اشنه

**سينور** (lichen), الجي يا سيانو بيڪٽيريا جي هڪ هائبرڊ ڪالوني آهن. اهي علامتي طور تي، هڪ ٻئي سان تعلق رکندڙ ڪيترن ئي فنگس جي نسلن جي تنتن جي وچ ۾ رهندڙ خمير ۽ بيڪٽيريا سان گڏ ڪورٽيڪس ۾  ڳنڍيل آهي.   سينور (Lichens) اها حياتياتي شڪل آهن جنهن لا پهريون ڀيرو سمبايوسس (symbiosis) اصطلاح آندو ويو.جيئن حياتي حوالي سان سمبايوٽسمس (Symbiotismus)   جي اصطلاح آهي.

سينور  کي ان کان پوءِ غذائيت جي سائيڪل هلائڻ ۽ پيدا ڪندڙن ۾ اهم اداڪار طور تسليم ڪيو ويو آهي جن تي ڪيترائي اعليٰ ٽرافيڪ، جهڙوڪ قطبي هرڻ، گيسٽرو پوڊ، نيماٽوڊس، مائيٽس، ۽ اسپرنگ ٽيل  فيڊر کائين ٿا.     سينور جون خاصيتون انهن جي جزوي جاندارن کان مختلف آهن. اهي ڪيترن ئي رنگن، سائزن ۽ شڪلن ۾ اچن ٿا ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽن وانگر هوندا آهن، پر اهي ٻوٽا نه آهن. انهن ۾ ننڍيون، پنن جي بغير ٽاريون ( فروٽيڪوز ) ٿي سگهن ٿيون؛ سڌي پنن جهڙيون بناوتون ( فوليوز )؛ جهنڊ (Crust) وانگر وڌن ٿيون، مٿاڇري ( سبسٽريٽ ) سان مضبوطيءَ سان چنبڙيل رنگ (paint) جي ٿلهي پرت وانگر ( ڪرسٽوز )؛  پائوڊر جهڙو ڏيک ( جذام ) هجي؛ يا ٻيون واڌ جون شڪلون هجن . 

*ميڪرولائيچن* هڪ سينور آهي جيڪو يا ته ٻوٽن جهڙو يا پنن وارو هوندو آهي؛ ٻين سڀني سينور کي *مائڪرولائيچن* سڏيو ويندو آهي.  هتي، "ميڪرو" ۽ "مائڪرو" سائز جو حوالو نه آهن، پر واڌ جي شڪل (growth form) جو جو حوالو آهن.  لائيچن جي عام نالن ۾ لفظ *[[سينور|ماس]] (moss)* شامل ٿي سگھي ٿو (مثال طور، " رينڊيئر ماس "، " آئس لينڊ ماس ") ۽ سينور شايد سطحي طور تي ماس وانگر نظر اچن ٿا ۽ انهن سان گڏ وڌن ٿا، پر اهي ماس يا ڪنهن به ٻوٽي سان ويجهي سان لاڳاپيل نه آهن.  Lichens do not have roots that absorb water and nutrients as plants do, but like plants, they produce their own energy by photosynthesis. ان جي بدران، سينور  برسات جي پاڻي ۽ هوا مان غذائي اجزا جذب ڪن ٿا.  جڏهن اهي (سينور)  ٻوٽن تي وڌندا آهن، اهي پيراسائٽس جي طور تي نه رهندا آهن، پر ان جي بدران ٻوٽي جي مٿاڇري کي سبسٽريٽ طور استعمال ڪندا آهن.

سينور  سمنڊ جي سطح کان وٺي الپائن جي بلندي تائين، ڪيترن ئي ماحولياتي حالتن ۾ ٿين ٿا، ۽ تقريبن ڪنهن به مٿاڇري تي وڌي سگهن ٿا.   اهي ڇل، پنن ، ڪِائي (moss)، يا ٻين سينور تي گهڻو وڌندا آهن  ۽ شاخن تي لٽڪيل آهن جيڪي برساتي ٻيلن ۽ معتدل ٻيلن ۾ "پتلي هوا  ( ايپيفائٽس )  تي رهن ٿا"

اهي پٿرن، ڀتين، قبرن ، ڇتين ، کليل مٽيءَ جي مٿاڇري، رٻڙ، هڏن، ۽ مٽيءَ ۾ حياتياتي مٽيءَ جي ڪرسٽ جي حصي طور و

ڌندا آهن.

مختلف  سينور ڌرتيءَ تي ڪجهه انتهائي سخت ماحول ۾ زنده رهڻ لاءِ موافقت اختيار ڪئي آهي: آرڪٽڪ ٽنڊرا ، گرم خشڪ ريگستان ، پٿريلي ساحل ، ۽ زهريلي سليگ ڍير. اهي مضبوط پٿر جي اندر به رهي سگهن ٿا، دانن ( اينڊوليٿڪ )   جي وچ ۾ وڌندا آهن.

لڳ ڀڳ 20,000 ڄاتل سڃاتل جنسون آهن.  ڪجهه  سينور   جنسي طور تي ٻيهر پيدا ڪرڻ جي صلاحيت وڃائي چڪا آهن، پر اڃا تائين نسل جاري رکندا آهن.   انهن کي نسبتاً خودمختار ننڍڙن ماحولياتي نظامن جي طور تي ڏسي سگهجي ٿو، جتي فنگس، الجي، يا سائانو بيڪٽيريا ۾ ٻين مائڪرو (micrograms) سان گڏ ڪم ڪندڙ نظام ۾ شامل ٿيڻ جي صلاحيت هوندي آهي جيڪي هڪ وڌيڪ پيچيده جامع جاندار جي طور تي ارتقا ڪري سگهن ٿا.     سينور شايد ڊگهي عرصي تائين زندهه هجن، جن مان ڪجهه کي قديم ترين جيئري شين مان سمجهيو ويندو آهي.   اهي پهرين جاندار شين مان آهن جيڪي لينڊ سلائيڊ جهڙي واقعي کان پوءِ ظاهر ٿيندڙ تازي پٿر تي وڌندا آهن. ڪجهه نسلن جي ڊگهي عمر ۽ سست ۽ باقاعده واڌ جي شرح کي واقعن جي تاريخ ( لائيڪوميٽري ) لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سينور ڪيترن ئي ماحولياتي نظامن ۾ هڪ اهم (keystone) نسل آهن ۽ وڻن ۽ پکين کي فائدو ڏين ٿا. 
## حوالا

زمرو:الجي
زمرو:نباتاتيات