سنڌ مدرستہ الاسلام يونيورسٽي

**سنڌ مدرسة الاسلام** ھڪ تاريخي تعليمي ادارو آھي، جيڪو ڪراچي ۾ پھرئين اپريل ساڪ 1885ع ۾ حسن علي آفندي (تُرڪ نسل جو سنڌي ماڻھوءَ) قائم ڪيو ھيو.

’’سنڌ مدرسۃ الاسلام‘‘ ھڪ ستمبر 1885ء ۾ قائم ڪيو ويو۔ سنڌ مدرسۃ الاسلام جي باني حسن علي آفندي سنڌ جي ھڪ معزز گھراني ۾ 14 اگست 1830ء میں پیدا ٿيو۔ حسن علي آفندي جو تعلق اخوند خاندان سان ھيو اوران جي آبائو اجداد ترکي کان ہجرت ڪري حیدر آباد ۾ آباد ٿيو۔انھن کيس وڪالت جي تعلیم حاصل ڪئي

حسن علي آفندي جي فلاحي ڪرنامن جي اعتراف ۾ برطانوی سرڪار انھن کي ’’خان بھادر‘‘ جو خطاب ڏنو۔ پنجو مسلم لیگ پارلیماني بورڊ 1934ء ۾ 1938تڪ اھو سنڌ جي قانون ساز اسمبلي کے رڪن بھي رھيو۔ ان جو انتقال 20اگست 1895ء ۾ ٿيو۔

=قائداعظم محمد علي جناح مادري تعلیم=

1887ء ۾ سندھ مدرستہ الاسلام  قیام جي ٻن سالن بعد قائداعظم ؒمحمد علي جناح انھن مادر علمي تعليم ۾ داخلہ ورتو۔ پنھنجو 1887ء کا 1897ء تقریباً ساڊا چار سال ھن اداري سان وابستہ رھو۔
قائداعظم کي پنھنجي مادري علمي سان ان قدر محبت ھوئي جو انھن  پنھنجي وصیت ۾ پنھنجي جائداد جو ھڪ  تہائی حصو ان اداري جي نالي ڪري ڇڏيو۔ ترقي کے مراحل طي ڪندي 21 جون 1943ء ۾ سنڌ مدرسۃ الاسلام ڪالج جو قیام عمل میں آیو، جنھن جو افتتاح قائداعظم پنھنجي دست مبارڪ سان ڪيو.

ان تاریخي موقع تي ان ادارے کي پنھنجي وابستگي ڪوان الفاظ ۾ بیان فرمایو تہ ’’ مان ھن اداري جي میدانن کا ھڪ ھڪ انچ ائين چڄين طرح واقف آھيان۔ جنھن پر مان مختلف راندين مان  حصو ورتو  ۽ پڙھيو آھيان۔ آڄ  موکي خوشي آھي تہ ما ھن ڪالج کي درجو ڏئي رھيو آھيان.

## قيام
حسن علي آفندي مرحوم جي قيادت ۾ مدرسي لاءِ هڪ بورڊ قائم ڪيو ويو.حسن علي آفندي مرحوم وڏي جدوجهد کان پوءِ مدرسي هلائڻ لاءِ پئسو جمع ڪيو. آخر سندس ڪوششون ڪامياب ٿيون، ۽ پهرين سيپٽمبر 1885ع تي سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. هي مدرسو اڳتي هلي سنڌ جي مسلمانن جي تعليمي بيداريءَ جو سنگ بنياد ثابت ٿيو.

## ڪيمپس

هي مدرسو پهرايائين بولٽن مارڪيٽ جي سامهون هڪ ڪرايه جي عمارت ۾ قائم ڪيو ويو. اها جڳهه مدرسي لاءِ ناموزورن هئي، انهيءَ ڪري شاگردن کي ڏاڍي تڪليف هوندي هئي. حسن علي مرحوم ڪوشش وٺي، ميونسپل بورڊ کان 75 رپيا ماهوارڪرايه تي اها سراءِ حاصل ڪئي، جيڪا ريلوي قائم ٿيڻ کان پوءِ بيڪار پئي هئي، ان کان پوءِ شاگردن جي تعداد ۾ اضافو ٿيو. ته سراءِ جي سامهون هڪ ٻه منزلي عمارت ڪرايه تي حاصل ڪئي وئي سراءِ جي ڀرسان ميدان هو، جنهن ۾ قديم زماني ۾ قافلا اچي ترسندا هئا. ريلوي قائم ٿيڻ کان پوءِ اهو بيڪار پيو هو، حسن علي آفندي مرحوم اهو پلاٽ حاصل ڪري، مدرسي جي عمارت جي تعمير شروع ڪئي. سن 1890ع تائين مدرسي جي عاليشان عمارت، شاندار هاسٽل ۽ ٻه مسجدون ٺهي تيار ٿي ويون. سنڌ ۾ انهيءَ مقصد کي وسيع بنائڻ لاءِ آفندي مرحوم جي ڪوشش سان ڪراچيءَ کان سواءِ لاڙڪاڻي، سکر ۽ شهدادپور ۾ نيشنل محمدن ائسوسيئيشن جون شاخون قائم ڪيون ويون. انهن جي ماتحت سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچيءَ جي نموني تي جديد تعليم لاءِ مدرسا قائم ڪيا ويا. انهن مدرسن ۾ پهريائين فقط مڊل تائين تعليم هوندي هئي، انهيءَ ڪري اتان جا شاگرد به مئٽرڪ اچي سنڌ مدرسي ۾ پڙهندا هئا، اهڙيءَ طرح هن مدرسي سنڌ ۾ جديد تعليم ڦهلائڻ لاءِ بنيادي ڪرادار ادا ڪيو.

## مدرسي جو انتظام ۽ تعليم

سرسيد احمد خان به اهڙي مقصد لاءِ عليڳڙهه ۾ هڪ درسگاه قائم ڪيو هو. حسن علي آفندي جي بڻايل سنڌ مدرستہ الاسلام جي ترقي کي ڏسي سرسيد احمد خان علي گڙھ يونيورسٽي بهتر بنائڻ جو هميشه اونو رهندو هو. سنڌ جي مسلمانن ۾ انگريزي تعليم پرائڻ جو شوق پيدا ڪرڻ واريءَ تحريڪ کي اڳتي وڌا يائين. ان جي ڏينهن ۾ مدرسي وڏي ترقي ڪئي.سنڌ مدرسي جو پهريون پرنسپال مولوي عمرالدين هو، جيڪو پنجاب جو رهاڪو هو ۽ پنجاب يونيوسٽيءَ جو ايم اي هو. ٻن سالن کان پوءِ خانبهادر حسن علي آفندي مرحوم جي لائق فرزند آخوند ولي محمد کي تعليم کاتي جي سرڪاري نوڪري ڇڌارائي پرنسپال مقرر ڪيو ويو، جنهن نوَ سال مدرسي جي نهايت خلوص ۽ محنت سان خدمت ڪئي. انهيءَ دوران آخوند ولي محمد قانون جو امتحان پاس ڪري ورتو، جنهن ڪري حڪومت کيس ڊپٽي ڪليڪٽر، سبارڊينيٽ جج ۽ فرسٽ ڪلاس مئجسٽريٽ جي ممتازعهدي تي فائز ڪيو. 1896ع کان 1897ع تائين مدرسي جو مشهور ۽ لائق استاد مسٽر ڊي پي ڪوٽوال پرنسپال ٿي رهيو، جيڪو اڳ ۾ ۽ پوءِ مدرسي جو وائيس پرنسپال ٿي رهيو..سن 1897ع ۾ خيرپور رياست جي وزير اعليٰ خانبهادر قادر داد خان  انهيءَ شرط تي مدرسي کي گرانٽ ڏيڻي ڪئي. ته آئنده  مدرسي جو پرنسپال يورپي مقرر ڪيو وڃي. مدرسي جي  انتظاميه اهو شرط قبول ڪري، مسٽر ”پرسي هائيڊ“ کي پرنسپال مقرر ڪيو. هو آڪسفورڊ جو ايم اي هو، ۽ فوجي قبيلي جو فرد هو. سندس ڏينهن ۾ مدرسي ۾ لازمي فوجي تربيت جو بنياد پيو.

## مدرسي ۾ داخلا لاءِ پھريون اشتھار
مسٽر پرسي هائيڊ اچڻ سان پهريون ڪم اهو ڪيو، جو سنڌي ۾ ڇهن صفحن تي مشتمل هڪ اشتهار ڇپائي عام ڪيو. هي اشتهار ڄڻ ته مدرسي جوProspectus  آهي، جنهن ۾ مدرسي بابت مفصل معلومات ڏنل آهي. اهو  اشتهار هو بهوهت ڏنو پيو وڃي، جنهن مان مدرسي جي انتظاميه، تعليمي شعبن، مکيه استادن جي نالن ۽ پڙهائيءَ جي طريقي جي مڪمل واقفيت ٿيندي

## مدرسي جو بورڊ

اڄ به سنڌ مدرسو تعليمي اعتبار کان ممتاز ادارن ۾  شمار ٿئي ٿو. مدرسه بورڊ طرفان قائم ڪيل ٻيا ادارا جهڙوڪ : سائنس ڪاليج، سنڌ مسلم آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج، سنڌ مسلم لاڪاليج، ايس ايم سي فاطمه جناح گرلس اسڪول ۽ ايس ايم لياري هاءِ اسڪول به تعليم جي ميدان ۾ نمايان خدمت سرانجام ڏئي رهيا آهن.

## يونيورسٽي جو درجو

2012 ۾ ھن اداري کي يونيورسٽي جو درجو مليو.

## حوالا

زمرو:ڪراچي ۾ تعليم
زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون
زمرو:ڪراچي ۾ يونيورسٽيون
زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا
زمرو:محمد علي جناح
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا