open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪراچي ڊويزن

**ڪراچي ڊويزن** (اردو: کراچی ڈویژن) پاڪستان جي صوبي سنڌ جو هڪ ڊويزن آهي. ڊويزن ۾ ست ضلعا آهن. پاڪستان جي سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق ڪراچي ڊويزن جي آبادي 2,03,82,881 آهي.  

## تاريخ
ورهاڱي کان اڳ ڪراچي عملي طور تي هڪ سنڌي شهر ۽ ضلعو هئو. ڪراچي ضلعي جي 1941ع جي آدم ڳڻپ موجب ان وقت ڪراچي ضلعي جي ڪُل آبادي 713،900 هئي، جنهن ۾ 406،050 سنڌي ڳالهائيندڙ هئا. جڏهن ته اردو ڳالهائيندڙ آبادي رڳو 30 هزار هئي. 
# ڪراچي ڏکڻ
# ڪراچي اوڀر
# ڪراچي اولهه
# ڪراچي مرڪزي
# ملير ضلعو
# ڪورنگي ضلعو

*ڪراچيءَ جي باري ۾ وڌيڪ پڙهڻ لاءِ هتي ٺڙڪ ڪيو
 
## آباديات
2023ع جي پاڪستاني مردم شماري ۾، ڪراچي ڊويزن جي آبادي 2,03,57,474 (ٻه ڪروڙ کان وڌيڪ) هئي جنهن ۾ 1,07,87,338 مرد ۽ 95,67,463 عورتون هيون. 

**ٻوليون**

2023ع جي پاڪستاني مردم شماري جي وقت، 1,03,15,905 اردو ڳالهائيندا هئا، 27,52,148 پشتو، 16,45,282 پنجابي، 22,64,189 سنڌي، 7,53,903 سرائيڪي، 8,08,352 بلوچي، 327،52،56، ڪشميري، 327،52،75،53،53،53،53،352 سنڌي، 2023ع جي آدمشماري. 75,993 براهوي، 21,860 شينا، 26,906 بلتي، 30,375 ميواتي، 614 ڪلاشا، 14,073 ڪوشستاني، 943,165 ٻيا،
  

as their first language of total 20,357,474.

## ضلعن جي فهرست

## تعلقن جي فهرست

## قومي ۽ صوبائي اسيمبلي جا انتخابي تڪ

## پڻ ڏسو
* ڪراچيءَ جي يونين ڪائونسلن جي فھرست

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:ڪراچي
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
هجري ڪئلينڊر

thumb|ترڪي جي شھر ڪونيا ۾ لکيل ھجري واري تاريخ

**هجري ڪئلينڊر** يا **اسلامي ڪئلينڊر** اسلامي سال ٻارھن مھينن تي مشتمل ھوندو آھي. اھو سج جي بدران چنڊ جي ڦيري جي گردش  تي مشتمل ھوندو آھي. ھن ڪيلينڊر جي ھر مھيني جي ابتدا حلالي چنڊ جي پھرين جھلڪ ڏسڻ سان ٿيندي آهي. ھن ڪيلينڊر جو ھڪ سال 354.367056 ڏينھن تي مشتمل ھوندو آھي تنھنڪري ھر سال  عيسوي ڪيلينڊر جي ڀيٽ ۾ 10 يا 11 ڏينھن اڳ ۾ شروع ٿيندو آهي. دنيا جي مختلف محل وقوعن جي ڪري مختلف ھنڌن تي چنڊ جي پھرين جھلڪ ساڳي ڏينھن نظر نہ ايندي آهي جنھن ڪري اسلامي سال دنيا جي اندر ھرھنڌ ساڳي ڏينھن شروع نہ ٿيندو آهي. 
left|thumb|چنڊ جي گردش جنھن تحت ھجري ڪئلينڊر جڙيل آھي

ھن ڪيلينڊر جي ابتدا مسلمانن جي مڪي کان مديني طرف 622ع ۾ ٿيل ھجرت کان ٿي. ھن سال ۾ ٻہ مھينا رمضان ۽ ذوالحج وڏي اھميت وارا مھينا آھن. رمضان م روزا رکيا وڃن ٿا ۽ مھيني جي خاتمي سان عيدالفطر ملھائي ويندي آهي ۽ ذوالحج ۾ حج ٿيندو ۽ عیدالاضحی ملھائي ويندي آهي. مسلمانن ۾ سني ۽ شيعا پيغمبر صه ، ان جي خاندان جي فردن، امامن ۽ اھم مذھبي شخصيتن جون پيدائش ۽ ورسي واريون تقريبون اسلامي سال جي تاريخن سان ملھائيندا آھن. شيعن ۾ يوم عاشور 10 محرم تي ملھايو ويندو آهي. پيغمبر صہ جي پيدائش 12 ربيع الاول تي ملھائي ويندي آهي. سعودي عرب ۽ مراڪش ۾ اسلامي ڪيلينڊر اتان جو سرڪاري ڪيلينڊر قرار ڏنل آھي. موجوده 2020 ۾ ھلندڙ ھجري سال 1441ھ آھی۔
 
هن ڪئلينڊر ۾ ٻارنهن مهينا ٿيندا آهن.
# محرم
# صفر
# ربيع الاول
# ربيع الثاني
# جمادي الاول
# جمادي الثاني
# رجب
# شعبان
# رمضان
# شوال
# ذوالقعده
# ذوالحج

## تاريخ
ھن ڪيلينڊر جو آغاز ٻئين خليفي حضرت عمر رضه ڪيو ھو.  هجري ڪئلينڊر جي شروعات اسلام جي پيغمبر حضرت محمد مصطفيٰ صلّ الله عليه وسلم جي مڪي شريف مان مديني شريف ڏانهن هجرت جي واقعي واري سال کان ڪيو ويو جيڪا 12 ربيع الاول تي عيسوي سال مطابق 21 سيپٽمبر 622ع ۾ ٿي.  مطلب هيءُ ته هجرت وارو سال سن 1 هجري آهي. اسلام م چار مهينا حرمت وارا مھينا آھن جن ۾ محرم، رجب، ذوالقعد ۽ ذوالحج شامل آهن. جيتوڻيڪ ھجري ڪئلينڊر خلافت راشدہ ۾ شروع ڪيو ويو پر ان جا ٻارھن مھينا اسلام کان اڳ ساڳين نالن سان مقرر ھيا. نئين ڪيلينڊر ۾ صرف سالن جي شروعات ھجرت کان قرار ڏني وئي. وڪيپيڊيا فارسي مطابق ھجري سال اڳ ايراني ساساني بادشاھ جي تاج پوشي کان سال شروع ڪيو ويندو ھيو جيڪو مسلمانن لاء ھڪ تڪراري معاملو ھيو ۽ پوء حضرت عمر رضه ان کي تبديل ڪيو. اسلام کان اڳ ۽ پوء سن 2 ھجري تائين ان ڪيلينڊر ۾ ھر ٽئين سال ھڪ مھيني نسي کي شامل ڪري شمسي ڪيلينڊر جي برابر ڪيو ويندو ھو ڇو تہ قمري ۽ شمسي ڪيلينڊر ۾ ھر سال 10 ڏينھن جو فرق ايندو ھو. سن 2 ھجري ۾ سورة التوبہ ۾ فرمايو ويو تہ : سال ۾ ٻارھن مھينا ھوندا آھن. جنھن بعد تيرھين مھيني نسي کي ختم ڪري صرف ٻارھن مھينن کي مستقل برقرار رکيو ويو. سورة التوبہ جي اھي آيتون ھيٺ ڏجن ٿيون:

حضرت عمر رضه ھجرت کان اسلامي سال شروع ڪرڻ جو فيصلو حضرت علي رضه جي جي رٿ تي صحابين سان مشاورت سان ڪيو هو . حضرت محمد  ھجرت ڪري 8 ربيع الاول تي مديني پھتو ھيو، پر سال جي ابتدا ان ڏينھن کان ٿيڻ جي ڪري ان کي پھرين محرم 1ھ قرار ڏنو ويو .

## چنڊ ڏسڻي ڪميٽي

پاڪستان ۾ اسلامي سال جي مهينن جي تعين لاء چنڊ جي پھرين جھلڪ ڏسڻ لاء ھڪ آئيني ڪميٽي ڪم ڪندي آهي جنھن جا رڪن ديني عالم ھوندا آھن جيڪي موسمياتي کاتي جي ماھرن جي مدد سان چنڊ جي جھلڪ ڏسندا آھن ۽ ملڪ جي مختلف حصن مان  اسلامي طريقي سان شاھديون گڏ ڪري مھيني جي شروعات جو تعين ڪندا آهن. ان ڪميٽيءَ کي چنڊ ڏسڻي ڪميٽي يا رؤيت ھلال ڪاميٽي سڏيندا آهن.

## حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي تقويم
اقبال ٽاؤن، فيصل آباد

2005ء ۾ ملڪ جي ٻين وڏن شهرن وانگر فيصل آباد ۾ به سٽي ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ نظام شروع ڪيو ويو، جنهن جي مطابق ان کي 8 مختلف ٽاؤن ۾ تقسيم ڪريو ويو۔ ماضي جا تعلقا به هن نئين نظام جي تحت ٽاؤن جو درجو حاصل ڪيو۔ **اقبال ٽاؤن** به ان اٺ ٽاؤنز مان هڪ آهي۔
** اقبال ٽاؤن جي ٻين علائقن جي لاء ملاحظه فرمايو [[اقبال ٽاؤن]]*

## اقبال ٽاؤن جا اهم علائقا
*علامه اقبال ڪالوني
*بٽالا ڪالوني

## حوالا

زمرو:فيصل آباد ضلعو
زمرو:فيصل آباد ضلعي جا آباد مقام
زمرو:فيصل آباد
آذرشهر

**آذر شھر** () هڪ شھر آهي جيڪو ايران ۾ واقع آهي. ان جي مجموعي آدمشماري 36,475 فردَ آهي، هي آذر بائيجان شرقي  ۾ واقع آهي.

## متعلقه ڳنڍڻا
* فهرست ايران جا شهر

## حوالو

## حوالا
لغاري (قبيلو)

**لغاري**: هيءَ بلوچ قوم، رندن جي شاخ آهي، ۽ رند جلال خان ولد هرين جو وڏو پٽ هو. اهي قلات ۽ سرحد سنڌ ۾ به آهن ۽ حيدرآباد ۽ لاڙڪاڻي ضلعن ۾ به آهن. هنن جا ڪي سردار ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ سندن طرفان جنگين ۾ وڙهيا ۽ پوءِ ميرن ٽالپرن جي ڏينهن ۾ به سندن امير هئا،خصوصاً ولي محمد خان، انهن کي نواب جو لقب هو ۽ اڃا تائين به اهي نواب سڏبا آهن ۽ پالڻ جو ڪم ڪندا آهن ۽ تاجپور ۾ ويٺا آهن ۽ جاگيردار آهن.مغلن جي دؤر ۾ کورادري کان سخي سرور تائين رياست قائم ڪيائون. چوٽي سندن تختگاه آهي. 
سنڌ جي سرحد گاج جي علائقي ۾ لغاري تمن جا مالڪ هئا. سنڌ ۾ سندن پنج شاخون بوزدار، عالياڻي، برهماڻي، عيساڻي ۽ ڪچائي رهندڙ هيون. پڳ عالياڻين جي مٿي تي هئي، پر بوزدار به سرداري رکندڙ هئا.

## مشهور شخصيتون
* خليفو نبي بخش لغاري، پير روضي ڌڻيءَ جو خليفو ۽ صوفي شاعر
* حمل فقير لغاري
* ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ

## حوالا

زمرو:لغاري
زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:بلوچ قبيلا
قيصر خان نظاماڻي

**قيصر خان نظاماڻي** ٽي وي جو مشهور اداڪار آهي. پاڻ فضيله قاضي جو مڙس آهي. سندس ڄم ڏينهن 9 آگسٽ 1965 آهي.
سندس والد جو نالو غلام قادر خان نظاماڻي آ ھي. برصغير جو تمام معتبر ممتاز شخصيت مير علي احمد خان ٽالپر قيصر خان جو نانو ھو.

## مشهور ڊراما
* تپش
* هوائين (اردو)
* آرزو
* بري عورت (اردو)
* مڪان
* احساس
* يه زندگي (اردو)
* زينت بنتِ سڪينه حاضر هو (اردو)
* سات پردون مين (اردو)

## حوالا

زمرو:اداڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:نظاماڻي
نظاماڻي

**نظاماڻي** (اردو: نظامانی، انگريزي: Nizamani) سنڌي ٻروچن جي هڪ ذات آهي. نظاماڻي اصل ۾ رند بلوچ قبيلي جي هڪ شاخ آهي. سندن مادري زبان سرائيڪي آهي، پر هن وقت ڪيترا نظاماڻي سنڌي ٻوليءَ کي مادري ٻولي سمجهن ٿا.

## تاريخ

نظاماڻي ڪلهوڙن جي ڏينهن کان جاگيردار هئا. ڪرماڻين مان دريا خان نظاماڻي کي مير مراد علي خان پنهنجو مختيارڪار مقرر ڪيو هو. سنه 1834ع ۾ شاهه شجاع سان وڙهندي سکر وٽ مري ويو . بهليلاڻي جي امير نظام خان جي ڀاءُ گاگن خان جي اولاد مان هئا. منجھانئن ابراهيم خان تائين جيڪي به ٿي گذريا، تن سڀني وٽ جاگيرون هيون. سنڌ فتح ڪرڻ وقت ٽالپرن جي طرفداري ڪرڻ ڪري سندن جاگيرون بحال رهيون. نظام فقير بلوچ هڪ صوفي درويش هو جنهن جو مقبرو پنجاب صوبي جي ڊيرا غازي خان ۾ موجود آهي. ان جو اولاد نظاماڻي سڏائي ٿو. اصل ۾ نظاماڻي ڊيرا غازي خان ۾ رهندڙ هئا. ڪجهه وقت کان پوءِ گهڻا نظاماڻي سنڌ ۾ لڏي آيا. هن وقت نظاماڻين جي اڪثريت لاڙ جي ضلعن ۾ رهي ٿي ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن ۾ اڪثريت ۾ آهي.

## ڳوٺ
نظاماڻي جن ڳوٺن ۾ اڪثريت سان آباد آهن، سي هيٺيان آهن.
* ٽنڊو قيصر، ضلعو حيدرآباد
* ٽنڊو سومرو
* باقر خان نظاماڻي
* سانگهڙ
* ملهڻ
* نم جو ڳوٺ
* راڄو خاناڻي
* راڄو نظاماڻي 
*ماتلي شھر ۽ پس گردائي
*ڪرم خان نظاماڻي ـ باگو وداداڻي

## ڌرم
نظاماڻي مسلمان آهن ۽ گهڻا سني مسلڪ تي آهن. ڪجهه نظاماڻي شيعا به آهن. ڪجهه ڳوٺن ۾ ديوبندي ۽ وهابي فرقي وارا نظاماڻي به موجود آهن.

ٽالپرن جي دؤر ۾ حڪومت جي اثر جي ڪري نظاماڻين ۾ شيعي فرقي جو رواج پيو. پير روضي ڌڻي جي تبليغ جي ڪري اڪثر نظاماڻي سندس مريد ٿي ويا ۽ سني مذهب اختيار ڪيائون. پير روضي ڌڻي جا ٻه خليفا نظاماڻي هئا: خليفو محمود نظاماڻي جيڪو سندس سڀ کان وڏو خليفو هو، ۽ خليفو بهادر نظاماڻي.

## مشهور ديني شخصيتون
* خليفو محمود نظاماڻي، ڪڙيو گهنور: پير روضي ڌڻي جو وڏو خليفو
* خليفو احمد خان نظاماڻي، نم جو ڳوٺ: مخدوم محمد ابراهيم ٺٽويءَ جو وڏو خليفو
* ٻڍو خان نظاماڻي: مخدوم محمد زمان (پهريون) لنواريءَ واري جو مريد
مولوي محمد نظاماڻي ٽنڊو سومرو
* مولوي خير محمد نظاماڻي نم ليار
مولوي شفيع محمّد نظاماڻي ڳوٺ ڪرم خان نظاماڻي ھالا

## مشهور فنڪار
* رئيس ڪريم بخش خان نظاماڻي، ماتلي: مشهور اديب ۽ ڪيئي ڪتاب جو ليکڪ
* محمود آسي نظاماڻي، ٽنڊو قيصر: شاعر ۽ اديب
* حافظ محمد نظاماڻي، ڪڙيو گهنور: شاعر
* قادر بخش نظاماڻي، ليکڪ
* قيصر خان نظاماڻي، ٽنڊو قيصر: ٽي وي اداڪار ۽ پروڊيوسر

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:نظاماڻي
سوهل

**سوهل‎** (گجراتي ٻولي: સોહિલ) گجراتي ٻولي ۾ مرداڻو نالو آهي.
هي نالو مغربي  هندوستان و پاڪستان ۾ مقبول آهي.
بلوچستان (سلجهائپ)

**[[بلوچستان (خطو)|بلوچستان]]** (بلوچي: بلوچستان) هڪ خطو آهي جيڪو جنوب مغربي پاڪستان جي مختلف حصن، جنوب مشرقي ايران ۽ جنوبي افغانستان تي محیط آهي۔

**بلوچستان** جي لاء اوهان هنن کي ڏسي سگهو ٿا۔

*بلوچستان صوبو - پاڪستان جو هڪ صوبو
*سيستان و بلوچستان صوبو - ايران جو هڪ صوبو
*بلوچستان، افغانستان - افغانستان جو هڪ جابلو علائقو
*بلوچستان (چيف ڪمشنر صوبو) - برطانوي هند ۽ ان کان پوء پاڪستان جو صوبو
*بلوچستان ايجنسي - برطانوي هند جي هڪ ايجنسي
*بلوچستان رياستي اتحاد - جنوب مغربي پاڪستان جي علائقي ۾ 3 آڪٽوبر 1952ء ۽ 14 آڪٽوبر 1955ء جي درميان موجود رهيو۔
*بلوچستان شوتاور - ايران جو هڪ ڳوٺ

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:نالو مقام سلجهائپ صفحا
اطلاع (اطلاعي نظريو)

edit اطلاعي نظرين ۾ ڪنهن واقعي جي *اطلاع* (اطلاع) ان جي رونما ٿيڻ جي احتمال جي دالا هوندي آهي۔ رونما ٿيڻ جو احتمال جيترو گهٽ هوندو، ان واقعي جي اطلاع ايتري ئي وڌيڪ هوندي۔ ڪنهن واقعي *x* جي اطلاع يون تعريف هوندي آهي
:\ I(x)  = \log_2\left(\frac{1}{p(x)}\right) =  -  \log_2 p(x) 
:جاٿي *p*(*x*) = Pr({ event *x*})  هن واقعي جي رونما ٿيڻ جو احتمال آهي۔
:لاگرٿم جي اساس 2 آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* درمائلت

زمرو:اطلاعي نظريا
ساند

ساند سنڌ ۾ هڪ ذات آهي. ساند قوم جون مشهور شخصيتون هيءَ آهن:

# ماستر محمد ايوب ساند
# حليم باغي (عبدالحليم ساند)
زمرو:سنڌي ذاتيون
مٿانهين مصر

250px|thumb|مٿانهين مصر

**مٿانهين مصر** (Upper Egypt) 
( **, مختصر طور تي  *<span style="margin="2px">/</span>*&nbsp; ) درياء نيل جي ٻنهي طرفن جي زمين آهي۔

زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:مصر جا علائقا
203ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:203ع
زمرو:ٽين صدي
رمضان المبارڪ

thumb|رمضان جي دوران ھڪ شام جو منظر

**رمضان** اسلامي ڪيلينڊر جو نائون مهينو آهي۔ مسلمان هن مهيني کي "رمضان‌المبارڪ" ڪوٺيندا آهن.
اسلامي مهينن جو حساب چنڊ ڏسي ٿيندو آهي. هيءُ قمري مهينن ۾ نائون مهينو آهي- مسلمانن جي لاء هن پوري مهيني ۾ روزا رکڻ فرض آهن. انهي ۾ هڪ رات اهڙي آهي جنهن کي شب قدر چيو ويندو آهي. قرآن جي مطابق جنهن جي عبادت هزار مهينن جي عبادت کان بهتر آهي۔

## رمضان جا اهم واقعا
* 01 رمضان، پيدائش شيخ عبدالقادر جيلاني
* 2 رمضان‌المبارڪ تي حضرت موسيٰ کي تورات عطا ڪيو ويو هيو۔
* 10 رمضان‌المبارڪ ، وفات خديجہ بنت خويلد – محمد جي پهرين گهر واري

* 15 رمضان المبارڪ ، پيدائش حضرت حسن بن علي

* 17 رمضان، وفات حضرت سيّدنا عائشه بنت ابي بڪر – محمد جي ٽين گهر واري
* 17 رمضان تي غزوه بدر مسلمان کٽي ويا.
* 18 رمضان، زبور (پالم) (داؤد) تي نازل ٿي.
* 19 رمضان تي دشمن حضرت علي تي تلوار سان وار ڪيو جنهن جي نتيجي ۾ هو شديد زخمي ٿيو.
* 20 رمضان، محمد مڪو فتح ڪيو.
* 21 رمضان تي علي ابن ابي طالب تلوار جي زخمن جا تاب نہ صحيح سگهيو ۽ رحلت ڪري ويو.
* 27 رمضان، اسلامي جمهوريہ پاڪستان جو قيام وجود ۾ آيو 14 آگسٽ 1947ع تي (27 رمضان 1366 اسلامي ڪيلينڊر ۾)

## پڻ ڏسندا
* شب قدر
* جمعةالوداع
* تراويح
* سحري
* افطار

## حوالا

زمرو:روزو
زمرو:هجري ڪيلينڊر
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
عبدالقادر جيلاني

**عبدالقادر جيلاني**  جنهن کي *محي الدين، شيخ عبدالقادر جيلاني* جي نالي سان پڻ سڏين ٿا، هڪ سُني حنبلي طريقي جو صوفي ۽ صوفين جي قادري سلسلي جو باني آھي. 
ھي 1077ع يا 1078ع ڌاري ايران جي صوبي گيلان جي شھر رضوانشھر جي نائف ۾ پيدا ٿيو.

## شروعاتي زندگي

عبدالقادر جيلاني سن 1077ع (29 شعبان 470 ھجری) تي موجود ايران جي صوبي گيلان جي ضلعي گيلان غرب جي شھر نائف ۾ پيدا ٿيو.  ھن جي پيدائش جي تاريخ تي ماھر متفق ناھن پر ڪجهہ ماخذن مطابق سال 1077ع يا 1078ع ۾ پيدا ٿيو. ھن جي ڄم جو نالو سيد عبدالقادر ھيو. گيلان صوبي سان تعلق ھجڻ ڪري کيس **گيلاني** چوندا آهن. عربي ٻولي ۾ گيلان کي جيلان سڏيو ويندو آهي، تنھن ڪري کيس **جيلاني** پڻ سڏين ٿا. گھڻي مقبوليت باوجود ھن جي ذاتي پسمنظر بابت ٺوس ڄاڻ ميسر ناھي، ھن جي والد (يا ڏاڏي) جو نالو جنگي دست آھي، جنھن مان معلوم ٿئي ٿو تہ ھي ايراني نسل جو ماڻھو ھو.  دين تي ڪم ڪرڻ جي ڪري ھن کي "محي الدين" جو لقب ڏنو ويو. عراق جي شھر بغداد ۾ مزار ھجڻ جي ڪري ھن کي **بغدادي** پڻ سڏيو ويندو آھي. ھي سيد گھراڻي سان تعلق رکندڙ ھو، ھن جو والدين جي پاسي کان شجرو حسن ۽ حسين سان ملڻ جي ڪري کيس **الحسني والحسيني** پڻ سڏيندا آهن. ڏکڻ ايشيا جا ماڻھو ھن کي **پيران پير** ۽ **دستگير** سڏيندا آهن، ھن کي **غوثِ الاعظم** جي لقب سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.

ھن ابتدائي تعليم پنھنجي اباڻي شهر ۾ حاصل ڪئي ۽ 1095ع ۾ ارڙھن سالن جي عمر ۾ ھي حنبلي فقہ سکڻ لاء بغداد روانو ٿيو.جتي صوفي استادن جي تعليم کان متاثر ٿيو. بغداد ۾ ابو سعيد مبارڪ مخزومي ۽ ابن عقيل سندس استاد ھئا. ابو محمد جعفر السراج کيس حديث جو علم سيکاريو. سندس روحاني استاد ابوالخير حماد ابن مسلم الداباس ھيو.  

## عبادت ۽ خدمتون

ذھد ۾ دنيا تياڳ ڪري کوڙ سال عراق جي رڻپٽ ۾ اڪيلائي ۾ گذاريائين ۽ پوءِ بغداد موٽي اچي عالم ۽ مشھور مبلغ بڻيو ۽ مريدن جو ھڪ وڏو تعداد ھن جي عقيدتمندن ۾ شامل ٿيو جن ۾ کوڙ عيسائي ۽ يھودي پڻ شامل ھيا جيڪي مسلمان ٿي ويا. ھن تعليم پوري ڪري 25 سال عراق جي بيابان ۾ عبادت ۽ رياضت ۾ گذاريا. سال 1127ع ۾ واپس بغداد موٽي تبليغ شروع ڪيائين. پنھنجي استاد المخزومي جي مدرسي ۾ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين ۽ شاگردن ۾ ھردلعزيز ٿي ويا. صبح جي وقت حديث ۽ تفسير پڙهائيندو ھو ۽ منجھند بعد اندر اجارڻ ۽ قرآن جي فضائلن تي درس ڏيندو ھو. ھن جي نمايان ڪمن ۾ قادريہ مدرسي جو بنياد وجھڻ ھو، جيڪو اڳتي ھلي ديني تعليم جو مرڪز بڻيو، ھن جي مصروفيت جو مرڪز ھن جو مدرسو ھو جتي ھي دين جو علم سيکاريندو هو ۽ بطور مفتي پڻ ڪم ڪندو هو. ھن پنھنجي خطبن ۾ غريبن ۽ محتاجن جي مدد جي تلقين ڪئي ۽ اسلامي فقھي تقاضائن کي روحانيت جي مطابقت ۾ آڻڻ جو درس ڏنو.

## وفات

ھي 1166ع ۾ 91 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو ۽ کيس بغداد ۾ باب الشيخ رصافا لڳ دجلہ جي ڪناري سندس مدرسي ۾ دفن ڪيو ويو، جيڪو اڳتي ھلي ھڪ پاڪ زيارت گاھ بڻجي ويو. صفوي گھراڻي جي بادشاھ شاھ اسماعيل پھرين جي دؤر ۾ ھن جي مزار ڊاٿي وئي. سال 1535ع ۾ سلطان سليمان اعظم ھن جي مزار ٻيھر ٺھرائي جيڪا اڄ تائين پڻ موجود آهي.

## عرس

ھن جو عرس يا ورسي 11 ربيع الثاني تي ملھائي ويندي آهي جنھن کي ڏکڻ ايشيا ۾ سندس عقيدتمند يارنهين شريف سڏي ملھائيندا آهن.

## قادري سلسلو

سندس وفات بعد ھن جي مريدن سندس معجزن جون ڪيتريون ئي ڪھاڻيون پکيڙيون جنھن سبب ھن جي وفات کان پوء ھڪ صدي اندر ھي اسلامي دنيا جي ھڪ تمام وڏي صوفي طور سڃاڻجڻ لڳو ۽ صوفين جي قادري سلسلي جو باني ٿي ويو جنھن جون شاخون وچ اوڀر، آفريڪا، ڏکڻ ايشيا ۽ انڊونيشيا تائين ڦهليل آھن.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان
زمرو:Articles with short description
عالمگير ويب

[thumb|upright=1.35|دنيا جي نقشي ۾، 2014ع جو [ويب انڊيڪس ڏيکاريل]]
**عالمگير ويب** يا **ورلڊ وائيڊ ويب** (، مخفف: WWW)، هڪ ڄاڻ جي جڳهه آهي، جتي مختلف فائيل، هائپرٽيڪسٽ () ذريعي هڪ ٻي سان ڳنڍيل هجن ٿا. انهن فائيلن جي سڃاڻپ، يونيفارم ريسورس لوڪيٽرس (، مخفف: URL) جي مدد سان ڪئي ويندي آهي ۽ انهن فائيلن کي انٽرنيٽ وسيلي ڏسي يا پڙهي سگھجي ٿو. عالمگير ويب 1989ع ۾ انگريز سائنسدان  ٽم بيرنيرسلي ايجاد ڪئي. هن 1990ع ۾ پهريون ویب برائوزر ٺاهيو، جڏهن سوئيزرلينڊ جي سرن ۾ ڪم ڪري رهيو هو. اهو ویب برائوزر 1991ع ۾ سرن کان ٻاهر شايع ڪيو ويو، جنوري 1991ع ۾ ٻين تحقيقي اداران ۽ ساڳي سال جي آگسٽ ۾ اهو عام ماڻهن لاءِ شايع ڪيو ويو.

عالمگير ويب ڄاڻ واري دور () جو مرڪز و محور آهي، جنهن جي ذريعي اربين ماڻهو ڄاڻ جي ڳولا ڪن ٿا. ويب صفحا () دراصل سادن اکرن تي مشتمل هوندا آهن، جن کي هائيپرٽيڪسٽ مارڪ اپ لينگوئج (، مخفف: HTML) زريعي سنواريو ۽ ترتيب ڏنو ويندو آهي.  ان کان سواءِ ويب صفحن ۾ تصويرون، وڊيو وغيره پڻ شامل هوندا آهن.

ويب صفحن ۾ شامل پوشيده يا داخل ڪيل هائيپرلنڪس جي مدد سان واپرائيندڙ مختلف صفحن تي وڃي سگھي ٿو. هڪ ئي ڊومين تي ساڳي قسم سان جڙيل ويب صفحن جي مجموعي کي ويبسائيٽ چيو ويندو آهي. ويبسائيٽ جا مالڪ، اتي ڄاڻ واريون شيون رکندا آهن ۽ ڪٿي ڪٿي عام ماڻهو ويبسائيٽن ۾ ڄاڻ جو اضافو ڪندا آهن. اڪثر تجارتي ۽ حڪومتي ادرا ويبسائيٽن جو استعمال ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:ڄاڻ
زمرو:اطلاع
زمرو:ڳولا انجڻ
زمرو:ورلڊ وائڊ ويب
زمرو:انسان - ڪمپيوٽر باهمي عمل
رمضان

رمضان شريف (عربي: شهر رمضان) هجري ڪئلينڊر جو نائون مهينو آهي. هن کي رمضان المبارڪ به چيو ويندو آهي ۔مسلمانن جي لاء هن پوري مهيني ۾ روزا رکڻ فرض آهن۔ انهي ۾ هڪ رات اهڙي آهي جنهن کي شب قدر چيو ويندو آهي۔ قرآن جي مطابق جنهن جي عبادت هزار مهينن جي عبادت کان بهتر آهي۔ لفظ رمضان عربي جو لفظ آهي جيڪو رمضه مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي سخت گرمي ..  ھي مھينو اسلام کان آمد کان اڳ جو مھينو آھي ۽ ان مھيني ۾ سخت گرمي جي موسم ۾ سج جي سخت تپش ٿيندي ھئي ان نسبت سان ان جو نالو رمضان پئجي ويو  شروع ۾ 2 ھجري کان اڳ ھر ٽئين سال ھڪ مھينو وڌائي ان سال کي تيرھن مھينن جو ڪيو ويندو ھو، جنھن سان قمري ۽ شمسي سال جي وچ ۾ ھر سال ٿيندڙ 10 ڏينھن جو فرق ختم ٿي ويندو هو.  تنھن ڪري ھي مھينو ھر سال ان ساڳي بھار جي موسم ۾ ايندو ھيو پر سن 2 ھجري ۾ سورة التوبة جي آيت نمبر 36 نازل ٿيڻ کان پوء (جنھن ۾ سال ۾ صرف ٻارھن مھينن کي لازمي ڪيو ويو) ان تيرھين مھيني شامل ڪرڻ جو سلسلو بند ڪيو ويو جنھن ڪري رمضان  ھاڻي مستقل ان ساڳي سخت گرمي واري مند ۾ نہ ايندو آهي.

## رمضان المبارڪ قرآن جي بهار جو مهينو

پاڻ سڳورنﷺ جي مشهور حديث آهي ته:

*لکلّ شيءِ ربيع و ربيع القرآن شهر رمضان
*

حوالو ثواب الاعمال، ص103 ، منشورات شريف الرضي قم، 1368 ، طبع دوم

**هر شي جي لاءِ بهار هوندو آهي ۽ قرآن جي لاءِ بهار رمضان جو مهينو آهي . رمضان جي مهيني ۾ انسان جنهن طرف به وڃي، قرآن جي تلاوت جو مٺڙو آواز انسان جي ڪنن تائين پهچندو آهي، ڪٿي قرآن مجيد جي تلاوت جي محفل ڏسڻ ۾ ايندي آهي، ته ڪٿي وري حفظ قرآن جا مقابلا ۽ ڪٿي قرات قرآن جون محفلون سجيل هونديون آهن، ۽ ڪٿي ته تجويد ۽قواعد جون ڪلاسون ٿينديون آهن. پر جيڪڏهن سني ڀائرن جي پاڙن ۾ هليو وڃجي ته جلدي جلدي قرآن پاڪ جو ختم ڪڍڻ جي گوءِ ڏسڻ ۾ ايندي آهي.
چوڻ جو مطلب اهو آهي ته ماڻهون رمضان شريف ۾ مختلف طريقن سان پنهنجو قرآن سان لاڳاپو ظاهر ڪندا آهن، ۽ حق به اهو ئي آهي ڇاڪاڻ ته رمضان قرآن جي نازل ٿيڻ جو مهينو آهي**

## رمضان الله جو مهينو

- قال رسول الله صلى الله عليه وآله: شَعبانُ شَهري، و شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللهِ

شعبان منهنجو مهينو آهي ۽ رمضان الله جو مهينو آهي

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي تقويم
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن
زمرو:رمضان
صدقو فطر

**صدقو فطر** يا فطرانو، هڪ خيرات سان متعلقه اسلامي اصطلاح آهي۔اسلام ۾ ان کي رمضان جي روزن ۾ لغو ۽ بيهوده ڪلام جي طهارت قرار ڏنو ويو آهي۔صدقو فطر هر صاحب  استطاعت مسلمان تي عيد الفطر جي صبح طلوع هوندي ئي واجب ٿي ويندو آهي۔

## پڻ ڏسندا
* عيد
* رمضان
* زڪوات

## حوالو

## حوالا

زمرو:زڪوات
زمرو:عيد
زمرو:رمضان
زمرو:صدقو
زمرو:اسلامي اصطلاح
سحري

**سحري** يا **[[سحور]]** (عربي: سحور) هڪ اسلامي اصطلاح آهي جنهن ۾ مسلمان روزو رکڻ جي لاء فجر کان پهريان کاڌو کائرندا آهن۔ مختلف مسلڪن ۾ انتهائي سحور جو وقت مختلف آهي۔ 

## حوالو

## حوالا

زمرو:روزو
زمرو:رمضان
 زمرو:اسلامي اصطلاح
آدم شاهه ڪلهوڙو

**آدم شاه ڪلهوڙو** ڪلهوڙن جي سياسي زندگيءَ جو وڏو معتبر نالو آهي،جيڪو ڪافي عرصو مغلن وٽ قيد رهيو،سندس مڙهه ملتان مان آڻي هن ٽڪريءَ تي دفنايو ويو،جنهن کي بعد ۾ آدم شاهه جي ٽڪري ڪري سڏيو ويو.مقبرو ڏکڻ منهن آهي

## اڏاوت
ڪلهوڙا دور جي هي اڏاوت ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي ٺهرايل آهي.ملتان جي نواب محمد آقا.ميان صاحب کي 1598ع ۾ شهيد ڪرايو

## بندش
انگريزن طرفان1890ع کان 1914ع تائين هن زيارتگاهه تي بندش پيل هئي

## مرمت
هن مقبري جي وقت به وقت مرمت ٿيندي پئي اچي،مقبري اندر ٽي قبرون ٻيون به آهن.آدم شاهه جي قبر جي اڀرندي طرف اڪرم شاهه جي قبر آهي،چون ٿا ته اڪرم شاهه آدم شاهه جو ڀاءُ هو،ٻي قبر شهباز خان ”گل انداز“ جي آهي جيڪو اصل حيدرآباد جو ويٺل هيو
عاشورو

thumb|تھران جي ھڪ چوڪ تي عاشورن وارو ماتمي جلوس
**عاشورو** جو لفظ 10 محرم جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي۔ اسلام ۾ ان ڏينهن کي ڪيترن ئي وجَهَن سان اهميت حاصل آهي۔ اڄ جي دور ۾ ان ڏينهن امام حسين ابن علي جي شهادت کي مختلف طريقن سان ياد ڪيو ويندو آهي۔ ان جي شهادت 10 محرم 61ھ تي عراق ۾ ڪربلا جي جنگ ۾ ٿي۔

## گيلري

Ashura 1.jpg
Ashura 2.jpg
Ashura 3.jpg
Ashura 4.jpg
Ashura 6.jpg
Ashura 5.jpg


زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن
زمرو:اسلامي مقدس ڏينهن
زمرو:بنگلاديش ۾ عام موڪلون
چاليهو

thumb|268x268 عڪسلون|هزارين ماڻهون اربعين جي موقعي تي مسجد حسين، ڪربلا، عراق ۾ موجود آهن

**چھلم** (عربي:اربعين) هڪ اسلامي ڏڻ آهي، ان جي لفظي مطلب چاليھ آهي ۽ هي شھداء ڪربلا جي ياد ۾ عاشوري جي 40 ڏينھن پوء ملھايو ويندو آهي. هي شيعہ مسلمانن جي اهم ڏينھن مان آهي.

## حوالو

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڏڻ
زمرو:اھل تشيع
زمرو:مذھبي اصطلاح
زمرو:مضمون جن ۾ عربي ٻولي جو متن شامل آھي
141ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:141ع
زمرو:ٻين صدي
بيت المڪرم مسجد

متعلقه مضمون تي وڃو: 

*بيت المڪرم مسجد، ڍاڪا، بنگلا ديش 
*بيت المڪرم مسجد، ڪراچي، پاڪستان

زمرو:مسجدون
فرانس

thumb|فرانس جو جھنڊو
**فرانس** (**France**؛ فرانسيسي: **French** **Republic)**، سرڪاري طور تي فرانسيسي جمهوريه، يورپ جو هڪ وڏو ملڪ آهي جيڪو بنيادي طور تي اولهه يورپ ۾ واقع آهي. ان ۾، ائٽلانٽڪ، هندي سمنڊ، پئسفڪ سمنڊ ۽ آمريڪا ۾ ٻاهريان علائقا پڻ شامل آهن، جيڪا ان کي دنيا جي سڀ کان وڏي ڌار ڌار اقتصادي علائقن واري ملڪن مان هڪ بنائي ٿو. فرانس جي اتر ۾ بيلجيم ۽ لگزمبرگ، اتر اوڀر ۾ جرمني، اوڀر ۾ سوئٽزرلينڊ، ڏکڻ اوڀر ۾ اٽلي ۽ موناکو، ڏکڻ ۾ اندورا ۽ اسپين ۽ اتر اولهه ۾ برطانيه سان هڪ سامونڊي سرحد آهي. ان جو ميٽروپوليٽن علائقو رائن کان ائٽلانٽڪ سمنڊ تائين ۽ ميڊيٽرينين سمنڊ کان انگلش چينل ۽ اتر سمنڊ تائين پکڙيل آهي. هن جي ٻاهرين علائقن ۾ ڏکڻ آمريڪا ۾ فرينچ گيانا، اتر ائٽلانٽڪ ۾ سينٽ پيئر ۽ ميڪيلون، فرينچ ويسٽ انڊيز، ۽ اوشيانا ۽ هندي سمنڊ ۾ ڪيترائي ٻيٽ شامل آهن. هن جا ارڙهن مربوط علائقا (جن مان پنج اوورسيز آهن) گڏيل علائقو **6,43,801** چورس ڪلوميٽر (**2,48,573** چورس ميل) تي مشتمل آهي ۽ جنوري **2024ع** تائين ان جي ڪل آبادي 6 ڪروڙ 84 لک آهي. فرانس جو گاديءَ جو هنڌ پئرس آهي.

فرانس هڪ واحد نيم صدارتي جمهوريه آهي. جنهن جو گاديءَ جو هنڌ پئرس، ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ مکيه ثقافتي ۽ تجارتي مرڪز آهي. ٻين وڏن شهري علائقن ۾  مارسيل، ليون، ٽولوز، ليلي، بورڊيو، اسٽراسبرگ، نينٽس ۽ نيس شامل آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:فرانس
زمرو:ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:جمهوريتون
زمرو:اولهائين يورپ جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ اولهائين يورپ جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ
زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
گوٽيبورگ

**گوٽيبورگ** يا **گوٿنبرگ** (اُچار: گوٿِن بَرگ، سويڊش: Göteborg، سويڊش اُچار: يوتي بورِي، انگريزي: Gothenburg) سويڊن جو ٻيون نمبر وڏو شهر آهي جنهن جي آبادي 5 لک آهي. هي شهر سويڊن جي اولهندي پاسي آهي.

هن شهر ۾ سويڊن جون ٻه وڏيون يونيورسٽيون آهن:
* چالمرس يونيورسٽي
* گوٿنبرگ يونيورسٽي
زمرو:اتر سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
سويڊش

**سويڊش ٻولي** (اُچار: سُوِي ڊِش) سويڊن ۾ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. فِنلينڊ ۾ به هي ٻولي ڳالهائي وڃي ٿي.

**سويڊش** يا ** مان مراد ٿي سگھن ٿو:
* ڪا بہ شيءِ سويڊن کان يا ان سان لاڳاپيل اترين يورپ جو ھڪ ملڪ
* سويڊش ٻولي، a North Germanic language spoken primarily in Sweden and Finland
* Swedish alphabet, the official alphabet used by the Swedish language
* Swedish people or Swedes, persons with a Swedish ancestral or ethnic identity
* A national or citizen of Sweden, see demographics of Sweden
* سويڊش کاڌا
* سويڊش ثقافت
* Swedish Blue, a duck
* Schwedentrunk, a Swedish drink

## پڻ ڏسو
* سويڊن سان لاڳاپيل عنوانن جي فھرست
* 

زمرو:ٻولي ۽ قوميت جا سلجھائپ صفحا
چالمرس يونيورسٽي

**چالمرس يونيورسٽي** سويڊن جي شهر گوٽيبورگ ۾ ٽيڪنالاجيءَ جي هڪ يونيورسٽي آهي.
right|250px|چالمرس يونيورسٽي
گوٿنبرگ يونيورسٽي

**گوٿنبرگ يونيورسٽي** سويڊن جي شهر گوٽيبورگ (گوٿنبرگ) ۾ هڪ يونيورسٽي آهي.

زمرو:تعليمي ادارا
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽيون
اپسالا

**اپسالا** (اُچار: اُپ سالا، سويڊش: Uppsala) سويڊن جو هڪ شهر آهي جنهن جي آبادي 1 لک 40 هزار جي لڳ ڀڳ آهي.
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
لوليو

لوليو (اُچار: لُولِيو، سويڊش: Luleå) سويڊن جو سڀ کان اتراهون شهر آهي. هن شهر ۾ اونهاري جا ڪجهه ڏينهن سج نه لهندو آهي ۽ لڳاتار ڏينهن هوندو آهي، جڏهن ته سياري جا ڪجهه ڏينهن مسلسل رات رهندي آهي ۽ سج نه نڪرندو آهي. لوليو يونيورسٽي هن ئي شهر ۾ آهي.

زمرو:سوئيڊن ۾ شهر
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
ڪالمر

**ڪالمر** (سويڊش: Kalmar) سويڊن جو هڪ شهر آهي جنهن جي آبادي 35 هزار جي لڳ ڀڳ آهي.
زمرو:سوئيڊن ۾ شهر
جونشوپنگ

جونشوپنگ (اُچار: جونشو پِنگ، سويڊش: Jönköping) سويڊن جو هڪ شهر آهي جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 90 هزار آهي.
زمرو:سوئيڊن ۾ شهر
نگهت ناز

**نگهت ناز** سنڌ جي مشهور گلوڪاره   آھي

## شهر
نگهت ناز مورو شهر ۾ جنم ورتو

## گلوڪاري جي شروات
نگهت ناز سنڌ جي مشهور Tv چينل ڪي ٽي اين تان کئي

## البم جي فهرست
* جلوا ء جادو

زمرو:سنڌي راڳي
ممتاز مولائي

**ممتاز مولائي** سنڌ جو مشهور شاعر ۽ گلوڪار آھي

زمرو:راڳي
زمرو:شاعر
مالمو

**مالمو** (Malmö) سويڊن جو، اسٽاڪ هوم ۽ گوٿنبرگ کان پوءِ   ٽيون نمبر وڏو شهر آهي جيڪو ملڪ جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. مالمو سوئيڊش ڪائونٽي اسڪينيا (Skåne) ۾ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ نارڊڪ علائقي جو ڇهين نمبر وڏو شهر آهي، جنهن جي ميونسپل آبادي سال 2022ع ۾ 3,57,377 هئي.  مالمو ميٽروپوليٽن علائقو 7,00,000 کان وڌيڪ ماڻهن جو گهر آهي، ۽ اورسینڊ علائقو، جنهن ۾ مالمو ۽ ڪوپن هيگن شامل آهن، چار لک ماڻهن جو گهر آهي.

مالمو اسڪينڊينيويا ۾ سڀ کان قديم صنعتي ۽ سڀ کان وڌيڪ صنعتي شهرن مان هڪ هو ۽ ان کي صنعتڪاريءَ کان پوءِ جي موافقت لاءِ جدوجهد ڪرڻي پئي. سال 2000ع کان وٺي آریسنڊ برج جي مڪمل ٿيڻ کان وٺي، نئين تعميراتي ترقيات پيدا ڪرڻ، نئين بايوٽيڪنڪ ۽ آئي ٽي ڪمپنين جي حمايت ڪرڻ ۽ مالمو يونيورسٽي ۽ ٻين اعلي تعليم جي سهولتن ذريعي شاگردن کي متوجه ڪرڻ، ان ۾ هڪ وڏي تبديلي آئي آهي. وقت سان گڏ، مالمو جي ڊيموگرافڪ تبديل ٿي وئي آهي ۽ 2020s جي موڙ تي لڳ ڀڳ اڌ ميونسپل آبادي جو هڪ غير ملڪي پس منظر هو.  هن شهر ۾ ڪيتريون ئي تاريخي عمارتون ۽ پارڪ شامل آهن، ۽ اهو پڻ اسڪين ڪائونٽي جي اولهه واري حصي لاءِ هڪ تجارتي مرڪز آهي. اهو پڻ فٽبال ڪلب، مالمو FF جو گهر آهي، سويڊن جي فٽبال ڪلب جو سڀ کان وڌيڪ قومي چيمپئن شپ ۽ واحد نورڊڪ ڪلب آهي جيڪو يورپي ڪپ جي فائنل تائين پهچي چڪو آهي. 

مالمو ۾ ويڪرائي ڦاڪ لاءِ نرم آبهوا آهي ۽، عام طور تي، سياري ۾ سراسري بلند گرمي پد ٿڌ کان مٿي رهي ٿو، جنهن ۾ ڊگھي برفاني ڍڪڻ ناياب آهي. مالمو 2020ع ۾ سويڊن جو تيز ترين وڌندڙ شھر ھو ۽ سال 2021ع دوران آبادي ۾ 3,800 رهاڪن جو اضافو ٿيو.  ان جي 20 سيڪڙو رهاڪن جي اسلام کي مڃڻ سان، شھر سويڊن ۽ مغربي يورپ جي سڀ کان وڌيڪ مسلمان آبادي وارن شھرن مان ھڪ آھي.  ان کان علاوه، مالمو سويڊن ڏانهن ويندڙ مهاجرن جي اڪثريت لاءِ بنيادي داخلا پوائنٽ طور ڪم ڪري ٿو. سال 2050ع تائين مالمو جي آبادي 5,00,000 ٿيڻ جو امڪان آهي.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:سوئيڊن
زمرو:يورپ جا شهر
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
لنشوپنگ

thumb|سينٽرل اسڪوائر، لنشوپنگ، سويڊن
لنشوپنگ (اُچار: لِنشوپِنگ، سويڊش: Linköping) سويڊن جو هڪ شهر آهي. هتي سويڊن جي مشهور يونيورسٽي لنشوپنگ يونيورسٽي موجود آهي.
زمرو:سوئيڊن ۾ يونيورسٽي شهر
ممتاز لاشاري

**ممتاز لاشاري** سنڌ جومشهور گلوڪار آهي.
زمرو:گلوڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
سنڌي گلوڪارن جي فھرست

راڳي- گويو- ڳائڻو- گلوڪار ()

## ا
# احمد مغل

## ب
* برڪت گوپانگ

## ٻ
* ٻالڪ سنڌي

=ڀ=
*ڀڳونتي ناواڻي

## ع
* عابده پروين
* عاشق سمون
## س
* سرمد سنڌي
* سريا سومرو

## ش
* شمن علي ميرالي
* شھنيلا علي

## م
* ممتاز لاشاري
* ممتاز مولائي
* ماسٽر منظور
* ماسٽر فطح
* منظور سخيراني
* محرم زرداري

## ف
* فرزانه بهار
* فرزانه پروين

## ن
*نيگهت ناز
*نديم ميراڻي
*نجف علي

## م
# مارول مرڪ
#مائي ڀاڳي
#مهيش لالواڻي

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي موسيقي
گريگورين ڪئلينڊر

عيسوي سال جو آغاز عيسيٰ جي صليب تي لٽڪائڻ واري واقعي کانپوء ٿيو. هن سال ۾ ٻارنهن مهينا ٿين ٿا جن مان ست مهينا 31 ڏينهن جا ٿين ٿا، چار مهينا 30 ڏينهن جا ٿين ٿا ۽ هڪ مهينو 28 ڏينهن جو ٿئي ٿو ۽ هر ليپ سال ۾ اهو مهينو 29 ڏينهن جو ٿئي ٿو.عيسوي سال ۾ ڪل 365 ڏينهن ٿين ٿا ۽ ليپ سال هڪ ڏينهن جي واڌاري سان 366 ڏينهن جو ٿئي ٿو.ليپ سال هر چوٿين سال ايندو آهي، مطلب ته جنهن سال تي 4 جو کوڙو مڪمل وڃين. عيسوي سال جو 2019 هون سال هلي رهيو آهي. دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ هن سال(ڪئلنڊر) کي مختلف ڪمن ڪارن لاء استعمال ڪيو وڃي ٿو.

**عيسوي سال جي مهينن جا نالا ۽ انهن جا ڏينهن**

*جنوري31 ڏينهن

*فيبروري 28 ڏينهن( ليپ سال۾ 29 ڏينهن)

*مارچ 31 ڏينهن

*اپريل 30 ڏينهن

*مئي 31 ڏينهن

*جون 30 ڏينهن

*جولاء 31 ڏينهن

*آگسٽ 31 ڏينهن

*سيپٽمبر30 ڏينهن

*آڪٽوبر 31 ڏينهن

*نومبر30 ڏينهن

*ڊسمبر31 ڏينهن

عيسوي سال ۾ 52 هفتا ٿين ٿا ۽ هر هفتي ۾ 7 ڏينهن هوندا آهن، ستئي ڏينهن تي مختلف ٻولين ۾ مختلف نالا آهن.سنڌي ٻولي ۾ هفتي جا ڏينهن  ھنن لفظن سان سڃاتا ويندا آهن.

زمرو:وقت
ليپ سال

سائنسي علم موجب زمين پنهنجو سج جي چوڌاري چڪر 365.25 ڏينهن ۾ مڪمل ڪندي آهي جنهن تي عيسوي سال مشتمل آهي پر 0.25 ڏينهن کي سال(ڪئلنڊر) ۾ شمار نٿو ڪري سگهجي ان ڪري هر چوٿين سال ۾ هڪ ڏينهن جو واڌارو ڪيو ويندو آهي ۽ ان سال کي ليپ سال سڏيو ويندو آهي. اهو هڪ ڏينهن جو واڌارو فيبروري مهيني ۾ ڪيو ويندو آهي مطلب ته ان سال فيبروري مهينو 29 ڏينهن جو ٿيندو آهي.گذريل ليپ سال 2016ع ۾ ٿيو ۽ ايندڙ ليپ سال 2020ع ۾ ٿيندو.

زمرو:سال
زمرو:مھينا
زمرو:وقت
زمرو:ڪلينڊر
سيڪنڊ

**سيڪنڊ** یا **ثانیو** وقت مرتب ڪرڻ جو سڀ کان ننڊو جزو مڃيو ويندو آهي البته وقت کي شمار ڪرڻ لاء انکان به ڪافي ننڍا جزا موجود آهن، جيڪي مختلف علمن ۾ استعمال ٿيندا آهن۔

## حوالا

زمرو:وقت
زمرو:پيمائش
زمرو:وقت جي اڪائيون
منٽ

**''منٽ** یا **دقیقو** وقت جي ھڪ اڪائي آھي. هڪ منٽ ۾ 60 ثانیو هوندا آهن.''

زمرو:وقت
زمرو:وقت جي اڪائيون
ڪلاڪ

**ڪلاڪ** یا **گھنٹو** وقت جو هڪ ايڪو آهي جنهن ۾ 60 دقیقوئن هوندا آهن.
ڏينھن

thumb
**ڏينهن** عام طور تي 24 ڪلاڪن جو ٿيندو آهي۔ پر حقیقت ۾ رات جو دورانيو ڪڍي ڪري  باقي حصو ڏينهن آهي ۽ ان جو دورانيو مختلف وقتن ۾ ۽ دنیا جي مختلف علاقن ۾ مختلف هوندو آهي۔ عام استعمال ۾ ڏينهن بشمول رات جي ڏينهن ئي چيو ويندو آهي۔ جيڪو چوويه ڪلاڪن جي برابر شمار ڪيو ويندو آهي، پر ڏينهن سدائين چوويه ڪلاڪن جو نه هوندو آهي اڪثر ڪجهه منٽ ننڍو یا وڏو هوندو آهي.

## حوالا
زمرو:ڏينهن
زمرو:وقت
زمرو:وقت جي اڪائيون
ھفتو

**هفتو** وقت جو جزو آهي.وقت کي هفتن ۾ به ورهايو ويندو آهي ۔عام طور تي هفتو ست ڏينهن (ڏينهن ۽ راتين) جو هوندو آهي۔ ست ڏينهن هن ريت آهن.

#سومر
#اڱارو
#اربع
#خميس
#جمع
#ڇنڇر
#آچر

زمرو:هفتي جا ڏينهن
مهينو

**مھينو** عام طور تي 30 ڏينھن جو هوندو آهي. مھيني جي شروعات هڪ(1) نمبر سان ٿيندي آهي ۽ ان جي هر نمبر کي تاریخ چيو ويندو آهي. تاريخ ڏينهن ۽ رات ٻنهي تي لاڳو هوندي آهي.

زمرو:مهينا
زمرو:وقت
زمرو:ڪلينڊر
زمرو:وقت جي اڪائيون
بھار

[260px|thumb|[بھار جي موسم جا رنگين گل]]
 260px|thumb| ارجنٽائن جو رواج بهار جي شروعات جي ڏينهن تي پيلي گلن کي ڏيڻ جي خوشي، توانائي ۽ اميد جي علامت طور ڪيترن ئي ملڪن ۾ پکڙيل آهي.

**بهار**  يا  *بسنت* بهار ڦوٽهڙي جي خوشگوار موسم جو نالو آهي.هيء موسم نہ گرم ٿيندي آهي نه وري ٿڌي۔ هن موسم ۾ گل ٽڙندا آهن ۽ وڻن تي نوان پن ايندا آهن.اھا سال جي چئن موسمن مان ھڪ آھي جيڪا سياري کانپوءِ ۽ اونھاري کان اول ايندي آهي. ان کي بسنت جي رت يا موسم پڻ چوندا آهن. مختلف علائقن ۾ بھار مختلف وقتن تي شروع ٿيندي آھي. آمريڪا ۽يوناٽيڊ ڪنگڊم ۾ بھار جا مھينا مارچ،  اپريل ۽ مئي ھوندا آھن., جڏھن ته نيوزيلنڊ ۽ آسٽريليا ۾ بھار جي مند پھرين سيپٽمبر تي شروع ٿيندي آھي ۽ ٽيھ نومبر تي ختم ٿيندي آھي.

thumb| اسٽاڪھوم ۾ ولو جو وڻ بھار جي موسم ۾

thumb|بھار

## شاعري ۾ استعمال

شاعريءَ ۾زندگيءَ جي رنگيني ۽ خوشگوار پهلوءَ جي نمائندگي ڪندو آهي. بهار لفظ غزل جي شاعريءَ ۾ميٽر (Meter) طور ڪتب ايندو آهي، جنهن سان عام طور تي شعر جي ڊيگهه سمجهي سگهبي آهي. يعني شعر جون ٻئي سٽون هر حالت ۾ پاڻ ۾ ”بهار“ (هم وزن) هجن. .

## حوالا

زمرو:بهار (موسم)
زمرو:موسم
زمرو:مُندون
سيارو

[thumb|ڏاکڻي [فنلينڊ ۾ سياري جو هڪ منظر]]
**سيارو** (Winter) هڪ موسم جو نالو آهي۔ هن موسم ۾ ڏينهن ننڍا ٿي ويندا آهن ۽ راتيون وڏيون. گرمي پد گهٽجي ويندو آهي. پاڪستان ۾ سيارو نومبر کان فيبروري تائين رهندو آهي۔ 21 ڊسمبر تي سال جي سڀ کان وڏي رات ٿيندي آهي ۽ سڀ کان ننڍو ڏينهن هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:سيارو
زمرو:موسم
زمرو:مُندون
نيٺ گونگي ڳالهايو

**نيٺ گونگي ڳالهايو**، سنڌ جي ناليواري ڪهاڻيڪار، امر جليل جو لکيل سياسي ناول آهي.  هي ناول نوي جي ڏهائيءَ ۾ عبرت گروپ پاران نڪرندڙ هفتيوار رسالي سنڌوءَ ۾ قسطوار ڇپبو هو. 1994ع ۾ عبرت بڪ ڪلب پاران ان کي ڪتابي صورت ۾ ڇپرايو ويو.

## پلاٽ
هي ناول پاڪستان جي  سياسي حالتن ۽ خاص ڪري سنڌي ماڻهن سان اسلام آباد ۾ ٿيندڙ وارتائن تي لکيل آهي. ناول ۾ پاڪستان جي ايجنسين پاران ڪوڙن ڪيسين ۾ گم ڪيل ماڻهن ۽ انهن تي پرڏيهي ملڪ جي ايجنٽ هجڻ جا الزام هڻڻ متعلق بيان ڪيل آهي. هي ناول آسلام آباد ۾، روھڙي شريف جي قاضي محله جو گم ٿيل محمد اسلام جي ڳولا متعلق آهي.

## ڪردار
ناول جا مُک ڪردار گلاب گونگو ۽ جوڳي آهن. گلاب گونگي کي پاڪستان جون ايجنسيون گم ڪري ڇڏين ٿيون ۽ گلاب گونگي جي دوست جوڳي کي تارا چند ڄاڻايو وڃي ٿو. جوڳي اسلام آباد ۾ روپوشي واري زندگي گذاري ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
بال جبريل

**بالِ جبريل** علامه اقبال  جي شعري مجموعن مان هڪ ڪتاب جو نالو. هن ڪتاب ۾ علامه اقبال اردو ۾ شاعري ڪئي آهي.مشهور شعر
 "خودي ڪو ڪر بلند اتنا ڪي هر تقدير سي پهلي  خدا بندي سي خود پوڇي، بتا تيري رضا ڪيا هي!"
هن ڪتاب ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:شاعري 
زمرو:اردو شاعري
بانگ درا

**بانگِ درا** علامه اقبال  جي شعري مجموعن مان هڪ ڪتاب جو نالو. هن ڪتاب ۾ علامه اقبال اردو ۾ شاعري ڪئي آهي. مشهور نظم "ساري جهان سي اڇا هندستان همارا"،"شڪوه، جوابِ شڪوه" هن ڪتاب ۾ آهن.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:شاعري 
زمرو:اردو شاعري
سکر آءِ بي اي يونيورسٽي

**سکر آءِ بي اي يونيورسٽي** (پھريون **سکر انسٽيٽيوٽ آف بزنس ايڊمنسٽريشن** يا **سکر آءِ بي اي**) () هڪ بزنس جو تعليمي ادارو آهي. هي ادارو ايئرپورٽ روڊ سکر تي واقع آهي. هاير ايجوڪيشن ڪميشن پاڪستان جي درجا بندي موجب هي ادارو بزنس جي لحاظ کان سڄي پاڪستان ۾ چوٿين نمبر تي آهي.

اداري کي 16 مئي 2017ع تي سنڌ اسيمبلي پاران يونيورسٽي ڪرڻ جو ٺھراءُ پاس ڪيو ويو.

### شعبا
اداري ۾ پنج شعبا آهن
* بزنس ايڊمنسٽريشن جو شعبو
* ڪمپيوٽر سائنس جو شعبو
* تعليم جو شعبو
* اليڪٽريڪل انجنيئرنگ جو شعبو
* رياضي جو شعبو

## حوالا

زمرو:سکر
زمرو:سکر جا تعليمي ادارا
زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:1994ع ۾ قائم ڪيل تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
بَڊو

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو ڇهون مهينو آهي جيڪو سانوڻ ۽ اسو جي وچ ۾ آهي.

16 آگسٽ کان 14 سيپٽمبر تائين هوندو آهي. بڊي 31 ڏينھن جو مهينو آهي.

## ٻيا نالا
بدرهه / ڀدو / ڀادر

بدوان / بڊَءُ

## لفظ بڊو
هي سنسڪرت ڀادر مان ورتل آهي.

## لوڪ سنڌي ڏاهپ
چوماسي جا چار مهينا: جن ۾ سانوڻ، بڊو، اسُو ۽ ڪتي شامل آهن. هنن مهينن لاءِ چئبو آهي ته چوويهه ڪلاڪن ۾ هڪ وقت کائجي، کٽ تي نه سمهجي، هيٺ سمهجي، حجامت نه ڪرائجي، ڏاڙهي به نه لاهجي.

## لوڪ سنڌي شاعري ۾
بڊو بنجي آيو، ٿيون چٽيون چِٽايون،

اَن پَچي راس ٿيو، ڏاتا جُوڙيائون،

مولى پنھنجي مھر سان، ٽاريون بلائون،

سڦل ڦل ڪمائين، جو پنھنجو پاتائون،

خوش ٿي کنيائون، “آسو“ کلي خير سان.

## علم نجوم ۾
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي اترا ڦانگا ۽ هست نکٽن جو اثر رهي ٿو .

## بڊي بابت لوڪ سنڌي چوڻيون

### بَڊَءُ بد بلا، تنھن کان سانوڻ ڀلا
مطلب؛ هن مھيني ۾ گرمي ۽ گُهٽ وڃي تار ٿيندي آهي. انڪري هي چوڻي مشهور آهي.

### تيرهين مھيني ۾ ڪانوَ به اوڳرائي پاڻي ڪڍندا آهن
مطلب؛ بَڊَءُ جي مھيني ۾ ان جي اڻاٺ سبب، کيس تيرهون مھينو به چوندا آهن. ڇو ته فصلن ۾ ان اڃا ڪچو هوندو آهي. ان ڪري پکين جون گُجيون به ان بجاءِ، پاڻيءَ سان ڀريل هونديون آهن. هن مھيني جي آخر ۾ تَلُور پکي به سائبيريا جا پَٽَ ڇڏي اچي سنڌ وسائيندا آهن.

### ست چِٽَ، ست ٻه-چِٽَ، ست چانھيون، ست ٻه-چانھيون، پوءِ سيارو ڪري دانھون، گهر گهر ٻرن باهيون.
مطلب؛ مھيني جي 22 تاريخ تي چِٽَ لڳندي آهي.

### سھيل لڏيو، مکڻ ڪُڏيو
22 بَڊَءُ تي سُھيل تارو بيھندو آهي. اهو تارو مکڻ جو اهڃاڻ ليکبو آهي. هن تاري جي ظاهر ٿيڻ سان، مکڻ به ججهو نڪرندو آهي. ريڍو مال به سھيل تاري جي بيھڻ ڪري، ڪڏڪارون ڪري خوشيءَ جو اظھار ڪندو. سھيل تاري جي بيھڻ سان، آڳاٽي ۽ پاڇاٽي، هڙ جوئر سنگ جهليندي آهي.

بڊي منجھ ڪاڙها ۽ گرميون ٿين. گاهه سڪي وڃن، مال متاع بک مري ۽ کير سُڪائي وڃي. جنهن سبب مارو ماڻهو، تڪليف واري زندگي ڪاٽيندا آهن. “بڊي جي بک” پڻ ضرب المثل آهي ۽ ورجيس طور ڪتب ايندي آهي.
# بڊو، بکن ڪڍو.
# بڊو، ڏيڻين ڊڍو.
# بڊو پنو، ڪانوَن رُنو.
# بڊو پنو، ٻانڀڻ چاڙهيو ڪُنو.

## حوالا
*مـُندون منھنجي مـلڪ جون - ڊاڪٽر غلام محمد جکراڻي

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:ھندو ڪئلينڊر جا مھينا
ارمغان حجاز

**ارمغانِ حجاز** (حجاز جو تحفو؛ اصل ۾ فارسيءَ ۾ ڇپيل، 1938ع) اسلام جي عظيم  فلسفي شاعر علامه اقبال جي فلسفيانه شاعري جو ڪتاب آھي.

هيءُ ڪتاب، اقبال جي وفات کان ڪجهه مهينا پوءِ شايع ٿي، هڪ تمام ننڍڙي جلد آهي، جنهن ۾ فارسي ۽ اردو ٻنهي ٻولين ۾ شعر آهن. اهو نامڪمل آهي، جيتوڻيڪ اهو پڙهندڙن کي آسانيء سان ظاهر نه آهي؛ ڇاڪاڻ ته اقبال هن ڪتاب ۾ ڪجهه خال ڇڏيا آهن، جن کي هن مڪي جي زيارت ڪرڻ وقت ڀرڻ جو ارادو ڪيو هو. عنوان جو مطلب آهي "حجاز کان تحفو" هن جي خواهش هئي ته جزيرة العرب جو سفر ڪري حج ڪري ۽ حضرت محمد ﷺ جي قبر جي زيارت ڪري، پر زندگيءَ جي آخري سالن ۾ مسلسل بيماريءَ سبب ائين ڪرڻ کان روڪيو ويو. اقبال ارمغان کي حجاز ڏانهن وٺي وڃڻ لاءِ تحفي طور ترتيب ڏيڻ شروع ڪيو، هندستان واپسيءَ تي پنهنجي وطن وارن لاءِ ”حجاز کان تحفو“ طور ان کي شايع ڪرڻ جو ارادو ڪيو. هن جي آخري تصنيف ۾، اسان کي شاعر اڳي کان وڌيڪ اٽل نظر اچي ٿو. شعر مختصر ۽ ذاتي وڌيڪ آهن. اهو تاثر ڇڏي ويو آهي ته ليکڪ هن کي ڇڏي وڃڻ کان اڳ پنهنجي چوڌاري دنيا تي آخري نظر وٺي رهيو آهي. موضوع گهڻو ڪري واقف آهن، پر علاج هميشه وانگر تازو، زبردست ۽ نازڪ آهي. اقبال جو اظهار، خدا کي خطاب ڪندي، انساني برائين تي تنقيد ڪرڻ، ناانصافي ۽ ظلم کان نفرت ڪرڻ ۽ محمد ﷺ ۽ ان جي اصحابن جي عقيدت ۾ به، سڀ ڪجهه گهٽجي ٿو وڃي. هڪ عظيم مفڪر جي خيالن ۽ احساسن جي مجموعي طور ارمغان کي ويهين صديءَ جي ادبي صنفن ۾ هڪ خاص مقام حاصل آهي. ان کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، پهريون فارسي شعر، ٻيو اردو نظم. فارسي شاعري، سڀئي رباعي صورت ۾ پنجن گروهن ۾ ورهايل آهن ۽ خدا جي سچائي، محمد، مسلم قوم، انسانن ۽ "خدا جي رستي تي صحابي" کي پيش ڪري ٿو. ٻئي ڀاڱي ۾ 1935ع کان سندس وفات جي وچ ۾ لکيل اردو نظمن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ شاعر جي دور جي نظرياتي مونجهاري ۽ مسلمانن تي ان جا اثر بيان ڪيل نظم شامل آهن. هن ڪم ۾ اقبال عملي طور هر ان سوال کي ڇهيو آهي، جن سان هو پنهنجي زندگيءَ جي علمي جدوجهد ۽ ادبي ڪاميابيءَ ۾ مشغول رهيو هو. نظم جيڪي هن آخري ڪم تي مشتمل آهن، اهو تاثر ڏين ٿا ته ليکڪ کي آخرڪار اهو سڪون مليو آهي، جيڪو هن ڪيتري عرصي کان ڳولي رهيو هو:

 سرودِ رفتہ باز آید کہ ناید نسیمے از حجاز آید کہ نا یدسر آمد روز گار ایں فقیرےدگر دانائے راز آید کہ نا ید

اهو گيت جيڪو هليو ويو آهي اهو ٻيهر اچي سگهي ٿو يا نهحجاز مان تازي هوا اچي سگهي ٿي يا نههن غريب مسڪين جا ڏينهن ختم ٿي ويارازن جو ڪو ٻيو ڄاڻندڙ اچي سگھي ٿو يا نه؟

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:شاعري 
زمرو:اردو شاعري 
زمرو:فارسي ادب
ڪمار سانو

thumb|ڪمار سانو
**ڪمار سانو** ڀارت جو مشهور گلوڪار آهي

## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:بالي وڊ پس پرده گلوڪار
زمرو:بنگالي موسيقار
زمرو:پدم شري حاصل ڪندڙ
زمرو:پس پرده گلوڪار
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:فاضل يونيورسٽي ڪلڪتا
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:نيپالي ٻولي جا گلوڪار
زمرو:ڀارتي پس پرده گلوڪار
زمرو:ڀارتيا جنتا پارٽي جا سياست دان
زمرو:ڪنڙا پس پرده جا گلوڪار
زمرو:ڪولڪتا جا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
سلمان خان

**سلمان خان** () ڀارت جو مشهور اداڪار آهي، جنهنن ڪيتريون ئي فلمون ڪيون آهن ۽ سندس فلمون باڪس آفس تي تمام گهڻيون ڪامياب ٿينديون آهن ، سلمان خان جي هڪ خصوصيت اها پڻ آهي ته ، هر نئي چهري کي متعارف ڪرائڻ لاءِ پروڊيوسر سلمان خان سان ان نئي چهري يا اداڪارا کي متعارف ڪرائيندا آهن.

## شروعاتي زندگي
[thumb|Khan with brothers [ارباز خان (انڊين اداڪار)|Arbaaz Khan (left) and سهيل خان (right)]]
سلمان خان جو اصل نالو عبدالراشدسالم(سلمان خان) آهي، سندس پيء ڏاڏا سوات جي درٻار کان پاڪستان ۾ ڀريل هئا.

## فلمي ڪيريئر

سلمان خان ڪيتريون ئي فلمون ڪيون آهن، سندس فلمي ڪيرئير جي شروعات بالي ووڊ ۾ ٿي.

### 1989–93: Debut and breakthrough
سلمان خان پنهنجي اداڪاري جي شروعات 1988 ۾ فلم *[[بيوي هو تو ايسي]]* ۾ سپورٽنگ رول سان ڪئي، جنهن ۾ سندس آواز ڪنهن ٻئي پاران ڊبنگ ڪيو ويو هو

## فلمون

*[[بيوي هو تو ايسي]]*
تيري نام 2006
وانٽيڊ
باڊي گارڊ 2013
بجرنگي ڀيا جان 2015
ويير

## فلموگرافي ۽ ايوارڊ

* ارباز خان
* سھيل خان
* سليم خان

## External links

* 
* 
## حوالا

زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:فلم
زمرو:مراٺي ماڻهو
زمرو:هندي فلم پروڊيوسر
زمرو:1965ع جنمَ
شاهد ڪپور

thumb|شاهد ڪپور
**شاهد ڪپور** ڀارت جو مشهور اداڪار آهي

زمرو:1981ع جون پيدائشون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:جيوت ماڻهو
سهيل خان

**سهيل خان** ڀارت جو مشهور اداڪار آهي

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1969ع جون پيدائشون
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪرسٽوفر ڪولمبس

**ڪرسٽوفر ڪولمبس** (Christopher Columbus) اٽلي جي رياست جئنوآ ۾ ڄائو جيڪو دنيا جو مشهور مهم جُو ۽ سياح هو جنهن 1492ع ۾ آمريڪا دريافت ڪئي.

**ڪرسٽوفر ڪولمبس** (Christopher Columbus) اٽلي جي رياست جئنوآ ۾ ڄائو جيڪو دنيا جو مشهور مهم جُو ۽ سياح هو جنهن 1492ع ۾ آمريڪا دريافت ڪئي.

## حوالا

زمرو:مهم جو
زمرو:شخصيتون
زمرو:آمريڪي شخصيتون
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
واسڪو ڊيگاما

thumb|Left|واسڪو ڊَي گاما.سامونڊي ڌاڙيل
thumb|Left|واسڪو ڊَي گاما. ھڪ ظالم ۽ مڪار ڌاڙيل
**واسڪو ڊَي گاما** ھڪ پرتگالي سامونڊي ڌاڙيل ھو جنھن يورپ کان ڏکڻ آفريڪا جي چوڌاري گھمي ڪري ھندستان تائين سامونڊي رستو لڌو ۽ مهم جوئي ۽ واپار جي ھڪ نئين دنيا کولي. ھو 1469ع ۾ پرتگال ۾ پيدا ٿيو ۽ 1524ع ۾ ڪوچي ھندستان ۾ وفات پاتائين. ان زماني ۾ يورپي حڪمران پنھنجي ملڪ کان ٻاهر ڌاڙو جائز سمجھندا ھئا.
واسڪوڊي گاما جي ھندستان تائين سامونڊي رستي جي ھن دريافت کانپوء تقريبن سو سالن تائين پرتگالين کي اوڀر سان مصالحن جي واپار تي برتري حاصل رهي.

300px|thumb|واسڪو ڊَي گاما جي ھندستان تائين پهرين سفر جو رستو(1497–1499)
واسڪوڊي گاما 20 مئي 1498 تيڪالي ڪٽ ھندستان پهتو هو. ان کان چار سال اڳ ڪرسٽوفر ڪولمبس آمريڪا لھي چڪو هو جڏھن تہ بابر 1526ع ۾ دهلي جو تخت سنڀاليو.
ممباسه (ھاڻوڪو ڪينيا) جي ويجھو ھن ڪيترن ئي عرب واپاري جهازن کي لٽيو. عرب ملاح ۽ جهازران احمد بن ماجد جي تعاون سان ھن کي ھندستان وڃڻ جو رستو مليو. ان کان پوءِ ھو اتر ۾ مالندي (اولھ آفريڪا) پهتو جتي ھن کي پهريون ڀيرو ھندستاني واپاري نظر آيا. اتان کان ھن ڪنھن ھندستاني ملاح کي (گھڻو ڪري اغوا ڪري) آماده ڪيو تہ ھن کي ھندستان تائين وٺي وڃي.
ڪالي ڪٽ جي حڪمران ساموٿري واسڪوڊي گاما جي خاترداري ڪئي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Vasco da Gama's ''Round Africa to India'' , fordham.edu
* Vasco da Gama web tutorial with animated maps, ucalgary.ca
* A Portuguese East Indiaman from the 1502–1503 Fleet of Vasco da Gama off Al Hallaniyah Island, Oman: an interim report, IJNA
* 

زمرو:شخصيتون
زمرو:پرتگال
زمرو:پرتگالي ماڻهو
[[زمرو:پرتگالي شخصيتون
زمرو:1460ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:ڏکڻ ايشيا جا ڳولا ڪندڙ 
زمرو:آفريڪا جا پرتگالي ڳولا ڪندڙ 
زمرو:پرتگالي هندستان جا وائسراءِ 
زمرو:دئ گاما خاندان 
زمرو:1460ع جي پيدائشون 
زمرو:1524ع جي فوتگيون 
زمرو:مليريا کان موتون زمرو: سينز جا ماڻهو زمرو: ويديگيرا جا ماڻهو زمرو: پرتگالي رومن ڪيٿولڪ زمرو: پرتگالي ڳولا ڪندڙ زمرو: رومن ڪيٿولڪ زمرو: 15 صدي جي پرتگالي امير
فهرست ڀارت جا اداڪار

## ا
* ارباز خان
* اکشي ڪمار
* اکشي خنا
## ع
* عامرخان

## س
* سلمان خان
* سيف علي خان
* سهيل خان
* سونو سود
* سيلينا گومز
* سيلينا جيتلي
* سونالي
* سوحا علي خان

## ش
* شاهد خان
* شاهد ڪپور
* شڪتي ڪپور
سونو نگم

thumb|سونو نگم

**سونو نگم**  (پيدائش30، جولاءِ ، سن1973ء فريدآباد ، هريانا ، ڀارت)  جو مشهور گلوڪار آهي. جنهن جا بيشمار گيت اردو فلمن  ۾ شامل ڪيا ويا آهن۔ ان کان سواءِ هِن بيشمار پاپ البم به  ڪيا ۽ ڪجهه اردو فلمن   ۾به پنهنجا جلوا ڏيکاريا۔

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:راڳي
زمرو:1973ع جون پيدائشون
يوٽيوب

**يوٽيوب** هڪ وڊيو پيش ڪندڙ  ويب سائيٽ آهي. جتي استعمال ڪندڙ پنهنجون وڊيوز شامل ۽ پیش ڪري سگهن ٿا. پي پال جي ٽن پراڻن ملازمن فيبروري 2005ع ۾ یوٽیوب جي ويب سائيٽ قائم ڪئي. نومبر 2006ع ۾ گوگل انڪارپوریٽڊ 1.65 ارب ڊالر جي عيوض یوٽیوب کي خرید ڪري ڇڏيو ۽ هاڻي هي گوگل جي ماتحت اداري جي طور تي ڪم ڪري رهيو آهي. اداري جو دفتر سان برونو، ڪیلیفورنیا، آمريڪا ۾ آهي. یوٽیوب استعمال ڪندڙ کي وڊيو مواد ڏيکارڻ لاءِ ایڊوب فلیش وڊيو ٽیڪنالوجي استعمال ڪندو آهي. یوٽیوب تي پیش ڪيل ذياده تر مواد انفرادي طور تي ان جي استعمال ڪندڙ جي طرفان پیش ڪيو ويندو آهي البتہ سی بی ایس، بي بي سي، يو ايم جي ۽ ٻيا ابلاغي ادارا بہ یوٽیوب ڀاڱيواري منصوبي تحت پنهنجو ڪجهه مواد پیش ڪندا آهن.
thumb|يوٽيوب جو لوگو
غیر مندرج استعمال ڪندڙ یوٽیوب تي وڊیو ڏسي سگهن ٿا جڏهن تہ مندرج استعمال ڪندڙ کي لامحدود وڊیو پیش ڪرڻ جي اجازت آهي. ممڪنہ طور تي ناپسندیدہ مواد 18 سالن کان وڌيڪ عمر جي مندرج استعمال ڪندڙن لاء دستیاب آهي. یوٽیوب جي شرطن جي تحت رسوائي جو سبب بڻجڻ وارو، فحش، حقوق دانش جي خلاف ورزی ڪرڻ وارو ۽ ڏوھ تي اڀارڻ وارو مواد پیش نٿو ڪري سگهجي. مندرج استعمال ڪندڙ جي کاتن کي "چينلز" چيو ويندو.

یوٽیوب انگريزي کان علاوہ 16 کان وڌيڪ ٻولين ۾ سهولتون ميسر ڪري ٿو جن ۾ هسپانوي، ولنديزي، چيني ۽ ٻيون شامل آهن.

زمرو:آمريڪي ويب سائيٽون
زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر
زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر
زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
جهان آرا (ناول)

**جهان آرا ** سنڌي ٻوليء ۾ لکيل هڪ ناول آهي جنهن جو مصنف عبدالرزاق عبدالسلام آهي. هن ناول کي 1956ء ۾ سنڌي ادبي بورڊ پاران پهريون دفعو ڇاپيو ويو. ناول جا هيل تائين ارڙهن ڇاپا ڇپجي چڪا آهن. هي ناول  سنڌ ۾ ٻارهين ڪلاس جي سنڌيپڙهندڙ شاگردن جي نصاب ۾ شامل آهي.
شاهد آفريدي

صاحبزاده محمد شاهد خان آفريدي عرف **شاهد آفريدي** ڪرڪيٽ راند جو مشهور رانديگر آهي. سندس جو تعلق پاڪستان سان آهي. سندس پرستار محبت ۾ کيس "بوم بوم" ۽ " لالا" چوندا آهن.

زمرو:1975ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ ڪپتان
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي بليوز جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2011 جا رانديگر
زمرو:1977ع جون پيدائشون
زمرو:آفريدي ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
جي ميل

**جي ميل** گوگل جي طرفان  فراهم ڪئي ويندڙ مفت اي ميل سروس آهي۔ محفوظ ویب میل کان علاوہ پوپ3 ا۽ IMAP4 جي ذریعي بہ استعمال ڪندڙ جي ميل تائين رسائي حاصل ڪري سگهن ٿا۔ جي ميل جي شروعات پهرين اپریل 2004ء تي  ان وقت ٿي جڏهن دعوت نامن تائين محدود ان جيبيٽا ورزن جو اجراء ڪيو ويو. 7 فيبروری 2007ء تي ان جي بيٽا ورزن کي ئي عوام لاء ميسر ڪيو ويو.7 جولاء 2009 تي، ٻين گوگل ايپس سان گڏ هي سروس بہ بيٽا ڪيفيت کان اپگريڊ ٿي وئي۔

ابتدا ۾ هر استعمال ڪندڙ کي  1 گيگابائيٽ جڳهہ ڏني وئي ، جيڪا جي ميل جي ٻين حریفن، جيئن هاٽ ميل وغیرہ جی 2 کان 4 ميگابائيٽ جڳهہ کان ڪافي گهڻي هئي۔  انکانپوء بہ، جي ميل جي طرفان ان ۾ وقتاً فوقتاً  اضافو ٿيندو رهيو آهي۔ هر جي ميل پیغام، بشمول انجا فائيل، 25 ايم بي تي مشتمل ٿي سگهي ٿو۔ جي ميل تلاش جي سهولت تي مشتمل انٽرفیس ۽ انٽرنيٽ فورمز جهڙو مڪالماتي منظر (conversation view) ڏيندو آهي۔ جون 2012ء جي انگن اکرن موجب دنیا ڀر ۾ 425 ملين فعال استعمال ڪندڙن سان گڏ جي ميل سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيڻ واري ويب اي ميل سروس آهي۔ مئي 2014 ۾ جي ميل کي گوگل پلي اسٽور تان اینڊروئڊ آلان تي هڪ بلين دفعا انسٽال ٿيڻ واري پهرين ايپ جو اعزاز حاصل ٿيو.

## حوالا

زمرو:ربطيات
زمرو:گوگل
محمود مغل

**محمود مغل** سنڌي ٻوليء جو ناميارو ڪالم نگار آهي. محمود الحسن مغل 27 نومبر 1961ع تي سيوهڻ شريف ۾ ميان نور محمد مغل جي گهر جنم ورتو. شروعاتي تعليم حيدرآباد مان ۽ ايم بي بي ايس 1988ع ۾ ايل ايم سي مان پاس ڪيائون. 1982ع کان سنڌ يونيورسٽيء جي فارماسي شعبي ۾ پڙهائي رهيا آهن ۽ هن وقت فزيڪل ايجوڪيشن جي ڊائريڪٽر طور پڻ پنهنجا فرض نڀائي رهيا آهن. هو هڪ ئي وقت ڪيترين ئي خوبين جو مالڪ آهي، هو هڪ شفيق استاد بہ آهي تہ بهترين ڪالم نگار پڻ. محمود مغل ڊراما نگار بہ آهي تہ حساس ڪهاڻيڪار بہ آهي. هو ريڊيو جو بهترين ڪمپيئر بہ آهي تہ مڃيل اسٽيج ڪمپيئر پڻ آهي. 1975ع ۾ هن پهرين ڪهاڻي لکي، 1982ع ۾ نصير مرزا کين ريڊيو پاڪستان تي متعارف ڪرايو، 1989ع ۾ ٽي وي تي پهريون پروگرام ڪيائون. 1982ع ۾ ٽي وي لاء پهريون ڊرامو آئيڊيل لکيائون. هن وقت تائين ٽي ويءَ لاء سنڌيءَ ۾ 21 سيريلز سان گڏ 37 سولو ڊراما ۽ ان سان گڏ 27 اردو سيريلز ۽ ڊراما پڻ لکيا اٿس. سندس ڪاوش ۾ لکيل ڪالمن جو مجموعو خواب نگر ڇپيو بہ آهي تہ ساڳي وقت سنڌ سلامت تي بہ موجود آهي.
محمود مغل کي سندس ادبي ۽ فني خدمتن عيوض پي ٽي وي پاران 7 مڃتا اوارڊ جڏهن تہ 2013ع ۾ سنڌ فنڪار ويلفيئر ٽرسٽ طرفان سنڌ ايڪسيلنس اوارڊ ڏنو ويو. ڊاڪٽر محمود مغل ٽي وي ۽ ريدِيو تي ڪيترن ئي پروگرامن جي ڪمپيئرڱ سان گڏ مسلسل لکندو رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:صحافي
زمرو:ڪالم نگار
زمرو:سنڌي شخصيتون
پرک

**پرک** پي ٽي وي جو هڪ مشهور پروگرام جنهن کي سنڌي ٻولي ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. سجاد سهاڳ اڄڪلهہ هن پروگرام جي ميزباني ڪري رهيو آهي.
ڪاوش ٽيليويزن نيٽورڪ

KTN Jio LOGO|thumb

**ڪي ٽي اين** سنڌي ٻولي جو پهريون ٽي وي چينل آهي جيڪو 2002ء ۾ کوليو ويو. هن چينل جو سرواڻ علي قاضي آهي.

زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:شوبز
زمرو:سنڌي ماس ميڊيا
زمرو:ڪراچي ۾ ماس ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
زمرو:پاڪستان جون ماس ميڊيا ڪمپنيون
سنڌ ٽي وي

**سنڌ ٽي وي** سنڌي ٻولي جو هڪ چينل آهي.

زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
زمرو:سنڌ ۾ ماس ميڊيا
فاطمه جناح

**فاطمہ جناح** محمد علي جناح جي ڀيڻ هئي.هن جي پيدائش 31 جولاء 1893ء تي ٿي.هو هڪ ڊينٽل سرجن، ليکڪہ ۽ سياستدان هئي. هن جي وفات 9 جولاء 1967 تي 73 سالن جي عمر ۾ ٿي.

## حوالا

زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عورت رڪن
زمرو:قائداعظم
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:1967ع جون فوتگيون
ڪي ٽي اين نيوز

**ڪاوش ٽيليويزن نيٽ ورڪ** هڪ سنڌي ٻولي جو ميڊيا نيٽ ورڪ آهي.

## حوالا

زمرو:ڪاوش ٽيليويزن نيٽ ورڪ
زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ماس ميڊيا
زمرو:ڪراچي ۾ ماس ميڊيا
زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ ماس ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
زمرو:پاڪستان جون ماس ميڊيا ڪمپنيون
سنڌ ٽي وي نيوز

thumb|سنڌ ٽي وي نيوز
**سنڌ ٽي وي نيوز** سنڌي ٻولي ۾ خبرون پيش ڪندڙ چينل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
زمرو:سنڌ ۾ ماس ميڊيا
مهراڻ ٽي وي

**مهراڻ ٽي وي**  هڪ سنڌي ٻولي جو چينل آهي.جنهن جو سي اي او غلام نبي مورائي،نيوز ڊائريڪٽر رئوف چانڊيو آهي.

## موجوده پروگرام

مهران ٽي وي تي هن وقت هي پروگرام نشر ٿيندا آهن.

* سڌي ڳاله
* فلاح آخرت
* صبح مهران
* بنت حوا
* پبلڪ چوائس

زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
آواز ٽيليويزن نيٽورڪ

**آواز ٽي وي** سنڌي ٻولي جو هڪ چينل آهي. هي 2009 ء ۾ شروع ڪيو ويو ۽ سنڌي ٻوليءَ ۾ تفريح ۽ تفريحي معلومات (انفوٽينمينٽ infotainment) پروگرام نشر ڪيا ويا هيا.

## خارجي ڳنڍڻا
* Live streamlining 

زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ماس ميڊيا
زمرو:ڪراچي ۾ ماس ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
زمرو:پاڪستان جون ماس ميڊيا ڪمپنيون