open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جاوا

**جاوا** (Java) انڊونيشيا جي گريٽر سنڊا ٻيٽن مان هڪ آهي. ان جي ڏکڻ ۾ هندي سمنڊ ۽ اتر ۾ جاوا سمنڊ آهي. 156.4 ملین جي آبادي سان، جاوا دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ٻيٽ آهي، جيڪو انڊونيشيا جي لڳ ڀڳ 56 سيڪڙو آبادي جو گهر آهي.  انڊونيشيا جي گاديء جو شهر، جڪارتا، جاوا جي اتر اولهه سامونڊي ڪناري تي آهي.

انڊونيشيا جي تاريخ جا ڪيترائي مشهور واقعا جاوا تي واقع ٿيا. جاوا 1930ع ۽ 1940ع واري ڏهاڪي دوران انڊونيشيا جي آزاديءَ جي جدوجهد جو مرڪز پڻ هو. جاوا سياسي، اقتصادي ۽ ثقافتي طور انڊونيشيا تي غالب آهي. انڊونيشيا جي اٺن مان چار يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ جاوا ۾ واقع آهن: اجونگ ڪولون نيشنل پارڪ، بوروبدر مندر، پرمبانان مندر ۽ سنگيران ارلي مين سائيٽ.

جاوا سنڊا پليٽ جي ھيٺان آسٽريلوي پليٽ جي جيولوجيڪ ذيلي ذخيري سبب، ٻرندڙ جبل جي ڦاٽڻ سان ٺھيو ھو. اهو  ايراضيءَ جي لحاظ کان دنيا جو 13 نمبر وڏو ۽ انڊونيشيا جو پنجون وڏو ٻيٽ آهي.&nbsp;اسڪوائر&nbsp;mi) (بشمول مدورا جي  ). آتش فشاني جبلن جو هڪ سلسلو ٻيٽ جي اوڀر۔اولهه آهي.

هن ٻيٽ تي چار مکيه ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون: جاواني، سنڊاني، مدوريس ۽ بيتاوي. جاوي ۽ سنڊاني سڀ کان وڌيڪ ڳالهائيندڙ آهن.  نسلي گروهه جيڪي ٻيٽ تي آباد آهن، اهي مرڪزي ۽ اڀرندي حصن ۾ جاواني ۽ الهندي حصن ۾ سنڊاني آهن. جاوا جي اڀرندي مکيه ۾ مادوري مدورا ٻيٽ مان لڏپلاڻ ڪندڙ آهن، جڏهن ته جڪارتا جي گاديءَ واري شهر ۾ بيتاوي انڊونيشيا جي مختلف نسلي گروهن مان هائيبرڊ آهن. اڪثر رهواسي ٻه لساني آهن، ڳالهائيندڙ انڊونيشيا (انڊونيشيا جي سرڪاري ٻولي) انهن جي پهرين يا ٻي ٻولي طور. جڏهن ته جاوا جي ماڻهن جي اڪثريت مسلمان آهي، جاوا جي آبادي مختلف مذهبي عقيدن، نسلن ۽ ثقافتن جي ماڻهن تي مشتمل آهي. 

جاوا چئن انتظامي صوبن: بانٽين، اولهه جاوا، مرڪزي جاوا ۽ اوڀر جاوا ۽ ٻه خاص علائقن: جڪارتا ۽ يوگياڪارتا ۾ ورهايل آهي.
## نالو
## جاگرافي
## قدرتي ماحول
## تاريخ
## انتظاميه
## آباديات
## معيشت
## پڻ ڏسو
:باب:انڊونيشيا
* هونشو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:انڊونيشيا
زمرو:انڊونيشيا جا ٻيٽ
زمرو:انڊونيشيا جي جاگرافي
زمرو:انڊونيشيا ۾ آباديون جڳهيون
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ٻيٽ
کليل مواد

200px|thumb|کاٻو|حقن ۽ واسطن کان خالي مواد لاءِ استعمال ٿيندڙ نشان
**کليل مواد** ، يا آزاد  ۽ مفت مواد مان مراد اھڙو ڪم آھي، جيڪو ڪنھن ڪتاب، سافٽويئر يا ٻي ڪنھن شڪل ۾ دستياب ھجي ۽ جيڪو آزادي سان پڙھي سگهجي، ان کي ڪاپي، ٻيھر ونڊ ڪري سگهجي، يا ان ۾ مطلوبہ تبديليون ڪري ٻيھر جاري ڪجي. ڪن مخصوص اجازت نامن سان ان کي تجارتي مقصدن لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي.

ھن قسم جي مواد ۾ عوامي کاتي تحت ميسر سڄو مواد شامل ھوندو آھي، ڪن خاص موقعن تي حق ۽ واسطن تحت محفوظ ڪيل مواد کي پڻ کليل مواد طور جاري ڪيو ويندو آھي. ڪريئيٽيو ڪامنز اجازت نامي ۾ اوھان مختلف اجازت نامن بابت پڙھي سگهو ٿا، ۽ کليل مان اسان جي مراد ڇا آھي، ان لاءِ کليل ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا ۾ وڃي، وڌيڪ تفضيل سان پڙھي سگهجي ٿو.

## وڌيڪ ڏسو
* 

## حوالا
پاڪستان سٽيزن پورٽل

**پاڪستان سٽيزن پورٽل** (PCP) هڪ ملڪ گير شڪايتن جي مينيجمينٽ جو پليٽ فارم آهي، جيڪو شروعاتي طور تي پاڪستان جي شهرين لاءِ سرڪاري موبائيل ايپليڪيشن جي طور تي شروع ڪيو ويو آهي، جنهن ذريعي اهي حڪومت وٽ پنهنجون شڪايتون درج ڪرائي سگهن ٿا.  
## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:حڪومت پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ موجود ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ موجود غير متحرڪ ادارا
نيوفائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور

**نيوفائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور** (  ,  ; ; frequently abbreviated as **NL**) is the easternmost province of Canada, in the country's Atlantic region. The province comprises the island of Newfoundland and the continental region of Labrador, having a total size of  As of January 1, 2024, the population of Newfoundland and Labrador was estimated to be 541,391. The island of Newfoundland (and its smaller neighbouring islands) is home to around 94 per cent of the province's population, with more than half residing in the Avalon Peninsula. Labrador shares a land border with both the province of Quebec and the territory of Nunavut on Killiniq Island. The French overseas collectivity of Saint Pierre and Miquelon lies about  west of the Burin Peninsula. 

2016 جي مردم شماري جي مطابق، %97.0 رهاڪن انگريزي کي پنهنجي مادري ٻولي طور ٻڌايو، نيو فائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور ڪئناڊا جو سڀ کان وڌيڪ لساني طور تي هڪجهڙائي وارو صوبو آهي. گهڻو ڪري آبادي آئرش آبادڪارن مان آهي، نيوفائونڊلينڊ کي ان جي شهرت "آئرلينڊ کان ٻاهر سڀ کان وڌيڪ آئرش جڳهه" ڏني وئي آهي. 

سينٽ جانز نيو فائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور جي اسيمبليءَ جي سيٽن سان گڏوگڏ صوبي جي اعليٰ ترين عدالت، نيو فائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور ڪورٽ آف اپيل جي سيٽ آهي.

1949 تائين، نيو فائونڊينڊ جي ڊومينين برطانوي سلطنت ۾ هڪ الڳ راڄ هو. سال 1933ع ۾، خود حڪومتي حڪمراني جي اسيمبليء جي اسيمبلي پاڻ کي ٽوڙڻ ۽ نيوفائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور جي انتظاميه کي برطانوي حڪومت جي مقرر ڪيل ڪميشن جي حوالي ڪرڻ لاء ووٽ ڪيو. انهي جي پٺيان وڏي ڊپريشن ۽ نيوفائونڊلينڊ جي پهرين عالمي جنگ ۾ شموليت سبب پيدا ٿيندڙ مصيبت. 31 مارچ، 1949ع تي، اهو 10 هون ۽ تازو صوبو بڻجي ويو جيڪو ڪينيڊا جي ڪنفيڊريشن ۾ شامل ٿيو "نيو فاونڊلينڊ" 6 ڊسمبر 2001ع تي ڪئناڊا جي آئين ۾ ترميم ڪئي وئي ته صوبي جو نالو ”نيو فائونڊلينڊ“ مان بدلائي ”نيو فائونڊلينڊ اينڊ ليبراڊور“ ڪيو ويو.
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا
يوڪون

thumb|يوڪون، ڪئناڊا
**يوڪون** (انگريزي نالو: Yukon) ڪئناڊا جو هڪ اتر اولهه وارو علائقو آهي. اهو علائقي جي لحاظ کان ڪئناڊا جي ٽن ننڍن علائقن مان هڪ آهي. ان جو نالو ”يوڪون“، يوڪون درياءَ مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ  گوچ ٻوليءَ ۾ وڏي ندي آهي.

يوڪون کي يوڪون رياست پڻ سڏيو ويندو آهي، پر مقامي ماڻهو ان کي ناپسند ڪن ٿا. سال 2003ع ۾، وفاقي حڪومت يوڪون ايڪٽ ذريعي رياست جو نالو يوڪون اسٽيٽ مان تبديل ڪري يوڪون ڪيو.

يوڪون جو جبل لوگان ڪلائيون نيشنل پارڪ ۽ ریزرو ۾ 5,959 ميٽر اوچو آهي. هي جبل رياست جو بلند ترين نقطو آهي ۽ اتر آمريڪا ۾ ٻيو بلند ترين نقطو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪينيڊا
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا
پرنس ايڊورڊ ٻيٽ

**پرنس ايڊورڊ ٻيٽ** () ڪينيڊا جو ھڪ صوبو آهي. هي ننڍڙو ٻيٽ ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ نيو برنزوڪ صوبي جي سامونڊي ڪناري تي واقع آهي، جتي اهو خاص طور تي اتر آمريڪا جي اڀرندي ساحل تي واقع آهي. اهو علائقي ۾ ڪينيڊا جو سڀ کان ننڍڙو صوبو آهي آبادي جي لحاظ کان پرنس ايڊورڊ ٻيٽ پنهنجي خوبصورت قدرتي نظارن جي ڪري مشهور آهي ۽ ان جي گهٽ قيمت آهي، اتي ڪيتريون ئي ثقافتون آهن ۽ اهو روايتي ۽ جديد ثقافت جو هڪ منفرد ميلاپ آهي.

**Prince Edward Island** (**PEI**; ; ; colloquially known as **the Island**) is one of the thirteen provinces and territories of Canada. While it is the smallest province in terms of land area and population, it is the most densely populated. The island has several nicknames: "Garden of the Gulf", "Birthplace of Confederation" and "Cradle of Confederation". Its capital and largest city is Charlottetown. It is one of the three Maritime provinces and one of the four Atlantic provinces.

Part of the traditional lands of the Miꞌkmaq, it was colonized by the French in 1604 as part of the colony of Acadia. The island, known as Isle St-Jean (St-John's Island), was ceded to the British at the conclusion of the Seven Years' War in 1763 and became part of the colony of Nova Scotia. In 1769, St. John's island became its own British colony and its name was changed to Prince Edward Island (PEI) in 1798. PEI hosted the Charlottetown Conference in 1864 to discuss a union of the Maritime provinces; however, the conference became the first in a series of meetings which led to Canadian Confederation on 1 July 1867. Prince Edward Island initially balked at Confederation but, facing bankruptcy from the Land Question and construction of a railroad, joined as Canada's seventh province on 1 July 1873.

According to Statistics Canada, the province of Prince Edward Island had 176,113 residents in 2023. The backbone of the island economy is farming; it produces 25% of Canada's potatoes. Other important industries include fisheries, tourism, aerospace, biotechnology, information technology and renewable energy. As Prince Edward Island is one of Canada's older settled areas, its population still reflects the origins of its earliest settlers, with Acadian, Scottish, Irish, and English surnames being dominant.

Prince Edward Island is located in the Gulf of St. Lawrence, about 10 km (6 miles) across the Northumberland Strait from both Nova Scotia and New Brunswick. It is about  north of Halifax and  east of Quebec City. It has a land area of , is the 104th-largest island in the world and Canada's 23rd-largest island. It is the only Canadian province consisting solely of an island.

## حوالا

زمرو:ڪينيڊا
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا
چين جا صوبا

**صوبا** عوامي جمهوريه چین ۾ صوبن جي سطح جا سڀ کان گھڻا قسم آھن. هن وقت 22 صوبا آهن جن جو انتظام عوامي جمهوريه چین جی تحت آھی ۽ هڪ صوبو آهي جنهن جي دعويٰ ڪئي وئي آهي، پر انتظامي نه آهي، جيڪو تائيوان آهي، هن وقت ريپبلڪ آف چائنا (ROC) جی زیر انتظام آهي. 

چيني صوبن جون مقامي حڪومتون هڪ صوبائي عوام جي حڪومت تي مشتمل هونديون آهن جن جي سربراهي گورنر ڪندو آهي، جيڪا ايگزيڪيوٽو طور ڪم ڪندو آهي، هڪ صوبائي پيپلز ڪانگريس جنهن کي قانون سازي جا اختيار هوندا آهن ۽ چيني ڪميونسٽ پارٽي (سي سي پي) جي هڪ متوازي صوبائي شاخ هوندي آهي جيڪا هڪ پارٽي سيڪريٽري ء صوبائي اسٽينڊنگ ڪميٽي جی چونڊ ڪندي آهي.

## حڪومت
صوبا صوبائي سطح جي حڪومتن جو سڀ کان عام روپ آهن. صوبن جا قانون ساز ادارا صوبائي پيپلز ڪانگريس آهن. ايگزيڪيوٽو شاخ صوبائي عوام جي حڪومت آهي، جنهن جي اڳواڻي گورنر ڪندو آهي. عوامي حڪومت رياستي ڪائونسل ۽ صوبائي پيپلز ڪانگريس ٻنهي جي آڏو جوابده آهي. سي سي پي جي صوبائي شاخ ۾ هر پنجن سالن ۾ هڪ صوبائي پارٽي ڪانگريس هوندي آهي، ۽ هڪ اسٽينڊنگ ڪميٽي چونڊيندي آهي ته جيئن سيشن ۾ نه هجي. صوبائي پارٽي سيڪريٽريءَ جو صوبي ۾ اهم ترين عهدو آهي.

## تاريخ
پهرين صوبا يوان خاندان ۾ ٺاهيا ويا، ۽ ان وقت کان وٺي چيني حڪومت جي سڀ کان وڌيڪ مستحڪم شڪلن مان هڪ آهي. اهي شاهي عدالت کي مقامي ڪائونٽي حڪومتن کي منظم ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ ٺاهيا ويا هئا، جيڪي سڌي طرح منظم ٿيڻ لاءِ تمام گهڻيون ۽ پري پري هيون. صوبن جو تعداد اڳتي هلي خاندانن جي دور ۾ مسلسل وڌيو، چين جي جمهوريه جي وقت تائين 28 تائين پهچي ويو. جنگجو دور ۾، صوبا وڏي تعداد ۾ يا مڪمل طور تي خودمختيار ٿي ويا ۽ اهم قومي اثر و رسوخ استعمال ڪيو. صوبن جي سطح تي يونٽ وڌيا ۽ عوامي جمهوريه جي شروعاتي دور ۾ 50 کان مٿي هئا. سياسي حدون، جزوي طور، اقتصادي عنصرن جي اثر کي متوازن ڪرڻ لاءِ قائم ڪيون ويون. مثال طور، يانگزي ڊيلٽا جینگسو، زیجیانگ ۽ آنھوئی صوبن ۾ ورهايل آهي. اها تقسيم يقيني بڻائي ٿي ته معاشي طاقت ورهايل آهي، ڪنهن هڪ علائقي کي ممڪن طور تي رياست تي غالب ٿيڻ کان روڪيو. 

## صوبن جي فهرست

## پڻ ڏسو

* چين جا انتظامي ڊويزن 
* موجوده چين جي صوبائي اڳواڻن جي فهرست 
* ٽيو-ڪوائي 
* يانگزي ندي 
* چين جو خاص انتظامي علائقا

## خارجي لنڪس

* Interactive Dbresearch.com: WebMap  — *with economic indicators for all Chinese Provinces*.

## حوالا

زمرو:چين
زمرو:چين جي صوبائي سطح جا علائقا
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
هوانا

**هوانا** (اسپيني: la Habana, la aˈβana) ڪيوبا جو گاديءَ جو هنڌ، صوبو، مکيه بندرگاهه ۽ مکيه تجارتي مرڪز آهي.

## حوالا

زمرو:هوانا
زمرو:ڪيوبا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڪيوبا جا صوبا
زمرو:ڪيوبا ۾ شهر
زمرو:ڪئريبين ۾ راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زيان

**زیان** (Xi'an) چین جي شانزي صوبي جي گاديءَ جو هنڌ آهي. گوانزونگ پلين علائقي ۾ هڪ ذيلي صوبائي شهر، چانگچنگ ۽ چينگڊو کانپوء، اولهائي چين ۾ ٽيون نمبر وڏو شهر ۽ اتر-اولھ چين ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. سال 2020ع جي آدمشماري مطابق ان جي ڪل آبادي **1,29,52,907** ۽ ڪل شهري آبادي **<small>92</small>** لک **80** هزار هئي. 

چانگان (Chʻang-an) جي نالي سان مشهور، پنهنجي تاريخ ۾، زيان چين جي چار قديم راڄڌانين مان هڪ آهي، جيڪو چيني تاريخ جي ڪيترن ئي اهم خاندانن جي ماتحت رهيو آهي، جن ۾ اولهائين زو، اولهائين هان، سوئي، اترين زو ۽ تانگ خاندان شامل آهن. زيان هاڻي چين ۾ ٻيو مشهور سياحتي مقام بڻجي ويو آهي. شهر سلڪ روڊ جو شروعات آهي ۽ شهنشاهه ڪين شي هوانگ جي ٽيراڪوٽا آرمي جو گهر آهي، اها ٻنئي يونيسڪو عالمي ورثي واري ماڳ جي طور تي درج ٿيل آهن. 

1980ع واري ڏهاڪي کان وٺي، اندرين چين جي اقتصادي ترقيءَ جي حصي طور، خاص طور تي مرڪزي ۽ اتر اولهه وارن علائقن ۾، زيان هڪ ثقافتي، صنعتي، سياسي ۽ تعليمي ۽ تحقيق ۽ ترقي جو مرڪز بڻجي چڪو آهي. زيان هن وقت ذيلي صوبائي حيثيت رکي ٿو، 11 ضلعا ۽ 2 ڪائونٽيز سنڀالي ٿو. سال 2020ع ۾، زيان کي گلوبلائز ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ پاران بيٽا۔گلوبل (عالمي ٻئي درجو) شهر جي حيثيت ڏني وئي ۽ چين جي پنهنجي درجه بندي مطابق، 17هين نمبر تي آهي. عالمي مالياتي مرڪزن انڊيڪس جي مطابق، زیان دنيا جي وڏي 100 مالي مرڪزن مان هڪ آهي. نيچر انڊيڪس پاران ٽريڪ ڪيل سائنسي تحقيق جي نتيجي ۾ زيان دنيا جي 20 اعليٰ شهرن ۾ شامل آهي.  زيان اتر اولهه چين ۾ ڪيترن ئي وڏي تعليمي ادارن، جهڙوڪ شيانجياوتونگ يونيورسٽي، نارٿ ويسٽ پولي ٽيڪنيڪل يونيورسٽي، زيڊيان يونيورسٽي ۽ نارٿ ويسٽ يونيورسٽي جو گهر آهي.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:چين
زمرو:چين جا شھر
زمرو:چين ۾ صوبائي راڄڌانيون
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
مونٽي نيگرو

**مونٽينيگرو** (Montenegro) ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ هڪ ننڍڙو ملڪ آهي، جيڪو ڪروشيا ۽ بوسنيا ۽ ھرزگوينيا جي ڀرسان واقع آهي. ان جي ڪل ايراضي 13,812 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ سال 2007ع ۾ اندازي مطابق آبادي 6,84,736 آهي. ڪنهن زماني ۾ هي ملڪ عثماني سلطنت جو حصو هو. سال 2006ع ۾، مونٽي نيگرو گڏيل قومن جي 192هين ميمبر رياست طور داخل ڪيو ويو. مونٽي نيگرو دنيا ۾ پنهنجي ڍنڍن، تلاءَ ۽ جبلن جي ڪري مشهور آهي. 

**Montenegro** is a country in Southeastern Europe, situated on the Balkan Peninsula. Its 25 municipalities have a total population of 633,158 people in an area of 13,812 km² (5,333 sq mi). It is bordered by Bosnia and Herzegovina to the northwest, Serbia to the northeast, Kosovo to the east, Albania to the southeast, Croatia to the west, and has a coastline along the Adriatic Sea to the southwest. The capital and largest city is Podgorica, while Cetinje is the Old Royal Capital and cultural centre of Montenegro.

Before the arrival of the Slav peoples in the Balkans in the 6th and 7th centuries CE, the area now known as Montenegro was inhabited principally by people known as Illyrians.
During the Early Medieval period, three principalities were located on the territory of modern-day Montenegro: Duklja, roughly corresponding to the southern half; Travunia, the west; and Rascia proper, the north. The Principality of Zeta emerged in the 14th and 15th centuries. From the late 14th century to the late 18th century, large parts of southern Montenegro were ruled by the Venetian Republic and incorporated into Venetian Albania. The name *Montenegro* was first used to refer to the country in the late 15th century. After falling under Ottoman Empire rule, Montenegro gained semi-autonomy in 1696 under the rule of the House of Petrović-Njegoš, first as a theocracy and later as a secular principality. Montenegro's independence was recognised by the Great Powers at the Congress of Berlin in 1878. In 1910, the country became a kingdom. After World War I, the kingdom became part of Yugoslavia. Following the breakup of Yugoslavia, the republics of Serbia and Montenegro together proclaimed a federation. In June 2006 Montenegro declared its independence from Serbia and Montenegro following an independence referendum, creating Montenegro and Serbia as they exist today. Montenegro is therefore one of the newest internationally-recognised countries in the world.

Montenegro has an upper-middle-income economy, and ranks 49th in the Human Development Index. It is a member of the United Nations, NATO, the World Trade Organization, the Organization for Security and Co-operation in Europe, the Council of Europe, and the Central European Free Trade Agreement. Montenegro is also a founding member of the Union for the Mediterranean, and has been in the process of joining the European Union since 2012.

## حوالا

زمرو:مونٽينيگرو
زمرو:ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:بلقان جا ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون
هاربن

**هاربن** (Harbin) چين ۾ واقع هڪ ذيلي صوبائي شهر آهي ۽هيلونگجيانگ صوبي جي صوبائي گاديءَ جو هنڌ آهي.  هي هيلونگجيانگ جو سڀ کان وڏو شهر آهي، هن جي ڪل آبادي 1,06,35,971 ماڻهن تي مشتمل آهي، انهي سان گڏ ٻيو نمبر وڏي شهري آبادي وارو شهر آهي (شينيانگ، لياونگ صوبي کان پوءِ) ۽ اتر اوڀر چين ۾ سڀ کان وڏي ميٽروپوليٽن آبادي (شهري ۽ ٻهراڙي وارا علائقا گڏجي) آهي. هاربن کي نو ميٽروپوليٽن ضلعن، ٻه ڪائونٽي سطح جي شهرن ۽ ست ڪائونٽيز تي سڌو سنئون اختيار حاصل آهي ۽ سال 2020ع جي مردم شماري جي مطابق اٺون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو چيني شهر آهي. هاربن جو تعمير ٿيل علائقو (جيڪو شوانگ چينگ ۽ اچانگ کان سواءِ سڀني ضلعن تي مشتمل آهي) ۾ 58,41,929 ماڻهو هئا، جڏهن ته ڪل ميٽروپوليٽن جي آبادي 1,00,09,854 تائين هئي، اها دنيا جي 100 وڏي شهري علائقن مان هڪ آهي.

ھاربن، اتر اوڀر چين ۾ سڀ کان وڏو شهر، سونگھوا نديء تي هڪ ننڍڙي مڇي مارڻ واري ڳوٺ مان وڌيو آهي. سال 1898ع ۾ روسي تعمير ٿيل چيني ايسٽرن ريلوي جي اچڻ سان قائم ٿيو، شهر پهريون ڀيرو هڪ آبادي جي طور تي خوشحال ٿيو جنهن ۾ روسي سلطنت کان آيل مهاجرن جي وڏي اڪثريت آباد هئي. سال 1920ع واري ڏهاڪي ۾، شهر کي چين جي فيشن جي گاديءَ جو هنڌ سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته پئرس ۽ ماسڪو کان نيون ڊزائنون شنگھائي پهچڻ کان اڳ هتي پهتيون. سال 1932ع کان 1945ع تائين، هاربن شاهي جاپاني ڪٺ پتلي رياست مانچوڪو جو سڀ کان وڏو شهر هو. پنهنجي سخت سرد سياري لاءِ سڃاتي وڃي ٿي، هاربن کي برفاني شهر (冰城) ان جي سياري جي سياحت ۽ تفريح لاءِ سڏيو وڃي ٿو. هاربن سياري ۾ پنهنجي برفاني مجسمي جي ميلي لاءِ قابل ذڪر آهي. پنهنجي تاريخي روسي ورثي ۽ فن تعمير لاءِ مشهور هجڻ ڪري، هي شهر پنهنجي يورپي اثر جي ڪري مشهور آهي ۽ اڄڪلهه چين۔روسي واپار ۾ هڪ اهم گيٽ وي طور ڪم ڪري ٿو. هاربن اتر اوڀر چين ۾ هڪ اهم سياسي، اقتصادي، سائنسي، ثقافتي ۽ مواصلاتي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو، انهي سان گڏ قوم جو هڪ اهم صنعتي بنياد آھي. هن شهر کي سال 2004ع ۾ چائنا نيشنل ٽوئرزم ايڊمنسٽريشن پاران ”چائنا ٽاپ ٽورسٽ سٽي“ قرار ڏنو ويو. هاربن دنيا جي اعليٰ 65 شهرن ۽ ميٽروپوليٽن علائقن مان هڪ آهي سائنسي تحقيق جي نتيجي ۾ جيئن نيچر انڊيڪس پاران ٽريڪ ڪيل آهي. هي شهر اتر اوڀر چين ۾ ڪيترن ئي وڏين يونيورسٽين جي ميزباني ڪري ٿو، جن ۾ هاربن انجنيئرنگ، هاربن ميڊيڪل، اتر اوڀر ايگريڪلچر، هاربن يونيورسٽي آف سائنس ۽ ٽيڪنالاجي، هاربن نارمل، شمال مشرقي جنگلات، ۽ هيلونگجيانگ يونيورسٽيون شامل آهن. خاص طور تي، هاربن انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي مسلسل انجنيئرنگ لاء دنيا جي بهترين يونيورسٽين مان هڪ آهي. 

## نالو
هاربن، نالي سان ڪجهه مختلف معنائون بيان ڪيون ويون آهن. شهر جي حڪومت جو چوڻ آهي ته هن نالي جو مطلب جرچین ٻولي ۾ "سوان" آهي ۽ ٻين ذريعن جو چوڻ آهي ته ھي مانچو بولی جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي "مڇي مارڻ جا جال سڪائين جي جاء".

## تاريخ
## جاگرافي
## انتظامي ڊويزنون
## معيشت
## آبادي
## ثقافت
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Harbin Government website 

زمرو:هيلونجيانگ صوبو
زمرو:ھاربن
زمرو:وڏا شهر
زمرو:چين جا شھر
زمرو:چين ۾ صوبائي راڄڌانيون

## حوالا
ھوائشينگ مسجد

**هوائيشينگ مسجد**    ( )   **لائيٽ هائوس مسجد** جي نالي سان پڻ مشهور آهي   ۽ **ڪينٽن جي وڏي مسجد**  ) گوانگزو جي مکيه مسجد آهي. ان کي تاريخ ۾ ڪيترائي ڀيرا ٻيهر تعمير ڪيو ويو، اهو روايتي طور تي سوچيو ويندو آهي ته اصل ۾ 1300 سال اڳ  تعمير ڪيو ويو آهي.  جيڪو ان کي دنيا جي قديم ترين مسجدن مان هڪ بڻائيندو آھي.

چين ۾، مسجد جي سڀ کان وڌيڪ غير معمولي خصوصيت ان جو 36 ميٽرن جو نوڪیلو مينار، *گوانگتا* يا *ڪوانگتا،* آهي.   ان کي ڪڏهن ڪڏهن ”لائيٽ هائوس“ جي معنيٰ به ورتو ويندو آهي ۽ ان مسجد کي ان جو متبادل نالو ڏنو.  ڪجھه ساڳيا ”اکيلا“ مينار چين کان ٻاهر، مثال طور، روس جي قاسموف ۾ خان جي مسجد ۾ به ڏسي سگهجن ٿا. ٽم سيورين جي ٽيم سوهر جا عملدار، جيڪو جولاءِ 1981ع ۾ مسقط کان ڪينٽن ڏانهن روانو ٿيو، سندباد دي سيلر جي افسانوي سفر کي ٻيهر ٺاهي، هن مسجد جو دورو ڪيو.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:چين جون مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
اعظم ڳڙھ

**اعظم ڳڙھ** ، ھندوستاني رياست اترپرديش جي ھڪ شھر جو نالو آھي. ھي اعظم ڳڙھ ڊويزن جو صدر مقام آھي، ھن ڊويزن ۾ باليہ، مائو، ۽ اعظم ڳڙھ ضلعا شامل آھن. اعظم ڳڙھ تمسا ندي جي ڪناري تي واقع آھي. ھي لکنئو کان 268 ڪلوميٽر ۽ ھندوستان جي راڄڌاني دھلي کان 809 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي آھي.

## مشھور شخصيتون
* مرزا اسلم بيگ، پاڪستان فوج جو چيف آف آرمي استاف
* علامه شبلي نعماني، مذھبي عالم

## حوالا
اعظم ڳڙھ ضلعو

**اعظم ڳڙھ ضلعو** ، اعظم ڳڙھ ڊويزن جي ٽن ضلعن مان ھڪ ضلعو آھي، جيڪو ھندوستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع آھي.

## معروف شخصيتون
* وحيدالدين خان، اسلامي عالم

## حوالا
تعبير جي غلطي

**تعبير جي غلطي** ، وحيدالدين خان پاران 1963ع ۾ ابوالاعليٰ مودودي جي ڪتاب قرآن جون چار بنيادي اصطلاحون  جي جواب ۾ ۽ مودودي پاران ڪيل اسلام جي سياسي تشريح جي تنقيد تي ٻڌل ڪتاب آھي. ھن ڪتاب سبب ئي وحيدالدين خان کي جماعت اسلامي مان خارج ڪيو ويو ھو.

## پسمنظر
تعبير جي غلطي 1963ع ۾ شايع ٿي جڏهن ڪتاب جو مصنف 38 سالن جو هو ۽ گذريل 15 سالن کان جماعت اسلامي جو رڪن ھو. ڪتاب جو شروعاتي حصو 1959ع کان 1962ع تائين پارٽيءَ جي سينيئر ميمبرن، يعني صدرالدين اصلاحي، جليل احسن ندوي ۽ ابو العليس اصلاحي سان ٿيل ڊگھي گفتگو ۽ خط و ڪتابت تي مشتمل آهي، جتي مصنف سندن تنقيدي سوالن تي بحث ڪيو آهي. ان کان پوءِ 1962 ۽ 63ع ۾ ھن پارٽيءَ جي باني ابوالاعليٰ مودودي سان خط و ڪتابت ڪئي ته سندس شڪن جا جواب ڏجن. مودودي جو جواب هو:
"*... توهان جي ڳالهہ ٻولهہ جو طريقو ظاهر ڪري ٿو تہ جيڪو توهان جي نقطي نظر کي قبول نٿو ڪري، اهو جاهل ۽ اڻڄاڻ آهي ۽ ائين لڳي رھيو آھي تہ توهان تمام اعلي مقام کان ڳالهائي رهيا آهيو. لڳي ٿو تہ توهان اڳ ۾ ئي پنهنجو ذهن ٺاهي ڇڏيو آهي ته توهان جيڪو لکيو آهي اهو حرف آخر آهي. اهڙي صورتحال ۾ منهنجي راءِ غير ضروري آهي. مذهب جي درست تشريح جيڪا توھان سمجھو پيا ان کي فروغ ڏيڻ لاءِ توھان آزاد آھيو.*"(''تعبير جي غلطي، صفحو 112 کان 136 تائين)
ڪجهه خط و ڪتابت کان پوءِ، مودودي مصنف سان وڌيڪ بحث ڪرڻ کان انڪار ڪيو. آخرڪار وحيدالدين خان آگسٽ 1963ع ۾ پنهنجو تنقيدي ڪتاب شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:اردو ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:اردو ڪتاب
جماعت اسلامي ھند

**جماعت اسلامي ھند** ، ھندستان ۾ ھڪ اسلامي تنظيم آھي. ھي تنظيم اڳ جماعت اسلامي جي نالي سان ھئي، جيڪا ھندوستان جي ورھاڱي بعد جماعت اسلامي پاڪستان ۽ جماعت اسلامي ھند ۾ ورھائجي وئي، ھن جي ھڪ شاخ بنگلاديش ۾ پڻ آھي.

## وڌيڪ ڏسو
* جماعت اسلامي پاڪستان

## حوالا
تذڪر القرآن

**تذڪر القرآن** ، قرآن جو اردو ترجمو ۽ تفسير آهي، جيڪو مولانا وحيد الدين خان 1985ع ۾ لکيو. پهريون ڀيرو 2008ع ۾ قاهره مان التذڪر القويم في تفسير القرآن الحڪيم جي نالي سان عربي ۾ ڇپيو، ان ڪم جو هندي ۽ انگريزيءَ ۾ ترجمو پڻ ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:اردو ڪتاب
ميخائيل گورباچوف

**ميخائيل گورباچوف** ، سوويت ۽ روسي سياستدان هو، ھن سويت يونين جي ٽٽڻ تائين، 1985ع کان 1991ع تائين سوويت يونين جي آخري اڳوڻ جي حيثيت ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. هن 1985ع کان سويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي جنرل سيڪريٽري رھيو. ان کان علاوه رياست جي سربراه جي حيثيت سان پڻ ڪم ڪيائين.

## وڌيڪ ڏسو
*

## حوالا

زمرو:سياست 
زمرو:شخصيتون
زمرو:روسي شخصيتون
زمرو:روس جي سياست
راجيو گانڌي نيشنل سدڀون ايوارڊ

**راجيو گانڌي نيشنل سدڀون ايوارڊ** ،  هڪ هندستاني شھري اعزاز آهي جيڪو فرقہ وارانہ هم آهنگي، قومي ٻڌي ۽ امن کي فروغ ڏيڻ وارن فردن کي ڏنو ويندو آهي. ھي اعزاز 1992ع تي انڊين نيشنل ڪانگريس جي ذيلي ڪاميٽي آل انڊيا ڪانگريس ڪميٽي پاران شروع ڪيو ڪيو ويو، ھن اعزاز جو مقصد اڳوڻي وزيراعظم راجيو گانڌي پاران ڏنل قربانين کي ياد ڪرڻ آھي، ھن اعزاز ۾ انعام طور 10 لک رپيا انعام ڏنو ويندو آھي. ھي اعزاز ھر سال 20 آگسٽ، راجيو گانڌي جي جنم ڏينھن تي ڏنو ويندو آھي.

## اعزاز حاصل ڪندڙ

## وڌيڪ ڏسو
* پدم وڀوشن
* پدم ڀوشن

## حوالا
اسلامي ادب

**اسلامي ادب** ، ادب جي ھڪ اھڙي صنف کي چيو ويندو آھي جيڪو اسلامي ثقافتي نقطہ نظر کان متاثر ٿي، مسلمانن طرفان لکيو ويو ھجي. ھن قسم جو ادب دنيا جي مختلف مسلمان ملڪن جي ثقافتي پسمنظر کي مدِ نظر رکندي مختلف ٻولين ۾ لکي سگهجي ٿو.

## وصف
اسلامي ادب جي وصف هڪ بحث جو موضوع آهي، ڪن جو خيال آھي تہ جيسيتائين اسلامي نقطہ نظر کي مدنظر رکندي، ڪنھن مخصوص قوم جنھن ۾ مسلمانن جي گهڻائي ھجي ان جي ادب کي اسلامي ادب ڪوٺيو ويندو، توڙي جو اھو ادب ڪنھن غيرمسلم لکيو ھجي. انھي وصف تحت پاڪستاني ادب، انڊونيشيائي ادب، صوماليائي ادب، فارسي ادب وغيرہ اسلامي ادب جي زمري ۾ اچن ٿا. اسلامي ادب جي باري ۾ ھڪ وصف اھا بہ پيش ڪئي وڃي ٿي تہ مسلمان طرفان لکيل سمورو مواد اسلامي ادب جو حصو آھي، توڙي جو اھڙي ادب جو ڀل موضوع مذھب نہ ھجي.

## وڌيڪ ڏسو
* اسلامي ثقافت

## حوالا

زمرو:ادبي صنفون
ڪاليننگراڊ اوبلاسٽ

**ڪاليننگراڊ <small>اوبلاسٽ</small>** (،  ڪليننگراڊسکايا اوبلاست؛ انگریزی: Kaliningrad Oblast) روس جو سڀ کان اولهه وارو وفاقي ماتحت علائقو آهي. اهو پروشيا جي تاريخي بالٽڪ علائقي جي اندر، ڏکڻ ۾ پولينڊ ۽ اتر ۽ اوڀر ۾ لٿوانيا سان گھريل بالٽڪ سمنڊ تي واقع آهي. سڀ کان وڏو شهر ۽ انتظامي مرڪز ڪاليننگراڊ شهر آهي. بالٽيسڪ شهر بالٽڪ سمنڊ تي روس جي واحد بندرگاهه آهي، جيڪي سياري ۾ برف کان پاڪ رهيي ٿي. سال **<small>2021</small><small>ع</small>** جي روسي آدمشماري ۾ ڪليننگراڊ اوبلاست جي آبادي لڳ ڀڳ ڏهه لک هئي. ان جي پکيڙ **15,125** چورس ڪلوميٽر (**5,840** چورس ميل) آهي.

## حوالا

زمرو:ڪاليننگراڊ اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
سينٽر فار پيس اينڊ اسپرچيولٽي

**سينٽر فار پيس اينڊ اسپرچيولٽي** ، 2001ع ۾ نئين دھلي ۾ وحيدالدين خان پاران قائم ڪيل ھڪ مذھبي ادارو آھي. ھي ادارو باھمي مذھبي ڀائيچار، ثقافتي امن لاءِ ڪم ڪري ٿو.

## مولانا وحيدالدين خان

وحيدالدين خان ھندستان جو ھڪ مسلمان مفڪر، عالم دين ۽ امن جو داعي ھو. ھن قرآن جو تفسير تذڪر القرآن جي نالي سان لکيو.  ھي 1925ع ۾ ھندوستان جي رياست اتر پرديش جي ضلعي اعظم ڳڙھ ۾ واقع بڌاريا نالي ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو. ھي ڪجھ وقت جماعت اسلامي جو ڪارڪن بہ رھيو، پر ھن کي جماعت جي ديني تصور ۾ خاميون نظر آيون، ۽ ڪجھہ ئي سالن ۾ ھن جماعت کان علحدگي اختيار ڪئي.

## حوالا
تبت خودمختيار علائقو

**تبت خودمختيار علائقو**، (Tibet Autonomous Region) سرڪاري طور تي "زیزانگ خودمختيار علائقو"، اڪثر ڪري "تبت" يا "زیزانگ" تائين مختصر ڪيو ويندو آهي، چين جو هڪ خود مختيار علائقو آهي ۽ ڏکڻ اولهه چين جو حصو آهي. 
تبت خود مختيار علائقو 12,00,000 چورس ڪلوميٽر (4,60,000 چورس ميل) تي پکڙيل آهي، ۽ شنجيانگ کان پوءِ علائقي جي لحاظ کان چين جو ٻيو نمبر وڏو صوبائي سطح جو علائقو آهي. ان جي سخت ۽ اونداهي واري علائقي جي ڪري، اهو صرف 36 لک ماڻهن تي گهٽ آبادي آهي، جنهن جي آبادي جي کثافت 3 باشندا في چورس ڪلوميٽر (7.8 باشندا في چورس میل) آهي ۽ اهو چين جو سڀ کان گهٽ آبادي وارو خودمختيار علائقو يا صوبو آهي. لھاسا تبت جي خودمختيار علائقي جي سيٽ آهي.   

اهو رسمي طور تي 1965ع ۾ تبت علائقي کی تبديل ڪرڻ لاءِ قائم ڪيو ويو، عوامی جمھوریا چین جو اڳوڻو انتظامي ڊويزن تبت جي الحاق کان پوءِ قائم ٿيو. سال 1959ع جي تبت جي بغاوت ۽ ڪاشگ جي برطرفي کان اٽڪل پنج سال پوءِ ۽ اصل الحاق کان اٽڪل 13 سال پوءِ قائم ٿيو. تبت جي خود مختيار علائقي جون موجوده سرحدون عام طور تي 18ھین صدي عيسويء ۾ قائم ڪيون ويون آهن ۽ تاريخي تبت جو اڌ حصو شامل آهي. 
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## آبادي
## تبت ۾ شهر ۽ ڳوٺ
## معيشت
## تعليم
## سياحت
## ٽرانسپورٽ
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Tibet Autonomous Region official website. .
* Economic profile for Tibet Autonomous Region at HKTDC
* Population Structure and Changes in the Tibet Autonomous Region

زمرو:تبت خودمختيار علائقو
زمرو:اولهائين چين
زمرو:چين جا خود مختار علائقا
زمرو:چين جا خود مختار علائقا

## حوالا
سرائي عالمگير ريلوي اسٽيشن

**سرائي عالمگير ريلوي اسٽيشن**  پنجاب جي گجرات ضلعي ۾ سرائي عالمگير ۾ واقع ھڪ ريلوي اسٽيشن آھي. 

## وڌيڪ ڏسو
*

## حوالا

زمرو:گجرات ضلعو
زمرو:پنجاب جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشن
زمرو:گجرات ضلعي ۾ ريلوي اسٽيشن
زمرو:پنجاب جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
چين جا خودمختيار علائقا

**خودمختيار علائقو** (چيني: 自治区؛ پينين: Zìzhìqū) چين جي چئن قسمن جي صوبن سطحي ڊويزنن مان هڪ آهن. چيني صوبن وانگر، هڪ خودمختيار علائقي جي پنهنجي مقامي حڪومت هوندي آهي، پر چين جي عوامي جمهوريه جي قانون تحت، هڪ خودمختيار علائقي کي وڌيڪ قانون سازي حق حاصل آهن، جهڙوڪ "خود مختار حڪومت جي ضابطن ۽ ٻين الڳ الڳ ضابطن کي ترتيب ڏيڻ" جو حق. هڪ خودمختيار علائقو چين ۾ اقليتي خودمختيار اداري جي بلند ترين سطح آهي، جنهن ۾ هڪ خاص اقليتي نسلي گروهه جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آبادي آهي.

چين جي پنج خودمختيار علائقن جي اهڙي طور آهي: 

## تاريخ
## قانوني حق
## شماريات
## پڻ ڏسو

* چين جا انتظامي ڊويزن 
* خودمختيار صوبا
* سڌو سنئون انتظام ٿيل چين جي ميونسپلٽيز 
* چين جا صوبا 
* چين جا خاص انتظامي علائقا 
* خودمختيار انتظامي ڊويزن 
* روس جي جمهوريتون 
* روس جا اوبلاسٽ

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Regional Autonomy for Ethnic Minorities in China 

زمرو:چين
زمرو:چين جا خود مختار علائقا
زمرو:ايشيا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:چين جي صوبائي سطح جا علائقا
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست

## حوالا
صادق ڊين ھاءِ اسڪول

thumb|صادق ڊين ھاءِ اسڪول
گورمنٽ **صادق ڊين ھاءِ اسڪول** ، جنهن کي ايس. ڊي. هاءِ اسڪول پڻ چيو ويندو آهي، بهاولپور ۾ واقع موجود هڪ هاءِ اسڪول آهي.. ھي بهاولپور جو سڀ کان وڏو اسڪول آهي جنهن ۾ هن وقت 2000 کان مٿي شاگرد داخل آهن. اسڪول جي عمارت پنهنجي گھڙيالن جي ڪري مشهور آهي.

## تاريخ
ايس. ڊي. هاءِ اسڪول جي عمارت 1906ع تي ٺھي مڪمل ٿي. شروعات ۾ ھن عمارت ۾ ڪاليج قائم ڪيو ويو جنهن جو نالو صادق ايگرٽن ڪاليج بهاولپور هو. جيڪو بهاولپور کان صادق آباد ۽ بهاول نگر ضلعي ۾ منڊي ميڪلوڊ گنج تائين پکڙيل هو. ڪاليج جو نالو نواب محمد صادق خان عباسي ۽ ان وقت پنجاب جي تڏھوڪي ليفٽيننٽ گورنر رابرٽ ايلس ايگرٽن جي نالي پٺيان رکيو ويو. 1952-53ع ڌاري ھن ڪاليج کي منتقل ڪيو ويو، ۽ اتي ايس. ڊي. ھاءِ اسڪول کي منتقل ڪيو ويو، ان کان اڳ ھي اسڪول ويجهي گورنمينٽ ٽيڪنيڪل هاءِ اسڪول ھوندو ھو. شروع ۾ ھن اسڪول کي صادق دارالاقامہ سڏيو ويندو ھو. It  

اسڪول جي عمارت ۾ لڳل گھڙيال جو افتتاح لوئس ڊين ڪيو، ان لاءِ ھن کي صادق ڊين ھاءِ اسڪول چيو ويندو آھي.
ي.

## حوالا

زمرو:بھاولپور جا اسڪول
براٽيسلاوا

**براٽيسلاوا** (/ˌbrætɪˈslɑːvə/ brat-iss-lah-və؛ جرمن: Pressburg يا Preßburg؛ هنگرين: Pozsony؛ سلوواڪ: Prešporok)  سلوواڪيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ ڊينيوب نديءَ تي سڀني شهرن ۾ چوٿون وڏو شهر آهي. سرڪاري طور تي، شهر جي آبادي اٽڪل 4,75,000 آهي. بهرحال، ڪجهه ذريعن جو اندازو آهي ته اهو 6,60,000 (تقريبن 140 سيڪڙو سرڪاري انگن اکرن جو) کان وڌيڪ آهي. براٽيسلاوا ڏکڻ۔اولهه سلوواڪيا ۾ ننڍي ڪارپيٿين جبلن جي سلسلي جي پيرن ۾ آهي، جيڪو  ٻنهي ڪنارن تي درياء ڊنيوب ۽ درياء موروا جي کاٻي ڪناري تي قبضو ڪري ٿو. آسٽريا ۽ هنگري جي سرحدن سان، اهو واحد قومي راڄڌاني آهي جيڪو ٻن خود مختيار رياستن جي سرحد تي آهي.

شهر جي تاريخ ڪيترن ئي قومن ۽ مذهبن جي ماڻهن کان متاثر رهي آهي، جن ۾ آسٽرين، بلغار، ڪروٽس، چيڪ، جرمن ، هنگرين، يهودي ۽ سلوواڪ شامل آهن.  اهو سال 1563ع کان 1783ع تائين هنگري جي بادشاهت جي تاجپوشي جو مقام ۽ قانون سازي جو مرڪز ۽ راڄڌاني هو. هنگري جي يارنهن بادشاهن ۽ اٺن راڻين کي سينٽ مارٽن جي ڪيٿڊرل ۾ تاج پوشي ڪيو.  هنگري جي اڪثر پارليامينٽ جون اسيمبليون 17 هين صدي کان وٺي هنگري ريفارم ايرا تائين هتي منعقد ڪيون ويون، ۽ هي شهر ڪيترن ئي هنگرين، جرمن ۽ سلوواڪ تاريخي شخصيتن جو گهر رهيو آهي.

اڄ **براٽيسلاوا** سلوواڪيا جو سياسي، ثقافتي ۽ اقتصادي مرڪز آهي. اهو سلوواڪ صدر، پارليامينٽ ۽ سلوواڪ ايگزيڪيوٽو جي سيٽ آهي. هن ۾ ڪيتريون ئي يونيورسٽيون ۽ ڪيترائي عجائب گھر، ٿيٽر، گيلريون ۽ ٻيا ثقافتي ۽ تعليمي ادارا آهن. سلوواڪيا جا ڪيترائي وڏا ڪاروبار ۽ مالياتي ادارن جا اتي هيڊ ڪوارٽر آهن.

براٽيسلاوا يورپي يونين جو 57 هون وڏو شهر آهي ۽ يورپي يونين جو في کس جي۔دي۔پي (PPP) جي لحاظ کان 19هون امير ترين علائقو  آهي.  خريداري طاقت جي برابري تي جي ڊي پي ٻين سلوواڪي علائقن جي ڀيٽ ۾ ٽي ڀيرا وڌيڪ آهي.   براٽيسلاوا هر سال تقريباً هڪ لک سياح، اڪثر ڪري چيڪ ريپبلڪ، جرمني ۽ آسٽريا کان، حاصل ڪري ٿو. 

## حوالا

زمرو:راڄڌانيون
زمرو:سلوواڪيا
زمرو:سلوواڪيا ۾ شھر ۽ وسنديون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
ڊينيوب ندي

**ڊينيوب ندي** (The Danube River) يورپ جو ٻيو نمبر ڊگهو درياهه آهي. اهو يورپي يونين ۾ سڀ کان ڊگهو درياهه آهي. اهو ڏکڻ اولهه جرمن رياست باڊين۔وورٽمبرگ ۾ بليڪ فاريسٽ جي اڀرندي سلوپ مان نڪرندو آهي، 2,860 ڪلوميٽر جو مفاصلو وهندو ۽ رومانيا ۾ اسود سمنڊ ۾ ڪرندو آهي.

ڊينيوب جو سڀ کان ڊگھو وهڪرو بريگ (Breg) ۾ فرٽوانگن ام شوارز والڊ (Furtwangen im Schwarzwald) ۾ وهي ٿو، جڏهن ته درياءَ پنهنجو نالو ڊوناوچنگن ۾ محلات جي پارڪ ۾ پنهنجي ماخذ جي سنگم کان وٺي ٿو. قديم زماني کان وٺي، ڊينيوب يورپ ۾ هڪ روايتي واپاري رستو رهيو آهي. اڄ، ان جي ڪل ڊگھائي مان 2,415 ڪلوميٽر (1,501 ميل) نيويگيبل ڪشتي راني جي قابل آهي. رومانيا جي علائقي ۾ ان ۾ ڪشتي راني پڻ ٿیندي آهي. يورپ جا ڪيترائي مشهور شهر ان جي ڪنارن تي آباد آھن، جن ۾ ويانا، براٽيسلاوا، بوڊاپيسٽ، بيلگريڊ، بريلا ۽ گلاٽي شامل آهن. 

ڊينيوب اتر سمنڊ سان رائن۔مين۔ڊينيوب ڪينال ذريعي ڳنڍيو ويو آهي، جيڪو ڊينيوب کي ڪيلهائيم ۾ بامبرگ جي مين سان ڳنڍيندو آهي. درياهه هائيڊرو پاور ۽ پيئڻ جي پاڻي جو پڻ اهم ذريعو آهي. ڊينيوب نديءَ جي ڪناري تي ڪيترئين مڇين جي نسلن جو گهر آهي، جن ۾  پائيڪ، زينڈر، هوچن، ويلز ڪيٽ فش، بربوٽ ۽ ٽينچ شامل آھن. اهو پڻ ڪيترن ئي متنوع ڪارپ ۽ اسٽرجن، انهي سان گڏ سالمن ۽ ٽرائوٽ جو گهر آهي.      يورو هالائين (euryhaline) مڇيءَ جا ڪجھ قسم، جھڙوڪ يورپي سيباس، ملٽ ۽ اييل، ڊينيوب ڊيلٽا ۽ درياءَ جي ھيٺئين حصي ۾ رھن ٿا.  

ڊينيوب ڏهہ ملڪن؛ جرمني، آسٽريا، سلوواڪيا، هنگري، ڪروشيا، سربيا، بلغاريا، رومانيا، مالدووا ۽ يوڪرين مان وهي ٿو. ان کان علاوه ٻين ڪيترن ئي ملڪن جو ندین جو پاڻي به ان ۾ شامل ٿیندو آهي. يورپ جي تاريخ ۾ ڊينيوب کي خاص اهميت حاصل آهي.  

کاٻو|thumb|300x300 عڪسلون|ڊينيوب جو رستو، گاڙهي رنگ ۾

## حوالا

زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:جاگرافي يورپ
مارخور

**مارخور** (Capra falconeri؛
) هڪ وڏو جهنگلي  ٻڪر (ڪيپرا) جو نسل آهي، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ وچ ايشيا ۾ ملندو آهي، خاص طور تي پاڪستان، ڀارت، قراقرم جبلن جی سلسلي، افغانستان جي ڪجهه حصن ۽ هماليه جبلن جی سلسلي  ۾ ملندو آھي. اهو 2015ع کان وٺي IUCN جي ريڊ لسٽ تي درج ٿيل آهي جيئن ھیو نسل ويجهو خطرو ۾ آهي.

مارخور پاڪستان جو قومي جانور آهي، باھر ملکن م ھن کي "گول سڱن وارو" (Screw Horned) به چيو ويندو آهي. لفظ *مارخور* جنهن جي معنيٰ آهي "سانپ کائڻ وارو"، ٻنهي پشتو ۽ ڪلاسيڪل فارسي مان ورتل آهي، جنهن جي حوالي سان قديم عقيدي جو حوالو ڏنو ويو آهي ته مارخور فعال طور تي نانگن کي ماريندو ۽ کائيندو هو. هي علائقائي افسانو مڃيو وڃي ٿو ته نر مارخور جي سڱن جي ”سانپ جھڙي“ شڪل مان نڪتل، نانگ وانگر گھمڻ وارا سڱ، ممڪن آھي ته قديم ماڻھن کي نانگن سان ڳنڍڻ لاءِ آھي.

## حوالا

زمرو:حيوانات
زمرو:پاڪستان جا جانور
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
زمرو:قومي علامتون
برفاني چيتو

**برفاني چيتو (Snow Leopard)** مارسوپيل خاندان جو هڪ معتدل وڏو ٿلهي جانور آهي. برفاني چيتو وڏي ٻلي جو هڪ قسم آهي، جيڪو فيليڊي خاندان جي پينٿرا جينس ۾ آهي. هي نسل وچولي ۽ ڏکڻ ايشيا جي جبلن جي سلسلن ۾ ملی تو. اهو IUCN جي ريڊ لسٽ تي خطرناڪ طور تي درج ڪيو ويو آهي ڇاڪاڻ ته عالمي آبادي جو اندازو 10,000 بالغن کان گهٽ آهي ۽ 2040ع تائین 10 سيڪڙو گهٽجڻ جو امڪان آهي. ان کی بنيادي طور تي بنيادي ڍانچي جي ترقي کانپوءِ شڪار ۽ رهائش جي تباهي کان خطرو آهي. 

اهو 3,000-4,500 ميٽر (9,800-14,800 فوٽ) جي اوچائي تي الپائن ۽ سب الپائن علائقن ۾ آباد آهي، جنهن ۾ اوڀر افغانستان، هماليه ۽ تبتي پليٽيو کان ڏکڻ سائبيريا، منگوليا ۽ اولهه چين تائين شامل آهن. ان جي رينج جي اتر واري حصي ۾، اهو پڻ گهٽ بلندي تي رهي ٿو. حياتیاتي طور تي، برفاني چيتا ڊگھي طور تي مونوٽائپڪ جينس Uncia ۾ درجه بندي ڪيا ويا آھن. جڏهن کان phylogenetic اڀياس پينٿرا جي نسلن جي وچ ۾ لاڳاپا ظاهر ڪيا آهن، ان کان پوء ان جينس جو ميمبر سمجهيو ويندو آهي. مورفولوجي فرق جي بنياد تي ٻه ذيلي جنس بيان ڪيا ويا، پر ٻنهي جي وچ ۾ جينياتي فرق اڃا تائين تصديق نه ڪئي وئي آهي. تنهن ڪري اهو هڪ monotypic نسل طور سمجهيو ويندو آهي. نسل وڏي پيماني تي ڪرغز ثقافت ۾ ڏيکاريل آهي.

## حوالا

زمرو:چيتا
زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:شڪاري جانور
زمرو:گوشت خور مماليا
زمرو:پاڪستان جا جانور
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
احسان الرحمان مزاري

**احسان الرحمان مزاري** ، پاڪستان جو سياستدان آھي جيڪو آگسٽ 2018ع کان آگسٽ 2023ع تائين پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو رُڪن رھي چڪو آھي. ان کان اڳ ھي جُون 2013 کان مئي 2018ع تائين پڻ قومي اسيمبلي جو رڪن رھي چڪو ھو.

## ابتدائي زندگي
مزاري 14 آگسٽ 1981ع تي پيدا ٿيو.

## سياسي زندگي
مزاري پاڪستان پيپلز پارٽي جي ٽيڪٽ تان ڪشمور جي تڪ اين اي 210 تائين 2013ع جي چونڊ وڙھي. ھن ان چونڊ ۾ 55،808 ووٽ کڻي آزاد اميدوار مير غالب حسين ڊومڪي کي شڪست ڏني.

ھي 2018ع جي چونڊ ۾ ھڪ ڀيرو ٻيھر اين اي 197 ڪشمور تان سوڀارو ٿيو ۽ قومي اسيمبلي جو رڪن بڻيو.

ھن 19 اپريل 2022ع تي انساني حقن جي وفاقي وزير طور قسم کنيون، ان کان پوءِ ھن جي وزارت تبديل ڪئي وئي ۽ ھن کي بين الصوبائي رابطن جو وفاقي وزير مقرر ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:1981ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن
زمرو:سنڌي ماڻھو
تبديلي (سياست)

چونڊن وقت **تبديلي** ، گذريل چونڊن ۽ ايندڙ چونڊن دوران، ووٽ ڏيندڙن پاران ڪنھن مخصوص تنظيم جي حق يا مخالف ۾ جڙندڙ حمايت کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي. ھن تبديلي کي اڪثر سيڪڙن ۾ ظاھر ڪيو ويندو آھي. ٻہ جماعتي نظام ۾ اھڙي تبديلي جو سيڪڙو ٻن تنظيمن جي وچ ۾ ڏيکاريو ويندو آھي. ھن قسم جي تبديلي صرف جماعتن جي مقبوليت لاءِ ماپي طور استعمال ناھي ٿيندي، پر خاص اميدوار، ضلعي يا علائقي اندر وڌندڙ يا گهٽجندڙ حمايت لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آھي.

ھن قسم جي تبديلي سياسي تنظيمن جي پاليسي جوڙيندڙ ادارن لاءِ اتنھائي ڪارائتي قرار ڏني ويندي آھي، ھن جي مدد سان تنظيمون ايندڙ چونڊن ۾ پنھنجي ڪاميابي بابت اندازو  پڻ لڳائي سگهنديون آھن.

## وڌيڪ ڏسو

## حوالا

زمرو:چونڊون
عيشي بلادي

**عيشي بلادي** ، گڏيل عرب امارتن جو قومي ترانو آھي. ھي ترانو سرڪاري طور 1971ع تي ملڪ ٺھڻ وقت اختيار ڪيو ويو.

## تاريخ ۽ استعمال
تراني جي ڌن بابت خبر ناھي تہ اھا مصري ڪمپوزر ساد عبدالوھاب جوڙي آھي يا ان جي چاچي محمد عبدالوھاب، ھي ڌن 1971ع تي ٺاھي وئي، ان وقت تائين ھي ڌن شاعري کان سواءِ ھئي، 1986ع تي عارف الشيخ عبداللہ الحسين ھن تراني جا ٻول لکيا.

## ٻول

عشت لشعب دينه الإسلام هديه القرآن
حصنتك باسم الله يا وطن

بلادي بلادي بلادي بلادي 
حماك الإله شرور الزمان 
أقسمنا أن نبني نعمل 
نعمل نخلص نعمل نخلص 
مهما عشنا نخلص نخلص

دام الأمان وعاش العلم يا إماراتنا
رمز العروبة كلنا نفديكِ بالدماء نرويكِ
نفديك بالأرواح يا وطن


## حوالا

زمرو:ايشائي قومي ترانا
گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل جي قرارداد 304

**گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل جي قرارداد 304** ، گڏيل عرب امارتن پاران گڏيل قومن جي عالمي اداري جي رڪنيت لاءِ پيش ڪيل قرارداد جو نالو آھي. ھي ٺھراءُ 8 ڊسمبر 1971ع تي گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل رڪنيت جي درخواست جي جاچ ڪرڻ کانپوءِ اتفاق راءِ سان منظور ڪيو. سيڪيورٽي ڪائونسل جنرل اسيمبليءَ کي سفارش ڪئي ته گڏيل عرب امارتن کي ميمبر بڻايو وڃي.
بيلموپان

**بيلموپان** (Belmopan  ) بيليز جي گاديء جو شهر آهي. سال 2010ع ۾ ان جي آبادي 16,451 هئي. آبادي جي لحاظ کان براعظم آمريڪا ۾ سڀ کان ننڍڙو گاديءَ وارو شهر هجڻ کان علاوه، بيلموپان بيلیز ۾، بيلیز شھر ۽ سان اگناسيو پٺيان، ٽيون نمبر وڏي آبادي آهي. سال 1970ع ۾ هڪ منصوبابندي ڪيل شهري آبادي/ڪميونٽي جي طور تي قائم ڪيو ويو، بيلموپان دنيا جي نئين قومي گادي واري شهرن مان هڪ آهي. 2000ع کان وٺي، بيلموپان بيلیز ۾ ٻن آبادين مان ھڪڙي آھي، جيڪو بيلیز شھر سان گڏ سرڪاري شھر جي حيثيت رکي ٿو.

بیلموپان ڪایو ضلعي ۾ سمنڊ جي سطح کان  جي اوچائي تي آهي. بيلموپان صرف بيلیز نديءَ جي اوڀر طرف، 80 ڪلوميٽر (50 میل) اڳوڻي راڄڌاني شهر کان اندرئين پاسي، بيلیز شھر جي بندرگاهن کان پوء، هن شهر جي 1961ع ۾ طوفان هٽي جي تباهي کان پوء تعمير ڪيو ويو.  حڪومت جا ادارا سال 1970ع ۾ بيلموپان ۾ منتقل ڪيا ویا.  ان جي قومي اسيمبلي جي عمارت اڳي ڪولمبين مايا مندر وانگر ٺهيل آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Map of Belmopan 
* Online Portal of Belmopan
* Belmopan City Council Official Website 

 
زمرو:بيلموپان
زمرو:بيليز
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:منصوبه بندي سان ٺاهيل راڄڌانيون

## حوالا
پاناما شهر

**پاناما شھر،** **پاناما** (**Panamá** ) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، پاناما جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي.   ان جي ڪل آبادي 10,86,990 آهي،   ان جي شهري علائقن جي آبادي 21,00,000 کان مٿي آهي. هي شهر، پاناما صوبي ۾، پاناما ڪينال جي پئسفڪ داخلا تي واقع آهي. هي شهر ملڪ جو سياسي ۽ انتظامي مرڪز آهي، گڏوگڏ بئنڪنگ ۽ واپار جو مرڪز آهي. 

پاناما شهر جو بنياد 15 آگسٽ 1519ع تي اسپيني فاتح پيڊرو آرياس ڊيويلا رکيو. اهو شهر مهمن جو شروعاتي نقطو هو جنهن پيرو جي انڪا سلطنت کي فتح ڪيو. اهو آمريڪي براعظم جي سڀ کان اهم واپاري رستن مان هڪ تي هڪ اسٽاپ اوور پوائنٽ هو، جيڪو نومبری دی ڈائیوس Nombre de Dios ۽ پورتوبیلو Portobelo جي ميلن ڏانهن وٺندو ھو، جنهن جي ذريعي گهڻو ڪري سون ۽ چاندي گذري ٿو جيڪو اسپين آمريڪا کان کنيو هو.

28 جنوري 1671ع تي اصل شهر کي باهه لڳڻ ڪري تباھ ڪيو ويو جڏهن پرائيويٽ هينري مورگن تباھہ ڪري ان کي باهه ڏئي ڇڏي. شهر کي ٻن سالن بعد 21 جنوري 1673 تي باضابطه طور تي، اصل آبادي کان   جی مفاصلی تي،  هڪ ٻيٽ تي بحال ڪيو ويو. اڳ ۾ تباهه ٿيل شهر جو ماڳ اڃا تائين بربادي ۾ آهي، ۽ هاڻي هڪ عالمي ورثو آهي  ۽ مشهور سياحن جي ڪشش جو، اسڪول جي سفرن ذريعي باقاعده دورو ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:پاناما
زمرو:شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:پاناما ۾ آباد ساحلي هنڌ
انساني جاگرافي

**انساني جاگرافي** (Human Geography) جاگرافي جي هڪ شاخ آهي جيڪا انساني برادرين، ثقافتن، معيشتن ۽ انهن جي ماحول سان لاڳاپن جي وچ ۾ لاڳاپن جو مطالعو ڪري ٿي، جن جا مثال شهري واد ۽ شهري بحالي شامل آهن. هي گھڻ۔ضابطن وارو طريقو سماجيات، بشریات، اقتصاديات، ۽ ماحولياتي سائنس مان نڪرندو آهي، پيچيده رابطن جي هڪ جامع سمجھ ۾ مدد ڪري ٿو جيڪي زندگين جي جڳهن کي شڪل ڏين ٿا.

## حوالا

زمرو:انساني جاگرافي
زمرو:جاگرافي جون شاخون
زمرو:بشريات
زمرو:جاگرافي
زمرو:علم الانسان
زمرو:ماحولياتي سماجي سائنس
ڊپريشن (موڊ)

**ڊپريشن** یا **اداسي** (Depression) هڪ ذهني حالت آهي جيڪا گهٽ موڊ ۽ سرگرمين کان نفرت جی صورت م ھوندی آهي. اهو هر عمر جي 280 ملين کان وڌيڪ ماڻهن کي متاثر ڪري ٿو (عالمي آبادي جو تقريبا %3.5). ڊپريشن هڪ شخص جي سوچن، رويي، جذبات ۽ خوشحالي جي احساس کي متاثر ڪري ٿو. اداس ماڻهو اڪثر ڪري حوصلا يا دلچسپي جي ڪمي جو تجربو ڪندا آهن، يا انهن مان خوشي يا خوشي کي گهٽائي ڇڏيندا آهن، جيڪي عام طور تي انهن کي خوشي يا خوشي آڻيندا آهن. 

اداس موڊ ڪجهه موڊ جي خرابين جي علامت آهي جهڙوڪ ميجر ڊپريشن ڊس آرڈر ۽ ڊيسٽيميا؛ اهو زندگي جي واقعن تي هڪ معمولي عارضي ردعمل آهي، جهڙوڪ هڪ پياري جي موت جو غم ۽ اهو پڻ ڪجهه جسماني بيمارين جي علامت ۽ ڪجهه دوائن ۽ طبي علاج جو ضمني اثر آهي.اهو شايد اداس، سوچ ۽ توجه ۾ مشڪلات ۽ بک ۾ اضافو يا گهٽتائي ۽ مریض سمهڻ م وقت گذاريندو آهي. ماڻهن جیڪا ڊپريشن کان گذرن ٿا، مايوسي يا نااميدي جو احساس ۽ شايد خودڪشي خيالن جو تجربو ڪري سگھن ٿا. اهو مختصر مدت يا ڊگهي مدت ٿي سگهي ٿو.

## حوالا

زمرو:نفسيات
زمرو:بيماريون
زمرو:انساني رويا
زمرو:نفسياتي خرابيون
پاوا (ڪاٺ)

**پاوا**، کٽ يا منجي جي بيھارڻ لاءِ چئن ڪاٺين، يا لوھ جي پائيپن جو نالو آھي، ان کي پائو يا پاڳو پڻ چيو ويندو آھي. پاوا مختلف قسمن گول، چورس وغيرھ جا ٿيندا آھن. پاوا ايسن، ۽ اوپرين کان ننڍا ٿيندا آھن ۽ ھر پاوي ۾ ٻہ ٻہ سوراخ ٿيندا آھن، جن  ۾ ايسون ۽ اوپريون لڳايون وينديون آھن. پاوان مٿان جنڊي جو ڪم پڻ ڪيو ويندو آھي. 

پاوا، ايسون، اوپريون آسرِي لئو، لوهيڙي، ٻير، کٻڙ،  سميت ڪيترن ئي ڪاٺين مان ٺھن ٿيون، ان کان سواءِ موجودہ دور ۾ کٽ لوھ مان پڻ ٺھن ٿا.

## حوالا
محمد هاشم گزدر

**محمد هاشم گزدر** ، ٽن سياستدانن مان ھڪ ھو جنھن پھرين پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي ۾ سنڌ جي نمائندگي ڪئي ھئي. ھي پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو ٻيو ڊپٽي اسپيڪر پڻ رھيو.

## ابتدائي زندگي
گزدر 1 فيبروري 1893ع تي جيسلمير ۾ پيدا ٿيو. سندس والد فيض محمد، هڪ انجنيئر هو، جيڪو 1843ع ۾ حيدرآباد جي جنگ ۾ شڪست کان پوءِ سنڌ جو انگريزن جي قبضي ۾ اچڻ کانپوءِ راجپوتانا کان ڪراچي آيو هو.

گزدر پنهنجي علمي زندگي جي شروعات سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچي مان ڪئي ۽ اتان 1911ع ۾ انٽرميڊيئيٽ جو امتحان پاس ڪيائين. ان کانپوءِ سول انجنيئرنگ جي سند انجنيئرنگ ڪاليج، پوني مان 1916ع ۾ حاصل ڪيائين. ھن بمبئيءَ ۾ هيٺين ذاتن جي ترقيءَ واري منصوبي ۾ ملازمت شروع ڪئي، پر اھو منصوبو ناڪام ٿيو. هن سميت ٻين ڪيترن ئي ماڻهن کي هن منصوبي مان برطرف ڪيو ويو.

## سياسي زندگي
بمبئيءَ ۾ نوڪري ختم ٿيڻ  کان پوءِ هي ڪراچي موٽي آيو، جتي هن ضلعي لوڪل بورڊ ڪراچي ۾ انجنيئر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. چار سال ملازمت ڪرڻ کان پوءِ ھن ۽ ان وقت جي ڪراچي لوڪل بورڊ جي صدر جي ايم سيد وچ ۾ اختلاف شروع ٿيا ۽ ھن اتان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. ان کان پوءِ ھي سياست ۾ شامل ٿيو. 1934ع جي چونڊ ۾ سنڌ اسيمبليءَ مان بمبئي قانون ساز ڪائونسل جو رڪن چونڊيو ويو. ھي مئي 1941ع کان مئي 1942ع تائين ڪراچي جو ميئر پڻ رھيو.

سنڌ اسيمبليءَ جي رڪنيت دوران ھي ڪجهہ وقت لاءِ اتحاد پارٽيءَ ۾ به شامل ٿو پر بعد ۾ هن آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شموليت اختيار ڪئي، جيڪا محمد علي جناح جي اڳواڻي ۾ ننڍي کنڊ اندر هندستان جي مسلمان آباديءَ لاءِ هڪ الڳ رياست جي قيام لاءِ تحريڪ هلائي رهي هئي. جناح جي پُراعتماد حمايتين مان هڪ هجڻ سبب، هو ٻيهر سنڌ مان قانون ساز اسيمبليءَ جو رڪن چونڊجي ويو ۽ ان وقت جي سنڌ اسيمبليءَ جو ڊپٽي اسپيڪر مقرر ٿيو.

گزدر انهن سياستدانن ۾ شامل ھو، جن پاڪستان جي پهرين آئين ساز اسيمبليءَ جي پهرئين اجلاس ۾ سنڌ جي نمائندگي ڪئي ۽ پاڪستان جي آزاديءَ ۽ قيام کان چار ڏينهن اڳ 10 آگسٽ 1947ع تي سنڌ اسيمبلي جي بلڊنگ، ڪراچي ۾ قانون سازي جي مقصد لاءِ اجلاس سڏايو. ٻين ميمبرن ۾ پيرزادو عبدالستار عبدالرحمان، مـحمـد ايوب کهڙو ۽ جي رام داس دولت رام شامل هئا. ھن جي 1968ع ۾ وفات ٿي

## حوالا

زمرو:1890ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:1966ع جون فوتگيون
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:ڪراچي جا ميئر
سنڌ انتقالِ ايراضي بل، 1947ع

**سنڌ انتقالِ ايراضي بل، 1947ع** ، برطانوي سنڌ اسيمبلي *(ھاڻوڪي سنڌ اسيمبلي)* پاران پاس ڪيل ھڪ قانون جو نالو آھي. ھن قانون تحت وياج خورن وٽ گروي ٿيل زمين اصل مالڪن کي واپس ڪرائڻي ھئي، ساڳي قسم جو بل 1900ع ۾ برطانوي پنجاب جي اسيمبلي پڻ پاس ڪيو ھو.

## پسمنظر
پهرين مهاڀاري لڙائيءَ جي نتيجي ۾ پيدا ٿيل معاشي بدحالي سبب سنڌ جون ٻهراڙيون پڻ متاثر ٿيون. ماڻھو ٽيڪس ادا نہ پيا ڪري سگهن ۽ روزمرهه جون ضرورتون پوريون ڪرڻ ۾ پڻ ڏکيائين کي منھن ڏئي رھيا ھئا، سواءِ اناج جي، جيڪو ھو پاڻ اپائيندا ھئا، اھو ئي سندن بقا جو ذريعو هو. اهڙيءَ طرح 1917ع کان 1942ع تائين سڀني زميندارن پنهنجون زمينون شهري واپارين، جن جي اڪثريت هندن جي ھئي، انھن وٽ ڳرن وياجن عيوض گروي رکيون. ايندڙ ڏهاڪن ۾ هي معاشي بدحالي وڌيڪ شدت اختيار ڪري وئي، مٿان يورپي ۽ ايشيائي طاقتن جي وچ ۾ هڪ ٻي وڏي جنگ لڳي، ۽ معاشي بدحالي وڌڻ سبب ماڻهن پنهنجون وڌيڪ زمينون گروي رکڻ شروع ڪيون. اڳتي ھلي قرض واپس نه ڪرڻ سبب، قرض ڏيندڙن سول عدالتن ذريعي گروي ٿيل زمينون پنھنجي نالي تي ڪرائڻ شروع ڪيون ۽ 1947ع تائين سنڌ جي ذرعي زمينن جو لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو انھن قرض ڏيندڙ جي نالي تي ٿي وئي.

## قانون سازي
گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935ع تحت 1937ع تي سنڌ قانون ساز صوبائي اسيمبلي جو  قيام ٿيو. ڪراچي مان چونڊجي آيل رُڪن محمد هاشم گزدر قانون ساز اسيمبلي ۾ سنڌ انتقالِ ايراضي بل پيش ڪيو ۽ اسيمبلي بل کي منظور ڪيو. ھن بل ۾ گروي رکيل زمينون مالڪن کي واپس ڪرڻ جي سفارش ڪيل ھئي، جيڪي 1917ع کان 1947ع جي وچ ۾ گروي رکندڙن پنھنجي نالي تي ڪرائي ورتا هئا. بل ۾ سفارش ڪئي وئي تہ بغير ڪنھن معاوضي جي، زمينون اصل مالڪن کي واپس ڪيون وڃن ڇو تہ قرض ڏيندڙن زمين جي اپت مان اڳ ئي قرض جي اصل رقم کان وڌيڪ پئسا ڪمايا آھن. ھن بل سبب سنڌ اسيمبليءَ جي هندو ۽ مسلمانن رڪنن وچ ۾ ويڇا پيدا ٿيا.

## روڪاٽ
ھن بل کي نئين ٺهندڙ پاڪستان جي حڪومت قانوني شڪل ڏيڻ جي اجازت نہ ڏني. ھي بل 1947ع تي پاس ٿيڻ بعد، هندستاني وائسراءِ جي دستخط کان پوءِ قانون جي شڪل اختيار ڪري وڃي ھا، پر  نئين آيل وائسراءِ لارڊ مائونٽ بيٽن ان بل تي عملدرآمد جو فيصلو نئين ٺھندڙ ملڪ پاڪستان جي ايندڙ حڪومت تي ڇڏيو.

پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ، ھي بل پاڪستان جي گورنر جنرل جي حيثيت ۾ جناح جي اڳيان گهربل منظوري لاءِ پيش ڪيو ويو، پر لياقت علي خان جي مشوري تي جناح ھن بل کي منظور ڪرڻ کان انڪار ڪيو. اهڙيءَ ريت سنڌ جي ٻهراڙيءَ وارن علائقن مان لڏپلاڻ ڪندڙ هندن جي قبضي ۾ آيل 40 سيڪڙو زرعي زمين، مسلمان سنڌي هارين جي حوالي ٿيڻ بجاءِ، هندستان مان آيل مهاجرن جي حوالي ڪئي وئي.

## حوالا

**حاشيو:**
:ابراھيم جويي پنھنجي ڪتاب، *سنڌ منھنجي خوابن جي* اندر تاريخ جو رھجي ويل ڪم ۾ ھن بل جو **انتقال ايراضي بل** جي نالي سان ترجمو ڪيو آھي.
:ايم ايڇ پنھور مطابق جيتوڻڪ قرض ڏيندڙ اڪثر ھندو ھئا، پر تنھن ھوندي ھندو ميمبرن پڻ بل جي حمايت ڪئي.

زمرو:سنڌ جي تاريخ
پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو نائب اسپيڪر

**پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو نائب اسپيڪر** ، قومي اسيمبلي جي اسپيڪر جي غيرموجودگي ۾ اسيمبلي جي ڪاروائي ھلائيندو آھي. ھي عھدو پاڪستان ٺھڻ کان موجود آھي، جڏھن پھرين آئين ساز اسيمبلي ۾ نائب اسپيڪر قانون ساز اسيمبلي جي نائب صدر طور تقرير ڪئي ھئي، 1973ع جي آئين ذريعي ھن عھدي کي برقرار رکيو ويو. 

## ذميداريون
قومي اسيمبلي جي نائب اسپيڪر جي آفيس پاڪستان جي آئين جي باب 2 حصي III ۽ شق 53 جي اختيار ذريعي ٺاهي وئي آهي. جيڪڏھن قومي اسيمبلي جو اسپيڪر موجود نہ ھجي يا اھو ڪن سبنن جي ڪري پنھنجا فرض سرانجام نہ ڏئي سگهي، تہ نائب اسپيڪر ان موقعي تي اسپيڪر طور ڪم ڪندو آهي، جيڪڏھن اسپيڪر ۽ نائب اسپيڪر موجود نہ ھجن، يا پنھنجا فرض ڪن سبب جي ڪري سرانجام نہ ڏئي سگهن تہ ان وقت اسيمبلي مان ڪنھن رڪن کي عارضي طور ڪاروائي ھلائڻ لاءِ نامزد ڪيو ويندو آھي.

## وڌيڪ ڏسو
* پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر
* پاڪستان جو سينيٽ
* پاڪستان جو وزيراعظم
* پاڪستان جو آئين

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا سياسي عھديدار
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا نائب اسپيڪر
اوڪلاهوما

**اوڪلاهوما** (Oklahoma) آمريڪا جي گڏيل رياستن مان هڪ رياست جيڪا 1907ع ۾ آمريڪا ۾ شامل ٿي. زمين زرخيز آهي ء ڪپهه، ڪڻڪ ۽ ٻيا اناج پوکيا ويندا آهن. ڪوئلو، سيسو ۽ زنڪ کانن مان ڪڍيو ويندو آهي. ڍور پالڻ ماڻهن جو مکيه ڌنڌو آهي. اتر اوڀر وارو علائقو تيل پيدا ڪري ٿو ۽ رياست لاءِ آمدني جو وڏو ذريعو آهي.

**Oklahoma** ( ; Choctaw: , ) is a state in the South Central region of the United States. It borders Texas to the south and west, Kansas to the north, Missouri to the northeast, Arkansas to the east, New Mexico to the west, and Colorado to the northwest. Partially in the western extreme of the Upland South, it is the 20th-most extensive and the 28th-most populous of the 50 United States. Its residents are known as Oklahomans and its capital and largest city is Oklahoma City.
The state's name is derived from the Choctaw words , 'people' and , which translates as 'red'.  Oklahoma is also known informally by its nickname, "The Sooner State", in reference to the Sooners, American settlers who staked their claims in formerly American Indian-owned lands until the Indian Appropriations Act of 1889 authorized the Land Rush of 1889 opening the land to settlement.

With ancient mountain ranges, prairie, mesas, and eastern forests, most of Oklahoma lies in the Great Plains, Cross Timbers, and the U.S. Interior Highlands, all regions prone to severe weather. Oklahoma is at a confluence of three major American cultural regions. Historically, it served as a government-sanctioned territory for American Indians moved from east of the Mississippi River, a route for cattle drives from Texas and related regions, and a destination for Southern settlers. There are currently 26 Indigenous languages spoken in Oklahoma. According to the 2020 U.S. census, 14.2 percent of Oklahomans identify as American Indians, the highest indigenous population by percentage in any state.

A major producer of natural gas, oil, and agricultural products, Oklahoma relies on an economic base of aviation, energy, telecommunications, and biotechnology. Oklahoma City and Tulsa serve as Oklahoma's primary economic anchors, with nearly two-thirds of Oklahomans living within their metropolitan statistical areas.
thumb|اوڪلاهوما

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اوڪلاهوما رياست
زمرو:ڏاکڻي آمريڪا
زمرو:اولهه ڏکڻ مرڪزي رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون رياستون