گلگت بلتستان

**گلگت بلتستان** (انگريزي: Gilgit-Baltistan؛ بلتي: گِلگِت بَلتِي يُل) پاڪستان جي اتر ۾ پاڪستان جو ھڪ صوبو آھي. ھن جي اتر ۾ چين ڏکڻ ۾ آزاد ڪشمير، اوڀر ۾ مقبوضه ڪشمير ۽ اولھه طرف صوبو خيبر پختونخوا ۽ افغانستان آھن. ھن جي گادي جو ھنڌ گلگت آھي. ھي آزاد ڪشمير سان ملائي ڪري 1947ع ۾ پاڪستان سان مليو ۽ رياست ڄمون ۽ ڪشمير جو انگ آھي جنھن تي پاڪستان ۽ ھندستان جو تڪرار ھلندڙ آھي.

خطو، ڏکڻ اولهه ۾ آزاد ڪشمير سان گڏ، گڏيل قومن ۽ ٻين بين الاقوامي ادارن پاران "پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير" جي طور تي گروپ ڪيو ويو آهي ۽ حوالو ڏنو ويو آهي. گلگت بلتستان جاگرافيائي علائقي جي لحاظ کان آزاد ڪشمير کان ڇهه ڀيرا وڏو آهي. موجوده گلگت بلتستان جو علائقو سال 1970ع ۾ ”اتر علائقن“ جي نالي سان هڪ الڳ انتظامي يونٽ بڻجي ويو. اهو اڳوڻي گلگت ايجنسي، بلتستان ۽ ڪيترن ئي ننڍين اڳوڻي پرنسلي رياستن جي ضم ٿيڻ سان ٺهرايو ويو، جن مان سڀ کان وڏيون هنزا ۽ نگر هيون. سال 2009ع ۾، علائقي جو نالو "گلگت بلتستان" رکيو ويو ۽ سيلف گورننس آرڊر ذريعي محدود خودمختياري ڏني وئي. 

گلگت بلتستان 72,971 چورس ڪلوميٽر (28,174 اسڪوائر ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ انتهائي جابلو علائقو آهي. سال 2013ع ۾ ان جي آبادي 12 لک 49 هزار هئي (سال 2015ع ۾ اندازي مطابق 18 لک هئي). ان جي گاديءَ جو شهر گلگت آهي، جنهن جي آبادي 2,16,760 آهي. معيشت تي زراعت ۽ سياحت جي صنعت جو غلبو آهي. هي علائقو 14 چوٽيون جيڪا اٺ هزار ميٽر کان اچي آهن مان پنجن جو گهر آهي، جنهن ۾ ڪي-ٽو (K-2) به شامل آهي ۽ 7,000 ميٽر (23,000 فوٽ) کان مٿي پنجاهه جبلن جون چوٽيون آهن. ڌرتيءَ جي قطبي علائقن کان ٻاهر دنيا جا ٽي وڏا گليشيئر گلگت بلتستان ۾ مليا آهن. مکيه سياحتي سرگرميون ٽريڪنگ ۽ جبل تي چڙهڻ آهن ۽ هي صنعت سڄي علائقي ۾ اهميت ۾ وڌي رهي آهي.

## تاريخ
گلگت بلتستان جي مختلف هنڌن تي، خاص طور تي هنزا جي پاسو ڳوٺ ۾ مليل پٿر جا 2000 ق.م. جا نقش، تبت پليٽيو تي انساني آباديءَ جا ثبوت آهن ۽ ايندڙ ڪجهه صدين اندر، هي علائقو تبت جي آباديءَ ۾ اچي ويو، جيڪي بلتستان جي بلتي ماڻهن کان اڳ هئا. اڄ بلتستان طبيعي ۽ ثقافتي لحاظ کان لداخ سان هڪجهڙائي رکي ٿو (مذهب ۾ نه). دردي ماڻهو گهڻو ڪري اولهه وارن علائقن ۾ مليا آهن. هي ماڻهو گلگت، چلاس، استور ۽ ديامير جي شينا ٻولي ڳالهائيندڙ قومون آهن، جڏهن ته هنزه ۽ مٿانهين علائقن ۾ بروشسڪي  ۽ کوار ٻولي ڳالهائيندڙن جي اڪثريت آهي. دردي ماڻهن جو ذڪر هيروڊوٽس، نيارڪس، ميگاٿينيز، پليني، ٽالمي ۽ "پران" جي جاگرافيائي فهرستن ۾ ملي ٿو. پهرين صدي عيسويءَ ۾ انهن علائقن جا ماڻهو بون مذهب جا پيروڪار هئا جڏهن ته ٻي صدي عيسويءَ ۾ ٻڌ ڌرم جا پيروڪار هئا. سال 399ع ۽ 414ع جي وچ ۾، چيني ٻڌ ياتري، فاهيان گلگت بلتستان جو دورو ڪيو. ڇهين صدي عيسويءَ ۾ سومانا پالولا (وڏو گلگت-چلاس) تي هڪ نامعلوم بادشاهه جي حڪومت هئي. سال 627ع ۽ 645ع جي وچ ۾، چيني ٻڌ ڌرم ياتري هوانزينگ هن علائقي مان هندستان ڏانهن پنهنجي زيارت تي سفر ڪيو. تانگ خاندان جي چيني رڪارڊ موجب، سال 600ع ۽ 700ع جي وچ ۾، علائقي تي ٻڌ ڌرم جي حڪومت هئي جنهن کي بولو (چيني: 勃律؛ پنين: bólǜ) سڏيو ويندو هو، جنهن کي پالولا، پٽولا، بلور پڻ ترجمو ڪيو ويو آهي. اهي مڃيا وڃن ٿا ته اهي پٽولا شاهي خاندان هئا، جن جو ذڪر هڪ برهميءَ لکت ۾ ڪيو ويو آهي ۽ وجريانا ٻڌ ڌرم جا عقيدتمند هئا. ان وقت اصطلاح، "ننڍو پالولا" (چيني: 小勃律) گلگت جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو هو، جڏهن ته "وڏو پالولا" (چيني: 大勃律) کي بلتستان ۽ چلاس لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو.

## سرڪار
اڄ ڪالھ جو گلگت بلتستان 1970 ۾ اترين علائقي جي نالي تي ھڪ کليل علائقو بڻيو. ھن ۾ گلگت ايجنسي، بلتستان، ۽ ھنزه ۽ نگر جا وڏا شھر آھن. ھن وقت ھن ۾ 9 ضلعا اچن ٿا. گلگت بلتستان پھرين ڪشميري جنگ ۾ پاڪستان طرف ھو پر پاڪستان جي پارليامينٽ ۾ ھتان جا ماڻھو نٿا ويھي سگھن. 29 آگسٽ 2009 تي ھن علائقي کي خودمختياري ڏني وئي. ھتان جي ھڪ اسيمبلي ٺھي ۽ ھي علائقو ھڪ صوبي وانگر ھلڻ لڳو.

## ٻوليون
اردو گلگت بلتستان ۾ ڳالھائي ۽ سمجھي ويندي آھي. 1998 جي آدم شماري موجب ھي تناسب آھي:
* بلتي 35٪
* شينا 32٪
* بروشسڪي 22٪
* وخي 5٪
* ٻيون 6٪

## خارجي ڳنڍڻا
* گلگت بلتستان جي تاريخ 
* سرکاری ویب سائٹ 
* اتريان  علائقا
* گھمڻ ڦرڻ اترن علائقن جون تصويرون 

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي
زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا
زمرو:پاڪستان جا خارجي لاڳاپا
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست