open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بت پرستي

**بت پرستي** (Idolatry) هڪ فرقي (Cult) جي تصوير يا "بت" جي پوڄا آهي ڄڻ ته اهو هڪ معبود آهي.   ابراهيمي مذهبن (يعني يهوديت، عيسائيت ۽ اسلام) ۾ بت پرستي جو مطلب، ابراهيمي خدا کان سواءِ ڪنهن ٻئي جي پوڄا  آهي، ڄڻ ته ھو خدا هو. انهن توحيدي مذهبن ۾، بت پرستي کي "ڪوڙي ديوتا جي پوڄا" جي طور تي سمجهيو ويو آهي ۽ نصوص جهڙوڪ "ڏهن احڪام" (Ten Commandments) کان منع ٿيل آهي. ٻيا توحيدي مذهب به ساڳيا قاعدا لاڳو ڪري سگھن ٿا.

مثال طور، ڪوڙو ديوتا لفظ ابراهمي مذهبن ۾ استعمال ڪيو ويو هڪ بي عزتي وارو اصطلاح آهي جيڪو غير ابراهيمي بت پرست مذهبن جي فرقی جی تصويرن يا ديوتائن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي، انهي سان گڏ ٻين مقابلي ڪندڙ ادارن يا شيون جن کي خاص اهميت ڏني وئي آهي.  ان جي برعڪس، فطرت پرست ۽ مشرڪ مذهبن جا پيروڪار شايد مختلف توحيد پرست مذهبن جي ديوتائن کي ”غلط ديوتا“ سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ ته هو اهو نه ٿا مڃين ته ڪنهن به حقيقي ديوتا وٽ اهي خاصيتون آهن جيڪي توحيد پرستن طرفان انهن جي واحد ديوتا ڏانهن منسوب آهن. ملحد، جيڪي ڪنهن به ديوتا کي نه مڃيندا آهن، عام طور تي ڪوڙو ديوتا جو اصطلاح استعمال نه ڪندا آهن جيتوڻيڪ اها، ملحد نظريي کان، سڀ ديوتائن کي شامل ڪرن ٿا.

هن اصطلاح جو استعمال عام طور تي ديوتا پرستن تائين محدود آهي، جيڪي ڪنهن ديوتا يا ديوتا جي پوڄا ڪرڻ جو انتخاب ڪن ٿا، پر ٻين کي نه. ڪيترن ئي هندستاني مذهبن ۾، جن ۾ هندومت، ٻڌمت ۽ جينزم شامل آهن، بت (مورتي) کي مطلق جي علامت طور يا روحاني خيالن جي علامتن يا خدائي جو مجسمو سمجهيو ويندو آهي.     اهو پنهنجي مذهبي تعاقب ۽ عبادت تي ڌيان ڏيڻ (ڀڪتي) جو هڪ وسيلو آهي. قديم مصر، يونان، روم، آفريڪا، ايشيا، آمريڪا ۽ ٻين هنڌن جي روايتي مذهبن ۾، ثقافت جي تصويرن يا مجسمن جي تعظيم قديم زماني کان وٺي هڪ عام رواج رهيو آهي ۽ ثقافت جي تصويرن کي مذهب جي تاريخ ۾ مختلف معنائون ۽ اهميت ڏني وئي آهي.  ان کان علاوه، هڪ ديوتا يا وڌيڪ ديوتا جي مادي تصوير هميشه دنيا جي سڀني ثقافتن ۾ هڪ نمايان ڪردار ادا ڪيو آهي.

عقيدت يا عبادت جي خيالن جي نمائندگي ڪرڻ لاءِ ڪنهن به آئڪن يا تصوير کي استعمال ڪرڻ جي مخالفت کي انيڪونزم چئبو آهي. تصويرن جي تباهي کي عبادت جي نشانين جي طور تي آئڪنڪولازم سڏيو ويندو آهي ۽ اهو ڊگهي عرصي کان مذهبي گروهن جي وچ ۾ تشدد سان گڏ رهيو آهي جيڪي بت جي پوڄا کي منع ڪن ٿا ۽ انهن ماڻهن جنھن ان کي قبول ڪيو آهي جن کي عبادت لاء آئڪن، تصويرن ۽ مجسمن کي قبول ڪيو ويو آهي.  بت پرستي جي تعريف ابراهيمي مذهبن ۾ هڪ تڪراري موضوع رهيو آهي، مسلمانن ۽ اڪثر پروٽسٽنٽ عيسائين ڪيٿولڪ ۽ مشرقي آرٿوڊوڪس جي، ڪيترن ئي گرجا گهرن ۾ ورجن ميري کي بت پرستيءَ جي هڪ شڪل طور پوڄا جی روايت جي مذمت ڪئي آهي. 

مذهبن جي تاريخ بت پرستي جي الزامن ۽ انڪارن سان نشان لڳل آهي. انهن الزامن مجسمن ۽ تصويرن کي علامتن کان خالي سمجهيو آهي. متبادل طور تي، بت پرستي جو موضوع ڪيترن ئي مذهبن، يا مختلف مذهبن جي فرقن جي وچ ۾ اختلافن جو هڪ ذريعو رهيو آهي، انهي فرض سان ته هڪ جي پنهنجي مذهبي عملن جي علامتن ۾ معنيٰ واري علامت آهي، جڏهن ته ٻئي شخص جي مختلف مذهبي عملن ۾ نه آهي.

## حوالا
واپاري رستا

**واپاري رستا** ، لوجسٽيڪل نيٽورڪ جو نالو آهي، جنهن جي سڃاڻپ رستن جي ڄار ۽ بيھڻ جي جاءِ طور ڪئي وڃي ٿي ۽ ھي رستا سامان جي تجارتي آمد درفت لاء استعمال ٿيندو آھي. ھي اصطلاح پاڻي ذريعي سامان جي مارڪيٽ تائين رسائي پڻ استعمال ٿيندو آھي.

## حوالا

زمرو:تجارتي گزرگاهون
اين جي ايل هيمنڊ

**اين جي ايل هيمنڊ** ، هڪ برطانوي مورخ، جاگرافيدان، ۽ ٻين مھاڀاري جنگ دوران قبضو ڪيل يونان ۾ برطانوي اسپيشل آپريشنز ايگزيڪيوٽو (SOE) جو عملدار ھو. 

هيمنڊ کي قديم مقدونيا جي تاريخ تي دسترس رکندڙ ھڪ اھم ماهر طور ڏٺو ويندو آھي. هن کي قديم مقدونيه ۽ قديم ايپيرس جي جاگرافي، تاريخي جغرافيائي ۽ تاريخ تي سندس ڪيل ڪم سبب ھن کي تاريخدانن وٽ عزت جي نگاھہ سان ڏٺو ويندو آھي.
## حوالا

زمرو:1907ع جون پيدائشون
زمرو:2001ع جون فوتگيون
صدارتي نظام

هڪ **صدارتي نظام** (Presidential System) حڪومت جو هڪ روپ آهي جنهن ۾ حڪومت جو سربراهه، عام طور تي صدر جي عنوان سان، هڪ انتظامي شاخ جي اڳواڻي ڪري ٿو جيڪو نظام ۾ قانون ساز شاخ کان الڳ آهي جيڪو طاقتن جي علحدگي کي استعمال ڪري ٿو. اهو نظام پهريون ڀيرو آمريڪا ۾ متعارف ڪرايو ويو.

حڪومت جو هي سربراهه اڪثر ڪيسن ۾ رياست جو سربراهه پڻ هوندو آهي. صدارتي نظام ۾، حڪومت جو سربراهه سڌي طرح يا اڻ سڌي طرح شهرين جي هڪ گروهه طرفان چونڊيو ويندو آهي ۽ قانون سازيءَ جو ذميوار نه هوندو آهي ۽ قانون ساز ادارو صدر کي، سواءِ غير معمولي ڪيسن جي، برطرف نٿو ڪري سگهي. صدارتي نظام پارلياماني نظام سان اختلاف رکي ٿو، جتي حڪومت جو سربراهه چونڊيل قانون ساز اداري جو اعتماد حاصل ڪري اقتدار ۾ اچي ٿو. سڀئي صدارتي نظام صدر جو لقب استعمال نه ڪن ٿا. ساڳئي طرح، عنوان ڪڏهن ڪڏهن ٻين سسٽم پاران استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو ان وقت کان شروع ٿيو جڏهن اهڙو شخص ذاتي طور تي گورننگ باڊي جي صدارت، جيئن آمريڪا جي شروعات ۾ ڪانٽينينٽل ڪانگريس جي صدر سان گڏ، ايگزيڪيوٽو فنڪشن کي حڪومت جي هڪ الڳ شاخ ۾ ورهائڻ کان اڳ، ڪندو هو. اهو پڻ صدرن طرفان نيم صدارتي نظام ۾ استعمال ڪري سگهجي ٿو. پارلياماني جمهوريتن جي رياستن جا سربراه، اڪثر ڪيسن ۾ رسمي طور تي، صدر سڏجن ٿا. ڊڪٽيٽر يا هڪ پارٽي جي رياستن جا اڳواڻ، ڇا مشهور طور تي چونڊيل آهن يا نه، اڪثر ڪري صدر پڻ سڏيو ويندو آهي. 

صدارتي نظام سرزمين آمريڪا ۾ حڪومت جو غالب روپ آهي، ان جي 22 خود مختيار رياستن مان 17 صدارتي جمهوري رياستون آهن (ڪئناڊا، بيلیز، پيرو، گيانا ۽ سورينام استثنا آهن). اهو پڻ مرڪزي ۽ ڏکڻ اولهه آفريڪا ۽ وچ ايشيا ۾ پکڙيل آهي. ان جي ابتڙ، يورپ ۾ تمام ٿورڙي صدارتي جمهوريتون آهن، جن ۾ فقط بيلاروس، قبرص ۽ ترڪي جا مثال آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سياسي نظام
زمرو:طاقت جي تقسيم
نواگئي تعلقو

**نواگئي تعلقو** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختون خواه جي ضلعي باجوڙ جي هڪ انتظامي ماتحت (تعلقو) آهي. نواگئي، باجوڙ ضلعي جي ستن تعلقن مان چوٿيون وڏو تعلقو آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
زمرو:باجوڙ ضلعي ۾ آبادي واريون جايون
پاڪستان جي سياست

**پاڪستان جي سياست** (Politics of Pakistan) آئين ۾ قائم ڪيل فريم ورڪ اندر ٿيندي آهي. ملڪ هڪ وفاقي پارلياماني جمهوريه آهي جنهن ۾ صوبائي حڪومتن کي اعليٰ درجي جي خودمختياري ۽ بقايا اختيار حاصل آهن. انتظامي طاقت قومي ڪابينا وٽ رکيل آهي جنهن جي سربراهي پاڪستان جي وزيراعظم، شهباز شريف (3 مارچ 20244 کان وٺي) ڪري ٿو، جيڪا ٻه رڪني پارليامينٽ ۽ عدليه سان ڪم ڪري ٿي.   آئين پاران مقرر ڪيل شرطون حڪومت جي انتظامي، قانون ساز ۽ عدالتي شاخن جي وچ ۾ طاقت جي حصيداري جي نازڪ چيڪ ۽ توازن فراهم ڪن ٿيون.

رياست جو سربراهه صدر آهي جيڪو چونڊيل ادارن طرفان پنجن سالن جي مدت لاءِ چونڊيو ويندو آهي. آصف علي زرداري هن وقت پاڪستان جو صدر آهي (2024ع کان). صدر هڪ اهم اختيار هو جيستائين 18 هين ترميم، 2010 ۾ منظور ڪئي وئي، ان جي اڪثر اختيارن جي صدارت کي ختم ڪري ڇڏيو. ان وقت کان وٺي، پاڪستان هڪ نيم صدارتي نظام کان هڪ خالص پارلياماني حڪومت ڏانهن منتقل ٿي چڪو آهي. ترميم کان وٺي صدر جي اختيارين ۾ معافي جو حق ۽ ڪنهن به عدالت يا اٿارٽي پاران منظور ڪيل سزا کي معطل يا معتدل ڪرڻ جي صلاحيت شامل آهي.

حڪومت ٽن شاخن تي مشتمل آهي: انتظامي، قانون ساز ۽ عدالتي. ايگزيڪيوٽو شاخ ڪابينا تي مشتمل آهي ۽ ان جي اڳواڻي وزيراعظم ڪندو آهي. اهو قانون سازي شاخ کان مڪمل طور تي آزاد آهي جيڪو هڪ ٻه ڀيرا پارليامينٽ تي مشتمل آهي. اپر هائوس سينيٽ آهي جڏهن ته قومي اسيمبلي هيٺين ايوان آهي. عدالتي شاخ سپريم ڪورٽ جي ٺهڻ سان سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ ٻين هيٺين عدالتن سان گڏ ٺهي ٿي. عدليه جو ڪم آئين ۽ وفاقي قانونن ۽ ضابطن جي تشريح ڪرڻ آهي.

پاڪستان هڪ گهڻ جماعتي جمهوريت آهي جتي ڪيتريون ئي سياسي پارٽيون قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جي سيٽن لاءِ مقابلو ڪن ٿيون. جڏهن ته 1971ع ۾ ڍاڪا جي خاتمي کانپوءِ پيپلز پارٽي ۽ مسلم ليگ جي وچ ۾ ٻه جماعتي نظام جوڙيو ويو. مرڪزي پارٽين جهڙوڪ مسلم ليگ (ق) ۽ پاڪستان تحریڪ انصاف جي مقبوليت ۾ به تيزي سان اضافو ٿيو آهي.  هٿياربند فوجن تاريخي طور تي ملڪ جي سياست ۾ هڪ بااثر ڪردار ادا ڪيو آهي، جيتوڻيڪ اهو تازو سالن ۾ گهٽجي ويو آهي. سال 1950ع کان 2000ع تائين، ڪيتريون ئي بغاوتون ٿيون جن جمهوري حڪومتن جو تختو اونڌو ڪيو.  سال 2008ع ۾ صدر پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ ”ملٽري اسٽيبلشمينٽ“ ۽ سياست جي وچ ۾ هڪ تيز لڪير ٺهي وئي آهي ۽ پاڪستان 2013ع جي عام چونڊن کانپوءِ هڪ جمهوريت بڻجڻ جي ويجهو وڃي رهيو آهي. فوج، جنهن جي پٺڀرائي سان عمران خان 2018ع ۾ قيادت سنڀالي، پر بعد ۾، اها حمايت وڃائڻ کان پوء،   سال 2022ع ۾ اقتدار تان هٽايو ويو.  بهرحال، هن سال 2024ع ۾ ٻيهر اليڪشن کٽي. پاڪستان جي ڪنهن به وزير اعظم ڪڏهن به پنهنجو مڪمل مدت پورو نه ڪيو آهي.

جمهوريت انڊيڪس جي درجه بندي، وی۔ڊيم (V-Dem) جمهوريت جا اشارا 2023ع جي مطابق، پاڪستان ايشيا ۾ 20 هين سڀ کان وڌيڪ چونڊيل جمهوري ملڪ هو.  2023ع ۾، فريڊم ان دي ورلڊ، فريڊم هائوس جي رپورٽ موجب، پاڪستان کي ”جزوي طور تي آزاد“ ملڪ قرار ڏنو ويو آهي ۽ ان کي انٽرنيٽ جي آزادي جي لحاظ کان ”آزاد نه“ جي درجه بندي ۾ رکيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي سياسي تاريخ
زمرو:پاڪستان جي سياست
ڀنگو بيھڻ

**ڀنگو بيھڻ** تعلقي فيض گنج، ضلعي خيرپور جو ھڪ شھر آھي.
زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
بلقان

**بلقان** (Balkans)، جزوي طور تي بلقان جزيري نما سان لاڳاپيل، ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ مختلف جاگرافيائي ۽ تاريخي وصفن سان گڏ هڪ جاگرافيائي علائقو آهي. علائقي جو نالو بلقان جبلن تان پيو، جيڪو سڄي بلغاريا ۾ پکڙيل آهي. بلقان جزيري نما اتر۔اولهه ۾ ايڊرياٽڪ سمنڊ، ڏکڻ۔اولهه ۾ آئيونين سمنڊ، ڏکڻ ۾ ايجين سمنڊ، اوڀر ۾ ترڪي جي سامونڊي پٽي ۽ اتر اوڀر ۾ اسود سمنڊ سان لڳل آهي. جزيري نما جي اتر واري سرحد مختلف طرح سان بيان ڪئي وئي آهي. بلقان جو بلند ترين نقطو، 2,925 ميٽر (9,596 فوٽ)، بلغاريا ۾ ريلا جبلن جي حد ۾، موسالا آهي.

بلقان جزيره نما جو تصور 1808ع ۾ جرمن جاگرافيدان آگسٽ زيون (August Zeune) ٺاهيو هو، جنهن غلطيءَ سان بلقان جبلن کي ڏکڻ اوڀر يورپ جو غالب جبلن جو نظام سمجهيو هو، جيڪو ايڊرياٽڪ سمنڊ کان ڪاري سمنڊ تائين ڦهليل هو. بلقان جزيري نما لفظ 19ھین صدي ۾ روميليا جو مترادف هو، يورپ جا اهي حصا جيڪي ان وقت عثماني سلطنت جا صوبا هئا. اھا ان جي جغرافيائي تعريف جي بجاءِ جيو پوليٽيڪل تعریف هئي، جيڪا 20ھین صدي جي شروعات ۾ يوگوسلاويا جي بادشاهت جي قيام دوران وڌيڪ ترقي ڪئي وئي. بلقان جزيري نما جي قدرتي سرحدن جي وصف هڪ جزيري نما جي فني وصف سان ٺهڪندڙ نه آهي؛ ان ڪري جديد جاگرافيدان بلقان جزيري نما جي نظريي کي رد ڪن ٿا، جڏهن ته تاريخي عالم اڪثر ڪري بلقان کي هڪ خطي طور بحث ڪن ٿا. اصطلاح بالڪنائيزيشن جي عمل سان لاڳاپيل هڪ بدنامي ۽ بيزاري معنيٰ حاصل ڪري چڪو آهي.  علائقي لاءِ استعمال ٿيل متبادل اصطلاح ڏکڻ اوڀر يورپ آهي. 

بلقان جون سرحدون، ڪيترن ئي متضاد وصفن جي ڪري، تڪراري آهن. علائقي جي اجزاء تي ڪو عالمگير معاهدو موجود ناهي. سڀ کان وڌيڪ وصفن سان اصطلاح مڪمل طور تي بوسنيا ۽ هرزيگوينا، بلغاريا، البانيا، يونان، ڪوسوو، مونٽينيگرو، اتر مقدونيه، يورپي ترڪي، رومانيا جو ساحل، اڪثر سربيا ۽ ڪروشيا جا وڏا حصا شامل آهن. ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح ۾ رومانيا پڻ شامل آهي، سلووينيا جو ڏاکڻيون حصو ۽ اٽلي، جيتوڻيڪ ڪجھ وصفن موجب ان جي علائقي جو ننڍڙو حصو (ٽريسٽ جو صوبو) جزيري نما تي، عام طور تي خارج ٿيل آهي.

## نالو
## حدون ۽ تعريفون
## فطرت ۽ قدرتي وسيلا
## تاريخ ۽ جاگرافيائي اهميت
## سياست ۽ معيشت
## شماريات
## آباديات
## ٽائم زون
## ثقافت
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

* Balkan Insight – Analysis from Balkans
* Balkanalysis, in-depth research on Balkan geopolitics
* Western Balkans Photo impression
* ''Shared Pasts in Central and Southeast Europe, 17th–21st Centuries''. Eds. G. Demeter, P. Peykovska. 2015.

## حوالا

زمرو:بلقان
زمرو:يورپ
زمرو:يورپ جي جاگرافي
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:يورپ جا علائقا
ڏاکڻي يورپ

thumb|ڏکڻ يورپي ملڪ
**ڏاکڻي يورپ** (Southern Europe) هڪ جاگرافیائي اصطلاح آهي جيڪو خاص طور تي ڏکڻ يورپ ۾ واقع سڀني ملڪن کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. مختلف وقتن ۾ ان جي استعمال ۾ مختلف، سياسي، لساني ۽ ثقافتي معني ۽ نباتات (Flora) يا موسمي جاگرافي جي حوالي سان پڻ مختلف معنا شامل آهن. ڏاکڻي يورپ جا اڪثر ملڪ رومي ميڊيٽرينين سمنڊ سان ملن ٿا. اها "ميڊيٽرينين يورپ" جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته ان جي جاگرافيائي بيهڪ رومي ميڊيٽرينين سمنڊ سان لڳل آهي. ڏکڻ يورپ جي تعريف ۾ اچڻ واري ملڪن/علائقن ۾؛ البانيا، بلغاريا، مالٽا، يونان، قبرص، اوڀر ٿريس(ترڪي، اتر مقدونيا، سربيا، بوسنيا ۽ هرزيگوينا، ڪروشيا، مونٽي نيگرو، سلووينيا، اٽلي، موناڪو، سان مارينو، ويٽيڪن سٽي، فرانس (ڏاکڻي)، انڊورا، اسپين، پرتگال ۽ جبرالٽر شامل آهن.

ڏاکڻي يورپ ٽن وڏي جزيري نما (Peninsula)، بلقان، آئبيريا ۽ اپئنيئن پيننسولا تي فوڪس ڪندو آهي، جيڪا يورپ کنڊ جي انتهائي ڏکڻ ۾ آهن.  اها ٽي جزيري نما يورپ جي باقي حصن کان الپس، بلقان ۽ پيرينيز جبلن جي سلسلن ذريعي ڌار ٿين ٿا. رومي سمنڊ جي وچ ۾ هنن جو محل ۽ گڏوگڏ انهن جو جبلن وارو پس منظر، انهن کي يورپي کنڊ جي باقي علائقن کان مختلف قسم جي آبهوا، خاص طور ذيلي اڀرندڙ رومي ساموندي (Mediterranean Subtropical) آبهوا مهيا ڪندو آهي. گرمصحارا جي وچ کان اڀرندڙ "سروڪو" گرم هوا، اٽلي جي مٿان گذرندي، الپس جي "پو وادي" جي اندرين تائين پهتي ٿي. الپس هن کي باقي يورپ تائين پکڙجڻ کان روڪي ٿو. جڏهن ته ٻئي طرف الپس ۽ پيرينيز جبل اطالوي ۽ آئيبيريائي جزيري نما کي ڏاکڻي فرانس کان ايندڙ ورساتن ۽ برفاني هوائن، "مسٽرل" (Mistral) ۽ "ٽرئمونٽاني" (Tramontane) کان بچائندا آهن. جڏهن اها هلنديون آهن، فرانس جي ساحل تي هڪ "اوچتو" رجحان پيدا ٿئي ٿو، جيڪو مٿاڇري جي پاڻي کي ٻاهر سمنڊ ڏانهن ڌڪيندو  آهي ۽ سمنڊ جو اونڌو، ٿڌو پاڻي ڪناري تي آڻيندو آهي، جن جي ڪري، فرانس جي ساحلن جي پاڻيءَ جو پد، اونهاري ۾ به تمام ٿڌو ھوندو آهي ۽ باقي رومي سمنڊ واري علائقي سان مختلف هوندو آهي.    هن ئي طرح جو عمل بلقان جبل جي ٻن چاڙين وچ ۾ ٿئي ٿو. هن کان سواء اها جبل، آبادي کي پکڙڻ سان روڪڻ ٿا ۽ خاص ڪري ڏاکڻي يورپ جي آبادي کي رومي سمنڊ واري علائقي تي مرڪوز رکڻ جو وڏو ڪارڻ بڻجڻ ٿا. انھي ڪري، علائقي جي آبهوا ۽ ثقافتون تمام مخصوص آهن.

ڏاکڻي يورپ کي بيان ڪن لاءِ مختلف طريقا استعمال ٿيڻ ٿا، جنهن ۾ سياسي، اقتصادي، تاريخي ۽ ثقافتي رجحان شامل آهن. ڏاکڻي يورپ ان جي فطري خاصيتن، جاگرافي، آبهوا ۽ نباتات ذريعي به بيان ٿي سگهجي ٿو. سياسي طور تي، ڏاکڻي يورپ جي نو رياستون، يورپي يونين جو ميڊيٽرينين گروپ، "اي يو ميڊ گروپ" (EU Med Group) ٺاهينديون آهن، ۽ ڍلي طور تي، ڏاکڻي يورپ ۽ يورپ جي رومي سمنڊ واري علائقي جو اصطلاحون هڪ ٻئي کان مطابقت رکنديون آهن.
## جاگرافي
thumb|ميڊيٽرينين سمنڊ جي چوڌاري ڏاکڻي يورپي ملڪن جي جاگرافيائي خاصيتون

 آبهوا: نباتات: 
## تاريخ
## آباديات
## ٻيون درجه بنديون
## پڻ ڏسو
 :باب:جاگرافي ۽  :باب:يورپ
* اوڀرين يورپ
* وچ يورپ
* اتريون يورپ
* الهندو يورپ
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:ڏکڻ يورپ
زمرو:يورپ جا علائقا
صاف، صحتمند ۽ پائيدار ماحول جو انساني حق

**صاف، صحتمند ۽ پائيدار ماحول جو انساني حق** (Human Rights of a Clean Healthy and Sustainable Environment) گڏيل قومن جي اسيمبلي جو هڪ قرارداد آهي ۽ ان کان اڳ گڏيل قومن جي انساني حقن واري ڪائونسل (HRC، جيئن HRC/RES/48/13)، جيڪو هڪ صحتمند ماحول کي، هڪ انساني حق جي طور تي، تسليم ڪري ٿو. اهو انساني حقن جي ڪونسل جي 48هين اجلاس ۾ منظور ڪيو ويو، پهريون ڀيرو نشان لڳايو ويو ته انساني حقن جي ڪونسل هڪ قرارداد ۾ انساني حق کي تسليم ڪيو. قرارداد جو مسودو، بنيادي گروپ جنهن ۾ ڪوسٽا ريڪا (پين هولڊر: ماريانا ڪاسترو)، مراڪش، سلووينيا، سوئٽزرلينڊ ۽ مالديپ شامل آهن، پيش ڪيو ويو. قرارداد جي حق ۾ 43 ووٽ، مخالفت ۾ 0 ۽ 4 ووٽ (چين، ڀارت، جاپان ۽ روسي فيڊريشن) غیر حاضر رھيا.

## حوالا

## حوالا

زمرو:عالمي سياست 
زمرو:ماحوليات
زمرو:انساني حق
زمرو:ماحولياتي نظريا
زمرو:گڏيل قومون
اولهائين يورپ

**مغربي يورپ** (Western Europe) يورپ جو مغربي علائقو آهي. علائقي جي حد مختلف حالتن جي لحاظ کان مختلف آهي. "مغرب" جو تصور يورپ ۾ "اوڀر" سان جڙيل ۽ مخالف طور تي ظاهر ٿيو ۽ اصل ۾ قديم ميڊيٽرينين دنيا، رومن سلطنت (ٻئي مغربي ۽ مشرقي) ۽ قرون وسطي جي "عيسائيت" تي لاڳو ٿيو. ريناسنس ۽ دريافت جي دور سان شروع ٿي، تقريباً 15 صدي عيسويءَ کان، يورپ جو تصور ”مغرب“ جي طور تي آهستي آهستي ڌار ٿيڻ لڳو ۽ آخرڪار خطي ۾ ”مسيحيت“ جي غالب استعمال کي ترجيح ڏني وئي. روشن خياليءَ ۽ صنعتي انقلاب جي دور ۾، ”مشرقي يورپ“ ۽ ”مغربي يورپ“ جا تصور وڌيڪ باقاعدي استعمال ٿيڻ لڳا. مغربي يورپ جي مخصوصيت سرد جنگ دوران سڀ کان وڌيڪ واضح ٿي وئي، جڏهن يورپ کي 40 سالن تائين لوهي پردي (Iron Curtain) ذريعي، هر هڪ الڳ سياسي ۽ اقتصادي نظام جي ڪري، مغربي بلاڪ ۽ مشرقي بلاڪ ۾ ورهايو ويو.

## تاريخي ڀاڱا
## جديد ڀاڱا
## آبادي
## موسم
## ٻوليون
## معيشت
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*The European sub-regions according to the UN
*Teaching about Western Europe 

زمرو:اولهه يورپ
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:يورپ جا علائقا

## حوالا
موريا سلطنت

**موريا سلطنت** ، ڏکڻ ايشيا ۾ جغرافيائي طور تي وسيع لوھہ جي دور جي تاريخي طاقت ھئي، جيڪا مگاڌا (اڄوڪي بهار) ۾ واقع ھئي. جنھن جو گادي جو ھنڌ پٽنا ۾ واقع ھو. ھي مگاڌا ۾ حڪمراني ڪندڙ چوٿون گهراڻو ھو، جنھن جو بنياد چندر گپت موريا 322 ق.م ۾ رکيو ھو. اشوڪا جي حڪمراني *(268–232 ق.م)* دوران ھي سلطنت سڄي ننڍي کنڊ کي فتح ڪري وئي. ھي سلطنت اشوڪا جي حڪمراني جي پنجاھہ سالن بعد 185 ق. م. ۾ پوشيامترا شونگا پاران موريا سلطنت جي آخري بادشاھہ بريھادارٿا موريا  جي قتل سان ختم ٿي.

## حوالا

زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
سڊني اوپيرا هائوس

**سڊني اوپيرا هائوس** (Sydney Opera House) سڊني، نيو سائوٿ ويلز، آسٽريليا ۾ هڪ گهڻ هنڌ پرفارمنگ آرٽس سينٽر آهي. سڊني هاربر جي ڪناري تي واقع آهي، اهو وڏي پيماني تي دنيا جي مشهور ۽ مخصوص عمارتن مان هڪ آهي ۽ 20 صدي جي فن تعمير جو هڪ شاندار نمونو آهي.

ڊنمارڪ جي معمار جورن يوٽزون (Utzon) پاران ڊيزائن ڪيل ۽ پيٽر هال جي سربراهي ۾ آسٽريليا جي آرڪيٽيڪچر ٽيم پاران مڪمل ڪئي وئي، عمارت کي يوٽزون جي 1957ع جي  بين الاقوامي ڊيزائن جي مقابلي ۾ فاتح طور چونڊ کان 16 سال پوءِ باضابطه طور تي 20 آڪٽوبر 1973ع تي راڻي ايلزبٿ ٻين پاران کوليو ويو. نيو سائوٿ ويلز جي حڪومت، پريميئر، جوزف ڪاهل جي اڳواڻي ۾، ​​1958ع ۾ يوٽزون جي ڊيزاين سان تعمير شروع ڪرڻ جي اجازت ڏني. يوٽزون جي ڊيزائن ٺاهڻ لاءِ حڪومت جو فيصلو اڪثر حالتن جي ڇنڊڇاڻ ڪيو ويو، جنهن ۾ قيمت ۽ شيڊيولنگ ​​اووررن سان گڏ معمار جو آخري استعيفيٰ شامل آهي.

عمارت ۽ ان جي چوڌاري سڊني هاربر تي، سڊني ڪوو ۽ فارم ڪوو جي وچ ۾، سڊني سينٽرل بزنس ڊسٽرڪٽ ۽ رائل بوٽنڪ گارڊن جي ڀرسان، ۽ سڊني هاربر برج جي ويجھو، سڄي بينيلونگ پوائنٽ تي قبضو آهي. 

عمارت ۾ ڪيترن ئي پرفارمنس جايون شامل آهن، جيڪي گڏ جي هر سال 1,500 کان وڌيڪ پرفارمنس جي ميزباني ڪن ٿيون، جن ۾ 12 لک کان وڌيڪ ماڻهن شرڪت ڪئي.  پرفارمنس ڪيترن ئي پرفارمنس فنڪار، ڪيترن ئي رهائشي ڪمپنين جهڙوڪ اوپيرا آسٽريليا، سڊني ٿيٽر ڪمپني ۽ سڊني سمفوني آرڪسٽرا پاران پيش ڪيا ويا آهن. جيئن ته آسٽريليا ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور سياحن جي ڪشش جي طور تي، سائيٽ هر سال 8 ملين کان وڌيڪ ماڻهن طرفان دورو ڪيو ويندو آهي، ۽ تقريبن 350,000 سياحن هر سال عمارت جي هدايتن جو دورو ڪن ٿا. 

28 جون 2007ع تي سڊني اوپيرا هائوس يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ بڻجي ويو، سال 1980ع کان نيشنل اسٽيٽ جي رجسٽرڊ (هاڻي ختم ٿيل)، نيشنل ٽرسٽ آف آسٽريليا رجسٽرڊ 1983ع کان، سڊني جي شهر جي ورثي جي فهرست سال 2000ع کان وٺي، 2003ع کان نيو سائوٿ ويلز اسٽيٽ ورثو رجسٽر ۽ 2005ع کان آسٽريليا جي قومي ورثي جي فهرست تي درج ٿيل آهي. اوپيرا هائوس پڻ نيو سيون وونڊرز آف دا ورلڊ (New7Wonders of the World) جي مهم جي فهرست ۾ فائنلسٽ هو.

## حوالا

زمرو:آسٽريليا
زمرو:آسٽريليا ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:اوشينيا ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:آسٽريليا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:اوشينيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
جارج ٽائون، گيانا

**جارج ٽائون** (Georgetown) گيانا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو ڊيميراراـ مهيڪا علائقي 4 ۾، ائٽلانٽڪ سمنڊ جي ڪناري تي، ڊيميرارا نديء جي وات تي واقع آهي. ان کي "گارڊن سٽي آف دي ڪيريبين" جو لقب ڏنو ويو آهي. اهو ملڪ جو انتظامي ۽ مالي خدمتن جو مرڪز آهي ۽ شهر گيانا جي جي ڊي پي جو هڪ وڏو حصو آهي. 2012ع جي مردم شماري ۾ شهر جي آبادي 1,18,363 ريڪارڊ ڪئي.

گيانا جي حڪومت جا سڀئي انتظامي ادارا شهر ۾ واقع آهن، جن ۾ پارليامينٽ بلڊنگ، گيانا جي قانون ساز عمارت ۽ اپيل جي ڪورٽ، گيانا جي اعليٰ عدالتي عدالت شامل آهن. اسٽيٽ هائوس (رياست جي سربراه جي سرڪاري رهائش)، گڏوگڏ آفيسون ۽ حڪومت جي سربراه جي رهائش، ٻئي شهر ۾ واقع آهن. ڪيريبين ڪميونٽي (CARICOM)، 15 ميمبرن ۽ پنج ڀائيوارن سان گڏ هڪ بين الاقوامي تنظيم، جو سيڪريٽريٽ  پڻ جارج ٽائون ۾ ٻڌل آهي. 

جارج ٽائون پنهنجي برطانوي نوآبادياتي فن تعمير لاءِ پڻ مشهور آهي، جنهن ۾ ڊگها رنگ ٿيل ٽمبر سينٽ جارج ڪيٿيڊرل ۽ مشهور اسٽيبروڪ مارڪيٽ شامل آهن.
## حوالا

زمرو:گيانا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:گيانا جا شهر
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا شهر
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ارڙنهين صدي ۾ قائم ٿيل آباد جڳهون
نوآڪ شوط

**نوآڪ شوط** (انگريزي: Nouakchott؛  فرانسيسي: nwakʃɔt؛ عربي: نواكشوط)، اصل ۾ بربر نالي، Nawākšūṭ (واءَ جو هنڌ) مان نڪتل آھي، ****** آفريڪا جي ملڪ، موريتانيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ وڏو شھر آھي. ملڪ جي ڏکڻ-اولهه حصي ۾ واقع آهي، اهو صحارا جي وڏن شهرن مان هڪ آهي.****** شهر موريتانيا جي انتظامي ۽ اقتصادي مرڪز طور پڻ ڪم ڪري ٿو.

هڪ دفعي هڪ وچولي قد جو ساحلي ڳوٺ، نوآڪ شوط کي موريتانيا جي نئين قوم لاءِ گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو، جنهن جي تعمير 1958ع ۾ شروع ٿي. اهو اصل ۾ 15,000 جي آبادي کي ويهڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو، پر 1970ع جي ڏهاڪي ۾ آباديءَ ۾ وڏي واڌ جو تجربو ٿيو جڏهن ڪيترائي موريتانيائي، خشڪي ۽ وڌندڙ ريگستان جي ڪري سندن گهر ڳوٺ ڇڏي، نوآڪ شوط اچي ويا. نون آيلن مان ڪيترائي شهر جي ٻچن وارن علائقن ۾ آباد ٿيا جن جي سار سنڀال نه هئي ۽ تمام گهڻي رش هئي. 1980ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري، نوآڪ شوط جي آبادي اندازي مطابق 4,00,000 کان 5,00,000 جي وچ ۾ هئي.

سال 2019ع تائين، شهر جي آبادي لڳ ڀڳ 12 لک ماڻهن جي هئي ۽ موريتانيائي معيشت جي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو. اهو هڪ اونهي پاڻي جي بندرگاهه ۽ نوآڪ شوط-اومٽونسي انٽرنيشنل ايئرپورٽ جو گهر آهي، ملڪ جي ٻن بين الاقوامي هوائي اڏن مان هڪ آهي. اهو پڻ نوآڪ شوط  يونيورسٽي ۽ اعليٰ سکيا جا ٻيا ڪيترائي خاص ادارن جي پڻ ميزباني ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:موريتانيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ماريٽينيا ۾ آباديون جڳهيون
زمرو:ماريٽينيا ۾ آباد ساحلي هنڌ
اسڪوپجي

**اسڪوپجي** (انگريزي: Skopje؛ مقدوني: Скопје؛ البانوي: Shkup، البانوي مخصوص صورت: Shkupi) اتر مقدونيا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ وڏو شهر آهي. اهو ملڪ جو سياسي، ثقافتي، اقتصادي ۽ علمي مرڪز آهي. اسڪوپجي شهر اسڪوپجي طاس ۾ واقع آهي.

اسڪوپي (Scupi) جي پهريون ڀيرو ٻي صدي عيسوي ۾ رومن ڊرڊانيا ۾ هڪ شهر جي طور تي تصديق ڪئي وئي آهي.  جڏهن رومي سلطنت 395ع ۾ اڀرندي ۽ اولهندي حصن ۾ ورهائجي وئي ته اسڪوپي قسطنطنيه جي بازنطيني حڪومت هيٺ آيو. قرون وسطي جي اوائلي دور ۾ هن شهر لاء بازنطيني ۽ بلغارين سلطنت، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ اهو سال 972ع ۽ 992ع جي وچ ۾ هو، جي وچ ۾ مقابلو رهيو. سال 1004ع ۾، جڏهن بازنطيني سلطنت ان تي قبضو ڪيو، ته شهر هڪ نئين صوبي، جن کي بلغاريا سڏيو ويندو هو، جو مرڪز بڻجي ويو. سال 1282ع کان هي شهر سربيائي سلطنت جو حصو هو، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ 1346ع کان 1371ع تائين رهيو. سال 1392 ۾، اسڪوپجي کي عثماني ترڪن پاران فتح ڪيو ويو، جن ان کي اسڪوب (Üsküb) سڏيو. اهو شهر 500 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين عثماني سلطنت جي قبضي هيٺ رهيو، جيڪو اسڪوپي جي پاشاسنجڪ ۽ بعد ۾ ڪوسوو جي ولائت جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. عثماني بلقان ۾ انجي مرڪزي حيثيت ان کي عثماني دور ۾ واپار ۽ انتظاميه جو هڪ اهم مرڪز بڻايو. سال 1912ع ۾، بلقان جنگين دوران سربيا جي بادشاھت طرفان ملايو ويو. پهرين عالمي جنگ دوران هن شهر تي بلغاريا جي بادشاهت قبضو ڪيو ۽ جنگ کان پوءِ اهو يوگوسلاويا جي نئين ٺاهيل بادشاهت جي حصي، ورڊارسڪ بانووينا جي گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو. ٻي عالمي جنگ ۾، شهر ٻيهر بلغاريا جي قبضي هيٽ آيو ۽ 1945ع ۾ يوگوسلاويا اندر هڪ وفاق واري رياست، ايس آر ميسيڊونيا جي گاديءَ جو هنڌ بنيو. شهر تيزيءَ سان ترقي ڪئي، پر 1963ع ۾ هڪ تباهيءَ واري زلزلي جي ڪري ان ۾ خلل پئجي ويو.  

اسڪوپجي وارڊر نديءَ جي مٿئين ڪناري تي آهي ۽ بيلگراڊ ۽ ايٿنس جي وچ ۾ هڪ وڏي اتر-ڏکڻ بلقان رستي تي آهي. اهو ڪيميائي شئن، ڪاٺ، ڪپڙي، چمڙي، ڇپائي ۽ دھات جي پروسيسنگ جي صنعتن جو مرڪز آهي. شهر جي صنعتي ترقي سان گڏ واپار، رسد ۽ بينڪن جي شعبن جي ترقي سان گڏوگڏ ٽرانسپورٽ، ثقافت ۽ راندين جي شعبن تي زور ڏنو ويو آهي. سال 2021ع کان آخري سرڪاري مردم شماري مطابق، اسڪوپجي جي آبادي 5,26,502 باشندن جي هئي.

## حوالا

زمرو:اتر مقدونيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
بائيو ٽيڪنالاجي

**بائيو ٽيڪنالاجي** (Biotechnology) هڪ گھڻ-ڊسيپلينري فيلڊ آهي، جن ۾ عضويات ۽ حصن جا ايپليڪيشن حاصل ڪرڻ ۽ پراڊڪٽس ۽ خدمتون حاصل ڪرڻ لاءِ فطري ۽ انجنيئرنگ سائنسن جو انضمام شامل آهي.

بايو ٽيڪنالاجي جو اصطلاح پهريون ڀيرو، جاندارن جي مدد سان خام مال مان مصنوعات جي پيداوار جي حوالي سان، سال 1919ع ۾ ڪرولي ايريڪي طرفان استعمال ڪيو ويو.   بائيو ٽيڪنالاجي جي بنيادي اصولن ۾ خاص ڪم انجام ڏيڻ يا قيمتي شيون پيدا ڪرڻ لاءِ حياتياتي نظامن ۽ جاندارن، جهڙوڪ بيڪٽيريا، خمير ۽ ٻوٽن کي استعمال ڪرڻ شامل آهي. 

بائيو ٽيڪنالاجي جو سماج جي ڪيترن ئي شعبن، دوا کان زراعت تائين ۽ ماحولياتي سائنس تائين، هڪ اهم اثر پيو. بائيو ٽيڪنالاجي ۾ استعمال ٿيندڙ اهم ٽيڪنالاجين مان هڪ جينياتي انجنيئرنگ آهي، جيڪا سائنسدانن کي گهربل نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ جاندارن جي جينياتي ميڪ اپ کي تبديل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي. ان ۾ جين کي ھڪڙي جاندار مان ٻئي ۾ داخل ڪرڻ ۽ نتيجي ۾ نئين خاصيتن کي ٺاھيو يا موجوده کي تبديل ڪرڻ شامل ٿي سگھي ٿو.

بائيو ٽيڪنالاجي ۾ استعمال ٿيندڙ ٻيون اهم ٽيڪنالاجين ۾ ٽشو ڪلچر، جيڪي محققن کي تحقيق ۽ طبي مقصدن لاءِ ليبارٽري ۾ سيلز ۽ ٽشوز کي وڌائڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خمير، جيڪي بيئر، وائن ۽ پنير وانگر وڏين شين جي پيداوار لاءِ استعمال ٿين ٿيون، شامل آهن. بايو ٽيڪنالاجي جا اطلاقات متنوع آهن ۽ ضروري شين جهڙوڪ زندگي بچائڻ واريون دوائون، بائيو فيول، جينياتي طور تي تبديل ٿيل فصل ۽ جديد مواد جي ترقي جو سبب بڻيا آهن.  اهو ماحولياتي چئلينج کي منهن ڏيڻ لاء پڻ استعمال ڪيو ويو آهي، جهڙوڪ بائيو ڊيگريڊبل پلاسٽڪ کي ترقي ڪرڻ ۽ آلودگي واري سائيٽن کي صاف ڪرڻ لاء مائڪروجنزم استعمال ڪندي. 

بايو ٽيڪنالاجي هڪ تيزيءَ سان ترقي ڪندڙ ميدان آهي جنهن ۾ عالمي چئلينجن کي منهن ڏيڻ ۽ پوري دنيا جي ماڻهن لاءِ زندگي جي معيار کي بهتر بڻائڻ جي اهم صلاحيت آهي. جڏهن ته، ان جي ڪيترن ئي فائدن جي باوجود، اهو پڻ اخلاقي ۽ سماجي چئلينجن، جهڙوڪ جينياتي تبديلي ۽ دانشورانه ملڪيت جي حقن بابت سوالن کي منهن ڏئي ٿو. نتيجي طور، مختلف صنعتن ۽ شعبن ۾ بايو ٽيڪنالاجي جي استعمال ۽ ايپليڪيشن جي چوڌاري جاري بحث ۽ ضابطو آهي.

## حوالا

زمرو:زندگي
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:زندگي جي سائنس
ريناسنس

**رينائيسنس** يا ٻيهر جنم (Renaissance؛  ,  )    تاريخ جو هڪ دور آهي ۽ هڪ يورپي ثقافتي تحريڪ آهي جيڪا 15هين ۽ 16هين صديءَ کي ڍڪي ٿي. اهو وچين دور کان جديديت ڏانهن منتقلي کي نشان بڻايو ويو ۽ ڪلاسيڪل آڳاٽي دور جي خيالن ۽ ڪاميابين کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش سان منسوب ڪيو ويو. فن، فن تعمير، سياست، ادب، جستجو ۽ سائنس سميت اڪثر شعبن ۾ عظيم سماجي تبديليءَ سان وابسته، ريناسنس جو پهريون مرڪز فلورنس جي جمهوريا هو، پوءِ باقي اٽلي ۽ بعد ۾ سڄي يورپ ۾ هي لهر پکڙجي وئي. ريناسڪيتا ("ٻيهر جنم") اصطلاح پهريون ڀيرو جيورجيو ويسري جي لائيو آف دي آرٽسٽس (1550ع) ۾ ظاهر ٿي، جڏهن ته لاڳاپيل فرانسيسي لفظ ريناسنس انگريزيءَ ۾ 1830ع واري ڏهاڪي دوران هن دور جي اصطلاح طور استعمال ڪيو ويو.

ريناسنس جي دانشورانه بنياد ان جي انسانيت جي نسخي ۾ قائم ڪئي وئي، رومن انسانيت جي تصور (Roman Humanitas) ۽ طبقاتي يوناني فلسفي جي ٻيهر دريافت مان نڪتل آهي، جهڙوڪ پروٽاگوراس، جنهن چيو هو ته "انسان سڀني شين جو ماپ آهي". جيتوڻيڪ دھات جي متحرڪ شيئن جي ايجاد بعد ۾ 15هين صدي عيسويء کان خيالن جي پکيڙ کي تيز ڪيو، ريناسنس جي تبديلين سڄي يورپ ۾ هڪ جهڙائي نه هئي: پهريون نشان اٽلي ۾ 13هين صدي جي آخر ۾ ظاهر ٿيو، خاص طور تي ڊانٽي (Dante) جي لکڻين ۽ جيوٽو (Giotto) جون تصويرون سان ٿيو. 

هڪ ثقافتي تحريڪ جي طور تي، ريناسنس ادبي لاطيني جي جديد گلن ۽ مقامي ادب جي هڪ ڌماڪي کي شامل ڪيو، جنهن جي شروعات 14هين صديءَ جي ڪلاسيڪل ذريعن جي بنياد تي سکيا جي بحاليءَ سان ٿي، جنهن جو معاصر پيٽرارچ (Petrarch) کي ڪريڊٽ ڏنو ويو؛ لڪير واري نقطه نظر جي ترقي ۽ مصوري ۾ وڌيڪ قدرتي حقيقت پيش ڪرڻ جي ٻين ٽيڪنالاجي؛ ۽ تدريجي پر وسيع تعليمي سڌارا. هن ڪيترن ئي فنڪاراتي ترقيات ۽ اهڙن پولي ميٿس جهڙوڪ ليونارڊو دا ونسي ۽ مائيڪل اينجلو جي تعاون کي ڏٺو، جن کي "ريناسنس جو ماڻهو" (Renaissance man) جي اصطلاح کي متاثر ڪيو.    سياست ۾، ريناسنس سفارتڪاري جي رسمن ۽ ڪنوينشنن جي ترقيءَ ۾ ۽ سائنس ۾ مشاهدي ۽ مبهم استدلال تي ڀروسو وڌائڻ ۾ مدد ڪئي. ان دور ۾ ٻين علمي ۽ سماجي سائنسي ڪمن ۾ پڻ انقلاب آيو، گڏوگڏ جديد بئنڪنگ ۽ اڪائونٽنگ جي شعبي جو تعارف ٿيو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:رينائسنس
زمرو:تاريخي دور
زمرو:يورپ جي تاريخ
زمرو:اولهندي تهذيب
زمرو:ابتدائي جديد دور
زمرو:سجاڳيءَ جي تحريڪ
زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي
زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي
زمرو:وچين دور جون ثقافتون
زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور
يانگزي

**يانگزي** (انگريزي:Yangtze؛ آسان چيني: 长江؛ روايتي چيني: 長江؛ چانگ جيانگ؛ مطلب؛ ڊگهو درياء) يوريشيا جو سڀ کان ڊگهو ۽ دنيا جو ٽيون ڊگهو درياءُ آهي. اهو تبت جي پليٽيو جي تنڪگولا جبلن ۾ جيري هل تي اڀري ٿو ۽ 6,300 ڪلوميٽر (3,915 ميل) عام طور تي اوڀر چين سمنڊ ڏانهن وهندو آهي.  اهو دنيا ۾ خارج ٿيڻ واري مقدار جي لحاظ کان پنجون وڏو پرائمري درياهه آهي. ان جي نيڪال جو طاس چين جي زمين جي ايراضيءَ جو پنجين حصي تي مشتمل آهي، ۽ ملڪ جي آبادي جي تقريباً ٽيئن حصي جو گهر آهي.

يانگزي چين جي تاريخ، ثقافت ۽ معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هزارين سالن کان، درياهه پاڻي، آبپاشي، صفائي، نقل و حمل، صنعت، حدن جي نشاندهي، ۽ جنگ لاء استعمال ڪيو ويو آهي. يانگزي ڊيلٽا چين جي جي ڊي پي جو 20 سيڪڙو جيترو پيدا ڪري ٿو، ۽ يانگزي تي ٽي گورج ڊيم دنيا جو سڀ کان وڏو هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور اسٽيشن آهي جيڪو استعمال ۾ آهي.  سال 2014ع جي وچ ۾، چيني حڪومت اعلان ڪيو ته اها درياء سان گڏ هڪ نئين اقتصادي بيلٽ ٺاهڻ لاء،   هڪ گهڻ ٽائر ٽرانسپورٽ نيٽ ورڪ ٺاهي رهي آهي، جنهن ۾ ريلوي، روڊ ۽ هوائي اڏا شامل آهن.

يانگزي ماحولياتي نظام جي هڪ وسيع قطار مان وهندو آهي ۽ ڪيترن ئي مقامي ۽ خطري واري نسلن جي رهائش گاهه آهي، جن ۾ چيني ايليگيٽر، تنگ-ريجڊ فنليس پورپوز شامل آهن، ۽ هاڻ ناپيد ٿيل يانگزي درياهه ڊولفن (يا بيجي) ۽ چيني پيڊل فش جو گهر پڻ هو.  انهي سان گڏ يانگزي اسٽرجن، جيڪو جهنگ ۾ ناپيد آهي. تازن سالن ۾، درياهه صنعتي آلودگي، پلاسٽڪ جي آلودگي، زرعي وهڪري، سليٽيشن، ۽ ويٽ لينڊ ۽ ڍنڍن جي نقصان جو شڪار ٿيو آهي، جيڪو موسمي ٻوڏ کي وڌائي ٿو.  درياهه جا ڪجهه حصا هاڻي قدرتي ذخيرن طور محفوظ آهن. ينگزي نديءَ جو هڪ حصو جيڪو اولهه ينان صوبي ۾ اونھي گورج مان وهندو آهي، ينان صوبي جي محفوظ علائقن جي ٽن متوازي دريائن جو حصو آهي، جيڪو يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:يانگزي ندي
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:چين ۾ درياهه ۽ نديون
زمرو:چين جي طبعي جاگرافي
زمرو:ايشيا جا درياهه ۽ نديون
آزاد ڪشمير جي تاريخ

**آزاد ڪشمير جي تاريخ**، ڪشمير جي علائقي جو هڪ تڪراري حصو جيڪو هن وقت پاڪستان جي انتظام هيٺ آهي، ڊوگرا جي دور ۾ ڪشمير واري علائقي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي. آزاد ڪشمير پاڪستان جي صوبن پنجاب ۽ خيبر پختونخوا جي ڏکڻ ۽ اولھ ۾ بالترتيب سرحدون، اتر ۾ گلگت بلتستان ۽ اوڀر ۾ هندستان جي رياست ڄمون ۽ ڪشمير سان لڳن ٿيون. ھن علائقي تي ڀارت جي دعويٰ آھي ۽ سال 1947ع کان ھندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ تڪرار جاري آھي.

## جديد تاريخ
### آزاد ڪشمير جي قيام 1949ع کان هينئر تائين

## گڏيل قومن جي مداخلت
## آئيني حيثيت
آزاد ڪشمير جي 49 سيٽن واري قانون ساز اسيمبليءَ لاءِ 11 جولاءِ تي 1970ع کان وٺي اٺين قانون ساز اسيمبليءَ لاءِ چونڊون ٿيون (ساتوون 1974ع کان جڏهن پاڪستان هن علائقي کي بالغن جي ووٽ جي حق سان پارلياماني نظام عطا ڪيو). آزاد ڪشمير کي هڪ خودمختيار علائقو قرار ڏنو ويو آهي، پر نقادن جي دعويٰ آهي ته خطي جي چونڊيل سياسي قيادت لاءِ وزير اعظم ۽ صدر جهڙا لقب گمراهه ڪندڙ آهن، ڇاڪاڻ ته اميدوارن کي پاڪستان سان ڪشمير جي الحاق جي حلف نامي تي دستخط ڪرڻ گهرجن.
 
14 سيپٽمبر، 1994ع تي، آزاد ڪشمير جي سپريم ڪورٽ فيصلو ڪيو ته "اتر علائقا جمون ۽ ڪشمير رياست جو حصو آهن پر آزاد جمون ۽ ڪشمير جو حصو نه آهن جيئن عبوري آئين ايڪٽ 1974ع ۾ بيان ڪيل آهي". هن وقت اترين علائقن کي پاڪستان ۾ سرڪاري طور تي ڪا به نالي واري حيثيت نه آهي. پاڪستان هن علائقي کي پاڪستان جو "صوبو" يا "آزاد ڪشمير" جو حصو نه ٿو سمجهي. اهي سڌو سنئون اسلام آباد کان ناردرن ايريا ڪائونسل ذريعي سنڀاليو ويندو آهي. هڪ چيف ايگزيڪيٽيو (عام طور تي هڪ ريٽائرڊ پاڪستاني فوجي آفيسر)، اسلام آباد طرفان مقرر ڪيل مقامي انتظامي سربراهه آهي. هن علائقي جو هن وقت آزاد ڪشمير اسيمبلي ۽ پاڪستان جي پارليامينٽ ۾ ڪو به نمائندو ناهي. 

اترين علائقن جي قانون ساز ڪائونسل 29 ميمبر جي رڪنيت سان ٺاهي وئي (بعد ۾ 32 تائين وڌايو ويو)، پر ان جا اختيار محدود آهن. 11 مئي 2007ع تي، اترين علائقن جي چيف ايگزيڪيوٽو، جيڪو پڻ ڪشمير جي معاملن ۽ اتر علائقن جي معاملن جو وزير آهي، اعلان ڪيو ته علائقي کي قومي اسيمبلي ۾ نمائندگي ڪرڻ جو حق آهي. ٻيا مطالبو ڪن ٿا ته ان کي صوبي جو درجو ڏنو وڃي. 1994ع ۾ بلدياتي ادارن جي آرڊيننس ۾ ڪيل تبديلين ۾ عورتن کي وڌيڪ نمائندگي ڏني وئي ۽ ڪجهه انتظامي ۽ مالي اختيار مقامي انتظاميا کي ڏنا ويا آهن. تنهن هوندي، علائقي جي ماڻهن کي بنيادي حق حاصل نه آهن، ڇاڪاڻ ته اهو 1994ع جي قانوني فريم ورڪ آرڊر جي ذريعي جاري آهي. 
## آزاد ڪشمير جو ڏينهن
آزاد ڪشمير جو ڏينهن 24 آڪٽوبر 1947ع تي قائم ڪيل آزاد ڄمون ڪشمير حڪومت جو پهريون ڏينهن ملهايو ويو. 
## پڻ ڏسو
* گلگت بلتستان 
* ڪشمير
* سياچن گليشيئر
* اسڪردو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:آزاد ڪشمير جي تاريخ
ويتنامي ٻولي

**ويتنامي** (tiếng Việt) آسٽروايشياٽڪ ٻوليءَ جي خاندان ۾ هڪ ويتڪ ٻولي آهي، جيڪا بنيادي طور ويتنام ۾ ڳالهائي ويندي آهي جتي اها قومي ۽ سرڪاري ٻولي آهي. ويٽنامي ٻولي تقريبن ساڍا اٺ ڪروڙ (85 ملين) ماڻهن طرفان ڳالهائي وڃي ٿي،, باقي آسٽروايشياٽڪ خاندان جي ٻولين جي ڀيٽ ۾ ڪيترائي ڀيرا. اها ويٽنامي (Kinh) ماڻهن جي مادري ٻولي آهي، انهي سان گڏ ويتنام جي ٻين نسلي گروهن لاءِ ٻي يا پهرين ٻولي آهي، ۽ اڃا تائين دنيا ۾ ويٽنامي ڊاسپورا استعمال ڪندي آهي. ٻولي موانگ ٻولي (Mường) جي سڀ کان ويجهو آهي.

ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ اوڀر ايشيا جي ڪيترن ئي ٻولين وانگر، هي ٻولي انتهائي تجزياتي ۽ ٽونل آهي. ان ۾ فاعل-فعل-مفعول ترتيب ڏنل آهي. اهو پڻ درجه بندي ڪندڙ اسم استعمال ڪري ٿو. ان جي لغتن تي وچين چيني ۽ فرينچ مان ورتل لفظن جو خاص اثر پيو. جيتوڻيڪ اهو اڪثر ڪري غلطيءَ سان سوچيو ويندو آهي ته هي هڪ سائيليبڪ (monosyllabic) ٻولي آهي، ويٽنامي لفظ عام طور تي هڪ کان وٺي ڏهه  سائيليبل تي مشتمل هوندا آهن؛ ويٽنامي لفظن جي اڪثريت ٻن سائيليبڪ ۽ ٽي سائيليبڪ لفظ آهن.

ويٽنامي ويٽنامي الفابيٽ (chữ Quốc ngữ) استعمال ڪندي لکيو ويو آهي. الفابيٽ لاطيني رسم الخط تي ٻڌل آهي ۽ رسمي طور تي ويتنام جي فرانسيسي حڪمراني دوران 20 صدي جي شروعات ۾ اختيار ڪيو ويو. اهو ٽون ۽ ڪجهه فونيم کي نشانو بڻائڻ لاءِ ڊائيگراف ۽ ڊائريڪٽڪ استعمال ڪندي آهي. ويٽنامي تاريخي طور تي چونوم (chữ Nôm) اسڪرپٽ، هڪ لاگوگرافڪ اسڪرپٽ چيني اکرن (chữ Hán) کي استعمال ڪندي چين-ويٽنامي لفظ ۽ ڪجهه ڏيهي ويتنامي لفظن، ٻين لفظن جي نمائندگي ڪرڻ لاء ڪيترن ئي مقامي طور تي ايجاد ڪيل ڪردارن سان گڏ، استعمال ڪندي لکي ويندي آهي.

## درجه بندي
## تاريخ
## جاگرافيائي ورڇ
## صوتيات
## گرامر
## لغت
## ٻول
## لکڻ جو نظام
## ادب
## ٻوليءَ جو فرق
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

; Online lessons
* Online Vietnamese lessons  from Northern Illinois University

; Vocabulary

* Vietnamese Vocabulary List (from the World Loanword Database)
* Swadesh list of Vietnamese basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)

; Language tools
* The Vietnamese keyboard  its layout is compared with US, UK, Canada, France, and Germany's keyboards.
* The Free Vietnamese Dictionary Project
**Research projects and data resources**
* rwaai | Projects RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)
*  

## حوالا

زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:تائيوان جون ٻوليون
زمرو:چين جون ٻوليون
زمرو:ڪمبوڊيا جون ٻوليون
زمرو:ويتڪ بوليون
زمرو:ويٽنام
زمرو:ويٽنام جون ٻوليون
ھارپ ٽيڪنالاجي

**ھارپ ٽيڪنالاجي** (HAARP يا The High-frequency    Active Auroral Research Program) يونيورسٽي آف الاسڪا فيئر بئنڪس جو پروگرام آھي جيڪو آئنوسفيئر (ionosphere)، ڌرتيءَ جي ماحول جو بلند ترين،  ائيونائز (ionized) حصي تي تحقيق ڪري ٿو،  مصنوئي برسات وسائڻ، موسمي تبديليون آڻڻ، زميني ذخيرا ڳولڻ، وائرليس ٽيڪنالاجي تي ضابطو ڪرڻ لاء هڪ تحقيقي منصوبي جو نالو آهي جيڪو آمريڪي رياست الاسڪا ۾ ڪم ڪري رهيو آهي.

هارپ، هڪ سائنسي ڪوشش آهي جنهن جو مقصد آئنوسفيئر (Ionosphere) جي خاصيتن ۽ رويي جو مطالعو ڪرڻ آهي. آئنوسفيئر زمين جي سطح کان تقريبن 50 کان 400 ميل مٿي، خلا جي ڪناري تي پکڙيل آهي. غير جانبدار مٿين ماحول سان گڏ، آئنوسفيئر زمين جي هيٺين ماحول جي وچ ۾ حد ٺاهين ٿا، جتي اسين رهندا آهيون ۽ ساهه کڻندا آهيون.

هارپ (HAARP) ۾ سڀ کان وڌيڪ نمايان اوزار آئنوسفيئرڪ ريسرچ آلو (Ionospheric Research Instrument) يا (IRI) آهي، هڪ اعلي طاقت ريڊيو فريڪوئنسي ٽرانسميٽر جي سهولت آهي جيڪو هاء فريڪوئنسي (HF) بينڊ ۾ ڪم ڪري ٿو. آئنوسفيئرڪ ريسرچ آلو (IRI)، عارضي طور تي  آئنوسفيئر جي محدود علائقي کي اتساهه ڏيڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. ٻيا اوزار، جهڙوڪ هڪ VHF ۽ هڪ UHF ريڊار، هڪ فلڪس گيٽ ميگنيٽوميٽر، هڪ ڊجيسنڊ (هڪ آئنوسفيرڪ آواز وارو ڊوائيس) ۽ هڪ انڊڪشن ميگنيٽوميٽر، طبيعي عملن جو مطالعو ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪي پرجوش علائقي ۾ ٿين ٿيون. 

شروعات ۾ هارپ (HAARP) گڏيل طور تي يو ايس ايئر فورس، يو ايس نيوي، يونيورسٽي آف الاسڪا فيئر بئنڪس ۽ ڊفينس ايڊوانسڊ ريسرچ پروجيڪٽس ايجنسي (DARPA) پاران مالي مدد ڪئي وئي. اهو بي اي اي (BAE) ايڊوانسڊ ٽيڪنالاجي پاران ٺهيل هئي. ان جو اصل مقصد آئنوسفيئر جو تجزيو ڪرڻ ۽ ريڊيو ڪميونيڪيشن ۽ نگراني لاءِ آئنوسفيئرڪ وڌائڻ واري ٽيڪنالاجي کي ترقي ڪرڻ جي صلاحيت جي تحقيق ڪرڻ هو. سال 2015ع کان وٺي اهو، الاسڪا فيئر بئنڪس يونيورسٽي هلائي رهيو آهي.

هارپ سهولت تي سال 1993 ۾ ڪم  شروع ٿيو. موجوده ڪم ڪندڙ IRI 2007 ۾ مڪمل ڪيو ويو؛ ان جو بنيادي ٺيڪيدار BAE سسٽم ايڊوانسڊ ٽيڪنالاجيز هو. سال 2008ع تائين، هارپ لڳ ڀڳ 250 ملين يو ايس ڊالر ٽيڪس جي مالي مدد سان تعمير ۽ آپريٽنگ خرچن سان تيار ڪيو ويو. مئي 2014ع ۾، اهو اعلان ڪيو ويو ته هارپ پروگرام مستقل طور تي سال جي آخر ۾ بند ڪيو ويندو.  پارٽين جي وچ ۾ ڳالهين کان پوء، سهولت جي ملڪيت آگسٽ 2015ع ۾ الاسڪا فيئر بئنڪ يونيورسٽي ڏانهن منتقل ڪئي وئي.

هارپ ٽيڪنالاجي سازش جي نظريو سازن جو هڪ نشانو آهي، جيڪو دعوي ڪري ٿو ته اهو موسم جي ڦيرڦار جي قابل آهي. مبصرن ۽ سائنسدانن جو چوڻ آهي ته هن ۽ ٻين سازشي نظرين جا حامي غلط آهن، ڇاڪاڻ ته جيڪي دعوائون ڪيون ويون آهن اهي سهولت جي صلاحيت کان ٻاهر آهن، جيڪڏهن قدرتي سائنس جي دائري کان ٻاهر نه هجن.

## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:ماحوليات
گواراني ٻولي

**گواراني** (Guarani)، خاص طور تي پرائمري قسم جنهن کي پيراگوئين گواراني (avañeʼẽ ؛ʔãʋãɲẽˈʔẽ؛ ماڻهن جي ٻولي) طور سڃاتو وڃي ٿو؛ هڪ ڏکڻ آمريڪي ٻولي آهي جيڪا ٽوپين ٻولي خاندان جي ٽوپي-گواراني شاخ سان تعلق رکي ٿي. اها، اسپيني سان گڏ، پيراگوئي جي سرڪاري ٻولين مان هڪ آهي، جتي اها آبادي جي اڪثريت طرفان ڳالهائي وڃي ٿي ۽ جتي اڌ ڳوٺاڻن جي آبادي هن ٻولي جي خاص ڳالهائيندڙ (هڪ لساني) آهي.

ٻوليءَ جا مختلف قسم پاڙيسري ملڪن جي برادرين ۾ ڳالهائي رهيا آهن جن ۾ اتر اوڀر ارجنٽائن جا حصا، ڏکڻ-اوڀر بوليويا ۽ ڏکڻ اولهه برازيل شامل آهن، ۽ سال 2004ع کان ارجنٽائن جي صوبي ڪورينٽس جي هڪ ٻي سرڪاري ٻولي آهي. گواراني پڻ، اسپيني ۽ پرتگالي سان گڏ، مرڪوسور جي ٽن سرڪاري ٻولين مان هڪ آهي.

گواراني سڀ کان وڏي ڳالهائيندڙ اصلي آمريڪي ٻولي آهي ۽ عام طور تي پيراگوئي جي ماڻهن ۽ پاڙيسري برادرين ۾ استعمال ٿيندي رهي ٿي. هي آمريڪي ٻولين ۾ منفرد آهي؛ يورپي نوآبادياتي ٻولين ڏانهن (هن صورت ۾، اسپيني) ٻي صورت ۾ مغربي اڌ گول ۾ تقريبن هڪ عالمگير رجحان رهي آهي، پر پيراگوئي پنهنجي روايتي ٻولي برقرار رکيا آهن جڏهن ته اسپينش کي پڻ اختيار ڪيو.

جيسوئت پادري، انتونيو روزو ڊي سومرٽويا، جنهن 1639ع ۾ گواراني جو پهريون لکيل گرامر ٽيسورو ڊي لا لنگوا گواراني   (Tesoro de la lengua guaraní: گاراني ٻوليءَ جو خزانو/ٿيسارس) نالي ڪتاب ۾ شايع ڪيو، ان کي هڪ اهڙي ٻولي قرار ڏنو ”ايتري وسيع ۽ خوبصورت ته اهو مقابلو ڪري سگهي. سڀ کان وڌيڪ مشهور ٻوليون سان."

نالو "گواراني" عام طور تي پيراگوئي جي سرڪاري ٻولي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. بهرحال، هي هڪ دوهري زنجير جو حصو آهي، جنهن جي اڪثر حصن کي اڪثر گواراني پڻ سڏيو ويندو آهي. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Guarani at Wikibooks 
*Guarani Portal from the University of Mainz:
*www.guaranirenda.com – Website about the Guarani language
*Guarani and the Importance of Maintaining Indigenous Culture Through Language 
*Lenguas de Bolivia  (online edition)
*Duolingo course in Guarani

### Resources
*A Grammar of Paraguayan Guarani – by Bruno Estigarribia, UCL Press (open access, Creative Commons license)
*Guarani Swadesh vocabulary list (from Wiktionary)
*Guarani–English Dictionary: from *Webster's Online Dictionary – The Rosetta Edition
*www.guarani.de – Online dictionary in Spanish, German and Guarani
*Guarani Possessive Constructions: – by Maura Velázquez
*Stative Verbs and Possession in Guarani: – University of Cologne - by Sebastian Nordhoff
*Frases celebres del Latin traducidas al guarani 
*Spanish – Estructura Basica del Guarani and others
*Etymological and Ethnographic Dictionary for Bolivian Guarani
*Guaraní (Intercontinental Dictionary Series)

 
زمرو:گواراني ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا
زمرو:آمريڪي ٻوليون
زمرو:امتزاجي ٻوليون
زمرو:ٽوپي-گواراني ٻوليون
زمرو:بوليويا جون ٻوليون
زمرو:پيراگوئي جون ٻوليون
زمرو:برازيل جون ٻوليون
زمرو:ارجنٽينا جون ٻوليون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جون ٻوليون
زمرو:فاعل-فعل-مفعول ٻوليون
زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون
هارپ

**هارپ** (Harp)، جنڪ، بربط ۽ چنگ پر سڏبو ويندو آهي، هڪ تار وارو موسيقي جو آلو آهي، جنهن ۾ انفرادي تار پنهنجي آواز جي تختي تي هڪ زاويه تي هلندا آهن. تارون آڱرين سان ڪٽيل آهن. هارپ مختلف طريقن، بيٺل يا ويٺي، سان ٺاهي سگهجي ٿو ۽ مختلف طريقن، آرڪسٽرا يا ڪنسرٽ ۾ پرفارم ڪري سگهجي ٿو. ان جو سڀ کان عام روپ ٽڪنڊي شڪل ۾ ۽ ڪاٺ مان ٺهيل آهي. ڪجھ ۾ گھڻن تارن جون قطارون ۽ پيڊل منسلڪ هوندا آھن.

هارپ جا قديم نقشا ميسوپوٽيميا (هاڻي عراق)، فارس (هاڻي ايران) ۽ مصر ۾ ۽ بعد ۾ هندستان ۽ چين ۾ رڪارڊ ڪيا ويا. وچين دور تائين هارپ يورپ ۾ پکڙيل هئا. هارپ آمريڪا ۾ مليا هئا جتي ڪجهه علائقن ۾ اها مشهور لوڪ روايات جا حصا هئا. آفريڪي کنڊ مان الڳ الڳ نمونا پڻ نڪرندا آهن. هارپ وٽ علامتي سياسي روايتون آهن ۽ اڪثر ڪري علامتن ۾ استعمال ٿيندا آهن. 

تاريخي طور تي، تار جانورن جي پٺن (Sinew) مان ٺهيل هئا. ٻين مواد ۾ گٽ (جانورن جي آنڊون)، ٻوٽن جا ريشا، برائيڊڊ هيمپ، ڪپهه جي ڪنڊ، ريشم، نائلون ۽ تار شامل آهن.

پيڊل هارپ اسڪور ۾، جڏهن به ممڪن هجي، ڊبل فليٽ ۽ ڊبل شارپس کان بچڻ گهرجي.

## حوالا

زمرو:موسيقي
زمرو:فن مواد
زمرو:موسيقي جا اوزار
تنبورو

**تنبورو** (سنسڪرت: तंबूरा)، تانپوري، ٽمبورا ۽ تانپورا  پڻ سڏيو ويندو آهي، هڪ ڊگھي ڳچيءَ وارو، ٿلهو، چئن تارن وارو اوزار آهي، جيڪو هندستان جي برصغير ​​​​۾ شروع ٿيو، جيڪو هندي موسيقي ۾ مختلف صورتن ۾ ملي ٿو. ڏسڻ ۾ تنبورو هڪ سادو ستار يا ان سان ملندڙ جلندڙ اوزار آهي ۽ ساڳيءَ طرح لوڪي يا ڪدوءَ مان ٺهيل آهي. 

تنبورو راڳ نه ٿو وڄائي، بلڪه هڪ مراقبي ماحول پيدا ڪري ٿو، جيڪو ڪنهن ٻئي موسيقار يا ڳائڻي جي ڪارڪردگيءَ کي سهارو ۽ برقرار رکي ٿو ۽ گڏوگڏ موسيقارن لاءِ جيڪو ڊانس پرفارمنس سان گڏ آهي. اوزار جي چار تارن کي ڏنل ماپ يا موسيقي جي ڪيئي جي مخصوص نوٽس سان ڳنڍيو ويندو آهي، عام طور تي پنجون (پا، سو) ۽ روٽ ٽينڪ (سا، دو). تارن کي عام طور تي 5-8-8-1 سان ترتيب ڏنو ويندو آهي. ٽن تارن مان هڪ ٽينڪ کي ٽيون ڪيو ويو آهي، اهڙيء طرح ٻين جي هيٺان هڪ آڪٽو آهي، جيڪو وسيع ڊرون کي وڌيڪ گونج ۽ کوٽائي شامل ڪري ٿو. تانپورا پنهنجي تارن جي مسلسل، تال واري ڇڪڻ ذريعي، مسلسل هارمونڪ بورڊن يا ڊرون اثر ٺاهي ٿو. منفرد طور تي، تانپورا سولوسٽ، پرڪيوشنسٽ، يا ڪنهن ٻئي خاص موسيقار سان مخصوص تال ۾ نه وڄايو ويندو آهي؛ مسلسل لوپ ۾ چئن تارن جي چڪر کي ڪڍڻ جو صحيح وقت نتيجو ڪندڙ آواز ۾ هڪ اهم عنصر آهي، ۽ اهو ادا ڪيو ويندو آهي، اڻ بدليل، سڄي ڪارڪردگي ۾. ٽانپورسٽ کي لازمي طور تي پنهنجي تال تي صحيح رکڻو پوندو ساز جي مدت تائين، جيڪو ڪجهه حالتن ۾ هڪ ڪلاڪ کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته انهن جو ڊرون ڪارڪردگي جي پوري موسيقي بنياد لاء اهم آهي. تارن کي لڳاتار ٽوڙڻ جو بار بار چڪر هڪ سونڪ ڪينواس ٺاهي ٿو جنهن تي راڳ جو راڳ (يا ٻيو ساز) ٺهيل آهي. اسٽرنگ پلڪنگ جو سلسلو عام طور تي (پچ جي مطابق) 5-8-8-1 هوندو آهي، چوٿين ۽ آخري اسٽرنگ کي پلڪ ڪرڻ سان ٿورو ”آرام“ ڏنو ويندو آهي، عام طور تي ٻه کان ٽي سيڪنڊ، چڪر کي ورجائڻ کان اڳ. سڀني تارن جو گڏيل آواز- هر اسٽرنگ هڪ بنيادي ڍنگ آهي جنهن جي پنهنجي اوورٽونز جي اسپيڪٽرم سان گڏ آهي- ٻاھرين آوازن جي مدد ڪري ٿي ۽ ان سان ملائي ٿي، جيڪو سولوسٽ پاران ڳايو يا وڄايو ويو آھي.

اتر ۽ مرڪزي هندستاني موسيقار تنبورا جي اصطلاح کي پسند ڪن ٿا (اڪثر ٻولين جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو آهي جهڙوڪ بنگالي، گجراتي، هندي، سنڌي، پنجابي وغيره)، جڏهن ته ڏکڻ ۽ ڪارناٽڪ موسيقار عام طور تي ٽمپورا کي ترجيح ڏيندا آهن (مثال طور، ڪنڙ، مليالم، تامل، يا تيلگو ۾)؛ تانپوري اوزار جي هڪ ننڍڙي قسم آهي، ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ ساز سازن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:ثقافت
زمرو:موسيقي جا اوزار
مير نظام الدين خان کوسہ

**نظام الدين خان** کوسہ قبيلي مان جاماڻي پاڙي جو فرد ھو. ھن جو جنم حاجي عبدالعزيز خان جي گھر ۾ 8 آڪٽوبر 1931ع تي پنھنجي ڳوٺ، عزيزآباد ۾ ٿيو. ھي گڏيل ھندستان جي انگريزي راڄ ۽ پاڪستان جي نالي واري شخصيت مرحوم محمد امين خان کوسہ جن جو ننڍو ڀاءُ ھو. ھن شروعاتي تعليم پنھنجي ڳوٺ ۾ ورتي پر سندن علم ۽ ڄاڻ غير روايتي ۽ پنھنجي شوق و محنت جو ثمر ھو. ھن کي سنڌي، فارسي ۽ اردو ٻولين تي وڏي ڄاڻ حاصل ھئي. سنڌ جي اخبار عبرت حيدرآباد ۽ مقامي اخبارن ۾ سندن لکيل مضمون شايع ٿيندا ھيا. سنڌ جي قومي رسالي ٽماھي مھراڻ حيدرآباد ۾ نئين ٺل جا پراڻا گل جي عنوان سان پڻ سندن مضمون شايع ٿيل آ ھن. علم ۽ عالم دوست شخصيت ھو. سياسي ، سماجي ۽ علائقائي صورتحال ۾ خاندان جي اثر و  اسوخ ڪري متحرڪ رھيو. يونين ڪائونسل جو ميمبر ۽ چيئرمين رھيو ۽ ڊويزنل ڪائونسل خيرپور جو ميمبر پڻ رھيو. انھيءَ ميدان ذريعي پنھنجي علائقي جي ماڻھن جي سھولت ۽ بھتري لاءِ ڪوششون ورتائين.ھن 9 سيپٽمبر 1998ع تي جيڪب آباد ۾ وفات ڪئي. پاڻ ڳوٺ چوڪ لاشاري جي جامع مسجد واري قبرستان ۾ پنھنجي والد ، ڀاءُ ، فرزند ، چاچن ، سوٽن ۽ عزيز مائٽن ۽ ٻي الله پاڪ جي مخلوق سان گڏ ابدي آرامي آهي. الله تبارڪ و تعالي مٿن پنھنجون بي حد و حساب رحمتون فرمائي ۽ جنت الفردوس ۾ مقام اعلي عطا ڪري. آ مين.
زمرو:سنڌي ماڻھو
ال جي

**إل جي** هڪ ڪورين ڪمپني آهي جنهن جو هيڊ ڪوارٽر ڏکڻ ڪوريا ۾ آهي ۽ ال جي  ڪميونيڪيشن 70 کان وڌيڪ ملڪن ۾ موجود آهن ال جي هولڊنگس جو باني ڪَون  آهي جنهن پهريون ڀيرو 1947 ۾ لک هائي صنعتي ڪيميائي ڪمپنيجو بنياد رکيو ۽ 1952 ۾ اهو ٿيو هوئي جنهن کي خوش قسمت چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
ڪراچي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

**ڪراچي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست** هيٺ ڏجي ٿي.

## محفوظ ڪيل سائيٽون
هيٺ ڏنل فهرست انهن سائيٽن جي آهي جيڪي اڳ ۾ حڪومت پاڪستان طرفان محفوظ هيون.

## محفوظ ورثو
هيٺ ڏنل ماڳن کي سنڌ حڪومت پاران محفوظ ورثو قرار ڏنو ويو آهي. 

ڪراچي ۾ 350 کان وڌيڪ سائيٽون آهن جيڪي صوبائي ايڪٽ تحت محفوظ آهن. سائيٽون وسيع علائقن يا ڪوارٽرن ھيٺ ڏنل آھن جن جي ھيٺان اھا واقع آھن. ڪجهه گهٽيون/ رستا ٻن علائقن ۾ مليا آهن. انهن تي واقع سائيٽون انهن جي لاڳاپيل علائقي هيٺ مليون آهن.

### بندر ڪوارٽر
ان ۾ محمد علي جناح روڊ (اڳوڻي بندر روڊ) شامل آهي، جيڪو شهر جي مکيه رستن مان هڪ آهي. ان ۾ مکيه روڊ جي ويجھو ڪجھ جڳھون پڻ شامل آھن.

### ڪنٽونمينٽ

### سول لائينز

### ڪلفٽن

### ڊاڪٽر ضياء الدين احمد روڊ

| number = SD-P-77
| description = Adamjee Building 
| address = Dr. Ziauddin Ahmed Road (Kutchery Road)
| district = Karachi 
| lat = 
| lon =   
| commonscat = Adamjee Building
| image =  Adamjee_Building,_Karachi.jpg
}}

|}

### فرير ڪوارٽرز

| number = SD-P-83
| description = Bankwalla House
| type = Building
| address = Mary Road
| district = Karachi 
| lat = 
| lon =   
| commonscat =  Bankwalla House, Karachi
| image =  
}}

|}

### ڪياماڙي

| number = SD-P-95
| description = Christ Church 
| address = near Jackson Police Station, Keamari 
| district = Karachi 
| lat = 
| lon =  
| commonscat =  Christ Church, Keamari
| image =  
}}

|}

### منوڙا

| number = SD-P-99
| description = Deputy Conservator's House
| address = Manora
| district = Karachi
| lat = 
| lon =   
| commonscat = Deputy Conservator's House, Karachi
| image =  
}}

|}

### Market and Jail Quarters

| number = SD-P-109
| description = Church Mission Society (C.M.S.) Church 
| address = Nishtar Road 
| district = Karachi 
| lat = 
| lon =   
| commonscat = CMS Church, Karachi
| image =  
}}

|}

### Queen’s Road Quarter

|}

### Saddar
Buildings in this section are arranged according to the street on which they are located. This also includes smaller streets off main streets.

|}

### Serai Road

|}

### Miscellaneous

|}

## غير محفوظ ورثو

|}

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* سنڌ ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پنجاب ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* بلوچستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* خيبر پختونخوا ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* آزاد ڪشمير ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* گلگت بلتستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
زمرو:ڪراچي بابت فهرستون
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
ڌرما راجيڪا اسٽوپا

**ڌرما راجيڪا اسٽوپا** (پنجابي ۽ اردو: دھرم راجک اسٽوپا)، جنهن کي ٽيڪسيلا جو عظيم اسٽوپا به چيو وڃي ٿو، ٽيڪسلا، پاڪستان جي ويجهو هڪ ٻڌ ڌرم جي عبادتگاهه/اسٽوپا جا کنڊر آهن. اهو ٽئين صدي قبل مسيح ۾ اشوڪ طرفان مهاتما ٻڌ جي آثارن تي تعمير ڪيو ويو. اسٽوپا، وڏي خانقاه واري ڪمپليڪس سان گڏ، جيڪو بعد ۾ ان جي چوڌاري ترقي ڪري ٿو، ٽيڪسيلا جي کنڊرن جو حصو بڻجي ٿو، جيڪو سال 1980ع ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ طور لکيل آهي.

The **Dharmarajika Stupa** (W.Panjabi & ), also referred to as the **Great Stupa of Taxila**,  is a Buddhist stupa near Taxila, Pakistan.  It was built over the relics of the Buddha by Ashoka in the 3rd century BCE. The stupa, along with the large monastic complex that later developed around it, forms part of the Ruins of Taxila - which were inscribed as a UNESCO World Heritage Site in 1980.
**ڌرما راجيڪا اسٽوپا** (پنجابي ۽ اردو: دھرم راجک اسٽوپا)، جنهن کي ٽيڪسيلا جو عظيم اسٽوپا به چيو وڃي ٿو، ٽيڪسلا، پاڪستان جي ويجهو هڪ ٻڌ ڌرم جي عبادتگاهه/اسٽوپا جا کنڊر آهن. اهو ٽئين صدي قبل مسيح ۾ اشوڪ طرفان مهاتما ٻڌ جي آثارن تي تعمير ڪيو ويو. اسٽوپا، وڏي خانقاه واري ڪمپليڪس سان گڏ، جيڪو بعد ۾ ان جي چوڌاري ترقي ڪري ٿو، ٽيڪسيلا جي کنڊرن جو حصو بڻجي ٿو، جيڪو سال 1980ع ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ طور لکيل آهي.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن بلڊنگ

**ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن بلڊنگ** (KMC Buiding) هڪ نوآبادياتي دور جي عمارت آهي جيڪا ڪراچي جي وچ ۾ ايم اي جناح روڊ (بندر روڊ) تي واقع آهي. تعمير 1927ع ۾ شروع ٿي، 1930ع ۾ مڪمل ٿي ۽ ان کان پوءِ 1932ع ۾ ان عمارت جو افتتاح ڪيو ويو. هيءَ ڪراچي جي تعميراتي لحاظ کان اهم عمارتن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي.

## تاريخ
نئين ميونسپل آفيس جو بنياد پهريون ڀيرو سال 1895ع ۾ رکيو ويو. نئين عمارت جو گرائونڊ ڪم سال 1915ع ۾ مڪمل ڪيو ويو ، پر سال 1927ع تائين تعمير جو باقي ڪم شروع نه ٿيو . تعمير سال 1930ع ۾ مڪمل ٿي ۽ ان عمارت جو افتتاح سال 1932ع، ڪراچي ميونسپل بلڊنگ جي طور تي ڪيو ويو. عمارت جي ڪل لاڳت 17 لک 75 هزار رپيا هئي. 

عمارت جي سلور جوبلي گھڙي، ھڪڙو گھڙيءَ جو ٽاور جيڪو مورش طرز جي گنبد سان آھي، 1935ع ۾ ڪنگ جارج پنجم جي علائقي جي دوري جي ياد ۾ شامل ڪيو ويو. 

جنوري 2007ع ۾ عمارت جي 75 هين سالگره ملهائي وئي. عمارت هڪ وڏي بحالي واري منصوبي جي ذريعي گذريو جنهن ۾ ڪلاڪ ٽاور جي مرمت شامل هئي. 31 آگسٽ 2021ع تي ڪراچي جي ايڊمنسٽريٽر، عمارت تي برطانوي دور جي تاريخي سلور جوبلي ڪلاڪ کي ٺيڪ ڪرڻ جا حڪم جاري ڪيا. 

## فن تعمير
## بلدياتي ڪم
تاريخي ۽ مشهور ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن بلڊنگ ۾ ميئر ۽ ڊپٽي ميئر جي آفيسن سان گڏوگڏ سٽي ڪائونسل (جنهن ۾ 304 ميمبر آهن، جن ۾ سڀ يونين ڪميٽي جا چيئرمين آهن) آهن. ڪراچي جي ميونسپل گورنمينٽ جي ميمبرن جي وڌندڙ تعداد ۽ جاءِ جي کوٽ سبب سٽي ڪائونسل 3 آڪٽوبر 2016ع تي سٽي ڪائونسل جي نئين بلڊنگ لاءِ ٺهراءُ پاس ڪيو ته جيئن گهربل ميمبرن کي ويهاري سگهجي. 
## گيلري

KMCBuilding Karachi.jpg|KMC Building at night
KMC Head office building, 01.JPG|The Silver Jubilee Clock was added in 1935 to commemorate the visit of King George V to British India
The changing mass- KMC.jpg|The building's style is a mix of European and Islamic motifs


## مشهور ثقافت ۾

## حوالا

زمرو:ڪراچي جي ثقافت
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:سنڌ جي تاريخ