open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اسڪوننگن

thumb|left|Aerial view with Buschhaus Power Plant

**اسڪوننگن** انگريزيءَ ۾ **Schöningen**جرمنيءَ جي رياست لوئر سئڪسني جي ضلعي ھيلمسٽيڊ (Helmstedt) جو ھڪ ننڍڙو شهر جنهن جي آبادي 11000 آھي.
thumb|left|Schöningen Castle
نيئندرٿال

[thumb|right|300px|Anatomical comparison of skulls of ''[Homo sapiens* (left) and *Homo neanderthalensis* (right)<br>(in [[Cleveland Museum of Natural History]])<br>Features compared are the [[neurocranium|braincase]] shape, [[forehead]], [[browridge]], [[nasal bone]], [[nasal bone|projection]], [[cheek bone|cheek bone angulation]], [[chin]] and [[occipital bone|occipital contour]]]]



*'نيئندرٿال** انگريزيءَ ۾ **Neanderthals''' ڪڏھن ڪڏھن ان کي نيئندرتال پڻ سڏيو ويندو آهي. ھنن کي آرڪائڪ ھيومن سڏيو ويندو آهي، جيڪي 40000 ھزار سال اڳ نابود ٿي ويا. اھي يورپ ۾ نمودار ٿيا ۽ ڏکڻ اولهه، وچ ۽ اتر ايشيا ۾ ڦھلجي ويا.

## حوالا
نارڊڪ برانز دؤر

left|200px|thumb|نارڊڪ برانز دؤر جي ثقافت جو نقشو، لڳ ڀڳ 1200 قبل مسيح

**نارڊڪ برانز دؤر** يا **نارڊڪ ڪانسي وارو دؤر** (انگريزي: *Nordic Bronze Age* يا *Scandinavian Bronze Age*) اسڪينڊينيويا جو تاريخ کان اڳ وارو هڪ اهم آثارِ قديمه جو دؤر آهي، جيڪو تقريباً 1700 قبل مسيح کان 500 قبل مسيح تائين جاري رهيو. هي دؤر نارڊڪ پٿر وارو دؤر کان پوءِ ۽ پري-رومن آئرن دؤر کان اڳ وارو زمانو شمار ڪيو وڃي ٿو.

## تاريخي پسمنظر
نارڊڪ برانز دؤر دوران اسڪينڊينيويا ۾ ڪانسي (برانز) جي استعمال وڏي اهميت حاصل ڪئي. جيتوڻيڪ هن علائقي ۾ ٽامي ۽ ٽِن جا قدرتي وسيلا محدود هئا، تنهن هوندي به يورپ جي ٻين علائقن سان واپار ذريعي ڪانسي حاصل ڪئي ويندي هئي. هن دؤر ۾ ڏکڻ اسڪينڊينيويا، خاص طور تي اڄوڪي ڊينمارڪ، ڏکڻ سويڊن ۽ ناروي جا ڪجهه حصا ثقافتي مرڪز بڻيا.

## ثقافتي خصوصيتون
*نارڊڪ برانز دؤر جي سڃاڻپ شاندار ڌاتي ڪاريگري، سج جي پوڄا ۽ علامتي فن سان ٿئي ٿي.
*ڪانسيءَ جا هٿيار، زيور ۽ اوزار وڏي مهارت سان تيار ڪيا ويندا هئا.
*سج سان لاڳاپيل نشانين ۽ مذهبي خيالن کي اهم حيثيت حاصل هئي، جنهن جو مثال "سج گاڏي" (Sun Chariot) آهي.

پٿر تي ٺاهيل تصويرون (rock carvings) هن دؤر جي مذهبي ۽ سماجي سوچ کي ظاهر ڪن ٿيون.

## سماجي ۽ معاشي زندگي
هن دؤر ۾ سماج گهڻو ڪري زرعي هو، جتي زراعت ۽ مال پالڻ بنيادي معاشي ذريعا هئا. واپار ذريعي بالٽڪ علائقن، مرڪزي يورپ ۽ ميڊيٽرينين دنيا سان لاڳاپا قائم ٿيا. امبر (ڪهرُو) اهم واپاري شيءِ هئي، جيڪا ڏورانهن علائقن تائين موڪلي ويندي هئي.

## دؤر جي پڄاڻي
تقريباً 500 قبل مسيح کان پوءِ ڪانسي جي جاءِ تي لوھ جو استعمال وڌڻ لڳو، جنهن سان نارڊڪ برانز دؤر جو خاتمو ٿيو ۽ پري رومن آئرن دؤر جي شروعات ٿي. هن تبديلي سماجي ۽ ٽيڪنالاجيڪل ڍانچي ۾ بنيادي فرق آندا.

## پڻ ڏسو

*نارڊڪ پٿر وارو دؤر
*پري-رومن آئرن دؤر
*آئرن دؤر

## حوالا
اسڪينڊينيويا

thumb|

**اسڪينڊينيويا** انگريزيءَ ۾ **Scandinavia**
اتر يورپ جي ھڪ علائقي جو نالو آهي جتي جرمن قبيلن جي ماڻهن جي قومي۽ ثقافتي ميراث ھڪجھڙي ۽ اتان جون ھڪٻئي جون  ٻوليون  بہ انھن لاء سمجھ ۾ ايندڙ آھن.
لفظ اسڪينڊينيويا مقامي استعمال مطابق ٽن آئيني بادشاھتن جو نالو آهي جن ۾ ڊينمارڪ، ناروي ۽ سويڊين شامل آھن. پر انگريزيءَ ۾ ان جو مطلب اسڪينڊينيويائي اپٻيٽ آهي جنهن ۾ فنلينڊ ۽ آئيس لينڊ پڻ شامل آھن. اھو سرحدي علائقو نارڊڪ ملڪ يا نارڊڪ ڪنٽريز پڻ سڏيو ويندو آهي.. ناروي جا ڏورانھان ٻيٽ سوالبارد ۽ جين نيئن ان جو حصو ناھن نہ وري ڊينمارڪ جو حصو گرين لينڊ ان ۾ شامل آھي.

[thumb|مارچ 2002 ۾ نڪتل اسڪينڊينيويائي اپٻيٽ جو [سيٽلائيٽ ڦوٽو.]]

[thumb|اسڪينڊينيويا لفظ [اسڪينيا مان نڪتل آهي جيڪو ھڪ ڊينمارڪ جو علائقو ھيو ۽ سترھين صدي م اھو سويڊن جو حصو ٿي ويو ]]
سياسي طور تي اسڪينڊينيويا لفظ جو پھريون دفعو 1830 وارو ڏھاڪي ۾ شاگردن ڪيو جيڪي اسڪينڊينيوزم جي لاءِ جدوجھد ڪري رھيا ھئا.

## حوالا

زمرو:اسڪينڊينيويا
زمرو:يورپ جا علائقا
زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا
پري-رومن آئرن دؤر

left|200px|thumb|اتر يورپ ۾ پري رومن آئرن دؤر (چوٿين کان پھرين صدي قبل مسيح تائين)

**پري رومن آئرن دؤر** (انگريزي: *Pre-Roman Iron Age*) اتر يورپ، خاص طور تي اسڪينڊينيويا جي تاريخ جو هڪ اهم آثار قديمه وارو دؤر آهي. هي دؤر تقريباً پنجين يا چوٿين صدي قبل مسيح کان شروع ٿي پھرين صدي قبل مسيح تائين جاري رهيو. هي دؤر نارڊڪ برانز دؤر کان پوءِ ۽ رومن آئرن دؤر کان اڳ وارو زمانو سمجهيو وڃي ٿو.

## تاريخي پسمنظر
پري رومن آئرن دؤر بابت جديد تحقيق موجب، هي زمانو اتر يورپ ۾ لوھ جي ٽيڪنالاجي جي شروعاتي مرحلي کي ظاهر ڪري ٿو، جتي ڪانسيءَ جي دؤر کان لوھ واري سماج ڏانهن تبديلي آئي. پري رومن آئرن دؤر دوران اسڪينڊينيويائي علائقن ۾ لوھ جو استعمال آهستي آهستي وڌڻ لڳو. شروعاتي طور تي لوھ ناياب ۽ قيمتي ڌاتو هو، جيڪو گهڻو ڪري هٿيارن ۽ اوزارن لاءِ استعمال ٿيندو هو. هن دؤر ۾ مقامي آبادي اڃا تائين رومن سلطنت سان سڌي سياسي لاڳاپي ۾ نه هئي، پر واپار ۽ ثقافتي اثر موجود هئا.

## ثقافتي خصوصيتون
ثقافتي لحاظ کان هي دؤر نارڊڪ سماجن ۾ اهم تبديليون آنديون، جن جا آثار قبرستانن، اوزارن ۽ رهڻي ڪهڻي مان ظاهر ٿين ٿا.

* لوھ جا اوزار ۽ هٿيار ڪانسيءَ جي اوزارن جي جاءِ وٺڻ لڳا.
* زرعي طريقن ۾ بهتري آئي، جنهن سان آبادي ۾ واڌ ٿي.
* قبرن جا نمونا مختلف ٿيا، جن ۾ ساڙڻ (cremation) ۽ دفن ڪرڻ ٻئي رواج ملن ٿا.
* هٿ سان ٺهيل مٽيءَ جا ٿانوَ عام استعمال ۾ هئا.

## سماجي ۽ معاشي زندگي
هن دؤر جي سماجي ۽ معاشي ڍانچي بابت آثار قديمه جا ثبوت ڏيکارين ٿا ته واپار ۽ زراعت گڏجي سماج جي ترقيءَ جو ذريعو هئا. هن دؤر ۾ سماج گهڻو ڪري ڳوٺاڻو هو. ماڻهو زراعت، مال پالڻ ۽ شڪار تي ڀاڙيندا هئا. واپار ذريعي بالٽڪ علائقن، مرڪزي يورپ ۽ ٻين پاڙيسري ثقافتن سان لاڳاپا وڌيا، خاص طور تي لوھ، امبر (ڪهرُو) ۽ ٻين شين جي مٽاسٽا ٿي.

## اهميت
پري رومن آئرن دؤر اسڪينڊينيويا جي تاريخ ۾ اهم حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ ته هن دؤر دوران ٽيڪنالاجي، سماجي ڍانچي ۽ ثقافتي روايتن ۾ اهي تبديليون آيون، جيڪي بعد ۾ رومن آئرن دؤر جي ترقيءَ جو بنياد بڻيون.

## پڻ ڏسو

*نارڊڪ برانز دؤر
*آئرن دؤر
*رومن آئرن دؤر

## حوالا
گال

[thumb|300px|گال جو نقشو جڏھن گال واريون جنگون ھلي رھي ھيون.رومي نسل نگاري يا [ايٿنوگرافي گال کي پنجن حصن ۾ تقسيم ڪري ٿي. جن ۾ بيلگڪ گال، ڪيلٽڪ گال (جيڪو بعد ۾ لگڊونينس صوبي وارو گال بڻيو) ، سيسالپينا گال، ناربونينس گال ۽ ايڪئيطانيہ گال شامل ھئا.]]

**گال** انگريزيءَ ۾ **Gaul**لاطينيء ۾ **Gallia **اولھ يورپ جو هڪ علائقو جنھن ۾ آئرن ايج يا لوھ واري دؤر ۾ ڪيلٽڪ قبيلا رھندا ھئا. ھاڻي ان علائقي ۾ فرانس، بيلجيئم، لڪسمبرگ، سوئيزرلينڊ، اتر اٽلي، نيدرلينڊ ۽ جرمنيءَ جا ڪجهه حصا، جن راين نديء جو اولھ وارو ڪپ شامل آھي،  واقع آھن. اھو علائقو 494000 ھم چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل ھو.

## حوالا
صوف

**سیب یک میوه است**. 

صوف هزارين سالن کان ايشيا ۽ يورپ جي ملڪن ۾ ڦۡٽي ٿو. صوف کي نورس، يوناني ۽ يورپ جي عيسائي سميت ڪئي مذهبن ۾ به اهميت حاصل آهي. صوف جو وڻ گهڻي ڀاڱي ٻج ۾ ڦٽندو آهي. 2014ع ۾ دنيا ۾ 84.6 ملين ٽن صوفن جي بيداوار ٿي. جنهن مان 48 سيڪڙو چائنا ۾ پيدا ٿيا.

ڏيهي صوف ننڍڙا ٿيندا آهن. اسين ولايتي صوف جو ذڪر ٿا ڪريون، جي وڏي قد جا ٿا ٿين، جي يورپ ۾، ايران ۾، قنڌار ۾ ۽ هندستان جي جبلن ۾ ٿين ٿا. انهن جا چار پنج قسم ٿا ٿين. انهن ۾ تمام چڱي خوشبوءِ ٿيندي آهي. ڪچا به کائبا آهن ۽ مُربي ۾ به وجهبا آهن ۽ رڌي به ڪم ايندا آهن.هي صوف قلمن هڻڻ سان ۽ پيوند ڪرڻ سان ٿيندا آهن. جنوريءَ ۽ فيبروريءَ ۾ قلم هڻجن. فيبروريءَ ۽ مارچ ۾ هو گل ڪندا آهن ۽ ڦر جهليندا آهن، جو اپريل ۽ مٽي ۾ پچندو آهي. جنوريءَ ۾ سندن پاڙون اگهاڙيون ڪري ڇڏيندا آهن. پندرهن ڏينهن کان پوءِ چڱي ڳائي ڀاڻ سان ڀري ڇڏيندا آهن. جڏهن ميوو ڀرجڻ لڳي، تڏهن ججهو پاڻي ڏيڻ گهرجي. قلم هڻڻ کان پوءِ جڏهن گونچ ڪڍن، تڏهن انهن جون چڪيون ڪڍي ٻئي هنڌ رکجن. هيٺيون ٻه ٽي اکيون ڇڏجن ٻيو مٿيون ٽڪر وڍي ڇڏجي. انهن ٻن ٽن اکين مان به جيڪا مضبوط ٿئي ۽ زور وٺي وڃي اُها ڇڏجي، ٻيون ماري ڇڏجن. ٽن فوٽن تائين سڌو مٿي چڙهڻ ڏجيس. پيوند مارچ ۾ ڪجي. رائي واري زمين صوفن لاءِ چڱي آهي. صوف کي هندستاني ۽ فارسيءَ ۾ سيب چوندا آهن، ۽ انگريزيءَ ۾  ائپل. جي زمين چڱي هوندي ۽ آبهوا موافق هوندي ته صوف جو وڻ تمام گهڻي مدت تائين جٽاءُ ڪري ۽ ڦر ڏئي ٿو. ٻن سَون ورهين ۾ ته شڪ ئي ڪونهي.

## تجارت

## غذائیت

## طب

نالا: عربي ۾ تفاح، فارسي ۾ سيب، هندي  وغيره ۾  ڪهتل، سختڪا، سکنا ۽ سوکٽ.
اثر: مٺو صوف گرم تر ۽ کٽو صوف سرد خشڪ،  
سڃاڻپ: مشهور ميوو سائي، ڳاڙهي ۽ هيڊي رنگ جا گول داڻا ٿين ٿا.
خاصيت: دل ۽ دماغ کي فرحت ۽ معدي ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا. خفقان، گرم تپن ۽ اندرين حرارتن کي گهٽائين ٿا. مني ۽ قوت باهه وڌائين ٿا، سيني، سلهه، خشڪ کنگهه لاءِ مفيد آهي. بک وڌائين ٿا، سوداوي بيمارين ۾ فائدو ڪن ٿا. هن جو مربو طاقت واري شيءِ آهي

## حوالا

زمرو:صوف
زمرو:ميوا
زمرو:فصل
زمرو:پاڪستان جي پوکون
زمرو:پاڪستان جا ميوا
مئوئر

**مئوئر** انگريزيءَ ۾** Mauir** جرمنيءَ جي ڏکڻ اولھ ۾ بيڊن ورٽمبرگ رياست جي ضلعي ريئن نيڪر ۾ واقع ھڪ ڳوٺ جو نالو آهي.
بريڊ پٽ

thumb|upright|Pitt at the "Global Summit to End Sexual Violence in Conflict", June 2014.
زمرو:1963ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
اينجلينا جولي

**اينجيلينا جولي**  انگريزيءَ ۾ **Angelina Jolie** (  اينجلينا جولي وئائيٽ 4 جون 1975 ۾ پيدا ٿي.پاڻ آمريڪا جي مشھور اداڪاره، فلمساز ۽ انسان دوست ڪارڪن آهي.ھن ھڪ دفعو اڪيڊمي ايوارڊ، ٻہ دفعا اسڪرين ايڪٽرز گلڊ ايوارڊ ۽ ٽي دفعا گولڊن گلوب ايوارڊ کٽيا آھن ۽ ھي ھالي ووڊ جي سڀ کان وڌيڪ معاوضو وٺندڙ اداڪاره آهي.

[thumb|left| Jolie with her husband [Brad Pitt, at the Cannes premiere of *[[A Mighty Heart (film)|A Mighty Heart]]* in May 2007]]

[thumb|upright|Jolie at the Cologne premiere of ''[Alexander (2004 film)|Alexander'' in December 2004]]

[thumb|upright|Jolie at the [2011 Cannes Film Festival]]

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
جينيفر اينسٽن

**جينيفر جوئانا اينيسٽن**
(born February 11, 1969  ھڪ آمريڪي اداڪاره، فلم پروڊيوسر ۽ بزنس پرسن آھي.ھي يوناني اداڪار جان اينيسٽن ۽ آمريڪي اداڪاره نئنسي ڊؤو جي ڌيء آھي.اينسٽن ٽيليويزن جي مزاحيہ پروگرام **فرينڊز**(1994–2004) ۾ ريچل گرين جو ڪردار ادا ڪري عالمي شھرت ماڻي. ان ڪردار ادا ڪرڻ تي کيس پرائم ٽائيم ايمي ايوارڊ، گولڊن گلوب ايوارڊ ۽ اسڪرين ايڪٽرس گلڊ ايوارڊ مليا. سندس ان جو ادا ڪيل ڪردار آمريڪي ٽيليويزن جي تاريخ جو سڀ کان مقبول ترين زنانو ڪردار ھيو. ھن اداڪارہ کوڙ رومانٽڪ مزاحيہ فلمن ۾ مقبول ڪردار ادا ڪيا. ان جي باڪس آفيس تي راڄ ڪندڙ فلمن ۾ بروس المائٽي (2003)، دي بريڪ اپ (2006)، مارلي اينڊ مي (2008)، جسٽ گو وٿ اٽ (2011)، ھوريبل باسز (2011)  ۽ وي آر دي ملرس شامل آهن.  

thumb|کاٻو|upright|اينسٽن انٽرنيشنل فلم فيسٽيول 2008 ۾ ٽورنٽو ۾ 
thumb|کاٻو|اينسٽن  2009  ۾ فلم: ھيز جسٽ ناٽ دئٽ انٽو يو  جي پريميئر  ۾

## ذاتي زندگي ۽ ڪيريئر

اينسٽن شرمين اوڪس، لاس اينجلس، ڪيليفورنيا ۾ پيدا ٿي. ان جو پيءُ يوناني پر ماء ڪونيڪٽيڪٽ ۾ پيدا ٿي   ھي ننڍي عمر ۾ ئي نيويارڪ سٽي رھائش اختيار ڪئي. جڏھن 9 سالن جي ٿي تہ سندس پيءُ ماءُ وچ ۾ علحدگي ٿي وئي.يارھن سالن جي عمر ۾ والڊروف اسڪول م داخل ٿي ۽ مينھيٽن جي ميوزڪ ۽ آرٽس جي پرفارمنس جي فيئوريلو ايڇ  لا گوئارڊہيا ھاء اسڪول مان گريجوئيشن پاس ڪئي ۽ اتي ئي اسڪول جي ڊرامن واري سوسائٽي۾ شامل ٿي وئي. اتي اينٿني ابينسن سندس ڊرامن سيکارڻ جو استاد ھيو.

## فلموگرافي

## حوالا

زمرو:1969ع جون پيدائشون
زمرو:1969ء جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
تڪرار جي نبيري لاءِ مُتبادل طريقو

**تڪرار جي نبيري لاءِ مُتبادل طريقو** يا الٽرنيٽو ڊسپيوٽ ريزوليوشن (Alternative Dispute Resolution - ADR) اصل ۾ ڪنهن به عدالتي ڪڙي کڙڪائڻ کان سواءِ، ٻن تڪراري ڌُرين کي فيصلي لاءِ راضي ڪندي، اهڙا نبيرا ڏيڻ جو طريقو ۽ ورتاءُ آھي، جنهن سان نيٺ تڪرار ختم ٿيڻ جو موقعو ملي. هي طريقو سياسي، ۽ بين الاقوامي ڦڏن، شهري ۽ انساني حقن، ڪاروباري معاملن ۽ برادري، ڪُٽنبي معاملن ۾ انتهائي ڪارائتو ثابت ٿيو آهي ۽ ان سلسلي ۾ ٽياڪڙي، صلاح مشوري، مختصر اُپائن، پرچاءَ، ڳالھ ٻولھ، جائزي، سنوار ۽ سُڌار ذريعي بهتر نتيجا فراهم ٿيا آهن۔ بين الاقوامي لاڳاپن ۾ تڪرار جي خاتمي لاءِ غير روايتي ۽ مُتبادل نبيري ذريعي، ڪيترن ئي منجھيل معاملن جو خاتمو ٿيو آهي. ليبيا طرفان ”لاڪربي“ ۾ڪرايل الزام لڳل دهشتگرديءَ سميت، ڪيترا ئي اهم مسئلا هن فهرست ۾ شامل ٿي سگهن ٿا.

## حوالا
ايل.سي.ڊي.ٽيليويزن

thumb|left|پردي جي پاسن تي اسپيڪرن سان ھڪ عام ايل.سي.ڊي. ٽي.وي.

**لڪئڊ ڪرسٽل ڊسپلي ٽيليويزن** مخفف **ايل.سي.ڊي.** (L.C.D) (Liquid Crystal Display) ٽيليويزن ڪيٿوڊ ري ٽيوب ٽيليويزن کان سنھي ۽ ھلڪي آھي.

[thumb|گھر ۾ ايل.سي.ڊي ٽيليويزن [پلي اسيٽيشن 3 ۽ ڪجهه ٻين اوزارن ساڻ]]
ٽويوٽا

left|thumb|Toyota Pavilion at the Expo in Aichi
 

 
* قيام :اٺاويهه آگسٽ 1937  
*مقام : ٽويوٽا شھر، ايچي، جاپان 
*ھوم پيج : 

**ٽويوٽا موٽر ڪارپوريشن ** جپان جي ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آھي.

## تعارف
thumb|ڊ ڪوارٽر جي مکيہ عمارت
ٽويوٽا ھڪ ملٽي نيشنل گاڏين ٺاھڻ واري ڪمپني آهي جنھن جو صدر مقام جاپان جي علائقي ائچي جي شھر ٽويوٽا ۾ آھي. 2017 ۾ ثويوٽا ڪارپوريشن ۾ پوري دنيا اندر  364,445 ملازم ھيا. 2017 ۾ ھي دنيا جي پنجين وڏي ڪمپني ھئي ۽ دنيا جي ٻيون نمبر وڏي گاڏيون ٺاھيندڙ ڪمپني ھئي.2012 ۾ ھي ڪمپني ساليانو ھڪ ڪروڙ کان مٿي گاڏيون ٺاھيندڙ ڪمپني بڻجي وئي ۽ 2012 تائين دنيا ۾  ويھ ڪروڙ کان مٿي گاڏيون ٺاھيئ چڪي ھئي. 2014 ۾ ھي جاپان جي سڀ کان وڏي ڪمپني ٿي وئي . and by revenue. ھي ڪمپني بين الاقوامي مارڪيٽ ۾ ھائبرڊ اليڪٽرڪ گاڏين ۽ ھائڊروجن ته ھلندڙ گاڏين ۾ بہ سڀ کان اڳڀري آهي.

thumb
|اڪيئو ٽويوڊا (Akio Toyoda), ٽويوٽا ڪمپني جو چيف ايگزيڪيٽو آفيسر،مئي 2011 ۾ پريس ڪانفرنس دوران
thumb|ٽويوٽا جو عالمگيري نيٽورڪ :<br>'''ڳاڙھو'''-جاپان<br> '''سائو''' -آفيس واري ڊيلرشپ <br>'''بلو''' - مينيوفيڪچرنگ پلانٽن جي جاء <br> '''مئرون'''-علائقائي ھيڊ ڪوارٽر
<br> '''تيز بلو'''- علائقي جا ھيڊ ڪوارٽر ۽ مينيوفيڪرنگ پلانٽن جا مقام. 
ٽويوٽا موٽررز ڪارپوريشن پنج مختلف ھيٺ ڏنل برانڊز سان گاڏيون ٺاھي رھي آھي:
*  ٽويوٽا
*  ھينو  (Hino)
*  ليڪسس  (Lexus)
*  رينز  (Ranz)
*  ڊائھٽسو (Daihatsu)
ھن ڪمپني جو سوبارو ڪارپوريشن ۾ 16.66 سيڪڙو ۽  سوزو (Isuzu)  ۾ 5.9 سيڪڙو حصو آھي ٽويوٽا موٽرر ڪارپوريشن  TMC ٽويوٽا گروپ جو حصو آهي جيڪو جاپان جو سڀ کان وڏو ڪانگلومريٽ (conglomerate) آھي.

## ڪمپني جو ماضي
ھن ڪمپني جو بنياد 1937 ۾ ڪيچرو ٽويوڊا وڌو. اصل ۾ ھي ڪمپني ان جي پيء سيڪچي ٽويوڊا جي  ٽويوڊا انڊسٽريز جو حصو ھئي  مان ٺھي . ٽي سال اڳ 1934 ۾ ان ڪمپني ٽائيپ اي انجڻ ٺاھي ۽ وري 1936 ۾ پھرين پيسينجر ڪار ٺاهي.

## ٽويوٽا ڪارون

### 1920 کان 1970

thumb|1936 جي سيڊان اسٽينڊرڊ ڪار

### 1970 کان 2000 تائين

### 2000 کان بعد

## ٽويوٽا جون ٻيون گاڏيون

## حوالا

زمرو:ڪاروباري ادارا
زمرو:تنظيمون
سونڍا

280px|thumb|سونڍا جو قبرستان

**سونڍا**.  انگريزيءَ ۾ **'Sondha**: سنڌ، پاڪستان جو ھڪ ڳوٺ.
قديم وقت ۾ هن ڳوٺ جي ويجهو ڀيم ڪوٽ هوندو هو ۽ هاڻي اتي هندن جي تيرٿ جي جاءِ آهي. ٽڪر تان پاڻي ڦڙو ڦڙو ٿي ڪري ٿو. اتي هڪڙو وڏو پهڻ آهي. جنهن جي هندو ماڻهو شيوا ڪندا آهن. چون ٿا ته گهڻائي دفعا انهيءَ کي درياهه ۾ وڌو اٿن ته وري به پاڻهي اچي انهيءَ  هنڌ تي پيو آهي. اتي جي بزرگن مان ڪي هيٺ ڏجن ٿا:
مخدوم رمضان ديداڻي- مشهور مشايخن مان هو ۽ انهيءَ جي قبر وڏي زيارتگاهه آهي.                                                                                                                    
مخدوم ملا آري-سيد علي شيرازيءَ جي مريدن مان هو. چون ٿا ته ڪينجهر ڍنڍ جا مهاڻا اصل سندس مريد هئا، پر جڏهين پاڻ سيد عليءَ جو مريد ٿيو، تڏهين انهن پنهنجن مريدن کي به هن جو مريد ڪرايائين، جي اڃا تائين هليا اچن. هن بزرگ جي درگاهه وڏي زيارتگاهه آهي. سندس پٽ مخدوم ملا بايزيد به پيءُ وانگر مشهور ٿيو ۽ سندس ڀر ۾ رکيل آهي. انهيءَ جو پٽ ملا ابو بڪر به وڏو ڪامل ۽ وجد وارو ٿي گذريو، جيئن سندس پيءُ ۽ ڏاڏو هئا. انهيءَ جي جاءِ تي وري ملا نارو ٿيو.

## حوالا
لاڏيون

**لاڏيون** (Ladiyoon) شاهه بندر تعلقي جو وڏو شهر آهي. هتي شاهه يقيق اولياءَ جي درگاهه آهي، جنهن تي چيٽ مهيني جي پهرئين آچر تي ميلو لڳندو آهي ۽ ٽي چار ڏينهن هلندو آهي. انهيءَ قبي ۾ ٻه قبرون آهن، جي ڳچ جون جڙيل آهن. ٻن اڍائي ڪوهن تي هڪڙي ٽڪريءَ جي مٿان ابن شاهه جو قبو آهي. ٻي آسپاس اتي ٽڪري ڪانهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
شاھ بندر

**شاهه بندر**انگريزيءَ ۾ **Shah Bander** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سجاول جو ھڪ شھر آھي.

## تاريخ
شاهه بندر سنه 1759ع ۾ميان غلام شاھ ڪلهوڙي ٻڌايو ۽اورنگا بندر جا سڀ ماڻهو لڏائي اتي آڻي ويهاريائين. اورنگا ۾ انگريزن جو ڪارخانو هو. جو سنه 1775ع ۾ نڪري ويو. شاهه بندر ۾ سنڌ جي حاڪمن جا جهاز بيهندا هئا. سنه 1819ع ۾ جا زمين ڌٻي. تنهن ۾ سنڌو نديءَ جو هيٺيون پاسو ڦري ويو ۽  شاهه بندر ڦٽي ويو. اتي اڪثر ڪڇي ڀاٽيا رهندا هئا، جي مسقط ۽ ٻين پاسن سان واپار ڪندا هئا.
شاهه بندر
سنه 963ھ (سنه 1555ع) ڌاري، يورپين ماڻهن ٺٽي تي ڪاهه ڪري نقصان رسايو، تنهن کان مرزا عيسيٰ ترخان شاهه بندر نئون ٻڌو. سنه 1172ھ (سنه 1759ع) کان پوءِ ميان غلام شاهه ڪوج جي ڦٽل ڳوٺ ۾ آڻي شهر ٻڌو ۽ اُتي هڪڙو قلعو ٺهرايائين. انهيءَ شهر جو نالو شاهه بندر ۽ قلعي جو نالو شاه ڳڙه رکيائين. پنهنجي پٽ سرفراز خان کي اتي رکيائين ۽ پاڻ پنهنجن ڀائن سان وڙهڻ لاءِ نڪتو. سنه 998ھ (سنه 1589ع) ۾ جڏهن نواب خان خانان اڪبر جي حڪم موجب سنڌ ۾ آيو، تڏهن هو مرزا جاني بيگ تي ڪاهي آيو، پر قلعو وٺي نه سگهيو؛ تنهن ڪري پاڻ ٺٽي ۾ رهيو ۽ شاه بيگ کي شاه ڳڙه ڏي موڪليائين ۽ سيوهڻ ۽ ٻين پاسن ڏي ٻيا موڪليائين. ابو القاسم ارغون قلعي کي بچائڻ جي ڪئي، پر شاه بيگ ارغون وڙهي قلعو هٿ ڪيو. سنه 1202ھ _سنه 1787ع) ۾ تيمور شاه بادشاه کان عبدالنبي مدد وٺي آيو ۽ مير فتح علي خان سان وڙهڻ نڪتو ۽ انهيءَ کي شڪست ڏنائين. مير سهراب انجام موجب مير سان شامل نه ٿيو ۽ شاه ڳڙه ۾ وڃي لڪي ويهي رهيو.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ آبادي واري جايون
ڪوٽڙي الھ رکيو شاھ

**ڪوٽڙي الھ رکيو شاھ جي** انگريزيءَ ۾ **Kotri Allah Rakhiyo Shah Ji**
هيءُ درياهه جي ڪنڌيءَ تي گهوڙي ٻاڙي تعلقي جو وڏو شهر آهي. انهيءَ کان ٻن ڪوهن تي اڏيري لال جو ڳوٺ آهي، جتي منگھن مل اڏيري لال جي درگاهه ٺهرائي، جو هن ٺٽي جي هڪڙي حاڪم تي فتحيابي حاصل ڪئي. انهيءَ تي چيٽي چنڊ جو ميڙو لڳندو آهي.

## حوالا
مغلڀينء

**مغلڀينءَ**  - **Mughalbheenya**
هيءُ جاتي تعلقي جو وڏو شهر آهي. اهو شهر ڀينءَ جو ٻڌل هو. جنهن جو اصل نالو شيخ سلامت قريشي هو ۽ مگهر سندس پٽ هو، جنهن کي پوءِ مغل ڪيائون. هالار جي هندو راجا جو پٽ هڪڙي سيد ماريو هو ۽ انهيءَ شيخ ۽ سندس پٽ وٽ وڃي پناهه ورتي هئي. انهيءَ سيد جي ٻانهن راجا ٿي گهري، جا هنن نٿي ڏني. انهيءَ جهيڙي ۾ اهو شيخ ۽ سندس پٽ مارجي ويا. انهن جون قبرون اتي آهن ۽ انهن جي ڀرسان هڪڙي مسجد به جڙيل آهي، انهن جي پاسي ۾ ٻيون به ٻه قبرون آهن، جي ڀينءَ جي ڏاڏي نڀي ۽ ان جي پوٽي جون آهن. انهن قبرن جي ويجهو هڪڙو ڳرو ڪارو پهڻ ڏيڍ مڻ جيترو پيل آهي. جو چون ٿا ته ڀينءَ جي ڀآءٌ عمر جي هٿن ۾ هوندو هو ۽ انهيءَ جي اثر کان هڪڙي چور چورايل مال موٽي آڻي ڏنو. انهيءَ پهڻ کي ماڻهو گهڻي تعظيم ڏيندا آهن. بيمار هٿ لائيندا اٿس ته ڇٽي پوندا آهن ۽ زالون ڏهاڻي رات جو وڃي اتي ويهي ڳائينديون آهن. اتي ڦڳڻ  مهيني جي 23 تاريخ ميلو لڳندو آهي ۽ اڪٿر جت ماڻهو ايندا آهن. پهرئين ڏينهن قبر کي چن جو پوچو ڏيندا آهن، جنهن کي آڇ چوندا آهن ۽ پنجين ڏينهن قبرن جا پڙ کڻي پاڻيءَ ۾ ڌوئي سڪائي وري وجهندا آهن. مغلڀينءَ کان اڍائن ڪوهن تي نند ڪوٽ آهي، جو راجا نند جو ڪوٽ هو. جنهن جو راڄ ڪلهوڙن کان اڳي جو هو. اهو راجا ڏاڍو دولتمند هوندو هو ۽ سندس خزانو چون ٿا ته اتي پوريل آهي.

## حوالا
راڙھي

**راڙهي**
جاتي تعلقي  ۾ هيءُ هڪڙو جهونو شهر آهي ۽ مغلڀينءَ کان اٺن ڪوهن تي آهي. راڙهيءَ جو شاهوڪار ضرب المثل آهي. يعني جو پنهنجا پئسا اجايا وڃائي. اتي ڪي قبرون آهن. جن مان هڪڙي نور شاهه جي قبر آهي. جو خواجن جو پير هو. اتي هڪڙي ڦٽل ڳوٺ جا به نشان آهن

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
سير گندا

**سير گندا** (**سنڊو بندر**) مغلڀينءَ کان ٻن ڪوهن تي سنڊو ڳوٺ آهي ۽ سير جي ڪناري تي هئڻ ڪري بندر ٿو چئجي. اتي ٻيڙيون بيٺل آهن. اُتي ان  جو گهڻو واپار هلندڙ هو.

## حوالا
ڪلان ڪوٽ

thumb
|ڪلان ڪوٽ جا کنڊر

**ڪلان ڪوٽ**   --.  **Kalaan kot**
هيءُ ڪوٽمڪليءَ جي ٽڪري کان ڏيڍ ڪوهه پنڌ تي ڏکڻ ڏي آهي. انهيءَ جو قديم نالو ڪلاراج هو ۽ پوءِ ڪلاڪوٽ ٿيو. ڪن جو چوڻ آهي ته اهو لفظ اصل ڪالن ڪوٽ آهي. يعني آرام جو قلعو. ڪلان ڪوٽ جي معنيٰ وڏو ڪوٽ به ٿي سگهي ٿي. ڪن جو ته خيال آهي ته سيوهڻ جي قلعيوانگر هيءُ به سڪندر بادشاهه جي سپه سالار جو ٺهرايل آهي. اتي ٺٽي جا سومرا۽ سما ڄام رهندا هئا. تڏهين  انهيءَ جو نالو تغلق آباد يا طغرل آباد هو. ستر اسي ورهيه ٿيا ته اتي سڙيل ان جو وڏو انبار زمين ۾ پوريل لڌو هو. جنهن مان معلوم ٿو ٿئي ته اهو شهر باهه جو ناس ٿيل آهي. 

220px|thumb| ڪلان ڪوٽ جي ڦٽل قلعي جي ديوار
220px|thumb| ڪلان ڪوٽ جي ڦٽل مسجد

## حوالا
محمد مقيم

**محمد مقيم**_ --**Muhammad **Muqeemترخانين جي زماني ۾  ٺٽي جو شاعر جيڪو  مرزا جاني بيگ سان گڏ اڪبر بادشاهه جي خدمت تائين پهتو. ڪتاب ترنم عشق شعر ۾ تصنيف ڪيائين، جنهن ۾ مومل ۽ مينڌري جو قصو مثنويءَ ۾ آندائين.

## حوالا
سيد ثابت علي شاھ

**ثابت علي شاه**

**ولد: مدار علي شاھ** 

ڄم جو سال 1740ع

وفات جو سال 1810ع

مير ڪرم علي خان جي زماني ۾ سنڌ جو مشهور شاعر ٿي گذريو. هو اصل ملتان جو هو ۽ سنه 1153ھ ۾ اُتي ڄائو هو. هو مدار علي شاه جو پٽ ۽ نور محمد شاه جو پوٽو هو. نواب اعظم خان سان گڏ سنڌ ۾ آيو، ۽ جڏهن هو موٽي ويو، تڏهن هيءُ سيد سيوهڻ ۾ رهجي پيو ۽ قلندر شهباز جي درگاه تي ويندو رهيو. پوءِ سندس والد مدار علي شاه ۽ ڀاڻس پريل شاه به آيا ۽ اچي ساڻس گڏ رهيا. عربي ۽ فارسيءَ ۾ هوشيار هو ۽ فارسي توڙي سنڌيءَ ۾ شعر چوڻ لڳو، خصوصاً مرثيا ۽ منقبت. ڪلهوڙا حڪام هن کي لوازمو پهچائيندا هئا ۽ ڪلهوڙن کان پوءِ جڏهن مير آيا، تڏهن اُهي به ساڳي نوازش مٿس ڪندا رهيا. مير ڪرم علي خان وٽ هُو برک هو. سُني ملن سان گهڻا جهيڙا ڪيائين. سنه 1325ھ ۾ 27 تاريخ جمادالثانيءَ جي وفات ڪيائين ۽ سيوهڻ ۾ رکيو ويو. هن کي ٻه پٽ هئا: هڪڙو امداد علي شاه ۽ ٻيو احسان علي شاه. امداد علي شاه جو اولاد اڃا به هليو اچي ۽ حيدرآباد ۾ ميرن جي قبن تي رهندڙ آهي.

## حوالا

زمرو:1810ع جون فوتگيون
زمرو:سنڌي شاعر
درٻيلو

**درٻيلو** (انگريزي: Darbelo) سنڌ جي ضلعي نوشھرو فيروز جي تعلقي ڪنڊياري جو هڪ ننڍڙو شھر يا ڳوٺ آھي.

## تاريخ

عربن جي فتح کان پوءِ، سلطان آرام شاھ جي راڄ ۾ جڏهن سنڌ ۽ ملتان ناصرالدين قباچہ کي مليا، تڏهن درٻيلي جو پرڳڻو هندو حاڪم راڻي ڀنر سهتي راٺوڙ جي هٿ ۾ هو. سنہ 908ھ (سنہ 1502ع) ڌاري جڏهن مرزا شاه حسن ۽ ڄام فيروز جي وچ ۾ ويڙھ پئي هلي، تڏهن مرزا شاھ حسن پنھنجي پاران درٻيلي ۾ مير فرخ کي حاڪم مقرر ڪيو ۽ پاڻ بکر ويو، جنهن کي وڃي وسايائين. سنہ 970ھ (سنہ 1562ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان ۽ سلطان محمود خان جي وچ ۾ ويڙھ لڳي، جا پھرين سيوهڻ ۾ ٿي ۽ پوءِ درٻيلي ۾. پهرينءَ ۾ سلطان محمود شڪست کاڌي ۽ ٻيءَ ۾ صلح ڪيائون. سنہ 998ھ (سنہ 1589ع) ۾ جڏهن اڪبر بادشاھ نواب خان خانان کي مرزا جاني بيگ سان وڙهڻ لاءِ سنڌ ڏي موڪليو، تڏهن مير معصوم شاه بکر وارو اڪبر بادشاھ وٽ سلام تي ويو ۽ انھيءَ کيس درٻيلي ۽ چانڊڪي ۽ ڪاڪڙيءَ جي جاگير ڏني. درٻيلي شھر ۾ مولانا سعد درٻيلوي، عبدالله متقي، مخدوم قاضي محمد عثمان، سيد الھندو شاھ جھڙيون مشھور شخصيتون پيدا ٿيون. سياستدان سيد ظفر علي شاھ جو تعلق بہ ھن شھر سان آهي.سيد الھندو شاھ پاران جوڙايل ڏھن ڪمرن ۽ ٻارھن ايڪڙن تي مشتمل حويلي اڃان ھتي موجود آھي. ھن شھر ۾ تاريخي مسجدون، مقام ۽ درگاهون موجود آهن.

## درٻيلو ريلوي اسٽيشن
*Official Web Site of Pakistan Railways

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جون يونين ڪائونسلون

## حوالا

زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون
ڌاراجا

**ڌاراجا** ميرپور ساڪرو جي تعلقي ۾ سنڌ جو ھڪ قديم شھر جيڪو ڦٽي ويو.  

## تاريخ

سنہ 1151ھ (سنہ 1738ع) ۾ ميان نور محمد جي پٽ محمد مرادياب کي ڌاراجا جي حاڪم راڻي اجمل ۽ ڪڪرالہ جي ڄام روڪيو. هو سمنڊ مان جھاز وٺي درياھ ۾ آيا ۽ پوءِ سڪيءَ ۽ پاڻيءَ کان هن سان وڙهڻ لڳا؛ پر جڏهن ڪلھوڙن ڪناري تي توفون ڪم آنديون، تڏهن هو ڀڄي ويا. وري سنہ 1160ھ (سنہ 1747ع) ۾ ڌاراجا جي راڻي جي چورت تي جبل جي ماڻھن ٺٽي تي ڪاھ ڪئي. شيخ شڪرالله ۽ مسو فقير ۽ بولا خان نومڙيو ميان جي طرفان هن سان وڙهيا ۽ راڻي کي ماري ڇڏيائون. ڌاراجا ساڪري تعلقي ۾ هو.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
سانگرھ

**سانگرھ**
سنه 751ھ (سنه 1350ع) ۾ فيروز شاه دهليءَ جي بادشاه جي وقت ۾ سومرن ۽ سمن ۽ جاڙيجن فساد ڪيو ۽ طاغي سندن مهندار هو. فيروز شاه ٻن هزارن ماڻهن سان آيو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين ۽ پوءِ ٺٽي کان دهليءَ ڏي روانو ٿيو. رستي ۾ سانگره جي ڍنڍ وٽ هڪڙو ڪوٽ ٺهرائي انهيءَ ۾ نصير کي رکيائين ۽ آسپاس جي ملُڪ تي مُلڪ بهرام کي حاڪم ڪري رکيائين، پوءِ سيوهڻ ۽ بکر مان لنگهي هليو ويو. ڄام چينو، آدم شاه کان اڳي ڪلهوڙن جو ڏاڏو، جو ڀرالوءَ جو پرڳڻي ۾ چينه ٻيلي شهر ۾ رهندو هو، سو کنڀاٿ ڏي ويندي سانگره جي ڪپ تي مري ويو ۽ اتي ئي دفن ڪيو ويو.

## حوالا
ڪوٽ سبزل

***ڪوٽ سبزل*** يا **سبزل ڪوٽ** يا **سبزل ڳڙھ** : پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي رحيم يار خان جو  هڪ ننڍڙو شھر آھي ۽ سنڌ-پنجاب سرحد جي قريباين-5 نيشنل ھاءِ وي تي واقع آهي.

تاريخ

سنه 1218ھ (سنه 1803ع) ۾ جڏهن مير غلام علي خان سنڌ جي گاديءَ تي هو، تڏهن اچ جي هڪڙي آبروءَ واري سيد ذوالفقار علي شاه کي دادپوٽن جي سردار محمد صادق خان ستايو ۽ تڪليف ڏني ۽ هو مير وٽ دانهين آيو. ميرن کي سيدن سان گهڻي محبت هئي، تن هن جي سفارش خان ڏي لکي؛ پر خان پاڻ اُچ جي سڀني سيدن کي اڳي کان زياده تڪليف ڏني. تنهن تي مير ڪاوڙجي طاهر خدمتگار کي وڏي لشڪر سان بهاولپور تي چاڙهي موڪليو. هن بهاولپور جي حد اندر گهڻا ڳوٺ ورتا ۽ خان کي اهڙو تنگ ڪيو، جو هن صلح ڪيو، ۽ سيدن کي جيڪا جاگير اڳي مليل هئي، سا هنن کي ڏنائين، ۽ سبزل ڳڙهه جو قلعو ۽ ان جي آسپاس وارو پرڳڻو مير کي ڏنائين ۽ خان جو پٽ بهاول خان اول ۾ ڏنائين، جو حيدرآباد وٺي آيا. انهيءَ کي ميرن گهڻو مان ڏنو. ڪي ڏينهن رکي پوءِ هن کي موٽائي موڪليائون. انهيءَ وقت کان وٺي سبزل ڪوٽ ميرن جي هٿ ۾ رهيو ۽ پوءِ خيرپور وارن ميرن جي حصي ۾ آيو..

## حوالا
فتح پور

**فتح پور**:  ***(سنڌ)*** سنڌ جو ھڪ اڳوڻو تاريخي شھر. سنه 925ھ (سنه 1519ع) ۾ جڏهن مرزا شاهه بيگ ارغون قنڌار مان شال ۾ آيو ۽ آسپاس جا ماڻهو پاڻ سان ڪري سيويءَ تي ڪاهيائين، تڏهن سيويءَ جي قلعي جا ماڻهو سڀ ڀڄي فتح پور ۾ ويا، جو شهر اتان پنجاهه ڪوهن تي هو. شاه بيگ فتح پور تي ڪاه ڪئي. اتي سيويءَ جو حاڪم پيرولي برلاس اچي پهتو ۽ سندن وچ ۾ جنگ لڳي، جنهن ۾ شاه بيگ فتحياب ٿيو. وري ٻئي سال ۾ شاه بيگ فتح پور ۽ گنجابه _گندا واهه) ۾ لشڪر گڏ ڪري دريا خان سان وڙهڻ لاءِ آيو، جو ڄام فيروز جي لشڪر جو مهندار هو. سنه 390ھ (سنه 1523ع) ۾ اڪبر بادشاهه مجاهد خان کي سلطان محمود خان سان وڙهڻ لاءِ موڪليو ۽ فتح پور هن کي جاگير ڪري ڏنائين. سنه 1113ھ (سنه 1706ع) ڌاري ميان دين محمد جي ڏينهن ۾ فتح پور جو سردار مير پنوهر هو. ڪلهوڙن فتح پور وڃي ورتو، تنهنڪري هو دهليءَ جي بادشاهه ڏي دانهين ويو. جڏهن ميان دين محمد بادشاهي لشڪر سان وڙهندي پڪڙجي پيو ۽ فتح پور پنوهرن کي مليو، تڏهن ميان يار محمد وري فتح پور پنوهرن کان ورتو.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ آبادي واري جايون
ڪڪراله

**ڪڪراله** جو پرڳڻو شاه بندر جي الهندي سمنڊ تائين هوندو هو. سنه 995ھ (سنه 1567ع) ڌاري مرزا محمد باقي ترخان جي وقت ۾ ڄام ڏيسر ڪڪراله جو حاڪم هو. مرزا جان بابا محمد باقيءَ سان ٺٽي ۽ مڪليءَ جي وچ تي وڙهي شڪست کائي ڪڪراله جي ڄام وٽ مدد لاءِ آيو؛ پر هن مدد نه ڏنيس، تڏهن سميجن ڏي هليو ويو. سگهوئي پوءِ وري به جان بابا ۽ مرزا باقيءَ جي وچ ۾ لڪيءَ وٽ لڙائي لڳي ۽ وري به جان بابا شڪست کائي ڪڪراله ڏي ڀڳو. يادگار مسڪين به تڏهن ساڻس هو، پر سگهو ئي پوءِ هو ٻئي مارجي ويا. سنه 1009ھ (سنه 1600ع) ڌاري ڄام ڏيسر جو پٽ ڄام هاله ڪڪراله جو حاڪم هو. انهيءَ سرحد تي ڪن جاگيردارن جي زمين تي دخلو ڪيو هو ۽ ڦرلٽ ڪئي هئائين ۽ ڪي ماڻهو ماريا هئائين، تنهنڪري مرزا غازي بيگ لشڪر وٺي ڪڪراله تي ڪاهي ويو. ڄام هاله جي مائٽن مان هڪڙو ڄام داؤد سندس سوُنهو ٿيو. ڄام هاله شڪست کائي ڀڳو. مرزا غازي ڄام داؤد جي ڌيءَ سان شادي ڪئي ۽ ڪڪراله جو ملڪ ورهائي ٽي ڀاڱا ڪيائين. هڪڙو ڄام داؤد کي ڏنائين ۽ ٻه ڀاڱا پنهنجي ملڪ سان گڏي ڇڏيائين. سنه 1151ھ (سنه 1738ع) ۾ جڏهن نادر شاهه سنڌ ۾ اچڻ وارو هو ۽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جو راڄ هو، تڏهن ميان جي لاڙڪاڻي ڏي وڃڻ ڪري ڪڪراله جي ڄام ۽ ڌاراجه جي حاڪم پاڻ ۾ شامل ٿي جهازن تي لشڪر چاڙهي پهرين کاٽ تائين ۽ پوءِ نصرپور تائين آيا، پر ڪلهوڙن توبون هڻي ڀڄائي ڪڍيو.
جڏهن نواب مير خان دهليءَ جي بادشاه شاه جهان جي پاران ٺٽي جو نواب هو، تڏهن بادشاه نواب کي حڪم موڪليو ته اڳوڻي نواب شريف خان کي ۽ سندس دوست ڪڪراله جي ڄام ۽ ٻين کي مارائي ڇڏي، جو هن شاه جهان کي ٺٽي ۾ اچڻ وقت تڪليف ڏني هئي، جڏهن هو اڃا شاهزادو هو، نواب انهيءَ حڪم جي تعميل ڪئي.

## حوالا

زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:ٺٽو ضلعو
افغان

**افغان** :Afghan

افغانستان جو رھاڪو.

افغانن جون شاخون ھي آھن: (1) دوراني يا ابدالي، جن مان احمد شاه ابدالي ھو. (2) غلزائي، جي ٻين کان زور وارا ھئا ۽ ڪابل کان جلال آباد تائين رھن ٿا. خلجي ۽ ترڪ به انھن مان آھن. (3) يوسف زائي، جي پشاور ضلعي ۾ ٿا رھن. (4) ڪاڪڙ، جي بلوچستان جي وٽ سان آھن. پٺاڻ جي افغان نه آھن، سي تاجيڪ ۽ قزلباش ۽ ھزارا ۽ ھندڪي ۽ بلوچي آھن. سنه1720ع ڌاري غلزائي افغانن ايران تي ڪاھ ڪري اصفھان ورتو. ڏھن ورھين کان پوءِ نادر بادشاھ، شاه طھماسب کي لاھي پاڻ بادشاھ ٿيو. انھيءَ پاڻ وٽ گھڻا افغان لشڪر ۾ رکيا، جن جو سردار احمد شاه دراني ھو. سنه 1747ع ۾ جڏھين نادر شاه مارجي ويو، تڏھين احمد شاھ بادشاھ ٿيو ۽ پوءِ سندس پٽ تيمور شاه. پوءِ جو احوال تاريخ مان معلوم ٿيندو.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* Demographics of Afghanistan
* Afghan diaspora
زمرو:افغانستان
زمرو:افغان لوڪ
ڀيل

***ڀيل***: ھيءُ اصل مارواڙ جا آھن، جي سنڌ ۾ خاص ٿر جي پاسي اچي رھڻ لڳا. اھي اصل چوري ڪندڙ ھئا ۽ ھاڻي پوک ۽ نوڪري ۽ پورھيو به ڪن. ديويءَ جا پوڄارا آھن. ھي مئلن کي پوريندا آھن ۽ هر قسم جو ماس حرام يا حلال کائيندا آهن. پنھنجا پاڻ ۾ شاديون ڪندا آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
پنھور

**پنھور** يا **پنھوار**: قريش خاندان عربن جي نسل مان آھن، جيڪي سندن فتح سنڌ کان پوءِ سنڌ ۾ مقيم ٿئي ويا. ھي حضرت حارثؓ جو اولاد آھن. پنهوارن جي اڪثريت منصوره موجوده سانگهڙ ۽ اروڙسکر جي علائقي ۾ زياده رهائش پذير هئا۔
هي قبيلو مارئي جي لوڪ ادب قصي سبب به مشھور آھن۔
1692ع هنن جو هڪڙو بزرگ اسڪالر علامه مخدوم محمد هاشم ٺٽوي ؒ 1761ع ڏيھ توڙي پرڏيھ ۾ مشھور آھي۔
ھنن جو ھڪڙو سردار مير پنھوار نالي سنه 1108ھ (سنه 1696ع) ڌاري ميان نصير محمد ڪلھوڙي جي ڏينھن ۾ بکر جي حاڪم کان لشڪر وٺي آيو،
 جنھن جو سپه سالار سيويءَ جو حاڪم مرزا خان پِني ھو ۽ ميان نصير محمد سان وڙھيو، جو ھن اُتي اچي نالو ڪڍيو ۽ مريد گڏ ڪيا ھئائين. پر پوءِ صلح ٿيو ۽ ميان کي اورنگزيب بادشاھ ڏي ڏياري موڪليائون، جنھن بند رکيس، پر پوءِ سگھوئي ڀڄي نڪتو ۽
 وري اچي پنھوارن جي رياست سامتاڻي دادو ۾ کاريءَ جو شھر ٻڌي
 انھيءَ ۾ رھيو ۽ ھٽڙيءَ جو ڳوٺ پنھنجن مريدن ۽ فقيرن کي ڏنائين. 
سنه 1113ھ (سنه 1706ع) ڌاري
 ميان نصير محمد جي مرڻ کان پوءِ سندس پٽ ميان دين محمد سان وري لڙائي ڪيائون،پر نيٺ ھن انھن کي جيتي پنھنجي زيردست ڪيو. اُنھن مان گھڻا پنهوار نڪري ٺٽه شڪار پور ۽ اروڙ سکر ۾ اچي رھيا، جو سندن خاص شھر ھئا؛ 
ميان يار محمد ڪلھوڙي جي ڏينھن ۾ ڪلھوڙا اُتي به آيا ۽ پنھنجو شھر خدا آباد ٻڌائون ۽ اتان آسپاس سيوستان ۾ پکڙڻ لڳا.
 پنھوار قبيلو واپار سبب سومرن ۽ سمن سان به ڳنڍيل آھن.

## حوالا
۔
جکراڻي

**جکراڻي**: ھيءُ جکري جو اولاد آھن، جو مير چاڪر خان جي نسل مان ھو. ڪن جو چوڻ آھي ته جکرو ابڙو يعني سمو ھو، جو مير چاڪر سان گڏ رھيو ۽ پاڻ کي بلوچ سڏائڻ لڳو. ھنن بلوچن جون اَٺ شاخون آھن، جيئن ته شھواني، موجاڻي، سناڻي، ملڪاڻي وغيره. دريا خان جکراڻي مشھور زبردست چور ٿي گذريو، جنھن سر چارلس نيپئر کي ڏاڍي تڪليف ڏني. نيٺ ھن معافي ڏنيس ۽ جاگير مليس. پر وري فساد ڪيائين ۽ دھليءَ واري غدر ۾ شامل ھئڻ ڪري گرفتار ٿي عدن ڏي روانو ڪيو ويو، جتي مري ويو. جنت السنڌ مطابق: :مغلن جي دؤر کان وٺي ڊومڪين سان گڏجي اپر سنڌ ۾ ڦريون ڪندا هئا. انگريزن جکراڻين کي زمينون ڏيئي ماٺ ڪرايو.

## حوالا
محمد طور

**محمد طور**سومرن جي ڏينهن ۾ اهو شهر مکيه شهر ۽ سندس پاسي ۾ پيو ٿرڙيءَ جو شهر هو. محمد طور سومرو سنه 654ھ (سنه 1256ع) ۾ سنڌ جي گاديءَ تي هو ۽ پندرهن ورهيه راڄ ڪيائين. انهيءَ اهو شهر ٻڌو، جو سندس نالي پٺيان سڏجڻ ۾ آيو. سنگهار سومري کان پوءِ سندس زال هيموُ پاڻ ادڪ جي ڪوٽ ۾ رهي ۽ پنهنجن سڳن ڀائن کي محمد طور ۽ ٿرڙيءَ ۾ رکيائين. اهو سنه 720ھ (سنه 1320ع) ڌاري هو، جڏهن غازي ملڪ سنڌ ۽ ملتان جو لشڪر وٺي پونئين غزنوي بادشاه خسرو خان کي لاهي پاڻ دهليءَ جو بادشاه ٿيو. جڏهن سنه 752ھ (سنه 1351ع) ڌاري سومرن جي حڪومت پوري ٿي ۽ سما آيا، تڏهن پونيون سومرو حاڪم سپڙ سمن سان وڙهندي مارجي ويو ۽ سومرا محمد طور ڇڏي ڪڇ ڏي هليا ويا؛ پر اتي به ابڙي سمي نه ڇڏين، ۽ سڀني کي ماري ڇڏيائين. جڏهن سما حاڪم ٿيا، تڏهن هنن محمد طور جو شهر ڦٽائي ڇڏيو ۽ انهيءَ جي جاءِ تي ساموئي ۽ ٻيا شهر ٻڌائون. اهي سڀ شهر درڪ پرڳڻي ۾ هئا. ڪتاب تاريخ سومرا سنڌ مطابق :مؤرخن جو رايو آهي ته: ديرڪ پرڳڻو سنڌ جي سري ۾ هو. هنن جو خيال آهي ته لاڙ يا ٿر واري ڪنهن حصي ۾ هو، ان محمد تور جي باري ۾ ڪجهه به چئي نٿو سگهجي ته ڪٿي هو؟ هينري ايليٽ تاريخ طاهري جي حوالي سان لکي ٿو، ”سومرن جو پهريون تخت گاهه طور هو، جو ديرڪ پرڳڻي ۾ الور جي ويجهو ۽ درياء سنڌ جي ڪپر تي هو. دلوراءِ جي ظلم کان جڏهن درياء وهڪرو ڦيرايو ۽ الور ڦٽي ويو، تڏهن سومرا به محمد تور ڇڏي وڃي ٻين هنڌن ۾ ويٺا ”ايليٽ جو اهو بيان پڻ مبهم آهي. ائبٽ جي بيان موجب گنگرو واهه جي ڪپ تي هو جو ريڻ جي هڪڙيءَ شاخ مان نڪرندو هو. ائبٽ سندس عروج جو زمانو سنه 900ع کان سن 1000ع تائين ڏيکاري ٿو. اڄ تائين هن شهر جي قلعي ۾ محلاتن جا نشان بيٺل آهن. اڄ تائين جڏهن برسات پوندي آهي ته سچا موتي ۽ جواهر لڀندا آهن. هن شهر ۾ وڏا وڏا عالم رهندا هئا. ايليٽ صاحب جو قول آهي ته: ديرڪ پرڳڻو هاڻوڪي ڇاڇري ۽ بدين تعلقن جي طرف هو. محمد تور جي ويراني ٿي ٿري شهر ٿري کان پوءِ ڀانئجي ٿو ۽ ٿي سگهي ٿو ته ٿري شهر جي ويراني تي محمد طور آباد ٿيو هجي، جو وڌيڪ ترين قياس آهي. ڊاڪٽر دائود پوٽه صاحب مرحوم لکي ٿو ته: محمد طور ٿري کانپوءِ سومرن جو تخت گاهه هو. ان ويران شهر جا دڙا تعلقي ميرپور بٺوري ۾ شاهه ڪپور جي پسگردائيءَ ۾ گونگري واهه جي ڪناري تي موجود آهن. ڊاڪٽر صاحب وڌيڪ تاريخ طاهريءَ جي حوالي سان لکي ٿو ته: هن حقير (طاهريءَ جي مصنف) بلڪه گهڻن ماڻهن ان شهر جا دڙا عبرت جي اکين سان ڏٺا آهن. انهيءَ جڳهه جي ويران ٿيڻ کانپوءِ، ان طرف جي ماڻهن جو اولاد، سمن جو دؤر ۾ ساڪوره (ساڪره) ۾ آباد هو، ٻيو ڳوٺ ٻڌي ويٺا، جنهن کي محمد طور سڏين ٿا. ”ڊاڪٽر صاحب هن شهر جي ويران ٿيڻ جا ٻه سبب بيان ڪيا آهن. 
(1) درياهه سنڌ جي وهڪري جي رخ بدلائڻ ڪري، هي شهر ڦٽي ڀڙڀانگ ٿي ويو. 
(2) علاءُ الدين جي سپـﮧ سالار، سالار خان جي اڳواڻيءَ ۾ هن شهر کي ويران ڪري ڇڏيو.
يادرکڻ گهرجي ته: علاؤ الدين نه پر جلال الدين خوارزمي سومرن سان وڙهيو هو. ان جو تفصيل ڪنهن ٻئي ڀيري پيش ڪيو ويندو

