open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قومي زبان

thumb|يورپي پارليامينٽ جون ٻوليون
**قومي زبان**
الڳ قومي وجود جو ٻيو ثبوت **قومي زبان** (Qoumi Zibaan) آهي. جنهن وسيلي ڪنهن به قوم کي ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو ۽ ان جي الڳ قومي وجود کي مڃيو ويندو آهي. ٻولي قومي سڃاڻپ جو بنيادي پٿر هوندي آهي. جيڪا هزارين ورهين کان ڪنهن هڪ خطي اندر رهندڙ ماڻهن وچ ۾ هوريان هوريان ارتقا جون منزلون طئي ڪندي آهي ۽ اتان جي معاشرتي ۽ معاشي اثر قبول ڪندي انساني سماجي ارتقا سان گڏ هڪ خاص صورت اختيار ڪندي آهي. 

ڪنهن به سياسي گروهه اندر هڪ کان وڌيڪ ٻوليون رائج ٿي سگهن ٿيون. پر اها اڻ ٿيڻي ڳالهه آهي، جو ڪنهن قومي گروهه ۾ هڪ کان وڌيڪ ٻوليون رائج هجن. ڇو جو سياسي گروهه مختلف قومن جو اتحاد هوندو آهي، ان لاءِ گڏيل ٻولي جو شرط ضروري ناهي. جيئن پاڪستان چئن قومن جو سياسي اتحاد آهي. ان ۾ چار مختلف ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون. اهي ٻوليون هتي رهندڙ چئن جدا جدا قومن جي سڃاڻپ آهي.

اسان کي دنيا ۾ اهڙيون ڪيتريون ئي قومون ملنديون، جيڪي هڪ ئي ٻولي ڳالهائين ٿيون، پر آهن جدا جدا. جيئن آمريڪا ۽ برطانيا وارن جي ساڳي ٻولي (انگريزي) آهي، مختلف عرب ملڪن جي هڪ ٻولي (عربي) آهي، پر اهي جدا جدا قومون آهن. رڳو ٻولي (Bboli) جي هڪجهڙائي به ڪنهن قوم جي جدا قومي وجود جو بنيادي شرط ڪونه آهي. پر ان سان گڏ جدا جاگرافيائي وطن، جدا تاريخ ۽ تهذيب ۽ گڏيل پيداواري ذريعا پڻ ان سان لاڳاپيل آهن. ان ڪري ڪنهن به انساني گروهه جنهن ۾ هڪ يا ان کان وڌيڪ هڪجهڙايون آهن، ان انساني گروهه کي هڪ قوم ۾ شمار ڪري نه ٿو سگهجي. پر اهو ئي انساني گروهه الڳ قوم چوائڻ جو اهل آهي، جنهن ۾ قوم هجڻ جون مڙئي صفتون موجود هجن.ملڪ مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ تي به مبني هوندا آهن، پر انهن مان ڪا ٻولي جيڪا داخلي انتظامن لاءِ، ايڪي، ٻڌي، سالميت ۽ قومي مفادن جي ترجمان هوندي آهي. اها زبان سڀني لهجن ڳالهائيندڙن وچ ”پل“ جو ڪردار ادا ڪندي آهي. پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون. پر اردوءَ کي پاڪستان جي قومي ٻولي قرار ڏنو ويو آهي، پر پاڪستان جي تشڪيلي جوڙجڪ ۾ شامل سمورن صوبن جون مکيه زبانون اصل ۾ قومي زبانون آهن، هندستان ۾ 26 قومي زبانون آهن، جن ۾ سنڌي به شامل آهي. .

## حوالا

زمرو:ثقافت
زمرو:ثقافت بلحاظ علائقو
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:سياست بلحاظ مسئلا
سفارتي عملو

**مُلڪي- سفارتي عملو** يا ڪنٽري ٽيم (Country Team) اصل ۾آمريڪي سفارتڪاريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ اصطلاح آهي. پرڏيهه ۾ کوليل آمريڪي سفير جي ماتحت ڪم ڪندڙ انهن مک شعبن جي آفيسرن، وزيرن، قونصلرن ۽ نائب سفيرن تي ٻڌل هوندو آهي، جن کي حڪومت ۽ سفارت طرفان مليل ذميوارين جي تڪميل لاءِ جوابدار سمجهيو ويندو آهي. فوجي، زرعي، امدادي، اطلاعاتي، ثقافتي، سياسي ۽ واپاري معاملن/ لاڳاپن بابت ذميواريون کڻندڙ اهي عملدار سڌو سنئون سفير سان رابطو رکندا آهن ۽ کيس پنهنجي سموري ڪارڪردگي پيش ڪرڻ سان گڏ مناسب صلاح مشورا ڏيندا ۽ وٺندا آهن. اهڙي طرح مقرر ٿيل ملڪ ۾ ملڪي مفادن جي تحفظ لاءِ سندن ڪردار ڪنهن حڪومتي ڪابينا جهڙو هوندو آهي ۽ اهي ذميواريءَ واري شعبي ۾ ٿيندڙ هر قسم جي سرگرميءَ تي نظر رکڻ سان گڏ تعاون وڌائڻ لاءِ گڏيل دلچسپيءَ جي معاملن تي ڪم ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
مريم ميرزاخاني

**مريم مرزا خاني** ( 3 مئي 1977- 14جولاءِ 2017) ايران جي عظيم رياضيدان ۽ اسٽين فورڊ يونيورسٽي ۾ رياضي جي پروفيسر هئي. هن جي تحقيقاتي مضمونن ۾ “ٽچمولر ٿيوري“ “هائيپر بولڪ جيوميٽري“ “ارگوڊڪ ٿيوري“ ۽ “سمپليٽڪ جيوميٽري“ وغيره.
13 آگسٽ 2014ع تي مريم مرزا خاني کي فليڊ ميڊل ايوارڊ سان نوازيو ويو جيڪو ميٿاميٽڪس جي ميدان ۾ سڀ کان وڏو ۽ اعليٰ ايوارڊ آهي. اهڙي طرح پاڻ اهڙو عزاز ماڻيدڙ دنيا ۽ ايران جي واحد عورت بڻجي وئي. ايواڊ ڪميٽي جي طرفان هن کي ڊائينامڪس ۽ جيوميٽري جي ريمن سرفيس ۽ ان جي ماڊلي اسپيس ۾ نمايان خدمتن عيوض عطا ڪيو.
14 جولاء 2017ع تي ڇاتي جي ڪنسر سسب آمريڪا ۾ 40 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري وئي.

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم
## ڪيريئر
## تحقيقي ڪم
## ذاتي زندگي
## وفات ۽ ورثو
## ايوارڊ
## پڻ ڏسندا
ڊرگ روڊ ريلوي اسٽيشن

**''ڊرگ روڊ ريلوي اسٽيشن** پاڪستان جي شهر ڪراچي جي چوٿين اهم ترين ريلوي اسٽيشن آهي. ھي ڊرگ روڊ فلائي اوور جي ويجھو شاهراه فيصل تي آهي. هتي ڪجهه اپ ۽ تمام ڊائون ٽرينون بيھنديون آھن.*

*ماضي ۾ هي ريلوي اسٽيشن ڊرگ روڊ-ڪراچي شهر ٿيندي لياقت آباد ريلوي لائين جو جنڪشن ھئي.*
*هتي شيڊ، کائڻ پيئڻ جا اسٽال، ريلوي پيشگي ۽ بڪنگ جا دفتر، مسجد ۽ پارڪينگ لاٽ موجود آهن.''

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:ڪراچي جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:ڪراچي-پشاور لائين ML-1 جا اسٽيشن
گيلاني ريلوي اسٽيشن

**''گيلاني ريلوي اسٽيشن** () ھڪ بند پيل ريلوي اسٽيشن آھي ڪراچي سرڪيولر ريلوي تي گلشن اقبال، ڪراچي، پاڪستان جي لائين تي. ماضيءَ ۾، پاڪستان ريلوي ھڪ منصوبي تحت اتي  ڪراچيءَ لاءِ ھڪ مرڪزي اسٽيشن ٺاھڻ ٿي چاھي. 1990 جي ڏھاڪي ۾ ڪجهه عرصي لاءِ اھا تيز رائو جي لاءِ ھڪ ٽرمينس ھئي ۽ چناب ايڪسپريس جي لاءِ ھڪ اسٽاپ ھئي.*

==*ممڪنه کلڻ*==
*جيڪڏھن ڪراچي سرڪيولر ريلوي کي تڪڙي اچ وڃ جي لاءِ ٺاھيل اسڪيم کي اڳتي وڌايو ويو ته, اسٽيشن ممڪنه طور تي کلي سگھي ٿي.*

==*پڻ ڏسو*==
* *فھرست پاڪستان جي ريلوي اسٽيشنن*
* *پاڪستان ريلويز*

==حوالا==


==خارجي ڳنڍڻا==
*[https://web.archive.org/web/20140224124331/http://pakrail.com *پاڪستان ريلوي جي سرڪاري ويب سائيٽ'']

زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:ڪراچي جا ريلوي اسٽيشن
ڳوٺ محمد بچل

**ڳوٺ محمد بچل** تعلقي کپري، ضلعي سانگهڙ جو اهم ڳوٺ آهي جنھن جي آبادي اٽڪل1000جي لڳ ڀڳ آهي.
راڄڙ

**راڄڙ** سنڌ جي  سماٽ ذات آهي، جيڪو اٽڪل سڄي سنڌ ۾ آباد آهي.

راڄڙ سنڌ جي آڳاٽي ذات آهن ،خاص طور ڄامشوري ضلعي ۾ هن ذات وارن جي وڏي آبادي رهائش پذير آهي .راڄڙن لاءِ اهو به چيو وڃي ٿو ته سندن ڏاهري قبيلي سان به واسطو آهي .ان کانسواءِ سانگهڙ ضلعي ۾ به راڄڙن جو وڏو تعداد رهي ٿو ۽ سندن ڪيترا ڳوٺ آهن .  راڄڙ ذات جا ڪيترائي ڳوٺ بدين ،عمرڪوٽ ،ٿرپارڪر ،سانگھڙ ،خيرپور ۽ ڄامشوري ضلعن ۾ آهن.

## پاڙا
راڄڙن جون هيٺيون نکون آهن:( 1 )ٻنڀا،( 2 )کارڪ،( 3 )ڪوراڙ،( 4 )ڪهر،( 5 )ڀاڻو،( 6 )ڪاڪا،( 7 )لهڻيجا،( 8 )خانجا،( 9 )ڌاريجا،( 10 )سرميجا،( 11 )رامجا،( 12 )عاليجا،( 13 )باجيد،( 14 )اگھم،( 15 )راڄپار،( 16 )ڏهر،( 17 )ابو پوٽا،( 18 )تڳاچي،( 19 )ڌيرڻ،( 20 )ڪِڻ،( 22 )ساهيو،( 23 )بيڍاڻي،( 24 )ڪومونجا ۽( 25 )پاتو وغيره .

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
قومي ڪردار

هر هڪ قوم کي پنهنجو خاص فڪري ۽ مادي ڪردار يا نفسياتي سڃاڻپ هوندي آهي. **قومي ڪردار** (Qoumi kirdaar) جو اظهار هڪ قوم جي خاص تهذيب مان ٿيندو آهي. جيڪو ان قوم جي انهن اندروني قومي خاصيتن جو ميڙ هوندو آهي، جيڪي خاصيتون هڪ قوم کي ٻي قوم کان الڳ ڪنديون آهن.

هر هڪ قوم کي پنهنجون الڳ قومي خاصيتون ۽ گڻ هوندا آهن، جن جي ذريعي ئي ان جي سڃاڻپ ٿي سگهندي آهي. اهي قومي خاصيتون پاڻ هرتو يا هڪدم پيدا ٿي ڪونه پونديون آهن، پر اهي انساني سماج جي اوسر سان گڏ ان قوم جي وطن جي جاگرافيائي ماحول، آبهوا، ريتن رسمن، جدا جدا انساني نسلن جي رواجن، ماحول ۽ مذهبي عقيدن جي اثر ڪري خود به ارتقا ڪنديون آهن. حالتن جو اثر به قبول ڪنديون آهن ۽ پنهنجي شڪل تبديل ڪنديون رهنديون آهن. ان ڪري ئي قومن جي قومي ڪردار يا نفسياتي جوڙجڪ ورهين کان پوءِ ئي ٿيندي آهي ۽ ان سان گڏ ان ۾ پختگي ۽ جٽاداري ايندي رهندي آهي.

ڪنهن به قوم جي قومي ڪردار جي خبر اسان کي ان قوم جي ادب، شعر، ڏند ڪٿائن ۽ لوڪ ادب مان پوي ٿي. جن ۾ قوم جي مخصوص گڻن ۽ خاصيتن کي ساراهيو ۽ ڳايو ويندو آهي. هن دنيا جي تختي تي ڪن قومن جا فرد وڌيڪ محب وطن ته ڪن جا قوم فروش، ڪي اهنسا پسند ته ڪي ڏهڪاءُ پسند، ڪي باهمت ته ڪي ڊڄڻا هوندا آهن. هرهڪ قوم ۾ ڪونه ڪو ڪردار ٻين قومن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ چٽو ۽ اڀريل هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
گڏيل پيداواري ذريعا

ڪنهن به انساني گروهه جي لاءِ هڪ قوم بنجڻ لاءِ اهم شرط ان قوم جي فردن وچ ۾ پيداواري لاڳاپن جي هڪ جهڙائي جو هجڻ ضروري آهي. هڪ جاگرافيائي خطي ۾ رهندڙ ۽ هڪ ٻولي ڳالهائيندڙ انساني گروهه لاءِ اهڙن پيداواري لاڳاپن ۽ پيداواري قوتن جو هجڻ لازمي شرط آهي، جيڪي ان گروهه جي مختلف حصن ۽ طبقن کي هڪ قوم ۾ سلهاڙي سگهن.

هڪ جاگرافيائي خطي جي رهواسين اندر معاشي اتحاد تڏهن ئي پيدا ٿيندو آهي. جڏهن جاگيرداري ختم ٿيندي آهي ۽ جاگيرداري قبيلائي قوميت جي جاءِ تي گڏيل قوم اڀرڻ لڳندي آهي. جاگيرداري دور ۾ معاشي بي ترتيبي ۽ عدم استحڪام هوندو آهي. معاشي اتحاد نه هجڻ ڪري ڪنهن انساني گروهه جو قومي وطن ظاهري طرح ته هڪ نظر ايندو آهي، پر اندروني طور تي الڳ الڳ حصن ۾ ورهايل ۽ اڻ جٽادار هوندو آهي. جڏهن ان جي جاءِ تي سرمائيداري اسرڻ لڳي ته محنت جي ورهاست ڪري هڪ جاگرافيائي وطن جو ڪوبه حصو ان قابل نه رهيو جو هو پنهنجون ضرورتون اڪيلي سر پوريون ڪري سگهي. ان ڪري سڀني کي هڪ ٻئي جي سهائتا جي ضِرورت پئي ۽ هڪ ٻئي تي آسرو وڌڻ لڳو. اهو ئي آسرو هڪ وطن جي جدا جدا خطن کي هڪ ڪڙي ۾ ڳنڍڻ شروع ڪندو آهي ۽ پوري ملڪ (وطن) اندر معاشي اتحاد ۽ ٻڌي جو رجحان وڌندو آهي. ان ڪري معاشي اتحاد کان سواءِ ڪوبه لساني گروهه، هڪ علائقي ۾ رهندي به قوم ٿي نه ٿو سگهي. مطلب ته زندگي جو معاشي ڳانڍاپو ۽ معاشي سگهه يا گڏيل قومي پيداواري ذريعا (Gaddhiyal Pedaawari Zareeya) قوم جو لازمي جزو هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:تاريخ
زمرو:قوم
ڪشمور اسٽوڊنٽس فيڊريشن

ڪشمور اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو  بنياد ڪشمور ضلعي جي شاگرد اڳواڻ شفيق باجڪاڻي 21 جنوري 2017 تي رکيو. هن تنظيم جي ٺاهڻ جو بنيادي مقصد ضلعي ۾ تعليم جي بحالي توڙي بهتري لاء جدوجهد ، شاگردن جي حقن لاء جاکوڙ، ضلعي ۾ تعليمي سرگرميون ڪرائڻ، ضلعي جي شاگردن درميان دوستي، اتحاد، قوم ۽ وطن دوستي ۽ ضلعي جي غريب شاگردن جي مالي سهائتا ڪرڻ ھو۔ 
باني اڳواڻ
شفيق باجڪاڻي

:بخت علي مزاري

:فلڪ شير کوسو

مرڪزي اڳواڻن جي چونڊ

ڪي ايس ايف جي مرڪزي باڊي چونڊڻ لاء پهرين اجلاس 23 مارچ 2017 تي باجڪاڻي هائوس ڪنڌڪوٽ ۾ گهرايو ويو جنهن ۾ ضلعي جي سوين شاگردن شرڪت ڪئي ۽ ڪي ايس ايف جو مرڪزي صدر شفيق باجڪاڻي ، جنرل سيڪريٽري بخت علي مزاري ، پريس سيڪريٽري صادق باجڪاڻ کي چونڊيو ويو۔
شفيق باجڪاڻي

ڪشمور ضلعي جو شاگرد اڳواڻ جنهن پنهنجي شاگرد سياست جي شروعات پاڪستان تحريڪ انصاف جي ذيلي تنظيم انصاف اسٽوڊنٽس فيڊريشن تان ڪئي ۽ شفيق باجڪاڻي ڪشمور ضلعي جي شاگردن جي حقن، غريب شاگردن جي مالي سهائتا، علمي پروگرام، تعليم جي بهتري ۽ ضلعي ڪشمور جي سڀني شاگردن کي هڪ ئي پليٽ فارم تي گڏ ڪرڻ خاطر 2017, 21 جنوري تي ڪشمور اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو بنياد رکيو.
پورهيو

عام طور پورهيي يا مزوريءَ جي معنا بي هنر ماڻهن جي محنت ڪري ورتي ويندي آهي، پر معشيات ۽ انگن اکرن ۾ هن لفظ کي تمام وڏي معنا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪو به ڪم پوءِ اهو ذهني هجي يا جسماني پر اپت ڏئي ته ان کي **پورهيو** (Wage labour) چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:مزدور
ڪافي عربيڪا

**ڪافي عربيڪا** ڪافي  جي ٻوٽي جو ھڪ قسم آھي ۽ اصل ديس ایٿوپيا اٿس.  ھن جي ٺھيل ڪافي ۾ ڪيفين روبسٽا ڪافي جي مقابلي ۾ ٿوري ھوندي آھي ۽ ان ڪري گھڻي پسند ڪئي ويندي آھي.

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
پرائي جنگ

**پرائي ويڙھ**، **پرائي جنگ**، هٿ ٺوڪي جنگ يا پراڪسي وار (proxy war) ڪن به ٻن طاقتن طرفان سڌو سنئون هڪٻئي سان جنگ ڪرڻ بدران پنهنجن ڀيچين يا سهڪاري ڌارين رياستن جي ذريعي هڪٻئي جي مفادن تي ضرب هڻڻ لاءِ جنگ ڪرائڻ ۽ پٺيان رهندي هر قسم جي مدد فراهم ڪرڻ جو عمل آهي . ان تڪرار ۾ رياستن کان سواِءِ هٿ ٺوڪين حڪومتن، غير رياستي عنصرن، ڪرائي جي قاتلن ۽ ٽين ڌُرين کي استعمال ڪري گهربل نتيجا حاصل ڪيا ويندا آهن. ان قسم جا گروهه ڪنهن به ملڪ کي مخالف سان سڌي سنئين ۽ مڪمل جنگ ڪرڻ بدران ، اهڙا موقعا فراهم ڪري ڏيندا آهن، جنهن سان اهو پنهنجي مخالف کي مات ڏيئي سگهي. سرد جنگ وارن ڏهاڙن ۾ سپر پاورز طرفان هن قسم جي تڪرارن جي پوئواري ڪندي هڪٻئي لاءِ ڏکيايون پيدا ڪيون وينديون هيون.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:جنگ
زمرو:ويڙھہ بلحاظ قسم
سنڌ جو انڊيا سان وچن

سنڌ سرڪار هڪ فيصلي ۾ ڀارت جي سرڪار کي پَڪ ڏني هئي ته اها پاڪستان جي ٺهڻ کان پوءِ به پنهنجي وچن يا واعدي مطابق ڪڻڪ، چانورَ  ۽ ڀوسو هندوستان کي گهرج مطابق پهچائيندي رهندي، ڇو جو سنڌ ۾ گهرج کان وڌيڪ پيداواري ٿي رهي آهي.
انڊيا ۾ جڏهن خوراڪ جي گهٽتائي پيدا ٿي هئي ته سنڌ مان لاڳيتو هندوستان جي ڏڪار سٽيل علائقن ۾ خوراڪ پهچائي ويندي هئي.
ان وقت وزارت جنهن جي سرواڻي غلام حسين هدايت الله ڪري رهيو هو، جيڪڏهن سنڌ سرڪار گهرج آهر  تڪڙي ساهتا ۽ امداد هندوستان کي نه پهچائي ها ته ڪيتريون زندگيون ختم ٿي سگهيون پئي.

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:ڀارت
زمرو:تاريخ
زمرو:پاڪستان جي تاريخ
مير ابراهيم خان

هريچند چوندو آهي ته **مير ابراهيم** (Meer Ibraheem) جنگ دوران ڀڄي جان بچائي هئائين. پيرن جي ترين تي ٿيل لائي وٺي جو ڀاڄ ڪئي هئائين ته ڳوٺ پڄڻ تائين لوڻو ڦيرائي پوئتي ڪونه ڌٺو هئائين. پوءِ ته ڀٽن ۽ ڀانن، سُرندن ۽ سارنگين تي وٺي سندس ڀاڄ ۽ ڊڄڻائپ کي کنيو جو هو گهر کان ٻاهر نڪري ڪونه ٿي سگهيو ۽ جڳ جهان کان نڪ لڪائي ويهي رهيو هو. هن، ڀانن مان جند ڇڏائڻ لاءِ پاڻي جيان پئسا هاريا هئا جيڪي هن جي حويليءَ جي در تي بيهي سندس ڀڄڻ جو قصو پٽيندا هئا. لَڄ کان مير ڪنڌ هيٺ ڪندو هو ته مٿي ڪونه ڪندو هو. ان ڪري مير ابراهيم ڊزن کن ڀٽن ۽ ڀانن کي گهر ويٺي اَڏي ڇڏيو. تنهن ڪري هاڻي اهي مير ابراهيم جي **[[مياڻي جي جنگ|مياڻيءَ جي جنگ]]** (Meeanee/Miyaanni jee jang) يا (Battle of Meeanee) مان ڀڄي اچڻ جي قصي کي بيان ڪونه ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
ڏنگي ۽ بنڊاڙ ٻيٽ

ڏنگي ۽ بنڊاڙ جا ٻئي ٻيٽ ڪراچيءَ جي ڏکڻ ۾ ابراهيم حيدريءَ ويجهو آهن. ٻئي ٻيٽ اصل ۾ هڪ ڊگهي ٻيٽ جا ٻه ڇيڙا آهن، جنهن مان اولهندي ٻيٽ کي ڏنگي (Ddhingi) ۽ اوڀرندي پاسي کي بنڊاڙ (Band'aarr) سڏيو وڃي ٿو. عالمي سطح تي ماحول جي بچاءَ جي لاءِ ڪم ڪندڙ اداري آءِ يو سي اين جي تيار ڪيل پاڪستان ۾ تمام وڏي ترجيح وارن علائقن بابت رپورٽ موجب اهو ٻيٽ بنڊاڙ / کپرانوالا / موچاڪا وارن ٻيٽن جو حصو آهي، جيڪو آءِ يو سي اين پاران حساس ماحولياتي علائقو پڻ قرار ڏنل آهي. ٻيٽن جو اهو سلسلو 17850 هيڪٽر ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ اهو سنڌ جي سامونڊي پٽيءَ جي اولهندي ڇيڙي تي ڪورنگي، ڦٽي ۽ جهري ڪريڪن جي لڳو لڳ آهي. انهن ٻيٽن جي بابت سنڌ سرڪار جي دعوا آهي ته اهي ٻيٽ پورٽ قاسم اٿارٽيءَ کي ليز تي نه ڏنا ويا هئا. ايستائين جو پورٽ قاسم اٿارٽي کي بندرگاهه سان لاڳاپيل ڪمن ڪارين لاءِ ليز تي ڏنل ايراضي ۾ به اهي ٻيٽ شامل نه هئا پر اڳوڻي وزير اعظم شوڪت عزيز 14 آڪٽوبر 2006ع تي پنهنجي ڪراچيءَ جي دوري ۾ اهو فرمان جاري ڪيو ته، زمين پورٽ قاسم اٿارٽيءَ جي آهي.

2006ع ۾ جڏهن ارباب رحيم سنڌ جو وڏو وزير هو، تڏهن به دبئيءَ جي هڪ وڏي ريئل اسٽيٽ ڪمپني عمار پراپرٽيءَ کي اهي ٻيٽ وڪرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي هئي. عمار ان رٿا تي 43 ارب ڊالر سيڙائڻ جو واعدو ڪيو هو. 13 سالن اندر هڪ نئون شهر اڏڻ واري رٿا ۾ عمار جو حصو 85 سيڪڙو هجي ها. جڏهن ته پورٽ قاسم اٿارٽيءَ جو رٿا ۾ حصو 15 سيڪڙو هو. ان سودي کي ايترو ته ڳجهو رکيو ويو هو جو سنڌ جي تڏهوڪي وڏي وزير ارباب رحيم پاڻ اهو چيو هو ته وفاقي حڪومت اهڙي ڪنهن به فيصلي کان اڳ سنڌ سرڪار کي اعتماد ۾ نه ورتو هو، ان ڪري سنڌ سرڪار ان معاملي تي وفاقي سرڪار سان ڳالهائيندي پر اڳتي هلي سنڌ سرڪار هٿيار ڦٽا ڪري ڇڏيا. سول سوسائٽي ۽ ماحوليات تي ڪم ڪندڙ ڌرين ان رٿا جي مخالفت ڪئي ۽ بعد ۾ چپ چپات ۾ ان رٿا مان هٿ ڪڍيا ويا.

پيپلز پارٽيءَ ان دور ۾ انهن ٻيٽن جي وڪري خلاف سخت موقف اختيار ڪيو هو. وڏي ويزير قائم علي شاهه، صوبائي سيڪريٽري جنرل تاج حيدر، سينيٽر رضا رباني، نثار کهڙو، سيد مراد شاهه ۽ ٻيا ڪيترائي اهم پ پ اڳواڻ ان رٿا کي سنڌ جا اثاثا نيلام ڪرڻ جي سازش قرار ڏيندا رهيا. اان ئي پارٽيءَ جي سرڪار ۾ جڏهن اهي ساڳيا همراهه اقتدار جي ڪرسين تي ويٺل آهن ته اهي ساڳيا ٻيٽ بحريا ٽائون کي وڪرو ڪيا ويا آهن. 11 مارچ 2013ع تي آمريڪي سيڙپڪار **ٿامس ڪريمر** ۽ ملڪ رياض جي وچ ۾ مفاهمت يا يادداشت تي صحيحون ڪيون ويون، جنهن هيٺ آمريڪي سيڙپڪار ۽ بحريا ٽائون سيف سٽي نالي اڏاوتي رٿا کي عمل هيٺ آڻيندا. بحريا ٽائون جي ترجمان موجب اهو شهر ڏهن ورهين اندر مڪمل ٿيندو، جنهن ۾ دنيا جي سڀ کان اوچي عمارت، بين الاقوامي معيار جا شاپنگ سينٽر ۽ ٻيون اهم رٿائون تعمير ڪيون وينديون. اخباري خبرن موجب ان رٿا تي 15 کان 20 ارب ڊالر خرچ ٿيڻا هئا.  سنڌ واسين جي سخت مزاحمت ۽ ٻيٽن جي مالڪيءَ واري تڪرار سبب اها رٿا رولڙي جو شڪار ٿي وئي. 

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
زمرو:عربي سمنڊ جا ٻيٽ
نسلي بنيادن تي قوم جو تصور

ڪي ڌريون نسلن کي جدا قوم جو نالو ڏينديون آهن. جيڪو رجحان صحيح ڪونهي. انساني نسل ڪي سماجي فرقا نه پر حياتياتي فرقا هوندا آهن. نسلي خاصيتون، ڌار قومي خاصيتون نه پر حياتياتي خاصيتون هونديون آهن، جيئن: چمڙي جو رنگ، وارن جو رنگ ۽ بناوت ۽ اکين جي شڪل وغيره. انهن حياتياتي خاصيتن جي بنياد تي دنيا ۾ ڪيترائي انساني نسل وجود رکن ٿا.

اهي نسل ڪي ڌار قومون نه هوندا آهن پر انهن خاصيتن جا ماڻهو ڪيترن ئي نسلن سان لاڳاپو رکندي به هڪ ٻولي، هڪ وطن، هڪ قومي ڪردار ۽ اقتصادي لاڳاپن جي ڪري هڪ قوم جا فرد هوندا آهن. انهن کي رڳو رنگ ۽ نسل جي بنياد تي ورهائي جدا قومون سڏي نه ٿو سگهجي. اڄ به ڪيترن ئي مختلف نسلن جا ماڻهو جديد قومي اصولن تحت، قومون اَڏي ڪري رهيا آهن. ڪيوبا ۾ ٽن نسلن جي ماڻهن جديد قومي اصولن تحت هڪ قوم کي جنم ڏنو آهي. هو جدا رنگ، ۽ جدا نسل جي هوندي به ٻولي، وطن، قومي ڪردار ۽ اقتصادي لاڳاپن جي بنياد تي هڪ قوم جا فرد آهن. آمريڪا جي ڪيترن ئي رياستن ۾ ڪاري نسل ۽ اڇي  نسل جي ماڻهن گڏجي قوم جي جديد اصولن جي بنياد تي پنهنجا قومي وجود تسليم ڪرايا آهن. ڇو جو نسلي خاصيتون، قومن جي ٺاهڻ ۾ ڪوبه بنيادي ڪرادار ادا نه ڪنديون آهن. انساني گروهن کي نسل ۽ رنگ جي بنياد تي ورهائڻ خود هڪ غلط آهي. جيئن مظلوم ۽ محڪوم قومن جا فرد پاڻ ۾ جديد قومي اصولن جي بنياد تي اتحاد قائم نه ڪري سگهن.

رنگ ۽ نسل جي بنياد تي فاشسٽن پنهنجا جارحاڻا مقصد پورا ڪرڻ لاءِ ان قومي تصور کي هوا ڏني آهي. هو پوئتي پيل ڪاري رنگ نسلن تي پنهنجو قبضو برقرار رکڻ ۽ سندن ڦرلٽ کي وڌيڪ جٽاءُ دار ڪرڻ لاءِ اڇي رنگ جي نسلي مٿڀرائيپ جو پٽڪو پٽين ٿا. هنن آريائي نسل جي ٻي سڄي دنيا مٿان برتري جو انسانيت دشمن نظريو گهڙي پنهنجن فسطائي مقصدن کي پورو ڪرڻ لاءِ ميدان هموار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ان غلط تصور جي بنياد تي سائوٿ آفريڪا، پورچوگال ۽ آمريڪا ۾ ڪي بورجوا نظريئي ساز پنهنجا غلط مقصد پورا ڪرڻ لاءِ هٿ پير هڻي رهيا آهن ۽ هڪ قوم جي فردن ۾ رنگ ۽ نسل جي بنياد تي نفرت ۽ نفاق جو ٻج ڇٽي رهيا آهن.

اڇي رنگ جي گروهن جا بورجوازي رنگدار گروهن مٿان پنهنجو قبضو برقرار رکڻ ۽ سندن ڦرلٽ کي وسيع ڪرڻ لاءِ اڇي رنگ جي گروهن جي مٿڀرائپ  ۽ اتم هجڻ جون اجايون ڳالهيون ڪري رهيا آهن ۽ ڪاري رنگ جي گروهن مٿان پنهنجي قبضي کي جائز ۽ قدرتي اصولن جي مطابق ڪوٺي رهيا آهن. جڏهن ته اڄ جي جديد دور سندن انهن غلط دعوائن جي قلعي کولي ڇڏي آهي ۽ اهو ثابت ڪيو آهي ته مڙني نسلن جا ماڻهو هڪ جهڙين صلاحيتن جا مالڪ هوندا آهن. اڇي رنگ جي گروهن جي ترقي جو سبب، سندن رنگ نه پر انهن جون ملڪي حالتون ۽ وسيلا آهن ۽ اهڙي طرح رنگدار گروهن جي ماڻهن جي پوئتي پوڻ جو اصل سبب سندن رنگ نه پر سندن مٿان ڦرلٽ ڪندڙن جو نوآبادياتي ظلم ۽ ڏاڍ آهي.

ان جو واضح مثال اهو آهي ته اڄ جن رنگدار گروهن آزادي ورتي آهي ۽ اڃا به اڳتي وڌي سوشلسٽ نظام نافذ ڪيو آهي ته هو اڄ سفيد فامن جو مقابلو ڪري رهيا آهن ۽ هو اقتصادي طرح تمام گهڻو اڳتي وڌي ويا آهن. ان ڪري رنگ ۽ نسل جي بنياد تي قومن جي تشڪيل يا ڪن مٿان ناجائز قبضو نه صرف غلط آهي پر اهو انسانيت جي ترقي ۽ واڌ ۾ پڻ وڏي رڪاوٽ آهي. ان ڪري دنيا جي انصاف پسند قومن ۽ ملڪن ۽ خاص ڪري گڏيل قومن کي اهڙن رجحانن کي ٻنجو ڏيڻ لاءِ پنهنجو تاريخي ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي. جيئن سڄي دنيا جا ماڻهو رنگ ۽ نسل جي فرق کان مٿاهان ٿي عالمي ڀائيچاري ۽ ترقيءَ جي واٽ وٺي سگهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:قوم
لڇمڻ سنگهه

**لڇمڻ سنگهه** (Lachhmann Singh) ٿر جي هڪ شهر ڇاڇري (Chhachhiro) جي هڪ وڏي ۽ مشهور شخصيت هئو. 1977ع جي هڪ رات اُٺن تي چڙهي پنهنجي پريوار يا آڪهه (خاندان) سان ٿر سان لڳندڙ ڀارت جي سرحد پار ڪري راجسٿان (Rajasthan) جي رياست ڏانهن هليو ويو. صبح جو مقامي ماڻهن ڏٺو ته سندس گهر جا ڏيئا ٻرن پيا پر لڇمڻ سنگهه ۽ ان جي آڪهه موجود ڪونهي. ان کان پوءِ سندس ڀارت وڃڻ جي خبر ٿر سميت سڄي سنڌ ۾ پکڙجي وئي هئي. لڇمڻ سنگهه پنهنجو اباڻو وطن ۽ گهر ڇو ڇڏيو ان جا اڄ ڏينهن تائين ڪي به وچور يا تفصيل آڏو نه اچي سگهيا آهن.

فيلڊ مارشل ايوب خان جي دور ۾ لڇمڻ سنگهه قانون ساز اسيمبليءَ جو رُڪن رهي چڪو هو. سندس پِتا (والد) **لال جِي** (Lal Ji) پڻ 1953ع ۾ سنڌ اسيمبليءَ جو رُڪن چونڊيو ويو هو ۽ 1936ع ۾ سندس ڏاڏو **کجي سوڍو** (Kkhaji Soddo) پڻ سنڌ اسيمبليءَ جو رڪن چونڊيو ويو هو.

لڇمڻ سنگهه کي ڀارتي شهريت ملڻ کانپوءِ اتان جي پئنچائت جو مُکي (سرواڻ) پڻ چونڊيو ويو هو.

پاڪستان جي پرڌان منتري يا وزير اعظم ذوالفقار علي ڀٽي راڻي چندر سگهه، مير علي بخش ٽالپور کي انڊيا موڪليو هو ته جيئن اهي سنڌ مان لڏي ويل لڇمڻ سنگهه کي ڀارت مان واپس سنڌ اچڻ تي راضي ڪري سگهن، پر لڇمڻ سميت ساڻس گڏ لڏي ويلن واپس سنڌ موٽي اچڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو.

لڇمڻ سنگهه 82 ورهين جي ڄمار ۾ ڀارت ۾ ديهانت ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻهو
حاجي محمي قائم

”تحفته الڪرام“ (Tuhfatul-kiraam) ۾ لکيل آهي ته **حاجي محمي قائم** (Haaji Mahimi Qaaim) ’عالم اڪمل و فاضل افضل، مجموعاءِ علم معقول و منقول هو. وقت جي عالمن سان سندس بحث ٿيندا هئا ۽ حاجي محمي گهڻو ڪري انهن بحثن ۾ مٿاهون رهندو هو. هر روز عصر جي نماز کان پوءِ حديث جو درس ڏيندو هو. هڪ ڀيري حج ڪري واپس موٽي آيو؛ ٻئي ڀيري ويو ته مديني منور ۾ امامت اختيار ڪيائين ۽ پوءِ اتي ئي 1157ھ ۾ وفات ڪيائين، ۽ **جنت البقيع** (Janatul Baqi) ۾ دفن ٿيو. ملا محمد باقر واعظ ۽ مخدوم نور محمد نصرپوري حاجي صاحب جا شاگرد هئا. 

مقالات الشعراء“ (Maqalaat-e-Shuiraa) ۾ آهي ته حاجي قائم حديث جي علم ۾ وڏي اعتماد وارو ڄاتو ويندو هو. حافظي جو هيءُ حال هئس، جو جن مسئلن ۽ مقدمن کي ٻيا عالم وڏي تحقيق کان پوءِ بيان ڪندا هئا، حاجي قائم بروقت انهن تي نه رڳو پنهنجي راءِ ڏيندو هو، پر ان سان گڏوگڏ هر ڪتاب جي بابن ۽ صفحن جو حوالو به ڏيندو هو. پهرين ڀيري جڏهن حج جو ارادو ڪيائين ته سفر ۾ ايندي ويندي جتي به ويو ٿي اتي ماڻهن سندس وڏي عزت ڪئي ٿي ۽ آجياڻو ڏنو ٿي، خاص ڪري **سورت** ۾ عقيدتمندن سندس آجياڻو اهڙي شان سان ڪيو، جنهن جو بيان ڪرڻ ڏکيو آهي. ورهيه 1154ھ ۾ حرمين جي سفر تي روانو ٿيو ۽ اهو ئي فيصلو ڪري نڪتو ته مديني ۾ مقيم ٿيندس. 

شعر پڻ چوندو هو- ’استخراج تحويل شمس‘ جي فن ۾ هڪ قطعو لکيو هئائين، جيڪو ”مقالات“ ۾ درج ٿيل آهي ۽ ان ۾ استخراج جي علمي قاعدي کي نهايت سهڻي انداز ۾ پيش ڪيو ويو آهي. 

لاڏاڻو
تاريخ وفات ”في جناتِ تجري“ مان 1157ع نڪري ٿي. 

## حوالا

زمرو:حديث
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:سنڌي شخصيتون
ابو معشر سنڌي

**ابو معشر سنڌي** (Abu Mu'shar Sindhi) جو اصل نالو **نجيح** هو ۽ ڪنيت ابو معشر هيس. اصل ۾ سنڌ جو رهاڪو هئا، پوءِ مديني ۾ وڃي رهيا. ان ڪري کيس "مدني" سڏيو ويندو آهي. روايت آهي ته "بنو اسد" کيس مديني ۾ خريد ڪري نجيح نالو رکيو. هن حضور (صلي الله عليہ وسلم) جن جي هڪ صحابي، اسعد بن سهل بن حنيف (رضي الله تعالي عنہ) کي ڏٺو هو، ان ڪري کيس **تابعين** ۾ ليکيو وڃي ٿو. وڏا عالم ۽ فاضل هئا ۽ خاص طور مغازي ۾ وڏو درڪ حاصل هئس.

حديث جا مشھور راوي، جنھن جو پورو نالو "ابو معشر نجيح بن عبدالرحمان السندي" ھو، ڪنھن جنگ ۾ گرفتار ڪري آندو ويو، کيس حجاز ۾ ام موسيٰ خريد ڪيو ۽ پوءِ بنو ھاشم جي ميراث ۾ آيو. آخرڪار ھن مقرر ڪيل رقم ادا ڪري پاڻ کي آزاد ڪرايو. آزاد ٿيڻ کان پوءِ ھن تمام وڏو علمي رتبو حاصل ڪيو، ھن حديث، فقه ۽ مغازي ۾ مھارت حاصل ڪئي. حديث سکڻ لاءِ ھن وقت جي عالمن کان تمام گھڻو پرايو، پوءِ ھن جا به ڪيترائي شاگرد ٿيا، سنڌي ھئڻ جي ڪري ھن جو لھجو ۽ سندس تلفظ جي ادائگي صحيح نه ھئي. کيس "ابو معشر السندي" سڏيندا ھئا. ھو حافظي جا ڪجهه ڪمزور ھئا. ھن خليفي مھديءَ جي ماءُ، ام موسيٰ جو غلام رھي چڪو ھو، ان ڪري کيس 160 ھجري بمطابق 777ع ڌاري مديني مان عراق آندو ويو. ابو معشر السنديءَ جي جنازي نماز خليفي، ھارون الرشيد پڙھائي. 

ابو معشر سنڌيءَ جو نالو سرفهرست آهي، جنهن حديث، مغازي ۽ فقه ۾ ڪمال حاصل ڪيائين؛ خاص طرح مغازيءَ جي فن ۾ استاد ليکيو ويو آهي. سندس استادن مان محمد بن ڪعب قرظي، سعيد بن ابي سعيد، مقيري، ابو برده بن ابي موسيٰ، هشام بن عروه، موسيٰ بن بشار، نافع، محمد بن قيس، وغيره آهن. "جامع ترمذيءَ" ۾ سندس روايت موجود آهي. سندس شاگردن ۾ جليل القدر عالمن ۽ فاضلن جا نالا آهن: جهروڪ محمد بن ابي معشر، عبدالرزاق، ابو نعيم، محمد بن بڪار، منصور بن ابي مزاحم، ليث بن سعد، عبدالله بن ادريس، هشيم، ابن مهدي، ابو نصر، هاشم بن قاسم، وڪيع، هوزه بن خليفه، عثمان بن عمرو، محمد بن سوا، محمد بن عمرو اقدي، ابو ضمره، سعيد بن منصور، عاصم بن علي، ابو ربيع زهراني ۽ فن حديث ۽ فقه جا مشهور امام، سفيان ثوري. علامه ذهبيءَ، امام احمد بن حنبل، خطيب بغداديءَ، ابو نعيم خليليءَ سندس ذڪر ڪيو آهي. خليفو مهدي سندس علم ۽ فضل جو قدردان هو. سڀڪنهن کيس مغازيءَ جو امام مڃيو آهي. سندس تصنيفن مان "المغازي" تمام مشهور آهي. ابن نديم "الفهرست" ۾ ان جو ذڪر ڪيو آهي. 170 ھجري ۾ وفات پاتائين. خليفي هارون رشيد سندس جنازي جي نماز پڙهائي. بغداد جي مقبره ڪبيره ۾ سنڌ جو هيءُ فخر مدفون ٿيو.

## لاڏاڻو
سن170هه ۾ بغداد ۾ وفات ڪيائين. 

## حوالا

زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:تابعي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:سنڌي نسل جا ماڻهو
زمرو:سنڌي ودوان
زمرو:عرب ليکڪ
زمرو:علم حديث
ميرن ۽ انگريزن وچ ۾ عهدنامون

20 اپريل 1838ع تي **ميرن ۽ انگريزن وچ ۾ عهدنامون** (Meeran aein Angrezan wich mein Uhidnaamoon) ٿيو. جنهن مطابق انگريزن کي اجازت ڏني وئي هئي ته اهي روسي خطري کي منهن ڏيڻ لاءِ سنڌ رستي افغانستان ڏانهن فوجون موڪلي سگهن ٿا ۽ پنهنجا جنگي جهاز ۽ ڪراچي، سنڌ ۾ رکي سگهن ٿا.  ڇو سنڌ جا حڪمران به زنجيت سنگهه پاران ايندڙ اوچتي ڪاھ ۽ افغانستان کي ڏن ڏيڻ جي حوالي سان پريشان هئا. تنهنڪري سنڌ جي حڪمرانن به ايران جي وسيلي فرانس ۽ ٻئي پاسي انگريزن سان لاڳاپا ٺاهڻ جي جاکوڙ شروع ڪئي. **مير غلام علي** جي خواهش هئي ته فرانس جي بدران انگريزن کان مدد ورتي وڃي. تبديل ٿيندڙ وايو منڊل ۾ ڪمپني بهادر ۽ سنڌ جي حڪمرانن اهو پئي چاهيو ته سندس وچ ۾ ختم ٿيل لاڳاپا ٻيهر ٺيڪ ٿين ۽ انگريز سرڪار کي افغانستان تي ڪاھ لاءِ سنڌ مان پنهنجون فوجون به گذارڻيون هيون. انگريزن کي روس جي وڌندڙ ايراني اثرن مان به الڪو ٿي پيو هو. **نيپولين** بونا پارٽ جيڪو انگريزن جو وڏو ويري هو تنهن کي قابو ۾ رکيو وڃي. انهيءَ ڪري انگريزن کي سنڌ جي ميرن سان بچاءُ ۽ مدد ڪرڻ جو عهدنامو 1808ع ۾ ڪرڻو پيو. جيڪا ٻنهي حڪمرانن جي مجبوري هئي. اهو معاهدو 21 آگسٽ 1808ع ۾ سيٽن ۽ مير غلام علي جي وچ ۾ ٿيو. معاهدي ۾ انگريز ميرن سامهون مجبور هئا. تنهنڪري هڪ ٻئي معاهدي لاءِ **هئنڪي اسمٿ** جي اڳواڻي ۾ 200 ماڻهن تي ٻڌل هڪ وفد 1809ع ۾ پرنس آف ويلس جهاز ۽ ٽن هٿياربند ٻيڙين سميت بمبئيءَ کان ڪراچي روانو ٿيو. هئنڪي سان وفد ۽ ڊاڪٽر کانسواءِ نيوي آفيسر **ليفٽيننٽ مئڪس ويل**، **ليفٽيننٽ ٽيلر**، پوٽنجر ۽ ڪرائسٽي گڏ هئا. وفد ۾ 30 ڄڻن جو فوجي دستو به شامل هو. 9 مئي 1809ع تي اهو قافلو ڪراچي بندر تي پهتو. **هئنڪي اسمٿ**، **ليفٽيننٽ مئڪس ويل** وسيلي ڪراچيءَ جي گورنر **عبدالله خان لغاري** ڏانهن پيغام موڪليو ته بندر تي لهڻ لاءِ رهبر ٻيڙي موڪلي وڃي.  

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:تاريخ
زمرو:ڀارت
قران

**قِران** (ق جي ھيٺان زير) جي لغوي معني آهي ٻن شين کي ھڪٻئي سان ملائڻ. اصطلاح ۾ قران ھي آھي تہ ماڻھو حج ۽ عمري جو احرام گڏ ٻڌي ٻنھي جا ارڪان  ادا ڪندا آهن.. قران وارو حج ڪرڻ واري کي قارن چوندا آهن. قران جو حج، افراد جي حج ۽ تمتع واري حج ٻنھي کان افضل آهي.

## حوالا
نقطئه نظر

**پهچ**، خيال، نقطئه نظر يا اَپروچ (Approach) ڪنهن به مسئلي يا سوال کي غور هيٺ آڻڻ ۽ مليل معلومات جي ڇنڊڇاڻ ڪري، ان کي قبولڻ يا رد ڪرڻ جي عمل کي چئبو آهي. جنهن تحت بين الاقومي مامرن ۾ مليل رستن يا دڳن (Options) مان مناسب جي چونڊ ڪري سگهجي. ان ذريعي علمي مقصدن لاءِ ڪجهه معيار قائم ڪندي، ڪارائتن ۽ هاڪاري خيالن کي مڃڻ ۽ ناڪاري رخن ۽ پاسن کي رد ڪيو ويندو آهي. ’اپروچ‘ ذريعي ڪنهن به مسئلي کي خاص رُخ کان ڏسڻ ۽ ان بابت تفصيلي وضاحتون بيان ڪري سگهجن ٿيون. مختلف عالم پنهنجي فڪري پورهيي يا ورتاءَ کي بيان ڪرڻ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪن ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ نظرين ۽ خيالن کي بيان ڪرڻ لاءِ هي طريقو اختيار ڪيو ويندو آهي . مثال طور، ڪارل مارڪس جو معاشيات بابت تجزيو اصل ۾ انصاف واري انساني سماج جي اڏاوت جي سلسلي ۾ هڪ خاص فڪري ورتاءَ جي حيثيت رکي ٿو. 

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:معاشرو
سي. اِي. ايم. جوڊ

**سائرل ايڊون مچنسن جوڊ** (**C. E. M. Joad؛ 1891–1953ع**)، هڪ برطانوي فلسفي، آڪسفورڊ يونيورسٽي کان تعلیم ورتو ۽ سال 1930ع میں لنڊن جي ھڪ ڪاليج ۾ فلسفي جي شعبي جو صدر مقرر ٿيو. پاڻ فلسفي ۽ منطق تي ڪيترائي ڪتاب لکيائين.

**Cyril Edwin Mitchinson Joad** (12 August 1891 – 9 April 1953) was an English philosopher, author, teacher and broadcasting personality. He appeared on *[[The Brains Trust]]*, a BBC Radio wartime discussion programme. He popularised philosophy and became a celebrity, before his downfall in a scandal over an unpaid train fare in 1948.

## ''اخلاق جو مستقبل''

سي اِي ايم جوڊ پنھنجي ھن ڪتاب ۾ لکي ٿو تہ تاريخ جي اڀياس مان ڄاڻ ملي ٿي تہ عورت جي روزي ڪمائڻ جو هڪ ئي وسيلو رهيو آهي؛ پنھنجي بدن جو سودو ڪرڻ. اها پنھنجي بدن کي ٻن طريقن سان وڪڻي سگهي ٿي. يا تہ اها پنھنجي بدن کي اڻڳڻيل وقت تائين هڪ شخص کي وڪڻي ڇڏي يا هڪ کان وڌيڪ مردن کي ٿوري ٿوري وقت لاءِ وڪڻندي رهي. پھرين طريقي کي وهانءُ يا شادي چئجي ٿو ۽ ٻئي جو نالو سدا سهاڳڻي (قحبگي) آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* C. E. M. Joad at Spartacus Educational - biography and quotations from *Under the Fifth Rib*
* Walk the Joadian Way
* C. E. M. Joad - Making Britain  - biographical notes, detailed bibliography, and discussion of his admiration for Indian civilisation and for Gandhi
* British Movietone interview with Joad on the theme "Will civilisation crash?"
* C. E. M. Joad at British Pathé - "Joad at home, playing hockey and giving lecture at Birkbeck College"
* The Great Train Ticket Scandal of 1948

زمرو:ليکڪ
زمرو:فلسفي
زمرو:سياستدان
زمرو:1891ع جون پيدائشون
زمرو:1953ع جون فوتگيون
زمرو:برطانوي فلسفي
زمرو:عيسائي فلسفي
زمرو:انگلستان ۾ دفن ٿيل
زمرو:ويھين صدي جا فلسفي
زمرو:باليول ڪاليج، آڪسفورڊ جا فارغ التحصيل
قومپرستي

**قومپرستي** مان مراد پنھنجي قوم جي لاءِ سياسي، معاشي يا ٻي ڪا جدوجھد آھي. اھو ھڪ نظريي ۽ تحريڪ جو نالو آهي جيڪو ڪنھن مخصوص قوم جي ماڻهن جي مفادن کي مضبوط ڪري ٿو ان جو مقصد خاص طور تي  قوم جي پنھجي ملڪ تي اختيار ۽ خودمختياري جي حاصلات ۽ حفاظت ھوندو آھي ان نظريي مطابق سياسي اقتدار (قابل قبول اختيار) جو جائز ذريعو رڳو قوم ئي ھوندي آھي اھو نظريو ثقافت، قوميت، جاگرافيائي مقام، ٻولي، سياست، مذھب ، روايتن،  ۽ مشترڪ تاريخ  جي مختلف سماجي صفتن جي بنياد تي قومي تشخص کي پيدا ڪري ۽ پختو ڪري ٿو  ۽ قومي وحدت ۽ سالميت کي فروغ ڏئي ٿو. قومپرستي قوم جي روايتي ثقافت کي محفوظ ۽ فروغ ڏئي ٿي اھو نظريو قومي ڪاميابين تي فخر ڪرڻ کي ھٿي ڏئي ٿو ۽ اھو حب الوطني جي ويجھو آھي .ھن نظريي جو بنياد ھن ڳالھ تي آھي ته ”ھر قوم کي، حق خوداختياري جي اصول تي، پنھنجي سياسي مستقبل بابت فيصلو ڪرڻ جو حَق آھي، ۽ انھيءَ طريقي مطابق ھر قوم پنھنجي آزاد ۽ جداگانه حڪومت بڻائڻ جو اختيار رکي ٿي.“ 
ھن وقت قوميت جا دنيا ۾ تسليم ڪيل بنياد ھيٺيان شمار ڪيا وڃن ٿا:
#جاگرافيائي حَدن جو وطن 
#زبا 
#ڪلچر 
#قومي ڪردار 
#سياسي ۽ اقتصادي مفاد

## قوم پرستي جي وصف

قوم ھڪ مخصوص جاگرافيائي حدن ۾ رھڻ وارن انھن ماڻھن کي چئجي ٿو، جن جون رسمون رواج، تھذيب ۽ تمدن، ٻولي ۽ تاريخ ھڪجھڙي ھجي. ھڪ گروھ يا ٽولو قوم سڏائڻ جي اهل نہ اھي ۽ نہ ئي وري انھن ماڻھن جي ٽولي کي قوم سڏي سگھجي ٿو جيڪي ٻولي، ثقافت، تھذيب، تمدن ۽ تاريخ بہ ساکي نہ رکندا ھجن. قومون اوچتو وجود ۾ نہ اينديون اھن.

## سنڌي ادب ۾ قومپرستي جا رجحان

سنڌي ادب جي تاريخ ۾ قوم پرستي جو رجحان انتھائي پراڻو اھي. سومرن جي دور جي رزميہ گاھن کان وٺي موجوده دور جي سياسي حالتن تي اسرندڙ ادب قوم پرستيءَ واري تحريڪ جو حصو اھي. قوم پرستيءَ جو لاڙو ملڪي حالتن جي پيداوار ھوندو اھي. سنڌي ادب ۾ ھي لاڙو ’ون يونٽ‘ کان پوءِ ھڪ تحريڪ جي شڪل اختيار ڪري ويو. سنڌ جي شاعرن ۽ اديبن ھڪ منظم تحريڪ شروع ڪئي. جنھن جو مقصد سنڌي ٻولي، سنڌي ادب ۽ سنڌ جي قومي، ثقافتي ورثي جي حفاظت ھو. ھن تحريڪ جي اھم اديبن ۾ محمد ابراھيم جويو، شيخ اياز، عبدالڪريم گدائي، سراج ميمڻ، تنوير عباسي، شمشير الحيدري، ڊاڪٽر نجم عباسي، رسول بخش پليجو، نياز ھمايوني، استاد بخاري، امر جليل، ماھتاب محبوب، امداد حسيني، محمد خان مجيدي، ابراهيم منشي، سرويچ سجاولي، خاڪي جويو ۽ ٻيا ڪيترائي شاعر ۽ اديب اچي وڃن ٿا. ھن تحريڪ ھيٺ جيڪو بہ ادب سرجيو ان ۾ سنڌ ۽ سنڌيت جي پرچار، سنڌ جي استحصالي طبقي تي ڦٽڪار، سنڌ جي سورمن جي تعريف، سنڌي ٻولي سان محبت جو اظھار، سنڌ جي قديم اثارن تي فخر ڪرڻ، ڪلاسيڪل شاعرن جي عظمت جو اظھار، ملڪي سماجي حالتن جي عڪاسي ھن دور جون خاص خوبيون آھن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:تاريخ
زمرو:قومپرستي
زمرو:قوم
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:سياسي فلاسافي
برگر بادشاھ

"برگر بادشاهه" بين الاقوامي بين الاقوامي کاڌي جي ايجنسي هئي جيڪا وڪرو ڪيو ويو ص s. ان جي پهرين پراڻي دڪان 1954، मियामी، फ्लोरिडा.

برگر جي سڄي دنيا جي هڪ خاص خوبين مان هڪ آهي هيمبرگر، جيڪو "وپپر" سڏيو ويندو آهي.

جڏهن برگر بادشاهه فيصلو ڪيو ته آسٽريليا ۾ پنهنجا ڪم وڌائي، انهن ڄاڻيو ته انهن جو ڪاروبار ننڍڙي کائڻ واري خوراڪ جي دڪان جي ڀائيواري سان تجارت جي نشاندهي ڪئي وئي هئي. حقيقت ۾، پهريون ڀيرو آسٽريليا جي برگر بادشاهه ڪرپنسي جو بنياد، پرٿ ۾ قائم ڪيو ويو، غلط طور تي 'Matelaina Jack' 'جو نالو ڪڍيو ويو، نام جي نالي سان ۽ فرنچائز جي احساس جائي ڪاوڙ. پڪ ڪريو ته جيو موجوده موجوده برگر جي درجي کي وڪرو ڪري ٿو، ۽ انهي کان علاوه هڪ آسٽريليا جي ماهر، برگر آسري. هي برگر هڪ آسٽريليا پسند مڇي ۽ مساج جي ذخيري تي مشتمل آهي، جنهن ۾ هگاس، باڪس، پیاز ۽ بيئٽروٽ ۽ گوشت، چاس، ۽ ٽماٽو شامل آهن.

زمرو:فاسٽ فوڊ ريسٽورنٽ
سفري پروانو

**سفري پروانو**، راهداري يا پاسپورٽ (Passport) ڪنهن به حڪومت طرفان پنهنجي شهريءَ جي حق ۾ جاري ڪيل سرڪاري دستاويز، جيڪو سندس شهريت جي پَڪَ ڏيندي پرڏيهي سرڪارن کي سندن حدن ۾ محفوظ راهداري ڏيڻ، قانوني امداد ۽ تحفظ ڏيڻ لاءِ آهي. هن دستاويز ملڻ کان پوءِ عالمي سطح تي طئي ٿيل حقن حاصل ڪرڻ لاءِ ٿئي ٿي ۽ ڪوبه شهري پرڏيهه ۾ بنيادي انساني حقن جو تحفظ ماڻي سگهي ٿو، سفارتڪارن کي جاري ٿيندڙ هن قسم جي دستاويز کي Passport Blue جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو، جنهن سبب کين خاص سفارتي سهولتون مليل هونديون آهن.

## حوالا

زمرو:قانون
زمرو:بين الاقوامي قانون
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
سردار خان محمد ڏاھري

ﺭﺋﻴﺲ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﺧﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ
ﺭﺋﻴﺲ ﺧﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ ﻭﻟﺪ ﺟﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ ﺟﻲ
ﭘﻴﺪﺍﺋﺶ 4 ﺟﻮﻥ 1946ﻉ ۾ ﮘﻮﭞ ﺭﺿﺎ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ
ﺗﻌﻠﻘﻪ ﺩﻭﻟﺘﭙﻮﺭ ﺿﻠﻊ ﻧﻮﺍﺏ ﺷﺎﻩ ۾ ﭤﻲ . ﭘﺮﺍﺋﻤﺮﻱ ﺗﻌﻠﻴﻢ
ﮘﻮﭞ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﺭﺿﺎ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ ﻣﺎﻥ ﺣﺎﺻﻞ ڪﺌﻲ .
ﺳﻴڪﻴﻨڊﺭﻱ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻣﺌٽﺮڪ ﻫﺎﺀِ ﺍﺳڪﻮﻝ ﺩﻭﻟﺘﭙﻮﺭ ﻣﺎﻥ
ﺳﺎﻝ 1979 ﻉ ۾ ﺍﻧٽﺮ 1982ﻉ ۾ ﮔﻮﺭﻧﻤﻴﻨٽ ڊﮔﺮﻱ ڪﺎﻟﻴﺞ
ﻣﻬﺮﺍﮠ ﻣﻮﺭﻭ ﻣﺎﻥ ﺑﻲ ﺍﻱ ﺁﻧﺮﺱ ﺳﻨﮅ ﻳﻮﻧﻴﻮﺭﺳٽﻲ
ﭴﺂﻣﺸﻮﺭﻭ ﻣﺎﻥ ڪﺌﻲ . ﺍﻳﻢ ﺍﻱ ﭘﻮﻟﻴٽﻴڪﻞ ﺳﺎﺋﻨﺲ
1988ﻉ ۾ ﺳﻨﮅ ﻳﻮﻧﻴﻮﺭﺳٽﻲ ﻣﺎﻥ ۽ ﺍﻳﻞ ﺍﻳﻞ ﺑﻲ ﺳﻨﮅ
ﻳﻮﻧﻲ ﻭﺭﺳٽﻲ ﭴﺎﻣﺸﻮﺭﻭ ﻣﺎﻥ ڪﺌﻲ . ﺳﺎﻝ 1990ﻉ ﺟﻲ
ﻋﺎﻡ ﺍﻟﻴڪﺸﻦ ۾ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺍﺳﻴﻤﺒﻠﻲ ﭘﻲ ﺍﻳﺲ 22 ﺗﻲ
ﭘﻴﭙﻠﺰ ﭘﺎﺭٽﻲ ﺟﻲ ٽڪﻴٽ ﺗﻲ ﺑﻴﭡﻮ ۽ ڪﺎﻣﻴﺎﺏ ﭤﻴﻮ .
1993ﻉ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺍﺳﻴﻤﺒﻠﻲ ﺟﻮ ﻣﻴﻤﺒﺮ ﺭﻫﻴﻮ .
ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﺎ ﻣﺴﺌﻼ ﺣﻞ ڪﺮﮠ ﺷڪﺎﺭ ﻭﺍﻟﻲ ﺑﺎﻝ ﺭﺍﻧﺪ ﺳﺎﻥ
ﺩﻟﭽﺴﭙﻲ ﺍﭤﺲ . ﻫڪ ﺩﻓﻌﻮ ﻋﻤﺮﻭ ﺑﻪ ڪﻴﻮ ﺍﭤﺲ . ۽
ﭘﺎڙﻱ ﻭﺍﺭﻥ ﺟﻲ ﻣﺪﺩ ڪﺮﮠ ﺩﻭﺳﺘﻲﺀَ ﺟﻮ ﻭﻓﺎﺩﺍﺭ ﻋﻮﺍﻡ
ﺟﻮ ﺧﺪﻣﺘﮕﺎﺭ ڪﺸﺎﺩﻭ ﻫﭣ ۽ ڪﺸﺎﺩﻱ ﺩﻝ ﺍﭤﺲ . ﻣﻠﮡ
ﺟﻮ ڏﺍﮂﻭ ﺩﻟﭙﺴﻨﺪ ﺍﻧﺪﺍﺯ ۽ ﻋﺰﺕ ڏﻳﺌﻲ ۽ ﻭﭠﻲ ﺧﻮﺏ
ﭴﺎﮢﻲ

## حوالا
ڏﺍﻫﺮﻱ

ڏﺍﻫﺮﻱ ‏( ﺫﺍﺕ ‏) : ڏﺍﻫﺮﻱ ، ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﻫڪ ﻗﺪﻳﻢ ﺫﺍﺕ ﺁﻫﻲ، ﺟﻴڪﻲ ﻧﻮﺍﺑﺸﺎﻫﻪ، ﻧﻮﺷﻬﺮﻱ ﻓﻴﺮﻭﺯ، ﺳﺎﻧﮕﮭڙ ﺳﻤﻴﺖ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺍڪﺜﺮ ﻫﻨﮅﻥ ﺗﻲ ﺁﺑﺎﺩ ﺁﻫﻦ . ﻫڪڙﻭ ﻋﺎﻡ ﺧﻴﺎﻝ ﺍﻫﻮ ﺁﻫﻲ ﺗﻪ ڏﺍﻫﺮﻱ ، ﺭﺍﺟﺎ ڏﺍﻫﺮ ﺟﻲ ﺍﻭﻻﺩ ﻣﺎﻥ ﺁﻫﻦ . ’ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﺫﺍﺗﻴﻦ ﺟﻲ ﺍﻧﺴﺎﺋﻴڪﻠﻮﭘﻴڊﻳﺎ ‘ ﺟﻲ ﻣﺼﻨﻒ ﮐﻴﻦ ﺭﺍﺟﺎ
ڏﺍﻫﺮ ﺟﻮ ﭘﻮﻧﻴﺮ ڪﺮﻱ ﭴﺎﮢﺎﻳﻮ ﺁﻫﻲ . ڏﺍﻫﺮﻳﻦ، ﺍﺳﻼﻡ ﺟﻲ ﺁﻣﺪ ﮐﺎﻥ ﭘﻮﺀِ ﺍﺳﻼﻡ ﻗﺒﻮﻝ ڪﻴﻮ . ﻫﻮ ﺟﻨﮕﺠﻮ ۽ ﻭﻳڙﻫﺎڪ ﺭﻫﻴﺎ ﻫﺌﺎ . ﺗﺎﺭﻳﺨﺪﺍﻧﻦ ﺳﻨﺪﻥ ﻭﺍﺳﻄﻮ ﺳﻤﻴﺠﺎ ﻗﺒﻴﻠﻲ ﺳﺎﻥ ﭴﺎﮢﺎﻳﻮ ﻭﭸﻲ ﭤﻮ. سائين جي ايم سيد پنهنجي ڪتاب سنڌ جا سورما ۾ مها راجا ڏاهر جي ذڪر پٺيان ڏاهري قبيلي جي تعريف ڪئي آهي، سائين لکي ٿو ته  ”سنڌ ۾ اڃا تائين ھزارھا ماڻھو آھن جي پاڻ کي ڏاھري سڏائڻ ۾ عيب نٿا سمجھن“. ان کان علاوه ﺭﺍﻫﻮ، ﺳﺎﻧﺪ، ﺳﺎﺭﻳﺎ ۽ ڪﻴﺮﻳﺎ ﺫﺍﺕ ﻭﺍﺭﺍ ﺑﻪ ڏﺍﻫﺮﻳﻦ ﻭﺍﻧﮕﺮ ﺳﻤﻴﺠﺎ ﻗﺒﻴﻠﻲ ﺟﻲ ﺍﻫﻢ ﺫﺍﺗﻴﻦ ۾ ﺷﻤﺎﺭ ڪﻴﺎ ﻭﭸﻦ ﭤﺎ . ﻣﺤﻘﻘﻦ ﺟﻮ ﺧﻴﺎﻝ ﺁﻫﻲ ﺗﻪ ﻫﻲ ﺍﺻﻞ ۾ ﻫﻮﭤﻲ ﺑﻦ ﺍﻧڙ ﺟﻮ ﺍﻭﻻﺩ ﺁﻫﻦ . ﺳﺎﻧﺪ ﭘٽ ﭘﻠﻲﺀَ ﮐﻲ ’ ﻫﺎﻟﻲ ‘ ﻧﺎﻟﻲ ﻫڪ ﭘٽ ﻫﻮ، ﺟﻨﻬﻦ ﮐﻲ ﺳﺖ ﭘٽ ﻫﺌﺎ، ﺟﻦ ﻣﺎﻥ ﻫڪ ﺟﻮ ﻧﺎﻟﻮ ’ ﻫﻮﭤﻲ ‘ ﻫﻮ، ﺟﻨﻬﻦ ﺟﻲ ﺍﻭﻻﺩ ﮐﻲ ﺋﻲ ’ ڏﺍﻫﺮﻱ ‘ ﺳڏﻳﻮ ﻭﻳﻮ . ڏﺍﻫﺮﻱ ﺳﻨﮅ ﺟﻲ ﻫڪ ﺍﻫﻢ ﺫﺍﺕ ﺁﻫﻦ . ﺟﻴﺌﻦ ﺗﻪ ﻫﻲ ﺑﻬﺎﺩﺭﻗﺒﻴﻠﻮ ﺭﻫﻴﺎ ﺁﻫﻦ، ﺍﻥ ڪﺮﻱ ﺳﻨﺪﻥ ﺑﻬﺎﺩﺭﻱﺀَ ۽
ﺣﺐ ﺍﻟﻮﻃﻨﻲﺀَ ﺳﺒﺐ ﮄﺍﺭﻳﻦ ﺣڪﻤﺮﺍﻧﻦ ﺟﻲ ﺩﺭﭔﺎﺭﻳﻦ ﻣﭥﻦ ﺍﭔﻮﺟﻬﺎﺋﻲ ۽ ﺑﻴﻮﻗﻮﻓﺎﺋﻲﺀَ ﺟﻬڙﺍ ﭘﻬﺎڪﺎ ﺟﻮڙﻳﺎ، ﺟﻦ ﺟﻲ ڪﺎ ﺑﻪ ﺍﺻﻠﻴﺖ ﻧﻪ ﺁﻫﻲ . ﻫﻮﻧﺌﻦ ﺑﻪ ﮄﺍﺭﻳﺎ ﺣڪﻤﺮﺍﻥ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﺤﺐ ﻭﻃﻨﻦ ﮐﻲ ﮔﻬٽ ۽ ﺟﺎﻫﻞ ﭴﺎﮢﻨﺪﺍ ﺁﻫﻦ . ڏﺍﻫﺮﻱ ﺫﺍﺕ ﻣﺎﻥ ڪﻴﺘﺮﺍﺋﻲ ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻞ ۽ ﺍڪﺎﺑﺮ ﭘﻴﺪﺍ ﭤﻴﺎ ﺁﻫﻦ،

## ڏاھري ذات جا بزرگ ۽ عالم

* ﻋﻼﻣﻪ مخدومﺍﺑﻮ ﺍﻟﺤﺴﻦ ڏﺍﻫﺮﻱ

* مولانا محمد ادريس ڏاهري
* محمد صالح ڏاھري  کڙائي 

## ڏاھري ذات جا ﺗﻌﻠﻴﻤﺪﺍﻥ
• پروفيسر ﻋﺒﺪﺍﻟﻘﺎﺩﺭ ڏﺍﻫﺮﻱ (ﺳﭽﻞ ڪﺎﻟﻴﺞ ﻧﻮﺍﺑﺸﺎﻫﻪ ﺟﻮ ﭘﺮﻧﺴﭙﺎﻝ)  

•ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺨﺶ ڏﺍﻫﺮﻱ

## ڏاھري ذات جا شاعر

* جهانگير ڏاهري، سڪرنڊ (جديد سنڌي شاعريءَ جو اهم حوالو)
* شاعره عصمت ڏاهري
* علي نواز ڏاھري
* عبدالرحيم ڏاهري

*تاج محمد ڏاهري
*فياض ڏاهري

## ڏاھري ذات جا سياستدان
•سردار خان محمد ڏاھري
(موجوده ايم پي اي سنڌ اسيمبلي2018 PS 40)

•سردار رضا محمد ڏاهري (1983ع ۾ جنرل ضياء الحق جي دور ۾ سنڌ ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو .1985ع ۾ غير جماعتي چونڊن ۾ آزاد اميدوار طور سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر منتخب ٿيو .1998ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جي ٽڪيٽ تي سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو . )

•سردار بھادر خان ڏاھري
(اڳوڻو ايم پي اي PS 26 2013

رئيس عاشق حسين ڏاھري
(اڳوڻو تعلقا ناظم تعلقو دولتپور) 

•محمد اسماعيل ڏاھري
( اڳوڻو صلاحڪار وڏو وزير سنڌ)

• غلام قادر ڏاھري (يونين ڪائونسل هبيري جو چيئرمئن، ۽ ضلعي ڪائونسل جو عهديدار رهيو)

رئيس الاهي بخش ڏاھري
( 

رئيس پرويز ڏاھري 

ڏاھري  ھڪ ذات آهي جنھن جو قومي سردار سردار خان محمد ڏاھري آھي

## حوالا
زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:سنڌي ذاتيون ۽ قبيلا
زمرو:سنڌ ۾ آباد ذاتيون ۽ قبيلا
زمرو:سنڌي قبيلا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
ڦاڙھائو بدڪ

thumb
thumb|''Mareca penelope''
**''ڦاڙھائو بدڪ** (انگريزي نالو:Eurasian wigeon، سائنسي نالو:Anas penelope) 49 سينٽي ميٽر واري ھن بدڪ جا نر ماد مختلف رنگن جا ٿين ٿا. ان جي پيشاني ۽ مٿو ڳاڙھسرو ۽ چوٽي جو رنگ ھلڪو ھيڊو ڪِريمي ھوندو آھي، ڪياڙي، ڪنڌ، ڳچي ۽ گجيءَ تائين اکروٽي ٿئي ٿو. چھنب ننڍي ھوندي اٿس. مادي جي پٺيءَ جو رنگ ناسيرو ٿئي ٿو. ڪلھا ھلڪي رنگ جا، پاسڙا ۽ ڳچي سُرمائي ڪارا ٿين ٿا. پرن تي اڳئين پاسي اڇو چٽو ھوندو اٿس. مادي ڪَرڙو بدڪ جي ماديءَ جھڙي گَھِري رنگ جي چٽڪٻري ھوندي آھي.''

## حوالا

Eurasian wigeon
زمرو:Birds of Eurasia
زمرو:Vagrant birds of Africa
زمرو:Vagrant birds of South Asia
Eurasian wigeon
زمرو:پکي
ڪوٽلا سيدان

**ڪوٽلا سيدان** ( انگريزي: Kotla Syedan) پاڪستان جي ھڪ يونين ڪائونسل آھي جيڪا ديري اسماعيل خان ضلعي ۾ واقع آھي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان
* پاڪستان جا شھر

## حوالا
ڪارلز جي آر

**جيڏانهن ڪارل جي** آمريڪا جي اولهسٽ ڪائونڊ جي اولهسٽ ڪشمي تي هلندڙ رستوران جو انتخاب آهي. آمريڪا. اهو شروع ڪيو ڪارل ڪارچر سان آهي ۽ ڪوريا ڪڪي رستنٽ جي ملڪيت آهي.

زمرو:فاسٽ فوڊ ريسٽورنٽ
پاڪستان جا انتظامي ايڪا

پاڪستان کي وفاقي گاديءَ جو ھنڌ، چار صوبن، قبائلي علائقا، آزاد ڪشمير اور گلگت ۽ بلتستان ۾ تقسيم ڪري سگھجي ٿو جيڪي ان جا وڏا وڏا علائقا آھن. سرڪاري طور تي پاڪستان جا چار صوبا ۽ ھڪ وفاقي گاديءَ جو ھنڌ آهي جبھن جي لاءِ توھان ڏسي سگھو ٿا: **پاڪستان جون انتظامي ايڪائيون**. پر ان کان علاوه ڪجهه علائقا آھن جيڪي اڃان باقاعده پاڪستان ۾ شامل نٿا ڪيا وڃن ۽ انھن جي آزاد حيثيت برقرار آهي جيئن آزاد ڪشمير، قبائلي علائقا ۽ گلگت ۽ بلتستان. پر ان جي باوجود ھي علائقا عملي طور تي پاڪستان جي زيرِ اختيار آهن جيتوڻيڪ انهن کي پاڪستان جو حصو چيو ويندو آھي.

پاڪستان جي صوبون کي ضلعن ۾ ورھايو ويندو آهي. آگسٽ 2000ع تائين صوبن کي ڊويزنن ۽ ڊويزنن کي ضلعن ۾ ورھايو ويندو ھو پر آگسٽ 2000ع ۾ ڊويزنون ختم ڪيون ويون ۽ ھاڻي صوبن کي ضلعن ۾ ورھايو ويندو آھي.

پاڪستان جي وزارتِ اطلاعات ۽ نشريات جي ويب سائٽ جي معلومات (120 مثلاً ضلعا) ۽ پاڪستان جي وفاقي ادارو براءِ شماريات جي ويب سائٽ تي 14 نومبر 2009ع تي ملندڙ معلومات (مثلاً ضلعن جي تعداد 113) ۾ فرق ھو ۽ ٻئي ۾ ضلعن جي تعداد اصل کان گھٽ ٻڌايل ھئي ڇو تہ نون ضلعن جي تشڪيل ٿي ھئي. اھڙي طرح وزارتِ اطلاعات جي ويب سائٽ تي گلگت ۽ بلتستان جو ذڪر نه ھيو جڏھن تہ گلگت ۽ بلتستان ۾ چونڊون بہ ٿي چڪيون آھن ۽ ان جي آرڊيننس جاري ٿي ھاڻي ڪيترائي مھينا ٿي چڪا آھن.

اھو ئي سبب آھي تہ ھيٺ ڏنل معلومات انھن ٻنھي ويب سائٽس جي مدد کان علاوه ٻين ذريعن بشمول انگريزي وڪيپيڊيا سان مرتب ڪئي وئي آھي.

## پاڪستان جي ورھاست جو نظام
پاڪستان کي مختلف درجن ۾ تقسيم ڪيو ويو آهي. سڀ کان پهريون درجو وفاق هوندو آھي جيڪو پوري ملڪ تي اختيار رڪندو آھي. ٻيو درجو صوبي جو آھي جو ھڪ مخصوص صوبي ۾ مختار هوندو آهي ۽ ان کي وڌيڪ ڊويزن ۾ ورھايو ويندو آهي. ٽيون درجو ڊويزن جو ھوندو آهي جنھن کي وڌيڪ ضلعن ۾ ورھايو ويندو آھي. چوٿون درجو ضلعي جو آھي جنھن کي وڌيڪ تعلقن ۾ ورھايو ويندو آھي. پنجون درجو تعلقي جو هوندو آهي جنھن کي وڌيڪ يونين ڪائونسلن ۾ تقسيم ڪيو ويندو آھي. ڇھون درجو يونين ڪائونسل جو ھوندو آھي.

## پاڪستان جا وڏا علائقا
thumb|پاڪستان
### وفاقي گاديءَ جو ھنڌ
* اسلام آباد
### صوبا
* پنجاب
* خيبر پختونخوا
* سنڌ
* بلوچستان
* گلگت بلتستان

### ٻيا علائقا
* قبائلي علائقا
* آزاد ڪشمير





## پاڪستان جي انتظامي ورھاست جو نقشو


}



**ھيٺين تصوير پاڪستاني حڪومت جي نظام جي ڇھن سطحن جو تعين ڪري ٿي.**

## لاڳاپيل مضمون




## خارجي ڳنڍڻا
* پنجاب حڪومت جي ويب سائٽ تي پنجاب جا ضلعا
* پاڪستان جي وزارتِ اطلاعات ۽ نشريات تي ضلعا 
* وفاقي ادارو براءِ شماريات، پاڪستان جي انتظامي ورھاست

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:ايشيا جي ملڪي ھيٺين ورھاست
انتظامي ورھاست
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست جي فهرست
پاڪستان جي ھيٺين ورھاست
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستاني جاگرافيءَ سان لاڳاپيل فھرستون
زمرو:ملڪي ورھاستن جون فھرستون
برڪاة الصلواة

*سنڌيءَ ۾ درود پاڪ جو ڪامل ۽ مڪمل مجموعو *'”برڪاة الصلواة“*' مرحوم فقير محمد اسماعيل نقشبندي ٺٽويءَ جي تصنيف آهي، جيڪا سيد قمرالزمان شاهه صاحب نئين سر ڪيترن اضافن سان ترتيب ڏئي ڇپائي آهي. هيءُ ڪتاب سڀ کان پهرين مرحوم عبدالحسين وينجهر ڇپايو هو. ڪتاب جو ڏهون ڇاپو، 1997ع ۾ نيوگرين پرنٽرس، صدر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سيد واجد علي حسينيءَ ڇاپيو. ڪتاب جي ڊزائين ۽ ڪتابت فيض محمد سڪندري پتافيءَ جي آهي. ڊيمي سائيز جي 360 صفحن جي هن ڪتاب جو ڪوبه هديو رکيل نه آهي ۽ مفت ۾ تقسيم ٿيندو رهيو آهي.*

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون
زمرو:1997ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
برڪت علي (طبلا نواز)

**''استاد برڪت علي** 1925ع ڌاري جمال شاهه جي پڙ حيدرآباد ۾ جنم ورتو، سندس والد جو نالو حاجي خان ڏگو آهي. شروعاتي سکيا پنهنجي وڏي چاچي استاد ڪمال خان کان ورتائين. استاد برڪت علي 12 سالن جي عمر ۾ بمبئيءَ هليو ويو، جتي استاد قادر بخش خان جي گهراڻي جي بزرگ ميان الله رکي خان کان سکيا ورتائين. جڏهن گراموفون رڪارڊنگ ڪمپنيءَ جو عروج هو ته استادبرڪت علي طبلي ۽ پکاوج تي پرفارم ڪيو ۽ جيوڻي ٻائي، مائي بچائي عرف بچي ڀٽڻ المعروف سردار بيگم ۽ استاد خير محمد خان جي ساٿ ۾ پکاوج ۽ طبلو وڄايائين. ڪجهه عرصو گذرڻ کانپوءِ استاد برڪت عليءَ کي سندس ڀاءُ واپس سنڌ وٺي آيو، جنهن کانپوءِ گھڻو وقت استاد خير محمد خان، مائي جيوڻي ۽ الله ڏني نوناريءَ سان ساٿ سنگت ڪندو رهيو. استاد برڪت عليءَ خان، خانصاحب خير محمد خان جو سالو هو. هن جي وفات 1984ع ۾ ٿي. سندس آخري آرمگاهه ٽنڊي يوسف جي اباڻي قبرستان ۾ آهي.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1925ع جون پيدائشون
زمرو:1984ع جون وفاتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
برڪت علي ڀٽ

**''برڪت علي ڀٽ**، سنڌ جو مقبول عوامي فنڪار آهي، هن 18 آگسٽ 1960ع ڌاري سکر ۾ جنم ورتو. هيءُ سنڌ جي مشهور فنڪار رسول بخش ڀٽ جو فرزند آهي. برڪت راڳ جي پهرين سکيا پنهنجي والد کان ورتي ۽ ان فن ۾ اهو سندس پهريون استاد آهي. ان کان پوءِ هن جڳ مشهور غزل گائڪ استاد غلام عليءَ کان سکيا ورتي. برڪت ڀٽ منفرد ۽ ناميارو فنڪار آهي. هن سنڌي صوفي ڪافي ڪلامن کان سواءِ گيت ۽ سنڌي اردو غزل به تمام سٺا ڳايا آهن. اسٽيج تي ٻڌندڙن کي موهي وجهندو آهي. 1980ع کان ريڊيو ۽ ٽي. وي تي ڳائڻ شروع ڪيائين. هن وقت ريڊيو ۽ ٽي. وي سان گڏ مختلف سنڌي چئنلن تي غزل ۽ ڪافيون ڳائيندو آهي. سندس منو سؤ (75) کن ڪئسيٽون ۽ سي ڊيون مارڪيٽ ۾ موجود آهن. هن صوفي درويشن جي درگاهن کان وٺي فائيو اسٽار هوٽلن ۾ به ڳايو آهي.*

== *اوارڊ* ==

*کيس ڪيترائي اوارڊ ملي چڪا آهن. 3 مئي 2009ع تي اکل ڀارت سنڌي ٻوليءَ ۽ ساهت سڀا پاران کيس جئپور (انڊيا) ۾ ”سنڌي فنڪار اوارڊ“ (25 هزار رپين سميت) ڏنو ويو. ان موقعي تي ”سنڌ جي سنڌي ادب“ تي محترم ولي رام ولڀ کي به اوارڊ ڏنو ويو هو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1960ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي فنڪار
برڪت علي چوھاڻ

**''برڪت علي چوهاڻ** ولد حيدربخش چوهاڻ 20 اپريل 1938ع تي سيلاوٽ پاڙي حيدرآباد ۾ ڄائو. هن شروعاتي تعليم پنهنجي گهران حاصل ڪئي. نور محمد هاءِ اسڪول مان مئٽرڪ پاس ڪيائين. ڪراچي يونيورسٽيءَ مان بي. اي ڪيائين، ان کانپوءِ ڊي. اي. اي (سول) ۾ ٽيڪنيڪي سَند حاصل ڪيائين. 10 سپيٽمبر 1965ع تي شادي ڪيائين، جنهن مان هڪ پٽ ۽ هڪ ڌيءَ ٿيس. سنڌي، انگريزي، اردو، ڍاٽڪي، جيسلميري، راجستاني، گجراتي ۽ پنجابي ٻولين جو وڏو ڄاڻو آهي.*

== *خدمتون* ==

*پنهنجي پيشي جي لحاظ سان هڪ سٺو انجنيئر آهي، هن سنڌ جي ڪيترن ئي شهرن خصوصاً حيدرآباد کي پنهنجي ماهرانه صلاحيتن سان اڏاوت جي ميدان ۾ اسپتالن، اسڪولن، بنگلن ۽ ٻين رهائشي توڙي ڪمرشل جاين جا نقشا جوڙي، رونق بخشي آهي. ڪيترن ئي غير سرڪاري فلاحي ادارن سان به سندس تعلق رهيو آهي. هن جي ڪوششن سان صحافي ڪالوني ۽ لطيف آباد ۾ ٻارن لاءِ ”پلي پارڪ“ ۽ پاڪستان نئشنل سينٽر ۾ ٻارن لاءِ لائبرري قائم ڪئي وئي آهي. هي پنهنجي فلاحي مشن ۾ اڳڀرو ئي رهيو آهي.*

== *ھن وقت* ==

*هن وقت صحافي ڪالوني حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1938ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
برڪت علي خان

**''استاد برڪت علي خان** ٺمري انگ ۾ غزل ڳائڻ جو باني فنڪار هو. متحده هندستان ۾ ٺمري انگ ۾ غزل ڳائڻ جو سلسلو استاد برڪت علي خان کان شروع ٿيو. پاڻ قصور ۾ سال 1908ع ۾ پيدا ٿيو. سندس تعلق پٽياله گهراڻي سان هو. پاڻ علي بخش خان جو پٽ ۽ استاد بڙي غلام علي خان جو ننڍو ڀاءُ هو. استاد برڪت علي خان شادي ڪانه ڪئي. سندس شاگردن ۾ علي بخش، ظهور ۽ غلام علي ڪافي مشهور آهن.*

== *راڳداري* ==

*استاد برڪت علي خان راڳداريءَ ۾ ابتدا پڪي راڳ ڳائڻ سان ڪئي. سندس پرسوز آواز هلڪي ڦلڪي گائڪيءَ لاءِ وڌيڪ موزون هجڻ ڪري استاد پاڻ کي ٺمري، دادرا، ڪافي، غزل ۽ گيت ڳائڻ لاءِ مخصوص ڪري ڇڏيو. پاڻ پنهنجي پيءُ علي بخش خان جو شاگرد هو. 40 واري ڏهاڪي جي شروعاتي سالن ۾ سندس غزل ۽ هلڪي ڦلڪي گائڪيءَ جي شهرت ديسان ديس پهچي چڪي هئي. چراغ حسرت جي شاعريءَ ۾ سندس ڳايل هڪ اردو ماهيي ۾ عجيب قسم جي تڙپ ۽ پڪار آهي.*
<center>*”باغون مين پڙي جهولي، هم تم ڪو نهين ڀولي“*</center>

== *وفات* ==

*سندس انتقال لاهور ۾ سال 1963ع ۾ ٿيو.کيس لاهور ۾ دفن ڪيو ويو.*
== *حوالا'' ==

زمرو:1908ع جو پيدائشون
زمرو:1908ع جون پيدائشون
زمرو:1963ع جون فوتگيون
زمرو:1963ع جون وفاتون
زمرو:اردو ٻوليءَ جا گلوڪار
زمرو:پاڪستاني غزل گلوڪار
زمرو:پاڪستاني مرد گلوڪار
زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون
زمرو:پاڪستاني ڪلاسڪي گلوڪار
زمرو:لاھور جا گلوڪار
زمرو:ويھين صديءَ جا گلوڪار
زمرو:پنجابي ماڻهو
برڪت علي خان (سگھڙ)

سگهڙ **برڪت علي خان** ولد غلام حيدر خان جلالاڻي، 1952ع ۾ ضلعي سانگهڙ جي ڳوٺ ساڏوڻيءَ ۾ ڄائو. پرائمريءَ جا پنج درجا پڙهي دڪانداريءَ واري ڌنڌي سان لڳو. ڏور ۽ ڳجهارت جي فن جو سگهڙ آهي.''

## حوالا

زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
مسعود احمد برڪاتي

**''مسعود احمد برڪاتي** اديب، صحافي ۽ ايڊيٽر. راجپوتانا جي ٽونڪ رياست ۾ 15 آگسٽ 1933ع تي ڄائو.*

== *خدمتون* ==

*شاگرديءَ واري زماني کان لکڻ جو شوق ٿيس. 14 سالن جي عمر ۾ پنهنجي ڏاڏي علامه حڪيم برڪات احمد جي نالي تي ماهوار رسالو ’البرڪات‘ جاري ڪيائين. اردو، فارسيءَ، عربيءَ ۽ طب جي تعليم دارالعلوم خليليه ۾ ۽ انگريزي تعليم گهر ۾ پنهنجي استاد کان ورتائين. 16 سالن جي عمر ۾ انجمن ترقي اردو ڪراچيءَ جي رسالي ’معاشيات‘ ۾ سلسليوار مضمون لکيا، جن کي باباءِ اردو ساراهيو. 1952ع کان همدرد فائونڊيشن سان لاڳاپيل آهي. 1953ع کان ٻارڙن جي مقبول رسالي ”همدرد نونهال“ جو چيف ايڊيٽر آهي. اردو ٻوليءَ ۽ ادب جي تاريخ ۾ ٻيو ڪو اديب مسلسل اڌ صديءَ تائين ٻارڙن جي ادب سان لاڳاپيل ۽ ٻارڙن جي رسالي جو ايڊيٽر نه رهيو آهي. اي. پي. اين. ايس (APNS) پاران 2 مارچ 1996ع تي برڪاتي صاحب کي پاڪستان جي سڀ کان سينيئر پروفيشنل ايڊيٽر جي حيثيت ۾ نشان سپاس پيش ڪيو ويو. برڪاتي صاحب ماهوار ”همدرد صحت“ جو ايگزيڪيوٽو ايڊيٽر پڻ آهي. مختلف علمي، ادبي، سماجي ادارن ۽ انجمنن جي ميمبر هجڻ سان گڏوگڏ همدرد وقت جي ٽرسٽ ۽ پبليڪيشنز ڊويزن جو سينيئر ڊائريڪٽر آهي. اردو، فارسيءَ، عربيءَ ۽ انگريزيءَ سان گڏ روسي ٻولي به ڄاڻي ٿو. پرڏيهي ملڪن ۾ مختلف علمي ڪانفرنس ۽ سيمينارن ۾ شرڪت ۽ صدارت ڪري مقالا پڙهي چڪو آهي. ماهوار ”عرفان“ ڪراچي ۽ ماهوار ”سائنسي دنيا“ جي ايڊيٽوريل بورڊ جو ميمبر به رهيو آهي. يونيسڪو جي ماهوار ”ڪوريئر“ جي اردو حصي ”پيامي“ جو سهڪاري ايڊيٽر رهيو آهي.*

== *مشھور تصنيفون* ==

*ملڪ جي مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ برڪاتي صاحب جا جيڪي علمي، تحقيقي، ادبي، نفسياتي ۽ سوانحي مضمون شايع ٿي چڪا آهن، انهن جو ڳاڻيٽو بيشمار آهي. سندس قابل ذڪر تصنيفون، تاليفون ۽ ترجما هي آهن: ’جوهر قابل‘ (مولانا محمد علي جوهر جي ڪهاڻي ۽ ڪارناما)، ’صحت ڪي الف بي‘ (حڪيم محمد سعيد جا طبي مشورا)، ’دو مسافر دو ملڪ‘ (اردوءَ ۾ ٻارڙن جو پهريون سفرنامو)،’مونٽي ڪرسٽو ڪا نواب‘ (اليگزينڊر ڊوما جو ترجمو)، ’پياري سي پهاڙي لڙڪي‘ (ناول، ترجمو)، ’ايڪ کلا راز‘، ’وه ڀي ڪيا دن ٿي‘، (ترتيب)، ’هزارون خواهشين‘ (چارلس ڊڪنس جي ناول جو ترجمو)، ’صحت ڪي 99 نڪتي‘، ’فرهنگ اصطلاحات طب‘ (نظرثاني)، ’چور پڪڙو‘ (مضمونن جو مجموعو)، ’تين بندوقچي‘ (ترجمو)، ’سعيد پاري‘ (ترتيب) ۽ ’مرد درويش‘ (ترتيب).''

## حوالا

زمرو:1933ع جون پيدائشون
زمرو:ڪراچيءَ جو شخصيتون
زمرو:ڪراچيءَ جا مصنف
زمرو:پاڪستاني مدير
زمرو:پاڪستاني ٻارن جا مصنف
ڪمپني سرڪار جو سفر

10 سيپٽمبر 1842ع تي **چارلس نيپئر** (Charles Napier) سنڌ ۾ ڪمپني سرڪار جي سفير جي حيثيت ۾ اچي پنهنجو عهدو سنڀاليو هو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
برڪت بلوچ

شاعر ۽ نثرنگار **برڪت بلوچ**، 1953ع ڌاري خيرپور ضلعي جي ڳوٺ ”جاني ٻرڙي“ (تعلقو ڪوٽڏجي) ۾ ڄائو. ادبي دنيا ۾ پاڻ کي شاعر ۽ نثرنگار جي حيثيت ۾ متعارف ڪرايائين. سندس اڻ ڇپيل تصنيفن ۾ ”شيشي جو گهر“ (شاعري)، ۽ ”ادبي اصلاحات جي لغت“ (نثر) شامل آهن. هن وقت شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ سنڌي شعبي ۾ استاد آهي.

## حوالا

زمرو:1953ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
ٽالهياري

**ٽالهياري** (Ttaalhiyaari) سنڌ جي ضلعي بدين، تعلقي ماتلي، تپي ڦُليجاڻيءِ ۾ هڪ ديهه جو نالو آهي، ان حساب سان اهو اسم خاص به آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
رت پوڻائي

**رت پوڻائي واري بيماري**، جنھن دوران ھيمو گلوبن جي بيٽا چين نارمل طريقي سان تيار نه ٿي سگھي. مثال طور **ٿيليسيميا** (Thalassemia) واري بيماري پڻ A form of anaemia in which beta chain synthesis is impaired آهي.

## حوالا

زمرو:صحت
زمرو:بيماريون
اٽڪلون

**اٽڪلون**, رمزون, چالون, حرفتون، حڪمت عمليون يا ٽيڪٽِڪس (Tactics) اصل ۾ محدود ۽ خاص قسم جون، خاص يا عارضي مُدي لاءِ ٿيندڙ سرگرمين کي چئبو آهي، جيڪي تڪراري ماحول ۾ ٻن ڌُرين طرفان هڪٻئي جي خلاف جاري رکيون وينديون آهن. جيڪڏهن اهي سرگرميون تسلسل، ترتيب ۽ عقلمنديءَ سان جاري رکجن، ته اُهي هڪ مضبوط حڪمت عمليءَ جو روپ اختيار ڪري سگهن ٿيون. مثال طور ڪنهن ڏهڪاءُ پسند حُڪومت تي انساني حقن جو احترام ڪرڻ جي سلسلي ۾ عوامي ميڙ ڪٺا ڪري دٻاءُ وجهڻ جو عمل ”حڪمت عملي“ سڏرائيندو آهي، جڏهن ته عوامي ميڙن کي منظم طريقي سان عمل ۾ لاهڻ ۽ اُن بابت هاڪاري تاثر قائم ڪرڻ جي فن کي ”رمزون“ سڏيو ويندو آهي. هي اصطلاح هاڪاري ۽ ناڪاري ٻنهي حوالن سان استعمال ٿي سگهندو آهي ۽ جنگي هُنرن ۽ حڪمت عمليءَ ۾ ان جي وڏي اهميت ۽ استعمال ڏسڻ ۾ آيو آهي. اهڙين سرگرمين ذريعي، مُخالف ڌُر جي ايجنڊا جو ٻارڻ بڻجڻ بدران، ڪا به ڌُر پنهنجي چترائي ۽ صلاحيت سان، ڪنهن به تڪرار ۾ پنهنجي ايجنڊا کي وڌيڪ اهم بڻائيندي آهي. 

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سماج
زمرو:معاشرو
ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ

**ايڪسپلوريشنس ان سنڌ** انگريزي (Explorations in Sindh) برطانوي هندستان جي مشهور آرڪيالوجسٽ اين. جي. مجمدار جو لکيل ڪتاب آهي جنهن 1926ع کان 1930ع تائين سنڌ ۾ قديم ماڳن جي کوجنا ڪئي ۽ ڪيترائي قديم ماڳ دريافت ڪيا.هميشه قديم سنڌ جو کوجنيڪ بڻجي ويو. انهيءَ کوجنا جي برطانوي هندستان جي سرڪار کي سروي رپورٽ ڏني جيڪا ڪتابي صورت ۾ انڊس پبليڪيشن ڪراچي طرفان شايع ڪئي وئي. هن ڪتاب ۾ مجمدار سنڌ جي ڪيترن ئي نوان قديم ماڳ دريافت ڪيا ۽انهن جو ذڪر۽انهن جي قدامت تي بحث ٿيل آهي. مجمدار سنڌ ۾ ٻيهر به 1934ع ۾ کوجنا لاءِ آيو ۽ 1937ع تائين کوجنا جاري رکيائين.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:تاريخي ڪتاب
نئين زندگي

**نئين زندگي** حڪومت سنڌ جي اطلاعات کاتي طرفان حيدرآباد منجهان سنڌيءَ ۾ نڪرندڙ هڪ اهم رسالو هو جنهن ۾ ادب، شاعري تاريخ ۽ تحقيق بابت مواد شايع ٿيندو هو. بعد ۾ ڪن اڻ ڄاتل سببن ڪري هيءُ رسالو شايع ٿيڻ بند ٿي ويو. هن رسالي جاشمشير الحيدري سميت ڪيترائي ناميارا اديب ايڊيٽر رهيا.

## حوالا

زمرو:ويھين صديءَ جا سنڌي رسالا