open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شرم ٻوٽي

250px|thumb|''Mimosa pudica'' folding leaflets inward.

**شرم ٻوٽي** (Mimosa) هيءَ ٻوٽي جنهن کي شرم ٻوٽي به چوندا آهن، سا باغن ۾ عام آهي. دکني ٻوليءَ ۾ لاجائو يا لاجاري، اردو/هندي ۾ ڇُئُي مئي چوندا اٿس، يعني جا ڇُهڻ سان مري، چونس ٿا. انگريزي رواجي نالو ٽَچ مي ناٽ (يعني متان مون کي ڇهين) ۽ سينسيٽيو پلانٽ (يعني اوڀڙ جنهن کي هٿ لائڻ سان خبر پوي) اٿس.

هن جا پن سنهڙا ٿيندا آهن. هي ول جهڙو ننڍو ٻوڙو آهي. ننڍڙا گلابي رنگ جا گل ڪندو آهي ۽ هميشھ گل ٿيندا رهندا اٿس. ٻج گهڻو پيدا ڪندو آهي جو پوکڻ ۾ ايندو آهي. انهيءَ جي خاصيت اها آهي ته هٿ لڳندس ته پن توڙي سنهڙيون ٽاريون ڪومائجي لڙڪي پونديون. ٿوري کان پوءِ وري اٿنديون ۽ کڙيون ٿي بيهنديون. هن جا چار پنج قسم آهن.
250px|thumb|Mimosa pudica flower from Thrissur, Kerala, India
250px|thumb|Flower
250px|thumb|The whole plant of Mimosa pudica includes thorny stem and branches, flower head, dry flowers, seed pods, and folded and unfolded leaflets

## طب
**شرم ٻوٽي** (نالا: ع. لجالو، ف. درخت مها، هه. وغيره___ ڇوئي موئي، طرشولي ۽ لاجونتي.)

**اثر**: سرد تر 2، نقصان: ٻرهل کي، ميل: ماکي، عيوض: ___-، وزن: ٻه ماسا.

**سڃاڻپ**: مشهور ننڍو ٻوٽو آهي، جيڪو باغن ۽ پاڻيءَ جي جاين تي پيدا ٿيندو آهي. هن جا پن ٻٻر جي پنن جهڙا ٿيندا آهن، هن کي هٿ لائبو ته يڪدم ڪومائجي ويندي.

**خاصيت**: گهوٽي پيارڻ سان حيض جاري ٿيندو. مئل ٻار پيٽ مان نڪري ايندو. بلغم ۽ سودا کي پچائي، دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو، جگر جي سدن، جذام، آتشڪ، داءِ الفيل، ناسورن ۽ پراڻن ڦٽن لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:طبي ٻوٽا
گاو زبان

**گاو زبان** فارسي نالو تہ سڀ ڪنهن ٻڌو هوندو، جو هڪڙيءَ دوا کي چوندا آهن. اهو هڪڙو ننڍو ڳر وارو ٻُوڙو آهي، جنهن جا پن ڊگها چوڪنڊيارا ۽ گل وڏا ڦڪي پيلي رنگ جا ٿيندا آهن. انگريزيءَ ۾ هن کي نوٽونيا چون ٿا. هن جو ٻيو به هڪڙو قسم آهي جو نازڪ ٿو ٿئي.

## حوالا
گنگوتري

گنگوتري دکني نالو، هڪڙي ننڍي نازڪ ۽ خاڪي پنن واري اوڀڙ جو آهي، جو اڇن وارن سان ڍڪيو پيو آهي. هي سنگن وانگي ننڍڙا گل جهليندو آهي، جي رنگ جا واڱڻائي ٿيندا آهن. ڪونڪن ۽ دکن ۾ گهڻو ٿو ٿئي، انگريزيءَ ۾ هن جو ڪتابي نالو سئيا ٿاڪلين آهي.

## حوالا
سک چين (ٻوٽو)

**سک چَين** (ھندي:سک چين؛ بنگالي:ڪرمج؛ مرهٽي:ڪرنجلا؛ سنسڪرت:ڪرنجا؛ اردو:ڪرمالہ؛ انگريزي Indian Beeca) هڪڙو لسن پنن وارو وڻ آهي، جنهن جا گل وڏا ۽ ڦڪي رنگ جا ٿين ٿا. ٻج ڦرين ۾ ٿيندو اٿس. تمام سهڻو وڻ ٿو ٿئي ۽ ڪونڪن ۾ عام آهي. چين ۽ آسٽريليا ۾ به ٿيندو آهي. ٻج مان تيل ڪڍندا اٿس. هندستانيءَ ۾ سک چين کي ڪارنج به چوندا آهن. انگريزي نالو پانگيميا اٿس. 

هڪڙي قسم جو ننڍو وڻ آهي، جو نيرن گلن سان خوبصورت ٿئي ٿو. هن جا پن به سرها ٿين ٿا. هن جي ٽاري ڏندڻ جي لاءِ نهايت موزون ۽ ڪارآمد ٿئي ٿي. دهلي، پنجاب، ڏکڻ هندستان، لنڪا جي باغن ۽ سڙڪن جي ڪنڌيءَ تي ٿئي ٿو.

## طب

هن جي گلن مان 25 فيصد گهاٽو، هيڊي رنگ تي ڪوڙو تيل نڪري ٿو، جو ٻارڻ جو ڪم ڏيندو آهي. دوا طور کل جي بيمارين (خارش وغيره) لاءِ ڪارآمد ٿئي ٿو. هن جا گونچ گهوٽي، موڪن تي پني ڪري ٻڌايا ويندا ته آرام ايندو. هن جا گل ذيابطيس جي بيماريءَ لاءِ استعمال ڪرايا وڃن ٿا. پن پاڻي ۾ ٽهڪائي ان مان گٺيا (Gout  گائوٽ) وارن کي وهنجارجي تہ فائدو پاڻيءَ ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
چندر

thumb

thumb|Rauvolfia serpentina

**چندر** (Rauvolfia) هڪ ننڍي وڻ/ٻوٽي جو هندي نالو آهي. چندر (يعني چنڊ) کي، ننڍڙو چنڊ به چوندا آهن. هن جو قد ٻه فوٽ ٿئي ٿو. پن پنج انچ ڊگها ۽ ساوا چمڪندڙ ٿا ٿينس. گل اڇا ڪندو آهي. "جونس صاحب" لکي ٿو ته "دنيا ۾ ڪي ٿورا گل هوندا، جي هن جهڙو سهڻا ٿيندا هجن". هي ٻيرن جهڙو ڦر به ڪندو آهي. چوندا آهن ته نانگ جي ڏنگ جي لاءِ هي وڻ اثر وارو ٿو ٿئي، تنهنڪري انگريزيءَ ۾ سَرپينٽائنا به چوندا اٿس. هي ٻج مان به پيدا ٿيندو آهي ۽ پاڙ ڇني هڻڻ سان به.

## پڻ ڏسو

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:چندر ٻوٽو
زمرو:ٻوٽا
زمرو:طبي ٻوٽا
زمرو:اپوسائناشيا نسل
مالڪنگڻي

**مالڪنگڻي** () هڪڙو مشھور ننڍو وڻ يا ٻوڙو آهي، جنھن جي کل لسي ٿي ٿئي، مگر ڪنڊا وڏا،  پن ننڍڙا، گل اڇا، خوشبودار ۽ سھڻا ٿا ٿينس. هن جي هڪڙي قسم جا گل ساوڙا ۽ پيلڙا ٿيندا آهن، جنهن کي دکن ۾ ڪنگڻي يا ڪرنگ ڪنگڻي سڏيندا آهن. انگريزيءَ ۾ جمنا سپوريا ۽ سيلاسٽرس چوندا اٿس.

## حوالا
موھني

**موهني**:   جنھن جو نباتاتي نالو لينيئا ڪورومينڊليڪا  آهي. هي هڪڙو ننڍو وڻ آهي، جنهن جا گل تمام ننڍڙا ڦڪا واڱڻائي يا ڳاڙهي رنگ جا ۽ خوشبودار ٿيندا آهن. سياري جي موسم ۾ جڏهن پن ڇڻي پوندا اٿس، تڏهن گل نڪرندا اٿس. جڏهن پنن سان ڀريل آهي. تڏهن سهڻو لڳندو آهي، نه ته ڏاڍو خراب لڳندو آهي. انگريزيءَ ۾ اوڊينا چوندا اٿس.

## حوالا

زمرو:گل
آسرنھن

380px|thumb|Willow  tree جنھن کي سنڌيءَ ۾ آسرنھن چوندا آهن

آسرنھن:

## حوالا

## حوالا
سندر

**سُندَر** هڪڙو سھڻو کڙو تڙو ننڍو وڻ آهي، جنھن جا گل پشمدار ۽ پيلي اڇي رنگ جا ٿيندا آهن. گل تمام سرها ٿيندا آهن. هن ۾ ڦر بہ ٿيندو آهي، جو بُڪيءَ يا گُردي جي شڪل جھڙو، ۽ چمڪندڙ ڳاڙهي رنگ جو ٿئي ٿو. قد ۾ چؤنري جيڏو ٿو ٿئي. هن کي انگريزيءَ ۾ ڪَنيرس چون ٿا.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
الستونيا

**الستونيا** (Alstonia Apocynaceae)، هندوستان ۾ "شيطان جي وڻ" جي نالي سان مشهور آهي، اپوسائناسيا  خاندان جي سدابهار وڻن جو هڪ وسيع نسل آهي. اهو نالو رابرٽ براون سال 1811ع ۾ چارلس آلسٽن (1685-1760ع) جي نالي تي رکيو، جيڪو سال 1716ع کان 1760ع تائين ايڊنبرگ ۾ نباتاتيات جي پروفيسر هو.

هي هڪڙو وڏو ۽ سهڻو وڻ آهي، جو زنگي گل جي وڻ جهڙو ٿو ٿئي. پن چمڪندڙ ۽ گل ننڍا، اڇا ساوا ۽ هڪڙو فوٽ ڊگها ٿا ٿينس. تارن جهڙي شڪل اٿن. هي وڻ ٻج مان ٿيندو آهي. هن جي ڪاٺيءَ کي چيري، ٻارن لاءِ سليٽون ٺاهيندا آهن. شيطان هندستاني نالو اٿس. اهو نالو انهيءَ ڪري پيو اٿس، جو ڏيهي ماڻهو ڀرم کان سمجهندا آهن ته هن ۾ ڀوت رهي ٿو، تنهنڪري ويجهو نه ويندا اٿس. ڪونڪن ۾ گهڻو ٿئي ٿو. انگريزيءَ ۾ هن کي آلسٽونيا چون ٿا.

## گيلري

Alstonia scholaris (Saptaparni) in Hyderabad, AP W IMG 1469.jpg|*[[Alstonia scholaris]]*
Alstonia spectabilis Blanco2.379.png|*[[Alstonia spectabilis]]*
Alstonia macrophylla (Batino) in Hyderabad W IMG 7138.jpg|*[[Alstonia macrophylla]]* 


## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:ڀارت جا وڻ
زمرو:آفريڪا جا وڻ
زمرو:اوشينيا جا وڻ
زمرو:اتر آمريڪا جا وڻ
ڪائي غارون

**ڪائي غارون** (انگريزي: Kai Caves) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سيوھڻ تعلقي جي ڄامشوري ضلعي جي شهر سيوهڻ شريف کان اٽڪل 40 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي کيرٿر جبل جي سليسلي جي ڪائي ماٿريءَ ۾ واقع آهن. هت غارن جا ٻہ ماڳ آهن. غارن وارو هڪ ماڳ محمد خان نوحاڻي ڳوٺ کان  ڏکڻ طرف  مٿانهين ٽڪريءَ تي آهي جيڪو عزيز ڪنگراڻي ڳولي لڌو ۽ ٻيو ڳوٺ جي اولھ ۾ هيٺانهين ٽڪري تي آهي جيڪو تاج صحرائي ڳولي لڌو، جيڪي مقامي طور **ست گھريون**  (ست غارون) جي نالي سان مشهور آهن ڇاڪاڻ تہ هت ست غارون آهن. غارن جا ٻئي ماڳ هڪ ٻئي جي اوڀر اولھ ۾ آهن. ڪائي ماٿريءَ جي جبلن ڏانهن نهار ڪجي ٿي تہ ايئن لڳي ٿو تہ ماٿري قديم زماني ۾ جبلن جي هيٺ رهي هُئي. هت جبلن مان قدرتي چشمي جي واهي بہ وهي اچي ٿي جاڪا صدين کان ڪائي مٿري کي سيراب ڪري ٿي. قديم آثارن جي ماهرن جي راءِ آهي تہ هيءُ غارون سنڌو تهذيب جي  پٿر جي نئين دور نيوليٿڪ (Neolithic) دؤر جون آهن. تاج صحرائي جي کوجنا موجب غارن جي آس پاس ڪائي ماٿري ۾ بُلي جي بُٺي، نُڪو بُٺي ۽ نئيگ شريف **ڪئلڪوليٿڪ** (Chalcolithicl) دؤر جون بستيون بہ آهن،  ڪاني ماٿري ۾ هڪ قديم ماڳ آهي جيڪو هاڻ  **پنج تن جي باغ** سان مشهور آهي. نئيگ ماٿري جيان هت وهندڙ واهيءَ تي اٽي پيهڻ لاءِ جنڊ يا جانڊھ بہ آهي جيڪو واهيءَ جي پاڻيءَ جي تيز وهڪري تي هلي ٿو ۽ ماڻهو ان پيهن ٿا. تاج صحرائي هت زرتشتي يا زردشتي آثار بہ ڳولي لڌا هئا.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:ڄامشورو ضلعو
مستونگ تعلقو

**مستونگ تعلقو** (Mastung Tehsil) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي مستونگ جو ھڪ تعلقو آھي. ھي تعلقو ڪوئيٽا کان ڏکڻ ۽ قلات کان اتر ۾ واقع آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق هن تعلقي جي آبادي 1,62,319 آهي.
## حوالا

زمرو:مستونگ ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
منگھڻ

**منگهڻ** سُّڪي توڙِ پاڻيءَ جي مُنگهڻن جا هزارين قسم لکيا اٿن، پر سڀني کان مشهور اهو قسم آهي، جو هَندن ۽ کٽولن ۾ ٿيندو آهي: هي هڪڙو ننڍڙو، بدشڪل، خراب باس وارو جيت آهي، جو خاص گرم ملڪن ۾، ڪِنن گهرن ۽ جاين ۾ گهڻو ٿيندو آهي. اهو هَندن، ڪرسين، کٽولن ۽ اهڙين ٻين شين ۾ رهندو آهي. ڪهڙو به سنهڙو چير يا سوراخ هوندو ته به انهيءَ ۾ هو لڪي ويهي سگهي ٿو. هو اڪثر رات جو نڪرندو آهي ۽ سوجهري سان ڪين پوندي اٿس.

مُنگهڻن جو بت، ڀوري رنگ جو ٿيندو آهي. جنهن تي ٿورا وار به هوندا آهن. مٿي ۾، ٻه وارن جهڙا سڱ ۽ هڪڙي ننڍڙي چهنب اٿس، پيٽ گول ۽ ويٺل اٿس، کنڀ ڪونه ٿينس. هو رت ڪين چُهندو آهي، پر پنهنجي چهنب واري وارن سان رت ڪڍي وٺندو آهي، جيئن نار ۾ ڪنگرين سان پاڻي ڪڍبو اهي. منگهڻ آنا لاهيندو آهي، جي ڊگها ميرانجهڙا ٿيندا آهن. انهن ۾ هڪڙو ننڍو سوراخ کليل رهي ٿو، جنهن مان ٻچا نڪري ايندا آهن. منگهڻ، کاڌي کان سواءِ گهڻي وقت تائين جيئرو رهي سگهي ٿو، انهيءَ لاءِ اڳهين تيار رهندو آهي، جو جڏهن وجهه ملندو اٿس، تڏهن رت سان پنهنجو پيٽ ڀري ڇڏيندو آهي.

منگهڻن کان ڇُٽڻ جو چڱو علاج آهي صفائي ۽ سٺائي. جڏهن ڪنهن کٽولي  يا اهڙِ ٻي شئي ۾ منگهڻ پئجي ويندا آهن، تڏهن انهن کي ڪڍڻ ڏاڍو مشڪل ٿيندو آهي. انهن کي ناس ڪرڻ جو سولو رستو آهي اُس ۾ رکڻ، ڪيروسين ۽ تارپين جو تيل وجهڻ، ”هندستان“ ۾ کنڀن وارا اُڏامندڙ منگهڻ به گهڻا ٿيندا آهن. منجهن تمام ڪِني بوءِ ٿيندي آهي. اهي رات جو ڏاڍا چالاڪ رهندا آهن.

’ڏکڻ آمريڪا‘ جي گهرن جي ڇتِن ۽ ڪکن ۾ ڪيترائي کنڀن وارا منگهڻ لڪي ويهندا آهن، جڏهن رات ٿيندي آهي، تڏهن نڪري وڃي ايترو رت پيئندا آهن، جيترو ڄؤر پيئندي آهي.

## حوالا
سائٽولاجي

thumb|Detailed diagram of lipid bilayer cell membrane

**علم خليات** (Cytology) يا **جيو گھرڙن جو علم**، لفظ سائٽولاجي ٻن يوناني لفظن مان ٺھيل آھي؛ سائيٽو : جيو گھرڙو يا cell؛ لاگيا: علم.  لفظ سائيٽون وري  لفظ ڪائٽوس مان نڪتل آھي جنھن جي معني آهي خالي يا کوکلو يا hollow. سائيٽولاجي حياتياتي سائنس جي ھڪ شاخ آھي جيڪا جيو گھرڙي جي بناوٽ، ڪم ۽ ان جي ڪيميا بابت ڄاڻ ڏئي ٿي.انگريز سائنسدان رابرٽ ھوڪ__(Robort Hooke)(1635_1703)  کي سائيٽولاجي جو ابو چوندا آھن.

## حوالا

زمرو:حياتيات
زمرو:خوردبيني حيات
زمرو:زندگي جي سائنس
جونء

380px|thumb|upright=0.7|left| جونء جي ڊرائنگ ۱۶۷۶ جي جنھن ۾ جونء کي وار ۾ چبڙندي ڏيکاريو ويو آهي.

جُون
جُون جو بت ٿورو شفاف آهي يعني انهيءَ مان شيشي وانگي آرپار ڏسي سگهجي ٿو. ڀوري يا خاڪي رنگ جو ٿئي ٿو ۽ مٿس ڪارا دَٻَڪ ٿا ٿين. مٿو گول اٿس، جنهن ۾ ڌاڳي جهڙا ٻه سڱ لڳل آهن. هلڻ مهل اُهي هميشہ 	پيا چُرندا آهن. ٻه گول اکيون اٿس ۽ هڪڙي سونڊ جي 	چهنب ۾ ڇهه نوڪدار ڪُنڊا لڳل اٿس، جي پُٺ تي وريل رهن ٿا. اهي هوءَ ماڻهوءَ جي کَلَ ۾ اٽڪائي ٿي. ٽنگن ۾ انبورين جهڙا چنبا اٿس، جن سان وار کي پڪڙي ٿي.
جُيون آنن مان پيدا ٿين ٿيون، جن کي ليکون سڏيندا آهن. اهي رنگ جا اڇا آهن ۽ وارن ۾ چھٽل رهن ٿا. پنجن- ڇهن ڏينهن ۾ آنن مان ٻچا ڦُٽن ٿا ۽ اٺانوي (98) ڏينهن ۾، اهي پاڻ وري ٻين ٻچن پيدا ڪرڻ جهڙا ٿين ٿا.
مٿي جي جُون، مٿي جي وارن ۾ رهندي آهي ۽ بُت جي جُون، ڪپڙن ۾ آنا لاهي ٿي. ڪن جانورن جي بت تي جُيون رهنديون آهن.
صفائي رکڻ، جُيُن کان بچڻ جو چڱو علاج آهي. مٿي ۾ گهڻي تيل وجهڻ سان جُيون مري وڃن ٿيون.


فائل:Ricinus bombycillae (Denny, 1842).JPG|*Ricinus bombycillae*, an Amblyceran louse from the bohemian waxwing
فائل:Trinoton anserinum (Fabricius, 1805).JPG|*Trinoton anserinum*, an Amblyceran louse from a mute swan
فائل:Lice image01.jpg|*Damalinia limbata* is an Ischnoceran louse from goats. The species is sexually dimorphic, with the male smaller than the female.


[380px|thumb|upright|Detail showing delousing from [Jan Siberechts' painting *Cour de ferme* ("Farmyard"), 1662]]

## طب
نالا: ع. قمقام، ف. سپش، هه. وغيره___ جوئي، قمل، بيت ۽ طفاحه.
اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: قلب کي، ميل: ماکي، عيوض: ___-، وزن: 7 عدد.
سڃاڻپ: ماڪوڙيءَ جي قريب قد جيترو جيت، جيڪو ماڻهوءَ ۾ گهاٽي رت جي پيدائش کان پوءِ يا گهڻو عرصو بيمار رهڻ ۾ ضعف هجڻ کان بدن ۾ پيدا ٿين ٿيون.
خاصيت: ڇهه عدد جوئون جهلي، چونري ولايتيءَ ۾ وجهي اهو چؤنرو ٻيئڙ ۽ ٽيئڙ تپ واري کي کارائبو ته تپ ڇڏي ويندو. زيتون جي تيل ۾ گڏ مالش ڪري اهو تيل آلت جي سوراخ ۾ وجهي ته امساڪ گهڻو ٿيندو. حمل واري عورت جي جـُـون جهلي تيل ۾ وجهي، جي جـُـون مري ويئي ته پٽ، نه ته ڌيءَ ڄڻيندي.،

## حوالا
رت جو ڳاڙهو گھرڙو

**رت جو ڳاڙھو گھرڙو**يا  **اريٿران**يا  **اريٿروسائيٽس** يا **آر بي سي**( RBC) رت جو سڀ کان عام گھرڙو آھي جيڪو ڪرنگھي وارن جاندارن ۾ رت جي گردش ذريعي جسم جي ھر تاندوري تائين آڪسيجن پھچائڻ جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي.

## حوالا
مطلق فائدي وارو اصول

مطلق فائدي وار اصول____ يا____ لاڳتن ۾ مطلق تفاوتن وارو اصول___Law of Absolute Advantage ____or___ Law of Absolute Cost :Difference

ائڊم سمٿ جي خيال مطابق ڪن به ٻن ملڪن ۾ ٻن شين جو واپار تڏهن هلندو جڏهن ٻنهي مان ڪو به هڪ ملڪ، ڪابه هڪ شيءِ مطاقاً گهٽ لاڳت تي پيدا ڪندو. هيٺ ڏنل مثال مان اها ڳالهه چڱيءَ طرح واضح ٿيندي. سمجهو ته ’الف‘ ۽ ’ب‘ ٻه ملڪ آهن، ٻنهي ملڪن ۾ ڪڻڪ ۽ ڪپڙو هيٺڏنل لاڳتن تحت پيدا ٿئي ٿو:
الف ملڪ ۾:
ڪڻڪ جي پيدائشي لاڳت    6 ايڪا پورهئي جا
ڪپڙي جي پيدائشي لاڳت   8 ايڪا پورهئي جا
ب ملڪ ۾:
ڪڻڪ جي پيدائشي لاڳت    8 ايڪا پورهئي جا
ڪپڙي جي پيدائشي لاڳت   6 ايڪا پورهئي جا
 
مٿي ڏنل مثال مان ظاهر ٿو ٿئي ته ’الف‘ ملڪ کي ڪڻڪ جي پيداوار ۾ خاص مهارت حاصل آهي، ڇاڪاڻ، ته هو اها مطلقاً گهٽ لاڳت سان پيدا ڪري ٿو. ساڳيءَ طرح ’ب‘ ملڪ کي ڪپڙي ۾ مهارت حاصل آهي. ان ڪري ’الف‘ صرف ڪڻڪ پيدا ڪندو، ۽ ’ب‘ ڪپڙي جي پيداوار ڪندو. بعد ۾ ٻئي ملڪ هڪ ٻئي سان انهن ٻن شين جي ڏي- وٺ ڪندا. ائڊم سمٿ جي خيال مطابق اهو فائدو وڌندڙ پورهئي جي بين الاقوامي ورڇ جي ڪري ٿئي ٿو، ان ڪري اهو ضروري آهي ته هتي پرهئي جي بين الاقوامي ورڇ جو ذڪر ڪيو وڃي.

## حوالا
جزن جي قيمت جي برابري وارو نظريو

جزن جي قيمتن جي برابريءَ وارو نظريو

Factor Price Equailisation Theorem

بين الاقوامي واپار جي ڪلاسيڪي نظريي مطابق هر ڪنهن ملڪ اندر پيدائش جا جزا آسانيءَ سان مڪمل طور منتقل ٿي سگهن ٿا. ان ڪري مختلف ملڪن ۾ انهن جزن جون قيمتون مطلقا يا نسبتي طور تي هڪجهڙيون وڃي ٿينديون. پروفيسر برٽل اوهلن 1933ع ۾ هن نظريي ۾ ڪجهه ترميمون ڪري قابل قدر اضافو ڪيو، هن ڪافي بحث کان پوءِ هيٺيان نتيجا ڪڍيا.
(1)     جيڪڏهن جزن جي تبديلي نه به ٿئي، تڏهن به بين الاقوامي واپار ۾ شين جي چرپر يا نقل پذيري، ڪجهه قدر جزن جي نقل پذيريءَ جو ڪم سرانجام ڏيئي سگهي ٿي.
(2)    بين الاقوامي واپار ۾ شين جي چرپر جزن جي مطابق ۽ نسبتي قيمتن ۾ ڪجهه قدر هڪجهڙائي آڻيندي. مطلب ته اوهلن جي هن نظريي جو مکيه مقصد اهو آهي ته پيدائش جي جزن جون حقيقي قيمتون مختلف ملڪن ۾ ساڳيون هجڻ کپن.
هتي هيءَ ڳالهه واضع هجڻ کپي ته اوهلن جو هيءُ نظريو اِي ايف هيڪشر (E. F. Hecksher) جي نظريي تي مدار رکي ٿو.
اوهلن پنهنجي بين الاقوامي واپار جي نظريي جو مرڪزي بنياد مٿي بيان ڪيل تخيل تي ٻڌو. هن جو هيءُ نظريو ته پيدائش  جي جزن جون قيمتون، جزن جي نقل پذيريءَ کان سواءِ شين جي آزادانه چرپر ڪري به ڪجهه قدر هڪجهڙيون وڃي ٿينديون، گهڻي قدر قابل قبول آهي، ڪو به ملڪ رڳو انهيءَ شيءِ جي پيداوار ۾ خاص مهارت حاصل ڪري برآمد ڪندو، جنهن شيءِ جي پيدا ڪرڻ جا جزا اتي گهڻا هوندا ۽ پيدائش جي جزن جي قيمتن ۾ واپار شروع ڪرڻ کان اڳ جيڪي فرق هوندا سي خاص مهارت حاصل ڪري هڪٻئي سان واپار ڪرڻ ڪري ڪجهه قدر دور ٿي ويندا. اوهلن پنهنجن لفظن ۾ هيٺينءَ ريت بيان ڪري ٿو:
”ٻن حصن ۾ پيدائش جي جزن جي پوري نقل پذيري نه هجڻ جو پورائو ڪجهه  قدر شين جي چرپر يا نقل پذيريءَ سان ٿي سگهي ٿو“. 
هو اڳتي هلي لکي ٿو:
”جزن جي قيمتن جي برابريءَ واري رجحان مان اها مراد آهي ته انهن جو بهتر استعمال ٿي سگهندو، جنهن ڪري جيڪڏهن ڪنهن ملڪ کي جاگرافيءَ جي نڪتهء نگاهه کان خاص فائدو هوندو ته اهو به گهٽجي ويندو“.
تنهن ڪري ايئن چئبو ته اوهلن جي جزن جي قيمتن جي براربريءَ متعلق کوجنا معقول آهي، هي نظريو جنهن پٽاندر ٻن ملڪن ۾ پيدائش جي جزن جون قيمتون ساڳيون هجڻ کپن، هيٺين فرض ڪيل ڳالهين تي مدار رکي ٿو:
1.      هر قسم جي مارڪيٽ ۾ مڪمل چٽاڀيٽي.
2.     آمدرفت تي لاڳت جي عدم موجودگي.
3.     مختلف ملڪن ۾ شين جي آسانيءَ اسان مڪمل طور تي نقل پذيريءَ، پر پيدائش جي جزن جو تبديل نه ٿي سگهڻ.
4.     شين جي هڪجهڙي پيداوار واري اصول تحت پيدائش.
5.     پيدائش ۾ گهٽجندڙ سرحدي پيداوار واري اصول جو اطلاق.
6.     مختلف ملڪن ۾ پيداوار لاءِ جزن جو ساڳيو پيداواري استعمال.
7.     پيداوار جي جزن جو وصفي طور تي خاصيت يا قسم ۾ ساڳيو هجڻ، جيتوڻيڪ اهي مختلف مقدار ۾ هجن.
8.     جن به شين ۾ واپار هلي ٿو تن ۾ پيدائش جا جزا مختلف مقدارن ۾ استعمال ٿين ٿا، يعني ته ڪن شين جي پيداوار لاءِ گهڻي زمين، ڪن جي لاءِ گهڻو پورهيو گهرجي، ته وري ڪن جي لاءِ گهڻي موڙي گهربل آهي.
9.     بين الاقوامي خاص مهارت اڻپوري ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ ته واپار کان پوءِ ئي ملڪ سڀ شيون پيدا ڪن ٿا، ڏٺو وڃي ته هي نظريو مذڪوره فرض ڪيل ڳالهين تحت بلڪل ٺيڪ نظر ايندو، پر اهي  فرض ڪيل ڳالهيون ظاهري طور حقيقت تي مبني نه آهن، ان ڪري هي نظريو کليءَ طور درست نظر نٿو اچي.

## حوالا
ڊيڪاگان

thumb|320px|Symmetries of a regular decagon. Vertices are colored by their symmetry positions. Blue mirrors are drawn through vertices, and purple mirrors are drawn through edges. Gyration orders are given in the center.

ڊيڪاگان __Decagon ___ ڏھ ڪنڊو:

جاميٽري ۾ ڊيڪاگان ھڪ اھڙو پوليگان يا گھڻ ڪنڊو آھي جنھن کي ڏھ ڪنڊون ھونديون آھن..



## حوالا
مل جو بين الاقوامي قدرن يا ملھ وارو نظريو

220px|borderجان اسٽورٽ مل.

مل جو بين الاقوامي قدرن يا ملهن وارو نطريو___Mill’s Theory of International Values:

تقابلي لاڳتن واري اصول بيان ڪرڻ وقت اسان ڏٺو ته انگلنڊ ۾ مشروبات جي هڪ ايڪي جي بدلي ۾ ڪپڙي جو 42 مليو ٿي، ۽ پورچو گال ۾ هڪ ايڪو مشروبات جو 488 ۾ ملي ٿو. اسان اهو به ڏٺو ته پورچو گال کي فائدو صرف تڏهن ٿيندو، جڏهن کيس مشرويات جي هڪ ايڪي جي عيوض ۾، 42 ايڪي کان گهٽ ڪپڙو ڏيڻو پوي، يعني ته واپار جي نرخن جون حدون (بينالاقوامي مٽاسٽا جو تناسب) سندن گهرو مٽاسٽا جي تناسب تي مدار رکن ٿيون، ۽ اهي گهرو نسبتون هر ملڪ ۾ پورهئي جي قابليت تي مدار رکن ٿيون 
مطلب ته جنس جي مٽاسٽا جي نرخن جي حد مشروبات جي هڪ ايڪي جي بدلي ۾ ، ڪپڙي جي 488 ايڪي ۽ 42 ايڪي جي وچ ۾ بيهندي. هاڻ ڏسڻو آهي ته انهيءَ حد اندر اها ڪهڙي نسبت آهي، جنهن تي جنسن جي مٽاسٽا ٿيندي. انهيءَ مسئلي کي جان اسٽوئرٽ مل، سندس”ٻپاسي طلب“ واري اصول وسيلي حل ڪيو آهي. هن جو چوڻ آهي ته: ”مٽاسٽا جي صحيح نرخن جو دارومدار هڪ ملڪ جي، ٻئي ملڪ جي شين لاءِ طلب جي گهرائيءَ ۽ لچڪ تي آهي. هيءَ نسبت انهيءَ حالت ۾ مستحڪم ليکبي، جڏهن هر ملڪ جي برآمد ڪيل مال جي ڪمائي سندس درآمد ڪيل مال جي خرچ جي برابر ٿيندي“ انهيءَ ڪري چئبو ته مل (Mill) جي خيال موجب، بين الاقوامي قدر يا قيمتون، جن تحت پرڏيهي واپار ٿيندو، تن جو تعين ٻپاسي طلب واري واپاري اصول تحت ڪيو ويندو.
مٽاسٽا جي تناسب جي مستحڪم حالت صرف تڏهن ٿيندي، جڏهن روانگي ۽ آمدنيءَ واري مال جون قيمتون هڪ جيتريون ٿينديون. مثال طور جيڪڏهن پورچو گال ۾ انگلنڊ جي سامان لاءِ چٽاڀيٽيءَ ۾ وڌيڪ طلب آهي ته پوءِ واپار جا نرخ انگلنڊ جي فائدي ۾ ويندا، ۽ انگلنڊ کي وڌيڪ نفعو ٿيندو. انهيءَ ڪري انگلنڊ جي ڪمائي وڌندي، جنهنڪري مال روانگي ڪندڙ ڪارخانن جي مزدورن جي مزوري وڌائڻي پوندي. نتيجي ۾ سڄي ملڪ ۾ ضروريءَ جا اگهه وڌندا.  اهڙيءَ طرح سڀني ماڻهن جي آمدني وڌندي، ۽ ان سان  گڏوگڏ قيمتون پڻ چڙهنديون. قيمتن جي چڙهڻ ڪري لازمي آهي ته انگلنڊ ۾ روانگيءَ وارين شين تي پيداواري خرچ وڌي ويندو، ۽ اهي مهانگيون ٿي وينديون، ۽ انگلنڊ جي ڪمائي گهٽجي ويندي؛ ڇاڪاڻ ته شين مهانگين ٿيڻ ڪري سندن طلب ٻاهرين ملڪن ۾ گهٽجي ويندي، ان جي ابتڙ پورچو گال جي ڪمائي وڌي ويندي، ڇو جو ان وقت پورچو گال جو روانگي مال چٽاڀيٽيءَ ۾ سستو هندو، جنهنڪري انگلنڊ ۾ ان جي طلب وڌيڪ ٿيندي. آخرڪار نتيجو اهو نڪرندو جو واپار جا نرخ انگلنڊ جي خلاف، ۽ پورچو گال جي فائدي ۾ ٿيندا. بهرحال ضرورتن ۽ قيمتن جي اثر هيٺ طلب ۾ ٿيندڙ تبديلين جي ڪري آخرڪار مستحڪم حالت تڏهن وڃي بيهندي جڏهن روانگي مال جي ڪمائي ۽ آمدني مال جو خرچ برابر ٿيندا. مٿئين بحث مان نتيجو هي ٿو نڪري ته:
(الف) واپار جي جنسن جي مٽاسٽا ۾ نرخن جون حدون، ملڪن جي سندن گهرو واپاري نرخن تي مدار رکن ٿيون، ۽ اهي گهرو نرخن جون نسبتون هر ملڪ منجھ پورهئي جي قابليت تي مدار رکن ٿيون.
(ب) انهن حدن اندر حقيقي نرخ ڪهڙا ٿيندا، تن جو دارومدار هر ملڪ جو ٻئي ملڪ جي شين جي شين جي طلب تي آهي.
(ج) صرف انهن جنسن جي مٽاسٽا وارا نرخ مستحڪم ليکيا ويندا، جن جي ڪري هڪ ملڪ جي درآمد ڪيل مال تي آيل خرچ ۽ برآمد ڪيل سال مان ڪمائي برابر رهنديون.
انهيءَ ڳالهه جو ذڪر ڪرڻ به لازمي آهي ته ”مل“ صرف واپار واپار جي جنسن جي مٽاسٽا وارن نرخن جو ذڪر ڪيو  ۽ نه ڪي شين جي ناڻي ۾ قيمتن جي وسيلي جو بيان  ڪيائين. انهيءَ ڪري هن اڄڪلهه جي بين الاقوامي واپار جي نظريي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندڙ مالي برابري، ۽ آمدني ۽ قيمتن جي لاڳاپي جھڙن مسئلن کي بلڪل نظرانداز ڪري ڇڏبو. پروفيسر فرئنڪ بي. گرهام، مل جي ٻپاسي طلب واري نظريي تي ننڪتچيني ڪندي لکي ٿو ته، ”هن (.ل) رسد کي بلڪل نظرانداز ڪري ڇڏيو آهي.“،

## حوالا
واپار جا نرخ

thumb|left|300px|آسٽريليا جي  واپار جا نرخ سال 1959 کان 2005 ۾ انھن جو تڪڙو چاڙھ پڌرو آھي

**واپار جا نرخ**، واپار جي اگھن (مُلھ) جي تشريح عام طور هيئن ڪري سگهجي ٿي تہ ’بين الاقوامي واپار ۾ گهرايل مال ۽ رواني ڪيل مال جي قيمتن جي وچ ۾ نسبت کي واپار جا نرخ سڏبو آهي‘، ٻين لفظن ۾ ايئن چئبو تہ اهو نرخ جنهن تحت درآمد ۽ برآمد ڪيل مال هڪ ٻي سان مٽاسٽا ٿين.
 
واپار جي نرخن جون ٻہ صورتون ٿي سگهن ٿيون:
*پهريون واپار جا سڻاوا نرخ ۽ ٻيو واپار جي اڻاوا نرخ جيڪڏهن روانگي يا برآمد ٿيندڙ مال جي بدلي ۾ اڳ جي مقابلي ۾ آمدني يا درآمدي مال وڌيڪ ملي گهي، يا ساڳئي درآمد مال لاءِ گهٽ برآمد ٿيندڙ مال ڏنو وڃي تہ پوءِ چئبو تہ ان حالت ۾ واپار جا نرخ سڻاوا آهن.
*ٻيءَ صورت ۾ ان جي ابتڙ حالت ۾ اهي اڻاوا ليکيا ويندا. ڪنهن بہ ملڪ جي واپار جا نرخ هميشہ سڻاوا يا اڻاوا نٿا رهن. بلڪہ اهي وقت بوقت ملڪن جي اقتصادي حالتن ۾ ڦيرڦار اچڻ سان گڏ ڦرند اگهرندا رهن ٿا. تنهنڪري اهو ضروي نہ آھي تہ جيڪڏهن هڪ وقت ڪنهن بہ ملڪ جا واپار جا نرخ سڻاوا آهن تہ اهي هميشہ سڻاوا رهندا؛ پر اهي ڪنهن بہ وقت اڻاوا ٿي سگهن ٿا.

ڪيترائي اهڙا سبب آهن جيڪي ڪنهن ملڪ جي واپار جي نرخن تي اثرانداز ٿين ٿا، يعني کين سڻائو يا اڻائو بنائين ٿا. انهن مان ڪي هي آهن:
*واپار جي نرخن جو سڻائو يا اڻائو هجڻ جڪنهن ملڪ جي برآمد لاءِ ٻاهرين ملڪن ۾ طلب جي لچڪ ۽ درآمد (ٻاهرين ملڪ جي سامان) لاءِ سندس ملڪ اندر طلب جي لچڪ تي مدرا رکي ٿو. جيڪڏهن سنڌ مان روانگيءَ مال يا برآمد لاءِ ٻاهرئين ملڪ ۾ طلب اڻ لچڪيدار آهي، ۽ منجهس ٻاهرين ملڪن جي سامان لاءِ طلب لچڪيدار آهي، تہ پوءِ سندس واپار جا نرخ سڻاوا ٿيندا، ۽ ان جي ابتڙ حالت ۾ اڻاوا ٿيندا. بشرطيڪ ٻيون حالتون بہ ساڳيون هجن.
*جيڪڏهن ڪنهن ملڪ جي هڪ هٽي آهي، يعني روانگي مال لاءِ متبادل موجود نہ آهن، تہ پوءِ واپار جا نرخ سندس لاءِ سڻاوا ٿيندا.
*رسد جي لچڪ جو پڻ واپار جي نرخن تي اثر ٿئي ٿو. جيڪڏهن  ڪنهن ملڪ ۾ رسد تمام گهڻي لچڪيدار آهي، تہ پوءِ واپار جا نرخ ان جي فائدي ۾ ويندا، پر شرط هي آهي تہ ٻيون حالتون بہ ساڳيون هجن، ڇاڪاڻ تہ هو گهڻي لچڪيدار رسد جي ڪري ڪيڏيءَ مهل بہ ٻاهرين طلب ۾ ڦيرڦار اچڻ سان رسد کي گهٽائي يا وڌائي سگهي ٿو.
*جيڪڏهن ڪنهن تمام ججهي آدمشماريءَ واري ملڪ ۾ طلب تمام گهڻي آهي تہ پوءِ وارپار جا نرخ ان جي فائدي ۾ ويندا، ڇاڪاڻ تہ جيڪڏهن طلب گهڻي هوندي تہ پوءِ رسد ڪندڙ ملڪ سان وڏي گراهڪ جي حيثيت ۾، پنهنجي مفاد خاطر سوديبازي جي ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويندو. جيڪڏهن مال وڪڻندڙ ملڪ سندس ڀيٽ ۾ تمام ننڍو هوندو، تہ سندس سوديبازيءَ جي قوت اڃا بہ وڌي ويندي.
*واپار جي نرخن جو دارومدار مٽاسٽا جي اگھ تي بہ ٿي سگهي ٿو. اهو انهيءَ ڪري ٿئي ٿو جو هڪ ملڪ سندس سڪي جي پرڏيهي مُلھُ وڌائڻ سان واپار جا نرخ پنهنجي فائدي ۾ ڦيرائي سگهي ٿو.
*جيتوڻيڪ واپار جا نرخ ٻين ڳالهين سان گڏ شين جي طلب ۽ رسد جي لچڪن هيٺ اثر انداز ٿين ٿا، پر هنن لچڪن تي اثرانداز ٿيندڙ سبب تمام پيچيده هوندا آهن. مطلب تہ واپار جا نرخ ڪيترين ئي ڳالهين تي مدار رکن ٿا. جهڙوڪ: طلب ۽ رسد جي لچڪ، درآمد ڪندڙ ملڪ جي روانگيءَ مال جا متبادل، برآمد يا روانگي ڪندڙ ملڪ جي اقتصادي حالت، ۽ روانگي ڪندڙ ملڪ جي ڪارخانن ۾ پيداوار جي اصولن جو لاڳو هئڻ، ۽ مٽاسٽا جو اگھ وغيره.

## حوالا

زمرو:وڻج واپار
لاڳتن جي تفاوت وارو نظريو

لاڳتن جي تفاوتن وارو نظريو ____ Doctrine of :Cost Differences

ڪلاسيڪي ليڪن جي راءِ موجب ٻن ملڪن ۾ واپار، شين جي لاڳتن ۾ فرق هجڻ ڪري ٿئي ٿو. هئبرلر پنهنجي ڪتاب ’بين الاقوامي واپار‘ ۾ لکي ٿو ته ”انهيءَ سوال  جو جواب ته ڪهڙو ملڪ ڪهڙيون شيون درآمد ڪندو، ۽ڪهڙيون شِون برآمد ڪندو، ڪلاسيڪل نظريي مطابق هيءُ آهي ته هر ڪو ملڪ اهي شيون پيدا ڪندو جن جي لاءِ هن کي هنن ڳالهين. جهڙوڪ آب و هوا، زمين جي طاقت، ان ملڪ جا ٻيا قدرتي وسيلا، سندس ماڻهن جون اندروني خصوصيتون، ۽ ان کان سواءِ سندس حقيقي موڙي جيڪا هن جي گذريل دور جو ورثغو آهي، جيئن ته جڳهون، ڪارخانا، مشينري ۽ امدنيءَ جي ذريعن وغيره ڪري خاص مناسبت هوندي، اهڙو ملڪ صرف اهڙي قسم جون شيون پيدا ڪندو، ۽ واڌو پيدائش جي بدلي ۾ ٻين ملڪن کان اُهي شيون گهرائيندو، جن جي پيدا ڪرڻ لاءِ يا ته سندس ذريعا اڻپورا هوندا، ۽ يا ته وري هو اهي شيون بلڪ پيدا ڪري نه سگهندو هوندو“.  مطلب ته هرڪو ملڪ صرف اُهي شيون پيدا ڪندو جن جي  پيداوار ۾ ان کي خاص مهارت حاصل  هوندي. اهڙيءَ طرح پنهنجي گهرج کان وڌيڪ مقدار ۾ پيدا ڪيل شيون ٻين ملڪن کي موڪليندو، ۽ اتان وري اهي شيون گهرائيندو، جن جي پيدا ڪرڻ ۾ کيس خاص مهارت حاصل ڪانه هوندي. اهڙي نموني ٻنهي وارپار ڪندڙ ڌرين کي فائدو رسندو. پرهاڻي سوال ٿو پيدا ٿئي ته ٻن مختلف ملڪن ۾ شين جي لاڳت ۾ فرق ڇو ٿو اچي؟ ان جو مکيه سبب صرف هي آهي ته ٻنهي ملڪن ۾ پيدائش جا جزا ساڳيا نه آهن. هر هڪ ملڪ قدرتي طور پيدائش جي جدا جدا جزن سان نوازيل هوندو آهي. ڪن ملڪن ۾ زمين ۽ محنت وڌيڪ هوندي آهي، ته ڪن ۾ وري موڙي وڌيڪ هوندي اهي. ان ڪري هر هڪ ملڪ ۾ پيدائش جي جزن جي لاڳت به نسبتي طور جدا جدا ٿيندي آهي. ڪو ملڪ جنهن ۾ زمين تمام سٺي ۽ گهڻي هوندي، ظاهر آهي ته اتي زرعي پيداوار گهٽ لاڳت سان پيدا ٿي سگهندي. ان جي برعڪس جيڪڏهن ڪنهن ملڪ ۾ موڙي به گهڻي هوندي، ۽ مزور به قابل هوندا، ته اتي پڪو  مال تمام سستي اگهه ۾ تيار ٿي سگهندو. ان ڪري ثابت ٿيو ته شين جي لاڳت ۽ قميت جدا جدا ملڪن ۾ جدا جدا ٿيندي. انهن ملڪن ۾ لاڳتن جي فرق هئڻ ڪري، واپار آسانيءَ سان ٿي سگهندو. اهي فرق يا ته مطلق لاڳتن وارا هوندا، يا وري نسبتي لاڳتن وارا.,

## حوالا
تفريط زر

thumb|286x286px|

تفريط زر ____ (Deflation):

ادائگيءَ جي توازن ۾ ناهموزني دور ڪرڻ جو هڪ طريقو اهو به آهي ته ملڪ اندر ناڻي جو مقدار گهٽايو وڃي، ناڻي جي مقدار ۾ ڪمي اچڻ ڪري شين جون قيمتون ڪري پونديون، جنهنڪري ٻاهريان ملڪ اتان مال گهرائيندا. اهڙيءَ ريت ملڪ جي روانگي واري مال ۾ ڪافي اضافو ٿيندو ۽ پرڏيهي ناڻو وڌيڪ مقدار ۾ ڪمائي سگهبو. ٻئي طرف ناڻي جي گهٽ مقدار هجڻ ڪري ماڻهن جي آمدني گهٽجي ويندي، ان ڪري درآمدات گهٽجي وينديون. مطلب ته ايئن ڪرڻ سان هڪ طرف برآمدت وڌنديون ۽ ٻئي طرف درآمدات گهٽبيون ۽ توازن جي کوٽ پوري ڪري سگهبي.
اهو ته کڻي ٺيڪ هجي پر سوال ٿو اٿي ته ڪيتري حد تائين ناڻي جو مقدار گهٽايو وڃي، شيون ڪيترو سستيون ڪيون وڃن ۽ عام قيمت جي سطح ڪيترو گهٽائي وڃي؟
هر شيءِ جي ٺهڻ ۾ رڳو هڪ جزو ڪم ڪونه ٿو اچي، بلڪ پيدائش جي سڀني جزن کي ملائڻ بعد ئي شيءِ کي وجود ملي ٿو. ان ڪري سندس ٺاهڻ تي خرچ لڳايل جزن تي ڏنل اجرت مان معلوم ڪري سگهجي ٿو، تنهنڪري روانگيءَ واري شيءِ جي قيمت سندس ٺاهڻ تي آيل خرچ کي نظر ۾ رکي مقرر ڪئي وڃي ٿي. ان ڪري ڪنهن شيءِ جي قيمت گهٽائڻ معنى ته ان شيءِ کي مٿس آيل خرچ کان به گهٽ قيمت تي وڪڻڻ، ايئن ڪيو ويو ته فائدو ته فائدي جي ماڳ، اٽلو واپار مان ڇيهو پائبو. پرڏيهي ناڻو ته گهوريو، مورڳو ٽوٽو ڳچي ۾ پوندو. ان ڪري ناڻي جو مقدار گهٽائي ملڪي شين کي سستي ڪرڻ سان ڪو خاص فائدو ڪونهي.
ازانسواءِ ٻيو نقصان هيءُ به آهي ته ناڻي جي مقدار گهٽائڻ وسيلي شين سستين ڪرڻ سان ملڪي ڪارخانن تي به خراب اثر پوندو. رسد جي اصول موجب جن بانيڪارن جو شيءِ تي ٺاهڻ جو خرچ گهڻو هوندو، سي شين جي سستي ٿيڻ ڪري مال ٺاهڻ بند ڪري ڇڏيندا، ڇو ته سندن خرچ قيمت کان وڌيڪ آهي، ان ڪري هو اها شيءِ بازار ۾ وڪڻي نه سگهندا، جنهن ڪري ڪارخانا ئي بند ٿي ويندا ۽ پدائش گهٽجي ويندي. ملڪ ۾ بيروزگاري وڌي ويندي ۽ ماڻهن جي آمدني به گهٽجي ويندي. انهيءَ ڪري ملڪ جي اندروني اقتصادي حالت بلڪل ڇيهون ڇيهون ٿي ويندي. اهڙي طريقي سان توازن بجاءِ خود، اٽلو اقتصادي حالت به بدتر ٿي پوندي.
هاڻوڪي محاوري ۾ ’ناڻي جي مقدار ۾ ڪمي آڻڻ‘ نفرت آميز اصطلاح سمجهيو ويندو آهي. انهي ڪري ان ج بدران ناڻي جي گهڻائيءَ کي روڪڻ (افراط زر کي گهٽ ڪرڻ) جي  اصطلاح ڪم آندو وڃي ٿو. مطلب ته هي رڳو ڪنهن خاص  حد تائين (يعني وڌيڪ طلب کي روڪڻ جي حد تائين) ڪارآمد ٿي سگهي ٿو.

## حوالا
سون جو معيار

thumb|right|
سون واري سرشتي ۾ ڪاغذي نوٽ سون جي مقرر ڪيل ملھ مطابق تبديل ٿيندا آهن

سون واري سرشتي تي مدار رکندڙ نظريو ___
__Adjustment under Gold Standard:

هي نظريو، اقتصاديات جي ڪلاسيڪي ماهرن ڊيوڊ هيوم ۽ ڊيوڊ رڪارڊو جي دماغي  ڪاوشن جو نتيجو آهي. ڪلاسيڪي ماهر هميشه آزاد واپار جا حامي ۽ واپاري رڪاوٽن جي سخت خلاف رهيا آهن. هن نظرئي ۾ پڻ آزاد واپار تي خاص زور ڏنو ويو آهي. هن نظريي موجب آزاد واپار جي اثر هيٺ جيڪڏهن سون ملڪ ۾ ايندو ۽ نڪرندو رهندو ته ملڪ جي ادائگيءَ جو توازن پاڻمرادو هموزن ٿيندو رهندو.
انهيءَ پاڻمرادي هموزنيءَ لاءِ ضروري آهي ته واپار ڪندڙ سڀني ملڪن ۾ سون وارو سرشتو رائج هجي. هاڻي جيڪڏهن هڪ ملڪ ٻاهران وڌيڪ مال گهرائي ٿو ته ضرور هن کي ٻاهرين ملڪن کي سون ڏيڻو پوندو، تنهنڪري ملڪ اندر سون جو مقدار گهٽجي ويندو. انهيءَ ڪري ملڪ ۾ ناڻي جي رسد گهٽجي ويندي ۽ نتيجي ۾ ملڪ جي عام قيمتن جي سطح پڻ ڪري پوندي ۽ ملڪ ۾ سستائي ٿي ويندي ۽ شيون سستي اگهه تي وڪامنديون.
ٻئي پاسي ٻيو ملڪ جنهن پهرئين ملڪ کي پنهنجون شيون وڪرو ڪري ڏنيون  هونديون، تنهنجي ڪمائي وڌي ويندي، سندس سون جو  مقدار به وڌندو، جنهن ڪري ملڪ ۾ ناڻي جي رسد وڌندي ۽ ناڻي جي مقدار وڌڻ ڪري طلب وڌندي ۽ شين جون قيمتون به چوٽ چڙهڻ لڳنديون. ٻين لفظن ۾ عام قيمتن جي سطح وڌي ويندي. لازمي آهي ته ملڪ ۾ سخت مهانگائي هجڻ ڪري اهو ملڪ اهي شيون ٻاهران گهرائيندو جتان کيس سستي اگهه تي ملنديون. پهرئين ملڪ مان جتي هاڻي هن ملڪ جي مقابلي ۾ شيون سستيون هونديون، اتان شيون گهرايون وينديون، جنهنڪري وري پهرئين ملڪ ۾ سون جو مقدار وڌندو ۽ پوئين ملڪ ۾ گهٽبو، اهڙيءَ طرح ملڪ ۾ سون جي اچڻ وڃڻ ڪري ڪجهه عرصي بعد ادائگيءَ جي توازن ۾ کوٽ پاڻمرادي پوري ٿي ويندي.
مگر سون جي سرشتي تحت ادائگيءَ جو توازن پاڻمرادو تڏهن هموزن ٿيندو، جڏهن ٻن خاص قاعدن جي پابندي ڪئي ويندي. جيڪڏهن واپار ڪندڙ ملڪ انهن اصولن جا پابند نه رهيا ته توازن پاڻمرادو هموزن ٿي نه سگهندو. اهي ٻه قاعدا پوءِ جن کي سون واري سرشتي جي راند يا کيڏ جا قاعدا (Rules of Gold Standard Game)  سڏيو وڃي ٿو، اهي هي آهن:
پهريو قاعدو هي آهي ته سون جي چرپر کي ڇڏي ڏنو وڃي ته اها قيمتن تي پنهنجو پورو اثر ڏيکاري، يعني ته جڏهن ڪنهن به ملڪ ۾ سون جو مقدار وڌي وڃي ته پوءِ ملڪ ۾ ڪارپت يا اعتبار به اوترو ئي وڌايو وڃي، معنى ته ناڻي جو مقدار به وڌايو وڃي. جڏهن وري سون ملڪ مان ٻاهر وڃي، يعني سون جو مقدار گهٽجڻ لڳي، ته پوءِ ملڪ ۾ ڪارپت يا اعتبار کي به گھٽايو وڃي، يعني ته ناڻي جو مقدار گهٽايو وڃي.
ٻيو قاعدو هيءُ آهي ته مالي ۽ واپاري نيتون اهڙي نموني سان ٺاهيون وڃن، جيئن ادائگيءَ جي توازن ۾ هم آهنگي پيدا ڪري سگهجي. اهي ملڪ جن جي ڪمائي وڌيڪ آهي، انهن کي گهرجي ته برآمدات جي مقابلي ۾ درآمدات زياده گهرائين ۽ اهڙا ڪي به طريقا اختيار نه ڪن جن جي ڪري سندن  درآمدات گهٽجي وڃن، ڇاڪاڻ ته سندن درآمدات ٻين ملڪن جون برآمدات آهن، جن مان ڪمايل پئسن مان ئي هو سندن قرض لاهيندا. پر ڏٺو وڃي ته هنن قاعدن تي عمل نه ڪيو ويو، جنهن ڪري سون واري سرشتي جي پڄاڻي آئي ۽ ملڪن انهيءَ کي بلڪل ترڪ ڪري ڇڏيو.

## حوالا
بين الاقوامي مالياتي مرڪز

**بين الاقوامي مالي مرڪز** (International Financial Centres) موجوده دور ۾ تقريبن هر ملڪ کي ٻين ڪيترن ملڪن سان ناڻي جي معملي ۾ ڏي وٺ ڪرڻي پوي ٿي. جيڪڏهن هر ملڪ جي بئنڪ ٻين سڀني ملڪن جي بئنڪن سان پنهنجن کنڌن بابت ويهي لکپڙه ڪري ته هڪ قسم جي گيهل ٿي پوندي، ۽ ناڻي جي مختلف مسئلن کي منهن ڏيڻ تڪليف جو باعث ٿيندو. ان ڪري اهڙي قسم جا مسئلا ڪن خاص پرڏيهي مالي مرڪزن وسيل حل ڪري سگهجن ٿا، جتي سڀني ملڪن جي نمائندگي اتي جي بئنڪ جي شاخ ڪندي. خاص  ڪري اهڙا ٻه مالي مرڪز، لنڊن ۽ نيويارڪ گهڻي اهميت  رکن ٿا. لنڊن واري مرڪز ۾ ڏي – وٺ پائونڊن ۾ ٿيندي آهي، تنهنڪري ان کي پاونڊ جو دائرو ۽ نيويارڪ واري مرڪز ۾ وري ڊالر ۾ ڏي وٺ ٿيڻ ڪري ان کي ڊالر وارو دائرو ڪوٺجي ٿو.

پائونڊ جي دائري ۾ انگلينڊ، ڀارت، سلون، برما، آسٽريليا، ڏکڻ آفريڪا ۽ آئرس ريپبلڪ اچي وڃن ٿا. هن دائري اندر دنيا جو 27 سيڪڙو واپار هلي ٿو. ڊالر جي دائري ۾ هيٺيان ملڪ اچي وڃن ٿا: ڪئناڊا، ڪئبين اپٻيٽ، آمريڪا، فلپائين ۽ جپان. جيئن ته مٿي لکي آيا آهيون ته پائونڊ واري دائري جو  مرڪز لنڊن، ۽ ڊالرواري دائري جو مرڪز نيويارڪ ۾  آهي؛ انهيءَ مان اهو مطلب نه آهي ته ٻنهي دائرن جو پاڻ ۾ ڪوبه  تعلق نه آهي. ڪن ملڪن کي ته ٻنهي مرڪزن سان واسطو رهندو آهي، ۽ وقت تي ٻنهي مان ڪم وٺڻو پوي ٿو.  انهن مرڪزن کان سواءِ پئرس، برلن، روم، ائمسٽرڊم، ۽ ٽوڪيو ۾ پڻ اهڙا مرڪز آهن، جي ساڳيءَ طرح ناڻي جي ڏي وٺ ۾ مدد ڪن ٿا.

## حوالا
فارين ايڪسچينج

thumb|300px|دنيا جو ملڪي سطح تي برآمدات جو نقشو

**پرڏيھي مٽاسٽا** (Foreign Exchange) بين الاقوامي واپار کي گهرو واپار کان جدا ڪرڻ جو هڪڙو سبب اهو بہ آھي تہ مختلف ملڪن ۾، ناڻي ۽ بئنڪاريءَ جا مختلف سرشنا رائج آهن. هر هڪ ملڪ ۾ شيءِ جي قيمت سندس سڪي ۾ ڪئي ويندي آهي. مثال طور انگلينڊ ۾ پائونڊ ۾، آمريڪا ۾ ڊالر ۾، فرانس ۾ فرئنڪ ۾، جرمنيءَ ۾ ڊش مارڪ ۾ ۽ پاڪستان ۾ رپئي ۾. هڪ ملڪ جي باشندن لاءِ ٻئي ملڪ جو ناڻو اهڙو ئي نئون آهي، جھڙي اتي جي ٻولي نئين آهي. هڪ ملڪ جي اندر طاقت کي، چيڪن ۽ هنڊين وغيره وسيلي آسانيءَ سان ڦيرائي گهيرائي سگهجي ٿو، ۽ پري پري تائين ادائگيءَ ۾ سولائي ٿئي ٿي. پر بين الاقوامي ادائگين لاءِ مختلف سڪن جي ضرورت پوندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو پرڏيھي مٽاسٽا جو سرشتو وجود ۾ آيو، جنھن جي ذريعي ملڪي ناڻي جي عيوض پرڏيھي ناڻو حاصل ڪر سگهجي ٿو.

پرڏيھي مٽاسٽا يا زرمبادلہ مختلف مفھومن ۾ استعمال ٿئي ٿو. پھريون تہ هن سان مٽاسٽا جي اگهہ جي معنيٰ ورتي ويندي آهي؛ يعني تہ ٻاهرئين ملڪ جي ناڻي جو مقدار جيڪو گهرو ملڪ جي ناڻي جي ايڪي جي عيوض ۾ ملندو.
ٻيون تہ پرڏيھي مٽاسٽا جي ڏيتي ليتيءَ جي معنيٰ ۾، يعني هڪ ملڪ جي سڪي کي ٻئي ملڪ جي سڪي سان تبديل ڪرڻ يا، اها مشينري جنھنجي وسيلي ٻاهريون ادائگيون ڪيون وڃن ٿيون. ٽيون تہ هڪ ملڪ اندر پرڏيھي مٽاسٽا جو ذخيرو يا فند.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
فارين ايڪسچينج مارڪيٽ

[left|thumb|upright=1.35|1988 کان 2007 تائين مکيہ پرڏيھي  مٽاسٽا جي مارڪيٽ ۾ ٿيل سودن جا انگ اکر بلين [آمريڪي ڊالر|آمريڪي ڊالرن ۾ ڏيکاريل]]

**پرڏيھي مٽاسٽا جي بازار** (Foreign Exchange Market) ضرورتمندن کي گهربل ناڻو مھيا ڪري ڏيڻ لاءِ، هر ترقي يافتہ ملڪ ۾ مٽاسٽا جي بازار هوندي آهي. هيءَ بازار عام مارڪيٽ وانگر ڪو خاص مقرر هنڌ نہ هوندي آهي، پر انهيءَ ڪم ۾ مھارت رکندڙ ڪي خاص شخص جن جو وڏين وڏين بئنڪن، گڻگ واپارين ۽ پرڏيھي دلالن سان رستو هوندو آهي، اهي هر ملڪ جو ناڻو پاڻ وٽ جمع ڪندا آهن، ۽ حاجتمندن کي ملڪي ناڻي جي عيوض ڏيندا آهن. اهڙا ماڻھ
هو ٽيليفونن ۽ تارن وغيره ذريعي، هڪ ٻئي کان خبر چار لھي، هڪجيترو اگهہ وصول ڪندا آهن. جنھن ڪري عام بازار جيان سندن اگهہ ھر وقت ساڳيو رهندو آهي. کين مختلف سڪن جو تعداد هيٺين ذريعن مان موصول ٿئي ٿو:

(**الف**) ٻاهر مال موڪليندڙن کان،

(**ب**) (قرض) کڻندڙن کان، جيڪي ملڪي ضمانت ناما ٻاهرو ڪڻڻ ذريعي ڌاريو ناڻو حاصل ڪن ٿا،

(**ث**)  خذمتن جي اجرت وٺندڙن وٽان ۽

(**د**) ڪڏهن ڪڏهن سٽي بازاريءِ ۾.

وٺندڙن ۾ وري هيٺيان اچي وڃن ٿا:

(**الف**) ٻاهران مال گهرائيندڙ،

(**ب**) خذمتون يا ٻاهريون ڌراوتون خريد ڪندڙ، ۽

(**ث**) سٽيءَ بازاريءَ ۾.

ان بازار ۾ ناڻي جو اگهہ روزمره جي خريد و فروخت جي مدنظر مقرر ڪيو ويندو آهي.

## حوالا
ڦٽڪي

thumb|alt=پوٽاشيم الم|ڦٽڪي
**ڦٽڪي** (عربي: زاج ابيض، فارسي: زاڪ سفيد، هندي/اردو وغيره: ڦٽڪڙي، زمہ، زامھج، امرت ڪاسٽي ۽ اوتلڪو) اڇي بلوري رنگ تي، تيز ذائقي واري ٿيندي آهي. هن جا ٻہ ٽي قسم ٿين ٿا. (هڪ ڳاڙهي ٻي ڪاري ۽ ٽي سبز) جبل جي پيدائش آهي.

## طب

**اثر**: گرم خشڪ، **نقصان**:___-، ميل: ___-، **عيوض**: نوشادر، **وزن**: ٻن کان چار رتيون.

**خاصيت**: هن کي پاڻيءَ ۾ پسائي گرڙيون ڪرائجن تہ وات جي بدبوءِ ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين کي فائدو ڪري، ڏندن جو سور لاهي، ڏندن ۽ مھارن کي مضبوط ڪري. اکين جي ڦلي، خارش ۽ اُٿيل اکين لاءِ اهو پاڻي اک ۾ وجهجي. هن کي ڦلائي مکڻ ۾ گڏي مرهم ٺاهجي، اهو مرهم نواسير، مقعد جي ڦٽن، موڪن لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
ڦڳڻ ڦلاريو

thumb|ڦڳڻ ڦلاريو
**ڦڳڻ ڦلاريو** (ٻيا نالا اردو: ڇتون، پنجابي: ستونا، مرهٽي: ستونيا، بنگالي: ڇاتن، انگريزي: Alstonia scholaris) چاليھن کان سٺ فوٽن تائين سايہ دار وڻ ٿئي ٿو. سندس کل کھري هوندي آهي، مگر ڦاٽي نٿي. هن کي ڦڳڻ ۾ گل لڳن ٿا (ان ڪري سنڌيءَ ۾ مٿس اهو نالو رکيو ويو آهي). ڄيٺ ۾ ڦر جهلي ٿو.  هن جا ڇوڏا ڪارا ڀورا ۽ گل ساوا اڇا ٿين ٿا. ذائقي ۾ سندس ڇوڏا ڪوڙا ٿين ٿا.

## طب
**مزاج**: گرم خشڪ.

**مقدار خوراڪ**: پساڙو اڍائين کان پنجن تولن تائين، سيال رب ننڍي چمچي برابر ٿوري پاڻيءَ سان.

**پيدائش**: ڀارت ۽ پاڪستان ۾ گهڻو ڪري هر جڳھ تي ٿئي ٿو.

**خاصيت**: هن جا ڇوڏا قابض، مقوي ۽ بخار هٽائيندڙ آهن.
آمريڪا ۽ هالينڊ جي طبيبن هن کي ڪونين جئان مفيد ثابت ڪيو آهي. آنڊن جي خرابيءَ واري موسمي بخار ۾ هن جو پساڙو ڪارآمد ٿئي ٿو. هاضمي جي تقويت لاءِ پپرين سان ۽ بخار کان پوءِ ٿيندڙ ڪمزوريءَ واسطي اتيس سان ڏنو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڦوڪر مول

**ڦوڪر مول** (ٻيا نالا: گجراتي- پوهڪر مول، اردو - پهوکر مول، هندي - پوڪر، ڪشميري- پوشڪر، بنگالي - پشڪر مول، انگريزي - ايرولا ريسي موسا [*Arula Racemos*]) هڪڙي ٻوٽي جي پاڙ آهي، جنهن کي تندون جام ٿين ٿيون. وزن ۾ شيهي جيان ڳري لڳندي آهي. منجهانئس ڪافور جي بوءِ اچي ٿي. هن جا گل سورج مکيءَ جئان ۽ ڦر وڏي بکڙي وانگي، مگر بنا ڪنڊن جي هوندو آهي. گرمين جي پڇاڙيءَ ڌاري ٻجن پچڻ تي، هي پاڙون هٿ ڪيون وينديون آهن.

”ڀاءُ پرڪاش“ جي فاضل مصنف ڪـُـٺ ۽ ڦوڪرمول کي هڪ ئي جنس لکيو آهي، مگر ڪٺ ۽ ڦوڪرمول ٻه الڳ الڳ شيون آهن. هن جو رنگ ٻاهران ڪارو ۽ اندران گلابي ٿئي  ٿو، ذائقي ۾ تمام تلخ ۽ تيز آهي.

## طب
:**مزاج**: گرم خشڪ ٻئي درجي ۾،
:**مقدار خوراڪ**: ٻن کان چار ماسا.
:**پيدائش**: اصل ڪشمير جي پيداوار آهي، اڄڪلهه بنگال، ڪارومنڊل وغيره جي آليءَ ڌرتيءَ ۾ ڇانوري واريءَ جڳهه تي به جام ٿئي ٿو.
:**خاصيت**: هي محلل، اشتها وڌائيندڙ، بلغم خارج ڪندڙ، (منفث) ۽ ڪاسرالرياح آهي. هن کي گهڻو ڪري ريحي ۽ بلغمي بيمارين لاءِ ڪتب آندو وڃي ٿو. هڏڪي، کنگھ، دمه ۽ اشتها جي ضعف (Anorexia) ۽ بلغمي تپ (Slow Fever) ۽ مليريا جي ڳنڍيل بخار (Continued Malarial Fever) لاءِ ازحد نافع آهي. پاسي جي سور ۾ ليپ طور استعمال ڪيو وڃي ٿو. هٿن ۽ پيرن جي زياده پسيني اچڻ لاءِ ڪٽي مـَـليو وڃي ٿو. ڪينئن پوندڙ ڦٽن لاءِ هن جو ٻورو ڪارآمد ٿئي ٿو.

## حوالا
ڦلھيار

**ڦلهيار** (عربي: رماد، فارسي: خاڪستر، ھندي: راک) ڇيڻي ۽ ڪاٺيءَ جي ٻري ختم ٿي ٺري وڃڻ کان پوءِ جيڪا باقي رک بچندي آهي.

## طب
اثر: معتدل، عيوض: مٽي، وزن: قدر موافق 

**خاصيت**: هن کي گرم ڪري سور ۽ سوڄ تي ٽاڪور ڪبي آهي تہ في الحال آرام ايندو آهي. سرڪي ۾ ملائي ڇتي ڪتي جي کاڌل هنڌ تي لپري ڪري رکبو تہ زهر کي مٿي چڙهڻ نہ ڏيندو. ڇيڻي جو ڦلهيار رت بند ڪري ٿو. اڌ مٿي جي سور تي ان جي پني ٺاهي رکجي ته مفيد آهي.

## حوالا
ڦاڙھو

**ڦاڙهو** (عربي: ايل، فارسي: گوزن، هندي/اردو وغيرہ: باره سنگا، ڪوتاه پاچہ، ديھڙو، پاچر ۽ بقرالوحش) هرڻ جي قد کان وڏو هڪ جانور آهي، جنھن جا سڱ وڻ جي ٿڙ، ڏارن، ۽ ٽارين وانگر ٿيندا آهن.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم خشڪ، **نقصان**: دير هضم آهي ۽ سودا کي، **ميل**: ___، **عيوض**: هرڻ، **وزن**: قدر موافق.
 
خاصيت: هن جو گوشت دل، دماغ ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو. قوت باھ ۽ منيءَ کي زياده ڪري ٿو. هن جي آلت سڪائي شراب ۾ حل ڪري کارائجي تہ بواسير جي رت، سلهہ، رحم جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لا”، مثاني جي ڦٽ، يرقان، ٻرهل، آنڊن جي ڦٽ ۽ قولنج لاءِ مفيد آهي

## حوالا
ڦولڙيون

ڦولڙيون:

نالا: ع. بعر، ف. پشڪ، هه. وغيره___ ميزگني ۽ پشڪل.
اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: ___، ميل: عيوض: ___-، وزن: قدر موافق.
سڃاڻپ: رڍن ۽ ٻڪرين ۽ ڪن اهڙن جانورن جو سفل آهي، اڪثر ڪاري رنگ تي ڊگهيرڙا گول داڻا ٿيندا آهن.
خاصيت: ٻاڪرين ڦولڙين کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي، اُن جي ٻاڦ ڪن ۾ ڏجي ته ڪن جي وهڻ ۽ سور ۾ فائدو ڪندو. ڦولڙيون ڪٽيل ۽ ڪڻڪ جو ڀوسو پاڻ ۾ ملائي رڌي لپري ڪري ٻڌڻ سان آڱر ويڙهي ۽ نـُـنهن ٿر کي فائدو ٿيندو.،

## حوالا
ڦيس

**ڦيس** (عربي: اصل، فارسي: سحور، هندستاني وغيره: پيس، ڪسرني ۽ ڪولان) هي کجيءَ جي پنن جهڙا نرم ۽ ڊگها پن ٿيندا آهن، اڪثر تؤنرين ۽ تڏن ۽ ٻهارن ٺاهڻ ۾ ڪم ايندا آهن.

## طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: مٿي جو سور، ميل: پواڙي، عيوض: پن، وزن: ڇهن ماسن کان ٻن تولن تائين.

هن کي پاڻيءَ ۾ ڀڄائي پيارجي تہ پيشاب جاري ڪري، پرميل، مثاني جي ڦٽ، رحم جي رطوبت، ماليخوليا، جلندر، سلهه جي رت ۽ ڦٽ، وات مان رت اچڻ ۽ دستن بند ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
ڦيڻ

ڦيڻ:
نالا: ع. زبداللبن، ف. کف شير، هه. وغيره___ پهين، ۽ فصيح شخاب.
اثر: ______، نقصان: ______، ميل: ______، عيوض: ______، وزن: ڪوبه نه.
سڃاڻپ: کير ڏهڻ مهل جيڪا مٿان گجي ٿيندي آهي.
خاصيت: اها ڦيڻ ۽ مٺو تيل گڏي وار چري، ڏڊ، پتن تي لائجي ته فائدو ٿيندو. جن جاين تي وار جلد نه اچن، اُنهن تي لائجي ته وار جلد ايندا.،

## حوالا
جاڻ خراساني

**جاڻ خراساني** (عربي: بذرالبنج، فارسي: بنج، ھندي/اردو وغيره: اجوائن خراساني، باطباط، سيڪران، افتيمون) ڀوري رنگ جو سنهن داڻن وارو ٻج آهي، ذائقي ۾ تمام تيز ٿيندي آهي.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم خشڪ 2، **نقصان**: مٿي جي ڦيري، **ميل**: سؤنف رومي، **عيوض**: جاڻ، **وزن**: چئن رتين کان هڪ ماسي تائين.

**خاصيت**: جگر ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿي، هاضمون پيدا ڪري، بک وڌائي ٿي، دماغي ۽ رحم جي رطوبت سڪائي ٿي، مٿي جي سور، کنگهہ، دمڪشي، سنڌن جي سور، فالـج، لقوي، عرق النسا، مثاني جي ڦٽ ۽ پٿري ڪڍڻ لاءِ مفيد آهي. هن جو گهڻو استعمال مٿي ۾ ڦيري، چريائي ۽ عقل ۾ خلل پيدا ڪري ٿو.

## حوالا
جائوتري

**جائوتري** (Mace) جيڪي  ميرسٽيڪيچيا  جي ٻوٽي جي مختلف قسمن جي ٻجن جي کل جو نالو آھن جيڪا کاڌن ۾ خوشبو ۽ ذائقي لاء مصالحي طور استعمال ٿيندي آهي. ٻين ٻولين ۾ ان جا نالا:  ،،،  (ھندي:جاؤتري، چارگون ۽ هوسيا) آھن. انھن جو ٻوٽو  گلن واري ٻوٽن جي خاندان سان تعلق رکندڙ آهي جيڪو آفريڪا، ايشيا، پيسيفڪ ٻيٽن ۽ آمريڪا ۾ پيدا ٿيندڙ آھي 

## تفصيلي تعارف
ان جو شمار ڪڏهن ڪڏهن جائفل جي خاندان (nutmeg family) ۾ ٿيندو آهي. انھن ٻوٽن جي مشھور جنس ايشيا ۾ ميريسٽيڪا آھي ۽ ان خاندان جو مشھور مصالحو جائفل ۽ جاوتري  آھن جيڪي ايشيا کنڊ ۾ ڪثرت سان ٿيندا آهن. ميرسٽيڪيڪيائي خاندان جون 11 شاخون ۽ 520 جنسون آهن.  
 
thumb|upright|جائوتري 

جائوتري ھڪ مصالحو آھي جيڪو جائفل جي ڳاڙهي ٻج جي کل ھوندو آھي. ان جو ذائقو جائفل جھڙو پر ان کان وڌيڪَ مزيدار ھوندو آھي اھو پچائڻ وارين شين، گوشت، مڇي، ڀاڄين ۽ کٽاڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي. جاوتري ٺاھڻ لاء جائفل جي کل لاھي 10 کان 14 ڏينھن سڪائبو آھي. سڪڻ سان ان جي رنگ تبديل ٿي پيلاڻ مائل يا نارنگي ٿي ويندو آهي. سڪل کلون کنھريون، لسيون ۽ ڀرندڙ ھونديون آھن. اھي 40 ملي ميٽر يا 1.6 انچ تائين ڊگھيون ٿينديون آھن.
thumb|right|237px|ھارسفيلڊيا ڪنگياء جا ميوا
thumb|right|ڪنيما گلوبورايا جا ميوا
thumb|right|237px|
ھارسفيلڊيا ايمگڊہلينا جا ٻج
هيءَ جائفل جي کل آهي، جنهن ۾ جائفل ڍڪيل رهندو آهي، ڳاڙهاڻ تي مائل هلڊي رنگ جي، ذائقي ۾ تمام تيز ٿيندي آهي.

## طبي خاصيت
 
دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي، معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿي، وات ۾ خوشبوءِ پيدا ڪري ٿي، مني ۽ قوت باهه کي وڌائي ٿي، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي، پيشابن جي گهڻائي، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت، مثاني ۽ جگر جي بيمارين ۾ مفيد آهي. نزلي کي خشڪ ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:مصالحا
جبل جي ڊاک

**جبل جي ڊاک** (عربي: زبيب الجبل، فارسي: مويزڪ ڪوهي، اردو: مويزج، انگريزي: سٽيفيسگري سيڊس Staphisagria) هيءُ هڪ جابلو ول جو ڦر آهي. رنگ ۾ ڀورو ڪارو ۽ ذائقي ۾ تيز، خارش پيدا ڪندڙ ٿئي ٿو.

## طب
مزاج: گرم خشڪ ٽئين درجي ۾.
پيدائش: انگلستان ۾ ٿيندو آهي.

هي ڪيڙن مار اثر رکي ٿو، تنهنڪري جوئن وغيره جي مارڻ لاءِ پاڻيءَ ۾ گهوٽي مٿي تي لڳائيندا آهن. هن کي سرڪي ۾ ڪاڙهي گرڙيون ڪجن تہ ڏندن جو سور لهي وڃي ٿو. ڊاڪٽرن کي بہ هن جي (پيراسٽي سائيڊ Parasiticide) (قاتل ڪرم تاثير) سان اتفاق آهي. هن ۾ ٻه نهايت زهريلا جوهر ٿين ٿا، تنهنڪري اندروني طور استعمال نہ ڪرڻ گهرجي

## حوالا
جر جيرو

**جر جيرو** (عربي: بخور مريم، فارسي: پنجۂ مريم، اردو: هاٿا جوڙي، بنگالي: هٽي مورا، انگريزي: Hetio Trope) هڪڙي گاھ جي پاڙ آهي، جا هٿ جئان ٿئي ٿي. هن جا پن هڪ پاسي کان ساوا ۽ ٻئي پاسي کان اڇا پشمدار ٿين ٿا. رنگ ۾ ڀوري ڪاري، اڇن نيرن گلن سان ۽ ذائقي ۾ تلخ آهي.

## طبي خاصيتون

**مزاج**: گرم خشڪ 3 درجي ۾.

**مقدار خوراڪ**: چار ماسا.

**پيدائش**: ڪشمير جي مرطوب زمين ۽ ڇانوري وارين جڳهين تي ٿئي ٿي.

**خاصيت**: هيءَ (پاڙ) حيض، پيشاب ۽ پگهر کوليندڙ آهي، ٿڃ وڌائي ٿي، چوٿين ڏينھن ايندڙ تپ ۽ يرقان لاءِ مفيد آهي. هن جي پاڙ ۽ ٻج کل جي سطح صاف رکڻ لاءِ ليپ طور ڪارن داغن، سخت سوڄ، خنازير، چھرن جي چٽن ۽ ڇانئين وغيره لاءِ ڪتب اچن ٿا.

## حوالا
جل نم

**جل نم** (ٻيا نالا: هندي: جل نيم، بنگالي: جل براهمي، اردو: جل نم، لاطيني: Herpets Monaira) ڇٽو هڻندڙ ٻوٽو آهي. هٿ ڏيڍ يا صرف گرانٺ جيڏو ۽ پاڻيءَ جي ڪناري تي ٿئي ٿو. هن جي پنن جو ذائقو ۽ بوءِ نم جي پنن جئان ٿيندي آهي. (بنگالي ويد هن کي برهمي سمجهن ٿا، مگر اهو خيال غلط آهي.) هن جا گل، گلابي اڇا ۽ ڪارا ٿيندا آهن. هي ٻٽي قسم جو ٿئي ٿو.

## طب

**مزاج**: ٻئي درجي ۾ گرم خشڪ.
**مقدار خوراڪ**: 9 ماسا.
**پيدائش**: ڇانگا مانگا (لاهور جي قريب) ۽ ٻين هنڌن تي برسات ۽ گرميءَ ۾ عام ٿئي ٿو.
**خاصيت**: خون صاف ڪرڻ لاءِ نھايت مفيد دوا آهي. آلي، سڪي، خارش هٽائڻ ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين ڇٽائڻ جي ڪتب اچي ٿو. هن سان سوداوي ۽ بلغمي مادي جو اخراج ٿئي ٿو. منجهانئس چانديءَ جو ڪشتو بهترين نموني تيار ٿئي ٿو. ڪارن مرچن ۽ لوڻ سان گهوٽي پيارجي تہ ڇاپاڪي جو مرض ڇڏي وڃي ٿو.

جديد تحقيقات مان معلوم ٿيو آهي تہ هن ۾ هڪ تلخ جوهر موثره روغني مادو رهي ٿو. ڪاري گل وارو جل نم جنھن کي لاطيني ۾ (Lycopuseuropeaus) چيو وڃي ٿو، سو ناياب آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
جنطيانہ

**جنطيانہ** (عربي: دواء) ڪي مصنف هن جو هندي نالو پکان بيد لکن ٿا، مگر جنطيانا ۽ پکان بيد ۾ ڏينهن رات جو سنڌو ٿئي ٿو. هن جو رنگ ڳاڙهي چٽ تي، ذائقو پھريان مٺو ۽ پوءِ ڪڙو ٿئي ٿو.

## طب

**مزاج**: ٽئين درجي ۾ گرم خشڪ
**مقدار خوراڪ**: هڪ کان ٻن ماسن تائين
**خاصيت**: معدي کي طاقت ڏيندڙ، ريح وڃائيندڙ ۽ زهرن جو ترياق آهي. حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو. هن کي گهڻو ڪري معدي ۽ مثاني جي ڪمزوريءَ ۽ پيٽ جي سور لاءِ سفوف جي صورت ۾ ڏنو ويندو آهي. ايلوپيٿي ۾ هن جو ٽنچرايڪسٽريڪٽ وغيره تيار ڪيا وڃن ٿا. زهرن لاءِ ترياقي اثر رکڻ سبب ترياق اربعہ ۽ ترياق ثانيہ جو هڪ جزو آهي.

## حوالا
جائوشير

thumb|جائوشير
جاؤ شير (عربي: جاؤ شير، فارسي: جوا شير، هندي/اردو وغيره: تاخروس، گواشير جاموشي) کؤنر جو قسم آهي، ڪاراڻ ۽ سفيديءَ تي مائل ڳاڙهي رنگ جو ٿئي ٿو.

## طب

**اثر**: گرم خشڪ 3، **نقصان**: حيضن کي، **ميل**: ڊاماهو، **عيوض**: انجير جو کير، **وزن**: هڪ کان ٻہ ماسا.

**خاصيت**: فالج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، ٻنڌين ۽ نبض جي تقويت، مٿي جي سور، سنڌن جي سور، عرق النسا، مرگهي، کنگهہ، جلندر، يرقان، ۽ مثاني جي ڦٽن ۾ مفيد آهي. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو، نزلي ۽ دماغي بيمارين ۾ مفيد آهي.

## حوالا
جاء وڻ

**جاءِ وڻ** (عربي: ظيان، فارسي: ياسمين، هندي/اردو وغيره: چنبيلي، روان ۽ جوهي) وڻ عشق پيچ جي ول وانگيان پکڙندڙ ۽ گل ان جو اڇو خوشبودار ٿيندو آهي، هن جو گل دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو، جگر ۽ معدي کي تقويت ڏئي ٿو، وات کي خوشبودار ڪري ٿو، مني ۽ قوت باھ کي وڌائي ٿو.

## طب

**اثر**: سرد خشڪ 3، **نقصان**: غشيءَ کي پيدا ڪري، **ميل**: گل بنفشو، **عيوض**: اڇو گل، **وزن**: هڪ تولو.

وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت، پيشاب جي گهڻائي، کنگهہ، مٿي جو سور، ٻرهل، رحم جي رطوبت، مثاني ۽ جگر جي بيمارين ۾ مفيد آهي. نزلي کي خشڪ ڪري ٿو. گرميءَ کان مٿي ۾ سور پوي تہ هن جا گل سنگهڻ گهرجن، پن ۽ پاڙ ڪاڙهي پيارجي تہ اُلٽين کي روڪيندو، کنگهه دمڪشي کي فائدو ڪندو، چٽيءَ وار چري جي جاين تي مهٽجي ته داغ صفا ٿي ويندا.

## حوالا
جعفر

thumb|upright|right|جعفر يا جائفل جو ٻج

**جعفر** (انگريزي: Nutmeg، ھندي:**جائفل**، عربي:جوزة الطيب، فارسي:جوزبوا) علم نباتات مطابق اھي مائرسٽيڪا (Myristica) نسل جي کوڙ جنسن جي ٻوٽن جا ٻج (seed) ھوندا آھن جيڪا مصالحي طور کائڻ جي شين ۾ خوشبو ۽ ذائقي لاءِ استعمال ٿيندا آهن. انهن جو مصالحي طور جھجھو استعمال خارش پيدا ڪندو آھي ۽ ان سان ذھن پڻ متاثر ٿيندو آهي. روايتي طبي علاج طور استعمال ٿيڻ باوجود ان جو شمار طبي خواص وارين دوائن ۾ نہ ٿيندو آهي.

## عام جعفر يا جائفل

جعفر يا جائفل جو شمار مصالحن ۾ ٿيندڙ آھي. انھن ٻجن کي پيھي يا پيسي پائوڊر ڪري مصالحو ٺاھيو ويندو آهي. ان جي تاثير گرم ۽  ذائقو ھلڪو مٺو ھوندو آھي ۽ ان کي مختلف کاڌن ۽ شربتن ۾ ذائقي ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ھنن ٻجن کي  ڇھ کان اٺ ھفتا اس ۾  سڪايو ويندو آهي. ان عرصي دوران ٻج جي کوپي اندر جائفل يا جعفر سسي ننڍو ٿي کوپي کان الڳ ٿي ويندو آھي ۽ ٻج جي کوپي کي لوڏائڻ سان اندران کڙڪندو آھي . ڪاٺي وغيره سان ڌڪ ھڻي کوپي کي ڀڃي جائفل يا جعفر ٻاھر ڪڍبو آهي.اھي ڀوري ناسي رنگ نما بيضوي شڪل جا ھوندا آھن

## جائفل جي ٻوٽن جي پوکي
thumb|right|upright|
جائفل جو ٻوٽو جنھن کي علم نباتات ۾ '''مائريسٽيڪا فريگرينس''' چوندا آهن

ھن ٻوٽن جو سڀ کان عام قسم جنھن جو تعلق جائفل جي واپار سان ھوندو آھي ان جو نالو مائريسٽيڪا فريگرينس آھي جيڪو انڊونيشيا جي بانڊا ٻيٽن، ملوڪو ٻيٽن يا انڊونيشيا جي مصالحي وارن جزيرن تي ڪثرت سان پوکيو ويندو آهي. فرھنگ جعفري ۾  ان جي سڃاڻپ جي ذڪر مطابق:ميرانجهڙي رنگ تي عناب جي داڻن جيڏا، داڻا ٿين ٿا، ذائقي ۾ تيز ۽ خوشبودار ٿيندا آهن.

## طبي خاصيت

يوناني طب مطابق: دل ۽ دماغ کي خوش ڪن ٿا، معدي ۽ جگر کي تقويت ڏين ٿا طعام کي هضم ڪن ٿا، بک کي وڌائين ٿا، قوت باهه کي زياده ڪن ٿا، فالـج، لقوي، الٽين، وات جي خوشبودار ڪرڻ لاءِ، سيني، آنڊن جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لا”، کنگهه، ڦڦڙن، ڪن ۽ اکين جي بيمارين ۾ مفيد آهي.،

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:مصالحا
جليبي

**جليبي** (ٻيا نالا: عربي: زلابيه، فارسي: زيبي، هندي، اردو: حلوائي زيب، جليبی) گول چڪري دار مٺائيءَ جو قسم آهي. جليبي ميدي، گيھ ۽ کنڊ مان ٺاھي ويندي آھي.

## طب
**اثر**: گرم تر، نقصان: ___-، ميل: کير، عيوض: ______، وزن: ٽي تولا.

**خاصيت**: ڪوسيون جليبيون کائڻ سان کنگهہ، کرٽئي، دمڪشيءَ ۽ زڪام کي فائدو ٿيندو، کير ۾ گڏي کائبو تہ قوت باھ ۽ مني گهاٽي ڪرڻ لاءِ مفيد آهي. جليبين کي ٺاهڻ وقت تري پوءِ کنڊ جي چاش ۾ ٻوڙيندا آهن، اها چاش خاص طرح کرٽڻي جي کنگهہ ۾ روزانو ٻہ اڍائي تولا کائڻ سان فائدو ٿيندو.

## حوالا

زمرو:ليونٽائن کاڌا
زمرو:سنڌي مٺائيون
زمرو:ڀارتي مٺائيون
زمرو:پشتون مٺائيون
زمرو:بلوچي مٺائيون
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:پاڪستاني مٺائيون
جند

**جند** (عربي: جند بيد ستر، فارسي: آش پچگان، ھندي/اردو وغيره: خايہ سگ آبي، سوقطون، اڪبيانوش ۽ فاحشہ) لڌڙي جانور جا خصيا آهن، جن کي ترتيب سان سڪائي، استعمال ڪندا آهن.

## طب

اثر: گرم خشڪ 3، نقصان گرم مزاجن کي، ميل: شربت، عيوض: ڪني ڪاٺي، وزن: چئن رتين کان هڪ ماسو.
 
**خاصيت**: فالج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، سرسام، مٿي جي سور، دماغي بيمارين، معدي، ٻنڌين ۽ جگر جي ڪم طاقتي لاءِ مفيد آهي. بلغمي خلط کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو، وائي بادي کي تحليل ڪري ٿو، خفقان، ماليخوليا ۽ سرد مزاجن لاءِ موافق ۽ فائديمند آهي. معدني زهرن جو ترياق آهي، وڇون ۽ نانگ جي ڏنگيل لاءِ مفيد ٿئي ٿو.،

## حوالا
جو

**جوَ** انگريزي (Barley)ڪڻڪ جهڙو فصل ٿئي ٿو جيڪو اناج طور کاڌ خوراڪ طور استعمال ٿيندو آهي. جَوَ سنڌ ۾ به پوکيو ويندو آهي. طبي حوالي سان به جَوَ جا ڪيترائي فائدا ٿين ٿا. جَوَن جي ڪش به ٿيندي آهي جيڪا مريضن لاءِ مفيد هوندي آهي.
## طب
نالا: ع. شعير، ف. جـوَ، هه. وغيره___ جو، اريا، صعاري ۽ فرثما.
اثر: گرم تر، نقصان: آنڊن ۽ مثاني کي، ميل: گيهه ۽ کنڊ، عيوض: ___-، وزن: هڪ کان چار تولا.
سڃاڻپ: مشهور ان جا داڻا آهن، جيڪي کل ۾ ڍڪيل ۽ ڊگهيڙا ڏسبا آهن، ڇڙي يا ٻيءَ طرح کل لاهي صاف ڪري پوءِ ڪم آڻبا آهن.
خاصيت: هنن جي ماني هلڪي غذا آهي، رت ۽ صفرا جي جوش، اُڃ ۽ گـرميءَ جـي تپ کي گهٽائين ٿا. هنن جي رٻ جگر، ڦڦڙن، سلهه، تپ دق، سيني ۽ پـاسـي جـي سـور، کنگهـه، مٿـي جي سور ۾ فـائدو ڪـري ٿي. بلغمي خلط کي تحليل ڪري ٿي، پيشاب جاري ڪري ٿي، بيمارن لاءِ لطيف غذا آهي.،

## گيلري

Illustration Hordeum vulgare1.jpg|جو
Barley Seeds.jpg|جَوَ جو سُڪو ٻج
Barley (Hordeum vulgare) - United States National Arboretum - 24 May 2009.jpg|جَوَ جي پوک


## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:زراعت
زمرو:اناج
جوکار

**جوکار** (ع. شخارابيض، فارسي: جوکهار، هندي/اردو وغيره: جوکهار ۽ ڪجن) چينيءَ جي ٽڪرن وانگر هڪڙي قسم جي اڇي کار آهي، ڪي چون ٿا تہ لوڻ جو قسم آهي. (درحقيقت جيئن ٻين دوائن جو لوڻ وٺبو آهي تيئن هي جـَـوَن جو لوڻ آهي)

## طب

**اثر**: گرم خشڪ 3، **نقصان**: الٽين کي، **ميل**: طباشير ۽ کؤنر، **عيوض**: لوڻ ڪارو، **وزن**: چئن رتين کان هڪ ماسو.

**خاصيت**: معدي ۽ هاضمي کي طاقت ڏئي ٿو، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. پيشاب جاري ڪري ٿو، پرميل، ۽ مثاني جي ڦٽ لاءِ مفيد آهي. مثاني ۽ گردي جي پٿريءَ کي ٽڪر ٽڪر ڪري پيشاب جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿو، رحم جي رطوبت کي سڪائي ٿو، کنگهہ، جگر جي سدن، جلندر ۽ سلسلبول لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا
جد وار

جد وار:

نالا: ع. زد وار، ف. ماه پروين، هه. وغيره___ نربسي، انتلم، بارهي ۽ ساطريوس.
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: آنڊن ۾ زخم ڪري، ميل: ڌاڻا ۽ ڪتيلو، عيوض، ڪپور ڪچڙي، وزن: چئن رتين کان هڪ ماسي تائين.
سڃاڻپ: ڪاري رنگ جي هڪ پاڙ آهي. نر ڳنڍي وانگر ڳنڍيون ٿينديون اٿس.
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي. رئيس عضون کي طاقت ڏئي ٿو، بدن کي ٿلهو ڪري ٿو، فالــج، لقوي، جلندر، يرقان، ٻرهل، مرگهي، مٿي جو سور ۽ پاسي جي سور لاءِ مفيد آهي. بک لڳائي ٿو، پيشاب جاري ڪري ٿو، گردن ۽ مثاني کي تقويت ڏئي ٿو، زهرن لاءِ ترياق آهي. هن کي گهي سور ۽ سخت سوڄ تي لائبو ته فائدو ڪندو.،

## حوالا
جوڀن جڙي

**جوڀن جڙي** (عربي: اصل الخنزير، فارسي: بيخ خوڪ، هندي: بلائي ڪند، پھاڙي سياليان، اردو: بداري ڪند، بنگالي: ڀوئن ڪمرا، انگريزي: آئي پوميا ڊجي ٽيٽا I. Digitata) جابلو ٻوٽي آهي، جا زمين قند (سورڻ) جئان ٿئي ٿي. هن تي سوئر جي وارن جھڙيون تندون ٿين ٿيون ۽ سوئر کيس گهڻو کائين ٿا. ان ڪري کيس باراهي ڪند بہ چيو وڃي ٿو. (باراھ سوئر کي چوندا آهن.) جن جا پن ڪچالن جئان ۽ گل واڱڻاڻي  ٿين ٿا. رنگ ۾ ٻاهران اڇي ۽ اندران کير جھڙي سفيد ٿئي ٿي. ذائقي ۾ مٺي آهي.

## طبي خاصيتون

**مزاج**: گرم خشڪ.

**پيدائش**: هي شملو، ڪالڪا، ديرادون، ڪانگڙھ، اڌيپور ۽ ويشنوديوي، (جمون) وغيره ۾ ٿئي ٿي.

**خاصيت**: هي بک لڳائيندڙ، عضون کي طاقت ڏيندڙ ۽ قوت باھ وڌائيندڙ آهي. هن جي کائڻ سان زالاڻي قوت باھ ۽ ٿڃ ۾ اضافو ٿئي ٿو. هي تنھا يا مناسب دوائن سان سفوف جي شڪل ۾ ڪم اچي ٿي.

محلل (Resoluent) هئڻ سبب پاڻيءَ ۾ گهوٽي ليپ ڪجي تہ سوڄ لھي ٿي  وڃي. جريان هٽائڻ ۽ جواني بحال رکڻ لاءِ بي نظير آهي.

## حوالا