ايشيائي کاڌا ۽ مشروب

**ايشيائي کاڌا** (Asian Cousine) ايشيا جي ڪيترن اهم علائقائي پچائڻ وارن اندازن تي مشتمل آهي: وچ ايشيائي، اوڀر ايشيائي، اتر ايشيائي، ڏکڻ ايشيائي، ڏکڻ اوڀر ايشيائي ۽ اولهه ايشيائي کاڌا. طعام يا کاڌا رڌ پچاءُ جي طريقن ۽ رسمن جو هڪ نمايان اسلوب آهي، جيڪو عام طور ڪنهن خاص ثقافت سان لاڳاپيل هوندو آهي. ايشيا، سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان گهڻي آبادي وارو کنڊ هجڻ سبب، ڪيترين ثقافتن جو گهر آهي ۽ هر هڪ جي پنهنجي مخصوص کاڌن جي سڃاڻپ آهي. ايشيائي طعام، جيڪي مشرقي کاڌن جي نالي سان پڻ سڃاتوا وڃن ٿا، عقيدن، رڌپچاء جي طريقن، ۽ سڄي عمل دوران استعمال ٿيندڙ خاص جزن جي ڪري "سماج اندر رڌپچاء جي ثقافت" سمجهيا ويندا آهن. ايشيائي کاڌا پنهنجي مصالحن جي ڪري پڻ مشهور آهن. ايشيائي کاڌن ۾ ذائقي جو هڪ اهم عنصر “اُومامي” ذائقو آهي، جيڪو هڪ سگهاري لذيذي رسائي رکي ٿو ۽ ايشيائي رڌپچاء ۾ نمايان آهي؛ اهو خمير ٿيل خوراڪ يا گوشت جي عرقي ذريعي حاصل ڪري سگهجن ٿا.

اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ڪيترين ثقافتن ۾ عام جزن ۾ چانور، ادرڪ، ٿوم، تر جا ٻج، مرچ، سڪا بصر، سويا ۽ ٽوفو شامل آهن. تيز باھ تي رڌپچاء، ٻاڦ تي پچائڻ ۽ اونھي تيل ۾  ترڻ عام پچائڻ جا طريقا آهن.

جڏهن⁠ تہ چانور گهڻن ايشيائي کاڌن ۾ عام آهن، مختلف علائقن ۾ مختلف قسم مقبول آهن. لچڪدار چانور لائوس جي ثقافت، مذهبي روايت ۽ قومي سڃاڻپ ۾ گهري طرح شامل آهن. باسمتي چانور هندستاني ننڍي کنڊ ۾ مقبول آهن، جيسمين چانور گهڻو ڪري ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ملن ٿا، جڏهن⁠ تہ ڊگهي داڻن وارا چانور چين ۾ ۽ ننڍي داڻن وارا چانور جاپان ۽ ڪوريا ۾ مشهور آهن.

ڪڙھي ڏکڻ ايشيا، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ اوڀر ايشيا ۾ هڪ عام کاڌو آهي. ڪڙھي وارن کاڌن جي ابتدا هندستاني ننڍي کنڊ مان ٿي. انڊوچائنا جا ملڪ عام طور پنهنجي ڪڙھي ۾ ناريل جي کير جو بنياد استعمال ڪن ٿا؛ جڏهن تہ ڏکڻ اولهه ايشيا جا ملڪ عام طور ڏهيءَ جو بنياد استعمال ڪن ٿا.

## تاريخي ٽائم لائين
ايشيائي ثقافت جو هڪ تمام گهڻو اثرائتو پاسو کاڌا آهن، خاص طور ايشيائي کاڌا ۽ رڌپچاءُ جا مختلف روايتي طريقا. جيتوڻيڪ ڪيترين ايشيائي ثقافتن ۾ اڪثر اهو رواج گڏيل آهي ته خاندان يا ٽولو گڏ ٿي کاڌي دوران ميل جول وڌائيندا آهن يا جشن ملهائيندا آهن. ايشيا جي مختلف ثقافتن تاريخ، ثقافت، ۽ ماحول جي اثر هيٺ خوراڪ بابت پنهنجا پنهنجا نسلي ۽ ثقافتي رنگ پيدا ڪيا آهن. ايشيائي کاڌن کي اڪثر گهڻ-ثقافتيت سان جوڙيو ويندو آهي، جتي مخصوص کاڌا ڪيترين مختلف ثقافتن سان لاڳاپيل هوندا آهن.

## وچ ايشيائي کاڌا

Central Asia (orthographic projection).svg|وچ ايشيا جو مقام.

گهڻيون وچ ايشيائي قومون هڪ ٻئي سان گڏوگڏ پنهنجي پاڙيسري علائقن سان به مشابهت رکندڙ کاڌا ٺاھن ٿيون ۽ انهن جي کاڌن ۾ اولهه ۽ اوڀر ايشيا جي پاڙيسري کاڌن جون ڪيتريون خاصيتون شامل آهن، خاص طور ايران ۽ منگوليا جون. مثال طور "پلاو" يا "اوش" نالي سان سڃاتل کاڌو "پلاف" جي وڏي پيماني تي پکڙيل صورت آهي. تنهن هوندي به، انهن مان ڪيترائي ساڳيا ملڪ گهوڙي جو گوشت ۽ دنبي جو گوشت سڀ کان وڌيڪ عام گوشت طور استعمال ڪن ٿا، جيڪو منگولي کاڌي سان مشابهت رکي ٿو. اهو منگولي کاڌي جي اثر سبب آهي. قازقستان ۽ ڪرغزستان ۾ کاڌن اهڙي نموني سان ارتقا ڪئي آهي، جو اهي خانہ بدوش زندگيءَ جي ضرورتن مطابق بڻجي ويا آهن. "ڪومِس" ترڪن ۾، خاص طور وچ ايشيا ۾، هڪ عام مشروب آهي.

وچ ايشيا کي ڌئونري جي جنم ڀومي طور پڻ سڃاتو وڃي ٿو. ڪومس وانگر، اهو پڻ ترڪ قومن ۾ وڏي پيماني تي رائج آهي.

## اوڀر ايشيائي کاڌا

East Asia (orthographic projection).svg|اوڀر ايشيا جو مقام.

اوڀر ايشيائي کاڌن ۾ چيني کاڌا، هانگ ڪانگ جا کاڌا، جاپاني کاڌا، ڪوريائي کاڌا، مڪائو جا کاڌا، منگوليائي کاڌا، تائيوان جا کاڌا ۽ تبتي  کاڌا شامل آهن. اھو دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي، تنهنڪري هتي ڪيترائي علائقائي طعام موجود آهن، خاص طور چين ۾. بنيادي خوراڪ جا مثال چانور، نوڊل، مڱ جا داڻا، سويا بين، سامونڊي خوراڪ (جاپان ۾ في فرد سامونڊي خوراڪ جو استعمال سڀ کان وڌيڪ آهي)، دنبي جو گوشت (منگوليا)، باڪ چوئي (چيني گوبي) ۽ چانهه آهن.

## اتر ايشيائي کاڌا

North Asia (orthographic projection).svg|اتر ايشيا جو مقام.

اتر ايشيائي کاڌن کي اڪثر روسي کاڌن سان هم معنيٰ سمجھيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڄو اتر ايشيا روسي وفاق جو حصو آهي. تنهن هوندي به، سائبيريا جون ڪي ثقافتون يا علائقا پنهنجا الڳ کاڌا رکن ٿا، جهڙوڪ ياقوتي  يا ساخا ماڻهن جا کاڌا ۽ يمال کاڌا. بريات ماڻهن جا پڻ پنهنجا کاڌا آهن، جيتوڻيڪ اهي لاڳاپيل منگولي کاڌن سان تمام گهڻو ملن ٿا.

پيلميني، جيڪو اصل ۾ پيرمي يا يوگرڪ کاڌو هو، هاڻي مشهور کاڌي طور عام روسي کاڌن ۾ داخل ٿي چڪو آهي، پر پنهنجي اصل علائقي سبب اهو اڃا به يمال جي کاڌي جو حصو سمجھي سگهجي ٿو. ڪي ماڻهو ان کي چيني "وانتون" جي سادي صورت سمجھين ٿا.
 
سائبيريا ۾ پيلميني کي ڊگهي سياري دوران اندروني گوشت کي محفوظ رکڻ لاءِ ٻاهر ٿڌ ۾ ڄمائي رکيو ويندو آهي. يمال ٻيٽ نما ۾ سڪائڻ ۽ محفوظ ڪرڻ جا ٻيا طريقا به عام آهن. اتر سائبيريا جي گهڻن کاڌن جا اهم جزا مڇي ۽ ڪائو پيري (Vaccinium vitis-idaea) آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾ لِنگون بيري جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. ياقوت، ٻين ڪيترن ترڪي ٻولي ڳالهائيندڙ قومن وانگر، روايتي طور "ڪومِس" کي عام مشروب طور پسند ڪن ٿا.

## ڏکڻ ايشيائي کاڌا


File:South Asia (orthographic projection) without national boundaries, with ambiguities indicated.svg|ڏکڻ ايشيا جو مقام

ڏکڻ ايشيائي کاڌن ۾ هندستاني ننڍي کنڊ جا کاڌا شامل آهن. هن علائقي جا کاڌا عام طور مصالحن سان ڀرپور هوندا آهن، پر ساڳئي وقت اهي سڄي دنيا جي گهڻ-طعامي ثقافت جي ملاوٽ کي به پنهنجي اندر سمائين ٿا۔ کاڌي کي مختلف قسمن جي مرچ، ڪاري مرچ، لونگ، مصالحي دار شين ۽ ٻين جڙي ٻوٽين ۽ مصالحن سان ذائقيدار بڻايو ويندو آهي. ڪيترين جڳهن تي ذائقي دار مکڻ ۽ گهي جو استعمال نمايان آهي. هلدِي، ڌاڻو ۽ زيرو عام طور ڪڙهين تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا.

هتان جا گهڻا ماڻهو پچائڻ لاءِ سرنهن، مڱڦلي، سورج مُکي ۽ سويا بين جي تيل جي استعمال ڏانهن وڌيڪ مائل آهن۔ پوريون ٺاهڻ لاءِ صاف ڪيل تيل جو استعمال پڻ ڪافي مشهور آهي. پوري ڀاڄي، اڊلي، دوسو، دال باٽي ۽ لِٽي هندستاني کاڌن جي سڀ کان وڌيڪ مشهور ۽ نمائندي وينجن مان آهن.

ڀاڄيون عام طور چپاتي سان گڏ کاڌيون وڃن ٿيون، جيڪا هن علائقي جي بنيادي خوراڪ آهي۔ چانور عام طور اتر هندستان ۾ دال سان گڏ کائبا آهن ته جيئن انهن ۾ نرمي ۽ تري پيدا ٿئي يا ڏکڻ هندستان ۾ ڏهيءَ سان گڏ کائبا آهن.

چانهه ۽ ڪافي سڄي علائقي ۾ نمايان آهن ۽ انهن مان پهرين شيءِ تقريباً هر گهٽيءَ جي ڪنڊ تي ملي ٿي. انڊن جا کاڌا پڻ ساڳي نموني عام طور موجود هوندا آهن.

عام گوشتن ۾ رڍ، ٻڪري، مڇي ۽ ڪڪڙ جا گوشت شامل آهن. ڇاڪاڻ⁠تہ هندومت ۾ "ڍڳيون" مقدس سمجهيون وڃن ٿيون، تنهنڪري ڍڳي جو گوشت اولهه جي کاڌن جي ڀيٽ ۾ گهٽ عام آهي. ڍڳي جي گوشت بابت پابنديون ڪنهن حد تائين ڳئن ۽ ياڪ جي گوشت تائين به وڌن ٿيون. سوئر جو گوشت سڀني مسلمانن وٽ حرام سمجھيو وڃي ٿو ۽ ڪجهه هندو پڻ ان کان پاسو ڪن ٿا. ٻيون ڪي اقليتون به تشدد کان بچڻ لاءِ گوشت جي استعمال کان پاسو ڪن ٿيون. مڇي خاص طور ڏکڻ هندستان، سري لنڪا ۽ بنگال جي علائقي، يعني بنگلاديش ۽ هندستان جي اولهه بنگال رياست ۾ عام طور استعمال ٿئي ٿي. اترئين علائقي جي خوراڪ گهڻو ڪري ڪڻڪ ۽ ٻين اهم فصلن تي ٻڌل آهي۔

## ڏکڻ اوڀر ايشيائي کاڌا


Southeast Asia (orthographic projection).svg|ڏکڻ اوڀر ايشيا جو مقام.

ڏکڻ اوڀر ايشيائي کاڌن ۾ هلڪي تياري وارن کاڌن تي خاص زور ڏنو ويندو آهي، جن ۾ تيز خوشبوءِ وارو عنصر نمايان هوندو آهي ۽ جن ۾ ليمون جهڙا ترش ذائقا ۽ لائيم، ڌاڻو/سلانٽرو ۽ ريحان جهڙيون جڙي ٻوٽيون شامل هونديون آهن. هن علائقي جا جزا اوڀر ايشيائي کاڌن جي جزن کان مختلف آهن، جتي ساس لاءِ مڇيءَ جي ساس جو استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ گلنجل، تمر هندي ۽ ليمن گراس جهڙا جزا به شامل ڪيا ويندا آهن. پچائڻ جي طريقن ۾ تيز باهه تي رڌپچاءُ، اوٻارڻ، ۽ ٻاڦ تي پچائڻ وچ ۾ توازن هوندو آهي.

## اولهه ايشيائي کاڌا


Western Asia (orthographic projection).svg|اولهه ايشيا جو مقام.

اولهه ايشيائي کاڌا وچ اوڀر جي کاڌن سان گهڻو حد تائين اوورليپ رکي ٿو، ۽ ان ۾ ڏکڻ قفقاز پڻ شامل آهي.

اولهه ايشيائي کاڌا، اولهه ايشيا جي مختلف ملڪن ۽ قومن جا کاڌا آهن. هن علائقي جو کاڌو گهڻي تنوع رکي ٿو، جيتوڻيڪ ان ۾ هڪ حد تائين هڪجهڙائي به موجود آهي. عام طور استعمال ٿيندڙ جزن ۾ زيتون، زيتون جو تيل، پيتا، ماکي، تر جا ٻج، کجور، سُماق، چڻا، پودينو ۽ پارسلي شامل آهن. ڪجهه مشهور کاڌن ۾ "ڪِبّه" ۽ شاورما شامل آهن.

اناڄ تاريخي طور به ۽ اڄ به اولهه ايشيائي خوراڪ جو بنياد بڻجن ٿا. ڪڻڪ ۽ چانور بنيادي خوراڪ جا اهم ۽ پسنديده ذريعا آهن. جو پڻ هن علائقي ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو ۽ ڪجهه علائقن ۾ مڪئي به عام ٿي چڪي آهي. ماني هڪ آفاقي بنيادي خوراڪ آهي، جيڪا تقريباً هر مانيءَ ۾ هر طبقي ۽ هر گروهه طرفان ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ کائي وڃي ٿي.

مکڻ ۽ صاف ڪيل مکڻ (جن کي سيمنا به چيو وڃي ٿو) روايتي طور پچائڻ لاءِ پسنديده ذريعو آهن. زيتون جو تيل رومي سمنڊ جي سامونڊي ڪناري وارن علائقن ۾ عام آهي. عيسائي لَينٽ دوران ان کي استعمال ڪن ٿا، جڏهن گوشت ۽ کير مان ٺهيل شيون شامل نه ڪيون وينديون آهن ۽ يهودي ان کي مکڻ جهڙين حيواني چرٻين جي بدران استعمال ڪن ٿا ته جيئن گوشت ۽ کير واريون شيون گڏ نه ٿين.

رڍ ۽ دنبو هميشه اولهه ايشيا جا پسنديده گوشت رهيا آهن. اسلام ۽ يهوديت ٻنهي ۾ سوئر جو گوشت منع ٿيل آهي، تنهنڪري هن علائقي ۾ اهو گهٽ کائبو آهي. گوشت جي تيارين ۾ گرل ڪيل گوشت، يعني ڪباب، نمايان آهن. گوشت ۽ ڀاڄين جا شوربا، جيڪي چانور، بلغر، يا ماني سان گڏ پيش ڪيا ويندا آهن، پڻ هن علائقي ۾ گوشت تيار ڪرڻ جو هڪ ٻيو طريقو آهن.

ڀاڄيون ۽ داليون اولهه ايشيا جي گهڻائي ماڻهن جي بنيادي خوراڪ آهن. انهن کي اوٻاريو، شوربي ۾ پچايو، گرل ڪيو، ڀريو ۽ گوشت يا چانورن سان گڏ رڌيو ويندو آهي. سائي پنن وارين ڀاڄين مان گوبي، پالڪ ۽ چارڊ جون ڪيترائي قسم وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا. پاڙن ۽ ڳنڍين وارين ڀاڄين، جهڙوڪ بصر، ٿوم، گاجر، شلغم ۽ چقندر جو استعمال پڻ ساڳيءَ طرح عام آهي.

## پڻ ڏسو
* ايشيائي کاڌن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ايشيائي کاڌا ۽ مشروب
زمرو:ايشيائي کاڌا
زمرو:کاڌا بلحاظ کنڊ
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:کاڌي ۽ مشروبات سان لاڳاپيل فهرستون