open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تاريخ پيمائي جا مڃيل طريقا

**تاريخ پيمائي وارا مڃيل مطلق طريقا** آرڪيالاجي ۽ جيالاجي جي علمن ۾  ڪنھن بہ شئي جي قدامت يا زماني جي تعين ڪرڻ لاء سڀ کان تازا طريقا ڪراناميٽر وارا آھن.اڃا تائين تارہخ پيمائي جا مطلق طريقا نسبتي طريقن جي ڀيٽ ۾ انساني تاريخ کي خاص طور تي وقت سر انساني ارتقا کي سمجھڻ لاءِ خاص اھميت رکندڙ آھن.

## ريڊيو ڪاربن وارو طريقو
انھن طريقن ۾ سڀ کان وڌيڪَ آثار قديمہ جي ماھرن پاران استعمال ٿيندڙ طريقو ريڊيو ڪاربن تاريخ پيمائي يا ڪاربن-14 تاريخ پيمائي يقينن سڀ کان وڌيڪَ نمايان ۽ گھڻو استعمال ٿيندڙ طريقو آهي.ھن طريقي ۾ نامياتي شين جھڙوڪ ھڏن يا وڻن جي ڪاٺ جي قدامت 500 سالن کان وٺي 40000 ھزار سالن تائين معلوم ڪري سگھجي ٿي.ھن طريقي جو اصول اھو آھي تہ جاندارن ۽ وڻن جي مرڻ يا بي جان ٿيڻ بعد انھن جي اندر موجود ريڊيو ڪاربن زوال پذير ٿيندو ويندو آهي. جيئن تہ ان زوال جي شرح معلوم ھوندي آھي تنھنڪري ان شئي ۾ بچيل ريڊيو ڪاربن مان ان نامياتي شئي جي عمر جو تعين ڪرڻ ھڪ ممڪن عمل آھي.ريڊيو ڪاربن ذريعي شين جي قدامت جاچڻ جو اصل طريقو ڪافي پيچيده آھي خاص طور تي شين مان  ريڊيو ڪاربن جا نمونا  حاصل ڪرڻ ۾ ھڪ ڏکيو ڪم آهي پر قديم آثارن جي قدامت معلوم ڪرڻ لاءِ ھي طريقو ٻين نسبتي طريقن جي ڀيٽ ۾ ڪارائتو آهي.
## پوٽيشيم آرگان وارو طريقو

آثار قديم جي ماھرن  پاران  استعمال  ٿيندڙ تاريخ پيمائي جو ٻيو مطلق طريقو پوٽيشيم آرگان وارو آھي.ھن طريقي سان پٿر جي پنجاھ ھزار سالن کان ٻہ ارب سالن تائين قدامت جو پتو پوندو آھي. پوٽيشيم آرگان جي طريقي ڪار ۾ پوٽيشيم-40 جو عمل شامل ھوندو آھي. ان عمل ۾ جيئن جيئن پوٽيشيم-40 جي ذرن  جو زوال ٿيندو ويندو آھي تيئن تيئن آرگان جو جي واڌ ٿيندي آهي. قديم آثارن جا ماهر ھن طريقي سان آثارن جي قدامت انھن ۾ استعمال ٿيندڙ پٿرن جي ھن طريقي سان چڪاس وسيلي معلوم ڪندا آهن.
## وڻن جي ڄمارشناسي

وڻن جي ڄمارشناسي يا ڊينڊروڪرونالاجي جي طريقي ۾ وڻ جي ٿڙ جي اندر دائرن جي ترتيب جي بنياد تي دائري جي لڪيرن جي ڳڻپ سان قدامت جو تعين ٿيندو آهي. ھي طريقو بہ تاريخ پيمائي جو مطلق طريقو سڏبو آهي جنھن ذريعي وڻ جي قدامت جي بنياد تي آثار قديم جي قدامت جو تعين ٿيندو آهي. وڻن جي ٿڙن ۽ ٽارين جا چاپ وانگر ڪٽيل نمونن ۾ وڻ جي ڪاٺي جي واڌ ڇليدار نقش نموني ظاھر ٿيل ھوندا آھن جنھن ۾ ظاھر ٿيندڙ ويڪرا ڇلا يا دائرا سٺي واڌ واري موسم ۽ سنھا ڇلا گھٽ واڌ واري موسم جو اظھار ھوندا آھن. ان مان تحقيقدان ماحول جا لاھا چاڙھا معلوم ڪري سگھندا آهن جيڪي جيڪي ان وڻ برداشت ڪيا ھيا.جڏھن  ڪنھن علائقي جي ماحولياتي موسمن جي زماني جو ھڪ دفعو تعين ٿي وڃي ٿو  تہ پوء بعد وارن مليل وڻن جي ساڳي طرح جي نمونن مان مليل ڇليدار ترتيب جي ڀيٽ پراڻن نمونن جي ترتيب سان ڪري وڻ جي عمر جو تعين ڪيو ويندو آهي. اھڙي طرح قديم آثارن جا ماھر آثارن مان مليل عمارتن، لوڙھن ۽ گاڏن ۾ استعمال ٿيل ڪاٺ مان بہ آثارن جي تاريخ پيمائي ڪري انھن جي قدامت معلوم ڪندا آهن .
## دستاويزن مان تاريخ پيمائي جو طريقو
تاريخ پيمائي جو چوٿون ۽ آخري مطلق طريقو قديم آثارن مان ملندڙ تاريخ دستاويز آھن جن ۾ اخبارون، ڊائريون، تصويرون، سڪا، مھرون يا اھڙيون شيون جن تي تاريخ لکيل يا اڪريل ھوندي آھي.

## حوالا
تاريخ پيمائي جا اضافي طريقا

thumb|250px|پٿر جي اسٽريٽيگرافي

**تاريخ پيمائي جا اضافي يا نسبتي طريقا** ڊينمارڪ جو ڪرسچيئن ٿامسين، اڻويھين صدي جو ڪيوريٽر ھيو جنھن انساني ڪاريگري وارين شين کي گڏ ڪري ٽن قسمن ۾ ورھائي درجابندي ڪئي: 
* پٿر جون ٺھيل شيون
* ڪانسي يا برونز جون ٺھيل شيون
*لوھ جون ٺھيل شيون
ان درجابندي جي نظام قديم آثارن جي ماضيءَ کي سمجھڻ ۾ وڏي مدد ڪئي. ان نسبت ذريعي مصنوعي شين جي قدامت جو تعين ان شين جي استعمال واري وقت جي بنياد تي ڪيو ويندو آهي جنھن جا زمانا اڳواٽ مقرر ٿيل ھوندا آھن. ٻيو طريقو ڪنھن واقعي جو اڳوٽ متعين وقت آھي مثال طور ڪنھن شخصيت جي مرڻ جي تاريخ يا ان علائقي تي قبضي جي تاريخ. انھن تاريخن يا وقت جي نسبت سان شين جي قدامت جاچي ويندي آهي..

## اسٽريٽيگرافي وارو نسبتي طريقو

انھن ۾ پھريون ۽ وڌيڪ بنيادي طريقو اسٽريٽيگرافي آھي  آھي جنھن جي معنیٰ زمين جي تھن بابت علم جنھن جو تصور سڌوسنئون آھي.کوٽائي وقت آثار قديم جا ماھر زمين جي تھن جو مشاھدو ڪري تاريخ پيمائي ڪندا آهن. زمين مان جيڪو مصنوعي شئي جنھن تي مان ملندي آھي ان جي عمر جو اندازو ان تي جي نسبت سان ڪيو ويندو آهي، اھڙي طرح ڪابہ مصنوعي شئي زمين مان جيتري وڌيڪَ اونھائي تي ملندي اھا اوتري وڌيڪ پراڻي ھوندي آھي.

## قسط بندي وارو نسبتي طريقو
نسبتي يا اضافي تاريخ پيمائي جو ٻيو طريقو قسط بندي وارو آھي. اھو اسٽريٽيگرافي وانگر سمجھڻ ۾ ۽ عمل ڪرڻ ۾  سولو ناھي. ان جو تعين سماج پاران ٺاھيل مصنوعي شين جي بناوٽ طريقن، نمونن ۽ مختلف قسمن مان ٿيندو آهي. اھي مصنوعي شيون ڀلي کڻي ٺڪر جا ٿانو ھجن يا اڇلائڻ واري ھٿيار جون نوڪون، يا سينگار جو سامان، يا ڪپڙا ھجن پر انھن جي قسط بندي جو اصول ساڳيو ھوندو آھي.جيڪڏھن مصنوعي شئي پٿر جي ٺھيل ڀالي واري نوڪ آھي تہ ٻين مختلف جاين تان ان جھڙن ٻين پٿر جي نوڪن جي قسمن مان سراسري ڪڍي ويندي آهي اھڙي طرح ھر قسم جي نوڪ جي نسبت ان زماني سان ھوندي آھي جنھن زماني ۾ اھا مشھور ھئي.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
اسٽريٽيگرافي

**اسٽريٽيگرافي** زمين جي تھن بابت علم جو نالو آھي. ان علم ذريعي آثار قديم جي قدامت جي  تحقيق ۾  زمين جي تھن جو مشاھدو ڪري تاريخ پيمائي پڻ ڪئي ويندي آھي.
ننجا

200px|thumb|کاٻو|هڪ ننجا رسي تي چڙهندي
**ننجا** ، نوابي دور جي جاپان ۾ خفيا سپاهي يا قاتل هوندا هئا. ننجا جي ڪمن ۾ جاسوسي، تخريبڪاري، دشمن جي قافلن ۾ شامل ٿيڻ، قتل ۽ گوريلا ويڙهه شامل هيو. اهڙن ڪاروائين ڪندڙن کي سامورائي فوج کان گھٽ درجي وارو ويڙهو سمجهيو ويندو هو، ڇو ته سامورائي جيهڙي ۽ عزت جي حوالي سان انتهائي سخت اصولن جا پابند هيا. شنوبي جاسوس ۽ قاتلن جي تربيت يافته لشڪر پندرهين صدي ۾ ظاهر ٿي. جڏهن ته ان کان ٽي صديون اڳ به اهڙا ماڻهو موجود هئا.
سينگوڪو دور ۾ (پندرهين کان سترهين صدي تائين) ڪرايئي جي قاتلن ۽ جاسوسن جو هڪ گروهه هڪ صوبي ۽ گوڪا ڳوٺ  سان ملندڙ علائقن ۾ سرگرم ٿيو ۽ ان علائقن جي قبيلن وٽ ننجا وڙهاڪن جي باري ۾ وڌيڪ ڄاڻ موجود آهي. توڪوگاوا شگون شاهي جي تحت جاپان جي اتحاد کانپوءِ (سترهين صدي ۾) ننجا گُم ٿي ويا. شنوبي هدايتون تقريبن چيني فوجي فلسفي کان کنيو ويون جيڪي سترهين ۽ اڙهين صدي ۾ لکيا ويا جنهن ۾ بانسينشوڪائي سڀ کان اهم آهي.
1868ع ۾ بحالي ميجي کانپوءِ شنوبين کي ڪهاڻين ۽ قصن ۾ تمام گھڻي اهميت ڏني وئي. ننجا جي باري ۾ گھڻيون غلط ڳالهيون به مشهور ٿي ويو هيون مثال طور جادو ذريعي گُم ٿيڻ، پاڻي مٿان هلڻ، قدرتي شين کي ضابطي ۾ آڻڻ ڇو جو گهڻو ڪري ان دور ۾ ننجا جي باري ۾ ڄاڻ سينگوڪو دور بجاءِ تصور طور ڄاڻيو ويندو هيو.۔

## نالو
ننجا دو ڪانجي (چيني زبان جو لفظ جيڪو جاپاني زبان جو لفظ بڻجي چڪو آهي) کي اونيومي انداز سان پڙهڻ جو طريقو آهي. اصل لفظ شنوبي آهي جيڪو بذات خود شينوبي جي مختصر شڪل آهي.
لفظ شينوبي پهرين دفعي اٺين صدي جي آخر ۾ لکيل ڀائنجي پيو، جيڪو هڪ نظم ۾ لکيل آهي. شنوبي جي معنيٰ آهي لِڪڻ، جنهن جي ڪري هِن لفظ کي ڀوائتو ۽ نظرن کان غائب ٿيڻ جي ڪري ڳنڍيو ويو. مونو معنيٰ فرد يا شخص آهي.
تاريخ مطابق ننجا لفظ جو استعمال نه ٿو ملي هِن کي مقامي ٻولين ۾ مختلف نالن سان سڏيو ويندو آهي. جنهن ۾ منومي (ڏسڻ وارو)، نوڪي زارو (ڇِت مٿان طوطو)، ڪوسا (گاهه) ۽ ايگا مونو (ايگا وارو) شامل آهن.  تاريخي ليکن ۾ هميشه هِن کي شينوبي طور لکيو ويو آهي.
عورت ننجا لاءِ ڪونويچي لفظ استعمال ڪيو ويو آهي. جيڪو ڪو، او ۽ اويچي اکرن سان جوڙيو ويو آهي جيڪو جاپاني زبان ۾ عورت لفظ لکڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو ويندو آهي. 
يورپ ۾ ٻي مهاڀاري جنگ کانپوءِ شينوبي جي جاءِ تي لفظ ننجا تمام گھڻو مشهور ٿيو شايد يورپ جي ماڻهن لاءِ اهو لفظ چوڻ آسان هيو. انگريزي ۾ ننجا لفط جو جمح به ننجا ئي آهي (جاپاني ٻولي ۾ واحد ۽ جمح جو فرق ناهي هوندو) يا ننجاز (انگريزي ٻولي ۾ جمح) لاءِ لکيو ويندو آهي.

## تاريخ
عام ڪهاڻين کي ڇڏي ڪري ننجا متعلق تاريخي حقيقتون گھٽ مِلن ٿيون. تاريخدان اسٽيفن ٽرنبل جي مطابق هيٺين طبقي وارا ماڻهو ڀرتي ڪيا ويندا هُئا جنهن جي ڪري انهن کي ادب يا تعليم جي باري ۾ ڪا به دلچسپي نه هوندي هُئي. تنهنڪري تاريخدان لکن ٿا ته سامورائي فوج جي چوڻ مطابق ننجا ڏانهن ماڻهو گھڻو متوجه هوندا هُئا. هڪ تاريخدان ڪيوشي واتاتاني جي مطابق ننجاز کي گمنام رهڻ جي تربيت ڏني ويندي هُئي تنهنڪري ان جي باري ۾ گھٽ ڄاڻ ڏنل آهي:
ننجوتسو ٽيڪنيڪ دراصل شنوبي نو جوتسو ۽ شنوبي جتسو تي مشتمل هوندا هُئا ان جو مقصد هوندو هيو ته پنهنجي مخالفن کي پنهنجي وجود جي به آگاهي ڏيڻ جي تربيت ڏني ويندي هُئي. 

## حوالا
زرافہ

framepx|thumb|left|زرافو
**زرافو** (Giraffe) ھڪ مماليا، جهنگلي جانور آهي، جيڪو اوڀر ۽ ڏاکڻي آفريڪا ۾  ملندو آھي. ان جي امتيازي خاصيت ان جي ڊگھي ڳيچي آھي. ڳيچي جي ھڏين جو تعداد ست آهي. ايتري ئي ھوندي آھي جيتري ٻين جانورن جي. جڏھن ھو پورو جوان ٿيندو آھي تہ ان جو قد 18 فٽ ٿيندو آھي. ان جو قد 18 فٽ کان بہ وڌي ويندو آھي. ھي جانور ننڍن ننڍن  ٽولن ۾ رھندو آھي. ان جي ٽولي ۾ ھڪ نر ۽ کوڙ ماديون ۽ انھن جا ٻچا ھوندا آھن. رنگ ھرڻ وانگر ميٽدار ۽ بدن تي ڪارا داغ ھوندا آھن. زبان بہ تمام ڊگھي ھوندي اٿس. مادي ھڪ وقت ۾ ھڪ ٻچو ڏيندي آھي. جنھن جو قد 6 فٽ ھوندو آھي. ان جي ويم جو مدو 15 مھينا ۽ سراسري عمر 28 سال اٿس.
thumb
## حوالا

زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:سبزي خور مماليا
زمرو:آفريڪا جا جانور
زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
الفا پروٽين ڪائنيس 1

**الفا پروٽين ڪائنيس 1** ھڪ اينزائيم جيڪو  انسان جي اندر *ALPK1* جين جي ذريعي انڪوڊ ٿيل آهي.

## حوالا
سوپرانو چمڙو

**سوپرانو چمڙو** يا  ھڪ ننڍو چمڙو آهي جيڪو 1999 ۾  بناوٽ جي فرق، رھائش ۽ کاڌخوراڪ جي فرق وغيره جي بنياد تي عام چمڙي کان مختلف قرار ڏنو ويو آهي.

## رھائش

سوپرانو چمڙو سڄي يورپ اندر اڪثر گھرن جي ڇتين مٿان ملندو آھي جنھن جو سبب  ڇتين ۽ ٻاھرين ماحول وچ ۾ گرمي جي درجي جو فرق آھي جيتوڻيڪ ھي چمڙو 40 سينٽي گريڊ گرمي تائين بہ رھي سگھي ٿو پوء بہ گھٽ گرمي واري پاسن ۾ رھڻ کي ترجيح ڏيندو آھي. گرمين ۾ گھرن جو ڇتيون کين گھڻي گرمي کان ء سردين م گھڻي سردي کان موزون ھونديون آھن.اھي ٻچا ڏيڻ وقت ڪالونيون ٺاھيندا آھن جن مان 200 تائين تعداد ھوندو اٿن.

thumb|left|سوپرانو چمڙن جي ھيٽروڊن بيٽ ڊٽيڪٽر ذريعي رڪارڊ ڪيل آواز جيڪو اسٽيريو 187 ڪلو ھارٽز ۾ رڪارڊ ٿيل آهي

آواز جي ٻڌڻ سان ھن چمڙن جي رھائش جو مقام ڳولڻ لاءِ انھن جي آواز جي فريڪئينسي  53 کان 86 ڪلو ھرٽز گھربل ھوندي آھي جنھن جو سراسري مدو 5.8 ميٽر ھوندو آھي.  

## حوالا
گارگونزولا

**گارگونزولا**    اٽليءَ جو ڳئون جي ملائي يا ٿري واري کير مان ٺھندڙ نيري رنگ جو پنير آھي جيڪو مکڻ وانگر يا سخت، خستو ۽  نيري رنگ واري پاسي کان کائڻ سان نمڪين ھوندو آھي. گارگونزولا صدين کان اٽلي جي ميلان ڀرسان واقع گارگونزولا شھر ۾ ٺھندو رھيو آھي 

## پيداوار
 
اڄڪلهه اھو اٽلي جي اتر وارن شھرن پيڊمونٽ۽ لومبارڊي ۾ ڪثرت سان پيدا ڪيو ويندو آهي. ان ۾ نج ڳئون جو کير استعمال ٿيندو آهي جنھن ۾ خمير جو اسٽارٽر (پينسيليم گلاڪم ۽ پينسيليم روڪفورٽي) ملائي گھٽ گرمي ۾ رکيو ويندو آهي ۽ ان مان ڌونري وارو پاڻي ڌار ڪيو ويندو آهي.

thumb|left|گارگونزولا ء صوفن وارو پيزا

ٺاھڻ واري مرحلي ۾ ڌاتو جون راڊون ان ۾ بار بار وڌيون وينديون آهن تہ  جيئن ان ۾ سوراخ ٿين ۽ اندر ھوا جي گذر لاءِ نليون ٺھن. گارگونزولا ٽن کان چئن مھينن تائين پنھنجون خاصيتون برقرار رکي سگھندو آھي

## حوالا
فيزيئانڊاء

**فيزيئانڊاء** پکين جي ھڪ خاندان جو نالو آهي جنھن ۾ چڪور، تتر، ڪڪڙ، ٽرڪي، ڀاڙو يا ٻٽير ۽ کوڙ ميل وارا پکي شامل آهن. ھي پکين جو وڏو خاندان آهي.

## حوالا

زمرو:طيوريات
زمرو:حيوانيات
زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
بيئشان

**بيئشان**  چين جي صوبي ھونان جي شئنگشا ڪائونٽي جي ھڪ شھر جو نالو آهي جنھن ۾ 18 ڳوٺ ۽ ٽي ويجھيون وسنديون شامل آهن.  ھن شھر جو ايڊمنسٽريٽو ڊويژن ڪوڊ 430121114 ، پوسٽل ڪوڊ 410000، ڪالنگ ڪوڊ 0731، شھرين جي شناختي ڪارڊ جو شروعاتي نمبر 430121 آهي. شھر جي آبادي 58000 آھي. ھي شھر صوبائي ڪنٽرول وارو آھي.

## حوالا
پورٽ ايلن، ھوائي

**پورٽ ايلن** يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي رياست ھوائي جي ڪائونٽي ڪئوئاء ۾ ناوليولي بيچ کان 20 ناٽيڪل ميلن تي ھاناپيپي نار تي واقع ھڪ بستي آھي. ڪيپٽن جيمز ڪڪ ڪئوئاء ڪائونٽي جي ھن علائقي ۾ آيو ھو. 1982 م اوا طوفان ھتي وڏي تباھي آڻي سھولتن کي ختم ڪري ڇڏيو 

## حوالا
ڪروٽرام

**ڪروٽريم** ٻن ڪروئيشيائي ڪمپنين جي انجمن جو نالو آهي جن ملڪ ۾ پھريون ڀيرو ھيٺاھين فرش واريون ٽرام ٺاھڻ شروع ڪيون جن ۾ ٽي ايم ڪي 2100 ۽ ٽي ايم ڪي 2200 شامل آهن.ان انجمن  جي ڪمپنين جا نالا: ڪونچر گروپ  ۽ TŽV گريڊيلج d.o.o. آھن جن جو تعلق زغرب شھر سان آھي. انجمن ۾ ٻئي ڪمپنيون ساڳي حيثيت رکن ٿيون تنھن ھوندي بہ ٽرام جي پيداوار ۾ گريڊيلج جو حصو رڳو 13 سيڪڙو آھي. ھي ڪمپني رڳو ٽرام جو ڍانچو ٺاھيندي آهي. ڪونچر ٽرام لاء عام منصوبا، بجلي ، بجلي تي ھلندڙ سامان ۽ آخري سڀ شيون ڳنڍي ٽرام تيار ڪرڻ جو ڪم ڪندڙ آھي. شروع ۾ ڊورو ڊيڪووڪ فيڪٽري بہ انجمن جو حصو ھئي
پر پوء ان کي منصوبي جي آغاز بعد ڇڏي ڏنائون ۽ ھائڊرالڪس ۽ بوگي ٺاھڻ واري ڪم جي واڌاري ۽ پيداوار جرمن ڪمپنن ھرھڪSAMES Hydro-Systemtechnik GmbH & Co. KG ۽ ھينسچل اينڊ سنز ڏي منتقل ڪري ڇڏيائون..

## حوالا

## حوالا
عبدالله ڪڊواني

**عبدالله ڪڊواني** پاڪستان جي ھڪ اداڪار، پروڊيوسر ۽ ھدايتڪار جو نالو آهي 

## ٽيليويزن جي سلسليوار ڊرامن جي پروڊڪشن

**بحيثيت پروڊيوسر**
*مورت (ڊرامو)
*رياست(ڊرامو)
*مڪان(ڊرامو)
*دوراھا(ڊرامو)
*منزل(ڊرامو)
*ميري ذات ذرائي بي نشان(ڊرامو)
*دام(ڊرامو)
*سرڪار صاحب(ڊرامو)
*ميرت العروس(ڊرامو) 
*تم ڪون پيا(ڊرامو) 
*تم ميري ڪيا ھو 
*مان(ڊرامو)
*ھم سب عجيب سي ھين(ڊرامو)
*خاني(ڊرامو)
*ميرا خدا جاني(ڊرامو)
*ايڪ ٿي رانيا(ڊرامو)
*گھر تڪليف ڪا پر(ڊرامو)
*روميو ويڊز ھير(ڊرامو)

## خارجي ڳنڍڻا
* 
## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ميمڻ ماڻهو
زمرو:1968ع جون پيدائشون
عابد علي (اداڪار)

**عابد علي** (جنم:1952) پاڪستان جو ٽيليويزن اداڪار آھي جنھن ٽيليويزن جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو آهي . ان کان سواءِ ھن باليووڊ انڊيا ۾ بہ ڪم ڪيو آهي. ھن ھدايتڪاري جي شروعات 2007 ۾ **سھيلي** ڊرامي کان ڪئي جنھن ۾ پاڻ بہ اداڪاري ڪيائين. ان کان سواءِ ھن جي ھدايتڪاري وارن ڊرامن م جيو ٽي وي جو 2009 ۾ **ماسي اور ملڪہ** پڻ شامل آهي. ھن جيو ڪھاني چينل جي ڊرامي **ناگن** ۾ بہ ڪم ڪيو آھي

## ٽيليويزن ڊراما سيريل
* *[[وارث(ڊرامو)|وارث]]* (لاھور پي ٽي وي 1978-79)
* *[[پياس(ڊرامو)]]* (1987)
* *[[دوريان(ڊرامو)]]* (NMT, 1991)
* *[[پنجرا(ڊرامو)]]* (A-Plus TV, 2017)
* *[[مھندي(ڊرامو)]]*
* *[[مورت(ڊرامو]]* (ARY Digital)
* *[[آن(ڊرامو)]]* PTV
* *[[بنٽي آء لو يو (ڊرامو)]]* (Hum TV)
* *[[رخصتي (ڊرامو)]]*
* *[[خان صاحب(ڊرامو)]]* (Indus Vision)
* *[[ديار دل(ڊرامو)]]* (Hum TV)
* *[[ڪڇ نا ڪھو(ڊرامو)]]*
* *[[ناگن(ڊرامو)]] پروفيسر عبدالقدوس جي نالي سان ڪردار
* *جلتي گلاب (ڊرامو)
* * دستار انا*(ڊرامو)
* *[[دلدل(ڊرامو)]]* as Saqib (Hum TV)
* *آنگن *(ڊرامو) بطور صفدر جو پيءُ
* * پونڪا* (ڊرامو)
* * دل نادان* (ڊرامو)
 (TV series)
* *[[گستاخ عشق(ڊرامو)]]*
* *تجديد وفا(ڊرامو) * (Hum TV,2018)

## چونڊ فلمون

## خارجي ڳنڍڻا
* 

## حوالا

زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:پاڪستاني مرد فلمي اداڪار
بشرا انصاري

**بشرا انصاري** پاڪستان جي اداڪاره، مزاحيہ اداڪاره، سنگر، ڊراما نويس آهي جنھن پنھنجي ڪيريئر جي شروعات 1960 واري ڏھاڪي ۾ ننڍپڻ ۾ اداڪاري کان ڪئي. ھن پنھنجي ڪيريئر ۾ کوڙ ايوارڊ حاصل ڪيا، تعليم ۾ بہ ايم ايس سي (معاشيات) ۾ سونو تمغو حاصل ڪيائين ۽ اداڪاري ۾ پاڪستان جو سڀ کان وڏو شھري ايوارڊ: پرائيڊ آف پرفارمنس (حسن ۽ ڪارڪردگي جو تمغو) 1989 حاصل ڪيائين. ھن جو ڊرامي ۾ اداڪاري جو پھريون ڪردار اقبال انصاري جي پيشڪش (پروڊڪشن) ۾ ھو. She also appeared on PTV's
ھن جي سڀ کان مقبول شوز ۾ آنگن ٽيڙھا، شو ٽائيم، شوشا، رنگ ترنگ، ايمرجنسي وارڊ ۽ مزاحيه پروگرام ففٽي ففٽي شامل آهن. 

## ڊراما نگاري
ھن بطور ڊراما نگار بہ ڪم ڪيو آهي. ھن جي لکيل ڊرامن ۾ شامل آهن:
* *نيلي ڌوپ* (1994)
* *Amawas*
* * مڪان* (2006)
* *ڪڇ دل نه ڪھا*
* *ميري درد ڪو جو زبان ملي(2012)
* *پاڪيزہ* (2016)

== فلموگرافي ==
* *جواني ڦر نھين آني (فلم)'
'بطور زويا جي ماء (2015)
* *ھو مان جھان (فلم)*
(2016) بطور: نادر جي ماء

## ٽيلي فلمون
* *گھونگھٽ* (2013)
* *وو بھو* (2014)
* *موھي ڀول گئي سانوريا* (2015)
* *خالا گرم مصالحه* (2017)

## ٽيليويزن جا مشھور ڪردار

## حوالا

زمرو:1956ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
الاخويلا

**الاخويلا**  ڪوسٽا ريڪا ملڪ جي ھڪ صوبي جو نالو آهي جيڪو انگريزي ۾ الاجويلا آھي پر سندس اسپيني ٻولي جو اچار الاخويلا اٿس.ھي صوبو ملڪ جي اترئين۽ وچين حصي ۾ واقع آهي جنھن جون حدون اتر ۾  نڪاراگوا، اوڀر ۾ ھيراديا صوبو، ڏکڻ ۾ سان جوز صوبو، ڏکڻ اولھ ۾ پنٽاريناس صوبو ۽ اولھ ۾ گئاناڪاسٽ صوبو واقع آهي. 2011 م ھن صوبي جي آدمشماري 885571 ھئي. ھن صوبي ۾ 15 ڪينٽن  واقع آھن جي 111 ضلعن ۾ ورھايل آھن. صوبي جي  پکيڙ 9,757.53 چورس ڪلوميٽر آهي. گاديءَ جو هنڌ الاخويلا شھر اٿس. ٻيم وڏن شهرن ۾ ڪئيسادا، اگواس زارڪاس ناراجو، زارسيرو، اوروٽينا، اپالا، گريشيا شھر شامل آهن.

## حوالا

زمرو:ڪوسٽا ريڪا جا صوبا
ڊالي شھر

**ڊالي**  چيني ٻولي ۾ **ٽالي** يا **ٽالي فو** چيني صوبي يونان  جي اتر اولھ ۾ واقع هڪ ڪائونٽي شھر آھي. شھر جو پراڻو حصو يونان صوبي جو  سياحن لاءِ وندر جو سڀ کان وڏو مرڪز آھي جتي گھڻا قدرتي منظر آھن.

## جاگرافي

ڊالي شھر يونان صوبي جي الھندي پاسي ان صوبي جي گادي واري شهر ڪونمنگ جي اتر اولھ ۾ 250 ڪلوميٽرن جي فاصلي اوڀر تبت واري  ۽ اولھ واري يونگئي واري ميداني علائقن جي وچ ۾  واقع آهي.

## تاريخ
ڊالي شھر جو پراڻو نالو زئيمي  ھيو. پراڻو شھر وچولي دؤر يا اٺين ۽ نائين صديءَ ۾ بائي بادشاھت   جو گاديءَ جو هنڌ ھيو. 937 کان 1253 تائين ڊالي شھر ڊالي بادشاھت جو پڻ گاديءَ جو هنڌ رھيو. پوء منگول يوئان گھراڻي جي بادشاھ ھن شھر کي فتح ڪري پورو  شھر نيست و نابود ڪري ڇڏيو. موجوده پراڻو شھر چوڏهين صدي عيسويءَ ۾ منگ گھراڻي جي شھنشاھ ھونگوو ٻيھر ٺھرايو ھو. ھتان جي  ھوئي ماڻھن جي آبادي جي اڪثريت مسلمان ٿي. منگ گھراڻي جي دؤر ۾  1856 کان 1863 تائين ھي شھر چنگ ايمپائر جي خلاف پينٿي واري بغاوت جو مرڪز ھيو.1925 جي زلزلي ۾ھي شھر ڏاڍو متاثر ٿيو ھو ھي شھر سرڪاري طور تي چين جي سياحتي مرڪزن ۾ شامل ڪيل آھي.

## تصويرون


فائل:Dali Xiaguan 01.JPG|ڊالي شھر جو نئون 
اڏيل زئاگوان  ٽاؤن آھي جيڪو ڊالي جو صنعتي مقام ۽ معاشي، انتظامي ۽ آمدورفت جو مرڪز آهي
Image:The old town of Dali.JPG|ڊالي شھر جو پراڻو حصو چونگشين پگوڊا سميت
Image:Dali-puerta-sur-c02.jpg|ڊالي جي قديم شھر جو ڏاکڻو در
فائل:Cityscape of Dali.jpg|ارھائي ڍنڍ جي لڳ ڊالي شھر جو منظر
فائل:1 dali old town yunnan 2012b.jpg|شھر جي پراڻي حصي جو رات جو منظر
فائل:Dali University.jpg|ڊالي يونيورسٽي
Image:3 pagodes de Dali.jpg|چونگ شينگ مندر جا ٽي پگوڊا
Image:大理的暮色.jpg|ڊالي شھر جو قديم پاسو


## حوالا
نيو جتوئي

**نيو جتوئي** نوان جتوئي: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي نوشھرو فيروز ضلعي جو ھڪ شھر ۽ نيو جتوئي تعلقي جو صدر مقام آهي. ھي شھر سابق نگران وزيراعظم غلام مصطفي جتوئي جو اباڻو شھر آھي.

## حوالا
نيوسعيدآباد

**نيو سعيدآباد **  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي مٽياري جي تعلقي سعيدآباد جو هڪ شھر ۽ تعلقي جو صدر مقام آهي جيڪو نيشنل ھاء وي اين-5 تي واقع آهي 

## حوالا

زمرو:مٽياري ضلعو
زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:مٽياري ضلعي جا شهر ۽ قصبا
ٿاڻو بولا خان

**ٿاڻو بولا خان**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڄامشوري جو هڪ شھر ۽ ٿاڻي بولا خان تعلقي جو صدر مقام آھي. ھي ھڪ ننڍڙو شھر آھي جتي جي آبادي جي اڪثريت ھندو مذھب سان تعلق رکندڙ آهي.شھر جي ڀرسان پالاري ندي گذري ٿي.ھن شھر جو پوسٽل زپ ڪوڊ: 76050 آھي. شھر جي ڪل آبادي مارچ 2017 جي آدمشماري مطابق 14958 آھي.ھي شھر ڪراچي کان 266 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.

## حوالا

زمرو:1981ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
اڏيرولال وليج

alt=Shrine at Odero Lal|thumb|left|upright=1.0|اڏيرولال جو مقبرو

**اڏيرولال وليج** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جو ھڪ ننڍڙو شھر جيڪو خيبر ٽنڊو آدم لنڪ روڊ تي روھڙي ڪئنال جي پاسي ۾ واقع آهي.ھن شھر جو اھو  نالو شيخ محمد طاهر عرف اڏيرولال نالي بزرگ جو مقبري جي ڪري پيو جيڪا مغل بادشاھ شاھجھان ٺھرائي ھئي. ھن شھر کان ڪجهه فاصلي تي ھن شھر جي اسٽيشن آھي جيڪا پڻ ھڪ علحده شھر بڻجي وئي آهي. شھر جي ھڪ ٿاڻو اڏيرولال وليج پوليس اسٽيشن جي نالي سان آھي.ھن شھر جو پوسٽل ڪوڊ: 70091 آھي.
## حوالا
اڏيرولال اسٽيشن

**اڏيرولال اسٽيشن**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي مٽياري جي ديھ بھريون ۾ واقع ھڪ ننڍڙو شھر آھي۔ اصل ۾ ھتي ھڪ ريلوي اسٽيشن اڏيرولال وليج کان ڪجهه فاصلي تي ان ڳوٺ جي نالي سان منظور ٿي پر پوء اسٽيشن جي ڀرسان ھڪ ڳوٺ ٻڌجي ويو جنھن ننڍڙي شھر جي صورت اختيار ڪئي۔ ريلوي اسٽيشن ڪراچي-پشاور ريلوي لائين تي ٽنڊوآدم جنڪشن ۽ وھاب شاھ ريلوي اسٽيشن جي وچ ۾ واقع آهي۔ ھتي اڏيرولال اسٽيشن جي نالي سان ٿاڻو پڻ آهي۔ ھي شھر روڊ رستي اڏيرولال وليج ۽ مٽياري شھر سان ڳنڍيل آهي۔

## حوالا
ٽنڊو محمد خان

**ٽنڊو محمد خان** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٽنڊو محمد خان ۽ تعلقي ٽنڊي محمد خان جو صدر مقام ۽ ضلعي جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ماضي م ھي شھر حيدرآباد ضلعي جو تعلقو ھو ۽ 2005 ۾ کيس علحده ضلعي حيثيت ڏئي ھن شھر کي نئين ضلعي جو صدر مقام بڻايو ويو. 2012 ۾ ھتي جوڊيشل ڊسٽرڪٽ جي قيام سان ھن شھر م سيشن ڪورٽ جو قيام پڻ عمل ۾ آيو

thumb|اين آء سي وي ڊي ھاسپيٽل ، ٽنڊو محمد خان ، دل جي بيمارين جو مفت علاج ڪندڙ سرڪاري ادارو

## تاريخ

مير غلام محمد خان جي پٽ مير محمد خان جنهن کي مير فتح علي خان وڏي جاگير ڏني هئي، تنهن ٽنڊو محمد خان جو شهر تعمير ڪرايو، جو شهواڻين جي يادگار آهي. ٽالپر دؤر ۾ وڏي واپار جو مرڪز هو.
ھي شھر مير محمد خان شاھواڻي ٽالپر ٺھرايو جيڪو 1813 ۾ وفات ڪري ويو. برٽش دؤر ۾ ھتي اسٽنٽ ڪليڪٽر جي آفيس قائم ڪئي وئي. 1856 ۾ ھن شھر کي ميونسپلٽي جي حيثيت ملي ھئي.

## معيشت
ھن شھر جي معيشت زرعي جنسن جو واپار آهي. ضلعي جي اندر چار شگر ملون واقع آھن جنھن ڪري ھي شھر واپاري مرڪز پڻ آھي

## جاگرافي
ھن شھر جي جاگرافيائي بيهڪ 25°8′N  ۽ 
68°32′E آهي ۽ سامونڊي سطح کان 11 ميٽرن جي بلندي تي واقع آهي.  ھي شھر ڪراچي کان 168 ڪلوميٽر  حيدرآباد کان 35 ڪلوميٽر ۽ بدين کان 50 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھي.

## ميونسپل ڪاميٽي
ھن شھر جي ميونسپل ڪاميٽي ۾ 19 وارڊ آھن. وارڊ 1 ۽ 2 ۾ سومرا محلو، وارڊ 3 ۾ پير محلو، وارڊ 4 ۾ پيپلز ڪالوني، وارڊ 5  ۽ 6 ۾ پير محلو، وارڊ نمبر 7 ۽ 8 ۾ ٽالپر ڪالوني، وارڊ 9 ۾ نصيرآباد، وارڊ 10 ۾ ريواچند ڳلي، وارڊ 11 ۾ ساٽي محلو، وارڊ 12 ۾ ميمڻ محلو، وارڊ 13 ۾ خواجه محلو، وارڊ 14 ۽ 15 ۾ شوڪت ڪالوني، وارڊ 16، 17، 18 ۽ 19 ۾ مشترڪه ڪالوني. ھر وارڊ مان ھڪ جنرل ڪائونسلر ميونسپلٽي جو ميمبر چونڊجي ايندو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
خانڳڙھ

**خانڳڙھ** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي گھوٽڪي جو ھڪ شھر جيڪو تعلقي خانڳڙھ جو صدر مقام آهي. شھر جي جاگرافيائي بيهڪ 27°52'10N 69°25'10E ۽ ان جو الٽيٽيوڊ 64 ميٽرن تي آھي. شھر زرعي جنسن جي واپار جو تعلقي جو مرڪز آهي.

## حوالا

زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون
ٽنڊو ڄام

**ٽنڊو ڄام ** اردو: ٹنڈو جام،  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جو هڪ شهر ۽ يونين ڪاؤنسل آهي. هي شهر حيدرآباد جي اوڀر ۾ تقريبن ويھ ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آهي ۽ حيدرآباد ٻهراڙي تعلقي ۾ اچي ٿو. ھي شھر اين-120 شاھراھ تي واقع آھي. ھن شھر جا مشھور پاڙن ۾ لياقت ٽائون، پٺاڻ ڪالوني، مير ڪالوني، کڏ پاڙو، بسم الله گارڊن، غريب آباد ڪالوني ۽ ائٽامڪ انرجي سينٽر ڪالوني، شاھ لطيف ھائوسنگ ڪالوني، المدينه سوسائٽي ڪالوني، مير پردہ ڪالوني، ڄام گھر ڪالوني  وغيره شامل آهن. شھر ۾ ريلوي اسٽيشن پڻ آھي. محبوب ٽائون پڻ آهي.

## تعليمي ادارا
ھتي جي تعليمي ادارن ۾ 
* سنڌ زرعي يونيورسٽي سنڌ جي  ھڪ وڏي درسگاهه آھي جتي ايٽمي توانائي جو مرڪز ۽ فئڪلٽي آف اينيمل ھسبنڊري، زرعي انجنيئرنگ وارو ورڪشاپ پڻ آهي. 
* شھر ۾ ڊگري ڪاليج ۽ ھاء اسڪول پڻ آھن جن ۾ عيسائين جو مشينري اسڪول پڻ شامل آهي جنھن جو نالو سينٽ پال ھاء اسڪول آھي.  ھتي سنڌ رورل ڊولپمينٽ اڪيڊمي پڻ واقع آهي.

## عبادت گاھون
شھر ۾ مختلف مسلڪن وارين مسجدن ۾ 
* ٽالپر مسجد، 
* اولياء جامعه مسجد، 
* قادري مسجد، 
* مدينہ جامعه مسجد  
* حسيني مسجد شامل آهن. 
شھر ۾ ھڪ ڪليسا پڻ موجود آهي جنھن جو نالو سيونٿ ڊي ايڊوينٽسٽ چرچ آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:حيدرآباد سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون
تنگواڻي

**تنگواڻي** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪنڌڪوٽ جي ھڪ شھر ۽ تنگواڻي تعلقي جو صدر مقام آھي. شھر جي جاگرافيائي بيهڪ 69 ميٽرن جي الٽيٽيوڊ سان 28°17' 0N 69°0'0E آھي.

## حوالا
کھڙا

**کھڙا** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جي تعلقي گمبٽ جو ھڪ ننڍڙو شھر آھي جيڪو مذھبي بزرگن جي درگاهن جي ڪري مشھور آھي. ھتان جا کير جا پيڙا مشھور آھن.

زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
سيٺارجا

**سيٺارجا**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جي تعلقي ٺري ميرواھ جو ھڪ ننڍڙو شھر آھي جيڪو ٺري ميرواھ ۽ ھنڱورجا جي وچ ۾ واقع آهي. ھن شھر ۾ مختلف ذاتين وارا سنڌي ۽ سرائیڪي۔پنجابی ڳالهائيندڙ ماڻهو رھن ٿا جن ۾ لاشاري، ڪٻر، لنڊ، شيخ ڀيل ، خاصخيلي، آرائین وغيره شامل آهن.

## حوالا

زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:ٺري ميرواهه
چونڊڪو

**چونڊڪو** (انگريزي:Choondiko) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي خیرپور ضلعي جي تعلقي نارا جو شھر ۽ تعلقي جو صدر مقام ۽ ديهه آهي. ھي ھڪ ننڍڙو شھر آھي ۽ ھن جي اھميت علائقي جي اندر قدرتي گئس جي ذخيرن ملڻ جي ڪري وڌي وئي ۽ ھتي روڊن جو ڄار وڇايو ويو. ھن جي ڀرسان سنڌ جي ھڪ وڏي گئس فيلڊ واقع آهي جنھن جو نالو سانوڻ گيس فيلڊ آھي.

**چونڊڪو شهر** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي **[[خيرپور ضلعو|خيرپور ضلعي]]** ۾ **[[نارو تعلقو|تعلقي نارا]]** جو انتظامي مرڪز آهي.  خيرپور شهر کان لڳ ڀڳ 56 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي، **چونڊڪو** ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن برادرين لاءِ هڪ اهم مرڪز طور ڪم ڪري ٿو. 

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جا آباد مقام
زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
زمرو:پاڪستان جا آباد مقام
زمرو:سنڌ
ڳاڙهي موري (شھر)

**ڳاڙهي موري** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جو ھڪ ننڍڙو شھر ۽ يونين ڪاؤنسل جنھن جي جاگرافيائي بيهڪ اتر ۾ 27° 38' 21.3" (27.6393° ڊگري تي ۽ اوڀر ۾ 68° 45' 27.6" 68.7577° ڊگري تي واقع آھي.سامونڊي سطح کان 63 ميٽر بلند آھي

## حوالا
ڪوٽ راڌا ڪشن

**ڪوٽ راڌا ڪشن** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي قصور جي تحصيل جو صدر مقام آهي. مختصرن **KRK.** لکيو ويندو آهي. شھر چئن يونين ڪائونسلن ۾ ورھايل آھي. شروع ۾ ھي شھر قصور تحصيل جو حصو ھيو. ھن شھر جي جاگرافيائي بيهڪ31°10'21N 74°5'59E ۽ الٽيٽيوڊ 193 ميٽر آھي. ھي شھر چمڙي جي صنعت ۽ ڪنٽينرن جو مرڪز آهي.

## مردم نگاري

ھن شھر جي آبادي 155000 آھي ۽ سالياني واڌ جي شرح 2.7 سيڪڙو آھي. في گھر جي ڀاتين جي شرح 7.4 آھي. خواندگي جي شرح 69 سيڪڙو آھي. شھر جي چوڌاري واقع ٻھراڙيءَ جي آبادي 162000 کان مٿي آھي جنھن جي خواندگي جي شرح 53 سيڪڙو آھي.

## صحت
2014 ۾ ھتي  80 بسترن واري سرڪاري اسپتال  قائم ڪئي وئي.  رورل ھيلٿ سينٽر جي بہ ھڪ پبلڪ اسپتال ھئي جنھن کي تحصيل ھيڊڪوارٽرس اسپتال جو درجو ڏنو ويو. پرائيويٽ سيڪٽر ۾ ھتي 45 بسترن جي نور ھاسپيٽل جي نالي سان ھڪ اسپتال پڻ آهي. 
## تعليم

تعليم جي شعبي ۾ پبلڪ سيڪٽر ۾ ٽي الڳ پبلڪ ھاء اسڪول آھن. پرائيويٽ سيڪٽر ۾  کوڙ اسڪول واقع آھن جن ۾ ايجوڪيٽر ۽ دار ارقم شامل آهن. شھر ۾ ٻہ ڊگري ڪاليجون ڇوڪرن لاءِ ۽ ھڪ ڊگري ڪاليج ڇوڪرين لاء آهي. ھن شھر ۾ 170 تعليمي ادارا آھن.فيبروري 2002 ۾ ڪوٽ راڌا ڪشن ڊولپمينٽ ٽرسٽ معياري تعليم جي فراهمي لاءِ قائم ڪيو ويو. جنھن جو پھريون منصوبو لرننگ اسڪول ھيو مقامي ماڻھن ان اسڪول جي قيام لاءِ ٻه ڪروڙ روپيا چندو ڏنو. ھي اسڪول ضلعي جو واحد اسڪول آھي جيڪو ٽرانسپورٽ جي سھولت فراھم ڪري ٿو ۽ اھا سھولت 52 ڳوٺن تائين ڏنل آھي.

## حوالا
روجھاڻ

پنجاب جو ضلعي نقشو جنھن ۾ راجن پور ضلعو ڏکڻ پنجاب ۾ فيروزي رنگ ۾ ڏيکاريل

**روجھاڻ** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ڏاکڻي ضلعي راجن پور جي تحصيل جو صدر مقام آهي. آبادي جي لحاظ کان راجن پور ضلعي جو سڀ کان گھٽ آبادي وارو شھر آھي جيڪو ضلعي صدرمقام کان 70 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.سابق نگران وزيراعظم بلخ شير مزاري جو اباڻو شھر آھي. ھن شھر کي خيمن جو شھر پڻ چوندا آھن.ھن جو سڀ کان ويجھو شھر ڪوٽ مٺن آھي. ھي شھر پنجاب جي سڀ کان پوئتي پيل علائقي ۾ واقع آهي. 2012 ۾ ھن شھر کي ميونسپل ڪميٽي جو درجو مليو ۽ شھر کي ٻارھن بلاڪن ۾ ورهايو ويو. 5 ڊسمبر 2015 جي اليڪشن ۾ ھتي پاڪستان مسلم ليگ (اين) جا 6 ۽ پاڪستان تحريڪ انصاف جا 6 ڪائونسلر چونڊجي آيا. ھن شھر ۾ اڪثريت ۾ مزاري قبيلي جا ماڻهو رھن ٿا.

## تعليم
ھي شھر تعليم ۾ ڏاڍو پوئتي پيل آھي . ماڻھن کي تعليم جي بنيادي سهولتون گھٽ مليل آهن. ھن شھر جي خواندگي جي شرح 11 سيڪڙو آھي.

## معيشت

ھن شھر جي معيشت زرعي جنسن جو واپار ۽ ٻھراڙيءَ ۾ زراعت ۽ چوپايو مال جي فارمنگ آهي

## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
ڪلر سيدان

**ڪلر سيدان** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي راولپنڊي جي ھڪ ساڳي نالي سان تحصيل جو شھر ۽ صدر مقام آهي

## تاريخ
thumb|ڪلر سيدان ۾ سکن جو گردوارو
ھن شھر جي تاريخ 1200 سال پراڻي آھي. شھر کي سکن جي دؤر ۾ ڪافي اھميت ملي. ان دؤر جا گردوارا ۽ حويليون ۽ ننڍا ڪوٽ پوري راولپنڊي ضلعي ۾ سکن جي دؤر ۾ اھميت جي شھادت ڏين ٿا . اوڻويھين صدي جي ٻئي حصي ۾ ھتي کيم سنگھ بيدي محل ٺھرايو جيڪو بيدي محل سڏيو ويندو آهي. پاڪستان جي قيام بعد ان محل جي عمارت ۾ ڇوڪرن جو ھاء اسڪول قائم ڪيو ويو .

## شھر جو نالو

ھڪ روايت مطابق شھر جو نالو ڪلر سيدان ھڪ معزز شھري ڪلو شاھ جي نالي تان پيو. ٻي روايت مطابق ھتي ڪلو راء ۽ بيلا راء نالي ٻہ ڀائر ھيا جن مان ڪلو راء جي نالي تان ھن شھر جو نالو ڪلر سيدان پيو ۽ بيلا راء جي نالي تان ٻئي شھر بيول  جو نالو پيو. ھڪ ٽين روايت مطابق ھتان جو جر کارو ھيو ۽ نلڪن مان کارو پاڻي نڪرندو ھو جيڪو اڄ تائين کارو آھي. زمين جي ان حالت جي ڪري علائقي کي ڪلر سڏڻ شروع ڪيو ويو ۽ شھر جو نالو ڪلر سيدان پئجي ويو.

## مردم نگاري
ھتي جون اھم ذاتين ۾ ملڪ اعواڻ، قريشي، گکر، گجر، مغل، سيد ، جسيال ڪنيال راجپوت، ھاشمي راجپوت، چوڌري راجپوت شامل آهن.ھن شھر جا ڪافي ماڻھو يونائيٽيڊ ڪنگڊم ۾ رھن ٿا

## سياحت جون جايون

ھن شھر ۾ بيدي محل، سانگني فورٽ ۽ فاروالا فورٽ گھمڻ جون جايون آھن.

## تعليم

ھن شھر ۾ ڪافي تعليمي ادارا آهن جن ۾ پنجاب ڪاليج ڪلر سيدان، سپر ونگس ڪاليج، گورنمينٽ ڊگري ڪاليج (ڇوڪرن لاءِ)، شاھين پبلڪ اسڪول ۽ ڪاليج، گورنمينٽ ڊگري ڪاليج (عورتن لاء)، 
گورنمينٽ بوائز ھاء اسڪول ڪلر سيدان، الائيڊ اسڪول، فوجي فائونڊيشن ماڊل اسڪول شامل آهن.

## اھم شخصيتون

ھتان جي اھم شخصيتن ۾ سابق چيف آف آرمي اسٽاف، جنرل ٽڪا خان (1972–1976)، جنرل عبدالعزيز مرزا، چيف آف نيول اسٽاف ۽ سفير ۽ سپريم ڪورٽ جو سابق جج رٽائرڊ جسٽس سردار طارق مسعود شامل آهن.

## حوالا
سلانوالي

پنجاب جو ضلعي نقشو جنھن ۾ وچ پنجاب ۾ سرگوڌا ضلعو فيروزي رنگ سان ڏيکاريل

**سلانوالي** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي سرگوڌا جو ھڪ شھر ۽ ان ساڳي نالي سان تحصيل جو صدر مقام آھي ھي شھر سرگوڌا جي ڏکڻ طرف فاروقا شھر کان 13 ڪلوميٽرن تي واقع آهي.ھتان جي آبادي مسلمان ۽ ٻولي پنجابي آھي. شھر جي چوڌاري زرخيز زمينون آھن جتي ڪمند ، ڪڻڪ ، ڪپھ، تيلي ٻجن جا فصل ٿين ٿا. نارنگين جا باغ پڻ واقع آھن. ھي شھر سائٽرس ميون جھڙوڪ نارنگي، ڪينو ۽ ليمن جي واپار لاءِ بہ مشھور آھي.

## تاريخ
ھن شھر برٽش انڊيا جي دؤر ۾ اوڻويھين صدي جي آخر ۾  ترقي ڪئي ۽ شھر زرعي منڊي بڻيو جتي زرعي جنسن جو ٻڌو واپار ٿيندو ھو . شھر جي پاسي ۾  ريلوي اسٽيشن جي قيام بہ ھن شھر جي معيشت ۾ واڌارو آندو. ھتي کتري نسل وارا ھندو ۽ سک پڻ رھندا ھئا پر پاڪستان جي قيام بعد انھن جي آبادي ھتان لڏي انڊيا جي رياست ھريانہ جي شھر ڪرنال منتقل ٿي ويا ۽ انھن جون ملڪيتون ھريانہ جي ڪرنال واري پاسي کان لڏي آيل کتري مسلمان شيخن کي مليون جيڪي ھجرت ڪري آيا ھئا.ھتان جي ٻھراڙيءَ جا جٽ سک انڊيا لڏي ويا انھن جي جاءِ تي 
راجپوت، آرائين، کوکر، پنجابي شيخ، گجر ، ڊوگر ۽ مسلمان جٽ ھن شھر جي اردگرد ڳوٺن ۾ لڏي اچي آباد ٿيا.

## صوفي بزرگ
ھن شھر ۾ پير محمد برخدار گيلاني قادري جي درگاھ واقع آهي جتي ان جو عرس پڻ ملھايو ويندو آهي.

## حوالا
منچن آباد

**منچن آباد** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاول نگر جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تعلقي جو صدر مقام آھي.ھن شھر پھريون دفعو 1860 ۽ 1870 جي ڏھاڪن ۾ ترقي ڪئي.شھر جو نالو ڪرنل چارلس منچن جي نالي تي رکيو ويو جيڪو برٽش انڊيا سرڪار جو پوليٽيڪل ايجنٽ ھيو جنھن کي بھاولپور جي رياست جي نگراني لاءِ مقرر ڪيو ويو ھو ۽ ان عھدي تي 1866 کان 1876 تائين مقرر رھيو. 

## حوالا
ديپالپور، پاڪستان

**ديپالپور**  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اوڪاڙہ جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تحصيل جو صدر مقام آهي. اوڪاڙہ کان 25 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي باري دوآبي تي بياس ندي جي ڪناري تي واقع آهي. ھي تحصيل تيرھين ۽ چوڏھين صدي  ۾ ٿيندڙ جنگن جي ميدان ھجڻ ڪري مشھور آھي. ڀٽي قبيلو ھن علائقي سان گهڻو ڳنڍيل رھيو آهي. ھتان جي ماڻھن جي ٻولي پنجابي آھي.ھتي رھندڙ  ذاتين ۾ بيگوڪا (آرائين) پراچا، پٺاڻ، رائو، دولا (آرائين)، ميان، رامي (آرائين)، وٽو، ڪلسون (جٽ)، ڀٽي، جويا، کرل جوٽ, چندور (آرائين) شامل آهن.چندور ھتان جا سڀ کان پراڻا رھاڪو آھن.

## تاريخ
ماضي ۾ ھي شھر حفاظتي ديوار سان گھيريل ھو جيڪا 25 فٽ اوچي ۽ کاھين سان گھيريل ھئي. ان جي مرمت فيروز شاهه تغلق جي ۽ خان خانان جي وقت ۾ ٿيندي رھي جڏهن خان خانان ھتان جو گورنر ھيو. فيروز شاھ تغلق ھتي ھڪ مسجد پڻ ٺھرائي ۽ درياء ستلج مان ھڪ ڪئنال بہ کوٽرايو جنهن سان ھن شھر جي چوڌاري باغ آباد ٿيندا ھئا.بغداد کان ھڪ صوفي بزرگ بھاول حق قلندر لڏي اچي ديپالپور جي ڀرسان ڳوٺ پٿروال ۾ رھيو جنھن ھڪ حجرو ۽ مسجد ٺھرائي. ان جي پوٽي شاھ مقيم سندس ڪم کي جاري رکيو

thumb|300px|right|شاھ مقيم جو حجرو

ھن شھر جي علائقي ۾ مرزا صاحبان جو قصو مشھور ٿيو جنھن جي تاريخ ۾ تہ ڪا شاھدي ڪانھي پر ھڪ لوڪ داستان ھيو جنھن مطابق جٽ ذات جي صاحبہ ھن درگاھ تي مرزا جي لاءِ دعا گھرڻ آئي ھئي. مغل بادشاھ اڪبر اعظم پنھنجي پٽ سليم سان گڏ ديپالپور ۾ 1578 ۾  قيام ڪيو ھو جڏھن فريدالدين گنج شڪر جي زيارت لاءِ آيو ھو. اڪبر ھتان واري بياس ۽ راوي جي دوآبي جو نالو باري دوآب رکيو ھو. گرو نانڪ ديو بہ ھن شھر ۾ قيام ڪيو ھو. مشھور صوفي بزرگ سائين عبدالرزاق پڻ ھتي آيو ۽ رھائش اختيار ڪيائين ۽ ھن علائقي ۾ وفات ڪيائين ۽ دفنايو ويو. جتي دفنايو ويو ان جاء کي ھاڻي رزاقيہ دربار سڏيندا آهن. ھڪ روايت مطابق ھن شھر جو بنياد سريچند رکيو ۽ سري نگر نالو ڏنائينس بعد ۾ سندس پٽ ھرسنگھ ھن شھر جي حفاظتي ديوار تعمير ڪرائي. بعد ۾ راجا سالواھن جي پٽ ديپال ھي شھر ٻيھر تعمير ڪرائي ان کي پنھجو نالو ڏئي ديپالپور سڏايو. سکن جي دؤر ۾ ھن شھر کي تعلقي جي حيثيت ڏني وئي ۽ 1810 تائين ھي شھر نڪئي خاندان جي جاگير ۾ رھيو جنھن بعد اھا جاگير پھرين کڙڪ سنگھ ۽ پوء 1828 ۾ سردار جوند سنگھ موڪل کي ملي جيڪو 1840 ۾ پنھنجي وفات تائين اتان جو جاگيردار رھيو، پوء سندس پٽ بيلا سنگھ سندس جانشين ٿيو ۽ انگريزن جي پنجاب تي قبضي ٿيڻ تائين بيلا سنگھ جي اھا جاگير قائم رھي. ھتي قديم عمارتن ۾ لالو جسراج جو مندر، خان خانان جي تعمير ڪرايل مسجد، امام شاھ ۽ محمود شاھ نالي بزرگن جا مقبرا اڃان تائين موجود آهن. 1919 جي ھڪ رپورٽ مطابق ھي خطو مونٽگومري 
(موجوده:ساھيوال) ضلعي جي تحصيل ھيو.

## ھاڻوڪو شھر

ھن شھر ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاء الڳ الڳ ڊگري ڪاليجون ۽ کوڙ سرڪاري ۽ پرائيويٽ اسڪول موجود آهن.تحصيل جون سموريون سرڪاري آفيسون ۽ ڪورٽون پڻ ھتي موجود آهن. تحصيل ھيڊ ڪوارٽر اسپتال پڻ ھن شھر ۾ واقع آهي.پراڻو شھر  ٽن دروازان: ٺٺياري گيٽ ، ملتاني گيٽ ۽ شمالي گيٽ جي اندر وارو پاسو آھي ۽ ٻاھران نيون جديد آباديون وسن پيون.

## حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
شورڪوٽ

**شورڪوٽ** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي جھنگ جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تحصيل جو صدر مقام آهي، جنھن جي جاگرافيائي بيهڪ 30°30'N 72°24'E 131 ميٽرن جي الٽيٽيوڊ تي آهي.  ھي شھر صوفي بزرگن سلطان باهو ۽ سيد بھادر علي شاھ , شاھ محمود غازي عرف غازي پير، سيد محبوب عالم شاھ گيلاني جي مقبرن جي ڪري مشهور آهي. محبوب عالم جو مقبرو شھر جي وچ ۾ آهي. ھي بزرگ جھانگير بادشاهه جي دؤر ۾ ڄائو ۽  1079 ھجري ۾  اورنگزيب عالمگير جي دؤر ۾ فوت ٿيو. ھڪ روايت مطابق اورنگزيب ساڻس شورڪوٽ ۾ ملاقات لاءِ آيو ۽ سندس مريد ٿي ويو ۽ سندس خاندان کي شورڪوٽ ٻاھران وسيع زمين  عنايت ڪيائين. شاھ عالم II بعد ۾ ان جي قبر مٿان مقبرو تعمير ڪرايو جيڪو مغلن جي فن تعمير جو شاھڪار آھي ۽ اڃان تائين قائم آھي.

## حوالا
تاندليانوالا

**تاندليانوالا** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي فيصل آباد جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي واري ھڪ تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو فيصل آباد کان 35 ڪلوميٽرن ۽ اوڪاڙہ کان 44 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھي شھر فيصل آباد ضلعي جي تحصيل، سب ڊويزن ۽ تحصيل ميونسپل ايڊمنسٽريشن آھي.

## تاريخ
ھي شھر اولھ پنجاب جي منڊي طور برٽش انڊيا واري دؤر ۾ ٺاھيو ويو. شروع ۾  سندس نالو تاندلا منڊي ھيو جيڪو بعد ۾ تبديل ٿي تاندليانوالا  
ٿي ويو.ھن شھر کي 1887 ۾ کيس سب تحصيل جو درجو ڏنو ويو. 1965 ۾ ان کي ٽائون ڪميٽي جو درجو مليو. راوي درياء تي پل ٺھڻ سان 1966 کان 1990 تائين ھن شھر گھڻي ترقي ڪئي.
 

## جاگرافي
ھي شھر پنجاب جي اتر اوڀر واري ميداني علائقي ۾  اوڀر 73°13 لانگيٽيوڊ ۽ 30°03 North جي ليٽيٽوڊ جي وچ تي 183 ميٽرن جي بلندي تي واقع آهي. ان جي اوڀر ۾ 9 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي درياءَ راوي وھي ٿو جيڪو ھن علائقي جي 90 سيڪڙو زمين جو آبپاشي وارو ذريعو آهي. ان جي چوڌاري فيصل آباد، اوڪاڙہ، ساھيوال ۽ سمندري شھر واقع آھن..

## حوالا
آرڊينو مائڪرو ڪنٽرولر

**آرڊوينو مائڪرو ڪنٽرولر**    اليڪٽرونڪس جو هڪ اهڙو هارڊويئر آهي جنهن سان عددي پرزا ٺاهيا ويندا آهن. آرڊينو جي باري ۾ ترقي يافته ملڪن جي پرائمري اسڪولن ۾ پڙهايو ويندو آهي، پر پاڪستان سميت تقريبن دنيا مختلف ترقي پذير ملڪن جي يونيورسٽين ۾ شاگرد آرڊينو تي مختلف قسمن جا پروجيڪٽ ٺاهي گريجوئيشن جي آخري سال ۾ پيش ڪندا آهن. آرڊينو جي ايجاد اٽلي ۾ 2003ع ۾ ان وقت ٿي جڏهن اها ضرورت پئي ته جيڪي شاگرد اليڪٽرونڪس انجنيئرنگ نہ پيا ڄاڻن تن لاءِ ڪو اهڙو PCB تيار ڪيو وڃي ته جيئن ڪمپيوٽر سائنس سان تعلق رکندڙ شاگرد پڻ اليڪٽرونڪس ۾ پروگرامنگ ڪري سگهن تہ جيئن نيون جديد ٽيڪنالاجي واريون ايجادون دنيا ۾ اچي سگهن. اهو ئي سبب آهي جو ٽيڪنالاجي 2003ع کان پوءِ تمام گهڻي تيزي سان تبديل ٿي وئي ۽ اهو سڀ ڪجهه اسان اکين جي اڳيان ڏسندا رهيا سين. ان جي پراجيڪٽ جي شروعات اٽلي  جي شھر آئوريئا ۾ 2005 ۾ ٿي. 

روبوٽس هجن يا ڪميونيڪيشن جا پروجيڪٽس بنيادي طور تي آرڊينو تي پروگرام ڪري پروٽو ٽائيپ ٺاهي پيش ڪيا ويندا آهن بعد ۾ ان طرز جو سرڪٽ ڊائگرام ڊزائن ڪري پيداوار ڪئي ويندي آهي. 
آرڊينو هڪ اوپن سورس هارڊويئر آهي جيڪو ڊيجيٽل ۽ فزيڪل دنيا جي مختلف شين کي سينس ڪرڻ ۽ انهن کي پنهنجي مرضي مطابق پروگرام ڪرڻ جي لاءِ استعمال ٿيندو آهي . هن منجهه Digital  ۽ Analog  ان پٽ ۽ آئوٽ پٽ (I/O) پنون ٿينديون آهن جنهن ذريعي مختلف ڊيجيٽل ۽ اينالاگ پرزن کي ڳنڍي سگهجي ٿو.
آرڊينو جو تختو يا بورڊ يو ايس بي USB  پورٽ جي ذريعي ڪميپٽر سان ڳنڍيو ويندو آهي، هن منجهه C يا  C++  جي بنيادي اصولن تحت پروگرام لکيو ويندو آهي. آرڊينو کي پنهنجو  انٽيگريٽيڊ ڊولپمينٽ اينوائرنمينٽ  
(IDE) ٿيندو آهي جنهن ۾ پروگرامنگ ڪري هارڊويئر تي پنهنجي مرضي جو پروگرام لکيو ويندو آهي. آرڊينو جو سافٽويئر 100 کان وڌيڪ اڳ ئي لکيل اسڪرپٽس جا مثال پڻ مھيا ڪندو آهي ته جيئن نوان ايندڙ انهن جي ذريعي مدد حاصل ڪري پروگرامنگ ڪري سگهن. هي نهايت ئي سستو ۽ عام طور تي مارڪيٽ ۾ دستياب آهي، هن کي سکڻ جي لاءِ پروگرامنگ جي لاجڪ  جي سٺي ڄاڻ هجڻ لازمي آهي، هن کي سکڻ جي لاءِ يو ٽيوب تي هزارن جي تعداد ۾ سکڻ واريون وڊيو ڪلپون موجود آهن ۽ مختلف فورمن تي دنيا جا ماڻهو هڪ ٻئي جي پروگرامنگ بابت مدد پڻ ڪندا آهن هونءَ ته آرڊينو جا پنهنجا ئي مختلف مائڪرو ڪنٽرولر  موجود آهن پر آرڊينو يونو دنيا ۾ وڌيڪ مشهور آهي. ڪيترن ئي سالن کان وٺي استاد، شاگرد ۽ ٽيڪنالاجي سان چاهه رکندڙ پروگرامر  يا ماھر، مجموعي طور تي پنهنجو حصو وٺي ڪري آرڊينو جي دنيا ۾ ترقي وٺرائي رهيا آهن، جنهن سبب هي دنيا ۾ مقبول ترين مائڪرو ڪنٽرولر آهي.

## حوالا

زمرو: ڪمپيوٽر
زمرو: ڪمپيوٽر پروگرامنگ
زمرو: يو ايس بي
زمرو: ھڪ تختي وارا مائڪرو ڪنٽرولر
ازبڪستان جو جھنڊو

**ازبڪستان جو جھنڊو** ، ٽن افقي، نيري، اڇي، ۽ سائي رنگ جي پٽين تي مشتمل جھندو آھي. ٽن افقي پٽين کي ننڍي ڳاڙھي رنگ جي پٽين سان الگ ڪيو ويو آھي، ۽ نيري پٽي تي کاٻي پاسي چنڊ ۽ 12 تارن جا نشان آھن. ھن جھنڊي کي ازبڪ سويت يونين واري جھنڊي مان تبديل ڪري 1991ع تي اپنايو ويو، ازبڪستان جي آزادي کان وٺي ھي جھنڊو استعمال ھيٺ آھي. موجودھ جھنڊو سابقھ جھنڊي کان متاثر ٿي ڊزائين ڪيو ويو.

## ساخت
### علامتون
جھنڊي جا رنگ سياسي، ثقافتي ۽ علائقائي معني رکن ٿيون. اڇي رنگ مان مراد امن ۽ پاڪائي آھي، جڏھن تھ نيرو رنگ آسمان ۽ پاڻي کي ظاھر ڪري ٿو. آخري رنگ تيمور جي جھنڊي جو رنگ ڏيکاري ٿو، جنھن 14 ھين صدي ۾ موجودھ ازبڪستان تي حڪومت ڪئي ھئي.

## حوالا
ڪلرڪھار

**ڪلر ڪھار** (Kallar Kahar) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چڪوال جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تعلقي جو صدر مقام آهي. ھي شھر ھڪ خوبصورت علائقي ۾ واقع آهي جتي لوڪاٽ (loquat) جي وڻن وارا قدرتي باغ، مورن جي مختلف جنسن سان کاري پاڻي جي ڍنڍ واقع آھن. لاھور کان اسلام آباد ڏانهن سفر ڪندڙ مسافر ان ڍنڍ وٽ ساھي پٽي جي خوبصورتي جو مزو وٺندا آهن. 

ھن علائقي جو مغل شھنشاھه، بابر پنھجي يادگيرين "تزڪ بابري" ۾ "خوشگوار ھوائن وارو پرڪشش ھنڌ" جي لفظن ۾  ڪيو آهي. ھن شھر ۾ پاڪستان ايئر فورس جي ٽريننگ ڏيڻ واري اسپيشل سروس ونگ واقع آهي. ھي شھر ھڪ سياحتي مرڪز آهي، جيڪو چڪوال جي ڏکڻ-اولھه ۾ 3 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي اسلام آباد-لاھور موٽر وي يا ايم 2، موٽر وي، پاڪستان تي واقع آهي. ھتي لوڪاٽ، ناشپتي ۽ ڏاڙھون جا باغ واقع آھن. 

## خارجي ڳنڍڻا
* Tourism Development Corporation of Pakistan 
* Latest pictures of Kallar Kahar
* Pictures and information of Kallar Kahar for Tourists 

## حوالا
اٺاراھزاري

**اٺارا ھزاري** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي جھنگ جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو جھنگ-بکر ھاء وي تي ٽرمو بيراج کان 5 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي جنھن بيراج وٽ ھن شھر جي اترئين پاسي چناب ۽ جھلم دريائن جو سنگم ٿيل آھي.
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
وڍ (شهر)

**وڍ** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي خضدار جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي جي تحصيل جو صدر مقام آهي. 1998 ۾ ھن شھر جي آبادي 98950 ھئي. ھتي جي آبادي جو وڏو حصو مينگل ذات جي ماڻهن سان تعلق رکندڙ آهي، جن جي ٻولي بروھي آھي وڌ پھرين مارچ 1974 تائين جھالاوان رياست جو حصو ھيو پوءِ کيس خضدار ضلعي جي تحصيل بڻايو ويو.

## جاگرافي
وڌ قلات ۽ سنڌ جي جابلو علائقي جي وچ ۾ واقع آهي
ھتان جي آبهوا نيم خشڪ آھي ۽ ڪڏهن ڪڏهن ھتي ٻوڏ بہ ايندي آهي ھتي اونھارو ڏاڍو گرم ۽ سيارو ٿورو ٿڌو ٿيندو آهي.ماڻھن جي معيشت زراعت ۽ چوپائي مال جي پالنا آهي. ھتي برينائٽ، ڪرمائيٽ، ميگنيز ۽ ميگنائيٽ جا ذخيرا آھن
## حوالا

زمرو:خضدار ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
جھٽ پٽ

**جھٽ پٽ** (Jhatpat)، جيڪو اڳ ۾ ڊيرا الله يار جي نالي سان مشهور هو، پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي جعفر آباد جو هڪ شهر ۽ ضلعي جي گادي جو هنڌ آهي. اهو صوبائي گاديءَ واري هنڌ ڪوئيٽا کان 300 ڪلوميٽر پري آهي. 2023ع جي پاڪستاني آدمشماري مطابق جھٽ پٽ تعلقي جي آبادي 302,498 آهي. 
## حوالا

زمرو:جعفر آباد ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
ديرا الھيار

(نوٽ: ھن مضمون ۾ جھٽ پٽ جعفرآباد ۽ ديرا الھيار جو اڃا مونجھارو آھي جنھن جي تصديق ڪئي وڃي)

**ديرا الھيار**  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي جعفرآباد جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تحصيل جي صدر مقام آھي. ھن شھر جو پراڻو نالو جھٽ پٽ ھيو پر اتي ھڪ سياسي اڳواڻ مير الھيار خان کوسو جي قتل جي واقعي بعد ان جو نالو جھٽ پٽ جي جاء تي ديرا الھيار رکيو ويو. لفظ ڊيرا يا ديرا جو مطلب شھر آھي تنھن ڪري شھر جو نالي جو مطلب آهي الھيار جو شھر. 27 آگسٽ 2008 تي نواب اڪبر بگٽي جي ورسي تي جھموري وطن پارٽي جي جلسي ۾ بم ڌماڪو ٿيو جنھن ۾ 25 ماڻھو زخمي ٿيا ھتان جي ماڻھن جي ٻولي  ، اردو، سرائڪي  سنڌي ۽ بروھي آھي.ھي شھر کي 1987 ۾ تحصيل جو درجو ڏنو ويو . تحصيل جي پکيڙ  2,445 چورس ڪلوميٽر يا 944 چورس ميل آهي. تحصيل جي آبادي 432,817 آهي. پوسٽل ڪوڊ 08289 اٿس. ھي شھر جھٽ پٽ جي نالي سان جيڪب آباد ضلعي جو حصو ھيو پر 1970 ۾ کيس ڌار ڪري سبي ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو اھڙي طرح 1975 تائين سبي جو حصو رھيو.ھن شھر جو ڊائلنگ ڪوڊ 9233+ آھي.

## حوالا
پشين

**پشين** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ شھر ۽ ضلعي جو صدر مقام آھي. ھي شھر روڊ رستي ڪوئيٽا سان ڳنڍيل آهي. اھو بلوچستان جي پشتون آبادي واري زميني پٽي ۾ واقع آهي. اھڙي طرح ھتي جي آبادي پشتون يا پختون قبيلن تي مشتمل آهي. ھتي ڪيترن ئي قسمن جا ميوا ۽ سبزيون پيدا ٿينديون آهن ۽ ان لحاظ کان ملڪيار وارو علائقو مرڪز آهي جتي ھڪ خوبصورت ڍنڍ بند خوشدل خان واقع آهي.

## تاريخ

پشين شھر جو بنياد برٽش ايمپائر 1883 ۾ وڌو
 ھن شھر اينگلو افغان جنگ وڏو ڪردار ادا ڪيو. مقامي قبيلن باران خان ترين جي انگرين جي خلاف جنگ ۾ مدد ڪئي ھئي جيڪو افغانستان ويندڙ برٽش فوج تي حملا ڪندو هو. ٻي جنگ عظيم ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم ھن ضلعي ۾ ٻہ ھوائي اڏا قائم ڪيا ھيا : ھڪ پشين جي لڳ ۽ ٻيو سارنان لڳ.

## جاگرافي

بلوچستان جي اتر-اولھ ۾ افغانستان جي سرحد تي واقع آھي.اونھاري ۾ گرميءَ جو درجو 40 ڊگري سينٽي گريڊ يا 104 فارنھائيٽ تائين پهچندو آهي ۽ سياري ۾ برف ڄمڻ واري درجي تي پھچندو آھي.
## معيشيت
 
ھتي ميون جي پيدوار جام ٿئي ٿي ۽ شھر ان واپار جو مرڪز آهي. ميون جي واپار ۾ صوف، ڏاڙھون ، گدرا ۽ انگور شامل آهن.

## حوالا
هائپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج

**هائيپر ٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگويج**  هڪ اهڙي معياري ٻولي آهي، جيڪاويب سائيٽس ٺاهڻ جي لاءِ ڪم ايندي آهي ان سان گڏ جاوا اسڪرپٽ ۽ ڪيسڪيڊ اسٽائيل شيٽ سبب ويب سائيٽس کي وڌيڪ خوبصورتي ملندي آهي.

انٽرنيٽ تي جيڪي به ويب صفحا نظر ايندا آهن اهي ايڇ ٽي ايم ايل ۾ ٺهيل هوندا آهن. ايڇ ٽي ايم ايل (HTML ) يعني Hyper Text Markup Language ڊاڪومينٽ کي ويب پيج پڻ سڏيو ويندو آهي.

ويب برائوزر عام طور تي ايڇ ٽي ايم ايل جا ڪوڊ حاصل ڪري ٿو ۽ انهن کي هڪ سهڻي نموني پيش ڪري ٿو.

ايڇ ٽي ايم ايل جا ڪوڊ ٽيگ جي ذريعي ڪم ڪن ٿا. جنهن ۾ ٻه ٽيگ هونديون آهن، پهرين شروعاتي ٽيگ ۽ ٻي آخري ٽيگ.

شروعاتي  هن ٽيگ کي Opening tag چئبو آهي. آخري  هن کي Closing tag چئبو آهي.

ايڇ تي ايم ايل کي نوٽ پيڊ، نوٽ پيڊ پلس پلس يا ڊريم ويوور ۾ لکي سگھجي ٿو. ويب پيج ڏسڻ لاءِ ڪوبه ويب برائوزر جهڙوڪ انٽرنيٽ ايڪپلورر، گوگل ڪروم يا موزيلا فائرفاڪس ڪافي آهن. هونءَ به جڏهن اسان ايڇ ٽي ايم ايل ۾ ڪوڊنگ لکندا آهيون ته دراصل اسان ويب برائوزر کي هدايتون ئي ته ڏيندا آهيون ته اسان جو ويب صفحي کي اهو ڪيئن ظاهر ڪري.

1992ع ۾ Tim Berners Lee ويب پيج متعارف ڪرايو ۽ 1995ع ۾ مائڪرو سافٽ انٽرنيٽ جي دنيا ۾ پهريون ڀيرو قدم رکندي انٽرنيٽ ايسڪپلورر  متعارف ڪريو جنهن کان پوءِ انٽرنيٽ جي دنيا ۾ وڏين وڏين ڪمپينين منجهه مقابلو شروع ٿيو. آپريٽنگ سسٽم مھيا ڪندڙ ڪمپنين جهڙوڪ مائڪرو سافٽ، ايپل، لينڪس وارن انٽرنيٽ پروٽوڪول جو سافٽويئر مفت ۾ محيا ڪيو.  انٽرنيٽ پروٽوڪول جو پروگرام 1970ع ۾ Defense Advanced Research Projects Agency) DARPA) ايجاد ڪيو ۽ World Wide Web  ان تي ئي بيهڪ رکي ٿي

ايڇ ٽي ايم ايل جا ٻيا ڪيترائي نسخا پڻ آهن جن ۾ DHTML, XML, SHTML مشهور آهن.

هن وقت دنيا ۾ 1.8 ارب ويب سائيٽس موجود آهن، جن جو بنيا ايڇ ٽي ايم ايل آهي.
ماشڪئي

**ماشڪئي**  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي آواران جي ماشڪئي تحصيل جو وڏو شھر ۽ صدر مقام آھي. 2012ع ۾ ھن شھر جون ٽي يونين ڪاؤنسلون ھيون، جن ۾  گجار ، نوڪجو ۽ پاروار شامل آهن. ھن شھر جي ميونسپل ڪاميٽي جو نالو گجار ماشڪئي آھي جنھن جي ڪل آبادي 12,493 آھي. شھر م واقع ڪل گھرن جو تعداد 2017 ۾ 1503 ھيو. ھي شھر ضلعي جي اترئين ڀاڱي ۾ واقع آهي.

## مردم نگاري
ھتان جي ماڻھن جي ٻولي بلوچي آھي. تحصيل جي ھن شھر سميت آبادي ھڪ لک جي لڳ ڀڳ آهي جنھن جو 80 سيڪڙو مسلمان ۽ 20 سيڪڙو ذڪري فرقي وارا آھن. ھتان جي آبادي ۾ محمد حسني، ساجدي، سياپد، ميرواڻي، شھواڻي ۽ گزوزئي قبيلا شامل آهن. ساجدي قبيلو ھتي مڪران کان لڏي آيو ھو. 
## ڳوٺ
 
شھر جي چوڌاري مکيہ ڳوٺ گجار، جيبري، پاروار، نوڪجو، منگولي ۽ مياني قلات شامل آھن جن مان جبيري پوري ضلعي ۾ مشھور آھي جتي محمد حسني قبيلي وارا ماڻهو وسن ٿا .

## مشھور ماڻھو

ھن شھر ۽ پسگردائيءَ جا مشھور ماڻھو آھن:

* سردار عارف محمد حسني (آواران ۽ لسٻيلي جو اڳوڻو ايم اين اي) 
*الله نظر بلوچ (بلوچ اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن جو اڳوڻو صدر ۽ بلوچ لبريشن فرنٽ جو اڳواڻ)  

## حوالا
مصري سفارتخاني اسلام آباد تي ٿيل حملو

پاڪستان جي شھر اسلام آباد ۾ **مصري سفارتخاني تي حملو** 19 نومبر 1995ع تي مصري اسلامي جھاد پاران ڪيو ويو. حملي ڪندڙ جي مطابق سفارتي عملو پاڪستان جي اندر جھادي تنظيمن پاران معلومات جمع ڪري رھيو ھو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان 1995ع ۾
زمرو:پاڪستان جي جديد تاريخ
زمرو:1995ع ۾ بين الاقوامي لاڳاپا
دالبندين

**دالبندين** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي چاغي جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو افغانستان ۽ ايران جي سرحدن تي واقع آهي. شھر جي آبادي 16319 آھي. جڏھن تہ دالبندين تحصيل جي آبادي 110503 آهي. شھر 843 ميٽر يا 2769 فٽ الٽيٽيوڊ تي واقع آھي. دالبندين ميوون جي مارڪيٽ جو مرڪز آهي.

## موسم
دالبندين جي گرم بياباني موسم (ڪوپن جي موسمي درجابندي) آھي  ۾ اونھاري ۾ سخت گرم ۽ سياري ۾ ٿوري ٿڌي. موسم خشڪ پر ڪجهه برسات سياري ۾ پوندي آهي.

## زلزلو 2011
تاريخ 19جنوري  2011 ۾ جن شھر کي زلزلي ٿورو نقصان رسايو. ان جي شدت 7.2 ھئي. شھر جا ٽي ماڻهو فوت ٿي ويا ڪيترائي زخمي ٿيا

## آمدورفت

ھن شھر کان 2 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڏکڻ اولھ پاسي کان ايئرپورٽ واقع آهي.

## آمريڪي حملو
ھن شھر لڳ 21 مئي 2016 تي  آمريڪا جي ڊرون واري حملي ۾ طالبان اڳواڻ ملا اختر منصور مارجي ويو ھو.

## وڌيڪ ڏسو
* دالبندين ايئرپورٽ
* دالبندين ريلوي اسٽيشن

## حوالا
صحبتپور

**صحبت پور** (Sohbatpur) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي صحبت پور جو هڪ شهر ۽ سال 2013ع کان وٺي ضلعي جو صدر مقام آهي. ان کان پھرين ھي شھر جعفرآباد ضلعي جو تعلقو ھو. سال 2013ع ۾ ھتان جو مير ھزار خان کوسو پاڪستان جو نگران وزيراعظم ٿيو ته ھن  شھر کي سندس ڪوشش سان ضلعي جو درجو مليو.

## مردم نگاري
ھن شھر ۾ رھندڙ ماڻھن جي ذاتين ۾ کوسا، گولا، جروار، مري، بگٽي، ڀنڊ، ڪاناراني، گاجاڻي ۽ بروھي شامل آهن.2017 جي آدمشماري مطابق ضلعي جي جملي آبادي 200538 آهي جنھن مان صحبتپور تحصيل ۾  53425، سنھري تحصيل ۾ 88881 ۽ فريدآباد تحصيل ۾ 58232 ماڻھو آباد آھن.

## موسم

## حوالا
لينڪس

**لينڪس**  ڪمپيوٽر جو هڪ آزاد آپريٽنگ نظام آهي جيڪو لينڪس ڪرنل جي بنيادي اصولن تي ٺهيل آهي. هن آپريٽنگ سسٽم کي دنيا منجها مختلف ملڪن جا رضاڪار پنهنجي ڪم جو حصو ونڊي ڪري هن کي بهتر نموني هلائڻ لاءِ جوکيڙندا رهن ٿا. هن رضاڪار ٽولي ۾ ڪوئي به اصولن مطابق پنجون خدمتو محيا ڪري سگهي ٿو.

هن جو باني فن لينڊ سوڊش جو باشندو لينس بينڊڪٽ آهي .لينس هن نظام کي فنلينڊ جي يونيورسٽي ۾ پنهنجي طالب علمي دوران مختلف مضمون پڙهڻ ۽ رانديون کيڏڻ جي لاءِ ٺاهيو هيو. هي 1991 جو جودور هيو جڏهن ذاتي ڪميوٽر تي  مائڪروسافٽ وارن جو راڄ قائم هيو. تنهن ڪري لينس هن لينڪس آپريٽنگ سسٽم کي ڊاس جي نظام سان همواري پڻ ڏني ته جيئن ڊيٽا جي ڏي وٺ ٿي سگهي. 

لينڪ هن وقت دنيا ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندڙ آپريٽنگ سسٽم آهي، گوگل ڪمپني جا هزارين ڪمپيوٽر ۽ سرور لينڪس تي ئي هلندا آهن، پر ان جي باوجود مائڪروسافٽ جو مارڪيٽ تي پنهنجو اثر اڄ به قائم آهي.

## حوالا

https://en.wikipedia.org/wiki/Linux
ضمير (گرامر)

**ضمير** ھي ڳالھائڻ جي لفظن جو ھڪ قسم آھي.گرامر ۾ **ضمير** انھن لفظن کي چيو ويندو اھي جيڪي ڪنھن نالي جي بدران ڪم اچن. مثال طور مھتاب ھڪ سلڇڻو ڇوڪرو آھي؛ ضمير ڪتب آڻڻ کانپوءِ جملو ھيئن پڙھبو: ھو ھڪ سلڇڻو ڇوڪرو آهي. ھن جملي ۾ مھتاب جو ضمير **ھو** آھي.

## صفت ضميري
صفت ضميري (Pronominal)، اهي لفظ جيڪي ضمير هجن ۽ انهن جي اڳيان اچن، جن جي بدران ڪم آيل هجن. مثال طور: هي ماڻهو، اهي ڇوڪريون (ضمير اشارو ويجهو) هو ماڻهو، هو ڇوڪريون (ضمير اشارو ڏور) 

## حوالا
ٿگس

**ٿگس** پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جو ھڪ ننڍڙو شھر جيڪو کپلو جي اوڀر ۾ 32 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي ۽ گانڇي ضلعي جي تحصيل مشابرم جو صدر مقام آهي.  مشھور صوفي بزرگن مير عارف ۽ مير اسحاق جو تعلق ھن شھر سان آھي جتي انھن جا مقبرا واقع آھن. ھن شھر جي خانقاہ محلي ۾ مڪ قديم مسجد واقع آهي 

## حوالا
خپلو

thumb|ھالدي وارا مخروطي جبل
thumb|ٿئلي وارا برفاني جبل
thumb|ٿئلي بروڪ
thumb|مشابرم وادي جو ھڪ ڳوٺ

**خپلو** پاڪستان جي ھڪ انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي بلتستان ڊويزن جي گانڇي ضلعي جو ھڪ شھر آھي  جتي بلتي ٻولي ڳالهائي ويندي آهي  اسڪردو جي اوڀر ۾ 103 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ھي شھر بلتستان جي ياگبو گھراڻي جي ٻيو نومبر وڏي۽ پراڻي بادشاھت ھيو. جيڪا شيوڪ نديءَ جي لداخ واري واپاري لنگھ جي محافظ ھئي. ھوشي وادي کان مشابرم وچ ۾ جابلو علائقي جي گاڏن واري سفر ۾ ھي شھر ھڪ قيام گاہ آھي. ڪيترائي مشھور جبل ھن سلسلي ۾ واقع آھن جن ۾ مشابرم جبل، ڪي 6 جبل، ڪي 7 جبل ۽ شيرپي ڪانگھ جبل، ۽ سياچين شامل آهن.

## خپلو جي تاريخ
ھي شھر ماضي ۾ کاپولا جي بادشاھت جو مرڪز ھو. مرزا محمد حيدر دغلت (1499–1551) جي مشھور تاريخي ڪتاب ۾ بہ ھن شھر جو ذڪر ملي ٿو. سترھين ۽ ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ھتان جي شاھي خاندان جا لداخ جي شاھي خاندان سان تمام ويجھا لاڳاپا ھيا. خيال آهي تہ ڪيپٽن ڪلاڊ مارٽن وئڊ (1794–1861) ھن وادي ۾ ايندڙ پھريون يورپي ھيو.

## خپلو جي جاگرافي

[thumb|
خپلو [قراقرم جبلن جي قطار جي ھيٺان واقع آهي]]

اسڪردو ۽ شگار جي برعڪس اھو ڇڙو دريائي وادي ناھي پر شيوڪ جي ٽن وادين واري خطي تي مشتمل آهي جنھن ۾ موجودہ خپلو شھر، ٿئلي ندي واري وادي ۽ ھوشي وادي شامل آهن ھاڻوڪي دؤر ۾ گانڇي ضلعي جو صدر مقام خپلو شھر ۾ آهي.

## سياحت

کپلو کي شيوڪ وادي، گانڇي ۽ ننڍڙو تبت پڻ سڏيو ويندو آهي. ھتي ڪافي تاريخي ماڳ پڻ آھن جن ۾ ست صديون پراڻي ھن علائقي ۾ اسلام جي پھرين مبلغ مير سيد علي ھمداني جي ٺھرايل خوبصورت چقچن مسجدراجا محل پڻ شامل آهن. راجا محل تبتي عمارت سازي جو ھڪ خوبصورت نمونو آهي. ھتي جي مشھور خپلو خانقاھ مير مختار اخيار سان منصوب آھي جيڪا جيڪا 1712 عيسويءَ (1124ھ) ۾ ٺھي راس ٿي. خپلو ڪي 7 جبل مشابرم چوٽي، ڪي 6 جبل، چوگولسا، گونڊوگورو چوٽي، ساراڪسا گليشيئر، مشابرم گليشيئر، النگ گليشيئر ڏانھن وڃڻ جو واحد رستو آهي جنھن ڪري ڪوھ پيمائي جي شوقينن جو مرڪز آهي

  

## عمارت سازي
thumb|کپلو سرء جي موسم ۾ .

ھتي جا سڀ کان اھم مذھبي يادگار خانقاھ ملا نوربخشيہ خپلو بالا ۽ چيقچن مسجد آھن. اھا خانقاھ 1712 ۾ سيد محمد  ٺھرائي جيڪو نوربخشيہ فرقي جو ھڪ بزرگ ھيو ۽ ان جي قبر ۽ آستانو بہ ساڳي علائقي ۾ واقع آهن. آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر  ان آستاني جي مرمت ڪرائي بحال رکيو آھي. چيقچن مسجد بلتستان جي سڀ کان وڏي مسجد آھي
 

## آمدورفت

کپلو ۾ پھچڻ لاءِ صرف روڊ جو ذريعو آهي جيڪو اسڪردو جي وادي کان ھتي اچي ٿو. ان روڊ مان چار پنج لنڪ روڊ ڪشمير ۽ لداخ طرف نڪرن ٿا. کپلو دراس روڊ ھر موسم ۾ قابل استعمال رھندو آھي. دراس لداخ جو ھڪ شھر آھي. پر گلگت بلتستان جي  پاڪستان سان گڏجڻ بعد اھو رستو بند ٿي ويو. ڪجهه ھيلي پيڊ بہ ھن شھر م ٺھي چڪا آھن جن ذريعي ھيليڪاپٽرن جي اچ وڃ آسان ٿي آھي
 

## حوالا

## نوٽ
*Shridhar Kaul: *Ladakh through the Ages, towards a New Identity*. Indus Publishing 1992,  (resricted online copy (Google Books))
*Sarina Singh, Lindsay Brown, Paul Clammer, Rodney Cocks, John Mock, Kimberley O'Neil: *Pakistan & the Karakoram Highway*. Lonely Planet 2008, {{ISBN|1-74