open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اعجاز علي خان ٽالپر

سياستدان، ويٺل شهر ٽنڊومحمد خان، فيبروري 1933ع ۾ سنڌ جي مشهور سياستدان مير غلام علي خان -ٽالپر- جي گهر ۾ ڄائو. آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان زراعت ۾ ڊپلوما ڪيائين ۽ نوجوانيءَ ۾ ئي پنهنجي اباڻي علائقي مان سياست ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيائين. 1954ع ۾ ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ حيدرآباد جو وائيس چيئرمئن چونڊيو. -ايوب خان- جي مارشل لا ۾ يونين ڪائونسلن جو سلسلو هليو ته پنهنجي شهر ٽنڊي محمد خان جو وائيس چيئرمئن چونڊيو. 1962ع ۾ پنهنجي والد جي وفات تي قومي اسيمبليءَ ۾ خالي ٿيل سيٽ تي ميمبر منتخب ٿيو. 1963ع ۾ عوامي جمهوريه چين جي -انقلاب- واري ڏهاڙي تي پاڪستاني وفد ۾ شامل ٿي ويو. 1965ع ۾ -پاڪستان مسلم ليگ- جي -ٽڪيٽ- تي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر منتخب ٿيو. ممتاز -ڀٽي- جي وزارت ۾ آبپاشيءَ ۽ بجليءَ جو وزير رهيو. 1977ع جي عام چونڊن ۾ -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1985ع وارين چونڊن ۾ سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ مسلم ليگ جي حڪومت ۾ صوبائي وزير رهيو.

## حوالا
اعجاز علي خان جتوئي

مشهور سياستدان -اعجاز- علي خان جتوئي، رئيس عبدالحميد خان جتوئيءَ جو فرزند هو. دادو ضلعي جي ”ٻيٽي“ -جاگير- ۾ 5 -آڪٽوبر- 1954ع تي ڄائو. -اعجاز- علي جتوئيءَ شاگرديءَ واري زماني ۾ سنڌ نئشنل اسٽوڊنٽس فيڊريشن جي پليٽ فارم -تان- سياست جي ابتدا ڪئي. گرئجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ ڪاروباري ۾ اعليٰ -تعليم- حاصل ڪرڻ لاءِ ڪئناڊا ويو، پر ڪن گهريلو حالتن ۽ ذميوارين جي ڪري ايم. بي. اي جي ڊگري وٺڻ کان سواءِ ڏيڍ سال بعد موٽي آيو. هن مارشل لا جي دور ۾ -جمهوريت- جي بحاليءَ واري تحريڪ (MRD) ۾ ڀرپور حصو ورتو. ۽ مختلف وقتن تي جيلن ۾ رهيو. 1985ع جي بلدياتي چونڊن ۾ حصو ورتائين. 1985ع ۾ ئي غيرجماعتي بنياد تي ٿيل چونڊن جي نتيجي ۾ جڙيل قومي اسيمبليءَ دوران پهريون ڀيرو سينيٽر ٿيو. ٻيو ڀيرو مارچ 1997ع ۾ مسلم ليگ جي پليٽ فارم -تان- سينيٽر چونڊيو. -اعجاز علي خان جتوئي- 1988ع ۾ سائين جي. ايم سيد جي اڳواڻيءَ ۾ جڙيل ’سنڌ قومي اتحاد‘ جي باني ميمبرن مان هو ۽ سندس شمار سنڌ جي محب وطن سياستدانن ۾ ٿيندو هو. -اعجاز- علي -جتوئي- ضلعي ڪائونسل دادوءَ جو ميمبر پڻ رهيو. مطالعي، ڪاروبار ۽ سرڪاري ڪمن سان مختلف ملڪن جا دورا ڪيائين. PNP -بزنجو- گروپ سنڌ جو صدر رهيو. ڄام صادق علي خان جي دور ۾ ڇوٽي چونڊي دوران جيڪب -آباد- مان گرفتار ٿيو. 1997ع ۾ مسلم ليگ ۾ شموليت ڪيائين. 47 سالن جي ڄمار ۾ گردن جي تڪليف ۾ مبتلا ٿيڻ کان پوءِ آمريڪي رياست ’ايريزونا‘ جي شهر ’فينڪس‘ جي ڪرام ويل اسپتال ۾، 16 سيپٽمبر 1997ع تي سندس انتقال ٿيو. ۽ ٻيٽي جتوئيءَ ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا
اعجاز علي خواجه

اعجاز علي خواجه ولد حاجي -امام- بخش خواجه. ٺٽي ضلعي جي قومي ڪارڪنن مان آهي. هن جو -جنم- ميرپور بٺوري شهر ۾، 24 -آڪٽوبر- 1950ع تي ٿيو. -تعليم- انٽر آرٽس اٿس. سياسي زندگيءَ جي شروعات 1968ع ۾ ڪيائين، 1971ع ۾ پهريون ڀيرو جيل ۾ ويو، -ان- بعد 1979ع، 1980، 1983 ۽ 1986ع ۾ به جيل ياترا ڪيائين. 1968ع کان 1986ع تائين پيپلزپارٽيءَ سان سندس وابستگي رهي. 1986ع کان سنڌي -بلوچ- پختون فرنٽ سان لاڳاپيل رهيو، جيڪا -پارٽي- اڳتي هلي ’سنڌ نئشنل فرنٽ‘ ۾ تبديل ٿي، جنهن جو سربراهه ممتاز علي ڀٽو آهي. -اعجاز- خواجه ميرپور بٺوري جو ننڍو زميندار ۽ سماجي ورڪر آهي. سندس -ٻه ڪتاب- ”نيئر منهنجو نينهن“ ۽ ”ڳالهيون ڪوٽ ڪڙن جون“، ترتيبوار، -آگسٽ- 1988ع ۽ -جنوري- 1995ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا، جيڪي ٻئي ڪتاب سندس جيل ياترائن جي داستانن تي مشتمل آهن.

## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:سنڌي سياستدان
اعجاز علي شاھ شيرازي

سيد -اعجاز علي شاهه شيرازي- جهوني سياستدان سيد قادر ڏني شاهه جو پٽ آهي. هو 1985ع جي غير جماعتي چونڊن ۾ پهريون ڀيرو پارليامينٽري سياست ۾ آيو. -ان- کان پوءِ 88ع ۽ 90ع ۾ پ پ جي -ٽڪيٽ- تي -تڪ- پي -ايس- 69 مان ۽ 2002ع ۾ -تڪ- پي -ايس- 86 مان آزاد اميدوار طور کٽيو ۽ وڏي وزير جو صلاحڪار پڻ رهيو. هو گريجوئيٽ ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي.

## حوالا
اعجاز عليم عقيلي

ناليوارو صحافي، اديب ۽ ٽي. وي پروڊيوسر، -اعجاز عليم عقيلي- 9 -آگسٽ- 1953ع تي -ٺٽي- ۾ ڄائو. هن پهرئين درجي کان وٺي هر امتحان ۾ پوزيشن حاصل ڪئي. 1963ع ۾ ننڍڙي ڄمار ۾ شاعري ڪيائين ۽ پنجين، ڇهين درجي دوران سنڌي ادبي سنگت شاخ -ٺٽي- جو جوائنٽ سيڪريٽري منتخب ٿيو. سندس علمي ادبي تربيت ۾ سندس -استاد- محسن عباسيءَ جو وڏو هٿ آهي. -اعجاز عليم عقيلي- جڏهن نائين ڪلاس ۾ پڙهندو هو، -ان- وقت ’مڪلي پبليڪيشن‘ جي نالي سان هڪ ادبي رسالو شروع ڪيائين. 
مئي 1972ع ۾ جڏهن ڪراچيءَ مان پهريون ڀيرو سنڌي -اخبار- هلال -پاڪستان- نڪتي ته هي -ان- جو سب -ايڊيٽر- مقرر ٿيو ۽ ڪجهه ڏينهن کان پوءِ شاگردن جي صفحي جو انچارج ٿيو. اهڙيءَ طرح هن کي اهو فخر حاصل آهي ته هو هلال -پاڪستان- -اخبار- جي باني ڪارڪنن مان آهي. عقيلي صاحب هڪ سال تائين صحافت ڪئي هڪ سال نيشنل بينڪ ور ضلعي -ٺٽي- ۾ملازمت ڪئي ۽ بعد ۾ سنڌ حڪومت جي اطلاعات کاتي ۾ انفارميشن آفيسر مقرر ٿيو. هڪ سال ڪم ڪرڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏنائين ۽ 1974ع ۾ -پاڪستان- -ٽيليويزن- (PTV) تي هڪ سال ٽريني پروڊيسوسر جي ٽريننگ ڪيائين ۽ ٽريننگ مڪمل ڪرڻ بعد پروڊيوسر ٿيو. -ان- کان اڳ شمس عقيليءَ جي نالي سان شاعري ڪندو هو. هن -آزاد نظم- کي پي. ٽي ويءَ تي پهريون ڀيرو منظور سخيراڻيءَ کان ڳارايو. پي. ٽي ويءَ تي اچڻ کان پوءِ هن ڪافي پروگرام ڪيا، -جن- ۾ ’رتي رهاڻ‘ (جيڪو اڳتي هلي ’اوطاق‘ ۽ ’ڪچهريءَ‘ ۾ تبديل ٿيو)، ڊراما، دستاويزي فلمون، ’حالات حاضره‘، ’روشن تارا‘ (ٻارڙن جو پروگرام)، زرعي پروگرام، موسيقيءَ جا پروگرام ۽ اسٽيج شو وغيره اچي وڃن ٿا. هن جي مقبول پروگرامن ۾ وينجهار، پرک، رتي رهاڻ، -تند- تنوار، مهراڻ رنگ ۽ سنڌ سينگار شامل آهن. هن پي ٽي ويءَ -تان- گهرا گهاءَ، معذورن جو عالمي ڏينهن، ديسي سيڻ ڪجن ۽ ٻيا ڊراما ٽيلي ڪاسٽ ڪيا. عقيلي صاحب جديد موسيقي يعني ڊسڪو کي پي ٽي ويءَ تي سنڌيءَ ۾ متعارف ڪرايو. هن ڪوئيٽا جي پي ٽي وي سينٽر -تان- به ڪافي ڊراما بلوچي، -براهوي- ۽ پشتو پروگرام ڪيا، -ان- کانسواءِ مشهور بلوچي سيريل ”صحبِ اسٽار“ (صبح جو تارو) هلايائين جنهن۾ مڱڻهارن جي ڪردار کي مٿانهون ڪري ڏيکاريائين، جڏهن ته مڱڻهارن کي سماج ۾ گهٽ نظر سان ڏٺو ويندو آهي. هن ڊرامي جي اهميت ۽ مقبوليت کي ڏسي -ان- دور جي سمورن -بلوچ- اڳواڻن، صوبائي ۽ قومي -اسيمبلي- جي ميمبرن -اعجاز عليم عقيلي- جي مان ۾ دعوت ڪئي جيڪا ڳالهه هن جي زندگي جو اهم واقعو آهي. سرڪاري طور هالئنڊ مان 1989ع ۾ ماڊرن پروگرام پراڊڪشن جي سکيا وٺي آيو. بيلجيم، جرمني، سعودي عرب، پئرس ۽ دبئي گهمي چڪو آهي. عقيلي صاحب ضلعي -بدين- ۾ ماڪڙ بابت دستاويز فلمون ٺاهيون. کيس ڀٽائي اوارڊ ۽ ٻيا ڪافي اوارڊ ملي چڪا آهن.

## حوالا
اعجاز قريشي

**پروفيسر اعجاز قريشي** (انگريزي:Professor Aijaz Qureshi) سنڌ جو اديب، مورخ، تعليمي ماهر ۽ سماج سڌارڪ آهي.

## زندگي جو احوال
پروفيسر -اعجاز- احمد قريشي، 2 -جنوري- 1948ع تي اڳوڻي ضلعي دادوءَ جي سيوهڻ شريف تعلقو جي بختيارپور ڳوٺ ۾، سنڌ جي مشهور وڪيل علي احمد قريشيءَ جي گهر ۾ ڄائو.

## تعليم
پروفيسر قريشي پرائيمري کان مئٽرڪ تائين تعليم دادو شهر ۾ حاصل ڪئي. هن سنڌ يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ۾ ايم. اي ڪرڻ کان پوءِ، يونيورسٽيءَ پاران اسڪالرشپ ملڻ تي، لنڊن يونيورسٽيءَ مان معاشيات ۾ ايم. اي ڪري وطن موٽيو.

## علمي ادبي خدمتون
پروفيسر قريشي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو جي اڪنامڪس شعبي ۾ 1971ع کان 1974 تائين ليڪچرار طور ۽ پوءِ پروفيسر طور تعليمي خدمتون سرانجام ڏنيون. هن جون تعليم، ادب، تاريخ ۽ سماج سڌارڪ طور خدمتون پڻ ڳڻپ جوڳيون آهن.سندس تصنيفن ۾ هيٺيان ڪتاب شامل آهن: ’سنڌ ۾ آبپاشيءَ جا مسئلا ۽ زراعت‘ (لنڊن يونيورسٽيءَ مان ڪيل ايم اي جي انگريزيءَ ۾ ٿيسز، جنهن جو بعد ۾ سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿيو)؛ ’سنڌ جي -تاريخ- -ارغون- ۽ -ترخان- دور‘، ’سنڌ جي -تاريخ- ڪيئن لکجي‘ ۽ ’تاريخ جو سبق‘ (ڊاڪٽر مبارڪ عليءَ جي ڪتابن جا ترجما)؛ ’سنڌ جي اقتصاديات‘ (شريڪ مصنف) سنڌالاجيءَ طرفان ڇپايل، ’سنڌ جو آواز‘ (ڊاڪٽر مبارڪ عليءَ جي ڪتاب جو ترجمو)، ’اچو ته نئين سنڌ جي تعمير ڪريون‘. ’هي جي واڪا واءُ ۾‘، ’چار مارچ ۽ اڄوڪي سنڌ‘ (ترتيب). ’ڏاها هن ڏيهه جا‘ (ڪونج رسالي ممبئيءَ پاران ڇپيل)، ’ڪوميلا کان اورنگيءَ تائين‘، (اختر حميد خان جي ڪتاب جو ترجمو)، سنڌي ٻولي، ماضي، حال ۽ مستقبل (ترتيب) انهيءَ کان سواءِ اقتصاديات، سماجيات ۽ سنڌ جي ادبي، ثقافتي، فني ۽ معاشي مسئلن تي 200 کن تحقيقي مضمون مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپيل اٿس. انهيءَ کان سواءِ سندس ننڍڙا سفرناما پڻ ڇپيل آهن. مترجم جي حيثيت سان سنڌ بابت -انگريز- عملدارن ۽ ٻين جي مضمونن جا انگريزيءَ مان سنڌيءَ ۾ ڪيترا ترجما پڻ ڇپيل اٿس. 
پروفيسر -اعجاز- قريشيءَ، 8 سال حڪومت -پاڪستان- طرفان قائم ڪيل نئشنل رورل سپورٽ پروگرام (NRSP) جو ڊائريڪٽر رهيو آهي. جڏهن ته سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ قائم ڪيل ”سنڌ ڊيولپمينٽ اسٽڊي سينٽر“ جو ڊائريڪٽر، مهراڻ يونيورسٽيءَ ۾ ”ڊائريڪٽر پلاننگ“، سنڌ يونيورسٽيءَ جي آءِ بي -ايس- جو ڊائريڪٽر، سنڌ ايجوڪيشن ٽرسٽ جو سيڪريٽري، اين جي اوز فيڊريشن سنڌ جو چونڊيل چيئرمئن، -بيسنت هال- ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جو مئنيجنگ ميمبر ۽ ايس. آر. ايس. پيءَ جو سيڪريٽري پڻ رهيو آهي. 
لنڊن يونيورسٽيءَ ۾ کيس ٻه ڀيرا وزيٽنگ فيلو به چونڊيو ويو، جڏهن ته -آمريڪا- جو وڏي ۾ وڏو تعليمي اوارڊ ’فل برائيٽ‘ به کيس ملي چُڪو آهي. هن وقت سيڊا ۾ جنرل مئنيجر آهي ۽ سنڌ ۾ پاڻيءَ/آب پاشيءَ جي سڌارن تي ڪم ڪري رهيو آهي. هيءُ ڪراچي يونيورسٽي ۾ قائم بينظير چيئر جو ڊائريڪٽر به رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:سيوھڻ جون شخصيتون
اعجاز سمون

مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ڪالم نگار -اعجاز- علي ولد فتح علي سمون 2 -آگسٽ- 1963ع تي خيرپور ميرس شهر ۾ پيدا ٿيو. پرائمريءَ کان انٽر سائنس تائين -تعليم- خيرپور ۾ پرائڻ بعد چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڊاڪٽريءَ جي ڊگري ورتائين. ڊاڪٽر -اعجاز- سمي لکڻ جي شروعات 1993ع کان ڪئي. پهريائين ڪهاڻيون لکيائين، جنهن بعد ڪجهه ڊراما به لکيائين، جيڪي ريڊيو -پاڪستان- خيرپور، سنڌ ٽي وي ۽ ڪي . ٽي . اين -تان- نشر ٿي چڪا آهن. ڪهاڻين کان علاوه هن سياسي ۽ سماجي مسئلن تي ڪالم به لکيا آهن، جيڪي مختلف سنڌي اخبارن ۾ وقت به وقت شايع ٿيندا رهيا آهن. هن ڪجهه عرصو روزاني ’خبرون‘ -اخبار- ۾ هفتيوار ڪالم ”سڪل -بڙ- جي ڇانوَ ۾“ عنوان سان لکيا، -جن- پڙهندڙن ۾ هڪ علحده حيثيت ٺاهي. سندس ڪهاڻين جا ٻه ڪـتـاب ”ڪـمـري ۾ لـڳـل -تصوير-“ (1998ع) (2) ”فائيل ۾ -بند- ٿيل هڪ ڇوڪري“ (2003ع) ۾ شايع ٿيل آهن. هن وقت تائين هن ڪيترائي اوارڊ، سرٽيفڪيٽ حاصل ڪيا آهن، -جن- ۾ سنڌي ادبي سنگت خيرپور اوارڊ، ٽـيـلـينٽ فورم خيرپور اوارڊ، 1998ع ۾ قابل ذڪر آهن. هيءُ هن وقت سول اسپتال خيرپور ۾ ڊاڪٽر آهي.

## حوالا
اعجاز علي بيگ مرزا

**اعجاز علي بيگ مرزا**، سنڌ جي نامياري عالم مرزا قليچ بيگ جي فرزند مرزا اسد بيگ جو فرزند آهي. سندس جنم 28 سيپٽمبر 1944ع تي ٽنڊي ٺوڙهي حيدرآباد ۾ ٿيو.

## تعليم

ابتدائي تعليم سينيٽ بوناوينچر هاءِ اسڪول حيدرآباد مان ورتائين. انٽر گورنمينٽ ڪاليج (ڪاري موري) حيدرآباد ۽ بي. اي سٽي ڪاليج حيدرآباد مان ڪيائين. ايم. اي، بي. ايڊ ۽ ايم. ايڊ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ۽ ايل. ايل. بي سنڌ لا ڪاليج حيدرآباد مان ڪيائين. 

## خدمتون

سيپٽمبر 1964ع ۾ اعجاز بيگ مرزا جي پهرين پوسٽنگ سينيئر انگلش ٽيچر طور گورنمينٽ هاءِ اسڪول مرزا قليچ بيگ حيدرآباد ۾ ٿي. ان زماني ۾ هيءُ اسڪول پرائمريءَ مان اپ گريڊ ٿي هاءِ اسڪول بنيو. هو 1969ع ۾ گورنمينٽ ڪاليج، حيدرآباد ۾ چئن مهينن لاءِ سنڌيءَ جو ليڪچرر ٿيو. ڊسمبر 1972ع ۾ سندس سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن مان هيڊماستر طور سليڪشن ٿي ۽ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ڪراچيءَ ۾ هيڊماستر مقرر ٿيو. 1987ع ۾ جڏهن اين. جي. وي هاءِ اسڪول، هاير سيڪنڊري اسڪول طور اپ گريڊ ٿيو ته مرزا صاحب اُن جو پهريون پرنسپال ٿيو ۽ ان عهدي تي آگسٽ 1996ع تائين رهيو. سيپٽمبر 1996ع ۾ مرزا صاحب سيڪريٽري بورڊ آف انٽرميڊيئيٽ ائنڊ سيڪنڊري ايڊيوڪيشن مقرر ٿيو. ۽ 1997ع ۾ سيڪنڊري بورڊ حيدرآباد جو چيئرمئن مقرر ٿيو. آگسٽ 1999ع ۾ ڊائريڪٽر پرائمري ايڊيوڪيشن حيدرآباد مقرر ٿيو. ڪجهه عرصي لاءِ وٽس چيئرمئن سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جي اضافي چارج به رهي. مرزا صاحب ڊائريڪٽر پرائمري ايڊيوڪيشن حيدرآباد ڊويزن به رهيو آهي. 2004ع ۾ رٽائرڊ ڪيائين. 

## تصنيفون

اعجاز بيگ مرزا علمي ادبي گهراڻي سان واسطو رکڻ ڪري خود به ان ميدان ۾ قلم آرائي ڪئي آهي. سندس هيٺيان ڪتاب ڇپيل آهن: 

#Critical Appreciation of Education Policy 1972. 
#Critical Evaluation of Primary Schools of Hyderabad City. 
#”گلدسته قليچ“ (تاليف) 

مرزا صاحب جي اڻ ڇپيل تصنيفن ۾ (1) ”مرزا خسرو بيگ جي سوانح“، (2) ”گرجستان ۽ گرجستان جا بادشاهه“ (تاريخ) شامل آهن.

## ھن وقت

هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ قائم ٿيندڙ قليچ چيئر جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر آهي.

زمرو:1944ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي شخصيتون

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌي شخصيتون
اعجاز منگي

نوجوان صحافي ، ڪالم نگار ۽ شاعر -اعجاز منگي- ولد نجم الدين منگي ،-اعجاز منگي- 12 -آڪٽوبر- 1965ع تي شڪارپور ۾ -جنم- ورتو . هن پرائمري -تعليم- صدر پرائمري اسڪول شڪارپور مان حاصل ڪئي . مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول شڪارپور ۽ انٽر سي . ائنڊ -ايس- . ڪاليج شڪارپور مان ڪيائين . -ان- کان پوءِ ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ ٻه سال ” فلسفي “ جي -تعليم- ورتائين . ايم . اي ( -انگريزي- ) سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري مان ڪيائين . 
اعجاز منگيءَ مئٽرڪ واري زماني ۾ 1980ع ڌاري شاعري شروع ڪئي . ٻه سال لاڳيتو سنڌ جي عظيم شاعر شيخ -اياز- جو شاعريءَ ۾ شاگرد رهيو ، نتيجي طور هن جي شاعريءَ ، خاص ڪري -بيت- ۽ نظم ۾ -اياز- جو رنگ ۽ رواني موجود آهي . -اعجاز- منگيءَ صحافت ۾ روزاني ” سنڌ نيوز “ کان شروعات ڪئي . ” عبرت مئگزين “ جي ايڊيٽوريئل بورڊ جو ميمبر ، روزاني ڪاوش جي -ايڊيٽوريل- صفحي جو انچارج به رهيو آهي . روزاني ” سنڌ “ جو -ايڊيٽر- ۽ ڪالم نگار ۽ روزاني ” -تعميرِ سنڌ- “ جو ڪالم نگار رهي چڪو آهي . -ان- کان سواءِ هن جا ڪجهه ڪالم روزاني ” خادم وطن “ ۽ روزاني ” سچ “ ۾ ڇپيا آهن . -اردو- هفتيوار ” فاتح “ ۽ -انگريزي- -اخبار- “ The News ” ۾ به ’فري لانسر ‘ طور لکندو رهيو آهي . نوجوان شاعر ۽ ڪالم نگار سردار شاهه سان گڏ ” -افيئر -“ رسالي جا ڪجهه پرچا ڪڍيائين . هن جو هڪ منظوم ڊرامو ” مڪليءَ مٿان وڄ “ ، ماهنامي ’پروڙ ‘ ۾ شايع ٿيو . -ان- منظوم ڊرامي ۽ سندس ٻئي هڪ طويل نظم ” گورباچوف “ ڪافي مقبوليت ماڻي . سندس آخري نظم ڪتابڙي جي صورت ۾ ڇپيل آهي . هن ، غزل جي شاعر غلام نبي مغل جي شعري مجموعي ، مشهور سياح -الطاف شيخ- ۽ محمد قاسم ٻگهيي جي خاڪن جي ڪتابن جا مهاڳ پڻ لکيا آهن . سندس نثر شاعراڻو ۽ چس دار هوندو آهي ، -ان- ڪري سندس ڪالم نوجوانن ۾ ڪافي مقبول آهن . ڪڏهن ڪڏهن ڪالمن ۾ متنازعه ٿي ويندو آهي ، جنهنڪري -تنقيد- جو شڪار پڻ رهندو آهي . -اعجاز منگي- ٻارڙن جي جماعت ’ساٿي ٻارڙا سنگت ‘ جو مرڪزي سرپرست ، ڊئموڪرئٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن ، سنڌي ادبي سنگت شڪارپور ۽ ڪميونسٽ -پارٽي- آف سنڌ جو ميمبر رهي چڪو آهي . سال 2006-7-27 کان 2008-4-16 تائين سنڌي ادبي بورڊ جو سيڪريٽري رهيو . هن وقت -اردو- ’امت ‘ -اخبار- -اسلام- -آباد- ۾ بيورو چيف آهي.

## حوالا
اعجاز الحق قدوسي

محقق، تاريخدان ۽ شاعر. اعجازالحق قدوسي، -جولاءِ- 1905ع ۾ -جالنڌر- (ڀارت) ۾ ڄائو. شيخ عبدالقدوس گنگوهيءَ جي اولاد مان آهي. ديني علمن جي تڪميل هندستان جي مشهور ديني درسگاهه مظاهرالعلوم سهارنپور ۽ مدرسه دينيات سرڪار عالي حيدرآباد دکن مان ڪيائين. 1951ع ۾ ڀارت مان -پاڪستان- لڏي آيو. سندس عمر جو وڏو حصو علمي ادبي ادارن، خاص طرح سنڌي ادبي بورڊ، ڪراچيءَ ۾ ملازمت ڪندي گذريو. سندس اصل موضوع -تاريخ- ۽ تذڪرا آهن. پنهنجي لکڻين ۾ تحرير جي فن جو خاص خيال رکيو اٿس. شعر گوئيءَ ۾ سندس حيثيت ٻئي درجي جي آهي. ’تذڪره صوفياءِ سنڌ‘، ’تذڪره صوفياءِ پنجاب‘، ’تذڪره صوفياءِ بنگال‘، ’تذڪره صوفياءِ سرحد‘، ’شيخ عبدالقدوس گنگوهي -اور- -ان- ڪي تعليمات‘، ’تزڪ جهانگيريءَ جو -اردو- ترجمو ۽ حاشيا‘ (2 جلد)، ’تاريخ سنڌ‘ (3 جلد، اردو)، ’اقبال -اور- علماء پاڪ و هند‘، ’تاريخ مغربي پاڪستان‘ ۽ ‘رسول پاڪ صلي -الله- عليه وسلم ڪي صاحبزاديان‘ سندس اهم تصنيفون آهن. سندس خود نوشت سوانح حيات ”ميري زندگي ڪي 75 سال“ مڪتبه اسلوب، ڪراچيءَ 1988ع ۾ شايع ڪئي آهي.

## حوالا
اعرابي

عربستان جي صحرائن ۾ رهندڙ ڳوٺاڻا، خانه بدوش عرب، جيڪي خيمن ۾ رهندا آهن. قرآن شريف ۾ لفظ ’اعراب‘ انهيءَ مفهوم ۾ ڏهه دفعا آيل آهي. سنڌ ۾ اعرابين کي بَدُو چيو ويندو آهي، جيڪي حج جي نيت سان ويندڙ پانڌيئڙن کان سامان سڙو ڦري وٺندا هئا.

## حوالا
سورة اعراف

**سورہ الاعراف** قرآن شريف جي ستين سورت جو نالو. دوزخ ۽ -بهشت- جي وچ وارو هنڌ (نه ڪي گرم نه ڪي سرد). -اعراف- عربي ٻوليءَ جو اصطلاح آهي، جيڪو دراصل بُلندين کي چوندا آهن. 

## موضوع
’سوره -اعراف-‘ ۾ آهي ته -بهشت ۽ دوزخ- جي وچ ۾ هڪ واٽ هوندي، جنهن جي مٿاهينءَ تي اهڙا ماڻهو هوندا، -جن- جون نيڪون ۽ بديون هڪ جيتريون هونديون. اُهي نه دوزخ ۾ ويندا ۽ نه -بهشت- ۾. ليڪن -بهشت ۽ دوزخ- وارن جي حال کان واقف هوندا. اُهي -جنت- وارن کي ڏسي چوندا ته توهان تي سلامتي هجي، وري جڏهن دوزخ وارن تي نظر پوندين، تڏهن دانهن ڪري چوندا ”ياالله‘ اسان کي هنن ظالمن ۾ شامل نه ڪر“.

## حوالا

زمرو:قرآن
ڪامريڊ اعزاز نظير

ڪامريڊ اعزاز نظير حيدرآباد دکن جي محلي گوشه محل ۾ 3- -جنوري- 1930ع تي هڪ مذهبي گهراڻي ۾ ڄائو. سندس والد درگاهه حضرت عبدالله جنوني جو سجاده نشين هو. شاگرديءَ جي زماني ۾ حيدرآباد اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو ميمبر ٿيو. جيڪا ڪميونسٽ پارٽيءَ جي ذيلي تنظيم هئي. -ان- زماني ۾ تلنگانه هاري تحريڪ هلي ته شاگردن -ان- جي حمايت ۾ تحريڪ هلائي. سندس سرگرمين سبب گرفتاري وارنٽ -جاري- ٿيا ته هو لڪي، مئي 1951ع ۾ پاڪستان جي شهر ڪراچيءَ ۾ پهتو. هتي پهچڻ بعد حيدرآباد دکن سان واسطو رکندڙ -ترقي- پسند نوجوانن سان گڏجي سياسي سرگرميون شروع ڪيائين. ادبي گڏجاڻين دوران سندس ملاقات ڪامريڊ عزيز سلام بخاريءَ سان ٿي ۽ سندس رهنمائيءَ ۾ ڪميونسٽ تحريڪ ۾ حصو ورتائين. ڪراچيءَ ۾ جڏهن ڪميونسٽن ۽ مزدور اڳواڻن خلاف حڪومت وٺ پڪڙ تيز ڪئي ته مکيه ڪارڪن سنڌ جي اندرين علائقن ۾ پهتا ۽ اتي نالا مٽائي ڪم ڪرڻ لڳا. هن پنهنجو نالو ڊاڪٽر نظير رکيو. -پارٽي- جي فيصلي تحت ڪامريڊ عزيز سلام بخاري، -امام- علي نازش، ڪامريڊ شرف بخاري، سائين عزيز -الله- جي رهنمائيءَ ۾ حيدرآباد، ڪوٽڙي، سکر، خيرپور ۽ لاڙڪاڻي ۾ خفيه طور هارين ۽ مزدورن ۾ ڪم -جاري- رکيو. اعزاز نظير خيرپور، سکر ۽ روهڙيءَ ۾ پارٽيءَ جي ڪل وقتي ڪارڪن يعني پيشور انقلابي جي حيثيت سان مختلف محاذن تي ڪم ڪيو. هو نيشنل عوامي -پارٽي- ۾ به سرگرم رهيو. -ان- تي بندش پوڻ تي نيشنل ڊيموڪريٽڪ -پارٽي- ۽ پوءِ مير غوث بخش -بزنجو- جي -پاڪستان- نيشنل -پارٽي- ۾ ڪم ڪيائين. 1977ع ۾ پارٽيءَ جي فيصلي تحت نيشنل پروگريس -پارٽي- ٺاهي وئي ته هي -ان- جو صدر ٿيو. هن خان عبدالولي خان، مير غوث بخش بزنجي ۽ ٻين مکيه سياستدانن سان گڏ آزاد -پاڪستان- پارٽيءَ کان وٺي عوامي جمهوري پارٽيءَ ۾ ڪم ڪيو. ساڳي طرح لانڍي، ڪورنگيءَ جي مزدور يونين کان وٺي -پاڪستان- ورڪرز فيڊريشن تائين انيس هاشمي، نبي احمد، شميم واسطي سان گڏجي پورهيتن لاءِ ڪم ڪيو. هو مختلف وقتن تي جيلن ۾ رهيو پر هو سڄو عرصو ڪميونسٽ -پارٽي- سان وابسته رهيو. 4 فيبروري 1998ع تي گذاري ويو.

## حوالا
تاشقند اعلان

پاڪستان|۽ ڀارت ۾ لڳندڙ 1965ع واري -جنگ- سترهن ڏينهن کان پوءِ 23 سيپٽمبر 1965ع تي -بند- ٿي. وقتي مسئلن جي حل لاءِ ٻنهي ملڪن، روس جي دعوت تي، -ازبڪستان- جي مرڪز -تاشقند- ۾، 4 -جنوري- کان 10 -جنوري- 1966ع تائين ڳالهيون ڪيون، جنهن ۾ ڪي روسي اڳواڻ به شريڪ هئا. ڳالهين کان پوءِ پڌرنامو -جاري- ٿيو، جنهن کي ”اعلان تاشقند“ جي نالي سان ياد ڪيو وڃي ٿو. انهيءَ اعلان تي -پاڪستان- طرفان صدر جنرل محمد -ايوب خان- ۽ ڀارت طرفان وزيراعظم لال -بهادر- شاستريءَ صحيحون ڪيون هيون. انهيءَ تاريخي تقريب ۾ -پاڪستان- جو پرڏيهي وزير ذوالفقار علي ڀٽو، ڀارتي پرڏيهي وزير ”سورن سنگهه“، ڀارتي گهرو وزير ”چرن سنگهه“، روسي وزيراعظم ”ڪوسيجن“ ۽ روسي وزيرخارجه ”گروميڪو“ به موجود هئا. ”اعلان تاشقند“ ۾ ڪيل فيصلن مان مکيه هيٺيان هئا: 
(1) ٻنهي ملڪن ۾ خوشگوار تعلقات پيدا ڪرڻ لاءِ ڪوششون -جاري- رکيون وينديون. 
(2) ٻنهي ملڪن جون فوجون، 25 فيبوري 1966ع تائين واپس پنهنجن علائقن ۾ هليون وينديون. 
(3) -جنگ- بنديءَ جي حد تي بمباري -بند- رکڻ جي شرطن جي پابند ڪئي ويندي. 
(4) ٻئي ملڪ هڪٻئي جي اندروني معاملن ۾ دخل اندازي نه ڪندا. 
(5) ٻنهي ملڪن جون حڪومتون سفارتي رابطن ۾ ”ويانا ڪنوينشن 1961ع“ جي فيصلن جي پابندي ڪنديون. 
(6) ٻئي ملڪ اقتصادي ۽ واپاري رابطن، ثقافتي ڏي وٺ ۽ -اچ- وڃ جي ذريعن جي بحاليءَ لاءِ تدبيرون ڪندا. 
(7) -جنگ- ۾، قيد ٿيل جنگي قيدين جي -آزادي- ۽ ضبط ٿيل ملڪيتن جي واپسي ڪئي ويندي.

## حوالا
اعلان حق عرف ڪوڙ جو پول

هيءُ ڪتاب لطف -الله- پليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 36 آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. لطف -الله- خيرمحمد پليءَ هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اعلان ڪراچي

6 -جولاءِ- 1978ع کان 8 -جولاءِ- 1978ع تائين ڪراچيءَ ۾ پهرين غيرسرڪاري -ٽن- ڏينهن واري رابطه عالم اسلامي ڪانفرنس ٿي. هن ڪانفرنس ۾ -ايشيا- جا ٻه سؤ کان وڌيڪ ادارا شريڪ ٿيا، -جن- -ايشيا- جي 25 ملڪن جي نمائندگي ڪئي. عملي طور تي 190 تنظيمن شرڪت ڪئي ۽ مبصرن جي حيثيت ۾ آسٽريا، -اتر- آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا، نيوزي لئنڊ ۽ فيجيءَ جا نمائندا پڻ شريڪ ٿيا. -ان- کانسواءِ رابطه عالم اسلاميءَ جي نمائندن به شرڪت ڪئي. هن ڪانفرنس جو مقصد مسلمانن ۾ -اتحاد- قائم ڪرڻ هو. ڪانفرنس جي آخري اجلاس ۾ رابطه عالم اسلاميءَ جي سيڪريٽري جنرل، شيخ محمد علي الحرڪان، پڌرنامو -جاري- ڪيو، جنهن کي ”اعلان ڪراچي“ جي نالي سان ڄاتو وڃي ٿو. پڌرنامي جا مکيه نُڪتا هي هئا: 
(1) -پاڪستان- ۾ اسلامي نظام نافذ ٿيڻ گهرجي ۽ قانون به اسلامي شريعت موجب هئڻ گهرجن. 
(2) سڀني مسلمان ادارن ۾ گڏيل تعلق ۽ تعاون لاءِ ڪوششون ڪرڻ کپن ته جيئن وحدت اسلاميءَ جو مقصد حاصل ٿي سگهي. 
(3) ڏکڻ -ايشيا- لاءِ هڪ اسلامي ڪائونسل بنائي وڃي، جنهن جو مرڪز ڪراچي هجي.

## حوالا
اعلان لاھور

22 کان 24 فيبروري 1974ع تي -ان- وقت جي وزيراعظم ذوالفقار علي ڀُٽي جي دور ۾ لاهور ۾ اسلامي ملڪن جي سربراهن جي ڪانفرنس ٿي. -ان- موقعي تي جيڪو گڏيل اعلان پڌرو ٿيو، سو ”اعلان لاهور“ جي نالي سان مشهور آهي. -ان- ۾ چيو ويو ته: (1) مسلمان قومن جو -اتحاد- نسل ۽ -ثقافت- تي نه، پر مساوات ۽ اخوت تي آهي، (2) اسين ايشيا، آفريڪا ۽ لاطيني -آمريڪا- جي مشترڪ جدوجهد سان گڏ آهيون، (3) اسين مسلمانن جي يڪجهتيءَ کي فروغ ڏيڻ جو عزم ڪريون ٿا، (4) اسين عرب ملڪن ۽ فلسطين جي -آزاديءَ جي تحريڪ- کي ساراهيون ٿا، (5) اسين اسلامي ڪانفرنس ۽ -ان- جي سيڪريٽريٽ جي سرگرمين کي ساراهيون ٿا، (6) اسين جارحيت جي خلاف آهيون، (7) عرب ملڪن جي مؤثر ۽ مڪمل حمايت هجڻ گهرجي ۽ (8) -بيت المقدس- جي آزاديءَ جي لاءِ گڏيل جدوجهد هئڻ گهرجي.

## حوالا
اعواڻ

**اعواڻ** هڪ ذات جو نالو آھي. اڪثر اُتر سنڌ ۾ هن ذات جا ماڻهو رهندڙ آهن. هيءَ ذات اصل پنجاب جي آهي. اٽڪ ۽ تَنول واري خطي ۾ اعواڻ خطو آهي، جنهن جي ٻوليءَ کي اعواڻڪي چوندا آهن، جيڪا لهندا جي شاخ آهي.

هن ذات مان شڪارپور جي مشهور سنڌي ڪهاڻيڪار خاتون ”ثميره زرين“ ٿي گذري آهي. 

اعواڻ پاڻ کي پٺاڻن سان ملائيندا آهن، ڇوتہ اُنهن ڪافي وقت افغانستان جي غزني ۽ هرات جي علائقن ۾ پڻ گذاريو آهي. بعض عالمن جو چوڻ آهي ته انهن جو اصل وطن روسي ترڪستان جي بلخ جو علائقو هو، جتان تاتارين کين نيڪالي ڏيئي ملڪ تي قبضو ڪيو هو، تڏهن اهي هرات پهتا هئا، جتان سن 1526ع ڌاري بابر بادشاهه جي فوجن ۾ شريڪ ٿي اعواڻ سنڌ ۾ پهتا ۽ سڪيسر (پنجاب) ۾ رهي پيا.

کوکر ۽ کٿڙ، اعواڻن جا زورآور قبيلا آهن. سي ڪوه سليمان ۽ ڪوھ سفيد جي دامن ۾ آباد آهن. ديري اسماعيل خان ۾ اعواڻن جو وڏو تعداد آباد آهي. هي نهايت جنگجو ۽ جفاڪش قبيلو آهي. پنجاب ۾ سندن گڏيل آباديون آهن، پر سنڌ ۾ اعواڻ انفرادي حيثيت ۾ رهن ٿا.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا قبيلا
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
افادةالعينين

هيءُ ڪتاب عربيءَ -تان- کنيل آهي ۽ -ان- جو منظوم ترجمو خليفي محمد ڪيو آهي، جنهن جو نسخو، برٽش ميوزيم لائبرري لنڊن ۾ موجود آهي.

## حوالا
اعظم خان

**اعظم خان ** مغلن جو هيءُ عملدار سن 1128ھ(سن 1716ع) ۾ -ٺٽي- جو نواب بنجي آيو هو.نواب اعظم خان بن صالح سيد گهراڻي مان هو ۽ فدائي خان جهان بهادر عرف مير بابا ڪوڪلتاش جو پوٽو هو. شروعات ۾ پنهنجي طرفان ڪجهه عرصي لاءِ خواجا خليل کي موڪليائين پر پوءِ پاڻ اچي چئن سالن تائين حڪومت ڪندو رهيو.

## شاھ عنايت جي شھادت
هو صوفي بزرگ شاهه عنايت جي مخالفن جي ڳالهين ۾ اچي سندن مدد ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويو. هن سلسلي ۾ سڀ کان -اول- اهو قدم کنيائين جو صوفي شاهه عنايت جي خانقاهه سان لاڳو زمينن جون ڍلون، جي اڳ معاف ٿي چڪيون هيون سي نئين سر مڙهيائين. -ان- کان علاوه خدا يار خان ميان يار محمد خان ۽ ٻين زميندارن کي خط لکيائين ته هو سندس مدد ڪن ته جيئن هو، صوفي شاهه عنايت ۽ سندس مريدن سان -جنگ- ڪري. مقالات شعراءِ قلمي نسخي ۾ هڪ روايت آهي ته اعظم خان، صوفي شاهه عنايت جي ملاقات لاءِ ويو، تڏهن درويشن کيس ائين چئي روڪي ڇڏيو ته ”حضرت -جن- هن وقت ورد وظيفن ۾ مشغول آهن“. جڏهن صوفي صاحب سان ملاقات ٿي، تڏهن -اعظم خان- چيو ”درِ درويش را دربان نشايد“ (درويش جي در تي دربان نه هئڻ گهرجي). صوفي صاحب هڪدم جواب ڏنو. ”بشايد، تا سگِ دنيا نيايد“ (هئڻ گهرجي ته جيئن دنياوي ڪتا اندر اچي نه سگهن). هيءَ ڳالهه -اعظم خان- جي ذاتي رنجش جو سبب بنجي وئي. شاهه عنايت جي وڌندڙ طاقت کان گهٻرائجي جڏهن تر جي زميندارن دهليءَ ۾ واويلا ڪئي تڏهن دهليءَ جي حڪم تي -اعظم خان- صوفي شاهه عنايت خلاف -بغاوت- جي -باهه- کي مچايو. بالاخر هن صوفي شاهه عنايت کي دوکي سان قيد ڪرائي 15 صفر 1130ھ(7 -جنوري- 1718ع) تي کيس شهادت جو -جام- پياريو. هن ظالم نواب هر طرح سان -ٺٽي- جي عوام سان ظلم ڪيا. -ٺٽي- جي قابل احترام مخدوم رحمت -الله- کي به قيد ڪرايائين. واپارين کان زوري پئسا ڦريائين. اهڙي طرح هر لحاظ کان هن پنهنجي نوابي جو غلط فائدو ورتو ۽ عوام کي -تنگ- ڪيائين. پوءِ جڏهن محمد شاهه -تخت- تي ويٺو ته سن 1131هجريءَ ۾ -اعظم خان- کي گورنريءَ -تان- لاٿو ويو.

## حوالا
اعظم شاھ بقاپوري

سيد محمد -اعظم شاهه بقاپوري- ڳوٺ بقاپور تعلقي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس تعلق -بقاپور- جي مشهور سيد گهراڻي سان هو. اعظم شاهه پاڪ- هند جي ورهاڱي کان اڳ جو شاعر ٿي گذريو آهي. محمد اعظم شاهه قرآن شريف ناظره ۽ ٻه چار درجا سنڌي پڙهيل هو. شعر و شاعريءَ سان خاص چاهه هئس. سندس ڪيترو ئي ڪلام ڏوهيڙن، قطعن، غزلن ۽ ڪافين جي صورت ۾ ملي ٿو. سندس ڪلام ’ديوان اعظم‘ جي نالي سان لاڙڪاڻي جي مشهور پبلشر ويڙهومل کٽڻمل، ڪراچيءَ مان ليٿو پريس مان ورهاڱي کان اڳ ڇپائي پڌرو ڪيو هو. محمد اعظم بقاپوريءَ جي ديوان ۾ 66 ڪافين سان گڏ چار پنج دوها ۽ ڪجهه غزل پڻ شامل آهن. ورهاڱي کان -ٿورو- وقت اڳ وفات ڪري ويو هو. سندس ڪلام جو نمونو هن ريت آهي: 

دوست لٽي ويو دلڙي، رمزن سان ريجهائي، 
رمزن سان ريجهائي، غمزن سان ويو گهائي. 
نيڻ نماڻا نرتون، يار کڻي پيو جنهن دم، 
ساهه سيباڻا سرتيون، واهه وڻن پيا تنهن دم،


## حوالا
افتخار عارف

اردو زبان جو ناميارو شاعر ۽ اديب افتخار عارف، 21 مارچ 1943ع تي لکنؤ (ڀارت) ۾ پيدا ٿيو. سندس اصل نالو افتخار حسين آهي. ايم. اي ۽ ايم. -ايس- سي تائين لکنئو يونيورسٽيءَ مان -تعليم- حاصل ڪيائين. 1965ع کان 1977ع تائين ريڊيو -پاڪستان- ۾، ٻاهرين نشريات جو نيوزڪاسٽر رهيو، جنهن کان پوءِ وري -پاڪستان- -ٽيليويزن- سينٽر ڪراچيءَ تي، اسڪرپٽ رائيٽر ۽ سينيئر پروڊيوسر جي حيثيت سان ڪم ڪندو رهيو. سندس شهرت ۾ -ٽيليويزن- جي -اردو- پروگرام ’ڪسوٽيءَ‘ جي ڪري اضافو ٿيو. 1977ع کان 1980ع تائين -بئنڪ- آف ڪريڊٽ ۽ ڪامرس ۾، عام لاڳاپن جو آفيسر مقرر ٿيو، جنهن کان پوءِ 1990ع تائين، -بئنڪ- جي عيوضيءَ جي حيثيت سان، ”ٿرڊ ورلڊ فائونڊيشن“ لنڊن جو ناظم اعليٰ پڻ رهيو. لنڊن مان اچڻ کان پوءِ کيس -پاڪستان- اڪادمي ادبيات جو ڊائريڪٽر جنرل مقرر ڪيو ويو. 1994ع کان وٺي هن وقت تائين ”اسڪالرس ائنڊ رائيٽرس فائونڊيشن“ جو ڊائريڪٽر جنرل، مقتدره قومي زبان جو چيئرمئن ۽ ٻيو ڀيرو چيئرمئن اڪادمي ادبيات -اسلام- -آباد- رهيو. جتان ويجهڙائي ۾ فارغ ٿي وري مقتدره قومي زبان جو چيئرمئن ٿيو آهي.
سندس ادبي ۽ تعليمي خدمتن جي مڃتا طور کيس ڪيترائي اوارڊ ۽ -انعام- ڏنا ويا آهن، -جن- ۾، 1984ع ۾ آدم جي اوارڊ، فيض انٽرنئشنل اوارڊ براءِ شاعري، 1989ع ۾ صدارتي اوارڊ براءِ حسن ڪارڪردگي، 1994ع ۾ باباءِ -اردو- مولوي عبدالحق اوارڊ، 1995ع ۾ نقوش ادبي اوارڊ ۽ بولان انٽرنئشنل اوارڊ 1996ع شامل آهن. هن -برطانيا- ۾ قيام دوران بي. بي سي ۽ ٻين نشرياتي ادارن ۾ علمي ادبي خدمتون سرانجام ڏنيون، جڏهن ته ڪيترن ملڪن ۾ ٿيندڙ، مختلف نوعيت جي سيمينارن ۾ پڻ شرڪت ڪري چڪو آهي. سندس شاعريءَ جا ٽي مجموعا، ”مهر دو نيم“، ”بارهوان کلاڙي“ ۽ ”حرف باريان“ شايع ٿي چڪا آهن.

## حوالا

زمرو:1944ع جون پيدائشون
زمرو:اردو شاعر
زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:جيوت ماڻهو
افسانه زندگي

هيءُ ڪتاب عبدالحئي ”جهانگي“ قريشيءَ، جيمس -آباد- واري جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد، -ان- جو ڇاپو ٻيو، اسٽئنڊرڊ پريس حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇاپيو.

## حوالا
افضل الاذڪار (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب حافظ محمد احسن چنا جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 48 آهن ۽ قيمت 75 پئسا ڄاڻايل آهي. حڪيم عبدالحق ۽ حڪيم نورالحق سکر اُن جو ڇاپو پهريون، حيدري پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
افضل راز (ڪتاب)

ريوريند سي. ڊبليو. هيسڪل جو هيءُ ڪتاب، 22 صفحن جو، ڪچي جلد سان، ڪرائون سائيز ۾ آهي، جنهن جو ملهه 6 پايون ڄاڻايل آهي. هن ڪتابڙي جو پهريون ڇاپو، چرچ مشن پريس ڪراچيءَ مان سنه 1940ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪرسچن لائبرري سوسائٽيءَ ساڳي پريس مان 1943ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
افڪار نو (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب ”مسرور“ ڪيفيءَ جو ترتيب ڏنل آهي، جنهن ۾ مختلف شاعرن جي شاعري شامل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 100 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. مڪتبه فروغ ادب اُن جو ڇاپو پهريون، ايڊيوڪيشنل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1961ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
افلاس (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب حسن علي لعل محمد سومري جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 48 آهن. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1934ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1938ع ۾ ڇپيو.
افلاطون (ڪتاب)

هن نالي سان هڪ ڪتاب پيسومل آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 90 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- 
ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، ينگ مئن ڊراميٽڪ ڪلب حيدرآباد، سن 1928ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
افضل سولنگي

ناميارو شاعر -افضل سولنگي- ڳوٺ ڪرڙ خان سولنگي (حيدرآباد) ۾، پهرين ڊسمبر 1958ع تي محمد رمضان سولنگيءَ جي گهر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين، حيدرآباد مان 1974ع ۾ مئٽرڪ ڪيائين ۽ سچل سرمست آرٽس ڪاليج مان بي. اي ڪيائين. 1980ع کان شاعري شروع ڪيائين، جيڪا سنڌ جي ڪيترن ئي ناليوارن فنڪارن ڳائي، -جن- ۾ محمد يوسف، سرمد سنڌي، فوزيه سومرو، -جلال چانڊيو- وغيره شامل آهن، جنهنڪري کيس وڌيڪ مقبوليت ملي. سندس ڪيترائي گيت ۽ غزل سنڌي فلمن ۾ به ڳايا ويا آهن. شهيد ذوالفقار علي ڀٽي سان کيس گهڻي عقيدت رهي آهي. هن ڪيترائي گيت غزل شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي جي شخصيت، محترمه شهيد بينظير ڀٽو ۽ پيپلز پارٽيءَ تي لکيا آهن. ڪيترين سماجي ۽ ادبي تنظيمن سان وابسته رهيو آهي، -جن- ۾ پيپلز ڪلچرل ونگ سنڌ اهم آهي. هي هر سال شهيد ذوالفقار علي -ڀٽي- ۽ شهيد محترمه بينظير -ڀٽي- جي ورسين جي موقعي تي سنڌ ۽ پنجاب جي مشهور شاعرن سان گڏ خراج عقيدت پيش ڪندو آهي. سنڌ جو وزيراعليٰ ۽ ٻيا پيپلز پارٽيءَ جا اڳواڻ هن کي خاص دعوت ڏئي گهرائيندا آهن. سندس شهيدن جي شان ۾ ڪئسٽون به -جاري- ٿيل آهن. سچل سرمست ڪامرس ڪاليج حيدرآباد ۾ سپرنٽينڊنٽ آهي ۽ پنهنجي ڳوٺ ۾ رهي ٿو.

## حوالا
افضل قادري

مزاحمتي شاعر -افضل قادري- 15 -آگسٽ- 1949ع تي لاڙڪاڻي شهر کان -ٽن- ميلن جي مفاصلي تي هڪ ننڍي ڳوٺ دودي سنهڙي ۾ ڄائو. حساس طبيعت هئڻ ڪري هن قوم ۽ ڌرتيءَ تي ٿيندڙ ظلمن کي محسوس ڪندي مزاحمتي شاعري ڪئي. غريب خاندان جو فرد هئڻ ڪري، 20 ورهين جي عمر ۾ ٻي ملازمت نه ملڻ ڪري جانورن جي اسپتال جو ڪمپائونڊر ٿيو. افضل ڪنهن کان متاثر ٿي شاعر نه ٿيو، پر قومي جذبي هن جي اندر ۾ اُٿل پيدا ڪئي، ۽ انقلابي شاعري شروع ڪيائين. ڏات ۽ ڏانءَ هن جو ساٿ ڏنو ۽ -ٿوري- وقت ۾ مقبول شاعر بنجي پيو. هن 12 مئي 1990ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
اقبال پرئڪٽيڪل فار لئنگئيجز

هيءُ ڪتاب اقبال -بن- صديق قريشيءَ جو لکيل آهي، جيڪو چئن ٻولين جي لغت يا ”چئو وايو“ چئي سگهجي ٿو. هن ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ 112 صفحا آهن. اُن جو ڇاپو پهريون، اقبال بوڪ ڊيپو، حيدرآباد سال 1962ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اقبال جوڳي

اقبال جوڳي () (ڄم ـ  1 جنوري 1925ع ـ 16 اپريل 1987ع) مرليءَ جي فن ۾ عالمي شهرت رکندڙ فنڪار هيو.
اقبال ولد ڪلامتي -جوڳي- 1 جنوري 1925ع ڌاري ڳوٺ همباره، ضلعي خيرپور ميرس ۾ ڄائو. 35 سالن جي ڄمار ۾ پنهنجو اباڻو ڳوٺ ڇڏي سنڌ جي تاريخي شهر اروڙ جي ڀرسان ديهه بنٽاري ۾ اچي رهائش پذير ٿيو ۽ آخر تائين اتي مقيم رهيو. هيءُ غربت جي ڪري -تعليم- حاصل نه ڪري سگهيو. کيس مرلي وڄائڻ جو فن پنهنجي والد کان ورثي ۾ مليل هو. هن مرلي وڄائڻ ۾ مسلسل تربيت -استاد- سدوري خان جوڳيءَ کان ورتي، جنهن سان گڏ ڪيترائي سال رهي رياضت ڪيائين. شروع کان وٺي مرلي وڄائڻ ۾ نوان لاڙا ۽ سر پيدا ڪرڻ سندس شوق رهيو. هن پهريون ڀيرو 1962ع ڌاري جيڪب آباد جي هڪ ميلي ۾ مرلي وڄائڻ جو نهايت شاندار مظاهرو ڪيو، -جتي- هن کي تمام گهڻو داد مليو. 1964ع ۾ ميرپور بٺوري جي ميلي ۾ سندس مقابلو -ان- وقت جي مشهور مرلي نواز ”ڪاري -جوڳي-“، ”ناٿي -جوڳي-“ ۽ ”رمضان -جوڳي-“ سان ٿيو، جنهن ۾ هن ڪاميابي ماڻي. -ان- ڪاميابيءَ کانپوءِ کيس سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ شاندار مرلي وڄائيندڙ جي حيثيت ملي ۽ مشهور ٿيو. سندس مرلي وڄائڻ جي فن کان سنڌ جو نامور اديب ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- تمام گهڻو متاثر ٿيو، جنهن هن کي ريڊيو تي متعارف ڪرايو. ريڊيو تي مقبوليت کانپوءِ کيس عبدالڪريم -بلوچ- پي. ٽي. ويءَ تي متعارف ڪرايو. اقبال مرليءَ تي 17 سُر نهايت مهارت سان وڄائي ويندو هو. هن 1974ع ۾ -اسلام- -آباد- ۾ ٿيل ثقافتي ميلي ۾ مرلي وڄائي اتي ويٺل سفيرن کي حيران ڪري ڇڏيو. -اقبال جوڳي- شاهه عبدالطيف ڀٽائي. سچل سرمست، -ٻڍل فقير-، رکيل شاهه ۽ ريجهه علي شاهه جو ڪلام ڳائيندو هو. هن 16 -اپريل- 1987ع تي وفات ڪئي.

## پڻ ڏسو
* انب جوڳي

## حوالا
 

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Iqbal Jogi
* Iqbal Jogi

زمرو:سنڌي ماڻھو
اقبال دل

ناميارو صحافي ۽ -ايڊيٽر- -اقبال دل- پهرين سيپٽمبر 1942ع تي ڳوٺ سومار دل، تعلقي ساماري ۾ حاجي علي احمد ’مجذوب‘ جي گهر ۾ ڄائو. 1963ع ۾ گريجوئيشن ڪامرس ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. هن صحافت جي شروعات 1961ع کان روزاني ”خادم وطن“ سان ڪئي، جنهن ۾ سب -ايڊيٽر- ۽ رپورٽر طور ڪم ڪيائين. سندس 1973ع کان روزاني ”هلال -پاڪستان-“ سان وابستگي رهي ۽ هو 1988ع کان روزاني ”هلال -پاڪستان-“ -اخبار- جو -ايڊيٽر- رهيو آهي. سندس شام ملڪ جو سفرنامو ”شام ولايت ۾“ شايع ٿيل آهي. پاڻ هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهي ٿو.

## حوالا
اقبال ملاح

اقبال ملاح سنڌ جو نامور صحافي آهي. هن جو پورو نالو محمد -اقبال ملاح- آهي. هن ميهڙ تعلقي جي ڳوٺ گهاڙي ۾ پهرين فيبروري 1970ع تي واحد بخش ملاح جي گهر ۾ -جنم- ورتو. هي ڳوٺ نامور سنڌي ليکڪا -بادام ناتوان- ۽ مشهور سياستدان مير ٿيٻي جو ڳوٺ آهي. -اقبال ملاح-، پرائمري -تعليم- حيدرآباد تعلقي جي نوناري ڳوٺ ۾ مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ميهڙ، انٽر، گورنمينٽ ڪاليج خيرپور ناٿن شاهه ۽ ايم. اي (پوليٽيڪل سائنس) سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪئي. -اقبال ملاح- ساٿي ٻارڙا سنگت جي تنظيم ڪاريءَ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. هن شاگرد تحريڪ ۾ ڪميونسٽ پارٽيءَ جي شاخ ڊي. -ايس-. ايف جي ميمبر جي حيثيت ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. هي ڪميونسٽ -پارٽي- آف سنڌ جو ميمبر ۽ ڊي -ايس- ايف سنڌ جو سيڪريٽري جنرل رهي چڪو آهي. سياست دوران هن جو لاڙو صحافت ڏانهن رهيو. 1991ع کان هن روزاني ڪاوش -اخبار- کان عملي صحافتي زندگيءَ جي شروعات ڪئي، -ان- بعد ڪوشش، عبرت، -جنگ- ۽ ٻين اخبارن ۾ پڻ ڪم ڪيو. هي روزاني پاڪ ۽ روزاني دعا اخبارن جو -ايڊيٽر- رهي چڪو آهي. حيدرآباد پريس ڪلب جو صدر ۽ جنرل سيڪريٽري پڻ رهي چڪو آهي. هن پنهنجي هم خيال ساٿين سان گڏ پريس ڪلب حيدرآباد ۾ نين روايتن کي -جنم- ڏنو، -جن- ۾ نامور ڪهاڻيڪار -امر جليل- سان رهاڻ ۽ کيس پريس ڪلب جو تاحيات ميمبر ڪرڻ ۽ ٻيون ڪيتريون ادبي ۽ ثقافتي سرگرميون شامل آهن. ٻين ساٿين سان گڏجي -اقبال ملاح- هن وقت روزاني عوامي آواز ڪراچيءَ جو حيدرآباد بيورو جو انچارج آهي. هن سياست ۽ سماجي موضوعن تي مختلف اخبارن ۾ ڪافي مضمون، ڪالم، اسٽوريون ۽ فيچر لکيا آهن. سنڌ جي قومي مسئلن ۽ سياسي مسئلن تي هن جي قلم هميشه جرئت جو مظاهرو ڪيو آهي. حيدرآباد جي صحافتي زندگيءَ ۾ کيس سٺن صحافين ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو.

## حوالا
اقتدار جي پرامن موٽ

ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 23 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، محڪمه اطلاعات ۽ فلم، حڪومت پاڪستان، سال 1970ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اقبال شينو

ناليوارو شاعر ۽ ٻارن جو ليکڪ -اقبال شينو- 26 جون 1953ع تي دادوءَ ۾ پيدا ٿيو. انجنيئرنگ ۾ ڊپلوما ڪئي اٿس ۽ هن وقت هاءِ وي ۾ سب انجنيئر آهي. هو سٺو شاعر آهي. سندس شاعري ڪيترن ئي ادبي رسالن ۾ شايع ٿيندي رهي آهي. ٻارن لاءِ شاعري جو لکيل ڪتاب ”جهڙا گل گلاب جا“ 1986ع ۾ ڇپيو. -ان- کان سواءِ ڪجهه ڪتاب وٽس اڻ ڇپيل صورت ۾ پيل آهن. هو هن وقت سوناري پاڙي، دادو شهر ۾ رهي ٿو.

## حوالا
افيئر (رسالو)

پندرنهن روزه افيئر - نيوز مئگزين 2004ع کان ڊاڪٽر علي احمد رند جي ادارت هيٺ ڪراچيءَ مان شايع ٿي رهيو آهي. هن رسالي ۾ ملڪي، غير ملڪي توڙي صوبائي مسئلن بابت مواد کي اهميت سان شايع ڪيو ويندو آهي. هيءُ رسالو پهرين بليڪ اينڊ وائيٽ شايع ٿيندو رهيو، جنهن کي اڳتي هلي مڪمل طور تي رنگين ڪيو ويو. ناليوارا اديب، تجزيه نگار ۽ ڪالم نگار هن رسالي ۾ لکندڙ آهن. هن رسالي ۾ بيباڪ تجزيا ۽ حالات حاضره بابت مضمون ڏنا وڃن ٿا. هن رسالي جي -ٽيم- ۾ همسفر گاڏهي، حميد سبزوئي، محسن -ٻٻر- ۽ ٻيا شامل آهن.

## حوالا
اقبال احمد انصاري

ناميارو تعليمي ماهر ۽ -استاد- ڊاڪٽر اقبال احمد انصاري، 9 سيپٽمبر 1942ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. 1958ع ۾ سينٽ بوناوينچر هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيائين. 1962ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي ڪيمسٽري شعبي ۾ بي. -ايس- سي ۽ 1964ع ۾ ايم. -ايس- سي ڪرڻ بعد، ساڳئي ئي شعبي مان 1964ع ۾ ڊپلوما جي ڊگري پڻ حاصل ڪيائين. 1964ع ۾ مهراڻ انجنيئرنگ ڪاليج ۾ 
۽ 1970ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. هن پڙهائڻ دؤران 1977ع ۾ -برطانيا- جي اسٽراٿ ڪلائيڊ يونيورسٽي گلاسڪو (Stratheyde. Glasgow U.K) مان ائنالٽيڪل ڪيمسٽريءَ ۾ پي. ايڇ ڊيءَ جي ڊگري حاصل ڪئي. 
سندس 20 کان وڌيڪ تحقيقي مقالا ڇپجي چڪا آهن. پاڻ ڪيترين ئي ڏيهي توڙي پرڏيهي ڪانفرنس ۽ ورڪشاپن ۾ شرڪت ڪري چڪو آهي. -ان- کان سواءِ گومل يونيورسٽيءَ جي -ٽين- قومي ڪانفرنس، قائداعظم يونيورسٽيءَ -اسلام- -آباد- جي پنجين قومي ڪانفرنس ۽ -بلوچستان- يونيورسٽيءَ جي ستين قومي ڪانفرنس سميت مختلف سيمينارن ۽ سپوزيمن ۾ سندس 25 کان وڌيڪ مقالا -پڙهيا- ويا آهن. 
ڊاڪٽرصاحب، سنڌ سائنس سوسائٽيءَ جو صدر، اسريٰ يونيورسٽيءَ جي سليڪشن بورڊ جو صدر، سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ بورڊ آف گورنرس، اڪيڊمڪ ڪائونسل ۽ سينيٽ جو ميمبر، -پاڪستان- ائٽامڪ ڪميشن جو ميمبر ۽ ٻين ادارن سان پڻ وابسته آهي. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽري شعبي جي ڊائريڪٽر جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
اقتصادي انصاف

هن ڪتاب جو مترجم غلام رضا ڀٽو آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 272 آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ حيدرآباد، سال 1962ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
اقتصادي ترقيء جا رستا - آمريڪي تجربو

هيءُ ڪتاب سومار علي سومري جو ترجمو ڪيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 218 آهن. قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1965ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اقتصاديات پاڪستان (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب عبدالحسين ميمڻ ۽ ايڇ. آر. ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ صفحا 515 آهن ۽ قيمت ساڍا 7 رپيا ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو ٽيون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد سال 1968ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
اقتصاديات جا ابتدائي اصول (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب جميل احمد -ڀٽي- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 180 آهن. اُن جو ڇاپو پهريون، مڪتبه عندليب حيدرآباد، سال 1962ع ۾ ڇپايو.ساڳي نالي سان ٻيو ڪتاب محمد حسين -ترڪ- جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 172 آهن ۽ قيمت 2 رپيا 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، ايڊيوڪيشنل بوڪ ڊيپو، سنڌ يونيورسٽي پريس، حيدرآباد مان سال 1957ع مان ڇپائي شايع ڪيو.

## حوالا
اقليت

بين- الاقوامي قانون جي اصطلاح ۾ اهڙو فرقو، جيڪو خاص -ثقافت- ۽ انفرادي مسلڪ سان واسطو رکندڙ هجي، ۽ اهڙيءَ رياست ۾ هجي، -جتي- مختلف ثقافتي جماعتن جي اڪثريت هجي. 
مذهبي اقليتن جو وجود ابتدا کان هليو اچي، ليڪن 19 صديءَ ۾ قومپرستيءَ جي زور سبب يورپ ۾ نسلي امتياز جو مسئلو هنگامه خيز صورت اختيار ڪري ويو. قومپرستيءَ جي جذبي هيٺ بعضي اقليتن کي سخت تڪليفون ڏنيون وينديون آهن. 
پاڪستان جيئن ته هڪ اسلامي ملڪ آهي، تنهنڪري هتي ٻين مذهبن جهڙوڪ هندو، پارسي، سک، عيسائي ۽ احمدي وغيره کي -اقليت- سڏيو ويندو آهي. -اسلام- ۾ اقليتن سان فياضيءَ، رواداريءَ ۽ عدل واري سلوڪ جو حڪم ڏنو ويو آهي، تنهن ڪري، قائداعظم به پنهنجن خطابن ۾ اقليتن جي حقن ۽ مفادن جو تحفظ ڪرڻ جو بار بار ذڪر ڪيو آهي. 1973ع جي -آئين- ۾ به اقليتن متعلق هڪ پئرا موجود آهي. 
حڪومت -پاڪستان- اقليتن لاءِ هڪ فلاحي فنڊ قائم ڪري رکيو آهي، جنهن مان غريب ۽ مستحق اقليتن جي مالي امداد ڪئي ويندي آهي. مرڪزي سطح تي اقليتن لاءِ باقاعدي وزارت آهي، جيڪا اقليتن جي حقن ۽ ضرورتن لاءِ جامع منصوبا جوڙيندي آهي. 
سنڌ ۾ رهندڙ اقليتن ۾ هندو، عيسائي، احمدي، پارسي، سک ۽ ٻين مذهبن جا اندازاً 20 لک ماڻهو -آباد- آهن. سنڌ ته جيئن صوفين جي اثر هيٺ رهي آهي -ان- ڪري هتي مذهبي رواداري مثالي آهي ۽ اقليتن سان تعلقات سماجي توڙي ٻين حوالن سان تمام بهتر آهن.

## حوالا

زمرو:انساني حق
زمرو:عورتن جا حق
اقوال رسول صلي الله عليه وسلم (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب ڪريم ڏني راڄپر جو لکيل آهي، جنهن ۾ نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جا قول شامل آهن. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 87 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، مطبوعه ماهنامه ”نئين کيتي“ حيدرآباد، سال 1957ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اک ٻوٽ

ھي مضمون عنوان کي درست نموني بيان نٿو ڪري ان کي سنوارڻ ۾ مدد ڪريو.

**اک ٻوٽ** ھڪ قسم جي ٻاراڻي راند، جنهن ۾ آڳ ڏيندڙ ٻار جي اکين تي پٽي ٻڌي، چئبو تہ هاڻي ٻارن کي هٿ سان ڇُهِي کاپاءِ! ويجهو ايندڙ ٻار نيٺ کاپي پوندا ۽ پوءِ کاتل ٻار جون اکيون ٻڌبيون، جيڪو ٻين ٻارن کي کاپائيندو.

## حوالا

زمرو:رانديون
اقليدس

thumb|اقليدس جي 1703ع ۾ ڇپيل ڪتاب جو ٽائيٽل
**اقليدس** (انگريزي: Euclid، يوناني: Εὐκλείδης، زمانو: 300 ق.م) هڪ قديم يوناني رياضي دان هو، جيڪو جيوميٽري جي ماهر ۽ منطق دان طور سرگرم هو. هن کي "جيوميٽري جو پيءُ" سمجهيو وڃي ٿو، هو خاص طور تي سندس ستن مقالن جي ڪتاب، "ايليمينٽس" (Elements)، جاميٽريءَ تي قديم ترين ۽ مشهور ڪتاب، جنهن ۾ نقطي (ٻڙيءَ) بابت بحث ڪيل آهي، جي مقالي لاءِ مشهور آهي، جنهن جاميٽري جا بنياد وڌا، جيڪا 19هين صدي جي شروعات تائين هن فيلڊ تي غالب رهيا. هن جو سرشتو، جنهن کي هاڻي اقليدسي جاميٽري سڏيو وڃي ٿو، اڳين يوناني رياضي دانن جي نظرين جي ٺهڻ سان گڏ نوان ايجادون شامل آهن، جن ۾ ڪينيڊس جو يودوڪسس، بقراط، ٿيلس ۽ ٿيئٽس شامل آهن. پارگا جي آرشيميدس ۽ اپولونيئس سان گڏ، اقليدس کي عام طور تي قديم دور جي عظيم ترين رياضي دانن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ رياضي جي تاريخ ۾ سڀ کان وڌيڪ بااثرن مان هڪ آهي.

اقليدس جي زندگيءَ جي باري ۾ تمام ٿورڙي ڄاڻ آهي ۽ اڪثر معلومات ڪيترن ئي صدين کان پوءِ اسڪندريه، مصر جي عالمن پروڪلئس ۽ پئپس کان ملي ٿي. قرون وسطي جي اسلامي رياضيدان هن جي هڪ شاندار سوانح عمري لکيا ۽ قرون وسطي جي بازنطيني ۽ شروعاتي ريناسنس جي عالمن هن کي ميگارا جي اڳوڻي فلسفي اقليدس جي حيثيت ۾ غلط سمجهيو. اهو هاڻي عام طور تي قبول ڪيو ويو آهي ته هن پنهنجو ڪيريئر  300 ق.م. ۾ اليگزينڊرريا ۾ گذاريو ۽ اتي ڪجهه قياس آهي ته اقليدس افلاطون جي "اڪيڊمي" ۾ پڙهيو ۽ بعد ۾ "موزائم" ۾ سکيا ڪئي؛ هن کي ايٿنس ۾ اڳوڻي افلاطون جي روايت کي اسڪندريه جي بعد واري روايت سان گڏ سمجهيو ويندو آهي. پنهنجي ڪتاب، ايليمينٽس ۾، اقليدس نظرين کي قياسن جي هڪ ننڍڙي سيٽ مان ڪڍيو. هن نقطه نظر، مخروطي حصن، گول جاميٽري، نمبر ٿيوري ۽ رياضياتي سختيءَ تي پڻ ڪم لکيا. ايليمينٽس کان علاوه، اقليدس بصريات جي ميدان ۾، آپٽڪس (Optics)، ۽ ڊيٽا (Data) ۽ مظهرن (Phaenomena) سميت گهٽ ڄاڻايل ڪم تي هڪ مرڪزي ابتدائي متن لکيو. اقليدس جي تصنيف، "آن ڊويزنس آف فگرز ۽ ڪيٽوپرڪس"  تي سوال ڪيو ويو آهي ۽  سمجهيو ويو آهي ته هي ڪيترائي گم ٿيل ڪم مان هڪ آهي. 

## زندگي
## ڪم
## ورثو
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Euclid Collection at University College London (c.500 editions of works by Euclid), available online through the Stavros Niarchos Foundation Digital Library.
* Scans of Johan Heiberg's edition of Euclid at wilbourhall.org

; The *Elements*
* PDF copy, with the original Greek and an English translation on facing pages, University of Texas.
* All thirteen books, in several languages as Spanish, Catalan, English, German, Portuguese, Arabic, Italian, Russian and Chinese.

زمرو:اقليدس 
زمرو:جاميٽري
زمرو:فلسفي
زمرو:شخصيتون
زمرو:رياضي دان
زمرو:عددي نظريا نگار 
زمرو:رياضيات جا فلسفي
زمرو:چوٿين صدي قبل مسيح ۾ پيدائش زمرو:چوٿين صدي قبل مسيح ۾ مصري ماڻهو زمرو:چوٿين صدي قبل مسيح ۾ يوناني ماڻهو زمرو:چوٿين صدي قبل مسيح ۾ ليکڪ زمرو:ٽئين صدي قبل مسيح ۾ موت 
زمرو:ٽئين صدي قبل مسيح ۾ مصري ماڻهو زمرو:ٽئين صدي قبل مسيح ۾ يوناني ماڻهو زمرو:ٽئين صدي قبل مسيح ۾ رياضي دان زمرو:ٽئين صدي قبل مسيح ۾ ليکڪ 
زمرو:قديم اسڪندريه ۾ قديم يوناني جيو ميٽر
اقوال دانش (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب حبيب -الله- مولابخش ڀُٽي جو لکيل آهي، جنهن جو موضوع قائداعظم جا قول آهن. رايل سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 100 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، محڪمه اطلاعات، مغربي پاڪستان، حيدرآباد، گورنمينٽ پريس ڪراچيءَ مان سال 1958ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اکر اکر آرسي

اکر اکر -آرسي-، استاد بخاريءَ جي شاعريءَ جي لغت آهي، جيڪا نوجوان اديب، شاعر ۽ محقق عزيز ڪنگراڻيءَ تيار ڪئي آهي. هيءَ لغت ڊيمي سائيز جي 132 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت 100 رپيا آهي ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران جون 2009ع ۾ ڇپائي پڌري ڪئي وئي آهي. هيءَ لغت ”جديد شاعري جي شاعريءَ“ جي لغت سيريز جو حصو آهي، جنهن هيٺ شيخ -اياز- ۽ ٻين جديد شاعرن جي شاعريءَ ۾ استعمال ٿيل لفظن، فقرن، اصلاحن ۽ ترڪيبن تي مشتمل لغتون تيار ٿيڻون آهن.

## حوالا
اکر اکر سرھاڻ

هي ٻاراڻي شاعريءَ جو ڪتاب ذوالفقار سيال جو ڇپيل آهي، جيڪو -جولاءِ- 2002ع ۾ ڪنول پبليڪيشن، قنبر، ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 63 صفحن تي ٻڌل ڪتاب جي قيمت 15 روپيا آهي. جنهن جو ٽائٽل چترڪار قيوم منگيءَ ٺاهيو آهي ۽ ڪتاب جو پيش لفظ سعيد سومري لکيو آهي. هي ڪتاب ڊاڪٽر ذوالفقار سيال پنهنجن پٽن، فهد جبران، دانيال عاليشان، سعد سلطان، ۽ ڌيئرن ڪائناتِ شفق ۽ دُعا رابيل جي نالي ڪيو آهي. ڪتاب جو مهاڳ شمشير الحيدري لکيو آهي.

## حوالا
اکر ڌاتو

انگريز مصنف، پادري جارج شرٽ، 44 صفحن تي مشتمل **اکر ڌاتو** نالي ڪتابڙو 1866ع ۾ ڇپايو، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيل آهي. هن ڪتاب ۾ چونڊ سنڌي لفظن جا ڌاتو يعني بنياد ڏنل آهن، جيڪي سندس خيال مطابق سنسڪرت مان سنڌيءَ ۾ تَدڀوَ روپ ۾ بدلجي آيا آهن. هن ڪتاب جي ترتيب چئن ڪالمن ۾ هيٺينءَ ريت رکي وئي آهي: 

ڌاتو سنسڪرت جو: (1) سنڌي اکرن ۾ لکيل: (2) ڌاتو انگريزي رسم الخط ۾ لکيل: (3) معنيٰ، (4) سنڌي لفظ.

## حوالا

زمرو:1866ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اکر ول

هيءَ ول ٿر ۾ تمام عام -جام- نظر ايندي آهي، وسڪاري جي مند ۾ هيءَ ول هر -ٻوٽي- -ٻوهه- مرٽ وغيره تي ويڙهيل نظر ايندي. هيءَ ول خاص طور ٻوڙن ۽ ٻوٽن جي ڀر ۾ اڀرندي آهي ۽ پوءِ انهن کي ويڙهجي ويندي آهي.

## حوالا
اکري

**اکري** گهريلو استعمال جو هڪ ٿانءُ، جيڪو ٺڪر جو بہ ٿئي تہ ڪاٺ ۽ پٿر مان بہ ٺهي ٿو. اُکريون ٻن ڪمن ۾ گهڻو استعمال ٿين ٿيون. هڪ ڪُٽڻ جي ڪم ۾ اچي تہ ٿي ڇَڙهڻ جي ڪم اچي ٿي. ڪاٺ يا پٿر جي ننڍي اُکري، جيڪا عام طرح گول ٿئي. جنهن ۾ ٽن کان چئن انچن جو گولائيءَ ۾ قطر وارو چُڍو (خال) پڻ ٿئي، سا مرچ مصالحي يا ويڳر وڙي ڪُٽڻ جي ڪتب اچي. ڇَڙھ جي ڪم ۾ ايندڙ اُکريءَ جي بناوٽ ڪجهه ٻيءَ طرح سان ٿئي ٿي، يعني هيءَ مٿان وڏي ۽ هيٺ سوڙهي تري واري ٿئي، جيڪا ٺِڪر جي بہ ٿيندي آهي تہ ڪاٺ جي بہ ٿئي. ان وڏي اُکريءَ ۾ هر قسم جي جنس ڇڙهبي آهي، جھڙوڪ: چانور، ثابت مڱ، مُهر، مَٽر ۽ چڻا وغيره. ڇَڙھ جي ڪم ۾ ايندڙ اُکريون وڏيون بہ ٿين تہ اُچيون بہ، جن ۾ ماڻهو بيهي بہ ڪا شيءِ ڇڙهي سگهي.

## حوالا
اکا

درياهه يا سمنڊ جي پوڄا -پاٺ- ڪرڻ وقت يا ڪا -باس- -باسڻ- وقت اڻ ڇڙيل چانورن جا داڻا يا ڪو ٻيو اَنُ، کنڊ ۾ مِلائي (خاص طرح) هندو عورتون ٿالهيءَ ۾ ڳوهيل -اٽو-، ٻرندڙ ڏيئا، ناريل ۽ گل ڦل، پاڻيءَ ۾ اڇلائينديون آهن، -ان- کي ”-اکا-“ وجهڻ چئبو آهي. اکن ۾ ڪُٽِي ۽ ڏونگهيون، ٻاريل ڏيئا، ايلاچيون ۽ لونگ به وجهبا آهن.
جيتوڻيڪ هيءَ پاڻيءَ جي پوڄا جي قديم رسم آهي، پر درياهه يا سمنڊ جي ڪپ تي رهندڙ مسلمان به هن رسم جا پابند آهن، ڇو ته انهيءَ کي ثقافتي حيثيت حاصل آهي. اَکا ڏيڻ مان مراد آهي ورَ يا وارث جي سلامتي. ناکئن يا ميربحرن جي درياهه يا سمنڊ ۾ سفر ڪرڻ وقت انهن جون زالون، درياهه يا سمنڊ کي -اکا- ڏئي، پنهنجن وارثن جي خير سلامتيءَ سان واپسيءَ جي دعا گهرنديون آهن ۽ انهن جي خير سان واپس اچڻ تائين هر چنڊ جي چوڏهينءَ تي -اکا- ڏينديون رهنديون آهن.
اکا ڏيڻ ۽ باسون باسڻ: مسافريءَ تي ويل وَرَ جو اوسيئڙو ڪرڻ عورت ذات جو فطري گڻ آهي. سنڌ جي سماجي -تاريخ- ڪيترن ئي ڀرم ۽ ڀروسن (وِسوِسَن) سان ڀري پئي آهي. -اسلام- جي اچڻ سان، سنڌي سماج ۾ رب تي -توڪل- ۽ خداءِ ذوالجلال جي رحمت ۾ يقين جو تصور پيدا ٿيو، مگر هزارن سالن کان ماڻهن جي ثقافتي -تاريخ- سان لاڳاپيل رسمون رواج ۽ عمل سندن نفسيات جو حصو هئڻ ڪَري مروج رهندا اچن -ان- ڪري اڻ ڏٺي جو خوف ۽ -ان- جي پوڄا ڪرڻ هتان جي ماڻهن ۾ عين فطري ڳالهه هئي. وڻجارن جي نارين پنهنجن ڪانڌن لاءِ اُڪير، محبت ۽ پيار جي جذبي جي خاطر، پنهنجي ور ۽ وارث جي سک ۽ سلامتيءَ لاءِ هر قسم جي صدقي ۽ باسن -باسڻ- جي رسم ادا پئي ڪئي آهي.

## حوالا
اکر ۽ ڀوري راند

**اکر ۽ ڀوري راند** ٻار ڪو سڪو يا ڏوڪڙ کڻي پوءِ ٺڪرين پٿرين ماچيسن وغيره سان هيءُ راند ڪن. هڪڙو سڪي کي آڱر ۽ آڱوٺي جي نُونهيءَ تي رکي ڦيري ڏئي اُڇليندو. ٻئي راند رهندڙ کان پڇندو ”تنهنجي اکر يا ڀوري سڪي جي اکرن واري پاسي کي ”اکر“ چون ۽ تصوير واري پاسي کي ”ڀوري“ چون پوءِ واڪ ڏيندڙ جيڪڏهن ”اکر“ چيو ”سڪي جو اهو پاسو پٽ تي سنئون اچي ڪريو تہ داءَ ۾ رکيل پهڻيون کڻي وٺندو، نہ تہ اوتريون سڪي هلائيندڙ کي ڀري ڏيندو.

## حوالا

زمرو:رانديون
اخروٽ

اخروٽ يا اکڙوٽ هڪ قسم جو وڻ جيڪو جابلو ايراضيءَ ۾ سمنڊ جي سطح کان گهٽ ۾ گهٽ چار پنج هزار فوٽن جي اُوچائيءَ تي ٿيندو آهي. هن جو ڦر سُڪل ميوي ۾ شمار ٿيندو آهي. -پاڪستان- ۾ مري، -پاراچنار-، سوات ۽ آزاد ڪشمير ۾ -جام- ٿيندو آهي. هن جو مغز کائبو آهي، ۽ مٺاين ۾ استعمال ٿيندو آهي. مارچ ۾ ٻُور ڪري ٿو. -جولاءِ- جي آخر ۾ ميوو پچندو اٿس. ڪن حڪيمن جو خيال آهي ته هن جو اندريون مغز، دل ۽ دماغ کي قوت ڏيندڙ، بدن کي -ٿلهو- ڪندڙ ۽ معدي جا ڪينئان ماريندڙ آهي. هن جو -تيل- سنڌن جي سور ۽ عضون جي سوڄ ٽارڻ لاءِ مفيد آهي. اکڙوٽ وڻ مان عمارتي ڪاٺ ملندو آهي، جنهن مان تمام سٺو ۽ مضبوط فرنيچر ٺهندو آهي. اکڙوٽ جو وڻ 65 فوٽ کن اوچو ٿيندو آهي. هن وڻ جي ڇوڏي کي سنڌ ۾ ”مساڳ“ چوندا آهن، جيڪو ڏند صاف ڪرڻ ۾ ڪم ايندو آهي. اکڙوٽ جو -تيل- جابلو ماڻهو رڌ پچاءُ ۾ به ڪم آڻيندا آهن. اکڙوٽ جا ٻه قسم آهن: ڪاغذي اکڙوٽ ۽ ڪاٺي اکڙوٽ.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
اکڙي

*گذريل صديءَ جي شروعات تائين [[سنڌ]] ۾ برقعي جو رواج نه هو، تنهنڪري عورتون، پردي پوشيءَ لاءِ، سڄي جسم کي چادر يا اجرڪ سان اهڙيءَ طرح ويڙهينديون هيون جو هٿ يا پير به نه ڏسجن. ڏسڻ لاءِ فقط اکيون کُليل رکنديون هيون. اهڙيءَ طرح پردي پوشيءَ کي *'”اکڙي“*' ڪڍڻ يا ويڙهڻ چيو ويندو هو. اڃا تائين سنڌ ۾ ڪن هنڌن تي اکڙيءَ جو رواج آهي. چؤڪُنڊي ڀرت کي به ”اکڙي“ چوندا آهن.*

## حوالا

زمرو:لباس
زمرو:سنڌي لباس
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:نسلي لحاظ کان پاڪستاني لباس
اکڙيون اڃايون

هيءُ ڪتاب مشهور -استاد- ۽ ڪهاڻيڪار محمد دائود -بلوچ- جي ڪهاڻين جو ڪتاب آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 113 صفحا ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سهڻي پبليڪيشن، سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1963ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اکڙيون اوجاڳيون

هيءُ ڪتاب شعبان بخت جو لکيل آهي. هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 109 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، العوام نشر واشاعت، ڪشمور طرفان، ڪوهنور پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان، سال 1965ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اکڙيون ڏيل ڏيئا

نوجوان شاعر عامر سيال جو شعري مجموعو، جنهن ۾ -بيت-، وايون، غزل، -ٽه سٽا-، ڇهه سٽا ۽ نظم شامل آهن. ڪتاب جو مهاڳ ايوب کوسي لکيو آهي. 160 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 رپيا رکيل آهي. هن جو پهريون ڇاپو ڪويتا پبليڪيشن، حيدرآباد پاران 2008ع ۾ ڇپيو آهي.

## حوالا
اکري ڪسي

هن نالي سان تعلقي ڪوٽڙي ضلعي دادوءَ ۾ هڪ ديهه موجود آهي.

## حوالا
اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساھتيه (رسالو)

سال 1986ع ۾ هندستان مان شايع ٿيندڙ هڪ مخزن، جنهن ڀارت ۾ سنڌي ٻوليءَ جي جوڙجڪ ۽ واڌ ويجهه ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ سنڌي -تعليم- ۽ -ثقافت- جي عڪاسي ۽ نمائندگي ڪئي. هي مخزن ”اکل ڀارت سنڌي -ٻولي- ۽ ساهت سڀا“ پاران -جاري- ٿيندو هو.

## حوالا
اکوٽو

ضلعي ميرپورخاص، تعلقي ڊگهڙيءَ جي هڪ ديهه جو نالو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
اُوبَر

اوبر ٽيڪنالوجيز انڪارپوريٽڊ سان فرانسسڪو، ڪيليفورنيا ۾ موجود گهڻ قومي آمريڪي آن لائن سفري نيٽ ورڪ ڪمپني آهي. اها مارڪيٽ ۾ پنهنجي  واهپيندڙن (consumers) کي اجازت ڏئي ٿي ته سمارٽ فونز جي ذريعي سفر جي درخواست ڪن ۽ اُوڀر ڪمپني پنهنجي اپلي ڪيشن ذريعي ان درخواست کي اوبر تحت پنهنجون ئي گاڏيون هلائيندڙ ڊرائيورن ڏانهن موڪلي ٿي، جي نموني تي پنهنجو ڪاروبار هلائي ٿي. 12 اپريل، 2016ع کان، هيءَ خدمت، سڄي دنيا ۾ 60 کان مٿي ملڪن ۽ 404 شهرن ۾ موجود آهي. جڏهن کان اوبر شروع ٿي آهي، گهڻين ئي ٻين ڪمپنين ڪاروبار جي ان نموني (ماڊل) جي ڪاپي ڪئي آهي، ان آيل لاڙي (رجحان) کي ”اوبرفِيڪيشن“ چيو وڃي ٿو.

اوبر 2009ع ۾، ”اوبر ڪيب“ جي نالي سان ٽريوس ڪِلانڪ (Travis Kalanick) ۽ گيرٽ ڪيمپ (Garrett Camp) قائم ڪئي هئي ۽ پوءِ جون ۾، ايپ (اپليڪيشن) جاري ڪئي وئي هئي. 2012ع ۾ شروع ٿيل اوبر، هاڻي بين الاقوامي سطح تائين پکڙجي چڪي آهي. ان 2014ع ۾، آزمائسي بنيادن تي ڪارپولنگ جي فيچرس سان نئين سروس شروع ڪئي ۽ ٻيا اَپ ڊيٽس (سُڌارا) آندا. 2014ع ۾ ڪِلائوٽ، آمريڪا ۾، درجابنديءَ جي بنيادن تي سان فرانسسڪو جي 48th سڀ کان وڏي ڪمپني ليکجي ٿي. 2015ع جي آخر تائين، اوبر جي ماليت جو اندازو 62.5 بلين ڊالر لڳايو ويو هو.

## تاريخ

### شروعاتي تاريخ
thumb|2013ع ۾، ٽريوس ڪلانڪ، اوبر جو شريڪ باني ۽ سي اِي او.
اوبر 2009ع ۾، اِسٽمبل اپان جي باني، گيرٽ ڪيمپ ۽ ٽريوس ڪِلانڪ طرفان قائم ڪئي وئي هئي. ساڳئي ئي سال ڪمپنيءَ کي ابتدائي رقم (سيڊ فنڊنگ) جي طور 2 لک ڊالر مليا. 2010ع ۾، اوبر، 1.25 ملين جي واڌو امداد (فنڊنگ) گڏ ڪئي هئي.

## حوالا
اکين ۾ الماس

سنڌي شاعريءَ ۾ غزل جي منفرد لهجي واري ۽ پهرينءَ صف جي شاعر وفا ناٿن شاهيءَ جي غزلن جو هي پهريون مجموعو، ساگر ڪميونيڪيشنز، ميرپورخاص پاران، ساگر سچيڏني دَلَ، -جنوري- 2000ع ۾، ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. ڪتاب جو ٽائيٽل نامياري مصور عبدالرسول عباسيءَ جو ٺاهيل آهي. هن ڊيمي سائيز جي 288 صفحن جي ڪتاب جي قيمت 200 رپيا آهي. وفا جي شاعريءَ جي هن مجموعي ۾ سندس 241 خوبصورت غزل شامل آهن.

## حوالا
اکيو

شاديءَ جي هڪ رسم ۾ اکين تي ٻڌڻ جو هڪ خوبصورت نقاب. شاديءَ کان اڳ ڪنوار ونواهه، وناهه يا وَنَههَ ۾ ويهندي آهي. ڏينهن جو تعداد ڪن هنڌن تي ست مقرر آهي، ڪن هنڌن پنج ۽ مجبوريءَ جي حالت ۾ ڪنوار ٽي يا چار ڏينهن به ونواهه ۾ ويهندي آهي. 
ونواهه ۾ ويٺل ڪنوار کي ٻي ٽڪساٺ سان گڏ منهن تي -اکيو- ٻڌڻ ضروري هوندو آهي. انهيءَ جو مقصد اهو آهي ته شاديءَ کان اڳ ڪو به مرد ماڻهو توڙي ڌاري عورت -اکيو- ٻڌل ڪنوار جو منهن نه ڏسي سگهي. 
اکيو ڳاڙهي حلواڻ جي ڪپڙي مان ٺهندو آهي. ڪن هنڌن -اکيو- سادي ڳاڙهي ڪپڙي جي -ٽڪر- مان ٺهي، ته ڪن هنڌن -اکيو- زريءَ سان ڀرت ڀريل ٺاهين. لاڙ ۾ -ان- کي ’وناهه‘ به چون ٿا.

## حوالا