هند-يورپي ٻولين جي فهرست

اها هند-يورپي ٻولي خاندان جي ٻولين جي هڪ فهرست آهي. ان ۾ انفرادي ٻولين جي هڪ وڏي تعداد شامل آهي، جنهن کي گڏ ٿي دنيا جي لڳ ڀڳ اڌ آبادي ڳالھائي ٿي.

## ٻوليون ۽ ٻولي گروپن جي تعداد
هند-يورپي ٻولين ۾ لڳ ڀڳ 449 ٻوليون شامل آهن، جيڪي لڳ ڀڳ 3.5 ارب يا وڌيڪ ماڻهو ڳالهائين ٿا. گهڻيون وڏيون ٻوليون، يورپ ۽ اولهه ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ٻولي جي شاخن ۽ گروپن سان تعلق رکندڙ، هند-يورپي ٻولي خاندان سان تعلق رکن ٿيون، تنهن ڪري، اها مادري ٻولي ڳالهائيندڙن جي تعداد جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڏو ٻولي خاندان آهي، پر ٻولين جي تعداد جي لحاظ کان نه آهي. هن ماپ جي لحاظ کان اهو صرف ٽيون يا پنجون وڏو ٻولي ڪٽنب آهي. مٿيون ڏهه وڏين ٻولين مان اٺ، اصلي ڳالهائيندڙن جي تعداد جي لحاظ کان، هند-يورپي آهن. انهن ٻولين مان هڪ، انگريزي، هڪ ارب کان وڌيڪ ٻي ٻولي طور ڳالهائيندڙن جي اندازي سان، ڊي فيڪٽو ورلڊ لنگوا فرانڪا آهي. هنڌ-يورپي ٻولي خاندان ۾ 10 سڃاتل شاخون يا ذيلي خاندان آهن، جنهن مان اٺ زنده آهن ۽ ٻه ختم ٿي ويا آهن. هن فهرست ۾ شامل، گهڻيون ذيلي خاندان يا لساني شاخون ۾ ڪيترائي ذيلي گروپ ۽ انفرادي ٻوليون آهن. انهن شاخن جي وچ ۾ لاڳاپا (اهي ڪيئن هڪ ٻئي سان لاڳاپيل آهن ۽ آبائي پروٽو-ٻولي مان شاخ ٿيل آهن) وڌيڪ تحقيق جو موضوع آهن. ۽ اڃا تائين مڪمل طور تي معلوم نه آهن. ڪجھ انفرادي انڊو-يورپي ٻوليون آهن جيڪي ٻولي خاندان ۾ غير درجه بندي ٿيل آهن. اهي اڃا تائين ڪنهن شاخ ۾ درجه بندي نه ٿيون آهن. ۽ هڪ الڳ شاخ ٺاهي سگهن ٿيون. 449 انڊو-يورپي ٻوليون (SIL تخميني، 2018 ايڊيشن ۾ سڃاڻپ ٿيل) گهڻو ڪري زنده ٻوليون آهن.

## ٻولي جي تعريف
هڪ ٻولي ۽ لهجي جي وچ ۾ فرق واضح ۽ سادو ناهي: ڪيترن ئي علائقن ۾ هڪ لهجي جو تسلسل آهي، جنهن ۾ عبوري لهجي ۽ ٻوليون شامل آهن. وڌيڪ، ڪو به متفقه معياري معيار ناهي ته هڪ لهجي جي برعڪس، هڪ الڳ ٻولي ٺاهڻ لاءِ لفظ، گرامر ۽ تلفظ ۾ ڪيتري فرق جي ضرورت آهي، باهمي سمجهه تي غور ڪري سگهجي ٿو، پر ويجهي سان لاڳاپيل ٻوليون آهن جيڪي ڪجهه حد تائين باهمي سمجهه ۾ پڻ اچن ٿيون، جيتوڻيڪ اهو هڪ غير متناسب سمجهه ۾ هجي. يا اهڙا ڪيس ٿي سگهن ٿا جتي ٽن لهجي جي وچ ۾، الف، ب، ۽ ج، الف ۽ ب باهمي سمجهه ۾ اچن ٿيون، ب ۽ ج باهمي سمجهه ۾ اچن ٿيون، پر الف ۽ ج نه آهن. اهڙين حالتن ۾ ٽن لهجي کي گروپ ڪرڻ ناممڪن ٿي ويندو آهي. ان ڪري، هن فهرست ۾، ڪيترائي لهجي جا گروپ ۽ ٻولين جا ڪجهه انفرادي لهجا ڏيکاريا ويا آهن (اٽالڪ ۾)، خاص طور تي جيڪڏهن ڪا ٻولي وڏي تعداد ۾ ماڻهن ۽ هڪ وڏي زميني علائقي تي ڳالهائي رهي آهي يا ڳالهائي رهي هئي، پر اهو به ته ان ۾ مختلف لهجا آهن يا هئا.

## تاريخي ترقي جو خلاصو
آبائي آبادي ۽ ٻولي، پروٽو-انڊو-يورپي جيڪي پروٽو-انڊو-يورپي ڳالهائيندا هئا، اندازاً 4500 قبل مسيح (6500 BP) ۾ رهندا هئا. * ڪنهن وقت (تقريبن 4000 BCE کان شروع ٿي. 6000 BP) هي آبادي لڏپلاڻ ۽ ثقافتي اثر ذريعي وڌي. * هن مغربي ۽ ڏکڻ يوريشيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ آبادي جي ميلاپ (يا آبادي جي تبديلي، ثقافت ۽ ماڻهن جي ٻولي جي تبديلي) جو هڪ پيچيده عمل شروع ڪيو. * هن عمل هن ٻولي خاندان جي ڪيترن ئي ٻولين ۽ شاخن کي جنم ڏنو. * تقريباً 1000 BCE تائين، ڪيترائي لکين انڊو-يورپي ڳالهائيندڙ هئا، ۽ اهي هڪ وسيع جاگرافيائي علائقي ۾ رهندا هئا جيڪو مغربي ۽ ڏکڻ يوريشيا (اولهه وچ ايشيا سميت) جي اڪثريت کي ڍڪيندو هو. * ايندڙ ٻن هزار سالن ۾ انڊو-يورپي ٻولين جي ڳالهائيندڙن جو تعداد اڃا به وڌيڪ وڌي ويو. * وڏين زميني علائقن ۾ انڊو-يورپي ٻوليون ڳالهايون وينديون رهيون، جيتوڻيڪ مغربي وچ ايشيا ۽ ايشيا مائنر جو گهڻو حصو ٻين ٻولين جي خاندانن ۾ گم ٿي ويو. * بهرحال، تقريباً 1500 عيسوي کان پوءِ، انڊو-يورپي ٻولين پنهنجا علائقا اتر ايشيا (سائبيريا) تائين وڌايو، روسي توسيع ذريعي، ۽ اتر آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا، آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ تائين يورپي دريافتن ۽ يورپي فتحن جي دور جي نتيجي ۾ پرتگالي، اسپيني، فرينچ، انگريزي ۽ ڊچ جي توسيع ذريعي.

## پروٽو-انڊو-يورپي
## مکيه شاخن جي ورهاست جي تاريخ
## اناطولي ٻوليون (سڀ ختم ٿي ويون)
## ٽوچاري ٻوليون (سڀ ختم ٿي ويون)
## [[آرمينيائي ٻولي]]
## يوناني ٻوليون
## البانوي ٻولي
## اطالوي ٻوليون
## ڪيلٽڪ ٻوليون
## [[جرمن ٻوليون]]
## بالٽو-سلاوڪ ٻوليون
## [[هند-ايراني ٻوليون]]

* پروٽو هند-ايراني ٻوليون (معدوم)
** ايراني ٻوليون
** نورستاني ٻوليون
** هند آريائي ٻوليون
** باديشي ٻوليون (غير درجابندي ٿيل)

### ايراني ٻوليون

* پروٽو-ايراني ٻوليون
** اوڀر ايراني ٻوليون
***اتر اوڀر ايراني ٻوليون
****قديم اتر اوڀر ايراني ٻوليون
*****سائٿو-سرميشيائي ٻوليون (نابود)  
******سيميرين ٻوليون (نابود)
******فونيقي سائيٿيئن ٻوليون (نابود)
******سرميشيائي ٻوليون (نابود)  
*******الاني ٻوليون (نابود)
**********اوسيٽيئن ٻوليون**
***********آئرن اوسيٽيئن ٻوليون**
***********ڊائيگور اوسيٽيئن ٻوليون**   
***********جاسڪ ٻوليون (نابود)*'
******سائيٿو-خوتيني ٻوليون (نابود)
********تمشوقي ٻوليون (نابود)*
********ڪنچاڪي ٻوليون (نابود)*
********خوتيني ٻوليون (نابود)*
******خوارزمي/چوراسمي ٻوليون (نابود) (extinct)
******سوگدي ٻوليون (نابود) 
*********يغنوبي ٻوليون**
***ڏکڻ اوڀر ايراني ٻوليون
****قديم ڏکڻ اوڀر ايراني 
*****اويستي ٻوليون (نابود)
******قديم آويستي/"گاٿڪ آويستي ٻوليون" (extinct)
*******جوان/نوجوان آويستي ٻوليون (ناپيد) (extinct)
*****پراڻي پختو
********[[پشتو]]**
*********اترين پشتو**
*********اترادي پشتو لهجو*
*********يوسف زئي لهجو*
***********مرڪزي پشتو**
*********ڏاکڻي پشتو**
**********دراني لهجو*' 
**********بنوچي لهجو* (سالگا)  
**********وزيري لهجو*
**********محسودي لهجو*
********واناسي**   
*****اورموري-پراچي
********اورموري**
********پراچي**
****بختاري ٻولي (ناپيد)
*****پاميري ٻوليون Yidgha-Munji شاخ مونجي اتر مونجي ڏاکڻي مونجي يَدَغَا سرغلامي (ناپيد) اتر پامير شاخ وانجي / پراڻي وانجي (ناپيد) يازگوليام دروازي شغني-روشني شاخ رشاني بارتنگي شغني/ خُغني خفي اورشوري
******Yidgha-Munji branch
*********[[Munji language|Munji]]**
*********[[Munji language|Northern Munji]]*
*********[[Munji language|Southern Munji]]*
*********[[Yidgha language|Yidgha]]**
*******Sarghulami (extinct)
******North Pamir branch
*******Vanji / Old Wanji (extinct)
*********[[Yazghulami language|Yazgulyam]]**
*******Darwozi  
******Shughni-Rushani branch
*********[[Rushani]]**
*********[[Bartangi language|Bartangi]]*
*********[[Shughni language|Shughni]]** / **Khughni**
*********[[Khufi language|Khufi]]*
*********[[Oroshori dialect|Oroshori]]*
*********[[Sarikoli language|Sarikoli]]** / **[[Tashkorghani language|Tashkorghani]]**
******Sanglechi-Ishkashimi
*********[[Sanglechi language|Sanglechi / Zebaki]]**
*********[[Ishkashimi language|Ishkashimi]]**
********[[Wakhi language|Wakhi]]** 
**Western Iranian languages
***Northwestern Iranian languages / Northern Western Iranian
****Median / Medic (extinct)
*****Razi (extinct)
****Kurdish
*******[[Southern Kurdish]]**
*******[[Kalhor (tribe)|Kalhor]]*
*******[[Kordali language|Kordali]]*
*******[[Korouni dialect|Korouni]]*
*******[[Laki language|Laki]]*
*******[[Sorani]]**
*******[[Sorani#Hewlêrî Kurdish|Hewlêrî Kurdish]]*
*******[[Kurmanji]]**
****Zaza-Gorani
*******[[Zaza language|Zaza]]**
********[[Zaza language|Northern Zaza]]**
********[[Zaza language|Southern Zaza]]**
*******[[Gorani language|Gorani]]**
*******[[Hawrami]]*
********[[Bajelani]]**
********[[Sarli dialect|Sarli]]**
********[[Shabaki dialect|Shabaki]]**
****Old Azeri (extinct)
******[[Tati language (Iran)|Tati]]**
******[[Alviri-Vidari dialect|Alviri-Vidari]]*
******[[Eshtehardi language|Eshtehardi]]*
******[[Harzandi dialect|Harzandi]]*
******Kilit (extinct)
******[[Khalkhal language|Khalkhal]]*
******[[Kho'ini dialect|Kho'ini]]*
******[[Maraghei language|Maraghei]]*
******[[Takestani]]*
******[[Tatoid dialects|Tatoid]]*
******[[Upper Taromi language|Upper Taromi]]*
******[[Vafsi language|Vafsi]]*
******[[Karingani language|Karingani]]**
******[[Kabatei]]**
******[[Gilaki language|Rudbari]]**
******[[Taromi language|Taromi]]**
******[[Talysh language|Talysh]]**
******[[Gozarkhani language|Gozarkhani]]**
******[[Kajali language|Kajali]]**
******[[Koresh-e Rostam language|Koresh-e Rostam]]**
******[[Razajerdi language|Razajerdi]]**
******[[Shahrudi language|Shahrudi]]**
******[[Ashtiani language|Ashtiani]]**
******[[Judeo-Hamedani–Borujerdi|Judeo-Hamedani-Borujerdi]]**
******[[Judeo-Hamedani–Borujerdi|Judeo-Borujerdi]]*
******[[Judeo-Hamedani–Borujerdi|Judeo-Hamedani]]*
******[[Khunsari language|Khunsari]]**
******[[Northwestern Fars]]**
******[[Judeo-Golpaygani]]** (extinct)
******[[Gazi language|Gazi]]**
******[[Jarquya'i]]*
******[[Judeo-Esfahani]]*
******[[Soi language|Soi]]** / **Sohi**
******[[Abuzaydabadi dialect|Abuzaydabadi]]*
******[[Judeo-Kashani]]*
******[[Sivandi language|Sivandi]]**
******[[Natanzi language|Natanzi]]**
******[[Natanzi language|Natanzi Proper]]*
******[[Zoroastrian Dari language|Zoroastrian Dari]]**
******[[Yazdi language|Yazdi]]*
******[[Nayini language|Nayini]]** / **Na'ini** / **Biyabanak**
******[[Khuri language|Khuri]]**
******[[Balochi language|Balochi]]**
*******[[Western balochi|Northern Baloch]]**
********[[Balochi language|Western Baloch]]**
********[[Rakhshani language|Rakhshani]]*
********[[Sarhadi]]* / *Sarhaddi*
********[[Balochi language|Eastern Baloch]]**
*******[[Balochi language|Southern Baloch]]**
*******[[Lashari]]*
********[[Makrani dialect|Makrani]]*
*******[[Koroshi dialect|Koroshi]]** / **[[Koroshi dialect|Koroshi Balochi]]**
***Parthian (extinct)
***Caspian
****Semnani
*******[[Semnani language|Semnani proper]]**
*******[[Biyabanaki language|Biyabunaki]]*
*******[[Sangsari language|Sangsari]]** / **Sangisari**
*****Lasgerdi-Sorkhei
********[[Lasgerdi language|Lasgerdi]]**
********[[Sorkhei language|Sorkhei]]**
********[[Aftari language|Aftari]]*
******[[Mazanderani language|Mazanderani]]**  / **[[Tabari language|Tabari]]**
******[[Gorgani dialect|Gorgani]] (extinct)*
******[[Daylami language|Daylami]]** / Daylami (extinct)
******[[Gilaki language|Gilaki]]**
******[[Western Gilaki]]*
******[[Eastern Gilaki]]*
***Southwestern Iranian languages/Southern Western Iranian
****Old Persian (𐎠𐎼𐎹 – *Ariya*) (extinct)
*****Middle Persian (𐭯𐭠𐭫𐭮𐭩𐭪 – *Pārsīk* or *Pārsīg*) (extinct)
********[[Persian language|Persian]]**
********[[Persian language in the Indian subcontinent|Indo-Persian]]* (extinct)
*********[[Iranian Persian]]**
*********[[Abadani dialect|Abadani]]*
*********[[Basseri dialect|Basseri]]*
*********[[Esfahani accent|Esfahani]]*
*********[[Kermanshahi Persian|Kermanshahi]]*
*********[[Khorasani dialect|Khorasani]]*
*********[[Kuwaiti Persian|Kuwaiti]]*
*********[[Tehrani accent|Tehrani]]*
*********[[Dari]]** / **Afghanistan Persian**
*********[[Sistani dialect|Sistani]]*
*********[[Hazaragi dialect|Hazaragi]]* / *Hazaragi Persian*
*******Pahlavni / Pahlavani (extinct)
*********[[Judeo-Persian]]**
*********[[Aimaq dialect|Aimaq]]** / **Aimaqi** / **Aimaq Persian**
*********[[Tajik language|Tajik]]** / **[[Tajiki Persian]]**
*********[[Bukharian (Judeo-Tajik dialect)|Bukharian]]*
********[[Tat language (Caucasus)|Tat]]** / **Caucasus Tat** / **Persian Tat**
*********[[Tat language (Caucasus)|Muslim/Christian Tat]]**
*********[[Armeno-Tats#Language|Armeno-Tat]]*
*********[[Judeo-Tat]]** / **Judeo-Persian Tat**
******[[Kuhmareyi language|Kuhmareyi]]**
******[[Davani dialect]]*
******[[Luri language|Luri]]**
*******[[Southern Luri]]**
*******[[Mamasani dialect|Mamasani]]*
*******[[Northern Luri]]** / **Central Luri**
*******[[Bakhtiari dialect|Bakhtiari]]**
*****[[Khuzestani Persian]]**
*****[[Dezfuli dialect|Dezfuli–Shushtari]]**
*****[[Dezfuli dialect|Dezfuli]]*
*****[[Shushtari dialect|Shushtari]]*
*****[[Achomi language|Achomi]]**
*****[[Judeo-Shirazi]]*
*****[[Garmsiri language|Garmsiri]]**
*****[[Bashkardi language|Bashkardi]]** / **Bashagerdi** / **Bashaka**
*****[[Kumzari language|Kumzari]]**
*****[[Khargi language|Khargi]]**
***Old Kazeruni (extinct)
**Unclassified Indo-Iranian
***Kambojan (extinct)

### [[Nuristani languages]]

***[[Proto-Nuristani language|Proto-Nuristani]]** (extinct) 
****[[Katë language|Katë]]** / *Kati* / *Kâmkata-vari*
***Western Katë
***Northeastern Katë
*****[[Shekhani]]*
***Southeastern Katë
*****[[Kamviri]]*
*****[[Mumviri]]*
****[[Prasun language|Prasun]]** / *Vâsi-vari*
****[[Ashkun language|Ashkun]]** / *Saňu-viri*
****[[Nuristani Kalasha language|Nuristani Kalasha]]** / *Kalasha-alâ*
****[[Tregami language|Tregami]]**
****[[Zemiaki language|Zemiaki]]**

### [[Indo-Aryan languages]]

*Proto-Indo-Aryan (extinct)
**Old Indo-Aryan (extinct)
***Mitanni-Aryan (extinct)
***Early Old Indo-Aryan – Vedic Sanskrit / Rigvedic Sanskrit
****Ashokan Prakrit (extinct)
****Late Old Indo-Aryan – **[[Sanskrit]]**
*****Middle Indo-Aryan (extinct)
******Dardic
*******Gandhari Prakrit (extinct)
********Niya Prakrit / Kroraina Prakrit / Niya Gāndhārī (extinct)
********Chitral languages
***********[[Kalasha-mun language|Kalasha-mun]]**
***********[[Khowar language|Khowar]]**
**********[[Kashmiri language|Kashmiri]]** / **Koshur**
**********[[Kashtawari]] / [[Kishtwari]]*
**********[[Poguli]]*
**********[[Rambani dialect|Rambani]]*
********Kohistani languages
***********[[Bateri language|Bateri]]**
***********[[Chilisso language|Chilisso]]**
***********[[Gowro language|Gowro]]** / **[[Gowro language|Gabaro]]**
***********[[Indus Kohistani]]**
***********[[Kalami language|Kalami]]** / **[[Gawri language|Gawri]]**
***********[[Tirahi language|Tirahi]]** / **Dardù**
***********[[Torwali language|Torwali]]**
*********Wotapuri-Katargalai (extinct)
***********[[Wotapuri]]*
**********[[Pashayi languages|Pashayi]]** / **Pashai**
***********[[Southwest Pashayi]]**
***********[[Southeast Pashayi]]**
***********[[Laghmani]]*
***********[[Northwest Pashayi]]**
***********[[Gulbahar]]*
***********[[Northeast Pashayi]]**
***********[[Korangal Valley|Korangal]]*
********Kunar languages
***********[[Dameli language|Dameli]]**
***********[[گوار-باتي ٻولي]]**
 / **Narsati** / **Aranduyiwar**
***********[[Nangalami]]** / **Grangali**
***********[[Shumashti language|Shumashti]]**
********Shina languages
***********[[Palula language|Palula]]** / **[[Phalura language|Phalura]]** / **Ashreti**
***********[[Sawi language (Dardic)|Sawi]]** / **Savi** / **Sauji]**
***********[[Kalkoti language|Kalkoti]]** / **Goedijaa**
***********[[Ushoji language|Ushoji]]** / **[[Ushojo]]**
***********[[Kundal Shahi language|Kundal Shahi]]**
***********[[شينا]]**
***********[[Gilgiti]]*
***********[[Astori]]*
***********[[Drasi]]*
***********[[Kohistani Shina language|Kohistani Shina]]**
***********[[Palasi]]*
***********[[Kolai]]*
***********[[Brokskat language|Brokskat]]** / **[[Brokskat|Dah-Hanu]]**
***********[[Domaaki language|Domaaki]]** / **Dumaki**
******North-Western Indo-Aryan
*********[[Punjabi languages]]**
********Lahnda / Western Punjabi
***********[[Pahari-Pothwari]]** / **[[Pothohari]]**
***********[[Pothwari]]* / *[[Pothohari]]*
************[[Mirpuri language|Mirpuri]]*
***********[[Pahari language|Pahari]]* / *[[Dhundi-Kairali]]*
************[[Poonchi dialect|Poonchi]]* / *Punchhi*
***********[[هندڪو]]**
************[[Northern Hindko]]**
***********Hazara Hindko / Kaghani
************[[Southern Hindko]]**
************[[Hindko|Peshawari]]*
*************[[Chhachi dialect|Chhachi]]* / *[[Chacchi]]* / *Chachi*
*************[[Kohati]]*
*************[[Awankari dialect|Awankari]]*
*************[[Ghebi]]*
***********[[سرائڪي ٻولي]]**
***********[[Derawali]]*
***********[[Thali dialect|Thali]]*
************[[Multani dialect|Multani]]*
************[[Riasti dialect|Riasti]]*/*[[Riasti dialect|Bhawalpuri]]*/*[[Riasti dialect|Choolistani]]*
**********[[پنجابي ٻولي]]**
**********[[Standard Punjabi]]*
************[[Punjabi dialects|Western Punjabi]]**/Eastern Saraiki
************[[Dhani dialect|Dhani]]*
************[[Shahpuri]]*
************[[Jhangochi]]* / *[[Jhangvi dialect|Changvi]]* / *[[Jhangvi]]* / *[[Rachnavi]]*
************[[Jhangvi dialect|Jangli]]*
************[[Chenavari]]*
*************[[Majhi dialect|Majhi]]*
************[[Punjabi dialects#Eastern_Punjabi|Eastern Punjabi]]**
************[[Doabi]]*
************[[Puadhi dialect|Puadhi]]* / *Pawadhi* / Poadhi
************[[Malwai dialect|Malwai]]* / *Malwi*
********Lubanki / Labanki (extinct) (it was spoken by the Labana tribe
********Jakati / Jataki (extinct)
**********[[Khetrani language|Khetrani]]** / Jafri (earlier suggestion that Khetrani might be a remnant of a Dardic language)
*******Sindhi languages
********Jadgali–Lasi
***********[[Jadgali language|Jadgali]]**
***********[[Lasi dialect (Sindhi)|Lasi]]**
**********[[Kholosi language|Kholosi]]**
**********[[Kutchi language|Kutchi]]** / **Kachchi**
**********[[Luwati language|Luwati]]** / **[[Luwati language|Lawati]]** /
**********[[ميمڻي ٻولي]]/ڪاٺياواڙي** 
**********[[Sindhi Bhili]]**
**********[[سنڌي ٻولي]]**
**********[[Lari dialect (Sindhi)|Lari]]*
**********[[Siraiki (Sindhi dialect)|Siraiki]]* / *Northern Sindhi* / *"Siroli"*
**********[[Thareli]]*
******Northern Indo-Aryan
*******Western Pahari
**********[[Dogri language|Dogri]]**
**********[[Kangri dialect|Kangri]]**
**********[[Mandeali language|Mandeali]]** / **[[Chambeali]]**
**********[[Kullu language|Kullu]]** / **[[Kullu|Kulvi]]**
**********[[Jaunsari language|Jaunsari]]**
**********[[Pahari Kinnauri language|Pahari Kinnauri]]**
**********[[Sirmauri language|Sirmauri]]**
**********[[Hinduri language|Hinduri]]** / *Handuri*
**********[[Mahasu Pahari language|Mahasu Pahari]]**
**********[[Baghati language|Baghati]]*
**********[[Rampuri]]*/*[[Kochi]]*
*******Central Pahari
**********[[Garhwali language|Garhwali]]**
*********Badhani
**********[[Nagpuria dialect (Garhwal)|Nagpuriya]]*
**********[[Salani dialect|Salani]]*
*********Bangani
**********[[Jaunpuri dialect (Garhwal)|Jaunpuri]]*
**********[[Gangadi]]*
**********[[Kumaoni language|Kumaoni]]**
**********[[Doteli]]** / **[[Dotyali]]**
**********[[Bajhangi]]* / *Bajhangi Nepali*
*******Eastern Pahari
**********[[Jumli language|Jumli]]**
**********[[Sinja]]*
**********[[Palpa language (Indo-Aryan)|Palpa]]** (extinct)
**********[[Nepali language|Nepali]]** / **Khas Kura** / **Parbatiya** / **Gorkhali**
**********[[Bajhangi]]*
******Western Indo-Aryan
*******Gurjar apabhraṃśa
********Rajasthani
***********[[Marwari language|Marwari]]** / **Marwari Proper**
***********[[Dhatki]]** / **[[Thari language|Thari]]**
***********[[Mewati]]**
**********Godwari language
***********[[Dhundari]]** / **[[Jaipuri]]**
***********[[Mewari]]**
***********[[Shekhawati]]**
***********[[Goaria language|Goaria]]**
***********[[Godwari language|Godwari]]**
***********[[Balvi]]*
***********[[Khuni]]*
***********[[Sirohi]]*
***********[[Jogi language|Jogi]]**
**********[[Loarki language|Loarki]]*/*[[Gade Lohar]]*
***********[[Bagri language|Bagri]]** / **Bagari**
***********[[Gujari language|Gujari]]** / **Gurjari** / **[[Gojri]]**
***********[[Gurgula language|Gurgula]]**
***********[[Harauti]]**
***********[[Lambadi language|Lambadi]]** / **Lamani** / **Gor-Bol** / **Banjari**
***********[[Malvi language|Malvi]]** / **Malwi** / **Malavi**
***********[[Ujjaini]]*
***********[[Rajawadi]]*
***********[[Rangri dialect|Rangri]]*
***********[[Nimadi language|Nimadi]]** / **Nimari**
********Gujarati
*********Old Gujarati (extinct)
**********Middle Gujarati (extinct)
*************[[Gujarati language|Gujarati]]**
*************[[Kathiawari dialect|Kathiawari]]*
*************[[Parsi Gujarati]]*
*************[[Lisan ud-Dawat]]*
***********[[Jandavra language|Jandavra]]** / **[[Jandavra|Jhandoria]]**
***********[[Vaghri language|Vaghri]]** / **Waghri** / **Baghri**
***********[[Aer language|Aer]]**
************[[Parkari Koli language|Parkari Koli]]**
************[[Kachi Koli language|Kachi Koli]]**
************[[Wadiyara Koli language|Wardiyara Koli]]** / **[[Wadiyara Koli|Tharadari]]**
*********Sauraseni Prakrit (extinct)
************[[Saurashtra language|Saurashtra]]**
***********[[Vasavi language|Vasavi]]** / **[[Vasavi Bhil]]**
*********[[Bhil languages|Bhil]]**
**********[[Gamit language|Gamit]]**
***********[[Bauria language|Bauria]]**
***********[[Vaghri language|Vaghri]]** / **Bavri**
***********[[Wagdi language|Wagdi]]**
***********[[Bhilori language|Bhilori]]**
***********[[Dungra Bhil language|Dungra]]*
***********[[Magari language|Magari]]**
********Central Bhil
***********[[Bhili language|Bhili proper]]**
***********[[Rajput Garasia]]*
***********[[Bhilali]]**
***********[[Bhilali language|Bhilali proper]]*
***********[[Rathawi]]*
***********[[Bhilali language|Parya Bhilali]]*
***********[[Chodri language|Chodri]]** / **Chowdhary**
***********[[Dhodia-Kukna language|Dhodia-Kukna]]**
***********[[Dubli]]**
**********[[Bareli language|Bareli]]**
***********[[Palya Bareli language|Palya Bareli]]**
***********[[Pauri Bareli language|Pauri Bareli]]**
***********[[Rathwi Bareli language|Rathwi Bareli]]**
***********[[Pardhi language|Pardhi]]** / **Bahelia**
**********[[Kalto language|Kalto]]**
*********[[Khandeshi language|Khandeshi]]**
*********[[Khandeshi language|Khandeshi]]*
*********[[Ahirani Language|Ahirani]]*
*********[[Dhanki language|Dhanki]]* / *[[Dhanki language|Dangri]]*
*******Domari-Romani
**********[[Domari language|Domari]]**
**********[[Garachi language|Karachi]]* / *[[Garachi language|Garachi]]* (extinct)
**********[[Seb Seliyer language|Seb Seliyer]]**
**********[[Romani language|Romani]]**
***********[[Balkan Romani]]**
***********[[Rumelian Romani|Rumelian]]*
***********[[Sevlengere]]*
***********[[Zargari Romani|Zargari]]*
***********[[Vlax Romani]]**
***********[[Kalderash Romani language|Kalderash Romani]]*
***********[[Lovari]]*
************[[Machvano]]*
*********Northern Romani
************[[Carpathian Romani]]**
************[[Romungro Romani|Romungro]]* / *Romungro Romani*
************[[Roman Romani|Roman]]* / *Roman Romani*
************[[Vend Romani|Vend]]* / *Vend Romani*
************[[East Slovak Romani]]*
************[[West Slovak Romani]]*
************[[South Polish Romani]]*
*************[[Sinte Romani]]** (***Sintenghero*** / ***Tschib(en)*** / ***Sintitikes*** / ***Manuš*** / ***Romanes***)
***********Welsh-Romani
**************[[Finnish Kalo language|Finnish Kalo]]**
*************[[Baltic Romani]]**
******Central Indo-Aryan
*******Sauraseni Prakrit (extinct)
********Western Hindi
***********[[Hindustani language|Hindustani]]**
***********[[هندي]] / Manak or Shuddh Hindi*
************[[Standard Hindi|Modern Standard Hindi]]*
************[[Bombay Hindi|Mumbai Hindi]]*
***********[[اردو]]* / *[[Lashkari language|Lashkari]]*
************[[Standard Urdu|Modern Standard Urdu]]*
************[[Dakhini]]* / *Dakkhani* / *[[Deccan language|Deccani]]*
*************[[Hyderabadi Urdu|Hyderabadi Urdu / Northern Dakhni]]*
************''Southern Dakhni''
************[[Dhakaiya Urdu]]*
************[[Rekhta]]*
************[[Sansi language|Sansi]]** / **[[Sansiboli]]** / **Bhilki**
************[[Kabutra language|Kabutra]]**
************[[Braj language|Braj]]**
************[[Kannauji language|Kannauji]]**
**********Kauravi
***********[[Bundeli language|Bundeli]]** / **[[Bundeli language|Bundelkhandi]]**
***********[[Bhaya language|Bhaya]]**
***********[[Ghera language|Ghera]]** / **[[Ghera language|Bara]]**
***********[[Gowli language|Gowli]]**
***********[[Haryanvi language|Haryanvi]]**
**********[[Parya language|Parya]]**
********Ardhamagadhi Prakrit (extinct)
***********[[Awadhi language|Awadhi]]**
************[[Fiji Hindi]]**
***********[[Bagheli language|Bagheli]]**
***********[[Surgujia language|Surgujia]]** / Sargujia / Surgujia Chhattisgarhi  / Bhandar
***********[[Chhattisgarhi language|Chhattisgarhi]]**
******Eastern Indo-Aryan
*******Magadhi Prakrit (extinct)
*******Pali (extinct)
********Apabhramsa Avahatta / Abahattha (extinct)
*********Bihari languages
************[[Bhojpuri language|Bhojpuri]]**
************[[Mauritian Bhojpuri]]*
*************[[Caribbean Hindustani]]**
*************[[Caribbean Hindustani|Guyanese Hindustani]]*
*************[[Sarnami Hindustani]]* / *Sarnami Hindoestani*
************[[Magahi language|Magahi]]** / **Magadhi**
************[[Khortha dialect|Khortha]]**
************[[Maithili language|Maithili]]**
************[[Angika language|Angika]]*
************[[Thēthi]]*
************[[Bajjika language|Bajjika]]*
************[[Kudmali language|Kudmali]]** / **[[Kurmali language|Kurmali]]** / **[[Panchpargania language|Panchpargania]]** / Tamaria (**কুর্মালী]]** – **কুড়মালি]]** – ***Kur(a)mālī***)
************[[Musasa language|Musasa]]**
************[[Sadri language|Sadri]]** / **Sadani** / **Nagpuri**
************[[Oraon Sadri language|Oraon Sadri]]**
*********Bengali-Assamese languages
************[[Bengali language|Bengali]]**
************[[Varendri dialect|Varendri]]*
************[[Rarhi dialect|Rarhi]]*
*************[[Murshidabad district|Murshidabadi]]*
*************[[Malda district|Maldohiyo]]*
**************[[Shadhu-bhasha|Shadhubasha]]*
**************[[Cholit Bhasha|Chôlitôbhasha]]*
************[[Manbhumi dialect|Manbhumi]]*
************[[Bangali (ethnic dialect)|Bangali]]* / *[[Bangali (ethnic dialect)|Vangi]]*
*************[[Dhakaiya Kutti]]* or *Puran Dhakaiya*
**************[[Dobhashi]]*
**************[[Christian Bengali]]*
*************[[Noakhailla]]*
************[[Sylheti language|Sylheti]]**
************[[Chittagonian language|Chittagonian]]** / **Chattal**
************[[Rohingya language|Rohingya]]**
************[[Kurmukar language|Kurmukar]]**
************[[Bishnupriya Manipuri language|Bishnupriya Manipuri]]**
************[[Chakma language|Chakma]]**
************[[Tangchangya language|Tangchangya]]**
************[[Hajong language|Hajong]]**
************[[Kharia Thar language|Kharia Thar]]**
**********Lodhi (?)
*********Kamarupi Prakrit / Kamrupi Apabhramsa (extinct)
************[[Surjapuri language|Surjapuri]]** / **[[Surjapuri language|Surajpuri]]**
************[[Rangpuri language|Rangpuriya]]** / **Rangpuri** / **Rajbanshi** / **Rajbangsi** / **[[Kamtapuri language|Kamtapuri]]** / **Deshi Bhasha** / **Uzani**
************[[Rangpuri language|Kamtapuri]]*
************[[Rajbanshi language|Rajbanshi]]*
************[[Rangpuri language|Rangpuri]]*
**********Old Assamese
*************[[Assamese language|Assamese]]**
*************[[Assamese language|Standard Assamese]]*
*************[[Goalpariya dialect|Goalpariya]]*
*************[[Kamrupi dialect|Kamrupi]]*/*[[Kamrupi dialect|Kamarupi]]*
*********Odia languages
**********Old Odia
*************[[Odia language|Odia proper]]**
*************[[Singhbhumi Odia]]*
*************[[Baleswari Odia]]*
*************[[Ganjami Odia]]*
*************[[Phulbani Odia]]*
*************[[Sundargadi Odia]]*
*************[[Kalahandia Odia]]*
*************[[Adivasi Oriya]]** / **Adivasi Odia**
*************[[Bodo Parja language|Bodo Parja]]** / **Jharia**
*************[[Sambalpuri language|Sambalpuri]]** / **Western Odia**
*************[[Reli language|Reli]]** / **Relli**
*************[[Kupia language|Kupia]]**
*******Halbic
**********[[Halbi language|Halbi]]**
**********[[Bhunjia language|Bhunjia]]**
**********[[Bhatri]]**
**********[[Kamar language|Kamar]]**
**********[[Mirgan language|Mirgan]]**/**[[Mirgan language|Panika]]**
**********[[Nahari language|Nahari]]**
******Southern Indo-Aryan
*******Maharashtri Prakrit (extinct)
********Marathi-Konkani
*********Marathic
************[[Andh language|Andh]]**
************[[Berar-Deccan Marathi|Berar-Deccan]]**
************[[Kadodi language|Kadodi]]**
************[[Katkari language|Katkari]]**
************[[Marathi language|Marathi]]**
************[[Berar-Deccan Marathi|Berar-Deccan]]*?
************[[Judeo-Marathi]]*
************[[East Indian language|Mumbai]]*
************[[Thakri dialect|Thakri]]*
************[[Thanjavur Marathi dialect|Thanjavur Marathi]]*
************[[Varhadi dialect|Varhadi]]*
************[[Phudagi language|Phudagi]]**
************[[Varli language|Varli]]**
*********Konkanic
************Canarese Konkani**
************[[Konkani language|Konkani]]**
************[[Maharashtri Konkani]]**
************[[Agri dialect|Agri]]*
************[[Malvani language|Malvani]]**
************[[Nawayathi language|Nawayathi]]**
******Insular Indo-Aryan
*******Sinhala-Maldivian
********Elu (extinct)
***********[[Sinhala language|Sinhala]]**
***********[[Rodiya dialect|Rodiya]]*
*********Old Dhivehi
************[[Maldivian language|Maldivian]]**
************[[Huvadhu dialect|Huvadhu]]*
**Unclassified
*** Chinali-Lahul
**** Chinali
**** Lahul Lohar
***Sheikhgal
***Bazigar

## غير درجه بندي ٿيل هند-يورپي ٻوليون (سڀ ختم ٿي ويون آهن)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:فهرستون
زمرو:ٻولي خاندان
زمرو:هند-يورپي ٻوليون