طاقت (سياسي ۽ سماجي)

سياسي سائنس ۾، **قوت** يا **طاقت** (power) مان مراد اداڪارن (actors) جي عملن، عقيدن يا طرز عمل تي اثر انداز ٿيڻ يا هدايت ڏيڻ جي صلاحيت آهي. قوت جو مطلب صرف هڪ اداڪار پاران ٻئي جي خلاف طاقت جو استعمال يا ڌمڪي (زبردستي) ناهي، پر هي مختلف ذريعن (جھڙوڪ اداري) ذريعي پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿي.
قوت ساختي (structural) شڪلون پڻ وٺي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته اها اداڪارن کي هڪ ٻئي جي مقابلي ۾ ترتيب ڏئي ٿي (جهڙوڪ مالڪ ۽ غلام، گهر جو مالڪ ۽ مائٽ، مالڪ ۽ ملازم، والدين ۽ ٻار، سياسي نمائندو ۽ ووٽر وغيره). اصطلاح *[[اختيار]]* (authority) اڪثر اهڙي قوت لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جنهن کي قانوني يا سماجي طور تي قبول ڪيو ويو هجي. عالمن **[[نرم قوت]]** (soft power) ۽ **[[سخت قوت]]** (hard power) جي وچ ۾ فرق بيان ڪيو آهي.

## قسم

قوت جي قسمن کي ٽن مختلف رخن ۾ ورهايو وڃي ٿو:
**نرم ۽ سخت قوت** (Soft and Hard): نرم طريقا اثر وجهندڙ ۽ حدف (target) جي وچ ۾ لاڳاپن جو فائدو وٺندا آهن (مثال طور: گڏيل سهڪار، سماجي ميل جول). ان جي برعڪس، سخت طريقا سڌي طاقت ۽ نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن.
**عقلي ۽ غير عقلي** (Rational and nonrational): عقلي طريقن ۾ دليل، منطق ۽ صحيح فيصلي جو استعمال ٿيندو آهي، جڏهن ته غير عقلي طريقا جذباتيت يا غلط معلومات تي ٻڌل ٿي سگهن ٿا.
**هڪ طرفي ۽ ٻه طرفي** (Unilateral and bilateral): ٻه طرفي طريقن (جهڙوڪ ڳالهيون ۽ مذاڪرات) ۾ ٻنهي ڌرين جو حصو هوندو آهي، جڏهن ته هڪ طرفي طريقا حدف جي شموليت کان سواءِ لاڳو ڪيا ويندا آهن.

### قوت جو توازن (Balance of power)
ڇاڪاڻ تہ قوت لاڳاپن ۽ مٽاسٽا ذريعي ڪم ڪري ٿي، سماجيات جا ماهر هڪ لاڳاپي جي اندر "قوت جي توازن" بابت ڳالهائيندا آهن: سڀني لاڳاپن ۾ هر ڌر وٽ *ڪجهہ نہ ڪجهہ* قوت ضرور هوندي آهي. سماجيات ۾ قوت جي تجزيي جو مقصد انهن جي نسبتي طاقتن (برابري يا اڻ برابري) کي ڳولڻ هوندو آهي.

### آمريت پسند حڪومتن ۾ سياسي قوت

آمريت پسند (authoritarian) حڪومتن ۾، سياسي قوت هڪ واحد اڳواڻ يا ننڍڙي گروهه جي هٿن ۾ هوندي آهي، جيڪي حڪومت ۽ ادارن تي مڪمل ڪنٽرول رکندا آهن. اهي اڪثر ڪري پنهنجي طاقت کي برقرار رکڻ لاءِ هيٺيان حربا استعمال ڪندا آهن:
***دٻاءُ (Repression):** رياست انهن ماڻهن کي نشانو بڻائي ٿي جيڪي سندن نظريي کي چئلينج ڪن ٿا.
***ذهن سازي (Indoctrination):** رياست تعليمي نظام ۽ پروپيگنڊا ذريعي پنهنجا قدر سماج ۾ ڦهلائي ٿي.
***زبردستي ورڇ (Coercive distribution):** رياست وسيلن جي ورڇ ائين ڪري ٿي ته جيئن ماڻهو مٿن منحصر رهن.
***گهڙپ (Infiltration):** رياست عوامي سطح تي پنهنجا ماڻهو موڪلي ٿي ته جيئن عوام جي راءِ کي پنهنجي حق ۾ ڪري سگهي.

## اثر
قوت انهن ماڻهن کي به تبديل ڪري ٿي جيڪي اختيار ۾ آهن ۽ انهن کي به جيڪي ان جو حدف آهن.

### Approach/inhibition نظريو
ڊي ڪيلٽنر (D. Keltner) ۽ ساٿين پاران تيار ڪيل هي نظريو ٻڌائي ٿو ته قوت جو هجڻ ۽ ان جو استعمال فرد جي نفسياتي حالت کي تبديل ڪري ٿو. قوت حاصل ڪرڻ سان انسان ۾ 'اپروچ' (approach) يعني عمل جي صلاحيت، انعام جي ڳولا ۽ توانائي وڌي ٿي، جڏهن ته قوت جي گهٽتائي سان 'انبيشن' (inhibition) يعني خود تحفظ، محتاط رهڻ ۽ بي دلي پيدا ٿئي ٿي.

### هاڪاري اثر

* قوت ماڻهن کي عمل ڪرڻ لاءِ اتساهي ٿي.
* طاقتور ماڻهو وڌيڪ پراميد هوندا آهن ۽ مستقبل بابت مثبت سوچ رکندا آهن.
* طاقتور ماڻهو فيصلا سازي ۽ منصوبابنديءَ ۾ وڌيڪ ڪامياب هوندا آهن.

### ناڪاري اثر
* طاقتور ماڻهو اڪثر غير اخلاقي يا خطرناڪ فيصلا ڪرڻ جا وڌيڪ امڪان رکن ٿا.
* اختيار ملڻ سان انسان جو پنهنجي باري ۾ جائزو وڌيڪ مثبت ۽ ٻين بابت ناڪاري ٿي وڃي ٿو.
* قوت اڪثر ٻين جي نقطي نظر کي سمجهڻ جي صلاحيت کي ڪمزور ڪري ڇڏيندي آهي.

## حوالا

زمرو:معاشرتي تصور