open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گريناڊا

**گريناڊا**  ويسٽ انڊيز جي ڪيريبئن سمنڊ ۾ گريناڊائيننز واري ڏاکڻي ٻيٽن جي لڙھ ۾ ھڪ خودمختيار رياست آھي. ملڪ گريناڊا ٻيٽ ۽ ان جي اتر م واقع ڇھ ننڍن ٻيٽن تي مشتمل آهي. ھي ملڪ ٽرينيڊاڊ اينڊ ٽوباگو جي اتر اولھ، وينزويلا جي اتر اوڀر سينٽ ونسينٽ اينڊ گريناڊائينز جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع آهي. ان جي پکيڙ 348.5 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ آبادي جولاء 2018 ۾ لڳ ڀڳ 112200 ھيس.
ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ سينٽ جارجز آھي.
ھن ملڪ کي جائفل ۽ جاوتري 
جائتري مصالحن جي وڏي پيماني تي پيداوار جي ڪري **مصالحن جي سرزمين** پڻ سڏيو ويندو آهي. اھو انھن مصالحن جو دنيا ۾ سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ پڻ آهي. 
ملڪ جو قومي پکي گريناڊائي ڳيرو آھي جنھن جو نسل دنيا ۾ ناپيد ٿيڻ جي خطري ۾آهي.

## تاريخ
يورپين جي آمد کان پھريان گريناڊا ۾ ھتان جا آرواڪ اصل رھاڪو آباد ھيا، ان بعد ھتي آئلينڊ ڪيريب پڻ اچي آباد ٿيا. 
ڪرسٽوفر ڪولمبس ھن ٻيٽ کي  پنھنجي آمريڪا ڏانهن ٽئين بحري سفر ۾ 1498 ۾ ڏٺو هو.  ھتان جا آئلينڊ ڪيريب نالي رھاڪو يورپين جي اچڻ تي سخت مزاحمت ڪري کين روڪيندا رھيا پوء بہ سڀ کان اول 1650 ۾ فرانس ھتي ڪالوني ٺاھڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو ۽ ھڪ سؤ سال کان مٿي اتي قابض رھيو. 10 فيبروري 1763 ۾ پيرس واري معاھدي تحت گريناڊا کي برطانيا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ پوء 1974 تائين ھتي برطانيا قابض رھيو. 1958 کان 1962 تائين گريناڊا ويسٽ انڊيز  جي وفاق جو حصو رھيو جيڪا برطانوي بيٺڪن جو وفاق ھيو ۽ گھڻو وقت قائم رھي نہ سگھيو. 3 مارچ 1967 ۾ گريناڊ کي مڪمل داخلي آزادي ڏئي کيس ايسوسيئيٽيڊ رياست جو درجو ڏنو ويو. ملڪ کي ايرڪ گيئري جي اڳواڻي ۾ خودمختياري ڪامن ويلٿ ۾ رھندي 7 فيبروري 1974 ۾ ڏني وئي جيڪو ھن ملڪ جو پھريون وزيراعظم ٿيو ۽ رياست جي سربراھ ملڪہ ايلزبيٿ ٻين برقرار رھي.
thumb|right|
ايرڪ گيئري

## انتظامي ورھاست

گريناڊا ڇھن پئرشن ۾ ورھايل آھي :

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ

**سینٽرل آفريڪن جمھوريا** (Central African Republic) یا وسطي آفريڪن جمھوريا (مختصر طور:CAR؛ سانگو: Ködörösêse tî Bêafrîka؛ فرينچ: République centrafricaine) وچ آفريڪا ۾ ھڪ زمين بند ملڪ آھي. ان جي سرحد اتر ۾ چاڊ، اتر۔اوڀر ۾ سوڊان، اوڀر ۾ ڏکڻ سوڊان، ڏکڻ ۾ ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو، ڏکڻ ۾ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ اولهه ۾ ڪيمرون سان ملن ٿيون. سینٽرل آفريڪن جمھوريا (CAR) اٽڪل 6,20,000 چورس ڪلوميٽر (2,40,000 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ سال 2016ع تائين ان جي آبادي لڳ ڀڳ 46 لک هئي. سال 2019 تائين، ملڪ هڪ گهرو ويڙهه جو منظر آهي، جيڪو سال 2012ع کان جاري آهي.

ملڪ جو اڪثر حصو سوڊانو۔گني سوانا تي مشتمل آهي، پر ملڪ ۾ اتر ۾ هڪ ساحيلو۔سوڊاني زون ۽ ڏکڻ ۾ استوائي ٻيلن جو علائقو پڻ شامل آهي. ملڪ جو ٻه ٽيون حصو اوبانگي نديءَ جي بيسن ۾ آهي (جيڪو ڪانگو ۾ وهي ٿو)، جڏهن ته باقي ٽيون حصو چاري نديءَ ۾ آهي، جيڪو چاڊ ڍنڍ ۾ وهي ٿو. 

وچ آفريڪن جمهوريا جو علائقو هزارين سالن تائين آباد ڪيو ويو آهي؛ تنهن هوندي به، ملڪ جون موجوده سرحدون فرانس طرفان قائم ڪيون ويون، جنهن 19ھین صدي جي آخر ۾ شروع ٿيندڙ ڪالوني طور ملڪ تي حڪومت ڪئي. سال 1960ع ۾ فرانس کان آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ، مرڪزي آفريڪي جمهوريه تي، خودمختيار اڳواڻن (dictators) جو هڪ سلسلو، حڪمراني ڪئي، جنهن ۾ هڪ بادشاهت قائم ڪرڻ جي ناڪام ڪوشش پڻ شامل آهي.

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
شفيع محمد شاھ

**شفيع محمد شاھ** () (جنم: 7 سيپٽمبر 1949، وفات: 17 نومبر 2007) ريڊيو پاڪستان، ٽيليويزن ۽ فلمي دنيا جو مشھور اداڪار ھو. 1960ع واري ڏھاڪي ۾ ھن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان پنھنجي فني سفر جي شروعات ڪئي. ساڳئي وقت سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ماسٽر ڊگري حاصل ڪيائين. انکانپوءِ حيدرآباد ڇڏي ڪراچيءَ لَڏي ويو.

## شروعاتي زندگي ۽ پيشو
شفيع سنڌ جي شھر ڪنڊيارو ۾ جنم ورتو. ھن فنڪار کي پاڪستان ٽيليويزن تي پروڊيوسر شھزاد خليل متعارف ڪرايو. ھن ڪيترن ئي سنڌي ۽ اردو ڊرامن ۾ ڪم ڪيو ۽ ملڪ جي وڏن اداڪارن جي قطار ۾ شامل ٿي ويو. ھن لڳ ڀڳ 30 سال فن جي دنيا کي ارپيا ۽ 150 کان وڌيڪ سنڌي ۽ اردو ڊرامن ۾ حصو ورتو. 1985ع ۾ سندس فن جي مڃتا طور پاڪستان ٽيليويزن طرفان کيس ايوارڊ ڏنو ويو. ھن صدارتي ايوارڊ پرائڊ آف پرفارمنس پڻ حاصل ڪيو. ھي فنڪار 17 نومبر 2007ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪئي.سندس ڊرامن جي ھڪ نامڪمل فھرست ھيٺ ڏجي ٿي:
* آنچ،بند گلاب، چاندگرھن، دائري، ديوارين، جنگل، آدم حوا اور شيطان، زينت، ڪالي ڌوپ، مارئي، محبت خواب ڪي صورت، منت، تپش، تيسرا ڪنارا، زھر باد ۽ الزام.

## حوالا

زمرو:1949ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:پاڪستاني مرد فلمي اداڪار
مختيار علي انڙ

** مختيار علي انڙ** (انگريزي:[Mukhtiar Ali Unar]، جنم: 1 سيپٽمبر 1964ع) سنڌ جو مشھور تعليمي ماھر، اليڪٽريڪل، اليڪٽرانڪ ۽ ڪمپيوٽرانجنيئرنگ جو پروفيسر، محقق ۽ ليکڪ آھي.  ھن انجيئرنگ سان گڏوگڏ سنڌ جي تاريخ، ادب ۽ ثقافت تي پڻ ڪافي مضمون ۽ مقالا  لکيا آھن.

## ننڍپڻ ۽  تعليم
مختيارعلي انڙ جو جنم  مٽياري ضلع جي ڳوٺ دين محمد انڙ ۾ ٿيو.  پھريان پنج درجا گورنمينٽ پرائمري اسڪول مريد سوھا ۽ اٺين ڪلاس جو امتحان گورنمينٽ مڊل اسڪول موسيٰ کٽياڻ مان پاس ڪيائين. اٺين ڪلاس جو مڊل اسٽينڊرڊ اسڪالرشپ وارو امتحان بہ فرسٽ ڊويزن ۾ پاس ڪيائين. مئٽرڪ جوامتحان گورنمينٽ ھاءِ اسڪول نبمرٻہ  ٽنڊوڄام مان ۽ انٽرميڊئيٽ سنڌ جي مشھور ۽ تاريخي تعليمي اداري   گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد مان پاس ڪيائين. ان بعد  مھراڻ يونيورسٽي آف انجينيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي ڄامشورو مان اليڪٽرانڪ انجينيئرنگ جي سند حاصل ڪيائين. ماسٽر آف انجينيئرنگ ۽ پي ايڇ ڊي جي ڊگري گلاسگو يونيورسٽي   اسڪاٽلينڊ  مان حاصل ڪيائين.

## تعليمي، تدريسي ۽ انتظامي خدمتون
مختيار علي انڙ 1986ع ۾ مھراڻ يونيورسٽي آف انجينيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي جي اليڪٽرانڪ شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ 2000ع ۾ پروفيسر جي عھدي تائين پھتو.2010ع ۾ 22 گريڊ ۾ ميريٽوريس پروفيسر مقرر ٿيو ۽ 31 آگسٽ 2024ع تي رٽائر ٿيو. ھو 2006ع کان 2012ع تائين مھراڻ يونيورسٽيءَ جي ڪمپيوٽر سسٽم ۽ سافٽ  ويئر انجيئرنگ شعبي جو چيئرمين، 2010ع کان 2017ع تائين انسٽيٽيوٽ آف انفارميشن ٽيڪنالاجي جو ڊائريڪٽر رھيو. ڪجهه وقت مھراڻ يونيرسٽي خيرپور ڪئپس جو پرو وائيس چانسلر رھيو. اليڪٽريڪل، اليڪٽرانڪ ۽ ڪمپيوٽر جو ڊين پڻ رھيو. 2008ع کان  آگسٽ 2024ع تائين مھراڻ يونيورسٽي ريسرچ جنرل آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي جو چيف ايڊيٽر رھيو. پاڻ مھراڻ يونيورسٽيءَ جي اڪيڊمڪ ڪائونسل ۽ سينڊيٽ جو ميمبر رھيو. مھراڻ يونيورسٽيءَ جي سينڊيڪيٽ جو ٻہ ڀيرا بنا مقبلي ميمبر پڻ چونڊيو ويو. ھو آئي بي اي يونيورسٽي سکر جي سينيٽ جو ميمبر، اسريٰ يونيورسٽي حيدرآباد جي اڪيڊمڪ ڪائونسل جو ميمبر ۽ محترمہ بينظير ڀٽو يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجيءَ جي اڪيڊمڪ ڪائونسل جو ميمبر رھيو. ھو ھاير ايڊيوڪيشن ڪميشن پاران نيشنل پليجئرازم  اسٽينڊنگ ڪاميٽيءَ (National Plagiarism Standing Committee) جو ڇھ سال ميمبر رھيو. ان کان علاوھ سنڌ جي ٻين بہ ڪيترين ئي يونيورسٽين جي مختلف ڪاميٽين جو ميمبر رھيو آھي.  

مختيار علي انڙ انجنيئرنگ جي شعبي ۾ 20 پي ايڇ ڊي شاگردن جو سپروائزر رھيو. ٽنڊي ڄام ۾ ھن 1979ع کان 1990ع تائين مئٽرڪ ۽ انٽرميڊيئيٽ جي ھزارين شاگردن کي مفت ٽيوشن پڙھائي. مختيار علي انڙ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جو(1982ع کان 1994ع) مشھور ڪمپيئر پڻ رھيو. ھن ريڊيو لاءِ سائنس، تاريخ ۽ ٻين موضوئن تي بيشمار اسڪرپٽ لکيا. ھن سنڌي ۽ انگريزي وڪيپيڊيا لاٰ بہ ڪيترائي مضمون لکيا آھن. پاڻ سنڌي ادبي سنگت جو ميمبر بہ رھيو آھي. ھن 1978ع کان لکڻ شروع ڪيو. سندس پھريون نظم 1978ع ۾ ٻارڙن جي رسالي گلڦل ۾ ڇپيو. ھن ھن 1980ع واري ڏھاڪي ۾ ڪيترائي مضمون ۽ ڪالم لکيا جيڪي روزاني آفتاب، روزاني خادم وطن، روزاني مھراڻ ۽ ٻين اخبارن ۾ ڇپيا. 1991ع ۾ روزاني ڪاوش ۾ اڄوڪو ڏينھن ڪالم لکڻ شروع ڪيائين. ھن جو لکيل ”اڄوڪو ڏينھن“ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي نومبر 1990ع کان سيپٽمبر 1994ع تائين لاڳيتو روزانو نشر ٿيندو ھو. پھرين آڪٽوبر 2023ع کان 30 آڪٽوبر 2025ع تائين سندس اھو ڪالم روزانو عبرت حيدرآباد ۾ شايع ٿٿيندو رھيو سندس فيس بوڪ صفحو "Sindh, Pakistan and Beyond" بہ ڪافي مشھور آھي.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر
زمرو:ليکڪ
زمرو:1964ع جون پيدائشون
ايس ايم قريشي

thumb
**ايس ايم قريشي ** (انگريزي: S.M. Qureshi، جنم 3 مئي 1936 - وفات 17 فيبروري 2019) پاڪستان جو مشھور تعليمي ماھر، اعليٰ انتظامي سربراھ ۽ انجينيئرنگ جو پارکو ھو. کيس مھراڻ يونيورسٽي آف انجينئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي ڄامشورو جو پھريون وائيس چانسلر ھئڻ جو اعزاز حاصل آھي. ھن سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي، تعليم، زڪوات ۽ عشر ۽ ٻين شعبن جي وفاقي سيڪريٽري طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ عمر جي آخري حصي تائين تعليم ۽ تعليمي ادارن جي ڀلائيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندو رھيو.

#### ننڍپڻ ۽ تعليم
ڊاڪٽر ايس ايم قريشيءَ جو پورو نالو شمس الدين قريشي ھو. سندس والد جو نالو محمد بخش قريشي ھو ۽ پاڻ بوبڪ، تعلقي سيوھڻ ۾ 3 مئي 1936ع تي ھن دنيا ۾ اکيون کوليون. ھن 1959ع ۾ اين اي ڊي يونيورسٽي ڪراچيءَ مان سول انجنيئرنگ جي سند حاصل ڪئي. ان بعد 1965ع ۾ ٿائيلينڊ مان اسٽرڪچرل انجيئرنگ ۾ ماسٽر ۽ 1971ع ۾ برطانيا جي شيفيلڊ يونيورسٽيءَ مان سول ۽ اسٽرڪچرل انجينيئرنگ ۾ پي ايڇ ڊي جي سند حاصل ڪئي.

#### خدمتون
ڊاڪٽر ايس ايم قريشي جنوري 1959ع ۾ پبلڪ ورڪس ڊپارٽمينٽ ۾ سپروائيزر مقرر ٿيو ۽ ترقي ڪندو ڪندو سينئر ڊزائن انجيئر جي عھدي تائين پھتو. مئي 1965ع ۾ سنڌ يونيورسٽي انجيئرنگ ڪاليج ۾ ريڊر مقرر ٿيو. اپريل 1971ع ۾ ساڳئي ڪاليج ۾ پروفيسر بڻيو. مارچ 1974ع کان جولاءِ 1976ع تائين پاڪستان سائنس فائونڊيشن جي ميمبر طور خدمتون سرانجام ڏنائين ۽ جولاءِ 1976ع تي سنڌ يونيورسٽي انجينيئرنگ ڪاليج جو پرو وائيس چانسلر مقرر ٿيو. مارچ 1977ع ۾ جڏھن مھراڻ يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو تہ پاڻ ان يونيورسٽيءَ جو پھريون وائيس چانسلر مقرر ٿيو. مھراڻ يونيورسٽيءَ کي ملڪ جي بھترين يونيورسٽي بنائڻ ۾ سندس ڪيل ڪوششون ۽ خدمتون ڪنھن کان لڪل نہ آھن. سندس ڏھ سالھ دور ۾ مھراڻ يونيورسٽي ملڪ جي بھترين يونيورسٽين جي صف ۾ شامل ٿي وئي.

ڊاڪٽر قريشي 1987ع کان 1990ع تائين تعليم جو وفاقي سيڪريٽري ۽ 1990ع کان 1993ع تائين نوجوانن جي معاملن جو وفاقي سيڪريٽري رھيو. ان کان علاوھ ھن وٽ ھائوسنگ ۽ ورڪس، زڪوات ۽ عشر ۽ سائنس ۽ ٽيڪنالوجيءَ جي سيڪريٽريءَ جا قلمدان پڻ رھيا. 1996ع کان 1999ع تائين ھو انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽيءَ جو صلاحڪار ۽ 1999ع کان 2000ع تائين پاڪستان ڪائونسل آف سائنس اينڊ ٽيڪنالوجي جو چيئرمين رھيو. پاڻ 2002ع کان 2013ع تائين گورنر سنڌ طرفان چارٽر انسپيڪشن ۽ اويلوئيشن ڪاميٽيءَ جو چيئرمين رھيو. عمر جي آخري حصي ۾ ھن مھراڻ يونيورسٽي انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالوجي ڊولپمينٽ قائم ڪيو ۽ مرڻ گھڙيءَ تائين ان جو ڊائريڪٽر رھيو.

## ايوارڊ ۽ اعزاز
ايس ايم قريشيءَ کي سندس لافاني خدمتن جي اعتراف طور ڪيترن ئي ايوارڊن سان نوازيو ويو جن جي فهرست هيٺ ڏجي ٿي:
* 1990ع ــ ڏهن سالن جي بهترين ڪارڪرگيءَ تي لطيف اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران لطيف شيڊل
* 1992ع ــ مهراڻ يونيورسٽيءَ لاءِ ڪيل خدمتن جي اعتراف طور سنڌ جي گورنر پاران سونو ٻلو.
* 2001ع ــ ايشين انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي بينڪاڪ ڀائيلينڊ پاران بهترين اڳوڻي شاگرد (Distinguished Alumni) جو ايوارڊ
* 2001ع ــ پاڪستان انجنيئرنگ ڪائونسل پاران لائيف ٽائيم اچيومينٽ ايوارڊ
* 2009ع ــ سنڌ جي گورنر پاران تعريفي سرٽيفڪيٽ
* 2010ع ــ ايشين انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي جي ”هال آف فيم“ ۾ داخلا

## وفات

سنڌ جو ھي املھ ھيرو 17 فيبروري 2019ع تي اسان کان ھميشھ لاءِ وڇڙي ويو. سندس وصيت موجب کيس مھراڻ يونيورسٽيءَ ۾ دفنايو ويو.

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر
زمرو:1936ع جون پيدائشون
زمرو:سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جا ڄاڻو
ٻلديو گاجرا

ٻلديو گاجرا:()  سنڌي ٻوليءَ جو مشھور اديب، شاعر ۽ نقاد ٻلديو تارا چند گاجرا، تخلص ”گمنام“، 9 سيپٽمبر 1909ع ڌاري شڪارپور ۾ ڄائو. ھن کي شاگرديءَ واري زماني کان ئي علم ادب سان دلچسپي ھئي. 1947ع ۾ ورھاڱي کان پوءِ ھو بمبئيءَ لڏي ويو. آزاديءَ جي تحريڪ ۾ 1930ع ۽ 1942ع جي وچ ۾ ٽي سال جيل پڻ ويو. ڀارت ۾ ”ڀارت واسي“ اخبار جو 1953ع کان 1991ع تائين ايڊيٽر ٿيو، سندس تصنيفن ۾ ”گمنام صدا“ (1954ع)، ”ڦول ۽ ترانا“ (1956ع)، ”ادبي تنقيد“ (1984ع)، ”جنگي ترانا ۽ متفرق گيت“، ”آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ“ ۽ ”شاعر ته بيوس“ وغيره شامل آھن. ھن ڪشنچند بيوس جي شاعريءَ تي تنقيدي رايا لکيا ۽ ساڳئي نالي سان ڪتاب به شايع ڪيو. ھن جي ڪتاب ”آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ“ ڪتاب جو انگريزيءَ ۾ ترجمو (1984ع، 1986ع) پڻ شايع ٿي چڪو آھي، ان کان سواءِ مھاتما گانڌيءَ جي سو ساله سالگرهه تي ھن ”گانڌي گرنٿ“(1972ع) شايع ڪيو. هن کي ادبي صحافتي خدمتن تي ”سنڌي شريمن“ (1991ع) ۽ ٻيا ڪيترا اوارڊ پڻ مليا. هي سنڌي ٻولي، ساهتيه ۽ ڪلا وڪاس سڀا، آل انڊيا سنڌي ڪانگريس مينس فورم، مهاراشٽر ساهتيه اڪيڊمي وغيره سان به لاڳاپيل رهيو. هو 1991ع ۾ وفات ڪري ويو .
ڍورو نارو

**ڍورو نارو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي عمرڪوٽ جو ھڪ شھر جيڪو عمرڪوٽ کان 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ۽ ڇوڙ واقع آھي. ھي شھر ۾ کوکراپار مونابائو ريلوي لائين تي ھڪ ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آھي جيڪا ساڌار ھالٽ ۽ فقير ترڪو مڱريو جي ريلوي اسٽيشنن جي وچ ۾ واقع آهي. شھر لڳ حاجي عثمان مڱريو نالي ھڪ وڏو ڳوٺ پڻ واقع آهي.شھر جي پاسي م کپرو کان ايندڙ پاڻي جي ڪئنال جي ڪپ تي ڪئنال روڊ ھن شھر کي کپرو سان ملائي ٿو.  فقير جادم مڱريو ھن شھر لڳ ھڪ ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو ۽ ھن سياست جي شروعات بہ ھن شھر کان ڪئي. ھن شھر جي ھاء اسڪول م محمد عمر جوڻيجو ڏيپلائي پڻ نوڪري ڪئي.

## تاريخ
36-1935ع ڌاري انگريزن جي آخري ڏهاڙن ۾، ڍوري ناري ۾ خصوصاً مسلمانن ۾ سياسي ۽ سماجي سجاڳيءَ لاءِ ڪن بزرگن هڪ انجمن ٺاهي، جنهن جو نالو ”انجمن مسلم نوجوانان ڍورو نارو“ رکيو ويو
جنجار

**جنجار**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جو ھڪ ڳوٺ جيڪو چيلھار کان 12 ڪلوميٽرن تي چيلھ ۽ نبيسر طرف ويندڙ روڊ تي واقع آھي.
چيلھ (شھر)

**چيلھ **  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جو ھڪ شھر جو نالو آهي جيڪو ڪنري عمرڪوٽ روڊ تي واقع آھي ۽ روڊن رستي جنجار، نبيسر ۽ ڪانٽيو سان ڳنڍيل آھي. ھن شھر جا مشھور محلن ۾ ميمڻ محلو ۽ مھيشوري محلو شامل آهن. جيڪو نبيسر کان 12 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي.
ورھار

**ورھار**:  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر ۾ ڏيپلو کان 14 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع ھڪ ڳوٺ جو نالو آهي.

## حوالا
کاري (ٿر)

**کاري** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جو ھڪ ڳوٺ جيڪو ڏيپلو ۽ بدين واري روڊ تي ڏيپلو کان 6 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي.
ڊابري

**ڊابري**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ڏيپلو ۾ ھڪ ڳوٺ جيڪو ڏيپلو کان 8 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آھي.
ويسري

**ويسري** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جو ھڪ ڳوٺ جيڪو ڏيپلو کان 23 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي کيٽلاري واري روڊ لڳ واقع آھي.
ڇور

**ڇور** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي عمرڪوٽ جي تعلقي جو  اين-120 شاھراھ تي  ھڪ ننڍڙو شھر آھي، جيڪو ٿر ۾ پٿورو کان 36 ڪلوميٽرن تي ۽ عمرڪوٽ کان 12 ميلن يا 17 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھتي ريلوي اسٽيشن پڻ آھي جتان کوکرا پار ۽ انڊيا جي مونابائو طرف ريل جو رستو وڃي ٿو. ھن شھر کان 15 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڍورو نارو  شھر واقع آهي.
نئون ڇور

**نئون ڇور**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي عمرڪوٽ ۾ ڇوڙ کان چئن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اين-120 شاھراھ تي واقع ھڪ ڳوٺ جو نالو آهي.
گورڙي

**گورڙي**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ڏيپلو جو ھڪ ڳوٺ جتي ولاسائي مينگهواڙ گھڻائي ۾ رھندا آھن. اھو ڳوٺ بدين مٺي روڊ کان 2 ڪلوميٽر جي فاصلي تي اندر واقع آهي.
شادي لارج

**شادي لارج** (اردو: شادي لارج) صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو ھڪ شھر آھي جيڪو ڪئنال لڳ بدين-نئون ڪوٽ روڊ تي پنگريو کان ڏھه ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آھي. ھي شھر ضلعي صدر مقام، بدين شھر کان 32 ڪلوميٽر پري آهي.
## حوالا

زمرو:بدين ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ آبادي واري جايون
پنگريو

**پنگريو** :  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي بدين ضلعي جو هڪ صدي کان وڌيڪ پراڻو شھر پنگريو نہ فقط ڪاروباري ۽ تجارتي شھر آھي،پر هي شھر تاريخي ۽ ادبي حوالي سان بہ هڪ الڳ حيثيت رکي ٿو.هي شھر تقريبن هڪ صدي اڳ ۾ هڪ پينگهر خاصخيلي جو ڳوٺ هو،پوءِ ان ڳوٺ ۾ ڪجهه ٻين ذاتين جا ماڻهو لڏي اچي رهيا ۽ آهسته آهسته اهو ڳوٺ شهر ۾ تبديل ٿي ويو. پنيگهر مان بعد ۾ نالو بدلجي پنگريو سڏجڻ لڳو. پنگريو ۾ 1934ع ۾ ان وقت جي سرڪار پرائمري اسڪول قائم ڪيو،پنگريو شهر ۾ ادبي،سماجي ۽ تاريخي شخصيتن ۾  نور محمد نور سمون .ڊاڪٽر محمد عثمان درد،نورمحمد نياز ڪنڀار،ابنِ دلگير،محمد عثمان راهي ڪنڀار پروفيسر محمد اسماعيل ڪنڀار 

عزيز کوسو جهڙيون علمي،ادبي شخصيتون هتي پيدا ٿيون،جن علم،ادب ۽ تاريخ جي حوالي سان پاڻ پئي پتوڙيو آھي.پنگريو ۾  1964ع ڌاري صدر جنرل ايوب خان جي دور ۾ پنگريو شھر مان شادي سمال نالي شاخ کوٽائي هتان جي لکين ايڪڙ غيرآباد زمينن کي آباد ڪيو ويو..ان وقت پنگريو حيدرآباد ضلعي ۾ هو ۽ 1973ع ڌاري جڏهن بدين کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو تہ پنگريو بدين ۾ شامل ڪيو ويو .1968ع ۾ پنگريو کي يونين ڪائونسل جو درجو ڏنو ويو ۽ هن وقت پنگريو ٽائون آهي . 1983ع ۾ پنگريو کي بجلي جي نعمت سان نوازيو ويو.هن وقت پنگريو ۾ پوليس ٿاڻو،وٽرنري اسپتال،22 بسترن تي مشتمل صحت مرڪز،ايريگيشن بنگلو،گرڊاسٽيشن قائم ڪيل آھن ۽ هائير سيڪنڊري اسڪول سميت ٻہ پرائمري اسڪول قائم آھن هن.۾ 1500 کان وڌيڪ ٻارڙا تعليمي عمل سان لاڳاپيل آهن .انهي سان گڏ ڪمند،ڪڻڪ،سارين،سورج مکي جا اپت وارا فصل بہ تمام گهڻي تعداد ۾ ٿيندا آھن،جن جي مارڪيٽ پنگريو شھر سان لاڳاپيل آھي.پنگريو شھر سان سمن شاھ سرڪار،ڏيهي جرڪس،پير بودلو،،، جهڙيون مقدس درگاهون بہ پنگريو سان لڳن ٿيون، هر سال سنڌ جو سڀ کان وڏو ميلو سمن سرڪار جو به پنگريو جي پاسي ۾ لڳندو آهپنگريو جي پسگردائيءَ ۾ وڏا زميندار رئيس قربان علي کوسو رئيس علڻ خان کوسو ۽ پير حامد علي شاهه راشدي جن هئا... 

ي 

## حوالا
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون
کوسڪي

**کوسڪي** :  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جي تعلقي ٽنڊو باگو جو ھڪ شھر ۽ يونين ڪائونسل آھي جيڪو فوجي شگر مل، جنھن کي کوسڪي شگر مل پڻ سڏين ٿا، جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو جيڪا اومني گروپ جي ملڪيت آهي. ان شگر مل جي رھائشي ڪالوني ۽ ھڪ اسڪول پڻ اتي واقع آهن. کوسڪي ھڪ ذات جو نالو آهي جنھن  ذات جي ماڻهن جي رھائش ڪري  ھن شھر تي کوسڪي نالو پئجي ويو.
نندو شھر

**نندو شھر**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جي تعلقي بدين جو ننڍڙو شھر   ۽ يونين ڪاؤنسل آهي. ھي شھر بدين نئون ڪوٽ روڊ تي واقع آھي. ضلعي صدر مقام: بدين شھر کان 22 ڪلوميٽر ۽ ٽنڊو باگو کان 19 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھي. شھر جي آبادي ٻہ ھزار تائين آهي ۽ يونين ڪاؤنسل جي آبادي اٽڪل ڏھ ھزار آھي. نندو شھر بدين شھر جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ھن يونين ڪاؤنسل جي اولھ ۾  ,ڳوٺ عبدالله شاھ، ڏکڻ اوڀر م  مٺي 111،  اوڀر ۾ کوسڪي، اتر ۾ ڳوٺ پھاڙ مري واقع آهي. ھن شھر ۽ يونين ڪائونسل جي حدن ۾ رھندڙ ذاتين ۽ قبيلن ۾ عباسي، ابڙا، بجيج، ڀيل، چانڊيا، ڇلگري، فاروقي، حجم، جمالي، ڪڙيا، خاصخيلي، کٽي، خواجه، ڪولھي، ڪنڀر، لوھار، ملاح، ميگھواڙ، ميمڻ، مڱڻهار، مراداڻي، نوھريا، پنھور، پنجابي، قاضي، شيدي، شڪاري، سومرا، وانريا، وڌ شامل آهن.

## آبادي

1998 ۾ نندو يونين ڪائونسل جي آدمشماري
24،275 ھئي، 2003 ۾ وڌي 27366 ٿي وئي جيڪا 4561 گھرن ۾ رھندڙ آھي. ڪل آبادي جي سراسري مطابق في گھر م ڇھ ڀاتي رھندڙ آھن.جن مان 2003 جي رپورٽ مطابق 94 سيڪڙو گھر ڪچا آھن. ماڻھن جو معيار زندگي ڪريل آھي ۽ اڪثريت ۾ آبادي غربت جي لڪير ھيٺ زندگي گذاريندڙ آھي.

## يونين ڪائونسل جون ديھون

ھن يونين ڪائونسل ۾  10 ديھون ۽ 73 ڳوٺ واقع آھن.  ديھن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:
#نندو شھر ديھ
#سيالڪي ديھ
#گجو ديھ
#پنھوارڪي ديھ
#دستي ديھ
#کاکر ديھ
#خالصو ديھ
#مورکا ديھ
#انگري ديھ
#ڀنڀڪي ديھ

## معيشيت

نندو يونين ڪائونسل جي معيشت زرعي آھي. اڪثر آبادي ٻھراڙيءَ ۾ رھي پئي. نندو شھر م 6 سارين جي ڇڙائي جا ڪارخانا جن ۾ قاضي رائس مل، جعفري رائس مل، احمد رائس مل، خاصخيلي رائيس مل، حيدر رائس مل ۽ ميمڻ رائس مل شامل آهن.   ۽ 15 اٽي جون ملون آھن. 3 سيڪڙو آبادي ڌنڌن سان تعلق رکندڙ ۽ 12 سيڪڙو شھري مزدور آھن. ھتان جي زرعي زمينن کيڦليلي ڪئنال مان نڪرندڙ علي واھ آباد ڪري ٿو. ھن يونين ڪائونسل م سڀ کان گھڻو ڪمند جو فصل ٿئي ٿو. ان کان علاوه ساريون، جوئر، ٽماٽي، مرچن جا فصل پڻ ٿين ٿا. ڪڻڪ جي پوک ھتي تمام گھٽ ٿئي ٿي. زرعي معيشت م جيڪي ڪمزوريون آھن تن م زراعت بابت تعليم ۽ مھارت جي ڪمي، آبپاشيءَ واري پاڻي جي کوٽ، ڪمزور مارڪيٽي نظام،  سرمايي ۽ قرضن جي سھولت جو فقدان، خريداري جي سھولت جي کوٽ ۽ زرعي زمينن کان مارڪيٽ جي رسائي لاءِ مناسب روڊن جو بندوبست نہ ھجڻ آھي. 2013 م ھن يونين ڪائونسل ۾ چوپائي مال جو تعداد 9015 ھو جن ۾  مينھون، ڳئون، ٻڪريون، رڍون وغيره  شامل ھيون.

