open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جڪارتا

**جڪارتا ** (Jakarta) جنھن جو سرڪاري نالو "اسپيشل ڪيپيٽل ريجن آف جڪارتا" آھي، انڊونيشيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ھي شھر جاوا ٻيٽ جي اتر۔اولھ سامونڊي ڪناري تي واقع آهي. ھي شھر انڊونيشيا جو سياسي، معاشي ۽ ثقافتي مرڪز آھي جنھن جي آبادي 2014ع ۾ 1,00,75,310 ھئي. ھن شھر جي ميٽروپوليٽن پکيڙ 6,392 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي سال 2010ع ۾  3,02,14,303 ھئي جيڪا ٽوڪيو کان پوءِ دنيا ۾ ٻئي نمبر تي آهي. ھڪ اندازي مطابق سال 2030ع م ھن ميٽروپولس جو نمبر پھريون ٿي ويندو. 

ھي شھر چوٿين صدي عيسويءَ ۾ جاوا ٻيٽ تي *سندا ڪيلپا* جي نالي سان آباد ٿيو جنھن جي معنيَ سندا ٻولي ۾ *سندا جو ناريل* ھئي. ھن شھر ۾ سندا واري بادشاھت قائم ٿي. ھي شھر ڊچ ايسٽ انڊيز جو ڊي فيڪٽو گاديءَ جو هنڌ رھيو. ان وقت شھر جو نالو **بَٽَيوِيا** ھيو. جڪارتا ساڳي وقت انڊونيشيا جو صوبو پڻ آھي جنھن ۾ ھي ملڪ جي گادي وارو شھر پڻ واقع آهي. ھن شھر کي مقامي ماڻھو **دُورِيَن** چوندا آهن شھر کي نيويارڪ سان تشبيھ ڏني ويندي آهي جڪارتا الفا ورلڊ سٽي طور شمار ٿئي ٿو ۽ آسيان(ايسوسيئيشن آف سائوٿ ايسٽ ايشين نيشنز) جو صدر مقام آهي بينڪ آف انڊونيشيا ۽ انڊونيشيا اسٽاڪ ايڪسچينج ھن ملڪ جا وڏا مالياتي ادارا آهن. انڊونيشيا جي کوڙ قومي ڪمپنين ۽ گھڻ قومي ڪمپنين جو ڪارپوريٽ صدر مقام آهي. 2017ع ۾ ھتان جون 6 ڪمپنيون فوربز گلوبل 2000، 2 ڪمپنيون فارچون 500 ۽ 4 ڪمپنيون يونيڪارن ڪمپنين جي گروپن ۾ شامل ھيون 2017ع ۾ ھن شھر جي جِي آر پِي $483.4 ارب آمريڪي ڊالر ھئي ھي شھر ترقي ۾  ڪولالمپور، بينڪاڪ ۽ بيجنگ جي ڀيٽ ۾ تيزي سان مٿي اٿيو آهي ھن شھر جو سڀ کان وڏو مسئلو شھر جي تيزي سان وڌندڙ آبادي، ماحولياتي آلودگي، ٽريفڪ جا معاملا، رھائشي سوڙھ ۽ شھري ٻوڏ آھن ان کان سواءِ ھي شھر ھر سال 6.7 انچ يا 17 سينٽي ميٽر ھيٺ گچي رھيو آھي ۽ سمنڊ جي سطح چڙھڻ سبب مسلسل ٻوڏ جي مسئلن ۾ ڦاٿل آهي. ھي شھر دنيا جو سڀ کان تيزي سان ھيٺ گچندڙ گاديءَ جو هنڌ آهي انڊونيشيا جي صدر جوڪو ودودو 2019ع ۾ گادي جي هنڌ کي اتان بورنيو ٻيٽ واري شھر ڪاليمانتن ڏانھن منتقل ڪرڻ. جي ارادي جو اعلان ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:انڊونيشيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:وڏا شهر
زمرو:انڊونيشيا ۾ شهر
زمرو:انڊونيشيا جا صوبا
زمرو:انڊونيشيا ۾ آباد ساحلي هنڌ
ڊچ ايسٽ انڊيز

thumb|right|upright=1.45|The expansion of the Dutch East Indies in the Indonesian Archipelago.

The **Dutch East Indies** (or **Netherlands East-Indies**; ; ) was a Dutch colony consisting of what is now Indonesia. It was formed from the nationalised colonies of the Dutch East India Company, which came under the administration of the Dutch government in 1800. In the Anglo-Dutch Treaty of 1824, the Dutch ceded the governorate of Dutch Malacca to Britain, leading to its eventual incorporation into Malacca (state) of Malaysia 

During the 19th century, the Dutch possessions and hegemony were expanded, reaching their greatest territorial extent in the early 20th century. This colony was one of the most valuable European colonies under the Dutch Empire's rule, and contributed to Dutch global prominence in spice and cash crop trade in the 19th to early 20th century. The colonial social order was based on rigid racial and social structures with a Dutch elite living separate from but linked to their native subjects. The term *Indonesia* came into use for the geographical location after 1880. In the early 20th century, local intellectuals began developing the concept of Indonesia as a nation state, and set the stage for an independence movement.

Japan's World War II occupation dismantled much of the Dutch colonial state and economy. Following the Japanese surrender in August 1945, Indonesian nationalists declared independence which they fought to secure during the subsequent Indonesian National Revolution. The Netherlands formally recognized Indonesian sovereignty at the 1949 Dutch–Indonesian Round Table Conference with the exception of the Netherlands New Guinea (Western New Guinea), which was ceded to Indonesia 14 years later in 1963 under the provisions of the New York Agreement.

## حوالا
محمد مرسي

**محمد مرسي عیسیٰ العیاط** مصر جو ھڪ انجينيئر جيڪو سياستدان ٿيو ۽ اڳتي هلي 30 جون 2012ع تي مصر جو پنجون صدر ٿيو ۽ 3 جولاء 2013ع تائين ان عھدي تي رھيو. مصري فوج جي جنرل عبدالفتاح السيسي فوجي بغاوت آڻي کيس ان عھدي تان ھٽايو ھي مصر جي فريڊم اينڊ جسٽس پارٽي جو 2011ع کان 2012ع تائين سربراھ رھيو.  مرسي شرقيه گورنريٽ جي عدوہ شھر ۾ پيدا ٿيو. ھن قاھرہ يونيورسٽي مان  ميٽلرجيڪل انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ يونيورسٽي آف سدرن ڪيليفورنيا مان  مٽيريل سائنس جي ڊگري ورتي جنھن بعد ڪيليفورنيا اسٽيٽ يونيورسٽي نارٿرج 1982ع کان 1985ع تسث ايسوسيئيٽ پروفيسر طور ڪم ڪيو. ان بعد ھي مصر واپس موٽي زقازيق يونيورسٽي جي انجنيئرنگ واري شعبي ۾ پروفيسر مقرر ٿيو ۽ ان اھا خدمت 2010ع تائين جاري رکي. 2000 ۾ آزاد اميدوار طور پارليامينٽ جي چونڊن م حصو ورتائين. 2011 واري مصر جي انقلاب بعد مرسي فريڊم اينڊ جسٽس پارٽي، مصر جو اھم اڳواڻ بڻجي ويو. 2011 جي چونڊن م ھن جي اھا پارٽي اڪثريت سان چونڊون کٽي آئي. نتيجي ۾ ھي مصر جو صدر چونڊجي ويو. ھن جي صدارت دوران نومبر 2012 ۾ عارضي آئيني پڌرنامي ذريعي لامحدود اختيار حاصل ڪيا جن جي عدالتي نگراني پڻ ختم ڪئي 2012 م سندس خلاف مظاهرا شروع ٿي ويا   ملڪ جو نئون آئين 2/3 اڪثريت سان منظور ٿي ويو. جون 2013ع ۾ مظاھرا ڪندڙن سندس استعيفا جو مطالبو ڪري ڇڏيو ۽ فوج انھن جي مدد ۾ بغاوت ڪري ڇڏي. ھن جو ڏنل آئين معطل ڪيو ويو ۽ عدلي منصور کي ملڪ جو عبوري صدر بڻايو ويو. ھن جي حق ۾ ٿيندڙ مظاھرن کي چيڀاٽيو ويو . فائرنگ ۾ 800 مظاھرو ڪندڙ فوت ٿي ويا. مرسي تي مقدمو هلايو ويو.
کيس موت جي سزا ٻڌائي وئي جيڪا 2016 ۾ ختم ڪري سندس نئين سر ٻيھر مقدمو ھلائڻ جو فيصلو ڪيو ويو. 17 جون 2019ع ۾ مقدمي دوران وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1951ع جون پيدائشون
عبد الفتاح السيسى

**عبد الفتاح سعيد حسين خليل السيسي**  () (پيدائش:19نومبر 1954ع) مصري فوج جو جرنيل ۽ موجوده مصري صدر آهي۔ جولاءِ 2013ع تي صدر محمد مرسي جي چونڊيل حڪومت جو خاتمو ڪرڻ ۽ مظاهرين سان سخت انداز ۾ نبرڻ جي سبب هن وقت عالمي سطح تي بدنام آهي.
## حوالا

زمرو:1954ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
شط العرب

300px

**شط العرب** جنھن جي معني آھي *عربن جي ندي*. ان کي **آروند رود** پڻ چون ٿا جنھن جي معني آهي: *تيز درياء* اھا 200 ڪلوميٽر ڊگھو درياء آھي جيڪو درياء دجلا ۽ فرات جي سنگم کان، ڏکڻ عراق جي بصرہ گورنري جي شھر القرنا وٽان، شروع ٿي فارس جي سمنڊ تائين واقع آهي جنھن سان ايراني درياء ڪارون پڻ ملي ٿو. ان جي ويڪر مختلف ھنڌن تي 232 ميٽرن کان 800 ميٽرن تائين آھي پوئين ويڪر ان جي ڇوڙ واري جاء تي آھي. ھن ندي جي علائقي م دنيا جو سڀ کان وڏو کجين جو ٻيلو آهي جنھن جو عراق ايران جنگ جي ڪري ڪافي نقصان ٿيو کجور جي پيداوار ۾ تمام گھڻي ڪمي آئي. ايراني ادب م دجلہ کي آروند سڏيو ويندو هو. شاھنامي م فردوسي پڻ ان لاءِ آروند لفظ استعمال ڪيو آھي. پھلوي دؤر ۾ ۽ ان بعد ايراني انقلاب کان پوء بہ ايرانين شط العرب لاء آروند لفظ استعمال ڪيو آهي. 

## حوالا

## حوالا

زمرو:ڪويت جي جاگرافي
تھران

**تھران** (Tehran) ايران جو سڀ کان وڏو شھر ۽ گادي جو هنڌ آهي. اھو ايران جي تھران صوبي جو پڻ گاديءَ جو هنڌ آهي. شھر جي آبادي 87 لک آھي ۽ گريٽر تھران ميٽروپوليٽن واري علائقي جي آبادي ڏيڍ ڪروڙ آھي.  ھي دنيا جو چوويھون وڏو شھر آھي.  2016ع کان شھري ڪائونسل جي فيصلي مطابق ھر سال ڇھ آڪٽوبر کي ھن شھر جو ڏينھن ڪري ملھايو ويندو آهي جنھن ڏينھن جن شھر کي قجر گھراڻي جي حڪومت ھن شھر کي سرڪاري طور تي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ھو.

## تاريخ

تاريخ جي پراڻي رڪارڊ مطابق ھن شھر واري علائقي تي سڀ کان اول ميڊيا وارن قبضو ڪيو ۽ ھي شھر اڏجڻ بعد ميڊيا جو اھم شھر بڻجي ويو.  ھن شھر کي بعد ۾ مسلمان عربن،  ترڪن ۽ منگولن  چڙھائي ڪري اجاڙي ڇڏيو پر وري وري آباد ٿي اھميت حاصل ڪئي. قجر گھراڻي جي بادشاھ آغا محمد خان قجر 1796 ۾ روس سان جنگين دوران ڪوھ قاف جي علائقي کسجي وڃڻ ڪري، ڪوھ قاف  جي ويجھو ھجڻ ڪري  ھن شھر کي گادي جو هنڌ بڻايو.    

## مشھور جايون

تھران مشھور تاريخي جاين سان ڀريل آهي جن م گولستان محل، سعد آباد واري عمارت، نياوران ڪامپليڪس پڻ شامل آهن جن م گذريل ٻن شاھي گھراڻن جي رھائش ۽ درٻارون ھيون. ھن شھر جي  مشھور جاين ۾  آزادي ٽاور ھڪ آهي جيڪو رضا شاھ پھلوي 1971 م فارس جي  شھنشاھيت جي اڍائي ھزار سالا جشن جي  تقريب جي ياد ۾  ٺھرايل ھڪ يادگار آھي. ا شھر جو ميلاد ٽاور 2007 م مڪمل ٿيو جيڪو دنيا جي بغير ٽيڪ وارن منارن ۾ ڇھون نمبر وڏو منارو آھي. طبعيت پل بہ مشھور جاء آھي جيڪا 2014 ۾ ٺھي راس ٿي.

## آبادي

ھن شھر جي آبادي جي اڪثريت فارسي ماڻھن جي آھي جن جي ٻولي فارسي آھي.   شھر جي 99 سيڪڙو آبادي فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي جن ۾ غير فارسي نسل جا ماڻھو بہ شامل آهن جن جي فارسي مادري زبان نہ پر رابطي واري زبان آھي.

## حوالا

زمرو:ايران
زمرو:وڏا شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:تهران صوبو
زمرو:ايران ۾ شهر
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
هالاڻي

**ھالاڻي** (Halani) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي نوشھرو فيروز ضلعي جي محراب پور تعلقي ۾ ھڪ ننڍڙو شھر يا ٽائون ڪميٽي آھي جيڪو نيشنل ھاء وي (N-5) تي واقع آھي. محراب پور شھر ھتان 9 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آهي. شھر جي لڳ 2 ڪلوميٽر جي فاصلي تي بھلاڻي واقع آهي. شھر جي آبادي 23,419 آهي.  ھن شھر ۾ ھالاڻي ٿاڻو پڻ واقع آهي. شھر جي ڏکڻ طرف اڌ ڪلوميٽر فاصلي تي روھڙي ڪئنال وھي ٿو. هن شهر ۾ پرائيمري کان سيڪنڊري سطح تي تعليم جي سهوليت موجود آهي.

## تاريخ
ھي شھر تاريخي اھميت وارو آھي ڇوتہ ھتي سنڌ جي ڪلھوڙا خاندان جي حاڪمن ۽ ٽالپرن جي وچ ۾ ھڪ وڏي جنگ لڳي ھئي جنھن ۾ ڪلھوڙن شڪست کاڌي ۽ سنڌ ۾ ٽالپر خاندان جي حڪمراني جي شروعات ٿي ھئي. اھا جنگ ھالاڻي واري جنگ   جي نالي سان مشھور آھي. محرابپور ڳوٺ جي اڏجڻ کان اڳ، ڀر وارا تاريخي شهر هالاڻي ۽ بهلاڻي آباد هيا؛ جيڪي ان وقت واپار ۽ علم جا مرڪز هيا. جي ايم سيد جو استاد قاضي حامد علي ميمڻ (قاضي فيض محمد جي زال جو سڳو چاچو.) به هالاڻيءَ جو هيو، هندستان جي ’درگاهه اجمير شريف‘ جي مجاورن وٽ اڄ به هالاڻيءَ جي ماڻهن کي وڏي عزت ۽ احترام جي نگاهه سان ڏٺو ويندو آهي. هالاڻي ڪلهوڙن جي دور ۾ ساهتيءَ جو نمايان شهر رهيو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
گلگت–بلتستان جا ضلعا

گلگت بلتستان پاڪستان جو ھڪ انتظامي يونٽ آھي جنھن م ٽي ڊويزنون: گلگت ڊويزن، بلتستان ڊويزن ۽ ديامير ڊويزن واقع آهن. گلگت ڊويزن ۾ 5 ضلعا، بلتستان ڊويزن ۾ 5 ضلعا ۽ ديامير ڊويزن ۾ 4 ضلعا واقع آهن. ھر ضلعو وري تحصيلن ۾ ۽ تحصيل يونين ڪاؤنسلن ۾ ورھايل آھي.

## گلگت بلتستان جا ضلعا

## حوالا

گلگت بلتستان جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
چڪ

**چڪ** مان مراد ٿي سگھي ٿو:
*چڪ، سنڌ

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ڳوٺ پنھور ڀٽا

**ڳوٺ پنھور ڀٽا** شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي ۾ ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي. ھي ڳوٺ مديجي شھر جي ڏکڻ ۾ تقريبن 5 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي.

زمرو:ڳڙھي ياسين تعلقو
ٽوال

آلا، سڻڀا، ميرا انگ اگھڻ لاءِ **ٽوال** کي استعمال ڪيو ويندو آھي. ٽوال عام طور تو ڪپھ جي ٿلھن ڌاڳن مان ٺاھيو ويندو آھي ۽ مختلف ماپن ۾ ملي سگھندو آھي.
thumb|ٽوال
قالين

**قالين** ھڪ قسم جو ڪپڙو آھي جنھن کي عام طور تي زمين تي وڇائي ان مٿان ويھبو آھي. قالين مختلف نمونن، رنگن ۽ ماپن ۾ ملي سگھي ٿو.
thumb|قالين ٺھڻ دوران
زمرو:ڪمبل ۽ قالين
شيخ نوح

'''شيخ نوح : بکر جي قلعي ۾ لينسڊائون پل جي سکر واري شاخ جي منهن وٽ ريلوي پٽي جي لڳ سفيد گنبذ جي اندر شيخ نوح رحه جي قبر آهي، جو شيخ الشيوخ شهاب الدين سهروردي رحه جو خليفو هو. مخدوم بهاء الدين ذڪريا ملتاني، جڏهن شيخ شهاب الدين کان خرقو خلافت حاصل ڪري بغداد کان ملتان ڏانهن تڏهن حضرت شهاب الدين کيس چيو هو ته منهنجو هڪ مريد فرشته (بکر) ۾ رهي ٿو، تنهن سان ملاقات ڪجو. مخدوم بهاوءالدين ملتان پهچڻ کان پوءِ پنهنجي پير ڀائي سان گڏجڻ لاءِ بکر پهتو هو، پر سندس پهچڻ کان ٿورا ڏينهن اڳ مخدوم نوح وفات ڪئي هئي.

## حوالا

## حوالا
ڪوپ

ڪپ جيڪو سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪوپ جي نالي سان مشهور آهي. ڪوپ خاص ڪري چانھ وغيره جي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
250px|thumb|هڪ ڪوپ
مشتاق ڀرڳڙي

**مشتاق ڀرڳڙي** (انگريزيMushtaque Bhurgri) (جنم: 16 سيپٽمبر1974ع - وفات: 18 جولاءِ2007ع)سنڌي ٻولي جو نوجوان شاعر، ڪهاڻيڪار، ڪالم نويس۽ نقاد هو.

## زندگي جو احوال
مشتاق ڀرڳڙي جو پورو نالو مشتاق علي ولد محمد ڇٽل ڀرڳڙي هو.سندس جنم 16 سيپٽمبر 1974ع تي ڳوٺ اٺين شاخ،جوهي تعلقي 
دادو ضلعي،سنڌ ۾ ٿيو.

## تعليم
مشتاق ڀرڳڙي شروعاتي تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول وزير آباد محلو دادو، سيڪنڊري تعليم گورنمينٽ پائلٽ هاءِ اسڪول دادو مان حاصل ڪئي. هن ٻارهين جماعت ۽ ٻي ايس سي جا امتحان استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو مان پاس ڪيا. ايم ايسنڌ يونيورسٽيڄامشورو مان پاس ڪيائين.

## ادبي خدمتون
مشتاق 1988ع کان لکڻ شروع ڪيو. رمجهم نالي رسالو دادو شهر مان پڌرو ڪندو هو جنهن جو ايڊيٽر به رهيو. سندس ڪيترائي، ڪالم ڪهاڻيون، تنقيدي مضمون شايع ٿيا. سندس هيٺيان اهم ڪتاب آهن:

*پاڇي ڪهاڻيون 1999ع
*موکي مٽ اپٽيا گڏيل شاعري 2005ع
*لفظ نه آهن کيڏوڻا مضمون، ڪالم، خاڪا 2005ع
*سفر ڪهاڻيون 2009ع

## وفات
مشتاق ڀرڳڙي 18 جولاءِ 2007ع ۾ لوڪ پڌاري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا شاعر
زمرو:ڪهاڻيڪار
سيد شمس الدين

**سيد شمس الدين**  شعبان الملت سيد شمس الدين بن سيد محمد مڪي، شيخ الاسلام مخدوم بهاء الدين ذڪريا ملتاني رحه کان خلافت جو خرقو حاصل ڪري مرشد جي حڪم موجب ائوڌ جي ضلعي ڪڙه مانڪپور جي شهر جهانسي جي راجا هربونگ سان جهاد ڪرڻ جي ارادي سان اتي پهچي هڪ ٻهيڙي جي وڻ هيٺان منزل ڪئي. سندن ڪرامتن کي ڏسي هندو مرد ۽ زالون اولاد گهرڻ جي ارادي سان آستان بوسي ڪرڻ لڳا. جيڪا زال وڻ مان ٻهيڙو پٽي کائيندي هئي، تنهن کي پٽ ڄمندو هو. اهي خبرون راجا جي ڪنن تائين پهتيون، هن پنهنجي درباري پنڊت کي ماجرا معلوم ڪرڻ لاءِ مڪو ته ڏسي اچي ته نووارد شخص ڪير آهي. پنڊت اچي سيد کان پڇيو ته ”توهين ڪهڙي ارادي سان آيا آهيو ۽ هي ڪهڙو ڍونگ کڙو ڪيو اٿوَ؟“ سيد فرمايو ته، ”جيڪڏهن تون به ٻهيڙو پٽي کائيندين ته توکي به پيٽ ٿيندو.“ هن وڻ مان ٻهيڙو پٽي کاڌو ته واقع حامله ٿي ويو ۽ نون مهينن گذرڻ کان پوءِ هن جو پيٽ چيري ٻار ڪڍيائون ته واقعي پٽ هو. هن واقعي کي ڏسي راجا لشڪر وٺي جنگ ڪرڻ آيو پر اسلامي لشڪر کان شڪست کائي مارجي ويو. مسلمانن کي قلعي مان بيشمار دولت هٿ لڳي. هزارين هندو بيعت ڪري مسلمان ٿيا. سيد موصوف جي قبر به جهانسي ۾ آهي، جنهن مٿان سلطان فيروز شاهه تغلق قبو اڏايو

## حوالا
شاھ صدرالدين خطيب

شاه صدر الدين خطيب
شاهه صدرالدين خطيب جي تربت بکر جي قلعي اندر اوڀرندي طرف چوديواري اندر آهي. تربت عقيدت مندن لاءِ مشهور زيارت گاه آهي. سندن وعظ جي مٺي آواز ۾ اهڙو تاثير هو، جو گهڻن ئي گمراهن کي صراط المستقيم تي ڇڪي آندائون ان ڪري خطيب جي لقب سان مشهور آهن. مزار جي ٻاهر هڪ گدامڙيءَ جو وڻ آهي، جنهن لاءِ روايت آهي ته حضرت قلندر لعل شهباز رح، ملتان کان سيوهڻ ڏانهن ويندي، ڪجهه وقت هتي قيام فرمائي اهو وڻ هنيو هو. در گاه لڳ هڪ باؤلي (کوه) به آهي؛ جو گهڻو عرصو پوريل هو پوءِ قيام پاڪستان بعد هڪ درويش اهو هنڌ معلوم ڪري کوه ڳولي لڌو. سکر جي هڪ پنجابي مهاجر حلوائي درگاه اندر لوهه جي ڄاريءَ جو ڪٽهڙو هڻائي گلن ۽ ٻوٽين جو انتظام ڪيو آهي..

## حوالا

## حوالا
خلجي خاندان

**خلجي شاھي خاندان**خلجي ترڪن جو قبيلو هو، جن کي غلام سلاطين جي ڏينهن ۾ فوجي عهدا مليل هئا. هن گهراڻي جي بادشاهن 687ھ 1288ع  کان 720ھ 1320ع تائين دهليءَ تي بادشاهي ڪئي. سنڌ به سندن ماتحت هئي. هن خاندان جو باني جلال الدين فيروز شاه خلجي هو، جو غلام سلطان معز الدين ڪيقباد جي ڏينهن ۾ وڏو وزير ۽ سپه سالار هو، ڪيقباد جي مرڻ کان پوءِ ستر سالن جي عمر ۾ تخت تي ويٺو ۽ 696ھ 1297ع ۾ پنهنجي ڀائٽي علاوء الدين جي همراهن هٿان مارجي ويو. 716ھ 1316ع ۾ علاوء الدين جي مئي کان پوءِ پٽس قطب الدين مبارڪ شاهه دهليءَ جي تخت تي ويٺو جو آرام طلب ۽ عياش جيئڙو هو. سندس نومسلم سپه سالار خسرو خان 720ھ 1320ع ۾ هن کي قتل ڪري تخت هٿ ڪيو ۽ خلجين جي پڄاڻي ٿيref>..

## حوالا
جيتل

**جيتل**   سنڌ جي ھڪ قديمي سڪي جو نالو آھي جيڪو ٽڪي کان ننڍو ھيو. ٽامي جو ٺھيل اھو سڪو تغلق خاندان جي دؤر ۾ بہ سنڌ ۾ رائج ھيو.غلام سلطانن جي دؤر ۾ سنڌ ۾ ڪڻڪ جو في مڻ ڏيڍ جيتل، سارين جو مڻ پنج جيتل، ۾ ملندو ھو، اڇي کنڊ في مڻ ڏيڍ ٽڪو، ڳئون 3 کان 14 ٽڪا،  ٻڪري 10 کان 14 جيتل ۽ سون جي في درم جي قيمت ھڪ پائلي ھئي.

## حوالا
قاضي معروف

**قاضي معروف**
ڄام سنجر سمي قاضي معروف کي بکر مٿان قاضي مقرر ڪيو هو، جو وڏو عالم، متقي ۽ بيحد خوش مزاج هو. وٽس جيڪو فريادي ايندو هو، تنهن کان ۽ جوابدارن کان رشوتون وٺندو هو. اهي شڪايتون ڄام سنجر کي پهتيون، جنهن قاضي صاحب کي گهرائي کانئس پڇا ڪئي. قاضي موصوف بيباڪيءَ سان جواب ڏنو ته عيالدار آهيان پگهار گذر سفر لاءِ نا ڪافي آهي، تنهنڪري مدعي ۽ مدعاليه کان رشوتون وٺان ٿو. افسوس اٿم ته شاهد فيصلي ٻڌڻ کان اڳ هليا وڃن ٿا ته نه جيڪر انهن کي به خالي وڃڻ ڪو نه ڇڏيان ها. ڄام سنجر سندس صاف گوئي تي گهڻو خوش ٿيو ۽ حڪم ڏنائين ته سرڪاري ملازمن جو پگهار وڌايو وڃي جيئن رشوت کي ٻنجو اچي وڃي.
قاضي ابو الخير
اصل سيوهاڻي هو ۽ سکر مٿان قاضي هو ۽ سکر ۾ رهڻ لڳو. مشهور قاضي قاضن سندس پيڙهيءَ مان هو  .

## حوالا
سلطان محمود ڪوڪلتاش

**سلطان محمود ڪوڪلتاش**
سلطان محمود بن مير فاضل بن خواجه عادل بن خواجه احمد اصفهان ۾ رهندو هو، امير تيمور جڏهن اصفهان فتح ڪيو هو، ان وقت خواجه احمد صغير هو، سندس ڏاڏي امير حسن هن جي پرورش ڪئي، جواني ۾ پهچڻ کان پوءِ خواجه احمد، تيموري خاندان سان وابسته ٿي ويو، بکر فتح ڪرڻ وقت سلطان محمود  جي عمر 12 سال هئي، جڏهن هن پنهنجي پيءُ مير فاضل سان گڏجي بکر فتح ڪيو هو، هن جي فوجي قابليت کي ڏسي شاهه بيگ ارغون مٿس مهربان ٿيو ۽ پيءُ جي مئي کان پوءِ بکر مٿان نائب ٿيو، ميرزا شاهه حسن جيسين جيئرو رهيو، تيسين ساڻس فرمانبردار رهيو، شاهه حسن گجرات تي ڪاهڻ وقت سلطان محمود کي پاڻ سان وٺي ويو هو . سلطان محمود جي قابليتن کي ڏسي ميرزا شاهه حسن هن کي بکر جي نائبي ڏني هئي، شاهه طهما سپ صفوي جنهن 1547ع ۾ همايون کي مدد ڏني هئي، تنهن سلطان محمود ڏانهن جهنڊو، نقارو، خلعته روانا ڪيا. 979ھ ڌاري شاهه طهما سپ ٻيو دفعو سلطان محمود ڏانهن تحفا مڪا ۽ ”خان جو خطاب“ ڏنائين، ٽيون دفعو کيس ”خان خانان“ جو خطاب ڏنائين، همايون کان پوءِ اڪبر اعظم اُچ تائين پرڳڻا سندس حوالي ڪيا.

## سلطان جي ڌيءَ جي اڪبر بادشاھ سان شادي
اڪبري اقبال اوج تي پهتل هو، هندستان جا راجائون ۽ نواب اڪبري اقبال جي سايه هيٺ اچي چڪا هئا، سلطان محمود هينئر پوڙهو هو. کيس هڪڙي نياڻي اولاد هو، جنهن جي شاديءَ ڪاڻ هن اڪبري درٻار کي درخواست ڪئي هئي، جا شهنشاهه اڪبر منظور ڪري، حرم ۾ قبول ڪري اعتماد خان کي بکر ڏانهن روانو ڪيو ۽ چار هاٿي ۽ سوني سنج سان گهوڙو ۽ جڙائدار ترار سلطان محمود ڏانهن تحفا روانا ڪيا. شهنشاهه جي غير حاضري ۾ سلطان محمود جي ڌيءَ سان شرعي طريقي سان شادي ۽ نڪاح خواني جي رسم ادا ڪئي ويئي. اعتماد خان ڪنوار کي اجمير ڏانهن وٺي روانو ٿيو، جتي شهنشاهه منزل انداز هو..

## وفات

اڪبر بادشاھ گيسو خان کي بکر مٿان نائب ڪري مڪو پر هن جي پهچڻ کان اڳ 982ھ ۾ سلطان محمود وفات ڪئي ۽ مير معصوم جي مناري جي سامهون واري ٽڪريءَ تي دفنايو ويو..قبر پڪين سرن سان جڙيل هڪ چبوتري تي آهي. تقسيم برصغير کان اڳ هندن انهيءَ ٽڪريءَ جي ڀر ۾ جايون جوڙايون ۽ چبوتري کي ڊاهڻ لاءِ هڪڙيءَ ڪنڊ جون سرون ڪڍيائون ته ڪي لاش ڪفن ۾ ويڙهيل صحيح سالم ستل نظر آيا. مسلمانن انگريز ڪليڪٽر کي پڪار ڪئي، جنهن چبوتري کي ڊاهڻ کان منع ڪئي. چبوتري جي ڀر ۾ هڪ ننڍڙي مسجد آهي، جنهن جي مهاجرن تعمير ڪرائي آهي. اڳ مسجد جي حالت زبون هئي. سلطان محمود 84 ورهين جي ڄمار ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

## حوالا
شيخ محمد جعفري

**شيخ محمد جعفري**
قاضي شيخ محمد اُپي جعفري اصل ملتان جا هئا، پوءِ سکر ۾ رهڻ لڳا، سيد محمد مهدي جونپوري، جڏهن ٺٽي ۾ وارد ٿيو، تڏهن پير آسات، شيخ جهنڊو پاتڻي، دريا خان مدار المهام سندس مريد  ٿيا، جنهن تي مخدوم بلال رح جي خليفي سيد حيدر سنائي سيد مهدويءَ خلاف قتل جي فتويٰ صادر ڪئي، معاملو ڄام نندي جي درٻار ۾ پيش ٿيو. شيخ محمد جعفري دليلن ۽ ثبوتن سان مير سيد حيدري جي فتويٰ کي رد ڪري ڏيکاريو، جنهن کان پوءِ ڄام نندي سيد مهدي جونپوري کي سنڌ مان نڪري وڃڻ جو حڪم ڏنو. شيخ محمد جعفري جي قابليت کي ڏسي ڄام نندي هن کي ٺٽي جو قاضي مقرر ڪيو ۽ ميرزا شاهه حسن به سندس عهدي کي بحال ڪيو. شيخ محمد جعفري مرزا عيسيٰ ترخان جي ڏينهن ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

## حوالا
شيخ ميرڪ پوراني

**شيخ بايزيد ميرڪ پوراني**
مير سيد محمود عرف شيخ ميرڪ بن مير ابو سعيد پوراني سادات عربشاهي مان هو، چنانچه شيخ ابو سعيد جي والده ماجده شيخ جلال الدين بايزيد پوراني جي نور نظر هئي. پوران، هرات جي ويجهو ڳوٺ هو. ميرڪ بايزيد کي شاهه بيگ ارغون بکر مٿان شيخ الاسلام مقرر ڪيو. ميرڪ صاحب مخلوق خدا جي خدمت لاءِ هڪ عظيم الشان مدرسو سکر ۾ تعمير ڪرايو، جنهن سان مسافر خانوبه ملحق هو. انهن ادارن جو سمورو خرچ پنهنجي هڙان ڏيندا هئا. لنگر خانو رات ڏينهن چالو رهندو هو، سندس فرزند مير عبدالباقي پاڻ پنهنجن هٿن سان مفروج مشروبات، مربا ۽ چٽڻيون تيار ڪري شاگردن کي کارائي پياري سندن حوصلي افزائي ڪندا هئا. هن دور ۾ سنڌ ۾ ٻه مکيه مدرسا مشهور هئا. پهريون سيوهڻ جو مدرسو جو اسلامي دنيا ۾ ”فقه اسلام“ جي نالي سان سڏبو هو ۽ منجهس مصر جا شاگرد به پڙهندا هئا. هن مدرسي جي هاسٽل جي ڇت تي شيخ ابن بطوطا اونهاري جي هڪ رات گذاري هئي. ٻيو دارالعلوم شيخ ميرڪ جو سکر ۾ هو، جنهن ۾ خط نستعليق ۽ اقليدس (جاميٽري) جي تعليم رائج هئي. اڳ خط ڪوفي رائج هو. ميرڪ بايزيد فن خطاطي، حڪمت ۽ اقليدس جو ماهر هو. ميرڪ محمود پوءِ ٺٽي ڏانهن هليو ويو. سکر جي دارالعلوم ۾ عراق ۽ عجم جا شاگرد تعليم وٺندا هئا.

## حوالا

## حوالا
سيد بدرالدين بکري

**سيد بدر الدين بن سيد محمد مڪي** : به بکر ۾ رهندو هو. سيد جلال الدين سرخ بخاري رح بخاري ساداتن جو مورث اعليٰ بخارا کان ملتان پهچي شيخ الاسلام مخدوم بهاء الدين ملتاني رح کان خرقو خلافت حاصل ڪري  بکر ۾ اچي رضوي ساداتن جي ويڙهي ۾ قيام فرمايو پر بکر جي رضوي سيدن کين سيد مڃڻ کان انڪار ڪيو. هڪ رات سيد بدر الدين کي حضرت رسول اڪرم عليه الصلوات والسلم ارشاد فرمايو ته پنهنجيءَ نياڻيءَ جو نڪاح سيد سرخ بخاريءَ سان ڪيو، جو هو منهنجي نسل مان آهي. صبح ٿيڻ سان سيد بدر الدين پنهنجيءَ نياڻي جي شادي سيد سرخ بخاري سان ڪرائي، جنهن جي بطن مان سيد بخاريءَ کي ٽي فرزند ٿيا: (1) سيد احمد ڪبير، (2) سيد بهاء الدين، (3) سيد محمد- سيد جلال الدين مهانيان جهان گشت سيد احمد ڪبير جو فرزند هو. سنڌ جا سومرا جيڪي اڳ اسماعيلي هئا ۽ سما سيد جلال الدين جهانيان جا مريد ٿيا. سيدجلال الدين سرخ بخاري ڪجهه وقت بکر ۾ رهڻ کان پوءِ اچ ۾ قيام فرمايو ۽ سندن مزار به اتي آهي. .

## حوالا

## حوالا
ميرڪ عبدالباقي پوراني

**ميرڪ عبدالباقي پوراني**
پنهنجي والد ميرڪ بايزيد جي وفات کان پوءِ بکر جو سني شيخ السلام مقرر ٿيو  ۽ پنهنجي زماني جو قطب ٿي گذريو آهي. سندس مقبرو لوڪل بورڊ دفتر جي اوڀرندي ۾ چوني گچ جي پلستر سان  آهي. گنبذ جي اولهندي ڀر ۾ بيگمات جون قبرون آهن، اڳ اهي قبرون گنبذدار عمارت اندر هيون. هينئر گنبذ ڊهي ويا آهن، فقط اولهندي واري ديوار بيٺل آهي، جنهن تي ڪاشيءَ جو عمدو ڪم ڪيل آهي. زنانه قبرستان جي ڀر ۾ ڏکڻ طرف هڪ ڊٺل مسجد جون ديوارون بيٺل آهن، جن تي پڻ بهترين ڪاشيءَ جو ڪم ڪيل آهي. سلطان محمود ڪوڪلتاش جي قبر ۽ ميرڪ عبدالباقي جي بيگمات جون قبرون ۽ مسجد اهي سکر جون اوائلي عمارتون آهن، جن تي ڪاشيءَ جون سرون لڳل آهن. يعني ته اڄ کان چار صديون اڳ سکر جا ڪاريگر ڪاشيءَ جي هنر کان واقف هئا. مسجد جي ديوارن تي جيڪو ڪاشيءَ جو ڪم ڪيل آهي، سو اقليدس جي شڪلن مطابق آهي. مسجد جي ڀر ۾ هڪ منارو اٽڪل ويهن فوٽن جي اوچائي تي بيٺل هو جنهن کي ”حلالي، حرامي“ چوندا هئا، يعني حلالي  منجهانس لنگهي سگهندو هو ۽ حرامي اٽڪجي بيهندو هو. 1904ع تائين اها  مناري نما عمارت بيٺل هئي پوءِ زمين دوز ٿي ويئي. مير عبدالباقي پوراني 3 رمضان 1019ھ ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
محسن ٺٽوي

** محسن ٺٽوي** ڪلهوڙا دور جي شاعرن مان محمد محسن بن نور محمد بن ابراهيم بن محمد يعقوب جو پيشو خانداني ريشم فروشي هو، منجهان ڪنهن به شخص کي شاعري سان مناسبت ڪا نه هئي، ليڪن محسن هن خاندان مان گران مايه گوهر پيدا ٿيو، هن اهڙي تربيت نواب لطف علي رضوي بکريءَ جي صحبت ۾ حاصل ڪئي هئي، جو نه فقط ڪلهوڙن جي صاحبي ۾ بلڪ سموري سنڌ ۾ هن جهڙو ڪو ورلي شاعر پيدا ٿيو، افسوس! جو هندستان جي تذڪره نويسن کي محسن ٺٽوي متعلق ڪجهه به معلوم ٿي نه سگهيو، ڇاڪاڻ ته تمام تذڪره هن جي بيان کان خالي آهن، افسوس! جو محسن جو قدر هن جي بلند حيثيت جيترو ڪو نه ٿيو، ميان نور محمد هن لاءِ 15 روپيا مستقل ماهوار وظيفو مقرر ڪيو هو، محسن جي سمورن قصيدن ۾ ناقدر شناسي شڪوه موجود آهي، سنڌ جي فارسي شاعرن ۾ محسن ٺٽوي، مير قانع ٺٽوي، محمد پناه ”رجا“ سنڌ ۾ مشهور ٿي گذريا آهن، شعر ۾ ”رجا“ جو مقام مير قانع کان بلند آهي، ليڪن هو محسن کي پهچي نه ٿو سگهي، قانع جي اهميت ۽ عظمت هئي چئبي، جو هن سنڌ جي اڪابر عالمن، فاضلن، دانشورن، درويشن، شاعرن اديبن ۽ هنرمندن جا تذڪره لکي، اسان سنڌين تي عظيم احسان ڪيو آهي، مير علي شير قانع ۽ محمد پناه ”رجا“ مير حيدر الدين ابو تراب ڪامل جا شاگرد هئا، ۽ محسن جو استاد نواب لطف علي رضوي بکري هو، جنهن جي تربيت ڪري، هو قادر الڪلام شاعر بنجي ويو، سکر جي علمي ۽ ادبي معيار لاءِ مٿيون بيان آئينه دار آهي، محسن 1163ھ – 1750ع 42 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. .

## حوالا

## حوالا
نونھار جو معاھدو

**نونهار جو معاهدو**: 
سال 1841ع 1257ع ۾ جڏهن ڪپتان راس بيل درٻار خيرپور  ۾ ريزيڊنٽ هو، جائداد جي باري ۾ مير رستم خان ۽ مير علي مراد خان ۽ مير نصير خان ولد مير مبارڪ خان جي پاڻ ۾ جنگ لڳي، جنهن ۾ مير علي مراد خان سوڀارو ٿيو. مير رستم خان قرآن شريف تي نونهار جو عهدنامو مير مراد علي خان سان ڪيو ۽ پوري ملڪيت کيس موٽائي ڏنائين.

## حوالا

## حوالا
نرسامل جيمخانو (سکر)

**نرسامل جيم خانو**
هندن پنهنجي تفريح لاءِ انگريزن کي ڏسي پاڻ لاءِ جيم خانا تعمير ڪرايا. 1899ع ۾ سکر پراڻي جي سيٺ نرسامل، جو وڏو ٺيڪيدار هو ۽ بنگال تائين ٺيڪا کڻندو هو، تنهن ريلوي انسٽيٽيوٽ جي ڀرسان پنهنجي نالي تي جيم خانو تعمير ڪرايو، جنهن ۾ ٽينس جو به انتظام هو. سيٺ موصوف 1914ع ۾ پر لوڪ پڌاريو. قيام پاڪستان کان پوءِ مسلمانن مٿس ”همايون جيم خانه“ نالو رکيو.

## حوالا

## حوالا
روزانہ آفتاب، سکر

**روزانه آفتاب**
19 صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ مسلمانن اڳيان گهڻائي سماجي ۽ سياسي مسئلا درپيش هئا، سکر جي مسلمانن جي بيداري ۽ جائز حقن جي پرداخت ڪرڻ لاءِ شهر جي مخير مسلمانن مان سيٺ حاجي احمد ميمڻ ٺيڪيدار پريس گهرائي فريئر روڊ تي سنڌي روزانه اخبار ”آفتاب“ جاري ڪئي جا 1895ع ۾ طلوع ٿين سان ڪارگر ثابت ٿي. خوش قسمتيءَ سان اخبار جو ايڊيٽر سنڌ جو مشهور اديب ميان شمس الدين متخلص ”بلبل“ هو، جنهن کي ظرافت ڪري اِهل نظر سنڌ جو مولانا اڪبر آبادي چوندا هئا.

## حوالا

## حوالا
روزانہ سنڌي

**روزانه سنڌي**
شڪارپور جي هڪ هندو سماجي ڪارڪن مسٽر ويرومل بيگراج، فريئر روڊ تي ڇاپخانو کولي سنڌي زبان ۾ روزانه 1906ع ۾ ”سنڌي“ اخبار جاري ڪئي. هن اخبار به چڱا واڄٽ وڄايا ۽ تقسيم هند تائين جاري رهي. مسٽر ويرومل ڪٽر ڪانگريسي هو پر هندوستان ڪو نه لڏي ويو ۽ پنهنجي وطن شڪارپور ۾ سر ڳواسي ٿيو.

## حوالا

## حوالا
شيخ محمد حيات

**شيخ محمد حيات**
شيخ محمد حيات ولد ملا ڦلاريو، عادلپور تعلقه گهوٽڪي ۾ پيدا ٿيو ۽ اڳتي ھلي عرب عجم جي استاد ھجڻ جي عزت حاصل ڪيائين. جواني جي زماني ۾ سنڌ مان سفر ڪري حرمين شريفين طلب علم لاءِ ھليو ويو، شيخ ابو الحسن محمد بن محمد صادق ڪبير کان علوم حاصل ڪيائين ۽ سندس وفات کان پوءِ مسجد نبوي ۾ درس حديث ۽ وعظ فرمائيندو ھو جنهن ۾ ھزارين ماڻهو اچي شريڪ ٿيندا ھئا. حديث ۽ وعظ جي مسند جي مالڪ جي خدمت ۾ شام، مصر، مراڪش ۽ ھندوستان جي سون علمائن حديث جي علم جي تحصيل ڪئي. سندس شاگردن جي فهرست تمام طويل آهي مگر مشهور مسلمانن مان تاريخ ۾ ھيٺين ماڻهن جا نالا اچن ٿا: شيخ احمد بن عبد الرحمان، شيخ محمد سعيد صغير، شيخ عبدالقادر خليل ڪدڪ، سيد عبدالقادر بن احمد، سيد غلام علي آزاد بلگرامي، شيخ محمد فاخر الله آبادي ۽ شيخ ابوالحسن صغير، شيخ غلام حسين ٺٽوي مدني ، وغيره حجج الڪرام جي مصنف شيخ محمد حيات کي مجددن ۾ شمار ڪيو آھي. مولانا محمد فاخرالله آبادي شيخ جي تعريف ۾ ھڪ وڏو نظم لکيو آھي..شيخ محمد حيات قرآن ۽ حديث ۾ ايڏو ملڪه ۽ جتمعاد پيدا ڪيو ھو جو ھن کي تقليد جي ضرورت ڪانه رھي ھئي، جنهنڪري ھن عام ماڻهن کي عمل بالحديث جي دعوت ڏني ۽ ان باب ۾ ھڪ رسالو به لکيائين ۽ سموري زندگي انهي مسلڪ تي گذاريائين. شيخ محمد حيات جا مخدوم محمد ھاشم ٺٽوي سان ڪن مسئلن تي مناظرا به رهيا اُھن ۽ ھڪ ٻئي تي انهن بزرگن بيحد سنجيدگي سان رد ڪد ڪيا آھن. شيخ محمد حيات جي تصنيفات مان ھيٺيان ڪتاب معلوم ٿيا آھن:  
*(1) تحفته الانام في العمل بحديث النبي عليه الصلوٰته و السلام، 
*(2) الايفاف علي سبب الاختلاف، 
*(3) شرح ترغيب ترھيب منذري، 
*(4) شرح اربعين نووي، 
*(5) رساله رد بدعت تعزيه، (ان ۾ علامه معين تي رد ڪيل آھي)، 
*(6) النهي عن عشق المردان والنسوان (عشق مجازي تي رد)
 
ان رساله جو گهڻو حصو نواب صديق حسن خان ڪتاب هدايته السائل ۾ نقل ڪيو آهي، نواب صاحب ڪتاب اتحاف النبلاءُ ۾ لکيو آھي ته بعض رسائل شيخ محمد حيات فقيرازه و که مکرور آورده لله الحمد، ڪي رساله جناب پير صاحب جهنڊه واري ڪتبخانه ۾ به موجود آھن ۽ بلڪل ناياب آھن. صفر سنه 1163 ھه ۾ مدينه منوره ۾ وفات ڪئي ۽ جنت البقيع ۾ ھميشه لاءِ وڃي آرامي ٿيو، سندس شاگرد سيد غلام علي آزاد بلگرامي سندس تاريخ ”رحله شيخي“ مان ڪڍي آھي..

مفتي عبدالوهاب چاچڙ سندن زندگي تي عربي ۾ ٻه تحقيقي ڪتاب لکي چڪو آهي جنهن ۾ هن سندس خدمتن ۽ زندگي تي روشني وڌي آهي.

## حوالا
عثمان علي عيساڻي

**عثمان علي عيساڻي** گذريل اڳوڻو پاڪستانـي بيوروڪريٽ، تعليمدان ۽ ھڪ philatelist آھي. عيساڻي ڪيترن ئي اعليٰ عھدن تي خدمتون سرانجام ڏنيون آھن. جن ۾ پاڪستان جي وزيراعظم جو پرنسپال سيڪريٽري، اسٽيبلشمينٽ ڊويزن جو سيڪريٽري جنرل ۽ خيبرپختونخواه جو چيف سيڪريٽري اچي وڃن ٿا. سول خدمتن تان رٽائرمينٽ کانپوءِ ھن اقرا يونيورسٽي جي وائيس چانسلر خدمتون ڏنيون. سندس جو تعلق بنيادي طور تي شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي جي ڳوٺ بڊي سان آھي.

## تعليم ۽ خاندان
Usman received his earlier education from لارنس ڪاليج، مري. He has a master's degree in تاريخ from پنجاب يونيورسٽي and master's degree in Education from University of California, Berkeley. Isani is the brother of Dr. Muzaffar Ali Isani.

## ڪيرئير
Isani initially joined the Pakistan Army. However, he opted to join the Civil Services of Pakistan later on. Isani served as the Principal Secretary to the Prime Minister of Pakistan, Chief Secretary Khyber Pakhtunkhwa as well as Health Secretary of Pakistan. Isani also served as the head of the prestigious Establishment Division as Secretary General. Isani also served in the Government of Sindh as the provincial Education Secretary.

## Philatelist
Isani is one of Pakistan's leading philatelist having won medals for both his traditional and literature exhibits at world exhibitions. He is also a former President of the Philatelic Federation of Pakistan as well as the country's representative on the FIP Commission for Philatelic Literature. Isani is an active member of Philatelic Federation of Pakistan.

## ڇپيل ڪم
* *Women's Access to Higher Education in Pakistan*: A Case Study of Access of Women to Higher Education in Pakistan. Saarbrücken: LAP Lambert Academic Publishing, 28 April 2010
* *Problems of Higher Education*; paper prepared by Capt. U.A.G. Isani and Dr. Latif Virk for the Task Force on Improvement of Higher Education in Pakistan, 2001.
* *Pakistan: Overprints on Indian Stamps and Postal Stationery*, 1947-1949 by Usman Ali Isani and Ron Doubleday, 1993)
* The Amirate of Bahawalpur, Postal History and Stamps (1932–1949) by Dr. UA Isani and Syed Abid Hussain. Karachi: Post Office Foundation Press. 2006.

## حوالا

زمرو:اقرا يونيورسٽي جا وائيس چانسلر
زمرو:اهلڪار پاڪستاني فوج
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻھو
زمرو:قائداعظم يونيورسٽي جا وائيس چانسلر
زمرو:لاڙنس ڪاليج، مري جا فارغ التحصيل
زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:Year of birth missing (living people)
حاجي فقير الله علوي

**حاجي فقير الله علوي**:
حاجي فقير الله بن عبدالرحمان حنفي جلال آبادي شڪارپوري، جلال آباد (افغانستان) جي ھڪ ڳوٺ روتاس ۾ ڄائو، سندس سلسله نسب امام محمد بن حنيفه سان ملي ٿو، ظاھري علومن کان فارغ ٿي شاه محمد مسعود پشاوري ۽ حاجي محمد سعيد لاھوري کان خرقو خلافت ڍڪيائين. 1150ھ ۾ پنهنجي وطن مان ھجرت ڪري شڪارپور ۾ اچي رهيو، ظاھري علمن سان گڏ باطني علومن جو به درس ڏيندو ھو ۽ ھزارين ماڻهو سندس ظاھري ۽ باطني علمن مان فائدو پرائڻ لڳا، حاجي صاحب جي زندگي جو وڏو حصو بار بار حرمين شريفين جي سفر ۾ گذريو ۽ اُن زماني ۾ جڏھن سفر جون ڪنهن به قسم جون سهولتون ڪين ھيون. پورا ست دفعا حرمين شريفين جو سفر ڪيائين. جو گهڻو ڪري ايراني نار کان يمن مان لنگهي حجاز ويندو ھو ۽ ڪڏھن ڪڏھن سورت بندر تان جده به ويندو ھو. سنڌ جي حاڪمن مان ميان سرفراز خان ولد ميان غلام شاه خان ڪلهوڙو سندس بيحد معتقد ھو ۽ وقت بوقت حاجي صاحب جي خدمت ۾ سوکڙيون ۽ تحفا موڪليندو رهندو ھو. اھڙي طرح بلوچستان جو خان مير  نصير محمد خان بروهي به سندس مريدن جي زمره ۾ داخل ھو، سنڌ تي انهيءَ زماني ۾ احمد شاه ابدالي جي ڪاه ٿي ته ھن کي به حاجي صاحب جي روحاني ڪشف گهلي آندو ۽ احمد شاه وفات تائين حاجي صاحب جو معتقد ٿي رھيو ۽ ان کانپوءِ احمد شاه جو فرزند تيمور شاه به سندس مخلصن جي خانه ۾ شامل ھو. حاجي صاحب اگرچه چئني طريقن ۾ مريد ڪندو هو ۽ چئني طريقن کيس شيخ محمد مسعود کان سواءِ مخدوم محمد ھاشم ٺٽوي کان به اجازت حاصل ھئي ۽ ھڪ وڏو عارف ڪامل هو مگر سندس زور اتباع شريعت ۽ سنت جي زنده رکڻ تي هو.. هن حديث جي علمن جي پهريان سند ۽ اجازت مخدوم محمد هاشم کان حاصل ڪئي ۽ ان کان پوءِ مڪه شريف جي سفر ۾ دوباره سڌي طرح مخدوم صاحب جي شيخ سيد عبدالقادر مالڪي کان به ورتي، حديث جي اتباع ڪري بعض مسئلن ۾ هن جو پنهنجو جدا مسلڪ آهي، اگرچه هڪ وڏو صوفي ھو ۽ محي الدين ابن عربي جا ڪتاب مطالع ھيٺ رھندا ھئس جن ۾ ھمه اوست جي مسئلي جو بنياد وڌل آھي ۽ علامه معين ٺٽوي ھمه اوست جي نعره کي بلند ڪرڻ وارو به سندس دوست ۽ مخلص ھو، پر ان ھوندي به جڏھن جهوڪ جي درويش شاه عنايت الله صوفي ھمه اوست جو آواز بلند ڪيو ته سڀ کان پهريان حاجي فقير الله علوي ھو جنهن وقت جي حاڪم جو صوفي صاحب جي دبي ديني ڏانهن ڌيان ڇڪايو ھو. ”ھمه اوست“ کي الحاد ۽ بي ديني سڏيو، ھڪ دفعي حج جي سفر کان موٽندي جڏھن مسقط بندر تي معلوم ٿيس ته شاه عنايت صوفي قتل ٿي ويو تڏھن تمام گهڻي خوشي جو اظهار ڪيائين، حاجي صاحب تصوف جي راه رسم ۽ ظاھري علومن کان سواءِ علميات جو به وڏو ماھر ھو ۽ سندس علميات جو تاثير تمام جلد ظاھر ٿيندو ھو.. ھن کي ڪتابن جمع ڪرڻ جو بيحد شوق ھو، جنهنڪري سندس ڪتبخاني ۾ عرب ۽ عجم جا ناياب ڪتاب اچي جمع ٿيا ھئا. انهن سڀني ڪمالات ھوندي ھو ھڪ وڏو شاعر به ھو، سندس بعض شعر فارسي ۽ عربي ۾ نظر مان گذريا آھن جي سندس پختگي ۽ قادر ڪلامي تي دلالت ڪن ٿا..

## تصنيفون
حاجي صاحب جي تصنيفات مان ھيٺين ڪتابن جا نالا معلوم ٿيا آھن:
*(1) قطب الارشاد، 
*(2) طريق الارشاد، 
*(3) جواھرالاوراد، 
*(4) تڪميل المومنين والا ولاد، 
*(5) فتوحات غيبيه شرح عقائد صوفيه، 
*(6) فتح الجميل في مدارج التڪميل، 
*(7) فتوحات الهي، 
*(8) براھين النجات من مصائب الدنيا و العرصات، *(9) منتخب الاصول، 
*(10) وثيقته الاڪابر، 
*(11) قصيده مبروره، 
*(12) مڪتوبات.  حاجي صاحب 3 صفر سنه 1195ھ ۾ شڪارپور ۾ وفات فرمائي..

## حوالا

## حوالا
نال

**نال**انگريزي (Nall) بلوچستانپاڪستان جيخضدار ضلعو جو شهر ۽ نال تعلقو پڻ آهي. نال اصل ۾ نئي نال جي ڪناري شهر آهي جتي قديم تهذيب به ملي آهي. نال ۾ پرائمري کان هاءِ اسڪول تائين تعليم جو بندو بست آهي.

## حوالا
ميھو

**ميهو** يا **ميھا** () ھڪ سبزي آھي جيڪا سائي رنگ جي ٿيندي آھي. ھي ٻير وانگر ھوندي آھي پر ماپ ان جان وڏي ٿيندي آھي.
چقندر

**چقندر** (Beet Root)، ولگارس ٻوٽي جي بيٽا ولگارس جي ذيلي نسل ڪونڊيٽيوا (Conditiva) جو جڙ وارو حصو آهي.  ٻوٽو هڪ جڙ واري سبزي آهي جنهن کي ٽيبل بيٽ، گارڊن بيٽ، ڊنر بيٽ، يا وري رنگ جي لحاظ کان: ڳاڙهي چقندر يا سنهري چقندر ۾ درجه بندي ڪيو ويندو آهي اهو پڻ هڪ پتي واري ڀاڄي آهي جنهن کي بيٽ گرين سڏيو ويندو آهي. چقندر کي ڪچو، ڀاڄي طور يا ٻاڦي کائي سگھجي ٿو. چقندر کي سلاد ۾ بہ وڌو ويندو آھي، يا ته سڄو يا ڪٽي، ۽ اڪثر ڪري اچار، مصالحو، يا کٽي مٺي ساس ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. 

اهو بيٽا ولگارس ذيلي نوع جي ڪيترن ئي پوکيل قسمن مان هڪ آهي. ولگارس پنهنجي خوردني جڙن يا پنن لاءِ پوکيو ويندو آهي، جن جو تعلق ڪونڊيٽيوا گروپ سان آهي.ساڳئي قسم جي ٻين نسلن ۾ کنڊ وارو چقندر (شگر بيٽ)، پنن واري سبزي جنهن کي پالڪ چقندر (سوئس چارڊ) ۽ چاري جو فصل مينگل ورزل شامل آهي. ھڪ ٻوٽو آھي جنھن جي پاڙ کي ميوي طور کاڌو ويندو آھي. 

## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:ٻوٽا
زمرو:ڀاڄيون
زمرو:پاڪستان جي پوکون
خالد آزاد

**خالد آزاد وگهيو** (انگريزي:Khalid Azad) سنڌي ٻولي جو نوجوان شاعر ڪهاڻيڪار، نقاد ۽ محقق آهي.

## زندگي جو احوال
خالد آزاد جو اصل نالو خالد حسين آهي. پهرين جنوري 1978ع تي ڳوٺ جلال وگهيو لڳ مسو ڀرڳڙي، حيدرآباد تعلقو،حيدرآباد ضلعو ۾ حاجي جڙيو وگهيو جي گهر ۾ پيدا ٿيو. خالد آزاد نوڪري جي حوالي سان سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو ۾ مختلف عهدن تي خدمتون سر انجام ڏنيون آهن. ڪجهه وقت ساڳي اداري ۾ پبليڪيشن آفيسر طور ڪم پڻ ڪيائين ۽ هن وقت اسسٽنٽ ڊائريڪٽر (ايڊمن) جون ذميواريون نڀائي رهيو آهي.

## تعليم
خالد آزاد شروعاتي ۽ سيڪنڊري تعليم پنهنجي ڳوٺ ڀرسانمسو ڀرڳڙي شهر مان مان حاصل ڪئي. هن ٻارهين جماعت سائنس ۾ گورنمينٽ ڪاليجمٽياري منجهان پاس ڪئي. بي اي ۽ ايم ايسنڌي ادب ۾سنڌ يونيورسٽيڄامشورو منجهان پاس ڪئي.

## ادبي خدمتون
خالد آزاد لکڻ جي شروعات 1993ع ۾ ڪئي. اول اول سندس لکڻيون ٻارن لاءِ نڪرندڙ رسالي ارچڪ مرچڪ ۾  ڇپيون.سندس ڪهاڻيون ۽ شاعري ماهوار ڪينجهر، عبرت مئگزين، روزانه بختاور، ماهوار ادب ۾ ڇپيون.احد آزاد 1995ع کان 2000ع تائين مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ سب ايڊيٽر ۽ ايٽر رهيو پر کيسادا سائين (رسالو) نالي رسالي جي ايڊيٽر طور پاڻ مڃايو. 2009ع ۾ کيس ٻارن لاءِ ڪم ڪندڙ بين الاقوامي اداري پاران انٽرنيشنل  ريسرچ سوسائٽي ڦار چلڊرين لٽريچر جو پاڪستان ۾ اعزازي ميمبر مقرر ڪيو ويو. خالد آزاد سنڌ جي مختلف مڃيل ادبي ادارن جي ڪاميٽين جو ميمبر به رهيو آهي. ڪيترائي مڃتا ايوارڊ به ماڻيا آهن. سنڌي ادبي سنگت حيدرآباد جو سيڪريٽري پڻ رهيو آهي.

## ڪتاب
*جيجل جي هنج ۾ ڪهاڻيون 2001ع
*جانورن جو بادشاهه ترجمو(گڏيل) 2001ع
*ڏاها ڀائر ڪهاڻيون 2001ع
*سج اڀرڻ کان پوءِ ناول 2005ع
*سنڌي دفتري لغت،(گڏيل)سنڌي لينگويج اٿارٽي 2010ع

## اوارڊ
خالد آزاد کي دعوت اسلامي اسلام آباد پران ’نشان اعزاز، سنڌ چلڊرين اڪيڊمي خيرپور، سنڌي ٻالڪ ادبي سنگت، نٽ کٽ گروپ آف پبليڪيشن، ماهوار ساٿي، روشن دنيا ٻالڪ سنگت، هيومن ڊيولپمينٽ ائسوسيئيشن ملير، اسٽوڊنٽس اينڊ رائيٽرز فورم ڪراچي، مونو پبلڪ انگلش هاءِ اسڪول حيدرآباد، پيرل قمبر ادبي سنگت شهدادڪوٽ، فيڊرل اردو يونيورسٽي ڪراچي ۽ ٻين ادارن کان مڃتا طور ايوارڊ ۽ شيلڊون مليون آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا شاعر
زمرو:ڪهاڻيڪار
قيقان

**قيقان** عربن جو دؤر ۾ سنڌ جو ھڪ تاريخي شھر جيڪو ڦٽي ويو.ابن اثير عباسين جي دور جي سنڌ جو ذڪر ڪندي لکيو آهي ته هي اُهو زمانو آهي جو مسلمانن جو سياسي اثر اوڀر جي سڀني ٻين شهرن وانگي سنڌ تي پڻ پئجي ويو هو ۽ سنڌ جا ڪيترائي ماڻهو دمشق ۽ عراق ۾ وڃي ساڪن ٿيا هئا ۽ خلافت جي لشڪر ۾ پڻ ڀرتي ٿي چڪا هئا ۽ ٿيندا رهيا. سن 122 هجري ۾ حضرت امام حسين عليہ السلام جو پوٽو زيد بن علي بن حسين شهيد ٿيو تڏهن جيڪا فوج هن جي مقابلي لاءِ رواني ڪئي ويئي هئي ۽ جنهن هن کي گهيرو ڪري ورتو هو تنهن ۾ ٽي سؤ قيقاني به هئا (قيقان سنڌ جي علائقي ۾ هڪ وڏو مشهور تاريخي شهر هو) ۽ ان کان سواءِ زيد شهيد جو اهو ٻانهون يا غلام به سنڌي هو جنهن سندس قبر جو پتو دشمنن کي ڏنو ۽ جنهن جي سازش سان هن جي لاش قبر مان ڪڍي سندس سر وڍيو ويو ۽ ڌڙ سوري تي لٽڪايو ويو.126 ابن اثير لکي ٿو تہ:هجري ۾ خليفي وليد بن يزيد باغين جي گهيري ۾ ڦاسي پنهنجي ئي محلات جي اندر مارجي ويو. جنهن مرڻ وقت نهايت ڏک ۽ ارمان وچان هي ڪلمون زبان مان ڪڍيو ته ”يوما کيوم عثمان“ يعني اڄ به اهو ڏينهن آهي جهڙو ڏينهن حضرت عثمان تي مظلومي جون مصيبتون وٺي آيو هو. جن ماڻهن وليد کي گهر ۾ گهڙي ماريو تن ۾ هڪ سنڌي شخص به هو جيڪو اسلامي لشڪر ۾ وڏي اثر واري حيثيت رکندو هو..

## حوالا
اين اي-190 (جيڪب آباد)

**اين اي-190 (جيڪب آباد)** صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد ڪان پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو ھڪ حلقو آھي۔ هن تڪ ۾ جيڪب آباد ضلعي جو تعلقو جيڪب آباد، تعلقو   ڳڙهي خيرو ۽ تعلقو ٺل (جزوي) شامل آهن۔

## پارليامينٽ جا رڪن
### 2018ع:اين.اي-196 کان (جيڪب آباد)

## چونڊون 2002ع

10 آڪٽوبر 2002ع تي عام چونڊون ٿيون، جن مان پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جو میر اعجاز حسين جکراڻي 40147 ووٽ کڻي ڪامياب ٿيو۔
## چونڊون 2008ع

18 فيبروري، 2008 تي عام چونڊون ٿيون، جن مان پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جو میر اعجاز حسين جکراڻي 52,819 ووٽ کڻي ڪامياب ٿيو۔
## چونڊون 2013ع

General 
11 مئي، 2013ع تي عام چونڊون ٿيون، جن مان پاڪستان پيپلز پارٽيءَ جو میر اعجاز حسين جکراڻي 51,025 ووٽ کڻي ڪامياب ٿيو۔
## چونڊون 2018ع

25 جولاء، 2018ع تي عام چونڊون ٿيون۔
پاڪستان تحریڪ انصاف جو محمد میان سومرو 92,274 ووٽ کڻي ڪامياب ٿيو۔

## جنرل اليڪشن 2024

پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري 2024 تي ٿيون۔

:زمرو:سنڌ جا قومي تڪ

## پڻ ڏسو
*اين اي-191 (جیڪب آباد۔ڪشمور)
*اين اي-192 (ڪشمور۔شڪارپور)
*اين اي-193 (شڪارپور)

## خارجي ڳنڍڻا
*Election result's official website

## حوالا

زمرو:سنڌ جا انتخابي تڪ
زمرو:سنڌ جا قومي تڪ
زمرو:پاڪستان جا قومي تڪ
زمرو:سنڌ ۾ قومي اسيمبلي جا تڪ
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ
این اي-191 (جيڪب آباد-ڪم-ڪشمور)

**این اي-191 (جيڪب آباد-ڪم-ڪشمور)** پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي۔ اهو سڄی ڪشمور ضلعي تي مشتمل آهي۔ اھو سال 2018ع جي ​​تڪ بندين ۾ اين اي- 209 ۽ اين اي-210 جي پراڻن تڪن کي ضم ڪرڻ کان پوءِ ٺاهي ویو۔

## پارليامينٽ جا رڪن
### 2018ع کان:اين.اي-197 (ڪشمور)

## چونڊون 2018ع

## جنرل اليڪشن 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2024
پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري 2024 تي ٿيون۔

## پڻ ڏسو
*اين اي-190 (جيڪب آباد)
*اين اي-193 (شڪارپور-I)
*سنڌ جا ضلعا
:زمرو:سنڌ جا قومي تڪ

## حوالا

زمرو:سنڌ جا قومي تڪ
زمرو:پاڪستان جا قومي تڪ
زمرو:سنڌ ۾ قومي اسيمبلي جا تڪ
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ
زمرو:سنڌ جا انتخابي تڪ
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ
جڳ

thumb|فرانسيسي سيرامڪ جڳ
**جڳ** پاڻي يا ڪو مشروب وغيرہ رکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ ٿانءُ آھي. ان مان پاڻي يا مشروب گلاسن (پاڻي پيئڻ جو ٿانءُ) ۾ وڌو ويندو اھي. جڳ مختلف نمونن ء ماپن جا ھوندا آھن ۽ مختلف موادن جھڙوڪ: پلاسٽڪ، اسٽيل، جست وغيرہ مان ٺاھيا ويندا آھن.
ميوسيڪانس

**راجا ميوسيڪانس** (يوناني ماخذن ۾ Musicanus يا Mousikanos) چوٿين صدي قبل مسيح ۾ سنڌونديءَ جي هيٺانهين علائقي جو هڪ اهم مقامي حڪمران هو. جديد تحقيق، خاص طور ايڇ. ٽي. لئمبرڪ، ميوسيڪانس کي هيٺين سنڌ جي سڀ کان وڌيڪ آسودن ۽ زرعي لحاظ کان زرخيز علائقن جو حڪمران قرار ڏئي ٿي. سندس اقتدار هيٺ ايندڙ اتر سنڌ جا علائقا ان دور ۾ خوشحال، ساوا ۽ انتظامي طور منظم سمجهيا ويندا هئا.

## سياسي حيثيت ۽ پاڙيسري رياستون

لئمبرڪ مطابق، ميوسيڪانس جي ڏکڻ ۾ پاتل جو علائقو واقع هو، جيڪو بظاهر هڪ خودمختيار سياسي وحدت هو. قديم يوناني مؤرخ ڊيئوڊورس سائڪيولس هن رياست جي سياسي جوڙجڪ کي اسپارٽا سان تشبيهه ڏني آهي، ڇاڪاڻ⁠ته جنگي حالتن ۾ قيادت موروثي بادشاهن وٽ هوندي هئي، جڏهن⁠ ته عام حالتن ۾ سردارن جي هڪ جماعت رياست جا اهم فيصلا ڪندي هئي

## سامبس سان لاڳاپا

ميوسيڪانس جا لاڳاپا هڪ ٻئي مقامي حڪمران راجا سامبس سان تڪراري رهيا. سامبس، لئمبرڪ جي تحقيق موجب، اولھ سنڌ يا ڏکڻ سنڌ جي ڪن علائقن ۾ اثر رکندڙ هڪ مقامي سردار يا حڪمران هو. ٻنهي جي وچ ۾ سياسي ۽ فوجي ڇڪتاڻ هلندڙ هئي، جيڪا بعد ۾ سڪندر مقدونيءَ جي مداخلت سان وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويئي.

## سڪندر مقدونيءَ سان ملاقات

325 ق.م ۾، جڏهن سڪندر مقدوني سنڌ ۾ داخل ٿيو، تڏهن ميوسيڪانس وقت سر فاتح جي آڏو پيش ٿيو. يوناني ماخذن موجب، هو قيمتي سوکڙيون ۽ تحفا کڻي آيو ۽ پنهنجي قوم سميت سڪندر جي ڇانوڻيءَ ۾ حاضر ٿيو. سڪندر، عملي حڪمت عملي تحت، ميوسيڪانس کي ماتحت حڪمران طور برقرار رکيو، ڇاڪاڻ⁠ ته سنڌو ماٿريءَ جي هن خوشحال صوبي ۾ انتظامي استحڪام برقرار رکڻ ضروري هو
.

## يوناني فوجي انتظام ۽ انتظامي پاليسي

سڪندر، ميوسيڪانس جي گاديءَ واري شهر ۾ يوناني فوج جو دستو مقرر ڪيو، جنهن جي قيادت ڪريٽيرس (Craterus) حوالي ڪئي ويئي. يوناني مؤرخن موجب، سڪندر هن علائقي ۽ ان جي شهرن کي اهميت ڏيندو هو، ڇاڪاڻ⁠ ته اهي آسپاس جي قبيلن تي ڪنٽرول رکڻ لاءِ اهم هئا.

## سماجي ۽ مذهبي صورتحال

يوناني ذريعن، خاص طور اسٽرابو، ميوسيڪانس جي علائقي جي سماجي بناوٽ بابت تفصيلي مشاهدا ڏنا آهن. انهن موجب، هتان جا ماڻهو وچٿرا، صحتمند ۽ ڊگهي عمر ماڻيندڙ هئا. ڪجهه رسمون ۽ اجتماعي کاڌ خوراڪ جا طريقا يونانين کي اسپارٽا جي ياد ڏياريندا هئا. هي علائقو سخت قدامت پسند هندو روايتن کان پري هو، ۽ رياستي معاملن ۾ پئنچايتي نظام نمايان نظر اچي ٿو  ..

## بغاوت جو انجام
 
جڏهن سڪندر سامبس خلاف ڪارروائيون ڪري رهيو هو ۽ سِنديمَن شهر جي ڀرسان برهمڻن جي بغاوت کي دٻايو ويو، تڏهن ميوسيڪانس به يوناني اقتدار خلاف بغاوت ڪري ويٺو. ايڇ. ٽي. لئمبرڪ لکي ٿو ته سڪندر پنهنجي مقرر ڪيل وائيسراءِ پيٿان (Peithon) کي ڪافي لشڪر سان ميوسيڪانس جي مقابلي لاءِ موڪليو. نتيجي ۾، ميوسيڪانس گرفتار ٿيو.

## سزا بابت مختلف روايتون

يوناني مؤرخن ۾ ميوسيڪانس جي انجام بابت ڪجهه اختلاف ملن ٿا. ايرين (Arrian) موجب، سڪندر حڪم ڏنو ته ميوسيڪانس کي سندس ئي ملڪ ۾ ڦاهي ڏني وڃي، جڏهن⁠ته ڪرٽيئس روفس (Curtius Rufus) لکي ٿو ته کيس صليب تي چاڙهيو ويو. پلوٽارچ (Plutarch) برهمڻن خلاف سخت ڪاررواين جو ذڪر ڪري ٿو، جنهن سبب هيٺين ذاتن ۾ خوف پيدا ٿيو ۽ وڌيڪ مزاحمت ختم ٿي ويئي.

## تاريخي اهميت

تحقيقي تاريخنويسيءَ ۾ ميوسيڪانس کي سنڌ جي هيٺانهين علائقي جو هڪ مضبوط، منظم ۽ خوشحال حڪمران سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سڪندر جي سياسي حڪمت عمليءَ هيٺ عارضي طور اقتدار برقرار رکيو، پر آخرڪار بغاوت سبب سخت انجام کي پهتو. سندس ڪردار سنڌ ۾ يوناني دور جي انتظامي، سماجي ۽ فوجي حالتن کي سمجهڻ لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿو.

## حوالا

زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ
راجا آڪسيڪانس

*راجا آڪسيڪانس (Oxycanus) يا (Porticanus)، جنهن کي يوناني مؤرخن مختلف نالن سان ياد ڪيو آهي، چوٿين صدي قبل مسيح ۾ سنڌ جي هيٺين علائقي (Lower Indus region) جو هڪ اهم مقامي حڪمران يا سردار هو، جيڪو سڪندر مقدوني سان مھاڏو اٽڪايو. يوناني تاريخدان [[ڪُئنٽس ڪرٽيئس]]، [[اسٽرابو]] ۽ [[ڊيوڊورس]] هن حڪمران کي گڏيل طور پورٽيڪانس (Porticanus) جي نالي سان سڏين ٿا، جڏهن⁠ ته ڪُئنٽس ڪرٽيئس سندس ماڻهن کي [[پرائيسٽي]] (Praesti) جي نالي سان سڃاڻي ٿو.

ايڇ. ٽي. لئمبرڪ جي تحقيق مطابق، راجا آڪسيڪانس (يوناني اچاريل نالو) يا پورٽيڪانس، سن 325 قبل مسيح ۾ سڪندراعظم جي آمد وقت اتر سنڌ جو هڪ راجا يا بااثر سردار هو، جنهن مقدوني فاتح جي پيشقدميءَ وقت آڻ مڃڻ کان انڪار ڪيو. لئمبرڪ هن کي سنڌ جي اُنهن مقامي حڪمرانن مان شمار ڪري ٿو، جيڪي يوناني مهمن دوران فوجي ۽ سياسي لحاظ کان اهم حيثيت رکندڙ هئا، ۽ جن جي علائقن تي قبضو ڪرڻ سڪندر لاءِ لازمي هو ته جيئن سنڌو ماٿريءَ تي سندس بالادستي قائم رهي.
حوالو: ايڇ. ٽي. لئمبرڪ، سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو)، سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شورو..


==جغرافيائي حيثيت==

لئمبرڪ ۽ قديم يوناني بيانن موجب، آڪسيڪانس جو ملڪ گهڻو ڪري انهيءَ علائقي سان مشابهت رکي ٿو، جنهن کي [[ميگئسٿنيز]] “[[پراسيان]]” سڏي ٿو ۽ سنڌونديءَ جي ٺاهيل هڪ وڏي ٻيٽ جهڙو خطو قرار ڏئي ٿو. اهو علائقو دريائي شاخن، زرخيز زمينن ۽ قدرتي رڪاوٽن سبب فوجي لحاظ کان اهم هو .

==سڪندر مقدونيءَ جي فوجي پيشقدمي==

جڏهن آڪسيڪانس (پورٽيڪانس) سڪندر مقدونيءَ جي خلاف جنگ لاءِ تياري ڪئي، تڏهن موسم سياري جي هئي ۽ سندس علائقي مان گذرندڙ سنڌونديءَ جي هڪ اهم شاخ خشڪ ٿي چڪي هئي. ان سبب سڪندر جا جهاز دريائي رستي سان اڳتي وڌي نه سگهيا، ۽ نتيجي ۾ مقدوني فوج کي زميني رستي کان آڪسيڪانس تي ڪاهه ڪرڻي پئي“ .

==يوناني ماخذن ۾ اختلاف==

آڪسيڪانس سان ٿيل هن مهم بابت يوناني مؤرخن جي بيانن ۾ نمايان اختلاف موجود آهي:

**'ايريئن (Arrian) جو بيان**<br>


ايريئن ان کان پوءِ هن حڪمران جي انجام بابت ڪا واضح تفصيل نٿو ڏئ .

***ڪُئنٽس ڪرٽيئس (Curtius Rufus) جو بيان'''

 

ڪرٽيئس لکي ٿو ته انهيءَ آخري مرحلي ۾ پورٽيڪانس ٿورن ساٿين سان گڏجي آخري دم تائين وڙهندو رهيو ۽ اتي ئي قتل ڪيو ويو“.

## فوجي وسيلن بابت امڪان

ڪجهه جديد محققن، جن ۾ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ شامل آهي، اندازو لڳايو آهي ته سڪندر وٽ قلعي ڀڃڻ لاءِ خاص مشينون ۽ اوزار موجود هئا، ۽ ممڪن آهي ته اهي هاٿي پڻ استعمال ڪيا ويا هجن، جيڪي اڳ ۾ ميوسيڪانس طرفان تحفي طور پيش ڪيا ويا هئا. بهرحال، هي نڪتو امڪاني تجزيي تي ٻڌل آهي، قطعي تاريخي شاهدي نه آهي .

## فتح کان پوءِ جا قدم

ايريئن جي بيان مطابق، آڪسيڪانس جي علائقي مان حاصل ٿيل لٽ ڦر فوج ۾ ورهائي ويئي، جڏهن⁠ته هٿ آيل هاٿي عام فوجي مقصدن لاءِ مخصوص ڪيا ويا. ڪُئنٽس ڪرٽيئس وڌيڪ لکي ٿو ته قلعي مان گرفتار ٿيل سڀ قيدي وڪرو ڪيا ويا، يعني انهن جي عيوض رقم وصول ڪئي ويئي .

## تاريخي اهميت

راجا آڪسيڪانس (پورٽيڪانس) جو ذڪر سنڌ ۾ سڪندر مقدونيءَ جي فوجي مهمن جي شدت، مقامي حڪمرانن جي مزاحمت، ۽ يوناني مؤرخن جي مختلف بياني اندازن کي سمجهڻ لاءِ اهم آهي. هن واقعي مان اهو پڻ ظاهر ٿئي ٿو ته سنڌ جي هيٺين علائقن ۾ موجود قلعابند شهر ۽ منظم سياسي وحدتون مقدوني فوج لاءِ سنجيده فوجي چئلينج هيون .

## See also
*پورس

## حوالا
ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2023ع

**ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2023ع** يا **ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ 2023ع **(آفيشلي آءِ سي سي ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ 2023ع) مردن جي ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ جو تيرنھون ايڊيشن ھوندو، جنھن جو شيڊيول 5 آڪٽوبر کان 19 نومبر 2023 تائين جاري ڪيو ويو آھي  ۽ انڊيا کي ميزباني ڏني وئي آھي. اھو پھريون ڀيرو ھوندو تہ مقابلو پوريءَ ريت انڊيا ۾ ٿيندو، انڊيا ۾ اڳ ميزباني مليل ٽي اڳوڻا ايڊيشن 1987، 1996 ۽ 2011 اڌ ميزباني ھيٺ ھيا. ٽورنامينٽ جي ميزباني ڀارت ڪئي. اهو 5 آڪٽوبر تي شروع ٿيو ۽ 19 نومبر 2023 تي ڀارت کان آسٽريليا ٽورنامينٽ کٽڻ سان ختم ٿيو.

## ڪواليفڪيشن
اڳوڻي ايڊيشن وانگي، ٽورنامينٽ ۾ 10 ڪرڪيٽ ٽيمون شامل ھونديون. ڪواليفڪيشن لاءِ مُک دَڳ 2020-22 آءِ سي سي ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ سپر ليگ ٽورنامينٽ ھوندو.

ورلڊ ڪپ لاءِ ليگ ۾ تيرنھن اميدوار ڪامپيٽيٽرز کان ٽاپ ست ٽيمون واڌو ميزبان (انڊيا) ڪواليفاءِ ڪنديون. باقي پنج ٽيمون، گڏوگڏ پنج ايسوسيئيٽ سائيڊز، 2022 ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ ڪواليفائير کيڏنديون، جنھن منجھان ٻہ پاسن جون ٽيمون (ٻہ ٽيمون) ٽورنامينٽ جي فائنل مان گذرنديون.

## پڻ ڏسو
*ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2019ع

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
بوگوٽو

thumbnail|شهر آھي
**بوگوٽو**, اهو ڪولمبيا جي ملڪ ۽ ملڪ جو مالي مرڪز آهي.
ڏھرسيه

**ڏھرسيه**: سنڌ جي برھمڻ گھراڻي جي راجا چچ بن سيلائيج جو وڏو پٽ ۽ راجا ڏاهر جو وڏو ڀاءُ ھيو. جيڪو برھمڻ آباد صوبي جو گورنر رھيو . لئمبرڪ لکي ٿو ته: ڏهرسيه پنهنجي زندگيءَ جي باقي بچيل مدت ۾ برهمڻ آباد ۽ ان جي ماتحت صوبن تي هڪ جدا بادشاهيءَ طور حڪومت هلائيندو رهيو، جيڪا شان و شوڪت ۾ الور کان ڪنهن طرح به گهٽ ڪانه هئي. چيو وڃي ٿو ته هن سابق گورنرن جي لوهاڻي خاندان مان آگهم جي ڌيءَ سان شادي رچائي، پنهنجي پيءُ جي رشتي کي نئين سر تازو ۽ پختو ڪيو.مجموعي طور، هن مفروضي جي آڌار تي هلڻ وڌيڪ بهتر اچي ٿو ته ڏهرسيه سال 685ع ۾ يا ان جي لڳ ڀڳ ڪنهن ويجهڙي سال ۾ مري ويو هو..ڏاهر هاڻي پنهنجي مئل ڀاءُ جي خزاني ۽ برهمڻ آباد وارن علائقن تي قبضو ڄمايو، جيتوڻيڪ چيو وڃي ٿو ته هن ان جي پٽ، چچ بن ڏھرسيه ، کي پيءُ  جو جائز وارث ۽ جائنشين تسليم ڪيو هو..

## ڏاھر سان تعلق
اسين هن ڳالهه کي، بنان ڪنهن خوف ۽ خطري جي، هڪ تاريخي حقيقت طور تسليم ڪري سگهون ٿا ته چندر جي مرڻ کان پوءِ، سنڌ ڪجهه عرصي تائين ٻن آزاد ۽ خود مختيار رياستن جي حيثيت ۾ ورهايل رهجي ويئي، جن تي چچ جي ٻن پٽن جي بادشاهي قائم هئي؛ ننڍي ڀاءُ جي وڏائيءَ ۽ ڏيکاءَ تي وڏي ڀاءُ کي سخت ناراضگي هئي، وڏي ڀاءُ جي مرڻ تي، جيڪو بظاهر وارثن ڇڏڻ کان سواءِ ڪونه مئو هو، سڄي بادشاهي بنان ڪنهن تڪرار ۽ جنگ جي خاموشيءَ سان سڌي ڏاهر جي هٿن ۾ هلي ويئي..
”چچ نامي“ ۾ ڏهرسيه ڏانهن جيڪي ڳالهيون منسوب ڪيل آهن، تن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هن ڏاهر کي ڪڏهن به خود مختيار تسليم نه ڪيو هو. جڏهن کيس الور ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت نه ڏني ويئي، تڏهن هو ڏاهر ڏانهن پيغام موڪلي ٿو، ”آءٌ توسان جنگ ڪرڻ نه آيو آهيان. هيءُ قلعو منهنجي پيءُ جي گاديءَ وارو شهر هو، ۽ هن کان پوءِ اهو مون ڏانهن آيوآهي. تو کي ان جو قبضو محض منهنجي نمائندي جي حيثيت ۾ مليو هو، ۽ هيءَ بادشاهي منهنجي آهي. اسان جي ملڪ ۾ ڪنهن به وقت ٻه تاج گڏ نه رهيا آهن.“.

## حوالا

## حوالا
ڪولمبيا

***ڪولمبيا*** ، سرڪاري نالو "ريپبلڪا ڊي ڪولمبيا"، لڳ ڀڳ سمورو ڏکڻ آمريڪا جي کنڊ ۾ واقع آهي پر ان جو ڪجهه علائقو اتر آمريڪا کنڊ ۾ واقع آهي. ان جي اتر ۾ ڪيريبئن سمنڊ، اتر-اولھه ۾ پاناما، ڏکڻ ۾  ايڪويڊور ۽ پيرو، اوڀر ۾ وينزويلا، ڏکڻ-اوڀر ۾ برازيل ۽ اولھه ۾ پيسفڪ سمنڊ واقع آھن. ان جي صوبن کي ڊپارٽمينٽ چوندا آهن. ملڪ ۾ ڪل 32 ڊپارٽمينٽ آھن ۽ ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ بوگوٽا شھر آھي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ملڪ
زمرو:ڪولمبيا
زمرو:جمهوريتون
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:اينڊيز جي ڪميونٽي
زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ

زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون 
زمرو:مرڪوسور جون ميمبر رياستون 
زمرو:اسپيني ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:اسپيني سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا
زمرو:1810 ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا
زمرو:ڪئريبين ڪميونٽي
زمرو:غير وابسته تحريڪ
زمرو:لاطيني يونين
زمرو:بين البراعطمي ملڪ
زمرو:وڏو غير ميمبر نيٽو اتحادي
زمرو:او اي سي ڊي جا ميمبر ملڪ