open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٻولين جون منزلون


جهڙيءَ ريت ٻالپڻ، جواني، ۽ پيري ماڻهوءَ جي جويت جون منزلون آهن، تهڙيءَ ريت ٻولين کي به ڪن منزلن مان لنگهڻو پوي ٿو. هتي انهن جو ٿورو ذڪر ڪجي ٿو، ته سمجهڻ ۾ سولو ٿئي، ته سنڌي ٻولي هينئر ڪهڙيءَ منزل تي آهي!

(1) ٻولين جي پهرين منزل اها آهي، جنهن ۾ سڀ لفظ ”هڪ پدا“ يعني هڪڙي پد وارا (Mono syllables) هوندا آهن، ۽ ڪي به پڇاڙيون (Suffixes) ساڻن گڏيل نه هونديون آهن، اهي ساڳيا لفظ ڪٿي اسم ته ڪٿي فعل وغيره ٿي ڪم ايندا آهن؛ ۽ اها خبر ڳو جملن مان پوندي آهي ته فلاڻو لفظ جملي ۾ ڪهڙي ڪم آيو آهي. هن کي ”شبد ويچاري“ يا ”نحوي ترتيب“ واري منزل (Syntactical Stage) چئبو آهي. چينائي ٻولي انهيءَ منزل وارين ٻولين جو هڪ مثال آهي.
(2) ٻي منزل اها آهي، جنهن ۾ ڪي لفظ اسم، اسم فاعل وغيره ٿي ڪم اچڻ جي طاقت وڃايو ڇڏين، جنهنڪري اهي لفظن جي پٺيان پڇاڙين (Suffixes) وانگر گڏبا آهن ته اسم جي حالتن ۽ فعلن جي زمانن ۽ ضميرن جي سُڌ انهن مان پوندي آهي.اهڙيءَ ٻوليءَ کي مرڪب منزل(Agglutinative stage) واري ٻولي چئبو آهي، جنهن ۾ پڇاڙين پٺيان پڇاڙيون وَت گڏيندو! سنٿالن جي ٻولي، توڙي تُرڪي، هنگاري ۽ فلش انهيءَ منزل واريون ٻوليون آهن.

(3) ٻولين جي ٽين منزل اها اهي، جنهن ۾ ڪي اسم، اسم فاعل وغيره ڌار لفظ ٿي ڪم اچڻ جي طاقت بنهه وڃايو ڇڏين، جنهنڪري اهي ٻين لفظن سان پڇاڙين وانگر گڏي ڪم آڻبا آهن، جيئن ٻولين جي ٻيءَ منزل ۾ ٿئي ٿو. پر، هن ٽين منزل ۾ هيئن ٿئي ٿو، ته اهي پڇاڙيون سدائين لفظن سان ڳنڍيل رهن ٿيون، جنهنڪري اهي لفظ يڪا ليکڻا پون ٿا- مثال لاءِ وٺو سنسڪرت لفظ ”ڪار“ معنيٰ ڪم ڪندڙ يا جوڙيندڙ. اهو ٻين لفظن سان گڏي ڪم آڻبو آهي، جهڙوڪ: سنسڪرت ”ڪنڀ“ معنيٰ ٿانءُ يا باسڻ ۽ ”ڪنڀڪار“ معنيٰ ٿانءُ  جوڙيندڙ. ساڳيءَ طرح ”لوهڪار“ معنيٰ لوهه جو ڪم ڪندڙ. اهڙيءَ طرح اها ”ڪار“ پڇاڙي اهڙن لفظن سان سدائين ڳنڍيل رهي ٿي، جنهنڪري اهي يڪا لفظ ڪري ليکجن ٿا. هن منزل وارين ٻولين کي ”سنجوڳي“ يا ”مجمل منزل“ (Syntactical stage) واري ٻولي چئبو آهي. ان ۾ اهڙيون پڇاڙين گڏيل لفظن جو گردان يا ڦيرو ٿي سگهندو آهي، تنهنڪري اهي گردان يا ڦيري واريون ٻوليون (Inflectional Languages) به سڏبيون آهن. سنسڪرت، گريڪ (يوناني) ۽ انهيءَ منزل واريون ٻوليون آهن.

(4) ٻولين جي چوٿين منزل اها آهي، جنهن ۾ لفظن جون اهڙيون پڇاڙيون، سمي پائي، گَسي پيسي وڃن ٿيون؛ جنهنڪري پهرينءَ منزل جي ٻولين وانگر اهي لفظ پڇاڙين کان سواءِ ٻيا ڀانئبا آهن، ۽ انهن جي ڦيري ڪرڻ لاءِ ڪي معاون يا مددي لفظ (Ausiliary words) انهن جي پٺيان گڏبا آهن- مثال لاءِ ساڳيا مٿيان سنسڪرت لفظ ”ڪنڀڪار“ ۽ ”لوهڪار“ وٺو، جن جا اچار سنڌيءَ ۾ ڪنڀار- ڪنڀر ۽ لوهار- لهار- لُهر آهن. هتي ڏسو ته وچ مان ”ڪ“ نڪري ويو آهي، ته باقي ”آر“ پڇاڙي بچي آهي، جنهن جو اچار گهٽائي ”آر“ ڪريون ٿا: هاڻ ”ڪار“ لفظ سڃاڻڻ کان پري ٿي پيو آهي، ۽ ”ڪنڀار“ ۽ ”لوهار“  يڪا لفظ پيا ڀانئجن. انهن جو ڦيرو ڪبو ته ڪي حرف جر ڪم آڻبا، جهڙوڪ ”ڪنڀار کان دلو وٺ“- هتي ”کان“  حرف جر ڪم آيو آهي، ۽ اهو ”ڪنڀار“ لفظ کان ڌار ٿيو بيٺو آهي، پر حالت جريءَ جي معنيٰ ظاهر ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو.

هنن کي مفصل منزل (Analytical Stage) واريون ٻوليون چئبو آهي. انگريزي ۽ فرينچ انهيءَ منزل واريون ٻوليون آهن. 

## حوالا

زمرو:ٻولي
زمرو:لسانيات
لڪي ون مال

**لڪي-ون مال** (LuckyOne Mall)  ڪراچيءَ ۾ راشد منهاس روڊ تي آهي. هي ڪراچيءَ جي وڏن مالن مان هڪ آهي. هن ۾ 200 دڪان آهن ۽ پارڪنگ جي به تمام وڏي سهولت موجود آهي جتي ٽي هزار گاڏيو پارڪ ڪري سگهجن ٿيون. هن مال ۾ ميوزيڪل ڪانسرٽ ۽ فيشن شوز جي به سهولت موجود آهي. ان کانسواءِ هن مال ۾ ڪراچيءَ جو وڏو فوڊ ڪورٽ به موجود آهي.

سودو سلف وٺڻ لاءِ هن ۾ هائپر اسٽار به ٺاهيو ويو آهي. هي مال صبح جو 11 وڳي کان رات 11 وڳي تائين کيل رهي ٿو. هن مال ۾ هڪ اِن ڊور ٿيم پارڪ به موجود آهي، ان کانسواءِ ٻارن جي لاءِ ٻيون به دلچسپيون به موجود آهي.

هن مال کانسواءِ ڪراچيءَ ۾ ٻيا ڪيترائي سٺا مال آهن جن ۾ ايمرالڊ ٽاورز، ڊولمن مال طارق روڊ ۽ ڊولمن مال حيدري به شامل آهي. 

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:سنڌ جا بازار
زمرو:ڪراچي جي ثقافت
زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون
ابو موسا اشعري

حضرت **ابو موسي اشعري** کان روايت آهي ته صحابه عرض ڪو ته يا رسول اللہﷺ: ڪهڙو مسلمان افضل آهي؟ پاڻ سڳورن فرمايو: 

 "جنهن جي هٿ ۽ زبان کان ٻيا مسلمان بچيل هجن."

## حوالا

زمرو:صحابه
زمرو:اسلامي شخصيتون
2017 لاس ويگس فائرنگ

**لاس ويگس فائرنگ** (Las Vegas Strip Shooting)، پهرين آڪٽوبر 2017ع، تي وڏي پيماني تي فائرنگ جو واقعو روٽ 91 هارويسٽ ملڪي ميوزڪ فيسٽيول لاس ويگس پٽي پيراڊئيس نيواڊا آمريڪا ۾ ٿيو. جنهن ۾ هڪ هٿيار بند اسٽيفن پَيڊاڪ 32 ماڙ منڊالي بي ريسورٽ ۽ ڪيسنو  ماڙيءَ تان گوليون هلائڻ شروع ڪري ڏنيون. جڏهن جونسن الڊين جو ميوزڪ ڪاڄ ختم ٿي رهي هئو. 
حملو ڪندڙ جي سڃاڻپ 64 ورهين جي اسٽيفن پيڊاڪ جي نالي سان ٿي. جيڪو ميسڪيٽ نيواڊا جو رهاڪو هو. جنهن فائرنگ کان پوءِ هوٽل جي ڪمري ۾ پنهنجي ئي هٿيار سان آپگھات ڪري ڇڏيو. جنهن ۾ 59 ماڻهو مئا، جنهن ۾ حملو ڪندڙ پڻ شامل آهي. هي گوليون هلائڻ جو واقعو 2016ع اُورينڊو نائيٽ ڪلب فائرنگ کان بہ وڌيڪ ڏهڪائيندڙ ثابت ٿيو.

## پس منظر
## فائرنگ
## هلاڪتون

## حملا آور
## بعد ۾ ۽ ردعمل
## پڻ ڏسندا
## حوالا

زمرو:واقعا
زمرو:ڏوھ
زمرو:ڏوھي واقعا
زمرو:دهشتگردي
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:گڏيل رياستن ۾ ڏوھ
زمرو:گڏيل رياستن جي معاشرت
سنڌي ساهت جون منڊليون

سنه 1914ع ۾ ”سنڌي ساهت سوسائٽي“ ٺهي، تنهن به ڪيترا سال چڱو ڪم ڪيو. هن وقت ”گُر سنگت“  هيرآباد وارا، ”سک ٽرئڪٽ سوسائٽيءَ“ وارا، سناتن ڌرم وارا، ”ديوان ڪؤڙومل ساهت منڊل“، ”سندر ساهتيه“، ”رتن“، ”مسلم ادبي سوسائٽي“ وارا ۽ ٻيا، پنهنجي پنهنجي پر ۾ ساهت جي وڌائڻ جي هر طرح ڪوشش پيا ڪن. ڪي جوان وري مشاعرا پيا ڪن، ۽ ڪن کي پنهنجون ناٽڪن جون منڊليون آهن. مسٽر هريسنگهه ماستر سکر واري، سنه 1880ع کان وٺي، ۽ مسٽر پوڪرداس شڪارپور واري،سنه 1886ع کان وٺي ڪتابن ڇپائڻ جو ڪم شروع ڪيو هو. انهن ٻنهي سرڳواسين جا ڇاپخانا اڄ تائين جاري آهن، هن وقت تائين گهڻيئي ڪتاب ڇپائي پڌرا ڪيا اٿن- اهڙيءَ طرح هندن توڙي مسلمانن جي گڏيل ڪوششن سان، طرح طرح جا ڪتاب هزارن جي تعداد ۾ نڪتا آهن: ته به نثر جا ڪارائتا ڪتاب، جي اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ پاڙهڻ جي ڪم اچن، سي بلڪل ڳاڻ ڳڻيا آهن.
## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي ادب
ناٽڪ جا ڪتاب

عيسوي اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، بمبئيءَ جي مسٽر ڪيخسُرو ڪابرا، ڪن پارسي جوانن جي مدد سان، ”گايڪ اُتيجڪ منڊلي“ بمبئيءَ ۾ برپا ڪئي. اها ئي منڊلي هئي، جنهن جي ڪن ميمبرن هڪ ناٽڪ جي منڊلي ”وڪٽوريا ڪمپني“ نالي سنڌ ۾ موڪلي، سنڌي ماڻهن ۾ ناٽڪ جو خفت پيدا ڪيو. مرحوم مرزا قليچ بيگ جڏهن بمبئي ڪاليج ۾ پڙهندو هو، تڏهن انهيءَ گايڪ ا[تيجڪ منڊليءَ وارن هڪ ناٽڪي ڪتاب ”سونا نا مُول نِي خورشيد“ (سون جي ملهه واري خورشيد)  گجراتيءَ ۾ تيار ڪيو، جو پوءِ هنديءَ ۾ ترجمو ٿيو. مرزا صاحب انهيءَ تان ”خورشيد“ ناٽڪ لکيو. سنه 1888ع ڌاري، سرڳواسي راءُ بهادر ديوان ڪؤڙيمل، سري هرش جي جوڙيل ”رتناولي“ ناٽڪ جو ترجمو ڪيو. انهيءَ وقت ڌاري ڪاساين جا ناٽڪ ۽ ٻيا ناٽڪ حيدرآباد ۾ نڪتا، ته ناٽڪ جو خفت هيڪاري وڌيو. سنه 1893ع ۾، ڪراچي ڪاليج جي شاگردن لاءِ هاسٽل جي ضرورت محسوس ڪئي. ديوان ميٺارام، جنهن جي نالي پٺيان هينئر هاسٽل سڏجي ٿي، تنهن چڱو چندو ڏنو، پر ساڳئي وقت ”اميچوئر ڊرئميٽڪ سوسائٽي“ ٺاهيائون. پهريون ناٽڪ ”نل دمينتي“، ماستر ڄيٺانند ڀريائيءَ جو تيار ڪيل، سنه 1894ع ۾ حيدرآباد ۾ ڪيائون. ٻئي سال کان وٺي مرزا قليچ بيگ، ديوان ليلارام سنگهه ۽ ٻين کان ناٽڪ تيار ڪرايائون، ۽ ائين سنڌي ساهت وڌايائون.
## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:سنڌي ادب
ماني مت

پارس جي مذهبن ۾ زرتشت کانپوءِ جنهن مذهب تمام گهڻي مقبوليت حاصل ڪئي اهو **ماني** (Mani) مذهب هو. ماني مذهب پنهنجي بانيءَ جي حوالي سان ماني سڏجي ٿو. ماني 216 عيسويءَ ۾ بابل ۾ پيدا ٿيو هو. ٻارانهن ورهين جي ڄمار ۾ ان تي فرشتو ”تو“ نازل ٿيو ان کان پوءِ لاڳيتو وحي ايندي رهي ۽ چويهه ورهين جي ڄمار ۾ کيس رسالت ۽ وحيءَ جو حڪم مليو. تنهنڪري شاپور اول جي تاجپوشيءَ جي ڏهاڙي هن پنهنجي نبوت جو اعلان ڪيو ۽ ماڻهن کي خدا جي دين ڏانهن سڏيندي دعوا ڪئي ته خدا کيس فرشتي جي ذريعي ٻڌايو آهي ته اهو کانئس اڳواٽ آيل سڀني نبين جهڙوڪر زردشت، حضرت عيسا، مهاتما ٻڌ جي رسالت کي پورو ڪرڻ آيو آهي ۽ پاڻ (ماني) آخري نبي آهي. مانيءَ مٿان وحيءَ جي ذريعي هڪ ڪتاب به لاٿو ويو، جنهن کي **ماني** خدا جو ڪلام سڏيندو هو.

## مانوي مذهب جي تعليمَ
بت پرستي نه ڪيو، ڪوڙ نه ڳالهايو، بخل نه ڪيو، ڪنهن جاندر جي جان نه وٺو، زنا نه ڪيو، چوري نه ڪيو، حيلي سازي ۽ جادوگريءَ کان بچو، مذهبي معاملن ۾ شڪ کي جاءِ نه ڏيو، ڪمَ ۾ سُستي نه ڪيو، ڏينهن رات ۾ ست يا چار ڀيرا عبادت ڪيو. سال ۾ هڪ ڀيرو روزا رکو.

مانوي عقيدي جي مطابق جڏهن ڪو نيڪ مانوي مري وڃي ٿو ته ان کي جنت ملي ٿي. جنهن ۾ ۾ سڀني عيش جي سهولتن سان گڏوگڏ حورون به شامل آهن. ماني سڀني انسانن کان سٺو آهي يعني ”خير الناس“ آهي ۽ انسانيت کي ظلم جي اونڌاهه ۽ ڏاڍ کان بچائڻ آيو آهي ۽ جيڪي ماڻهو ان ڳالهه تي يقين نٿا رکن اهي سچائي کان وانجهيل آهن يا حقيقت جو رڳو ڪجهه حصو ڄاڻن ٿا (يعني ٻين نبين کي مڃڻ وارا).

ان زماني ۾ مانوي مذهب ڏاڍي مشهوري ماڻي ۽ تمام گهڻو پکڙيو. هي  مذهب نه رڳو ترڪستان، اتر آفريڪا، يورپ ۽ ايران ۽ عراق ۾ پکڙيو پر اوڀر واري پاسي افغانستان، ترڪستان ۽ چين تائين به پکڙيو. جڏهن اولهه واري پاسي شام ۽ مصر کان ٿيندو قرطاجنه ۽ مراڪش پهتو، اتان پوءِ اسپين، اطاليا ۽ فرانس تائين پهتو ۽ پنهنجي بنيادي فلسفي نور ۽ ظلمت يا خير ۽ شر سان دنيا کي متاثر ڪيو.

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:ايران
زمرو:ايران ۾ مذهب
پڌرنامو

سفارتي ٻوليءَ ۾ ”پڌرنامي“ يا اعلان يا ڊڪليئريشن (Declaration) جو اصطلاح ٻن معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي (1) ڪنهن به رياست پاران پڌرو ڪيل اهڙو هڪ طرفو موقف، جنهن ۾ لاڳاپيل رياست پنهنجي اڳ اختيار ڪيل موقف يا راءِ کان هٽي واضح طور ٻي رياست خلاف جنگ جو اعلان ڪندي آهي. (2) ٻه يا ٻن کان وڌيڪ رياستن يا ملڪن طرفان اتفاق راءِ واري موقف جي اظهار ۽ ڪنهن به معاهدي تي شامل هر ڌر طرفان عمل ڪرائڻ جي پڪ ڏنل هوندي آهي. پوئين معاملي ۾ لاڳاپيل رياستون ڌار ڌار هڪ ڌر طور پنهنجي رضامنديءَ جو اظهار ڪنديون آهن، يا سندن متفق ٿيڻ کي معاهدي جو حصو ٺاهيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
راضپي ڀريل سهمتي

**راضپي ڀريل سهمتي** (Agreement ad referendum) هڪ اهڙي ٺاهه کي چئبو جيڪو ڳالهين وسيلي ٻن حڪومتي نمائندن جي شخصي راضپي سان طئي ٿئي، پر ساڳي سهڪاري رويي جي ٻنهي حڪومتن کان به طلب رکندو هجي. جيڪڏهن لاڳاپيل ملڪن جي هڪٻئي کي موٽ هاڪاري هوندي ته طئي ٿيل ڳالهيون ڪامياب ٿينديون ، ٻي صورت ۾ اختلاف برقرار رهندو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
انڊورا

**انڊورا** (انگريزي: Andorra؛ ڪيٽالان: Principat d'Andorra)، سرڪاري نالو، "انڊورا جي پرنسپلٽي"، جزيري نما آئبيريا جو ھڪ خودمختيار ننڍڙو ملڪ آهي، جيڪو اسپين ۽ فرانس جي حدن جي وچ ۾ گھيريل آھي. ان جي اتر م فرانس ۽ ڏکڻ ۾ اسپين واقع آهي. ھي ملڪ پکيڙ ۾ يورپ جو ڇھون نمبر ۽ دنيا جو 16ھون نمبر ننڍڙو ملڪ آهي جنھن جي پکيڙ 468 چورس ڪلوميٽر (181 چورس ميل) آھي. ھتان جا ماڻھو اطالوي نسل جا ڪيٽلان آھن. آبادي ۾ دنيا جو يارھون ننڍڙو ملڪ آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ اينڊورا لا ويلا آهي، جيڪا يورپ جو بلند ترين گاديءَ جو هنڌ آهي، جن جي سمنڊ جي سطح کان بلندي  آهي.  ھن ملڪ جي سرڪاري ٻولي ڪيٽلان آھي.

انھن جو بنياد شارليمن (فرينڪ بادشاھه چارلس I) وڌو. ھن ملڪ تي 988ع تائين ھتان جو حاڪم ڪائونٽ آف اورغيل ھيو جنھن بعد رومن ڪيٿولڪ انتظاميه جي حاڪميت م آيو. موجوده پرنسپلٽي 1278ع ۾ فوئڪس جي ڪائونٽ، اورغيل جي بشپ جي وچ م ٿيل معاھدي تحت وجود ۾ آئي جنھن مطابق ان علائقي تي ٻٽي حاڪميت واري گڏيل بادشاھت جي شروعات ٿي، جن ۾ حاڪم ھڪ ئي وقت ٻہ شھزادا مڃيا ويا، جنهن ۾ ھڪ شھزادو اسپين جو ڪيٽلانيا وارو ڪيٿولڪ بشپ ۽ ٻيو فرانس جي حاڪم طرفان مقرر ڪيل شھزادو شامل ھيا ۽ اھڙي طرح ٻٽي حاڪميت واري ٻن شھزادن وارو راڄ جاري آهي. ڪيٽالان سان گڏوگڏ ھتي اسپيني، پورچوگيزي ۽ فرينچ پڻ عام ڳالھائي وڃي ٿي. ھن ملڪ جي معيشت جو وڏو حصو سياحت آهي. ھر سال ھتي ھڪ ڪروڙ کان مٿي سياح گھمڻ ايندا آهن. ھي ملڪ يورپي يونين جو رڪن ملڪ ناھي پر پوء بہ ھتان جي سرڪاري ڪرنسي يورو آھي. ھن ملڪ 1993ع م گڏيل قومن جي رڪن ملڪ جو درجو حاصل ڪيو. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اينڊورا
زمرو:ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:عيسائي رياستون
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:يورپ جون بادشاھتون
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون
ڪيلاش جبل

**ڪيلاش جبل** (Kelaash Jabal) جي هاڻوڪي پاڻي جي ذخيري مان ايشيا جا چار عظيم درياءَ نڪرن ٿا، سنڌو ندي پاڪستان جو رخ ڪري ٿي، ستلج ڏکڻ اولهه ۾ ڪشمير ڏانهن وڃي ٿي، **ڪرنالي ندي** ڏکڻ اوڀر ۾ **گنگا** جو رخ ڪري ٿي، ۽ **برهمپرا** ندي اوڀر ۾ بنگلاديش ڏانهن وڃي ٿي.

جتان اهي چار نديون نڪرن ٿيون، اتي چئن عقيدن جا ماڻهو به ياترا لاء اچن جا خواب ڏسن ٿا، **بون**، **ٻڌمت**، **جين ڌرم** ۽ **هندومت** وارا هن جبل جي پوڄا ڪن ٿا، ۽ اها ڏکڻ ايشيا جي سڀ کان آڳاٽي روايت آهي، تبت جا ماڻهو ان جبل کي **”ڪانگري رنپوچي“** يعني املهه برف جو جبل ڪوٺين ٿا، بون لکتن ۾ ان جا ڪيترائي نالا آهن، **”پاڻي جو گل“**، **”سامونڊي پاڻي جو جبل“** ۽ **”نو ڪنڊن واري سواستيڪا وارو جبل“** هندو مت وارن لاء اهو جبل ”شو“ جو گهر آهي، ۽ **شولنگم** (Shiv lingam) جهڙو آهي، جين مت وارن لاء هي جبل اهو هنڌ آهي جتي سندن ڌرم جي باني **نرواڻ** (Nirwaann) حاصل ڪيو هو، ٻڌمت وارن لاء اهو ڪائنات جو دن آهي، ۽ بون مت وارن لاء اهو آسماني ديوي **سيپائمين** جو آستان آهي، يورپي ماڻهن جڏهن ان جبل بابت مختلف ڏندڪٿائون ٻڌيون ۽ هتي اچي ڏٺو ته هنن چيو اهو ئي **”باغ عدن“** (Baag' e Adan) آهي ۽ **”ڪوه ارارات“** آهي جديد چينين ۽ اولهه جي ماڻهن لاء هي اهڙو علائقو آهي، جنهن بابت اڃا تحقيقي ٿيڻي آهي ته دنيا جي عظيم تهذيبن جو سرجڻهار هي جبل پنهنجي اندر ۾ ڪهرا اسرار رکي ٿو. 

## حوالا

زمرو:جبل
زمرو:جين ڌرم
زمرو:ھندومت
زمرو:ٻڌمت
غريب ۽ کوکلا

**غريب ۽ کوکلا** يا پوئر اينڊ بلئنڪ (Poor and blank) جو هي اصطلاح چين جي ڪميونسٽ اڳواڻ مائوزي تونگ طرفان ٽين دنيا جي وسيلن جي بيٺڪي مُلڪن طرفان ٿيندڙ استحصال لاءِ ڪتب آندو ويو هو. جنهن مان مقصد هو ته سامراجي مُلڪ پنهنجن قهري ڪاررواين سان قبضي هيٺ آيل مُلڪن ۽ علائقن کي لُٽي کين کوکلو بڻائي ٿا ڇڏين. انهيءَ ڪري ٽين دُنيا جا پوئتي پيل مُلڪ وسيلن جي لحاظ کان شاهوڪار هوندي به امير مُلڪن آڏو لاچار ۽ بيوس آهن، انهيءَ ڏتڙيل حالت جي ڪري غريب مُلڪ نه رڳو سامراجي ملڪن آڏو امداد جو ڪشتو کنيو بيٺا آهن. پر سندن جائز ناجائز پاليسين جي حمايت ڪرڻ لاءِ به مجبور آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
راشد مورائي

**راشد مورائي** ()، اصل نالو سيد راشد علي شاھ، 5 مارچ 1944ع ۾ ڳوٺ جوڙالو تعلقو مورو ضلعو نوشهروفيرزو ۾ ڄائو.  پاڻ شاعر، ليکڪ ۽ اُستاد هيو. هن 24 مارچ 2014ع ۾ وفات ڪئي

## شروعاتي زندگي
راشد مورائيءَ جو والد سيد سعيدعلي ”خادم“ پڻ هڪ لوڪ ڪلاسيڪل شاعر هيو  جيڪو دريائي ٻوڏ اچڻ کانپوءِ پنهنجو ڳوٺ ڇڏي موري ۾ رهائش پذير ٿي ۽ پوءِ اتي ئي رهڻ لڳو.

## تعليم
راشد مورائيءَ ماسٽرس آف آرٽس ۽ بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪري تعليمي شعبي سان وابسته ٿي ويو، پاڻ پهرين هڪ اُستاد طور ڀرتي ٿيو.

## تصنيفون
سندس مشهور ڪتابن ۾ : سنڌڙيءَ جو سودو (1970)، مهنديءَ سندا گيت (1986) ۽ دل جو شهر (1993) آهن ۽ لک ڀڳ 50 ڪتاب اڃا به ڇپائيءَ جي مرحلي ۾ آهن.

## ايوارڊ
He received several awards like: Marvi Academy Medal, Latif Award, Sindhi Adabi Sangat Award etc.

## وفات
راشد مورائي 24 مارچ 2014ع ۾ گذاري ويو

## لنڪ
* Interview with Rashid Morai

## حوالا
هاڪڙو

**هاڪڙو** (Haakrro) ندي يا درياھ، جيڪو هن وقت سڪي چڪو آهي. ان کي مختلف علائقن ۾ مختلف نالن سان سڏيو ويندو آهي. جيئن: گهاگهر (Ghaaghar)، سرسوتي (Sarasvati)، نالاشڪر وغيره ۽ سنڌ ۾ ان کي **ريڻي** (Rainni)، **واهندو**، ۽ **نارو** پڻ سڏيو ويندو آهي. اهو سوالڪ جابلو سلسلي مان نڪرندو هو ۽ ان ۾ جمنا ندي ۽ ستلج ندي سميت سنڌو ندي پنهنجي پاڻي جو ڪجهه حصو داخل ڪنديون هيون. هاڪڙو درياھ جڏهن سنڌ جي هاڻوڪي سرحدن ۾ داخل ٿيندو هو ته ان وقت سندس اوڀارين ڪپ تي ونجڻوٽ ۽ ان کان پرتي اولهاين ڪپ تي ڏمڀ بٺي ۽ آخري ڇيڙي تي سمنڊ ۾ داخل ٿيڻ وقت نهٽو اولهاين ڪپ تي هوندو هو. ان دؤر ۾ ڪڇ جو رڻ پنهنجي موجوده شڪل ۾ نه هوندو هو، پر اتي سمنڊ ڇوليون هڻندو هو ۽ رڻ ڪڇ هڪ سامونڊي نار هيو.  جنهن ۾ هاڪڙو درياھ ۽ اراولي ٽڪرين مان نڪرندڙ **لوڻي ندي** هاڻوڪي ننگر پارڪر وٽ ڇوڙ ڪنديون هيون. هاڪڙو ندي، جيڪا 1226ع ڌاري سڪي وئي، سا قديم زماني ۾ **گجرات** (Gujraat) ۽ سوراشٽر مان لنگهي بهاولپور (Bahawalpur) ۽ ٿر  (Thar) کي سائو ۽ سهڻو ڪندي هئي. ان جي وهڪري بند ٿي وڃڻ سبب سنڌ جي ٿر پارڪر وارو علائقو **رڻ پٽ** ۾ تبديل ٿي ويو آهي. 
آرين جي اچڻ کان پيشتر ڪڇ جو رڻ ۽ راجپوتانا جو ڪجهه حصو سمنڊ  هيٺ هو ، ۽ ڪڇ جو رڻ کنڀات جي نار سان ڳنڍيل هو. مهاڀارت جي زماني بعد عربي سمنڊ آهستي آهستي گهٽبو ويو ۽ سنڌو نديءَ جي هڪ شاخ هاڪڙو نالي اتر ۾ پنج ند وٽان نڪري بهاولپور، اڀرندي سنڌ يعني عمرڪوٽ ۽ ٿر وٽان لنگهي ننگر پارڪر وٽ ڪوريءَ جي نار(ڪڇ جي رڻ) ۾ ڇوڙ ڪندي هئي. ابوالفضل آئين اڪبريءَ ۾ ۽ ٽاڊ صاحب  ٽاڊ  راجستان ۾ هاڪڙو نديءَ بابت اشارا ڏنا آهن. رياست بهاولپور، جيسلمير ۽  ٿر ۾ سندس ڦٽل نشان اڃا ظاهر آهن. ڪئپٽن ريڪس لکي ٿو ته سنڌونديءَ جي شاخ جي هاڪڙو نالي ننگر پارڪر وٽ ڇوڙ ڪندي هئي جنهن ۾ 	دنگيون ۽ جهاز هلندا هئا ۽ ويرواھ جي پاري ننگر وٽ جو مشهور بندر هو، اتي اچي بيهندا هئا. 	ويراواھ جي ڀرسان هڪ ٽڪري آهي جنهن جو نالو ڏوتڙ آهي، ڏو معنيٰ ٻه ۽ تڙ معنيٰ درياءَ جو ڪنارو جتي دنگيون ۽ جهاز اچي بيهن. چوڻ ۾ اچي ٿو ته انهيءَ ٽڪريءَ وٽ اڳي ٻن جهازن جي بيهڻ لاءِ  	تڙ هو، تنهن ڪري ئي کيس اهو نالو ڏنو ويو. درياءُ جي پيٽ کي ”سنگها“ سڏين ٿا، جنهن ۾ هاڻي ڪڻڪ ۽ ٻي ربيع جي 	سموري پوک ٿئي ٿي. ان وقت ٿر ۾ شايد  ڀٽون ڪو نه هيون ۽ زمين بلڪل ساريکي ۽ هموار هئي ڪجهه زماني جي گذرڻ بعد سمجهجي ٿو ته ڌرتيءَ جي زلزلي سبب، زمين هيٺ 	مٿي ٿي ويئي ۽ هاڪڙو ندي بند ٿي ويئي. ليڪن هاڪڙو ڪڏهن 	بند ٿي ان بابت يقيني طور چئي نٿو سگهجي. ڪئپٽن ريڪس لکي ٿو ته عيسوي پهرينءَ صدي ۾ پاري ننگر وڏو بندرگاهه هو، جنهن مان انومان ڪڍي سگهجي ٿو ته هاڪڙو به شايد عيسوي پهرين صديءَ بعد بند ٿيل آهي.

## وڌيڪ ڏسو
*اڀرندو نارو

## حوالا

زمرو:ارضيات
زمرو:جاگرافي
عبدالغفور ميمڻ

**ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ** ولد محمد اسماعيل ميمڻ لاڙ جي شهر دڙي ضلعي ٺٽي (هاڻوڪي ضلعي سجاول) ۾ 25 آگسٽ 1962ع ۾ جنم ورتو، پاڻ ليکڪ ۽ محقق آهن، سندن 6 ڪتاب ڇپجي چڪا آهن. سنڌي ادب ۾ پي_ايڇ_ڊي ڪرڻ کانپوءِ پاڻ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي جا سربراھ رهيا ۽ هن وقت سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري ۾ چيئرمين جي عهدي تي فائز آهن.

## تعليم
ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ پرائمري ۽ سيڪنڊري تعليم پنهنجي شهر مان حاصل ڪئي. پاڻ سنڌيونيورسٽيءَ مان پوليٽيڪل سائنس ۾ بيچلر ڪرڻ کانپوءِ 1992ع ۾ اُتان ئي سنڌي ادب ۾ ماسٽرس جي ڊگري حاصل ڪيائون، انکانپوءِ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان 2001ع  ۾ پي ايڇ ڊي (سنڌي ادب جو فڪري پسمنظر) جي ڊگري حاصل ڪيائون.

## سرگرميون

سنڌي ادب ۾ ماسٽرس ڪرڻ کانپوءِ ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي  شاھ لطيف ڀٽائي چيئر جو رسرچ آفيسر 2000 ۾ مقرر ٿيو، انکانپوءِ ساڳي ئي يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ٿيو. پروموشن ٿيڻ کانپوءِ 2014ع ۾ سنڌي شعبي جو چيئرمين مقرر ٿيو.  14 آڪٽوبر 2016ع تي وزيرِاعليٰ سنڌ کيس سنڌي ٻوليءَ جي با اختيار اداري جو چيئرمين مقرر ڪيو.

## ادبي سفر
ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ جا ست ڪتاب لکيل آهن، جيڪي هيٺ ڏجن ٿا.

انکان علاوه ڊاڪٽر صاحب جا 30 کان مٿي ريسرچ مقالا مختلف جرنلز (جيڪي ايڇ اي سي کان منظور ٿيل آهن) ڇپجي چڪا آهن. 200 کان مٿي مختلف موضوعن تي مضمون مختلف رسالن ۽ اخبارن (جهڙوڪه  عوامي آواز، جاڳو، سنڌايڪسپريس، رسالن ۾ ساڃاھ، سوجھرو) ۾ شايع ٿي چڪا آهن.

## حوالا

زمرو:تعلیم
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي شخصيتون
وارن ڌاون

وارن ڌاون(ڄم 24 اپريل 1987) هڪ هندستاني ناٽڪي (اداڪار) آهي ، جيڪو هندي فلمن ۾ ظاهر ٿيو. هي فلمي هدايتڪار ڊيوڊ ڌاون جو پٽ آهي،هن ڪاروباري سنڀار جي تعليم ناٽنگهم ٽرينٽ يونيورسٽي مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ  ڪرن جوهر جي 2010 واري ناٽڪ پروگرام My Name is Khan ۾ معاون(ننڍو) هدايتڪار طور ڪم ڪيو.

زمرو:1987ع جون پيدائشون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
الغابيہ سلطنت

**الغلبيہ سلطنت** (Aghlabid Dynasty), عرب مسلم سلطنت هئي. جيڪا بنو تميم قبيلي جي نگراني هيٺ الجزائر، ليبيا، اٽلي، مالٽا جي ملڪن تي حڪومت ڪئي. الغابيہ سلطنت خلافت عباسيہ جي ظابطي هيٺ نيم خدمختيار سلطنت ھئي فاطميہ خلافت هنن جو تختو انڌو ڪري خاتمو آندو.

## تاريخ
## زوال
الغبيہ سلطنت جو زوال بربر ۽ خلافت فاطميہ گڏجي ڪيو جنهن ۾ وڏو جاني نقصان پڻ ٿيو.

## امير، حڪمران

## پڻ ڏسندا
هيلين

**''مضمون ۾ ڏنل حوالو غير واضع آھي، ان کي بھتر بڻائڻ ۾ مدد ڪئي وڃي.** (آڪٽوبر 2017ع)*

زحل جي چنڊ جو نالو *'هيلين** (Helene) آهي. هن کي ڌرتيءَ جي گولي تان پهريون ڀيرو 1980ع ۾ ڏٺو ويو هو ۽ 1980ع ۾ ئي پولار گاڏي (خلائي گاڏي) وائجر (Voyager 2) ان جو ويجهي کان تصويرون ڪڍيون هيون. هڪ ٻئي پولا گاڏي **ڪيسيني** 3 مارچ 2010ع ۾ ان جي ويجهو کان لنگهندي هن چنڊ جون بلڪل صاف ۽ چٽيون تصويرون ڪڍيون هيون. هي چنڊ زحل کان 377396 ڪلوميٽر پري آهي. هي چنڊ زحل جي ٻئي چنڊ **ڊايون''' (Dione) جي مدار تي ڦري ٿو. ان ڪري هن چنڊ کي فلڪياتي اصطلاح ۾ (Co Orbital Moon) چنڊ چيو وڃي ٿو. ان ڪري هن چنڊ کي ڊايون ٻه (Dione 2) سڏيو وڃي ٿو. هن چنڊ جي سطح تي ڌوڙ وانگر ڪجهه مادو اُڏامندي ۽ پکڙجندي نظر اچي ٿو. اڃان تائين اها خبر نه پئجي سگهي آهي ته اهو ڇا آهي. ان تي اڃا تحقيق هلي رهي آهي.

## حوالا

زمرو:فلڪي شيون
زمرو:نظام شمسي
احمد القشندي

**شهاب الدين ابو عباس احمد بن علي بن احمد عبدالله اقلشندي** (Ahmed al -Qalqashandi), ۽
(1356-1418) مصر جو ليکڪ ۽ رياضيدان هو.

## حوالا

جيڪو مصر ۾ پيدا ٿيو.
زمرو:1350ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
سنڌ ڌرتي جي جوڙجڪ، زندگي ۽ تهذيب جو تاريخ وار چارٽ

* ساڍا 4 ارب سال اڳ	 سنڌ ڌرتي تي	 زندگيءَ جو ڪو به آثار نه هو
* 4 ڪروڙ 80 لک سال اڳ	 رني ڪوٽ جابلو سلسلي جو جڙڻ	 وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
* 4 ڪروڙ 70 لک سال اڳ 	لڪي ۽ جهمپير وارين ٽڪرين جو جڙڻ	 وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
* 3 ڪروڙ 60 لک سال اڳ 	کيرٿر جابلو سلسلي جو جڙڻ 	وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
* 2 ڪروڙ 70 لک سال اڳ 	ناري وارين ٽڪرين جو جڙڻ	 وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون
* 1 ڪروڙ 85 لک سال اڳ 	گاج جابلو سلسلي جو جڙڻ	وڻ ٽڻ، گاهه، جيت، مڇيون، انسان جي حيواني نسل کان علحدگي 
* هڪ ڪروڙ 50 لک سال اڳ 	راما پٿيڪس انسان جو جنم 	انسان جي ابتدائي شڪل
* 70 لک سال	 سواپٿيڪس (Sawapithecus) انسان جو جنم 	انسان جي ڪجهه سڌريل شڪل
* 20 لک سال اڳ	 راوت ۾ اوائلي انسان جون ثابتيون پراڻي پٿر دور جي اوزارن جو استعمال
* 20 لک سال اڳ 	منڇر جابلو سلسلي جو جڙڻ 	انسان، جانور، پکي، وڻ، ٻوٽا
* 5 لک سال اڳ 	لوڻي ندي ننگر پارڪر ۾ انسان جي رهائش 	پراڻي پٿر دور جي انسانن جا اوزار هٿ آيا، ٻولي جي تخليق
* 50 هزار سال اڳ 	روهڙيءَ وارين ٽڪرين ۾ انسان جي رهائش 	پراڻي پٿر دور جي انسانن جا اوزار هٿ آيا، پکين ۽ جانورن جو شڪار، باهه جي دريافت ۽ ٻولي جي تخليق
* 15 هزار سال اڳ	 روهڙي، ڪراچي، حيدرآباد ۽ منڇر ڍنڍ وارن علائقن ۾ انسان جي رهائش	 وچين پٿر دور جي انسانن جا اوزار هٿ آيا، جانور پالڻ ۽ زمين کيڙڻ
* 8 هزار سال اڳ	 ڳوٺاڻيون زرعي ثقافتون قائم ٿيڻ، ڪکاواون گهر ٺاهڻ جي شروعات	 نئين پٿر دور ۾ زرعي سماج جو بنياد، اوائلي گهرن جي اڏاوات
* 7 هزار 500 سال اڳ	 مهر ڳڙهه ۾ ڪکاوان گهر ٺاهڻ ۽ ڳوٺ ٻڌڻ ۽ پوکي راهي 	استعمال جا ٿانون، ڪڻڪ، جون ۽ ڪپهه جون پوکون
* 4200 ق م م	ڪڙي گل محمد ۾ سرن ۽ پٿرن سان گهرن جي اڏاوات 	سرن ۽ پٿرن سان گهرن جي اڏاوات، 
* 4000 ق - م	 اٽڪل 4000 ق - م ڌاري سنڌ ۾ ڪنڀارڪي چڪ جو بنياد پيو	ڪلي گل محمد ۽ مڊيگڪ ۾ ٿانون چڪ تي ٺهيل مليا
* 4000 ق - م 	ڌات ڳولهي لڌي وئي	ٽامي مان اوزار ۽ هار سينگار جون شيون ٺهڻ لڳيون
* 3500 ق م کان پوءِ	 وڏن شهرن جي اڏاوت	موهن جو دڙو، هڙاپا، چانهون جو دڙو
* 1500 ق م تائين	 عروج تي پهتل شهري تمدن جو پوئتي پوڻ	 سوڪهڙي، ڏڪار ۽ ٻوڏن سبب شهر ڦٽڻ لڳا ۽ لڏپلاڻ ٿي
* 1450 ق م کان پوءِ 	سنڌو ماٿري ۾ جهڪر ۽ جهانگار تمدن جي شروعا ت	ڦٽي ويل شهرن کي جهڪر ڪلچر جي ماڻهن اچي آباد ڪيو


## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستان جي تاريخ
ميثاقِ مدينه

يهودين قرآن پاڪ جي انهيءَ تنقيد جي مخالفت نه ڪئي، اڃا به جڏهن انهن ڏٺو ته **اوس** ۽ **خزرج** وارن جي پاڻ ۾ ويڙهه ۽ جھيڙو ختم ٿي ويو آهي ته انهن به رسول الله ﷺ جن سان دوستيءَ لاءِ نيت ظاهر ڪئي ۽ هڪڙو ٺاهه تيار ٿي ويو. انهيءَ ٺاهه جو آخري جملو ڏاڍو اهم آهي، جنهن مطابق پاڻ ڪريم ﷺ جن هڪ اهڙي امت (Nation) جا قاضي، حڪم ۽ امير سڏيا ويا، جنهن ۾ خدا پرست مسلمانَ ۽ خدا پرست يهودي بچاءُ (دفاعي) مقصد جي لاءِ گڏجي پيا هئا. انهيءَ ٺاهه کي مديني جي ڀرپاسي ۾ رهندڙ قبيلن تي به لاڳو ڪيو ويو ته اهي سڀئي هڪڙي گڏيل سياسي مقصد جي لاءِ هڪڙي امت بڻجي پيا،
**فردوه الي الله و الرسول**.

**ميثاقِ مدينه** هڪ اهڙي پيڙهه هئي، جنهن تي مختلف مذهبن جا پيروڪار پاڻ ۾ گڏجي هڪ عالمي حڪومت قائم ڪري سگھن ٿا. يورپ وارن ته گڏيل انسانيت جي مقصد لاءِ پنهنجي جوڙجڪ مان مذهب کي ٻاهر ڪڍي ڦٽو ڪري ڇڏيو، پر اهي انهيءَ هوندي به ڪامياب نه ٿي سگھيا، ڇو ته مذهبن جي گروهه بندي ۽ نئين مهانڊي جي ڪري پيدا ٿيندڙ اختلافن انساني اتحاد جي امڪانن کي ختم ڪري ڇڏيو. پر اسان ڏسون ٿا ته مديني واري ميثاق ۾ مذهبي اختلاف سان ڪابه ڇيڙ ڇاڙ نه ڪئي وئي، اڃا به ان کي جيئن جو تيئن قائم رکندي امن، محبت ۽ ڀائيبندي وارن مقصدن تي گڏجي پوڻ لاءِ اتساهيو ويو. مسلمانن پنهنجي سڄي تاريخ ۾ مديني واري ميثاق جي مثال مان تمام گھٽ ۽ ٿورو فائدو ورتو. عالمي حڪومت ۽ انساني وحدت جي جوڙجڪ جي لاءِ ڪنهن به قسم جي ڪوشش نه ڪئي وئي، جڏهن ته اهو ئي **ختم نبوت** جو مقصد هو.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اسلام ۽ ٻيا مذهب
زمرو:سياست
پي لنگ هئانگ

پِي لِنگ هُئانگ (Pei-Ling Huang) اصل تائيوان جي آهي. ھيءَ مائي آمريڪا جي جڳ مشھور **ھارورڊ يونيورسٽيءَ** (Howard University) مان شاهہ عبداللطيف ڀٽائيءَ () جي وائي وارن سُرن ۽ انھن جي مدد سان ماڻھن جي نفسيات (Nafisiyaat) ۾ فھم فضيلت آڻڻ ڪيئن ٿيڻ جوڳي آھي، جي پس منظر ۾ ته جيڪڏھن انھن سرن کي جديد ترتيبون ڏئي آڻجي جو لطيف جي واين کي **ماترن** (Meter) آڌار ڪيئن لکي سگهجي جو اولهه جا سنگيتڪار به وائيءَ جي ڌنن کي سندس جديد سازن سان ڇيڙي سگهن. ان تي ھيءَ پي ايڇ ڊي ڪري رھي آھي.

ھوءَ پھريان ته ھر ورهيه آمريڪا مان پنهنجي پي ايڇ ڊي ٿيسز (Ph. D thesis) جي سلسلي ۾ ٻه ٽي مھينا سنڌ ايندي ھئي، پر ھاڻي فيلڊ ريسرچ (Field Research) لاءِ سڄي سال لاءِ ڀٽ شاھ تي رهي ٿي. جتان اها استاد منٺار فقير (Ustaad Manthhaar Faqeer) کان **وائيءَ** (Waaee) جو **سرُ** (Sur) ۽ **گُر** (Gur) سکي ٿي. ان کان پھرين ھن **صوفي سنگيت** (Soofi sangeet) جي مک سازن جيئن **طبلو** (Tabilo) ۽ **ستار** (Sitaar) وڄائڻ سکيو آهي. ھوءَ ھالا ڀرسان ڳوٺن ۾ وڃي ماين مردن کان وائيءَ بابت لوڪ خيال ٻڌي ۽ سمجھڻ جي ڪوشش ڪري ٿي ته ڪيئن ”وائيءَ“ جي ڪري ھتي جي ماڻھن ۾ ماٺارپ جو مادو ملي ٿو.

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:موسيقي
زمرو:سنگيت
زمرو:سنڌي شاعري
يورپي اتحاد

[Left|thumb|upright=0.9|[Flag of Europe, adopted by the Council of Europe in 1955 as the flag for the whole of Europe.]]

**يورپي يونين** يورپ کنڊ جي 28 ملڪن جو اتحاد آھي جن مان 18 ملڪن جي ڪرنسي يورو آھي.
مرڪز|thumb|European Commission

## حوالا

زمرو:يورپ
زمرو:تنظيمون
زمرو:يورپي اتحاد
زمرو:يورپي يونين
زمرو:سياسي تنظيمون
زمرو:اقتصادي تنظيمون
زمرو:يورپ ۾ تنظيمون
زمرو:بين الحڪومتي تنظيمون
قيمت آباد

**قِيمَت آبَادُ** (Qeemat aabaad) سنڌ جي تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ هڪ ديھ جو نالو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
لوهيڙو

**لوهيڙي** (انگريزي:Tecomella) يا روهيڙو ھڪ وڻ آهي جو پورو انگريزي نالو Tecomella Undulata آهي، هن جو نباتاتي خاندان ۾ تعلق بائيگنونياسي (Bignoniaceae) سان آهي. هي سنڌ جي ديسي وڻن مان آڳاٽو وڻ آهي، جيڪو سنڌ جي ٿر، ڪوهستان ۽ دريائي علائقن ۾ ٿئي ٿو. لوهيڙي جو نالو ڍاٽڪي ٻولي مان نڪتل آهي، ڍاٽڪي ٻولي ۾ لوهي معني رت يا رت جهڙو، اهو انهي ڪري جو جڏهن لوهيڙي جي آلي ڪاٺي کي چٽ سالي لاءِ ڪٽجي ٿو ته ان مجهان ڳاڙهي پاڻياٺ نڪري ٿي، جيڪا هٿن يا ڪپڙن کي لڳي ته اهي ڳاڙها ٿيو وڃن، جنهن ڪري هن وڻ تي **لوهيڙو** (Loheerro) يا **روهيڙو** جو نالو پئجي ويو. هي وڻ ٿر ۾ عام ٿئي ٿو، جيڪو کٽن جي پاڳن ۽ ٻئي فرنيچر ٺاهڻ ۾ ڪم اچي ٿو. هي وڻ سخت جان هئڻ ڪري، هن جو ڪاٺ لوهه وانگر سخت ٿئي ٿو، جيڪو فرنيچر ۾ چٽ سالي ڪرڻ لاءِ بهتر سمجهو وڃي ٿو. 

ٿر جي صحرا لاءِ اهو وڻ هڪ هڪ باغ بهار آهي. بهار جي موسم ۾ ان وڻ ۾ قدرت  الاهيءَ سان  ڳاڙها، سونهري ۽ پيلا گُل  پيدا ٿيندا آهن. جنهن ڪري آهستي آهستي روهيڙن  جا سڄا وڻ، ڪي ڳاڙهن ڪي پيلن ڪي سونهري گُلن سان ڇانئجي ويندا آهن ۽ ٿر ۾ اهو نظارو هوندو آهي جو ڄڻ ائين پيو ڀانئبو آهي ته ڪنهن ڪشمير جي چمن ۾ سير پيو ڪجي. مٺي ۽ ڏيپلي تعلقي ۾ روهيڙو بمقابلتاً ڇاڇري ۽ ننگرپارڪر تعلقن جي گهٽ ڏسڻ ۾ ايندو آهي. ڇاڇري ۽ ننگرپارڪر تعلقن جي ڪن ڀاڱن ۾ ته ڏهرن جا ڏهر ڀريا پيا  هوندا آهن. سچ پچ باغ جو نظارو به اتي هوندو آهي.
هي وڻ وڏو، ڪَنڊي جيڏو ٿيندو آهي. هي ڇاڇري تعلقي جي اوڀر ۽ ننگر پارڪر تعلقي جي اتر- اوڀر واري ڀاڱي ۾ گهڻو ٿئي ٿو. اتي، ڪٿي ڪٿي ته ڏهرن جا ڏهر ڀريا پيا آهن ۽ ماڻهو ٻارڻ جون ڪاٺيون به روهيڙي جون ڪم آڻين. باقي ٿر ۾ ڇڊو ٿئي ٿو، جتي وري روهيڙي جي ڪاٺي ڏاڍي اڻلڀ ۽ مهانگي آهي. مُهراڻي، ڏيپلي، مٺي ۽ ڇاڇري تعلقي جي ڏکڻ-اولهه واري ڀاڱي ۾ ٿئي پر ڇڊو، سو به ڪن ڏاڍي زمين وارين ٻنين ۽ هنڌن تي، باقي ڀٽن ۽ درن تي ڪونه اُڀري. شاھ لطيف هن کي لوهيڙو ڪري استعمال ڪيو آهي. سياري لٿي بهار جي موسم ۾ هن ۾ ڳاڙها، پيلا ۽ سونهري گڏيل رنگن جا گل ٿيندا آهن، جن سان سڄو وڻ سٿجي ويندو آهي. گُلن ۾ ڪا خوشبوءِ ڪانه ٿئي، باقي رونق واهه جي اٿن، جنهنڪري ڏسڻ سان اکين کي فرحت پيئي ايندي آهي. اُنهن ۾ ڦل ٿيندو آهي جو بيڪار هئڻ ڪري ڪنهن به ڪم ڪونه اچي.
روهڙي جي ڪاٺي مضبوط، عمارتي ڏانوَ جي ۽ قيمتي آهي. اُن جو ٿُڙ ٿلهو ٿيندو آهي، جنهن کي ڪرٽ سان چيري، منجهانئس جاين لاءِ ڪامون، داسا، ٿنڀا، پٽيون، در ۽ درين جا چوکٽ، کٽن جا پاوا، ايسُون ۽ اُپرا، تختا پينگها، پاکڙا، هَنا، صندل، ڪرسيون، ٽپايون، ميزون، رُول، ڪٻٽ، اُکريون، مُهريون، ڀوڻ، ننڍا اُکرلا ۽ ٻيون به انيڪ قسمن جون شيون ٺاهيندا آهن.. ڪاٺي مضبوط، جهالائو ۽ گهَڙڻ ۾ سهولت واري آهي، تنهنڪري شهتيرن، پٽين، ٿنڀن، کٽ جي پاون ۽ پينگهن وغيره تي سوٽهڙ چٽ ڪڍندا آهن جي بلڪل وڻندڙ لڳندا آهن. اُن کي اُڏوهي جلد نه لائيندي آهي تنهنڪري صدين تائين جٽاءَ ڪندي آهي. روهيڙي جي قيمت هجڻ سبب اڪثر طنز يا طعني طور چئبو آهي ته ”هائو، فلاڻي جي گهر کَٽ آهي ته سهي، پر روهيڙي جي!“ اُن جي ڪاٺي ۽ ان مان ٺهيل شيون مهانگيون وڪامنديون آهن. آلي وڻ وڍڻ تي ٿر ۾ سرڪاري بندش آهي. روهيڙي جو وڻ سُڪڻ بعد وڍيندا آهن. ڪي آلو وڻ به وڍين پر اڪثر هندو ماڻهو روهيڙي جو آلو وڻ ڪونه وڍين. انهن ۾ اهو وهم ويٺل آهي ته جي آلو روهيڙو وڍبو ته انهيءَ ڪري ڪونه ڪو نقصان ٿيندو..

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جا وڻ
زمرو:نباتات
زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
برڪڻ

**برڪَڻِ** اونهاري ۾ اتر اولھ ڪنڊ کان لڳندڙ هوا، جيڪا تيز لڳندي تہ ٻيڙياتن ۽ ملاحن لاءِ نقصانڪار ٿيندي آهي ۽ انهيءَ هوا ۾ سنگن ۾ بيٺل اَنُ پڻ مري ويندو آهي. عام طرح سنڌ ۾ هوا ٻن رُخن کان لڳندي آهي. سنڌ جي ڏاکڻي حصي يا لاڙ ۾، اونهاري ۾ ڏکڻ الهندي ڪنڊ کان، سانوڻيءَ ۾ اوڀر کان (جيڪا مينهن آڻي) ۽ اُتر کان جهڪ ۽ مينهن آڻي، جنهن کي ’ٻڪروال‘ چوندا آهن. سياري جي مند ۾ سر اُتر ۽ اتر اولھ ڪنڊ کان جيڪا سخت سيءُ آڻيندي آهي ۽ سَر اُتر واري هوا مِينهن آڻيندي آهي.

## حوالا

زمرو:موسم
برڪي

**بَرڪِي** ڪپھ يا ڦٽين وجهڻ لاءِ وڏي ڳوڻ، جنهن کي ’ٻوجهو‘ بہ چوندا آهن. برڪي ٻن ڳوڻين کي سبي، ملائي، ٺاهيندا آهن. ڪپھ ۽ ڦٽيون هلڪي وزن واريون ٿين ٿيون، پر جاءِ گهڻي والارين ٿيون، تنهن ڪري ٻن يا ٽن ڳوڻين کي ملائي برڪي ٺاهيندا آهن.

## حوالا

زمرو:سامان
اخناتون

مصري فرعون **اخناتون** (Akhnaatoon) پنهنجي لاءِ آمن هوتپ جو لقب اختيار ڪيو، هن جي گهر واري **نيفريٽي** بہ وڏي ڏاهي مائي هئي. **آمن هوتپ** ان وقت جي عبادت گاهن مان بت ڪڍائي ڇڏيا هئا.  هن اڪيلي خدا جو تصور ڏئي اهو چيو تہ ھو ھر ھنڌ حاضر آهي ۽ اهي ھدايتون کيس **شماش** (شمس =سج) کان مليون آهن. **وحدانيت** جي حوالي سان سندس اهي مذهبي سڌارا گهڻو وقت نہ هلي سگهيا، پروهت طبقو بي روزگار ٿيڻ لڳو تہ ان **آمن رع** سان رٿ سٽي (سازش) ڪري اخناتون جو تختو اونڌو ڪرايو ۽ **رع** پاڻ کي ديوتا قرار ڏئي، بت پرستي وري چالو ڪري ڇڏي. اڳتي هلي اخناتون جي انهن ئي خيالن سامي وحداني مذهبن جي راھ ٺاهي تيار ڪئي ۽ منظم وحداني مذهب طور يهوديت جو ظهور ٿيو.

## حوالا

زمرو:قديم تاريخ
زمرو:مصر
زمرو:مصر جي تاريخ
زمرو:مذهب جي تاريخ
زمرو:مذهب سان لاڳاپيل ماڻهو
ڌيءَ يا پٽ

ميڊيڪلي ڌيءَ يا پُٽُ مرد جي جزن ۾ هوندو آهي، عورتن جي جزن ۾ نہ. مرد جا جزا x ۽ y هوندا آهن, جڏهن تہ عورت جا جزا xx هوندا آهن. جيڪڏهن مرد جو ايڪس جزو عورت جي ايڪس جزي سان ملي زرخيز ٿيندو تہ ڌيءَ ڄمندي ۽ جيڪڏهن مرد جو واءِ جزو عورت جي ايڪس جزي سان ملي زرخيز ٿيندو تہ پٽ ڄمندو. اهو سڄو معاملو هونئن تہ قدرتي آهي، جنهن ۾ مرد يا عورت جو ڪو ڪردار نہ هوندو آهي. آرين جي قديم دؤر ۾ نياڻيءَ کي قرب وچان ”پُتري“ (پُٽري) چئبو آهي، نه ته عام طرح ”پُٽ“ جو مونث آهي ”ڌيءَ“ (پراڪرت ڌيئا“)، جو اصل ۾ اهي سنسڪرت لفظ ”دُهتا“ ”دهتر“ (پارسي ”دختر“، ۽ انگريزي ”ڊاٽر“ (Daughter). انهيءَ لفظ جو ڌاتو يا بنياد آهي ”دُهه“ (Duh) معنيٰ ڏهڻ، اڳي نياڻين تي ٻڪرين، گاين وغيره جي ڏهڻ جو ڪم رکيل هو، تنهنڪري مٿن اِهو نالو پيو. مطلب ته ”پٽ“ لفظ ۾ هڪڙو خيال ۽ ”ڌيءَ“ لفظ ۾ ٻيو خيال سمايل آهي، تنهنڪري ايهي ٻه علحده لفظ مليا اٿئون.آڳاٽا لوڪ ائين وسنهندا هئا ته جيڪو ماڻهو بنا اولاد مري ٿو ۽ پنڊ ڀرائڻ ۽ پترن کي پاڻي ڏيڻ لاءِ ڪوبه پٽ ڪونهيس، سو ”پؤ“ نالي نرڪ (دوزخ) ۾ پوي ٿو. انهي ئي سبب ڪري فرزند کي سڏيائون. ”پؤتر“ يعني ”پؤ“ نرڪ کان تارڻ وارو. ماڻهن پٽ گهريائي انهيءَ ڪري ٿي ته جيئري ته ٻانهن ٻيلي ٿين پر مئي کان پوءِ به مائٽن جي ڪريا ڪرم ۽ سراڌ ڪري انهن جو نيتارو ڪن. جنهن کي پنهنجو آنڊي ڄائو پٽ ڪونه هوندو هو، سو لاچار ٻئي جو پٽ (خاص ڪري ڏهٽو) گود وٺندو هو. ”گود ۾ وٺڻ“ معنيٰ ڌرم جو پٽ پٽ ڪرڻ. اهو اصطلاح خود ڄاڻائي ٿو ته پرائو ٻار اڃا ٻاروتن ۾ ئي هوندو هو ۽ گويا هنج ۾ وهارڻ جيڏو هوندو هو، تڏهن کيس پنهنجو ڌرم جو پٽ ڪندا هئا، ۽ نه وڏي هوندي. ائين پرائو پٽ پنهنجو ڌرم جو پٽ ڪندا هئا، ته به دل کي اهڙي فرحت نه ايندي هين، جهڙي پنهنجي ڄڻيل پٽ مان اچي ٿي. وقت تي اهي ڌرم جا پٽ موٽي پنهنجن اصلوڪن مائٽن وٽ ويندا هئا. (منڊل ستون، 4، 7-8).

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:سماج
زمرو:ايمبريولاجي
عمل ۾ آڻڻ جو وقت

**عمل ۾ آڻڻ جو وقت** (Entry into Force) مان مراد ڪنهن به معاهدي کي عمل ۾ آڻڻ لاءِ طئي ٿيل اهڙو مدو، جنهن دوران لاڳاپيل ڌريون معاهدي تي عمل ڪرڻ شروع ڪنديون آهن. ان قسم جو عمل آڻڻ معاهدي ۾ ڄاڻايل تاريخ وقت ۽ سن کان وٺي بالا ادارن طرفان معاهدي جي توثيق، منظوري ۽ قبوليت تائين، هر رخ ذريعي واضح طور بيان ٿيل هوندو آهي. ان سلسلي ۾ گڏيل قومن طرفان ”ويانا ڪنوينشن“ جي شق: 24 ۾ وڌيڪ تفصيل ڏنا ويا آهن، عام طور ٺاهه تي عمل عارضي (Provisional) ) بنيادن تي به ٿيندو آهي، جنهن کي اڳتي هلي مستقل عمل ۾ آڻبو آهي.

## حوالا

زمرو:قانون
زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:فوجداري قانون
زمرو:قانوني اصطلاحون
ڪراچي ايئر فورس عجائب گھر

**پاڪستان ايئر فورس عجائب گھر** پي اي ايف بيس شاهراھ فيصل ڪراچي جي ويجھو آهي. ان ميوزيم جو افتتاح 14 آگسٽ 1997ع ۾ چيف آف ايئر اسٽاف عباس خٽڪ ڪيو هو. ھي هڪ تمام بهترين ۽ پرسڪون تفريح گاھ آهي، جتي پاڪستاني نوجوانن جي ملڪ جي خدمت جو اندازو ڪري سگھجي ٿو. اسڪول ۽ ادارا هتي پنهنجي شاگرن ۽ ملازمن کي ٽوئر ڪرائڻ لاءِ وٺي ايندا آھن. هن خوبصورت ۽ دل افروز پارڪ ۾ ڪينٽين پڻ آهي جتي فاسٽ فوڊ مان لذت وٺي سگهجي ٿي.
## حوالا

زمرو:ڪراچيءَ جون تفريح گاھون
جفتي ڪٽنب

گروهي شادين (Pairing marriages) جي زماني يا ان کان به اڳ ۾ ڪي مايون ۽ مرد ٿوري يا گهڻي وقت لاءِ پاڻ ۾ گڏجي جوڙو جوڙو يا جفت ٺاهي رهندا هئا. ”هڪ زائفان گهڻن مڙسن“ واري ڪٽنب ۾ يا ”هڪ مڙس گهڻين زالن“ واري ڪٽنب  ۾ جڏهن مڙس ڪنهن هڪ خاص زال کي ٻين سمورين زالن کان وڌيڪ پيار ڪندو هو ته  اها خاص زال سندس مُک زال يا سندس ڪٽنب جي پَٽ راڻي ٿي پوندي هئي ۽ اهو مڙس به انهيءَ زال جي گهڻن مڙسن مان سندس مکيه پيارو مڙس يا پارٽنر هوندو هو.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:معاشرو
پاڪستان ائيرفورس

**پاڪستان جي ھوائي طاقت** يا **پاڪستان ايئر فورس** (انگريزي: Pakistan Air Force) پاڪستان جي هٿياربند فوج جو فضائي شعبو آهي. هن جو بنياد 1947ع ۾ پاڪستان جي آزاديءَ سان گڏ رکيو ويو. 

## تاريخ
پاڪستان ايئر فورس جي تاريخ جو آغاز ورهاڱي کان اڳ واري دور سان ملي ٿو. 1933ع ۾ برطانوي هندستان جي حڪومت ننڍي کنڊ ۾ **ڊرگھ روڊ** (ڪراچي) جي ويجهو هڪ ايئر فورس اسٽيشن قائم ڪئي هئي، جيڪا هن وقت پي اي ايف بيس فيصل جي نالي سان سڃاڻجي ٿي.

جڏهن 14 آگسٽ 1947ع تي برطانوي راڄ ننڍي کنڊ کي ٻن حصن (پاڪستان ۽ انڊيا) ۾ ورهايو، ته ان وقت "رائل پاڪستان ايئر فورس" جو وجود پيو، جنهن جو نالو بعد ۾ 1956ع ۾ پاڪستان جي جمهوريه بڻجڻ تي تبديل ڪري "پاڪستان ايئر فورس" رکيو ويو.

## مشن ۽ مقصد
پاڪستان ايئر فورس جو بنيادي مقصد پاڪستان جي فضائي حدن جي حفاظت ڪرڻ ۽ ڪنهن به جارحيت جي صورت ۾ ملڪ جو دفاع ڪرڻ آهي. هن قوت جو نعرو علامه اقبال جي هڪ فارسي شعر مان ورتل آهي.

## اهم اڏا (Bases)
پاڪستان ايئر فورس جا ڪجهه اهم هوائي اڏا هي آهن:
* پي اي ايف بيس فيصل (ڪراچي)
* پي اي ايف بيس مسرور (ڪراچي)
* پي اي ايف بيس سرمگل (ڪوئيٽا)
* پي اي ايف بيس منير عباس (سرگوڌا)

## وڌيڪ ڏسو
* پاڪستان جي فوج
* پاڪستاني بحريه

## حوالا

زمرو:پاڪستان ايئر فورس
زمرو:پاڪستان جي فوج
زمرو:پاڪستاني فوج جا انتظامي ڪور
زمرو:1947ع ۾ قائم ٿيل فوجي يونٽ
شهري آزادي

**شهري آزادي** (Civil Liberty) آزادي يا حق، ڪنهن به سماج جي ڪم ڪار ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. هن ۾ تقرير جي آزادي، مذهب ۽ سوچ جي آزادي، چرپر جي آزادي، جماعت ٺاهڻ جي آزادي وغيره شامل آهن. ڪن ملڪن ۾ اهي حق آئين ۾ موجود هوندا آهن، جيڪي ملڪن ۾ عدالتي حڪمت ذريعي لاڳو ڪيا ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:شهري حق ۽ آزادي
زمرو:قانون
شهري بچاءُ

**شهري بچاءُ** (civil defence) شهرين جي موت جو سيڪڙو گهٽائڻ ۽ ويڙھ دؤران شهري ملڪيت جي نقصان کي گهٽ ڪرڻ لاءِ ڪيل ڪوششن کي شهري بچاءُ سڏجي ٿو، ان سلسلي ۾ سڀ کان پهريائين مکيه ڪوشش 1930ع جي ڏهاڪي ۾ ٿي، جڏهن يورپ مٿان هوائي بمباريءَ جو خطرو پيدا ٿيو. تڏهن کان اهو ڪم شروع ٿيو ته جيئن عام شهرين جو نقصان گهٽائي سگهجي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:جنگ
زمرو:شهري بچاءُ
شهري قانون

**شھري قانون** (Civil Law) يورپ کنڊ جي روايتي قانوني اصولن کي شھري قانون سڏيو وڃي ٿو. اهو برطانيا جي **عام قانون** (Common Law) کان مختلف آهي. شھري قانون ماٺو ٿئي ٿو، جڏهن تہ عام قانون ۾ عدالتون قانون ٺاهڻ ۾ مختيار آهن. شھري قانون جي اهم وسيلن ۾ روم جا قانوني اصول، وچين زماني جي ديول (چرچ) جا قانون، فرانسيسي انقلاب کانپوءِ نيپولين جي دؤر جا قانون شامل آهن. شھري قانون جو اصطلاح  عام قانون جي حوالي سان پڻ ڪتب اچي ٿو، جتي اهو فوجداري قانون ۽ ٻي قانون ۾ فرق ٻڌائي ٿو.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:سماج
زمرو:قانون
جيٺي سپا هيملاڻي

**جيٺي سپا هيملاڻي** (Jaithhi Sipaa Hemlaanni) سنڌ اسيمبليءَ جي پهرين مائي ميمبر هئي، جيڪا سنڌ ليجسليٽیو اسيمبليءَ جي ڊپٽي اسپيڪر پڻ ٿي. سندس سياسي لاڳوپو ڪانگريس سان هئو. جيٺيءَ انگريز راڄ خلاف آزاديءَ جي تحريڪ ۾ وڌي چڙهي حصو ورتو ۽ ان لاءِ جيل به ڪاٽيائين. پر ورهاڱي جي نتيجي ۾ پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ کيس مجبورن پنهنجو اباڻو وطن ڇڏڻو پيو. هن سان هڪ روايت به لاڳاپيل آهي ته ان وقت جو سنڌ جو هڪ وڏو سيد مسلمان سياستدان سندس عشق ۾ ڦاٿل هئو ۽ ساڻس وهانءَ ڪرڻ  چاهي پيو، پر جيٺي ان سان وهانءُ ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هئو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
انتظاميا

ارڙهين صدي عيسوي ۾ فرانسيسي سياسي مفڪر ”مونٽيسڪيو“ سياسي سرشتي کي ٽن حصن يعني **انتظاميا**، *[[قانون ٺاهيندڙ ادارو]]* ۽ عدالت ۾ ورهايو. هن مطابق هر هڪ حصي کي هڪ ٻئي کان الڳ رکيو وڃي. حڪومتي سرشتي جي فيصلي ڪندڙ اداري کي انتظاميا يا ايگزيڪيٽوو (**Executive**) چيو وڃي ٿو. 

## حوالا

زمرو:پوليٽڪل سائنس
زمرو:حڪومت جون مخصوص شاخون
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:طاقت جي تقسيم
زمرو:عوامي قانون
زمرو:آئيني قانون
سوکي بندر

**سوکي بندر** ()  ٺٽي سنڌ تعلقي ڪيٽي بندر جو سنڌو درياھ تي ھڪ قديمي بندر گاھ رھيو آھي، جيڪو سورھين سترھين صدي م ٺهيو، جتان کان دنيا جي مختلف ملڪن ۾ ھندو ء مسلمان واپاري واپار ڪرڻ ويندا ھئا  ايران سعودي عرب قطر عمان جي ملڪن جا واپار ھتان کان مکڻ نير چمڙو (Leather) ڪپڙو جانور جي خريد ڪري پنھنجن ملڪن ڏي ويندا ھيا. 

ھي بندرگاھ پاڪستان ٺھڻ کان پھريان آباد ھيو پاڪستان ۾ جڏھن بئراج ۽ ڊيم ٺھڻ جي شروعات ٿي انھي خوبصورت شھر جي سونھن کي نظر لڳي وئي اڄ رُڳو آثار رھيا آھن سو بہ ھڪ ڏينھن سمنڊ جون تيز لھرون ختم ڪري ڇڏينديون اڄ بہ سوکي واسي مٺي پاڻي جي انتظار ۾ آھن. 

## حوالا
سارڪ

**سارڪ**  فرانس جي نارمنڊي واري ڪناري ک واري پاسي انگلش چينل جي ڏکڻ-اولھ طرف واقع چينل ٻيٽن ۾ واقع ھڪ ٻيٽ جو نالو آهي.  اھو گرونزي جي بيليوڪ جي ھڪ جاگير يا فيف آھي جنھن ۾ نارمن قانون جي بنياد تي جوڙيل قانون لاڳو آهي ۽ جتي ھڪ الڳ پارليامينٽ ڪم ڪري ٿي.  سارڪ جي ڪل آبادي 500 ماڻھن جي لڳ ڀڳ آهي ۽ ان جي پکيڙ 5.44 ڪلوميٽر آهي.

## حوالا
آگسٽ ڪاميٽ

thumb | ساڄو | آگسٽ ڪاميٽ**آگسٽ ڪاميٽ** (Auguste Comet) کي فرانسيسي فيلسوفي جو هاڪاري فلسفي جو پيغمبر چيو وڃي ٿو، سندس خيال ۾ سماج جو بنياد پاڻگهرائپ (خود غرضي) تي آهي. سماج ۽ حڪومت هڪ ٻئي لاءِ لازم آهن. هي 1798ع ۾ ڄائو ۽ 1857ع ۾مري ويو. ڪاميٽ سياسيات جي اصولن تي عملي تحقيق لاءِ ٽي اصول پيش ڪيا آهن. مشاهداتي، تجرباتي ۽ تقابلي، پر تاريخي مشاهدي کي به هو سياست جو بنياد سڏي ٿو. هن Course of Positive Philosophy جي نالي سان ڪتاب لکيو.

## حوالا

زمرو:1857ع جون فوتگيون
زمرو:خيالن جي تاريخ
زمرو:سماج
زمرو:شخصيتون
زمرو:فرانس
زمرو:فلسفو
زمرو:فلسفي جي تاريخ
زمرو:سياسي فلاسافي
نازيت

**نازيت** يا نازي ازم (Nazism) جرمن ٻوليءَ جي اصطلاح Nationalsozialismus (قومي سماج- واد) پٺيان مشهور نظريي جو بُنياد 1919ع ۾ ٺاهيل ’نيشنل سوشلسٽ ورڪرز پارٽي‘ (نازي پارٽي) ۽ جڳ- مشهور آمر ’ايڊالف هٽلر‘ جي ڪٽر پسند جرمن قومپرستيءَ جي بنيادن تي قائم حڪومت جي تصورن ۽ عمل تي بيٺل آهي . هي نظريو حياتياتي بنيادن تي بيان ڪيل نسل- پرستيءَ ۽ سامي نسلن کان نفرت جي بنياد تي قائم ٿيو ۽ ان کاٻي توڙي ساڄي ڌُر جي ڪٽرپڻي کي گڏ ڪري پنهنجو نظرياتي خاڪو ڏنو. هي نظريو آريائي نسل کي دنيا جو بهترين ۽ اُتانهون نسل سمجهندي ، ان جي پوترتا ۽ عظمت ۾ دنيا جي ڀلائي سمجهندو هو ۽ يهودين کي دنيا جو بدترين انساني نسل سمجهندي کين مڪمل طور نابود ڪرڻ جي وڪالت ڪندو هو. ڇاڪاڻ جو ’نازي ازم‘ موجب دنيا ۾ جيڪا به خراپي ۽ پستي موجود آهي ، ان جو اصل سبب يهوديت آهي، جنهن پنهنجي روايتي چالاڪين سان پنهنجو وجود برقرار رکڻ لاءِ دنيا جي ٻين قومن ۽ نسلن کي نهوڙي رکيو آهي . انهيءَ ڪري ’نازيت‘ يهودين سان گڏ هم جنس پرستن ، لاڏائو قبيلن، ڪاري چمڙيءَ جي ماڻهن ، ذهني ۽ جسماني طور جڏن ۽ سماج جي ٻين گهٽ ۽ پنگلن طبقن کي ناس ڪرڻ واري عمل کي ٺيڪ قرار ڏنو . هن نظريي معيشيت جا بنياد سماج- وادي ۽ پونجي- وادي سرشتن کان ڌار ۽ ساڄي ڌُر جي ڪٽرپڻي سان سلهاڙيل رکيا ۽ ان کي پنهنجي سياسي ايجنڊا جي ماتحت رکيو . خانگي ملڪيت جي حمايت ڪندي ان سرشتي سماج ۾ قابل ، باصلاحيت ۽ صحتمند ماڻهن جي مٿڀرائپ کي صحيح ۽ ’فطري‘ قرار ڏنو . انهن نظرياتي لاڙن کي حاصل ڪرڻ  لاءِ نازي پارٽي سندس اڳواڻ ايڊالف هٽلرجي حڪومت (1945-1933ع) تائين ڏينهن رات هڪ ڪري ڇڏيو ۽ واٽ ۾ اُٿندڙ هر مخالفت کي ڏاڍي بي رحميءَ سان چٿيو .

## حوالا

زمرو:ساڄي ڌر جا نظريا
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:فلسفو
انڌي نازيت

**انڌي مَت** يا **ڪاري نازيت** يا *بلئڪ نازي ازم* (Black Nazism) جي شروعات فاشي قوتن يورپ ۾ ڪئي. ڪاري  چمڙيءَ يا رنگت کان نفرت ۽ ڌڪار جي بُنياد تي بيٺل اِن تصور هيٺ هلندڙ رياست جي بقا جي ضمانت ان جي نفرت جوڳي سگھ ۾ لڪل آهي. نازي تصور مطابق دُنيا تي حڪومت ڪرڻ جو حق رڳو آريانسل کي حاصل آهي. ان نظريي جا پوئلڳ ڪنهن بہ عقل ۽ تجربي کان ٻاهرئين وجود جا انڪاري آهن.

## حوالا
چرنوبل نيوڪليائي حادثو

**چرنوبل نيوڪليائي حادثو** (Chernobyl Nuclear Accident) ان زماني جي سوويت يونين جي رياست يوڪرين جي اتر ۾ ’چرنوبل‘ نالي شهر ۾ موجود ائٽمي ري ايڪٽر ۾ 26 اپريل1986ع تي ٿيل ڌماڪي سبب ٿيو. ان حادثي جي نتيجي ۾ اُتي قائم ڪيل ري ايڪٽر جو ائٽمي مواد بيلارس، سويڊن ۽ فن لئنڊ تائين پکڙجي ويو. جنهن ڪري انهن ملڪن ۾ مختلف بيمارين مُنهن ڪڍيو. ان حادثي خلاف ڄاڻايل علائقن ۾ سخت احتجاج پڻ ٿيا هئا. هن حادثي يا واقعي جي ڪري سڄي دنيا ۾ سوويت يونين جي ائٽمي پروگرام تي پڻ ڏاڍي تنقيد ٿي.

## حوالا

زمرو:واقعا
زمرو:روس
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
ٻولي جا اچار

ڪنهن ننڍڙي ٻار کي چئبو ته چئو”چمي“ ته چوندو ته ”ممي“ يا ”پمي“- ڇو ٿو ائين چوي؟ ”چ“ جي اُچار لاءِ، ڄڀ جي وچ وارو ڀاڱو اٿاري تارونءَ ڏانهن ڪرڻو پوي ٿو، ۽ ساڳئي وقت ڄڀ جي پاڙ جو زور به لڳائڻو پوي ٿو: اکر هڪڙو ۽ ڄڀ کي تڪليف ٻٽي يا ٻيڻي، سا به ساڳئي وقت! ويچاري معصوم کان ايترو ڪشالو نٿو پڄي، تنهنڪري ”چ“ بدران ”م“ چوي ٿو، جنهن جو اچارڻ چپن جي چورڻ سان آسانيءَ سان ڪري سگهي ٿو.  ٻار ٿورو وڏو هوندو ته ”پ“ به چوندو، جو اهو به چپن جي اچار وارو اکر آهي.  سڀني قومن جي ٻارن کي اول چپن جي اچار وارا اکر چوڻ سولا لڳن ٿا.  سنڌي ٻار چون ”بابا“ ۽ انگريزي ٻار Pa Pa ۽ ma- ma چون ٿا، جن ۾ ”ب“، ”م“ ۽ ”پ“ چپن جي اچار وارا اکر آهن- هن مان هيءُ اصول ظاهر ٿيو ته اکرن ۾ تبديل يا مٽ سٽ ٿئي ٿي.

ننڍڙو ٻار ”ڪِنو“ بدران ”اِنو“ چوي ٿو.  ساڱيا واڱيا به سنسڪرت لفظن ڪنڀڪار، سورڻڪار، چرمڪار ۽ لوهڪار بدران ڪنڀار، سونار، چمار ۽ لوهار چوڻ لڳا. ائين لفظن مان اکر ننڪري وڃن ٿا- هيءُ ٿيو ٻيون اصول.
ساڱين واڱين ”لوهار“ جو اچار گهٽائي ڪيو ”لهار- لُهر“ ته لفظ ئي ننڍڙو ٿي پيو. عربي ۽ فارسي لفظن سان به اهو ليکو ٿيو آهي، جهڙوڪ: حجام- حجم ۽ ستمگار – ستمگر. ائين اچارن ۾ سوس ٿئي ٿي- هيءُ ٽيون اصول.

## حوالا

زمرو:ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:لسانيات
سهڪار

**سهڪار** (Accommodation) سفارتڪاريءَ ۾ خراب حالتن کي سڌارڻ جي ڪوشش ڪرڻ ۽ مخالف ڌر لاءِ سڀ دروازا بند نه ڪرڻ جي عمل کي ’سهڪاري‘ رويي طور سڃاتو وڃي ٿو. هن صورت حال ۾ ڪنهن به غلط فهميءَ جي عنصر تحت وڙهندڙ ڌريون محسوس ڪنديون آهن ته معاملن کي سڌارڻ لاءِ هڪ ٻئي جي ضرورتن کي سمجهڻ ۽ علائقي ۾ مفادن جي صحيح ورڇ ڪرڻ ضروري آهي. هن رويئي کي امن چاهيندڙ سفارتڪار تمام گهڻو پسند ڪن ٿا. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته دنيا مان جهيڙا ختم ٿيڻا ناهن، ڇاڪاڻ ته ڪو به ملڪ پنهنجا بنيادي مفاد ۽ قومي لاڙا ڪنهن به صورت ۾ قربان نه ڪندو. انهيءَ ڪري دنيا ۾ ’سهڪار (Accommodation) واري عنصر جو پوريءَ طرح لاڳو ٿيڻ، ڏاڍو ڏکيو آهي. تڏهن به عالمي امن جي لاءِ هيءَ هڪ مثبت ڪوشش يا عمل ضرور آهي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سلجھائپ صفحا
گهٽ اُسريل مُلڪ

**گهٽ اُسريل مُلڪ** يا ليس ڊيولپڊ ڪنٽريز (Less Developed Countries) يا (LDCs) يورپ ۽ آمريڪا جي ڀيٽ ۾ اقتصادي طور پٺتي پيل ملڪن کي چيو وڃي ٿو. اهي ملڪ خاص طور آفريقا، ايشيا ۽ ڏکڻ آمريڪا جي کنڊن ۾ اچي وڃن ٿا. ”گهٽ اُسريل مُلڪ“ گهڻو ڪري پاڻ امداد ڏيڻ بدران ٻاهران ايندڙ امداد تي ڀاڙين ٿا. هنن ملڪن جي سُڃاڻپ: 

* گهٽ في ڪس آمدني 
* ايڪسپورٽ جي هيٺاهين سطح 
* عالمي مالياتي نظام ۾ غير اهم ڀاڱيدار
* جديد صنعتي ، مالي ۽ قانوني ادارن جي اڻ-هوند 
* پرڏيهي قرضن ۽ ناڻي جي پکيڙ وارن نُڪتن منجهان طئي ڪئي ويندي آهي. 

اهي ملڪ ترقيءَ جي رفتار ۾ پوئتي هجڻ سبب سياسي حوالي سان به سگهارن ملڪن جا محتاج ۽ ڳيجهو هوندا آهن. ان پستيءَ ۾ هجڻ ڪري گهٽ اسريل ملڪن جي باشندن جي زندگيءَ جي معيار ۽ تعليم ۽ صحت سميت ٻين شعبن جي ڪارڪردگي ڳڻتيءَ جوڳي هوندي آهي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:عالمي سياست
زمرو:انساني جاگرافي
زمرو:معاشي درجابندي
بيرنگ بادشاهه

سيد محمد اسماعيل المعروف ”بيرنگ بادشاهه“ ولد سيد غلام شاهه سن 1901ع ۾ ڳوٺ آرائين لڳ مدئجي، ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. 
## پڙهائي
**”بيرنگ بادشاھ“** (Bairing Baadshaah) سنڌي تعليم پنهنجي ڳوٺ واري اسڪول ۾ ورتي. عربي ۽ فارسي ڳوٺ جندو ديري ۽ عرضي ڀٽي جي ديني مدرسن ۾ پڙهيو. روحاني فيض سائين سدمان شاهه (تارڪ) رضوي، درگاهه ڦلپوٽه لڳ ماهوٽا کان حاصل ڪيائين. جنهن کيس ”بيرنگ“ جو خطاب بخشيو. زندگيءَ جو ڪافي عرصو اتي رياضت ۽ مرشد جي خدمت ۾ گذاريائين.

## شاعري
”بيرنگ بادشاهه“ صوفياڻو ڪلام چيو آهي، هن پنهنجي شاعريءَ ۾ بيرنگ لقب سان گڏ ”راز“ ۽ ”ڪٿي ڪٿي ”اسماعيل“ به استعمال ڪيو آهي. سندس ڪلام جو ڳٽڪو قلمي صورت ۾ موجود آهي. جيڪو سندس ئي هٿن جو لکيل آهي. سندس اکر ڏاڍا سهڻا هوندا هئا. سندس اهو قول مشهور آهي ته ”موت جي ياد قلب جو زنده رهڻ آهي“.

## راڳ
بيرنگ بادشاهه راڳ جو شوقين هوندو هو. سڄي رات جاڳي جاڳي ويراڳ ۾ گذاريندو هو. نيم ڪلاسيڪي موسيقيءَ جو ماهر هو. يڪتارو ۽ طبلو وڄائڻ جي سٺي ڄاڻ رکندو هو. ڪيڙا گيڙو رتا ۽ مٿي تي تاج وانگر ڊگھو ٽوپ پائيندو هو. هٿ ۾ بيراڳڻ يا ڪندري کڻندو هو. جنهن ۾ ڳاڙهو علم ٻڌل هوندو هو. هن ڪڏهن به ڪو مريد نه ڪيو. پر پوءِ به سندس طالبن جو وڏو انگَ هو. پاڻ 11 نومبر 1944ع تي لاڏاڻو ڪري ويو. سندس آخري آرامگاهه ڳوٺ آرائين تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ آهي.

نموني طور سندس هڪ بيت هيٺ ڏجي ٿو: 


ڪڍ بندياڻي بند مان ته ماڳ وڃان موٽي، 
وڃـي ويـــڙهـن وچ ۾ ڳــنڌيـان چـوٽـي، 
نيت نه رک کوٽي ڪڍ بندياڻي بند مان.



## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي شخصيتون
تخلص

**قلمي نالو** يا **تخلص** (Pen name)  عربي جي لفظ ”خلاصة“ مان نڪتو آهي، جنھن جي معنيٰ آهي، مختصر يا ننڍو. اصطلاحي معنيٰ موجب، ”تخلص“ (Takhalus) شاعر جو ننڍو نالو هوندو آهي، جيڪو هو سڃاڻپ لاءِ شعر يا نظم جي آخري بند يا آخري سٽ ۾ ڪم آڻيندو آهي. مطلب تہ ”تخلص“ هڪ شاعراڻو نالو آهي، جيڪو شعر جي پڇاڙيءَ ۾ ڪتب آندو ويندو آهي. سنڌي اديب ۽ شاعر پنهنجي لکڻين ۾ تخلص ڪتب آڻيندا آهن. مثال طور شيخ اياز (مبارڪ علي شيخ)، استاد بخاري (احمد شاھ بخاري)، تنوير عباسي (نور نبي)، امر جليل (قاضي عبدالجليل)، تاجل بيوس (تاج محمد سمون) ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن.

قلمي نالو ڪجهہ اديب پنھنجو اصلي نالي بجاءِ تخلص استعمال ڪندا آهن ۽ ادبي نالو اختيار ڪندا آهن، ان کي قلمي نالو چيو ويندو آهي، جيئن سنڌي ۾ تنوير عباسي جو اصل نالو نور نبي هو. استاد بخاريءَ جو اصل نالو احمد شاھ بخاري هو وغيره.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
انساني سرمايو

**انساني سرمايو** (human capital) ۾ ڄاڻ، هنر ۽ ڪم ڪندڙن جون پيشيوراڻيون صلاحيتون اچي وڃن ٿيون، جن کي ملڪي معيشت ۾ وڏي اهميت حاصل هجي ٿي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:عوامي انتظاميا
زمرو:معيشت
نياءُ

**نياءُ** (Niyaau)، انصاف يا جسٽس (Justice) هڪ تصور آهي، جيڪو اصولن، قانون، عقليت ، اخلاقيات ، مذهب ،فطري قانون ۽ نيڪيءَ وغيره وارن نُڪتن تي بيٺل آهي. عالمي سياست ۾ هن اصطلاح جو عام مطلب اُهي اعليٰ ۽ اُتم اخلاقي معيار آهن، جيڪي ڪنهن به روايتي قانون کان الڳ هوندي به، هر رياست منجهه حقن ۽ فرضن جي ضابطي کي ٿيڻ جوڳو ٺاهين ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ انصاف جي تصور جي ِِگھُرج عالمي ذريعن، ورثن يا دولت جي مُناسب ورهاڱي ۽ رياستي يا اداراتي تڪرارن جي نبيري مهل پئجي سگهي ٿي. عالمي لاڳاپن ۾ اڄڪلهه انصاف ”طاقتور لاءِ هجڻ“ واري صورتحال کي ڏسندي، انصاف جي ڪائناتي انداز ۾ موجودگيءَ جي ڏاڍي گھُرج محسوس ٿئي ٿي. هن موقف جا حامي ٽيڪنالاجيءَ جي حدبندين کان مٿانهين حاصلات ۽ رياستن جي هڪٻئي مٿان وڌندڙ دارومدار کي ڳڻيندي، انصاف جي وسيع معنا تي زور ڏين ٿا. ”نياءَ“ جي تصور بابت انگريز مُفڪر هابس جي پوئلڳن، حقيت پسندن ۽ تصوريت پسندن وچ ۾ ڪيترن قسمن جا اختلاف ڏٺا ويا آهن، تنهنڪري هن اصطلاح بابت ڪا خاص وضاحت ڏيڻ جوڳي ڪونهي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:انصاف
زمرو:سياسي فلاسافي
آمريڪي انقلاب

thumb|آزاديءَ جو اعلان 1819ع
اتر آمريڪا ۾ برطانيا جي 13 باغي رياستن طرفان برطانيائي شهنشاهيت جي وچ ۾ ٿيل جنگ (جيڪا 1775ع کان شروع ٿي ۽ 1783ع ۾ ختم ٿي) کي ”آمريڪي انقلاب يا آمريڪي آزاديءَ جي جنگ“ چيو ويندو آهي. هن جنگ ۾ 13 آمريڪي رياستن بغاوت ڪئي ۽ برطانيا کان آزاديءَ جو اعلان ڪندي 4 جولاءِ 1776ع تي گڏيل آمريڪي رياستن طرفان آزاديءَ جو پڌرنامو جاري ڪيو ويو. ان ”بغاوت“ کي روڪڻ لاءِ برطانيا پنهنجون فوجون موڪليون. ٻنهي ڌرين جي وچ ۾ پهرين لڙائي ”ليڪنسيگٽن“ جي جاءِ تي ٿي، جنهن ۾ برطانيا کي شڪست ملي، جڏهن ته ان کان پوءِ ٿيل ”بينڪرز هل“ ۽ ”بريڊ هل“ وارين ويڙهن ۾ نيٺ باغي لشڪرين هارايو. هيءَ جنگ 1883ع ۾ پئرس ۾ ٿيل ٺاهه تحت ختم ٿي، جنگ ۾ برطانيا جي موقف کي شڪست ملي، جڏهن ته 13 رياستن گڏجي ”يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا“ نالي ملڪ قائم ڪيو. اِن جنگ ۾ آمريڪي سياسي اڳواڻن جارج واشنگٽن، ٿامس جيفرسن ۽ جان ايڊمز جو اهم ڪردار رهيو. انهيءَ تبديليءَ جي نتيجي ۾ سڄي دنيا اندر برطانيا مخالف بيٺڪي تحريڪ کي هٿي ملي ۽ سندس قبضي- گيرين خلاف آجپي جي تحريڪن ۽ انقلابن جو اڻ کُٽ سلسلو شروع ٿيو. اهو ئي سبب آهي جو انهيءَ جنگ کي عام طرح ”آمريڪي انقلاب“ يا آميرڪن ريووليوشن (American Revolution) سڏيو ويندو آهي. هن انقلاب جي فرانس وارن تمام گهڻي حمايت ۽ مدد ڪئي، ڇاڪاڻ جو فرانس روايتي طور برطانيا جو ڏاڍو مخالف هو. اِن جنگ ۾ آمريڪي عوام جي 45 سيڪڙو ماڻهن بغاوت جي حمايت ڪئي، 20 سيڪڙو برطانيا سان وفاداريءَ جي حق ۾ رهيا، جڏهن ته باقي 35 سيڪڙو آبادي اڻ ڌُري هئي.

## حوالا

زمرو:آمريڪا
زمرو:سياست
زمرو:جنگ
چيني انقلاب

مائوزي تنگ جي اڳواڻيءَ ۾ 1949ع ۾ بادشاهي نظام خلاف چين ۾ انقلاب آندو ويو، ان انقلاب ۾ چين جي هارين بنيادي ڪردار ادا ڪيو، جڏهن ته روس جي انقلاب ۾ پورهيتن اهم ڪردار ادا ڪيو. مائوزي تنگ جي آندل انقلاب کي چيني انقلاب (Chinese Revolution) به سڏيو وڃي ٿو.

## ثقافتي انقلاب
چين جي ڪميونسٽ اڳواڻ مائوزي تونگ 16 مئي 1966ع ۾ هيءُ نظريو يا لاڙو چين ۽ خاص طرح اتان جي ڪميونسٽ پارٽيءَ ۾ آندو. انهيءَ سرگرميءَ هيٺ مائوزي تونگ چيني ڪميونسٽ پارٽيءَ جي انهن ميمبرن کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جيڪي بچاءَ ۽ اقتصادي ميدانن ۾ سوويت يونين تي ڀاڙڻ جا حامي هئا. اِن انقلاب ذريعي مائوزي تونگ چين کي پاڻ- ڀرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ان کان سواءِ هن انقلابي حڪمت عمليءَ تحت چيني ڪميونسٽن ۽ عوام منجھ ملڪيت ۽ پئسي لاءِ چاهه وارن لاڙن جو خاتمو آڻڻ لاءِ کين چيني سماج جي پورهيتن سان هٿ ونڊائڻ جي هدايت ڪئي. سياسي ليڊرن، انجنيئرن ڊاڪٽرن وغيره ۽ ٻين سفيد پوشن لاءِ پنهنجي شعبن ۾ ڪم ڪرڻ سان گڏ ڪجهه وقت هارپو، موچڪو ۽ حجامڪو وغيره ڪم به لازمي قرار ڏنو. مائوزي تونگ هن حڪمت عمليءَ ذريعي ”مستقل انقلاب“ جو تصور ڏيئي، هر ان خيال ۽ روايت کي پاڙان پٽڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن مان بورجوا اثر جي ڌپ ايندڙ هجي. اِن تحريڪ جو چيني فوج، نوجوانن ۽ ڪميونسٽ پارٽيءَ تي گهرو اثر پيو. ڪميونسٽ اڳواڻن لِن پيائو ۽ ليو شائوچي جهڙن اڳواڻن انهيءَ انقلاب جي مخالفت ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ ساڻن گڏ اڻڳڻ ماڻهن کي پنهنجي زندگيءَ تان هٿ ڌوئڻا پيا. 1976ع ۾ مائوءَ جي ديهانت سان گڏ اِن ثقافتي انقلاب يا ڪلچرل ريووليوشن (Cultural revolution) جو خاتمو آيو.

## حوالا

زمرو:چين
زمرو:تاريخ
زمرو:سياست
زمرو:چين جي سياست
زمرو:چين جي تاريخ
زمرو:چين جي سياسي تاريخ
زمرو:سلجھائپ صفحا
بيٺڪي انقلاب

سترهين ۽ ارڙهين صديءَ ۾ غلام ملڪن طرفان آزاديءَ جي لاءِ هلايل اُهي تحريڪون، جن خاص طور آفريڪا ۽ ايشيا ۾ يورپي طاقتن جي بيٺڪتن خلاف اثرائتو جهاد ڪيو ۽ آزاديءَ يا انقلاب آڻڻ ۾ ڀرپور ڪاميابي ماڻي. ان جاکوڙ کي ٻيٺڪي انقلاب يا ڪلونيئل ريووليوشن (Colonial Revolution) پڻ سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:سياست