open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نصيرآباد، سنڌ

**نصير آباد، سنڌ** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جو ھڪ شھر جيڪو تعلقي نصيرآباد جو صدر مقام آهي. ھي شھر پھرين وارھ تعلقي جي ٽائون ڪميٽي ھيو پر 2004 م نئين ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قيام سان ٽائون ڪميٽي کي تعلقي جو درجو ڏئي  ھن شھر کي ان نئين تعلقي جو صدر مقام بڻايو ويو.

## تاريخ
ٽالپرن جي دور حڪومت ۾ نصيرآباد شهر وجود ورتو، اُسريو ۽ اڀريو، وڌيو ۽ ويجهيو. هن لاءِ مشهور آهي ته هيءُ شهر مير نصير محمد خان ٽالپر جو ٻَڌايل آهي. ان وقت هن شهر کي سٺو اوج مليو، جنهن اڳتي هلي تعلقي جو درجو حاصل ڪيو. پر دين محمد ڪلهوڙو نصيرآباد جو تعلق، ٽالپرن سان نه پر ڪلهوڙن جي سربراهه ميان نصير محمد ڪلهوڙي سان ڏيکاري ٿو. هو پنهنجي تصنيف ”قنبر- شهدادڪوٽ ضلعو (تاريخ جي وهڪري ۾)“ ۾ لکي ٿو ته: ”نصيرآباد جي بنياد پوڻ ۽ ان جي ابتدائي آبادڪاريءَ جو تذڪرو ڪنهن به پراڻي تاريخ جي ڪتاب ۾ نه ٿو ملي، البته وڏڙن کان ڪي روايتون، بيان ۽ ڪجهه تاريخي اهڃاڻ ملن ٿا، جن جي بناء تي اها راءِ قائم ڪري سگهجي ٿي ته هيءُ شهر ميان نصير محمد ڪلهوڙي (1692ع- 1657ع) پنهنجي ايامڪاريءَ ۾ آباد ڪيو.“  انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ جي ڳالهه ڪنهن کان ٻه ڳجهي نه آهي ۽ هر تاريخ ۾ سندن ذڪر موجود آهي. انگريزن جڏهن سنڌ قبضي ۾ ڪئي ته لاڙڪاڻو، شڪارپور جو تعلق هو. وارهه کي ڪا به اهميت ڪا نه هئي، پر نصيرآباد کي ان وقت تعلقي جي حيثيت هئي ۽ شڪارپور ضلعي ۾ هو.

 

### خارجي ڳنڍڻا
منهنجي نصيرآباد

## حوالا
زان فرانسوا جاريج

**زان فرانسوا جاريج** (Jean-François Jarrige؛ 5 آگسٽ، 1940ع، لورڊيس – 18 نومبر، 2014ع، پيرس)، هڪ فرانسيسي آثار قديمه جو ماهر، جيڪو ڏکڻ ايشيا جي آثار قديمه ۽ سنڌيات تي مهارت رکندڙ هو. هن پي ايڇ ڊي جي سند اڀرندي آثار قديمه تي "پيرس يونيورسٽي" کان حاصل ڪئي. هن بلوچستان جي مهرڳڙھه ۽ پيراڪ جي کوٽائي پڻ ڪئي. هي سال 2004ع تي "گوئيمئي ميوزم" جو ڊائريڪٽر پڻ مقرر ٿيو.

هن ماهر آثار قديمه ڪيٿرين جاريج سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٻه نياڻيون آهن.

## ڪم
*1990 - *تاريخ کان اڳ سنڌو ماٿري جي تهذيب * (ايڊيٽر)
*1993 - *مهر ڳڙهه بلوچستان مان ڏٺل قديم سنڌو تهذيب جون روايتون * (ايڊيٽر)
*1995 - *Du néolithique à la civilisation de l'Inde ancienne: contribution des recherches archéologiques dans le nord-ouest du sous-continent indo-pakistanais*

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
*آتم ڪٿا 
*http://www.aibl.fr/fr/membres/academ/jarrige.html 
*گپتا پيرس تقريب ۾ زان فرانسوا جاريج جون تصويون

زمرو:فرانسيسي آثار قديمه جا ماهر
زمرو:سنڌيات جا ماهر فرانسيسي
زمرو:ايشيائي آثار قديمه
زمرو:1940ع جون پيدائشون
زمرو:2014ع جون فوتگيون
زمرو:لورڊيس جا ماڻهو
راء سھارس پھريون

راجا سھارس راء پھريون: سنڌ ۾ راء گھراڻي جو ٻيون نمبر بادشاھ ھيو جيڪو پنھنجي پيء راء ڏياچ جي وفات کانپوءِ  تخت تي ويٺو  .کيس راء سھاسي نالي پٽ ھيو جيڪو سندس جانشين ھيو.

## راء گھراڻي جي راجائن جي فھرست

## حوالا

زمرو:راءِ شاهي گهراڻو
زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ
راء سھاسي پھريون

راجا سھاسي راء: سنڌ ۾ راء گھراڻي جو ٽيون بادشاھ ھيو جيڪو پنھنجي پيءُ راء سھارس پھريون جي وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو. سندس پٽ راء سھارس ٻيون تخت جو جانشين ٿيو.

## راء گھراڻي جي راجائن جي فھرست

## حوالا

زمرو:راءِ شاهي گهراڻو
زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ
جعفري( قبيلو)

جعفري  ھڪ قبيلو آھي جيڪي جيڪب آباد ڪنڌڪوٽ شڪارپور ۽ سکر ۾ ڪثير تعداد ۾ رھن ٿا؛ تاريخي حوالي سان سندن بزرگن کان ٻدايو وڃي ٿو تہ  ھارون خان جي سربراهي ۾ لڳ ڀڳ 1760ع ۾  مير نوري نصير خان والي قلات جي دؤر حڪومت ۾ ڪنھن نامعلوم علائقي کان لڏي ڪڇي جي علائقي ڀاگ ناڙي ۾رھيا هئا جتي مير نوري نصير خان والي قلات ڪجهه زمينون بہ بطور جاگير عطا ڪيون ڪافي عرصو رھڻ کانپوءِ ڪڇي جي علائقي ۾ حڪومتي ڇڪتاڻ وڌي وڃڻ جي يا ڪنهن خشڪسالي جي 
ڪري سنڌ ۾ رھڻ جو ارادو ڪيو ھي مال مويشي ڪاھيندي اچي ڪنڌڪوٽ جي ڀرسان چاڪر خان سھرياڻي جي پاڙي۾ رھيا  ان وقت سندن سربراھ ھارون خان جو پٽ قيصر خان ھو ،ھارون خان ڪڇي جي علائقي ۾ ئي فوت ٿي ويو ھو ،  قيصر خان جي چاڪر خان سھرياڻي سان مھري (اٺ) جي معاملي تي ڪشيدگي پيدا ٿي،  چاڪر خان سھرياڻي قيصر خان جعفري جي گھرن تي رات جو حملو ڪرايو ، قيصر خان سميت  جيڪي گھرن ۾ جوان مرد موجود ھئا سڀ قتل ٿي ويا گھرن ۾ ڪمسن ڇوڪرا ۽ عورتون بچا ، اتفاق سان قيصر خان جو ڀاءُ دائود خان گھر ۾ موجود نہ اھو بہ بچي ويو  جڏهن دائود خان گھر موٽي آيو تہ ڏاڍو دل شڪستو ٿيو ۽ اتان لڏي اچي تنگواڻي جي ويجھو بھار نندواڻي جي ڀر ۾ ويٺو  بھار نندواڻي ھن سان ڏاڍي ھمدردي ڪئي پوء بھار نندواڻي ھن کي چيو تہ تون پنهنجي قتل ڪيل مڙسن جو پلاند وٺي اچ ھتي مان تنھنجي پوري مدد ڪندس ، پوءِ جڏهن دائود خان جا ننڍا پٽ ڀاٽيا جوان ٿيا تہ سھرياڻين کان پنھنجي قتل ٿيل مڙسن جا پلاند بہ ورتائون ۽ نندواڻين سان سڱن جي ڏي وٺ ڪري پاڻ ھڪ ٻئي جا پلاند شريڪ ٿيا، ۽  بليدي سردارن جي سرداري ۾ رھڻ جي ڪري بليدي سڏجڻ لڳا ، ھن وقت بليدڪار ۾ رھندڙ جعفري برادري جا ھي پاڙا مشھور آھن   ھوران زئي،  موران زئي ، صلاح دياڻي ،  جمالاڻي ، کئوڻاڻي ، ڪھيراڻي وغيره.
18 نومبر

**18 نومبر** ، عيسوي سال جو 322 هون (ليپ سال 323 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 43 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا
* **[[1987ع]]** – ازبڪستان جو موجودھ جھنڊو قومي جھنڊي طور منتخب ڪيو ويو، وچ ايشيا جي آزاد ٿيل ملڪ ۾ نئين جھنڊي جي منتخبي جي اھا پھرين روايت ھئي.
* **[[1987ع]]** – سينٽرل لنڊن ۾ انڊر گرائونڊ ريلوي اسٽيشن ۾ باھ لڳڻ سبب 27 مسافر فوت ٿي ويا.

## پيدائش

## فوتگيون
* **[[1970ع]]** – نورالدين نانا، تعليمي ماھر
* **[[2014ع]]** – زان فرانسوا جاريج، فرينچ آثار قديمه ۽ سنڌيات جو ماهر

## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو
*19 نومبر
*20 نومبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:نومبر
4 آڪٽوبر

**4 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 277 هون (ليپ سال 278 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 88 ڏينهن (ليپ سال 89 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1957ع]]** ــ دنيا جو پھريون ھٿرادو خلائي سيارو اسپتنڪ 1 (Sputnik-I) روس طرفان خلا ۾ موڪليو ويو.
* **[[1958ع]]** – فرانس جو موجوده آئين منظور ٿيو.
* **[[1962ع]]** – نيشنل عوامي ڊيموڪريٽڪ فرنٽ وجود ۾ آئي، هن اتحاد ۾ جماعت اسلامي، عوامي ليگ، نيپ، ڪائونسل مسلم ليگ، ڪشڪ سرمڪ پارٽي، ريپبلڪن پارٽي ۽ ٻيون پارٽيون شامل هيون.
* **[[2006ع]]** – وڪي ليڪس جو بنياد پيو.

## پيدائش
* **[[1966ع]] ــ [[تعمير حسين]]**، سنڌي راڳيندڙ
* **[[1967ع]] ــ [[اياز جاني]]**، شاعر ۽ اديب

## فوتگيون
* ** [[1948ع]]  ــ [[غلام حسين ھدايت الله|سر غلام حسين ھدايت الله]]**، ٻہ ڀيرا سنڌ جي وڏ وزارت ماڻيندڙ سياستدان
* **[[1995ع]] ــ  [[:en:Masood_Rana|مسعود رانہ]] **، پاڪستاني گلوڪار

## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو
*5 آڪٽوبر
*6 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
جلولا واري جنگ

**جلولا واري جنگ**  خلافت راشده ۽ ساساني ايمپائر جي وچ ۾ ھيء جنگ تيسيفان جي فتح کان پوءِ لڳي ھئي. ان فتح کان بعد عربن فوجي دستا اولھ طرف بازنظيني ايمپائر جي سرحد لڳ قارديسيا ۽ ھيت جي قلعن کي ھٿ ڪرڻ لاءِ روانا ڪيا. تيسيفان کسجي وڃڻ کان پوءِ فارسي لشڪر تيسيفان جي اتر اوڀر ۾ جلولا ۽ درياءَ دجلا جي اتر ۾ تڪرت ۽ موصول وٽ گڏ ٿيڻ شروع ٿي ويا پر مسلمان عربن کي  سڀ کان وڌيڪَ خطرو جلولا وث ھيو جنھن علائقي جي عراق ، خراسان ۽ آذربائيجان جي رستن جي ڪري جنگي اھميت ھئي. جلولا واري فارسي لشڪر جو ڪمانڊر  مھران ھيو ان جو نائب جنرل فرخزاد ھيو، جيڪو قادسيہ واري جنگ ۾  ساساني لشڪر جي  ڪمانڊر رستم فرخزاد  جو ڀاءُ هو. سعد بن ابي وقاص  معاملي جي رپورٽ خليفي عمر بن خطاب کي موڪلي ء خليفي فيصلو ڪيو تہ پھرين جلولا واري محاذ کي منھن ڏجي بعد  ۾ تڪرت ۽ موصول واري پاسي کي. خليفي عمر ھاشم بن عتبہ کي جلولا واري مھم تي روانو ڪيو. اپريل 637 عيسويءَ ۾ ھاشم 12000 فوجين جي لشڪر سان تيسيفان مان نڪتو ۽ جلولا وٽ ساساني لشڪر کي شڪست ڏئي جلولا جو محاصرو ڪيو جيڪو ست مهينا جاري رھيو جنھن بعد جلولا وارا پيش پيا ۽ جزيو ڏيڻ لاءِ تيار ٿي ويا.

## جنگ جا ساساني ايمپائر تي اثرات

رحيمداد خان مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:جنگ قادسيه کان پوءِ، بلوچن جي سپهه سالار ’سياهه سوار‘ کي، جيڪو يزدگرد جي محافظ فوج مٿان هو، پڪ ٿي ته ايراني هرگز عربن کان کٽي ڪين سگهندا، تنهن ڪري هو بغاوت جو جهنڊو بلند ڪري اسلامي لشڪر سان وڃي شامل ٿيو. ورهين کان بلوچن ۽ زط (جاٽ) قبيلن ايراني لشڪر ۾ ڀرتي ٿي، يونان تائين، درفش ڪايانيءَ هيٺ جنگيون جوٽيون هيون، سي هينئر ايراني فوجن کان ڇڄي عربن جا طرفدار ٿي بيٺا .
سنه 16ھ (637ع) ۾ هشام بن عتبه، جلولا جي جنگ ۾ ايرانين کي شڪست فاش ڏيئي، آرمينيا، آذربائيجان، خراسان، سيستان، ڪرمان ۽ مڪران تي قبضو ڪيو. زط (جاٽ)، بلوچ، اسواره، سيايحته، اندغار قومن اسلام اختيار ڪيو. مٿينءَ شڪست کان پوءِ يزدگرد سانده اَٺن سالن تائين خاقان چين کان مدد وٺڻ جي اميد ۾ خراسان ۾ دربدر ڀٽڪندو رهيو. آخر 23 آگسٽ سنه 651ع ۾ حضرت عثمان رضه جي زماني ۾ مرو جي هڪڙي جانڊاهي سندس قيمتي پوشاڪ هٿ ڪرڻ جي ارادي سان کيس قتل ڪري سندس لاش درياءَ ۾ لوڙهي ڇڏيو. 

## حوالا
استادن جو عالمي ڏينهن

**استادن جو عالمي ڏينهن** ، هر سال 5 آڪٽوبر تي ملهايو ويندو آهي. هي ڏينهن پهريون دفعو 1994ع تي ملهايو ويو. هي ڏينهن 1966ع تي گڏيل قومن جي تعليمي، علمي ۽ ثقافتي تنظيم ۽ مزدورن جي عالمي اداري پاران  استادن جي حالت بابت دستخط ڪيل دستاويز جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي. جيڪا دستاويز دنيا جي  استادن جي مسئلن ۽ مرتبي بابت آگاهي ڏئي ٿو. دستخط ڪيل دستاويز ۾ تعليمي پاليسي، ڀرتي، استادن جي شروعاتي تربيت، استادن جي تعليم، ڪم جي حالت بابت ڪجهه پيمانا مقرر ڪيا ويا. هن ڏينهن جو مقصدن استادن جي محنت کي خراج تحسين پيش ڪرڻ ۽ استادن جي بنيادي مسئلن جي حل لاءِ جاڳرتا اجاگر ڪرڻ آهي.

## عالمي استادن جو ڏهاڙو: تقريبون ۽ موضوعات
عالمي استادن جو ڏهاڙو هر سال گڏيل قومن جي تعليمي، سائنسي ۽ ثقافتي اداري (يونيسڪو) ۽ ايڊيوڪيشن انٽرنيشنل جي سهڪار سان ملهايو ويندو آهي. هن ڏينهن جي ملهائڻ جو بنيادي مقصد استادن جي حيثيت، سندن پيشه ورانه ڪردار ۽ تعليم توڙي سماج جي ترقي ۾ سندن اهميت بابت عالمي سطح تي آگاهي پيدا ڪرڻ آهي. ان مقصد لاءِ يونيسڪو ۽ ايڊيوڪيشن انٽرنيشنل نجي شعبي، خاص طور ميڊيا ادارن سان پڻ ڀائيواري ڪن ٿا.
هر سال عالمي استادن جي ڏهاڙي لاءِ هڪ مخصوص موضوع مقرر ڪيو ويندو آهي، جنهن ذريعي استادن کي درپيش اهم مسئلن کي نمايان ڪيو ويندو آهي. سال 2017ع ۾ “استادن کي بااختيار بڻائڻ” موضوع اختيار ڪيو ويو، جيڪو 1997ع واري يونيسڪو سفارش بابت ويهين سالگرهه سان لاڳاپيل هو. هي سفارش اعليٰ تعليمي ادارن ۾ تدريسي عملي جي حيثيت بابت هئي، ۽ ان موضوع ذريعي اعليٰ تعليم جي تدريسي عملي کي استادن جي مجموعي حيثيت بابت عالمي بحث ۾ شامل ڪيو ويو.
سال 2018ع ۾ عالمي استادن جي ڏهاڙي جو موضوع “تعليم جو حق، تربيت يافته استاد جو حق آهي" مقرر ڪيو ويو. هي موضوع 1948ع جي انساني حقن جي عالمي پڌرنامي جي سترهين سالگرهه جي مناسبت سان اختيار ڪيو ويو، جنهن جو مقصد اهو واضح ڪرڻ هو ته تربيت يافته ۽ اهل استادن کان سواءِ تعليم جو بنيادي حق عملي صورت اختيار نٿو ڪري سگهي. يونيسڪو هن موقعي تي ان ڳالهه تي زور ڏنو ته استادن جي پيشي کي ملهائڻ، استادن سان لاڳاپيل مسئلن بابت آگاهي وڌائڻ ۽ سماج ۾ استادن جي عزت کي بنيادي قدر طور قبول ڪرڻ ضروري آهي.
عالمي استادن جو ڏهاڙو هن وقت دنيا جي سئو کان وڌيڪ ملڪن ۾ ملهايو وڃي ٿو. هر ملڪ پنهنجي قومي روايتن ۽ تعليمي نظام موجب هن ڏينهن کي مختلف نمونن سان ملهائي ٿو. مثال طور، ڀارت ۾ قومي استادن جو ڏهاڙو هر سال 5 سيپٽمبر تي ملهايو ويندو آهي، جڏهن⁠ته آسٽريليا ۾، ڇو⁠ته هي ڏينهن اڪثر اسڪولي موڪلن دوران اچي ٿو، تنهنڪري اتي آڪٽوبر جي آخري جمعي تي استادن جو ڏهاڙو ملهائڻ جو رواج آهي.
سال 2023ع لاءِ عالمي استادن جي ڏهاڙي جو موضوع “اُهي استاد، جيڪي اسان کي اها تعليم ڏئي سگهن، جيڪا اسان چاهيون ٿا” مقرر ڪيو ويو. هن موضوع تحت عالمي سطح تي استادن جي کوٽ، پيشو ڇڏڻ جي وڌندڙ رجحان ۽ نوجوانن ۾ تدريسي پيشو اختيار ڪرڻ جي گهٽ دلچسپي تي ڌيان ڇڪايو ويو. يونيسڪو جي اندازن موجب، سال 2030ع تائين دنيا کي لڳ ڀڳ 69 ملين نون استادن جي ضرورت پوندي.
سال 2024ع ۾ عالمي استادن جي ڏهاڙي جو موضوع “استادن جي آواز کي اهميت ڏيڻ: تعليم لاءِ نئين سماجي معاهدي ڏانهن” مقرر ڪيو ويو. هن موضوع جو مرڪزي خيال اهو هو ته تعليم کي درپيش جديد چيلينجن کي منهن ڏيڻ لاءِ استادن جي راءِ، تجربي ۽ علم کي پاليسي ۽ فيصلا سازيءَ جي عمل ۾ شامل ڪرڻ انتهائي ضروري آهي.

## حوالا
لنڪن يونيوسٽي بزنس ۽ مينجمنٽ

**لنڪن يونيوسٽي بزنس ۽ مينجمنٽ**  ، گڏيل عرب امارات جي رياست شارجه ۾ هڪ نجي تعليمي ادارو آهي. شارجه کان سواءِ فجيره  ۾ پڻ هن جي شاخ واقع آهي. هن اداري ۾ بيچلر، ماسٽرس ۽ ڊپلوما جي سند ڪرائي وڃي ٿي.

## تاريخ
لنڪن يونيوسٽي بزنس ۽ مينجمنٽ وچ اوڀر ۽ ٻين علائقن ۾ موجود هڪ تعليمي ادارو آهي. هي ادارو 2014ع تي قائم ڪيو ويو. هن ۾ ڪل هڪ هزار کان وڌيڪ شاگرد تعليم پرائين ٿا.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* 

زمرو:شارجه ۾ موجود ڪمپنيون
زمرو:گڏيل عرب امارات ۾ بزنس اسڪول
زمرو:گڏيل عرب امارات ۾ 2014ع جون تعميرات
زمرو:2014ع ۾ قائم ٿيل تعليمي ادارا
زمرو:يونيورسٽيون ۽ ڪاليجز
ابو شگاره

**ابو شگاره** ، گڏيل عرب امارات جي رياست شارجه ۾ هڪ رهائشي علائقو آهي. هڪ رياست جي گنجان آبادين مان هڪ آبادي وارو شهر آهي. هتي رياست ۾ موجود سڀ کان وڏو پارڪ ابو شگاره پارڪ پڻ واقع آهي.

## مڪانيت
ابو شگاره الوحده روڊ [ايس 113]، بادشاهه عبدالعزيز روڊ [ايس 116]، ۽ الستقلال روڊ [ايس 107]  جي وچ تي واقع آهي.

## خارجي ڳنڍڻا
# New offer to Abu Shagara traders Sharjah -  Auto Park can house 700 car showrooms
# Gulf News Report - Down the years in Abu Shagara
# The National News paper - Old vehicles put dealers on the road to success
# Khaleej Times - Sharjah to shift Abu Shagara used car market
#  Sharjah Municipality warns used cars dealers not to take up public spaces after complaints from local residents.

زمرو:شارجه (شهر)
شارجه قومي پارڪ

**شارجه قومي پارڪ** ، گڏيل عرب امارات جي رياست  شاراجه ۾ واقع هڪ عوامي پارڪ آهي.

هي شارجه جو وڏو پارڪ آهي، جيڪو 630,000&nbsp;m2 تي مشتمل آهي.

## حوالا

زمرو:1982ع ۾ محفوظ قرار ڏنل علائقا
زمرو:گڏيل عرب امارات جا عوامي پارڪ
زمرو:شارجه جي ارضيات
زمرو:شارجه ۾ گهمڻ جون جڳهون
زمرو:گڏيل عرب امارات ۾ 1982ع جون تعميرات
ناديه مراد

**ناديه مراد باسي** ، جرمني ۾ رهندڙ عراق جي ڪردستاني انساني حقن جي ڪارڪن ۽ امن جو نوبل انعام ماڻيندڙ يزيدي عورت آهي. هن کي داعش پاران اغوا ڪري ٽن مهينن تائين قيد ۾ رکيو ويو. 2018ع ۾ ڊينس ماڪويج ۽ هن کي ”جنسي ڏاڍائي کي جنگين ۾ هٿيار طور استعمال ڪرڻ“ خلاف جدوجهد تي گڏيل طور امن جو نوبل انعام ڏنو ويو. هي پهرين عراقي شهري آهي جنهن کي امن جو نوبل انعام مليو.

ناديه مراد، ناديه انيشيٽوو نالي تنظيم جي باني آهي، هي تنظيم اهڙن عورتن جي ڪم لاءِ وقف ڪيل آهي، جيڪي جنگي علائقن ۾ ظلم جو شڪار ٿين ٿيون، جن جي نسل ڪشي ڪئي وڃي ٿي ۽ جن کي اسمگلنگ ڪيو وڃي ٿو، هي اهڙين عورتن جي زندگي ٻيهر سنوارڻ ۾ مددگار تنظيم آهي.

## حوالا

زمرو:1993 پيدائش
زمرو:1993ع جون پيدائشون
زمرو:اغوا ٿيل ماڻهو
زمرو:امن نوبل انعام کٽيندڙ
زمرو:انساني حقن جي ڀڃڪڙين جو شڪار
زمرو:ايشيا ۾ عورتن خلاف تشدد
زمرو:جرمني ۾ رهندڙ يزيدي
زمرو:جرمني ۾ مهاجر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:عراق جا يزيدي
زمرو:عراق ۾ جنسي ڏاڍائي
زمرو:عراقي مهاجر
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:نوبل انعام کٽيندڙ عراقي
زمرو:نوبل انعام کٽيندڙ عورتون
زمرو:جيوت ماڻهو
ويھند

**ويھند** ھڪ قديم شھر جيڪو عربن جي دؤر ۾ سنڌ جو حصو ھيو. جنت السنڌ مطابق: ويهند جي جاءِ وقوع متعلق ڪنهن به سنڌ جي مؤرخ بيان ڪين ڏنو آهي ته هيءَ رياست ڪهڙي هنڌ تي هئي. مولوي نور محمد نظاماڻي مرحوم ’تاريخ سنڌ‘ ڀاڱي-2، ص – 173 تي فقط ايترو لکيو آهي ته ويهند هڪ عظيم الشان شهر هو، جو منصوره کان به زياده آباد هو؛ ان جي چوڌاري باغ هئا ۽ اتي سڀ ڪاشيءِ سستي هئي  . مسٽر عبدالغني عبدالله ’تاريخ سنڌ‘ ڀاڱي-2، صفحي 4 ۽ 5 ۾ سنڌ جي خودمختيار رياستن جو ذڪر ڏنو آهي، پر ويهند جي نالي نشان کان گويا بي خبر آهي. 
سنڌ جي هيءَ رياست ’گنڌارا‘ به سڏبي هئي. سندس تختگاه ’ويهند‘، اٽڪ کان ٿورو مٿڀرو مهراڻ جي اوڀرندي ڪپ تي هو. سندس الهندي ۾ چارسده (پشڪالاوتي) ۽ اڀرندي ۾ تشڪلا (ٽئڪسلا) هو. هندستان جي پراڻن شهرن مان هو. هتي جو راجا هندو هو، پر رياست اندر مسلمانن جي آبادي هئي سلطان محمود غزنويءَ پشاور فتح ڪرڻ کان پوءِ مٿس قبضو ڪيو هو. 

## حوالا
سنگھار سومرو

**سنگھار سومرو** سنڌ جي سومرا گھراڻي جو چوٿون نمبر بادشاھ جنھن جي ڏکڻ سنڌ م حڪومت ھئي. مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:سنه 1092ع ۾ وفات ڪيائين. دودي جي وفات ڪرڻ وقت سندس پٽ سنگهار صغير هو. سومرن کيس سرداريءَ جي پڳ ٻڌرائي، مگر حڪومت جون واڳون دودي جي ڌيءَ تارا ٻائيءَ جي هٿ ۾ هيون. هيءَ پهرين سنڌي خاتون هئي، جنهن سياست ۾ مردانگيءَ سان قدم رکيو هو. سومرا ساڻس وفادار ۽ فرمانبردار ٿي رهيا. جڏهن سنگهار وڏو ٿيو، تڏهن ان کي تخت نشين ڪيائون. گاديءَ تي ويهڻ شرط نوجوان ڪڇ کان وٺي هالڪنڊيءَ تائين باغين کي مطيع ڪري، حڪومت ڪئي. سنه 1106ع ۾ بنان اولاد مري ويو.
سنگهار جي وفات کان پوءِ سندس زال هموٻائيءَ حڪومت جون واڳون پنهنجي هٿ ۾ رکيون ۽ ڌرڪ جي قلعي ۾ پنهنجو تختگاه قائم ڪيو. سنگهار جڏهن وڏو بالغ ٿيو ته بادشاهيءَ جي تخت تي ويهي، ملڪ ۽ مال جو ڪاروبار سنڀالڻ لڳو. جيڪي  ماڻهو سرڪش مخالف، باغي ۽ فسادي هئي، انهن کي تنبيهه ڪري سيکيت ڏيئي ڪڇ جي پاسي چڙهائي ڪري، نانگنيءَ (شايد نانڪني) تائين ملڪ پنهنجي قبضي ۾ آندائين، ان کان ڪجهه سال پوءِ آخرت جو سفر اختيار ڪيائين. سندس حڪومت جي مدت پندرهن سال هئي.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
تاراٻائي

**تاراٻائي**  
سنڌ جي بادشاھ دودو سومرو پھريون جي نياڻي ھئي . دودي سومري جي وفات  وقت ان جو پٽ سنگھار صغير ھيو ان ڪري تخت جي ذميداري اميرن ان جي وڏي ٿيڻ تائين شھزادي تاراٻائي کي سونپي ۽ سڀ رعيت به سندس تابعدار ۽ فرمانبردار رهي.
سن 491ھ ۾ تخت تان ڀاء جي حق ۾ دستبردار ٿي.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
ڊاگما

**ڊاگما** (Dogma)، هٺ ڌرمي يا دقانوسيت يا عقيدن جو هڪ سرشتو ٿئي ٿو، جنهن ۾ تنقيدي سوچ، ويچارن، خيالن جي ڏي وٺ، بحث ۽ تجزيئي جي اجازت ناهي هوندي. نه توهان ڊاگما تي سوال اُٿاري سگھو ٿا نه ان کي ڇڏي سگھو ٿا. ڊاگما فرد کي پنهنجي دماغ سان سوچڻ يا ويچارڻ جي حق کي دٻائي ڇڏي ٿي. ڇو جو ڊاگما تحت برين واشنگ تحت ننڍپڻ کان ئي ٻڌايو ويندو آهي ته شيون يا نظريا تبديل نٿا ٿين. تنهنڪري تبديل ٿيل حالتن آهر پنهنجو پاڻ کي بدلائڻ کان روڪي ڇڏيو ويندو آهي يعني بقا خاطر ماحول آهر پنهنجو پاڻ کي بدلائڻ واري سُچيتائِي واري عمل کي به سٺو نه سمجھيو ويندو آهي.

ان جو نتيجو اهو نڪرندو آهي ته ڊاگما جي عقيدي يا عقيدن جي سرشتي کي هلائڻ وارا اڳواڻ يا ادارا پنهنجي پيروي ڪندڙ ماڻهن کي سولائي سان پنهنجي ذاتي دنياوي مفادن لاءِ پنهنجي پيروي ڪندڙن کي ائين ڪتب آڻيندا رهندا آهن جو عقيدي جي عينڪ پاتل پيروي ڪندڙن کي خبر به به ڪانه پوندي آهي ته اهي استعمال ٿي رهيا آهن، انهن جي ڦرمار ٿي رهي آهي، ڇو جو پيروي ڪندڙ ڊاگما جي پويترتا جي پاڪائي ۽ تقديس ۾ غرق ۽ مست هوندا آهن. جڏهن ماڻهن جو وڏو انگ ڪنهن به ڊاگما، دقيانوسيت يا عقيدن جي سرشتي يا ڊاگما جي هٺ ڌرمي کي مڃي وٺندو آهي ته پوءِ ڪنهن به مخالفت کان سواءِ ئي انهن کان ڪجهه به ڪرائي سگھبو آهي. تنهنڪري اهو به چئي سگھجي ٿو ته ڊگما انسانن جي سوچ ۽ انهن جي عملن کي ڪنٽرول ڪرڻ جو ٽُول يا اوزار بڻجي وڃي ٿي.
[//en.wikipedia.org/wiki/Dogma]

## حوالا

زمرو:اصول
زمرو:تواريخ
زمرو:سماج
زمرو:سماجيات
زمرو:فلسفو
زمرو:مذهب
خفيف سومرو

**خفيف سومرو**  سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم. سنگھار سومرو کي اولاد ڪانہ ھئي تنھنڪري انجي وفات کانپوءِ ڪجهه تاريخي ڪتابن مطابق سندس زال راڻي ھمو ٻائي تخت تي ويٺي
 پر ڪجهه تاريخي ڪتابن مطابق راڻي ھمو ٻائي جو ڀاءُ خفيف سومرو تخت تي ويٺو.
جڏهن سنگهار فوت ٿيو ته ان کي ڪو پٽ ڪو نه هو، ۽ ان جي زال جو ڀاءُ، خفيف جي نالي سان حڪومت جي تخت تي ويٺو. ڇٽيهه سال ملڪ هلائي سنه 536ھ ۾ گذاري ويو.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
راڻي ھمو ٻائي

سنگهار جي وفات کان پوءِ سندس زال هموٻائيءَ حڪومت جون واڳون پنهنجي هٿ ۾ رکيون ۽ ڌرڪ جي قلعي ۾ پنهنجو تختگاه قائم ڪيو. پنهنجي ڀائرن مان هڪڙي کي محمد طور تي حاڪم مقرر ڪيائين ۽ ٻئي کي ٿري شهر ۾. محمد طور ۾ ڪيترائي زميندار، جن مان گهڻا خدارسيده بزرگ پيدا ٿيا، رهندا هئا. اهي شيخ الاسلام مخدوم بهاؤ الدين زڪريا رحه جا مريد هئا. هندستان جي تاريخ جا مؤرخ عام طور سلطانه رضيه کي پهرين مسلمان حڪمران عورت شمار ڪن ٿا، حالانڪه سلطانه رضيه 634ھ (1236ع) ۾ دهليءَ جي تخت تي ويٺي ۽ ان حساب موجب تاراٻائي ۽ هموٻائي پهريون سنڌي عورتون هيون، جن مردانگيءَ سان حڪومت هلائي. هموٻائي ڏکڻ ۽ اتر سنڌ تي حڪومت ڪئي. انهيءَ وقت دودو نالي هڪڙو سومرو سردار جو هڪ جي ڳوٺ ۾ حڪمران هو، تنهن وجهه وٺي پنهنجي لشڪر سان محمد طور ۽ ٿري شهرن تي ڪاهي هموٻائيءَ جي ڀائرن سان جنگ ڪئي، جنهن ۾ هموٻائيءَ جا ڀائر مارجي ويا. ايتري ۾ دادوءَ (فتح خان) نالي هڪڙو سومرو سردار، جو دودي پهرئين جي اولاد مان هو، تنهن لشڪر وٺي دشمن کي ماري مڃائي، هموٻائي وارو سمورو ملڪ پنهنجي قبضي ۾ ڪيو.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
ڀونگر سومرو

**ڀونگر سومرو** سنڌ جي سمورا گھراڻي جو ٻيون نمبر بادشاھ جيڪو سومري سردار جو پٽ ھيو. ھن لاء غير مستند روايتون آھن تہ ھن ٻہ شاديون ڪيون ھڪ پنھنجي ذات مان جنھن مان کيس دودو سومرو نالي پٽ ھيو ء ھڪ ٻي ذات مان جنھن مان کيس چنيسر سومرو نالي پٽ ھيو. ھن جي ھڪ ڌيءُ جو نالو ٻاگھي ھيو . مولائي شيدائي لکي ٿو تہ:ڀونگر پيءُ جي وفات کان پوءِ پندرهن ورهيه حڪومت ڪري سنه 1068ع ۾ وفات ڪئي
تاريخ سومرا سنڌ ۾ لکيل آهي تہ:ڀونگر پيءُ جي وفات کانپوءِ حڪومت جي مسند ۽ موروثي تخت تي ويهي، اڳتي وک وڌائي حڪومت ڪرڻ لڳو. پنڌرهن سال حڪومت ۽ بادشاهيءَ ۾ مشغول رهيو. سن 461ھ ۾ بقاواري جهان ڏي روانو ٿي ويو.تاريخ سومرا سنڌ مطابق مستند تاريخي روايتن م چنيسر نالي سان ڀونگر جو پٽ ثابت ڪونھي.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست
 

## حوالا
فتو سومرو

**فتو سومرو**  عرف فتح خان عرف دادو سومرو جنت السنڌ مطابق راڻي ھمو ٻائي کان پوءِ سنڌ جو سومرا گھراڻي جو حاڪم ٿيو.هموٻائي ڏکڻ ۽ اتر سنڌ تي حڪومت ڪئي. انهيءَ وقت دودو نالي هڪڙو سومرو سردار جو هڪ جي ڳوٺ ۾ حڪمران هو، تنهن وجهه وٺي پنهنجي لشڪر سان محمد طور ۽ ٿري شهرن تي ڪاهي هموٻائيءَ جي ڀائرن سان جنگ ڪئي، جنهن ۾ هموٻائيءَ جا ڀائر مارجي ويا. ايتري ۾ دادوءَ (فتح خان) نالي هڪڙو سومرو سردار، جو دودي پهرئين جي اولاد مان هو، تنهن لشڪر وٺي دشمن کي ماري مڃائي، هموٻائي وارو سمورو ملڪ پنهنجي قبض: ۾ ڪيو. ڳچ ورهيه صلح سانت سان حڪومت ڪرڻ کان وءِ وفات ڪيائين. جنت السنڌ ڪتاب مطابق فتو سومرو کان پوءِ خيرو (کينئڙو) سومرو  قوم جو حاڪم ٿيو ۽ ان  رعايا کي آسودو ۽ خوش رکيو.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
عمر سومرو پھريون

**عمر سومرو پھريون** سنڌ جي سومرا گھراڻي جي ھڪ بادشاھ ھيو.ڀاءُ کان پوءِ حڪومت جي تخت تي ويٺو. چاليهه سال حڪومت جو ڪم هلائي سن 576ھ ۾ وفات ڪري ويو.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
دودو سومرو ٻيون

**دودو سومرو ٻيون**  سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ بادشاھ ھيو. عمر جي وفات کانپوءِ دودو ثاني جو دودي اول جي چاچي جي اولاد مان هو، موروثي تخت تي ويهي حڪومت ڪرڻ لڳو. جڏهن چوڏهن سال حڪومت ڪري چڪو، ته سن 590ھ ۾ بقا وري جهان ڏي روانو ٿي ويو
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
ڀونگر سومرو ٻيون

**ڀونگر ٻيون** سنڌ جو سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم ھيو.ڀونگر ثاني دودي اول جي اولاد مان هو. تنهن وٽ گهڻي خلق گڏ ٿي هئي. تنهن ڪوشش ڪري حڪومت لاءِ کڙي  ٿيل دعويدار جماعت جي پاڙ پٽي ۽ پاڻ حڪومت جي تخت تي ويٺو. ٽيٽيهه سال آزادي ۽ خودمختياريءَ سان حڪومت هلائي، سن 623ھ ۾ حياتيءَ جا ڏينهن پوري ڪري ويو
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا

زمرو:تاريخي شخصيون
خيرو سومرو

**خيرو سومرو**  سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم ھيو.جي وفات کانپوءِ خيرونالي سان حڪومت جا معاملا ملڪ ۽ مال سنڀالڻ لڳو، هو وڻندڙ اخلاق سان سينگاريل  هو. سورنهن سال حڪومت ڪرڻ بعد، سندس حياتيءَ جو سج مماتيءَ جي افق ۾ غروب ٿي ويو.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
محمد طور سومرو

**محمد طور سومرو**  سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم ھيو . تاريخ سومرا سنڌ مطابق:خيري جي وفات کانپوءِ، حڪومت جي تخت تي ويٺو،  پنڌرهن سال حڪومت جو ڪاروبار هلائي گذاري ويو.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
دودو سومرو ٽيون

**دودو سومرو ٽيون** سنڌ ۾ سومرا گھراڻي جو حاڪم جيڪو پنھنجي پيءُ خيرو بن محمد طور جي وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو.تاريخ سومرا سنڌ مطابق: : والد جي وفات کانپوءِ حڪومت جي تخت تي ويٺو، چوڏهن سال حڪم هلائي، بقاءِ واري جهان ڏي راهي ٿيو.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
6 آڪٽوبر

**6 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 279 هون (ليپ سال 280 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 86 ڏينهن (ليپ سال 87 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1762ع]]** – برطانيه پاران منيلا تي قبضو ڪيو ويو، ان جنگ کان اڳ منيلا اسپين جي قبضي ۾ هو.
* **[[1981ع]]** – مصري صدر انور سادات کي مذهبي انتهاپسند قتل ڪري ڇڏيو.
* **[[2010ع]]** – انسٽا گرام آئي او ايس ڊوائيسن لاءِ پهريون ڀيرو جاري ڪيو ويو.
## پيدائش

* **[[1879ع]] ــ [[:en:Hussain_Ahmed_Madani|سيد حسين احمد مدني]]**، ديني عالم ۽ سياسي اڳواڻ
*1930ع ــ حافظ الاسد،  شام جو اڳوڻو وزيراعظم ۽ صدر
***[[1946ع]] ــ [[:en:Vinod_Khanna|ونود کنا]]**، ڀارتي فلمن جو اداڪار

## فوتگيون

***[[1974ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=امين%20فقير%20مڱريو امين فقير مـڱريو]**، حر مجاھد فورس جو سالاراعظم
*1981ع ــ محمد انور السادات، مصر جو ٽيون صدر

* **[[2006ع]] ــ [[آثم ناٿن شاهي|آثم ناٿن شاھي]]،**  شاعر

## ڏڻ ۽ عام موڪل
* جرمن آمريڪي ڏينهن

## وڌيڪ ڏسو
*7 آڪٽوبر
*8 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
طائي سومرو

**طائي سومرو** سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ۽ پنھنجي پيءُ دودو سومرو ٽيون جي وفات بعد تخت تي ويٺو. تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق:: والد جي وفات کانپوءِ حڪومت جي تخت تي ويٺو، چوڏهن سال حڪم هلائي، بقاءِ واري جهان ڏي راهي ٿيو.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
جرمن آمريڪي ڏينهن

**جرمن آمريڪي ڏينهن** ، آمريڪا ۾ موڪل جو ڏينهن آهي. هي ڏيهن هر سال . تحت 6 آڪٽوبر تي ملهايو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عام موڪلون
چنيسر سومرو

**چنيسر سومرو**  سنڌ جو سومرا گھراڻي جي حاڪم جو نالو آھي جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ء پنھجي پيء طائي سومرو جي وفات کان پوءِ تخت تي ويٺو.تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق:سندس پيءُ مري ويو ته پاڻ بادشاهيءَ جي تخت تي ويٺو ارڙهن سال حڪومت ڪيائين. چنيسر ۽ سندس زال ليلا جو احوال امير ابول ولد شاهه قاسم ارغون نظم ۾ آندو آهي. هيءُ هڪ بيت هار جي باري   ۾ آهي، جيڪو هار ليلا ڪونروءَ کان وٺي ان جي عيوض  کيس چنيسر هڪ رات لاءِ ڏنائين.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
ڀونگر سومرو ٽيون

**ڀونگر سومرو ٽيون** سنڌ جي سومرا گھراڻي جو حاڪم هو جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ۽ پنھنجي پيءُ چنيسر سومرو جي وفات تي سندس گاديءَ تي ويٺو. تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق:ڀونگر بن چنيسر: پنهنجي والد چنيسر جي وفات بعد، حڪومت توڙي بادشاهي سنڀاليائين ۽ پندرهن سال حڪمران رهي، هميشه واري جهان ڏي هليو ويو.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
خفيف سومرو ٻيون

**خفيف سومرو ٻيون** سنڌ جي سومرا گھراڻي جو حاڪم جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ۽ پنھجي پيء ڀونگر سومرو ٽيون جي وفات کان پوء سندس گاديءَ تي ويٺو.تاريخ سومرا سنڌ مطابق:سندس والد فوت ٿيو ته حڪومت جو ڇٽ مٿي تي رکيائين، ارڙهن سال حڪومت هلائي، هميشه واري جهان ڏي روانو ٿي ويو.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
دودو سومرو چوٿون

**دودو سومرو چوٿون** سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم ھيو جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ء پنھجي ڀاء خفيف سومرو ٻيون جي وفات کان پوءِ سندس تخت تي ويٺو.تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق:ڀاءُ جي وفات کانپوءِ حڪومت جي تخت تي ويٺو، سندس حڪومت جو عرصو پنجويهه سال آهي. آخرڪار سندس حياتيءَ جو سج مماتيءَ جي افق ۾ غروب ٿي ويو. 
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
عمر سومرو ٻيون

**عمر سومرو ٻيون** سند جي سومرا گھراڻي جي دؤر جو ھڪ حاڪم جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ء پنھنجي پيء دودو سومرو چوٿون جي وفات کان پوءِ ڏکڻ سنڌ جو بادشاھ ٿيو.تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق: دودي جي وفات کانپوءِ، سردار ۽ سلطنت جي سرواڻي سنڀاليائين، عدل ۽ انصاف ۾ ڪوشش ورتائين، حڪومت جو ڪاروبار پنجٽيهه سال آزادي ۽ خودمختياريءَ سان هلايائين. سندس دور ۾ سنڌ جي سلطنت نهايت آباد ۽ خوشحال رهي. آخر هميشه واري جهان ڏي موڪلائي ويو.

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
ڀونگر سومرو چوٿون

**ڀونگر سومرو چوٿون** سنڌ جي سومرا گھراڻي جو ھڪ حاڪم ھيو جيڪو محمد طور سومرو جي خاندان مان هو ۽ عمر سومرو ٻيون جي وفات کان پوءِ سنڌ جو حاڪم ٿيو. تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق: عمر سومري جي وفات بعد سنڌ جي حڪومت جي تخت (تي) ويٺو. ڏهن سالن تائين بادشاهي برقرار رهيس. سن 671ھ ۾ بقا واري جهان ڏي روانو ٿي ويو.
## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
ھمير سومرو

**ھمير سومرو**  سنڌ ۾ سومرا گھراڻي جو آخري حاڪم ھيو. تاريخ سومرا سنڌ جي مطابق: ڀونگر جي وفات کانپوءِ همير نالي هڪ شخص حڪومت جي مسند تي ويٺو، جو ظالم طبيعت ۽ماڻهن کي آزاريندڙ هو، جنهن ڪري ماڻهو سندس ظلم کان تنگ ٿي، کيس حڪومت تان لاهڻ ۽ قتل ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳا. سمان قوم جا ماڻهو ڪڇ جي پاسي کان اچي سنڌ جي آسپاس ويٺا هئا. انهن سمن ۽ سنڌ جي ماڻهن ۾ دوستي ۽ لاڳاپن جو رستو جاري ٿي چڪو هو. سمان قوم ۾ انڙ نالي هڪ شخص هو، جنهن جي پيشانيءَ ۾ هدايت ۽ بخت جانشان چمڪي رهيا هئا. ملڪ جي اميرن ۽ حڪومت جي ماڻهن (سمن) ان کي چونڊيو. سڀني ٻڌي ڪري ڳجهيءَ طرح پرهه ڦٽيءَ مهل گڏجي، جنهن گهر ۾ همير ننڊ ۾ ستل هو، اتي پهچي همير کي ماري وڌو، ۽ سندس سر کي شهر جي دروازي تي ٽنگيائون ۽ (انڙ سمي) کي بادشاهيءَ جي تخت تي ويهاريائو

## سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

## حوالا
سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حاڪمن جي فھرست

سنڌ ۾ سومرا گھراڻي جا بادشاھ يا حاڪم:

*سومرو (امير)
*ڀونگر سومرو
*دودو سومرو
*تاراٻائي
*سنگھار سومرو
*راڻي ھمو ٻائي
*فتو سومرو
*خفيف سومرو
*عمر سومرو پھريون
*دودو سومرو ٻيون
*ڀونگر سومرو ٻيون
*خيرو سومرو
*محمد طور سومرو
*خيرو بن محمد
*دودو سومرو ٽيون
*طائي سومرو
*چنيسر سومرو
*ڀونگر سومرو ٽيون
*خفيف سومرو ٻيون
*دودو سومرو چوٿون
*عمر سومرو ٻيون
*ڀونگر سومرو چوٿون
*ھمير سومرو
راء ديواجي

**راء ڏياچ** سنڌ جو ھڪ بادشاھ جنھن سنڌ ۾ راء گھراڻي جي بادشاهي جو بنياد وجھي ھڪ مضبوط ايمپائر قائم ڪئي.سندس وفات کانپوءِ پٽ راء سھارس پھريون تخت تي ويٺو.

## راء گھراڻي جي ايمپائر جا صوبا

دارالحڪومت وارو صوبو، جنهن تي خود سهرس پنهنجي گاديءَ واري شهر الور مان حڪومت ڪندو هو، سو گهڻو ڪري اڄوڪي اپر سنڌ ۽ گهڻو ڪري ديراجات جي ڏاکڻي حصي، ۽ ڪڇيءَ سميت بلوچستان جي ڀرپاسي وارن علائقن تي مشتمل هو. اهڙي طرح ان صوبي کي مرڪزي حيثيت حاصل هئي، ۽ ان ٻن ٻن گورنري صوبن کي، جن  جي گاديءَ جا شهر هڪ پاسي سنڌ ۾ برهمڻ آباد ۽ سيوهڻ ۽ ٻئي پاسي پنجاب ۾ اسڪالند ۽ ملتان هئا، تقريباً ٻن ساهميءَ جي پڙن وانگر هڪٻئي جي نسبت ۾  پوريءَ برابريءَ جي وزن ۾ بيهاريو ٿي. برهمڻ آباد جو صوبو سنڌو نديءَ جي اوڀر واريءَ مرڪزي سنڌ، سڄي لوئر سنڌ ۽ شايد ڪڇ تي مشتمل هو، ۽ سيوهڻ (سيوستان) واري صوبي ۾ لڳ ڀڳ جديد لاڙڪاڻو ۽ دادو ضلعا، ۽ ممڪن آهي ته لسٻيلو پڻ شامل هئا. اَسڪالند صوبي ۾ شايد بهاولپور رياست ۽ ان جي آسي پاسي وارا پنجاب جا ضلعا، ۽ ملتان صوبي ۾ اهو سڄو علائقو شامل معلوم ٿئي ٿو، جيڪو وڃي مٿي لوڻاٺين پهاڙين (سالٽ رينج) سان لڳي ٿو، ڇاڪاڻ ته ان لاءِ چيو وڃي ٿو ته انهيءَ صوبي جي سرحد ڪشمير سان مليل هئيو.

## راء گھراڻي جي راجائن جي فھرست

## حوالا

زمرو:راءِ شاهي گهراڻو
زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ
سنڌ جي غزنوي گھراڻي جي گورنرن جي فھرست

*سرھنگ خطيبي
*ابو نصر بن محمد
*ابوالقاسم محمود
*نوشنگين
*طفاتگين
*محمد باھليم
*حسين بن ابراهيم
ٿري (شھر)

**ٿري** هي شهر سومرن جو پهريون تختگاهه هو. هن شهر ۾ سومرن جي سردار سومره ٻئي کي تخت تي ويهاريو ويو هو. هيءُ شهر اُلهندي پراڻ جي ساڄي ڪپ تي آباد هو. سندس آثار ديره محبت کان ساڍن ڇهن ميلن جي مفاصلي تي ڏکڻ- اوڀر طرف آهن

## حوالا
جناني

**جناني** هي شهر اُچ ۽ بکر شهر جي وچ ۾ درياهه سنڌ جي ڪناري تي هڪ وڻندڙ سهڻو شهر هو. هن شهر ۾ سومرا ڪثرت سان رهندا هئا. هيءُ شهر قديم زماني ۾ مصر تائين مشهور هو. هن شهر لاءِ مشهور سياح ابن بطوطه کي شيخ برهان الدين اعرج اسڪندريه ۾ ٻڌايو هو ته: سنڌ ملڪ ۾ توکي هڪ اهڙي قوم ان شهر ۾ ملندي، جا نه ڪنهن سان (گڏ) کائي ٿي ۽ نه وري ان قوم جا ماڻهو ٻئي قوم سان شادي وغيره ڪندا آهن. آثار قديم جا ماهر اڄ تائين هن شهر جي کنڊرن کي هٿ ڪري نه سگهيا آهن.

## حوالا
دمريلا

**دمريلا**  هيءُ شهر ديبل جي ضلعي ۾ هو ۽ سومرن جو شهر هو. سلطان محمد تغلق جي دؤر ۾ باغي طعي هن شهر ۾ سومرن وٽ پناهه ورتي هئي. محمد تغلق سنه 744ھ سن 1343ع ڌاري محمد تغلق طغي جو پيڇو ڪندي گجرات جي شهر گوندل کان دمريلا پهتو هو، جتي بخار وگهي دم ڏنائين. علامه دائود پوٽه صاحب لکي ٿو ته: دمريلا ديبل جي ويجهو هو، جيئن تاريخ جهان ڪشاء مان واضح ٿئي ٿو. ضياءَ الدين برني انهيءَ کي ٻن جاين تي مريلا ۽ هڪ جاءِ تي دمريلا لکي ٿو (تاريخ فيروز شاهي برني ص 669- 523) اسان جي گمان ۾ دمريلا مڪران ۽ سنڌ جي سرحد تي هو.
فرشته (ج 2 ص 604- 605) محمد بن قاسم جي حملي جو بيان ڪندي لکي ٿو ته: ”ازميان مڪران شده بديون و درمل ڪه سرحد ديبل است، آمد مڪران مان ٿيندو ديون ۽ درملا ۾ آيو جا ديبل جي سرحد آهي. اهو درمله ضرور دمريلا آهي. جنهن ڦير گهير سبب هيءَ صورت ورتي آهي.

## حوالا
روپاھ ماڙي

**روپاھ ماڙي** روپاهه ماڙي سومرن جي صاحبيءَ جو عظيم شهر هو. چون ٿا تہ: هيءُ شهر دودي ۽ چنيسر جي والد ڀونگر پنهنجي راڻيءَ جي رهائش لاءِ، تعمير ڪرايو هو. هن شهر ۾  جيڪا (جيڪو)بادشاهي محلات هئي (هو) ان جا دروازا چانديءَ جا ٺهيل هئا ۽ انهيءَ ڪري ئي شهر جو نالو روپاهه ماڙي پئجي ويو. هن جي ڀرسان ريڻ درياء وهندو هو  ان جا کنڊر اڄ تائين موجود آهن، جتي سومرا قوم  پاران ساليانو  ميلولڳايو وڃي ٿو.

روپا ماڙي ماڳ بدين ضلعي ۾ واقع هڪ قديم آثارِ قديمه جو هنڌ آهي، جتي دودو سومرو، جيڪو سومرا خاندان جو افسانوي حڪمران سمجهيو وڃي ٿو، جي قبر موجود آهي۔ هي ماڳ بدين شهر کان لڳ ڀڳ 50 ڪلوميٽر ڏکڻ طرف سيراڻي روڊ تي واقع آهي۔ وقت بوقت سمنڊ جي چاڙهائي ۽ تيز برساتن سبب ماڳ کي سخت نقصان پهتو آهي، جنهن ڪري ڪيترن تاريخي آثارن کي ناقابلِ تلافي زيان رسيو آهي۔
ماڳ تي ٽٽل مٽيءَ جي برتنن ۽ سرن جا وڏا ذخيرو پکڙيل حالت ۾ ڏسڻ ۾ اچن ٿا۔ مزار جي پويان ملبن جو هڪ وڏو دڙو موجود آهي، جنهن کي روايت موجب دودو سومرو جي رهائشگاهه سمجهيو وڃي ٿو۔ هن هنڌ تي هڪ قديم مسجد جا اڏاوتي نشان پڻ موجود آهن، جڏهن⁠تہ چنيسر (دودو سومرو جو ڀاءُ) جو دڙو مزار کان ٿوري مفاصلي تي واقع آهي۔
هر سال اپريل مهيني ۾ دودو سومرو جو ميلو ملهايو ويندو آهي، جنهن ۾ صوبي جي مختلف علائقن مان سومرا برادري جا ماڻهو وڏي انگ ۾ شرڪت ڪري مذهبي ۽ ثقافتي تقريبون منعقد ڪندا آهن۔

## حوالا
ڄام راءَ ڏنو

**ڄام راءِ ڏنو/رائيڌن** ، ڄام سڪندر جي وفات تي سنڌ جو تيرهون ڄام مقرر ٿيو. چيو وڃي ٿو هن 1444ع کان 1453ع تائين سنڌ تي حڪمراني ڪئي. تاريخدان راءِ ڏنو جي باري ۾ مختلف رايا رکن ٿا، هڪ موقف آهي ته ڄام سنجر ۽ راءِ ڏنو هڪ ئي ماڻهو جو نالو آهن.

ڄام تغلق شاھ جوڻو جي حڪمراني ۾ هي ڪڇ ۾ رهندو هو، جڏهن هن تائين ڄام سڪندر جي وفات جي خبر پهتي ته ڪيترن ئي ساٿين سميت ٺٽي ڏانهن روانو ٿيو. ٺٽي تي پهچڻ بعد هن چيو ته هي حڪومت حاصل ڪرڻ نه پر مسلمانن جي ملڪيت کي بچائڻ لاءِ آيو آهي. هن چيو ته آئون پاڻ کي حڪمراني جي اهل نٿو سمجهان ۽ اوهان جنهن کي حڪمراني سونپيو سڀ کان اڳ آئون کيس قبول ڪندس. پر ٺٽي ۾ موجود ماڻهن جي گڏيل فيصلي کان پوءِ هن کي بادشاهه مقرر ڪيو ويو.ڄام رائدان، جو ڄام تغلق جي ڏينهن ۾ وڃي ڪڇ ۾ رهيو هو، جيئن ته ان وقت ٻيو ڪوبه تخت لاءِ دعويدار ڪونه هو، تنهن ڪري سڀني سمن هن کي يڪراءِ گاديءَ تي ويهاريو. هو سٺي سڀاءُ جو ماڻهو هو. سمنڊ کان وٺي اٻاوڙي جي ڪاجريلي ۽ ڪنڊيلي ڳوٺن تائين سنڌ تي سندس قبضو رهيو. هن نَوَ ورهيه حڪومت هلائي.

## ڄام سنجر ۽ راءِ ڏنو
مير علي شير قانع ٺٽوي ۽ معصوم شاهه بکري واري جي مطابق ڄام راءِ ڏنو، ۽ ڄام سنجر ٻن الڳ ماڻهن جا نالا آهن، سندس خيال موجوب ڄام راءِ ڏنو سنجر کان اڳ سنڌ جو حاڪم هو، ڄام سنجر کي صدرالدين شاهه جو لقب پڻ ڏنو ويو. 20 صدي جي تاريخدان ايم ايڇ پنهور سمن جي حڪمراني تي لکندي چئي ٿو ته راءِ ڌن نالو اصل ۾ راءِ ڏنو آهي، جيڪو سنڌ ۾ عام استعمال ٿيندڙ نالو هو.

## وفات
ڄام راءِ ڏنو کي شراب ۾ ڄام سنجر زهر ملائي ڏنو، جنهن جي پيئڻ کان ٽي ڏينهن پوءِ سندس وفات ٿي. کيس هڪڙي سمي سردار سنجر شراب ۾ زهر پياري ماري ڇڏيو.

## حوالا

زمرو:سما جاتيون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
ڄام جوڻو (پھريون)

**ڄام جوڻو پهريون** ڄام انڙ کان پوءِ سنه 755ھ (1354ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو. ڄام انڙ سمن جي حڪومت جو سنڌ ۾ پايو وڌو هو، پر اڃا دهليءَ جي ماتحت هو. ڄام جوناه عقلمند بادشاه ٿي گذريو آهي. هن گاديءَ تي ويهڻ شرط پنهنجا دوست ۽ عزيز ساريءَ سنڌ جي جدا جدا، ڀاڱن ڏانهن روانا ڪيا، انهي لاءِ ته ساري سنڌ سندس قبضي هيٺ رهي. اهي ٺٽي کان منزلون ڪندا بکر پهتا ۽ بکر جي آس پاس ڪيترائي ڳوٺ پنهنجي ماتحت ڪيائون. بکر جي ترڪن ٻه ٽي جنگيون سمن سان ڪيون، پر سما زور پئجي ويا ۽ ترڪ بکر ڇڏي وڃي اچ نڪتا. اهڙيءَ طرح ڄام جوناه بکر جو قلعو پنهنجي هٿ ۾ ڪيو. هڪڙي ڏينهن سلطان فيروز شاه بن سالار رجب تغلق شڪار ڪرڻ جي سانگي ٿانيسر ۾ منزل ڪئي هئي، جتي سڌارن ۽ سندس ڀاءُ ساڌوءَ سلطان جي مهماني ڪري، ان موقعي تي پنهنجي ڀيڻ جي شادي سلطان فيروز سان ڪرائي. سلطان خوش ٿي سڌارن کي وجيه الملڪ ۽ ساڌوءَ کي شمشير خان جا لقب مرحمت ڪري، سڌارن جي پٽ مظفر کي همايون جو لقب ڏيئي گجرات جي حڪومت سندن سپرد ڪئي. ڄام  جوناه پهريون سمو حاڪم هو، جنهن مفظريه  سلطانن سان مائٽيءَ جو ناتو رکيو هو. ڄام جوناه جي ٻن ڌيئرن مان هڪڙيءَ سان گجرات جي حاڪم محمد شاه سان شادي ٿي. محمد شاه جي حرم ۾ ٻه راڻيون هيون. هڪڙيءَ بيگم جي بطن مان کيس احمد شاه پٽ ڄائو ۽ سمه خاتون جي بطن مان فتح خان پٽ ڄائو، جو پوءِ محمود بيگڙي جي لقب سان دٻدٻي وارو حاڪم ٿي گذريو. ڄام جوناه جي ٻيءَ ڌيءَ سان سيد برهان الدين عبدالله جي پوٽي سراج الدين ’شاه عالم‘ شادي ڪئي. برهان الدين، قطب عالم مخدوم جلال الدين حسين جو پوٽو هو. گجرات جي حاڪم محمد علي سان شادي جو واقعو ڪتاب "سمن جي سلطنت"  جي ليکڪ غلام محمد لاکو ”مڪلي نامہ“ جو حوالو ڏيندي ڄام جوڻو ٻيون جي نياڻي سان منسوب ڪيو آهي.

تحفته الڪرام مطابق ڀاءُ کان پوءِ ملڪ جو وارث ٿي، وڏو لشڪر ساڻ وٺي، ٺٽي وٽان درياء ٽپي، اچي بکر جي ڳوٺن ۾ ڦر لٽ ۽ قتلام شروع ڪيائين. ترڪ لاچار ٿي ڇڏي ويا. هيءُ پوءِ  سنڌ ۾ خودمختيار ٿي رهڻ لڳو. نيٺ سلطان علاؤالدين پنهنجي ڀاءُ الغ خان کي ملتان پرڳڻي جو گورنر مقرر ڪيو، جنهن”مـَـلڪ تاج ڪافوري“۽”تاتار خان“ کي، ڄام جوڻي جي ڪڍڻ لاءِ سنڌ موڪليو، پر ڄام جوڻو هن کان اڳيئي فوت ٿي ويو هو . سندس حڪومت جو عرصو تيرنهن يا چوڏنهن سال رهيو . شاهي لشڪر، بکر وٺي سيوهڻ ۾ اک وڌي. تاريخ معصومي مطابق ھي خناق جي بيماري ۾ فوت ٿيو. مير معصوم بکري مطابق ھن تيرھن سال حڪومت ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻهو
ڄام خيرالدين

**ڄام خيرالدين**ڄام خيرالدين بن تماچيءَ جو سال ’تاريخ سنڌ‘ ڀاڱي-3، ص-182 ۾ 1383ع ڏيکاريل آهي. مصنف لکي ٿو ته، ”سندس ڏينهن ۾ سلطان محمد تغلق سنڌ ۾ آيو هو. حالانڪ محمد تغلق 752ھ (1351ع يا 1352ع) ۾ وفات ڪري ويو هو. ڄام خيرالدين، سلطان فيروز جي پيش پيو. سلطان هن کي قيد ڪري سيوهڻ وٺي آيو، جتان خيرالدين ٻيڙين تي چڙهي ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پڪڙجي دهليءَ ڏانهن قيد ٿي ويو. مٿيون بيان ’تاريخ سنڌ‘ ڀاڱي 3 ۾ صفحي 91 تي ڏنل آهي، مگر صفحي 146 ۽ 147 تي ساڳي تاريخ ۾ ڏيکاريل آهي ته ”ڄام خيرالدين سن جي ڳوٺ تائين فيروز شاهه جي لشڪر کي تڪليفون ڏيندو ويو. جيئن ته فيروزشاهه کي جلد دهليءَ پهچڻو هو، تنهن ڪري ان ڄام خيرالدين جي گستاخيءَ تي ڪو ڌيان نه ڏنو ۽ سيوهڻ ۽ بکر کان ٿي سڌو دهليءَ روانو ٿيو.“
تنهن کان پوءِ ڄام خيرالدين موٽي ساموئي آيو ۽ نهايت عدل انصاف سان حڪومت هلائڻ لڳو. سندس انصاف متعلق ’معصومي‘ ۾ لکيل آهي ته ڄام خيرالدين هڪڙي هنڌ هڏن جو ڍير ڏٺو، پڇا ڪرڻ سان معلوم ٿيس ته ست ورهيه اڳ ڌاڙيلن ان هنڌ تي گجرات جي هڪڙي قافلي کي ڦري قافلي وارا ماريا هئا، جن جا اهي هڏا هئا. ڄام خيرالدين اتي رهي، ڌاڙيل هٿ ڪري، مال سميت گجرات جي حاڪم ڏانهن روانا ڪيا ۽ لکي موڪليائنس ته ”ڌاڙيلن کي جوڳي سزا ڏيئي مال وارثن کي پهچايو وڃي.

## تحفته الڪرام جو بيان

مير معصوم جي چوڻ موجب:  ”ڄام خير الدين“  ولد ڄام تماچي پيءُ جي مرڻ کان پوءِ، بادشاهه جي حڪم سان، دهليءَ کان سنڌ ۾ اچي  ملڪ تي  متصرف ٿيو.  هن جي ڏينهن ۾  سلطان محمد شاهه، طغي غلام جي پويان پئي، جيئن مٿي بيان ٿي  آيو، ٺٽي جي سرزمين ۾ پهتو ۽ اتي گذاري ويو. سلطان فيروز سندس جانشين ٿي، دهليءَ واپس وريو. ڄام خير الدين”سن”تائين سندس تعاقب ڪري، ٻه ٽي دفعا ڪجهه ٽڪرا کائي واپس موٽي آيو. هن رعيت کي عدل ۽ انصاف سان خوش رکيو. نقل آهي، ته هو هڪ ڏينهن سير تماشي لاءِ نڪتو، ۽ هڪ کڏ ۾ ڪجهه هڏا پيل ڏسي، ٿورو وقت بيهي، حاضرين ڏانهن منهن ڪري چيائين، ته”ڪي مظلوم آهن، جي انصاف گهر رهيا آهن!”جاچ مان معلوم ٿيو، ته ست سال اڳ هتي گجرات جو هڪ قافلو لٽيو ويو هو ۽ ماڻهو ماريا ويا هئا. هن مال ڇڏائي، وارثن ڏانهن موڪليو، ۽ قاتلن کان قصاص ورتو.

## حوالا
7 آڪٽوبر

**7 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 280 هون (ليپ سال 281 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 85 ڏينهن (ليپ سال 86 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1958ع]]** – پاڪستان جي صدر اسڪندر مرزا ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪيو.
* **[[2001ع]]** ــ آمريڪا ۽ ان جي اتحادين جو افغانستان تي حملو
* **[[2008ع]]** – خلائي پٿر ٽي سي 3 سوڊان جي مٿان اچي ڪريو.
* **[[2016ع]]** ــ ھيريڪن ميٿيو سبب 800 کان وڌيڪ ماڻھو اجل جو شڪار ٿي ويا.

## پيدائش
* **[[1885ع]] ــ [https://www.britannica.com/biography/Niels-Bohr نيلز بوھر (Niels Bohr)]**، فزڪس جو نوبل انعام حاصل ڪندڙ سائنسدان
* **[[1901ع]] ــ [[حيدر بخش جتوئي|حيدربخش جتوئي]]**، انقلابي اڳواڻ، ھارين جي حقن جو علمبردار، اديب ۽ شاعر
* **[[1931ع]] ــ [https://www.britannica.com/biography/Desmond-Tutu ڊيسمنڊ توتو(Desmond Tu Tu)]**، امن جو نوبل انعام حاصل ڪندڙ ڏکڻ آفريقا جو مذھبي اڳواڻ
*** [[1952ع]] ــ [[:en:Vladimir_Putin|ولاديمير پٽين (Viladimir Putin)]]**، رشيا جو صدر

## فوتگيون
* **[[775ع]] ــ [https://www.britannica.com/biography/al-Mansur-Abbasid-caliph ابو جعفر عبداللہ المنصور ابن محمد]**، ٻيو عباسي خليفو 
* **[[1999ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AF%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%B9%D9%84%D9%8A محمد علي حداد]**، اديب ۽ محقق
* **[[2011ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D9%8A%20%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%DA%BB%D9%8A%D8%AC%D9%88 حاجي امير بخش جوڻيجو]**، سياستدان
* **[[2011ع]] ــ [https://sindhipeoples.blogspot.com/2011/11/blog-post_14.html نقش ناياب منگي]**، محقق ۽ ليکڪ

## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو
*8 آڪٽوبر
*9 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
ڄام تماچي ٻيون

**ڄام تماچي ٻيون**  جنت السنڌ مطابق: ڄام بابينه ثانيءَ کان پوءِ، سندس ڀاءُ ڄام تماچي سمن جو حاڪم ٿيو. اڳ دهليءَ ۾ نظربند هو. شيخ حماد جمالي جنهن جي خانقاه مڪليءَ هيٺان آهي، تنهن جي دعا سان تماچي ۽ سندس پٽ ڄام صلاح الدين سنڌ ڏانهن موٽي آيا. ٻنهي ڄڻن کي ڄام جوناهه خان خفيه طور دهلي روانو ڪيو هو.
ٺٽي تعلقي ۾ ڪينجهر جي ڍنڍ اڄ تائين موجود آهي.  انهيءَ ڍنڍ جي ڪناري تي گنڌرا (مهاڻا) رهندا هئا، جي ڪينجهر جي آس پاس جي ڍنڍن جي مڇيءَ پيدائش وغيره جا اجاره دار هئا. وٽن هڪڙي خوبصورت ڇوڪري ’نوري‘ نالي هوندي هئي. چون ٿا ته هوءَ دراصل ڪا وڏ گهراڻي  ڇوڪري هئي، پر ننڍي هوندي ڪنهن طرح مهاڻن سان گڏجي ويئي هئي، جنهن پنهنجو ڪري نپايو هوس. ڄام تماچي ڪينجهر ۾ شڪار ڪندي مهاڻن وٽ ڇوڪري ڏٺي، سو دل ديواني ٿي پيس ۽ مهاڻن کان سندس سڱ گهريائين. مهاڻن ان کي پنهنجي خوش نصيبي سمجهي، نوريءَ سان سندس نڪاح قبول ڪيو. ڄام نوريءَ لاءِ ڪينجهر جي ڪپ تي شاهي محلات ٺهرايو. مهاڻن کي ڍنڍ جو اجارو معاف ڪيو ۽ ٻيون به ڪئين بخششون ساڻن ٿيون. ڄام تماچي اڪثر وقت گنڌرن توڙي پنهنجي ٻئي پورهيت عوام سان گذاريندو هو. تماچي ۽ نوريءَ جون قبرون شيخ حماد اولياءَ جي مقبري هيٺان گڏوگڏ آهن.  هي قصو به سنڌ جو هڪ لاثاني رومانوي داستان شمار ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخي شخصيون
شيخ شمس الدين

**شيخ شمس الدين** بکر ۾ مشهور بزرگ هيو. سندس وجود جي ڪري بکر علم جو مرڪز هو. ابن بطوطا ساڻس ملاقات ڪئي هئي. ان وقت شيخ شمس الدين جي عمر هڪ سؤ ويهه ورهيه هئي. انهن ڏينهن ۾ عماد الملڪ سرتيز، ترڪمان قوم جو امير ۽ محمد تغلق جو ناٺي سنڌ جو حاڪم هو، جو پوءِ سنه 748ھ ۾ دکن ۾ علاءُ الدين، حسن بهمنيءَ سان وڙهندي هڪڙيءَ جنگ ۾ مارجي ويو هو.ابن بطوطا انهن ڏينهن ۾ ٽپال جي انتظام جي تعريف ڪري ٿو. سندس بيان موجب سيوهڻ کان ملتان ڏهن ڏينهن جو رستو هو ۽ ملتان کان دهليءَ تائين پنجاهه ڏينهن جو رستو هو، ”مگر بادشاهه کي خبرون فقط پنجن ڏينهن ۾ دهليءَ تائين پهچن ٿيون. گهوري سوار ٽپاليءَ کي ’اولاق‘ سڏين ٿا. ٽپالي چئن ڪوهن بعد گهوڙا بدلائين ٿا. پيادا ٽپالي هرڪار سڏجن ٿا، جيڪي في ميل چئن چوڪين تي بدلجن ٿا. بعض سخت ڏوهارين کي کٽن تي ويهاري چار ڄڻا ڪلهن تي کڻي دهلي درٻار تائين پهچائين ٿا. ٽپال جو کاتو ’بريد‘ سڏجي ٿو. بادشاهي اخبار نويس نو وارد مسافر جو احوال سندن درآمد مال سميت دارالخلافه تائين پهچائين ٿا.“ بکر ۾ هڪڙي خانقاه جو هو ڏس ڏي ٿو، جتي مسافرن کي مفت کاڌو ملندو هو. سنڌ جي ڪن شهرن ۾ مسافرن کي سفر لاءِ خرچ به ملندو هو.(1)

## حوالا
8 آڪٽوبر

**8 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 281 هون (ليپ سال 282 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 84 ڏينهن (ليپ سال 85 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1938ع]]** – ڪراچي ۾ سنڌ مسلم ليگ جي پهرين گڏجاڻي ٿي جنهن جي صدارت قائداعظم ڪئي.
* **[[1967ع]]** – گوريلا اڳواڻ چي گويرا ۽ سندس ساٿي بوليويا ۾ گرفتار ٿيا.
* **[[1972ع]]** – اسرائيل پاران شام ۽ مصر تي حملا ڪيا ويا.
* **[[2005ع]]** – 7.6 جي شدت سان ڪشمير ۾ آيل زلزلي ۾ 86 هزار کان وڌيڪ ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.

## پيدائش
* **[[1831ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%BB%20%DA%86%D9%86%D8%AC%DA%BB%D9%8A حاجي خانڻ چنجڻي]**، عوامي شاعر
* **[[1927ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D9%BF%D9%87%D9%8A%D9%85%20%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82%20%D8%AC%D8%B3%D9%BD%D8%B3 جسٽس عبدالرزاق ٿھيم]**، ناميارو قانوندان
* **[[1930ع]] ــ [https://sindhsalamat.com/threads/10283/ منصور ويراڳي] **، شاعر، اديب ۽ سماج سڌارڪ
* **[[1954ع]] ــ [[:en:Jawed_Sheikh|جاويد شيخ]]**، پاڪستاني اداڪار، ڊائريڪٽر ۽ پروڊيوسر
* **[[1962ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%20%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1%20%DA%86%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%88 روشن سندر چانڊيو]**، اديب، صحافي ۽ سماجي ڪارڪن
* **[[1970ع]] ــ [https://www.britannica.com/biography/Sadiq-Khan صادق خان]**، لنڊن جو پھريون مسلمان ميئر
* **[[1972ع]] ــ [[:en:Shazia_Marri|شازيہ عطا مري]]**، سياستدان
* **[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%DA%86%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%88%20%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B12][[1975ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D9%BF%D9%8A%D9%BB%D9%88%20%D8%AE%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D9%8A خطائي ٿيٻو]**، شاعر
* **[[1983ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%DA%86%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%88%20%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B12 منير چانڊيو]**، اديب

## فوتگيون
* **[[1936ع]] ــ [[:en:Premchand|منشي پريم چند]]**، ننڍي کنڊ جو برک اديب

* **[[1975ع]] ــ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D9%8A%20%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1 پيرالاھي بخش]**،  مشھور سياستدان ۽ سنڌ جو اڳوڻو وزيراعليٰ

## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو
*9 آڪٽوبر
*10 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
شيخ محمد بغدادي

**شيخ محمد بغدادي**شيخ محمد بغدادي ابن بطوطا جي سيوهڻ ۾ قيام واري زماني ۾ مخدوم لعل شهباز قلندر رحه جي خانقاه جو متولي هو. شيخ ابن بطوطا ساڻس ملاقات ڪئي هئي. ان وقت شيخ بغداديءَ جي عمر هڪ سؤ چاليهه ورهيه هئي. هلاڪوءَ جڏهن معتصم بالله عباسيءَ کي شهيد ڪيو هو، تڏهن شيخ بغدادي، بغداد ۾ موجود هو 

## حوالا
ٽرانسگرنر ماڻهن (حقن جي تحفظ) بل، 2017

**ٽرانسگرنر ماڻهن (حقن جي تحفظ) بل، 2017** ۾ سينيٽ آف پاڪستان طرفان ٽرانسگينڊن جي حق کي تسليم ڪرڻ لاء هڪ بل منظور ٿي ويو آهي، هاڻي اهي ٽرانسگيرن جي طور تي سرڪاري آفيسرن سان رجسٽر ڪري سگهن ٿيون.

## حوالا
ڇلگري

**ڇلگري** سنڌ ۽ بلوچستان م رھندڙ ھڪ ذات جيڪا لاشارين جي ھڪ شاخ جمالي جي ننڍي شاخ آهي. مغلن جي دؤر ۾  پهريان هرنائي جبل تي رهندا هئا، پوءِ ڪڇيءَ ۾ ڇل گري ڳوٺ ٻڌي، هڪڙي ننڍڙي رياست قائم ڪيائون. 
ڇلگري مرين جي شاخ آهن. پهريان هرنائي جبل تي رهندا هئا. وري جڏهن مرين کين لوڌي ڪڍيو، تڏهن ڪڇ ۾ ڇلگري ڳوٺ ٻڌي ويٺا. ٽالپرن سان گڏجي سنڌ ۾ آيا ۽ ٽالپري لشڪر ۾ ڀرتي ٿيا. وٽن سرداري هئي.

## حوالا
مري (قبيلو)

**مري قبيلو**  ھڪ قبيلي ۽ ذات جو نالو آهي. ان ذات جا ماڻھو بلوچستان ۽ سنڌ ۾ رھن ٿا. مغلن جي دور ۾ سمن جي ارغونن کان شڪست کائڻ کان پوءِ مرين ڪاهان ۾ رياست قائم ڪئي. 
سنڌ جي مرين مان حاجي زئي مري ٽالپرن کي سڱ ڏيڻ ڪري سري ۽ لاڙ سنڌ ۾ وڏن رتبن کي پهتا هئا. سندن پيشو سپهه گري هو. حاجي زئن جو مورث اعليٰ حاجي خان مير رند جي چوڏهين پيرهي مان هو. کيس ٻه ديرا هئا: 
# ٻڊاڻي، 
# لوهاراڻي 
هرهڪ ديري مان کيس چار پٽ هئا.

## تاريخ

حاجي زئي خان مري جي بڊاڻي ۽ لوهاراڻي سردارين کي ٽالپرن تسليم ڪيو. سنڌ ۾ اثر وارا هئا، ڇاڪاڻ جو ٽالپرن منجھان شاديون ڪيون هيون. محبت خان مري مير سهراب خان جو صلاحڪار هو. سندس پٽ مير رستم خان جو صلاحڪار هو. سندس نياڻي سان مير رستم خان جي ٽئين پٽ مير علي مردان خان شادي ڪئي هئي. نوشهري ۽ ڪنڊياري ۾ کيس جاگيرون مليون. رستم خان جي فراري کان پوءِ مير علي مراد جو طرفدار ٿيو. حاجي خان جي وڏي پٽ مستي خان ٽنڊو مستي خان ٻڌرايو. ٽنڊوآدم به سندن يادگار آهي. مستي خان جو پٽ ڪمال خان کي ٽنڊي باگي ۽ هالن ۾ جاگير هئي. دٻي جي جنگ ۾ شهيد ٿيو. خير محمد خان جو پٽ دائود خان جنهن کي مير فتح علي خان سند ۾ جاگير لکي ڏني هئي، سو دٻي جي جنگ ۾ شهيد ٿيو. گوهر خان مري مياڻي جي جنگ ۾ شهيد ٿيو. مري ٽالپرن جا ناناڻا هئا، ان ڪري کين شهدادپور، ڪنڊيارو، ٽنڊوآدم، ٽنڊو باگو، هالا، گوني، سيوهڻ، بدين ۾ جاگيرون هيون. اهي رئيس سڏجن ٿا. لوهاراڻين مان نندو خان مير نور محمد خان وٽ 12 سو مرين جي دستي مٿان سپهه سالار هو. حيدرآباد ضلعي ۾ وٽس جاگير هئي. سنه 1858ع ۾ سندس عمر سؤ سال کي پهتي. پٽن سميت ٽنڊوآدم ۽ بلاول ڪوٽ ۾ رهندو هو. سنه 1861ع ۾ هن وفات ڪئي. مرين جي شاهداڻي قبيلي جي سردار شاهه بيگ کي مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان وٽان پروانا مليل هئا. شهدادپور، ٽنڊوالهيار ۽ ميرپورخاص ۾ سندس جاگيرون هيون. سندس ننڍي ڀاءُ غلام حيدر خان سنه 1862ع ۾ وفات ڪئي. سردار مصري خان کي مير غلام علي خان ڪاردار مقرر ڪيو. وٽس دادوءَ ۾ جاگير هئي. باعزت سردار هو. سنه 1867ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
نوحاڻي

** نوحاڻي** ھڪ ذات جو نالو آهي. ھن ذات جا ماڻھو سنڌ ۾ رھندڙ آھن. جنت السنڌ مطابق مغلن جي دؤر ۾ مير عمر خان نوحاڻي ڪڇيءَ جي اوڀرندي ۾ نوحاڻين جي رياست قائم ڪئي هئي، جا 1628ع ۾ شاهجهان جي ڏينهن تائين قائم رهي هئي.

## حوالا
دريشڪ

**دريشڪ** ھڪ بلوچي ذات جو نالو آھي. ان ذات جا ماڻھو سنڌ، پنجاب ۽ بلوچستان ۾ رھندڙ آھن. جنت السنڌ مطابق: مغلن جي دؤر ۾ پتوڪ ۽ مسوري لَڪن کان وٺي درياءَ سنڌ تائين، رياست قائم ڪيائون. پوءِ جاٽن سان ساندهه جنگين جي ڪري سندن زور گهٽجي ويو.

## حوالا
گورچاڻي

**گورچاڻي** ھڪ بلوچ ذات جو نالو جيڪا رندن جي شاخ سڏبي آھي. جنت السنڌ مطابق: مغلن جي دؤر ۾ : داجل کان وٺي درا جبل تائين گورچاڻين جي رياست هئي.

## حوالا
بوزدار

**بوزدار** ھڪ بلوچ ذات رند قبيلي جو نالو آھي. ھن ذات جا ماڻھو رتوديرو لاڙڪاڻو بوزدار وڏا ٽنڊوالهيار دلور موري قاضي احمد ٽنڊو آدم سميت سنڌ جي مختلف حصن ۾ رھن ٿا.جنت السنڌ مطابق:  مغلن جي دؤر ۾ همايون بزدارن کي سنگهڙ نديءَ وارو علائقو جاگير طور ڏنو هو.

## حوالا
شيخ ابوالغيث بکري

سيد ابوالغيث بکري وڏي رتبي جو بزرگ ٿي گذريو. امير تيمور گورگانيءَ جي پوٽي، مرزا پير محمد، اُچ ۽ ملتان جا قلعا فتح ڪرڻ کان پوءِ سنڌ ڏانهن اچڻ جو خيال ڪيو. اُچ کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ ان بکر جي معزز ماڻهن کي حاضر ٿيڻ لاءِ قاصد موڪليو، جن حاضر ٿيڻ بدران جيسلمير ڏانهن هجرت ڪئي. فقط سيد ابوالغيث بکر مان اُچ وڃي مرزا پير محمد سان ملاقاتي ٿيو. مرزا، سيد صاحب کي ڏسي سروقد اُٿي بيٺو ۽ هن جي تمام گهڻي تعظيم ۽ آدرڀاءُ ڪيائين. جڏهن شاه صاحب مرزا کان موڪلائي بکر ڏي ٿي موٽيو، تڏهن مرزا پير محمد کيس هڪڙو عمدو گهوڙو، سروپاءَ ۽ ٻيون به قيمتي سوکڙيون ۽ نذرانا ڏنا ۽ الور جي پرڳڻو جاگير طور بخش ڪيائينس. اهڙيءَ طرح سنڌ امير تيمور جي اُڙدي جي لٽ مار ۽ غارتگريءَ کان بچي ويئي. ساڳيءَ طرح شيخ احمد جي چوڻ تي امير تيمور دهليءَ جي قيدين کي آزاد ڪيو هو. .

## حوالا
جروار

**جروار** سنڌ جي ھڪ ذات جو نالو آهي.جنت السنڌ مطابق: جروار غزني مريءَ واري شاخ آهن، ۽ مغلن جي دؤر ۾ لوني ۽ موسيٰ خيل افغانن کي تڙي بيٺڪ قائم ڪيائون.ٽنڊوالهيار، چمبڙ ۽ شھدادڪوٽ ۾ ڪثرت سان رھن ٿا.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
گوپانگ

**گوپانگ** سنڌ ۽ پنجاب جي ھڪ ذات جو نالو آھي.جنت السنڌ مطابق: مغلن کي دؤر ۾ ضلعي مظفر ڳڙهه ۾ سندن سرداري قائم ٿي، پوءِ سنڌ ۾ لاڙ تائين پکڙجي ويا. 

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
چانگ

**چانگ**  سنڌ جي ھڪ  ذات آھي. سنڌ جي تاريخ جي مختلف دورن ۾ ھن ذات جا ماڻھو ويڙھاڪ رھيا آھن. جنت السنڌ مطابق: پهريان صوبي سرحد ۾ رهندا هئا، پوءِ فوجي خدمتن ڪري سنڌ ۾ جاگيردار بڻجي ويا. چانگ گورچاڻين جي شاخ آهن. اهي سنڌ ۾ زمينداري پيشو ڪندا هئا. ٽالپر دور ۾ لشڪر ۾ ڀرتي ٿيا. منجھانئن سنجراڻين کي گوني تعلقي ۾ ڪچائي چانگن کي گهوڙا ٻاري ۾ وفاداري ڪري جاگيرون عطا ٿيون. سنجراڻين جي سردار مراد علي خان جولاءِ سنه 1854ع ۾ وفات ڪئي. تنهن کان پوءِ نصير خان جو پٽ الله بخش خان لاڙ جي چانگن جو سردار ٿيو. هن مياڻي جي جنگ ۾ مري ويو

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون