open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اسلام ڪوٽ

**اسلام ڪوٽ** ضلعي ٿرپارڪر جو ٻيو نمبر شهر، تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي، جنهن جو پراڻو نالو -اسلام- ڳڙهه آهي. هتي اڳي ٽالپرن قلعو جوڙائي شهر تي ”اسلام ڳڙهه“ نالو رکيو، جيڪو پوءِ ڊهي ويو. هن وقت انهيءَ شهر جون ڪيتريون ئي جايون، -ان- قلعي جي سرن مان ٺهيل آهن.
اسلام ڪوٽ ۾ برهمڻ، سوٽهڙ، مينگهواڙ، گُرڙا، ٺَڪر ۽ ڪولهي وغيره رهن ٿا. لوهاڻا، ٽالپرن جي وقت کان رهندڙ آهن، جيڪي لاڙ کان لڏي آيا هئا. اها -برادري- ذهين، واپاري ۽ شاهوڪار آهي. ڪيترائي لوهاڻا، هاڻي وڏين نوڪرين ۾ پڻ آهن. هتي گيهه ۽ ڪپڙي جي ڀرت جو واپاري هلي ٿو. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، -تار- گهر، پوسٽ آفيس، پوليس ٿاڻو، -ٽائون- ڪميٽي، جانورن جي اسپتال، ڍَڪُ، ديرو ۽ مسافرخانو موجود آهي. مٺيءَ کان ننگرپارڪر ويندڙ لاري روزانو هتان لنگهي ٿي.
ٿر ۾ وڏو واپاري مرڪز آهي. مٺيءَ ۽ ننگرپارڪر جي وچ تي چڱو واپاري مرڪز وارو شهر آهي. هن جي ويجهو ٿهاريو هاليپوٽي ۾ ڪوئلي جو وڏو ذخيرو لڌو آهي. -اسلام ڪوٽ- ۾ -ڀڳت- نيڻو رام جو ميلو لڳندو آهي. هي مهاپرش دياوان، سخي ۽ خدمتگار هو، هن وقت به سندس آستاني تي روزانو سوين ماڻهو مفت لنگر کائيندا آهن. سلام ڪوٽ: هيءُ مٺي تعلقي ۾ ٻيو نمبر وڏو ۽ مشهور شهر آهي. هتي اڳي ٽاپرن قلعو جوڙائي شهر تي ”اسلام ڳڙهه“ نالو رکيو. قلعو پوءِ ڊهي ويو، هن وقت انهيءَ هنڌ تي پرائمير اسڪول آهي. شهر جون ڪيتريون ئي جايون انهيءَ قلعي جي سرن مان جڙيل آهن. اُهتي لُهاڻن جو تعداد گهڻو آهي، جي پڙهيل ڪڙهيل ۽ واپاري پيشه آهن. سارسوُت برهمڻ، مينگهواڙ، گرڙا، ٺڪر، ڪولهي وغيره به رهن ٿا. لُهاڻا ٽالپرن جي وقت ۾ لاڙ کان آيل آهن. اُهي ذهين واپاري ۽ سرمائيدار آهن. ڪيترا لهاڻا وڏين نوڪرين ۾ پڻ آهن. هتي گيهه ۽ ڀرت جي ڪپڙي جو واپار هلي ٿو. هتي پرائمري مردانو ۽ زنانو اسڪول، هاءِ اسڪول، تار ۽ پوسٽ آفيس، پوليس ٿاڻو، ٽائون ڪميٽي، جانورن جي اسپتال، ڍڪ، ديرو ۽ مسافرخانو آهن. مٺي کان ننگرپارڪر ڏي ويندڙ لاري رزانو هتان لنگهي ٿي.

## تاريخ
سنه 1204ھ (سنه 1789ع) ۾ مير فتح علي خان ٿر جي پاسي ٻه ڪوٽ ٺهرايا، هڪڙو فتح ڳڙهه ۽ ٻيو اسلام ڳڙهه، جي هڪٻئي کان چاليهن ڪوهن تي هئا. پاسي وارن راجائن انهن قلعن جوڙڻ تي اعتراض آندو، پر مير انهن جي اعتراضن ڏي خيال ڪونه ڏنو. انهيءَ کان پوءِ سنه 1813ع ۾ جوڌپور جي راجا کان عمرڪوٽ به هٿ ڪيائون، انهيءَ طرح ٿرپارڪر جو اِهو پاسو سڀ ميرن جي هٿ ۾ آيو. اسلام ڪوٽ يا اسلام ڳڙھه به ساڳئي سال 1204ھه ۾، مير فتح علي خان، فتح ڳڙھه کان چاليھه ڪوھه پري اتر طرف ٺھرايو؛ اھو به اڄ تائين موجود آھي، ۽ ان نالي سان ڳوٺ ٿر ۾ وڏو واپاري مرڪز آھي.

## وڌيڪ ڏسو
* اسلام ڳڙھ جو قلعو

## خارجي ڳنڍڻا
Islamkot Airport Plan 

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
اسلام ڪيئن پکڙيو (ڪتاب)

”نئين زندگي“ رسالي جي باني -ايڊيٽر- ۽ بزرگ اديب مولانا عبدالواحد سنڌيءَ جو هيءُ ڪتاب، اردوءَ مان سنڌيءَ ۾ ترجمو شبانه سولنگيءَ ڪيو آهي. ڊيمي سائيز جي 129 صفحن تي ٻڌل هن ڪتاب جي قيمت 35 رپيا آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران 1998ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. هن ڪتاب ۾ پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم جي آخري وصيت، سندن جانشينن، روم، ايران، عراق ۽ شام ۾ -اسلام- جي پکيڙ، خلافت جي خاتمي، بادشاهت جي شروعات، -اسلام- پکيڙيندڙن جي زندگين جي ماڻهن تي اثر کان وٺي آفريڪا، هندستان، ملايا، جاوا، فلپائين، چين، وچ -ايشيا- کان وٺي آمريڪا، -آسٽريليا- ۽ جاپان ۾ -اسلام- جي پکيڙ جو مختصر مگر جامع تذڪرو شامل آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلام ڪيئن شروع ٿيو؟ (ڪتاب)

سنڌي ۽ اردو ٻولين جي بزرگ اديب ۽ نئين زندگي رسالي جي باني -ايڊيٽر- مولانا عبدالواحد سنڌيءَ جي اردوءَ ۾ لکيل ڪتاب جو ”اسلام ڪيئن شروع ٿيو؟“ عنوان سان سنڌيءَ ۾ ترجمو شبانه سولنگيءَ ڪيو آهي. ڊيمي سائيز جي 96 صفحن تي مشتمل ڪتاب جو پهريون ڇاپو، 1998ع ۾ ۽ ٻيو ڇاپو 1999ع ۾ سنڌيڪا اڪيڊميءَ، آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچيءَ پاران ڇپي پڌرو ڪيو. هن مختصر ڪتاب جي قيمت 25 رپيا آهي. هن ڪتاب ۾ -اسلام- ڇا آهي، -اسلام- جو پيغام آڻيندڙ آخري رسول صلي -الله- عليه وسلم،سندن اسوه حسنه، -اسلام- جي پکيڙڻ دوران پيش آيل تڪليفن، رسول پاڪ جي مڪي ۽ مدني زندگي، جنگين ۽ -اسلام- جي فروغ ۾ ادا ڪيل ڪردار کان وٺي آخري حج تائين جو سمورو ذڪر موجود آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلام منھنجو اباڻو مذھب

هيءُ ڪتاب هز رائل هائينيس سر سلطان محمد شاهه -آغا خان- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 56 آهن. ڇاپو پهريون، اسماعيليه ائسوسيئيشن ڪراچيءَ، پاڪستان، سال 1957ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اسلام (ڪتاب)

**اسلام** نالي سان هڪ ڪتاب آهي، جنھن جو مترجم ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جي قيمت 4 آنا ۽ صفحا 67 آهن. بُندو آشرم، حيدرآباد طرفان، بلئوٽڪسڪي پريس، حيدرآباد مان ورهاڱي کان اڳ ڇپايو ويو.
هن موضوع تي ٻيو ڪتاب مولوي عبداللطيف جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 32 آهن. قيمت ۽ ڇاپو ڄاڻايل ناهي. حڪيم حنيف، حميد پريس، ڪراچيءَ مان سال 1913ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ورھاڱي کان اڳ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1913ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اسلامڪ ڪلچر (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سيد محمد سعيد ۽ سيد محمد شوڪت جو گڏجي لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 209 صفحا آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مدينه پريس، حيدرآباد مان 1966ع ۾ شايع ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، جنهن ۾ 102 صفحا آهن ۽ قيمت پوڻا ٻه رپيا آهي، نيوگرين پريس، حيدرآباد مان 1968ع ۾ ڇپيو.

هن موضوع تي ٻيو ڪتاب ميمڻ عبدالمجيد سنڌيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 176 صفحا آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. عجائب اسٽور سکر هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سنڌ نئشنل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1972ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1973ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اسلامي آکاڻيون (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب ص. ع زبيريءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب ڪچي جلد ۾ آهي، جنهن ۾ صفحا 32 آهن ۽ قيمت 6 -آنا- ڄاڻايل آهي. محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد وارن پهريون ڇاپو، فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپايو. 
هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو به فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1963ع ۾ شايع ٿيو ۽ ٽيون ڇاپو، ساڳيءَ پريس مان سال 1965ع ۾ ڇپيو.
اسلامي ڪهاڻيون (ڀاڱو ٽيون) (ڪتاب): هيءُ ڪتاب ياسين قريشيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 
104 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. عجائب اسٽورز سکر طرفان اُن جو ڇاپو پهريون، نئشنل پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1959ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي اڀياس

هيءُ ڪتاب عبدالعليم انصاريءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز ڪتاب ڪچي جلد ۾ آهي. هن ۾ صفحا 77 آهن. ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، اداره علم و دانش، حيدرآباد وارن سال 1964ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اسلامي احڪام (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مولانا عبدالرحيم جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن. مولانا عبدالرحيم هيءُ ڪتاب عزت خان ليٿو پريس، ڪراچيءَ مان ڇپايو.

## حوالا
اسلام ڳڙھ جو قلعو

مٺيءَ کان 28 ميل پري هي قلعو ميرن جي دور 95- 1790ع مير فتح خان جي وقت جو آهي. ھي قلعو مير فتح علي خان ٺھرايو. تعمير تي 12 لک خرچ آيو. قلعي جي چئني ڪنڊن تي پھڻ استعمال ڪري -ٺلهه- ٺاھيا ويا. انھن پھڻن جي ڊيگهه گھٽ ۾ گھٽ ڏيڍ فوٽ، وڌ ۾ وڌ 3 فوٽ آھي. قلعي جي ڊيگهه 120 فوٽ ۽ ويڪر 100 فوٽ آھي. سرحد کي ويجھو ھئڻ سبب ڀتيون مضبوط آھن. روايت آھي ته قلعي اندر سوا سؤ سپاھين جي مستقل رھڻ جون جايون ٺھيل ھيون. -ان- کان سواءِ -بارود- خانو الڳ ۽ ھڪ جيل به ٺھيل ھو. کوٽائيءَ دوران (1884ع) توبن ۽ بندوقن جا ڀڳل ٽڪرا ھٿ آيا. ديوارون 30 فوٽ اوچيون ۽ ڪنڊن تي -برج- ٺھيل هئا. ھڪ -برج- تي گيٽ به ٺاھيو ويو ھو. گيٽ -اوڀر- طرف ھو. مير صوبدار خان پنھنجي چاچن جي خلاف -بغاوت- ڪئي، تڏھن اسلام ڪوٽ ۾ ويھي جنرل ھوش محمد جي معرفت لشڪر گڏ ڪرڻ لڳو. 1932ع ۾ کوسن ڪوٽ کي ڦريو. وري 1922ع ۾ ميرخان کوسي هن قلعي يا ڪوٽ کي لٽيو. ھاڻي -اسلام ڪوٽ- جو اسڪول ھن ھنڌ ٺھيل آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
اسلام ۽ علم جي ڳولا

هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 42 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، مسلم ادبي سوسائٽي حيدرآباد، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1937ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اسلامي اخلاق (ڪتاب)

هن ڪتاب جو مترجم مولانا دين محمد ”اديب“ فيروزشاهي آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 270 آهن ۽ قيمت ساڍا ٽي رپيا اٿس. آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپيو.

هن موضوع تي ٻيو ڪتاب نعيمه بيگم جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 63 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -اردو- اڪيڊمي ڪراچيءَ، سنڌ، 1950ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اسلامي اخلاقي ڪھاڻيون

هيءُ ڪتاب محمد بخش واصف جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 43 آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي. آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1951ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
زمرو:ٻاراڻا ڪتاب
زمرو:ٻاراڻو ادب
اسلامي اصولن جي فلاسافي (ڪتاب)

*ھيءُ ڪتاب عطاءُ الله احمديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 220 ۽ قميت 8 آنا ڄاڻايل آهي. انجمن احمديه، حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1933ع ۾ ڇپيو.*

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي اڪابر (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد منير چني جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 68 آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس پهريون ڇاپو، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپايو. هيءُ ڪتاب ستن ڀاڱن ۾ ڇپيو آهي، پر جيڪي دستياب آهن، -تن- جو تفصيل ڏجي ٿو: 
اسلامي اڪابر1 (ڪتاب): ڀاڱو ٻيو ڪرائون سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي، جنهن ۾ 111 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو آهي. اُن جو ٽيون ڇاپو مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1955ع ۾ شايع ٿيو. 
اسلامي اڪابر 2 (ڪتاب): ڀاڱو چوٿون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 96 صفحا شامل آهن ۽ قيمت سوا رپيو آهي. ڪتاب جو ڇاپو پهريون، مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپيو. 
اسلامي اڪابر3 (ڪتاب): ڀاڱو پنجون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي ۽ صفحا 100 اٿس. قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مسلم ادبي پريس حيدرآباد مان 1955ع ۾ ڇپيو. 
اسلامي اڪابر4 (ڪتاب): ڀاڱون ڇهون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 132 آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپيو. 
اسلامي اڪابر5 (ڪتاب): ڀاڱو ستون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 188 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو اٿس. ڇاپو پهريون، مسلم ادبي سوسائٽي پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ شايع ٿيو. 
اسلامي اڪابر6 (ڪتاب): هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1935ع ۾ شايع ڪيو.

هن موضوع تي ٻيو ڪتاب عبدالله هارون جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 24 آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، مولوي محمد صادق، ڪرائون پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1923ع ۾ ڇپايو.

هن موضوع تي ٻيا ٻه جدا جدا ڪتاب شايع ٿيا، -جن- مان هڪڙو ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 46 آهن ۽ قيمت اڍائي -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، شيخ عبدالعزيز، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1916ع ۾ ڇپايو.

ٻيو ڪتاب حڪيم فتح محمد سيوهاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪچي جلد سان 75 صفحن واري هن ڪتاب جي قيمت ساڍا چار -آنا- آهي. راڌا ڪرشنا برادرس، ڪراچيءَ وارن جو ڇپايل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي ٻيو ڪتاب

هيءُ ڪتاب صادق علي شيخ جو لکيل آهي، جيڪو رايل سائيز ۾ آهي. هن ۾ صفحا 68 آهن. مطبع فيض، رياست خيرپور مان سال 1900ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسلامي تاريخ (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مولوي عبدالرحيم جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 72 آهن ۽ قيمت 5 -آنا- ڄاڻايل آهي. حسن علي حاجيءَ، هيءُ ڪتاب ليٿو پريس ڪراچيءَ مان 1929ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اسلامي تاريخ جو مطالعو (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب پروفيسر محبوب علي چنا جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 178 صفحا آهن ۽ قيمت 4 روپيا ڄاڻايل آهي. اداره صالح سيريز طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، -تاج محل- پريس، حيدرآباد مان 1967ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسلامي تاريخ و تمدن (ڪتاب)

هن ڪتاب جو مصنف شيخ محمد حاجن آهي، جنهن ويسٽ -پاڪستان- ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ لاءِ هيءُ ڪتاب لکيو. ڊيمي سائيز جي ڪچي جلد سان هن ڪتاب ۾ 31 صفحا آهن. هن ڪتاب جو ڇاپو پهريون، قرآن پريس، حيدرآباد مان ڇپيو.

هن نالي سان ٻيو هڪ جدا ڪتاب شيخ محمد حاجن ۽ سيد پناهه علي شاهه جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 310 صفحا آهن ۽ ڪتاب جي قيمت 5 رپيا ڄاڻايل آهي. محمد عثمان ڏيپلائيءَ، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو قرآن پريس، حيدرآباد مان سال 1963ع ۾ ڇاپيو.

## حوالا
اسلامي تاريخي آکاڻيون (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مولانا غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 75 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1954ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
اسلامي تاريخي اخلاقي ڪھاڻيون (ڪتاب)

**اسلامي تاريخي اخلاقي ڪھاڻيون** ڪتاب محمد بخش واصف جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. ڇاپو پھريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد 1954ع ۾ پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:1954ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اسلامي تصوف (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مولانا غلام حيدر صديقيءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو به ساڳي پريس مان 1953ع ۾ ڇپيو.

**ٻيو ڪتاب**:ھن ڪتاب جو مصنف مرحوم مخدوم محمد زمان ”طالب الموليٰ“، (هالا نوان) آهي. ڪتاب ڊيمي سائيز ۾، ڪچي جلد سان آهي، جنهن جي قيمت هڪ رپيو آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، -الوحيد- پريس، ڪراچيءَ سنڌ مان 1951ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اسلامي پھريون ڪتاب

هيءُ ڪتاب صادق علي شيخ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 57 ڏنل آهن. هيءُ ڪتاب مطبع فيض، رياست خيرپور ۾ سال 1900ع ۾ ڇپيو.

هن نالي سان ٻيو ڪتاب عبدالوهاب جو لکيل آهي، جيڪو ڊبل ڪرائون سائيز ۾ آهي، جنهن جا صفحا 53 آهن. اهو ڪتاب به مطبع فيض، رياست خيرپور ۾ 1900ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسلامي پنجون ڪتاب

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 144 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. شيخ عبدالعزيز محمد سليمان هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1914ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي تعليم نامو

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. پاڪيٽ سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 30 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو ٻيو، اداره قليچ حيدرآباد طرفان سال 1953ع ۾ ڇپيل آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي ثقافت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب احمد علي انصاريءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 230 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، آر. ايم. فتح ائنڊ برادرس، حيدرآباد 1967ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اسلامي ٽيون ڪتاب

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 5 -آنا- 3 پايون ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، شيخ عبدالعزيز محمد سليمان، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1915ع ۾ ڇپايو. 
ساڳئي ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، شيخ عبدالباقيءَ، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1923ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي جميعت طلبا

هي شاگرد تنظيم 23 ڊسمبر 1977ع تي لاهور ۾ ڪوٺايل هڪ ننڍڙي ڪنوينشن ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن ۾ 25 کن شاگردن شرڪت ڪئي. هن گڏجاڻيءَ ۾ جماعت اسلاميءَ جي باني مولانا ابو اعليٰ مودودي خاص طور تي شرڪت ڪئي. جماعت اسلاميءَ جي ذيلي تنظيم طور سڃاڻپ رکندڙ هي شاگرد تنظيم لاهور ۽ ڪراچيءَ ۾ وڌيڪ سرگرم رهي. هن وقت به ملڪ جي مکيه شهرن ۾ وجود رکي ٿي. ساڄي ڌر سان لاڳاپيل هن تنظيم جو بنيادي نظريو ملڪ ۾ اسلامي سياسي نظام لاڳو ڪرڻ آهي. تنظيم جي ابتدائي مول متن موجب شاگردن کي -اسلام- جي خدمت لاءِ منظم ڪرڻ، شاگردن ۾ اسلامي مواد جي اڀياس جو شوق پيدا ڪرڻ ۽ کين ايندڙ وقت ۾ اسلامي معاشرو قائم ڪرڻ لاءِ تيار ڪرڻ هو.

## حوالا
اسلامي حڪومت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مولانا ابو اعليٰ مودوديءَ جي اُردو ڪتاب جو ترجمو آهي. جيڪو محمد عثمان ڏيپلائيءَ هٿان ٿيو ۽ هفته وار ’عبرت‘ جي هڪ خاص شماري ۾ ڪتابي صورت ۾ مارچ 1945ع ۾ شايع ٿيو. ڪتاب ۾ 87 صفحا آهن. قيمت 0.8.0 -آنا- اٿس. هاشمي پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ڇپيو.

## حوالا
اسلامي رسمون ۽ وڏا ڏينھن (ڪتاب)

ھيءُ ڪتاب گل محمد ”آزاد“ صوفيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 44 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. اُن جو پهريون ڇاپو، مسلمان پريس، ميرپورخاص 1931ع مان ڇپيو.

## حوالا
اسلامي زندگي (ڪتاب)

هن ڪتاب جو مترجم مولانا دين محمد ”اديب“ فيروزشاهي آهي، جيڪو عبدالرحيم ولد مولوي عبدالواحد ميمڻ، دادوءَ واري، ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب جي قيمت 3 رپيا ۽ صفحا 256 آهن. ڪچي جلد ۽ ڪرائون سائيز ۾ هيءُ ڪتاب، رباني پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سنه 1958ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، اسلاميه ڪتبخاني طرفان 1964ع ۾ ڇپايل آهي ۽ پنجون ڇاپو اسلاميه پريس، حيدرآباد مان 1968ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي سياست (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب عبدالقيوم ”صائب“ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ادبي اداري گنج بخش شاهه جي پڙ، حيدرآباد وارن، 1952ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اسلامي شريعت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد بخش واصف جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن ۽ قيمت 12 -آنا- لکيل آهي. مسلم ادبي سوسائٽي حيدرآباد طرفان پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپجي 1935ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1940ع ۾ ساڳيءَ پريس مان ڇپيل آهي. ساڳئي ڪتاب جو ٻيو ڀاڱو پڻ محمد بخش واصف جو لکيل آهي. هي ڪرائون سائيز ڪتاب آهي، جنهن ۾ صفحا 250 آهن ۽ قيمت سوا رپيو لکيل آهي. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان ڪتاب جو پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپجي 1942ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اسلامي عقائد (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب رسول بخش الهه نواز -آخوند- جو لکيل آهي. ڪچي جلد سان هن ڪرائون سائيز واري ڪتاب ۾ 216 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڏنل اٿس. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس مان ڇپجي 1944ع ۾ پڌرو ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ساڳيءَ پريس مان 1947ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسلامي جمھوري اتحاد

thumb|left|upright=1|اسلامي جمھوري اتحاد جو جھنڊو

اسلامي جمهوري اتحاد- ”آءِ جي آءِ“ سيپٽمبر 1988ع ۾ پيپلزپارٽي جي مقابلي لاءِ انهيءَ سال ٿيندڙ چونڊن لاءِ ٺاهيو ويو. اهو -اتحاد- به -پاڪستان- قومي -اتحاد- (پي اين اي) وانگر نون جماعتن تي ٻڌل هو. ساڄي ڌر جي هن -اتحاد- ۾ -پاڪستان مسلم ليگ- (نواز شريف) نيشنل پيپلزپارٽي (غلام مصطفيٰ جتوئي) ۽ -جماعت اسلامي- مکيه جماعتون هيون. اخبارن ۽ رسالن جي ڇپيل خبرن موجب هن -اتحاد- جوڙڻ ۾ هڪ سرڪاري ڳجهي اداري جي سربراهه جنرل حميد گل اهم ڪردار ادا ڪيو هو. -اتحاد- جو سربراهه بظاهر غلام مصطفيٰ -جتوئي- هو، پر با اثر اڳواڻ نواز شريف هو. 1988ع وارين عام چونڊن ۾ آءِ. جي آءِ. قومي -اسيمبلي- ۾ 53 سيٽون کنيون. جڏهن ته پيپلزپارٽيءَ کي 92 سيٽون مليون. آءِ جي آءِ گهڻيون سيٽون پنجاب مان کنيون. ائين پهريون ڀيرو نواز شريف پيپلزپارٽيءَ جي مخالف ۽ متبادل اڳواڻ طور اڀريو، ڊسمبر 88ع ۾ آءِ جي آءِ جي جهنڊي هيٺ پنجاب ۾ نواز شريف صوبائي حڪومت ٺاهي. هي اهو سياسي بنياد هو جنهن -تان- نواز شريف ڪوششون وٺي ۽ اڳتي هلي وزيراعظم ٿيو. 90ع وارين چونڊن ۾ نه آءِ جي آءِ ۽ نه ئي وري پيپلزپارٽي واضح اڪثريت حاصل ڪري سگهي پر پوءِ به آءِ جي آءِ وٽ 105 سيٽون هيون، جڏهن ته پيپلزپارٽي ۽ -ان- جي -اتحاد- -پاڪستان- ڊيموڪريٽڪ الائنس (پي ڊي اي) وٽ 45 سيٽون هيون. 1993ع جي چونڊن ۾ آءِ جي آءِ نه رهي، -ان- ڪري نواز شريف پيپلزپارٽيءَ جي سمورين مخالف ڌرين کي گڏ ڪرڻ ۾ ناڪام ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جي سياسي تاريخ
زمرو:پاڪستان جي سياسي جماعتن جا غير متحرڪ اتحاد
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن)
زمرو:پاڪستان ۾ قدامت پرست جماعتون
اسلامي چوٿون ڪتاب

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 111 آهن ۽ قيمت 7 -آنا- آهي. ڇاپو ٻيو شيخ عبدالعزيز محمد سليمان، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1914ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اسلامي عقائد ۽ معراج جي رات (ڪتاب)

هن ڪتاب جي قلمي نسخو 1201ھ/1780ع کان اڳ جو لکيل برٽش ميوزم، لنڊن ۾ موجود آهي.

## حوالا
اسلامي نظام تعليم (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. سنڌي ادبي سوسائٽيءَ طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان، سال 1940ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلامي ھدايت نامو (ڪتاب)

ڪتاب جو مترجم مولوي فضل احمد غزنوي آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- 25 پئسا ڄاڻايل آهي. مسلم ادبي سوسائٽيءَ طرفان هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1946ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.

## حوالا
اسلاميات (ڪتاب)

**اسلاميات** ڪتاب ميان عبدالرحيم جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 212 آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پھريون، سال 1957ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1957ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اسلاميه پرنٽنگ پريس

محمد عثمان ڏيپلائي هن پريس جو پايو سن 1948ع ۾ وڌو. ڏيپلائي صاحب ۽ ٻين ڪيترن اديبن ۽ عالمن جي تحريرن جي ڇپائيءَ جو اهتمام اسلاميه پرنٽنگ پريس ۾ ٿيو، -جن- ۾ سائين جي ايم سيد، محمد خان ”مجنون“، شمس العلماءِ مرزا قليچ بيگ، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، مولانا حاجي احمد ملاح، ابن حيات پنهور وغيره شامل آهن. سنڌي ادبي بورڊ پنهنجا ڪتاب 1957ع کان اسلاميه پريس ۾ ڇپائڻ شروع ڪيا. انهن ڪتابن ۾ ”زينت“، ”چچ نامه“، ”فيروز دل افروز“ ۽ ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- جا مرتب ڪيل لوڪ ادب سلسلي جا ڪتاب وغيره شامل آهن. -ان- کانسواءِ ماهوار ”انسان“ هفته وار ”انسان“، ماهوار، هفته وار ۽ روزنامه ”عبرت“، ماهوار ”پرهه ڦٽي“، روزنامه ”سنڌ ٽائيمز“ ۽ ماهوار ساڻيهه ڊائجيسٽ پڻ هتان شايع ٿيندا هئا. هن پريس ۾ سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ۽ ٻين ادارن جا ڪتاب به ڇپبا رهندا هئا. هن پريس کي سن 1973ع ۾ ٿيل لساني فسادن ۾ متعصب فسادين -باهه- جو نشانو بنايو، جنهن ۾ گهڻو رڪارڊ تلف ٿي ويو.

## حوالا
قاضي اسلم اڪبر

ناميارو صحافي محمد اسلم نامياري سياستدان قاضي محمد اڪبر جو پٽ آهي، هو حيدرآباد ۾ ڄائو، سندس -تعليم- ايم. اي (معاشيات) آهي، -تعليم- مڪمل ڪرڻ بعد هن بينڪنگ شعبي ۾ دوها (قطر) ۽ لنڊن ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. 1976ع کان وٺي صحافتي پيشي سان وابسته آهي، پهريان روزانه ”سنڌ نيوز“ ۽ -انگريزي- -اخبار- ”سنڌ آبرزروَر“ جو -ايڊيٽر- رهيو. بعد ۾ روزاني ڪاوش، 1990ع ۾ -جاري- ڪيائين، جيڪا هن وقت سڄي سنڌ ۾ مقبول -اخبار- آهي. قاضي اسلم هن وقت ڪاوش جو چيف -ايڊيٽر- آهي. اسلم قاضي پنهنجي ٻن ڀائرن محمد ايوب قاضي ۽ محمد علي قاضيءَ سان گڏ روزانه ”ڪاوش“ ۽ -ان- گروپ تحت نڪرندڙ اخبارن ”روزانه ڪوشش“، ”روزانه شام“، پهريون سنڌي ٽي وي چئنل ”ڪي ٽي اين“ ۽ تفريحي سنڌي چئنل ”ڪشش“ جو مالڪ آهي. سندس گروپ ميڊيا جي دنيا ۾ سنڌي، -اردو- ۽ -انگريزي- اخبارن، سنڌيءَ ۾ ڊائجسٽ ۽ ڪتاب -جاري- ڪرڻ جا مختلف تجربا ڪيا. سندس -ڀاءُ- علي قاضي -ايڊيٽر- آهي. جيڪو پڻ سٺو تجزيا نگار ۽ ليکڪ آهي. -اسلم اڪبر قاضي- ڪيترائي پرڏيهي دورا پڻ ڪيا آهن. هو هن وقت ”آل -پاڪستان- نيوز پيپرس سوسائٽي“ (A.P.N.S) جو سيڪريٽري جنرل آهي، -ان- کان اڳ هوُ -ان- جي ايگزيڪٽو ڪاميٽيءَ جو به ڪيترا ڀيرا ميمبر رهيو آهي. -ان- کان سواءِ هو پي. بي. اي -پاڪستان- براڊ ڪاسٽرس ائسوسيئيشن جو وائيس چيئرمين به آهي.

## حوالا
مرزا اسلم بيگ

جنرل اسلم بيگ مرزا پاڪستاني فوج جو سربراهه رهيو آهي. 17 -آگسٽ- تي هوائي جهاز جي حادثي ۾ جنرل ضياءُ -الحق- جي مرڻ بعد هن عهدي تي فائز ٿيو. وٽس اهو عهدو 1991ع تائين رهيو، سندس سياسي عزائم جي پيش نظر صدر غلام اسحاق خان کيس هٽائي، جنرل آصف نواز کي فوج جو نئون سربراهه مقرر ڪيو. جيتوڻيڪ سندس ريٽائرمينٽ ۾ اڃا ٽي مهينا باقي هئا. 
جنرل اسلم بيگ 22 -آگسٽ- 1952ع تي فوج ۾ ڪميشن حاصل ڪئي. -ايس- ايس جي ڪمپني جي -ان- جٿي جي ميجر طور اڳواڻي ڪئي، جنهن 1960ع ۾ چترال ۾ دير جي نواب کي برطرف ڪيو هو. بعد ۾ 1984ع ۾ هوچيف آف جنرل اسٽاف مقرر ٿيو ۽ 1985 کان 1987ع تائين -پشاور- جو ڪور ڪمانڊر هو. 
اسلم بيگ 2 -آگسٽ- 1931ع تي -اتر- پرديش ضلعي آرام ڳڙهه جي ننڍڙي ڳوٺ مسلم پتي ۾ -جنم- ورتو. کيس ضياءَ دور ۾ فور اسٽار جنرل جي عهدي تي -ترقي- ملي ۽ وائيس چيف آف آرمي اسٽاف مقرر ٿيو. ضياءَ جي مرڻ بعد فوج جو سربراهه ٿيو. -ترت- ئي عام چونڊون ٿيون ۽ اقتدار پيپلز -پارٽي- جي سربراهه محترمه بينظير ڀٽو کي منتقل ڪيو ويو. بهرحال، جنرل بيگ 1991ع تائين طاقتور فوج جو سربراهه رهيو ۽ 1991ع ۾ کيس ريٽائر ڪيو ويو. سندس رٽائرمينٽ کان پوءِ جنرل اسلم بيگ بابت ڳالهيون کليون. ريٽائرڊ ايئر مارشل -اصغر خان- سپريم ڪورٽ 1991ع ۾ هڪ آئيني درخواست داخل ڪئي ته اسلم بيگ، آءِ -ايس- آءِ جي تڏهوڪي سربراهه جنرل -اسد- دراني ۽ مهراڻ -بئنڪ- جي يونس حبيب سياسي مقصدن لاءِ عوام جو پئسو خرچ ڪيو آهي. -اصغر خان- اها درخواست بينظير ڀٽو جي تڏهوڪي گهرو معاملن واري وزير جنرل نصير -الله- بابر جي قومي اسيمبليءَ ۾ -ان- انڪشاف کان پوءِ داخل ڪئي هئي ته ڪيئن آءِ -ايس- آءِ 1990ع وارين چونڊن جا نتيجا تبديل ڪرڻ يا سياستدانن جون وفاداريون تبديل ڪرڻ لاءِ پئسا خرچ ڪيا. 
جنرل اسلم بيگ جي شخصيت ۽ ڪردار بينظير ڀٽو جي حڪومت تي دٻاءُ وجهڻ، نواز شريف جي دور ۾ مڃيل پرڏيهي پاليسي جي ابتڙ قدم کڻندي عراق، ڪويت -جنگ- بابت موقف اختيار ڪرڻ، سپريم ڪورٽ آڏو اهو مڃڻ ته هن چيف جسٽس تي اثر رسوخ هلايو هو. جهڙين ڳالهين جي ڪري تڪراري رهيو آهي. 
فوج مان ريٽائر ٿيڻ کانپوءِ هن ”فرينڊز“ نالي سان هڪ اين جي او ٺاهي، جنهن جو هو سربراهه آهي. سندس اها تنظيم مختلف سياسي نوعيت جون سرگرميون ڪندي رهندي آهي.

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
اسلم پبليڪيشن لاڙڪاڻو

ھي اشاعتي ادارو ناليواري اديب ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي 1965ع ۾ پنهنجي پٽ ڊاڪٽر اسلم سنديلي جي نالي تي قائم ڪيو هو، جنهن پليٽ فارم -تان- هن پنهنجا ڪتاب، جهڙوڪ: ’انگي اصول‘، ’پهاڪن جي پاڙ‘ ۽ ’ڏهس نامو‘ وغيره ڇپايا.

## حوالا
اسلم خواجا

**اسلم خواجا** (Aslam Khuwaja)، هڪ صحافي، سياسي ڪارڪن ۽ ترجمي نگار آهي، جيڪو  ٽنڊو ولي محمد حيدرآباد ۾ ڄائو. نورمحمد هاءِ اسڪول مان سيڪنڊري تعليم حاصل ڪيائين. شاگردي واري زماني ۾ حيدرآباد ۽ ڪراچي ۾ ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان ۽ ان جي شاگرد تنظيم سنڌ نيشنل اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۾ ڪم ڪيائين. 
## ڪيريئر
صحافت جي شروعات سهيل سانگي جي ادارت ۾ شايع ٿيندڙ اخبار، "عوامي آواز"، ڪراچي مان 1989ع ۾ ڪيائين. هڪ سال اتي ڪم ڪرڻ کان پوءِ روزاني "ڪاوش" جو ڪراچيءَ ۾ ٻه سال رپورٽر رهيو. 1993ع کان 1995ع تائين ”جنگ"، لاهور ۾ ٽرانسليٽر ۽ سب ايڊيٽر رهيو. 1997ع کان 2001ع تائين "هلال پاڪستان"، ڪراچيءَ ۾ سب ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. هو 1987ع کان 1991ع تائين ايڌي فائونڊيشن جي سڌ سماءُ واري بيورو جو ڪوآرڊينيٽر، ۽ سال 1992ع کان 1995ع تائين ايڌي هاءِ وي پروجيڪٽ جو ڪوآرڊينيٽر رهيو. عبدالستار ايڌي سان گڏ جنگ جي ستايلن جي مدد لاءِ افغانستان به ويو. هو ايڌي فائونڊيشن ۽ ٻين اهڙن خيراتي ادارن سان ڪم ڪري چڪو آهي. ريسرچ ۽ سروي جا ڪيترائي ڪم ڪيل اٿس. هو آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ۾ ٽرانسليٽر به رهيو. 
## ڪتابون
هو ڪيترن ئي ڪتابن جو ليکڪ ۽ ترجمي نگار پڻ آهي. جن ۾ "رولاڪ جي راءِ" (ڪالم)، "نئون عالمي نظام"، "عرفات کان فلسطين تائين"، "جتي عورتن لاءِ ڊاڪٽر نه هجي"، عورتن جي صحت جو ڪتاب ”آواره گرد ڪي راءِ“ (اردو)، "چاچا سام ڪيا چاهتا هي"، "ايڌي: انڌي جي لٺ"، ”1857ع ڪي جنگ آزادي اور سنڌ اور پنجاب ڪا حصه" مکيه آهن. 
## سياسي سرگرميون
هو ملڪي ۽ عالمي سطح جي مختلف ڪانفرنسن ۽ سيمينارن ۾ پڻ شرڪت ڪري چڪو آهي. ڏکڻ ايشيا ۾ امن جي تحريڪ (Peace Movement in South Asia) ۾ 1994ع کان شامل آهي، جنهن دوران ڪيترين ئي ڪانفرنسن خاص طور تي 2005ع ۾ مهاتما گانڌيءَ جي پيروي ڪندي "دهليءَ کان ملتان تائين ٿيل امن مارچ" ۾ به شريڪ ٿيو.

## حوالا

زمرو:صحافت
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:سنڌي شخصيتون
اسلم خيال

سيد محمد اسلم زيدي اردو جو معروف مرثيه ۽ غزل گو شاعر، اديب ۽ مترجم 1942ع تي حسين پور (مشرقي پنجاب) ۾ پيدا ٿيو. -اسلم خيال- کي اردو، سنڌي ۽ پنجابي زبانن تي دسترس حاصل هئي. سندس هي تصنيفون آهن: 1. سرشاخ جان (اردو غزليات)، 2. شمع هر رنگ ۾ جلتي هي (غالب جي غزلن جي بحرن تي غزلن جو مجموعو)، 3- -امام- الڪلام، ڪلام الامام (سنڌي ترجمو مختصر نهج البلاغه)، 4- -اردو- ترجمه -تاريخ- شيعت (سنڌي ڪتاب)، 5- سنڌي ترجمو گيتانجلي (ٽيگور). سندس وفات 30 -جولاءِ- 2003ع ۾ ٿي ۽ سندس آخري آرامگاهه خيرپور ۾ آهي.

## حوالا
اسلم عباسي

محمد اسلم ولد حاجي الهداد عباسي، موري لڳ ڳوٺ علي بخش ڪلهوڙي ۾ 25 نومبر 1968ع تي ڄائو. لکڻ جي شروعات 85_ 1984ع کان ڪيائين. سندس پهرين لکڻي مهراڻ اخبار ۾ 1986ع ۾ شايع ٿي. هن آزاد نظم ۽ ڪجهه ٽيڙو لکيا آهن. نثر جي حوالي سان تاريخي ۽ تحقيقي مضمون لکيا اٿس. شاهه عنايت سوشل ويلفيئر ائسوسيئيشن، سنڌي ادبي سنگت ۽ سنڌ گرئجوئيٽ ائسوسيئيشن موري سان لاڳاپيل رهيو آهي. 1993ع کان 1996ع تائين ماهوار پيپلز ٽائيمز ۽ 1997ع کان اڄ تائين ”سنڌ رويو“ رسالي جو ايڊيٽر آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر
اسلم آزاد (سماجي ڪارڪن)

سماجي، سياسي ورڪر، ليکڪ ۽ ڊاڪٽر **اسلم آزاد** 30 آگسٽ 1965ع تي جاتيءَ ۾ جنم ورتو. جاتيءَ مان ميٽرڪ پاس ڪري، سجاول جي ڪاليج مان انٽر ڪيائين. جنھن کان پوءِ ايم.بي.بي.ايس جي ڊگري لياقت ميڊيڪل ڪاليج (هاڻوڪي يونيورسٽيءَ) مان حاصل ڪري، اتي ئي هائوس جاب ڪرڻ لڳو. ادبي دنيا ۾ هن 1981ع کان سنڌي ادبي سنگت جي پليٽ فارم تان آغاز ڪيو. سنگت ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو. کيس ادب کان سواءِ حالات حاضره سان گهڻي دلچسپي رهي ۽ صحافت ۾ بہ اڳڀرو رهيو مختلف تنظيمن ۾ رهيو. شخصيتن کان انٽرويو ورتائين، ڪالم لکيائين. هن ڄامشوري مان پندرهن روزه اخبار ”آواز“ بہ جاري ڪئي هئي، جنھن جو پاڻ چيف ايڊيٽر هو، 1991ع ۾ هائوس جاب دوران هڪ فلاحي اداري جي مدد سان ڪنھن ڳوٺ ۾ طبي ڪئمپ لڳائڻ جي سلسلي ۾ ساٿين سان گڏ ويو، واپسيءَ ۾ تڙ خواجا کان سجاول ڏانھن ايندي ٽرئفڪ حادثي ۾ سندس ڪرنگهي جي هڏي ٽٽي پئي، جنھن جو علاج هن ملڪ جي وڏين اسپتالن مان ڪرايو. پر پوريءَ طرح ٺيڪ ٿي نہ سگهيو آهي ۽ اڄ تائين وڏيءَ همت سان ان تڪليف سان منھن ڏيندو پيو اچي. مطالعي جو ذوق رکندڙ ڊاڪٽر اسلم آزاد هن وقت سجاول ۾ رهائش پذير آهي ۽ اتان جي سماجي، ادبي توڙي سياسي پروگرامن ۾ پاڻ کي وِيل چيئر تي بہ کڻائي شرڪت ڪندو رهي ٿو. کيس ڏسي انسان جي عظمت ۾ پڪو يقين ٿي وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:1965ع جون پيدائشون
اسلاميه دارالاشاعت

اسلاميه دارالاشاعت- ميرپور خاص / حيدرآباد: هن اشاعتي اداري جو پايو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1938ع ۾ پنجاهه رپين جي موڙيءَ سان، ميرپور خاص ۾ وڌو. پهريون ڪتاب جيڪو هن اداري مان شايع ٿيو سو هو ڏيپلائيءَ صاحب جو لکيل ناول ”سنگدل شهزادي“. انهيءَ کان پوءِ ڏيپلائي صاحب طرفان -جاري- ڪيل ماهوار ”عبرت“ ڪتاب جي سلسلي جا چاليهه کن ناول هن اداري ميرپور خاص مان شايع ڪيا. اڳتي هلي سن 1942ع ۾ هي ادارو حيدرآباد ۾ منتقل ٿيو ۽ ڏيپلائي صاحب جا ڪتاب تواتر سان سنه 1980ع تائين شايع ڪندو رهيو. ڏيپلائي صاحب جا سوکن ڪتاب هن اداري شايع ڪيا.

## حوالا
اسلم علوي

محمد اسلم ولد عبدالڪريم علويءَ جو شمار شڪارپور جي مشهور شاعرن ۾ ٿئي ٿو. انگريزن جي دور ۾ -جن- باشعور انسانن سنڌ جي -تعليم-، -ثقافت- ۽ علم و ادب کي -ترقي- وٺرائڻ ۾ قابل قدر ڪوششون ڪيون، انهن جفاڪش انسانن ۾ محمد اسلم علويءَ جو نالو به هميشه غير فاني رهندو. محمد اسلم علويءَ جي زندگيءَ جي سربرستي احوال لاءِ تذڪرا ۽ تاريخون خاموش آهن. جيڪڏهن ڪٿي ڪو ذڪر ملي به ٿو ته اهو زباني روايتن تحت قلمبند ٿيل آهي. اهڙي طرح سندس وفات جو سال 1909ع چيو وڃي ٿو. محترم ڊاڪٽر -انور- فگار هڪڙي ميونسپل شڪارپور جي رڪارڊ ۾ سندس -جنم- ۽ وفات جي سالن ۽ تاريخن جي -تلاش- ڪندي سال 1904 جي فوتي رجسٽر ۾ سندس وفات جي -تاريخ- 3 -جنوري- 1904ع ملي آهي، -ان- رجسٽر ۾ اهو به ڄاڻايل آهي ته وفات وقت سندس عمر 48 ورهيه هئي. -ان- حساب سان سندس -جنم- جو سال 1856ع بيهي ٿو. محمد اسلم علوي -استاد- پيشي سان وابسته رهيو. شڪارپور تعلقي جي ڪيترن اسڪولن ۾ فرائض سرانجام ڏنائين، بعد ۾ هيڊ ماستر مقرر ٿيو. سن 1878ع ۾ بيچانجي جي پرائمري اسڪول ۾ هيڊ ماستر هو. سن 1890ع کان 1900ع تائين ڳڙهي ياسين جي پرائمري اسڪول ۾ هيڊ ماستر ٿي رهيو. ملازمت کان علاوه طب سان گهري لڳاءَ سبب شڪارپور جي مشهور قابل حڪيمن مان ليکيو ويندو هو. 
ميان محمد اسلم علوي طب تي به ڪجهه ڪتاب لکيا، -جن- مان پهريون ”تحفة العاشقين“جون 1893ع ۾ شڪارپور جي مشهور ڪتب فروش ”پوڪرداس ٿانور داس“ لاهور جي مفيد عام پريس مان ڇپائي پڌرو ڪيو. هي ڪتاب 115 صفحن تي مشتمل ۽ ڊيمي سائيز ۾ شايع ٿيل آهي، جنهن جو سن 1904ع ۾ ٻيو ڇاپو ڇپائي پڌرو ڪيو ويو. سيپٽمبر 1893ع ۾ اسلم علويءَ جو ٻيو ڪتاب ’مخزن الادويات‘پوڪرداس پاران اسلاميه پريس لاهور مان ڇپائي پڌرو ڪيو، هي ڪتاب 314 صفحن تي مشتمل آهي. سندس -ٽيون ڪتاب- ’قرابادين علوي‘ساڳئي سال ۾ ساڳئي اداري پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو. محمد اسلم علوي، جهڙو هوشيار حڪيم ۽ -استاد- هو، تهڙو ئي ڄاڻو ۽ وڏو شاعر به هو. هن جو شمار پنهنجي دور ۾ سنڌ جي ناميارن عروضي شاعرن ۾ ٿئي ٿو. سندس ڪلام -ان- وقت ڪراچيءَ مان شايع ٿيندڙ هفتيوار -اخبار- ’سنڌ سڌار‘ ۾ ڇپبو هو.

## حوالا
اسلم فرخي

ناليواري اديب، شاعر، محقق، -ٻولي- ماهر، اسڪالر ۽ براڊ ڪاسٽر ڊاڪٽر اسلم فرخيءَ 23 -آڪٽوبر- 1923ع تي لکنؤ (هندستان) ۾ علمي ادبي خاندان ۾ -جنم- ورتو. سندس ’فرخي‘ لقب فرخ -آباد- شهر جي ڪري پيو. ورهاڱي کانپوءِ سندس خاندان پاڪستان لڏي آيو ۽ ڪراچيءَ ۾ رهائش اختيار ڪيائين. ڊاڪٽر اسلم فرخيءَ جي هڪ وڏي سڃاڻپ ٻارڙن لاءِ لکڻ جي حوالي سان به آهي. هن ٻارن لاءِ تمام گھڻو ادب لکيو آهي. سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچيءَ ۾ پڙهائڻ سان گڏ هو ڪراچي يونيورسٽيءَ جي -اردو- شعبي ۾ پروفيسر ۽ شعبي جو چيئرمين به رهي چڪو آهي. -ان- سان گڏ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي رجسٽرار جون ذميواريون به نڀايون اٿائين. ڇهن سالن تائين ريڊيو -پاڪستان- سان به لاڳاپيل رهيو آهي.
سندس اهم ڪتابن ۾ (1) ”محمد حسين آزاد حيات جو -تصنيف-“، (2) ”گلدستهء احباب“، (3) ”آنگن مين ستاري“، (4) خريد و خرد فريد“، (5) داستانِ نظام“، (6) ”بچون ڪي سلطان جي“، (7) بچون ڪي رنگا رنگ -امير خسرو-“ شامل آهن. سندس ايڊٽ ڪيل ڪتابن ۾ (1) ”تذڪره گلشن هميشه -بهار-“، (2) ”چاند بيبي سلطانه“، (3) قتيل و غالب“ (ليکڪ: -اسد- علي انوري)، (4) ”نارنگِ خيال“ (ليکڪ: محمد حسين آزاد)، (5) ”قصص هند“ (ليکڪ: محمد حسين آزاد) ۽ ٻيا شامل آهن. 

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:اردو ٻولي جا اديب
زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
زمرو:ويهين صدي جا پاڪستاني شاعر
اسم اعظم

**اسم اعظم** جي لفظي معنيٰ ”ڌڻي پاڪ جو وڏو نالو،“ آھي جيڪو فقط پيغمبرن کي ئي معلوم آهي. حديثن موجب ”الله لا الہ الا هوالحي القيوم“ ۽ ”لاالہ الا انت سبحانك اني ڪنت من الظٰلمين“ اسم اعظم آهن.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
اسم اعظم ڪبريا از ملفوظات الاوليا

هيءُ ڪتاب ڄام نبي بخش فردوسيءَ جو لکيل آهي، جنهن کي مرحوم سيد غلام حيدر شاهه ڪوثريءَ مرتب ڪيو آهي. ڪتاب جي ابتدائي صفحن تي ليکڪ ۽ مرتب جون -تصويرون- ڏنل آهن. هيءُ ڪتاب اسلامي عقيدن جي بجا آوريءَ ۽ ٻين مذهبي عقيدن جي ڇنڊ ڇاڻ جي موضوع تي مبني آهي. ڪتاب ۾ ليکڪ اسلامي مذهبي عقيدن ۽ ٻين مذهبن جي عقيدن جي ڀيٽ ۾ عقلي دليلن کان ڪم ورتو آهي. ڪتاب ۾ مذهبي حڪمن، پيغمبرن، ولين جي تذڪرن سميت قرآن پاڪ جي آيتن جا ترجما ۽ شاهه سائينءَ جا -بيت- به عنوانن جي نسبت سان ڪتب آندا ويا آهن. هن ڪتاب ۾ مشهور ڪتاب ”غنيته الطابسين“ ۽ -ان- جي مصنف شيخ عبدالقادر بغداديءَ سميت عباسي خليفن تي مفصل باب موجود آهي. -ان- کانسواءِ اسلامي حڪمن، نماز وغيره لاءِ به علمي بحث ڪيو ويو آهي. ڪتاب جي ليکڪ جو تعلق -اهل- تشيع جي مڪتبه فڪر سان آهي. هن ڪتاب ۾ حضرت محمد صلي -الله- عليه وسلم، حضرت عليعه، حضرت امام حسن عه، حضرت امام حسين عه، حضرت بيبي فــاطمته الزهريٰعه، -امام- زيــن العابدينعه، -امام- جعفرعه، -امام- موسيٰ ڪاظمعه، -امام- علي رضاعه، -امام- محمد تقيعه، -امام- علي نقيعه، -امام- حسن عسڪريعه بابت مختلف واقعن جي نسبت سان مختصر ۽ جامع مواد به آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 246 صفحا آهن، هيءُ ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائي، قرآن پريس نزد زناني اسپتال مان ڄام نبي بخش فردوسيءَ جي خرچ سان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪــتــاب جــي قــيــمــت 4 روپيا ڄاڻايل آهي.

## حوالا
اسماعيل بن جعفر

حضرت -امام- جعفر صادق رحه جو وڏو فرزند، اسماعيلي فرقي جو -امام- هو. 750ع ۾ مديني منوره ۾ وفات ڪيائين ۽ -جنت البقيع- ۾ دفن آهي. سندس قبر پهرين -جنت البقيع- کان ٻاهر هئي، پر جڏهن مديني شريف جي حرم کي وڌائڻ جو خيال ڪيو ويو ته سندس جسد کي -جنت البقيع- ۾ منتقل ڪيو ويو. روايت موجب عيني شاهدن جو چوڻ آهي ته سوين سال گذرڻ بعد سندس ڪفن (جيڪو اُن مان ٺهيل هو) جهڙو هو، اهڙوئي ثابت ۽ صاف پيل هو ۽ سندس قبر مان باقاعدي خوشبوءِ نڪري رهي هئي.
امام جعفر صادق رحه جو وڏو فرزند ۽ -اسماعيلي- فرقي جو ڇهون -امام-، عام تاريخي روايتن موجب، سندس وفات 142ھ/760ع ۾ ٿي ۽ -امام- جعفر صادق، کانئس پنج سال پوءِ 148ھ/765ع ۾ وفات ڪئي. پر اسماعيلين جي تاريخي روايتن مطابق عباسي حڪومت، -امام اسماعيل- جي دشمن ٿي وئي هئي، تنهنڪري -امام- جعفر صادق کيس مصلحتاً سلميه (شام) موڪلي ڇڏيو، ۽ پاڻ 148ھ/765ع ۾ امامت جي مسند تي ويٺو ۽ ڏهه سال پوءِ 158ھ/775ع ۾ وفات ڪيائين. پاڻ گهڻو وقت سلميه ۾ ئي رهيو ۽ اتي ئي سندس مزار آهي.

## حوالا

زمرو:شيعه اسلام
زمرو:اسلامي شخصيتون
اسماعيل چانڊيو

ناليوارو اداڪار اسماعيل چانڊيو، پهرين -جنوري- 1965ع تي تعلقي ميهڙ جي ڳوٺ احمد خان چانڊيي ۾ پيدا ٿيو. سندس والد جو نالو غلام علي چانڊيو آهي. شروعاتي -تعليم- ميهڙ مان حاصل ڪيائين، بعد ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي. اي ڪيائين. کيس اداڪاري جو شوق ننڍپڻ کان هو. -ان- شوق سبب پي. ٽي. وي ڪراچي سينٽر پهتو. سندس پهريون ڊرامو ”ڀرم“ هو، جنهن جو ڊائريڪٽر هارون رند ۽ ليکڪ عبدالقادر جوڻيجو هو. 
اسماعيل چانڊيي اڍائي سئو کان وڌيڪ سنڌي توڙي -اردو- ڊرامن ۾ بهترين اداڪاري ڪئي آهي. سندس مشهور ڊرامن ۾ شوڪت شوري جو لکيل ”باک“ (ڊائريڪٽر فيض ٻگهيو)، ”سونيتي“ (ڊائريڪٽر فيض ٻگهيو)، -اياز- عالم جو لکيل ”ڪُن ۽ ڪنارا“ (ڊائريڪٽر منظور مگسي)، -انور- ابڙي جو ”ڳوڙهن سندا گل“ (ڊائريڪٽر محمد بخش سميجو)، گوبند خوشحالاڻيءَ جو ”سنيتا“، جنهن جو ڊائريڪٽر فاروق رند هو ۽ ڊرامائي تشڪيل علي بابا ڏني هئي، ”ڌرُو“ (ڊائريڪٽر فاروق رند)، ”خميسي جو ڪوٽ“ (جمال ابڙي جو لکيل)، ”ورهاست“ سيريل، ”سچ وڏو ڏوهاري آ“، لانگ پلي، ”استاد“ وغيره شامل آهن. جڏهن ته فاروق رند جي ڊائريڪشن ۾ اسماعيل چانڊيي جا ڊراما ”داني“، ”چنڊ“ ۽ ”ماني“ مشهور ٿيا ”ڪارا انٽرنيشنل فيسٽيول“ ۾ نامزد ٿيو ۽ 2006ع واري ’ڪارا فيسٽيول‘ ۾ سندس ”داني“ سولو پلي، پهريون نمبر ماڻيو. ڪي. ٽي. اين تي سندس سيريل ”حوا“ مشهوري ماڻي، جنهن جو ليکڪ عثمان ميمڻ هو. لانگ پلي ”سج کي ڦاسيءَ“ ۾ هن ذوالفقار علي -ڀٽي- جو ڪردار خوب نڀايو، جنهن جو ڊائريڪٽر -ايوب گل- هو. 
اردو ڊرامن ۾ اسماعيل چانڊيي ”ريت ڪِي ديوار“ ۾ اداڪاريءَ سان گڏ ڊائريڪشن به ڏني، اهو ڊرامو -انڊيا- جي اي. ٽي. وي -تان- پڻ نشر ٿيو هو. ’هم ٽي. وي‘ -تان- پيش ٿيل سندس ٽيلي فلم ”ناؤ مين دريا“ کي پوري -پاڪستان- جي ٽيلي فلمن ۾ بهترين اداڪاريءَ ۽ ڊائريڪشن جو اوارڊ مليو، -ان- اوارڊ سان گڏ -ان- ٽيلي فلم تي 13 لک جو نقد -انعام- پڻ حاصل ڪيائين. -ان- ڊرامي جو ڊائريڪٽر فاروق رند ۽ ليکڪ علي بابا هو. -ان- کان علاوه اسماعيل جيو ٽي. وي جي ٽيلي فلم ”شيشه“ ۽ هم ٽي. وي جي ”سانس لي زندگي“ ۾ پڻ سٺي اداڪاري ڪئي. 
سندس -اردو- ڊرامن ۾ ”پيراني“، ”امان مين اسڪول نهيِن جاؤن گا“ ۽ ”مانگ“ پڻ مشهور ٿيا. انهن ٽنهي ڊرامن جو ڊائريڪٽر فاروق رند هو. -اسماعيل چانڊيو- هر قسم جو ۽ ڏکئي ۾ ڏکيو ڪردار پڻ ادا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، هُن ماضي ۾ پي. ٽي. وي جي سڀني وڏن ۽ مشهور اداڪارن سان گڏ ڪم ڪيو آهي. هن وقت هو ڪوٽڙيءَ ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
اسماعيل راھو

ناميارو سياسي اڳواڻ ۽ شهيد فاضل راهوءَ جو ٻيو نمبر وڏو فرزند اسماعيل راهو، 1961ع ڌاري، پنهنجي اباڻي ڳوٺ ضلعي -بدين- ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، اعليٰ ثانوي -تعليم- حيدرآباد ۾ پرايائين. 
هن پنهنجي سياسي سفر جي شروعات اسڪول واري دؤر ۾، عوامي تحريڪ جي ذيلي تنظيم ”سجاڳ -ٻار- تحريڪ“ کان ڪئي. -ان- تسلسل ۾ اڳتي هلي، ”سنڌي شاگرد تحريڪ“ ۾ سرگرم رهيو. 1986ع ۾ عوامي نئشنل پارٽيءَ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. 1987ع ۾، سندس والد فاضل راهوءَ جي شهادت کان پوءِ، کيس -ان- ئي پارٽيءَ جي ”سينٽرل -ايگزيڪيوٽو- ڪاميٽيءَ“ ۾ کنيو ويو. چونڊن واري سياست جو آغاز، 1987ع ۾، بلدياتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ سان ڪيائين ۽ ضلعي ڪائونسل -بدين- جو ميمبر بڻيو. 1988ع وارين عام چونڊن ۾ پي- -ايس- 49 تان، عوامي نئشنل پارٽيءَ جي اميدوار جي حيثيت سان حصو ورتائين، جنهن ۾ ٿورن ووٽن -تان- شڪست کاڌائين. 1988ع ۾ ئي ”سنڌي عوام جي قومي اتحاد“ جي اڳواڻ سٿ ۾ شامل ٿي، ڪالاباغ ڊيم خلاف جدوجهد ڪيائين ۽ 1989ع ۾ سنڌي -اتحاد- جو صدر بڻيو. 1990ع ۾ عوامي تحريڪ جي سياسي ڪيڊر جي ٻن حصن ۾ ورهائجڻ کان پوءِ، هيءُ عوامي تحريڪ جي ٻئي حصي سان لاڳاپيل رهيو ۽ -ان- جو صدر چونڊيو. 1990ع جي عام چونڊن ۾، آزاد اميدوار جي حيثيت ۾ ڪاميابي ماڻيائين. بعد ۾، ڄام صادق عليءَ جي مخلوط سنڌ حڪومت ۾، لائيو اسٽاڪ ۽ منرل ڊولپمينٽ کاتي ۾ وزير ٿيو. 1993ع جي عام چونڊن ۾ هارايائين. 1995ع ۾ پنهنجي عوامي تحريڪ پارٽيءَ سميت مسلم ليگ (ن) ۾ شموليت اختيار ڪيائين. -ان- ئي پارٽيءَ جي پليٽ فارم -تان- 1997ع وارين عام چونڊن ۾ ڪاميابي ماڻيائين. بعد ۾ لياقت علي جتوئيءَ جي مخلوط حڪومت ۾ آبڪاريءَ ۽ محصولات (Excise & Taxation) جو وزير ٿيو. 1999ع ۾ غوث علي شاهه جي چيف ايڊوائيزريءَ ۾، پبلڪ هيلٿ انجنيئرنگ کاتي جو صلاحڪار ٿيو. هن وقت -پاڪستان مسلم ليگ- (ن) جي سينٽرل -ايگزيڪيوٽو- ڪاميٽيءَ جو ميمبر ۽ سنڌ مسلم ليگ (ن) جو چيف ڪوآرڊينيٽر آهي.

## حوالا
اسماعيل شاھ بخاري

ڏهين صدي هجريءَ ۾ سنڌ ۾ ڪيترائي بزرگ، ڏاها ۽ عالم ٿي گذريا آهن. انهن ۾ -اسماعيل شاهه بخاري- به هڪ هو. هيءُ بزرگ سنڌ جي معروف بزرگ ۽ عالم مخدوم نوح سرور جي خليفن مان هو، ڪڪرالي ۾ پيدا ٿيو، ڪامل شخصيت جو مالڪ هو. ڪيتريون ئي روايتون ساڻس منسلڪ آهن. بزرگيءَ ۽ شخصي حوالي سان يارهين صديءَ ۾ سندس وڏي هاڪ هئي. هو، ”سنڌي ڪامل“ جي حوالي سان هرهنڌ مشهور هو.

## حوالا
اسماعيل شاھ بخاري جي درگاھ

هي مقبرو تورڪي قبرستان (نصرپور لڳ) واقع آهي ۽ -ارغون- -ترخان- دور سان تعلق رکي ٿو. ميين ونھين جي مقبري کان اولهه ۾ ھڪ سفيد قبو، اسماعيل شاھ بخاري جي مزار آھي. ڪوبه ڪتبو وغيره لڳل ڪونه آھي. مزار جي دروازي تي نھايت نفيس ڪم ٿيل آھي. پاڻ مٽيارين جو ويٺل ھو. ميين ونھين جو ھم عصر ھو. ميين ونھين جي وفات کان پوءِ ھن بزرگ به جھان ڇڏيو. اتي ھر سال ميلو لڳندو آھي.

## حوالا
اسماعيل شيخ

مشهور اسڪالر ۽ لوڪ ادب جي ماهر شيخ محمد اسماعيل 21 -جنوري- 1926ع تي حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو. هن پنهنجي ابتدائي -تعليم- نصرپور ۾ حاصل ڪئي، ورهاڱي کان اڳ سنڌي فائنل پاس ڪرڻ کان پوءِ هن جو ارادو پوليس ۾ ڀرتي ٿيڻ جو هو، پر والد جي خواهش تي مارچ 1948ع ڌاري -تعليم- کاتي ۾ -استاد- طور ڀرتي ٿيو. 1949ع ڌاري جڏهن ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- پي. ايڇ. ڊي ڪري واپس آيو ۽ 1951ع ڌاري علامه آءِ. آءِ. قاضيءَ جي خواهش تي سنڌ يونيورسٽيءَ جي ايجوڪيشن شعبي ۾ -استاد- مقرر ٿيو ۽ سنڌي ادبي بورڊ جي سنڌي لوڪ ادب ۽ سنڌي لغت اسڪيم شروع ڪيائين ته هن شيخ اسماعيل کي به -ان- ڪم ۾ شامل ڪيو. شيخ محمد اسماعيل صاحب نه رڳو انهن ٻنهي اسڪيمن، پر شاهه جي رسالي جي ترتيب واري اسڪيم ۾ به ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب سان همڪار ۽ -ٻانهن- ٻيلي رهيو. لغت اسڪيم ۽ لوڪ ادب اسڪيم جي باقاعدي آفيس اولڊ ڪيمپس حيدرآباد ۾ قائم ٿي ته شيخ محمد اسماعيل صاحب ڪيترن ٻين ناميارن عالمن، اديبن سان گڏ اتي هڪ پورهيت اديب وانگر ڪم ڪيو ۽ پوري اڌ صدي ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- جي ساٿيءَ طور سندس ڪم ۾ مددگار رهيو. شيخ صاحب سان گڏ محمد بخش واصف، سردار علي شاهه ذاڪر، ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو، اِبن حيات پنهور، ولي محمد طاهرزادو، -استاد- محمد يعقوب ميمڻ، طالب لوهار، ممتاز مرزا، عزيز شيخ ۽ ٻيا انهن اسڪيمن ۾ شامل رهيا. شيخ صاحب، ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب سان رفاقت دوران ڪيترن علمي مطالعاتي دورن ۽ لوڪ ادب جي ڪچهرين ۾ شامل رهيو. ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب جي اڪثر ڪتابن جي پروف ريڊنگ جو ڪم شيخ صاحب جي حوالي رهيو ۽ ڊاڪٽر -بلوچ- صاحب اڪثر ڪتابن ۾ شيخ صاحب جي انهيءَ پورهئي جو اعتراف ڪيو آهي. 
شيخ صاحب، ڊاڪٽر صاحب سان ڀٽ شاهه ۾ ٿيندڙ ادبي ڪانفرنسن ۾ به ساٿي رهيو، شيخ صاحب بنيادي طور -استاد- هو، هُو پرائمري استادن جي نمائنده جماعت (پ ٽ الف) جي پهرئين باني صدر مرحوم جان محمد جماليءَ جو مخلص دوست ۽ بيباڪ ساٿي رهيو ۽ استادن جي مسئلي تي جڏهن به اعليٰ اختيارن سان گڏجاڻيون ٿينديون هيون ته هي ڳالهين واري -ٽيم- ۾ شامل هوندو هو. هُو منهن تي سچ چوندڙ شخص هو. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ وقت جي صوبائي وزير -تعليم- سان ٿيل جهڙپون -ان- دور جي استادن کي ياد آهن، جنهنڪري کيس 8 مهينن لاءِ ملازمت کان بيدخل ٿيڻو پيو. -جنوري- 1986ع ۾ رٽائر ڪيائين. شيخ صاحب علامه آءِ. آءِ. قاضي تحقيقي اشاعتي رٿا، مهراڻ آرٽس ڪائونسل جي اشاعتي سلسلي ۽ ٻين ڪمن ۾ به ڊاڪٽر -بلوچ- جو ساٿي رهيو، کيس ادبي ۽ علمي خدمتن جي اعتراف طور 1998ع ۾ ڀٽ شاهه ۾ شاهه جي ميلي تي لطيف اوارڊ ڏنو ويو. 
فيبروري 1999ع ۾ سندس علمي خدمتن کي سامهون رکي سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جو اڳوڻو چيئرمين ڊاڪٽر غلام علي الانا کيس اٿارٽيءَ ۾ وٺي آيو ۽ کيس -انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا- سيل جو انچارج ڪيائين. شيخ صاحب لغت آفيس کي ڇڏڻ لاءِ تيار نه هو، پر ڊاڪٽر الانا صاحب ۽ -ان- وقت جي سيڪريٽري -ثقافت- ۽ سياحت کاتي عبدالحميد -آخوند- جي گذارش تي هن اٿارٽيءَ ۾ اچي -انسائيڪلوپيڊيا- جي ڪم ۾ هٿ وڌو، کيس ڪارڪنن جي هڪ -ٽيم- مهيا ڪئي وئي، -جن- هزارين ڪتابن جي اڀياس ۽ مختلف ضلعن ۾ ڪارڪنن جي نيٽ ورڪ رستي انسائيڪلو پيڊيا جو هڪ هزار صفحن تي مشمل الف- پ تائين پهريون جلد تيار ڪري ورتو. جيڪو ايڊيٽنگ کان پوءِ ڇپائيءَ لاءِ وڃڻو هو، پر ڊاڪٽر الانا صاحب اٿارٽي ڇڏي ويو ۽ پوءِ اهو ڪم شيخ محمد اسماعيل جي زندگيءَ ۾ -اشاعت- جي زيور سان آراسته نه ٿي سگهيو. شيخ صاحب جي دل ڀڄي پئي. تُرت ئي 22 -جنوري- 2002ع تي وفات ڪري ويو، کيس ٽنڊي -آغا- حيدرآباد جي قبرستان ۾ مٽيءُ ماءُ حوالي ڪيو ويو.

## حوالا
اسماعيل اداسي

عوامي ٻوليءَ ۾ سچن جذبن وارو هي شاعر 1950ع ڌاري لاڙ ۾ سنڌوءَ جي قديم ڦاٽ گونيءَ جي ڪپ تي گولاڙچيءَ ويجهو ڳوٺ ڏاڙهون ملاح ۾ ڄائو. سخت -ترين- معاشي حالتن جو شڪار سندس ڪٽنب هارپي، ماهيگيري، واڍڪي ڪم، ڪوڏر توڻي ڌنارڪي ڪرت تي گذر ڪندو رهيو. 74-1973ع ۾ باقر سنائيءَ جا پورهيتن جا گيت پڙهيائين ته ڪايا پلٽجي ويس. ائين عوامي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ شاعري ڪرڻ لڳو، 1978ع ۾ صحافت جي آزاديءَ واري تحريڪ ۾ ڪراچيءَ جي ريگل چوڪ -تان- گرفتاري ڏنائين. کيس تمام سخت ٽارچر مان گذرڻو پيو. هن کي ڇهه مهينا سزا ملي. -ان- ئي تحريڪ دوران ڪميونسٽ پارٽيءَ جا ڪارڪن دوست ٺاهيائين. -ان- ئي تحريڪ دوران شميم واسطي، جي اين مغل، موسيٰ ديپڪ (ڊان -اخبار- وارو) ۽ ٻيا صحافي قيد ٿيا هئا. -ان- قيد دوران ’اداسي‘ مرڻ گهڙيءَ تائين -بک- هڙتال تي ويٺو، جيڪا 17 يا 18 ڏينهن هلي. کيس سزا طور -بند- وارڊ به ڪيو ويو. نيٺ فاضل راهو اها -بک- هڙتال ختم ڪرائي. 1979ع ۾ اسماعيل اداسيءَ سنڌي ادبي سنگت کورواهه وڃڻ شروع ڪيو ۽ عوامي تحريڪ جو ڪل وقتي ڪارڪن ٿي رهيو. اداسيءَ ٻيو ڀيرو ايم. آر. ڊي تحريڪ دوران 16 -آگسٽ- تي کورواهه ۾ جلوس ڪڍي گرفتاري ڏني ۽ جيل ويو. هن ڀيري هو 12 مهينا جيل ۾ رهيو. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”ڍاٽيئڙا پٽ ڍول ڪٺا“ ڇپائيءَ هيٺ آهي.

## حوالا
اسماعيل فقير ڏيرو

حضرت شاھ عبداللطيف ڀٽائيءَ جي خاص حاضريءَ جو نوڪر هو.

## حوالا
اسماعيل فقير سمون

هيءُ فقير ”ڀينءَ پور“ جو ويٺل هو، تنهنڪري ”اسماعيل فقير -ڀينءَ- پوري“ سڏبو هو. حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي خاص حاضريءَ جو نوڪر هو.

## حوالا
اسماعيل ڪر (ديھ)

تعلقي ميرو خان جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ميرڻ ماڇي، خانڻ ماڇي، خيرو گاڏهي، ميول ٻانهون، پانڌي کوسو، سونو ماڇي، مريد ماڇي، -جمال خان- چانڊيو.
## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
اسماعيل موندرو

سگهڙ، شاعر، اسماعيل پٽ ڪريم ڏنو پٽ اسماعيل، -پاڙو- اسحاق پوٽا موندرا، ويٺل کارڙي (لڳ کجيءَ واري وانءِ) سون مياڻي تعلقو، 1900ع ڌاري ڄائو.

## حوالا
اسماعيلي آغاخاني فرقي جا مبلغ داعي (ڪتاب)

ھيءُ ڪتاب محمد هاشم لالواڻي خواجي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 86 آهن. ڇاپو پهريون، اسماعيليه ائسوسيئيشن ڪراچي، سال 1952ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اسماعيليه ائسوسيئيشن ڪراچي

اسماعيلي فرقي جي تنظيم آهي، جنهن جي طرفان -امام- الزمان جا ارشاد سنڌيءَ ۽ اردوءَ ۾ ماهوار ”فرمان بليٽن“ جي عنوان سان شايع ٿيندا آهن ۽ ڪيترائي مذهبي ڪتاب پڻ ڇپايا ويا آهن. هن اداري طرفان -اسماعيلي- عقيدي جي اٺيتاليهين امام، سر سلطان محمد شاهه -آغا خان- ٽئين جي ”خود نوشتہ سوانح عمري“ ۽ ”تاريخ امامت“ مکيه ڪتاب شايع ڪيل آهن. اهڙا ڏهاڪو کن ڪتاب هن اداري ڇپايا آهن. هن اداري جي فرضن ۾ اهو به شامل آهي ته -اسماعيلي- ٻارن لاءِ سانجهيءَ واري وقت، مذهبي -تعليم- لاءِ، ڪلاسن هلائڻ جو بندوبست ۽ مذهبي -تعليم- جي سلسلي ۾ پوري ملڪ ۾ انتظام ڪري، واعظين ۽ مذهبي -تعليم- جي استادن جي سکيا جو ڪم به ڪري. هاڻي هن تنظيم کي ’اسماعيلي طريقه بورڊ‘ جو نالو ڏنو ويو آهي.

## حوالا
اَسُو

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو ستون مهينو آهي جيڪو بڊي ۽ ڪتي جي وچ ۾ آهي.

15 سيپٽمبر کان 14 آڪٽوبر تائين هوندو آهي. اَسو 30 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>لفظ اَسُو</big>
[سنڪرت. اَشويَج، اَشوِنَ]  جيڪو ڀگوان شيو جو نالو آهي.

* **<big>آيو اسو آسروند، هلر ٻڌائون،</big>**

**<big>وائري اَن صاف ڪري، ڀانڊا ڀريائون،</big>**

**<big>ثمر سياري لاءِ، پڻ ڦٽيون چونڊيائون،</big>**

**<big>ٺاهي سَوڙ سچ جي، ٻي ڪٿ نه ڪٿيائون،</big>**

**<big>انھن سان آءٌ، شل گڏ گذاريان ڏينھڙا.</big>**

## <big>اَسُو بابت سنڌي چوڻيون</big>

* اسُو: ڀاڳ وارو مهينو آهي. اڪثر ماڻهو گهر جو بنياد اسو ۾ رکندا آهن.
* اَسُوءَ ۾ لسي بيمار ڪندي آهي. گهٽ واپرائجي نه ته بيمار ڪندي.
* جلاب اَسُو مھيني ۾ وٺڻ گهرجي، ڇو ته صحت لاءِ فائديمند ٿيندو.
* ڪُتا مَستيءَ جي ڪري ماڻھن کي گهڻو ڏاڙهيندا آهن.
* اسو انَ مان اپت ٿئي سا کسي ويڄ.

مطلب؛ هن مھيني ۾ درياهه چاڙهه وارن حصن مان لھي ويندو آهي ۽ درياهه جا واهڙ به پاڻي موٽائيندا آهن. جيئن ته هيءُ مھينو سرءُ جو هوندو آهي، تنھنڪري سَرءُ جو بخار ۽ تپاولي، اُلٽيون ۽ دست، کنگهه ۽ زڪام جام ٿئي. جنھنڪري ويڄ ۽ طبيب، ڊاڪٽر ۽ حڪيم عيدون ڪندا آهن. لابارن جي ڪري اَنُ به ٿئي جام. هڪ پاسي انُ لھي ته ٻئي پاسي بيمارين جي ڀيڙ ٿئي. 

### <big>اَسوءَ جا ريلَڙا، وڃي باهڻي پيا</big>
مطلب؛ اَسُو (سيپٽمبر/ آڪٽوبر) جي مھيني ۾ درياه ڪيترو به چڙهيل هجي پر وهندو پنھنجي حدن اندر آهي.

## <big>چوماسي</big>
چوماسي جا چار مهينا: جن ۾ سانوڻ، بڊو، اسُو ۽ ڪتي شامل آهن. هنن مهينن لاءِ چئبو آهي ته چوويهه ڪلاڪن ۾ هڪ وقت کائجي، کٽ تي نه سمهجي، هيٺ سمهجي، حجامت نه ڪرائجي، ڏاڙهي به نه لاهجي.

## <big>اَسو ۾ چيٽ جي فصل جي ڪٽائي</big>

* اَسُو جو مھينو آيو، لاباري جو ڪيو سعيو، 
* هلي ٻنيءَ ۾ گُهمون، سنگ سڀئي لڻون. 

لاباري لاءِ ڏاٽي جي ڳن ۾ هٿ پيو ته خبر ناهي ڪٿان ڪٿان کان ڀانت ڀانت جا پينو ۽ پينار، منگتا ۽ مڱڻھار، جوڳي ۽ ڪن-ڦاڙ ڪاپڙي، موالي ۽ مست، ڀان ۽ ڀَٽ، پير ۽ فقير، انڌا ۽ منڊا، لولا ۽ لنگڙا اچي لابارن وٽ لامارا ڏيندا ۽ نصيب سارو سنگ پِنندا ۽ پنھنجون بُگِريون ڀريندا، دعائون ڪندا، رمندا رهندا آهن. هيءَ به سنڌڙيءَ جي انوکي ريت آهي. ڏک هجي يا ڏڪار، پنھنجا ڪک تمام ڏکيائيءَ سان ڇڏيندا. مرندي مري ويندا آهن پر ڪنھن جي اڳيان هٿ ڪو نه ٽنگيندا آهن. جيڪڏھن ڪو سائل سندن در تي آيو ته ان کي به خالي هٿين موٽائڻ مھڻو ڀانئيندا. 

* ڏِنو ڪِنو نه ٿئي، جيئن ڏي تيئن گهڻو،
* سَخي سِرنَھن چڻو، جيئن ڀيل تيئن ڀلو ٿئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
اصوه صحابيات

ھيءُ ڪتاب حاجي عبدالرحيم جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ليٿو پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1922ع ۾ ڇپيو.
هيءُ ڪتاب ٻن حصن ۾ لکيو ويو، جيڪي ٻئي حصا ڇپيل آهن. هن ڪتاب جو ٻيو حصو ڊيمي سائيز ۾ آهي، جنهن ۾ 110 صفحا آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب به حاجي عبدالرحيم، ڪراچيءَ جي ليٿو پرنٽنگ پريس مان 1930ع ۾ شايع ڪرايو.

## حوالا
اسير ملاح

مشهور شاعر ’اسير‘ ملاح جو اصل نالو محمد ابراهيم ولد ڇتو خان ميربحر آهي. هن 6 مئي 1957ع تي ڳوٺ ڪاري کهي، تعلقي ڪوٽڙي، ضلعي دادوءَ ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڪوٽڙيءَ مان ڪيائين. ايم. اي (سنڌي) 1987ع ۾ ڪيائين. هن وقت پنهنجي گورنمينٽ مڊل اسڪول الهه بچايو شوري ۾ JST آهي. سنڌي ادبي سنگت ڪوٽڙيءَ جو بنيادي ميمبر ۽ مرڪزي آڊيٽر به رهيو آهي. 1969ع کان شاعري ڪرڻ شروع ڪيائين، نثر ۾ مضمون ۽ ڪهاڻي سندس پسند جا موضوع آهن. سندس ڇپيل مواد ۾ 200 کان مٿي گيت، غزل ۽ نظم وغيره، سنڌي زبان جي مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿي چڪا آهن. شاعريءَ جا ٽي ڪتاب ۽ هڪ ڪتاب ڪهاڻين ۽ مضمونن جو ترتيب ڏنل اٿس. ريڊئي ۽ ٽي ويءَ -تان- سندس ويهارو کن گيت ۽ غزل ڳايا ويا آهن. سنڌوءَ جي دريائيءَ ٻوليءَ تي مهارت رکي ٿو، ٻيڙين، مڇين ۽ درياهي شڪار بابت گهڻي ڄاڻ اٿس.هن وقت جگر جي بيماري سبب بستري تي داخل آهي ۽ پوءِ به حوصلي سان پنهنجي غزلن جو ڪتاب ترتيب ڏنو اٿس، جيڪو ڇپائيءَ هيٺ آهي.

## حوالا
اسور

چون ٿا ته هن ساز جو نالو يهودين جي لفظ Eser بمعني ڏهه -تان- ورتل آهي. موسيقي جي هن تاريخي ڪٽنب جي ساز ۾ ڏهه تارون ٿينديون هيون. چيو وڃي ٿو ته هن ساز جو ذڪر بائيبل ۾ به ڪيل آهي. پر ماهر -ان- ڳالهه تي متفق ڪو نه آهن. پهرين ۾ Asor سان گڏ Kinnor ۽ Nebel به لکيل آهن، ٻئي ۾ Nebel ۽ Asor سان هر ڀيري Nebel لفظ استعمال ٿيا آهن. ڏسجي ٿو ته Asor سان هر ڀيري Nebel گڏ اچي ٿو. -ان- ڪري خيال ڪيو ٿو وڃي ته نيبل نالي ٻيو ڪو ڏهن تارن وارو ساز هو. 
لفظ Kinnor جي آوازي صورت سنڌ جي مشهور (ڀٽائي جي رسالي جي سر سورٺ ۾ بيان ڪيل لفظ ڪينرو بطور ساز“، ’ڪينر‘ يا ’ڪينري‘ جهڙي آهي. ممڪن آهي ته انهيءَ ساز جي بائيبل ۾ سازن جي حوالي استعمال ٿيل لفظ Kinnor سان ڪو لاڳاپو هجي.

## حوالا
اسوه محمدي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مولانا غلام حيدر صديقيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 90 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. مسلم ادبي سوسائٽيءَ، حيدرآباد جي طرفان پهريون ڇاپو حيدرآباد مان 1935ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسيموري

**اسيموري**، ھي ننڍين ڇوڪرين جو لوڪ- ناچ آهي. هن ۾ ٻه ڇوڪريون هڪٻئي سان هٿ ملائي ٻانهون ڊگھيون ڪري گول ڦيرا پائينديون آهن ۽ هيٺيون لوڪ گيت به ڳائيندون آهن: 

”اَيـسـي ڏي مـور ڏي، لال ڪـٽـوري ڏي، 
بـابــل کـي ڌن ڏي، گھــرڙي ۾ اَن ڏي، 
پيــنگهي ۾ ڀـاءُ ڏي، ڏولـيءَ ۾ ڀاڄائي ڏي“ 

ھي ٽپڙيءَ جو شروعاتي دؤر آهي. هي اصل ۾ سنڌ جا لوڪ ناچ آهن. ورهاڱي بعد سنڌي هندن جي هندستان وڃڻ کان پوءِ، ڪن سنڌي بستين ۾ پهريان ٽي لوڪ ناچ ”ڇيڄ، جھمر، ٽپڙو“ اڃا سوڌو موجود آهن. -بهراڻي- ڪڍڻ وقت خاص طور ڇيڄ ناچ ڪيو ويندو آهي. شادين ۾ ڄڃ جي اڳيان به اهو ناچ ٿيندو هلندو آهي جھمر ناچ هر سنڌي گهر ۾ خوشيءَ جي موقعي تي ٿيندو رهندو آهي. باقي ٽپڙو هوليءَ جي ڏينهن ۾ ئي ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:لوڪ سنڌي ناچ
زمرو:ناچ
اسين ۽ اوھين

هيءُ ڪتاب فيض محمد سومري جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -پاڪستان- هيرالڊ پريس ڪراچيءَ مان 1952ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسين جيئرا آھيون

برطانوي ليکڪ پئيرز -پال- ريڊ جي ڪتاب ”Alive“ جو سنڌي مترجم محمود مغل آهي. ڊيمي سائيز،رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 316 آهن. ناري پبليڪيشن حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو -اپريل- 1992ع ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 75 رپيا ڄاڻايل آهي.

## حوالا
اشا ڪال يا مرھٽا جيون پرڀات

هيءُ ڪتاب هري نارائڻ آپٽيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي. هن ۾ 374 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سندر ساهتيه پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ، سال 1947ع ۾ ڇپايو.

## حوالا