúcia) تڏهن جي چيڪوسلوواڪيا ۾ اقتدار جي پُرامن منتقلي کي چيو ويندو آهي، جيڪو 17 نومبر کان 29 ڊسمبر 1989ع تائين جاري رهيو. هن انقلاب ۾ شاگردن ۽ سياسي ڪارڪنن پاران ڪميونسٽ پارٽي جي هڪ-پارٽي حڪومت خلاف پُرامن احتجاج ڪيا ويا. ان جو نتيجو چيڪوسلوواڪيا ۾ 41 سالن جي ڪميونسٽ راڄ جو خاتمو ۽ ملڪ ۾ پارلياماني جمهوريت جي بحاليءَ جي صورت ۾ نڪتو.

## پس منظر
چيڪوسلوواڪيا ۾ 25 فيبروري 1948ع کان ڪميونسٽ پارٽي برسرِاقتدار هئي. ان دور ۾ ڪنهن به سياسي مخالفت جي اجازت نه هئي ۽ اختلافي آواز اٿاريندڙن کي سختي سان دٻايو ويندو هو. چارٽر 77 جهڙيون تنظيمون ڳجهي نموني ڪم ڪنديون هيون، پر انهن جي ميمبرن کي رياستي جبر جو شڪار بڻايو ويندو هو. چيڪ ۽ سلوواڪ شهرين کي غير ڪميونسٽ ملڪن ڏانهن سفر ڪرڻ جي اجازت نه هئي ۽ ٻاهرين موسيقي يا ڪتابن تي پابندي هئي.
1980ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، جڏهن سوويت يونين ۾ ميخائيل گوباچوف پاران 'گلاسنيٽ' (آزادي) ۽ 'پريسٽرويڪا' (سڌارا) جون پاليسيون متعارف ڪرايون ويون، تڏهن چيڪوسلوواڪيا جي عوام ۾ به تبديلي جي اميد پيدا ٿي.

## انقلاب جي ترتيب

### 17 نومبر
شاگردن پاران هڪ پُرامن ريلي ڪڍي وئي، جنهن جو مقصد نازي دور ۾ شهيد ٿيل شاگردن کي خراجِ تحسين پيش ڪرڻ هو. پر هي مظاهرو جلد ئي ڪميونسٽ نظام خلاف احتجاج ۾ بدلجي ويو. پراگ جي ناروڊني اسٽريٽ (Národní Street) تي پوليس شاگردن تي سخت لٺبازي ڪئي، جنهن ۾ سوين شاگرد زخمي ٿيا. ان واقعي سڄي ملڪ ۾ ڪاوڙ جي لهر پکيڙي ڇڏي.

### 18-19 نومبر
شاگردن ۽ ٿيٽر جي اداڪارن هڙتال جو اعلان ڪيو. 19 نومبر تي ويسلاف هيل (Václav Havel) ۽ ٻين اڳواڻن گڏجي **سوڪ فورم** (Civic Forum) نالي تنظيم جو بنياد رکيو، جنهن جو مقصد حڪومت سان ڳالهيون ڪرڻ ۽ سياسي سڌارا آڻڻ هو. سلوواڪيا ۾ به اهڙي ئي هڪ تنظيم "پبلڪ اگينسٽ وائلنس" جي نالي سان قائم ڪئي وئي.

### 20-27 نومبر
احتجاج تيز ٿي ويو. 20 نومبر تي پراگ ۾ مظاهرين جو انگ 2 لکن کان وڌي 5 لکن تائين پهچي ويو. 24 نومبر تي ڪميونسٽ پارٽي جي پوري قيادت، بشمول جنرل سيڪريٽري ميلوش جيڪيش (Miloš Jakeš)، استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. 27 نومبر تي سڄي ملڪ ۾ مڪمل هڙتال ڪئي وئي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو آباديءَ حصو ورتو.

### ڊسمبر 1989ع
حڪومت اپوزيشن سان ڳالهين تي مجبور ٿي وئي. ڊسمبر جي شروعات ۾ اولهه جرمني ۽ آسٽريا سان لڳندڙ سرحد تان ڪنڊيدار تارون هٽايون ويون. 29 ڊسمبر تي ويسلاف هيل، جيڪو ڪجهه عرصو اڳ جيل ۾ هو، ملڪ جو صدر چونڊيو ويو.

## انقلاب جا نتيجا
هن انقلاب جي نتيجي ۾:
* چيڪوسلوواڪيا ۾ پهرين جون 1990ع تي آزاد ۽ جمهوري چونڊون ٿيون.
* ملڪ ۾ سرمائيداري نظام ۽ خانگي ملڪيت جي بحالي ٿي.
* 31 ڊسمبر 1992ع تي چيڪوسلوواڪيا پُرامن طور تي ٻن حصن، **چيڪ جمهوريه** ۽ **سلوواڪيا** ۾ ورهائجي ويو، جنهن کي تاريخ ۾ "مخملي طلاق" (Velvet Divorce) چيو وڃي ٿو.

## حوالا
فرانسيسي ڊائريڪٽوري

**ڊائريڪٽري** (The Directory؛ فرانسيسي ۾: le Directoire) فرانس ۾ 1795ع جي آئين تحت قائم ڪيل حڪومتي نظام هو. هن جو نالو پنجن ماڻهن جي ان ڪميٽيءَ تان ورتو ويو هو، جن وٽ ملڪي انتظام هلائڻ جون انتظامي طاقتون هيون. ڊائريڪٽريءَ 26 آڪٽوبر 1795ع کان 9 نومبر 1799ع تائين فرانسيسي جمهوريه تي حڪومت ڪئي، جنهن کانپوءِ نيپولين بوناپارٽ پاران تختو اونڌو ڪرڻ (Coup of 18 Brumaire) جي نتيجي ۾ ان جو خاتمو ٿيو.
ڊائريڪٽريءَ جو دور مسلسل پرڏيهي جنگين جو دور هو، جنهن ۾ هن برطانيه، آسٽريا، روس ۽ عثماني سلطنت جهڙن طاقتور ملڪن سان مقابلو ڪيو. هن جي دور ۾ بيلجيم ۽ رائن جي اولهندي ڪناري کي فرانس ۾ شامل ڪيو ويو. ڊائريڪٽريءَ اٽلي، سوئٽزرلينڊ ۽ هالينڊ ۾ 29 عارضي "برادري جمهوريتون" (sister republics) قائم ڪيون. بوناپارٽ جي قيادت ۾ فرانسيسي فوج مصر تائين به پهتي.

فرانس جي معيشت هن دور ۾ سخت بحران جو شڪار رهي. شروعات ۾ خزانو خالي هو ۽ ڪاغذي ڪرنسي (assignat) جي قيمت صفا گهٽجي چڪي هئي. ڊائريڪٽريءَ ڪاغذي پئسا ڇاپڻ بند ڪري پئسي جي قيمت بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ان سان هڪ نئون بحران پيدا ٿيو؛ قيمتون ۽ پگهارون ڪري پيون ۽ معاشي سرگرميون بيهجي ويون.

## پس منظر
فرانس ۾ "دهشت جو دور" (Reign of Terror) روبيسپيئر جي خاتمي سان پڄاڻي تي پهتو هو. جولائي 1794ع ۾ نيشنل ڪنوينشن هڪ نئون آئين تيار ڪرڻ لاءِ ڪميٽي قائم ڪئي، جنهن جو مقصد قانون سازي جي عمل کي مستحڪم ڪرڻ ۽ اڳوڻي نظام جي انتهاپسندي کي ختم ڪرڻ هو. هي نئون نظام ٻن ايوانن تي ٻڌل هو: "پنج سئو جي ڪائونسل" (جيڪا قانون تيار ڪندي هئي) ۽ "بزرگن جي ڪائونسل" (جيڪا انهن قانونن جي منظوري ڏيندي هئي).

## نئون آئين ۽ انتظامي ڍانچو
1795ع جي آئين تحت انتظامي اختيار پنجن "ڊائريڪٽرن" کي ڏنا ويا. هر ڊائريڪٽر جي عمر گهٽ ۾ گهٽ 40 سال هجڻ ضروري هئي. هر سال هڪ ڊائريڪٽر کي بدلايو ويندو هو ته جيئن ڪو به هڪ شخص سڀ طاقتون پنهنجي قبضي ۾ نه ڪري سگهي ۽ آمريت (tyranny) کان بچي سگهجي.

ڊائريڪٽريءَ جي ميمبرن کي بزرگن جي ڪائونسل چونڊيندي هئي. انهن ڊائريڪٽرن کي رياست جي وزيرن پاران مدد فراهم ڪئي ويندي هئي، پر انهن وزيرن وٽ حڪومت هلائڻ جا عام اختيار نه هئا.

## سياسي ۽ معاشي مشڪلاتون
ڊائريڪٽريءَ کي هڪ طرف جئڪوبن (انتهاپسند انقلابي) ۽ ٻئي طرف شاهي نظام جي حامين (Royalists) جي مخالفت جو مقابلو ڪرڻو پيو. 1795ع ۾ جئڪوبن پاران ۽ پوءِ شاهي نظام جي حامين پاران ڪيتريون ئي بغاوتون ڪيون ويون، جن کي فوج جي مدد سان دٻايو ويو.
معاشي طور تي، ملڪ سخت ڏڪار ۽ مهانگائيءَ جي ور چڙهيل هو. جيتوڻيڪ ڊائريڪٽريءَ ڪجهه سڌارا آندا، پر عوامي سطح تي حڪومت جي مقبوليت گهٽجي وئي هئي.

## خاتمو
1799ع تائين ڊائريڪٽري سياسي طور تي ڪمزور ٿي چڪي هئي ۽ پنهنجو وقار وڃائي ويٺي هئي. نيپولين بوناپارٽ، جيڪو مصر جي مهمن مان واپس موٽيو هو، ان کي هڪ مضبوط ليڊر طور ڏٺو پئي ويو. 9 نومبر 1799ع تي نيپولين پارلياماني بغاوت ذريعي ڊائريڪٽريءَ جو خاتمو ڪيو ۽ "فرانسيسي ڪائونسليٽ" قائم ڪئي، جنهن ۾ هو پاڻ "فرسٽ ڪائونسل" بڻجي ويو.

## حوالا