ڪتي جي قبر

**ڪتي جي قبر** جو علائقو کير ٿر جي جابلو سلسلي ۾ سنڌ جي شھداد ڪوٽ ۽ بلوچستان جي خضدار ضلعي جي وچ ۾ آهي، هي علائقو سمنڊ جي سطح کان 7500 فٽ مٿي آهي. 1876ع جي گزٽ ۾ بہ هي علائقو سنڌ جو ڏيکاريل آهي. کير ٿر جابلو سلسلو سنڌ جي قمبر علي خان ۾ شامل آهي. بلوچي زبان ۾ لفظ ”ڪتي جي قبر“ ڪتب نٿو اچي. ”ڪتي جي قبر“ سنڌي ٻوليءَ جو لفظ آهي. چونڊن جي حقلي بندين ۾ بہ اھو علائقو سنڌ ۾ آھي.

## مرزا قليچ بيگ جي سفرنامي ۾ احوال

مرزا قليچ بيگ جي 1885ع ۾ لکيل سفر نامي ”ڏاڙهيارو جبل جو سير“ ۾ ڪتي جي قبر جو احوال لکندي چئي ٿو تہ:

لاڙڪاڻي ۾ نوڪريءَ جي دوران مرزا قليچ بيگ کيرٿر جبل تي، خاص ڪري ”ڪُتي جي قبر“ تي، هڪ تفريح گاهه جي پيڙھ جو پٿر رکيو هو. اِهوئي اُهو پٿر آهي جيڪو مستقبل جو هڪ خواب آهي، ڇو تہ اُن پٿر تي سنڌ صوبي (لاڙڪاڻي) جي حد جُڙي ٿي ۽ اُن پٿر کان هُن پاسي بلوچستان جي حد شروع ٿئي ٿي. ڏاڙهياري جبل تي سنڌي لکت وارو مرزا صاحب جو لڳايل اُهو پٿر سندس سنڌ سان محبت جو کليل ثبوت آهي.

پنھنجي سفرنامي ۾ مرزا قليچ بيگ لکي ٿو تہ:  
 
وڌيڪ لکي ٿو تہ:
وڌيڪ لکي ٿو تہ:

مرزا صاحب وڌيڪ لکي ٿو تہ: 

مرزا قليچ بيگ وڌيڪ احوال لکي ٿو ته:

## ڪتي جي ڪھاڻي

ڪتي جي قبر جي ڪهاڻي جو ذڪر ڪيترن ئي ڪتابن ۾ آهي، پر 1885ع واري دور جي ڊپٽي ڪمشنر چارلس پنهنجي ڪتاب هيو فوڪ ٽيلس آف سنڌ (Hue folk tells of sindh) سنڌ جون لوڪ ڪهاڻيون ۾ به ڪتي جي قبر جو ذڪر ڪيل آهي. جنهن ۾ لکيل آهي ته ڪتو ڪنهن ڳوٺاڻي جو هو جيڪو گهرجي کاڌ خوراڪ واري سامان خريد ڪرڻ لاءِ پنهنجي ڪتي سان گڏ جبل هيٺ لهي هڪ هندو دوڪاندار وٽ آيو، جتي هن سامان خريد ڪيو ۽ ڪجهه رقم کٽي پيس، تنهن تي دوڪاندار کي چيائين ته هي منهنجو ڪتو گروي طور رک رقم واپس ڪرڻ بعد ڪاهي ويندس، ڳوڻاٺو ائين چئي سامان کڻي واپس ڳوٺ روانو ٿيو، قدرت جو لڪاءُ اهو ٿيو جو هندو دوڪاندار جي دوڪان ۾ چور کاٽ هڻي چوري ڪري رهيا هئا ته اهو ڪتو سجاڳ ٿي تيز ڀونڪڻ لڳو جنهن جي آواز تي هندو دوڪاندار ۽ ٻيا ڳوٺاڻا سجاڳ ٿي پيا. ۽ چور اتان ڀڄي ويا، ڪتي جي اهڙي وفاداري ڏسي هندو دوڪاندار ڪتي کي آزاد ڪري ڇڏيو. ڪتو آزاد ٿيڻ کان پوءِ واپس پنهنجي مالڪ جي ڳوٺ ڏانهن اچي ٿو ته رستي ۾ سندس مالڪ کيس ڳوٺ ڏانهن ايندو ڏسي ڪتي کي نمڪ حرام وارو جملو چئي کيس ڀونڍو (بُجو) ڏنو، ۽ چيو اڄ مان توکي آزاد ڪرائڻ اچان پيو پر تون هندو دوڪاندار سان غداري ڪري ڀڄي آيو آهين! اڄ کان تون منهنجي لاءِ مري وئين. اهڙي جملي پوري ٿيڻ بعد ڪتي مالڪ جي پيرن تي ڪري ڏڪي ڏڪي دم ڏنو. ان بعد ڳوٺاڻو اچي هندو دوڪاندار وٽ پهتو ۽ معافي گهري رقم واپس ڪرڻ لڳو تنهن تي هندو دوڪاندار چيو ته تنهنجي ڪتي مون سان وفاداري ڪئي ۽ منهنجي هزارين روپين جي چوري ٿيڻ کان بچائي، جنهن ڪري مان تنهنجي رقم انعام طور معاف ڪري تنهنجي ڪتي کي آزاد ڪري ڇڏيو آهي. هندو دوڪاندار جي اهڙي ڳالهه ٻڌڻ بعد ڳوٺاڻو افسوس ۾ روئندو رهيو ۽ واپس اچي مئل ڪتي کي کڻي ڏاڙهيار جبل جي چوٽي تي قبر کوٽي کيس دفن ڪيو، ڪتي جي قبر جي ڪهاڻي بابت ڪيتريون قياس آرائيون هجن يا اهو معجزو هجي، پر ڳالهه اها سامهون ڏسڻ ۾ اچي رهي آهي ته اهو ڪتي واري قبر جو علائقو قدرتي نظارن سان ڀريل هڪ عجوبو آهي. جتي لالڻ جي ماڙي، انگريزن جي دور جو ٺهيل پوليس ٿاڻو، ۽ سرسبز پهاڙ، قدرتي پاڻي جون ننڍيون، ننڍيون نديون ڏسڻ وٽان آهن، جن کي ڏسي ڪشمير ۽ سوات ياد ايندو، پر افسوس جو سرڪار پاران هنن قدرتي نظارن کي دنيا تائين روشناس نه ڪرائڻ ڪري هي تاريخي ۽ قديمي ماڳ سان گڏ قدرت جي حسين شاهڪار کان دنيا بي خبر بڻيل آهي، ڪتي واري قبر تائين پهچڻ لاءِ سواري لاءِ ڪو به رستو روڊ ڪو نه ٺهيل آهي. پر محقق ۽ سياهه علائقي جي بااثر ماڻهن جي مدد سان اٺن ۽ گڏهن وسيلي اتي ڪيميرا جي اک سان اهي دلفريب منظر محفوظ ڪن ٿا ۽ اتان جي رهاڪن کان ڪتي جي ڪهاڻي ۽ ٻين تاريخي ماڳن بابت احوال وٺي. پنهنجي ڪتابن ۾ لکي ماڻهن کي آگاهي ڏين ٿا.

## حوالا

زمرو:سنڌ