open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تسليما اختر

**تسليما اختر**, (پيدا 1974 ع) هڪ بنگلاديشي ڪارڪن ۽ فوٽو گرافر آهي. هيءَ ڍاڪا يونيورسٽي جي گريجوئيٽ آهي، گڏو گڏ هيءَ ڦوٽو گرافي اسڪول پٿ شالا جي گريجوئيٽ آهي. هوء ڪيترن ئي سرگرم ڪارڪن تنظيمن جو رُڪن (ميمبر) پڻ آهي. جڏنهن ته 2013 ۾ رانا پلازہ ڪِرَڻ جي دستاويز دوران، هن هڪ عورت ۽ مرد جي تصوير ڪچي جيڪي هڪٻئي جي ٻانهن ۾ مري ويا, جيڪا واقعي جي نشانيءَ بڻجي وئي ۽ ان تصوير کي تمام گهڻو ڌيان مليو.

## سوانح عمري
تسليمہ اختر 1974 ۾ بنگلا ديش ۾ ڍاڪا ۾ پيدا ٿئي هُئي.

## ايوارڊ
* سال (2013) جي **[[ٽائم ميگزين]] ** جي ٽاپ 10 فوٽوز
* (2013) چين ۾5th دلائي انٽرنيشنل فوٹو گرافي جي نمائش ۾ بهترين فوٽوگرافر ايوارڊ
* جي جوليا مارگريٽ ڪيمرون ايوارڊ ۾ دستاويزي فلم ڦوٽو گرافي لاء ٽيون انعام, سندس دستاويزي فلم "گارمنٽس ورڪرز جي زندگي ۽ جدوجهد (2010).
* ورلڊ پريس فوٽو مقابلو، 2014 ۾ "اسپاٽ نيوز" جي زمري تحت واحد تصويرن جي لاءِ ٽيون انعام. 

زمرو:1974ع جون پيدائشون
زمرو:بنگلاديشي عورتون
زمرو:بنگلاديشي ڦوٽو گرافر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سرگرم ڪارڪن عورتون
زمرو:عورتون ڦوٽو گرافر
زمرو:ڍاڪا يونيورسٽي اڳوڻا شاگرد
زمرو:جيوت ماڻهو
نسل ڪشي

thumb|upright=1.15|نازي جي سوندرڪومانڊو جا ميمبر نسلڪش ڪيمپن ۾ کڏ ۾ يھودين جي لاشن کي ساڙيندي

**نسل ڪُشي** يا *نسلي قتل عام* ڄاڻي واڻي خاص طريقي سان ڪنهن ٻي ڌُر کي ناس ڪرڻ جو هڪ طريقو. گڏيل قومن جي قتل عام بابت ڪوٺايل ڪنوينشن (ڊسمبر 1948ع) جي شق- 2 مطابق: ڪنهن به قوميت، نسلي آباديءَ يا گروهه جي ميمبرن کي رٿابنديءَ سان قتل ڪرڻ، جسماني يا ذهني عذاب ڏيڻ، کين اولاد پيدا ڪرڻ کان منع ڪرڻ، سندس ٻارن کي هڪ نسلي گروهه ۾ منتقل ڪرڻ ۽ مختلف مرحلن يا هڪ ڌڪ ۾ ڪنهن نسلي گروهه کي سندس عقيدن ۽ نظرين جي ڪري ختم ڪرڻ وارو عمل ”قتل عام“ يا جينو سائيڊ چيو ويندو آهي. هن اصطلاح کي قانوني وضاحتن سان پهريون ڀيرو پولينڊ جي وڪيل ۽ دانشور ’رافيل ليمڪن‘ پيش ڪيو. انهن وضاحتن موجب ڪنهن به تڪرار ۾ هارايل يا ڪمزور ڌُر، ملڪ ۽ رياست تي پنهنجو ڌاڪو ويهارڻ يا اقتدار کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فاتح مُلڪ اتي ڪنهن نسل جي آباديءَ جي قتل عام جهڙا انسان دشمن عمل ڪرائيندو آهي. قتل عام جو هڪ وڏو مقصد مخالف جي نسل کي ختم ڪري، کيس اقليت ۾ آڻڻ يا هيسائڻ پڻ هوندو آهي. تاريخ ۾ ان قسم جا ڏهڪائيندڙ مثال چنگيز، هلاڪو، هٽلر ۽ اسٽالن وغيره جون اُهي پاليسيون آهن، جن تحت سندن فوجن فتح ٿيل ملڪن ۾ اُتان جي آبادين مان نسلن جا نسل ختم ڪري ڇڏيا. موجوده دور ۾ سرب ڪٽر پرستن طرفان بوزنيا ۾ مسلمانن جي قتل عام وارا معاملا، عالمي سياست ۾ وڏي عرصي تائين چوٻول جو ڪارڻ رهيا. L

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
خان محمد پنھور

**ڊاڪٽر خان محمد پنهور** 27 جون 1949ع تي سنڌ جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ آراضي، تعلقي سيوهڻ ۾ جنم ورتو. 
## تعليم
پرائمري تعليم آراضي شهر، مڊل ڀان سعيد آباد، مئٽرڪ دادو، بي.اي هالا ڪاليج، ايم.اي ڪراچي يونيورسٽي مان ڪيائين.
## شروعات
زندگيءَ جي شروعاتي ڏينهنِ ۾ صحافت سان ڪيائين ۽ آخر تائين صحافيءَ واري زندگي گذاريائين، شيخ اياز جي وائيس چانسلريءَ واري زماني ۾ شيخ صاحب طرفان سنڌ يونيورسٽي ۾ صحافت جو شعبو قائم ڪرڻ واري آڇ تي اچي سنڌ يونيورسٽي پهتو.
## ادبي سفر
سنڌي يونيورسٽي ۾  سرتاج، مارئي، ٻالڪ، نئون نياپو رسالا ۽ ميگزين پنهنجي ادارت ۾ ڪڍيائين. ڊاڪٽر خان محمد پنهور، شيخ عبدالمجيد سنڌيءَ جو جڏهن به تذڪرو ڪندو هو ته انتهائي احترام سان ائين ڪندو هو ته شيخ صاحب هڪ دفعي ڀلجي پيا ۽ اسان کيس ڳولڻ لاءِ سخت پريشان هجون ۽ وري چوندو هو شيخ صاحب جڏهن سخت ضعيف ٿي پيا ته نماز به اشارن سان پڙهندا هئا. شيخ صاحب جي راهه تي هلندي آخر تائين انتهائي غريبي حال ۾ پنهور صاحب زندگي گذاري. سدائين سرڪاري گهر ۾ رهيو پڇاڙي ۾ جڏهن حافظو ڪمزور ٿي ويس ته ڪيتريون ڳالهيون ڀلجي ويندو هو. ڪڏهن ڪڏهن پنهنجي نوڪري جي رٽائرمينٽ جي درخواست ٻه ٻه دفعا يونيورسٽي انتظاميه کي ڏيئي ايندو هئو. بيماريءَ جي بستري تي اشارن سان نماز ادا ڪندو هئو.
## گھڻ پاسائين شخصيت
ڊاڪٽر خان محمد پنهور گهڻ پاسائين شخصيت جو مالڪ هئو، صحافت، ادب ۽ سماج، ساهت ۽ ٻين شعبن ۾ هميشه محنت سان نالو ڪمايائين ۽ انهن سان نڀايائين.

**سماجي ڪم**

80 واري ڏهاڪي ۾ سگا تي پابندي لڳڻ کان پوءِ پنهنجي مدد پاڻ هيٺ سنڌ ڳوٺ سڌار سنگت تنظيم جو بنياد وڌو ،جنهن ۾ ڪيترن ئي ننڍن وڏن ڳوٺن ۾ نياڻين جي تعليم لاءِ پاڻ پتوڙيو ۽ هڙان وڙان ڪيترن ئي ڳوٺن ۾ اسڪول کولرايا، ان ئي وقت ۾ ڪراچي ۾ پارس نالي ماهورا ۽ تنهن کانپوءِ  رسالو ٽماهي ڪري گهڻا ئي سال ڪڍيو،  تعليم سان چاهه جي جنون  جي ڪري نئين روشني اسڪول ۾ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان ڪيترائي سال توڙ نڀايو،انفارميشن ڊپارٽمنٽ ۾ پڻ ڪيترائي سال پنهور صاحب ڪم ڪيو،

## وفات
27 مئي 1999ع تي صبح جو سوا اٺين وڳي، ايل.ايم.سي حيدرآباد جي آءِ.سي.يو وارڊ ۾ وفات ڪيائين. 
## حوالا

## حوالا
رعايت (سياسيات)

ڳالهين يا ويچارڻ جي عمل دوران جڏهن هڪ ڌُر رضاڪاراڻي بُنيادن تي ٻي ڌُر کي ڪي خاص حق، **رعايتون**، سهولتون يا ڪنسيشن (Concession) ۽ برتري ڏئي ٿي ته اُن سهڪار کي هن اصطلاح ذريعي واضح ڪيو وڃي ٿو. هي عمل اصل ٻن مُلڪن وچ ۾ ڪنهن به واسطيداريءَ دوران، هڪ سگهاري ڌُر طرفان ڳالهيون جاري رکڻ لاءِ رضامنديءَ ۽ سهولت ڀريي رويئي جي نشاندهي ڪندي، روايتي اعتراضن ۽ شڪايتن کي پرڀرو رکڻ جي آگاهي ڏئي ٿو. ان سلسلي ۾ ”رعايت“ جو معيار، وقت ۽ ڪارڻ وڏي اهميت رکندا آهن. ڪنهن به هڪ طرفي رعايت جو مطلب اهو هوندو آهي ته ”رعايت“ ڏيندڙ ڌُر ڳالهين ۾ آيل رڪاوٽ کي ختم ڪري پيدا ٿيل گهوٽالي ۾ وڏي دل جو مظاهرو ڪري رهي آهي. رياستي معاملن ۾ محدود حد تائين رعايت يا سهوليت کي ته هاڪاري اڳڀرائيءَ طور تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان ڏس ۾ لامحدود سهڪار، نيٺ هاڃي جو سبب بڻجي رياست جي خودمختياريءَ کي هاڃو پهچائي ٿو. انهيءَ ڪري ٻه-طرفيون يا گهڻ- طرفيون رعايتون/ سهولتون علائقي يا عالمي سياست ۾ خوشگوار تبديليون پيدا ڪري سگهن ٿيون.

## حوالا

زمرو:چونڊون
زمرو:سياست
زمرو:سياسي اصطلاح
گهوٽالو

**بحران**، **گھوٽالو** يا **ڪرائسز** (Crisis) اصل ۾ يوناني لفظ ڪرنين (Krinein) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنى الڳ ڪرڻ آهي. اها هڪ غير يقيني صورتحال جو نالو آهي، جيڪو سياسي، اقتصادي، سماجي يا اخلاقي وغيره سبب پيدا ٿيندو آهي. 

