سائنوبئڪٽيريا

}}
**سائينوبيڪٽيريا** (Cyanobacteria **: **) فائلم سائانوبيڪٽيروٽا جي آٽوٽروفڪ گرام-منفي بيڪٽيريا جو هڪ گروپ آهن جيڪا فوٽوسنٿيسس ذريعي حياتياتي توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا. سائانوبيڪٽيريا ظاهري طور تي تازي پاڻي يا زميني ماحول ۾ پيدا ٿيا ۽ اهي پهريون ڀيرو وچين آرڪيئن ايون (eon) ۾ ظاهر ٿيا. اهي شايد سڀ کان وڌيڪ گهڻا ٽيڪسون آهن جيڪي ڪڏهن به ڌرتيءَ تي موجود آهن. "سائنوبيڪٽيريا" نالو انهن جي نيري سائي (Cyan) رنگ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪو سائانوبيڪٽيريا جي غير رسمي عام نالي، نيري-سائي الجي جو بنياد بڻجي ٿو.

سائنوبيڪٽيريا پهريان جاندار آهن جن کي آڪسيجن پيدا ڪرڻ جي خبر آهي. انهن جا فوٽو پيگمينٽ سج جي روشني جي ڳاڙهي ۽ نيري اسپيڪٽرم فريڪوئنسي کي جذب ڪري سگهن ٿا (اهڙيءَ طرح سائي رنگ کي ظاهر ڪن ٿا) پاڻي (H2O) جي ماليڪيولن کي هائيڊروجن آئن (H2) ۽ آڪسيجن (O2) ۾ ورهائڻ لاءِ، هائيڊروجن آئن ڪاربوهائيڊريٽ (ڪاربن فڪسيشن جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) جهڙن پيچيده نامياتي مرڪبن (Organic) کي پيدا ڪرڻ لاءِ ڪاربوهائيڊريٽ سان رد عمل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ۽ آڪسيجن هڪ ضمني پيداوار جي طور تي جاري ڪئي ويندي آهي. اربين سالن کان مسلسل آڪسيجن پيدا ڪرڻ ۽ ڇڏڻ سان، سائانو بيڪٽيريا کي زمين جي شروعاتي اينوڪسڪ، ڪمزور طور تي گهٽائيندڙ پري بايوٽڪ ماحول کي آزاد گيس واري آڪسيجن سان آڪسائيڊائيزنگ ۾ تبديل ڪرڻ جو خيال آهي (جيڪو اڳ ۾ مختلف مٿاڇري جي ريڊڪٽنٽس پاران فوري طور تي هٽايو ويو هو)، جنهن جي نتيجي ۾ عظيم آڪسائيڊيشن واقعي ۽ ابتدائي پروٽيروزوڪ دوران "ڌرتي جو زنگ" ٿيو، جنهن ڌرتيءَ تي زندگي جي شڪلن جي جوڙجڪ کي ڊرامائي طور تي تبديل ڪيو. آڪسيجن واري ماحول ۾ زنده رهڻ لاءِ ابتدائي هڪ سيل جاندارن جي بعد ۾ موافقت ممڪن طور تي اينروبس ۽ ايروبس جي وچ ۾ اينڊوسمبيوسس جو سبب بڻي ۽ ان ڪري پيليوپروٽيروزوڪ دوران يوڪريوٽس جو ارتقا ٿيو.

سائانو بيڪٽيريا پهرين ڄاتل سڃاتل جاندار آهن جيڪي آڪسيجن پيدا ڪندڙ طور سڃاتا وڃن ٿا. انهن جا فوٽو پگمينٽ سج جي روشني جي فريڪوئنسي جي ڳاڙهي ۽ نيري اسپيڪٽرم کي جذب ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح سائي رنگ کي ظاهر ڪري، پاڻي جي ماليڪيولن کي هائيڊروجن آئن ۽ آڪسيجن ۾ ورهائي سگهن ٿا. هائيڊروجن آئن ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ سان رد عمل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. پيچيده نامياتي مرڪب پيدا ڪرڻ لاءِ. جهڙوڪ ڪاربوهائيڊريٽ. هڪ عمل جنهن کي ڪاربن فڪسيشن چيو ويندو آهي. ۽ آڪسيجن هڪ ضمني پيداوار جي طور تي جاري ڪئي ويندي آهي. اربين سالن کان مسلسل آڪسيجن پيدا ڪرڻ ۽ ڇڏڻ سان. سائانو بيڪٽيريا بابت سوچيو ويندو آهي ته انهن ابتدائي زمين جي (انوڪسڪ، ڪمزور طور تي گهٽائيندڙ پري بايوٽڪ) ماحول کي آزاد گيس واري آڪسيجن سان آڪسائيڊائيزنگ ۾ تبديل ڪيو. جيڪو اڳ ۾ مختلف سطحي ريڊڪٽنٽس پاران فوري طور تي هٽايو ويندو هو. نتيجي ۾ عظيم آڪسائيڊيشن واقعي ۽ ابتدائي پروٽيروزوڪ دوران "ڌرتي جو زنگ" ٿيو ۽ ڌرتيءَ تي زندگي جي شڪلن جي جوڙجڪ کي ڊرامائي طور تي تبديل ڪيو.   ابتدائي واحد سيل جاندارن جي آڪسيجن واري ماحول ۾ زنده رهڻ لاءِ موافقت ممڪن طور تي اينڊوسمبيوسس (اينروبس ۽ ايروبس جي وچ ۾) جو سبب بڻيو ۽ تنهن ڪري پيليوپروٽيروزوئڪ دوران يوڪيريوٽس جو ارتقا ٿيو.

سائنوبيڪٽيريا فوٽوسنٿيٽڪ رنگن جهڙوڪ ڪلوروفل جي مختلف شڪلن ڪيروٽنائيڊس ۽ فيڪوبيلن کي سج جي روشني ۾   فوٽون توانائي کي ڪيميائي توانائي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا. هيٽروٽروفڪ پروڪيريوٽس جي برعڪس سائانوبيڪٽيريا ۾ اندروني جھليون هونديون آهن جنهن کي ٿائلاڪائيڊز سڏيو ويندو آهي جتي فوٽوسنٿيسس ٿيندو آهي. فوٽو آٽوٽروفڪ يوڪيريوٽ جهڙوڪ ڳاڙهي الجي، سائي الجي ۽ ٻوٽا ڪلوروفيلڪ آرگنيلز ۾ فوٽوسنٿيسس انجام ڏيندا آهن. جن کي سائانوبيڪٽيريا ۾ پنهنجو آباؤ اجداد سمجهيو ويندو آهي. گهڻو اڳ اينڊوسمبيوسس ذريعي حاصل ڪيو ويو. يوڪيريوٽس ۾ اهي اينڊوسمبيونٽ سائانوبيڪٽيريا. اهي فيروزي پوءِ ترقي ڪئي ۽ خاص ۾ مختلف ٿي ويا.

ڪلوروفيلڪ آرگنيلز، جن جو تعلق سائانو بيڪٽيريا ۾ سمجهيو ويندو آهي. اهو گهڻو وقت اڳ اينڊوسمبيوسس ذريعي حاصل ڪيو ويو هو. يوڪيريوٽس ۾ اهي اينڊوسمبيونٽ سائانو بيڪٽيريا پوءِ ترقي ڪئي ۽ خاص آرگنيلز، جهڙوڪ ڪلوروپلاسٽ، ڪروموپلاسٽ، ايٽيوپلاسٽ ۽ ليوڪوپلاسٽ فرق ڪيو، جنهن کي گڏيل طور تي پلاسٽيڊس جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.  

سائيانو بيڪٽيريا سينيڪوسسٽس ۽ سائانوٿيس ۾ جن ۾ بايو ٽيڪنالاجي ۾ امڪاني ايپليڪيشنون بايو ايٿانول جي پيداوار، کاڌي جي رنگن لاءِ، انساني ۽ جانورن جي کاڌي، غذائي سپليمنٽس ۽ خام مال جي ذريعن جي طور تي  اهم ماڊل جاندار آهن. سائانو بيڪٽيريا زهر جي هڪ حد پيدا ڪري ٿو. سائانوٽوڪسين جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. جيڪو انسانن ۽ جانورن ۾ نقصانڪار صحت جا اثر پيدا ڪري سگهي ٿو. پيرافيليٽڪ ۽ سڀ کان وڌيڪ بنيادي گروپ جو تجويز ڪيل نالو، سيري سائٽوڪروميٽيا، غير فوٽو سنٿيٽڪ گروپ ميلينابيڪٽيريا ۽ فوٽوسنٿيٽڪ سائانو بيڪٽيريا ٻنهي جو ابا ڏاڏو آهي. جنهن کي آڪسي فوٽو بيڪٽيريا پڻ سڏيو ويندو آهي.

## سائنو بئڪٽيريا

**سائنو بئڪٽيريا**  جنھن کي سائنوفائٽا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، بئڪٽيريا جو فائلم آھن جيڪي روشنائيءَ جي ترڪيب مان توانائي حاصل ڪندا آهن. ۽ روشنائيءَ جي ترڪيب جا واحد پروڪاريوٽ  آھن جن ۾ آڪسيجن پيدا ڪرڻ جي صلاحيت آھي. ان جي نالو سائنو بئڪٽيريا ان جي رنگ جي ڪري پئجي ويو. سائنو جي معني آھي نيرو رنگ  آھي پروڪاريوٽز ھوندا آھن جن کي نيرو-سائو الجاء پڻ چوندا آهن. توڻي جو جديد اصطلاحن جي مطابق الجاء کي صرف يوڪيريئوٽس تائين محدود ڪيو ويو آهي.

## حوالا

## ٻاهرين لنڪس

زمرو:بيڪٽيريا
زمرو:سائانو بيڪٽيريا 
زمرو:فوٽوٽروفڪ بيڪٽيريا 
زمرو:فوٽوسنٿيسس 
زمرو:گرام-منفي بيڪٽيريا 
زمرو:ماحولياتي ڪيمسٽري 
زمرو:بيڪٽيريا جا فائلا 
زمرو:فائٽوپلانڪٽن

زمرو:جاندار
زمرو:حياتيات
زمرو:پروڪاريوٽس
زمرو:بئڪٽيريالوجي