## حوالا
جمالي (قبيلو)

**جمالي**: ھيءُ رند بلوچن جي ھڪڙي شاخ آھن ۽ اڪثر سرحد سنڌ شھدادپور تعلقه ۾ رھندا آھن ۽ لاڙڪاڻي ۽ ڪراچي ضلعي ۾ به آھن. انھن جون گھڻيون ئي شاخون آھن، جيئن ته شيرخاناڻي، رمداڻي، لھراڻي، ڇلگري.جنت السنڌ مطابق: مغلن جي دؤر کان مرين، ڊومڪين سان گڏجي ڦريون ڪندا هئا، ٽالپرن سندن سرداري قائم رکي ۽ انگريزن کين زمينون ڏنيون. جمالين جي چئن پاڙن مان هئبتاڻي ۽ بخشاڻين جي سردار بخشو خان کي مير فتح علي شاهه ديره داري جو عهدو ڏنو ۽ سرڪاري دفتر ۾ سردار شمار ٿيندو هو. مير غلام علي خان کيس ديهه ڦلجي جو چوٿون حصو ڏنو. مير نور محمد خان سندس جاگير ۾ اضافو ڪيو. بخشو خان 1872ع ۾ وفات ڪئي. سردار ڏاتو خان جمالي کي ديهه روپاه ۾ جاگير عنايت ڪئي ويئي. جمالي سردار بلوچي سردارن ۾ پنهنجي سادگي ڪري مشهور هئا.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
زمرو:سنڌي ذاتيون
جوکيو

**جوکيا، جوکيو:** ھيءَ ذات سمن ۾ اچي ٿي ۽ راجپوت نسل جي آھي ۽ مڪران مان سنڌ ۾ آئي. نومڙين سان ڳنڍيل آھي. ھي ماڻھو لاڙ ۾ اچي رھيا ۽ ٻن سون ورھين تائين چوري ۽ ڦرمار تي گذاريائون. انھن مان ھڪڙي شخص بجار جوکئي کي ميان غلام شاه ڪلھوڙي جاگير ڏني، جو ھن ڌاراجه جي راجا کي وڃي ماريو، جنھن تڪليف ٿي ڏني. پوءِ ھنن ماڻھن ملير جي ڏکڻ ڏي حب ندي ۽ گھاري جي وچ ۾ زور ورتو. اوائل جي ڏينھن ۾ جيڪو واپار جو مال ڪراچيءَ مان ٺٽي ڏي ويندو ھو، تنھن تي سرڪار ھنن کي ساليانو ساڍا ڇھ ھزار ڏيندي ھئي. اھي جوکيا ۽ نومڙيا ٻئي ٻڌل ھئا ته جيڪي قافلا ڪراچيءَ کان سيوھڻ ڏي ويندا ھئا، تن جي سُرَڪشا ڪندا ھئا. سيوھڻ جا پنوھر ۽ لس ٻيلي جا برفت انھن سان ڳنڍيل آھن.جوکين وٽ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي سند هئي. مير فتح علي خان سندن جاگير کي جيڪا ٽن سؤ ميلن ۾ هئي، بحال رکي، پر جوکيا سنڌ جو پهريون قبيلو هو، جنهن انگريزن سان لاڳاپا رکڻ شروع ڪيا هئا. 1843ع ۾ مير نصير خان سندن سردار ڄام مهر علي خان کي انباري ۾ هدايت ڪئي. پر هو سيٺ نائون مل جو گراهڪ بڻجي انگريزن کان ٺيڪا کڻڻ لڳو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
چانڊيو

**چانڊيا** بلوچ قوم سان آھن ۽ ھوت جو اولاد آھن، جو جلال خان ولد ھرين جو پٽ ھو. ھوت کي ٻه پٽ ھئا: 
*حاجي ۽ 
*حسين. 

انھيءَ جون ھي شاخون آھن؛ 

حاجيءَ جو اولاد: 
*غيباڻي، 
*گھراماڻي، 
*مرزاڻي، 
*سمالاڻي ۽ 
*چولياڻي؛ 

۽ حسين جو اولاد: 
*مناڻي، 
*مصرياڻي، 
*بھراڻي، 
*قمبراڻي، 
*منداڻي ۽ 
*سندراڻي 

ھي چانڊڪا جاگير ۾ رھندا ھئا، يعني شڪارپور ۽ لاڙڪاڻي جي پاسي. غيبي ديرو انھيءَ جو مکيه شھر آھي، جو غيبي خان ولد ولي محمد جي پٺيان سڏبو آھي. انھيءَ کي وڏي جاگير مليل آھي. سنڌ جي تاريخ ۾ گھڻن ھنڌن تي ھو جنگين ۾ شامل ٿيا آھن، خاص منگسين سان ھنن جو مدامي جھيڙو ھو، جنھنڪري چانڊيا مگسي سنڌيءَ ۾ پھاڪو ٿي ويو آھي. پهريان ناڙيءَ تي سندن رياست هئي، پوءِ سنڌ جي اتر اولهندي ۾ چانڊڪا رياست قائم ڪيائون. پنجاب ۽ سنڌ ۾ به سندن جاگيرون هيون. هينئر به ٿر تائين پکڙيل آهن. چانڊڪو پرڳڻو چانڊين، ماڇين کان فتح ڪيو هو. اُهي پهريان ناڙيءَ تي آباد هئا. باهمي ويڙهه کان پوءِ سنڌ جي اُتر اُولهندي ۾ چانڊڪي پرڳڻي ۾ رياست جو بنياد وڌو. اُهي پنجاب ۽ سنڌ تائين پکڙيل هئا.

ٻئي روايت موجب چانڊيو سنڌي ذات آهي جيڪي چانڊومل جو اولاد آهن.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
خوجا

**خوجا** يا **کوجا**  خوجو لفظ خواجه جي بگڙيل شڪل آهي ۽ معنیٰ اٿس *مالڪ* يا *اعلیٰ شخص*. ھو اصل ھندو لوھاڻا ھئا، جي پوءِ پندرھين عيسوي صديءَ ۾ مسلمان ٿيا ۽ اسماعيلي شيعا فرقي ۾ آيا، جنھن فرقي ۾ بوھرا به آيا.

## نصيري خوجه
سال 1430ع ۾ پير صدرالدين نصيري فرقي جو ۽ اسماعيلي شيعن مان، سنڌ ۽ گجرات ۾ آيو ۽ مريد ڪرڻ لڳو. برھمڻن پنڊتن جي مدد سان مذھب کي ھندو رنگ ڏنو، جنھنڪري گھڻا لوھاڻا سندس مريد ٿيا ۽ انھن کي ھن خواجن جو نالو ڏنو. انھيءَ فرقي جو باني حسن صباح ھو، جو تاريخ ۾ مشھور ٿي گذريو آھي. ھو پنھنجي امام جو وڏو داعي يا مشنري ھو، ۽ انھن امامن جي اولاد مان آغا حسن علي ھو، جنھن کي آغا خان چون ٿا. اُھو 1842ع ۾ ايران مان سنڌ ۾ آيو ۽ خواجن جو پير ٿيو. انھيءَ مذھب موجب ھندن جي ديوتا وشنؤ جا نَو اوتار شمار ڪري ڏھون اوتار حضرت عليءَ کي ڳڻيندا آھن. ھو شيعا آھن ۽ پھريان ڇھ امام مڃيندا آھن ۽ پوءِ چوٽيھ ٻيا امام شمار ڪري اچي آغا خان تي بيھندا آھن، جو سندن ھاڻوڪو امام آھي. قرآن ۽ نماز نه پڙھندا آھن. پير صدرالدين جي جوڙيل پوٿي پڙھندا آھن. ھو ڏاڙھي ڪوڙائيندا آھن ۽ مُڇيون وڏيون رکائيندا آھن. ورثو شريعت موجب نه وٺندا آھن، پر ھندو قاعدي موجب ورھائيندا آھن.

## خوجن جا فرقا
خواجن جا ٻه فرقا آھن: 

• ھڪڙا پڙائي، جي محرم ۾ پِڙُ ڪندا آھن ۽ ٻين شيعن سان شامل آھن ۽ جي آغا خان جي برخلاف آھن ۽ گھڻا انھيءَ جي حڪم مان نڪتل آھن. ۽ 

• ٻيا پنجي ڀائي، جي آغا خان جي فرمان ھيٺ آھن ۽ انھيءَ کي زڪواة ڏيندا آھن. 

اھي ھڪ جماعت ھوندا ھيا پر اوڻويھين صدي جي پوئين حصي ۾ ٻن فرقن: پنجي ڀائي ۽ پڙائي ۾ ورھائجي ويا. پنجي ڀائي خوجا وڌيڪ ڪٽر آهن ۽ آغا خان کي پاڻ سڳورن صه جو عيوضي (نائب) ڪري ڄاڻيندا آهن، ڇوته ان جو حسب نسب اسماعيل بن امام جعفر صادق معرفت حضرت محمد صه سان ملي ٿو. انھن جو اھو بي عقيدو آهي ته آغا خان خدا جو اوتار آھي. اُھي ڏينھن ۾ ٽي ڀيرا نماز پڙھندا آھن يا عبادت ڪندا آھن، پر مسلمانڪي ۽ ھندڪي گڏيل ٻوليءَ ۾. پڙائي کوجن جو عقيدو شيعن کي وڌيڪ ويجھو آهي ۽ انھن جي عبادت واري جاء ممبر سڏبي آھي ۽ آھي آغا خان کي زڪوات نہ ڏيندا آهن ڇوته سندس بعيت ترڪ ڪري چڪا آهن يا جماعت مان ڪڍيا ويا آهن. پنجي ڀائي خوجا آغا خان کي امام مھدي جو نائب ڪري مڃن ٿا ۽ کيس زڪوات ڏين ٿا. انھن جي بزرگ کي مکي سڏيندا آھن ۽ سندن عالمن کي ڀڳت. ھنن وٽ مسجد ڪانھي، مسجدن جي بدران جماعت خانا اٿن. اھي ٻئي فرقا پاڻ ۾ شاديون ڪندا آھن. طھور ننڍي ھوندي ڪندا آھن. پڙائي شيعا ڏاڙھي رکائيندا آھن، پر مڇون ڪونه ڪوڙين. ننڍي ھوندي جي شادي کي چڱو نه سمجھندا آھن. ۽ ٻين اثنا عشري شيعن يا امياميه مذھب وانگي نماز ۽ قرآن پڙھندا آھن، مگر ورثو اڃا به ھندو ڌرم موجب وراھيندا آھن. اُنھن جو قبرستان به ڌار آھي، جو ٻيا ھنن جي مخالف آھن.

## حوالا

زمرو:لوهاڻا
زمرو:مهاجر برادريون
زمرو:سنڌ جا معاشرتي گروه
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
زمرو:پاڪستان جا سماجي گروهه
زمرو:پاڪستان جون مسلمان برادريون
دائودپوٽا

**داد پوٽا** يا **داؤد پوٽا** ھي پاڻ کي اصل عباسي خليفن جي اولاد امير احمد جي نسل مان ٿا ڄاڻن، جو مڪران مان سنڌ ۾ آيو.دائود پوٽا جونيا جي پٽ محمد جو اولاد آهن. پاڻ کي عباسي سڏائين ٿا.  انھيءَ ۽ انھيءَ جي پٽ ٺٽي جي ھندو حاڪمن جون ڌيون پرڻيو ۽ اُتي حاڪم ٿي رھيا، پر پوءِ برھمڻ آباد جي ھندو راجا اُنھن کي ھڪالي درياھ لنگھائي ڇڏيو ۽ ھو وڃي سيوھڻ جي ويجھو ويٺا. ڄام چينه کي اڪبر بادشاھ کان جاگير مليل ھئي. پوءِ ھن کي پنھنجي ڀائٽئي ڪلھوڙي سان وڙھڻو پيو. آخر بيزار ٿي اُتر ڏي ويو ۽ وڃي زمينداري ڪم کي لڳو. ٻيا ڪي چون ٿا ته داؤد پوٽا اصل ڪوري ھئا ۽ سندن ڏاڏو داؤد ٻِن سون ورھين جي عمر جو ھو. داؤد جي اٺين پيڙھي بھادر خان اورنگزيب بادشاھ جي ڏينھن ۾ بکر جي حاڪم وٽ نالو ڪڍيو ۽ لکي ۽ خانپور جاگير ۾ مليس. منجھانئن دائود بهادر ٿي گذريو آهي. هن جھانگير جي زماني ۾ مهرن کي شڪست ڏئي ٻئي قبيلي جتوئي بلوچن کي شڪست ڏئي لکي جو شهر ٻڌو اتي ھڪڙو وڏو ٻيلو ھو، جتي شڪار ڪندو ھو. انھيءَ وقت ڌاري شير خان مَھَر پنھنجي قوم جو لشڪر وٺي اُٻاوڙي مان اچي لکي ۽ آسپاس ھٿ ڪري ويھي رھيو. بھادر خان ھن سان جنگ ڪئي ۽ ھن کي ڀڄائي لکي ڦري شڪارپور جو شھر ٻڌائين ۽ شڪارگاه ھئڻ ڪري اھي نالو ڏنائينس. اھا ڳالھ سنه 1026ھ (سنه 1617ع) ۾ ٿي. پوءِ جو احوال سنڌ جي تاريخ مان معلوم ٿيندو. بهادر خان دائود پوٽي پير سلطان ابراهيم شاهه جي فهمائش موجب 1026ھ/1617ع ۾ شڪارپور جو شهر ٻڌو. دره بولان جي منهن وٽ هئڻ ڪري هن شهر ستت واپار ۾ ترقي ڪئي. دائود جو اولاد عارب، عباس، حسن، حسب، قاسم جو اولاد عارباڻي، حسني، هيسباڻي، عيسيٰ جو اولاد عيساڻي، فيروز جو اولاد فيروزاڻي سڏجن ٿا. دائود پوٽن ٿورو وقت حڪومت ڪئي. سنه 1740ع ۾ جڏهن نادر شاهه ايران ڏانهن موٽيو، تڏهن سندس سپهه سالار طهماسپ هٿان صادق محمد ۽ سندس پٽ مبارڪ خان مارجي ويا. محمد صادق جي پٽن مان بهاول خان اول 1749ع سنڌونديءَ جي ساڄي ڪپ تي بهاولپور جو شهر تعمير ڪرايو. بهاولپور جي رياست عباسين جي يادگار آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
درياھ پنٿي

**درياھ پنٿي**: ھيءُ ھندن جو ڌرمي فرقو آھي، جنھن جا ماڻھو پنجاب ۽ اُتر ھندستان ۾ آھن، پر سنڌ ۾ به آھن. اُھي درياھ جا پوڄاري آھن. سنڌ ۾ انھن جون ٻه پاڪ جايون آھن: ھڪڙو زنده پير يا خواجه خضر جو ٿان، روھڙي ۽ بکر جي وچ تي، ۽ ٻيو اُڏيرو لال جھيجن جي ڳوٺ ۾، جنھن کي مسلمان شيخ طاھر چوندا آھن. انھيءَ جو احوال مٿي ڏنو ويو آھي.

## حوالا
ڊيڍ

**ڊيڍ** ھي گهٽ درجي جا ھندو آھن ۽ اصل گجرات ۽ راجپوتانا ۾ رھندا آھن. ڏڪار جي ڏينھن ۾ اتان لنگهي سنڌ ۾ آيا ۽ ٿرپارڪر ۾ رھيا. اُھي مئلن جانورن جون کلون لاھيندا آھن ۽ انھن مان جتيون بہ جوڙيندا آھن. ھو ديويءَ جا پوڄارا آھن.

## حوالا
رند (بلوچ قبيلو)

**رند**: ھي بلوچ رند جو اولاد آھن، جو جلال خان ولد ھرين جو وڏو پٽ ھو. ھنن جو ڏاڏو مير چاڪر خان ھو، جو اچي پھرين بلوچستان ۾ رھيو ۽ پوءِ پنجاب ڏي ويو ۽ سنگھري ۾ وڃي رھيو، جتي ھو مئو. انھيءَ جي اولاد مان رند، ڊومبڪي، جکراڻي، لغاري، کوسا، جمالي ۽ ڪي ٻيون قومون آھن، رندن جون ھيٺون مکيه شاخون آھن: جلالاڻي، چاڪراڻي، ميروزائي، شاھيجا، ارذي، بزدار وغيره. ھيءُ ماڻھو لاڙڪاڻي ۽ شڪارپور جي پاسي گھڻا آھن ۽ حيدرآباد جي پاسي به آھن

## تاريخ

### مغلن جو دؤر
مغلن جي دؤر ۾  ڪڇيءَ ۾ شوران سندن رياست ھئي. مڪران کان وٺي پنجاب، سنڌ ۽ راجپوتانا تائين پکڙيل آهن. سندن منٽگمري واريءَ رياست تي 1810ع ۾ رنجيت سنگهه قبضو ڪيو. ڪڇيءَ ۾ شوران سندن رياست هئي. مڪران کان وٺي پنجاب، سنڌ ۽ گجرات تائين پکڙجي ويا. سنه 1810ع تائين سندن رياست منٽگمري ۾ قائم رهي، لهڙي سندن رياست هئي. 1845ع تائين اپر سنڌ ۾ ڦُرون ڪرڻ لڳا.

### ٽالپرن جو دؤر
رندن جي ممتاز قبيلي کي ٽالپر دؤر ۾ وڏا عهدا ملڻ لڳا. سندن سردار تاج محمد خان جي نياڻي سان مير مراد علي خان شادي ڪئي. سردار بهاول خان رند ڪو وقت قلات جي لشڪر ۾ عهديدار هو. سندس پٽ دليل خان ۽ پوٽو يار محمد خان مير فتح علي خان جي ڪچهري ۾ شاهي مهمان ٿيا. فاتح امير هڪڙي سند موجب کين گڏيل جاگير عنايت ڪئي. مير محمد خان رند 1830ع ۾ وفات ڪئي. سندس پٽ بهاول خان مير نور محمد خان جي فوج ۾ چئن سون جي دستي مٿان اڳواڻ هو. جھانگارن ۾ کيس جاگير ملي.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
سرائي

**سرائي**: سِري يا اتر سنڌ جا ماڻھو يا پنجاب کان آيل جي سرائڪي يا پنجابي ٻولي ڳالھائن. ڪلھوڙا به سرائي سڏبا آھن، جو اُھي سرائڪي ڳالھائيندا ھئا. ٽالپر ۽ ٻيا ڪي بلوچ به سرائڪي ڳالھائيندا ھئا.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
سنياسي

**سنياسي**(A sage): ھندو فقير جي دنيا کي ترڪ ڪن ۽ پنھنجون نفساني خواھشون مارين. اھي شِوَ جا پوڄاري آھن. اڳي فقط برھمڻ چوٿين منزل ۾ سنياسي ٿيندا ھئا، ھاڻي ڪو به ٿي سگھي ٿو. اُھي اڪثر پيلا يا گيڙؤ رتل ڪپڙا ڍڪيندا آھن. اُھي شادي نه ڪندا آھن. ڪي زالون به سنياسي ٿينديون آھن. ماس يا شراب ڪم ۾ نه آڻين، ليڪن ڀنگ گھڻي پين. اڪثر پِن تي گذران ڪندا آھن.دنيا کي ترڪ ڪرڻ وارو. جين ڌرم ۽ ٻڌ ڌرم جي اثر هيٺ جيڪي شخص دنيا کي ترڪ ڪري ويراڳ وٺندا هئا، تن کي سنياسي ڪوٺيو ويندو هو. ٻيا ڪي ساڌ سنت پڻ سنياس وٺي جهنگ منهن ڪندا هئا ۽ اتي وڃي جوڳ پچائڻ ۽ تپسيا ذريعي نرواڻ حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا هئا. شاهه لطيف انهن جوڳين، سامين ۽ سنياسين بابت گهڻي ڄاڻ ڏني آهي. 

## حوالا
ڊومڪي

**ڊومڪي** يا **بليدي** ھي بلوچن جي ھڪڙي قوم آھي. ڊومب ھڪڙي نيَ جو نالو آھي، جنھن ھنڌ ھو رھندا ھئا. ڪن جو چوڻ آھي ته سندن سردار مير چاڪر خان ڊوُم زال يا لنگھي پرڻي ھئي، تنھن مان جيڪو اولاد ٿيو، تنھن کي ڊومبڪي چوڻ لڳا. ھيءَ قوم رندن جي ھڪڙي شاخ آھي. ڊومبڪين جون به گھڻيون شاخون يا ڦريون آھن، جيئن ته ميروئي، وزيراڻي، محمداڻي، برھماڻي، ٽلاڻي، ديناري، لنڊ وغيره.

## گورگيچ، گورگيج يا گرگيز بلوچ
ڪجهه ماڻھن جو چوڻ آھي تہ گرگيز بہ ھن مان آھي پر انجو ڪو تاريخي حوالو ڪونہ ٿو ملي باقي ڪافي تاريخي حوالا بالاچ گورگيج مان ملن ٿا جنھن مان گرگيز قوم بلوچن جي قبيلي رندن مان ٿي جيڪا گورگيچ ۽ انکان پوء گرگيج ۽ اگتي ھلي ھاڻ گرگيز طور ڄاتي وڃي ٿي ھي ھن وقت پاڪستان جي تقريبن سڀني صوبن خاص تور سنڌ ۽ بلوچستان جا رھاڪو آھن.
ھي پاڪستان کان علاوہ ايران ترکمنستان افغانستان ۽ يورپ ۾ پڻ ھنن جا قوم **گرگيز بلوچ، گورگيچ، گرگيج** جا قبيلا ملن ٿا.

## تاريخ

ڪڇيءَ ۾ لهڙي سندن رياست ھئي. سنه 1845ع تائين اپر سنڌ ۾ ڦريون ڪندا رهيا. آھي بليدي پڻ سڏبا آهن لهڙي سندن رياست هئي. 1845ع تائين اپر سنڌ ۾ ڦُرون ڪرڻ لڳا. هوتن کان پوءِ بليدين جي حڪومت جو بوسعيد بليدي مسقط کان نڪري پايو وڌو. ڪڇي ۾ بارخان تائين سندن قبضو رهيو، پوءِ گرگيجن ۽ بگٽين کان شڪست کائي اپر سنڌ ۾ بکر تائين بلدڪو (برديڪار) رياست جو بنياد وڌو. پوئين رياست 1857ع تائين قائم رهي. سندن تختگاھ جهل هو. 
بليدين جي بلدڪي ۾ رياست ۽ سرداري قائم هئي. سندن سردارن کي سهراباڻي سرڪار پاران وظيفا ملڻ لڳا. سنه 1845ع تائين بليدي انگريزن سان لڙندا رهيا.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
سوچي

**سوچي**: ھندو موچي، جي اڪثر مارواڙ جا آھن، تن کي سوچي سڏيندا آھن. جُتيون، زينون ۽ ٻيون چم جون شيون ٺاھيندا آھن. مسلمانن جتين جوڙڻ وارن يا ٻين چم جي ڪم ڪندڙن کي موچي يا سراز سڏيندا آھن. مارواڙي مينگھواڙ ۽ ڊيڍ به اھو ڪم ڪندا آھن.

## حوالا
سوڍا

**سوڍا**: راجپوت آھن، جي ٿرپارڪر جي پاسي رھندا آھن. انھيءَ جا سردار راڻا سڏبا آھن. جڏھين ھنن جو وڏو پارمار سوڍو سنه 1226ع ۾ اُجين مان نڪري عمرڪوٽ تي ڪاھي آيو، تڏھين سومرا سنڌ جي گاديءَ تي ھئا. سنه 1542ع ۾ ھمايون به عمرڪوٽ ۾ ھڪڙي راڻي وٽ اچي پناھ ورتي ھئي. سنه 1859ع ۾ سوڍن فساد ڪيو ھو، جنھن ڪري انگريز سرڪار فساد بند ڪرائي سوڍن جي سردار يا راڻي کي چوڏھن ورھيه قيد ڏنو ۽ سندس وزير کي ڏھ ورھيه.ھن علائقي ۾ سڀ کان وڌيڪ سوڍن جي ذات ڇانيل آھي، جيڪا راجپوت ڦريءَ سان لاڳاپيل آھي ۽ پرمار سوڍن جي ڪڙم مان آھي. اٺ سؤ ھزار سال کن پرمار سوڍا اجين ۽ مالوا جي ڀرپاسي جي علائقن تي حڪومت ڪندا ھئا. گھڻو وقت ٿيو جو ڪن اڻ ڄاتل سببن ڪري (ٿي سگھي ٿو تھ ڪي سماجي مسئلا ھجن) پنھنجي ماتر ڀومي ڇڏي، ھٿيار پنھوار کڻي، پنھنجي ڀاڳ آزمائڻ لاءِ ڌارئي ديس ڏانھن نڪري پيا..

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
فقير

**فقير**: ھيءَ ڪا خاص قوم ناھي. جي ھندو يا مسلمان قومون يا ذاتيون پنڻ تي گذران ڪنديون آھن، تن کي فقير چوندا آھن. صوفي فقير سڀني کان مٿي آھن. کدڙا به فقير سڏبا آھن. ھندن ۾ بيراڳي، سنياسي، گوسائين ۽ جوڳي فقير سڏبا آھن. ڪلھوڙن جا مريد به فقير سڏبا آھن، جن کي ميانوال به چوندا آھن. گھڻا سيد به فقير آھن. ڪيھري جي باندر ڀولڙا نچائيندا آھن ۽ مڱڻھار ۽ سرندائي ۽ ڀٽ ۽ اھڙا ٻيا ماڻھو سڀ فقير سڏبا آھن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ اسلام
سنڌي ٻولي قومي ٻولي

**سنڌي ٻولي قومي ٻولي**  هڪ تحريڪ جو نالو آهي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي آئين ۾ رهندي سنڌي ٻولي کي پاڪستان جي سرڪاري (قومي) ٻولي بڻائڻ آهي. هن تحريڪ کي شروع ڪندڙ سنڌ جو ساڃاهه وندر طبقو آهي، هن هلچل جي شروعات گهڻو اڳ ٿي هُئي، پر ويجهر ۾ ڪجهه سالن کان ان هلچل ۾ ڪڏهن تيزي سان اُڀار آيو آهي ته ڪڏهن ماٺ رهي آهي. 

## تاريخي پسمنظر

سنڌ ۾ عربن جي ڪاهه کان اڳ سنڌي ٻولي ۾ تعليم ۽ اڀياس ڏنو ويندو هيو. سنڌ جي حڪمراني ڪندڙ مختلف ڌارين توڙي مقامي حڪمرانن جي دور م سنڌي ٻولي کي ڪڏهن سرڪاري حيثيت ملي ته ڪڏهن انکي نظرانداز ڪيو ويو. 
سنڌي ٻولي بل 1972 ، سنڌ جي وڏي وزير ممتاز ڀٽو طرفان سنڌ اسيمبلي ۾ 3 جُولاءِ 1972ع تي پيش ڪيو ويو.
سنڌي ٻوليءَ جون ڳُڙھيون، عميق تاريخي لسانياتي پاڙون، ارتقا ۽ اوسر ان کي هڪ شھوڪار ٻولي ٺاھي ڇڏيو آھي. آڳاٽن آثارن ۾ ان جي موجود هجڻ جي ابتدائي تصديقن کان وٺي ان جي شاندار ادبي ۽ ثقافتي ڀاڱيواري تائين، سنڌي ٻولي  ڏکڻ ايشيا جي لساني ۽ ثقافتي ورثي ۾ هڪ اهم قدر ۽ مقام رکي ٿي. مختلف زمانن ۽ دورن مان گذرندڙ ان جو تاريخي سفر ان جي اهميت ۽ جٽاءُ داري کي واضح ڪري ٿو.

1970ع واري ڏهاڪي ۾ سنڌ اندر ٻوليءَ وارا وڳوڙ ٿيڻ کانپوءِ، 3 جولاءِ 1972ع تي ”دي سنڌي ٽيچنگ، پروموشن اينڊ يُوز آف سنڌي لينگوئيج بل“ 1972ع ۾ پيش ڪيو ويو. ان بل کي سنڌ اسيمبليءَ 7 جولاءِ 1972ع تي 62 مان 50 ميمبرن جي ووٽن سان پاس ڪيو ۽ ان بل تي گورنرسنڌ  پاران 16 جولاءِ تي صحيح ڪري ان کي ايڪٽ جو درجو ڏنو.

### سوشل ميڊيا تي هلچل
16 مارچ 2018ع تي جڏهن سنڌ جي راڄڌاني واري شهر ڪراچي ۾ موجود ڊائو ميڊيڪل يونيورسٽي اسپتال جي ڊاڪٽر فهيم عامر پاران ڊاڪٽرياڻي رابعه بيبي کي مريضن سان سنڌي ڳالهائڻ تي شوڪاز نوٽيس ڏئي، يونيورسٽي ۽ اسپتال ۾ سنڌي ٻولي تي پابندي هئين وئي. سنڌ صوبي جي وزير اعليٰ سيد مراد علي شاهه سميت اعليٰ اختيارن ان واقعي جي سخت لفظن ۾ مذمت ڪندي نوٽيس پڻ ورتو، ان ڏينهن ڪراچي سميت سموري سنڌ ۾ احتجاج ڪري مذمتي قرارداتون پيش ڪيون ويون. 

انهن احتجاجن هڪ عظيم نعري **سنڌي ٻولي قومي ٻولي** کي جنم ڏنو.  چند نوجوانن ان کي هيش ٽيگ **"SindhiBoliQomiBoli#"** جي صورت ڏني جيڪو ڏسندي ڏسندي ٽوئيٽر تي ٽاپ ٽرينڊ بڻجي ويو، 24 ڪلاڪن اندر 6000 کان وڌيڪ ٽوئيٽس جي مدد سان اهو ترينڊ 17 مارچ 2018 کان 18 مارچ 2018 تائين ٽوئيٽر پاڪستان جي ٽاپ ٽين ٽرينڊس جو حصو رهيو، اهو ٽوئيٽر جي تاريخ ۾ پهريون سنڌي ٽرينڊ هو. 

سنڌ جي مختلف شهرن ۾ سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي جو درجو ڏيارڻ لاءِ احتجاجي مظاهرا ڪيا ويا. مظاهرين مطالبو ڪيو تو سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي جو درجو ڏئي، سنڌ جي تعليمي ادارن ۾ سنڌي ٻولي کي لازئي قرار ڏنو وڃي. 

### جاڳرتا مهمون
سنڌ ۾ مختلف تنظيمن جنهن ۾ سنڌي ادبي سنگت پاران سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي بڻائڻ جي لاءِ مختلف وقتن تي جاڳرتا مهم، ريليون، گڏجاڻيون ۽ سيمينار ڪيا ويا. 

### سنڌي سياستدانن پاران ڪوششون
سنڌ سان واسطو رکندڙ مختلف پارٽين جي سياسي اڳواڻن سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي بڻائڻ لاءِ مختلف وقتن تي پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ ۾ بل پيش ڪيا ويا، جيڪي مختلف وقتن تي مختلف سبب ڄاڻائي رد ڪيا ويا.

## پاڪستان ۾ قومي ٻولين جو تضاد
پاڪستان گهڻ قومي ملڪ آهي، جنهن ۾ مختلف قومون آباد آهن، جن ۾ چار اهم وڏيون قومون جهڙوڪ سنڌي، پنجابي، پشتون ۽ بلوچ  رهن ٿيون.

## پڻ ڏسو
* سنڌي ٻولي بل 1972
* سنڌ ۾ ٻولي وارا وڳوڙ، 1972

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* ”سنڌي ٻولي قومي ٻولي“ ۽ سنڌي ٻولي جو تاريخي پس منظر
* سنڌي ٻولي قومي ٻولي ڇو نه؟ ليکڪ : زاهد راڄپر
* ڇا سنڌي ٻولي مري چڪي آهي؟ هاڻي رڳو ان جي جنازي نماز ۽ فاتح پڙهڻي آهي!؟ 

زمرو:سنڌي ٻولي
قريشي

**قريشي**: 
قريش قبيلي جي عربن کي قريشي چوندا آھن. حضرت محمد صلعم جن پاڻ به قريشي ھئا. انھيءَ قبيلي جا ماڻھو عربن جي فتح کان پوءِ سنڌ ۾ آيا، انھن جو اولاد قريشي ٿيا. پر گھڻو ڪري گھٽ ذات وارا يا ٻيا ماڻھو زور ڪري پاڻ کي قريشي سڏائيندا آھن، جيئن گھڻا سيد سڏائيندا آھن. سنڌ جا قريشي اڪثر سُني آھن. سنڌ جا گھڻا پير قريشي آھن.

## حوالا
ڪلال

**ڪلال**: جٽين وانگي ڪلال به راجپوتانا ۽ ٿَرَ جي پاسي کان سنڌ ۾ آيا ۽ اُھي ڊيڍن وانگي گھٽ ذات جا شمار ڪيل آھن، جو سندن ڌنڌو کلن رڱڻ جو آھي. اُنھن جي ٻولي به مارواڙيءَ جھڙي آھي.

## حوالا
ڪولھي

**ڪولھي**: 

گجرات جا گھٽ ذات وارا ھندو آھن، جي شايد اصل راجپوت ھئا. اُھي ڪڇ گجرات کان ٿرپارڪر ۽ حيدرآباد ۾ آيا، جتي پوکون ۽ ٻيو پورھيو ڪندا آھن. ھندو ديوتائن جي پوڄا ڪندا آھن. گوشت کائيندا آھن ۽ شراب به پيئندا آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:پاڪستاني ماڻهو
کتري

**کتري**: ھندو، جي برھمڻ ناھن ۽ کتري آھن، سي اڪثر پنجاب کان سنڌ ۾ آيا ۽ انھن مان گھڻا عامل ۽ لالا سڏائيندا آھن. ھالا جي پاسي پنجاب جا کتري گھڻا آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
کٽي

**کٽي**: ھيءَ ڪا قوم ناھي. کٽڪي ڌنڌي ڪرڻ ڪري کٽي سڏبا آھن. ھندو به آھن ۽ مسلمان به آھن. ھندو کٽي اڪثر لوھاڻا آھن ۽ ٻين ذاتين جا به آھن. مسلمانن ۾ کٽي ڪپڙن ڌوئڻ واري کي به چون يعني ڌوٻيءَ کي، پر حقيقت ڪري کٽي ڪپڙا رڱيندا آھن. نير جو رنگ فقط مسلمان ڪم آڻيندا آھن، نه ھندو. انھن کي نيروٽي چوندا آھن. مسلمان کٽي اڪثر پاڻ کي سومرا سڏائيندا آھن. پَٽَ جي رڱڻ وارن کي پاٽولي سڏيندا آھن ۽ اھي ھندو به آھن.

## حوالا
کدڙا

**کدڙا**: ھي فقير سڏبا آھن ۽ ھنن جو فرقو جدا آھي. مڙس آھن، جي مرداني طاقت نه رکڻ ڪري کدڙا سڏبا آھن ۽ زنانو ويس ڪري ڏاڙھي مڇون ڪوڙائي ڳائيندا وڄائيندا آھن ۽ اڪثر تاڙيون وڄائيندا آھن ۽ خيرات وٺندا آھن. گھڻا پاڻ ۾ گڏ رھندا آھن. منجھن ھڪڙو وڏو رھندو آھي ۽ ٻيا انھيءَ جي حڪم ۾ رھندا آھن. جتي ڪو کدڙو يا بي طاقت جو ڇوڪر يا مڙس ٻڌندا آھن، اتي ويندا آھن ۽ وڃي ڪوشش ڪري انھيءَ کي ھٿ ڪري پاڻ سان گڏيندا آھن. جتي رھندا آھن، انھيءَ ھنڌ کي مڙھي سڏيندا آھن. ھندو کدڙابڪراسر ديوي يا ديول ديويءَ جي پوڄا ڪندا آھن ۽ انھيءَ جي مورت رکي انھيءَ تي سيرو يا حلوو قربانيءَ جي بدران نذرانو ڏيندا آھن. ميرن جي ڏينھن ۾ حيدرآباد منجھ ڪي مشھور کدڙا ٿي گذريا، جي تمام دولتمند ھئا. انھن جا نالا فضل ۽ گل جان ھئا. ناظر به کدڙن وانگي آھن، جي اڪثر شيدي يا حبشي ھوندا ھئا ۽ جن جا خُصيا يا آنورا وڍائي ڪٽ ڪري، پوءِ انھن کي ٻانھا ڪري وڪڻندا ھئا ۽ اُھي حرمسرائن ۾ ايندا ويندا ھئا. مير صاحبن وٽ گھڻا حبشي ناظر ھئا.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ رقص