ڪنهن بہ واقعي يا حادثي جي نتيجي ۾ پيدا ٿيل اهڙي تڪڙي يا آزمائش ڀري صورتحال، جنهن جي نتيجي ۾ اڻچٽو ۽ خطري وارو وايومنڊل جُڙي وڃي ۽ ڪنهن فرد، گروھ، تنظيم، قوم يا سماج جا مفاد خطري ۾ اچي وڃن. گهوٽالي، بحران يا ڪِرائسز (Crisis) جي ڪري فوجي، سياسي، معاشي، معاشرتي ۽ ماحولياتي معاملن ۾ ناڪاري اثر پون ٿا، خاص ڪري جڏهن اهو بنا چتاءَ يا اڳواٽ آگاهيءَ جي پيدا ٿئي ٿو. عام طور دنيا ۾ پيدا ٿيندڙ گهوٽالن جا سبب فيصلي- ساز ادارن جي نااهلي، خراب حاڪميت، غُربت، بيروزگاري، ناڪاري معاشي پاليسين، ماحولياتي اثرن جي ڪري ٻوڏن ، طوفانن ۽ ٻرندڙ جبل ڦاٽڻ سميت مختلف ’فطري بُحرانن‘ جي اچڻ ۽ محدود مفادن جي پورائو وغيره سان لاڳياپيل هوندا آهن. بين الاقوامي لاڳاپن جي حوالي سان ’گهوٽالو‘ هڪ اهڙي ڪيفيت آهي، جنهن ۾ ٻن ملڪن جي وچ ۾ ڇڪتاڻ سبب حملي جي خطري ڪارڻ ڏاڍي بيچيني پکڙيل هُجي ۽ امڪاني جهيڙي سبب گهڻ- مُدتي هاڃو پهچڻ جو اُڊڪو هُجي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سياست
احساس گهٽتائي

**احساس گهٽتائي** يا **احساس ڪمتري** (Inferiority Complex) رکندڙ ماڻهو سوچيندو آهي تہ هو سڀني کان گهٽ ۽ اجايو آهي. جنهن ڪري هو پاڻ مان اعتماد وڃائي ويهندو آهي. احساس گهٽتائي، ناول، افساني ۽ ڊرامن ۾ ڪردارن جي احساسي ڪيفيت جي بنيادن تي پرکي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:نفسيات
زمرو:انساني رويا
امي

**اُمي** (Ummi)، عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي معنا آهي لکي ۽ پڙهي نه سگهڻ يا اڻپڙهيل. اصطلاحي زبان ۾ "امي" ان کي چئبو آهي، جنهن ڪنهن مڪتب يا مدرسي مان رسمي تعليم نه پرائي هجي. امي يا قدرتي علم سان نوازيل، انوکي ذهن ۽ علمن سان مالا مال هجي. حضرت محمد ﷺ لاءِ چيو ويندو آهي ته لکي پڙهي نه سگهندا هئا ۽ امي هئا. پر مٿن وحيءَ ذريعي ڄاڻ ايندي هئي. وحي سڀ کان پهريان لفظ، جيڪي نبي سڳوري کي چيا سي هئا ” اقرا“ يعني پڙهه ته پاڻ جواب ڏنائون ته ”مونکي پڙهڻ نٿو اچي“ اهڙي نموني ٻه ٽي دفعا اهو سوال ۽ جواب ٿيو، جنهن کان پوءِ نبي سڳوري پڙهڻ (چوڻ) شروع ڪيو، جو کين حضرت جبرئيل وحي جي صورت ٻڌائيندو ٿي ويو . اڪثر بزرگن ۽ درويش شاعرن کي سندن مڃيندڙ امي ڄاڻائي سندن باطني علم جي اهميت بيان ڪندا آهن. شاهہ عبداللطيف ڀٽائي لاءِ به اهڙو تصور موجود رهيو آهي. جيتوڻيڪ سندس پڙهيل هئڻ جي شاهديءَ لاءِ رسالو ئي گهڻو ڪجهه ٻڌائي ٿو. 

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
ڇَتو ڪوري

## جنم
ڇتي ڪوريءَ (Chhato Kori) جو اصل نالو محمد ڇَتل ولد محمد صابر ڪوري ھو، جيڪو خيرپور ضلعي جي ڳوٺ، کھڙا ۾ 3 اپريل 1545ع ۾ ڄائو.

## سوانح
سندس اباڻو ڌنڌو، ڪپڙو اُڻڻ ھو، جيڪا سنڌ جي قديم ۽ پراڻو هنر ۽ ڌنڌو هئو. ھن فن جو ثبوت “موھن جي دڙي” مان به ملي ٿو. ڪوري سنڌ جي اھا ذات آھي، جنھن انسان ذات تي، اھو  احسان ڪيو، جو ان جي اوگھڙ ڍڪي.

چون ٿا ته، ڇَتو ننڍپڻ کان ئي، ڳالھين جو ڳھير ۽ ڳالھائو ھوندو ھو، ايتريقدر جو منٽ جي ڳالھ کي وڌائي ڪلاڪن ۾ پورو ڪندو ھو، ان ڪري مڪتب ۾ ھو پڙھي نه سگھيو ۽ استادن ۽ هڪ جيڏن ۾، ھو پوري حيثيت حاصل ڪري نه سگھيو. اھا حالت ڏسي، سندس والد، پڙھائي ڇڏرائي، کيس گامڻ ڪوري جي آڏاڻي تي ويھاريو، جتي ھو اباڻي هنر ڪپڙي اُڻڻ جو ڪم سکڻ لڳو. ھت به ھو پنھنجي فطرت مطابق، ڳالھيون ڪرڻ لڳو ۽ پنھنجي سادگيءَ سبب، استاد کي به تنگ ڪندو ھو، پر ھو ھڪ، مھربان۽ شفيق استاد وانگر، کيس ڪم جا گُر سيکارڻ لڳو.

ھڪ دفعي جي ڳالھ آھي ته ڇتي جي استاد گامڻ ڪوريءَ پنھنجو پَٽڪو لاھي، آڏاڻي جي ڀرسان رکيو ۽ پاسو ڏيئي، آڏاڻي تي ويھي ڪپڙو به اُڻڻ لڳو ۽ جھٽ جھٽ ۾ حُقي مان به ڦوڪ ڀرڻ لڳو. ڇتي ويٺي، پوڻيون پِسايون. نه ڄاڻ ڪا چڻنگ حُقي مان اُڏي، استاد جي پٽڪي ۾ وڃي پيئي. استاد ته پنھنجي ڪِرت ۾ رڌل ۽ حُقي ۾ مگن. پٽڪي تي ته سندس نظر به ڪانه ھئي. بس سائين! پٽڪو سڙڻ لڳو. ڇتي ڏٺو ته، استاد جو پٽڪو ٿو سڙي، سو پنھنجي مخصوص انداز موجب، چوڻ لڳو ته “ قبلا استاد سائين! جيئين سدائين، خوب کائين پيئين- شل جڳ تنھنجو محتاج ھجي. اوھان جي پياري حقي شريف مان، چڻنگ اٿي، اوھان صاحبن جي پڳ مبارڪ تي پيئي آھي. ظاھر آھي ته، ڇتو جيستائين پڳ جي لفظ تي پھچي ۽ استاد ڳالھ سمجھي تيستائين “ڪپڙا بوءِ” به تيز ٿي ويئي ۽ گامڻ اٿي، پڳ جو کڻي ڏسي ته، اھا اڌ چٽ ٿي چڪي ھئي. بھرحال، ڇتي اجائي ڊيگھ ڪري، استاد جي پڳ جو کنڌو کڻائي ڇڏيو. جيڪڏھن ھو، ھن موقعي تي، مختصر ڳالهه کان ڪم وٺي ھا ته، جيڪر پٽڪو سڙڻ کان بچي پوي ھا.

ڇتو ڪوري، استاد کان ڪم سکي پنھنجو ذاتي دڪان کولي، جوڙيون ٺاھي، روزانه معاشرتي زندگي ۾ پنھنجي وجود کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو. پر سندس مخصوص ڪردار ۽ عادت، ھت به نه ڇڏيائين. ٻيا ڪوري روزانو ٽي چار تاڪيا، وڪڻي ايندا ھئا، پر ڇتو ھڪ جوڙي به مس نيڪال ڪري سگھندو ھو. انھيءَ جو ڪارڻ ھيءُ ھو ته ھو پنھنجي ڪپڙي جي ساراھ، حد کان وڌيڪ ڪندو ھو. چوندو ھو ته “او سائين! منھنجي ھيءَ جوڙي سڀ کان مضبوط آھي. سُت تي رنگ، عيسي نيروليءَ جو پڪو چڙھيل اٿس. ڌاڳو به بلڪل مضبوط ۽ تازو آھي، وڏي ڳالھ ته منھنجي اُڻت اھڙي ته سنھي ۽ گھاٽي آھي، جو وار به وِٿي نه ڇڏي اٿم، خوب چوڙيندي، اگھ به سستو! وغيره وغيره!” ايڏي ڊگھيڙ ته ڪو واندو ماڻھو، بيھي ٻڌي، ان ڪري خريدار، ٻين کان جوڙيون وٺي رمندا رھندا ھئا ۽ ھو ويچارو واٽ تڪيندو رھندو ھو. ھان! ان هودي به، جيڪي سندس طبيعت، شرافت، سادگي ۽ ايمانداريءَ کان واقف ھئا، سي کانئس پھرئين جوڙي وٺي ڇڏيندا ھئا، ۽ ھو اھڙي طرح، پيٽ گذران ڪندو رھندو ھو.

ڇتو ڪوري، جيتوڻيڪ گھڻ ڳالھائو ۽ ڳالھين جو ڳھير ھو، پر ھو شرارت ۽ پرائي شيءِ کان پري، پنھنجي ڌنڌي ۾ ايماندار ۽ فن سان سچو ھو. سندس ڪپڙو به، ھر ملاوت ۽ مصنوعي بناوت کان پاڪ ھو. ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو لکي ٿو ته “ھو چوندو ھو ته “ھي جوڙي مضبوط آھي، سندس ٺڪري پڪي آھي، ڌاڳو به پڪو اٿس. گھاٽي اُڻيل آھي. تمام گھڻو چوڙ ڏ يندي، ڏاڍي سَستي آھي، بر به وڏو اٿس ۽ کار ۾ سَڳو نه ڳرندس.” (پھاڪن جي پاڙ- ص نمبر 69) سندس اھي لفظ حقيقت تي ٻَڌل ھئا ۽ سندس ديانتداريءَ جي شاهدي ڏيندا ھئا.

## لاڏاڻو
سنڌ جو ھيءُ عجيب ۽ غريب عوامي ڪردار، 52 ورھين جي ڄمار ۾، مغز جي ڪمزوري سبب 1598ع ۾ گذاري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
پيسا

**پيسا**، **ڌن**، **روپيا**، **دولت**، **رقم**، **زر** (Money) يا **سڪو**، نقد، ريا ڪنھن ڌاتو، ڪنھن پَنيَ يا ڪاغذ، جنھن تي سرڪاري اختيار واري مھر لڳل هجي ۽ مٽا سٽا طور استعمال ٿيندو هجي، شين جي بدلي يا انهن جي برابر اهڙي شي جنھن سان ماڻهو سامان يا خدمت جو جي مٽاسٽا ڪري سگهن.

## حوالا

زمرو:اقتصاديات
زمرو:ماليات
زمرو:واپار
شفيع محمد برفت

**شفيع محمد برفت** (Shafi Muhammad Burfut) پيدائش 25 نومبر 1965ع کيس **شفيع برفت** جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو. پاڻ جيئي سنڌ متحدا محاذ جو چيئرمين آهي، جيڪا تنظيم پاڪستان کان سنڌ جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪري رهي آهي. برفت گذريل 24 سالن کان روپوش هو. ميڊيا جي مطابق برفت افغانستان جي شهر ڪابل ۾ پهنجي بيس ٺاهيو آهي ۽ اتان پنهنجي تحريڪ جي اڳواڻي ڪري رهيو هو. پر ڪجهه تصويرن ۽ جنگ اخبار جي ڪالم مطابق شفيع برفت کي جنيوا ۾ انساني حقن جي اداري جي ڪانفرنس ۾ ڏٺو ويو. پهرين اپريل 2013ع تي پاڪستان جي گھرو وزارت سندس تنظيم جسمم (J.S.M.M) کي دهشتگرد تنظيم ڄاڻائي مٿس پابندي مڙهي. جڏهن تہ سنڌ جي ڏوهن جي جاچ ڪندڙ اداري پاران سندس نالو ريڊ بڪ ۾ شآمل ڪيو ويو آهي.

## تاريخ
کاٻو|thumb|شفيع برفت جنيوا ۾ ڪانفرنس دوران ويٺل آهي

## جيئي سنڌ متحدا محاذ جو قيام

جيئي سنڌ متحدا محاذ جو قيام 26 نومبر 2000ع ۾ سن شهر ۾ ٿيو. اهو فيصلو جيئي سنڌ جي ڪارڪنن جي ڪانفرنس دوران ڪيو ويو. اها ڪانفرنس شفيع برفت، سميع الله ڪلهوڙو ۽ مظفر ڀٽو ڪوٺائي. گڏجاڻي دوران نئين تنظيم جي آئين جوڙڻ لاءِ ٽي رڪني ڪاميٽي ٺاهي وئي. جڏهن تہ شفيع برفت جي سربراهي هيٺ ستن ڄڻن جي مرڪزي باڊي پڻ جوڙي وئي.

## وڌيڪ ڏسو
* جي ايم سيد
* مظفر ڀٽو
* سجاد شر

## حوالا

زمرو:1965ع جنمَ
زمرو:1965ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان کي گھربل ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:قوم پرست سياست
زمرو:قومپرست
زمرو:قومپرستي
زمرو:جيوت ماڻهو
مظفر ڀٽو

**مظفر ڀٽو** (آگسٽ 23، 1970 کان مئي 22، 2012) قوم پرست اڳواڻ ۽ جيئي سنڌ متحدا محاذ جو جنرل سيڪريٽري هو. مظفر ڀٽو قومي تحريڪ ۾ اثر رکندڙ ۽ جسمم جي بنياد وجهڻ وارن اڳواڻن مان هڪ هو. هن جو گوليون لڳل لاش هٽڙي باءِ پاس حيدرآباد وٽان مليو. هن کي فيبروري 24، 2011ع تي کنڀي گم ڪيو ويو هو.

## تعليم ۽ زندگي
مظفر ڀٽو () سيوهڻ، ڄامشورو، سنڌ ۾ پيدا ٿيو. هن ابتدائي تعليم سيوهڻ جي پرائمري ۽ سيڪينڊري اسڪول مان حاصل ڪئي. هن رياضي ۾ بچلر جي سند سنڌ يونيورسٽي مان حاصل ڪئي. هن اليڪٽريڪ انجنئرنگ ۾ ڊي اي ئي جي سند پڻ حاصل ڪئي.

## سياست
مظفر ڀٽو 1987ع ۾ قوم پرستي جي علامت جي ايم سيد کان متاثر ٿي قومي تحريڪ ۾ شموليت اختيار ڪئي. 1990ع ۾ هي جساف دادو جو صدر مقرر ٿيو. 1992ع تي هن جيئي سنڌ محاذ ۾ تعلقه آرگنائيز طور شموليت ڪئي. 1993ع تي جيئي سنڌ ترقي پسند پارٽي ۾ شموليت ڪئي. 1994ع تي جيئي سنڌ انقلابي تنظيم جو خزانچي مقرر ٿيو. 1996ع تي جيئي سنڌ قومي محاذ ۾ شموليت ڪيائين ۽ ضلعي دادو جي پورهيت محاذ جو صدر چونديو ويو. 

## جيئي سنڌ متحدا محاذ
جسمم جو بنياد 26 نومبر 2002ع تي پيو. اهڙو فيصلو جيئي سنڌ ورڪز ڪانفرنس ۾ ڪيو ويو، جيڪا شفيع محمد برفت، سميع الله ڪلهوڙ، مظفر ڀٽو ۽ ٻين قوم پرست اڳواڻن سڏائي هئي. اجلاس ۾ مقررن الزام هنيو ته جيئي سنڌ قومي محاذ (جسمم) طرفان آزادي لاءِ ورتل ڪوششون سنجدگي تي مبني ناهن. ۽ ڪانفرس ۾ اهو ٺهرا پاس ڪيو ويو ته جسم مجو جهنڊو، نظريو، نعرا ۽ قومي ترانو ساڳيا ئي جيئي سنڌ هلچل وارا هوندا. ڪانفرنس ۾ پارٽي جي آئين جي تشڪل لاءِ ٽي رڪني ڪاميٽي مقرر ڪئي وئي، جڏهن شفيع محمد برفت جي اڳواڻي ۾ ست رڪي باڊي پڻ مقرر ڪئي وئي. [3]

## قتل
مظفر ڀٽو کي نيو سيعدآباد ٽول پلازه وٽان اڻڄاتل هٿياربند کنڀي ويا. جڏهن هن کي کنڀيو پي ويو ته هن پاڻ کي بچائڻ لاءِ ماڻهن کي چيو ته ”مونکي بچايو هي مونکي ماري ڇڏيندا”. مظفر جي گمشدگي خلاف سندس پارٽي جسمم  پاران احتجاج ڪيو ويو. مظفر ڪجهه عرصو گم رهيو پوءِ هن جو لاش حيدرآباد وٽان مليو. ٻڌايو پيو وڃي ته مظفر ڀٽو جي قتل پويان انٽر سروس انٽيليجنس جو هٿ آهي.

### مظفر ڀٽو جي قتل جي مذمت
متحدا قومي موومنٽ مظفر ڀٽو جي بيرحماڻي قتل جي مذمت ڪئي. ايمنسٽي انٽرنيشنل ۽ هومين رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان به مظفر جي قتل جي مذمت ڪئي. ورلڊ سنڌي ڪانگريس مظفر ڀٽو سيمت سنڌين جي قتل خلاف عالمي تحقيقات ڪرڻ جو مطالبو ڪيو.
* سنڌوديش
* جي ايم سيد
* جيئي سنڌ متحدا محاذ
* شفيع محمد برفت
* سنڌوديش لبريشن آرمي

## حوالا

زمرو:قومپرست
زمرو:قومپرستي
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:قوم پرست سياست
زمرو:1970ع جون پيدائشون
پاڪستان جون علحيدگي پسند تحريڪون

پاڪستان ۾ عليحدگي پسندن جو ڪيتريون ئي تحريڪون هلي رهيون آهن. ڪيتريون ئي تحريڪون قوميت جي بيان تي موجود آهن پر انهن مان صرف چند جيئي سنڌ قومي محاذ (جسقم)، جيئي سنڌ متحدا محاذ (جسمم) ۽ بلوچستان لبريشن فرنٽ (بي ايل ايف) وڌيڪ اهميت رکن ٿيون.

## تاريخ
thumb|35x35 عڪسلون|پاڪستان جو نقشو
پاڪستان جو 1947ع تي مسلم رياست طور وجود ۾ آيو. هن جو بنياد مسلم قوميت تي هو. پر حڪومت ۽ بيوڪريسي ۾ ڪرپشن ۽ وسيلن جي ورڇ جي اڻ برابري سبب ڪا به حڪومت سڀني قومن جي نمائندگي نه ڪري سگھي. 

## سنڌوديش
کاٻو|thumb|150x150 عڪسلون|سنڌوديش جو جهنڊو

## بلوچستان
کاٻو|thumb|150x150 عڪسلون|بلوچ قومپرستن جو جھنڊو

## وڌيڪ ڏسو
* انڊيا جون علحيدگي پسند تحريڪون
* ڊيورينڊ لائين
* سنڌو سڀيتا
* پختونستان
* طالبان
* دهشتگردي خلاف جنگ

## حوالا

## ٻاهريان حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي سياست
زمرو:پاڪستان ۾ عليحدگي پسندي
سجاد شر

**سجاد شر** () پهرين مارچ 1986ع تي ڄائو. هي پابندي مڙهيل تنظيم جسمم جو سيڪريٽري جنرل آهي جيڪا تنظيم پاڪستان کان سنڌ جي آزادي چاهي ٿي. هي جسمم جي شاگرد جماعت جساف (جسمم) جو پهريو صدر ۽ جساف (جسمم) جو ننڍي ڄمار وارو صدر پڻ رهيو. هي رياست کي ڪيترن ئي بغاوت جي ڪيسن ۾ گهربل پڻ آهي.

## ابتدائي تعليم ۽ زندگي
سجاد شر پهرين مارچ 1986ع تي خيرپور ضلعي جي ڳوٺ رسول پور ۾ پيدا ٿيو.

### شاگرد اڳواڻ
سجاد شر جساف (جسقم) جو ننڍي عمر وارو صدر رهيو آهي. ھن سنڌي شاگردن جي ڪيترن ئي مسئلن لاءِ جدوجهد ڪئي ۽ لاهور ۾ منعقد ڪيل آل پاڪستان اسٽوڊنٽس ليڊر ڪانفرنس ۾ سنڌ جي نمائندگي پڻ ڪئي.

### جسمم
سجاد شر 10 فيبروري 2010ع تي جسمم ۾ شامل ٿيو. هنئير هي جسمم جي جنرل سيڪريٽري طور ڪم ڪري پيو. هي رياست کي بغاوت جي ڪيترن ئي ڪيسن ۾ ملوٽ آهي. هي جسمم جي شاگرد جماعت جسمم جو پهريو صدر پڻ رهيو.

### ليکڪ
سجاد شر سنڌي اخبارن ۾ ڪيترائي ڪالم پڻ لکيا جيڪي ڪاوش ۽ عوامي آواز ۾ ڇپيا. هي جسمم جي ترجمان رسالي کاهوڙي لاءِ پڻ لکندو رهي ٿو.

مختلف وقتن تي هي سنڌ جي ڪيترن ئي دانشورن سان مليو. هن مخلتف بار ڪائونسلن ۾ سنڌوديش جي حوالي سان تقريرون ڪيون. هن بلوچ اڳواڻ نواب خير بخش خان مري سان پڻ ڪيتريون ئي گڏجاڻيون ڪيون.
تازو سجاد شر جو ڳوٺ پوليس، رينجرس ۽ سادن ڪپڙيل ۾ ملبوس اهلڪارن جي گھيري هيٺ آيو. ڇاپي دوران سجاد جي غيرموجودگي ۾ سندس ٻن چاچن کي کنڀي گم ڪيو ويو.

## لاڳاپيل مضمون
* جي ايم سيد
* شفيع محمد برفت
* مظفر ڀٽو
* بشير قريشي

## حوالا

زمرو:پاڪستان کي گھربل ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:قوم پرست سياست
جوڌپور

**''جوڌپور** (Jodhpur ) هندستان جي رياست راجستان جو هڪ شهر آهي، جنهن جو بنياد 1459ع ۾ راٺوڙ قبيلي جي سردار راءِ جوڌا وڌو. هيءُ راجستان رياست جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي.*

