open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٻلي

thumb|ٻلي
**ٻلي** 🐈 (اُچار: ٻِلِّي، انگريزي: cat) هڪ گوشت خور مئمل جانور آهي. ٻلي (مونث) مادي کي ۽ ٻلو (مذڪر) نر کي چيو ويندو آهي. هڪ اندازي موجب ،انسانن ٻلي کي تقريبن ڏه هزار سال اڳ پالتو بڻايو. ٻلي اڄ جي دور ۾ سڀ کان عام پالتو جانورن مان هڪ آهي.آفريقي جهنگلي ٻلين جي ڪافي قسمن کي پالتو ٻلين جي پيڙهي سمجهيو ويندو آهي. ٻلين کي سڀ کان اڳ شايد ان ڪري پاليو ويو ڇو جو هو ڪوئا کائينديون هيون.بعد ۾ ٻلين کي انسان جو دوست ۽ پالتو جانور جي طور تي به پاليو وڃڻ لڳو. پالتو ٻلين جي جسم تي ڊگها يا ننڍا وار هوندا آهن، جن جي بنياد تي ان جي قسمن ۽ نسلن جو تعين ڪيو ويندو آهي.
لفظ “ٻلي“ هن ئي خاندان جي ٻين جانورن جي لاء به استعمال ڪيو ويندو آهي. جن ۾ ببر شينهن(شير)، چيتو، تيندوو وغيره شامل آهن گھريلو ٻلي جھنگلي ٻليء جي نسل مان آهي. ھن جي پالنا ڪتي کان گھڻو پوءِ شروع ٿي.گوشت کائيندڙ جانورن مان ڪتو ۽ ٻلي ئي ٻہ جانور آھن جن کي انسان گھريلو بڻائي سگھيو آھي.

اندروني ٻليون پنهنجو آرام خاص طور تي ٽوڪرين ۾ ڳولين ٿيون

## اسلام ۾ ٻلي جي اھميت
اسلام ۾ ٻلي ھڪ بھترين پالتو جانور سمجھيو ويندو آھي. ھڪ حديث ۾ ٻلين کي مارڻ ۽ انھن تي ظلم ڪرڻ کان منع ڪيو ويو آهي. ھڪ حديث ۾ ٻلين سان پيار کي ايمان جو ھڪ روپ سڏيو ويو آهي. شريعت مطابق مسلمان ٻلي جو جوٺو ڪيل کاڌو کائي سگھن ٿا ۽ ان پاڻي مان وضو ڪري سگھن ٿا جنھن مان ٻلي پاڻي پيتو ھجي. حضرت محمد  ٻلين سان پيار ڪندو ھو ٻلين جي ٻچڙن جو خيال رکندو ھيو. پاڻ سڳورن پنھنجي پاليل ٻلي جو نالو معزا رکيو ھو. سندس اھا ٻلي ھڪ خادم صحابي سان گھڻو گڏ رھندي ھئي ان ڪري ان کي نبي پاڪ ابو هريره (ٻلونگڙي جو پيءُ) جو لقب ڏنو. ھڪ روايت مطابق ان ٻليءَ نبي پاڪ صہ کي ھڪ نانگ کان پڻ بچايو ھيو. ٻليون اناج جون نگھبان سمجھيون وينديون آهن. اھي ڪتابن کي ڪوئن کان بچائڻ لاء بہ ڪم اينديون هيون.

## حوالا

زمرو:پالتو جانور
زمرو:ٻليون
ڪڪڙ

thumbnail|نر ڪڪڙ
[thumbnail|کاٻو|هڪ مادي ڪڪڙ [چُوزو|چُوزن ساڻ.]]

**ڪڪڙ** (Chicken) ھڪ پکي جو نالو آهي جنھن کي عربي ۾ "دجاج"، فارسي ۾ "خروس" ۽ اردو/هندي ۾ مرغ ۽ مرغي چوندا آهن. ھي مشهور ۽ سانتيڪو گهرو پکي آهي. ڪڪڙيون جلد جلد آنا لاهينديون آهن، جي ماڻهو کائيندا به آهن. نر جي مٿي تي ڳاڙهي رنگ جي چوٽي (هلڪي ڪلنگي) ۽ ماديءَ جي مٿي تي ننڍي ٿيندي آهي. ٻليءَ کان ڏاڍو ڊڄندو آهي. اونهاري ۾ رات جو ٻاهر ڊگهي ڪاٺيءَ تي ٺاهيل مارِهي (پيهي) تي ويهاريو آهي ۽ سياري جو کُڏين ۾ بند ڪبو آهي. نانگ هن جو دشمن آهي.

## طب
هن کي چڱيءَ طرح ڪاڙهي شوربو پياربو ته دمڪشي ۽ کنگهه کي فائدو ڪندو. مثاني ۽ گڙدن جي پٿري ۽ رائي کي ذرا ذرا ڪري پيشاب جي رستي خارج ڪندو. فالـج، لقوي، سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. نڙيءَ جو سور ڇڏائي ۽ آواز کي صاف ڪري ٿو. ڇاتي ۽ سيني جي بلغم کي تحليل ڪري ٿو. هن جي چرٻي سنڌن جي سور، استرخاءِ ۽ آلت جي ڍرائيءَ تي مالش ڪرائجي. اها چرٻي طرفين جي لذت لاءِ به مجرب آهي.

## حوالا

زمرو:پالتو جانور
زمرو:پکي
عددي سنڀار

**عددي سنڀار** **ڊجيٽل ياداشت**  ڏونائي سرشتي جي انگن کي محفوظ ڪري سگھي ٿي.  برقيات جي ميدان ۾ ٽيڪنيڀياسي ترقيءَ سان عددي سنڀار وجود ۾ اچي سگھي.  مگر عددي سنڀار جو ڪثرت سان عام استعمال ۾ اچڻ تڏھن ئي ممڪن بڻيو جڏھن پٿ برقيات وجود ۾ آئي. پٿ برقيات جي بدولت ھڪ چورس سينٽي ميٽر جي سليڪان چپ ۾ لکين ٽرانزسٽر سمائجي سگھيا ۽ وسيع سنڀارون وجود ۾ آيون.    عددي سنڀار جو ھڪ ايڪو ھڪ ٻڪو انگ يا ٻٽ کي محفوظ ڪري سگھي ٿو.  ڪنھن عددي سنڀار جي وسعت ٻاٽ يا ڪِلو ٻاٽ ۾ ماپي ويندي آھي.  مگر ٽيڪنيڀياس جي مزيد ترقيءَ باعث عددي سنڀار جي وسعت ڪلو ٻاٽ جون حدون اورانگھي ھاڻي ميگا ٻاٽ، گيگا ٻاٽ ۽ ٽيرا ٻاٽ جي حدن ۾ پھچي وئي آھي.

زمرو:ٽيڪنيڀياس
عددي عڪس

**عددي عڪس** يا **ڊجيٽل عڪس** ھڪ قسم جي تصور کي چوندا آهن جيڪا تصويري جزن يا پڪسيل جي ٺھيل ھوندي آھي جيڪي ان تصوير ۾ يڪسان روشن ٽٻڪا ھوندا آھن. ان تصوير ۾ ھر تصويري جزو يا روشن ٽٻڪو قدرتي انگ ذريعي,  مجرد مقدارن جي شدت يا اڇي ڪاري وچ واري رنگت (grey level) جي عددي نمائندگي سان، x ۽ y سان ظاھر ڪري ترتيبوار x جي دائري ۽ y جي دائري ذريعي متناسق نظام ۾ داخل ڪرڻ بعد ڪمپيوٽر پروگرام جي ٻہ پاسائين فنڪشن ذريعي ظاھر ڪيو ويندو آهي. ڊجيٽل عڪس عام طور تي ويڪٽر سان نہ پر ريسٽر سان تعلق رکي ٿو ۽ ڊجيٽل عڪس ريسٽر تصوير يا وري بٽ مئپ واري تصوير ھوندو آھي. ڊجيٽل تصويرون اڪثر ڊجيٽل ڪيميرا يا ڪنهن ٻي ڊجيٽل اوزار ذريعي ڇڪيون وينديون آھن ۽ عددن يعني اعداد يا انگن جي صورت ۾ ڪنهن عددي سنڀار (digital memory) ۾ محفوظ ڪيون وينديون آهن.

## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
ڊيٽا

**اعداد** مطلب انگ اکر يا عددن جو مجموعو، جنهن کي انگريزيءَ ۾ Data چيو ويندو آهي.  هيءُ انگ اڪثر ڳڻپيوڪر Computerجي علمن ۾ استعمال ٿيندو آهي.  ڳڻپيوڪر هڪ عددي اوزار آهي، جنھن منجھه طبي توڙي غير طبي مقدارن کي اعداد جو روپ ڏئي پردازيو يعني پراسيس ڪيو ويندو آهي.
برقيو

**برقیو** (Electron) ھڪ بنيادي ايٽمي ذرو آھي جيڪو ڪاٽُو ھڪ منفي برقي بار رکي ٿو. هي ايٽم ۾ ايٽمي نيوڪليس (nucleus) جي چوڌاري ڦرندو رهندو آهي.
## حوالا
زمرو:طبيعيات
انگن جو ڏونائي سرشتو

**ٻٽن انگن وارو نظام** يا **ٻہ انگي سرشتو** يا  **انگن جو ڏونائي سرشتو**   اهڙو سرشتو آھي، جنهن ۾ فقط ٻہ عدد يعني ٻُڙِي (**0**) ۽ هڪ (**1**) ٿين ٿا. تنهنڪري انهن انگن جو بنياد ٻہ يا ”ڏُون“ آهي. جيتوڻيڪ اهي انگ انسان لکي پڙهي ۽ سمجهي سگهي ٿو، مگر انسان لاءِ اهڙا انگ ڏهائي سرشتي جي انگن کان نسبتاَ تمام گهڻا ڏکيا آهن.  اهڙا انگ ڪلُون يا مشينون، يعني ڪمپيوٽر آسانيءَ سان سمجهي سگهن ٿا. جيئن ڏهائي سرشتي ۾ ساڄي پاسي کان پهريون عدد ايڪا، ٻيون ڏهاڪا، ٽيون سَوَ، چوٿون هزار، وغيره وغيره ٿي ٿو، يعني 10 جِي سگهہ مطابق ملهہ رکي ٿو، تيئن ڏونائي يا ٻٽن انگن جو زيرو برابر ايڪا ھوندو آھي ۽ پوءِ پھريون ٻيڻي ، ٻيون چئوڻي،  ٽيون اٺوڻي، چوٿون سورھونڻي، پنجون ٻٽيھونڻي سگھ جو ملھ رکي ٿو.  مطلب تہ ٻڙي کي ڇڏي هر عدد پوئين عدد جي سگھ جي ٻيڻ واري سگهہ مطابق ملهہ رکي ٿو.

ٻٽن انگن جي ڳڻپ ۾ رڳو 0 ۽ 1 استعمال ٿيندا آهن. اھا ڏھائي واري عام طريقي جي ڳڻپ جي ڀيٽ ۾ ھيٺين طرح ڪئي ويندي آهي:

انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق  **ٻه انگي سرشتو** يا ٻن انگن وارو حسابي سرشتو اھڙو سرشتو آهي جنهن ۾ ٻڙي ۽ هڪ جو استعمال ٿئي ٿو. مثال طور ڪمپيوٽر جي ٻٽي، اعداد نظام ۾ 3 لکڻا آهن ته لکبو ”1100“ ڏهائي سرشتي لاءِ ”10“ جو استعمال ٿئي. مثال 25. 6 لکڻا آهن ته لکبو ”01. 110“ اڄ اسان جيڪو ڪمپيوٽر هلايون ٿا اهو ان ٻه انگي سرشتي ٿي هلي ٿو.

تصغیر|400بك|مثال ۾ -8 ۽ +8 جي انگن جون ٻٽن انگن جي نظام ۾ مختلف حالتون ڏيکاريل آهن.

ٻٽن عددن جي نظام جي مدد سان گھٽ ۾ گھٽ 7 يا 8 ٻٽا انگ ملائڻ سان ڪمپيوٽر ٻوليءَ جو ھڪ حرف يا اکر يا علامت ٺاھيندو آھي  ۽ انھن ٺھيل اکرن مان لفظ ٺھندا آھن. انگريزي لفظ وڪيپيڊيا ۾ انگريزي جا 9 اکر  شامل آهن جيڪي: W-I-K-I-P-E-D-I-A آھن. ھيٺ مثال ۾ ٻٽن انگن جي گروپن مان انھن اکرن جو ٺھي لفظ وڪيپيڊيا ۾ تبديل ٿيڻ ڏيکاريل آھي:

تصغير|

## حوالا

زمرو:رياضي
زمرو:ڪمپيوٽنگ
زمرو:ڪمپيوٽر سائنس
ٻٽ

ڏونائي انگن جي هڪڙي عدد کي ٻٽ چئجي ٿو.  جيئن ته عددي سنڀار جو هڪڙو گھرڙو ڏونائي انگن جي هڪ عدد يعني ٻٽ کي محفوظ ڪري سگھي ٿو، تنهنڪري عددي سنڀار جو ايڪو پڻ ٻٽ آهي.
فضائي رَٿَ

**فضائي رَٿَ** ڪنهن به اهڙي ڪَلَ يا مشين کي چئجي ٿو، جيڪا فضائي اڏامَ جي قابل ھجي.
محمد خان جوڻيجو

**محمد خان جوڻيجو** () پاڪستان جو سياستدان ۽ پاڪستان جو اڳوڻو وزيراعظم رهيو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1993ع جون فوتگيون
زمرو:ميرپور خاص ضلعي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ جا سياستدان
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
بين الاقوامي وايوڪياتي لپي

**بين‌ُالاَقوامِي وايوڪِياتِي لِپِي (بين الاقوامي شبد وديا الفابيٽ) International Phonetic Alphabet**

## سنڌي

### اسم خاص
**بين‌ُالاَقوامِي وايوڪِياتِي لِپِي**
# انساني گفتگُوءَ جي آوازن جِي نمائندگي ڪندڙ نشانين جو معياري سيٽ. ڏسو .

#### مخفف
* بول

### پڻ ڏسندا
* Wikipedia: بين الاقوامي وايوڪياتي لپي
* 
* Wiktionary Appendix: بول مثال

زمرو:اسم
زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط
زمرو:مخفف
آبِي چَڪَرُ

**آبي چڪر** () ڌرتيءَ تي، ۾ ۽ مٿان پاڻيءَ جو وجود ۽ چُرپُر سمجھائي ٿو. ڌرتيءَ جو پاڻي هميشہ چرپر ۾ رهي ٿو ۽ هر وقت پنهنجي صورت مَٽائيندو رهي ٿو؛ پٽڙي کان برفَ ، ٻاڦَ، ۽ پوءِ واپس پٽڙو.  آبي چڪر اربن سالن کان هلندو اچي ۽ ڌرتيءَ تي سموري حيات ۽ جيوت جو جاري ساري رهڻ ان تي ئي دارومدار رکي ٿو. پاڻيءَ کان سواءِ ڌرتي رهڻ لائق نہ هجي هئا.

آبي چڪر کي ڪو بہ شروعاتي نُڪتو نہ آهي. آبي چڪر جو محرڪ سِجُ آهي، جيڪو سمنڊَ جي پاڻيءَ کي گرمائي ٿو. گرمائش ‏سبب پاڻيءَ جو ڪجهه حصو اُٻارجي ٿو ‏Evaporates‏ هوا ۾ اُٻَ جِي صورتَ ۾ شامل ٿِي وڃي ٿو. برفَ ‏(Ice‏) ۽ ڳڱ ‏(Snow)‏ سڌو ‏سنئون اُٻَ ۾ ‏(Sublimate‏) سگھي ٿِي. هوا جون مٿي ويندڙ  اهڙي اُٻَ کي مٿي وايومنڊل (‏Atmosphere) ۾ وٺِي وڃن ٿا. ان سان گڏ  اهو ‏پاڻي بہ مٿي وڃي ٿو، جيڪو اُٻڪبدلتڳاءُ (‏Evapotranspiration)‏ جي عمل ذريعي ٻوٽن مان ‏transpire‏ ۽ مِٽيءَ مان اُٻارجي نڪري ٿو. اُٻَ ‏هوا ۾ مٿي کڄي وڃي ٿِي، جتي جو ٿڌڙو گرمي پد اُٻَ کي ٺالي Condense‏ ڪڪر ڪري ڇڏي ٿو. هوا جا وهڪرا ڪڪرن کي ‏سڄي ارض ‏Globe‏ ۾ گھُمائين ٿا. ڪڪرن جا ذرڙا پاڻَ ۾ ٽڪرائجي گڏجن ٿا، ايئن وڏا ٿين ٿا ۽ وسڪارَ ‏Precipitation‏ جِي صورتَ ۾ ‏آسمانَ تان ڪِرَن ٿا. ڪجهه وسڪارَ ڳڱ جِي صورتَ ۾ هيٺ ڪِرندي آهي، جيڪا برفِي بَرَن ۽ برفاني جبلن يعني برفالن ‏Ice Caps and ‎Glaciers‏ جِي صورتَ ۾ گڏ ٿيندي آهي، جيڪي ڄميل پاڻيءَ جي انَ ذخيري کي هزارن سالن تائين سانڍي سگھن ٿا. بهار جِي مُندَ ‏اچڻَ کانپوءِ نسبتاً گرم آبهوا ۾ اهي برفاني ذخيرا رجڻ ۽ ڳرڻ لڳندا آهن ۽ اهو ڳريل آب ڳڱڻياٺ ‏Snowmelt‏ جِي صورتَ ‏‏۾ زمين تي وهڻ لڳندو آهي.  وسڪارَ جو اڪثر حصو واپس سمنڊَ ۾ هليو ويندو آهي، جڏهن تہ باقي حصو خُشڪِيءَ تي ڪِرندو ‏آهي ۽ ثقلي ڪشش سبب زمين تي (سطحي يا مٿاڇراتي) نئين آب ‏Surface runoff‏ جِي صورتَ ۾ وهندو آهي. ان رن آف جو هڪڙو ‏حصو دريائن ۾ داخل ٿي ويندو آهي، جنهن جو وهڪرو ‏Streamflow‏ پاڻيءَ کي سمنڊَ طرف وٺي ويندو آهي. نئين جو پاڻي ۽ جر ‏‏(زير زمين پاڻي) جو سيمو ملي ڍنڍُن اندر تازي پاڻيءَ ‏Freshwater‏ جي صورتَ ۾ گڏ ٿي ٿو. پر سڄو جو سڄو نئين آب دريائن ۾ ‏نہ ٿو وڃي.  ان جو وڏو ڀاڱو زمين چُهِي وڃي ٿِي، جنهن کي دَرڇاڻَڪاري ‏Infiltration‏ چئجي ٿو. ڪجهه پاڻي درڇاڻجِي اونهائيءَ ۾ ‏هليو ويندو آهي، جتي اهو جرگاهن ‏Aquifers‏ (پاڻيءَ سان تَر ٿيل زير زمين سطح) کي ڀري ٿو، جيڪي تازي پاڻيءَ کي تمام وڏي ‏مقدار ۾ ۽ تمام ڊگھي عرصي لاءِ سانڍي سگھن ٿا. ڪجهه جَر (زير زمين پاڻي) مٿاڇري کي ويجھو رهي ٿو، جيڪو سيمو ڪري ‏واپس مٿاڇري تي موجود آبگاهن (۽ سمنڊ) ۾ هليو وڃي ٿو، جنهن عمل کي جر اخراج ‏Ground-Water Discharge‏ چئجي ٿو؛ ۽ ‏ڪجھہ جر وري چشمي جِي شڪل ۾ خُشڪِيءَ تي تازي پاڻيءَ جي ڦُوهارو ٿِي نڪري ايندو آهي. بهر حال، وقت ساڻ سمورو پاڻي ‏هلندو هلندو  ڪنهن نہ ڪنهن ريت سمنڊَ ۾ داخل ٿِي وڃي ٿو، جتي آبي چڪر پُورو ٿي ٿو ۽ اتان پوءِ وري اهو ٻيهر شروع ٿئي ٿو.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
يُو ايس ڀُون ڀياسِي سَروي - آبي چڪر
## حوالا

زمرو:پاڻي
زمرو:سامونڊي سائنس
زمرو:هائيڊرولوجي
زمرو:آبي سائنس
چيٽي چنڊ

thumb|left|جھُولي لعل

سنڌي سماج ۾ چيٽِي چَنڊُ اشتديو اُڏيرو لعل جو جنم ڏينهن ملهائڻ لاءِ هِڪُ اُتسَو ڏڻ آهي. هِنَ ڏينهن پاڻيءَ کي پُوڄيو ويندو آهي.

## جهولي لال جي ڪهاڻي
جھُولي لعل جِي ڪهاڻِي هِنَ پرڪار آهي:مِيرڪ شاهه  سنڌ جو هڪ راجا هو. هُو سنڌين تي ڏاڍو ظلم ڪندو هو. سندس ظلمن کان پِريشان ٿِي سِنڌين 40 ڏينهن جو ورت (روزو) رکيو، انهن 40 ڏينهن ۾ نه ته ڪُجھه کائيندا نه ئي  پيئندا نه ئي ڪَپڙا مَٽائِيندا آهن، اِنَ کي چالِيهو صاحب چوندا آهن. 40 ڏينهن ۽ راتين جي تپسيا سنڌو ندي جي ڪناري ڪئي وئي ۽ پوءِ ورون ديوتا پراسن ٿيو. جھُولي لعل جو جنم نصرپور (حيدرآباد کان 30 ڪلوميٽر پري - سنڌ) جي رَتَن چند انهي ديويڪا جي گھر ۾ جنم ٿيو. هِڪُ پنجابِي جوتشِي هُنَ ٻارَ جو نالو اُڏيرو لعل رکيو. اُڏير جو مطلب سنسڪرت ۾ "جيڪو پاڻيءَ مان نڪتو هُجي. پنهنجو پاڻ اُڏيرو لعل جو جھُولو لُڏَڻ لڳو.  اُنَ کان پوءِ اُڏيرو جو نالو جھُولي لعل پئجِي ويو. مِيرڪشاهه ڏاڍو ئي اُتيجت ٿِي ويو ۽ هُنَ اعلان ڪيُو ته اُڏيرو لعل کي پَڪڙيو وڃِي. جِيئن ئي اُڏيرو لعل کي پڪڙڻ لاءِ سِپاهِي درٻار کان ٻاهِر نِڪتا ته تيز پاڻيءَ جِي ڌارا محل ۾ داخل ٿي وئِي ۽ محل ٻڏڻ لڳو. ميرڪشاهه کي پنهنجي غلطيءَ جو احساسُ ٿيو.  هُنَ اُڏيري لعل کان معافِي ورتِي ۽ اُنَ کان پوءِ سڀ شانت ٿِي ويو.

چيٽِي چَنڊ تِي Akhoo ( چانوَرَن ۽ کنڊ جو پرساد ) ٺاهيو ويندو آهي. لعل سائين جو پنجڙا، پَلَو پَيُون vandhee آهي ۽ سنڌي ناچ (ڊانس) ڇيج Chhej ڪبو آهي. 

سنڌو ڪئلينڊر مطابق چيٽ مهيني جو پهريون ڏينهن، جنهن تي سنڌ جا هندو هند سنڌ ۾ قومي ڏينهن طور خاص پروگرام رچائيندا آهن.

## چيٽِي چَنڊَ جو ميلو
ڇنڇر، اپريل 2، چيٽِي چَنڊَ جو ميلو 2022 (راجستان)

## حوالا

زمرو:سنڌي ثقافت
سنڌي ٽوپي

کاٻو|thumb|سنڌي ٽوپي پاتل هڪ ڇوڪرو، هي ٽوپي پاڪستان ۽ افغانستان ۾ ڪافي مقبول آهي
thumb|Sindhi Cap-front view
**سنڌي ٽوپي** ان مخصوص ٽوپي کي چيو ويندو آهي جيڪا هڪ محرابي شڪل ۾ اڳيان کان ڪٽيل هوندي آهي۔ اڄ ڪالھ هي ٽوپي پٺاڻن ۽ سرائڪي ماڻهن پاران به پاتي وڃي ٿي۔ هر سال سنڌي تهذرب ۽ ٻولي جي حامل هن ٽوپي کي ڊسمبر ۾ هڪ خاص ڏينهن جي طور تي مخصوص ڪيو ويو آهي۔ 
سنڌي ٽوپي ڪپڙي جي مٿان رنگين ڌاڳي ۽ شيشي جي ڪڙھائي ڪري بڻائي ويندي آھي.

## تاريخ
سنڌي ٽوپي جو بنياد موھن جي دڙي کان مليل ڪنگ پرائيسٽ جي بت کان ڀانيو وڃي ٿو، پر ڪلهوڙن جي دور ۾ ان جو وڌيڪَ آغاز ٿيو، پر ان کي 19هين ۽ 20هين صدي ۾ وسيع پذيرائي ملي. سنڌ ۾ شروع ۾ اها ننڍن ڇوڪرن پاتي، ڇاڪاڻ ته ان وقت سنڌ ۾ ننگو مٿو رکڻ کي ناپسند ڪيو ويندو هو، تنهن ڪري ننڍا ڇوڪرا پنهنجا مٿا سنڌي ٽوپين سان ڍڪيندا هئا، جڏهن ته جوان ۽ پوڙها مرد يا ته سنڌي ٽوپي کي پگڙي هيٺ پائيندا هئا يا صرف پگڙي پائيندا هئا بغير ڪنهن ٽوپي جي. پر بعد ۾ ڪيترن ئي جوان مردن به ان کي بغير پگڙي جي پائڻ شروع ڪيو، سواءِ پوڙهن ۽ مذهبي ماڻهن جي، جن ان کي يا ته پگڙي هيٺ يا بغير پگڙي جي پائڻ جاري رکيو.

وقت سان گڏ سنڌي ٽوپي ۽ اجرڪ سنڌي ثقافت جا نشان بڻجي ويا. سنڌي ثقافت ۾، سنڌي ٽوپي اڪثر تحفي طور يا عزت جي نشاني طور ڏني ويندي آهي، روايتي اجرڪ سان گڏ. هٿ سان ٺهيل سنڌي ٽوپيون محنت جو نتيجو آهن ۽ بنيادي طور تي ٿرپارڪر، عمرڪوٽ، سانگھڙ ۽ سنڌ جي ميرپورخاص ڊويزن جي ٻين ضلعن ۾ تيار ڪيون وينديون آهن. هر ضلعي جو پنهنجو منفرد انداز، ڪڙهاڪي ۽ پسنديده رنگ آهن.

سنڌي ٽوپي ۽ اجرڪ کي خاص طور تي سنڌي ثقافتي ڏينهن تي ملهائيو ويندو آهي، جنهن کي اصل ۾ سنڌي ٽوپي ڏينهن سڏيو ويندو هو. ڊسمبر 2009 ۾، پهريون ڀيرو، سنڌي ٽوپي ڏينهن پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ ملهائيو ويو ته جيئن سنڌي ٽوپي ۽ عام طور تي سنڌي ثقافت کي ملهائجي. ايندڙ سال، ان ڏينهن جو نالو بدلائي سنڌي ثقافتي ڏينهن رکيو ويو.

## تفصيل
کاٻو|thumb|ھٿ سان ٺاھيل ٽوپي
ٽوپي هڪ سلنڊريڪل مٿي جي ٽوپي آهي جنهن جي اڳئين پاسي تي هڪ مھراب جي شڪل وارو کٽاءُ آهي. اڪثر اجرڪ سان پائي ويندي آهي، هي ٽوپي جٽيل هندسي ڊيزائنن سان ڪڙهائي ٿيل هوندي آهي جنهن ۾ ننڍا آئينا يا قيمتي پٿر سلائي سان لڳايا ويندا آهن.

## لاڳاپيل گيت
* منهنجا سائين سنڌي ٽوپيءَ وارا
* سنڌي ٽوپي اجرڪ پائڻ وارا توکي ٻنهي هٿن سان سلام ٿي

جيئي سنڌ جيئي سنڌ وارا جيئن ، سنڌي ٽوپي اجرڪ وارا جيئن.
## پڻ ڏسو
* اجرڪ
## حوالا

زمرو:پاڪستاني لباس
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي ثقافت
ميندِي

thumb|ميندي
**ميندي** مينديءَ جي وڻ جي پنن مان تيار ڪيل مواد کي چيو ويندو آھي. اھو مواد پاڻي (يا تيل) ۾ ملائي ماڻھو ھٿن، پيرن، مٿي ۽ ڏاڙھي کي ھڻندا آھن. جنھن سان اھي لال ڳاڙھا ٿي ويندا آھن. عورتون شادين يا ٻين ڏڻن تي ميندي سان ھٿن ۽ پيرن تي گلڪاريءَ جا نشان ٺھرائينديون آھن. ماڻھو پنھنجي پالتو جانورن تي بہ ميندي ھڻندا آھن.

## حوالا

زمرو:جسم جا فن
زمرو:قديم مصر
گابور ڇاڻِي

## تعارف
گابور ڇاڻِي (Gabor Filter) ٻِه رُخِي ڇاڻِي آهي، جيڪا عڪس پراسيسڪاريءَ ۾ عام استعمال ٿيندي آهي.  اها دراصل ٻِه رُخي گاسِي ڪاڄ ۽ ڪوسائين لهر جِي ضرب اُپت آهي.

## مصرف
گابور ڇاڻيءَ ذريعي ڪنهن عڪس جي نمائندگي اهڙين سائيني لهرن سان ڪئي ويندي آهي، جيڪي گاسي دريءَ سان ماڊيوليل هونديون آهن. عڪس جي اهڙي نمائندگي Pattern Recognition يا Texture Recognition ۾ ڪثرت سان استعمال ٿي ٿي.  عڪس کي گابور ڇاڻيءَ مان گذارڻ ايئن ئي آهي جيئن عڪس تي مقامي فوريئر ٽرانسفارم لڳائڻ.

### گابور ڇاڻِيءَ جو ميٽليب پروگرام
%هيءُ پرگرام عملاَ گابور ڇاڻِي جوڙي ٿو:
%1. dim = ڇاڻِيءَ جي سائيز
%2. mx  = اُفَقي وِچُ
%3. my  = اُمودِي وِچُ
%4. sx  = اُفقِي معيارِي ڊويئيشن
%5. sy  = اُمُودِي معيارِي ڊويئيشن
%6. fo  = ڪثرتَ (لهرُون فِي گابور ڇاڻِي)
%7. teta= ڪُنڊَ
%8. phi = فيز
function fg = gabor(dim,mx,my,sx,sy,fo,teta,phi)
if nargin == 0
dim=33 ;mx=dim/2 ;my=dim/2 ;sx=4;sy=2 ;fo=4 ;teta=135 ;phi=0 ;
end
teta=pi*teta/180 ;
x=0:dim-1 ;
y=0:dim-1 ;
sx = 2*sx*sx ;
sy = 2*sy*sy ;
ex=exp(-(x-mx).^2/sx) ;
ey=exp(-(y-my).^2/sy) ;
%plot(x,ex,'r',y,ey,'b'),pause
g=ey'*ex ;
ax=ones(size(x)); ay=ones(size(y));
x=ay'*(x*cos(teta)) ; y=ax'*(y*sin(teta)) ;
h=sin(2*pi*fo*(x-y')/dim + phi);
fg=g.*h ;    % Filtre de Gabor
if nargout == 0
gris=[0:255;0:255;0:255]'/255;
mg=min(min(g)); Mg=max(max(g));

mh=min(min(h)); Mh=max(max(h));
fmg=min(min(fg)); fMg=max(max(fg)) ;
subplot(221),image(round(255*(g-mg)/(Mg-mg)));colormap(gris)
subplot(222),image(round(255*(h-mh)/(Mh-mh)));colormap(gris)
subplot(223),image(round(255*(fg-mg)/(fMg-fmg)));colormap(gris)
end

زمرو:ٽيڪنيڀياس
زمرو:رياضيات
جَنڊِي

"جنڊي" سنڌي ثقافت ۾ ڪاٺ جي ھنري ڪاريگريءَ جو هڪ اهم نمونو آهي. ان جي اواڏت ۾ شامل چٽسالي ۽ ان جو سماجي استعمال سنڌ جي روايتي ورثي ۽ فني مهارت کي اجاگر ڪري ٿو.

بَهِڻَ جي ڪاٺ مان پاوا ۽ ٻيون شيون ٺاهي مٿن لاکَ جي مدد سان جداجدا نمونن جا رنگ چاڙهي کين چمڪائڻ واري ڪم کي جنڊيءَ جو ڪم ۽ اهڙو ڪم ڪندڙ ڪاريگرَ کي وِگهامَلُ ۽ جنڊي واڍا سڏبو آهي. هيءُ ھنري ڪم سنڌ ۾ هالا، کاڻوٺ ۽ ڀٽ شاھ ۾ ٿيندو آهي. سنڌ ۾ جنڊيءَ جي کٽ شاديءَ لاءِ تمام ضروري هوندي آهي ۽ جنڊيءَ جا پينگھا پڻ سنڌ جا ماڻهو پنهنجي گھر ۾ ضرور استعاماليندا آهن.
thumb|جَنڊِيءَ جا پاوا

## ھنري ڪم
جنڊي" جي ڪم ۾ سنڌ جي روايتي ڪاٺ جي دستڪاري ڪئي ويندي آهي. مقامي ڪاريگر مضبوط ڪاٺ، جهڙوڪ شيشم يا اڪاسيا، استعمال ڪندا آهن ۽ ان تي نازڪ نقاشي (carving) ذريعي روايتي سنڌي نمونا، جهڙوڪ گل، پن يا جيوميٽرڪ شڪليون، ٺاهيندا آهن.جنڊيءَ جي کٽ: هي کٽ شاديءَ لاءِ تيار ڪئي ويندي آهي ۽ ان کي رنگين ورق، سينگاريندڙ چٽسالي سان ٺاھيو ويندو آهي، پر "جنڊي" پاڻ کٽ جي ڪاٺ جي جوڙجڪ کي ظاھر ڪري ٿي.جنڊيءَ جا پينگھا: هي جھولا گھرن جي اڱڻ يا ورانڊن ۾ لڳايا ويندا آهن، جن ۾ ڪاٺ جو مضبوط ڍانچو ۽ رنگين ڪپڙن جو استعمال شامل آهي. 

## تاريخي پس منظر
سنڌ ۾ ڪاٺ جي فنڪاريءَ جو رواج قديم زماني کان موجود آهي، ۽ "جنڊي" ان جو هڪ اهم مظهر آهي. شادين ۾ کٽ ۽ گھرن ۾ جھولن جو استعمال سنڌي سماج جي دستڪاري ۽ عملي ضرورتن جو نتيجو آهي، جيڪو وقت سان گڏ ثقافتي علامت ۾ تبديل ٿي ويو.
شادين کان علاوه، "جنڊيءَ جا پينگھا" سنڌ ۾ روزمره جي زندگيءَ جو حصو آهن. اونهاري جي گرمين ۾، اهي جھولا گھرن ۾ آرام ۽ سماجي گڏجاڻين لاءِ استعمال ٿيندا آهن. انهن جي سينگاريل طرز انهن کي گھر جي زينت جو حصو پڻ بڻائي ٿو.

جنڊيءَ جي کٽ:"جنڊي" سنڌ ۾ ڪاٺ مان ٺاهيل کٽ کي چئبو آهي، جيڪا شادين ۾ ڪنوار ۽ گھوٽ لاءِ ٺاھي ويندي آهي. هي کٽ مضبوط ڪاٺ (جهڙوڪ شيشم) مان ٺهندي آهي ۽ ان تي روايتي چٽسالي ۽ سينگار ڪيو ويندو آهي. کٽ تي ننڍڙا نمونا يا ڊزائين ٺاھيا ويندا آھن. جنڊيءَ جا پينگھا:"جنڊيءَ جا پينگھا" يعني جھولا، ڪاٺ جي فنڪاريءَ جو ٻيو نمونو آهن، جيڪي سنڌي گھرن ۾ آرام ۽ سينگار لاءِ استعمال ٿين ٿا. انهن جي جوڙجڪ ۾ ڪاٺ جو مضبوط ڍانچو ۽ رنگين نمونا شامل هوندا آهن.

## حوالا

 

زمرو:سنڌ جي ثقافت
زمرو:ھٿ جو ھنر
زمرو:باضابطہ علم
سِنڌِڙِي

هيءَ سنڌي انب جي هڪ جنس آهي هي انب جسامت ۾ تمام وڏا ۽ ذائقي ۾ مٺا ٿيندا آهن. سنڌ ۾ هن جنس جي انبن جا باغ حيدرآباد، مٽياري، ٽنڊو ڄا۾، ٽنڊو الهيار ۽ ميرپورخاص ضلعن ۾ آهن.

[thumb|[ميرپور خاص سنڌ جا مشھور سِنڌِڙي انب]]

## تاريخ

## حال

## اُپَت

## کَپَت

## بَر آمد ۽ پرڏيهِي ناڻو

## خارجِي ڳنڍڻا
اَنبِڙِي

انب جو وڻ ميوي کان پهرين ٻُور جھليندو آهي جنهن مان ننڍڙو ميوو ٺهندو آهي انکي انبڙي چئبو آهي. انبڙيون وڏيون ٿي انبن جي شڪل وٺنديون آهن.  انبڙيون کائڻ ۾ کٽيون ٿينديون آهن.  انبڙين جي چٽڻي ۽ آچار مزيدار ٿيندو آهي.  سنڌي ماڻهو انبڙيون ڇلي سُڪائي، ٻوڙ رڌڻ ۾ کٽاڻ لاءِ ڪم آڻيندا آهن. انب جو ڪچو ڦر (جيڪو سائو ۽ کٽو ٿئي). انبڙين جو -آچار- وجهندا آهن ۽ چٽڻي ۽ مربو ٺاهيندا آهن.

## حوالا

## پڻ ڏسو
* ليمو
* ڦاروا
*گدامڙي
* ڏاڙهون
کنئور

اونهاري جي مند ۾ وڻن جي ٿڙن جي وٿين مان شفاف چنبڻدڙ مادو نڪرندو آهي جيڪو ٻاهر نڪري سُڪي ويندو آهي. ٻٻر جو کنئور تمام طاقتور ٿئي ٿو جيڪو سياري ۾ خوراڪن ۾ استعمال ٿيندو آهي.

## حوالا
گل عرساڻي اسڪول

## تعارُف
هيءُ جديد طرز جو سنڌي ذريعه تدريس وارو ادارو آهي، جنهن ۾ قبل ابتدائي تعليم کان وٺِي ڏهين درجي تائين تعليم ڏني ويندي آهي. هيءُ محترم محمد سليم عرساڻيءَ جي والده ماجده مرحومه گل خاتُون عرساڻي (1930ع - 2000ع) جِي نالي سان کوليو ويو آهي، جيڪا انتهائِي پرهيزگار ۽ نيڪ دل عورت هئي.

## تاريخ
هيءُ اسڪول اوسر پيڙهڪا جي مقصدن هيٺ سنڌي تعليم جي ترقيءَ لاءِ سن 2005ع ۾ قائم ڪيو ويو.

## خارجي ڳنڍڻا
گُل عُرساڻي اسڪُول

زمرو:تعليم
حيدرآباد جي جنگ

|commander2  =ھز ھائينيس مير شير محمد ٽالپور، شير سنڌ جنرل ھوش محمد شيدي
|units1      = فسٽ  بمبئي ھارس آرٽيلري, نائنٿ بمبئي لائيٽ ھارس, بمبئي جي مقامي ماڻهن واري انفنٽري گرينيڊيئر رجمينٽ,بمبئي جي ٻارھين مقامي ماڻھن واري انفنٽري,بمبئي جي مقامي ماڻهن جي ايڪويهين انفنٽري,بمبئي جي مقامي ماڻھن واري  پنجويھين انفٽري, پيادن واري ٻاويھين چيشاير رجمينٽ, پونا جا گھوڙيسوار فوجي 
|units2      =
|strength1   = 3,000
|strength2   =20,000 
|casualties1 =39 مارجي ويا 
 231 زخمي ٿيا
|casualties2 =2,000
|notes       =
|campaignbox =
}}
220px|thumb|دٻي جي جنگ جي پينٽنگ
**حيدرآباد جي جنگ** يا **دُٻي جي جنگ** ميرن واري سنڌ ۽ ايسٽ انڊيا ڪمپني وچ ۾ ٻين ۽ آخري جنگ ھئي جيڪا حيدرآباد جي ٻاھران دٻي واري ميدان تي وڙھي وئي. مير شير محمد خان ماڻڪاڻي، چارلس نيپيئر جي جگر ۾ اڃان ڪنڊي جيان پئي چڀيو. هو حيدرآباد کان ڇهن ميلن جي مفاصلي تي پنجويهه هزارن جي لشڪر سان ڇانوڻي هنيو ويٺو هو. نواب احمد خان لغاري ۽ هوش محمد قمبراڻي مياڻي جي جنگ مان بچي اچي شير محمد سان مليا هئا. نيپئر به پنج هزار لشڪر سان ڦليلي وٽ پهتو. 24 مارچ 1843ع تي ٽي ڪلاڪ جنگ جاري رهي. هوش محمد ”مر ويسون مرويسون پر سنڌ نه ڏيسون“ جا نعرا هڻندي آخري دم تائين وڙهندو رهيو. نيٺ هڪ آئرش سپاهي هٿان شهيد ٿيو..جنگ حيدرآباد لڳ دُٻي جي ميدان ۾ لڳي.
thumb|کاٻو| ڪمپني جي فوج جو تيار ڪيل جنگ جي ميدان جو نقشو

## حوالا

زمرو:حيدرآباد واري جنگ
زمرو:چارلس نيپيئر
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ ۾ برٽش دؤر
زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
زمرو:مير شير محمد ٽالپور
زمرو:ميرن جو دؤر
زمرو:ھوش محمد شيدي
اڪبر بگٽي

**نواب محمد اڪبر خان بگٽي** (12 آڪٽوبر، 1927- 26 آگسٽ، 2006ع) برطانوي ھندوستان جي ڏينهن ۾ بلوچستان جي خطي ۾ پيدا ٿيو. پاڻ بلوچن جي حقن لاءِ جدوجهد ڪرڻ لاءِ ڄاتو وڃي ٿو. پاڻ سنڌ جي ڏاھي علامہ آئي.آئي. قاضي جي زير سرپرستي ۾ رھيو. بلوچستان پرڳڻي جو ھي نواب ملڪ پاڪستان جو مرڪزي وزير، قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ بلوچستان پرڳڻي جو گورنر، وڏو وزير ۽ ميمبر پڻ رھيو.

نواب اڪبر شهباز خان بگٽي (بلوچي، اردو: نواب أكبر شهباز خان بگٽي؛ 12 جولاءِ، 1926ع - 26 آگسٽ، 2006ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ بلوچ قوم جي بگٽي قبيلي جو تمندار (سربراه) هو، جيڪو گهرو وزير ۽ پاڪستان جي بلوچستان صوبي جي گورنر جي حيثيت سان ڪم ڪيو. هو فيروز خان نون جي ڪابينا ۾ بچاءُ وارو مملڪتي وزير پڻ رهيو. ان کان اڳ هو گهرو معاملن واري مملڪتي وزير طور به ڪم ڪري چڪو هو.

هو بلوچستان جي وڏي خودمختياري لاءِ، ڪڏهن هٿياربند، جدوجهد ۾ شامل رهيو. پاڪستان جي حڪومت مٿس نجي مليشيا رکڻ ۽ رياست خلاف گوريلا جنگ جي اڳواڻي ڪرڻ جو الزام هنيو. اڪبر بگٽي 26 آگسٽ 2006ع تي مارجي ويو، جڏهن ڪوئيٽا کان 150 ميل اوڀر طرف ڪوهلو ۾ واقع غار ڪري تباهه ٿي ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جي سياست
زمرو:بلوچ شخصيتون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:1927ع جون پيدائشون
زمرو:بلوچستان جي شخصيتون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون شخصيتون
انفارميشن ٽيڪنالوجي

**اطلاعاتي طرزيات:** انفارميشن ٽيڪنالوجي هڪ ڪاروباري سيڪٽر آهي، جيڪو ڪمپيوٽنگ، بشمول هارڊويئر،سافٽوئير،مواصلات ۽ عام طور جيڪي ڪجهه به معلومات جي ترسيل ۽ مواصلات کي آسان بڻائي.انفارميشن ٽيڪنالاجي ڊيٽا جي ترتيب،جهڙوڪ ٽيڪسٽ يا لکت ، آواز، تصوير، ڇاپو يا ڪنهن ٻئي صورت ۾ هجي

جڏهن ڪمپيوٽر ۽ ڪميونيڪيشن -ٽيڪنالاجي- پاڻ ۾ گڏجي ٿي ته -انفرميشن ٽيڪنالاجي- ”انفوٽيڪ“ جو -جنم- ٿئي ٿو. هيءَ -ٽيڪنالاجي- اهو ٻڌائي ٿي ته ڪيئن معلومات ڪمپيوٽر ذريعي -تخليق- ڪجي، -ان- جو تحفظ، منتقلي، مٽاسٽا ۽ ڦهلاءُ ڪيئن ڪجي؟
عام طور تي جڏهن اسين -انفرميشن ٽيڪنالاجي- بابت ڳالهايون ٿا، تڏهن اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته -ان- ۾ ڪمپيوٽر جو استعمال ۽ معلومات جي موجودگي هڪٻئي لاءِ لازم ملزوم آهن. سانئسي طور تي انفرميشن ٽيڪنالاجيءَ جي وصف هيٺين ريت ٿيندي.
ڪمپيوٽر سان تعلق رکندڙ معلومات جي -تخليق-، ڊزائيننگ، منتقلي، واڌاري، سڌاري، سپورٽ ۽ ترتيب واري سائنسي علم کي -انفرميشن ٽيڪنالاجي- چئبو آهي. سافٽ ويئر (پروگرام) ذريعي ڏنل معلومات جي مٽاسٽا، منتقلي، جمع -بندي-، حفاظت، اُن جي نشريات ۽ بحالي وغيره -انفرميشن ٽيڪنالاجي- جا اهم جزا آهن.
موجوده وقت ۾ هي اصطلاح تمام گهڻي وسعت حاصل ڪري چڪو آهي ۽ ڪمپيوٽنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي ڪيترن ئي پاسن کي پنهنجي دائري ۾ آڻي ٿو. هن شعبي سان لاڳاپيل ماڻهو نيٽ ورڪنگ، انسٽاليشن ۽ ڊيٽا بيس جي مختلف شعبن ۾ پنهنجي ڊيوٽي انجام ڏين ٿا. نه صرف ايترو، پر ادارن ۾ ڊيٽا مئنيجمينٽ، نيٽ ورڪنگ، هارڊ ويئر، انجنيئرنگ، سافٽ ويئر ڊزائينگ، ويب ڊزائينگ ۽ ڪمپيوٽنگ واري سموري نظام جي ترتيب ۽ تنظيم به هن شعبي جي ماهرن جي محنت جو نتيجو آهي.
هيءُ اصطلاح سڀ کان پهرين مشيگان جي جم ڊامسڪ (Jim Damsic) نومبر 1981ع ڌاري ايجاد ڪيو. ڊامسڪ، موٽرگاڏين سان لاڳاپيل هڪ ڪمپنيءَ ۾ ڪمپيوٽر مئنيجر طور ڪم ڪندو هو. سندس خيال هو ته ”ڊيٽاپروسيس“ وارو اصطلاح، جيڪو 1958ع کان استعمال ٿي رهيو هو، هاڻي ڪم جو نه رهيو آهي، تنهنڪري -ٽيڪنالاجي- جي ترقيءَ ۽ جدت کي نظر ۾ رکندي، -ان- جي جڳهه تي ڪو نئون اصطلاح جوڙجي ۽ اُن کي -انفرميشن ٽيڪنالاجي- سڏڻ گهرجي.
موجوده وقت ۾ دنيا جي سمورن ملڪ جي يونيورسٽين ۾ هن شعبي جو قيام عمل ۾ آندل آهي، جنهن سان هن شعبي جي ماهرن جو هڪ وڏو انگ مختلف ادارن ۾ پنهنجون خدمتون انجام ڏيئي، هر ملڪ جي ترقيءَ ۾ پائيداري پيو ڪري.

## حوالا

زمرو:اطلاع
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي
زمرو:ڪمپيوٽر
مورو

**مورو** (Moro) سنڌ جي نوشهرو فيروز ضلعو جو شهر ان هنڌ تي واقع آهي جتي سکر، دادو، حيدرآباد ۽ نوابشاه ويندڙ رستن جو ميلاپ ٿئي ٿو. تاريخ سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي دور ۾ ذڪر آهي ته لاکاٽ پرڳڻو کان پوءِ مکڻ مورو ۽ فريد ڀاڳت جي مدد سان “سهتي” (ساهتي) پرڳڻو به ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي قبضي ۾ اچي ويو. گمان غالب آهي ته موجوده مورو ساهتي پرڳڻي ۾ ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي سپهه سالار مکڻ مورو ٻَڌايو هو جيڪو اڳتي هلي صرف مورو سڏجڻ ۾ آيو.

## جاگرافي
جاگرافيائي لحاظ سان مورو سنڌو درياھ جي کاٻي ڪناري نيشنل هائي وي ڀرسان قائم آهي. مورو جي اُتر ۾ مٺياڻي شهر، اوڀر ۾ سنڌو درياھ جي ساڄي ڪناري دادو. اوڀر ۾ نوشهرو فيروز ۽ ڏکڻ ۾ شاهپور جهانيه آهي. مورو کي ضلعي نوشهرو فيروز ۾ هڪ تعلقي جي حيثيت حاصل آهي. دادو مورو پل، جنهن کي پوءِ مخدوم بلاول پل سڏيو ويو، ان کان ٻارهن ڪلوميٽر پري آهي. مورو کان دادو جو مفاصلو چويهه ڪلوميٽر آهي، جڏھن تھ سنڌو درياءُ مورو کان 12 ڪلوميٽر جي فاصلي تي وھي ٿو.
تعلقي موري جو هڪ ڳوٺ گچيرو تاريخي حيثيت رکي ٿو، گچيري ۾ پراڻي قلعي جا نشان ملن ٿا جنهن جي چوڌاري بچاءُ لاءِ کاهيون کوٽيل هونديون هيون. مورو قديم زماني ۾ صابڻ، زيورن، ٽامي ۽ ڪُٽ جي سامان کان مشهور هو. مورو شهر جي آبادي 70 هزار کان به مٿي ٿيندي.

## علم ادب
موري شهر ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ هاءِ اسڪول ۽ ڪاليج بہ آهن تہ اسپتال پڻ آهي. مورو شهر علمي، سياسي ۽ ادبي اعتبار کان تمام گهڻو مشهور آهي. موري ۾ انهن شعبن سان لاڳاپيل ماڻهن سنڌ ۾ چڱي موچاري ناماچاري پيدا ڪئي آهي. موري جو قاضي خدا بخش سومرو ڪراچي جو پهريون مسلمان ”ميئر“ هو. ناصر مورائي، راشد مورائي، سنڌي ظفر، گل حسن گل ٻرڙو، عظيم سنڌي، ميڪش سومرو، رمضان نول، رکيل مورائي وغيره سنڌي ادب جا ناميارا نالا آهن تہ موسيقيءَ ۾ وري الهداد زرداري، گلشير تيوڻو، جلال چانڊيو، صائمه منظور، بالا بلوچ وغيره آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ميڪش سومرو

**ميڪُش سومرو** نوجوان ٽهيءَ جو هڪ نمائنده شاعر آهي، سندس شاعريءَ جي بهترين چونڊ، ڪتاب ”موکي مَٽ اُپٽيا“ ۾ ڇپجي چڪي آهي. اهو ڪتاب نوجوان ٽهيءَ جي ڏهن شاعرن جو گڏيل مجموعو آهي جنهن جو مهاڳ سنڌي ٻوليءَ جي بهترين شاعر امداد حسينيءَ لکيو آهي. ميڪش سومرو شاعري کان علاوه ڪجهه تنقيدي مقالا پڻ لکيا آهن. سندس شاعري سنڌي ٻوليءَ جي تقريباً سمورن مخزنن ۽ اخبارن ۾ ڇپجي چڪي آهي، جنهن ۾ ”سوجهرو“، ”ڪينجهر“، ”سنڌ رويو“، ”ادب“، ”عبرت ميگزين“، ”مهراڻ“ ۽ ”مومل“ وغيره شامل آهن. ميڪش سومرو جا غزل ادبي پروگرامن ۾ تمام گهڻا پسند ڪيا وڃن ٿا. هن غزل جي صنف کان علاوه نظم، آزاد نظم، وائي، بيت وغيره تي بھ طبع آزمائي ڪئي آهي.
ميڪش سومرو جي شاعريءَ مان ڪجهه سٽون نموني طور هيٺ ڏجن ٿيون.

خوب کان خوب تر جي ڳولا آ
ڄڻ ته پنهنجي اندر جي ڳولا آ
گل هٿن ۾ پڙهي پئي ڪتبا
هن کي ڪنهنجي قبر جي ڳولا آ
تنهن کان ڪهڙو پڇان پتو تنهنجو
جنهن کي پنهنجي ئي گهر جي ڳولا آ.


## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ماڻهو
خير النساء جعفري

**خير النساءِ جعفري**ءَ جو جنم 17 آگسٽ 1947ع ۾ ٿيو. گهر ۾ سندس نالو گُڏي هو پر ادبي دنيا ۾ کيس خير النساءَ جعفري جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ نفسيات جي ليڪچرر مقرر ٿي. 
پاڻ ڪهاڻيون لکڻ جي شروعات 1974ع ڌاري ڪيائين. ڪهاڻين کان علاوه ھن سفرناما، مضمون، مقالا ۽ ڪيترن ئي سنڌي ڪتابن جا مهاڳ، پڻ لکيا. سنڌي ٻوليءَ جي ادب ۾ ڪهاڻي کيتر جي ڪجهه وڏن نالن ماڻڪ، شوڪت شوري ۽ مشتاق شوري سان سندس نانءُ فڪري ڌارا جي ڪهاڻين ۾ ڳڻيو وڃي ٿو. هوءَ سچي ۽ کري ڳالهه منهن تي چئي ڇڏڻ جي عادي هئي، ان ڳالهه جا شاهد سندس ڇپيل انٽرويو ۽ تقريرون آهن.

خير النساءَ جي ڪهاڻي ”حويليءَ کان هاسٽل تائين“ ايتري ته مشهور ٿي جو ان کان پوءِ ايندڙ ڪيترن ئي ليکڪن سندس انداز ۾ ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيون. خير النساءِ جي نظر ۾ ڪنهن ادبي تخليق کي محض ”جنس“ جي ڪري فحش قرار ڏيڻ ادبي نامردي آهي. سندس پسنديده ليکڪ نسيم کرل ۽ آغا سليم رهيا آهن. خير النساءَ جي ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ”تخليق جو موت“ 1978ع ۾ ڇپيو جيڪو جلد ئي مارڪيٽ مان ختم ٿي ويو. جنهن کي ٻيهر ”سنڌيڪا اڪيڊمي“ 1992ع ۾ سندس مهاڳن، انٽرويوز، تقريرن ۽ مقالن سميت شايع ڪرايو.

توڙي جو هوءَ اڄ اسان سان نه آهي پر سندس لکڻيون اڄ به سنڌي ادب ۾ جرڪندڙ ان ستاري جيان آهن جنهن جي روشني يگاني ۽ ڌيان ڇڪائيندڙ آهي. خير النساءَ جعفريءَ جي لکڻين تي دز نٿي ڇانئجي سگهي اهي لکڻيون ڏورانهين مستقبل تائين زنده رهنديون ڇاڪاڻ ته جهڙي بي باڪي سندس لکڻين ۾ آهي اهڙي جرئت اڄ جي دور ۾ به روايت بڻجي نه سگهي آهي.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
* تخليق جو موت، سنڌيڪا اڪيڊمي
* ماهوار ڪينجهر، حيدرآباد
آميلِي ما دِي

**آميلِي ما دِي** (Amélie M'a Dit) AND a MassiVE BAGOF SSHHHITTT!!!(آميلي مون کي چيو) فرانسيسي گائڪه اليزي جي آلبم مي ڪُوغان اليڪتغِيڪ (منهنجون برقي ڌارُون) مان هڪ گيت آهي.
حيدرآباد (سلجهائپ)

100px

حيدرآباد سنڌ ۽ هندوستان جي ٻن شهرن جا نالا آهن.

حيدرآباد مان هي مراد ٿي سگھن ٿا.

## شهر
* حيدرآباد سنڌ: سنڌ جو ٻيو نمبر وڏو شهر
* حيدرآباد: هندوستان جو شهر
* حيدرآباد، اتر پرديش: اتر پرديش جو هڪ ننڍو شهر

## رياست
* * حيدرآباد رياست اڳوڻي حيدرآباد دکن رياست، انڊيا ۾
## ضلعو
* حيدرآباد، ضلعو: سنڌ جو هڪ ضلعو

## ڊويزن
* حيدرآباد ڊويزن: سنڌ جو هڪ ڊويزن 

## تعلقو
* حيدرآباد تعلقو، سنڌ جو هڪ تعلقو
زمرو:سلجھائپ صفحا
رونا ليلي

thumb|رونا ليليٰ
**رونا ليلي** (انگريزي:Runa Laila) سنڌ پاڪستان ۽ بنگلاديش جي مشهور ڳائڻي آهي.

## احوال
رُونا ليليٰ بنگلاديشِي اوريجن جي مقبول گائڪه آهي. هن 17 نومبر 1952ع ۾ بنگلاديش ۾ جنم ورت. جيتوڻيڪ پنهنجي اباڻي ملڪ ۾ سندس شهرت پاپ سانگس جي ڪري آهي، مگر باقي ڏکڻ ايشيا ۾ هوءَ تمام سٺي غزل گو گائڪه طور سڃاتي ويندي آهي. هن بنگلاديش، ڀارت ۽، بنگلاديش جي آزاديءَ کان اڳ پاڪستان ۾ ڪيترين ئي فلمن لاءِ گيت ڳاتا آهن. هوءَ پنهنجي ڳاتل ڌمال "دمادم مست قلندر"، جي ڪري پڻ مشهور آهي، جيڪا ڪيترن ئي گائڪن ڳاتي آهي.

سنڌ ۾ سندس مقبوليت جو سبب طالب الموليٰ جو ڪلام آهي، جيڪو ڳائي رونا ليليٰ سنڌ جي ماڻهن جون دليون کٽي ورتيون. رُونا ليليٰ سنڌي فلمي گيت پڻ ڳاتا آهن.

## ذاتي زندگي
رُونا ليليٰ ٻه شاديون ڪيون آهن. هن ٻي شادي 2006ع ۾ بنگالي اداڪار عالمگير سان ڪئي. رونا ليليٰ جي ڀيڻ دينا ليليٰ پڻ گائڪه هئي، جنهن پڻ سنڌي گيت ڳاتا آهن. رونا ليلا جا ڪيترائي سنڌي فلمي گيت مشهور ٿيا.

## اعزازات
* بنگلاديش
** يوم آزادي اوارڊ،
** قومي فلم اوارڊ, بنگلاديش (ٻھ ڀيرا)
* هند
** سهگل اوارڊ، ڀارت
* پاڪستان
** نگار اوارڊ (ٻه ڀيرا)، پاڪستان
** Critics Award
** Graduate Award twice
** موسيقيءَ جي قومي ڪائونسل سونو ٻِلو
## خارجي ڳنڍڻا
* سنڌي فلمي وڊيو گيت - چنڊ سُهڻا مان بڻجي چڪور
* رُونا ليليٰ جا سنڌي گيتَ 
* رُونا ليليٰ جي جيانگاري 
* الهندي پاڪستان ۾ رُونا ليليٰ جي گائڪي 
* Runa Laila Casts a Magic Spell
* بنگالي موسيقي: رُونا ليليٰ جا گيتَ 
## حوالا

زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:شوبز
زمرو:ڳائڻي
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:Living people
زمرو:Ghazal singers
زمرو:Bangladeshi music
زمرو:Bengali musicians
زمرو:Bangladeshi singers
نادر بيگ مرزا

**نادر بيگ مرزا** سنڌي ادب جي جديديت جو باني، سنڌي ادب جي روشن ستاري شمس العلماء مرزا قليچ بيگ جو سڀ کان وڏو پٽ هو. نادر بيگ مرزا جو جنم 1891ع ۾ ڪوٽڙيءَ ۾ ٿيو. شروعاتي تعليم ڪوٽڙي، حيدرآباد ۽ ڪراچي جي مختلف اسڪولن ۾ ورتائين. پندرهن سالن جي ننڍي عمر ۾ 1906ع ڌاري لنڊن ياترا لاءِ روانو ٿيو. جتان نيٺ 1912ع ۾ بئريسٽريءَ جي ڊگري حاصل ڪيائين ۽ وڪالت جي شروعات لاڙڪاڻي کان ڪيائين. اڳتي هلي مئجسٽريٽ مقرر ٿيو ۽ سنڌ جي مختلف شهرن ۾ خدمتون سرانجام ڏنائين.

لکڻ ته نادر بيگ مرزا جو ڄڻ خانداني ورثو هو. 1920ع کان پوءِ ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيائين، ٿوري گهڻي شاعري به سندس حصي ۾ اچي ٿي. ان دور ۾ هڪ بهترين ڪهاڻيڪار جي حيثيت سان پاڻ کي مڃرايائين.

هو ٿياسافيڪل سوسائٽي جو ميمبر پڻ رهيو. ڪهاڻيون لکڻ کانسواءِ ڊرائنگ، نقاشي، موسيقي ۽ راڳ سان سندس گهڻي دلچسپي هئي.

سندس وفات ڪراچيءَ ۾ 3 فيبروري 1940ع ۾ ٿي، آخري آرامگاهه سندس اباڻي ڳوٺ ٽنڊي ٺوڙهي جي بلند شاهه قبرستان ۾ آهي.

سندس ڪهاڻين جو مجموعو نصير مرزا جي جاکوڙ سان پڌرو ٿيو آهي جنهن کي انسٽيٽوٽ آف سنڌالاجي ڄامشورو ڇپايو آهي. ان ڪتاب ۾ نادر بيگ مرزا جون پنجويهه کن لکڻيون شامل آهن جن ۾ اڪثريت ڪهاڻين جي آهي. ڪتاب ۾ سندس چونڊ شاعري پڻ شامل ڪئي وئي آهي. سندس شاعري جو نمونو هيٺ ڏجي ٿو:

وڃي تون اي سگريٽ! چپ چم، عجيب

ٿئي شال منهنجو به اهڙو نصيب

هُتي توکي عزت ۽ حرمت ملي

هتي هڪڙو عاشق مري پيو ڀلي.

نادر بيگ مرزا ڪتاب جي ديباچي ۾ لکيو آهي،

”مون ته آکاڻيون ننڍي هوندي کان پي لکيون آهن، جو والد مرحوم جي ستي پيٽ ۾ پيل هئي. جڏهن ڪڏهن ساڻن گشت تي ويندو هوس ته منزل منزل تي پنو ۽ پينسل ڏيندا هئا ته جيڪي واٽ تي ۽ اڳين منزل تي ڏٺو ٻڌو اٿئي سو لکي اچ.“

”اڃا ڪا آکاڻي پوري مس ٿيندي هئي ته ڪونه ڪو سنگتي ايڊيٽر لامارو ڏئي کڻي ويندو هو.“

نادر بيگ مرزا جي ڪهاڻي ”مس ماڊلين“ مان چند ٽڪرا هيٺ نموني طور ڏجن ٿا:

* وقت تي انگريزيءَ جا ٻه ٽي گفتا ٺوڪي وڃي پار پوندو هو. ڪٿي به ڪا دعوت يا پارٽي هوندي ته مرزا صاحب به ضرور اتي موجود هوندو، ۽ جيسين سڀ مهمان اٿي هليا نه وڃن تيسين پاڻ اٿڻ جو نالو ئي ڪونه وٺندو.
* مرزا صاحب جو اتان اٿيو ته سڌو پنهنجي دوست مير اڪمل خان جي گهر پهتو. اڪمل به مرزا صاحب وانگر جهوني زماني جو ماڻهو هو.
* ”نچندي آهي... ۽ سوبه بنهه اگهاڙي ٿي.“ مير اڪمل ڀت کي پٺ ڏيو ويٺو هو ۽ هاڻ سڌو سنئون ٿي ڪنڌ مرزا ڏي وڌائي پڇيائين، ”منهنجي سر جو قسم؟“ ”ها، اوهان جي سر جو قسم“ ۽ وري، ”ڇو؟ هلبو؟“ ”ها، يار، اکين سان...“
* ”نه اسين البت پري ويٺا آهيون،“ مير صاحب چيو. هاڻ جو رقاصه اڳتي وڌي ته پٺين مان ڪنهن چيو، ”وٺو سائين، هاڻ ته ڪو فرق ڪونه رهيو.“ اهو ٻڌندي ئي وري مرزا ۽ مير جهٽ کڻي عينڪون لاٿيون، پر انهن اڃا عينڪون ملي ملي صاف پي ڪيون ته مس ماڊلين، ماڻهن کي آخرين سلام ڪري ويندي رهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون

* ڪتاب، ”نادر بيگ مرزا جون ڪهاڻيون“، مرتب: نصير مرزا
ماڻڪ

**ماڻڪ** (انگريزي:Manik, Muneer Ahmed Manik) (جنم: 5 مارچ 1943ع - وفات: 26 جنوري 1982ع) سنڌي ٻولي جو ناميارو ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس هو.

## زندگي ۽ ادبي خدمتون
ماڻڪ، اصل ۾ سنڌي ادب جو **ماڻڪ** به هو. سندس اصل نالو منير احمد آهي. 5 مارچ 1943ع ۾ نوشهري فيروز ۾ سندس جنم ٿيو. ماڻڪ جي تعليم ايم اي، ايم ايڊ ۽ ايل ايل بي هئي. منير احمد ماڻڪ سو کان مٿي ڪهاڻيون، ڪجهه ناول ۽ ناوليٽ لکيا. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”حويليءَ جا راز“، ”لڙهندڙ نسل“، ”رڃ ۽ پڙاڏا“، ”پاتال ۾ بغاوت“، ”ڇهه انام ڪهاڻيون“ شامل آهن. پيٽ گذر لاءِ شروع ۾ ماستري، پوءِ ڪلارڪي، صحافت ۽ آخر ۾ وڪالت پڻ ڪيائين.

ماڻڪ سنڌ جو يگانو ليکڪ آهي جنهن کي شايد نام نهاد باشعور پڻ گاريون ڏيندا آهن.هن پنهنجي لکڻين ۾ ڪڏهن به ڳالهه رومال ۾ ويڙهي ڪرڻ جي ڪوشش نه ڪئي کيس جيڪو ڪجهه چوڻو هوندو هئس بنا ڪنهن ڦيرڦار جي لکي ڇڏيندو هو. اهو ئي ڪارڻ هو جو کيس لويو ويندو هو. عبدالقادر جوڻيجو لکي ٿو، ”گاريون ڏيڻ وارن کي ڌيان رکڻ گهرجي متان جوشيليون گاريون ڏيڻ سان سندن  گڦ ته ڪانه ٿي وهي.“ موهن ڪلپنا، ماڻڪ جي ناول ”ساهه مٺ ۾“ تي تبصرو ڪندي لکيو، ”هي ناول هڪ بارود آهي، جنهن جي سنڌ کي ضرورت آهي.“  ماڻڪ پاڪستان جي ٺهڻ ۽ سنڌ کي ائين ظاهر ڪيو آهي ته ”ڌاڙيلن جا جوکي ۾ وجهي لٽ جو مال هٿ ڪيو آهي.“

26 جنوري 1982ع ۾ سنڌ جي هي بيباڪ ليکڪ اسان سڀني کان وڇڙي ويو. ماڻڪ جي بيباڪي ۽ بي خوفي ڄڻ اڄ به سنڌ جي ضرورت هجي. سنڌ جو ماڻڪ سنڌ کان جسماني طور جدا ته ٿي ويو پر سندس ڪهاڻيون ۽ ناول اڄ به نوجوانن ۾ پسند ڪيا وڃن ٿا، دور بدلجي چڪو آهي گاريون گهٽ ٿي چڪيون آهن وقت سنڌين کي گهڻو ڪجهه سمجهائي ڇڏيو آهي. ماڻڪ پنهنجن لکڻين ۾ سنڌ کي ڪڏهن به نه وساريو ته پوءِ سنڌ ماڻڪ کي ڪيئن ٿي وساري سگهي.

ماڻڪ جو ناول ”ساهه مٺ ۾“ شروع ۾ هتي نه ڇپجي سگهيو، ڪير ڇپائڻ لاءِ تيار ئي نه هو! اهو ڪتاب وڃي هندستان مان ڇپيو. ان واقعي تي موهن ڪلپنا لکيو، ”پاڪستان هڪ طاقتور ملڪ آهي. پر ان ملڪ کي ايڏي طاقت ڪونهي جو هن ڪتاب جي ڌماڪي جو زور سهي سگهي. ان ڪري هيءُ ڪتاب پاڪستان ۾ ڇپجي نٿو سگهي ۽ هاڻ هندستان ۾ ڇپيو آهي.“

ماڻڪ جي ناول ”ساهه مٺ ۾“ مان ڪجهه چونڊ ٽڪرا هيٺ ڏجن ٿا.

سنڌين کي مسلمان بنائڻ جي سازش آهي ۽ هر اهو سنڌي مسلمان آهي، جو پهريون پاڪستاني، پوءِ سنڌي آهي! سنڌي وڏيرن اهو اصول مڃي ڇڏيو آهي. ذوالفقار ڀٽو به، پر پس پيش جو سنڌي آهي ڦاسي کائي ٿو. هڪ رٿائتي ڪوشش ته سنڌين کي غير سنڌي بڻايو وڃي.

حراس، خوف، گهٻراهٽ! زال جا ڪپڙا لاهڻ کان پوءِ ٿڌو ٿيو وڃي ۽ننڊ جون گوريون وٺي.

سامهون واري گهر ۾ پوليس آئي. ڇوڪرو نه ملين. صوبيدار گاريون ڏيندي چين ته جي ڇوڪرو ٿاڻي تي پيش نه ڪيو ته سڀ رنو ن ٿاڻي تي گهلي وينداسين.

* اسان سنڌين جي ڪمزوري آهي پٺتي هٽندي خاموشي اختيار ڪرڻ. هڪ قومي خصلت، درويشائي.

* هي هڪ تاريخي حقيقت آهي ته هندستان جي مسلمانن جون بنيادي وفاداريون، ڌرتيءَ کان وڌيڪ، ٻاهرين حملي ڪندڙ فاتح حاڪمن سان وڌيڪ رهيون آهن. منهنجو مطلب آهي افغانن، ترڪن، مغلن، ايرانين يا عربن سان نه رڳو اهو پر هو، انهي تي پاڻ پڏائين به ٿا!

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون

* ڪتاب، ”ساهه مٺ ۾“ (ناول) ليکڪ: ماڻڪ
خلافت تحريڪ

خلافت تحريڪ مسلمانن جي اهڙي تحريڪ هئي جنهن ننڍي کنڊ جي ويجهي ماضيءَ جي تاريخ تي اڻ مٽ اثر ڇڏيا. پهرين عالمي جنگ جي خاتمي کان پوءِ برطانيا ۽ ان جي اتحادين ترڪيءَ جي خلافت سلطنت جا ٽڪرا ڪري ڇڏيا. هندستان جي مسلمانن خلافت کي سلامت رکڻ ٿي چاهيو. ان مقصد جي حاصلات لاءِ هنن خلافت تحريڪ شروع ڪئي. ڪانگريس هن تحريڪ ۾ مسلمانن جي حمايت ڪئي، اهڙِي هندو مسلم ايڪي انگريز حڪومت لاءِ مشڪل پيدا ڪري وڌي. 23 نومبر 1919ع دهلي ۾ خلافت ڪانفرنس ٿي جنهن ۾ سنڌ مان مولانا پير تراب علي شاهه راشدي ،پير محبوب شاهه راشدي، مولانا پير احسان الله شاهه راشدي ،مولانا تاج محمد امروٽي، جان محمد جوڻيجو ۽ سيٺ عبدالله هارون شرڪت ڪئي. هندستان جي مسلمانن دهليءَ ۾ مرڪزي خلافت ڪاميٽي جوڙي. سنڌ ۾ پڻ ان جو بنياد وڌو ويو.
سنڌ ۾ خلافت تحريڪ شروع ٿي ته ٻين سنڌ جي پيرن سان گڏ پير غلام مجدد جان سرهندي به ڀرپور حصو ورتو ۽ تقريرون ڪيون. حڪومت جڏهن پير محبوب شاهه راشدي جهنڊي واري، سندن ننڍي ڀاءُ رشد الله ۽ پير تراب علي شاهه کي گرفتار ڪيو ته سڄي سنڌ ۾ باهه ٻري ويئي. هڪڙي پاسي اهي جدوجهد ڪندڙ عظيم ڪردار هئا ته ٻئي پاسي مولوي فيض الڪريم هو جنهن ترڪن جي خلافت خلاف فتويٰ تي صحيح ڪري سنڌ جي لاءِ بدناميءَ جو داغ بڻيو.
سنڌ ۾ مولوي فيض الڪريم خلافت تحريڪ جي مخالفت ۾ هڪ فتوا جاري ڪئي جنهن تي 95 مذهبي اڳواڻن، پيرن ۽ علمائن جون صحيحون هيون. ساڳيءَ ريت ان فتوا جي مخالفت ۽ خلافت تحريڪ جي حمايت ۾ پڻ فتوا جاري ڪئي وئي. اڳتي هلي هجرت تحريڪ شروع ڪئي وئي جنهن ۾ جان محمد جوڻيجو جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ قافلو 7 جولاءِ 1920ع ۾ افغانستان روانو ٿيو.

1923ع تائين پوري هندستان ۾ ان تحريڪ جو زور تڏھن ختم ٿي ويو جڏهن ترڪيءَ ۾ انقلاب آيو ۽ اتي ڪمال پاشا عطا ترڪ حڪومت سنڀالي ورتي. اهڙيءَ ريت هندستان ۾ خلافت تحريڪ پنهنجو موت پاڻ مري وئي.

## حوالا

## حوالا

* ڪتاب، ”سنڌوءَ جي ساڃاهه“ ليکڪ: جي ايم سيد
* ڪتاب، ”پاڪستان جي آزاديءَ ۾ سنڌ جو حصو“ ليکڪ: ڊاڪٽر محمد لائق زرداري

زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:خلافتون
ايم ڪمل

**ايم ڪمل** جو اصل نالو **'مولچند منگهارام بندراڻي** آھي.  سندس جنم ڪنڊياري ۾ 8 آگسٽ 1925ع ڌاري ٿيو. هن پنهنجي سموري تعليم ڪراچيءَ مان حاصل ڪئي. 1940ع ڌاري ماڊل هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان ميٽرڪ ۽ انٽر سائنس ڊي جي ڪاليج مان ڪيائين. ورهاڱي کان پوءِ پاڻ الهاس نگر ممبئي وڃي رهيو. ريلوي ۾ ڀرتي ٿيڻ کان پوءِ ان سان توڙ نڀايائين، 1983ع ۾ اتان رٽائر ڪيائين.

ايم ڪمل جي ادبي شروعات هڪ شاعر جي حيثيت سان ٿئي ٿي، پر اها شاعري اردو ٻوليءَ ۾ هئي. اهڙِيءَ طرح هن جي ڄاڻ سڃاڻ سڳن آهوجا ۽ موهن ڪلپنا سان ٿي. انهن جي زور ڀرڻ تي ايم ڪمل سنڌي شاعريءَ جي شروعات ڪئي. هن سنڌي ساهت کي لڳ ڀڳ ويهه کن ڪتاب ڏنا، شاعريءَ کان علاوه ناٽڪ نويسي ۾ پڻ موچارو نانءُ ڪمايائين. هن جي ڪجهه ڇپيل ڪتابن جا نالا ننڊ ۽ جاڳ (1965ع)، ڳرندڙ برف جا نقش (1975ع)، روشن راهون (1981ع)، باهه جا وارث (1986ع) سوچ جا پاڇا (1989ع)، اڃايل لهر (1989ع)، سوجهرو شام جو (1992ع)، ٻنهي پاسي باهيون (1994ع)، من مڙي نٿو (1995ع)، آخري اُڏام (1997ع) آهن.

ايم ڪمل جيتوڻيڪ ناٽڪ نويسي به ڪئي پر تنهن هوندي به هن جي مڃتا ۽ حيثيت هڪ شاعر جي حيثيت سان آهي. هن نظم ۽ غزل تي تمام گهڻو ڌيان ڏنو آهي. هن اٽڪل 650 غزل لکيا آهن. پاڻ ڪيترائي ادبي انعام ۽ مڃتا ايوارڊ ماڻيائين. ايم ڪمل جا ناٽڪ نويس طور جيڪي ڪتاب شايع ٿيا انهن ۾ ميونسپل ڪائونسلر (1979ع)، ناٽڪ (1980ع)، ماچيس ڪٿي آهي (1985ع)، کوٽو سڪو (1987ع)، خوشخبري (1990ع) ۽ فريم ۾ مڙهيل شخص (1991ع) شامل آهن. سندس ناٽڪ ”ميونسپل ڪائونسلر“ کي 1976ع ۾ بهترين ناٽڪ طور ”انٽربئنڪ ناٽڪ چٽاڀيٽي“ پاران ٽرافي ملي چڪي آهي.

ايم ڪمل ڪيترن ئي فنڪارن جي رهنمائي ڪري چڪو آهي. ان لاءِ هن ”مهراڻ رنگ منچ“ جي نالي هڪ ڊراما گروپ قائم ڪيو. کيس ڪيترن ئي انعامن سان گڏ مرڪزي سرڪار ساهتيه اڪيڊمي ايوارڊ، مرڪزي هندي ڊائريڪٽوريٽ پاران ٻه انعام ۽ 1990ع ۾ مها راشٽر سرڪار کان هڪ لک روپين جو ”گرو پرسڪار“ پڻ حاصل ڪري چڪو آهي. جهڙي طرح نوڪريءَ جي سلسلي ۾ هو مستقل مزاج رهيو آھي.  سندس رھائش اڄ بھ الهاس نگر ۾ ئي آھي.

سنڌي ٻوليءَ جي هن نامياري شاعر جو اصل نالو مولچند منگهارام بندراڻي آهي ، جيڪو -تاريخ- 8 -آگسٽ- 1925ع تي شهر ڪنڊياري تعلقي ۽ ضلعي نوابشاهه ( موجوده ضلعي نوشهري فيروز ) ۾ ڄائو . انٽر سائنس تائين پڙهيل آهي . سندس سڃاڻپ ليکڪ ، شاعر ۽ هدايتڪار جي حيثيت سان آهي . هيءُ هندستان ۾ هن وقت سنڌي زبان جي چوٽيءَ جي شاعرن ۾ شمار ٿئي ٿو . جديد غزل جو وڏو شاعر آهي . سندس شاعريءَ جا 15 ۽ ناٽڪن جا 7 ڪتاب ڇپيل آهن ، -جن- مان ڪي اهم هي آهن: ’ننڊ ۽ -جاڳ- ‘ ( شاعري: 1965ع ) ، ’جهريل جيءُ ‘ ( شاعري: 1971ع ) ، ’ڳرندڙ -برف- جا نقش ‘ ( شاعري: 1975ع ) ، ’ميونسپل ڪائونسلر ‘ ( ناٽڪ: 1979ع ) ، ’روشن راهون ڌنڌلا ماڳ ‘ ( شاعري: 1981ع ) ، ’پنجاهه غزل ‘ ( شاعري: 1983ع ) ، ’ماچيس ڪٿي آهي؟ ‘ ( ناٽڪ: 1985ع ) ، ’-باهه- جا وارث ‘ ( شاعري: 1986ع ) ، ’ميرانجهڙو ٿڪ ‘ ( شاعري: 1988ع ) ، ’سوچ جا پاڇا ‘ ( شاعري: 1989ع ) ، ’اڃايل لهر ‘ ( شاعري: 1989ع ) ، ’ڪوسي رک ‘ ( شاعري: 1990ع ) ، ’خوشخبري ‘ ( ناٽڪ: 1990ع ) ، ’فريم ۾ مڙهيل شخص ‘ ( ناٽڪ 1991ع ) ، ’ميونسپل ڪائونسلر ‘ ( ايڪانيڪي ناٽڪن جا مجموعا ) ، ’سهميل شام ‘ ( شاعري: 1992ع ، ’سوجهرو شام جو ‘ ( شاعري: 1992ع ) ، ’-ٻنهي پاسي باهيون- ‘ ( شاعري: 1994ع ) ، ’من مڙي ئي نٿو ‘ ( شاعري: 1995ع ) ، ’آخري -اڏام- ‘ ( شاعري: 1997ع ) ، ’لڪل اوجاڳا ‘ ( شاعري: 1998ع ) ۽ ٻيا ڪتاب شامل آهن . هدايتڪار طور ڪجهه ايڪانڪي ناٽڪن ۾ به ڪم ڪيل اٿس . سندس ڪتاب ’-باهه- جا وارث ‘ تي سال 1989ع لاءِ مرڪزي ساهتيه اڪادمي طرفان -انعام- مليل آهي . هو 3 فيبروري 2010ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

*رسالو، ”سوجهرو“ ڪراچي.
دراوڙ

**دراوڙ** ()  مؤرخن ۽ نسل شناسن (Ethnologists) ۾ عام طور تي اهو خيال موجود آهي ته دراوڙ عظيم بحري روم واري نسل جو حصو هئا. سندن اصل وطن غالباً لبيا هو، جتان جا ماڻهو يورپ جي ڏاکڻين علائقن ۽ مصر ۾، ان جي قبل از تاريخ دور ۾ پکڙجي ويا، ۽ جيڪو قديم زماني ۾ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز ھيو. هي ثقافت لبيا جي ماڻهن وسيلي هندستان آندي وئي، جن کي پوءِ دراوڙي سڏيو ويو. هندستان پهچڻ کان پوءِ اها ثقافت انهن نيگريٽو ۽ ڪولاري قبيلن سان ميل جول سبب وڌيڪ ترقي ڪئي، جيڪي ان وقت هندستان ۾ آباد هئا. هن ميل جول جا نتيجا ان جو پڪو ثبوت آهن. جيتوڻيڪ دراوڙي اڇي نسل سان تعلق رکندا هئا، پر آريائي حمله آورن انهن کي ‘ڪاري چهرن وارا ۽ بي نڪا’ سڏيو.   دراوڙين نيگريٽو ماڻهن سان آزاديءَ سان ميل جول ڪئي جو انهن جون ڪجهه جسماني خاصيتون پڻ اختيار ڪيون. يقيناً انهن آسٽريڪ ماڻهن سان ته ان کان به وڌيڪ آزاديءَ سان ميل جول ڪئي هوندي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي نسلي لحاظ کان دراوڙين کان گهٽ مختلف هئا. ٻن نسلن جو ميل جول نئين نسل کي وڌيڪ بهتر بڻائي ٿو ۽ نتيجي طور ان جي ثقافت ۾ به واڌارو اچي ٿو. دراوڙي قوم جي ثقافت کي اڳين آبادگارن سان ميل جول کان پوءِ نئون لاڙو ۽ نئون تحرڪ مليو، ان جو واضع ثبوت موهن جي دڙي جي لکت آهي، ڇاڪاڻ⁠ تہ اها لکت ٻاهران هندستان ۾ آندي وئي هئي، پر هتي اها ايتري ترقي ڪري وئي جو دنيا جي تاريخ ۾ ڪجهه تمام مشهور لکتن جي ماءُ (اصل) لکت بڻجي وئي
.

دراوڙ سنڌ جا قديم رهواسي هئا، نئين پٿر واري دور جي تهذيب جو بنياد وجهندڙ اهي ئي هئا. دراوڙن بابت تحقيق ٻڌائي ٿي ته ڪولن ۽ سنٿالن جي مٿان دراوڙ ڪاهي آيا. موهن جي دڙي مان ڪن سنٿالن ۽ ڪولن جي کوپڙين سان گڏ دراوڙن جون کوپڙيون پڻ لڌيون ويون آهن. سنڌ ۾ هن وقت جيڪي ”اوڏ“ آهن سي اصل ۾ دراوڙن منجهان آهن. اوڏ لفظ جو مطلب آهي اڏيندڙ، اهي اڄ تائين سنڌ ۾ ڀتين جون اوساريون کڻندا آهن.

سنڌ ۾ موجود ماڱر يا ماڃر جيڪي ذات جا مهاڻا آهن اهي پڻ سنڌ جي آڳاٽن دراوڙن جو اولاد آهن. شاه لطيف پڻ پنهنجي هڪ بيت ۾ مهاڻن کي ماڱر سڏيو آهي:
تون سمون، آءُ گندري، مون ۾ عيبن جوءِ،
پسي راڻين روءِ، متان ماڱر مٽين. (شاه)

سجاول وارو پاسو هاڻ تائين ”ماڃر“ سڏجڻ ۾ اچي ٿو. سجاول طرف ”ماڱر“ بدران ”ماڃر“ چون ٿا. اهو اصل ۾ دراوڙي لفظ آهي جنهن جو مطلب آهي، ”ڄار رکندڙ يا مهاڻو.“ سجاول واري پاسي ”ماڃر“ نالي هڪ ڍنڍ پڻ مشهور آهي.

دراوڙن جي سنڌ اچڻ بابت تاريخ ۾ مختلف رايا آهن. انهن مان ٻن راين کي اهم سڏي سگهجي ٿو. هڪڙن مطابق دراوڙ اصل ۾ ڏکڻ هندستان جا رهاڪو هئا، اهي تڏهن آيا جڏهن اهو پاسو خشڪيءَ رستي اڃا آسٽريليا سان ڳنڍيل هو. ويجهڙائي وارين کوجنائن مطابق ٻيو رايو آهي ته اهي ڀونوچ سمنڊ طرف رهندڙ قومن منجهان هئا پوءِ عربن ۽ ٻين سميٽڪ قومن کين اتان تڙِي ڪڍيو. جنهنڪري اهي بلوچستان واري واٽ کان ٿيندا هندستان آيا. جن مان ڪي سنڌو نديءَ واري ماٿري ۾ رهي پيا.

بلوچستان جي بروهين جي نحوي بناوٽ دراوڙي ٻولين جهڙي آهي. اهڙي مشابهت سبب عالمن ائين پئي سمجهيو آهي ته بروهي ۽ دراوڙ ٻئي وچ ايشيا مان آيا هئا. هڪڙي راءِ اها به آهي ته دراوڙ  ڀونوچ سمنڊ طرف رهندڙ قومن منجهان نه هئا بلڪه اصل هندستان جا رهواسي هئا جتان پوءِ اهي لڏي ڀونوچ سمنڊ طرف ويا ۽ پنهنجي تهذيب جو ڦهلاءَ يورپ تائين ڪيائون.

## پڻ ڏسو
* دراوڙي تحريڪ
* دراوڙن جو عقيدو
* دراوڙ
* دراوڙن وارو زمانو

## حوالا

*ڪتاب، ”سنڌوءَ جي ساڃاهه“ ليکڪ: سائين جي ايم سيد
*ڪتاب، ”قديم سنڌ“ ليکڪ: ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي
الھاس نگر

thumb|الهاس نگر ريلوي
 اسٽيشن**الهاس نگر**  (انگريزي: Ulhas Nagar) هندستان جي رياست مهاراشتر جي ضلعي ٿاني جو هڪ شهر آهي. ھي الھاس نگر تعلقي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. هتي سنڌ کان لڏي ويل هندو سنڌي وڏي تعداد ۾ رهن ٿا. هيءُ شهر ممبئي ميٽروپوليٽن واري علائقي جو حصو آهي ممبئي شهر کان اٽڪل 60 ڪلوميٽر پري آهي. 2011ع وارن انگن اکرن مطابق هن شهر جي آدمشماري 506098 آهي. هتي هڪ ريلوي اسٽيشن پڻ آهي جيڪا ممبئي کي پوني سان ملائيندڙ مرڪزي ريلوي لائين تي قائم ٿيل آهي. هتي سنڌي کاڌا عام جام ملن ٿا. هندستان ۾ رهندڙ ڪيترن ئي سنڌي اديبن جي رهائش هن شهر ۾ آهي. هن شهر کي ننڍڙي سنڌ چئجي ته غلط نه ٿيندو. 

## تاريخ
ٻي عالمگير جنگ ۾ فوجين لاءِ پنج فوجي ڪئمپون ٺاهيون ويون هيون جن ۾ 6000 سپاهين ۽ 20000 ٻين ماڻهن جي رهڻ جي گنجائش هئي. هنن ڪئمپن کي  ”ڪلياڻ فوجي ڪئمپون“ سڏيو ويندو هو. هتي 2126 فوجي بئريڪ ۽ 1173 گهر ٺاهيا ويا هئا. ٻي عالمگير جنگ کان پوءِ اهي ڪئمپون اجڙي ويون ۽ فوجي هتان هليا ويا. 1947ع ۾ ھندستان جي ورهاڱي کان پوءِ لڳڀڳ هڪ لک سنڌي هندن کي هتي رهايو ويو..   اٺين آگسٽ 1949ع تي هڪ تقريب منعقد ڪئي وئي جنهن ۾ هن هنڌ کي هڪ ننڍي شهر (Town) جي حيثيت ڏني وئي. ان وقت جي گورنر جنرل هن شهر جو نالو ”اُلهاس نگر“ رکيو جنهن جي معنيٰ آهي ”خوشين جو شهر“. 1955ع ۾ هتي ريلوي اسٽيشن قائم ڪئي وئي. جنوري 1960ع ۾ هتي الهاس نگر ميونسپالٽي جو بنياد رکيو ويو. 1965ع ۾ ميونسپل ڪارپوريشن جون پهريون چونڊون ٿيون. 1970ع جي پوئين اڌ تائين هتان جا اڪثر رهواسي سنڌ کان لڏي آيل سنڌي هندو هئا. 2010ع ۾ هن شهر ۾ اٽڪل چار لک سنڌي هندو آباد هئا.

## شهر جو وڻج واپار
thumb|الهاس نگر جو هڪ دوڪان
هيءُ هڪ صنعتي شهر آهي. هتي ريشمي ڪپڙي، ڪپڙي جي رڱائي، برقيات ۽ اليڪٽرانڪس جي سامان ۽ مٺاين جا وڏا وڏا دڪان آهن. هتان جينز جون پتلونون سـڄي دنيا ۾ وڪري لاءِ موڪليون وڃن ٿيون. هتان جي فرنيچر مارڪيٽ به ڪافي مقبول آهي. شهر ۾ باھ وسائڻ جو مرڪز ۽ 60 خانگي اسپتالون قائم آهن. هتان جا سنڌي کاڌاڪافي مشهور آهن، جن ۾ دال پڪان، پوري ۽ چاٽ خاص ذڪر جي لائق آهن.

## شهر جي آبادي
thumb
2011ع واري آدمشماريءَ مطابق هيءُ مهاراشٽر رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان 22هون۽ هندستان جو 88هون وڏو شهر آهي. هتان جي آبادي %53 مردن ۽ %47 عورتن تي مشتمل آهي.

## تعليم
thumb|آر ڪي تلريجا ڪاليج
هن شهر ۾ 29 پرائمري اسڪول، 56 سيڪنڊري اسڪول ۽ 9 هاير سيڪنڊري اسڪول قائم آهن. هن شهر ۾ هيٺيان ڪاليج ڪم ڪري رهيا آهن:
* پرنسيپال ڪي ايم ڪندناڻي فارميسي پوليٽيڪنڪ ڪاليج
* انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي
* ڊاڪٽر ايل ايڇ هيراننداڻي ڪاليج آف فارميسي
* ايڇ اينڊ جي ايڇ منسکاڻي انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ
* ناري گرسهاڻي لا ڪاليج
الهاس گرلس ڪاليج 1961ع ۾ قائم ٿيو جنهن کي اڄڪله آر ڪي تلريجا ڪاليج ڪوٺيو وڃي ٿو.
 
حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
هسٽوگرام

**هسٽوگرام** (Histogram) مقداري ڊيٽا جي ورڇ جي هڪ بصري نمائندگي آهي. هسٽوگرام ٺاهڻ لاءِ پهريون قدم قدرن جي حد کي "بن" (Bin or Buckets) ڪيو ويندو آهي، قدرن جي پوري حد کي وقفن جي هڪ سلسلي ۾ ورهايو ويندو آهي ۽ پوءِ ڳڻيو ويندو آهي ته هر وقفي ۾ ڪيتريون قدرون اچن ٿيون. بن عام طور تي متغير جي مسلسل، غير اوورليپنگ وقفن جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. بن (وقفو) ويجها هوندا آهن ۽ عام طور تي برابر سائيز جا (پر ضروري ناهي) هوندا آهن.

هسٽوگرام ڊيٽا جي بنيادي ورڇ جي گهاٽائي جو هڪ معمولي ۽ اڪثر ڪري گهاٽائي جي اندازي لاءِ: بنيادي متغير جي امڪاني گهاٽائي جي ڪم جو اندازو لڳائڻ جو احساس  ڏين ٿا. امڪاني گهاٽائي  لاءِ استعمال ٿيندڙ هسٽوگرام جو ڪل علائقو هميشه 1 تائين نارمل ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن x-محور تي وقفن جي ڊيگهه سڀ 1 آهي، ته پوءِ هڪ هسٽوگرام هڪ لاڳاپيل فريڪوئنسي پلاٽ جي برابر آهي.

هسٽوگرام ڪڏهن ڪڏهن **<small>بار چارٽس</small>** سان مونجهارو ڪندا آهن. هڪ هسٽوگرام ۾، هر **بِن** قدرن جي مختلف رينج لاءِ آهي، تنهنڪري مجموعي طور تي هسٽوگرام قدرن جي ورڇ کي بيان ڪري ٿو. پر هڪ بار چارٽ ۾، هر **بار** مشاهدن جي مختلف درجي لاءِ آهي (مثال طور، هر **بار** مختلف آبادي لاءِ ٿي سگهي ٿو)، تنهنڪري مجموعي طور تي بار چارٽ کي مختلف درجن جي مقابلي لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڪجهه ليکڪ سفارش ڪن ٿا ته بار چارٽس ۾ هميشه **بارن** جي وچ ۾ فرق هجي ته جيئن اهو واضح ٿئي ته اهي **هسٽوگرام** نه آهن.  

## حوالا

## ٻاهرين لنڪس

*Exploring Histograms, an essay by Aran Lunzer and Amelia McNamara
* Journey To Work and Place Of Work *(location of census document cited in example)*
* Smooth histogram for signals and images from a few samples 
* Histograms: Construction, Analysis and Understanding with external links and an application to particle Physics. 
* A Method for Selecting the Bin Size of a Histogram
* Histograms: Theory and Practice, some great illustrations of some of the Bin Width concepts derived above.
* Matlab function to plot nice histograms 
* Dynamic Histogram in MS Excel
* Histogram construction  and manipulation  using Java applets, and charts  on SOCR
* Toolbox for constructing the best histograms 

زمرو:شماريات
زمرو:انگ اکر
زمرو:شمارياتي چارٽ ۽ ڊاگرام 
زمرو:معيار ڪنٽرول جا اوزار 
زمرو:گهاٽائي جو اندازو 
زمرو:غير پيراميٽرڪ انگ اکر 
زمرو:فريڪوئنسي جي ورڇ
رنگ هسٽونامو

ڳڻپيوڪر چٽيات ۾، **رنگ هسٽونامو** ڪنهن عڪس جي اها نمائندگي آهي، جيڪا منجھس هر عڪسل جو 'رنگ' ڳڻي جوڙي ويندي آهي.  اهو خيال مائيڪل سوين ۽ ڊانا بالرڊ 1991ع ۾ پيش ڪيو ۽ آهي خاص طور اتي استعمال ٿيندو آهي جتي الخوارضميءَ جي چونڊ ۾ پراسيسڪاريءَ جي رفتار هڪ خاص فيڪٽر هجي.
رنگ هسٽوناما لچڪدار ڪنسٽرڪٽ آهن، جيڪي متفرق رنگ پولارن، جهڙوڪ ڳسن، ڳس-ڪروميٽيسٽي يا ڪو ٻيو رنگ پولار رکندڙ عڪسن لاءِ جوڙي سگھجن ٿا.

ڪنهن عڪس جو هسٽونامو جوڙڻ لاءِ عڪس اندر هر رنگي عدد رکندڙ عڪسلون ڳڻبيون آهن.
پردازڪاري

عموماَ، معمول موجب طَي شده طريقيڪار اختيار ڪندي ڪنهن شَي کي هڪ صورت مان ٻي صورت ۾ آڻڻ کي **پردازڪاري** ڪوٺيو ويندو آهي. جيئن manufacturing procedure, جيئن کير کي پردازي ان مان مکڻ ٺاهڻ. پردازڪاريءَ مان مراد انتظامي مرحلن مان گذارڻ به ٿي سگھي ٿو. جهڙوڪ ڪاغذي ڪارروائي mortgage قرض جي منظوريءَ لاءِ .

**پردازڪاري** جا مثال هي آهن:
* ڄاڻ پردازڪاري
* اعداد پردازڪاري
* عڪس پردازڪاري
* سگنل پردازڪاري
* اکر پردازڪاري
* ڀون ماپ پردازڪاري
* فطري ٻولي پردازڪاري
* پردازڪاري (programming language)