open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لال قلعو، مظفرآباد

**لال قلعو** (اردو: لال قلعہ)، جيڪو **مظفرآباد قلعو** جي نالي سان پڻ مشهور آهي، 16هين صدي جو هڪ قلعو آهي جيڪو مظفرآباد، آزاد ڄمون ۽ ڪشمير، پاڪستان ۾ واقع آهي. اهو ڪشمير جي چڪ خاندان طرفان تعمير ڪرايو هو. قلعي کي ’رٽا قلعو‘ يا صرف ’قلعو‘ به چيو وڃي ٿو.

## تعمير ۽ فن تعمير
16 صدي عيسويء ۾، ڪشمير جي چڪ حڪمرانن کي مغلن کان شهر کي خطرو هو. دفاع لاءِ، هنن 1559ع ۾ مظفرآباد جي اولهه ۾ هڪ اسٽريٽجڪ مقام تي قلعي جي تعمير شروع ڪئي.مغل سلطنت 1587ع ۾ ڪشمير تي قبضو ڪري ورتو ۽ قلعو پنهنجي اهميت وڃائي ويٺو. آخرڪار، قلعي جي اڏاوت 1646ع ۾ بمبا خاندان جي سلطان مظفر خان جي دور حڪومت ۾ مڪمل ٿي، جيڪو مظفرآباد جو باني هو.

قلعي جي اڏاوت مان معلوم ٿئي ٿو ته ان جي اڏاوت ۾ وڏين وڏين ماهرن ۽ جوڙجڪ ۾ حصو ورتو. ان جي چوڌاري ٽن پاسن کان نيلم ندي (اڳوڻي ڪشن گنگا نديءَ جي نالي سان مشهور آهي. قلعي جي اترئين حصي ۾ ڇتون هيون، جن جا قدم درياهه جي ڪناري ڏانهن ويندا هئا. اڀرندي طرف جو مکيه دروازو ٻوڏ جي پاڻيءَ جي خطرن کان چڱيءَ طرح محفوظ هو، پر اتر طرف ڪجهه حصن کي نقصان پهتو آهي. اڳي قلعي جي دروازي تي هڪ سراءِ هئي، پر هاڻي فقط ان اڏاوت جا نشان باقي بچيا آهن.

## ڇڏڻ
1846ع ۾ ڊوگرا خاندان جي مهاراجا گلاب سنگهه سياسي ۽ فوجي آپريشن لاءِ قلعي جي تعمير ۽ توسيع جو ڪم شروع ڪيو ۽ سندس جانشين مهاراجا رنبير سنگهه اهو ڪم مڪمل ڪيو. پوءِ ڊوگرا فوجي 1926ع تائين قلعي کي استعمال ڪيو، جنهن کانپوءِ هڪ نئين ڇانوڻي ٺاهي وئي، جنهن سان لال قلعو هڪ ڀيرو ٻيهر ختم ٿي ويو. 1947ع جي وچ ڌاري، ڊوگرا لشڪر هليو ويو، جنهن ڪري قلعو ڇڏي ويو.

## نقصان
عجائب گھر ۾ موجود قلعي جا اڪثر آثار ان سان جڙيل هٿيارن ۽ ڊيلرن چوري ڪيا ۽ 2005 ۾ ڪشمير جي زلزلي دوران هڪ وڏو حصو تباهه ٿي ويو.

## بحالي
بعد ۾ آڪٽوبر 2019 ۾، آزاد ڪشمير جي حڪومت ۽ لاهور والڊ سٽي اٿارٽي (LWCA) آزاد ڪشمير ۾ لال قلعي ۽ ٻين اهم ورثي جڳهن جي بحالي ۽ تحفظ لاءِ مفاهمت جي هڪ ياداشت (MoU) تي صحيحون ڪيون.

2022 ۾ آزاد ڪشمير جي دوري تي، پاڪستان ۾ آمريڪي سفير ڊونلڊ بلوم قلعي جو دورو ڪيو.

## پڻ ڏسو

* آزاد ڪشمير ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪشمير ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
سبي قلعو

**سبي جو قلعو(** **چاڪر قلعو)** جي نالي سان پڻ مشهور آهي، هڪ تباهه ٿيل قلعو آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي شهر سبي ۾ واقع آهي. ان جي سموري تاريخ ۾، قديم مٽيءَ جو قلعو خطي جي قبائلي جنگين سبب ڪيترائي ڀيرا سڙڻ ۽ تباهي جو شڪار ٿيو.

## تاريخ
اٽڪل 650ع ڌاري، قلعو مقامي هندو قبيلو سيوِس تعمير ڪرايو هو. سبي (Siwi) چچنامي جو مشهور ماڳ هو، جنهن ۾ بادشاهه چچ سيويءَ کي شڪست ڏئي، هنن کي اتان ڌڪي ڪڍي، سبيءَ جي قلعي تي قبضو ڪيو. هندو حڪمرانن سيويءَ هن کي ڪجهه وقت تائين سنڀاليو پر 550ع ۾ چچ بادشاهه جي هٿان برهمڻ جو راڄ اٺين صدي عيسويءَ جي اوائل تائين جاري رهيو، جڏهن نوجوان عرب جنرل محمد بن قاسم انهن سمورن علائقن کي فتح ڪري ورتو، 11 صدي عيسويءَ ۾. ، سبي کي غزنويد سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو. مسلمانن جي حڪومت رهي، ان کي صبا ملتان ۾ ناصر الدين قباچو (1210-1228ع) جي دور ۾ شامل ڪيو ويو.

فارسي ڪتاب عين اڪبري موجب، سبي جو قلعو سنڌ جي ڄام نظام الدين جي قبضي ۾ هو، 1488ع ۾ صوبي جي حيثيت ۾ 15 صدي جي آخر ۾ سبي قلعي تي سلطان پور دل برلاس جي حڪومت هئي، جنهن جي فوجن انهن کي ارغون خاندان جي شاهه بيگ ارغون جي لشڪر قلعي مان ڪڍي ڇڏيو هو. 16 صدي عيسويءَ جي شروعات ۾، ارغون حڪومت ٻه ڀيرا قلعو تعمير ڪرايو. 1543ع ۾ مغل بادشاهه همايون پنهنجي ٻارڙي پٽ اڪبر، مستقبل جي عظيم مغل ۽ هندستان جي شهنشاهه سان گڏ سبي قلعي جو دورو ڪيو. پيءُ پٽ کي قلعو ارغونن جي قبضي ۾ ملي ويو. تذڪر البر جو مصنف ملا محمود جسڪاڻي 15 صدي عيسويءَ کي سبيءَ تي پنن جي قبضي لاءِ مقرر ڪري ٿو. 1575ع ۾ ابوالفضل ۽ فيضي سرهندي جي اڪبرناما موجب، پني (پشتون قبيلو) اڳي ئي سبي جي قلعي تي قبضو ڪري چڪو هو. اهي ضرور سبي جي عام علائقي ۾ گهڻو اڳ موجود هوندا. سبي ضلعي جي سرڪاري رڪارڊ مان معلوم ٿئي ٿو ته سبي جي قلعي ۾ ديهپال هڪ پني قبيلو رهندو هو، انهن وٽ اڃا تائين قلعي جي ڀر واري زمين آهي، قلعي جي ڀرسان دهلپال قبيلي جا ڳوٺ ديهپال ڪلان ۽ دهپال خورد آهن. اهي سبي قلعي جي ٿر جي اندر ڪمرا ٺاهيندا رهندا هئا.

## حوالا

زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا
زمرو:بلوچستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
شگر جو قلعو

[thumb|320x320 عڪسلون| شگر جو قلعو شگر ويجهو [اسڪردو ، بلتستان ، پاڪستان]]
alt=View of Shigar Fort at night|thumb|344x344 عڪسلون| رات جو شگر قلعو
**شگر جو قلعو** (بلتي ۽ اردو: فونگ کھر) مطلب آهي پٿر تي قلعو بلتستان ۽ پاڪستان جو هڪ پراڻو قلعو آهي جيڪو شگر جي شهر ۾ واقع آهي. اهو 17 صدي عيسويء ۾ شگر جي اماچا خاندان جي راجا طرفان تعمير ڪيو ويو.

هن قلعي کي آغا خان ڪلچرل سروس پاڪستان (AKCSP-P) پاران بحال ڪيو ويو آهي، جيڪو آغا خان هسٽارڪ سٽيز پروگرام جي پاڪستان بازو آهي. بحاليءَ کان پوءِ، قلعي کي ميوزيم ۽ لگزري هوٽل ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن جو انتظام سرينا هوٽلز ڪري ٿو. بحاليءَ جو عمل 1999ع کان 2004ع تائين ٿيو ۽ ان تي لڳ ڀڳ 1.4 ملين ڊالر خرچ ٿيا.

**شگر شھر**

شگر پاڪستان جي ھڪ نئين انتظامي صوبي گلگت بلتستان جي بلتستان ڊويزن جي ضلعي اسڪردو جو ھڪ شھر. ھي شھر ھڪ وادي ۾ واقع آهي جيڪا شھر جي نالي سان سڏجي ٿي جنھن جي وچ مان شگر ندي پڻ وھي ٿي جيڪا درياء سنڌ ۾ اسڪردو شھر جي ڀرسان ڇوڙ ڪري ٿي. شھر وادي جي قدرتي حسن جي ڪري سياحن جي توجھ جو مرڪز آھي. شھر ۾ 100 سيڪڙو آبادي تبتي نسل جي بالٽي ماڻھن جي آھي. آبادي جو 95 سيڪڙو ماڻھن جو تعلق اسلام جي شيعہ مذھب سان آھي ۽ باقي سني مذھب ۽ نورباڪشي فرقي سان تعلق رکن ٿا. ھي وادي سر سبز ۽ ميون ۾ امير آھي جن ۾ صوف، چيري، زردالو، ناشپتيون ۽ اکروٽ جام ٿيندا آهن .
thumb| قلعي جي باروديءَ جو تختو

## پڻ ڏسو

* التت قلعو
* بلتت جو قلعو
* خپلو قلعو
* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## حوالو

زمرو:گلگت بلتستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
چترال جو قلعو

thumb| چترال جو قلعو، پراڻا رياستي ڪمرا، جيڪي ناصر الملڪ جي دور ۾ ٺهيل هئا.
**چترال قلعو** چترال شهر، خيبر پختون خواهه، پاڪستان ۾ هڪ قلعو آهي. هي قلعو چترال نديءَ جي ڪناري تي آهي. قلعي کي درياءَ تي ڪمانڊ پوزيشن حاصل آهي ۽ مڃيو وڃي ٿو ته اهو 1774ع ۾ محترمه شاهه کٽور II جي دور حڪومت ۾ ٺاهيو ويو ۽ 1911ع ۾ هز هاءِنس سر شجاع الملڪ طرفان بحال ٿيو. ان احاطي ۾ چترال جي مهتر جي محافظن جون بيرڪون رهنديون هيون.

1969ع ۾ چترال رياست جي ضم ٿيڻ کان پوءِ هن قلعي کي چترال جي آخري حڪمران جي ذاتي ملڪيت قرار ڏنو ويو هو، جنهن تي هاڻوڪي مهتر فتح الملڪ علي ناصر جي قبضي ۾ آهي، جنهن پراڻي دربار هال ۽ رياستي ڪمرن جي مرمت ڪرائي آهي. هيٺ ڏنل نقصان 2015 جي زلزلي دوران.

## چترال مهم
thumb| 1895ع ۾ چترال جو قلعو
چترال مهم 1895ع ۾ برطانوي اختيارين طرفان موڪليل فوجي مهم هئي، جنهن قلعي کي آزاد ڪرڻ لاءِ موڪليو ويو، جيڪو مقامي بغاوت کانپوءِ گهيري هيٺ هو. پراڻي حڪمران جي موت کان پوء، اقتدار ڪيترائي ڀيرا تبديل ٿي ويا. اٽڪل 400 ماڻھن جي ھڪ مداخلت ڪندڙ برطانوي فوج قلعي جو گھيرو ڪيو، تان جو ان کي ٻن مھمانن، ھڪ ننڍي گلگت کان ۽ ٻي پشاور کان وڏي حملي ذريعي آزاد ڪيو ويو.  

## پڻ ڏسو

* چترال وادي
* چترال (پراڻي رياست)
* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست

## حوالو

زمرو:خيبر پختونخواهه ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
مستوج قلعو

**مستوج قلعو** مستوج شهر، خيبر پختون خواهه، پاڪستان ۾ هڪ قلعو آهي. هي قلعو شندور لڪ جي ويجهو يارخون ندي ۽ مستوج نديءَ جي سنگم تي هڪ پليٽ فارم تي واقع آهي.

قلعو مڃيو وڃي ٿو ته ڪٽور خاندان 1780 جي آس پاس تعمير ڪرايو هو، 1830 ۾ ٻيهر تعمير ڪيو ويو ۽ 1920 ع ۾ ٻيهر تعمير ڪيو ويو.

## پڻ ڏسو

* چترال (پراڻي رياست)
* چترال جو قلعو

## حوالو

زمرو:خيبر پختونخواهه ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
مالاڪنڊ لنگھه

thumb|300x300 عڪسلون| مالاڪنڊ پاس سرنگ
مالاڪنڊ لنگھه (پشتو: درا ملاکند؛ اردو: درا ملاکند) خيبرپختونخواهه جي ملاکنڊ ضلعي ۾ هڪ جبل وارو پاسو آهي جيڪو پشاور کي چترال ضلعي سان ڳنڍي ٿو.

پاس روڊ درگئي کان شروع ٿئي ٿو، جيڪو اسلام آباد کان اتر-اولهه 150 ڪلوميٽر آهي. ان کان پوءِ اهو سرنگهه ڏانهن مٿاهون ٿي سوات ۽ دير جي علائقن تائين پهچندو آهي. پاسن جي چوٽيءَ تان، واديءَ مان نڪرندڙ سوات ڪينال ڏسي سگهجي ٿو. ڪينال انگريزن نوآبادياتي دور ۾ سوات نديءَ جو پاڻي مالاڪنڊ لڪ ذريعي مردان جي آس پاس جي ميداني علائقن ڏانهن وهائڻ لاءِ ٺاهيو هو.

لنگھه هڪ وسيع کليل روڊ آهي ۽ چڱي طرح ٺهيل آهي پر ڪڏهن ڪڏهن ان کي وڏي پيماني تي اسمگل ڪيو ويندو آهي.

ان جي چوٽيءَ تي، مالاڪنڊ قلعي جي حفاظت ٿيل آهي، جتان اهو بٽڪيلا جي بازار مان هيٺ لهي ٿو، جنهن جي مٿان هڪ هندو شاهي قلعو آهي. ان کان پوءِ اهو سلسلو سوات ڪينال جي هيڊ ورڪس تائين سوات درياهه تائين جاري آهي. هيٺئين آخر ۾ مردان جي ميداني علائقن ۽ چارسده ضلعي سان ملي ٿي.

## تاريخ
اهو 1895ع ۾ چترال جي مهم دوران اُن وقت مشهور ٿيو، جڏهن 1895ع ۾ چترال جي امداد لاءِ مالاڪنڊ پاس تي سر رابرٽ لو جي اڳڀرائي جي پختونن سخت مزاحمت ڪئي.

1897ع جي سرحدن جي لڙائيءَ دوران، سواتين مالاڪنڊ تي پُرعزم حملو ڪيو، جتي 700 ڄڻا مارجي ويا، ۽ چکدرا جي ڀر واري پوسٽ تي، جتي 2000 مارجي ويا. اهو ان ئي سال مالاڪنڊ مهم جو آغاز هو.

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽن جي فهرست
* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## حوالو
هينڊي سائڊ قلعو

**هينڊي سائڊ فورٽ** (اردو: Handyside Fort) هڪ تاريخي قلعو آهي جيڪو ڪوهاٽ، خيبر پختون خواهه ۾ واقع آهي،  جيڪو برطانوي نوآبادياتي راڄ جي دور جو آهي.

## اڏاوت
هي قلعو برطانوي نوآبادياتي دور ۾ برطانوي هندستاني فوج طرفان تعمير ڪيو ويو هو. قلعي جو نالو فرنٽيئر ڪانسٽيبلري جي جنگجو ايريڪ چارلس هينڊ سائڊ جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو 1926ع ۾ باغين سان وڙهندي مارجي ويو هو. موجوده ڪمانڊر ڪرنل عدنان آهي (جون 2014ع تائين).

## تاريخ
سمجهيو ويندو هو ته قلعو ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي ٺهيل هو، جتي سڪندر اعظم پنهنجي فوج سان گڏ اتر طرف روانو ٿيڻ کان اڳ خيمو ڪيو هو. هي قلعو هاڻي پاڪستاني فوج جي IXth ڊويزن جي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو.

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
* خيبرپختونخواهه ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پاڪستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

## حوالو

زمرو:خيبر پختونخواهه ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
اسڪردو قلعو

کاٻو|thumb| 1850ع ۾ ڊوگرا جو قلعو
**اسڪردو قلعو** يا **خرپوچو** (بلتي:کرفکو؛ اردو:قلعا اسکردو)، معنيٰ قلعن جو بادشاهه، پاڪستان جي گلگت بلتستان واري علائقي ۾ اسڪردو ۾ واقع هڪ قلعو آهي. آسٽريلوي جبل پرست ۽ فلمساز گريگ چائلڊ لکي ٿو ته: "هي قلعو دريائن جي سنگم کان مٿي آهي ۽ اسڪردو جي جبل جو نظارو ڪري ٿو".

## تاريخ
هي قلعو سورهين صديءَ جي آخر ۾ بادشاهه علي شير خان آنچن ٺهرايو هو.1840ع ۾ بلتستان تي پنهنجي حملي دوران ڊوگرا جنرل زوراور سنگهه ان تي حملو ڪري ان کي زمين تي تباهه ڪري ڇڏيو.

## ڊوگرا قلعو
زوراور سنگهه هڪ ٻيو قلعو ٺهرايو هو، جيڪو ڳڙهي پوچو ٽڪريءَ جي ڀرسان برابر زمين تي هو. اهو قلعو 1947ع ۾ پهرين ڪشمير جنگ تائين قائم رهيو، جڏهن مقامي پاڪستان جي اتحادي گلگت اسڪائوٽس ليفٽيننٽ ڪرنل شير جنگ ٿاپا جي ڪمانڊ هيٺ دهلي جي اتحادي ڄمون ۽ ڪشمير رياستي فوجن خلاف وڙهندي ان جو گهيرو ڪيو. راشن ختم ٿيڻ بعد ٿاپا آخرڪار هٿيار ڦٽا ڪيا. 

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## گیلری

فائل:The_Mighty_Kharpocho_Fort_Skardu.jpg|alt=Kharpocho fort| خرپوچو قلعو
فائل:SkarduFortEntrance1167.JPG|alt=Entrance to the Skardu Fort| اسڪردو قلعي ۾ داخل ٿيڻ
فائل:MosqueSkarduFort1160.JPG|alt=The ancient mosque at the fort| قلعي ۾ قديم مسجد
فائل:1924_photo_of_the_Mosque_in_Skardu_Fort.jpg|alt=A 1924 photo of the Mosque in Skardu Fort| اسڪردو قلعي ۾ مسجد جو 1924 ع جي تصوير


## خارجي لنڪس
* NorthernAreas.gov.pk اسڪردو صفحو

## حوالا

زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا
زمرو:گلگت بلتستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا قلعا
ابلاغ عامه

**ابلاغ عامه** (**Mass Communication**) وڏي پيماني تي ابلاغ جي وسيلن (Mass Media) جي ذريعي معلومات جي منتقلي ۽ مٽاسٽا جو عمل آهي، جيڪو وڏي آبادي وارن حصن تائين پهتي ٿو. جيئن ٽيڪنالاجي معلومات جي ورڇ کي وڌيڪ موثر بڻائي ڇڏيو آهي، اهو ميڊيا جي مختلف شڪلن کي استعمال ڪري ٿو. استعمال ٿيل پليٽ فارمن جي بنيادي مثالن ۾ صحافت ۽ اشتهار شامل آهن. ابلاغ عامه، باضابطه ابلاغ ۽ تنظيمي ابلاغ جي برعڪس، معلومات کي ڪيترن ئي وصول ڪندڙن ڏانهن منتقل ڪرڻ لاء خاص وسيلن تي ڌيان ڏئي ٿو. ابلاغ عامه جو مطالعو خاص طور تي ان ڳالهه سان تعلق رکي ٿو ته مواد ۽ معلومات جيڪا وڏي پئماني تي پهچائي رهي آهي، معلومات حاصل ڪرڻ وارن ماڻهن جي روين، راءِ يا جذبن کي ڪيئن متاثر ڪري ٿي. 

مختصر طور تي، ابلاغ عامه هڪ وقت ۾ ڪيترن ئي وصول ڪندڙن تائين پيغامن جي منتقلي آهي. بهرحال، ابلاغ عامه کي وسيع طور تي، علائقن ۽ سڄي دنيا ۾ معلومات جي وسيع گردش جي عمل جي طور تي سمجهي سگهجي ٿو. 

ابلاغ عامه ذريعي، معلومات ڪيترن ئي ماڻهن تائين تيزيءَ سان منتقل ٿي سگهي ٿي، جيڪا ضروري نه آهي، ذريعن جي ويجھا رهندڙ هون. ابلاغ عامه جي مشق، مختلف چينلن ذريعي، جن ۾ ريڊيو، ٽيليويزن، سوشل نيٽ ورڪنگ، بل بورڊ، اخبار، رسالا، ڪتابون، فلمون ۽ انٽرنيٽ شامل آهن، ڪئي ويندي آهي. هن جديد دور ۾، ابلاغ عامه کي معلومات کي تيزيءَ سان منتشر ڪرڻ لاءِ، اڪثر ڪري سياست ۽ ٻين پولرائزنگ موضوعن جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو آهي. ميڊيا جي وچ ۾ اهم رابطا آهن، جيڪا نتيجا خيز مسئلن جي بنياد تي، ابلاغ عامه ۽ سماج کي استعمال ڪندي، قطبيت ۽ ماڻهن کي ورهائڻ ۾ مدد ڪرڻ ٿا.  ابلاغ عامه هڪ هڪ-طرفي رابطي جو عمل آهي.

## مطالعي جو ميدان
## ابلاغ عامه جون قسمون
## اڪثريت جا نظريا
## مسئلا ۽ پيچيدگيون
## ابلاغ عامه ۽ عوام جي صحت
## مطالعي جا طريقا
## پيشه ورانه تنظيمون

## ماس ميڊيا
وڏي پيماني تي ابلاغ جا ذريعا (Mass Media) ۾ ميڊيا جي مختلف صفون شامل آهن جيڪي وڏي پيماني تي رابطن (Mass Communication) جي ذريعي سامعين جي وڏي دائري تائين پهچن ٿيون.

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:ابلاغ عامه 
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
ھندستاني ٻولي

**ھندستاني ٻولي** هڪ ھند-آريائي ٻولي آھي جيڪا اتر ڀارت ۽ پاڪستان ۾ ڳالهائي ويندي آھي ۽ علائقي جي گڏيل ٻولي طور ڪم ڪندي آھي. اھا دڪني ماڻھن پاران پڻ ڳالهائي ويندي آھي. ھندستاني ھڪ گھڻ مرڪزي ٻولي آھي جنھن جون ٻہ معياري شاخون آھن: ھندي (جيڪا ديوناگري لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي ۽ سنسڪرت کان متاثر آھي) ۽ اردو (جيڪا فارسي-عربي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي ۽ فارسي ۽ عربي کان متاثر آھي)، جيڪي ترتيب سان ڀارت ۽ پاڪستان جون سرڪاري ٻوليون آھن. ان ڪري ھن ٻولي کي **ھندي-اردو** پڻ چيو ويندو آھي. ھن ٻولي جون عام شاخون ٻن معياري شاخن جي وچ ۾ هڪ تسلسل تي واقع ٿين ٿيون. جديد دور ۾ ھندستاني جي ھڪ ٽئين قسم، جنھن ۾ انگريزي جا ڪافي اثر شامل آھن، پڻ سامھون آئي آھي، جنھن کي ڪڏھن ڪڏھن **ھنگلش** يا **اردش** چيو ويندو آھي.

ھندستاني ٻولي کي ھڪ **گڏيل ٻولي** يا **ملي جلي ٻولي** طور پيش ڪرڻ جو تصور، جيڪو مذھبي ۽ سماجي فرقن کان ھٽي ڪري سڄي برصغير کي متحد ڪري سگھي، مهاتما گانڌي جي حمايت حاصل ھئي. ان کي ھندو يا مسلم ڪميونٽيز سان وابستہ نہ سمجھيو ويندو ھو جيئن ھندي ۽ اردو جي صورت ۾ ٿيندو آھي، ۽ ان کي اھڙو سادو سمجھيو ويو جيڪو ماڻھن لاءِ سکڻ ۾ آسان ھو. ھنديءَ کان اردو (يا ان جي ابتڙ) ۾ تبديلي عام طور تي رڳو ٻنهي لپين جي ٽرانسلٽريشن سان ڪئي ويندي آھي، جڏھن تہ ترجمي جي ضرورت عام طور تي مذھبي يا ادبي متنن لاءِ ٿيندي آھي.

ماھرن جي تحقيق موجب ھن ٻولي جي قديم شاعري، جيڪا پراڻي ھندي جي صورت ۾ ملي ٿي، دھلي سلطنت جي دور کان 12هين ۽ 13هين صديءَ ۾ شروع ٿي. دھلي سلطنت جي دور ۾، جنھن ۾ اڄ جي ڀارت، اوڀر پاڪستان، ڏکڻ نيپال ۽ بنگلاديش جو وڏو حصو شامل ھو، ھندو ۽ مسلم ثقافتن جي رابطي سان پراڪرت ۽ سنسڪرت جي بنياد تي ٺھيل پراڻي ھندي ۾ فارسي جا لفظ شامل ٿيا ۽ اھا ھندستاني ٻوليءَ جي جديد شڪل اختيار ڪرڻ لڳي. ھندستاني ٻولي، خاص طور تي ڀارت جي آزاديءَ جي جدوجهد دوران، قومي اتحاد جو اظھار بڻجي وئي، ۽ اھا اڄ بہ اتر ڀارت ۽ ڀرپاسي جي علائقن ۾ عام ماڻهن جي گڏيل ٻولي طور ڳالهائي وڃي ٿي. اھو رجحان خاص طور تي باليووڊ جي فلمن ۽ گانن ۾ بہ ڏسجي ٿو.

ھن ٻوليءَ جو بنيادي لفظي ذخيرو پراڪرت (جيڪا سنسڪرت جي ھڪ شاخ آھي) مان ورتل آھي، ۽ ان ۾ فارسي ۽ عربي جا ڪافي لفظ شامل آھن. اھا عام طور تي ھندي لاءِ ديو ناگري لپي ۽ اردو لاءِ عربي بنيادي لپي ۾ لکجي ٿي، جڏھن تہ جديد دور ۾ نيوٽرل لپي طور رومن کي پڻ استعمال ڪيو وڃي ٿو.

2023ع جي مطابق، ھندي ۽ اردو گڏجي دنيا جي ٽين وڏي ڳالهائي ويندڙ ٻولي آھي، جن جا 843 ملين مادري ۽ ٻي ٻولي ڳالهائيندڙ آھن، ايٿنولوگ (Ethnologue) جي انگن اکرن مطابق. اھي انگ اکر انھن ملين ماڻھن کي بہ شامل ڪن ٿا جن ڀارتي مردم شماريءَ ۾ پنهنجي ٻولي کي "ھندي" طور رپورٽ ڪيو، پر اھي اصل ۾ ھندستاني کانسواءِ ٻين ھندي ٻولين ۾ ڳالھائين ٿا. 1995ع ۾ ھندي-اردو ڳالهائيندڙن جو ڪل تعداد 300 ملين کان وڌيڪ ٻڌايو ويو ھو، جنھن ڪري ھندوستاني ٻولي دنيا جي ٽين يا چوٿين وڏي ڳالهائي ويندڙ ٻولي آھي.

## ٻيون ويب سائيٽون
*هندستاني ٻولي جي تاريخ
وشنو سهائي

**وشنو سهائي** (22 نومبر 1901 - 3 اپريل 1989) اڳوڻو ICS آفيسر ۽ هندستان جو ڪابينا سيڪريٽري هو، جيڪو پنهنجي رٽائرمينٽ کان پوءِ آسام ۽ ناگالينڊ جو گورنر رهيو.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
سهائي ڀگوان سهائي جو وڏو ڀاءُ هو، جيڪو پڻ ICS آفيسر هو ۽ ڪيرالا ۽ هماچل پرديش جو اڳوڻو گورنر هو. وشنو سهائي  ايس ايم ڪاليج، چندوسي ۽ آڪسفورڊ يونيورسٽي ۾ تعليم حاصل ڪئي. هو ICS جي 1925 بيچ جو ميمبر هو، ان سال 16 آڪٽوبر تي امتحان پاس ڪيائين. ڪنهن حد تائين غير معمولي طور تي، هن کي ڪڏهن به ڪنهن اعزاز سان نوازيو نه ويو، جيڪو عام طور تي هن جي ڊگهي خدمت جي ڪنهن عام شهري کي ملي ها.

## سرڪاري ملازم
سهائي هندستاني سول سروس ۾ هڪ ڊگهو ۽ ممتاز ڪيريئر هو. هن اتر پرديش جي ڪين ڪمشنر ۽ هندستان لاءِ شوگر ڪنٽرولر جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون،  ۽ هندستان جي حڪومت جي زراعت جي سيڪريٽري جي حيثيت ۾، جنهن پوسٽ ۾، ڪائرا ڪوآپريٽو کان متاثر ٿي، هن امول جي ورجيس ڪورين کي ڊيرينگ جي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ اسڪالرشپ حاصل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. نيوزيلينڊ.هن پرڏيهي معاملن واري وزارت ۾ ڪشمير معاملن جي سيڪريٽري طور پڻ ڪم ڪيو ۽ 1958-1960 ۽ 1961-1962 دوران ٻه ڀيرا هندستان جو ڪابينا سيڪريٽري رهيو.

## گورنري جي مدت
سهائي 12 نومبر 1960 کان 13 جنوري 1961 تائين ۽ 7 سيپٽمبر 1962 کان 17 اپريل 1968 تائين آسام جو ٻه ڀيرا گورنر رهيو. آسام جي گورنر جي حيثيت ۾، سهائي 1964ع ۾ ناگا باغين سان جنگبندي جي معاهدي تي صحيحون ڪيون. هو ناگالينڊ جو پهريون گورنر پڻ هو، جيڪو 1 ڊسمبر 1963ع کان 17 اپريل 1968ع تائين ان عهدي تي رهيو.

## حوالو

زمرو:1989ع جون فوتگيون
زمرو:1901ع جون پيدائشون
ڪلاچ

ڪلاچ يا ڪالاچ سولنگي يا ماڇي ذات جي هڪ نک آهي جا گجرات, ڪڇ, ڏکڻ پنجاب ۽ سنڌ جي ڪن ڀاڱن ۾ آباد آهي. عام طور تي هي ماڻھو مڇي مارڻ جي ڪرت سان لاڳاپيل رهيا آهن, جي ڪن جاين تي عام طور مڇير, مُھاڻا يا ملاح سڏراين. هندستان جي گجرات پرڳڻي ۾ هي ماڻھو عام طور ماڇي مارڻ واري ڪرت ڇڏي چڪا آهن.  پر مڪران, لس ٻيلي ۽ بلوچستان جي سامونڊي پٽن سان هي اڃا تائين ان ڌنڌي سان لاڳاپيل آهن. جن کي بلوچن جدگالن ۾ شمار ڪري ڇڏيو آهي. ميجر جنرل هيگ جي انڊس ڊيلٽا ڪنٽري ۽ لانگ ورٿ ڊيمس جي بلوچ قوم  ڪتاب موجب ميد يا ماڇي سنڌو درياھ جي ڪنارن جا قديم مھاڻا آهن, بلوچ اهي نالا حقارت سان ڪتب آڻيدا آهن. ڪتاب تاريخ راجپوت واديِ سنڌ جي ليکڪ راءُ مظفر حسين سندس ڪتاب ۾ سولنڪي يا سولنگين جو سورهن نکون ٻڌايون آهن جن منجھان ڪالاچ يا ڪلاچ پڻ هڪ نُک آهي. هن سنڌ راڄ بارڊ ٽيڪرا, ڪبير واقع جيسلمير درياءُ سنڌ صوبي پنجاب جي اولھ ۾ ڄاڻايو آهي.  سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ ڪراچي شھر پڻ ڪنھن سمي ڪالاچن جي هڪ ننڍڙي وستي هيو. جنھن پويان مورڙو ميربحر جي ڪٿا لاڳاپيل آهي.
آرٽ عجائب گھرن جي فهرست

آرٽ عجائب گھر دنيا ۾ سڀ کان وڏي عمارتون آهن. دنيا جا سڀ کان اڳوڻا عجائب گھر، پنهن جي مجموعي نمائش واري جڳهه کي وڌائڻ لاء پڻ ڪيترن سالن کان مختلف توسيع جي منصوبن ۾ مصروف آهن.
## فهرست
ھيٺ ڏنل آرٽ ميوزيم جي ھڪڙي فهرست، انھن جي گيلري جي جڳھ جي مطابق آھي، جيڪا معتبر ذريعن طرفان شايع ٿيل آھي. 

## پڻ ڏسو

* آرٽ گيلرين جي فهرست
* سائنس جي عجائب گھرن جي فهرست 
* قدرتي تاريخ جي عجائب گھرن جي فهرست 
* قومي عجائب گھرن جي فهرست
* پاڪستان جي عجائب گھرن جي فهرست
* آثار قديمه جي عجائب گھرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:عجائب گھر
زمرو:تعليمي عمارتون
زمرو:ثقافتي ورثو
زمرو:ثقافتي اڀياس
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
اسٽوڪئڊ

**اسٽوڪئڊ** (Stockade) پيلسڊس، ڪاٺ جي تختن ۽ ڊگهن ديوارن جو هڪ بند هوندو آهي، جيڪو هڪ طرف عمودي طور تي رکيل ڪاٺ جي لاگن مان ٺهيل هوندو آهي، جنهن جي چوٽين کي دفاعي ديوار وانگر تيز ڪيو ويندو آهي.
## حوالا

زمرو:ڍانچو
زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا
پئليسئڊ

هڪ **پيليسيڊ** (Palisade)، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن **اسٽيڪ وال** يا **پالنگ به** سڏيو ويندو آهي، عام طور تي ويجھي رکيل، اونچي عمودي بيٺل وڻن جي ٿنڀن جي هڪ قطار يا ڪاٺ يا لوهه جا اسٽيڪ هوندا آهن، جيڪا ڀت يا دفاعي ڀت جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. گهڻي پئليسئڊن کي ملائي، هڪ اسٽوڪئڊ ٺاهي سگھي ٿو.
## ايٽيمولوجي
پئليسئڊ (Palisade)، پئل (pale) مان نڪتل آهي، جيڪا لاطيني لفظ، پئلس (pālus) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي اسٽيڪ يا ٿپي، خاص طور تي جڏهن ڪاٺ جي دفاعي ديوار ٺاهڻ لاءِ پاسي سان استعمال ڪيو وڃي. 
## عام تعمير
عام اڏاوت ۾ ننڍي يا وچولي سائز جي وڻن جي ٿنڀن تي مشتمل هوندو آهي، جن جي وچ ۾ جيترو ٿي سگهي خالي جاءِ هوندي آهي. ٽانڊن کي تيز ڪيو ويندو يا مٿي کان پوائنٽڊ ڪيو ويندو آهي ۽ زمين ۾ گهاڙيو ويندو آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تعمير سان مضبوط ڪيو ويندو آهي. هڪ پئليسئڊ جي اوچائي هڪ ميٽر کان وٺي 3-4 ميٽر تائين هوندي آهي. دفاعي ڍانچي جي طور تي، پئليسئڊ اڪثر گاري جي ڪم سان گڏ استعمال ڪيا ويندا هئا. 

پئليسئڊ ننڍي  قلعابندي يا ٻين جلدي تعمير ٿيل قلعن لاء هڪ بهترين اختيار هئا. جيئن ته اهي ڪاٺ مان ٺهيل هئا، اهي اڪثر ڪري جلدي ۽ آساني سان آساني سان دستياب مواد مان ٺاهي سگھجن ٿا. اهي مختصر مدت جي تڪرارن لاءِ اثرائتي تحفظ ۽ ننڍين قوتن جي خلاف اثرائتي رڪاوٽ ثابت ٿيا. تنهن هوندي به، ڇاڪاڻ ته اهي ڪاٺ جون تعميرات هئا، اهي پڻ باهه ۽ هٿيارن جي گهيرو لاء خطرناڪ هئا. گهڻو ڪري، هڪ قلعي جي چوڌاري هڪ عارضي ديوار جي طور تي تعمير ڪيا ويندا هئا، جيستائين هڪ مستقل پٿر جي ڀت تعمير نه ٿي سگهي. 
## قديم يونان ۽ روم
يوناني ۽ رومن ٻنهي پنهنجي فوجي مهمن جي حفاظت لاءِ پئليسئڊ ٺاهيا. رومن مؤرخ ليوي يوناني طريقي کي بيان ڪري ٿو ته جيئن يوناني فوجن جي تعداد ٻئي مقدوني جنگ دوران رومن جي ڀيٽ ۾ گهٽ هئي.
## پري-ڪولمبيئن اتر آمريڪا
## نوآبادياتي آمريڪا
## سلطنت عثمانيه
## اڌ ڪاٺ جي تختن سان تعمير ٿيل
## جديد استعمال
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:ڍانچو
زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ قسم
عبدالماجد ڀرڳڙي انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيج انجنيئرنگ

**عبدالماجد ڀرڳڙي انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيج انجنيئرنگ** سنڌ حڪومت جي ثقافت، سياحت ۽ نوادرات کاتي جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ هڪ خود مختيار ادارو آهي، جيڪو سنڌي ٻولي کي قومي ۽ بين الاقوامي ٻولين جي برابر آڻڻ لاءِ قائم ڪيو ويو آهي ته جيئن ڪمپيوٽر جي سڀني ڪمپيوٽيشنل پروسيسنگ ۽ نيچرل لينگويج پروسيسنگ ۾.

## قيام
سنڌي ڪمپيوٽنگ جي باني عبدالماجد ڀرڳڙي جي خدمتن جي اعتراف ۾ سنڌ حڪومت سندس نالي سان انسٽيٽيوٽ قائم ڪيو آهي. انسٽيٽيوٽ بنيادي طور تي هڪ ٻوليءَ جي انجنيئر ۽ لسانيات جي ماهر امر فياض ٻرڙو جي ڏنل تصور تي شروع ڪيو ويو، جنهن ۾ صوبائي وزير ثقافت، سياحت ۽ نوادرات، سنڌ حڪومت، سيد سردار علي شاهه کي 21 فيبروري 2017 تي مادري ٻولين جي عالمي ڏينهن جي موقعي تي بريفنگ ڏني وئي. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ. امر فياض ٻرڙو جي ڏنل پريزنٽيشن ۽ تصور کانپوءِ صوبائي وزير سيد سردار علي شاهه انسٽيٽيوٽ جو اعلان ڪيو. ان کان پوءِ سنڌ حڪومت مالي سال 2017-2018 جي ​​بجيٽ ۾ ترقياتي اسڪيم شامل ڪئي.

## منصوبا
انسٽيٽيوٽ ڪيترائي منصوبا ٺاهيا آهن جن جو مقصد سنڌي ٻوليءَ کي اڳتي وڌائڻ ۽ لساني تحقيق کي فروغ ڏيڻ آهي. قابل ذڪر قدمن ۾ شامل آهن AMBILE Hamiz Ali Sindhi  Optical character recognition، جيڪا اجازت ڏئي ٿي سنڌي متن جي صحيح ڊجيٽلائيزيشن، ۽ جاري سنڌي WordNet سسٽم، هڪ پروجيڪٽ جيڪو هڪ جامع ليڪسيڪل ڊيٽابيس ٺاهڻ جو منصوبو آهي قدرتي ٻولي پروسيسنگ لاءِ. . اداري هڪ فونٽ پڻ ٺاهيو آهي، جيڪو سنڌو لکت، خدا آبادي اسڪرپٽ، ۽ جديد فارسي-عربي اسڪرپٽ ڪوڊ فار انفارميشن جي مٽاسٽا جي علامتن کي ضم ڪري ٿو  محققن لاءِ هڪ واحد وسيلو ۾. اضافي طور تي، انسٽيٽيوٽ آن لائن ڪنورٽر اوزار ٺاهيا آهن جيڪي خودڪار طور تي عربي-فارسي لپي ۽ ديوناگري لپي جي وچ ۾ ترجمو ڪري، لساني رسائي کي بهتر بڻائي ٿو. ٻيو اهم پراجيڪٽ ڀٽي پيڊيا آهي، جيڪو هڪ ڊجيٽل پليٽ فارم آهي جيڪو سنڌ جي مشهور شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي شاعريءَ جي تحفظ ۽ نشر و اشاعت لاءِ وقف آهي.

## ھنڌ
ھي ادارو سنڌ ميوزيم ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، N-5 نيشنل هاءِ وي، قاسم آباد، حيدرآباد، سنڌ جي پٺيان قائم آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
رمشا خان

**رمشا خان** (Ramsha Khan) پاڪستان جي ٽيليويزن انڊسٽري ۾ هڪ اهم ۽ باصلاحيت اداڪارا سمجهي ويندي آهي. هن جي شاندار اداڪاري، قدرتي جوهر، ۽ فني قابليتن سان هن پاڻ کي ڏسندڙن ۾ وڏي مڃتا ماڻي ورتي آھي، ۽ ڪيترا ئي انعامَ ۽ اعزاز حاصل ڪيا آھن.

## ابتدائي زندگي ۽ ڪيريئر جي شروعات
رمشا خان 23 جون 1994ع تي ڪراچي ۾ ڄائي هئي، جتي هن پنهنجي تعليم ميڊيا اسٽڊيز ۾ حاصل ڪئي. جتي کيس انڊسٽري جي نزاڪتن کي سمجهڻ جو هڪ مضبوط بنياد مليو، جنهن کان پوءِ هن ماڊلنگ جي دنيا ۾ قدم رکيو هو. ان کان پوءِ، هن ٽيليويزن ڊرامن ۾ پنهنجي ڪيريئر جي شروعات 2010ع ۾ ڪئي ۽ تڪڙو ئي پنهنجي قدرتي اداڪاري جي مهارتن سان هڪ سٺي سڃاڻپ ماڻي ورتي هئي.

## شهرت ۽ ڪامياب ڊراما سيريلز
رمشا خان جي ڪيريئر ۾ اهم موڙ 2019 ۾ آيو، جڏهن هن ڊراما "ڪيسا هي نصيبان" ۾ شاندار پرفارمنس ڏيکاري. ان کان پوء، هن ڪيترن ئي مقبول ڊرامن ۾ ڪم ڪيو ، جن ۾ "عشقيه" (2020)، "گھسِي پِٽِي محبت" (2020)، ۽ "دل رعبا" (2020) شامل آهن. انهن ڊرامن ۾ سندس اداڪاري کيس انڊسٽري ۾ مکيه پَدَ تي پھچائي ڇڏيو.

## اداڪاري جو انداز
رمشا خان جو اداڪاري جو انداز مختلف ڪردارن ۾ جٽاداري، گھرائي، ۽ صداقت جو امتزاج آهي. هوءَ پنهنجي ڪردارن ۾ احساساتي ۽ گھرائي آڻڻ ۾ ماهر آهي ۽ ان سان گڏوگڏ سندس قدرتي سونهن ۽ موھيندڙ اکيون ۽ مُرڪندڙ ڏند سندس پرفارمنس کي هڪ خاص ۽ متاثر ڪندڙ احساس ڏين ٿا.

## ايوارڊز ۽ تاثر
رمشا خان کي پنهنجي ڪم لاءِ ڪيترائي ايوارڊ ۽ نامزدگيون مليون آهن، جن ۾ بهترين اڀرندڙ اداڪارا ۽ بهترين اداڪارا وارا اعزاز شامل آهن. هن پنهنجي ڪم ۾ سچائي ۽ عزم سان ڪيترن کي ئي متاثر ڪيو اھي، جنھن جي ڪري هوءَ پاڪستاني ٽيليويزن انڊسٽري ۾ اهم اداڪارا سمجھي وڃي ٿي.

## نتيجو
رمشا خان پنهنجي شاندار پرفارمنس، قدرتي صلاحيتن، ۽ احساساتي انداز سان پاڪستان جي ٽيليويزن انڊسٽري ۾ هڪ اهم ۽ نامور اداڪارا طور  ڪامياب ٿي آهي.  https://www.instagram.com/ramshakhanofficial/?hl=en

## حوالا

زمرو:شوبز
زمرو:اداڪارا
زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:فلم
زمرو:پاڪستان
زمرو:سنڌ
اجئي سنگھ

ليفٽيننٽ جنرل **اجئي سنگهه** PVSM ، AVSM (20 نومبر 1934 - 18 اپريل 2023) هندستاني فوج جي آرمرڊ ڪور جو هڪ جنرل آفيسر ۽ هڪ منتظم هو، جيڪو 2003 کان 2008 تائين آسام جي گورنر ۽ اتر اوڀر ڪائونسل جي چيئرمين طور خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. (اين اي سي). 

## شروعاتي زندگي ۽ ڪيريئر
اجي سنگهه 20 نومبر 1934ع تي راجسٿان جي اڳوڻي ڪوٽا رياست جي ڪنادي ۾ هڪ هاري خاندان ۾ پيدا ٿيو.هن ميو ڪاليج، اجمير ۽ مدراس يونيورسٽي ۾ تعليم حاصل ڪئي. پڙهائيءَ کان پوءِ، هو هندستاني فوج ۾ شامل ٿيو ۽ پونا گهوڙي ۾ ڪميشن حاصل ڪيائين. هن 1965ع ۽ 1971ع جي هندستان-پاڪستان جنگن ۾ ڪارروايون ڏٺيون. هو بندوق سازي جو ماهر هو ۽ ڊفينس ريسرچ اينڊ ڊولپمينٽ آرگنائيزيشن ۾ پنهنجي سروس سالن ۽ رٽائرمينٽ کان پوءِ واري دور ۾ ٽينڪ ڊولپمينٽ ۾ سرگرم رهيو. هو T-54 ٽينڪن جي اپ-گننگ ۽ ارجن جي مکيه جنگي ٽينڪ جي ترقي ۾ ملوث هو.****

## تربيت
سنگهه 1966ع ۾ چيڪوسلوواڪيا ۾ ٽينڪ ڪمانڊرز ڪورس، 1972ع ۾ ويلنگٽن ۾ ڊفينس سروسز اسٽاف ڪورس، 1979ع کان 1980ع تائين ڪاليج آف ڪامبٽ ايٽ مهو ۾ هاءِ ڪمانڊ ڪورس، لنڊن (برطانيه) ۾ رائل ڪاليج آف ڊفينس اسٽڊيز ۽ 1983ع ۾ بحث مباحثو ڪيو. آمريڪا ۾ رينڊ ڪارپوريشن ۾ 1983 ۾ ۽ 1989

## موت
سنگهه 18 اپريل 2023 تي 88 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي.

## حڪم جاري ڪيا ويا

* ڪمانڊنگ آفيسر، 17 هين گھوڙا (پونا گھوڙا)
* ڪمانڊر، 14 (آزاد) آرمرڊ برگيڊ، امبالا 1980 کان '82 تائين
* بي جي ايس، 1 ڪور ، ماٿرا 1982 کان '84 تائين
* ڊائريڪٽر جنرل، WE، آرمي هيڊ ڪوارٽر، نئين دهلي، سال 1985 کان '87 تائين
* GOC ، 31 آرمرڊ ڊويزن ، جھانسي سال 1987 کان '89 تائين
* ڊائريڪٽر جنرل، مشيني فورسز، آرمي هيڊڪوارٽر، نئين دهلي 1989 کان '90 تائين
* جنرل آفيسر ڪمانڊنگ - 4 ڪور ، تيز پور، آسام 1990 کان '92 تائين
* ڊائريڪٽر جنرل، جنگي گاڏيون، آرمي هيڊڪوارٽر، نئين دهلي 1992 کان '93 تائين
* چيف ڪنٽرولر ريسرچ اينڊ ڊولپمينٽ (لينڊ سسٽم)، ڊفينس ريسرچ اينڊ ڊولپمينٽ آرگنائيزيشن 1993 کان '95 تائين (منسٽري آف ڊفينس، گورنمينٽ آف انڊيا).  

## عزت

* انڊين ملٽري اڪيڊمي (IMA) سوورڊ آف آنر ۽ سلور ميڊل. (جون 1956 بيچ جو بهترين آل رائونڊ جنٹلمين ڪيڊٽ)
* بهادري لاءِ موڪلن ۾ ذڪر ڪيو ويو (1965 جي هندستان – پاڪ جنگ)
* ايٽي وشسٽ سيوا ميڊل - (1986)
* پرم ويشسٽ سيوا ميڊل - (1992) 

## حوالو

## خارجي لنڪس

* پروفائل: آسام جو گورنر

زمرو:1934ع جون پيدائشون
هزاريوال

**هزاريوال** (هزاريوال تلفظ: ؛ معياري تلفظ: ) اتر پاڪستان ۾ هزاره علائقي جي ڪيترن ئي نسلي برادرين جي رهاڪن ڏانهن اشارو آهي. هي علائقو پنهنجي گهڻ نسلي آباديءَ جي ڪري مشهور آهي، جنهن ۾ مختلف نسلي گروهه شامل آهن جن ۾ مختلف نسل آهن.

## هزاريوال قبيلا
رهاڪن جي اڪثريت جو تعلق داردڪ قبيلن (يشڪن، مانڪيالي، شنڪري، راجڪوٽي، چلي، گبارا، ماروچ) سان آهي، ان سان گڏ اعوان، گجر، سيد، تنولي، مشواڻي، ڪرلال، ڍنڊ عباسي، سواتي ۽ پشتون قبيلا (دراني، ترين، يوسف زئي، دلازڪ، جدون، خٽڪ) جيڪي هن علائقي ڏانهن لڏي آيا هئا.

## ٻوليون ۽ ثقافت
ھندوڪو ھزاره ڊويزن جي سڀ کان وڌيڪ ڳالھائي ويندي آھي ان کان پوءِ پشتو، ڪوهستاني، شينا ۽ مختلف داردڪ ٻوليون. هندڪو ڳالهائيندڙ هزاريوال هريپور ضلعي، ايبٽ آباد ضلعي ۽ مانسهره ضلعي ۾ اڪثريت ۾ رهن ٿا. هندڪو ڳالهائيندڙن ۾ سيد، اعوان، گجر، تنولي، سواتي، عباسي، ڪارل ۽ جدون شامل آهن. پشتو ڳالهائيندڙ هزاريوال ۾ تور غر ۽ بٽگرام ضلعي جا يوسفزئي ۽ سواتي شامل آهن. ڪوهستاني ماڻهو جهڙوڪ مانڪيالي ۽ يشڪن جيڪي هزاره جي اترين ضلعن ۾ رهن ٿا، مختلف ڪوهستاني ٻوليون ڳالهائين ٿا.
ساڄو|thumb| ھزاريوال برادري پاران پائڻ وارو جملو / پيران لباس
ٻين اقليتي ٻولين ۾ پهاڙي-پوٺواري، ايبٽ آباد ضلعي جي گليات واري علائقي جي ڪرنل ۽ عباسي قبيلن (جتي ٻولي مقامي طور ڍنڊي ڪيرالي سڏجي ٿي) ۽ گوجري جيڪي ڪاغان وادي جا گجر ڳالهائين ٿيون، شامل آهن. هزاريوال، پاڪستان ۾ بلوچستان صوبي جي ڪجهه حصن يا پاڙيسري افغانستان جي علائقن ۾ رهندڙ هزاره نسل جي ماڻهن سان پريشان نه ٿيڻ گهرجي. ھزاريوالن، گذريل ڪجھ سالن کان، پاڻ کي انتظامي بنيادن تي خيبرپختونخواھ صوبي جي باقي حصن کان علحدگيءَ ۽ خودمختياريءَ جي حق ۾ وڌندي ڏٺو آھي.
thumb| هزاريوال بيلٽ

## قابل ذڪر هزاريوال

## پڻ ڏسو

* هزاريوال جون مشھور شخصيتون 

## حوالو

زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
ڀٽائيپيڊيا

**ڀٽائي پيڊيا** (Bhittaipedia) شاهه جو رسالو تي هڪ پروجيڪٽ آهي، جتي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جا سمورا تالیف، ترجما، ڪتاب، تحقيقي مقالا شايع ٿيل آهن. هي پروجيڪٽ عبدالماجد ڀرڳڙي انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيج انجنيئرنگ، حيدرآباد، سنڌ پاڪستان پاران تيار ڪيو ويو آهي.

## جوڙجڪ
خيال جي ترقي ڪمپيوٽيشنل لسانيات جي ماهر امر فياض ٻرڙو جي هئي، جنهن ڀٽائي پيڊيا جو تصور پيش ڪيو، جتي مختلف ليکڪن پاران ڪيل شاهه جو رسالو جا سمورا ترجما ۽ تحقيقي مقالن سميت ڪتابن کي انسائيڪلوپيڊيا وانگر هڪ ويب سائيٽ تي شايع ڪري سگهجي ٿو. جانورن، پکين، ماڳن ۽ انساني ڪردارن جو سائنسي ڊيٽا جيڪو شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ پنهنجي شاعريءَ ۾ ڳايو هو، تحقيقي پورٽل ۾ مهيا ڪيو ويندو. پوءِ عبدالماجد ڀرڳڙي انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيج انجنيئرنگ ان پروجيڪٽ تي ڪم شروع ڪيو.

## ٻوليون
سنڌي ڀٽائي پيڊيا جي بنيادي ٻولي آهي، جڏهن ته ويب ايپليڪيشن تي انگريزي، عربي، فارسي، اردو ۽ پنجابي ترجما موجود آهن. هر هڪ آيت جو ديوناگري ۽ لاطيني ٽائپوگرافي ۾ ترجمو پڻ شايع ڪيو ويو آهي. مصنوعي ذهانت (AI) ٽيڪنالاجي استعمال ڪندي، ڀٽي پيڊيا ويب پورٽل صارفين کي 130 مختلف ٻولين ۾ مشيني ترجمي سان مهيا ڪري ٿي.

## پڻ ڏسو

* شاهه جو رسالو
* شاه عبدللطيف ڀٽائي
* عبدالماجد ڀرڳڙي انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيج انجنيئرنگ

## حوالا

## خارجي لنڪس

* ڀٽائي پيڊيا، شاهه جو رسالو تي ٻڌل مڪمل مجموعو

زمرو:پاڪستاني ادب
زمرو:سنڌي ڄاڻ چيڪلو
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي لوڪ ڪھاڻي
زمرو:صوفي ادب
زمرو:عقيدتي ادب
تييري نوفيل

**تييري نوفيل** (),هو بيلجيم ريلي ڊرائيور آهي ۽ هائيڊائي موٽرسپورٽ لاءِ ورلڊ ريلي چيمپئن شپ ۾ کيڏندو آهي، 1988 ۾ ڄائو.

## حوالا
محمد شفيع قريشي

**محمد شفيع عباسي قريشي** (24 نومبر 1928 – 28 آگسٽ 2016) ڪشمير جو هڪ ڀارتي سياستدان ۽ مدبر هو ۽ هندستاني رياست ڄمون ۽ ڪشمير ۾ ڪانگريس پارٽي جو باني هو.

## زندگي
هو 24 نومبر 1928ع تي ڪشمير ۾ ڪانٽريڪٽر حاجي محمد امين عباسي جي گهر پيدا ٿيو، جيڪو 1947ع کان اڳ يونين ڪائونسل بيروٽ، ڪوهالا پل ضلعي ايبٽ آباد جي ويجهو، پاڪستان جو پهريون ٽرانسپورٽر هو. هن ٽينڊل بسڪو اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي. هن پنهنجي ڊگهي ۽ سرگرم سياسي ڪيريئر ۾ مختلف عهدن تي خدمتون سرانجام ڏنيون. هو 1965ع ۾ ڄمون ۽ ڪشمير مان راجيه سڀا لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1971ع ۽ 1977ع جي چونڊن ۾ اننت ناگ مان لوڪ سڀا لاءِ چونڊيو ويو. هو 28 جنوري 1966ع کان 14 فيبروري 1969ع تائين واپار جو يونين ڊپٽي وزير، 15 فيبروري 1969ع کان 2 مئي 1971ع تائين اسٽيل ۽ هيوي انجنيئرنگ جو يونين ڊپٽي وزير، 10 آڪٽوبر 1974ع کان مارچ 1977ع تائين ريلوي جو يونين ڊپٽي وزير، سياحت جو وزير رهيو. ۽ سول ايوي ايشن (31 جولاءِ 1979).[4] هن 19 مارچ 1991ع کان 13 آگسٽ 1993ع تائين بهار جي گورنر جو عهدو سنڀاليو ۽ 24 جون 1993ع تي مڌيا پرديش جي گورنر طور حلف کنيو،  3 مئي 1996ع کان 19 جولاءِ 1996ع تائين اتر پرديش جي گورنر طور حلف کنيو. 

هو 1953ع ۾ علي ڳڙهه مسلم يونيورسٽي جي فيڪلٽي آف لا جو سيڪريٽري رهيو.

هو 3 سيپٽمبر 2007ع کان اقليتن بابت قومي ڪميشن جو چيئرپرسن رهيو، جيستائين وجاهت حبيب الله اقتدار سنڀاليو.

هن 28 آگسٽ 2016 تي دهلي جي بترا اسپتال ۾ وفات ڪئي. ڄمون ۽ ڪشمير جي وڏي وزير محبوبه مفتي، گورنر اين اين ووهرا سندس وفات تي تعزيت ڪئي.[1]

## حوالو

زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:2016ع جون وفاتون
زمرو:1928ع جون پيدائشون
سنڌي ديويون

عرب ۾ "مَنات، "اَلات" ۽ "العُزا" نالي جي ديوِن جُونۡ  مُورتِيُونۡ اَلَڳِ اَلَڳِ شَهرَنِ جي عبادت گاهُنِ مانۡ مِلِيُونۡ آهِنِ. "اَلات" جو پُوڄا گهَرُ طائف ۾ هُئو، ”اَلعُزا“ جو پُوڄا گهَرُ مَڪي ۽ طائف جي وِچَ ۾ وادي نخله ۾ هُئو، ۽ ”منات“ جو مَڪي ۽ مَدِيني جي وِچَ ۾ هِڪَ ٽَڪِرِيءَ تي هُئو. اِيهي ٽرَئِي مُورتِيُونۡ عراق جي هاترا (هترا) مِيُزِئَم ۾ رَکِيَلَ آهِنِ. يَهُودِنِ ۽ مشائدين کانۡ سَواءِ سَڄي عربَ جا ماڻهُونۡ اِنهَنۡنِ جِي پُوڄا ڪَندا هُئا. سِنڌُ جِيئَنۡ عربَ ۾ بِ اِنهَنۡنِ جي چَؤڌارِي سَتَ ڦيرا لَڳايا ويندا آھِنِ. انهنن ٽنهين مُورتِنِ جو پَهِراءُ، ڳَھَ ڳَٺا ۽ وِچِيئَنۡ جي هَٿَ ۾ تِرِشُولُ ۽ هيٺانۡ شِينهَنۡ جي هُئَڻَ مانۡ ثابِت ٿِئي ٿو تَه اِهي سِنڌُ جِي ديوِي دُرگا، لَشِمِي ۽ سَرَسوَتِيءَ جُونۡ آهِنِ.

اِهي مُورتِيُونۡ، جيڪي عربَ يا ميسوپوٽِيميا جِي تهذيب مانۡ مِلِيُونۡ آهِنِ، سي سِنڌِي ديوِيُونۡ آهِنِ.  هاڻي سَوالُ آهي تَه اِيهي ديوِيُونۡ سِنڌِي ڇو ۽ ڪِيئَنۡ آهِنِ؟  مُئَنِ جي دَڙي جِي کوجَ ڪَندَڙَ سَر جان مارشَل لِکِيو آهي تَه ”سِنڌوءَ کانۡ وَٺي مِصِرَ جِي نِيل نَندِيءَ تائِينۡ ديوِي پُوڄا جا لَڳاتارِ ثَبُوتَ مِلَنِ ٿا. سَندَسِ بَيانَ سانَ گَڏُ ٻِيا بِه ڪيتِرائِي ثَبُوتَ آهِنِ.  عراق ۽ اِيران سانۡ سِنڌُ جي واپاري ۽ ثقافتِي لاڳاپَنِ جا ثَبُوتَ مُئَنِ جي دَڙي جِي سِنڌُو سَڀِيَتا مانۡ مِلِيا آهِنِ. اِنهَنۡنِ واپارِي ۽ ثقافتِي لاڳاپَنِ جو ذِڪِرُ عربِي تارِيخدان يعقُوبِي ڪِتابَ ”عرب اَؤر هُند ڪي تعلقات“ ۽ پِي اين اوڪَ جي ڪِتابَ ”ڀارتِييَ اِتِهاس ڪِي ڀُولينۡ“ ۾ بِه ڪَيو وَيو آهي. 

اِيران مانۡ مِلِيَلَ سِنڌِي راجائُنِ جا برِٽِش مِيُزئَم ۾ رَکِيَلَ سونَ جا سِڪا بِه اِنهَنۡ جو ثَبُوتُ آهي.  هِنگلاج ماتا ديوِيءَ جا دَرِشَنَ ڪَرِڻَ لاءِ اِيران ۽ عراق جا مُسَلمانَ ايندا هُئا، جَنهِنۡ کي ”نانِي ڪا حَج“ چَوَندا هُئا.  هِيڏانَ هِندُستانَ مانۡ شرِي رامجِي لَشِمَڻُ ۽ سِيتاجِي سانَ گَڏُ هِنگلاج ماتا ديوِيءَ جا دَرِشَنَ ڪَرِڻَ لاءِ وَيا هُئا، اِنھَنۡ جو ثَبُوتُ اَڄُ بِه ڪَراچِي، سِنڌُ ۾ ”رام باغ“ موجُود آهي.  گُرُو گورَکناٿ بِه هِنگلاج ماتا ديوِيءَ دَرِشَنَ ڪَرِڻَ لاءِ وَيو هو.  هِنَ وَقت سِنڌُ ۾ اَمبا، دُرگا جانۡ اُما پاروَتِي سانۡ گَڏُ هِنگلاج ديوِي جا مَندَرَ ۽ شَڪتِي پَيٿ پِڻِ آهي.  سيوهَڻ، لَڪِي تِيرَٿُ اَڄُ بِه موجُود آهِنِ، ڪَنهِنۡ زَماني ۾ ”شِبِستان“ جو علائقو بِه هو، اِيهي ”شِوَ“ جي سِنڌُ سانۡ لاڳاپي جا ثَبُوتَ آهِنِ.  سِنڌِيءَ ۾ اَمبِي، اُما، پارِي پاروَتِي ۽ مائِي (ڪالِي) جا نالا اَڃا بِه موجُود آهِنِ.  سِنڌِيءَ ۾ پُٽرَ ۽ مُڙِسَ کي ”شيرُ پُٽرُ“ ۽ ”شيرُ-مُڙِسُ“ سَڏِيو وَڃي ٿو.  هِڪَ چَوَڻِي بِه آهي تَه ”شَلَ ڃاڻِيئَنۡ جو ڀَلو ڀاڳُ ٿِيندو جو شِينۡهَنۡ ڪُلهي چَڙھَندِي“ معنا شَلَ ڇوڪِرِيءَ جو ويهانئُنۡ شِينهَنۡ جيڙھي مُڙِسَ سانۡ ٿِيندو . اِنهَنۡ سانۡ گَڏُ اَڄُ بِه سِنڌِي سونارَنِ کي ”مائِيءَ پوترا“ (مائِي يا ڪالِيءَ جو پوٽرا) سَڏِيو وَڃي ٿو. 

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:مذهب
ساره

**بي بي ساره** (Sarah، born:Sarai) ابراهيم عليه السلام جي زال ۽ ابراهيمي مذهبن ۾ اهم شخصيت آهي. جڏهن ته مختلف ابراهمي عقيدا هن کي مختلف انداز ۾ پيش ڪن ٿا، يهوديت، عيسائيت ۽ اسلام سڀ هن جي ڪردار کي ساڳي طرح، هڪ پرهيزگار عورت، هن جي مهمان نوازي ۽ خوبصورتي لاءِ مشهور، پيغمبر ابراهيم عليه السلام جي سوٽ ۽ پيغمبر، اسحاق عليه السلام جي ماءُ جي طور بيان ڪن ٿا.

## اسلام ۾
ساره جو اسلامي تصور، جنهن جو نالو قرآن مجيد ۾ نه ڏنو ويو آهي، ان ۾ يهوديت ۽ عيسائيت ۾ هن جي تصوير کان مطابقت رکي  ٿو ته هوء هڪ سٺي عورت، مائٽي ۽ پيغمبر ابراهيم جي زال هئي، جنهن کي سالن جي بانجھ ٿيڻ کان پوء، هڪ پٽ، پيغمبر اسحاق عليه السلام پيدا ٿيو. بهرحال، ابراهيم، هاجره ۽ اسماعيل سان سندس رشتي جي تصوير ۾ قابل ذڪر اختلاف موجود آهن ته هوءَ ابراهيم جي ڀيڻ نه پر هن جي پهرين ڪزن جي طور تي پيش ڪئي وئي آهي ۽ هاجره کي ابراهيم ۽ ساره جي ٻانهي نه پر ٻي زال جي طور تي پيش ڪيو ويو آهي. 

قرآن ساڳئي طرح بائبل جي ڪهاڻي کي ٻيهر ورجائي ٿو ته جڏهن هن کي هڪ خدائي پيغام مليو جيڪا هن جي حمل جي تصديق ڪئي، ساره کلندي هئي. جيتوڻيڪ قرآن ۾ هي پيغام ملائڪن طرفان بيان ڪيو ويو آهي ۽ نه خدا طرفان: 

## تاريخ ۾
20هين صدي جي شروعات ۽ وچين ۾، معروف آثار قديمه جي ماهرن جهڙوڪ وليم فاڪس ويل البرائٽ ۽ بائيبل جي عالمن جهڙوڪ البرخت آلٽ جو خيال هو ته ته حقيقي فرد هئي يا انهن ماڻهن جو قابل اعتماد مجموعو آهي جيڪي ”آدرستي دور“ (2000 ق.م) ۾ رهندا هئا، پر، 1970ع واري ڏهاڪي ۾، اسرائيل جي ماضيءَ بابت نوان دليل ۽ بائبل جي متنن انهن نظرين کي چيلينج ڪيو؛ اها دليلون ٿامس ايل ٿامپسن جي ڪتاب، "دي هسٽوريوسٽي آف دا پيٽري آرڪيل نئرئٽيو" (1974) ۽ جان وان سيٽرز ابراهام جي "ان هسٽري اينڊ ٽريڊيشن" (1975) ۾ ملي سگهن ٿيون. ٿامپسن، هڪ ادبي اسڪالر آهي ۽ سندس دليل آرڪيالاجي ۽ قديم آثارن تي ٻڌل آهي. هن جو مقالو زبردست ثبوتن جي کوٽ تي مبني آهي ته سرپرست ٻي ملينيم قبل مسيح ۾ رهندا هئا ۽ اهو نوٽ ڪيو ته ڪجهه بائبلي نصوص پهرين ملينيم جي حالتن کي ظاهر ڪن ٿا. وان سيٽرز پدرشاهي ڪهاڻين جو جائزو ورتو ۽ دليل ڏنو ته انهن جا نالا، سماجي ميلاپ ۽ پيغام زور ڀريو ته آهي اها لوهه جي جون تخليقون آهن. 21هين صدي جي شروعات تائين، آثار قديمه جي ماهرن ڪنهن به حوالي سان ٻيهر حاصل ڪرڻ جي اميد ڇڏي ڏني هئي، جيڪا پدري ۽ مادري معتبر تاريخي شخصيتن کي ٺاهيندي. 
## يهوديت ۾
## عيسائيت ۾
## ساره جو مقبرو
## ابراهيم سان تعلق
## مشهور ثقافت ۾

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:قرآن
زمرو:مسلمان عورتون 
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:تاريخ ۾ عورتون
يوڪتي ڪپور

**يُوڪتي ڪپور** (Yukti Kapoor) هڪ مشھور ڀارتي اداڪارا آهي، جيڪا گهڻو ڪري هندي ٽيليويزن ۾ ڪم ڪري ٿي. هوءَ اسٽار پلس جي افسانوي سيريز، "سيا ڪي رام" (Siya Ke Ram)، ۽ ٽي وي جي ڊراما سيريز، "اگني فيرا" ۾ راگني سنگھه ۽ سوني سب جي سيريز، "ميڊم سر شو" ۾ ايس آءِ ڪرشما سنگھه جو ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي.

## ذاتي زندگي
اپريل 2022 ۾، هن ٻڌايو هو ته هوءَ ڪنھن سان لاڳاپي يا ريليشنشپ ۾ آهي. 

## ڪيريئر

هن پنهنجي اداڪاري جي شروعات 2010 ۾ ناني سي ڪالي ميري لاڊلي (*Nanhi Si Kali Meri Laadli*) سان ڪئي هئي، جنهن ۾ هوءَ گُڏيءَ جي ڪردار يا روپ ۾ نظر آئي هئي. ان کان پوءِ هوءَ 2013ع ۾ تنو چوھاڻ جي جلمل سيتارون ڪا آنگن هوگا (*Jhilmil Sitaaron Ka Aangan Hoga*)، 2013ع ۾ ”پيار ڪا درد هي ميٺا ميٺا پيارا پيارا“ (*Pyaar Ka Dard Hai Meethha Meethha Pyaara Pyaara*) ۽ ساڳئي سال هن پنهنجي فلمي ڪيريئر جي شروعات ڀوڄپوري فلم سان ڪئي. جنھن ۾ هن ”مونا ٻائي“ جو ڪردار ادا ڪيو.

2015 ۾، هن پنهنجي هندي فلم يووا سان ڪئي. پوءِ ساڳي ئي سال ۾، هن اسٽار پلس جي سيا ڪي رام ۾ پهريون مکيه ڪردار ادا ڪيو هو، جتي هن ڪرن سَچڪ سامهون ارميلا جو ڪردار ادا ڪيو.

2016ع ۾، هن باليڪا وڌو ۾ سُڌو شيخاوت جو ڪردار ادا ڪيو.

2020ع ۾، هوء پنهنجي پهرين ميوزڪ ويڊيو فڪري (Fakiri) ۾ آڏو آئي هئي. 2020ع کان وٺي 2023ع، يُوڪتي، **گلڪي جوشي** (Gulk Joshi) سان گڏ سوني سب جي ميڊم سر ۾ لکنؤ جي مھلا پوليس آفيسر، ايس آءِ ڪرشما سنگھ (S.I. Karshma Singh) جو ڪردار ادا ڪيو هو. 2022 ۾، هن ـميڊم سر“ سيريز ۾ پنهنجي ٻٽي ڪردار ۾، ڪرشمه سنگھ جي جاڙي ڀيڻ، ڪرينا سنگھ (Kareena Singh) جي ڪردار ادا ڪيو هو. https://en.wikipedia.org/wiki/Yukti_Kapoor 

## حوالا

زمرو:فلم
زمرو:ڀارت
زمرو:شوبز
زمرو:اداڪارا
الرحيق المختوم

**الرحيق المختوم** (The Sealed Nectar)، صفي الرحمان مبارڪپوري جي لکيل هڪ سيرت جي ڪتاب (نبي سڳوري صلي الله عليه وآله وسلم جي سوانح حيات) آهي.  سال 1979ع ۾ مڪي ۾ ٿيل نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جي سوانح حيات جي عالمي مقابلي ۾ مسلم ورلڊ ليگ پاران پهريون انعام ڏنو ويو.  ڪتاب جي عنوان جو معنيٰ آهي ”مُهر بند امرت“، جيڪو قرآن مجيد جي سوره 83 جي آيت نمبر 25 جي حوالي سان آهي. هي ڪتاب مسلم دنيا ۾ تمام گهڻو مشهور ٿيو آهي.
## تاريخ
نبي ڪريم ﷺ جي دعوت جون مختلف حڪمت عمليون ۽ مرحلا بيان ڪيا ويا آهن، جن ۾ مختلف جنگون (غزوہ) شامل آهن، جن ۾ بدر، احد، مڪي جي فتح، حج الوداعي ۽ نبي ڪريم ﷺ جي وصال تائين جا سڀ تاريخي واقعا شامل آهن. هن سوانح عمري ۾ حضرت محمد ﷺ جي زندگيءَ جي مختلف مرحلن تي واقعن کي بيان ڪيو ويو آهي. تدوين رياض جي هڪ ڪمپني، "قرآن پبلشنگ اينڊ پرنٽنگ" جي نگراني هيٺ ڪئي وئي. پندرهن سالن ۾ هن ڪتاب جا 21 ايڊيشن شايع ٿي چڪا آهن، جن ۾ ڪتاب جو ٻيو ڇاپو صرف پنجاهه ڏينهن ۾ ڇپيو آهي. "توحيد پبليڪيشن" بعد ۾ ڪتاب جو ترجمو شايع ڪيو. هن رسالي جو ترجمو عبدالخالق رحماني ڪيو آهي. جيتوڻيڪ اصل ڪتاب اٽڪل 600 صفحن جو آهي، بنگالي ترجمي ۾ 530 صفحا آهن. 
## استقبال
هي ڪتاب مسلم دنيا ۾ تمام گهڻو مشهور ٿيو آهي. ان جا ترجما انگريزي، فرانسيسي، جرمن، بنگالي، هندي، مليالم ۽ تامل سميت ڪيترن ئي ٻولين ۾ ڇپيل آهن.  
## پڻ ڏسو

* قرآن مجيد: متن، ترجمو ۽ تفسير
* نبي سڳوري ﷺ جي فوجي مهمن جي فهرست
* اسان ڇو مسلمان ٿياسين؟ (ڪتاب)
* سيرت سرور عالم ﷺ
* شمائل ترمذي
* الخصائص الکبري
* سيرت النبي ﷺ
* سيرِ نبي ﷺ

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Audiobook on audible.com
* See The Online Books Page: Ar-Raheeq Al-Makhtum (The Sealed Nectar): Memoirs of the Noble Prophet
* Seerah (Pdf)

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:محمد
زمرو:سيرت
زمرو:عربي ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
ولھار

**ولهار**(*Walhaar*): ولهار جي لغوي معنيٰ ساوڪ سان ڀريل چراگاھ آهي. سنڌ ۾ عام طور چار ولهارون مشهور آهن.

هڪ عمرڪوٽ واري ولهار، جنهن جو ذڪر شاهه لطيف پنهنجي رسالي ۾ ھيٺيئنءَ ريت ڪيو آهي؛

وڄون وسڻ آئيون، چڱي ڀَت چوڌار،
ڪن عمرڪوٽ تي ، وسايا ولهار، 

ٻي تعلقي سجاول واري ولهار 

ٽين کنڀرو شريف واري ولهار جيڪا هڪ مڪان جي صورت ۾  ڍوري ناري جي ويجھو آهي.

چوٿين ٽنڊوالهيار واري ولهار، جنهن جو ذڪر شاھ عنايت رضوي پنهنجي رسالي ۾ ڏاڍي عقيدت سان ھيٺئينءَ ڪيو آهي؛

ٿڌا وڻ ولهار جا، جت “صدر” سونهارو،

اکڙين آرو ، اوڏانهين “عنات” چئي.

اھا ولهار ماضي ۾ نصرپور پرڳڻي ۾ شامل هئي. جڏهن درياءَ نصرپور وٽان وهندو هو ، تڏهن هن ولهار جي اوج ۽ موج ڏسڻ وٽان هئي. انهن سڀني ولهارن ۾ رهندڙ ماڻهو پاڻ کي ولهاري سڏائيندا آهن. ياد رهي ته آڳاٽي وقت ۾ سمن جي دور کان مغل سلطنت جي پڄاڻي تائين سنڌ انتظامي لحاظ کان ڇهن پرڳڻن يا ورھايل هئي. ڇهن پرڳڻن جا نالا هي آهن، 1- بکر.2-سيوهڻ. 3- نصرپور. 4- چاچڪان، 5- چاڪر هاله.  6- ٺٽو.

ان وقت نصرپور سرڪاري طور تي ست تعلقن يا حصن تي آڌارڪ هئي، جنهن ۾ هي ولهار به نصرپور جو هڪ حصو سڏبي هئي، جڏهن ته ٺٽو، بکر ۽ سيوهڻ وقت بوقت سنڌ جا گادي جا هنڌ پڻ رهندا آيا آهن، جنهن جو تفصيلوار بيان اڪبري دور جي مشهور ليکڪ علامه ابوالفضل پنهنجي ڪتاب “آئين اڪبري” ۾ ڪيو آهي. بقول ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ صاحب جي ته موجوده  پنجن تپن هرهڪ بلغاء، ڍالو، سنجرچانگ، چنبڙ ۽ پاڪ سنگهار واري ايراضي “ولهار” تي مشتمل هئي. محقق؛ زاهد قمر مسڻاڻي ڪنڀار 

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:تاريخ
زمرو:لسانيات
سنڌ جي سورمين ۽ سورمَن جو مذھب

مومل گُجر ھندو ھُئي، راڻو مينڌرو سوڍو ھندو ھُئو، سسئي ٻانڀڻ ھندو ھُئي، لاکو ڦُلاڻي ھندو ھُئو، ڄام جادم جکرو ھندو ھُئو، ڄام سپڙ سمون ھندو ھُئو، سورٺ راءِ ڏياچ سنڌي  ھندو ھُئا، ڄام راول جاڙيجو ھندو ھُئو، ڄام ابڙو جاڙيجو ھندو ھُئو. ماروي پنھور ھندو ھُئي، راڻو امر سومرو ھندو سوڍو ھُئو. راڻو ھمير سومرو ھندو سوڍو ھُئو. پاڻ کي باھ ۾ ساڙڻ (ستي ٿيڻ) جي رسم رڳو راجپوت ھندن ۾ ھوندي ھئي، سنڌ جي شھزادي ٻاگهُل ٻائي بہ ستي ٿي ھُئي. تحقيق؛ ڊاڪٽر برڪت نوناني 

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:سنڌ ۾ مذهب
پُرِ

”پُرِ“ معنا پاڻِيئَن يا پاڻي سان ڪا هَؤدِي، ٽانڪِي يا ماڻهُنِ سان ڀَرِپوُرُ ڀَرِيَلُ ڌَرِتِيء جو ڪو نَنڍو وَڏو پَٽُ . ڪَنهَن نَنگَرَ جي پويان جُڙَندَڙِ ”پُرِ“ پِڇاڙِيءَ جِي ڪرِيا (verb) پُورِجَڻُ ۽ پُورِڻُ آھي. سَنسڪرِت ۾ پُرِ جِي معنا سِنڌِيءَ وارِي ڪونهي، بِنا معنا ڇَڙو پَڇاڙِي آھي ۽ پُورِجَڻُ ۽ پُورِڻُ ڪرِيائُون (verbs) بِ ڪونهَنِ.  لسانياتدان؛ پريم تنواڻي 

## حوالا

زمرو:لسانيات
زمرو:تاريخ
زمرو:پاڪستان
زمرو:سنڌ
زمرو:ٻولي
گڍڙو وارو رڻ

جيئن ئي ويراواھ (*Veerwaah*)  شھر ۾ داخل ٿيندا، اتان ئي ھڪڙو لنڪ روڊ نڪري ٿو، جيڪو اوھان کي وٺي ويندو، رڻ ڪڇ جي پٽن تي، جتي گڍڙو يا گڍڙي وارو رڻ (*Gidirry waaro rinn*) آھي. 
گڍڙي واري رڻ پٽ واري سُندر سلسلي ڏانهن وڃڻ لاءِ، اوهان ننگرپارڪر ويندي، ويراواه چيڪ پوسٽ وٽان اوڀر طرف ويندڙ ويراواه شهر واري روڊ جو رُخ ڪري وڃبو، اڳتي هلي ويراواه شهر آھي. ويراوه، جيڪو پراڻي بندرگاه پاري نگر جو تسلسل آهي ، هتي پاري نگر بندرگاه جا آثار ۽ جين مندر به ڏسڻ وٽان آهي. ڏهاڪو کن ڪلو ميٽر تي ساڄي پاسي اڻ کٽ ۽ سُندر رڻ پٽ جو سلسلو آهي، جتي ھر سال سياري جي مند ۾ لکن جي انگَ ۾ پرڏيهي پکي ايندا آھن.  Saranga 

## حوالا

زمرو:ٿر
زمرو:پاڪستان جا صحرا
ٻارهن امامن جي فهرست

**ٻارهن امام** (عربي: ٱلْأَئِمَّة ٱلْٱثْنَا عَشَر، الأَمَّهَ الأَتْنَا عَشَر؛ فارسي: دوازده امام، داوَزده امام) پيغمبر محمد صلي الله عليه وآله وسلم جن ۾ شيعه اسلام جي شاخ جا روحاني ۽ سياسي جانشين آهن. 

شيعه عقيدي مطابق جي مطابق، ٻارهن امام مثالي انساني شخصيتون آهن جيڪي نه صرف سماج تي انصاف سان حڪومت ڪندا، پر شريعت ۽ قرآن جي باطني معني کي برقرار رکڻ ۽ ان جي تفسير ڪرڻ جي قابل آهن. حضرت محمد صلي الله عليه وسلم ۽ امامن جا قول ۽ عمل سماج لاءِ رهنمائي ۽ نمونو آهن. نتيجي طور، انهن کي غلطي ۽ گناهه کان پاڪ آهن (جنهن کي ائمه معصومين طور سڃاتو وڃي ٿو). 

## فهرست

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:اسلامي شخصيتون
اسلامي ملڪن جي فهرست

**[[اسلامي سھڪار تنظيم|اسلامي تعاون تنظيم]]** (OIC) جا 57 ميمبر آهن، جن مان 56 گڏيل قومن جا ميمبر پڻ آهن. استثنا فلسطين آهي. ڪجهه ميمبر ملڪ - گيانا، گبون، موزمبيق، سورينام، ٽوگو ۽ يوگنڊا مسلمان اڪثريت وارا نه آهن. بوسنيا ۽ هرزيگوينا، سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ، ٿائلينڊ، روس ۽ اتر قبرص (جي نالي سان "ترڪ قبرص رياست") مبصر رياستون آهن ۽ ٻيون تنظيمون ۽ گروهه مبصر طور حصو وٺندا آهن. 

## اسلامي ملڪن جي فهرست
هيٺ ڏنل فهرست انهن ملڪن جي آهي جيڪا مسلمانن جي اڪثريت وارا آھن.
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# بوسنيا ۽ ھرزگوينيا
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# اتر قبرص

## اسلامي تعاون تنطيم جي ميمبر ملڪن جي فهرست بلحاظ آبادي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:ملڪ
زمرو:ملڪن جون فهرستون
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
چوڌري رحمت علي

**چوڌري رحمت علي** (اردو: چودهري رحمت علي؛ 16 نومبر، 1897ع - 3 فيبروري، 1951ع) هڪ پاڪستاني قوم پرست ڪارڪن هو، جيڪو پاڪستان جي رياست جي قيام جي شروعاتي حامين مان هڪ هو. هن کي برٽش انڊيا ۾ هڪ الڳ مسلمان وطن لاءِ "پاڪستان" جو نالو ڏيڻ جو اعزاز حاصل آهي ۽ عام طور تي پاڪستان تحريڪ جي بانين مان هڪ جي طور تي سڃاتو وڃي ٿو.

پنجاب جي ضلعي، هشيارپور جي شھر، بالاچور ۾ ڄائو، رحمت علي تعليم لاهور ۾ حاصل ڪئي. هن جو بنيادي ڪم، جڏهن هو سال 1933ع ۾ ڪيمبرج يونيورسٽي ۾ قانون جو شاگرد هو، هڪ پمفليٽ جي صورت ۾ ”هاڻي يا ڪڏهن نه؛ ڇا اسان هميشه لاءِ زندهه آهيون يا هميشه لاءِ ختم ٿينداسين؟“ آھي، جنهن کي "پاڪستان جو ڊڪليئريشن" به چيو وڃي ٿو. اهو پمفليٽ لنڊن ۾ ٽين گول ميز ڪانفرنس ۾ برطانوي ۽ هندستاني نمائندن کي خطاب ڪندي ٻڌايو ويو. انهن خيالن کي نمائندن يا ڪنهن به سياستدان جي هڪ ڏهاڪي جي ويجهو حمايت نه مليو. انهن کي شاگردن جي نظرين ۾، خاص ڪري محمد علي جناح جي نظريي جي طور تي رد ڪيو ويو، پر 1940ع تائين برصغير ​​جا مسلمان سياستدان انهن کي قبول ڪرڻ لاءِ چوڌاري گهمي آيا، جنهن جي نتيجي ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جي لاهور واري ٺهراءُ کي اڳتي وڌايو ويو، جنهن کي، پريس ۾، فوري طور تي "پاڪستان جو ٺھراءُ" جو نالو ڏنو ويو. 

پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ، رحمت علي اپريل،  1948ع ۾ انگلينڊ کان واپس آيو ۽ پاڪستان ۾ رهڻ جو ارادو ڪيائين، پر سندس سامان ضبط ڪيو ويو ۽ ان وقت جو وزيراعظم، لياقت علي خان کيس ملڪ بدر ڪيو. آڪٽوبر، 1948ع ۾ رحمت علي خالي هٿين واپس انگلينڊ روانو ٿيو. هن 3 فيبروري، 1951ع تي ڪيمبرج ۾ "لاچار ۽ اڪيلو" وفات ڪئي. بي وطن، چوڌري رحمت علي جي تدفين جو خرچ ايمانوئل ڪاليج، ڪيمبرج پنهنجي مالڪن جي هدايت تي پورو ڪيو. چوڌري رحمت علي کي 20 فيبروري، 1951ع تي ڪيمبرج شهر جي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:تحريڪ پاڪستان 
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1897ع جون پيدائشون
زمرو:1951ع جون فوتگيون
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
چڪن تڪو

**چڪن تڪو** (Chicken Tikka) هڪ ڪڪڙ جي ڊش آهي جيڪا ڀارت، بنگلاديش، پاڪستان ۽ برطانيا ۾ مشهور آهي.   اهو روايتي طور تي هڏن کان سواءِ ڪڪڙ جا ننڍڙا ٽڪرا آهن، جن کي سيخن تي پروئي استعمال ڪيو ويندو آهي، بنيادي طور تي تندوري ڪڪڙ جو هڪ هڏن وارو نسخو، جنهن کي سگاڙي يا ڪوئلي جي باهه تي مصالحن ۽ دُهائي ۾ مئرينئٽ ڪرڻ کان پوءِ پچايو ويندو آهي. لفظ "تڪا" (ترڪي ۾ تڪي  ۽ آذربائيجاني ۾ تائيڪي) هڪ فارسي لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ، "ٽڪرا" آهي. اهو پڻ پنجابي کاڌي ۾ پيش ڪيل ڪڪڙ جي ڊش آهي. ڪشميري ڊش کي ڳاڙهي گرم ڪوئلي تي گريل ڪيو ويندو آهي ۽ ان ۾ هميشه هڏن جا ٽڪرا نه هوندا آهن. ان جي ذائقي کي وڌائڻ لاءِ ٽڪرن کي وقفي وقفي سان گھي (يا مکڻ) سان برش ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته پنکي جي مدد سان باهه کي مسلسل وڌايو ويندو آهي. اهو عام طور تي سائي دانهي ۽ املي جي چٽني، پياز جي رڳن ۽ ليمو سان گڏ کائيا ويندا آهن.  چڪن تڪي جو سائنين پڻ بنايو  ويندو آهي.

چڪن تڪي جو سزلر هڪ ڊش آهي جتي چڪن تڪي کي پياز سان گڏ گرم پليٽ ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. اها ڊش افغانستان ۾ به مشهور آهي، جيتوڻيڪ افغاني قسم (جهڙوڪ ٻيا ڪيترائي فارسي، ترڪي ۽ عرب ڀاڄيون) هندي ننڍي کنڊ​​جي مختلف قسمن جي ڀيٽ ۾ گهٽ مصالحيدار آهن ۽ ڪڪڙ کان علاوه مڃ  ۽ رڌ جو گوشت به استعمال ڪندا آهن. 

## گيلري

File:Chicken Tikka Kebab.jpg|چڪن تڪا ڪباب
File:Chicken tikka biryani.jpg|تڪا برياني

File:Chicken Tikka, Delhi style (14023948639).jpg|دهلي ۾ چڪن تڪو پيش ڪيو ويندو آهي 
tikka served in New Delhi
File:Chk Tikka.jpg|ڪراچي ۾ چڪن تڪو پياز ۽ چٽني سان گڏ 
File:Zeera-chicken-tikka.jpg|چڪن تڪا زيره 
File:Chicken-Tikkasm.jpg|بنگلاديش ۾ چڪن تڪي جي ڊش 


## پڻ ڏسو
* برياني
* ڏئونرا
* سيخ ڪباب

## خارجي ڳنڍڻا
* 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا کاڌا
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:پچيل کاڌا
زمرو:ڀارتي کاڌا
پلٿ ھڻي ويھڻ

پلٿ ھڻي ويھڻ؛ ويھڻ جو ھڪڙو ڍنگ، جنھن ۾ ٻئي گوڏا ٻيڻائي، ھڪ-ڪرا ۽ پاسيرا ڪري ويھبو آھي . خاص طور تي کٽ يا تڏي تي پلٿ ھڻي ويھبو آھي. ان طريقي ۾ گوڏا پيٽ ڏانھن نه ورندا آھن، بلڪي ٻاھر تي نڪتل رھندا آھن.
اگر ھڪڙو ماڻھو ڊھي ھڻي ويھي رھي ۽ چوڻ تي به نه وڃي ان لاءِ اصطلاحًا چوندا آھن؛ ”فلاڻو پلٿ ماري ويھي رھيو آ.“ يا موراڳو چئبو آ؛ ”فلاڻي ڊھي ھنئي آ ۽ وڃڻ جي واري ئي نه ٿو واري.“
نماز اندر التحيات ۾ ويھڻ واري انداز سان ويھڻ کي ”گوڏا ڀڃي ويھڻ“ ٿو سڏجي. اردوءَ وارا ان کي ”دو زانو بيٺنا“ چوندا آھن.
 محقق ۽ ٻوليدان؛ عبدال وھاب سھتو

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو: لسانيات
زمرو:سنڌ