open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
باغبان پرڳڻو

سترهين صدي عيسويءَ ۾ سيوهڻ سرڪار جي هٿ هيٺ آيل پرڳڻو. تعلقي دادوءَ ۾ هڪ آڳاٽو ڦٽل تاريخي شهر، -جتي- مخدوم -بلاول- رحه جو مقبرو آهي. آڳاٽي وقت ۾ -باغبان- پرڳڻي ۾ ٻه وڏا ڳوٺ هئا: هڪڙو -ٽڳڙ- ۽ ٻيو -باغبان-. ٻئي ڳوٺ گڏ ”-ٽڳڙ- -باغبان-“ سڏبا هئا، حالانڪ ٻئي ڳوٺ هڪٻئي کان پري هئا. -ٽڳڙ- ميهڙ تعلقي ۾ آهي ۽ -باغبان- ضلعي ۽ تعلقي دادوءَ کان ڇهه ميل پري -اتر- اولهه طرف آهن. 
ارغونن ۽ ترخانن جي دور ۾ -باغبان- پرڳڻي ۾ مَلڪ، پنهور، ابڙا، دَل، کيبر، اوٺا، لاکيا، راڄپر ۽ سميجن مان ٽي قبيلا جوڻيجا، پريا ۽ -ٻگهيا- پرامن شهري سڏبا هئا. اُهي ڪنڌڪوٽ، ڇني ۽ ٿيٻن جي ڳوٺ ۾ رهندا هئا. سميجن جو چوٿون قبيلو هو ٿيٻا، جيڪي ارڏا هوندا هئا. مٿن شاهه بيگ -ارغون- گهڻو ڏاڍ ڪيو هو. امن پسند خواجا به پرڳڻي ۾ رهندا هئا. ’-باغبان-‘ وارو علائقو سيوهڻ کان -اتر- طرف آهي. ’ڳاها‘ نالي ٻي جُوءِ، سيوهڻ کان ايڪيهه ميل -اتر- اولهه طرف هئي. تاريخن ۾ ’ڳاهن‘ کي ’ڪاهان‘ ڪري لکيو ويو آهي. سر هينري اليٽ جو چوڻ آهي ته ’ڪاهان‘ جي علائقي واري جوءِ، ”مري“ قبيلي جي قبضي هيٺ ايراضيءَ ۾ موجود آهي. سال 1840ع ۾ -بمبئي- ريجمنٽ جي اتي رهڻ وقت اهو تجربو ٿيو ته اهو علائقو بچاءَ جي نقطهءِ نگاهه کان اهم هو. -باغبان- ۽ ڳاها ٻئي -آئين- اڪبريءَ موجب سيوهڻ سرڪار جا محال (تعلقا) هوندا هئا. -باغبان- ڳوٺ جي ڀرسان ئي مخدوم -بلاول- جو مقبرو آهي. 1522ع ۾ -باغبان- جي رهاڪن مخدوم -بلاول- جي چوڻ تي شاهه بيگ -ارغون- جو مقابلو ڪيو. انهيءَ ڪري شاهه بيگ (-ارغون-) مخدوم -بلاول- رحه کي گهاڻي ۾ پيڙائي شهيد ڪرايو هو. گهاڻي ۾ پيڙجڻ کان پوءِ کيس هتي ئي دفن ڪيو ويو، اُتي هر ماهه پهرئين جمعي جي رات ميلو لڳندو آهي. دادوءَ کان لاڙڪاڻي ڏانهن سفر ڪندي، جيڪا پهرين -اسٽيشن- اچي ٿي، سا به ”مخدوم بلال هالٽ“ سڏجي ٿي.
باغبان
سنه 914ھ (سنه 1508ع) ۾ جڏهن مرزا شاه بيگ ارغون جي دولھ دريا خان سان ويڙهه ٿي هلي، تڏهن مرزا شاه حسن باغبان ۾ آيو، جتي جا ماڻهو هن سان شامل ٿيا ۽ جن جي همت ڏيڻ تي هو ٺٽي تائين ويو. جڏهن پوءِ مرزا شاه حسن دريا خان سان وڙهڻ لاءِ ٽلٽيءَ ۾ آيو، جتي دريا خان جي پٽن مرزا جا ماڻهو ماريا هئا، تڏهن باغبان جي بزرگ مخدوم بلال جنهن کي شاه حسن جي مغلن گهڻي تڪليف ڏني هئي، تنهن جي چورت تي، آسپاس جا ماڻهو دريا خان جي طرف وڙهيا. مرزا مٿن ڪاهي ويو ۽ ٽلٽيءَ جو قلعو ورتائين ۽ هن کي شڪست ڏنائين،. پوءِ باغبان جا سردار مرزا شاه حسن سان ٺاهه ۾ آيا ۽ کيس مدد ڪندا رهيا. سنه 930ھ (سنه 1523ع) ۾ جڏهن مرزا شاه حسن بابر جو سلام ڪيو ۽ خليفي حمادالدين ميرڪ جي نياڻيءَ سان شادي ڪيائين ۽ ڪنئار وٺي بکر ۾ آيو، تڏهن هن حمادالدين ميرڪ کي پاٽ ۽ باغبان جو پرڳڻو انعام ۾ ڏنو.

## حوالا
باغبان ديھ

”باغبان“ تعلقي ۽ ضلعي دادوءَ ۾ هڪ ديهه جو نالو به آهي، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ -آباد- آهن: ’غلام پنهور‘، ’ڏِتي جي مياڻ‘، ’علي خان پنهور‘، ’مَلڪ پنهور‘، ’پيرزادو‘، ’سومار قنبراڻي‘، ’غازي خان -جمالي-‘، ’-باغبان-‘، ’ڊينگاڻ پنهور‘، ’اميربخش جمعدار‘، ’حاجي اسماعيل کوسو‘، ’دوداڻي پنهور‘، ’خيرمحمد پنهور‘ ۽ ’-انب- پنهور‘.

## حوالا
باغي (فلم)

حبيب فلمز جي طرفان پيش ڪيل هيءَ سنڌي فلم 3 -اپريل- 1992ع تي رليز ٿي. هن فلم جي ڪهاڻي لکندڙ محمد بخش چانگ، پروڊيوسر ۽ هدايتڪار حبيب ۽ موسيقي ترتيب ڏيندڙ وزير علي هو. هن فلم ۾ سونيا، بابر، حنا شاهين، جهانزيب، طالش، همايون قريشي، غلام محي الدين، سلطان راهي ۽ حبيب اداڪاري ڪئي. هيءَ فلم هنن سئنيمائن ۾ رليز ڪئي وئي: ايمپائر سئنيما لاڙڪاڻو، شاهه ٽاڪيز سئنيما -ٽنڊو آدم-، شهباز سئنيما -ٽنڊوالهيار-، ريڪس سئنيما -ٽنڊو محمد خان-، -تصوير- محل سئنيما ميرپورخاص، ڪاڪ محل سئنيما مورو، پي. ايف سئنيما -بدين-، شمس سئنيما نوشهروفيروز، مغل سئنيما هالا، نشاط سئنيما نوابشاهه ۽ نيشنل سئنيما -ٺٽو- وغيره شامل آهن. هيءَ سنڌي سماج جي مزاج ۽ رهڻي ڪهڻيءَ جي عڪاسي ڪندڙ بهترين فلم هئي، جيڪا گهڻو مشهور ٿي.

## حوالا
باغ علي شاھ

هيءُ شاهه صاحب، سيد ڏنل شاهه ڀِڪ واري (تعلقي شڪارپور) جو طالب هو، جيڪو وري شاهه نصيرالدين نقشبندي نوشهري فيروز واري جو طالب هو. -باغ علي شاهه- سلوڪ وارو فقير هو. سندس ڪي ڪافيون ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل آهن.

## حوالا
باغ علي خان خائف

باغ- علي خان ’خائف‘ 12 صديءَ هجري جو، سنڌ جو فارسي شاعر ٿي گذريو آهي، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ پنهنجي -تحقيق- ۽ -تصنيف- ’تڪملة التڪملة‘ (سنڌ ۾ فارسي شاعريءَ جو آخري دور) ۾ -باغ- علي خان ’خائف‘ بابت ڄاڻايو آهي ته: 
”-باغ- علي خان جي زندگيءَ جو احوال دستياب نه ٿي سگهيو آهي، البته سندس -تصنيف- ’نامه مغز‘ ملي ٿي، جيڪا 12 صدي هجريءَ ۾ لکي وئي. هو سنڌ جي حاڪم ميان نور محمد ڪلهوڙي (وفات 1167ھ/1753ع جو نوازيل شخص هو ۽ فارسي ۾ شاعري ڪندو هو ۽ ’خائف‘ تخلص رکندو هو. خائف، فردوسيءَ جي شاهنامي جي -بحر- ۾ ڪلهوڙن جي منظوم -تاريخ- نامه مغز، نالي 1155ھ/1742ع ۾ لکڻ شروع ڪئي ۽ نادر شاهه جي قتل واري سال 1160ھ/1747ع ۾ لکي پوري ڪئي، ’نامه مغز‘ ۾ ميان نصير محمد ڪلهوڙي، ميان دين محمد ڪلهوڙي، ميان يار محمد ڪلهوڙي، سندس فرزند ميان مير محمد ڪلهوڙي ۽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي شان ۾ مواد موجود آهي. -ان- کانسواءِ ”نامه نغز“ ۾ -باغ- علي خائف نادر شاهه افشار ۽ درانين جي ڦرلٽ جا اکين ڏٺا احوال قلمبند ڪيا آهن ۽ آخر ۾ نادر شاهه جي قتل واري واقعي کي بيان ڪري ڪتاب لکي پورو ڪيائين. يعني هي مثنوي 1155ھ/1742ع کان لکڻ شروع ڪيائين ۽ 1160ھ/1747ع ۾ لکي پوري ڪيائين -تاريخ- سنڌ ڪلهوڙا دور ۾ غلام رسول مهر ڄاڻائي ٿو ته، ”-باغ- علي خائف پنهنجي هن مثنوي کي -ٽن- حصن ۾ ورهايو آهي، مثنوي جي پهرين حصي ۾ 4048 شعر، ٻئي حصي ۾ 817 شعر ۽ ٽئين حصي ۾ 384 شعر موجود آهن، يعني سڄي مثنوي ۾ ڪل 6249 شعر موجود آهن، سندس مثنويءَ مان خدا -آباد- بابت هڪ شعر هيٺ ڏجي ٿو: 
هوا خوش دل و باغيان دلپذير 
خدا -آباد- شهر -است- -جنت- نظير 
] خدا -آباد- جو شهر سچ پچ -جنت- جو نمونو آهي، هن شهر جي هوا دل کي خوش ڪري ٿي ۽ هن جا -باغ- دل وندرائيندڙ آهن[ .

## حوالا
حليم باغي

سنڌي ٻوليءَ جي مزاحمتي شاعر حليم باغيءَ جو اصل نالو عبدالحليم ولد محمد سومار ساند آهي. هن 13 مارچ 1963ع تي تاريخي ڳوٺ روحل واءِ لڳ عمرڪوٽ، ضلعي ميرپورخاص ۾ -جنم- ورتو. ابتدائي -تعليم- پرائمري اسڪول حاجي ڪالي خان کوسي ۽ ثانوي -تعليم- گورنمينٽ هاءِ اسڪول عمرڪوٽ مان ورتائين. ايم. اي (سنڌي) ۽ بي. فارميسي، سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. بي. ايڊ ۽ ايم. ايڊ پڻ (95- 1996ع ۾) سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. سندس مامو -جمن دربدر- پڻ شاعر آهي. اهڙيءَ طرح ڄڻ ته شاعري حليم باغيءَ کي گهران ئي ورثي ۾ ملي. هن 78- 1977ع ڌاري شاعري شروع ڪئي. غزل، نظم، وائي ۽ -بيت- هن جي پسند جون صنفون آهن. حليم باغيءَ جا نظم مزاحمت ۽ رومان جا شاهڪار آهن، -جن- سنڌ جي ڪيترن نوجوان شاعرن کي متاثر ڪيو آهي، پر عام پڙهندڙن کي به اهي ڏاڍا پسند اچن ٿا. حليم باغيءَ جو نالو جديد سنڌي شاعريءَ ۾ نوجوان ٽهيءَ اندر نمائنده شاعر طور مڃيو وڃي ٿو. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”شهرِ جانان“ ٽي ڀيرا شايع ٿيو آهي. حليم -باغي- هاءِ اسڪول عمرڪوٽ ۾ H.S.T آهي. تازو سندس ڳوٺ ’روحل واءِ‘ ۾ ضلعي انتظاميه ’حليم -باغي- لئبرري‘ قائم ڪئي آهي.

## حوالا
باغي ڍوري وارو دڙو

**باغي ڍوري وارو دڙو**: هيءُ دڙو ديهه ”-باغي- ڍوري“ تعلقي ميرواهه، ضلعي خيرپور ۾ ٺريءَ جي شهر کان پنجن ميلن جي فاصلي تي آهي. هتي ڪافي ٺڪراٺو موجود آهي. هن دڙي جي هيٺان ڪِيڻ وهائيندي ٽي پراڻا کوهه هٿ آيا آهن. اهو دڙو ۽ کوهه شرف الدين پنجابيءَ ڳوٺ جي ڀرسان آهي.

## حوالا
باغي شاعر شيخ اياز

ڪتاب **باغي شاعر شيخ اياز** اياز ابڙي جو ترتيب ڏنل آهي. ڪتاب ۾ شيخ اياز جي ڪجهه شاعريءَ کان سواءِ، سندس سوانحي خاڪو بہ ڏنو ويو آهي ۽ سندن جي فن ۽ شخصيت تي مختلف عالمن ۽ اديبن جا مضمون ڏنا ويا آهن، جن ۾: ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو، آغا سليم، ڊاڪٽر انور فگار هڪڙو، فياض لطيف، آفتاب سومرو، نسيم بخاري، وحيد محسن، همير چانڊيو ۽ ٻيا شامل آهن. 48 صفحن تي مشتمل، هڪ رنگي ٽائيٽل سان پڪي جلد واري، ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 30 روپيا آهي. ۽ ھن ڪتاب جي ڪور کي ڊاڪٽر انور فگار هڪڙو جي ڀائٽي آفاق احمد هڪڙو پڻ ڊزائن ڪيو آهي. جڏهن تہ هن ڪتاب کي نئين دنيا پبليڪيشن. شڪارپور پاران 2011ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:2011ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
بافتو

هڪ قسم جو سوٽي ڪپڙو، جيڪو اڻ رڱيل اڇي سُٽ مان ٺهندو آهي. اڳ ۾ ڪپڙي جو بر عام طرح هڪ وال يا گز (ٽي فوٽ) هوندو هو، پر هاڻي ڏهائي نظام موجب هڪ ميٽر رکيو ويندو آهي. بافتي جو اوڄو ٻن قسمن جو رکندا آهن. هڪڙو سنهيءَ -تند- وارو، جنهن مان اوڄي کان پوءِ ڪپڙي جو رنگ ميرانجهڙو ٿيندو آهي، جيڪو ڌوپڻ کان پوءِ ڦول جهڙو اڇو ٿي پوندو آهي. اڻ ڌوتل ڪپڙي کي ڪورو -بافتو- چوندا آهن. 
سوڙين ۽ پٿراڻين جون ڇُهون بافتي مان ٺاهيندا آهن. ٻيو ته انهيءَ ڪپڙي کي رڱي ٻين گهڻن ڪمن ۾ آڻيندا آهن. ٻيو ٿلهيءَ -تند- واري بافتي جو اوڄو گهاٽو ٿئي ۽ ڪپڙو به مضبوط ٿئي ٿو. انهيءَ ڪپڙي مان پائڻ جا وڳا، پوش، چادرون ۽ پردا وغيره ٺهندا آهن. قديم دور کان سنڌ جو سوٽي ڪپڙو سڄيءَ دنيا ۾ مشهور رهيو آهي. ٻاهريان واپاري ۽ سوداگر به پنهنجي وکرن ۾ سنڌي ڪپڙي جي خريداريءَ کي پسند ڪندا هئا، خاص ڪري سوٽي ڪپڙو ۽ اُن جون ٻيون جنسون. ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن جي دور ۾ به يورپي واپارين طرفان سنڌ جو ٺهيل سوٽي ڪپڙو خريد ڪيو ويندو هو. اڄ به سنڌ جي سوٽي ڪپڙي کي ساڳيءَ طرح ٻاهرين دنيا ۾ پسند ڪيو وڃي ٿو. -بافتو-، سنڌ جي سوٽي ڪپڙي جي خاص ۽ اهم جنس آهي، جنهن کي واپاري ٻوليءَ ۾ ’ڪورو لٺو‘ چيو ويندو آهي.

## حوالا
باقر سنائي

ڪامريڊ -باقر سنائي- ڪميونسٽ، هاري ڪارڪن ۽ انقلابي شاعر هو. هن 1922ع ڌاري ڳوٺ گائنچا وڏا (سن شهر کان 8 ڪلوميٽر -اتر- طرف درياهه جي ڪپ تي -آباد-) ۾ هڪ غريب هاري لال بخش گائنچي جي گهر ۾ -جنم- ورتو. 1928ع ۾ سندس پيءُ کيس ڦرهيءَ تي ڳوٺ جي اسڪول ۾ داخل ڪرايو. ٻه درجا مس پڙهيو ته ڳوٺ جو وڏيرو فضل محمد، اسڪول جي -استاد- مولچند سان نه ٺهيو ۽ اڻبڻت سبب -استاد- -تنگ- ٿي پنهنجي ڳوٺ هليو ويو ۽ وري نه موٽيو. ائين ڳوٺ جو اهو اسڪول وري نه کليو. باقر ٻئي ڪنهن ڳوٺ ۾ وڃڻ جي سگهه ساري نه سگهيو ۽ پيءُ سان هارپي ۾ هٿ ونڊائڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد هو لڏي اچي ڪلري ڳوٺ ۾ ويٺو، -جتي- سندس پيءُ گذاري ويو. ڪجهه عرصو ريلوي ۾ نوڪري ڪيائين. -تن- ڏينهن ۾ سندس ملاقات سائين عنايت -الله- ’ڌمچر‘ سان ٿي. ماستر عنايت -الله- روزانو سائين جي. ايم. سيد وٽ ڪچهري ڪرڻ لاءِ سن ويندو هو ته باقر به ساڻس گڏ هوندو هو. جي. ايم. سيد ماستر عنايت -الله- گائنچي کي چيو ته ڇوڪر کي شاهه جو رسالو پڙهاءِ ۽ ائين چئي هن شاهه جو رسالو باقر کي ڏنو. سائين عنايت پِيرن، -تعليم- ۽ ٻين معاملن تي -بيت- ٺاهي ڏيندو هو، جيڪي ٽوليون ٺاهي ڳوٺ جي گهٽين ۽ چوڪن تي ڳائيندا هئا. باقر سنائيءَ علائقي ۾ پير پرستي ۽ توهم پرستيءَ خلاف عملي جدوجهد ڪئي. ڳوٺ ۾ سائين عنايت سان گڏجي حفاظتي ڪميٽي ٺاهيائين، جنهن هارين کان -بيگر- وٺڻ خلاف مهم شروع ڪئي. ڪميونسٽ پارٽيءَ جو اڳواڻ عزيز سلام -بخاري- به سندس ڳوٺ ۾ ايندو هو. 
1956ع ۾ نواب شاه ۾ هڪ پرنٽنگ پريس ۾ ڪمپازيٽر طور ڪم ڪرڻ لڳو. ائين سندس ناتو باضابطه ڪميونسٽ پارٽيءَ سان ٿيو ۽ ائين پارٽيءَ جو ڪُل وقتي ڪارڪن بڻيو. -باقر سنائي- الاٽي هاري تحريڪ ۽ چمبڙ هاري تحريڪ ۾ به سرگرم رهيو. -ان- کان علاوه نواب شاه، ٽنڊي محمد خان ۽ -ٺٽي جي علائقي ۾ به هارين لاءِ گهڻو ڪم ڪيائين. جڏهن -پارٽي- نظرياتي اختلافن سبب روس نواز ۽ چين نواز گروپن ۾ ورهائجي ويئي ته هن -ڪامريڊ عزيز سلام بخاري-، احسان عظيم ۽ ٻين ساٿين سان گڏ چين نواز لائين اختيار ڪئي، سندس پهرين دور جي ساٿين ۾ ڄام ساقي، قاسم -پٿر- ۽ ٻيا ڪامريڊ شامل هئا.ڪامريڊ -باقر سنائي- ڪميونسٽ، هاري ڪارڪن ۽ انقلابي شاعر هو -باقر سنائي- 4 ڊسمبر 2000ع ۾ ڳوٺ ڪلريءَ ۾ وفات ڪئي. 
سندس انقلابي شاعري -ان- دور ۾ گهڻو مقبول هئي، جنهن کي هو جلسن ۽ ڪچهرين ۾ سُر سان جهونگاريندو هو. ۽ ڪيترائي دوست مختلف هارين جي پروگرامن ۽ اها شاعري ڳائيندا به هئا. وفات بعد سندس دوستن هن جي زندگيءَ بابت ”-جن- ٻاري'>-ٻري -جن- ٻاري-“ ڪتاب ڇپايو. (ڏسو: -جن- ٻاري'>-ٻري -جن- ٻاري-).

## حوالا
صوفي باقر شاھ

سيد باقر شاهه عرف ٻاوا ڏنگر پوري، صوفي شاهه عنايت جي خليفن مان هو. هيءُ اصل -جوڌپور- جو ويٺل هو. صوفي شاهه عنايت جي تحريڪ ۽ فڪر کان متاثر ٿي، سندس مريد ٿيو. هيءُ سنڌي ۽ راجستانيءَ جو تمام سٺو شاعر هو. سندس ڀڄن ۽ شاعري مشهور آهي. صوفي شاهه عنايت جي سنگت ۾ ڪيترو ئي عرصو رهيو ۽ صوفي ازم جي پرچارڪندو رهيو. هن جي مزار راجستان جي علائقي ٻاڙ مير ۾ هڪ ٽڪريءَ تي واقع آهي. سندس مزار تي ساليانو ميلو به لڳندو آهي، جنهن ۾ هزارين مريد ۽ متعقد زيارت لاءِ اچن ٿا. خيرپور ميرس جي شهر چونڊڪي ڀرسان پڻ هن صوفي بزرگ جو -تڪيو- آهي. سندس شاعري صوفياڻي فڪر جي عڪاس آهي.

## حوالا
باقراڻي

**باقراڻي** سنڌ ۾ ھڪ ذات جو نالو آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
باقراڻي شھر

**باقراڻي **  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ھڪ شھر ۽ باقراڻي تعلقي جو صدر مقام آهي. 
 
ھي شھر روڊ رستي لاڙڪاڻي ۽ ڏوڪري سان ڳنڍيل آھي.  2005 ۾ کيس تعلقي جو درجو مليو. ان کان اڳ اھو ڏوڪري تعلقي جو حصو ھيو. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن شھر م رھندڙ ماڻھن جو تعداد 32،259 ھيو

## حوالا
باقراڻي ديھ

**باقراڻي ديھ** لاڙڪاڻي ضلعي ۾ ھڪ ديھ آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
باغي منڊل ڪراچي

باغي- منڊل جي نالي سان هڪ ادبي ادارو، سنڌي ٻوليءَ جي اديبن، شاعرن، موهن پنجابي، شيخ -اياز- ۽ ٻين دوستن 1947ع جي ابتدا ۾ فريئر روڊ ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو. هن اداري پاران پهريون ڪتاب، شيخ -اياز- جي ڪهاڻين جو مجموعو ”سفيد وحشي“ جي نالي سان -اپريل- 1947ع ۾ موهن پنجابيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز جي 65 صفحن تي مشتمل هو، جنهن جي ابتدا ۾ شيخ -اياز- جو هڪ حقيقت افروز مهاڳ ڏنل آهي. جون 1947ع ۾ ساڳئي اداري پاران شيخ -اياز- جو ترتيب ڏنل موهن پنجابي، شيخ -اياز-، امرلعل پنجواڻي، ڪيرت ٻاٻاڻي ۽ ٻين جي ڪهاڻين تي مشتمل ڪتاب ”-اسان جي سنڌ-“ ڇپايو ويو. ڪتاب ”-اسان جي سنڌ-“ ۾ شيخ -اياز- جيڪو فڪري مهاڳ لکيو آهي، -ان- کي پڙهي، سندس -ان- وقت جي ادبي، سماجي، اقتصادي ۽ قومي شعور کي داد ڏيڻو پوي ٿو. -باغي- منڊل جا هي ڪتاب سنڌي -ترقي پسند ادب- جي دنيا ۾ وڏو مقام رکن ٿا.

## حوالا
باغياري ديھ

تعلقي جوهي، ضلعي دادوءَ ۾ هڪ ديھ، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ آباد آهن: ’ابراهيم پنجابي‘، ’بهادر خان ٻٻر‘، ’حاجي هاشم ٻٻر‘، ’الهجڙيو ٻٻر‘، ’رضي ٻٻر‘، ’حاجي ابراهيم ٻٻر‘، ’سيفل خان ٻٻر‘، ’غلام حيدر ٻٻر‘، ’عطا محمد -ٻٻر-‘، ’محمد عرس سولنگي‘، ’روحل خان جمالي‘، ’محمد بخش جمالي‘، ’خدا بخش‘ ۽ ’حاجي شير خان جمالي‘.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
باقراڻي مدرسو

هيءُ مدرسو پراڻي -آباد- ڳوٺ -باقراڻي- ضلعي لاڙڪاڻي ۾ قائم آهي. -جتي- قرآن شريف جي -تعليم- ڏني وڃي ٿي. هن مدرسي مان ڪيترا حافظ فارغ ٿيا. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ مولوي نورمحمد دايي هيءُ مدرسو -باقراڻي- ڳوٺ ۾ قائم ڪيو. سال 68- 1967ع ۾ سندس وفات کان پوءِ سندس پٽ حافظ محمد اها جاءِ سنڀالي. مدرسي ۾ پري پري جا شاگرد به حصول درس لاءِ ايندا آهن، -جن- جي کاڌي ۽ رهائش جو انتظام پڻ ٿيل آهي.

## حوالا
باقيات از احوال ڪلھوڙه

فارسي ٻوليءَ جو هيءُ ڪتاب ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي محنت سان ترتيب ڏنل آهي، جنهن ۾ سنڌ جي ڪلهوڙا حدن بابت متفرقه مواد ڏنل آهي. هن ڪتاب ۾ ميان نورمحمد جي هڪ وڌيڪ تاليف، غلام شاهه جي دور ۾ جدا جدا پرڳڻن جي پيدائش ۽ ڪلهوڙا حاڪمن جي اولاد مان ميان محمد ڪلهوڙي جي، ڪمپني سرڪار کي حڪومت جي واپسيءَ لاءِ ڏنل درخواست ۽ ڪي ٻيا عنوان شامل آهن. هيءُ ڪتاب پهريون ڀيرو، سال 1994ع ڌاري ڇپجي پڌرو ٿيو.

## حوالا
باک

**پرڀات** يا **باک** هيءُ لفظ فجر جي مهل لاءِ ڪم ايندو آهي، جو ان مھل سج جا ڪرڻا اُهاءُ ڏيندا آهن ۽ ڪرڻن جو سھاو ٿيندو آهي. انھيءَ مھل کي ’باک‘ انھيءَ ڪري چوندا آهن، جو ’باک‘ جي معنيٰ آهي پرھ، اهڃاڻ، سج اُڀرڻ جو اُهاءُ، يعني اُهو اُهاءُ، سج اُڀرڻ جو اڳواٽ ڄڻ تہ اطلاع آهي يا اهڃاڻ آهي. 

:ڦُٽي باک، ڦاڪون ٿي ڦولار ۾ (تاجل بيوس) 

عموماً اصطلاح آهي ’باک ڦُٽڻ‘، معني‘ ڏينھن جي روشنيءَ جو ڦوٽهڙو، صبح صادق جو اُهاءُ، سج جي ڪرڻن جي پکيڙ وغيره. ان مھل کي ”پرھ ڦٽيءَ“ بہ چوندا آهن.

## حوالا
سيمسون اگونسٽس

frame|کاٻو|An etching of Samson destroying the temple, from an 1882 German Bible
**سيمسون اگونسٽس** **سيمن اگونسٽ** (Ancient Greek for "Samson the ") جان ملٽن پاران هڪ المناڪ ڪوٺڙي ڊرامو آهي.

## انگريزي ڪتاب جي هڪ پوئم جو خُلاصو
سيمن اگونسٽ، سيمسون اگونسٽس جي نالي سان هڪ شعر (Poem) يارنيهن،ٻارنهين جماعت جي انگريزي سيليبس جي ڪتاب ۾ پڻ آهي، جنهن ۾ ذڪر ڪيو ويو آهي ته، سيمسن يا شمشون هڪ زبردست طاقت رکندڙ شخص هيو، جنهن جي تمام طاقت سندس مَٿي جي وارن ۾ هئي، سيمسن اگونسٽ يا شمشون جي هڪ محبوبا هئي، جنهن جو نالو ڊليئلا هيو، جيڪا  هڪ يهودي يا عرب فلسطيني عورت هئي ۽ انجي ذريعي سيمسن جي دشمنن هڪ سازش رِٿي، جنهن تحت ڊيليئلا سيمسن کي نشو پياريو ۽ پوءِ سندس بيحوشي جي حالت ۾ مَٿي جا وار ڪوڙي، ڪتري ڇڏيا، سيمسن جيئن ئي ننڊ مان جاڳيو ته هن پهنجو مٿو تمام کالي ۽ هلڪو محسوس ڪيو ۽ پنهنجي مَٿي کي جيئن ئي ڌوڻو ڏنائين ته سندس مَٿي تي ٽِڪڻ هئڻ سبب سندس مَٿيجا وار ڪونه لُڏيا ۽ جلد ئي پوءِ کيس گرفتار ڪيو ويو ۽ کيس هڪ وڏي ميدان ۾ تماشي لاءِ رکيو ويو، جتي فلسطين جي سڄي ملڪ مان وڏا وڏا واپاري، سياستدان، حڪمران ۽ اشرافيا گڏ ٿي هئي.

سيمسن کي زنجيرن ۾ هڪ ٿَنڀي (پول) سان ٻڌو ويو هيو،  ۽ ڪوئي به جُرعت نه پئي ڪري سگهيو ته سندس مدِ مقابل ٿئي. سيمسن کي اوچتو جوش اچي ويو ۽ هن جيئن ئي ٿَنڀي کي پنهنجي پوري طاقت سان لوڏيو ته ٿَنڀ اچي هيٺ ڦهڪو ڪيو، اُن سان گڏ تمام ڪَٺا ٿيل بادشاهه، حڪمران، اشرافيا جن ۾ عورتون ۽ ٻار پڻ شامل هيا سيمسن سميت اُن هيٺان اچي دٻجي ويا

## Background
[thumb|150px|[Title page of *[[Paradise Regained]]* (1671), the first publication of *Samson Agonistes*.]]

### ڪردار
**شخص**
* سيمسن Samson
* مانووا ، سيمسن جو پيءَ Manoa the Father of Samson
* ڊليئالا سندس زال Dalila his Wife
* گٿ جو هڙاڦا Harapha of Gath
* پبلڪ آفيسر Public Officer
* قاصد، پيغاد ڏيندڙ Messenger
* ڊانٽيز جو سنگيت Chorus of Danites 
(Chorus= سنگيت، گاني وارن جي ٽولي، اُهو راڳ جيڪو گهڻا گڏجي ڳائين)

## Themes

## پڻ ڏسو

زمرو:انگريزي شاعري
زمرو:جان ملٽن جي شاعري
باک اشاعت گھر

سنڌ جي علمي ادبي شهر موري مان 1976ع ۾، ڪجهه اديبن ۽ ادب دوستن ’-اشاعت- گهر'>-باک -اشاعت- گهر-‘ جي نالي سان هڪ علمي ادبي سلسلو شروع ڪيو هو، جنهن طرفان ڇهه پرچا نڪتا. هنن پرچن جو مرتب مشهور اديب ۽ -استاد- نذير قاضي هو، جڏهن ته سندس -ٻانهن- ٻيلي سنڌ جو ناميارو شاعر راشد مورائي هو. ڪتابي سلسلي لاءِ مواد هٿ ڪرڻ ۾ -تاج- جويي، حاجي خان ڪيريي، عظيم سنڌيءَ ۽ ٻين جو ساٿ رهيو. -اشاعت- گهر'>-باک -اشاعت- گهر- جو پهريون پرچو، ”پيڙا جي پروڙ“ ۽ آخري پرچو ”سج سڀاڻي جا ڪري“ جي عنوان سان شايع ڪيو ويو هو. هر پرچو 40 کان 48 صفحن تي مشتمل هو ۽ هر پرچي جي قيمت ٻه رپيا رکيل هئي. هن ڪتابي سلسلي سان وڏن کان وٺي ننڍن اديبن تائين هرهڪ جو ساٿ رهيو. هي ڪتابي سلسلو، نامياري اديب ظفر حسن سيد جي پريس، پرفيڪٽ پرنٽرس 474، صدر مان ڇپجندو هو.

## حوالا
پورچوگيزي ٻولي

**پورچوگيزي ٻولي** ، **پرتگيزي ٻولي** يا پرتگالي ٻولي هڪ يورپي ٻولي آهي۔ دراصل هي پورچوگيز جي قومي ٻولي آهي، پر پرتگال يا پورچوگيز جي ڪيترن ئي اڳُوڻن قبضي هيٺ علائقن ۾ به رائج آهي جن ۾ برازيل، موزمبيق، انگولا، ڪيپ ورڊي، گني بسائو ۽ سائو ٽومي ۽ پرنسپي شامل آهن۔ٰ هي مڪائو (چين)، اوڀر تيمور ، استوائي گني ۾ پڻ دفتري ٻولي آهي۔ٰ

هيءَ دنيا ۾ ڳالهائي ويندڙ پنجئين وڏي ٻولي آهي۔ هيءَ ڏکڻ آمريڪا ۾ ڳالهائي ويندڙ سڀ لان وڏي ٻولي آهي۔ هي يورپي اتحاد جي دفتري زبان مڃي وئي آهي۔

مارچ 2006ء ۾ پرتگالي يا پورچوگيزي ٻوليءَ جو عجائب گهر سائو پائولو، برازيل ۾ کوليو ويو۔

## تاريخ
جڏنهن رومي جزيرو نما آئبيريا ۾ 216 قبل مسيح ۾ داخل ٿيا ته هو لاطيني ٻولي ڳالهائيندا هيا۔ اُنهن هيءَ ئي ٻولي هِتي پڻ رائج ڪئي۔ پرتگالي هڪ پراڻي ٻوليءَ کان اخذ ڪئي وئي آهي، جنهنکي تاريخ دان قديم پورچوگيزي (پرتگیزی) چوندا آهن۔

## وڌيڪ ڏسو

* فهرست ملڪ پوچوگيزي بطور سرڪاري ٻولي
## حوالا

زمرو:پورچوگيزي ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:لاطيني ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
زمرو:پرتگال جون ٻوليون
زمرو:پيراگوئي جون ٻوليون
زمرو:برازيل جون ٻوليون
زمرو:موزمبيق جون ٻوليون
زمرو:يوراگوئي جون ٻوليون
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
زمرو:آنگولا جون ٻوليون
باکرو ڏاڙھون

قنڌاري ڏاڙهن مان نڪتل -تازي- ڪَڻِ کي سُڪائي رکندا آهن، جيڪو پوءِ پسارڪي وکر طور به ڪم اچي ۽ ٻوڙ ڀاڄيءَ ۾ مصالحي طور به ڪم آڻيندا آهن. اُن کي ڏاڙهونءَ جا ڪڻ به چوندا آهن. -باکرو ڏاڙهون- مختلف ڀاڄين ۾ کَٽاڻ طور استعمال ڪرڻ کان سواءِ، ڪيترين ڦَڪين ڦُوڪارن ۾ استعمال ٿئي ٿو. هي ذائقي ۾ کٽو مٺو ٿئي ۽ پسارڪي وکر طور ڪم ايندو آهي.

## حوالا
شام (ڏينھن جو حصو)

thumb|شام

**شام** ، ڏينهن پوري ٿيڻ جي وقت کي چيو ويندو آهي، جيڪو اڪثر 6 بجي شامل کان سمهڻ تائين جو وقت هوندو آهي. هي هڪ فلڪياتي لقاءُ جو نالو آهي، جيڪو ڏينھن جي وقت ۽ رات جي شروعات ۾ مختلف وقتن تي رونما ٿيندو آهي. شام جي شروعات ۽ خاتمي لاءِ ڪو مقرر وقت ناهي، پر عام طور سج لٿي يا شفق کان ڪجهه وقت اڳ واري وقت کي شام ڪوٺيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:وقت
باکوڙو

ضلعي ۽ تعلقي سانگهڙ ۾ هڪ ديهه جو نالو. جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’ڪمال الدين ناريجو‘، ’جانب لانڊر‘، ’مولوي عبدالقادر‘، ’جعفر جي مياڻ‘، ’منٺار وساڻ‘، ’يوسف جي مياڻ‘، ’دٻي‘، ’مولوي فتح‘، ’-الياس- لغاري‘، ’پادريءَ جو ڳوٺ‘، ’موٽو ڀيل‘ ۽ ’سائين بخش ڳوٺ‘.

## حوالا
ڳوٺ حاجي احمد لغاري حاجي صالح لغاري فوجي فتح محمد لغاري ڪيوڙو ملاح ء پڻ ڪيترا ڳوٺ شامل آھن جنھن ۾ گڻي قوم لغاري ۽ ملاح برادري ملي ٿي
باکونڀو

باکُونڀو/ واکُنڀو هڪ قسم جو پسارڪو وکر. هي هندي وڻ جو ڦر آهي، جنهن جو نمونو ڏاڙهونءَ جي مکڙين جهڙو ۽ رنگ ڀُورو ٿئي ٿو. پن شهتوت جي پنن جهڙا، مگر ٿورا وڏا ٿين. بهار جي موسم ۾ ڦر جهليندو آهي. حڪيم هي وکر ٻاراڻين سُتين ۽ ڦڪين طور ڪم آڻيندا آهن.

## حوالا

زمرو:پسارڪا وکر
باکريجي ديھ

ضلعي سانگهڙ جي تعلقي کپري ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ ’گل حسن مڱريو‘ ۽ ’خان محمد گجو‘ نالي ڳوٺ شامل آهن.

## حوالا
باگراڻي

ٽالپرن جي هڪ پاڙي جو نالو. بلوچن جو هڪ قبيلو. باگراڻين جا سنڌ ۾ وڏا راڄ هئا. سندن سردارن مان سوائي خان ۽ ميوا خان شهداداڻي سرڪار وٽ عهديدار هئا. ڪرم خان سهراباڻي سرڪار وٽ عهديدار هو. علي مراد خان جيڪو ميوا خان جي ٻي پيڙهي مان هو، تنهن کي خدمتن جي عيوض پهرئين چؤياري پاران سوني ترار ملي. هر هڪ بلوچ سردار کي سندس رتبي موجب جاگير ۽ عهدا مليا. ڇاڪاڻ جو جنگ وقت ٽالپر فوجن کي امداد ڏيندا هئا. مير نصير خان جي زماني ۾ علي مراد خان باگراڻي ڪاردار هو. کيس شهدادپور ۾ جاگير مليل هئي. سنه 1860ع ۾ هن وفات ڪئي.

## حوالا
باگڙ ديس

ڪننگهام پنهنجي ڪتاب ”ائنشنٽ -انڊيا-“ (Ancient India) جي صفحي 247 تي بيان ڪيو آهي ته ”جنهن ملڪ جي راڄڌاني هاڻي بيڪانير آهي، اُن کي قديم زماني ۾ ”باگڙديس“ سڏيو ويندو هو، جنهن جو مطلب آهي باگڙين يا ويڙهاڪن جو ديس. سندن اڳواڻ باگڙ راءِ هوندو هو.

## حوالا
باگڙجي

ي: سکر ۽ -بدين- تعلقن ۾ هڪ ديهه جو نالو. شڪارپور ضلعي جي تعلقي لکيءَ جي هڪ ديهه. جنهن ۾ هيٺ ڄاڻايل ڳوٺ موجود آهن: ’-باگڙجي-‘، ’گهمرا‘، ’ڪلهڙي‘، ’ريلوي -اسٽيشن- -باگڙجي-‘، ’مزار گنج علي‘، ’صبا‘ ۽ ’پيارو خروس‘. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول آهن. هتي ڇوڪرين لاءِ مڊل اسڪول ۽ ڇوڪرن لاءِ هاءِ اسڪول به آهي. هتي اسپتال موجود آهي. سنڌ جو مشهور تعليمدان -آغا- -تاج- محمد اصل هن ڳوٺ جو رهاڪو هو. ضلعي سانگهڙ جي تعلقي کپري ۾ هڪ ديهه جو نالو به -باگڙجي- آهي.

## حوالا
باگڙي ٻولي

باگري / -باگڙي- (Bagri) (-ٻولي- ):هيءَ -ٻولي- -باگڙي-، باگڙيا، بورياس ۽ بهگڙي جي نالن سان سڃاتي وڃي ٿي. 
هن ٻوليءَ جو 62 سيڪڙو لهجو هندي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو هريانوي ٻوليءَ سان، 66 سيڪڙو مارواڙي ٻوليءَ سان، 75 سيڪڙو سنڌي ٻوليءَ سان، 76 سيڪڙو شيخاوتي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو ڌنواري ٻوليءَ سان، 47 سيڪڙو گڊواري ٻوليءَ سان، 60 سيڪڙو ميواتي ٻوليءَ سان، 70 سيڪڙو جند واري ٻوليءَ سان هڪجهڙائي رکي ٿو. هيءَ هڪجهڙائي لفظي، لهجاتي ۽ وياڪرڻي آهي. 
هي -ٻولي- هندوستان جي پنجاب، فيروزپور ضلعن، راجستان، هنومان ڳڙهه، شري گنگا نگر، هريانه، سرسا، هسار، مڌيه پرديش کان سواءِ -پاڪستان- جي سنڌ صوبي جي -ٿر- واري حصي ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي لاڏائو قبيلن جي -ٻولي- آهي، -ان- ڪري اتان جي مقامي زبانن جو مٿس گهڻو اثر رهي ٿو. هي قبيلا گهڻو ڪري هندو مذهب سان تعلق رکن ٿا. ڪي ڪي انگريزن جي سنڌ ۾ صاحبيءَ کان پوءِ عيسائي به ٿيا آهن، پر ثقافتي طور هو هندو مذهب سان لاڳاپيل آهن. سندن پيشو زراعت آهي. 2000 جي آدمشماريءَ جي انگن اکرن موجب هندوستان ۾ هن ٻوليءَ جي ڳالهائيندڙن جو تعداد 1899000 هو. 
هيءَ -ٻولي- هند- يورپي، هند ايراني، هند آريائي راجستاني ٻولين جي خاندان مان آهي. هن ٻوليءَ جي ڪابه لپي ڪانه ملي آهي. مذهبي -جنتر- منتر علائقي جي حساب سان اتان جي لپيءَ ۾ لکيا وڃن ٿا. گهڻو ڪري ديوناگري لپيءَ جو استعمال ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ٻوليون
باگاڻي

جروار- بلوچن جو هڪ -پاڙو-. هن پاڙي جا ماڻهو تعلقي ٽنڊي الهيار جي ڳوٺ ’-بيگن جروار-‘ ۾ وڏي تعداد ۾ -آباد- آهن. لغارين جي هڪ پاڙي جو نالو، هڪ ذات، جيڪا باگي خان لغاريءَ جي نالي پٺيان مشهور ٿي، جيڪو تعلقي موري جي هڪ ڳوٺ جو نالو پڻ آهي. جتان جو مشهور اديب مشتاق -باگاڻي- مشهور شاعر ۽ اديب آهي ۽ سندس ڪيترا ڪتاب ڇپيل آهن.

## حوالا
باکڙا

**باکڙا** لس ٻيلي جي هڪ ذات، جيڪي ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي ’ٻُرن‘ جا ڀائر آهن. انهن مان ”وٽ باکڙو“ مشھور شاعر ٿيو.

هي اصل ۾ ’بزنجي ‘ ذات جي نسل مان آهن. براهم بزنجي جي اولاد مان باکڙو ٿيو، جيڪو پنھنجو علائقو ڇڏي آخر ۾ اچي تيل بِڪَڪ جي پاڙي ۾ رهيو ۽ شادي بہ بڪڪ راڄ مان ڪيائين. کيس چار پٽ ٿيا: ’علي‘، ’زنگي‘، ’مَھُوندُ‘ ۽ ’سحاق‘. جن مان چار پاڙا ’علي پوٽا‘، ’زنگي پوٽا‘، ’مَھُوند پوٽا‘ ۽ ’سحاق پوٽا‘ ٿيا. باکڙي کي هڪ ڌيءُ ٿي، جيڪا موٽئي جي گهر ۾ آئي، جنھن مان ’موٽيو‘ قبيلو ٿيو، جن ۾ ’ڪيڪُو پوٽا‘ شامل آهن. ڪجهہ وقت باکڙا، چنا ذات جي راڄ سان ڀيڙا رهيا، پر صاحب نالي ٻُري کين ڪنھن خون جي عيوض ۾ امداد ڏني ۽ ان وقت کان وٺي باکڙا ٻرنُ جي راڄ سان شامل ٿيا. سندن خاص ماڳ مڪان سون مياڻي علائقي ۾ تارا ڊگهہ، مٺڙي ۽ پٻوڻي آهن. ’علي پوٽا‘ سندن وڏيرا آهن. شاعر، وٽ باکڙو ’سحاق پوٽن‘ مان هو.

## حوالا
آئرين جوليٽ ڪيوري

**آئرين جوليٽ ڪيوري** (Irène Joliot-Curie)، فرانس جي هڪ پولش نزاد ڪيميا دان هئي. جنهن کي سال 1935ع ۾ پنهنجي مُڙس، فريڊرڪ جوليٽ ڪيوري سان گڏ هٿرادو تابڪاري ڳولڻ تي ڪيميا جو نوبل انعام ڏنو ويو. ان کان پهرين سندس پيءُ پيري ڪيوري ۽ ماءُ ميري ڪيوري به اهو انعام ماڻي چڪا هئا.

هن جي ماءُ ميري ڪيوري ۽ پاڻ پڻ واحد ماءُ-ڌي جوڙو آهي جنهن نوبل انعام ماڻيا آهن، جڏهن ته پيئري ۽ ائرين ڪيوري واحد پيءُ-ڌيءَ جوڙو آهي جنهن هڪ ئي موقعي تي نوبل انعام ماڻيا آهن، جڏهن ته ڇهه پيءُ-پُٽ جوڙو آهن جن مقابلي جي لحاظ کان نوبل انعام ماڻيا آهن.

هوءَ پڻ انهن پهرين ٽن عورتن مان هڪ هئي جيڪا فرانس جي حڪومت جي ميمبر ٿي، سال 1936ع ۾ پاپولر فرنٽ جي تحت سائنسي تحقيق جي انڊر سيڪريٽري ٿي. 

سال 1945ع ۾، هوء نئين فرانسيسي متبادل توانائي ۽ ايٽمي توانائي ڪميشن (سي اي اي) جي ڇهن ڪمشنرن مان هڪ هئي، جيڪا ڊي گال ۽ فرانسيسي جمهوريه جي عارضي حڪومت پاران ٺاهي وئي. هوءَ 17 مارچ 1956ع تي پيرس ۾ هڪ شديد ليوڪيميا جي ڪري فوت ٿي وئي جيڪا هن جي پولونيم ۽ ايڪس ري جي نمائش سان ڳنڍيل هئي. 

## سوانح عمري

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
*  including the Nobel Lecture on 12 December 1935 *Artificial Production of Radioactive Elements*

زمرو:ڪيميا دان
زمرو:نوبل انعام يافته
زمرو:فرانس جي شخصيتون
زمرو:نوبل انعام يافته عورتون
زمرو:علم ڪيميا ۾ نوبل انعام کڻندڙ
زمرو:1897ع جون پيدائشون
زمرو:1956ع جون فوتگيون
زمرو:20 صدي جا فرانسيسي ڪيميادان 
زمرو:20 صدي جا فرانسيسي فزڪسسٽ 
زمرو:ڪيوري خاندان 
زمرو:فرانس ۾ ليوڪيميا سبب موتون 
زمرو:فرانسيسي عورت ڪارڪن 
زمرو:فرانسيسي ملحد 
زمرو:فرانسيسي نوبل انعام يافته 
زمرو:پولش نسل جي فرانسيسي عورتون 
زمرو:فرانسيسي سوشلسٽ فيمينسٽ 
زمرو:فرانسيسي سوشلسٽ 
زمرو:فرانسيسي عورت ڪيميادان 
زمرو:فرانسيسي عورت فزڪسسٽ 
زمرو:ڪيميادان ۾ نوبل انعام يافته 
زمرو:ميمبر جرمن اڪيڊمي آف سائنسز، برلن
زمرو:نيوڪليئر ڪيمسٽ 
زمرو:پيرس-سيڪلي يونيورسٽي جا ماڻهو 
زمرو:ڪراس آف گرونوالڊ جا آرڊر حاصل ڪندڙ، ٽيون ڪلاس 
زمرو:پيرس جا سائنسدان 
زمرو:يونيورسٽي آف پيرس جا سابق شاگرد

## حوالا
باگو ديرو ديھ

لاڙڪاڻي ضلعي جي تعلقي قنبر جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ آهن: ’-باگو ديرو-‘، ’سجاول‘، ’فضل‘، ’راهوجا‘، ’علي محمد گاڏهي‘، ’علي شير کوسو‘، ’وزير شيخ‘ ۽ ’هوندو مغيري‘. ڳوٺ باگي ديري جي آبادي لڳ ڀڳ ٻه هزار آهي. هتي ڇوڪرين ۽ ڇوڪرن لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول آهن.

## حوالا
باگو ڊھو ديھ

تعلقي گهوٽڪيءَ جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ؛ ’-باگو ڊهو-‘، ’غلام رسول‘، ’-امير- بخش ڪولاچي‘، ’جان وزير مرڻاس‘، ’محمد مٺل ڊکڻ‘، ۽ ’صاحبڏنو ڍانڍو‘ شامل آهن.

## حوالا
باگو

مرد جو نالو. عموماً بلوچن ۾، جيئن ’باگوخان‘ وغيره. انهيءَ نالي سان ڪي مشهور ديهون ۽ ڳوٺ به آهن.

## حوالا
باگو فقير

باغو فقير/ -باگو فقير-:هيءُ ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ هڪڙو -امير- هو. سندس پيءُ جو نالو مرزو فقير هو، جيڪو -بهادر- شخص هو ۽ سلطانِ -جنگ- جو لقب مليل هيس. ميان صادق علي خان ڪلهوڙو سنڌ جي گاديءَ تي هو. ميان عبدالنبي، حڪومت هٿ ڪرڻ لاءِ قلات جي خان ۽ -جوڌپور- جي راجا کان مدد وٺي آيو. تڏهن مرزو فقير ۽ سندس پٽ باغو فقير، لشڪر گڏ ڪري راجپوتن سان وڙهيا ۽ کين ڀڄائي ڪڍيائون. 1196ھ/1781ع ۾ هالاڻيءَ جي -جنگ- لڳي ته -باغي- فقير ڏاڍي بهادري ڏيکاري. وري جڏهن ميان عبدالنبي، تيمور شاهه جي لشڪر کي چاڙهي وٺي آيو تڏهن به -باغي- فقير -ان- لشڪر کي شڪست ڏيئي ڀڄائي ڇڏيو.
باغه يا باگو فقير ڪلهوڙن جي ڏينهن ۾ هڪڙو امير هو. هن جي پيءُ جو نالو مرزو فقير هو، جو بهادر شخص هو ۽ سلطان جنگ جو لقب مليل هوس. جڏهن ميان صادق علي خان ڪلهوڙو سنڌ جي گاديءَ تي هو۽ مير عبدالله خان ٽالپر سندس وزير هو، تڏهن ميان عبدالنبي ڪلهوڙو جو ڀڄي ويو هو، سو قلات جي خان کان لشڪر جي مدد وٺي ڪاهي آيو، ۽ اڀرندي کان وري جوڌپور جو راجا ڪاهي آيو. مير عبدالله خان ميان جي طرفان سپه سالار ٿي انهن کي سامهون ٿيڻ لڳو. مرزو فقير سلطان جنگ ۽ سندس پٽ باغو فقير نظاماڻي ۽ جمالي ۽ لغاري ماڻهن جو لشڪر گڏ ڪري وڃي وڙهيا ۽ راجپوتن کي شڪست ڏنائون. تنهن کان پوءِ وري چالڪ جي پُل وٽ ميان عبدالنبيءَ سان جنگ ٿي، جنهن ۾ پڻ اهي ئي پيءُ پٽ وڙهيا ۽ قلات جي لشڪر کي شڪست آئي. وري جڏهن مدد خان پٺاڻ ڪاهي آيو ۽ مير عبدالله ۽ مير فتح خان اُن سان وڙهڻ جي نسبت ۾ همراءِ نه ٿيا ۽ انهي ڪري مير فتح خان رُسي عمرڪوٽ ڏي هليو ويو، تڏهن باغو فقير به اُن سان ويو، جو سندس لشڪر جو مهندار هو. وري جڏهن مير عبدالله کان پوءِ مير فتح علي خان ميان عبدالنبيءَ سان وڙهڻ لاءِ نڪتو، تڏهن مير فتح خان به هن سان شامل ٿيو ۽ باغو فقير سندس لشڪر جو سردار هو ۽ سگهوئي سنه 1196ھ ۾ هالائيءَ جي جنگ لڳي، جنهن ۾ باغي فقير ڏاڍي بهادري ڏيکاري ۽ آخر بلوچن جي فتح ٿي. ٻئي سال ۾ ميان عبدالنبي ديرن ڏي ڀڄي ويو، پر نومڙين يا نهمردين اڳي جيڪا ميان عبدالنبيءَ کي مدد ڪئي هئي تنهن جي لاءِ هنن کي سزا ڏيڻ واسطي باغو فقير ٻن سون ٻيڙين تي پار لنگهي ٿي ويو ته اُهي ڊپ کان پيش پيا ۽ باغي فقير هنن کي مير کان معافي وٺي ڏني. وري جڏهن تيمور شاهه بادشاهه عبدالنبيءَ جي عرض ڪرڻ تي سندس لاءِ لشڪر موڪليو، تڏهن مير فتح علي خان انهيءَ سان وڙهڻ جي ڪئي ۽ باغو فقير به انهيءَ سان هو، ۽ انهيءَ کي شڪست ڏنائين.

## حوالا
باگو واھ

باگو واهه-، مير باگي خان -ٽالپر- ٻَڌايو هو. جڏهن مير باگي خان سنڌ حڪومت مان حصو پتي ڇڏي ڏنو هو، تڏهن سنڌ راڻيءَ کي ساڻ وٺي پنهنجن ماڻهن سان گڏ ٺريءَ آيو ۽ راڄن جي مدد سان هڪ شاهي واهه کوٽايائين، جنهن تي هزارين ايڪڙ زمين -آباد- ٿي. اڳتي هلي هي واهه سندس نالي سان ’-باگو واهه-‘ سڏجڻ لڳو. ڪيترا غريب ماڻهو لڏي اچي سندس ڪوٽ وٽ ويٺا ۽ اهو هڪ شاهي ڳوٺ بنجي ويو، جيڪو اڳتي هلي مير باگي جي نالي سان ”-ٽنڊو باگو-“ سڏجڻ لڳو.باگو واهه سائينڏني اڍيجي، سونيتيءَ جي ڀاءُ ڇيڙون ڪرائي ڪڍايو هو ۽ رڻ پٽ واري غير آباد زمين کي آباد ڪيو. اهو رڻ پٽ هينئر تعلقو ٽنڊو باگو سڏجي ٿو. اڳي اهو ويران ميدان ۽ پوٺو لڳو پيو هوندو هو، آهستي آهستي ڪري اتي آبادي ٿيڻ لڳي. اڄ ته سڄو ٽنڊو باگو شاد ۽ آباد لڳو پيو آهي. سائين ڏني  اڍيجي جي مدد کان پوءِ باگي واهه تي خود مير باگو نظرداري ڪرڻ لڳو. آبادي خاصي ٿيڻ لڳي ۽ هو ڪيٽين کي ڇڏي، اچي موجوده ٽنڊي باگي ۾ ر هيو. اِهو شهر به پاڻ ٻڌايو هئائين.

## حوالا
باگو وگھامل ديھ

تعلقي لاڙڪاڻي ۾ هڪ ديهه جو نالو -باگو- وگهامل آهي.

## حوالا
ڀاڳيشري

باگيسري/ ڀاڳيشري: جامع سنڌي لغات ۾ هي لفظ ”ڀاڳيسري“ لکيل آهي. هيءُ ڪافي -ٺاٺ- جو اوڍو سمپورڻ راڳ آهي. هن جي آروهي ۾ پنچم جو سُر نٿو لڳي. مڌم هن جو وادي سُر آهي ۽ کرج سموادي. پنچم تي زور ڏيڻ سان ڌناسريءَ جو شڪ ٿئي ٿو. انهيءَ لاءِ هن سُر کي -امروهي- به ڪمزور لڳائڻ کپي. هن جي ڳائڻ جو وقت اڌ رات آهي. هيءُ سُر، اميد ۽ نااميديءَ واري ڪيفيت جو اظهار ڪندڙ آهي.

## حوالا
بال

thumb
**''بال** نالو انگريزي ٻوليءَ مان سنڌيءَ ۾ رائج ٿيو. بال اڪثر رٻڙ مان ٺهندو آهي، جنهن ۾ ٽپ کائڻ يا ٿيڙ کائڻ جي خاصيت هوندي آهي. بال هيمشه گول هوندو آهي، پوءِ چاهي اهو ننڍو هجي يا وڏو. البت هرهڪ راند جي بال جي بناوت جدا جدا ٿيندي آهي. جيئن ته ٽينس راند جي رئڪيٽ سان کيڏڻ وارو بال ننڍي لڏونءَ يا ننڍي ڏاڙهونءَ جيترو ٿيندو آهي. اندران رٻڙ جا تهه هوندا اٿس ۽ مٿان بَج وارو ڪپڙو چڙهيل ٿيندو اٿس. سٺو بال چين ۾ ٺهندو آهي. سنڌ ۾ رٻڙ واري انهيءَ بال کي ’سَت کَلو‘ بال به چوندا آهن.*

*ڪرڪيٽ جو بال اندران ڪاڪ (ٻوچ) جي ذرن جو گولڙو هوندو آهي، جنهن مٿان سُتلي ويڙهيل ۽ صفا مٿان چمڙي جو تهه چڙهيل هوندو آهي. اهڙيءَ طرح پنگ پانگ، ٽيبل ٽينس، والي بال ۽ فٽ بال جا بال جدا جدا مواد جا ۽ جدا جدا ماپ جا ٿيندا آهن. سنڌ ۾ اڳ راند روند ۾ کيڏڻ وارو بال جدا جدا قسمن جو هوندو هو، جيڪو اڳڙين ٽڳڙين کي ويڙهي مٿان آنڪ جي ڀرت واري ڄاريءَ سان بند ڪري ڇڏبو هو. انهيءَ قسم جي بال کي ”ڏڙهو“ يا ”کينهُون“ چوندا هئا.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:راندين جو سامان
بال ٺاڪري

**بال ٺاڪري** هندستان جي رياست مهاراشٽر جو با اثر ماڻهو سمجهيو وڃي ٿو، -بال ٺاڪري- ابتدا ۾ ڪارٽون ٺاهيندو هو ۽ پوءِ اڳتي هلي سياستدان بڻيو. هن 30 سال اڳ هندو انتهاپسند تنظيم ’شِوسينا‘ قائم ڪئي. 93- 1992ع جي مذهبي فسادن کانپوءِ هن تي وڏي -تنقيد- ٿي ۽ مٿس اهي فساد ڪرائڻ جو الزام هنيو ويو. هي شِوسينا، اقليتن ۽ خاص ڪري مسلمانن کي نشانو بڻائڻ مذهبي ۽ نسلي مت ڀيد وڌائڻ جي الزامن جي ڪري مشهور آهي. -بال ٺاڪري- 1950ع واري ڏهاڪي ۾ بمبئيءَ جي هڪ -اخبار- لاءِ سياسي ڪارٽونسٽ طور پنهنجي عملي زندگيءَ جو سفر شروع ڪيو. 1966ع ۾ هن مهاراشٽر جي مقامي رهواسين جي حقن جي حاصلات لاءِ شوسينا قائم ڪئي. هن پارٽيءَ بمبئيءَ ۾ ڏکڻ هندستانين کي نشانو بڻايو ۽ تشدد ڀري مهم هلائي، ساڳئي نموني گجراتي ۽ مسلمان برادرين کي پڻ نشانو بڻايو ويو. -بال ٺاڪري- جي پارٽيءَ جا ميمبر هن سان جنون جي حد تائين عقيدت رکندا آهن. توڙي جو هو پاڻ ڪڏهن به چونڊ ۾ ناهي بيٺو، پر پارٽيءَ جي منظم نيٽ ورڪ ذريعي سندس هر حڪم تي عمل ٿيندو آهي. ڪجهه عرصو اڳ شوسينا جي ڪارڪن عورتن تڪراري فلم ”فائر“ خلاف سئنيمائن تي حملا ڪيا ۽ سندن مالڪن کي اها فلم نه هلائڻ تي مجبور ڪيو. شيوسينا بالي ووڊ جي مسلمان اداڪار يوسف عرف دليپ ڪمار کي به نشانو بڻايو، ڇو ته کيس -پاڪستان- جو اعليٰ -ترين- شهري اوارڊ ڏنو ويو هو. جڏهن هندو انتهاپسندن، -ايوڌيا- ۾ سورهين صديءَ جي -بابري مسجد- کي غير قانوني طور شهيد ڪيو، -ان- کان پوءِ شروع ٿيندڙ گروهي فسادن جي جاچ ڪندڙ عدالتي ڪميٽيءَ -بال ٺاڪري- بابت اها رپورٽ ڏني ته هن بمبئيءَ ۾ مسلمانن خلاف فساد شروع ڪرايو، جنهن ۾ 1000 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا. -بال ٺاڪري-، -پاڪستان- جو عوام -ان- جي شخصيت کي نفرت جي نگاهه سان ڏسندو آهي. هن ماضيءَ ۾ پاڪستاني فنڪارن توڙي رانديگرن کي ڌمڪيون به ڏنيون ته هو ڀارت جي سر زمين تي نه اچن. -بال ٺاڪري- انتهاپسنديءَ ۾ مشهور آهي. هن سان مشابهت رکندڙ ڪهاڻيءَ تي ڀارتي فلمساز رام گوپال ورما هڪ فلم ’سرڪار‘ ٺاهي، جنهن جو مرڪزي ڪردار اميتاڀ بچن ادا ڪيو. فلم ۾ سندس نالو ٺاڪري بجاءِ ’ناگري‘ رکيو ويو. سندس پوٽي نيها ٺاڪري ڪجهه عرصو اڳ هڪ مسلمان ڇوڪري محمد نبي سان شادي ڪئي آهي.

## حوالا

زمرو:1927ع جون پيدائشون
بالاچ ذات

هڪ ذات جو نالو، بلوچن جو هڪ قبيلو. هن نالي سان ڪنڌڪوٽ تعلقي جي ”بجالڪاني“ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ -آباد- آهي.

## حوالا
بالاچ گرگيج

بلوچن ۾ گوريلا لڙائي وڙهندڙ پهرئين شخص ’-بالاچ-‘ جو تعلق بلوچن جي ’گرگيج‘ قبيلي سان هو. هو ننڍو هو ته سندس -ڀاءُ- ”دودي“ کي سردار ’بيورغ‘ قتل ڪري ڇڏيو. -ان- وقت سندس والده کانئس -ڀاءُ- جي قاتلن کان بدلي وٺڻ ۽ ’سميءَ‘ جي لٽيل مال واپس آڻڻ جو وعدو ورتو هو. واضح رهي ته سمي نالي عورت وڏي دولتمند هوندي هئي، کيس ڪوبه اولاد نه هو. سردار ’بيورغ‘ سندس دولت ڦٻائڻ جي ڪوشش ڪئي، ته سميءَ دولت سميت دودي وٽ پناهه ورتي. بيورغ انا جو مسئلو بنائي، ’سَميءَ‘ کي زوريءَ ’دودي‘ وٽان کڻي ويو. دودي کي جڏهن ’سَميءَ‘ جي اغوا جي خبر پئي ته، ’بيورغ‘ سان وڙهڻ ويو. جيئن ته هو اڪيلو هو، -ان- ڪري بيورغ ۽ سندس ساٿين کيس قتل ڪري ڇڏيو. 
دودي جي قتل کان پوءِ -بالاچ- پنهنجو علائقو ڇڏي ويو ۽ ڪجهه عرصي کان پوءِ -ڀاءُ- جي قتل جي بدلي ۽ سميءَ جي مال واپس وٺڻ لاءِ بيورغ ۽ سندس ساٿين تي موت بڻجي آيو. هو رات جي وقت بيورغ جي علائقي ۾ داخل ٿيو، حملو ڪري ڪيترن ئي ماڻهن کي قتل ڪري ڇڏيندو هو. اهڙيءَ طرح سندس سموري حياتي بيورغ خلاف وڙهندي گذري ۽ پاڻ به قتل ٿي ويو. ڪجهه -بلوچ- اديبن جو خيال آهي ته -بالاچ- خان لسٻيلي ۽ پٻ واري علائقي ۾ سرگرم ۽ روپوش هو ۽ اهو به ممڪن آهي ته اهو ئي -بالاچ- اڳتي هلي ’-بلاول-‘ جي صورت ۾ مقبول ٿيو. جيڪو هاڻي نوراني -باغ- وارو بزرگ آهي. -ان- راءِ جي حق ۾ بهرحال ڪنهن وٽ به ڪو دليل نه آهي. 
بلوچن ۾ اهو نالو رکڻ جو رواج ڏسڻ ۾ اچي ٿو. قومپرست -بلوچ- اڳواڻ نواب خير بخش مريءَ جي پٽ جو نالو به ’-بالاچ-‘ هو، جيڪو 2007ع ۾ پاڪستان ۽ -افغانستان- جي سرحد تي مارجي ويو هو.

## حوالا
بالاچاڻي

**''بالاچاڻي** لغاري قبيلي جي سيرڪاڻي شاخ جو هڪ پاڙو آهي. سنڌ جو مشهور شاعر خليفو نبي بخش به هن پاڙي سان تعلق رکندڙ هو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:بلوچ ذاتيون
بالاحصار قلعو

[thumb|right|342px|پاڪستان'جو [فرنٽيئر ڪور هيڊڪوارٽر بالاحصار قلعو, پشاور, خيبر پختونخوا, پاڪستان.]]
پشاور جو قديم جنگي قلعو. بالاحصار جي قلعي جو شمار پاڪستان جي تاريخي ۽ قديم عمارتن ۾ ڪيو وڃي ٿو. انهيءَ قلعي جو نالو افغان -بادشاهه- ”تيمور شاهه دُراني“ سال 1793ع ۾ رکيو. سکن جڏهن -پشاور- تي سوڀ ماڻي، ته سال 1834ع ۾ -ان- جو نالو ’سامر ڳڙهه‘ پئجي ويو، پر اهو نالو گهڻي دير تائين هلي نه سگهيو. هيءُ قلعو -پشاور- جي اتر- اولهه ۾ جوڙايو ويو هو، هاڻي آباديءَ جي وڌڻ ڪري شهر سان گڏجي ويو آهي ۽ -ان- جو ئي حصو معلوم ٿئي ٿو. قلعي جي جُڙڻ ۽ جوڙيندڙ جي -باري- ۾، -تاريخ- ۾ ڪوبه -پتو- نٿو پوي. پر عام خيال اهو آهي، ته اهو قلعو مغل بادشاه اڪبر ٺهرايو. سال 630ع ۾ -ٻڌ- ڌرم جي مذهبي زيارتن لاءِ آيل چيني سياح ”هيون سانگ“ پڻ انهيءَ قلعي کي فوجي آماجگاهه طور لکيو آهي. 
بالاحصار هڪ تمام وڏي ٽڪريءَ نما مٽيءَ جي دڙي تي ٺهيل آهي. همايون -بادشاهه- جي جلاوطنيءَ کان پوءِ، افغانين انهيءَ قلعي کي وڏو نقصان رسايو، پر ڪابل ويندي همايون -بادشاهه- قلعي کي ٻيهر اڏائي اتي قيام ڪيو هو. نادرشاهه جڏهن هندستان تي ڪاهه ڪئي، ته خيبر پاس وٽان ئي ننڍي کنڊ ۾ داخل ٿي، -پشاور- فتح ڪري، بالاحصار تي قبضو ڪيائين. سال 1834ع ۾، سکن پنجاب کان پوءِ -پشاور- تي قبضو ڪري بالاحصار ۾ سِک فوج کي رهايو. جڏهن ته 1930ع ۾ آفريدي پٺاڻن بالاحصار تي قبضو ڪيو ۽ ورهاڱي کان پوءِ بالاحصار تي پاڪستاني جهنڊو ڦڙڪايو ويو.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخواهه ۾ ڪوٽ
بالادي

”جَت“ قبيلي جي هڪ ذات جو نالو. هن ذات مان رسول بخش -بالادي- قاضي احمد وارو مشهور -استاد- ٿي گذريو آهي، ۽ ڪنڊياري جو نوجوان سياستدان آصف بالادي، جيئي سنڌ هلچل جو اهم رڪن آهي.

## حوالا
بالاڪوٽ

** بالاڪوٽ** , پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي مانسهره جو ھڪ ننڍڙو شھر، جيڪو سمنڊ جي سطح کان 2900 فوٽ بُلندي تي  درياء ڪنھار جي ساڄي ڪپ تي واقع آهي. ان جي مٿئين پاسي ڪاغان وادي ۽ ھيٺين پاسي نئنسخ وادي واقع آهي. 8 آڪٽوبر 2005 ۾ ھڪ زبردست زلزلي ۾ ھي پورو شھر تباھ ٿي ويو ۽ حڪومت ان کان 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ھڪ محفوظ ھنڌ تي نئون شھر نيو بالاڪوٽ جي نالي سان تعمير ڪرائي بچي ويل ماڻھن کي اتي منتقل ڪيو، ۽ پراڻي شھر جي کنڊر کي قومي ورثو قرار ڏئي ڇڏيو.

## سيد احمد شھيد جو تعلق
هندستان کي انگريزن جي غلاميءَ مان آزاد ڪرائڻ لاءِ هڪ حڪمت عملي اها به هئي ته هندستان جي اهڙن علائقن ۾ -جلاوطن- حڪومت قائم ڪجي، جتان جهاد لاءِ ڀرپاسي وارن مُلڪن مان مدد ملي سگهي. اِنهيءَ مقصد سان اُتر- الهندي وارن آزاد علائقن کي چونڊيو ويو. 
سيد احمد شاھ بريلوي شهيد، سکن ۽ انگريزن جي وڌندڙ طاقت ۽ مسلمانن تي سندن ڏاڍ ۽ حڪومت خلاف جهاد جو جهنڊو بُلند ڪيو. شهيد احمد، جهاد لاءِ هندستان جو گشت ڪري مجاهد گڏ ڪرڻ شروع ڪيا. ڪن رياستن جهاد ۾ مجاهد موڪلڻ جو وعدو ڪيو، ته ڪن مالي مدد ڪئي. جڏهن شهيد احمد بريلوي، سنڌ جي وڏي مجاهد پير صبغت -الله- شاهه راشدي -اول- وٽ آيو، ته اُن نه رڳو سندس مالي مدد ڪئي، پر 500 مجاهد به سندس حوالي ڪيا. شهيد احمد جو قافلو دشمن جي جاسوسن کان لڪندو -بالاڪوٽ- ۾ وڃي رسيو. سيد احمد شهيد جي سڏ تي ڪابل، ڪاغان، گلگت، دير ۽ چترال وغيره جي پٺاڻن ۽ ٻين قومن جي ماڻهن جو بي ترتيب هُجوم اچي گڏ ٿيو، -جن- جهاد جي مقصد کان هٽي عام ڳوٺن ۽ شهرن ۾ ڦرلٽ ڪرڻ شروع ڪئي، تنهنڪري عام مسلمانن هن تحريڪ کي اهميت نه ڏني ۽ جيڪي مُجاهد سٺي مقصد سان گڏ ٿيا هئا، سي علحدگي اختيار ڪري ڇڏي ويا. باقي مجاهد سيد احمد شهيد سان گڏ رهيا. آخرڪار دشمنن 24 ذوالقعد 1246ھ/ 6 مئي 1831ع ڌاري رات جي تاريڪيءَ ۾ حملو ڪري سيد احمد ۽ سندس جان نثارن کي نماز ۾ ئي شهيد ڪري ڇڏيو، صبح جو لاشن جي ڳڻپ ٿي، ته 500 شهيدن جا لاش ڏٺا ويا، پُڇا ڪرڻ تي خبر پئي ته اُهي سنڌ جا باشندا هئا ۽ کين -بالاڪوٽ- ۾ دفن ڪيو ويو. 

## جاگرافي
بالاڪوٽ جو اصل ڳوٺ پنج سؤ فوٽ مٿي دڙي تي -آباد- آهي. هڪ وڏي نهر اُتر- اولهه واري پهاڙيءَ مان نڪري ڳوٺ مان لنگهندي درياهه ۾ شامل ٿي وڃي ٿي. هڪ ٻي نهر اولهه جي پهاڙن مان نڪري ڳوٺ جي اولهه طرف وهي، اها به درياءُ ۾ شامل ٿي وئي آهي. -بالاڪوٽ- پهرين به ڪاغان ماٿريءَ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن جي هڪ منڊي هو ۽ اڄ به ساڳي حيثيت رکي ٿو. -بالاڪوٽ- ڳوٺ جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾ ۽ پڻ درياهه جي ٻنهي طرفن نوان گهر ۽ بازارون تعمير ٿي ويون آهن ۽ ڪاروبار به عروج تي آهي. ڊاڪ -بنگلو- به ڪافي وقت جو ٺهيل آهي، جنهن جاءِ تي سيد احمد شهيد جي قبر ٻُڌائي وڃي ٿي، هاڻي اُتي چار ديواري تعمير ڪئي وئي آهي. شاهه اسماعيل شهيد جي قبر ڳوٺ کان هڪ ميل جي مفاصلي تي، اتر- -اوڀر- طرف آهي. -بالاڪوٽ- جي -جنگ- ڳوٺ جي اولهه ۾ مٿي، ڪوٽ جي دڙي تي وڙهي وئي هئي.

## 2005 وارو زلزلو

8 آڪٽوبر 2005 ۾ ڪشمير۾ آيل ھڪ زلزلي ۾ ھي شھر مڪمل تباھ ٿي ويو ل. سن زلزلي ۾ 73000 جي لڳ ڀڳ ماڻھو اجل جو شڪار ٿيا انھن ۾ بالاڪوٽ ۽ ان جي پسگردائيءَ واري ٻارھن يونين ڪائونسلن جي 30000 جي لڳ ڀڳ آبادي پڻ شامل ھئي. شھر جا 90 سيڪڙو گھر مٽي جو ڍير ٿي ويا. جيڪي ماڻھو بچي ويا انھن کي ھڪ ھن شھر کان 20 ڪلوميٽرن ۽ بڪاريال کان 15 ميلن جي فاصلي تي ٻي جاء تي آباد ڪرائي نئون بالاڪوٽ نالي شھر تعمير ڪيو ويو. بالاڪوٽ جي پراڻي شھر کي قومي ورثي ۾ شامل ڪيو ويو. حڪومت جي بندش جي باوجود ڪجهه ماڻھن وري ان پراڻي شھر ۾ گھر اڏي رھڻ شروع ڪيو آهي .

## حوالا

زمرو: ڪشمير وارو زلزلو
زمرو: نيو بالاڪوٽ
زمرو: مانسهره
زمرو:سيد احمد شاھ بريلوي
بالزاڪ

بالزاڪ- 1799ھ/1850ع ڌاري فرانس جو جڳ مشهور ناول نويس -بالزاڪ- هڪ غريب گھراڻي ۾ پيدا ٿيو. هن قانون جي -تعليم- حاصل ڪئي. -تصنيف- ۽ تاليف جو پيشو اختيار ڪيائين ۽ پيرس ۾ رهڻ لڳو. هن شروع ۾ سنسني خيز ناول ڇپائي زبردست شهرت حاصل ڪئي. هن باسٽيل جي زوال کان 1848ع جي -انقلاب- تائين فرانسيسي معاشري جي ڀرپور عڪاسي ڪئي ۽ هر طبقي ۽ هر پيشي جي فردن جي جذبن کي اجاگر ڪيو. سندس مشهور ناول ويران ۽ انڌايرا گھر آهن.

## حوالا

زمرو:1850ع جون فوتگيون
بالشيوزم

بالشويزم (Bolshevism) جو اصطلاح سڀ کان اڳ 1903ع ۾ استعمال ٿيو، جڏهن لنڊن ۾ روسي ”سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ“ جو اجلاس ٿيو، ان اجلاس ۾ مارڪسي اشتراڪيت جي ٻن نظرياتي شاخن بالشويڪن ۽ مينشويڪن ۾ چٽو فرق نظر آيو. روسيءَ ۾ ”بالشويزم“ جو مطلب ”اڪثريت وارا(گهڻائي وارا)“ ۽ مينشويزم“ (Menshevism) جو مطلب ”ٿورائيءَ وارا“ آهي. 
بولشويڪن (گهڻائيءَ وارن) جو اڳواڻ لينن هو. هنن جي ڪاميابيءَ  کانپوءِ ڪميونسٽ پارٽيءَ کي ”بالشويڪ پارٽي“ سڏيو ويو. 
لينن ۽ سندس ساٿين جو مقصد ڪارل مارڪس جي تعليمات جي روشنيءَ ۾ مزدورن کي متحد ڪري روسي بادشاهه **زار** (Tzar) جو انقلاب (Revolution) رستي تختو اونڌو ڪري، سچي معنيٰ ۾ ”پورهيتن جي حڪومت“ قائم ڪري، ملڪ ۾ ڪميونسٽ نظام لاڳو ڪرڻ هو. ٻئي طرف مينشويڪن (ٿورائيءَ وارن) جو اڳواڻ پلي خان نوف (1857-1918ع) هو، جيڪو اعتدال پسند هو ۽ ان جو خيال هو ته روس ۾ انقلاب آڻڻ کان اڳ ان ۾ ٻين يورپي ملڪن وانگر وچولي قسم جي جمهوريت آندي وڃي، هو انقلاب لاءِ رڳو پورهيتن کي نه پر سموري عوام کي ڪتب آڻڻ جو حامي هو. نيٺ 1903ع جي لنڊن اجلاس ۾ لينن جي حامين کي گهڻائي حاصل ٿي، ان ڪري کين بولشويڪ سڏيو ويو ۽ انهن ئي نومبر 1917ع ۾ روس ۾ ”پورهيت انقلاب“ آندو. 1918ع ۾ لينن ۽ سندس ساٿين بالشويڪ پارٽي جو نالو بدلائي ان کي ”ڪميونسٽ پارٽي“ سڏيو.

## عظيم آڪٽوبر انقلاب
25 آڪٽوبر 1917ع ۾ روس منجهه آيل بالشويڪ انقلاب  يا ”عظيم آڪٽوبر انقلاب“ (Bolshevik Revolution) ڪميونسٽ اڳواڻ ولادي مير لينن (1924ع - 1870ع) ۽ سندس ساٿين جي اڳواڻيءَ ۾ آيو. اِن انقلاب کي روس جي ٻين سياسي حلقن دل سان قبول نه ڪيو، جنهنڪري 1917ع کان 1922ع تائين ملڪ ۾ گهرو ويڙھ هلندي رهي. ان گھَرُو ويڙھ جو خاتمو 1922ع ۾ سوويت يونين جي وجود ۾ اچڻ سان ٿيو. پهرين عالمي جنگ دوران روس معاشي طور تي تباهه ٿي چڪو هو، جنهن ڪري فوج ۽ عوام سميت هر طبقو تڏهوڪي روسي شهنشاھ نڪولس ٻئي جي سرڪار ۽ وزير اعظم ڪيرنسڪي منجهان سخت بيزار هو. روس جي ڪميونسٽن انهيءَ گھوٽالي واري صورتحال جو فائدو وٺندي، جرمن مُفڪر ڪارل مارڪس جي ويچارن منجهان ڪڍيل سياسي نظام پُرتشدد انقلاب ذريعي پهريون ڀيرو دنيا جي هڪ علائقي اندر لاڳو ڪيو. بالشويڪ، سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جو اهو گروهه هو، جيڪو جمهوري تبديليءَ بدران ڏاڍ واري طريقي سان انقلاب آڻڻ جو حامي هو. انقلاب کانپوءِ ولادي مير لينن ڪميونسٽ حڪومت جو سربراهه ٿيو ۽ سندس اڻٿڪ ڪوششن سان تباهه حال روس دنيا جي عظيم سياسي ۽ فوجي طاقت بڻجي اُڀريو. جيئن ته لينن جو لاڳاپو به ڪميونسٽ پارٽيءَ جي بالشويڪ گروپ سان هو، تنهڪري آندل انقلاب مٿان به اهو نالو مشهور ٿيو.

## حوالا

زمرو:پوليٽڪل سائنس
زمرو:سياست
زمرو:تاريخ
زمرو:سماج
زمرو:انقلاب
بالغن جي تعليم

اسڪول يا مدرسي ۾ وڃڻ واريءَ عمر کان وڏيءَ عمر (گهٽ ۾ گهٽ 18 سالن جي عمر) وارن ماڻهن جي -تعليم-. سنڌ جي مدرسن ۾ آڳاٽي زماني کان وٺي خصوصي طور وڏيءَ عمر وارن (بالغن) کي پڙهائڻ جو سلسلو هلندڙ هو، جنهن مان ڪيترائي اهڙا ماڻهو پيدا ٿيا، -جن- وڏيءَ عمر ۾ -تعليم- حاصل ڪري، سنڌ جي خدمت ڪئي.

## حوالا

زمرو:اعليٰ تعليم
زمرو:تعليمي مرحلا
بالغن جي تعليم جي واٽ

هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 114 صفحا ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو.

## حوالا
بالغن جي تعليم لاءِ استادن جو رھبر

هيءُ ڪتاب محمد ابراهيم جويي جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ 103 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بروڊ حيدرآباد طرفان، دي نائيمس پريس، ڪراچيءَ مان سال 1973ع ۾ ڇپايو ويو.

## حوالا
بالغن جي تعليم لاءِ پھريون ڪتاب

**بالغن جي تعليم لاءِ پھريون ڪتاب** ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 88 صفحا آهن. هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۽ نصاب واري ڪميٽيءَ طرفان ڇپيو. ڇاپو پھريون، ماڊرن سنڌ پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ وارن پاڪستان پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1949ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
بالغن جي تعليم لاءِ ڪتاب

هيءُ ڪتابڙو محمد صديق ”مسافر“ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن. ڇاپو ٽيون، ماڊرن سنڌ پبلشنگ هائوس طرفان، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
بالي اقبال

بالي لاهور جي هيرا منڊيءَ جي مشهور ڳائڻي هئي، هن جو پورو نالو اقبال بيگم هو ۽ عام طرح هوءَ ’بالي‘ جي نالي سان معروف هئي. لاهور جي هيءَ مشهور ڳائڻي اڪثر نوابن ۽ رئيسن جي تقريبن ۾ ڳائڻ لاءِ ويندي هئي. سندس حسن جي هاڪ -ٻڌي- خيرپور جو مير علي نواز ’ناز‘ مٿس عاشق ٿي پيو، عشق به اهڙو جنهن کي واقعي عشق چئجي. بالي، مير صاحب کي پنهنجي عشق ۾ اهڙو ته گهايل ڪري ڇڏيو جو هوءَ جڏهن لاهور هلي ويندي هئي ته مير صاحب مجبور ٿي وڇوڙي ۾ غزل ۽ ڪافيون ويهي لکندو هو. باليءَ سان مير صاحب 24-1923ع ڌاري شادي ڪئي. شاديءَ کان اڳ مير صاحب کي ڏاڍا ڪشالا ڪڍڻا پيا. وڏي محنت کان پوءِ باليءَ جا ڀائر بَبو خان ۽ فيروز خان راضي ٿيا ۽ باليءَ به ڳالهه مڃي. شاديءَ ۾ مير صاحب دل کولي خرچ ڪيو. مهمانن لاءِ ڪئمپون لڳي ويون، گرميءَ جو زمانو هو، تنهنڪري ڪکايون لانڍيون ٺاهيون ويون، -جن- تي -پاڻي- ڇڻڪاريو پئي ويو ته جيئن ٿڌيون رهن. خيرپور ريلوي -اسٽيشن- واري ڦاٽڪ کان وٺي شهر تائين يڪي ميدان ۾ لانڍيون ۽ ڪئمپون لڳايون ويون. مير علي نواز خان جي رهائش ۽ شاديءَ جي تقريب لاءِ خاص لانڍيون به انهيءَ ميدان ۾ ٺاهيون ويون. لاهور، امرتسر، دهلي ۽ بمبئيءَ مان 80 کن طائفا گهرايا ويا، -جن- جي رهائش لاءِ هاءِ اسڪول ۽ بورڊنگ هائوس جون بلڊنگون خالي ڪرايون ويون. بورڊنگ هائوس جي ڪنڊ ڪڙڇ مان طبلي جي ٿاڦ ۽ سارنگيءَ جي رون رون ٻڌڻ ۾ ٿي آئي. ناچ، گانا، آتشبازيون، مشاعرا، قصيده خوانيون، وڏن ماڻهن ۽ آفيسرن جون دعوتون، مطلب ته وڏا انتظام ڪيا ويا. مختيار بيگم امرتسريءَ شادي جي موقعي تي خاص -ٺمري- ڳائي. 
”مين توسي ناهين بولون ري!“ 
ڪيترا ڏينهن مجلسون هلنديون رهيون ۽ شاهي خزانو بيدرديءَ سان لُٽايو ويو. 
هڪ ٻي روايت مطابق مير علي نواز ولي عهد ٿيڻ کان پوءِ ولايت گهمڻ ويو ۽ ولايت کان سير تفريح ڪري اچڻ بعد سندس والد مير -امام- بخش سندس شاديءَ جون تياريون شروع ڪيون. خاندان مان رشتو طئي ڪيو ويو. شاديءَ واري ڏينهن رياست ۾ چلهه -ٻارڻ- جي اجازت نه هئي، سڀني لاءِ شاهي کاڌو عام هو. رسم شروع ٿي. آخر ۾ هڪ ڳائڻي (بالي) اڳتي وڌي آئي، ڏسڻ وارن کيس ڳائڻي نه پئي سمجهيو. اها ڳائڻي جڏهن اسٽيج تي آئي، تڏهن شاهي خاندان جي فرد مير علي نواز جون -اکيون- -ان- جي چهري -تان- هٽيون ئي نه پئي. ڳائڻ وڄائڻ جي محفل کان پوءِ جڏهن نڪاح جو وقت ويجهو آيو ته مير علي نواز خان پنهنجي پيءُ جي هٿ تي هٿ رکي نهايت آهستگيءَ سان چيو ته، ’بابا! آءٌ شادي ڪندس ته -ان- ڳائڻيءَ سان ڪندس‘. مير -امام- بخش -ان- پريشانيءَ جي عالم ۾ هڪدم ڏاهپ کان ڪم ورتو ۽ پنهنجي شال ڳائڻي جي ماءُ آڏو اڇلائي حڪم ڪيائين ته هنن کي حرم سرا ۾ وٺي وڃو. -ان- بعد پنهنجي پٽ سوڌو اندر اچي کانئس وعدو ورتائين ته ’ٺيڪ آهي تون پهرين ڀلي هن سان نڪاح ڪر، ليڪن بعد ۾ توکي طئي ٿيل خانداني ڇوڪريءَ سان به نڪاح ڪرڻو پوندو‘. مير علي نواز راضي ٿيو. نڪاح بعد مير -امام- بخش پنهنجي نُنهن کي ”هر رائل هائينيس“ جو خطاب عطا ڪيو. اهڙيءَ طرح بالي هڪ ڳائڻيءَ مان ملڪه اقبال بيگم بنجي وئي. 
مير علي نواز 35 ڊسمبر 1935ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس لاش ڪربلا معليٰ ۾ دفن ڪيو ويو، سندس وفات کان پوءِ باليءَ گوشه نشيني اختيار ڪئي ۽ 1967ع ۾ گذاري وئي. سندس گذارڻ کان پوءِ سندس لاش کي به ڪربلا معليٰ ۾ مير علي نواز ’ناز‘ جي ڀر ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا
بالي شاھ ڳوٺ

دادو ضلعي جو هڪ ڳوٺ، دادو ۽ لاڙڪاڻي جي وچ تي شاهه پنجي جي ويجهو ريلوي -اسٽيشن- به آهي.

## حوالا
بالي عرف گولي

سنڌ ۾ ڪنهن دور ۾ بالي عرف ”گولي“ مشهور گائڪا ٿي گذري آهي. جيڪا حيدرآباد جي رهواسي ۽ -استاد عاشق علي خان- جي مکيه شاگردن مان هڪ هئي. سندس ڳائڻ جو انداز به -استاد عاشق علي خان- جهڙو هو. -ٺمري-، سندس پسنديده راڳ هو ۽ -ان- تي کيس ملڪو حاصل هو. ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي کيس سٺي ڄاڻ هئي. سٺي ڳائڻي هئڻ ڪري کيس اڪثر محفلن ۾ مدعو ڪيو ويندو هو.

## حوالا
باليڏيرو ديھ

تعلقي (ڪڪڙ) خيرپور ناٿن شاهه ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’رضا محمد ڏيرو‘، ’رحم علي اوٺوال‘، ’مبارڪ ڀرڳڙي‘، ’ڪليارا‘، ’قائم ڇڳڙو‘، ’يار محمد ڀرڳڙي‘ ۽ ’مبارڪ ڀرڳڙي‘.

## حوالا
باميان

**باميان**  افغانستان جو ھڪ شھر آھي جيڪو صوبي باميان جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اھو وچ افغانستان جي ھزارہ جات خطي جو سڀ کان وڏو شھر آھي ۽ ڪابل کان اتر اولهه طرف 240 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھن شھر لڳ  ٻڌ جا وڏا بت پھاڙن کي ٽڪي ٺاھيل آهن. 2014 ۾ ھن شھر جي آبادي ھڪ لک جي لڳ ڀڳ ھئي.   شھر ۾ تقريبن 4435 گھر واقع آھن . 

باميان (Bamyan ) افغانستان جي شهر ڪابل جي -اتر- الهندي طرف 80 ميلن جي فاصلي تي هندوڪش جبلن جي وچ ۾ برف سان ڍڪيل ”ڪوهه بابا“ جبل جي هنج ۾ واقع ”باميان وادي“ هڪ پهاڙي ماٿري آهي، جتي پٿر جي دور جا آثار ۽ انساني تهذيب، تمدن ۽ رهڻي ڪهڻيءَ جا ماڳ مڪان ۽ گوتم ٻڌ جا عظيم الشان بت موجود آهن. ماضيءَ ۾ هيءَ ماٿري تاريخي شاهراهه ريشم کي وچ ايشيا سان ملائڻ جو واحد رستو رهي آهي. قديم دور کان هي تاريخي ماڳ پنهنجي فطري حسن ۽ تهذيب جو مرڪز آهي ۽ دنيا جي سياحن ۽ تحقيق ڪندڙن لاءِ وڏي ڇڪ رکي ٿو. باميان ماٿريءَ ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ٻه ڪشادا لَڪَ ”درهَ فولادي“ ۽ درهء "ڪڪرڪ“ استعمال ڪرڻا پون ٿا. جڏهن ته چوڌاري وڏا پهاڙ ۽ اوکا لڪ، ڦاٽ ۽ اونهيون کاهيون آهن. 

ڪتاب ’جنت السنڌ‘ جو ليکڪ رحيم داد خان مولائي شيدائي لکي ٿو: ”هندوڪش جي جبلن جي وچ ۾ ”باميان“ وڏو بتخانو هو، جتي غارن ۽ غفائن ۾ 12 هزار بت رکيل هئا، اتي موجود بُت خانن مان هڪڙي عمارت سون جي هئي, جنهن کي عرب محقق زڪريا قزويني ”بيت الذهب“ جي نالي سان لکيو آهي ۽ هر هڪ بُت جو احوال جدا جدا ڏنو آهي. حجاج بن يوسف جي ڏينهن ۾ باميان فتح ٿيڻ وقت عرب فاتحن کي هتان سوين مڻ سون هٿ آيو هو. مامون الرشيد جي ڏينهن ۾ بعض بُت تحقيق لاءِ بغداد جي بيت الحڪمت پهچايا ويا هئا.“ 

آثار قديمه جي مشهور پنج ماهرن جارج هاڪنز، آندري گوڊارڊ، مادام گوڊارڊ ۽ موسيو الفرڊ فوشا، جن 1922ع کان 1924ع دوران جدا جدا وقتن تي ”باميان ماٿريءَ“ ۾ موجود انساني وسندين ۽ اتي موجود گوتم ٻڌ جي وڏن شاهڪار مجسمن تي ڏينهن رات هڪ ڪري تحقيقي ڪم ڪيا, جن جي تحقيق مطابق قدبت جي لحاظ کان ننڍو مجسمو، جنهن کي اتي جي مقامي ماڻهن ”شمائيلا“ ٿي سڏيو، ان جي اوچائي 53 ميٽر هئي. اهو مجسمو پهرين صدي عيسويءَ ۾ گهڙيو ويو هو, جيئن ته هي سنگتراشيءَ جو شروعاتي دور هو، ان ڪري ان مجسمي جي جوڙجڪ ۾ بنيادي خاميون عيب پڌرا ٿي نظر آيا. انهن عيبن کي درست ڪرڻ لاءِ انهيءَ جابلو پٽيءَ ۾ شمائيلا مجسمي کان لڳ ڀڳ سؤ ميٽر مفاصلي تي هڪ ٻيو مجسمو تيار ڪيو ويو، جيڪو پهرئين مجسمي کان قدبت جي لحاظ کان 53 ميٽر وڏو هو. 

باميان ماٿريءَ جي عروج جو زمانو تقريباً 200 ق.م کان شروع ٿئي ٿو ۽ 200ع کان 500 ع تائين پنهنجي زوال کي رسي ٿو. جڏهن جديد افغانستان جي تاريخ جو مطالعو ڪجي ٿو. تڏهن معلوم ٿئي ٿو ته انهن ٻڌ آثارن کي سڀ کان پهريون شديد نقصان امير عبدالرحمان جي دور ۾ رسيو، جنهن 1880ع کان 1893ع (تيرهن سال) طويل جنگ کان پوءِ اتي جي هزار جات قبيلي کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ هزاره آباديءَ جو قتل عام ڪيو. گڏوگڏ باميان ماٿريءَ ۾ موجود ڪيترن ئي تاريخي، تهذيبي ۽ ثقافتي ماڳن ۾ گوتم ٻڌ جي مجسمن کي شديد نقصان پهچايو. مارچ 2001ع ۾ طالبانن پاران توبن جي گولن سان مجسمن جي ڪمزور حصن، پيشاني ۽ هٿن کي اڏايو ويو. ان عمل کي سڄي دنيا ۾ ننديو ويو.

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا شھر
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
بانبڙي جو دڙو

هي آثار تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ ”رڪ“ ڳوٺ جي ويجهو آهن. ماڙيءَ شهر جي ڦٽڻ کانپوءِ -ان- جي ويجهوئي واڻين جي لڏي اچڻ ڪري هڪڙو نئون شهر ”بانبڙو“ -آباد- ٿيو. ”بانبڙو“ لڏي آيل واڻين جي چڱي مڙس جو نالو هو. انهيءَ وقت ۾ سنڌو درياهه جو وهڪرو ’بانبڙي‘ جي ڀرسان ئي هوندو هو. نيٺ هڪ ڏينهن اهو شهر به درياءُ جي پائڻ ڪري پنهنجو وجود وڃائي ويٺو ۽ اڄ ’-بانبڙي جو دڙو-‘ سڏجي ٿو. ’بانبڙو‘ لفظ ممڪن آهي ”باڀڙو“ جو ڦريل اُچار هجي، جيئن پهاڪو آهي ته ”هڪ ڍؤ جهلي مينهن، ٻيو باڀڙو“. هالا شهر ۾ ”باڀڙا“ -بازار- آهي، -جتي- رهندڙ ”باڀڙا“ جين ڌرم جا واسطيدار آهن. اتي اڄ اهڙا آثار موجود آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار