شاهجهان آپا

**شاهجهان آپا** (1936 - سيپٽمبر 8، 2013) ڀارت جي هڪ عورتن جي حقن لاءِ جدوجهد ڪندڙ هئي. هن جي هڪ ڌيءَ جي ڏهڪاءَ جي موت کانپوءِ، آپا عورتن جي حقن لاءِ تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ لاءِ متاثر ٿي، ڀارتي عورتن ۽ مائن سان گڏجي ڏهڪاءَ جي قتل، انصاف، ۽ ڀارت ۾ جنسي تعصب خلاف ڪم ڪيو. 1987 ۾، شاهجهان آپا شڪتي شاليني نامي تنظيم جو گڏيل بنياد وڌو، جيڪا نئي دهلي ۾ مرڪوز آهي ۽ جنسي بنياد تي تشدد خلاف ڪم ڪري ٿي ۽ ڪيترين ئي ڀارتي عورتن کي مدد فراهم ڪري ٿي.

هن جي زندگي جي ڪم کي ميشيگن يونيورسٽي جي گلوبل فيمينزم پروجيڪٽ، فيمنسٽ اڪٽوسٽ ۽ آرگنائيزرز سان ڪيل زباني تاريخ جي انٽرويو جي ڊيٽيل ۾ بيان ڪيو ويو آهي.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
شاهجهان آپا جي جنم ڏيندڙ والدين کي 1947 جي ڀارت جي ورهاڱي دوران قتل ڪيو ويو هو، جڏهن هوءَ 11 ورهين جي هئي. هوءَ پنهنجي ڀيڻ سان گڏ، ڀارت جي متھرا ۾ هڪ غريب ڳوٺاڻي علائقي ۾ هڪ پالڻ واري خاندان سان پلي وڏي ٿي. هن جي پالڻ واري والدين هن کي مدرسي، هڪ مذهبي مسلم پرائمري اسڪول ۾ وڃڻ جي اجازت ڏني، جتي هن قرآن ۽ اردو جي بنيادي تعليم حاصل ڪئي.

14 ورهين جي عمر ۾، هن کي زبردستي پنهنجي پالڻ واري والدين جي پٽ سان شادي ڪرائي وئي. هن گھر جي اڪثر زرعي ۽ گھريلو ڪم ڪيو، جن ۾ پنهنجي ملڪيت تي ڀانس ۽ ڳئون سنڀالڻ به شامل هيا. جيڪڏهن هن ڪنهن به ڪم کان انڪار ڪيو، ته هن جو مڙس لفظي طور تي گاليهون ڪندو ۽ جسماني طور تي شاهجهان کي ماريندو هو. ڪل ملائي، هن کي شادي ڇڏڻ کان اڳ پنهنجي مڙس سان ست پٽ ۽ ٻه ڌيئون ٿيون.

طلاق کانپوءِ، هوءَ دهلي ڏانهن هلي وئي، جتي هن جي ڀيڻ رهندي هئي. هن پنهنجي ٻارن کي پالڻ لاءِ ڪافي ڪمائي ڪندي هئي، ڪپڙن جي سلائي ۽ سينائي ڪري هڪ معمولي زندگي گذاريندي هئي.

## نسوانيت پسند سرگرمي

### ڌيءَ جو موت
شاهجهان جي فيمينسٽ اڪٽوزم کي تباهه ڪيو ويو جڏهن 1979 ۾ هن جي ڌيءَ نورجهان کي دهلي جي نانگلوئي ۾ ڏهڪاءَ جي موت ۾ قتل ڪيو ويو. ڪيترن ئي مهينن تائين، نورجهان شاهجهان کي ٻڌايو هو ته هن جا سسرال وارا ڪافي رقمو ڏيڻ تي هن جي تنگ ڪرڻ بند ڪندا. جڏهن شاهجهان رقمو گڏ ڪري نه سگهي، نورجهان کي مارايو ويو، ڪيروسين سان ڀڙڪايو ويو، ۽ گھر جي اندر ئي باھ لڳائي ڇڏي وئي.

فوري طور تي، شاهجهان خاندان کي قيد ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. ان معاملي تي شاهجهان ۽ علائقي واسين مقامي پوليس ٿاڻي آڏو احتجاجي ريلي پڻ ڪئي. مقامي پوليس جو اصرار آهي ته رپورٽ داخل ڪئي وئي آهي، پر فائل پڙهڻ تي هوءَ خوفزده ٿي وئي ته رپورٽ ۾ دعويٰ ڪئي وئي ته نورجهان ڪلينڪل ڊپريشن ۾ مبتلا هئي ۽ ممڪن آهي ته خودڪشي ڪئي هجي. هن کان اڳ ڪيترن ئي ماڻهن جي تجربي وانگر، نه پوليس ۽ نه ئي عدالتي نظام هن جي شڪايتن کي مناسب انداز ۾ حل ڪيو. هن ٽي سال ڪوشش ڪئي ته فوجداري عدالت ۾ سندس ڪيس هلايو وڃي، پر پوليس کاتي ۾ وڏي پئماني تي ڪرپشن جي ڪري، اها ڪڏهن به ڪامياب نه ٿي سگهي.  انصاف جي نظام جي ناڪامين سان گڏ، هن کي تمام گهڻي شڪايت جو تجربو ٿيو، هن کي حوصلا افزائي ڪئي ته هو گهريلو دائري کان ٻاهر قدم کڻي ۽ فيمينسٽ تنظيم ۾ داخل ٿئي، خاص طور تي گهريلو تشدد کي گهٽائڻ تي ڌيان ڏنو ويو.

### شڪتي شاليني
شاهجهان شروعات ۾ سياسي اڪٽوزم کي پنهنجي ڪم ذريعي بياسٽي، هڪ حڪومتي پينل، ۾ پيش ڪيو، جتي هن قانوني مدد گهربل بے گھر عورتن جي مدد ڪئي. هي ڪم پريشان ڪندڙ هو، ڇو ته شاهجهان اڪثر عورتن جي ڏهڪاءَ يا تشدد جي ڪيسن کي حل ڪرڻ ۾ مدد ڪرڻ ۾ ناڪام رهندي هئي. هن جي ساٿي ڪم ڪندڙ، ستيہ راني چادهه، شاهجهان کي ٻڌايو ته 25 عورتون انهن ڪيسن ۾ قانوني قدم کڻڻ ۽ متاثرن جي طبي اخراجات لاءِ فنڊ گڏ ڪرڻ لاءِ هڪ ميٽنگ جو اہتمام ڪري رهيون آهن. هي گروپ شروعات ۾ "پيرنٽس ايسوسيئيشن آف ڊائري وڪٽمز" جي نالي سان باقاعدي ملندو رهيو، پر جلدي ئي شڪتي شاليني ۾ تبديل ٿي ويو، هڪ غير سرڪاري تنظيم (NGO)، جيڪا شاهجهان ۽ ستيہ طرفان جنوري 1987 ۾ دهلي ۾ قائم ڪئي وئي هن NGO جو نالو شاهجهان جي هڪ يادگير ڪيس ۾ ڪم تي رکيو ويو، جتي راجستھان جي هڪ عورت شانتي، جيڪا پنهنجي ساٿي طرفان عمارت جي ٽئين منزل تان هيٺ ڦٽو ڪيو ويو هو، جي ڪيس ۾ شاهجهان جي دلچسپي تمام گهڻي هئي. هن ڪيس ۾ هن جو ڪم ايتري قدر اهم هو ته هن پنهنجي ذاتي ڪيس جي سماعت کان به محروم رهي، جنهن جي ڪري هن جو ذاتي ڪيس ختم ٿي ويو. گروپ شروعات ۾ گھريلو تشدد جي شڪار عورتن جي حفاظت لاءِ قانون سازي جي مھم کي شروع ڪيو، ادارتي تبديليون گهربل ڪيون. پر تنظيم جي وڪالت جو مرڪزي نقطو جلدي ئي عورتن لاءِ مناسب رهائش، استحصال زده عورتن کي تعليم، ۽ جنسي برابري کي فروغ ڏيڻ ۾ تبديل ٿي ويو. هي تبديلي شاهجهان جي نظريي جي ڪري ٿي، جنهن مطابق ادارا، جهڙوڪ عدالتي نظام، قابل قدر تبديلي نه ڪندا آهن، پر صرف ان کي جاري رکندا آهن. ان جي بدران، شڪتي شاليني هڪ انتها ذاتي طريقو اختيار ڪيو، جنهن ۾ بحث، ورڪشاپس، ۽ مظاهرا ڪري متاثرن جي حقن ۽ ڪهاڻين کي بهتر نموني سان بيان ڪرڻ تي ڌيان ڏنو ويو.

گروپ جو پهريون پناھ گاه جولاءِ 1987 ۾ کوليو ويو، جتي شاهجهان NGO جي باني ۽ صدر جي حيثيت سان ڪم جي نگراني ڪندي هئي. پناھ گاه متاثرن ۽ انهن جي ٻارن لاءِ 90+ ڏينهن جي محفوظ پناهگاھ فراهم ڪرڻ شروع ڪيو، ۽ آخرڪار اهو هڪ اهڙو مقام بڻجي ويو جتي مقامي پوليس عورتن کي رجوع ڪندي هئي. اڄ تائين، شڪتي شاليني جنسي بنياد تي تشدد ۽ سماجي اڪٽوزم خلاف ڪم ڪري رهي آهي، خاص طور تي عورتن ۽ نوجوان ڇوڪرين کي پناھ گاھ، ڪائونسلنگ، قانوني مدد، تعليم، ۽ پيشوري تربيت جي شڪل ۾ مدد فراهم ڪرڻ تي ڌيان ڏئي رهي آهي. گروپ عورتن لاءِ نوڪريون جو اہتمام ڪري ٿو جڏهن هوءَ سڪولنگ ختم ڪن ٿيون، يا انهن جي امتحانن جي تياري ۾ مدد ڪري ٿو جيڪڏهن هوءَ اڃان سڪول ۾ آهن (ڪيترائي سيڪنڊري سڪول يا ڪاليج ۾). NGO عورتن سان سالين تائين رابطي ۾ رهي ٿو، انهن جي شروعاتي نوڪري جي پليسمينٽ کانپوءِ به، ۽ انهن عورتن جي ٻارن کي به تعليمي ڪورسز يا پناھ گاھ جي شڪل ۾ مدد فراهم ڪري ٿو، جڏهن ضروري هجي. اهي ڪورسز نه رڳو تعليمي فائدي وارا آهن، پر فيمينسٽ نظريا کي به فروغ ڏين ٿا ته جيئن آزادي کي وڌايو وڃي. ڪجهه عورتون شڪتي شاليني ۾ آنديون وينديون آهن، جيڪي ڪم ڪرڻ نه ٿو چاهين، تنهنڪري NGO مناسب خاندانن سان شادين جو به اہتمام ڪري ٿو. تنظيم کي خوراڪ ۽ پناھ گاھ لاءِ حڪومتي گرانٽس، ۽ خاص طور تي تعليم لاءِ عطيات، ملن ٿا ته جيئن ان جي ڪارڪردگي کي فنڊ ڪري سگهجي. انهن جي ويب سائيٽ مطابق، شڪتي شاليني 36 سالن جي عرصي ۾ 15,000+ کان وڌيڪ فردن جي مدد ڪئي آهي، ۽ تنظيم نئي دهلي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 5 پسماندہ ڪميونٽيز ۾ پليسمينٽس رکي ٿي.

## موت
28 سيپٽمبر 2013 تي، شاهجهان آپا 77 ورهين جي عمر ۾ وفات ڪري وئي. هڪ مھيلا پنچايت، عورتن جي هڪ سماجي اھميت واري مھم جيڪا تشدد خاتمي ۽ انصاف فراهم ڪرڻ لاءِ هئي، تي وڃندي شاهجهان کي موٽر گاڏيءَ جو ٽڪر لڳو ۽ حادثي ۾ هن جي موت ٿي وئي.

## حوالا

زمرو:1930ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون