فرزانه وحيدي

**فرزانه** **وحيدي** (ڄم 1984ع) هڪ افغان دستاويزي فوٽوگرافر ۽ فوٽوجرنلسٽ آهي. هن افغانستان ۾ عورتن ۽ ڇوڪرين جون تصويرون ورتيون آهن. هوءَ افغانستان جي پهرين عورت فوٽوگرافر هئي، جنهن بين الاقوامي ميڊيا ادارن جهڙوڪ ايسوسيئيٽيڊ پريس (AP) ۽ ايجنس فرانس-پريس (AFP) سان ڪم ڪيو.

وحيدي ڪابل ۾ رضا ڌغاتي پاران قائم ڪيل آئينا فوٽوجرنلزم انسٽيٽيوٽ مان تعليم حاصل ڪئي، جيڪو افغان مردن ۽ عورتن کي فوٽوجرنلزم ۾ ڪيريئر ٺاهڻ لاءِ تربيت ڏيڻ جي لاءِ قائم ڪيو ويو هو. 2002ع ۾، هوءَ 500 کان وڌيڪ درخواست ڏيندڙن مان چونڊيل 15 شاگردن مان هڪ هئي. هن ايران-فرانس فوٽوجرنلسٽ منوچر ڌغاتي جي رهنمائي ۾ تعليم حاصل ڪئي.

وحيدي فوٽوجرنلزم کي پنهنجي ڪيريئر طور چونڊيو ڇو ته هوءَ پنهنجي زندگيءَ دوران ڏٺل ڪهاڻين کي تصويرن ذريعي محفوظ ڪرڻ ٿي چاهيو. هوءَ پنهنجي فوٽوگرافي ذريعي نه صرف افغان عورت هجڻ جي حيثيت سان پنهنجن جذبن جو اظهار ڪري ٿي، پر ٻين ساڳين حالتن ۾ رهندڙ عورتن جي آواز کي به اجاگر ڪرڻ چاهي ٿي، خاص طور تي افغانستان جهڙي مرداڻي سماج ۾. هوءَ پنهنجي تصويرن ذريعي افغان عورتن جي روزمره جي عام زندگي ڏيکارڻ چاهي ٿي، نه صرف اهي مسئلا جن کي اهي منهن ڏئي رهيون آهن.

## زندگي ۽ ڪيريئر
وحيدي 1984ع ۾ قندھار ۾ پيدا ٿي، ۽ ڇهن سالن جي عمر ۾ پنهنجي ڪٽنب سان گڏ ڪابل منتقل ٿي. جڏهن 1996ع ۾ طالبان افغانستان تي قبضو ڪيو، تڏهن هوءَ نوجوان هئي. 13 سالن جي عمر ۾، کيس رستي ۾ صرف برقعو نه پائڻ تي ماريو ويو. ان لمحي کي ياد ڪندي، هن چيو ته هوءَ چاهي ٿي ها ته ان وقت فوٽوگرافر هجي ها، جيئن هوءَ اڄوڪي سماج کي ڏيکاري سگهي ته نوجوان ڇوڪرين لاءِ زندگي ڪيئن هئي، پر ان دور ۾ فوٽوگرافي ۽ ٻين تخليقي اظهار جي شڪلين تي پابندي هئي.

هن جو پيءُ، جنهن وٽ ڪيمرائن جو مجموعو هو، پنهنجي خاندان جي زندگيءَ جا لمحن کي ڪيمرا تي محفوظ ڪرڻ جو شوق ختم ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. حتيٰ جو سندن خانداني فوٽو البم به گهرو ويڙهه دوران تباهه ڪيو ويو.

طالبان جي دور ۾ عورتن تي تعليم جاري رکڻ جي پابندي هئي. وحيدي پنهنجي ڪتابن کي برقعي هيٺ لڪائي ته جيئن هوءَ پڪڙجي نه پوي، ۽ ڪابل جي هڪ رهائشي علائقي ۾ لڳ ڀڳ 300 ٻين شاگردن سان گڏ هڪ ڳجهي اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي. جڏهن 2001ع ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ ۾ فوجي ڪارروائي طالبان جي حڪومت جو خاتمو آندو، تڏهن هن هاءِ اسڪول ۾ داخلا ورتي.

2004ع ۾، وحيدي ايجنس فرانس-پريس (AFP) ۾ فوٽوگرافر طور نوڪري حاصل ڪئي، جيڪا پيرس، فرانس ۾ قائم هڪ بين الاقوامي خبرن جي ايجنسي آهي، پر پوءِ هن نيو يارڪ شهر ۾ ايسوسيئيٽيڊ پريس (AP) سان ڪم ڪرڻ شروع ڪيو.

2007ع ۾، وحيدي کي لوئلسٽ ڪاليج (بيلويل، اونٽيريو) ۾ ٻن سالن جي فوٽوجرنلزم پروگرام لاءِ اسڪالرشپ ملي، ۽ هوءَ 2010ع ۾ افغانستان واپس هلي وئي.

وحيدي هڪ عورت هجڻ جي حيثيت سان حاصل ڪيل رسائي کي استعمال ڪندي افغان عورتن ۽ انهن جي جدا سماج ۾ ڪردارن تي ڌيان ڏئي ٿي، جن ۾ جسم فروش عورتون ۽ "اخلاقي جرم" جي الزام ۾ قيد ٿيل عورتون به شامل آهن.

وحيدي افغانستان فوٽوگرافرز ايسوسيئيشن (APA) جي بنياد رکڻ واري هئي. APA هڪ غير منافع بخش ۽ غير سياسي تنظيم آهي، جيڪا افغانستان جي فوٽوگرافرن ۽ ٻاهرين ملڪن ۾ سفر ڪندڙ افغان فوٽوگرافرن جي مدد ڪري ٿي.

وحيدي APA قائم ڪرڻ جو مقصد افغانستان ۾ فوٽوگرافي ذريعي تبديلي آڻڻ هو. هن جو هدف پنهنجي ملڪ ۾ فن ۽ فوٽوگرافي بابت ڄاڻ جي کوٽ کي ختم ڪرڻ ۽ سمجھه وڌائڻ هو. APA افغان فوٽوگرافرن کي نوان لاڳاپا جوڙڻ ۽ پنهنجي ڪيريئر کي اڳتي وڌائڻ جا موقعا فراهم ڪري ٿي.

2009ع ۾، وحيدي کي افغان عورتن بابت پنهنجي دستاويزي منصوبي لاءِ اوپن سوسائٽي انسٽيٽيوٽ جي گرانٽ ملي.

هوءَ نيشنل جيوگرافيڪ آل روڊز فوٽوگرافي پروگرام جي ميرٽ ايوارڊ حاصل ڪندڙ پڻ آهي ۽ ورلڊ پريس فوٽو جوپ سوارت ماسٽر ڪلاس لاءِ نامزد ڪئي وئي هئي.

2016ع ۾، وحيدي کي پنهنجي شاندار ڪاميابين جي اعتراف طور پريميئرز ايوارڊ فار ڪريئيٽو آرٽس اينڊ ڊيزائن سان نوازيو ويو.

هن جو ڪم آمريڪي دستاويزي فلم فريم باي فريم ۾ شامل آهي.

وحيدي جون تصويرون بين الاقوامي سطح تي افغانستان، ڪئنيڊا، آمريڪا، ڀارت، پاڪستان، جرمني، اٽلي، ناروے، جنيوا، چين ۽ فنلينڊ ۾ پيش ڪيون ويون آهن.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1984ع جون پيدائشون