open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آربي

thumb|آربي
آربي (Alocasia ) هڪ مشهور ڀاڄي، جنهن کي اروڙي به چئبو آهي. فارسيءَ ۾ ’قلقاش‘ ۽ هنديءَ ۾ ’گهبان‘ سڏجي. هن جو نباتاتي نالو Alocasia Indica آهي. هي ڀاڄيءَ مختلف طريقن سان رڌبي آهي. هن جو مزاج سرد ۽ تر آهي. هن ۾ وٽامن A ۽ B کان سواءِ روغني جزا ۽ نشاستو شامل هوندا آهن. هيءَ ڀاڄي طبي مقصدن لاءِ به ڪم ايندي آهي. هيءَ خشڪي، قبضي ۽ پيشاب جي ساڙي کي ختم ڪندي آهي. هن کي سڪائي پائوڊر ڪري، ڦٽن ۽ ڦرڙين تي لڳائڻ سان فائدو ٿيندو آهي.

زمرو:فصل
آرتوار

هفتي جي ستن ڏينهن مان هڪ ڏينهن جو نالو، جيڪو علم نجوم جي حساب سان ”آڏت وار“ يعني سج جو ڏينهن شمار ڪيو ويندو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ عام طرح هن ڏينهن کي ”آچر“ سڏيو ويندو آهي.
## پڻ ڏسو
* آچر
## حوالا

زمرو:ڏينهن
آرتي

thumb|آرتي
**آرتي** ھندن ۾ پوڄا جي ھڪ اهم رسم (ٿالھيءَ ۾ ٻريل ڏيئا ۽ ڦل ڦول رکي ديوتا اڳيان ڦيرائڻ) واري عمل کي آرتي چئبو آهي. پوڄا پاٺ جو سامان.

## حوالا

زمرو:رسمون
زمرو:رواج
زمرو:مذهبي اصطلاحون
آرتي (ڪتاب)

ھن نالي سان ھڪ ڪتاب شايع ٿيل آھي، جنھن جو مصنف فتح مل مينگھراج آڏواڻي آھي. ھن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 80 صفحا آھن. ڇاپو ٻيو، گورسنگت ڪراچيءَ طرفان ڀارت اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس ڪراچي مان سال 1922ع ۾ ڇپيو.

زمرو:ڪتاب
آرتي (نالو)

هندو ڌرم ۾ هڪ ديويءَ جو نالو، جنهن کي آرتيه پڻ سڏيو وڃي ٿو. ان ديويءَ جو تذڪرو رگ ويد ۾ به آيل آهي. کيس ڪيترن ئي ديوتائن جي ماءُ به مڃيو وڃي ٿو. هندن جي عقيدي موجب آرتيه ديوي ٻارن ۽ چوپائي مال تي برڪتون موڪليندڙ عظيم ديوي آهي. هن لاءِ هڪ مفروضو اهو پڻ آهي ته هوءَ گناهه معاف ڪندڙ ديوي آهي ۽ محيط ڪل فطرت يا وجود جي مجسم صورت آهي.

زمرو:نالا
آرٽِي

**آرٽِي** يا **آرٽڙِي** ڦٽين مان ڪڪڙا ڪڍڻ جي ڪَلَ. ڪاٺ جو فريم، جنهن ۾ ڪاٺيءَ جا ٻه ويلڻ هوندا آهن، جن جي وچ ۾ ڦٽيون اينديون ته چِپ سان ڪڪڙا هڪڙي پاسي نڪري ويندا ۽ صاف ڪپهه ٻئي پاسي گڏ ٿيندي ويندي.

زمرو:اوزار
آرزوءِ دل (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب اسلم اي. ميمڻ ”مسافر“ نندائيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت پوڻا ٻه رپيا ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، نندي شهر ضلعي بدين مان سال 1959ع ۾ ڇپيو.

زمرو:ڪتاب
آرڙ جي ڍنڍ

**آرُڙَ ڍنڍ** ديهه ”ٻليدائيءَ“، تپي ٻليدائيءَ، تعلقي ميهڙ جي اتر ۾ ۽ ڌامراهه واهه جي اورئين پاسي تي آهي. نقشي مطابق آرُڙ َٽن ديهن تي پکڙيل آهيِ: (1) ديهه ٻليدائي، (2) ديهه وارياسو ۽ (3) ديهه ڪاملپور. هيءَ ڍنڍ هر سال نيلام ٿيندي آهي. ڍنڍ جي اوڀر ۾ ”ٻلهڙا“ ڳوٺ آهي، جيڪو ڍنڍ جي ڪناري تي آهي. هن ڳوٺ ۾ ٻه ذاتيون رهنديون آهن. (1) ٻلهڙا ۽ (2) ٻَٻر، اهي لاڙڪاڻي ضلعي جي اسراڻ زميندارن جي پوک ڪندا آهن. هيءَ ڍنڍ ملاحن کي ٺيڪي تي ڪانه ملندي آهي، پر سولنگي ذات جا ماڻهو ٺيڪي تي کڻندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي به چڱي مرندي آهي ۽ سيپٽمبر کان مارچ مهيني تائين پکي به جام مرندو آهي. ميهڙ ۽ نصيرآباد جي مارڪيٽ ۾ آرُڙَ ڍنڍ جو پکي جام پهچندو آهي، جتان دادو شهر جا پکين جا واپاري به پکي کڻي ويندا آهن. بندوق جو شڪار آفيسر ۽ زميندار ڪندا آهن، نه ته هتي پکين جي اهڙي شڪار تي بندش پيل آهي. مقاطعيدار پاڻ آڏين ۽ ونجهرن ۾ پکي مارائيندا آهن. آڙي خاص ڪري ”پئوَن“ ۾ ڦاسائي مارائيندا آهن. مڇي پکين جي موسم کان پوءِ هر روز ڪافي تعداد ۾ مرندي آهي. آرُڙَ ڍنڍ جو هڪ پاسو ٻه ڪلو ميٽر ٿي ويندو. هيءَ هن دؤر ۾ ميهڙ تعلقي جي وڏي ۾ وڏي ۽ تمام پراڻي ڍنڍ آهي. هن ڍنڍ جي ڪنارن سان پَنِ تمام گهڻي ٿئي، انڪري وڏي مڇي سياري ۾ پَن ۾ لڪي ويندي آهي. پوءِ به مڇي مارڻ وارا هن ڍنڍ ۾ روز رڇ لاهي پهريِ ڪندا آهن. ڍنڍ جي مڇيءَ لاءِ وڏي ۾ وڏي مارڪيٽ ميهڙ شهر آهي، جتان مڇي ريل رستي باڊهه کان ۽ ٽرڪن رستي راڌڻ ۽ ملڪ جي ٻين صوبن ڏانهن به ويندي آهي. آرُڙَ ڍنڍ تي اهو نالو به آڳاٽي دور جو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ڍنڍون
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
آرسڻ

ڪورين جي اصطلاح ۾ تاڃيءَ کي ڳريل ميٽ، سوڍا، کار ۽ مصالحي يا وري پيڄيءَ ۾ تيل ۽ مصالحي ۾ پسائي، سڪائڻ جو عمل، اھو عمل تاڃيءَ کي مضبوط ڪرڻ ۽ اوڄيءَ ۾ آسانيءَ لاءِ ڪندا آھن. اصل مراد آھي تندن کي سنواري سڌو ڪرڻ، جيڪو گھوڙين تي تاڃي پٿاري، سونھاري سان تندن تي پيڻ چاڙھڻ ۽ سڪائڻ وارو عمل آھي.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
آروڻي

تعلقي جوهي، ضلعي دادوءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ فقط هڪ ڳوٺ ”موندر ڀلائي“ نالي آهي.

زمرو:ديهون
آري پوٽا

**آري پوٽا ديھ ** تعلقي ۽ ضلعي ٽنڊي محمد خان ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ پير ڌڻي بخش شاهه ۽ حاجي غلام حسين لغاريءَ نالي ٻه ڳوٺ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آري پير قبرستان

هي سترهين ارڙهين صدي عيسويءَ جو قبرستان آهي، جيڪو ديهه تپي مول، تعلقي ٿاڻو بولاخان، ضلعي ڄام شوري. اتر ويڪرائي ڦاڪ 25◦ 30′ 46″ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 67◦ 28′ 50″ تي واقع موجود آھي. ھي قبرستان مول ڳوٺ جي اتر ۾ نون ميلن جي فاصلي تي موجود آھي. ويجھا ڳوٺ جان محمد دريش ۽ شير محمد سھنو اٿس. ھتي ڪجهه قبرن تي اڪر جو ڪم ٿيل آھي، جيڪي پٿرايون آھن ۽ ٻيون عام قبرون به آھن. 5 قبرون ھڪ ٿلھي تي ٺھيل آھن، جن تي گل ٻوٽا چٽيل آھن. ھن وقت نيون قبرون ۽ قبا جڙي رھيا آھن. قبرستان اٽڪل چئن ايڪڙن تي پکڙيل آھي.

زمرو:قبرستان
آري فقير چانڊيو

آري فقير پٽ پنهون چانڊيو، 1920ع ۾ ڳوٺ ”وَر“ تعلقي گهوڙاٻاري، ضلعي ٺٽي ۾ ڄائو. ڪجهه وقت انجنيئري کاتي ۾ ملازمت ڪيائين، پر گهڻو وقت مال جو واپار ڪيائين. جوانيءَ ۾ ڪنهن بيماريءَ ۾ مبتلا ٿي، علاج لاءِ سمن شاهه درويش جي درگاهه تي ويو، جتي چاق ٿيڻ کان پوءِ ساداتن جون مينهون چارڻ لڳو. آخر ڀاءُ کيس ڳوٺ وٺي آيو. انهيءَ سڪ ۾ هن ڪلام چيا، جيڪي سنڌي، سرائيڪي ٽيهه اکرين، قصن ۽ بيتن تي مشتمل آهن.

زمرو:سنڌي شاعر
پهرئين جنگِ عظيم دوران جرمن جو لڪسمبرگ تي قبضو

thumb|300x300px|لڪسبمرگ جو عوام پنهنجي ملڪ جي آزاديءَ جي جشن ملهائيندي ۽ نومبر1918 ۾ Armistice بعد اتحادي فوج جي آمد جو خيرمقدم ڪندي نظر اچي رهيا آهن

پهرئين عالمي جنگ ۾ لگزمبرگ تي جرمن والار  ويهين صدي عيسويء ۾ جرمني جي لگزمبرگ جي وڏي ڊچي جي ٻن فوجي قبضن مان پهريون هو. آگسٽ 1914 ع کان 11 نومبر 1918 ع تي عالمي جنگ آء جي خاتمي تائين، لگزمبرگ  جرمن سلطنت جي مڪمل قبضي هيٺ هو. جرمن حڪومت  پاڙيسري فرانس ۾ سندن لشڪر جي حمايت ڪرڻ جي ضرورت ڏيکارڻ جي ڪارڻ ثابت ڪرڻ لاءِ قبضو درست قرار ڏنو، باقي ڪيترن ئي اڳوڻا ۽ هاڻوڪا لڪسمبرگرز، ، جرمن ڪارناما ٻي صورت ۾ تشريح ڪئي آهي

## پس منظر
thumb|350x350px| Schlieffen رِٿاَ تحت، جرمني  لڪسمبرگ ۽ بيلجيم جي طرف کان منتقل ذريعي فرانسيسي دفاع کي نظرانداز ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي

## حملا
right|thumb| جرمنيءَ جو مرڪزي اوچتو زوردار حملو لڪسمبرگ شهر جي طرف هيو
thumb|261x261px|Theobald وون Bethmann Hollweg، جرمن چانسلر.

## Eyschen  ايسچن حڪومت
right|thumb|   جي طويل وَزارَتِ عُظمٰي هڪ امن ۽ خوشحاليءَ جي واري رهي آهي

## ايسچن کانپوءِ

### (Eyschen) ايسچن جو موت
right|thumb|The outpouring of national grief at Eyschen's funeral was evidence of the nation's debt to him. His death in office led to three years of political upheaval.

### مُنگينست (Mongenast ) حڪومت

### Loutsch لُسچ حڪومت
مُنگينسٽ سان وڙهيا پوڻ،عظيم ڊچيز هُوبرٽ لُوٽسچ  جي سربراهي ۾ هڪ سڀ-اعتدال پسند ڪابينا مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. چيمبر آف ڊپٽيز ثابت قدميءَ سان ان جي مخالفت ڪئي هئي. دي پارٽي آف دي رائيٽ 52 مان رڳو 20 سيٽون کڻي سگهي، پر انهن ڪثرت تعداد  ٺاهيو. ميري-اڊيليئڊ هن تعطل کي ختم ڪرڻ لاء  چيمبر آف ڊپٽيز کي تحليل ڪري ڇڏيو ۽ ووٽرن کي چيو ته  قدامت پسندن کي هڪ مينڊيٽ عطا ڪريو ان ڳالهه کاپي پاسي وارن کي رنجيده ڪيو، جنهن  سمجهيو ته سندن ڊپٽيز کي ئي  حڪومت  کي اعتماد عطا ڪرڻ جو آئيني حق هيو ۽ کاٻي پاسي وارن کي اهو گُمان هيو ته اه '-عظيم ڊچيز پاران فوجي بغاوت-' هئي.بهر حال،  23 ڊسمبر 1915 تي، لڪسمبرگ ووٽ وجهڻ ويا. جيتوڻيڪ ساڄي جي پارٽي جي حيثيت کي بهتر ڪيو ويو، 25 سيٽون کڻڻ تي، ان هڪ مطلق اڪثريت کنئي. 11 جنوري 1916 ع تي، ڊپٽيز جي چيمبر حجري ۾ ڪو به اعتماد جي هڪ تحرڪ گذري، ۽ Loutsch استعيفي ڏني.

## قومي اتحادي حڪومت

### اتفاقِ راءِ بڻائڻ

### خوراڪ جي قِلت

### Miners' strike
right|thumb|Von Tessmar's swift suppression of the strike undermined Thorn's government.

## Kauffmann حُڪومت

## جنگ جو خاتمو

### Armistice ارمسٽائس
thumb|United States General John Joseph Pershing.
right|thumb|1 December 1918 Soldiers from the American 125th Infantry Regiment crossing the Sauer at Echternach, and becoming amongst the first Allied soldiers to enter Germany after the armistice.

### بغاوت

### پيرَس امُن  اِجلاس
right|thumb|Delegates signing the Treaty of Versailles, ending the First World War and cementing Luxembourg's independence.

## سَمُنڊپار لڪسمبرگرس
thumb|Gëlle Fra يادگارلڪسمبرگن جو هزارن جي ياد ۾
اتحادين جو مسلح افواج ۾ خدمت جي لاءِ رضاڪارانه طورتي خدمتن تي ڀيٽا ملهائيو پيو وڃي

## پڻ ڏسندا
* ٻي عالمي جنگِ عظيم ۾ جرمن جو لڪسمبرگ تي قبضو
* :en:German occupation of Luxembourg during World War I اصل مضمون
## فوٽ نوٽس

زمرو:جرمن فوجي قبضا
زمرو:جرمني-لڪسمبرگ تعلقات
زمرو:لڪسمبرگ پهرئين جنگِ عظيم ۾
زمرو:تاريخ
باوارج

thumb|سامونڊي ڌاڙيل
**باوارِج ** () سنڌ مان سنڌي سامونڊي ڌاڙيل هيا، جن کي باوارج جي نالي سان سندن مخصوص پوڄا ڪارڻ سڏيو ويندو هيو. باوارج سنڌ ۽ گجرات مان سنڌي سامونڊي ڌاڙيل هيا، جِن عرب سامونڊي جهازن کي لُٽيو، جيڪا ڏکڻ ايشيا ۽ چين جي وچ ۾ سفر تي هيو. انهن مڪمل طور تي سَما سُلطنت (1335–1520 عيسوي) جي دوران مذهب تبديل ڪري اسلام قبول ڪيو. 

اُهي ابو الحسن علي بن الحسين بن علي المسعودي پاران سُڪُوترا ٻيٽ (Socotra) ۾ قزاقن ڌاڙيلن مانند اڪثر طور تي ذڪر ڪيا ويا آهن. ٻين دانشورن کين درياھي ڦورو، سامونڊي جھازن کي ڦريندڙ، سامونڊي لٽيرا ۽ بحري قزاقن طور وضاحت ڪئي آهي ۽ سنڌ جا مير بحر سڏيو آهي. ابو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة انهن جي جنگي تِير انداز ۽ چپو (ٻيڙي ءَ کي ھلائڻ جو ڊگھو ڏنڊو) سان جنگي جهاز هلائيندڙ، پنجاهه ملاح ۽ پنجاهه هٿيار بند جنگجو همراهه ڪاٺيءَ جي ڇِتين سان تِيرن ۽ پٿرن جي خلاف حفاظت لاءِ استعمال ڪندڙ طور وضاحت ڪئ آهي. أبو جعفر محمد بن جرير بن يزيد الطبري باوارِج پاران 866 عيسوي ۾ بصري تي حملي دوران سندن وضاحت هِن ريت ڪري ٿو ته؛
 "هڪ جهازران (استيام) آتشي اسلحي اڇلائيندڙ (نفاتون)، هڪ نان بائي، هڪ واڍڪو ڪم ڪندڙ ۽ ٽيهه صف بنديءِ ۾ ٻيڙو هلائيندڙ ۽ پنجيتاليهن جو پورائو ڪندڙ ويڙهاڪ، هي سامونڊي جهاز جنگي مشقن لاءِ ناموزون هيا ۽ ٻين چالاڪ سِرجهاز (جهاز جي اڳئين حصي) يا ان دور جي ٻين بحري يونٽن جي مقابلي ۾ صلاحيتن جو فقدان هين پر هٿو هٿ ويڙهه لا موزون هيا."
thumb|ڌاڙيل جو حليو
thumb|ڌاڙيل جو سردار

## پڻ ڏسو
*Bawarij انگريزي وڪيپيڊيا تي
*سنڌ جي تاريخ
*سند باد جهازي
*سنڌ اِبن علي
*راجا ڏاهر
*محمد بن قاسم

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* https://www.quora.com/How-did-the-Barja-warship-of-Bawarij-old-Sindhi-pirates-look-like

## حوالا

* George F. Hourani, John Carswell, *Arab Seafaring in the Indian Ocean in Ancient and Early Medieval Times*, پرينسٽن يونيورسٽي پريس, 1995, ISBN 0-691-00032-8
* Laurier Books Limited, Horatio John Suckling, *Ceylon: A General Description of the Island, Historical, Physical, Statistical*, ايشيائي تعليمي خدمتون, 1994, ISBN 81-206-0934-4
زمرو:انساني سگهه واريون گاڏيون
زمرو:باوارج
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي بحري تاريخ
زمرو:جهازن جا قسم
زمرو:سامونڊي ڌاڙيل
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:هندي وڏو سمنڊ ۾ درياهي چوري
نيل آرمسٽرانگ

**نيل ايلڊن آرم اسٽرانگ** (Neil Alden Armstrong؛ 5 آگسٽ، 1930ع - 25 آگسٽ، 2012ع) هڪ آمريڪي خلاباز ۽ ايروناٽيڪل انجنيئر هو، جيڪو سال 1969ع ۾، دنيا جو پهريون آمريڪي خلاباز بڻجي ويو، جنهن چنڊ تي پهريون قدم رکيو. هو هڪ نيوي هواباز، ٽيسٽ پائلٽ ۽ يونيورسٽي جو پروفيسر پڻ هو.

آرم اسٽرانگ سال 1930ع ۾ واپاڪونيتا، اوهائيو ۾ پيدا ٿيو. هو ايروناٽيڪل انجنيئرنگ جي تعليم لاء  پاردو يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو، يو ايس نيوي هولو وي پلان تحت سندس ٽيوشن ادا ڪندي هئي. هو سال 1949ع ۾ هڪ مڊشپ مين ۽ ايندڙ سال هڪ نيوي هواباز بڻجي ويو. هن ڪورين جنگ ۾ حصو ورتو ۽ گرومين F9F پينٿر جهاز ڪيريئر يو ايس ايس ايسڪس کان پرواز ڪيو. جنگ کان پوءِ، هن پنهنجي بيچلر جي ڊگري پارڊو ۾ مڪمل ڪئي ۽ ڪيليفورنيا ۾ ايڊورڊز ايئر فورس بيس تي نيشنل ايڊوائزري ڪميٽي فار ايروناٽڪس (NACA) هاءِ اسپيڊ فلائيٽ اسٽيشن تي ٽيسٽ پائلٽ ٿيو. هو صديءَ جي سيريز جي ويڙهاڪن تي پروجيڪٽ پائلٽ هو ۽ اتر آمريڪي X-15 کي ست ڀيرا اڏايو. هو يو ايس ايئر فورس جي هيومن ان اسپيس سوونسٽ ۽ X-20 Dyna-Soar انساني اسپيس فلائيٽ پروگرامن ۾ پڻ شرڪت ڪندڙ هو. مارچ 1966ع ۾، ناسا جو پهريون سول خلاباز بڻجي ويو جيڪو خلا ۾ اڏامندو هو.200px|thumb|آرمسٽرانگ چنڊ تي
**نيل آرمسٽرانگ** () دنيا جو پهريون آمريڪي خلاباز جنهن چنڊ تي پهريون قدم رکيو، هن 1930ع ۾ جنم ورتو. ڪيليفورنيا يونيورسٽي مان تعليم حاصل ڪيائين. 1949ع کان 1952ع تائين آمريڪي بحريه ۾ پائلٽ جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. هن ڪوريا جي جنگ ۾ شرڪت ڪئي. 1955ع ۾ آمريڪي خلائي تحقيقي اداري ناسا (NASA) ۾ ريسرچ پائلٽ جي حيثيت سان ڪم ڪيائين. 

سال 1962ع ۾ کيس خلائي سفر لاءِ منتخب ڪيو ويو. 1966ع ۾ خلائي جهاز جيمين اٺين جو ڪمانڊ پائلٽ هو. 16 جولاءِ 1969ع تي اپالو يارهن خلائي جهازن جي ذريعي چنڊ طرف روانو ٿيو ۽ 20 جولاءِ 1969ع تي چنڊ تي قدم رکيائين. جڏهن آرم اسٽرانگ پهريون ڀيرو چنڊ جي مٿاڇري تي قدم رکيو، هن مشهور جملو چيو ته:

 "اهو [هڪ] انسان لاء هڪ ننڍڙو قدم آهي، پڻ انسانيت لاء هڪ وڏو ٽپو آھي." 

کولنز ۽ ايلڊرين سان گڏ، آرم اسٽرانگ کي صدر رچرڊ نڪسن پاران صدارتي ميڊل آف فريڊم سان نوازيو ويو ۽ 1969 جي کولر ٽرافي حاصل ڪئي. صدر جمي ڪارٽر کيس 1978ع ۾ ڪانگريسي اسپيس ميڊل آف آنر سان نوازيو، کيس 1979ع ۾ نيشنل ايوي ايشن هال آف فيم ۾ شامل ڪيو ويو، ۽ سندس اڳوڻي عملدار سان گڏ 2009ع ۾ ڪانگريس گولڊ ميڊل حاصل ڪيو. آرمسٽرانگ کي 16 ملڪن طرفان اعزاز ۽ تمغا ڏنا ويا. 1971ع ۾ يونيورسٽي آف سِنسِناٽي، اوهايو ۾ انجنيئرنگ جو پروفيسر مقرر ڪيو ويو. آرمسٽرانگ آمريڪا جي ڪيترين ئي هوا باز تنظيمن جو اعزازي ميمبر رهيو آهي.

هن اپولو 13 حادثي جي تحقيقات ۽ راجرز ڪميشن تي ڪم ڪيو، جنهن خلائي شٽل چيلنجر جي تباهي جي تحقيق ڪئي. سال 2012ع ۾، آرم اسٽرانگ 82 سالن جي عمر ۾ ڪورونري بائي پاس سرجري جي نتيجي ۾ پيچيدگين سبب مري ويو.

## خارجي ربط
* Neil Armstrong Commemorative Website – University of Cincinnati
* Neil Armstrong collected news and commentary. *[[The New York Times]]*.
* 

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:ٻاهرين خلا
زمرو:خلائي سائنس
زمرو:1930ع جون پيدائشون
آرون

هڪ ننڍي تڏ يا مڪڙ جيڏو جيت، جنهن جو واسو جهنگلي ٻوٽن ۾ هوندو آهي. هي جيت جيتوڻيڪ تڏين ۽ مڪڙين جي ڪٽنب جو ئي آهي، پر ڪڏهن به فصل کي نقصان نه پهچائيندو آهي. هيءُ جيت سدائين جهنگ ۾ ٻوڙن ۽ وڻن ۾ رهندو آهي پر ڪڏهن ڪڏهن گهرن ۾ پوکيل وڻن لوڙهن ۽ ڪن ننڍن گاهن جهڙوڪ ڊڀن وغيره ۾ به هن جو آواز ٻڌبو آهي. هي جيت ڏينهن جو بلڪل خاموش رهندو آهي، پر رات جو شور ڪندو رهندو آهي. شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي سر سارنگ جي هڪ بيت ۾ ڪم آندل فقرو ”آڙيون ابر آسري“ اصل ۾”آرون ابر آسري“ آهي،ڇو ته ”آڙي“ ڍنڍ جو پکي آهي، اُن جو برسات سان ڪو لاڳاپو نه آهي. هن بيت جي درست پڙهڻي هن ريت آهي:
”آرون“ ابر آسري، تاڙا تنوارين (شاهه)

زمرو:جيت
مريم مختيار

**مريم شيخ** a.k.a (مريم مُختيار شيخ ; ) شهيد پاڪستاني ويڙهاڪ جنگجو هواباز (Fighter Pilot) پاڪستان هوائي فوج (PAF) ۾ پهرئين سنڌي عورت پرواز آفیسر(Flying Officer) هئي. مريم شِيخ روايتي مرداڻي سماج ۾ پنهنجي سفر ۽ خواهش جي باري ۾ 15 جنوري 2014 تي بي بي سي کي انٽرويو ۾ چيو هيو ته "هوءَ ڪجهه مختلف ڪرڻ چاهي ٿي". 2006ء ۾ ست پاڪستاني عورتن سنديافتا ٿيڻ جي لاءِ ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ خصوصي مردن جي ڪلب (بزم) (Male Clubs) ۾ عورت ويڙهاڪ هواباز جي طور تي شامل ٿيون.

## ذاتي زندگي
مريم شيخ اصل پنوعاقل، سنڌ جي هئي ۽ ڪرنل ريٽائرڊ مختياراحمد شيخ جي ڌيءُ هئي.۽ هينئر ڪراچيءَ جي ملير ڇاوڻيءَ جي علائقي جي رهائش پذير هئي

## پيشو
مريم مختيار شيخ پاڪستان هوائي فوج ۾ ويڙهاڪ هواباز طور شموليت اختيار ڪئي. هيءَ انهن 20 خوشنصيب ويڙهاڪ هواباز آفيسر عورتن مان هڪ هئي جن پنجن ڏهاڪن کانپوءِ مرداڻي غلبي واري سماج ۾ طاقتور فوج جو حصو بڻيون هيون.

## شهادت (موت)
هواباز آفيسر مريم شيخ ۽ سندس ساٿي-هواباز اسڪوائڊرن ليڊر ثاقب عباسي پي اي ايف(PAF) جو جهاز ايف ٽي-7 پي جي(FT-7PG) اُڏاريو ۽ هو معمول جي مطابق عملي تربيتي مشق تي هياته سندن جهاز حادثي جو شڪار ٿي ويو.مريم شيخ پاڪستان هوائي فوج جي پهرئين عورت پائليٽ هئي جنهن فرض دوران شهادت ماڻِي آهي.اڱارو 24 نومبر 2015 تي پرواز ۾ ہنگامي حالت (in-flight emergency) سبب سندس جهاز ڪُنديان ويجهو ميانوالي ضلعي، پنجاب ۾ حادثي جو شڪار ٿيو. هيءَ ۽ سندس ساٿي هواباز پائليٽ جهاز مان نڪتا، بعد ۾ هيءَ زخمن سبب اسپتال ۾ فوت ٿي وئي.

## اعزاز
ڊيفينس بابت سينيٽ جي اسٽِنڊنگ ڪاميٽِي مريم مختيار لاءِ اعزاز جي سفارش ڪئي، ۽ حڪومت پاڪستان کيس فوجي اعزاز تمغهءِ بسالت سان نوازيو..

## پڻ ڏسندا
Mariam Mukhtar انگريزي وڪيپيڊيا تي مضمون پڻ ڏسندا.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:هواباز
زمرو:1992 ۾ جنم
ثلاء

** ثلاء** () يمن جي انهن پنجن شهرن قصبن مان هڪ آهي جيڪي يونيسڪو جي ميراث الدنيا جي تجرباتي فهرست ۾ شامل آهي . حميري دور کان هينئر تائين هي شهر تمام بهترين انداز سان محفوظ آهي ۽ ان ۾ روايتي مسجدون  ۽ مڪان آهن.آثاري قديمه جي ماهرن تحقيق دوران حميري تعميرات جي هيٺان سبائي دور جا آثار پڻ دريافت ڪيا آهن .2004ء کان 2011ءجي دوران ان جي تعميرِنو  ۾ دروازو باب الماياء تمام، گھڻيون ئي ديدگاهون،رستا،روايتي حوض ۽ سبائي دور جا ٻيا ڪيترائي آثارن جي تعميرِنو ڪئي وئي .

## ميراث الدنيا ۾ مقام
هن قبصي کي يونيسڪو جي ميراث الدنياجي آزمائشي فهرست ۾تهذيبي ورثي جي زمري ۾  8 جولاءِ 2002ء تي شامل ڪيو ويو.

## نظارا

فائل:Thula_fortification.jpg|چٽان (ٽڪريءَ) جي سِري کان قلعي جي اڌ طرف اچي پئي۔ ()
فائل:Thula fortification2.jpg|قلعي جو هڪ ٻيو منظر۔
فائل:Thula fortification steps.JPG|ٽڪريءَ کان قلعي جي طرف ڏاڪڻيون۔
فائل:Thula storage hole.JPG|قلعي ۾ مليل چند ذخيري خانا۔


زمرو:يمن جا آباد مقام
زمرو:يمن
194ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:194ع
معصوم شاهه جو منارو

thumb|معصوم شاھ جو منارو ٿورو پرڀري ڏيک کان
**مير معصوم شاهه جو منارو** سکر، سنڌ ۾ واقع هڪ قديم عمارت آهي جنهن کي سنڌ جي نامور مورخ، قادر الڪلام شاعر، طبيب، ڪتبه نويس، بکر جي سلطان محمود خان ۽ مغل شهنشاهه جلال الدين اڪبر جي امير مير معصوم شاھ بکري (پيدائش:944ھ - وفات: 1014ھ) تعمير ڪرايو.

هن ميناري جي تعمير جي شروعات مير محمد معصوم بکري سال 1003ھجري ۾ ڪئي جنهن کي مير صاحب جي وفات کان بعد سندن جي فرزند مير بزرگ سال 1027 ھجري ۾ مڪمل ڪرايو.  

هي مينار ٽڪري تي واقع آهي. هن مينار تي پڪيون سرون ۽ چوني جو پٿر استعمال ٿيو آهي۔ هي مينار بنياد کان 84 فٽ ويڪرو آهي، ديگھ به 84 فٽ آهي ۽ گولائي ۾ ڏاڪڻ جي ڏاڪن جي تعداد به 84 آهي۔ مينار جي چوٽِ گنبد نما آهي. منارو هڪ اوچي ٽڪريءَ تي جڙيل آهي ۽ منجهس پڪيون سرون ۽ چن ڪم آندل آهي. سرون تمام پڪيون آهن ۽ هينئر گاٺ ڪري چمڪڻ لڳيون آهن. آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا نمبر 2 جي دوران ۾ مناري جي ماپ وغيره ڪرائي وئي آهي ۽ ان رپورٽ مان معلوم ٿئي ٿو ته پيڙهه وٽ منارو 84 فوٽ ويڪرو آهي. ڊگهائي ۾ به 84 فوٽ ۽ سندس ڦيردار ڏاڪڻ کي به 84 ڏاڪا آهن. اهو هڪ عجيب حساب آهي. ڏاڪڻ ڦيريدار ئي اندران وئي آهي. مناره جي چوٽي گنبذ نما آهي، جنهن تي ماڻهو چڙهي وڃي پري پري جو نظارو ڏسي سگهن ٿا. چوٽيءَ کي ميونسپالٽي چوڌاري پنڃرو هڻائي ڇڏيو آهي، ورنه اڳ ڪيترا ماڻهو مٿان ٽپ ڏئي خودڪشي ڪندا هئا. عام روايت آهي ته مناره لاءِ سرون اروڙ جي قديمي عمارتن مان پٽرائي آنديون هئائون ۽ ڪن جو خيال آهي ته شڪارپور کان گهرايل هيون. پر ان زماني ۾ شڪارپور هئي ئي ڪا نه، ڇو ته شڪارپور جو شهر دائود پوٽن پوئين زماني ۾ ٻڌايو هو. مناره ۾ هينئر ڪجهه ڦڏائي نظر اچي ٿي . 
300px|thumb|مناري جو منظر
اي. ڊبليو. هيوز صاحب مولف سنڌ گزيٽئر، ان باري ۾ لکي ٿو ته ”تعجب انگيز ڳالهه هيءَ آهي ته مناره سڌائي کان ڪجهه مڙيل آهي، پر خبر پئجي نه ٿي سگهي ته اهو حساب عمداً ان جي تعمير ۾ ئي ڪيو ويو آهي، يا پوءِ سندن پيڙهه جي هڪ پاسي جهنوي وڃڻ ڪري مڙي پيو آهي“ يا ڪنهن ڪاريگر جي غلطي سبب ان جي تعمير ۾ ابتدائي ڪجهه ڪجي واقع ٿي ويئي، يا وري پوءِ ڪنهن وقت زمين جي ڌڏڻ ڪري اهو فرق ٿي پيو آهي. هن کان اڳ به سنڌ ۾ گهڻائي دفعا نهايت شديد نموني ۾ ڌرتي ڌٻڻ جا واقعا ٿيندا رهيا آهن. سال 1828ع ۾ به ڌرتي اهڙي ڌٻي، جو ڏکڻ سنڌ جي طبعي جاگرافي تبديل ٿي وئي هئي. مناره ڪنهن جنگي مقصد لاءِ ٺهرايو ويو هو، يا نظاري بازي ۽ يادگار قائم ڪرڻ جي خيال سان، تنهن تي ڪو به يقيني رايو قائم ڪري نه ٿو سگهجي. ڪتبه مان البت معلوم ٿئي ٿو ته، يادگار قائم ڪرڻ جي خيال، ٺهرائيندڙ جي ذهن ۾ ٻين ڳالهين کان وڌيڪ ويٺل هو، توڙي جو برٽن صاحب پنهنجي ڪتاب ”سنڌ ريوزيٽيڊ“ ۾ مناره تان چڙهي سندس نظارن وٺڻ جو دل کولي بيان ڪيو آهي.

## پڻ ڏسو
* مير محمد معصوم بکري
* تاريخ معصومي
<nowiki/>

## حوالا

زمرو:سکر ضلعو
زمرو:سنڌ جي تاريخي عمارتون
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
زندگي

**زندگي** هڪ ڪيفيت آهي جيڪا مادي کي ڌار ڪري ٿي جنھن ۾ حياتياتي عمل آهن، جهڙوڪ سگنلنگ ۽ پاڻ کي برقرار رکڻ وارا عمل، مادي کان جيڪي نہ آهن، ۽ وضاحت سان وضاحت ڪئي وئي آهي هوميوسٽاسس جي صلاحيت، تنظيم، ميٽابولزم، واڌ، موافقت، عمل جو ردعمل، ۽  پيدائش.  وقت سان گڏ سموري زندگي آخرڪار موت جي حالت تي پھچي ٿي ۽ ڪو بہ امر ناهي.  زندگين جي نظام جون ڪيتريون ئي فلسفيانہ وصفون پيش ڪيون ويون آهن، جھڙوڪ خود ترتيب ڏيڻ وارو نظام.  وائرس خاص طور تي تعريف کي ڏکيو بڻائي ٿو ڇاڪاڻ تہ اهي صرف ميزبان سيلن ۾ نقل ڪن ٿا.  زندگي سڄي ڌرتيءَ تي هوا، پاڻي ۽ مٽيءَ ۾ موجود آهي، ڪيترن ئي ماحوليات سان گڏ بايوسفيئر ٺاهي ٿو.  انهن مان ڪجهہ سخت ماحول آهن جيڪي صرف انتھاپسند ماڻهن جي قبضي ۾ آهن.
زمرو:زندگي
زمرو:زندگي
زمرو:زندگي
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
انسان جي چنڊ تي لھڻ متعلق اختلافي نظريا

چنڊ )moon( تي پھريون ڀيرو آمريڪا پنهنجي 2 خلابازن کي 20 جولاء 1969ع تي چنڊ جي سطح تي موڪليو. اھو منظر ٽي وي تي سڌو سنئون دنيا جي الڳ الڳ ملڪن ۾ 10 ڪروڙ ماڻھن ڏٺو پر ڪجھہ وقت بعد خود آمريڪا جي عوام شڪ ۾ ظاهر ٿيڻ لڳو تہ ڇا واقعي ئي انسان چنڊ تي لٿو ھو.15فيبروري 2001 ۾ Fox TV network تي هڪ پروگرام ھلايو ويو ھو،  پروگرام جو نالو conspiracy theory:did! we land on moon ھو 19مارچ اهو پروگرام ٻيهر ھلايو ويو

*نيل آرمسٽرانگ
*buzz aldrin
هي ٻہ پهريان شخص هيا جن چنڊ تي پنهنجا قدم رکيا.
ڦ

**ڦ** سنڌي ٻولي جو ستٽيھون (37) اکر آهي. هن مخصوص اکر جو آواز  اردو جي **پھ** جھڙو آھي.

ا ب ٻ ڀ ت ٿ ٽ ٺ ث پج ڄ جھ ڃ چ ڇ ح خ دڌ ڏ ڊ ڍ ذ ر ڙ ز س شص ض ط ظ ع غ ف ڦ ق ڪ کگ ڳ گھ ڱ ل م ن ڻ و ھء ي



## حوالا

زمرو:سنڌي اکر
زمرو:سنڌي پٽي (الفابيٽ)
سنڌيات

**سنڌيات** (انگريزي نالو:Sindhology) سنڌالاجي سنڌ جي تاريخ، معاشرو، ثقافت ۽ ادب جي مطالعي ۽ علمي تحقيق ڪرڻ کي چيو ويندو آهي۔ سنڌيات کي تعليمي حلقن ۾ آڻڻ جو ڪم 196عء ۾ سنڌ يونيورسٽي ۾ شعبي سنڌيات (انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي) قائم ڪري ڪيو ويو. هن  شعبي کي عالمي سطح تي توجهہ حاصل ٿي آهي۔ هن موضوع تي عبور رکڻ واري ي اهن جي باقاعده سند حاصل ڪرڻ وارا فرد ماهر سنڌيات چورائيندا آهن۔
سنڌالاجيءَ جي انٿراپالاجيڪل ريسرچ سينٽر(ميوزيم) ۽ ريسرچ لائبريريءَ ۾ ملڪي توڙي غيرملڪي آيل مهمانن کي وزٽ ڪرايو ويندو آهي. سنڌالاجيءَ ۾ ، استاد بخاري، سهراب فقير ۽ طارق عالم ڪارنر قائم ڪيا ويا آهن.  

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:سنڌيات
زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستان
زمرو:هنديات
زمرو:سنڌ ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم بلحاظ اتنظامي ايڪايون
سنڌ بينڪ

**سنڌ بينڪ لميٽڊ** (Sindh Bank Limited) هڪ پاڪستاني شيڊيول بينڪ آهي جنهن جو صدر دفتر ڪراچي ۾ واقع آهي۔
ٹ

*ٹ* اردو الف ب جون پنجون اکر آهي۔ فارسي ۽ عربي ۾ نٿو اچي۔ هندي جو يارهون اکر آهي۔ انکي تائي هندي يا تائي ثقيله به چيو ويندو آهي۔ حسابِ ابجد ۾ ان جا عدد *ت* جي برابر 400 شمار ٿين ٿا۔
centre|600x600px|اردو حروفِ تھجي

## پڻ ڏسو
* اردو ڪيئن پڙهجي

## خارجي ڳنڍڻا
* مقتدره قومي ٻولي
* ادارو تحقيقات اردو، Collation
ڈ

**ڈ** اردو جو ٻارهون اکر آهي۔ هندي جو تيرهون اکر آهي۔ فارسي ۽ عربي ۾ استعمال ۾ نه آهي۔ حسابِ ابجد ۾ ان جا 'د' جي برابر 4 عدد شمار ٿين ٿا۔ هندي الاصل الفاظ ۾ ملي ٿو۔
centre|600x600px|اردو الف ب

## پڻ ڏسو
* اردو ڪيئن پڙهجي
لينسڊائون پل (سکر)

thumb|Lansdowne Bridge Rohri, Sindh
**لينسڊائون پل** (Lansdowne Bridge) پاڪستان ۾ هڪ پراڻي ريلوي پل آهي، جيڪا سکر ۽ روهڙي جي وچ ۾ سنڌو درياهه تي واقع آهي. هيءَ پل 25 مارچ 1889ع تي جڙي راس ٿي. 6 مئي 1962ع ۾ ايوب پل جي اڏاوت کان پوءِ هن پل کي ريل گاڏين جي لاءِ بند ڪيو ويو ۽ ريلوي ٽريفڪ نئين پل تي منتقل ڪئي وئي. هاڻي هيءَ پل صرف ننڍين گاڏين جي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ھن پل جو نالو برٽش انڊيا جي وائسراءِ، لارڊ لينسڊائون جي نالي تي رکيو ويو.  

پل جي ڊيگھ 790 فٽ ھئي ۽ ان جي تعمير تي 40 لک روپين جو خرچ آيو. لوھه جو ھي پل انجنيئر لنڊن ۾ ڊيزائن ڪري اتي ٺاھي ان جو فريم لنڊن ٻاھران جوڙي بعد ۾ ان کي کولي بحري جھاز وسيلي ڪراچي آندو ويو ۽ ان کي موجوده جاء تي جوڙي نصب ڪيو ويو. مولائي شيدائي لکيو آهي ته: 
 "انڊس اسٽيٽ ويلي ريلوي ۽ سنڌ پشين ريلوي لائينن جي کلڻ ڪري ڪوئيٽا کي لاھور ۽ ڪراچيءَ سان گڏائڻ ضروري فوجي مسئلو هو. ٻيو ته انڊس فلوٽيلا ڪمپني جي فلاٽن ۽ جهازن وسيلي ريلوي مال گاڏين کي روهڙي آڻڻ ۽ نيڻ ۾ هڪ ته وقت ضايع ٿيندو هو ته ٻيو ڪمپنيءَ کي خرچ ڏيڻو پوندو هو، تنهنڪري سکر ۽ روهڙي وارين درياهه جي شاخن تي لوهي جو پل تعمير ڪرائڻ جو فيصلو اٽل هو." 

پل اڏڻ جي رٿا 1872ع کان حڪومت هند جي زير غور هئي، جنهن جي منظوري 1883ع ۾ ڏني ويئي. 1885ع ۾ انگلينڊ کان مال اچڻ ۾ دير ٿي ويئي، ڪم روڪجي ويو، 1887ع ۾ وري ڪم شروع ٿيو، جو سال 1889ع ۾ مڪمل ٿيو. هن پل جا ٻه حصا آهن؛ روهڙيءَ وارو حصو جو قينچين تي بيٺل آهي ۽ هن جي ڊيگهه 820 فوٽ آهي، سکر واري شاخ ٽن ٿنڀن تي بيٺل آهي ۽ ڊيگهه ۾ 600 فوٽ آهي، پل جي افتتاحي رسم بمبئيءَ جي گورنر، لارڊ ري ادا ڪئي، جنهن لاءِ سکر ميونسپالٽي بکر جي قلعي ۾ وڏو شاميانو جهنڊين سان سينگاريل کوڙيو هو. هن موقعي تي سنڌ جو ڪمشنر، مسٽر چارلس پرچرڊ ۽ خيرپور جو والي، هز هائنس سر مير علي مراد خان ۽ هندوستان ۽ پنجاب جي وڏن ماڻهن حاضري ڏني. گورنر تقرير ۾ چيو ته افغانستان سان واپار ترقي ڪندو. پل تي چاليهه لک روپيا خرچ ٿيو ۽ ٺيڪو انگلينڊ جي ڪمپني، "ويسٽ ووڊ ائنڊ ايلي" کي ڏنو ويو ۽ مسٽر رابرٽسن انجنيئر جي نگراني هيٺ ڪم هليو، وائسراءِ لارڊ لينسڊائون جي نالي تي پل، "لينسڊائون برج" سڏجڻ لڳو، سکر جا ڀاڳ کلي ويا ڇو ته هيءِ پل دنيا جي عجائبات ۾ شمار ٿئي ٿي تنهنڪري پري پري کان ماڻهون ڏسڻ اچن ٿا، انڊس فلوٽيلا ڪمپنيءَ جو ڪاروبار 1889ع ۾ پل کلڻ کان پوءِ بند ٿي ويو ۽ سکر تجارتي مرڪز بنجي ويو.

280px|thumb| پل جو خاڪو

## جمالو واري لوڪ ڪھاڻي
ھن پل جي خاصيت ھئي ته ان ۾ ڪوبه ٺلھ ڪونہ ھيو جنھن ڪري ھوجمالو واري ھڪ لوڪ ڪھاڻي جنم ورتو جيڪا روايت ۾ اچي وئي. 
*ڏسو»»جمالو

## حوالا

زمرو:سکر ضلعو
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
سنڌ طاس معاهدو

**سنڌو پاڻي جو معاهدو** (Indus Waters Treaty)، پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾، سنڌو درياءَ ۽ ان جي معاون ندين ۾ موجود پاڻي جي استعمال لاءِ پاڻي جي ورڇ جو معاهدو آهي، جيڪا ورلڊ بينڪ جي انتظام جي هيٺيان ڪيو ويو. ان تي 19 سيپٽمبر، 1960ع تي ڪراچي ۾ ڀارت جي وزيراعظم، جواهر لال نهرو ۽ پاڪستاني صدر، ايوب خان پاران دستخط ڪيا ويا. 23 اپريل، 2025ع تي، پهلگام دهشتگرد حملي کان پوءِ، ڀارت جي حڪومت قومي سلامتي جي خدشن جو حوالو ڏيندي ۽ پاڪستان تي رياستي سرپرستي ۾ دهشتگردي جي حمايت جو الزام لڳائيندي، معاهدي کي معطل ڪري ڇڏيو.

معاهدو ڀارت کي ٽن اوڀرين دريائن، بياس، راوي ۽ ستلج جي پاڻي تي ڪنٽرول ڏنو، جن جو ڪل سراسري سالياني وهڪرو 41 ارب ڪعبي ميٽر آهي. ٽن اولهائين درياهه؛ سنڌو، چناب ۽ جهلم، جو ڪنٽرول پاڪستان کي ڏنو ويو آهي، جنهن جو ڪل سراسري سالياني وهڪرو 99 ارب ڪعبي ميٽر آهي. ڀارت کي دريائن ذريعي وهندڙ ڪل پاڻي جو 30 سيڪڙو ڪنٽرول مليو، جڏهن ته پاڪستان کي 70 سيڪڙو پاڻي تي ڪنٽرول مليو. هي معاهدو ڀارت کي اولهائين دريائن جي پاڻي کي آبپاشي جي استعمال لاء محدود ۽ ٻين استعمالن، جنهن ۾ پاڻي جو سڌو سنئون استعمال نه ٿيندو آهي، جهڙوڪ بجلي جي پيداوار لاء ڊيم ٺاهڻ، سامان ۽ مسافر بردار ڪشتين جو سفر ۽ ماهيگيري، وغيره لاءِ لامحدود استعمال جي اجازت ڏئي ٿو. اها اولهائين دريائن تي ڀارت طرفان بنائل منصوبن جي تعمير  لاءِ تفصيلي ضابطا بيان ڪري ٿو. معاهدي جو پيش لفظ، تعاون، نيڪ نيتي ۽ دوستي جي جذبي سان سنڌو جي دريائن جي نظام مان پاڻي جي بهترين استعمال لاءِ ٻن ملڪن جي حقن ۽ ذميدارين کي تسليم ڪري ٿو. جيتوڻيڪ هي معاهدو سڌو سنئون قومي سلامتي سان لاڳاپيل ناهي، پر پاڪستان کي، ڀارت جي هيٺئين پاسي واقع هجڻ ڪري، ڊپ آهي ته ڀارت، خاص طور تي هڪ امڪاني تڪرار دوران، پاڪستان ۾ ٻوڏ يا قحط اسباب پيدا ڪري سگهي ٿو.

سنڌو پاڻي جو معاهدو اڄ دنيا ۾ پاڻي جي ورڇ جي سڀ کان ڪامياب ڪوششن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ،  تجزيه نگار موسمياتي تبديلي کي حل ڪرڻ لاءِ، ٽيڪنيڪي وضاحتن کي اپڊيٽ ڪرڻ ۽ معاهدي جي دائري کي وڌائڻ جي ضرورت کي تسليم ڪن ٿا.

## تاريخ
پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾ 1960ع ۾ سنڌوندي ۽ ٻين دريائن جو پاڻي منصفانه طور تي حصيداری جو معاهدو ٿيو، جيڪو **سنڌ طاس معاهدو** چورائيندو آهي۔

## وڌيڪ ڏسو
* سنڌو ماٿري جي تهذيب

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:پاڪستان
زمرو:سنڌو درياء
زمرو:ھندستان–پاڪستان لاڳاپا
انقره صوبو

**انقره صوبو** ( لاطيني: Ankara Province) ترڪي جو هڪ صوبو جيڪو وسطي اناطوليه علائقي ۾ واقع آهي۔

## پڻ ڏسو
* ترڪي
* فهرست ترڪي جا شهر

## حوالا


زمرو:ترڪي جا صوبا
اليگزينڊر ڪوپرن

**اليگزينڊر ایوانووچ ڪوپرن** (روسي: Алекса́ндр Ива́нович Купри́н؛ انگريزي: Aleksandr Ivanovich Kuprin؛ پیدائش: 7 سيپٽمبر 1870ع - وفات: 25 آگسٽ، 1938ع) اُڻويهين صديءَ جو روسي مصنف، ناول نگار، صحافي، هواباز ۽ مُهم جو هو، جو پنهنجي مشهور ترين ناول، "دي ڊوئيل" جي وجهه سان مشُهور و معروف ٿيو.

## حالات زندگي و فن
اليڪساندرڪوپرن 7 سيپٽمبر 1870ء ۾ روسي سلطنت جي صوبي پینزا ۾ غریب منشي خاندان ۾ پیدا ٿيو۔

ننڍپڻ يتيمي ۽ عسرت میں گزريس۔ ڏهن سالن جي عمر ۾ فوجي اسڪول ۾ تربيت پاتائين ۽ سخت و ڪرخت زندگيءَ جي انهن ڏهن سالن کي فنڪارانه خوبيءَ سان خودنوشت سوانحي ناول جي ٻن حصن ۾ بيان ڪيائين۔ "يونڪر" ناول جيڪو ڪوپرن انقلاب 1917ء جي بعد ترڪ وطن جي زماني (1928ء - 1932ء ) ۾ لکيائين، پنهنجي حقیقت پسندي ۽ نفسياتي ڪيفيتن جي لاهن چاڙهن جي سبب ڪافي مقبول ٿيو۔

ڪوپرن فوجي ملازمت بلڪل تُرڪ ڪري ڪيف ۾ ادبي پروفيسري اختیار ڪئي۔ بعد ۾ (1897ء) ۾ اھا به تُرڪ ڪيائين۔ معمولي ڪاشتڪار بڻجي رهيو۔ هر دور ۾ برابر افسانا ۽ ناول لکندو ۽ شايع ڪرائيندو رهيو۔ 1905ء کان ٿورو پهرئين ۽ انقلاب جي روسي زندگي ۽ آپ بيتي تي مُبني سندس افسانن ۽ ناولن ٽالسٽائي ۽ چيخوف کي پڻ متاثر ڪيو۔ شروع ۾ انقلاب جو حامي هيو، ٻن سالن بعد "تهذيب جي بدحالي" هِن کي بدگمان ڪري ڇڏيو ۽ هو يورپ هليو ويو۔ سترنهن سال بي وطنيءَ جي زندگي ۾ گهڻو ڪري پيرس ۾ گُزارڻ ۽ اُتي جي ڏُکايل آتمائن جي سوانح پڻ پنهنجي خاص دلڪش ۽ فڪرانگيز انداز ۾ لکيائين۔ هن جي ڪثير تصنيفن ۾ "یاما" (طوائف جي زندگي)، "چاندي رات"، نائٽ شفٽ"، سرڪس ۾" ۽"الي سیا" عالمي شُهريت ماڻي۔ 1937ء ۾ روس واپس آيو.

## تصنیفون
* 1893ء - اونداهيءَ ۾
* 1893ء - چاندي رات
* 1898ء - الي سیا
* 1899ء - نائٽ شفٽ
* 1905ء - دي ڊوئيل
* 1909ء - یاما (طوائف جي زندگي)
* 1902ء - 1915ء سرڪس ۾
* 1928ء - 1932ء يونڪر

## اعزاز
* 1909ء - پشڪن انعام (ایوان بینن سان مشرڪه)

## وفات
ڪوپرن جي وفات 68 سال جي عمر ۾ ڪينسر جي مرض ۾ مبتلا ٿي ڪري 25 آگسٽ 1938ء ۾ لينن گراڊ, سويت يونين ۾ ٿي۔

## خارجي ڳنڍڻا

* Kuprin، وقف ڪيل ويبسائيٽ
* Nicholas Luker bio of Kuprin
* Aleksandr Kuprin's IMDb.com page
* Biography, at The Literature Network
*  (plain text and HTML)
* 
* 
* Grave of Kuprin

## حوالا

زمرو:اليڪساندرڪوپرن
زمرو:روسي شخصيتون
زمرو:روسي ٻولي جا اديب
زمرو:روسي ٻولي جا ناول نگار
زمرو:1870ع جون پيدائشون
زمرو:1938ع جون فوتگيون
فلم

**فلم** (Film)، **<small>جنهن کي مووي يا متحرڪ تصوير</small> (<small>motion picture</small>)** به چيو ويندو آهي، ساڪت تصويرن جو اهڙو سلسلو هوندو  آهي جيڪو پردي (اسڪرين) تي ايئن ڏيکاريو ويندو آهي تہ ان تي متحرڪ هجڻ جو ڌوڪو ٿيندو آهي. مختلف شين کي تسلسل سان گڏ تيز رفتاري سان ڏيکاريو وڃڻ جي ڪري هي بصري ڌوڪو ناظرين کي احساس ڏياريندو آهي ته هو مسلسل متحرڪ شيون ڏسي رهيا آهن. هڪ موشن پڪچر ڪيمرا جي ذريعي اصل منظرن جي عڪس بندي ڪري فلم تخليق ڪئي ويندي آهي. موشن پڪچر ڪيمرا جي ذريعي اصل منظرن جي عڪس بندي؛ تصويرون يا روايتي اينيميشن جي تڪنيڪون استعمال ڪندي ننڍي شبيهن جي عڪس بندي؛ سي جي آءِ ۽ ڪمپيوٽر اينيميشن جي ذريعي؛ يا ان ۾ ڪجهه بعض يا تمام تر تڪنيڪين ۽ ٻيا بصری اثر (Visual Effects) استعمال ڪندي فلم تخليق ڪئي ويندي آهي. 

لفظ "سينما" (Cinema) اڪثر فلم، فلمسازي يا فن فلم سازي  جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. سينما جي رائج تعريف جي مطابق، هي خيالن، ڪهاڻين، احساسن، جذبن، خوبصورتي يا ماحول جي بلاغتن جي تجربن جو نقل پيش ڪرڻ جو فن آهي.

فلم سازي جو عمل، فن ۽ صنعت، ٻئي آهي. ابتدا ۾ فلمون پلاسٽڪ جي جھلين تي نقش ڪيون وينديون هيون جن کي مووي پروجيڪٽر جي ذريعي وڏي پردي تي ڏيکاريو ويندو هو. سي جي آئي تي مبني خصوصي اثرن جي استعمال سان فلم تخليق ڪيو وڃڻ جي ڊيجيٽل ذريعن جي استعمال جي طرف اڳڀرائي ٿي. هاڻي عصرِ حاضر جون اڪثر فلمون پروڊڪشن، ورهاست ۽ نمائش، مطلب آغاز کان وٺي ڪري انجام تائين، مڪمل طور تي ڊيجيٽل هونديون آهن.

فلمون مخصوص ثقافت جي تحت تخليق ڪيون  وينديون  آهن ۽ اهي انهن ثقافتن کي پيش ڪرڻ سان گڏوگڏ اُنهن تي اثر انداز به ٿينديون آهن. موجوده دور ۾ فلم کي فن جي هڪ اهم شڪل تصور ڪيو وڃڻ سان گڏوگڏ، تفريح جو مقبول ذريعو ۽ تعليم ۽ شعور پکيڙڻ جو مضبوط ترين ابلاغي ذريعو مڃيو وڃي ٿو. بصري صورت ۾ پيش ڪيو وڃڻ جي ڪري فلم هڪ ڪائناتي ابلاغ جو ذريعو فراهم ڪرن ٿيون. ڪجهه فلمون پنهنجن مڪالمن جي مختلف زبانن ۾ منتقل ڪي وڃڻ (ڊبنگ) يا مڪالمن جو ترجمو ناظرين جي زبان ۾ سب ٽائٽل جي صورت ۾ پيش ڪيو وڃڻ جي ڪري دنيا ڀر ۾ مقبوليت حاصل ڪن ٿيون. ڪجهه حلقن جي طرفان فلمي صنعت تي تشدد جي ترويج ۽ عورتن جي جنسی پهلو کي اجاگر ڪيو وڃڻ  جو الزام به عائد ڪيو وڃي ٿو.

خاص طور تي فلم کي ڪيترن ئي مختلف ھنڌن تي ڏسجي سگھي ٿو جئين سينما، آن لائن يا ڪجھ ويب سائيٽون جيڪي پئيسن سان ۽ مفت فلم بيني جي سروس فراھم ڪن ٿيون. معاوضي جي بنياد تي نيٽ فلڪس (Netflix) سٺي مثال آھي جتي توھان کي تقريبا ھر فلم ملي سگھي ٿي. باقي مفت جي ڳولھا لا توھان کي ڪيترائي لوڪل ذريعا ۽ ويب سائيٽون مليو وڃن جيڪي اھڙي قسم جيون خدمتون بنا ڪنھن فيس يا سبسڪرپشن جي فراھم ڪن ٿيون، جئين يوٽيوب (YouTube)، ڊيلي موشن،  Фильмикс HD  وغيره.

## حوالا

زمرو:فلم
زمرو:ابلاغ عامه
زمرو:بصري فنون
زمرو:مشهور ثقافت
زمرو:ميڊيا جا قسم
زمرو:صنف جي لحاظ کان ابلاغ عامه
زمرو:ابلاغ عامه جو ڪاروبار
31 ڊسمبر

## واقعا
* 1600ع - برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني چارٽر ٿي۔
* 1879ع - ٿامس ايڊيسن برسرعام روشني جي بلب جو مظاهرو ڪيو۔
* 1904ع - پهريون ڀيرو نئين سال جو جشن نيويارڪ، آمريڪا ۾ ملهايو ويو
* 1944ع - ٻين عالمي جنگ ۾ هنگري جرمني تي جنگ مسلط ڪري ڇڏي۔
* 1946ع - آمريڪي صدر هيري ٽرومين باضابطہ طور تي ٻين عالمي جنگ جي اختتام جو اعلان ڪيو۔

## پيدائش
* 695ع - محمد بن قاسم، شامي جنرل (وفات 715)

## موڪلون ۽ ڏڻ
* ڪرسمس جو ستون ڏينهن (مغربي عيسائيت)

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
30 ڊسمبر

## واقعات
* 1906ع - ڍاڪا ۾ آل انڊيا مسلم ليگ قائم ٿي۔
* 1966ع - ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان پيپلز پارٽي قائم ڪئي۔
* 1985ع - پاڪستان تان مارشل لا کنئي وئي ۽ 1973ء جي آئين کي ڪيترين ئي ترمين سان گڏ بحال ڪيو ويو.
* 2008ع - آصف علي زرداري جي پريس ڪانفرنس۔ حڪومت تي بينظير ڀٽو جي قتل جو الزام۔ بلاول زرداري جو نالو تبديل ڪري بلاول ڀٽو زرداري ۽ جماعت جو سربراھ نامزد ڪيو.

## پيدائش

## وفات
* 2006ع - صدام حسين، اڳوڻو عراقي صدر

## موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
29 ڊسمبر

## واقعا

## پيدائش

## وفات

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
27 ڊسمبر

## واقعا
* 1979ع - سوويت يونين جي بري فوج افغانستان تي حملو ڪيو۔
* 2003ع - صدر پاڪستان جنرل پرویز مشرف تي راولپنڊي ۾ قاتلاڻو حملو ٿيو۔
* 2007ع - پاڪستان جي اڳوڻي وزير اعظم بينظير ڀٽو کي راولپنڊي ۾ هڪ چونڊ اجتماع کان بعد فائرنگ ۽ آپگهاتي بم حملي سان قتل ڪيو ويو.

## پيدائش
* '''1958ع''' ــ **[[:en:Shahid_Khaqan_Abbasi|شاھد خاقان عباسي،]]** پاڪستان جو ايڪويھون وزيراعظم

## وفات
* '''2007ع''' ــ '''بينظير ڀٽو،''' پاڪستان جي اڳوڻي وزيراعظم 

## موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
26 ڊسمبر

## واقعا

## پيدائش
* 1947ع – حسينه واجد، بنگلاديشي سياستدان
*'''1950ع''' ــ '''راجا پرويز اشرف،'''  پاڪستان جو اوڻويھون وزيراعظم

## وفات

## موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
24 ڊسمبر

## واقعا
* 1972ع - پشتون رهنما خان عبد الغفار خان ڪابل ۾ 8 سال جلاوطني گزارڻ کان بعد واپس پاڪستان موٽيو۔
* 1999ع - انڊين ايئر لائين جي کٽمنڊو جي طرف وڃڻ واري اڏام کي اغوا ڪري افغانستان جي شهر ڪابل ۾ لاٿو ويو۔ 31 ڊسمبر 1999ع ڀارتي جيل کان مولانا مسعود اظهر جي رهائي کان بعد اغوا ڪار جهاز ۽ مسافرن کي آزاد ڪري فرار ٿي ويا۔

## پيدائش
* **[[1896ع]]** ــ **[[:en:Mangharam_Udharam_Malkani|منگھارام اڌارام ملڪاڻي]]**، سنڌي دانشور، محقق ۽ تعليمي ماھر
* **[[1818ع]]** ــ **[[:en:James_Prescott_Joule|جيمس پريسڪاٽ جول]]** (James Prescott Joule)، مشھور سائنسدان، توانائيءَ جي بقا جو قائدو ٺاھڻ وارو سائنسدان
* **[[1919ع]]** ــ **[[:en:Qateel_Shifai|قتيل شفائي]]**، اردو ٻوليءَ جو شاعر
* **[[1924ع]]** ــ **[[محمد رفيع]]**، ننڍي کنڊ جو مشھور راڳي
* **[[1950ع]]** ــ **[[:en:Moin_Akhter|معين اختر]]**، ريڊيو، ٽي وي، فلم ۽ اسٽيج جو اداڪار  
* **[[1952ع]]** ــ **[http://nvmagic.com/mars/sindhi-sangat/promoters-and-preservers-of-sindhyat_1.php?page=8 ٻالديو مٽلاڻي] **، سنڌي ليکڪ
* 1956عــ انيل ڪپور ڀارتي اداڪار
* **[[1957ع]]** ــ ۡ**[[:en:Hamid_Karzai|حميد قرزئي]]**، افغانستان جو پھريون چونڊيل صدر
* **[[1959ع]]** ــ **[https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF%20%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81 سجاد يوسف]**، سنڌي راڳي

## وفات
* **[[1524ع]]** ــ **[[:en:Vasco_da_Gama|واسڪو ڊي گاما]]**، پورچوگال جو سياح، پھريون يورپي جيڪو سامونڊي رستي وسيلي ھندستان پھتو
* **[[1985ع]]** ــ **[[:en:Ferhat_Abbas|فرحت عباس]]**، الجيريا جو پھريون صدر
* **[[2006ع]]** ــ **[https://sindhsalamat.com/threads/15420/ مشتاق جسڪاڻي] **، سنڌي اداڪار

## موڪلون ۽ ڏڻ
زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
جرمن وڪيپيڊيا

thumb|left|upright=50|

**جرمن وڪيپيڊيا** () کليل ڄاڻ وڪيپيڊيا جو جرمن نسخو آهي جنهن جو آغاز مارچ 2001ع ۾ ٿيو۔ ان ۾  مقالا موجود آهن ۽ هي انگريزي وڪيپيڊيا کان بعد ٻي وڏي وڪيپيڊيا آهي۔
۔

## حوالا

زمرو:روئي خط ڄاڻ چيڪلو
وڪيپيڊيا
زمرو:وڪيپيڊيا بلحاظ ٻولي
وڪيپيڊيا زيرو

thumb|left|upright=4|

تصغير|وڪيپيڊيا زيرو

thumb|255x255px|Vídeo

[thumb|[جيمي ويلز 2014, *[[CeBIT]] Global Conferences*]]

**وڪيپيڊيا زيرو** (Wikipedia Zero) موبائل فون بغير معاوضيوڪيپيڊيا فراهم ڪرڻ جي جي لاء وڪيميڊيا فائونڊيشن جو  هڪ منصوبو آهي جيڪو خاص طور تي ترقي پذير ملڪن جي لاء آهي۔ 
منصوبو 2012ع ۾ شروع ڪيو ويو. 
مارچ 2013ع ۾ وڪيپيڊيا زيرو  انٽرايڪٽو ايوارڊ براء سرگرمي ايس ايڪس ايس ڊبليو (SXSW) به کٽيو۔ 
پروگرام جو مقصد مفت علم تائين رسائي حاصل ڪرڻ جي راھ ۾ حائل رڪاوٽون گهٽ  ڪرڻ جنهن ۾ حائل سڀ کان وڏي رڪاوٽ معلومات جي استعمال جي قيمت آهي۔

وڪيپيڊيا زيرو سڀ کان پهرين مئي 2012ع ۾ ملائيشيا ۾ شروع ڪئي وئي۔ 
آڪٽوبر 2012ع ۾ هي ٿائيلينڊ ۽ سعودي عرب ۾ بالترتيب  **ڊي ٽي اي سي** ۽ **سعودي ٽيلي ڪام ڪمپني** سان گڏ  شروع ڪئي وئي۔ مئي 2013ع ۾ هي **[[موبيلنڪ]]** سان گڏ پاڪستان ۾ شروع ڪئي وئي. 
جون 2013ع ۾ هي **ڊائلاگ** سان گڏ سريلنڪا ۾ شروع ڪئي وئي۔ 
مفت وڪيپيڊيا تائين رسائي ڀارت ۾ **ايئرسل**  جي ذريعي فراهم ڪئي وڃي ٿي۔ 
آڪٽوبر 2013ع ۾ هي اردن ۾ **امنيہ** سان گڏ  شروع ڪئي وئي۔

زمرو:وڪيپيڊيا
18 ڊسمبر

## واقعا

## پيدائش

## وفات

## موڪلون ۽ ڏڻ
* پناھگيرن جو عالمي ڏينھن

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
11 ڊسمبر

## واقعا

## پيدائش
11 ڊسمبر 1910ع مرحوم محمد امين خان کوسو جو يوم پيدائش آ ھي.

## وفات

## موڪلون ۽ ڏڻ
* جبلن جو عالمي ڏينھن

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
3 ڊسمبر

**3 ڊسمبر** ، عيسوي سال جو 337 هون (ليپ سال 338 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 28 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا

## پيدائش

## فوتگيون

## ڏڻ ۽ عام موڪل

* معذورن جو عالمي ڏينھن
## وڌيڪ ڏسو
* 4 ڊسمبر
* 5 ڊسمبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
22 ڊسمبر

## واقعا

## پيدائش

## وفات

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:ڊسمبر
27 نومبر

**27 نومبر** ، عيسوي سال جو 331 هون (ليپ سال 332 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 34 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا

## پيدائش

* '''1940ع''' ــ '''بروس لي (Bruce Lee)'''، ھاليوُڊ جو اداڪار، مارشل آرٽ جو ماھر

* '''1961ع''' ــ **محمود مغل**، ليکڪ، ريڊيو ۽ ٽي وي جو ڪمپيئر
## فوتگيون

* '''1956ع''' ــ '''مولانا ظفر علي خان'''،  تحريڪ آزاديءَ جو اڳواڻ، ليکڪ، صحافي، شاعر
*'''2000ع''' ــ '''ارباب فيض محمد'''، سياستدان
## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو
*28 نومبر
*29 نومبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:نومبر
30 آڪٽوبر

**30 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 303 هون  (ليپ سال 304 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 62 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا
* **[[1996ع]]** – چار فوجي آفيسرن جنرل ظهير الاسلام، برگيڊيئر مستنشر، ڪرنل محمد آزاد مهانس ۽ ڪرنل عنايت الله کي حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي سازش ۾  سخت سزائون ٻڌايو ويون.
* **[[1998ع]]** – سنڌ ۾ نواز شريف صوبائي حڪومت کي ختم ڪري گورنر راڄ لاڳو ڪيو.

## پيدائش

* **1960ع __** ميراڊونا (Maradona)، ارجنٽائن جو مشھور فوٽ بال کيڏاڙي

* **[[1961ع]]** – انس راڄپر، ليکڪ

## وفات

* '''1981ع''' ــ '''قاضي علي اڪبر درازي،'''  شاعر، نثرنويس ۽ سچل جو شارح

* '''1984ع''' ــ '''حاجي محمود ھالائي،'''  صحافي ۽ سماجي ڪارڪن

* '''1984ع''' __ خواجہ خورشيد انور، فلمساز، ڊائريڪٽر ۽ موسيقار

* **[[1994ع]]** – الياس ابڙو، سنڌ يونيورسٽيءَ جو اڳوڻو وائيس چانسلر 
* **[[1996ع]]** – قربان جيلاني، اداڪار
*'''2014ع''' ــ '''عبدالغفور الستي،'''  ليکڪ، محقق ۽ سماجي اڳواڻ

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*31 آڪٽوبر
*1 نومبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
26 آڪٽوبر

**26 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 299 هون  (ليپ سال 300 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 66 ڏينهن (ليپ سال 67 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1979ع]]** – ڏکڻ ڪوريا جي صدر پارڪ چنگ هي کي ڳجهي ايجنسي جي چيف ماري ڇڏيو.
* **[[2015ع]]** – افغانستان جي اترين علائقن ۾ هندوڪش جبل وٽ 7.5 شدت سان آيل زلزلي ۾ 398 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 2536 زخمي ٿي پيا.

## پيدائش
* **[[1838ع]]** – امين محمد ثالث عرف پکن ڌڻي، سروري درگاهه جو تيرهون سجاده نشين
* **[[1916ع]]** – ابو البشير ميمڻ، ليکڪ
***[[1947ع]] ــ [[:en:Hillary_Clinton|ھلري ڪلنٽن (Hillary Clinton)]]**، آمريڪي سياستدان، اڳوڻي پرڏيھي وزير 
* **[[1951ع]]** – الياس شاڪر، صحافي
***[[1974ع]] ــ  [[:en:Raveena_Tandon|روينا ٽنڊن]]**، ڀارتي فلمي اداڪارہ ۽ پروڊيوسر
* **[[1986ع]]** – اميليا ڪلارڪ، انگريز اداڪاره

## وفات
* **[[1977ع]]** – ابراهيم جليس، ليکڪ
* **[[1988ع]]** – بردو سنڌي، شاعر

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*27 آڪٽوبر
*28 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
23 نومبر

**23 نومبر** ، عيسوي سال جو 327 هون (ليپ سال 328 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 38 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا
* **[[1940ع]]** – جي ايم سيد صوبائي وزارت تان استعفي ڏئي ڇڏي.
* **[[1960ع]]** – ھڪ آرڊيننس ذريعي اردو کي ٻارھين جماعت تائين لازمي مضمون طور شامل ڪيو ويو.
* **[[1964ع]]** – ايوب خان فاطمھ جناح خلاف صدارتي فارم جمع ڪرائي سندس خلاف چونڊ وڙھڻ جو اعلان ڪيو.
* **[[2018ع]]** – ڪراچي ۾ چيني سفارتخاني تي بلوچ آزادي پسندن پاران حملو ڪيو ويو.

## پيدائش

* '''1908ع''' ــ '''قاضي فيض محمد صديقي'''، وڪيل، ھارين جي حقن جو آواز اٿاريندڙ ۽ تحريڪ آزاديءَ جو ھيرو
*'''1914ع''' ــ '''ڪرشن چندر'''،  ننڍي کنڊ جو برک ليکڪ
*'''1935ع''' ــ '''غلام مجتبيٰ خان جتوئي'''، سياستدان 
***[[1992ع]]** – مائلي سائرس، آمريڪي اداڪارھ

## فوتگيون

* '''1983ع''' ــ '''وحيد مراد'''، پاڪستاني فلمن جو اداڪار

## ڏڻ ۽ عام موڪل

* '''1998ع''' ــ '''آچر فقير مـڱڻھار'''، شرنائي نواز

## وڌيڪ ڏسو
*24 نومبر
*25 نومبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:نومبر
22 نومبر

**22 نومبر** ، عيسوي سال جو 326 هون (ليپ سال 327 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 39 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا

* 1963ع ــ آمريڪا جي صدر جان ايف ڪينيڊي کي قتل ڪيو ويو.

* 1990ع ــ برطانيہ جي وزيراعظم مارگريٽ ٿيچر استعيفا ڏيڻ جو اعلان ڪيو.
*2005ع ــ جرمنيءَ جي پھرين خاتون چانسلر اينجيلا مرڪل (Angela Merkel) پنھنجي عھدي جو قسم کنيو.
## پيدائش

* '''1884ع''' ــ '''سليمان ندوي'''، ليکڪ ۽ عالم
* **[[1928ع]]** ــ '''شاھ مردان شاھ ثاني'''، ستون پير پاڳارو، حر جماعت جو روحاني پيشوا
*'''1940ع''' ــ '''ھريش ھنسراج واسواڻي'''، سنڌي ليکڪ ۽شاعر
*'''1943ع''' ــ '''مشتاق محمد'''، پاڪستان جو اڳوڻو ڪرڪيٽر ۽ ڪوچ

* '''1967ع''' ــ '''بورس بيڪر'''، جرمنيءَ سان واسطو رکندڙ  ٽينس جو مشھور کيڏاڙي
## فوتگيون

* '''1953ع''' ــ سليمان ندوي، ليکڪ ۽ عالم

* '''1958ع''' ــ '''عمر بن محمد دائود پوٽو'''، تعليمي ماھر، برک اديب ۽ تاريخ جو ڄاڻو
## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو
*23 نومبر
*24 نومبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:نومبر
سني اتحاد ڪائونسل

**سني اتحاد ڪائونسل** پاڪستان ۾ هڪ سياسي مذهبي جماعت آهي، جنهن جو سربراھه صاحبزاده حامد رضا آهي.
## حوالا

زمرو:پاڪستان جي سياست
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:پاڪستان جون سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستان جون اسلامي سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستان جي سياسي جماعتن جا اتحاد
آزاد ڦرڻو گهرڻو

**آزاد ڦرڻو گهرڻو** (انگريزي: Independent Variable) هڪ اهڙو ڦرڻو گهرڻو جيڪو ڪنهن ٻي ڦرڻي گهرڻي ۾ فرق يا تغير جو سبب بڻجي. انجو مطلب ان عمل، عنصر يا ڪيفيت سان آهي جيڪو تجربو ڪرڻ وارو هي معلوم ڪرڻ جي لاءِ استعمال ڪري ٿو تہ انجو اثر معمول جي ڪردار تي آهي يا نہ۔ هي ڦرڻو گهرڻو ڪوئي محرڪ يا مهيج ٿي سگهي ٿو۔ ڪوئي ڪيميائي عنصر يا ڪائي خاص ڪيفيت يا ڪوئي جديد طريقو.
## حوالا
زمرو:نفسيات
زمرو:انساني رويا
ڦرڻو گهرڻو (رياضي)

ڪنهن شيءِ کي جيڪا دائم (Constant) نہ هجي يعني تبديل ٿي سگهندي هجي ان کي **ڦرڻو گهرڻو** (Variable) چيو ويندو آهي. تڪنيڪي لحاظ کان اهڙي علامت (symbolic representation) کي ڦرڻو گهرڻو چئبو آهي جيڪو ڪنهن شيءَ جي مقدار کي ظاهر ڪندي هجي. هي ڪا نامعلوم مقدار ٿي سگهي ٿي جنهن ۾ تبديلي اچي سگهندي هجي. ڦرڻو گهرڻو هڪ اهڙي شيءِ ٿي سگهي ٿي جيڪا شخصن جي لحاظ سان، وقت جي لحاظ سان يا جڳھ جي لحاظ سان تبديل ٿي سگهندي هجي. ڦرڻن گهرڻن کي عموماً رومن الف ب جي ننڍن اکرن سان ظاهر ڪيو ويندو آهي جيئن **x** يا **y** يا **z**. 
## حوالا

زمرو:آلجبرا
زمرو:رياضياتي اصطلاح
مهران درياهہ

**مهراڻ درياھ** (Mehran River) 
() اتر ايران جي هرمزگان صوبي ۾ وهڻ وارو هڪ درياھ آهي۔

زمرو:ايران جو درياھ
1 جنوري

**1 جنوري** ()، عيسوي سال جو پهريون ڏينهن آهي. سال پوري ٿيڻ ۾ 364 ڏينهن (ليپ سال 365 ڏينهن) باقي آهن.

## تاريخ
قرون وسطيٰ ۾ گهڻا عيسائي ملڪ سال جي آغاز کي ڪنهن نه ڪنهن  مذهبي ڏڻ سان ملهائيندا هيا هي ڪيٿولڪ چرچ جي اثر ورسوخ جي وجھ سان هيو جيئن 25 ڊسمبر (ولادت مسيح) ، يا ايسٽر جي طور تي۔ يا يورپ جا اوڀاريان علائقا هن طريقي کان  عليحده رهيا ڇو ته اهي آرٿوڊوڪس چرچ سان لاڳاپيل هئا۔

## واقعا
* **42 ق م** – رومي سينٽ جوليس سيزر کي پنهنجي خدا جو درجو ڏنو۔
* **45 ق م** – جوليان ڪيلينڊر رومي عوامي ڪيلينڊر تي اثر وجهندي 1 جنوري کي سال جو پهريون ڏينهن قرار ڏنو۔
* **153 ق م** – رومي ڪائونسل  دفترن  ۾ نئين سال جو آغاز ڪيو.
* **[[1899ع]]** – ڪيوبا تان اسپيني تسلط جو خاتمو ٿيو.
* **[[1906ع]]** – برطانوي هندستان ۾ معياري وقت جو نفاذ عمل ۾ آيو.
* **[[1945ع]]** – فرانس جي گڏيل قومن جو رڪن ٿيو.
* **[[1948ع]]** – هندستان جي ورهاڱي کان بعد ڀارت پاڪستان کي واجب الادا پنج سو پنجاھ ملين روپيا ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.
* **[[1956ع]]** –  سوڊان ۾ مصر ۽ برطانيہ جي گڏيل راج جو خاتمو آيو.
* **[[1960ع]]** – اسوان بند جي تعمير جو آغاز ٿيو۔
* **[[1983ع]]** – ارپانيٽ باضابطہ طور تي انٽرنيٽ پروٽوڪول(انٽرنيٽ) ۾ تبديل ٿي.
* **[[1985ع]]** – انٽرنيٽ جو ڊومين نالو سسٽم تخليق ڪيو ويو.
* **[[1985ع]]** –  برطانيہ ۾ موبائل فون جي پهرين ڪال ووڊا فون سان ملائي وئي.
* **[[1992ع]]** – متحده قومي موومينٽ جي باني ۽ اڳواڻ الطاف حسين برطانيہ جي شهر لنڊن ۾ جلا وطني اختيار ڪري ورتي۔
* **[[1998ع]]** – رفيق تارڙ پاڪستان جو صدر منتخب ٿيو۔
* **[[2007ع]]** – بلغاريہ ۽ رومانيہ جي يورپي يونين ۾ شموليت اختيار ڪئي.
* **[[2014ع]]** – لٽويا سرڪاري طور تي يورو ڪرنسي کي اپنايو اور ارڙهون يوروزون ملڪ بڻجي ويو.

## پيدائش
***[[1872ع]]** – عبدالله هارون، سنڌي سياستدان
***[[1901ع]]** – عبدالڪريم گدائي، سنڌي شاعر
***[[1915ع]]** – تاج بانو براھوئي، سنڌي، براهوئي ،بلوچي، فارسي ۽ اردو ٻولي جي اديبه
***[[1925ع]]** – وحيدالدين خان، ھندوستاني اسلامي عالم
***[[1944ع]]** ــ '''ظفراللّٰھ جمالي،''' پاڪستان جو پندرھون وزيراعظم

## وفات
* **[[1748ع]]** – جون برنولي، مشهور رياضي دان

## موڪلون ۽ ڏڻ
* مسيحي عيد جو ڏينهن
* مسيح جي ختني جي عيد
* مسيح جي نالن جي عيد
* مريم جي سنجيدگي جو ڏڻ
* امن جو عالمي ڏينهن
* اٽلي جي قانون جو ڏينهن
* سلواڪيه جي آزادي جو ڏينهن
* تائيوان جي قيام جو ڏينهن
* برونائي جي آزادي جو ڏينهن
* هيٽي جي آزادي جو ڏينهن
* سوڊان جي آزادي جو ڏينهن
* تنزانيہ ۾ وڻڪاري جو ڏينهن
* ڪيوبا جي انقلاب جي ڪاميابي جو ڏينهن
* خاندان جو عالمي ڏينهن
* نئين گريگورين سال جو آغاز۔ دنيا جي گهڻن ملڪن هڪ جشن ۽ موڪل جي طور تي ملهايو ويندو آهي۔

## وڌيڪ ڏسو
*2 جنوري
*3 جنوري

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جنوري
حامد رضا

صاحبزادو حامد رضا صاحبزادو فضل ڪريم جو پٽ آهي، جيڪو سني اتحاد ڪائونسل جو چيئرمين آهي۔

زمرو:پاڪستاني ماڻهو
زمرو:پاڪستاني سياستدان
فهد مصطفيٰ

**فهد مصطفيٰ** هڪ پاڪستاني ٽي وي اداڪار،پروڊيوسر،ميزبان ۽ ماڊل آهي ۔ هن ڪيترن ئي ڊرامن ۽ فلمن ۾ ڪردار ادا ڪيو آهي

## فلمون

زمرو:1983ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان ٽيليويزن ميزبان
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ڪراچی جون شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
اردو بازار

[left|250px|thumb| 1852ء ۾ اردو بازار کان [جامع مسجد جو منظر]]

شهنشاھ شاهجهان قلعي معلي دهلي جي ويجهو اردو بازار جي نالي سان پاڙو وسايو هيو۔ جتي فوجي آباد هيا۔ ان ئي نالي سان هي محلہ هاڻي به موجود آهي۔

زمرو:اردو ثقافت
زمرو:مشهور جڳهون
يوسف صلاح الدين

ميان يوسف صلاح الدين هڪ پاڪستاني سماجي  انسان دوست، اڳوڻو سياستدان، ۽ لاهور جي معروف  ثقافتي شخصيت آهي.

زمرو:اھي صفحا جيڪي سانچن جي سڏن ۾ ٻٽيون شيون استعمال ڪن ٿا
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جا رڪن
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:1951ع جون پيدائشون
زمرو:Articles with hCards
اردو تحريڪ

left|thumb|200px|عبارت ''زبانِ اردوئے معلّٰی'' جيڪا  ۾ لکي وئي

**اردو تحريڪ** اردو ٻولي کي بين الاقوامي ٻولي بڻائڻ جي ڪوششون ڪرڻ واري هڪ معاشرتي سياسي تنظيم هئي. هن تنظيم جي ڪوشش هئي تہ برطانوي هندستان ۾ اردو کي ننڍي کنڊ ۾مسلمانن جي ثقافتي ۽ سياسي ٻولي قرار ڏنو وڃي. هي تنظيم سر سيد احمد خان جي تنظيم عليگڙھ تحريڪ جي سرپرستي ۾ هلي رهي هئي. هي تنظيم تحريڪ پاڪستان ۽ آل انڊيا مسلم ليگ کان متاثر ٿي ڪري بڻائي وئي هئي.

## پڻ ڏسو
*اردو
*تحريڪ پاڪستان
*عليڳڙھ تحريڪ
زمرو:اردو
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ
مولانا منصور انصاري

**مولانا منصور انصاري** () سن 1883ء ۾ ڀارت جي صوبي اترپرديش جي ضلعي سهارنپور ۾ انبيٽا گادو نالي ڳوٺ ۾ پيداٿيو۔علامه مولانا ابوالحامد محمد بن عبداللہ منصور انصاريءَ دارالعلوم ديوبند ۾ تعليم حاصل ڪئي۔ سندن تربيت دارالعلوم ديوبند جي باني مولانا محمد قاسم نانوتوي جي گهر ۾ ٿي۔

## تصنيفون ۽ تاليفون
سندس معروف ڪتاب هيٺئين طرح آهن:
# انواع الدول و حريت الملل: هند، بجنور مدينہ ۾ ڇاپي وئي۔
# حڪومت الہي يا امامت امت: هيءَ پڻ ڇپجي چُڪي آهي۔
# اساس انقلاب:ڀارتي علائقي مرادآباد ۾ ڇاپي وئي۔
# حڪومت الہي: اردو زبان ۾۔
# حضرت شاهه ولي اللہ تي (فوز الڪبير) نالي جي حواشي لکيائين.
# تفسير سورہ فاتحہ: دري زبان ۾ تاليف ڪيل ڪتاب.
# تفسير سورہ فاتحہ: اردو زبان ۾۔
# وقت جو وظيفو اصلاح فرد جي لاءِ هڪ فارمولو۔
# خودي و بي خودي۔
# اسلام و حقوق مسلمين۔

### اڻ ڇپيل
# احتياج انسان به قرآن عظيم الشان
# جمع و تدوين قرآن مبين
# منصب خلافت
# ايا اسلام مسلڪ است؟
# حقوق الڪفار
# بيعت تابعيت
# تشڪيل شاہي الہي

## وڌيڪ ڏسو
* دارالعلوم ديوبند
* مظاهر علوم سهارنپور
* مملوڪ علي نانوتوي
* مولانا رشيد احمد گنگوہي
* محمد قاسم نانوتوي

## خارجي ڳنڍڻا
* مولانا منصور انصاري بلاگ

## حوالا

زمرو:دارالعلوم ديوبند
زمرو:ديوبندي علماء
زمرو:ريشمي رومال تحريڪ
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:علماء علوم اسلاميه
زمرو:ڀارتي مسلم شخصيتون
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1884ع جون پيدائشون
زمرو:1884ء ۾ پيدائش
زمرو:1946ع جون فوتگيون
زمرو:1946ء ۾ وفات

# تحفه عابد (د انصاريانو تذڪره او د انبيٽي پيرزادگان، مصنف: شاهه عابد رشيد، چاپ ڪال: 1991ء، پهرئين ڇاپ: طالب پرنٽنگ پريس، نزد ڪنبوہان-سهارنپور- اترپرديش- ڀارت
# د «ڪابل» علوم، فلسفي ۽ هنري ماهنامو- علمي اڪيڊمي- 1356/6 مڪھئ مهينو۔
اوسط سامونڊي سطح مٿي

thumb|ڪيليفورنيا ۾ ھڪ جاء جتي پاڻي ھيٺ ترو سراسري سامونڊي سطح کان 86 ميٽر ھيٺ آھي

**سراسري سامونڊي سطح کان مٿي وارا ميٽر**:يا مختصرن **ميمسل**(**MAMSL** and MASL.) جنھن کي سامونڊي سطح کان مٿي وارا ميٽر پڻ چون ٿا. اھو معياري ميٽرڪ واري ماپ جو عمودي فاصلو معلوم ڪرڻ جو ھڪ ايڪو آھي جنھن ذريعي سمنڊ جي سطح جي سراسري سان ڀيٽ ڪندي ڪنھن بہ مقام جي بلندي يا طول جي اوچائي جي ماپ ڪئي ويندي آهي. سمنڊ جي سطح ۾ وقت گذرڻ سان ايندڙ موسمي تبديلين سان فرق ايندو رھندو آھي جنھن ڪري اوچائي جي ماپن ۾ بہ فرق اچي ٿو جنھن ڪري سمنڊ جي سطح جي سراسري جي يونٽ جي ضرورت پيش آئي تہ جيئن بلندي جا ماپا مستقل رھي سگھن.ھن ماپي سان نہ رڳو بلندي پر سمنڊ جي سطح کان ھيٺ زميني سطحن  جي اونھائي واري عمودي ماپ پڻ ٿيندي آهي.

## استعمال

سراسري سامونڊي سطح بلندي ماپڻ جو معياري ماپو آهي جنھن جي مدد سان مختلف جاگرافيائي مقامن جي بلندي جو تعين ٿيندو آهي جن ۾ شھر، جبل مختلف زميني علائقا ۽ عمارتون ۽ ٻيون غير عمارتي   بناوٽون شامل آهن. ان کان علاوه اڏامندڙ جھازن، ھيليڪاپٽر ۽ ٻين اڏامندڙ شين جي بلندي پڻ ان ايڪي سان معلوم ڪئي ويندي آهي.

## ماپ جو طريقو
سڀ کان عام طريقو گلوبل پوزيشنگ سسٽم يا جي پي ايس وارو آھي. ٻيو طريقو مصنوعي سياري جي الٽيميٽر وارو آھي جنھن سان ماحول جو دٻاءُ پڻ معلوم ڪبو آهي جيڪو بلندي جي وڌڻ سان وڌندو آھي. ھڪ طريقو ھوائي ڦوٽو گرافي وارو آھي. ھڪ سطح جي سروي وارو آھي.

 
## حوالا

زمرو:ڌرتيءَ جي پئمائش جو علم
زمرو:زميني نقشي سازي
زمرو: هوائي جهازن ۾ اُوچائي
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
گورمي

thumb|Plato de cocina creado por Sergio Modlin en 2011

**گورمي** (Gourmet) (تلفظ؛ ) هڪ ثقافتي مثالي خوردونوش جي فن سان لاڳاپيل اصطلاح آهي، جنهن جي خاصيتن ۾ بهترين انتظامات ۽ طرز پيش پيش ۽ جمالياتي اعتبار کان متوازن غذا ۽ عام طورتي پرتعيش پڪوان آهي۔

زمرو:فن طباخي