open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
واٽس ايپ

سماجي رابطن جي مقبول ترين ويب سائيٽ فيس بڪ موبائل تي پيغام موڪلڻ جي مقبول ايپليڪيشن واٽس ايپ (WhatsApp) کي 19 ارب ڊالرن ۾ خريد ڪري ڇڏيو آهي.
واٽس ايپ هلندڙ دور جي نوجوانن ۾ مقبول ايپليڪيشن آهي ۽ هن جا 45 ڪروڙ استعمال ڪندڙ آهن.
thumb|واٽس ايپ جو لوگو
فيس بڪ جي باني مارڪ زڪربرگ پنهنجي هڪ بيان ۾ واٽس ايپ جي خدمتن کي سراهيندي انکي "ناقابلِ يقين حد تائين قابل قدر" قرار ڏنو آهي.
هي فيس بڪ جي هيل تائين جي سڀ کان وڏي خريداري آهي. انکان پهرين فيس بڪ جو سڀ کان وڏو سودو 2012ء انسٽا گرام جي خريداري هيو جنهن جي لاء فيس بڪ هڪ ارب ڊالر ادا ڪيا هئا. 

واٽس ايپ موبائل تي مختصر پیغام خرچ بچائيندي استعمال ڪندڙ کي انٽرنيٽ جي مدد سان پيغام موڪلڻ جي سهولت پهچائيندي آهي ۔ هن ڪمپني جو چوڻ آهي تہ ان وٽ روزانو ڏه لک نوان استعمال ڪندڙ رجسٽر ٿي رهيا آهن.

هن ايپليڪيشن جو هڪ مفت ورزن عام استعمال جي لاء دستياب آهي جڏهن تہ ڪاروباري ورزن ۾ استعمال ڪندڙن کان هڪ ڊالر سالانہ وصول ڪيو ويندو آهي. فيس بڪ ۽ واٽس ايپ جي وچ ۾ ٿيڻ واري معاهدي جي تحت فيس بڪ چار ارب ڊالر نقد ۽ ٻارنهن ارب ڊالر پنهنجي شيئر جي صورت م ادا ڪندو جڏهن تہ بعد ۾ ٽي ارب ڊالر شيئر جي صورت ۾ واٽس ايپ جي بانين ۽ ملازمن کي ڏنا ويندا. واٽس ايپ جي باني جين ڪوم فيس بڪ جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جو رڪن پڻ ٿي ويندو۔ هن معاهدي تي ڳالهائيندي هن چيو آهي تہ هو هن ڪمپني کي خودمختيار تريقي سان هلائڻ جو ارادو رکي ٿو.

هڪ بيان ۾ هن جو چوڻ هيو تہ "اسان مارڪ زڪربرگ ۽ فيس بڪ سان ڀائيواري جي خيال تي تمام پرجوش آهيون ۽ هن کي هڪ اعزاز تصور ڪريون ٿا."

واٽس ایپ جي ڪل ملازمن جي تعداد 50 جي لڳ ڀڳ آهي ۽ مارڪ زڪربرگ جو چوڻ آهي تہ هن جي خيال ۾ واٽس ايپ استعمال ڪندڙن جي تعداد هڪ ارب ٿي سگهي ٿي.

زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر
زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر
زمرو:مواصلات
زمرو:ٽيڪنالاجي
پاڪستان جو قومي ترانو

قومي ترانو  پاڪستان جو قومي ترانو آهي،  هن جي ڌن احمد جي چاڳلا 1949ع ۾ ترتيب ڏني. جڏهن ته تراني جي شاعري حفيظ جالندري جي آهي، جيڪا هن 1952ع تي ڪئي. آگسٽ 1954ع تي سرڪاري طور هن تراني کي پاڪستان جي قومي تراني طور اپنايو ويو. ساڳي سال 11 مشهور فنڪارن، احمد رشدي، ڪوڪب جهان، رشيده بيگم، نجم آرا، نسيمه شاهين، زوار حسين، اختر عباس، غلام دستگير، انور ظهير ۽ اختر واسي علي جي آوازن ۾ رڪارڊ ڪيو ويو.

## تاريخ

پاڪستان جي قومي تراني جي پھرين ڌن تيار ٿي ھئي بعد ۾ ان ڌن سان مطابقت ۾ مختلف شاعرن کان ٽي سال بعد لکايو ويو جن مان حفيظ جالنڌري وارو لکيل موجوده ترانو **پاڪ سرزمين شادباد**  منظور ڪيو ويو. تراني جي ڌن سنڌ جي ھڪ موسيقار احمد غلام علي ڇاڳلا تيار ڪئي جيڪا 21 آگسٽ 1949ع تي پاڪستان جي حڪومت منظور ڪئي. پاڪ سرزمين شادباد جي ان ڌن سان بھترين مطابقت ٿيڻ بعد گورنر جنرل ملڪ غلام محمد 4 آگسٽ 1954ع تي احمد جي ڇاڳلا جي ڌن ۽ ابوالاثر حفيظ جالنڌري جي پاڪ سرزمين شادباد کي پاڪستان جو قومي ترانو ڪري منظور ڪيو. 13 آگسٽ 1954ع تي اھو ترانو پھريون دفعو ريڊيو پاڪستان تي نشر ڪيو ويو

## شاعري
تراني جي شاعري، پاڪستان جي اردو شاعر حفيظ جالندري 1952ع تي ڪئي، تراني جي شاعري فارسي ٻولي سان ملندڙ جلندڙ آهي، ان ڪري ترانو فارسي توڙي اردو ڄاڻيندڙ ماڻهو آساني سان سمجهي سگھن ٿا.  تراني ۾ سواءَ هڪ اردو لفظ ”ڪا“ جي سمورا لفظ فارسي ٻولي جا آهن.




## مرحلا
* **1947ع** – 14 آگسٽ تي پاڪستان وجود ۾ آيو.
* **1949** – پاڪستان جي تراني لاءِ احمد جي چاڳلا ڌن ترتيب ڏني، ڌن جو دورانيو 80 سيڪنڊ هو.
* **1952** – 723 ترانن مان حفيظ جالندري جي لکيل تراني کي قومي تراني طور چونڊيو ويو.
* **1954** – قومي تراني کي سرڪاري حيثيت ڏني وئي ۽ ريڊيو پاڪستان تان 13 آگسٽ جي جاري ڪيو ويو.
* **1955** – 11 مشهور فنڪارن، احمد رشدي، ڪوڪب جهان، رشيده بيگم، نجم آرا، نسيمه شاهين، زوار حسين، اختر عباس، غلام دستگير، انور ظهير ۽ اختر واسي علي جي آوازن ۾ رڪارڊ ڪيو ويو.
* **1996** – برقي گٽار ۾ پهرين دفعي پاڪستان جي موسيقي جي بينڊ جنون پاران انقلاب ايلبم ۾ شايع ڪيو ويو.
## تنازعو

پاڪستان جو ترانو دعوا آهي ته پهريون قومي ترانو هو، جيڪو 14 آگسٽ 1947ع تي ريڊيو پاڪستان تان نشر ڪيو ويو.  چيو وڃي ٿو ته محمد علي جناح جي درخواست تي جگن ناٿ آزاد اهو ترانو لکيو، پر اهڙي دعوا جي ڪا تاريخي سچائي ثابت نه ٿي آهي. ڄاڻيل تراني کي ڪڏهن پاڪستان جي سرڪاري قومي تراني طور نه اپنايو ويو ۽ پهريون قومي ترانو سرڪاري طور 1950ع ۾ جاري ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جو قومي ترانو
زمرو:قومي ترانا
زمرو:پاڪستاني ثقافت
زمرو:ايشائي قومي ترانا
زمرو:ملڪن جا قومي ترانا
زمرو:پاڪستان جو قومي ترانو
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
ياسمين (گل)

هي هڪ خوشبودار ننڍڙو گل آهي.
**یاسمین** کي انگریزي  ۾  Jasmine چيو ويندو آهي.  هن جا پن ننڍا ۽ گهري سائي رنگ جا ٿيندا آهن۔ ان جي مٿان ننڍا ننڍا سفید جا  گل ٿيندا آهن۔ جنجي انتهائي سٺي خوشبو ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:باغباني
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
عبدالقدیر خان

**ڊاڪٽر عبدالقدير خان**(1 اپريل 1936ع — 10 آڪٽوبر 2021ع) پاڪستاني سائسندان پاڪستانی ایٽم بم جو خالق هندستان جي شھر ڀوپال ۾ هڪ اردو ڳالهائڻ واري پشتون گهراڻي ۾ پیدا ٿيو. عبدالقدیر خان پندرهن سال یورپ ۾ رهڻ جي دوران اولهہ برلن جي ٽیڪنیڪل یونیورسٽي، هالینڊ جي یونیورسٽي آف ڊيلفٽ ۽ بیلجیئم جي یونیورسٽي آف لیوؤن ۾ پڙھڻ کانپوء 1976ع ۾ واپس پاڪستان موٽي آيو. عبدالقدیر خان هالینڊ مان ماسٽرز آف سائنس جڏهن تہ بیلجیئم ما ڊاڪٽريٽ آف انجینئرنگ جون ڊگريون حاصل ڪرڻ کانپوء 31 مئي 1976ع ۾ ذوالفقار علي ڀٽو سان ملي ڪري "انجینئرنگ ریسرچ لیبارٽریز" ۾ پاڪستاني ایٽمي پروگرام جي واسطي شمولیت اختیار ڪئي، انکانپوء هن اداري جو نالو صدر پاڪستان جنرل محمد ضیاءالحق پهرين مئي 1981ع تي تبدیل ڪري ’ ڊاڪٽر اي ڪیو خان ریسرچ لیبارٽریز‘ رکي ڇڏيو. هي ادارو پاڪستان ۾ یورینیم جي افزودگي ۾ نمایان درجو رکي ٿو. ڊاڪٽر عبدالقدیر خان نومبر 2000ع ڪڪسٽ نالي درسگاھ جو بنیاد رکیو.

عبدالقدیر خان تي هالینڊ جي حڪومت غلطي سان اهم معلومات چورائڻ جي الزام ۾ مقدمو درج ڪيو هالينڊ، بیلجیئم، برطانیہ ۽ جرمني جي پروفیسرن جڏهن انھن الزامن جو جائزو ورتو تہ انھن عبدالقدیر خان کي بري ڪرڻ جي سفارش ڪندي چيو تہ جنھن معلومات کي چورائڻ جي جواز تي مقدمو داخل ڪيو ويو آهي اها عام ڪتابن ۾ موجود آهي. جنهن کانپوء هالينڊ جي عدالت عالیہ هن کي باعزت بري ڪري ڇڏيو.

