open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چٽانن جي شڪلن جي فهرست

**چٽانن جو ٺهڻ** (Rock Formation) هڪ الڳ يا شاندار مٿاڇري واري چٽان جو ٻاهر نڪرڻ آهي. چٽان جو ٺهڻ عام طور تي موجود چٽان کي موسمي ڪٽڻ جي نتيجي ۾ ٿيندو  آهي. چٽانن جي ٺهڻ جي اصطلاح اسٽراٽوگرافي (Stratigraphy) ۽ پٽيرولاجي (Petrology) جي مطالعي ۾ مخصوص تلچھٽ واري پرتن يا ٻئي پٿرن جي يونٽن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿي.

چٽان جي شڪل ڪنهن به چٽانن جي قسم يا ميلاپ ۾ ٺاهي سگهجي ٿي: 
* آگني چٽانون تڏهن پيدا ٿين ٿيون جڏهن پگھريل چٽان ڪرسٽلائيزيشن سان يا بغير ڪرسٽلائيزيشن جي ٿڌو ٿئي ۽ مضبوط ٿئي ٿو. اها يا ته پلوٽونڪ جسم ٿي سگهن ٿا يا آتش فشان خارج ڪندڙ. ٻيهر ڪٽائي ڪندڙ قوتون انهن جي موجوده شڪلن کي مجسم ڪن ٿيون. 
* ميٽامورفڪ چٽانون پٿرن ذريعي, عام طور تي گرمي، دٻاءُ ۽ ڪيميائي تبديلي جي ڪجهه ميلاپ سان ٺاهيا ويندا آهن جيڪي ٻئي قسم جي چٽانن ۾ تبديل ٿي ويا آهن.
* سيڊيمينٽري چٽانون مختلف عملن ذريعي ٺاهيا ويندا آهن. پر عام طور تي جمع ڪرڻ، پرت ذريعي پرت، پاڻي ۾ يا زميني تلچھٽ جي صورت ۾ زمين تي, واء جي عمل ذريعي يا ڪڏهن ڪڏهن حرڪت ڪندڙ برف ذريعي    ٺاهي ويندا آهن. ڪٽڻ بعد ۾ انهن کي انهن جي موجوده شڪل ۾ ظاهر ڪري ٿو. جيولوجسٽن منظرنامي ۾ مختلف پٿر جي بناوتن کي بيان ڪرڻ لاءِ ڪيترائي اصطلاح ٺاهيا آهن جيڪي قدرتي عملن ذريعي ٺاهي سگهجن ٿا:
 بٽ. ڪلف. ڪٽ بينڪ. ايسڪارپمينٽ. گھاٽي. انسلبرگ. يا موناڊ ناڪ ميسا. چوٽي. پرومونٽري. دريائي ٽڪري. سمنڊ ٽڪري. اسٽيڪ. پٿر جو ڊوڙ. ٽور. هتي براعظم جي لحاظ کان پٿر جي بناوتن جي هڪ نامڪمل فهرست آهي.

A rock structure can be created in any rock type or combination:
* Igneous rocks are created when molten rock cools and solidifies, with or without crystallisation. They may be either plutonic bodies or volcanic extrusive. Again, erosive forces sculpt their current forms.
* Metamorphic rocks are created by rocks that have been transformed into another kind of rock, usually by some combination of heat, pressure, and chemical alteration.
* Sedimentary rocks are created by a variety of processes but usually involving deposition, grain by grain, layer by layer, in water or, in the case of terrestrial sediments, on land through the action of wind or sometimes moving ice. Erosion later exposes them in their current form.

Geologists have created a number of terms to describe different rock structures in the landscape that can be formed by natural processes:

* بٽ  Butte 
* ڪلف  Cliff
*  ڪٽ بينڪ Cut bank
* ايسڪارپمينٽ Escarpment
* گھاٽي Gorge
*   انسلبرگ Inselberg 
*  ميسا Mesa
* چوٽي  Peak
*  پرومونٽري Promontory
* دريائي ٽڪري  River cliff
* سمنڊ ٽڪري   Sea cliff
* اسٽيڪ  Stack
*  پٿر جو ڊوڙ   Stone run
*  ٽور  Tor

هتي براعظم جي لحاظ کان پٿر جي بناوتن جي هڪ نامڪمل فهرست آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* https://ocre-geoscience.com/ocre-geomap/

زمرو:چٽان جون تشڪيلون
زمرو:ڌرتي سائنس
زمرو:ارضياتي تشڪيلن جو فهرستون
زمرو:ڪٽائو واري زميني شڪليون
زمرو:ارضيات سان لاڳاپيل فهرستون
ارضياتي وقت جو پيمانو

**ارضياتي وقت جو پيمانو** (Geologic Time Scale :GTS) ڌرتيء تي چٽانن جي رڪارڊ تي ٻڌل وقت جي نمائندگي آهي. اهو ترتيب وار تاريخ (ڪرونولوجيڪل ڊيٽنگ) جو هڪ نظام آهي جيڪو ڪرونو-اسٽراٽوگرافي، ڌرتي جي پرتن کي وقت سان ڳنڍڻ جو عمل ۽ جيو-ڪرونولوجي، ارضيات جي هڪ سائنسي شاخ جنهن جو مقصد پٿرن جي عمر کي طئي ڪرڻ آهي، استعمال ڪندو آهي. اهو بنيادي طور تي ڌرتي سائنس؛ جيالاجسٽ، پيليونٽالوجسٽ، جيو فزڪس، جيو ڪيمسٽري ۽ پيليو ڪلائيميٽولاجي، جي ماهرن پاران جيولوجيڪل تاريخ ۾ واقعن جي وقت ۽ لاڳاپن کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. 

ٽائيم اسڪيل پٿر جي تہن جي مطالعي ۽ انهن جي لاڳاپن جي مشاهدي ۽ لٿولوجي، پيليوميگنيٽڪ ۽ فوسلز جهڙين خاصيتن جي سڃاڻپ ذريعي تيار ڪيو ويو آهي. ارضياتي وقت جي معياري بين الاقوامي يونٽن جي تعريف انٽرنيشنل ڪميشن آن اسٽريٽوگرافي (ICS) جي ذميواري آهي، جيڪو انٽرنيشنل يونين آف جيولوجيڪل سائنسز (IUGS) جو هڪ جزو ادارو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد انٽرنيشنل ڪرونو اسٽراٽيگرافڪ چارٽ (ICC) جي عالمي ڪرونو سٽراٽيگرافڪ يونٽن کي صحيح طور تي بيان ڪرڻ آهي جيڪا ارضياتي   وقت جي ڊويزن کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. ڪرونوسٽراٽي گرافڪ ڊويزنون بدلي ۾ جيوڪرونولوجڪ يونٽن کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿينديون آهن.

## اصول

## ارضياتي وقت جون تقسيمون

## ارضياتي وقت جو نالو ڏيڻ

## ارضياتي وقت جي پيماني جي تاريخ

## آءِ سي سي ۾ تجويز ڪيل اهم ترميمون

## ارضياتي وقت جو جدول

## ٻاهرين زميني ارضياتي وقت جا پيمانا

## پڻ ڏسو
*  
*ارضياتي دور  
* شمسي ڪئلينڊر
 نظام 
* ڌرتي جي ارضياتي تاريخ * ڌرتي جي تاريخ * ارضياتي تاريخ * ارضياتي تاريخ جي تاريخ * پيليونٽولوجي * فوسل سائيٽن جي فهرست * جاگرافيائي نالن جي فهرست * چنڊ جي ارضياتي وقت جي پيماني * قدرتي تاريخ * اڳوڻي تاريخ جي زندگي * بگ بينگ * ارتقا * 
## نوٽ
## حوالا

## وڌيڪ پڙهڻ
## ٻاهرين لنڪس

زمرو:ارضياتي وقت جا پيمانا
زمرو:ڌرتي
زمرو:ارضياتي وقت
زمرو:ارضياتي تاريخ
زمرو:ڌرتي جي ارضياتي تاريخ
قندوز

**قندوز** افغانستان جو ھڪ شھر آھي، جيڪو صوبي قندوز جو گاديءَ جو ھنڌ آھي.
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
چٽان جو مٿ

هڪ چٽان جو مٿيون يا **آئوٽ ڪراپ** (Outcrop) ڌرتي ۽ ٻين اپگرهن جي مٿاڇري تي ڪنهن چٽان يا ملبي جو نظر ايندڙ مٿيون ڀاڱو آهي بيڊروڪ يا قديم سطحي ذخيرن جي هڪ نظر ايندڙ نمائش آهي.
حرارتي توانائي

اصطلاح "**حرارتي توانائي**" اڪثر ڪري فزڪس ۽ انجنيئرنگ ۾ مبهم طور تي استعمال ڪئي ويندي آهي. اهو ڪيترن ئي مختلف طبعي تصورن کي ظاهر ڪري سگهي ٿو، جنهن ۾ شامل آهن:
* اندرين توانائي: مادي يا شعاع جي جسم اندر موجود توانائي، (سڄي نظام جي امڪاني توانائي کان سواء).
* حرارت: هڪ نظام ۽ ان جي آس پاس جي وچ ۾ توانائي جي منتقلي جيڪا ٿرموڊائنامڪ ڪم ۽ مادي جي منتقلي کان سواءِ ٻين طريقن سان ٿيندي آهي.
* خاصيت واري توانائي ، جتي  گرمي پد کي ظاهر ڪري ٿو ۽  بولٽزمان مستقل کي ظاهر ڪري ٿو؛ اهو آزادي جي هر درجي سان ٻيڻو لاڳاپيل آهي.

مارڪ زيمنسڪي (1970ع) دليل ڏنو آهي ته، ان جي ابهام جي ڪري، "حرارتي توانائي" جي اصطلاح کان بچڻ بهتر آهي.

هو مونجهاري کان بچڻ لاءِ وڌيڪ صحيح اصطلاحن جهڙوڪ "اندرين توانائي" ۽ "حرارت" استعمال ڪرڻ جو مشورو ڏئي ٿو. بهرحال، هي اصطلاح ڪجهه درسي ڪتابن ۾ استعمال ٿيندي آهي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:حرارت
زمرو:حرارتي توانائي
زمرو:ٿرموڊائنامڪس
حرارت

ٿرموڊائنامڪس ۾، حرارت يا **گرمي** توانائي جي شڪل طور بيان ڪئي وئي آهي جيڪي، حد جي پار گرمي پد جي فرق جي ڪري، ٿرموڊائنامڪ نظام جي حد کي پار ڪري ٿي. ڪنهن ٿرموڊائنامڪ نظام ۾ پاڻ گرمي نه *هوندي* آهي. تنهن هوندي به، اصطلاح اڪثر ڪري ڪنهن نظام ۾ موجود حرارتي توانائي کي ان جي اندرين توانائي جي جزو جي طور تي حوالو ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ اها نظام جي گرمي پد ۾ ظاهر ٿئي ٿي.

ڪيلوريميٽري، ڳنڍيل جسمن جي حالتن تي ان جي اثر جي ذريعي گرمي جي ماپ آهي، مثال طور، پگھليل برف جي مقدار يا جسم جي گرمي پد ۾ تبديلي جي ذريعي گرمي جو ماپ. 

اڪائين جو بين الاقوامي نظام (SI) ۾، گرمي جي ماپ جي ايڪائي جول (J) آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ٿرموڊائنامڪس
زمرو:حرارت
زمرو:طبيعي مقدارون
طبعيات جي لغت

**فزڪس جي هي لغت** طبيعيات، ان جي ذيلي شعبن ۽ لاڳاپيل شعبن سان لاڳاپيل اصطلاحن ۽ تصورن جي تعريفن جي هڪ فهرست آهي، جنهن ۾ ميڪانيات، مواد سائنس، نيوڪليئر فزڪس، پارٽيڪل فزڪس ۽ ٿرموڊائنامڪس شامل آهن. سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي لاڳاپيل شعبن بابت وڌيڪ جامع لغتن لاءِ، ڪيمسٽري جي اصطلاحن جي لغت، فلڪيات جي لغت، رياضيات جي شعبن جي لغت ۽ انجنيئرنگ جي لغت ڏسو.

زمرو:طبيعيات
ايڪس ري

**ايڪس ري** (X-ray) هڪ قسم جي اعليٰ توانائي واري برقي مقناطيسي شعاع آهي جنهن جي موج جي ڊيگهه الٽراوائليٽ شعاعن کان گهٽ ۽ گاما شعاعن کان وڌي هوندي آهي. ايڪس ري موجن جي ڊيگهه 10 نئنو ميٽر کان 10 پائڪو ميٽر (12-10 کان 9-10 ميٽر) تائين، فريڪوئنسي جي حد 30 پئٽاهرٽز کان 30 ايگزاهرٽز (3×1016 هرٽز کان 3×1019 هرٽز)  ۽ فوٽون توانائيون 100eV کان 100keV تائين جي حد ۾ ترتيب وار هونديون آهن. 

ايڪس ريز سال 1895ع ۾ جرمن سائنسدان ولهيلم ڪونراڊ روئنٽجن پاران دريافت ڪئي ويون،  جنهن ان کي *ايڪس تابڪاري جو* نالو ڏنو ته جيئن هيون هڪ نامعلوم قسم جي تابڪاري جي نشاندهي ڪري سگهجي. 

ايڪس ري ڪيترن ئي مضبوط مادن جهڙوڪ تعميراتي مواد ۽ جاندار بافتن ۾ داخل ٿي سگهن ٿيون،  تنهن ڪري ايڪسري ريڊيوگرافي کي طبي تشخيص (مثال طور، ٽٽل هڏن جي جانچ ڪرڻ) ۽ موادي سائنس (مثال طور، ڪجهه ڪيميائي عنصرن جي سڃاڻپ ۽ تعميراتي مواد ۾ ڪمزور نقطن جي سڃاڻپ) ۾ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويندو آهي.  جڏهن ته ايڪس ري آئنائيزنگ تابڪاري آهي، ان جي نمائش صحت لاءِ خطرناڪ ٿي سگهي ٿي، جنهن جي ڪري ڊي اين اي کي نقصان، ڪينسر ۽ وڌيڪ شدت سان ساڙڻ ۽ تابڪاري واري بيماريون ٿي سگهن ٿيون. ايڪس ري تابڪاري جي پيداوار ۽ استعمال تي عوامي صحت جي اختيارين طرفان سختي سان ڪنٽرول ڪيو ويندو آهي.
## تاريخ
فيز-ڪنٽراسٽ ايڪس ري اميجنگ مختلف طريقن جو حوالو ڏئي ٿي. جيڪي تصوير ٺاهڻ لاءِ ايڪس ري بيم جي مرحلي جي معلومات استعمال ڪن ٿيون. کثافت جي فرقن لاءِ ان جي سٺي حساسيت جي ڪري. اهو خاص طور تي نرم بافتن جي تصويرن لاءِ مفيد آهي. اهو سيلولر ۽ هسٽولوجيڪل ڍانچي کي ڏسڻ لاءِ هڪ اهم طريقو بڻجي چڪو آهي. حياتياتي ۽ طبي مطالعي جي وسيع رينج ۾. ايڪس ري فيز-ڪنٽراسٽ اميجنگ لاءِ ڪيتريون ئي ٽيڪنالاجيون استعمال ڪيون پيون وڃن. سڀ مختلف اصولن کي استعمال ڪندي مرحلي جي تبديلين (هڪ شئي مان نڪرندڙ ايڪس ري ۾) کي شدت جي تبديلين ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ. انهن ۾ شامل آهن. پروپيگيشن تي ٻڌل مرحلي جي برعڪس. ٽيلبوٽ انٽرفيروميٽري. ريفريڪشن-ايڪسڊ اميجنگ ۽ ايڪس ري انٽرفيروميٽري. اهي طريقا وڌيڪ برعڪس مهيا ڪن ٿا. عام جذب تي ٻڌل ايڪس ري اميجنگ جي مقابلي ۾ هڪ ٻئي جي تفصيلن کان فرق ڪرڻ ممڪن بڻائي ٿو. جن ۾ تقريبن ساڳي کثافت آهي. هڪ نقصان اهو آهي ته. انهن طريقن کي وڌيڪ نفيس سامان جي ضرورت آهي. جهڙوڪ سنڪروٽرون يا مائڪرو فوڪس ايڪس ري ذريعا. ايڪس ري آپٽڪس ۽ هاءِ ريزوليوشن ايڪس ري ڊيڪٽر. 
## توانائي جون حدون
## خاصيتون
## مادي سان رابطو
## پيداوار
## ڊيٽيڪٽر
## طبي استعمال
## خراب اثرات
## ٻيا استعمال
## ڏسڻ جي صلاحيت
## ماپ ۽ نمائش جون ايڪائيون
## پڻ ڏسو

* ريڊيوگرافر - صحت جي سار سنڀال پيشه ور 
* ايڪس ري ويلڊنگ - ايڪس ري مان گرمي استعمال ڪندي ويلڊنگ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* 
* 
*  Röntgen's discovery of X-rays (PDF; English translation)
* 
* 

زمرو: ايڪس ري 
زمرو:تابڪاري 
زمرو:طبي فزڪس
زمرو:سائنسي ايجادون 
زمرو:طاقتور برقناطيسي اسپيڪٽرم 
زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون
ٻاهريان ساڙ وارو انجڻ

**ٻاهرين ساڙ وارو انجڻ** يا ٻاهرين ڪمبشن انجڻ (External Combustion Engine) هڪ موٽندڙ حرارتي انجڻ آهي جتي هڪ ڪم ڪندڙ سيال، جيڪو اندرين طور تي موجود هوندو آهي، هڪ ٻاهرين ذريعو ۾ فيول جي ساڙڻ سان، انجن جي ڀت يا گرمي ايڪسچينجر ذريعي گرم ڪيو ويندو آهي. پوءِ سيال، انجن جي ميڪانيزم کي وڌائڻ ۽ ان تي عمل ڪندي، حرڪت ۽ استعمال لائق ڪم پيدا ڪري ٿو. پوءِ سيال کي ڪڍيو ويندو آهي (کليل چڪر ۾)، يا ٿڌو، دٻايل ۽ ٻيهر استعمال ڪيو ويندو آهي (بند چڪر ۾). هن قسم جي انجن ۾، اينڌن جي ساڙڻ سان حاصل ڪيل گرمي بنيادي طور تي حرارت جي ذريعي جي طور تي استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ انجن ٻين قسمن جي حرارتي ذريعن سان برابر ڪم ڪري سگهي ٿو.

An **external combustion engine** (**EC engine**) is a reciprocating heat engine where a working fluid, contained internally, is heated by combustion in an external source, through the engine wall or a heat exchanger. The fluid then, by expanding and acting on the mechanism of the engine, produces motion and usable work. The fluid is then dumped (open cycle), or cooled, compressed and reused (closed cycle). 
In these types of engines, the combustion is primarily used as a heat source, and the engine can work equally well with other types of heat sources.

## حوالا

زمرو:انجن
زمرو:حرارتي انجن
زمرو:ٿرموڊائنامڪس
زمرو:ٻاهرين ساڙ وارو انجڻ
پروسيئونيڊي

**پروسيئونيڊي** ( )  (Procyonidae) گوشت کائيندڙ (Carnivora) آرڊر جو هڪ نئين دنيا (America) جو خاندان آهي.
    ان ۾ ريڪون، رنگ ٽيل، ڪيڪومسٽل، ڪوٽيس، ڪينڪاجوس، اولنگوس ۽ اولنگوٽس شامل آهن. پروسيونائيڊ مختلف ماحول ۾ رهن ٿا ۽ عام طور تي همه خور (سبزي ۽ گوشت ٻئي کائيندڙ) آهن.

(22.6 Ma)
 to 
present

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*

زمرو:ريڪون (خاندان)
زمرو:حيوانات
زمرو:مماليا
زمرو:حيواني خاندان
زمرو:پروسيئونيڊي 
زمرو:موجوده برڊيگالين پهرين ظاهري 
زمرو:جان ايڊورڊ گري پاران ٽيڪسا جو نالو ڏنو ويو
Centaurea ragusina

***سينٽوريا ريگوسينا*** ، جنهن کي عام طور تي **ڊالميشن نيپ ويڊ جي** نالي سان سڃاتو وڃي ٿو،  ڏکڻ ڪروشيا ۾ ساحلي ڊالميشيا ۾ *سينٽوريا* جي هڪ قسم آهي.   اهو هڪ جڙي ٻوٽي وارو دائمي ٻوٽو آهي جيڪو ساحلي ٽڪرين تي دراڙن ۾ وڌندو آهي. 

ٻہ ذيلي جنسون قبول ڪيون ويون آهن. 

* *Centaurea ragusina* subsp. *lungensis* 
* *Centaurea ragusina* subsp. *ragusina*

## حوالا



## خارجي لنڪس

** 
* ''Centuraea ragusina'' Flora Croatica Database
پٿر منڊل

**پٿر منڊل** (Lithosphere) ڪنهن اپگرهه جو سخت ٻاهرين پٿريلو ڀاڳو آهي. ڌرتيءَ تي، اهو ڪرسٽ ۽ لٿوسفيرڪ مينٽل، مٿئين مينٽل جو سڀ کان مٿيون حصو جيڪو هزارين سالن يا ان کان وڌيڪ جي وقت جي ماپ تي لچڪدار طريقي سان ڪم ڪري ٿو، مان ٺهيل آهي. ڪرسٽ ۽ مٿئين مينٽل کي ڪيمسٽري ۽ معدنيات جي علم جي بنياد تي فرق ڪيو ويندو آهي.

## ڌرتي جو پٿر جو دائرو
## مينٽل زينولٿس
جيو سائنسدان ڪمبرلائيٽ، ليمپروائيٽ ۽ ٻين آتش فشاني پائپن ۾ پرورش ٿيندڙ مينٽل زينولٿس جو معائنو ڪندي برصغير ​​جي مينٽل جي نوعيت جو سڌو سنئون مطالعو ڪري سگهن ٿا. انهن زينولٿس جي تاريخن جي ڪيترن ئي طريقن سان جاچ ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ اوسميئم ۽ رينيم جي آئسوٽوپس جي ڪثرت جو تجزيو شامل آهي. اهڙن مطالعي جي تصديق ڪئي آهي ته ڪجهه ڪريٽن جي هيٺان مينٽل ليٿوسفيئر، پليٽ ٽيڪٽونڪس سان گڏ مينٽل وهڪري جي باوجود 3 ارب سالن کان وڌيڪ عرصي تائين برقرار رهيا آهن.  

## مائڪرو آرگنزم
ليٿوسفيئر جو مٿيون حصو مائڪروجنزمن لاءِ هڪ وڏو رهائشگاهه آهي، جن مان ڪجهه زمين جي مٿاڇري کان 4.8 ڪلوميٽر (3 ميل) کان وڌيڪ هيٺ مليا آهن. 
اهو 

## پڻ ڏسو
* موسميات
* ڪرائيو اسفيئر
* ڌرتي جي چرپر
* پيڊو اسفيئر 
* سڪل زمين عمودي بي گھرڻ

 
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Earth's Crust, Lithosphere, and Asthenosphere
* Crust and Lithosphere

زمرو:پٿر منڊل
زمرو:ڌرتي
زمرو:ارضيات
زمرو:ڌرتي جي جوڙجڪ
زمرو:پليٽ ٽيڪٽونڪ
زمرو:ڌرتيءَ جو خول
زمرو:ماحولياتي علم جو نظام
زمرو:نظامن جي ماحوليات
رڇ

**رڇ** (Bear) ارسيڊي (Ursidae) خاندان جا گوشت خور جانور آهن. انهن کي ڪينيفارم يا ڪتي وانگر گوشت خور جانور طور درجه بندي ڪيو ويو آهي. جيتوڻيڪ رڇن جون صرف اٺ نوعون موجود آهن، پر مختلف قسم جي رهائشن ۾ ظاهر ٿين ٿا ۽ اتر اڌ گول جي اڪثر حصي ۾ ۽ جزوي طور تي ڏکڻ اڌ گول ۾ اها موجود آهن. رڇ اتر آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا ۽ يوريشيا جي کنڊن تي مليا آهن. جديد رڇن جي عام خاصيتن ۾ وڏي جسم سان گڏ ٿلهي ٽنگون، ڊگھي ٿُڪ، ننڍا گول ڪن، ڇڪيل وار، تيز ڊگها پنجا جن ۾ پنج غير پوئتي هٽڻ وارا پنج ۽ ننڍيون پڇون آهن.

**Bears** are carnivoran mammals of the family **Ursidae** (). They are classified as caniforms, or doglike carnivorans.  Although only eight species of bears are extant, they are widespread, appearing in a wide variety of habitats throughout most of the Northern Hemisphere and partially in the Southern Hemisphere. Bears are found on the continents of North America, South America, and Eurasia. Common characteristics of modern bears include large bodies with stocky legs, long snouts, small rounded ears, shaggy hair, plantigrade paws with five nonretractile claws, and short tails.

While the polar bear is mostly carnivorous, and the giant panda is mostly herbivorous, the remaining six species are omnivorous with varying diets. With the exception of courting individuals and mothers with their young, bears are typically solitary animals. They may be diurnal or nocturnal, and they have an excellent sense of smell. Despite their heavy build and awkward gait, they are adept runners, climbers, and swimmers.  Bears use shelters, such as caves and logs, as their dens; most species occupy their dens during the winter for a long period of hibernation, up to 100 days.

Bears have been hunted since prehistoric times for their meat and fur. They have also been used for bear-baiting and other forms of entertainment, such as being made to dance. With their powerful physical presence, they play a prominent role in the arts, mythology, and other cultural aspects of various human societies. In modern times, bears have come under pressure through encroachment on their habitats and illegal trade in bear parts, including the Asian bile bear market. The IUCN lists six bear species as vulnerable or endangered, and even least concern species, such as the brown bear, are at risk of extirpation in certain countries. The poaching and international trade of these most threatened populations are prohibited, but still ongoing.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:رڇ
زمرو:جانور
زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:همه خور مماليا
زمرو:حيواني خاندان

Geological range
38 Ma
To 
Present
بازاروٽو آرڪيپيلاگو نيشنل پارڪ

**بازاروٽو آرڪيپيلاگو نيشنل پارڪ** (BANP) موزمبيق جي انهمبين صوبي ۾ بازاروٽو ٻيٽن جي ميڙ تي هڪ محفوظ علائقو آهي.هن کي قومي پارڪ نامزد ڪرڻ جو اعلان 25 مئي 1971ع تي ڪيو ويو. اهو ويلانڪولوس ۽ انهاسورو ضلعن جي ساحل کان پري، سمنڊ جي هڪ وڏي پکيڙ ۽ پنج ٻيٽن کي ڍڪيندو آهي. 
## حوالا

زمرو:موزمبيق
زمرو:قومي پارڪ
زمرو:آفريڪا ۾ قومي پارڪ
زمرو:سامونڊي محفوظ علائقا
زمرو:آفريڪا ۾ سامونڊي محفوظ علائقا
زواغا مسجد، صبراته

**زواغه جي عظيم مسجد** ليبيا جي شهر صبراته ۾ سڀ کان وڌيڪ نمايان مذهبي ۽ سماجي نشانين مان هڪ آهي، خاص طور تي زاوغا ضلعي ۾ واقع آهي. مسجد پنهنجي وسيع ۽ شاندار تعميراتي ڊيزائن جي ڪري ممتاز آهي، جيڪا خوبصورتي، صفائي ۽ روحانيت کي گڏ ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:لبيا جون مسجدون
زمرو:صبراته جو مسجدون
زمرو:لبيا ۾ تصوف
ميسوآمريڪا

**ميسوآمريڪا** (Mesoamerica) هڪ تاريخي ۽ ثقافتي علائقو آهي، جن ۾ مرڪزي ۽ ڏکڻ ميڪسيڪو جي موجوده زمينون، سڄو بيليز، گوئٽي مالا، ايل سلواڊور، اولهه هونڊوراس ۽ نيڪاراگوا ۽ ڪوسٽاريڪا جو گريٽر نڪويا علائقو شامل آهن. هڪ ثقافتي علائقي جي طور تي، ميسوآمريڪا کي ان جي مقامي ثقافتن پاران ترقي ۽ حصيداري ڪئي وئي، ثقافتي خاصيتن جي هڪ موزائيڪ سان بيان ڪيو ويو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Maya Culture
* Mesoweb.com: a comprehensive site for Mesoamerican civilizations
* Museum of the Templo Mayor (Mexico) 
* National Museum of Anthropology and History (Mexico) 
* Selected bibliography concerning war in Mesoamerica 
* WAYEB: European Association of Mayanists
* Arqueologia Iberoamericana: Open access international scientific journal devoted to the archaeological study of the American and Iberian peoples. It contains research articles on Mesoamerica.
* *[http://www.fordham.edu/vistas Vistas: Visual Culture in Spanish America, 1520–1820]*
* 

* [ مايا ڪلچر] * ميسوآمريڪي تهذيبن لاءِ هڪ جامع سائيٽ] * ٽيمپلو ميئر جو ميوزيم] (ميڪسيڪو)  * نيشنل ميوزيم آف اينٿروپالاجي اينڊ هسٽري] (ميڪسيڪو) * ميسوآمريڪا ۾ جنگ بابت چونڊيل ببليوگرافي  * آرڪيولوجيا آئيبروامريڪا: آمريڪي ۽ آئيبرين ماڻهن جي آثار قديمه جي مطالعي لاءِ وقف کليل رسائي وارو بين الاقوامي سائنسي جرنل. ان ۾ ميسوآمريڪا تي تحقيقي مضمون شامل آهن. * نظارا: اسپيني آمريڪا ۾ بصري ثقافت، 1520-1820]''   زمرو:آمريڪا ۾ ڪلاسيڪل دور زمرو:اتر آمريڪا جي اصلي ماڻهن جي تاريخ زمرو:وچ آمريڪا جي تاريخ زمرو:وچ آمريڪا جا اصلي ماڻهو زمرو:ميڪسيڪو جا اصلي ماڻهو زمرو:ڪولمبيا کان اڳ ثقافتي علائقا زمرو:ثقافتي علائقا زمرو:آمريڪا جا تاريخي علائقا زمرو:اتر آمريڪا جا علائقا

زمرو:ميسوآمريڪا
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:قديم تهذيبون
زمرو:ثقافتي علائقا
زمرو:اتر آمريڪا جا تاريخي علائقا
زمرو:وچ آمريڪا جا تاريخي علائقا
بيلي (نالو)

**بيلي** (Bailie)  يا (Bailee) انگريزي ٻوليءَ جا عورتاڻا ذاتي نالا آهن، ۽ اهي بيلي نالي جون مختلف هِجّائون (spellings) آهن.

## اصل ۽ مطلب
نالو **بيلي** اسڪاٽلينڊ جي اصل مان ورتل آهي. هي نالو لفظ *bailie* يا *baillie* مان نڪتل آهي، جيڪو وچئين دور ۾ هڪ سرڪاري يا شهري عهدو هو. ان لفظ جو مطلب عام طور تي **بيليف** (عدالتي عملدار)، **نگران**، **منتظم** يا **شهري آفيسر** هو، جيڪو شريف يا وائيسڪائونٽ جهڙي حيثيت رکندڙ مقامي اختيارين سان مشابهت رکندڙ هو.

## تاريخي پسمنظر
هن نالي جا ماخذ نارمن فتحِ انگلينڊ (1066ع) کان پوءِ جا آهن، جتي نارمنڊي ۾ *Le Bailli* اصطلاح استعمال ٿيندو هو. وقت سان گڏ اهو اصطلاح اسڪاٽلينڊ ۾ جاگيرن جي انتظام، انصاف جي نفاذ ۽ شهرن (burghs) جي انتظام سان لاڳاپيل آفيسرن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو. تاريخي رڪارڊ موجب، **وليم ڊي بيلي** (William de Bailli) جو ذڪر 1311–1312ع ۾ لوٿين جي انڪوائريز ۾ ملي ٿو.

بيلي خاندان جا ڪجهه ابتدائي فرد زميندار به هئا، جهڙوڪ 1358ع جي هڪ چارٽر ۾ **ليمنگٽن** (Lamington) سان لاڳاپيل ذڪر ملي ٿو. ڪجهه شاخون، جهڙوڪ **بيلي آف جيرِس ووڊ**، سياسي ۽ مذهبي سڌارن سان لاڳاپيل رهيون. انهن مان هڪ مشهور شخص **رابرٽ بيلي** (وفات 1684ع) هو، جنهن کي سازش جي الزام هيٺ ڦاسي ڏني وئي.

## اچار ۽ جديد استعمال
نالو **بيلي** انگريزي ۾ عام طور تي بي-لي طور اچاريو ويندو آهي، جنهن ۾ زور پهرين آواز (سِلبل) تي هوندو آهي. جديد دور ۾ هي نالو خاص طور تي ڇوڪرين لاءِ استعمال ٿئي ٿو ۽ 1990ع کان پوءِ خاص مقبوليت ماڻي آهي. ان جا مشهور روپ **Bailey** ۽ **Baillie** پڻ آهن.

## مشهور شخصيتون
* بيلي ڪي – آمريڪي جمناسٽ
* بيلي ميڊيسن – آمريڪي اداڪارا

## حوالا
بيلي (عھدو)

**بيلي** ( يا ) اسڪاٽلينڊ جي مقامي حڪومت ۾ هڪ روايتي شهري عهدو هو. هي عهدو تاريخي طور برگن (burghs) ۾ وجود ۾ آيو، جتي بيليون الڊرمين (Alderman) يا مجسٽريٽ جهڙا اختيار رکندا هئا (ڏسو بيليف).

تاريخي طور بيليون ايڊنبرا، ليٿ ۽ پرٿ جهڙن شهرن ۾ هاءِ ڪانسٽيبلز مقرر ڪندا هئا.

اڄڪلهه اسڪاٽلينڊ جي مقامي ڪائونسلن ۾ بيلي جو عهدو قانوني اختيار بدران هڪ **اعزازي لقب** (courtesy title) آهي. جديد بيليون عام طور لارڊ پرووسٽ يا پرووسٽ—جيڪو ڪائونسل جو رسمي سربراهه هوندو آهي—کي شهري ۽ رسمي تقريبن ۾ مدد ڏيندا آهن.

## تاريخ
لفظ *بيلي* جو ماخذ قديم فرينچ ٻوليءَ جو لفظ *bailli* آهي، جنهن جو مطلب عدالتي يا انتظامي عملدار آهي. وچئين دور ۾ ڪيترائي بيلي چرچ يا مقامي حڪمرانن جي سفارش سان مقرر ڪيا ويندا هئا.

بيلي جي عدالتي حد اختيار کي *bailiary* چيو ويندو هو.

1975ع ۾ اسڪاٽلينڊ جي مڪاني حڪومت جي سڌارن تحت بيلي جو عهدو قانوني طور ختم ڪيو ويو، پر بعد ۾ ڪيترن شهرن ۾ اهو لقب اعزازي طور ٻيهر متعارف ڪرايو ويو.

## جديد استعمال
هيٺ ڏنل ڪائونسلون اڄ به بيليون مقرر ڪن ٿيون:
* ايڊنبرگ سٽي ڪائونسل – ڇهه بيلي
* گلاسڪو سٽي ڪائونسل – ارڙھن بيلي
* ڊنڊي سٽي ڪائونسل – پنج بيلي
* ابرڊين سٽي ڪائونسل – پنج بيلي
* پرٿ ۽ ڪنروس ڪائونسل – پنج بيلي

## حوالا
معاونت:Citation Style 1

**حوالو اسلوب 1** (**CS1**) حوالا ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ سانچن جو هڪ مجموعو آهي، جنهن کي مختلف قسمن جي ذريع مواد لاءِ ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هن جو مقصد وڪيپيڊيا تي حوالن لاءِ معياري فارميٽ مهيا ڪرڻ آهي. هن ۾ اهڙا ڪيترائي سانچا شامل آهن، جيڪي اندروني طور  استعمال ڪن ٿا.

CS1 يا سانچن جو استعمال لازمي ناهي، جيئن  ۾ بيان ٿيل آهي. جيڪي مضمون اڳ ئي ڪنهن هڪجهڙي اسلوب ۾ لکيل آهن، تن کي بحث واري صفحي تي اتفاق کان سواءِ تبديل نه ڪيو وڃي، جيئن  موجب.

CS1، وڪيپيڊيا جي پنهنجي  سان گڏ، *[[The Chicago Manual of Style]]* ۽ *[[Publication Manual of the American Psychological Association]]* جا عنصر استعمال ڪري ٿو، پر ڪافي ترميمن سان.

## اسلوب
ڪجهه سانچا اهڙا آهن، جن جا نالا *cite* سان شروع ٿين ٿا؛ انهن مان ڪيترائي CS1 کان الڳ تيار ڪيا ويا هئا ۽ CS1 جي اسلوب سان هم آهنگ ناهن. اهڙا به سانچا آهن، جيڪي عام استعمال وارن سانچن کي مخصوص ذريعن لاءِ استعمال ڪن ٿا.

CS1 سان مطابقت لاءِ، ڪنهن سانچي کي هي شرطون پوريون ڪرڻ گهرجن:
*  يا هيٺ ڏنل ڪنهن سانچي جو استعمال
* حوالن ۾ فيلڊ الڳ ڪرڻ ۽ آخر ۾ نقطو (.) استعمال
* ليکڪن ۽ ايڊيٽرن جي وچ ۾ سيميڪولن (;) جو استعمال
* ڊگهن ڪمُن جا عنوان اٽالڪس ۾
* ننڍن ڪمُن (جهڙوڪ باب) جا عنوان قوسين ۾

## سانچا ڪيئن ڪم ڪن ٿا

CS1 سانچا عام طور حوالو هن نموني ڏيکارين ٿا:

;ليکڪ سان
: 

;ليکڪ کان سواءِ
: 

(جتي "n.d." بدران ڪو ٻيو صحيح تاريخي فارميٽ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو)

### ليکڪ
ليکڪ شامل ڪرڻ لاءِ،  ۽  استعمال ڪريو. گهڻن ليکڪن لاءِ ,  وغيره استعمال ڪيا وڃن ٿا. ليکڪن جو انگ لامحدود ٿي سگهي ٿو.

جيڪڏهن "پهريون" ۽ "آخري" نالو مناسب نه هجي، ته  استعمال ڪيو وڃي (مثال طور اداري جا ليکڪ).  ڪڏهن به هڪ کان وڌيڪ ليکڪ لاءِ استعمال نه ڪيو وڃي.

جيڪڏهن ذريعو ليکڪ جو نالو نه ڏئي (جهڙوڪ نيوز وائر يا پريس رليز)، ته استعمال ڪيو:

هي تبصرو ٻين ايڊيٽرن کي ٻڌائي ٿو ته ليکڪ واقعي درج ناهي.

### تاريخون
 ۾ سال يا مڪمل تاريخ لکي سگهجي ٿي. جيڪڏهن تاريخ موجود نه هجي ته  استعمال ڪريو. اندازي واري سال لاءِ "c." اڳيان لکو: .

جيڪڏهن ساڳئي ليکڪ جا هڪ ئي سال ۾ ڪيترائي ڪم هجن، ته سال سان ننڍو اکر شامل ڪري سگهجي ٿو (مثال: 1997b).

## عنوان ۽ باب
* **title**: ذريعو جو عنوان (لاطيني رسم الخط ۾ هجي ته). ننڍا ڪم قوسين ۾، وڏا ڪم اٽالڪس ۾ ڏيکاريا وڃن ٿا.
* **script-title**: غير لاطيني رسم الخط وارا عنوان (مثال: عربي، چيني، سنڌي وغيره). اهڙن عنوانن لاءِ ٻولي ڪوڊ لازمي آهي.
* **trans-title**: غير انگريزي عنوان جو انگريزي ترجمو.
* **chapter**: ڪتاب يا ذريعو جو باب.
* **script-chapter**: غير لاطيني رسم الخط ۾ باب جو عنوان.
* **trans-chapter**: باب جو انگريزي ترجمو.

### قسم (Type)
* **type**: ڪم جي نوعيت (مثال: Report، Review، Thesis، Website وغيره). عنوان کان پوءِ قوسين ۾ ڏيکاريو ويندو.

### ٻولي

### ڪم ۽ ناشر
* **work**: وڏو ڪم، جنهن مان مخصوص مواد ورتو ويو آهي (مثال: ويب سائيٽ، اخبار، جرنل).
* **publisher**: اهو ادارو، جنهن اصل ۾ ذريعو شايع ڪيو.
فتحُ الملهم بشرح صحيح الإمام مسلم

***فتحُ الملهم بشرح صحيح الإمام مسلم***  حديث جي مشهور ڪتاب *[[صحيح مسلم]]* تي عربي ٻوليءَ ۾ لکيل هڪ جامع ۽ علمي شرح آهي، جيڪا نامور اسلامي عالم شبير احمد عثماني 1916ع کان اڳ ترتيب ڏني.  
شبیر احمد عثماني هن ڪتاب جي تصنيف 1914ع ۾ ان سبب سان شروع ڪئي، جو *صحيح مسلم* تي حنفي فقهي نقطهٔ نظر سان ڪا جامع شرح موجود نه هئي، جڏهن⁠تہ *[[صحيح بخاري]]* تي اڳ ۾ ئي حنفي عالمن جون ڪيتريون ئي شرحون موجود هيون. هن انهيءَ علمي خلا کي پُر ڪرڻ لاءِ پاڻ کي مڪمل طور وقف ڪيو ۽ وفات تائين هن ڪم ۾ مشغول رهيو.
شبیر احمد عثماني پنهنجي حياتيءَ ۾ هن ڪتاب جا صرف ٽي جلد مڪمل ڪري سگهيو. پهريون ۽ ٻيو جلد بالترتيب 1933ع ۽ 1935ع ۾ شايع ٿيو، جڏهن⁠تہ ٽيون جلد 1939ع ۾ ڇپيو.
بعد ۾، نامور فقيه ۽ محدث محمد تقي عثماني 1976ع ۾ هن شرح جي اڌوري حصي کي مڪمل ڪرڻ جو ذمو سنڀاليو، ۽ 1994ع ۾ ڇهن جلدن تي مشتمل مڪمل شرح تيار ڪئي، جيڪا *[[تڪميلة فتحُ الملهم بشرح صحيح الإمام مسلم]]* جي نالي سان شايع ٿي.

## طريقِ ڪار
هي ڪتاب حديث جي تفصيلي تجزئي ۽ ان جي علمي اصولن سبب مشهور آهي. ڪتاب جي شروعات 108 صفحن تي مشتمل هڪ ڊگهي تمهيدي باب سان ٿئي ٿي، جنهن ۾ عثماني حديث جا اصول، حديث جا علوم، ۽ *صحيح مسلم* جي انفراديت تي تفصيلي بحث ڪيو آهي.  
هن باب ۾ مختلف قسمن جي روايتن، راوين جي صفات، حديث جي تدوين، ۽ ان سان لاڳاپيل ٻين علمي موضوعن تي پڻ روشني وڌي وئي آهي. ان کان علاوه، عثماني حديث جي ڪجهه مشڪل ۽ نازڪ مسئلن تي به بحث ڪيو آهي، جهڙوڪ الله تعالىٰ جي وجود ۽ صفات، ٻين معبودن جي حقيقت، ۽ انهن سان لاڳاپيل فڪري سوال.  
هو هر مسئلي تي اڳين ماهرن جا چونڊ ۽ معتبر رايا نقل ڪري ٿو، ۽ پوءِ پنهنجي موقف کي مختلف دليلن سان ثابت ڪري ٿو.

## خصوصيتون
*فتحُ الملهم* جون اهم خصوصيتون ۽ امتيازي پهلوَ هيٺ ڏجن ٿا:

# هي ڪتاب اهلِ سنت والجماعت جي دائري اندر عقيدي سان لاڳاپيل اختلافن وارن مسئلن کي نهايت احتياط سان بيان ڪري ٿو ۽ اختلاف کي گهٽ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو۔
# عثماني راوين جي اهم واقعن جو ذڪر ڪري ٿو، اڻڄاتل راوين بابت معلومات ڏئي ٿو، ۽ ضرورت پوڻ تي سندن ڪمزورين ڏانهن به اشارو ڪري ٿو۔
# هو ڪجهه خاص مثالن ۾ سندن سندن (اسناد) بابت پيدا ٿيندڙ شڪن کي دور ڪري ٿو۔
# حديث ۾ ايندڙ مشڪل لفظن جي تشريح ۽ وضاحت مهيا ڪئي وئي آهي۔
# موضوع سان لاڳاپيل مشهور ۽ معتبر ڪتابن مان حوالا ڏئي تفصيلي وضاحت ڪئي وئي آهي۔
# شريعت جي اسرارن تي لکيل ڪتابن ڏانهن حوالا ڏنا ويا آهن، جهڙوڪ شاهه ولي الله دهلوي ۽ امام غزالي جا ڪم۔
# *فتح الباري* ۽ ٻين ڪتابن مان پکڙيل تحقيقاتي نڪتن کي گڏ ڪري هڪ هنڌ پيش ڪيو ويو آهي۔
# ڪنهن به مسئلي جي تحقيق ۽ تثبيت وقت حنفي فقهي ڪتابن مان ضروري حوالا شامل ڪيا ويا آهن، ۽ استادن ۽ حنفي مذهب جي اڳواڻن جي تحقيق کي عربي حوالن سان پيش ڪيو ويو آهي، ڀلي اصل مواد ڪنهن ٻي ٻوليءَ ۾ هجي۔
# ڪتاب ۾ اهڙا ڪيترائي نوان تحقيقي نڪتا شامل آهن، جيڪي اڳ عام نه هئا ۽ رڳو هن ڪتاب جي مطالعي سان سمجهي سگهجن ٿا۔
# عثماني واضح ۽ سادي زبان ۾ لکڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، ۽ متن سان گڏ پنهنجا تبصرا پڻ پيش ڪيا آهن۔
# هو قرآن پاڪ کي سڀني روايتن جو بنيادي سرچشمو قرار ڏئي ٿو۔
# جديد دور ۾ اسلام تي ٿيندڙ اعتراضن ۽ شڪن جو هن ڪتاب ۾ مناسب جواب ڏنو ويو آهي۔
# مصنف ايمان سان لاڳاپيل تڪراري مسئلن تي گهري تحقيق پيش ڪري ٿو۔

https://hadis.kuis.edu.my/index.php/inhad/article/view/39

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*  انٽرنيٽ آرڪائيو تي

## حوالا
آگسٽس

**آگسٽس** (Augustus؛ پيدائش: 23 سيپٽمبر 63 ق.م، وفات: 19 آگسٽ 14ع) رومي سلطنت جو بنياد وجهندڙ ۽ پهريون شهنشاهه هو، جنهن 27 ق.م کان وٺي 14ع تائين پنهنجي وفات تائين حڪومت ڪئي.

## شروعاتي زندگي
آگسٽس جو اصل نالو **گائيس آڪٽيويئس** هو. هو جوليس سيزر جو ڀاڻيجو هو، جنهن کيس گود وٺي پنهنجو وارث نامزد ڪيو هو. سيزر جي قتل کانپوءِ، هن مارڪ اينٽوني ۽ ليپيڊس سان گڏجي ”ٻي ٽي رڪني حڪومت“ (Second Triumvirate) قائم ڪئي.

## اقتدار تي قبضو
ٽنهي اڳواڻن جي وچ ۾ اختلافن کانپوءِ، آگسٽس اڪٽيوم جي جنگ (Battle of Actium) ۾ مارڪ اينٽوني ۽ قليوپيٽرا کي شڪست ڏني. ان فتح کانپوءِ هو روم جو اڪيلو طاقتور اڳواڻ بڻجي ويو. 27 ق.م ۾ رومي سينيٽ کيس ”آگسٽس“ جو لقب ڏنو، جنهن جي معنيٰ آهي ”اعليٰ“ يا ”مقدس“.

## اصلاحات ۽ پيڪس روما
آگسٽس جي دور کي **پيڪس روما** (Pax Romana) يعني ”رومي امن“ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن جي دور جون اهم خاصيتون هي هيون:
* هن رومي سلطنت جي سرحدن کي وسيع ڪيو.
* ٽيڪس جو جديد نظام متعارف ڪرايو.
* رستن، عمارتن ۽ پلن جي تعمير ڪرائي.

## وفات ۽ ورثو
آگسٽس 14ع ۾ وفات ڪئي. سندس وفات کانپوءِ سينيٽ کيس ديوتا جو درجو ڏنو. سندس آخري لفظن بابت مشهور آهي ته هن چيو هو: ”مون روم کي مٽيءَ جو بڻيل ڏٺو هو، پر مان ان کي سنگ مرمر جو بڻائي ڇڏي ويو آهيان.“

## پڻ ڏسو
* رومي سلطنت
* جوليس سيزر
* رومي جمهوريه

## حوالا

زمرو:رومي شهنشاهه
زمرو:پهرين صدي جا حڪمران
زمرو:تاريخي شخصيتون
نڪولا ٽيسلا

**نڪولا ٽيسلا** (Nikola Tesla؛ 1856ع - 1943ع) هڪ عظيم موجد، اليڪٽريڪل انجنيئر ۽ فزيڪس دان هو. هن جي سڀ کان اهم ايجاد رُخ بدلائيندڙ ڪرنٽ (Alternating Current) وارو نظام آهي، جنهن اڄ جي جديد دنيا کي روشن ڪيو آهي.

## شروعاتي زندگي
نڪولا ٽيسلا 10 جولاء 1856ع تي هاڻوڪي ڪروشيا جي شهر سميلين (Smiljan) ۾ پيدا ٿيو. روايت آهي ته سندس پيدائش هڪ طوفاني رات ۾ ٿي، جنهن تي سندس ماءُ چيو هو ته ”هي اونداهيءَ جو نه پر روشنيءَ جو ٻار ٿيندو“. سندس پيءُ هڪ پادري هو پر ٽيسلا جي دلچسپي سائنس ۽ انجنيئرنگ ۾ هئي. هن آسٽريا جي شهر گريز مان تعليم حاصل ڪئي، جتي هو روزانو صبح جو 3 بجي کان رات جو 11 بجي تائين ڪم ڪندو هو. هو اٺ ٻوليون ڳالهائي سگهندو هو.

## اهم ايجادون ۽ خدمتون
ٽيسلا پنهنجي زندگيءَ ۾ 300 کان وڌيڪ سندون (Patents) حاصل ڪيون. سندس ڪجهه نمايان ايجادون هي آهن:

* **رُخ بدلائيندڙ ڪرنٽ (AC System):** هن بجليءَ جي فراهمي جو اهڙو نظام تيار ڪيو جيڪو وڌيڪ فاصلي تائين طاقت ضايع ڪرڻ کان سواءِ پهچي سگهي.
* **انڊڪشن موٽر:** 1887ع ۾ هن بجليءَ جي چقمقيت سان هلندڙ موٽر ايجاد ڪئي.
* **ريموٽ ڪنٽرول:** 1898ع ۾ هن پهريون ڀيرو ريموٽ ڪنٽرول ذريعي هڪ ٻيڙي هلائي ڏيکاري.
* **ٽيسلا ڪوائل:** هي اوزار تمام گهڻي وولٽيج پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، جيڪو ريڊيو ٽيڪنالاجي ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو.

## ايڊيسن سان اختلاف (بجليءَ جي جنگ)
ٽيسلا جڏهن آمريڪا ويو ته هن ٿامس ايڊيسن جي ڪمپني ۾ ڪم شروع ڪيو. ايڊيسن سڌي وھڪري واري ڪرنٽ (Direct Current) جو حامي هو، جڏهن ته ٽيسلا AC سسٽم کي بهتر سمجهندو هو. ان اختلاف سبب ٽيسلا اها نوڪري ڇڏي ڏني ۽ پنهنجي ڪمپني قائم ڪئي. اڳتي هلي جارج ويسٽنگ هائوس سان ملي هن ثابت ڪيو ته AC سسٽم ئي مستقبل جي ضرورت آهي.

## آخري دور ۽ وفات
ٽيسلا هڪ عظيم سائنسدان هجڻ سان گڏ هڪ انتهائي نرم دل انسان هو. هن ويسٽنگ هائوس ڪمپني کي مالي بحران مان ڪڍڻ لاءِ پنهنجي رائلٽي جا ڪروڙين ڊالر معاف ڪري ڇڏيا. هو پنهنجي زندگيءَ جي آخري ڏينهن ۾ نيو يارڪر هوٽل جي ڪمري نمبر 3327 ۾ رهندو هو ۽ ڪبوترن کي داڻو کارائڻ جو شوقين هو.

7 جنوري 1943ع تي 86 سالن جي عمر ۾ هن دنيا مان لاڏاڻو ڪيو. سندس وفات وقت هو ڪنگال هو، پر سندس ايجادن پوري انسانيت جي زندگي بدلائي ڇڏي هئي.

## پڻ ڏسو
* ٿامس ايڊيسن
* بجلي
* ريڊيو

## حوالا

زمرو:موجد
زمرو:طبعيات دان
زمرو:آمريڪي سائنسدان
زمرو:1856ع جون پيدائشون
زمرو:1943ع جون وفاتون
صليبي جنگيون

[thumb|upright=1.35|14ھين صديءَ جو هڪ منظر جنهن ۾ [ڊوريليوم جي جنگ (1147ع) کي ڏيکاريو ويو آهي، جيڪا ٻي صليبي جنگ جو حصو هئي. هي تصوير *Estoire d'Eracles* مان ورتل آهي.]]

**صليبي جنگون** (Crusades) مذهبي جنگين جو هڪ سلسلو هيون، جيڪي 1095ع ۽ 1291ع جي وچ ۾ پوپ (Papacy) جي طرفان مسلمان حڪمرانن خلاف مقدس سرزمين (بيت المقدس) جي حاصلات ۽ دفاع لاءِ وڙهيون ويون. انهن جنگين ۾ حصو وٺندڙن کي روحاني ثواب جو واعدو ڪيو ويو هو. پهرين صليبي جنگ جو اعلان پوپ اربن ٻئين نومبر 1095ع ۾ ڪائونسل آف ڪليرمونٽ ۾ ڪيو هو، جنهن جو مقصد عيسائين پاران مسلمانن کان بيت المقدس واپس وٺڻ هو. پهرين صليبي جنگ جي ڪاميابيءَ سبب خطي ۾ چار صليبي رياستون قائم ٿيون. اهڙين وڏين مهمن لاءِ مذهبي، سماجي ۽ معاشي ادارن کي منظم ڪيو ويو، جنهن ۾ صليبي معافي ناما، فوجي مذهبي تنظيمون ۽ مذهبي آمدني تي ٽيڪس شامل هئا. وقت گذرڻ سان گڏ، هي تحريڪ وڌي ٻين گروهن ۽ دشمنن جي خلاف پڻ استعمال ٿيڻ لڳي ۽ 18هين صدي تائين جاري رهي.

1101ع واري صليبي مهم، جيڪا پهرين جنگ کان متاثر هئي، عبرتناڪ شڪست تي ختم ٿي. ان کان پوءِ ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ننڍيون مهمون جاري رهيون، جن صليبي رياستن کي مضبوط ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. پهرين صليبي رياست جي گاديءَ واري هنڌ، ايڊيسا جي زوال سبب ٻي صليبي جنگ شروع ٿي، جيڪا 1148ع ۾ ناڪام ٿي وئي. ان ناڪاميءَ سبب صليبي رياستون ڪمزور ٿي ويون ۽ صلاح الدين ايوبي جي وڌندڙ طاقت کي روڪڻ ۾ ناڪام رهيون. صلاح الدين، مصر ۽ شام کي متحد ڪرڻ کانپوءِ، 1187ع ۾ حطين جي جنگ ۾ صليبي فوجن کي تباهه ڪري ڇڏيو. صليبي رياستون ڪجهه حد تائين ٽئين صليبي جنگ جي ڪري بچي سگهيون، پر يروشلم مسلمانن جي قبضي ۾ رهيو. چوٿين صليبي جنگ، جيڪا اصل ۾ مصر خلاف هئي، بازنطني سلطنت ڏانهن مڙي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ 1204ع ۾ قسطنطنيہ جي لٽ مار ٿي. پنجين صليبي جنگ پڻ مصر تي حملو ڪيو پر 1219-21ع ۾ ناڪام ٿي.

بيت المقدس 1229ع ۾ ڇهين صليبي جنگ دوران ڳالهين ذريعي واپس ورتو ويو، ۽ 1239-41ع ۾ بيرن جي صليبي جنگ ذريعي وڃايل علائقن جو وڏو حصو بحال ڪيو ويو. پر جلد ئي 1244ع ۾ يروشلم تي مسلمانن جي قبضي صليبي حڪمرانيءَ جو خاتمو ڪري ڇڏيو. فرانس جي لوئي نائين ٻه وڏيون مهمون شروع ڪيون—1248-51ع ۾ مصر خلاف ستئين صليبي جنگ ۽ 1270ع ۾ تونس خلاف اٺين صليبي جنگ—پر اهي ٻئي ناڪام رهيون. صليبي رياستون مملوڪ سلطنت جي اڳڀرائيءَ کي روڪڻ ۾ ناڪام رهيون. مملوڪن 1260ع تائين مصر ۽ شام کي متحد ڪري صليبي رياستن تي حملا ڪيا ۽ 1291ع ۾ صليبي فوجن جي آخري قلعن کي پڻ فتح ڪري ورتو. جيتوڻيڪ ايندڙ ڏهاڪن ۾ بيت المقدس جي واپسيءَ لاءِ منصوبا ٺهندا رهيا، پر صرف 1365ع ۾ اليگزينڊرين صليبي جنگ مختصر طور هن خطي ۾ صليبي سرگرمين کي ٻيهر زنده ڪيو.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:جنگون
زمرو:صليبي جنگون
زمرو:مذهبي تاريخ
گئسٽرونامي

**گيسٽرونامي** (Gastronomy) يا خوراڪ جو اڀياس ڀرپور يا نازڪ ۽ لذيذ کاڌو تيار ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ جي فن، خاص علائقن جا پچائڻ جا انداز ۽ سٺي کائڻ جي سائنس ۽ ثقافت جي وچ ۾ تعلق جو مطالعو آهي. جيڪو گيسٽرونومي ۾ چڱي طرح ماهر هجي، انکي گيسٽرونوم چيو ويندو آهي، جڏهن ته ماهر غذا (Gastronomist) اهو آهي جيڪو، گيسٽرونومي جي مطالعي ۾ نظريي ۽ عمل کي متحد ڪري ٿو. عملي گيسٽرونومي دنيا جي مختلف ملڪن مان مختلف کاڌي ۽ مشروبات جي تياري (پيداوار ۽ خدمتن) جي مشق ۽ مطالعي سان لاڳاپيل آهي. اهو هڪ نظام ۽ عمل جي طريقي سان لاڳاپيل آهي، جن ۾ ترڪيبون، ٽيڪنڪ ۽ پچائڻ جي ڪتابن تي ڌيان ڏنو ويو آهي. کاڌي جي گيسٽرونومي کاڌن ۽ مشروبن ۽ انهن جي پيدائش سان ڳنڍيل آهي. ٽيڪنيڪل گسٽرونومي، گسٽرونومي موضوعن جي تشخيص لاءِ هڪ سخت طريقو متعارف ڪرائڻ لاء عملي گيسٽرونومي کي مضبوط ڪري ٿي..

## اشتقاق
لفظ گيسٽرونومي قديم يوناني ماهرِ بيان ايٿينيئس جي نقل ڪيل هڪ نظم جي عنوان مان نڪتل آهي. اهو يوناني گيسٽرو (γαστήρ, خوراڪ) ۽ نوموس (νόμος ڪسٽم) جو مرکب آهي، جيڪو فلڪيات جي نموني تي ٺهيل آهي. اصطلاح کي 1801 ۾ جوزف برچو جي هڪ نظم جي عنوان طور بحال ڪيو ويو. جيتوڻيڪ اهو جين اينٿلم برليٽ-ساورين پنهنجي "فزيولوجي ڊو گوٽ" (1825) ۾ هو جنهن هن نالي سان کاڌي ۽ پچائڻ جي مطالعي کي منظم ڪيو. . 
## تاريخ
## گيسٽرونومي تي لکڻيون
## پڻ ڏسو

* گورمنڊ 
* ليس مارمٽون 
* سوسائٽي
* فوڊ سائنس

## حوالا

## ٻاهرين لنڪس
* Gastronomy Books Digital Collection in the Rare Book and Special Collections Division of the US Library of Congress
* Books on gastronomy 1905, 1906 by Frank Schloesser.

زمرو:گئسٽرونامي
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:کاڌا خوراڪ جي ثقافت
عام رانھان

**عام رانھان** (Common Beans)، سائنسي نالو، فيزيولس ولگارس (*Phaseolus vulgaris*) هي هڪ اناج وارو ساليانو ٻوٽو آهي. ان جي نباتياتي درجه بندي (لوبيا، فيزيولس نسل سان گڏ) ڦرين جي خاندان (ليگيوم خاندان)، فيبيسي جي ميمبر جي طور تي آهي. اها هڪ سائي پنن واري ول (vine) ٺاهيندو آهي، جنھن تي ڦريون لڳن ٿيون، جنھن جي اندر رانھن جا ٻج هوندا آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:لوبيا
زمرو:اناج
زمرو:زراعت
زمرو:پاڪستان جي پوکون
زمرو:ايشيا جون پوکون
زمرو:اتر آمريڪا جون پوکون
ڊي. ايف. ملا

**سر دينشا فردونجي مُلا** سي آءِ اي (1868 – 26 اپريل 1934ع)، جيڪي **دينشاه مُلا** جي نالي سان پڻ سڃاتا ويندا هئا، هڪ ڀارتي وڪيل، قانوني مصنف ۽ جج هئا۔  
ڊي. ايف. مُلا بمبئي هاءِ ڪورٽ جا اٽارني-اٽ-لاءِ هئا، گورنمينٽ لا ڪاليج، بمبئي ۾ قانون جا پروفيسر رهيا، ۽ جُڊيشل ڪاميٽي آف دي پرِوي ڪائونسل، هندستان جا ميمبر پڻ هئا۔
هو 1868ع ۾ بمبئي ۾ واپارين جي هڪ خاندان ۾ پيدا ٿيا۔ پنهنجي ننڍپڻ ۽ نوجواني جا سال هن بورابازار ۾ موجود خانداني رهائش ”آن لوڪر مينشن“ ۾ گذاريا۔  
گورنمينٽ لا ڪاليج مان قانون جي تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، هن 1892ع ۾ هڪ انگريز ساليسٽر سان آرٽيڪلڊ ڪلارڪ طور داخلا ورتي۔  
1895ع ۾ هن پنهنجي ڀاءُ اروچشا مُلا سان گڏ ”مُلا اينڊ مُلا“ نالي قانوني فرم قائم ڪئي۔ شروعاتي طور تي هنن ريڊي مني مينشن ۾ هڪ ننڍڙي آفيس مان ڪم شروع ڪيو، پوءِ 1898ع ۾ موجوده ”مُلا هائوس“ ۾ منتقل ٿيا۔  
1912ع ۾ مُلا اينڊ مُلا، پيٽِٽ خاندان کان مُلا هائوس خريد ڪيو۔ 1949ع ۾ هي فرم انگريز ساليسٽرن جي فرم ”ڪريگي بلنٽ اينڊ ڪارو“ سان ضم ٿي وئي، جيڪي بالارڊ اسٽيٽ مان ڪم ڪندا هئا ۽ بحري ۽ ايڊمرلٽي قانون ۾ مشهور عمل رکندڙ هئا۔
مُلا کي 5 اپريل 1930ع تي ”سر“ جو خطاب ڏنو ويو۔  
ساڳئي سال 1930ع ۾، بادشاهه جارج پنجون جي دور ۾، کيس پرِوي ڪائونسلر مقرر ڪيو ويو ۽ جنوري 1931ع کان جُڊيشل ڪاميٽي ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ لڳا۔
هو ”پولوڪز ڪامنٽريز آن انڊين ڪنٽريڪٽ ايڪٽ“ جا اسسٽنٽ ايڊيٽر پڻ رهيا۔
جيتوڻيڪ هو زرتشتي مذهب سان تعلق رکندا هئا، پر هن شريعت قانون بابت پڻ لکيو۔  
سندس ڪتاب *پرنسيپلز آف محمدن لا * هڪ مشهور حنفي فقهي متن آهي، جيڪو ڀارت ۽ پاڪستان ۾ اسلامي (شريعت) قانون جي لاڳو ٿيڻ بابت بحث ڪري ٿو۔

## تصنيفون
# ڪمينٽريز آن ڪوڊ آف سول پروسيجر
# جيورسڊڪشن آف ڪورٽس ان دي ميٽرس رليٽنگ ٽو رائيٽس اينڊ پاورس آف ڪيسز(Jurisdiction of Courts in the matters relating to rights and power of cases)
# دي لا آف انسالونسي ان برٽش انڊيا
#
#)
#انڊين ڪانٽريڪٽ ايڪٽ 
#ھندو لا ريليٽز ٽو رليجيس اينڊ چيريٽبل ٽرسٽ (Hindu Law relates to religious and charitable trust)
#دي رجسٽريشن ايڪٽ 
#دي ڪي ٽو انڊين پريڪٽس (The Key to Indian Practice)

## حوالا
زمرو:قانوندان
زمرو:هندوستان جي تاريخ
زمرو:1868ع جون پيدائشون
زمرو:1934ع جون فوتگيون
وارلي نقاشي

کاٻو|thumb|سنسڪرتي مرڪز ميوزيم ، آنندگرام، نئين دهلي ۾ وارلي پينٽنگس
**وارلي نقاشي** ھڪ آديواسي ڪلا  آهي جيڪا گهڻو ڪري ڀارت جي مهاراشٽر ۾ اتر سهيادري رينج جي قبائلي ماڻهن پاران ٺاهي ويندي آهي. وارلي نقاشيون دهانو ، تلاسري ، جواهر ، پالگهر ۽ موکڙا جهڙن شهرن ۾ موجود آهن ۽ مهاراشٽر ۾ شروع ٿيون، جتي اڄ بہ ان تي عمل ڪيو ويندو آهي. اھي تصويرون عام طور تي چانورن جي پيسٽ ۽ پاڻي ملاءِ ڪري مٽيءَ جي ڀتيون تي ٺاھيون وينديون آھن. اهي روزاني زندگي، کيتيءَ جي سرگرمين، جانورن ۽ قدرتي تَتون کي سادي جاميٽري شڪلن ۾ ظاهر ڪن ٿيون. روايتي طور تي، وارلي ڪلا عورتن پاران ٺاهي ويندي آهي ۽ اڪثر رسمن ۽ جشنن سان ڳنڍيل هوندي آهي. 

## روايت
thumb|210x210 عڪسلون|جيويا سوما ماشي پاران ٿاڻي ضلعي جي وارلي نقاشي.
مهاراشٽر جي وارلي نقاشيءَ جي روايت لوڪ انداز جي نقاشين جي بهترين مثالن مان هڪ آهي. وارلي قبيلو ڀارت ۾ سڀ کان وڏن مان هڪ آهي. ھن قبيلي جا ماڻھون ممبئيءَ جي ٻاھر، ھن جي پاسي وارن علاقن ۾ رھن ٿا. وارلي ثقافت ماتا قدرت جي تتون تي آڌاريل آهي ۽ قدرت جا عنصر اڪثر وارلي نقاشين جو مکيہ حصو ھوندا آھن. کيتي انهن جي زندگيءَ جو مکيهہ طريقو آهي ۽ قبيلي لاءِ کاڌي جو هڪ وڏو ذريعو آهي. اهي ماڻھون قدرت ۽ جھنگلن مان ملندڙ وسيلن جي ڪري قدرت ۽ جھنگلن جي جھام عزت ڪندا آھن.  وارلي فنڪار پنهنجي مٽيءَ جي جھوپڙين کي پنهنجي تصويرن لاءِ پس منظر طور استعمال ڪندا آهن، جيئن قديم ماڻهو گفائن جي ڀتين کي پنهنجي ڪينواس طور استعمال ڪندا هئا.

ٿاڻي ضلعي جي ڪلاڪار جيويا سوما ماشي ، وارلي نقاشيءَ کي وڌيڪ مشهور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي.

## رنگ سازيءَ جي تڪنيڪ
thumb|شادي ڏيکاريندڙ وارلي تصوير.
thumb|هڪ ٽارپا وڄائيندڙ  1885عاهي بنيادي ڀتين جون تصويرون بنيادي جاميٽري شڪلن جو هڪ سيٽ استعمال ڪن ٿيون: هڪ دائرو، هڪ ٽڪنڊو، ۽ هڪ چورس ۽ رنگن جو هڪ سيٽ جيڪو عام طور تي ناسي ۽ اڇي تي آڌاريل هوندو آهي. اهي شڪلون قدرت جي مختلف تتون جي علامت آهن. دائرو ۽ ٽڪنڊو قدرت جي انهن جي نگرانيءَ مان ايندا آهن. گول سج ۽ چنڊ جي نمائندگي ڪري ٿو، جڏهن تہ ٽڪنڊو جبلن ۽ مخروطي وڻن کي ظاهر ڪري ٿو. ان جي برعڪس، چورس کي انساني ايجاد طور پيش ڪيو ويو آهي، جيڪو هڪ پوتر علاقي يا زمين جي هڪ ٽڪري کي ظاهر ڪري ٿو. هر رسم جي تصوير ۾ مرڪزي نقشو چورس آهي، جيڪو "چوڪ" يا "چوڪٽ" جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو، گهڻو ڪري اھي  ٻن قسمن جا آهن، ديوچوڪ ۽ لگنچوڪ. ديوچوڪ جي اندر عام طور تي پالگھاٽ، ماءُ ديوي جي تصوير آهي، جيڪا برادري جي علامت آهي. [5]
ردالمحتار

**رد المحتار على الدر المختار** اسلامي فقہ (*[[فقہ]]*) بابت 18هين صديءَ جي اسلامي عالم، ابن عابدين جو ڪتاب آهي، جنهن جو عنوان ترجمو ٿئي ٿو: "حيران ٿيلن لاءِ *درِ مختار* ڏانهن رهنمائي ڪندڙ".

رد المحتار هڪ *حاشيو* (تشريحي تبصرو) آهي جيڪو علاءُ الدين الحصڪفي جي اسلامي فقہ بابت تصنيف *در المختار في شرح تنوير الأبصار* تي لکيو ويو آهي۔ اهو فتویٰ لاءِ حنفي سني فقهي اسڪول اندر مرڪزي حوالو سمجهيو ويندو آهي۔ برصغير هند و پاڪ جا عالم اڪثر ابن عابدين کي "الشامي" سڏين ٿا ۽ هن *حاشيي* کي "الشامية" يا "فتاویٰ شامي" جي نالي سان ياد ڪن ٿا.
هيءُ ضخيم ڪم مختلف ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي، جن ۾ ترڪي ۽ اردو شامل آهن۔
عربي ڇاپي ۾ اٺ جلد شامل آهن، مجموعي طور تي هي متن مسلم قانون جي گهڻن موضوعن تي مشتمل آهي، جن ۾ اسلام جا پنج بنيادي رڪن، نڪاح، طلاق، تجارت، جهاد، وراثت، ۽ مسلم زندگيءَ جا ٻيا پهلو شامل آهن۔

## حوالا

زمرو:اسلامي متن
بيجنگ شيجنگشان اميوزمينٽ پارڪ

**بيجنگ شيجنگشان اميوزمينٽ پارڪ** هڪ ٿيم پارڪ آهي جيڪو چين جي شهر بيجنگ جي ضلعي شيجنگشان جي علائقي، باجيو ۾ واقع آهي. پهريون ڀيرو 28 سيپٽمبر 1986ع تي کوليو ويو، پارڪ هن وقت شيجنگشان ضلعي حڪومت جي ملڪيت آهي ۽ هنن پاران هلايو ويندو آهي. هن پارڪ کي بيجنگ سب وي جي لائن-1 تي "باجيو اميوزمينٽ پارڪ اسٽيشن" پاران خدمت فراهم ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته، اسٽيشن هن وقت عارضي طور تي بند آهي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:بيجنگ شيجنگشان اميوزمينٽ پارڪ
زمرو:ٿيم پارڪ
زمرو:اميوزمينٽ پارڪ
زمرو:چين ۾ تفريحي پارڪ
زمرو:ايشيا ۾ تفريحي پارڪ
نارا ڊريم لينڊ

زمرو:اميوزمينٽ پارڪ
زمرو:ٿيم پارڪ
زمرو:جاپان جي ثقافت
زمرو:ايشيا ۾ موجود ثقافتي ادارا بلحاظ ملڪ
موسمياتي تبديلي

thumb|left|300px|1880ع کان وٺي عالمي گرم پد ۾ ٿيندڙ واڌ جو گراف.

**موسمياتي تبديلي** (Climate Change) مان مراد ڊگهي عرصي تائين زمين جي مجموعي موسم، گرم پد ۽ وايو منڊل جي نظام ۾ ايندڙ تبديليون آهن. جيتوڻيڪ اها تبديلي قدرتي طور به ٿيندي آهي، پر گذريل ٻن صدين کان انساني سرگرميون، خاص ڪري فوسل فيول (تيل، گئس ۽ ڪوئلو) ساڙڻ، هن تبديليءَ جو بنيادي ڪارڻ بڻيون آهن.

## سبب
موسمياتي تبديليءَ جا اهم سبب هيٺيان آهن:

### گرين هائوس گئسون
جڏهن اسان ڪارخانا هلائيندا آهيون يا گاڏيون استعمال ڪندا آهيون، ته فضا ۾ ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ ($CO_2$) ۽ ميٿين جهڙيون گئسون وڌي وينديون آهن. اهي گئسون سج جي گرمي کي فضا ۾ قيد ڪري وٺنديون آهن، جنهن کي **گرين هائوس اثر** چيو ويندو آهي.

### ٻيلن جي واڍي
وڻ ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ کي جذب ڪندا آهن. جڏهن ٻيلا ڪٽيا وڃن ٿا ته فضا ۾ گرمي وڌڻ شروع ٿي وڃي ٿي.

## اثرات
موسمياتي تبديليءَ جا سڄي دنيا ۽ خاص ڪري سنڌ تي تمام خطرناڪ اثر پئجي رهيا آهن:
* **گرميءَ ۾ واڌ:** عالمي گرم پد وڌڻ ڪري اونهاري جو مدو وڌي ويو آهي.
* **گليشيئر جو پگهرڻ:** هماليه جا گليشيئر پگهرجڻ ڪري سمنڊ جي سطح وڌي رهي آهي، جنهن سان ڪراچي ۽ بدين جهڙن ساحلي شهرن کي ٻڏڻ جو خطرو آهي.
* **غير يقيني برساتون:** 2022ع جهڙيون تباهه ڪن برساتون ۽ ٻوڏون موسمياتي تبديليءَ جو نتيجو آهن.

## سنڌ تي اثر
سنڌ دنيا جي انهن علائقن ۾ شامل آهي جيڪي موسمياتي تبديليءَ کان سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيا آهن. جيڪب آباد ۽ سکر ۾ گرمي پد ڪڏهن ڪڏهن 50°C کان به وڌي وڃي ٿو. زراعت تي ان جا منفي اثر پئجي رهيا آهن ۽ پاڻي جي کوٽ پيدا ٿي رهي آهي.

## بچاءُ جا اپاءُ
1. وڌيڪ وڻ پوکڻ (شجريڪاري).
2. شمسي توانائي (Solar Energy) ۽ پون توانائي (Wind Energy) جو استعمال.
3. پلاسٽڪ جو گهٽ استعمال ۽ صفائيءَ جو خيال.

## پڻ ڏسندا
* گلوبل وارمنگ
* ماحوليات
* ٻوڏ

## حوالا

زمرو:موسمياتي تبديلي
زمرو:ماحوليات
زمرو:سائنس
ٻوڏ

thumb|left|200px|ٻوڏ جو هڪ منظر

**ٻوڏ** (Flood)، جنھن کي مقامي طور تي **اٿل**، **ليٽ** يا **سيلاب** بہ چيو ويندو آهي، هڪ قدرتي آفت آهي. جڏهن جبلن تان برف پگهرندي آهي يا گهڻي برسات پوندي آهي تہ اضافي پاڻي درياهن جي وهڪري کان ٻاهر نڪري ڀرپاسي جي ڌرتي، فصلن ۽ آبادين کي ٻوڙي ڇڏيندو آهي. دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ ٻوڏون بنگلاديش ۾ اچن ٿيون.

## ٻوڏ جا سبب
ٻوڏ جا بنيادي سبب هيٺيان آهن:
* تيز برساتون.
* جبلن تان برف جو پگهرڻ.
* درياهي بندن جو ٽٽڻ.
* درياهن ۾ پاڻي جي گنجائش کان وڌيڪ چاڙھ.

## سنڌ ۾ ٻوڏون ۽ تاريخي پسمنظر
سنڌ جاگرافيائي لحاظ کان سنڌو درياھ جي پڇڙيءَ ۾ واقع آهي، ان ڪري پنجاب، ڪشمير ۽ خيبر پختونخواھ جي برساتن جو پاڻي جڏهن درياھ ۾ پھچي ٿو تہ سنڌ ۾ ٻوڏ جي صورتحال پيدا ٿي ويندي آهي.

### لاڙڪاڻو ۽ اولھ سنڌ
لاڙڪاڻي ضلعي جي اولھ ۾ بلوچستان جا جبل آهن. جڏهن جبلن تان پاڻي هيٺ لھي ٿو ته اهو حمل ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. حمل ڍنڍ جا بند (ڪچو ۽ پڪو بند) ڪمزور هجڻ ڪري اڪثر ٽٽي پوندا آهن، جنھن سان وارھ، شھدادڪوٽ، قنبر ۽ ميھڙ جا علائقا سخت متاثر ٿيندا آهن.

### تاريخي ٻوڏون
* **1929ع جي ٻوڏ:** هيءَ سنڌ جي تاريخ جي وڏي ٻوڏ هئي جيڪا لاڳيتو 14 ڏينهن برسات سبب آئي. هن ٻوڏ ۾ سانگهڙ ۽ ٿر پارڪر جا ضلعا سخت متاثر ٿيا.
* **1942ع جي ٻوڏ:** هن ٻوڏ خاص ڪري دادو ضلعي ۾ وڏي تباهي مچائي.
* **1955ع ۽ 1956ع جون ٻوڏون:** انهن سالن ۾ بدين، ميرپورخاص، حيدرآباد ۽ ٺٽي ضلعن ۾ تمام گهڻو نقصان ٿيو. ماڻهن مڪليءَ جي ٽڪريءَ تي پناهه ورتي هئي.

## لوڪ ادب ۾ ٻوڏ جو ذڪر
سنڌي شاعرن ۽ سگهڙن ٻوڏ جي تباهڪارين کي پنهنجي شاعريءَ ۾ ڳايو آهي.
* **سگهڙ جلال ووگھڙ:** هن برساتن ۽ واهڙن جي وهڻ جو نقشو چٽيو.
* **مولوي احمد ملاح:** 1955ع جي برساتن تي هن هڪ مناجات لکي جنهن ۾ ٻاڏائيندي چيائين تہ: *”ڀيڄ موليٰ جي بدران بس موليٰ“*.
* **دائود جوکيو:** هن هالا، سکر ۽ سيوھڻ جي علائقن ۾ ٻوڏ جي صورتحال کي بيان ڪيو.

## پڻ ڏسندا
* سنڌو درياھ
* موسمياتي تبديلي
* حمل ڍنڍ
* منڇر ڍنڍ

## حوالا

زمرو:ٻوڏون
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:قدرتي آفتون
حمل ڍنڍ

**حمل ڍنڍ** (Hamal Lake) منڇر ڍنڍ کان پوءِ سنڌ ۾ ايراضيءَ جي لحاظ کان ٻي نمبر تي سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي. هيءَ ڍنڍ دادو، لاڙڪاڻي ۽ قنبر شهدادڪوٽ ضلعن جي حدن ۾ پکڙيل آهي.

## جاگرافيائي بيھڪ
سنڌ ايريگيشن ايندڙ ڊرينيج اٿارٽي مطابق، هن ڍنڍ جي ڊيگهه 25 ڪلوميٽر ۽ ويڪر 10 ڪلوميٽر آهي. هيءَ ڍنڍ بنيادي طور تي بڊام، ڪاڇڙي (ڪڇڙي) ۽ ساروهه تي مشتمل آهي. ٻوڏ جي ڏينهن ۾ هن جو گهيرو وڌي وارھ، قمبر، شهدادڪوٽ، فريد آباد ۽ ڪاڇي تائين پهچي ويندو آهي.

هيءَ هڪ قدرتي لاهي (Natural Depression) واري ڍنڍ آهي، پر 1932ع ۾ ايف پي (FP Bund) بند جي تعمير کانپوءِ هن باقاعدي ڍنڍ جي شڪل اختيار ڪئي. هن ڍنڍ ۾ پاڻي گڏ ڪرڻ جي گنجائش 10.08 ايم. اي. ايف (MAF) آهي.

## پاڻيءَ جا ذريعا ۽ ماحوليات
ڍنڍ کي پاڻي فراهم ڪندڙ مکيه ذريعا هي آهن:
* کيرٿر جابلو سلسلي مان وهندڙ نيون.
* بلوچستان جي هيرالدين ڊرينيج اسڪيم جو پاڻي.
* لاڙڪاڻي، جيڪب آباد ۽ شڪارپور ضلعن جو سم وارو پاڻي.

افسوس جو کاري ۽ گندي پاڻي جي شامل ٿيڻ ڪري ڍنڍ جي حياتياتي تنوع ۽ نباتات تي هاڃيڪار اثر پيا آهن.

## نالي جو پسمنظر
هن ڍنڍ تي "حمل" نالو پوڻ بابت ٻه اهم روايتون مشهور آهن:
# **تاريخي روايت:** ڄام نظام الدين جي دور ۾، جڏهن دولهه دريا خان سنڌ جو وزير هو، تڏهن اتر کان افغانن جي حملن کي روڪڻ لاءِ چانڊڪا پرڳڻو سيال خان چانڊيي جي حوالي ڪيو ويو. ان وقت **حمل خان چانڊيي** (مرزاڻي) کي پنهنجي ڪٽنب سميت هتي آباد ڪيو ويو، جنهن تان هي نالو مشهور ٿيو.
# **مقامي روايت:** حمل خان نالي هڪ درويش صفت ۽ شاهوڪار شخص هو، جنهن ڍنڍ جي اولهه ۾ پنهنجو ڳوٺ وسايو. اهو ڳوٺ اڄ به کيرٿر جي پاڙ ۾ موجود آهي.

## معاشي اهميت
ڍنڍ جي ڪنارن سان لڳ ڀڳ 5 هزار ماڻهو آباد آهن، جن جو گذر سفر مڇي مارڻ، موسمي پکين جي شڪار ۽ ڍنڍ جي ٻي پيداوار تي آهي. ڍنڍ جي ويجهو مشهور بزرگ **شاهه گودڙيي** جي مزار پڻ واقع آهي.

## پڻ ڏسندا
* منڇر ڍنڍ
* ڪينجھر ڍنڍ
* کيرٿر جبل

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ڍنڍون
زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو
زمرو:دادو ضلعو
سائبر سيڪيورٽي

thumb|left|300px|سائبر سيڪيورٽي، ڊجيٽل معلومات کي محفوظ رکڻ جو هڪ جديد عمل آهي.

**سائبر سيڪيورٽي** (Cybersecurity) يا **اطلاعاتي بچاءُ** مان مراد ڪمپيوٽر سسٽم، نيٽ ورڪ، سافٽ ويئر ۽ ڊيٽا (معلومات) کي ڊجيٽل حملن، چوري يا نقصان کان بچائڻ آهي. موجوده دور ۾ جتي زندگيءَ جا تقريبن سمورا معاملا انٽرنيٽ سان جڙيل آهن، اتي سائبر سيڪيورٽي جي اهميت تمام گهڻي وڌي وئي آهي.

## سائبر سيڪيورٽي جا بنيادي مقصد
سائبر سيڪيورٽي بنيادي طور تي ٽن اهم اصولن تي ٻڌل آهي، جنهن کي **CIA Triad** چيو ويندو آهي:
# **رازداري (Confidentiality):** معلومات کي صرف بااختيار ماڻهن تائين محدود رکڻ.
# **سالميت (Integrity):** ڊيٽا کي غلط يا غير قانوني تبديليءَ کان بچائڻ.
# **دستيابي (Availability):** جڏهن ضرورت هجي ته سسٽم ۽ معلومات جو دستياب هجڻ.

## عام سائبر حملا
سائبر حملو ڪندڙ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن، جن مان ڪجهه هي آهن:
* **مالويئر (Malware):** اهڙا سافٽ ويئر جيڪي ڪمپيوٽر کي نقصان پهچائڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن (جهڙوڪ وائرس، وارمز).
* **فشنگ (Phishing):** جڙتو اي ميلن يا لنڪس ذريعي ماڻهن کان سندن پاسورڊ يا بينڪ جي معلومات حاصل ڪرڻ.
* **رينسم ويئر (Ransomware):** هڪ اهڙو حملو جنهن ۾ صارف جي ڊيٽا کي لاک (Lock) ڪيو ويندو آهي ۽ ان کي کولڻ لاءِ پئسا گهريا ويندا آهن.
* **ڊي ڊوس (DDoS):** ڪنهن ويب سائيٽ تي ايترو ٽريفڪ موڪلڻ جو اها ڪم ڪرڻ ڇڏي ڏئي.

## بچاءُ جا طريقا
پنهنجي ڊجيٽل زندگيءَ کي محفوظ رکڻ لاءِ هيٺيان اپاءُ وٺڻ ضروري آهن:
# **مضبوط پاسورڊ:** هميشه مشڪل پاسورڊ استعمال ڪريو جنهن ۾ اکر، انگ ۽ نشانيون شامل هجن.
# **ٽو فيڪٽر اٿينٽيڪيشن (2FA):** لاگ ان ٿيڻ وقت موبائيل تي ڪوڊ اچڻ واري سهولت کي فعال ڪريو.
# **سافٽ ويئر اپڊيٽ:** پنهنجي موبائيل ۽ ڪمپيوٽر جي سافٽ ويئر کي هميشه اپڊيٽ رکو.
# **شڪي لنڪس کان پرهيز:** اڻڄاتل اي ميلن يا ميسيجز ۾ ڏنل لنڪس تي ڪلڪ نه ڪريو.

## پاڪستان ۽ سائبر قانون
پاڪستان ۾ سائبر ڏوهن کي روڪڻ لاءِ **پيڪا (PECA - Prevention of Electronic Crimes Act)** قانون موجود آهي، جنهن تحت انٽرنيٽ تي ڪنهن کي هراسان ڪرڻ، ڊيٽا چوري ڪرڻ يا مذهبي نفرت پکيڙڻ تي سخت سزائون ڏنيون وينديون آهن.

## پڻ ڏسندا
* انٽرنيٽ
* ڪمپيوٽر
* بناوتيات (مصنوعي ذهانت)

## حوالا

زمرو:سائبر سيڪيورٽي
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:انٽرنيٽ
ھوائي جھاز

thumb|200px|هڪ عام هوائي جهاز جي شڪل
**هوائي جهاز** (انگريزي: Aircraft) هڪ اهڙو اُڏامندڙ مشيني اوزار آهي جيڪو هوا ۾ پرن (Wings) جي مدد سان اڏامي سگهي ٿو. هوائي جهاز انسانن ۽ سامان جي تيز رفتار نقل و حمل لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ جديد ٽرانسپورٽ جو هڪ اهم حصو آهي. هوائي جهاز هوا جي قوت، انجڻ جي طاقت ۽ ايروڊائنامڪس جي اصولن تي ڪم ڪندو آهي.

## تاريخ
هوائي جهاز جي ايجاد جو سهرو آمريڪي ڀائرن رائيٽ ڀائر (Wright brothers) جي سر تي آهي، جن 1903ع ۾ دنيا جي پهرين ڪنٽرول ٿيل طاقتور اڏام ڪاميابي سان ڪئي. ان کان پوءِ هوائي جهازن جي ٽيڪنالاجي ۾ تيزي سان ترقي ٿي ۽ اڄ اهي عالمي سفر جو اهم وسيلو بڻجي ويا آهن.

## جوڙجڪ
عام طور تي هڪ هوائي جهاز هيٺين حصن تي مشتمل هوندو آهي:

* پر (Wings) – جيڪي لفٽ پيدا ڪري جهاز کي هوا ۾ رکندا آهن.
* جسم (Fuselage) – جهاز جو مرڪزي حصو جنهن ۾ مسافر يا سامان هوندو آهي.
* پڇ (Tail) – جهاز جي توازن ۽ رخ کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ.
* انجڻ (Engine) – جهاز کي اڳتي وڌائڻ لاءِ زور فراهم ڪري ٿي.
* لينڊنگ گيئر (Landing gear) – لهڻ ۽ اڏامڻ وقت زمين سان رابطي لاءِ.

## ڪم ڪرڻ جو اصول
هوائي جهاز ايروڊائنامڪس جي اصولن تي ڪم ڪندو آهي. جڏهن جهاز تيز رفتاري سان اڳتي وڌندو آهي ته پرن جي شڪل سبب هوا جي وهڪري ۾ فرق پيدا ٿيندو آهي جنهن سان لفٽ پيدا ٿيندي آهي ۽ جهاز مٿي اڏامندو آهي.

## قسم
هوائي جهاز مختلف مقصدن لاءِ ٺاهيا ويندا آهن، جن ۾ شامل آهن:

* مسافر بردار جهاز (Passenger aircraft)
* فوجي جهاز (Military aircraft)
* مال بردار جهاز (Cargo aircraft)
* خانگي جهاز (Private aircraft)
* تربيت لاءِ استعمال ٿيندڙ جهاز (Training aircraft)

## استعمال
هوائي جهازن جا اهم استعمال هي آهن:

* عالمي سفر ۽ سياحت
* فوجي مقصد
* امدادي ڪارروايون
* سامان جي تيز ترسيل
* سائنسي تحقيق

## حفاظت
جديد هوائي جهازن ۾ جديد نيويگيشن سسٽم، خودڪار ڪنٽرول ۽ حفاظتي نظام شامل هوندا آهن، جنهن سبب هوائي سفر کي دنيا جي محفوظ ترين سفري طريقن مان هڪ سمجھيو وڃي ٿو.

## پڻ ڏسو
* فضائي رَٿَ
* هيليڪاپٽر
* ايئرپورٽ
* هوابازي

## حوالا

زمرو:هوابازي
زمرو:ٽرانسپورٽ