open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پڙ پوٽاڻ

**پڙپوٽو ۽ پڙپوٽي** (انگريزي: Great-grandchildren) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي پوٽي يا پوٽيءَ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ پڙپوٽا خاندان جي چوٿين پيڙهيءَ جا نمائندا هوندا آهن. هي رشتا خاندان جي وڏي بزرگ (پڙڏاڏي يا پڙڏاڏيءَ) لاءِ زندگيءَ جي سڀ کان وڏي برڪت ۽ نسل جي واڌ جي علامت سمجهيا ويندا آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي اولاد (پوٽن) جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **پڙپوٽو:** پوٽي جو پٽ يا پٽ جو پوٽو.
* **پڙپوٽي:** پوٽي جي ڌيءُ يا پٽ جي پوٽي.

پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏيءَ لاءِ اهي رشتا انهن جي شجري جي چوٿين لڙهي هوندا آهن. ان جي برڪس، ڌيءُ جي اولاد جي اولاد کي "پڙڏوهٽو" ۽ "پڙڏوهٽي" چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڙڏاڏو يا پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽي يا پڙپوٽيءَ سان سراسري طور تي 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، پڙڏاڏي جو پنهنجي پڙپوٽيءَ سان ۽ پڙڏاڏيءَ جو پنهنجي پڙپوٽي سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.
* **وراثت:** اسلامي وراثت جي قانون موجب، پڙپوٽو "عصبہ" (Paternal relatives) ۾ شمار ٿئي ٿو ۽ مخصوص حالتن ۾ (جيڪڏهن پٽ يا پوٽو موجود نه هجي) وارث بڻجي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙپوٽي ۽ پڙپوٽيءَ جو مقام انتهائي خوش نصيبيءَ وارو هوندو آهي:
* **چوٿين پيڙهيءَ جي خوشي:** سنڌ ۾ عام طور چيو ويندو آهي ته "جنهن پنهنجي حياتيءَ ۾ پڙپوٽا ڏٺا، تنهن ڄڻ بهشت جو ميوو چکيو." بزرگن لاءِ پنهنجي پڙپوٽن سان کيڏڻ هڪ وڏي سعادت هوندي آهي.
* **خانداني شجرو:** پڙپوٽو خاندان جي ذات، قبيلي ۽ نالي کي اڳتي وڌائڻ جو ضامن سمجهيو ويندو آهي. اڪثر ڪري پڙپوٽي جو نالو پڙڏاڏي جي نالي تي رکيو ويندو آهي ته جيئن بزرگ جو نالو زندهه رهي.
* **تربيت ۽ لڳاءُ:** پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽن کي قديمي سنڌي قصا، خانداني تاريخ ۽ اخلاقي سبق سيکاريندا آهن. بزرگن جي صحبت ٻارن جي ذهني ۽ اخلاقي نشونما تي گهرو اثر وجهندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* پوٽو ۽ پوٽي
* پڙڏاڏو ۽ پڙڏاڏي
* پڙڏوهٽو ۽ پڙڏوهٽي
* شجرو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ ڏوھٽو

**پڙڏوهٽو** (انگريزي: Great-grandson) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ جو پٽ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڙڏوهٽو نسل جي چوٿين پيڙهيءَ جو اهو رشتو آهي، جيڪو ناناڻي ۽ ڏاڏاڻي خاندانن جي وچ ۾ محبت جي تسلسل کي اڳتي وڌائيندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي پٽ کي ڏوهٽو چئبو آهي، جڏهن ته ڏوهٽي جي پٽ کي "پڙڏوهٽو" سڏيو ويندو آهي. 
* ناني ۽ نانيءَ لاءِ هو پڙڏوهٽو هوندو آهي.
* پڙناني ۽ پڙنانيءَ لاءِ هو انهن جي ڌيءُ جي نسل جي چوٿين لڙهي هوندو آهي.
ان جي برڪس، ڏوهٽي جي ڌيءُ کي **[[پڙڏوهٽي]]** چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڙنانو يا پڙناني پنهنجي پڙڏوهٽي سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، پڙناني جو پنهنجي پڙڏوهٽي سان نڪاح حرام آهي (جيڪڏهن پڙناني عورت هجي)، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙڏوهٽي جو رشتو انتهائي شفقت ۽ برڪت وارو سمجهيو ويندو آهي:
* **ناناڻن جي خوشي:** جڏهن ڪو نانو يا ناني پنهنجي حياتيءَ ۾ پڙڏوهٽو ڏسندا آهن، ته ان کي وڏي خوش نصيبي سمجهيو ويندو آهي. چيو ويندو آهي ته "پڙڏوهٽي جي صورت ۾ ڌيءُ جو نسل گل وانگر ٽڙي پيو آهي."
* **محبت جو تسلسل:** پڙڏوهٽو پنهنجي ناناڻن (ماءُ جي ناناڻن) ۾ تمام گهڻو لاڏلو هوندو آهي. مامي ۽ ماميءَ پاران پڙڏوهٽي کي پنهنجي اولاد وانگر پيار ملندو آهي.
* **رسمون:** پڙڏوهٽي جي ڄمڻ تي ناناڻن پاران خاص تحفا ۽ "مرا" موڪليا ويندا آهن. ناني پنهنجي پڙڏوهٽي لاءِ خاص دعائون ڪندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* پڙڏوهٽي
* ڏوهٽو
* پڙنانو
* پڙناني
* پڙپوٽو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ ڏوھٽاڻ

**پڙڏوهٽو ۽ پڙڏوهٽي** (انگريزي: Great-grandchildren) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ اهي رشتا ڌيءُ جي نسل جي چوٿين پيڙهيءَ جي نمائندگي ڪن ٿا. هي رشتا ناناڻي خاندان جي بزرگن (پڙناني ۽ پڙناني) لاءِ وڏي خوش نصيبي ۽ زندگيءَ جي برڪت سمجهيا ويندا آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي اولاد (ڏوهٽن) جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **پڙڏوهٽو:** ڏوهٽي جو پٽ يا ڌيءُ جو پوٽو.
* **پڙڏوهٽي:** ڏوهٽي جي ڌيءُ يا ڌيءُ جي پوٽي.

پڙناني ۽ پڙنانيءَ لاءِ اهي رشتا انهن جي خاندان جي وڌندڙ لڙهيءَ جي چوٿين ڪڙي هوندا آهن. ان جي برڪس، پٽ جي اولاد جي اولاد کي "پڙپوٽو" ۽ "پڙپوٽي" چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڙنانو يا پڙناني پنهنجي پڙڏوهٽي يا پڙڏوهٽيءَ سان سراسري طور تي 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، ناني يا پڙناني جو پنهنجي پڙڏوهٽي يا پڙڏوهٽيءَ سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.
* **وراثت:** اسلامي وراثت جي قانون موجب، پڙڏوهٽا "ذوي الارحام" (رت جي رشتن) ۾ شمار ٿين ٿا ۽ مخصوص حالتن ۾ وراثت جا حقدار بڻجي سگهن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙڏوهٽي ۽ پڙڏوهٽيءَ سان لاڳاپيل ڪجهه اهم پهلو هي آهن:
* **ناناڻن جو لاڏ:** سنڌي روايتن ۾ پڙڏوهٽن کي "وياج جو به وياج" سمجهيو ويندو آهي، تنهنڪري نانو، ناني ۽ پڙنانا ساڻن بي پناهه محبت ڪندا آهن.
* **خوش نصيبيءَ جي علامت:** سنڌي گهرن ۾ اهو چيو ويندو آهي ته "جنهن پنهنجي حياتيءَ ۾ پڙڏوهٽا ڏٺا، تنهن ڄڻ پنهنجي نسل کي بهشت ۾ ڏٺو." بزرگن پاران پڙڏوهٽن جي مٿي تي هٿ رکڻ وڏي سعادت سمجهي ويندي آهي.
* **رسمون ۽ رواج:** پڙڏوهٽي يا پڙڏوهٽيءَ جي پيدائش تي ماءُ جي ناناڻن (پڙناناڻن) پاران خاص سوکڙيون، مٺائي ۽ تحفا موڪليا ويندا آهن.
* **ثقافتي ورثو:** پڙناني اڪثر پنهنجي پڙڏوهٽن کي قديمي سنڌي لوليون، قصا ۽ خانداني وڏڙن جا واقعا ٻڌائي سندن تربيت ڪندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڏوهٽو ۽ ڏوهٽي
* پڙپوٽو ۽ پڙپوٽي
* پڙنانو ۽ پڙناني
* ناناڻا

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
نانو ناني

**نانو** ۽ **ناني** ماءُ جي والدين کي چيو ويندو آهي. سنڌي سماج ۾ نانو ماءُ جو پيءُ ۽ ناني ماءُ جي ماءُ کي چيو ويندو آهي. اهي ٻئي ٻارن لاءِ اهم خانداني حيثيت رکن ٿا ۽ گهڻو ڪري ٻارن جي پرورش، تربيت ۽ محبت ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا آهن.

## اصطلاح
سنڌي ٻولي ۾ ماءُ جي پيءُ لاءِ لفظ **نانو** ۽ ماءُ جي ماءُ لاءِ لفظ **ناني** استعمال ٿيندو آهي. ٻين ٻولين ۾ به انهن لاءِ الڳ اصطلاح ملن ٿا، جهڙوڪ اردو ۾ *نانا* ۽ *ناني* جڏهن ته انگريزي ۾ انهن کي گڏجي *Maternal grandparents* چيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ نانو ۽ ناني کي وڏي عزت ڏني ويندي آهي. گهڻو ڪري ٻار پنهنجي ننڍپڻ جو وقت ناني جي گهر ۾ گذاريندا آهن. ناني ٻارن کي لوڪ ڪهاڻيون ٻڌائڻ، روايتي کاڌا کارائڻ ۽ خانداني قدر سيکارڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي آهي، جڏهن ته نانو خاندان جي بزرگ حيثيت سان رهنمائي ڪندو آهي.

## خانداني تعلق
نانو ۽ ناني ٻارن لاءِ ٻئي درجي جا بزرگ مائٽ هوندا آهن ۽ اهي والدين کان پوءِ خاندان جي اهم شخصيتن مان شمار ٿيندا آهن. ڪيترن ئي خاندانن ۾ نانو ناني ٻارن جي سار سنڀال ۾ به حصو وٺندا آهن.

## ڏسو پڻ
* ڏاڏو
* ڏاڏي
* خاندان

زمرو:خانداني رشتا
زمرو:سنڌي سماج
ڏاڏو ڏاڏي

**ڏاڏو** ۽ **ڏاڏي** پيءُ جي والدين کي چيو ويندو آهي. سنڌي سماج ۾ پيءُ جي پيءُ کي **ڏاڏو** ۽ پيءُ جي ماءُ کي **ڏاڏي** چيو ويندو آهي. اهي ٻئي خاندان جا بزرگ هوندا آهن ۽ گهڻو ڪري خاندان جي رهنمائي، روايتن جي حفاظت ۽ ٻارن جي تربيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا آهن.

## اصطلاح
سنڌي ٻولي ۾ پيءُ جي پيءُ لاءِ لفظ **ڏاڏو** ۽ پيءُ جي ماءُ لاءِ لفظ **ڏاڏي** استعمال ٿيندو آهي. اردو ٻولي ۾ انهن لاءِ لفظ *دادا* ۽ *دادي* استعمال ٿيندا آهن، جڏهن ته انگريزي ٻولي ۾ انهن کي گڏجي *Paternal grandparents* چيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڏاڏو ۽ ڏاڏي کي وڏي عزت ۽ احترام سان ڏٺو ويندو آهي. روايتي طور تي گڏيل خانداني نظام ۾ ڏاڏو خاندان جو بزرگ ۽ صلاحڪار هوندو آهي، جيڪو اهم فيصلا ڪرڻ ۾ رهنمائي ڪندو آهي. ڏاڏي گهڻو ڪري گهر جي روايتن، کاڌي پيتي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي آهي.

## خانداني تعلق
ڏاڏو ۽ ڏاڏي ٻارن لاءِ ٻئي درجي جا بزرگ مائٽ هوندا آهن. ڪيترن ئي خاندانن ۾ اهي ٻارن جي سنڀال، تربيت ۽ اخلاقي قدرن جي تعليم ۾ اهم حصو وٺندا آهن.

## ڏسو پڻ
* نانو
* ناني
* خاندان

زمرو:خانداني رشتا
زمرو:سنڌي سماج
پڙ ڏاڏو پڙ ڏاڏي پڙ نانو پڙ ناني

**پڙ ڏاڏو**, **پڙ ڏاڏي**, **پڙ نانو** ۽ **پڙ ناني** خاندان ۾ ڏاڏن يا نانن کان مٿي واري نسل جي بزرگن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهن. سنڌي سماج ۾ انهن لفظن سان انهن ماڻهن ڏانهن اشارو ڪيو ويندو آهي جيڪي ڪنهن شخص جي ڏاڏي يا ناني جا والدين هجن.

## اصطلاح
سنڌي ٻولي ۾:
* **پڙ ڏاڏو** – پيءُ جي ڏاڏي جو پيءُ  
* **پڙ ڏاڏي** – پيءُ جي ڏاڏي جي ماءُ  
* **پڙ نانو** – ماءُ جي ناني جو پيءُ  
* **پڙ ناني** – ماءُ جي ناني جي ماءُ  

اهي سڀئي رشتا خانداني نسلن جي ترتيب ۾ ڏاڏن ۽ نانن کان هڪ نسل مٿي شمار ڪيا ويندا آهن.

## خانداني نظام ۾ حيثيت
روايتي سنڌي خانداني نظام ۾ وڏڙن جي نسلن کي وڏي عزت ڏني ويندي آهي. پڙ ڏاڏو يا پڙ نانو جهڙا رشتا عام طور تاريخي يا خانداني نسب نامن ۾ ذڪر ٿيندا آهن. اهي رشتا خاندان جي نسلن جي سڃاڻپ ۽ خانداني تاريخ کي سمجهڻ ۾ مدد ڏين ٿا.

## نسلن جي ترتيب
عام طور خانداني نسلن جي ترتيب هن ريت بيان ڪئي ويندي آهي:
# ڏاڏو / نانو
# پڙ ڏاڏو / پڙ نانو
# پڙ پڙ ڏاڏو / پڙ پڙ نانو

## ڏسو پڻ
* ڏاڏو
* ڏاڏي
* نانو
* ناني
* خاندان

زمرو:خانداني رشتا
زمرو:سنڌي سماج
پڙ نانو پڙ ناني

**پڙنانو ۽ پڙناني** (انگريزي: Great-grandparents) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ناني يا نانيءَ جا والدين هجن. سنڌي ثقافت ۾ اهي رشتا خاندان جي قديمي پاڙ ۽ ناناڻي گهر جي سڀ کان وڏي برڪت سمجهيا ويندا آهن. هي ناناڻي خاندان جي ٽين پيڙهيءَ جا بزرگ هوندا آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ماءُ جي والدين کي نانو ۽ ناني چئبو آهي، جڏهن ته انهن جي والدين لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **پڙنانو:** ناني جو پيءُ يا نانيءَ جو پيءُ.
* **پڙناني:** ناني جي ماءُ يا نانيءَ جي ماءُ.

سنڌي سماج ۾ پڙناني کي "ماءُ جو نانو" پڻ چيو ويندو آهي. ان جي برڪس، پيءُ جي پاسي کان اهڙن بزرگن کي پڙڏاڏو ۽ پڙڏاڏي چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ فرد پنهنجي پڙناني يا پڙنانيءَ سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **محرميت:** اسلامي قانون موجب، پڙنانو ۽ پڙناني "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا، تنهن ڪري انهن سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙناني ۽ پڙنانيءَ جو مقام تمام مٿانهون ۽ احترام لائق هوندو آهي:
* **محبت ۽ شفقت:** پڙنانا پنهنجي پڙڏوهٽن ۽ پڙڏوهٽين سان بي پناهه محبت ڪندا آهن. سنڌي گهرن ۾ اها خوش نصيبي سمجهي ويندي آهي ته ڪو ٻار پنهنجي پڙناني يا پڙنانيءَ جي هنج ۾ کيڏي.
* **تاريخ جا امين:** پڙنانا خاندان جي پراڻي تاريخ، لوڪ ڪهاڻين، قديمي سنڌي اصطلاحن ۽ روايتن جو زندهه خزانو هوندا آهن. اهي نسل در نسل خانداني داستان منتقل ڪرڻ جو اهم ذريعو بڻجي ٿي.
* **دعائون ۽ برڪت:** پڙنانيءَ جي لولي ۽ پڙناني جي دعا کي سنڌي ثقافت ۾ وڏي اهميت حاصل آهي. بزرگن جي موجودگي گهر ۾ سڪون ۽ برڪت جو سبب سمجهي ويندي آهي.
* **ناناڻي گهر جي زينت:** جڏهن ڀاڻيجا يا ڏوهٽا ناناڻن ويندا آهن، ته پڙناناڻي جي موجودگي مهمان نوازي ۽ محبت جي رونق کي وڌيڪ ٻيڻو ڪري ڇڏيندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* نانو ناني
* پڙ ڏاڏو پڙ ڏاڏي
* پڙ ڏوھٽو پڙ ڏوھٽي
* ناناڻا

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ پوٽو پڙ پوٽي پڙ ڏوھٽو پڙ ڏوھٽي

**پڙ پوٽو**, **پڙ پوٽي**, **پڙ ڏوھٽو** ۽ **پڙ ڏوھٽي** خاندان ۾ پوٽن ۽ ڏوهٽن کان پوءِ ايندڙ نسل جي ٻارن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهن. سنڌي سماج ۾ اهي لفظ ان ٻار لاءِ استعمال ٿيندا آهن جيڪو ڪنهن شخص جي پوٽي يا ڏوهٽي جو ٻار هجي.

## اصطلاح
سنڌي ٻولي ۾ خانداني نسلن جي سڃاڻپ لاءِ مختلف لفظ استعمال ٿيندا آهن. انهن مان ڪجهه هي آهن:

* **پڙ پوٽو** – پٽ جي پوٽي جو پٽ  
* **پڙ پوٽي** – پٽ جي پوٽي جي ڌيءَ  
* **پڙ ڏوھٽو** – ڌيءَ جي ڏوهٽي جو پٽ  
* **پڙ ڏوھٽي** – ڌيءَ جي ڏوهٽي جي ڌيءَ  

اهي سڀئي رشتا خانداني نسلن جي ترتيب ۾ پوٽن ۽ ڏوهٽن کان هڪ نسل هيٺ شمار ڪيا ويندا آهن.

## خانداني نظام ۾ حيثيت
روايتي سنڌي خانداني نظام ۾ مختلف نسلن جي سڃاڻپ لاءِ اهڙا مخصوص لفظ موجود آهن. پڙ پوٽو يا پڙ ڏوهٽو جهڙا رشتا عام طور خانداني نسب نامن يا خاندان جي تاريخ بيان ڪرڻ وقت استعمال ٿيندا آهن.

## نسلن جي ترتيب
خاندان جي نسلن جي ترتيب عام طور هن ريت بيان ڪئي ويندي آهي:

# پٽ / ڌيءَ
# پوٽو / پوٽي / ڏوھٽو / ڏوھٽي
# پڙ پوٽو / پڙ پوٽي / پڙ ڏوھٽو / پڙ ڏوھٽي
# پڙ پڙ پوٽو / پڙ پڙ ڏوھٽو

## ڏسو پڻ
* پوٽو
* پوٽي
* ڏوھٽو
* ڏوھٽي
* خاندان

زمرو:خانداني رشتا
زمرو:سنڌي سماج
پڙ ڏوھٽي

**پڙڏوهٽي** (انگريزي: Great-granddaughter) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ جي ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڙڏوهٽي ڌيءُ جي نسل جي چوٿين پيڙهيءَ جي نمائندگي ڪندڙ هڪ انتهائي پيارو، معصوم ۽ رحمت ڀريو رشتو سمجهيو ويندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي ڌيءُ کي ڏوهٽي چئبو آهي، جڏهن ته ڏوهٽي جي ڌيءُ کي "پڙڏوهٽي" سڏيو ويندو آهي. 
* ناني ۽ نانيءَ لاءِ هوءَ پڙڏوهٽي هوندي آهي.
* پڙناني ۽ پڙنانيءَ لاءِ هوءَ سندن نسل جي واڌ ۽ خاندان جي پکڙجڻ جي علامت هوندي آهي.
ان جي برڪس، ڏوهٽي جي پٽ کي **[[پڙڏوهٽو]]** چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڙنانو يا پڙناني پنهنجي پڙڏوهٽيءَ سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، پڙناني جو پنهنجي پڙڏوهٽيءَ سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي، ڇاڪاڻ ته هوءَ "محرم" رشتن ۾ اچي ٿي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙڏوهٽيءَ جي موجودگي بزرگن لاءِ هڪ وڏي روحاني خوشي هوندي آهي:
* **رحمت جو روپ:** سنڌي گهرن ۾ پڙڏوهٽيءَ کي ناناڻن جي رحمت ۽ برڪت سمجهيو ويندو آهي. جڏهن ڪا پڙڏوهٽي پنهنجي ناني يا پڙنانيءَ سان ملندي آهي، ته ان کي وڏي سعادت سمجهيو ويندو آهي.
* **خانداني ڳنڍ:** پڙڏوهٽي ٻن يا ٽن خاندانن جي وچ ۾ محبت کي وڌيڪ مضبوط ڪندي آهي. مامي ۽ ماميءَ پاران پڙڏوهٽيءَ جي ڄمڻ تي خاص "مرا" (تحفا) موڪلڻ سنڌي ثقافت جو حصو آهي.
* **پڙنانيءَ جي شفقت:** پڙناني پنهنجي پڙڏوهٽيءَ کي قديمي لوليون، لوڪ ڪهاڻيون ۽ سگهڙائپ جا هنر سيکاريندي آهي، جنهن سان ثقافتي ورثو نسل در نسل منتقل ٿيندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* پڙڏوهٽو
* ڏوهٽي
* پڙناني
* پڙنانو
* پڙپوٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀائيٽاڻ

**ڀائٽيو، ڀائٽي، ڀاڻيجو ۽ ڀاڻيجي** سنڌي سماج ۽ خانداني نظام ۾ ويجهن مٽن مائٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهن. اهي رشتا ڀاءُ يا ڀيڻ جي اولاد کي ظاهر ڪن ٿا.

## وصف
سنڌي ٻوليءَ ۾ انهن رشتن جي ورهاست هيٺينءَ ريت ڪئي وئي آهي:

* **ڀائٽيو:** ڀاءُ جي پٽ کي چيو ويندو آهي.
* **ڀائٽي:** ڀاءُ جي ڌيءَ کي چيو ويندو آهي.
* **ڀاڻيجو:** ڀيڻ جي پٽ کي چيو ويندو آهي.
* **ڀاڻيجي:** ڀيڻ جي ڌيءَ کي چيو ويندو آهي.

## سماجي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ ڀائٽين ۽ ڀاڻيجن کي پنهنجي اولاد وانگر سمجهيو ويندو آهي. چاچو، پڦي، مامو ۽ ماسي انهن لاءِ سرپرست جي حيثيت رکن ٿا. 

* **پڦي ۽ چاچو:** ڀائٽي ۽ ڀائٽيءَ لاءِ پيءُ جي پاسي کان ويجها رشتا آهن.
* **مامو ۽ ماسي:** ڀاڻيجي ۽ ڀاڻيجيءَ لاءِ ماءُ جي پاسي کان اهم رشتا آهن.

سنڌي سماج ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي ته "مائو مٽي، مامو ڪٽي"، جيڪا مامي ۽ ڀاڻيجن جي وچ ۾ پيار ۽ ويجهڙائي کي ظاهر ڪري ٿي. اهڙي طرح چاچي کي "پيءُ برابر" جو درجو ڏنو ويندو آهي.

## اصطلاحن جو استعمال
دنيا جي ڪيترن ئي ٻولين (جيئن انگريزي) ۾ ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي پٽ لاءِ صرف هڪ لفظ (Nephew) ۽ ڌيءَ لاءِ (Niece) استعمال ٿئي ٿو، پر سنڌي ٻوليءَ جي اها خوبصورتي آهي ته ان ۾ پيءُ جي پاسي (ڀائٽيا) ۽ ماءُ جي پاسي (ڀاڻيجا) جي رشتن لاءِ الڳ الڳ ۽ واضح لفظ موجود آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* خاندان
* سنڌي ثقافت

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:انساني رشتا
نُنھن

**نُنھن** هڪ اهم خانداني رشتو آهي، جيڪو شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿئي ٿو. پٽ جي گهرواريءَ (زال) کي مائٽن پاران **نُنھن** چيو ويندو آهي. هي رشتو خاص طور تي ساهرن (سَسُ ۽ سھري) سان لاڳاپيل هوندو آهي.

## سنڌي سماج ۾ حيثيت
سنڌي ثقافت ۽ سماجي زندگيءَ ۾ ننهن کي "گھر جي لڄ" ۽ "ٻي ڌيءَ" جو درجو ڏنو ويندو آهي. جڏهن ڪا ڇوڪري شادي ڪري ساهرن جي گهر اچي ٿي، ته هوءَ ان خاندان جو اڻٽٽ حصو بڻجي وڃي ٿي.

* **سَسُ ۽ نُنھن:** سنڌي گهرن ۾ سَسُ ۽ ننهن جو رشتو تمام گهڻو اهميت رکي ٿو. روايتي طور تي سَسُ کي ماءُ جي برابر سمجهيو ويندو آهي.
* **سھرو ۽ نُنھن:** سھرو ننهن لاءِ پيءُ جي شفقت جهڙو هوندو آهي ۽ ننهن سندس عزت جو خيال رکندي آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي پهلو
سنڌي سماج ۾ ننهن جي آمد تي خوشيون ملهايون وينديون آهن. نئين ننهن لاءِ مختلف ريتون رسمون جهڙوڪ "منهن ڏيکاري" (گل خيري) وغيره ڪيون وينديون آهن. ننهن کي گهر جي ذميوارين ۽ ٻارن جي پرورش ۾ مرڪزي حيثيت حاصل هوندي آهي.

## اصطلاح ۽ چوڻيون
سنڌي ٻوليءَ ۾ ننهن جي حوالي سان ڪيتريون ئي چوڻيون ۽ پهاڪا مشهور آهن، جيڪي هن رشتي جي نازڪي ۽ اهميت کي ظاهر ڪن ٿا. مثال طور:
* "ڌيءَ کي چئجي ته ننهن کي لڳي" (يعني ڪنهن کي اڻسڌي طرح نصيحت ڪرڻ).

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* ساهرا
* زال
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
سالي

**سالي** هڪ خانداني رشتو آهي، جيڪو شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿئي ٿو. ڪنهن به مرد جي زال جي ڀيڻ کي ان مرد جي **سالي** چيو ويندو آهي. سنڌي سماج ۾ هي رشتو انتهائي احترام، پيار ۽ خوش مزاجي وارو سمجهيو ويندو آهي.

## سنڌي سماج ۾ حيثيت
سنڌي ثقافت ۾ ساليءَ جو رشتو تمام گهڻو اهم آهي. سالي پنهنجي ڀيڻويي (ڀيڻ جو مڙس) لاءِ هڪ دوست ۽ صلاحڪار وانگر هوندي آهي. 

* **ڀيڻويو ۽ سالي:** هن رشتي ۾ اڪثر چرچا ڀوڳ ۽ کل ڀوڳ وارو ماحول هوندو آهي. سنڌي شادين ۾ سالي جو ڪردار تمام گهڻو نمايان هوندو آهي.
* **ساهراڻو رشتو:** سالي پنهنجي ڀيڻ جي ساهرن ۾ پڻ عزت جي نگاهه سان ڏٺي ويندي آهي ۽ کيس "اڌ ڀيڻ" وانگر سمجهيو ويندو آهي.

## ثقافتي پهلو ۽ رسمون
سنڌي شادين ۾ ساليون مختلف رسمون ادا ڪنديون آهن، جن مان ڪجهه هي آهن:
* **کير پياري:** گهوٽ کي کير پيارڻ جي رسم اڪثر ساليون ئي ادا ڪنديون آهن.
* **جوتي لڪائڻ:** ڪن علائقن ۾ ساليون گهوٽ جي جوتي لڪائڻ جي رسم (جيڪا ننڍي کنڊ جي هڪ عام روايت آهي) پڻ ڪنديون آهن ۽ ان جي عيوض "نيڪ" يا رقم گهرنديون آهن.

## سماجي اهميت
سالي پنهنجي ڀيڻ جي اولاد (ڀاڻيجن ۽ ڀاڻيجن) لاءِ **ماسي** هوندي آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ ماسي کي "ماءُ جهڙي" چيو ويندو آهي، تنهنڪري سالي جو رشتو خاندان جي پرورش ۽ ٻارن جي سار سنڀال ۾ تمام گهڻو مددگار ثابت ٿيندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* سالو
* ڀيڻويو
* ماسي

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
سالو ۽ سالي

**سالو ۽ سالي** سنڌي خاندان ۽ سماجي نظام ۾ زال جي ڀاءُ ۽ ڀيڻ کي چيو ويندو آهي. اهي رشتا شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿين ٿا ۽ ساهرن جي خاندان سان ويجهڙائيءَ جو اهم ذريعو آهن.

## وصف
سنڌي لغت مطابق:
* **سالو:** زال جي ڀاءُ کي چيو ويندو آهي.
* **سالي:** زال جي ڀيڻ کي چيو ويندو آهي.

هي ٻئي رشتا مرد (ڀيڻويي) لاءِ ساهرن جي گهر ۾ سڀ کان وڌيڪ ويجهي ۽ بي تڪلفي واري حيثيت رکن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي حيثيت
سنڌي ثقافت ۾ سالي ۽ سالي کي "ياري" ۽ "دوستي" وارا رشتا سمجهيو ويندو آهي. ڀيڻويي (ڀيڻ جي مڙس) ۽ سالن/سالين جي وچ ۾ اڪثر کل ڀوڳ، چرچا ۽ خوش مزاجي وارو ماحول رهندو آهي.

### سالو: هڪ مددگار رشتو
سالو پنهنجي ڀيڻ جي گهر جو هڪ اهم ٿنڀو هوندو آهي. هو پنهنجي ڀيڻويي سان دوستي جو رشتو رکندو آهي ۽ خاندان جي مڙني معاملن ۾ هڪ ٻئي جو ٻانهن ٻيلي بڻجندا آهن. سالو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد لاءِ **مامو** جي حيثيت رکي ٿو، جيڪو سنڌي سماج ۾ تمام معتبر رشتو آهي.

### سالي: هڪ نازڪ ۽ پيارو رشتو
ساليءَ کي سنڌي سماج ۾ "اڌ ڀيڻ" جو درجو ڏنو ويندو آهي. شاديءَ جي رسمن ۾ سالين جو ڪردار تمام اهم هوندو آهي. هو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد لاءِ **ماسي** هونديون آهن ۽ کين ماءُ جهڙي شفقت ڏينديون آهن.

## شاديءَ جون رسمون
سنڌي شادين ۾ سالا ۽ ساليون گڏجي مختلف رسمون ادا ڪندا آهن، جن ۾ شامل آهن:
* **آجيان:** گهوٽ جي آجيان وقت سالا اڳڀرا هوندا آهن.
* **کير پياري ۽ جوتي لڪائڻ:** اهي رسمون ساليون خوشيءَ ۽ گهوٽ سان چرچي طور ادا ڪنديون آهن.
* **گل خيري:** شاديءَ کانپوءِ ساهرن جي گهر دعوتن ۾ سالا ۽ ساليون پنهنجي ڀيڻ ۽ ڀيڻويي جي خاص خدمت ڪندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* ڀيڻويو
* مامو
* ماسي

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڄاٽو

**ڄاٽو** هڪ اهم خانداني رشتو آهي، جيڪو شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿئي ٿو. ڌيءَ جي مڙس کي ساهرن (سَسُ ۽ سھري) پاران **ڄاٽو** چيو ويندو آهي. سنڌي سماج ۾ هن رشتي کي تمام گهڻي عزت ۽ احترام جي نگاهه سان ڏٺو ويندو آهي.

## سنڌي سماج ۾ حيثيت
سنڌي ثقافت ۾ ڄاٽي کي "پٽ" جي برابر سمجهيو ويندو آهي ۽ ان کي خاص مهمان واري عزت ڏني ويندي آهي. جڏهن ڄاٽو پنهنجي ساهرن جي گهر ويندو آهي ته ان جي خاص خدمت چاڪري ڪئي ويندي آهي.

* **سھرو ۽ ڄاٽو:** سھرو ڄاٽي کي پنهنجي پٽ وانگر ڀائيندو آهي ۽ ڪيترن ئي معاملن ۾ کانئس صلاح مشورو پڻ وٺندو آهي.
* **سَسُ ۽ ڄاٽو:** سَسُ پاران ڄاٽي کي تمام گهڻي شفقت ملندي آهي. سنڌي گهرن ۾ چيو ويندو آهي ته "ڄاٽو گهر جو ڀاتي آهي".

## سماجي ۽ ثقافتي پهلو
سنڌي سماج ۾ ڄاٽي جي آمد تي خاص کاڌا تيار ڪيا ويندا آهن. شاديءَ جي شروعاتي ڏينهن ۾ ڄاٽي کي مختلف تحفا ۽ "سلامي" پڻ ڏني ويندي آهي. ڪن علائقن ۾ ڄاٽي کي "ڄاڃي" يا "گهوٽ" جي نالي سان به سڃاتو ويندو آهي جيستائين هو ساهرن ۾ هجي.

## اصطلاح ۽ چوڻيون
سنڌي ٻوليءَ ۾ ڄاٽي جي حوالي سان مختلف پهاڪا ۽ چوڻيون پڻ مشهور آهن. ڪن حالتن ۾ "گھر ڄاٽو" (Son-in-law who lives with in-laws) جو اصطلاح پڻ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو ان ڄاٽي لاءِ هوندو آهي جيڪو شاديءَ کانپوءِ ساهرن جي گهر ۾ ئي رهائش اختيار ڪري.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* ساهرا
* نُنھن
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
سالو

**سالو** هڪ اهم خانداني رشتو آهي، جيڪو شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿئي ٿو. ڪنهن به شخص جي زال جي ڀاءُ کي ان شخص جو **سالو** چيو ويندو آهي. هي رشتو ساهرن ۽ ڏاڏاڻن خاندانن جي وچ ۾ هڪ پل جي حيثيت رکي ٿو.

## سنڌي سماج ۾ حيثيت
سنڌي ثقافت ۾ سالي ۽ ڀيڻويي (ڀيڻ جو مڙس) جو رشتو تمام گهڻو ويجهڙائي وارو ۽ دوستي وارو هوندو آهي. سالي کي پنهنجي ڀيڻ جي گهر جو هڪ اهم مددگار ۽ صلاحڪار سمجهيو ويندو آهي.

* **دوستي ۽ چرچو:** سنڌي سماج ۾ سالي ۽ ڀيڻويي جي وچ ۾ اڪثر چرچا ڀوڳ ۽ خوش مزاجي وارو ماحول رهندو آهي.
* **ساهراڻو رشتو:** شاديءَ جي رسمن ۾ سالي جو ڪردار تمام اهم هوندو آهي، خاص طور تي گهوٽ جي آجيان ۽ ٻين مڙني ريتن ۾ سالو اڳڀرو رهندو آهي.

## سماجي اهميت
سالو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد (ڀاڻيجن ۽ ڀاڻيجن) لاءِ **مامو** هوندو آهي، تنهنڪري خاندان ۾ سندس عزت ٻيڻي ٿي ويندي آهي. سنڌي گهرن ۾ چيو ويندو آهي ته سالو ساهرن جي گهر جو مضبوط ٿنڀو آهي.

## اصطلاح ۽ استعمال
سنڌي ٻوليءَ ۾ "سالو" لفظ مان نڪتل ڪجهه ٻيا اصطلاح پڻ آهن:
* **سالي:** زال جي ڀيڻ کي چيو ويندو آهي.
* **ساليانو:** سالي جي اولاد يا سالي سان لاڳاپيل معاملن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* ڀيڻويو
* سالي
* ساهرا

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
خيرسون اوبلاسٽ (تڪراري)

**خيرسون اوبلاسٽ** (يوڪريني: Херсонська область، خيرسون اسڪا اوبلاسٽ؛ روسي: Херсонская область، خيرسون اسڪايا اوبلاسٽ)، جن کي خيرسونشچينا (روسي: Херсонщина) پڻ چيو ويندو آهي، ڏکڻ يوڪرين ۾ هڪ اوبلاسٽ (صوبو) آهي. اهو ڪريميا جزيري نما جي اتر ۾ واقع آهي. ان جو انتظامي مرڪز خيرسون شهر آهي. ڊنيپر نديءَ، جيڪي اوبلاسٽ کي ورهائي ٿي جي اترين يا ساڄي ڪناري تي شهر واقع آهي. اوبلاسٽ جي پکيڙ 28,461 چورس ڪلوميٽر ۽ آبادي سال 2022 ع جي اندازي مطابق 10,01,598 هئي. اوبلاسٽ کي يوڪرين جي "ميوي جي ٽوڪري" (Fruit Basket) سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ان جي زرعي پيداوار جو گهڻو حصو سڄي ملڪ ۾ ورهايو ويندو آهي. پيداوار اونهاري ۾ عروج تي پهچندي آهي.

**خيرسون اوبلاسٽ** (يوڪريني: Херсонська область، روسي: Херсонская область، خيرسونسڪايا اوبلاسٽ)، خيرسونشچينا (يوڪريني: Херсонщина)جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ڏاکڻي يوڪرين ۾ هڪ اوبلاسٽ آهي.

اهو ڪريميا جزيري نما جي اتر ۾ واقع آهي. ان جو انتظامي مرڪز خيرسون شهر آهي، جيڪو ڊنيپر نديءَ جي اترئين يا ساڄي ڪناري تي آهي، جيڪي اوبلاسٽ کي ٻن حصن ۾ ورهائي ٿي. هن اوبلاسٽ جي پکيڙ 28,461 چورس ڪلوميٽر ۽ سال 2022ع جي اندازي موجب آبادي 10,01,598 هئي. ان کي يوڪرين جو 'ميوي جي ٽوڪري' سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ان جي زرعي پيداوار جو گهڻو حصو سڄي ملڪ ۾ ورهايو ويندو آهي ۽ پيداوار اونهاري ۾ عروج تي پهچندي آهي.

سال 2022ع ۾ يوڪرين تي روسي حملو شروع ٿين کان وٺي اوبلاست جو گهڻو حصو روسي فوجي قبضي هيٺ آهي. سيپٽمبر، 2022ع ۾، روس هڪ تڪراري ريفرنڊم جو بندوبست ڪرڻ کانپوءِ، خيرسون اوبلاست کي ملائي ڇڏڻ جو دعويٰ ڪيو. ريفرنڊم ۽ دعويٰ ڪيل الحاق بين الاقوامي طور تي غير تسليم ٿيل آهي. جوابي ڪارروائي جي نتيجي ۾، يوڪريني فوجون نومبر، 2022ع جي وچ تائين ڊنيپر ندي جي ساڄي ڪناري تي سڄو علائقي، جن ۾ خيرسون شهر به شامل هو، تي ٻيهر قبضو ڪري ورتو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:خيرسون اوبلاسٽ
زمرو:تڪراري علائقا
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
زمرو:يوڪرين جا اوبلاسٽ
زمرو:روس ۽ يوڪرين جي سرحدي تڪرار
ڀيڻيوو

**ڀيڻويو** هڪ اهم خانداني رشتو آهي، جيڪو شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿئي ٿو. ڪنهن به شخص جي ڀيڻ جي مڙس کي ان شخص جو **ڀيڻويو** چيو ويندو آهي. سنڌي سماج ۾ هي رشتو عزت، احترام ۽ گهري دوستي وارو سمجهيو ويندو آهي.

## سنڌي سماج ۾ حيثيت
سنڌي ثقافت ۾ ڀيڻويي کي خاندان جو هڪ معزز فرد سمجهيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ هو ٻئي خاندان مان هوندو آهي، پر شاديءَ کانپوءِ هو پنهنجي ساهرن جي گهر ۾ پٽن وانگر عزت ماڻيندو آهي.

* **سالي ۽ سالي سان تعلق:** ڀيڻويي جو پنهنجي سالن ۽ سالين سان رشتو بي تڪلفي ۽ کل ڀوڳ وارو هوندو آهي. 
* **ساهرن ۾ عزت:** سنڌي گهرن ۾ ڀيڻويي جي آمد تي خاص اهتمام ڪيو ويندو آهي. کيس سهرن پاران "پنهنجو ڄاٽو" ۽ "گهر جو ڀاتي" سمجهي مانُ ڏنو ويندو آهي.

## سماجي ذميواريون
ڀيڻويو پنهنجي ساهرن جي خاندان سان هر ڏک سکن ۾ شريڪ رهندو آهي. هو پنهنجي زال جي ڀائرن (سالن) لاءِ هڪ ڀاءُ ۽ دوست وانگر هوندو آهي، جيڪو ضرورت وقت سندن مدد ڪندو آهي.

## ڀيڻويو ۽ ڀاڻيجا
ڀيڻويو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد (ڀاڻيجن ۽ ڀاڻيجن) جو پيءُ هوندو آهي، پر سندس سالا ۽ ساليون کيس پنهنجي ٻارن جي سرپرست طور به عزت ڏيندا آهن. سنڌي روايتن موجب، مامي ۽ ڀيڻويي جي وچ ۾ تعلق سڄي خاندان جي خوشحاليءَ جو سبب بڻجندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* سالو
* سالي
* ڄاٽو

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ويڳو پيءُ

**ويڳو پيءُ** اهو شخص هوندو آهي، جيڪو ڪنهن ٻار جي حياتياتي ماءُ سان شادي ڪري ٿو، پر هو ان ٻار جو حياتياتي پيءُ نه هوندو آهي. هي رشتو تڏهن قائم ٿيندو آهي جڏهن ڪا عورت پنهنجي اڳوڻي مڙس جي وفات يا طلاق کانپوءِ ٻي شادي ڪندي آهي.

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۽ اسلامي معاشرت ۾ ويڳي پيءُ جو ڪردار تمام اهم ۽ ذميواري وارو هوندو آهي. جيتوڻيڪ هو ٻار جو سڳو پيءُ ناهي، پر انسانيت ۽ اخلاقي بنيادن تي هو ٻارن جي پرورش، تعليم ۽ تربيت جي ذميواري کڻندو آهي.

## سنڌي ثقافت ۾ تصور
سنڌي سماج ۾ ويڳي رشتي بابت مختلف رايا ملن ٿا. ڪن حالتن ۾ هن رشتي کي "متبادل پيءُ" طور ڏٺو ويندو آهي جيڪو يتيم ٻارن کي سهاري فراهم ڪري ٿو. سنڌي لوڪ ادب ۽ قصن ۾ ويڳي پيءُ جي ڪردار کي اڪثر هڪ مصلحت پسند ۽ گهر جو نظم برقرار رکندڙ شخص طور پيش ڪيو ويو آهي.

## ذميواريون ۽ قانوني حيثيت
ويڳو پيءُ قانوني طور تي ٻارن جي سرپرستي (Guardianship) اختيار ڪري سگهي ٿو، بشرطيڪه هو انهن کي پنهنجي اولاد وانگر سنڀالڻ جو عزم رکي. 
* **پرورش:** ٻارن کي معاشي ۽ سماجي تحفظ فراهم ڪرڻ.
* **شفقت:** ٻارن کي پيءُ واري محبت ۽ شفقت ڏيڻ ته جيئن هو محروميءَ جو شڪار نه ٿين.

## اصطلاحن جي وضاحت
* **ويڳو:** سنڌي ٻوليءَ ۾ اهي رشتا جيڪي سڳا نه هجن (يعني رت جي رشتي کان علاوه شاديءَ جي بنياد تي جڙيل هجن) انهن لاءِ "ويڳو" جو لفظ استعمال ٿيندو آهي.
* **ويڳي ماءُ:** پيءُ جي ٻي گهرواريءَ کي چيو ويندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* پيءُ
* ويڳي ماءُ
* خاندان
* يتيم

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:خاندان
ويڳي ڌيءَ

**ويڳي ڌيءَ** هڪ خانداني رشتو آهي جيڪو تڏهن قائم ٿيندو آهي جڏهن ڪو فرد اهڙي شخص سان شادي ڪري جنهن کي پهرين مڙس يا زال مان ڌيءَ جو اولاد هجي. اهڙي طرح، اها نينگري نئين شادي ڪندڙ فرد لاءِ **ويڳي ڌيءَ** سڏبي آهي.

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۾ "ڌيءَ" جو رشتو تمام گهڻو مقدس ۽ احترام وارو سمجهيو ويندو آهي. ويڳي ڌيءَ کي پڻ گهر ۾ مڪمل تحفظ ۽ عزت ڏني ويندي آهي. جيتوڻيڪ رت جو رشتو نه هوندو آهي، پر انساني همدردي ۽ خانداني قدرن جي بنياد تي ويڳو پيءُ يا ويڳي ماءُ کيس پنهنجي سڳي اولاد وانگر ڀائيندا آهن.

## حق ۽ پرورش
ويڳي ڌيءَ جي پرورش ۾ سرپرستن تي ڪجهه اهم ذميواريون هونديون آهن:
* **تعليم ۽ تربيت:** ويڳي ڌيءَ کي اعليٰ تعليم ۽ بهترين اخلاقي تربيت فراهم ڪرڻ ته جيئن هوءَ معاشري جو هڪ باوقار حصو بڻجي سگهي.
* **شاديءَ جا معاملا:** سنڌي سماج ۾ ويڳو پيءُ اڪثر پنهنجي ويڳي ڌيءَ جي شاديءَ جا انتظام ائين ئي ڪندو آهي جيئن هو پنهنجي سڳي ڌيءَ لاءِ ڪندو آهي. 
* **تحفظ:** کيس گهر ۾ اهڙو ماحول فراهم ڪرڻ جتي هوءَ پاڻ کي محفوظ ۽ گهر جي ڀاتيءَ وانگر محسوس ڪري.

## قانوني ۽ مذهبي پهلو
* **ميراث:** ويڳي ڌيءَ پنهنجي حياتياتي پيءُ (Biological Father) جي ملڪيت جي وارث هوندي آهي. تنهن هوندي به، ويڳو پيءُ کيس تحفي طور پنهنجي ملڪيت مان حصو ڏئي سگهي ٿو.
* **پردي جا احڪام:** اسلامي شريعت ۾ ويڳي ڌيءُ ۽ ويڳي پيءُ جي وچ ۾ محرميت جو رشتو قائم ٿي ويندو آهي، جنهن ڪري هو هڪ ٻئي لاءِ محرم هوندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* ويڳو پٽ
* ويڳو پيءُ
* ويڳي ماءُ
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:عورتون
ويڳي ماءُ

**ويڳي ماءُ** اهو خانداني رشتو آهي جيڪو تڏهن وجود ۾ اچي ٿو جڏهن ڪو شخص پنهنجي پهرين گهرواريءَ جي وفات يا طلاق کانپوءِ ٻي شادي ڪري ٿو. اهڙي طرح، مڙس جي اڳوڻي اولاد لاءِ اها عورت **ويڳي ماءُ** سڏبي آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي پسمنظر
سنڌي سماج ۽ لوڪ ادب ۾ ويڳي ماءُ جو ڪردار تمام گهڻو بحث هيٺ رهيو آهي. عام طور تي سنڌي پهاڪن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن رشتي کي سخت گير طور پيش ڪيو ويو آهي، پر حقيقت ۾ ڪيتريون ئي ويڳيون مائون پنهنجي مڙس جي اولاد کي سڳي ماءُ وانگر شفقت ۽ محبت سان پالينديون آهن.

## ذميواريون ۽ ڪردار
هڪ ويڳي ماءُ تي گهر جي نظم و ضبط سان گڏ ٻارن جي نفسياتي ۽ اخلاقي تربيت جي وڏي ذميواري هوندي آهي.
* **متبادل سرپرست:** ماءُ جي غير موجودگيءَ ۾ هوءَ گهر جي سنڀاليندڙ بڻجي ٿي.
* **چئلينجز:** ويڳي ماءُ کي ٻارن جو اعتماد حاصل ڪرڻ لاءِ صبر ۽ گهڻي محبت جي ضرورت هوندي آهي، ڇاڪاڻ ته ٻار اڪثر پنهنجي سڳي ماءُ جي جاءِ تي ڪنهن ٻئي کي قبول ڪرڻ ۾ وقت وٺندا آهن.

## سنڌي ٻوليءَ ۾ استعمال
سنڌي لغت ۾ "ويڳو" يا "ويڳي" جو لفظ انهن رشتن لاءِ استعمال ٿئي ٿو جيڪي رت جي رشتي جي بدران ٻي شاديءَ جي بنياد تي جڙيل هجن. 
* **پهاڪو:** سنڌي ٻوليءَ ۾ هڪ مشهور پهاڪو آهي ته "ويڳي ماءُ، ويريءَ جو ساءُ"، جيڪو اڪثر ڪري سخت مزاج مائرن لاءِ چيو ويندو آهي، پر جديد دور ۾ سماجي شعور وڌڻ سبب هن تصور ۾ تبديلي اچي رهي آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* ماءُ
* ويڳو پيءُ
* خاندان
* مٽي مائٽي

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:عورتون
ويڳو پٽ

**ويڳو پٽ** اهو رشتو آهي جيڪو شاديءَ جي ذريعي قائم ٿئي ٿو. جيڪڏهن ڪو مرد يا عورت اهڙي شخص سان شادي ڪري جنهن کي اڳوڻي مڙس يا زال مان پٽ هجي، ته اهو ان نئين شادي ڪندڙ فرد لاءِ **ويڳو پٽ** سڏبو آهي.

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۾ ويڳي پٽ جي حيثيت خاندان جي ٻين ٻارن وانگر ئي هوندي آهي، جيتوڻيڪ رت جو رشتو نه هجڻ ڪري شروعاتي طور تي ڪجهه نفسياتي فاصلو ٿي سگهي ٿو. پر اخلاقي ۽ مذهبي طور تي ويڳي پٽ کي پنهنجي اولاد وانگر سمجهڻ ۽ ان جي پرورش ڪرڻ کي تمام گهڻو ساراهيو ويندو آهي.

## حق ۽ ذميواريون
خاندان جي سرپرست (ويڳو پيءُ يا ويڳي ماءُ) تي ويڳي پٽ جي حوالي سان ڪجهه اهم ذميواريون هونديون آهن:
* **پرورش ۽ تعليم:** ويڳي پٽ کي تعليم ۽ صحت جون اهي ئي سهولتون ڏيڻ جيڪي سڳي اولاد کي ڏنيون وينديون آهن.
* **ميراث جا معاملا:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي ريتن موجب، ويڳو پٽ پنهنجي حياتياتي پيءُ جي ملڪيت جو وارث هوندو آهي، پر ويڳو پيءُ چاهي ته کيس هبه (تحفي) طور پنهنجي ملڪيت مان حصو ڏئي سگهي ٿو.

## نفسياتي پهلو
جديد نفسيات موجب، ويڳي پٽ ۽ نئين سرپرست جي وچ ۾ رشتو مضبوط ڪرڻ لاءِ اعتماد ۽ محبت جي ضرورت هوندي آهي. سنڌي خاندانن ۾ اڪثر ڏٺو ويو آهي ته ويڳا پٽ پنهنجي ويڳي پيءُ يا ماءُ جي وڏي عمر ۾ ائين ئي خدمت ڪندا آهن جيئن سڳو اولاد ڪندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* ويڳي ڌيءَ
* ويڳو پيءُ
* ويڳي ماءُ
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:خاندان
ويڳو ڀاءُ

**ويڳو ڀاءُ** اهو خانداني رشتو آهي جيڪو والدين مان ڪنهن هڪ جي ٻي شاديءَ ذريعي وجود ۾ اچي ٿو. جيڪڏهن ڪنهن ٻار جي ماءُ يا پيءُ ٻي شادي ڪري ٿو ۽ ان جي نئين جيون ساٿي کي اڳوڻي مڙس يا زال مان پٽ جو اولاد هجي، ته اهو پٽ ان ٻار لاءِ **ويڳو ڀاءُ** سڏبو آهي.

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۾ ويڳي ڀاءُ جو رشتو تمام گهڻو حساس ۽ اهم هوندو آهي. جيتوڻيڪ هن رشتي ۾ رت جو تعلق سڌو سنئون نه هوندو آهي، پر هڪ ئي گهر ۾ گڏ رهڻ ڪري ۽ هڪ ئي سرپرستي هيٺ پرورش پائڻ ڪري انهن جي وچ ۾ ڀائرن وارو پيار ۽ لڳاءُ پيدا ٿي ويندو آهي.

## رشتن جي نوعيت
ويڳي ڀاءُ جا ٻه رخ ٿي سگهن ٿا:
* جيڪڏهن پيءُ ٻي شادي ڪري ته پهرين زال جو پٽ ۽ ٻي زال جو پٽ هڪ ٻئي جا ويڳا ڀائر هوندا (پر جيڪڏهن پيءُ ساڳيو هجي ته کين اڌ-سڳو ڀاءُ يا Half-brother چيو ويندو آهي). 
* خالص ويڳو ڀاءُ اهو آهي جنهن ۾ ماءُ ۽ پيءُ ٻئي الڳ هجن پر شاديءَ جي نتيجي ۾ هو هڪ خاندان جو حصو بڻجن.

## سماجي ۽ اخلاقي پهلو
سنڌي ثقافت ۾ ڀاءُ کي "ٻانهن جو ٻيلي" سمجهيو ويندو آهي. ويڳو ڀاءُ اڪثر پنهنجي ويڳي ڀائرن ۽ ڀيڻن جي تحفظ ۽ مدد ۾ ائين ئي حصو وٺندو آهي جيئن سڳو ڀاءُ. سماجي طور تي انهن جي وچ ۾ ملڪيت يا ورهاست تي ڪڏهن ڪڏهن تڪرار به جنم وٺندا آهن، پر شعور ۽ محبت ذريعي هي رشتو انتهائي مضبوط بڻجي سگهي ٿو.

## وڌيڪ ڏسو
* ويڳي ڀيڻ
* ويڳو پٽ
* ويڳو پيءُ
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:خاندان
ويڳي ڀيڻ

**ويڳي ڀيڻ** اهو خانداني رشتو آهي جيڪو والدين مان ڪنهن هڪ جي ٻي شاديءَ ذريعي قائم ٿئي ٿو. جيڪڏهن ڪنهن ٻار جي ماءُ يا پيءُ ٻي شادي ڪري ٿو ۽ ان جي نئين جيون ساٿي کي اڳوڻي مڙس يا زال مان ڌيءَ جو اولاد هجي، ته اها نينگري ان ٻار لاءِ **ويڳي ڀيڻ** سڏبي آهي.

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۾ ويڳي ڀيڻ جو رشتو انتهائي احترام ۽ محبت وارو هوندو آهي. جيتوڻيڪ هن رشتي ۾ رت جو سڌو تعلق نه هوندو آهي، پر هڪ ئي گهر ۾ گڏ پرورش پائڻ ڪري انهن جي وچ ۾ سڳين ڀيڻن وانگر لڳاءُ پيدا ٿي ويندو آهي. سنڌي ثقافت ۾ ڀيڻ کي "گھر جي لڄ" سمجهيو ويندو آهي، تنهنڪري ويڳي ڀيڻ کي به اها ئي عزت ۽ تحفظ ڏنو ويندو آهي.

## رشتي جي نوعيت
ويڳي ڀيڻ جي رشتي کي ٻن نمونن سان ڏسي سگهجي ٿو:
* **خالص ويڳي ڀيڻ:** جڏهن ٻنهي ٻارن جا ماءُ ۽ پيءُ الڳ هجن پر شاديءَ جي نتيجي ۾ هو هڪ خاندان بڻجن.
* **اڌ-سڳي ڀيڻ (Half-sister):** جيڪڏهن ٻارن جو پيءُ يا ماءُ مان ڪو هڪ ساڳيو هجي (مثال طور پيءُ هڪ هجي پر مائون الڳ هجن).

## سماجي ۽ اخلاقي پهلو
سنڌي خاندانن ۾ ويڳي ڀيڻ پنهنجي ڀائرن ۽ ڀيڻن لاءِ هڪ سگهاري سهاري وانگر هوندي آهي. گهر جي ڪمن ڪارين، خوشين ۽ غمين ۾ هوءَ برابر جي شريڪ هوندي آهي. ڀائرن تي اها ذميواري هوندي آهي ته هو پنهنجي ويڳي ڀيڻ کي به ائين ئي مانُ ڏين ۽ ان جي حفاظت ڪن جيئن هو پنهنجي سڳي ڀيڻ لاءِ ڪندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* ويڳو ڀاءُ
* ويڳي ڌيءَ
* ويڳي ماءُ
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:عورتون
ويڳو ڀيڻ-ڀاءُ

**ويڳا ڀائر ۽ ڀيڻون** اهي رشتا آهن جيڪي والدين مان ڪنهن هڪ جي ٻي شاديءَ ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍجي ويندا آهن. جڏهن ٻه اهڙا فرد پاڻ ۾ شادي ڪن ٿا، جن کي پنهنجي اڳوڻي مڙس يا زال مان اولاد هجي، ته اهي ٻار هڪ ٻئي جا **ويڳا ڀائر ۽ ڀيڻون** سڏبا آهن.

## وصف ۽ قسم
سنڌي لغت ۽ سماجي نظام ۾ انهن رشتن کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويندو آهي:

# **ويڳو ڀاءُ:** مڙس يا زال جي اڳوڻي شاديءَ مان پٽ.
# **ويڳي ڀيڻ:** مڙس يا زال جي اڳوڻي شاديءَ مان ڌيءَ.

هنن رشتن ۾ حياتياتي طور تي رت جو تعلق نه هوندو آهي، پر هڪ گهر ۾ رهڻ ۽ هڪ ئي والدين (سرپرستن) جي زيرِ سايو پرورش پائڻ ڪري اهي هڪ خاندان جو حصو بڻجي ويندا آهن.

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۾ ويڳن ڀائرن ۽ ڀيڻن جي رشتي کي انتهائي حساس پر اهم سمجهيو ويندو آهي. 
* **دوستي ۽ لڳاءُ:** اڪثر ڏٺو ويو آهي ته ويڳا ڀائر ۽ ڀيڻون پاڻ ۾ سڳن ڀائرن وانگر دوستي ۽ محبت جو رشتو قائم ڪري وٺندا آهن.
* **ثقافتي قدر:** سنڌي ثقافت ۾ وڏي ڀاءُ کي پيءُ جي جاءِ ۽ ڀيڻ کي لڄ سمجهيو ويندو آهي، تنهنڪري ويڳي رشتي ۾ به اهي ئي اخلاقي قدر برقرار رکيا ويندا آهن.

## قانوني ۽ مذهبي پهلو
* **محرميت:** جيڪڏهن والدين جي پاڻ ۾ شادي ٿي وڃي ٿي، ته اهي ٻار هڪ ٻئي لاءِ محرم جي زمري ۾ اچن ٿا (جيڪڏهن انهن جي وچ ۾ رضاعت يا ٻيو ڪو رشتو نه هجي).
* **ميراث:** ويڳا ڀائر ۽ ڀيڻون هڪ ٻئي جي ملڪيت جا قانوني وارث نه هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته وارثي رت جي رشتي تي ٻڌل هوندي آهي. تنهن هوندي به، والدين زندگي ۾ کين تحفي طور ڪجهه ڏيڻ چاهين ته ڏئي سگهن ٿا.

## نفسياتي پهلو
نئين خاندان ۾ هڪ ٻئي سان مطابقت پيدا ڪرڻ لاءِ ڪجهه وقت لڳندو آهي. نفسياتي ماهرن موجب، جيڪڏهن والدين جو رويو برابري وارو هجي، ته ويڳن ٻارن جي وچ ۾ رقابت بدران پيار ۽ تعاون جو جذبو پيدا ٿيندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* ويڳو پٽ
* ويڳي ڌيءَ
* مٽي مائٽي
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:خاندان
سنڍو

**سنڍو** هڪ خانداني رشتو آهي، جيڪو شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿئي ٿو. ٻن ڀيڻن جي مڙسن جو پاڻ ۾ جيڪو رشتو هوندو آهي، ان کي سنڌي ٻوليءَ ۾ **سنڍو** چيو ويندو آهي. 

## سماجي حيثيت
سنڌي سماج ۾ سنڍن جو پاڻ ۾ تعلق تمام گهڻو ويجهڙائي وارو ۽ دوستي وارو هوندو آهي. چيو ويندو آهي ته "سنڍو سنڍوءَ جو ٻانهن ٻيلي آهي"، ڇاڪاڻ ته ٻنهي جو ساهراڻو گهر هڪ ئي هوندو آهي، جنهن ڪري هو اڪثر خانداني تقريبن ۾ گڏ هوندا آهن.

* **هم زلف:** اردو ۽ فارسي ۾ هن رشتي لاءِ "هم زلف" جو لفظ استعمال ٿيندو آهي، پر سنڌي ۾ "سنڍو" قديم ۽ مروج لفظ آهي.
* **ساهرن ۾ مقام:** ساهرن جي گهر ۾ ٻنهي سنڍن جي عزت هڪجهڙي هوندي آهي ۽ اهي اڪثر هڪ ٻئي جا رازدار پڻ هوندا آهن.

## ثقافتي پهلو
سنڌي ثقافت ۾ جڏهن ڪا گڏيل خانداني دعوت يا شادي ٿيندي آهي، ته سنڍا هڪ ٻئي سان صلاح مشورو ڪندا آهن. انهن جي وچ ۾ بي تڪلفي ۽ کل ڀوڳ جو عنصر نمايان هوندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن هن رشتي ۾ مقابلي واري فضا (جيئن ته ڪير ساهرن کي وڌيڪ پيارو آهي) پڻ ڏسڻ ۾ ايندي آهي، پر مجموعي طور تي هي هڪ ٻئي جي مدد ڪرڻ وارو رشتو آهي.

## رشتي جي اهميت
سنڍو پنهنجي سنڍوءَ جي اولاد (سالن جي ٻارن) لاءِ پڻ اهم هوندو آهي، ۽ اهي ٻار کين "خالو" يا "ماسيءَ جو مڙس" ڪري سڏيندا آهن. هن رشتي جي مضبوطي سان ٻن ڀيڻن جا گهر پڻ پاڻ ۾ وڌيڪ ويجها ٿيندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* سالي
* ڀيڻويو
* ساهرا

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ويڳو ٻار

**ويڳو ٻار** (جمع: ويڳا ٻار) هڪ اهڙو خانداني رشتو آهي جيڪو والدين مان ڪنهن هڪ جي ٻي شاديءَ ذريعي وجود ۾ اچي ٿو. جيڪڏهن ڪو مرد يا عورت اهڙي فرد سان شادي ڪري جنهن کي اڳوڻي مڙس يا زال مان اولاد هجي، ته اهي ٻار نئين شادي ڪندڙ فرد لاءِ **ويڳا ٻار** سڏبا آهن.

## ورهاست
ويڳن ٻارن ۾ ٻه رشتا شامل آهن:
# **ويڳو پٽ:** مڙس يا زال جي اڳوڻي مڙس/زال مان پٽ.
# **ويڳي ڌيءَ:** مڙس يا زال جي اڳوڻي مڙس/زال مان ڌيءَ.

## سماجي ۽ اخلاقي حيثيت
سنڌي سماج ۾ ويڳن ٻارن جي پرورش کي هڪ وڏي نيڪي ۽ ذميواري سمجهيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ حياتياتي طور تي رت جو رشتو نه هوندو آهي، پر هڪ گهر ۾ رهڻ ڪري انهن جي وچ ۾ سماجي ۽ جذباتي لڳاءُ پيدا ٿي ويندو آهي. 

* **پرورش:** ويڳي پيءُ يا ويڳي ماءُ تي اخلاقي ذميواري هوندي آهي ته هو انهن ٻارن کي تعليم، صحت ۽ تحفظ فراهم ڪن.
* **برابري:** اسلامي ۽ سنڌي معاشرتي قدرن موجب، ويڳن ٻارن سان سڳي اولاد وانگر شفقت سان پيش اچڻ جي تلقين ڪئي وئي آهي.

## قانوني ۽ مذهبي پهلو
* **محرميت:** اسلامي شريعت موجب، جيڪڏهن ڪو مرد ڪنهن عورت سان شادي ڪري ٿو، ته ان عورت جا اڳوڻا ٻار ان مرد لاءِ محرم بڻجي وڃن ٿا.
* **ميراث:** ويڳا ٻار قانوني طور تي پنهنجي حياتياتي والدين (سڳي ماءُ يا پيءُ) جي ملڪيت جا وارث هوندا آهن. ويڳو پيءُ يا ماءُ کين پنهنجي ملڪيت مان "هبه" يا وصيت ذريعي حصو ڏئي سگهن ٿا.

## نفسياتي چئلينجز
نئين خاندان ۾ شامل ٿيڻ وقت ويڳن ٻارن کي ڪجهه نفسياتي مشڪلاتن جو سامنو ڪرڻو پوندو آهي، جهڙوڪ:
* نئين سرپرست سان اعتماد جو رشتو قائم ڪرڻ.
* ٻين سڳن ڀائرن يا ڀيڻن سان مطابقت پيدا ڪرڻ.
* ماضيءَ جي يادن ۽ نئين ماحول جي وچ ۾ توازن برقرار رکڻ.

## وڌيڪ ڏسو
* ويڳو پيءُ
* ويڳي ماءُ
* مٽي مائٽي
* خاندان

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:خاندان
ڏيروٽ

**ڏيروٽ** يا **ڏيروٽي** سنڌي خانداني نظام ۾ اهي رشتا آهن جيڪي مڙس جي ڀاءُ (ڏير) جي اولاد کي ظاهر ڪن ٿا. 

## وصف
سنڌي لغت ۽ سماجي رواج موجب:
* **ڏيروٽ:** مڙس جي ڀاءُ (ڏير) جي پٽ کي چيو ويندو آهي.
* **ڏيروٽي:** مڙس جي ڀاءُ (ڏير) جي ڌيءَ کي چيو ويندو آهي.

هي رشتا عورت (ڀاڄائي) لاءِ پنهنجي اولاد وانگر هونديون آهن، ڇاڪاڻ ته گڏيل خانداني نظام ۾ ڏير جا ٻار ساڳئي گهر ۾ پرورش پائيندا آهن.

## سماجي حيثيت
سنڌي ثقافت ۾ ڏيروٽ ۽ ڏيروٽي کي تمام گهڻو پيار ڏنو ويندو آهي. ڀاڄائي کين پنهنجو سڳو اولاد سمجهي پاليندي آهي.
* **چاچي ۽ ڏيروٽ:** ڀاڄائي پنهنجي ڏير جي ٻارن لاءِ "چاچي" يا "ڪاڪي" هوندي آهي. 
* **احترام ۽ محبت:** ڏيروٽ ۽ ڏيروٽي پنهنجي چاچي (ڀاڄائي) جو ائين ئي احترام ڪندا آهن جيئن ماءُ جو ڪيو ويندو آهي.

## اصطلاح جي بناوت
لفظ "ڏيروٽ" اصل ۾ "ڏير" مان نڪتل آهي، جنهن جو مقصد ڏير جي نسل يا اولاد کي واضح ڪرڻ آهي. اهڙي طرح، اهي رشتا پيءُ جي پاسي کان ويجها سڱ سڏبا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* ڏير
* ڀاڄائي
* مٽي مائٽي

زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ويجهو ڪٽنب

**ويجهو خاندان** (Immediate family) مٽن مائٽن جو هڪ مخصوص گروپ هوندو آهي، جيڪو انهن قاعدن يا قانونن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جيڪي اهو طئي ڪن ٿا ته ڪنهن شخص جي خاندان جا ڪهڙا ميمبر انهن قاعدن سان متاثر ٿين ٿا. عام طور تي هن ۾ هڪ شخص جا والدين، ڀائر ۽ ڀيڻون، زال يا مڙس، اولاد، ۽ شاديءَ کانپوءِ سس ۽ سهرو شامل هوندا آهن. هن ۾ پيدائش، گود وٺڻ، شادي، شهري شراڪت، يا گڏيل رهائش (cohabitation) ذريعي جڙيل ٻيا ماڻهو به شامل ٿي سگهن ٿا، جهڙوڪ ڏاڏاڻا/نانڻا مائٽ، پوٽا ڏوهٽا، مامي، پڦي، ماسي يا چاچو، ساهرن جا ڀائر ۽ ڀيڻون، ويڳا ڀائر/ڀيڻون، سئوٽ/پڦاٽ، گود ورتل ٻار، ويڳا والدين/ٻار ۽ گڏ رهندڙ ساٿي. اصطلاح **ويجها مائٽ** (close relatives) پڻ ساڳي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو.

"ويجهي خاندان" جو تصور تسليم ڪري ٿو ته هڪ شخص پنهنجي خاندان جي ميمبرن ڏانهن خاص ذميواريون رکي سگهي ٿو، جنهن ڪري غير خانداني ماڻهن سان انصاف سان معامله ڪرڻ مشڪل ٿي سگهي ٿو (اهو ئي سبب آهي جو ڪيتريون ئي ڪمپنيون موجوده ملازمن جي ويجهن مائٽن کي نوڪري ڏيڻ کان انڪار ڪن ٿيون)، يا اهي ذميواريون ڪنهن خاص رعايت جو مطالبو ڪن ٿيون (جهڙوڪ موت تي معاوضو، يا جنازي ۾ شرڪت لاءِ ڪم تان موڪل جي اجازت). هي اصطلاح سفر جي بيمي (travel insurance) جي پاليسين ۾ پڻ استعمال ٿئي ٿو ته جيئن انهن ماڻهن جو سيٽ طئي ڪجي جن جي صحت جي بنياد تي ڪنهن کي سفر رد ڪرڻ يا جلدي واپس اچڻ جي ضرورت پئجي سگهي ٿي. هي تصور ڪجهه ملڪن جي وراثت جي قانونن ۾ به استعمال ڪيو ويندو آهي.

## وصفون
"ويجهي خاندان" جي صحيح معنيٰ مختلف ٿي سگهي ٿي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڪنهن خاص مقصد لاءِ قانون سازي يا قاعدن ۾ ان جي وضاحت ڪئي ويندي آهي. اهو وقت سان گڏ تبديل به ٿي سگهي ٿو: 2005ع ۾ اسڪاٽش گورنمينٽ موت کانپوءِ معاوضي جي ادائگي جي مقصدن لاءِ ان وصف کي تبديل ڪرڻ جي تجويز ڏني هئي. ان وصف کي وسيع ڪندي ان ۾ اهڙن ماڻهن کي به شامل ڪيو ويو جن مقتول کي پنهنجي گهر جي ٻار طور قبول ڪيو هو يا جيڪي ساڳئي گهر ۾ وڏا ٿيا هئا.

ڪيليفورنيا ۾، ليبر ڪوڊ جي سيڪشن 2066 جي مقصدن لاءِ، "ويجهي خاندان جي ميمبر" جو مطلب آهي زال يا مڙس، گهرو ساٿي، گڏ رهندڙ فرد، ٻار، ويڳو ٻار، پوٽو/ڏوهٽو، والدين، ويڳا والدين، سس، سهرو، ننهن، ڄاٽو، ڏاڏو/نانو، پڙڏاڏو، ڀاءُ، ڀيڻ، اڌ-سڳو ڀاءُ، اڌ-سڳي ڀيڻ، ويڳو ڀاءُ/ڀيڻ، سالو/سالي، چاچو/مامو، نياڻي/ڀاڻيجي، ڀائٽيو/ڀاڻيجو يا پهريون سئوٽ/پڦاٽ.

آسٽريليا جي فيئر ورڪ ايڪٽ 2009، سيڪشن 12 جي مطابق، ويجهي خاندان ۾ ملازم جي زال/مڙس، ڊي فيڪٽو پارٽنر، ٻار، والدين، ڏاڏو/نانو، پوٽو/ڏوهٽو يا ڀاءُ ڀيڻ شامل آهن.

## وصيت ۽ وراثت
آمريڪا ۾، خاندان جي ميمبر جي وفات کانپوءِ ويجهي خاندان جي ميمبرن جي حوالي سان ڪيترائي قاعدا ۽ حق موجود آهن. جيڪڏهن وصيت ۾ ڪنهن غير ويجهي خاندان جي ميمبر کي وصيت جو منتظم (executor) بڻايو وڃي، ته هو انهن معاملن ۾ "سرڪاري ڪردار" نٿو رکي سگهي. ڪجهه رياستن ۾، ويجهي خاندان کي خانداني الائونس (family allowance) ملي سگهي ٿو - جيڪو عدالت پاران جاري ڪيل رقم هوندي آهي ته جيئن زندگي جي خرچن ۾ مدد ملي سگهي.

فرانس ۾، فائدي حاصل ڪندڙ (beneficiaries) لڳ ڀڳ هميشه ويجهي خاندان جا ميمبر هوندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي مائٽي
* ماٽيلو خاندان
* گڏيل ڪٽنب (Extended family)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Deep South: A Social Anthropological Study of Caste and Class

زمرو:ڪٽنب
ماءُ مرڪوز ڪٽنب

**ماءُ مرڪوز** (Matrifocal) ڪٽنب جو ڍانچو اهو هوندو آهي جتي مائرون خاندان جون سربراھ هونديون آهن، ۽ پيئن جو ڪردار گهر ۽ ٻارن جي پرورش تائين محدود يا ثانوي هوندو آهي.

## وصف

1956ع ۾، ريمنڊ ٽي سمٿ (Raymond T. Smith) ڪيريبين سماجن جي مطالعي ۾ ماٽري فوڪل خاندان جو تصور متعارف ڪرايو. هن ماٽري فوڪل خاندانن جي اڀرڻ کي ان خطي ۾ گهرن جي جوڙجڪ سان ڳنڍيو: "گهرائڻو گروپ ان لحاظ کان ماٽري فوڪل هوندو آهي ته 'ماءُ' جي حيثيت رکندڙ عورت عام طور تي گروپ جي *[[de facto]]* (عملي) اڳواڻ هوندي آهي، ۽ ان جي برعڪس مڙس-پيءُ، جيتوڻيڪ *[[de jure]]* (قانوني طور) گهر جو سربراهه هوندو آهي، پر هو گروپ جي اندروني لاڳاپن ۾ ثانوي يا حاشيي تي هوندو آهي." 

سمٿ زور ڏئي ٿو ته ماٽري فوڪل خاندان صرف عورت جي مرڪز وارو ناهي، پر ماءُ جي مرڪز وارو آهي. عورتون پنهنجي مائرن واري ڪردار ۾ خانداني گروپ کي منظم ڪرڻ لاءِ اهم بڻجي وينديون آهن. جتي ماٽري فوڪل خاندان عام هوندا آهن، اتي شاديءَ جو رواج گهٽ هوندو آهي. 

ريمنڊ سمٿ جي هم عصر نقادن مان هڪ، ايم جي سمٿ (M. G. Smith)، نوٽ ڪري ٿو ته جيتوڻيڪ گهرائڻا ماٽري فوڪل نظر اچن ٿا، پر گهرن جي وچ ۾ رابطا پيٽري فوڪل (پيءُ جي مرڪز وارا) ٿي سگهن ٿا. يعني هڪ مرد پيءُ جي حيثيت ۾ هڪ يا وڌيڪ گهرن کي معاشي مدد فراهم ڪري سگهي ٿو، چاهي هو ان گهر ۾ رهي يا نه.

ماٽري فوڪل کي مادي (matrilineal)، ماترڪي (matriarchy) ۽ ماٽري لوڪل (matrilocal) جي تصورن کان الڳ سمجهڻ گهرجي. ماترڪي (مادري شاهي) ان ڪري نه چيو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته ماٽري فوڪلٽي جو مطلب اهو ناهي ته عورتون وسيع برادري يا رياست ۾ طاقت رکن ٿيون.

## خاصيتون ۽ ورهاست

انٿروپالاجسٽ مورس گوڊيليئر (Maurice Godelier) جي مطابق، ماٽري فوڪلٽي "ايفرو-ڪيريبين گروپن" ۽ ڪجهه افريقي-آمريڪي برادرين جي خاصيت آهي. اهڙا خاندان برازيل جي شهري علائقن ۽ ميڊيٽرينين (روم سمنڊ) جي ڪجهه برادرين ۾ به مليا آهن.

هارليهي (Herlihy) 1990ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ هونڊوراس جي ڪيريبين ڪناري تي وسندڙ ميسڪيٽو ماڻهن (Miskitu people) ۾ ماٽري فوڪلٽي ملي. هن نتيجو ڪڍيو ته ميسڪيٽو عورتون سماجي سڃاڻپ جي ورهاست ۽ ثقافتي تنوع کي برقرار رکڻ جي ذميواري کڻن ٿيون. هندستان ۾ ڪيرالا جي نائر (Nair) برادري ۽ ڏکڻ هندستان جي بنٽ (Bunt) برادري پڻ ماٽري فوڪلٽي جا اهم مثال آهن.

## تاريخ

گوڊيليئر چيو ته ايفرو-ڪيريبين ۽ افريقي-آمريڪي ثقافتن ۾ ماٽري فوڪلٽي هزارين ماڻهن کي غلامي ۾ رکڻ جو نتيجو هئي. غلامن کي شادي ڪرڻ جي اجازت نه هئي ۽ سندن ٻار مالڪن جي ملڪيت هوندا هئا.

2025ع ۾، سائنسدانن رپورٽ ڪئي ته برطانيه ۾ لوهه جي دور (Iron Age) جي انسانن جي ڊي اين اي مان ثبوت مليا آهن ته مرد پنهنجن زالن جي خاندانن ۾ شامل ٿيڻ لاءِ گهر ڇڏيندا هئا (Matrilocality).

## پڻ ڏسو
* مٽي مائٽي
* مادي سلسلو
* مادري شاهي

## حوالا

### بيبليوگرافي

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*
*
محرمات

**رشتيداريءَ جا ممنوع درجا** (Prohibited degree of kinship) قانون ۾ رت جي رشتي (consanguinity) يا ڪڏهن ڪڏهن ساهيڙي جي رشتي (affinity) جي ان حد کي چيو ويندو آهي، جنهن جي ڪري ٻن ماڻهن جي وچ ۾ جنسي تعلق يا شادي قانوني طور تي ممنوع يا ناجائز هجي.

والدين ۽ ٻار، يا ٻن سڳن ڀينرن ڀائرن جي وچ ۾ جنسي تعلق کي هڪ سماجي برائي (incest taboo) سمجهيو ويندو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ هر ثقافت ۾ موجود آهي. ٻين ويجهن رشتن جي وچ ۾ تعلقات بابت پابنديون مختلف سماجن ۾ مختلف ٿي سگهن ٿيون

## دنيا جو نقشو

## شاديءَ تي پابنديون

### چين
عوامي جمهوريه چين جي سول ڪوڊ جي آرٽيڪل 1048 مطابق، اهي ماڻهو جيڪي سڌي رت جي رشتي ۾ آهن يا ٽين درجي تائين ويجها مٽ مائٽ آهن، انهن جي شادي ممنوع آهي. هن ۾ سڳا ۽ اڌ سڳا ڀينر ڀائر، چاچا، مامي، پڦي، ماسي ۽ سندن نياڻيون/پٽ (پهرين سوٽ/ماسٽ) شامل آهن.

### وچين دور جو ڪينن قانون
رومني سول قانون چار درجن تائين رت جي رشتي ۾ شاديءَ کي منع ڪري ٿو. ڪيٿولڪ چرچ ۽ ايسٽرن آرتھوڊوڪس چرچ ۾ شاديءَ تي پابندين جي هڪ طويل تاريخ آهي، جنهن کي شاديءَ جون رڪاوٽون (impediments to marriage) چيو ويندو آهي. 9هين صديءَ ۾ چرچ انهن درجن کي چار مان وڌائي ست ڪري ڇڏيو هو، پر بعد ۾ 1215ع ۾ ان کي واپس چار ڪيو ويو.

### آسٽريليا
آسٽريليا ۾ "ميريج ايڪٽ 1961" تحت پنهنجي سڌي وڏن (ancestor)، اولاد، يا ڀيڻ ڀاءُ سان شادي ڪرڻ منع آهي، چاهي اهو رشتو قانوني طور تي گود ورتل ٻارن جي صورت ۾ ئي ڇو نه هجي. اهڙيون شاديون قانوني طور تي ڪالعدم هونديون آهن.

### انگلينڊ ۽ ويلز
چرچ آف انگلينڊ جي "بڪ آف ڪامن پريئر (1662)" ۾ رشتيداريءَ ۽ ساهيڙي جي رشتن جو هڪ جدول ڏنو ويو آهي، جن جي وچ ۾ شادي نٿي ٿي سگهي. هيٺيان ڪجهه رشتا انگلينڊ ۽ ويلز ۾ شاديءَ لاءِ ممنوع آهن:

### ڏکڻ آفريڪا
ڏکڻ آفريڪا ۾ ساهيڙي جي رشتي (affinity) جي پهرين درجي ۾ جنسي تعلقات ممنوع آهن، يعني جتي هڪ شخص پنهنجي گهرواريءَ يا مڙس جي سڌي وڏن يا اولاد مان هجي.

### تائيوان
تائيوان جو سول ڪوڊ آرٽيڪل 983 واضع ڪري ٿو ته ڪو به شخص سڌي رت جي رشتيدارن يا ڇهين درجي تائين جي ويجهن مٽن مائٽن سان شادي نٿو ڪري سگهي. جيتوڻيڪ گود ورتل رشتن لاءِ ڪجهه استثنيٰ موجود آهن.

### آمريڪا

آمريڪا جي ٽيهن رياستن ۾ پهرين سوٽ (first cousins) جي وچ ۾ شاديءَ تي مڪمل يا جزوي پابندي آهي. ڪجهه رياستون ٻين رياستن ۾ ٿيل اهڙين شادين کي تسليم ڪن ٿيون.

### روس
روسي فيڊريشن جي فيملي ڪوڊ جي آرٽيڪل 14 مطابق سڌي رت جي رشتيدارن جي وچ ۾ شادي ممنوع آهي. روس ۾ پهرين سوٽ جي وچ ۾ شادي پڻ غير معمولي سمجهي ويندي آهي. تاريخي طور تي، روسي آرتھوڊوڪس چرچ اهڙين شادين تي سخت پابندي رکندو هو.
غير شادي شدہ ٻنڌڻ

**سول يونين** (جنھن کي **[[Civil partnership in the United Kingdom|سول پارٽنرشپ]]** پڻ چيو ويندو آهي) شاديءَ سان ملندڙ جلندڙ هڪ قانوني طور تي تسليم ٿيل انتظام آهي. سول يونين شاديءَ جا ڪجهہ يا تمام قانوني حق فراهم ڪري ٿي، پر اڪثر ڪري ٻار گود وٺڻ جي معاملي ۾ ان کي استثنيٰ حاصل هوندي آهي.

سول يونين جا قانون ڪيترن ئي (خاص طور تي ترقي يافته) ملڪن ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن تہ جيئن هم جنس پرست جوڙن جي لاڳاپن کي قانوني سڃاڻپ ڏئي سگهجي ۽ کين حق، فائدا، ٽيڪس ۾ رعايتون ۽ ذميواريون فراهم ڪري سگهجن. 1989 ۾، ڊينمارڪ پهريون ملڪ هو جنهن سول يونين کي قانوني حيثيت ڏني؛ پر ٻين ترقي يافته جمهوريتن 1990 جي ڏهاڪي ۽ 2000 جي شروعات تائين ان کي اپنائڻ شروع نه ڪيو هو. برازيل ۾، سول يونين پهريون ڀيرو 2002 ۾ مخالف جنس پرست جوڙن لاءِ ٺاهي وئي ۽ پوءِ 2011 ۾ ان کي هم جنس پرست جوڙن تائين وڌايو ويو. جن ملڪن هم جنس پرست سول يونين قائم ڪئي هئي، انهن مان اڪثريت ۾ هاڻي ان جي جاءِ تي يا ان سان گڏ هم جنس پرست شادي جو قانون اچي چڪو آهي. LGBT حقن جا علمبردار سول يونين کي هم جنس پرست شادي ڏانهن "پهريون قدم" سمجهن ٿا، ڇاڪاڻ ته ڪجهه حلقا سول يونين کي "عليحده پر برابر" جي حيثيت طور ڏسن ٿا.
ڪيتريون ئي رياستون پرڏيهي سول يونينز کي به تسليم ڪن ٿيون جيڪڏهن اهي انهن جي پنهنجي قانونن جي برابر هجن؛ مثال طور، برطانيه اهڙين يونينز جي فهرست سول پارٽنرشپ ايڪٽ 2004 جي شيڊول 20 ۾ ڏني آهي.

## جائزو ۽ اصطلاح

سول يونين لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح هر ملڪ ۾ مختلف آهن. حڪومتي سطح تي منظور ٿيل لاڳاپن کي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، جهڙوڪ: سول پارٽنرشپ، رجسٽرڊ پارٽنرشپ، ڊوميسٽڪ پارٽنرشپ، سگنيفيڪنٽ رليشن شپس، لائف پارٽنرشپس، ۽ سول سوليڊرٽي پيڪٽس وغيره. حقن، فائدن ۽ ذميوارين جي سطح به هر ملڪ جي قانون موجب مختلف ٿئي ٿي.

آمريڪا ۾، *سول يونين* جو اصطلاح پهريون ڀيرو ورمونٽ رياست ۾ 2000ع ۾ متعارف ڪرايو ويو هو.
ڪيترائي ماڻهو سول يونين کي شادي جو نعم البدل نٿا سمجهن. "آمريڪا ۾ شادي هڪ سول يونين آهي، پر جنهن کي 'سول يونين' چيو وڃي ٿو، اها شادي ناهي،" Evan Wolfson چيو. هوڏانهن هم جنس پرست شاديءَ جا مخالف وري ان کي "ٻئي نالي سان هم جنس پرست شادي" سڏين ٿا.

## انهن علائقن جي فهرست جيڪي هم جنس يونين کي تسليم ڪن ٿا پر شادي کي نه
12 جون 2025 تائين، اهي ملڪ جيڪي هم جنس پرستن لاءِ سول يونين فراهم ڪن ٿا پر شادي نه، اهي هي آهن:

* بوليويا
* ڪروشيا
* سائپرس
* چيڪ جمهوريه
* هنگري
* اٽلي
* لاتويا
* لٿوانيا
* موناکو
* مونٽينيگرو
* سان مارينو
* برطانوي علائقا برمودا ۽ ڪيمن ٻيٽ

اسرائيل ۾ ڪا به قومي اٿارٽي هم جنس پرست شاديون نه ڪرائيندي آهي، پر اهي ٻاهرئين ملڪ شادي ڪري سگهن ٿا يا کين common-law marriage جي حيثيت ۾ اڪثر حق حاصل هوندا آهن.

## سول يونين کي تسليم ڪندڙ علائقن جي فهرست

هتي انهن ملڪن جي فهرست آهي جن سول يونين قائم ڪئي آهي:
آفريڪا
*  (2006; *سول پارٽنرشپ*; )
آمريڪا (کنڊ)

*  (1995; )
* :
**  (1997 کان)
**  (1998)
**  (1999)
**  (2002)
**  (2004)
**  (2004)
**  (2007)
**  (2008)
**  (2008)
**  (2009)
**  (2009)
**  (2011)
 * :
**  (1999)
**  (1999)
**  (1999)
* :
**  (2001)
**  (2002)

## حوالا

زمرو:سماجي ادارا