مال

معاشيات ۾، **مال** يا **شيون** (goods) هر ان شيءِ کي چئبو آهي جيڪا چڱائي هجي، عام طور تي ان لحاظ کان ته اها ڪنهن کي ڀلائي يا افاديت (utility) فراهم ڪري ٿي. شين جو ابتڙ **خرابيون** (bads) آهن، يعني اهي شيون جيڪي واپرائيندڙن لاءِ منفي قدر فراهم ڪن ٿيون، جهڙوڪ گند ڪچرو يا ناپسنديده ڪم. هڪ خراب شيءِ صارف جي مجموعي فلاح کي گهٽائي ٿي.

معاشيات جو مرڪزي محور **معاشي شين** (economic goods) جو مطالعو آهي، يعني اهي شيون جيڪي ناياب آهن؛ ٻين لفظن ۾، انهن جي پيداوار لاءِ محنت يا وسيلن جي ضرورت پوي ٿي. معاشي شيون **مفت شين** (free goods) جي ابتڙ آهن جهڙوڪ هوا، جنهن جي فراهمي لامحدود آهي.

شيون ثانوي شعبي جو نتيجو آهن جنهن ۾ خام مال يا نيم تيار ڪيل مال کي شين ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي.

## افاديت ۽ شين جون خاصيتون
ڪنهن شيءِ جي هڪ يونٽ واپرائڻ سان حاصل ٿيندڙ افاديت (خوشي يا اطمينان) ۾ تبديليءَ کي ان جي سيمانت افاديت (marginal utility) چئبو آهي. عام طور تي شين جي سيمانت افاديت گهٽجندڙ هوندي آهي، جنهن جو مطلب آهي ته وڌيڪ واپرائڻ سان هر يونٽ جي افاديت گهٽجي ويندي آهي. 

ڪجهه شيون مفيد هونديون آهن پر ايتريون ناياب نه هونديون آهن جو انهن جو ڪو مالي قدر هجي، جهڙوڪ ڌرتيءَ جو وايو منڊل يا سمنڊ جو پاڻي؛ انهن کي *[[مفت شيون]]* چيو ويندو آهي.

*[[آخري شيون]]* (Final goods) اهي شيون آهن جيڪي آخرڪار واپرائيون وڃن ٿيون، بجاءِ ان جي ته اهي ٻي ڪنهن شيءِ جي پيداوار ۾ استعمال ٿين. مثال طور، هڪ مائڪرو وييو اوون يا هڪ سائيڪل جيڪا صارف کي وڪرو ڪئي وڃي ٿي، اها آخري شيءِ آهي، پر اهي پرزا جيڪي انهن شين ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ وڪرو ڪيا وڃن ٿا، اهي *[[نيم تيار ڪيل مال]]* آهن. *سرمائيدارانه شيون* (capital goods) اهي آهن جيڪي اڳتي وڌيڪ شيون پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿيون.

*[[تجارتي مال|تجارتي جنسون]]* (Commodities) معاشي شين جو مترادف ٿي سگهن ٿيون پر اڪثر ڪري هن مان مراد مارڪيٽ ۾ وڪرو ٿيندڙ خام مال هوندو آهي.

جيتوڻيڪ عام شيون طبعي هونديون آهن، پر شين جا ڪجهه قسم، جهڙوڪ معلومات، رڳو غير مادي صورت ۾ هوندا آهن. مثال طور، هڪ صوف هڪ طبعي شيءِ آهي، جڏهن ته خبرون غير مادي شيءِ آهي جنهن کي رڳو ميڊيا ذريعي محسوس ڪري سگهجي ٿو.

## قسم

شين جي تنوع کي مختلف درجن ۾ ورهايو وڃي ٿو. هڪ طبعي شيءِ جهڙوڪ صوف، غير مادي شيءِ جهڙوڪ معلومات کان مختلف آهي ڇو ته معلومات کي جسماني طور هٿ ۾ نٿو رکي سگهجي. غير مادي شيون خدمتن (services) کان مختلف آهن ڇو ته اهي منتقل ڪري سگهجن ٿيون ۽ انهن جي تجارت ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته خدمت ائين نٿي ڪري سگهجي.

طلب جي لچڪ پڻ شين جي قسمن ۾ فرق ڪري ٿي. هڪ لچڪدار شيءِ اها آهي جنهن جي قيمت ۾ ٿوري تبديلي سان ان جي مقدار ۾ وڏي تبديلي اچي ٿي. لازمي شيون (Complementary goods) عام طور تي وڌيڪ غير لچڪدار هونديون آهن.

### خرابيون (Bads)
هڪ *خراب شيءِ* (bad) معاشي شيءِ جو ابتڙ آهي، ڇاڪاڻ ته ان جو هجڻ يا واپرائڻ منفي افاديت پيدا ڪري ٿو ۽ ان جي قيمت منفي هوندي آهي؛ ان جو مالڪ ان کي رکڻ نه چاهيندو آهي ۽ ان مان جان ڇڏائڻ لاءِ رقم ادا ڪندو آهي. مثال طور، هڪ گهراڻو گند ڪچرو کڻندڙ کي رقم ادا ڪري ٿو ته هو سندن گند کڻي وڃي.

## خصوصيتون ۽ مقابلو

### شين جو چار رخي ماڊل
شين کي انهن جي خارج ڪرڻ جي قابليت (excludability) ۽ مقابلي (rivalry) جي بنياد تي چئن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي: عوامي شيون (public goods)، نجي شيون (private goods)، گڏيل وسيلا، ۽ ڪلب شيون (club goods).

#### عوامي شيون

اهي شيون جيڪي غير مقابلي ۽ غير خارجي هجن، انهن کي عوامي شيون چئبو آهي. مثال طور قومي پارڪ، يا باهه وسائڻ جو نظام.

#### نجي شيون

نجي شيون اهي آهن جيڪي هڪ صارف جي استعمال ڪرڻ سان ٻئي لاءِ دستياب نه هونديون آهن. اهي بازار مان خريد ڪيون وينديون آهن، جهڙوڪ کاڌو، ڪپڙا، ۽ ڪارون.

#### گڏيل وسيلا (Common-pool resources)

اهي شيون مقابلي واريون ته آهن پر انهن مان ڪنهن کي خارج نٿو ڪري سگهجي. مثال طور مڇي مارڻ جا هنڌ، جتي هڪ مڇي مارڻ سان ٻئي لاءِ مڇي گهٽجي وڃي ٿي پر ڪنهن کي شڪار کان روڪڻ ڏکيو آهي.

#### ڪلب شيون

ڪلب شيون اهي آهن جن مان ماڻهن کي خارج ته ڪري سگهجي ٿو (جيڪڏهن هو فيس نه ڏين) پر اهي مقابلي واريون نه آهن. مثال طور ڪيبل ٽيليويزن يا خانگي گولف ڪلب.

## پڻ ڏسو

* خرابيون (معاشيات)
* جنسي پيداوار
* آخري شيون
* شيون ۽ خدمتون

## حوالا

زمرو:جزياتي اقتصاديات
زمرو:سامان