open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٺونٺ

**ٺونٺ** ٻانهن جي مٿئين حصي (Upper arm) ۽ هيٺئين حصي (Forearm) جي وچ وارو علائقو آهي جيڪو **ٺونٺ جي جوڙ** جي چوڌاري هوندو آهي. ٺونٺ ۾ اهم نشانين ۾ **اوليڪرينون** (Olecranon - ٺونٺ جو پٺيون هڏو)، **ڪيوبيٽل فوسا** (Cubital fossa - ٺونٺ جو اڳيون کڏو) ۽ هيومرس هڏي جا ابرا (Epicondyles) شامل آهن. ٺونٺ جو جوڙ هڪ "هنچ جوڙ" (Hinge joint) آهي جيڪو ٻانهن کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. هي جوڙ هيومرس، ريڊيس ۽ النا هڏن جي وچ ۾ ٿئي ٿو.

"ٺونٺ" جو اصطلاح خاص طور تي انسانن ۽ ٻين پرائميٽس لاءِ استعمال ٿئي ٿو. لاطيني ۾ ان کي *cubitus* چيو ويندو آهي، ان ڪري ٺونٺ سان لاڳاپيل شين لاءِ اڪثر **ڪيوبيٽل** (Cubital) جو لفظ استعمال ٿيندو آهي.

## بناوت

### جوڙ (Joint)
ٺونٺ جي جوڙ ۾ ٽي مختلف حصا هوندا آهن جيڪي هڪ گڏيل ڪيپسول جي اندر هوندا آهن. اهي ٽن هڏين (هيومرس، ريڊيس ۽ النا) جي وچ ۾ جوڙ آهن:

[attachment_0](attachment)

جڏهن ٻانهن سڌي هوندي آهي، ته ٺونٺ جا ٽي مکيه حصا (ٻه ايپي ڪانڊائيل ۽ هڪ اوليڪرينون) هڪ سڌي لڪير ۾ هوندا آهن. جڏهن ٻانهن مڙيل هوندي آهي، ته اهي هڪ ٽڪنڊو ٺاهيندا آهن جنهن کي **هيويٽر ٽڪنڊو** (Hueter triangle) چيو ويندو آهي.

#### جوڙ جو ڪيپسول
ٺونٺ جو جوڙ هڪ مضبوط فائبرس ڪيپسول ۾ ويڙهيل هوندو آهي. هي ڪيپسول پاسن کان لنگامينٽس (Ligaments) جي ڪري مضبوط هوندو آهي پر اڳيان ۽ پٺيان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي.

#### لنگامينٽس (Ligaments)
ٺونٺ ۾ ٻنهي پاسن کان مضبوط پٽيون هونديون آهن جيڪي جوڙ کي مستحڪم رکن ٿيون:
* **النار ڪوليٽرل لنگامينٽ:** هي اندرئين پاسي هوندو آهي.
* **ريڊيل ڪوليٽرل لنگامينٽ:** هي ٻاهرئين پاسي هوندو آهي.

### مشڪون (Muscles)

#### موڙڻ (Flexion)
ٺونٺ کي موڙڻ لاءِ ٽي مکيه مشڪون ڪم ڪن ٿيون:
* **بريڪيلس (Brachialis):** هي خالص طور تي ٺونٺ کي موڙڻ جو ڪم ڪري ٿي.
* **بريڪيو-ريڊيلس (Brachioradialis):** هي ٻانهن کي موڙڻ ۽ گهمائڻ ۾ مدد ڏئي ٿي.
* **بائي سيپس (Biceps brachii):** هي ٻانهن کي موڙڻ سان گڏ کجيءَ کي مٿي ڪرڻ (Supination) جو به ڪم ڪري ٿي.

#### سڌو ڪرڻ (Extension)
ٺونٺ کي واپس سڌي حالت ۾ آڻڻ لاءِ مکيه مشڪ **ٽرائي سيپس** (Triceps brachii) آهي، جنهن سان گڏ **اينڪونيس** مشڪ پڻ مدد ڪري ٿي.

### رت جي فراهمي
ٺونٺ کي رت پهچائڻ لاءِ شريانين جو هڪ ڄار (Anastomosis) هوندو آهي جيڪو **بريڪيل شريان** (Brachial artery) ۽ ان جي شاخن مان نڪرندو آهي.

### نسون (Nerves)
ٺونٺ کي چار اهم نسون ڪنٽرول ڪن ٿيون: **ميڊين**, **مسڪيولو-ڪيوٽينيس**, **ريڊيل** (اڳيان کان) ۽ **النار نس** (پٺيان کان).

## ڪم (Function)
ٺونٺ جي جوڙ جو بنيادي ڪم ٻانهن کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ آهي. ٺونٺ جي حرڪت 0 درجن (سڌي ٻانهن) کان وٺي 150 درجن (مڪمل مڙيل) تائين ٿي سگهي ٿي. انسانن ۾ ٺونٺ جو مکيه مقصد هٿ کي جسم جي ويجهو آڻڻ يا پري ڪرڻ آهي ته جيئن مختلف ڪم (جهڙوڪ کائڻ يا ڪجهه کڻڻ) آسانيءَ سان ٿي سگهن.

## پڻ ڏسو
* ٻانهن
* ڪلهو
* هٿ

## حوالا
ٻانھن

انساني اناتومي (Anatomy) ۾، عام طور تي سڄي **ٻانهن** (Arm) کي مٿيون عضيو (Upper limb) چيو ويندو آهي، پر علمي ۽ طبي لحاظ کان هن اصطلاح جو مطلب خاص طور تي **ٻانهن جو مٿيون حصو** آهي، جيڪو ڪلهي جي جوڙ ۽ ٺونٺ (Elbow) جي جوڙ جي وچ ۾ هوندو آهي. ٺونٺ ۽ ڪرائي (Wrist) جي وچ واري حصي کي "هيٺين ٻانهن" (Forearm) چيو ويندو آهي، جڏهن ته ڪرائي کان اڳتي وارو حصو هٿ سڏجي ٿو.

لاطيني ٻوليءَ جو لفظ *brachium* (بريڪيئم) اناتوميءَ ۾ ٻانهن جي مٿئين حصي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

## بناوت
### هڏا
[attachment_0](attachment)
ٻانهن جي مٿئين حصي جو هڏو **هيومرس** (Humerus) سڏبو آهي، جيڪو جسم جي ڊگهن هڏن مان هڪ آهي. هي مٿي کان ڪلهي جي هڏي (Scapula) سان ملي ٿو ۽ هيٺان ٺونٺ وٽ ٻن ٻين هڏن، **النا** (Ulna) ۽ **ريڊيس** (Radius) سان ملي هڪ جوڙ ٺاهي ٿو.

### مشڪون (Muscles)
[attachment_1](attachment)
ٻانهن کي ٻن حصن يا خانن (Compartments) ۾ ورهايو ويو آهي، جن کي هڪ پردو (Fascia) جدا ڪري ٿو:
* **اڳيون خانو (Anterior compartment):** هن ۾ ٽي مشڪون هونديون آهن: بائي سيپس (Biceps brachii)، بريڪيلس (Brachialis)، ۽ ڪورڪو-بريڪيلس. اهي ٻانهن کي موڙڻ (Flexion) ۾ مدد ڏين ٿيون.
* **پوئين خانو (Posterior compartment):** هن ۾ صرف هڪ مشڪ، **ٽرائي سيپس** (Triceps brachii) هوندي آهي، جيڪا ٻانهن کي سڌو ڪرڻ (Extension) ۾ ڪردار ادا ڪري ٿي.

### نسن جو نظام (Nerve supply)
ٻانهن جي مشڪن کي حرڪت ڏيڻ لاءِ اهم نسون "بريڪيل پليڪسس" مان نڪرن ٿيون. **مسڪيولو-ڪيوٽينيس نس** (Musculocutaneous nerve) اڳئين حصي جي مشڪن کي سنڀالي ٿي، جڏهن ته **ريڊيل نس** (Radial nerve) پوئين حصي جي ٽرائي سيپس کي ڪنٽرول ڪري ٿي.

### رت جي فراهمي
ٻانهن جي مکيه شريان **بريڪيل شريان** (Brachial artery) آهي، جيڪا بغل مان نڪري ٻانهن جي اندرئين پاسي کان هيٺ وڃي ٿي. رت جي دٻاءُ (Blood Pressure) ماپڻ وقت اڪثر هن شريان جي نبض ڏٺي ويندي آهي.

ٻانهن ۾ ٻه مکيه رڳون (Veins) پڻ هونديون آهن: **بيسيلڪ رڳ** (Basilic vein) ۽ **سيفيلڪ رڳ** (Cephalic vein). انهن جي وچ ۾ هڪ رڳ هوندي آهي جنهن مان اڪثر رت جا نمونا ورتا ويندا آهن.

## سماج ۽ ثقافت
هندو، ٻڌ ۽ قديم مصري مذهب ۾ ٻانهن کي طاقت ۽ حڪمرانيءَ جي علامت طور استعمال ڪيو ويو آهي. ڪيترن ئي ديوتائن کي گهڻين ٻانهن سان ڏيکاريو ويو آهي، جيڪي سندن هر هنڌ هجڻ (Omnipotence) جي نشاني آهن.

ٻنهي ٻانهن کي مٿي کڻڻ جو اشارو شڪست قبول ڪرڻ، رحم جي اپيل يا انصاف جي طلب جي علامت سمجهيو ويندو آهي.

## طبي اهميت
ٺونٺ جو اڳيون کڏو (Cubital fossa) طبي لحاظ کان تمام اهم آهي، ڇاڪاڻ ته هتان رت ڪڍيو ويندو آهي ۽ رت جو دٻاءُ ماپيو ويندو آهي. ٻانهن جي هڏي (Humerus) جو ڀڄڻ هڪ عام طبي صورتحال آهي جنهن کي "فرڪچر" چيو ويندو آهي.

## ٻيا جاندار
ٻين جاندارن ۾، "ٻانهن" جو اصطلاح اڳئين پيرن (Forelimbs) لاءِ استعمال ٿيندو آهي. بندرن ۽ پرائميٽس ۾، ٻانهون شين کي پڪڙڻ ۽ وڻن تي چڙهڻ لاءِ خاص طور تي ٺهيل هونديون آهن.

## وڌيڪ تصويرون

File:Arm Bones.png|ٻانهن جي مٿئين حصي ۽ ٺونٺ جي اناتومي.


## پڻ ڏسو
* ڪلهو
* هٿ
* بغل

## حوالا

زمرو:ٻانهن
زمرو:انساني عضوا
زمرو:انساني اناٽومي
وات

**وات** (Mouth)، جنهن کي **اورل** (Oral) پڻ چيو ويندو آهي، جسم جو اهو سوراخ آهي جنهن جي ذريعي ڪيترائي حيوان غذا کائيندا آهن ۽ آواز ڪڍندا آهن. وات جي سوراخ جي بلڪل پٺيان واري جڳهه کي **اورل ڪيوٽي** (Oral cavity) يا لاطيني ۾ **cavum oris** چئبو آهي. هي هاضمي جي نالي جو پهريون حصو آهي، جيڪو مٿي وڃي گلو (Pharynx) ۽ کاڌي جي نالي سان ملي ٿو. چار-پيرن وارن جاندارن (Tetrapods) ۾، وات ٻاهرئين پاسي کان چپن ۽ ڳٽن سان گهيريل هوندو آهي، جنهن ڪري ان کي **بڪل ڪيوٽي** (Buccal cavity) پڻ چيو ويندو آهي.

اڪثر جاندارن جي وات ۾ ڏند هوندا آهن، پر ڪجهه گروهه جهڙوڪ پکي ان کان محروم هوندا آهن.

## ارتقا ۽ واڌ ويجھ (Development)

شروعاتي گهڻ-گهرڙياتي (Multicellular) جاندارن ۾ شايد وات يا آنڊو نه هوندو هو ۽ اهي ٻاهرين سطح ذريعي غذا جذب ڪندا هئا. اڄڪلهه اڪثر حيوانن ۾ وات ۽ هاضمي جو نظام موجود آهي. ڀرون (Embryo) جي واڌ ويجهه دوران جڏهن پهريون سوراخ (Blastopore) وات بڻجي ته انهن کي **پروٽوسٽوم** (Protostome) چيو ويندو آهي، ۽ جيڪڏهن اهو پهريون سوراخ آنڊي جو پٺيون رستو (Anus) بڻجي ته انهن کي **ڊيوٽروسٽوم** (Deuterostome) چئبو آهي. انسان ڊيوٽروسٽوم آهن.

## اناتومي (Anatomy)
### غير-هڏائون جاندار (Invertebrates)
ڪجهه سادي جاندارن جهڙوڪ سمنڊ جي گل (Sea anemone) ۾ وات ئي آنڊي جي پٺئين رستي (Anus) جو ڪم پڻ ڪندو آهي. جيتن (Insects) ۾ وات جا حصا انهن جي کائڻ جي طريقي موجب تبديل ٿيل هوندا آهن، جهڙوڪ چٻاڙڻ، ٽڪر ڪرڻ، يا چوسڻ.

### هڏائون جاندار (Vertebrates)
* **مڇيون:** مڇين ۾ پاڻي وات ذريعي داخل ٿيندو آهي ۽ گلڦڙن (Gills) تان گذري ٻاهر نڪرندو آهي. اڪثر مڇين کي هڏائون ڄاڙيون هونديون آهن.
* **جلٿريا (Amphibians):** گهڻو ڪري ڏيڏر وغيره پنهنجي لچڪدار زبان ذريعي شڪار کي پڪڙيندا آهن ۽ ان کي چٻاڙڻ کان سواءِ سڄو ڳهي ويندا آهن.
* **سريپ (Reptiles):** واڳن جا ڏند ڄاڙيءَ جي سوراخن (Sockets) ۾ مضبوطي سان لڳل هوندا آهن. نانگ جي ڄاڙي تمام لچڪدار هوندي آهي جيڪا ان کي پاڻ کان وڏو شڪار ڳهڻ ۾ مدد ڏيندي آهي.
* **پکي:** پکين کي ڏند نه هوندا آهن، پر انهن وٽ چنهنب (Beak) هوندي آهي جيڪا ڪيريٽن (Keratin) جي ٺهيل هوندي آهي.
* **ٿڻائون جاندار (Mammals):** انهن ۾ وات جي مٿئين حصي کي تارون (Palate) چئبو آهي، هيٺئين حصي ۾ زبان ۽ پاسن کان ڳٽا ۽ ڏند هوندا آهن.

## وات جا ٻيا ڪم
کائڻ کان علاوه وات جا ٻيا به ڪيترائي ڪم آهن:
* **گرمي پد جو ڪنٽرول:** ڪجهه جاندار جهڙوڪ واڳون يا ڪتا وات کولي يا ساهه کڻڻ ذريعي پنهنجي جسم جو گرمي پد گهٽائيندا آهن.
* **خوف جو اظهار:** ڪيترائي جاندار دشمن کي ڊيڄارڻ لاءِ وات کي وڏو کوليندا آهن يا ڏند ڏيکاريندا آهن.
* **رابطو ۽ آواز:** انسانن ۾ وات، زبان، چپ ۽ ڏند گڏجي ڳالهائڻ ۾ مدد ڪندا آهن. پکين ۾ آواز سائرنڪس (Syrinx) ذريعي پيدا ٿيندو آهي، پر چنهنب ان جي گونج ۾ مدد ڪندي آهي.

## پڻ ڏسو
* انساني وات
* ڏند
* زبان

## حوالا
ڀرون

**ڀرون** (Eyebrow) هر اک جي مٿان ننڍن وارن وارو اهو حصو آهي جيڪو ڪجهه ٿڻائين جاندارن جي پيشانيءَ جي هڏي جي شڪل موجب هوندو آهي. انسانن ۾ ڀرون ٻه مکيه ڪم سرانجام ڏين ٿا: پهريون، چهري جي تاثرات ذريعي رابطو ڪرڻ، ۽ ٻيو، پگهر، پاڻي ۽ ٻئي ڪچري کي اک ۾ ڪرڻ کان روڪڻ. ماڻهن ۾ وارن کي صاف ڪرڻ يا ميڪ اپ ذريعي پنهنجي ڀرونئن جي بناوت کي تبديل ڪرڻ جو رواج عام آهي.

## ڪم
انساني جسم ۾ ڀرونئن جي ڪم بابت ڪيتريون ئي نظريا پيش ڪيا ويا آهن. هڪ نظريي موجب، ان جو مکيه ڪم اکين کي نمي (خاص ڪري پگهر ۽ برسات جو پاڻي) کان بچائڻ آهي.

تازي تحقيق مان معلوم ٿئي ٿو ته انسانن ۾ ڀرونئن جي واڌ ويجهه جو بنيادي مقصد رابطو (Communication) آهي. انسانن جي هموار پيشاني ۽ حرڪت ڪندڙ ڀرونئن ذريعي اهي مختلف جذبا، جهڙوڪ سڃاڻپ ۽ همدردي، ظاهر ڪري سگهن ٿا.

## آرائشي تبديليون (Cosmetic modification)
صديون گذرڻ سان گڏ ڀرونئن جي فيشن جا انداز بدلجندا رهيا آهن. عورتن جي فيشن ۾ ڀرونئن کي هميشه وڏي اهميت حاصل رهي آهي.

ڀرونئن جي ظاهر کي بهتر بڻائڻ لاءِ وارن کي ڪٽڻ، وڌائڻ يا انهن جو رنگ تبديل ڪرڻ جا مختلف طريقا استعمال ڪيا ويندا آهن. ميڪ اپ جا اوزار جهڙوڪ برش، پينسلون ۽ رنگ (Tinting) ڀرونئن کي گهاٽو يا نمايان بڻائڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا.

غير ضروري وار هٽائڻ لاءِ ٿريڊنگ (Threading)، ويڪسنگ (Waxing) ۽ چنٽي (Tweezing) جو استعمال عام آهي. ان کان علاوه، جن جا ڀرون قدرتي طور تي گهٽ هوندا آهن، اهي ڀرونئن جي پيوندڪاري (Eyebrow transplant) يا ٽيٽو (Tattooing/Microblading) ذريعي انهن کي گهاٽو بڻائيندا آهن.

## گيلري

File:Joan Crawford holding mask of herself.png|1930 جي ڏهاڪي ۾ پينسل وانگر سنها ڀرون فيشن ۾ هئا.
File:Black eyebrow.jpg|ڀرون اڪثر ڪري بلوغت سان گڏ گهاٽا ٿيندا آهن.
File:Beauty Girl Surprise.jpg|ڀرون جذبن، جهڙوڪ حيرت، جي اظهار لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
File:Unibrow-2010-20-07.jpg|هڪ ماڻهو جنهن جا ٻئي ڀرون پاڻ ۾ مليل آهن (Unibrow).


## پڻ ڏسو
* اک
* اک جون پنبڻيون (Eyelashes)

## حوالا
پنبڻي

**پنبڻي** (Eyelash) اهي وار آهن جيڪي مٿئين ۽ هيٺئين پردي (Eyelid) جي ڪنارن تي وڌن ٿا. اهي پنبڻيون مٿئين ۽ هيٺئين پردي تي ڇهن تهن تائين ٿي سگهن ٿيون. پنبڻين جو بنيادي ڪم اک کي مٽي، ڪچري ۽ ننڍڙن ذرڙن کان بچائڻ آهي. اهي ڇهڻ لاءِ تمام گهڻيون حساس هونديون آهن، جيڪا هڪ خبرداري فراهم ڪن ٿيون ته ڪا شيءِ (جيئن ته جيت يا ڪک) اک جي ويجهو آهي، جنهن تي اک پاڻمرادي طور بند ٿي وڃي ٿي. پنبڻين جي پاڙن ۾ ڪيتريون ئي نسن جون پڇاڙيون هونديون آهن، جيڪي ان کي تمام هلڪي ڇهڻ تي به حساس بڻائين ٿيون، جنهن سان **ڪارنيئل ريفليڪس** (Blink reflex) متحرڪ ٿئي ٿو.

## اشتقاق (Etymology)
انگريزي لفظ *eyelash* ٻن لفظن جو مجموعو آهي: *eye* (اک) ۽ *lash* (چهوڪ يا پٽي). هي ان ڳالهه ڏانهن اشارو آهي ته پنبڻيون ڏسڻ ۾ ننڍڙن چهوڪن وانگر لڳن ٿيون ۽ اک هڻڻ جي عمل دوران اهي چهوڪ وانگر حرڪت ڪن ٿيون.

## ڪم (Function)

انسانن ۾ پنبڻيون چار مکيه ڪم سرانجام ڏين ٿيون:
# اک ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ مٽي ۽ ڪچري کي روڪڻ.
# جڏهن ڪا ٻاهريون شيءِ پنبڻين کي ڇهي ته فوري طور اک هڻڻ واري ردعمل کي شروع ڪرڻ.
# اکين جي آنسوئن جي فلم (Tear film) کي سڪڻ کان بچائڻ.
# اکين کي وڌيڪ روشني ۽ الٽرا وائليٽ (UV) شعاعن کان بچائڻ.

## بناوت (Structure)

### واڌ ويجهه
انساني ڀرون (Embryo) جون پنبڻيون حمل جي 22 کان 26 هفتن جي وچ ۾ ٺهڻ شروع ٿينديون آهن. جيڪڏهن پنبڻي ڇڻي وڃي يا پٽجي وڃي ته ان کي ٻيهر وڌڻ ۾ لڳ ڀڳ ست کان اٺ هفتا لڳن ٿا. پنبڻين تي بلوغت (Puberty) جو اثر نه پوندو آهي.

### ڊيگهه (Length)
پنبڻين جي ڊيگهه مختلف ماڻهن ۾ مختلف ٿئي ٿي (3 ملي ميٽر کان 10 ملي ميٽر تائين). عام طور تي مٿئين परेٽي جون پنبڻيون 7 کان 8 ملي ميٽر هونديون آهن. جڏهن پنبڻيون 10 ملي ميٽر کان وڌيڪ هجن ته انهن کي غير معمولي ڊگهو سمجهيو ويندو آهي. هيٺئين परेٽي جون پنبڻيون لڳ ڀڳ 5 کان 6 ملي ميٽر ڊگهيون هونديون آهن.

### گهاٽائي ۽ ٿولهه
مختلف نسلي گروپن ۾ پنبڻين جي ٿولهه مختلف ٿئي ٿي. انگ اکر ڏيکارين ٿا ته ايشيائي ماڻهن جون پنبڻيون اوسطن 71.7 مائڪروميٽر ٿلهيون هونديون آهن، جڏهن ته يورپي (Caucasian) ماڻهن جون پنبڻيون 61.0 مائڪروميٽر ٿين ٿيون. جيتوڻيڪ ايشيائي پنبڻيون ٿلهيون آهن، پر انهن جو تعداد يورپين کان گهٽ هوندو آهي (ايشيائي: 150، يورپي: 170 مٿئين परेٽي تي).

## طبي اهميت (Clinical significance)
[attachment_0](attachment)
پنبڻين سان لاڳاپيل ڪيتريون ئي بيماريون آهن:
* **ميڊاروسس (Madarosis):** پنبڻين جو ڇڻي وڃڻ.
* **ٽريڪياسس (Trichiasis):** پنبڻين جو اندران (اک جي اندر) وڌڻ.
* **گوهانجڻي (Stye):** پنبڻي جي پاڙ ۾ انفيڪشن سبب ٿيندڙ سوڄ.
* **ڊيموڊيڪس (Demodex):** پنبڻين ۾ رهندڙ ننڍڙا جيت (Mites). لڳ ڀڳ 20% ماڻهن ۾ اهي جيت هوندا آهن.

## سماج ۽ ثقافت
گهاٽيون ۽ ڊگهيون پنبڻيون دنيا جي لڳ ڀڳ سمورين ثقافتن ۾ خوبصورتيءَ جي علامت سمجهيون وڃن ٿيون. خاص ڪري عورتون پنهنجي پنبڻين کي وڌيڪ نمايان بڻائڻ لاءِ مسڪارا (Mascara) يا مصنوعي پنبڻيون استعمال ڪنديون آهن.

## پڻ ڏسو
* اک
* ڀرون
* اک جو پردو

## حوالا
اک جو پردو

**اک جو پردو** (Eyelid) کل جو هڪ سنھو تھ آهي جيڪو اک کي ڍڪي ٿو ۽ ان جي حفاظت ڪري ٿو. اها عضوي (Levator palpebrae superioris muscle) جي مدد سان کلي ۽ بند ٿئي ٿي، جنهن سان اک جي پتلي (Cornea) ٻاهرئين ماحول سان واسطو رکي ٿي. ان جو بنيادي ڪم اک جي سطح تي آنسوئن کي پکيڙڻ آهي ته جيئن اک آلي رهي. ننڊ دوران هي اکين کي سڪي وڃڻ کان بچائين ٿا. ان کان علاوه، اکين جي ڪنارن تي پنبڻيون (Eyelashes) هونديون آهن جيڪي مٽي ۽ ڪچري کي اک ۾ وڃڻ کان روڪين ٿيون.

مختلف انساني نسلن ۾ مٿئين پردي جي بناوت مختلف ٿئي ٿي. اوڀر ايشيائي ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيائي آباديءَ جي اڪثريت ۾ **ايپي ڪينٿڪ فولڊ** (Epicanthic fold) موجود هوندو آهي، جنهن کي عام طور تي "سنگل آئي لڊ" (Single eyelid) چيو ويندو آهي.

## بناوت (Structure)
اک جو پردو ڪيترن ئي تهن تي مشتمل هوندو آهي، جن ۾ کل، چرٻيءَ وارو گگ (Subcutaneous tissue)، عضوا، ۽ ڪنجنڪٽائيوا (Conjunctiva) شامل آهن. پيرٽي جي اندر **ميبومين غدود** (Meibomian glands) هوندا آهن جيڪي آنسوئن لاءِ تيل جهڙو مادو خارج ڪن ٿا.

### رت ۽ نسن جي فراهمي
انسانن ۾ پيرٽي کي رت جي فراهمي اکين جي لڪريمل (Lacrimal) ۽ آپٿالامڪ (Ophthalmic) رڳن ذريعي ٿيندي آهي. جڏهن ته حساسيت (Sensation) ٽرائيجمينل (Trigeminal) نس جي شاخن ذريعي ڪنٽرول ٿئي ٿي.

## طبي اهميت (Clinical significance)
[attachment_0](attachment)
اک جي پيرٽي سان لاڳاپيل ڪيتريون ئي بيماريون آهن:
* **گوهانجڻي (Hordeolum/Stye):** هي پيرٽي جي تيل واري غدود ۾ بيڪٽيريا (Staphylococcus aureus) جي ڪري ٿيندڙ انفيڪشن آهي.
* **چليزيون (Chalazion):** تيل جي غدودن جي بند ٿيڻ سبب ٿيندڙ سوڄ، جيڪا گوهانجڻي کان گهٽ تڪليف ڏيندڙ پر گهڻو وقت رهندڙ هوندي آهي.
* **بليفرائٽس (Blepharitis):** پيرٽي جي ڪنارن جي سوڄ، جيڪا اڪثر خشڪي (Dandruff) يا انفيڪشن سبب ٿيندي آهي.
* **ٽوسس (Ptosis):** مٿئين پيرٽي جو هيٺ جهڪي وڃڻ، جيڪو عضون جي ڪمزوري يا اعصابي نقصان سبب ٿي سگهي ٿو.

## اناتوميائي فرق (Anatomical variation)
[attachment_1](attachment)
انساني پيرٽي جي بناوت ۾ نسلي بنيادن تي وڏا فرق مليا آهن. 
* **ايپي ڪينٿڪ فولڊ (Epicanthic fold):** اوڀر ايشيائي ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيائي ماڻهن ۾ لڳ ڀڳ 90% بالغن ۾ هي فولڊ موجود هوندو آهي.
* **ڊبل آئي لڊ (Double eyelid):** تحقيق مطابق ايشيائي آباديءَ ۾ ڊبل آئي لڊ جي شرح مختلف آهي.

### شرح (Prevalence)

## سماج ۽ ثقافت
**بليفرپلاسٽي** (Blepharoplasty) هڪ جراحي عمل آهي جنهن ذريعي پيرٽي جي بناوت کي درست ڪيو ويندو آهي يا ان کي خوبصورت بڻائڻ لاءِ تبديل ڪيو ويندو آهي. هي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪئي ويندڙ آرائشي سرجريز مان هڪ آهي.

## پڻ ڏسو
* اک
* پنبڻيون
* ڀرون

## حوالا
ننڊ

**ننڊ** (Sleep) گهٽيل ذهني ۽ جسماني سرگرميءَ جي اها حالت آهي جنهن ۾ شعور تبديل ٿي ويندو آهي ۽ ڪجهه حسي سرگرميون رڪجي وينديون آهن. ننڊ دوران، عضون جي حرڪت ۽ ڀرپاسي جي ماحول سان رابطي ۾ نمايان گهٽتائي اچي ٿي. ننڊ، جاڳڻ کان ان لحاظ کان مختلف آهي ته ان ۾ محرڪن (Stimuli) کي جواب ڏيڻ جي صلاحيت گهٽ هوندي آهي، پر اها بيهوشي (Coma) يا شعور جي ٻين خرابيءَ واري حالتن کان وڌيڪ فعال هوندي آهي، ڇاڪاڻ ته ان دوران دماغ فعال نموني ڪم ڪندو رهندو آهي.

ننڊ بار بار ٿيندڙ دورن (Cycles) ۾ اچي ٿي، جنهن دوران جسم ٻن مختلف موڊس جي وچ ۾ تبديل ٿيندو رهندو آهي: **آر اي ايم** (Rapid Eye Movement - REM) ۽ **نان-آر اي ايم** (Non-REM) ننڊ. جيتوڻيڪ REM جو مطلب "اکين جي تيز حرڪت" آهي، پر ننڊ جي هن مرحلي جا ٻيا به ڪيترائي پهلو آهن، جن ۾ جسم جو عارضي طور تي مفلوج ٿيڻ شامل آهي. خواب ننڊ جي ڪجهه خاص مرحلن دوران دماغ ۾ پيدا ٿيندڙ تصويرن، خيالن ۽ احساسن جو تسلسل هوندا آهن.

ننڊ دوران جسم جا اڪثر سرشتا بحاليءَ (Anabolic) واري حالت ۾ هوندا آهن، جيڪي مدافعتي، عصبي، هڏائين ۽ عضلاتي نظام کي ٻيهر توانائي فراهم ڪرڻ ۾ مدد ڪندا آهن.

## فزيالوجي (Physiology)

ننڊ دوران سڀ کان وڌيڪ فزيالوجي تبديليون دماغ ۾ ٿينديون آهن. دماغ جاڳڻ جي ڀيٽ ۾ ننڊ دوران خاص طور تي نان-آر اي ايم ننڊ ۾ گهٽ توانائي استعمال ڪندو آهي.

ننڊ دوران تبديلين کي ماپڻ لاءِ اهم طريقا هي آهن:
* **اليڪٽرواينسفلوگرافي (EEG):** دماغي لهرن جي ماپ.
* **اليڪٽرواوڪيولوگرافي (EOG):** اکين جي حرڪت جي ماپ.
* **اليڪٽرومائيوگرافي (EMG):** عضلاتي سرگرميءَ جي ماپ.

جڏهن اهي سڀ ماپون گڏ ڪيون وينديون آهن، ته ان کي **پولي سومنوگرافي** (Polysomnography) چيو ويندو آهي.

### ننڊ ۾ دماغي لهرون
EEG تي نظر ايندڙ برقي سرگرمي دماغي لهرن کي ظاهر ڪري ٿي.
* **الفا لهرون (Alpha waves):** جڏهن ماڻهو آرام واري حالت ۾ هجي پر هوش ۾ هجي.
* **بيٽا لهرون (Beta waves):** جڏهن ماڻهو مڪمل طور تي خبردار (Alert) هجي.
* **ڊيلٽا لهرون (Delta waves):** ننڊ جي تمام گهري مرحلي ۾ نظر اينديون آهن.

### نان-آر اي ايم ۽ آر اي ايم ننڊ
ننڊ ٻن وڏن قسمن ۾ ورهايل آهي:
# **نان-آر اي ايم (NREM):** هن ۾ ٽي مرحلا (N1, N2, N3) هوندا آهن. N3 کي گهري ننڊ چيو ويندو آهي جنهن ۾ جسماني بحالي ٿيندي آهي.
# **آر اي ايم (REM):** جنهن کي "Paradoxical Sleep" به چيو ويندو آهي. هن مرحلي ۾ دماغ جاڳڻ وانگر فعال هوندو آهي ۽ خواب اڪثر هن مرحلي ۾ ايندا آهن.

ننڊ جو هڪ مڪمل چڪر (Cycle) لڳ ڀڳ 90 منٽن جو هوندو آهي ۽ هڪ سٺي ننڊ ۾ اهڙا 4 کان 6 چڪر ٿيندا آهن.

### جاڳڻ (Awakening)
ننڊ مان جاڳڻ جو مطلب ننڊ جو خاتمو يا ماحول جو جائزو وٺڻ لاءِ پوزيشن تبديل ڪرڻ ٿي سگهي ٿو. جاڳڻ جي عمل ۾ دماغ ۾ برقي سرگرمي تيز ٿي ويندي آهي جيڪا ٿيلامس (Thalamus) کان شروع ٿي سڄي دماغ ۾ پکڙجي ويندي آهي.

اڄڪلهه ڪيترائي ماڻهو الارم ڪلاڪ (Alarm clock) ذريعي سجاڳ ٿين ٿا، پر مصنوعي روشني (جهڙوڪ اسمارٽ فون اسڪرين) قدرتي ننڊ جي چڪر کي متاثر ڪري رهي آهي.

## پڻ ڏسو
* خواب
* دماغ
* انساني جسم

## حوالا
علي بندر (ماڳ)

**علي بندر**  بدين ضلعي ۾ واقع هڪ اهم آثارِ قديمه جو ماڳ آهي، جيڪو  انڊس دور (2500–1800 ق.م) سان واسطو رکي ٿو۔ هي ماڳ هن وقت خراب ۽ متاثر حالت ۾ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڊيپلو–بدين روڊ جي تعمير دوران ماڳ ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو، جنهن سبب آثار قديمه کي وڏي نقصان پهتو ۽ ثقافتي مواد روڊ جي ٻنهي پاسن تي پکڙيل حالت ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو۔ ڏاکڻي حصي ۾ سڙيل سرن ۽ ڪچي سرن جي اڏاوتن جا نشان سطح تي نمايان آهن، جڏهن⁠تہ مٽيءَ جا برتن ۽ ٻيو ثقافتي مواد وڏي مقدار ۾ پکڙيل آهي۔

ماڳ تان مليل مواد ۾ پختو انڊس دور جا سادا، رنگين، اُڪريل ۽ سوراخ ٿيل مٽيءَ جا برتن شامل آهن۔ ان کان علاوه انڊس لکت واري نشان سان گڏ برتن جا ٽڪرا، سرمائي رنگ جا برتن، ٽيرراڪوٽا جا ڪيڪ، چوڙيون، بيضاوي شڪل جا ٽيرراڪوٽا ٽڪرا، پٿريلا اوزار (ليٿڪ بليڊ)، شيل جون چوڙيون ۽ شيل جا ٽڪرا پڻ مليا آهن۔ هي ماڳ 4 آگسٽ 2017ع تي سي ڊي سي – اي ايف ٽي پاران سروي ڪيو ويو۔
هي ماڳ ڪڌڻ شهر کان لڳ ڀڳ 22 ڪلوميٽر ڏکڻ طرف ڏيپلو–مٺي شاهراھ جي ٻنهي پاسن تي پکڙيل آهي ۽ ديھ بوهرڪي ۾ واقع آهي، جڏهن⁠تہ ڏيپلو هتان لڳ ڀڳ 60 ڪلوميٽر پري آهي۔ ماڳ جي چوڌاري واري علائقي ۾ ريتيلا ٽڪريون موجود آهن ۽ ڪيترن هنڌن تي قديم سرن جي سڌين ڀتين جا نشان اڃا تائين ڏسي سگهجن ٿا۔ غير منظم قبضاگيري ۽ زرعي سرگرمين سبب ماڳ جو وڏو حصو پوک هيٺ آندو ويو آهي، جنهن ڪري آثار قديمه جي بقا کي خطرو لاحق آهي۔ برساتي موسم ۾ مقامي ماڻهو سطح تان شيون گڏ ڪندا آهن ۽ ڪجهه قيمتي زيورن جي ملڻ جون دعوائون پڻ ڪيون ويون آهن، جيتوڻيڪ انهن دعوائن جي تصديق لاءِ وڌيڪ ثبوت گهربل آهن۔

## حوالا

زمرو: بدين ضلعي جا تاريخي ماڳ
زمرو: سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:سنڌ جا قديم آثار
بخاري دڙو، بدين

**بخاري دڙو** بدين ضلعي ۾ واقع هڪ وڏو آثارِ قديمه جو دڙو آهي، جنهن جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 249 ميٽر، ويڪر 176 ميٽر ۽ اوچائي ڀرپاسي واري سطح کان لڳ ڀڳ 9 ميٽر آهي۔ ماڳ تي اسلامي دور سان لاڳاپيل ثقافتي مواد وڏي مقدار ۾ پکڙيل حالت ۾ مليو آهي، جنهن مان هن جي تاريخي حيثيت واضح ٿئي ٿي۔

سطح تان مليل آثارن ۾ سادا ۽ رنگين مٽيءَ جا برتن، رنگين چمڪدار برتن، ڪاري رنگ جا برتن، ٽيرراڪوٽا جا ننڍا ٺڪر جا ٽڪرا، جانورن جي ٽيرراڪوٽا مُورت، ڇلڪو پيسڻ وارو اوزار، ٽامي جا سڪا، شيل جا ٽڪرا، ريتيلي پٿر جو ٽڪرو ۽ ڀڳل پٿر جو چڪي شامل آهن۔ هي ماڳ اسلامي دور (12هين کان 18هين صدي عيسوي) سان تعلق رکي ٿو ۽ 12 مئي 2018ع تي سي ڊي سي – اي ايف ٽي پاران سروي ڪيو ويو۔ ويجهو نشان ڳوٺ مبارڪ ملاح آهي۔

## حوالا
جھلار دڙو، بدين

**جهلار دڙو**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ آثارِ قديمه جو ماڳ آهي، جيڪو اصل ۾ هڪ وڏو دڙو هو، پر زرعي سرگرمين سبب گهڻو متاثر ٿي چڪو آهي۔ مقامي روايت موجب هتي شاهه بيگ ارغون ۽ ڄام صلاح الدين وچ ۾ هڪ جنگ لڳي هئي، جنهن سبب هن هنڌ کي ”جهلار جو ميدان“ پڻ سڏيو وڃي ٿو۔ موجوده وقت ۾ دڙي جو لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو حصو باقي بچيو آهي، جڏهن⁠تہ باقي حصو پوک هيٺ آندو ويو آهي ۽ مستقبل ۾ مڪمل طور تباهه ٿيڻ جو خدشو ظاهر ڪيو ويو آهي۔

ماڳ تي اسلامي دور سان لاڳاپيل ثقافتي مواد وڏي مقدار ۾ پکڙيل حالت ۾ مليو آهي۔ سطح تان مليل آثارن ۾ ڳاڙهي مٽيءَ تي ڪاري رنگ سان نقش ڪيل برتن (جيڪي بدين جي ٻين ماڳن تي به ملن ٿا)، چمڪدار برتن، ٽيرراڪوٽا جا گولا، جانورن جون ٽيرراڪوٽا مُورتون، هڏيون ۽ کاپر جا سڪا شامل آهن۔ هي ماڳ ڳوٺ مبارڪ پرياني ڀرسان، تعلقو ۽ ضلعو بدين ۾ واقع آهي۔

## حوالا
مھا ولي مقبرو، بدين

**مھا ولي جو مقبرو**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ تاريخي ۽ مذهبي ماڳ آهي، جيڪو پير قادري جي قبرستان ڀرسان ٿوري مفاصلي تي موجود آهي۔ مزار جي محراب تي لکيل عبارت موجب سندس جو مڪمل نالو ”عبدالنبي شاهه حسني حسيني المعروف مها ولي جيلاني قادري“ آهي۔ هو شاھ قادري جي خاندان سان تعلق رکندڙ هو۔ مزار جي ڪتبي تي وفات جي تاريخ 7 ذوالقعد 1066هه درج ٿيل آهي۔

مزار اندر مھا ولي سان گڏ عبدالله شاهه قادري (سندس فرزند) پڻ مدفون آهن۔ مزار جي صحن ۾ گهٽ ۾ گهٽ 13 ٻيون قبرون به موجود آهن، جيڪي روايت موجب سندن عزيزن ۽ مريدن جون آهن۔ قادري سلسلي جي ٻين بزرگن وانگر مھا ولي پڻ برصغير جي ڳوٺن ۽ شهرن ۾ تبليغ ڪئي ۽ آخرڪار بدين کي پنهنجو آخري مسڪن بڻايو۔
مزار جي عمارت قديم طرز تعمير جي حامل آهي ۽ ان جون ڀتيون غيرمعمولي طور تي ٿلهيون آهن، جيڪي ان جي تاريخي اهميت ۽ استحڪام جي عڪاسي ڪن ٿيون۔ مقامي ماڻهو باقاعدگي سان مزار تي حاضري ڀري دعائون گهرن ٿا ۽ پنهنجي مرادن جي پوري ٿيڻ لاءِ التجا ڪن ٿا۔

## حوالا
ملھين وارو دڙو، بدين

**ملھين وارو دڙو**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ آثارِ قديمه جو ماڳ آهي، جيڪو سيراني روڊ تي ڳوٺ گل محمد چانگ رستي سان لڳ ڀڳ 10 ڪلوميٽر بدين شهر کان پري واقع آهي۔ هي ماڳ هڪ اوچي دڙي تي قائم آهي ۽ هتي وڏي مقدار ۾ مٽيءَ جي ٽٽل برتنن جا ٽڪرا، اناج پيسڻ وارن چڪين جا ڀڳل حصا ۽ ٻين قديم اوزارن جا آثار مليا آهن۔

ماڳ تي موجود ٿلهين ڀتين جا نشان ظاهر ڪن ٿا ته هي کنڊر شايد ڪنهن دور ۾ هڪ قلعو رهيو هجي۔ هن جا آثار ڪيترن ئي ايڪڙن تي پکڙيل آهن، جنهن مان ان جي ماضيءَ جي اهميت جو اندازو ٿئي ٿو۔ هن ماڳ کي مقامي طور ”دڙائي چانگ“ پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن دڙي جي چوڌاري چانگ برادري آباد آهي۔

## حوالا
مل محمود ماڳ، بدين

**مل محمود ماڳ**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ قديم آثارِ قديمه جو هنڌ آهي، جيڪو ديھ ڪاڪ، بدين ۾، ڳوٺ بيداھمي کان اوڀر طرف ڪڍڻ رستي سان واقع آهي۔ هي ماڳ چار مکيه دڙن تي مشتمل آهي، جن کي دڙو 1، 2، 3 ۽ 4 جي نالن سان سڃاتو ويو آهي۔ انهن دڙن جي سطح تي ساڙيل سرن ۽ سرن جي ٽڪرن جا ڍير پکڙيل آهن۔ دڙو نمبر 1 تي ڪجهه مدفون اڏاوتي نشان پڻ مليا، پر ساڙيل سرن کان سواءِ ڪو واضح ثقافتي مواد هٿ نه آيو۔ ماڳ تان ٻه مختلف ماپن جا ساڙيل سر مليا: (11.5" x 8.5" x 2") ۽ (9" x 7" x 1.5")۔

هي ماڳ ھاڻوڪي دور جي قبرستان ۽ مقامي زميندارن جي قبضي سبب متاثر ٿيو آهي، جتي کنڊرن جي وڏي حصي کي زرعي مقصدن لاءِ آباد ڪيو ويو آهي۔ علائقي ۾ ملبن جا ڪيترائي ڍير موجود آهن، جيڪي پڪي سرن جي باقيات تي مشتمل آهن۔ هتي هڪ قبر مل محمود نالي هڪ نامعلوم بزرگ جي به موجود آهي، جنهن کي روايت موجب ملاح ذات سان وابسته چيو وڃي ٿو۔

## حوالا
بابا بھران شاھ جي مزار

**بابا بهران شاهه جي مزار**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ تاريخي ماڳ آهي، جنهن جي اصل تعمير 1015هه (1637ع) ۾ ٿي هئي، جيڪا بعد ۾ ڊهي پئي ۽ 1985ع ۾ جديد تعميراتي مواد سان ٻيهر تعمير ڪئي وئي۔

مزار جي ڀرسان پراڻين قبرن جا آثار پڻ موجود آهن، جن ۾ هڪ پيل رنگ جي اُڪريل پٿر واري ڊهيل قبر ۽ ساڙيل سرن سان ٺهيل مستطيل شڪل واري قبر جا باقيات شامل آهن، جيڪي مڪمل طور ڊهي چڪا آهن ۽ رڳو سطح تي نشان نظر اچن ٿا۔ هن وقت هي ماڳ مقامي قبرستان طور استعمال ٿئي ٿو، جڏهن⁠تہ هتي ڪو خاص ثقافتي مواد هٿ نه آيو آهي، جنهن جي بنياد تي وقت جي وڌيڪ صحيح سڃاڻپ ٿي سگهي۔
هي ماڳ مغل دور (1015هه) سان لاڳاپيل آهي ۽ 3 آگسٽ 2017ع تي سي ڊي سي – اي ايف ٽي پاران سروي ڪيو ويو۔ مزار بدين شهر کان لڳ ڀڳ 5.22 ڪلوميٽر ڏکڻ طرف، المي شوگر مل ڀرسان، تعلقو ۽ ضلعو بدين ۾ واقع آهي۔

## حوالا
پير حامد شاھ قبرستان ، بدين

**پير حامد شاهه قبرستان**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ تاريخي ماڳ آهي، جيڪو ٽنڊو باگو–بدين روڊ تي بدين شهر کان لڳ ڀڳ 12 ڪلوميٽر پري، ڳوٺ پير علي بخش شاهه ڀرسان گوني برانچ وٽ موجود آهي۔ هن قبرستان ۾ هڪ ٽي گنبذن واري مسجد واقع آهي، جيڪا پنهنجي نفيس طرزِ تعمير ۽ مضبوط اڏاوت سبب اهميت رکي ٿي۔

مسجد جي تعميراتي انداز ۾ ٽن گنبذن واري جوڙجڪ نمايان آهي، جيڪا عام طور تي ڪلهوڙا دور ۾ تعمير ٿيندڙ مسجدن جي خاصيت سمجهي وڃي ٿي۔ هن مسجد جي بناوت ۽ فن تعمير ڌنڊي مسجد (ضلعي ٽنڊو محمد خان) سان مشابهت رکي ٿي، جيڪا مغل دور جي عمارت طور سڃاتي وڃي ٿي۔ ان ڪري هن ماڳ کي علائقي جي تاريخي ۽ مذهبي ورثي ۾ اهم حيثيت حاصل آهي۔

## حوالا
ريلوي اسٽيشن بدين

**بدين ريلوي اسٽيشن** ( بدين شهر, سنڌ, پاڪستان ۾ واقع هڪ اهم ٽرانسپورٽ مرڪز آهي، جنهن جي قيام سان رابطن جي رفتار ۾ نمايان اضافو ٿيو ۽ واپاري سرگرمين کي پڻ هٿي ملي۔ هي اسٽيشن حيدرآباد سان ريلوي ذريعي ڳنڍيل آهي، جنهن سبب علائقي جي معاشي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ٿيو۔
 بدين، سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آهي۔

## خدمتون

پرويز مشرف جي دور حڪومت دوران ريلوي سروس معطل ٿيڻ سبب اسٽيشن ڪيترن ئي سالن تائين بند رهي۔ 2008ع ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جي اقتدار ۾ اچڻ کان پوءِ ريلوي سروس ٻيهر بحال ڪئي وئي۔ علائقي مان چونڊيل قومي اسيمبلي جي ميمبر ۽ قومي اسيمبلي جي اسپيڪر ڊاڪٽر فهميده مرزا بحاليءَ جي عمل ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو۔
هيٺيان ريل گاڏيون بدين اسٽيشن تي بيهن ٿيون:

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنن جي فهرست
* پاڪستان ريلويز

## وڌيڪ پڙهڻ
* بللو، مومن *بدين: تاريخ ظاهر ٿئي ٿي*

## حوالا

زمرو:بدين ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشن
زمرو:حيدرآباد–بدين برانچ لائين
زمرو:بدين ضلعي ۾ ريلوي اسٽيشن
زمرو:حيدرآباد–بدين برانچ لائين تي ريلوي اسٽيشنون
نند ڪوٽ، بدين

**نند ڪوٽ**: بدين ضلعي ۾ واقع هڪ وسيع آثارِ قديمه جو ماڳ آهي، جيڪو وڏي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي۔ ماڳ جي اترئين حصي ۾ هڪ ننڍڙو دڙو موجود آهي، جتي ثقافتي مواد وڏي مقدار ۾ ملي ٿو، جڏهن⁠تہ باقي علائقي ۾ به سطح تي آثار قديمه جا نشان پکڙيل ڏسڻ ۾ اچن ٿا۔ ڏاکڻي پاسي تي ساڙيل سرن جي اڏاوت ۽ ڪچي سرن جي ڀت جا ڪجهه نشان پڻ موجود آهن، جيڪي دڙي سان لڳل آهن۔

ماڳ تان مليل ثقافتي مواد اسلامي دور سان واسطو رکي ٿو، جنهن ۾ سادا، رنگين ۽ اُڪريل نقش وارا مٽيءَ جا برتن، ڪاري رنگ جا اُڪريل برتن، وڌيڪ ساڙيل برتن، ننڍڙيون مٽڪيون، ڳاڙهي جامني رنگ جي شيشي جا ٽڪرا، لوهه جا ٽڪرا، کاپر جون چوڙيون، کاپر جي منڊي ۽ وڏي مقدار ۾ کاپر جا سڪا شامل آهن۔ برتنن جي ڪنارن تي ڪاري رنگ سان مختلف نقش ڪيل پينٽنگ اسلامي دور جي بدين ضلعي جي ٻين ماڳن تي به عام طور ڏسڻ ۾ اچي ٿي۔
هن وقت ماڳ جي اولهه ۽ اترئين حصن ۾ زرعي سرگرمين سبب آثار قديمه کي نقصان پهچي رهيو آهي، جنهن ڪري مستقبل ۾ ماڳ جي تحفظ بابت خدشا ظاهر ڪيا وڃن ٿا۔

## حوالا
چٽاگانگ ڊويزن

**چٽگانگ ڊويزن** (انگريزي: Chittagong Division؛ <small>بنگالي</small>: চট্টগ্রাম বিভাগ)، سرڪاري طور تي **چٽوگرام ڊويزن**، جاگرافيائي طور تي بنگلاديش جي اٺ انتظامي ڊويزنن مان سڀ کان وڏو آهي. اهو ملڪ جي ڏکڻ اوڀر وارن علائقن تي پکڙيل آهي، جن جي ڪل ايراضي 34,530 چورس ڪلوميٽر (13,332 چورس ميل) آهي ۽ سال 2022ع جي مردم شماري مطابق ڊويزن جي آبادي 3,32,02,326 هئي، جنهن ان کي بنگلاديش جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ڊويزن ۽ دنيا ۾، 43 ٻين ملڪن کان سواءِ سڀني کان وڌيڪ آبادي وارو، 45هين سڀ کان وڌيڪ آبادي واري پهرين سطح جي ذيلي قومي ورهاست بڻايو. چٽاگانگ ڊويزن جو ڪاڪس بازار دنيا جو سڀ کان ڊگهو قدرتي سامونڊي ڪنارو آهي؛  انهي سان گڏ سينٽ مارٽن ٻيٽ، بنگلاديش جو واحد مرجاني چٽان وارو جزيرو پڻ ڊويزن جي حدن ۾ اچي ٿو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:چٽاگانگ ڊويزن
زمرو:بنگلاديش
زمرو:بنگلاديش جون ڊويزنون
تانيا ڀاٽيا

**تانيا ڀاٽيا** (پيدائش 28 نومبر 1997) هڪ هندستاني ڪرڪيٽر آهي.  هوءَ پنجاب ۽ انڊيا لاءِ کيڏندي آهي، بنيادي طور تي وڪيٽ ڪيپر جي حيثيت سان.  هوءَ هن وقت ڪوچ آر پي سنگهه جي تحت تربيت يافته آهي.  انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ڪائونسل (آءِ سي سي) ڀاٽيا کي 2018 ۾ عورتن جي ڪرڪيٽ جي پنجن بريڪ آئوٽ ستارن مان هڪ قرار ڏنو. 

## ابتدائي زندگي
هوءَ چندي ڳڙهه ۾ سپنا ۽ سنجي ڀاٽيا جي گهر پيدا ٿي. هن جو پيءُ سينٽرل بئنڪ آف انڊيا ۾ ڪم ڪري ٿو ۽ آل انڊيا يونيورسٽي سطح تي ڪرڪيٽ کيڏي چڪو آهي.  هن کي هڪ وڏي ڀيڻ سنجنا ۽ ننڍو ڀاءُ سهاج آهي.

ان کان اڳ ڀاٽيا اڳوڻي ڀارتي ڪرڪيٽر يوگراج سنگهه جي والد يوراج سنگهه جي ماتحت تربيت حاصل ڪئي جڏهن هوءَ ڊي اي وي سينئر سيڪنڊري اسڪول ۾ پڙهي رهي هئي. هوءَ هن وقت ايم سي ايم ڊي اي وي ڪاليج فار وومين ۾ بي اي II جي تعليم حاصل ڪري رهي آهي. ڀاٽيا جو پيءُ پاڻ ڪرڪيٽ رانديگر هو ۽ هن جو چاچو به. هن جو ڀاءُ به انڊر 19 ڪرڪيٽ ٽيم ۾ شامل ٿي چڪو آهي. 

## شروعاتي ڪيريئر
هن جي ڊي اي وي اڪيڊمي جي ڏينهن کان پوءِ ، هوءَ 11 سالن جي نن ageي عمر ۾ انڊر 19 ۾ پنجاب جي نمائندگي ڪرڻ واري سڀ کان نن girlڙي ڇوڪري بڻجي وئي. هوءَ جلد ئي 16 سالن جي عمر ۾ سينئر اسٽيٽ ٽيم ۾ شامل ٿي وئي. 

ڀاٽيا 13 سالن جي عمر ۾ 2011 ۾ انٽر اسٽيٽ ڊوميسٽڪ ٽورنامينٽ ۾ سينئر پنجاب ٽيم لاءِ کيڏڻ واري سڀ کان ننڍي رانديگر بڻجي وئي. 2015 ۾ ، هن گوهاٽي ۾ انٽر زونل ڪرڪيٽ ٽورنامينٽ ۾ انڊر 19 نارٿ زون جي ٽيم جي ڪپتاني ڪئي. راند ۾ هن پڻ 227 رنسون ٺاهيون ۽ 10 آئوٽ جو ذميوار هو.  هوءَ انڊيا اي اسڪواڊ ۾ شامل ٿي، جڏهن هوءَ 16 سالن جي هئي. هوءَ ٻن سالن تائين پروفيشنل سلم تي هلي وئي جنهن جي ڪري هن ڪرڪيٽ ۾ دلچسپي تقريبن ختم ٿي وئي. هن پنهنجي ماءُ جي مدد سان ان تي قابو پاتو جنهن هن کي پنهنجي خوابن جي تعاقب لاءِ آماده ڪيو. 

## بين الاقوامي ڪيريئر
هن 13 فيبروري 2018 تي ڏکڻ آفريڪا وومين خلاف انڊيا وومين لاءِ پنهنجي وومينز ٽوئنٽي 20 انٽرنيشنل ڪرڪيٽ (WT20I) ڊيبيو ڪيو  ڀاٽيا چندي گڑھ جي پهرين عورت ڪرڪيٽر آهي جيڪا قومي ٽيم جو حصو آهي.  ڀاٽيا ٽيم ۾ 28 نمبر جي جرسي پائي ٿي.  هن 11 سيپٽمبر 2018 تي سريلنڪا خلاف پنهنجي وومينز ون ڊي انٽرنيشنل (WODI) ڊيبيو ڪيو 

آڪٽوبر 2018 ۾، هن کي ويسٽ انڊيز ۾ 2018 جي آءِ سي سي وومينز ورلڊ ٽي 20 ٽورنامينٽ لاءِ هندستان جي اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.   جنوري 2020 ۾، هن کي آسٽريليا ۾ 2020 جي آءِ سي سي وومينز ٽي 20 ورلڊ ڪپ لاءِ هندستان جي اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو. 

مئي 2021 ۾، هن کي انگلينڊ جي عورتن جي ڪرڪيٽ ٽيم خلاف هڪ ميچ لاءِ هندستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.  ڀاٽيا 16 جون 2021 تي انگلينڊ خلاف هندستان لاءِ پنهنجو ٽيسٽ ڊيبيو ڪيو.  جنوري 2022 ۾، هن کي نيوزي لينڊ ۾ 2022 جي عورتن جي ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ لاءِ هندستان جي ٽيم ۾ شامل ڪيو ويو.  جولاءِ 2022 ۾، هن کي انگلينڊ جي برمنگھم ۾ 2022 جي ڪامن ويلٿ گيمز ۾ ڪرڪيٽ ٽورنامينٽ لاءِ هندستان جي ٽيم ۾ شامل ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1997ع جون پيدائشون
نسيمه اختر

**نسمه اختر** (بنگالي: নাসিমা আক্তার؛ پيدائش 1970) هڪ بنگلاديشي سائنسدان آهي جيڪو ايٽمي دوائن ۾ ماهر آهي. 2010 ۾ ، هن پنهنجي تحقيق لاءِ BAS-TWAS نوجوان سائنسدانن جو انعام حاصل ڪيو جنهن ۾ جنين جي بي ضابطگين ۽ ايٽمي ڪارڊيالوجي ۾ تحقيق شامل آهي.  2013 ۾ ، هن کي ايٽمي دوائن ۽ الٽراسونوگرافي تي ڪم ڪرڻ لاءِ ايلسيويئر فائونڊيشن ايوارڊ سان نوازيو ويو. 

## سوانح عمري
1970ع ۾ جنم وٺندڙ نسيمه اختر سلهٽ ايم اي جي عثماني ميڊيڪل ڪاليج ۾ شرڪت ڪئي، 1995ع ۾ گريجوئيشن ڪئي. هوءَ بي ايس ايم ايم يو (2001) مان ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي حاصل ڪرڻ لاءِ هلي وئي ڪانزاوا يونيورسٽي ، جاپان ، (2008) کان پوءِ جاپان جي ڪاگاوا يونيورسٽي ۾ پرسوتي الٽراسونوگرافي جي تربيت حاصل ڪئي.

1998ع ۾ اختر ڍاڪا ۾ بنگلاديش ايٽامڪ انرجي ڪميشن ۾ ايٽمي دوائن جي طبيب طور ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. هن حمل جي پهرين ٽن مهينن دوران بي ضابطگين جي تحقيق ڪئي آهي nunchal translucency استعمال ڪندي. هن گريوز جي بيماري جي علاج تي تحقيق ڪرڻ لاءِ ريڊيوڊين تھراپي سان گڏ ضمني دوا پڻ استعمال ڪئي آھي.  هن جو ڪم سگما ريڪارڊر امیجنگ جي ذريعي ديميا ، اسڪيزوفرنيا ۽ طومار جي واڌ ويجهه جي تحقيق لاءِ ريڊيوٽريسر تيار ڪرڻ لاءِ چوٿين ۽ چوٿين سان تجربن تي پڻ ڌيان ڏنو آهي. 

## ايوارڊ
هڪ نوجوان سائنسدان جي حيثيت سان ، نسما کي ڪيترائي ايوارڊ مليا ، جن ۾ نوجوان سائنسدان ايوارڊ ۽ بنگلاديش سوسائٽي آف نيوڪليئر ميڊيسن طرفان گولڊ ميڊل شامل آهن. 2010 ۾ ، هن BAS-TWAS نوجوان سائنسدان انعام کٽيو ۽ 2013 ۾ ، هن کي دوا ۽ لائف سائنسز ۾ هن جي علمبردار ڪم لاءِ OWSD-Elsevier فائونڊيشن ايوارڊ سان نوازيو ويو.  مانيٽري انعام کان علاوه، ايلسيوير ايوارڊ بوسٽن ۾ آمريڪي ايسوسيئيشن فار دي ايڊوانسمينٽ آف سائنس جي اجلاس ۾ شرڪت شامل هئي.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1970ع جون پيدائشون
زمرو:بنگلاديش جي عورت سائنسدان
زمرو:بنگلاديش جون شخصيتون
جونو، الاسڪا

**جونو** (Juneau؛  ؛ ٽلنگٽ: Dzántik'i Héeni، زانتڪ هيني)، سرڪاري طور تي جونو جو شهر ۽ بورو، آمريڪا جي رياست الاسڪا جو گاديءَ جو هنڌ آهي. گيسٽينو چينل ۽ الاسڪن پان هينڊل سان گڏ واقع آهي. جونو کي سال 1906ع ۾ الاسڪا جو گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو، جڏهن ان وقت الاسڪا ضلعي جي حڪومت سال 1900ع ۾ آمريڪي ڪانگريس جي حڪم موجب سيٽڪا کان منتقل ڪئي وئي هئي. پهرين جولاءِ، 1970ع تي، جونو شهر ڊگلس شهر ۽ ان جي آس پاس جي گريٽر جونو بورو سان ضم ٿي ويو ۽ موجوده گڏيل شهر-بورو ٺاهيو ويو، جيڪو علائقي جي لحاظ کان آمريڪا ۾ ٻئي نمبر تي وڏي ميونسپلٽي جي حيثيت رکي ٿو ۽ روڊ آئيلينڊ ۽ ڊيلاويئر ٻنهي رياستن کان وڏو آهي.

جونو شهر جو مرڪز ماؤنٽ جونو جي بنياد تي واقع آهي ۽ اهو ڊگلس ٻيٽ کان چينل جي پار آهي. سال 2020 ع جي مردم شماري جي مطابق، شهر ۽ بورو جي آبادي 32,255 هئي،  جيڪا ان کي اينڪريج ۽ فيئر بينڪس کان پوءِ الاسڪا ۾ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر، پر ڇهين نمبر تي گهٽ آبادي وارو آمريڪي رياست جو گاديءَ جو هنڌ بڻائي ٿي. جونو مئي ۽ سيپٽمبر جي مهينن جي وچ ۾ ڪروز جهازن جو دورو ڪندڙ 16,000 يا ان کان وڌيڪ ماڻهن جي روزاني آمد جو تجربو ڪري ٿو.

شهر جو نالو ڪيوبيڪ جي هڪ سون جي ڳولا ڪندڙ، جو جونو جي نالي تي رکيو ويو آهي. جيتوڻيڪ ان کي ڪڏهن راڪ ويل ۽ پوءِ هيرسبرگ (جونيو جي ساٿي پراسپيڪٽر، رچرڊ هيرس جي نالي تي) سڏيو ويندو هو. شهر جو ٽلنگٽ نالو ڊزانٽيڪي هيني (Base of the Flounder's River) آهي ۽ جونو جي اتر ۾ اوڪي بي کي ٽلنگٽ ۾ آڪو (ننڍي ڍنڍ) سڏيو ويندو آهي. تاڪو ندي (جونيو جي ڏکڻ ۾) ٿڌي "تاخ واءُ" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪا ڪڏهن ڪڏهن جبلن مان وهندي آهي. 

جونو آمريڪي رياستن جي گاديءَ وارن شهرن ۾ ان لحاظ کان منفرد آهي ته شهر کي رياست جي باقي علائقن يا آمريڪا سان ڳنڍيندڙ ڪابه روڊ نه آهن. هونولولو، هوائي واحد ٻيو رياستي گاديءَ وارو هنڌ آهي جيڪو ملحق آمريڪا سان روڊ ذريعي ڳنڍيل ناهي. روڊ نيٽ ورڪ جي غير موجودگي جو ڪارڻ شهر جي چوڌاري انتهائي سخت زمين آهي. موڙ ۾، جونو آمدورفت جي لحاظ کان هڪ حقيقي ٻيٽ وارو شهر آهي. شهر جي مقام الاسڪا جي مکيه زمين تي هجڻ جي باوجود، اندر ۽ ٻاهر ايندڙ سڀئي سامان جهاز يا ٻيڙين ذريعي منتقل ٿئي ٿو. 

جونو جو شهر سمنڊ جي سطح تي واقع آهي جتي سراسري طور تي 16 فوٽ (5 ميٽر) جي اچائي سان لهرون اچن ٿيون، 3500 کان 4000 فوٽ (1100 کان 1200 ميٽر) اوچي جبلن هيٺ، جبلن جي مٿان جونو آئس فيلڊ، هڪ وڏو برف جو ٽڪرو جنهن مان لڳ ڀڳ 30 گليشيئر وهن ٿا؛ آهي. انهن مان ٻه، مينڊن هال گليشيئر ۽ ليمون ڪريڪ گليشيئر، مقامي روڊ سسٽم مان نظر اچن ٿا. مينڊن هال گليشيئر بتدريج پوئتي هٽي رهيو آهي؛ ان جو اڳيون چهرو ويڪر ۽ اوچائي ۾ گهٽجي رهيو آهي. 

جونو شهر جي مرڪز ۾ الاسڪا اسٽيٽ ڪيپيٽل 1931ع ۾ وفاقي ۽ علائقائي عمارت جي طور تي ٺاهيو ويو هو. رياست جي حيثيت کان اڳ، ان ۾ وفاقي حڪومت جون آفيسون، وفاقي عدالت ۽ هڪ پوسٽ آفيس هئي. ان ۾ علائقائي قانون سازي ۽ ٻيا علائقائي آفيس پڻ هئا، جن ۾ گورنر جو افس به شامل آهي. جونو رياستي قانون سازي، گورنر ۽ ليفٽيننٽ گورنر جو گهر آهي. ڪجهه ايگزيڪيوٽو برانچ آفيسن ڪجهه ڪمن کي اينڪوريج ۽ ٻين هنڌن تي منتقل ڪيو آهي.

## تاريخ
## جاگرافي
## آباديات
## معيشت
## ثقافت
## قابل ذڪر ماڻهو
## حڪومت ۽ سياست
## تعليم
## ٽرانسپورٽ
## انفراسٽرڪچر
## پڻ ڏسو
* اينڪوريج، الاسڪا
* الاسڪا رينج
* اسلامڪ ڪميونٽي سينٽر آف اينڪوريج الاسڪا
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:جونو، الاسڪا
زمرو:الاسڪا رياست
زمرو:الاسڪا جا شهر
زمرو:گڏيل رياستن ۾ رياستي راڄڌانيون
حيدرآباد-بدين برانچ لائين

**حيدرآباد-بدين برانچ لائن** (Hyderabad-Badin Branch Railway Line; اردو: حیدرآباد-بدین برانچ ریلوے لائن)  پاڪستان ۾ ڪيترن ئي برانچ لائينن مان هڪ هئي، جيڪا پاڪستان ريلوي هلائيندي ۽ سنڀاليندي هئي. هي ريلوي لائين سال 2020ع ۾ پاڪستان ريلوي طرفان ڇڏيل هئي. هي لائين حيدرآباد جنڪشن اسٽيشن کان شروع ٿي ۽ بدين اسٽيشن تي ختم ٿئي ٿي. هن ريلوي لائين جي ڪل ڊيگهه 109 ڪلوميٽر (60 ميل) هي. حيدرآباد جنڪشن ريلوي اسٽيشن کان بدين ريلوي اسٽيشن تائين 9 ريلوي اسٽيشنون هيون.

## تاريخ
## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:حيدرآباد–بدين برانچ لائين
زمرو:پاڪستان ريلويز
زمرو:پاڪستان ريلويز جي برانچ لائينون
زمرو:پاڪستان ريلويز جي لائينون
زمرو:پاڪستان ريلويز جي برانچ لائين
شيلا عبدالله

**شيلا عبدالله** (پيدائش 1971) هڪ پاڪستاني-آمريڪي ليکڪ ، ليکڪ ۽ ڊزائنر آهي.

## زندگي
شيلا عبدالله کي انگريزي ٻولي لاءِ پيٽرس بخاري ايوارڊ، گولڊن ڪوئل ايوارڊ، ريڊر ويويز ايوارڊ، رائٽيڊ آرٽ ايوارڊ ۽ هابسن فائونڊيشن طرفان گرانٽ ملي چڪي آهي. Beyond the Cayenne Wall کي شاندار افسانن لاءِ جيوري انعام مليو جيڪو نورمبيگا فڪشن ايوارڊز ۾ سڀ کان وڏو انعام آهي. 

هن جي ڪتابن ۾ زعفران خواب ، ڪيين وال کان ٻاهر ۽ ٽي ٻارن جا ڪتاب شامل آهن: راڻي هڪ رينبو جي ڳولا ۾ ، منهنجو دوست سوهانا ، ۽ مارڪو لاءِ هڪ دستي.  هن خاص ضرورتن سان ٻارن لاءِ ڪتاب پڻ لکيا آهن. 

2014 جي شروعات ۾ ، واشنگٽن ۽ لي يونيورسٽي جي هڪ تحقيقي ٽيم هڪ مطالعو ڪيو جنهن ۾ انهن اهو معلوم ڪيو ته زعفران خوابن مان 3,000 هزار لفظن جو اقتباس پڙهڻ سان هڪ شخص گهٽ نسل پرست ٿي سگهي ٿو. ناول اوپن ايجوڪيشن ڊيٽابيس پاران اميگريشن ادب جي 50 عظيم ترين ڪمن مان 1 جو حوالو ڏنو ويو آهي. 

## ڪم

* *لال مرچ جي ڀت کان ٻاهر : مختصر ڪهاڻين جو مجموعو* ، لنڪن، اين اي : آئي يونيورس، 2005.  ،  
* *زعفراني خواب : هڪ ناول* ، اين آربر، ايم آءِ : ماڊرن هسٽري پريس، 2010. آئي ايس بي اين&nbsp; ،  
* *منهنجي دوست سوهانا* ، اين آربر، ايم آءِ : لوونگ هيلنگ پريس، 2014. آئي ايس بي اين&nbsp; ،  
* *مارڪو، اين آربر، ايم آءِ لاءِ هڪ دستور العمل* : لوونگ هيلنگ پريس 2015. آئي ايس بي اين&nbsp; ،  

## حوالا

## خارجي لنڪس

* 
* If These Walls Could Talk, Nirali Magazine, April 2007

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1971ع جون پيدائشون
مونيزا علوي

**مونيزا علوي** ايف آر ايس ايل (پيدائش 2 فيبروري 1954) برطانوي-پاڪستاني ليکڪا ۽ شاعره آهي. هن پنهنجي نظم لاءِ ڪيترائي مشهور انعام حاصل ڪيا آهن. هوءَ 2023 ۾ رائل سوسائٽي آف لٽريچر جي فيلو طور چونڊجي وئي. 

## زندگي ۽ تعليم
مونيزا علوي لاهور ، پاڪستان ۾ هڪ پاڪستاني پيءُ ۽ برطانوي ماءُ جي گهر ۾ پيدا ٿي.  هن جو پيءُ انگلينڊ جي هٽ فيلڊ ، هرٽفورڊ شائر ۾ لڏي ويو جڏهن علوي ڪجهه مهينن جو هو.  هوءَ پاڪستان جو دورو نه ڪيو جيستائين سندس پهرين نظمن مان هڪ ڪتاب – The Country at My Shoulder جي ڇپجڻ کان پوءِ. هوءَ ڪيترن ئي سالن تائين هاءِ اسڪول جي استاد جي حيثيت سان ڪم ڪيو پر هن وقت هڪ فري لانس ليکڪ ۽ ٽيوٽر آهي ، نورفوڪ ۾ رهي ٿي.

## شاعري
پيڪوڪ سامان ، مونيزا علوي ۽ پيٽر ڊينيئلز جي نظمن جو ڪتاب ، ٻنهي شاعرن پاران گڏيل طور تي 1991 ۾ شاعري جو ڪاروباري انعام کٽڻ کان پوءِ شايع ٿيو ، علوي جي ڪيس ۾ 'پاڪستان ۾ منهنجي پڦين کان تحفا' لاءِ. اهو نظم ۽ 'هڪ نامعلوم ڇوڪري' نوجوان نوجوانن لاءِ انگلينڊ جي GCSE امتحان جي نصاب تي شامل ٿي چڪو آهي.

ان وقت کان وٺي مونيزا علوي اڌ درجن کان مٿي شعري مجموعا لکي چڪي آهي. هن جو پهريون شعري مجموعو، The Country at My Shoulder (1993)، جيڪو 1993ع ۾ ٽي ايس ايليٽ انعام لاءِ شارٽ لسٽ ڪيو ويو، 1994ع ۾ کيس شاعريءَ جي سوسائٽيءَ جي نئين نسل جي شاعرن جي واڌاري لاءِ چونڊيو ويو. هن مختصر ڪهاڻين جو هڪ سلسلو پڻ شايع ڪيو ، ڪيئن پٿر پنهنجو آواز مليو (2005) ، ڪپلنگ جي بس سو ڪهاڻيون کان متاثر ٿي. 

2002 ۾، هن کي سندس شاعري لاءِ چولمنڊيلي ايوارڊ مليو. 2003 ۾ سندس شاعري جو هڪ انتخاب ٻہ ٻولي ڊچ ۽ انگريزي ايڊيشن ۾ شايع ٿيو.  سندس اڳين ڪتابن مان هڪ انتخاب، *اسپلٽ ورلڊ: پوئمز 1990–2005* ،  2008 ۾ *يوروپا* سان گڏ شايع ٿيو.  *يوروپا* ۽ سندس نئون مجموعو *ايٽ دي ٽائيم آف پارٽيشن* ، جيڪو 2013 ۾ شايع ٿيو، ٻنهي کي پوءِ انهن جي لاڳاپيل سالن ۾ ٽي ايس ايليٽ انعام لاءِ شارٽ لسٽ ڪيو ويو.  

16 جنوري 2014 تي، علوي بي بي سي ريڊيو 3 سيريز *"دي ايسي - ليٽرس ٽو اي ينگ پوئيٽ"* ۾ حصو ورتو. رائنر ماريا رِلڪي جي ڪلاسيڪل متن، *"ليٽرس ٽو اي ينگ پوئيٽ" کي* پنهنجي الهام طور وٺي، معروف شاعرن هڪ شاگرد کي خط لکيو. 

## چونڊيل ڪم

### شاعري

* *مور جو سامان* (1991)
* *منهنجي ڪلهي تي ملڪ* ( آڪسفورڊ شاعري ، 1993) 
* *گرم هوا جو پيالو* (1996)
* *منهنجي زال کي کڻي وڃڻ* ( بلڊڪس بڪز ، 2000) 
* *روح* (بلڊڪس، 2002) 
* *پٿر کي پنهنجو آواز ڪيئن مليو* (بلڊڪس، 2005)  - جيڪو ڪپلنگ جي *جسٽ سو اسٽوريز* کان متاثر هو.
* *ورهايل دنيا: نظمون 1990-2005* (بلڊڪس، 2008) 
* *يوروپا* ( بلڊڪس ، 2008) 
* *ورهاڱي وقت* ( بلڊ ايڪس ، 2013) 
* *ڌرتيءَ لاءِ گهر جي بيزاري* ( بلڊ ايڪس ، 2011) 
* *بليڪ برڊ، الوداع* ( بلڊ ايڪس ، 2018) 
* *فيروز* ( بلڊ ايڪس ، 2022) 

### رڪارڊنگز

* جارج سزِرٽس، مائيڪل ڊوناگهي ۽ اين اسٽيونسن سان گڏ *شاعري ڪوارٽيٽس 6* (بلڊڪس / برٽش ڪائونسل ، 2001) 

## وڌيڪ پڙهڻ

* سونجا ليمن: *مونيزا علوي يوروپا.* *هڪ فيمينسٽ پوسٽ ڪالونيل نقطه نظر کان افسانه کي ٻيهر لکڻ* ، ۾: *Verorten - Verhandeln - Verkörpern.* *Interdisziplinäre Analysen zu Raum und Geschlecht* ، ايڊٽ ڪيو ويو سلڪ فرشلر، ريبيڪا هيبرماس ۽ نڪولا راسباچ. Bielefeld، ٽرانسڪرپٽ Verlag 2014، pp.&nbsp;41-60، 

## حوالا

## خارجي لنڪس

* 
* سونٽ پروفائل
* Moniza Alviتیبرٽش ڪائونسل: ادب
* 27 آڪٽوبر 2008 تی برٽش لائبریری جی ریڪارڊنگ ۾ مونیزا الوی کی پنھنجی شاعری پڙھندی ٻڌو۔
* 6 جنوری 2009 ۾ بی بی سی جی شاعری پڙھندی  (آواز، 3 منٽ) 

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1954ع جون پيدائشون
الطاف فاطمه

**الطاف فاطمہ** ( Urdu   ; 10 جون 1927 - 29 نومبر 2018) هڪ پاڪستاني اردو ناول نگار، مختصر ڪهاڻي ليکڪ، ۽ استاد هئي ( محمد اقبال ۾ ماهر). الطاف فاطمه لکنؤ ۾ پيدا ٿي، هوءَ ورهاڱي دوران لاهور هلي وئي، ۽ پنجاب يونيورسٽي مان ايم اي ۽ بي ايڊ جي ڊگري حاصل ڪئي.  سندس ناول *دستڪ نا دو* ("ڊونٽ ڊونٽ ڊون!") کي اردو ٻولي ۾ تعريف ڪندڙ ڪمن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. پاڪستان ٽيليويزن تي هڪ موافقت پيش ڪئي وئي ۽ ڪراچي جي ماهوار،  پاران هڪ مختصر ترجمو سيريل ڪيو ويو. 2018 ۾، فاطمه کي 9 هين ڪراچي لٽريچر فيسٽيول ۾ سندس ڪتاب، *ڊيڊ وديد* لاءِ KLF اردو ادب جو ايوارڊ مليو.  هوءَ 29 نومبر 2018 تي فوت ٿي وئي. 

## ڪيريئر
دستڪ نه دو، سندس ٻيو ناول، 1965ع ۾ شايع ٿيو، جيڪو سندس سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪم بڻجي ويو. هندستان جي ورهاڱي جي خلاف قائم ڪيل ، ناول ۾ سڃاڻپ ، ثقافت ۽ لڏپلاڻ جي موضوعن کي گيتي جي نقطه نظر سان دريافت ڪيو ويو آهي ، مرڪزي ڪردار ، ليو سان گڏ ، هڪ چيني مهاجر.  ناول جي هڪ ٽيليويزن موافقت 1986 ۾ پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن طرفان نشر ڪئي وئي، جنهن ۾ روحي بانو اداڪاري ڪئي.  ناول جو انگريزيءَ ۾ رخسانه احمد The One Who Did Not Ask جي نالي سان ترجمو ڪيو ۽ 1993ع ۾ شايع ٿيو. 

دستڪ نه دو جي پٺيان هن چلتا مسافر لکيو، جيڪو 1971ع ۾ بنگلاديش جي آزاديءَ جي تحريڪ جي پس منظر ۾ قائم هو. ڪجهه همعصر نظرثاني ڪندڙن نوٽ ڪيو ته ناول 1971 جي واقعن تي هڪ خاص نقطه نظر پيش ڪيو ، تڪرار جي سڀني پهلوئن کي coverڪڻ کان سواءِ. 

## ڪم

### ناول

* *نشانِ محفل* (1975)
* *[[Dastak Naa Do|دستڪ نا دو]]* (1964) ( *هڪ جيڪو پڇيو نه هو* (ناول) انگريزي ترجمو 1994 ۾ هينيمن پاران شايع ٿيل)
* *چلتا مسافر* (1981) 
* *خوابگار* (2008)

### مختصر ڪهاڻين جو مجموعو

* *وو جيسي چاهي ويو* (1969)
* *جب ديوارين گريا ڪرتي هين (1988)*
* *تارِ عنڪبوت (1990)*
* *ڊيڊ ويڊڊ* (2017)
* *گواهي آخر شب ڪي* (2018)

### ترجما

* *نغمي جو قاتل* ( هارپر لي جي ناول " *ٽو ڪل اي موڪنگ برڊ* " جو اردو ترجمو)
* *"ميري بچائي ميري دولت"* (ڊيبي ٽيلر پاران "منهنجا ٻار، منهنجو سون" جو اردو ترجمو)
* *بيري آدمي، اور انکي نظريات* . سياسي مضمونن جو مجموعو
* *موتي* . جان اسٽين بيڪ جي ڪتاب *"دي پرل"* جو اردو ترجمو
* *سچ چوڻيون* (2000) (سچ ڪهاڻين جو اردو ترجمو يعني گجراتي، مراٺي، تامل ۽ هندي مختصر ڪهاڻيون)
* *زيتون ڪي جھنڊ* (2016) (السا مارسٽن پاران بغداد ۾ سانتا کلاز جو اردو ترجمو)
* *جاپاني افسانا نگار خواتين* (1994) (جاپاني مختصر ڪهاڻين جي مجموعي جو اردو ترجمو)
* *حويلي ڪي اندر* . ( رما مهتا پاران *"حويلي اندر* " جو اردو ترجمو)
* ڏکڻ آمريڪي مختصر ڪهاڻين جي مجموعي جو اردو ترجمو

### تنقيد

* *اردو اديب مون فنا نگري کا ارتقاء* (1961)

### جنرل

* *روزمرا آداب* (1963)

## پڻ ڏسندا

* پاڪستاني ليکڪن جي فهرست

## ذريعا

* 

## حوالا

زمرو:2018ع ۾ وفات
زمرو:1927ع جون پيدائشون
زمرو:اردو ٻوليءَ جا ناول نگار
زمرو:پاڪستاني ناول نگار
زمرو:پاڪستاني عورتون ناول نگار
زمرو:لکنؤ کان ليکڪ
افضل توصيف

**افضل توصیف** (18 مئي 1936ع – 30 ڊسمبر 2014ع)، جنهن کي افضل توصیف به لکيو ويندو آهي، پاڪستاني پنجابي ٻوليءَ جو اديب، ڪالم نگار ۽ صحافي هو. 

هن پاڪستان ۾ فوجي آمريت تي تنقيد ڪئي ۽ کيس حراست ۾ ورتو ويو، پوءِ ڪيترائي ڀيرا ان وقت جي فوجي آمرن جهڙوڪ ايوب خان ۽ محمد ضياءُ الحق هٿان بي گهر ڪيو ويو. افضل پنجابي ۽ اردو ۾ ٽيهن کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ڪري چڪو آهي. 2010ع ۾ کيس سندس ادبي خدمتن جي اعتراف ۾ حڪومت پاڪستان طرفان پرائيڊ آف پرفارمنس سان نوازيو ويو. هوءَ پاڪستان پيپلز پارٽي سان پڻ لاڳاپيل رهي ۽ پنجن سالن تائين پنجابي ادبي بورڊ (پي اي بي) جي نائب صدر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. افضل هڪ ڪتاب پڻ لکيو جنهن جو عنوان آهي "ديکي تيري دنيا (لٽ. 'پنهنجي دنيا ڏسو'). 

## ابتدائي زندگي
افضل 18 مئي 1936ع تي اوڀر پنجاب ۾ برطانوي هندستان جي هوشيارپور جي سمبلي ڳوٺ ۾ جنم ورتو. هوءَ پنهنجي والدين جي وڏي ٻار هئي ۽ ٻه نن brotherا ڀائر هئا. اهي 1947ع ۾ پنهنجي پيءُ سان گڏ پاڪستان لڏي ويا، جيڪو ان وقت ملڪ کي خودمختيار رياست قرار ڏيڻ کان پوءِ پوليس آفيسر طور مقرر ڪيو ويو هو. افضل شروع ۾ بلوچستان ۾ رهيو. هن پنهنجي شروعاتي تعليم حاصل ڪئي، جنهن ۾ مئٽرڪ ڪوئيٽا جي هڪ سرڪاري گرلس اسڪول مان ڪئي ۽ بعد ۾ پنجاب منتقل ٿي وئي جتي هن اورينٽل ڪاليج ۾ شرڪت ڪئي پر وچ ۾ ڇڏي وئي. افضل پوءِ گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي لاهور ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ انگريزي ۾ ماسٽر جي ڊگري ڪئي. اعليٰ تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ، هوءَ پوءِ هوم اڪنامڪس يونيورسٽي (اڳوڻي ڪاليج) ۾ استاد مقرر ڪئي وئي. بعد ۾ ، هن رٽائرمينٽ تائين ڪاليج آف ايجوڪيشن ۾ انگريزي سيکاريو.

## ادبي ڪيريئر
افضل ڪتاب ۽ ايڊيٽوريل ڪالم لکيا. هن اخبارن لاءِ لکيو ۽ سياست، سماجي مسئلن ۽ فن ۽ ٻولين جهڙن موضوعن تي ٽيهه ڪتاب شايع ڪيا. 

هن جا ڪتاب شامل آهن:

* پنجاب ڪيڊا نا پنجاب (پنجاب ڇا آهي)
* تهلي ميري بچائي (منهنجا ٻار، اي شيشم وڻ)
* پنججيون گھنٽا (25 ڪلاڪ)
* وائلي ڊي پچائي پچائي (ماضي جي پيروي ڪندي)
* امان وائلي ملان گائي (امن جي وقت ۾ ملنداسين)
* لاهو ڀيجيان بٽخا (رت ۾ ٻڏل بدڪ)

هن جا ڪجهه ڪتاب بعد ۾ گرمکي ۾ ترجمو ڪري هندستان ۾ شايع ٿيا. هن بنگلاديش ۽ بلوچ ڪاز جي زوال تي هڪ ڪتاب لکيو، جنهن جي نتيجي ۾ هن کي فوجي مقدمن ۽ نظربنديءَ کي منهن ڏيڻو پيو.  منهنجا پيارا وڻ ، منهنجا ٻار انهن ڪتابن ۾ شامل هئا جيڪي هن ورهاڱي بابت لکيا هئا.  افضل جو مکيه موضوع ترقي پسند لکڻ هو. 

## ايوارڊ ۽ سڃاڻپ
افضل توصیف پنهنجي حياتيءَ ۾ سندس ادبي ڪمن تي ڪيترائي ايوارڊ مليا:

* ڊينمارڪ جي هڪ غير منافع بخش تنظيم ، ايشين رائٽرز ايسوسيئيشن پاران *لائف ٽائم اچيومنٽ ايوارڊ*  
* پاڪستان جي فوجي آمرن، جن ۾ جنرل ضياءُ الحق به شامل هئا، هن کي ڪيترائي ڀيرا پرائيڊ آف پرفارمنس ايوارڊ سان گڏ هڪ زرعي زمين جي ٽڪري جي آڇ ڪئي، پر هن 2010 تائين انڪار ڪيو، جڏهن هن ايوارڊ قبول ڪيو.   

## موت ۽ ورثو
هوءَ الشفيع اسپتال ۾ داخل ٿيڻ جي هڪ ڏينهن بعد 30 ڊسمبر 2014 تي لاهور ۾ فوت ٿي وئي. اقبال ٽائون جي ڪريم بلاڪ قبرستان ۾ دفن آهي. سندس جنازي ۾ پنجابي ادبي بورڊ جي ميمبرن ۽ پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرس جي نمائندن ۾ اديب ڪنول فيروز، پروين ملڪ، بابا نجمي ۽ صحافين شرڪت ڪئي. 

هڪ ساٿي هندستاني ترقي پسند ليکڪا امرتا پريتم سندس باري ۾ هندي ٻوليءَ ۾ هڪ ڪتاب مرتب ڪيو هو جنهن جو نالو هو "دور آدم ڪي بيتي" ۽ کيس 'سچي ڌي پنجاب دي' (پنجاب جي سچي ڌيءَ) به سڏيندو هو. 

## حوالا

زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
زمرو:1936ع جون پيدائشون
زمرو:لاهور کان صحافي
زمرو:پاڪستان جون عورتون ليکڪائون
زمرو:ويهين صديءَ جون پاڪستانيون ليکڪا
عشرت آفرين

عشرت آفرين (متبادل صورتخط: عشرت آفرين؛ جنم 25 ڊسمبر 1956ع) اردو شاعر آهي. هن جا ڪم انگريزي، جاپاني، سنسڪرت ۽ هندي سميت ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيا ويا آهن. غزل ڳائڻي جگجيت سنگهه ۽ چترا سنگهه پڻ پنهنجي اينٿالاجي ، بيونڊ ٽائيم (1987) ۾ هن جي شاعري ڪئي. ضياءَ محي الدين پنهنجي 17 ۽ 20 جلدن سان گڏ هلندڙ ڪنسرٽ ۾ سندس نظم به پڙهي ٿو.

## شروعاتي زندگي ۽ ڪيريئر
هوءَ پهريون ڀيرو 14 سالن جي عمر ۾ 31 اپريل 1971 تي *روزاني جنگ* ۾ شايع ٿي هئي. &#x5B; *&#x20;&#x2013; بحث* &#x5D; هن لکڻ جاري رکيو ۽ هندستان ۽ پاڪستان جي ڪيترن ئي ادبي رسالن ۾ شايع ٿي. آخرڪار هوءَ شاعره فهميده رياض پاران ايڊٽ ڪيل ماهوار رسالي *"آواز"* جي اسسٽنٽ ايڊيٽر بڻجي وئي. پنهنجي لکڻ جي ڪيريئر جي متوازي هن 1970 کان 1984 تائين ريڊيو پاڪستان تي ڪيترن ئي ريڊيو شوز ۾ حصو ورتو جيڪي قومي ۽ عالمي سطح تي نشر ٿيا. بعد ۾ هن ان پيج لاءِ هاڻي عالمگير نوري نستعليق اردو اسڪرپٽ تي مرزا جميل جي اڳواڻي ۾ ڪم ڪيو. &#x5B; *[[وڪيپيڊيا:حوالو گھربل|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2022)">حوالو گهربل</span>]]* &#x5D;

1985ع ۾ هن هڪ هندستاني وڪيل سيد پرويز جعفري سان شادي ڪئي ۽ هندستان ۾ رهائش اختيار ڪئي. جيتوڻيڪ اهي 1990 ۾ آمريڪا منتقل ٿيا ۽ هاڻي هوسٽن ، ٽيڪساس ۾ رهائش پذير آهن. انهن جا ٽي ٻار گڏ آهن. 

عشرت آفرين هن وقت آسٽن جي هندو اردو فليگ شپ پروگرام ۾ ٽيڪساس يونيورسٽي جو پرنسپل اردو ليڪچرار آهي. 

## تعليم
آفرين پنهنجي انڊر گريجوئيٽ تعليم علامه اقبال گورنمينٽ ڪاليج ڪراچي مان حاصل ڪئي ۽ بعد ۾ ڪراچي يونيورسٽي ، پاڪستان مان اردو ادب ۾ ماسٽر ڊگري حاصل ڪئي. &#x5B; *[[وڪيپيڊيا:حوالو گھربل|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2022)">حوالو گهربل</span>]]* &#x5D; هوءَ آغا خان اسڪول ۽ بورڊنگ هائوس ۾ پڻ پڙهائيندي هئي. 

## اشاعتون
آفرين شاعريءَ جا ٻه مجموعا شايع ڪيا آهن، جن جو نالو ڪُنج پيله پولن ڪا (1985ع) ۽ ڌوپ پنهنجي هيس ڪي (2005ع) آهي. ٻين جي وچ ۾، هوء معزز اينٿالوجي وي گنهگار عورتون ۾ شامل ڪئي وئي آهي ۽ مشهور اينٿالوجي Beyond Belief: همعصر فيمينسٽ اردو شاعري کي متاثر ڪيو ويو آهي. 

## حوالا

## خارجي لنڪس

* سرڪاري سائيٽ
* وسڪونسن يونيورسٽي ۾ اردو جو مطالعو
* بي بي سي: 2005 جون اهم ترين اردو اشاعتون
* DAWN ڪتاب جو جائزو ”ڌوپ اپني هيسائي ڪي“
* اردو ۾ مضمون
* ڊان انٽرويو آرٽيڪل
* شروعاتي DAWN آرٽيڪل 1    تي
* ”ڌوپ پنهنجي هيسائي جي“ جي لانچ تي آرٽيڪل
* اردو ۾ شايع ٿيل اخبار جي تصوير،    تي.

زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1956ع جون پيدائشون
زمرو:يونيورسٽي آف ڪراچي جا شاگرد
زمرو:پاڪستاني عورتون ليکڪائون
زمرو:ڪراچي جا شاعر
ياسمين حميد

ياسمين حميد ( اردو:  ) هڪ پاڪستاني اردو شاعر ، مترجم ۽ تعليمدان آهي.  

## ڪيريئر
ياسمين حميد کي تعليم، ادب ۽ فن جي شعبن ۾ ٽيهن سالن کان وڌيڪ تجربو آهي. هوءَ لاهور يونيورسٽي آف مئنيجمينٽ سائنسز (LUMS) جي سوشل سائنسز ڊپارٽمينٽ ۾ گرماڻي سينٽر فار سائوٿ ايشيائي ٻولين ۽ ادب جي باني ڊائريڪٽر هئي جتي هن 2007 کان آگسٽ 2016 تائين ڪم ڪيو.

هن پاڪستاني ٽيليويزن تي پاڪستان جي ڪيترن ئي ناليوارن ادبي شخصيتن جا انٽرويو ڪيا آهن ۽ قومي ۽ بين الاقوامي سطح تي مشاعري جي سمپوزيا ۾ وڏي پئماني تي شرڪت ڪئي آهي.  

هن پاڪستان حڪومت پاران اسپانسر ڪيل ثقافتي/فيشن شوز لاءِ انگريزي ۾ اسڪرپٽ لکيا آهن، جيڪي 1995 ۾ لنڊن ۽ 1996 ۾ واشنگٽن ۾ پيش ڪيا ويا ۽ 1996 ۾ پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ ڪلچرل فيسٽيول ۾. هن *[[ڊان (اخبار)|ڊان]]* اخبار جي "ڪتابن ۽ ليکڪن" جي سپليمنٽ ۾ هڪ ماهوار ڪالم پڻ لکيو آهي. 

## تعليم
ايم. ايس سي: غذائيت پنجاب يونيورسٽي - لاهور (1972) بي. ايس سي: گھرو معاشيات- گھرو معاشيات ڪاليج پنجاب يونيورسٽي - لاهور (1970)

## اصل ڪم
ياسمين حميد اردو ۾ شاعري جا پنج ڪتاب شايع ڪيا آهن:

## شاعري ۽ ادب لاءِ ايوارڊ

* پاڪستاني اردو شعر، يو بي ايل/جنگ ادبي ايڪسيلنس ايوارڊ (2012)
* 2008 ۾ حڪومت پاڪستان پاران ادب لاءِ تمغه امتياز (تمغه امتياز) ڏنو ويو 
* 8 مارچ 2006 تي عورتن جي عالمي ڏينهن تي پنجاب، پاڪستان پاران فاطمه جناح تمغو ادب لاءِ ڏنو ويو 
* احمد نديم قاسمي اوارڊ فار شاعري (2001) مجموعو *فنا به هڪ سراب تي* 
* **هجري ايوارڊ** هجري سال 1417 (جون 1996 &#x2013; مئي 1997) لاءِ
* علامه اقبال ايوارڊ لاءِ مجموعو، *”آدھا الدين اور آڌي رات“* . 
* پنجاب يونيورسٽي ، لاهور مان رول آف آنر ۽ گولڊ ميڊل (1972)

## شايع ٿيڻ وارا ڪم

* پاڪستان مان جديد نظم (انگريزي)
* شاعري جو پنجون مجموعو (اردو) جنهن جو عنوان آهي "بي ثمر پيرون ڪي خواش".

## حوالا

## خارجي لنڪس

* ڪالم: ڊان تي ياسمين حميد جي شاعري (اخبار)

زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1951ع جون پيدائشون
زمرو:لاهور جون ليکڪا
زمرو:پاڪستاني عورتون ليکڪا