open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪیومن جي عظیم مسجد

**ڪیومن عظیم مسجد** (جاواني:**مسجد گديه**؛ سرڪاري طور تي *Mesjid Gedhe Kauman Karaton Ngayogyakarta Hadiningrat*) جاوا، انڊونيشيا ۾ يوگياڪارتا سلطنت جي هڪ وڏي مسجد آهي. اهو اتر *الون الون* (عوامي اسڪوائر)، يوگياڪارتا ڪراتون جي اولهه ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
زمرو:انڊونيشيا جون مسجدون
اسمارا جي عظیم مسجد

**اسمارا جي وڏي مسجد،** یا خلفاء راشدين مسجد (عربی:**جَامِع ٱلْخُلَفَاء ٱلرَّاشِدِيْن**) یا راشدون خلیفا جی مسجد، اسمارا، اريٽيريا جي مرڪز ۾ واقع آهي. اهو، اها، ڪيٿولڪ چرچ، "اسان جي ليڊي آف روزري جو چرچ" ۽ "اينڊا مريم قبطي ڪيٿڊرل" سان گڏ، شهر جي ٽن وڏن عمارتن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. 

گیدو فیرازا (Guido Ferrazza) پاران ڊیزائن ڪيل، اھو سال **1938**ع ۾، هتان جي مسلمان آبادي کي متاثر ڪرڻ لاء، جيڪي علائقي جو تقريبا 50 سيڪڙو ھئا، اطالوی آمر، بينيٽو مسوليني جي دلچسپی تي ٺاھيو ويو.
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:اريٽيريا جون مسجدون
زمرو:آفريڪا جون مسجدون
پوليو

پوليو (poliomyelitis) هيءَ هڪ قسم جي بيماري آهي، جيڪا وائرس ذريعي جسم ۾ پيدا ٿيندي آهي. هن وائرس جا جيوڙا جيڪي گول ڇلن وانگر هوا مان هڪڙي ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين ڦھلجي بيماري پکيڙيندا آهن. هيءَ بيماري جسم ۾ رت جي نالين مان ٿيندي، تنتي سرشتي تائين پھچي ٿي. هيءَ بيماري بخار، مٿي جي سُور، بدهضمي، الٽين، نڪ ۽ چيلهہ جي آڪڙ جي صورت ۾ ظاهر ٿئي ٿي، جيڪا انساني معذوريءَ جو سبب بڻجي ٿي.

## حوالا
آبرن گیليپولي مسجد

**آبرن گليپولي مسجد،** آبرن ۾ هڪ عثماني طرز جي مسجد آهي، جيڪو سڊني، نيو سائوٿ ويلز، آسٽريليا جي مضافات ۾ آهي. 500 کان وڌيڪ عبادت ڪندڙ هر روز نماز م شرڪت ڪندا آهن ۽ تقريباً 2,000 عبادت ڪندڙ اوبرن گليپولي مسجد ۾ هفتيوار خاص جمعي جي نماز ۾ شرڪت ڪندا آهن.
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:سڊني
زمرو:آسٽريليا
زمرو:آسٽريليا ۾ مسجدون
زمرو:اوشينيا جون مسجدون
ناخدا مسجد

**ناخدا مسجد** (گجراتي: ناخدا:ملاح) هندستان جي ڪولڪتا جي پرنسپل مسجد آهي، جيڪا ڪولڪتا شھر جي ڪاروباري ضلعي ۾ بورا بازار جي چتپور علائقي ۾ ذڪريا اسٽريٽ ۽ رابندر آسراني جي چوڪ تي آهي.
 
## تعمير

هيءَ مسجد سڪندرا، آگره ۾ مغل شهنشاهه اڪبر جي مقبري جي نقل طور ڪڇ جي سني مسلمان برادري جي هڪ ننڍڙي جماعت ڪچي ميمن جماعت طرفان ٺاهي وئي هئي. ناخدا مسجد اولهه بنگال ۽ اوڀر هندستان ۾ سڀ کان وڏي مسلمان مسجد آهي، جنهن جي هڪ ڊگهي تاريخ آهي. سال 1854ع کان اڳ موجوده ماڳ تي ٻه مختلف مسجدون هيون. حاجي ذڪريا جيڪو انهن ڏينهن ۾ ڪچي ميمن سوداگر ۽ ڪاروباري ٽائيڪون هو، باقاعده نمازي هو. ڪچي ميمن هڪ مسلمان برادري آهي، جيڪي سال 1823ع کان پوءِ ڪلڪتي ۾ آيا. حاجي ذڪريا ٻين سني مسلمانن جو اڳواڻ هو، جيڪي موجوده مسجد جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ آباد هئا. ان مسجد جو نالو ”ناخدا“ يعني ”ملاح“ رکيو ويو. ان جي تعمير جو ڪم سال 1926ع ۾ شروع ٿيو ۽ سا 1935ع ۾ مڪمل ٿيو .نئين مسجد جي تعمير لاءِ ڪلڪتي جي سڀني وڏن ڪچي ميمن حصو ورتو. پر عبدالرحيم عثمان سڀ کان وڏو عطيو ڏيندڙ هو. سال 1926ع ۾ ان جي تعمير تي ڪل خرچ 1,500,000 هندستاني روپيا آيا. مسجد جي ٻيهر تعمير جو ٺيڪو هڪ برطانوي انجنيئرنگ ڪمپني، ميڪنٽوش برن اينڊ ڪمپني کي ڏنو ويو.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:مسجدون
زمرو:ڀارت ۾ اسلام
زمرو:ڀارت جون مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
جامع مسجد، اصفهان

**اصفهان جي جامع مسجد** ( ) **جنهن کي مسجد عتيق** جي نالي سان به مشهور آهي ۽ **اصفهان جي جمعي واري مسجد** (  )، اصفهان ، ايران جي هڪ تاريخي جامع مسجد آهي. مسجد لڳ ڀڳ سال 771ع کان 20 صدي جي آخر تائين سائيٽ تي مسلسل تعمير، بحالي، اضافو ۽ بحالي جو نتيجو آهي. اصفهان جو گرانڊ بازار مسجد جي ڏکڻ اولهه ونگ ڏانهن ڏسي سگهجي ٿو. اهو سال 2012ع کان يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ آهي.  اهو ايران ۾ اسلامي فن تعمير جي سڀ کان وڏي ۽ اهم ترين يادگارن مان هڪ آهي. 

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:ايران ۾ مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايران ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
مسجدن جي فهرست

**مسجدن جي فهرست**، جن ۾ سڄي دنيا ۾ کنڊن ۽ ملڪن جي لحاظ کان اهم ۽ وڏي مسجدون شامل آهن. اهي فهرستون بنيادي طور تي کنڊن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهن.
## ايشيا
* جاپان ۾ مسجدن جي فهرست
* پاڪستان ۾ مسجدن جي فهرست
* الابرار مسجد، سري لنڪا
* آساڪوسا مسجد، ٽوڪيو، 
* الڪاظميه مسجد، بغداد،  
* امبوڙق مسجد، شگر، 
* بادشاهي مسجد، لاھور، پنجاب،  پاڪستان 
* بولان مسجد، ڪوئيٽا، بلوچستان،  پاڪستان 
* بيت الرحمان جامع مسجد،  
* بيت المڪرم مسجد
* بيت المڪرم مسجد، ڍاڪا، 
* بيت المڪرم مسجد، ڪراچي، 
* تائیچونگ مسجد، 
* تاج المساجد، 
* جامع الالفار مسجد، ڪولمبو، 
* جامع مسجد خدا آباد، دادو،  سنڌ 
* جامع مسجد، اصفهان، 
* جامع مسجد، بحريه ٽائون، ڪراچي
* جامع مسجد، دهلي، 
* جامع مسجد، فتح پور سيڪري، ڀارت
* رائيونڊ مرڪز، پاڪستان 
* سلطان صلاح الدين عبدالعزيز مسجد ، ملائيشيا 
* سلطان قابوس جي وڏي مسجد، مسقط، 
* شاهه فهد مسجد، مظفرآباد، ازاد ڪشمير
* شاهه مسجد، اصفهان، ايران
* شاھجھاني مسجد ٺٽو، پاڪستان 
* عبدالرحمان مسجد، ڪابل، 
* عثمانيه مسجد، مظفرآباد
* فيصل مسجد، اسلام آباد
* مسجد اقصي، فلسطين
* مسجد الحرام، مڪه المڪرمه، 
* مسجد طوبيٰ،  ڪراچي، سنڌ 
* مسجد نبوي، مدينه المنوره
* مهابت خان مسجد، پشاور
* مڪي مسجد، ڪراچي
* ناخدا مسجد، ڪلڪتو، ڀارت
* نيو ميمڻ مسجد، ڪراچي
* ڪيچيمالائي مسجد، سري لنڪا 
* ڀونگ شريف جي مسجد، صادق آباد
* چقچان مسجد، گلگت بلتستان
* ڪیومن جي عظیم مسجد، انڊونيشيا
* ھوائشينگ مسجد، 
### آفريڪا
* مسجد ابن طولون، قاهره، 
* ابو العباس المرسي مسجد، اسڪندريه، مصر
* اسمارا جي عظیم مسجد، اسمارا، 
* ڪانو جي عظیم الشان مسجد، ڪانو، نائجيريا 

### اتر آمريڪا مريڪا
* الراشد مسجد، 
* النور مسجد،  ڪينيڊا 
* ڊيئربورن مسجد، مشي گن
* مالڪم شهباز مسجد، نيويارڪ 
### اوشينيا
* آبرن گیليپولي مسجد، سڊني، 
* النور مسجد، ڪرائسٽ چرچ، نيوزيلينڊ

### يورپ
* ريجنٽ پارڪ مسجد لنڊن، برطانيه
* لزبن جي مرڪزي مسجد، لزبن، 

## مشهور مسجدون
هي دُنيا جي ڪجهه مشهور مسجدن فهرست آهي.

## عربي

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:مسجدون
زمرو:مسجدن جي فهرستون
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون
جامع مسجد، بحريه ٽائون، ڪراچي

**گرانڊ جامع مسجد**  بحريا ٽائون ڪراچي ، پاڪستان ۾ تعمير هيٺ ثقافتي ڪمپليڪس آهي. مڪمل ٿيڻ تي، ڪمپليڪس ۾ شامل ڪيو ويندو جيڪا پاڪستان جي سڀ کان وڏي ۽ دنيا جي ٽيون نمبر وڏي مسجد هوندي.  مسجد هڪ وقت ۾ 800,000 نمازين کي ويهڻ جي قابل هوندي. 

## ڊیزائن
ڊزائن مغل ۽ فارسي فن تعمير جو هڪ ميلاپ آهي.   هڪ  جي چوٽي تي ٽڪريءَ جي چونڊ ڪئي وئي ته جيئن مسجد ميلن پري کان نظر اچي. ڊزائن ۾  شامل آهن اڪيلو يادگار مينار.   مسجد ۾ ڪل 150 گنبد آهن.  سڀ کان وڏي گنبد جي اوچائي 75 ميٽر آهي. تعمير ۾ بلوچستان جو اعليٰ قسم جو بيج رنگ جو سنگ مرمر استعمال ڪيو ويو آهي. ڪمپليڪس جي چوڌاري وڏن باغن جي چوڌاري چارئي پاسن کان محراب جي شڪل واري ديوار هوندي.  

مسجد جی صحن ۾ چشما ھوندا۔ عبادت ڪندڙن کی سج کان بچائڻ لاء، صحن ۾ خودبدل ڇتریون ھوندیون جیڪی مسجد نباوی ۾ ٺہیل آھن

## گیلری

Bahria_Town_Karachi_Grand_Mosque_1.jpg|alt=Grand Mosque Bahria Town Karachi|وڏي مسجد بحريا ٽائون ڪراچي
BTK_Grand_Mosque_2.jpg|alt=Grand Mosque|وڏي مسجد


## بہ ڏسو

* وڏی مسجد جی فھرست
* اسلامی فن تعمیر
* پاڪستان جی فن تعمیر
* پاڪستان ۾ مسجد جی فھرست
* وزیر خان مسجد
* گرانڊ جامع مسجد لاہور

## حوالو

زمرو:سنڌ
زمرو:مسجدون
زمرو:ڪراچي جون مسجدون
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
اونچي مسجد

**اوچي مسجد** يا **اونچي مسجد** مغل دور جي هڪ مسجد آهي جيڪا بازار حڪيمان سان گڏ، ڀاٽي گيٽ جي ويجهو واقع آهي، جيڪا پاڪستان ۾ لاهور جي شهر ۾ وڃي ٿي. هيءَ مسجد شهنشاهه اڪبر جي دور جي ٿي سگهي ٿي. ان جي پوري تاريخ ۾ وڏي پيماني تي مرمت ڪئي وئي آهي، جنهن جي نتيجي ۾ اصل مسجد جي آرائشي عناصر جو ٿورو حصو محفوظ رهيو آهي.

**اوچي مسجد** يا **اونچي مسجد** مغل دور جي هڪ مسجد آهي جيڪا بازار حڪيمان سان گڏ، ڀاٽي گيٽ جي ويجهو واقع آهي، جيڪا پاڪستان ۾ لاهور جي شهر ۾ وڃي ٿي. هيءَ مسجد شهنشاهه اڪبر جي دور جي ٿي سگهي ٿي. ان جي پوري تاريخ ۾ وڏي پيماني تي مرمت ڪئي وئي آهي، جنهن جي نتيجي ۾ اصل مسجد جي آرائشي عناصر جو ٿورو حصو محفوظ رهيو آهي.

## پس منظر
مسجد جي نالي جو مطلب آهي "اعلي مسجد،" ۽ حقيقت اها آهي ته مسجد هڪ اعلي پليٽ فارم تي ٺهيل هئي.  مغلن جي وڏين مسجدن جهڙوڪ وزير خان مسجد ۽ بادشاهي مسجد جي برعڪس، ڪوبه لکت موجود نه آهي، جيڪو مسجد جي تعمير جو سال ظاهر ڪري.

## تاریخ
مسجد کي اڪثر اڪبر جي دور جي تاريخ چيو ويندو آهي، جڏهن ته، ثبوت اهو پڻ ٻڌائي ٿو ته مسجد شايد بعد ۾ تعمير ڪئي وئي، اورنگزيب جي دور ۾. 

چيو وڃي ٿو ته پنجاب جي عظيم شاعر ۽ صوفي بزرگ بابا بلي شاهه جو روحاني مرشد شاهه عنايت قادري مسجد جو امام هو.  ملا عبدالقادر بدايوني پنهنجي لکڻين ۾ مسجد جو ذڪر اڪبر جي دور ۾ هڪ پليٽ فارم طور ڪيو آهي. 

مسجد کي *مشڪي* سڏيو ويو آهي - هڪ پاڻي جي گاڏي. ڪنهن زماني ۾ مسجد جي ٻاهرئين دروازي تي طغرا لڳل هئي، جنهن تي لکيل هو:
 

## فن تعمیر
مسجد ۾ اسلامي رسمن جي ڌوئڻ لاءِ ٽي محراب ۽ هڪ ننڍڙو وضو حوض آهي.  مسجد جي الهندي ديوار تي ٻه طاق قرآني آيتون رکيل آهن، جڏهن ته ٽئين تي ابوالفتح جلال الدين محمد اڪبر بادشاه غازي جو نالو لکيل آهي. 

## پڻ ڏسو

* لاهور
* لاهور جون مسجدون
* لاهور جو ديوار وارو شهر
* اسلامي فن تعمير
* مغل فن تعمير

## حوالا

زمرو:اندرون لاهور
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جون مسجدون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تاريخي ماڳ
بيت الرحمان جامع مسجد

**بیت الرحمان جامع مسجد** ( Acehnese: *Meuseujid Raya Baiturrahman*) انڊونيشيا جي ریاست بنڊا آچيہ جي شھر آچيہ جي مرڪز م واقع ھڪ مسجد آھي. بيت الرحمان گرانڊ مسجد آچیني قوم جي مذهب، ثقافت، روح، طاقت ۽  جدوجهد جي علامت آهي. مسجد بنڊا آچیہ جي هڪ تاريخي نشاني آهي جيڪا سال 2004ع هندي سمنڊ جي زلزلي ۽ سونامي کان بچي وئي آهي.

## تاريخ

اصل مسجد رايا (وڏي مسجد) سال 1612ع ۾ سلطان اسڪندر مودا جي دور حڪومت ۾ ٺاهي وئي. ڪن جو چوڻ آهي ته اصل مسجد ان کان به اڳ 1292ع ۾ سلطان علاءُ الدين محمود سیاهه تعمير ڪئي هئي. اصل شاهي مسجد هڪ گهڻ ٽائرن واري ڇت تي مشتمل هئي، جيڪا آچینیز فن تعمير جي هڪ خاص خصوصيت هئي.
ڊچ نوآبادياتي حملي ۾ ان کي ساڙيو ويو، سال 1879ع ۾ هن جو بیھر تعمیر شروع ٿيو ۽ پهريون پٿر ٽينگڪو قاضي ملڪ العادل رکيو، جيڪو ان جو پهريون امام ٿيو. مسجد جو تکمیل سلطان محمد دائود سياه جي دور ۾ 27 ڊسمبر، 1881ع ۾ ٿيو. 

شروعات ۾، مسجد صرف هڪ گنبد ۽ هڪ مينار ڏيکاري ٿو. وڌيڪ گنبد ۽ مينار سال 1935ع، 1958ع ۽ 1982ع ۾ شامل ڪيا ويا. اڄ، مسجد ۾ ست گنبد ۽ اٺ مينار آهن. مسجد سال 2004ع جي زلزلي ۽ سونامي کان بچي وئي، جيئن ته ڀت جي ٽڪرن کي معمولي نقصان پھتو ۽ زلزلو مکيه دروازي وٽان 35 ميٽر (115 فٽ) ڊگھي مينار کي ٿورو جھڪيو ھو. آفت جي دوران، مسجد بي گهر ماڻهن لاءِ عارضي پناهه گاهه طور ڪم ڪيو ۽ صرف ٻن هفتن کان پوءِ نماز لاءِ ٻيهر کوليو ويو.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:اسلامي عمارتون
زمرو:اسلامي جایون
مجسما سازي

thumb|200x200 عڪسلون| هڪ مجسمو
**مجسمو** (Sculpture) فن پاري جي هڪ ٽن-پاسن واري شڪل ھوندي آھي جن جو جسم سخت يا نرم پلاسٽڪ مواد، عام طور تي ڀتر يا سنگ مرمر، ڌاتو، شيشي، يا ڪاٺ وغيرہ مان ٺاھيو ويندو آھي. مجسمو ٺاهڻ جي عمل، مشق ۽ ان سان لاڳاپيل سڀني سرگرمين کي **مجسما سازي** (Art of Sculpture) چئبو آهي.

## پڻ ڏسو

* بت تراشن جي فھرست
* مجسمو
* آرٽ جي تاريخ

## تصويرون

فائل:Lion_man_photo.jpg
فائل:Venus_of_Willendorf_frontview_retouched_2.jpg
فائل:Magdalenian_horse.jpg
فائل:Speerschleuder_LaMadeleine.jpg
فائل:Sleeping_Reindeer_3_2918856445_7d66cc4796_o.jpg
فائل:Solvogn.jpg
فائل:Laussel.jpg
فائل:JomonStatue.JPG

## حوالا

زمرو:مجسما سازي
زمرو:فنون لطيفه
سيريلي رسم الخط

**سائيريلڪ** (Cyrillic) رسمِ خط، سيريلڪ اسڪرپٽ، سلوونڪ اسڪرپٽ يا سلاف اسڪرپٽ هڪ لکت وارو نظام آهي جيڪو يوريشيا جي مختلف ٻولين لاءِ استعمال ٿيندو آهي، ھڪ لکت جو نظام آھي جن جو ارتقا 10ھين صدي عيسوي ۾ بلغاريائي سلطنت جي دوران ٿيو. اهو مختلف سلاوي، ترڪ، منگول، يورالڪ، ڪاڪيشيائي ۽ ايراني ڳالهائيندڙ ملڪن ۾ مقرر ڪيل قومي رسم الخط آهي، جيڪو ڏکڻ اوڀر يورپ، مشرقي يورپ، قفقاز، وچ ايشيا، اتر ايشيا ۽ اوڀر ايشيا ۾ آهي، ۽ ٻين ڪيترن ئي اقليتي ٻولين پاران استعمال ڪيو ويندو آهي.  

2019ع تائين، يوريشيا ۾ لڳ ڀڳ پنجويهه ڪروڙ (250 ملين) ماڻهو سيريلڪ کي پنهنجي قومي ٻولين لاءِ سرڪاري رسم الخط طور استعمال ڪن ٿا، جنهن جو اڌ حصو روس جا رهواسي آهن. پهرئين جنوري، 2007ع تي بلغاريا جي يورپي يونين ۾ الحاق سان، سيريلڪ لاطيني ۽ يوناني الفابيٽ جي پٺيان، يورپي يونين جو ٽيون سرڪاري رسم الخط بڻجي ويو. 

ابتدائي سيريلڪ الفابيٽ 9هين صدي عيسويءَ دوران فرسٽ بلغاريا سلطنت جي پريسلاو لٽريري اسڪول ۾ زار شمعون اول جي دور ۾ ترقي ڪئي وئي، غالباً ٻن بازنطيني ڀائرن سائرل ۽ ميٿوڊيس جا شاگرد، جن اڳ ۾ گلاگوليٽڪ ٻولي جو اسڪرپٽ   ٺاهيا هئا، انهن ۾، اوهريڊ جو ڪليمنٽ، پريسلاو جو ناوم،  پريسلاو جو قسطنطين، جان اڪزار، چرنوريزٽس هرابر، انجلر، ساوا ۽ ٻيا عالم شامل هئا. رسم الخط جو نالو سينٽ سائرل جي اعزاز ۾ رکيو ويو آهي. 

## سائيريلڪ اکر

### سائيريلڪ انگ

ساڄو|thumb|450x450 عڪسلون|سيريليڪ رسم الخط جو خطو

زمرو:Short description matches Wikidata
## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:لپيون 
زمرو:رسم الخط
زمرو:سيريلي لکت
پاڪستان ۾ مسجدن جي فهرست

پاڪستان هڪ اسلامي ملڪ هجڻ جي ڪري هزارين مسجدن جو گهر آهي. ڪجهه مسجدون پنهنجي سائيز، خوبصورتي، فن تعمير ۽ تاريخ جي ڪري ڪافي مشهور آهن.  **[[پاڪستان]] ۾ [[مسجد|مسجدن]] جي فهرست** ھيٺ ڏنل آھي.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:پاڪستان ۾ اسلام
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:مسجدن جون فهرستون
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
ابو العباس المرسي مسجد

**ابو العباس المرسي مسجد** ( ) اليگزينڊرريا جي شهر ۾ هڪ مصري مسجد آهي. تاريخي مسجد جو نالو 13 صدي جي صوفي ابو العباس المرسي جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو پڻ اشرف خاندان جي ميمبرن سان گڏ ساڳئي جاء تي دفن ٿيل آهي. 

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:مصر جون مسجدون
زمرو:آفريڪا جون مسجدون
دمشق

**دمشق** (Damascus) شام جو گاديءَ جو ھنڌ آهي، گڏوگڏ دنيا جو قديم ترين گاديءَ جو هنڌ ۽ ڪجهہ ماڻهن جي مطابق، اسلام جو چوٿون مقدس شھر آهي.   شام ۾  ۽ مَدِيْنَةُ الْيَاسْمِينِ (گل جو شهر)، جي نالي سان مشھور، دمشق سر زمین شام ۽ عرب دنيا جو ھڪ اھم ثقافتي مرڪز آھي.

شام جي ڏکڻ اولهه علائقي ​​۾ واقع، دمشق رومي سمنڊ جي اوڀر ڪناري کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) اندرئين پاسي هڪ پليٽو تي آهي، جيڪو سمنڊ جي سطح کان 680 ميٽر (2,230 فوٽ) مٿي آهي، پر مينهن جي ڇانو جي اثر جي ڪري هڪ خشڪ آبهوا جو تجربو ڪري ٿو. برادا ندي دمشق جي وچ ۾ وهي ٿي. 

دمشق دنيا جي قديم ترين مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. ان کي 661ع کان 750ع تائين اموي خلافت جي گاديءَ جي طور تي چونڊيو ويو هو. دمشق جي اهميت ۾ گهٽتائي عباسي دور ۾ آئي ۽ ايوبي ۽ مملوڪ دورن ۾ ٻيهر اهم اهميت حاصل ڪيو. 

اڄ، اهو شام جي مرڪزي حڪومت جو مرڪز آهي. جون 2023ع تائين، اهو ساڳئي عالمي رهائش جي درجه بندي ۾ 173 عالمي شهرن مان گهٽ ۾ گهٽ رهڻ لائق هو. 2017ع ۾، دمشق ۾ ٻه نوان ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ويا ۽ جنگ کان پوءِ جي تعمير نو جي علامت طور نوان رهائشي ضلعا، مروتا شهر ۽ باسيليا شهر تعمير ڪيا ويا.

## حوالا

زمرو:شام
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:شام ۾ شهر
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:شام ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
ٽينس

**ٽينس** بال ۽ رئڪيٽ سان کيڏڻ واري هڪ قسم جي راند آھي. ان جي شروعات فرانس ۾ ٿي. انگلستان ۾ چوڏهينءَ صديءَ جي لڳ ڀڳ پھتي، هيءَ راند گاھ واري لَسيل يا تراشيل ميدان، يا وري پوريءَ ريت لَسي ميدان ۾ کيڏجڻ شروع ٿي وئي، انهن ٻنهي قسمن جي ميدانن کي ”ڪورٽ“ (Court) سڏين ٿا. ٽينس ڪورٽ ۾ باقاعدي لائنون رکيون وينديون آهن. بال رٻڙ جو ۽ اندران کوکلو هوندو آهي. اُن جو قطر 5، 2 انچ ۽ وزن ٻہ آؤنس هوندو آهي. ٽينس راند جي بال کي سنڌيءَ ۾ ”ست کلو بال“ چوندا آهن. هيءَ راند ٻن رانديگرن جي وچ ۾ (سنگلز) ۽ رانديگرن جي ٻن جوڙن جي وچ ۾ (ڊبلز) کيڏي ويندي آهي. جيڪڏهن سنگلز راند هجي تہ ٻاهرين ٻن لائينن کي خارج ڪيو ويندو آهي ۽ اندروني لائنن سان ميدان جي حد بندي ڪئي ويندي آهي. اهو فيصلو ڪيئن ٿئي تہ پھرين سروس ڪير ڪري ۽ ڪھڙو رانديگر ميدان جي ڪھڙي هنڌ بيھي ان لاءِ رئڪيٽ کي ڦيرايو ويندو آهي. هن راند ۾ ڄار جي بلندي سري کان 3 فوٽ 7 انچ ۽ وچ ۾ 3 فوٽ هوندي آهي. ٻہ دفعا سروس ڪئي ويندي آهي. هڪ دفعو بال کي رئڪيٽ سان ڌڪ هڻي ڄار جي مدمقابل ساڄي مستطيل ۾ وجهڻ جي ڪوشش ڪبي آهي. جيڪڏهن بال اتي نہ پهچي سگهي تہ وري سروس ٿيندي آهي؛ ٻيھر بہ نہ پھچي سگهي تہ سروس ڪندڙ هڪ پوائنٽ هارائي ويندو آهي. نمبرن جي ڳڻپ هن طريقي سان ڪئي ويندي آهي تہ پھرينءَ پوائنٽ جي حيثيت 15 ڳڻي ويندي آهي. ٻي پوائنٽ جي 20 ٽين ٽن پوائنٽ جي 40 ۽ چوٿين پوائنٽ کٽي راند ختم ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:راند
زمرو:رانديون
زمرو:ٽينس
زمرو:انفرادي راند
زمرو:ٽيم وارا راند
فوٽوگرافي

**فوٽوگرافي** يا **ڦوٽوگرافي** (photography) ڪيمرا ذريعي عڪس/تصويرون ڇڪڻ کي ڦوٽوگرافي چيو ويندو آھي. ان مقصد لاءِ ڪيتريون خاص توڙي عام ڪيمرائون مارڪيٽ ۾ موجود آھن. جڏھن تہ اڪثر موبائل فونن ۾ بہ ڪيمرائون ھجن ٿيون، جن ذريعي پڻ اھو شوق پورو ڪيو وڃي ٿو. ڦوٽوگرافي جي ھنر ۾ تصويرون ڇڪڻ سان گڏوگڏ انھن کي بھتر بڻائڻ ۽ ڇاپڻ شام آھن.
جوڊو

**جوڊو** جي معنيٰ آهي ’نرميءَ جو رستو‘، يا ’وڙهڻ جو شريفاڻو انداز‘. جاپان ۾ جوڊو کان پھرين هڪ خطرناڪ راند ’جوجٽسو‘ کيڏي ويندي هئي، جيڪا هٿيارن کانسواءِ دفاع جو جپاني طريقو هئي. هن راند جي تربيت ۾ عضون جي علم جي ڄاڻ ضروري هئي. هيءَ راند وڏي عرصي تائين جپاني اميرن ۾ رائج هئي. ويھين صدي عيسويءَ جي ابتدا ۾ يورپ ۽ آمريڪا ۾ بہ هن راند ۾ دلچسپي ورتي وئي. 1877ع ۾ جرمني، اٽلي ۽ سوئيڊن گڏيل طور يورپين جوجٽسو يونين قائم ڪئي ۽ پوءِ ’جوجٽسو‘ ۾ ترميم ڪري هن کي راند جو درجو ڏياريو ويو. 1887ع ۾ انٽرنيشنل جوجٽسو فيڊريشن جو نئون نالو ’جوجٽسو انٽرنيشنل فيڊريشن‘ منظور ڪيو ويو. جوجٽسو انتھائي خطرناڪ فن هو. هن جو باني هڪ چيني راهب ڇهن چن يو آن ڀنگ هو.

جپان ۾ سترهين صديءَ ۾ جوجٽسو جا ڪيترا اسڪول قائم ٿي چڪا هئا، جنھن ۾ نوجوان هن فن جي تربيت حاصل ڪندا هئا، انهن ڏينھن ۾ جاپان تي اولھ-وارن جي حڪومت هئي، سموراتئي پاڻ سان تلوار رکندا هئا، ان ڪري هن فن جي مظاهري دوران ڪنهن هڪ ڌر جو سر هليو ويندو هو. اڪثر زنده بچندڙ بہ سڄي عمر لاءِ معذور ٿي ويندا هئا. 1871ع ۾ سموراتئي جوجٽسو جي رانديگرن وٽ تلوار رکڻ تي بندش وڌي وئي، پر راند جي وحشياڻي طريقي ۾ ڪا بہ گهٽتائي نہ آئي، ٽوڪيو يونيورسٽيءَ جي پروفيسر جگودو ڪانو محسوس ڪيو تہ جيڪڏهن اها ئي صورتحال رهي تہ جاپان ۾ هن فن جو نالو نشان مٽجي ويندو. ان کانپوءِ هن جاپان جي بھترين استادن کان هيءُ فن سکيو ۽ هن ۾ خطرناڪ انگ الڳ ڪري، نئين انداز ۾ ’جوڊو‘ کي متعارف ڪرايو. پروفيسر هن راند ۾ هڪ نئون اصول ’سوري ڪومي‘ متعارف ڪرايو. جنھن جي ذريعي پھرين مخالف جو توازن بدلايو ويندو هو، پوءِ ٿرو ڪيو ويندو هو. دراصل جگودو ڪانو، جوڊو ۽ جوجٽسو ۾ فرق واضح ڪرڻ پئي گهريو. هن ’جوڊو‘ ۾ هڪ اعليٰ اصول وضع ڪيو، يعني ’گهٽ محنت ۽ وڌيڪ ڪارڪردگي‘، ’جوڊو‘ 1882ع ۾ متعارف ڪرايو ويو هو.

## حوالا

زمرو:جوڊو
غربت

**غربت** مان مراد ڪنھن ماڻهو وٽ زندگي گذارڻ لاءِ موجود وسيلن جي کوٽ کي چيو وڃي ٿو. ان ۾ اٽو يعني کاڌو خوراڪ، لٽو يعني لڱ ڍڪڻ ۽ موسم جي اثرن کان محفوظ رھڻ لاءِ ضروري ڪپڙا، ۽ اجهو يعني رھڻ ۽ آرام ڪرڻ لاءِ مناسب جڳھ ۽ ڍڪيل ڪمرا اچي وڃن ٿا. غربت جا ڪيترائي سبب ٿي سگهن ٿا، جھڙوڪ معاشي ذريعا نہ ھجڻ، تعليم نہ ھجڻ، امن امان نہ ھجڻ، يا ذاتي غلط فعل جن ذريعي ڪمائڻ جا ذريعا وڃائجي وڃن يا مال دولت ضايع ٿي وڃي. غربت ڪيترين ئي سماجي براين کي بہ جنم ڏي ٿي جن ۾ ڦر لٽ، چوري، دھشتگردي، اغواڪاري، وغيرہ اچي وڃن ٿا.
المحضار مسجد

**المحضار مسجد** (عربي ٻولي: مَسْجِد ٱلْمُحْضَار‎ ) يمن جي صوبي حضرموت جی قديم شهر تارم ۾ تاريخي مسجدن مان هڪ آهي. اهو عمر المحضار بن عبدالرحمٰن السقاف ( عربي ٻولي: عُمَر ٱلْمِحْضَار بِن عَبْد ٱلرَّحْمَٰن ٱلسَّقَّاف) ڏانهن منسوب آهي، هڪ مسلمان اڳواڻ جيڪو 15ھین صدي عيسويء دوران شهر ۾ رهندو هو.

:زمرو:مسجدون
ريجنٽ پارڪ مسجد لنڊن

**لنڊن سينٽرل مسجد** (جنهن کي ريجنٽ پارڪ مسجد پڻ چيو ويندو آهي) هڪ مسجد آهي جيڪو مرڪزي لنڊن ۾ ريجنٽ پارڪ جي ڪناري تي واقع آهي.

## حوالا

زمرو:لنڊن
زمرو:مسجدون
زمرو:يورپ جون مسجدون
زمرو:گڏيل بادشاهت جون مسجدون
ايسٽروئڊ

**ايسٽروئڊ** هڪ ننڍڙو گرھ آهي- هڪ اهڙي شئي آهي جيڪا نہ ئي هڪ حقيقي سيارو آهي ۽ نہ ئي ڪو پڇڙ تارو - جيڪو اندروني شمسي نظام جي چوڌاري گردش ڪري ٿو. اهي پٿر، ڌاتو يا برفاني جسم آهن جن ۾ ڪوبہ ماحول ناهي. ايسٽروئڊن جي ماپ ۽ شڪل ۾ وڏي پئماني تي فرق آهي، اھي هڪ ڪلوميٽر کان ننڍڙن ڪچري جي ڍيرن کان وٺي سيريس, جيڪو ھڪ ننڍڙو سيارو آھي، جنھن جو قطر 1000 ڪلوميٽر آھي، جيترا ٿي سگهن ٿا.
زمرو:نظام شمسي
روٽي

**ماني** (Capati؛ اردو: روٽِي، هندي: ڦلڪا) کاڌي جي بنيادي شڪل آھي، جنھن کي مختلف اناج جھڙوڪ ڪڻڪ، جون، جوئر، چانورن وغيرہ جي اٽي مان پچايو ويندو آھي. عام طور تي اٽي ۾ پاڻي وجهي، ان کي ڳوھي، ان جا پيڙا ٺاھي، انهن کي ٿڦي سڌو ڪري مانيءَ کي تئي تي گرم ڪري پچايو ويندو آھي. مانيءَ ۾ وڌيڪ ذائقي لاءِ لوڻ، تيل، مصالحا، وغيرہ بہ شامل ڪري سگهجن ٿا. جڏھن تہ ان کي پچائڻ لاءِ تئي کان علاوہ تندور يا اوون جو بہ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ۽ اھو بہ لازم ناھي تہ روٽي سڌي ھجي، اھا ڦوڪيل ۽ ڊگهي بہ ٿي سگهي ٿي. پچائڻ کانپوءِ ان مٿان مکڻ، ماکي، تر وغيرہ بہ ھنيا ويندا آھن. البتہ عام کاڄ ان جو ٻوڙ سان ھوندو آھي.

**Chapati** (alternatively spelled **chapathi**; pronounced as IAST: ), also known as *[[roti]]*, *rooti*, *rotee*, *rotli*, * rotta*, *safati*, *shabaati*, *phulka*,  *chapo* (in East Africa), *sada roti* (in the Caribbean), *poli* (in Marathi), and *roshi* (in the Maldives), is an unleavened flatbread originating from the Indian subcontinent and is a staple in India, Nepal, Bangladesh, Pakistan, Kyrgyzstan, Sri Lanka, the Arabian Peninsula, East Africa, and the Caribbean. Chapatis are made of whole-wheat flour known as atta, mixed into dough with water, oil (optional), and salt (optional) in a mixing utensil called a *[[parat]]*, and are cooked on a *[[tava]]* (flat skillet).

It is a common staple in the Indian subcontinent as well as amongst expatriates from the Indian subcontinent throughout the world. Chapatis were also introduced to other parts of the world by immigrants from the Indian subcontinent, particularly by Indian merchants to Central Asia, Southeast Asia, East Africa, and the Caribbean.

## حوالا

زمرو:سنڌي کاڌا
زمرو:پنجابي کاڌا
زمرو:پاڪستان جا کاڌا
زمرو:ڀارتي کاڌا
تئو

**تئو** بنيادي طور تي لوھ مان ٺھيل ھڪ گول ھلڪي گٻ واري پليٽ ھوندي آھي. ان کي عام طور روٽي پچائڻ يا ٻيا کاڌا، جھڙوڪ پٽاٽا، مڇي، ڪباب وغيرہ ترڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. توا مختلف ماپن ۽ شڪلين جا ٿي سگهن ٿا. گڏوگڏ لوھ سان گڏ ٽين ۽ ٻين ڌاتن مان بہ تيار ڪيا وڃن ٿا. تون جو استعمال ڏکڻ ايشيا، وچ اوڀر، وچ ايشيا، ترڪي، آفريڪا جي ڪجهہ حصن ۽ دنيا جي ٻين ھنڌن تي ڪيو وڃي ٿو.

زمرو:پاڪستاني رڌ پچاءَ جا ٿانو
ڊبل روٽي

**ڊبل روٽي** هڪ اهم کاڌو آهي جيڪو اٽي جي پيڙي مان تيار ڪيو ويندو آهي جنھن ۾ (عام طور تي ڪڻڪ) ۽ پاڻي شامل ھوندو آھي، جڏھن تہ ان کي  پچائڻ تيار ڪبو آھي. رڪارڊ ٿيل تاريخ ۽ سڄي دنيا ۾، اهو ڪيترن ئي ثقافتن جي غذا جو هڪ اهم حصو رهيو آهي. اھا هڪ قديم ترين انسان جي ٺاهيل خوراڪ آهي، جيڪا زراعت جي شروعات کان وٺي اهميت رکي ٿي، ۽ ٻنهي مذھبي رسمن ۽ سيڪيولر ثقافت ۾ هڪ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.

ڊبل روٽي يا بريڊ کي ٺاھيو ويندو آھي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ جراثيمن (مثال طور سورڊو)، ڪيميڪلز (مثال طور بيڪنگ سوڊا)، صنعتي طور تي پيدا ٿيل خمير، يا تيز دٻاءُ واري هوا، جنھن مان گئس جا بلبلا پيدا ٿين ٿا جيڪي مانيءَ کي ڦوڪي ڇڏيندا آهن، مان. ڪيترن ئي ملڪن ۾، تجارتي ماني ۾ ذائقي، بناوت، رنگ، شيلف لائف، غذائيت، ۽ پيداوار جي آسانيءَ کي بھتر ڪرڻ لاءِ ٻين شين جو ا

اڪثر اضافو شامل هوندو آهي.
زمرو:بريڊ
آمريڪي ڊالر

**آمريڪي ڊالر** (علامت: $؛ ڪرنسي ڪوڊ: USD؛ مختصر طور USD تہ جيئن ان کي ٻين ڊالر جي نالي سان ڪرنسين کان ڌار ڪري سگهجي؛ ڊالر، آمريڪي ڊالر، آمريڪن ڊالر، يا غير رسمي طور بَڪ طور پڻ ان جو حوالو ڏنو ويندو آھي) آمريڪا جي گڏيل رياستن جي سرڪاري ڪرنسي آهي، گڏوگڏ ٻين ڪيترن ئي ملڪن جي.  1792ع جي ڪوئنيج ايڪٽ يو ايس ڊالر کي اسپيني سلور ڊالر جي برابر ۾ متعارف ڪرايو، ان کي 100 سينٽ ۾ ورهايو، ۽ ڊالر ۽ سينٽ ۾ مٽايل سڪن جي ڪٽڻ (minting) جي اجازت ڏني وئي.  يو ايس بئنڪ نوٽس فيڊرل رزرو نوٽس جي صورت ۾ جاري ڪيا ويا آهن، جن کي انهن جي سائي رنگ جي ڪري گرين بيڪس پڻ سڏيو ويندو آھي.
تاريخ کان اڳ جو دور

**تاريخ کان اڳ جو دور** ان وقت کي چيو وڃي ٿو جنھن ۾ انسانن لکت جي باقاعدہ شروعات نہ ڪئي ھئي، مطلب تہ انھن وٽ تاريخ کي محفوظ ڪرڻ جي لکت ۾ شڪل نہ ھئي. تاريخ کان اڳ جو دور مختلف علائقن لاءِ مختلف آھي، جھڙوڪ مصر ۾ 4000 قبل مسيح کان اڳ جو زمانو تاريخ کان اگ جو دور چورائي ٿو. جڏھن تہ عام طور تي 4000 کان 4500 قبل مسيح کان اڳ جو زمانو لڳ ڀڳ سڄي دنيا جي لاءِ تاريخ کان اڳ جو دور سڏجي ٿو. مثال طور غارن ۾ رھڻ وارن انسانن ۽ ڊائناسور جو تعلق تاريخ کان اڳ جي دور سان آھي.

زمرو:تاريخ کان اڳ جو دور
گوشت

گوشت جانورن جا ٽشو ھوندو آھي. جنھن ۾ ڦٽا پڻ شامل ھوندا آھن. گوشت کي کاڌ خوراڪ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. انسانن تاريخ کان اڳ جي دور کان گوشت لاءِ جانورن جو شڪار ۽ پالنا ڪئي آھي. 11000 سال اڳ نئين پٿر جي انقلاب  انسانن کي ڪڪڙن، رڍن، ٻڪرين، سوئرن، گهوڙنض سميت ٻيا ڍور پالڻ سيکاري ڇڏيو. تڏھن کان انسان چونڊ نسلن مان پاليندڙ ۽ خريد ڪندڙ جي مرضي موجب  گوشت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪندا پيا اچن.

مختلف مذھبن م گوشت کائن تي مختلف قسمن جون سختيون ۽ پابنديون رھن ٿيون.
سنن ابي داؤد

***سنن ابي داؤد*** ( ) سني اسلام جي ڇهن ڪتابن جو ٽيون حديث جو مجموعو آهي. اهو فارسي عالم ابو داؤد السجستاني جو جمع ڪریل آھي.

## تفصیل
ابو دائود 500,000 حديثون گڏ ڪيون، پر هن مجموعي ۾ صرف 4،800 شامل آهن. سني هن مجموعي کي پنهنجي ڇهن وڏن حديثن جي مجموعن مان چوٿون نمبر سمجهن ٿا. ابودائود کي حديثون گڏ ڪرڻ ۾ 20 سال لڳي ويا. هن پنهنجي دور جي وڏن محدثن سان ملاقات لاءِ ڪيترائي سفر ڪيا ۽ انهن کان معتبر حديثون حاصل ڪيون، جن جي ذريعي اها حديث هن تائين پهتي. جيئن ته مصنف اهڙيون حديثون گڏ ڪيون جن کي ڪنهن به گڏ نه ڪيو هو، ان ڪري هن جي سنن کي اسلامي دنيا جي ڪيترن ئي حصن جي عالمن طرفان هڪ معياري ڪم جي طور تي قبول ڪيو ويو آهي. ابو دائود ننڍي عمر ۾ ئي سفر ۽ احاديث گڏ ڪرڻ شروع ڪيو. هن وچ اوڀر ۾ ڪيترن ئي هنڌن جو سفر ڪيو، جن ۾ مصر، عراق ۽ شام شامل آهن. ابو دائود به امام احمد بن حنبل وٽ پڙهيو.
## مواد
ايڊيٽر، محمد محي الدين عبد الحميد جي سال 1935ع قاهره پبليڪيشن، 4 جلدن ۾، حديث جي عربي متن جي معياري سطحي درجه بندي مهيا ڪري ٿي. سنن ابو داؤد 43 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. 

1. ڪتاب الطهاره (پاڪي ء ناپاڪي جا مسئلا). 

2. ڪتاب الصلاة (نماز). 

3. ڪتاب الاستسقا (استسقاء جي نماز). 

4. ڪتاب الزڪوات. 

5. ڪتاب المناسڪ والحج. 

6. ڪتاب النکاح. 

7. ڪتاب الطلاق. 

8. ڪتاب الصيام (روزو). 

9. ڪتاب الجهاد. 

10. ڪتاب الاضحيا (قرباني). 

11. ڪتاب الصيد (شڪار). 

12. ڪتاب الوصايا (وصیت) 

13. ڪتاب الفرائد (ميراث) 

14. ڪتاب الخراج، والفائع والامارة (جزیو، مال غنيمت ۽ حڪومت). 

15. ڪتاب الجنائز. 

16. ڪتاب الايمان و النذور (قسم ۽ نذر). 

17. ڪتاب البیوع (تجارتي واپار). 

18. ڪتاب الاجارہ (اجرت)

19. ڪتاب اقضياء (جج جو دفتر). 

20. ڪتاب العلم. 

21. ڪتاب الشرب (مشروبات). 

22. ڪتاب الاطعمه (کاڌو). 

23. ڪتاب الطب. 

24. ڪتاب الڪھانه و الطيور 

25. ڪتاب الحروف و القرات (قرآن جون ٻوليون ۽ پڙھڻ). 

26. ڪتاب الحمام 

27. ڪتاب اللباس. 

28. ڪتاب التراجل. 

29. ڪتاب الخاتم. 

30. ڪتاب الفتن و الملاحم. 

31. ڪتاب المهدي. 

32. ڪتاب الحدود. 

33. ڪتاب الديت. 

34. ڪتاب السنة. 

35. ڪتاب الادب (عام رويو).
## حوالا

زمرو:حديث
زمرو:اسلامي متن
زمرو:اسلامي ڪتابون
سنن ابن ماجه

***سنن ابن ماجه*** ( ) سني حديثن جي ڇهن مجموعن ( *[[صحاح سته|صحاح  السته]]* ) مان هڪ آهي. *سنن* ابن ماجہ کي امام ابن ماجه (پيدائش: 824 عيسوي، وفات:887 عيسوي) جمع ڪیو.

## تفصیل
هن سنن ۾ 4,341 احاديث شامل آهن جیکا 32 ڪتابن (ڪتب) ۽ 1500 بابن (ابواب) ۾ ورهايل آهن. اٽڪل 1329 حديثون صرف ان ۾ مليون آهن، باقي پنجن صحاح سته جی ڪتابن ۾ نه آهن. سني مسلمان هن مجموعه کي پنهنجي ڇهن وڏن حديثن جي مجموعن ۾ صداقت جي لحاظ کان ڇهون نمبر سمجهن ٿا. جيتوڻيڪ ابن ماجه مشرقي اسلامي دنيا جي عالمن کان حديثون ٻڌايون آهن، پر پنجين کان يارهين صدي تائين نه ته هو ۽ نه ئي سندس سنن اتر اولهه ايران جي پنهنجي آبائي علائقي کان ٻاهر مشهور هئي.
## حوالا

زمرو:حديث
زمرو:اسلامي متن
زمرو:اسلامي ڪتابون
اورماڙا

**اورماڙا** ( بلوچي ۽ )، پاڪستان جی صوبی بلوچستان جی ضلعی گوادر جو ھڪ قصبو آھي. اهو مڪران جي ساحلي علائقي ۾ هڪ بندرگاهه آهي. اهو ڪراچي کان 360 ڪلوميٽر (220 میل) اولهه ۽ گوادر کان 230 ڪلوميٽر (140 میل) اوڀر ۾ عربي سمنڊ تي واقع آهي. هن بندرگاهه جو ذڪر پیریپلس آف دی اراتھرایان سمندر *Periplus of the Erythraean Sea* ۾ اورایا Oraea جي نالي سان پڻ ڪيو ويو آهي.
الراشد مسجد

**الراشد مسجد** ( )، هڪ مسجد، جيڪا ڪينيڊا جي شهر، ايڊمنٽن، البرٽا ۾ تعمير ڪي وئي آهي، ڪئناڊا ۾ ٺهيل پهرين مسجد آهي. الراشد مسجد اتر آمريڪا ۾ پهرين مسجد هجڻ جي توقع ڪئي وئي هئي پر سال 1938ع ۾ آمريڪا جي مادر مسجد، سيڊار ريپڊس، آئووا ۽ راس، نارٿ ڊڪوٽا ۾ ٺهيل سال 1929ع واري مسجد کان ڪجهه سال پوءِ ٺاهي وئي.  

ان وقت ڪئناڊا ۾ اٽڪل 700 مسلمان هئا. حلاوي حمدون پهرين عورت هئي جنهن ايڊمونٽن جي ميئر جان فرائي سان مسجد جي تعمير لاءِ زمين خريد ڪرڻ بابت ڳالهايو. هن، دوستن سان گڏجي، يهودين، عيسائين ۽ مسلمانن کان مسجد جي تعمير لاءِ چندو گڏ ڪيو. هيءَ مسجد يوڪريني ڪينيڊین ٺيڪيدار مائڪ ڊريوٿ طرفان تعمير ڪئي وئي هئي ۽ 12 ڊسمبر، 1938ع تي کولي وئي. سال 1940ع جي ڏهاڪي ۾، عمارت کي، اسڪول جي توسيع لاءِ ڪمرو ٺاهڻ لاءِ ڪجھ بلاڪ پري ان جي اصل ماڳ کان هڪ هنڌ منتقل ڪيو ويو  

## تاريخ

الراشد مسجد اتر آمريڪا ۾ پهرين مسجد هجڻ جي توقع ڪئي وئي هئي پر سال 1938ع ۾ آمريڪا جي مادر مسجد، سيڊار ريپڊس، آئووا ۽ راس، نارٿ ڊيڪوٽا ۾ ٺهيل سال 1929ع واري مسجد کان ڪجهه سال پوءِ ٺاهي وئي. ان وقت ڪئناڊا ۾ اٽڪل 700 مسلمان هئا. حلاوي حمدون پهرين عورت هئي جنهن ايڊمونٽن جي ميئر جان فرائي سان مسجد جي تعمير لاءِ زمين خريد ڪرڻ بابت ڳالهايو. هن، دوستن سان گڏجي، يهودين، عيسائين ۽ مسلمانن کان مسجد جي تعمير لاءِ چندو گڏ ڪيو. هيءَ مسجد يوڪريني ڪينيڊین ٺيڪيدار مائڪ ڊريوٿ طرفان تعمير ڪئي وئي هئي ۽ 12 ڊسمبر، 1938ع تي کولي وئي. سال 1940ع جي ڏهاڪي ۾، عمارت کي، اسڪول جي توسيع لاءِ ڪمرو ٺاهڻ لاءِ ڪجھ بلاڪ پري ان جي اصل ماڳ کان هڪ هنڌ منتقل ڪيو ويو. سال 1980ع واري ڏهاڪي تائين، مسلمانن جي وڌندڙ آباديءَ جي ڪري هيءَ مسجد ختم ٿي چڪي هئي ۽ تباهيءَ جو شڪار ٿي چڪي هئي. شهر، جيڪو زمين جو مالڪ هو، جنهن تي اهو واقع هو، هڪ اسپتال کي وڌائڻ لاء سائيٽ کي ختم ڪرڻ تي غور ڪري رهيو هو. پر سال 1991ع ۾ اهو فيصلو ڪيو ويو ته مسجد کي 75,000 ڊالرن جي لاڳت سان فورٽ ايڊمنٽن پارڪ ۾ منتقل ڪيو وڃي. اٽڪل هڪ سال بعد 28 مئي، 1992ع تي ان کي پارڪ ۾ ٻيهر کوليو ويو. مسجد جي تعمير ۾ محمد عبدالعليم صديقيءَ جو وڏو ڪردار هو.

## حوالا

زمرو:ڪينيڊا
زمرو:مسجدون
زمرو:اسلامي عمارتون
خود اختياري

**خود اختياري** (free will) مختلف ممڪن چونڊن جي وچ ۾ بغير ڏکيائيءَ جي فيصلو ڪرڻ جي صلاحيت يا قابليت آھي.

خود اختياري اخلاقي ذميداري، تعريف، قصور ۽ ٻين فيصلن جي تصورن سان جيڪي رڳو پنھنجي مرضيءَ تي چونڊيل عملن تي لاڳو ٿين ٿا. گڏوگڏ خود اختياري مشوري، قائل ڪرڻ، غور ۽ فڪر ۽ منع ڪرڻ جي تصورن سان بہ لاڳو ٿين ٿا. روايتي طور تي خود اختياري جي تحت ڪيل عملن کي تعريف يا تنقيد جو مستحق سمجهيو ويندو آھي. ڇا خود اختياري وجود رکي ٿي، اھا ڇا آھي، ان جي ھجڻ يا نہ ھجڻ جا ڪھڙا اثر آھن، اھي سڀ سوال فلسفي جي ھلندڙ ڊگهن بحثن جو حصو آھن. ڪجهہ ماڻهو خود اختياري کي ٻاھرين اثرن يا خواھشن جي حدن مان نڪري ڪري پنھنجا ڪم ڪرڻ جي صلاحيت جو نالو ڏين ٿا.

زمرو:خود اختياري
زمرو:عمل (فلسفو)
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
زمرو:پنهنجي مرضي
زمرو:زندگي جو فلسفو
سونمياڻي جي نار

**سونمياڻي نار** (Sonmiani Bay) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي لسٻيلا ۾ عربي سمنڊ جي ڪناري تي واقع آهي.
## حوالا

زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي جاگرافي
زيارت تعلقو

**زيارت** (Ziarat Tehsil) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي زيارت جو هڪ تعلقو آهي. تعلقي جو صدر مقام زيارت شهر آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 78,912 آهي. هن تعلقي کي انتظامي طور پنج يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:زيارت ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
سنجاوي تعلقو

**سنجاوي** (Sanjawi Tehsil؛ سنځاوۍ تحصیل) پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ زيارت ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي کي انتظامي طور پنج يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي ۽ ان جو صدر مقام سنجاوي شهر آهي.

آبادي جي اڪثريت دمڙ قبيلي سان تعلق رکي ٿي، جيڪا ڪاڪڙ قبيلي جي هڪ ذيلي شاخ آهي. دمڙ سان گڏ ٻيا قبيلا آباد آهن، جن ۾ ترين، پيچي، زخپيل، ناصر، خروٽي، سيد ۽ اندڙ شامل آهن. پشتو علایقی جي عام ٻولي آهي. وانیتسی، پشتو جي هڪ منفرد ۽ قديم ٻولي، پڻ هن علائقي ۾ ترینن جي وانيتسي قبيلي طرفان ڳالهائي وڃي ٿي.

## حوالا

زمرو:زيارت ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
مسلم باغ

**مسلم باغ** (پشتو، )، قلعه سيف الله ضلعي، بلوچستان، پاڪستان جو هڪ شهر آهي. اهو 1,787 ميٽر (5,863 فوٽ) جي اوچائي تي واقع آهي. 

مسلم باغ کي اڳي هندو باغ سڏيو ويندو هو، جنهن لاءِ خيال ڪيو وڃي ٿو ته اهو باغ اڳئين زماني ۾ هڪ هندو بزرگ پوکيو هو. 

## حوالا

زمرو:قلعو سيف الله ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
تربت تعلقو

**تربت** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ڪيچ ضلعي جو هڪ انتظامي سب ڊويزن (تعلقو) آهي. تعلقو انتظامي طور 17 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي ۽ ان جو صدر مقام تربت شهر ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيچ ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
ٻيلا تعلقو

**ٻيلا** () پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي لسٻيلي ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق هن تعلقي جي آبادي 129,264 آهي. هن تعلقي کي انتظامي طور پنج يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي ۽ ان جو هيڊڪوارٽر ٻيلا شهر ۾ آهي.
## حوالا

زمرو:لسٻيلا ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
گلستان تعلقو

**گلستان تعلقو** (Gulistan Tehsil) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي قلعو عبدالله ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي کي انتظامي طور پنج يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي ۽ ان جو صدر مقام گلستان شهر آهي. سال 2023ع جي آدمشماري موجب تعلقي جي آبادي  126,474 آهي.

## حوالا

زمرو:قلعو عبدالله ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
جهل جهائو تعلقو

**جھل جھاؤ** پاڪستان (Jhal Jhao Tehsil) جي صوبي بلوچستان جي ضلعي آواران جو ھڪ تعلقو آھي.

ھن تعلقي ۾ هيٽ ڏنل وسنديون آهن: 
# اراھ (آبادي:1645)، 
# بشم گوٽي (آبادي:483)،
# بازڪ (آبادي:985), 
# دامب علي محمد گوٽي (آبادي:1433)، 
# غلام محمد گوٽي (آبادي: 408), 
# گوڪو (آبادي:1764), 
# گجارو (آبادي:389)، 
# حاجي شير (آبادي:522)، 
# حامد آباد (آبادي:489)، 
# ڪنري (آبادي:313)، 
# لال بازار (آبادي:1181)، 
# موصال پير (آبادي:826)، 
# پيردان (آبادي: 1357)
# سياہ دامب (آبادي:1168) 
# سستاگان (آبادي:1015) 

## حوالا

زمرو:آواران ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
تاش

تاش ھڪ راند آھي، جنھن کي پتن سان کيڏيو ويندو آھي. جڏھن تہ پتن جي تعداد 52 ھوندي آھي. راند کيڏڻ جا ڪيترائي قسم آھن.
اڇو سمنڊ

**اڇو سمنڊ** (White Sea) روس جي اتر اولهه سامونڊي ڪناري تي واقع بیرنتس سمنڊ (Barents Sea) جي هڪ ڏاکڻي انٽ آهي. اهو اولهه ۾ روس جی جمھوریہ ڪيريليا، اتر ۾ ڪولا جزيره نما ۽ اتر اوڀر ۾ ڪنين جزيره نما سان گھيريل آهي. اڇو سمنڊ جو سڄو علائقو روسي خودمختياري هيٺ آهي ۽ روس جي اندروني پاڻي جو حصو سمجهيو ويندو آهي. انتظامي طور تي، اهو ارخانجیلسڪ آرکينگيلسڪ آبلاسٽ ۽ مرمانسڪ اوبلاست ۽ ڪیریلیا جي جمهوريه جي وچ ۾ ورهايل آهي.

ارخانجیلسڪ جي وڏي بندرگاهه سفيد سمنڊ تي واقع آهي. روس جي تاريخ جي گهڻي ڀاڱي لاءِ هي روس جو بين الاقوامي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز هو، جيڪو خلموگوري جی پومور (سمنڊ جي ڪناري تي آبادگار) جی تحت هو. جديد دور ۾ اهو هڪ اهم سوويت بحري ۽ آبدوز بيس بڻجي ويو. اڇو سمنڊ۔بالٽڪ ڪينال اڇي سمنڊ کي بالٽڪ سمنڊ سان ڳنڍي ٿو.

اڇو سمنڊ انهن چئن سمنڊن مان هڪ آهي، جن جو نالو عام رنگن جي اصطلاحن تي رکيو ويو آهي (نه رڳو انگريزيءَ ۾). ٻيا ڪارو، ڳاڙهو ۽ پيلو سمنڊ آهن.

## حوالا
پي پي-45 (سيالڪوٽ-2)

**پي پي-45 (سيالڪوٽ-2)** () '''پنجاب جي صوبائي اسيمبلي''' جو هڪ حلقو آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
ڪليمنجارو

**ڪليمنجارو** آفريڪا ۾ بلند ترين جبل آھي. ان جي اوچائي 5895 ميٽر / 19340 فٽ آهي. اهو تنزانيا ۾ واقع آهي. اهو هڪ آتش فشان هوندو هو پر هاڻي ٿڌو آهي. ان جي بلند ترين ٽڪر جو نالو اوحورو آھي جنھن جو مطلب آهي آزادي. اھو عربي لفظ حر يا حريت مان ورتل آھي.

ڪليمنجارو تي چڙهڻ آسان آهي. خط استوا جي بلڪل ويجهو ھجڻ جي باوجود، ان جي چوٽيءَ تي برف آهي.

ڪليمنجارو جبل تنزانيا جي ڪليمنجارو علائقي ۾ واقع هڪ غير فعال ٻرندڙ جبل آهي. ان ۾ ٽي ٻرندڙ شنک؛ ڪابو، ماوينزي ۽ شرا آهن. اهو آفريڪا ۾ بلند ترين جبل آهي ۽ دنيا ۾ سمنڊ جي سطح کان بلند ترين اڪيلو آزاد جبل آهي. 5,895 ميٽر سمنڊ جي سطح کان مٿي ۽ اٽڪل 4,900 ميٽر ان جي پليٽ بيس کان مٿي آهي. اهو آفريڪا ۽ اڀرندي اڌ گول ۾ بلند ترين ٻرندڙ جبل آهي. ڪليمنجارو ڌرتيءَ تي چوٿون سڀ کان وڌيڪ جاگرافيائي لحاظ کان نمايان چوٽي آهي. اهو ڪليمنجارو نيشنل پارڪ جو حصو آهي ۽ هڪ اهم جابلو ۽ ھائیڪنگ واري منزل آهي. ان جي ڇڪڻ واري گليشيئر ۽ برف جي ميدانن جي ڪري، جيڪي سال 2025ع ۽ 2035ع جي وچ ۾ غائب ٿي ويندا، اهو ڪيترن ئي سائنسي مطالعي جو موضوع رهيو آهي.

## تصويرون

فائل:Kili_warning_signs_px1000.jpg
فائل:Hans_Meyer_memorial.jpg


## ٻاھريان ڳنڍڻا
* Kilimanjaro نيشنل پارڪ  آرڪائیو ٿيل زمرہ:Webarchive template unknown archives  (تاريخ غائب)
* ناسا صفحو آرڪائيو ٿيل زمرہ:Webarchive template unknown archives  (تاريخ غائب)

زمرو:آفريڪا
زمرو:جاگرافي آفريڪا

## حوالا

زمرو:زمين جا انتهائي نقطا
ڍاڊر شھر

**ڍاڊر** (اردو: ڈھاڈر) پاڪستان جي بلوچستان صوبي جي ڪڇي ضلعي جو هڪ شهر آهي، جيڪو ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر طور پڻ ڪم ڪري ٿو. هي شهر، جيڪو هڪ يونين ڪائونسل تي مشتمل آهي، ساڳئي نالي جي تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر طور پڻ ڪم ڪري ٿو. اهو ڊگھائي ڦاڪ "0'28°29 اتر ۽ ويڪرائي ڦاڪ "0'39°67 اوڀر تي واقع آهي ۽ 132 ميٽر (436 فوٽ) جي اوچائي تي آهي.

## حوالا

زمرو:ڪڇي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
بيٺڪيت

**بيٺڪيت** (colonialism)، هڪ طاقت ڪنھن ملڪ يا رياست کي مفلوج ڪري پنھنجي حڪومت ۽ نظام مڙهي تہ ان کي بيٺڪيت سڏجي ٿو، حقيقي بيٺڪيت جون ٻہ اهم نشانيون آهن: هڪ بيٺڪيت طور مغلوب زمين کي ڪابہ حقيقي سياسي آزاد نہ هجي. ٻيو تہ بيٺڪيت جي پيداواري وسيلن کي غالب طاقت جي ڀلائي ۽ شاهوڪاري لاءِ استعمال ڪجي.

## حوالا

زمرو:ثقافتي جاگرافي
پنر جنم

**پنر جنم** (reincarnation) مان مراد **وري ڄمڻ**، **ٻي جوڻ**، يا **تناسخ** آھي ان مطابق هندن جي عقيدي موجب روح جو عملن موجب مرڻ کان پوءِ وري ٻئي ساهواري جي روپ ۾ دنيا ۾ اچڻ کي چئجي ٿو.

## حوالا

زمرو:پنر جنم
اتر سمنڊ

**اتر سمنڊ** (North Sea) برطانيہ، ڊينمارڪ، ناروي، جرمني، هالينڊ، بيلجيم ۽ فرانس جي وچ ۾ آهي. يورپي کنڊ جي شيلف تي هڪ ايپيرڪ سمنڊ، اهو ڏکڻ ۾ انگريزي چينل ذريعي ايٽلانٽڪ سمنڊ سان ۽ اتر ۾ نارويجي سمنڊ سان ڳنڍي ٿو. اهو اهم اتر يورپي شپنگ لين جي ميزباني ڪري ٿو ۽ هڪ وڏي مڇي مارڻ جي جڳھ آهي. سامونڊي ڪناري وارن ملڪن ۾ تفريح ۽ سياحت لاءِ هڪ مشھور منزل آهي ۽ توانائي جي وسيلن جو هڪ امير ذريعو آهي، جنھن ۾ واء ۽ موج جي طاقت شامل آهي.

## جاگرافي

اتر سمنڊ اولهه، اتر ۽ اوڀر ۾ اورڪني ٻيٽن ۽ برطانيه جي اوڀر واري ساحل سان جڙيل آهي ۽ ڏکڻ ۾ مرڪزي يورپ جی مکيه سرزمين، جنهن ۾ ناروي، ڊنمارڪ، جرمني، هالينڊ، بيلجيم ۽ فرانس شامل آهن، ڏانهن آهي. اهو 970 ڪلوميٽر (600 ميل) ڊگهو ۽ 580 ڪلوميٽر (360 ميل) ويڪر کان وڌيڪ آهي، جيڪو 5,70,000 چورس ڪلوميٽر (2,20,000 چورس ميل) تي پکڙيل آهي.

## ساحل
اتر سمنڊ جا اڀرندي ۽ الهندي ساحل، برفاني دور ۾ گليشيئرز ٺاهيا آهن. سڀ کان ڏاکڻيون ساحلي پٽيون جمع ٿيل برفاني ٽڪنڊي جي باقيات سان ڍڪيل آهن. ناروي جا جبل سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪن ٿا، جيڪي ڊگھا فجورڊ(fjords) ۽ آرڪيپالاگو (archipelagos) ٺاهين ٿا. استاوینگر (Stavanger) جي ڏکڻ ۾، ساحل نرم ٿي، ٻيٽ گهٽ ٿي ويا. اڀرندي اسڪاٽش ساحل ساڳيو آهي، جيتوڻيڪ ناروي کان گهٽ سخت. انگلينڊ جي اتر اوڀر کان، ٽڪريون هيٺيون ٿينديون آهن ۽ گهٽ مزاحمتي مورين جون ٺهيل هونديون آهن، جيڪي وڌيڪ آسانيءَ سان ختم ٿي وينديون آهن، ان ڪري ته ڪنارن جا وڌيڪ گول شڪل هوندا آهن. هالينڊ، بيلجيم ۽ ايسٽ اينگليا ۾ ساحلي پٽي گهٽ ۽ دلدلی آهي. اڀرندي ساحل ۽ اتر سمنڊ جي ڏکڻ۔اوڀر م ويڊن سمنڊ (Wadden Sea) ۾ ساحلي پٽيون آهن جيڪي خاص طور تي بيلجيم ۽ ڊنمارڪ سان گڏ ڊگھي ساحل جي وهڪري جي ڪري، خاص طور تي سانتي ۽ سڌيون آهن. 
### ساحلي انتظام

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*  
* Old map: Manuscript chart of the North Sea, VOC, ca.1690;  (high resolution zoomable scan)
*  
* OSPAR Commission Homepage;  an international commission designed to protect and conserve the North-East Atlantic and its resources
* North Sea Region Programme 2007–2013;  transnational cooperation programme under the European Regional Development Fund

زمرو:اتر سمنڊ
زمرو:سمنڊ
زمرو: بيلجيم جا پاڻي جا جسم 
زمرو:انگلينڊ جا پاڻي جا جسم 
زمرو:نيدرلينڊز جا پاڻي جا جسم 
زمرو:يورپي سمنڊ 
زمرو:جرمني ۾ وفاقي پاڻي جا لنگهه 
زمرو:ائٽلانٽڪ سمنڊ جا حاشيي سمنڊ 
زمرو:ڊينمارڪ جا سمنڊ 
زمرو:فرانس جا سمنڊ 
زمرو:جرمني جا سمنڊ 
زمرو:ناروي جا سمنڊ 
زمرو:گڏيل بادشاهت جا سمنڊ 
زمرو:ٽرپل جنڪشن
اسٽيل

**اسٽيل** (steel) لوھ ۽ ڪاربان جي ملاوٽ آهي جنھن ۾ لوھ جي ٻين شڪلين جي مقابلي ۾ بھتر طاقت ۽ ڀڃڻ جي خلاف مزاحمت آهي. ان ۾ ٻيا ڪيترائي عنصر موجود يا شامل ٿي سگهن ٿا. اسٽينلیس سٽیل، جيڪي ڳار ۽ آڪسائيڊشن جي مزاحمتي آهي، ان ۾ عام طور تي اضافي 11% ڪروميم جي ضرورت هوندي آهي. پنھنجي اعليٰ ٽينسائيل جي طاقت ۽ گهٽ قيمت جي ڪري، فولاد عمارتن، انفراسٽرڪچر، اوزارن، جھازن، ٽرينن، ڪارن، سائيڪلن، مشينن، برقي سامان، فرنيچر ۽ هٿيارن ۾ استعمال ٿيندو آهي.

**فولاد** (عربي: حديدالجواهر، فارسي: پولاد، هندي/اردو وغيره: فولاد، شاربو قان، پنرانگ ۽ قزند) صفا ڪيل لوھ جو قسم آهي، جيڪو جوهردار اڇي رنگ تي ٿئي ٿو.

## طب
**خاصيت**: هن کي ڄمونءَ جي ڇوڏن جي رس جي هڪ پاءُ ۾ کرل ڪري سڪائي لغدو ڪري بوتي ۾ رکي مٿان گلحڪمت ڪري ان کي سڪائي، ڏهن سيرن ڇيڻن جي باھ ڏجي. (اهڙيون چار باهيون ڏجن) تہ فولاد تمام چڱو مري ويندو. اهو تيار ٿيل ڪشتو، قوت باھ، طعام جي هضم ڪرڻ، گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ، گڙدن، مثاني ۽ جگر جي بيمارين لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
بروسیلز

**بروسیلز** (Brussels) بروسيلز جي گاديءَ واري علائقي جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي ۽ تاريخي مرڪز آھي. اها گڏوگڏ فليمش علائقي ۽ بيلجيم جو گاديءَ جو هنڌ آھي.  بروسيلز جو شهر يورپي يونين جو انتظامي مرڪز پڻ آهي، جئين ته اهو يورپي يونين جي ڪيترن ئي پرنسپل ادارن جي ميزباني ڪري ٿو. 

پنج طرف واري عمارت جي اندر واقع مرڪزي تاريخي شهر کان علاوه، بروسيلز شهر، بروسيلز ڪيپيٽل ريجن جي اندر، يعني  ڪجهه ڀرپاسي وارن علائقن اڳئين ميونسپلٽي آف هارين، لاڪن ۽ نيدر-اوور-هيمبيڪ تي پڻ پکڙيل آهي،  جيئن ته  اتر ۾  لوئزلان/لوئیزئ (Louise/Louizalaan) ۽ بوا-ڊي-لا-چیمبری/تیر کئمیرينبوس پارڪ (Bois de laCambre/Ter Kamerenbos) ۽ ڏکڻ۔اوڀر ڏانهن اهو فلينڊرز ۾ ميونسپلٽي جي حدن سان لڳل آهي.

1 جنوري 2023ع تائين، برسلز شهر جي آبادي 1,94,291 هئي. ڪل ايراضي 33.09 چورس ڪلوميٽر (12.78 چورس ميل) آهي، جيڪا آبادي جي گهاٽائي 5,704 في چورس ڪلوميٽر (14,770 في چورس ميل) ڏئي ٿي. سال 2007ع تائين، شهر ۾ 75,998 رجسٽرڊ غير بيلجين شھری هئا. عام طور تي سڀني بروسيلز جي ميونسپلٽيز سان، اهو قانوني طور تي ٻه لساني    (ڊچ- فرانسيسي) آهي.

## علائقائي تاريخ
## آبادي
## سياست
## معيشت
## سیاحت
## ثقافت
## پڻ ڏسو
* يورپي يونين
* بيلجيم جا صوبا 
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Official website 
* Official tourism website 
* Webcam Grand-Place Brussels 
* Interactive map

زمرو:بروسيلز
زمرو:بيلجيم
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:بيلجيم ۾ شهر
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
سبي تعلقو

**سبي** () پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي سبي ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. سال 2023ع جي آدم شماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 154,970 آهي. سبي تعلقو 6 یونین ڪونسلن سنگان، سبي، ٽلي، ڪوراڪ، خجڪ ۽ مال تي مشتمل آهي.
## حوالا

زمرو:سبي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
اوسلو

**اوسلو** (Oslo) ناروي جو سب کان وڏي آبادي وارو شھر ۽ گادي جو ھند آھي. اهو هڪ ڪائونٽي ۽ ميونسپلٽي ٻنهي تي مشتمل آهي. اوسلو جي ميونسپلٽي جي سال 2022ع ۾ آبادي 709,037 هئي، جڏهن ته شهر جي وڏي شهري علائقي جي آبادي سال 2022ع ۾ 10,64,235 هئي، ۽ ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي سال 2021ع ۾ اندازي مطابق 15,46,706 هئي.

وائڪنگ جي دور ۾، علائقو وائڪن (Viken) جو حصو هو. اوسلو هڪ شهر جي طور تي سال 1040ع ۾ وائڪنگ جي دور جي آخر ۾ اونسلو (**Ánslo**) جي نالي سان ٺهرايو ويو، ۽ سال 1048ع ۾ هارالڊ هارڊراڊا طرفان *ڪاپسٽاد* يا واپاري جڳهه جي طور تي قائم ڪيو ويو. هن شهر کي سال 1070ع ۾ بشپ جي حوالي ڪيو ويو ۽ سال 1300ع ڌاري ناروي جي شاھہ هاڪون پنجم جي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. سال 1397ع کان 1523ع تائين ڊنمارڪ سان ذاتي اتحاد ۽ وري سال 1536ع کان 1814ع تائين ان جو اثر گهٽجي ويو. سال 1624ع ۾ باهه لڳڻ کان پوءِ، بادشاهه ڪرسچن چھارم جي دور ۾، هڪ نئون شهر اڪریرشس قلعي (Akershus Fort) جي ويجهو تعمير ڪيو ويو ۽ بادشاهه جي اعزاز ۾ **ڪرسچینيا** نالو رکيو ويو. اهو 1 جنوري 1838 تي ميونسپلٽي (فورمانسکاپسڈسترکت) بڻجي ويو. هي شهر سال 1814ع سان 1905ع دوران ۾ سويڊن ۽ ناروي جي وچ ۾ اتحاد دوران ناروي جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. سال 1877ع کان، شهر جو نالو سرڪاري استعمال ۾ **ڪرسٽينيا** جي تلفظ ڪيو ويو، هڪ تلفظ جيڪو 1897ع ۾ ميونسپل اختيارين طرفان اختيار ڪيو ويو، جيتوڻيڪ 'ڪرسٽانيا' پڻ استعمال ڪيو ويو. سال 1925ع ۾، شهر ۾ ڳوٺ واری علایقی کي شامل ڪرڻ کان پوء، ان جو اڳوڻو نالو برقرار رکندي، اوسلو رکيو ويو. سال 1948ع ۾ اوسلو اڪریر نالی جی هڪ ميونسپلٽي جيڪا گاديءَ جي چوڌاري گهيريل هئي، سان ضم ٿي ويو، جيڪا پرانی شھر کان 27 ڀيرا وڏي هئي، ۽ اهڙي طرح جديد، تمام وڏي اوسلو ميونسپلٽي ٺاهي وئي.

اوسلو ناروي جو اقتصادي ۽ سرڪاري مرڪز آهي. هي شهر ناروي جي واپار، بئنڪنگ، صنعت ۽ شپنگ جو مرڪز پڻ آهي. اهو يورپ ۾ سامونڊي صنعتن ۽ سامونڊي واپار جو هڪ اهم مرڪز آهي. شهر سامونڊي شعبي ۾ ڪيترن ئي ڪمپنين جو گهر آهي، جن مان ڪجهه دنيا جي وڏين شپنگ ڪمپنين، شپ بروڪرز ۽ بحري انشورنس بروکرز مان آهن. اوسلو ڪائونسل آف يورپ ۽ يورپي ڪميشن بين الثقافتي شهرن جي پروگرام جو هڪ پائلٽ شهر آهي.

اوسلو کي عالمي شهر سمجهيو وڃي ٿو ۽ سال 2008ع ۾ گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز اسٽڊي گروپ ۽ نيٽورڪ پاران ڪيل مطالعي ۾ "بيٽا ورلڊ سٽي" جو درجو ڏنو ويو آهي. اهو *fDi* ميگزين پاران يورپي شهرن جي مستقبل جي سال 2012ع جي رپورٽ ۾ يورپي وڏن شهرن ۾ زندگي جي معيار جي لحاظ کان پهرين نمبر تي هو. سال 2011ع ۾ اي سي اي (ECA) انٽرنيشنل پاران ڪيل هڪ سروي اوسلو کي ٽوڪيو کان پوءِ دنيا جو ٻيو مهانگو ترين شهر رهڻ جي خرچن ۾ رکيو. سال 2013ع ۾، اقتصاديات انٽيليجنس يونٽ (EIU) جي عالمي سطح تي رهائش جي قيمت جي مطالعي مطابق اوسلو آسٽريليا جي شهر ميلبورن سان گڈ، دنيا جو چوٿون سڀ کان مهانگو شهر طور ڳنڍيو ويو. مونوڪل ميگزين پاران اوسلو کي دنيا ۾ 24 هين سڀ کان وڌيڪ رهڻ لائق شهر قرار ڏنو ويو.

اوسلو جي آبادي سال 2000ع جي شروعات ۾ رڪارڊ شرحن تي وڌي رهي هئي، ان وقت يورپ ۾ اهو تيز ترين وڌندڙ شهر بڻيو. هي واڌارو گهڻو ڪري بين الاقوامي اميگريشن ۽ لاڳاپيل اعلي پيدائش جي شرحن جي ڪري، پڻ بين الاقوامي لڏپلاڻ ڪارن ٿيو. سال 2010ع تائين شهر ۾ مهاجر آبادي ناروي جي آبادي جي ڀيٽ ۾ ڪجهه تيزيءَ سان وڌي رهي هئي، ۽ شهر ۾ جيڪڏهن مهاجر والدين جي ٻارن کي شامل ڪيو وڃي ته اها مجموعي آبادي جو 25 سيڪڙو کان وڌيڪ ٿي چڪي هئي.

## حوالا

زمرو:ناروي
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:ناروي ۾ شھر ۽ وسنديون
زمرو:ناروي ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:اتر سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا
ماريانا ٽرينچ

**ماريانا ٽرينچ** (Mariana Trench) هڪ سامونڊي خندق آهي جيڪا اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ واقع آهي، اٽڪل  ماريانا ٻيٽ جي اوڀر ۾؛ اهو ڌرتيء تي تمام گهڻي سامونڊي خندق آهي. هئي هلال جي شڪل واري آهي ۽ اٽڪل 2,550 ڪلوميٽر (1,580 میل) ڊيگهه ۾ ۽ 69 ڪلوميٽر (43 میل) ويڪر ماپ ۾ آهي. وڌ ۾ وڌ ڄاڻايل کوٽائي 10,984 ميٽر (36,037  فوٽ) آهي. هڪ ننڍڙي سلاٽ جي شڪل واري وادي جي ڏاکڻي پڇاڙيءَ جي فرش ۾ جنهن کي چيلنجر ڊيپ طور سڃاتو وڃي ٿو، ۾ آھي.  خندق جي اونهو نقطو،  مائونٽ ايورسٽ جي چوٽي کان، 2  ڪلوميٽر (1.2 میل)  کان وڌيڪ  سمنڊ جي سطح کان پري آهي.

خندق جي تري ۾، پاڻي جي ڪالمن جي مٿان  جو دٻاء وڌو ، سمنڊ جي سطح تي 1,071 ڀيرا معياري فضائي دٻاءُ کان وڌيڪ آھي. هن دٻاء تي، پاڻيء جي کثافت 4.96 فیصد وڌائي ٿي. هيٺيون درجه حرارت °1 کان °4 سینٹی گریڈ (°34 کان °39 فارن ھائیٹ) تائین آهي. 

سال 2009ع ۾ ماريانا خندق آمريڪا جي قومي يادگار طور قائم ڪئي وئي.  

سمنڊ جي مٿاڇري کان 10.6 ڪلوميٽر (35,000 فوٽ) جي رڪارڊ گہرائي تي، اسڪرپس انسٽيٽيوٽ آف اوشنوگرافي (Scips Institute of Oceanography) جي محققن کي خندق ۾ مونوٿيلاميا نالي هڪ خليوي جاندار مليا آهن.  ڊيٽا پڻ تجويز ڪيو آهي ته خوردبيني زندگي جي شڪلون خندق جي اندر ترقي ڪن ٿیو.  

## حوالا

زمرو:زمين جا انتهائي نقطا
برن

**برن** (فرانسيسي: Berne) سوئٽزرلينڊ جي ڊي فیڪٽو راڄڌاني آهي، جنهن کي "وفاقي شهر" طور حوالو ڏنو ويو آهي. اٽڪل 1,33,000 جي آبادي سان (سال 2022ع تائين) برن سوئٽزرلينڊ جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جيڪو زيورخ، جنيوا، باسل ۽ لوزان جي پٺيان آهي. برن جو مجموعو، جنهن ۾ 36 ميونسپلٽيون شامل آهن، سال 2014 ۾ ان جي آبادي 4,06,900 هئي. ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي سال 2000ع ۾ 6,60,000 هئي. 

برن پڻ برن جي ڪئنٽن جي گاديءَ جو هنڌ آهي، جيڪو سوئٽزرلينڊ جي ڪئنٽن جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي. سرڪاري ٻولي جرمن آھي، پر مکيه ڳالھائيندڙ ٻولي اليمانيڪ سوئس جرمن ٻولي جي مقامي قسم آھي. 1983ع ۾ برنیس (جرمن: Bernes)، تاريخي پراڻو شهر آلٽسٽاڊ (جرمن: Altstadt) برن جي مرڪز ۾ يونيسڪو عالمي ورثو سائيٽ بڻجي ويو. اهو خاص طور تي آری (Aare)، سوئس پليٽ جي هڪ وڏي ندي جي ڀرسان آهي. جيتوڻيڪ قلعي بند آباديون قديم زماني کان قائم ڪيون ويون هيون، وچئين دور جو شهر جو بنياد زوھرنگر (Zähringer) حڪمران خاندان، غالباً سال 1191ع ۾ برٿولڊ پنجم، ڊيوڪ آف زاهرنگن طرفان رکيو ويو هو. برن کي سال 1218ع ۾ آزاد شاھي شهر بڻايو ويو ۽ 1353ع ۾ اهو سوئس ڪنفيڊرسي ۾ شامل ٿيو، جيڪو ان جي اٺن ابتدائي ڪينٽن مان هڪ بڻجي ويو. ان وقت کان وٺي، برن، سوئس تاريخ جو هڪ ممتاز خودمختار علائقائي توسيع جي پاليسي تي عمل ڪندي، هڪ وڏو شهري رياست بڻجي ويو. 15 صدي عيسويء کان وٺي، شهر ترقي يافته طور تي تعمير ڪيو ويو ۽ ان جي موجوده خاصيتن کي حاصل ڪيو. برن کي سال 1848ع ۾ وفاقي شهر بڻايو ويو. 15 صدي عيسويءَ ۾ اٽڪل 5,000 رهواسين مان، شهر سال 1920ع ۾ 1,00,000 جي حد تائين پهچي ویو.

## حوالا

زمرو:سوئٽزرلينڊ
زمرو:ڊيفيڪٽو راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:سئيٽزرلينڊ ۾ شهر
زمرو:سوئٽزرلينڊ جون پرڳڻو راڄڌانيون
ايمسٽرڊيم

**ایمسٽرڊيم (Amsterdam)** هالينڊ جي راڄڌاني آهي. نالو ایمسٽل ڊيم Amstel Dam مان نڪتل آهي جيڪو شهر جي اصليت ڏانهن اشارو ڪري ٿو. ایمسٽرڊيم اصل ۾ ایمسٽل نديءَ جي ڪناري تي هڪ ڊيم جي ويجهو آباد ٿيڻ شروع ڪيو. ايمسٽرڊيم پنهنجي تاريخي بندرگاهه ریڪسموزم لاءِ پڻ مشهور آهي. ايمسٽرڊيم جون خوبصورت بازارون، ڪيفي ۽ واهه به ان جي شهرت جو سبب آهن. خاص ڪري هتي جي واهن جي ڪري، ايمسٽرڊيم کي اتر جو وينس به سڏيو ويندو هو. پنهنجي عروج واري دور ۾، ايمسٽرڊيم دنيا جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو. هن دور ۾ ڪاروبار ۾ جدت ايمسٽرڊيم کي فنانس ۽ هيرن جي واپار جو مرڪز بڻائي ڇڏيو. 12 صدي عيسويء ۾، ايمسٽرڊيم هڪ ماھي گیرڻ جو ڳوٺ هو، جيڪو اڳتي هلي هالينڊ جو سڀ کان وڏو شهر بڻجي ويو. اٽڪل 172 قوميتن جا 750,000 ماڻهو هتي رهن ٿا.

## حوالا

زمرو:نيدرلينڊز
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:اتر سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا
بخاريسٽ

**بخاریسٽ** (روماني: bucurești) رومانيا جو گاديءَ وارو شھر ۽ ثقافتي، صنعتي ۽ مالي مرڪز آهي. اهو ملڪ جي ڏکڻ اوڀر ۾، ڊیمبويا نديءَ جي ڪناري تي ۽ بلغاريا سرحد جي اتر ۾ 60 ڪلوميٽرن (37.3 ميل) کان به گهٽ مفاصلي تي واقع آهي.

بخارسٽ جو ذڪر پهريون ڀيرو سال 1459ع ۾ دستاويزن ۾ ڪيو ويو. هي شهر 1862ع ۾ رومانيا جي گاديءَ جو هنڌ ٿيو ۽ روماني ميڊيا، ثقافت ۽ فن جو مرڪز آهي.
## حوالا

زمرو:رومانيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:رومانيا ۾ شهر