open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي

سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي

وجود - سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي جو وجود 06 فيبروري 2016 تي حيدر منزل ڪراچي ۾ وڌو ويو. ان اجلاس جي ميزباني سنڌ يونائيٽڊ پارٽي ڪري رهي هئي.

بنيادي معلومات - حيدر منزل تي ٿيندڙ هن اجلاس ۾ بنيادي طور هييٺ ڏنل مؤقف رکيو ويو؛ حيدر منزل ڪراچي تي سنڌ جي سڀني سياسي، سماجي، علمي، ادبي تنظيمن ۽ شخصيتن جو اهم اجلاس ٿيو، جنهن ۾ مارچ 2016ع ۾ ٿيندڙ آدمشماري تي تفصيلي غور ويچار ڪري گڏيل طور هيٺيون موقف اختيار ڪيو ويو آهي.

1. آئيني طور ملڪ اندر ڇهين آدمشماري 2008ع ٿيڻي هئي، جيڪا حڪمرانن جي نااهلي ۽ خاص سوچ طرفان رڪاوٽون وجهڻ سبب نه ٿي. اڄ 2016ع آهي، وفاقي حڪومت طرفان مارچ ۾ گهرشماري ۽ آدمشماري جو فيصلو ڪيو ويو آهي. معلومات مطابق آدمشماري ڪرائڻ جون گهرجون مڪمل نظر نه اچي رهيون آهن، جنهن جي ڪري آدمشماري ملتوي ڪرڻ جا خدشا موجود آهن.اڄوڪي هي اجلاس گهر ٿو ڪري ته مقرر وقت تي شفاف بنيادن تي آدمشماري ڪرائي وڃي.

2. اڄوڪو اجلاس هن ڳالهه تي متفق آهي ته ڪنهن به صورت ۾ گروٿ ريٽ ڪلڪيوليشن وارو فارمولو قبول نه هوندو. ڇو ته پنجاب، سنڌ، خيبر پختون خواهه ۽ بلوچستان ۾ پاپوليشن گروٿ ۾ واضح ۽ وڏو فرق آهي. ان ڪري ملڪ اندر فزيڪل آدمشماري ڪرائڻ ضروري آهي.

3. سنڌ ۾ لکين غير ملڪي (Aliens) رهائش پذير آهن. سنڌ واسين جي مطالبن باوجود انهن کي مهاجر ڪيمپن تائين نه رکيو ويو آهي، جنهن تي اسان کي افسوس آهي ۽ خدشو آهي ته انهن کي هن آدمشماري ۾ ڳڻيو ويندو. هي اجلاس پرزور گهر ٿو ڪري ته سنڌ ۾ موجود غير ملڪين کي (Aliens) جي ڌار لسٽ ۾ ڳڻيو وڃي.

4. اڄوڪي اجلاس ۾ فيصلو ڪيو ويو آهي ته 15 فيبروري تاريخ کان آدمشماري بابت سنڌ جي عوام کي آگاهي ڏيڻ لاءِ ۽ سنڌ جي عوام ۾ سجاڳي پيدا ڪرڻ لاءِ (ته جيئن هو ٿيندڙ آدمشماري ۾ پنهنجي خاندان جي داخلا ڪرائي). رابطا مهم هلائڻ جو پڻ فيصلو ڪيو ويو آهي.

5. اجلاس ۾ هي به فيصلو ڪيو ويو آهي ته سنڌ ۾ آدمشماري ڪندڙ عملي سان ڀرپور تعاون ڪيو ويندو. آدمشماري ۾ ٿيندڙ ڌانڌلين کي ڪنهن به قيمت تي برداشت نه ڪيو ويندو.

6. گهرشماري لاءِ 15 ڏينهن ۽ آدمشماري لاءِ 30 ڏينهن جو مدو رکيو وڃي. ڇو ته سنڌ جو عوام وسيع ۽ الڳ الڳ علائقن ۾ رهائش پذير آهي. ٽن ڏينهن ۾ گهرشماري ڪرڻ ۽ 15 ڏينهن ۾ آدمشماري ڪرائڻ ممڪن نه آهي.

7. اڄوڪي اجلاس ۾ سمورين پارٽين، تنظيمن ۽ شخصيتن تي مشتمل سنڌ ۾ ٿيندڙ آدمشماري جي نگراني لاءِ سنڌ آدمشماري مانيٽرنگ ڪميٽي جوڙي وئي آهي.

8. اڄوڪو اجلاس وفاق طرفان آصف باجوه جي اڳواڻي ۾جوڙيل بيورو آف اسٽيٽڪس تي عدم اعتماد جو اظهار ڪري ٿو، ڇو ته هن ۾ پنج ئي ميمبر هڪ صوبي پنجاب سان تعلق رکن ٿا ۽ ٽن صوبن سنڌ، بلوچستان ۽ خيبر پختون خواهه جي نمائندگي موجود نه آهي.

9. اجلاس اعتماد ڪندي، ايم پي ايز مهتاب اڪبر راشدي ۽ حاجي شفيع ڄاموٽ تي مشتمل ڪميٽي جوڙي آهي، جيڪا آدمشماري جي حساس مسئلي تي وزيراعليٰ سنڌ ۽ ٻين اسيمبلي جي ميمبر جماعتن سان ڳالهه ٻولهه ڪندي ۽ ان تي زور ڏيندي ته سنڌ حڪومت پنهنجو صحيح ڪردار ادا ڪري. ۽ قومي اڳواڻن سميت سنڌ ۾ مستقل رهندڙ آباد رهندڙ ماڻهن کي اپيل ٿي ڪجي ته هـُو ٿيندڙ آدمشماري ۾ ٻولي جي خاني ۾ سنڌي لکرائين ته جيئن يڪجهتي جو عملي اظهار ٿي سگهي.

سربراهي - هن ڪاميٽي جو سربراھ سيد جلال محمود شاھ کي ڪيو ويو.

شامل تنظيمون - سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي ۾ هيٺ ڏنل تنظيمون شامل ٿيون

1. سنڌ يونائيٽڊ پارٽي

2. مسلم ليگ فنڪشنل

3. جيئي سنڌ قومي محاذ

4. جيئي سنڌ محاذ

5. جيئي سنڌ تحريڪٿ

6. جمعيت العلماءِ اسلام سنڌ
جهارکنڊ

**جھارکنڊ**  (جھار جي معني: جھنگ يا ٻيلو ۽ کنڊ جي معني: سرزمين) اھا انڊيا جي اوڀر واري خطي جي ھڪ رياست آھي جيڪا 15 نومبر 2000ع ۾ بھار جي ڏاکڻي حصي کي ڌار ڪري ٺاھي وئي. ھن رياست جون حدون اتر ۾ بھار، اتر اولھ ۾ اتر پرديش، اولھ ۾ ڇتيس ڳڙھ، ڏکڻ ۾ اوڙيسہ ۽ اوڀر ۾ اولھ بنگال سان ملن ٿيون. ھن رياست جي پکيڙ  آهي. پکيڙ ۾ انڊيا جي سورھين ۽ آبادي ۾ چوڏھين وڏي رياست آھي. سرڪاري ٻولي ھندي اٿس. رياست جی گادي جو هنڌ رانچي آھي ۽ ڊمڪا پڻ ان جو ذيلي گادي جو هنڌ آهي. ھي رياست آبشارن، پھاڙن ۽ مقدس جاين جي ڪري مشھور آھي. مشھور مقدس ماڳن م بائيدياناٿ ڌام مندر، پارس ناٿ مندر ۽ راجراپا مندر شامل آهن.

## انتظامي ورھاست

## حوالا

زمرو:جھارکنڊ
زمرو:ڀارت
زمرو:ڀارت جي رياستون
دٻلي مڇي

300px
**دٻلي مڇي**  اوسٽراسيئڊائي خاندان جي مڇين جي 23 جنسن مان ڪجهه قسم جيڪي دٻي سان مشابهت رکندڙ آھن. انھن مان سڱن وارن قسمن کي سڱن واري ڳئون مڇي چوندا آهن. ھي مڇيون مختلف رنگن واريون ھونديون آھن.
زمرو:مڇيون
سرفراز احمد

**سرفراز احمد** پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جي تمام فارميٽ جو ڪپتان آهي. سرفراز احمد 22 مئي، 1987ع ۾ ڪراچي ۾ پيدا ٿيو. انهيءَ ڪرڪيٽ جو آغاز 2006ع ۾ ڪراچي جي طرفان فرسٽ ڪلاس ڪرڪيٽ کيڏي ڪري ڪيو. ان جي ڪارڪردگي کي ڏسي سرفراز احمد کي پاڪستان جي انڊر 19 ڪرڪيٽ ٽيم جي تحت وڪٽر ڪيپر طور چونڊيو ويو. صرف ڪجهه ميچز ۾، هن ناظرين کي متاثر ڪيو ۽ هن کي انڊر 19 ڪپتان بنايو ويو. ان جي ڪپتان هوندي 2006ع ۾ مسلسل ٻيو دفعو انڊر 19 جو عالمي ڪپ کٽيو.

سرفراز احمد کي پاڪستان ٽيم ۾ نومبر 2007ع ۾ زخمي ڪامران اڪمل جي جڳھ تي کيڏايو ويو. اهو 8 ون ڊي ميچ کيڏي چڪو آهي. هن ۾ ان 26 رنز ٺاهيون آهن ۽ اهو 6 ڪیچ ۽ 3 اسٽمپ ڪرڻ ۾ڪامياب رهيو آهي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪرڪيٽ
زمرو:ڪرڪٽر
زمرو:رانديگر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جي شخصيتون
زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي جا ڪرڪٽر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪٽر
زمرو:1987ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ ڪپتان
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
پينٽر واري سپ

thumb|
سپ جي کوپي جي ٻنھي ڦاڪن جو اندروني منظر

**پينٽر واري سپ**  جنھن جو حياتياتي نالو **يونيو پڪٽوريم** آھي ھڪ تازي پاڻي ۾ رھندڙ ھڪ سپ جو قسم آھي جيڪا اڪثر يورپ جي ندين ۾ ملندي آهي. سپ جي کوپي جون ٻہ ڦاڪون ھونديون آھن. ھن سپ جي کوپي جي ماپ وڏي ھجڻ جي ڪري يورپ ۾ پينٽر ڦاڪ جو استعمال رنگداني طور ڪندا ھئا جنھن ڪري ھن سپ جو نالو پينٽر واري سپ پئجي ويو.

## حوالا

## حوالا
سڱن واري ڳئون مڇي

**سڱن واري ڳئون مڇي**  جنھن جو حياتياتي نالو ليڪٽوريا ڪارنوٽا آھي ۽ اوسٽراسيئڊائي خاندان واري دٻلي مڇي جي قسمن مان ھڪ آھي. ان جي سڃاڻپ ان جي مٿي مان نڪرندڙ ٻن سڱن مان ٿيندي آهي. ھي مڇيون انڊو پيسيفڪ خطي ۾ ملنديون آهن ۽ ڏيڍ فٽن تائين وڏيون ٿينديون آهن

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:مڇيون
زمرو:هڏي واري مڇيون
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
بيگ ٽسي

[thumb|روسي شھر [اولان اودي ۾ 2011 ۾ ٽسام ماسڪ جي نمائش]]

**بيگ ٽسي** ,, تبتي ٻڌازم ۾ بيڪ ٽسي يا جامساران ھڪ جنگي ديوتا جو نالو آهي جيڪو ٻڌ مذهب کان اول منگولن جو جنگ جو ديوتا ھيو. بيگ ٽسي ديوتا جي روپ ۾ ڳاڙهي چمڙي، ۽ نارنگي ڳاڙھسرا وار، ٻہ ٻانھون، ٽي رت ڪڍندڙ اکيون, ھٿ ۾ کنيل ھڪ تلوار، زنجيرن واري زرھ پاتل، منگولن واري ھيلميٽ ۾ پنجن کوپڙين واري تاج سميت ڏيکاريو ويندو آهي. ان جو جامساران وارو نماء گھڻي ڀاڱي منگول ۽ ڪجهه تبتي ٻڌ چام رقص ۾ ڪندا آهن جنھن ۾ ان ديوتا جو ماسڪ ۽ مخصوص لباس پائي نمائشي رقص ڪيو ويندو آهي.

## حوالا
سينٽ پيٽرڪ جو ڏينهن

thumb|upright|ھڪ روايت مطابق سينٽ پيٽرڪ آئرلينڊ جي ماڻهن کي پاڪ ٽرينٽي سمجھائڻ لاء شيمراڪ جي ٽن پنن جو استعمال ڪيو

**سينٽ پيٽرڪ جو ڏينهن**   يا سينٽ پيٽرڪ جو ڏڻ 17 مارچ تي ملھائجندڙ ھڪ مذھبي ۽ ثقافتي ڏڻ آهي. اھا تاريخ روايتي طور تي سينٽ پيٽرڪ  جي وفات جي تاريخ سمجھي ويندي آهي. سينٽ پيٽرڪ آئرلينڊ جي چرچ جو سرپرست عيسائي بزرگ ھيو جيڪو 385 عيسويءَ ۾ ڄائو ۽ 17 مارچ 461 عيسويءَ ۾ وفات ڪيائين. ھي رومن ڪيٿولڪ برطانيا جي دؤر ۾ بشپ ھيو جنھن آئرلينڊ ۾ اچي عيسائيت کي ڦھلايو. سترھين صدي عيسويءَ ۾ ھن ڏينھن کي آئرلينڊ جي ڪيٿولڪ چرچ ۽ چرچ آف آئرلينڊ  مذھبي تھوارن جي ڏينھن ۾ شامل ڪيو ھو. ھي ڏينھن ريپبلڪ آف آئرلينڊ جونادرن آئرلينڊ جو , ڪئناڊا جي نيو فائونڊ لينڊ ۽ ليبراڊور صوبي جي صوبائي حڪومت جي ملازمن جو ۽ ڪيريبئن سمند ۾ برطانيا جي زير نگراني خطي مائونٽ سيرٽ ۾ موڪل جو ڏينھن آھي.

thumb|upright|لنڊن ۾ ڇوڪريون ھي ڏڻ ملھائيندي ساون لباسن ۾

thumb|ڊبلن ۾ ھي ڏينھن ملھائيندي ڪيل ھڪ نمائشي گشت
## ايس ٽي. آئرلينڊ ۾ پيٽرڪ جو ڏينهن جو جشن


Saint Patrick's Day (1).jpg
Saint Patrick's Day (2).jpg
Saint Patrick's Day (3).jpg
Saint Patrick's Day (4).jpg
Saint Patrick's Day (5).jpg
Saint Patrick's Day (6).jpg
Saint Patrick's Day (7).jpg
Saint Patrick's Day (8).jpg
Saint Patrick's Day (9).jpg
Saint Patrick's Day (10).jpg
Saint Patrick's Day (11).jpg
Saint Patrick's Day (12).jpg
Saint Patrick's Day (13).jpg
Saint Patrick's Day (15).jpg
Saint Patrick's Day (14).jpg


## حوالا

زمرو:ڪئنيڊا ۾ عام موڪلون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عام موڪلون
ايرڪسن

thumb|upright|ڪمپني جو باني ۽ سويڊش موجد لارس ميگنس ايرڪسن

**ايرڪسن**  يا **ٽيليفونڪٽائبولاگيٽ ايل ايم ايرڪس**  سوئيڊن جي نيٽورڪنگ ۽ ٽيلي ڪميونيڪيشن واري ھڪ ملٽي نيشنل ڪمپني جو نالو آهي جنھن جو صدر مقام اسٽاڪ ھوم ۾ آھي.
ھئ ڪمپني 1876 ۾ لارس ميگنس ايرڪسن قائم ڪئي ; 2016 ۾ 180 ملڪن ۾ ڪمپني جي ملازمن جو تعداد 95000 ھيو. 2016 جي ڊسمبر ۾ ھن ڪمپني جي محفوظ حقن (patents) جو تعداد 42000 ھيو. ھن ڪمپني 2001 ۾ سوني ڪمپني سان پڻ شراڪت ۾ ڪم شروع ڪيو . ايل جي ڪمپني سان پڻ شراڪت ۾ ڪم ڪري پئي.

## حوالا

## حوالا
ڪيليفورنيائي ڪرنگھيدار لوبسٽر

**ڪيليفورنيا جو ڪرنگھيدار لوبسٽر**   جنھن جو حياتياتي نالو *پينوليرس انٽرپٽس* آھي ڪرنگھيدار لوبسٽر جي ھڪ جنس آھي جيڪو ڪيليفورنيا واري سمنڊ، مونٽري سمنڊ، ٽھئانٽپيڪ سمنڊ ۽ ميڪسيڪو جي سمنڊ ۾ ملندا آهن. ھي لوبسٽر
 تائين ڊگھا ٿيندا آهن. اھي ڳاڙھسرا ناسي رنگ جا ٿين ٿا ۽ انھن جي ٽنگن تي پٽا ۽ اينٽينائن جو جوڙو ھوندو اٿن پر انھن کي نوڪدار چنبا ڪانہ ھوندا اٿن. ان جي مادي 680000 انڊا ڏيندي آهي جيڪي ڏھن ھفتن کان پوءِ ڦٽندا آهن جن مان سڌا فلوسوما  لاروا نڪرندا آھن

thumb|ٻہ ڪيليفورنيائي ڪرنگھيدار لوبسٽر ايناڪاپا ٻيٽ جي ڪناري لڳ سمنڊ 
۾

ھن جنس جي مادي جي  جنسي بلوغت وقت ڊيگھ ھوندي آھي ۽ ان جي عمر 5 کان 9 سال ھوندي آھي. نر 3 کان 6/ سالن ۾ بالغ ٿي ويندو آهي. خيال آھي تہ ھن جنس وارا لوبسٽر 50 سالن تائين زنده رھندا آھن.

## حوالا
ڪمپلوٽينسي يونيورسٽي آف ميڊرڊ

**<small>ڪمپلوٽينسئ يونيورسٽي آف ميڊرڊ</small>** (Complutense University of Madrid) اسپين جي ھڪ نجي تحقيقي يونيورسٽي ۽ ملڪ جي سڀ کان پراڻي يونيورسٽين مان هڪ آھي، جن ۾ 86,000 شاگرد داخل آھن، ۽ شاگردن جي تعداد مطابق اھا يورپ جي ٽين وڏي يونيورسٽي آهي. ھن يونيورسٽي مان تعليم حاصل ڪندڙن مان ست  کي نوبل انعام، 18 کي پرنس آف آسٽرياس ايوارڊ، 7 کي ميگئيل دي سروينٽيز پرائيز (Miguel de Cervantes Prize) ملي چڪا آهن. ھن يونيورسٽي مان تعليم پرائيندڙ يورپي ڪمشنرن، يورپي پارليامينٽ جا صدر، يورپي ڪائونسل جا سيڪريٽري جنرل، يورپي سينٽرل بئنڪ جي اگزيڪيوٽو بورڊ جا ميمبر، ناٽو جي سيڪريٽري جنرل، يونيسڪو جي ڊائريڪٽر جنرل، آء ايم ايف جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر ۽ رياست جي سربراھ جي حيثيت ۾ فائز رھي چڪا آهن. ستن صدين جي عرصي ۾ ھن يونيورسٽي سائنس، فن لطيف ۽ سياسي قيادت ۾ انمول واڌارو آندو.

thumb|right|يونيورسٽي جو ھاڻوڪو ڪيمپس

## حوالا

زمرو:ميڊرڊ
زمرو:اسپين
زمرو:اسپين ۾ تعليم
زمرو:تعليمي ادارا
يورپي رابن

**يورپي رابن**، جنھن جو حياتياتي نالو اريٿاڪس روبيڪولا اھي، ۽ جنھن کي برطانيا ۾  عام طور تي رابن يا رابن  ريڊ بريسٽ سڏين ٿا ، ھڪ جيتخور جھرڪي جي جنسن مان ھڪ جنس آھي. اھو ماپ ۾ پنج کان ساڍا پنج انچ ڊگھو آھي
ھن پکي جي نر ۽ مادي جو رنگ ھڪجھڙو ھوندو آھي. انھن جو سينو نارنگي ۽ منھن ڪي ڀوريون لڪيرون، مٿيون حصو ناسي ۽ اڇڙو پيٽ ھوندو اٿن
ھي پکي سموري يورپ، اوڀر کان اولھ سائبيريا ۽ ڏکڻ کان اتر آفريڪا  ملندڙ آھي. رابن نالي ٻيا بہ پکي آھن جن ۾ آمريڪي رابن ۽ آسٽريليائي رابن شامل آهن.

thumb|left|رابن لوڙھي جي تاڪي تي ويٺل

## حوالا

زمرو:پکي
سنگل بورڊ ڪمپيوٽر

[thumb|[رازبري پاء (Raspberry Pi) گھٽ لاڳت وارو سنگل بورڊ ڪمپيوٽر آھي جيڪو ڪمپيوٽر سائنس سيکارڻ لاء استعمال ٿيندو آهي.]]

**سنگل بورڊ ڪمپيوٽر** يا **ھڪ تختي وارو ڪمپيوٽر**  يا (SBC)  ھڪ ڇڙي سرڪٽ بورڊ تي ٺھيل ھڪ مڪمل ڪمپيوٽر ھوندو آھي جنھن ۾ مائڪرو پروسيسر، ريم، ان پٽ/ آئوٽ پٽ، ۽ ٻيا حصا شامل ھوندا آھن. سنگل بورڊ ڪمپيوٽر تعليمي نظامن لاء عملي نمائش طور استعمال ٿيندا آهن. گھرن ۾ استعمال ٿيندڙ ڪمپيوٽرن ۾ سڀ ڪم جون شيون سرڪٽ بورڊ ۾ لڳل ھونديون آھن. ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽر ۾ ۽ سنگل بورڊ ڪمپيوٽر ۾ فرق اھو آھي تہ ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽر ۾ ڪم واري سامان جو اضافو ممڪن ھوندو آھي ۽ ان جي صلاحيت کي سامان لڳائي وڌائي سگھجي ٿو جيڪو اضافو سنگل بورڊ ڪمپيوٽر ۾ نہ ٿو ڪري سگھجي.

## حوالا
حب الوطني

[thumb|left|حب الوطني جو مجسمو جيڪو [ميڊرڊ ۾ اسپين جو ھڪ يادگار آھي ۽ 1840 ۾ فرانسسڪو پيريز ڊيل وئلي نالي سنگتراش ٺاهيو ھيو]]

**حب الوطني** يا (**national pride**) وطن جي لاءِ محبت جي احساس، ان جي ارپنا ۽ ان لاءِ لڳاء جي احساس جو نالو آهي ۽  ساڳي احساس سان ٻين شھرين سان لاڳاپو رکڻ جيڪي پڻ ساڳيو احساس رکن تہ ان کي بہ حب الوطني چئبو آهي. حب الوطني قومپرستي جي ويجھو ھوندي آھي. انگريزي لفظ پيٽرياٽ ازم جي معني آھي فادر لينڊ (fatherland) سان محبت. يورپي جاڳرتا جي مفڪرن ۾ جين جيڪز روسو حب الوطني جو وڏو حامي ھو پر سموئيل جانسن ان جذبي جو مخالف ھيو.7 اپريل 1775 ۾ ھن ھڪ مشھور جملو چيو ھو تہ:"حب الوطني لچن يا بدمعاشن جي آخري پناھگاھ آهي". حب الوطني جي انتهاپسندي کي شاون ازم (chauvinism) پڻ سڏيو ويو آهي. چرچ حب الوطني جي خلاف ھيو .مارڪسزم  حب الوطني جي خلاف ھيو. ڪارل مارڪس چيو ھو تہ :"مزدور جو ڪوبہ وطن نہ ھوندو آھي " ٽراٽسڪي ازم بہ ھن جذبي جي خلاف ھيو پر اسٽالن ازم ۽ مائوازم حب الوطني جي حق ۾ رھيا آھن انھن نظرين سوشلسٽ حب الوطني متعارف ڪرائي جنهن جو بنياد ھڪ ملڪي سوشلزم ھيو.

## حوالا

زمرو:سياسي اصطلاح
ڪچرڪ جبل

ڪچرڪ کيرٿر جبل جي پهاڙي سلسلي جو حصو آهي جيڪو  نئين گاج جي اتر اولهہ طرف واقع ، انفراديت ۽ اھميت جو حامل آهي. 

 سياحت لاءِ دلڪش نظر ۽ محو بصر ڪچرڪُ  پنهنجي اندر ڪيئي رازَ ظاهر ۽ پوشيدہ رکي ٿو، ڪچرڪ سنڌ جي سياحتي ماڳن مان ھڪ آھي.

