اسلام جي تاريخ

**[[اسلام جي تاريخ]]** (History of Islam)، گهڻن مورخن جي خيال ۾، 7هين صدي عيسوي جي شروعات ۾ رسول الله، محمد ﷺ تي پهرين وحي ۽ هنن پاران رسالت جي اعلان سان ٿئي ٿي.   اسلام جي مطابق، شروع کان الله جو دين اسلام ئي آھي ۽ ڌرتيء تي اسلام جي تاريخ حضرت آدم عليه جي زماني سان شروع ٿئي ٿي، جيڪا پهريان مسلمان (الله جي مرضي جا تابعدار) هئا ۽ هنن کان پوء ايندڙ سڀ ئي نبي، نوح، ابراهيم، موسيٰ، دائود، سليمان ۽ عيسيٰ عليهم السلام جو دين اسلام ئي هيو.  بهرحال، جن خاص مذهب کي اڃ "اسلام" جي نالي سان سڃاتو وڃي، جي ابتدا غار نور ۾ الله جي طرفان پيغمبر محمد ڏانهن پهرين وحي ۽ هنن طرفان رسالت جي اعلان سان مڃيو وڃي ٿو.

روايتي بيان موجب، اسلامي پيغمبر محمد کي 610 عيسوي ۾  وحي ملڻ شروع ٿي، جيڪي مسلمان خدا جي وحي سمجهن ٿا. رسول الله جي دعوت جي اهم نقطن ۾ توحيد (هڪ خدا جي تابعداري)، پنهنجي رسالت، موت کانپوء حيات، قيامت جي ڏينهن، ايندڙ ابدي زندگي جي تياري ۽ غريبن ۽ ضرورتمندن لاءِ خيرات جي سڏ شامل آهن. جيئن محمد جو پيغام پوئلڳن (صحابه) کي راغب ڪرڻ لڳو، هن کي مڪي جي اشرافيه کان وڌندڙ دشمني ۽ ظلم جو به منهن ڏسڻو پيو. هن دور جي اهم تاريخي واقعن ۾، جبل صفا تي وعظ، حبشه جي هجرت، طائف جو سفر، گهاٽي جو محاصرو، ابو طالب ۽ بي بي خديجه جي وفات، عقبه جي گهاٽي ۾ مديني وارن طرفان وفاداري جي پهريون ۽ ٻيون حلف، بيعت عقبه اولي ۽ بيعت عقبه ثانيه شامل آهن.

سال 622 عيسوي ۾ محمد يثرب شهر (هاڻي مديني جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) ڏانهن هجرت ڪئي، مديني جي پهرين اسلامي رياست قائم ڪيو ۽ عرب جي قبيلن کي اسلام جي تحت متحد ڪرڻ شروع ڪيو.  مديني واري دور جي اهم تاريخي واقعن ۾، غزوہ بدر، احد، خندق، بادشاهن کي اسلام ڏانهن دعوت لاء سفيرن سان گڏ خط، تبوڪ جو سفر، صلح حديبيه ۽ مڪي جي فتح شامل آهن.

سال 630ع ۾ مڪي جي فتح کانپوء رسول اللہ عربستان سان بت پرستي جي خاتمي جو اعلان ڪيو ۽ سڀني بتن جي تباهي جو حڪم ڏنو.     خيبر جي فتح کانپوء هڪ سال پوء، پيغمبر حج لاء مڪي آيو، "حج وداع" جي نالي سان سڃاتو وڃي. هتان عرفات جي ميدان ۾ تاريخي خطاب ڪيو، جيڪا "انساني حقوق جي پهرين اعلان" طور مڃيو وڃي ٿو.

محمد ﷺ جو وصال 12 ربيع الاول سال 10 هجري (632 عيسوي) ۾ ٿيو، تڏهن جزيري نما عرب جا لڳ ڀڳ سڀئي قبيلا اسلام جي دعوت کي قبول ڪري چڪا هئا، پر هن وقت اسلام جي تاريخ ۾ هڪ مشڪل مرحلو پيش آيو ته پيغمبر جي نيابت ۽ مسمانن جي اڳواڻي لاء ڪن جو چونڊ ڪيو وڃي ۽ راشدين خلافت جي دور ۾ مسلم برادري جي اڳواڻ جي حيثيت ۾ ڪير سندس جاءِ وٺندو، ان تي اختلاف پيدا ٿيو.

راشدين جي دور جي 30 سالن دوران، مديني جي اسلامي رياست وڌندي رهي. هن دور جا اهم تاريخي واقعا ردا جنگيون هيون. فارس، ليونٽ ۽ اتر آفريڪا جو گهڻو حصو فتح ڪيو. هي دور مسلمان ڌڙن جي وچ ۾ اندروني جنگ جي شروعات سان ختم ٿئي ٿو.

راشدين دور کان پوءِ، اسلامي دنيا کي ٻنهي، يورپ ۾ اسپين سسلي ۽ ايشيا ۾ سنڌو درياءَ جي وادي تائين اسلام جي توسيع ۽ ڪربلا جي افوسناڪ واقعي ۽ امام حسين عليه السلام جي شهادت جو سامھون ٿيو.

8 صدي عيسوي تائين، اموي خلافت اولهه ۾ اندلس کان اوڀر ۾ سنڌو درياءَ تائين پکڙيل هئي. اموي ۽ عباسي خلافتن جي حڪمراني جهڙيون حڪومتون، وچ اوڀر ۾ ۽ پوء اسپين ۽ ڏکڻ اٽلي ۾، فاطمي، سلجوقي، ايوبي ۽ مملوڪ دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ بااثر طاقتن مان هيون. قرآن، حديث ۽ فقه جي مذهبي علوم سان گڏ ٻين سائنسن کي ترقي ڏني وئي.

ساماني، غزنوي ۽ غوري خاندانن پاران ٺاهيل فارسي سلطنتون ٽيڪنالاجي ۽ انتظامي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. اسلامي سونهري دور ثقافت ۽ سائنس جي ڪيترن ئي مرڪزن کي جنم ڏنو ۽ وچين دور ۾ قابل ذڪر پولي ميٿ، فلڪيات دان، رياضي دان، طبيب ۽ فلسفي پيدا ڪيا. 

13هين صدي جي شروعات تائين، دهلي سلطنت اتر هندستاني ننڍي کنڊ ​​کي فتح ڪيو، جڏهن ته ترڪ خاندانن جهڙوڪ روم جي سلطنت ۽ سلجوق اناطوليا جو گهڻو حصو فتح ڪيو. 13 صدي جي شروعات تائين، دهلي سلطنت اتر هندستاني برصغير ​​کي فتح ڪيو، جڏهن ته ترڪ خاندانن جهڙوڪ روم جي سلطنت ۽ ارطقين 11 هين ۽ 12 هين صدي دوران بازنطيني سلطنت کان اناطوليا جو گهڻو حصو فتح ڪيو. 13 هين ۽ 14 هين صدي ۾، تباهي ڪندڙ منگول حملي، ڪاري موت جي ڪري آبادي جي نقصان سان گڏ، مسلم دنيا جي روايتي مرڪزن کي تمام گهڻو ڪمزور ڪيو، جيڪي فارس کان مصر تائين پکڙيل هئا، پر تيموري نشاۃ ثانيه ۽ وڏين معاشي طاقتن جهڙوڪ اولهه آفريڪا ۾ مالي سلطنت ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ بنگال سلطنت جو ظهور ڏٺو. سسلي جي امارت ۽ ڏکڻ اٽلي جي ٻين هنڌن تان مسلم مورن جي جلاوطني ۽ غلامي کان پوءِ، ريڪنڪوسٽا دوران عيسائي فوجن پاران اسلامي آئبيريا کي بتدريج فتح ڪيو ويو. ان جي باوجود، شروعاتي جديد دور ۾، بارود جون سلطنتون - عثماني، تيموري، مغل ۽ صفوي - عالمي طاقتن جي طور تي ابھريون. 

19هين ۽ 20 هين صدي جي شروعات دوران، مسلم دنيا جو گهڻو حصو يورپي عظيم طاقتن جي اثر يا سڌي ڪنٽرول هيٺ اچي ويو. گذريل ٻن صدين دوران آزادي حاصل ڪرڻ ۽ جديد قومي رياستن جي تعمير لاءِ انهن جون ڪجهه ڪوششون اڄ تائين گونجنديون رهيون آهن، انهي سان گڏ وچ اوڀر علائقي ۾ تڪرار کي باهه ڏئي رهيون آهن، جهڙوڪ افغانستان، وچ آفريڪا، چيچنيا، عراق، ڪشمير، لبيا، فلسطين، شام، صوماليا، سنڪيانگ ۽ يمن.

By the early 13th century, the Delhi Sultanate conquered the northern Indian subcontinent, while Turkic dynasties like the Sultanate of Rum and Artuqids conquered much of Anatolia from the Byzantine Empire throughout the 11th and 12th centuries. In the 13th and 14th centuries, destructive Mongol invasions, along with the loss of population due to the Black Death, greatly weakened the traditional centers of the Muslim world, stretching from Persia to Egypt, but saw the emergence of the Timurid Renaissance and major economic powers such as the Mali Empire in West Africa and the Bengal Sultanate in South Asia. Following the deportation and enslavement of the Muslim Moors from the Emirate of Sicily and elsewhere in southern Italy, the Islamic Iberia was gradually conquered by Christian forces during the Reconquista. Nonetheless, in the early modern period, the gunpowder empires—the Ottomans, Timurids, Mughals, and Safavids—emerged as world powers.

During the 19th and early 20th centuries, most of the Muslim world fell under the influence or direct control of the European Great Powers. Some of their efforts to win independence and build modern nation-states over the course of the last two centuries continue to reverberate to the present day, as well as fuel conflict-zones in the MENA region, such as Afghanistan, Central Africa, Chechnya, Iraq, Kashmir, Libya, Palestine, Syria, Somalia, Xinjiang, and Yemen. The oil boom stabilized the Arab States of the Gulf Cooperation Council (comprising Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, and the United Arab Emirates), making them the world's largest oil producers and exporters, which focus on capitalism, free trade, and tourism.

## نبوي دور
### ولادتِ نبوي
24 اپريل، 571ع بمطابق 12 ربيع الاول، سومر جي ڏينهن رسول اللہ ﷺ جن جي مڪه مڪرمه ۾ ولادت ٿي، انهي وقت عرب ملڪ جا حالات انتہائي خراب هئا. هنن جي نه ڪا مرڪزي حڪومت هئي نه ئي معاشي طور پختا هئا.

### حيات طيبہ ﷺ
رسول الله ﷺ جن ننڍي هوندي کان ئي خدا پرست، نيڪ، سچار، ايماندار، امانت گذار ۽ انصاف پسند هئا. اهو ئي سبب آهي جو عرب جا ماڻهو کين الصادق ۽ الامين جي لقبن سان سڏيندا هئا. پاڻ سڳورا ﷺ جن عرب جي معزز قبيلي قريش جي بني هاشم گهراڻي سان تعلق رکندا هئا. جيڪي ڪعبہ شريف جا ڪنجي بردار هئا ۽ حاجين جي کاڌي پيتي جو انتظام سنڀاليندا هئا.

### وحي ۽ اسلام جي دعوت

## خلافت راشده
خلافت بنو اميه

## خلافت بنو عباس
## خلافت بنو فاطمه

## خلافت عثمانيه
## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:تاريخ
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:تاريخ بلحاظ مذهب
زمرو:مذهب جي تاريخ
زمرو:وچ اوڀر اڀياس