عبدالقدیر خان اهو مایہ ناز سائنسندان ھيو جنھن اٺ سالن جي انتھائي ننڍڙي عرصي ۾ اڻٿڪ محنت ۽ شوق سان ایٽمي پلانٽ نصب ڪري دنیا جي نامور نوبل انعام یافتہ سائنسندانن کي حیرت ۾ وجهي ڇڏيو. مئي 1998ع تي هن ڀارتي ايٽمي تجربن جي مقابلي ۾ وزیراعظم میان محمد نواز شریف کي تجرباتي ایٽمي ڌماڪا ڪرڻ جي درخواست ڪئي. آخرڪار وزیراعظم میان محمد نوازشریف چاغي جي هنڌ تي ڇهہ ڪامیاب تجرباتي ایٽمي ڌماڪا ڪيا. ان موقعي تي عبدالقدیر خان جو پوري عالم کي پیغام هيو تہ اسان پاڪستان جو دفاع ناقابل تسخیر ڪري ڇڏيو آهي. اھڙي طرح خان پوري دنیا ۾ مقبول ٿيو. سعودي مفتي اعظم عبد القدیر خان کي اسلامي دنیا جو هیرو قرار ڏنو ۽ پاڪستان لاء خام تیل مفت فراهم ڪرڻ جو فرمان جاري ڪيو. انکانپوء پاڪستان کي سعودي جي طرفان خام تیل مفت فراهم ڪيو پيو وڃي.
اولهہ جي ملڪن پروپیگنڊا طور تي پاڪستاني ايٽم بم کي اسلامي بم جو نالو ڏنو جنھن کي ڊاڪٽر عبدالقدیر خان خوشيء سان قبول ڪيو. پرویز مشرف دور ۾ پاڪستان تي لڳندڙ ایٽمي مواد ٻين ملڪن کي فراهم ڪرڻ جي الزام کي ڊاڪٽر عبدالقدیر ملڪ جي خاطر سیني سان لڳايو ۽ نظربند رهيو. ڊاڪٽر عبدالقدیر خان سیچٽ (sachet) جي نالي سان هڪ فلاحي ادارو ٺاهيو جيڪو تعلیمي ۽ ٻين فلاحي ڪمن ۾ مصروف آهي. ڊاڪٽر عبدالقدیر خان هالينڊ ۾ رهڻ دوران هڪ مقامی ڇوڪري هني خان سان شادي ڪئي جنھن مان هن کي ٻہ نياڻيون ٿيون.

## وفات
سندن جي وفات 10 آڪٽوبر 2021ع تي اسلام آباد ۾ ٿي.

زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
زمرو:1936ع جون پيدائشون
زمرو:2021ع جون وفاتون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:سائنسدان
زمرو:نيوڪليئر فزڪس
مسجد

thumb|جامع مسجد دھلي
**مسجد** (Masjid) اسلامي زندگي جو ھڪ اھڙو مرڪز آهي جنھن جي چوڌاري مسلمانن جي سموري زندگي گردش ڪندي رھي ٿي. نبي  مديني پھچندي سڀ کان پھريون مسجد جو انتظام ڪيو. مسجد جو لفظ 
"سجدي" مان ورتل آهي جنهن جو مطلب جتي نماز پڙهي ﷲ کي سجدو ڪيو وڃي. مسلمانن جي عبادت گاهہ کي مسجد چيو ويندو آهي.عام طور تي ان کي نماز جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي پر تاریخي طور تي هي ڪافي حوالن سان اهم آهي جيئن عبادت ڪرڻ لاء، مسلمانن جي اجتماع جي لاء، تعلیمي مقصدن لاء ايسيتائين جو مسلمانن جي ابتدائي زماني ۾ مسجدِ نبوي کي پرڏيهي ملڪن کان اچڻ وارن وفدن سان ملاقات ۽ تبادلہ خیال جي لاء بہ استعمال ڪيو ويو آهي۔ مسجدن (مسجد جو جمع) مان مسلمانن جي اولین یونیورسٽین)  بہ جنم ورتو آهي. ان کان علاوہ اسلامي طرزِ تعمیر بہ بنیادي طور تي مسجدن مان ترقي پاتي.

## مسجد جا آداب
thumb|سورمن، ليبيا ۾ الغفران مسجد
حنفي فقه مطابق مسجد جا ڪيترائي آداب ھوندا آھن جن ۾ شامل آهن: مسجد ۾ داخل ٿيندي سڄو پير اندر رکڻ ۽ ٻاھر نڪرندي سڀ کان پھريون کاٻو پير ٻاھر ڪڍڻ، داخل ٿيڻ ۽ نڪرڻ وقت مسنون دعائون پڙھڻ، ويھڻ کان اڳ بہ رڪعتون نفل پڙھڻ، سڪون سان ويھڻ، بدبودار شيون کڻي اچڻ کان پاسو ڪرڻ، ننڊ ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ وغيره شامل آهن.

## حوالا
زمرو:اسلام
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:مسجدون
زمرو:اصطلاح قرآن
مندر

هندن جی عبادتگاھ کی **مندر** چیو ویندو آھي، جتي هندو دیوي دیوتائن جون مورتیون رکيل هونديون آهن. مندر انهن ڏي منسوب هوندا آهن. مذهبي روایت جي ڪري اڪثر مندر دریائن ۽ چشمن جي ڪنارن یا جبلن جي چوٽين تي ٺاهيا ويندا آهن.
يونيورسٽي

**يونيورسٽي**   هڪ اعلٰي تعلیمي ۽ تحقیقي اِدارو جيڪو مختلف مضمونن ۾ تعلیمي ڊگريون ڏيندو آهي.دنیا ۾ سڀ کان پهرين یونیورسٽي مسلمانن 859ء ۾ مراڪش جي شهر فاس ۾ ٺاهي هئي جيڪا القرویین (University of Al-Qarawiyyin) جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي ۽ اڄ بہ موجود آهي. هيءَ مسجد بہ هئي ۽ یونیورسٽي بہ.

thumb

## وڌيڪ ڏسو
* دانشگاهہ
* مدرسو

زمرو:ڪاليج
زمرو:تعليمي مرحلا
زمرو:جواني
زمرو:اعليٰ تعليم
زمرو:يونيورسٽيون ۽ ڪاليجز
زمرو:تعليم
2ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:2ع
زمرو:2
شاھ عبداللطيف يونيورسٽي

**شاهہ عبداللطيف يونيورسٽي** خيرپور ۾ واقع آهي. هن يونيورسٽي 26 شعبا آهن. پروفيسر ڊاڪٽر خليل احمد ابوپوٽو هن يونيورسٽي جي وائيس چانسلر آهي. هن يونيورسٽي جو شڪارپور ۾ ڪيمپس آهي جتي چار شعبا هلي رهيا آهن.

يونيورسٽي جا ننڍا ڪيمپس شڪارپور، شهدادڪوٽ ۽ گهوٽڪي ۾ به آهن.

## درشن گهر (گيلري)

Shah Abdul Latif University, khp road.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور جو اندروني رستو
Shah Abdul Latif University, Central Library building.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور جي مکيا (سينٽرل) لائبريري عمارت جو ٻاهريون ڏيک
Shah Abdul Latif University, IR dept building.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، آءِ آر شعبو عمارت جو ٻاهريون ڏيکُ
Shah Abdul Latif University, Khairpur Administration building.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، ايڊمنسٽريشن بلدنگ جو ٻاهريون ڏيکُ
Shah Abdul Latif University, Khairpur main road.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، جو مُک روڊ
Shah Abdul Latif University, Khairpur Main entrance gate.jpg|شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور مکيه داخلا دروازو


## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
چڪور

thumb|'' Alectoris chukar falki ''

**چڪور** (Alectoris chukar)، هڪ پکي آهي، جيڪو تترن جي خاندان، ڦاسانيڊائي (Phasianidae) ۾ شامل آهي. هي جبل جي تتر، فلبي تتر ۽ پرزيوالسڪي تتر سان گڏ هڪ سپر اسپيسيز ڪمپليڪس ٺاهي ٿو. هن پکي تي چڱيءَ طرح سان ڪارا ۽ اڇا نشان لڳل وار هوندا آهن ۽ پيشانيءَ کان هيٺ مٿي اک جي مٿان هڪ ڪاري پٽي لڳل هوندي آهي، جيڪو هڪ هار ٺاهيندو آهي جيڪو اڇي ڳلي کي ڍڪي ڇڏيندو آهي. هن جي اصل ايشيا آهي، پر هي نسل ڪيترن ئي ٻين هنڌن تي متعارف ڪرايو ويو آهي ۽ جهنگلي آبادي پاڻ کي اتر آمريڪا،  ڪمينو ٻيٽ، مالٽا ۽ نيوزي لينڊ جي حصن ۾ قائم ڪيو آهي. هي پکي وچ اوڀر ۽ گرمي پد واري ايشيا جي ڪجهه حصن ۾ ملي سگهي ٿو. هن جو نالو سنسڪرت ٻولي مان اخذ ٿيل آهي۔ هي پاڪستان جو قومي پکي آهي.

## چنڊ - چڪور
چوندا آهن ته هي پکي، چنڊ سان تمام گهڻي محبت ڪندو آهي، ۽ اڏري ڪري چنڊ کي جهپڙڻ چاهيندو آهي ۔ پر هميشه ناڪام ئي رهندو آهي۔

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* BirdLife Species Factsheet
* Cornell Lab of Ornithology - Chukar

زمرو:پکي
زمرو:پاڪستان جا پکي
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
هوتچند مولچند گربخشاڻي

**ڊاڪٽر هوتچند مولچند هربخشاڻي** تاريخ 8 مارچ 1884ع ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. . ڊي_جي سنڌ ڪاليج مان 1905ع ۾ بي_اي ۽ ولسن ڪاليج بمبئي مان 1919ع ۾ ايم_اي پاس ڪيائين لنڊن ۾ يونيورسٽي ۾ ”انگريزي شاعري ۾ تصوف“ جي موضوع تي مقالولکيائين، جنهن تي کيس پي-ايڇ-ڊي جي ڊگري ڏني ويئي. 1908ع ۾ ڊي-جي سنڌ ڪاليج ۾ پروفيسر جي حيثيت سان ڪم ڪرڻ شروع ڪيائين. ڊاڪٽر صاحب 11 فيبروري 1947ع ۾ وفات ڪئي. ان وقت پاڻ ڊي - جي ڪاليج جو پرنسپال هو. آنجهاني ڊاڪٽر گربخشاڻي کي سنڌي زبان ۽ ادب لاءِ گهڻو چاهه هو. پاڻ هڪ اعليٰ اديب هو ۽ جيتوڻيڪ سندس تصنيفون ٿوريون آهن. پر موضوع ۽ تحقيق جي لحاظ کان سنڌي ادب جو اهم ترين سرمايو آهن.

## تفصيلي تعارف
مولانا گرامي مطابق سندس ابتدائي زندگي ھڪ اديب ۽ سنڌي زبان جي ڄاڻو جي حيثيت سان شروع ٿي ۽ پاڻ نحيف ۽نازڪ طبيعت جو ماڻهو ھيو. ابتدائي تعليم انتھائي امتياز سان حاصل ڪري 1900 ۾ ڏيارام ڄيٺمل سنڌ ڪاليج ۾ داخل ٿيو جتان 1905 ۾ بي. اي پاس ڪيائين، پوء ايم اي لاءِ بمبئي جي ولسن ڪاليج ۾ داخل ٿيو جتي 1907 ۾ تعليم مڪمل ڪيائين ۽ ساڳي ڪاليج ۾ انگريزيء  ۽ فارسي جو استاد مقرر ٿيو. 1928 م انگلينڊ روانو ٿيو ۽ لنڊن يونيورسٽي ۾ رھي ھڪ مقالو " انگريزي شاعريءَ ۾ تصوف" تي لکي ڊاڪٽريٽ جي سند حاصل ڪيائين. آخري عمر تائين ڊي جي سنڌ ڪاليج ۾جي مختلف منصبن تي فائز رهيو ۽ آخر ۾ پرنسپال ٿي رٽائر ٿيو.

