جاوا (پروگرامنگ جي ٻولي)

**جاوا** (Java) هڪ اعليٰ سطحي، ڪلاس تي ٻڌل، مقصد تي مبني پروگرامنگ ٻولي آهي. اها هڪ عام مقصدي پروگرامنگ ٻولي آهي جنهن جو مقصد پروگرامرن کي هڪ ڀيرو لکڻ، ڪٿي به هلائڻ (WORA) جی سھولت ڏيڻ آهي، مطلب ته مرتب ڪيل جاوا ڪوڊ انهن سڀني پليٽ فارمن تي، بغير ڪنهن کي ٻيهر ٺاهڻ جي،  هلائي سگهي ٿو جيڪي جاوا کي سپورٽ ڪن ٿيون. جاوا ايپليڪيشنون عام طور تي بائيٽ ڪوڊ تي مرتب ٿيل آهن جيڪي ڪنهن به جاوا ورچوئل مشين (JVM) تي هلائي سگهن ٿيون بغير ڪنهن بنيادي ڪمپيوٽر جي فن تعمير جي. جاوا جو نحو C ۽ C++ سان ملندڙ جلندڙ آهي، پر انهن مان ڪنهن به هڪ جي ڀيٽ ۾ گهٽ گهٽ-سطح جون سهولتون آهن. جاوا رن ٽائم متحرڪ صلاحيتون مهيا ڪري ٿو (جهڙوڪ عڪاسي ۽ رن ٽائم ڪوڊ ترميم) جيڪي عام طور تي روايتي مرتب ڪيل ٻولين ۾ موجود نه آهن.

جاوا پنهنجي ریليز ٿيڻ کان پوءِ جلدي مقبوليت حاصل ڪئي ۽ ان وقت کان وٺي هڪ تمام مشهور پروگرامنگ ٻولي رهي آهي. GitHub جي مطابق سال 2022ع ۾ جاوا ٽيون مقبول ترين پروگرامنگ ٻولي هئي. جيتوڻيڪ اڃا تائين وڏي پيماني تي مشهور آهي، تازو سالن ۾ جاوا جي استعمال ۾ بتدريج گهٽتائي آئي آهي ٻين ٻولين سان گڏ JVM استعمال ڪندي مقبوليت حاصل ڪئي.

جاوا اصل ۾ جيمز گوسلنگ پاران سن مائڪرو سسٽم ۾ ترقي ڪئي وئي هئي. اهو مئي 1995ع ۾ سن جي جاوا پليٽ فارم جي بنيادي جزو طور جاري ڪيو ويو. اصل ۽ حوالن تي عملدرآمد جاوا ڪمپليرز، ورچوئل مشينون، ۽ ڪلاس لائبرريون اصل ۾ سن پاران مالڪاڻي لائسنس تحت جاري ڪيون ويون. مئي 2007ع تائين، جاوا ڪميونٽي پروسيس جي وضاحتن جي تعميل ۾، سن پنهنجي اڪثر جاوا ٽيڪنالاجيز کي GPL-2.0-صرف لائسنس تحت لائسنس ڏنو هو. Oracle پيش ڪري ٿو پنهنجي HotSpot جاوا ورچوئل مشين، جڏهن ته سرڪاري حوالن تي عمل درآمد OpenJDK JVM آهي جيڪو مفت اوپن سورس سافٽ ويئر آهي ۽ اڪثر ڊولپرز پاران استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ تقريبن سڀني لينڪس جي تقسيم لاءِ ڊفالٽ JVM آهي. 2024ع تائين، جاوا 22 جديد نسخو آهي. جاوا 8، 11، 17، ۽ 21 اڳوڻو LTS ورزن آھن اڃا تائين سرڪاري طور تي سپورٽ ٿيل آھن.

## تاريخ
## ايڊيشن
## عملدرآمد سسٽم
## نحو
## خاص ڪلاس
## تنقيد
## ڪلاس لائبريريون
## دستاويزون
## عملدرآمد
## جاوا پليٽ فارم کان ٻاهر استعمال
جاوا پروگرامنگ ٻولي کي سافٽ ويئر پليٽ فارم جي موجودگي جي ضرورت آهي ترتيب ڏنل پروگرامن تي عمل ڪرڻ لاء. اوريڪل (Oracle) جاوا سان استعمال ڪرڻ لاءِ جاوا پليٽ فارم فراهم ڪري ٿو. اینڊروئڊ ایس ڊي ڪي (Android SDK) هڪ متبادل سافٽ ويئر پليٽ فارم آهي، جيڪو بنيادي طور تي پنهنجي جي یو آء (GUI) سسٽم سان اینڊروئڊ 
ايپليڪيشنون ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
### اینڊروئڊ
جاوا ٻولي اینڊروئڊ، هڪ کليل ذريعو موبائل آپريٽنگ سسٽم، ۾ هڪ اهم ستون آهي. جيتوڻيڪ اینڊروئڊ، لینوڪس ڪرنیل (Linux kernel) تي ٺهيل آهي، گهڻو ڪري "C" بولی ۾ لکيو ويو آهي، اینڊروئڊ ایس ڊي ڪي، اینڊروئڊ ايپليڪيشنن لاءِ بنياد طور جاوا ٻولي استعمال ڪري ٿو پر ان جي معياري جي.یو.آء  (GUI)، ایس.اي. (SE)، ایم.اي. (ME) يا ٻيون قائم ڪيل جاوا معيار استعمال نٿو ڪري. اینڊروئڊ ایس.ڊي.ڪي. پاران سپورٽ ڪيل بائٽ ڪوڊ ٻولي (bytecode language) جاوا بائٽ ڪوڊ سان مطابقت نه رکي ٿي ۽ پنھنجي ورچوئل مشين تي ھلندي آھي، گھٽ ميموري ڊيوائسز جھڙوڪ اسمارٽ فونز ۽ ٽيبليٽ ڪمپيوٽرن لاءِ بھتر آھي. اینڊروئڊ ورزن تي مدار رکندي، بائيٽ ڪوڊ يا ته ڊالڪ ورچوئل مشين جي ذريعي تفسير ڪيو ويو آهي يا اینڊروئڊ رن ٽائم پاران اصلي ڪوڊ ۾ مرتب ڪيو ويو آهي. اینڊروئڊ مڪمل جاوا ایس.اي. معياري لائبريري مهيا نٿو ڪري، جيتوڻيڪ اینڊروئڊ ایس.ڊي.ڪي. ۾ ان جي وڏي سب سیٽ جو هڪ آزاد عمل شامل آهي. اهو جاوا 6 ۽ ڪجهه جاوا 7 خاصيتن کي سپورٽ ڪري ٿو، معياري لائبريري (Apache Harmony) سان مطابقت رکندڙ عمل درآمد پيش ڪري ٿو.
 
### تڪرار
گوگل انڪارپوریشن، اینڊروئڊ ۾ جاوا سان لاڳاپيل ٽيڪنالاجي جو استعمال اوريڪل انڪارپوریشن ۽ گوگل انڪارپوریشن جي وچ ۾ قانوني تڪرار جو سبب بڻيو. 7 مئي 2012ع تي، هڪ سان فرانسسڪو جيوري معلوم ڪيو ته جيڪڏهن اي.پي.آء (APIs) ڪاپي رائيٽ ٿي سگهي ٿي، ته پوءِ گوگل اینڊروئڊ ڊیوائيسز ۾ جاوا جي استعمال سان اوريڪل جي ڪاپي رائيٽ جي خلاف ورزي ڪئي هئي. ضلعي جج وليم السپ 31 مئي، 2012ع تي فيصلو ڏنو ته اي.پي.آء ڪاپي رائيٽ نٿا ٿي سگهن، پر مئي، 2014ع ۾ آمريڪي عدالت آف اپيلز فار فيڊرل سرڪٽ طرفان ان کي رد ڪيو ويو. 26 مئي، 2016ع تي، ضلعي عدالت گوگل جي حق ۾ فيصلو ڏنو. اینڊروئڊ ۾ جاوا اي.پي.آء جي ڪاپي رائيٽ جي خلاف ورزي جي حڪمراني منصفانه استعمال کي قائم ڪري ٿي. مارچ 2018ع ۾، هي حڪمران اپيل ڪورٽ طرفان رد ڪيو ويو، جنهن سان فرانسسڪو ۾ وفاقي عدالت کي نقصان جي تعين ڪرڻ جو ڪيس موڪليو ويو. گوگل جنوري 2019ع ۾ آمريڪا جي سپريم ڪورٽ ۾ سرٽيوريري جي رٽ لاءِ هڪ درخواست داخل ڪئي ته انهن ٻن حڪمن کي چيلينج ڪرڻ لاءِ جيڪي اپيل ڪورٽ طرفان اوريڪل جي حق ۾ ڪيا ويا. 5 اپريل، 2021ع تي، عدالت گوگل جي حق ۾ 6-2 جو فيصلو ڪيو، ته جاوا اي.پي.آء  جي استعمال کي مناسب استعمال سمجهيو وڃي. تنهن هوندي، عدالت اي.پي.آء جي ڪاپي رائيٽ تي حڪمراني ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو، ان جي بدران چونڊ ڪري انهن جي حڪمراني جو تعين ڪرڻ لاءِ، "خالص دليل جي خاطر" جاوا جي اي.پي.آء. ڪاپي رائيٽ قابل غور ڪندي.

## پڻ ڏسو

* سي شارپ (#C) پروگرامنگ جي ٻولي 
* سي ++ (++C)
* جاوا APIs جي فهرست 
* جاوا فريم ورڪ جي فهرست 
* JVM ٻولين جي فهرست 
* جاوا ورچوئل مشينن جي فهرست 
* سي شارپ ۽ جاوا جو موازنو 
* جاوا ۽ C++ جو موازنو
* پروگرامنگ ٻولين جو موازنو

## خارجي لنڪس
*
* 
* 
* ''Java Weekly'' 

## حوالا

زمرو:ڪمپيوٽر
زمرو:ڪمپيوٽر سائنس