open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
احمد خان ھيسباڻي

استاد ۽ تعليمدان **احمد خان هيسباڻي**، 27 جولاءِ 1928ع تي ڳوٺ مولوي نورالله هيسباڻي، تعلقي ڪنڊياري ضلعي نوشھري فيروز ۾ جنم ورتو. ابتدائي عربي ۽ فارسي تعليم سيد مھدي شاھ جي درسگاھ مان حاصل ڪيائين. ان کان پوءِ ڳوٺ خداداد سامٽئي ۾ پنھنجي مامي مولوي نورالله هيسباڻيءَ وٽان وڌيڪ عربي ۽ فارسي تعليم ورتائين. جنھن کانپوءِ سنڌي تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول ڀاڳي ديري مان وقت جي قابل استادن عبدالله ميمڻ، پيرل شاهه ۽ محمد صديق چنڙ وٽان حاصل ڪيائين. پنھنجي ذهانت ۽ هوشياريءَ جي ڪري استادن ۽ شاگردن ۾ نھايت مقبول رهيو. اسڪالرشپ جي امتحان ۾ امتيازي پوزيشن کنيائين. انگريزي تعليم لاءِ اي.پي ڪلاس درٻيلي ۾ داخل ٿيو، جتي ديوان واٽومل ۽ دين محمد سھاڳ سندس استاد رهيا، ان اسڪول ۾ هڪ درجو پڙهڻ بعد لوڪل بورڊ هاءِ اسڪول نوابشاھ ۾ داخل ٿيو، جتي بہ ذهانت سبب 12 روپيا اسڪالرشپ حاصل ڪيائين. 1944ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مان فرسٽ ڪلاس ۾ مئٽرڪ پاس ڪري، استادي پيشي سان وابسته ٿيو. ڪجهہ وقت خزاني آفيس ۾ نوڪري ڪيائين، پر اتان جلد ئي استعيفيٰ ڏنائين. احمد خان هيسباڻيءَ هڪ قابل ۽ لائق استاد جي حيثيت ۾ پھنجو تعليمي سفر 23 آگسٽ 1947ع کان 27 جولاءِ 1988ع تائين جاري رکيو. استاد احمد خان هيسباڻيءَ تعليمي سفر دوران 1954ع ۾ بي. اي، ۽ 1956ع ۾ بي.ٽي ڪئي. 1969ع ۾ ايم. اي سنڌي ڪئي. سرهاڙي ۽ سانگهڙ جي اي. پي ڪلاس اسڪولن ۾ پڙهائڻ کانپوءِ لوڪل بورڊ هاءِ اسڪول نوابشاھ ۾ بدلي ٿي آيو، جتي استاديءَ جا فرض سرانجام ڏيڻ سان گڏ شاگردن جي هاسٽل جو بہ انچارج رهيو. 10 جون 1959ع تي کيس ترقي ڏئي ٺارو شاھ هاءِ اسڪول جو هيڊ ماستر مقرر ڪيو ويو. هن نہ رڳو هاءِ اسڪول جي پڙهائيءَ جو معيار بھتر بڻايو، پر پنھنجي مدد پاڻ جي اصول هيٺ اسڪول لاءِ ڪجهہ ڪمرا، ورڪشاپ ۽ مسجد بہ ٺھرايائين. ڪجهہ عرصو سڪرنڊ، موري ۽ دولتپور هاءِ اسڪولن جو بہ هيڊماستر رهيو. ان کانپوءِ برک تعليمي ماهر ايڇ. ايم. خواجا جي رٽائر ٿيڻ بعد 7 آڪٽوبر 1992ع تي کيس ايڇ. ايم خواجا هاءِ اسڪول نوابشاھ جو هيڊماستر بڻايو ويو. هن خواجا صاحب جي روايتن تي هلندي 9 سالن تائين محنت ۽ جانفشاني سان هاءِ اسڪول جو نہ رڳو انتظام هلايو، پر تعليم جو معيار بہ بهتر بنايو. ان کانپوءِ استاد احمد خان ٺارو شاھ هاءِ اسڪول جو هيڊماستر ۽ آخر ۾ ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ ايڊيوڪيشن آفيسر سانگهڙ رهيو. 

کيس هاءِ اسڪول نوابشاھ ۾ پڙهڻ کان وٺي شاعريءَ جو بہ شوق هوندو هو ۽ شاعريءَ جي اصلاح مخدوم امير احمد کھڙائيءَ کان ڪرائيندو هو. مخدوم صاحب جي سرپرستيءَ ۾ قائم ’بزم ادب‘ ۾ بہ شريڪ ٿيندو هو. هن شاعريءَ سان گڏ افسانا بہ لکيا، جيڪي نوابشاھ مان نڪرندڙ رسالي ’ادا‘ ۽ ’رهنماءِ طلبہ‘ ۾ شايع ٿيا. هو شاعريءَ ۾ ’تنوير‘ تخلص ڪم آڻيندو هو. ڪجهہ مقالا بہ لکيائين. سرائيڪيءَ ۾ بہ شاعري ڪيائين. پاڻ ساهتيءَ جي بھترين استادن ۾ شمار ٿيندو هو. 22 اپريل 2007ع تي وفات ڪيائين. سندس لائق فرزند بشير احمد هيسباڻي بہ سنڌي ٻوليءَ جو سٺو اديب آهي، جنھن وٽ نوابشاھ ۾ هڪ وڏي لائبريري آهي.

## حوالا

زمرو:1928ع جون پيدائشون
زمرو:2007ع جون فوتگيون
احمد رضا بروھي

**امجد بروهي** 23 مارچ 1963ع تي سيوهڻ تعلقي جي شهر بوبڪ ۾ جنم ورتو، مئٽرڪ تائين تعليم بوبڪ ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن پنهنجي والد شير محمد بروهي جي سرڪاري ملازمت سبب ڄامشوري ۾ رهائش اختيار ڪئي ۽ 1983ع کان روزاني آفتاب اخبار ۾ حيدرآباد سٽي رپورٽر ڪم ڪرڻ سان صحافت ۾ پير پاتو ۽ 1992ع کان هفتيوار اخبار ’رفتار‘ جاري ڪئي، جيڪا هن وقت ضلعي جي مشهور اخبار آهي. ٻن ٽن سالن اندر ماهوار رسالو نئون دور پڻ جاري ڪيو. امجد رضا بروهي ڄامشوري ۽ دادو ضلعي جي سياست جو بهترين تجزيه نگار پڻ آهي، جنهن کي ٻنهي ضلعن جي آبادي ۽ انهن جي سياسي لاڳاپن وغيره جي ڀلي ڀت ڄاڻ آهي، عام چونڊن توڙي مڪاني ادارن جي چونڊن جا نتيجا گهڻي ڀاڱي اهڙا ٿيندا آهن، جهڙا هو تجزيا ڪندو آهي.

## حوالا

زمرو:1963ع جون پيدائشون
احمد سائين خانڳڙھي

**احمد سائين خانڳڙهي** بزرگ ۽ عالم حافظ مولوي عبدالغفار نقشبندي جي گهر تيرهين صدي هجري جي پوئين ڏهاڪي ۾ خان ڳڙھ شريف ۾ پيدا ٿيو. سندس واسطو مهر ذات سان هو. خان ڳڙھ ۾ هڪ پاسي مهرن جي سردار جو مسڪن آهي، ٻئي پاسي حافظ عبدالغفار ۽ احمد سائينءَ جي درگاھ آهي. جتي روزانو ڪئين عقيدتمند اچي حاضري ڀرين ٿا. هن درگاھ جو تعلق ڀرچونڊي شريف سان آهي. احمد خانڳڙهي 1325ھ/ 1907ع ۾ درگاھ جو سجاده نشين ٿيو. طريقت ۾ رندانا مشرب اختيار ڪيائين. احمد سائين گهڻو ئي ڪلام چيو آهي جنهن ۾ مولود، سي حرفيون ۽ ڪافيون شامل آهن. سندس شاعريءَ جا ٻہ ڪتاب بہ شايع ٿيل آهن. احمد سائين 23 شوال سن 1353ھ/1935ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1935ع جون وفاتون
احمد سلطان

**احمد سلطان**  هڪ وليءُ الله سڏجي ٿو، جنھن جي نالي تي پراڻي بائيجي (پنوعاقل) ۾ وسيع عريض قبرستان آهي. جنھن جي ايراضي 70 ايڪڙ کن آهي. هتي ابراهيم شاھ ۽ احمد سلطان جا روضا آهن، جيڪي قديم فن اڏاوت جو نادر نمونو آهن. احمد سلطان ذات جو مھر هو، هڪ روايت آهي تہ هي وڏو چور هو. هڪ دفعي شب قدر جي رات مينھن چوري ڪري اچي رهيو هو ته مٿس قادر جو ڪرم ٿيو ۽ ڪا ڏيکاري آيس. ان واقعي بعد هن جي زندگي ئي تبديل ٿي وئي. فقيري اختيار ڪري هتي ئي رهي پيو ۽ هتي ئي دفن ٿيو.

## حوالا
احمد سلطان چانڊيو

**سردار احمد سلطان چانڊيو**، چانڊيا قبيلي جو سردار، 17 مئي، 1937ع تي، غيبي ديري، لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. نواب غيبي خان جو پوٽو هو، جنھن احمد سلطان جي تعليم ۽ تربيت لاءِ علامہ علي خان ابڙي کي اتاليق مقرر ڪيو. نواب غيبي خان پنھنجي پڳ پٽ کي ڏيڻ بدران سڌي طرح پوٽي ڏانهن منتقل ڪئي. پھري دفعا سال 1953ع ۾ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. سال 1962ع ۾ لاڙڪاڻي مان اولھ پاڪستان (ون يونٽ) اسيمبليءَ جو ميمبر بڻيو. سال 1956ع ۾ ٻيھر ساڳئي تڪ مان ڪامياب ٿيو. سال 1970ع ۾ سنڌ اسيمبليءَ لاءِ لاڙڪاڻي مان آزاد اميدوار جي حيثيت سان چونڊ وڙهيو، پر پيپلزپارٽيءَ جي اميدوار کان چار سئو ووٽن تان هارائي ويو. چونڊن کان پوءِ ڀُٽي صاحب جي حڪومت کيس نظربند ڪري ڇڏيو. 

15 سيپٽمبر، 1976ع تي سردار احمد سلطان پاڪستان پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو ۽ 1977ع وارين چونڊن ۾ پيپلزپارٽيءَ جي ٽڪٽ تي بنا مقابلي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. ڀُٽي صاحب جي حڪومت جي خاتمي کان پوءِ مارشل لا حڪومت کيس ڪوڙن پاسپورٽن ۽ ڪوڙين ويزائن ٺاهڻ جي ڏوھه ۾ ٻہ سال سخت پورهئي سان قيد ۽ پنج لک روپيا ڏنڊ جي سزا ڏني. سال 1985ع جي عام چونڊن ۾ بنا مقابلي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. صوبائي اسيمبليءَ ۾ اختر علي جي.قاضي جي وڏ وزارت دوران ڪجهہ عرصو وزير بہ رهيو. 24 جنوري، 2000ع تي 66 سالن جي ڄمار ۾ دل جي دوري پوڻ سبب وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:بلوچ شخصيتون
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:1937ع جون پيدائشون
زمرو:2000ع جون فوتگيون
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جا سياستدان
احمد سليم

پنجاب جي نامياري ليکڪ ۽ شاعر **احمد سليم** جو پورو نالو محمد سليم خواجه آهي. سندس جنم گجرات ۾ 26 جنوري 1945ع تي ٿيو. فيض احمد فيض، شيخ اياز ۽ نجم حسين سيد سان سندس ويجهڙائي رهي. يحيٰ خان جي مارشل لا واري زماني ۾ هُن جيل به ڪاٽيو. پيشي جي لحاظ کان هن وقت صحافت سان لاڳاپيل آهي ۽ SDPI (اسلام آباد) ۾ خدمتون سرانجام ڏيئي رهيو آهي. سندس تصنيفن ۾  ڪن تنبور (شعري مجموعو)، 2 نورمناريَ (شاعري)، 3 رات دي رات (فيض جي منتخب اردو نظمن جو پنجابي ترجمو) 4 نال ميري ڪوئِي چلي (ناولٽ)، 5 جوبيجل ني آکهيا (شيخ اياز جي منتخب سنڌي شاعري جو پنجابي ترجمو)، 6 ڪونجان موئيان (شعري مجموعه) 7 گهڙي دي ٽِڪ ٽِڪ (شاعري) 8 جب دوست نهين هوتا (شاعري) شامل آهن.

## حوالا

زمرو:1945ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
احمد سولنگي

**احمد حسين ولد رسول بخش سولنگي**، 5 جنوري 1971ع تي موري شهر، ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائو. سندس تعليمي قابليت بي. اي آهي. سنڌي نظم جي حوالي سان، جديد شاعريءَ ۾ سندس اهم سڃاڻپ آهي. طويل مزاحمتي ۽ رومانوي نظم لکڻ تي عُبور حاصل اٿس. غزل ۽ وايون به سٺيون لکيون اٿس. ادبي سنگت موري شاخ جو سيڪريٽري رهي چڪو آهي. شيخ اياز فائونڊيشن جو پريس سيڪريٽري به رهيو آهي. ڪجهه وقت پيپلزپارٽيءَ جي حڪومت ۾ وڏي وزير جو معاون، ڪجهه وقت موجوده صدر پاڪستان آصف علي زرداريءَ جو پروٽوڪول آفيسر رهيو. هن وقت ڊائريڪٽر ايڪسائيز اينڊ ٽيڪسيشن، لاڙڪاڻي جون ذميواريون نڀائي رهيو آهي. سندس موجوده رهائش قاسم آباد حيدرآباد ۾ آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
احمد شاھ (ماڳ)

**احمد شاھ** ماڳ ″25◦34′72 اتر ويڪرائي ڦاڪ 67◦50′72″ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي بارڻ ماٿر جي اڀرندي پاسي، آريجا ڳوٺ کان اوڀر طرف ڄام شوري ضلعي (ڪوھستان) ۾ واقع آھي. ھي ماڳ ٿاڻي عارب کان ڏکڻ ۾ آھي. هي دڙو ڌاتو پاھڻي دور Chalcolithic سان تعلق رکي ٿو. (فليم) ھتي پٿر جي اڏاوت جي رھت ملي ٿي. نئن جي ڪپ تي کوٽائيءَ مان توڙي مٿاڇري تان ڪوبہ ڪھنو آثار ڪونہ مليو آھي. البتہ ھتان کان اٽڪل ڪلو ميٽر اتر اولھ ۾ احمد شاهه جي ڍوري نالي نئن جي حصي تي ڌاتو پاھڻي دور جي ھڪ ماڳ جا واضح نشان مليا آھن. جتي اين. جي مجمدار ڪجهہ کوٽائي ڪئي آھي. ھتي ھينئر نئون قبرستان ٺھي چڪو آھي.

## حوالا
احمد رضا شاھ جيلاني

**احمد رضا شاھ جيلاني** پير آف راڻيپور عبدالقادر شاهه جيلانيءَ جو پٽ ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. پهرين جنوري 1976ع ۾ راڻيپور ۾ ڄائو. هن ايم. اي شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪئي. هو پيراڻي ۽ سياسي خاندان سان تعلق رکي ٿو. جنهن جي پيپلز پارٽيءَ سان ئي وابستگي رهي آهي. سندس والد صاحب ڪيترائي ڀيرا قومي اسيمبليءَ جو ميمبر رهي چڪو آهي. هو خيرپور جي تڪ پي ايس 33 مان پ.پ.پ جي ٽڪيٽ تي ايم. پي. اي چونڊيو. هن وقت هائوس ڪميٽي ۽ ثقافت بابت ڪميٽيءَ جو ميمبر ۽ مڪاني ادارن بابت ڪميٽي جو چيئرمين آهي.

## حوالا
احمد زئي

**احمد زئي** قلات جي بلوچ تاجدارن جو هڪ قبيلو، جنھن کي ’قنبراڻي‘ بہ چوندا آهن. احمد زئي پٺاڻ بہ ٿين.

## حوالا
احمد شاھ ابدالي (ڪتاب)

**احمد شاھ ابدالي** ڪتاب احمد شاھ ابداليءَ جي زندگيءَ بابت، محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنھن ۾ 119 صفحا آهن. قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پھريون اسلاميہ دارالاشاعت اسلاميہ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1949ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1949ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
احمد شاھ بخاري بکري

**احمد شاھ بخاري**، تصوف ۽ ٻين ڪيترن ئي علمن جو ڄاڻو هو. بکر ۾ جلال الدين حسين ڪبير بن علي بخاريءَ جي گهر ۾ اندازي موجب اٺين هجريءَ ۾ ڄائو هو. ابتدائي علم پيءُ کان حاصل ڪيائين. شهرت ڏاڍي مليس. سندس والده بيبي فاطمہ بنت سيد بدرالدين بن صدرالدين بکري سنڌي هُئي. احمد شاھ بخاري تصوف ۽ ٻين علمن جي وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ اُچ شريف ويو. اُچ ان وقت بکر جي سرڪار ۾ شامل هو. اتي سيد مرتضيٰ اُچيءَ جي نياڻيءَ حويده سان شادي ڪيائين، جنھن مان عالم سيد حسين جلال الدين جھان گشت پيدا ٿيو. حويده بيبيءَ جي وفات کان پوءِ ٻي شادي ڪيائين، جنھن مان مخدوم صدرالدين پيدا ٿيو.

## حوالا
احمد شاھ ذاڪري

**احمد شاھ ذاڪري ولد پير محمد شاھ جيلاني ذاڪري**، ھڪ عالم، بزرگ ۽ درگاھ ڌڻي ٿي گذريو آهي. کيس مريد ۽ عقيدتمند ”سُھڻو سائين“ ڪري سڏيندا هئا. سندن وڏا اصل ڪشمير جي طرف جا ويٺل چيا وڃن ٿا. سندس ڏاڏي، سلسلہ طريقت جي بيعت خواجہ نظام الدين ڪشميريءَ ۽ خواجہ محمد قاسم موهڙي شريف کان ورتي هئي. 1896ع ڌاري سنڌ ۾ آيو ۽ ڳوٺ ”ڪنڊڙي“ تعلقي بدين ۾ رهڻ لڳو. هو ڪشميري نموني زور سان ذڪر ڪندو هو، جنھن جي وفات بعد پير محمد شاھ جو وڏو ڀاءُ سجاده نشين ٿيو. محمد شاھ وڏي ڀاءُ کان اجازت وٺي، سڪرنڊ تعلقي ۾ پھرين ”گهنڊيا“ جي ڳوٺ ۾ وڃي ويٺو ۽ ڪجهہ وقت کان پوءِ، سڪرنڊ جي ڀر ۾، حاجي محمد حسن چوهاڻ جي ڳوٺ جايون ٺھرائي، اُتي وڃي ويٺو. هن جو سلسلۂ طريقت قادري ۽ نقشبندي هو. وٽس جمعي نماز تي هزارين ماڻهو ايندا هئا، جن مان ڪيترن کي حال پوندو هو. سندن ذڪر راڳ جي نموني تي آهي. ڪيترا چور ۽ ڏوهاري ماڻهو سندس صحبت ۾ سڌي راھ تي اچي ويا. پنھنجي رهائش گاھ وٽ گهر جون جايون، مسجد ۽ پنھنجو قبو ٺھرايائين. 29 جمادي الاول 1355ھ/18 آگسٽ، 1926ع تي، اڱاري ڏينھن وفات ڪيائين. ان تاريخ تي هر سال سندس درگاھ تي عرس ٿيندو آهي. 

## ڏاڏي جي وفات کان پوءِ عقيدمندن جو ورھائجڻ

سائين محمد شاھ ذاڪريءَ جي وفات وقت سندن فرزند سيد احمد شاھ ذاڪري اڃا ننڍو هو. مٽياري سيدن مان ميان حاجي علي اڪبر شاھ باقيل پوٽو سندس خاص خليفن مان هو. سگهوئي سندس مريد ٻن حصن ۾ ورهائجي ويا، هڪڙا سائين احمد شاھ ذاڪريءَ جا طرفدار ٿيا ۽ ٻيا حاجي علي اڪبر شاھ جا طرفدار ٿيا، جنھن سڪرنڊ کان اڀرندي طرف کڏهر روڊ تي پنھنجي خانقاھ وڃي بنائي ۽ ان جي وفات کان پوءِ سندس فرزند حاجي علي احمد شاھ جاءِ نشين ٿيو ۽ عربي مدرسو کولي، درس تدريس جو ڪم شروع ڪيائين. پير احمد شاھ وارو گروھ ذڪر اذڪار ۽ روحاني تعليم جو طرفدار رهيو. سندن درگاھ پير ذاڪري نمبر1 سڏجڻ لڳي.

## تعليمات

سندن سنڌ، بلوچستان ۽ پنجاب ۾ بي شمار مريد ٿيا. احمد شاھ ذاڪريءَ جي تعليمات جا ٻہ اهم نُڪتا هئا: (1) هر انسان سان محبت ڪريو، پوءِ اهو مسلمان هجي، هندو يا ڪنھن ٻئي مذهب جو يا سني، شيعو، يا وهابي وغيره فرقن سان واسطو رکندڙ هجي. (2) ڏوھ کان نفرت ڪريو، ڏوهاريءَ سان نہ، ڏوهاريءَ سان نفرت سبب، سندس سڌرڻ جو امڪان ختم ٿئي ٿو.

## وفات ۽ پونير

سائين احمد شاھ ذاڪري 5 جون 2000ع تي وفات ڪئي. چاليھي جي موقعي تي پڳ وڏي پُٽ منير حسين شاھ کي ٻڌائي وئي، جيڪو هن وقت درگاھ جو سجاده نشين آهي ۽ ضلعي ڪائونسل نواب شاج جو ميمبر ۽ مخالف ڌر جو اڳواڻ آهي. سندس ٻيو فرزند سيد حنيف شاھ تلھار ڀرسان درگاھ ذاڪري سنڀالي ٿو. ٻئي ڀائر تعليم يافتہ ۽ سنڌي جديد ادب تي سٺي ڄاڻ رکندڙ آهن.

## حوالا

زمرو:2000ع جون فوتگيون
زمرو:سنڌ ۾ مذهب
احمد شيخ

**احمد ولد نبي بخش شيخ**، مئي 1929ع ۾ ڪراچيءَ جي آرام باغ واري علائقي ۾ ڄائو. سندس وڏا اصل علي ڳڙھ جا هئا، جتان ٻه سئو ورهيه اڳ لڏي ڪراچيءَ آيا. 1940ع ۾ ڪراچيءَ مان حيدرآباد شفٽ ٿيا. هن وقت احمد شيخ حيدرآباد جي صدر واري علائقي ۾ رهائش پذير آهي.

## خدمتون

پاڻ 1960ع ۾ هڪ پبلشنگ ادارو ”زيب ادبي مرڪز“ قائم ڪيائين، جنهن تحت 65 کان وڌيڪ ڪتاب ڇپرائي پڌرا ڪيا اٿس. انهن ڪتابن مان ڪجهه مشهور هيٺيان آهن:
#”سنڌي نثر جي تاريخ“ (ڊاڪٽر غلام علي الانا)
#”وڄون وسڻ آيون“ (شيخ اياز)
#”سنڌي ٻوليءَ جو بڻ بڻياد“ (ڊاڪٽر غلام علي الانا) 
#”ٻيلاين جا ٻول“ (ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ)
#”سنڌي ادب جي مختصر تاريخ“ (ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو)
#”سنڌي ٻولي“ (ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ)
#رساله اويسيه: مخدوم محمد معين ٺٽوي (اردو ڇاپو) 

احمد شيخ پنج درجا انگريزي پڙهيل آهي. هن اها تعليم حيدرآباد جي نورمحمد هاءِ اسڪول مان ورتي. خاڪسار تحريڪ ۾ هڪ ڪارڪن طور ڪم ڪيائين. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ مهاجرن جي آبادڪاريءَ جي سلسلي ۾ هلال احمر جي پليٽ فارم تان به ڪارڪن طور خدمتون سرانجام ڏنائين. پاڻ پبلشر هئڻ سان گڏ بهترين بُڪ بائينڊر به آهي. کيس ٻه فرزند ڊاڪٽر عامر ۽ محمد امين آهن.

## حوالا

زمرو:1929ع جون پيدائشون
احمد علي خان

صحافي **احمد علي خان**، جو صحافت جو تجربو 55 سالن تي محيط رهيو. ۽ هو ”ڊان“ توڙي سڄي ملڪ ۾ سڀ کان سينيئر صحافي هو. ”ڊان“ دهليءَ ۾، ڪم ڪرڻ کان پوءِ هن 3 آگسٽ 1947ع کان مئي 1949ع تائين ”ڊان“ ڪراچيءَ ۾ سينيئر اسسٽنٽ ايڊيٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. آگسٽ 1962ع ڌاري ڪالم نگار ۽ ليڊ رائٽر طور ٻيهر ”ڊان“ ۾ موٽي آيو. ان کان اڳ هن ”پاڪستان ٽائيمس“ ۾ ايڊيٽر طور ڪم ڪيو. فيبروري 1973ع ۾ کيس ”ڊان“ جو ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو. 25 سالن کان پوءِ 4 فيبروري 1988ع تي کيس ”ڊان“ جو چيف ايڊيٽر مقرر ڪيو ويو.
 
احمد علي خان جي ادارت هيٺ ”ڊان“ جي پروقار روايتن ۽ پڙهندڙن ۾ وڏو واڌارو ٿيو. ايمانداري، غيرجانبداري ۽ ديانتداري، احمد علي خان جي صحافت جون خصوصيتون رهيون. 3 مارچ 2000ع تي پنهنجي عهدي تان رٽائر ٿيو. سندس وفات 14 مارچ 2007ع تي ٿي.

## حوالا

زمرو:2007ع جون وفاتون
احمد علي شاھ

عارفاڻو شاعر، جنهن جو ذڪر سيد فاضل شاهه جي ”ڪافين جي ڪتاب“ ۾ موجود آهي، جنهن مان -پتو- پوي ٿو ته هو سال 1305ھ/1887ع کان اڳ ٿي گذريو آهي. فاضل شاهه جي لکڻ موجب، ”-احمد علي شاهه- سيد ماتليءَ جو رهندڙ آهي“. فاضل شاهه جي ڪتاب ۾ سندس ٻه ڪافيون ڏنل آهن. نصرپور جي قلمي ذخيري مان پڻ -احمد علي شاهه- جون ٻه ڪافيون مليون آهن.

## حوالا

زمرو:شاعر
ڊاڪٽر احمد علي شاھ

ڊاڪٽر -احمد علي شاهه- سيد محمد علي شاهه جو پٽ ۽ نامياري سياستدان سيد ظفر علي شاهه جو -ڀاءُ- آهي. هو 18 -آگسٽ- 1948ع تي درٻيلي ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائو. هن ايم. بي. بي. -ايس- ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچيءَ مان ۽ ايف -آر- سي -ايس- رائل ڪاليج آف سرجن ايڊنبرا -برطانيا- مان ڪئي. هو ناميارو نيورو سرجن رهيو آهي. هن وقت به -آغا خان- يونيورسٽيءَ جو ڪنسلٽنٽ نيورو سرجن ۽ ڪاليج آف فزيشن اينڊ سرجن آهي ۽ فيڪلٽي آف فزيشن اينڊ سرجنس آف -پاڪستان- جو ڊين، فيڪلٽي آف نيورو سرجري ۽ رائل سوسائٽي آف ميڊيسن انگلينڊ جو فيلو آهي. ڊگهي عرصي تائين طب جي شعبي ۾ خدمتون ڏيڻ بعد رٽائر ٿيڻ تي سياست ۾ آيو. پهريون ڀيرو 2008ع وارين چونڊن ۾ نوشهري فيروز جي -تڪ- پي -ايس- 21 مان پ پ جي -ٽڪيٽ- تي چونڊ لڙي سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. هو هن وقت بورڊ آف روينيو بابت -اسيمبلي- جي اسٽينڊنگ ڪميٽيءَ جو ميمبر آهي. سندس -ڀاءُ- ظفر علي شاهه 1970ع وارين عام چونڊن ۾ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر هو. -ان- بعد 1985، 1988ع، 1993ع کان 1997ع تائين قومي -اسيمبلي- جو ڊپٽي اسپيڪر رهيو. سيد -احمد علي شاهه- -بنگلاديش-، -برازيل-، چين، ڊينمارڪ، فرانس، -جرمني-، -انڊيا-، -جپان-، ملائيشيا، ناروي سريلنڪا، سوئيڊن، -آمريڪا- ۽ انگلينڊ سميت ڪيترائي ملڪ ڏٺا آهن. 
سيد -احمد علي شاهه- نيورو سرجريءَ جي ٽريننگ انگلينڊ مان حاصل ڪرڻ بعد وطن ورڻ تي ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچيءَ ۾ نيورو سرجري جو شعبو قائم ڪيو. -جتي- هو 18 سال خدمتون انجام ڏيندو رهيو. هن اتي 2005ع ۾ نيورو سرجريءَ جي پروفيسر طور ڪم ڪيو ۽ 2005ع ۾ استعيفيٰ ڏيئي 2007ع ۾ -آغا خان- يونيورسٽيءَ ۾ اعزازي پروفيسر ٿيو. سندس -بين- الاقوامي ساک وارن رسالن ۾ 17 کان وڌيڪ تحقيقي مقالا ڇپيل آهن.

## حوالا
احمد علي مجذوب

**مولوي احمد علي مجذوب**، ذات جو دَل، ٿر جو ويٺل هو. 18 فيبروري 1967ع تي ڄام شوري اسپتال ۾ 70 سالن جي وڏي ڄمار ۾ وفات ڪيائين. مولوي مجذوب مرحوم تعليم کان فارغ ٿيڻ کان پوءِ ملڪي تحريڪن ۾ حصو ورتو. سندس قومي خدمتن جي شروعات خلافت ۽ ڪانگريس جي تحريڪن سان ٿي. آخر ۾ خاڪسار تحريڪ سان وابسته رهيو. سڀني تحريڪن ۾ هڪ مخلص سپاهيءَ جي حيثيت سان ڪم ڪندو رهيو. مولوي مجذوب ۾ هڪ عجيب وغيره خصوصيت اها هئي، جو هن ٽنهي تحريڪن جي دور جون اخبارون، تقريرون، خطاب ۽ ٻيو علمي لٽريچر نهايت سليقي سان گڏ ڪيو. ان سلسلي ۾ وٽس مولانا آزاد جي ”الهلال“ ۽ ”البلاغ“، مولانا محمد علي ”جوهر“ جي ”همدرد“ ۽ ”ڪامريڊ“، مهاتماگانڌيءَ جي ”هريجن“، ڊاڪٽر انصاريءَ جي ”انصاري“، جمعيت علماءِ هند جي ”الجمعية“ ۽ ” علامه مشرقيءَ جي ”الاصلاح“ اخبارن جا مڪمل فائل موجود رهيا. اهڙيءَ طرح ٽنهي ملڪي تحريڪن جو سارو لٽريچر پونين لاءِ ڇڏي ويو. آخري وقت ۾ سندس نظر ڪمزور ٿي وئي ۽ سندس اهو علمي ذخيرو ڪنهن حد تائين لٽجي ويو. ان جو ڏک کيس مرڻ گهڙيءَ تائين رهيو.
 
مجذوب متعلق حيرت انگيز انڪشاف اهو آهي ته مخدوم عبدالرحيم گرهوڙيءَ جي نالي ۾ مشهور پيشنگوئي، اصل ۾ مولوي مجذوب جي ڪيل هئي، جنهن ۾ انگريزن جي خلاف نفرت پيدا ڪرڻ ۽ امام مهديءَ جي اميد پيدا ڪرڻ جو حوصلو ڏنل هو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
احمد فراز

اردو زبان جي نامياري شاعر **احمد فراز**، 1931ع ڌاري ڪوهاٽ ۾ جنم ورتو. هن کي شاعري ورثي ۾ ملي هئي. سندس والد سيد محمد شاهه ’برق‘ اردوءَ ۽ فارسيءَ جو سٺو شاعر هو. احمد فراز اردوءَ ۽ فارسيءَ ۾ ايم .اي جون ڊگريون حاصل ڪيون. هن ايڊورڊ ڪاليج پشاور ۾ تعليم حاصل ڪرڻ دوران ريڊيو پاڪستان لاءِ فيچر لکيا. بي. اي ۾ پڙهندو هو ته ان وقت سندس شاعريءَ جو پهريون مجموعو ”تنها تنها“ شايع ٿيو. تعليم پوري ڪرڻ کان پوءِ ريڊيي سان معاهدو ختم ڪري، يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. ملازمت دوران سندس شاعريءَ جو ٻيو مجموعو ’درد آشوب‘ شايع ٿيو، جنهن تي کيس ’آدمجي ادبي اوارڊ‘ مليو. يونيورسٽيءَ جي ملازمت کان پوءِ پاڪستان نئشنل سينٽر پشاور جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو. 1976ع ڌاري اڪادمي ادبيات پاڪستان جو پهريون سربراهه مقرر ٿيو. جنرل ضياءُ الحق جي مارشل لا دوران سياست کان الڳ ٿي ويو. زندگيءَ جي آخري دور ۾ پاڻ اسلام آباد جي لوڪ ورثه نالي اداري جو سربراهه به ٿيو. احمد فراز غزل ۽ نظم جو تمام وڏو شاعر هو. هن شاعريءَ جي انهن ٻنهي صنفن ۾ جديد رنگ ڀريو. هن وقت تائين سندس شاعريءَ جا ڪيترائي مجموعا شايع ٿي چڪا آهن، جن مان ڪن جا نالا هي آهن: ’تنها تنها مين‘ (1958ع)، ’درد آشوب‘ (1966ع)، ’جان جانان‘ (1976ع)، ’نابينا شهر مين آئينه (1984ع)‘ ’بي آواز گلي کو چون مين (1882ع)‘. ان کان سواءِ سندس نظم سويڊن، يوگوسلاويه ۽ هالئنڊ ملڪن جي زبانن ۾ ترجمو ٿي ڇپجي چڪا آهن. سندس شاعريءَ جو انتخاب انگريزيءَ ۾ ترجمو ٿي ’ونڊ ان دي ولڊرنيس‘ عنوان سان ڇپجي چڪو آهي. نوجوانن ۾ مقبول هن شاعر جي وفات جولاءِ 2008 ۾ شڪاگو جي هڪ اسپتال ۾ ٿي. کيس اسلام آباد ۾ دفنايو ويو.

## حوالا

زمرو:اردو شاعر
زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:ويهين صدي جا شاعر
زمرو:ويهين صدي جا پاڪستاني شاعر
احمد فقير سمو

**احمد فقير** ”گهلين“ جو ويٺل هو، جيڪو شاھ عبداللطيف ڀٽائيءَ جي گهوڙي ”چنگل“ جو سئيس ۽ گاهي هو. شاھ صاحب جي وفات کان پوءِ بہ احمد فقير سمو ڪجهہ وقت زنده رهيو. شاھ لطيف جي مقبري کان ٻاهر اڱڻ ۾ دفن ٿيل آهي.

## حوالا
احمد متقي

**حاجي احمد متقي** درويش قسم جو انسان هو. پاڻ موجوده بينظير آباد/نوابشاھ ضلعي جي قاضي احمد شھر ۾ ڄائو. لنواري شريف جي بزرگن سان عقيدت هوندي هيس. حج بہ ڪيو هئائين. آخري عمر ۾ قاضي احمد ۾ دين جي تبليغ ۾ مشغول هوندو هو. 9 ذوالحج 1223ھ/1808ع ۾ وفات ڪيائين. قاضي احمد شھر ۾ مدفون آهي.

## حوالا
احمد علي خان پتافي

**سردار احمد علي خان پتافي**، زميندار ۽ پنهنجي قبيلي جو سردار آهي. هو سردار فتح علي خان جي گهر 30 مئي 1942ع تي ڳوٺ گلو پتافيءَ ۾ ڄائو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان گريجوئيشن ڪيل اٿس. هو 1988ع کان 1990ع تائين ۽ 1993ع کان 1996ع تائين سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. 2008ع ۽ 2013ع جي چونڊن ۾ پ پ جي ٽڪيٽ تي گهوٽڪيءَ جي تڪ پي ايس 7 مان سنڌ اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو.

5 جنوري 2018ع تي ھو جناح پوسٽ گريجوئيٽ ميڊيڪل سينٽر ڪراچي ۾ 74 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪري ويو .

## حوالا

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:1942ع جون پيدائشون
زمرو:2018ع جو وفاتون
زمرو:2018ع ۾ وفات
زمرو:سن جا ايم.پي.ايز 2013-18
زمرو:سنڌ يونيورسٽي جا فارغ التحصيل
احمد علي خان جلباڻي

**احمد علي خان جلباڻي** حاجي الھ بخش جلباڻيءَ جو پٽ آهي. هو 25 نومبر 1930ع تي نوشھري فيروز ۾ ڄائو. الھ بخش جلباڻي گريجوئيٽ آهي ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. هو 1990ع کان 1993ع تائين ۽ 2002ع کان 2007ع تائين سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو آهي. سندس ڀاءُ دريا خان جلباڻي بہ هن کان اڳ اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو آهي. سعودي عرب، سئيزرلينڊ، ٿائيلينڊ، گڏيل عرب امارتن ۽ انگلينڊ جو دورو ڪيل اٿس. سندس مستقل رهائش نوشھري فيروز ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:1930ع جون پيدائشون
احمد مجتبيٰ غالب

سنڌي ٻوليءَ جي شاعر ۽ اديب **احمد مجتبيٰ ”غالب“ ملڪاڻيءَ**، پهرين آگسٽ 1932ع تي ڳوٺ ملڪاڻي شريف، تعلقي دادوءَ ۾ جنم ورتو. شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ ۾ ورتائين، بعد ۾ سنڌيءَ ۾ فائنل پاس ڪري عربي ۽ فارسي ٻوليءَ تي عبور حاصل ڪيائين.
 
سندس والد مولانا مخدوم غلام محمد ملڪاڻي بہ عالم فاضل شخص هو. اڳتي هلي احمد مجتبيٰ ”غالب“ درگاھ ملڪاڻي شريف جو گادي نشين بڻيو، ننڍپڻ کان ئي کيس شعر لکڻ جو شوق هو ۽ ناميارو شاعر حافظ احسن چنا سندس شعر اصلاح ڪندو هو ۽ سندس استاد بہ هو. ان کان سواءِ محمد بخش ”واصف“ حيدرآبادي بہ سندس رهنمائي ڪندو هو. ادبي ميڙاڪن ۽ مشاعرن ۾ شرڪت ڪرڻ سان هن شعر و ادب تي سٺو عبور حاصل ڪيو، اڳتي هلي ”انجمن آفتاب“ ۾ شامل ٿيو ۽ ان جو جنرل سيڪريٽري ٿيو، هُو ”جوهر ادب“ تنظيم جو صدر پڻ رهيو، هن پنهنجي ڪوششن سان ”بزم غالب“ جو بنياد وڌو ۽ ان تحت ڪيترائي مشاعرا ۽ محفلون منعقد ڪرايائين. پيشي جي لحاظ کان استاد هو ۽ استاد طور ئي رٽائر ڪيائين. سندس قرآن پاڪ ۽ ديني تعليم ڏانهن خوب لاڙو هو، 60 کان وڌيڪ ديني موضوعن تي ڪتاب لکيائين، سندس اردو، عربي ۽ سنڌيءَ ۾ ڪتاب ڇپيل آهن، جن مان ڪجهه اهم هي آهن:

#”شهاب ثاقب“ (سوانح عمري: اردو)،
#”مجموعة الفتويٰ ملڪاڻي“ (عربي)،
#”شجرو مبارڪ برڪات نقشبندي“ ۽
#”ماڪ ڦڙا“ (شاعري). 
احمد مجتبيٰ، صاحب فتويٰ بہ هو، دادو شهر ۾ عربي، فارسي ۽ سنڌي ڪتابن جي وڏي لائبريري هيس، جنهن ۾ حضرت غلام محمد ملڪاڻيءَ جا هٿ سان لکيل قلمي نسخا بہ موجود هئا. ملڪاڻي صاحب ڪو بہ اولاد ڪو نہ ٿيو، سندس وفات 21 جنوري 2008ع تي ٿي ۽ کيس پنهنجي والد جي ڀرسان درگاھ ملڪاڻي شريف ۾ دفنايو ويو.

## حوالا

زمرو:1932ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع جون وفاتون
احمد محمد قاضي

**احمد محمد قاضي** ھڪ سنڌي تعليمدان ۽ سياستدان ھو جنھن جي پيدائش 3 نومبر 1916ع تي ڏيپلي شھر ۾ قاضي مولوي محمد جي گهر ۾ ٿي . هو شھر ڏيپلي جو اوائلي چوٿون نمبر مئٽريڪيوليٽ، ٻيو نمبر گريجوئيٽ ۽ پھريون ايڊووڪيٽ ھيو. هن ايم. اي ۽ ايل. ايل. بي. بمبئي مان ڪئي. ايم. ايڊ. سنڌ مان ۽ ڊپلوما انٽرنيشنل لا لنڊن مان پاس ڪيو. هو 1945ع ۾ پھريائين سياست ۾ آيو ۽ قومي اسيمبلي ٿر جي سيٽ تي ارباب توڳاچي جي خلاف اليڪشن وڙهيو پر هار کاڌائين. پوءِ 1953ع ۾ تعلقو ڏيپلو ۽ مٺي جي ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ جي ميمبر جي حيثيت ۾ بنا مقابلي چونڊيو ويو. هو 1961ع کان 1970ع تائين يونين ڪائونسل ڏيپلي جو چيئرمين رهيو. شھر ۾ ڊرينيج سسٽم، زير زمين ناليون، گهٽين ۾ پڪو فرش ۽ واٽر سپلاءِ اسڪيم، سندس ڪوششن جو نتيجو آهن.1961ع کان پنج سال ڊويزنل ڪائونسل جو ميمبر ۽ پوءِ ضلعي ڪائونسل جو ميمبر رهيو.

## حوالا

زمرو:1916ع جون پيدائشون
مولوي احمد

**مولوي احمد** جي ولادت جو سن معلوم نہ آهي، ليڪن سندس وفات 1213ھ مطابق 1798ع ۾ ٿي. مولوي صاحب ٻي تصنيف کانسواءِ ملا حسين واعظ ڪاشفي جو لکيل فارسي ڪتاب ”روضته الشهدا“ جو منظوم سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي، جيڪو الف اشباع واري قافيي ۾ نظم ڪيل آهي. هن ڪتاب ۾ حضرت امام حسين عليه السلام جي شهادت جو پورو واقعو قلمبند آهي. هي ڪتاب 19 صدي ۾ شايع ٿي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:1798ع جون وفاتون
احمد ميان سومرو

thumb|احمد ميان سومرو
سنڌ جو نامور سياستدان ، اڳوڻو اسپيڪر ۽ وڪيل **احمد ميان** ولد حاجي مولا بخش سومرو شڪارپور ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم شڪارپور مان پاس ڪري، گريجوئيشن ڪراچيءَ مان ڪيائين . هن ايل. ايل. بي. جو امتحان بمبئيءَ مان پاس ڪيو. احمد ميان سومرو شڪارپور جي سومرا خاندان جو هڪ اهم فرد هو. پاڻ بنيادي طرح هڪ زميندار هو.

## سياست جو احوال

سياسي زندگيءَ جي شروعات ميونسپالٽي جيڪب آباد جي صدر چونڊجڻ سان ٿيس. وڪالت سندس پسنديده مشغلو هو، پاڻ بهترين وڪيل هو. احمد ميان سومرو هڪ اعليٰ انسان ، غريبن جو هڏ ڏوکي ۽ همدرد هو. پاڻ مغربي پاڪستان اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. کيس اعليٰ قابليت ۽ سياسي پس منظر ۽ بهترين پارليامينٽرين هئڻ ڪري مغربي پاڪستان جي اسيمبلي ۾ ڊپٽي اسپيڪر ۽ پوءِ اسپيڪر چونڊيو ويو. اسپيڪر هئڻ واري زماني ۾ هن پارليامينٽ اندر اعليٰ سياسي روايتن جو بنياد رکيو ، جنهن کي اڄ تائين ياد ڪيو وڃي ٿو. اسپيڪر جي حيثيت ۾ ميمبرن جي لاءِ پارليامينٽ جي اصولن ۽ قاعدن جوڙڻ ۽ رُڪنن لاءِ ضابطا اخلاق ٺاهڻ شامل آهن . پاڪستان ۾ جيڪي نالي وارا اسپيڪر ٿي گُذريا آهن، انهن ۾ احمد ميان جو نالو مٿاهون آهي. احمد ميان سومرو پاڪستان جي سينيٽ جو رُڪن پڻ رهي چڪو هو.

## حوالا

زمرو:سياستدان
زمرو:قانون
زمرو:شڪارپور ضلعو
زمرو:سومرو خاندان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
احمد نگر

**احمد نگر** هندستان جي مهاراشٽر رياست جو هڪ شهر، شاهي گهراڻي جي باني ملڪ احمد نظام شاهه هن شهر تي 1490ع ۾ قبضو ڪيو. ان کان پوءِ هيءُ شهر مغلن، مرهٽن ۽ انگريزن جي قبضي هيٺ رهيو. هن شهر جي تاريخي جاين مان هڪ احمد نظام شاهه جو قلعو آهي، جنهن ۾ 1940ع واري ڏهاڪي دوران جواهر لال نهروءَ کي قيد ڪيو ويو هو. مولانا ابوالڪلام به احمد نگر جيل ۾ قيد رهيو هو. هن شهر جا مغل محل ۽ باغ به مشهور آهن. هيءُ شهر بمبئيءَ، پوني ۽ ٻين اهم شهرن سان ريل ۽ روڊ رستي ڳنڍيل آهي ۽ وڏو واپاري مرڪز آهي.

## حوالا

زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
احوال شاھ عبداللطيف ڀٽائي

**احوال شاھ عبداللطيف ڀٽائي** ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي جيڪو شاھ لطيف جي سوانح ۽ حيات تي سنڌيءَ ۾ لکيل پهريون ڪتاب چيو وڃي ٿو. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد پڪو آهي، جنهن ۾ 182 صفحا آهن ۽ قيمت 5 روپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو چوٿون، ڀٽ شاھ ثقافتي مرڪز طرفان ڇپايو ويو، جيڪو سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1972ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو انگريزي ترجمو بہ ڇپيل آهي.

## حوالا

زمرو:1972ع م ڇپيل سنڌي ڪتاب
احوال و آثار ملڪ الشعراءِ ابوالفيض فيضي

هيءُ ڪتاب پير حسام الدين راشديءَ جو ترتيب ڏنل آهي. اهو احوال اڳ ۾ پير صاحب پنهنجي تصنيف ”شعراءِ ڪشمير“ جي ٽئين جلد ۾ تفصيل سان آندو هو، جيڪو ٻيهر ڪتابي صورت ۾ 1968ع ۾ مٿئين عنوان سان شايع ڪيائين.

## حوالا
احياء القلوب

**احياء القلوب** ڪتاب مولوي عبدالحق جو لکيل آهي. رايل سائيز ڪتاب ۾ 122 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو آهي. ڇاپو پهريون، مولوي محمد قاسم شڪارپوري، موتي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1993ع ۾ ڇپايو

## حوالا
احياء علوم الدين

ڪتاب **احياء علوم الدين** جو مصنف اسلامي دنيا جو مشهور عالم امام غزالي آهي، جنهن جو سنڌي ترجمو غلام اصغر ونڊير ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب رايل سائيز ۾ ڇپيل آهي، جيڪو 109 صفحن تي مشتمل آهي. ڪتاب جي قيمت اڍائي رپيا لکيل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي ٻئي جلد ۾ 154 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد، جمالي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو.هن ڪتاب جي جلد ٽئين ۾ 79 صفحا آهن، جنهن جي قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي جلد پنجين ۾ 112 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڇاپو تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي جلد ستين ۾ 120 صفحا آهن، ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو هيءُ جلد بہ تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1962ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
زمرو:1961ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:فارسي ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
اخباري منع نامو

**اخباري منع نامو** ڪتابڙو خوبچند ڪوڏومل شھاڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 14 آهن ۽ قيمت هڪ پئسو ڄاڻايل آهي. ليکڪ هن ڪتاب جو ڇاپو پھريون، شھاڻي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
احمد ھالائي مخدوم

**احمد بن مخدوم اسحاق**، بن مخدوم عمر، بن مخدوم اسماعيل بن عبدالله نو مسلم، جنھن جو اصل نالو ”**راجڪمار ارجن بن وريو**“ ھو حضرت شيخ الاسلام بھاءُ الدين ذڪريا ملتانيءَ جي ھٿ تي مسلمان ٿيو ۽ سندس اولاد مان مخدوم اسحاق ھالائي ھڪ وڏو ولي ۽ فضائل جو مالڪ ھو ۽ ھن جون ڪرامتون ڳاڻاٽي کان گھڻيون ڄاڻايون وڃن ٿيون. مخدوم احمد ھميشہ خاموش اڪيلائيءَ ۾ گذاريندو ھو ۽ سھروردي طريقي موجب ڪڏھن ڪڏھن سماع ۽ ذڪر جي جماعت ۾ شريڪ ٿيندو ھو. چيو وڃي ٿو تہ آخري ڄمار ۾ ھو نيرون ڪوٽ ۾ آيل ھو، جتي ھڪ سوناري نينگر سماع جي مجلس ۾ نھايت سوز سان ھڪ بيت پڙھيو، جنھنڪري مخدوم صاحب تي اھڙي حالت وارد ٿي جو سندس روح پرواز ڪري ويو، سندس لاش کي ھالا آندو ويو. مخدوم احمد ظاھري علمن جو بہ وڏو عالم ھو. سندس وفات سن 932ھ ۾ ٿي، جڏھن تہ ميان محمد صالح ڀٽي (سندس اولاد مان ھو) جي مطابق سندس وفات 934ھ ۾ ٿي.

## حوالا
احمداڻي

**احمداڻي** هڪ ذات جو نالو. چانگن ۽ لغارين جو هڪ مشھور قبيلو آهي.

## حوالا
اختر (ديھہ)

هن نالي سان تعلقي سيوهڻ ضلعي ڄامشوري ۾ هڪ ديھ آهي، جنهن ۾ 6 ڳوٺ شامل آهن.

## حوالا
اختر اديب

**اختر اديب** جو اصل نالو **غلام محمد شاھ** (ثاني) ولد باغ علي شاھ لکوي آهي. هن 24 جولاءِ 1932ع تي لکيءَ، ضلعي شڪاپور ۾ جنم ورتو. سندس والد بزرگ هڪ سٺو حڪيم ۽ شاعر هو. اختر اديب جي تعليم اٺ درجا هئي، پر کيس ڄاڻ تمام گهڻي هئي هو هڪ سٺو اديب هو. سنڌي، اردو ۽ سرائڪي زبانن ۾ ڪافي لکيو آهي. شاعريءَ جي شروعات 1956ع کان ڪيائين، نثر لکڻ جي ابتدا 1947ع کان ڪيائين. هو ادبي دنيا ۾ اختر اديب جي نالي سان مشھور آهي، پر کيس گهر ۾ ’بابو شاھ‘ سڏيندا هئا. هن ڪجهہ ڊراما بہ لکيا، جيڪي سندس ئي قائم ڪيل ’شاھ لطيف ڊرامئٽڪ سوسائٽي لکيءَ‘ جي تعاون سان لکيءَ شھر ۾ اسٽيج ۽ مقبول ٿيا. اختر اديب لنواري شريف وارن بزرگن جو مريد هو ۽ سٺو حڪيم هو. 1951ع ۾ پنھنجو مطب کوليائين، جيڪو آخر تائين هلائيندو رهيو. سندس لکڻيون هفتيوار ’نقيب‘ سکر، هفتيوار ’پنجتني‘ حيدرآباد ۽ ’خدام الدين‘ لائلپور وغيره ۾ شايع ٿينديون هيون. لکيل ڊرامن ۾: (1) زمانو ڇا چوندو (2) پـارٽي (3) انسان ڪٿي آهن (4) راز (5) عمر مارئي (6) جمھوريت ۽ (7) مجرم ڪير؟ وغيره گهڻا مقبول ٿيا. ان کان علاوه اردو ۾ ٽي ناول، هڪ ناوليٽ ۽ سنڌي ۾ ٽي ناول لکيا اٿس. سندس شاعري جي مسودن ۾: ڪلام اختر (سنڌي 1956ع) ۽ ڪلام اختر (اردو  1957ع) شامل آهن. اختر اديب جي ڪلام ۾ رواني ملي ٿي.

## حوالا

زمرو:1932ع جون پيدائشون
اختر رند

**اختر رند** (انگريزي:Akhtar Rind) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر ،ڪهاڻيڪار ۽ ناٽڪ نويس آهي. سندس ڪتاب به ڇپيل آهن ۽ سندس ڊراما پڻ نشر ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
اختر رند جو اصل نالو اختر علي رند آهي. هن چوٿين فيبروري 1964ع تي ڳوٺ مير رند تعلقي ميهڙ، ضلعي دادوءَ ۾ جنم ورتو.
## تعليم
هن پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪري، مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڪوٽڙيءَ مان 1981ع ۾ پاس ڪيائين. سچل آرٽس ڪاليج حيدرآباد مان 1986ع ۾ گرئجوئيشن ڪرڻ بعد پرائمري استاد مقرر ٿيو.
## ادبي خدمتون
سنڌي ادبي سنگت سان 1987ع کان وابسته آهي، ڪوٽڙي شاخ جو سرگرم ڪارڪن ۽ سيڪريٽري پڻ رهيو آهي. 100کن ڪهاڻيون لکي چڪو آهي، جيڪي ادبي رسالن ۾ شايع ٿينديون رهيون آهن. سندس ڪهاڻين جا ٻه ڪتاب،”ڪال گرل“ (1998ع)،”ڪنوارا چپ“ ڇپيا آهن. اختر رند ٽي. ويءَ لاءِ به بهترين ڊراما لکيا آهن. هن پهريون ڊرامو 1996ع ۾ لکيو. پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي سينٽر تان سندس هڪ سيريل ”اوڙاهه“ آرٽ پلي ”پرهه کان پوءِ“، ”نباهه“ ۽ ”جيئدان“ وغيره نشر ٿي چڪا آهن. هن وقت به سنڌي چئنلن لاءِ ڊراما لکندو رهي ٿو.

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:ڊراما
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
اختر انصاري اڪبر آبادي

**اختر انصاري** اردو ٻوليءَ جو شاعر ۽ اديب، جنهن 1919ع ۾ اڪبر آباد، ڀارت ۾ جنم ورتو. هن منشي فاضل اديب ۽ اديب عالم جا امتحان پاس ڪيا. سترهن سالن جي عمر کان شاعريءَ جي شروعات ڪيائين. اوائلي دور ۾ افسانا بہ لکيائين، جيڪي ”آج کل“ (دهلي)، ”اضطراب“ (لکنؤ)، ”حريم“ (لکنؤ)، ”محشر خيال“ (دهلي) ۽ ”حريت“ (دهلي) ۾ شايع ٿيا. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ، لڏي آيو ۽ حيدرآباد سنڌ ۾ رهائش اختيار ڪيائين. 1957ع ۾ حيدرآباد مان اردو رسالو ”نئي قدرين“ جاري ڪيائين. سندس اهم تصنيفن ۾ ”زندگي ڪي رخ“ (افسانا)، ”ڪيف و رنگ“ (شاعري)، ”حسن تضمين“ (مشهور شاعرن جي غزلن تي تضمين)، ”فردوس مغليه“ (مغل عمارتن جي تاريخ)، ”مفڪر مهراڻ“ ۽ ”لسان العرب“ شامل آهن. 18 آگسٽ 1958ع تي بهاولپور جي هڪ هوٽل جي ڪمري ۾ مئل لڌو ويو.

## حوالا
اختر بخاري

**ھن مضمون ۾ تازي معلومات وجھڻ جي ضرورت محسوس ڪئي وئي آھي.** *(جون 2017ع)*
**سيد اختر علي شاهه** ولد سيد نياز محمد شاهه بخاري، ماٿيلو مومل جي ماڙي تعلقي گهوٽڪيءَ ۾ 2 فيبروري 1947 ۾ ڄائو. هن مئٽرڪ جو امتحان ڊي سي هاءِ اسڪول گهوٽڪي مان 1963ع ۾ پاس ڪيو ۽ 1967ع ۾ سنڌ يونيورسٽي حيدرآباد مان بي. اي پاس ڪئي. 1970ع ۾ ايم. اي سياست ساڳي يونيورسٽيءَ مان پاس ڪئي.

## خدمتون

1966ع ۾ جي. ايس.ٽي استاد گورنمينٽ هاءِ اسڪول اوٻاوڙي ۾ مقرر ٿيو. 1966ع کان روزاني مهراڻ، سيد سردار علي شاهه بخاريءَ جي ادارت ۽ سرپرستيءَ ۾ لکڻ شروع ڪيو ۽ شاعريءَ ۽ صحافت جو استاد به سيد سردار علي شاهه کي مڃيائين. 1970ع ۾ استاديءِ کي خير باد چئي، نيويءَ ۾ ڪميشن حاصل ڪيائين، جنهن کي ڪن ذاتي سببن ڪري ڇڏي، باقاعدي صحافتي دنيا ۾ آيو ۽ ذوالفقار علي ڀُٽي کان متاثر ٿي ان جي ساٿ ۾ گڏجي ويو. سيد عبدالله شاهه جي وڏ وزارت دوران سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر رهيو. سيد حسين شاهه راشديءَ جي چيئرمينيءَ واري دور ۾ سندس واسطو ڊاڪٽر فهميده حسين، جمال ابڙو، امر جليل، مراد علي مرزا، غلام رباني آگري ۽ تاج جويي ۽ سنڌ جي جملي ادب دوستن ۽ تاريخدانن سان رهيو. محترمه شهيد بينظير ڀٽو جي زندگيءَ تائين پ.پ.پ سان نظرياتي طور تي واڳيل رهيو. سٺو شاعر مضمون نگار، نقاد ۽ صحافي آهي. سندس ٻه ڪتاب لکيل آهن، پر ڇپيا نه آهن. جن جا نالا: (1) مذهب ۽ عقل (2) چنگاريان (اردو) آهن. گهوٽڪي شهر ۾ ”وليج پرنٽرس“ نالي سان پريس هلائي رهيو آهي ۽ هفتيوار ”پرهه ڦٽي“ رسالو باقاعدگيءَ سان ڪڍي رهيو آهي. ’مومل جي ماڙي‘ ماٿيلي جي تاريخي آثارن جي بچاءَ لاءِ سرگرم رهيو آهي ۽ علم دوست، اڳوڻي ضلعي آفيسر شفيق احمد مهيسر جي سهڪار سان ميوزيم قائم ڪرايو اٿس ۽ مومل جي ماڙيءَ جي تاريخي آثارن کي چوڌاري لوهي جهنگلو ڏيارڻ ۽ ان جي اهميت تي سيمينار ڪرائڻ سندس شاندار ڪمن ۾ شامل آهي.

## حال

اڄڪلهه اي.پي.پي ۽ پي. ٽي. وي سان واڳيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1947ع جون پيدائشون
زمرو:جيئريون شخصيتون
اختر ٽانوري

**اختر ٽانوري** جو اصل نالو **غلام عباس ٽانوري** آهي، هو پھرين اپريل 1960ع تي بوزدار وڏا ضلعي خيرپور ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي سنڌي ۽ ايم. ايڊ ڪيل اٿس. هو سٺو شاعر ۽ ڪھاڻيڪار آهي، سندس ڪيتريون ئي لکڻيون مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپيل آهن. ”روپ ٻھروپ“ ڪھاڻين جو مجموعو 1992ع ۾ ڇپيل آهي. هو هن وقت خيرپور ميرس ۾ رهي ٿو.

## حوالا

زمرو:1960ع جون پيدائشون
اختر حسين جدون

سيد **اختر حسين جدون** ولد حبيب الرحمان جدون 20 آڪٽوبر 1970ع ۾ صوابي صوبه سرحد ۾ ڄائو. هن بي. اي عبدالله هارون ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪئي. پيشي جي لحاظ کان واپاري آهي ۽ مادري زبان پشتو اٿس. هو 2002ع وارين چونڊن ۾ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر رهي چڪو آهي ۽ ٻيهر 2008ع ۾ پ پ جي ٽڪيٽ تي چونڊون کٽڻ بعد صوبائي وزير ٽرانسپورٽ مقرر ٿيو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
اختر جھوناڳڙھي

**قاضي احمد ميان اختر جهونا ڳڙهي** 1897ع ۾ هندستان جي مسلم رياست جهونا ڳڙھ ڪاٺياواڙ جي هڪ قاضي خاندان ۾ پيدا ٿيو. هن جا وڏا محمد بن قاسم جي دور ۾ عربستان مان هجرت ڪري سنڌ اچي، ٺٽي ۾ آباد ٿيا، جيڪي وري 1124ع جي لڳ ڀڳ شھنشاھ فرخ شير جي دور ۾ ٺٽي مان لڏپلاڻ ڪري جهونا ڳڙھ ۾ مستقل وڃي رهيا، هن جهونا ڳڙھ جي مھابت مدرسي مان مڊل تائين تعليم حاصل ڪئي، قاضي اختر جي عملي زندگيءَ جو آغاز 1914ع کان ٿيو. هن 1988ع ۾ ادبي رسالو ’شھاب‘ جاري ڪيو، هن جو پسنديده موضوع اسلامي تاريخ ۽ اردو ادب ۽ تحقيق هو. انهن موضوعن تي هن بيشمار مضمون ۽ مقالا لکيا، هن جي تحقيق سبب ئي هي ڳالھ سامھون آئي تہ اردو جي پهرين باقاعده صاحب ديوان شاعر وليءَ جو تعلق اصل احمدآباد سان آهي، جنھن کي ڪافي عرصي کان ولي دکنوي چيو پئي ويو. 

ورهاڱي کان پوءِ اختر جهوناڳڙهي پاڪستان آيو، جتي هن ادبي سرگرمين ۾ حصو ورتو، ريڊيو پاڪستان ڪراچي اسٽيشن تان مھيني ۾ ٻہ دفعا عالم اسلام جي عنوان سان هن جون تقريرون نشر ٿينديون هيون، هي 1953ع کان وٺي وفات تائين سنڌ يونيورسٽي جي اسلامي تاريخ جي شعبي ۾ صدر ۽ پروفيسر جي حيثيت سان ڪم ڪيائين، هن جون ڪيتريون ئي تصنيفون آهن، جن ۾: طبقات الامم (صاعد بن اندلسي جي ڪتاب جو ترجمو)، اسلام جو يورپ تي اثر (ترجمو)، عھد اسلامي ۽ ڪتب خانن جو نظام، اسٽڊي، اورينٽل اينڊ اسلامڪ، زرگل ۽ ٻيا گهڻا ئي ڪتاب لکيائين. هن جي وفات آگسٽ 1955ع تي ٿي.

## حوالا

زمرو:1897ع جون پيدائشون
زمرو:1955ع جوڻ فوتگيون
اختر بلوچ

**اختر بلوچ** وَن يونٽ مخالف تحريڪ ۾ جيل ياترا ڪندڙ پھرين نوجوان عورت ھئي. سندس اصل نالو **زرين اختر** آھي. پاڻ سنڌ جي ناليواري فنڪاره زرينہ بلوچ جي نياڻي ۽ مشھور سياستدان غلام قادر پليجي جي گهر واري آهي. 16 ڊسمبر 1951ع تي، ٽنڊي ولي محمد، حيدرآباد سنڌ ۾ جنم ورتائين. ابتدائي تعليم ٽنڊي ولي محمد جي مسلم گرلز اسڪول ۾ ورتائين. ايم اي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين ۽ پھرين ٺٽي پوءِ ڪراچيءَ ۾ ڪاليج ۾ ليڪچرر مقرر ٿي. پاڻ شاگرد ليڊر رهي چڪي آهي. ’لسٽون سنڌيءَ ۾ ڇپايو تحريڪ‘ دوران جيل بہ وئي. جيل ۾ لکيل سندس تصنيف ”قيدياڻيءَ جي ڊائري“ مشھور آهي. جيڪا هند ۽ سنڌ ۾ شايع ٿي شھرت ماڻي چڪي آهي. سندس نياڻي سسئي پليجو، پيپلزپارٽي ۾ آهي. پاڻ هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهي ٿي.

## حوالا

زمرو:1951ع جون پيدائشون
اختر حسين رائيپوري

**ڊاڪٽر اختر حسين رائيپوري** اردو ٻوليءَ جو ممتاز ترقي پسند اديب، محقق، نقاد، مترجم ۽ استاد، سيد اڪبر حسين جو پٽ 12 جون 1912ع تي رائيپور ۾ پيدا ٿيو. هي ڊپٽي سيڪريٽري تعليم ۽ چيئرمين ڪراچي ثانوي بورڊ، پهريون ڊائريڪٽر يونيسڪو ڪراچي ۽ وزيٽنگ پروفيسر ڪراچي يونيورسٽي پڻ رهيو. سندس تصنيفون هي آهن: 1. محبت اور نفرت 1938ع، 2. زندگي ڪا ميلا 1947ع، ڊاڪٽر اختر حسين ڪَي افساني، 4. ادب اور انقلاب، 5. روشن مينار، 6. گورڪي ڪِي آپ بيتي، 7. گردِ راه (خودنوشت)، 8. شڪنتلا (ترجمه)، 9. پياري زمين (ترجمه)، 10. مقالات گارساندتاسي. هن نامور شخصيت 2 جون 1992ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1912ع جون پيدائشون
زمرو:1992ع جون فوتگيون
زمرو:1992ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
اختر حميد خان

**ڊاڪٽر اختر حميد خان** سماج سڌارڪ، سماجي سائنس ۾ مھارت رکندڙ ۽ اسڪالر 1914ع ۾ آگري (اترپرديش) ۾ ڄائو. پھريان علي ڳڙھ ۽ پوءِ ڪئمبرج يونيورسٽيءَ مان پنھنجي تعليم مڪمل ڪرڻ بعد 1936ع ۾ هن انڊين سول سروس (ICS) جو امتحان پاس ڪري، سرڪاري ملازمت اختيار ڪئي ۽ ڪيترن ئي عھدن تي ڪم ڪيائين. اڳتي هلي هن نوڪريءَ تان استعيفيٰ ڏني. پھريان هڪ ننڍڙي فئڪٽري کولي ۽ بعد ۾ جامعہ اسلاميہ دهليءَ ۾ هيڊماستر مقرر ٿيو. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ هو لڏپلاڻ ڪري اوڀر پاڪستان هليو ويو، جتي هن ”ڪوميلا ۾ رورل ڊولپمينٽ اڪيڊميءَ“ نالي هڪ ”اين جي او“ قائم ڪئي ۽ بنگالي هارين کي اها ترغيب ڏني تہ اهي پنھنجي زندگيءَ جو معيار بھتر بنائن ۽ شھري سھوليت جي حاصلات لاءِ اين. جي. او جي پليٽ فارم تي ماهوار ڪا معمولي رقم بچت ڪري سيڙپ ڪن. اڳتي هلي هن بسن ۽ رڪشائن جي ڊرائيورن لاءِ هڪ اين. جي. او قائم ڪئي. اوڀر پاڪستان جي بنگلاديش بنجڻ کان پوءِ ڊاڪٽر اختر حميد خان واري تصور کي عملي روپ ڏيندي ”گرامين بئنڪ“، ننڍي سطح تي سيڙپ ۾ شراڪتداريءَ وارو تجربو شروع ڪيو ۽ خاص طور تي بنگالي عورتن ۾ ”مائڪرو ڪريڊٽ سسٽم“ کي متعارف ڪرائي ۽ ڪامياب بنائي، ڏکڻ ايشيا ۾ اين جي. اوز جي فيصلائتي ڪردار کي مڃتا ڏياري. ڊاڪٽر اختر حميد خان اوڀر پاڪستان واري سانحي کان پوءِ ڪراچيءَ هليو آيو ۽ اتي 1980ع ڌاري هن شھر جي جُهڳين (slums) ۾ نھايت گندي ۽ سڀني شھري سھوليتن کان وانجهيل زندگي گذاريندڙ ماڻهن کي شھري سھوليتون فراهم ڪرڻ ۽ ترقياتي اسڪيمون ڏيڻ لاءِ اورنگي پائلٽ پراجيڪٽ جو بنياد وڌو. پاڪستان سرڪار کيس سندس خدمتن جي مڃتا ۾ ستاره امتياز ۽ هلال امتياز جا اعزاز ڏنا، جڏهن تہ ڊاڪٽر اختر حميد خان جي ڏنل تصور تي عمل ڪندڙ ٻين ملڪن بہ کيس ڪيترائي اعزاز ڏنا، جن مان فلپائن جو ميگسي ايوارڊ قابل ذڪر آهي. ڊاڪٽر اختر حميد خان ٻن ڪتابن جو مصنف هو ۽ هن ديس پرديس جي ڪيترن ئي رسالن ۽ اخبارن ۾ سماجي تبديليءَ بابت ڪالم لکيا.

## سوچ

ڊاڪٽر اختر حميد خان خود انحصاريءَ ۾ ويساھ رکندڙ هو ۽ هن هميشہ پرڏيھي امداد واري ڪشڪول جي مخالفت ڪئي. هن جو فلسفو اهو هو تہ ”ڪابہ  پرڏيھي امداد يا بئنڪ ڪنھن بہ ملڪ ۾ ترقيءَ جي حق ۾ ناهي ۽ فقط مقامي ماڻهو پنھنجي سِر ئي پنھنجن علائقن، شھرن ۽ ملڪن ۾ گڏيل سهڪار واري بنياد تي ترقي ڪري سگهن ٿا“. ڊاڪٽر اختر حميد خان پنھنجي پراجيڪٽ جي حوالي سان آخري وقت تائين هڪ ساک وارو سماج سڌارڪ ڪردار رهيو. 

## وفات
85 سالن جي عمر ۾ پنھنجي ڌيءَ سان گڏ آمريڪا جي دوري تي ويو، جتي دل جي دوري پوڻ سبب 9 آڪٽوبر 1999ع تي وفات ڪيائين. 

## حوالا

زمرو:1914ع جون پيدائشون
زمرو:1999ع جون فوتگيون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
اختر مورائي

قاضي محمد علي ’اختر مورائي‘ ولد قاضي عبدالڪريم 8 جنوري 1927ع تي گچيري ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم گچيري مان حاصل ڪيائين. فارسيءَ جا بنيادي ڪتاب پنهنجي والد ۽ ڀاءُ وٽ پڙهيائين. 43-1942ع ۾ سنڌي فائنل ڏنائين. انهيءَ عرصي دوران شاعري شروع ڪيائين. ايم.اي سنڌي ۽ ايم. اي فارسيءَ ۾ فرسٽ پوزيشن حاصل ڪيائين. 1951ع کان علمي ادبي سرگرمين ۾ آيو، 1963ع ۾ سنڌي ادبي سنگت موري جو باني سيڪريٽري ٿيو. -ان- کان سواءِ”بزم لطيف“ قائم ڪري، ان جو سيڪريٽري به ٿيو. قاضي محمد علي هڪ سٺي شاعر هئڻ سان گڏ سٺو افسانه نگار، مضمون نويس ۽ ناٽڪ نويس به هو. سندس مضمون، شاعري ۽ افسانا، ان وقت جي مشهور ادبي رسالن ماهوار ”فردوس“ هالا ۽ ”نئين زندگي“ وغيره ۾ ڇپيا. هن سنڌيءَ کان سواءِ -اردو- زبان ۾ به شاعري ڪئي آهي. شاعريءَ ۾ تخلص ”اختر“ ۽ ”مسلم“ ڪم آڻيندو هو، جڏهن ته مزاحيه شاعريءَ ۾ **”علامه کڙپي“** استعمال ڪندو هو ۽ سندس مزاحيه شعر سڄيءَ سنڌ ۾ ائين مشهور هوندا هئا، جيئن نامور شاعر نياز همايونيءَ جا مزاحيه شعر عبرت ۽ هلال پاڪستان اخبارن ۾ مشهور هئا.

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
اختر ھالائي

**خليفو محمد عمر ولد خليفو حافظ عبدالرحمان ميمڻ**، 27 ڊسمبر 1917ع تي، هالا ۾ ڄائو. سندس پھريون تخلص ”مجرم“ هو، جيڪو 1940ع ۾ بدلائي ”**اختر هالائي**“ اختيار ڪيائين. پاڻ مڪتبن ۾ پڙهيو. اردو، فارسي ۽ عربي پنھنجي وڏي ڀاءُ، مولوي ميرمحمد ”مداح“ وٽ پڙهڻ ۽ لکڻ سکيو. شروع ۾ گربيون ۽ سوسيون اڻندو ۽ اڻائيندو هو. پوءِ خانداني پيشو، يوناني حڪمت اختيار ڪيائين. هوميوپئٿڪ ۾ بہ عبور حاصل ڪيائين. شاعريءَ ۾ سندس استاد سندس مامو محمد يعقوب ”مهمان“ هو. سندس ڪلام ”فردوس“، ”نئين زندگيءَ“، ۽ ٽماهي ”مھراڻ“ رسالن ۾ اڪثر شايع ٿيندو هو. 1951ع ۾ هفتيوار ”تعمير“ اخبار ڪڍيائين. ان تي بندش پوڻ کان پوءِ 1953ع ۾ هفتيوار ”ڪوثر“ جاري ڪيائين. ڪوثر جي مناسبت سان پنھنجي حڪمت خاني جو نالو بہ ”چشمۂ ڪوثر“ رکيائين. پاڻ جيتوڻيڪ ڪيترائي اصلاحي، اخلاقي ۽ سياسي نظم بہ لکيائين، پر بنيادي طور هو غزل گو شاعر هو. سنڌ جي متعدد ادبي ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪيائين. اختر هالائيءَ 27 آڪٽوبر 1959ع تي وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1917ع جون پيدائشون
زمرو:1959ع جون فوتگيون
اختر علي جي قاضي

**اختر علي ولد غلام مصطفيٰ قاضي** 17 سيپٽمبر 1936ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. پاڻ ماهر قانون ۽ سماجي خدمتگار هو. کيس ٻہ ڀيرا سنڌ جو وزيراعليٰ ٿيڻ جو اعزاز حاصل ٿيو، سندس والد ڪليڪٽر (ڪمشنر)، سيڪريٽري ۽ آبادڪاري ڪمشنر جهڙن اهم عهدن تي رهي چڪو هو.

## تعليم

اختر علي، مئٽرڪ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ڪراچي مان پاس ڪئي ۽ گريجوئيشن ايس. ايم آرٽس ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪئي. پاڻ شاگرد يونين جو جنرل سيڪريٽري پڻ رهيو. هن ايس ايم لا ڪاليج مان قانون جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ ايم. اي اڪنامڪس ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ڪئي.

## وڪالت جون خدمتون

ھن 1957ع ۾ لاڙڪاڻي ۾ وڪالت شروع ڪئي. هو هڪ بهترين وڪيل هو ۽ بار ايسوسيئيشن جي ڪيترن ئي اهم عهدن تي رهيو. هو لاڙڪاڻي جي لا ڪاليج جو باني پرنسپال رهيو، هن لاڙڪاڻي ۾ آرٽس ۽ ڪامرس ڊگري ڪاليج جو پايو وڌو. ان کان علاوه هو سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ”لا فيڪلٽي“ جو ڊين پڻ رهيو.

## سياست

اختر علي هڪ نوجوان جي حيثيت ۾ تحريڪ پاڪستان ۾ بہ حصو ورتو. هن گڏيل قومن ۾ پاڪستان جي ٻہ ڀيرا 1980ع ۽ 1985ع ۾ نمائندگي ڪئي. هو 1985ع جي چونڊن ۾ وارهه ضلعي لاڙڪاڻي مان سنڌ اسيمبلي جو ميمبر چونڊجي آيو ۽ سنڌ اسيمبليءَ جي ڊپٽي اسپيڪر جي عهدي تي بنا مقابلي چونڊجي هڪ سال تائين رهيو. ان کان پوءِ فيبروري 1986ع ۾ کيس سنڌ ڪابينا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ کيس تعليم، قانون، پارلياماني معاملا، ناڻو، ٽرانسپورٽ، مڪاني ادارا، ڳوٺاڻي ترقي ۽ راندين جا کاتا سونپيا ويا. 1988ع ۾ غوث علي شاهه جي استعيفيٰ کان پوءِ سنڌ اسيمبليءَ جي ڪوٺايل خاص اجلاس ۾ 10 اپريل 1988ع تي واضح اڪثريت سان ايوان جو اڳواڻ چونڊيو ۽ ٻئي ڏينهن سنڌ جي وزيراعليٰ جو حلف کنيو، پر سگهو ئي 29 مئي 1988ع تي جنرل ضياءَ طرفان اسيمبليون ٽوڙڻ سبب سندس حڪومت ختم ٿي وئي، ليڪن ٽن مهينن کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان کيس ٻيهر 31 آگسٽ 1988ع تي سنڌ جو نگران وزيراعليٰ مقرر ڪيو ۽ چونڊن ٿيڻ تائين پاڻ ان عهدي تي فائز رهيو.

## حوالا

زمرو:1936ع جون پيدائشون
زمرو:1944ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي سياستدان
سورة اخلاص

thumb|کاٻو|سورة اخلاص
**سورة اخلاص** قرآن مجيد جي 112 نمبر سورة، جيڪا مڪي ۾ نازل ٿي، جنھن ۾ چار آيتون آهن. هن سورة ۾ الله تعاليٰ جي وحدانيت کي تمام مفصل، پاڪ صاف ۽ سھڻي انداز ۾ پيش ڪيو ويو آهي. البتہ هي سورة تمام ننڍي آهي، پر حقيقت ۽ تلقين حاصل ڪرڻ جو هن ۾ وڏو درس شامل آهي. هن جي تلاوت جو وڏو ثواب بيان ڪيل آهي. انڪري گهڻا ماڻهو نماز ۾ سورة فاتحہ سان گڏ سورة اخلاص ضرور پڙهندا آهن.

## حوالا

زمرو:قرآن
اختر مينگل

**سردار اختر مينگل** (Sardar Akhtar Mengal) (پيدائش 6 آڪٽوبر 1962ع) بلوچستان سان تعلق رکندڙ هڪ پاڪستاني سياستدان آهي جيڪو بلوچستان نيشنل پارٽي (مينگل) جو چيئرمين آهي.  اختر مينگل نامياري سياستدان عطاءُ الله مينگل جو پٽ آھي. هو فيبروري 2024ع کان پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ آهي، هن کان اڳ 1997ع کان 1998ع تائين بلوچستان جو وڏو وزير ۽ بعد ۾ بلوچستان صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر به رهيو. مينگل آگسٽ 2018ع کان آگسٽ 2023ع تائين پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ رهيو. 

سيپٽمبر 2008ع ۾ اختر مينگل کي اٽڪل 700 ڪارڪنن سميت گرفتار ڪيو ويو هو، ڇاڪاڻ جو هو مشرف حڪومت خلاف لانگ مارچ جي تياري ڪري رهيو هو. 9 مئي 2008ع ۾ پيپلز پارٽيءَ حڪومت ۾ اچڻ تي کين آزاد ڪيو ۽ سندس خلاف سمورا الزام واپس ورتا ويا.

## زندگي جو احوال
پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي خضدار ضلعو جي وڍ تعلقو جي شهر وڍ ۾ سردار عطاءُ الله خان مينگل جي گهر ۾ پيدا ٿيو جيڪو به هڪ سياسي رهنما ۽ بلوچستان جو وزير اعلي رهيو آهي. اختر مينگل 2018ع جي اليڪشن ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو.

## سياسي شروعات
اختر مينگل 1997ع ۾ بلوچستان اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ وزير اعلي جو قلمدان سنڀاليائين. اختر مينگل 2018ع جي عام چونڊن ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو.

## حوالا

زمرو:بلوچ شخصيتون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:1962ع جون پيدائشون
زمرو:بلوچستان جي شخصيتون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
اختيار علي خشڪ

**اختيار علي ولد ولي محمد خشڪ** ڳوٺ حمزو خشڪ لڳ خدا آباد ضلعي دادوءَ ۾ 1974ع ۾ ڄائو. پرائمري تعليم پنھنجي ڳوٺ ۾ ورتائين. راڳ جي لگار ننڍي هوندي کان لڳل هيس. پھريائين، حاجي خان خشڪ کان راڳ سکيو. پوءِ جيئن شوق وڌندو ويس تہ سکيا بہ مختلف استادن کان ورتائين. حافظ محمد اسحاق ٽلٽيءَ وارو راڳداريءَ جو وڏو ڄاڻو هو، جنھن وٽ پڻ راڳ سکيو، موري واري امانت علي کان ڳانو ٻڌرايائين. آخر ۾ گلزار علي خان وٽ پھتو. 2003ع ۾ ريڊيو تي نصير مرزا متعارف ڪرايس. ساڳي سال ٽي وي تي ڪچھري پروگرام ۾ سيد صالح محمد شاھ جي معرفت ڳايائين. سڌو گيت غزل ۽ يڪتاري تي ڪافي ڪلام سٺو ٿو ڳائي. سندس شاگردن جو انگ بہ ڪافي آهي، جن ۾ عبدالغفور جسڪاڻي، محمد قاسم فاروقي، عبدالسعيد خشڪ وغيره اچي وڃن ٿا. جلال کٽي ايوارڊ ۽ خداآباد سگا ايورڊ ماڻيا اٿس. 

عابده پروين، محمد يوسف، محمد شفيع، ٿر وارو ۽ فتح علي خان فنڪارن ۾ وڻندا اٿس. استاد بخاريءَ کي گهڻو ڳايو اٿس. اڙانہ ڪي بھار سندس پسند جي راڳڻي آهي.

## حوالا

زمرو:1974ع جون پيدائشون
اخلاق النبي

**اخلاق النبي** ڪتاب مولانا دين محمد ”اديب“ فيروز شاهيءَ جو لکيل آهي. جنھن ۾ رسول پاڪ جي سيرت ۽ ڪردار تي روشني وڌل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنھن ۾ 119 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي، ڇاپو پھريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان، سال 1953ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، مدينہ پريس حيدرآباد مان سال 1964ع ۾ شايع ٿيو. ساڳئي نالي سان هڪ ڪتاب مولوي صاحبداد ويٺل سلطان ڪوٽ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 24 آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب الحنيف پريس، جيڪب آباد مان سال 1936ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1953ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اخلاق حسنه

**اخلاق حسنہ**، هيءُ ڪتاب پروفيسر علي نواز حاجن خان جتوئيءَ جو رسول پاڪ جي اخلاق حسنه تي لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي جنهن جو پهريون ڇاپو، آزاد بڪ ڊيپو، حيدرآباد 1957ع ۾ ڇپايو. هن نالي سان ٻه ٻيا ڪتاب به ڇپيل آهن: پهريون ڪتاب خواجه احمد عليءَ ۽ قاضي محمد عليءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 154 صفحا ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، قرآن پريس، حيدرآباد مان 1962ع ۾ شايع ٿيو. ٻيو ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 184 صفحا ڏنل آهن. بورڊ آف انٽرميڊيئيٽ ائنڊ سيڪنڊري ايڊيوڪيشن حيدرآباد طرفان، ڇاپو پهريون، اسلاميه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1962ع ۾ ڇاپيو ويو.

## حوالا

زمرو:1957ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1962ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اخلاق محسني

**اخلاق محسني** ڪتاب سيرت النبيءَ تي محمد صديق مسافر جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 197 آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو لکيل آهي. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان 1943ع ۾ ڇپيو. ساڳئي ڪتاب جو ٻيو ڀاڱو پڻ محمد صديق مسافر جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنھن ۾ 214 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽيءَ، حيدرآباد طرفان سال 1947ع ۾ شايع ٿيو. ساڳئي نالي سان هڪ ڪتاب پروفيسر ڊاڪٽر نبي بخش قاضيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنھن ۾ 141 صفحا آهن. ڇاپو پھريون، آزاد بوڪ ڊيپو، حيدرآباد سال 1957ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:1943ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1957ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اخلاق محمدي

حڪيم فتح محمد سيوهاڻيءَ جو رسول اڪرم صلي الله عليه جي سيرت پاڪ تي لکيل منظوم ڪتاب، پهريون ڀيرو 1916ع ۾ ڇپيو ۽ 1978ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ان جو نئون ايڊيشن شايع ڪيو. ڪتاب ۾ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اخلاق، ڪاروهنوار ۽ رهڻي ڪهڻيءَ جا ڪيترائي ايمان افروز واقعات نهايت اثرائتي ۽ دلنشين انداز ۾ بيان ڪيل آهن.

## حوالا
اخلاق نامہ امام غزالي

هيءُ ڪتاب عبدالڪريم الديرويءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 96 صفحا آهن ۽ قيمت سوا روپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مهتمم مدرسه عربيه دارالقرآن، ميهڙ، 1963ع ۾ ڇپايو. هن نالي سان ٻيو هڪ ڪتاب مولانا عبدالڪريم چشتيءَ شڪارپوريءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 78 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، مدرسة القرآن ميهڙ سال 1955ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اخلاقي جواھر

**اخلاقي جواھر** ڪتاب مخدوم محمد صالح ڀٽيءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنھن ۾ 66 صفحا آهن. ڇاپو پھريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1951ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، پاڪ پرنٽنگ پريس مان 1951ع ۾ ڇپيو. جنھن جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، فردوس پرنٽنگ پريس مان 1956ع ۾ ڇپيو، جنھن ۾ 80 صفحا شامل هئا.

## حوالا

زمرو:1951ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اخلاقي گلدستو عرف نيڪ اخلاق ۽ نيڪ عمل

هن ڪتاب جو مصنف علي خان ابڙو آهي. هن رايل سائيز ڪتاب ۾ صفحا 88 آهن ۽ قيمت 5 آنا آهي. مدن لعل پوڪرداس حيدرآباد، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، چندن پريس، حيدرآباد مان 1940ع ۾ ڇپايو. ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1950ع ۾ آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس وارن تاج محل پريس، حيدرآباد مان شايع ڪيو.

## حوالا
اداره آواز ادب حيدرآباد

**''اداره آواز ادب حيدرآباد**، آڪٽوبر 1957ع ۾ رسول بخش ”خمار“ قائم ڪيو. هن اداري سنڌي ادب کي سُٺا معياري ۽ سستا ڪتاب ڏنا، جن ۾:’حُسنا‘، ’سورج شاخون ڪڍيون‘، ’درياهه جي ڪپ تي‘، ’اداسيءَ جون آهون‘، ’نوران‘، ’پريت پراڻي ريت نرالي‘، ’سوري آ سينگار‘، ’ڪلب ۽ گهر‘ جهڙا ناول ۽ هڪ ناوليٽ ’روشنيءَ جي تلاش‘ شامل آهن. اُن کانسواءِ ’عبرت ڪده‘ ڀاڱو پهريون ۽ ٻيون، ’انصاف ڪٿي آهي؟‘، ’سپون‘، ’نازبوءِ‘، ’چنڊ جا تمنائي‘، افسانن جا مجموعا به شايع ڪيا. ان کانسواءِ نفسيات ۽ تاريخ جي موضوع تي پڻ ڪيترائي ڪتاب شايع ڪيا. جن ۾ بابر، سلطان محمود غزنوي ۽ رابعه بصريءَ، سوانحي ڪتاب شامل آهن. ريڊيو ڊرامن تي مبني ’پاڇا ۽ پڙلاءُ‘ ٻاراڻي ادب تي ’چانڊوڪي‘، ’باکون‘، ’رات جي راڻي‘، ’ڦلواڙي‘ جهڙا نادر ۽ ناياب ڪتاب به هن ئي اداري شايع ڪيا. اداره آواز ادب طرفان شايع ٿيل ڪتابن جي مقبوليت سبب اهي ڪتاب ٻيو ۽ ٽيون ڀيرو اشاعت هيٺ آيا، هن اداري طرفان حيدرآباد ۾هڪڙو بُڪ اسٽال پڻ قائم ڪيو ويو هو، جنهن تي هند ۽ سنڌ جا بهترين ڪتاب رکيا ويندا هئا.*

== *حوالا'' ==

زمرو:پاڪستان ۾ 1957ع جا قيام