جاگرافي جو خاڪو

هيٺ ڏنل خاڪو  هڪ جائزو ۽ جغرافيائي جي بنيادي گائيڊ جي طور تي مهيا ڪيو ويو آهي.

**[[جاگرافي]]** &#x2013; ڌرتي ۽ ان جي ماڻهن جو مطالعو. 

## جاگرافي جي اصل
جاگرافي بطور؛ 
* هڪ تعليمي نظم - علم جي هڪ شاخ يا دائرو، يا مطالعي جو ميدان، جنهن ۾ هڪ فرد خاص مهارت حاصل ڪرڻ لاءِ چونڊيو ویو آهي. جديد جاگرافي هڪ وسيع نظم و ضبط آهي جيڪو ڌرتيءَ ۽ ان جي انساني ۽ قدرتي پيچيدگين کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، نه رڳو ائین کی شيون ڪٿي آهن، پر ڪيئن اهي تبديل ٿي ويو آهن ۽ ٿيڻ واریون آهن. جاگرافيءَ کي ’عالمي نظم و ضبط‘ سڏيو ويو آهي. 

* سائنس جو هڪ شعبو - سائنس جي اندر خاص ماهرن جي وڏي پيماني تي سڃاتل درجو ۽ عام طور تي ان جي پنهنجي اصطلاحن ۽ نامناسب کي ظاهر ڪري ٿو. هي فيلڊ عام طور تي هڪ يا وڌيڪ سائنسي جرنلز جي نمائندگي ڪندو، جتي پير صاحب جي نظرثاني ٿيل تحقيق شايع ڪئي ويندي آهي. جاگرافي سان لاڳاپيل ڪيترائي سائنسي رسالا آهن. 

* هڪ قدرتي سائنس - تعليمي اسڪالرشپ جو ميدان جيڪو قدرتي ماحول (جسماني جغرافيائي) جا حصا ڳولي ٿو. هڪ سماجي سائنس - علمي اسڪالر جو ميدان جيڪو انساني سماج (انساني جغرافيائي) جا حصا ڳولي ٿو. هڪ بين الضابطه ميدان - هڪ فيلڊ جيڪو روايتي حدن کي پار ڪري ٿو تعليمي مضمونن يا سوچ جي اسڪولن جي وچ ۾، جيئن نئين ضرورتون ۽ پيشو پيدا ٿيا آهن. فزيڪل جاگرافي جون ڪيتريون ئي شاخون پڻ ڌرتي سائنس جون شاخون آهن.

## جاگرافي جي شاخون
انساني ۽ طبعي علوم جي وچ ۾ پل جی طور، جاگرافي ٻن مکيه شاخن ۾ ورهايل آهي: 
* انساني جاگرافي 
* طبيعي جاگرافي 

ٻين شاخن ۾ شامل آهن: 
* مربوط جاگرافي 
* ٽيڪنيڪل جاگرافي 
* علائقائي جاگرافي 
### طبیعي جاگرافي
طبیعي جاگرافي قدرتي ماحول کي جانچيندی آهي ۽ ڪيئن آبهوا، نباتات ۽ زندگي، مٽي، پاڻي ۽ زميني شڪلون پيدا ٿين ٿيون ۽ ان سان لهه وچڙ ۾ اچن ٿيون. 
#### طبیعي جاگرافي جا ميدان
* جيومورفولوجي زميني شڪلن ۽ انهن عملن جو ۽ وڌيڪ وسيع طور تي، ڪنهن به سيارو جي ٽوپوگرافي کي ڪنٽرول ڪرڻ واري عملن جو مطالعو آھي. اهو سمجهڻ جي ڪوشش ڪري ٿو ته منظرنامن کي اهي طريقي سان ڇو نظر اچن ٿا، لينڊ فارم جي تاريخ ۽ متحرڪ کي سمجهڻ، ۽ فيلڊ جي مشاهدي، جسماني تجربو، ۽ عددي ماڊلنگ ذريعي مستقبل جي تبديلين جي اڳڪٿي ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. 
* هائيڊرولوجي سڄي ڌرتيء ۾ پاڻيء جي حرڪت، ورڇ، ۽ معيار، بشمول هائيڊروولوجيڪ چڪر، پاڻي جي وسيلن ۽ ماحولياتي واٽر شيڊ جي استحڪام جو مطالعو ڪري ٿي.
** گليشیالوجي گليشيئرز يا وڌيڪ عام طور تي برف ۽ قدرتي رجحان جنهن ۾ برف شامل آهي جو مطالعو ڪري ٿي.
** اوشيانوگرافي سمنڊن بابت موضوعن جي وسيع رينج، بشمول سامونڊي جاندار ۽ ماحولياتي نظام جي حرڪت؛ سامونڊي وهڪرن، لهرن ۽ جيو فزيڪل فلوئڊ ڊائينامڪس؛ پليٽ ٽيڪٽونڪس ۽ سمنڊ جي زمين جي ارضيات ۽ سمنڊ اندر ۽ ان جي حدن ۾ مختلف ڪيميائي مادا ۽ جسماني ملڪيتن جا وهڪرن جو مطالعو ڪري ٿي.
* بايو جاگرافي اسپيشل ۽ عارضي طور تي نسلن جي ورڇ، علائقائي ماحولياتي تبديلين جي حوالي سان، اهو پڻ نسلن جي تصورن ۽ انهن جي ماضي، يا موجوده رهندڙ 'ريفيوگيم'، انهن جي بقا جي جڳهن، يا انهن جي وچ ۾ رهندڙ ماڳن سان ڳنڍيل آهي. ان جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته جاندار ڪٿي رهن ٿا، ۽ ڪهڙي مقدار ۾ آھن. 
* موسمياتیات آبهوا جو مطالعو، سائنسي طور تي بيان ڪيو ويو آهي موسم جي حالتن جي اوسط وقت جي دوران. 
* موسميات (Meteorology) ماحول جو هڪ بين الاقوامي سائنسي مطالعو آهي جيڪو موسم جي عملن ۽ مختصر مدت جي اڳڪٿي تي ڌيان ڏئي ٿو (موسمياتيات جي ابتڙ). 
* پيڊولوجي - انهن جي قدرتي ماحول ۾ مٽي جو مطالعو جيڪو پيڊوجينیسس، مٽي مورفولوجي، ۽ مٽي جي درجه بندي سان تعلق رکي ٿو. 
* پیلیوجاگرافي ماضيءَ جي جاگرافيءَ جو مطالعو، گهڻو ڪري جسماني منظرنامي بابت، پر انساني يا ثقافتي ماحول بابت پڻ. 
* ساحلي جاگرافي سمنڊ ۽ زمين جي وچ ۾ متحرڪ انٽرفيس جو مطالعو، ٻنهي طبیعي جاگرافي (يعني ساحلی جيومورفولوجي، ارضيات ۽ سامونڊي سائنس) ۽ ساحل جي انساني جاگرافي (سماجيات ۽ تاريخ) کي شامل ڪري ٿو. ان ۾ ساحلي موسم جي عملن کي سمجھڻ، خاص طور تي موج جي عمل، سلاد جي حرڪت ۽ موسم ۽ اھي طريقا پڻ شامل آھن جن ۾ ماڻھو ساحل سان لاڳاپا ڪن ٿا.
* ڪواٽرنري سائنس - ڪواٽرنري دور تي ڌيان ڏئي ٿو، جيڪو گذريل 26 لک (2.6 ملين) سالن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ آخري برفاني دور ۽ هولوسين دور شامل آهن. 
* لينڊ اسڪيپ ماحوليات - شهري ترقي جي فضائي نمونن ۽ ماحوليات جي عملن جي وچ ۾ لاڳاپو ۽ تنظيمي سطحن تي ڪيترن ئي لينڊ اسڪيپن جي ماپ  جو مطالعو. 
#### طبیعي جاگرافي جا طريقا
* مقداري جاگرافي - مقداري تحقيق جا اوزار ۽ طريقا جاگرافي تي لاڳو ڪيا ويا آهن. 

پڻ ڏسو مقداري انقلاب

### انساني جاگرافي
انساني جاگرافي، جاگرافي جي ٻن مکيه ذيلي شعبن مان هڪ آهي، اهو انساني استعمال جو مطالعو آهي ۽ دنيا کي سمجهڻ ۽ انهن عملن جو مطالعو آهي جنهن ان کي متاثر ڪيو آهي. انساني جاگرافي وسيع طور تي طبیعي جاگرافي کان مختلف آهي ان ۾ اهو ٺهيل ماحول تي ڌيان ڏئي ٿو ۽ ڪيئن جگھون ٺاهي وئي آهن، ڏسڻ ۽ انسانن طرفان منظم ڪيو ويو آهي ۽ انهي سان گڏ انسانن جو اثر ان جاء تي آهي جيڪو انهن تي قبضو ڪيو آهي.
 
#### انساني جاگرافي جا ميدان
* ثقافتي جاگرافي - ثقافتي شين ۽ معيارن ۽ انهن جي مختلف قسمن جي وچ ۾ ۽ جڳهن سان لاڳاپن جو مطالعو. اهو طريقو بيان ڪرڻ ۽ تجزيو ڪرڻ تي ڌيان ڏئي ٿو. ٻولي، مذهب، معيشت، حڪومت ۽ ٻيا ثقافتي رجحان مختلف آهن يا مسلسل هڪ جڳهه کان ٻئي تائين ۽ بيان ڪرڻ تي ته انسان ڪيئن ڪم ڪري ٿو جاگرافیائي طور تي. 
* ٻارن جي جاگرافي - ٻارن جي زندگين جي جڳهن جو تجرباتي، سياسي ۽ اخلاقي طور تي مطالعو. ٻارن جي جاگرافي ان خيال تي مبني آهي ته ٻار هڪ سماجي گروهه جي حيثيت سان ڪجهه خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪي تجرباتي، سياسي ۽ اخلاقي لحاظ کان اهم آهن ۽ جيڪي مطالعي جي لائق آهن. عنوان ۾ جمع ڪرڻ جو مقصد اهو آهي ته ٻارن جون زندگيون مختلف وقتن ۽ هنڌن ۽ مختلف حالتن جهڙوڪ صنف، خاندان ۽ طبقي ۾ واضح طور تي مختلف هونديون. ٻارن جي جاگرافي اندر فوڪ جي حد شامل آهن:
** ٻار ۽ شهر 
** ٻار ۽ ڳوٺاڻا 
** ٻار ۽ ٽيڪنالاجي 
** ٻار ۽ فطرت 
** ٻار ۽ گلوبلائيزيشن 
** ٻارن جي دنيا جي تحقيق جا طريقا 
** ٻارن جي دنيا جي تحقيق جي اخلاقيات 
** بچپن جي ٻي ڳالهه 

* جانورن جي جاگرافي - انساني ڪلچر ۾ جانورن جي قبضي واري هنڌن ۽ جڳهن جو مطالعو ڪري ٿو ڇاڪاڻ ته سماجي زندگي ۽ جگھن ڪيترن ئي مختلف قسمن جي جانورن جي وڏي آبادي آهي ۽ ڪيترن ئي مختلف طريقن سان (مثال طور فارم جانور، پالتو جانور، شهر ۾ جهنگلي جانور) مطالعو ڪري ٿي. هڪ ٻيو محرڪ جنهن فيلڊ جي ترقي کي متاثر ڪيو آهي ماحوليات پسند ۽ فطرت۔سوسائٽي لاڳاپن تي ٻيا ماحولياتي نظريا (جنهن ۾ جانورن جي ڀلائي ۽ حقن جا سوال به شامل آهن). 
* ٻولين جي جاگرافي - ٻولي جي جاگرافيائي ورڇ يا ان جي جزوي عنصرن جو مطالعو ڪري ٿو. ٻوليءَ جي جاگرافي ٻولين جي تاريخ ۽ جگھن ذريعي ورڇ سان واسطو رکي ٿي.

## جاگرافي جي تاريخ
مکيه مضمون: جاگرافي جي تاريخ
جاگرافي جي تاريخ ۾ ڪيتريون ئي جاگرافیائي تاريخون شامل آهن جيڪي وقت سان گڏ مختلف ثقافتي ۽ سياسي گروهن جي وچ ۾ مختلف آهن. وڌيڪ تازو ترقيات ۾، جاگرافي هڪ الڳ تعليمي نظم بڻجي چڪو آهي. جاگرافي يوناني لفظ "γεωγραφία" (جیوگرافيا) مان نڪتل آهي، لفظي طور تي معنی آھن"ڌرتي لکڻ"، يعني ڌرتيء بابت وضاحت يا لکڻ. جاگرافي لفظ استعمال ڪرڻ وارو پهريون شخص ايراٽوسٿينيز (276-194 ق.م) هو. تنهن هوندي به، جاگرافي جي سڃاڻپ ڪندڙ عملن جا ثبوت موجود آهن، جهڙوڪ اصطلاح جي استعمال کان اڳ نقشا نگاري جو عمل. 

دنيا جي جاگرافيائي اڀياس سان لاڳاپيل موضوع سڄي تاريخ ۾:
 
**دورن جي لحاظ کان**
* قديم رستا 
* قديم يوناني جاگرافي 
* دريافتن جو دور 
* دريافت جي دور کان پوء وڏي ڳولا

**علائقن طرفان**
* چيني جاگرافي 
** چين ۾ انساني جاگرافي جي تاريخ

**مضمون جي لحاظ کان**
* دنيا جي تاريخي آبادي

## جاگرافي جا عنصر
## جاگرافي جا ايوارڊ
## جاگرافي جي تنظيمون
## جاگرافي اشاعتون
## جاگرافي ۾ اثر رکندڙ شخصيتون
هڪ جاگرافيدان هڪ سائنسدان آهي جيڪو ڌرتيء جي طبیعي ماحول ۽ انساني رهائش جو مطالعو ڪري ٿو. جاگرافيدان تاريخي طور تي نقشا ٺاهڻ لاءِ سڃاتا وڃن ٿا، جغرافيائي جي ذيلي نظم کي ڪارٽوگرافي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهي ماحول جي طبیعي تفصيلن ۽ انساني ۽ جهنگلي جيوت جي ماحوليات، موسم ۽ آبهوا جي نمونن، اقتصاديات ۽ ثقافت تي پڻ ان جی اثر جو مطالعو ڪن ٿا. جاگرافيدان انهن عنصرن جي وچ ۾ مقامي لاڳاپن تي ڌيان ڏين ٿا. 
### با اثر طبیعي جاگرافيدان

* ايراسٽوٿينز (276 ق.م – 194 ق.م) – جنهن ڌرتيءَ جي ماپ جو پهريون معتبر اندازو لڳايو. هن کي جيوڊيسي (geodesy) جو پيء سمجهيو ويندو آهي.
* بطليموس (Ptolemy) (90 ق.م - 168 ق.م) - جنهن يوناني ۽ رومن علمن کي گڏ ڪري ڪتاب "جاگرافيا" تيار ڪيو. 
* ابو ريحان بيروني (973ع - 1048ع) - جيوڊيسي جو پيءُ سمجهيو ويندو آهي.
* ابن سينا (Avicenna) ​​(980ع-1037ع) - جنهن جي ڪتاب الشفاء ۾ مشاهدن بعد ۾ قانون جي بالادستي    ۽ یونیفارمیتیرینزم جي تصور جي فارموليشن ۾ مدد ڪئي. 
* محمد الادريسي (1100ع - 1165ع) - جنهن جديد دور ۾ دنيا جو سڀ کان صحيح نقشو ٺاھيو.
* پيري ريس (1465ع - 1554ع) - جنهن جو پيري ريس نقشو دنيا جو سڀ کان پراڻو زنده نقشو آهي جنهن ۾ آمريڪا ۽ ممڪن طور انٽارڪٽيڪا شامل آهن. 
* جیراردس مرکیتر (1512ع-1594ع) - ھڪڙو جديد نقش نگار ۽ مرڪيٽر پروجئکشن جو ٺاھيندڙ. 
* برنھاردس ویرینیئس (1622ع-1650ع) - سندس اهم ڪم "جنرل جاگرافي" (1650ع) لکيو، جاگرافي جو پهريون جائزو، جديد جاگرافي جو بنياد. 
* ميخائل لومونوسوف (1711ع-1765ع) - روسي جاگرافي جو پيءُ ۽ گليشیالوجي جي مطالعي جو بنياد وڌو. 
* اليگزينڊر وون هومبولٽ (1769ع-1859ع) - جديد جاگرافي جو پيء سمجهي ٿو. کاسموس (Kosmos) شايع ڪيو ۽ بايوجاگرافي جي مطالعي جو بنياد رکيو. 
* آرنلڊ هينري گيوٽ (1807ع-1884ع) - جنهن گليشيئرز جي ساخت کي نوٽ ڪيو ۽ برفاني حرڪت جي سمجھ، خاص طور تي تيز برفاني وهڪري ۾، کي ترقي ڏني. 
* لوئس اگاسيز (1807ع-1873ع) - هڪ برفاني نظريي جو ليکڪ جنهن هڪ ثابت قدمي واري ڌرتي جي تصور کي تڪرار ڪيو. 
* الفريڊ رسل والس (1823ع-1913ع) - جديد بايو جاگرافي ۽ والس لائين جو باني. 
* واسیلی دوکوچیف (1846ع-1903ع) - روسي جاگرافي جو سرپرست ۽ پيڊالاجي جو باني. 
* ولاديمير پيٽر ڪوپن (1846ع-1940ع) - سڀ کان اهم موسمياتي درجه بندي، Köppen Scale جو ڊولپر ۽ Paleoclimatology جو باني. 
* وليم مورس ڊيوس (1850ع–1934ع) – آمريڪي جاگرافي جو پيءُ، جيومورفولوجي جو باني ۽ جاگرافيائي چڪر واري نظريي جو ڊولپر. 
* والٿر پينڪ (1888ع-1923ع) - تباهي جي چڪر جو حامي ۽ هڪ ئي وقت ۾ واڌ ۽ رد ٿيڻ جي واقعن جو. 
* سر ارنسٽ شيڪلٽن (1874ع-1922ع) - انٽارڪٽڪ ايڪسپلورر انٽارڪٽڪ ايڪسپلوريشن جي هيرو ايج دوران. 
* رابرٽ اي هارٽن (1875ع-1945ع) - جديد هائڊروولوجي جو باني ۽ تصورات جهڙوڪ infiltration ظرفيت ۽ overland flow. 
* جي هارلن برٽز (1882ع-1981ع) - تباهي واري ٻوڏ، خاص طور تي برٽز (مسولا) سيلاب پاران منظرنامي جي شڪل ۾ تحقيق جو علمبردار.
* ولي ڊانسگارڊ (پيدائش 1922ع) - پيلو ڪلائيميٽولوجسٽ ۽ آڪسيجن-آئسوٽوپ تاريخن جي استعمال ۾ اوزار استعمال کندر چوٿون سائنسدان ۽ ڊانسگارڊ-اوچجر واقعن جو گڏيل سڃاڻپ ڪندڙ. 
* هانس اوچجر (1927ع-1998ع) - پيلو ڪليماتولوجسٽ ۽ آئس ڪور ريسرچ ۾ اڳڀرائي، ڊانسگارڊ-اوچجر واقعن جو گڏيل سڃاڻپ ڪندڙ. 
* رچرڊ چورلي (1927ع-2002ع) - مقداري انقلاب ۽ جغرافيائي ۾ سسٽم جي استعمال جي نظريي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندڙ. 
* سر نڪولس شيڪلٽن (1937ع-2006ع) - جنهن اهو ظاهر ڪيو ته گذريل ڪجهه ملين سالن دوران آبهوا ۾ ڦيرڦار ڌرتيء ۽ سج جي وچ ۾ مدار ۽ پوزيشن جي تعلق ۾ مختلف تبديلين سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿي. 
* اسٽيفن رھماسٽرف (پيدائش 1960ع) - اوچتو موسمياتي تبديلين جو پروفيسر ۽ تھرموھالائن حرکیات (Thermohaline dynamics) جي نظرين تي ليکڪ.

### بااثر انساني جاگرافيدان

*
* ڪارل رٽر (1779-1859) - جديد جغرافيائي جي بانين مان هڪ سمجهيو ويندو آهي ۽ برلن جي همبولڊ يونيورسٽي ۾ جاگرافي ۾ پهريون چيئر، پڻ هن جي ڪم ۾ نامياتي تشبيه جي استعمال لاءِ ياد ڪيو ويو آهي. 
* فريدرخ رتزل (1844-1904) - ماحولياتي تعين ڪندڙ، اصطلاح لیبینسرام (Lebensraum) ايجاد ڪيو. 
* پال ويدال ڊي لا بلاخ (1845-1918) - فرينچ اسڪول آف جيو پوليٽڪس ۽ امڪانيزم جو باني. 
* سر هالفورڊ جان ميڪندر (1861–1947) – "The Geographical Pivot of History" جو ليکڪ، جاگرافيائي ايسوسيئيشن سان گڏ لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس جو گڏيل باني.
* ڪارل او ساؤر (1889-1975) - ماحولياتي عزم جو نقاد ۽ ثقافتي ماحوليات جو حامي. 
* والٽر ڪرسٽلر (1893-1969) - اقتصادي جاگرافيدان ۽ مرڪزي جڳهه جي نظريي جو ڊولپر. 
* رچرڊ هارتشورن (1899-1992) - تاريخ ۽ جاگرافي جي فلسفي جو عالم. 
* تورستین ھیگرستراند (1916-2004) - مقداري انقلاب ۽ علائقائي سائنس جو نقاد، نازڪ جاگرافي ۾ ياد ڪيل شخصيت. 
* ملٽن سانتوس (1926-2001) 1994ع ۾ واترين لڊ انعام جو فاتح، ڏکڻ آمريڪا جي اهم جاگرافيدانن مان هڪ آهي. 
* والڊو آر ٽوبلر (پيدائش 1930) - جاگرافي جي پهرين قانون جو ڊولپر. * یی۔فو توان (پيدائش 1930) هڪ چيني۔آمريڪي جاگرافيدان. 
* ڊيوڊ هاروي (پيدائش 1935) - دنيا جو سڀ کان وڌيڪ حوالو ڏنو ويو تعليمي جاگرافيدان ۽ لاريٽ پرڪس انٽرنيشنل ڊي جيوگرافي واترين لڊ جو فاتح، پڻ هن جي ڪم لاءِ ياد ڪيو ويو نازڪ جاگرافي ۽ عالمي سرمائيداري جي تنقيد ۾. 
* ايلين اسٽوڪس (1936-2005). نيوزي لينڊ ۾ وائيڪاٽو يونيورسٽي ۾ جاگرافي جو پروفيسر. جغرافيائي استعمال ڪندي عورتن ۽ ماوري سميت پسمانده گروپن سان عدم مساوات کي سڃاڻڻ لاءِ ڄاتو وڃي ٿو.
* ايلن جي. سکاٽ (پيدائش 1938) – 2003ع ۾ واترين لوڊ انعام جو فاتح ۽ اينڊرس ريٽزيس گولڊ ميڊل 2009ع؛ اقتصادي ۽ شهري جاگرافي تي ڪيترن ئي ڪتابن ۽ مقالن جو ليکڪ، جيڪو علائقائي ترقي، نئين صنعتي جڳهن، مجموعي نظريي، عالمي شهري خطن ۽ ثقافتي معيشت تي ڪم لاءِ مشهور آهي.
* ايڊورڊ سوجا (پيدائش 1941) - علائقائي ترقي، منصوبا بندي ۽ گورننس تي سندس ڪم لاءِ ياد ڪيو ويو، ان سان گڏ سنيڪزم ۽ پوسٽ ميٽروپوليس جي اصطلاحن کي ترتيب ڏيڻ سان.
* ڊورين ميسي (پيدائش 1944) - اهم اسڪالر خلا ۽ جڳهن جي عالمگيريت ۽ ان جي اڪثريت ۾، واترين لڊ انعام جو فاتح.
* مائيڪل واٽس، ڪلاس آف سال 1963ع جو پروفيسر جيوگرافي ۽ ڊولپمينٽ اسٽڊيز، ڪيليفورنيا يونيورسٽي، برڪلي. 
* نائیجیل ٿرفٽ (پيدائش 1949) - غير نمائندگي واري نظريي جو ڊولپر.
* ڊيرڪ گريگوري (پيدائش 1951) - 9/11 کان پوءِ وچ اوڀر ۾ اسرائيل، يو ايس ۽ برطانيه جي عملن تي لکڻ لاءِ مشهور، ايڊورڊ سعيد کان متاثر ٿيو ۽ تصور ڪيل جاگرافي تي ڪم ڪيو.

## جاگرافيائي تعليمي فريم ورڪ
## پڻ ڏسو

* جاگرافيدان 
* ائٽلس
* جھاز ران
* ڳولا ڪندڙن جي فهرست  
* لينڊ فارم
* نقشو
* دنيا جو نقشو
* گزيٽيئر
* جاگرافي جو فلسفو
* جاگرافيائي نالو تبديل ڪرڻ
* انساني جاگرافي جي تاريخ
** نقشا نگاري جي تاريخ 
** رويين جي جاگرافي جي تاريخ 
** ثقافتي جاگرافي جي تاريخ 
** معاشي جاگرافي جي تاريخ 
** ماحولياتي جاگرافي جي تاريخ 
** نسائي جاگرافي جي تاريخ 
** ترقياتي جاگرافي جي تاريخ 
** صحت جي جاگرافي جي تاريخ 
** فوجي جاگرافي جي تاريخ 
** سياسي جاگرافي جي تاريخ 
** آبادي جي جاگرافي جي تاريخ 
*** ڊيموگرافي جي تاريخ 
** سماجي جاگرافي جي تاريخ 
** اسٽريٽجڪ جاگرافي جي تاريخ 
** ٽرانسپورٽ جاگرافي جي تاريخ 
** وقت جي جاگرافي جي تاريخ 
** سياحت جي جاگرافي جي تاريخ 
** شهري جاگرافي جي تاريخ 
* طبعي جاگرافي جي تاريخ 
** بائيوگرافي جي تاريخ 
** ڪلائيماتولوجي جي تاريخ 
** موسميات جي تاريخ 
** ساحلي جاگرافي جي تاريخ 
** ماحولياتي جاگرافي جي تاريخ 
** جيوڊيسي جي تاريخ 
** هائڊروولوجي جي تاريخ 
*** گليشيولوجي جي تاريخ 
*** سمندر جي تاريخ 
*** لمنيولوجي جي تاريخ 
** پيڊالاجيءَ جي تاريخ 
** ايٿنوگرافي جي تاريخ  
** جاگرافي جي فلسفي جي تاريخ 
* علائقائي جاگرافي جي تاريخ

## خارجي ربط

* Pidwirny, Michael. (2014). *Glossary of Terms for Physical Geography.* Planet Earth Publishing, Kelowna, Canada. . Available on Google Play.
* Pidwirny, Michael. (2014). *Understanding Physical Geography.* Planet Earth Publishing, Kelowna, Canada. . Available on Google Play.

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:جاگرافي جي تاريخ
زمرو:جاگرافي-سان لاڳاپيل فهرستون