صفحي جي ترتيب

**صفحي جي ترتيب** (**Page Layout**): گرافڪ ڊيزائن ۾ **صفحي جي ترتيب** (**پيج لي آئوٽ**) صفحي تي بصري عنصرن جي ترتيب کي چيو ويندو آهي. عام طور تي هن ۾ نظري ترتيب جي تنظيمي اصول شامل هوندا آهن ته جيئن مخصوص ابلاغي مقصد حاصل ڪيا وڃن.

اعليٰ سطح جي صفحي جي ترتيب ۾ متن ۽ تصويرن جي مجموعي ترتيب، ۽ ممڪن ميڊم جي ماپ يا شڪل بابت فيصلا ڪرڻ شامل هوندا آهن. اهي فيصلا ڊيزائنر جي ذهانت، شعور ۽ تخليقيت جي ضرورت رکندا آهن، ۽ اهي ثقافت، نفسيات، ۽ انهن ڳالهين کان متاثر ٿيندا آهن جيڪي دستاويز جا ليکڪ ۽ ايڊيٽر ظاهر ڪرڻ يا نمايان ڪرڻ چاهين ٿا. گهٽ سطح جي صفحا بندي ۽ ٽائپ سيٽنگ وڌيڪ مشيني عمل آهن. ڪجهه حدن جهڙوڪ متن جي علائقن جون حدون، فونٽ ۽ فونٽ سائيز طئي ٿيڻ کان پوءِ متن جي ترتيب آساني سان ڪري سگهجي ٿي. ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ جي عام ٿيڻ کان اڳ به اهي عمل ماڻهن طرفان ڪيا ويندا هئا، پر جديد اشاعت ۾ اهي تقريباً هميشه خودڪار نظام ذريعي ڪيا ويندا آهن. نتيجو سڌو سنئون شايع ٿي سگهي ٿو (مثال طور رهائشي ٽيليفون ڊائريڪٽري جو اندروني حصو) يا پوءِ گرافڪ ڊيزائنر طرفان وڌيڪ سنواريو وڃي ٿو (جيئن ته اعليٰ معيار جي مهانگي اشاعتن ۾ ٿيندو آهي).

ابتدائي روشن ٿيل مسودون (مڊل ايجز) جي هٿ سان نقل ڪيل ڪتابن کان وٺي جديد رسالن ۽ فهرستن جي پيچيده ترتيبن تائين، صحيح صفحي جي ترتيب ڇپيل مواد ۾ هميشه اهم رهي آهي. ڇپائي واري ميڊيا ۾ عام طور تي عنصرن ۾ ٽائپوگرافي (متن)، تصويرون، ۽ ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جڳهه ڀرڻ وارا گرافڪس شامل هوندا آهن جيڪي مس سان نه ڇپبا آهن جهڙوڪ ڊائي ڪٽنگ، فوئل اسٽيمپنگ يا امبوسنگ.

اصطلاح **صفحي جو فرنيچر** انهن عنصرن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪي صفحي تي بنيادي متن ۽ تصويرن کان علاوه هجن، جهڙوڪ سرخيون، ليکڪ جو نالو يا تصوير ۽ تصويري وضاحت.

## تاريخ ۽ ترتيب جون ٽيڪنالاجيون

### سڌي طبعي صفحي جي ترتيب

مسودن ۾ سڀئي عنصر هٿ سان شامل ڪيا ويندا هئا، تنهنڪري ٺاهيندڙ سڌو سنئون ترتيب طئي ڪري سگهندو هو، شايد اڳواٽ خاڪي جي مدد سان.

قديم ڪاٺ جي بلاڪ ڇپائي ۾ صفحي جا سڀ عنصر سڌو ڪاٺ ۾ ڪوري ڪڍيا ويندا هئا، پر جيڪڏهن ڇپائي کي وڏي ڪپڙي يا ٻي وڏي شيءِ تي منتقل ڪرڻو پوي ته پوءِ ترتيب بابت وڌيڪ فيصلا ڪرڻا پوندا هئا. جاڳرتا دور ۾ اکري پريس ڇپائي ۽ ٿڌي ڌاتو واري حرڪتي حرفن جي ايجاد سان ٽائپ سيٽنگ حروف کي هڪ اوزار ڪمپوزنگ اسٽڪ ۾ گڏ ڪري ڪئي ويندي هئي، جيڪو هڪ ڊگهي ٽري ۾ رکيو ويندو هو. تصويرون عام طور تي انگريوينگ (اڪرڻ) ذريعي ٺاهيون وينديون هيون.
اصل دستاويز هٿ سان لکيل مسودو هوندو هو؛ جيڪڏهن ٽائپ سيٽنگ ڪو ٻيو ماڻهو ڪندو هو ته پوءِ مسودي تي هدايتي نشان لڳايا ويندا هئا، جهڙوڪ فونٽ، سائيز وغيره بابت.
پهريون ٽائپ سيٽنگ ٿيڻ کان پوءِ گيلي پروف ڇاپيو ويندو هو ته جيئن غلطيون درست ڪيون وڃن. آخري ترتيب هڪ فريم ۾ ٺاهي ويندي هئي جنهن کي چيس چيو ويندو هو، ۽ ان کي بند ڪرڻ لاءِ ڪوئنز استعمال ٿيندا هئا. هن عمل کي امپوزيشن چيو ويندو هو.

1884 ۾ هاٽ ميٽل ٽائپ سيٽنگ جي ايجاد سان ٽائپ سيٽنگ وڌيڪ تيز ٿي وئي، جنهن ۾ پگھريل ڌاتو مان سڄيون لائينون ٺهنديون هيون، جن کي سلگ چيو ويندو هو.

### پيسٽ اپ جو دور

آف سيٽ لٿوگرافي جي ذريعي تصوير جي روشن ۽ اونداهي حصن سان مس جي ڇپائي ڪنٽرول ڪئي ويندي هئي. جيڪڏهن صفحي جو هڪ نقل تيار ڪيو وڃي ته ان مان ڪيترائي نقل ڇاپي سگهجن ٿا. متن ٽائپ رائيٽر يا خاص ٽائپ سيٽنگ مشين سان تيار ڪيو ويندو هو.
صفحي جي ترتيب جو عمل پوءِ پيسٽ اپ بڻجي ويو، جنهن ۾ تصويرون ۽ متن جا ڪالم ڪاغذ تي چپڪايا ويندا هئا. مڪمل صفحا ڪئميرا ريڊي سڏبا هئا.
فوٽو ٽائپ سيٽنگ 1945 ۾ ايجاد ٿي، جنهن ۾ حروف فوٽوگرافڪ فلم تي منتقل ڪيا ويندا هئا.

### ڪمپيوٽر جي مدد سان اشاعت

جڏهن ڪمپيوٽرن جي گرافڪ صلاحيت وڌي وئي، تڏهن اهي سڌو صفحا، متن ۽ تصويرون ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيڻ لڳا. پراڻين اسڪرينن (سي آر ٽي) ۾ ڪنارن تي تصويرن ۾ ٿورو بگاڙ ٿيندو هو، پر جديد فليٽ اسڪرينن سان اهو مسئلو ختم ٿي ويو.
ڪمپيوٽر سان ڳنڍيل پرنٽر سڌو دستاويز ڇاپي سگهن ٿا. وزي وگ (WYSIWYG) ورڊ پروسيسر عام استعمال ڪندڙن کي به بهتر صفحي ترتيب ٺاهڻ جي سهولت ڏني. بعد ۾ انڪ جيٽ پرنٽر ۽ ليزر پرنٽر جي اچڻ سان فوٽو ٽائپ سيٽنگ مشينن کي تقريباً ختم ڪري ڇڏيو.
جديد ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ سافٽويئر جهڙوڪ اڊوبي اِن ڊيزائن ۽ مارڪ ۾ صفحي جي ترتيب مڪمل طور اسڪرين تي ٺاهي سگهجي ٿي. تيار ٿيل دستاويز سڌو ڇاپي يا ڊجيٽل صورت ۾ ڇپائي گهر موڪلي سگهجي ٿو.

### ڊجيٽل ميڊيا (غير ڪاغذي)

پرسنل ڪمپيوٽرن جي اچڻ کان پوءِ صفحي جي ترتيب جون مهارتون اليڪٽرانڪ ميڊيا تائين وڌي ويون. اي بڪ، پي ڊي ايف دستاويز، ۽ جامد ويب صفحو ڪاغذي دستاويزن وانگر هوندا آهن، پر ڪمپيوٽرن ۾ ملٽي ميڊيا، اينيميشن ۽ انٽرايڪشن به شامل ٿي سگهي ٿي. انٽرايڪٽو صفحي کي عام طور گرافڪ يوزر انٽرفيس چيو ويندو آهي.
جديد ويب صفحا عام طور تي ايڇ ٽي ايم ايل، سي ايس ايس ۽ جاوا اسڪرپٽ سان ٺاهيا ويندا آهن. ويب ڊولپر حقيقي صفحو ٺاهيندو آهي، جڏهن ته ويب ڊيزائنر ترتيب جو خاڪو ٺاهيندو آهي.

## ويب صفحي جي ترتيب
صفحي جي ترتيب روايتي طور ڇپائي واري ميڊيا لاءِ استعمال ٿيندي هئي، پر هاڻي ڊجيٽل ماحول ۾ به استعمال ٿئي ٿي. جديد ويب ترتيب ۾ سي ايس ايس فليڪس باڪس ۽ سي ايس ايس گرڊ جهڙيون ٽيڪنالاجيون استعمال ٿين ٿيون، جيڪي مختلف اسڪرين سائيزن مطابق ترتيب کي تبديل ڪن ٿيون.
ويب ڊيزائن ۾ استعمال ۽ رسائي کي اهميت ڏني ويندي آهي. مثال طور عالمي ويب معيار تنظيم پڙهڻ جي آساني لاءِ صاف نيويگيشن ۽ نظري ترتيب جي سفارش ڪري ٿي.

### پروجيڪٽ ٿيل صفحا
اظھاري سلائيڊون به صفحي جي ترتيب جا اصول استعمال ڪن ٿيون. پراڻن زمانن ۾ ميجڪ لينٽرن ۽ اوور هيڊ پروجيڪٽر استعمال ٿيندا هئا، جڏهن ته جديد دور ۾ ڪمپيوٽر پريزنٽيشن سافٽويئر استعمال ٿئي ٿو.
اظھاري ترتيب ۾ خاص خيال رکيو ويندو آهي:
* معلومات اهڙي هجي جيڪا ڳالهائيندڙ جي ڳالهه سان مطابقت رکي
* سلائيڊون بعد ۾ حوالو طور به استعمال ٿي سگهن
* سلائيڊ تبديل ڪرڻ جو رفتار مناسب هجي
* متن ۽ تصويرون پٺتي ويٺل ماڻهن کي به نظر اچن
* اينيميشن (متحرڪ) معلومات تي زور ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي
* هيڊر ۽ فوٽر صفحن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪن

## گرڊ ۽ ٽيمپليٽ
گرڊ ۽ ٽيمپليٽ صفحي جي ترتيب جا ڊيزائن نمونا آهن، جيڪي اشتهارن، رسالن ۽ ويب سائيٽن ۾ استعمال ٿيندا آهن.
**گرڊ** هدايتي لائينن جو هڪ نظام هوندو آهي جيڪو صفحي تي عنصرن کي ترتيب ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر پڙهندڙ کي نظر نه ايندو آهي. گرڊ لچڪدار هوندو آهي.
ان جي مقابلي ۾ **ٽيمپليٽ** وڌيڪ مقرر ترتيب هوندي آهي، جنهن ۾ ڪجهه عنصر بار بار ساڳيا رهندا آهن. ٽيمپليٽ استعمال ڪرڻ سان صفحي جي ترتيب ٺاهڻ آسان ٿي وڃي ٿي.
ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ سافٽويئر ۾ گرڊ، مارجن، اسپائن لائين، هيڊر، فوٽر، صفحي نمبر ۽ مواد جي فهرست جهڙيون خاصيتون موجود هونديون آهن.

## جامد بمقابله متحرڪ ترتيب
جامد ترتيبون خوبصورتي تي وڌيڪ ڪنٽرول ۽ بي قاعده شڪل واري مواد جي چوڌاري ۽ مٿان جاءِ جي وڌيڪ سٺي ترتيب جي اجازت ڏين ٿيون، جي ڀيٽ ۾ متحرڪ ترتيبن جي. ويب ڊيزائن ۾، هن کي ڪڏهن ڪڏهن مقرر ويڪر واري ترتيب چيو ويندو آهي؛ پر سڄي ترتيب ماپ ۾ تبديل ٿي سگهندي آهي، ۽ ان جي باوجود مواد جا اصل تناسب، جامد جڳه بندي ۽ طرز برقرار رهندي آهي. سڀئي رسٽري تصويري فائيل فارميٽ اثرائتي طور جامد ترتيبون آهن، پر جامد ترتيب ۾ ڳولهي سگهجندڙ متن به شامل ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن متن کي گرافڪس کان الڳ رکيو وڃي.

ان جي ابتڙ، اليڪٽرانڪ صفحا متحرڪ اشاعت سان گڏ متحرڪ ترتيبن جي اجازت ڏين ٿا، جنهن ۾ مواد جي مٽاسٽا، ذاتي نوعيت موجب ٺهڻ، متن جي ماپ وڌائڻ يا گهٽائڻ، تصوير جي ماپبندي، يا مختلف صفحي جسامن سان ٻيهر ترتيب ٿيندڙ مواد شامل ٿي سگهي ٿو، جنهن کي گهڻو ڪري روان يا ليڪوئيڊ ترتيب چيو ويندو آهي. متحرڪ ترتيبون گهڻو ڪري نمائش ۽ مواد جي جدائي کي اختيار ڪن ٿيون، جنهن جا پنهنجا فائدا آهن. هڪ متحرڪ ترتيب سڀني متنن ۽ تصويرن کي قطارن ۽ ڪالمن جي مستطيل علائقن ۾ ترتيب ڏئي ٿي. جيئن ته انهن علائقن جي ويڪر ۽ اوچائي دستياب اسڪرين جي سيڪڙي حصن طور مقرر ڪئي ويندي آهي، تنهنڪري اهي اسڪرين جي مختلف ماپن مطابق پاڻمرادو موافق ٿي وڃن ٿيون. اهي هميشه دستياب جاءِ جو وڌ ۾ وڌ استعمال يقيني بڻائين ٿيون ۽ اسڪرين جي ماپ بدلجڻ يا اوزارن جي حدبندين سان به مناسب نموني ٺهڪنديون رهن ٿيون. متن کي پڙهڻ جي سهولت لاءِ استعمال ڪندڙ جي ضرورت مطابق آزاديءَ سان وڏو يا ننڍو ڪري سگهجي ٿو بغير ان جي جو ڏنل ترتيب جا تناسب خراب ٿين. اهڙي نموني اسڪرين تي مواد جي مجموعي ترتيب هميشه تقريباً ساڳي رهي سگهي ٿي جيئن اها اصل ۾ ڊزائن ڪئي وئي هئي.

جامد ترتيب جي ڊزائن ۾ شايد وڌيڪ گرافڪ ڊيزائن ۽ بصري فن جي مهارتن جي ضرورت پوي، جڏهن ته متحرڪ ترتيب جي ڊزائن ۾ وڌيڪ باضابطه ڊيزائن ۽ مواد جي انتظام جي مهارتن جي ضرورت ٿي سگهي ٿي ته جيئن مواد ۾ ممڪن تبديليءَ کي اڳواٽ سٺي نموني سمجهي سگهجي.

حرڪتي گرافڪس آسانيءَ سان انهن ٻنهي درجن مان ڪنهن هڪ ۾ نه ٿا اچن، پر انهن ۾ ترتيب جي مهارت يا ان ڳالهه تي گهري سوچ ضرور شامل هوندي آهي ته حرڪت ترتيب تي ڪهڙو اثر وجهندي. هڪ لحاظ کان حرڪت وارو عنصر ان کي متحرڪ ترتيب بڻائي ٿو، پر اهڙو قسم جيڪو حرڪتي گرافڪ ڊيزائن سان وڌيڪ لاڳاپيل آهي، جامد گرافڪ ڊيزائن يا باضابطه ڊيزائن کان وڌيڪ.

اليڪٽرانڪ صفحا جامد ۽ متحرڪ ترتيب جي خاصيتن کي گڏ ڪري به استعمال ڪري سگهن ٿا، جيئن صفحي کي حصن ۾ ورهائي يا اثرن کي گڏائي. مثال طور صفحي جو ڪو حصو جهڙوڪ ويب بينر جامد يا حرڪتي گرافڪس تي ٻڌل ٿي سگهي ٿو، جيڪي بدلجندڙ مواد واري علائقي اندر رکيل هجن. متحرڪ يا زنده متن کي بي قاعده شڪل وارين تصويرن جي چوڌاري اڻ ڏٺل خالين جي مدد سان ويڙهي سگهجي ٿو ته جيئن متن ڪنارن کان پري رهي. ڪجهه ڪمپيوٽري الگورٿم ڪنهن شئي جي اهڙن ڪنارن کي سڃاڻي سگهن ٿا، جن ۾ شفافيت هجي، ۽ پوءِ مواد کي انهن خاڪن جي چوڌاري وهائين ٿا.

## سامهون وارو حصو بمقابله پٺيون وارو حصو
جديد ميڊيا مواد جي حاصل ڪرڻ ۽ نڪرڻ واري ٽيڪنالاجي سان نظري ابلاغ (**سامهون وارو حصو**) ۽ معلوماتي ٽيڪنالاجي (**پٺيون وارو حصو**) جي وچ ۾ گهڻي همپوشي پيدا ٿي وئي آهي. وڏين ڇپيل اشاعتن (جهڙوڪ موٽن ڪتابن، خاص طور تعليمي نوعيت وارن) ۽ اليڪٽرانڪ صفحن (ويب صفحن) لاءِ ميٽا ڊيٽا جي ضرورت هوندي آهي ته جيئن خودڪار اشاريه سازي، خودڪار ٻيهر ترتيب، ڊيٽابيس اشاعت، متحرڪ صفحي جي نمائش، ۽ آخري استعمال ڪندڙ جي باضابطه عمل کي ممڪن بڻائي سگهجي. گهڻو ڪري ميٽا ڊيٽا (ميٽا ٽيگ) هٿ سان لکي يا صفحي جي ترتيب واري عمل دوران مقرر ڪرڻي پوندي آهي. ان سان صفحي جي ترتيب جو ڪم فنڪارن ۽ انجنيئرن جي وچ ۾ ورهائجي وڃي ٿو، يا وري هڪ ئي شخص کي ٻنهي ڪردارن جا ڪم ڪرڻا پون ٿا.

وڌيڪ پيچيده رٿائن ۾ شايد ٻه الڳ ڊيزائنون گهربل ٿين: صفحي جي ترتيب جي ڊيزائن بطور سامهون وارو حصو، ۽ ڪم ڪندڙ ڪوڊنگ بطور پٺيون وارو حصو. اهڙي حالت ۾، سامهون وارو حصو ڪنهن ٻئي صفحي جي ترتيب واري ٽيڪنالاجي سان، جهڙوڪ تصويري ترميمي سافٽويئر يا ڪاغذ تي هٿ سان خاڪا ٺاهڻ جي طريقن سان ڊيزائن ٿي سگهي ٿو. گهڻن تصويري ترميمي سافٽويئرن ۾ اهڙيون خاصيتون هونديون آهن، جيڪي صفحي جي ترتيب کي "جيڪو ڏسو، سو ملي" (وزي وگ (WYSIWYG) ايڊيٽر ۾ استعمال لاءِ تبديل ڪري سگهن ٿيون، يا ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ سافٽويئر لاءِ گرافڪس برآمد ڪري سگهن ٿيون. وزي وگ ايڊيٽر ۽ ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ سافٽويئر گهڻن حالتن ۾ پٺيون وارو ڪوڊ لکڻ کان اڳ سامهون واري ڊيزائن جي اجازت ڏين ٿا. انٽرفيس ڊيزائن ۽ ڊيٽابيس اشاعت شايد سامهون واري حصي ۾ وڌيڪ فني ڄاڻ يا معلوماتي ٽيڪنالاجي انجنيئرنگ سان سهڪار جي ضرورت رکن. ڪڏهن ڪڏهن پٺئين حصي جو ڪم هي هوندو آهي ته سامهون واري حصي لاءِ مواد جي پاڻمرادي حاصل ڪرڻ ۽ ترتيب کي ممڪن بڻائي.

## ڊيزائن جا عنصر ۽ چونڊون

صفحي جي ترتيب ڪڏهن ڪڏهن ڪنهن گهر جي اسلوب طرفان گهٽ يا وڌ درجي تائين مقرر ڪيل هوندي آهي، جنهن کي ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ جي ڪنهن خاص سانچي ۾ لاڳو ڪيو ويندو آهي. ائين به ٿي سگهي ٿو ته مواد جي صفحا بندي جي مقابلي ۾ ترتيب جو ڪم تمام گهٽ هجي، جيئن ناولن يا بنا تصويرن وارن ڪتابن ۾ ٿيندو آهي.
صفحي جي ترتيب بابت عام فيصلا هي ٿي سگهن ٿا:
* ڪالمن جي تعداد ۽ ماپ، ۽ ڪالمن جي وچ واري وٿيءَ جو فيصلو
* ڄاڻي واڻي ڇڏيل خالي جاءِ جي جڳه بندي
* تصويرن ۽ شڪلين جي ماپ ۽ جڳهه
* صفحي جي حاشين جي ماپ
* زور ڏيڻ لاءِ رنگين ڇپائي يا اسپاٽ رنگ جو استعمال
* اهڙن خاص اثرن جو استعمال جيئن تصوير تي متن چڙهائڻ، رن اراوَنڊ، اندريون گهڙاءُ، يا تصوير کي حاشيي کان ٻاهر تائين هلائڻ

ترتيب ڏيڻ وارن مخصوص عنصرن ۾ شامل ٿي سگهي ٿو:
* باڪس آئوٽ ۽ سائيڊبار، جيڪي بنيادي متن جي وهڪري کان الڳ اضافي ڄاڻ پيش ڪن ٿا
* باب يا حصي جا عنوان، يا سرخيون ۽ ذيلي سرخيون
* تصوير جا ڪيپشن
* نوٽ جهڙوڪ صفحي هيٺان نوٽ ۽ پڇاڙيءَ جا نوٽ؛ مثال طور علمي رسالن يا درسي ڪتابن ۾ ڪتابيات
* صفحي جو مٿيون حصو ۽ صفحي جو هيٺيون حصو، جن جو مواد عام طور سڀني صفحن تي ساڳيو هوندو آهي، تنهنڪري ترتيب وارو سافٽويئر انهن کي پاڻمرادو ورجائيندو آهي. صفحي نمبر عام طور مٿئين يا هيٺئين حصي ۾ شامل هوندو آهي، ۽ سافٽويئر هر صفحي لاءِ ان کي پاڻمرادو وڌائيندو آهي.
* نمايان اقتباس ۽ نٽ گراف، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن مختصر مضمون کي ترتيب سان ٺهڪائڻ يا زور پيدا ڪرڻ لاءِ شامل ڪيا ويندا آهن
* مضمونن جي فهرست

اخباري پيداوار ۾ خبرن سان گڏ ايندڙ تصويرن جي آخري چونڊ ۽ ڪٽائي شايد ترتيب واري ايڊيٽر جي ذميواري هجي، ڇاڪاڻ ته تصوير جو انتخاب گهربل جاءِ جي شڪل تي اثر وجهي سگهي ٿو، ۽ اهڙيءَ طرح باقي ترتيب تي به. يا وري ان لاءِ الڳ تصويري ايڊيٽر به موجود ٿي سگهي ٿو. اهڙي طرح سرخيون ترتيب وارو ايڊيٽر، نقلي ايڊيٽر يا اصل ليکڪ به لکي سگهي ٿو.

ڪهاڻين کي آخري ترتيب سان موافق ڪرڻ لاءِ نسبتاً معمولي متن واريون تبديليون ڪيون وينديون آهن، مثال طور اختصار لاءِ جملي جي نئين جوڙجڪ، يا ترتيب وارو ايڊيٽر ٽائپوگرافي جي عنصرن جهڙوڪ فونٽ سائيز يا سٽن جي وچ واري فاصلي ۾ ٿوريون تبديليون ڪري سگهي ٿو.

### تري ويل بلاڪ
لکڻ ۽ اشاعت ۾ تري ويل بلاڪ اهو گرافڪ، متن، جدول يا ٻي اهڙي نمائندگي آهي جيڪا متن جي مکيه وهڪري سان سڌي سنئين نه هجي. تصويرن ۽ جدولن کي پيش ڪرڻ لاءِ تري ويل بلاڪن جو استعمال علمي لکڻي ۽ فني لکڻي، جن ۾ سائنسي مقالا ۽ ڪتاب شامل آهن، جو هڪ عام خاصو آهي. تري ويل بلاڪ عام طور هڪ ڪيپشن يا عنوان سان سڃاتا ويندا آهن، جيڪو انهن جي مواد جي وضاحت ڪري ٿو، ۽ هڪ نمبر سان پڻ، جنهن ذريعي مکيه متن مان انهن ڏانهن حوالو ڏنو ويندو آهي. هڪ عام نظام تري ويل بلاڪن کي ٻن جدا جدا نمبر وارين سلسلن ۾ ورهائي ٿو: *شڪل* (تصويرن، خاڪن، گرافن وغيره لاءِ) ۽ *جدول*. شڪل لاءِ هڪ ٻيو نالو **تصوير** يا **گرافڪ** پڻ آهي.

انهن کي *تري ويل* ان ڪري چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهي صفحي تي انهيءَ جاءِ تي مقرر نه هوندا آهن جتي انهن جو ذڪر اچي، پر صفحي جي ڪناري ڏانهن منتقل ٿي سگهن ٿا. وڏيون تصويرون يا ٻيا شيون صفحي جي ڪنارن تي رکڻ بدران انهن کي متن جي وچ ۾ وجهڻ جي، ٽائپ سيٽنگ وڌيڪ لچڪدار ٿي ويندي آهي ۽ بيان جي وهڪري ۾ رڪاوٽ گهٽ ٿيندي آهي.

مثال طور، جاگرافي بابت ڪنهن مقالي ۾ "شڪل 1: دنيا جو نقشو"، "شڪل 2: يورپ جو نقشو"، "جدول 1: براعظمن جي آبادي"، "جدول 2: يورپي ملڪن جي آبادي" وغيره ٿي سگهن ٿا. ڪي ڪتاب مضمونن جي فهرست کان علاوه شڪلين جي به فهرست ڏيندا آهن، جنهن ۾ سموريون شڪلون گڏ درج هونديون آهن.

تري ويل بلاڪن جون ٻيون قسمن به ڌار ڪري سگهجن ٿيون، جهڙوڪ:

: اضافي پٽي: مکيه بيان کان هٽي ويل ڳالهين لاءِ. مثال طور ڪنهن فني هدايت نامي ۾ اها وضاحت ٿي سگهي ٿي ته مختلف ماڻهن ان پيداوار کي پنهنجي ڪم ۾ ڪيئن استعمال ڪيو. هن کي *انٽرميزو* به چيو ويندو آهي. ڏسو سائيڊبار (اشاعت).
: پروگرام: ڪمپيوٽر پروگرامنگ بابت مقالن ۽ ڪتابن ۾ ڪوڊ ۽ الگورٿم اڪثر شڪل جي صورت ۾ ڏنا ويندا آهن.
: مساوات: رياضيات بابت لکڻين ۾ وڏا رياضيائي نشانين جا بلاڪ الڳ، نمبر وارن حصن ۾ رکيا ويندا آهن.

## تياري هيٺ ترتيبن جي پيشڪش

ترتيب جو هڪ ماڪ اپ شروعاتي راءِ حاصل ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي، عام طور ان کان اڳ جو سمورو مواد مڪمل طور تي تيار هجي. ڪاغذي هجي يا اليڪٽرانڪ، ترتيب جو پهريون خاڪو رڳو ڪاغذ ۽ پينسل سان تيار ڪيل سادي رٿا به ٿي سگهي ٿو. نئين رسالي لاءِ هڪ جامع ترتيب متن ۽ تصويرن جي جاءِ ڀريندڙ نشانين سان گڏ اهڙي نموني ڏيکاري سگهي ٿي، جنهن مان جڳه بندي، ٽائپوگرافي جو اسلوب ۽ اهي ٻيا انداز ظاهر ٿين جن تي اصل شمارن يا ڪنهن خاص اڻپوري اشاعت جو نمونو قائم ڪرڻو هجي. هڪ ويب سائيٽ وائر فريم بغير پوري ايڇ ٽي ايم ايل ۽ سي ايس ايس ٺاهڻ، بغير متن لکڻ ۽ بغير تصويرون تيار ڪرڻ جي، ترتيب ڏيکارڻ جو گهٽ خرچ وارو طريقو آهي.

لورم اِپسم متن اڪثر ان لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيڪڏهن ڪو عارضي نموني وارو متن غلط فهميءَ سان شايع ٿي وڃي ته شرمندگي نه ٿئي. اهڙيءَ طرح جڳهه ڀرڻ وارين تصويرن تي اڪثر "رڳو جڳهه لاءِ" لکيل هوندو آهي.

## پڻ ڏسو

*خوبصورتي
*ڪتاب جي ڊيزائن
*صفحي جي جوڙجڪ جا اصول
*ڊيٽابيس اشاعت
*ڊيسڪ ٽاپ پبلشنگ
*ترميم
*ترتيب انجڻ
*اخباري ڊيزائن
*صفحي جو حاشيو
*اشاعتي مٽاسٽا جي ٻولي
*سلائسنگ
*سوئس اسلوب (ڊيزائن)
*ويب ڊيزائن

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* SGML page at www.xml.org 
* نشان – اهي سڀئي مضمون جيڪي ٽائپوگرافيائي نشانين سان لاڳاپيل زمري ۾ شامل آهن
* TeX Users Group
* XML page at www.W3C.org

زمرو:صفحي جي ترتيب
زمرو:ڪتابي فنون
زمرو:ابلاغي ڊيزائن
زمرو:گرافڪ ڊيزائن
زمرو:نظري فن ۾ ترتيب

## حوالا
زمرو:ربطيات تدابير
زمرو:ڪتاب هنر