open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امام ڳڙھ جو قلعو

هيءُ قلعو /اڏاوت مير رستم خان جي وقت جي آهي. هيءُ قلعو خيرپور ضلعي ۾ ڪوٽڏجيءَ ڀرسان قومي شاھراهه کان نڪرندڙ نارا روڊ وسيلي نارا گيٽ، تجل ۽ لڪ جي ڳوٺن کان پوءِ، جروئي ۽ مٺي ڳوٺ پھچي، اتان -اوڀر- ڏکڻ 142 ڪلو ميٽر جي فاصلي تي (ھندوستان -پاڪستان- جي سرحد تي) آهي. -امام- ڳڙهه جي قلعي جو ذڪر مير رستم خان ۽ مير علي مراد جي پڳ جي جھيڙي کان پوءِ -تاريخ- ۾ ملي ٿو. پوڙھو حاڪم مير رستم خان، علي مراد خان ۽ چارلس نيپئر جي ڊپ کان پنھنجي زال ۽ ٻن -ٻانھين- سان، پڳ، حڪومت ۽ ملڪيت ڇڏي -امام- ڳڙهه جي قلعي ڏانھن ھليو ويو ھو. رستي ۾ برساتن پوڻ ڪري سندس زال -اٺ- -تان- ڪري پئي ھئي ۽ -ان- جي ٻانھن ڀڄي پئي، جڏھن ته ٻئي ٻانھيون مري ويون. مير رستم خان کي گھڻي تڪليف پھتي. مير مراد علي جون -اکيون- حڪومت ۾ ھيون ۽ پاڻ نيپئر وٽ پھتو ته مير رستم پڳ -تان- دستبردار ٿي ويو آھي ۽ زمينون به ڇڏي ويو آھي. ھاڻي مون کي حاڪم بناءِ، مگر نيپئر مير رستم کي راهه مان ھٽائڻ ٿي چاھيو. -ان- ڪري ھن مير علي مراد کي شهه ڏني ته -امام ڳڙهه جو قلعو- به ھاڻي تنھنجي ملڪيت آھي. متان مير رستم اڳتي ھلي فوجي طاقت -امام- ڳڙهه ۾ ڪٺي ڪري. -ان- ڪري -امام- ڳڙهه تي حملو ڪيو وڃي. جنهن تي نيپئر مير علي مراد خان کي سونھون ڪري 12 -جنوري- 1842ع تي -امام- ڳڙهه پھتو. ساڻس ساڍا ٽي سؤ پيادا ۽ چوويھن پائونڊن واريون ٻه توبون ۽ پنجاهه گھوڙي سوار گڏ ھئا. ليمبرڪ جي لکڻ موجب -امام ڳڙهه جو قلعو- مڪمل طور تباهه ڪيو ويو. نيپئر لکي ٿو ته -امام ڳڙهه جو قلعو- -بارود- جي ڏهه ھزار پائونڊن سان ذريون ذريون ٿي چڪو. اھا به تاريخي حقيقت آھي ته جڏھن نيپئر قلعو زبون ڪري موٽيو ته اڇڙي -ٿر- جي زمين کانئس سٺو انتقام ورتو. ھو لکي ٿو ته -اسان جون اکيون- ڪن، وات ۽ ڏند واري جي تهن چڙھڻ ڪري، ڪيترائي ماڻھو بيمارين جو شڪار ٿي پيا. ياد رھي ته رستم علي -ٽالپر-، مير مراد علي -ٽالپر- جو وڏو -ڀاءُ- ۽ مير سھراب خان جو وڏو پٽ ھو. قلعي جا کنڊر موجود آھن، پر اتي پھچڻ مشڪل آھي.

## حوالا
امام مسعود سنڌي

مام- مسعود -بن- شيبہ -بن- الحسين السندي، لقب عماد الدين حنفي، ستين صدي هجريءَ جو سنڌي بزرگ، علم ۽ فضل ۾ عالمي شهرت رکندڙ هو. هي دنيا جو اهو پهريون عالم هو، جنهن ”-امام- الحرمين جويني“ ۽ -امام غزالي رحه- جي ”الغيث“ ۽ ”مقدمہ التعليم“ جو رد لکيو. هن جي سوانح معلوم نه ٿي سگهي آهي، البت سندس دؤر، تاتارين وارو دؤر ليکجي ٿو. 
هن جي ڪتاب جا قلمي نسخا الجزائر، مديني منوره، استنبول ۽ مصر ۾ موجود آهن.

## حوالا
امان ائين ڇو؟ (ڪتاب)

نوجوان شاعرا، ومي سدارنگاڻيءَ جي ”وڀا پبليڪيشن آديپور- ڪڇ“ پاران ڇپيل ٻارن جي ڪتاب (ٻالڪ جا پاڻ وارتائي سوال) بمعنيٰ ”ممي ائين ڇو آهي“ جو سنڌ ۾ ڇپيل ٻيو ڇاپو ’امان ائين ڇو آهي‘ جي عنوان سان ’-ٿرديپ- ڳوٺاڻي ترقياتي پروگرام‘ مٺي، ضلعي ٿرپارڪر پاران مئي 2005ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي. هن ڪتاب جا خوبصورت اسڪيچ شهديو ڏونگراڻي ٺاهيا آهن. هن ڪتاب جي پهرين ڇاپي جو مهاڳ مشهور اديب، ستيش روهيڙا ۽ ٻئي ڇاپي جو مهاڳ -تاج- جويي لکيو آهي. رايل سائيز جي هن 32 صفحن جي ڪتاب کي ”-ٿرديپ-“ پاران ٿر جي ڳوٺن ۾ مفت ورهايو ويو.

## حوالا
امام علي نازش

پاڪستان ۾ ڪميونسٽ تحريڪ جو آدرشي اڳواڻ ۽ پاڪستان، ڪسان مزدور پارٽيءَ جو چيئرمئن، **ڪامريڊ امام علي ’نازش‘** 4 آگسٽ 1922ع تي، ڀارت جي شهر دهليءَ ڀرسان ”امروهي“ ۾ پيدا ٿيو. پاڻ ڪميونسٽ تحريڪ جي بانيڪارن مان هو. ننڍي هوندي، سندس والد کيس ’مجتهد‘ بنائڻ ٿي چاهيو، انڪري کيس ’ناظميا‘ موڪليو ويو ته جيئن فقہ ۽ حديث جو علم حاصل ڪري سگهي. اُتي ئي هن فاضل ۽ اديب جا امتحان پاس ڪيا. بعد ۾ لکنئو يونيورسٽيءَ ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ويو، جتي هو ”مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن“ سان لاڳاپيل رهيو ۽ ٿوري عرصي بعد سندس خيال مارڪسي فلسفي ڏانهن آيا، جيڪي کيس ترقي پسند، ڪميونسٽ تحريڪ ڏانهن وٺي ويا.

ورهاڱي کان پوءِ پارٽي پاليسين تحت کيس پاڪستان اچڻو پيو. ايوبي مارشل لا دؤران، جڏهن ڪميونسٽ اڳواڻ حسن ناصر کي شهيد ڪيو ويو ته کيس ڪميونسٽ پارٽيءَ جو سيڪريٽري جنرل بڻايو ويو. 

1951ع ڌاري ”پنڊي سازش ڪيس“ ٺهيو ۽ 1954ع ڌاري ڪميونسٽ پارٽيءَ تي بندش لڳي. اُن بعد ڪامريڊ نازش ڪيترائي ڀيرا جيل ويو؛ ائين ڏهه سال جيل اندر ڪاٽيائين. پاڻ جيل ۾ سائين جي. ايم. سيد سان گڏ رهيو ۽ کانئس ئي سنڌي سکيائين. ڪميونسٽ پارٽيءَ تي بندش لڳڻ کان پوءِ، هيءُ روپوش ٿي ويو. تقريباً 25 سال روپوشيءَ جي زندگي گذاريائين. 1982ع ڌاري هن سوويت يونين، ڪيوبا ۽ ٻين ملڪن جا دؤرا ڪيا. 1998ع ۾ ڪامريڊ نازش، پهريون دفعو روپوشي ختم ڪري عوام اڳيان ظاهر ٿيو ۽ لاڙڪاڻي ۾ شهيد نذير عباسيءَ جي ورسيءَ تي خطاب ڪيائين. 1990ع کان وٺي آخري دم تائين ڪميونسٽ پارٽي جو چيئرمئن به رهيو. 7 مارچ 1999ع تي اوجها سينيٽوريم ڪراچيءَ ۾ ڊگهي علالت بعد لاڏاڻو ڪيائين.

## حوالا
امام غزالي جا خط (ڪتاب)

ڪرائون سائيز ۾ ڇپيل هيءُ ڪتاب حافظ محمد قاسم علويءَ، هالن واري، ترجمو ڪري ڇپايو. ڪچي جلد سان، 33 صفحن جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، 1953ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
امان الله مفلح

مان -الله- ’مفلح‘ ولد مولوي جان محمد مهر 16 -جنوري- 1916ع تي ڪوٽ عبدالله خان، تعلقي ڳڙهي ياسين، ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کانپوءِ ڳڙهي ياسين ۾ مولانا محمد ابراهيم وٽ عربي ۽ فارسي -تعليم- حاصل ڪيائين ۽ -ان- جي ئي صحبت ۾ رهي شاعريءَ ۾ طبع آزمائي ڪيائين. 1960ع ۾ هن باقائدي شاعري شروع ڪئي. سنڌيءَ سان گڏ -اردو-، فارسي ۽ سرائڪي ٻولين ۾ به شاعري ڪيائين. هُن نعت، غزل، مولود، نظم، گيت، وائي ۽ ڪافيءَ جي صنفن تي طبع آزمائي ڪئي. مفلح جي شاعريءَ جا ڏهه ننڍا ڪتابڙا شايع ٿي چڪا آهن. -جن- مان: (1) ’گلشن نعت‘ (2) ’گلشن -بهار-‘ 
(3) ’رازِ محبت‘ (4) ’سازِ محبت‘ (5) ’ثناءِ احمدي‘ (6) ’خيالات وغيره قابلِ ذڪر آهن. امان -الله- ’مفلح‘ نهايت نيڪ ۽ پرهيزگار -انسان- هو. مسجد ۾ پيش -امام- جا فرض به انجام ڏيندو هو ۽ شڪارپور جي اڪثر مشاعرن ۾ شرڪت ڪندو هو. هن 28 -جنوري- 1986ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
امانت ۽ خيانت (ڪتاب)

هيءُ مشهور ڊراما نگار اديب خانچند درياڻيءَ جي ڊرامن جو ڪتاب آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 75 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا آهي. ڇاپو پهريون، اين. ايڇ. پنجابي ڪمپنيءَ، امپائر پرنٽنگ پريس، ورهاڱي کان اڳ ڪراچيءَ مان ڇپرايو.
## حوالا

زمرو:ڪتاب
امانت گل

موسيقار **امانت گل** جو جنم 1966ع ۾ ٿيو، سندس والد جو نالو فيروز گل (موسيقار) آهي. علم موسيقي سندس خانداني ورثو آهي. امانت گل سنڌ جو ننڍي وهيءَ وارو موسيقار هو، شروعاتي تعليم پنھنجي چاچي موسيقار مرحوم ضامن علي عرف ببر علي خان کان حاصل ڪيائين. امانت گل ننڍيءَ عمر ۾ ڳائڻ ۽ ڪيسٽ ڪڍڻ وارو فنڪار هو. پارس ڪمپني امانت گل جا اٽڪل 12 البم رليز ڪيا. موسيقار ٿيڻ لاءِ امانت گل باقاعدي تربيت پنهنجي والد مرحوم فيروز گل کان ورتي. سنڌي فلم ”درياھ خان“ ۾ پنھنجي والد فيروز گل سان اسسٽنٽ طور گڏجي ڪم ڪيائين. امانت گل پنھنجي حياتيءَ ۾ سُٺي آواز جي مالڪن محمد يوسف، عالمگير، مھناز، مھدي حَسن، ناهيد اختر، ترنم ناز ۽ نصيبو لال، حميرا چنا ۽ سجاد يوسف جا ڪيترا گيت ڪمپوز ڪيا. هن گل فلم کانسواءِ پي. ٽي. وي سينٽر ڪراچي ۽ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد کي يادگار گيت ۽ گانا ڏنا. امانت گل عابده پروين سان بہ گڏ رهيو ۽ سندس ئي خواهش مطابق آئيڊيل موسيقار آر. ڊي برمن کان سڳو ٻڌرايو. امانت گل پاڪستان جي عظيم موسيقار نثار بزميءَ کان بہ هارمونيم جي سکيا ورتي ۽ طافو خان جي ڀاءُ نثار حسين کان بہ سڳو ٻڌرايو ۽ موسيقيءَ جي سکيا ورتي. هن نامياري موسيقار 2011ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1966ع جو پيدائشون
زمرو:2011ع جون وفاتون
امبر مھڪ

ناليواري گلوڪاره -امبر مهڪ- ڌيءَ يار محمد، 12 مئي 1980ع ۾ موچي پاڙي حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو، سندس والده شميم آرا ريڊيو -پاڪستان- جي مشهور فنڪاره رهي آهي. جڏهن ته سندس وڏي ڀيڻ انجم آرا به گائيڪيءَ ۾ تمام گهڻو نالو ڪڍيو. -امبر مهڪ- گائڪيءَ جي سکيا اُستاد -امير- عليءَ کان حاصل ڪئي. هن پنهنجي فن جي شروعات 1994ع ۾ ريڊيي -پاڪستان- حيدرآباد کان عنايت -بلوچ- جي دؤر ۾ ڪئي، -امبر مهڪ- سڀ کان پهرين ريڊيي -پاڪستان- حيدرآباد جي سالگرهه پروگرام ۾ ڳائي داد حاصل ڪيو. هن جي ڳائڻ جو محور گهڻو ڪري ڪلاسيڪل راڳ ۽ ڀٽائيءَ جو راڳ آهي، -امبر مهڪ- کي راڳ جي سکيا وٺڻ لاءِ سندس مرشد فقير رحمان سائين، اُستاد -امير- عليءَ جي شاگرديءَ ۾ ڏنو، چئن سالن جي محنت ۽ رياض کانپوءِ -امبر مهڪ- 2002ع ۾ اُستاد خانصاحب خير محمد خان جي ورسي تقريب ۾ ڳائي تمام گهڻو داد حاصل ڪيو. هڪڙي سنڌي ٽي. وي. چينل -تان- -امبر مهڪ- قلندر لال شهبازرح جي ڌمال ”قلندر لال مان تنهنجي ملنگياڻي آهيان“ ڳائي تمام گهڻي مشهوري ماڻي. سندس 14 کان وڌيڪ البم رليز ٿيل آهن. اُن کانسواءِ -اسلام- -آباد- لاهور ڪراچي، -پاڪستان- -ٽيليويزن- ڪارپوريشنن جي سينٽرن -تان- کوڙ سارا پروگرام ڪري چڪي آهي.

## حوالا
امپريس مارڪيٽ

**ایمپريس مارڪيٽ** (Empress Market) انگريزن جي دور جو يادگار آهي ۽ ڪراچيءَ جي مرڪز ۾ واقع آهي. ڪراچيءَ جي هن وڏي مارڪيٽ جي بنياد جو پٿر سال 1884ع ۾ رکيو ويو ھو پر پيسن جي نہ ھجڻ سبب ڪم جي شروعات سال 1889ع ۾ مڪمل ٿي. ھن جو نقشو جيمس اسٽريچن جو ٺاھيل، تعمير گوٿڪ طرز جو ھو. مارڪيٽ جو دروازو، مھاڙيءَ طور پريڊي اسٽريٽ طرف 231 فوٽ اوچو آھي. ان جي چوڌاري چار گيلريون، ھر ھڪ 40 فوٽن جي ٺھيل آھي. وچون حاطو 130x100 فوٽن جو آھي. بالڪونيءَ کي پٿر جون گهوڙيون ڏنل آھن، جنھن تي ڪيترائي نقش نڪتل آھن. مارڪيٽ جو وچون ٽاور 140 فوٽ اوچو آھي. جنھن تي خوبصورت گھڙيال لڳل آھي، جيڪو چوويھ ڪلاڪ ھلندو رھي ٿو. ھي گهنٽا گهر ڪرافورڊ بمبئيءَ واري گھڙيال گھر کان 12 فوٽ اوچو آھي. ھتي ھڪ باغ بہ ٺاھيو ويو ھو، جيڪو ھينئر اسٽال ھڻندڙن جي قبضي ۾ اچي ويو آھي. ايمپريس مارڪيٽ جي ٺھڻ کان پوءِ ھي ڪراچيءَ جي ستن مارڪيٽن مان ھڪ ھئي. ھتي ڪل 280 دڪان ٺاھيا ويا ھئا.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جي ثقافت
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
زمرو:ڪراچي ۾ مارڪيٽون ۽ شاپنگ مال
امتياز خان حسين اصفھاني

سيد امتياز خان اصفهاني ’خالص‘ پنهنجي دور جو وڏو عالم، فاضل ۽ شاعر هو. هن کي ميان يار محمد (خدا يار خان) ڪلهوڙي شهيد ڪرائي، سندس مال و اسباب پاڻ کنيو. امتياز خان جو اصل نالو سيد حسين شاهه هو ۽ هو اصفهان جو رهاڪو هو. -اورنگزيب عالمگير- جي زماني ۾ هندستان ۾ آيو ۽ گهڻو وقت دکن ۾ گذاريائين. هن کي امتياز خان جو خطاب عالمگير طرفان عطا ٿيو. عالمگير -بادشاهه- هن کي عظيم -آباد- صوفيءَ جي عدالت تي مقرر ڪيو هو. شاهه عالم -بهادر- شاهه -اول- جي دور ۾ پنهنجي لکين رپين جي مال سان گڏ -ايران- روانو ٿيو.هن جي علمي قابليت کان متاثر ٿي گجرات جي نواب پنهنجي نياڻيءَ جي شادي امتياز خان سان ڪرائي. ’مفتاح التواريخ‘ ۽ ’عماد السعادت‘ ۾ ڄاڻايل آهي ته: 
”سيد حسين مير بوعلي نالي مشهد جي عالم جو فرزند هو، جيڪو هندستان آيو.“ -بنگال- جو نواب سيد قاسم علي خان (مير قاسم) امتياز خان جو پوٽو هو. 
امتياز خان جي شهادت بابت ”مثرالڪرام“ ۾ مير غلام علي -آزاد بلگرامي- ڄاڻائي ٿو ته: ”سيد حسين امتياز خان اصفهاني جو تخلص ’خالص‘ هو، هو هندستان کان -ايران- وڃي رهيو هو، جڏهن سيوستان پهتو ته سنڌ جي زميندار ميان خدايار خان 1122ھ / 1710ع ۾ -ان- کي شهيد ڪرائي -ان- جي لکن جي مال تي قبضو ڪيو، -ان- کان پوءِ خدايار خان علامه عبدالجليل بلگراميءَ کي پيغام موڪليو ته هي واقعو جهڙي طرح پيش آيو آهي، تهڙيءَ طرح سوانح ۾ بيان نه ڪيو وڃي. -ان- لاءِ ٻه هزار سونيون اشرفيون علامه جي خدمت ۾ پيش ڪيائين، جيڪي چوڏهن هزار رپين جي برابر ٿين ٿيون. علامه عبدالجليل ميان يار محمد خان جي هن پيشڪش کي رد ڪري ڇڏيو ۽ جيڪا حقيقت هئي -ان- کي قلمبند ڪيائين.“ مير عبدالجليل امتياز خان جي شهادت جي ماده -تاريخ- هينئن ڪڍي آهي: 

”آه آه امتياز خان“ 

1122ھ 
ميان يار محمد ڪلهوڙو 1122ھ / 1710ع ۾ سيد حسين اصفهاني کي وڏي بيدرديءَ سان شهيد ڪرائي، -ان- جي مال ملڪيت تي قابض ٿيو ۽ 1130ھ / 1718ع ۾ نامور صوفي بزرگ شاهه عنايت شهيد ۽ -ان- جي فقيرن کي پڻ وڏي بيرحميءَ سان قتل ڪرائڻ واري سازش ۾ برابر جو شريڪ هو. امتياز خان خالص جا شعر نهايت دلچسپ آهن، غزلن جي ديوان کان سواءِ مرثيه، سلام، قطعه تاريخون ۽ هڪ مثنوي پڻ آهي. سندس هڪ شعر ڏجي ٿو: 
شاعري کو همه دم مدح و ثنامي گويد 
روز شب نيک و -بد- شاه و گدامي گويد 
گاهه گر مدح کندگاهه هجامي گويد 
اين همه از پئي آنست که زر مخواهد. 
(ترجمو: شاعر جيڪو مدح و ثنا ڪندو رهي ٿو، شاهه و گدا کي ڏينهن رات سٺو خراب چوندو ڦري ٿو. ڪڏهن ڪنهن جي واکاڻ ڪري ٿو ته ڪڏهن ڪنهن جي گلا ڪري ٿو، اهو سڀ انڪري ته کيس پئسا ۽ مال گهرجي.)

## حوالا
امان الله شيخ

مضمون نويس، ترجمي نگار ۽ سياسي ڪارڪن امان -الله- شيخ-، لاڙڪاڻي جي ڪرما -باغ- پاڙي جي ڪوڪڙي گهٽيءَ ۾، 15 سيپٽمبر 1949ع تي ڄائو. هن شروعاتي -تعليم- گورنمينٽ پرائمري اسڪول دڙي محلي مان ۽ ثانوي -تعليم-، گورنمينٽ هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي مان حاصل ڪئي. ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان بي. -ايس- سي ڪرڻ کان پوءِ، ايم. -ايس- سي ڪميسٽريءَ ۾ ڪرڻ لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ پهتو، -جتي- قومي تحريڪ ۾ سرگرميءَ سان حصي وٺڻ ڪري ريسٽيڪيٽ ڪيو ويو، جنهنڪري ايم. -ايس- سي مڪمل نه ڪري سگهيو. هن ٻوليءَ جي لسٽن، اينٽي ون يونٽ تحريڪ، جيئي سنڌ هلچل ۽ ايم. -آر-. ڊي تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. ڪيترائي ڀيرا جيل ڪاٽيائين. هو جيئي سنڌ نوجوان محاذ، سنڌ يونائيٽيڊ فرنٽ ۽ جساف جو بنيادي ميمبر ۽ پهريون مرڪزي نائب صدر، نئشنل ڊئموڪريٽڪ پارٽيءَ جي مرڪزي ڪاميٽيءَ جو ميمبر، -پاڪستان- نئشنل پارٽيءَ جو مرڪزي آرگنائيزر، (جناب غوث بخش بزنجي جي وفات کان پوءِ، پارٽيءَ جو سربراهه)، پيپلزپارٽي (ش. ڀ) جو مرڪزي اڳواڻ رهيو آهي. هيءُ مقرر، ترجمي نگار ۽ مضمون نويس آهي. هن جا ٽي ڪتاب ڇپيل آهن: (1) ’انقلابن جي -تاريخ-‘ (ايم. اين. راءِ جي ڪتاب جو ترجمو، 1983ع)، (2) ’ڏونگر نيٺ ڏرن‘ (غلام هيروز جو ترجمو، 1985ع)، (3) ۽ ’جيئن جيئن تپي ڏينهن‘ ۽ (ڪالم: 1999ع) ڇپيل آهي. هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي ۽ وڪالت ڪري ٿو.

## حوالا
امان الله خان (ناول)

مارچ 1946ع جي هفته وار ”عبرت“ ۾ شايع ٿيل محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هيءُ مختصر ناول اُنهيءَ دور جو ذڪر ڪري ٿو، جڏهن 8 -آگسٽ- 1919ع تي انگريزن (گورنمينٽ آف -انڊيا-) ۽ -امان -الله- خان- جي وچ ۾ ٿيل عهدنامي تحت -افغانستان- کي هڪ آزاد ملڪ طور تسليم ڪيو ويو. ناول ۾ 26 صفحا آهن. سنه 1950ع ۾ اسلاميه درالاشاعت طرفان ڇپايل ٻي ايڊيشن جي قيمت 0.6.0 -آنا- رکيل هئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
امتياز قاضي

قاضي سچيڏني مرحوم (ڊپٽي ڪمشنر) جو پنجون نمبر فرزند -امتياز قاضي-، 2 -جنوري- 1953ع تي، جيڪب آباد ۾ ڄائو. سندس تعلق خيرپور ميرس جي -بلوچ- قبيلي جي ”هوت“ خاندان سان آهي. ٽالپرن جي دؤر ۾، خيرپور ۾ سندس وڏن کي ”فتويٰ“ ۽ ”قضا“ جي خدمت سبب ”قاضيءَ“ جو لقب مليو. گورنمينٽ هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ ۽ گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد مان انٽر جو امتحان پاس ڪرڻ کان پوءِ گرئجوئيشن’سينٽ پئٽرڪ‘ ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. 1975ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پوليٽيڪل سائنس ۾ ايم. اي ڪيائين. اتي ئي ٻن سالن کان مٿي انٽرنئشنل رليشن ڊپارٽمينٽ ۾ ليڪچررشپ دوران سي. -ايس-. -ايس- جو امتحان نمايان پوزيشن ۾ پاس ڪيائين. 1980ع ڌاري اسسٽنٽ ڪمشنر هالا مقرر ٿيو ۽ بعد ۾ لاڙڪاڻي، جيڪب -آباد-، لس ٻيلي ۽ ڪراچي اِيسٽ ۾ ڊپٽي ڪمشنر رهيو. ڪجهه عرصو واشنگٽن ۾ پاڪستاني سفارتخاني ۾ زراعت ۽ خوراڪ جو ڪائونسلر به رهيو. اهڙيءَ طرح ڪراچي ۽ ڪوئيٽا ۾ مختلف اعليٰ انتظامي عهدن تي رهڻ کان پوءِ 1996ع ۾ ميرپورخاص ڊويزن جو ڪمشنر مقرر ٿيو ۽ نومبر 1999ع کان مئي 2001ع جي پهرئين هفتي تائين حيدرآباد ڊويزن جو ڪمشنر رهيو ۽ پوءِ خيرپور ميرس جو D.C.O مقرر ڪيو ويو. -ان- کان سواءِ ائڊيشنل سيڪريٽري ايريگيشن ۽ انڊسٽريز، وفاقي وزارت داخلا ۾ ائڊيشنل سيڪريٽري ۽ هن وقت سوشل ويلفيئر ۽ اسپيشل ايڊيوڪيشن جو وفاقي سيڪريٽري آهي. سندس اصول پرستي، انصاف نوازي ۽ ايمانداري ”مثالي“ حيثيت رکي ٿي. مطالعي سان شوق ۽ ادبي ذوق ورثي ۾ مليل اٿس. 1967ع ڌاري ”خيام“ تخلص سان شاعري به ڪيائين. سندس شاعريءَ ۾ سادگي ۽ پاڪيزگي نمايان آهي.

## حوالا
امجد سراج ميمڻ

ڊاڪٽر امجد سراج 31 -جنوري- 1963ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. سندس تعلق سنڌ جي هڪ علمي ادبي گهراڻي سان آهي. سندس والد سراج -الحق- ميمڻ سنڌي ٻوليءَ جو هڪ مڃيل ناول نگار، افسانه نگار، لسانيات جو ماهر ۽ صحافي آهي. ڊاڪٽر امجد ابتدائي -تعليم- ڪراچيءَ جي حبيب پبلڪ اسڪول مان ورتي، جنهن کانپوءِ هن پيٽاري جي ڪئڊٽ ڪاليج مان ميٽرڪ ۽ انٽر ڪئي. ايم. بي. بي. -ايس- جي ڊگري ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي (هاڻي يونيورسٽي) مان وٺڻ کانپوءِ آئرلينڊ مان ايف. -آر-. سي. -ايس- ڪري ڪجهه وقت اتي ئي ملازمت ڪيائين. -ان- کانپوءِ ڊائو ميڊيڪل يونيورسٽيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو، -جتي- هن وقت هو سرجريءَ جو پروفيسر آهي. ڊاڪٽر امجد سراج لکڻ جي شروعات پنهنجي ڪاليج جي مخزن ۾ لکڻ سان ڪئي، جنهن جي ايڊيٽرن جي پئنل ۾ هو. ترجمو ڪرڻ هن جو خاص شعبو آهي، هن جا ترجمو ٿيل ٽي اهم ڪتاب آهن. 1. ڊاڪٽر فهميده حسين جي ڪتاب ”شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ عورت جو روپ“ جو -انگريزي- ترجمو “Image of Women in Shah Latif’s Poetry” جيڪو شاهه لطيف چيئر پاران 2005ع ۾ ڇپيو، 2. سراج جي جڳ مشهور ڪتاب ”سنڌي ٻوليءَ“ جو ترجمو Sindhi Language جي نالي سان، جيڪو سنڌي لئنگيئج اٿارٽيءَ سال 2009ع ۾ ڇپيو آهي. هن وقت ڊاڪٽر ارنسٽ ٽرمپ جي -انگريزي- ڪتاب ”The Grammar of Sindhi Language“ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري رهيوآهي. پاڻ پنهنجي ننڍي -ڀاءُ- نويد سراج سان گڏجي شاهه لطيف جا چونڊ 200 -بيت- انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيا اٿس، جيڪي ڪتابي صورت ۾ 2006ع ۾ سنڌ گريجوئيشن ايسوسيئيشن پاران ڇپايل آهن. ڊاڪٽر امجد سراج کي ٻه نياڻيون ۽ هڪ پٽ جو اولاد آهي ۽ هن وقت ڪراچيءَ ۾ پنهنجي والد سان رهي ٿو.

## حوالا
امداد الله انڙ

سنڌ جو نامور ۽ دلير  -امداد -الله- انڙ- 21 مارچ 1936ع تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس تعلق زميندار گهراڻي سان هو. امداد -الله- ننڍپڻ کان ئي ذهين ۽ هوشيار شاگرد هو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي اباڻي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ کيس سندس والد 1944ع ۾ سيڪنڊري -تعليم- حاصل ڪرڻ لاءِ جامع عربيه حيدرآباد ۾ داخل ڪرايو. پر وري ڳوٺ لاڙڪاڻي ۾ اچي گورنمينٽ هاءِ اسڪول ۾ داخلا ورتائين ۽ 1950ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪيائين. مارچ 1951ع ۾ سنڌ مسلم (آرٽس) ڪاليج ڪراچي ۾ داخلا ورتائين، -جتي- لساني جهيڙن ۾ يونيورسٽي انتظاميا تعصب ۾ هن جي چئن سالن جي ڊگري کي روڪي ڇڏيو، جيڪا سيد غلام مصطفيٰ شاهه جي پاران سنڊيڪيٽ ۾ ورتل ڪوشش سبب بحال ٿي. 1954ع ۾ ميونسپل هاءِ اسڪول ۾ -استاد- ٿي رهيو. سنڌ مسلم لا ڪاليج مان 1959ع ايل. ايل. بي جي ڊگري حاصل ڪيائين. بي. اي ۽ ايل. ايل. بي ڪرڻ کان پوءِ -ٿوري- وقت لاءِ پوليس محڪمي ۾ پراسيڪيوشن سب انسپيڪٽر ٿي رهيو. 1956ع ۾ ڪميشن ڪري صوبائي سول سورس ۾ شامل ٿيو. -ان- کان پوءِ اسسٽنٽ ڪمشنر جي حيثيت ۾ جيڪب -آباد-، خيرپور ۽ نوابشاهه ضلعن ۾ نمايان ڪارڪردگيءَ ڪري جلد ئي هي شهيد ذوالفقار علي -ڀٽي- جي دور ۾ سانگهڙ ۽ لاڙڪاڻي جو ڊپٽي ڪمشنر رهيو. 
آگسٽ 1977ع ۾ سانگهڙ جي مشهور ”حر ڪيس“ (ڇهن حرن جي قتل جي ڪيس) ۾کيس ضياءَ -الحق- جي حڪم تي گرفتار ڪري دٻاءُ وڌو ويو ته اڳوڻي وزيراعظم شهيد ذوالفقار علي -ڀٽي-، ممتاز علي -ڀٽي- ۽ ڄام صادق علي مٿان گواهي ڏي پر هن مجاهد تڪليفون برداشت ڪيون، ليڪن ڪوڙي گواهي ڏيڻ لاءِ تيار نه ٿيو. آخرڪار ضمانت تي ڇٽڻ کانپوءِ روپوش ٿي ويو. هن عظيم -انسان- 28 مئي 2008ع ڌاري وفات ڪئي.

## حوالا
امداد جتوئي

امداد جتوئي- 1960ع ڌاري، لاڙڪاڻي ضلعي جي هڪ ڳوٺ ستار ڏني سانگيءَ ۾ پيدا ٿيو. سندس اصل نالو ڪامل ۽ والد جو نالو قادربخش -جتوئي- آهي. -امداد جتوئي-، سنڌ جو سٺو ۽ سڄاڻ شاعر آهي. هن شاعريءَ جي شروعات 1975ع کان ڪئي. سندس غزلن جو هڪ مجموعو ”سنڌوءَ ڀر تي“ ڇپيل آهي. سنڌي ادبي سنگت، لاڙڪاڻي ضلعي جو رابطه سيڪريٽري رهي چڪو آهي. هن وقت به سنڌي ادبي سنگت جو رابطه سيڪريٽري آهي.

## حوالا
امداد جعفري

شاعر ۽ تنقيدنگار، **امداد جعفري ولد سيد غلام رسول شاھ**، 15 جنوري 1970ع تي ڳوٺ اڳري راهو، تعلقي هالا، ضلعي مٽياري ۾ ڄائو. سندس اصل نالو سيد **امداد علي شاھ** آهي. پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ، ثانوي تعليم هاءِ اسڪول ڀليڏني ڪاڪا مان ۽ انٽر هالا ڪاليج مان ڪيائين. ايم. اي (سوشيالاجي)۽ بي ايڊ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين، جڏهن تہ ايم. ايڊ، سنڌ ايگريڪلچر يونيورسٽيءَ، ٽنڊي ڄام مان ڪيائين. 1997ع ۾، سوشل ويلفيئر آفيسر لاءِ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان ڏنائين، جنهن ۾ سڄي سنڌ مان پهريون نمبر کنيائين. هن جي ادبي سڃاڻپ شاعر ۽ تنقيد نگار جي اٿس. سنڌ جي سڀني رسالن ۽ مخزنن ۾ سندس شاعري ۽ تنقيدي ادبي مضمون شايع ٿيندا رهن ٿا. سماجي حوالي سان مختلف علائقائي تنظيمن ۾ پڻ رهيو.

## حوالا

زمرو:1970ع جون پيدائشون
امداد حسين

سنڌي موسيقيءَ ۽ سنگيت وديا جو ڄاڻو ۽ ناميارو ڍولڪ نواز -امداد حسين-، 1925ع ڌاري جيسلمير ۾ ڄائو. سندس وڏا جيسلمير جي راجا جا درٻاري گائڪ ۽ موسيقار هئا. -امداد حسين- جڏهن پنجن ورهين جي ڄمار جو هو ته سندس گهراڻو جيسلمير مان اچي حيدرآباد سنڌ ۾ -آباد- ٿيو، -جتي- کيس -استاد بڙي غلام علي خان-، عاشق علي خان، بيبي خان، پياري خان ۽ ڇوٽي غلام علي خان جهڙن ڪلاڪارن کان موسيقيءَ جي علم سکڻ جو موقعو مليو. 1955ع ۾ ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد قائم ٿيو ته پاڻ هتي به ڍولڪ نواز جي حيثيت ۾ مقرر ٿيو. بعد ۾ سنڌي فلمن جي موسيقي ڏيڻ لاءِ ڪراچيءَ هليو ويو. هن -جن- فلمن جي موسيقي ترتيب ڏني، -تن- ۾ ’-بادل-‘، ’گهونگهٽ لاهي ڪنوار‘ ۽ ’پرديسيءَ جو پيار‘ قابل ذڪر آهن. سنڌي فلمن جي حوالي سان، -امداد حسين- واحد موسيقار آهي، جنهن مهدي حسن کي پنهنجي موسيقيءَ ۾ ڳارايو. 21 فيبروري سال 2000ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا
امداد حسين مڱڻھار

موسيقار -امداد حسين- ولد -امير- علي مڱڻهار 1930ع ۾ جمال شاهه جي پڙ حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- قاضي عبدالقيوم اسڪول مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ حُسين بخش عرف حسڻا خان جو شاگرد ٿيو. هن طبلي ۾ -استاد- غلام محمد خان ڏگي کان سکيا ورتي. موسيقيءَ جو سفر ڍولڪ ذريعي ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد کان شروع ڪيائين. هن ميوزڪ ڊائريڪٽرن اي حميد، طلعت محمود، غلام نبي عبداللطيف، ديبو بٿا سان موسيقيءَ ۾ اسسٽنٽ طور ڪم ڪيو. سنڌي فلم انڊسٽريءَ جي بنياد پوڻ وقت پهرين سنڌي فلم ”عمر ماروي“ جا مڪمل گانا ڍولڪ تي پلي ڪيائين. اُن کانپوءِ ’پرديسي‘ ’آگ ڪا دريا‘، ’استادون ڪي -استاد-‘ فلمن ۾ ڍولڪ تي ريڪارڊنگ ڪرايائين. 1974ع ۾ پهريون ڀيرو موسيقار جي حيثيت ۾ سنڌي فلم ’گهونگهٽ لاهه ڪنوار‘ جي موسيقي ترتيب ڏنائين. جنهن ۾ ’منهنجي پريت نئين منهنجو پيار نئون‘ ’اي هوا آءٌ ڇو نه کلان، مون کي پيار مليو.‘ ’آيو سانوڻ آيو رم جهم...‘ هڪ سرائيڪي گانو ’تيڏي خدائي واه سرڪار اي‘ ۽ ڌمال ’ڪُل دي -آس- پڄاوين، جيوين لال سدائين‘ رڪارڊ ڪيائين. جنهن کانپوءِ امدادحسين وٽ فلم پروڊيوسرن جون قطارون لڳي ويون. ٻي مقبول فلم ’-بادل-‘ جي ميوزڪ پڻ هن ترتيب ڏني، جنهن جو پروڊيوسر اسماعيل ميمڻ ۽ فلم جو ڊائريڪٽر غلام حيدر صديقي هو، فلم جا مشهور ڳانا ”هي ناز هي ادا، خدا خير ڪري.“ ”ڇو ٿي ڄڻيئه اهڙيون ڌيئر امان...“، ”آ ساٿي گڏجي ڳايون“ هن ترتيب ڏنا. سنڌي فلمي دنيا جي بحران کانپوءِ -امداد حسين-، عبدالڪريم -بلوچ- جي دؤر ۾ پي. ٽي. وي تي آيو ۽ سنڌ سينگار، پرک، مهڪار ۽ ٻيا پروگرام ميوزڪ وسيلي ڪيائين. سندس شاگرد، انيتا رياض، مجاهد علي، وحيد زمان شاهه، نياز حسين سائل آهن. -امداد حسين- 21 فيبروري 2000ع تي وفات ڪئي، سندس -تدفين- ٽنڊي يوسف جي اباڻي قبرستان ۾ ٿيل آهي.

## حوالا
امرتسر

امرتسر هندستان جي رياست پنجاب جو هڪ مشهور شهر آهي. هن شهر ۾ سک مت وارن جو مقدس ۽ مذهبي مرڪز ”گولڊن ٽيمپل“ موجود آهي. هن شهر جو بنياد سکن جي چوٿين گرو رامداس (-اڪبر بادشاهه- جي دور ۾) طرفان ڏنل زمين جي -ٽڪر- تي رکيو ويو. -ان- کان پوءِ رامداس جي جاءِ نشين گرو -ارجن-، هتي هڪ عاليشان گرد وارو/ درٻار صاحب (Golden Temple) ٺهرايو، جنهن کي سکن جي وڏي عبادتگاهه جو درجو حاصل آهي. هن گولڊن ٽيمپل جو سنگ بنياد مشهور صوفي بزرگ ميان مير سنڌي سيوهاڻي وڌو، جنهن جي مزار لاهور ۾ آهي. امرتسر ۾هڪ پَوِتر -تلاءُ- به ٺهيل آهي. هن شهر تي ’امرتسر‘ نالو به هن تلاءَ جي نسبت سان پيو.گرو گوبند سنگهه، سکن جي سڀني فرقن کي ذات -پات- جي امتياز کانسواءِ انهيءَ تلاءَ ۾ وهنجڻ جو حق ڏنو هو. 1762ع ۾ گرد وارو ۽ تلاءَ، تباهه ڪيا ويا هئا، پر ڪجهه عرصي کان پوءِ سکن -تلاءُ- ۽ مندر ٻيهر تعمير ڪرائي، مذهبي رسمون ادا ڪرڻ شروع ڪيون. راجا رنجيت سنگهه جي دور ۾ هن گردواري ۾ ڪافي سڌارا آندا ويا، جنهن کان پوءِ نه رڳو هن شهر جي اهميت وڌي وئي، پر هي شهر ’-اڪالي- تحريڪ‘ جو مرڪز بڻجي ويو. هندستان جي آزاديءَ واري تحريڪ دوران جليان والا -باغ- ۾ جنرل اوڊائر جي ڪرايل فائرنگ واري خوني واقعي کان پوءِ هن شهر کي سڄيءَ دنيا ۾ وڏي شهرت حاصل ٿي. 1983ع ڌاري ڀارت جي وزيراعظم اندرا گانڌيءَ سکن جي سورش ختم ڪرڻ لاءِ گولڊن ٽيمپل تي فوجي چڙهائيءَ جي اجازت ڏني هئي، جنهن ۾ ڪيترا سک مارجي ويا ۽ گولڊن ٽيمپل کي به وڏو نقصان پهتو، انهيءَ واقعي کان پوءِ -اندرا گانڌي- تڪراري بڻجي وئي، هن واقعي بعد گردواري جي مرمت ڪرائي وئي. امرتسر شهر جي -آدمشماري- 22 لک کان وڌيڪ آهي.

 زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
امداد آھي رول

سنڌ جي صفِ -اول- جي شاعر امداد حسينيءَ جو پهريون شعري مجموعو ’-امداد آهي رول-‘، 120 صفحن تي مشتمل آهي جيڪو سنڌي اڪيڊمي، حيدرآباد پاران ڪرائون سائيز ۾ 1966ع ۾، اسلم لغاريءَ، پرفيڪٽ پرنٽرز، صدر حيدرآباد مان ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جي قيمت صرف 4 روپيا آهي. هن ڪتاب ۾ امداد حسينيءَ جي اها سموري شاعري شامل آهي، جنهن کيس منفرد ۽ جديد شاعر ثابت ڪيو. هن شاعريءَ ۾ امداد جو لهجو، ڊڪشن، اسلوب ۽ -ٻولي- پنهنجن همعصرن کان نرالي ۽ نئين نظر اچي ٿي. ڪتاب ۾ سندس مشهور نظم، ’ايڪيهين صدي‘،’بدلو‘، ’پرائيويٽ‘، ’چڪلو‘، ’حملو‘، ’روشني جو سفر‘، ’شرابي‘، ’شرط‘، ’عيد جو چنڊ‘ شامل آهن، -ان- کان سواءِ سندس -ترائيل- ۽ -ٽيڙو- به هن ننڍڙي شعري مجموعي ۾ موجود آهن.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
امجد شاھ جيلاني

سنڌ جي برگزيده شخصيت ۽ نامور سياستدان، پير غلام رسول شاهه جيلانيءَ جو فرزند سيد -امجد شاهه جيلاني-، 20 سيپٽمبر 1950ع تي حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو. پرائمريءَ کان مئٽرڪ تائين سينٽ بونا وينچر هاءِ اسڪول حيدرآباد ۾ پڙهيو. بي. اي مڪينيڪل، مهراڻ يونيورسٽي ڄام شوري مان 1973ع ۾ ڪيائين. 
امجد شاهه جيلاني، زرعي مشينريءَ ۾ 1975ع کان 1977ع تائين ٽي سال انجنيئر رهيو، -ان- کان پوءِ جڏهن پير علي محمد راشدي صاحب، اطلاعات کاتي ۾ وزيراعظم جو مشير هو ته 1975ع کان 1977ع تائين سندس اسٽاف آفيسر رهيو. ملڪ جي وڏي سياسي -پارٽي- -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ ۾ پنهنجي والد ۽ وڏي -ڀاءُ- پير آفتاب حسين شاهه جيلانيءَ جي اثر هيٺ ابتدا کان شامل رهيو 1989ع ۾ پ. پ. پ جي صوبائي ڪائونسل جو ميمبر رهيو. 1990ع ۾ سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر رهيو. 1993ع ۾ پڻ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتي جو صوبائي وزير رهيو. 1996ع ۾ زراعت کاتي جو صوبائي وزير ٿيو. 1997ع ۾ پيپلزپارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. -امجد شاهه جيلاني-، ادب ۽ موسيقيءَ جو خاص شوقين آهي. 2008ع جي چونڊن ۾ حيدرآباد تعلقي جي ٻهراڙيءَ واري -تڪ- مان سنڌ -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو ويو، هن وقت -تعليم-، قانون ۽ انساني حقن بابت سنڌ اسيمبليءَ جي ڪميٽين جو ميمبر آهي.

## حوالا
باسڪن روبنز

**باسڪن روبنس**: **Baskin-Robbins** : 

آمريڪا جي آئيس ڪريم ۽ آئيس ڪريم ڪيڪ جي ڪمپني جنھن جي دڪانن ۽ ريسٽورنٽن جي لڙھ مختلف شھرن ۽ ملڪن ۾ ڦھليل آھي. ان جو  صدر مقام مئسچوسٽس(Massachusetts) جي شھر ڪينٽن (Canton)۾ آهي.ھن ڪمپني جو بنياد  1945 ۾ ڪيليفورنيا جي ٻن يھودين برت باسڪن (Burt Baskin) ۽ ارو رابنس(Irv Robbins) گلينڊيل (Glendale) شھر ۾ وڌو. ھن ڪمپني وٽ آئيس ڪريم جي دڪانن جي دنيا ۾ سڀ کان وڏي چين آھي ڊسمبر 2013 ۾  ان جا دڪان ۽ ريسٽورنٽ 7,500ھنڌن تي واقع ھيا  جن مان 2,500 آمريڪا ۾ باقي 5000 دنيا جي ٻين 50  ملڪن ۾ واقع ھيا 
ڪمپني آئيس ڪريم جي 31 ذائقن لاءِ مشھور آھي جنکي تشھير ۾ مھيني جي 31 ڏينهن سان نسبت ڏني وئي آهي يعني مھيني جي ھر نئين تاريخ تي نئون ذائقو. 1945 کان وٺي ڪمپني ھڪ ھزار کان وڌيڪَ ذائقا متعارف ڪرايا آهن.  
Our History        .

## حوالا

زمرو:ڪاروباري ادارا
زمرو:تنظيمون
اياز جاني

**اياز جاني** جو پورو نالو اياز حسين ولد قربان علي ميمڻ هو. هو 4 آڪٽوبر 1967ع تي ڳوٺ خير محمد آريجا، لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو، هن پرائمري تعليم ڪوٽڙي، باڊهه ۽ نئوديرو مان ورتي.

## تعليم
1982ع ۾ مئٽرڪ نئون ديرو هاءِ اسڪول مان ڪئي. 1984 ۾ انٽر سائنس ڊگري ڪاليج رتوديرو مان، جڏهن ته گريجوئيشن 1986 ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪئي. 1988 ۾ شاهه لطيف يونيورسٽي مان ايم اي سنڌي ادب ۾ فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن ۾ پاس ڪيائين. ادب ۾ 1980 ڌاري پروانو سيوهاڻي جي رسالي ”سرهاڻ ۽ ”گل ڦل“ ۾ لکڻ سان پير پاتو.
## روزگار
اياز جاني شروع ۾ ٽيليفون کاتي ۾ ملازمت ڪئي ۽ گلشن حديد ڪراچي ۾ وڃي مستقل طور رهائش پذير ٿيو. 2 سال اڳ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري ليڪچرار ٿيو ۽ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج رتوديرو ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار طور مقرر ٿيو. اياز جاني 1984ع ۾ نئون ديرو ۾ منٺار سولنگي ۽ زاهد مهراڻويءَ سان گڏجي ”ٻارن جي دنيا سنگت“ نالي هڪ تنظيم جو بنياد وڌو، اياز جاني آثم ادبي سنگت نئون ديرو، گھايل ادبي سنگت نئون ديرو ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ نئون ديرو سان 1986ع تائين واڳيل رهيو ۽ ان جو جوائنٽ سيڪريٽري پڻ ٿيو.
## ادبي خدمتون
اياز جاني سنڌي ادبي سنگت ڪراچي شاخ ۽ گلشن حديد شاخ سان مختلف حيثيتن ۾ لاڳاپيل رهيو. جاني جديد سنڌي غزل ۽ وائيءَ جو نهايت ئي برجستو شاعر هيو. غزل ۽ وائي سندس سڃاڻپ جا خاص حوالا هئا. سندس غزل، وايون ۽ شاعريءَ جون ٻيون صنفون، سنڌي ٻوليءَ جي اڪثر ادبي پرچن ۾ ڇپجنديون رھيون. ڪتاب ”ڏيئا ڏيئا لاٽ اسان“ ۾ اياز جاني جي شاعري تي شيخ اياز پڻ لکيو هو ۽ سندس شعر مثال طور ڏنا هئا. هي اهو اياز جاني هو جنهن شيخ اياز جھڙي شاعر کي به متاثر ڪيو. تازو ئي سندس شاعري جو پهريون مجموعو ”دراوڙ دل جي تنهائي“ ڇپجي پڌرو ٿيو جنهن جي مهورت آرٽس ڪائونسل لاڙڪاڻو جي ادب شعبي پاران ڪرائي وئي ان پروگرام ۾ سموري سنڌ مان اياز جاني سان پيار ڪندڙ اديب شريڪ ٿيا. اياز جاني جي ادبي ڪم تي ڳالهائڻ لاءِ ته تفصيلي طور لکڻ جي ضرورت آهي ڇالاءِ ته هن سموري حياتي ادب کي ارپي ڇڏي هئي سندس لکيل گيت، غزل ۽ وايون ڌرتيءَ ڌڻين جي دکن دردن جون ترجمان به آهن ته سندس لفظ هن جي وجود جي پيڙائن جو اظهار پڻ.
اياز جاني ماهوار “سارس“، ماهوار ”لهرون“ ۽ ماهوار ”همرچو“ ادبي رسالن سان پڻ واڳيل رهيو. هو شاهه لطيف چيئر ڪراچي يونيورسٽي ۾ ريسرچ آفسير طور به ڪم ڪندو رهيو. کيس ”قلندر شهباز بهترين شاعر“ ايوارڊ 2011 ۾ مليو، سندس جيون ساٿياڻي ساجده انصاري، اولاد ۾ ڇهه پٽ ۽ هڪ نياڻي، ترتيبوار منصور علي، سرمد اياز، برکا اياز، ذوالفقار علي، حسين اياز، علي عباس ۽ علي قاسم شامل آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1967ع جون پيدائشون
زمرو:2016ع جون وفاتون
صوفي امداد عباس

صوفي امداد عباس -بن- صوفي عبدالستار 1932ع ۾ جھوڪ شريف ۾ پيدا ٿيو ۽ 13 شوال 1380ھ/1959ع ۾ وفات ڪيائين. کيس جھوڪ شريف ۾ دفن ڪيو ويو. بيت ۽ ڪافيءَ جو سٺو شاعر هو. ”فدا“ تخلص هئس. سندس ڪلام قلمي صورت ۾ جھوڪ جي گادي ڌڻين وٽ موجود آهي.

## حوالا
امداد علي اعواڻ

11 -آڪٽوبر- 1944ع تي سکر ۾ ڄائو. پوسٽ گرئجوئيٽ ڪاليج سکر مان گرئجوئيشن ڪيائين. قانون جي -تعليم- -ايس-. ايم. لا ڪاليج، ڪراچيءَ ۽ گورنمينٽ لا ڪاليج، سکر مان حاصل ڪيائين. -تعليم- دوران 1965ع کان 1967ع تائين شاگردن جي گڏيل سرگرمين ۽ يونين جي چونڊن ۾ وڌي چڙهي حصو ورتائين. -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ وڪالت شروع ڪيائين. 1975ع ۾ ڊسٽرڪٽ بار ائسوسيئيشن جو جنرل سيڪريٽري، 1976ع ۾ نائب صدر ۽ 1977ع ۾ ٻيهر جنرل سيڪريٽري چونڊيو. 1979ع ۾ سنڌ بار ڪائونسل جو ميمبر ۽ 1984ع ۾ ڪائونسل جو وائيس چيئرمئن چونڊيو. 1981ع کان 1984ع تائين هاءِ ڪورٽ بار ائسوسيئيشن، ضلعي سکر جو جنرل سيڪريٽري ٿيو. 1988ع کان 1991ع ۾ به ساڳئي عهدي تي چونڊيو ويو. 1989ع ۽ 1990ع ۾ سنڌ بار ڪائونسل جي انتظامي مجلس جو صدر ۽ 1994ع ۾ سنڌ بار ڪائونسل جو نائب صدر ٿيو. 1999ع ۾ هاءِ ڪورٽ بار ائسوسيئيشن جو صدر چونڊيو. سياسي طور تي پيپلزپارٽيءَ سان لاڳاپيل رهيو. پاڻ پيپلز لائرس فورم جو صدر پڻ رهيو. -آڪٽوبر- 1993ع ۾ سينيٽ جو ميمبر چونڊيو. تازو 2008ع ۾ عدليه جي بحاليءَ واري تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتائين ۽ انهيءَ سلسلي ۾ ڪراچيءَ ۾ هڪ قافلي ۾ سفر دوران چيف جسٽس افتخار محمد چوڌريءَ جي گاڏي هلائيندي دل جو دورو پيس ۽ 31 -جولاءِ- 2008ع تي وفات ڪري ويو. کيس آبائي قبرستان شڪارپور ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا
امداد علي اوڍو

صحافي **امداد علي اوڍو**، 10 آگسٽ 1947ع تي جيڪب آباد ۾ ڄائو سياسي ۽ سماجي ڪيريئر جي شروعات. 1968ع ۾ جنرل ايوب خان جي دور ۾ ڪيائين. ون يونٽ ٽوڙڻ، ووٽر لسٽون سنڌيءَ ۾ شايع ڪرائڻ ۽ جمهوريت ۽ انساني حقن جي بحاليءَ لاءِ هلندڙ جدوجهدن ۾ ڀرپور حصو ورتائين. اسٽوڊنٽ ليڊر جي حيثيت ۾ جيل به ويو. 15 نومبر 1969ع تي ووٽر لسٽ سنڌيءَ ۾ شايع ڪرائڻ لاءِ هڪ سؤ ڪلاڪ جي بک هڙتال بہ ڪيائين، جنهنڪري کيس ان وقت جي قانون ڊي پي آر هيٺ گرفتار ڪري سکر جيل ۾ وڌو ويو.

امداد علي اوڍي، شهيد ذوالفقار علي ڀٽي، باباءِ سنڌ حيدر بخش جتوئي ۽ سائين جي. ايم. سيد سان تحريڪن ۾ ساٿ ڏنو. 1973ع ۾ سنڌ نيشنل اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو مرڪزي صدر رهيو ۽ 1979ع ۾ سيڪريٽري سنڌي ادبي سنگت جيڪب آباد ٿيو. 1979ع ۾ ڊسٽرڪٽ يونين آف جرنلٽس ۽ پريس ڪلب جيڪب آباد جو صدر رهيو. بهارين خلاف تحريڪ هلائڻ جي ڏوهه ۾ کيس 5 ورهين لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ريسٽيڪيٽ ڪيو ويو. آگسٽ 1979ع کان ڊسمبر 1998ع تائين ادبي، سماجي ۽ ثقافتي مئگزين ماهوار ”سنڌ سجاڳ“ جيڪب آباد مان ۽ پوءِ ڪراچيءَ مان ڪڍيائين.

جنوري 1990ع ۾ ڪراچيءَ مان ترقي پسند روزاني ”عوامي آواز“ ڪڍيائين، جيڪا سنڌي ڪمپيوٽر تي پهرين مڪمل اخبار هئي. 30 سيپٽمبر 2003ع تي پارٽنرن سان پاليسي معاملن تي اختلاف سبب اها اخبار ڇڏي ڏنائين. ”سنڌ سجاڳ“ کي روزاني اخبار ڪري، ان جو ڊسمبر 1998ع تائين ايڊيٽر رهيو. جنوري 2008ع کان روزاني ”سوڀ“ اخبار ڪڍيائين ۽ 31 آگسٽ 2008ع تائين ان جو ايڊيٽر رهيو.

1997ع ۾ هن اڳوڻي وزيراعظم نواز شريف جي وفد سان گڏ ترڪي ۽ ايران جو دورو ڪيو. هن سال 2000ع ۾ ٻارن جي حقن بابت بين الاقوامي ڪانفرنس لنڊن ۾ شرڪت ڪيائين ۽ 16 سيپٽمبر 2000ع تي ورلڊ سنڌي ڪانگريس جي عالمي ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪيائين. سندس تعليم ايم. اي پوليٽيڪل سائنس، ايم. اي جنرلزم ۽ ايل. ايل. بي آهي ۽ هن وقت مانچسٽر (برطانيا) ۾ رهي ٿو.

## حوالا

زمرو:1947ع جون پيدائشون
امداد علي پتافي

مداد علي پتافي- ولد بخش علي -پتافي- پهرين -جنوري- 1974ع تي ٽنڊي الهيار ۾ ڄائو. هن گريجوئيشن سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪئي. پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. 2008ع ۾ پ پ جي -ٽڪيٽ- تي ٽنڊي الهيار جي -تڪ- پي -ايس- 52 مان چونڊون کٽڻ بعد ايڪسائيز، -آبپاشي- ۽ مڪاني ادارن بابت سنڌ اسيمبليءَ جي ڪميٽين جو ميمبر آهي.

## حوالا
امداد علي سرائي

فقير -امداد علي سرائي-، لطيفيات جو وڏو ڄاڻو هو. هن فقير عالم خان ڪاٺيي جي گهر ۾ ڪاٺياواڙ محلي، نصيرآباد، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ 4 سيپٽمبر 1936ع تي -جنم- ورتو. ابتدائي -تعليم- نصيرآباد مان ۽ مئٽرڪ ڪراچيءَ مان ڪيائين. سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (سنڌي) ۽ ايل. ايل. بي ڪيائين. -ٺٽي- ۾ روينيو کاتي ۾ ڪلرڪ طور ملازمت ڪيائين. بعد ۾ اسسٽنٽ مختيارڪار، انچارج مختيارڪار ۽ آفيس سپرنٽينڊنٽ ڪمشنر حيدرآباد ڊويزن رهيو. هن -ٺٽي- ۾ نوڪري -ان- ڪري ورتي، جو کيس ننڍي هوندي کان شاهه جي رسالي سان لڳاءُ هو ۽ سندس چواڻي رسالي جي 70% -ٻولي- لاڙي آهي. شاهه جي رسالي جي ابتدائي سکيا ۽ -تعليم- مرحوم فقير طيب -جت- کان ورتائين، جيڪو لطيف سائينءَ جي 130 حاضري فقيرن مان نهيٽي فقير -جت- جو -تڙ- پوٽو هو. -ان- کان سواءِ فقير عبدالله ميمڻ، فقير حاجي صديق فقيراڻي -جت- (ڪيٽي -بندر-)، فقير حاجي خميسي چانڊيي ۽ فقير رمضان -جت- جو صحبتي رهيو. فقير رمضان -جت- جو والد فقير احمد -جت-، ڊاڪٽر دائودپوٽي سان رسالي جي ترتيب ۾ ڪافي وقت مددگار رهيو هو. سرائي اميد عليءَ، شاهه جي ڪلام جي -تحقيق- ۽ اڻ ڇپيل ڪلام هٿ ڪرڻ جي سلسلي ۾ ٻه ڀيرا رڻ ڪڇ، ٻاڙمير، آدي پور، گانڌيدام، -احمد آباد-، ڪلياڻ ڪئمپ (الهاس نگر) ۽ ممبئيءَ جو سفر ڪيو، -جتي- هن جون ملاقاتون حاجي بصريي -جت-، آگي -جت-، آدم -جت-، سيد محمد شاهه نابين ۽ مائي مٺان سان ٿيون. هن شاهه جي قدمن جي سلسلي ۾ نارائڻ سر، ڪوٽيسر مندر، ڏيڻو در -جبل- (تعلقي نکراٽي)، لوڻيا ڳوٺ ۽ هبي توڙي ٻين قديم تاريخي ڳوٺن جو چڪر هنيو. 
فقير امداد علي سرائيءَ جا هيٺيان ڪتاب ڇپيل آهن: (1) ’املهه اڻ توريا‘، (شاهه جا اڻ ڇپيل -بيت-)، (2) ’قدم ڪاپڙين جا‘، (3) ’ڪشتي منجهه ڪڻا‘. کيس ’ڪشتي منجهه ڪڻا‘ ڪتاب تي 10 هزار روڪ ۽ 5 تولا سون جو اوارڊ مٽياري ساداتن کان مليو. هن 16 سيپٽمبر 2002ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
امداد سومرو

نامور صحافي ۽ ڪالم نگار -امداد سومرو- 14- ڊسمبر 1970ع تي پنهنجي آبائي ڳوٺ سيتا وليج ، ضلعي دادوءَ ۾ ڄائو . سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم . اي سوشيالاجي 2007ع ۾ ڪيائين . هن روزاني ڪاوش ، روزاني خلق ، روزاني سنڌ ۽ روزاني عبرت ۾ -ايڊيٽوريل- صفحي جي انچارج ۽ سنڊي ايڊيشن جي انچارج طور هڪ وڏي عرصي کان ڪم ڪيو آهي . -ان- کان سواءِ هن جا مسلسل ڪالم ، فيچر ۽ شاعري ڇپجندي رهي آهي . سنڌ ٽي . وي ۾ ڊاڪيومينٽريز جو ڊائريڪٽر رهيو آهي ۽ ڪيترا پروفائيل پيش ڪري ۽ مختلف عوامي مسئلن تي رپورٽنگ ڪندو رهيو آهي . هن وقت روزاني عبرت ۾ -ايڊيٽوريل- صفحي جو انچارج آهي . -ان- کان سواءِ ڊان ۽ نيوز لائين ۾ فري لانس صحافيءَ طور 2003ع کان لکندو پيو اچي ۽ هن وقت پريس ڪلب حيدرآباد جو خزانچي پڻ آهي.

## حوالا
امداد محمد شاھ

thumb
سيد -امداد محمد شاهه-، سنڌ جي قديم تاريخي شهر ”سن“ جي سيد حيدر شاهه سنائيءَ جي خاندان جو چشم چراغ آهي. هن، سنڌ جي بزرگ سياستدان ۽ قومي رهبر سائين جي. ايم. سيد جي گهر ۾، 30 سيپٽمبر 1935ع تي سومر جي ڏينهن -جنم- ورتو. -امداد محمد شاهه- ابتدائي سنڌيءَ جا ٽي درجا سن جي پرائمري اسڪول مان پاس ڪيا، جنهن کان پوءِ کيس ڪراچيءَ جي گرامر اسڪول ۾ داخل ڪرايو ويو، -جتي- 1948ع تائين پڙهندو رهيو. هندستان جي ورهاڱي سبب لڏي آيل مسلمانن کي ڪراچيءَ جي اسڪولن ۾ رهايو ويو ۽ اسڪول -بند- ڪيا ويا، -ان- ڪري پاڻ ڳوٺ موٽي آيو. جڏهن واپس ڪراچي گرامر اسڪول ۾ ويو، ته دير سان پهچڻ سبب سندس داخلا رد ڪئي وئي. -ان- کان پوءِ کيس سينٽ پيٽرڪ اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو، جتان 54- 1953ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪيائين. مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ ڊي. جي سائنس ڪاليج ۾ داخل ٿيو. سندس ارادو انٽر سائنس ڪري، ميڊيڪل ڪاليج ۾ پڙهڻ جو هو، پر اها خواهش گهرو حالتن سبب پوري ٿي نه سگهي، ڇاڪاڻ ته سندس وڏو -ڀاءُ- -امير- حيدرشاهه اعليٰ -تعليم- حاصل ڪرڻ لاءِ لنڊن هليو ويو ۽ سندس والد جي ايم سيد کي ون يونٽ جي مخالفت سبب جيل ۾ -بند- ڪيو ويو، -ان- ڪري کيس -تعليم- سان گڏ گهرو ذميواريون سنڀالڻيون پئجي ويون. بي. -ايس-. سي جو امتحان پاس ڪري ڳوٺ ”سن“ اچي زمينداري سنڀاليائين. بعد ۾ اسلاميه ڪاليج ڪراچيءَ ۾ داخلا وٺي، 1965ع ۾، امتيازي حيثيت سان ايل. ايل. بي جي ڊگري حاصل ڪيائين. -امداد محمد شاهه- کي پنهنجي اباڻي زمينداري حصي مان زمين جو حصو تعلقي سڪرنڊ جي ڳوٺ مجيد ڪيريي ۾ مليو، -ان- ڪري اُتي رهڻ سبب، سنڌ جي مشهور قومي ڪارڪن قاضي فيض محمد ايڊيوڪيٽ سان گڏجي نوابشاهه ۾ وڪالت ڪيائين. 
امداد محمد شاهه، تعليمي ميدان ۾ ڪافي خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. هن 1956ع ۾ سن ۾ مڊل اسڪول کولرايو ۽ ٻهراڙيءَ جي شاگردن لاءِ مفت رهائش ۽ کاڌي پيتي جي انتظام لاءِ شاهه حيدر ايڊيوڪيشنل سوسائٽي قائم ڪئي. 1979ع ۾ ضلعي ڪائونسل نوابشاهه جي ميمبر چونڊجڻ بعد، تعلقي سڪرنڊ جي ٻهراڙيءَ ۾، -تعليم- جي ترقيءَ لاءِ وڏيون ڪوششون ڪري، تعلقي ۾ ڪيترائي پرائمري، مڊل ۽ هاءِ اسڪول قائم ڪرايائين. خاص ڪري ڇوڪرين جي -تعليم- لاءِ اسڪول کولايائين. سڪرنڊ شهر ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ سائنس ڌار ڌار ڪاليج کولرايائين. قاضي احمد جي هاءِ اسڪول کي هاير سيڪنڊري اسڪول جو درجو ڏياريائين. 
امداد محمد شاهه، 1985ع ۽ 1988ع ۾ ٻه ڀيرا سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ اڪيلي مخالف ڌر جي ميمبر جي حيثيت ۾، سنڌ جي حقن لاءِ ڀرپور آواز اٿاريائين. هو ڪيترين ئي تعليمي سوسائٽين جو باني، چيئرمئن ۽ ميمبر رهيو آهي. جهڙوڪ شاهه حيدر ايڊيوڪيشنل سوسائٽي سن، محمد هاشم ٺٽوي ايڊيوڪيشنل سوسائٽي، سنڌ مدرسة -الاسلام- ڪراچيءَ طرفان قائم ڪيل قائداعظم پبلڪ اسڪول درساڻو ڇني ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي سينيٽ جو ميمبر وغيره. شاهه صاحب، نوابشاهه ضلعي، تعلقي سڪرنڊ ۽ تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ ڪيترائي سماجي ڪم ڪيا، اسڪول، اسپتالون، موريون ٺهرايون. ڊرينيج سسٽم ۽ رستا ٺهرايا. اهوئي سبب هو، جو هو جڏهن به پنهنجي سڪرنڊ واري -تڪ- مان چونڊن ۾ بيٺو ته سندس مقابلي ۾ ڪنهن به پارٽيءَ جو اميدوار کٽي نه سگهيو. 
شاهه صاحب سياسي طرح عوامي ليگ جو ميمبر رهيو ۽ ڪجهه وقت ’پونم‘ جي پليٽفارم -تان- سنڌ ۽ ٻين ننڍن صوبن جي قومي حقن لاءِ جدوجهد ۾ به سرگرم رهيو. شاهه صاحب جي انٽرويوز تي مشتمل هڪ ڪتاب ”زندگي کليل ڪتاب“، مارئي اڪيڊميءَ سڪرنڊ پاران 1999ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. سندس وفات 29 سيپٽمبر 2004ع تي ٿي. کيس ڳوٺ مجيد ڪيريي ۾ مٽيءُ ماءُ حوالي ڪيو ويو. سندس نالي پويان هڪ فلاحي ادارو ”امداد فائونڊيشن“ 2007ع کان ڪم ڪري پيو.

## حوالا
امر اقبال

شاعر -امر اقبال- جو اصل نالو محمد اقبال ولد الهورايو چنا آهي. هن سنڌ جي نامياري -استاد-، شاعر ۽ محقق عطامحمد حاميءَ جي ڳوٺ ’سوهو ڪناسرا‘ تعلقي ڪوٽڏيجي، ضلعي خيرپور ۾ پهرين -اپريل- 1974ع تي -جنم- ورتو. پرائمريءَ کان مئٽرڪ تائين سينٽ ٿريساز هاءِ اسڪول خيرپور ۾ -تعليم- حاصل ڪيائين. گورنمينٽ سپريئر سائنس ڪاليج خيرپور مان 1991ع ۾ انٽر ڪري، اين. اي. ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ائنڊ -ٽيڪنالاجي-، ڪراچيءَ مان 1997ع ۾ بي. اِي (B.E) سول جي ڊگري ورتائين. -امر اقبال- 1992ع کان شاعري شروع ڪئي ۽ -ٿوري- ئي وقت ۾ نوجوانن ۾ هڪ پختي شاعر طور اڀري آيو آهي. خاص ڪري غزل، نظم ۽ وائي جي صنف تي عبور رکي ٿو. سندس شاعري سنڌ جي سمورن ادبي پرچن ۾ ڇپجي چڪي آهي. هن جا ٻه شعري مجموعا ”سمنڊ اڪيلو آهي“ (2004ع)، ”اکين مان ٽميل نظم“ (2004ع) ڇپيل آهن ۽ ٽيون مجموعو ”ڇا رکيو آهي -امر اقبال- ۾“ ڇپائي هيٺ آهي. -ان- کان سواءِ -امر اقبال- سچل يادگار ڪميٽي ۽ حامي يادگار ڪميٽيءَ جو سرگرم ميمبر آهي. سچل ادبي ڪانفرنس ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي.

## حوالا
امر پيار

هند سنڌ جي مشهور ڪهاڻيڪار ڪرشن کٽواڻيءَ جو هيءُ ناول، چونڊ پبليڪيشن، لاڙڪاڻي پاران علي مرتضيٰ ڌاريجي نومبر 1981ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 82 صفحن جي ڪرائون سائيز ناول جي قيمت صرف 5 رپيا آهي. ”-امر پيار-“ ۾ هڪ اهڙي ڊگهي ڪهاڻي آهي، جنهن ۾ اهڙيون جهلڪيون ملن ٿيون، جيڪي وندرائڻ، تڙپائڻ ۽ سوچڻ لاءِ مجبور ڪن ٿيون.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
امر ساھڙ

امر ساهڙ- جو اصل نالو غلام قادر ولد محمد صديق آهي، هي 5 فيبروري 1962ع تي ضلعي ٿرپارڪر جي ڳوٺ ٿاڌات ۾ ڄائو. -تعليم- ايم. اي (سنڌي) ۽ پي. ٽي. سي اٿس. امر، سٺو شاعر ۽ نثر نويس آهي، 1987 کان لکڻ شروع ڪيائين. سندس شاعريءَ جو مجموعو (اکين ۾ اُلڪا) 2004ع ۾ ڇپيل اٿس، -ان- کانسواءِ مختلف اخبارن، رسالن ۾ مضمون،خاڪا، تاثر وغيره لکندو رهي ٿو.پيشي جي لحاظ کان -استاد- آهي. سنڌي ادبي سنگت شاخ نئين ڪوٽ جو ضلعي رابطه سيڪريٽري پڻ آهي، ريڊيو -پاڪستان- مٺيءَ تي 2005ع کان وٺي ڪمپيئرنگ پڻ ڪري ٿو. هن وقت ڳوٺ نبي سر ساهڙ لڳ نئون ڪوٽ، ميرپورخاص ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
امر سنڌو

**امر سنڌو**(انگريزي:Amar Sindhu)سنڌ، پاڪستان جي مشهور شاعر، ليکڪ، ڪالم نگار ۽ انساني حقن لاءِ جاکوڙيندڙ سان گڏ سنڌ يونيورسٽي ۾ فلاسافي جي پروفيسر آهي.

## زندگي جو احوال
امر سنڌو جو اصل نالو سلميٰ ۽ سندس والد جو نالو حسين بخش لغاري آهي. سندس جنم ميرپور خاص ضلعو جي تعلقي ميرپورخاص جي ڳوٺ دودو خان لغاري ۾ 28 آگسٽ 1968ع تي ٿيو.

## تعليم
امر ڊبل ايم.اي ۽ ايل.ايل.بي آهي.

## علمي ادبي خدمتون
سنڌُو هن وقت سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري جي ڊپارٽمينٽ آف فلاسافيءَ جي پروفيسر ۽ چيئرپرسن آهي. سندس مستقل رهائش سيٽلائيٽ-ٽائون، ميرپورخاص ۾ آهي. امر سنڌو باشعور ۽ باصلاحيت ليکڪا آهي. هن جي شاعري، مضمون ۽ ڪالم مختلف رسالن، اخبارن ۽ ڪتابي سلسلن ۾ ڇپجندا رهندا آهن. اڪثر ادبي ڪانفرنس ۾ مقالا پڙهندي رهندي آهي ۽ سخت نقاد ۽ باشعور ليکڪا طور مڃتا حاصل ڪري چڪي آهي. سنڌي، اردو ۽ انگريزي ادب تي سٺي دسترس رکي ٿي ۽ سماجي ۽ ادبي حوالي سان نهايت سرگرم ڪارڪن آهي. عورتن جي سجاڳيءَ ۽ سندن حقن لاءِ هر وقت پاڻ پتوڙيندي رهي ٿي. سندس ڪجهه شاعري شيخ اياز جي نوٽ سان ”ڏيئا ڏيئا لاٽ“ ۾ ڇپيل آهي ۽ هڪ شعري مجموعو **اوڄاڳيل اکين جا سپنا** ڇپيل آهي.

## حوالا

زمرو:1968ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
امر شھيد اندرا گانڌي (ڪتاب)

ڪتاب **امر شھيد اندرا گانڌي** جو ليکڪ ڊاڪٽر ارجن ”سڪايل“ آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ 170 صفحا آهن ۽ ان جي قيمت 40 رپيا آهي. سال 1985ع ۾ سنڌي ڪتاب گهر، الهاس نگر 5، بمبئيءَ طرفان ڇپايو ويو.

## حوالا

زمرو:1985ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
امر لغاري

سندس اصل نالو محمد يعقوب آهي، هي 30 -اپريل- 1965ع تي ڳوٺ حاجي احمد خان لغاري، تعلقي سانگهڙ ۾ پيدا ٿيو. هن ايم. اي (-انگريزي- ادب 1992ع) ۾ ڪئي ۽ هن وقت شهيد صبغت -الله- شاهه ڊگري ڪاليج سانگهڙ ۾ ليڪچرار آهي. هي مشهور مضمون نگار، ڪهاڻيڪار ۽ شاعر آهي. سندس تصنيفن ۾ ”-جاڳ-“ (شاعري ۽ ڪهاڻيون 1993)، ”لٽ اوراٽي دنيا“، ”-جت سنڌوءَ ۾ سمنڊ وهي ٿو-“. (مشاهداتي مطالعو 2003)، ”موکي“ (ناوليٽ 2005) ۽ ”ناري جي ڪناري“ (2005) شامل آهن.

## حوالا
امراڻو

عمرڪوٽ (امرڪوٽ) کي لوڪ گيتن ۾ **امراڻو** ڳايو ويو آهي. ’امراڻو‘ جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته پراڻي سمي ۾ شِوَ جي مندر کان وٺي ڏياتٻهه تائين لڳ ڀڳ ٻارهن ڪلوميٽرن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو. روايت آهي ته شِوَ جو مندر ان زماني ۾ اَمراڻي جي وچ ۾ هوندو هو. هن وقت ان ايراضيءَ تي ڪافي ٺڪراٺو پکڙيل آهي، جتي مٽيءَ جي مڻڪن کان سواءِ ٻيون به ڪي شيون لڀن ٿيون، هينئر ’امراڻي‘ جو يادگار صرف ”شو جو مندر“ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
امر ڀٽي

امر ڀٽيءَ جو اصل نالو عبدالمجيد راجپوت ولد شمس الدين راجپوت آهي ، هن 1961ع ۾ حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو . پرائمري -تعليم- زينت السلام اسڪول مان ۽ مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول سيٺارجا مان حاصل ڪيائين . گريجوئيشن گورنمينٽ ڪاليج ڪاري موري حيدرآباد ، ماسٽرس سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان ڪيائين . 1982ع کان واپڊا ، -تعليم- ، لوڪل ، گورنمينٽ ۽ ٽرانسپورٽ ڊپارٽمينٽ ۾ مختلف حيثيتن سان سرڪاري ملازمت ڪندو پيو اچي . هن وقت سيڪريٽري -آر- . ٽي . اي ٽرانسپورٽ ڊپارٽمينٽ جي حيثيت سان ڪم ڪري رهيو آهي . عبدالمجيد -امر ڀٽي- بنيادي -تعليم- حاصل ڪرڻ کانپوءِ سماجي ڪمن ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيو . ادب سان وابسته هئڻ ڪري سنڌي اخبارن ۾ ڪالم لکڻ شروع ڪيائين . ڪالمن ذريعي سنڌ ۾ رهندڙ سنڌي ۽ -اردو- ڳالهائيندڙن وچ ۾ ويجهڙائي پيدا ڪرڻ کي جي ڪوشش ڪيائين . هن سنڌيءَ ۾ 200 کان وڌيڪ ڪالم لکيا آهن . -ان- کان سواءِ شاعري جا ٻه مجموعا به ترتيب ڏنل اٿس . -امر ڀٽي- سنڌيءَ ۾ نڪرندڙ -آس- “ -اخبار- جو باني آهي ، جيڪا گذريل ستن سالن کان باقاعدي ڇپجي رهي آهي . -امر ڀٽي- -تعليم- جي ميدان ۾ شاگردن لاءِ مختلف ادارا به قائم ڪيا آهن ، -جن- ۾ ايڪوئپ الشمس اڪيڊمي ۽ نيپ ايجوڪيشن اڪيڊمي قابل ذڪر آهن . -ان- کان سواءِ مختلف ادارن جي سرپرستي به ڪندو پيو اچي ۽ سماجي حوالي سان مختلف سماجي تنظيمن سان گڏ ڪم ڪرڻ کان سواءِ ’شمس ادب و آگهي ‘ جو چيئرمئن پڻ آهي . هن جو پنهنجي اداري ۾ سنڌي -ٻولي- اٿارٽيءَ جي سهڪار سان -اردو- ڳالهائيندڙن لاءِ سنڌي ڪلاسن هلائڻ ۾ وڏو ڪردار آهي ، -جتي- ٻه ڪامياب سيشن هلي چڪا آهن.

## حوالا
امر جليل نمبر

”ماهوار سهڻي“، -ايڊيٽر- طارق اشرف، سهڻي پبلشرز، الهندو ڪچو، حيدرآباد پاران معياري ادب پيش ڪندڙ رسالي جو هي امر جليل- نمبر آگسٽ- سيپٽمبر 1973ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب جي سادي ڪاپيءَ جي قيمت -/5 روپيا ۽ اُچي ڪاپي -/10 رکيل آهي. امر جليل نمبر ۾ مولانا غلام محمد گرامي، نسيم کرل، زيب -ڀٽي-، ڊاڪٽر غلام علي الانا، عبدالقادر جوڻيجي، مهتاب محبوب، ممتاز مهر، مير محمد پيرزادي، عنايت -بلوچ-، طارق اشرف، -امداد حسيني-، قمر شهباز ۽ ٻين جا -امر جليل- جي فن ۽ شخصيت تي مضمون ۽ تاثر ڇپيل آهن. هي نمبر ڊائجسٽ سائيز جي 293 صفحن تي مشتمل آهي. 
هڪ ٻيو -امر جليل- نمبر شاهه لطيف چيئر جي ٽماهي جرنل ”ڪلاچي“ جو پڻ جون 2008ع ۾ شايع ڪيو ويو آهي.

## حوالا
امرت جو ڪلش

سنڌي ٻوليءَ جي ڪهنه مشق شاعر ڊاڪٽر ارجن سڪايل جي شاعريءَ (اَڇند ڪوتا) جو ڪتاب، خوبصورت ٽائيٽل سان ڊيمي سائيز جي 87 صفحن تي مشتمل آرٽ اينڊ اميج، 212، الائيڊ انڊسٽريل اسٽيٽ ماهيم ممبئيءَ مان ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. هن 2000ع ۾ ڇپيل ڪتاب جي قيمت -/60 روپيا آهي. ڪتاب جي خوبصورت ارپنا هن ريت ڪيل آهي: 
ڀڳت ڪنور فرمايو؛ 

’آءُ! ڪانگا ڪر ڳالهه، مون کي -تن- ماروئڙن جي.‘ 
پارو چاولا ڳائيندي آهي؛ 
’ڪانگا، ڪانگا، او ڪانگا!‘ 
‘-ارجن سڪايل-‘ لکيو هو؛ 
ٻائي جي کوهه مٿان سرنهن جي وڻ تي ويٺل ڪانءَ سپني ۾ اچي منهنجي ڳوٺ ’سڌوجا‘ جي ڳوٺاين جا نياپا ڏئي ويندو آهي. 
هيءُ ڪتاب پڻ 
اهڙي ڪانءَ جي نالي!


## حوالا
امرت خان

امرت خان (سر -بهار- نواز ):امرت خان، -استاد- عنايت خان جو ننڍو -ڀاءُ- سال 1936ع ۾ ڪلڪتي ۾ ڄائو. سندس -ڀاءُ- عنايت خان (1938-1895ع) مغل دربار سان وابسته تمام سٺو ستار نواز هو. هي ستار جي امداد خاني گهراڻي جو اهم فنڪار آهي. والد جي وفات کان پوءِ هن پنهنجي ماءُ بشيران بيگم ۽ پنهنجي ناني بڙي حسن خان کان ستار جي سکيا ورتي. 1944ع ۾ هو -بمبئي- لڏي ويو، -جتي- سندس چاچي واحد علي خان کيس سر -بهار- وڄائڻ جي تربيت ڏني. توڙي هُو واحد علي خان سان گڏ ڪلڪتي موٽي آيو ته جيئن ٻئي جوڙي ۾ وڄائين. پر حالتن سندن ساٿ نه ڏنو. 1960ع ڌاري هڪ ڪمپني سندس هڪ اڌ رڪارڊ ڀرايو، جيڪو ڏاڍو مقبول ٿيو ۽ اسٽيج تي به هن پاڻ موکيو. هن ستار وڄائڻ ۾ درپد جو انگ اختيار ڪيو. امداد خاني گهراڻي جي وڄت ۾ روي شنڪر ۽ نخيل بينر جي ڪافي سٺيون تبديليون آنديون، خود ستار ساز ۾ هنن تارن کي بدلائي نوان انگ پيدا ڪيا. امرت خان، انهن تبديلين کي قبول ڪري ڏاڍو نالو ڪمايو. هن پوري يورپ ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو. پاڻ واشنگٽن يونيورسٽي، سينٽ لوسٽس ۾ ستار جي -تعليم- ڏيندو آهي، کيس ٽي پٽ آهن، نشاط ستار وڄائيندو آهي. وجاهت سرود وڄائيندو آهي ۽ شفقت طبلي تي ساڻس سنگت ڪندو آهي.

## حوالا

زمرو:2018ع ۾ وفات
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ڀارتي مسلمان
امرت ڌارا

هڪ قسم جي دوا، جيڪا ڪافور، -جاڻ- ۽ ولجاڻ جي سَتَ ملائڻ سان ٺهي ٿي، ۽ گهڻن ئي مرضن تي پوي ٿي. جيڪڏهن پسارڪن وکرن -جاڻ-، ولجاڻ ۽ ڪافور جو سَتُ (جوهر) جيڪو قلمن جي صورت ۾ ٿئي ٿو، انهن کي هم وزن کڻي ملائبو ته پاڻي ٿي پوندا. اُن کي پساري شِوَ ڌارا جي نالي سان به سڏيندا آهن. شِوَ ڌارا -ترت- علاج طور گهڻين بيمارين لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
امرت ڦل (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب هوتچند سڳني مل ٽيڪواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 63 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. سناتن ڌرم سڀا، لاهور، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سيوڪ اسٽيم پريس، لاهور مان سال 1911ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
امرت منجھ ڪڙاڻ

سنڌ جي نامور ڪهاڻيڪار خاتون تنوير جوڻيجو جي ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ’امرت منجهه ڪڙاڻ‘، 1978ع ۾، آگم پبلشنگ ايجنسي، حيدرآباد ڇپيو هو. 144 صفحن تي مشتمل ڪهاڻين جي هن ڪتاب ۾ -تنوير جوڻيجو- جون 12 ڪهاڻيون شامل آهن، -جن- ۾ صديون پراڻي سنڌي سماج ۾ عورت سان ٿيندڙ سلوڪ جي خارجي ۽ داخلي نفسياتي رخن جي اُپٽار ٿيل آهي. عورت، جيڪا -جنم- جنم کان هن ڪوڙهئي سماج کي پنهنجي رت جي ريج، صلاحيتن ۽ پورهئي سان ٺاهيندي آئي آهي، -ان- جي موٽ ۾ کيس ڇا مليو آهي؟ تنوير جي ڪهاڻين ۾ اُن سوال جي جواب جو عڪس آهي. هن پڪي جلد واري ڪهاڻين جي مجموعي جي قيمت 9 رپيا آهي. هن ڪتاب جي خاص خوبي اها آهي ته هر ڪهاڻيءَ تي ڪنهن نامور مصور جو اسڪيچ ٺهيل آهي. اهڙن مصورن ۾ قيس ابڙو، سارنگ، طارق عالم، منصور عالم، فتاح ۽ رضوان شامل آهن.

## حوالا
امرتا پريتم

thumb|امرتا پريتم
امرتا پريتم- پنجابي ٻوليءَ جي بهترين ناول نگار، ڪهاڻيڪار ۽ شاعره رهي آهي. سندس اصل نالو امرت ڪور هو. هوءَ
31 -آگسٽ- 1919ع ۾ گوجرانوالا (پنجاب) ۾ گياني ڪرتار سنگهه جي گهر ۾ پيدا ٿي. هوءَ سڄي هندستان ۾ پهرين پنجابي شاعره، ناول نگار، ڪهاڻيڪار ۽ مضمون نگار طور سڃاتي وڃي ٿي. پنهنجي پيءُ کان گرمکيءَ ۾ لکڻ پڙهڻ سکيائين. -امرتا پريتم- شروع ۾ شاعري ڪئي. هن جو پهريون شعري مجموعو ”امرت لهران“ سورهن سالن جي عمر ۾ 1936ع ۾ ڇپيو، هيل تائين هن جا ڪيترائي شاعريءَ، ڪهاڻين، ناولن ۽ ذاتي زندگيءَ متعلق ڪتاب ڇپجي چڪا آهن، -جن- مان 1- پنجر (ناول) 2- ڊاڪٽر ديو 3- ساگر -اور- سپيان 4- رنگ ڪا ڪا پتا 5- دلي کي گليان 6- تيرهوان سورج 7- ياتري (ناول)، 8- ڪهانيان جو ڪهانيان نهين (ڪهاڻيون) 9- ڪهانيون ڪي آنگن ۾ (ڪهاڻيون)، 10- امرت لهران (شاعري)، 11- جيوندا جيون (1939ع: شاعري)، 12- تريل ڌوتي پهل (شاعري:1942ع) 13- گيتان واليان (شاعري: 1942ع)، 14- بدلام دي لالي (شاعري: (1943ع)، 15- لوڪ ڀيڙا (شاعري: 1944ع)، 16- -پٿر- جيتي (شاعري:1946ع)، 17- پنجابي دي آواز (شاعري: 1952ع)، 18- سنهري (شاعري:1955ع)، -19 ڪستوري (شاعري:1957ع)، 20- ناگ مني (شاعري:1964ع) 21- -آتم ڪٿا-. ’رسيدي -ٽڪيٽ-‘، ’ريشمي ڌاڳي‘، ’محبت نامي‘ وغيره اهم آهن. انهن ڪتابن جا -اردو- ۽ سنڌيءَ کان سواءِ ٻين ڪيترين ٻولين ۾ ترجما ٿي چڪا آهن.
امرتا 1961ع تائين آل -انڊيا- ريڊيو لاءِ ڪم ڪيو، سندس تحريرون -انگريزي-، فرينچ، ڊينش،جپاني، سنڌي،اردو، بنگالي- ۽ ٻين ٻولين ۾ ترجما ٿيا آهن. هوءَ پهرئين ليکڪا آهي جنهن 1956ع ۾ عورت لکت طور ڪتاب ”سنهري“ تي ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪيو. -ان- کانسواءِ
”پدما شري“ اوارڊ (1959ع) ۽ هندستان جو اعليٰ سول اعزاز ”پدما پوشن“ (1959ع) ۾ حاصل ڪيائين. هن ڊاڪٽر آف لٽريچر(D.Lit) جون 1973ع ۾ دهلي يونيورسٽيءَ ۽ جبلپور يونيورسٽي مان ۽ 1987ع ۾
وشو ڀارتي يونيورسٽي مان اعزازي ڊگريون حاصل ڪيون. هن 1979ع ۾ بلغاريه ۾ -بين- الاقوامي اوارڊ سان نوازيو ويو. -امرتا پريتم- 31 -آڪٽوبر- 2005ع تي نئين دهليءَ ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1919ع جون پيدائشون
زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:هندستاني سک
زمرو:ڀارتي ناري شاعر
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:پنجابي ماڻهو
امتراء سام جئسنگھاڻي

ديوان امرتراءِ ولد حشمتراءِ 3 جون 1903ع تي ڳوٺ طيب تعلقي رتي ديري ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. هو مشهور شاعر، اديب ۽ سماجي خدمتگار ٿي گذريو آهي. ديوان امرتراءِ شروعاتي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪئي ۽ وڌيڪ -تعليم- لاڙڪاڻي ۾ حاصل ڪئي. جڏهن قطع تعلقات تحريڪ شروع ٿي ته هن -ان- ۾ ڀرپور حصو ورتو. -ان- دوران فرانس جي رهاڪو ميسو -پال- رچرڊ سان ڏيٺ ويٺ ٿيس، جنهن جي دعوت تي انگلينڊ، فرانس، مصر، شام، الجيريا، فلسطين ۽ ٻين ملڪن جو سير ڪندي، ديوان صاحب -تاريخ- ۽ ادب ۾ ڪافي ڄاڻ حاصل ڪري ورتي ۽ -انگريزي- ۾ چوڏهن کن ڪتاب لکي ورتائين، بعد ۾ موٽي اچي ڪراچيءَ مان (New Age) نالي هڪ رسالو به -جاري- ڪيائين ۽ ”اڪبر -آشرم-“ نالي هڪ تحريري رٿا به مرتب ڪيائين. هن ”سام“ جي تخلص سان مختلف ٻولين ۾ شاعري ڪئي. غزل، نظم، ڪافي، رباعي، قصيده، وائي ۽ ڀڄن تي طبع آزمائي ڪئي. سندس ڪلام سنڌي، هندي، سرائڪي، فارسي، -اردو- ۽ -انگريزي- ٻولين ۾ ملي ٿو. سنڌي شاعريءَ ۾ سندس ديوان 1934ع ۾ -انڊيا- مان پڌرو ٿيو. سندس تصنيفات ۾ هيٺيان ڪتاب شامل آهن. ”آتم -باغ-“، ”تون ۽ مان“ ۽ ”دل جي مام“، ”سدا ڀرپور“ گهڻو مقبول آهن. سندس شريڪ حيات، هن جي شخصيت تي جيئري ئي ”جيتامڙي جي ڊائري“ جي نالي سان ڪتاب لکيو. ديوان امرت راءِ ”سام“ جئسنگهاڻي 12 فيبروري 1988ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
امرڪس جي جنگ

ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي مرڻ کان پوءِ سندس پٽن ۾ نااتفاقي پئجي ويئي، ميان عطر خان، احمد يارخان ۽ مقصوديءَ گڏجي روهڙيءَ جي ڀر واري واهه امرڪس وٽ ميان غلام شاهه سان -جنگ- ڪئي، پر شڪست کاڌائون. ميان عطرخان قنڌار ڏانهن دانهن کڻي ويو، اتان نااميد ٿي -بهاولپور- جي دائودپوٽن ۽ اتي جي خيرياڻي سردارن کان مدد وٺي -جنگ- ڪرڻ آيو، پر اٻاوڙي وٽ شڪست کاڌائين. ميان غلام شاهه دٻدبي سان حڪومت ڪئي. هن واپار جي -ترقي- لاءِ 1758ع ۾ اورنگابندر جي ويجهو شاهبندر تعمير ڪرايو.

## حوالا
امرڪس واھ

امرڪس واهه، جيڪو روهڙيءَ جي ڀرسان هو، -ان- لڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي پٽن ميان غلام شاهه ڪلهوڙي سان -جنگ- ڪئي.

## حوالا
امرت وچن

هيءُ ڪتاب منوهرداس ڪوڙي مل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 45 صفحا آهن ۽ قيمت 3 -آنا- ڄاڻايل آهي. ٽيڪچند. اين. ديواڻيءَ، هيءُ ڪتاب، چندن پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ڇپرايو.

## حوالا
امرتا (رسالو)

چار رنگي ٽائيٽل سان ڇپجندڙ، ڊيمي سائيز جي هن رسالي جو -ايڊيٽر- مشهور فنڪار ڍول فقير جو فرزند، فقير محمد ڍول آهي. هي رسالو ”ڍول فقير فائونڊيشن سنڌ“ پاران حيدرآباد مان، -جولاءِ- 2001ع کان لڳاتار نڪرندو رهي ٿو. هن رسالي جي -ايڊيٽوريل- بورڊ ۾ نصير مرزا، -آسي زميني-، موهن مدهوش، -الطاف ملڪاڻي- ۽ عامر سيال شامل آهن. جڏهن ته فقير محمد اُنڙ -ان- جو پبلشر آهي. هي رسالو سنڌيءَ ۾ ڇپجندڙ ادبي رسالن ۾ پنهنجو نمايان مقام رکي ٿو. هن رسالي پاران مختلف شخصيتن تي ڪيترائي خاص نمبر ۽ ڪارنر ڪڍيا ويا آهن. جهڙوڪ: ’بينظير ڀٽو‘،’قمر شهباز‘، ’نصير مرزا‘، ’فوزيا سومرو‘، ’رفيق سومرو‘، ’علڻ فقير‘، ’ڍول فقير‘ وغيره. هن شماري جا هن وقت تائين 90 شمارا نڪري چڪا آهن. ڪهاڻين، شاعري، مقالن ۽ مختلف ليکن تي مبني هن رسالي جا اڄڪلهه 176 صفحا شايع ٿي رهيا آهن. جنهن جي قيمت 50 رپيا رکيل آهي.

## حوالا