open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪوثر ٻرڙو

**ڪوثر ٻرڙو**انگريزي (Kosar Buriro) سنڌي ٻولي جو ناميارو براڊڪاسٽر، شاعر ۽ نثر نويس آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## شروعاتي زندگي
ڪوثر ٻرڙي جو اصل نالو غلام قاسم ٻرڙو ولد نبي بخش ٻرڙو آهي. هن ڪوٽ ڏيجي تعلقي، خيرپور ضلعي جي ڳوٺ جاني ٻرڙو ۾ پهرين سيپٽمبر1958ع تي جنم ورتو.

## تعليم
ڪوثر پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي.هن مئٽرڪ جو امتحان 1975ع ۾ ڪمپريهينسو هاءِ اسڪولخيرپور ميرس مان پاس ڪيو ۽ انٽر جو امتحان 1977ع ۾ سپيريئر ڪاليج خيرپور ميرس مان پاس ڪيو. هن 1983ع ۾ ايم اي ٻين الاقوامي تعلقات ۾ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي مان پاس ڪئي.
## خدمتون
ڪوثر ٻرڙو 1983ع کان ريڊيو پاڪستان تي پروڊيوسر مقرر ٿيو ۽ خيرپور، ڪراچي، حيدرآباد، اسلام آباد، لاڙڪاڻو، تربت ۽ ٻين ريڊيو اسٽيشنس تي خدمتون ڏيندو رهيو. ترقي ماڻي اسٽيشن ڊائريڪٽر طور رٽائر ڪيائين. انهي دوران هن شاعري ۽ مضمون نويسي ۾ به پنهنجون صلاحيتون ڪم آنديون.سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيا ۽ ڪيترائي مڃتا طور اوارڊ ماڻيائين.

## ڪتاب
*اوجاڳا ۽ خواب شاعري، 2000ع
*ياد گهر ساروڻيون ۽ خط 2002ع
*تنهن عشق کي شاباس (رومانوي قصا: 2004ع)
*تون منهنجو صنم آهين (شاعري: 2005ع)
*امر راڳي امر گيت، سرمد سنڌي جا ڳايل گيت 2005ع 
*فن ۽ فنڪار، فنڪارن جا انٽرويو، 2007ع
*اڏاڻا احساس، ريڊيو ڪمپيئرنگ، 2009ع
*لفظ آوارا بادل ريڊيو اسڪرپٽ
*ڳليان پريم نگر ديان

## اوارڊ
ڪوثر ٻرڙو ادبي ۽ پيشيور خدمتن عيوض ڪافي اوارڊ ماڻيا.انهن ۾ اجرڪ آرٽ اوارڊ 1990ع، ٿر اوارڊ 1990ع، سچل اوارڊ 1991ع، شاھ عبداللطيف اوارڊ 1991ع، مراد فقير اوارڊ 1992ع، پراڻ اوارڊ 1992ع، گربخشاڻي اوارڊ 1992ع، پير صبغة الله راشدي اوارڊ 1992ع، رئيس ڪريم بخش نظاماڻي اوارڊ 1993ع، بهترين ريڊيو پروڊيوسر اوارڊ 1995ع، محمد صديق مسافر اوارڊ 1995ع، سامي اوارڊ 1995ع ۽ شيخ علي محمد اوارڊ 1995ع اچي وڃن ٿا. وغيره شامل آهن.

## حوالا
اسپيشل ڊويڊنڊ

**اسپيشل ڊويڊنڊ** يا ڪمپني جو مخصوص نفعو جيڪي ڪمپني پنھنجي حصيدارن کي اضافي طور مخصوص سبب جي ڪري ڏيندي آهي.ان جي ادائيگي باقاعده نہ پر ڪڏهن ڪڏهن ڪئي ويندي اھي جڏھن ڪمپني جو منافعو تمام گھڻو ٿيندو آهي. 2004 ۾ مائڪروسافٽ ڪمپني پنھنجي حصيدارن کي ٽي ڊالر في حصي جي حساب سان اسپيشل ڊويڊنڊ ڏنو ھيو. 

## حوالا

## حوالا
ڪارپوريشن

280pxھانگ ڪانگ اينڊ شنگھائي بينڪنگ ڪارپوريشن

**ڪارپوريشن**: ماڻھن جي انجمن يا ڪمپني کي سڏيندا آھن جيڪا ھڪ تنظيم جي صورت ۾ ھوندي آھي جنھن کي رياست مخصوص مقصدن خاطر ھڪ قانوني شخصيت ھجڻ جي مڃتا ڏيندي آهي. عام طور تي ڪارپوريشن اھڙي ڪمپني کي چوندا آهن جنھن جي ڪاروبار جو پيمانو تمام وڏو ھجي. ڪامن ويلٿ ملڪن ۾ ڪمپني ۽ ڪارپوريشن ھڪ ئي شئي جا ٻہ نالا سمجھيا ويندا آهن. ابتدائي دؤر ۾ ڪارپوريشن جي شروعات چارٽر ذريعي ٿيندي ھئي جيڪو بادشاھ يا پارليامينٽ طرفان ھڪ مخصوص منظوري جو ھڪ قسم ھيو. پر ھاڻي ڪارپوريشن جو قيام ان جي رجسٽريشن سان ٿيندو آهي. ڪارپوريشن جا مختلف قسم ھر ملڪ جي قانون جي بنياد تي ھوندا آھن پر ان کي ٻن وڏن قسمن ۾ ورھايو ويندو آهي: ھڪ قسم جنھن ۾  اھي اسٽاڪ جاري ڪندڙ ھونديون آھن تنھنڪري انھن کي اسٽاڪ ڪارپوريشن سڏين ٿا. ان جي مالڪي جو حق اسٽاڪ جي بنياد تي ھوندو آھي جنھن ڪري ان اسٽاڪ جا مالڪ يا حصيدار ڪارپوريشن جا مالڪ سڏبا آهن.ڪارپوريشن جي ٻئي قسم ۾ اسٽاڪ جاري ڪرڻ جي اجازت نہ ھوندي آھي ان ڪري ان کي بغير اسٽاڪ واري ڪارپوريشن سڏيندا آهن.ھن قسم ۾ ان جا مالڪ ان جي رڪنيت حاصل ڪندڙ شخص هوندا آهن. ڪارپوريشن يا تہ نفعو ڪمائڻ لاءِ ٺھندي آھي يا وري ان جي ابتڙ. جيڪا ڪارپوريشن نفعي ڪمائڻ لاءِ نہ ھوندي آھي اِھا لازمي طور تي غير اسٽاڪ ڪارپوريشن ھوندي آھي. اسٽاڪ ڪارپوريشن لازمي طور تي نفعي ڪمائڻ لاء قائم ٿيندي آھي. اسٽاڪ ڪارپوريشن ۾ حصيدارن جي ذميداري انھن جي سيڙپ تائين محدود ھوندي آھي ان ڪري کين لميٽيڊ  سڏيو ويندو آهي ڇو ته حصيدار ڪارپوريشن جي سنڀال واري ڪم ۾ شريڪ نہ ھوندا آھن پر اھي ڪارپوريشن جي بورڊ جي ڊائريڪٽرن يا عملدارن کي چونڊيندا آھن جيڪي ڪارپوريشن جي مالياتي معاملن کي سنڀاليندا آهن. اھي ڊائريڪٽر يا عملدار  بہ انھن حصيدارن مان ئي ھوندا آھن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ادارن جا قسم
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
زمرو:قانوني وجود
زمرو:ڪارپوريشن
زمرو:ڪاروباري اصطلاح
زمرو:ڪاروباري ادارا
زمرو:ڪاروباري معشيت
چارٽر

[right|thumb|300px|انگلينڊ جو تاريخي دستاويز [ميگنا ڪارٽا  چارٽر جو ھڪ نمونو آهي]]

**چارٽر**,  ڪنھن  اختيار يا حق جي منظوري جو نالو آهي جنھن ۾ ڪنھڻ کي باقاعده ان 
مخصوص اختيار يا مخصوص حق استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏني ويندي آهي. ان ۾ منظوري ڏيندڙ جو حيثيت وڏي واري ھوندي آھي ۽ منظوري حاصل ڪندڙ پاڻ ھڪ ماتحت طور پنھنجي محدود حيثيت کي تسليم ڪندڙ ھوندو آھي. لفظ چارٽر انگريزي ٻوليءَ جو لفظ آهي. اصل ۾ يوناني ٻوليءَ جو لفظ کارٽيس (khartes)  جنھن جي معني پپائرس جو ڇوڏو ھئي، لاطيني ٻولي ۾ شامل ٿي بگڙي چارٽا (charta) سڏجڻ لڳو جيڪو پراڻي فرينچ ۾ شامل ٿي بگڙي چارٽي (charte)  ٿي ويو جتان پوء انگريزي م شامل ٿي چارٽر ٿي ويو. چارٽر ھڪ قسم جو دستاويز آهي جنھن ۾ حاڪم يا ڪو بااختيار قانونساز ادارو ڪنھن کي ڪو حق يا اختيار لکي ڏيندو آهي.

## حوالا
زمرو:قانوني دستاويز
ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني

thumb|اميسٽرڊم اسٽاڪ ايڪسچينج 
جو اڱڻ 1611 ۾. اھا دنيا جي پھرين اسٽاڪ ايڪسچينج ھئي
thumb| ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي جھاز ڊوييفڪين جو نقل

**ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني**: سترھين صدي جي شروعات ۾  وڏي سائيز واري ڪارپوريشن ھئي جنھن جو قيام ڊچ سرڪار جي حڪم تي ڪيترن ئي ڪمپنين جي انضمام ذريعي ٿيو
 ان جو قيام 20 مارچ 1602 ۾ مغلن واري ھندوستان سان واپار لاء بطور چارٽر ڪمپني جي عمل ۾ آيو. اھو ان وقت پروٽو صنعتڪاري وارو دؤر ھيو. جنھن ذريعي 50 سيڪڙو ڪپڙو ۽ 80 سيڪڙو ريشم انڊيا جي ترقي يافتہ علائقي بينگال صوبي مان برآمد ڪئي ويندي ھئي. 

## حوالا

## حوالا
جيني ضربيندڙ عدد

**جيني ضربيندڙ عدد**: جنھن کي **جيني عام جزو** پڻ چوندا آهن. اردو ۾ ان کي **جيني عددي سر** چون ٿا. ڪڏھن ڪڏھن ان کي **جيني انڊيڪس** يا **جيني اشاريو** يا **جيني تناسب ** (Gini ratio) پڻ چون ٿا. معاشيات ۾ اھو شمارياتي ڦھلاء جو ھڪ ماپو آهي جيڪو قوم ماڻھن ۾ دولت۽ آمدني جي ورھاست کي ظاھر ڪندو آهي ۽ ماڻھن ۾ دولت ۽ آمدني جي نابرابري سمجھڻ لاء استعمال ٿيندو آهي. اھو ضربيندڙ عدد يا عام جزو پھريون ڀيرو 1912 ۾  اٽليءَ جي شماريات جي ماھر ۽ سماجياتدان ڪوراڊو جيني پنھنجي ھڪ تحقيقي مقالي **تغيرپذيري ۽ ڦيرگھير** (Variability and Mutability) ۾ متعارف ڪريو. **جيني ڪوئيفيشنٽ** ورھاستي ورجاء وارين شين جي وچ ۾ نابرابري جي ماپ ڪندو آهي. اھڙين شين جو ھڪ مثال آمدني جا ڏاڪا آھن. ٻڙي (0) جو جيني ڪوئيفيشنٽ مڪمل برابري کي ظاھر ڪندو آهي ۽  ھڪ (1) جو جيني ڪوئيفيشنٽ نابرابري جي وڌ کان وڌ سطح کي ظاھر ڪندو آهي. جيڪڏهن ماڻھن جي گروھ ۾ صرف ھڪ ڄڻو ڪمائيندڙ يا کپائيندڙ آھي ۽ ٻين جي ڪابہ آمدني يا کپت ڪانھي تہ ان گروه جو جيني ڪوئيفيشنٽ ھڪ (1) چئبو. جيڪڏهن ڪجهه ماڻھو جو حصو جملي ٻين ماڻھن جي ڀيٽ منفي ھوندو تہ جيني ضربيندڙ عدد يا عام جزو ھڪ (1) کان وڏو ٿيندو. گھڻي تعداد ۾ ماڻھن جو جيني ڪوئيفيشنٽ ھڪ جي ويجھو يا ان کان وڏي عدد عام طور تي ممڪن نہ ھوندو آھي. معاشي سھڪار ۽ ترقي جي تنظيم (OECD) جي رڪن ملڪن جي ويھين صديءَ جي پوئين حصي جي ٽيڪس ۽ ٽرانسفر وارين ادائگين ۽ آمدني جو جيني ڪوئيفيشنٽ جي شرح 0.24 کان 0.49 تائين ھئي ۽ ان ۾ گھٽ ۾ گھٽ شرح سلووانيا جي ھئي ۽ وڌ ۾ وڌ چلي جي ھئي. 

## حوالا

## حوالا
هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس

**انساني ترقي جي ڏسڻي**: (HDI)  متوقع حياتي، تعليم ۽ في ڪس آمدني جي انڊيڪيٽر  جو ھڪ شمارياتي اشاريو آھي جنھن جي مدد ملڪن جو انساني ترقي جي چئن درجن ۾ شمار ڪيو ويندو آھي. جيڪڏهن ڪنھن بہ ملڪ جي ماڻهن جي ڄمڻ کان  متوقع زندگي جو مدو، تعليمي سطح ۽ مجموعي قومي آمدني وڏي ھوندي آھي تہ ان ملڪ جو انساني ترقي جو اشاريو اوچو ھوندو آھي. ھي اشاريو پاڪستان جي معاشيات جي ماهر ڊاڪٽر محبوب الحق ييل يونيورسٽي جي گسٽاف رئنس ۽ لنڊن اسڪول آف اڪانامڪس جي ميگھناد ڊيسائي جي مدد سان تيار ڪيو ۽ ڪنھن بہ ملڪ جي ترقي ماپڻ لاء گڏيل قومن جي ترقي جي پروگرام جي انساني ترقي جي رپورٽ واري آفيس ۾  استعمال ۾ آندو. 

## حوالا

## حوالا
ڊرائيونگ جو پاسو

thumb|upright=1.8| 2019 ۾ ڊرائيونگ جي پاسي مطابق ملڪ

thumb|upright=2|دنيا جي ملڪن جو ڊرائيونگ جو پاسو ۽ ان ۾ تبديلي ڏيکاريندڙ نقشو.<br />
thumb|کاٻي پاسي کان ڊرائيونگ ڪندڙ گاڏين جي اندر اسٽيرنگ ھينڊل ساڄي پاسي لڳل ھوندو آھي

**ڊرائيونگ جو پاسو**:  دنيا ۾ ٽريفڪ نظام ٻن قسمن وارو آھي ھڪ روڊ جي  کاٻي پاسي کان ڊرائيونگ وارو ۽ ٻيو روڊ جي ساڄي پاسي کان ڊرائيونگ وارو. ھر ان طريقي کي رستي جو قائدو سڏبو آهي. روڊ ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ پوري اتر آمريڪا کنڊ  ، برطانيا ۽ آئرلينڊ کي ڇڏي ڪري پوري يورپ ، روس چين ، پوري عرب دنيا اتر اولھ آفريڪا ، وچ آفريڪا ، تقريبن پوري ڏکڻ آمريڪا سميت دنيا جي 165 ملڪن ۾ مروج آهي. ھن طريقي واري ڊرائيونگ ۾ گاڏين جو اسٽيرنگ ھينڊل کاٻي پاسي لڳل ھوندو آھي ۽ گاڏي روڊ جي ساڄي پاسي ھلندي آھي سامھون ايندڙ گاڏي کاٻي پاسي کان ڪراس ڪندي آهي ۽ پويان ايندڙ گاڏي کاٻي پاسي کان اڳ ڪڍندي آھي. کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ پاڪستان، انڊيا، بنگلاديش، جاپان، آسٽريليا، ڀوٽان، نيپال، سريلنڪا، ملائيشيا، ٿائلينڊ، انڊونيشيا، نيو گني، نيوزيلينڊ، ڏکڻ آفريڪا، ڪينيا، تنزانيا، زميبيا، برطانيا، آئرلينڊ سميت 75 ملڪن ۾ مروج آھي جن ۾ دنيا جا 35 سيڪڙو ماڻھو ۽ دنيا جي روڊن جو چوٿون حصو شامل آهن. 1919 ۾ 104 ملڪن کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ جو قائدو ھلندڙ ھيو جيڪو 1986 تائين گھٽجي 34 ملڪن تائين گھٽجي ويو باقي ملڪن ۾ ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ جو طريقو مروج ٿي ويو.  ڊرائيونگ جا اھي ٻئي طريقا دنيا اندر ريلوي نظام ۾ پڻ مروج آهن.

thumb| ٻيڙن ۾  ساڄي پاسي وارو ڊرائيونگ جو پاسو ھوندو آھي

بحري ۽ ھوائي سوارين ۾ دنيا ۾ آمريڪا سميت پڻ ساڄي پاسي وارو طريقو مروج آهي. ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ گاڏي، ٻيڙي، ٽرين يا جھاز جو اسٽيرنگ ھينڊل کاٻي پاسي لڳل ھوندو آھي ۽ کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ وري گاڏين جي ساڄي پاسي لڳل ھوندو آھي. کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ چوراھي تي گولائي جو چڪر گھڙيالي چڪر وانگر لڳائبو آهي پر ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ ۾ وري گھڙيالي چڪر جي ابتي پاسي ڦربو آهي. 
thumb|right|200px| کاٻي پاسي واري ڊرائيونگ جي نظام ۾ چوراھي جي ڊرائيونگ
thumb|right|200px|ساڄي پاسي واري ڊرائيونگ نظام ۾ چوراھي جي ڊرائيونگ
برطانيا لنڊن برج جي ڪري کاٻي پاسي کان ساڄي طرف ٽريفڪ نظام تبديل نہ ڪيو. انقلاب فرانس کان پوءِ فرانس ٽريفڪ نظام ساڄي پاسي ڪري ڇڏيو. سوئيڊن 1734 کان کاٻي پاسي جو نظام شروع ڪيو پر 1967 ۾ ساڄي پاسي تبديلي آندي. کاٻي پاسي واري ٽريفڪ نظام ۾ حادثن ۾ ڪمي اچي رھي ھئي جنھن ڪري نظام ۾ تبديلي جي ضرورت پيدا ٿيندي رھي آھي.

## حوالا

## حوالا
معياري وقت

thumb|right|موجوده عالمي وقت جا خطا

**معياري وقت**: مختلف جاگرافيائي خطن ۾ گھڙيالن جي وقت کي ساڳيو رکي ان خطي جو ھڪ معياري وقت مقرر ڪيو ويندو آهي. ان کان اڳ وقت جو طريقو شمسي وقت ، ڊگھائي ڦاڪ وارو وقت (meridian) وغيره وارا طريقا ھوندا ھئا. معياري وقت مقرر ڪرڻ جي شروعات اوڻويھين صدي ۾ ٿي. ان جي ضرورت ريلوي سفر ۽ موسمي اڳڪٿي ۾ مدد ڏيڻ لاء پيش آئي. ويھين صديءَ ۾ معياري وقت جو نظام پوري دنيا ۾ لاڳو ٿي ويو.اھڙي طرح عالمي نظام ۾ ساڳي وقت واري خطن جي شروعات ٿي ۽ ڪن خطن ۾ روشني بچائڻ واري وقت جي پڻ شروعات ڪئي وئي.
پاڪستان سپر ليگ 2020ع

**پاڪستان سپر ليگ 2020** هي پاڪستان سپر ليگ جو پنجون دور آهي. هي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ فرنچائز 2015 ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ قائم ڪئي. ان ۾ ڪُلِ 6 ٽيمون شرڪت ڪنديون آهن. هي مقابلو (ٽورنامنٽ) 20 فيبروري کان 22 مارچ 2020 تائين کيڏيو ويندو.

## ٽيمون ۽ شريڪ رانديگر

## جڳهه
پاڪستان ۾ پي ايس ايل جي وڌيڪ مقابلن (ميچز) جي ميزباني کي لاهور ۾ 2009 واري ٿيندڙ واقعي کانپوءِ بين الاقوامي ڪرڪيٽ پاڪستان ۾ واپس موٽڻ جو هڪ دڳُ سمجهيو پيو وڃي.




## ليگ مرحلو
### پوائنٽس ٽيبل

* Source: ESPNcricinfo
* The top 4 teams will qualify for the playoffs
*  Advanced to Qualifier
*  Advanced to Eliminator 1

### خلاصو

### ليگ جي تفصيل

## مقابلا
The PCB confirmed the fixtures for the tournament on 1 January 2020.

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## پلي آف

### ڪواليفاءِ ڪندڙ

### پڇاڙي ڪندڙ(اليمينيٽرز)

#### اليمينيٽرز 1

#### اليمينيٽرز 2

### فائنل

## حوالا

پاڪستان سپر ليگ 2020ع
زمرو:پاڪستان سپر ليگ
زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ليگون
زمرو:پاڪستان ۾ ڪورونا وائرس جي وبا، 2020
پاڪستان جي شھرن جي فھرست

پاڪستان ۾ شھرن جي ھيءَ ھڪ فھرست آھي.

## صوبا
# پنجاب
# سنڌ
# خيبر پختونخوا
# بلوچستان

### بلوچستان

### خيبر پختونخوا

#### فاٽا، جيڪو خيبرپختونخوا ضم ڪيو ويو، جا شهر
*پاراچنار
*ڪُرم
*باڙا
*درا آدم خيل
*غلام خانا
*جمرود
*خار باجوڙ
*لنڊي ڪوتل
*لاسڪٿان
*مڪين
*مير علي
*ميرانشاه
*عليزئي
*رزمڪ
*سده فاٽا
*وانا

### پنجاب

### سنڌ

## نيم خود مختار علائقا
* گلگت بلتستان
* اسلام آباد وفاقي علائقو
* آزاد ڄمون ۽ ڪشمير
### آزاد ڄمون ۽ ڪشمير

### اسلام آباد وفاقي علائقو

### گلگت بلتستان
*گلگت
*اسڪردو
*گھانچي
*شگر
*مکن پورا
*اسقورداس
*سومو
*نگر وادي
*گوپس
*گلتري
*ھنزا وادي
*ڪالاش وادي
*ڪاغان وادي
*ناران وادي
*نلتر وادي
*نومل وادي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان
زمرو:شهرن جي فهرستون

## تصويرون

## پڻ ڏسو
* List of cities of Punjab, Pakistan by area
* List of most populous metropolitan areas in Pakistan۔
* List of most populous cities in Pakistan

## خارجي ڳنڍڻا
* - Updated July 2014
*

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:پاڪستان 
زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:پاڪستان جي شھرن جي فھرست
زمرو:پاڪستان جون گُنجان آباديون
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
فرج

**فرج** ھڪ برقي مشين آھي جيڪا شيون جھڙوڪ پاڻي، سبزي، ميون وغيره کي ٿڌو ۽ تازو رکڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آھي. برف ڄمائڻ لاءِ پڻ فرج کي استعمال ڪيو ويندو آھي.

thumb|فرج
ايئر ڪنڊيشننگ

**ايئر ڪنڊيشننگ** (Air conditioning)، جنھن کي عام طور تي **اي سي** (A/C) چيو ويندو آهي، ڪنھن بند جڳھ (جھڙوڪ ڪمرو يا هال) مان گرمي کي ٻاهر ڪڍي اتي جي گرمي پد کي گهٽائڻ جو هڪ عمل آهي. ان جو بنيادي مقصد اندر ويٺل ماڻهن کي آرام پهچائڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن هوا جي گهم (Humidity) کي ڪنٽرول ڪرڻ هوندو آهي. هي نظام "ايڇ وي اي سي" (HVAC) يعني گرمي، هوا جي آمد رفت، ۽ ايئر ڪنڊيشننگ واري خاندان جو حصو آهي.
**ايئر ڪنڊيشنر** جنھن کي عام طور تي **اي.سي** پڻ چيو ويندو ھڪ برقي مشين آھي جيڪا جڳھن کي ٿڌو يا گرم رکڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آھي.
thumb|ايئر ڪنڊيشنر

## صحت ۽ معاشي فائدا
تيز گرمي جي موسم ۾، ايئر ڪنڊيشننگ انسان کي گرمي جي لھر (Heat stroke)، پاڻيءَ جي کوٽ (Dehydration)، ۽ گردن جي ناڪامي جھڙن خطرناڪ مسئلن کان بچائي ٿي. هڪ اندازي موجب، سڄي دنيا ۾ ساليانو اٽڪل 190,000 ماڻهو ايئر ڪنڊيشننگ جي ڪري گرميءَ سبب ٿيندڙ موت کان بچي وڃن ٿا. ان کانسواءِ، گرم علائقن ۾ ايئر ڪنڊيشننگ جي ڪري ماڻهن جي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت (Productivity) وڌي وڃي ٿي.

## ماحولياتي اثر
جيتوڻيڪ ايئر ڪنڊيشننگ تمام گهڻي ڪارائتي آهي، پر ان جا ماحول تي ڪجهہ منفي اثر پڻ آهن:
* **بجليءَ جو استعمال:** 2022ع تائين، سڄي دنيا جي ڪل بجلي جو لڳ ڀڳ 7 سيڪڙو ايئر ڪنڊيشننگ تي خرچ ٿئي ٿو.
* **گرين هائوس گيسون:** هي نظام عالمي سطح تي 3 سيڪڙو گرين هائوس گيسن جي اخراج جو ذميوار آهي، جيڪو موسمياتي تبديلي (Climate change) جو سبب بڻجي ٿو.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو ۽ قسم
اڪثر ايئر ڪنڊيشنر "ويپر ڪمپريشن ريفريجريشن" (Vapor-compression refrigeration) جي اصول تي ڪم ڪن ٿا. اهي مختلف سائيزن ۾ اچن ٿا:
# **ننڍا يونٽ:** جيڪي گاڏين يا هڪ ڪمري کي ٿڌو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا.
# **وڏا يونٽ (Central A/C):** جيڪي سڄي عمارت يا وڏن مالن کي ٿڌو رکڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن.

گڏيل قومن (UN) پاران زور ڏنو ويو آهي تہ هن ٽيڪنالاجي کي وڌيڪ پائيدار بنايو وڃي ۽ متبادل طريقن جھڙوڪ: غير فعال ٿڌڪار (Passive cooling)، بادگير (Windcatchers)، ۽ ٿرمل انسوليشن کي هٿي ڏني وڃي.

## وڌيڪ ڏسو
* ريفريجريٽر
* پکو
* موسمياتي تبديلي

## حوالا


زمرو:بجلي جا اوزار
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:گهرو اوزار
ليپٽاپ

**ليپٽاپ** یا **آغوشیو** ذاتي ڪمپيوٽر جو ھڪ قسم آھي. جنھن کي آساني سان ھڪ جڳھ کان ٻي جڳھ تائين کڻي وڃي سگھبو آھي. ليپٽاپ مختلف نمونن ۽ ماپن جو ٿيندو آھي.
thumb|ليپٽاپ
پلنگ

**پلنگ** سمھڻ استعمال ٿيندڙ ھڪ آرامدہ قسم جو بسترو آھي. پلنگ عام طور تي ڪاٺ ۽ لوھ مان جوڙيو ويندو آھي. ان کي آرامدہ ڪرڻ لاءِ ان جي مٿان گدو وڇايو ويندو آھي.
thumb|پلنگ
گدو

پلنگ ۽ صوفن کي آرامدہ بڻائڻ انھن تي **گدو** ھنيو ويندو آھي. گدو مصنوعي پلاسٽڪ يا ڪپھ وغيرہ ماڻ ٺاھيو ويندو آھي.
واٽر ڪولر

**واٽر ڪولر** ھڪ مصنوعي ٿانءُ آھي جنھن کي پاڻي ٿڌو ڪرڻ ۽ ان کي برقرار رکڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. واٽر ڪولر برقي ۽ غير برقي ٿي سگھن ٿا.
thumb|واٽر ڪولر
صوفو

**صوفو** ويھڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ قسم جي ڪرسي آھي. جيڪا عام ڪرسين کان وڌيڪ آرامدہ ھوندو آھي.
thumb|صوفي جو خاڪو
بڊو ھل اسٽيشن

**بڊو ھل اسٽيشن** (بڊو جبل ھل اسٽيشن طور پڻ سڃاتي ويندڙ) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي دادو ضلعي، ۾ ھڪ ھل اسٽيشن آھي. ھي اسٽيشن سيوهڻ شريف شھر کان 65 (40 ميل) ڪلوميٽرن جي پنڌ تي اتر اولھ ۾ 300 فٽن (914 ميٽر) جي اوچائي تي کيرٿر جابلو سلسلي ۾ آھي. ھي جڳھ ڪيترن ئي مٿانھن ميدانن ۽ کيرٿر جبل جي سلسلي جي ويجھو ھئڻ، خوبصورت چوگردائي ۽ وڻندڙ موسم جي ڪري قدرت سان چسھ رکڻ وارن لاءِ ڇڪيندڙ جڳھ آھي.

## پڻ ڏسو
* کيرٿر جبل
* گورک هل اسٽيشن

## حوالا

زمرو:دادو ضلعو
زمرو:سياحت
زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون
برقي تار

**برقي تار** بجليءَ جي رسد لاءِ استعمال ٿيندڙ ڌاتوئي تار آھي جيڪا مختلف ڌاتوئن جھڙوڪ ٽامي، جست، لوھ وغيره مان ٺاھي ويندي آھي.
ڪپڙن ڌوئڻ جي مشين

**ڪپڙن ڌوئڻ جي مشين** جنھن کي انگريزي ۾ واشنگ مشين (Washing machine) چيو ويندو آھي، ھڪ برقي مشين آھي. مختلف ڪمپنيون مختلف نمونن ۽ قسمن جو واشنگ مشينو ٺاھن ٿيون. ڪجهہ مشينون ڪپڙن کي ڌوئڻ کانپوءِ انهن کي خشڪ ڪرڻ جي بہ ڪم اچن ٿيون.
thumb|ھڪ قديم واشنگ مشين
سلائي مشين

**سلائي مشين** ڪپڙن کي سبڻ لاءِ استعمال ٿيندي آھي. سلائي مشين ھٿ ۽ بجلي تي بہ ھلندڙ ٿي سگھي ٿي.
thumb|سلائي مشين
گيزر

thumb|left|Diagram showing a natural gas storage water heater
**گيزر** پاڻي کي گرم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ مشين آھي. ھي بجلي ۽ قدرتي گيس تي ڪم ڪندو آھي.
ڏاڙھي

**ڏاڙھي** مردن جي منھن واري وارن کي چيو ويندو آھي جيڪي گھڻا ڳٽن جي ھيٺان ھوندا آھن.
thumb|ڏاڙھي
آرام ڪرسي

**آرام ڪرسي** () ھڪ ڪشادي ڪرسي آھي جنھن کي آرام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو. ھن کي اھڙي طرح جوڙيو ويو ھوندو آھي جو ان تي ويھندڙ ان تي جھولا بہ کائي سگھندو آھي.
thumb|ڦرندڙ ڪُرسي 
thumb|آرام ڪرسي
زمرو:ڪرسيون
ڪول

**ڪول** ھڙو ننڍڙو جيت آھي جنھن جو گذر سفر گھڻو ڪري ڪريل کاڌي جي شين تي ٿي ٿو.
thumb|ڪول

## ھڪ وستيءَ ۾ رھندڙ ڪولين جا قسم

هڪ وستيءَ جون ڪِوِليون چئن قسمن ۾ ورهايل هونديون آهن:

**بادشاھ ڪِول**: ھن کي پر ٿيندا آهن، ٿلهي ۽ متاري ٿيندي آهي. اها ڪو بہ ڪم ناهي ڪندي. رڳو آرام ڪندي رهندو آهي ۽ سپاهي ڪِوليون ان جو پھرو ڏينديون آهن. جيڪڏهن ڪِوِلين جي وستيءَ تي ڪو دشمن حملو ڪري تہ، سپاهي ڪوليون بادشاھ جي چوڌاري گهيرو ڪري وٺنديون آهن، سڀئي ڪوليون بادشاھ جي حڪم جي تابع هونديون آهن. بادشاھ ڪول کي کاڌو پيتو هڪ جاءِ تي ملندو آهي. ڏينھن ۾ فقط هڪ ڀيرو ٻر مان نڪرندي آهي.

**راڻي ڪِوِل** : ھي بادشاھ کان بہ وڌيڪ ٿلهي ۽ سٻر ٿيندي آهي. هن کي بہ پَرَ ٿيندا آهن. هيءَ ٻِرَ ۾ پنھنجي جاءِ تي ليٽي آرام ڪندي رهندي آهي. ان کي کاڌو پيتو بہ اتي هڪ جاءِ تي ملندو آهي. هيءَ ايتري قدر مست هوندي آهي، جيڪڏهن کيس کاڌو نہ ملي تہ، پاڻ تلاش ناهي ڪندي. بس ويٺي ويٺي بُک ۾ مري ويندي آهي.

**سپاهي ڪوليون**: ھي گهرن جي حفاظت ڪنديون آهن، دشمن حملو ڪري تہ، انهن سان مقابلو ڪنديون آهن، بادشاھ ۽ راڻي ڪول جي خدمت چاڪري ڪنديون آهن. انهن جو جسم صاف ڪنديون آهن.

**مزدور ڪِوِليون** : تمام گهڻو محنتي هونديون آهن، جتي ٻرن ۾ اهي رهن ٿيون، اتي ٻج پوکينديون آهن، جڏهن فصل پچي ويندو آهي تہ، کڻي ٻرن ۾ گڏ ڪنديون آهن. هي ڪوليون گلن جي رس ڪڍي پيئنديون آهن، ۽ بچيل رس مئل ڪولين جي جسمن ۾ ڀري ڇڏينديون آهن. اها رس سيءَ جي مند ۾ ڪتب آڻينديون آهن.

## گهر

ڪِوِليون گهر ٺاهي رهنديون آهن. سندن گهر ويھارو فوٽ زمين ۾ هوندا آهن. انهن جي گهرن ۾ ڪيتريون ئي ڪوٺيون ٿينديون آهن. ڪنھن ڪوٺيءَ ۾ ان جمع ڪنديون آهن تہ، ڪنھن ڪوٺيءَ ۾ رهنديون آهن ۽ پاڻ ۾ صلاحون ڪنديون آهن. راڻي ڪِوِل هڪ ڪوٺيءَ ۾ آنا ڏيندي آهي. دائي ڪوليون انهن آنن جي پرورش ڪنديون آهن، جڏهن آنن مان  ٻچا ڦٽندا آهن، ته انهن کي کاڌو کارائينديون آهن، وهنجارينديون آهن ۽ اُس ۾ ڪڍي خشڪ ڪنديون آهن.

## ڪم

ڪوليون ھي ڪم ڪنديون آھن.

ڪِوِليون تمام وڏي محنت ڪنديون آهن. اهي بھار جي مند ۾ پنھنجي گهرن جون ڪوٺيون کائڻ جي شين سان ڀري ڇڏينديون آهن، جيڪي سيءَ ۽ مينھن جي مند ۾ ڪم آڻينديون آهن.

ڪِوِليون وڌ ۾ وڌ  ستن سالن تائين زندہ رهنديون آهن. ڪول پنھنجي وزن کان ٽي سئو سيڪڙو وڌيڪ بار يا وزن کڻي سگهنديون آهن.

جڏهن ڪا ڪول زخمي ٿي پوي تہ، ٻي ڪول جلدي پنھنجي منھن مان ڌاڳي جي شڪل ۾ لِٻَ ڪڍي زخم سبي ڇڏينديون آهن. ڪِوِليون هڪ قطار ٺاهي هلنديون آهن ۽ سنگهي ڪري هڪ ٻئي کي سڃاڻنديون آهن.

ڪِوِليون رات جو سمهديون آهن، اهي وڌ ۾ وڌ چار ڪلاڪ آرام ڪنديون آهن.

## حوالا

زمرو:جيت
زمرو:ڪول
شمسي توانائي

**شمسي توانائي** (Solar Energy) توانائي جو ھڪ قسم آھي جنھن کي مختلف اوزارن ۽ مشينن جي ذريعي سج جي روشنيءَ مان حاصل ڪيو ويندو آھي.

شمسي توانائي سج جي روشني ۽ گرمي مان نڪرندڙ تابڪاري توانائي آهي، جنهن کي ڪيترن ئي ٽيڪنالاجين جهڙوڪ شمسي بجلي، شمسي حرارتي توانائي (بشمول شمسي پاڻي جي گرمائش) ۽ شمسي فن تعمير ۾ استعمال ڪري سگهجي ٿو. اهو قابل تجديد توانائي جو هڪ لازمي ذريعو آهي، ۽ ان جي ٽيڪنالاجين کي وسيع طور تي يا ته فعال يا غير فعال شمسي ٽيڪنالاجين جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي ان تي منحصر آهي ته اهي شمسي توانائي کي ڪيئن قبضو ۽ تقسيم ڪن ٿيون يا ان کي شمسي توانائي ۾ تبديل ڪن ٿيون. فعال شمسي ٽيڪنالاجين ۾  فوٽو وولٽڪ سسٽم جو استعمال، مرڪوز شمسي توانائي ۽ شمسي پاڻي جي گرمائش توانائي کي استعمال ڪرڻ شامل آهن. غير فعال شمسي ٽيڪنالاجين ۾، هڪ عمارت کي بهتر ڏينهن جي روشنيءَ لاءِ ڊيزائن ڪرڻ، سازگار حرارت يا روشنيءَ کي منتشر ڪرڻ واري خاصيتن سان مواد چونڊڻ ۽ انهن هنڌن کي منظم ڪرڻ جيڪي قدرتي طور هوا کي گردش ڪن ٿيون، شامل آهن.  

سال 2011ع ۾، بين الاقوامي توانائي ايجنسي چيو ته؛   

"سستي، قابل برداشت ۽ صاف شمسي توانائي جي ٽيڪنالاجي جي ترقي وڏي ڊگهي مدت جي فائدي ۾ هوندي. اهو هڪ ملڪي، قابل برداشت ۽ گهڻو ڪري درآمد ٿيل آزاد وسيلن تي انحصار ذريعي ملڪن جي توانائي جي حفاظت کي وڌائيندو. استحڪام کي وڌائڻ، آلودگي کي گھٽائڻ، گلوبل وارمنگ کي گھٽائڻ جي قيمتن کي گھٽائڻ .... اهي فائدا عالمي آهن".s  thumb|ائي

## حوالا

زمرو:توانائي
زمرو:متبادل توانائي
زمرو:توانائي جون قسمون
ٽيڪنيشئين

**ٽيڪنيشئين** يا **مستري** (Technician) ڪنهن سائنسي فن، تعميرات، صنعتن يا مشينري جا فني ماهر هوندا آهن. ترکان، لوهار، اليڪٽريشن، پلمبر، پلاسٽڪ ۽ ٻين شين جي مرمت ۽ بحاليءَ جو ڪم ڪندڙ کي پڻ چيو ويندو آهي.
thumb|مستري
## تفصيل

A **technician** is a worker in a field of technology who is proficient in the relevant skill and technique, with a relatively practical understanding of the theoretical principles.

## پڻ ڏسو
:باب:طرزيات
* ٽيڪنالاجي جي تاريخ
* ٽيڪنيڀياس
## ٻاهريان ڳنڍڻا
:باب:طرزيات

زمرو:ٽيڪنيشئين
زمرو:سائنسي پيشا

## حوالا
مڇون

**مڇون** مردن کي چپن مٿان ايندڙ وارن کي مڇون چيو ويندو آھي. مرد انھن کي پنھنجي حساب نمونا پڻ ڏيندا آھن.
thumb|مڇون
پاخانو

**پاخانو** يا **بيت الخلا** پيشاب ۽ ڪاڪوس ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. ڪجهہ بيت الخلائن ۾ صرف پيشاب ۽ ڪاڪوس ڪرڻ جي سھولت ھوندي آھي. جڏھن تہ ڪجهہ ۾ گڏوگڏ غسل ڪرڻ جي سھولت بہ ھوندي آھي.

thumb|بيت الخلا

## پڻ ڏسو
* غسل خانو

## حوالا
جھاز پائليٽ

thumb|جھاز_پائليٽ
**پائليٽ** ھوائي جھاز اڏاريندڙ شخص کي چيو ويندو آھي. جھاز ھلائڻ لاءِ پائليٽ کي سخت تربيت مان گذرڻو پوندو آھي.

## حوالا
پائليٽ

پائليٽ مان مراد ٿي سگھي ٿو:
* جھاز پائليٽ

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ڊرائيور

**ڊرائيور** مان مراد ٿي سگھي ٿو:

* ڊرائيوري ڪندڙ شخص
* بس ڊرائيور
* ٽرڪ ڊرائيور
* پيچ ڪش (اسڪريو ڊرائيور)
* ٽيڪسي ڊرائيور
* ٽرين ڊرائيور

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ڊرائيوري

**ڊرائيوري** ڪنھن بہ قسم جي موٽر گاڏي ھلائڻ جي عمل کي چيو ويندو آھي. ڊرائيوري ڪندڙ شخص کي عام طور تي حڪومت پاران جاري ڪيل ڊرائيونگ لائسنس حاصل ڪرڻو پوندو آھي، جيڪو ڪنھن بہ خواھشمند شخص کي گاڏي ھلائڻ جي امتحان ۾ ڪاميابيءَ کانپوءِ ڏنو ويندو آھي.

## پڻ ڏسندا
* ٽرانسپورٽ
* گاڏي

زمرو:زميني سواري
زمرو:ٽرانسپورٽ
زمرو:پيشن جي فھرست
نباتات جا ڪنڊا ۽ سوئا

**نباتات جا ڪنڊا ۽ سوئا** ٻوٽن ۽ وڻن کي ماڻھن ۽ جانورن جي نقصان کان بچڻ لاءِ قدرتي طور حفاظت جو ڪم ڏيندا آھن.
thumb|ھڪ ٻوٺي جو ڪنڊو
ٽوپي واري سئي

**ٽوپي واري سئي** ھٿ سان ڪنھن بہ شيءِ کي سبڻ جا ٽوپڻ ۾ ڪم ايندي آھي. ھي عام طور تي اسٽيل جي ٺھيل ھوندي آھي. ھي مختلف ماپن ۽ ٿولھ ۾ ٿي سگھي ٿي. گڏوگڏ خاص مقصدن لاءِ مختلف شڪلين جون سيون پڻ ٺاھيون وڃن ٿيون.
ڪچريدان

**ڪچريدان** يا **گند ليٽي** گند کي جمع ڪرڻ استعمال ٿيندڙ پيٽي کي چيو ويندو آھي. ڪچريدان مختلف نمونن ۽ ماپن جا ٿي سگھن ٿا. ھي ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيرہ مان ٺاھيو وڃن ٿا.
thumb|ڪچريدان
نوٽ بڪ

**نوٽ بڪ** ليڪيل (يا الاھي دفعا اڻ ليڪيل) ڪاغذن جي مجموعي (جيڪو جلدبند ٿيل ھوندو آھي) کي چيو ويندو آھي. نوٽ بڪ کي شاگرد ۽ ٻيا ماڻھو لک پڙھ لاءِ استعمال ڪندا آھن. مختلف مقصدن لاءِ مختلف ماپن ۽ نمونن جا نوٽ بڪ استعمال ڪيا وڃن ٿا.
thumb|نوٽ بڪ
نوآبادي

thumb|upright=1.8|موجوده دؤر ۾ غير خودمختيار علائقن جو چارٽ جن تي برطانيا، آمريڪا ۽ فرانس قابض آھن

**نوآبادي** : **بيٺڪ** :  **ڪالوني**:  ڪنھن بي خودمختيار رياست جي قبضي ۾ ھڪ اھڙو خطو جيڪو مڪمل ان جي سياسي ضابطي ۾ ھجي ۽ ان تي نئين آبادي ذريعي قبضو ڪيو وڃي. نوآبادي کي بين الاقوامي نمائندگي نہ ملندي آهي ۽ ان جي سموري اعلي انتظاميه قابض رياست جي تابع ھوندي آھي. پورٽوريڪو کي دنيا جي سڀ کان پراڻي نوآبادي سمجھيو ويندو ھو.

## حوالا
مينار پاڪستان

**مينار پاڪستان** : پاڪستان جي شھر لاھور ۾ واقع ھڪ مشھور قومي يادگار جو نالو آهي . ھن مينار جي اڏاوت 1960 ۾ شروع ٿي ۽ 1968 ۾ مڪمل ٿي ۽ ھي مينار ان جاء تي تعمير ڪيو ويو جتي آل انڊيا مسلم ليگ جي ٽي روزہ ڪانفرنس جي اجلاس ۾ 23 مارچ 1940 ۾ پاڪستان جو ٺھراء منظور ڪيو ويو جنھن ذريعي برٽش انڊيا جي حڪومت کان پھريون ڀيرو مسلمانن لاء ھڪ علحدہ رياست جو مطالبو ڪيو ويو ۽ جيڪا رياست بعد ۾ 14 آگسٽ 1947 ۾ پاڪستان جي صورت ۾ قائم ٿي.

## مينار جي اڏاوت

ھن مينار جي اڏاوت جو نمونو ۽ اڏاوت جي تعميراتي نگراني روس ۾ ڄاول پاڪستاني ماھر تعميرات ۽ سول انجنيئر نصيرالدين مورت خان ڪئي.  مينار جي پيڙهه جو پٿر 23 مارچ 1960 تي رکيو ويو. مينار جو نمونو مغل فن تعمير ۽ جديد فن تعمير جو سنگم آھي. ان جي تعمير ۾ اٺ سال لڳي ويا ۽ 21 آڪٽوبر 1968 تي ٺھي راس ٿيو. ان جي تعمير ۾ 7,058,000 روپيا خرچ ٿيا جيڪي ويسٽ پاڪستان صوبي جي بجٽ مان ادا ڪيا ويا.

## مينار جي بناوٽ

مينار جو بنياد وارو چبوترو زمين کان 8 ميٽرن تائين اوچو آهي جنھن جي مٿان 62 ميٽر ڊگھو مينار اڏيل آھي اھڙي طرح زمين کان ان جي اوچائي 80 ميٽر يا 240 فٽ آھي. مينار جو ان چبوتري تي
9 ميٽرن تائين حصو ھڪ کليل گل جو نمونو ظاھر ڪري ٿو. ھن مينار جي اڏاوتي ڪميٽي جي رڪنن ۾ لاھور جي ڊپٽي ڪمشنر مختيار مسعود پڻ شامل ھيو جيڪو ناليوارو ليکڪ پڻ ھيو. ھن مينار جي آرڪيٽيڪٽ مورت خان، اڏيندڙ ڪمپني:. ميان عبدالخالق ۽ ڪمپني ، خدمتن وارو انجنيئر ميان عبدالغني ٻين مشھور عمارتن اڏڻ ۾ بہ نالو ڪمايو جن ۾ لاھور وارو قذافي اسٽيڊيم ۽ بي آر بي ڪئنال پڻ شامل آهي. ھن مينار جي بنياد تي ڏھ سفيد رنگ جون اڪريل عبارتن واريون سنگمرمر جون تختيون لڳل آھن جن تي پاڪستان جو ٺھراء انگريزي، اردو ۽ بنگالي ٻولي ۾ لکيل آھي. ان کان سواءِ انھن عبارتن ۾ دھلي وارو ٺھراء جيڪو 9 اپريل 1946 ۾ پاس ٿيو.ان کان سواءِ قرآن جون آيتون. خدا جا 99 نالا، اردو ۽ بينگالي ٻولي ۾ پاڪستان جو قومي ترانو، محمد علي جناح جي تقريرن جا ٽڪرا ۽ ڪجهه علامہ اقبال جا شعر گلن وارين عبارتن ۾ لکيل آھن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:قومي يادگارون
زمرو:اندرون لاهور
زمرو:پاڪستاني فن تعمير
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
قدرتي رٻڙ

**قدرتي رٻڙ** رٻڙ جي وڻ مان حاصل ڪيو ويندو آھي. جنھن مختلف مصنوعات ٺھنديون آھن.
thumb|قدرتي رٻڙ
زمرو:فصل
پينسل سانچو

**پينسل سانچو** پينسل جو گورو ڪڻ ۽ ان کي تکو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ھي مختلف نمونن ماپن ۾ تي سگھي ٿو 
thumb|پينسل سانچو
پٿر (ارضيات)

[کاٻو|thumb|''متوازن پٿر'' [خدائن جو باغ|خدا جي باغ (Garden of gods)، ڪولاريڊو سپرنگس، ڪولاريڊو ۾ ٻيٺل آھي.]]
**پٿر (Rock)** ارضيات ۾ ان شيءِ کي چوندا آھن جيڪو فطري طور معدنيات جو ھڪ نھرو مرڪب ھجي. سڄي دنيا ۾ فطري طور تي پٿر ملن ٿا. زمين جي متاھين سطح پٿر سان ٺھيل رھي ٿي. عام طور تي پتر ٽن قسم جا آھن:

 اگنيس

 سيڊيمينٽري

 ميٽامورفڪ

علمي طور تي پٿرن جي علم کي "پٿريات" يا "پٽيرولاجي"   (Pterology) چئبو آھي.
thumb|پٿر

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 

زمرو:پٿر
زمرو:پٿر (خام مال)
زمرو:قدرتي مواد
زمرو:پيٽرولاجي

## حوالا
عطر

**عطر** عام طور تي قدرتي عرقن مان ٺاھيل خوشبوئن کي چيو ويندو آھي. اسلام ۾ عطر ھڻڻ کي سٺو سمجھيو ويندو آھي.
استري

**استري** ڌوتل ڪپڙن جا گھنج ختم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندڙ ھڪ برقي مشين آھي.
thumb|استري
جوراب

**جوراب** (🧦، Socks) پيرن ۽ ڄنگهن تي پاتا ويندڙ ڪپڙن کي چيو ويندو آھي. جوراب مختلف ماپن، رنگن، ۽ نمونن ۾ ھوندا آھن.

thumb|جوراب
ڪوٽ (پھراڻ)

**ڪوٽ** ھڪ پھراڻ آھي جيڪو انساني جسم جي مٿين اڌ تي پاتو ويندو آھي. ڪي ڪوٽ سڄي جسم لاءِ بہ ھوندا آھن. عام طور ڪي ڪوٽ عام لباس کان ٿلھا ۽ گرم ٿيندا آھن.
thumb|ڪوٽ
وائسراء

**وائسراءِ**:  () ھڪ عھديدار جو نالو آهي جيڪو شاھي حڪمران يعني بادشاھ، راڻي، شھنشاھ، سلطان وغيره جي پاران ڪنھن بہ قبضي ۾ ملڪ، نوآبادي يا بيٺڪ، صوبي، شھر يا ڪنھن ٻي قوم جي مغلوب رياست جي بطور شاھي نائب يا شاھي نمائندي جي حڪومت ڪندو آهي. لاطيني ٻولي ۾ **وائس** (vice) لفظ جي معني آهي: **ڪنھن جي جاء تي** ؛ جڏھن تہ لفظ **راءِ** (roy) فرينچ ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي: **بادشاھ**.  اھڙي طرح انھن ٻن ٻولين جي لفظن مان ٺھيل لفظ وائسراءِ جي معني بادشاھ جي جاء تي ڪم ڪندڙ عھديدار آھي. وائسراءِ جي اختيار واري علائقي کي وائسرائلٽي چوندا آهن.  ان عھدي تي مقرر ٿيل عورت کي بہ وائسراءِ سڏيو ويندو آهي پر ڪڏهن ڪڏهن اھا عورت وائسرين (vicereine) پڻ سڏبي آھي. پر عام طور تي وائسراءِ جي زال کي وائسرين سڏيو ويندو آهي. وائسراءِ ڪو خطاب يا لقب نہ پر ھڪ شاھي مقرري جو نالو آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:يورپ
جاڪيٽ

**جاڪيٽ** ھڪ پھراڻ آھي جيڪو جسم جي مٿين اڌ پاتو ويندو آھي. جاڪيٽ مختلف مقصدن لاءِ پاتي ويندي آھي جھڙوڪ ٿڌ کان بچڻ، مينھن کان بچڻ، راند کيڏڻ وغيرہ. جيڪٽ ڪپڙي، پلاسٽڪ ۽ چمڙي مان ٺاھي ويندي آھي.
thumb|جاڪيٽ
نيڪٽاءِ

**نيڪٽاءِ** يا **ٽاءِ** لباس جو ھڪ جزو آھي جيڪو شرٽ جي ڪالر جي اندران ٻڌو ويندو آھي. ٽاءِ مختلف رنگن ۽ ماپن ملندي آھي.
پاٺو

**پاٺو** (Paperboard) شين کي رکڻ ۽ ويڙھڻ ۾ ڪم ايندڙ مواد آھي. ان مان دٻا بہ ٺاھيا ويندا آھن. پاٺو پلاسٽڪ وانگر ماحول لاءِ نقصانڪار نہ آھي ڇو تہ ھي جلد ڪري وڃي ٿو ۽ جيڪڏھن ڪو جانور کائي تہ ان لاءِ بہ وڏو نقصان ناھي.
زمرو:فن مواد
ميز

**ميز** يا **ٽيبل** کاڌي کائڻ، ڪتاب رکڻ، استري ڪرڻ ۽ ٻين استعمالن ۾ ايندڙ چئن پاين واري تختي کي چئجي ٿو. ميز کي ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيرہ مان مختلف نمونن ۽ ماپن ۾ ٺاھيو وڃي ٿو.
thumb|ٽيبل
هر

thumb|هَرُ ڪاهڻ
**هَرُ** انگريزي (Plough) هر زمين کيڙڻ لاءِ هڪ قسم جو ڪاٺ جو ٺهيل اوزار آهي جيڪو پوري دنيا ۾ استعمال هيٺ رهيو. هَرُ کي ڪي هل به ڪوٺين ٿا جيڪوسرائيڪي ٻولي ۾ آهي. قديم زماني کان سنڌ ۾ ڪاٺ جا اهي هَرُ زمين کيڙڻ ۾ ڪم ايندا رهيا آهن جنهن ۾ ڏاند جوٽبا آهن. ڪن علائقن ۾ اُٺ يا ٻيا جانور به هر ڪاهڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. هر جا ٻه مکيه حصا ٿيندا آهن. هڪ هَرُ يا مُٺئي وارو حصو ۽ ٻيو هريھ وارو حصو. پهرئين حصي جي مٿيئين حصي ۾ مُٺيو هوندو آهي ۽ هيٺئين حصي ۾ سوراخ هوندو آهي جنهن کي اوڳ چئبو آهي.اوڳ ۾ لوھ جو گهوٻو پوندو آهي جيڪو زمين کيڙيندو آهي.هريھ اوڳ جي مٿان سوراخ ۾ پوندي آهي. هريھ جي ڇيڙي ۾ سوراخ هوندا آهن جنهن ۾ ڪلِي پوندي آهي. اُن ڪِلِي ۾پاڃاري ڦاسندي آهي. پاڃاري ۾ وري جانور جوٽبا آهن.

## حوالا

زمرو:زرعي اوزار
پاڃاري

thumb|ڍڳي گاڏي ۾ جوٽيل جانورن کي آيل پاڃاري
thumb|پاڃاري جو هڪ نمونو
**پاڃارِي** (انگريزي: Yoke) هڪ قسم جو زرعي اوزار آهي جيڪو ڪاٺ مان ٺھيل هوندو آهي. سنڌ توڙي دنيا ۾ استعمال ٿئي ٿو. پاڃاري نار، ڍڳي گاڏي، ڇَڪڙي ۾ جانور جوٽڻ ۾ پڻ ڪم ايندي آهي. پاڃاري جا ٻہ خانا يا حصا ٿين ٿا جن ۾ هر ۾ جوٽيل جانورن جون ڳچيون ڦاسايون وينديون آھن. پاڃاري ۾ جانورن جي ڳچين سوگهو ڪرڻ لاءِ ڏورڻا هوندا آهن. پاڃاري جي ڇيڙن ۾ سوراخ هوندا آهن جن ۾ ڏورڻا پوندا آهن. پاڃارين جا مختلف نمونا ۽ بناوتون ٿيندين آهن. ڪي سڌيون ٿين ڪي خوبصورتي لاءِ وڪڙن واريون ٿين ٿيون.

## حوالا

زمرو:زرعي اوزار
بهه

**بِھ** هڪ قسم جي ڀاڄي آهي جيڪا پٻڻ جي ول جي پاڙ هوندي آهي جنهن جو وچ سوراخدار هوندو آهي. بِھ اڪثر ڍنڍن جي پاڻي ۾ ٿيندا آهن. سنڌ ۾ ساريالي زمين جي ڍورن ۾ پڻ ٿيندا آهن.
## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
دوزخ

thumb|alt=|يورپ جي وچولي دؤر دوران 1180 جي عيسائين جي  ھڪ قلمي مسودي ۾ دوزخ جو خاڪو ڏيکاريل

**دوزخ**: فارسي ٻولي جو لفظ آهي جنھن کي عربي ۾ **جحيم** ۽ ھندي ۾ **نرگ ** چوندا آهن. اھا ھڪ اھڙي تصوراتي جاء آھي جتي مختلف مذھبن جي تصورن مطابق دنيا جي اندر برائي تي ھلندڙ ماڻھو  موت کانپوءِ  سزا طور ھميشه ان ۾ رھندا.  عام طور تي دوزخ جنت يا بھشت جو ابتڙ آهي.

## اسلام ۾ دوزخ جو تمثيلي تصور

علامه نياز فتح پوري لکيو آهي تہ دوزخ جو مفھوم قرآن ۾ ماديت سان تعلق نہ ٿو رکي جنھن جو ثبوت قرآن جي سورة الھمزہ جي آيت نمبر 6 ۽ 7 آھي.

علامه نياز فتح پوري مطابق جيڪڏهن دوزخ جي باھ  دنيا جي باھ وانگر ھجي ھا تہ ان جو ذڪر الله جي ٻاريل باھ جي حيثيت ۾ نہ ٿئي ھا نہ ئي ان جو ذڪر دل سان ڳنڍي ڪيو وڃي ھا. دل جي اندر پھچندڙ باھ اھا ٿي سگھي ٿي جيڪا انسان کي روحاني تڪليف ۾ مبتلا ڪري اھڙي طرح ان باھ جي ڀيٽ دنيا جي ظاھري باھ سان نہ ٿو ڪري سگھجي.

## اسلام ۾ دوزخ جو مادي تصور

عام طور تي اسلام ۾ عالمن قرآن ۽ حديث مان دوزخ جي مادي تصور جو ذڪر ڪيو آهي جنھن مطابق اھا ھڪ وسيع جاء آھي جنھن ۾ مختلف حصا آهن جن جا مختلف نالا پڻ آهن. ان جا ست در آھن ۽ جن جو چوڪيدار ملائڪ آھي يا ملائڪ آھن. اھا عذاب واري جاء آھي جتي ھر طرف باھ آھي جتي انسان ۽ پٿر ان جو کاڄ ٿيندا. 

## عيسائيت ۾ دوزخ جو تصور

عيسائيت ۾ بہ دوزخ جو تصور مادي آھي جتي شيطان ۽  بدروح رھن ٿا. ڊينيئل واري ڪتاب ۾ لکيل آهي تہ جيڪي مٽي ۾ دفن ٿيل آھن اھي ٻيھر 
ضرور اٿندا جن مان ڪجهه ھميشه واري زندگي گذاريندا ۽ ڪجهه ھميشه واري ڌڪاريل ۽ شرمناڪ زندگي گذاريندا.

## ٻڌ مذهب جو تصور

تبت جي ٻڌن مطابق دوزخ جو ھڪ قسم اھڙو آھي جيڪو گرم آھي ۽ ھڪ قسم وري ٿڌو آھي. ٻنھي قسمن جو وري برابر تعداد آهي.

## يھوديت ۾ دوزخ جو تصور

يھودي مذھب ۾ دوزخ جو ڪوبہ مادي تصور ناھي. پر اھو ھڪ شرمناڪ ھجڻ جو ھڪ احساس آهي.

## قديم مذھبن ۾ دوزخ جو تصور
قديم ميسوپوٽاميا جي مذھبن ۾ موت کانپوءِ زندگي جو تصور زمين اندر ھيو جتي روح مٽي کائيندا ھئا ۽ ان زير زمين دنيا جي نگراني مخصوص ديوتا ڪندا هئا.موت کان پوءِ جي زندگي جو تصور سڀ کان اول يونانين ڏنو.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
ٽوٽي

**ٽوٽي** (Tap) پاڻي کي ٽينڪي مان ٻاھر ڪڍڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ سادي مشين ھوندي آھي. ھي مختلف شڪلين ۽ ماپن ۾ ھوندي آھي.
thumb|ٽوٽي
ٽينڪي

thumb|ٽينڪي
**ٽينڪي** ھڪ وڏي بناوٽ آھي جنھن ۾ عام واھپي، جھڙوڪ: غسل ڪرڻ، منھن ڌوئڻ، ھٿ ڌوئڻ، ڏندڻ ڪرڻ ۽ ڪجهه معاملن ۾ پيئڻ جو پاڻي جمع ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ٽينڪي لوھ، پلاسٽڪ، فائبر وغيرہ جي ٺھيل بازار مان ملي سگھندي آھي. جڏھن تہ سرن، سيمينٽ وغيرہ جي ذريعي بہ ان کي جوڙي سگھجي ٿو. ٽينڪي ۾ پاڻي پھچائڻ لاءِ ان ۾ پائيپ لڳايا ويندا آھن جن ۾ موٽر ذريعي ڪنھن مٿانھين جڳھ تي رکيک ٽينڪي ۾ پاڻي پھچندو آھي. ٽينڪي مان پاڻي ڪڍڻ لاءِ بہ پائيپ استعمال ڪيا ويندا آھن جيڪي ٽوٽين سان ڳنڍيل ھوندا آھن جن کي وقت سر کولي ۽ بند ڪري سگھبو آھي.
ڪشمير تڪرار

**مسئلو ڪشمير** (Kashmir Dispute) پاڪستان، ڀارت ۽ ڪشمیري حریت پسندن جي وچ ۾ قبضي ھيٺ (مقبوضہ) ڪشمير جي مالڪي جو تنازعو آھي. ھي تڪرار ھندستان جي ورھاست کان ھلي رھيو آھي. ڪشمير معاملي تي ھندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٽي جنگيون ٿي چڪيون آھن. پھرئين جنگ 1947ع، ٻئي 1967ع ۽ ٽئين 1999ع سياچن ۾ وڙھي وئي. ان کانسواءِ ڪڏھن ڪڏھن ڄمون ڪشمير ۾ ڀارت ۽ پاڪستان جي سرحد جنھن کي لائن آف ڪنٽرول (ايل او سي) چئيو ويندو آھي اتي پڻ گولاباري جي ڏي وٺ ٿيندي آھي. جنھن ۾ ٻنھين ملڪن جي شھري آبادي نشانو بڻجندي آھي.

انڊيا واري پاسي کي ڄمون ڪشمير يا انڊيا جي قبضي ھيٺ ڪشمير (IOK) سڏبو آھي ۽ پاڪستان واري پاسي کي آزاد ڪشمير يا پاڪستان جي قبضي ھيٺ ڪشمير (POK) سڏبو آھي. ڄمون ڪشمير جي حريت پسند گروپن ۾ ڪجهه گروپ ڪشمير جي مڪمل آزادي جا حامي آھن تہ ڪجهه انکي پاڪستان جو حصو بڻائڻ چاھين ٿا. 

سال 2010ع ۾ ھندوستان جو ڪنٽرول 43 سيڪڙو حصي تي ھيو جنھن ۾ مقبوضہ ڪشمير، ڄمون، لداخ ۽ سياچن گليشئير شامل آھن، جڏھن تہ پاڪستان جي قبضي ھيٺ 37 سيڪڙو حصو آزاد ڪشمير ۽ گلگت بلتستان جي علائقي تي شامل آھي.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:ڪشمير
زمرو:مسئلو ڪشمير
زمرو:20ھين صدي جا تنازعا
زمرو:پاڪستان جي جديد تاريخ
ھٿ ڌوئڻ

**ھٿ ڌوئڻ** مان مراد ھٿن تي لڳل مٽي، سڻڀ، يا ٻي گدلاڻ کي صاف ڪرڻ آھي. گدلاڻ کي سٺي نموني ختم ڪرڻ ۽ جراثيم کان بچڻ لاءِ اينٽي-سيپٽڪ، صابڻ ۽ ڪڏھن ڪڏھن مٽي جو بہ استعمال ڪيو ويندو آھي.
زمرو:ميڊيڪل هائجين
جاميٽري

[thumb|left|upright=1.05|An illustration of [Desargues' theorem, an important result in Euclidean and projective geometry]]

**جاميٽري** (؛ **' "ڌرتي"، **' "ماپ" مان)
رياضيءَ جي ھڪ شاخ آھي جيڪا شڪل، ماپ، خاڪن جي لاڳاپيل بيھڪن يا جڳھ جي خاصيتن جي سوالن سان ڳنڍيل آھي. رياضيدان جيڪو جاميٽري جي شاخ ۾ ڪم ڪندو آھي ان کي جيوميٽرست چيو ويندو آھي.
## حوالا

زمرو:جاميٽري
زمرو:رياضيات
زمرو:درسي علم
زمرو:رسمي سائنس
زمرو:علم رياضيات جو شاخون
مائي گلان

**مائي گُلان** (انگريزي: Mai Gulan) ميان غلام شاھ ڪلھوڙي جي ماءُ ۽ ميان نور محمد ڪلھوڙي جي گهر واري هئي. ڪلهوڙن جي حڪمراني ۾ ڪلهوڙا دور جي راڻي طور مشهور هئي. سندس مقبرو سنڌ جي نواب شاھ ضلعي هاڻوڪي شهيد بينظيرآباد ضلعي جي شهر دولتپور کان 15 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اوڀر طرف ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبرستان ۾ واقع آهي. مائي گلان جو ڪوٽ هالا شهر ڀرسان خداآباد ثاني ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:تاريخي شخصيون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌي ماڻھو
اسلامي جمھوريہ

thumb|right|300px|اسلامي جمھوريہ سڏائيندڙ ملڪن جو نقشو

**اسلامي جمھوريہ**: ڪجهه اسلامي ملڪن طرفان پنھنجي رياست کي اسلامي قانونن جي نفاذ بعد ڏنل نالو آهي. انھن ملڪن ۾ ايران، پاڪستان، افغانستان، ماريطانيا شامل آهن. پاڪستان پھريون دفعو اھو نالو 1956 جي آئين ذريعي اختيار ڪيو. ماريطانيا 28 نومبر 1958 ۾ اھو نالو اختيار ڪيو. ايران 1979 ۾ اسلامي انقلاب ذريعي اسلامي جمھوريہ بڻيو. افغانستان 2004 ۾ طالبان حڪومت جي زوال بعد اسلامي جمھوريہ بڻيو. اسلامي جمھوريہ بڻجڻ جي باوجود انھن سڀني ملڪن جي اسلامي قانونن ۾ تمام گھڻو فرق آهي. ھرھڪ ڪجهه مختلف اسلامي خيال تي ھلندڙ آھي. ھن نظام جي رياست ۾ بادشاھت جي گنجائش ڪانہ آھي جيڪا اڪثر عرب ملڪن ۾ ھلندڙ آھي.

## حوالا
ھڏو

**ھڏو** پٺائون ھڏو رکندڙ جانورن جي ڍانچي جو عضوو آھي جيڪو سخت ٿيندو آھي. ھڏي کل جي تھن جي ھيٺان ھوندو آھي جسم جي مختلف حصن کي ٽيڪ ڏيندو آھي. آھي ھڏا پاڻ ۾ ملي ھڏائون سرشتو جوڙيندا آهن.
thumb|اڻساني ھڏائون پڃرو
ٽپ (ٿانءُ)

**ٽپ**(Tub) ھڪ ٿانءُ آھي جنھن ۾ پاڻي، برف، کاڌي جون شيون وغيرہ تڪڙي استعمال لاءِ وڌا ويندا آھن. ٽپ ڪاٺ، لوھ، پلاسٽڪ وغيري مان ٺاھيا ويندا آھن. ھي مختلف ماپن، شڪلين ۽ رنگن جا ٿي سگھن ٿا.

## پڻ ڏسو
* غسل ٽپ
ڪپڙا ٽنگڻي

**ڪپڙا ٽنگڻي** () ڪپڙن کي ٽنگڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ ڍانچو آھي جيڪو پلاسٽڪ، لوھ، ڪاٺ وغيرہ مان ٺھيل ھوندي آھي.
thumb|ڪپڙا ٽنگڻيون
دلو

**دلو**، **گھڙو** يا **مٽ** مٽيءَ مان ٺاھيل ھڪ ٿانءُ آھي. ھن کي پڪو ڪرڻ لاءِ باھ ۾ تپايو ويندو آھي. دلي کي پاڻي رکڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. دلو پاڻي کي ٿڌو رکندو آھي ۽ ان کي پيئڻ لائق قدرتي حالت ۾ برقرار رکندو آھي. دلا مختلف ماپن جا ٿيندا آھن ڪنڀر انھن جي مٿان مختلف چٽ ٺاھيندا آھن.

## پڻ ڏسو
* گھاگھر
قلفي

**قلفي** ڏکڻ ايشيائي ملڪن ۾ کير، کنڊ ۽ ٻين جزن مان ٺاھيو ويندڙ مٺو کاڌو آھي. قلفي جي ملاوٽ کي مختلف قسم جي ماپن جي سانچن ۾ وجھي برف يا فرج ۾ جمائڻ لاءِ رکيو ويندو آھي. ڪجهه سانچن ۾ ڄمائڻ لاءِ رکڻ کانپوءِ ڪاٺي وڌي ويندي آھي ۽ ڪجهه ۾ ڄمڻ کانپوءِ وڌي ويندي آھي جيڪا قلفي کائڻ ۾ مدد ڏيندي آھي. قلفي جو ذائقو وڌائڻ لاءِ ان جي مٿان ڪچو شربت، ناريل جو ٻورو، گلقند وغيرہ ھنيو ويندو آھي.
thumb|قلفي
زمرو:ڀارتي کاڌا
ٽپال گھر

**ٽپال گھر** (Post office) ھڪ دفتر آھي جتي خط، ڪاغذ (دستاويز)، ٻيو سامان وغيرہ ھڪ جڳھ کان ٻي جڳھ تي موڪليا ويندا آھن. موڪلڻ عيوض سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارا شين جي حساب سان رقمون وٺندا آھن.
thumb|ٽپال گھر
پاڪستاني رپيو

**پاڪستاني روپيو**:  جنھن جو ڪرنسي جو نشان  **₨** آھي ۽ ISO ڪوڊ  **PKR** آھي. اھو پاڪستان جي 1948 کان وٺي سرڪاري ڪرنسي آھي. ملڪ اندر ڪرنسي ۽ سڪا ملڪ جي **سينٽرل بينڪ** جاري ڪندي آهي. پاڪستان جي سينٽرل بئنڪ **اسٽيٽ بينڪ آف پاڪستان** آھي.  ننڍي کنڊ جي ورھاڱي کان اول نوٽ ۽ سڪا انڊيا جي سينٽرل بئنڪ جاري ڪندي ھئي. ھن ڪرنسي جي ڳڻپ لاء عام طور تي ھندي ڳڻپ جي نظام جا لفظ استعمال ٿيندا آهن جن ۾ ھزار، لک، ڪروڙ، ارب ۽ کرب شامل آهن.

## بينڪ نوٽ

## سڪا

## حوالا

زمرو:پاڪستان جي معيشت
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
مس

[thumb|[جرمني جون مس جون بوتلون]]
thumb|لکڻ جي مس ۽ کنڀ
**مس** ھڪ پاڻياٺ يا ھڪ اٽو ٿئي ٿو جنھن ۾ پگمينٽ يا ڊاءِ ھوندا آھن. ان کي ڪنھن بہ تھ کي رنگ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي تہ جيئن عڪس، متن، نمونو ظاھر ٿين. مس کي چترڪاري يا لکت جي لاءِ ڪنھن قلم، برش، يا کنڀ سان استعمال ڪيو ويندو آهي. گھاٽين مسن کي، اٽي جي شڪل ۾، ليٽرپريس، ليٿوگرافڪ-پريس ۽ ڇپائي ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.
فلنگ اسٽيشن

**فلنگ اسٽيشن** اھا جاءِ آھي جتي موٽر گاڏين ۽ انجڻين ۾ پيٽرول، ڊيزل، گيس يا ٻيا ٻارڻ رقمن عيوض ڀريا ويندا آھن. ٻارڻ سان گڏ اتي گاڏين ۽ انجڻين لاءِ ضروري تيل جھڙوڪ: موبل ۽ تيزاب وغيرہ بہ ملي سگھندا آھن. فلنگ اسٽيشن کي **پيٽرول پمپ**، **سي.اين.جي(CNG) اسٽيشن** ۽ ٻين نالن سان پڻ سڃاتو ويندو آھي.
thumb|فلنگ اسٽيشن
گليل

thumb|200px|سادي گليل

**گليل** (slingshot) يا ٽيٽڪ، ھڪ ننڍو ھٿيار آھي جنھن ۾ رٻڙ جي رسن کي ٻن پاسن واري ڪاٺي، پلاسٽڪ، لوھ وغيرہ جي سادي ٻِہ-منھي شڪل واري ڳن ۾ ٻڌبو آھي. رٻڙ جي رسن جي ڇيڙن تي چمڙي يا ٻي نرم پر سخت مود سان چيلو ٺاھيو ويندو آھي. گليل کي ھلائڻ لاءِ ھڪ ھٿ ۾ ڳن کي مضبوطيءَ سان جھلي ٻي ھٿ ۾ چيلي ۾ ڪو ڳوڙھو يا پٿر وجھي ڇڪيو ويندو آھي جنھن کي ڇڏڻ سان ڳوڙھو نشاني ڏانھن تيزي سان ويندو آھي. گليل کي پکين جي شڪار ۽ يا ماڻھن سان جھيڙي ۾ استعمال ڪيو ويندو آھي.
ٽشو پيپر

**ٽشو پيپر** رومال جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏاڍي نرم ڪاغذ مان ٺاھيو ويندو آھي. ھن کي عام طور تي زڪام، پگھر يا ھٿ اگھڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. ٽشو کي ھڪ ڀيرو استعمال ڪيو ويندو آھي.
thumb|ٽشو پيپر
مارلي منٽو سڌارا

**مارلي منٽو سڌارا**: 1909 ۾  برٽش انڊيا جي وائسراءِ لارڊ منٽو ۽ برٽش انڊيا جي رياستي سيڪريٽري گڏجي برٽش انڊيا ۾ سياسي سڌارا تجويز ڪيا جن تحت انڊين ڪائونسل ايڪٽ 1861 جي بنياد تي انڊيا جي ماڻھن کي قانونساز اداري لاء چونڊجڻ جي حق جي سفارش ڪئي وئي. سڌارن ۾ انڊيا جي صوبائي ادارن تي مقامي ماڻهن جي غلبي کي تسليم ڪيو ويو پر مرڪز جي قانونساز اسيمبلي م انھن کي اھا حيثيت نہ ڏني وئي.  چونڊيل ھندوستاني ماڻھن کي بجيٽ ۽ لاڳاپيل معاملن تي پھريون دفعو بحث ڪرڻ جي اجازت ملڻ سان گڏوگڏ ٺھراء پيش ڪرڻ جو بہ حق ڏنو ويو.

## حوالا

## حوالا
مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارا

**مانٽيگو-چيلمسفورڊ سڌارا**: .  جن کي مانٽ فورڊ سڌارا بہ چوندا آهن برٽش انڊيا ۾ وائسراءِ لارڊ چيلمسفورڊ ۽ برٽش انڊيا جي رياستي سيڪريٽري ايڊون سيموئيل مانٽيگو طرفان تجويز ڪيل سياسي سڌارا ھئا جن ۾ برٽش انڊيا جي راڄ لاء مقامي ماڻھن طرفان چونڊيل حڪومت ۽ خود حڪمراني وارا ادارا قائم ڪرڻ ھيو جنھن ڪري انھن جي نالي سان منصوب ٿيا. ھنن سڌارن جي مانٽيگو چيلمسفورڊ رپورٽ 1918 ۾ تيار ٿي جنھن جي بنياد تي گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 پاس ٿيو. اھي سڌارا آئين متعلق ھيا. انڊيا جي سياسي ڌرين انھن سڌارن کي ناڪافي قرار ڏنو. ھنن سڌارن ذريعي مرڪزي ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻن ايوانن ۾ ورھايو ويو جن م امپيريل ليجسليٽو ۽ ڪائونسل آف اسٽيٽس شامل ھيا. صوبا  ٻٽي حڪومتي نظام تي ھلڻا ھيا.

## سڌارن جا مکيہ حصا

* انڊيا جي حڪومت جا معاملا سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي اختيار ۾ ھوندا.
* مرڪزي قانونساز اداري جا ٻہ ايوان ھوندا جن ۾ ھڪ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ٻيون انڊين ليجسليٽو اسيمبلي ھوندي
* مرڪزي قانونساز اداري کي انڊيا جي سموري معاملن متعلق قانونسازي ڪرڻ جو اختيار ھوندو.
*گورنر جنرل کي ٻنھي مرڪزي ايوانن سڏڻ جو ۽ انھن کي ٽوڙڻ جو  ۽ آرڊيننس جاري ڪرڻ جو اختيار ھوندو.
* وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ۾ اٺن رڪنن مان ٽي رڪن ھندوستاني ھوندا.
* صوبن لاء ٻہ ايوانن وارا ليجسليٽو ادارا قائم ٿيندا. 
* پھريون دفعو سڌي سئين چونڊ جو طريقو اختيار ڪيو ويو.
* 108 ميمبرن تي مشتمل پرنسلي رياستن جي شھزادن جي ڪائونسل جوڙي وئي پر اھو ھڪ بي اختيار ادارو رھيو.

## حوالا
قائداعظم جا چوڏھن نقطا

**قائداعظم جا چوڏھن نڪتا** :  جيڪي محمد علي جناح آئيني سڌارن واري پلان ۾ مسلمانن جي سياسي حقن کي محفوظ بڻائڻ لاء پيش ڪيا ھيا. 1929 ۾ انڊيا جي آئيني معاملن جي حل لاءِ ڪل جماعتي ڪانفرنس سڏائي وئي جنھن ۾ رپورٽ جوڙڻ لاء موتي لال نھرو جي سربراهي ۾ ھڪ ڪاميٽي جوڙي وئي. اھا رپورٽ تيار ٿيڻ بعد نھرو رپورٽ جي نالي سان مشھور ٿي جنھن ۾ انڊيا جي ڊامينن رياست جي قيام جو مطالبو ڪيو ويو ۽ الڳ چونڊ جي نظام جي مخالفت ڪئي وئي ۽ پنجاب ۽ بينگال ۾ مسلمانن لاء سيٽون محفوظ رکڻ جي مخالفت ڪندي مسلمانن جي ڪنھن بہ مطالبي کي تسليم نہ ڪيو ويو. جنھن ڪري محمد علي جناح کي اختيار ڏنو ويو تہ مسلمانن طرفان مستقبل جي آئين لاء تجويزون پيش ڪري. محمد علي جناح اھڙي طرح چوڏھن نقطا پيش ڪيا جيڪي پوء پاڪستان جي قيام تائين مسلم ليگ جي مطالبن ۾ شامل رھيا.

## چوڏھن نقطا
* مستقبل جو آئين وفاقي ھجي ۽ باقي معاملا صوبن جي سپرد ڪيا وڃن.
* سمورن صوبن کي ھڪجھڙي خودمختياري ڏيڻ جي ضمانت ڏني وڃي.
* ملڪ جا سمورا قانونساز ادارا مؤثر ۽ مناسب نمائندگي جي چٽن اصولن جي بنياد تي ٺھڻ کپن جن ۾ ھر صوبي اندر اقليتن کي نمائندگي ڏني وڃي ۽ ڪنھن بہ اڪثريت کي يا برابري کي متاثر نہ ڪيو وڃي.
* مرڪزي قانونساز اداري ۾ مسلمانن جي نمائندگي ٽئين حصي کان گھٽ نہ ھوندي 
* مذھبي گروھن جي نمائندگي الڳ چونڊ تحت ٿئي جيڪا اڳ ئي لاڳو ٿيل آھي. تنھن ھوندي بہ ھر مذھبي ڪميونٽي کي گڏيل چونڊ جي عيوض ان الڳ طريقي تان دستبردار ٿيڻ جو اختيار ڏنو وڃي. 
* جيڪڏهن ڪا بہ علائقائي تقسيم لازمي ھجي تہ اھا مسلمانن جي اڪثريت کي متاثر نہ ڪندي. 
* ھر مذھب وارن کي پنھنجي عقيدي تي ھلڻ جي آزادي، عبادت، رسمن جي بجاوري , تشھير، جماعت ٺاھڻ ۽ تعليم جي حقن جي ضمانت ڏني ويندي.
*ڪوبہ قانونساز ادارو، جيڪڏهن ڪنھن مذھبي ڪميونٽي جي چئن حصن مان ٽي حصا رد ڪن تہ، ڪوبہ اھڙو بل يا ٺھراء پاس نہ ڪندو جنھن سان ان مذهبي ڪميونٽي جي مفاد کي ڪو نقصان رسندو ھجي 
* سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي کان الڳ ڪيو وڃي. 
* ٻين صوبن وانگر سرحد ۽ بلوچستان صوبن ۾ بہ ھڪجھڙا سڌارا آندا وڃن. 
* مسلمانن کي رياست جي ۽ مقامي خودمختيار ادارن ۾ نوڪرين جي حصي ڏيڻ لاء خاطر خواه بندوبست ڪيا وڃن.  
* آئين ۾ مسلمانن جي ثقافت، تعليم ۽ ٻولي، مذھب، مذھبي قانونن، خيراتي ادارن ۽ کين مدد واري گرانٽ ڏيڻ جي تحفظ لاء خاص ضمانتون ڏنيون وڃن. 
* مرڪزي ۽ صوبائي ڪابينه ۾ مسلمانن کي ٽئين حصي جي جيتري نمائندگي لازمي ڏني وڃي. 
* صوبائي رياستن جي منظوري کانسواءِ آئين ۾ تبديلي جي اجازت نہ ڏني وڃي.
زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:پاڪستان جو آئين
اڪثريت

**اڪثريت**: عددي ڳڻپ ۾ ڪنھن بہ تعداد جي اڌ کان مٿي واري پاسي کي اڪثريت چئبو آهي. چونڊن ۾ وري ڪنھن جي ڀيٽ ۾ برابر کان وڌيڪَ ووٽ کڻڻ يا کٽڻ واري فرق کي اڪثريت چوندا آهن. ڪنھن بہ ايوان ۾ ووٽنگ ذريعي اڌ کان وڌيڪَ ووٽ ملڻ کي **سادي اڪثريت** چوندا آهن. مريم ويبسٽر ڊڪشنري مطابق اڪثريت ٽوٽل جي وڏي حصي يا اڌ کان وڌيڪَ حصي کي چوندا آھن. ڪنھن بہ گروپ ۾ جيڪڏهن ويھ ڄڻا شامل آهن تہ ان ۾ يارھن يا ان کان مٿي اڪثريت سڏبا. ڏھ يا ڏھ کان گھٽ اقليت سڏبا. ووٽنگ جي نظام ۾  **وڏي اڪثريت** (super majority) وري اڌ کان مٿي ھجڻ سان نہ پر ٻہ ڀاڱي ٽي  يا ان کان مٿي واري اڪثريت کي چوندا آهن. ووٽنگ ۾ ٻيڻي اڪثريت  جو طريقو پڻ ھوندو آھي جنھن تحت ڪنھن بہ قانون يا رٿ جي منظوري ٻہ ڀيرا سادي يا وڏي اڪثريت سان مختلف ايوانن ۾ ورتي ويندي آهي. 

## حوالا

## حوالا

زمرو:چونڊون
چنائي

**چنائي**:،  جنھن جو 1996 تائين نالو **مدراس**:   ھيو، انڊيا جو ھڪ وڏو شھر ۽ تامل ناڊو رياست جو گاديءَ جو هنڌ آهي. چنائي تيلگو ٻوليءَ جو لفظ آهي. خيال آهي تہ اھو لفظ وجي نگر ايمپائر جي تيلگو قوم جي حاڪم دامارلا چيناپا نايڪادو جي نالي تان ورتل آهي.  
چنائي لفظ جو سڀ کان پھريون باقاعده ذڪر ايسٽ انڊيا ڪمپني جي 8 آگسٽ 1639ع تي ڪيل ھڪ وڪري جي دستاويز ۾ ٿيل آھي. سال 1646ع ۾ ھتي ھڪ چيناڪيساوا پيرومل نالي مندر پڻ ٺھيو.    انگريزن ھن شھر کي مدراس جي نالي سان سڏيو جيڪو پڻ مقامي ٻولي جو لفظ ھيو. ڪجهه عالمن جو خيال آھي تہ ھن شھر جو شروع کان ئي نالو مدراس ھيو ڇوتہ وجي نگر ايمپائر واري دور جي 1367ع جي ھڪ ڪتبي ۾ مدراسنپٽنم نالي ھڪ بندر جو ذڪر مليو آهي..  

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:وڏا شهر
زمرو:هندوستان جا شهر
زمرو:انڊيا ۾ آباد ساحلي هنڌ
ڪيمبرج يونيورسٽي

**يونيورسٽي آف ڪيمبرج**:  يا ڪيمبرج يونيورسٽي يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي ملڪ انگلينڊ جي ھڪ جڳ مشھور پبلڪ ۽ تحقيقي يونيورسٽي جيڪا دنيا جي سڀ کان پراڻن بچي ويل درسگاھن ۾ شامل آهي. ھن درسگاهه جو بنياد 1209 ۾ پيو ۽ ان جي  منظوري 1231 ۾ ھينري ٽئين شاھي چارٽر ذريعي ڏني. انگريزي ٻوليءَ جي دنيا ۾ ھي ٻيون نمبر پراڻي درسگاھ آهي ۽ دنيا جي درسگاهن ۾ اھا دنيا جي چوٿون نمبر پراڻي درسگاھ آهي. ھن يونيورسٽي جو بنياد آڪسفورڊ يونيورسٽي جي ڪجهه استادن وڌو جن کي شھر جي ماڻھن جي تڪرار ڪري آڪسفورڊ يونيورسٽي مان نيڪالي ڏني وئي ھئي. انھن ٻنھن قديم درسگاهن م ڪافي ھڪجھڙائي رھندي آئي ۽ اڪثر ٻنھي کي تذڪري دوران گڏائي آڪسبرج سڏيو ويندو آهي. تاريخي طور تي پوء بہ ڪيمبرج يونيورسٽي دنيا جي درسگاهن ۾ وڌيڪ شانائتو مقام رکندڙ آھي.  ھن يونيورسٽي سان لاڳاپيل ڪاليجن جو تعداد 31 آهي  ان کان علاوه ھڪ سؤ شعبن وارا ڇھ اسڪول پڻ لاڳاپيل اٿس. يونيورسٽي جو ھڪ شعبو ڪيمبرج يونيورسٽي پريس آهي جيڪا دنيا جو قديم ڇاپخانو آھي ۽ دنيا جي ٻيون نمبر پراڻي يونيورسٽي پريس آهي. ھن يونيورسٽي جو ھڪ شعبو يونيورسٽي آف ڪيمبرج لوڪل اگزيمنيشنس سينڊيڪيٽ جنھن کي ڪيمبرج امتحانن جو شعبو بہ چون ٿا. اھو شعبو دنيا جي ھر اول امتحان وٺندڙ ادارن  ۾ سر فھرست آھي جيڪو ھر سال اسي لک شاگردن جي امتحانن جي چڪاس ڪندي نتيجا ڪڍندو آهي. يونيورسٽي جي نگراني ۾ فٽزوليم ميوزيم، نباتاتي باغ سميت اٺ ثقافتي ۽ سائنسي ميوزيم پڻ آهن. يونيورسٽي جي ڪتبخانن ۾ ڏيڍ ڪروڙ ڪتاب آھن جن مان اسي لک ڪتاب رڳو يونيورسٽي جي مرڪزي ڪتبخاني ڪيمبرج يونيورسٽي لائبريري ۾ آھن.31 جولاءِ 2018 تي پوري ٿيندڙ مالياتي سال تي يونيورسٽي جي، ڪاليجن جي آمدني کان سواءِ، جملي آمدني 1.965 ارب اسٽرلنگ پائونڊ ھئي جنھن مان رڳو ساڍا پندرھن ڪروڙ اسٽرلنگ پائونڊ آمدني تحقيق گرانٽ ۽ معاھدن مان ھئي.  ساڳي سال مرڪزي يونيورسٽي ۽ ان جي ڪاليجن جي گڏيل امدادي آمدني 6.4 ارب اسٽرلنگ پائونڊ ھئي ۽ يونيورسٽي جا جملي اثاثا 12.2 ارب اسٽرلنگ پائونڊ ھيا . 2019 ۾ ان جي اثاثن ۾ 40 ڪروڙ اسٽرلنگ پائونڊ جو اضافو ٿيو. ان ڪري کيس يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي امير ترين يونيورسٽي سڏيو ويندو آهي. ٽائيمز جي سروي مطابق 2019 جي شمار ۾ ھي يونيورسٽي برطانيا جي سڀ کان بھترين درسگاھ ھئي ۽ دنيا جي ٻيون نمبر بھترين درسگاھ ھئي

## حوالا

## حوالا
سلطان ڪوٽ

**سلطان ڪوٽ**: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي شڪارپور جي تعلقي شڪارپور جي ھڪ يونين ڪاؤنسل جو نالو آھي جتي جي آبادي پٺاڻ قبيلن تي مشتمل آهي. ھن شھر جي لڳ سلطان ڪوٽ ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آهي.

## حوالا
ڌامراها

**ڌامراھا**: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي تعلقي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪاؤنسل جو نالو آھي جيڪو لاڙڪاڻي کان رتوديرو ويندڙ روڊ تي واقع آھي. ھن شھر جا رهاڪو جوڻيجا، ڌامراھا ۽ ٻي سنڌي ذاتين وارا ماڻهو آھن.   ھي شھر رئيس جان محمد خان جوڻيجو جو اباڻو ڳوٺ ھيو. پيپلز پارٽي سان تعلق رکندڙ سياستدان خورشيد جوڻيجو جو تعلق پڻ ھن شھر سان آھي.

## حوالا
تلہ گنگ

thumb|سوآن ندي

**تلہ گنگ** : پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي تلہ گنگ جو صدر مقام شھر آھي.  چڪوال شھر  کان 45 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع ھي شھر موٽروي، ايم-2 کان 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھي.

ھن شھر جي آبادي جي  اڪثريت اعواڻ ذات سان تعلق رکندڙ آھي جنھن جا پاڙا سمسال، اگرال، تارڙ، شڪرال، منڊيال، ڌولي، خاريال، مڌوال، صابل، پانھال، منگرال، شاھ محمدال، کرچال، ھستال، جھٽلا، مجھيال، سپارسال، چنڊرال وغيره اتي رھندڙ آھن. ان کان علاوه سيد جن ۾ زيدي، بخاري، نقوي، گرديزي ۽ ٻين ذاتين جا ماڻهو پڻ رھندڙ آھن.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
سرگوڌا

**سرگوڌا**  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي سرگوڌا ڊويزن جي سرگوڌا ضلعي جو شھر ۽ ڊويزنل ۽ ضلعي صدر مقام آهي. ھي شھر آبادي ۾ پاڪستان جو ٻارھون نمبر وڏو شهر آهي. ھي شھر پاڪستان جي تيزي سان وڌندڙ شھرن ۾ شامل آھي.

## حوالا

## شھر جي تاريخ ۽ جاگرافي

thumb|سرگوڌا ۾ اوڻويھين صدي جو ھڪ گھر
thumb|شاھ شمس شيرازي جو مقبرو

ھي شھر 1903 م انگريزن ڪينال ڪالوني طور ٺاھيو ۽ شروع م ان جو نالو سرگودا ھيو.   1903 ۾ پنجاب ۾ پلاگ جي بيماري ڦھلي جنھن جو ڪجهه اثر 1904 ۾ ھن شھر تي پڻ پيو   شروع ۾ اھو ھڪ ننڍڙو شھر ھيو پر ان جي علائقائي اھميت جي ڪري برٽش رائل ايئر فورس اتي ھڪ ھوائي اڏو ٺھرايو.
ھي شھر موٽروي  ایم 2 کان 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي لاھور ۽ اسلام آباد روڊ واري رخ تي سرسبز ميداني علائقن ۾ سامونڊي سطح کان 190 ميٽرن جي بلندي تي واقع آهي. جھلم ندي ان جي اتر اولھ کان ۽ چناب ندي ان جي اوڀر پاسي وھن ٿا. ھتي جي موسم اونھاري ۾ سخت گرم ۽ سياري ۾ وڇولي ٿڌ واري ھوندي آھي
 

## آبادي

ھتان جي آبادي پنجابي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي. 1998 جي مردم شماري مطابق ھن شھر جي آبادي 458400 ھئي.

## انتظامي ورھاست
ھي شھر سرگوڌا ڊويزن، سرگوڌا ضلعو ۽ سرگوڌا تحصيل جو صدر مقام آهي. ھي شھر 22 يونين ڪاؤنسلن ۾ ورھايل آھي.

## تعليم ۽ صحت

thumb|پي اي ايف پبلڪ اسڪول سرگوڌا

[thumb|[يونيورسٽي آف لاھور سرگوڌا ڪيمپس]]

ھتي تعليمي ادارن جو چڱو تعداد آهي جن ۾ يونيورسٽي آف سرگوڌا، يونيورسٽي ڪاليج آف سرگوڌا، يونيورسٽي آف لاھور سرگوڌا ڪيمپس، سرگوڌا ميڊيڪل ڪاليج، آرمي پبلڪ ڪاليج، سرگوڌا، ڪارنيليوئس لا ڪاليج، لاگڪس ڪاليج، قائداعظم لا ڪاليج، سرگوڌا انسٽيٽيوٽ آف ھيلٿ سائنسز، سرگوڌا انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، سپيريئر ڪاليج سرگوڌا، ريڊر ڪاليج سرگوڌا، پنجاب ڪاليج آف سائنس، ڊويزنل پبلڪ ڪاليج ۽ ڪيترائي اسڪول پڻ شامل آھن. </re

## حوالا

## حوالا
پام آئلينڊ

**پام آئلينڊ** مان ھيٺيان صفحا مراڏ ٿي سگھن ٿا:
*پام آئلينڊ، گرينڊائينز
کيبراڻي

**کيبراڻي** يا **کيبر**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي مٽياري ضلعي جي مٽياري تعلقي جو ھڪ ننڍڙو شھر آھي جيڪو N-5 نيشنل ھاء وي تي مٽياري شھر ۽ ھالا شھر جي وچ تي واقع آھي جتان ٽنڊو آدم جو رستو پڻ نڪري ٿو. 

## حوالا