## تعليم

نندو شھر ۾ ھڪ انٽرميڊئيٽ ڪاليج ۽ ٻہ ھاء اسڪول موجود آهن جن مان ھڪ ڇوڪرن لاء ۽ ٻيو ڇوڪرين لاء آھي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون
يو سي پھاڙ مري (بدين)

**ڳوٺ پھاڙ مري**  يا يونين ڪائونسل  پھاڙ مري بدين ضلعي جي تعلقي ٽنڊي باگي جي ھڪ يونين ڪائونسل ۽ ڳوٺ جو نالو آهي.
حاجي عبدالله شاھ

**حاجي عبدالله شاھ** : بدين، سنڌ ۾ ھڪ ڳوٺ ۽ يونين ڪائونسل آهي.
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون
يو سي مٺي 111 ( بدين)

يونين ڪائونسل مٺي 111  بدين ضلعي جي تعلقي بدين جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي.

## حوالا
نندو شھر ديھ

**نندو شھر ديھ**:   بدين ضلعي جي تعلقي بدين جي يونين ڪائونسل نندو شھر جي ڏھن ديھن مان ھڪ ديھ جو نالو آھي جنھن جي حدن اندر نندو شھر واقع آهي. ھن ديھ م يونين ڪائونسل جو صدر مقام آهي.
لنواري شريف

**لواري شريف** يا **لنواري شريف** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو ھڪ شھر  آھي جتي سلطان الاولیاہ ۽ قدس سرہ طور سڃاتو ويندڙ خواجه محمد زمان لنواري  جي درگاھ واقع آھي. ھي شھر بدين شھر کان 13 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. لواری شریف شھر جو بنیاد خواجہ محمد زمان قدس سرھ سن 1150ھ مطابق 1743ع ۾ رکیو.خواجہ صاحب نقشبندی سلسلی جو مشھور صوفی شاعر ۽ روح روان ھيو  لواری شریف شھر جی آبادی اندازی موجب 6 کان 8 هزار آهى۔

لواري شريف جي درگاهه بدين شهر کان لڳ ڀڳ 15 ڪلوميٽر پري، سيراني روڊ ۽ آرمي شوگر ملز واري رستي تي واقع آهي۔ درگاهه جو مجموعو هڪ مضبوط قلعي نما ڀت سان گهيريل آهي، جنهن جو مکيه دروازو ڪاٺ جو ٺهيل آهي۔ ملڪيت بابت وارثن وچ ۾ تڪرار سبب 1980ع واري ڏهاڪي کان درگاهه عام زائرين لاءِ بند آهي ۽ مکيه دروازي ٻاهران مستقل پوليس چوڪي قائم ڪئي وئي آهي۔ درگاهه جي نگراني اوقاف کاتو ڪري ٿو۔ ڊگهي عرصي کان بند رهڻ سبب خواجه محمد زمان جي مکيه مزار ۽ ٻين تاجرن (گنبذن وارن ڪمرن) جي سار سنڀال سخت متاثر ٿي آهي؛ 2011ع جي تيز برساتن دوران درگاهه جو هڪ مينارو پڻ ڊهي پيو۔
ماضي ۾ ڪجهه جانبدار ميڊيا رپورٽن ۾ درگاهه جي مريدن تي احاطي اندر حج ادا ڪرڻ جو الزام لڳايو ويو، جنهن کي درگاهه جي منتظم سڪندر جمالي سختي سان رد ڪيو ۽ واضح ڪيو ته درگاهه جا پيروڪار مسلمان آهن ۽ حج صرف ڪعبه تي ئي ادا ڪيو وڃي ٿو۔ زائرين درگاهه تي حاضري ڀرڻ وقت گڏجي دعا جا ڪلمات پڙهن ٿا ۽ قرائت کان اڳ لازمي طور تي ٽوپي يا چادر سان سر ڍڪين ٿا۔

حضرت عبداللطيف المعروف ڌير ڌڻي (والدِ خواجه محمد زمان لنواري) جي قبر مکيه درگاهه کان لڳ ڀڳ 5 ڪلوميٽر اتر طرف سم نالي جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي۔ قبر کي لوڙھو لڳل آهي، پر ان تي ڪو گنبذ يا ڇت موجود ناهي ۽ اها مٽيءَ جي دڙي تي قائم آهي۔

## يونين ڪائونسل
ھي شھر يو سي لنواري شريف جو صدر مقام پڻ آهي. ھن يو سي ۾ ڪيترائي ڳوٺ آهن جن ۾ ڳوٺ خان صاحب عبدالرحمان, ڳوٺ پير محمد صادق قریشی, ڳوٺ گل محمد ٿيٻو، ڳوٺ ٻانھو ڪوريجو، ڳوٺ ولي داد اھير، ڳوٺ روشن آباد  ۽ ڳوٺ نورمحمد ڪوريجو شامل آهن۔

## حوالا
ڪڍڻ

**ڪڍڻ** (Kadhan) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جو ھڪ شھر ۽ "يونين ڪائونسل، ڪڍڻ" جو صدر مقام آهي. شھر ضلعي صدر مقام، بدين شھر کان 23 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آھي.
## حوالا

زمرو:بدين ضلعو
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون
سيراڻي

**سيراڻي** (Seerani) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي بدين جي تعلقي بدين جي يونين ڪائونسل ۽ ھڪ ننڍڙو شھر آھي، جيڪو بدين شھر کان 18 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آھي. سال 1998ع ۾ ھن يونين ڪائونسل جي آبادي 32,260 ھئي. ھن شھر م ھڪ ھاء اسڪول، "گورنمينٽ بوائز ھاء اسڪول سيراني" پڻ واقع آهي، جنھن ۾  ڇوڪريون پڻ تعليم حاصل ڪن پيون. ھن شھر کان ناريري ڍنڍ طرف پڻ رستو نڪري ٿو، جيڪي اتان کان 23 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آھي. سيراڻي شھر روڊ رستي جي ذريعي ڪڍڻ شهر ۽ ڀڳڙا ميمڻ شهر سان پڻ ڳنڍيل آهي.

## حوالا

زمرو:بدين ضلعو
زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون
ناريري ڍنڍ

**ناريري ڍنڍ** :    پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ بدين ضلعو ۾ واقع ھڪ پاڻي جي ڍنڍ آھي جيڪا احمد راجو ڳوٺ کان 7 ڪلوميٽرن تي واقع آھي..اھا ڏھ ڪلوميٽر ڊگھي ۽ 4 ڪلوميٽر ويڪري آھي. ھن ڍنڍ کان ٻن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي پٽيجي ڍنڍ واقع آهي.
چوھڙ جمالي

**چوھڙ جمالي** :  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سجاول جو ھڪ شھر آھي جيڪو سنڌوندي جي کان 5 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڪئنال جي ڪپ تي واقع آھي. شھر جي ٻاھران ھڪ باء پاس آھي جتان سمنڊ طرف رستو وڃي ٿو.

## حوالا

## حوالا
ديوان سٽي

**ديوان سٽي**   پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سجاول ۾ واقع ھڪ صنعتي علائقي جو نالو آهي جيڪو بدين سجاول روڊ تي سجاول شھر کان 22 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي بٺورو برانچ ڪينال جي پاسي تي واقع آھي جنھن جي پکيڙ 2 چورس ڪلوميٽر آھي. ھتي ديوان گروپ آف انڊسٽريز جي گاڏين جي فيڪٽري ديوان فاروق موٽرز لميٽيڊ جيڪا 1999 ۾  اڍائي ارب رپين جي لاڳت سان تيار ٿي ۽ ديون شگر ملز واقع آهن. اتي ھڪ رھائشي ڪالوني ۽ ھڪ ننڍڙو چڙيا گھر، ديوان فاروق ميموريبل ھاء اسڪول پڻ واقع آھن. ديوان سٽي لڳ بٺورو برانچ ڪئنال جي ٻئي پاسي ڳوٺ ٻڍو ٽالپر واقع آهي.

#### حوالا
منير جديجا، ڳوٺ

**منير جديجا ڳوٺ** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سجاول جي تعلقي ميرپور بٺورو ۾ ست ايڪڙن تي مشتمل  ھڪ وڏو ڳوٺ آهي جيڪو ميرپور بٺورو شھر کان 8 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي
دڙو شھر

**دڙو**:  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سجاول جي تعلقي ميرپور بٺورو جو ھڪ اھم شھر آھي جيڪو ميرپور بٺورو شھر کان اٽڪل 12 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڦليلي ڪئنال واقع آھي. ھن شھر جو مکيہ محلي جو نالو چوھاڻ محلو آھي. شھر م ھڪ سرڪاري اسپتال پڻ آهي. ھتان ھڪ روڊ ٽنڊو محمد خان پڻ وڃي ٿو. شھر ڪئنال جي ٻنھي ڪپن تي ھجڻ ڪري ٻن پلين ذريعي ڳنڍيل آهي.
ڪتر واري مشين

thumb|ڪتر مشين

**ڪتر واري مشين**:  لوھ جي مشين جنھن ۾ ٻن بليڊن وارو ڦيٿو لڳل ھوندو آھي جنھن کي ھڪ ھينڊل لڳل ھوندو آھي ۽ ٻئي پاسي کان گاھ مشين ۾ وجھڻ جو حصو لڳل ھوندو اٿس جتان گاھ وجھي ڦيٿي کي ڦيرائڻ سان گاھ کي ڪتر ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي.
قلندراڻي لغارين جو قبرستان

**قلندراڻي لغارين جو قبرستان** (انگريزي: Graveyard of Qalandarani Laghari) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي شهر جوهي کان اولھ اتر طرف ڪاڇي جي علائقي ۾ هڪ تاريخي قبرستان آهي. هن قبرستان ۾ سهراب خان لغاري جي پونير قلندر خان لغاري جي نُک مان لغارين جو قبرستان آهي. هن قبرستان ۾ حاجي خان لغاري جو مقبرو آهي جنهن ڪاڇي ۾ حاجي خان جو شهر قائم ڪيو. ان کان علاوه عالم خان لغاري، خدابخش لغاري، اميد علي لغاري ۽ مسُو شهيد جا مقبرا آهن. هن قبرستان ۾ مقبرن جي ديوارن تي بهترين چٽسالي ٿيل آهي. چٽسالي ۾ جانورن، ڪهاڻين، گهوڙيسوارن، ڍنڍن جي تصويرن سان گڏوگڏ گلن، ٻُوٽن پنن جون تصويرون ٺهيل آهن. ان کانسواءِ جاميٽري جون ڊزائنون بہ ٺهيل آهن. هي قبرستا ڪلهوڙا ۽ ٽالپور دور جو يادگار آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:دادو ضلعي جا تاريخي ماڳ
سائيٽ ٽائون

**سائٽ ٽائون** (اردو: سائٹ ٹاؤن) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شهر ڪراچي جي ضلعي ڪياماڙي جو هڪ ٽائون آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق ٽائون جي آبادي 4,49,120 آهي. 

اها ڪراچي، پاڪستان جي ڏکڻ حصي ۾ واقع آهي، ان جو نالو سنڌ انڊسٽريل اينڊ ٽريڊنگ اسٽيٽ (SITE) جي نالي تي رکيو ويو آهي. اهو سال2001ع ۾ لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس تحت قائم ڪيو ويو ۽ نو يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو. سال 2011ع ۾، ٽائون سسٽم ختم ڪيو ويو ۽ سائيٽ ٽائون ڪراچي ويسٽ ضلعي جو حصو بڻجي ويو. تاهم، سال 2022ع ۾ ڪراچي جي 26 ٽائون ۾ ٻيهر تنظيم ڪرڻ کان پوءِ، سائيٽ ٽائون ضلعي ڪياماڙي جو حصو بڻجي ويو، جڏهن سال 2020ع ۾ ڪياماڙي ضلعي کي ڪراچي ويسٽ ضلعي مان ڪڍيو ويو.

## حوالا

زمرو:سائيٽ ٽائون
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪياماڙي ضلعي جا تعلقا
گلبرگ ٽائون

**گلبرگ ٽائون** (اردو: گلبرگ ٹاؤن) ڪراچي جي اترئين حصي ۾ ناظم آباد ضلعي جو ھڪ آهي. گلبرگ ٽائون سال 2001ع ۾ لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس 2001ع جي حصي طور قائم ڪيو ويو ۽ ان کي 11 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو. سال 2011ع ۾ ٽائون سسٽم ختم ڪيو ويو، ۽ گلبرگ ٽائون کي سال 2015ع ۾ ڪراچي سينٽرل ضلعي جي حصي طور ٻيهر منظم ڪيو ويو. سال 2022ع جي شروعات ۾ ڪراچي جا ٽائون بحال ڪيا ويا. هاڻي گلبرگ ٽائون 8 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي.

## تفصيل
## يونين ڪميٽيون

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
لياقت آباد ٽائون

**لياقت آباد ٽائون** (اردو: لیاقت آباد ٹاؤن) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڪراچي سٽي گورنمينٽ واري نظام ۾ ڪراچي سٽي جو ھڪ ٽائون آھي. سٽي گورنمينٽ نظام جي 11 جنوري 2011ع تي خاتمي ۽ پراڻي ضلعي نظام جي بحالي سان لياقت آباد ٽائون کي لياقت آباد سب ڊويزن جي نالي سان ڪراچي سينٽرل ضلعي (هاڻي ناظم آباد ضلعو) جو هڪ تعلقو بڻايو ويو. سال 2022ع ۾ سنڌ حڪومت هڪ نوٽيفڪيشن ذريعي ٽائون کي ٻيهر بحال ڪيو.

## تاريخ
ڊيموگرافي: يونين ڪميٽيون: پاڙيسري: حلقو: پڻ ڏسو: ٻاهرين لنڪس:
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Karachi Websites Archived
* Liaquatabad Town Archived

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
نارٿ ناظم آباد ٽائون

**نارٿ ناظم آباد ٽائون** (اردو: شمالی ناظم آباد ٹاؤن) صوبي سنڌ جي شهر ڪراچي جي اترئين حصي ۾ واقع هڪ تعلقو آهي ۽ ان جو نالو نارٿ ناظم آباد جي مضافات جي نالي تي رکيو ويو آهي. نارٿ ناظم آباد ٽائون سال 2001ع ۾ لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس 2001ع جي حصي طور قائم ڪيو ويو، ان کي 10 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو، 15 جولاء 2013ع تي سنڌ حڪومت مقامي حڪومت جو نظام ختم ڪري ضلعن واري نظام جي بحالي سان نارٿ ناظم آباد سب ڊويزن ۾ تبديل ڪيو، نارٿ ناظم آباد ٽائون کي سال 2015ع ۾ ڪراچي سينٽرل ضلعي (هاڻي ناظم آباد ضلعو) جي حصي طور ٻيهر منظم ڪيو ويو. جنوري 2022ع ۾، سنڌ حڪومت جي نوٽيفڪيشن ذريعي ٽائون جو نظام بحال ڪيو ويو جنهن ڪراچي کي 26 شهرن ۽ 233 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو.

سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق  سب ڊويزن جي آبادي 920,476 آهي.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
ڳوٺ حاجي خان لغاري

**ڳوٺ حاجي خان لغاري**(Village Haji Khan Laghari)  سنڌ جي دادو ضلعي،جوهي تعلقي ۾ ڪاڇي واري علائقي ۾ آڳاٽو ڳوٺ آهي جيڪو حاجي خان لغاري ٻَڌرايو هو. حاجي خان سهراب خان ڪاڇي لغاري جي نُک ۾ قلندر ان لغاري جو پونير هو. سندس مقبروقلندراڻي لغارين جي قبرستان ۾ آهي. ڳوٺ حاجي خان جوهي شهر کان اتر اولھ ۾ اٽڪل 15 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. سنڌ جو ناميارو شاعر طالب لغاري هن ڳوٺ سان تعلق رکي ٿو.

## حوالا
آرام باغ ٽائون

**آرام باغ ٽائون** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي. ھن علائقي جو اصل نالو رام باغ ھيو پر پاڪستان ٺھڻ بعد ان جو نالو تبديل ڪري آرام باغ رکيو ويو.
## حوالا
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪراچي ضلعي جا تعلقا
سول لائينز ٽائون

**سول لائينز ٽائون** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
صدر ٽائون

**صدر ٽائون** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي. ھن ٽائون جون 11 يونين ڪاؤنسلون آهن جن ۾ سٽي ريلوي ڪالوني، سول لائينز، ڪلفٽن، گارڊن،
گزدر آباد، اسلام پورا يا ملت نگر، کارادر، ڪھڪشان، نانڪ واڙا، اولڊ حاجي ڪيمپ ۽ ڪينٽ شامل آهن. ھن ٽائون جي عمارتن ۾ ھڪ وڏو تعداد برٽش انڊيا واري دؤر جو آھي. لفظ صدر جو مطلب آبادي جو مرڪزي ھنڌ آھي. صدر جي معني وڏو پڻ آهي. ھن ٽائون جي اوڀر م جمشيد ٽائون ۽ ڪلفٽن ڪنٽومينٽ، ڏکڻ پاسي ڪياماڙي ٽائون ۽ عربي سمنڊ آھي. ان جي اولھ م لياري ٽائون واقع آهي.

## تاريخ

thumb|upright|صدر م واقع برٽش دور جي ايمپريس مارڪيٽ

صدر ٽائون ڪراچي جي پراڻي پراڻن علائقن تي مشتمل آهي جن ۾ کارادر، مٺادر پڻ شامل آھن. اھي در نائومل جي پيءُ پاران ٺھرايل ڪوٽ جا ٻہ مختلف پاسن کان در ھيا. ھڪ در پاسي جر جو پاڻي مٺو ھيو تہ اھو مٺو در سڏجڻ لڳو ۽ ٻئي پاسي واري در جو پاڻي کارو ھيو جيءو سمنڊ واري طرف کان ھيو اھو کارودر سڏجڻ لڳو. اھي ٻئي در 1860 واري ڏھاڪي ۾ ڊاٿا ويا ھيا. برٽش دور ۾ صدر ڪراچي جو مرڪز ھيو. پاڪستان ٺھڻ بعد بعد بہ سرڪاري آفيسون صدر ۾ رکيون ويون. برٽش انڊيا واري دؤر جون مشھور ۽ خوبصورت عمارتون پڻ اتي واقع آھن جن ۾ ڪراچي گرامر اسڪول، فريئر ھال، سنڌ ڪلب شامل آهن  وفاقي حڪومت 2000 ۾ لوڪل گورنمينٽ سڌارا آڻي ڪراچي ڊويزن ۽ ضلعا ختم ڪري شھري حڪومت جو نظام قائم ڪيو جنھن ۾ ھن شھر کي تقسيم ڪري 18 ٽائون ٺاھيا ويا جن ۾ صدر ٽائون پڻ شامل ھيو. 2008 ۾ شھري حڪومت جي نظام کي تبديل ڪري ڪراچي ڊويزن ۽ ضلعا بحال ڪيا ويا

## علائقو
صدر ٽائون ڪراچي شھر جو وڏو ڪاروباري مرڪز آھي. ايمپريس مارڪيٽ وارو علائقو بس جي اڏن جو مرڪز آھي جتان سموري ڪراچي شھر طرف بسن جو اچڻ وڃڻ ٿئي ٿو. ھي ٽائون شھري ريلوي نظام جو پڻ مرڪز آھي ۽ ان جي لڳ ڪراچي پورٽ پڻ واقع آهي. ڪراچي جي موبائل فونن جو وڏي ۾ وڏو مارڪيٽ پڻ ھتي آھي. ھن ٽائون جي مشھور گھٽي زيب النساء اسٽريٽ جنھن جو نالو ھڪ صحافي عورت زيب النساء حميد الله جي نالي سان منصوب ٿيل آهي. صدر ٽائون جي مکيہ علائقن ۾ شامل آهن: باٿ آئلينڊ، ڪراچي، سٽي ريلوي ڪالوني، سول لائينز، گارڊن، گزدرآباد، اسلام پورا، ڪلاڪوٽ، ڪھڪشان، کارادر، گانچي پاڙا،
ملت نگر، نانڪ واڙا، نارائڻ پورا، اولڊ حاجي ڪيمپ، رنڇوڙ لائين، صدر، اسٽاف لائينز ڪينٽ،
اقبال لائينز ڪينٽ، آرمي آفيسرز ميس، جناح لائينز ڪينٽ، عمرڪوٽ لائينز ڪينٽ، عسڪري I ڪينٽ،
عسڪري II ڪينٽ، عسڪري III ڪينٽ، عبدالستار ايڌي ھاڪي اسٽيڊيم، ڪينٽ، شاھ رسول ڪالوني، سڪندر آباد، شيرين جناح ڪالوني.

## تصويرون
thumb|زيب النساء اسٽريٽ ۾ واقع محمد علي بلڊنگ

thumb|صدر م واقع سيٺ ايڊلجي ڊنشا جي نالي سان منصوب: ڊنشا ڊسپينسري

thumb|صدر ۾ واقع سينٽ پيٽرڪ واري ڪئٿيڊرل

thumb|صدر ۾ ميمڻ جي ڪڇي مسجد

thumb|صدر م 1868 ۾ قائم ٿيل سينٽ اينڊريو ڪليسا

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪراچي ضلعي جا تعلقا
لياري ٽائون

**لياري ٽائون** (اردو: لیاری ٹاؤن) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڪراچي ضلعي (اڳوڻو ڪراچي ڏکڻ ضلعو) جو هڪ ٽائون آهي. ان جو نالو تاريخي علائقي لياري جي نالي تي رکيو ويو آهي. سال 2023ع جي پاڪستاني آدمشماري موجب، لياري ٽائون جي آبادي 949,878 آهي. 

لياري ٽائون سال 2001ع ۾ لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس 2001ع جي حصي طور قائم ڪيو ويو ۽ ان کي 11 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو. سال 2011ع ۾ ٽائون سسٽم کي ختم ڪيو ويو ۽ ٽائون کي ٻيهر ڪراچي ڏکڻ ضلعي ۾ ضم ڪيو ويو. 2023ع جي پاڪستاني آدمشماري موجب، لياري ٽائون جي آبادي 949,878 آهي.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪراچي ضلعي جا تعلقا
هاربر ٽائون

**ھاربر ٽائون** پاڪستان ۾ صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو ھڪ تعلقو آهي.

## حوالا
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
ماڙي پور ٽائون

**ماڙي پور ٽائون** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي.**ماڙي پور تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي.
## تاريخ
ماڙي پور جي تاريخي حوالن جي باري ۾ گل حسن ڪلمتي پنهنجي ڪتاب ۾ ڄاڻايو آهي ته هن علائقي ۾ هڪ ڪوٺي هوندي هئي، جنهن کي سنڌي ۾ **ماڙي** هئا، جنهن جي ڪري هن علائقي جو نالو **ماڙي پور** (Maarripur) پيو. ان کان سواءِ هتي هڪ ايئر بيس پڻ هو، جيڪو ٻي عالمي جنگ ۾ پڻ ڪتب ايندو رهيو، ورهاڱي کان پوءِ هن هوائي اڏي جو نالو مسرور ايئر بيس رکيو ويو هو. محمد علي جناح کي جڏهن زيات کان ڪراچي آندو ويو هو ته اهو هوائي جهاز کي به هن اڏي تي  ئي لٿو هو ۽ اتان ايمبيولينس جي ذريعي اسپتال ڏانهن ويندي رستي تي ايمبيولينس خراب ٿي پوڻ سبب لاڏاڻو ڪري ويو هو. 

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
ماڙيپور

**ماڙيپور** يا **ماڙي پور** () ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جي ڪياماڙي ٽائون جي ڀرپاسن مان ھڪ آھي.

## ھوائي فوج جو اڏو
پي.اي.ايف بيس مسرور  پاڪستان جي ھوائي فوج پاران ھلايو ويندڙ سڀ کان وڏو بيس آھي، جيڪو ھن علائقي ۾ آھي.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* ڪراچي ويب-سرزمين 

## حوالا
زمرو:ماڙيپور تعلقو
زمرو:ڪياماڙي ضلعو
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
زمرو:ڪياماڙي ضلعي جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ابراھيم حيدري ٽائون

**ابراهيم حيدري ٽائون** (Ibrahim Hydri Town) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ملير جو هڪ تعلقو آهي.

## حوالا

زمرو:ابراهيم حيدري ٽائون
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
زمرو:ملير ضلعي جا تعلقا
شاه مريد ٽائون

**شاه مريد تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ملير جو هڪ تعلقو آهي.

## حوالا

زمرو:ملير ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
ماڊل ڪالوني ٽائون

**ماڊل ڪالوني ٽائون** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪورنگيءَ جو هڪ تعلقو آهي.

زمرو:سنڌ جا تعلقا
شاھ فيصل ٽائون

**شاه فيصل ٽائون** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪورنگيءَ جو هڪ تعلقو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪورنگي ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
زمرو:پاڪستان ۾ 2001ع تي پيل بنيادون
نوشھرو فيروز تعلقو

**نوشھروفيروز تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي نوشھروفيروز جو ھڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام نوشھروفيروز شھر آھي.

## ديھون

نوشھروفيروز تعلقي ۾ ڪل 58 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
سٽي ريلوي ڪالوني

**سٽي ريلوي ڪالوني** سنڌ جي ڪراچي ڏکڻ ضلعي  جي صدر ٽائون ۾ واقع ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي. ھن يونين ڪائونسل م مختلف نسلن جا ماڻھو رھن ٿا جن م سنڌي، اردو ڳالهائيندڙ، پنجابي، سرائڪي، بوھري وغيره شامل آهن. ھن يونين ڪائونسل جو اتريون پاسو آء آء چندريگر روڊ تي واقع ھڪ وڏو ڪاروباري علائقو آهي.

## بيھڪ ۽ علائقا
ھتان جا مشھور ھنڌ بوتل ڳلي، نيو چالي، پاڪستان چوڪ، سرائي ڪوارٽرز، گيٽ نمبر 10، اين ٽي آر ڪالوني ۽ غريب آباد آھن. ھن يونين ڪائونسل جي اتر م آء آء چندريگر روڊ، اولھ طرف ريلوي روڊ ۽ ان جي پار ڪراچي ڊراء پورٽ، ڏکڻ طرف ايم ٽي خان روڊ ۽ ان جي پار انٽيليجنس ڪالوني ۽ سلطان آباد  
، ۽ اوڀر طرف سول لائينز جو علائقو واقع آهي.سٽي ريلوي اسٽيشن پڻ ھن يونين ڪائونسل جي اندر اولھ پاسي ڪراچي سرڪيولر ريلوي ٽريڪ تي واقع آھي.

## روڊ ۽ گھٽيون

ھن يونين ڪائونسل ۾ واقع مشھور روڊن ۽ گھٽين ۾ شامل آهن: سٽي ريلوي ڪالوني روڊ، مير شير محمد روڊ، ميڪ ھنچ روڊ، واليس روڊ (Wallace Road), اولڊ ڪئينز روڊ ، مسڪين ڳلي، پاڪستان ريلوي برج، آزادي اسٽريٽ، شو شنڪر اسٽريٽ، اي ايف فرگوسن اسٽريٽ ۽اي لينڊر روڊ (Elander road) .

## عمارتون ۽ مشھور جايون
ھن يونين ڪائونسل ۾ ھم ٽي وي جي آفيس، دي نيوز انٽرنيشنل اخبار جي آفيس، جنگ گروپ جي اخبار منزل، روزنامه جنگ پريس، جيو ٽي وي اينڊ نيوز اسٽوڊيو، مسجد ابوذر غفاري، پاڪستان ريلوي جي ڊويزنل سپرنٽينڊنٽ جي آفيس، سڪيورٽي اينڊ ايڪسچينج ڪميشن جي آفيس، فنلينڊ جي اعزازي ڪائونسليٽ جنرل جي آفيس، ريلوي گودام،  ڪي پي ٽي ڪنٽينر ٽرمينل، جامع مسجد نوري، کوڙ بئنڪون ۽ انشورنس ڪمپنين جون آفيسون واقع آھن.

## تعليم ۽ صحت

## آبادي

## ٿاڻا

## معيشيت

## سياست
سول لائينز

**سول لائينز** سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جي صدر ٽائون جي ھڪ ہونين ڪائونسل جو نالو آهي. ھن يو سي جي اتر-اولھ جي حد ڪلب روڊ ، اتر-اوڀر جي ڪنڊ ۽ اوڀر جي حدون فاطمه جناح روڊ، ڏکڻ-اوڀر، ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اولھ واري پاسن کان حدون سرڪيولر ريلوي لائين سان ملن ٿيون.

## علائقا
ھن يوسي جي علائقن ۾ پاڪستان ريلوي ڪوارٽرز، عابدہ ٽاورز، ڊپلوميٽ ريزيڊنسي،  پريزيڊنٽ اپارٽمينٽس، اڪبر اپارٽمينٽس، ڊپلوميٽ ويو، صفوران ريزيڊنسي شنگريلا اپارٽمينٽس، ڪشمير مجاھد ڪالوني شامل آهن

## روڊ ۽ گھٽيون

ھن يو سي م مشهور روڊن ۾ شامل آهن؛ عبدالله ھارون روڊ، ڊاڪٽر ضياء الدين احمد روڊ، ڪلب روڊ، بومنٽ روڊ (Beaumont Road), ڪليئرمنٽ روڊ (Claremont Road), خيابان اقبال روڊ،
ھوشنگ روڊ، ميڪلور روڊ (Maclvar Road), برنٽن روڊ.

## مشھور جايون
ھن يو سي ۾ سنڌ ڪلب، فريئر ھال، ايراني ڪلچرل سينٽر، خانہ فرھنگ (ايران)، جاپان جي ڪائونسليٽ، امپيريل ڪورٽ، مسجد الفاروق، قصر ناز ھاسٽل، ڪمشنر آفيس، پي آء ڊي سي آفيس، پي آء ڊي سي ٽريفڪ پوليس اسٽيشن، گوئٽي انسٽيٽيوٽ ڪراچي، اسٽيٽ گيسٽ ھائوس، چيف منسٽر ھائوس، ڪراچي شامل آهن

## ھوٽل اسڪول ۽ اسپتالون

موو ان پڪ، ميريئٽ هوٽل، ڪراچي ھاء اسڪول، بي ويو ھاء اسڪول

## حوالا

## حوالا
ڪياماڙي ٽائون

**ڪياماڙي ٽائون** (اردو:کیماڑی ٹاؤن) صوبي سنڌ جي شهر ڪراچي جي ڏاکڻي حصي ۾ واقع ھڪ ٽائون جو نالو آهي. ان جو نالو ڪياماڙي جي تاريخي سامونڊي ڪناري واري ميونسپلٽي جي نالي تي رکيو ويو آهي. ڪياماڙي ٽائون سال 2001ع ۾ لوڪل گورنمينٽ آرڊيننس 2001ع جي حصي طور قائم ڪيو ويو ۽ ان کي 11 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي. سال 2023ع جي پاڪستاني آدمشماري جي مطابق ٽائون جي آبادي 4,51,801 آهي.   

2011ع ۾ ٽائون سسٽم ختم ڪيو ويو ۽ سال 2015ع ۾ ڪياماڙي ٽائون کي ڪراچي اولهه ضلعي جي حصي طور ٻيهر منظم ڪيو ويو. 2020ع ۾، ڪياماڙي ضلعو ڪراچي اولهه ضلعي مان ڪڍيو ويو ۽ ڪياماڙي ٽائون ضلعي ڪيماڙي جو حصو بڻجي ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڪياماڙي ضلعو
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
سائوٽام ۽ پرنسپ

**سائو ٽام ۽ پرنسپ**  ) جو سرڪاري نالو ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف سائو ٽام ۽ پرنسپ آھي. (لفظ پرنسپ جي آخري پ جي ھيٺان زير آھي ان ڪري اچار پرنسپي پڙھبو آهي). ھي ٻيٽن تي مشتمل ملڪ گني واري سمنڊ ۾ وچ آفريڪا جي اولھندي استوائي سامونڊي ڪناري کان ڪجهه فاصلي تي واقع آهي. ھي ملڪ ٻن ٻيٽن سائو ٽام ۽ پرنسپ تي مشتمل آهي ۽ اھي ٻئي ٻيٽ ننڍڙن ٻيٽن جي جھمڳٽن ۾ گھيريل آھن. سائو ٽام ٻيٽ ۽ پرنسپ ٻيٽ وچ ۾ فاصلو 140 ڪلوميٽر آهي. گيبون جي ساحل کان سائو ٽام جو فاصلو 250 ڪلوميٽر ۽ پرنسپ جو 225 ڪلوميٽر آهي. 

اھي ٻيٽ پورچوگيزن پندرهين صدي عيسويءَ ۾ دريافت ڪيا ھيا انھن جي آمد کان اڳ اتي اڃان ماڻھن جي رھائش ڪانہ ھئي ۽ پورچوگيزن سڀ کان اول انھن م آبادي جي شروعات ڪئي. جلد ئي اھي ٻيٽ ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻجي ويا. ھتان جي زمين جي زرخيزي جي ڪري ھتي ڪمند، ڪافي ۽ ڪوڪا بين جا فصل نفعي بخش بڻجي ويا جن م غلامن کي استعمال ڪيو ويو. 1975ع م ھن ملڪ پورچوگال کان آزادي ماڻي. سال 2018ع م ھن ملڪ جي آبادي 2,01,800 ھئي. جن مان 1,93،380 ماڻھو سائو ٽام ٻيٽ تي رھن ٿا. ھي آفريڪا جو سيشيلز کان پوءِ ٻيون نمبر ننڍڙو ملڪ آهي ۽ پورچوگيزي ٻولي وارو سڀ کان ننڍو ملڪ آهي. ھن ملڪ جو سياسي نظام وحداني رياست وارو نيم صدارتي ريپبلڪ آھي. ھتي چونڊن ذريعي ھر پنجين سال صدر چونڊيو ويندو آهي جيڪو وري وزيراعظم کي مقرر ڪندو آهي جيڪو وري پنھنجي چوڏھن رڪني ڪابينه جوڙيندو آهي.
thumb|upright|220px| سائو ٽام ۽ پرنسپ جو صدارتي محل
ملڪ جي 82 سيڪڙو آبادي عيسائيت سان تعلق رکندڙ آھي جن م لڳ ڀڳ 72 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ عقيدي وارا آھن. ھتان جي ثقافت آفريڪي ۽ پورچوگيزي ثقافت جي ميلاپ تي مشتمل آهي. ھتان جي پارليامينٽ قومي اسيمبلي آھي جيڪا رياست اندر سڀ کان وڏو ادارو آهي جنھن جا 55 رڪن آھن جن جي چونڊ چئن سالن لاءِ ٿيندي آھي.

## انتظامي ورهاست
آزادي کان پوء 1977ع م ھن ملڪ جي ورھاست ٻن صوبن؛ سائو ٽام ۽ پرنسپ جي نالن سان ڪئي وئي جن کي وري ضلعن ۾ ورھايو ويو. 1990ع ۾ نئون آئين جوڙيو ويو جن ۾ صوبن کي ختم ڪري سائو ٽام کي ڇھن ضلعن ۾ ۽ پرنسپ کي ھڪ ضلعي يعني پوري ملڪ کي ستن ضلعن م ورھايو ويو.

**سائو ٽام ٻيٽ**

*اگوئا گرئنڊي
*ڪئنٽاگيلو
*ڪائو
*ليمبا 
*لوباٽا
*مي زوچي

** پرنسپ ٻيٽ**

*پاگ

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:ٻيٽن جا ميڙ
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:سائوٽام ۽ پرنسپ
زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ
زمرو:ايٽلانٽڪ سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:ڪميونٽي آف پرتگيز لئنگئيج ڪنٽريز جون ميمبر رياستون
سان مارينو

سان مرينو (اچارڻ ۾ :سئن مورينو)؛   (, )، سرڪاري نالو "ريپبلڪ آف سئن مورينو" آهي، چوڌاري اٽلي سان گھيريل ھڪ ملڪ جيڪو ائپنين جبلن جي اتر اوڀر ۾ واقع آهي. ھن ملڪ جي پکيڙ 61 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ڪل آبادي **33,562** اٿس. ان جو گاديءَ جو هنڌ سان مرينو شھر آھي. ملڪ جي سڀ کان وڏي آبادي سيراول ميونسپلٽي ۾ واقع آھي جنھن جو نالو ڊوگانا آھي. ملڪ جي سرڪاري ٻولي اطالوي آھي. 

ملڪ جو نالو ھڪ عيسائي بزرگ سينٽ مورينس جي نالي تان ورتل آهي. ھي ملڪ يورپ جي سڀ کان قديم ترين قائم رھڻ وارين خودمختيار ريپبلڪن ۾ شامل آھي.  في ڪس آمدني جي لحاظ کان ھن ملڪ جو شمار دنيا جي امير ترين ملڪن منجھ ٿيندو آهي. ھن ملڪ جي معيشت ۾ ماليات، خدمتون، صنعت ۽ سياحت شامل آهن. ھن ملڪ جي ھر ماڻھو کي ھڪ کان وڌيڪَ گاڏيون آھن. دنيا جي انھن ٽن ملڪن م شامل آھي جن جي چوڌاري صرف ھڪ ملڪ واقع آهي، جهڙوڪ ڏکڻ آفريڪا جي اندر ليسوٿو ۽ اٽلي جي اندر ويٽيڪن سٽي آھي. ھي ملڪ ويٽيڪن سٽي ۽ مناڪو کان پوء يورپ جو ٽيون نمبر  ۽ دنيا جو پنجون نمبر سڀ کان ننڍڙو ملڪ آهي. ھن ملڪ جو موجوده آئين سورھين صديءَ کان ھلندڙ ۽ لاطيني زبان ۾ لکيل آهي.

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:سان مارينو
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون
آئيزو 639

There are several related templates associated with the **ISO 639** standard:
* 
* 
* 
* 
* 


زمرو:آئي ايس او معيار
سربيا

**سربيا** (Serbia) جنھن جو سرڪاري نالو سربيا جي ريپبلڪ آھي وچ يورپ ۾ واقع ھڪ ملڪ آهي.
ان جون سرحدون اتر ۾ ھنگري، اتر اوڀر ۾ رومانيا، ڏکڻ اوڀر ۾ بلغاريا ڏکڻ ۾ اتر مقدونيا، اولھه ۾ ڪروشيا ۽ بوسنيا ۽ ھرزگوينيا ۽ ڏکڻ اولھه ۾ مونٽي نيگرو سان ملن ٿيون. ھن ملڪ جي ڪوسووو جي مسئلي تي البانيا کان سرحدي تڪرار ھلي رھيو آھي. ملڪ جي آبادي لڳ ڀڳ 70 لک آھي. جنھن جو وڏو تعداد آرٿوڊڪس عيسائيت سان آهي. گادي جو ھنڌ بلغراد شھر آھي جيڪو ملڪ جو ۽ ڏکڻ اوڀر يورپ جو وڏي ۾ وڏو شھر پڻ آهي. 

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:سربيا
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:بلقان جا ملڪ
زمرو:عيسائي رياستون
زمرو:اوڀر يورپي ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ اوڀر يورپي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون
قمر جا ٻيٽ

**جزائر القمر** (انگريزي: Comoros؛ عربي: جزر القمر)، سرڪاري نالو "يونين آف ڪوموروس" جنھن کي عربي ۾ "اتحاد القمري" سڏين ٿا. اھو ھندي سمنڊ ۾ ٻيٽن تي مشتمل ھڪ ملڪ آھي جيڪي اوڀر آفريڪا جي ساحلي پاسي موزمبيق ۽ مڊگاسڪر جي چينل لڳ واقع آهي. ھن ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ موروني آهي. ملڪ جو اڪثريتي مذھب سني اسلام آھي. ھن ملڪ جي پکيڙ 1,660 چورس ڪلوميٽر (640 چورس میل) آهي. اھو پکيڙ ۾ آفريڪا جو چوٿون سڀ کان ننڍڙو ملڪ آهي. اھو کوڙ ٻيٽن تي مشتمل آهي جن جا نالا اڪثر فرينچ ٻولي وارا آھن جن ۾ گرئنڊي ڪومور ٻيٽ، موھلي ٻيٽ، انجوئان ٻيٽ شامل آهن. ھن ملڪ جو چوٿون وڏو ٻيٽ مايوٽي اڃان تائين فرانس جي قبضي ۾ آهي. سال 1974ع ۾ مايوٽي پڻ آزاديءَ جي حق ۾ ووٽ ڏنو پر ان کي فرانس اڃان تائين خودمختيار حڪومت جي حوالي نہ ڪيو آھي ۽ ھن وقت فرانس جي سمنڊ پار وزارت جي نگراني ۾ آھي. فرانس 21 آڪٽوبر 1976ع  گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل جي ان قرارداد کي ويٽو ڪري ڇڏيو جنھن ۾ مايوٽي ٻيٽ تي ڪوموروس جي خودمختيار حڪومت جي اختيار کي تسليم ڪيو ويو.

1,659 چورس ڪلوميٽر (641 چورس ميل) تي، ڪوموروس علائقي جي لحاظ کان آفريڪا جو ٽيون-ننڍو  ملڪ آهي. سال 2019ع ۾، ان جي آبادي جو اندازو 8,50,886 لڳايو ويو. خود مختيار رياست، مايوٽي جي استثنا سان سڀئي آتش فشاني ڪمورو جزائر، ٽن وڏن ٻيٽن ۽ ڪيترن ئي ننڍن ٻيٽن تي مشتمل آهي. مايوٽي سال 1974ع ۾ هڪ ريفرينڊم ۾ فرانس کان آزادي جي خلاف ووٽ ڏنو ۽ فرانس پاران هڪ اوورسيز ڊپارٽمينٽ جي طور تي انتظامي طور تي جاري آهي. فرانس گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي هڪ قرارداد کي ويٽو ڪري ڇڏيو آهي جيڪو ٻيٽ تي ڪامورين جي خودمختياري جي تصديق ڪري ها. مايوٽي فرانس جو هڪ اوورسيز ڊپارٽمينٽ بڻجي ويو ۽ سال 2011ع ۾ فرانس جو هڪ علائقو هڪ ريفرنڊم کانپوءِ جيڪو گهڻو ڪري پاس ڪيو ويو.