== *تاريخ* ==

*هيءُ شهر راجستان مرڪز ۾ هجڻ ڪري ’نيرو‘ شهر شروع کان ئي روڊ ذريعي دهليءَ ۽ گجرات سان ڳنڍيل رهيو. مرڪز ۾ هجڻ ڪري هن وڏو فائدو اهو ٿيو ته هتي جي ماڻهن کي آفيم، کجور، ڪافي، ڪوپر، ريشمي ڪپڙن وغيره جي واپار ۾ وڏو فائدو ٿيو. مغل سلطنت دوران هيءُ شهر خودمختيار رياست جي صورت ۾ رهيو. ان عرصي دوران هتي وڏا وڏا جنرل ٿيا، جن ۾ مهاراجا جسونت سنگهه به شامل آهي. جوڌپور جي ماڻهن اڏاوتي فن ۾ جدت آندي ۽ پوري ملڪ ۾ مشهور ٿيا. 1679ع ۾ اورنگزيب هن شهر تي قبضو ڪيو پر 1707ع ۾ اورنگزيب جي مرڻ کان پوءِ مغل شهنشاهيت جو زوال اچڻ شروع ٿيو، پر جوڌپور جي رهواسين هن صورتحال مان فائدو نه ورتو ۽ هڪ ٻئي سان ويڙهه ۾ مصروف رهيا. هنن جي ان ويڙهه مرهٽن لاءِ قبضي جو دروازو کولي ڇڏيو، جنهنڪري مرهٽن هن رياست کي استحڪام ڏيڻ بجاءِ تباهه ڪري ڇڏيو. 50 سالن جي جنگين، جهيڙن ۽ معاهدن جو نتيجو اهو نڪتو جو هن تي 1818ع ۾ برطانيا قبضو ڪري ورتو. برطانوي حڪومت جي دور ۾ جوڌپور شهر ايراضيءَ جي لحاظ کان راجپوتانا جي وڏي رياست هو. هتان جا مارواڙي واپار جي لحاظ کان پوري هندستان ۾ وڏو رتبو رکندا هئا. 1947ع ۾ جڏهن هندستان جو ورهاڱو ٿيو ته جوڌپور راجستان جو ٻيو وڏو شهر بڻجي ويو. ورهاڱي وقت جوڌپور جي حڪمران جسونت سنگهه نٿي چاهيو ته هيءَ رياست هندستان سان گڏجي، پر سردار ولڀ ڀائي پٽيل، جيڪو ان وقت ڪانگريس جو مرڪزي اڳواڻ هو، جوڌپور کي هندستان سان 
گڏائي ڇڏيو. State Reorganization Act 1956 تحت جوڌپور کي راجـسـتان جو حصو بڻايو ويو.*

== *جاگرافي* ==

*هتي راجستاني، مارواڙي، هندي ۽ سنڌي ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون. 2010ع جي آدمشماري مطابق هن شهر جي آبادي 652، 006، 1 آهي. هن شهر جي پکيڙ 50. 95 ڪلوميٽر (37 چورس ڪلوميٽر) آهي. هيءُ شهر سمنڊ جي سطح کان 231 ميٽر (758 فوٽ) مٿي آهي. هيءُ شهر ويڪرائي ڦاڪ 26017N7301E ۾ واقع آهي. 1949ع تائين هيءُ شهر ساڳئي نالي سان مارواڙ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو.*

== *وڻج واپار* ==

*هيءُ شهر واپاري مرڪز آهي، جتي هٿ جي هنر، چمڙي، هاٿيءَ جي ڏندن مان ٺهيل شين ۽ ڌاتوءَ جي سامان وغيره جو واپار ٿئي ٿو.*

== *سياحت* ==

*جوڌپور ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ ڪيترا قلعا ۽ پراڻا مندر ٺهيل آهن. هيءُ مشهور سياحتي ماڳ به آهي، جتي هر وقت سياحن جي رش رهي ٿي. هيءُ روشن سج وارو شهر (سوريه نگري) به سڏيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته هتي روشني تمام گهڻي هوندي آهي. ان کان سواءِ گهرن جي اڪثريت نيري رنگ جي هجڻ ڪري هي (Blue City) پڻ سڏيو وڃي ٿو. هن شهر جي چؤطرف پٿر جي ديوار ڏنل آهي. هتان جي مشهور جاين ۾ ڏهر نگر قلعو، جسونت ٿڙا، اوسيان مندر، مندور، ڪلياڻ ڍنڍ ۽ باغ، بلشمند ڍنڍ، سردار سمنڊ ڍنڍ ۽ محل، ڌاوا ٻيلو، کچن، اويسان ۽ ٻيا شامل آهن. هتي ڪيترائي ڏڻ وغيره ملهايا وڃن ٿا. جن ۾ مارواڙ تهوار، مهاوير جيانتي، بابا رامديو وغيره جا ڏينهن شامل آهن. مهراڻ ڳڙهه قلعو، جبل جي هڪ ٽڪريءَ چڙيا ٽونڪ تي اڏيل آهي.*

== *ادارا* ==

*هتي راجستان هاءِ ڪورٽ جي نالي سان عدالت پڻ قائم آهي. تعليمي ادارن ۾ ‘NLU’, ‘IIT’, ‘M.B.M.Engg College’ ۽ ‘AIIMS’ شامل آهن. هتي ريلوي، هوائي ۽ روڊ رستي جي سفر جون سهولتون موجود آهن.*

== *حوالا'' ==

زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
جنگ

ويڙهه، **جنگ** يا وار (War) ٻن ڌُرين، قبيلن، مذهبن، قومن يا رياستن وچ ۾ هڪٻئي خلاف اڳرائيءَ جي سڌي سنئين استعمال جو نالو آهي. ٻن ڌُرين ۾ جنگ تڏهن ٿئي ٿي جڏهن سفارتي ۽ اهنسا وارن طريقن جي ذريعي ڪنهن به گهوٽالي جو حل ٿيڻو نه هُجي. جنگ جا ڪيترا نمونا ۽ شُعبا آهن ۽ هزارين سالن کان وٺي نت نون طريقن سان عمل ۾ آندي پئي وڃي.
* جنگ ۾ ڀلي توهان جي دلچسپي هجي يا نه پر جنگ اوهان ۾ دلچسپي رکي ٿي.
هي جملو بظاهر ته ڏاڍو سادو ۽ خوبصورت آهي پر ان ۾ انتھائي گھري معنى لڪل آهي. جنگ انسان جو اهڙو عمل آهي جيڪو ٻن سببن ڪري ڪندو آهي. هڪ جڏهن انسان جو وجود خطري ۾ هجي، تڏهن انسان پنهنجي بقا جي جنگ وڙهندو آهي. جيڪڏهن هو جنگ نه وڙهندو ته هن صفحه هستيءَ تان مٽجي ويندو، ڇاڪاڻ ته هيءَ دنيا وڙهي جيئڻ جو ميدان آهي. جيڪو پنهنجي اندر ويڙهه جي سگهه رکندو اهو ئي هن دنيا ۾ پنهنجي وجود کي بچائي سگهندو. اها جنگ فطرت سان هجي يا انسان جي انسان سان هجي پر اها جنگ هر حال ۾ انسان کي وڙهڻي پوندي. ٻيو جنگ انسان، ٻئي انسان کي هڪ طبقو، ٻئي طبقي يا هڪ قوم ٻئي کي زيردست ڪرڻ لاءِ يا ان جي ڦرلٽ ڪرڻ لاءِ وڙهندو آهي. 

## حوالا

زمرو:تنازعا
زمرو:جنگ
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:مذهب
خطن جو ڳانڍاپو

**خِطن جو ڳانڍاپو** بين الاقومي برادريءَ ۾ سهڪار ۽ ويجهڙائپ جو عمل، جنهن ذريعي مختلف رياستون سياسي، نظرياتي، مذهبي يا نسلي بنيادن ۽ معاشي/ علائقائي فائدن کي نظر ۾ رکندي، لاڳاپيل سرڪارن ذريعي هڪٻئي سان ڳنڍجي وڃن. اهو سهڪار وڌڻ جي صورت ۾ الڳ الڳ جاگرافيائي وجود رکندي بہ نيون سياسي وحدتون قائم ٿين ٿيون، جڏهن تہ سهڪار گهٽ ٿيڻ جي نتيجي ۾ اهڙي گڏيل معيشيت، قانون ۽ واپار وغيره جهڙن خاص شعبن تائين هجي ٿي. اهڙي طرح سياسي ڳانڍاپو سياسي سرشتي کي سگهارو ڪري سٺن فيصلن ڪرڻ سان گڏ سياسي برادري جوڙڻ ۾ مددگار ٿئي ٿو. ان جي نتيجي ۾ علائقائي تنظيمن ۽ گهڻ- قومي سهڪاري فورمن جي جڙڻ سان تڪراري ماحول پڄاڻيءَ تائين پهچائڻ ۾ سولائي ٿئي ٿي. ان حوالي سان سارڪ، عرب ليگ، آفريقي اتحاد تنظيم ۽ يورپي يونين سميت ٻيا گهڻا ئي مثال ڏئي سگهجن ٿا.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:بين الاقومي لاڳاپا
وياج

thumb|وياج کي عربي ۾ ربا چئبو آهي

**وياج**   اردو ۾ سود. اها قيمت جيڪا قرض وٺندڙ، قرض ڏيندڙ کي خاص مدي دوران مقرر سيڪڙي جي حساب سان ادا ڪندو آهي. وياج قرض تي ورتل رقم جي استعمال جو صرفو (charge) ھوندو آھي.  وياج جي رقم اڳواٽ ئي تسليم شدہ ھوندي آھي جيڪا استعمال ڪرڻ واري طرفان بطور قرض ورتل رقم يعني زر اصل تي ھڪ مقرر مدت جي دوران واجب الادا ھوندي آھي.  اھڙي طرح قرض طور ورتل رقم جي استعمال ڪرڻ جي خرچ کي سود يا وياج سڏيو ويندو آهي جيڪو عام طور تي سالياني في صد شرح جي طور تي لڳايو ويندو آهي. ڪنھن قرضدار طرفان اصل زر ۽ وياج جي ادائيگي ڊگھي عرصي تائين يا ٿوري عرصي جي قسطن ۾، يا يڪمشت ھڪ ئي وقت ڪري سگھجي ٿي ۽ ھر طريقي واري ادائيگي ڌرين جي وچ ۾ معاھدي تحت ڪئي ويندي آهي. ان کي سرعي (تڪڙو) تناسب پڻ سڏيندا آهن.

## وياج جي ڪوريج جو تناسب

وياج جي ڪوريج (coverage) جو تناسب واجب وياج يا سود جي ادائيگين کي حاصل ٿيندڙ آمدني مان پوري ڪرڻ جو ھڪ پيمانو فراھم ڪندو آهي، جنھن کي وياج ۽ ٽيڪس ادا ڪرڻ کان اڳ واري ڪمائي بہ چوندا آهن. اھو تناسب ڪنھن فرم کي کنيل قرضن تي وياج جي چارج يا صرفي متعلق تحفظ جي مارجن جو اظھار ڪندو آهي. جيئن ته ان ۾ زر اصل جي ادائيگي شامل ناھي ھوندي ان لاء ڪنھن ڪمپني کي ان مجموعي حاصل ڪيل قرض جي قوت يا ادائيگي جي طاقت جو گھٽ يا وڌ اظھار بہ ڪندو آهي جيڪو مقرر چارج يا صرفي جي ڪوريج جي تناسب مان ظاھر ٿيندو آھي.

## وياج جو مارجن

بينڪ ڏنل قرض تي جيڪو وياج وٺندي آھي اھا سودي آمدني آهي. ان مان جيڪو حصو بينڪ جي  کاتيدارن کي انھن جي کاتن ۾ جمع رقمن جي بيلنس تي ادا ڪندي آهي اھو وري سودي خرچ سڏبو آھي. سودي آمدني مان سودي خرچ ڪٽڻ کان پوء جيڪو بينڪ لاء بچندو آهي ان کي سودي مارجن يا وياج جو مارجن (margin) سڏيندا آهن.

## وياج جي شرح
وياج جي شرح قرض تي ورتل رقم جي استعمال جي  اھڙي لاڳت (cost) کي چوندا آهن جيڪا بطور شرح (rate) لڳائي ويندي آهي. اھا شرح زر اصل تي وقت جي مدي لاء عام طور تي ھڪ سال جي لاء ھوندي آھي جنھن کي ساليانو وياج سڏيندا آهن. وياج جي شرح جو ضابطو حڪومت يا مرڪزي بينڪ جي طرفان لاڳو ڪيو ويندو آهي.

## وياج جو اسلامي تصور
قرآن فرمائي ٿو تہ جيڪي ماڻهو ربا يا وياج کائن ٿا ان جو حال ان شخص وانگر ھوندو آھي جنھن کي شيطان شھي چريو ڪري ڇڏيو ھجي ۽ ان حالت ۾ ھجڻ جو سبب اھو آھي تہ اھي چوندا آهن ته بيع يا تجارت بہ تہ آخر ربا يا وياج جھڙي چيز آهي، جڏھن تہ الله بيع يا تجارت کي حلال ۽ ربا يا وياج کي حرام ڪيو آھي. تفھيم القرآن مطابق وياج لاءِ قرآن ۾ لفظ ربا استعمال ڪيو ويو آهي جنھن جي عربي ۾ معني آهي زيادتي يا اضافو. عربستان جا ماڻهو اصطلاحن ان لفظ کي زائد رقم لاءِ استعمال ڪندا ھئا جيڪا ڪو قرضدار ڪنھن قرضي کان ھڪ طئي ٿيل شرح مطابق اصل قرض ۾  ڏنل رقم کان وڌيڪ وصول ڪندو هو. ان کي اردو ۾ سود چوندا آهن. قرآن جي نازل ٿيڻ وقت عربن ۾ سودي معاملا ۽ انھن جا قسم رائج ھيا جن لاءِ عرب ربو جو لفظ استعمال ڪندا ھئا.

## حوالا

زمرو:اقتصاديات
زمرو:بينڪنگ
امن

[thumb|[ڪبوتر کي امن جي نشاني سمجھيو ويندو آھي.]]
**امن**، پيس ()، شانتي يا پرچاءَ جو عمل عالمي حوالي سان موجود مُختلف رياستن جي وچ ۾ شانتي ۽ سهپ ڀريي ماحول جي پَڪَ ڏياري ٿو ته مُختلف رياستون گهڻ-پاسائن معاملن ۾ لاڳاپا رکندي، هڪٻئي سان سڌريل نموني سان ورتاءُ ڪري رهيون آهن. اهڙي طرح اهي بنا ڪنهن وڳوڙ / جهيڙي جي عالمي سرشتي کي پرسڪون انداز ۾ هلائي رهيون آهن. ”امن“ يا شانتيءَ جي تصور کي عام طور جيئن بيان ڪيو ويندو آهي، ان مان چاڻ ملي ٿي ته عالمي لاڳاپن ۾ رهندي، لاڳاپيل ڌُرين ۾ دشمنيءَ وارو ماحول نه هجي، يا منجهن هڪ صحتمند يا هاڪاري لڳاپو قائم ٿيل هجي. ڏهاڙي زندگيءَ جو ڪاروهنوار هلائيندي، قومن جي تاريخ ۾ سماجي توڙي معاشي لحاظ کان تحفظ واري صورتحال هجي ۽ سندن سياسي تعلق ۾ برابريءَ ۽ انصاف جو ماحول موجود هجي. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ ”امن“ جي وقت کي اهڙو زمانو تصور ڪيو ويندو آهي، جڏهن دُنيا ۾ مجموعي طور ڪو وڏو بحران، فساد، جنگ يا لڙائي ۽ جهيڙو نه هجي.

## حوالا

زمرو:امن
زمرو:سماج
زمرو:انساني رويا
زمرو:عالمي سياست
زمرو:سياسي خيال
زمرو:معاشرتي تصور
نئون عالمي ٽڪنڊو

گڏيل آمريڪي رياستن يعني آمريڪا جي روس ۽ چين سان تڪرار جي ڪارڻ عالمي حوالي سان انهن ٽنهين وڏين فوجي ۽ معاشي طاقتن جي وچم هڪ نئون عالمي ٽڪنڊو سرجندي نظر اچي رهيو آهي. جنهن جي ڪري سڄي دنيا ۽ خاص طور تي ايشيا ۾ انقلابي  ڦيرگهير جنم وٺي رهي آهي. انهن جي پاڻ ۾ سرد جهيڙي جي ڪارڻ، نين لڪل يا پراڪسي ويڙهن جي شروعات به ٿي رهي آهي، جيڪا انهن ٽن وڏن رانديگرن پنهنجي پنهنجي اَثر وارن ملڪن جي ذريعي شروع ڪري رکي آهي. اهي تبديليون ڀڇ ڊاهه جو ڪارڻ به بڻجي رهيون آهن. جنهن جي ڪري پراڻا دوست جدا ٿي رهيا آهن ۽ علاقائي ۽ عالمي ليول تي نيون صف بنديون ٿي رهيون آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
شاگردن جو عالمي ڏينهن

17 نومبر **شاگردن جو عالمي ڏينهن** (International Students' Day) آهي. هن تاريخ تي شاگردن جو عالمي ڏينهن ملهائڻ جو مقصد پراگ جي شاگردن جي ڪيل جاکوڙ  کي ڀيٽا ڏيڻ آهي. 1939ع ۾ جرمني پارآن چيڪوسلواڪيا تي قبضي خلاف، پراگ يونيورسٽي ( University of Prague) جي شاگردن پراگ جي يونيورسٽي ۽ پراگ جي گهٽين ۾ مظاهرا ڪيا. جرمني جي فوجين شاگردن کي گهيرو ڪري 9 شاگردن کي قتل ڪري ڇڏيو. 1200 سئو شاگردن کي نازي ڪئيمپن ۾ رکيو ويو.

چارلس  يونيورسٽي (Charles University) جي ميڊيڪل فيڪلٽي (Medical Faculty) ۾ 18 آڪٽوبر تي، چيڪوسلواڪيا جي آزاديءَ جو ڏهاڙو ملهايو پئي ويو. جنهن ۾ جين اوپليٽل  (Jan Opletal) گولي لڳي، جنهن جي ڪري اهو زخمي ٿي پيو ۽ نيٺ ڦٽن جا سور نه سهندي اوپليٽل 17 نومبر تي لاڏاڻو ڪري ويو. شاگردن جي هن جاکوڙ کي، شاگردن جي وڏي ۽ اڻٿڪ جاکوڙ سان ڀيٽيو ويندو آهي. شاگردن جي هن جاکوڙ کي پهريون ڀيرو 1941ع ۾ لنڊن ۾ انٽرنيشنل  اسٽوڊنٽس ڪائونسل (International Students' Council) پارآن ملهائڻ جو اعلان ڪيو ويو هيو. تنهن کان پوءِ 17 نومبر کي انٽرنيشنل يونين آف اسٽوڊنٽس پارآن شاگردن جي ياد ۾ هر سال ملهائڻ جو اعلان ڪيو ويو. شاگردن جي هن ڏينهن تي دنيا جي مختلف تعليمي ادارن ۾ پراگ جي شاگردن جي جاکوڙ کي ڀيٽا ڏني ويندي آهي.

https://en.wikipedia.org/wiki/International_Students%27_Day

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:شاگرد سياست
زمرو:تاريخ
زمرو:17 نومبر جا واقعا
اقتصادي سهڪار جي تنظيم

فائل:Economic Cooperation Organization map.svg

اقتصادي سهڪار جي تنظيم يا ايڪنامڪ ڪو آپريشن آرگنائيزيشن (ECO or Economic Cooperation Organization) جي تنظيم جنوري 1985ع ۾ قائم ٿي هئي. يورپي يونين جي نموني تي ٺهيل هن تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن جي وچ ۾ اقتصاديات، سياست ۽ اچ وڃ  جي شعبن ۾ سهڪار وڌائڻ آهي. شروع ۾ پاڪستان، ايران ۽ ترڪي هن جا ميمبر هئا، پر پوءِ 1992ع ۾ آذربائيجان، ڪرگيزستان، قزاخستان، تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ اُزبڪستان به هن تنظيم ۾ شامل ٿيا. اصل ۾ هيءَ ترقيءَ لاءِ علائقائي سهڪار يعني (Regional Cooperation for Development - R.C.D) جي نالي ۾ اڳ قائم ڪيل تنظيم جو نئون نالو آهي. تنظيم کي باقاعدي ۽ رسمي شڪل ۾ جون 1990ع ۾ اسلام آباد منجهه ڪوٺايل ”ايڪو“ وزارتي ڪائونسل ۾ (اڳ موجود) ”ازمير معاهدي“ ۾ ترميم ڪندي ڏني ويئي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سماج
زمرو:معاشرو
زمرو:علائقائي سهڪار
زمرو:آذربائيجان جي معيشت
زمرو:پاڪستان جي معيشت
پاڪستان ۾ ايل جي بي ٽي حق

پاڪستان ۾ ڪو به LGBT حقن جي لاء ڪجهه ڪري سگهو ٿا. 6 آڪٽوبر 1860 ع کان وٺي، ان homosexual عملن ۾ حصو وٺڻ لاء زنا ڪئي وئي آهي (هڪ ئي جنس جي هڪ شخص سان جنسي رابطو ڪري). هندستان جي پاڙيسري ملڪ ۾ جيڪي به وسنديون، هن قانون موجود هلندڙ ڪري ڇڏيو نه ويو (يا مان ڏيارڻ جي اٻھر). هم به پاڪستان ۾ هڪ ممنوع وائيس جيئن جو فڪر آهي. پاڪستان ۾ سنڌ جي اهم مذهبن هم جنس پرست جي اجازت نه ڪندا آھن. ڇو ته هن جو، هن ملڪ ۾ ڪيترن ئي ماڻهن کي هم جنس پرست ۽ ڪيڏو جنسي تعارفي جي ٻين فارم جي خلاف آهن.

پاڪستان جي سرڪاري هڪ اسلامي جمهوريه آهي. جڏهن ته، حقيقت ۾، پاڪستان الهاس نگر سيڪيولر (غير مذهبي) آهي. ان ۾ اهڙا اينگلو-Saxon قانون، جنهن جي انگريزن کان وارث ڪيا ويا اٿس. وڌيڪ ۽ وڌيڪ، اتي ملڪ ۾ liberalization جو گڻ (يا نمونن) (وڌيڪ آزاد ٿيڻ) آهي. Globalization ۽ سماجي رواداري به وڌندا آهن. ڇو ته هن جو، عوام سڏڪا پارٽين کي ملڪ ۾ جاء وٺڻ ڪيو ويو آهي، ۽ انهن پارٽين کي سال جو هڪ انگ لاء thriving ڪيو ويو آهي.

پاڪستان جي آئين جي خاص صحبت تعارفي يا جنس جي سڃاڻپ جو ذڪر نٿو ڪري. نه ته آئين ۾ ڪجهه حصن ۾ ته LGBT پاڪستاني شهرين جي حقن جي متاثر ٿي سگھي آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جو قانون
زمرو:پاڪستان جي سياست
سماج

thumb
سماج، معاشرو يا سوسائٽي () آباديءَ جو اهو مجموعو آهي، جيڪو قوم جي جوڙجڪ ۽ رياست جو ڍانچو عمل ۾ آڻي ۽ رياستي اختيارين جي ضابطي هيٺ رهي. ڪي سماج خاص جاگرافيائي حدن جي اندر ۽ ڪنهن خاص رياستن جي دائري ۾ هوندا آهن، جڏهن ته ڪي انهن ٻنهي حدبندين کان بالاتر رهن ٿا ۽ مُختلف علائقن ۽ رياستن تائين ڦهليل هُجن ٿا. انساني سماج ۾ ماڻهن جي گروهن جي هڪٻئي سان مُختلف شعبن ۾ واسطيدار هُجڻ ڪري، اهي هڪٻئي تي دارومدار رکن ٿا. 

”سُسائٽي“ جو اصطلاح لاطيني ٻوليءَ جي لفظ Societus مان نڪتل آهي، جنهن مان مراد ”دوست، ساٿي ۽ اتحادي“ هُجڻ آهي. ان ڪري ان جو مقصد مُختلف ڌرين ۾ ڀائيچاري ۽ دوستيءَ واري جذبي سان ڪنهن هڪ علائقي ۾ رهڻ وارو آهي. هي اصطلاح سڄي انسان ذات، ڪنهن خاص قوم يا محدود انساني گروهه جي لاءِ هڪ وقت استعمال ڪري سگهبو آهي. انهن مڙني حلقن جي وچ ۾ گڏيل رابطي جو سرشتو، ساڳي زبان، ثقافت،سماجي سهڪار يا حڪومتي تنظيم ڪاريءَ ذريعي جڙندو آهي. ٻين سرشتن وانگر ”سماج“ پنهنجي ميمبرن کي موقعو فراهم ڪري ٿو ته اهڙيون خواهشون، جن جي تڪميل انفرادي طرح ممڪن نه هُجي، انهن خواهشن کي اجتماعي سهڪار سان پورو ڪن. انهيءَ جستجو ۾ ’سماج‘ جو تصور انساني آباديءَ تي ٻڌل هڪ اهڙي سرشتي جو آهي، جيڪو معاشي، سماجي، سياسي ۽ ٻين گڏيل دلچسپيءَ جي معاملن ۾ هڪٻئي سان تعاون ڪري، اها حاصلات ممڪن بڻائي ٿو، جيڪا انفرادي طور تي ممڪن نه هوندي آهي. ’سماج‘ ڀوٽان جي رياست وانگر ڪنهن مخصوص نسلي گروهه تائين محدود ٿي سگهي ٿو، ته اولهه جي  سماجن جيان وسيع ثقافتي بُنيادن تي به پکڙجي سگهي ٿو. اهڙي طرح ’سماج‘ جا مقصد مذهبي، ثقافتي، سائنسي، سياسي ۽ وطني وغيره به هُجن ٿا. مُختلف سماجن مان جيڪي سماج معاشي طور اُسريل هُجڻ ڪري سگهارا، امير ۽ بااثر هُجن ٿا، اُنهن کي مُک معاشرا (Core Societies) سڏجي ٿو. اهڙا سماج ٻاهرئين اثر کان پاڪ ۽ خودمختيار هُجن ٿا. ان جي مقابلي ۾ اُهي معاشرا، جيڪي معاشي طور تي ڪمزور يا نٻل هوندا آهن، سي ڌاريي اثر جي هيٺ گهڻو هوندا آهن ۽ کين نيم انحصاري معاشرن (Semi-Peripheral Socities) جي نالي سان سُڃاتو ويندو آهي.سماجي تعلقات جو اهو نظام، جنهن جي ذريعي اسان زندگي گذاريندا آهيون سماجي تعلقن جو اهو نظام اسان جي ماحول، عقيدن، خيالات، تصورات، فلسفي ۽ اسان جي ڪردار جي تعمير ۾ وڏو ڪردار ادا ڪندو آهي. چيو ويندو آهي ته ماڻهو پنهنجي سماج جي پيدا هوندو آهي. ادب سماج جي عڪاسي ڪندو آهي. ان طرح سان ادب جو هڪ سماجي ڪردار هوندو آهي. 

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:معاشرو
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
لکنئو

thumb|آصف الدولہ نواب (1775-1797)
**لکنئو** ڀارت جي اترين رياست اترپرديش جو رياستي گاديءَ جو ھنڌ ۽ اردو جو قديم وطن آھي۔ ان کي ھندستانن جي مسلمانن جي تھذيب ۽ تمدن جي آماجگاھ بہ چيو وڃي ٿو۔

## تاريخ

## جاگرافي ۽ آبادي
ھي شھر
ھن شھر جي آبادي
ھي ھڪ ڪچو مضمون آھي، توھان ھن ۾ اضافو ڪري وڪيپيڊيا جي مدد ڪري سگھو ٿا.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## تصوير خانو

فائل:Dum Biryani Plate.jpg|
فائل:Vegetarian Curry.jpeg|
فائل:Kebab.jpg|
فائل:Indian_naan_bread.jpg|
فائل:Koofteh tabrizi.jpg|
فائل:Raita with cucumber and mint.jpg|
فائل:Samosa 1.jpg|
فائل:Paan Making.jpg|


## حوالا



زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
مخدوم عبدالله جو مدرسو

مخدوم عبدالله ڀٽي، جيسلمير جي هندو راجا جو نوجوان پٽ هو. سندس اصل نالو راجڪمار ارجن پٽ وريو هو. ڪنهن درويش جي صحبت ۾ رهي مسلمان ٿيو. کيس روحاني فيض حضرت بهاءُ الدين زڪريا ملتاني کان حاصل ٿيو. هالن پراڻن (هالا ڪنڊي) ۾ اچي پنهنجي ديني مدرسو کوليائين. جنهن ۾ نه رڳو ظاهري علم جو درس ڏيندو هو، پر باطني علم سان به نوازيندو هو. هالن پراڻن جا مخدوم، هن بزرگ (ارجن عبدالله ڀٽي) جو اولاد آهن ۽ منجهن ڪيترائي وڏا عالم مدرس ۽ فاضل ۽ فقيهه پيدا ٿيا. هن بزرگ ستين صدي هجري جي آخر ۾ هالن پراڻن ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:اسلامي ادارا
زمرو:سنڌ ۾ اسلام
اولهه بنگال

کاٻو|thumb|اولھ بنگال
**اولھ بنگال** (بنگالي: পশ্চিমবঙ্গ، پَشچِم بنگو) ڀارت جي اوڀارين حصي جي ھڪ رياست آھي۔ بنگلاديش ۽ اولھ بنگال تاريخي خطي بنگال جا حصا آھن۔ ان جي اوڀر ۾ بنگلاديش واقع آھي، اتر اوڀر ۾ ڀٽان ۽ ڀارتي رياست آسام، اتر ۾ سڪم، اتر اولھ ۾ نيپال، اولھ ۾ بھار ۽ جھاڙ کنڊ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ اڙيسہ آھي۔

بنگال خطو پنھنجي تاريخ ۾ مختلف سلطنتن جو حصو رھڻ کان بعد بالآخر 1757ع جي جنگ پلاسي جي نتيجي ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي زير انتظام اچي ويو۔ ڪلڪتو ان دوران ڪافي عرصي تائين برطانوي ھندستان جي گاديءَ جو ھنڌ۔ 1947ع ۾ بنگال کي پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾ ورھائي ڇڏيو تقسیم۔

ओलहु बंगालु भारत जी कुलु एराज़ीअ जो सिर्फ़2.7% आहे, जेतोणीकि त  भारत जे कुलु आबादीअ जो 7.8% आबादु आहे। हीअ भारत जी ॻतियल आबाद तरीन रियासत आहे

## حوالا
زمرو:اولهه بنگال
زمرو:اوڀرين ڀارت
زمرو:ڀارت جي رياستون
زمرو:اوڀرين ڀارت جون رياستون
گجراتي ٻولي

ڀارت جي رياست گجرات جي ٻوليءَ کي **گجراتي** چيو وڃي ٿو۔ گجراتي ھند آريائي ٻولي آھي۔ ھي ھند يورپي ٻولين جي گروھ جو ھڪ حصو آھي۔ جديد گجراتي ٻولي قديم گجراتی ٻوليءَ مان وجود ۾ آئي آھي، جديد راجسٿاني زبان سان ان جو ڪينڊا ڏاڍو ملندڙ جلندڙ آھي۔ پوري دُنيا جا تقريباً ڇھ ڪروڙ سٺ لک ماڻھو گجراتي ٻولي ڳالھائن ٿا۔ ھي ھندستان جي رياستِ گجرات جي سرڪاري ٻولي بہ آھي۔ ھندي ٻوليءَ وانگر ديوناگري رسم الخط ۾ لکي وڃي ٿي۔ ھندي رسم الخط ۾ سڀني حرفن جي مٿي تي ھڪ افقي خط ڪڍيو ويندو آھي، جيڪو گجراتي حرفن ۾ نہ ھوندو آھي۔

## لھجا

### ڪاٺياواڙي لهجو

ھندستان جي ڪاٺياواڙ واري علائقي ۾ گجراتي ٻوليءَ جو ھي لھجو ڳالھايو وڃي ٿو، جنھن تي سنڌيءَ جو گھڻو اثر آھي.

## سنڌي ۽ ڳجراتي جا لاڳاپا

سنڌي ٻولي ۽ گجراتيءَ جا لاڳاپا انتهائي پراڻا آهن، پر انهن لاڳاپن ۾ وڌيڪ مضبوطي تڏهن آئي جڏهن سومرن جي دَور ۾ سنڌ ۽ ڪڇ جي درميان سماجي ۽ سياسي لاڳاپا وڌيا. سمن جي حڪومت ۾ ڪڇ ۾ جڏهن سمن جي حڪومت ۾ ڪڇ ۾ جڏهن سمن جي آبادي وڌي تہ اهي قبيلا ڪاٺياواڙ ۽ گجرات تائين پکڙجي ويا. اهڙن ناتن جي ڌڻ سان گجراتي لفظ سنڌي ٻوليءَ جي ڪڇي محاواري ۾ داخل ٿيا تہ ٻئي طرف وري ڪي سنڌي لفظ ڪاٺياواڙ واري ويجهي علائقي گجراتيءَ ۾ شامل ٿيا.

## حوالا



زمرو:آسٽريليا جون ٻوليون
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:تنزانيه جون ٻوليون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون
زمرو:يوگنڊا جون ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون ٻوليون
زمرو:ڪينيا جون ٻوليون
زمرو:ڪينيڊا جون ٻوليون
زمرو:گجراتي ٻولي
زمرو:سنڌ جون ٻوليون
ڪولڪتا

**ڪولڪتا** (Kolkata) پراڻو نالو ڪلڪتو (Culcutta) ڀارت جي رياست اولھ بنگال جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. ھي شھر ايراضي ۽ آباديءَ جي لحاظ کان وڏو مڃيو وڃي ٿو، ان ڪري ان جو نالو “گريٽر ڪلڪتو“ ڪوٺيو ويندو ھو. ھي شھر آبادي، صنعت ڪاري، فن ڪار، اداڪار ۽ فلمن جي لاءِ مشھور آھي. ڀارت ۾ فلمي صنعت ھتان کان شروع ٿي ھئي. اڄ ان جي آبادي ڏيڍ ڪروڙ کان بہ وڌيڪ آھي. ڀارت جي گھاٽي آبادي واري ميٽروپوليٽن شھرن ۾ ھڪ مڃيو وڃي ٿو. ھي شھر ھگلي درياھ جي ڪناري تي وسيل آھي.

## بڻ بنياد
ڪلڪتا شهر جو نالي هندو ديوي ڪالي تان ورتل آهي، جيڪو اصلي نالو ڪاليڪشيترا آهي، جنهن جي معنيٰ ڪالي جي جاءِ آهي.

## خارجي ڳنڍڻا
* Kolkataweb, a guide to Kolkata

## حوالا

زمرو:ڪولڪتا
زمرو:وڏا شهر
زمرو:ڀارت جا شهر
زمرو:بندرگاهه وارا شهر
زمرو:اولهه بنگال جا شهر
زمرو:ايشيا جا شهر بلحاظ ملڪ
زمرو:ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
ناٽيڪل ميل

frame|left|Historical definition – 1 nautical mile
thumb|left|Visual comparison of a kilometre, statute mile, and nautical mile
**ناٽيڪل ميل (Nautical Mile)** زمين جي عام ميل کان ڪجهه وڏو ٿئي ٿو. هڪ ناٽيڪل ميل دراصل هڪ ”منٽ“ آهي. جيڪو حسابن يا جاگرافيءَ جو شاگرد تہ چڱيءَ ريت سمجهي ٿو، پر هڪ عام ماڻهوءَ جي ڄاڻ لاءِ عرض آهي ته هر گول دائري کي 360 ڊگريون ٿين. ان جو مثال ائين سمجهي سگهجي ٿو تہ جيڪڏهن هڪ گدري جون 360 هڪ جيڏيون ڦارون هجن (جيڪو ڪم آهي تہ ڏکيو پر سمجهو تہ ڪا اهڙي وڏي شيءِ آهي، جنهن جون سولائي سان ڪري سگهجن) تہ هر ڦار جي وچ واري ٻاهرين ويڪر هڪ ڊگري مفاصلو ٿيو. هاڻي ان کي وري سٺ حصن ۾ ورهائجي تہ هر حصي جي ويڪر هڪ منٽ ٿيو. ڌرتي بہ هڪ گدري مثل آهي، جنهن جو (360x60) يعني 21600 ڦارون ڪجن تہ هڪ ڦار جي ٻاهرين وچ واري (يعني خط استوا واري حصي جي) ويڪر هڪ منٽ ٿي ۽ اهو مفاصلو يعني هڪ منٽ دراصل هڪ ناٽيڪل ميل ٿيو. ٻين لفظن ۾ خط استوا (Equator) وٽ ڌرتيءَ جو گهيريو ايڪويھ هزار ڇھ سئو ناٽيڪل ميل آهي. پر ان ساڳي گهيري تي جيڪڏهن ڪار هلي تہ ان جو ميٽر 25000 کن ميل رڪارڊ ڪندو. يعني ناٽيڪل ميل Statue (زمين تي ماپڻ واري) ميل کان وڏو ٿيو.

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:سامونڊي
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
برابري ڦاڪ

**برابري ڦاڪ** يا **خط استوا** (Equator) اها خيالي ليڪ آهي، جيڪا دنيا جي پوري وچ تان لنگهي ٿي ۽ ڌرتيءَ کي ٻن هڪ جيڏن حصن ۾ ورهائي ٿي.

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
سکاڻي

جھاز جي سکاڻيءَ کي انگريزيءَ ۾ ڪوارٽر ماسٽر چئبو آھي، جيڪو جھاز کي اسٽرنگ ويل (ڦيٿي) ذريعي سڌو جھلي بيھندو آھي. ھر جھاز تي ٽي ڪوارٽر ماسٽر (سکاڻي) ٿين ۽ ڏينھن رات جي چوويھن ڪلاڪن جي ڊيوٽي اٺ اٺ ڪلاڪ ڪري ورھائي کڻن. پوءِ ھر ھڪ چار ڪلاڪ ڏينھن جي چونڪي ڪري ۽ چار ڪلاڪ رات جي. جھاز جي ڪئپٽن کي ماسٽر به سڏيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:سامونڊي
اسٽار بورڊ ۽ پورٽ سائيڊ

سامونڊي جھاز جي زبان ۾ جھاز جي ساڄي پاسي کي **اسٽار بورڊ** ۽ کاٻي پاسي کي **پورٽ سائيڊ** سڏجي ٿو.
## حوالا

زمرو:ايروناٽڪس
زمرو:ناٽيڪل اصطلاحيات
زمرو:اوريئنٽيشن (جاميٽري)
ناٽ

سمنڊ تي هلندڙ جهاز يا ھوائي جھاز جي رفتار جو يونٽ ناٽ (Knot) آهي. هڪ ناٽ معنيٰ ”هڪ ناٽيڪل ميل في ڪلاڪ“ رفتار. جيڪڏهن ڪنهن بحري جهاز جي رفتار 25 ناٽ آهي تہ ان جو مطلب آهي ته اھو هڪ ڪلاڪ ۾ پنجويهه ناٽيڪل ميل هلي ٿو.

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:سامونڊي
زمرو:سفري رهنمائي
رابرٽ ڊي ڪيپلين جا ڪتاب

رابرٽ ڊي ڪيپلين (Robert D. Kaplan) آمريڪي ليکڪ آهي. هونئن ته هن ڪيترائي ئي ڪتاب لکيا آهن. پر هن جا هي ٻه ڪتاب **دي ريوينج آف جاگرافي** (The Revenge of Geography) ۽ **مُونسون** (Monsoon) سنڌ جي حوالي سان اهم آهن. 
سنڌ ۽ بلوچستان تي هڪ باب پڻ شامل آهي، جنهن ۾ بشير قريشي ڪامريڊ علي حسن چانڊيو، رسول بخش پليجو ۽ نواب خير بخش مري سان ڪيل گڏجاڻين جو به زڪر ڪيل آهي. ڪيپلين، پنهنجي سياست ۽ پرڏيهي لاڳاپن تي لکڻين جي حوالي سان آمريڪا ۾ هڪ وڏو ۽ ڏاهو ماڻهو لکيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:بين الاقومي لاڳاپا
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
اسٽيورڊيس

**اسٽيورڊيس** جھاز تي مسافرن ۽ عملي کي ماني ٽڪي کارائڻ لاءِ جيڪي خذمتگار ڇوڪريون ٿين، تن کي **شپ اسٽيورڊيس** سڏجي ٿو.

## حوالا

زمرو:سامونڊي
شارڪ

**شارڪ** (Shark) ڪارٽيلاجينس مڇين جو هڪ گروپ آهي، جنهن جي خاصيت هڪ هڏين کان سواءِ (Cartilaginous) اندرين ڍانچي (Endoskeleton)، چمڙي تي ڪنڊا، هر پاسي تي پنج کان ست گلڙا ۽ پيڪٽورل فن، جيڪا مٿي سان نه ملندا آهن، سان آهي. 

جديد شارڪ ڊويزن سيلاچئي ۾ درجه بندي ڪئي وئي آهي ۽ بٽومورفي (رئ فش ۽ اسڪيٽس) جي ڀيڻ گروپ آهن. ڪجهه ذريعا "شارڪ" جي اصطلاح کي هڪ غير رسمي درجي جي طور تي وڌائين ٿا جنهن ۾ ڪونڊريڪٿائيز (ڪارٽيلاجينس مڇي)، شارڪ جهڙي مورفولوجي، جهڙوڪ هائبوڊونٽس، جا ناپيد ميمبر شامل آهن. شارڪ جي وانگر ڪونڊريڪٿيان جهڙوڪ ڪلادوسيلاچي ۽ ڊوليوڊس پهريون ڀيرو ڊيوونين دور (419-359 ملين سال) ۾ ظاهر ٿيا. جيتوڻيڪ ڪجهه فوسلائيز ڪونڊريڪٿيان جهڙا ڪنڊا آخري آرڊووشين دور (458-444 ملين سال اڳ) جيترا پراڻا آهن. ابتدائي تصديق ٿيل جديد شارڪ (سيلاچي) ابتدائي جراسڪ دور، لڳ ڀڳ 200 ملين سال اڳ، کان سڃاتل آهن، جنهن جو سڀ کان پراڻو ڄاتل سڃاتل ميمبر اگاليس هو. جيتوڻيڪ حقيقي شارڪ جا رڪارڊ پرمين دور تائين پکڙيل آهن.

شارڪ (Isurus Glaucus) تمام خطرناڪ مڇي آھي. سمنڊ جي ننڍين مڇين ۽ جيتن جڙن کي به ھڙپ ڪري ويندي آھي، ته ماڻھن کي به. اھو ئي سبب آھي جو شارڪ مڇيءَ کي سامونڊي بگھڙ سمجھيو وڃي ٿو.

شارڪ مڇيءَ کي تمام وڏا، تکا ۽ ٽڪنڊا ڏند ٿين ۽  ته ڪي شارڪ مڇيون آدم خور شارڪ سڏجن ئي. اھي ھر وقت ماڻھن جي ڳولا ۾ رھنديون آھن ته ڪٿي ٿو ڪو جھاز تان ڪري يا ڪناري تي ٻڏي. اڪثر ننڍين ڀٽڪندڙ ٻيڙين جي ڪڍ ھونديون آھن.
شارڪ مڇي، وھيل مڇيءَ جيڏي وڏي ته نه ٿئي، پر تڏھن به چڱي وڏي ٿئي ٿي ۽ ڪي ڪي چاليهه فٽن کان به ڊگھيون ٿين. يعني ست ماڻھو ھڪ ٻئي مٿان بيھارجن ته ايتري ڊيگهه ٿئين ۽ تور ۾ سورھن سترھن مڻ کن ٿين.

شارڪ مڇي، ائٽلانٽڪ ۽ خليج بسڪي، ميڊيٽيرين ۽ ڳاڙھي سمنڊ ۾ به تمام گھڻيون ٿين ۽ جھاز تان ماڻھن جي ڪرڻ تي امالڪ حملو ڪري ڏينديون آھن. مڇيون ڦاسائڻ وارا خاص ڪري ٻيڙين وارا ڦاٿل شارڪ مڇيءَ کان به خبردار رھندا آھن، جو رسيءَ ۾ ٻڌل يا ڪانٽي ۾ ڦاٿل ھجڻ جي باوجود به رکي رکي ٻيڙيءَ وارن تي حملو ڪري ڏيندي آھي.

شارڪ مڇيون گھڻو ڪري ڪناري تي ڪونه ٿين، پر ڪڏھن ڪڏھن جھازن جي ڪڍ ڪناري تي به اچي نڪرنديون آھن.

## حوالا

زمرو:مڇيون
زمرو:سامونڊي
زمرو:ڪرنگھيدار جانور
لوس

1920ع ڌاري ٿر (Thar) ۾ هيضي، گيسٽرو جي وبا (دستن جي بيماري) يا پيلو ھیضو (Yellow Cholera) جی وبا پکڙجي وئي هئي. جنهن کي ٿري **لوس** جي وبا چوندا هيا. ان وبا جي ڪري هزارين ماڻهو مري ويا هئا.

## حوالا

زمرو:ٿر
زمرو:بيماريون
زمرو:ايپيڊميولوجي
ڇپنو ڏڪار

**ڇپنو ڏُڪار** 1899ع ۾ ٿر ۽ راجستان  ۾ آيل مھا ڏوڪار جو نالو آھي آھي، جيڪو مسلسل ڏھہ سال ھليو ھو
  مھا ڏڪار جو سبب پاڻي جي کوٽ ۽ گهٽ برسات پوڻ ھو، جنھن جي نتيجي ۾ سوين ماڻھو ۽ ھزارين جانور مري ويا.

## حوالا

زمرو:ٿر
زمرو:سنڌ جي تاريخ
اورنگا ديرو

ڪڪرالا، تعلقي شاهبندر ۾، اورنگا ياديرو ڪيھرن جي گاديءَ جو هنڌ هئو ۽ اورنگزيب عالمگير، ديري جي ڦٽڻ کانپوءِ اورنگا بند اڏايو ڪرايو، جنھن کي ڪڪرالا بندر به چوندا آهن. ديري ڦٽڻ کانپوءِ، اورنگزيب جي نالي پويان اورنگا بندر وسي ويو. 
ھونئن به اھو فطري عمل آھي. وڏي شھر جي اوس پاس واريون وسنديون، ايترو نه اسرنديون آھن. اھي ھر سھوليت لاءِ، وڏي شھر ڏانھن واجھائينديون آھن. پاڻ کي پاڻ-ڀرو ڪرڻ بجاءِ، وينديون آھن ڦٽنديون.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
بٺي ۽ بھرام

بٺي ۽ بھرام، تعلقي قمبر علي خان، ضلعي قمبر-شھدادڪوٽ جا ٻه وڏا ۽ مشھور ڳوٺ يا شهر آهن. ٻئي بلڪل گڏوگڏ آهن. ائين جيئن قمبر ۽ علي خان، جيڪي اڳ ۾ ٻه الڳ الڳ شھر ھيا ۽ ھاڻي ملي ھڪ ٿي ويا آھن ۽ گڏيل نالو اٿن؛ قمبر علي خان. اھڙيءَ طرح بٺي ۽ بھرام پڻ آھن، جيڪي قمبر علي خان کان شھداد ڪوٽ ويندڙ رستي تي آهن. بھرام ۾ ريلوي اسٽيشن پڻ آهي. ٻئي هڪ ٻئي کي ايترو ويجها آهن جو، نئين ماڻھوءَ کي بلڪل خبر نه پوندي آهي ته بھرام ڪٿي پورو ٿيو ۽ بُٺي ڪٿان شروع ٿي. ڪن سادن ماڻھن لاءِ اهو ئي بٺي آهي، اهو ئي بھرام آهي. 
بٺي ۽ بهرام جي حوالي سان هڪ سنڌي چوڻي پڻ مشهور آهي. جنهن کي ٻن شين جي فرق جي خبر نه پئي تنھن لاءِ  ايئن چيو ويندو آهي ته؛ هن لاءِ **جھڙي بٺي، تھڙو بھرام**.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
بڪيرا

غوث بھاؤالدين ذڪريا ملتانيءَ جي پويان ھلندڙ سلسلي کي جن جماعتن وڌايو، سي ملتاني جماعتون، پهرين بڪيرا شريف مان ٿي پوءِ ملتان وينديون هيون ۽ اتان واپسيءَ تي به وري بڪيرا شريف ۾ ضرور حاضري ڀرينديون هيون. جنھنڪري ھر ھڪ زيارتيءَ تي لازم ٿي ويو ھيو ته ايندي ويندي بڪيرا شريف اچي. جيڪو نه ايندو ھيو، تنھن لاءِ چيو ويندو ھيو ”جنهن بڪيرا نه ڀيٽيا، تنهن جو ملتان به نه ٿيو.” يعني ملتان جي بزرگن وٽان فيض تڏھن حاصل ٿيندو، جڏھن بڪيرا شريف جي درگاھ تي حاضري ڀربي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي چوڻيون
بکر ۽ سکر

سکر ۽ بکر، درياهه سنڌ مٿان، ٻه علائقا آهن. بکر مٿئين پاسي ته سکر لھواري پاسي آهي. عام مشهور اهي عورت ڏاڍي ضدي ٿئي ٿي. ويندي هڪڙي پاسي، لڀندي ٻئي پاسي کان. ضدي وري ايڏي آهي جو مرڻ کان پوءِ به ضد نه ڇڏيندي آھي. پاڻ کي ٻين کان عقل ۾ وڌيڪ سمجھندي آھي. مرد ھڪڙيءَ تي ته پاڻ ٻيءَ تي ھوندي آھي. دنيا جي ھر معاملي ۾ پئي الجھندي ۽ ضد ڪندي آھي. هونئن ته مڙهه لھوارا لڙھندا آھن، پر ضدي عورت جو لاش وري اوڀارو پيو ترندي ويندو آھي، تنهنڪري تنز جي نموني طور چوندا آهن ته اهڙي عورت جو لاش به ڳولڻ لاءِ، هيٺ بدران، مٿي ڳولڻو پوندو آھي. ڇو جو عورت جو ضد تمام گھڻو مشھور آھي. ضد تي چڙھي، پاڻُ ڪھائي وجھندي پر ضد تان مور نه لھندي. ان حوالي سان سنڌي ٻوليءَ هي چوڻي به مشهور آهي. **”رن مري سکر، ڄار پوي بکر.”**

## حوالا

زمرو:سنڌي چوڻيون
ڀنڀور کي باھ لڳي وئي

هي سنڌي ٻوليءَ جو هڪ اصطلاحي جملو اهي جنهن مان مراد آهي تباھي ٿيڻ، واسطو ڇڄي وڃڻ، گڏوگڏ ڳالھ جو ملڪان ملڪ پکڙجي وڃڻ.
جڏھن ڪنھن ڪا رٿا يا منصوبو، راز ۾ نه رھندو آھي ۽ ڦاٽُ ڦاٽي پوندو آھي ته وٺُ پڪڙ شروع ٿي ويندي آھي. ان وٺُ-پاڄا ويل، ھر ڪنھن جي وات اھو جملو ھوندو آھي؛ ”ادا! ھاڻي ته ڀنڀور کي باھ لڳي وئي آھي.“ يا ائين چئبو آھي؛ ”ضرور ڪنھن ته ڀنڀور کي باھ ڏني هوندي.

## حوالا

زمرو:سنڌي چوڻي
زمرو:سنڌي ٻولي
ڀينءَ جي بازار ۾ پيو گهم

جاتي شھر ۾، شيخ سلامت لاڏاڻو 610ھ، جي نالي پويان درگاهه مغلڀين جي بازار، ميلي جي وقت، گهڻي ڊگهي ٿي ويندي آهي. منجهس، نه ڪنھن کي گهمڻ ڦرڻ جي جهل پل هوندي هئي ۽ نه ئي بازار کٽڻ جي هوندي هئي. گهمڻ ۾ ٿڪ محسوس ڪرڻ واري لاءِ چوندا هئا ته؛ **”ڀينءَ جي بازار آهي، پيو گهم!“** 

## حوالا

زمرو:سنڌي چوڻيون
زمرو:سنڌي بولی
ناڪام رياستون

**ناڪام قومي رياستون**، *فيلڊ نيشن اسٽيٽس* (Failed Nation States) جو اصطلاح ”سرد جنگ“ واري دور کان پوءِ دنيا جي اُنهن رياستن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪي پنهنجي شهرين جي جان جو بچاءُ ۽ ٻيون بنيادي انساني سهولتون ڏيڻ کان لاچار آهن. اها صورتحال نسلي متڀيد، گروهي تڪرارن، نسل پرستي، فوجي طاقت جي واڌ ۽ علائقائي تڪرارن ڪارڻ پيدا ٿئي ٿي. ان ڏس ۾ اڳوڻي يوگو سلاويا، هئٽي، صوماليا، سوڊان، لائبيريا، ڪمبوڊيا، روانڊا، زائر، سيريا لون ۽ افغانستان ۾ هلندڙ گهرو لڙائي ۽ انتشار کي مثال طور پيش ڪري سگھجي ٿو. اهي ملڪ ”سرد جنگ“ دوران ٻنهي عالمي طاقتن جي مالي فوجي، ۽ معاشي امداد جي سهاري هلندا هئا، پر ”سرد جنگ“ جي پڄاڻيءَ کانپوءِ اهڙا ملڪ پنهنجي وسيلن ۽ سرشتن جي سهاري پاڻ تي ڀاڙي نٿا سگھن. بين الاقوامي معاملن جي مشهور ماهر آر- ڊي ڪئپلان موجب: ٽين دنيا جا گهڻا ئي ملڪ سگهارين مرڪزي حڪومتن کان وانجھيل هئڻ ڪري قبائلي ۽ علائقا سطح جي اختيارين جي ور چڙهيل آهن ۽ اتي هٿيار بند جھيڙن، بيمارين ۽ ٻين سماجي مسئلن جي ڀرمار لڳي پئي آهي، جنهن ڪري روايتي سياسي جاگرافيائي تبديليون اچي رهيون آهن ۽ ٽين دنيا جا ملڪ ننڍڙين غير پائيدار، ڪمزور ۽ جهيڙيڪار شهري رياستن جو روپ اختيار ڪري رهيا آهن. اهڙي صورتحال ڪولڊ وار جي پڄاڻيءَ کان پوءِ آمريڪا طرفان پيش ڪيل ”نئين عالمي نظام“ ۾ ڪرايل خاطرين جي ابتڙ وڌيڪ انتشار ڏڦيڙ ۽ غير يقينيءَ جي صورتحال کي جنم ڏنو آهي ۽ ان دور جون سگھاريون رياستون اڄوڪي دور ۾ وڏن گهوٽالن جي ور چڙهڻ ڪارڻ ناڪاميءَ ۽ تباهيءَ کي مُنهن ڏيئي رهيون آهن.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سياست
زمرو:قومي رياستون
زمرو:ناڪام رياستون
زمرو:اڳوڻا ملڪ
جونا ڳڙھ

**جونا ڳڙھ** link=فائل:Junagadh.ogg|11x11 عڪسلون|ھن آڊيو جي باري ۾ اچار&nbsp;<span style="cursor:help;">معاونت</span>·معلومات ڀارت جي رياست گجرات جو ھڪ شھر آھي۔ ھي جوناڳڙھ ضلعي جو صدر دفتر آھي۔ ھي گجرات جو ستون وڏو شھر آھي۔

## حوالا


زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
ڀينءَ جو ڳوٺ

ڳوٺ ٻڍاپور جي ڀر ۾ ڀينءَ جو ڳوٺ آهي، جتان درياھ جي ٻئي پار هالا جو شهر آهي. تنهنڪري اتان جي رهواسين کان رواجي ڳالھ ٻولھ ڪندي، جيڪڏهن ڪير پڇندو آهي؛ ”ادا ڪيئن؟“ موٽ ۾ چوندا آهن؛ **”جيئن هالا ۽ ڀينءَ“**.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
ٽنڊو مير علي

**ٽنڊو مير علي** (Tando Meer Ali) ضلعي نوشھروفيروز جو هڪ شھر آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
محمد راهمون

**محمد راهمون** 73 سالن جو جهونو قومپرست اڳواڻ، سائين جي ايم سيد جو ساتي، سندس پيدائش ڪڙيو گهنور ۾ ٿي. 24 نومبر 2016ع بروز خميس تي رات 3 بجي رياستي ادارن گهر تي چڙهائي ڪري پٽ سوڍي سنڌي سميت گهر جي ٻين ڀاتين تي تشدد ڪري کين استاد محمد راهمون کي کنڀي کڻي ويا.

## پيادل لانگ مارچ
 استاد محمد راهمون شهيد بشير احمد قريشي جي ياد ۾ ڪڙيو گهنور کان رتوديرو تائين پيادل لانگ مارچ پڻ ڪيو هو.

## حوالا
عارضي اتحاد

**عارضي اتحاد** (Temporary Alliance) جنگ جي ڏينھن ۾ ڪن بہ ٻن مُلڪن ۾ هن قسم جو اتحاد وجود ۾ ايندو آهي، جيڪو لڙائي ختم ٿيڻ کانپوءِ غير اهم ٿي ويندو آهي. جيئن ٻي عالمي جنگ ۾ سوويت يونين ۽ يورپي مُلڪن جي وچ ۾ نازي جرمنيءَ خلاف اتحاد ٿيو، پر جنگ جي خاتمي کانپوءِ اهو اتحاد هلي نہ سگهيو. 

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
مهارت

ڄاڻ، مهارت، ڄاڻڻ، خبرچار (Know how) يا فني ڄاڻ جيڪا مختلف شين جي ٺاهڻ، ڪارخانن کي هلائڻ جديد ٽيڪنالاجي جي اچڻ، بازار يا مارڪيٽ وغيره جي باري ۾ ڄاڻ ڏي.

## حوالا

ڄاڻ
زمرو:قانون فڪري ملڪيت
جالنڌر

**''جالنڌر** () يا **جلنڌر**، هندستان جي رياست پنجاب جو هڪ قديم شهر آهي.*

== * تاريخ* ==

*ستين صدي عيسويءَ ۾ هيءَ هڪ راجپوت بادشاهت جي گاديءَ جو هنڌ هو.*

== *اھميت* ==

*جالنڌر پنجاب رياست جو ٽيون سڀ کان وڏو شهر ۽ ريل جي اهم جنڪشن آهي. ڀرپاسي جي زرعي علائقن جون شيون هن شهر ۾ خريد ۽ وڪرو ڪيون وينديون آهن. جالنڌر جي ڀرپاسي ڪيترائي ڳوٺ ڏاکڻي پاسي وڏي ڇانوڻي کانسواءِ اوڀر ۾ 9 ميل پري هڪ ائير فيلڊ به آهي. شهر جا تيرهن ڪاليج گرو نانڪ يونيورسٽي سان ڳنڍيل آهن. ضلعي جالنڌر ستلج درياهه جي اتر ۾ 31396 چورس ڪلوميٽر علائقي تي مشتمل آهي. مڪئي، ڪڻڪ، وونئڻ، ڪمند ۽ چڻا هتان جا اهم فصل آهن.*

== *حوالا'' ==

زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