## حوالا
ٽيڪنالاجي اينڊ ڪلچر (جرنل)

**ٽيڪنالاجي اينڊ ڪلچر**   ٽماھي تعليمي رسالو جيڪو  1959 ۾ شروع ٿيو ۽ اڃان جاري آهي. اھو سوسائٽي فار دي ھسٽري آف ٽيڪنالاجي (SHOT). ان رسالي يا جرنل جا ميمبر **ٽي اينڊ سي** سڏيندا آھن. ھن رسالي ۾ ڏاھپ وارا مقالا ۽ تنقيدي مضمون، ڪتابن تي تبصرا ۽ ميوزم جون نمائشون ڇپجندو آھن.ھن رسالي جو پھريون چيف ايڊيٽر ميلون ڪرينزبرگ (Melvin Kranzberg) ھيو جيڪو 1959 کان وٺي 1981 تائين ان عھدي تي رھيو. ان کان پوءِ رابرٽ سي پوسٽ 1982 کان 1995 تائين چيف ايڊيٽر رھيو 1996 کان  2010 تائين جان ايم. اسٽاڊنمائير چيف ايڊيٽر رھيو.2011 کان ھن رسالي جي چيف ايڊيٽر  يونيورسٽي آف اوڪلاھاما جي پروفيسر سوزن مون (Suzanne Moon) آهي.ان رسالي جي مھورتي شماري ۾ ان جي ايڊيٽر ان رسالي جي ڇپجڻ جو مقصد ٽيڪنالاجي جي تاريخ جي عالماڻي اڀياس جو وڌارو،  ٽيڪنالاجي ۽ ثقافت جي عنصرن وچ ۾ تعلق ڏيکارڻ، ۽ انھيء ڄاڻ وارن عنصرن کي عام شھرين تائين پھچائڻ ۽ سمجھ جي قابل بڻائڻ آھي .

## حوالا

## حوالا
بابر اعظم

**محمد بابر اعظم** (Mohammad Babar Azam) هڪ پاڪستاني ڪرڪيٽر آهي.

زمرو:1994ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
اليگزينڊر چيخوف

**اليگزينڊر پاولووچ چيخوف** ( (22 آگسٽ 1855 ۾ ڄائو 29 مئي 1913 ۾ وفات ڪئي) روس جو ناول نگار، ڪھاڻيڪار، مضمون نويس ۽ جنم ڪٿا لکندڙ اديب ھيو ۽ مشھور روسي اديب انٽون چيخوف جو وڏو ڀاءُ ۽ مخائيل چيخوف جو پيءُ ھيو. ٽيگنروگ ۾ پيدا ٿيندڙ ھن اديب 1875 ۾ ان اباڻي شھر مان گريجوئيشن پاس ڪندي سلور ميڊل حاصل ڪيو ۽ پوء ماسڪو اسٽيٽ يونيورسٽي 
مان طبعيات ۽ رياضي جي شعبي مان پڻ گريجوئيشن ڪئي. تعليم پوري ڪرڻ بعد 1882 ۾ ٽيگنروگ جي ڪسٽم جي کاتي ۾ ملازمت حاصل ڪيائين جتي 1885 تائين مقرر رھيو پوء سندس بدلي سينٽ پيٽرز برگ ۽ نوووروسيسڪ 1886  ٿي ۽ ساڳي سال کيس اوڊيسا اخبار ۾ ھڪ سنسني خيز ڪھاڻي لکڻ تي برطرف ڪيو ويو جنھن ۾ ھن ڪسٽم کاتي جي آفيسرن لاء بدشد لکيو هو. ننڍي عمر ۾ شادي ڪئي ھئائين ۽ 1888 ۾ سندس زال وفات ڪئي ۽ پوء ٻارن جي سنڀال لاء رکيل ملازم نٽاليا سان شادي ڪيائين جنھن مان کيس ميخائيل چيخوف پيدا ٿيو جيڪو مشھور روسي اداڪار ھيو . سندس ڀاءُ انٽون چيخوف مطابق اليگزينڊر ذھين ھيو پر سندس شراب نوشي جي عادت جي ڪري گھڻو لکي نہ سگھيو. 1913 ۾ ڳلي جي ڪينسر ڪري وفات ڪيائين ۽ کيس سينٽ پيٽرز برگ جي وولڪوف قبرستان ۾ دفنايو ويو.

## حوالا
زمرو:1855ع جون پيدائشون
زمرو:1913ع جون فوتگيون
امارنٿ (رنگ)

**امارنٿ** ھڪ ڳاڙھسرو گلاب رنگ آھي جيڪو امارنٿ ٻوٽي جي گل جو رنگ آھي. ڏيکاريل رنگ ڳاڙھي امارنٿ گل (اھو رنگ جيڪو امارنٿ لاءِ اڪثر سمجھيو ويندو آھي) جو آھي، پر ٻيا امارنٿ جا ٻيا قسم بہ آھن جن کي امارنٿ گل جا ٻيا رنگ آھن.
ٽيگنروگ

**ٽيگنروگ** روس جي روسٽوف اوبلاسٽ ۾ واقع ھڪ بندرگاھ وارو شھر جيڪو ايزوف سمنڊ جي اترين ڪناري تي وسيل آهي. 2010 ۾ ھن شھر جي آبادي 257,681 آھي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:روس ۾ آباد ساحلي هنڌ
اوبلاسٽ

هڪ **اوبلاسٽ** (Oblast؛ /ˈɒblɑːst/،/ˈoʊblæst/) بلغاريا ۽ سوويت يونين کان پوء جي رياستن، جنهن ۾ بيلاروس، روس ۽ يوڪرين شامل آهن، ۾ انتظامي ورهاست جو هڪ قسم آهي. تاريخي طور تي، اها اصطلاح روسي سلطنت ۽ سوويت يونين ۾ استعمال ٿيندي هئي. لفظ "اوبلاسٽ" کي اڪثر "علائقي" يا "صوبي" طور ترجمو ڪيو ويندو آهي. ڪجهه ملڪن ۾ اوبلاسٽ کي روسي اصطلاح سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.

## اشتقاق
**اوبلاسٽ** يا **آبلاسٽ**(, ) بيلاروس، بلغاريا، قزاخستان، ڪرغزستان، روس، يوڪرين، اڳوڻي سوويت يونين ۽ اڳوڻي يوگوسلاويا ۾ 
انتظامي ورھاست جو ھڪ قسم آھي. اھو ايئن آھي جيئن پاڪستان ۾ صوبو ھوندو آھي. آبلاسٽ انگريزي ۾ اڌارو لفظ ۽ انگريزي ۾ ان جي برابر لفظ پراونس (province) يا ريجن (region) آھي. بيلاروس ۾ ان لفظ جو اچار وابلاسٽ آھي.تاجڪستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان ۾ صوبي يا اوبلاسٽ لاء ولايت جو لفظ استعمال ٿيندو آهي، جارجيا ۾ مکاري (mkhare) ۽ آرمينيا ۾ مارز (marz) لفظ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تاريخ
## جديد اوبلاسٽ
## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:اوبلاسٽ
زمرو:روس جي انتظامي ورهاستون
زمرو:انتظامي ورهاستن جون قسمون
زمرو:روسي ٻولي ۾ علاقائي وجود لاء نالو
مرڪ

thumb| نيپال جي نيوار عورت جي چھري تي مرڪ

**مرڪ**. يا **کل**  وات جي ٻنھي پاسن کان مشڪن (muscles) کي پاسي تي لچڪ ڏيڻ يا موڙڻ سان چھري تي ظاھر ٿيندي آھي. ڪنھن ڪنھن جي مرڪ م اکين جون مشڪون اکين جي ٻاھرين پاسي واري ڪنڊن کان سڪڙجنديون آھن ان قسم جي مرڪ کي ڊوشين مرڪ (Duchenne smile)  چوندا آهن. اھو نالو فرانس جي علم العصاب جي ماھر جي.بي.اي.ڊوشين (G.B.A.Duchenne)جي نالي تان پيو.

thumb|ڊيوشن مرڪ جنھن ۾ ڳٽن سان گڏوگڏ اکين جون مشڪون (muscles) بہ حرڪت ۾ اچن ٿيون
 
انسانن ۾ مرڪ خوشي، ملنساري، مسرت ۽ مزي جو اظھار ھوندي آھي. ڪڏھن ڪڏھن وات جي پاسي جي مشڪن جي ان لچڪ سان ڳڻتي جو غير ارادي اظھار پڻ ڪيو ويندو آهي جنھن کي چٻاڙو (grimace)  چوندا آھن پر مرڪ جو چھري تي اظھار ان کان نرالو هوندو آهي.  ثقافتن جي تعلقن جي اڀياس مان ظاھر ٿئي ٿو ته مرڪ پوري دنيا ۾ سماجي رابطن جي ذريعن ۾ شامل آھي,. انساني مرڪ جي نفسيات تي تحقيق ڪندڙ پورچوگيزي ماھر نفسيات آرمنڊو فريٽس ميگاليش (Armindo Freitas-Magalhães) جي مطابق مرڪ جذبن جو اھڙو لفظي يا غير لفظي اظھار آھي جيڪو پيار، مسرت، خوشي، آنند، فخر، ڌڪار ۽ پشيماني جي احساسن کي ٻين تائين پھچائي ٿو. جن مان پيار ، خوشي، مسرت وغيره مرڪ يا کل جا مثبت احساسن جو اظهار آھن ۽ ڌڪار ، پشيماني يا ندامت وغيره منفي احساسن جو اظهار آھن. پشيماني يا ندامت واري مرڪ کي ڦڪي مرڪ يا ڦڪي کل چوندا آهن. ملنساري ۾ مرڪ جي وڏي اھميت آھي. مرڪ ۽ ٽھڪ جا ملنساري ۾ مختلف ڪم ھوندا آھن. مرڪ جو استعمال اڪثر ٽھڪ کان اول ٿيندو آهي يعني ٽھڪ جو بنياد مرڪ ھوندي آھي ۽ ٽھڪ جي موٽ وري اڪثر مرڪ سان ملندي آهي. جنسي معاملن ۾ عورت جي مرڪ مردن ۾ ان جي جسماني ڪشش کي وڌائيندي آھي. سن جي برعڪس مرد جي مرڪ جو عورتن تي اھڙو اثر نہ وجھندي آهي پر جي اھا حياء  يا فخر ظاهر ڪري تہ ان جي ڪشش ٿي سگھي ٿي.  مرڪ ۾ چھري جي زائيگوميٽيڪس ميجر مشڪ (zygomaticus major muscle )  جو استعمال ٿيندو آهي.

## حوالا
گوبند رام دربار

**گوبند رام دربار** انگريزي (Gobindram Darbar) سنڌ جي ڄامشورو ضلعي جي مانجهند تعلقي جي شهر مانجهند جي اتر اوڀر ۾ 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي سنڌو درياھ جي بچاءُ بند جي اندرئين پاسي ڪچي واري علائقي ۾ واقع آهي. دربار کي مقامي طور شوَ مندر به سڏيو وڃي ٿو. دربار جي عمارت گوبند رام نالي هندو جوڙائي هئي. سنڌ جو مهان صوفي راڳي ڀڳت ڪنور رام به هت ڳائڻ ايندو هو ۽ هتان ڳائي واپس موٽيو هو ته کيس رڪ اسٽيشن وٽ قتل ڪيو ويو هو.
## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ هندو مندر
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ ھندو مندر
پروٽيڪٽينيم

**پروٽيڪٽينيم** جنھن کي پھرين **پروٽو ايڪٽينيم** ھڪ ڪيميائي عنصر آهي جنھن جو نشان **Pa** ۽ ايٽمي نمبر 91 آھي.اھو ھڪ گھاٽو ، چاندي جھڙي ڀوري رنگ جو ايڪٽينائيڊ ڌاتو آھي جيڪو آڪسيجن، پاڻي جي بخارن ۽ غير نامياتي تيزابن سان جلدي ردعمل ڏيکاريندو آھي. ان مان کوڙ ڪيميائي مرڪب ٺھندا آھن جن ۾ پروٽيڪٽينيم آڪسيڊيشن 5+ واري حالت ۾ موجود ھوندي آھي ۽ اھا 4+, 3+، 2+ واري حالت ۾ بہ ملندو آهي. زمين جي ٻاھرين تھ ۾ پروٽيڪٽينيم جي گھاٽائي وارا ھنڌ في کرب حصن مان چند حصن ۾ آھن. پروٽيڪٽينيم جي سڀ کان اول 1913 ۾ پولش آمريڪن طبعي ڪيميادان ڪازمير فيانس (Kasimir Fajans) ۽ جرمن ڪيميادان آزوالڊ ھيلمٿ گوئرنگ(Oswald Helmuth Göhring) سڃاڻپ ڪئي جن ان جو نالو بريويم (brevium) رکيو ڇوتہ ان جي مخصوص آئسوٽوپ جي اڌ جي عمر مختصر ھئي جنھن جو نالو پروٽيڪٽينيم-234 ھو. 1917 يا 1918 ۾ پروٽيڪٽينيم جو وڌيڪ مضبوط آئسوٽوپ 231 جرمن ڪيميادان اوٽو ھان(Otto Hahn) ۽ آسٽرو سوئيڊش طبعياتدان ليزا مائيٽنر(Lise Meitner) دريافت ڪيو ۽ انھن ان جو نالو پروٽو ايڪٽينيم رکيو پر آء يو پي اي سي(IUPAC) 1949 ۾ ان جو نالو پروٽيڪٽينيم رکيو ۽ اوٽو ھان ۽ ليزا مائيٽنر کي ان جو دريافت ڪندڙ قرار ڏنو. نئين نالي جي معني نيوڪليئر پرڪرسر جو ايڪٽينيم آھي.
## خاڪو

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
نيوزيلينڊ ڪرڪيٽ ٽيم

**نيوزيلينڊ جي ٽيم قومي ڪرڪيٽ ٽيم **، جيڪا آئي سي سي ڪرڪيٽ ۾ نمائندگي ڪندي آهي.
ٽھڪ

alt=Image not available.|thumb|ڪپڙن سبڻ جي فيڪٽري ۾ مزدور ٽھڪ ڏيندي

**ٽھڪ**.  انسان جو ھڪ جسماني ردعمل آھي جيڪو ترنم وارو ھوندو آھي، ۽ اڪثر ڳلي واري پردي يا ٿاريسڪ ڊائفريم (Thoracic diaphragm)  ۽ ساھ واري نظام جي حصن جي آواز ڪڍندڙ سڪڙجڻ جي عملن جي ڪري ٿيندو آهي. اھو عمل جسم ۾ ڪنھن بہ اندروني يا بيروني محرڪ جي ھڪ موٽ ھوندو آھي. ٽھڪ جي شروعات مرڪ سان ٿيندي آهي

thumb|upright|ڪتڪوڙي سان عام طور تي ماڻھو ٽھڪ ڏيندا آهن

بيروني محرڪن ۾ ڪڏھن ڪڏھن ڪتڪوڙي, مزاحيہ ڪھاڻي يا خيال لطيفا يا مزاحيہ ٽوٽڪا شامل ھوندا آھن. ٽھڪ عام طور تي مثبت احساسن جو اظھار ھوندو آھي جن ۾ خوشي، مسرت، مزو، سڪون وغيره شامل آهن. ڪڏھن ڪڏھن منفي احساس بہ ٽھڪ سان ظاهر ٿيندا آهن جن ۾ ڦڪائي يا شرمندگي، معافي، پريشاني شامل آهن. ان قسم جي ٽھڪ کي پشيماني وارو ٽھڪ يا نروس لافٽر (nervous laughter)  چوندا آهن. ٽھڪ انساني سلوڪ جو حصو آهي جنھن جو ضابطو دماغ سان ٿئي ٿو. اھو انساني باھمي سماجي رابطن م ٽھڪ ڏيندڙ ماڻھو جي ارادن کي ظاھر ڪري ٿو ۽ گفتگو ۾ جذبي واري متن کي ٻڌندڙ تائين پھچائي ٿو.مزاح ۽ ٽھڪن جي اڀياس واري علم کي جيلوٽالاجي (Gelotology)  سڏين ٿا.

## حوالا
مريداڻي جمالين جو قبرستان

**مريداڻي جمالين جو قبرستان** انگريزي (Muridani Jamali's Graveyard) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ جوهي شهر کان اتر-اولهه طرف ڪاڇو جي علائقي ۾ واقع آهي هيءُ قبرستان سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي دور جي حڪمراني جو آهي. مريداڻي جمالي مريد خان جمالي جو پونير آهن جنهن ڪري مريداڻ سڏجن ٿا. هن قبرستان ۾ ڪيترائي مقبرا آهن جيڪي ذبون حال آهن. هن قبرستان  ۾ مقبرن جي ديوارن تي ٿيل چٽسالي مغل، اسلامي ۽ نج سنڌي آرٽ جو فن ڪم آيل آهي. مقبرن جي ڀتين تي چٽسالي خوبصورت ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:دادو ضلعي جا تاريخي ماڳ
هيلن ڪيلر

**هيلن ڪيلر** () آمريڪا جي رياست اتر الاباما جي ٽسڪومبيا نالي ڳوٺ ۾ 27 جون 1880ع جنم ورتو. سندس والد آٿر ايڇ ڪيلر دفاعي فوج ۾ ڪيپٽن هو. ٻيئن سالن جي عمر ۾ ننڍڙي هيلن سخت بيمار ٿي پئي. جنهن ۾ هوءَ ڏسڻ ۽ ٻڌڻ جي صلاحيت وڃائي ويٺي. علاج لاءِ ڪيترن ئي ڊاڪٽرن کي ڏيکاريو ويو. ليڪن سندس طبيعت ۾ ڪا خاص بهتري ڪونہ آئي. ليڪن جڏهن هوءَ ستن سالن جي ٿي ته هن جي زندگي اچانڪ تبديل ٿي وئي. هيلن جي والد هڪ عورت مس سيلوان کي پنهنجي نابين ٻارڙي جي سنڀال لاءِ چيو. جنهن هيلن کي سيکارڻ شروع ڪيو. هڪ ڏينهن هوء هيلن کي درياهه جي ڪناري تي وٺي وئي. ۽ هن جو هٿ پاڻي ۾ وڌو پوءِ آهستي آهستي واري تي لفظ پاڻي لکيائين. هن هيلن کان آها مشق ڪيترائي دفعا ڪرائي. جنهن سان هيلن سکيو ته لفظ پاڻي ڪيئن لکجي. آهستي آهستي هن هيلن کي جبلن، درياهن، تاريخ ۽ جاگرافي بابت سيکاريو. 

جڏهن هوءَ اٺن سالن جي ٿي ته هن کي اسڪول موڪليو ويو. هن کان وسري ويو هو ته ڪيئن ڳالهائجي. پر استادن هن جي مدد ڪئي. هو هيلن جو هٿ پنهنجي چپن تي رکندي هئي. هيلن کي چپن جي چرپر محسوس ڪرائيندي هئي. هيلن اهڙيون ڪيتريون ئي مشقون ڪيون. 

آخر ڏهن سالن جي ڄمار ۾ هيلن ٻيهر ڳالهائڻ شروع ڪيو. آهستي آهستي هن ڪتاب پڙهڻ سکيا. اهي ڪتاب اڀريل نقطن سان ڇپيل هوندا هئا. 

هوء ڪاليج ۽ پوءِ هارورڊ يونيورسٽي وئي. هن يونيورسٽي مان گريجويشن ڪئي. 

هن پنهنجي سڄي ڄمار انڌن ۽ ٻوڙن انسانن جي خدمت ڪندي گذاري. هي عظيم عورت 1 جون 1968ع وفات ڪري وئي. پر اڄ تائين ڪيترن ئي ملڪن ۾ سندس حياتي جي احوال کي نصابي ڪتابن ۾ سبق طور پڙهايو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:1880ع جون پيدائشون
زمرو:1968ع جون فوتگيون
شگفته شاھ

شاعره، ڪهاڻيڪاره **شگفته شاھ** جو جنم 24 اپريل 1965ع تي حيدرآباد ۾ ٿيو. 

**تعليم** ￼￼: هن ابتدائي تعليم محمدي اسڪول حيدرآباد، ميٽرڪ گورنمينٽ حمايت اسلام گرلز هاء اسڪول حيدرآباد، انٽر زبيده گرلز ڪاليج حيدرآباد، ايم. اي سنڌي ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان حاصل ڪئي. تنهن کان سواءِ ايم. ايڊ ۽ انگريزي ۾ ڊپلوما پڻ ڪئي اٿائين. 

**عملي زندگي** : هن عملي زندگيءَ جي شروعات انٽر کانپوءِ استاد طور ذميواريون نڀائڻ سان ڪئي. هن وقت پبلڪ اسڪول حيدرآباد جي گرلز سيڪشن ۾ سنڌي شعبي جي انچارج آهي. 

**ادبي خدمتون** : شگفته شاھ شاعري جي شروعات 1989ع کان ڪئي. جنهن بعد هن ڪهاڻيون، ناول ۽ سفرنامو پڻ لکيا. ان سان گڏوگڏ هوء مصور پڻ آهي. 

**ڪتاب**

جڏهن ٽڙندا ڳاڙها گل (ناول) 

واجھائيندي ورهيه ٿيا (ڪهاڻيون) 

خالي ڪينواس (شاعري) 

درد آشنا ( اردو ناول) 



## == حوالا


## حوالا
انفرا ريڊ

thumb|ھڪ ڪوڙي رنگجي ٻن ماڻهن جي تصوير جيڪا انفرا ريڊ روشني جي ڊگھي لھرن وسيلي نڪتل آهي
[thumb|right|انفرا ريڊ خلائي دوربيني جي ھڪ تصوير جنھن ۾ (ڪوڙا رنگ) نيرا، ساوا ۽ ڳاڙھا جيڪي 3.4 ، 4.6 ۽ 12[µm لھرن سان ٺھڪندڙ آھن]]

**انفرا ريڊ تابڪاري**  يا (**IR**) جنھن کي "انفرا ريڊ روشنی" بہ چئن تا، ھڪ برقي مقناطيسي تابڪاري آھي جنھن جي روشني جون لھرون عام روشني جي لھرن کان ڊگھيون ھونديون آھن ۽ انساني اک سان ڏسي نہ سگھبيون آھن. جيتوڻيڪ ڪن حالتن ۾ 1050 نينو ميٽرن تي پلس واري ليزر مان نظر اينديون آهن. انفرا ريڊ لھرون نظر ايندڙ شعاعي لھرن جي ڳاڙهي رنگ جي ڪناري تي 700 نينو ميٽرن کان 430 ٽيرا ھرٽز جي فريڪئنسي (ھڪ ملي ميٽر= 300 گيگا ھرٽز) وڌنديون آهن. ڪمري جي گرمي ۾ شين مان نڪرندڙ حرارتي تابڪاري گھڻي ڀاڱي انفرا ريڊ ئي ھوندي آھي ڇوتہ سموري برقي مقناطيسي تابڪاري ۾ انفرا ريڊ روشن توانائي کڻندي آهي ۽ اھا ساڳي وقت روشني جي لھر ۽ ڪوانٽم ذرو يعني ڦوٽان ھوندي آھي. انفرا ريڊ تابڪاري سال 1800ع ۾ فلڪياتي ماھر سر وليم ھرشيل دريافت ڪئي. ھن شعاعي لڪيرن  ۾ نظر نہ ايندڙ تابڪاري لڌي جيڪا ٿرماميٽر تي اثر وجھڻ ۾ ڳاڙهي رنگ جي ڀيٽ ۾ گھٽ توانائي واري ھئي. سج جي زمين تي پھچندڙ توانائي جو اڌ کان ٿورڙو وڌيڪ توانائي انفرا ريڊ جي صورت ۾ ھوندو آھي. جذب ٿيل ۽ ٻاھر نڪرندڙ انفرا ريڊ تابڪاري جي توازن جو زمين جي آبهوا تي تمام وڏو اثر ھوندو آھي. انفرا ريڊ تابڪاري ماليڪيولن ذريعي ان وقت ٻاھر نڪرندي ۽ جذب ٿيندي آھي جڏھن ماليڪيولن جي ڦيري واري لرزش جي حرڪت ۾ تبديلي ايندي آهي. انفرا ريڊ مالڪيولي ڊائپول واري گھڙي (moment) کي بدلائي ماليڪيولن جي لرزشي حالت کي تيز ڪندي آهي. انفرا ريڊ تابڪاري جو استعمال صنعتي، سائنسي، فوجي ۽ طب ۾ ٿيندو آهي. رات جو اوندھ ۾ ڏسڻ وارن اوزارن ۾ انفرا ريڊ جو استعمال ٿيندو آهي. انفرا ريڊ فلڪياتي دوربين جنھن ۾ سينسر لڳل ھوندا آھن ۽ ان دوربين جي مدد سان خلا جي اندر ڌوڙ وارين جاين جھڙوڪ ماليڪيولي ڪڪرن ۾ شيون يا گرھ ڏسي سگھجن ٿا.

## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:ڪوانٽم میڪینڪس
زمرو:ڪيميائي اصطلاحون
زمرو:طبيعيات جي اصطلاحون
سارڌرو

**سارڌرو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ننگر پارڪر شهر کان ڏکڻ الهندي طرف ٻن ميلن جي پنڌ تي ٽڪريءَ جي اندر واقع ھڪ مقام جو نالو آهي. جو گورڌري نئن جي منهن وٽ آهي. اتي مهاديو جو هڪ مندر آهي ۽ پاڻيءَ جو هڪ ڪُن آهي جو اونهو آهي ۽ سدائين پاڻي سان ڀريل رهي ٿو. منجهس برسات جو پاڻي اچي ٿو. عام طرح هندن جو چوڻ آهي ته ڪنهن ويد يا شاستر ۾ ڪارونجهر جي اُنهيءَ ڪُن جو ذڪر آيو آهي ۽ اهو اعتقاد رکيو وڃي ٿو ته جيڪڏهن ڪنهن مُردي جا هڏا هن ڪُن ۾ وڌا ويندا ته گويا اُهي گنگانديءَ ۾ وڌا ويا! ڪُن جي مٿان ديويءَ جو هڪ مندر آهي، جتي شِوَجو لُنگ به ٺهيل آهي. اتي هندو ماڻهو مئل ماڻهن جي ڪريا ڪرم ڪندا آهن، ۽ انهن جا هڏا (شنک) انهيءَ ڪُن ۾ وجهندا آهن. هتي مارچ مهيني ۾ شوراتڙيءَ جو هر سال ميلو لڳندو آهي، جو هڪ ڏينهن هلندو آهي. سارڌري کان مٿڀرو پاراشر جو آستان آهي، جتي هڪ هنڌ چون ٿا ته پاراشر رشي ڏهه هزار سال بيهي تپشيا ڪئي هئي. پير جي هر هڪ آڱر تي هڪ- هڪ هزار سال بيٺو هو. آڱرين جا اهڙا ڏهه نشان جبل تي اڄ تائين موجود آهن.

## حوالا

## حوالا
گئو مکي

**گئو مکي** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي علائقي ننگر پارڪر لڳ واقع ھڪ مقام جيڪو سارڌري کان اولھ طرف ميل کن پنڌ پري ٽڪريءَ ۾ آهي. هتي ٻن ٽڪرين جون چوٽيون اچي پاڻ ۾ گڏجن ٿيون. جتان برسات جو پاڻي آبشار جي صورت ۾ ٽيهارو فوٽ هيٺ ڪري ٿو. جبلن جي چوٽين جي گڏجڻ ڪري قدرتي طرح پٿرن مان ڳئون جي شڪل ٺهي پيئي آهي، جنهن جي ٿڻن مان اهو گڏ ٿيل پاڻي سمي سدائين پيو هيٺ وهي. (پٻ جبل ۾ به هڪ هنڌ ڳئون جي ٿڻن جهڙا ڳوڙها آهن جتان چون ٿا ته اڳي کير وهندو هو ۽ هاڻي پاڻي وهي ٿو )  اتي ڪو ميلو ڪونه لڳندو آهي، پر هندو ماڻهو هن کي  تيرٿ سمجهي زيارت (درشن) لاءِ ايندا آهن، جنهن لاءِ ڪو وقت مقرر ٿيل نه آهي.گرنار ۾ آنٻاجي جو ڏهرو آهي، اتان دتاتريه رشي جو آستان هڪ ڪوهه پنڌ تي آهي، جتي هڪ جهرڻو آهي. جنهن جو منهن گانءِ جي منهن جهڙو آهي، جتان هميشہ پاڻي پيو وهي. هن کي به گئو مکي چوندا آهن.

## حوالا

## حوالا
اگنيز جبل

**اگنيز جبل** آمريڪا جي اتر اولھ ۾ واشنگٽن رياست جي علائقي ۾ واقع نارٿ ڪيسڪيڊز جبلن جي قطار جي ھڪ چوٽي جو نالو آهي جيڪا چيلن ڪائونٽي ۾ واقع آهي. اھا چوٽي سڀ کان پھرين 1936 ۾ ڊبليو.رونالڊ فرازيئر ۽ ڊين او برائن سر ڪئي ھئي. ٻيو دفعو ان کي 1969 ۾ سر ڪيو ويو.

## حوالا

## حوالا
انچلشور

**انچلشور**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ ھندن جو آستان جيڪو ننگر پارڪر جي اتر- اولهندي طرفن ميلن جي پنڌ تي ٽڪريءَ جي اتاهينءَ جي اڌ پنڌ تي، وچ ۾ هي آستان آهي. هن کي انچلاس به چوندا آهن، جتي مهاديو جو لُنگ ٺهيل آهي. انهيءَ جاءِ تي پاڻيءَ جا لاڳيتو ٽي چشما آهن، جي ڌار ڌار ويجهين ٽن ٽڪرين مان نڪرن ٿا. وڏن پٿرن جي آڏو اچڻ سبب انهن چشمن جو پاڻي پٿرن جي هيٺان وهي ٿو ۽ ٻارهن ئي مهينا وهندو رهندو آهي. انچلاس جي آستان تي ديوان سترامداس عامل رهندڙ حيدرآباد سنڌ جي (جو ننگر پارڪر ۾ سب انسپيڪٽر پوليس هو) هڪ مسافر خانو ٺهرايو هو. جنهن ۾ ساڌو سنت ۽ فقير ماڻهو اچي رهندا آهن ۽ ڀڄن- ڀاو ڪندا آهن. هتي ڦڳڻ چانڊوڪي يارهينءَ جو ميلو به لڳندو آهي، جو هڪ ڏينهن هلندو آهي. هن ٽڪريءَ جي تمام اُتاهين چوٽي ننگر پارڪر شهر جي ڀرسان سڌو ڏکڻ طرف ”صاحب چنگا“ نالي آهي. مٿس ٽريگنا ميٽريڪل جي دڙي ٺهيل آهي، جا ٿلهي وانگر ۽ پڪي چن سان لتل آهي.

## حوالا

## حوالا
ٻائن جو ٻيسڻو

**ٻائن جو ٻيسڻو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ مقام جتي جهوني ڪاسبي جي ڀرسان اوڀر هڪ طرف هڪ پٿر آهي، جنهن جي هيٺيان خال آهي ۽ مٿان ڇٽيءَ وانگر ڇٿ اٿس جنهن جي هيٺيان اٽڪل ويهه کن ماڻهو ويهي سگهن ، جو ٽن پاسن کان بند ٿيل آهي. چون ٿا ته اڳي جڏهن ملڪ ۾ امن امان ڪونه هو ۽ بي بندوبستي هئي. ان وقت ڌاڙا لڳندا هئا، تڏهن ڌاڙيلن کي پريان ايندو ڏسي دهل وڄايو ويندو هو. اهو ٻڌي ڳوٺ جون عورتون پاڻ بچائڻ لاءِ هن پٿر جي هيٺان وڃي لڪنديون هيون ۽ مرد ماڻهو کليل پاسي کان هڪ وڏي پٿر جي ڇپ ڏيئي ڇڏيندا هئا ۽ پاڻ بي اوکا ٿي هٿيار کڻي وڃي ڌاڙيلن جو مقبالو ڪندا هئا.

## حوالا
چندن گڍ (قلعو)

**چندن گڍ**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ننگرپارڪر واري علائقي ۾ واقع ھڪ ڦٽل قلعي جو نالو آهي. ھي قلعو راڻي چندڻ سنگهه پٽ گوبندراءِ جو ٺهرايل هو. جنهن کي چندڻ گڍ چوندا هئا. جڏهن پارڪر جي راڻن بغاوت ڪئي، تڏهن مئي 1859ع ۾ انگريزي فوج ڪرنل ايونس جي ڪمان هيٺ ننگر پارڪر تي چڙهي آئي هئي ۽ اهو قلعو توپن سان اُڏائي ڇڏيائين.
.هن ٽڪريءَ جي چوڌاري ننگر پارڪر، ڀوڏيسر، موندرو مئو، آڌيگام، کارڙيو، ڪاسبو ۽ گهرٽياري وغيره ڳوٺ آهن، تن مان ننگر پارڪر جو ڳوٺ  سڀني کان وڏو تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. انهن ڳوٺن ۾ واپاري ۽ ٻيا ڪاشتڪار ماڻهو رهن ٿا. هن ٽڪريءَ جي پاڙ ۾ ڪيترائي ڪولهي ۽ ٻيا، گهر جوڙي رهندا آهن جي اڪثر مزور ماڻهو آهن، مگر سانوڻيءَ ۾ اُهي به پوک جو ڪم ڪندا آهن. اُهي ڪارونجهر ٽڪريءَ مان گاهه ۽ ڪاٺين جون ڀريون ڪري اچيو مٿين ڳوٺن ۾ وڪڻن. گاهه کانسواءِ گُگراني، ڪونڀٽ، ٿوهر، سرهه، ڄار، ٻٻر وغيره قسمن جا وڻ به آهن. گُگراني مان گگر ۽ ڪونڀٽ مان کونر، ماکيءَ جون مکيون به گهڻيون ٿينديون آهن، جنهن ڪري ماکي جام پيدا ٿئي ٿي. اُها به ٻين ملڪن ڏانهن واپاري ماڻهو وڪري لاءِ موڪليندا آهن. هن ٽڪريءَ ۾ سوئر، بگهڙ سوئر، گدڙ، چراخ (رجک) وغيره جهنگلي جانورن رهن ٿا ۽ مور پکي به هن ۾ گهڻا آهن، ڪارونجهر جي ٽڪريءَ مان نديون يا نئيون اهڙيون ڪونه ٿيون نڪرن، جنهن ڪري آباديءَ کي فائدو رسي، مگر برسات پوڻ بعد ڪنهن نئن ۾ ٻه چار ڏينهن ۽ ڪنهن ۾ هڪ ٻن مهينن تائين پاڻي وهندو آهي. انهن مان گورڌڙو، ڀٽياڻي، موندرو ۽ سابوسڻ مکيه نئيون آهن. گورڌڙو اڀرندي پاسي وهي وڃي ڪڇ جي رڻ ۾ پوي ٿو. ڀٽياڻي اوڀر طرف نڪري گورڌري سان گڏجي ٿي. مطلب ته سمورين نين جو پاڻي وڃي ڪڇ جي رڻ ۾ پوندو آهي.
هن ٽڪريءَ جي چوڌاري وڏا وڏا تلاءُ آهن جن مان ڪن ۾ ٻارهن مهينا پاڻي رهندو آهي، ڪن ۾ پنج ڇهه مهينا ۽ ڪن ۾ ٻه ٽي مهينا پاڻي هوندو آهي. جن تلائن ۾ پاڻي رهندو آهي، تن مان هڪ لورائيءَ جو تلاءُ ڳوٺ گهر ٽياريءَ جي ويجهو آهي ۽ ڀوڏيسر جو تلاءُ ڳوٺ ڀوڏيسر جي ويجهو آهي،جنهن جي سنڌ گزيٽئر موجب ڊيگهه 400   فوٽ ۽ ويڪر 200 فوٽ آهي. تنهن کان سواءِ ڀاڻسر، نرياسر ۽ راڻاسر وغيره تلاءَ آهن جن ۾ چئن مهينن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهي سگهي ٿو. لورائيءَ جو تلاءُ سال 1900ع  ۾ برسات جي پاڻيءَ سان ڀرجي پيو هو، جو سال 1912ع ۾ برسات گهٽ پوڻ سبب سڪي ويو. ٻارهن سال سانده پاڻيءَ سان ڀريل رهيو.
ٽڪريءَ جي پاڙ ۾ ڪيترائي قديم ڦٽل ڳوٺن جا کنڊهر  آهن، جي اڳئين زمان جي يادگيري ڏياري رهيا آهن.

## حوالا

## حوالا
مھراڻ ندي

**مهراڻ ندي** 
آڳاٽي وقت کان وٺي سنڌو نديءَ مان ڪيتريون ئي شاخون پئي نڪتيون آهن ۽ بند ٿيون آهن. خود سنڌو ندي به پيئي وقت به وقت وهڪرا ڦيرائي. آر-جي- بئنر جي بھاولپور رياست کان وٺي (جتان هاڪڙو نديءَ جو وهڪرو معلوم ٿئي ٿو) کيرٿر جبلن جي قطار تائين 18 جاين تي سنڌونديءَ جي جهونن وهڪرن جا نشان معلوم ڪيا آهن.
اڄ تائين ڏيپلي تعلقي جي ڳوٺ رحمڪي بازار جي ويجهو پُراڻ آهي. پراڻ لفظ جي معنيٰ آهي پراڻو درياءُ. ڪي چون ٿا ته سنڌو نديءَ جي هڪ شاخ اڳي اُتان وهندي هئي. سنسڪرت ۾ سنڌو معنيٰ سمنڊ يا وڏو درياءُ، اُن جو ڌاتو يا بنياد آهي ”سينڌ“، معنيٰ وهڻ. جنهن سنڌوءَ جي بنيادي معنيٰ آهي ”جا سدائين پيئي وهي“. اهو سٿين يا تاتاري نالو آهي. سنسڪرت ۾ مهارڻو، مها =وڏو ۽ اَرڻو= جل. سمنڊ يا وڏو سمنڊ. سمنڊ جو پاڻي کارو ٿيندو آهي، پر  هن نديءَ جو پاڻي مٺو هو، جنهنڪري اُن کي مٺو مهراڻ ڪري چوندا هئا ۽ ڪڇ جي رڻ مان ٻيڙيون ۽ جهاز هلندا هئا، جي رحمڪي بازار ۽ ٻلهياري (تعلقي ڏيپلي) وٽ اچي پڳهه هڻندا هئا، جنهنڪري اهي بندر هئا ۽ نديءَ جو پاڻي رڻ مان وهي لکپت تائين پهچندو هو ۽ لکپت جي ساريال پوک جو مدار ئي انهيءَ پاڻي تي هو..
هن بابت ڪرنل جيمس ٽاڊ لکي ٿو ته ”بکر کان اتر 7 ميل پنڌ تي سنڌو نديءَ مان هڪ شاخ نڪري لکپت جي ڀرسان سمنڊ ۾ پوي ٿي. اها سنڌ جي اوڀر پاسي ڀٽن جي ڀرسان وهي ٿي. هن کي مٺي ندي يا مٺو مهراڻ چون ٿا..  انهيءَ ڪري اڄ تائين ڀٽن جي ڏاڍي زمين جي دنگ واري ٽڪر کي ”مهراڻو“ چوندا آهن. هيءَ ندي هاڪڙو شاخ بند ٿيڻ کان پوءِ وهندي هئي.. هينري ڪزنس لکي ٿو ته ”قديم زماني کان وٺي سنڌ ۾ ٻه وڏيون نديون وهنديون هيون: هڪڙي هاڻوڪي سنڌو ندي ۽ ٻي مهراڻ ندي. سن 962ع ۾ هڪ خوفناڪ زلزلو آيو، جنهن سکر ۽ بکر وارا ٽڪر ٽوڙي ڇڏيا. انهيءَ زلزلي سبب الور وٽان مهراڻ رخ ڦيرايو ته پاڻيءَ جي اڻاٺ سبب شهر ڦٽي ويو.“ چوڻ ۾ اچي ٿو ته مهراڻ ندي وڳهه ڪوٽ جي ڀرسان وهندي هئي ۽ اڄ تائين وڳهه ڪوٽ جي ويجهو زمين مان پاڻيءَ جون ڳريل ڪاٺيون ۽ ٻيا اهڙا نشان ملندا آهن، جنهن مان سمجهجي ٿو ته مهراڻ ندي ضرور اڳي اِتان ئي وهندي هئي..

## حوالا
ڀيم ڪن

**ڀيم ڪن ** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ننگرپارڪر واري علائقي ۾ گئو مکي جي اتر پاسي 25 کن وکن تي پاڻيءَ جو هڪ ڪُن آهي جنهن جي ويڪر 20 فوٽ ۽ ڊيگهه 30 فوٽ کن آهي، جو سدائين پاڻيءَ سان ڀريو پيو آهي. هن کي ”ڀيم گوڏا“ به چوندا آهن. هي تمام اونهو آهي.

## حوالا
سنگھ

**سنگھ** کتري پنهنجي نالي جي پٺيان سنگ/سنگهه لفظ گڏيندا آهن. سنگهه لفظ جي معنيٰ شينهن، يعني بهادر. هن لفظ جو بنياد ٽين وڪرمي صدي کان ملي  ڏهن ايران جي راجا هندستان سڀيتا کي پنهنجو ڪري پنهنجي نالي سان گڏ سنگهه لفظ ويرتا جي ڪري لڳايو. پهريائين گجرات، راجپوتانا، مالوا، ڪاٺياواڙ ۽ دکن تي راڄ ڪرڻ  واري شاڪ جتي ايراني کترب ونسي بهادر راجا ردر داما جي پٽ مها پرتابي راجا رد سنگهه جي (پوشاڪ سنبت 103-118- وڪرمي سنبت 238-253، عيسوي سن 181-196) جي مليل شلا ليکن ۽ سڪن ۽ شاڪ سنبت 103 وڪرمي 238 ويساک سنڌي پنچم ۽ عيسوي 181 جي مليل شلا ليک ۾ ان جي نالي سان گڏ ”سنگهه“ اکر لکيل ملي ٿو (ڏسو ڀائونگر انسڪرپشنس صفحو 22). مالوا جي پرمار راجائن جي نالي جي پڇاڙيءَ ۾ سنگ لفظ لڳائڻ جو رواج وڪرمي 10 صديءَ ۾، ميواڙ جي گهلوتن ۾ 12 صديءَ ۾، ڪڇواهن ۾ 12 صدي جي پڇاڙيءَ ۾، چوهاڻن ۾ تيرهين صديءَ ۾ ۽ مارواڙ جي راٺوڙ ۾ 17 صديءَ ۾ جاري ٿيل سمجهجي ٿو. راجپوتن جي ڪري سکن جي ڏهين گرو گوبند سنگهه (سنبت 1722-1765) ارڙهين صديءَ ۾، سکن ۾ سنگهه لفظ ڪم آندو. ڪهڙي به ڌرم جو ماڻهو سک پنٿ ۾ آيو ته ان جي نالي جي پٺيان ”سنگهه“ ضرور لڳائيندا آهن. 

## حوالا

## حوالا
وڳھ ڪوٽ

**وڳھ ڪوٽ** سنڌ ۾ سومرن جي دؤر ۾ ھڪ شھر جيڪو رڻ جي ڪڇ واري علائقي ۾ واقع ھيو.
سومرن کي جڏهن سوڍن سن 1226ع ۾ امرڪوٽ مان هڪالي ڪڍيو، تڏهن هو ٻن حصن ۾ تقسيم ٿي ويا. هڪڙا اتر طرف ملتان ۽ انهيءَ پاسي ويا ۽ ٻيا ڏکڻ ٿر ۽ لاڙ ڏي ويا، جتي انهن جي اڳ به حڪومت هئي. پر آهستي آهستي سوچن اُهو پاسو به هٿ ڪيو ۽ سومرن کي ڪڇ جي رڻ ڏانهن ڌڪي ڇڏيائون، تڏهن اونهن پنهنجو نئون راڄ ٺاهيو. سومرو ۽ ويڳو ٻه ڀائر هئا، جي ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ ڏي پراڻ طرف رهندا هئا، جن اُتي پنهنجي بادشاهي جو بنياد وڌو. ان وقت ڪڇ جي راجا جو جوڙايل ڪوٽ، رحمڪي بازار جي پريان ڪڇ جي رڻ ۾ هوندو هو، سو ويڳي هٿ ڪيو ۽ اُهو سندس نالي پٺيان وڳهه ڪوٽ سڏجڻ ۾ آيو، جو ڍوري پُراڻ کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي هوندو هو. سومرن جو تيرهون حاڪم چنيسر هو، جنهن سن 1282ع کان 1300ع تائين 18 ورهيه اتي حڪومت ڪئي.. سندس ڏينهن ۾ ”ليلان“ جو مشهور واقعو ٿيو. اهو ڪڇ جي رڻ جو پاسو آهي ۽ چنيسر جي ڪوٽ جو ويرانو اڄ تائين اُتي بيٺو آهي، جتان بعضي بعضي آڳاٽي زماني جا سڪا لڀندا آهن. هي شهر 1809ع ۾ ڌرتيءَ جي سخت زلزلي سبب نابود ٿي ويو.
جڏهن رڻ سمنڊ هو، تڏهن هي مکيه ساموندي بندر هو. هن جي پڪين سرن جي جاين جا نشان سال 1835ع (برنس جي وقت تائين) ڏسڻ ۾ پئي آيا 1745ع ۾ هڪ ڀڳل جهاز جو ڍانچو اتان هٿ ڪيو ويو هو، جو گپ ۾ 15 فوٽ هيٺ گتو پيو هو .

## حوالا
ڪنٺو

**ڪنٺو** ٿر جي ھڪ علائقي جو نالو جنھن ۾ ڇاڇري تعلقي جو ڏاکڻو ۽ ننگرپارڪر تعلقي جو اتر وارو ڀاڱو ۽ مٺي تعلقي جو اوڀر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هتي ڀٽون وڏيون آهن ۽ هڪٻئي کان پري پري آهن، جنهنڪري وڏا ڏهر گهڻا آهن. هتي جي زمين سنوت واري ۽ ڪجهه مٽي آهي، انڪري ڀلي ۽ آبادي لائق آهي. ٻنيون وڏيون آهن، جنهنڪري کيتي سٺي ٿئي ٿي. هن حصي ۾ وڻڪار ججهي آهي، خاص ڪري ڪونڀٽ جو وڻ گهڻو آهي. ڦوڳ ۽ ٿوهر جو وڻ ڪونه ٿئي. ڏهرن ۾ ڄاريون ۽ جهنگلي ٻيرڙيون گهڻيون آهن.

## حوالا

## حوالا
کائڙ

**کائڙ** ڇاڇري شهر کان ٿورو اوڀر ۽ اتر طرف گڍڙي تائين، اولهه طرف تعلقي عمر ڪوٽ جو ڪجهه ڀٽن وارو ڀاڱو، هن سڄي کي ’کائڙ‘ چوندا آهن.

## حوالا
مھراڻو

**مهراڻو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جو ھڪ علائقو.  هيءُ اڳوڻي مھراڻ نديءَ جي وهڪري جي ڀر وارو ڀاڱو آهي. هاڻي به ڍورو اتان لنگهي ٿو، جنهن ۾ ڪڏهن پاڻي هجي، ڪڏهن سڪو پيو هجي. هن ۾ ڇاڇري ۽ مٺي تعلقن جو اولهه وارو ڀاڱو ۽ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ – اولهه وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هتي ڀٽون هڪٻئي کي ويجهيون آهن، جنهنڪري وڏا ڏهر ڪونه آهن. ڀٽن جي وچ ۾ ننڍا ننڍا ٽڪرا آهن، جنهنڪري ٻنيون ننڍيون ننڍيون آهن. زمين بلڪل وارياسي آهي، جنهنڪري آبادي چڱي ٿئي. وڻڪار گهاٽي آهي، خاص ڪري ڪونڀٽ ۽ ٿوهر جا وڻ جام ٿين. اڳتي اتر ۽ اولهه طرف ڀٽن دنگ ڪيو آهي، ان کي ”ڪَس“ چوندا آهن. اتان پوءِ سنڌ جي سنئين زمين شروع ٿئي ٿي..

## حوالا
ونگو (علائقو)

**ونگو**   پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جي ھڪ علائقي هنن نالو آهي.جنھن ۾ ڏيپلي تعلقي جو اتر- الهندي وارو ٽڪرو اچي وڃي ٿو. زمين آبادي لائق آهي. جتي ڀٽون وچوليون ۽ هڪٻئي کي ويجهيون آهن، ڏهر گهڻا ڪونه آهن.

## حوالا

## حوالا
راڻو راءديو

**راڻو راء ديو** يا راڻو راج ديو امر ڪوٽ جو سوڍن جي خاندان جو ھڪ حاڪم ھيو.چڪ ديو رتيڪوٽ ۾ رهيا. چاچڪ ديو کانپوءِ سندس پٽ راجديو يا رائديو، رتيڪوٽ جي گاديءَ تي ويٺو. هي بهادر جوان هو. هن کي دل ۾ خيال آيو ته رڳو رتوڪوٽ ۽ ان جو آسپاس وارو ملڪ وٺي نه وهجي، پر سڄو ٿر ۽ پارڪر پنهنجي قبضي ۾ ڪجي. سوڍي کان وٺي هيستائين سو کن ورهيه اچي ٿيا هئا، تنهنڪري ڪافي زور ورتو هئائون. سنڌ جي سومرن جي طاقت هنن کي معلوم هئي، تنهن هوندي به هنن جوڳا بندوبست ڪيا.
آڳاٽن راجائن وٽ شعر جوگهڻو قدر هوندو هو. اڄ به جوڌپور، جيسلمير، بيڪانير ۽ ٻين ڪن ڏيهي رياستن ۾ راجائن جي درٻارين ۾ ڪوي ۽ راڳيندڙ موجود آهن. سوڍن وٽ به ڪي ڪوي ۽ راڳيندڙ هئا. راڻي رائديو وٽ جنڦ نالي هڪ ڪوي ۽ ٻڌيمان چارڻ هو، جنهن کي ڪي ماڻهو ساڻ ڏنائون، جي ويس بدلائي جاچ ڪري آيا ته ڪهڙي واٽ تان لشڪر وٺي وڃجي ۽ ڪهڙو هنڌ حملي ڪرڻ لاءِ ٺيڪ ٿيندو، ڇاڪاڻ ته انهن کي خبر هئي ته سومرا راجپوتن کي چارڻ جي امرڪوٽ ۾ اچڻ تي ڪوبه شڪ ڪونه پوندو. جنڦ چارڻ، سواءِ ڪنهن تڪليف جي امرڪوٽ جي سموري حالت کان واقف ٿي موٽي ويو ۽ وڃي رائديو کي سموري حقيقت ڏنائين ۽ پڻ کيس امرڪوٽ تي ڪاهه ڪرڻ لاءِ همٿايائين. جڏهن سموريون رٿون ٺاهي راس ڪيائون، تڏهن وڏوڪٽڪ تيار ڪري نڪتا ۽ امرڪوٽ ۾ اچي سومرن جي سامهون ٿيا. تٿ ستم سهائي مهنو ويساک سنبت 1282 مطابق 1226ع جي لڙائي لڳي، جنهن ۾ 125 کن سومرا مارجي ويا ۽ امرڪوٽ راڻن هٿ ڪيو. سومرا هارائي ڀڄي ويا، جن مان ڪن وڃي ڏيپلي تعلقي جي ڏکڻ ۾ پنهنجو نئون راڄ ٺاهيو.
سوڍن لڙائي کٽڻ کان پوءِ جنڦ چارڻ جو چڱو قدر ڪيو، جو کيس کاروڙي جو ڳوٺ، عمرڪوٽ کان 4 ميل پري ڇوڙ اسٽيشن جي رستي تي آهي، سو کيس امداد ڪيو ۽ پڻ کيس ڪيتريون گانيون ۽ مينهون دان ۾ ڏنائون. اتي اڄ تائين سندس پوين جي زمينداري آهي.. اهو کاروڙي جو ڳوٺ اڳي تمام وڏو هو ۽ منجهس ججهي آبادي هئي. هن وقت کاروڙي ۾ جيڪي ٿورا چارڻ رهن ٿا، سي انهيءَ جنڦ چارڻ جو اولاد آهن ۽ راڻن سان اڄ تائين رستو اٿن..

## حوالا

## حوالا
وٽ (علائقو)

**وٽ** 
پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جو هڪ علائقو هن ۾ ڏيپلي ۽ مٺي تعلقن جا ڏاکڻا ڀاڱا اچي وڃن ٿا. هي ٽڪرو ڪڇ جي رڻ سان ويجهو ۽ دنگئي آهي، جنهنڪري هتي پاڻي تانگهو آهي. زمين چڱي آبادي لائق آهي. هتي ڀٽون ننڍيون آهن. رڻ جي ويجهي هئڻ ڪري هتي لوڻ جا ڪيترائي سن آهن.

## حوالا

## حوالا
ڪارونجھر جبل جو سلسلو

**ڪارونجھر جبل جو سلسلو**  يا **ڪارونجھر** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ مشھور جبل جنھن جي قطار جي ڊيگھ 19 ڪلوميٽر آهي ۽ اوچائي 305 ميٽر اٿس.ٿر ۽ پارڪر واري ڀاڱي ۾ ڪو  به وڏو جبل ڪونهي. فقط پارڪر ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽَڪر آهن. وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ جبلن جي هڪ وڏي قطار ڪڪڙ جي بيضي وانگر ڦري اچي ٿي، جنهن جي وچ ۾ ماٿريون آهن. اها قطار ڪارونجهر سڏجي ٿي. انهيءَ گول قطار جي ٻاهرين گولائي، ڪي 32 ميل ۽ ڪي 20 ميل ٻڌائين ٿا. پر سنڌ گزيٽيئر ۾ 12 ميل ڄاڻايل  آهي. وڏي جبل جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار فوٽ مٿي آهي . 

 
هيءَ ٽڪري ننگر اپرڪر شهر جي ڀرسان ڏکڻ الهندي طرف ۽ ڪڇ جي رڻ جي اتر- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ٻين جبلن وانگر هن جو پٿر تمام سخت نه آهي، ته به عمارت جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. هتي هندن جي تيرٿ جا ڪي آستان آهن ۽ ڪيترائي قدرتي نظارا ڏسڻ جهڙا آهن..اُن جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار کن فوٽ مٿي آهي، جنهن کي ”صاحب چنگا“ چوندا آهن. ٽڪريءَ جو پٿر ڪٿي ڳاڙهو، ڪٿي روهيءَ جهڙو سخت ۽ ڪارو ۽ ڪٿي ريتيءَ جو پٿر آهي، جو عمارتن جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. ننگرپارڪر شهر جون سرڪاري جايون ۽ ماڻهن جا گهر انهيءَ پٿر جا ٺهيل آهن. چوٽيءَ تي هڪ پڪي چُن ۽ سيمينٽ سان لٿل ٿلهو  ٺهيل آهي، جو ٽريگنا ميٽريڪل سروي وارن ٺهرايو هو. اڪثر گهمڻ جا شوقين جبل تي چڙهي انهيءَ ٿلهي تي ويندا آهن، جتي چوگرد نهارڻ سان ڌڻيءَ جي قدرت جا عجيب نظارا ڏسبا آهن. ٿلهي جي پاڙ وٽ ننگرپارڪر جو شهر گهاٽن ڇانودار، خاص ڪري نمن جي وڻن سان ڀريل، نظر ايندو آهي. ويراواهه جو ڳوٺ، جو 16 ميل پري آهي، سو ائين پيو ڏسبو ڄڻ ميل ٻه پنڌ مس آهي. ڏکڻ طرف نهاربو ته ڪڇ جو اجهاڳ رڻ. سمنڊ وانگر پيو ڏسڻ ۾ ايندو. ازانسواءِ ننڍا ننڍا ڳوٺڙا، جي جبل جي چوڌاري پکڙيل آهن، سي سڀ ڏسي اکين کي فرحت پيئي ايندي آهي. ٽڪريءَ تي سڌو چڙهڻ ناممڪن آهي تنهنڪري مٿي چڙهڻ لاءِ ڪو سونهون ساڻ کڻبو آهي. اٽڪل ڏيڍ ڪلاڪ چڙهڻ ۾ ۽ اوتروئي وقت لهڻ ۾ لڳندو آهي. چڙهڻ وقت رٻڙ جو بوٽ يا بنان کُڙيءَ جُتي سهولت واري آهي، ڇاڪاڻ جو انهيءَ ڪري پير ڦٻي بيهندو نه ته آٿڙجي ڪرڻ جو انديشو آهي. پير اُگهاڙا ڪري هلڻ وڌيڪ چڱو آهي. مگر نازڪ طبع ماڻهوءَ لاءِ ائين ڪرڻ ڏکيو آهي ڇو ته ڪنڊا ۽ پٿر پير ڇلي ڇڏيندا. پارڪر ڪولهي ته رات ڏينهن اگهاڙين پيرين جبل ۾ پيا هلندا آهن. پارڪر جون رڍون، ٻڪريون ۽ ڍڳيون به گاهه چرڻ لاءِ ٽڪريءَ تي ڪافي مٿي چڙهي وينديون آهن.
هتي ڪيترا قدرتي نظارا ۽ ڪي هندن جي تيرٿ جا آستان آهن، جيئن ته انچليسور، ساڙڌرو، گئومکي، ڀيم ڪُن، جهرڻو، ٻائڻ جو ٻيسڻو ۽ چندن گڍ وغيره.
هن ٽڪريءَ جو چوڌاري ننگرپارڪر، ڀويسر، موندرو، مئو، آڌيگام، کارڙيو، ڪاسبو، گهرٽياري وغيره وسنديون آهن، تن مان ننگرپارڪر سڀني مان وڏو ۽ تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. انهن ڳوٺن ۾ واپاري ۽ ٻيا هاري ناري ماڻهو رهن ٿا. هن ٽڪريءَ جي پاڙ ۾ ڪولهي ۽ ٻيا ڪيترا ماڻهو گهر جوڙي رهندا آهن. جي اڪثر مزدور ماڻهو آهن. مگر سانوڻيءَ ۾ اُهي به پوک جو ڪم ڪند آهن. اُهي ڪارونجهر ٽڪريءَ مان گاهه ۽ ڪاٺين جون ڀريون ڪري اچيو مٿين ڳوٺن ۾ وڪڻن. گاهه کانسواءِ گگرانيءَ مان گگر ۽ ڪونڀٽن مان کؤنر گهڻو پيدا ٿئي ٿو، جو وڪري لاءِ ٻين هنڌن ڏي موڪليو ويندو آهي. ٽڪريءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٻوٽا ٿين ٿا، جن جي رس مان ماکيءَ جون مکيون ماکي گڏ ڪن ٿيون، جي ڪولهي لوڪ جهنگ مان ڇاڻي، گڏ ڪري، اچي وڪڻندا آهن..

## حوالا

زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
زمرو:سنڌ
زمرو:جبلن جا سلسلا
زمرو:پاڪستان م جبلن جا سلسلا
زمرو:سنڌ جا جبل
زمرو:پاڪستان جا جبل
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي
زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا
زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون
مورلڪ (ڀٽ)

**مور لڪ** ٿر جي ھڪ ڀٽ جو نالو آهي.مورَلڪ عمرڪوٽ کان چيلهار ڏي ويندڙ رستي تي، عمرڪوٽ کان ويهه ميل ڏکڻ طرف آهي، جنهن ۾ برسات سبب وڏو شاهي ڏرڙ ٿي پيو آهي، جو بلڪل خوفناڪ ۽ اونهو آهي، ۽ ان جي وچ مان رستو آهي، ٿورو اڳتي هلي اُن مان هڪ واٽ ڦٽي ڇاڇري ڏي وڃي ٿي. چون ٿا ته مارئي کي جڏهن سندس مڱيندو کيت پنهنجن ماڻهن جي مدد سان عمر ڪوٽ مان کڻي روانو ٿيو، تڏهن عمر سومرو پنهنجي ”مور“ نالي گهوڙي تي چڙهي هن جي پٺيان پيو هو. جڏهن هن ڀٽ تي گهوڙو چڙهيو تڏهن سهڪي ۽ ڀرجي ويو ۽ اتي ئي مري ويو، جنهنڪري عمر سومرو اڳتي وڌي ڪونه سگهيو ۽ ڀٽ تي ”مور لڪ“ نالو پئجي ويو. ڀٽ جي ڀرسان ننڍا ڳوٺڙا به آهن. ڪي چون ٿا ته ڀرسان ڪنهن ڳوٺ ۾ مور پکي گهڻا هئا، جنهن تان ”مور لڪ“ نالو پيو.

## حوالا

## حوالا
پارڪر (علائقو)

**پارڪر**: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ٿر رڻپٽ جو هڪ علائقو آهي. هن ۾ ننگرپارڪر تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو اچي وڃي ٿو. هتي واري ۽ ڀٽون ڪونه آهن. زمين سنئين، پٿرائين ۽ ڪڪري واري آهي. منجهس رائو يعني پٿرن جي سنهي ڀور ججهي آهي. ڪارونجهر ٽڪري هن ڀاڱي ۾ آهي. هتي آبادي سٺي ٿئي ٿي، خاص ڪري هيرڻ جي پوک ڀلي ٿئي ٿي.

## حوالا

## حوالا
ٻانھياري ڀٽ

**ٻانھياري ڀٽ**  ٿر ج رڻپٽ جي ھڪ ڀٽ جو نالو آهي. هي ڀٽ ڏيپلي تعلقي ۾ آهي. چون ٿا ته هڪ مائي حمل سان هئي، نائون مهينو هوس، تنهن کي سندس ڏير چيو ته جي تون ٻه دلا ڀريل پاڻيءَ جا مٿي تي کڻي هن ڀٽ جي وٽيءَ تائين چڙهي وڃين ته آءٌ توکي نئين عاج جي ٻانهين پارائيندس. مائي شرط قبول ڪري، دلا کڻي مٿي چڙهي، ڇر چوٽيءَ تائين پهچڻ کان اڳ سهڪي سهڪي ساهه ڏنائين، تنهنڪري هن تي ”ٻانهياري ڀٽ“ نالو پيو..

## حوالا
گيدوڙي

**گيدوڙِي** ھڪ وڻ جو نالو آهي. اهو وڻ جهنگن ۾ ڪونه اڀري. ننگر پارڪر شهر ۽ ان جي آسپاس گهڻو ٿيندو آهي. اُن ۾ ڦل ٿيندو آهي جو لعابدار ٿيندو آهي، جنهن کي گيدوڙا چون، جي سوادي ۽ وڻندڙ ٿيندا آهن، جنهنڪري ٻار شوق سان کائيندا آهن. اُن جي ڪاٺي مضبوط آهي جا ڇَنن جي لاءِ ٿوڻين، آڏورين ۽ ڪاين جي ڪم اچي سگهي ٿي، پر وڻن جي عام نه هئڻ ڪري اڻلڀ آهي.

## حوالا

## حوالا
ڪانڪھ

هي وڻ ٿر ۾ گهڻو ڪونه ٿئي. ڪٿي ڪٿي ڏسبو آهي، سو به ڏهرن جي سخت زمين ۾ ڪونه اُڀري، پر ننڍن ننڍن دڙن تي نرم ريٽائينءَ زمين ۾ ٿئي. اُن جا پن ننڍا، ساوا ۽ گهاٽا ٿيندا آهن ۽ اُن جا ٿڙ ۽ ٽاريون پاڻ ڳُتيون پيون هونديون آهن، تنهنڪري گهاٽو ٿئي. اُن ۾ پيرُن جيڏو هڪ قسم جو ڳاڙهيري رنگ جو ڦل ٿيندو آهي، جو پکي، ٻڪريون ۽ اُٺ کائيندا آهن. اُن جي ڪاٺي مضبوط هوندي آهي، مگر ڏنگي پنگي ڦُڏي هئڻ ڪري ڪنهن به خاص ڪم ڪانه اچي. اُن کي ونگو به چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:ٿر
زمرو:وڻ
سوانجڙو

**سوانجڙو** سنڌ جي ھڪ وڻ جو نالو آهي. ٿر ۾ عام ڪونهي، فقط ڳوٺ چيلهار جي اولهه طرف آڌيو نالي هڪ مَڙهِيءَ ۾ ست-اٺ وڻ سوانجڙي جا آهن. اُن جو ڇوڏو اڇي رنگ جو، تڙ ٿلهو ۽ ڦريون فوٽ کن ڊگهيون ٿينديون آهن. ڦريون ۽ ڇوڏو ڪن ديسي دوائن ۾ ڪم ايندا آهن. اُن جي ڪاٺي ڪچي هئڻ ڪري عمارتي ڏانوَ جي ڪانه آهي. ازان سواءِ تعداد به بلڪل ٿورو آهي.
انهن وڻن کان سواءِ ٿر ۾ ٻيو ڪو وڏو وڻ ڪونه ٿئي. فقط ننگرپارڪر تعلقي جي ڪاسبو نالي ڳوٺ ۾ هڪ هندو سيٺ اڳ ۾ باغ رکايو هو، جنهن ۾ انب، ليما، ڏاڙهون ۽ زيتون جا وڻ هئا، جن کي کوهه جو پاڻي ڏيندو هو. هن وقت انهن مان ڪيترا وڻ سُڪي، سڙي ۽ ڪَپجي ويا آهن، ته به ڪي اڃا آهن، پر اها اصلوڪي رونق ڇڏي ويا آهن.

## حوالا

## حوالا
گانگھيٽي

**گانگھيٽي**  هي ٿر جي ڀٽن جي چوٽين، سلامي وارن لاهن، ننڍن دڙن ۽ مٿاهن هنڌن تي ايڪڙ ٻيڪڙ ٿئي پر پارڪر ۾ ڪارونجهر ٽڪريءَ تي جام ٿئي. ڏهرن جي سنئين زمين ۾ اصل ڪونه اُڀري. سنڌي اُن کي ڳاڱيون چون. ڊيگهه ڏهاڪو کن فوٽ ٿئي. هن جو ٿڙ يڪو نه هوندو آهي مگر زمين مان شاخون ٿي نڪرندو آهي، جي گڏجي جهڳٽو ٿي بيهنديون آهن. اونهاري جو منجهس پن ورلي هوندا آهن. برسات پوڻ تي سرسبز سائو ٿي پوندو آهي. پهريائين منجهس اڇا ننڍا گل ٿيندا آهن جن ۾ پوءِ ڦَل ٿئي جو سائي رنگ جو هوندو آهي، ان کي ”گانگهيٽا“ چون، ۽ سنڌيءَ ۾ ”ڳاڱا“ چون. هي ننڍا چيڻوٺي جيڏا ٿين، پچڻ بعد اهي ڳاڙهي رنگ جا ٿين. منجهن ڪو خاص سواد ڪونه آهي، لعابدار ۽ ڦڪا ٿين، پر تنهن هوندي به ٿري ٻار گانگهيٽا چونڊي وڏي شوق سان کائيندا آهن.
هن جون ڪاٺيون ٿلهيون ڪونه ٿين، پر ڪامون ٿينديون آهن، جي سخت هونديون آهن، جن ۾ سنهيون سنهيون ٽاريون ۽ پن ٿين. سنئيون ڪامون سُڪائي، ڇوڏا لاهي، ڪپهه سَٽڻ جي ڪم آڻبيون آهن. ڍنگهر وڍي ڏُپَ ڏيئي سُڪائي گهرن جي لوڙهن لاءِ ڪم آڻبا آهن. هي جڏهين سائو هوندو آهي، تڏهين اُٺ، ٻڪريون ۽ رڍون کائينديون آهن.

## حوالا

## حوالا
گگراڻ

**گُگِراڻ**   هي ڀِٽن جي مٿان ۽ پاسن وارن لاهن جي اڌ کڙن، ڏورڙن ۽ مٿاهن هنڌن جي وارياسي زمين ۾ ٿئي. ڏهرن جي سنئين ۽ سخت زمين ۾ اصل ڪونه ٿئي. هونءَ ته سڄي ٿر ۾ عام آهي، پر خاص ڪري ڏيپلي تعلقي، ڪنٺي ۽ ڪارونجهر ٽڪريءَ ۾ جام اُڀري، اُن جي ڊيگهه اٺ فوٽ کن ٿئي.
اُن جو ٿڙ ۽ ٽاريون ڏنگيون ڦڏيون هونديون آهن. ٽارين ۾ اڇي رنگ جا ڪَنڊا ٿيندا آهن، جي اهڙا خطرناڪ ڪونه ٿين. ٿڙ ۽ ٽاريون لسيون ۽ رَس سان ڀريل ٿين. چوڌاري ڇوڏي جي بدران بصر جي پردن جهڙا اڇا تَهه ٿيندا آهن. اهي لاهبا ته هيٺيان ساوا تهه ڏسڻ ۾ ايندا. برساتي موسم ۾ اُن جي ٽاري وڍي ڪنهن به هنڌ آلي زمين ۾ کوڙبي ته اُڀري پوندي آهي. وسڪاري ۾ هي سائو ٿيندو آهي. منجهس پن ۽ ننڍا گل ٿيندا، جن مان ٻج ٿئي جي ننڍا چپڙا گول ٿين، انهن کي تري ”گُگِريا“ چون. اهي گهوٽي اَٽي سان گڏي لُپري ٺاهي ڦَٽن تي ڏيندا آهن. هن کي اُٺ ۽ ٻڪريون کائينديون آهن.
واهوندا ورندا ته اُن جي ٿڙ ۽ ٽارين مان رس نڪرندي آهي، جا ٻاهر گڏ ٿي ڳنڍا ڳنڍا ٿي پوندي آهي، ان کي ”گُگرَ“ چون. ننڍا ٻار، ڌنار، ٻڪرار، ڀيل ۽ ڪولهي ماڻهو اهو گگر چونڊي گڏ ڪري وڪڻندا آهن، جنهن مان چڱو اُپراسو ٿيندو آهي. ڪي مڻهو گگراڻ جي ٿڙ ۽ ٽارين کي ڪهاڙيءَ سان ڌڪ هڻي وَڍ وَڍ ڪري ڇڏيندا آهن ته اتان رس نڪري ايندي آهي جا ڳنڍا ٿي پوندي آهي. پنجن- ستن ڏينهن کان پوءِ وڃي اهي ڳنڍا لاهي آڻيندا آهن. اهڙيءَ طرح سال بسال سوين مڻ گگر ٻاهر موڪليو ويندو آهي..
گُگراڻ جي ڪاٺي ڏنگي ڦڏي، نرم ۽ ڦيڦي ٿئي. وڻ به ننڍي هئڻ ڪري خاص ڪنهن ڪم ڪونه اچي، تنهنڪري بعضي سڪل ڪاٺيون ٻارڻ جي ڪم اچن. هن جي ٿلهيري ڪاٺيءَ مان اَن ماڇڻ جون چوٿايون ٺهن. ماڻهو اڪثر ولوڙڻ لاءِ هن جي آلي ڪاٺي کوڙيندا آهن، جنهن کي ”نيهڙي“ چون. ٿر جي زالن ۾ اهو ويساهه آهي ته گگراڻ جي نيهڙي هوندي ته مکڻ گهڻو لهندو..
گگر دوا طور به ڪم ايندو آهي. پاسيرين يا  ڇاتيءَ ۾ سُر هجي ته ڪوري اڇي ڪاغذ جون چورس چُٽِڪيون ڪتري گگر ڳاري انهن تي ليپ ڪري سور واري هنڌ چنبڙائي ڇڏين ته ترت فائدو ٿيو پوي.

## حوالا

زمرو:ٿر
زمرو:ٻوٽا
مرٽ

**مُرِٽ**: هي ٻوٽو هي ٻوٽو ڀٽن ۽ ننڍن دڙن تي ڪنئريءَ زمين ۾ اُڀري، ڏهرن جي سخت زمين ۾ ڪونه اڀري. اُن جا گهاٽا ٿُٻَ هوندا آهن، جي اونهاري جو اڌ سُڪا بيٺا هوندا آهن، پر برسات پوڻ سان انهن مان تيليون تيليون نڪرنديون اينديون تان جو گهاتو مُچو ٿي پوندو آهي. تيلي بانس جي لٺ وانگر سَنڌن واري هوندي آهي. هر هڪ سَنڌ وٽان پردي سان سنهو ڊگهو پڻ ٿيندو آهي، جنهن جو ڪجهه حصو تيليءَ کي ويڙهيل ۽ باقي جدا ٿيندو آهي. هي ٻوٽو اڇو، ميرانجهڙو ڏسڻ ۾ ايندو آهي. هرهڪ تيليءَ جي ڇيڙي ۾ سنگ ٿيندو آهي، جنهن ۾ سنهو اَن ٿئي، جو غريب ماڻهو ڏڪار وقت کائيندا آهن. هي ٻوٽو جيستائين سائو هوندو آهي تيستائين ڍڳيون ۽ مينهون لائين، اُن ڪونه لائي. جڏهن ٻيو گاهه ختم ٿي وڃي، تڏهين ۽ ڏڪار جي وقت سڪڻ بعد به ڍڳيون ۽ مينهون کائين.
مُرٽ بلڪل ڪمائتو ٻوٽو آهي. ٿري ماڻهو اُن کي ڪُهاڙي يا ڏاٽي سان ڪپي ڀاڪرون ڀري هڪ هنڌ سَٿي هڻي مٿان ڳري ڪاٺ ۽ ڍنگهرن جو بار وجهي ڇڏين. هفتي بعد ڪڍي کڻي اچن ۽ لانڍين ۽ چونرن تي پهريائين سِڻن جو تهه ڏيئي، مٿان مُرتن جو ڇاڄو ڏيئي، نورين جا ڏوريا تاڻي قابو ڪري ڇڏين. ڪهڙي به برسات پيئي پوي،. بعضي پڪيون جايون ڊهيو پون، پر هن جي ڇاڄي مان پاڻيءَ جو هڪ ڦڙو به اندر ڪونه اچي. ننڍن ڇنن تي به ڇاڄو ڏين مُرٽن کي سنهو ڪتُري مٽيءَ سان گڏي ڳوهي جاين تي راڳو (لنب) ڏين، انهيءَ ڪري راڳو ڦٽي ڪونه ۽ برسات ۾ به جٽاءُ ڪري. ڪن ڪن مُرتن ۾ پِپُون ۽ ڪونڊير به ٿيندا آهن. ڪيترا غريب ماڻهو مُرٽون وڍي ڀريون ڪري يا اُٺن تي لَڏا ڪري اچي شهرن ۾ وڪڻن، جن مان پنهنجن ٻچن جو گذران ڪن. هي گهٽ خرچ ۽ ڪمائتو ٻوٽو آهي..

## حوالا

## حوالا