ڪموروس جا ٻيٽ غالباً پهريون ڀيرو آسٽرونيشيائي/مالاگاسي ماڻهن، اوڀر آفريڪا مان بنتو ڳالهائيندڙن ۽ عرب واپارين طرفان آباد ٿيا. 1500ع کان انجوان جي سلطانن ٻيٽن تي تسلط قائم ڪيو، گرانڊي ڪومور ڪيترن ئي سلطانن جي وچ ۾ ورهائجي ويو. اهو، سال 1975ع ۾ ان جي آزاديء کان اڳ 19هين صدي ۾ فرانس جي نوآبادياتي سلطنت جو حصو بڻجي ويو. هتان 20 کان وڌيڪ فوجي بغاوتن جي ڪوشش ڪئي وئي ۽ مختلف رياستن جي سربراهن کي قتل ڪيو ويو. هن مسلسل سياسي عدم استحڪام سان گڏ، اهو ڪنهن به قوم جي آمدني جي عدم مساوات جي بلند ترين سطحن مان هڪ آهي ۽ انساني ترقي جي انڊيڪس تي وچولي چوٿين ۾ شامل آهي. سال 2009ع ۽ 2014ع جي وچ ۾، اٽڪل 19 سيڪڙو آبادي، 1.90 يو ايس ڊالر جي خريداري پاور برابري ذريعي، بين الاقوامي غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي گذاري رهي هئي. 
نالو: 
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## معيشت
## آباديات
## تعليم
## ثقافت
## گيلري
thumb|250px|
ڪوموروس جي نقشي ۾ مايوٽي ٻيٽ
[thumb|[موروني، ڪوموروس|موروني شھر گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ اتي بندر ۽ مرڪزي مسجد واقع آهي ]]
## پڻ ڏسو
:باب:آفريڪا
* آفريڪا ۾ اسلام
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Union des Comores – Official government website
*
*Tourism website 
*Embassy des Comores – The Federal and Islamic Republic of the Comoros in New York, United States
*Comoros from the BBC News
*Key Development Forecasts for Comoros from International Futures

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:ڪوموروس
زمرو:ٻيٽن جا ميڙ
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:هندي وڏي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
ڪوريجو

**ڪوريجو** سنڌ ۾ رھندڙ سماٽ قبيلي جي هڪ ذات آھي.

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
زابل صوبو

**زابل صوبو** يا  **زابل ولايت** افغانستان جو ھڪ صوبو آهي جيڪو ملڪ جي ڏکڻ واري پاسي واقع آهي جنھن جي گاديءَ جو ھنڌ قلات شھر آھي. ان جي آبادي اڪثر ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھي جيڪا لڳ ڀڳ 289,300 آھي. ھن صوبو پھرين قنڌار صوبي جو حصو ھيو ۽ 1967 م ان کي علحده ڪري صوبائي حيثيت ڏني وئي. تاريخي طور تي ھن صوبي جي علائقي جو نالو زابلستان ھيو.

## حوالا

## وڌيڪ ڏسو

## حوالا

زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
زابلستان

**زابلستان**  ڏکڻ افغانستان جو ھڪ تاريخي علائقو آهي. ھن وقت اھو علائقو افغانستان جي ٻن صوبن م ورھايل آھي جن جا نالا آھن : زابل صوبو ۽ غزني صوبو غزنوي دور حڪومت م ھي علائقو گادي جي ھنڌ غزنا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. تاريخ سيستان 1062 عيسويءَ جي لڳ ڀڳ لکي مڪمل ڪئي وئي هئي جنھن م  زابلستان کي سيستان جو حصو ظاهر ڪيو ويو آهي جيڪو ھمون ڍنڍ کان سنڌو درياءَ تائين وارو علائقو ھيو. موجوده دؤر م افغانستان جي زابل صوبي ۽ ايران جي شھر زابول جا نالا ھن علائقي جي نالي تان ورتل آھن. ھي علائقو فارسي جي شاعر فردوسي جي شاھنامي جي ڪردار رستم جي  جنم ڀومي طور مشهور آھي. ان شاعريءَ جي ڪتاب م زابلستان لاء سيستان جو لفظ پڻ استعمال ڪيل آھي جيڪو پڻ زابلستان جي اولھ ۾ واقع ھڪ تاريخي علائقو آهي.

## حوالا
بدخشان صوبو

**بدخشان صوبو** يا **ولايت بدخشان** (Badakhshan Province) افغانستان جي 34 صوبن مان ھڪ صوبو آهي جيڪو ان جي اتر اوڀر واري آخري ڇيڙي تي واقع آھي. ان صوبي جون سرحدون تاجڪستان ۽ پاڪستان سان پڻ ملن ٿيون ان جي سرحد 91 ڪلوميٽرن تائين چين سان پڻ ملي ٿي. ھن صوبي جي معيشت جو وڏو ذريعو ڏوڏي جو فصل آهي جنھن مان آفيم جو پيداوار ٿئي ٿي. ھي صوبو تمام پسمانده آھي جتي تمام گھڻي غربت آھي. ھتي سنگ لاجورد (Lapis lazuli) جون کاڻون پڻ آھن جيڪو ھڪ قيمتي پٿر آهي.

اهو هڪ وسيع تاريخي بدخشان علائقي جو حصو آهي، جنهن جا ڪجهه حصا هاڻي تاجڪستان ۽ چين ۾ به آهن. صوبي ۾ 22 ضلعا، 1200 کان وڌيڪ ڳوٺ ۽ لڳ ڀڳ 10,55,000 ماڻهو آهن. فيض آباد صوبائي راڄڌاني طور ڪم ڪري ٿو. سال 2021ع ۾ افغانستان تي طالبان جي قبضي کان وٺي صوبي ۾ مزاحمتي سرگرميون رپورٽ ٿيون آهن.

## نالو
## جاگرافي
## تاريخ
## آبادي
## صحت جي سار سنڀار
## تعليم
## معيشت
## ٽرانسپورٽ
## ثقافت
## راند
## وڌيڪ ڏسو

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
سنگ لاجورد

**سنگ لاجورد** يا **لاجورد پٿر** **ليپس ليزيولي**
ھڪ معدني پٿر جو نالو آهي جنھن جو شمار قيمتي پٿرن ۾ ٿئي ٿو. ھزارين سالن کان وٺي لاجورد بدخشان، افغانستان جي سر سنگ وارين کاڻن ۽ شورڪوگاء جي کاڻن مان ملندڙ آھي ۽ اھو دنيا جو سڀ کان وڌيڪَ عمدو لاجورد آھي.  سنڌو ماٿري جي تھذيب (3300–190 ق م) ، مھر ڳڙھ ۽ ڪوھ قاف ۽ ماريطانيا  وارين تھذيبن ۾ لاجورد جي مڻين جو استعمال ٿيندو ھيو. لاجورد جو استعمال ٽوٽنخامن جي نقاب (1341–1323 ق م ) ۾ پڻ ٿيل مليو آهي  يورپ جي  وچولي دؤر جي آخر ۾ لاجورد جي يورپ ۾ برآمد جي پڻ شروعات ٿي جتي ان کي ڪٽي ان جي پائوڊر مان لاجوردي رنگ (ultramarine)  ٺاھيو ويو جيڪو نيري رنگ جو ھڪ عمدو قسم ھيو ۽ ان رنگ جو استعمال جاڳرتا واري دؤر ۾ يورپ جي نامور مصورن پنھنجي فن ۾ ڪيو.

## حوالا

## حوالا
ڏوڏي

**ڏوڏي**:   جنھن جو سائنسي نالو **پپيور سومنيفيرم**:   گلن وارن ٻوٽن مان ھڪ ٻوٽي جو قسم آھي جيڪو پپيورہسياء خاندان سان تعلق رکندڙ آھي. ھن ٻوٽي مان ڏوڏي جو ٻج ۽ آفيم پيدا ٿيندا آهن. اھو قيمتي خوبصورت ٻوٽو آهي جنھن کي سونھن لاءِ باغ ۾ پڻ پوکبو آهي. ان جو اصل وطن رومي سمنڊ جو اوڀر وارو پاسو آهي جتان يورپ ۽ ايشيا ۾ ڦھليو. ڏوڏي کي زرعي فصل طور پوکيو ويندو آهي. ھن فصل جو مقصد ٽن قسمن جي ضرورت پوري ڪرڻ آھي؛ ھڪ اھا تہ کاڌي لاء ڏوڏي جو ٻج پيدا ڪرڻ؛ ٻيو دواسازي لاء آفيم پيدا ڪرڻ؛
 ۽ ٽيون دواسازي جي صنعت لاء ڪجهه الڪلي نما (alkaloid)  پيدا ڪرڻ جيڪي ھائڊروڪوڊون ۽ آڪسيڪوڊون دوائن ٺاهڻ ۾ استعمال ٿين ٿا. ڏوڏي جو استعمال ڪاروباري لحاظ کان شين جي سينگار جي لاء پڻ ٿيندو آهي.
## حوالا

## حوالا
بادغيس صوبو

**بادغيس**  :  افغانستان جي 34 صوبن مان ھڪ صوبو آهي جيڪو ملڪ جي اتر اولھ واري پاسي ۾ واقع آهي . ان جي سرحد ترڪمانستان سان ملي ٿي. اھو ملڪ جو سڀ کان وڌيڪَ غير ترقي يافتہ صوبو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ قلعه نو شھر آھي ۽ آبادي ۾ سڀ کان وڏو شھر بالا مرغاب آھي جنھن جي ڀرسان غرجستان واري تاريخي علائقي جو صدر مقام مرو الروذ پڻ واقع آهي.

## وڌيڪ ڏسو

## حوالا

زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
بغلان صوبو

**بغلان**:  افغانستان جي 34 صوبن مان ھڪ صوبو آهي جنھن جي آبادي 2013 ۾ 910,700 ھئي. ھن صوبي جو گادي جو هنڌ پلخمري شھر آهي. ھن صوبي جو نالو اتان جي ھڪ ساڳي نالي سان ھڪ شھر بغلان کي نالي تان رکيل آهي. ھي صوبو ڪابل جي اتر طرف واقع آهي. ان جي چوڌاري واقع صوبن جا نالا باميان، پروان، ٽخر، قندوز ۽ سمنگان  واقع آھن. ھن صوبي جو اڌ حصو جبلن تي مشتمل آهي. ٽيون حصو زمين ميداني اٿس. 

## انتظامي ورھاست

thumb|350px|2005 ۾ بغلان جا ضلعا

## ڏسو

## حوالا

## حوالا

زمرو:افغانستان جا صوبا
صدين جي فھرست

The pages listed below contain information about trends and events in particular **[[صدي|صديون]]** and ھزارا.

## پڻ ڏسو
* ھزارن جي فھرست
* ڏھاڪن جي فھرستل
* سالن جي فھرست
* وقت-پٽين جي فھرست
* Chronology
* ڏسو ڪيلينڊر ۽ ڪيلينڊرن جي فھرست for other groupings of years.
* ڏسو تاريخ، history by period, and periodization for different organizations of historical events.
* For earlier time periods, see Timeline of the Big Bang, Geologic time scale, Timeline of evolution, and Logarithmic timeline.



*
زمرو:تاريخي وقت-پٽيون
زمرو:وقت مطابق فھرستون
زمرو:ڏھائيون
بلخ صوبو

**بلخ** :  افغانستان جي 34 صوبن مان املڪ جي اتر پاسي ھڪ صوبو آهي جيڪو 15 ضلعن ۾ ورھايل آھي. ان جي آبادي 1,245,100 آھي. ھتان جا رھاڪو گھڻ نسلي آھن جن ۾ گھڻائي داري فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهن جي آھي. صوبي جو گادي جو هنڌ مزار شريف شھر آھي. بلخ نالو ھن صوبي جي ھڪ ساڳي نالي سان ھڪ شھر بلخ تان پيو جيڪو ھن صوبي جو ھڪ تاريخي شھر آھي. مزار شريف ۾ حضرت علي جي مشھور مزار  نيري مسجد واقع آهي. جيڪا چنگيز خان ڊاھرائي ڇڏي ھئي پر بعد ۾ تيمور لنگ ان کي ٻيھر تعمير ڪرايو. بلخ افغانستان جو قندوز جي شھر شير خان بندر کان پوء وچ ايشيا جو ٻيون وڏو رستو آھي.

thumb|مزار شريف ۾ بلخ جي گورنر جو محل

## انتظامي ورھاست
بلخ صوبي جا 15 ضلعا آهن.
thumb|
بلخ صوبي جا ضلعا
 

## حوالا

## وڌيڪ ڏسو

## حوالا

زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا