زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو

**زنجيانگ** ، پھرين **سنڪيانگ** چيو ويندو هو، سرڪاري طور تي، **زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو** ، عوامي جمهوريه چين جو ھڪ خودمختيار علائقو آهي جيڪا چين جي اتر اولھه واري علائقي ۾ واقع آهي.  ان جي گادي جو هنڌ ارومچي آھي۔ اھو پکيڙ ۾ چين جي سڀ کان وڏي انتظامي ورهاست آھي جنھن جي پکيڙ  آھي ۽ آبادي 2020ع ۾ اڍائي ڪروڙ ھئس۔ ھن خطي جي تاريخ اڍائي ھزار سالن جي آھي۔ ارڙهين صديءَ ۾ سنڪيانگ چنگ گھراڻي جي چيني ايمپائر جو حصو بڻيو ۽ ھن وقت اھو عوامي جمهوريه چين جو حصو آهي۔ 1955ع ۾ ان جي صوبائي حيثيت ختم ڪري ان کي چيني خودمختيار ريجن جو درجو ڏنو ويو۔ سنڪيانگ جو حدون 8 ملڪن سان ملن ٿيون جن ۾ روس، منگوليا، قزاخستان، ڪرغزستان، تاجڪستان، افغانستان، پاڪستان ۽ ڀارت شامل آهن۔ سنڪيانگ جي سرحدي پاسن ۾ ۽ ان جي اولھندي ۽ ڏاکڻي حصن ۾ پڻ تيان (Tian جبلن جون قطارون واقع آهن۔ ھن ريجن جو علائقو اقصائي چن چين جي اختيار ۾ آھي پر ان جو ڀارت دعويدار آھي۔ سنڪيانگ جون حدون تبت جي خودمختيار ريجن، گينسو ۽ چنگھاء سان پڻ ملن ٿيون۔ مشھور شاھراھ ريشم جو دڳ پڻ ھن ريجن مان ان جي اوڀر واري سرحد کان اتر اولھ واري سرحد طرف گذري ٿو۔ ھن خودمختيار ريجن ۾ رھندڙ نسلي گروهن ۾ ترڪ، ايغور، قراخ، ڪرغز، تبتي، ھئي، تاجڪ، منگول، روسي ۽ سيب شامل آهن۔ . ھن ريجن کي چيني ترڪستان ۽ اوڀر ترڪستان  پڻ سڏيو ويندو هو۔ 

سنڪيانگ جي ريجن ٻن طاسن ۾ ورھايل آهي جن مان ھڪڙو اتر ۾ جونگاريه طاس ۽ ٻيو ڏکڻ ۾ جبلن جي قطار سان لڳ تاريم طاس آهي۔ سنڪيانگ جي زمين مان رڳو 9.7 سيڪڙو زمين انساني رھائش لاء سازگار آھي۔ چين ۾ سڀ کان گھڻي قدرتي گيس جي پيداوار ھن ريجن ۾ ٿئي ٿي۔ ان کان سواءِ ھتي وڏي تعداد ۾ تيل جا ۽ ٻيا معدنياتي ذخيرا پڻ آھن۔ 1990 واري ڏھاڪي کان ھتي اوڀر ترڪستان جي آزادي جي تحريڪ جي شروعات ٿي ۽ اسلامي شدت پسندي ۾ پڻ اضافو آيو۔  ھن ريجن جا مشهور شهر ارومچي، تورپان، ڪاشغر، ڪارامي، ڪورلا، اڪسو ۽ ھوتان آهن۔ سنڪيانگ ريجن جي 2020 ۾ جي ڊي پي 1380 ارب يوئان آھي۔

## نالا
سنڪيانگ جو عام علائقو اڳئين زماني ۾ مقامي ٻولين ۽ ٻين ٻولين ۾، ڪيترن ئي مختلف نالن سان سڃاتي ويو آهي۔ انهن نالن ۾ التیشهر  Altishahr ، تاريخي اويغور جو نالو شامل آهي جيڪو علائقي جي ڏاکڻي حصي جو "ڇهه شهرن" ڏانهن اشارو ڪري ٿو، ان سان گڏوگڏ 

ختن،  ختائي، تارتاري، چغتائي (چغتائي خانات )، مغلستان ("منگولن جي سرزمين")، ڪاشغريا، ننڍو بخارا، سرنديا (هندستاني ثقافتي اثر سبب)  ۽ چيني زبان ۾ *Xiyu* () )، معنيٰ ” مغربي علائقا “. 

ٻي صدي قبل مسيح ۽ ٻي صدي عيسويءَ جي وچ ۾ هان سلطنت، سلڪ روڊ جي منافعي واري رستن کي محفوظ ڪرڻ جي ڪوشش ۾، مغربي خطن جي حفاظت Xiyu Protectorate ( )) قائم ڪئي۔  تانگ دور ۾ مغربي علائقا قوزیي (*qixi ۔* ()  جی نالی سان سجانی ویندا ھا۔  قی (Qi) گوبي ريگستان ڏانهن اشارو ڪري ٿو جڏهن ته زی Xi اولهه ڏانهن اشارو ڪري ٿو. تانگ سلطنت 640 ۾ علائقي کي ڪنٽرول ڪرڻ لاء،*اولهه* يا *اينسي پروٽيڪٽوريٽ* ( ) امن ڏيڻ لاءِ پروٽيڪٽوريٽ جنرل قائم ڪيو هو۔ 

چنگ خاندان جي دور ۾، شنجيانگ جو اتر وارو حصو، زنگريا، زنبو (" "  Dzungar region") جي نالي سان مشهور هو،  ۽ ڏاکڻي ترم طاس *هوجيانگ* (  "مسلم فرنٽيئر") جي نالي سان مشهور هو۔ ٻئي علائقا 1759 ۾ چنگ خاندان جي الٽيشهر خوجا جي بغاوت کي دٻائڻ کان پوءِ ضم ٿي ويا ۽ "زيو شنجيانگ" (  لفظي طور تي "مغربي علائقن جي نئين سرحد") جو علائقو بڻجي ويو۔ (بعد ۾ "Sinjiang" ( طور آسان ڪيو ويو ؛ اڳ ۾ "Sinkiang" جي نالي سان رومن ڪيو ويو ). سرڪاري نالو 1878 ۾ گوانگ سو شهنشاهه جي دور ۾ ڏنو ويو  چيني سياستدان زو زونگ تانگ جي گوانگ سو شهنشاهه ڪي رپورٽ موجب، سن جيانگ جو مطلب آهي "پراڻي زمين نئين طور تي واپس" ( ) يا ”نئين پراڻي زمين“۔  اهو پڻ ترجمو ڪري سگهجي ٿو "نئين سرحد" يا "نئون علائقو"۔  حقيقت ۾، "سنجيانگ" جی اصطلاح  ڪيترن ئي ٻين هنڌن تي فتح ڪيل  علائقن لاء استعمال ڪيو ويو ، پر ڪڏهن به چيني سلطنتن جي سڌي طرح حڪمراني نه ڪئي وئي، جيستائين تدريجي طور تي گیتو گویلو*Gaitu Guiliu* انتظامي اصلاحات، جن ۾ ڏکڻ چين جا علائقا شامل آهن.  مثال طور، سيچوان ۾ اڄوڪي جن چوان ڪائونٽي کي ان وقت ”جنچوان شنجيانگ“ سڏيو ويندو هو، ینان صوبی ۾  زائوتونگ  Zhaotong کي سڌو سنئون ”زنجيانگ“، Qiandongnan علائقو، انشونAnshun ۽ زیننگ Zhenning جو نالو لیانگیو  شنجيانگ ”Liangyou Xinjiang“ وغيره رکیو ویو۔  

1955ع ۾ سنجيانگ صوبي جو نالو بدلائي ”سنجيانگ يوگور خودمختيار علائقو“ رکيو ويو. اهو نالو جيڪو اصل ۾ تجويز ڪيو ويو هو صرف "سنجيانگ خودمختيار علائقو" هو، ڇاڪاڻ ته اهو امپیریل علائقي جو نالو هو۔ هن تجويز کي ڪميونسٽ پارٽيءَ ۾ اويغورن طرفان چڱيءَ طرح قبول نه ڪيو ويو، جن کي اھو نالو فطرت ۾  نوآبادياتي لگیو، ڇاڪاڻ ته ان جو مطلب آهي ”نئون علائقو“۔ سيف الدين عزيزي ، سن جيانگ جي پهرين چيئرمين، مائو زيڊونگ جي تجويز ڪيل نالي تي پنهنجا سخت اعتراض درج ڪيا، دليل ڏنو ته "خودمختاري جبلن ۽ دريائن کي نه ڏني وئي آهي"۔ اهو خاص قوميتن کي ڏنو ويو آهي." ڪجهه اويغور ڪميونسٽن ان جي بدران ” تيان شان يوغور خودمختيار علائقو“ جو نالو تجويز ڪيو۔ مرڪزي حڪومت ۾ "هان نسل" جا ڪميونسٽن سنڪيانگ نالي کي نوآبادياتي طور تي رد ڪيو ۽ انڪار ڪيو ته مرڪزي حڪومت ٻنهي نوآبادياتي ٿي سگهي ٿي ڇاڪاڻ ته اهي ڪميونسٽ هئا ۽ ڇاڪاڻ ته چين نوآبادياتيزم جو شڪار هو۔ جڏهن ته، اويغور جي شڪايتن جي ڪري، انتظامي علائقي جو نالو "سنجيانگ *يوگور* خودمختيار علائقو" رکيو ويو۔ 
## حوالا

زمرو:ترڪستان
زمرو:وچ ايشيا
زمرو:اتر-اولهه چين
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:وچ ايشيا جا تاريخي علائقا
زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا
زمرو:زنجيانگ خودمختيار علائقو
زمرو:چين جا خود مختار علائقا