فاران جو ريگستان

**فاران جو ريگستان** (Desert of Paran or Wilderness) of Paran؛ ) ھڪڙو جڳھ آھي جنھن جو ذڪر عبراني بائيبل ۾ ڪيو ويو آھي. اهو انهن هنڌن مان هڪ آهي جتي بني اسرائيلن پنهنجي 40 سالن جو حصو خروج کان پوءِ ڀڄڻ ۾ گذاريو ۽ اسماعيل جو گهر ۽ دائود لاءِ پناهه جو هنڌ پڻ هو.

اسلامي روايت ۾، اهو اڪثر ڪري حجاز جي علائقي کي سدیو ويو آهي.

## بائيبل جو پاران

پاران جو ويرانو يا ريگستان ان جاءِ کي چيو ويندو آهي جتي حاجره کي حضرت ابراهيم عليه السلام جي بيرشیبه ۾ رهائش کان جلاوطن ڪيو ويو هو. (هاجره ابراهيم جي زال ساره جي مصري نوڪر ڇوڪري هئي، ساره جي تجويز تي ابراهيم جي زال ڪئي وئي هئي، ۽ هن سان گڏ هڪ پٽ اسماعيل هو.) هوء "وڏي وئي، ۽ بيئر شيبا جي بيابان ۾ گم ٿي وئي": 

"پوءِ خدا هن جون اکيون کوليون ۽ هن کي پاڻيءَ جو کوهه نظر آيو. پوءِ هوءَ وئي ۽ چمڙيءَ ۾ پاڻي ڀريو ۽ ڇوڪر کي پيئڻ لاءِ ڏنائين. خدا ڇوڪر سان گڏ هو جيئن هو وڏو ٿيو. هو ريگستان ۾ رهندو هو ۽ هڪ تير انداز بڻجي ويو. جڏهن هو صحراءِ فاران ۾ رهندو هو ته سندس ماءُ مصر مان سندس لاءِ زال ورتي."(پيدائش 21:19-22) 

پاران بعد ۾ نمبرن جي ڪتاب ۾ هڪ هنڌ جي طور تي ذڪر ڪيو ويو آهي جتي بني اسرائيل عارضي طور تي خروج (Exodus) دوران آباد ٿيا: 

"پوءِ بني اسرائيل ريگستان سينا ​​مان روانا ٿيا ۽ ھڪ ھنڌ کان ٻي جاءِ تي سفر ڪيائون، تان جو بادل پاران جي ريگستان ۾ اچي بيٺو." (نمبر 10:12)

پاران جو ريگستان ڪٿي آهي، اها پڪ ناهي. اهو اڪثر ڪري مصر ۾ جبل سينا ​​سان لاڳاپيل آهي، ۽ ڪجهه ثبوت موجود آهن ته اهو اصل ۾ سينا ​​​​جي جزائر جي ڏاکڻي حصي ڏانهن اشارو ڪيو ويو آهي. تنهن هوندي به دیترونومی 1: 1 متن ڏيکاري ٿو ته اهو اردن درياهه جي اوڀر ۾ ٿي سگهي ٿو.

اوسیبیئس (هن جي آنوماسٽڪون ، هڪ بائيبل ڊڪشنري ۾) ۽ جيروم ٻنهي ٻڌايو ته پاران ريگستان پاران ۾ هڪ شهر هو، عرب ريگستان ۾ (عربيه نباطہ کان ٻاهر)، ايلات فاران جي ڏکڻ اوڀر ۾. آنوماسٽڪون، فاران جي تحت، لکي ٿو ته: 

”(هاڻي) هڪ شهر جيڪو عرب کان پرڀرو آهي، جيڪو ساراسين جي ريگستان جي ڀرسان آهي (جيڪي ريگستان ۾ گهمندا آهن) جنهن جي ذريعي بني اسرائيل سينا ​​کان (ڪيمپ) هليا ويا هئا. ڏکڻ، ٽن ڏينهن جو سفر آئلا جي اوڀر ۾ (ريگستان فاران ۾) جتي صحيفن ۾ اسماعيلين جي رهائش جي تصديق ڪئي وئي آهي، اهو پڻ چيو ويندو آهي ته (بادشاهه) چاڊولاگومور انهن کي ٽڪر ٽڪر ڪري ڇڏيو جيڪو فاران ۾ آهي."

اوسیبیئس "چاڊولاگومور ريگستان" جو ذڪر پيدائش 14:6 ۾ پاران جي ممڪن اڳئين ذڪر ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته؛ 

"جيئن هو ۽ ٻيا بادشاه هن سان گڏ سدوم ۽ گومراه جي علائقي ۾ مهم هلائي رهيا هئا، انهن "هورائٽس" کي پنهنجي جبل سير ۾ ماريو. الپاران ڏانهن، جيڪو بيابان جي ڀرسان آهي". (KJV) 

سيبيوس، آرمينيائي بشپ ۽ مورخ، پنهنجي وقت جي عربن جي فتح کي بيان ڪندي لکيو آهي ته عرب "جمع ٿيا ۽ پاران مان نڪري آيا".

سال 1989ع ۾ پروفيسر حسيب شهدا پنهنجي سامري توريت جي ترجمي ۾ پاران جي بيابان کي مغربي عرب جي ريگستان سان سڃاڻڻ جو مشورو ڏنو، جيڪو اڄ به حجاز جي نالي سان مشهور آهي.

## عرب ۽ اسلامي روايتون
عرب جاگرافيدان المقدسي پنهنجي ڪتاب ۾ ذڪر ڪيو آهي ته بحر احمر ٻن شاخن ۾ ”الحجاز جي انتها تي فاران نالي هڪ هنڌ“ آهي.

پيدائش 21:21 ۾ اسماعيل ۽ اسماعيلين سان پاران جي وابستگي جي تصديق مسلمان جيوگرافر ياقوت الحموي طرفان ڪئي وئي آهي، جيڪو لکي ٿو "فاران، هڪ عربي عبراني لفظ، جيڪو توريت ۾ ذڪر ڪيل مڪي جي نالن مان هڪ آهي." اسلامي ۽ عربي روايتون چون ٿا ته پاران جو بيابان، حجاز، تھامه جو اُتر اڌ، اردن ۽ سينا ​​کان شروع ٿيندڙ بحر احمر جي اڀرندي پاسي تائين پکڙيل آهي ۽ اهو خاص ماڳ، مڪي، پاران جبل جي ويجهو، جتي حضرت اسماعيل عليه السلام آباد ٿيا هئا.

سماريتن پينٽيتیوچ جي پراڻي عربي ترجمي ۾ ”پاران جو صحرا“ پڻ حجاز جي نالي سان تعبير ڪيو ويو آهي. جڏهن 1851ع ۾ انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيو ويو ته ان ۾ هڪ فوٽ نوٽ به شامل ڪيو ويو، جنهن ۾ هن تفسير کي ترتيب ڏنو ويو. پاران يا فاران جو نالو اڪثر خاص طور تي مڪي شريف جي ويجھو ويران ۽ جبلن جي حوالي سان استعمال ٿيندو آهي. الهمداني پنهنجي ڪتاب جيوگرافي آف دي عربي پيننسولا ۾ لکي ٿو ته مڪي جي چوڌاري پاران جبلن جو نالو امالیڪ جي پٽ فاران جي نالي تي رکيو ويو آهي. ساموني پنهنجي ڪتاب لقبن ۾ پڻ چيو آهي ته فاراني لقب حجاز ۾ مڪي جي ويجهو فاران جبل مان نڪتل آهي.

وھب بن منبہ جي مطابق، مڪي جي ڀر ۾ تل فاران ("فاران جي ٽڪري") ھئي، جنھن جو ذڪر سندس ڪتاب ڪتاب التيجان ۾ آھي، جيڪو اسلام کان اڳ جي عربي لوڪ داستانن جو مجموعو آھي. ابن منبہ وڌيڪ تجويز ڪيو ته تل فاران کي ”ٻه ڀڄندڙ دڙي“ جي نالي سان سڃاڻي، اها جاءِ جتي جرهم قبيلو هاجره ۽ اسماعيل کي ڳولي لڌو ۽ انهن کي ٻه ڀڄڻ وارا سمجهيا.

بار-ايلان يونيورسٽي سان تعلق رکندڙ اسلام جو هڪ اسڪالر هگائي مزوز ان ڳالهه تي زور ڏئي ٿو ته مسلمان سياسيات جي ماهرن (جهڙوڪ يهودي متغير سموال المغربي، 1125-1175 عيسوي) دویت جي تخصيص ڪئي. 33:2 يهودين جي روايتن ۾ پاڻ کي اڳوڻو آهي، جيئن ڪجهه مدراشيم ۽ ترگوميم، پاڻ اسلام جي اڀار کان اڳ، پاران ۽ اسماعيل-عربن جي وچ ۾ تعلق پيدا ڪيو. مثال طور، سیفیری دیبارم، دوترونومی تي هڪ هلاخڪ مدراش، تي 3 کان 5 صدي عيسوي جي تاريخ تي تبصرو ڪندي، هو چوي ٿو:پاران ۽ عربن (دراصل عربي ٻولي) جي وچ ۾ ڳنڍڻ، جن کي اسماعيل (ٻين نالن جي وچ ۾) جي نالي پٺيان اسماعيلي به سڏيو وڃي ٿو، تمام اوائلي آهي جيتوڻيڪ ڪجهه مبهم آهي.

## جديد اسڪالرشپ
اوزي انور (Uzi Avner) جي مطابق، بائيبل جو پاران ريگستان سينا ​​جي ڏاکڻي جبل واري علائقي ۾ واقع هو، جيڪو وادي فيران کي گهيرو ڪري ٿو. انور دليل ڏئي ٿو ته نبطي دور جي لکت ۾ فيرون يا پاران جو نالو آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته مقامي آبادي هن علائقي جي بائبلاتي جاگرافيائي نالي کي صدين تائين محفوظ ڪيو آهي. 
## پڻ ڏسو
• وچ اوڀر 

• وادي فيران، جنهن جي نخلستان کي ٽالمي "پاران" طور سڃاتو هو. 
## خارجي لنڪس
* Baseinstitute.org
* A 16th century French map showing Paran

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:تاريخ
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:جاگرافي
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جي تاريخ
زمرو:سعودي عرب جي جاگرافي