رامانند

جگدگرو سوامي **رامانند** (IAST: Rāmānanda) يا **راماننداچاريه** ڀارت جو 14هين صديءَ جو هڪ هندومت جو وئشنو ڀڪتي شاعر سنت هو، جيڪو اتر ڀارت جي گنگا ميداني علائقو ۾ رهندو هو. هندومت جي روايت کيس رامانندي سمپردايا جو باني مڃي ٿي، جيڪا جديد دور ۾ سڀ کان وڏي سنياسي هندو تياگي برادري آهي.

هو ڪنيوڪبج برهمڻ خاندان ۾ ڄائو ۽ پنهنجي زندگيءَ جو وڏو حصو مقدس شهر وارانسي ۾ گذاريو. سندس ڄمڻ جي تاريخ 30 ڊسمبر ٻڌائي وڃي ٿي، جڏهن ته وفات جي تاريخ يقيني نه آهي، پر تاريخي شاهديون ظاهر ڪن ٿيون ته هو ابتدائي سنتن مان هو ۽ ڀڪتي تحريڪ جو اهم اڳواڻ هو، جيڪا 14هين کان وچ 15هين صديءَ دوران اتر ڀارت ۾، ڀارت ۾ اسلامي حڪمراني جي دور ۾ تيزي سان وڌي. روايت مطابق رامانند پنهنجي فلسفي ۽ ڀڪتي موضوعن کي ڏکڻ ڀارت جي ويدانت فلسفي رامانج کان متاثر ٿي ترقي ڏني، جڏهن ته شاهديون اهو به ظاهر ڪن ٿيون ته هو ناتھ پنتي يوگين کان پڻ متاثر هو.

هڪ ابتدائي سماجي سڌارڪ طور، رامانند ذات، درجي يا جنس جي بنياد تي بغير امتياز جي شاگرد قبول ڪيا. روايتي تحقيق مطابق سندس شاگردن ۾ ڀڪتي تحريڪ جا شاعر-سنت جهڙوڪ ڪبير، رويدااس، ڀگت پيپا ۽ ٻيا شامل هئا، جڏهن ته ڪجهه جديد محققن هن روحاني سلسلي تي سوال پڻ اٿاريا آهن ۽ ڪجهه ٻين تاريخي شاهدي سان ان جي تائيد ڪئي آهي. سندس شاعري جو ذڪر سک مت جي مقدس گرنتھ گرو گرنٿ صاحب ۾ پڻ ملي ٿو.

رامانند پنهنجي تصنيفن ۽ روحاني موضوعن کي مقامي هندي ٻولي ۾ پيش ڪرڻ لاءِ مشهور هو، ڇاڪاڻ⁠ته سندس خيال هو ته اهڙي طرح علم عام ماڻهن تائين پهچي سگهي ٿو.

## سوانح عمري

رامانند جي زندگي بابت پڪ سان تمام ٿورو ڄاتو وڃي ٿو، جنهن ۾ سندس ڄمڻ ۽ وفات جا سال به شامل آهن. *[[انسائيڪلوپيڊيا آف انڊين لٽريچر|هندي ادب جو انسائيڪلوپيڊيا]]* سندس حياتيءَ جا سال 1366–1467 بيان ڪري ٿو. سندس سوانح عمري ثانوي ادب ۽ اڻ ٺهڪندڙ روايتي هاجيوگرافي متنن مان اخذ ڪئي وئي آهي.
سڀ کان وڌيڪ قبوليل روايت موجب رامانند هڪ ڪنيوڪبج برهمڻ خاندان ۾ ڄائو، لڳ ڀڳ 14هين صدي جي وچ ڌاري، ۽ لڳ ڀڳ 15هين صدي جي وچ ڌاري وفات ڪئي. جيتوڻيڪ ڪجهه ماڻهو کيس ڏکڻ ڀارت سان لاڳاپيل قرار ڏين ٿا، پر اهڙي دعويٰ جي حمايت ۾ ڪو مضبوط ثبوت موجود ناهي. حقيقت ۾، سڀئي معتبر ڀارتي ذريعا ان ڳالهه تي متفق آهن ته رامانند پرياگ (الله آباد) ۾ ڄائو.


"سندس ڏکڻ ڀارتي اصل بابت هڪ لفظ به نٿو ملي، ۽ کيس ڪنيوڪبج برهمڻ چيو ويو آهي، جيڪو اهڙي نظرئي جي سختي سان ترديد ڪري ٿو" – جارج اي. گريرسن (1920).


وچئين دور جي *ڀڪتمالا* متن مطابق، جيڪو نڀاداس پاران لکيو ويو، رامانند *راغوانند* وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيڪو ويدانت تي ٻڌل واتڪالائي (اتر، رام اوتار) وئشنو روايت جو گرو هو.


"رامانند جو استاد راغوانند ڏکڻ کان آيو هو، ۽ گهڻو گهمڻ کان پوءِ بنارس ۾ اچي رهيو. اتي، نه ڪي ڏکڻ ۾، هن رامانند کي پنهنجو شاگرد بڻايو." – جارج اي. گريرسن (1920).


ٻيا محقق چون ٿا ته رامانند جي تعليم جي شروعات آدي شنڪر جي ادويت ويدانت اسڪول ۾ ٿي، ان کان اڳ جو هو راغوانند سان مليو ۽ پوءِ رامانج جي وششٽادويت ويدانت روايت ۾ پنهنجي اڀياس کي جاري رکيو.

## ادبي ڪم
رامانند کي ڪيترن ئي ڀڪتي ڀرين ڪويتائن جو ليکڪ قرار ڏنو وڃي ٿو، پر ٻين ڀڪتي تحريڪ جي شاعرن وانگر، اهو واضح ناهي ته ڇا اهي سڀئي ڪويتائون حقيقت ۾ سندس ئي لکيل آهن. هندي ٻوليءَ ۾ ٻه رسالا، *گيان ليلا* ۽ *يوگ چنتامڻي* به رامانند سان منسوب ڪيا وڃن ٿا، جيئن ته سنسڪرت جا ڪم *[[وئشنو متابج ڀاسڪر]]* ۽ *[[رامارچنا پڌتي]]* پڻ. سندس ٻين ٽن ادبي تصنيفن ۾ *برهم سوترا آنند ڀاشيا*، *اپنشد آنند ڀاشيا* ۽ *شريمد ڀگوت گيتا آنند ڀاشيا* پڻ مشهور آهن. بهرحال، سک ڌرم جي اصل ۽ چڱيءَ طرح محفوظ ٿيل مسودن ۽ هٿ سان لکيل *ناگري پرچارڻي سبھا* ۾ ملندڙ ڪويتائون معتبر سمجهيون وڃن ٿيون، جيڪي رامانند جي *نرگڻ* (بي صفتي خدا) واري فڪر کي نمايان ڪن ٿيون.

## فلسفو
رامانند پنهنجو فلسفو ۽ ڀڪتي موضوع ڏکڻ ڀارتي ويدانت فلسفي رامانج کان متاثر ٿي تيار ڪيو، پر ثبوت اهو پڻ ظاهر ڪن ٿا ته هو ناتھ پنتھي سادھن ۽ يوگ فلسفي کان پڻ متاثر ٿيو.

انتونيو ريگوپولوس لکي ٿو ته رامانند جي تعليمات "ادويت ويدانت ۽ وئشنو ڀڪتي جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ جي ڪوشش" هئي. هو وڌيڪ چوي ٿو ته اهڙي ئي لاڳاپي جو اظهار 15هين صدي جي متن *[[ادھياتم رامائن]]* ۾ پڻ ملي ٿو، پر اهو ڪو تاريخي ثبوت ناهي ته اهو متن سڌو سنئون رامانند جي تعليمات کان متاثر ٿيو هجي.

شاستري اهو نظريو پيش ڪيو آهي ته ٻن جدا جدا هندو فلسفن ۾ رامانند جي پيچيده مذهبي تربيت هن کي *سگڻ برهمڻ* ۽ *نرگڻ برهمڻ* ٻنهي کي قبول ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو. شاستري جو خيال آهي ته اهو نظريو وضاحت ڪري ٿو ته رامانند جي شاگردن ڪيئن *سگڻ* ۽ *نرگڻ* کي ڀڪتي تحريڪ ۾ ٻه هم وقتي ڌارا طور ترقي ڏني. پر هن نظرئي کي ڪافي تاريخي ثبوت حاصل نه آهن ۽ اهو وسيع قبوليت حاصل نه ڪري سگهيو آهي.

اينزو توربياني موجب، جيڪي رامانند جا معتبر ادب سمجهيا وڃن ٿا، اهي ڀڪتي تحريڪ جي مابعد الطبيعياتي اصولن ۾ هڪ اهم مرحلو ظاهر ڪن ٿا. رامانند چوي ٿو ته جيڪڏهن ڪو شخص *هري* (وشنو) کي پنهنجي اندروني ذات طور نه سڃاڻي، ته سنياس ۽ تپسيا بي معنيٰ آهن. هو روزن ۽ رسمن تي تنقيد ڪري ٿو ۽ چوي ٿو ته اهي صرف ظاهري عمل آهن؛ جيڪڏهن ماڻهو *[[برهمڻ]]* (اعليٰ هستي) جي فطرت تي غور ۽ فڪر نه ڪري، ته اهي بيڪار آهن. رامانند اهو پڻ چوي ٿو ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو ڪنهن مقدس گرنتھ کي سمجهي نٿو، ته ان جو صرف زباني پڙهڻ ڪو فائدو نٿو ڏئي.

## ورثو

رامانند کي اڪثر اتر ڀارت ۾ *سنت-پرمپرا* (ڀڪتي سنتن جي روايت) جو باني قرار ڏنو وڃي ٿو. جڏهن اتر ڀارت جا گنگا وارا ميداني علائقا اسلامي حڪمراني هيٺ هئا، تڏهن هن هندو ڌرمي ماڻهن کي ذاتي ۽ سڌي رام ڀڪتي ڏانهن ٻيهر متوجه ڪيو. سندس لبرل رويو، ڄم، ذات يا جنس بدران ڀڪتي جي عزم تي زور ڏيڻ، روحانيت ڏانهن مختلف طبقي جي ماڻهن کي ڇڪيو، ۽ سنسڪرت بدران مقامي ٻوليءَ جو استعمال ڪرڻ عام ماڻهن لاءِ مذهبي خيالن جي ورهاست آسان بڻائي.

### رامانند جا چوڏهن شاگرد
رامانند جا 14 اثرائتا شاگرد هئا، جن ۾ 12 مرد ۽ 2 عورت شاعر-سنت شامل هئا. ڀڪتمال مطابق اهي هي هئا:

مرد شاگرد:
# انتانند
# سورسورانند
# سکنند
# نرهرى داس
# ڀاونند
# ويتھلپنت ڪلڪرني
# ڀگت پيپا
# ڪبير
# رويداس
# ڀگت سين
# ڀگت ڌنا
# ڀگت سادھنا

عورت شاگرد:
# سورسوري
# پدياوتي

ڪجهه جديد محققن هن گرو-شاگرد سلسلي تي سوال اٿاريا آهن، جڏهن ته ٻين تاريخي ثبوتن سان ان جي حمايت ڪئي آهي.

### ڀارت جي سڀ کان وڏي سنياسي جماعت: رامانندي سمپرداي
رامانند رامانندي سمپرداي (شري راموت يا شري سمپرداي يا وئراگي سمپرداي) جو باني آهي. هي ڀارت جي سڀ کان وڏي سنياسي جماعت آهي، ۽ ان جا ميمبر *رامانندي*، *وئراگي* يا *بيراگي* سڏجن ٿا. اهي پنهنجي سخت، سادگي ڀري، منظم ۽ زاهدانه زندگي لاءِ سڃاتا وڃن ٿا. رچرڊ برگهارٽ لکي ٿو ته رامانند کي روايت ۾ باني طور مڃيو وڃي ٿو، پر تاريخي ثبوت گهٽ آهن، ۽ امڪان آهي ته ڀارت جي وڏي سنياسي جماعت سندس وفات کان صدين پوءِ مضبوط ٿي.

### سماجي سڌارا
رامانند اتر ڀارت جو هڪ اثرائتو سماجي سڌارڪ هو. هن ڄم، ذات يا مذهب جي بنياد تي فرق ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ سڌي ڀڪتي ۽ علم جي حاصلات تي زور ڏنو.

روايت موجب، پنج ورهين جو ڪبير، جيتوڻيڪ هڪ نچلي ذات جي جولاهه خاندان مان هو، رامانند کي پنهنجو گرو تسليم ڪيو. هن واقعي کان پوءِ رامانند پنهنجي اڇوت پرستي واري عمل کي ڇڏي ڏنو.

### سوامي رامانند جي ڪويتا

رامانند جي هڪ ڪويتا، جيڪا اصل ۾ هندي ۾ لکيل هئي، مندر وڃڻ جي دعوت جي جواب طور آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته مندر وڃڻ جي ڪا ضرورت ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ خدا هر انسان جي اندر موجود آهي ۽ هر هنڌ وسيع آهي.

## پڻ ڏسو
* ڀڪتي تحريڪ
* رامانندي سمپرداي
* نڀا داس
* ڀڪتمال
* گالتاجي
* ٺاڪردوارا ڀگوان نارائنجي
* رويداس
* ڪبير

## حوالا

زمرو:ڀارتي هندو سنت
زمرو:سک ڀگت
زمرو:وئشنو سنت
زمرو:چودهين صدي جا ڀارتي شاعر
زمرو:سنت مت
زمرو:وچئين دور جا هندو مذهبي اڳواڻ
زمرو:وارانسي جا ماڻهو
زمرو:ذات پرستي خلاف برهمڻ
زمرو:ذات مخالف ڪارڪن
زمرو:ڀارتي سڌارڪ
زمرو:ڀڪتي تحريڪ
زمرو:دهلي سلطنت جا ماڻهو