## تصنيفون
*	شاھ جو رسالي جي شرح جا 3 جلد
*	مقدمہ لطيفي
*	روح رھاڻ
*	نورجھان 
*	لنواريءَ جا لعل

ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جو ناول ”نورجھان“، سنڌي تاريخي ناول نگاري ۾ اھم حيثيت رکي ٿو.رسالي جي شرح متعلق ڪن عالمن سخت تنقيدون لکيون پر ڊاڪٽر صاحب اٽل رھيو، ۽ شرح کي پنھنجي نقطہ نظر سان لکندو رهيو. ھن پنھنجي رسالي ۾ اڳين ڇپيل رسالن کا ھڪ ھزار بيت گھٽ شايع ڪيا ھئا. ھن شرح جي ابتدا ھڪ عالماڻي مقدمي سان ڪئي جنھن ۾ شاھ جي سوانح حيات جا مختلف پھلو پيش ڪيا آهن ۽ آخري ٻن بابن ۾ شاھ جي زبان ۽ ان جي گرامر جي بناوٽ تي عالماڻو بحث ڪيو آھي. روح رھاڻ ڪتاب ۾ شاھ جون آکاڻيون لکيون اٿائين. لواريء جا لال ۾ سنڌ جي بزرگن جي حالات تي ڪتاب لکيو اٿائين..

## حوالا

زمرو:1884ع جون پيدائشون
زمرو:1947ع جون فوتگيون
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
ظفر ڪاظمي

**ظفر ڪاظمي** اڳ سنڌو سڀيتا جي سرواڻ ۽ تاريخي، تهذيبي آمري شهر ۾ پنجويهين ڊسمبر 1933ع ڌاري مها سنڌو درياھ جي ويجهو، سيد مير محمد شاهه ڪاظميءَ جي گهر ۾ محترمظفر ڪاظميءَٿڌي موسم ۽ ماحول ۾ پنهنجي والده جي ڪوسي ڪُک منجهان جنم ورتو. پرائمري تعليم دوران آمريءَ جا دڙا، سنڌو نديءَ جا تيز وهڪرا، درياهه بادشاهه جو پائڻ، سندس اوج، موج ۽ جوش ڇوليون، مهاڻن جون ٻيڙيون، اچ وڃ جا تڙ، بچاءُ بند، انهن تي پنڌ، ڪچي جو جهنگ، ٻيلو ڏسي وڏو ٿيو. جڏهن نون سال جي عمر کي پهتو، تڏهن هڪ وڏي بيماريءَ کي منهن ڏيڻو پيس. جنهن هڻي سُڪائي ڪاٺي ڪري ڇڏيس ۽ سندس مائٽ کيس سَن ۾ سائين جي ايم سيد جي حويليءَ ۾ کڻي آيا. جتي سندس علاج ڪرايو ويو. صحتياب ٿي هيءُ ٻار وري پنهنجي وندر کي لڳي ويو. اُهو ڪنڀرن کي چيڪي مٽيءَمنجهان ٿانوَ ٺاهيندي ڏسندو هو.
## زندگي
حافظ احسن چنا

**حافظ احسن چنا** انگريزي ( Hafiz Ihsan Channa) سنڌي ٻولي جو ڪُهنه مشق شاعر ۽ صحافي هو. حافظ احسن چنا جو پورو نالو حافظ محمد احسن چنا هو. هيءُ 12 اپريل 1900ء تي دادو ضلعي جي ڳوٺ ملڪاڻي شريف ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو جمع خان هو. احسن صاحب جي شاعريءَ ۾ قومي ۽ اخلاقي رنگ وڌيڪ آهي. پاڻ 18 جون 1986ء تي لاڏاڻو ڪيائين.سنڌيءَ جو مشهور شاعر ۽ صحافي، جنهن جو عروضي شاعرن ۾ اعليٰ مقام آهي. حافظ صاحب جي والد جو نالو جمعا خان هو، پاڻ ڳوٺ ملڪاڻي شريف دادو ضلعي ۾ 1900ع ۾ -جنم- ورتائين. سنڌي، فارسي ۽ عربي -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ قرآن شريف حفظ ڪيائين. ڪجهه وقت پنهنجي قائم ڪيل مدرسي ۾ درس تدريس جو ڪم ڪيائين. 1921ع کان شاعري ڪرڻ شروع ڪيائين. حافظ صاحب گهڻو ڪري هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي آهي. نثر ۾ به ڪافي ڪتاب لکيائين، -جن- مان ”سچن تي ستم“،”سوانح مخدوم -بلاول- باغباني“،”شاهه جو پيغام“ ۽ ”قصص الانبياء“ وڌيڪ مقبول ٿيا. سندس شاعريءَ جي ڪتابن ۾ ”ديوان احسن“، ”گلزار شعر“، ”احسن الاخلاق“، ”رباعيات احسن“ ۽ ”گلدستهءِ حسن“ مشهور آهن. حافظ صاحب نامور صحافي هو. دادوءَ ۾ هڪ پريس قائم ڪري ”هفتيوار ”آواز سنڌ“ -اخبار- کي تاحيات -جاري- رکيائين. حافظ صاحب جي شاعري اخلاقي، ادب ۽ علم جي موضوعن تي مشتمل آهي. رباعيءَ جو قادر الڪلام شاعر هو. 1986ع ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
شاهه عبدالڪريم بلڙي

**شاهہ عبدالڪريم** بلڙيء وارو (انگريزي Shah Abdul Karim Bulrri Waaro ) (پيدائش: 20 شعبان 944هہ  بمطابق 20 جنوري 1538ع - وفات: 7 ذولقعد 1032هہ  بمطابق 1622ع )  المعروف شاه ڪريم متعلوي ساداتن منجهان  پاڪستان جي صوبي سنڌ جو اساسي ڪلاسيڪي صوفي شاعر ۽ بزرگ هو. 

## حسب نسب
سندن حسب نسب هن ريت آهي. شاهه عبدالڪریم بن سید لعل محمد شاهه عرف اللہ شاهه بن سید عبدالمومن شاهه عرف مینهان شاهه بن سید هاشم شاهه بن سید حاجي شاهه بن سید جلال محمد عرف جرار شاهه بن سید شرف الدین شاهه بن سید میر علي شاہ بن سید حیدر شاهه بن سید میر علي شاهه بن سید یوسف شاهه بن سید حسین شاهه بن سید ابراهيم شاهه بن سید علي الجواري شاهه بن سید حسن الڪبري بن سید جعفر ثاني بن امام موسى ڪاظم بن امام جعفر صادق.

## زندگي جو احوال
شاهه ڪريم المعروف شاهه عبدالڪريم بلڙي وارو 20 شعبان 944هه بمطابق 20 جنوري 1538ع تي سيد لعل محمد شاهه عرف الله شاهه جي گهر ۾ جنم ورتو. شاهه ڪريم ننڍڙو هو ته سندس والد رحلت ڪري ويو. سندس وڏي ڀاءُ سيد جلال شاهه سندس پرورش ڪئي. ننڍپڻ کان کين صوفي بزرگن ۽ عارفن جي قربت ۾ رهيو. کين سماع جو وڏو شوق هوندو هو. سريلي آواز ۾ عارفاڻو ڪلام ڳائيندا به هئا. پاڻ مذهني علمن ۽ عارفاڻي رمزن جو گهرو مطالعو ڪيائون. ڀاءُ جي وفات کان پوءِ گهر سنڀالڻ جي ذميواري جو بار به سندن ڪلهن تي آيو. شادي به ڪيائون. سيد يوسف بکري، مخدوم سميجو ۽ مخدوم نوح جي صحبت مان گهڻو فيض پرايائون. چون ٿا ته پاڻ مخدوم نوح جي مشوري سان ئي بلڙي ڳوٺ وسايائون. سڄو ڏينهن عبادت ۾ مشغول رهندو هو. سير سفر به ڪيائون. چون ٿا بلڙي عورت جو نالو هو جنهن جي نسبت سان ڳوٺ تي به نالو پيو ۽ پاڻ به بلڙي وارو طور منسوب ۽ مشهور ٿيا. سندن روحاني زندگي تصوف جي رمزن جي خوشبوءِ سان مالا مال رهي. پاڻ وڏا رحمدل ۽ ميل جول وارا هئا. سندن شمار سنڌي ٻولي جي اساسي شاعرن ۾ ٿئي ٿو. سندن ڪلام ۾ عارفاڻيون رمزون جهلڪندي نظر اچن ٿيون. سندس ڪلام جي مجموعي کي “شاهه ڪريم جو ڪلام” سڏيو وڃي ٿو.سندس حياتي جو احوال قولن تي مبني ڪتاب “بيان العارفين و تنبيہ الغافلين“ ۾ ڏنل آهي، جيڪو ميان محمد رضا عرف مير دريائي ٺٽوي سندس وفات کان ڪجهہ ورهيہ پوء تصنيف ڪيو.
شاهہ ڪريم جا مقولا ۽ ارشاد “ بيان العارفين“ ۾ جمع ٿيل آهن، جو فارسيءَ ۾ لکيل آهي. سنڌي بيت بہ چيا اٿس، جي ڏوهيڙن جي شڪل ۾ آهن ۽ سنڌي شعر جي پهرين ڪڙي سمجهيا وڃن ٿا.

## مزار
شاهه ڪريم جي مزار ٽنڊو محمد خان ضلعو جي شاه ڪريم تعلقو جي قديم ڳوٺ سعيدپور ۾ واقع آهي. شاهه ڪريم جي مزار سندس پونير شاهه عبداللطيف ڀٽائي 1154ھ ۾ تعمير ڪرائي جنهن لاءِ ڪاشيءَ جون سرون ملتان مان آندائين.

## وفات
شاهه عبدالڪريم بلڙي واري 7 ذوالقعد 1032ھ بمطابق 1622ع ۾ آچر ڏينهن 88 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:صوفي شاعر
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:Articles with short description

زمرو:سنڌي ليکڪ
مٽي

thumb|مٽي
**مٽي** معدنیات ۽ پٿرن جي حصن جو مرڪب آهي جيڪو ماحولیاتي جزن هوا، بارش، روشني، برف ۽ زندهہ ماحولیاتي جزن پاڻي ۽ هوا ۾ موجود جسمن سان ملي ڪري ٺهندو آهي. مٽي عام طور تي پٿريلي جزن ۽ ماحول ۾ موجود ڀرندڙ معدنیات جي مدد سان ٺهندي آهي جڏهن تہ ٻيا ماحولیاتي جز ان جي ٺهڻ تي اثر انداز ٿيندا آهن. مٽي جا ڪيترائي قسم دریافت ٿي چڪا آهن جن جي پٿريلي ۽ ڀرندڙ معدنیات جي تناسب سان درجہ بند ڪئي ويندي آهي. مٽي ۾ شامل پٿريلا داڻا تمام ننڍا ۽ هموار بہ ٿي سگهن ٿا جیئن گپ ۾ هوندا آهن ۽ اهي ئي داڻا وڏا ۽ سخت بہ ٿي سگهن ٿا جیئن بجري یا سنهي واري ۾ ڏسي سگهجن ٿا.

مٽي اسانجي ماحول جو اهم جز آهي، محقق ان باري مين ڇهہ اهم نڪتا ٻڌائن ٿا جيڪي هي آهن:

# هي نباتات جي پیداوار جي لاء ضروری آهي.
# مٽي وهندڙ پاڻي جي رفتار جو  تعین ڪندي آهي.
# مٽي مردہ نباتات ۽ حیوانات کي ٺڪاڻي لڳائڻ جو ڪم ڪندي آهي. 
# مٽي ڌرتي جي چوڌاري جي ماحول ۾ هوا کي خلا کان جدا ڪرڻ جو ڪم ڪندي آهي. 
# مٹی جانورن، حشرات الارض، جيتن ۽ جراثيمن جي رهائش جو ذريعو آهي.
# مٹی هن دنیا ا۾ سڀ کان قدیم تعمیراتي جزو آهي، جنهن جو استعمال انسان سمیت هر جانور ڪيو آهي.

## مٽيءَ جا قسم
1.لٽ واري

2. وارياسي

3. چيڪي مٽي

4. لوم

### لٽ واري مٽي
لٽ واريءَ مٽيءَ يا زمين ۾ لٽ گهڻي مقدار ۾ موجود هوندو آهي. توهان کي خبر آهي ته لٽ جا ذرڙا اٽڪل اٽي جي ذرڙن جيترا ئي ٿيندا آهن. لٽ ڇهڻ سان پائوڊر ۽ سلڪ وانگر لسو ۽ نرم محسوس ٿيندو آهي. لٽ واريءَ زمين ۾ پاڻيءَ جو ڪافي مقدار موجود هوندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن تہ اُهي پاڻيءَ کي نيڪال بہ نہ ڪري سگهنديون آهن. اُهي معدنيات کي روڪي پاڻ وٽ نہ رکي سگهنديون آهن.
### وارياسي
جن مٽيءَ جي نمونن ۾ واريءَ جو مقدار وڌيڪ هوندو آهي، تن کي وارياسي مٽيءَ واريون زمينون چئبو آهي. واريءَ جا ذرڙا ٻين ذرڙن جي ڀيٽ ۾ پٿرن جا وڏي ۾ وڏا ذرڙا هوندا آهن. هيءَ مٽي هٿ لائڻ سان کهري محسوس ٿيندي آهي. واريءَ جا ذرڙا پاڻ وٽ پاڻي جذب ڪري نہ رکندا آهن ۽ جلد ئي پاڻيءَ سان گڏ وهي ويندا آهن. وارياسي زمين ۾ ڪيترائي هوا جا خال هوندا آهن. واريءَ جا ذرڙا معدني جزن کي بہ پاڻ وٽ رکي نہ سگهندا آهن، جيڪي ٻوٽن جي اوسر جي لاءِ ضروري آهن.
### چيڪي مٽي
هن قسم جي زمين جو وڏي ۾وڏو مقدار يا حصو چيڪي مٽيءَ جو هوندو آهي. چيڪي مٽيءَ ۾ تمام گهڻو پاڻي بيهندو آهي. جنهن ڪري ان ۾ نيڪال بہ گهٽ ٿيندو آهي. هنن زمينن ۾ سم بہ جلد ٿي پوندي آهي. انهن ۾ هوا بہ گهٽ هوندي آهي، ڇاڪاڻ تہ انهن جو وڏو حصو پاڻي والاريندو آهي، تڏهن بہ چيڪي زمين ۾ معدنيات يا خوراڪي ذرڙا موجود رهن ٿا، جيڪي ٻوٽن جي اوسر لاءِ ضروري آهن. 
### لوم
اهڙي مٽي يا زمين جيڪا چيڪي مٽي، لٽَ، واريءَ ۽ هيومس جي ملاوٽ سان ٺهيل هجي تنهن کي لوم چئبو آهي. ان ۾ ٻوٽن جي واڌ ۽ اوسر لاءِ سڀئي ضروري خوراڪي يا معدني جزا موجود هوندا آهن. لوم واريءَ زمين ۾ پاڻي جو مقدار بہ ڪافي موجود رهي ٿو جيڪو ٻوٽن جي پاڙن کي ملندو رهي ٿو ۽ ان جي ذرڙن جي وچ ۾ هوا لاءِ خالي جايون بہ هونديون آهن. اُن مان پاڻي بہ چڱيءَ طرح وهي ۽ جذب ٿي ويندو آهي، تنهنڪري لوم ٻوٽن جي واڌ لاءِ بهترين زمين هوندي آهي.

## حوالا

زمرو:ارضيات
زمرو:باغباني
ڪبوتر

**ڪبوتر**  هڪ پکي آهي۔ ڳيرو بہ هن جي نسل مان آهي۔ هن جا تقریباً 300 قسم آهن۔

## طِب
thumb|

ڪبوتر فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنھن کي عربي ۾ **حمام**،  ھندي ۽ سنڌيءَ ۾ ڪبوتر ۽ اُن جا ٻيا نالا **طوري**، **قرقار**،:**سماروس:**، **خلعه** ۽ **يمامه** آھن. اِن جي گوشت جو طِبي اثر گرم ۽ خُشڪ آھي. اِن جو وزن اڌ پاءُ ھوندو آھي. هن جو گوشت فالـج، لقوي، استرخاءِ ۽ عضون جي ڏڪڻ لاءِ مُفيد آهي. رت چڱو پيدا ڪري ٿو. گڙدن، مَثاني، معدي ۽ جِگر کي طاقت ٿو. قوت باھہ کي وڌائي ٿو. هِن جي وِٺ آلت کي طاقت ڏئي ۽ طرفين کي لَذت ڏئي ٿي. هن جو رت اک جي ڦُلي کي فائدو رَسائي ٿو.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* Columbidae.org.uk ڪبوترن ۽ ڳيرن جو تحفظ 
* ڳيرو، جالبيني مجموعو براء پکي ۽ چرواهه
* ڳيري جا آواز

زمرو:پکي
زمرو:پاڪستان جا پکي
زمرو:امن جون علامتون
زمرو:قبرص جون قومي علامتون
زمرو:فجي جون قومي علامتون
زمرو:گني جون قومي علامتون
زمرو:ٽونگا جون قومي علامتون
ٽيليويزن

thumb|300px|2008 ۾ نڪتل ھڪ دڪان ۾ وڪري لاءِ رکيل فليٽ اسڪرين ٽيليويزنن جي تصوير
**ٽيليويزن** يا **ڏور ڏسڻي**  هن سان برقي حرڪت ذريعي تصوير ۽ آواز کي گڏ ٻڌڻ ۽ ڏسڻ مراد آهي. هن ۾ ڪنهن شخص يا شيءِ سان منعڪس ڪيل روشني، پهرين برقي حرڪت ۾ تبديل ڪئي ويندي آهي، پوءِ وري هن برقي حرڪت کي هڪ جاءِ کان ٻيءَ جاءِ تي پهچائڻ جو انتظام ڪيو ويندو آهي. آخر ۾ برقي حرڪت، روشنيءَ ۾ تبديل ڪئي ويندي آهي ته جيئن هن مان هڪ ڏسي سگهجندڙ تصوير ٺهي وڃي.

## ايجاد
ٽيليويزن جي تڪميل 1873ع ۾ هن انڪشاف کان پوءِ ٿي ته سيلينم تي روشني پوڻ سان اُن جي برقي مواصليت تبديل ٿي ويندي آهي. شروع شروع ۾ سيلينم جا خانا استعمال ڪيا ويا، پر اطمينان جوڳو نتيجو برقيائي ٽيوب (Electronic Tube) فوٽو ٽيوب (Photo Tube) جي ايجاد ٿيڻ کان پوءِ حاصل ٿيو. 
## دريافت
1897ع ۾ سر جي. جي. ٽامن برقي ٽيوب جي ماهيت دريافت ڪئي. 1905ع ۾ آئن اسٽائن فوٽو ڪيميڪل افيڪٽ (Photo Chemical effect) جي نظريي کي تڪميل تائين پهچايو. 1906ع ۾ لي دي فاريسٽ فلائي ٽيوب ٺاهي. اِئين 1930ع کان 1940ع تائين ٽيلي ويزن جو ساز ۽ سامان تجربي گاهه ۾ تڪميل تي پهتو. -ٻي عالمي جنگ- ۾  ٽيليويزن بازار ۾ پهتي. ٽي ويءَ جو بنيادي اصول اهو آهي ته ايندڙ  تصوير کي ننڍن ننڍن ذرن ۾ ورهائي پهچايو وڃي. -ٽيليويزن- تجارتي پيماني تي 1953ع ۾ شروع ٿي. -ان- جي ڪئميرا لاڳاپيل منظر کي سرخ، سبز يا بلو رنگ ۾ تقسيم ڪندي آهي. ٽئي رنگ الڳ الڳ وصول ڪندڙ -اوزار- ۾ پهچندا آهن، -جتي- اهي هڪ خاص تصويري نليءَ تي گڏ ٿيندا آهن ۽ اک جو پورو رنگين منظر ڪاري ۽ اڇي رنگ ۾ ڏيکاري ڏيندو آهي. -ٽيليويزن- جي ايجاد ۾ ڪيترن ئي سائنسدانن جو حصو آهي، پر -ان- جي ڪاميابي اسڪاٽ لئنڊ جي هڪ انجنيئر جان بيئرڊ جي هٿان ٿي.thumb|left|200px|Baird in 1925 with his televisor equipment and dummies "James" and "Stooky Bill" ''(right)''.

1920 ۾ جڏھن ايمپليفڪيشن ٽيليويزن جي ٺھڻ کي ممڪن بڻايو تڏھن اسڪاٽس موجود جان لوئي بيئرڊ پنھنجي پروٽو ٽائيپ وڊيو سسٽم ۾ نپڪو Nipkow ڊسڪ لڳائي. 25 مارچ 1925 تي ھن لنڊن ۾ سيلفرج جي ڊپارٽمينٽ اسٽور تي ھن Silhouette تي تصويري حرڪت کي نشر ڪرڻ جو ماڻھن سامھون مظاھرو ڪيو.   30 سيپٽمبر 1929ع تي بي بي سي دنيا جو پهريون -ٽيليويزن- پروگرام پيش ڪيو. -ان- ۾ بيئرڊ جيءَ جو طريقو اختيار ڪيو ويو هو.

## رنگين ٽيليويزن
رنگين ٽيليويزن 20 صديءَ جي وچ ۾ ايجاد ٿي.دنيا جي پھرين رنگين ٽيليويزن ٽرانسميشن جو سڀ کان پھريون مظاهرو بہ جان لوئي بيئرڊ 3 جولائي 1928 ۾ ڪيو.. پاڪستان ۾ سڀ کان پهرين ٽيليويزن اسٽيشن 1964ع ۾ لاهور ۾ ڪم شروع ڪيو. -ان- کان پوءِ ڊاڪا، ڪراچي، راولپنڊي، اسلام آباد، پشاور ۽ ڪوئٽا اسٽيشنون قائم ڪيون ويون. 1977ع جي شروع ۾ رنگين پروگرام پيش ڪيا ويا.
[thumb|left|Color bars used in a [test pattern, sometimes used when no program material is available.]]

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* انسائيڪلوپڊيا سنڌيانا

## حوالا

زمرو:ربطيات
زمرو:نشريات
زمرو:ٽيليويزن
زمرو:ميڊيا جا قسم
زمرو:صنف جي لحاظ کان ابلاغ عامه
ڳئون

فائل:Sd-ڳَئُون.oga

**ڳئون**  ھڪ مئمل جانور جو نالو آهي هن جو مذڪر ڍڳو ٿيندو آهي. ڳئون جا ڪافي قسم آهن، هن جا مختلف رنگ ٿيندا آهن. هي هڪ پالتو جانور آهي سائو گاھ کائيندي آهي. هن جو کير باقي تمام کير ڏيڻ واري جانورن کان خوش ذائقہ ۽ غذایت سان ڀرپور تصور ڪيو ويندو آهي.

## ھندو مذھب ۾ ڳئون جي اھميت

رگ ويد واري زماني ۾ هندو ڳائو گوشت کائيندا هئا، پر پوءِ ڍڳي يا گانءِ جي ڪوس جي برخلاف ڪن رشين آواز کڙو ڪيو، ۽ رفته رفته سڀ هندو ائين سمجهڻ لڳا ته گئو هتيا ڪرڻ هڪ وڏو پاپ جو ڪم آهي، جو ڄاتائون ٿي ته اهي ڪارائتا جانور نه ڪُهڻ گهرجنھندو مذھب ۾ ڳئون کي تمام وڏي عزت ڏني ويندي آهي.اھو درجو ويدڪ دور ۾ نہ ھيو پر آھستي آھستي ان کي مقدس بڻايو ويو. مھاڀارت ۾ ڳئون جو درجو ماء جي درجي جي برابر ڪيو ويو. پھرين ملينيم جي وچ ۾ قانوندانن ڳئون جي گوشت کائڻ جي مخالفت ڪئي. ان ھوندي بہ ڳئون جو مندر يا ڳئون جي ديوتا ھجڻ جو خيال رواج ۾ ڪونہ آيو. ويدن ۽ پراڻن ۾ ڳئون جا ڪافي قصا ڏنل آهن. ھندن جو خيال آهي تہ ڪرشن ديوتا جي پرورش بہ ڳئون چاريندڙ ڌنار جي گھر ۾ ٿي تنھن ڪري کيس گووندا بہ چوندا آهن جنھن جي معني آهي ڳئون جي حفاظت ڪندڙ. شو ديوتا لاء انھن جو خيال آھي تہ اھو نندي نالي ڍڳي تي سوار ٿيندو ھو.

## حوالا

زمرو:حيوانات
زمرو:مماليا جا عام نالا
انڪوائري آفيسر (ناول)

**انڪوائري آفيسر** هي هڪ ڪلاسڪي ناول ۾ لکيل ناٽڪ آهي جنهن جو مصنف شمس العلماء مرزا قليچ بيگ آهي. هن ناٽڪ کي سنڌي ادبي بورڊ پاران 1966ع ۾ ڇاپيو ويو.
هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو تصنيف ڪيل ڊرامو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن. اِن جو ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1966ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:روسي ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب
مينهن

thumb
**مينهن**  () هڪ مئمل جانور جو نالو آهي هن جو مذڪر سانُ هوندو آهي. مينهون گھریلو بہ هونديون آهن ۽ جهنگلي بہ، هي جانور ڪاري ۽ خاڪي رنگن ۾ ملندو آهيِ، هي جانور نهرن، نالن ۽ تلائن ۾ وهنجڻ پسند ڪندو آهي.

ڏکڻ ایشیا ۾ ڳوٺن جا ماڻهو گھرن ۾ وڏي تعداد ۾ مينهون پاليندا آهن ۽ انهن جو کير پنهنجي استعمال سان گڏ شهرن ۾ وڃي وڪرو ڪندا آهن، اهڙي طرح گوشت بہ کاڌو ۽ وڪرو ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:پالتو جانور
زمرو:ڳئون (خاندان)
زمرو:پالتو جانور
زمرو:سبزي خور مماليا
ٻٽيرو

**[[ٻاٽيرو|ٻٽيرو]]**، تترجي نموني تي هڪ قِسم جو پکي  آهي جو اڪثر آباد زمين جي فصلن ۾ رهي ٿو، ۽ هڪ فصل ختم ٿئي ته ان کي ڇڏي، ٻئي فصل واريءَ زمين ۾ وڃي رهندو آهي.
زمرو:پکي
بدڪ

**''بَدڪ** پاڻيءَ جي پکين جو هڪ وڏو ڪٽنب آهي، جنهن ۾ کوڙ ڪٽنب ۽ قسم آهن. سائنسدانن هن ڪٽنب جي پکين جو ڪافي غور سان مشاهدو ڪيو آهي ۽ کين عادتن ۽ رنگ روپ جي بنياد تي جدا جدا جنسن ۾ ورهايو آهي. هن گروهه جو وڏي ۾ وڏو پکي راج هنس آهي، جيڪو مانسرور ڍنڍ ۾ ٿيندو آهي. هنج پکي جا ٻيا به قسم آهن جيڪي سياري ۾ گرم علائقن ڏانهن لڏ پلاڻ ڪندا آهن. ننڍين بدڪن جا به کوڙ قسم آهن. جن جا سنڌي نالا هن ريت آهن*:

[[فائل:Northern Pintails (Male & Female) I IMG 0911.jpg|thumb|*بدڪون پاڻي ۾ ترندي*]]

* *گَرو ھنج (Graylag Goose/ Anser anser) *
* *قـاز (Barheaded Goose/ Anser indicus) *
* *للو ھنج ، مُنگھه، کٽئين، سرخاب (Brahminy Duck/ Tadorna ferruginea) *
* *باتشاھه، لال سر رتبو (Redcrested Pochard / Netta rufina) *
* *ٿرهـانـڊو، ٿـورانـدو (Common Pochard / Aythya ferina Nyroca feina) *
* *ھنجر (Spotbill / Anas poecilorhyncha) *
* *ڊگوش ڪوڪڙالي ((Pintail or Northern Pintail / Anas acuta *
* *هُراڙو ، ڪَرڙو، چيڪلو (Common Teal / Anas crecca) *
* *چُـوئي (بدڪ) (Marbled Teal / Marmaronetta or Anas angustirostris) *
* *ٽـُٻڻو ( (Garganey / Anas querquedula *
* *نيرڳ، نيرڳي بدڪ ((Mallard / Anas platyrhynchos* 
* *ڦاڙھائو بدڪ ((Wigeon / Anas Penelope* 
* *لنگهو، ڳهڻو، اليپت ( (Nothern Shoveller/ Anas clypeata* 
* *ٻُـوئر، ٻُـوئري، ٻُئاري، ٻُھر، ٻـُرڙ ((Gadwall / Anas strepera *
* *رُونهارو (Tufted Duck or Pochard / Aythya fuligula, Nyroca fuligula) *
* *ٻُـرڻـو (Whiteeyed Pochard, Ferruginious Duck / Aythya nyroca) *
* *ٻـُرڻو (وڏو) (Greater Scaup / Aythya marila)*
* *چيهه (Lesser Whistlingduck Dendrocygna_javanica)*

*ڪڪڙ وانگر پالتو گهريلو پکي به آهي، يورپ ۾ ان جي فارمنگ به ٿئي ٿي ۽ ان جو گوشت ڪڪڙ وانگر عام خوراڪ طور کائيندا آهن. ڀٽائيءَ جو بيت آهي*: 
<center>
*هنج مڙيئي هنجهه، ميرو منجهن ناهه ڪو،*<br />
*جتي رهن سنجهه، سو سَرُڪن سُرهو!*
</center>

==*حوالا''==

زمرو:پکي
زمرو:پالتو جانور
طوطو

**طوطو** هڪ پکي جو نالو آهي۔هن جا ڪافي قسم هوندا آهن عام طور تي سائي رنگ جو هوندو آهي ۽ هن جي گاڙهي چنهب هوندي آهي۔ هي وڻن ۾ غار ٺاهي ڪري رهندو آهي۔ هي جوڙي ۾ رهڻ وارو پکي آهي۔ هي گهڻو ڪري گهاٽن وڻن واري علائقن ۾ يا جهنگن ۾ ملندو آهي۔ هن جي خوراڪ وڻن جا ميوا ۽ ٻج هوندي آهي۔ مختلف قسمن جا طوطا انسانن جا ڳالهايل جملا ياد ڪري انهن کي ڳالهائي سگهن ٿا.

## طب

چتون (نالا: ع. ببغا، طوطي، هه. وغيره___ طوطا ۽ سوا.)

**اثر**: گرم خشڪ 2، نقصان: دير هضم، ميل: سرڪو ۽ گرم مصالح: عيوض: ______، وزن: ٻه تولا.

**سڃاڻپ**: ٻن ٽن قسمن جو سائي رنگ تي ڳاڙهي چنهنب وارو پکي آهي.

**خاصيت**: هن جو گوشت طاقتور آهي، دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو، پراڻن ڦٽن، بادفرنگ جي ڦٽن ۽ جلندر کي فائدو ڪري ٿو.
هن جي زبان پچائي کارائجي، ته زبان جي طاقت وڌي، قابليت ۽ فصاحت ۾ يڪتا زماني ٿئي، ڳالهائڻ ۾ هٻڪ هجي ته اُها لاهي ٿي. هن جي وِٺ چٽيءَ ۽ منهن ۾ پيل ڇانئنين جي داغن تي لائبي ته اُنهن کي صفا ڪندي

## حوالا

زمرو:پکي
ڪاليج

**دانشگاہ** یا **ڪاليج** (انگریزي: College) هڪ اهڙي جڳه تعلیم حاصل ڪري سگهجي۔ پاڪستان ۾ بيشمار دانشگاهون آهن جتي هر مضمون جي تعلیم ڏني ويندي آهي

10+2+3 جي تعلیمي نظام ۾ ڏهين جماعت کانپوء، اعلٰي تعلیم حاصل ڪرڻ لاء کی درسگاہ۔ +2 تعلیم کي انٽرمیڊييٽ ۽ +3 تعلیم کي ڊگري یا گریجوئیشن تعلیم چئبو آهي۔

هي دانشگاهون، عام تعلیم، پیشہ ورانہ تعلیم، تڪنيڪي تعلیم وغیرہ جي شعبن جون هونديون آهن.

ڪاليج
زمرو:اعليٰ تعليم
زمرو:تعليمي مرحلا
زمرو:جواني
زمرو:يونيورسٽيون ۽ ڪاليجز
ڊڪشنري

[200px|thumbnail|[انگريزي ٻولي|انگريزي-انگريزي ۽ انگريزي-فارسي لغتون]]
**لغت** (dictionary) جي عام مفهوم ۾ معنيٰ آهي ”ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظ ۽ انهن جي معنيٰ“، پر اصطلاحي طور لغت ان ڪتاب کي چئبو آهي، جنهن ۾ ٻوليءَ جا ترتيب وار لفظ معنائن سميت ڏنل هجن، يا ائين چئجي ته اهو ڪتاب، جيڪو ڪنهن به زبان جي الف بي جي ترتيب سان مرتب ٿيل هجي، جنهن ۾ لفظن، فقرن جي معنيٰ، اُچارَ، پهاڪا، چوڻيون، لفظن جي استعمال ۽ صرفي ۽ نحوي لاڳاپيل معلومات ڏنل هجي، يا اهو ڪتاب، جنهن ۾ ٻن ٻولين جي هم معنيٰ لفظن جي معنيٰ ڏنل هجي، مثال طور “سنڌي- انگريزي“ يا انگريزي- سنڌي لغت“ لغت ڪنهن به مضمون جي اصطلاحن ۽ معنيٰ ’الف- بي‘ جي ترتيب سان مرتب ڪيل هجي، مثال طور علم نباتات جي لغت، لائبريري ۽ انفريشن سائنس جي لغت، وغيره وغيره.. **لُغت** (dictionary) هڪ اهڙو ڪتاب آهي جنهن ۾ ڪنهن ٻوليء جي لفظن کي وضاحتن، استعمالن، اچارن ۽ ٻي معلومات سان گڏ الفابيٽ جي ترتيب سان درج ڪيو ويو هجي یا هڪ اهڙو ڪتاب جنهن ۾ ڪنهن ٻولي جي لفظن کي ڪنهن ٻي ٻولي ۾ ان جي هم معنٰي لفظن سان ترتيب ۾ لکيو ويو هجي.

## لغت جو ذخيرو
لغت جو ذخيرو (lexicon or vocabulary) دنيا جي عظيم ٻولين ۾ ھڪ خوبي اھا بہ ھوندي آھي تہ انھن ۾ لغت جو تمام وڏو ذخيرو ٿيندو آھي. ان خوبيءَ جي حساب سان سنڌي ٻولي ايشيا جي سمورين ٻولين ۾ شاھوڪار آھي، جنهن ۾ ھڪ معنيٰ لاءِ ڪيتريون معنائون موجود آھن. ان کان سواءِ اُن ۾ استعارن کان وٺي اصطلاحن، پھاڪن، تشبيھن لاءِ لفظن جو وڏو ذخيرو آھي. سنڌي زبان جي لغت جي شاهوڪاريءَ جو اندازو ان مان لکائي سگھجي ٿو تي شاھ لطيف پنھنجي شاعري ۾ ”اٺ“ لاءِ رڳو ويھ لفظ ڪتب آندا آھن..

## پڻ ڏسو
*سنڌي لغت

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:لغت نويسي
زمرو:ڪتاب بلحاظ صنف
ڪتاب

thumb|ڪتاب
**ڪتاب** ڪنهن هڪ مضمون يا مختلف مضمونن تي لکيل يا ڇاپيل صفحن جي مجموعي کي چيو ويندو آهي. ڪتاب عام طور تي ڪاغذ جي صفحن تي لکيل يا ڇپيل هوندو آهي جن جي جلد بندي ٿيل هوندي آهي. موجودہ دور ۾ سائنس جي ترقي جي ڪري ڪتاب صرف ڪاغذ تي ڇپيل تحریر نہ رهيو آهي، بلڪہ ڪتاب ھاڻي انٽرنيٽ ۽ بڪ ريڊر جي ذریعي ڊجيٽل ٿي چڪو آهي.

چوپڙي يا بڪليٽ (booklet/Bibelot) ننڍڙو ڪتابڙو، جيڪو ٿورن ۽ ننڍن صفحن تي ٻڌل هجي.

## ڪتاب جي تاريخ
پراڻي دور ۾ ڪتاب پٿرن تي لکيو ويندو هو.

## تاريخي ڪتاب
گذريل دور ۾ ٿيندڙ واقعي کي هڪ مجموعي شڪل ۾ گڏ ڪرڻ.
* تاريخي ڪتابن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ابلاغ عامه
زمرو:ڪتاب
زمرو:ميڊيا جا قسم
زمرو:دستاويز
قلم

thumb|قلم
**قلم**، لکڻ جي لاء قديم زماني کان استعمال ڪيو پيو وڃي، هي مس جي مدد سان لکندو آهي.
سمارٽ فون

**سمارٽ فون** يا ذهين فون (Smartphone) عام فون جي نسبت ۾ ڪافي خصوصيتن جو مالڪ هوندو آهي.

200px|left
ٽيليفون

**ٽيليفون** هڪ برقي اوزار آهي، جيڪو ماڻهن کي هڪ جاءِ کان ٻي جاءِ تائين آواز منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ڪري ٿو. ٽيليفون جو مکيه مقصد آواز ذريعي رابطي کي آسان بڻائڻ آهي، ۽ اهو عام طور تي شخصي، ڪاروباري ۽ سرڪاري مقصدن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ٽيليفون انساني زندگيءَ ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو آهي. ان جي بدولت دنيا جا فاصلا گهٽجي ويا آهن، ۽ رابطي جا ذريعا وڌيڪ تيز ۽ موثر ٿي ويا آهن.  

thumb|ٽيليفون

## تاريخ
ٽيليفون جي ايجاد جو اعزاز عام طور تي اليگزينڊر گراهم بيل کي ڏنو ويندو آهي، جنهن 1876ع ۾ پهريون ٽيليفون پيٽنٽ حاصل ڪيو. ان کان اڳ ڪيترائي سائنسدان ۽ ايجادڪار آواز منتقل ڪرڻ لاءِ تجربا ڪري رهيا هئا، پر بيل جي ڊوائيس ڪامياب ثابت ٿي.  

## ڪم ڪرڻ جو اصول
ٽيليفون آواز کي برقي سگنلن ۾ تبديل ڪري، ان کي تار يا وائرليس ذريعن ذريعي ٻي جاءِ تي منتقل ڪري ٿو، جتي ان کي ٻيهر آواز ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. 
 
ٽيليفون جي مکيه حصن ۾ شامل آهن:  

:**مائڪروفون**: آواز کي برقي سگنلن ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ.  
:**اسپيڪر**: برقي سگنلن کي آواز ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ.  
:**ڊائلنگ سسٽم**: نمبر ڊائل ڪرڻ لاءِ.  
:**ڪنيڪشن ميڪانزم**: جيڪا ڪال کي گهربل نمبر تائين پهچائي ٿي.  

## ارتقا
شروع ۾ ٽيليفون ڪيبلن ذريعي ڪم ڪندا هئا، پر جديد دور ۾ موبائل ٽيليفون ۽ انٽرنيٽ ٽيليفوني عام ٿي وئي آهي.  

:**زميني ٽيليفون** (Landline): هي روايتي قسم آهي، جيڪو تار ذريعي ڪم ڪندو آهي.  
:**[[موبائل فون]]**: وائرليس رابطي جو اوزار، جيڪو سيلولر نيٽورڪ ذريعي ڪم ڪري ٿو.  
:**[[سمارٽ فون]]**: موبائل فون جو جديد روپ، جنهن ۾ انٽرنيٽ، ڪئميرا، ۽ مختلف ايپس موجود آهن.  

## ٽيليفون جا فائدا

#**تيز رابطو**: ڪنهن به جاءِ تان آسانيءَ سان رابطو ڪرڻ جي سهولت.  
#**دنيا کي ويجهو آڻڻ**: جغرافيائي حدون ختم ڪري ٿي.  
#**ڪاروبار ۾ اهميت**: ڪاروباري رابطن کي آسان بڻائڻ.  
#**ايمرجنسي مدد**: جلدي ۽ بروقت مدد حاصل ڪرڻ لاءِ.  

## ٽيليفون جا نقصان
#**خرچ**: ڊگهي ڪالز يا انٽرنيٽ استعمال ڪرڻ جي قيمت.  
#**گهٽ شخصيت پسند رابطا**: سامهون ڳالهائڻ وارو جذباتي رابطو گهٽ ٿي سگهي ٿو.  
#**اڻڄاتل خطرا**: فون ذريعي فراڊ ۽ ڌوڪيبازي جا واقعا.

## حوالا

زمرو:ربطيات
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن
آواز

**آواز** جي تعريف مختلف اندازن ۾ ڪري سگهجي ٿي پر، بنيادي طور تي آواز دٻاءَ جون اهڙيون لهرون هونديون آهن جو ڪنهن لچڪدار ذريعي ۾ سفر ڪري سگهن جيڪو گيس، پاڻياٺ يا نهري جي حالت ۾ ٿي سگهي ٿو ۔

زمرو:آواز
ببر شينهن

مشهور جانور، جيڪو ”جهنگ جو -بادشاهه-“ سڏيو وڃي ٿو. شينهن جو هڪ قسم، جنهن کي ڪيهر شينهن يا ٻيلائي شينهن به چوندا آهن. آفريڪا ۽ -ايشيا- جو جهنگلي جانور، جيڪو نسل ۾ ٻليءَ جي خاندان مان آهي ۽ جنهن جي کل گهڻو ڪري نارنگي يا ميٽوڙي رنگ جي ٿئي ٿي. هن جانور جي ڊيگهه اٺن کان ڏهن فوٽن تائين ٿئي. هيءُ جانور گهڻو ڪري رات جو شڪار ڪندو آهي. هيءُ جانور آفريڪا ۽ ڏکڻ اولهه -ايشيا- ۾ لڀندو آهي. هيءُ زرد ۽ ڀوري رنگ جو ٿيندو آهي. هن جي کل تي وار ننڍا ننڍا ٿيندا آهن. نر -ببر شينهن- جي ڳچيءَ تي ڪاري ڪڻڪ رنگي ٻُر ٿيندي آهي. -ببر شينهن-، اڪثر وڏن گاهه خور جانورن جو شڪار ڪندو آهي، -تن- ۾ سندس پسنديده جانور هرڻ، -پٽا- -پٽي- گڏهه ۽ ٻيا جانور آهن. خاص ڪري پوڙهو ۽ ڪمزور شينهن ماڻهوءَ تي به حملو ڪندو آهي. شينهن جوڙو ٺاهي رهندو آهي ۽ پنهنجي عيال لاءِ شڪار ڪرڻ جون حدون مقرر رکندو آهي. وڏي شڪار وقت منظم گروهه ۾ حملو ڪندو آهي.

## طب

شينهن (نالا: ع. اسد، ف. شير، هه. وغيره___ باگه، اليون ۽ شتامه.) مشهور خونخوار جانور آهي.

**خاصيت**: هن جو گوشت گرم مصالحن سان رڌي کائڻ سان قلب کي طاقت ايندي ۽ بهادري پيدا ٿيندي، هن جي چرٻيءَ جو ليپ، آلت جي سستي وڃائي ۽ ان کي طاقت ڏئي ٿو. سخت سوڄ، سخت ڳوڙهن ۽ خنازير لاءِ فائديمند آهي. پتو ۽ چرٻي ملائي آلت کي مکي جماع ڪرڻ سان طرفين جي لذت جو باعث ٿيندو

## حوالا

زمرو:شينهن
زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:شڪاري جانور
زمرو:گوشت خور مماليا
زمرو:گوشت خور جانور
چيتو

**چيتو**  ٻلي جي نسل سان تعلق رکندڙ جانور آهي. شڪار ڪرڻ وقت هن جو گهڻو ڌيان رفتار تي هوندو آهي جيڪا 120 ڪلوميٽر ڪلاڪ تائين  پهچي سگهي ٿي. چيتو 0 کان 100 ڪلوميٽر جي رفتار صرف 3.5 سيڪنڊن ۾ حاصل ڪري سگهي ٿو.

380px|thumb
فائل:Acoustic-Structure-and-Contextual-Use-of-Calls-by-Captive-Male-and-Female-Cheetahs-(Acinonyx-pone.0158546.s001.oga

## طب
نالا: ع. نمر، ف. پلنگ، هه. وغيره___ چيتا، ڪيلان، پارس ۽ تيندو.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: چيلهه جو سور، ميل: سؤنف رومي، عيوض: بنفشه ۽ صندل، وزن: ٽي ماسا.
سڃاڻپ: شينهن جي نموني تي ڪتي کان وڏو هڪ جانور، جنهن جي هيڊي کل تي اڇا ڪارا ٽڪا ٿيندا آهن. بلڪل زوردار جانور آهي.
خاصيت: هن جي چرٻي ڪٺ ۽ زيتون جي تيل ۾ ملائي تيار ڪجي، اها چرٻي سنڌن جي سور، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ تي مالش سان فائدو ٿيندو. هن جو رت چٽي ۽ ڪوڙهه وارن هنڌن تي لائجي ته اهي داغ لهن. هن جو پتو زهر آهي. هن جي کل مان گادي جوڙائي اُن تي وهڻ سان، بواسير جي رت، نانگ، وڇون ۽ آسيب کان امن ۾ رهبو. هن جو پيشاب ۽ مغز جي مک ملائي آلت تي ليپ ڪجي ته قوت باهه ۽ آلت جي سستيءَ لاءِ مجرب آهي.

## حوالا

زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:شڪاري جانور
زمرو:گوشت خور مماليا
زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
آچار

thumb|left|150px|مختلف سبزين جي گڏيل آچار
**آچار**ننڍي کنڊ جي ملڪن ڀارت، پاڪستان ۽ بنگلاديش ۾ کاڌي سان عام استعمال ٿيندڙ چٽڻي جيڪا عام طور تي اَنبِڙِي، سبزين ۽ تيل مان تيار ڪئي ويندي آهي.
زمرو:سنڌي کاڌا
ٻولي

ٻوليء هڪ اهڙو ٻولي سرشتو آهي جيڪو مواصلات جي منجھيل نظام جي ترقي، حصول، بحالي ۽ استعمال، خاص طور تي ايئن ڪرڻ جي انساني قابليت يا صلاحيت تي مشتمل آهي؛ ٻولي اهڙي ريت هڪ سرشتي جو ڪوئي مخصوص مثال آهي.
ٻوليء جي سائنسي اڀياس کي لسانيات(linguistics) سڏيو ويندو آهي.لفظن جو مجموعو ۽ انهن کي ملائڻ جو طريقو (يعني گرامر) جيڪو ڪوئي گروه سمجهي ۽ انکي رابطي طور استعمال ڪري ته انکي **ٻولي** چيو ويندو آهي.

ٻوليءَ کي هنديءَ ۾ ڀاشا چيو ويندوآهي. هندستان جا سنڌي اديب اڪثر ٻوليءَ جي جاءِ تي عام طور ”ڀاشا“ جو لفظ ڪتب آڻيندا آهن. ڇاڪاڻ جو اهو لفظ ’مڪمل زبان‘ وارو مفهوم رکي ٿو. جڏهن ته ڪن ماهرن جي راءِ ۾ ٻولي صرف ڳالهايل زبان لاءِ ڪتب آڻڻ گهرجي. ڀاشا معنى ٻولي  ۽ اپڀاشا معنى ٻوليءَ جو ننڍو دفعو (Dialect). البت سنڌيءَ ۾ لفظ ’ٻولي‘ مڪمل زبان واري معنيٰ رکي ٿو. ٻولي اوچتو پئدا نه ٿي آهي ۽ نه ديوتائن وٽان مليل سوکڙي آهي. پر اظهار جو هي وسيلو صدين جي ڪوششن کان پوءِ حاصل ٿيو آهي. ان جي شروعات مرد جي پنهنجي ماديءَ کي سڏڻ وارن آوازن سان ٿي ۽ انهن آوازن ارتقا جون منزلون لنگهي، شاعريءَ جي شڪل اختيار ڪئي. لفظن يا شَيِن جي نالن کان سواءِ جن سان ذهن ۾ خاص تصور ٿا اچن، شين جا اجتماعي تصور قائم ٿي نه سگهن ها. ۽ عقل ڪڏهن به وحشي پڻي جي منزل کان اڳتي وڌي نه سگهي ها. لفظن کان سواءِ فلسفو، شاعري، تاريخ ۽ نثر سڀ ناممڪن هئا. لفظن کان سواءِ ڪڏهن به آئن اسٽائن ۽ اناطول فرانس جي ذهنن جون باريڪيون حاصل ٿي نه سگهن ها. لفظن کان سواءِ نه مرد مرد هجي ها ۽ نه عورت عورت.

ٻولين متعلق هڪ جائزي جي مطابق هن وقت دنيا ۾ تقريبن 6809 ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون.پر انهن جو انگ تيزي سان گهٽجي رهيو آهي ڇو ته نوي سيڪڙو ٻولين جو تعلق هڪ لک کان گهٽ ڳالهائيندڙن سان آهي. 537 ٻوليون اهڙيون به آهن جنهنجا ڳالهائيندڙ 50 کان به گهٽ آهن، افسوسناڪ حالت انهن 46 ٻولين جي آهي جيڪي ايندڙ ڪجهه سالن ۾ ختم ٿيڻ واريون آهن، ڇو ته انهنجا ڳالهائيندڙ هڪ يا ٻه انسان بچا آهن.
چين ۾ ڳالهائي ويندڙ مينڊرين ٻولي آبادي جي لحاظ کان دنيا جي سڀ کان وڏي ٻولي سمجهي ويندي آهي جڏهن ته انگريزي ٻولي ٻي نمبر تي آهي. ’اردو - هندي‘ کي اگر هڪ ٻولي تصور ڪيو وڃي ته آبادي جي لحاظ کان ٽيون نمبر هن جو ئي آهي ۽ جيڪڏهم هندي کي الڳ ٻولي جي طور تي ڏٺو وڃي ته پوء هن جو ڇهون نمبر آهي.پنجين نمبر تي بنگالي ۽ اردو ٻاويهين نمبر تي هلي وڃي ٿي. انکان علاوه عربي ۽ هسپانوي ٻوليون به وڏين ٻولين ۾ شامل آهن.

انگريزي جو معاملو سڀ کان جدا آهي.جڏهن ته دنيا ۾ صرف 32 ڪروڙ ماڻهن جي مادري ٻولي انگريزي آهي جن جي اڪثريت آمريڪا، ڪينيڊا، برطانيه، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ آباد آهي، انکان علاوه سڄي دنيا ۾ 35 ڪروڙ ٻيا ماڻهو اهڙا آهن جيڪي انگريزي کي ٻي ٻولي (second language)جي طور تي استعمال ڪندا آهن يعني پنهنجي مادري ٻولي سان گڏوگڏ اهي انگريزي کي به رواني سان ڳالهائي ويندا آهن۔
انهن کان علاوه ڏهن کان پنرهن ڪروڙن تائين اهڙا ماڻهو به آهن جن ضرورت جي ڪري انگريزي سکي آهي.اهڙن ماڻهن جو انگ تيزي سان وڌي پيو جن جي هي نه ته مادري ٻولي آهي نه ئي ٻي، پر تعليم ۽ روزگار حاصل ڪرڻ لاء انگريزي سکي آهي. ريڊيو، ٽي وي، فلم ۽ خاص طور تي انٽرنيٽ جو استعمال وڌڻ سان گڏ انگريزي زبان انجو استعمال ۽ افاديت وڌندي پئي وڃي. 

## حوالا

زمرو:ٻولي
زمرو:لسانيات
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
سنڌو واديءَ جو ڏيڏر

thumb|سنڌو واد
يءَ جو ڏيڏر **سنڌو واديءَ جو ڏيڏر** (Indus Valley toad) (سائنسي نالو: Bufo stomaticus) پاڪستان، افغانستان، نيپال، ايران ۽ ننڍي کنڊ ۾ ملندڙ ڏيڏر جو هڪ قسم آهي.
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڏيڏر

thumb|ڏيڏر
ڏيڏر (🐸) پاڻي جو جانور آهي، هن جا ڪيترائي نسل آهن.

## {ڏيڏر جي جراحي يا بدن جي تشريح جو علم}

● ڏيڏر اهو جاندار آهي جيڪو پاڻي ۽ زمين تي پڻ رهندو آھي۔

● The frog is living things which live in both water as well as land.

  ● ڏيڏر ٿڌي رت وارا جانور ٿيندا آهن۔ 
● 
 They are cold blooded animals    called poikilotherm.

●  انهن جو واستو ايمفينين گروه سان هوندو آهي۔ ايمفينين گروه مان مرد جيڪي جاندار خشڪيءَ ۽ پاڻي ۾ رهندڙ ھجن۔

They belongs to amphibian group

## ⧼Hibernation سياري جو عمل ⧽

هائيبر نيشن جنهن جي سنڌي ۾ معناي آهي بي حس يا بيحرڪت مطلب گهڻي وقت لاء سمهي پوڻ ، ان طريقي ۾ ڏيڏر ب پنهنجو پاڻ کي هائبرنيٽ مطلب پاڻ کي ڄمائي ڇڏيندا آهن، ان ۾ انهن جي ساھ کڻڻ ۽ دل جي ڌڙڪن جو عمل رڪجي ويندو آهي ۽ وري ڪجهه ڏينهن يا مهينن کان پوء وري پنهنجي جاندار ٿي ويندا آهن مطلب هونش ۾ اچي ويندا آهن.

Hibernation is a process in which some animals sleeps for a long time, and frog also hibernate itself. Frogs stop their breathing and heart beat but don't die and after some days or months they come back to their life.
## آواز
پاڪستان فوج

**پاڪستان فوج** () دنيا جي ڇهين وڏي فوج آهي، جنهن جو شمار دنيا جي بهترين فوجن ۾ ٿئي ٿو.
## تاريخ

## خارجي ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:فوج
زمرو:پاڪستان جي فوج
زمرو:پاڪستاني فوج
زمرو:پاڪستان ۾ موجود ادارا
موبيلنڪ

thumb|موبيلنڪ جو لوگو
**موبيلِنڪ** پاڪستان ۾ ٽيلي ڪميونيڪيشن جون سهولتون ڏيندڙ هڪ ڪمپني هئي. هن ڪمپني جا ٻين سڀني ڪمپنين کان وڌيڪ استعمال ڪندڙ آهن. هي ڪمپني گذريل ويهن سالن کان ڪم ڪري رهي هئي. هن ڪمپني جو صدر دفتر اسلام آباد ۾ آهي. 2017ع ۾ موبيلنڪ ۽ وارد کي ملائي ڪري نئون سرشتو ٺاھيو ويو جنھن کي جاز جو نالو ڏنو ويو. ھن وقت ھي سرشتو جاز ۾ شامل آھي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ موبائل آپريٽنگ سرشتا
احمد مغل

**احمد مغل** Ahmad Mughal مشهور گلوڪار ۽ سرمد سنڌي جو ڀاءُ آھي. احمد مغل- ولد حيات علي مغل، نامياري ڳائڻي رحمان مغل (سرمد سنڌي) جو ننڍو -ڀاءُ- آهي، جنهن سرمد جي گائڪيءَ جو انداز اختيار ڪري، سرمد جي راڳ کي زندهه رکڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. -احمد مغل- پهرين مارچ 1968ع تي ”پريالوءِ“ ضلعي خيرپورميرس ۾ ڄائو. پرائمريءَ کان مئٽرڪ تائين پريالوءِ ۾ پڙهيو. گورنمينٽ ڊگري ڪاليج سکر مان انٽرپاس ڪيائين. شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ خيرپور مان معاشيات ۾ ايم. اي ڪرڻ کان پوءِ خيرپور جي لا ڪاليج مان ايل. ايل. بي پڻ ڪيائين. پي. آئي اي ۾ چئن سالن جي ملازمت دوران اڍائي سال -جپان- ۾ پڻ رهيو. 1998ع ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان ٽيليويزن تي متعارف ٿيو. کيس ٽي ويءَ تي سينيئر پروڊيوسر سميع -بلوچ- آندو. هن وقت تائين سندس آڊيو ڪئسٽن جا ڪيترائي البم رليز ٿي چڪا آهن. ڪي ٽي اين ۽ ٻين چئنلن جو مقبول فنڪار آهي.

## اَلبَمَ

## وڌيڪ ڏسو
* سنڌي گلوڪارن جي فرست

## خارجي ڳنڍڻا

.

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي راڳي
گڏهه

**گڏهه**، هڪ مئمل جانور آهي جيڪو گهوڙي جي خاندان سان تعلق رکي ٿو.هي جانور عام طور تي سامان کڻڻ جي لاء استعمال ٿيندو آهي.
## حوالا

زمرو:گهوڙا خاندان)
زمرو:پالتو جانور
زمرو:سبزي خور مماليا
گهوڙو

**گهوڙو** (Equus Ferus caballus) هڪ کر (Hoof) وارو پالتو جانور آهي. ان جو تعلق ٽئڪسونومڪ خاندان اڪويڊائي (Equidae) سان آهي ۽ جهنگلي گھوڙي (Equus ferus) جي ٻن موجود ذيلي جنسن مان هڪ آهي. گهوڙو گذريل 45 کان 55 ملين سالن دوران هڪ ننڍڙن گھڻن آڱرين واري جاندار، يوهيپس (Eohippus) جي ويجهو، کان اڄ جي وڏي، اڪيلي آڱري وارو جانور بڻجي چڪو آهي. انسانن 4000 قبل مسيح جي آس پاس گھوڙن کي پالڻ شروع ڪيو ۽ مڃيو وڃي ٿو ته سندن پالڻ جو سلسلو 3000 قبل مسيح تائين وسيع ٿي چڪو ھو. گهوڙا ذيلي نوع، ڪبالس (caballus) ۾ پاليل هوندا آهن، جيتوڻيڪ ڪجهه پاليل آبادي جهنگ ۾ جهنگلي گهوڙن (Equus Ferus) وانگر رهن ٿا. اهي جهنگلي آبادي سچا جهنگلي گهوڙا، جيڪي گهوڙا آهن، جن کي ڪڏهن به پاليو نه ويو آهي ۽ تاريخي طور تي نسلن جي ميگافاونا درجي سان جڙيل آهي، نه آهن. اتي ھڪڙو وسيع، خاص لفظ آھي جيڪو مساوات سان لاڳاپيل تصورن کي بيان ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آھي، اناتومي کان وٺي زندگي جي مرحلن، سائيز، رنگ، نشانن، نسلن، رفتار، ۽ رويي کي ڍڪيندو آھي.

گهوڙو (Horse) هڪ خوبصورت چوپايو جانور آهي. گھوڙو ھڪ اھڙو جانور آھي جنھن انسان سان سندس اڄ ڏينهن تائين ڪيل ترقيءَ جي دور دراز منزلن تي نھايت تعريف جھڙي مدد ۽ ھمدردي ڪئي آهي. جنگ ۾ يا صلح وقت گھوڙو ھميشہ انسان جو مددگار ۽ دوست رھيو آھي.اسپين جي حملي ڪندڙ فوج جا سپاهي سورھين صدي عيسويءَ جي شروع ۾ جڏھن پنھنجي زرھه پوش گھوڙن تي چڙھي، آمريڪي ريڊ انڊين جي پٺيان پوندا ھئا تہ ريڊ انڊين گھوڙي ۽ سوار کي ھڪ ئي جانور سمجھندا ھيا. ھنن گھوڙي جھڙو شاندار جانور اڳي ڪڏهن نہ ڏٺو ھو. 

گھوڙو شروع ۾ شايد وچ ايشيا ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ پالڻ شروع ڪيو ويو وچ ايشيا جي ڪجهه حصن ۾ اڃان تائين جهنگلي گھوڙا موجود آهن. گھوڙي جو نسل جابلو ماحول ۾ رھندڙ لومڙ جيڏي ھڪ جانور سان ملايو ويو آهي جنھن جي ھر پير ۾ چار آڱوٺا اڳيان ۽ ٽي پويان ھوندا ھئا. گھوڙو پنھنجي وڏي آڱوٺي جي اڳئين چوٽي يا ننھن تي زور ڏئي ھلي ٿو. گھوڙي جو سنب قدرت جي عجيب صنعت يا ڪاريگري آهي. اھو پنهنجي جي ھڪ آڱوٺي بلڪہ ان جي فقط ھڪ ننھن جي بدليل صورت آهي. لوھه جي نعل جو اڄڪلھه عام طرح پاليل گھوڙن جي سنبن ۾ ھنيو ويندو آهي سو اٽڪل سال 400 ق.م ۾ يونانين يا رومين ٺاھيو. پاليل گھوڙي جي منھن ۾ جيڪا اڳئين چڳ يا بشڪ آهي، سا به سندس جسماني بناوٽ ۾ تازو اضافو آهي. جھنگلي گھوڙي کي اھا بشڪ ڪانہ ٿئي ۽ قديم زماني جي گھوڙن جون جيڪي تصويرون مليون آهن تن ۾ بہ اھا نظر ڪانه ٿي اچي.

## حياتيات
## زندگي ۽ مرحلا
گهوڙن جي سارسنڀال، ماحول، نسل وغيرھ گهوڙن جي عمر تي اثر وجھن ٿيون، پر سرسري گهوڙن جي ڪل عمر تقريبن 25 کان 30 سالن جي ٿيندي آھي، ڪي ڪي گهوڙا 40 سالن جي ڄمار تائين بہ زندھہ رھن ٿا پر اھي تمام گهٽ آھن. 19 ھين صدي ۾ ھڪ گهوڙو اولڊ بيلي جي نالي سان ھو، جيڪو 62 سال زندھہ رھيو.

## حوالا

زمرو:گهوڙا (خاندان)
زمرو:پالتو جانور
زمرو:سبزي خور مماليا
1947ع

## واقعا
***[[3 جُونِ]]** – برطانيا برصغير جي تقسيم جو اعلان ڪيو.
***[[3 جُونِ]]** – برطانوي وائسراءِ لارڊ مائونٽ بيٽن پاڪستان جو دورو ڪيو.
***[[22 جُونِ]]** – ھاري تحريڪ جي پھرين عورت اڳواڻ بختاور لاشاري کي گوليون ھڻي قتل ڪيو ويو.
***[[29 جُونِ]]** – بلوچستان جي شاھي جرگي ۽ ڪوئيٽا ميونسپلٽي، بلوچستان کي پاڪستان ۾ شامل ڪرڻ جي گُهر ڪئي.
***[[4 جُولاءِ]]** – ھندوستان جي آزاديءَ جو بل هائوس آف ڪامنز سامھون پيش ڪيو ويو، بل ۾ برطانوي ھندوستان جي پرڳڻن ۽ صوبن کي ڀارت ۽ پاڪستان جي آزاد رياستن وچ ۾ ورھائڻ جي تجويز پيش ڪئي وئي.
***[[6 جُولاءِ]]** – سوويت يونين ۾ اي ڪي 47 ھٿيار ٺاھڻ جي شروعات ٿي.
***[[10 جُولاءِ]]** – برطانيہ جي وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي محمد علي جناح کي گورنر جنرل بنائڻ جي سفارش ڪئي.
***[[16 جُولاءِ]]** – هائوس آف لارڊس هندوستان جي آزادي واري بل جي منظوري ڏني.
***[[18 جُولاءِ]]** – پهرين خاص ريل هندوستان مان مهاجر کڻي ڪراچي پهتي.
***[[20 جُولاءِ]]** – سرحد صوبي جي ماڻهن ريفرينڊم جي ذريعي پاڪستان سان الحاق جي حمايت ڪئي.
***[[26 جُولاءِ]]** – پاڪستان جي قانون ساز اسمبلي قيام ۾ آئي.
***[[30 جُولاءِ]]** – ميرپورخاص جي ڪانگريس پارٽي فيصلو ڪيو ته نهرو ۽ گانڌي سان رابطو ڪري اهو چيو ويندو ته ٿرپارڪر کي سنڌ کان ڌار ڪري هندوستان ۾ شامل ڪيو وڃي.
***[[4 آگسٽ]]** – جاپان ۾ اعلي عدالت (سپريم ڪورٽ) جو قيام ٿيو.
***[[9 آگسٽ]]** – برطانوي وزيراعظم قائداعظم کي پاڪستان جو گورنر مقرر ڪرڻ جي تجويز جي حمايت ڪئي.
***[[14 آگسٽ]]** – تقسيم هند جي فيصلي جي تحت پاڪستان قائم ٿيو۔
***[[15 آگسٽ]]** –  تقسيم هند جي فيصلي جي تحت ڀارت قائم ٿيو۔
***[[15 آگسٽ]]** – ٻين مهاڀاري جنگ، جاپان آمريڪا سامهون هٿيار ڦٽا ڪيا.
***[[15 آگسٽ]]** – قائد اعظم گورنر جنرل پاڪستان جي عهدي جو قسم کنيو.
***[[15 آگسٽ]]** – لياقت علي خان پاڪستان جي پهرين وزير اعظم جو قسم کنيو.
***[[16 آگسٽ]]** – ايوب کهڙي سنڌ جي وڏي وزير طور ڪابينا سان حلف کنيو.
***[[19 آگسٽ]]** – پاڪستان جي آزادي کان پوءِ باضابطه ڪم جي ڏينهن جو آغاز ٿيو.
***[[21 آگسٽ]]** – حيدرآباد دکن پنهنجي آزادي واري اعزاز کي سرڪاري طور تي پڌرو ڪيو.
***[[15 سيپٽمبر]]** – پاڪستان جو پهريون پاسپورٽ نمبر 000001 اسد سليم نالي شخص کي جاري ڪيو ويو.
***[[23 سيپٽمبر]]** – آمريڪا پاڪستان پهريون سفير مقرر ڪرڻ جو اعلان ڪيو.
***[[25 سيپٽمبر]]** –  ڪشميري اڳواڻ پنڊت پريم ناٿ بزاز پاران شيخ محمد عبدالله کان مطالبو ڪيو ويو ته اهو ڪشميرن جو پاڪستان سان الحاق ۾ روڪاٽ نه بڻجي.
***[[30 سيپٽمبر]]** – پاڪستان گڏيل قومن جو رڪن ٿيو.
***[[11 آڪٽوبر]]** – خيرپور رياست کي پاڪستان ۾ شامل ڪيو ويو.
***[[20 آڪٽوبر]]** –  پاڪستان ۽ آمريڪا پهرين دفعي سفارتي لاڳاپن جي شروعات ڪئي.
***[[21 آڪٽوبر]]** – حڪومت اعلان ڪيو ته 69 هزار مهاجر پاڪستان اچي چڪا آهن.

## پيدائش
* **[[4 جنوري]]** – انور سيال، سنڌي صحافي
* **[[29 جُونِ]]** – بادل جمالي،  پروڊيوسر ۽ سنڌي ڪھاڻيڪار
* **[[4 جُولاءِ]]** – شوڪت شورو،  سنڌي ٻولي اديب، ڪالم نگار۽ ڪهاڻيڪار

## فوتگيون

زمرو:1947ع
زمرو:سال
سرد لاش جو سفر

**سرد لاش جو سفر**  امر جليل صاحب جي لکيل ڪهاڻين جو مجموعو آهي. هي ڪتاب 2010ع ۾ ڪاڇو  پبليڪيشن پاران ڇاپيو ويو.

## حوالا

زمرو:امر جليل جا لکيل ڪتاب
زمرو:2010ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب