open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آغا تاج محمد خان

تعليم دان، عالم ۽ اديب **آغا تاج محمد خان** 16 سيپٽمبر 1904ع ۾ تعلقي ۽ ضلعي سکر جي ڳوٺ ’باگڙجيءَ‘ ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو عبدالمجيد خان هو. هن کي پهريائين قرآن پاڪ جي تعليم ڏيارائي وئي، ۽ ڪجهه پارسي پڙهائي، پوءِ ڳوٺ جي سنڌي اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو، جتي هن سنڌيءَ جا پنج درجا پاس ڪيا. آغا تاج محمد والد جي طرفان نسلي طرح افغاني هو ۽ والده جي طرفان ايراني هو، تنهنڪري ابتدا کان وٺي سنڌي ۽ فارسي ٻولين سان رغبت هئس. آغا صاحب ثانوي تعليم سکر شهر جي ميونسپل اسڪول ۾ حاصل ڪئي. سال 1925ع ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين. آغا تاج محمد بي. اي ۽ بي. ٽي فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن ۾ پاس ڪئي. گرئجوئيشن 1929ع ۾ ڊي جي سنڌ ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. ان عرصي ۾ سنڌ مدرسي ۾ استاد رهيو. 1932ع ۾ علي ڳڙھ مان بي. ٽي ڪرڻ کان پوءِ سنڌ مدرسي ۾ مستقل استاد مقرر ٿيو. لوڪل بورڊ جي ملازمت ڪرڻ کان پوءِ تعليم کاتي ۾ انسپيڪٽر آف اسڪولس ٿيو ۽ ان کان پوءِ خيرپور رياست ۾ ڊائريڪٽر آف اسڪولس مقرر ٿيو. آغا تاج محمد پنهنجي وقت جو انگريزيءَ، سنڌيءَ، اردو ۽ فارسيءَ جو مشهور مقرر ليکيو ويندو هو. 1941ع ۾ حڪومت برطانيا طرفان کيس ”قيصر هند“ جو ميڊل مليو. 1945ع ۾ کيس ”خان صاحب“ جو لقب مليو. 1949ع ۾ کيس پاڪستان کي يونيسڪو ۾ متعارف ڪرائڻ جو اعزاز حاصل ٿيو. 1948ع کان صوبائي اسڪائوٽ ڪمشنر رهيو. ابتدا کان ريڊڪراس سان واڳيل هو ۽ روٽري ڪلب جو ميمبر پڻ رهيو. 1953ع ۾ کيس ”جسٽس آف پيس“ جي لقب سان نوازيو ويو. ”ڀٽ شاهه ميموريل ڪائونسل“ ۽ ”شاھ عبداللطيف ڀٽ شاھ ڪلچر سينٽر“ جي سينٽرل ڪميٽيءَ جو بنيادي ميمبر سيڪريٽري ۽ بنياد وجهندڙ هو ۽ آخري دم تائين ميمبر رهي خدمت ڪندو رهيو. 

سنڌ يونيورسٽيءَ کي قائم ۽ سگهارو ڪندڙن ۾ آغا صاحب جو نالو پڻ رھيو. پاڻ يونيورسٽي قائم ٿيڻ کان وٺي، سندس انتقال تائين پورا 12 سال يونيورسٽيءَ جو رجسٽرار رهيو. سندس دور سنڌ يونيورسٽيءَ جو سونهري دور ليکيو ويندو آهي. 

آغا صاحب اديب، شاعر، ليکڪ، تعليمدان ۽ وڏو منتظم هو. سنڌي گرامر تي سندس ڪيترا ڪتاب لکيل آهن. هن شاھ لطيف جي فن ۽ فڪر تي بہ مقالا لکيا آهن. سندس شمار انهن ٿورن اديبن ۽ تعليمي ماهرن ۾ ڪيو ويندو آهي، جن کي راڳ جي ڄاڻ هئي. آغا صاحب 10 آڪٽوبر 1959ع تي حيدرآباد ۾ لاڏاڻو ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1904ع جون پيدائشون
زمرو:1959ع جون وفاتون
آغا خان يونيورسٽي

**آغا خان يونيورسٽي** 1983ع ڌاري قائم ٿي. آغا خان يونيورسٽي هڪ خانگي، خودمختيار ادارو آهي، جيڪو انساني ڀلائيءَ، تحقيق، تربيت ۽ برادريءَ جي خدمت سرانجام ڏيئي ٿو. هن جو بنياد معيار، پهچ، اثر ۽ ڳانڍاپي جي اصولن تي رکيل آهي. يونيورسٽيءَ جا ڪيمپس پروگرام افغانستان، اوڀر آفريڪا، مصر، پاڪستان، شام ۽ برطانيا ۾ هلي رهيا آهن. هن ۾ تربيتي اسپتالون، نرسنگ اسڪول، هڪ ميڊيڪل ڪاليج، انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشنل ڊولپمينٽ، هڪ امتحاني بورڊ ۽ مسلم تهذيبن بابت تعليم جون سهولتون موجود آهن.

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:تعليمي ادارا
زمرو:ڪراچي ۾ صحت ادارا
زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
آغا شاھي

thumb|کاٻو|upright=5|آغا شاھي

پاڪستان جو اڳوڻو پرڏيهي معاملن جو وزير **آغا شاھي**، 1920ع ۾ بئنگلور (ڀارت ) ۾ ڄائو، مدراس يونيورسٽيءَ مان ايم. اي ۽ الھہ آباد يونيورسٽيءَ مان ايل. ايل. بيءَ جا امتحان پاس ڪيائين. 1943ع ۾ انڊين سول سروس ۾ شامل ٿيو. 50-1949ع ڌاري ٺٽي جو ڊپٽي ڪمشنر رھيو. 1951ع ۾ پاڪستان جي پرڏيھي معاملن واري آفيس سان وابستہ ٿيو ۽ 1958ع ۾ واشنگٽن ۾ ڪائونسلر مقرر ٿيو، 1961ع ۾ چين جو سفير ۽ 1973ع ۾ پرڏيھي معاملن واري وزارت جو سيڪريٽري ٿيو. 1977ع ۾ اقوام متحده جي نسلي امتياز جي خاتمي واري ڪاميٽيءَ جو ميمبر ٿيو، کيس 1960ع ۾ تمغه پاڪستان جو اعزاز ۽ 1964 ع ۾ ستاره قائداعظم مليو، جنرل اسيمبليءَ جو مستقل نمائندو به رھيو. پرڏيھي معاملن جو نائب وزير مملڪت ۽ ان کان پوءِ 1980ع کان 1982ع تائين پاڪستان جي پرڏيھي معاملن جو وزير رھيو.
## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:1920ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان جا سرڪاري عھديدار
آغا شمشاد مغل

**شمشاد علي مغل** ولد رسول بخش مغل 1962ع ۾ ڄائو. بي . اي، ايم . اي اڪنامڪس ۾ ڪيائين. سياست جي شروعات 1978ع ۾ پ پ پ جي ميمبر جي حيثيت ۾ ڪيائين . ان کانپوءِ 1987ع ۾ پ پ ڇڏي، جيئي سنڌ محاذ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. ان کانپوءِ سنڌ ترقي پسند پارٽيءَ جو بنيادي ميمبر بہ رهيو. پوءِ ڪن نظرياتي اصولن تي اختلاف جي ڪري، ترقي پسند پارٽيءَ کي 1997ع ۾ خيرباد چئي، 2000ع ۾ ڊاڪٽر دودي مھيريءَ سان گڏ ايس . اين . پي يعني سنڌ نيشنل پارٽيءَ جو بنياد وڌائين . ان کانپوءِ ’جسنپ ‘ يعني جيئي سنڌ نيشنل پارٽيءَ جو بنياد وڌائين، جنھن جو پاڻ چيئرمين هو. هن سياسي سفر ۾ چوڏهن سال روپوش ۽ نَوَ سال مختلف وقت تي جيلن ۾ رهيو .

## حوالا

زمرو:1962ع جون پيدائشون
آغا شهاب الدين

**آغا شهاب الدين**، آغا تاج محمد جو فرزند 3 جون 1939ع تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. جامعه عربيه هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد مان انٽر ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي. اي آنرس ۽ ايم. اي فرسٽ ڪلاس ۾ ڪيائين. بعد ۾ پبلڪ سروس ڪميشن ۾ ڊيولپمينٽ آفيسر مقرر ٿيو. لڳ ڀڳ 39 سال سنڌ جي مختلف شهرن ۾، مختلف ادارن ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ کان پوءِ 1999ع ۾ سرڪاري ملازمت تان رٽائر ڪيائين.

علمي ادبي ۽ تعليمي ڪمن ۾ سدائين اڳي کان اڳرو رهندو هو، خاص طور تي سچل سرمست ۽ لعل قلندر جي ميلن تي ٿيندڙ ادبي ڪانفرنسن ۾ پنهنجون خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سندس ڪالم ۽ مضمون، گذريل ٽيهن سالن کان وٺي سنڌ جي اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپجندا رهيا. سندس ڪيترائي ڪتاب پڻ تصنيف ڪيل آهن. جن ۾ ”سنڌ جو مقدمو“ ۽ ”عدالت عداوت“ ”لوڪل گورنمينٽ سسٽم (انگريزي)،  ڪميونٽي ڊيولپمينٽ“ (انگريزي) ۽ ”ايوانن ۾ پڙاڏو“ اهم آهن. هن ڪوميلا ۽ منيلا ۾ لوڪل گورنمينٽ ۽ ڳوٺاڻي ترقيءَ جي سلسلي ۾ ٻن ڪانفرنسن ۾ پاڪستان جي نمائندگي ڪرڻ کان سواءِ يورپ، آمريڪا، شام ۽ عربستان جا دؤرا پڻ ڪيا آهن. هن قاسم آباد حيدرآباد ۾ ’آغا تاج محمد هاءِ اسڪول‘ ۽ ’شهاب ڪاليج‘ جي نالي سان تعليمي ادارا قائم ڪيا. هو آگسٽ 2011ع ۾ وفات ڪري ويو
## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
آغا صوفي

آغا غلام نبي ”صوفي“ ولد آغا گل حسن سيپٽمبر 1889ع ۾ شڪارپور جي دراني قبيلي ۾ پيدا ٿيو. هو مشهور شاعر ڊرامه نويس، علم حڪمت ۽ تصوف جو ڄاڻو ۽ سچل سرمست جو سوانح نگار ٿي گذريو آهي. آغا صوفي سچل سائينيءَ جو رسالو ترتيب ڏئي ڇپايو هو، جنهن ۾ سچل سائينءَ جي سوانح تفصيل سان ڏنل آهي، هن رسالي ۾ ڪافيون ٿوريون شامل ڪيل آهن پر بيتن جو وڏو تعداد آهي. آغا صوفي مئٽرڪ جو امتحان سنڌ مدرسة -الاسلام- ڪراچي مان پاس ڪري اچي خيرپور ميرس ۾ پنهنجي والد سان گڏ رهڻ لڳو، جتي سندس والد ان وقت رياست جو نائب وزير هو. آغا صوفي ننڍپڻ کان شاعراڻي طبيعت جو مالڪ هو. شروع ۾سندس تخلص ”دراني“ پوءِ ”صوفي“ ۽ ڪٿي ”نانڪ“ ۽ ڪٿي وري ”آغا“ به استعمال ڪيو اٿس. هن حڪمت تي ڪتاب لکيا، جن مان ”طبي جواهر“ جيڪو شعر ۾ لکيل آهي، گهڻو مشهور آهي. ان کان علاوه ”مناجات قرآن“ ۽ ڊرامي جي تاريخ بابت ”تاريخ ڊراما“ به لکيائين ۽ ”سچل سرمست“ نالي به هڪ ڪتاب لکيل اٿس، هي صاحب 11 جولاءِ 1938ع تي وفات ڪري ويو.
## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
آغا عبدالحميد خان

**آغا عبدالحميد خان** سکر جو سماجي ورڪر ۽ اڳواڻ هو . ابتدائي تعليم سکر ۾ حاصل ڪري، ڪراچيءَ جي مشن اسڪول ۾ داخل ٿيو ۽ وڌيڪ تعليم پرائڻ لاءِ 1903ع ۾ انگلينڊ ڏانهن ويو ۽ اتي جي سينٽ پال اسڪول ۽ ڊائوننگ ڪاليج ۾ داخلا وٺي، ميڊل ٽيمپل جو ميمبر ٿيو. ڊسمبر 1960 ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:1960ع جون وفاتون
امريتا شير-گل

**امريتا شير-گل** (30 جنوري 1913ء- 5ڊسمبر 1941ء) نقاشي جي حوالي سان مشهور ڀارتي فنڪارا هئي۔ اُن جو پِتا (پيءَ) هڪ پنجابي سک هيو جڏهن ته ماتا (ماءَ) يهودي جنهن جو تعلق هنگري سان هيو۔ امريتا کي ڀارت جي فريدا ڪاهلو  پڻ چيو ويندو آهي۔ امريتا ويهين صدي جي اهم ڀارتي خاتون مصوره جي طور تي معروف آهي۔ گڏوگڏ کيس ڀارت جي سڀ کان مهانگي مصورہ هئڻ جو اعزاز به حاصل آهي

## درشڻ خانو

Amrita Sher-Gil Self-portrait.jpg|سندس پورٽريٽ، 1930
Amrita Sher-Gil Self-portrait, untitled.jpg|سيلف پورٽريٽ (بلاعنوان)، 1931
Amrita Sger-Gil Klarra Szepessy.jpg|Klarra Szepessy, 1932
Amrita Sher-Gil Hungarian-gypsy-girl.jpg|Hungarian Gypsy Girl, 1932
Amrita Sher-Gil Group of Three Girls.jpg|Group of Three Girls, 1935
Amrita Sger-Gil Bride's Toilet.jpg|Bride's Toilet, 1937


## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

سوانح حيات
* ''Amrita Sher-Gil'' biography, articles and work.
* Amrita-it.com – A Resource site on ''Amrita Sher-Gil''
* ''Amrita Sher-Gil'' Bio, Photos and Paintings
* Biography of Artist Amrita Sher-Gil and Photos

مصوري
* Amrita Sher-Gil on Art and appreciation
* ''Amrita Sher-Gil'' Gallery of Paintings, Bio, Books, Photos
* Showcase:Amrita Sher-Gil at نيشنل گيلري آف ماڊرن آرٽ
* A slideshow of Amrita Sher-Gil's painting at Tate Modern
* List of most expensive Indian paintings ever sold 
* Amrita Sher-Gil exhibition at Tate Modern, لنڊن
آغا عبدالنبي عليگ

**آغا عبدالنبي ’عليگ‘ ولد آغا گل حسن خان دراني**، 3 جولاءِ 1903ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم گمبٽ (خيرپور) مان ورتائين. 1919ع ۾ اعليٰ تعليم لاءِ علي ڳڙھ ڪاليج ويو، جتان 1924ع ۾ بي. اي (آنرز) ڪري واپس وطن آيو. سڀ کان اول پاڻ شڪارپور هاءِ اسڪول ۾ فارسيءَ جو استاد مقرر ٿيو، جتان بعد ۾ مختيارڪار جي عھدي تي پھتو. آهستي آهستي ترقي ڪندو ڪمشنر ٿيو، ۽ 1958ع ۾ رٽائر ڪيائين. رٽائر ڪرڻ کان پوءِ بہ گورنمينٽ جي صلاحڪار جي حيثيت ۾ لاهور ۾ ڪم ڪيائين، جتي کيس صوبائي پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر ڪري کنيو ويو. 
آغا صاحب کي علم و ادب جو ذوق ننڍپڻ کان ئي هو. شعر و شاعريءَ ۾ ’آغا‘ ۽ ’عليگ‘ تخلص اختيار ڪيو اٿس. ’افڪار عليگ‘ جي نالي سان سندس نظمن جو مجموعو بہ ڇپيل آهي. پاڻ ڊراما به لکيائين. سندس ڪتابن ۾ ’حريص پتلو‘ عرف ’وفا جي ديوي‘، ’ايڪتا فلم جا ڊائلاگ‘، ’افسانا ۽ مقالا‘ وغيره شامل آهن. 
پاڻ سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر بہ رهيو. ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جو پراڻو ڪارڪن هو. سچل اڪيڊمي ۽ سچل ثقافتي مرڪز جو قيام ۽ سچل تي ادبي ڪانفرنسون منعقد ڪرائڻ، سندس اهم خدمتون آهن. شاھ لطيف ۽ سچل سائينءَ کان علاوه پاڻ امير خسرو کان بہ متاثر هو. سندس شاعريءَ ۾ تصوف، هجر ۽ وصال، عشق ۽ جذب جا دلڪش نمونا ملن ٿا. آغا صاحب 19 آڪٽوبر 1976ع/ 12 ذوالحج 1396ھ تي وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1903ع جون پيدائشون
زمرو:1976ع جون وفاتون
شرڪ

**شرڪ** توحيد جي برعڪس عمل آهي.

## شرڪ جا قسم

شرڪ کي سمجھڻ خاطر شرڪ کي پڻ توحيد وانگر ٻن بنيادي حصن ۾ ورهايو وڃي ٿو.

### فڪر ۾ شرڪ

وصف؛ فڪر ۾ شرڪ مان مراد هيءَ آهي ته اهو مڃڻ ته الله جهڙو ڪير آهي يا وري ٿي سگھي ٿو.

هن قسم جي شرڪ کي سمجھڻو آهي ۽ ان جو انڪار ڪرڻو آهي. هن قسم جي شرڪ تي عمل ڪرڻ انسان لاءِ ممڪن ناهي. مثال طور؛ شرڪ ذات يعني اهو مڃڻ ته الله تعالى جھڙي ذات ڪنهن جي آهي يا وري ڪنهن جي ٿي سگھي ٿي.

## عمل ۾ شرڪ
عمل ۾ شرڪ جي وصف هن طرح ڪري سگھجي ٿي فڪر ۾ شرڪ جي عملي مظاهري کي عمل ۾ شرڪ چيو ٿو وڃي.

هن قسم جي شرڪ کي صرف سمجھڻ ۽ ان جو انڪار ڪافي نه آهي، بلڪ ان سان گڏ ان تي عمل ڪرڻ به لازمي آهي. مثال طور؛ شرڪ عبادت يعني جڏهن اهو مڃيو ويو ته عبادت جي لائق الله تعالى کانسواءِ ٻيو ڪير به آهي ته پوءِ ان معبود لاءِ ڪو به عمل ڪرڻ عبادت ۾ شرڪ چيو ويندو.

## فڪر ۾ شرڪ

سوچ ۽ فڪر ۾ الله تعالى کي بي مثال نه مڃڻ يعني اهو ايمان رکڻ ته الله جهڙو ڪير آهي ۽ يا وري ڪير ٿي سگھي ٿو. اهڙي قسم جي شرڪ تي عمل ڪرڻ ممڪن ئي ناهي. فڪر ۾ شرڪ به ايترن ئي قسمن ۾ ورهائجي ٿو جيترن حصن ۾ فڪر ۾ توحيد ورهائجي ٿي.

#### ذات ۾ شرڪ

ذات ۾ شرڪ مان مراد هيءَ آهي ته ذات يا وجود ۾ الله تعالى جھڙو ڪنهن کي مڃڻ.

هن قسم جي شرڪ ۾ ٻه ڳالهيون شامل آهن

(الف) الله تعالى “مرڪب” آهي يعني سندس ذات يا وجود مرڪب آهي.

مثلا؛ صفات الله کان جدا آهن يا تثليت جو عقيدو.

(ب) الله تعالى “واحد ناهي” يعني سندس ذات يا وجود جھڙو ڪير آهي يا ٿي سگھي ٿو.

رد؛

اسان صفات سلبيه ۾ الله جي ترڪيب کي رد ڪري چڪا آهيون ۽ توحيد ذات ۾ سندس وحدانيت ثابت ڪري چڪا آهيون.

#### صفات ۾ شرڪ.

صفات ۾ شرڪ مان مراد هيءَ آهي ته الله تعالى جي ذات ۽ صفات کي ٻه شيون مڃڻ.

رد:اهڙي عقيدي کي اسان توحيد صفات ۾ رد ڪري چڪا آهيون.

#### افعال ۾ شرڪ
افعال ۾ شرڪ مان مراد هي آهي ته الله تعالى کانسواءِ ڪنهن ٻئي کي پنهنجي قوت سان فعل انجام ڏيندڙ مڃڻ.

## شرڪ ربوبيت

تشريعي؛ الله تعالى کانسواءِ ڪنهن ٻئي کي حقيقي حاڪم ۽ حقيقي قانون ساز مڃڻ.”

## الوهيت ۾ شرڪ.

الوهيت ۾ شرڪ مان مراد هيءَ آهي ته:الله تعالى کانسواءِ ڪنهن ٻئي کي عبادت جي لائق مڃڻ.

## حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي اصطلاح
آغا سيد اسماعيل شاهه اصفهاني

هنن اصفهاني سيدن جو خاندان طب جي علم ۽ سنڌ جي سياست ۾ وڏي شهرت وارو هو. انهيءَ خاندان مان گھڻائي اديب، طبيب ۽ سياستدان پيدا ٿيا. هن خاندان جو وڏو سيد عبدالهادي، اصفهاني سيدن مان هو، جيڪو 7 شوال 1140ھ/6 -اپريل- 1728ع ۾ اصفهان مان هليو ۽ جڏهن نادر شاهه افشار، مدراس تي چڙهائي ڪئي ته -ان- وقت سيد عبدالهادي مدراس جي راجا وٽ طبيب جي حيثيت ۾ ترسيل هو. انهيءَ راجا جا سنڌ جي حڪمران ميان نور محمد ڪلهوڙي سان دوستاڻا ناتا هئا، -ان- ڪري -ان- راجا سيد عبدالهادي کي ميان نور محمد جي علاج لاءِ سنڌ ڏانهن موڪليو. جنهن کانپوءِ سيد عبدالهادي ڪلهوڙن جي درٻار سان وابسته ٿي ويو. ميان نور محمد کانپوءِ جڏهن سندس پٽ ميان غلام شاهه ڪلهوڙو سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو ته -ان- وقت سيد عبدالهادي ستر ورهين جي ڄمار ۾ بروز -آچر- 2 شعبان 1193ھ/ 15 -آگسٽ- 1779ع تي وفات ڪئي. جنهن کانپوءِ سيد عبدالهادي جي پٽ سيد ابراهيم شاهه پنهنجي پيءُ جي جاءِ والاري، ابراهيم شاهه 1155ھ/1742ع ۾ اصفهان ۾ پيدا ٿيو. سنڌ ۾ جڏهن ڪلهوڙن کانپوءِ ٽالپرن جي حڪومت آئي تڏهن ابراهيم شاهه ۽ سندس پٽ -آغا- اسماعيل شاهه ٽالپرن جي درٻار سان منسلڪ ٿي ويو. -آغا- اسماعيل شاهه پنهنجي پيءُ ابراهيم شاهه ۽ ڏاڏي سيد عبدالهادي وانگر ٽالپرن جي درٻار ۾ وڏا عهدا ماڻيا. خاص ڪري حيدرآباد جي ٽالپرن مان مير ڪرم علي خان -ٽالپر- ۽ مير مراد علي خان -ٽالپر- وٽ سندس وڏو مان هو ۽ انهن جي طرفان سفير ٿي مختلف رياستن ڏانهن ويندو هو. 
ميسن پنهنجي سفر نامي ۾ -آغا- اسماعيل شاهه بابت لکي ٿو ته: ”هي -اهل- تشيعت جي سيدن مان آهي، جيڪي اصل شيرازي هئا. پاڻ حيدرآباد جي ڀر (ٽنڊي -آغا-) ۾ رهي ٿو. هن جا خيرپور ۽ حيدرآباد جي ٽالپرن سان وڏا واسطا آهن. هي نهايت هوشيار ۽ ڏاڍو چالاڪ آهي.“ ڊاڪٽر برنس لکي ٿو ته: ”-آغا- اسماعيل شاهه پنهنجي نسل ۽ خاندان تي فخر ڪندو رهي ٿو، ٻئي پاسي نواب ولي محمد خان لغاري پنهنجي لياقت جي آڌار تي خدمتون سرانجام ڏيندو رهي ٿو.“ -آغا- اسماعيل شاهه -ٽالپر- حاڪمن جو وفادار وزير پنهنجي خداداد لياقت سان وڏيون منزلون ماڻيندو رهيو. سندس پٽن مان -آغا- زين العابدين شاهه (شڪارپور ۽ ڪراچيءَ جو حاڪم)، ڪاظم علي شاهه (شڪارپور جو حاڪم)، تقي شاهه (شڪارپور جو ناظم) ۽ ابراهيم شاهه (شڪارپور جو حاڪم) پڻ وڏن عهدن تي فائز هئا، -آغا- اسماعيل شاهه، ٽالپرن جي دؤر ۾ حيدرآباد جي ڀر ۾ ”-ٽنڊو آغا- اسماعيل“ نالي هڪ علائقو -آباد- ڪري پنهنجي خاندان لاءِ اتي وڏيون وڏيون حويليون تيار ڪرايون. موجوده دؤر ۾ اهو علائقو حيدرآباد شهر ۾ ”-ٽنڊو آغا-“ جي نالي سان مشهور آهي. ٽالپرن جو مصاحب ميرزا فتح علي بيگ پڻ -آغا- اسماعيل شاهه جي زور تي اچي -ٽنڊو آغا- وسايو. -آغا- اسماعيل شاهه ٽنڊي -آغا- جو علائقو 1249ھ/ 1833ع ۾ -آباد- ڪيو. -ٽنڊو آغا- ٽالپرن جي دؤر کان وٺي عزاداري جو مرڪز رهيو آهي. -آغا- اسماعيل شاهه جي اولاد مان -آغا- زين العابدين شاهه تخلص عابد ۽ -آغا- ڪاظم علي شاهه بلند پايي جا شاعر هئا. اڳيان هلي سندس اولاد مان -آغا- سيد فتح علي شاهه عربي ۽ فارسي جو ڄاڻو هو. سنڌي ۽ فارسي زبان جو بهترين شاعر پڻ هو ۽ سندس تخلص فتح هو. -آغا- سيد فتح علي شاهه ٽنڊي -آغا- جي ميرزا خاندان مان ميرزا قربان علي بيگ قربان ڪربلائي جو شاگرد هو ۽ وري -آغا- سيد فتح علي شاهه جو شاگرد، سنڌ جو نامور محقق، اديب ۽ شاعر ميرزا عباس علي بيگ هو. ميرزا عباس علي بيگ پنهنجي -استاد- -آغا- فتح علي شاهه جو فارسي ۽ سنڌي ڪلام هڪ هنڌ جمع ڪيو هو. هن وقت -آغا- اسماعيل شاهه جو اولاد ٽنڊي -آغا- ۾ موجود آهي. -جن- مان -آغا- سيد عبد علي شاهه بهترين شاعر ۽ خطيب آهي. عمر رسيده هجڻ باوجود -آغا- سيد عبد علي شاهه شاعري ۽ خطابت جي سلسلي کي -جاري- رکندو اچي.
## حوالا

زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي شخصيتون
شروعاتي اسلامي فتحون

**ابتدائي اسلامي فتحن** (عربي: الْفُتُوحَاتُ الإسْلَامِيَّة) سان مراد ابتدائي اسلامي جنگيون آهن، جيڪيون پيغمبر محمد ﷺ جي دور،  راشدين خلافت ۽ پوء جانشين حڪومتن جي دور ۾،   اسلام جي بقا ۽ ترقي لاء وڙهيو ويو. سال 622ع ۾، پيغمبر محمد ﷺ مدينه المنوره (شروعات ۾ "مدينه النبي") ۾ پهرين اسلامي رياست قائم ڪيا ۽ ڪيترن ئي جنگي مهمن کان پوء آخر ۾ مسلمانن کي مڪه المڪرمه کي فتح ڪيو، پهرين وڏي فتح، جنهن کان پوء فتحن جو هڪ سلسلو شروع ٿيو ۽ اسلامي فوجون لڳ ڀڳ عربستان کي فتح ڪيائون ۽ پوء راشدين خلافت ۽ جانشين اموي ۽ عباسي دور ۾ تيزي سان وڌيون، جنهن جي نتيجي ۾ اسلامي حڪومت اولهه ايشيا ۽ اتر آفريڪا جي اڪثر حصن ۾، ڏکڻ ايشيا ۽ وچ ايشيا جي حصن ۾ ۽ ايندڙ صدي دوران رومي سمنڊ تي واقع يورپ جي ڪجهه حصن تائين پکڙجي وئي.

اسڪاٽش مورخ جيمس بڪئن جي مطابق: 
 "فتحن جي رفتار ۽ حدن جي لحاظ کان ابتدائي اسلامي فتحن سان صرف سڪندر اعظم جي فتحن کي ملائي سگهجي ٿو، پر اسلامي فتحن جا اثرات وڌيڪ ڊگهي عرصي تائين رهيا."

پنهنجي جي عروج تي، اسلامي خلافت جي تحت حڪمراني وارو علائقو لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ ٽيهه لک چورس ڪلوميٽر (پنجاهه لک چورس ميل) تي، اوڀر ۾ هندستان (سنڌ) کان اولهه ۾ آئبيرين جزيره نما (اسپين ۽ پرتگال) تائين پکڙيل هو.

ٻين سخت سماجي-سياسي تبديلين جي وچ ۾ ابتدائي مسلمان فتحون اوڀر ۾ ساساني سلطنت ۽ اولهه ۾ بازنطيني سلطنت جي تسلط واري حالت ۾ ٽڪراءُ پيدا ڪيو. ساساني سلطنت مڪمل طور تي مسلمانن جي قبضي هيٺ اچي وئي ۽ بازنطيني سلطنت کي محدود ڪري ڇڏيو. مسلمان مهمن جي ڪاميابي لاءِ تفصيلي وضاحتون ڳولڻ ڏکيو آهن ڇاڪاڻ ته ان دور جي تاريخ ۽ معلومات کان صرف ڪجهه ئي حصا دستياب آهن. آمريڪي عالم فريڊ ڊونر تجويز ڪري ٿو ته؛
 "مديني جي پهرين اسلامي رياست جي قيام ۾ نظرياتي هم آهنگي سان متحرڪ ٿيڻ مکيه عنصر هو، جنهن مسلمان برادري کي تاريخ جي سڀ کان وڏي سلطنتن مان هڪ کي ڪاميابي سان قائم ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌايو." 

گهڻا مورخ پڻ متفق آهن ته هڪ ٻيو بنيادي عنصر جيڪو مسلمانن جي فتحن کي اڳتي وڌايو، ساساني ۽ بازنطيني سلطنتن جي وچ ۾ ڊگهي عرصي جون جنگيون هيون، جنهن ڪري ٻن ئي معاشي طور تي هڪ ٻئي جي خلاف ڏهاڪن جي جنگ کان ٿڪجي پيا هئا. سال 628 کان 632ع تائين جي ساساني گهرو ويڙهه، سياسي تباهي کي وڌيڪ تيز ڪيو. 

اهو پڻ مڃيو وڃي ٿو ته ساساني ۽ بازنطيني علائقي ۾ يهودي ۽ ڪجهه عيسائي ٻنهي سلطنتن جي حالت کان مطمئن نه هئا ۽ يا ته حملي آور مسلمان فوجن جو استقبال ڪيو يا انهن سان مقابلو نه ڪيو. بهرحال، عرب عيسائي، جهڙوڪ بنو غسان شروعات ۾ بازنطيني سلطنت سان اتحاد ڪيون ۽ ساسانين ۽ بازنطيني جي وچ ۾، انهن جي اڳوڻي دشمني جي باوجود ڪم ڪندڙ اتحاد قائم ٿيڻ جا مثال پڻ موجود آهن جيئن ته سال 633ع ۾ "فراز جي جنگ" دوران، ٻن ئي گڏ ٿي، اسلامي لشڪر جو مقابلو ڪيائين. سر زمين شام (ليوانت) ۽ مصر ۾ بازنطيني سلطنت جيڪي زمينون مسلمانن جي ھٿن وڃائي ڇڏيون، انهن جو هڪ اهم حصو ڪجهه سال اڳ ئي انهن ساسانين جي قبضي مان واپس ورتا هئا.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
### عام حوالي جا ذريعا

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* Edward Gibbon, *[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]*, Chapter 51
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

زمرو:شروعاتي اسلامي فتحون
زمرو:ميڊيٽيرين جي تاريخ
زمرو:جنگ
زمرو:تاريخ اسلام 
زمرو:ايران ۾ 7هين صدي 
زمرو:اندلس ۾ 8هين صدي 
زمرو:ايران ۾ 8هين صدي 
زمرو:عربستان جي تاريخ 
زمرو:سر زمين شام جي تاريخ 
زمرو:رومي سلطنت جي تاريخ 
زمرو:مصر ۾ اسلام 
زمرو:خلافت راشدين سان لاڳاپيل جنگيون زمرو:اموي خلافت سان لاڳاپيل جنگيون
مديني طرف هجرت

وحي جي ذريعي پيغمبر محمد صه کي ڪافرن ء مشرڪن جي منصوبي جي خبر پئجي وئي. چاهيندڙن ۾ فقط علي عه ئي هئا، جيڪي پنهنجي جان قربان ڪرڻ لاءِ سندن بستري تي ليٽيا، ۽ پاڻ سڳورا صه رات جي اونداهيءَ ۾ مڪي کان ٻاهر نڪري ويا. رات جو مقرر وقت تي مشرڪ حملي لاءِ ڪٺا ٿيا، پر جڏهن انهن بستر رسول تي علي عه کي ڏٺو ته وائڙا ٿي ويا ۽ پوءِ فوراً پاڻ سڳورن جي پٺيان نڪري پيا پر نامراد ٿي واپس موٽيا. 9 ڏينهن جي ڏکن ڏاکڙن کان پوءِ پيغمبر مديني جي ويجهو مقام قبا تي پهتا جتي مديني وارن سندن ڀليڪار ڪئي.

## مسجد قبا جي تعمير

اتي پهچڻ کان پوءِ پاڻ سڳورن مسجد قبا جي  تعمير جو منصوبو جوڙيو، جيئن مسلمان اتي گڏجي نماز پڙهن ۽ پنهنجي اڏاوتي ڪمن جي منصوبا بندي ڪري سگهن.مسجد جي اڏاوت جو ڪم تيزيءَ سان اڳتي وڌڻ لڳو. پيغمبر صه به ان ڪم ۾ هٿ ونڊرائيندا هئا. تعمير کان پوءِ پاڻَ پهرين جمعي جي نماز ان ئي مسجد ۾ پڙهي ۽ هڪ مختصر تقرير به ڪيائون.  پيغمبر ڪجهه ڏينهن اتي ئي پنهنجي نمائندي حضرت علي عه جو انتظار ڪندا رهيا، ته جيئن اهي هاشمين جي عورتن کي وٺي اچن ته پوءِ سڀئي گڏجي مديني ۾ داخل ٿين.

## امانتن جو واپس ڏيڻ

حضرت علي عه (پاڻ سڳورن کان پوءِ) ٽن ڏينهن تائين مڪي ۾ ترسيا ۽ جيڪي امانتون رسول وٽ رکيل هيون انهن کي ماڻهن تائين پهچايائون ۽ اڌ رات جو بني هاشمين جي عورتن کي ساڻ وٺي مديني طرف روانا ٿيا ۽ قبا ۾ پيغمبر سان اچي مليا. پيغمبر، حضرت علي عه ۽ عورتن سميت، ماڻهن جي پُرجوش استقبال سان مديني شهر ۾ داخل ٿيا. 

## ڏاچي

هر هڪ شخص پاڻ سڳورن کي پنهنجي گهر مهمان ٿيڻ جي آڇ پئي ڪئي. پر پاڻ فرمايائون ته منهنجي ڏاچي جي رستي مان پري ٿيو. اها جنهن جي دروازي تي ويٺي، مان ان جو ئي مهمان بڻجندس.ڏاچي مديني جي وَرَ وڪڙ گهٽين کي طئي ڪندي رهي ايتري تائين جو ابوايوب انصاري جي دروازي تي اچي ويٺي ۽ اهڙي ريت پاڻ سڳورا حضرت ابوايوب جا مهمان ٿيا. مديني پهچي سڀ کان پهريان پاڻ سڳورن مسجد جو بنياد وڌو جيئن ان عزت ۽ عظمت واري هنڌ کان رسالت جي تبليغ جو آغاز ڪري سگهن. ان ئي وقت اوس ۽ خزرج قبيلي جي ويڙهه جو انت آڻي ٺاهه ڪرايائون جيڪا يهودين جي چرچ تي 120 سالن کان هلندي پئي آئي.

مهاجر، انصار لاءِ تڪليف نه بڻجن ان ڪري پيغمبر صه انهن ۾ ڀائيچارو قائم فرمايو. جيئن ٻئي ڌريون پاڻ ۾ گڏجي سهڻي زندگي گذارين.

## حوالا

زمرو:622ع
زمرو:اسلامي اصطلاح
آغا غلام نبي پٺاڻ

**آغا غلام نبي پٺاڻ**، 18 جولاءِ 1911ع تي سلطان ڪوٽ ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. شروعاتي تعليم سکر، ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي مان حاصل ڪيائين. بي. ايس سي جي ڊگري مسلم يونيورسٽي علي ڳڙھ  مان حاصل ڪيائين، جتي سندس ملاقات قائداعظم سان ٿي. پوءِ هُن جي چوڻ تي واپس سنڌ آيو ۽ مسلم ليگ کي منظم ڪيائين. تحريڪ پاڪستان جو ڪارڪن هو. 1938ع ۾ سنڌ صوبائي مسلم ليگ جو جوائنٽ سيڪريٽري ٿيو. پوءِ 1951ع تائين مسلم ليگ جي جنرل سيڪريٽريءَ جي عھدي تي ڪم ڪندو رهيو. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ بنا مقابلي سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊجي آيو. جنوري 1950ع ۾ صوبائي ڪابينه ۾ شامل ڪيو ويو. 1956ع ۾ اولھ پاڪستان اسيمبلي (ون يونٽ) جو ميمبر ٿيو. ڊاڪٽر خان صاحب کان پوءِ جڏهن عبدالرشيد صوبائي ڪابينا ٺاهي تہ آغا صاحب ان ۾ شامل هو. ڪجهہ وقت کان پوءِ آغا صاحب ائنٽي ون يونٽ فرنٽ ۾ شامل ٿيو، جنھن جو صدر ايوب کھڙو هو ۽ ٻين ميمبرن ۾ جي. ايم. سيد، پيرپاڳارو، مخدوم طالب الموليٰ، مير غلام علي ٽالپر، قاضي فضل الله، عبدالستار پيرزادو، مولابخش سومرو، غلام محمد وساڻ ۽ شيخ عبدالمجيد سنڌيءَ جھڙا اڪابر شامل هئا. ايوب خان جي مارشل لائي دؤر ۾ آغا صاحب تي ’ايبڊو‘ هيٺ سياسي گرمين ۾ حصي وٺڻ تي پابندي هنئي وئي، انھيءَ دوران محترمہ فاطمه جناح جي چونڊ مھم شروع ٿي ته آغا صاحب انھيءَ مھم ۾ وڌي حصو ورتو. 1973ع ۾ پاڪستان جي پھرين سينيٽ جو ميمبر ٿيو ۽ 1977ع تائين سينيٽر هو. 1977ع ۾ پيپلزپارٽيءَ جي ٽڪيٽ تي سکر مان قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. آغا صاحب 2 جولاءِ 1997ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1911ع جون پيدائشون
زمرو:1997ع جون وفاتون
آغا گل

**ڊاڪٽر گل آغا** 1957ع ۾ ڄائو، سندس وڏا اصل شڪارپور جا ۽ ناناڻا حيدرآباد جا هئا. سندس والد پھريون سول سرونٽ هو، جنھن ورهاڱي وقت ڊسٽرڪٽ مئجسٽريٽ طور فرائض انجام ڏنا. سندس والده ڊاڪٽرياڻي هئي. هوءَ سنڌ جي انھن چند عورتن مان هئي، جن ان دور ۾ ڊاڪٽري پاس ڪئي، ڇاڪاڻ جو تڏهن ننڍي کنڊ ۾ ڇوڪرين لاءِ واحد ميڊيڪل ڪاليج دهليءَ ۾ هو. ڊاڪٽر آغا الينئاءِ (Ilinois) يونيورسٽي ۾ لسانيات جي پروفيسر ڊاڪٽر جنيفر ڪول سان شادي ڪئي. جنھن مان کيس ٽن ڌيئرن جو اولاد آهي. ڊاڪٽر آغا پرائمريءَ جا ٻہ سال حبيب اسڪول ڪراچيءَ ۾ پڙهيو، جنهن بعد ڪجهه سال شڪارپور ۽ پوءِ حيدرآباد ۾ رهڻ بعد ميٽرڪ حبيب اسڪول مان ۽ انٽر ڏيارام ڄيٺمل ڪاليج (ڊي جي ڪاليج) مان ڪيائين. هو 1973ع ۾ ڪراچي جي هائر سيڪنڊري تعليمي بورڊ ۾ ٻيو نمبر آيو، بعد ۾ هن ڪيليفورينا انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجيءَ ۾ داخلا ورتي، ڪيلٽيڪ مان گريجوئيشن ڪرڻ بعد هو مشي گن يونيورسٽيءَ ويو، جتان ڪمپيوٽر سائنس ۽ ڪميونيڪيشن سائنسز ۾ پي ايڇ ڊي ڪيائين. ان بعد هو آمريڪا جي مختلف يونيورسٽين ۾ پڙهائيندو رهيو. 2009ع تائين هن 175 تحقيقي مقالا لکيا، جيڪي عالمي سطح جي ناميارن رسالن ۾ ڇپيل آهن. ڊاڪٽر آغا دنيا جي 25 ملڪن ۾ ٿيندڙ سائنس بابت ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪري چڪو آهي. کيس آمريڪا ۽ يورپ جي مختلف ادارن وٽان ڪيترائي اوارڊ مليل آهن. هو هن وقت آمريڪا ۾ آهي. ”ورلڊ پريس“ ويب سائيٽ تي سنڌي سندس بلاگ سائيٽ آهي، جتي هو مختلف سياسي، ادبي، سماجي معاشي معاملن تي باقاعدگي سان لکندو رهندو آهي.

## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:آمريڪي ڪمپيوٽر سائنسدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
آغا نورمحمد پٺاڻ

ريزيڊنٽ ڊائريڪٽر، اڪادمي ادبيات پاڪستان، ڪراچي، **آغا نورمحمد پٺاڻ**، 15 اپريل 1955ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو آغا دوست محمد پٺاڻ هو. آغا نورمحمد، اسلامڪ ڪلچر ۽ اقتصاديات ۾ ڊبل ايم. اي آهي. سندس ادبي حيثيت ڪھاڻيڪار، نقاد ۽ مترجم واري آهي. ’پاڪستان جا صوفي شاعر‘، ’پنجاھ چونڊ افسانا‘، ’سنڌ جا سماجي ۽ اقتصادي مسئلا‘، ’سنڌي ڇپيل ڪتابن جو پنج سالہ جائزو 1985ع کان 1990ع، ۽ 2000 1999ع تائين ڇپيل ادبي رسالن تي تبصرو‘، ’سنڌي لوڪ ادب‘، ٺٽي ضلعي جا چونڊ شاعر‘ ڪتابن جو مصنف آهي. اڪادمي ادبيات جي پلئٽفارم تان 1990ع کان 2009ع تائين سوين ادبي پروگرام، سيمينار، مشاعرا، ادبي نشستون، ڪچھريون، ڪتابن جون مھورتون، اديبن سان رهاڻيون ۽ شامون، ادبي ڪانفرنسون ڪرائي چڪو آهي. 1999ع ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي اديبن جي قافلي کي پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جو دورو ڪرايائين. 10 جون 2009ع تائين پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جي نامور اديبن کي سنڌ جو ۽ سنڌ جي ادبي ادارن جو دورو ڪرائي چڪو آهي. 10 جولاءِ تي انهن اديبن کي سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ بہ آجياڻو ڏنو هو. هيءُ 57 ملڪن جي اديبن جي وفدن جي پنھنجي اداري پاران آجيان ڪري چڪو آهي. ڪراچيءَ ۾ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ، سنڌي ادبي سنگت، ثقافت کاتي ۽ ٻين سنڌي ۽ اردو زبان جي ادبي ادارن جي سھڪار سان اڪثر پروگرام ڪرائيندو رهي ٿو.

## حوالا

زمرو:1955ع جون پيدائشون
آغاخاني

شيعا اماميه ، اسماعيلي عقيدي وارن کي ھاڻي ’**آغاخاني** ‘ به سڏيو ويندو آھي ، ڇاڪاڻ ته اھي آغا خان جا مريد آھن . اھو لقب ھن طرح پيو ، جو 1902ع ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ خواجا اسماعيلي جماعت جا چار ليڊر ، ھز ھائينس سر سلطان محمد شاھ آغا خان سان ، حيدرآباد ( سنڌ ) ۾ ڪوٺايل درٻار ۾ مقابلي لاءِ سامھون ٿيا ۽ کانئس ڪيترا ئي سوال پڇيائون ، جن جو واسطو ، ھزھائينس جي صحيح امام ھجڻ ، عليءَ جي اولاد ھجڻ ، اسماعيلي خواجن جي مسلمان ھجڻ ۾ شڪ بابت ھئا ، ۽ اھڙا ٻيا ڪيترا ئي سوال ھئا . انھن ليڊرن جا نالا ھي ھئا: ( 1 ) ميرپور بٺوري مان سيٺ حاجي محمد جعفر ، ( 2 ) تلھار مان خالقڏنو ، ( 3 ) نندي شھر مان ٺارو ۽ ( 4 ) ڪراچيءَ مان ڪريم . 
ھز ھائينس انھن چئن ئي کي جواب ۾ فرمايو ته جن مولوين اوھان کي اھو سبق پڙھايو آھي ، انھن کي مون وٽ آڻيو . ڀلي اھي سڄيءَ درٻار ۾ مون سان بحث ڪن . باقي جيڪڏھن اوھان کي منھنجي عليءَ جي اولاد ھجڻ يا منھنجي حاضر -امام- ھجڻ ۽ -اسماعيلي- خواجن جي مسلمان ھجڻ ۾ شڪ آھي ته اوھين ڀلي منھنجي مريدي ڇڏي وڃو . منھنجا دروازا کليل آھن ، جيڪو مون سان گڏ رھڻ چاھي ، اھو مون سان رھي ۽ جيڪي مون کي ڇڏي وڃڻ چاھين ، سي ڀلي ھليا وڃن . منھنجي انھن کي اجازت آھي . 
اھڙيءَ طرح اھي چار ئي ليڊر ۽ انھن جا پوئلڳ آغا خان جي مريدي ڇڏي اثنا عشري شيعه جماعت سان وڃي مليا ۽ ’پِڙائي خواجا ‘ ( اثنا عشري خواجا ) سڏجڻ ۾ آيا ، ۽ اھي جيڪي آغا خان سان رھيا ، اھي ’پنجي ڀائي ‘ يعني آغا خاني سڏجڻ ۾ آيا . اھو آغا خاني لقب پھرين سنڌ ۾ رواج ۾ آيو ۽ پوءِ سڄي ننڍي کنڊ ۽ دنيا ۾ مشھور ٿي ويو . سنڌ جا پـِڙائي ۽ پنجائي خواجه ھڪ ٻئي سان شاديءَ مراديءَ ۾ ڪونه اچن وڃن ، هڪ ٻئي سان وھنوار ڪونه رکن.

زمرو:گروھه
آغا ناصر

نامياري براڊ ڪاسٽر **آغا ناصر**، 1955ع ڌاري، ريڊيو پاڪستان تان پروگرام پروڊيوسر جي حيثيت ۾ پنهنجي ڪيريئر جو آغاز ڪيو. پنهنجي تقرريءَ کان اڳ هن ريڊيي لاءِ، ڪيترائي ڊراما لکيا هئا، ريڊيو پروگرامن ۾ حصو پڻ ورتو هئائين، پر پروڊيوسر جي حيثيت سان گهڻو مشهور ٿيو. 8 سال ريڊيو پاڪستان تي خدمتون سرانجام ڏيڻ کان پوءِ 1964ع ۾ کيس ٽي. وي ٽريننگ لاءِ لنڊن موڪليو ويو ۽ واپسيءَ ۾ کيس اطلاعات ۽ سُڌ سماءَ واري وزارت جي ٽي. وي پلاننگ سيل ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو. نومبر 1964ع ۾ پهرين ٽي. وي اسٽيشن جي افتتاح جي موقعي تي سندس بدلي لاهور ڪئي وئي. ٽي. ويءَ تي هن، هڪ سؤ کان وڌيڪ ڊراما ۽ شو پروڊيوس ڪيا آهن. 1967ع ۾ آغا صاحب، ريڊيو تان استعيفيٰ ڏئي مستقل طور پروگرام مئنيجر طور تي مقرر ٿيو. 1971ع ۾ کيس پي ٽي ويءَ جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز لاءِ نامزد ڪيو ويو ۽ هو ڊائريڪٽر آف پروگرام ايڊمنسٽريشن بڻجي ويو. 8 سالن تائين انهيءَ عهدي تي فائز رهيو. بعد ۾ 1988ع تائين پي ٽي ويءَ جي مختلف اهم انتظامي عهدن تي رهيو. سندس ادبي ڪم به وڏي اهميت جوڳو آهي. سندس ٻه ڪتاب ’آغا ناصر ڪي سات ڊرامي‘ ۽ ’ٽيليويزن ڪي ڊرامي‘ ڇپيل آهن.
## حوالا

زمرو: پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1937ع جون پيدائشون
زمرو:2016ع جون وفاتون
زمرو:اردو ٻولي جا ٽيليويزن پروگرام
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
يحييٰ خان

پاڪستان جو اڳوڻو ڪمانڊر ان چيف **آغا محمد يحييٰ خان**، 1917ع ۾ ڄائو. هن 1938ع ۾ فوج ۾ ڪميشن حاصل ڪئي. مختلف عهدن تي رهڻ کان پوءِ کيس اسٽاف ڪاليج ڪوئيٽا ۾ انسٽرڪٽر مقرر ڪيو ويو.

پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ سندس ڪئريئر جنرل محمد ايوب خان جي عملي سرپرستيءَ ۾ تيزيءَ سان ترقي ڪندو رهيو، تان جو 1957ع ۾ کيس ميجر جنرل جي عهدي سان گڏ چيف آف آرمي اسٽاف جو عهدو به ڏنو ويو. آڪٽوبر 1958ع ۾ ايوبي مارشل لا جو مُک مُهرو به هيءُ ئي هو. جنوري 1959ع ۾ صدر ايوب خان ڪراچيءَ جي ناسازگار حالتن کي ڏسندي نئين گاديءَ جي هنڌ بنائڻ لاءِ هڪ ڪميشن ٺاهي ۽ يحييٰ خان اُن جو چيئرمئن ٿيو، جنهن راولپنڊيءَ سان لاڳو هڪ علائقي کي "اسلام آباد" جو نالو ڏئي گاديءَ جي هنڌ لاءِ چونڊيو ۽ ان شهر جي انتظام کي هلائڻ لاءِ هڪ مستقل ادارو ڪئپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي (C.D.A) جي نالي سان وجود ۾ آيو، جنهن جو پهريون چيئرمئن به يحييٰ خان هو.

سيٽمبر 1965ع جي جنگ ۾ کيس "هلال جرات" جو اعزاز ڏئي، پوءِ سيپٽمبر 1966ع ۾ جنرل موسيٰ جي جاءِ تي پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر۔ان۔چيف بنايو ويو. اڍائي سالن کان پوءِ جڏهن 1968ع ۾ ايوب خان جي خلاف ملڪ جي هر حصي ۾ مظاهرا شروع ٿيا ته يحييٰ خان، ايوب خان کي صدارتي عهدي کان الڳ ٿيڻ تي مجبور ڪيو ۽ پاڻ صدر مملڪت ۽ چيف مارشل لا ائڊمنسٽريٽر بنجي ويهي رهيو. سندس سنڌ سان نسبت جو وڏو حوالو اهو آهي ته 1 جولاءِ 1971ع تي ون يونٽ ٽوڙڻ جو اعلان به يحييٰ خان ڪيو هو. جنهن بعد سنڌ ايوبي دور کان پوءِ هڪ ڀيرو وري پاڪستان ۽ دنيا جي نقشي تي نمودار ٿي.

هن جي دؤر ۾ ملڪ جون حالتون تمام خراب ٿي ويون. 16 ڊسمبر 1971ع تي اوڀر پاڪستان  بنگلاديش بنجي ويو. هڪ پاسي ذوالفقار علي ڀٽو ۽ ٻئي طرف شيخ مجيب الرحمان ليڊر ٿيا. صورتحال نازڪ ٿي وڃڻ سبب يحييٰ خان کي استعيفا ڏيڻ تي مجبور ڪيو ويو. 20 ڊسمبر 1971ع تي جنرل يحييٰ خان صدارت ۽ چيف مارشل لا ائڊمنسٽريٽر جي عهدن تان استعيفا ڏني ۽ اهي ٻئي عهدا ذوالفقار علي ڀٽي صاحب سنڀاليا. 8 جنوري 1972ع تي يحييٰ خان کي نظربند ڪري، سندس خواهش تي کيس لنڊن روانو ڪيو ويو. 9 آگسٽ 1980ع تي وفات ڪري ويو.
## حوالا

زمرو:پاڪستاني جنرل
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:1980ع جون فوتگيون
آغاز علم حڪمت

**آغاز علم حڪمت** سنڌ ايڊيوڪيشنل ڊپارٽمينٽ جو ترتيب ڏنل ڪتاب آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 123 صفحا آهن، قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، سنڌ گزيٽ ۽ ڪمرشل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1909ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1909ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آفيم

**آفيم** پوست (پُست) جي ڏوڏين جو رس (ڪچن ڏوڏن کي چير ڏبا تہ رس نڪرندو) جيڪو ڪاري رنگ جو ٿيندو آھي، مان ٺھندو آھي. سڪل ڏوڏين کي ڪاڙھي انھن مان پڻ آفيم ڪڍبو آھي. هڪ خيال موجب آفيم اصل ۾ سنسڪرت ٻوليءَ جو لفظ آھي اھ + ڦيڻ = نانگ جھڙي ڪاري گجي، يا نانگ جي وات مان نڪتل زھر جھڙي ڦيڻ (جيڪا نشو ڪري ۽ مرڻ جھڙو ڪري ڇڏي). پوست جي ٻوٽيءَ جو گل تمام ڳاڙھو ۽ ٻين گلن کان سھڻو ٿئي ٿو. فارسي ٻوليءَ ۾ ان گل کي ”گل لالہ“ چوندا آھن. 
حڪيمن جو چوڻ آهي تہ آفيم طبي لحاظ کان ظاھري ۽ باطني حسن کي سست ڪندڙ آھي، ان جي کائڻ سان ننڊ ايندي آھي ۽ گهڻي سور جي حالت ۾ آرام ڏيندو آھي. رت جي دستن کي بند ڪندو آھي. کنگهہ، زڪام، پگهر جي گهڻائيءَ، معدي ۽ سيني جي رطوبت کي خشڪ ڪندو آھي. يوناني دوائن ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. آفيم کي سنڌ ۾ ”امل“ پڻ چوندا آھن. آفيم جو وڏي ۾ وڏو مرڪز افغانستان ۽ پاڪستان جا اتر اولھ وارا علائقا آهن.

## حوالا
2016ع سيدہ زينب حملا

2016ع جي شروع ۾ شيعہ شھر سيدہ زينب ۾ بم ڌماڪن جو ھڪ سلسلو ٿيو جيڪو داعش ڏانھن منتسب ھيو.

## جنوري
On 31 January 2016, two suicide bombs and a car bomb exploded in the mainly Shi'ite town of Sayyidah Zaynab near Syria's holiest Shi'ite shrine, the Sayyidah Zaynab Mosque. At least 60 people were killed including 25 Shi'ite fighters and another 110 people were wounded in the explosions. The Islamic State of Iraq and the Levant claimed responsibility for the attack. This is second time the Sayyidah Zaynab Mosque shrine has been targeted; in February 2015 two suicide attacks killed four people and wounded thirteen.

The death toll rose to 71, including 42 Syrian army and Shi'ite fighters as well as 29 civilians.

## فيبروري
The **February 2016 Sayyidah Zaynab bombings** occurred on 21 February 2016 after Islamic State of Iraq and the Levant militants detonated a car bomb and later launched two suicide bombings, about 400 meters from Sayyidah Zaynab Mosque, a Shia shrine, believed to contain the grave of Prophet Muhammad's granddaughter.

134 people were killed, including children. Syrian media said the attack occurred when pupils were leaving school in the area. Foreign led Syrian Observatory said 68 were killed. At least 60 shops were damaged as well as cars in the area. The attack, for which the Islamic State claimed responsibility, was the third attack in one year near the mosque.

سومر 01 فيبروري 2016ع شام جي گادي واري شهر دمشق ۾ حضرت سيده بيبي زینب عه جي روضي مبارڪ ويجهو آچر ڏينهن ٿيل بم ڌماڪن ۾ اجل جو شڪار ٿيندڙن جو انگ وڌي 65 ٿي ويو آهي. شامي ميڊيا مطابق برطانيا ۾ قائم شامي آبزرويٽر انساني حقن ٻڌايو آهي ته هڪ بم ڪار ۾ لڳل هيو ۽ حملو ڪندڙ ان کي بم سان اڏايو. هوڏانهن شام جي پرڏيهي وزارت گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل ۽ سيڪريٽري جنرل جي نالي نياپي ۾ دمشق ۾ ٿيل دهشتگرد حملن کي جنيوا ڳالهين کي ناڪام بنائڻ جي سازش قرار ڏنو آهي. عرب ميڊيا جي ذريعن مطابق دمشق ۾ حضرت زينب عه جي مزار ويجهو ٽن ڌماڪن کان پوءِ حڪومت چيو آهي ته ٻين ملڪن جي حمايتي دهشتگردن طرفان شامي مسئلي جي نبيري بابت ڳالهين کي ناڪام بنائڻ جي سازش ٿي رهي آهي.

## حوالا

زمرو:2016ع ۾ اسلامي دھشتگرد واقعا
زمرو:2016ع ۾ mass murder
زمرو:2016ء ۾ قتل عام
زمرو:جنوري 2016ع جا ڏوھ
زمرو:شام ۾ 2016ع ۾ دھشتگرد واقعا
زمرو:شام ۾ داعش جا دھشتگرد واقعا
زمرو:شام ۾ شيعہ مسلمانن خلاف تشدد
زمرو:شيعہ مسجدن تي حملا
زمرو:مسجدن تي اسلامي دھشتگرد حملا
داعش

**داعش** (عربي: الدولة الإسلامية في العراق والشام‎؛ انگريزي: Islamic state in Iraq & Syria) هڪ مجاهدین جي تحريڪ آهي جنهن جو مقصد عراق ء شام ۾ دولت اسلاميه کي قائم ڪرڻ ء اسلامي احڪامن تي عمل ڪرائڻ آهي. ڪعبي جي امام داعش کي اسلام کان خارج قرار ڏنو آهي.

## داعش جا تاريخي نالا
هن گروپ جا مختلف حالتن ء سالن ۾ نالا مختلف رهيا آهن سال 1999ع ۾ هي دهشتگرد ٽولو أبو مصعب الزرقاوي‎ ٺاهيو هو هن ان جو نالو جماعة التوحيد والجهاد رکيو.
آڪٽوبر 2004ع ۾ اسامه بن لادن هن گروپ جو نالو تبديل ڪري تنظيم الجهاد في بلاد الرافدين‎ رکيو. سال 2006ع ۾ جڏهن أبو مصعب الزرقاوي‎ کي قتل ڪيو ويو تڏهن مجاهدن جي هڪ شوري ڪميٽي هن جو نالو تبديل ڪري داعش رکيو.
### موجوده نالو
هن تنظيم جو موجوده نالو داعش آهي جيڪو سعودي عرب، عراق ء شام ۾ دهشتگردي ڪري رهيو آهي.

## داعش جي ڪل فوج
داعش جي ڪل فوج هڪ اندازي جي موجب عراق ء شام ۾ صرف 80,000 هزار آهي جنهن ۾ 50,000 عراقي ء 30,000 شامي ماڻهو هن فوج جو حصو آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عراق
زمرو:شام
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار
زمرو:شيعه مسلمانن تي تشدد
جمشيد ٽائون

**جمشيد ٽائون**  ڪراچي ۾ 2001 م لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ 2001 تحت قائم ٿيل شھري حڪومت جي نظام م ڪراچي جي پنج ضلعن کي ختم ڪري 18 ٽائون قائم ڪيا ويا ھيا  انھن م ڪراچي سائوٿ ضلعي جي علائقي مان جمشيد ٽائون جوڙيو ويو هو. 2013 م سنڌ حڪومت سنڌ م لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ 2001 کي منسوخ ڪري نئون قانون سنڌ لوڪل گورنمينٽ
ايڪٽ 2013 لاڳو ڪري شھري حڪومت جي نظام کي ختم ڪري پراڻا ضلعا بحال ڪندي 18 ٽائون ختم ڪري ڇڏيا. ساڳي وقت ڪراچي ايسٽ ضلعي کي ٽوڙي ڪورنگي ضلعو ٺاھي  ختم ڪيل جمشيد ٽائون جو علائقو ضلعي ايسٽ م شامل ڪري ان جي جمشيد ڪواٽرز سب ڊويزن ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.  جمشيد ٽائون 100 سيڪڙو شھري علائقي تي مشتمل ھيو ان جي ورھاست 13 يونين ڪاؤنسلن ۾ ٿيل ھئي. 2013 م ٽائون جي خاتمي بعد انھن يونين ڪائونسلن جي ٿوري ڦيرڦار ڪري انھن کي يونين ڪاميٽين م تبديل ڪيو ويو ۽ يونين ڪاؤنسلن جو درجو صرف ٻھراڙيءَ جي علائقن لاء مخصوص ڪيو ويو.

## تاريخ

جمشيد ٽائون جو پراڻو نالو جمشيد نسيروانجه مهتا هو جيڪو 1922 ۾ پهريون ڪراچي جو ميئر مقرر ٿيو هو. ھن ٽائون جي تاريخ 2001 کان 2013 واري عرصي تي مشتمل آهي. ان وقت جي بلدياتي دؤر ۾ ھن ٽائون م سياسي غلبو ايم ڪيو ايم جو ھيو.

## معيشت

هتي طارق روڊ،ڀوجا ائير لائن،طباني،اي آر ٽي ٽي ء وڏا تعليمي ادارا موجود آهن.جيڪي هن ٽائون جي پي اي سي ايچ ايس ۾ موجود آهن.هتي ئي سنڌ مسلم سوسائٽي آهي.

## ٽائون جي اندر ۽ ويجھو وارا علائقا

*ابيسينيا لائنز
*اختر ڪالوني
*اعظم بستي
*بلوچ ڪالوني
*بلٽستاني سوسائٽي
*سينٽرل جيڪب لائنز
*چنيسر ڳوٺ
*سننٽس ٽائون
*ڊيفينس ويو
*فيروز آباد
*گارڊن ايسٽ
*گارڊن ويسٽ
*گلستان ظفر
*جمشيد ڪوارٽرز
*جٽ لائن
*نرسري
*سنڌ مسلم ڪوپريٽيو سوسائٽي
*پٽيل پاڙا

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون

زمرو:ڪراچي اوڀر ضلعو
آفتاب احمد شيخ

**آفتاب احمد شيخ** ڀارت جي شهر بنارس ۾، 17 ڊسمبر 1934ع ۾ ڄائو. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ سندس والد اعجاز الدين شيخ، ديري اسماعيل خان ۾ لڏي آيو ۽ پوءِ حيدرآباد سنڌ ۾ مستقل رهائش اختيار ڪيائين.
## حوالا

## تعليم

آفتاب شيخ ابتدائي تعليم بنارس ۾ ورتي، پر مئٽرڪ جو امتحان غلام حسين هدايت الله اسڪول حيدرآباد مان پاس ڪيائين. 1958ع ۾ سٽي آرٽس ڪاليج مان بي. اي ڪيائين، 1960ع ۾ سنڌ لا ڪاليج مان ايل. ايل. بي پاس ڪيائين.

## خدمتون

1963ع ۾ قاضي سميع صديقي مرحوم، محمد اي. ميمڻ ۽ ٻين علمي شخصيتن جي تعاون سان سٽي آرٽس ڪاليج ۾ جناح لا ڪاليج جو بنياد رکيائين ۽ پاڻ اتي استاد ٿي پڙهائڻ لڳو. 1979ع ۾ جناح لا ڪاليج جو پرنسپال ٿيو. پڙهائڻ سان گڏوگڏ، هيءُ وڪالت به ڪندو رهيو. بعد ۾ سياست ۾ حصو ورتائين.

## سياست

1964ع ۾ ايوب خان جي دؤر ۾ بي. ڊيءَ جو ميمبر ٿيو. 1977ع ۾ ڪجهه مهينا سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر به ٿيو. 88-1987ع ۾ ڊسٽرڪٽ بار ائسوسيئيشن جو بنا مقابلي صدر ٿيو. 1987ع ۾ حيدرآباد جو ميئر ۽ 1988ع جي چونڊن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. ڪجهه وقت سنڌ حڪومت ۾ قانون کاتي جو صلاحڪار به رهي چڪو آهي. هينئر سينيٽر (رٽائرڊ) آهي. سندس سياسي وفاداريون متحده قومي موومينٽ سان آهن ۽ اُن جي اهم اڳواڻن ۾ شمار ٿئي ٿو.

زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:1934ع جون پيدائشون
آفتاب ادب عرف ساهتيه جو سج

حڪيم فتح محمد سيوهاڻيءَ جو 1956ع ۾ ڇپيل ڪتاب، ’آفتاب ادب عرف ساهتيه جو سج‘، سنڌي ٻوليءَ ۾ هڪ اهم ۽ مستند ڪتاب ليکجي ٿو، جنهن ۾ ليکڪ علم عروض ۽ ڇند وديا کانسواءِ نثر نويسيءَ ۾ فصاحت ۽ بلاغت تي عمدي نموني سمجهاڻيون ڏنيون آهن. هيءُ ڪتاب سنڌي ادبي بورڊ ڇپايو آهي. هن ۾ 215 صفحا آهن ۽ قيمت سوا ٻه روپيا اٿس. ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ پڪي جلد سان آهي. حڪيم صاحب اهو ڪتاب 24 ڊسمبر 1940ع ۾ لکي پورو ڪيو، پر اشاعت هيٺ 1956ع ۾ آيو. آفتابِ ادب عرف ساهتيہ جو سيج (1956) حڪيم فتح محمد سيواڻي جو تصنيف ڪيل هڪ اهم سنڌي علمي ڪتاب آهي، جيڪو سنڌي ٻولي، علمِ عروض (ڇند/بحرون) ۽ علمِ بيان (بلاغت ۽ صنعتون) بابت جامع ۽ منظم جائزو پيش ڪري ٿو. هي ڪتاب ورهاڱي کان پوءِ واري دور ۾ سنڌي ادب ۽ لسانيات جي مطالعي لاءِ هڪ معتبر حوالو بڻيو.

## مواد ۽ فڪري دائرو

ڪتاب ۾ سنڌي ٻوليءَ جي بناوت، صرف و نحو، شاعريءَ جا وزن ۽ بحر، ۽ ادبي صنعتن تي ترتيبوار بحث ڪيو ويو آهي. حڪيم فتح محمد سيواڻي هن تصنيف ۾ روايتي گرامر ۽ ڪلاسيڪي ادبي نظريي جي بنياد تي مثالن سان وضاحت پيش ڪئي آهي، جنهن سبب هي ڪتاب شاگردن، استادن، شاعرن ۽ محققن لاءِ هڪ ڪارائتو رهنما بڻيو.

## ادبي ۽ علمي اهميت
آفتابِ ادب عرف ساهلا جو سيجو سنڌي ادبي تنقيد ۽ لساني تحقيق جي روايت کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هي تصنيف ميرزا قليچ بيگ جهڙن اڳين عالمن جي ڪم سان فڪري تسلسل قائم ڪري ٿي—جنهن کي پاڻ به سنڌي ادب جو “آفتابِ ادب” چيو ويندو آهي. ڪتاب سنڌي ٻوليءَ جي ارتقا، ان جي فصاحت ۽ بلاغت کي نمايان ڪندي، سنڌي کي هڪ سگهاري ۽ پختي ادبي ٻولي طور اجاگر ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
آفتاب سومرو

**آفتاب احمد ’آفتاب‘** ولد **محمد اسحاق سومرو** 11 آڪٽوبر 1956ع ۾ شڪارپور ويجهو مريد سيٺار ڳوٺ ۾ ڄائو. سندس تعليمي قابليت ايم. اي سوشيالاجي، ايم. اي انگلش ۽ ايل. ايل بي آهي. آفتاب سـومـري جـونيئر اسڪول ٽيچر (J.S.T) جي حيثيت سان سرڪاري نوڪريءَ جو آغاز ڪيو، بعد ۾ گورنمينٽ ڪاليج آف ٽيڪنالاجي حيدرآباد ۾ انسٽرڪٽر مقرر ٿيو. ان کانپوءِ ’اسسٽنٽ ڊائريڪٽر نيشنل بوڪ ڪائونسل آف پاڪستان‘ جي عهدي جي ذميواري سنڀاليائين، جنهن سلسلي ۾ ڪراچي ۽ ڪوئيٽا ۾ بہ خدمتون انجام ڏنائين. سندس ٽي ڪتاب شايع ٿيل آهن:
#مزدڪ جي ملڪ ۾ (سفرنامو)،
#ايران جو سفرنامو (اردو)،
#بيجنگ ڪي بازاون سي بئنڪاڪ ڪي بازارون تڪ (اردو ۾ سفرنامو).
هي ’سماج سڌار تحريڪ‘ جو باني ميمبر، ’سامي ريسرچ سوسائٽيءَ‘ جو باني ميمبر، ’پروگريسور ٿنڪر فورم‘ ۽ ’سنڌي ادبي سنگت‘ جو سرگرم ڪارڪن رهي چڪو آهي. ان کان سواءِ آفتاب سومرو ’شعور‘ رسالي جو ايڊيٽر ۽ ’نئين دنيا‘ جي ايڊيٽوريل بورڊ جو ميمبر ۽ ’روشن خيال‘ رسالي جو ٻانهن ٻيلي بہ رهي چڪو آهي. اڄڪلهہ سچل سرمست تي تحقيق ڪري رهيو آهي. گڏوگڏ اسلام آباد ۾ نيشنل بوڪ فائونڊيشن جي سيڪريٽريءَ جي عهدي تي خدمتون پڻ انجام ڏئي رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:1956ع جون پيدائشون
آفاق صديقي

پروفيسر **آفاق صديقي** اردوءَ جو مشهور شاعر ۽ دانشور آهي، هن 5 مئي 1928ع تي شيخوپوره، ضلعي فرخ آباد (ڀارت) ۾ جنم ورتو. ايم. اي تائين تعليم حاصل ڪيائين. ورهاڱي کان پوءِ پاڪستان لڏي آيو ۽ سکر ۾ رهائش اختيار ڪيائين. 1975ع ۾ گورنمينٽ ماڊل ڪاليج ميرپورخاص ۾ اردو شعبي جو صدر ٿيو. درس ۽ تدريس سان گڏوگڏ تصنيف، تاليف ۽ ترجمي جي ڪمن ۾ وڏي محنت سان مشغول رهيو. هن خاص ڪري سنڌي ادب کي اردو پڙهندڙ طبقي ۾ روشناس ڪرائڻ ۾ غيرمعمولي خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. سندس تصنيفن ۾ هيٺيون قابل ذڪر آهن: ”شيخ اياز جي سنڌي نظمن جو اردو ترجمو“؛ شاهه لطيف جي شخصيت ۽ شاعريءَ تي ڪتاب ”عڪس لطيف“ (جنهن تي رائٽرس گلڊ کيس ادبي انعام ۽ ٻيا اعزاز به ڏنا)“ ”سنڌي ٻوليءَ جي جديد اديبن ۽ شاعرن جي چونڊ تخليقن جي ترجمن جو مجموعو“؛ ”سچل سرمست جي شاعري ۽ شخصيت“ تي تحقيقي ڪتاب ”شاعر حقِ نور“؛ ”باباءِ اردو“، ”وادي مهران ۾“، ”قلب سراپا“ (شاعريءَ جو مجموعو) وغيره. ان کان سواءِ تعليمي ۽ درسي ڪتابن جي تدوين ۽ اشاعت جا ڪم ڪندو رهي ٿو. لطيف شناسيءَ ۽ اياز شناسيءَ تي دسترس رکي ٿو. هن شاهه جي رسالي جي منظوم اردو ترجمي ۾ شيخ اياز جي مدد به ڪئي.
## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
آفتاب شيرپائو

صوبي سرحد جو اڳوڻو وڏو وزير ۽ ناميارو سياسي اڳواڻ آفتاب احمد شيرپائو، ضلعي -پشاور- ۽ تعلقي چارسده جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ’شيرپائو‘ ۾ ڄائو. سندس پيءُ، حاجي غلام حيدر خان، مسلم ليگ سرحد جي بانيڪارن مان هو. پيءُ جي وفات کان پوءِ، آفتاب احمد خان ۽ سندس -ڀاءُ-، حيات محمد خان، ملڪي سياست ۾ گهري دلچسپي وٺڻ لڳا. سندس -ڀاءُ- حيات محمد خان، -ايوب خان- خلاف بيگم فاطمه جناح جي حق ۾ وڏي جدوجهد ڪئي. 1967ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو ته هو پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل ٿيو ۽ کيس پيپلزپارٽي سرحد جو صدر بڻايو ويو. صوبي سرحد جو گورنر ۽ وزير پڻ مقرر ٿيو، پر 8 فيبروري 1975ع تي -بم- ڌماڪي ۾ مارجي ويو. -ان- وقت آفتاب شيرپائو سرڪاري نوڪريءَ ۾ هو. -ڀٽي- صاحب جي خواهش تي هن ملازمت -ترڪ- ڪري، سياست ۾ حصو ورتو. 1977ع جي عام چونڊن ۾، قومي اسيمبليءَ جي سيٽ تي، آفتاب شيرپائو، سردار شيرباز خان مزاريءَ کي هارائي ڪامياب ٿيو. کيس صنعتي ترقيءَ ۽ ڳوٺاڻن معاملن جو وزير مقرر ڪيو ويو. -ان- کان پوءِ کيس پيپلزپارٽيءَ سرحد جو صدر مقرر ڪيو ويو. 1988ع، 1993ع ۽ 1997ع وارين چونڊن ۾ اڪثريت سان ڪامياب ٿيو. 1993ع وارين چونڊن کان پوءِ کيس سرحد صوبي جو وزيراعليٰ بڻايو ويو. 12 -آڪٽوبر- 1999ع تي، جنرل پرويز مشرف جي فوجي حڪومت ۾ مٿس ڪيترائي ڪيس داخل ڪيا ويا. 2000ع ۾ خاص عدالت، مختلف الزامن هيٺ کيس 21 سالن لاءِ ڪنهن به عوامي عهدي لاءِ نااهل قرار ڏئي، ڏنڊ ۽ ٻيون سزائون ٻڌايون. بعد ۾ -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ سان ناراضگي سبب پاڻ پارٽيءَ جي ڌار ڌڙي سان لاڳاپيل آهي.  آفتاب شيرپاؤ جي صوبي سرحد کان سواءِ سنڌ جي گاديءَ واري شهر ڪراچيءَ ۾ پڻ رهائش گاهه آهي ۽ سندس شمار -پاڪستان- جي نامور سياستدانن ۾ ٿئي ٿو.
## حوالا

زمرو:تاريخ ڄم وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:تصوير وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستاني فوجي آفيسر
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:پیشو وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:شهريت وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:صفحا ساڻ خاصيت P103
زمرو:صفحا ساڻ وڪي ڊيٽا
زمرو:ڪم جي ٻولي وڪي ڊيٽا کان ماخذ
زمرو:مقام ڄم وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:وڪي ڊيٽا جي مواد جو استعمال ڪرڻ وارو صفحات
زمرو:يتيم صفحا
زمرو:1944ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن
زمرو:20 آگسٽ جون پیدائشون
آفتاب شاهه جيلاني

پير غلام رسول شاهه جيلانيءَ جو فرزند **پير آفتاب حسين شاھ جيلاني**، 15 نومبر 1946ع تي ميرپورخاص ۾ ڄائو. پرائمريءَ کان مڊل تائين تعليم سينٽ مائيڪل ڪانوينٽ اسڪول ميرپورخاص ۾ حاصل ڪرڻ بعد مئٽرڪ گورنمنٽ هاءِ اسڪول ميرپورخاص مان ڪيائين. بي. ايس سي (آنرس) ۽ ايم. ايس سي (آنرس) زرعي ڪاليج (يونيورسٽي) ٽنڊي ڄام مان پاس ڪيائين. ڪاليج ۽ يونيورسٽيءَ جي تعليم دوران ڪرڪيٽ ٽيم جو ڪئپٽن رهيو. ڪرڪيٽ جو فرسٽ ڪلاس رانديگر رهيو. سنڌ جي ٽيم جو ڪئپٽن رهيو آهي. 1972ع کان 1977ع تائين سنڌ ڪرڪيٽ ائسوسيئيشن جو وائيس پريزيڊنٽ رهيو. ڪرڪيٽ جي ميدان ۾ قائداعظم ٽرافي، ايوب ٽرافي ۽ پينٽگيولر ٽرافي حاصل ڪري چڪو آهي. 1974ع ۾ سريلنڪا ۽ سنڌ درميان ڪرڪيٽ ٽيم جو ميمبر رهيو. 1995ع ۾ ڀارت ۾ سارڪ ملڪن طرفان کيڏجندڙ سيف گيمز (SAF Games) ۾ پاڪستاني ٽيم جو چيف ڊي مشن (Chief d. Mission) يعني رانديگرن جي ٽيم جي اڳواڻ طور شرڪت ڪيائين. 1996ع ۾ ڪلڪتي (ڀارت) ۾ ورلڊ ڪپ جي شروعات (opening) ۾ وفد جي ميمبر جي صورت ۾ شريڪ ٿيو. کيس زرعي يونيورسٽيءَ مان راندين جي ميدان ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ تي اعزازي طور شيلڊ به ڏني وئي. 
پير آفتاب حسين شاهه جيلاني سنڌ اندر شفاف سياست ڪندڙ سياستدانن ۾ شمار ٿئي ٿو. ابتدا کان وٺي سياست ۾ پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل رهيو. 1977ع ۾ صوبائي اسيمبلي سنڌ جو ميمبر ۽ تعليم ۽ ٻيلي کاتي جو وزير رهيو. 1993ع جي چونڊن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 1996ع ۾ به قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1988ع ۾ حڪومت سنڌ ۾ صنعتن جو وزير ۽ 1990ع ۾ خوراڪ ۽ زراعت جو وفاقي وزير رهيو.
پير آفتاب شاهه جيلاني، 1986ع کان 1993ع تائين وارو عرصو نئشنل پيپلزپارٽيءَ ۾ نامور سياستدان رئيس غلام مصطفيٰ خان جتوئيءَ سان گڏ رهيو. 1993ع کان 1996ع تائين ڪلچر، اسپورٽس ۽ ٽوئرزم جي اسٽئنڊنگ ڪميٽيءَ جو چيئرمين؛ 1996ع تائين خوراڪ ۽ زراعت جي اسٽئنڊنگ ڪاميٽيءَ جو ميمبر، ۽ 1993ع کان 1999ع تائين ڪشمير بابت خاص ڪميٽيءَ جو ميمبر رهي چڪو آهي. پيرصاحب جا پنهنجي والد بزرگوار وانگر سنڌ جي اهم خاندانن: پيرصاحب پاڳاري، هالن جي مخدوم صاحبن، ڄاموٽ خاندان، راشدي برادران سان لاڳاپا رهيا آهن ۽ خاص ڪري سائين جي ايم سيد ۽ ڀٽي خاندان سان سندس تمام گهاٽي ويجهڙائي رهي آهي. ذاتي طرح ماڻهن جي سماجي ڪمن ۾ خاص دلچسپي رکي ٿو ۽ سندس سنڌ جي پروگريسو زميندارن ۾ شمار ٿئي ٿو. پيرصاحب سنڌ چئمبر آف ائگريڪلچر جو پڻ ميمبر رهيو آهي. سنڌ شگر ڪين ائسوسيئيشن جو ميمبر به رهيو آهي. 1974ع ۾ آمريڪا ۾ زرعي دوري تي ويو. پارليامينٽ جي ميمبر طور 1993ع کان 1998ع تائين روس، انگلنڊ، پولئنڊ، جاپان، ميڪسيڪو، ڪينيا ۽ چين وغيره ۾ پارليامينٽ جي ميمبر طور نمائندگي ڪيائين. اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ ۾ پارليامينٽ جي ميمبر طور شرڪت ڪيائين. مطلب ته پيرصاحب ملڪ جو هڪ اهم سياستدان آهي، جنهن کي وڏي عزت جي نگاهه سان ڏٺو وڃي ٿو. هن وقت (2009ع) پاڪستان پيپلزپارٽيءَ پاران قومي اسيمبليءَ جو ميمبر آهي ۽ راندين واري کاتي جو وزير آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
آفتاب عشق (ڪتاب)

**آفتاب عشق** سنڌي ٻولي جي مشهور عوامي ۽ لوڪ شاعر دادن فقير جي شاعري جو هي پهريون ڪتاب سردار الطاف حسين لاکير ترتيب ڏنو، جنهن کي دادن فقير جي پوئلڳ ۽ راڳي سلطان فقير سولنگيءَ سال 1989ع ۾ ’توفيق آرٽ پرنٽنگ پريس‘ دادو مان ڇپائي پڌرو ڪيو، هن ڪتاب ۾ دادن فقير جي سوانح عمري مشهور شاعر ناظم منگيءَ لکي آهي ۽ ٻه اکر ذاڪر حسين راڌن جا لکيل آهن. هن ڪرائون سائز ڪتاب جا 253 صفحا ۽ قيمت صرف 30 رپيا رکيل آهي. هن ڪتاب ۾ حمديه، نعتيه شعرن کان علاوه منقبتون، مسدس، رباعيون، بيت، قطعا، غزل، ڪافيون ۽ ٻيون صنفون ڏنل آهن.

## حوالا

زمرو:1989ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آفتاب غلام نبي قاضي

thumb|آفتاب غلام نبي قاضي سٺ جي ڏهاڪي جي شروعات ۾ واشنگٽن ڊي سي ۾
**آفتاب غلام نبي قاضي** اعليٰ سول سروس جو ناميارو ميمبر، نوشھري فيروز ۾ ڄائو. شروعات کان ئي ذهين هو. هميشہ پھريون نمبر ايندو هو. رياضيءَ ۾ ايم. ايس سي ڪرڻ کان پوءِ 1943ع ۾ انڊين سول سروس (آءِ. سي. ايس) جي مقابلي ۾ شريڪ ٿيو ۽ اعزاز سان ڪامياب ٿيو. کيس بھار اڙيسا سول سروس ۾ چونڊيو ويو. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ قاضي صاحب پنھنجون خدمتون پاڪستان لاءِ وقف ڪري ڇڏيون. انهيءَ وقت کان وٺي پاڻ مختلف عھدن تي رهندو آيو. اسسٽنٽ ڪليڪٽر هالا، ڪليڪٽر ٺٽو ۽ اولھ پاڪستان جو سيڪريٽري ماليات رهيو. 1962ع کان 1965ع تائين واشنگٽن ۾ پاڪستان جي اقتصادي کاتي جي نمائندي طور خدمتون سرانجام ڏنائين. ان کان پوءِ اولھ پاڪستان ۾ ترقيءَ ۽ منصوبي بنديءَ واري کاتي جو چيف سيڪريٽري ٿيو. 1966ع ۾ کيس واپڊا جو چيئرمئن بنايو ويو. 1969ع ۾ سيڪريٽري خزانہ مقرر ٿيو ۽ 1979ع ۾ کيس اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1919ع جون پيدائشون
زمرو:2016ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
آفريقا جي شهزادي

**آفريقا جي شھزادي** محمد عثمان ڏيپلائيءَ جي ابتدائي لکڻين ۾ شامل ناول آھي جنھن جو پھريون ايڊيشن 1941ع، ٻيو ايڊيشن 1945ع، ٽيون ايڊيشن 1948ع، چوٿون ايڊيشن آگسٽ 2008ع ۾ مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور طرفان شايع ٿيو. ناول ۾ ٽئين خليفي حضرت عثمان رضہ جي دور ۾ مصر کان اُلھندي طرف ريگستان واري علائقي کي فتح ڪرڻ جو ذڪر آهي. انھيءَ علائقي کي اُن دور ۾ آفريقا ڪري سڏيو ويو، ۽ انھيءَ جي اهم قلعن ۾ زويلہ، طرابلس ۽ سبطيلہ شامل هئا. ناول ۾ مجاهدن جي بھادرانہ ڪارنامن سان گڏ سندن اعليٰ اخلاق ۽ اسلامي تعليمات جو ذڪر ۽ نجوم وغيرہ بابت اسلامي نڪتۂ نظر جي سٺي وضاحت ڪيل آهي. هي ڪتاب پھريون دفعو 1941ع ۾ عبرت ڪتابي سلسلي/ اسلاميہ دارالاشاعت حيدرآباد/ ميرپورخاص پاران شايع ٿيو . جڏهن تہ چوٿون ڇاپو مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور پاران آگسٽ 2008ع ۾ شايع ٿيل آهي.

## حوالا
فهرست نخستین مسلمانان

**جڏهن حضرت محمد مصطفي صه بعثت کان پوءِ [[دعوت ذوالعشيره]] جي موقعي تي قريش قبيلي جي ماڻهن کي اسلام جي دعوت ڏني ته سٿ کان پهرين اوهان جي دعوت حضرت [[علي]] قبول ڪئي.**
زینب

270px|frameless|left
**زينب** جو پورو نالو زينب ڪبري آهي.عڪس بيبي خديجته الڪبري ء عڪس علي آهن. جيڪا  با عرب گھراڻي جي نياڻي آهي ان ڪري جو سندن  علي ۽  زهرا جي ڌي ۽ رسول خدا  محمد جي ڏُوهِٽي آهي.

## بيبي زينب جي ولادت مبارڪ
**حضرت زينب جي پيدائش جي باري ۾ مختلف روايتون ملن ٿيون پر معتبر روايت جي مطابق سندس ولادت 5 جمادي الاول سن 6 هجري ۾ جزرت العرب جي شهر مديني ۾ ٿي

**
## سائڻ جي نالي جو انتخاب
**جڏهن سائڻ زينب (سلام الله عليها)جي ولادت ٿي ته پاڪ نبي حضرت [[محمد]] مصطفى (صلي الله عليه وآله وسلم)مديني ۾ نه هئا تنهنڪري حضرت [[فاطمه زهرا]] (سلام الله عليها)  حضرت [[علي]] (عليه السلام)جي خدمت ۾ اچن ٿيون ۽ فرمائن ٿيون: اي علي (عليه السلام) توهان هن ننڍڙي جو ڪو نالو رکو، اتي مولاءِ ڪائينات حضرت امام [[علي]](عليه السلام)پنهنجي گھرواري کي جواب ۾ فرمائين ٿا: اسان ان ننڍڙي جو نالو نٿا رکون بلڪه  رسول خدا (صلي الله عليه و آله وسلم) جو انتظار ڪريون ٿا.**

جڏهن پاڪ پيغمبر (صلي الله عليه وآله و سلم) سفر تان واپس آيا ته حضرت علي (عليه السلام)ان بابرڪت ولادت جي خوشخبري ڏيندي فرمايو ته اي الله سائين جا رسول(صلي الله عليه و آله وسلم) هن ننڍڙي جو نالو توهان رکو ته ان وقت پاڻ (صلي الله عليه و آله وسلم)فرمائڻ لڳا: هن نياڻي جو نالو ائون نه بلڪه الله سائين رکندو، پيغمبر جا جملا ختم ٿيندي ئي حضرت جبرائيل نازل ٿيو ۽ الله سائين جي طرفان هي پيغام پاڪ نبي(صلي الله عليه و آله وسلم) کي ٻڌائيندي فرمائين ٿا: ان ننڍڙي جو نالو الله سائين زينب رکيو آهي.**

== رسول خدا جو روئڻ ==

جڏهن [[محمد]]  ان ولادت جي موقع تي  [[علي]] جي گهر  آيو ته هن پنهنجي هَنجَ ۾ کڻي پيار ڪرڻ لڳا ته ان وقت حضرت [[علي]] (عليه السلام) ۽ بيبي [[فاطمه زهرا]]( سلام الله عليها) ڏٺو ته رسول خدا (صلي الله عليه و آله وسلم) زارون زار  روئي رهيا آهن.

سائڻ زهرا (سلام الله عليها) روئڻ جو سبب پڇن ٿيون ته رسول خدا (صلي الله عليه و آله وسلم) پنهنجي ڌي کي فرمائين ٿا: اي ڌي، منهنجي ۽ توهان جي هن دنيا کان وچڻ بعد(ميدان ڪربلا ڏانهن اشارو آهي) هن معصوم تي وڏيون مصيبتون اينديون.

== بيبي زينب جا لقب ==

تاريخي ڪتابن ۾ توهان جا لقب 61 جي لڳ ڀڳ ٻڌايا وڃن ٿا جن مان ڪجهه مشهور هيٺ ڏنا وڃن ٿا.

* عالمه غير معلمه
* نائبُ الزهرا
* عقيله بني هاشم
*  نائب الحسين
* صديقه صغرى
* محدثه
* زاهده
* فاضله
* شريڪة الحسين
* راضيه بالقدر و القضا

== حضرت زينب  جو ننڍپڻ ۽ سندن تربيت ==

**سائڻ زينب جي تربيت جنت جي عورتن جي سردار،اميرالمومنين ء الله جي آخري نبي حضرت محمد صه جي سائي مبارڪ ۾ ٿي.'''

## حضرت زينب  جي شادي

سائڻ جي شادي 17 هجري ۾ پنهنجي چاچي جي پٽ عبد الله بن جعفر بن ابي طالب سان ٿي جنهن شادي ۾ هڪ شرط به لڳائي وئي اها شرط هي هئي ته جڏهن به امام حسين (عليه سلام) سفر ۾ پنهنجي ڀيڻ کي وٺي وڃن ته ان سفر کان عبدالله نه روڪيندا.

## حضرت زينب جو اولاد

هڪ روايت مطابق ڪل چار فرزند ٻڌايا ويا آهن جن جا نالا مبارڪ: محمّد، عون، جعفر، ام ڪلثوم آهي.

## ڪربلا ۾ بيبي زينب جو ڪردار
## حوالا

## حوالا
آفريڪا جي پگمي جهنگل واري پالو جو قصو (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سنڌ ڪرسچن لٽريچر سوسائٽيءَ وارن جي طرفان شايع ڪيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 111 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌ ڪرسچن لٽريچر سوسائٽيءَ طرفان، مشن پريس، ڪراچيءَ مان 1940ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب