open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چارلس جو قانون

**چارلس جو قانون** (جنهن کي **حجم جو قانون** پڻ چيو ويندو آهي) هڪ تجرباتي گيس قانون آهي جيڪو بيان ڪري ٿو ته گرم ٿيڻ تي گيس ڪيئن ڦهلجي وڌندي آهي. چارلس جي قانون جي مطابق: 

جڏهن خشڪ گئس جي هڪ نموني تي دٻاءُ مستقل رکيو ويندو آهي، ته ڪيلون ۾ گرمي پد ۽ گئس جو حجم هڪ ٻئي کان سڌي تناسب (directly Proportional) ۾ هوندا آهن. 

سڌي تناسب جو هي تعلق هن طرح لکي سگهجي ٿو:

: V \propto T

: \frac{V}{T} = k,  \quad \text{or} \quad V=k T

جڏهن تي:

هي قانون بيان ڪري ٿو ته ڪيئن گئسون گرمي پد وڌڻ سان ڦهلجي، پکڙجي وڃڻ ٿيون؛ ان جي برعڪس، گرمي پد ۾ گهٽتائي حجم ۾ گهٽتائي جو سبب بڻجي ٿي. ٻن مختلف حالتن جي تحت ساڳئي مادي جي تقابل لاءِ، قانون کي هن طرح لکي سگهجي ٿو:

\frac{V_1}{T_1}=\frac{V_2}{T_2}

مساوات ڏيکاري ٿي ته، جيئن مطلق گرمي پد وڌي ٿي، گئس جو حجم پڻ هن اي تناسب سان وڌندو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:گيس جا قانون
زمرو:سائنسي قانون
ٿوريئم

**ٿوريئم** (Thorium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي، جنهن جو نشان Th ۽ ائٽم جو انگ 90 آهي. ٿوريم هڪ ڪمزور تابڪاري هلڪي چاندي وانگر ڌاتو آهي، جيڪو هوا ۾ اچڻ سان ڳاڙهو خاڪي رنگ جو ٿي ويندو آهي ۽ ٿوريم ڊاءِ آڪسائيڊ ٺاهي ٿو. هي نرم، ڳچي سگهندڙ ۽ ان جو ڳرڻ جو نقطو (Melting point) تمام گهڻو آهي. ٿوريم هڪ مثبت اليڪٽروپوزيٽو ايڪٽينائڊ آهي، جنهن جي ڪيمسٽري +4 آڪسيڊيشن واري حالت تي غالب آهي. هي تمام گهڻو رد عمل وارو آهي ۽ جڏهن ان کي باریک ڪيو وڃي ٿو ته هوا ۾ باهه پڪڙي سگهي ٿو. 

ٿورييم جا سڀ معلوم ٿيل آئسوٽوپ اڻ-مستحڪم آهن. سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسٽوپ، 232Th جي اڌ عمر 14 بلين سال آهي، جيڪا تقريباً ڪائنات جي عمر جي برابر آهي. هي تمام آهستي آهستي زوال (alpha decay) جي ذريعي ڊڪي ٿيندو آهي، جنهن سان هڪ ڊڪي چين شروع ٿيندي آهي، جن کي ٿوريئم سيريز چيو وڃي ٿو ۽ اها مستحڪم آئسٽوپ، 208Pb تي ختم ٿيندي آهي. ڌرتيءَ تي، ٿوريئم ۽ يورينيئم ئي اهڙا عنصر آهن جن جا ڪابه مستحڪم آئسٽوپ نه آهن، جيڪا اڃا تائين وڏي مقدار ۾ قدرتي طور تي پنهنجي شروعاتي (primordial) حالتن ۾ ملن ٿا. ٿوريئم  ڌرتيءَ جي پپڙي ۾ يورينيم کان ٽي ڀيرا وڌيڪ مقدار ۾ موجود آهي ۽ ان کي خاص طور تي مونازائيٽ ريت مان نادر زميني عنصرن کي ڪڍڻ دوران هڪ ضمني پيداوار طور صاف ڪيو ويندو آهي. 

ٿوريئم کي سال 1828ع ۾ سويڊش ڪيمسٽ، جوهن جيڪب برزيليئس دريافت ڪيو، جڏهن هو لئنگئسنڊ فجورڊ ۾ بريويڪ ويجهو، "لوويا" تي سويڊش انجينئر، مورٽن ٿري ايسارڪ طرفان مليل هڪ نئين معدنيات جو تجزيو ڪري رهيو هو. هن ان جو نالو نورسن جي "ٿور" ديوتا تي رکيو، جيڪو گجگوڙ ۽ جنگ جو ديوتا هو. ان جا پهريان استعمال 19 صدي جي آخر ۾ ڪيا ويا. 20 صدي جي پهرين ڏهاڪن دوران، ٿوريئم جي تابڪاري کي عام طور تي تسليم ڪيو ويو. 20 صدي جي ٻئي اڌ ۾، ٿوريئم کي ان جي تابڪاري خاصيتن جي باري ۾ خدشن جي ڪري ڪيترن ئي استعمالن ۾، هن کي هٽائي، ٻين ڌاتن سان تبديل ڪيو ويو.

ٿوريئم اڃا به ٽنگسٽن گيس ويلڊنگ (TIG)  اليڪٽروڊن ۾ هڪ الائنگ عنصر طور استعمال ٿيندو آهي، پر ان کي آهستي آهستي ميدان ۾ مختلف جوڙجڪ سان تبديل ڪيو پيو وڃي. اهو اعليٰ قسم جي آپٽڪس ۽ سائنسي اوزارن ۾ پڻ, ڪجهه نشرياتي (TV) ويڪيوم ٽيوبن ۾، ۽ گيس جي شعلن ۾ روشني جي ذريعي طور، استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي انهن جو استعمال تمام گهٽ ٿي ويو آهي. ان کي ائٽمي ريئڪٽرن ۾ يورينيئم جي بدلي ائٽمي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو مشورو ڏنو ويو آهي ۽ ڪيترائي ٿوريئم ريئڪٽر ٺاهيا ويا آهن. ٿوريئم ميگنيشيم کي مضبوط ڪرڻ، بجليءَ ۽ ويلڊنگ جي سامان ۾ ٽنگسٽن جي تار کي ڪوٽ ڪرڻ، بجليءَ جي لیمپ ۾ ٽنگسٽن جي داڻن جي ماپ کي ڪنٽرول ڪرڻ، وڌيڪ گرمي پد تي استعمال ٿيندڙ برتن، ڪئميرن ۽ سائنسي اوزارن جي لينس سميت شيشي ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي. ٿوريئم جي ٻين استعمالن ۾ گرميءَ کي برداشت ڪندڙ سيرامڪس، جهازن جا انجڻ ۽ روشني جا بلب شامل آهن. ساموندي سائنس قديم سمنڊ کي سمجهڻ، لاء 231Pa/230 آئسوٽوپ تناسب کي استعمال ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ايڪٽينائيڊ
ايسٽئٽن

**ايسٽئٽن** (Astatine) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان At ۽ ايٽمي نمبر 85 آهي. اهو زمين جي ڪرسٽ ۾ قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ سڀ کان وڌيڪ ناياب عنصر آهي، جيڪو صرف مختلف ڳري عنصرن جي زوال (decay) جي پيداوار جي طور تي ٿئي ٿو. ايسٽئٽن جا سڀئي آئسوٽوپ مختصر مدت جا آهن؛ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ ايسٽئٽن-210 آهي، جنهن جي اڌ زندگي 8.1 ڪلاڪ آهي. نتيجي طور، عنصر جو هڪ مضبوط نمونو ڪڏهن به نه ڏٺو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته ڪو به ميڪرو اسڪوپڪ نمونو ان جي تابڪاري جي گرمي سان فوري طور تي بخارات بڻجي ويندو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:هيلوجن گروپ
ڏم

**ڏم**، سنڌ جي مشهور رومانوي داستان **[[سهڻي ميهار]]** جو هڪ اهم ڪردار هو. ڏم، سهڻيءَ جو مڙس هو ۽ سندس ذات **سامٽيو** بيان ڪئي وئي آهي. سندس رهائش موجوده سنڌ جي ضلعو سانگهڙ جي شهر شهدادپور ڀرسان هڪ بستيءَ ۾ بيان ڪئي وئي آهي.

## ڪردار جي  پرک
روايتن پٽاندڙ، ڏم ۽ سهڻي جو سنڱ سندن ننڍپڻ کان رٿيل هو. شاديءَ کان پوءِ، جڏهن سهڻيءَ کي ميهار سان پيار ٿي ويو، تڏهن به هوءَ ڏم سان ناتا ٽوڙي نہ سگهي، پر پوءِ به دل سان ميهار سان ئي لاڳاپيل رهي. ڪجهه روايتن موجب، ميهار نالي ھمراھ، جيڪو روزانو درياهه چناب پار ڪري سهڻي سان ملاقات ڪندو هو، کيس عشق ۾ ڦاسايو. انهن ملاقاتن جي سِڌُ جڏهن سهڻيءَ جي پيءُ **تلا** کي پئي، تڏهن هن سهڻيءَ جي شادي ڏم سان ڪرائي ڇڏي .

ڪجهه لوڪ روايتن موجب، ميهار سهڻيءَ جي ڄڃ جي وقت کير جي چڪي ڏني، جنهن جي اثر هيٺ سهڻي ڏم کان ڪنارو ڪندي ميهار سان پيار جو ناتو جوڙيو. ڏم لاءِ چيو وڃي ٿو ته هو مھانڊي جو موچارو نه هو، ۽ جڏهن کيس سهڻيءَ جي ميهار سان لاڳاپن جي سِڌُ پئي ته هن کيس طعنا ۽ مهڻا ڏنا. نيٺ، ڏم ۽ سندس ڀيڻ (يعني سهڻيءَ جي نڻان) هڪ سازش رچي، جنهن ۾ هڪ اڌ پڪو دلو سهڻيءَ لاءِ تيار ڪيو ويو. سهڻي انھيءَ مٽڪي تي چڙھي نديءَ ۾ لٿي، جيڪو وچ سير ۾ ڀُري پيو ۽ هوءَ ميهار سان گڏ ٻڏي وئي.

## شاهه جو رسالو ۾ ذڪر
**شاهه عبداللطيف ڀٽائي**، پنهنجي مشهور رسالي جي سر سهڻي ۾ ڏم جو ذڪر ڪئي ٿو. هيٺيان بيت ڏم جي ڪردار سان لاڳاپيل آهن:

:   
تڙ تڪڙ تار گھڙڻ، ايءُ ڪاڻيارن ڪم،  
ڏهه ڏهه ڀيرا ڏينهن ۾، ڏي ڏوراپا ڏم،  
عقل، مت، شرم، ٽيئي نينهن نهوڙيا.  

: (شاهه جو رسالو، داستان: 3، بيت: 1)

:   
ساهڙ ڌاران سهڻي، آهي منجهه آر،  
ڏم پاسي ۾ ڏکندو، صحت وٽ سنگھار،  
توڏيءَ سندي تن جي، دوا ۾ ديدار،  
جي پسي منهن ميهار – ته سگھيا ئي سگھي ٿئي.  

: (شاهه جو رسالو، داستان: 1، بيت: 3)

:   
گهڙو ڀڳو ته گھورئو، مر چور ٿئي چوڙو،  
طالب المولى مذڪر، ايءُ ٻڏندِين ٻوڙو،  
ڪوڙهيو ڏم ڪوڙو، مون ميهار من ۾!  

: (شاهه جو رسالو، داستان: 2، بيت: 3)

## حوالا

  
زمرو:سنڌي لوڪ ڪردار  
زمرو:رومانوي داستان  
زمرو:شاهه عبداللطيف ڀٽائي جا ڪردار
زمرو:سنڌي لوڪ ڪھاڻي

## ڏسو پڻ
* سهڻي ميهار (داستان)
* شاهه عبداللطيف ڀٽائي
* سنڌي لوڪ ادب
فرانسيئم

**فرينشيم** (Francium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Fr ۽ ايٽمي نمبر 87 آهي. اهو انتهائي تابڪار آهي؛ ان جو سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ، فرينشيم-223 (اصل ۾ قدرتي زوال جي زنجير کان پوءِ ايڪٽينيم K سڏيو ويندو هو جنهن ۾ اهو ظاهر ٿئي ٿو)، صرف 22 منٽن جي اڌ زندگي رکي ٿو. اهو صرف سيزيئم کان پوءِ ٻيو سڀ کان وڌيڪ اليڪٽروپوزيٽو عنصر آهي ۽ قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ٻيو ناياب عنصر آهي (ايسٽئٽن کان پوءِ). فرينشيم جا آئسوٽوپس جلد ئي قدرتي زوال (natural decay) جي ڪارڻ ايسٽئٽن، ريڊيم ۽ ريڊون ۾ زوال (decay) ٿي ويندا آهن. فرينشيم ايٽم جي اليڪٽرانڪ جوڙجڪ 7s1 [Rn] آهي؛ ان ڪري، عنصر کي الڪلي ڌاتو جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
نکيٽي

نِکيٽِي: گهوٽ جو پرڻو ڪري ساهرن وٽان ڪنوار کي پنهنجي گهر وٺي اچڻ واري رسم کي سڏبو آهي.

## حوالا

زمرو:مٽي مائٽي
ٽئنٽالم

**ٽئنٽالم** (انگريزي: *Tantalum*؛ نشان: Ta، ايٽمي نمبر 73) هڪ ڪيميائي عنصر آهي. ان جو نالو يوناني ڏند ڪٿا جي هڪ ڪردار **ٽئنٽالس** جي نالي تي رکيو ويو آهي. ٽئنٽالم هڪ تمام سخت، ڊڪٽائل (تار طور ڇڪڻ جي قابل)، چمڪندڙ ۽ نيرو-ڀورو منتقلي ڌاتو آهي. اهو سنکنرن (corrosion) جي تمام گهڻي مزاحمتي آهي، جنهن سبب ان جو استعمال ڪيميائي ۽ طبي اوزارن ۾ وڏو آهي.

## خصوصيتون
* ٽئنٽالم ريفريڪٽري ڌاتو گروپ جو حصو آهي، جنهن کي اعليٰ پگھلڻ واري نقطي واري مصر ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.  
* ٽئنٽالم وينڊيم ۽ نائوبيم سان گڏ گروپ 5 جو عنصر آهي.  
* اڪثر اهو ٽينٽالائيٽ، ڪولمبائيٽ ۽ ڪولٽن جهڙن معدنيات ۾ ملي ٿو.

## استعمال
ٽئنٽالم کي وڏي پيماني تي هيٺين شعبن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي:  
* اليڪٽرانڪس ۾ ڪيپيسٽر ۽ ريسسٽرس  
* طبي آلات ۾ جهڙوڪ جاون، جراحي جي اوزار ۽ ايمپلانٽ  
* اعليٰ پگھلڻ واري مصر ۾ ٻين ڌاتن سان ملايو وڃي ٿو  

## تفصيل
ٽئنٽالم هڪ انتهائي مستحڪم ڌاتو آهي جيڪو نه رڳو ڪيميائي مزاحمت رکي ٿو، پر ڊڪٽائل ۽ مشيني خاصيتن ۾ به شاندار آهي. ان جي سنکنرن مزاحمت سبب، اهو سامونڊي پاڻي، تیزاب ۽ ٻين ڪيميائي ماحول ۾ استعمال لاءِ مناسب آهي.  

## حوالا




زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:وينيڊيئم گروپ
زمرو:ڌاتون
زمرو:منتقلي ڌاتو
هئفنيئم

**هئفنيئم** (Hafnium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Hf ۽ ايٽمي نمبر 72 آهي. هافنيم هڪ چمڪندڙ، چاندي جهڙي ڀوري رنگ جي، ٽيٽراويلنٽ منتقلي ڌاتو آهي ۽ ڪيميائي طور تي زرڪونيم سان مشابهت رکي ٿي ۽ ڪيترن ئي زرڪونيم جي ڪچڌاتن ۾ ملي ٿو. ان جي وجود جي اڳڪٿي سال 1869ع ۾ دمتري مينڊيليف ڪئي هئي. پر ان جي سڃاڻپ 1922ع ۾ ڊرڪ ڪوسٽر ۽ جارج ڊي هيويسي پاران ڪئي ويئي. هافنيم جو نالو هافنيا جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو ڊينمارڪ جي شهر ڪوپن هيگن جو لاطيني نالو آهي، جتي ان کي دريافت ڪيو ويو هو.
## تفصيل
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ٽائيٽينيم گروپ
اسلام ۾ انجيل

**انجيل** ( عربي: انجيل) اسلام ۾، تورات، زبور ۽ قرآن مجيد سان گڏ، چار مقدس ڪتابن مان هڪ آهي، جيڪي عيسيٰ عليه السلام تي نازل ڪئي وئي، جن کي عيسائيت ۾ عيسيٰ جي گوسپل (Gospel of Jesus) جي نالي سان سڏيو ويندو آهي. 

قرآن مجيد "انجيل" کي چئن مقدس ڪتابن مان هڪ طور بيان ڪري ٿو جيڪيون الله طرفان نازل ٿيون آهن، قرآن کانسواء ٻئي ٻه، توريت (Torah) ۽ زبور (Psalm) آهن. لفظ، انجيل قرآن مجيد، حديث ۽ ابتدائي اسلامي دستاويزن ۾ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي، جيڪا هڪ "الهامي ڪتاب" ۽ الله تعالٰي طرفان حضرت عيسيٰ عليه السلام تي ڪيل وحي، ٻنهي جي حوالي سان آهي.
## تفصيل

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:مذهبي متن
زمرو:اسلامي متن
زمرو:اسلامي اصطلاح
زبور

**زبور** (عربي: ٱلزَّبُورِ؛ انگريزي: Psalm in Islam) اسلامي روايتن جي مطابق،  حضرت داؤد عليہ السلام کي ڏنل مقدس ڪتاب   آهي، جيڪا قرآن کان اڳ الله پاران نازل ڪيل بئين ڪتابن، توريت (Torah) ۽ انجيل (Gospel) سان گڏ، هڪ مقدس ڪتاب آهي. اسلامي روايت جي مطابق، قرآن ۾ ذڪر ڪيل زبور، هاڻ بائبل جي قديم عهدنامي ۾ موجود، داؤد عليہ السلام جي زبور (Psalm) جي طور آهي.

اسلام کان اڳ واري عرب جا عيسائي راهب ۽ صوفي شايد اسلام کان اڳ واري عربي شاعري ۾ "مزمور" نالي متن سان لاڳاپيل ٻين حوالن، جهڙوڪ "زبور جي پنن واري دستاويزن" (Palmleaf Psalm) جو حوالو ڏئي سگهن ٿا. ڪجهه اسڪالر هن کي زبور جي ٻئي نالي، (Psalters) جي حوالي سان تعبير ڪيو آهي.

وچ اوڀر ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ڪيترن ئي عيسائي برادرين ۾، لفظ "مزمور" (اردو:مزمور؛ هندي:ज़बूर) عبراني بائيبل جي ڀاگي، "دائود جي زبور" (Psalm of David) لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي.

قرآن ۾ پندرهين سپاري جي سورت بني اسرائيل ۾ هن طرح آيو آهي:

 "وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُورًا" (سورة الإسراء)

هڪ حديث، جنهن کي امام بخاري صحيح جو درجو ڏنو آهي، جي مطابق: 
 "حضرت ابو هريره رضي الله تعالٰي عنه کان روايت آهي، ته رسول الله ﷺ فرمايا، دائود عليه السلام لاءِ زبور پڙهڻ آسان ڪيو ويو هو. هنن سندس سواري تي زين چاڙهڻ وقت زبور جي تلاوت شروع ڪندا هئا ۽ زين چاڙهيا وڃڻ کان پهرين ئي، زبور جي تلاوت ختم ڪندا هئا ۽ هنن پنهنجي هٿ جي ڪمائي کان سواءِ ڪڏهن به نه کائيندا هئا." (صحيح البخاري: 4:55:628)

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:مذهبي متن
زمرو:اسلامي متن
زمرو:اسلامي اصطلاح
سنن الترمذي

***سنن الترمذي*** (عربي: سنن الترمذي) سني اسلام ۾ حديث جي ڇھه صحيح ترين مجموعن صحاح سته مان هڪ آهي. ان کي 250–270 هجري بمطابق 864-884 عيسوي وچ ۾ امام ترمذي پاران جمع ڪيو ويو ۽ ترتيب ڏنو ويو.
## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اسلامي متن
مٺي ڪاٺي

**مٺي ڪاٺي** (मिठीकाठी) Liquorices Glycirrhiza) Glabra) ھڪ پاڙ/جڙي ٻوٽي آھي، جيڪا دوا طور ڪم ايندڙ پسارڪي وکر جو هڪ قسم آھي، ان کي مليٺي به سڏيو ويندو آهي. ننڍڙن ٻارن توڙي وڏن کي کنگھ ۽ سھڪي کان ڪاڙھي پياربي آھي.
## حوالا

زمرو:طبي ٻوٽا
زمرو:مصالحا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
قرآن ۾ سورتن جي فهرست

قرآن مجيد کي 114 سورتن ۾ ورهايو ويو آهي ۽ 6,236 (بسم الله کانسواءِ) يا 6,349 (بشمول: بسم الله) آيتون آهن.  سورتن کي وسيع طور تي ڊيگهه جي نزولي ترتيب ۾ ترتيب ڏنو ويو آهي. سورتن جي تاريخي ترتيب بابت بحث لاءِ، سورت ڏسو.

نائين سورت، سوره التوبہ کان سواءِ هر سورت کان اڳ بسم الله الرحمان الرحيم لکل آهي ۽ تلاوت ڪي ويندي آهي، جنهن کي *[[تسميه]]* سڏيو ويندو آهي ۽ ان جا معني آهي **"الله جي نالي سان، جيڪو تمام گهڻو مهربان ۽ رحم ڪندڙ آهي**. اڻٽيهه سورتن جي شروعات خاص اکرن سان ٿئي ٿي، جنهن کي "*<small>*'حروف مقطعات*'</small>"* سڏيو ويندو آهي. هن اکرن جا معني ڇا آهن؟ هن باري ۾ اختلاف آهي، پر عالمن جي اڪٿريت جي راء آھي ته هنن جو علم الله کانسواء ٻين کي نا آهي.
## فهرست

## سيپارو

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:قرآن
زمرو:اسلامي متن
بيساڪوڊل

**بيساڪوڊيل** (Bisacodyl) هڪ نامياتي مرڪب آهي جيڪو هڪ قبض ڪشا ۽ جلاب آور دوا (laxative) طور استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو سڌو سنئون وڏي آنڊن تي ڪم ڪري ٿو ته جيئن آنڊن جي حرڪت پيدا ٿئي. اهو عام طور تي وقتي ۽ دائمي قبض جي علاج ۽  آنڊن جي اعصابي خرابي جي انتظام لاءِ، انهي سان گڏ طبي عملن (procedure) کان اڳ آنڊن جي تياري جي حصي طور، جهڙوڪ ڪولونوسڪوپي لاءِ تجويز ڪيو ويندو آهي. 

بيساڪوڊل ٽرائيفينائل ميٿين مان (derivative) طور حاصل ڪئي ويندي آهي. ان کي پهريون ڀيرو سال 1953ع ۾، ان جي فينولفٿلين (Phenolphthalene) سان جوڙجڪ ۾ هڪجهڙائي جي ڪارڻ، قبض ڪشا (laxative) جي طور تي استعمال ڪيو ويو. 

اها عالمي صحت جي تنظيم (WHO) جي ضروري دوائن جي فهرست تي آهي.
## تفصيل
## حوالا

زمرو:دوائون
زمرو:ڪيميائي مرڪب
طبي ٿرماميٽر

**طبي ٿرماميٽر** (Medical Thermometer)، جن کي عام طور تي صرف ٿرماميٽر سڏيو ويندو آهي، هڪ اهڙو طبي اوزار آهي جيڪو انسان يا ٻئي جانور جي جسم جي گرميء پد کي ماپن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ٿرماميٽر جي نوڪ کي وات ۾ زبان جي هيٺان، بغل جي هيٺان، مقعد ۾ يا ڪن ۾ رکيو ويندو آهي.

## تفصيل
## حوالا
زمرو:طبي آلات
ڪم هائينگ گي

ڪِم هائينگ-گي (ڪورين: 김향기؛ پيدائش 9 آگسٽ 2000) هڪ ڏکڻ ڪوريائي اداڪاره آهي. هن ٻارڙي اداڪارا جي حيثيت سان شروعات ڪئي ۽ ٽيليويزن سيريز دي ڪوئينز ڪلاس روم (2013) ۾ پنهنجي ڪردار، گڏوگڏ فلمن الونگ ود دي گاڊس: دي ٽو ورلڊز (2017) ۽ ان جي 2018 جي ​​سيڪوئل لاءِ مشهور ٿي. انوسنٽ ويٽنيس (2019) ۾ هڪ آٽسٽڪ ڇوڪري جي سندس ڪردار کي تنقيدي تعريف ملي.
جمعي جي نماز

**جمعي جي نماز**  (عربي:صَلَاة ٱلْجُمُعَة)، هر هفتي جمعي جي ڏينهن منجهند جو مسلمانن جو اجتماعي نماز لاءِ گڏ ٿيڻ جو ڏينهن آهي. اسلام ۾، پاڻ هن ڏينهن کي **يوم الجماعة** (*جمعه جو ڏينهن*) سڏيو ويو آهي، جنهن جو عربي مان ترجمو "ملاقات جو ڏينهن" يا "جمع ٿيڻ جو ڏينهن" آهي.

هن ڏينهن تي، سڀني مسلمان مردن کان توقع ڪئي ويندي آهي ته اها، (فاصلي ۽ صورتحال جي ڪري ڪجهه استثنا سان) مسجد ۾  جمعي جو خطبو ٻڌڻ کان پوءِ، 2 رڪعت فرض جماعت سان ادا ڪن. عورتون ۽ ٻار پڻ شامل ٿي سگهن ٿا، پر مردن وانگر، اها انهن لاء فرض نا آهي.

قرآن جي 62هين سورت، سوره الجمعه ۾ هن جي تاڪيد هن ريت آئي آهي؛
 "یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْۤا اِذَا نُوْدِیَ لِلصَّلٰوةِ مِنْ یَّوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا اِلٰى ذِكْرِ اللّٰهِ وَ ذَرُوا الْبَیْعَؕ، ذٰلِكُمْ خَیْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ." (القرآن 62:9)

عبدالله ابن عباس کان روايت آھي ته رسول الله ارشاد فرمايا؛
 "جمعه المبارڪ به عيد جو ڏينھن آھي، جيڪا الله تعاليٰ مسلمانن کي عطا ڪيو آهي، تنهن ڪري جيڪو مسلمان جمعي جي نماز جو ارادو ڪري، پهرين غسل ڪري ۽ جيڪڏھن خوشبو ميسر ھجي ته خوشبو لڳائي ۽ توھان تي پر مسواڪ (بہ) لازم آھي." 

ڪيترن ئي مسلمان ملڪن ۾، جمعي جي ڏينهن، هفتي وار موڪل هوندي آهي ۽ ٻين ۾، اها تعليمي ادارن ۽ ڪجهه ڪم جي جڳهن تي، اڌ ڏينهن لاء موڪل هوندي آهي. اها هڪ اعليٰ اسلامي روايت آهي ۽ تصديق ٿيل فرض اسلامي عملن مان هڪ آهي.

## پڻ ڏسو
* عيد الفطر 
* عيدالاضحيٰ
* اسلام ۾ عبادت جو تصور

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Practical Rulings of Salat al-Jum'ah
* Friday (Jum'ah) Prayer

زمرو:نماز
زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي تقويم

## حوالا
پرويز هود ڀائي

پرويز امير علي هودڀائي [a] (پيدائش 11 جولاءِ 1950) هڪ پاڪستاني ايٽمي فزڪسسٽ ۽ ليکڪ آهي. کيس ڪيترن ئي ماڻهن طرفان پاڪستاني دانشورن جي سڀ کان وڌيڪ آواز بلند ڪندڙ، ترقي پسند ۽ لبرل ميمبر سمجهيو ويندو آهي. هودڀائي ايٽمي هٿيارن جي مخالفت ۽ پاڪستان ۾ سيڪيولرزم، تقرير جي آزادي، سائنسي مزاج ۽ تعليم جي کليل دفاع لاءِ مشهور آهي. ڪجهه سينئر صحافين، سياسي ۽ فوجي شخصيتن سندس خلاف غداري ۽ بي ايماني جا الزام لڳايا آهن پر هن انهن کي رد ڪيو آهي. ان جي بدران هو پاڻ کي هڪ عالمي شهري سمجهي ٿو. هودڀائي 1973 کان 2020 تائين قائداعظم يونيورسٽي (اڳوڻي اسلام آباد يونيورسٽي) ۾ فزڪس پڙهايو پر ان دوران  FCCU ۽ LUMS ۾ فزڪس ۽ رياضي کان علاوه سماجيات پڻ پڙهايو. 

1989 کان وٺي هودڀائي لاهور ۾ مشعل بڪس جي سربراهي ڪري رهيو آهي، هڪ اشاعتي ادارو جيڪو دعويٰ ڪري ٿو ته "جديد سوچ، انساني حقن ۽ عورتن جي آزاديءَ کي فروغ ڏيڻ لاءِ اردو ۾ ڪتاب تيار ڪرڻ لاءِ ترجمي جي ڪوشش" هڪ اڳواڻ آهي.هن پاڪستان ۾ ڪاسمولوجي ۽ هاءِ انرجي فزڪس تي ورلڊ ليبارٽري پروجيڪٽ جي شروعات ۽ گڏيل هدايتڪاري (1988-1990) ڪئي. هودڀائي بليٽن آف دي اٽامڪ سائنسدانن جو اسپانسر آهي ، ورلڊ فيڊريشن آف سائنسدانن جي پلينيٽري ايمرجنسيز تي مستقل نگراني پينل جو ميمبر، ۽ ايشيا پئسفڪ ليڊرز نيٽ ورڪ جو ميمبر.  2021 ۾ هن سائنس، فن ۽ ثقافت جي پرورش لاءِ اسلام آباد ۾ هڪ ڪميونٽي اسپيس، دي بليڪ هول قائم ڪرڻ ۾ اڳواڻي جو ڪردار ادا ڪيو. هودڀائي پروجيڪٽ سنڊيڪيٽ،  ڊان،  دي نيو يارڪ ٽائمز،  واشنگٽن پوسٽ،  پراسپيڪٽ ميگزين،  ۽ دي ايڪسپريس ٽربيون لاءِ لکيو آهي. 

هودڀائي لاءِ انعامن ۾ شامل آهن: عبدالسلام انعام  رياضي لاءِ (1984)؛ سائنس جي مقبوليت لاءِ ڪلنگا انعام (2003)؛ TWAS-ROCASA انعام؛ عالمي شهريت لاءِ جين ميئر ايوارڊ؛ آمريڪي فزيڪل سوسائٽي طرفان جوزف اي برٽن فورم ايوارڊ (2010).  2011 ۾، هن کي فارين پاليسي پاران 100 بااثر عالمي مفڪرن جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. 2013 کان 2017 تائين هو گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل جي تخفيف هٿيارن تي صلاحڪار بورڊ جو ميمبر هو.  2019 ۾ هن کي برٽش ڪولمبيا يونيورسٽي مان قانون جي اعزازي ڊاڪٽريٽ جي ڊگري ملي. 14 اپريل 2001 تي، پاڪستان حڪومت اعلان ڪيو ته هودڀائي کي ان وقت جي صدر جنرل پرويز مشرف کان ستاره امتياز حاصل ڪرڻ لاءِ چونڊيو ويو آهي. بهرحال هودڀائي اهو ايوارڊ رد ڪري ڇڏيو ته بيوروڪريٽس ۽ غير سائنسدان سائنسي ڪم جو جائزو وٺڻ يا سائنسي ايوارڊن تي فيصلو ڪرڻ جي قابل نه هئا.
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:1950ع جون پيدائشون
هئسيئم

**هئسيئم** (Hassium) هڪ مصنوعي ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Hs ۽ ايٽمي نمبر 108 آهي. اهو انتھائي تابڪاري آهي. ان جي سڀ کان وڌيڪ مستحڪم ڄاتل سڃاتل آئسوٽوپس جي اڌ زندگي لڳ ڀڳ ڏھ سيڪنڊ آهي. ان جي هڪ آئسوٽوپس، 270Hs، ۾ خراب ٿيل نيوڪلئي لاءِ پروٽان ۽ نيوٽران جا جادوئي انگ آهن، جيڪي ان کي خود بخود نيوڪليائي ٽٽ (Fission) جي خلاف وڌيڪ استحڪام ڏين ٿا. هئسيئم هڪ سپر هيوي عنصر آهي؛ ان کي ليبارٽري ۾ تمام گهٽ مقدار ۾ ڳري نيوڪلئيس کي هلڪي نيوڪلئيس سان ملائي تيار ڪيو ويو آهي. هئسيئم جي قدرتي موجودگي جو پڻ خيال  ڪيو ويو آهي پر اها قدرتي طور ڪڏهن بہ نہ مليو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:آئرن گروپ
پگھلڻ جو نقطو

ڪنهن به مادي جو **پگھلڻ جو نقطو** (Melting point) اها گرمي پد آهي جنهن تي اها نهري حالت (solid) کان مائع ۾ تبديل ٿي وڄن ٿا. پگھلڻ واري نقطي تي نهرا ۽ مائع مرحلا توازن ۾ موجود هوندا آهن. ڪنهن به مادي جو پگھلڻ جو نقطو دٻاءُ تي منحصر هوندو آهي، جيڪا عام طور تي معياري دٻاءُ هوندو آهي.

اهڙي طرح جڏھن مائع حالت کان ٻيهر نهري حالت طرفان واپسي ٿيندي آهي، ساڳي گرمي پد **فريزنگ پوائنٽ** سڏيو ويندو آهي.  جيئن تي مادن جي وڌيڪ نهري حالت ۾ رهن (supercool) جي صلاحيت جي ڪري، منجمد نقطو (freezing point)، ان جي اصل قدر کان هيٺ (گهٽ) نظر اچي سگهي ٿو. جڏهن ڪنهن مادي، مثال طور پاڻي جو "خصوصي منجمد نقطو" طئي ڪيو ويندو آهي، حقيقت ۾، "برف جي ٺهڻ جي بدران غائب ٿيڻ جو نقطو يعني پگھلڻ جو نقطو " اصول طور مقرر ڪيو ويندو آهي. 

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Melting and boiling point tables vol. 1 by Thomas Carnelley (Harrison, London, 1885–1887)
* Melting and boiling point tables vol. 2 by Thomas Carnelley (Harrison, London, 1885–1887)
* Patent mined data Over 250,000 freely downloadable  melting point data. Also downloadable at figshare

زمرو:حرارت
زمرو:ٿرموڊائنامڪس
زمرو:خاص گرميء پد
زمرو:طبيعي حالتن جي تبديلي

## حوالا
اٻرڻ جو نقطو

ڪنهن به شيءِ جو اُٻرڻ جو نقطو (boiling point) گرمي پد جو اهو ماپ آهي جنهن تي پاڻياٺ جي بخارات جو دٻاءُ پاڻياٺ جي چوڌاري دٻاءُ جي برابر ٿي ويندو آهي ۽ پاڻياٺ بخارات ۾ تبديل ٿي ويندي آهي.

پاڻياٺ جي اُٻرڻ جو نقطو آس پاس جي ماحولياتي دٻاءُ جي لحاظ کان مختلف هوندو آهي. هڪ پاڻياٺ جيڪو جزوي طور ويڪيوم ڪيل آهي (گهٽ دٻاءُ هيٺ آهي) جو اٻرڻ جو نقطو ان وقت جي ڀيٽ ۾ گهٽ هوندو آهي جڏهن اها پاڻياٺ عام ماحول ۾ هوا جي دٻاءُ تي هوندي آهي. هن ڪري، پاڻي جيڪو معياري حالتن هيٺ (سمنڊ جي سطح جي اچائي ۽ معياري دٻاءُ تي)  373°K يا (100°C) تي اُبلندو آهي. ڏنل دٻاءُ لاءِ، مختلف مائع مختلف گرميء پد تي اُبلندا آهن.

پاڻياٺ جو نارمل اٻرڻ جو نقطو، جنھن کي ماحولياتي اُٻرڻ جو نقطو يا معياري دٻاءُ تي اُٻرڻ جو نقطو پڻ سڏيو ويندو آهي، اهو خاص ڪيس آهي جنهن ۾ پاڻياٺ جو بخارات جو دٻاءُ سمنڊ جي سطح تي معياري دٻاءُ (1 atm) جي برابر هوندو آهي.  ان گرميء پد تي، پاڻياٺ جو بخارات جو دٻاءُ فضائي دٻاءُ کي قابو ڪرڻ ۽ بخارات جي بلبلن کي پاڻياٺ جي وڏي حصي اندر ٺهڻ جي اجازت ڏيڻ لاءِ ڪافي ٿي ويندو آهي. فزڪس ۽ اطلاقي ڪيميا جي بين الاقوامي يونين، IUPAC پاران سال 1982ع کان معياري اٻرڻ جو نقطو گرميء پد جي هن ماپ طور تي بيان ڪيو ويو آهي، جتان اها هڪ بار جي دٻاءُ هيٺ ابلڻدو آهي.

پاڻياٺ بخارات جي عمل ذريعي پنھنجي اٻرڻ جي نقطن کان هيٺ گرمي پد تي بخارات ۾ تبديل ٿي سگهن ٿا. بخارات جو ٽھڪڻ هڪ مٿاڇري رويو آهي جنھن ۾ ماليڪيول، جيڪا پاڻياٺ جي ڪناري جي  ويجهو، جتان پاڻياٺ دٻاءُ سان شامل نہ آهن،  واقع هوندا آهن، بخارات جي صورت ۾ مٿاڇري تان چوڌاري  نڪري ويندا آهن.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:گرميء پد
زمرو:طبيعي مقدارون
زمرو:طبيعي خاصيتون
زمرو:مادي جي حالتون
زمرو:گئسون
زمرو:موسمياتي مقدارون

## حوالا
نيپچونيئم

**نيپچونيم** () هڪ ڪيميائي عنصر آهي، جنهن جو ڪيميائي نشان **Np** ۽ ايٽمي نمبر **93** آهي. هي هڪ تابڪاري ايڪٽينائيڊ ڌاتو آهي ۽ تاريخي طور تي پهريون ٽرانس يورانڪ عنصر سمجهيو وڃي ٿو، يعني اهڙو عنصر جيڪو يورينيم کان پوءِ ايٽمي نمبر رکي ٿو.

نيپچونيم جو نالو نيپچون سياري جي نالي تان رکيو ويو آهي، جيڪو شمسي نظام ۾ يورينس کان پوءِ واقع آهي، جڏهن ته يورينيم جو نالو به سياري يورينس تان رکيو ويو هو.

## دريافت
نيپچونيم 1940ع ۾ آمريڪي سائنسدان ايڊون ميڪ ملن ۽ فلپ ايبلسن طرفان دريافت ڪيو ويو. اهو يورينيم-238 تي نيوٽرون بمباري ڪرڻ سان تيار ڪيو ويو هو.

## جسماني خاصيتون
نيپچونيم هڪ سخت، چاندي جهڙو ڌاتو آهي، جيڪو هوا جي سامهون اچڻ سان جلدي آڪسائيڊ ٿي خراب ٿي وڃي ٿو. هي عنصر ٽن مختلف ايلوٽروپ شڪلن ۾ موجود هوندو آهي.

## ڪيميائي خاصيتون
نيپچونيم عام طور تي پنج مختلف آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکاري ٿو، جيڪي +3 کان +7 تائين آهن، ۽ اها خاصيت ان کي ٻين ايڪٽينائيڊ عنصرن سان مشابهت ڏئي ٿي.

## تابڪاري ۽ صحت جا اثر
نيپچونيم هڪ انتهائي تابڪار ۽ زهريلو عنصر آهي، جيڪو انساني هڏن ۾ جمع ٿي سگهي ٿو، جنهن سبب سنگين صحت جا خطرا پيدا ٿي سگهن ٿا.

## استعمال
نيپچونيم بنيادي طور سائنسي تحقيق لاءِ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان مان پلوٽونيم-238 تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو خلائي مشنن ۾ استعمال ٿيندڙ توانائي جي ذريعن لاءِ اهم آهي.

## پڻ ڏسو
* ايڪٽينائيڊ
* يورينيئم
* پلوٽونيم
* تابڪاري

## حوالا


زمرو:ايڪٽينائيڊ
زمرو:ڪيميائي عنصر
زمرو:تابڪار عنصر
اٽيربيئم

**اٽيربيئم** (Ytterbium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Yb** ۽ ايٽمي نمبر 70 آهي. اهو لنٿانائيڊ سيريز ۾ چوڏهون ۽ آخري عنصر آهي، جيڪو ان جي +2 آڪسيڊيشن حالت جي نسبتي استحڪام جو بنياد آهي. ٻين لينٿانائيڊ وانگر، ان جي سڀ کان عام آڪسيڊيشن حالت +3  آهي، جھڙوڪ ان جي آڪسائيڊ، هيلائيڊ ۽ ٻين مرڪبن ۾ آهي. آبي محلول ۾، ٻين اڳ واري لنٿانائيڊ جي مرڪبن وانگر، حل ٿيندڙ اٽيربيئم جا مرڪب پاڻي جي 9 ماليڪيولن سان ڪمپليڪس ٺاهيندا آهن. ان جي اليڪٽران جي ترتيب جي ڪري، ان جي گهاٽائي، پگهرجڻ جو نقطو ۽ اٻرڻ جو نقطو ٻين لنٿانائيڊ جي ڀيٽ ۾ تمام گهٽ آهي.

## حوالا

زمرو:لنٿانائيڊ
زمرو:ڪيميائي تت
گيگيائي ڪائونٽي

**گيگائي ڪائونٽي** (چيني:革吉县؛ تبتي:དགེ་རྒྱས་རྫོང་།) چين جي تبت خود مختيار علائقي جي نگاري صوبي جي هڪ ڪائونٽي آهي. "گي گيائي" تبتي لفظ آهي جنهن جو مطلب آهي "مڪمل خوبصورتي"

County (Tibetan: དགེ་རྒྱས་རྫོང་།, Chinese: 革吉县) is a county in Ngari Prefecture of the Tibet Autonomous Region, China. 'Gê'gyai' is Tibetan for "full beauty".

Gê'gyai County
革吉县
 • དགེ་རྒྱས་རྫོང་།
County

## حوالا

زمرو:چين
مڻ (ماپو)

مڻ ھڪ ماپو يا ايڪو آھي جنھن سان ڪنھن شيءِ جو وزن ماپ ڪيو ويندو آهي.

مڻ (Maund) ــ (بنگالي:মণ؛ اردو:من)ــ هڪ روايتي وزن ماپڻ جي اِڪائي آهي، جيڪا برطانيا دؤر جي هندستان، گڏوگڏ افغانستان، ايران (پارس)، ۽ عرب ۾ استعمال ٿيندي هئي. مغل سلطنت ۾ به هن وزن کي من يا منه لکيو ويندو هو، جڏهن ته عثماني سلطنت ۽ وچ ايشيا ۾ ساڳي ئي اِڪائي کي بٽمان (Batman) سڏيو ويندو هو. مختلف وقتن ۽ علائقن ۾ مڻ جي وزن ۾ گهڻو تفاوت رهيو آهي ــ ڪڏهن اهو وزن 25 پائونڊ (11 ڪلو) تائين گهٽ ۽ ڪڏهن 160 پائونڊ (72 ڪلو) تائين وڌ ٿيندو هو. ايران ۽ عرب ۾ ته اڃا به وڌيڪ تبديليون ڏسڻ ۾ آيون آهن. اڄڪلهه پاڪستان ۾ هڪ مڻ جو وزن 40 ڪلوگرام مقرر آهي.

## حوالا
پائونڊ (مايو)

**پائونڊُ** جمع پائونڊَ[انگ.] انگريزي سِڪي جو هڪ قسم. اڌ سير جي وزن جو انگريزي وَٽُ. پائونڊ يا پائونڊ ماس وزن جو هڪ ماپ جو ايڪو آهي، جيڪو برطانوي امپيريل ۽ آمريڪي روايتي ماپ جي سرشتن ۾ استعمال ٿئي ٿو. وقت سان گڏ ان جون مختلف تعريفون ڏنيون ويون آهن؛ اڄڪلهه سڀ کان عام طور تي استعمال ٿيندڙ تعريف بين الاقوامي اوورڊپوئس پائونڊ آهي، جيڪا قانوني طور تي بلڪل 0.45359237 ڪلوگرام جي برابر مقرر ڪئي وئي آهي، ۽ جيڪا 16 اوورڊپوئس اونسز ۾ ورهايل آهي.
پائونڊ: برطانيا جو هڪ سڪو پڻ آهي، جنهن ۾ پاڪستان جا 130 جي لڳ ڀڳ روپيا ٿين ٿا. پائونڊ جي جدول هن طرح آهي: 4 پينس = هڪ شلنگ،8 شلنگ =هڪ پائونڊ ٿيندو. 
## حوالا
بٽمان (ايڪو)

'"بيٽمين"' (ترڪي تلفظ: [batˈman]) وزن جو هڪ پيمانو هو، جيڪو عثماني سلطنت ۽ روسي سلطنت ۾ ترڪ قومن جي وچ ۾ استعمال ٿيندو هو. ان کي وچ ايشيا جي اويغور زبان ڳالهائيندڙ علائقن ۾ ماپ جي يونٽ طور پڻ درج ڪيو ويو آهي. نالو ترڪي ٻولين مان نڪتل آهي، خاص طور تي عثماني ترڪي مان. اهو فارسي "من" ۽ برطانوي هندستاني "مڻ" جي برابر آهي. "بيٽمين" جي قيمت مختلف علائقن ۽ مختلف شين لاءِ گهڻو تبديل ٿيندي هئي.

## حوالا
پائونڊ (سڪو)

**پائونڊ** (**سِڪو**) مختلف ڪرنسي جي يونٽن جو نالو آهي. اڄڪلهه ڪجهه ملڪن ۾ استعمال ٿئي ٿو ۽ اڳي ڪيترن ئي ٻين ملڪن ۾ به استعمال ٿيندو هو.

## حوالا
فضائي دٻاءُ

**فضائي دٻاءُ** (Atmospheric Pressure)، جنهن کي هوا جو دٻاءُ يا باروميٽرڪ دٻاءُ (باروميٽر کان پوءِ) پڻ سڏيو ويندو آهي، زمين جي فضائي دائري (atmosphere) جي اندر دٻاءُ آهي. 

معياري يونٽ، اٽاموسفر (علامت: atm) دٻاءُ جو هڪ يونٽ آهي جنهن کي 101,325 پاسڪل (Pa) 101.325 ڪلو پاسڪل(kPa) طور بيان ڪيو ويو آهي، جيڪو 1,013.25 ملي بار، 760 ملي ميٽر (Hg)، 29.9212 انچ (Hg) يا 14.696 پسآءِ (psi) جي برابر آهي.
 

اي ٽي ايم (atm) يونٽ تقريباً ڌرتيءَ تي سراسري سمنڊ جي سطح جي هوا جي دٻاءُ جي برابر آهي. يعني، سمنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جو هوا جو دٻاءُ تقريباً 1 اي ٽي ايم آهي. 

گهڻن حالتن ۾، هوا جو دٻاءُ هائيڊرو اسٽيٽڪ دٻاءُ جي ويجهو هوندو آهي. جيڪو ماپڻ واري جاءِ (ماپ پوائنٽ) کان مٿي هوا جي وزن جي ڪري ٿيندو آهي. جيئن جيئن اوچائي وڌندي آهي. مٿانهين فضائي ماس گهٽجي ويندو آهي. تنهن ڪري هوا جو دٻاءُ وڌندڙ بلندي سان گهٽجي ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته ماحول جي پرت زمين جي اڌ قطر (radius), خاص طور تي گهٽ اوچائي تي گهاٽي ماحولياتي پرت atmospheric layer, جي نسبت پتلي آهي. اوچائي جي ڪم جي طور تي زمين جي ڪشش ثقل جي تيز رفتاري کي مسلسل طور تي اندازو لڳائي سگهجي ٿو ۽ هن زوال ۾ ٿورو حصو وٺندو آهي. دٻاءُ في يونٽ علائقي جي قوت کي ماپيندو آهي، پاسڪل جي SI يونٽن سان (1 پاسڪل = 1 نيوٽن في چورس ميٽر، 1 N/m2). سراسري طور تي، 1 چورس سينٽي ميٽر (cm2) جي ڪراس-سيڪشنل علائقي سان هوا جو هڪ ڪالم. سراسري (اوسط) سمنڊ جي سطح کان زمين جي ماحول جي چوٽي تائين ماپيل، ان جو وزن تقريباً 1.03 ڪلوگرام آهي. ۽ تقريبن 10.1 نيوٽن جي قوت يا "وزن" استعمال ڪري ٿو. نتيجي ۾ 10.1 N/cm2 يا 101 kN/m2 (101 kPa) جو دٻاءُ پيدا ٿئي ٿو.

دٻاءُ في يونٽ علائقي جي قوت کي ماپي ٿو، پاسڪلن جي SI يونٽن سان (1 پاسڪل = 1 نيوٽن في چورس ميٽر، 1 N/m2). سراسري طور تي، 1 چورس سينٽي ميٽر (cm2) جي ڪراس-سيڪشنل علائقي سان هوا جي هڪ ڪالم جو وزن تقريباً 1.03 ڪلوگرام آهي ۽ تقريباً 10.1 نيوٽن جي قوت يا "وزن" استعمال ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ 10.1 N/cm2 يا 101 kN/m2 (101 kPa) جو دٻاءُ پيدا ٿئي ٿو. 1 in2 جي ڪراس-سيڪشنل علائقي سان هوا جي هڪ ڪالم جو وزن تقريباً 14.7 lbf هوندو، جنهن جي نتيجي ۾ 14.7 lbf/in2 جو دٻاءُ ٿيندو.

## ميڪينزم
## اوسط سمنڊ جي سطح جو دٻاءُ
## مٿاڇري جو دٻاءُ
## اوچائي ۾ تبديلي
## مقامي تبديلي
## رڪارڊ
## پاڻي جي کوٽائي جي بنياد تي ماپ
## مائع جو اُبلندڙ نقطو
## ماپ ۽ نقشا

## پڻ ڏسو
## لنڪس
## حوالا

زمرو:ارضيات
زمرو:ماحوليات
زمرو:گيس جا قانون
زمرو:طبيعي مقدارون 
زمرو:طبيعي خاصيتون
آڪسيڊيشن حالت

**آڪسيڊيشن حالت** (oxidation state) يا آڪسيڊيشن انگ (oxidation number)، ڪيميا ۾ هڪ ايٽم جو فرضي چارج آهي، جدهن ان جا سڀئي ڪيميائي بانڊ ٻين ايٽمن سان مڪمل طور تي آئني (ionic bond) آهن. اهو هڪ ڪيميائي مرڪب ۾ هڪ ايٽم جي آڪسسڊيشن (اليڪٽران جو گھاٽاري) جي درجي کي بيان ڪري ٿو. تصوراتي طور تي، آڪسيڊيشن حالت مثبت (+)، منفي (-) يا صفر ٿي سگهي ٿي. تقريبن خالص آئني بانڊنگ کان علاوه، ڪيترائي ڪوويلنٽ بانڊ هڪ مضبوط آئني خصوصيت ڏيکاريندا آهن، آڪسيڊيشن حالتون، ڪيميائي عمل جون مفيد اڳڪٿي ڪندڙ آهن. 

هڪ ايٽم جي آڪسيڊيشن حالت، هن تي "حقيقي" چارج، يا ڪنهن ٻئي حقيقي ايٽمي خاصيت جي نمائندگي نه ڪندو آهي. اهو خاص طور تي اعلي آڪسيڊيشن حالتن جي سچائي آهي، ته مثبت آئن پيدا ڪرڻ لاءِ گهربل آئنائيزيشن توانائي ڪيميائي رد عمل ۾ موجود توانائي کان تمام گهڻي آهي. اضافي طور تي، ڏنل مرڪب ۾ ايٽم جي آڪسييڊيشن حالتون انهن جي حساب ۾ استعمال ٿيندڙ اليڪٽرونيگيٽيئٽي اسڪيل جي چونڊ جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهن ٿيون. اهڙيءَ طرح، هڪ مرڪب ۾ هڪ ايٽم جي آڪسيڊيشن حالت خالص طور تي هڪ رسمي اظهار آهي. ان جي باوجود، اهو غير نامياتي مرڪبن جي نالن جي اصولن کي سمجهڻ ۾ اهم آهي. ان کان علاوه، ڪيميائي رد عملن بابت ڪيترائي مشاهدا آڪسيڊيشن حالتن جي لحاظ کان بنيادي سطح تي وضاحت ڪري سگهجن ٿا. آڪسيڊيشن جي حالتون عام طور تي مڪمل انگ سان ظاهر ڪيون وينديون آهن جيڪي مثبت، ٻڙي، يا منفي ٿي سگهن ٿيون.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي عمل
زمرو:ڪيميائي خاصيتون
زمرو:ريڊوڪس
معياري گرميء پد ۽ دٻاء

**معياري گرمي پد ۽ دٻاءُ** (STP) يا گرميء پد ۽ دٻاءُ لاءِ معياري حالتون تجرباتي ماپن لاءِ مختلف معياري حالتن جا سيٽ آهن جيڪي ڊيٽا جي مختلف سيٽن جي وچ ۾ مقابلو ڪرڻ جي اجازت ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ معيار انٽرنيشنل يونين آف پيور اينڊ اپلائيڊ ڪيمسٽري (IUPAC) ۽ نيشنل انسٽيٽيوٽ آف اسٽينڊرڊز اينڊ ٽيڪنالاجي (NIST) جا آهن، جيتوڻيڪ اهي عالمي طور تي قبول نه ڪيا ويا آهن. ٻين تنظيمن مختلف قسم جون ٻيون تعريفون قائم ڪيون آهن. صنعت ۽ واپار ۾، گرمي پد ۽ دٻاءُ لاءِ معياري حالتون اڪثر ڪري گيسن ۽ مائع جي مقدار ۽ لاڳاپيل مقدارن جهڙوڪ وولوميٽرڪ وهڪري جي شرح (گيسن جي مقدار گرمي پد ۽ دٻاءُ سان خاص طور تي مختلف هونديون آهن): معياري ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ (Sm3/s)، ۽ عام ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ (Nm3/s). ڪيتريون ئي ٽيڪنيڪل اشاعتون (ڪتاب، جرنل، سامان ۽ مشينري لاءِ اشتهار) صرف "معياري حالتون" بيان ڪن ٿيون بغير انهن کي بيان ڪرڻ جي؛ اڪثر اصطلاح کي پراڻين "عام حالتن"، يا "NC" سان تبديل ڪندي. خاص حالتن ۾ اهو مونجهارو ۽ غلطيون پيدا ڪري سگهي ٿو. سٺو عمل هميشه گرمي پد ۽ دٻاءُ جي حوالي جي حالتن کي شامل ڪري ٿو. جيڪڏهن بيان نه ڪيو وڃي ته، ڪجهه ڪمري جي ماحولي حالتون فرض ڪيون ويون آهن، 1 اي ٽي ايم پريشر جي ويجهو، 273.15 ڪلوميٽر (0 °C)، ۽ 0٪ نمي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* "Standard conditions for gases" from the IUPAC *Gold Book*.
* "Standard pressure" from the IUPAC *Gold Book*.
* "STP" from the IUPAC *Gold Book*.
* "Standard state" from the IUPAC *Gold Book*.

زمرو:گئسون
زمرو:پيمائش
زمرو:عالمي معيار
زمرو:ٿرموڊائنامڪس
زمرو:طبيعي ڪيميا
ڏوريءَ وارو نظريو

فزڪس ۾، اسٽرنگ ٿيوري هڪ نظرياتي فريم ورڪ آهي جنهن ۾ پارٽيڪل فزڪس جي پوائنٽ جھڙا ذرڙا هڪ-dimensional شين سان تبديل ڪيا ويندا آهن جن کي اسٽرنگ سڏيو ويندو آهي. اسٽرنگ ٿيوري بيان ڪري ٿي ته اهي تار ڪيئن خلا ۾ پکڙجن ٿا ۽ هڪ ٻئي سان لهه وچڙ ڪن ٿا. اسٽرنگ اسڪيل کان وڏي فاصلي جي پيماني تي، هڪ اسٽرنگ هڪ ذرڙي وانگر ڪم ڪري ٿو، ان جو ماس، چارج، ۽ ٻيون خاصيتون اسٽرنگ جي وائبريشنل حالت سان طئي ڪيون وينديون آهن. اسٽرنگ ٿيوري ۾، اسٽرنگ جي ڪيترن ئي وائبريشنل حالتن مان هڪ گريويٽون سان مطابقت رکي ٿي، هڪ ڪوانٽم ميڪيڪل پارٽيڪل جيڪو گريويٽيشن فورس کڻندو آهي. اهڙيءَ طرح، اسٽرنگ ٿيوري ڪوانٽم گريويٽيشن جو هڪ نظريو آهي. اسٽرنگ ٿيوري هڪ وسيع ۽ متنوع موضوع آهي جيڪو بنيادي فزڪس جي ڪيترن ئي گهري سوالن کي حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. اسٽرنگ ٿيوري رياضياتي فزڪس ۾ ڪيتريون ئي ترقيون ڪيون آهن، جيڪي بليڪ هول فزڪس، ابتدائي ڪائنات جي ڪاسمولوجي، نيوڪليئر فزڪس، ۽ ڪنڊينسڊ ميٽر فزڪس ۾ مختلف مسئلن تي لاڳو ڪيون ويون آهن، ۽ ان خالص رياضي ۾ ڪيتريون ئي وڏيون ترقيون ڪيون آهن. ڇاڪاڻ ته اسٽرنگ ٿيوري ممڪن طور تي ڪشش ثقل ۽ پارٽيڪل فزڪس جي هڪ متحد وضاحت فراهم ڪري ٿي، اهو هر شيءِ جي نظريي لاءِ اميدوار آهي، هڪ خودمختار رياضياتي ماڊل جيڪو سڀني بنيادي قوتن ۽ مادي جي شڪلن کي بيان ڪري ٿو. انهن مسئلن تي گهڻي ڪم ڪرڻ جي باوجود، اهو معلوم ناهي ته اسٽرنگ ٿيوري ڪيتري حد تائين حقيقي دنيا کي بيان ڪري ٿي يا نظريو ان جي تفصيلن جي چونڊ ۾ ڪيتري آزادي ڏئي ٿو.

اسٽرنگ ٿيوري جو پهريون مطالعو 1960 جي ڏهاڪي جي آخر ۾ مضبوط نيوڪليئر قوت جي نظريي جي طور تي ڪيو ويو، ان کان اڳ جو ڪوانٽم ڪروموڊينامڪس جي حق ۾ ڇڏي ڏنو ويو. بعد ۾، اهو محسوس ڪيو ويو ته اهي خاصيتون جيڪي اسٽرنگ ٿيوري کي نيوڪليئر فزڪس جي نظريي جي طور تي نا مناسب بڻائين ٿيون، ان کي ڪشش ثقل جي ڪوانٽم ٿيوري لاءِ هڪ اميد افزا اميدوار بڻايو. اسٽرنگ ٿيوري جو پهريون نسخو، بوسونڪ اسٽرنگ ٿيوري، صرف ذرڙن جي طبقي کي شامل ڪيو جيڪي بوسون طور سڃاتا وڃن ٿا. اهو بعد ۾ سپر اسٽرنگ ٿيوري ۾ ترقي ڪئي، جيڪا بوسون ۽ فرميون نالي ذرڙن جي طبقي جي وچ ۾ سپر سميٽري نالي هڪ تعلق کي قائم ڪري ٿي. 1990 جي وچ ۾ اهو اندازو لڳائڻ کان اڳ سپر اسٽرنگ ٿيوري جا پنج مستقل نسخا تيار ڪيا ويا هئا ته اهي سڀئي يارهن طول و عرض ۾ هڪ واحد نظريي جا مختلف محدود ڪيس هئا جن کي ايم-ٿيوري سڏيو ويندو آهي. 1997 جي آخر ۾، نظرياتي ماهرن هڪ اهم تعلق دريافت ڪيو جنهن کي اينٽي-ڊي سيٽر/ڪنفارمل فيلڊ ٿيوري خط و ڪتابت (AdS/CFT خط و ڪتابت) سڏيو ويندو آهي، جيڪو اسٽرنگ ٿيوري کي ٻئي قسم جي جسماني نظريي سان ڳنڍيندو آهي جنهن کي ڪوانٽم فيلڊ ٿيوري سڏيو ويندو آهي. اسٽرنگ ٿيوري جي چئلينجن مان هڪ اهو آهي ته مڪمل ٿيوري جي سڀني حالتن ۾ اطمينان بخش تعريف ناهي. ٻيو مسئلو اهو آهي ته اهو ٿيوري ممڪن ڪائناتن جي هڪ وڏي منظرنامي کي بيان ڪرڻ لاءِ سوچيو ويندو آهي، جنهن ۾ اسٽرنگ ٿيوري جي بنياد تي پارٽيڪل فزڪس جي نظرين کي ترقي ڪرڻ لاءِ پيچيده ڪوششون آهن. انهن مسئلن برادري ۾ ڪجهه ماڻهن کي فزڪس جي انهن طريقن تي تنقيد ڪرڻ ۽ اسٽرنگ ٿيوري جي اتحاد تي مسلسل تحقيق جي قدر تي سوال اٿارڻ تي مجبور ڪيو آهي.
ليورموريئم

**ليورموريئم** (Livermorium) هڪ مصنوعي ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Lv ۽ ايٽمي نمبر 116 آهي. اهو هڪ انتهائي تابڪاري عنصر آهي جيڪو صرف ليبارٽري سيٽنگ ۾ اي ٺاهيو ويندو آهي ۽ فطرت ۾ ان جو مشاهدو نه ڪيو ويو آهي. هن عنصر جو نالو آمريڪا ۾ لارنس ليورمور نيشنل ليبارٽري جي نالي تي رکيو ويو آهي، جنهن 2000 ۽ 2006 جي وچ ۾ ڪيل تجربن دوران ليورموريئم کي دريافت ڪرڻ لاءِ ڊبنا، روس ۾ جوائنٽ انسٽيٽيوٽ فار نيوڪليئر ريسرچ (JINR) سان تعاون ڪيو. ليبارٽري جو نالو ڪيليفورنيا جي شهر ليورمور جو حوالو ڏئي ٿو، جتي اهو واقع آهي، جنهن جو نالو بدلي ۾ فارمر ۽ زميندار رابرٽ ليورمور جي نالي تي رکيو ويو. اهو نالو IUPAC پاران 30 مئي 2012ع تي اختيار ڪيو ويو. ليورموريئم جا ڇهه آئسوٽوپ سڃاتل آهن، جن ۾ 288-293 جي مايو نمبر شامل آهن؛ انهن مان سڀ کان وڌيڪ زنده ليورموريم-293 آهي جنهن جي اڌ زندگي تقريباً 80 ملي سيڪنڊ آهي. ماس نمبر 294 سان ستين ممڪن آئسوٽوپ جي رپورٽ ڪئي وئي آهي پر اڃا تائين تصديق نه ڪئي وئي آهي.
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Livermorium at *[[The Periodic Table of Videos]]* (University of Nottingham)
* ''CERN Courier'' – Second postcard from the island of stability
* Livermorium at WebElements.com

زمرو:ليورموريئم
زمرو:چالڪوجين
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:مصنوعي تت

## حوالا
سينيگال درياهه

**سينيگال درياهه** (Senegal River، عربي: نهر السنگال؛ فرانسيسي: Flauve Sénégal) اولهه آفريڪا ۾ هڪ 1,086 ڪلوميٽر ڊگهو (675 ميل) درياهه آهي؛ ان جي ڊيگهه جو گهڻو حصو سينيگال ۽ موريتانيا جي وچ ۾ سرحد جو حصو آهي. ان جو نيڪال جو بيسن 2,70,000 چورس ڪلوميٽر (1,00,000 چورس ميل) آهي، سراسري وهڪري 680 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ (24,000 ڪيوبڪ فوٽ/سڪنڊ) آهي ۽ سالياني وهڪري 21.5 ڪيوبڪ ڪلوميٽر (5.2 ڪيوبڪ ميل) آهي. اهم معاون نديون فاليمي ندي، ڪاراڪورو ندي ۽ گورگول ندي آهن. درياهه ڪائيڊي مان گذرڻ کان پوءِ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ٿو. کاٻي شاخ، جنهن کي ڊوئي سڏيو ويندو آهي. اهو اتر ۾ مکيه ندي جي متوازي هلندو آهي ۽ 200 ڪلوميٽر (120 ميل) کان پوءِ ٻئي شاخون پوڊور جي ڪجهه ڪلوميٽر هيٺ وهڪري ۾ ٻيهر شامل ٿين ٿيون.
## درياهه

**سينيگال درياهه** (Senegal River، عربي: نهر السنگال؛ فرانسيسي: Flauve Sénégal) اولهه آفريڪا ۾ هڪ 1,086 ڪلوميٽر ڊگهو (675 ميل) درياهه آهي؛ ان جي ڊيگهه جو گهڻو حصو سينيگال ۽ موريتانيا جي وچ ۾ سرحد جو حصو آهي. ان جو نيڪال جو بيسن 2,70,000 چورس ڪلوميٽر (1,00,000 چورس ميل) آهي، سراسري وهڪري 680 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ (24,000 ڪيوبڪ فوٽ/سڪنڊ) آهي ۽ سالياني وهڪري 21.5 ڪيوبڪ ڪلوميٽر (5.2 ڪيوبڪ ميل) آهي. اهم معاون نديون فاليمي ندي، ڪاراڪورو ندي ۽ گورگول ندي آهن. درياهه ڪائيڊي مان گذرڻ کان پوءِ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ٿو. کاٻي شاخ، جنهن کي ڊوئي سڏيو ويندو آهي. اهو اتر ۾ مکيه ندي جي متوازي هلندو آهي ۽ 200 ڪلوميٽر (120 ميل) کان پوءِ ٻئي شاخون پوڊور جي ڪجهه ڪلوميٽر هيٺ وهڪري ۾ ٻيهر شامل ٿين ٿيون.
The **Senegal River** (wo:Dexug Senegaal;fr:Fleuve Sénégal) is a river in West Africa; much of its length marks part of the border between Senegal and Mauritania. It has a drainage basin of , a mean flow of , and an annual discharge of . Important tributaries are the Falémé River, Karakoro River, and the Gorgol River. The river divides into two branches once it passes Kaédi The left branch, called the Doué, runs parallel to the main river to the north. After  the two branches rejoin a few kilometers downstream of Podor.

In 1972 Mali, Mauritania and Senegal founded the Organisation pour la mise en valeur du fleuve Sénégal (OMVS) to manage the river basin. Guinea joined in 2005. , only very limited use was made of the river for the transportation of goods and passengers. The OMVS have looked at the feasibility of creating a navigable channel  in width between the small town of Ambidédi in Mali and Saint-Louis, a distance of . It would give landlocked Mali a direct route to the Atlantic Ocean.

The aquatic fauna in the Senegal River basin is closely associated with that of the Gambia River basin, and the two are usually combined under a single ecoregion known as the Senegal-Gambia Catchments. Only three species of frogs and one fish are endemic to this ecoregion.

The river has two large dams along its course, the Manantali Dam in Mali and the Maka-Diama Dam downstream on the Mauritania-Senegal border. In between is the Félou Hydroelectric Plant, built in 1927, but replaced in 2014. The construction of the Gouina Hydroelectric Plant upstream of Felou at Gouina Falls began in 2013.

## حوالا

زمرو:سينيگال
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:آفريڪا جا درياهه
اليڪٽرڪ پاور

**بجلي جي پاور** (Electric Power) هڪ بجلي جي سرڪٽ جي اندر برقي توانائي جي منتقلي جي شرح آهي. ان جي اڪائين جي بين الاقوامي نظام جي اڪائي واٽ آهي، پاور (طاقت) جي عام اڪائي، جنهن کي هڪ جول في سيڪنڊ توانائي جي منتقلي طور بيان ڪيو ويندو آهي. ڪلو، ميگا ۽ گيگا جا معياري لاحقا، ٻين SI يونٽن وانگر، بالترتيب هن جي 103 ، 106 ۽ 109 جي ضرب سان مقدار ڏيکاريل لاء استعمال ٿيندا آهن.  

عام ٻولي ۾، بجلي جي پاور سان مراد بجلي جي پيداوار ۽ ترسيل آهي، جيڪا دنيا جي اڪثر حصن ۾ هڪ ضروري عوامي افاديت آهي. بجلي يا بجلي جي پاور عام طور تي برقي جنريٽر ذريعي پيدا ڪئي ويندي آهي، پر ان کي برقي بيٽري جي ذريعي پڻ فراهم ڪري سگهجي ٿو. اها عام طور تي، بجلي جي پيدا ڪندڙ پاران هڪ برقي گرڊ جي ذريعي صنعتن ۽ گهريلو صارفين کي فراهم ڪئي ويندي آهي.

بجلي جي پاور کي ڊگهي فاصلن تي ٽرانسميشن لائينن ذريعي پهچائي سگهجي ٿو ۽ حرڪت، روشني ۽ گرمي ايپليڪيشنن لاءِ اعليٰ ڪارڪردگي سان استعمال ڪري سگهجي ٿي.

## تفصيل
℘ = E/t
℘ = F.v
℘ = V.I
℘ = τ. ω

Kg.m2.s-3

## حوالا

زمرو:توانائي
زمرو:برق سڪونيات
بجلي جو جنريٽر

بجلي جي پيداوار ۾، **جنريٽر** (Generator)، جنهن کي *بجلي جو جنريٽر* (Electric Generator) ۽ *برقناطيسي جنريٽر* پڻ سڏيو ويندو آهي، هڪ برقي ميڪانياتي مشين آهي، جيڪا ميڪاني توانائي کي برقي توانائي ۾ تبديل ڪري ٿي.   بجلي جي جنريٽر ۾، حرڪي طاقت جو ھڪ ذريعو جنريٽر جي شافٽ کي، جيڪو هڪ مقناطيسي ميدان  سان ڍڪيل هوندو آهي کي گھمائيندو آھي، جن جي ڪارڻ شافٽ ۾ ھڪ برقي ڪرنٽ پيدا ٿيندو آهي، جن کي آئوٽ پُٽ ٽرمينلز جي ذريعي، اها ڪرنٽ هڪ خارجي سرڪٽ تي منتقل ڪيو ويندو آهي، جيڪو تي هلندڙ آلن کي طاقت ڏيندو آھي. 

جنريٽر جي شافٽ کي گهمائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ميڪاني توانائي جي ذريعن ۾، اسٽيم ٽربائن، گيس ٽربائن، واٽر ٽربائن، اندروني ڪمبشن انجڻ ۽ ونڊ ٽربائن شامل آهن. جنريٽر دنيا جي بجلي گرڊ لاءِ تقريبن سموري بجلي پيدا ڪندا آهن. پهريون برقي مقناطيسي جنريٽر، فيراڊي ڊسڪ، 1831ع ۾ برطانوي سائنسدان مائيڪل فيراڊي پاران ايجاد ڪيو ويو هو.

برقي توانائي جو ميڪاني توانائي ۾ تبديلي، هڪ الٽي عمل ي برقي موٽرن ۾ برقي توانائي کي ميڪاني توانائي ۾، هڪ الٽي عمل ذريعي، تبديل ڪيو ويندو آهي ۽ ان لحاظ کان بجلي جي موٽر ۽ جنريٽر تمام گهڻي هڪجهڙائي رکندا آهن. ڪجھ موٽرن کي، جنريٽر طور استعمال ڪري سگھجي ٿو، جئين هنن کي پوئتي عمل ۾ انهن جي شافٽ کي گھمائي، بجلي پيدا ڪئي سگهي ٿي.

بجلي پيدا ڪن لاء برقي ميڪاني جنريٽرن جي عام استعمال کان علاوه، جنريٽر جي اصطلاح فوٽووولٽڪ سيل، فيول سيل ۽حرڪي مقناطيسي ( ميگنيٽو هائيڊروڊائنامڪ) طاقتور مشينن لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪيون بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ ترتيب وار شمسي توانائي ۽ ڪيميائي ايندھن استعمال ڪنديون آهن.
## تفصيل
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:توانائي
زمرو:برقناطيسيت
پن بجلي

**پڻ بجلي** (Hydroelectricity)، هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور، پاڻي جي طاقت مان پيدا ٿيندڙ بجلي آهي (پاڻيء جي امڪاني توانائي کي حرڪي توانائي ۾ تبديل ڪندي). پن بجلي دنيا جي بجلي جو 15 سيڪڙو (2023ع ۾ تقريبن 4,210 ٽريلين واٽ-آور) فراهم ڪري ٿي، جيڪو ٻين سڀني قابل تجديد ذريعن کان پيدا ٿيل بجلي ۽ ايٽمي توانائي جي ڪل مقدار، کان به وڌيڪ آهي. پن بجلي وڏي مقدار ۾ گهٽ ڪاربن جي آلودگي سان بجلي فراهم ڪري سگهي ٿي ۽ طلب ​​تي، ان کي محفوظ ۽ صاف بجلي جي فراهمي جي نظام ٺاهڻ لاءِ هڪ اهم عنصر بڻائي ٿو. 

هڪ هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور اسٽيشن، جن جي تعمير ۾ هڪ ڊيم ۽ اچي جاء تي ذخيرو (مصنوعي ڍنڍ) شامل آهي، پن بجلي جي پيداور جو هڪ لچڪدار ذريعو آهي، جئين ته بجلي جي مختلف طلب جي جواب ۾، بجلي جي پيداوار کي سيڪنڊن يا منٽن ۾ وڌائي يا گهٽائي سگهجي ٿو. هڪ ڀيرا تعمير کانپوء، اها سڌي سنئون آلودگي يا فضلو پيدا نٿو ڪري ۽ تقريبن هميشه فوسل ايندھن (ڪوئلو، قدرتي گئس ۽ پيٽرول) تي هلندڙ توانائي پلانٽس جي ڀيٽ ۾ گهٽ گرين هائوس گئس خارج ڪري ٿو. پڻ جڏهن برساتي ٻيلن واري، هيٺاهين زمين ۾ تعمير ڪيو ويندو آهي، برساتي ٻيلا ٻڏي وڄن ٿا ۽ گرين هائوس گيسن جي وڏي مقدار خارج ٿي سگهي ٿي.

هائيڊرو اليڪٽرڪ ڪمپليڪس جي تعمير جا ماحولياتي اثر، خاص طور تي قابلِ زراعت زمين جي نقصان ۽ آبادي جي بي گھر ٿيڻ ۾ اهم ٿي سگهن ٿا. اهي درياءَ جي قدرتي ماحوليات، جنهن ۾ رهائش ۽ ماحولياتي نظام کي متاثر ڪرڻ ۽ گاد ۽ ڪٽاؤ جا نمونا    شامل آهن، کي به خراب ڪن ٿا. جڏهن ته ڊيم ٻوڏ جي خطرن کي گهٽائي سگهن ٿا، ڊيمن جي ناڪامي تباهي آڻي سگهي ٿي. 

سال 2021ع ۾، عالمي طور تي نصب ٿيل هائيڊرو پاور بجلي جي گنجائش تقريبن 1,400 گيگا واٽ تائين پهچي وئي، جيڪا سڀني قابلِ تجديد توانائي ٽيڪنالاجين ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي. پن بجلي برازيل، ناروي ۽ چين جهڙن ملڪن ۾ هڪ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي، پر جاگرافيائي حدون ۽ ماحولياتي مسئلا  هن کي محدود ڪندا آهن. ساحلي علائقن ۾ سامونڊي لهرن جي پاور (Tidal Power) استعمال ٿي سگهجي ٿي. 

چين سال 2022ع ۾ پنهنجي توانائي وسيلن ۾ 24 گيگا واٽ شامل ڪيو، اهو عالمي هائيڊرو پاور گنجائش ۾ اضافي جو تقريبن ٽي چوٿون 3/4 حصو آهي. يورپ پنهنجي توانائي وسيلن ۾ ٻه گيگا واٽ (سال 1990ع کان پوءِ علائقي لاءِ سڀ کان وڏي مقدار) بجلي شامل ڪئي. ساڳئي وقت، عالمي سطح تي، سال 2022ع ۾ هائيڊرو پاور جي پيداوار 70 ٽيرا واٽ-آور (%2) وڌي وئي ۽ ٻين سڀني ٽيڪنالاجين کي گڏ ڪري، سڀ کان وڏو قابل تجديد توانائي جو ذريعو رهي ٿو.

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Hydropower Reform Coalition 
*
*European Small Hydropower Association
*IEC TC 4: Hydraulic turbines (International Electrotechnical Commission - Technical Committee 4) IEC TC 4 portal with access to scope, documents and TC 4 website 

زمرو:توانائي
زمرو:ماحوليات
زمرو:قابل تجديد توانائي

## حوالا
آئسوبيوٽئن

**آئسوبوٽين،** (Isobutane) جنهن کي، آئي بيوٽئن، ميٿائل پروپئن ۽ ميٿائل پروپئن-2 (i-butane, methylpropane, methylpropan-2) جي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ ڪيميائي مرڪب آهي جنهن جو  فارمولو HC(CH3)3 آهي. اهو بيوٽئن جو هڪ آئسومر آهي. آئسوبوٽين هڪ بي رنگ ۽ بوءِ کان سواءِ گئس آهي.اها، هڪ ٽرشيئري ڪاربان ايٽم سان گڏ سڀ کان سادو الڪين (CnH2n) آهي. آئسوبوٽين پيٽرو ڪيميڪل انڊسٽري ۾، مثال طور آئسو اوڪٽين جي ترڪيب (synthesis) ۾، هڪ اڳواٽ ماليڪيول طور استعمال ٿيندو آهي. 

آئسوبيوٽئن کي ريفريجرينٽ جي طور استعمال ڪيو ويندو آهي. ريفريجريٽرن ۾ ان جو استعمال بطور ريفريجرينٽ سال 1993ع ۾ شروع ٿيو،  جڏهن ماحول جي بچاء جي غير سرڪاري تنظيم، گرين پيس، اڳوڻي اوڀر جرمني جي ڪمپني، فورون (Foron) سان گڏ گرين فريز پروجيڪٽ   پيش ڪيو.  ان سلسلي ۾ خالص ۽ خشڪ آئسو بيوٽئن جو بلينڊ (R-600a، آئسوبوٽين جو هڪ آميزو) جا مرڪب، جيڪا اوزون (O3) جي حفاظتي پرت کي گھٽ نقصان پهچائڻ وارا آهن ۽ تمام گهٽ گلوبل وارمنگ جي صلاحيت (GWP)، ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جي نسبت 3.3 ڀيرا GWP جي گھٽ صلاحيت) وارا آهن ۽ روايتي ريفريجرينٽ ۽ ايئر ڪنڊيشننگ سسٽم ۾ R-12، R-22 (ٻئي فيريون جا ٽريڊ مارڪ)، R-134a ۽ ٻين ڪلورو فلورو ڪاربن (CFC) يا هائيڊروفلوورو ڪاربن (HFC) ريفريجرينٽ جي هڪ عملي متبادل طور ڪم ڪري سگهن ٿا. آئسو بيوٽئن ۽ بئين هائيڊرو ڪاربن ريفريجرينٽ ۾ باهه لڳڻ ۽ ڌماڪي جو وڌيڪ خطرو هوندو آهي، تنهن ڪري انهن جي گاڏين جي اير ڪنڊيشننگ نظام ۾ استعمال جي وڏي پيماني تي حوصلا افزائي نه ڪئي ويندي آهي يا انهن جو بلڪل ممنوع آهن.  

هائيڊرو ڪاربن ريفريجرينٽ جا وڪرو ڪندڙ ۽ حامي اهڙين پابندين جي خلاف دليل ڏين ٿا ته  هائيڊرو ڪاربن سان ڀريل گاڏين جي ايئر ڪنڊيشننگ سسٽم جي تعداد جي نسبت، اهڙا واقعا تمام گهٽ آهن.  

هڪ فرج جي ريفريجرينٽ سسٽم ۾ آئسوبيوٽئن جي ليڪ جي ڪارڻ سال 2024ع ۾ اسپين جي شهر ويلنسيا ۾ هڪ رهائشي ڪمپليڪس ۾ باهه لڳي، جن جي ڪارڻ ڏهه ماڻهو مارجي ويا.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*International Chemical Safety Card 0901
*NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

زمرو:الڪين
زمرو:ريفريجرينٽ
زمرو:ڪيميائي مرڪب

## حوالا
ڪيلشيئم ڪاربونيٽ

**ڪيلشيم ڪاربونيٽ** (**Calcium Carbonate**) هڪ ڪيميائي مرڪب آهي جنهن جو ڪيميائي فارمولو CaCo3 آهي. اها هڪ عام مرڪب آهي جيڪو چٽانن ۾ ڪيلسائيٽ ۽ آراگونائيٽ معدنيات ۾، خاص طور، چاڪ، چونا پٿر، اندن جي خول، گيسٽروپاڊ جي خولن، شيل مڇي جي فوسل ۽ موتين ۾ ملي ٿو شيون جنهن ۾ ڪيلشيم ڪاربونيٽ جي وڏي مقدار هوندي آهي يا انهن سان ملندڙ مواد کي ڪئلسيريئس طور بيان ڪيو ويندو آهي. ڪيلشيم ڪاربونيٽ زراعتي چوني جي تياري استعمال ٿيندو آهي، ۽ اها ڪيلشيئم آئن 1+(Ca) ۽ ڪاربونيٽ آئن 1-(CO3) جي سخت پاڻي (hard water) ۾ عمل جي ذريعي حاصل ڪيو ويندو آهي. طبي طور تي هن جو استعمال اضافي ڪيلشيم ۽ اينٽاسڊ (Antacid) جي جزو طور ٿئي ٿو، پر انهن جو گهڻو استعمال صحت لاء نقصانڪار ٿي سگهي ٿو ۽ هائپرڪئلسميا ۽ هاضمي جي ٽريڪ ۾ خرابي جو سبب بڻجي سگهي ٿو. 

## مرڪب

## پڻ ڏسو

* Cuttlebone
* Cuttlefish
* Gesso
* Limescale
* Marble
* Ocean acidification
* Whiting event
* List of climate engineering topics
* Lysocline

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* ATC codes:  and 
* The British Calcium Carbonate Association – What is calcium carbonate 
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Calcium Carbonate

## حوالا

زمرو:ڪيميائي مرڪب
ڪيميائي مرڪبن جي فهرست

هي هڪ عام ڪيميائي مرڪبن جي هڪ فهرست آهي جن ۾ هنن جا نالا ۽ ڪيميائي فارمولا ڏنل آهن. هي غير نامياتي مرڪبن جي فهرست جي متبادل لسٽنگ کي پورو ڪري ٿي.اها ڪيميائي مرڪبن جي مڪمل فهرست نا آهي.

نوٽ: اهڙا عنصر آهن جنهن جو اچار مختلف ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ ايلومينيئم/المونيئم، سلفر/گندرف ۽ سيزيئم/سيزيم.

## نامياتي/حياتياتي مرڪب
* آئسوبيوٽئن  -  HC(CH3)3 

* بيساڪوڊل -  C22H19NO4
* گلوڪوز - C6H12O6
* سڪروز - C12  H  22  O  11
* ميٿين - CH4 (قدرتي گئس)
* ايٿائل الڪوحل - C2H5OH
* ڪلوروفارم - CHCl3
* فريون-12 - CCl 2 F 2 (ڊائڪلوروڊائيفلوروميٿين)
* وائنل ايسٽيٽ - C 4 H 6 O 2
* ڊائي ايٿائل ايٿر - C 4 H 10 O
* ايسيٽڪ ايسڊ - CH 3 COOH
* ويليرڪ ايسڊ - C 5 H 10 O 2
* سٽرڪ ايسڊ - C 6 H 8 O 7
* فينول - C 6 H 6 O
* بينزين - C 6 H 6
* بينزوئڪ ايسڊ - C7H6O2 
* ٽولوئن - C7H8 
* ڪيفين - C8H10N4O2 
* آڪٽين - C8H18 
* اسپرين - C9H8O4 
* ڪافور - C10H16O 
* ميلاٽونن - C13H16N2O2 
* آئبوپروفين - C13H18O2 
* الپرازولام - C17H13ClN4 
* وٽامن B12 - ؛ C63H88CoN14O14P 
* پروٽين -
* نائلون  -
### تفصيلي


*C
*C<sub>2</sub>
*C<sub>3</sub>
*C<sub>4</sub>
*C<sub>5</sub>
*H
*C<sub>7</sub>
*C<sub>8</sub>
*C<sub>9</sub>
*C<sub>10</sub>
*C<sub>15</sub>
*C<sub>20</sub>



## غير نامياتي مرڪب
ڏسو: غير نامياتي ڪيميائي مرڪبن جي فهرست

* امونيا گئس (NH<sub>3</sub>)

* سوڊيئم ڪاربونيٽ  Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>)

* نائٽرڪ ايسڊ (HNO<sub>3</sub>)

* لوڻ سوڊيئم ڪلورائيڊ (NaCl)

* سوڊيئم هائيڊرو آڪسائيڊ (NaOH)

* ڪيلشيئم ڪاربونيٽ   (CaCO<sub>3</sub>)
* ڪيلشيم ڪلورائيڊ  _  CaCl2
* ڪيلشيم سلفيٽ   _   CaSO4
* ڪيلشيم ھائڊرو آڪسائيڊ _ Ca(OH)2
* ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ _ CO2
* ڪاربن مونو آڪسائيڊ _ CO
* بورڪ ايسڊ  _  H3BO3
* سلفيورڪ ايسڊ _  H2SO4
* ڪاربونڪ ايسڊ _ H2CO3
* هائيڊرو ڪلورڪ ايسڊ _ HCl

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Webelements
*Landolt Börnstein Organic Index 2004

زمرو:ڪيميائي مرڪب
زمرو:ڪيميائي فارمولا
زمرو:سائنس جو خاڪو
زمرو:ڪيميا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ڪيميائي مرڪبن جي فهرستون
زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون

## حوالا
ڪيميائي وجود

ڪيميا ۽ طبيعيات ۾، هڪ **ماليڪيولي وجود** (molecular entity) يا ڪيميائي وجود کان مراد؛ 
 "ڪو به جزو طور يا آئسوٽوپ طور تي الڳ ايٽم، ماليڪيول، آئن (Ion)، آئن جو جوڙو، ريڊيڪل، ريڊيڪل آئن وغيره آهي، جيڪا الڳ وجود طور سڃاڻپ جي لائق وجود رکي ٿو". 

هڪ ماليڪيولي وجود ڪو به وحداني وجود آهي، جيڪا ان جي نوعيت کان سواءِ، ڪنهن به قسم جي ڪيميائي ذرڙي کي مختصر طور تي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڪجهه عمل جي مثال ڏئي سگهي ٿو: مثال طور، ايٽم، ماليڪيول، آئن، وغيره سڀ هڪ ڪيميائي رد عمل مان گذري سگهن ٿا. 

ماليڪيولي وجود، ڪيميائي نوع جي ميڪروسڪوپڪ برابر آهي ۽ ماليڪيولر وجودن جي سيٽ يا اينسمبلز جو حوالو ڏئي ٿو. 

خالص ۽ اطلاقي ڪيميا جي بين الاقوامي يونين (IUPAC) جي مطابق؛ 
 "هڪ ماليڪيولر وجود کي بيان ڪرڻ لاءِ ضروري درستگي جي درجي تناظر تي منحصر آهي. مثال طور "هائيڊروجن ماليڪيول (H2) ڪجهه مقصدن لاءِ هڪ خاص ماليڪيولر وجود جي هڪ مناسب تعريف آهي، جڏهن ته ٻين لاءِ اهو ضروري آهي ته اليڪٽرانڪ حالت ۽/يا وائبريشنل حالت ۽/يا ايٽمي اسپن، وغيره کي هائيڊروجن ماليڪيول جي فرق ڪرڻ ضروري آهي."

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي مادي جي مقدار: هڪ طبيعي مقدار جيڪا ڪنهن مادي ۾ موجود وجودن جي انگ جي 
متناسب هوندي آهي. 
* مول: ايووگاڊرو نمبر پاران ڏنل وجودن جو مجموعو. 
* نوان ڪيميائي وجود 
* حياتياتي دلچسپي وارا ڪيميائي وجود 
* ذرو

## حوالا
زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي اصطلاحون
رنگ انڌوپن

**رنگ انڌو پن** (Colorblindness)، نظر ۾ رنگن جي خرابي (CVD) يا رنگ جي گهٽتائي، ڪجهه رنگن کي ڏسڻ يا رنگن ۾ فرق ڪرن جي صلاحيت ۾ گهٽتائي آهي. رنگ انڌو پن جي شدت گهڻو ڪري معمولي کان وٺي رنگن جي تصور جي مڪمل غير موجودگي تائين آهي. رنگ انڌو پن عام طور تي هڪ جنس سان ڳنڍيل وراثتي مسئلو آهي، جئين تي اها اک جي پردي (Retina) ۾ جيو گهرڙن جي ٽن طبقن، جيڪا نظر ۾ رنگن جي وچولي طور ڪم ڪندا آهن، مان هڪ يا وڌيڪ جي ڪارڪردگي ۾ تبديلي آهي. سڀ کان عام شڪل هڪ جينياتي حالت (پروٽان ۽ ڊيوٽان قسمن سميت) جي ڪري ٿيندي آهي جنهن کي پيدائشي ڳاڙهي-سائي رنگ جو انڌو پن سڏيو ويندو آهي، جيڪو 12 مان هڪ مرد (%8) ۽ 200 مان هڪ عورت (%0.5) کي متاثر ڪري ٿي. اها حالت مردن ۾ وڌيڪ عام آهي، ڇاڪاڻ ته هن جا ذميوار جين، مردانه X ڪروموسوم ۾ موجود هوندا آهن. رنگ انڌو پن جو سبب بڻجندڙ نادر جينياتي حالتن ۾ پيدائشي نيرو-پيلو رنگ انڌو پن (ٽريٽان قسم)، نيرو رنگ جي هڪ رنگي (monochromacy) ۽ ايڪروميٽوپسيا شامل آهن. رنگ انڌو پن اکين، بصري تنتي يا دماغ جي بصري حصي (optic lobe) کي طبيعي (Physical) يا ڪيميائي نقصان يا دوائن جي زهر (side effects)، جي نتيجي ۾ پڻ ٿي سگهي ٿو. ان کان سواء نظر ۾ رنگن کي تميز ڪرڻ جي صلاحيت قدرتي طور تي وڏي عمر ۾ گهٽجي ويندي آهي.
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* "A Glossary of Color Science." 

زمرو:بيماريون
زمرو:آپٿالمولاجي
زمرو:اکين جي بيماريون

## حوالا
برداشت

**برداشت** (ترجمو: سھپ) 2004ع جي هڪ هندستاني هندي ٻولي جي ويجيلنٽ ايڪشن-ٿرلر فلم آهي، جيڪا وجي گيلاني پاران تيار ڪئي وئي آهي ۽ ايشور نواس پاران هدايت ڪئي وئي آهي. اها وڪرم ڀٽ جي لکيل اسڪرين پلي تي ٻڌل آهي. فلم ۾ بوبي ديول، لارادته، رتيش ديشمک، تارا شرما ۽ راهول ديو شامل آهن، جڏهن ته وشواجيت پرڌان، گنيش ياديو، ناگيش ڀونسلي، شيواجي ستم ۽ ورندر سڪسينا اهم معاون ڪردارن ۾ آهن. فلم پوليس جي ظلم جي مسئلي تي ڌيان ڏئي ٿي.

زمرو:فلم
زمرو:فلمون