open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نارائنپور ضلعو

**نارائنپور ضلعو** ڀارت جي وچولي حصي ۾ واقع ڇتيس ڳڙھ رياست جي 33 ضلعن مان هڪ آهي. هي انهن ٻن ضلعن مان هڪ آهي، جيڪي 11 مئي 2007ع تي ٺاهيا ويا. اهو اڳوڻي بستار ضلعي مان ڪڍي ٺاهيو ويو. هن ضلعي جو رقبو 6640&nbsp;ڪم2 آهي ۽ 2001ع ۾ هن جي آبادي 110,800 هئي. نارائنپور ٽائون هن ضلعي جو انتظامي هيڊڪوارٽر آهي. هن ضلعي ۾ 366 ڳوٺ شامل آهن. اهو هن وقت ڳاڙهي ڪوريڊور جو حصو آهي.
2011ع تائين هي ڇتيس ڳڙھ جو سڀ کان گهٽ آبادي وارو ضلعو هو ( 18 مان).
نارائنپور جو موجوده ضلعي ڪليڪٽر ۽ مئجسٽريٽ مسٽر ڌرمش ساھو، آءِ اي ايس آهي.
جگدلپور نارائنپور جي ويجهو وڏي ٽائون آهي ۽ اهو لڳ ڀڳ 120&nbsp;ڪلوميٽر پري آهي. قومي شاهراهه نارائنپور کان لڳ ڀڳ 50&nbsp;ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي. نارائنپور جا ويجها ريلوي اسٽيشن، جتان بين-رياستي ٽرينون هلن ٿيون، جگدلپور ۽ راجانندگائون آهن، جيڪي ترتيبوار 120&nbsp;ڪلوميٽر ۽ 180&nbsp;ڪلوميٽر پري واقع آهن.
بستار ڊويزن جو حصو هجڻ ۽ نڪسلايٽ باغين جي وڏي موجودگي سبب، آمدورفت ۽ طبي سهولتون هتي رهندڙ ماڻهن لاءِ ٻه وڏا مسئلا آهن.
ابوجهماڊ امن ميراٿن نارائنپور جو سڀ کان وڏو راندين وارو پروگرام آهي. اسٽيٽ بئنڪ آف انڊيا 1977ع ۾ نارائنپور ۾ پنهنجي شاخ کولِي، جيئن ماڻهن کي مالي سهولتون مهيا ڪري سگهجن.
نارائنپور، ڇتيس ڳڙھ جي رامڪرشن مشن فٽبال اڪيڊمي ڇتيسڳڙھ رياستي فٽبال ليگ ۾ نمايان رهي آهي ۽ 2022ع ۾ چيمپئن پڻ رهي. هنن ڇتيس ڳڙھ جي نمائندگي آءِ ليگ 2 2022-23 ۾ ڪئي.

## جاگرافي
نارائنپور ضلعو ٻن انتظامي بلاڪن ۾ ورهايل آهي:
# نارائنپور: 45 گرام پنچائتن سان 176 ڳوٺ (172 آباد)، ۽ رقبو 2760&nbsp;ڪم2.
# اورڇا: 24 گرام پنچائتن سان 237 ڳوٺ (209 آباد)، ۽ رقبو 3880&nbsp;ڪم2.
اورڇا ۾ ابوجهماڊ علائقو شامل آهي، جيڪو وچولي ڀارت جو اڻسروي ٿيل خطو آهي ۽ هتي ابتدائي قبيلائي گروپ مڊيا گونڊ ۽ مريا گونڊ جا گهر پڻ آهن.

نارائنپور ۾ ساليانو سراسري برسات 1300&nbsp;م م آهي.

## آبادي

2011ع جي ڀارتي مردم شماري موجب نارائنپور ضلعي جي آبادي 139,820 هئي, جيڪا لڳ ڀڳ سينٽ لوسيا ملڪ جي آبادي جي برابر ڄاڻائي وئي آهي. هي ڀارت ۾ 606هين نمبر تي اچي ٿو (ڪُل 640 مان). ضلعي جي آباديءَ جي گهڻائي  آهي. 2001ع کان 2011ع تائين ڏهن سالن ۾ آبادي وڌڻ جي شرح 19.49% رهي. نارائنپور ۾ جنس جو تناسب هر 1000 مردن تي 998 عورتون آهي, ۽ خواندگي جي شرح 49.59% آهي. شيڊولڊ ڪاسٽ ۽ شيڊولڊ ٽرائب ضلعي جي آباديءَ جو ترتيبوار 3.56% ۽ 77.36% آهن.

آباديءَ مان 92.38% پنهنجي مذهب کي هندومت ٻڌايو. 6.11% ٻين (قبيلائي عقيدن) ۽ 0.55% مسلمان هئا.

2011ع جي ڀارتي مردم شماري وقت ضلعي ۾ 53.90% آبادي گونڊي، 18.14% هلبي، 11.35% سنتالي، 9.08% ڇتيسڳڙھي، 4.05% هندي، ۽ 1.27% بنگالي کي پنهنجي پهرين ٻولي طور ڳالهائيندي هئي.

## سياست
نارائنپور بستار لوڪ سبها حلقي ۾ اچي ٿو، جنهن جو ايم پي مهيش ڪشيپ (ڀارتي جنتا پارٽي) آهي. نارائنپور اسيمبلي حلقي مان ايم ايل اي ڪيدار ناٿ ڪشيپ (ڀارتي جنتا پارٽي) آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Official website
اسٽيٽ بئنڪ آف انڊيا جون نارائنپور ضلعي ۾ سڀ کان وڌيڪ شاخون آهن


زمرو:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
زمرو:2007ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:2007ع ۾ ڇتيسڳڙھ ۾ قيام
لڪيري آلجبرا

**لڪيري آلجبرا** () رياضي جي اها شاخ آهي جيڪا لڪيري مساواتن، لڪيري نقشن ۽ انهن جي ويڪٽر فضائن ۽ ميٽرڪسز ذريعي نمائندگي سان لاڳاپيل آهي.

لڪيري مساوات جو عام مثال هن ريت آهي:

:a_{1}x_{1}+\cdots+a_{n}x_{n}=b

۽ لڪيري نقشو هن صورت ۾ لکجي سگهي ٿو:

:(x_{1},\ldots,x_{n})\mapsto a_{1}x_{1}+\cdots+a_{n}x_{n}

## بنيادي تصور

لڪيري آلجبرا جو بنيادي مطالعو هيٺين تصورن تي مشتمل آهي:

* ويڪٽر فضا
* ميٽرڪس
* لڪيري مساواتن جو نظام
* لڪيري نقشو
* ڊيٽرمنينٽ
* ايگن ويليو ۽ ايگن ويڪٽر

ٽي-بعدي اقليدي فضا (Three-dimensional Euclidean space) ۾، ٽي جهاز (planes) لڪيري مساواتن جا حل ظاهر ڪن ٿا. انهن جو گڏيل تقاطع (intersection) گڏيل حلن جو مجموعو هوندو آهي. جيڪڏهن ٽيئي جهاز هڪ ئي نقطي تي ملن، ته اهو نقطو انهن سڀني مساواتن جو واحد حل هوندو آهي.

## رياضي ۾ اهميت

لڪيري آلجبرا تقريباً رياضي جي هر شعبي ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿي. جديد هندسه (Geometry) ۾ بنيادي شين جهڙوڪ سڌيون ليڪون، جهاز، ۽ گردشون (rotations) جي وضاحت لڪيري آلجبرا جي مدد سان ڪئي ويندي آهي.

فنڪشنل اينالسس کي به رياضي جي تجزياتي شاخ طور ڏٺو وڃي ٿو، جيڪا اصل ۾ فنڪشن فضائن تي لڪيري آلجبرا جو اطلاق آهي.

## سائنس ۽ انجنيئرنگ ۾ استعمال

لڪيري آلجبرا سائنس ۽ انجنيئرنگ جي گهڻن شعبن ۾ استعمال ٿيندي آهي، ڇو ته اها قدرتي مظاهرن کي ماڊل ڪرڻ ۽ انهن سان ڪارائتي حساب ڪتاب ڪرڻ جي سهولت فراهم ڪري ٿي.

غير لڪيري نظامن (nonlinear systems) ۾، جتي سڌي طرح لڪيري آلجبرا لاڳو نٿي ٿي سگهي، اتي به پهرين درجي جي ويجهن اندازن (first-order approximations) لاءِ لڪيري آلجبرا استعمال ڪئي ويندي آهي. گهڻ متغيري فنڪشن جو ڪنهن نقطي تي differential هڪ لڪيري نقشو هوندو آهي، جيڪو ان فنڪشن کي ان نقطي جي ويجهو بهترين انداز ۾ ظاهر ڪري ٿو.

## پڻ ڏسو

* رياضي
* آنگ
* تجزياتي رياضي
* عددي تجزيو

## حوالا

زمرو:رياضي جون شاخون
زمرو:آلجبرا
ساراتوف اوبلاسٽ

**ساراتوف اوبلاسٽ** (<small>'''روسي'''</small>: Сара́товская о́бласть، اچار: ساراتوفسڪايا اوبلاسٽ) روس جو هڪ وفاقي ماتحت،اوبلاسٽ آهي، جيڪو وولگا وفاقي ضلعي ۾ واقع آهي. ان جو انتظامي مرڪز ساراتوف شهر آهي. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق، ان جي آبادي 24,42,575 هئي.

هي اوبلاسٽ يورپي روس جي ڏکڻ اوڀر ۾، لوئر وولگا علائقي جي اترئين حصي ۾ واقع آهي. اولهه کان اوڀر تائين ان جو علائقو 575 ڪلوميٽر (357 ميل) ۽ اتر کان ڏکڻ تائين 330 ڪلوميٽر (210 ميل) تائين پکڙيل آهي. ساراٽوف اوبلاسٽ جو بلند ترين نقطو خولنسڪ جبلن جي هڪ بي نام ٽڪري آهي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 369 ميٽر (1,211 فوٽ) تائين پهچي ٿي. اوبلاسٽ جي حدون ڏکڻ ۾ وولگوگراڊ اوبلاسٽ اولهه ۾ وورونيز ۽ تامبوف اوبلاسٽ، اتر ۾ پينزا، سمارا ۽ اوليانووسڪ اوبلاسٽ ۽ اوڀر ۾ قازقستان (اولهه قازقستان علائقو) سان آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ساراتوف اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
وڏيون ڍنڍون

**گريٽ ليڪس** ()، جن کي **اتر آمريڪا جون وڏيون ڍنڍون** پڻ سڏيو وڃي ٿو، اتر آمريڪا ۾ واقع وڏين پاڻ ۾ ڳنڍيل تازو پاڻي جي ڍنڍن جو هڪ سلسلو آهي، جيڪو ڪينيڊا ۽ آمريڪا جي سرحد تي پکڙيل آهي. انهن پنج ڍنڍن ۾ شامل آهن:

* ليڪ سپيريئر
* ليڪ مشيگن
* ليڪ هيرون
* ليڪ ايري
* ليڪ اونٽاريو

هائيڊرولاجيڪي لحاظ کان ليڪ مشيگن ۽ ليڪ هيرون هڪ ئي پاڻي جو جسم آهن، جيڪي اسٽريٽس آف ميڪيناڪ ذريعي ڳنڍيل آهن.

## پاڻيءَ جا رابطا

گريٽ ليڪس واٽر وي ڍنڍن جي وچ ۾ جديد آبي سفر ۽ مال برداري کي ممڪن بڻائي ٿي. اهي ڍنڍون پنهنجي بنيادي نيڪال لاءِ سينٽ لارنس درياهه وسيلي آخرڪار ائٽلانٽڪ سمنڊ سان ڳنڍجن ٿيون. ان کان علاوه، ايلينائي واٽر وي ذريعي اهي مسيسيپي درياهه جي طاس سان پڻ ڳنڍيل آهن.

## ماپ ۽ اهميت

گريٽ ليڪس ڪل رقبي جي لحاظ کان دنيا جي سڀ کان وڏي تازو پاڻي جي ڍنڍن جو مجموعو آهن ۽ مقدار جي لحاظ کان ٻئي نمبر تي آهن. اهي دنيا جي سطحي تازو پاڻي جو لڳ ڀڳ 21٪ پنهنجي اندر محفوظ ڪن ٿيون.

* ڪل پکيڙ: 94,250 چورس ميل (244,106 ڪلوميٽر مربع)
* ڪل مقدار: 5,439 ڪيوبڪ ميل (22,671 ڪلوميٽر مڪعب)

انهن جي سامونڊي جهڙين خاصيتن—جهڙوڪ وڏيون لهرون، لڳاتار هوائون، مضبوط وهڪرا، گهريائي، ۽ پري تائين نظر ايندڙ افق—سبب انهن کي گهڻو وقت تائين *اندروني سمنڊ* پڻ چيو ويو آهي.

رقبي جي لحاظ کان يا ته ليڪ سپيريئر يا ليڪ مشيگن–ليڪ هيرون دنيا جي ٻئي نمبر وڏي ڍنڍ آهي ۽ سڀ کان وڏي تازو پاڻي جي ڍنڍ آهي. ليڪ مشيگن اها سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي جيڪا مڪمل طور هڪ ئي ملڪ، يعني آمريڪا جي اندر واقع آهي.

## ارضياتي ٺهڻ

گريٽ ليڪس جي ٺهڻ لڳ ڀڳ 14,000 سال اڳ آخري برفاني دور جي پڄاڻي تي شروع ٿي، جڏهن پٺتي هٽندڙ برفاني چادرن زمين ۾ کوٽيل طاس ظاهر ڪيا، جيڪي پوءِ ڳرندڙ برف جي پاڻي سان ڀرجي ويا.

## انساني ۽ حياتياتي اهميت

هي ڍنڍون تاريخي طور نقل و حمل، لڏپلاڻ، واپار ۽ مڇيگيري لاءِ اهم ذريعو رهيون آهن. هي علائقو حياتياتي تنوع سان مالا مال آهي ۽ ڪيترن ئي آبي جاندارن لاءِ رهائشگاهه فراهم ڪري ٿو.

انهن ڍنڍن جي چوڌاري علائقو **[[گريٽ ليڪس علائقو]]** سڏجي ٿو، جنهن ۾ **[[گريٽ ليڪس ميگالوپولس]]** پڻ شامل آهي.

### اهم شهر

**آمريڪي پاسي کان (اوڀر کان اولهه تائين):**
* بفيلو، نيويارڪ
* ڪليولئنڊ، اوهائيو
* ڊيٽرائيٽ، مشيگن
* شڪاگو، ايلينائي
* ملواڪي، وِسڪانسن
* ڊولٿ، مينيسوٽا

**ڪينيڊين پاسي کان:**
* ٽورنٽو
* مسيساگا
* هيملٽن، اونٽاريو

## پڻ ڏسو

* ليڪ بائيڪل
* مسيسيپي درياهه
* ائٽلانٽڪ سمنڊ
* اتر آمريڪا

## حوالا

زمرو:اتر آمريڪا جون ڍنڍون
زمرو:ڪينيڊا جا آبي وسيلا
زمرو:آمريڪا جا آبي وسيلا
زمرو:قدرتي جاگرافي
آتشي ھٿيار

**آتشي هٿيار** يا **فائر آرم** () اھڙي بندوق جي قسم جو هٿيار آهي جيڪو ڪيميائي بارود جي سڙڻ (deflagration) سان پيدا ٿيندڙ تيز ڌماڪيدار دٻاءَ ذريعي گولي يا ٻيو پروجيڪٽائل فائر ڪري ٿو. قديم هٿيارن ۾ عام طور ڪارو بارود استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته جديد هٿيارن ۾ سموڪ ليس بارود يا ٻيا ڌماڪيدار مادا استعمال ڪيا ويندا آهن.

**ننڍا هٿيار** () هلڪن آتشي هٿيارن جو ذيلي درجو آهن، جيڪي هڪ فرد طرفان آسانيءَ سان کڻي ۽ هلائي سگهجن ٿا.

مختلف ملڪن ۾ “فائر آرم” جي فني ۽ قانوني تعريف مختلف ٿي سگهي ٿي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن عام ٻوليءَ ۾ هن اصطلاح کي هر قسم جي بندوق لاءِ (ڪڏهن غلط طور) استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تاريخ

پهريان آتشي هٿيار 10هين صديءَ ۾ سونگ خاندان واري چين ۾ ظاهر ٿيا (ڏسو: سونگ خاندان ۾ بارودي هٿيار). شروعاتي صورت ۾ بانس جي نلين ۾ بارود ۽ گولين جهڙا ذرا ڀري، انهن کي برڇي تي لڳايو ويندو هو، جنهن کي **فائر لانس** چيو ويندو هو.

1132ع ۾ ڊي آن جو محاصرو دوران هن هٿيار کي اثرائتي نموني استعمال ڪيو ويو. 13هين صديءَ ۾ بانس جي نلين جي جاءِ تي ڌاتي نليون استعمال ٿيڻ لڳيون ۽ اهڙيءَ ريت **هينڊ ڪينن** وجود ۾ آيو. 14هين صديءَ دوران هي ٽيڪنالاجي سڄي يوروشيا ۾ پکڙجي وئي.

## جوڙجڪ ۽ ڪم ڪرڻ جو طريقو

قديم آتشي هٿيار عام طور ڪارو بارود استعمال ڪندا هئا، جڏهن ته جديد هٿيار سموڪ ليس بارود يا ٻين ڌماڪيدار پروپيلنٽن تي ٻڌل آهن.

گهڻا جديد هٿيار (سواءِ سموٿ بور شاٽ گن جي) نالي اندروني کڏن (**رائفلنگ**) سان ٺاهيا ويندا آهن، جيڪي گولي کي گهمڻ ڏين ٿيون ته جيئن پرواز دوران استحڪام ۽ درستگي وڌي.

## درجابندي

جديد آتشي هٿيارن کي هيٺين بنيادن تي بيان ڪيو وڃي ٿو:

### ڪيلبر (Caliber)
* هٿ بندوق ۽ رائفل لاءِ قطر ملي ميٽر يا انچ ۾ (مثال: 7.62mm يا .308 انچ)
* شاٽ گن لاءِ گيج يا بور (مثال: 12 گيج يا .410 بور)

### ايڪشن جو قسم
* مزل لوڊر
* بريچ لوڊر
* ليور ايڪشن
* بولٽ ايڪشن
* پمپ ايڪشن
* ريوالور
* سيمي آٽو ميٽڪ
* مڪمل خودڪار هٿيار

### فائرنگ جو ميڪانيزم
* ميچ لاڪ
* فلنٽ لاڪ
* وِيل لاڪ
* ڪيپ لاڪ
* رم فائر
* سينٽر فائر

### استعمال جي بنياد تي
* شڪار رائفل
* سروس رائفل
* گيٽلنگ گن
* سنائپر رائفل
* اينٽي ميٽيريل رائفل

## نشانو ۽ حد

شوتر (فائر ڪندڙ) هٿ-اک جي هم آهنگي سان نشانو لڳائيندا آهن، ۽ آئرن سائيٽ يا آپٽيڪل سائيٽ جهڙوڪ اسڪوپ، ريڊ ڊاٽ يا هولوگرافڪ سائيٽ استعمال ڪندا آهن.

* هٿ بندوق ۽ شاٽ گن جي اثرائتي حد عام طور 100 ميٽر تائين هوندي آهي.
* گهڻيون رائفلون 500 ميٽر تائين درستگي سان فائر ڪري سگهن ٿيون.
* خاص تيار ڪيل سنائپر رائفل ۽ اينٽي ميٽيريل رائفل 2,000 ميٽر کان وڌيڪ فاصلي تي به درست فائر ڪري سگهن ٿيون.

(نوٽ: گولي پنهنجي درست حد کان گهڻو اڳتي به خطرناڪ يا جان ليوا ٿي سگهي ٿي، تنهن ڪري حفاظتي فاصلو هميشه وڌيڪ رکڻ ضروري آهي.)

## پڻ ڏسو

* بندوق
* بارود
* توپخانو
* فوجي ٽيڪنالاجي

## حوالا

زمرو:هٿيار
زمرو:فوجي ٽيڪنالاجي
زمرو:بارودي هٿيار
سمارا اوبلاسٽ

**سمارا اوبلاسٽ** (روسي: Сама́рская о́бласть، سمارسڪايا اوبلاسٽ) روس جو هڪ وفاقي ماتحت (اوبلاسٽ) آهي. ان جو انتظامي مرڪز سمارا شهر آهي. سال 1935ع کان 1991ع تائين، ان کي ڪوئبيشيف اوبلاسٽ جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق، اوبلاسٽ جي آبادي 31,72,925 هئي.

**Samara Oblast** (, ) is a federal subject of Russia (an oblast). Its administrative center is the city of Samara. From 1935 to 1991, it was known as **Kuybyshev Oblast**. As of the 2021 Census, the population of the oblast was&nbsp;3,172,925.

The oblast borders Tatarstan in the north, Orenburg Oblast in the east, Kazakhstan (West Kazakhstan Province) in the south, Saratov Oblast in the southwest and Ulyanovsk Oblast in the west.

It is located in 3 natural landscape zones: the forest zone (coniferous and broad-leaved forests), the basis of which is pine-oak forests, pine forests and broad-leaved forests with the participation of oak and maple. Spruce occasionally joins them. Areas of the southern taiga are found on the coast of the region. The forest-steppe zone occupies the central regions of the region and is represented by a combination of areas of broad-leaved forests, most often oak and meadow steppes. Red deer, roe deer, elk, and sometimes bears are found in these forests. The south of the region is occupied by steppes consisting of typchak and sagebrush.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سمارا اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
يوهانس گٽنبرگ

**يوهانس گينسفليش زور لاڊن زوم گٽنبرگ** (؛ تقريباً 1393–1406ع – 3 فيبروري 1468ع) هڪ جرمن موجد ۽ دستڪار هو، جنهن **[[مووئبل ٽائپ]] ڇپائي مشين** ايجاد ڪئي. جيتوڻيڪ مووئبل ٽائپ اڳ ۾ اوڀر ايشيا ۾ استعمال ٿي رهيو هو، پر گٽنبرگ جي ڇپائي مشين ڇپائي جي رفتار کي انتهائي تيز بڻايو.

ڇپائي مشين جلدي ئي سڄي دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ يورپ ۾ ڄاڻ جي انقلاب (Information Revolution) جو سبب بڻي. هن ايجاد جي نتيجي ۾ ادب وڏي پيماني تي عام ٿيو ۽ ان جو گهرو اثر نشاة ثانيه (Renaissance)، اصلاحِ ڪليسيا (Reformation) ۽ انساني ازم (Humanism) جي تحريڪن تي پيو.

## ڇپائيءَ ۾ خدمتون

گٽنبرگ جون اهم خدمتون هيٺين ريت آهن:

* مووئبل ٽائپ کي وڏي پيماني تي تيار ڪرڻ جو طريقو  
* ڪتابن جي ڇپائي لاءِ تيل تي ٻڌل مس (oil-based ink) جو استعمال  
* ترتيب بدلائيندڙ سانچا (adjustable molds)  
* ميڪانيڪي مووئبل ٽائپ جو استعمال  
* ڪاٺ جي ڇپائي مشين، جيڪا ان دور جي زرعي اسڪرو پريس جهڙي هئي  

روايتي طور سمجهيو وڃي ٿو ته گٽنبرگ ٽائپ ٺاهڻ لاءِ خاص ڌاتي ملاوٽ استعمال ڪئي، جنهن ۾ سيسو (lead)، ٽين ۽ اينٽيموني شامل هئا. هي ملاوٽ گهٽ گرمي پد تي ڳري ويندي هئي، جنهن سان تيزيءَ ۽ گهٽ خرچ ۾ ٽائپ ٺاهڻ ممڪن ٿيو ۽ پائيدار اکر تيار ٿيا.

## گٽنبرگ بائبل

گٽنبرگ جو سڀ کان مشهور ڪم **[[گٽنبرگ بائبل]]** هو، جيڪا بائبل جو پهريون ڇپيل نسخو هو. هن ڪتاب کي پنهنجي اعليٰ فني ۽ جمالياتي معيار سبب تمام گهڻو ساراهيو ويو آهي.

## اثر ۽ يادگار

گٽنبرگ کي انساني تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ بااثر شخصيتن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. سندس 500هين سالگرهه جي موقعي تي 1900ع ۾ سندس اباڻي شهر مينز ۾ **[[گٽنبرگ ميوزيم]]** قائم ڪيو ويو.

1997ع ۾ ٽائم لائيف ميگزين گٽنبرگ جي ڇپائي مشين کي ٻئي هزار ساله (second millennium) جي سڀ کان اهم ايجاد قرار ڏنو.

## پڻ ڏسو

* ڇپائي مشين
* مووئبل ٽائپ
* نشاة ثانيه
* اصلاحِ ڪليسيا
* انساني ازم

## حوالا

زمرو:1468ع جون وفاتون
زمرو:جرمن موجد
زمرو:ڇپائي جي تاريخ
زمرو:15هين صدي جا ماڻهو
ٺڪر جا ٿانو

**ٺڪر جا ٿانو** () مٽي ۽ ٻين خام مواد مان ٿانون يا ٻيون شيون ٺاهڻ جو عمل ۽ انهن جون تيار ڪيل شيون آهن، جن کي تيز گرمي پد تي باهه ۾ پچايو ويندو آهي ته جيئن اهي سخت ۽ پائيدار بڻجن. جتي اهڙيون شيون تيار ڪيون وڃن، ان هنڌ کي پڻ ٺڪر جا ٿانو يا جديد دور ۾ **ٺڪر جا ٿانو اسٽوڊيو** چيو وڃي ٿو.

ASTM International جي تعريف موجب، ٺڪر جا ٿانو انهن سڀني پچايل سيرامڪس شين کي چيو وڃي ٿو جيڪي ٺهڻ وقت مٽي تي مشتمل هجن، سواءِ فني، تعميري يا ريفريڪٽري شين جي.

ٺڪر جا ٿانو جا استعمال هيٺين شعبن ۾ ٿين ٿا:

* ٿانو (Tableware)  
* آرائشي شيون  
* صفائيءَ جا سامان (Sanitary ware)  
* صنعت ۽ ٽيڪنالاجي (جهڙوڪ برقي انسوليٽر ۽ ليبارٽري سامان)

آرٽ جي تاريخ ۽ آثار قديمه ۾، خاص طور قديم ۽ قبل تاريخي دور بابت، ٺڪر جا ٿانو مان مراد اڪثر ٿانون هوندا آهن، جڏهن ته ساڳي مواد مان ٺهيل مجسما **[[ٽيرراڪوٽا]]** سڏبا آهن.

## تاريخ

ٺڪر جا ٿانو انساني تاريخ جي سڀ کان پراڻين ايجادن مان هڪ آهي. ڪجهه سيرامڪ شيون نيو لٿڪ دور کان به اڳ جون آهن. مثال طور، **[[ڊولني ويستونيتسه جي وينس]]** (Gravettian culture) جيڪا چيڪ جمهوريه ۾ ملي، 29,000–25,000 ق.م. جي آهي.

سڀ کان پراڻا معلوم ٿيل ٿانون جيانگسي، چين مان مليا آهن، جيڪي لڳ ڀڳ 18,000 ق.م. جا آهن. ٻين قديم ماڳن مان پڻ ٺڪر جا ٿانو ملي آهي:

* جومون دور، جاپان (10,500 ق.م.)  
* روسي ڏور اوڀر (14,000 ق.م.)  
* سب سهارا آفريڪا (9,400 ق.م.)  
* ڏکڻ آمريڪا (9,000–7,000 ق.م.)  
* وچ اوڀر (7,000–6,000 ق.م.)

## تياري جو عمل

ٺڪر جا ٿانو ٺاهڻ لاءِ مٽيءَ جي جسم (clay body) کي گهربل شڪل ڏني وڃي ٿي ۽ پوءِ ان کي 600 کان 1600 °C تائين گرمي پد تي باهه، کڏ يا ڀٽي ۾ پچايو وڃي ٿو. هن عمل دوران ڪيميائي تبديليون ٿين ٿيون، جيڪي شيءَ کي وڌيڪ مضبوط ۽ سخت بڻائين ٿيون.

پچائڻ دوران استعمال ٿيل مٽيءَ، گليز ۽ گرمي پد جي بنياد تي نتيجا مختلف ٿي سگهن ٿا. ڪجهه ٺڪر جا ٿانو مڪمل طور ڪارائتي (utilitarian) هوندي آهي، جڏهن ته ڪجهه کي **[[سيرامڪ فن]]** پڻ سمجهيو وڃي ٿو. شيون پچائڻ کان اڳ يا پوءِ به سينگارجي سگهن ٿيون.

## قسمن

ٺڪر جا ٿانو کي روايتي طور ٽن قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو:

* **[[ارٿن ويئر]]**  
* **[[اسٽون ويئر]]**  
* **[[پورسلين]]**

اهي سڀئي گليز ٿيل يا بغير گليز جي ٿي سگهن ٿا ۽ مختلف فني طريقن سان سينگاريا وڃن ٿا.

تاريخي طور تي ٺڪر جا ٿانو کي ٻن وڏن درجن ۾ به ورهايو ويو آهي:

* **نفيس ٿانون** – مهانگا، اعليٰ معيار جا، ۽ ثقافتي ذوق موجب ٺهيل  
* **سادا يا لوڪ ٿانون** – عام، گهٽ سينگاريل، ۽ ڪڏهن گهٽ معيار جا  

## پچائڻ ۾ استعمال

ڌاتي ٿانون دستياب ٿيڻ کان پوءِ مٽيءَ جي ٿانونن ۾ پچائڻ گهٽ ٿي ويو، پر اڃا به ڪجهه کاڌا اهڙا آهن جيڪي ٺڪر جا ٿانو ۾ آهستي پچائڻ سان بهتر ذائقو ڏين ٿا، جهڙوڪ:

* برياني  
* ڪسوليٽ  
* ڊوب  
* ٽاجين  
* جولوف رائس  
* ڪيجينو  
* ڪازويلا  
* اوون ۾ پچندڙ لوبيا جا مختلف قسم  

## پڻ ڏسو

* سيرامڪس
* ڀٽو
* ٽيرراڪوٽا
* آثار قديمه
* لوڪ فن

## حوالا

زمرو:ٿانون
زمرو:سيرامڪس
زمرو:قديم ٽيڪنالاجي
زمرو:لوڪ هنر
ميجي بحالي

**ميجي بحالي** () 1868ع ۾ جاپان ۾ پيش آيل هڪ اهم سياسي واقعو هو، جنهن تحت شاهي اقتدار ٻيهر بحال ڪيو ويو ۽ اقتدار شھنشاھ ميجي جي هٿن ۾ مرڪوز ڪيو ويو. هن واقعي کي ان وقت “معزز بحالي” (御維新／御一新) پڻ سڏيو ويندو هو. ان کي **ميجي انقلاب**، **ميجي سڌارو** يا **ميجي نئين سر تعمير** به چيو وڃي ٿو.

ميجي بحاليءَ جا نتيجا جاپان جي سياسي ۽ سماجي ڍانچي ۾ وڏي تبديليءَ جي صورت ۾ نڪتا ۽ ملڪ ۾ تيزيءَ سان مغربي ڪاري (Westernisation)، صنعتڪاري ۽ جديديت جي عمل جي شروعات ٿي.

## پسمنظر

ميجي بحالي کان اڳ جاپان تي ٽوڪُوگاوا شوگونيٽ جي حڪومت هئي، جيڪا ايدو دور دوران قائم هئي. هن دور جي آخري مرحلي کي عام طور **[[باڪوماتسو]]** سڏيو وڃي ٿو.

ٽوڪُوگاوا حڪومت کي معاشي ۽ سياسي مشڪلاتن کي منهن ڏيڻو پيو، جيڪي پرڏيهي طاقتن جي مداخلت سان وڌيڪ وڌي ويون. ٽوڪُوگاوا پاليسي **[[ساڪوڪو]]** (ملڪ کي ٻاهرين دنيا کان بند رکڻ) تي ٻڌل هئي، پر پيري مھم (Perry Expedition) جي آمد—جيڪا ملارڊ فيلمور جي حڪم تي ٿي—جاپان کي زبردستي مغربي ملڪن لاءِ کولڻ جو سبب بڻي.

بعد ۾ ڪيل **غير مساوي معاھدا** جاپان جي خودمختياري تي سوال اٿاريا ۽ شوگن جي سياسي اختيار کي ڪمزور ڪيو.

## سامراجي حمايت ۽ تڪرار

شهنشاهه طرفان شوگن جي پاليسين تي تنقيد سبب سامورائي طبقي اندر نظرياتي ورهاست پيدا ٿي. ڪيترائي هيٺين ۽ وچولي درجي جا سامورائي **[[شيشي]]** (”جذبن وارا ماڻهو“) بڻيا، جيڪي شهنشاهه جي اعلانن تحت “پرديسين کي ٻاهر ڪڍڻ” جا حامي هئا.

مختلف علائقائي رياستن (Domains) اندر اختلاف وڌيا، ۽ آخرڪار ساتسوما ۽ چوشو جي اڳواڻي ۾ ٽوڪُوگاوا مخالف اتحاد ٺهيو، جنهن شوگوني نظام کي ختم ڪري ڇڏيو.

## اقتدار جي بحالي

3 جنوري 1868ع تي شھنشاھ ميجي اعلان ڪيو ته سياسي اقتدار شاهي خاندان ڏانهن بحال ڪيو ويو آهي. نئين حڪومت جا مقصد **[[چارٽر حلف]]** (Charter Oath) ۾ بيان ڪيا ويا.

ٽوڪُوگاوا حامين جي مزاحمت **[[بوشين جنگ]]** جي صورت ۾ ظاهر ٿي، ۽ مختصر عرصي لاءِ **[[ريپبلڪ آف ايزو]]** به قائم ٿي، پر 1870ع واري ڏهاڪي تائين شھنشاھ جي اقتدار کي عملي طور چئلينج نه رهيو.

## سماجي ۽ سياسي سڌارا

نئين حڪومت سماج جي تقريباً هر سطح ۾ سڌارا ڪيا:

* پراڻي ڪرنسي نظام جو خاتمو  
* علائقائي ڊومين سسٽم جي خاتمي  
* سامورائي طبقي جي خصوصي حيثيت جو خاتمو  

شوگوني نظام جي خاتمي ۽ مغربي سامراجي طاقتن جي طرز تي صنعتڪاري جي ڪوششن سبب ڪجهه بغاوتون پڻ ٿيون، جن ۾:

* ساگا بغاوت
* ساتسوما بغاوت

انهن واقعن جي باوجود، جاپاني سماج مان جاگيرداري نظام جو خاتمو ٿي ويو.

## اثر

ميجي بحالي اهو سياسي عمل هو جنهن جاپان جي سلطنت (Empire of Japan) جي اداري بنيادن کي قائم ڪيو. هن دور ۾ جديد ادارا، فوجي تنظيم ۽ صنعتي ڍانچا تيار ڪيا ويا.

1889ع ۾ نافذ ٿيل **[[ميجي آئين]]** جاپان ۾ ٻي عالمي جنگ جي پڄاڻي ۽ جاپان تي اتحادي قبضي تائين لاڳو رهيو.

ميجي بحالي جا اثر رڳو جاپان تائين محدود نه رهيا، پر اوڀر ايشيا جي سياست تي به گهرا اثر ڇڏيا، ڇو ته جاپان بعد ۾ سامراجي توسيع (colonial expansion) جي پاليسي اختيار ڪئي.

## پڻ ڏسو

* جاپان جي تاريخ
* ايدو دور
* ميجي دور
* صنعتڪاري
* جاپان جي سلطنت

## حوالا

زمرو:جاپان جي تاريخ
زمرو:1868ع جا واقعا
زمرو:سياسي انقلاب
زمرو:ميجي دور
پينزا اوبلاسٽ

**پينزا اوبلاسٽ** (روسي: Пензенская область، پينزينسڪايا اوبلاسٽ) روس جو هڪ وفاقي ماتحت (اوبلاسٽ) آهي. ان جو انتظامي مرڪز پينزا شهر آهي. سال 2010ع جي مردم شماري جي مطابق، ان جي آبادي 1,266,348 هئي. اهو سال 1939ع ۾ پاڙيسري تامبوف اوبلاسٽ کان ڌار ڪيل علائقي تي قائم ٿيو هو.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پينزا اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
امڪان

**امڪان** يا **پروبئبليٽي** () رياضي ۽ شماريات جي اها شاخ آهي جيڪا واقعن جي ٿيڻ جي امڪان ۽ انهن جي عددي وضاحت سان لاڳاپيل آهي. ڪنهن واقعي جو امڪان 0 ۽ 1 جي وچ ۾ هڪ عدد هوندو آهي؛ جيترو وڏو عدد، اوترو اهو واقعو ٿيڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي.

هي عدد اڪثر سيڪڙو (%) جي صورت ۾ به ظاهر ڪيو ويندو آهي، جيڪو 0٪ کان 100٪ تائين هوندو آهي.

## بنيادي مثال

هڪ سادو مثال هڪ منصفاڻي (غير جانبدار) سڪو اڇلائڻ آهي. جيڪڏهن سڪو منصفاڻي آهي ته ٻنهي نتيجن — ”چِٽو“ (Heads) ۽ ”پُٺ“ (Tails) — جو امڪان برابر هوندو.

* P(چِٽو) = 1/2  
* P(پُٺ) = 1/2  

ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيو ڪو به نتيجو ممڪن ناهي، تنهنڪري هر نتيجي جو امڪان 1/2، يا 0.5، يا 50٪ هوندو.

## رياضيائي بنياد

امڪان جي انهن تصورن کي **[[امڪاني نظريو]]** (Probability theory) ۾ باقاعده محوري (axiomatic) صورت ڏني وئي آهي. هن نظريي ۾ امڪان کي رياضيائي قاعدن ۽ اصولن تحت بيان ڪيو ويندو آهي، جيئن:

* 0 ≤ P(A) ≤ 1  
* P(مڪمل نموني واقعو) = 1  
* گڏيل واقعن لاءِ جمع جو اصول  

## استعمال

امڪاني نظريو ڪيترن ئي شعبن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي، جن ۾ شامل آهن:

* شماريات  
* رياضي  
* سائنس  
* ماليات  
* جوئا بازي  
* مصنوعي ذهانت  
* مشين لرننگ  
* ڪمپيوٽر سائنس  
* راندين جو نظريو  
* فلسفو  

مثال طور، امڪان جي مدد سان ڪنهن واقعي جي متوقع تڪرار (expected frequency) بابت اندازو لڳايو ويندو آهي.

## پيچيده نظام

امڪاني نظريو پيچيده نظامن (complex systems) جي بنيادي ميڪانيزم ۽ باقاعدگين کي بيان ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. مثال طور:

* موسمي اڳڪٿيون  
* اسٽاڪ مارڪيٽ جا اتار چڙهاءُ  
* حياتياتي نظامن جو تجزيو  

## پڻ ڏسو

* امڪاني نظريو
* شماريات
* بي ترتيب متغير
* نارمل تقسيم
* راندين جو نظريو

## حوالا

زمرو:رياضي جون شاخون
زمرو:شماريات
زمرو:امڪان
بالود ضلعو

**بالود ضلعو** ڇتيس ڳڙھ رياست جو هڪ ضلعو آهي. ان جو هيڊڪوارٽر بالود ۾ آهي.
هن ضلعي ۾ ضلع ۽ سيشن عدالت پڻ آهي، جيڪا 2 آڪٽوبر 2013ع تي جسٽس سنيِل ڪمار سنھا افتتاح ڪئي. ديپڪ ڪمار تيواري بالود جو پهريون ضلع ۽ سيشن جج مقرر ٿيو.

## انتظاميا
بالود ۾ پهريون ڪليڪٽر امرِت کهالڪو هو، ۽ پهريون اي۔ايس۔پي. ڊي۔ايل. منهر هو.

## ورهاستون
هن ضلعي ۾ 7 تَحصيل آهن.

#بالود
#ڊونڊي
#ميري بنگلو ديوري
#ڊونڊي لوهارا
#ارجونڊا
#گوندرديهي
#گُرور

## آبادي جا انگ اکر

2011ع جي مردم شماري موجب ضلعي جي آبادي 826,165 آهي، جنهن مان 105,498 (12.77%) شهري علائقن ۾ رهندا آهن. بالود ۾ هر 1000 مردن تي 1021 عورتون آهن. شيڊول ڪاسٽ ۽ شيڊول قبيلن جو حصو ترتيبوار 8.28% ۽ 31.36% آهي.

2011ع جي مردم شماري موجب 93.07% آبادي ڇتيسڳڙھي ۽ 4.88% آبادي ھندي کي پنهنجي پهرين ٻولي طور ڳالهائيندي هئي.

## حوالا

## ٻاھريان ڳنڍڻا
* Official website


زمرو:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
زمرو:2013ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:2013ع ۾ ڇتيسڳڙھ ۾ قيام
ڌماڪيدار مادو

**ڌماڪيدار مادو** يا **ايڪسپلوسِو** () اهڙو تيز ردِعمل ڪندڙ مادو آهي جنهن ۾ وڏي مقدار ۾ امڪاني توانائي (potential energy) موجود هوندي آهي، جيڪا اوچتو خارج ٿيڻ تي ڌماڪو پيدا ڪري سگهي ٿي. ڌماڪي دوران عام طور تي روشني، گرمي، آواز ۽ دٻاءُ پيدا ٿين ٿا.

ڪنهن مخصوص مقدار ۾ ماپيل ڌماڪيدار مادي کي **ڌماڪيدار چارج** چيو ويندو آهي. هي مادو هڪ ئي جز تي مشتمل ٿي سگهي ٿو يا ٻن يا وڌيڪ مادن جي ملاوٽ به ٿي سگهي ٿي.

## توانائي جا ذريعا

ڌماڪيدار مادو مختلف قسمن جي توانائي تي ٻڌل ٿي سگهي ٿو، جهڙوڪ:

* **[[ڪيميائي توانائي]]** — مثال: نائيٽروگليسرين يا اناج جي مٽي (grain dust)  
* **دٻايل گئس** — مثال: گئس سلينڊر، ايروسول ڪين، يا Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion (BLEVE)  
* **[[جوھري توانائي]]** — مثال: يورينيم-235 ۽ پلوٽونيئم-239 جهڙا فِسائل آئسوٽوپس  

## رفتار جي بنياد تي درجابندي

ڌماڪيدار مواد کي ان رفتار جي بنياد تي ورهايو ويندو آهي جنهن سان ڪيميائي ردعمل مادّي ۾ پکڙجي ٿو:

* **اعليٰ ڌماڪيدار مادو** (High explosives) — جڏهن ردعمل جو محاذ آواز جي رفتار کان تيز هجي، جنهن کي ڊيٽونيشن چيو وڃي ٿو.  
* **گهٽ درجي جو ڌماڪيدار مادو** (Low explosives) — جڏهن ردعمل آواز جي رفتار کان گهٽ هجي، جنهن کي ڊي فليگريشن چيو وڃي ٿو.  

## حساسيت جي بنياد تي

ڌماڪيدار مواد کي حساسيت جي لحاظ کان به ورهايو وڃي ٿو:

* **ابتدائي ڌماڪيدار مادو** (Primary explosives) — ٿوري گرمي يا دٻاءُ سان به چالو ٿي سگهن ٿا.  
* **ثانوي يا ثالثي ڌماڪيدار مادو** (Secondary/Tertiary explosives) — نسبتاً گهٽ حساس هوندا آهن ۽ کين چالو ڪرڻ لاءِ وڌيڪ توانائي گهربل هوندي آهي.  

## عام ۽ خاص مواد

گهڻا ڪيميائي مادا ڌماڪو ڪري سگهن ٿا، پر رڳو ڪجهه خاص طور ڌماڪيدار مقصد لاءِ تيار ڪيا ويندا آهن. ٻين ڪيترن مادن ۾ هي مسئلا ٿي سگهن ٿا:

* تمام گهڻي حساسيت  
* زهريلو هجڻ  
* غير مستحڪم هجڻ  
* تيزيءَ سان ٽٽڻ يا خراب ٿيڻ  

## ڌماڪيدار ۽ ٻرندڙ مواد ۾ فرق

ڪجهه مادا صرف **[[ٻرندڙ]]** يا **[[آتشگير]]** (flammable) هوندا آهن، يعني اهي باهه وٺن ٿا پر لازمي طور ڌماڪو نٿا ڪن. بهرحال، هي فرق هميشه واضح ناهي.

مثال طور، ڪجهه مٽي، پائوڊر، گئس يا ٻرندڙ مائع عام حالتن ۾ صرف ٻرندڙ هوندا آهن، پر جيڪڏهن اهي هوا ۾ پکڙجي وڃن يا بند جڳهه ۾ گڏ ٿي اوچتو آزاد ٿين، ته اهي ڌماڪيدار بڻجي سگهن ٿا.

## پڻ ڏسو

* ڌماڪو
* ڊيٽونيشن
* ڊي فليگريشن
* ڪيميائي توانائي
* جوھري توانائي

## حوالا

زمرو:ڌماڪيدار مادا
زمرو:ڪيميائي خطرا
زمرو:توانائي
زمرو:فوجي ٽيڪنالاجي
جوا

**جوا** يا **شرط بازي** ()، جنهن کي **بيٽنگ** يا **گيمبلنگ** پڻ چيو وڃي ٿو، اهڙو عمل آهي جنهن ۾ ڪنهن بي ترتيب (random) واقعي تي ڪنهن قيمتي شيءِ (”دائو“ يا ”اسٽيڪس“) کي شرط طور لڳايو وڃي ٿو، انهيءَ نيت سان ته ٻي ڪا قيمتي شيءِ کٽي وڃي. جوا لاءِ ٽي بنيادي عنصر ضروري آهن:

* **داءُ** (consideration) — شرط طور لڳايل شيءِ  
* **خطرو يا موقعو** (risk/chance)  
* **انعام** (prize)  

نتيجو ڪڏهن فوري طور سامهون اچي سگهي ٿو، جهڙوڪ ڇڪو اڇلائڻ، روليٽ جي ڦيٿي کي ڦيرائڻ، يا گهوڙي جو ريس ۾ آخري لڪير پار ڪرڻ. ڪڏهن شرط ڊگهي مدي لاءِ به هوندي آهي، جهڙوڪ ڪنهن راند جي مقابلي يا پوري راندين جي موسم (season) جي نتيجي تي.

## گيمبلنگ ۽ قانوني حيثيت

هن تناظر ۾ لفظ **گيمبلنگ** عام طور انهن حالتن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جتي سرگرمي قانوني طور منظور ٿيل هجي. مثال طور، هڪ ”گيمبلنگ ڪمپني“ عوام کي قانوني ”جوا“ جون سهولتون فراهم ڪري سگهي ٿي.

آمريڪا ۾ اهڙيون سرگرميون مختلف ادارن پاران منظم ڪيون وڃن ٿيون، جهڙوڪ Nevada Gaming Control Board. جڏهن ته برطانيہ ۾ جوا جي نگراني ڪندڙ ادارو **[[Gambling Commission]]** سڏجي ٿو.

وقت سان گڏ، ”گيمبلنگ“ جو لفظ وڊيو گيم ۽ آن لائن گيمنگ لاءِ به استعمال ٿيڻ لڳو آهي، جتي لازمي طور شرط شامل نه هوندي آهي. ڪڏهن ڪڏهن ”گيمبلنگ“ لفظ قانوني پابندين کان بچڻ لاءِ به استعمال ڪيو ويو آهي.

## معاشي اهميت

جوا هڪ وڏي عالمي تجارتي سرگرمي پڻ آهي. 2009ع ۾ قانوني جوا جي عالمي مارڪيٽ جو اندازو لڳ ڀڳ 335 ارب آمريڪي ڊالر لڳايو ويو.

## غير نقدي شرط

جوا هميشه پئسن سان نه ٿيندي آهي؛ ڪڏهن ڪڏهن ماڻهو قيمتي شين تي به شرط لڳائيندا آهن. مثال طور:

* گوليون (راند) ۾ رانديگر گوليون شرط طور لڳائين ٿا.  
* Pogs يا  جهڙين راندين ۾ گڏ ڪرڻ لائق ٽڪرا يا ڪارڊ شرط طور استعمال ٿين ٿا.  

اهڙي صورت ۾ رانديگرن جي گڏ ڪيل شين جي قيمت بابت هڪ ”ميٽا گيم“ به وجود ۾ اچي سگهي ٿي.

## سماجي ۽ اخلاقي پهلو

جوا ڪيترن ئي ملڪن ۾ سماجي، قانوني ۽ اخلاقي بحث جو موضوع رهي آهي. ڪجهه هنڌن تي ان کي قانوني طور منظم ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين هنڌن تي ان تي پابندي هوندي آهي. گهڻي شرط بازي سان جوا جي لت (gambling addiction) جهڙا مسئلا به پيدا ٿي سگهن ٿا.

## پڻ ڏسو

* جوا جي لت
* ڇتو
* روليٽ
* آن لائن گيمبلنگ
* وڊيو گيم

## حوالا

زمرو:جوا
زمرو:رانديون
زمرو:ماليات
زمرو:سماجي مسئلا
ٽم برنرز لي

**سر ٽمٿي جان برنرز لي** (Sir Timothy John Berners-Lee)، جنهن کي **TimBL** جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ انگريز ڪمپيوٽر سائنسدان آهي. کيس ورلڊ وائڊ ويب (WWW)، HTML، URL سسٽم، ۽ HTTP جو باني تسليم ڪيو وڃي ٿو.

## ورلڊ وائڊ ويب جي ايجاد
12 مارچ 1989ع تي، برنرز لي معلومات جي انتظام جو هڪ نظام (Information management system) تجويز ڪيو. نومبر 1989ع ۾، هن انٽرنيٽ ذريعي پهريون ڀيرو هڪ هائپر ٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول (HTTP) ڪلائنٽ ۽ سرور جي وچ ۾ رابطو ڪاميابيءَ سان قائم ڪيو.

هن دنيا جو پهريون ويب برائوزر ۽ ويب سرور تيار ڪيو. هو **ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم** (W3C) جو باني پڻ آهي، جيڪو ويب جي ترقيءَ جي نگراني ڪري ٿو.

## عهدا ۽ اعزاز
* هو آڪسفورڊ يونيورسٽي ۾ ريسرچ فيلو ۽ MIT ۾ پروفيسر ايمريٽس آهي.
* 2004ع ۾، راڻي ايلزبيٿ II پاران کيس "نائيٽ" (Knight) جو خطاب ڏنو ويو.
* 2016ع ۾، کيس ڪمپيوٽنگ جي دنيا جو سڀ کان وڏو اعزاز **ٽيورنگ ايوارڊ** (Turing Award) ڏنو ويو.

ٽائم ميگزين کيس 20 هين صدي جي 100 بااثر ترين ماڻهن جي فهرست ۾ شامل ڪيو آهي. هو اوپن ڊيٽا انسٽيٽيوٽ جو صدر پڻ آهي ۽ مختلف عالمي ادارن سان صلاحڪار طور منسلڪ رهيو آهي.

## حوالا
رگي

**ريگي** (Reggae) موسيقيءَ جي هڪ صنف آهي جنهن جي شروعات 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ جميڪا ۾ ٿي. هي اصطلاح جميڪا جي جديد مقبول موسيقي ۽ ان جي عالمي اثرن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. 1968ع ۾ ٽوٽس اينڊ دي ميٽلز (Toots and the Maytals) جي سنگل "Do the Reggay" پهرين مقبول گيت هئي جنهن هن صنف کي نالو ڏنو.

## شروعات ۽ اثرات
ريگي موسيقي جميڪا جي قديم صنفن جهڙوڪ مينٽو، اسڪا (Ska)، ۽ راڪ اسٽيڊي (Rocksteady) مان نڪتي آهي. هن ۾ روايتي افريقي تال ۽ ڊرم جي طرزن جهڙوڪ ڪمينا، نيا بينگي ۽ بورو جا اثر موجود آهن. ان سان گڏوگڏ، ريگي ۾ جاز، تال ۽ بلوز، ۽ ڪيليپسو (Calypso) جا عنصر پڻ شامل آهن.

## موسيقيءَ جون خاصيتون
ريگي پنهنجي منفرد تال ۽ بناوٽ سبب سڃاتي وڃي ٿي:
* **ٽيمپو:** هي اسڪا يا راڪ اسٽيڊي جي مقابلي ۾ ڪجهه سست هوندي آهي.
* **بيس گٽار:** هن صنف ۾ بيس گٽار جو ڪردار مرڪزي آهي، جنهن جو آواز گهرو ۽ وزندار هوندو آهي.
* **اسٽيڪاٽو (Staccato):** گٽار يا پيانو جا مختصر جهٽڪيدار آواز آف بيٽ (Offbeat) تي وڄايا ويندا آهن.
* **آواز:** گيتن جا ٻول اڪثر جميڪن پيٽوا (Patois) يا جميڪن انگريزيءَ ۾ هوندا آهن، جن ۾ سياسي، سماجي، مذهبي ۽ محبت جا موضوع شامل هوندا آهن.

## اهم فنڪار
ريگي جي تال سيڪشن ۾ جيڪي جيڪسن، ڪارلٽن بيريٽ، ۽ سلائي ڊنبار جهڙن فنڪارن جو نالو نمايان آهي، جن هن موسيقيءَ کي عالمي سطح تي متعارف ڪرايو.

## حوالا
گنبذ

**گنبذ** يا **گنبد** (Dome) فن تعمير جو هڪ اهم عنصر آهي، جيڪو ڪنهن گولي (Sphere) جي خالي مٿئين اڌ حصي سان مشابهت رکي ٿو. هي اصطلاح اڪثر "ڪيپولا" (Cupola) سان گڏ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو يا ته گنبد کي يا گنبد جي مٿان ٺهيل هڪ ننڍڙي بناوٽ کي چيو ويندو آهي.

## تعميراتي بناوٽ
گنبد سڌو سنئون ڪنهن گول ڀت (Rotunda) تي، يا وري "ڊرم" (Drum) تي رکي سگهجي ٿو. چورس يا مستطيل جڳهه کي گول گنبد سان ڳنڍڻ لاءِ **پينڊنٽيو** (Pendentives) يا **اسڪوئنچ** (Squinches) جو نظام استعمال ڪيو ويندو آهي.

گنبد جي مٿئين حصي (Apex) کي کليل پڻ رکي سگهجي ٿو، جنهن کي **اوڪيولس** (Oculus) چيو ويندو آهي، جيڪو روشنيءَ لاءِ استعمال ٿئي ٿو.

## تاريخي پس منظر
گنبدن جي تاريخ تمام قديم آهي ۽ اها تاريخ کان اڳ واري دور تائين وڃي پهچي ٿي:
* **قديم دنيا:** ميسوپوٽيميا، فارس، يونان، روم ۽ چين جي فن تعمير ۾ گنبد مليا آهن.
* **وچو دور:** بازنطيني (Byzantine) ۽ ساساني فن تعمير يورپ ۽ اسلامي دنيا جي گنبدن تي گهرو اثر وڌو.
* **جديد دور:** رينيسانس، باروڪ ۽ نيو ڪلاسيڪل دور ۾ رومي گنبدن کان متاثر ٿي نوان تجربا ڪيا ويا. عثماني سلطنت جي دور ۾ پڻ گنبدن جو وڏي پيماني تي استعمال ٿيو.

## مواد ۽ علامتون
صديون گذرڻ سان گڏ گنبد مختلف مواد مان ٺاهيا ويا آهن، جهڙوڪ مٽي، برف (اگلو)، پٿر، ڪاٺ، سرون، ڪنڪريٽ، ۽ هاڻوڪي دور ۾ ڌاتو ۽ شيشو. گنبدن کي اڪثر آسماني، مذهبي، يا سرڪاري طاقت جي علامت طور ڏٺو ويندو آهي. اڄڪلهه اهي مذهبي عمارتن، اسٽيڊيمز، ۽ قانون ساز ايوانن تي عام طور نظر اچن ٿا.

## حوالا
دُرگ ضلعو

**دُرگ ضلعو** ڇتيس ڳڙھ، ڀارت ۾ واقع ھڪ ضلعو آھي۔ ضلعي جو هيڊڪوارٽر دُرگ شھر آھي۔ ضلعو ڪُل 2,238 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آھي۔ سال 2011ع تائين ھي ڇتيس ڳڙھ جي 18 ضلعن مان آباديءَ جي لحاظ کان ٻيون نمبر وڏو ضلعو ھو، رائيپور کان پوءِ۔
ھن ضلعي ۾ ٻه اهم مذهبي ماڳ موجود آھن۔ مکيه ھندو مندر گنگا مائيه جهلملہ ۾ واقع آھي، جڏهن ته جين ڌرم جو اُواسگگهارم پارشوا تيرٿ ناگپورا (دُرگ ڀرسان) ۾ آھي، جتي سڄي ڀارت مان ياتري ايندا آھن۔ لنگوروير مندر ڀارت جو واحد مندر آھي جيڪو ديوتا لنگوروير کي وقف ٿيل آھي ۽ دُرگ ۾ واقع آھي۔
ڀِلائي شھر ۾ ڀِلائي اسٽيل پلانٽ موجود آھي۔
موجوده ضلعي مجسٽريٽ ۽ ڪليڪٽر شري اڀيجيت سنگھ (آئي۔اي۔ايس) آھن۔

## جاگرافي
دُرگ ھيٺين ضلعن سان گھريل آھي:

# بيمتارا — اتر
# بالود — ڏکڻ
# رائيپور — اوڀر
# ڌمتري — ڏکڻ اوڀر
# راج نندگائون — اولھ

### ميونسپل ڪارپوريشن
* دُرگ ميونسپل ڪارپوريشن
* ڀِلائي ميونسپل ڪارپوريشن
* ڀِلائي چرودا ميونسپل ڪارپوريشن
* رسالي ميونسپل ڪارپوريشن

### ميونسپل ڪائونسل
* جامل
* اهيواڙا
* ڪمھاري

### نگر پنچائت
* پتن
* ڌمدھا
* اُتائي

### دُرگ ۾ شهر
* دُرگ
* ڀِلائي

### دُرگ ۾ قصبا
* اهيواڙا
* آنڊا
* ڌمدھا
* جامل
* ڪمھاري
* مهامايا
* پتن
* اُتائي

## آبادي

ڀارت جي مردم شماري 2011ع مطابق، دُرگ ضلعي جي آبادي 3,343,872 ھئي، جيڪا ملڪ يوراگوئي جي آباديءَ جي لڳ ڀڳ برابر آھي يا آمريڪي رياست ڪنيڪٽيڪٽ جي آباديءَ جي برابر آھي۔ ھن حساب سان ھن کي ڀارت ۾ 100هون نمبر حاصل آھي (ڪُل 640 ضلعن مان)۔ آبادي جي گنجائش 319 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر آھي۔ 2001ع کان 2011ع تائين آبادي ۾ واڌ جي شرح 18.95٪ رھي۔ جنس تناسب 988 عورتون في 1,000 مرد آھي ۽ خواندگي جي شرح 79.69٪ آھي۔ ضلعي جي ورهاست کان پوءِ آبادي 1,721,948 رھي، جن مان 64.15٪ شهري علائقن ۾ رھن ٿا۔ درج فهرست ذاتون 14.26٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 5.88٪ آھن۔

### ٻوليون

ڀارت جي مردم شماري 2011ع وقت، 58.89٪ آبادي ڇتيسڳڙھي، 25.02٪ هندي، 2.82٪ تيلگو، 2.68٪ اوڙيا، 2.24٪ مرهٽي، 2.08٪ ڀوجپوري، 1.29٪ بنگالي ۽ 1.25٪ پنجابي کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندا ھئا۔

مقامي ٻولي ڇتيسڳڙھي آھي جيڪا ديو ناگري لپي ۾ لکي ويندي آھي۔

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* دُرگ ضلعو گزيٽيئر (هندي) दुर्ग-दर्पण
بيمتيارا ضلعو

**بيميتارا ضلعو** ڇتيس ڳڙھ، ڀارت جي ھڪ نئين ضلعي طور سڃاتو وڃي ٿو۔ بيميتارا شھر ضلعي جو انتظامي هيڊڪوارٽر آھي۔
ضلعي جو سرڪاري افتتاح 13 جنوري 2012ع تي وزيراعليٰ رامن سنگھ طرفان ڪيو ويو۔ شروتي سنگھ (آئي۔اي۔ايس) پهرين ضلعي ڪليڪٽر بڻجي۔ بيميتارا ۾ ٻه انتظامي سب ڊويزن آھن: بيميتارا ۽ سجا۔
موجوده ڪليڪٽر ولاس سنديپن ڀوسڪر (آئي۔اي۔ايس) آھن۔

## آبادي

ضلعي جي ڪل آبادي 795,759 آھي، جن مان 74,567 (9.37٪) شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ بيميتارا ۾ جنس تناسب 1001 عورتون في 1000 مرد آھي ۽ خواندگي جي شرح 70.58٪ آھي۔ درج فهرست ذاتون 18.10٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 4.67٪ آبادي تي مشتمل آھن۔

2011ع جي مردم شماري مطابق، 97.43٪ آبادي ڇتيسڳڙھي ۽ 1.96٪ هندي کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي ھئي۔

## انتظام
### بلاڪ / منڊل
بيميتارا ضلعو 5 تحصيلن (تعلڪن) تي مشتمل آھي۔ ھيٺ تحصيلن جي فهرست ڏجي ٿي:

## معيشت
بيميتارا جي معيشت زراعت تي ٻڌل آھي۔ لڳ ڀڳ 80٪ ماڻهو پنهنجن کيتن ۽ فارمن تي ڪم ڪن ٿا۔ تقريباً 10٪ سرڪاري ملازم آھن، جيڪي تعليم، آبپاشي، عوامي تعميراتي کاتو ۽ فوڊ ڪارپوريشن آف انڊيا ۾ ڪم ڪن ٿا۔ باقي 10٪ واپار، ريئل اسٽيٽ ۽ پرچون ڪاروبار سان لاڳاپيل آھن۔ بيميتارا جو ايڪسائيز کاتو لڳ ڀڳ 5 ڪروڙ روپين جا ٽيڪس گڏ ڪري ٿو۔

## ثقافت
بيميتارا جي ثقافت ڇتيسڳڙھي رسم رواج، روايتن ۽ اخلاقي قدرن سان متاثر آھي۔ ٻين علائقن وانگر هتي پڻ منڊائي، پنٿي ۽ ميلا مختلف موقعن تي منعقد ٿين ٿا۔ "ماتر" ڀائي دوج جي موقعي تي منعقد ڪيو وڃي ٿو، جيڪو لکشمي پوڄا (ديوالي) کان پوءِ ٻئي ڏينهن ٿيندو آھي، جڏهن ته منڊائي ۽ ميلا مگھ پورنيما (فيبروري–مارچ) ۾ ملهايا وڃن ٿا۔ ديوالي، هولي ۽ ٻين ھندو تہوارن سان گڏ علائقائي تہوار پڻ ملهايا وڃن ٿا، جن ۾ هريلي، پولا، تيجا، ديو اُٿاني ايڪادشي ۽ ڪارتيڪ پورنيما شامل آھن۔

## حوالا
داڻي وارا فصل

**داڻي وارا فصل** (Cereal) هڪ اهڙا گاھ آهن جن کي ان جي کائڻ لائق داڻن يا ٻجن لاءِ پوکيو ويندو آهي. داڻي وارا فصل دنيا جون سڀ کان وڏا فصل آهن ۽ انهن کي بنيادي خوراڪ (Staple food) طور استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان ۾ چانور، ڪڻڪ، جؤ، جوئر، ٻاجهر ۽ مڪئي شامل آهن.

## تاريخي پس منظر
داڻي وارن فصل جي پوکيءَ جي شروعات لڳ ڀڳ 8,000 سال اڳ نيو لٿڪ (Neolithic) دور ۾ ٿي:
* **فرٽائل ڪرسينٽ:** ڪڻڪ ۽ جؤ جي شروعات هتان ٿي.
* **اوڀر ايشيا:** چانورن ۽ جوار جي پوک هتان شروع ٿي.
* **آمريڪا:** مڪئي لڳ ڀڳ 9,000 سال اڳ ڏکڻ مڪسيڪو جي مقامي ماڻهن متعارف ڪرائي.

20 هين صديءَ ۾، **سائو انقلاب** (Green Revolution) داڻي وارا فصل جي پيداوار ۾ زبردست اضافو ڪيو. لفظ "سيريل" (Cereal) رومي ديوي "سيريز" (Ceres) جي نالي مان ورتل آهي، جيڪا داڻي وارا فصل ۽ زرخيزي جي ديوي مڃي ويندي هئي.

## استعمال ۽ غذائيت
داڻي وارا فصل کي سڌو سنئون پچائي کائبو آهي يا وري ان کي پيهي اٽو بڻائي ماني، حلوا ۽ ٻيون شيون تيار ڪيون وينديون آهن.
* **نشاستو (Starch):** داڻي وارا فصل ۾ نشاستو وڏي مقدار ۾ هوندو آهي، جنهن ڪري ان کي تخمير (Fermentation) ذريعي شراب يا بيئر ۾ پڻ تبديل ڪري سگهجي ٿو.
* **سائيڊو سيريلز (Pseudocereals):** اهڙا ٻج جيڪي داڻي وارا فصل وانگر کائجن پر اهي گاهه جي خاندان مان نه هجن، جهڙوڪ ڪوئينوا (Quinoa) ۽ بڪ وِيٽ.

## ماحولياتي اثر ۽ زراعت
داڻي وارا فصل جي پوک جا ماحول تي گهرا اثر پون ٿا، خاص طور تي جڏهن هڪ ئي قسم جي فصل وڏي پيماني تي پوکي وڃي (Monoculture). انهن اثرن کي گهٽائڻ لاءِ پائيدار طريقا استعمال ڪري سگهجن ٿا:
* **انٽر ڪروپنگ (Intercropping):** هڪ ئي وقت مختلف فصل پوکڻ.
* **نو-ٽل فارمنگ:** زمين کي گھٽ کيڙڻ ته جيئن مٽي جي زرخيزي برقرار رهي.

## حوالا
معمار سنان

**معمار سنان** (Mimar Sinan) عثماني سلطنت جو سڀ کان مشهور ۽ عظيم معمار، انجنيئر ۽ رياضي دان هو. هن سلطان سليمان اعظم، سلطان سليم II ۽ سلطان مراد III جي دور ۾ "شاهي معمار" (Chief Royal Architect) طور خدمتون سرانجام ڏنيون.

## شروعاتي زندگي ۽ فوجي سفر
سنان هڪ سنگ تراش (Stonemason) جو پٽ هو. هن فني تعليم حاصل ڪرڻ کانپوءِ فوج ۾ شموليت اختيار ڪئي ۽ هڪ فوجي انجنيئر طور پاڻ کي مڃايو.
* هن فوجي مهمن دوران قلعا، رستا، پلون ۽ پاڻي جون ناليون (Aqueducts) تعمير ڪرڻ ۾ مهارت حاصل ڪئي.
* اٽڪل 50 سالن جي عمر ۾، کيس سلطنت جو مکيه معمار مقرر ڪيو ويو، جنهن عهدي تي هو لڳ ڀڳ 50 سالن تائين رهيو.

## اهم شاهڪار
معمار سنان 300 کان وڌيڪ وڏيون عمارتون تعمير ڪيون، جن ۾ مسجدون، مدرسا، پلون ۽ ڪاروان سرائون شامل آهن:
# **سليميه مسجد (ايڊرني):** هن مسجد کي سنان پنهنجو "بهترين شاهڪار" (Masterpiece) قرار ڏنو.
# **سليمانيه مسجد (استنبول):** هيءَ سندس سڀ کان مشهور اڏاوت آهي.
# **مھمد پاشا سوڪولوويچ پل:** ويشي گراڊ ۾ واقع هيءَ پل انجنيئرنگ جو اعليٰ نمونو آهي.

## اثر ۽ شاگرد
سنان کي ويسٽ (اولهه) جي عظيم فنڪار **مائيڪل اينجلو** سان تشبيهه ڏني ويندي آهي. سندس تربيت هيٺ ڪيترن ئي معمارن شهرت حاصل ڪئي:
* **صدف ڪار محمد آغا:** جنهن استنبول جي مشهور "نيري مسجد" (Sultan Ahmed Mosque) تيار ڪئي.
* **معمار خيرالدين:** جنهن موسٽار (Mostar) جي مشهور پل "اسٽاري موسٽ" (Stari Most) جو نقشو ٺاهيو.

## حوالا
ٽرگناميٽري

**ٽرگناميٽري** (Trigonometry) يا **ٽڪنڊي ماپ**، رياضيءَ جي اها شاخ آهي جنهن جو تعلق ٽڪنڊن جي ضلعن جي ڊيگهه ۽ انهن جي زاوين جي وچ ۾ موجود تعلقات سان آهي. خاص طور تي، ٽرگناميٽريءَ جا تفاعل (Functions) هڪ قائم الزاويا ٽڪنڊي جي زاوين ۽ ان جي ضلعن جي نسبت (Ratio) جي وچ ۾ لاڳاپو بيان ڪن ٿا.

## تاريخي پس منظر
* **قديم يونان:** هي علم ٽين صدي قبل مسيح ۾ يوناني دنيا ۾ جاميٽري (Geometry) کي فلڪياتي مطالعي لاءِ استعمال ڪرڻ دوران اڀريو. يونانين جو وڏو ڌيان "چوڊرس" (Chords) جي حسابن تي هو.
* **هندستان:** قديم هندستاني رياضيدانن سڀ کان پهريان ٽرگناميٽري جي نسبتن (جهڙوڪ سائن - Sine) جا ٽيبل تيار ڪيا.

## استعمال
ٽرگناميٽري تاريخي طور تي هيٺين شعبن ۾ استعمال ٿيندي رهي آهي:
* **نيويگيشن (Navigation):** سمنڊن يا خلا ۾ رستن جي نشاندهي لاءِ.
* **سروي (Surveying):** زمين جي ماپ ۽ نقشن جي تياريءَ لاءِ.
* **فلڪيات (Astronomy):** ستارن ۽ سيارن جي فاصلي کي ماپڻ لاءِ.
* **جيوڊيسي (Geodesy):** زمين جي ماپ ۽ شڪل جو مطالعو.

## ٽرگناميٽري سڃاڻپون (Identities)
ٽرگناميٽري پنهنجي ڪيترين ئي "سڃاڻپون" يا فارمولن (Identities) جي ڪري مشهور آهي. اهي سڃاڻپون پيچيده رياضياتي جملن کي سادو ڪرڻ، انهن کي مفيد صورت ۾ آڻڻ، يا مساواتن کي حل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آهن.

## حوالا
جنجگير-چمپا ضلعو

**جنجگير–چمپا ضلعو** ڀارت جي رياست ڇتيس ڳڙھ جو ھڪ ضلعو آھي۔ ضلعي جو هيڊڪوارٽر جنجگير شھر آھي، جيڪو ڪلاچوري خاندان جي مهاراجا ججواليا ديو سان منسوب ڪيو وڃي ٿو۔ چمپا شھر جو نالو راجا وير بهادر جي گھوڙي “چمپاڪ” تان پيو۔ اڳي ھي ضلعو بلاسپور ضلعي جو حصو ھو، پر 1998ع ۾ ان کي الڳ ضلعو بڻايو ويو۔ هتي جي رهواسي اڪثر ويجهن ڳوٺن مان لڏي آيل آهن۔
موجوده ڪليڪٽر جتندر ڪمار شڪلا آھن۔

## تاريخ
جانجير–چمپا ضلعو، جيڪو رياست جي مرڪزي حيثيت سبب ڇتيس ڳڙھ جو دل سڏيو وڃي ٿو، 25 مئي 1998ع تي قائم ٿيو۔ هتي جو وشنو مندر هن علائقي جي سنهري ماضيءَ جي عڪاسي ڪري ٿو۔ جانجير–چمپا ۾ ڪيترائي تاريخي مندر موجود آهن۔

15 آگسٽ 2021ع تي ان وقت جي ڇتيس ڳڙھ جو وزيراعليٰ نون ضلعن جي قيام جو اعلان ڪيو، جن مان هڪ سڪتي ضلعو هو، جيڪو جانجير–چمپا مان ڪيترن ڳوٺن ۽ شهرن کي ڌار ڪري ٺهرايو ويو۔

## معيشت
ڪي ايس ڪي انرجي وينچر (6 × 600 ميگاواٽ) ضلعي جو اهم حرارتي بجلي گهر آهي۔

## آبادي

ڀارت جي مردم شماري 2011ع مطابق، جانجير–چمپا جي آبادي 1,619,707 هئي، جيڪا ملڪ گني بساؤ جي آبادي جي لڳ ڀڳ برابر آهي يا آمريڪي رياست آئيڊاهو جي برابر آهي۔ هي آبادي جي لحاظ کان ڀارت ۾ 308هون وڏو ضلعو آهي (640 ضلعن مان)۔ ضلعي جي آبادي جي گنجائش 421 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي۔ 2001ع کان 2011ع تائين واڌ جي شرح 23.01٪ رهي۔ جنس تناسب 991 عورتون في 1,000 مرد آهي ۽ خواندگي جي شرح 73.7٪ آهي۔

ورهاست کان پوءِ ضلعي جي آبادي 966,671 رهي، جن مان 163,553 (16.92٪) شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ جنس تناسب 973 عورتون في 1000 مرد آهي۔ درج فهرست ذاتون 25.81٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 8.58٪ آهن۔

2011ع جي مردم شماري مطابق، 94.16٪ آبادي ڇتيسڳڙھي ۽ 4.30٪ هندي کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي هئي۔

## پڻ ڏسو
* جانجير–چمپا لوڪ سڀا حلقو

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* جانجير فيسبڪ
* سرڪاري ويب سائيٽ
ڪوربا ضلعو

**ڪوربا ضلعو** مرڪزي ڀارت جي رياست ڇتيس ڳڙھ جو هڪ انتظامي ضلعو آهي۔ هن ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪوربا شهر آهي۔ ايراضيءَ جي لحاظ کان هي رياست جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي۔

## تاريخ
ضلعي جو نالو ڪوروا قبيلو تان پيو، جيڪو اتر ڇتيسڳڙھ ۾ آباد آهي۔

ڪوربا اڳ ۾ گوري ڳڙھ جي نالي سان سڃاتو ويندو هو۔ شروعات ۾ هي علائقو هائيهايواشي راڄ جي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو، بعد ۾ مراٺن هن علائقي تي قبضو ڪيو۔ ضلعي جا مختلف حصا گونڊ ۽ ڪنور برادريءَ سان لاڳاپيل زميندارن جي قبضي ۾ هئا۔ ڪوروا قبيلن گوري ڳڙھ جي حڪمرانن کي هٽائي علائقي تي حڪومت ڪئي، پر پوءِ رتن سنگھ جي اڳواڻيءَ ۾ راجپوتن کين بي دخل ڪيو۔ 1861ع ۾ ڪوربا نئين ٺهندڙ بلاسپور ضلعي جو حصو بڻيو۔

## جاگرافي
هي ضلعو رياست جي اتر حصي ۾ واقع آهي، جتي ڇتيس ڳڙھ جو ميدان سرگوجا پليٽو سان ملي ٿو۔ ڏکڻ طرف ميدان آهن، جڏهن ته اولهه ۾ مڪال جبلن جو سلسلو آهي۔ اوڀر ۾ ديوپاهاڙي جبل آهن۔ هي ٻيلن سان ڍڪيل ٽڪريون هسديو ندي جي واديءَ سان ورهايل آهن۔ ڪاريلا ٽڪري هتي جي اهم ٽڪري آهي، جنهن جي اوچائي 3253 فوٽ آهي۔ ڪٽگهورا جي اتر ۾ هسديو ۽ گيگ نديون سرگوجا ضلعي سان ملن ٿيون۔ تان ۽ چورائي نديون به هسديو ۾ شامل ٿين ٿيون۔

ڪوربا پنهنجي ڪوئلي جي کاڻين لاءِ مشهور آهي، جهڙوڪ گيوارا ايريا، ڪسمندا ايريا ۽ ديپڪا ايريا (سي اي سي ايل – ڪول انڊيا جي ماتحت) جيڪي ڪوربا ڪوئلا ميدان ۾ واقع آهن۔ هتي بجلي گهر پڻ آهن جهڙوڪ اين ٽي پي سي، ڇتيس ڳڙھ رياستي بجلي پيداوار ڪمپني ۽ بالڪو۔

## آبادي

ڀارت جي مردم شماري 2011ع موجب ڪوربا ضلعي جي آبادي 1,206,640 هئي، جيڪا ملڪ بحرين يا آمريڪي رياست نيو هيمپشائر جي لڳ ڀڳ برابر آهي۔ هي آبادي جي لحاظ کان ڀارت ۾ 395هون نمبر رکي ٿو۔ ضلعي جي آبادي جي گنجائش 183 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي۔ واڌ جي شرح 2001ع کان 2011ع تائين 19.25٪ رهي۔ جنس تناسب 971 عورتون في 1000 مرد آهي، ۽ خواندگي 73.22٪ آهي۔ 36.99٪ آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي۔ درج فهرست ذاتون 10.33٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 40.90٪ آهن۔

2011ع جي مردم شماري مطابق 82.68٪ آبادي ڇتيسڳڙھي، 11.61٪ هندي، 1.00٪ ڪوروخ، 0.94٪ ڀوجپوري، 0.61٪ بنگالي ۽ 0.41٪ اوڙيا کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي هئي۔

## ثقافت
هي ضلعو پنهنجي قبائلي ثقافت لاءِ مشهور آهي۔ سڀ کان وڏا قبيلہ گونڊ ۽ ڪنور آهن، جڏهن ته ڪوروخ، بنجهوار، دهنوار ۽ ماجهوار پڻ هتي رهن ٿا۔

پهاڙي ڪوروا ۽ بيرهور اهم قبيلہ آهن، جيڪي اڪثر جابلو ۽ ٻيلن وارن علائقن ۾ رهن ٿا۔

مکيه قبائلي ميلن ۾ ديو اُٿاني، پولا، ڇرڇهرا، ڪرما ۽ هريلي شامل آهن۔

هريلي برساتي مهينن ۾ ملهايو ويندو آهي ۽ هارين سان لاڳاپيل آهي۔ پولا ميلو دوران مٽيءَ جا ٺهيل بيل پوڄيا ويندا آهن۔

پانٿي ناچ، رائوت ناچا، ڪرما ناچا، بار ناچا ۽ سوا ناچ روايتي ناچ آهن۔

## پڻ ڏسو
* بانڪي مونگرا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* ڪوربا سرڪاري ويب سائيٽ
* ڪوربا ۾ بجلي پيداوار بابت ڄاڻ
مونگيلي ضلعو

**مونگيلي ضلعو** ضلعي مان هڪ آهي، جيڪو ڇتيس ڳڙھ، ڀارت ۾ واقع آهي، جنهن جو هيڊڪوارٽر مونگيلي ۾ آهي۔ هي ضلعو 2013ع ۾ بلاسپور ضلعي مان الڳ ڪري ٺاهيو ويو۔

## ميڊيا ۾ مقبوليت
نيٽ فلڪس فلم *[[چمن بهار]]* جي ڪهاڻي مونگيلي ضلعي جي پسمنظر ۾ ٻڌل آهي۔ ڪهاڻي هڪ نوجوان جي چوڌاري ڦرندي آهي، جيڪو اڌ ويران روڊ تي پان جو ٺيلا هلائي ٿو، ۽ اهو سڀ ان دور ۾ ڏيکاريو ويو آهي جڏهن مونگيلي ضلعو بلاسپور ضلعي مان الڳ ڪيو ويو۔ اداڪار جتندر ڪمار مرڪزي ڪردار ادا ڪري ٿو۔

## انتظامي ورهاست
مونگيلي ضلعو پنج تحصيلن تي مشتمل آهي:
* مونگيلي 
* لورمي 
* پٿريا
* سرڳائون
* لالپور ٿاڻو

ضلعي جي نمائندگي لاءِ رياستي اسيمبلي ۾ ٻه حلقا آهن:
* مونگيلي اسيمبلي حلقو
* لورمي اسيمبلي حلقو

## انتظامي ورهاست
مونگيلي ضلعو پنج تحصيلن تي مشتمل آهي:
* مونگيلي 
* لورمي 
* پٿريا
* سرڳائون
* لالپور ٿاڻو

ضلعي جي نمائندگي لاءِ رياستي اسيمبلي ۾ ٻه حلقا آهن:
* مونگيلي اسيمبلي حلقو
* لورمي اسيمبلي حلقو

## آبادي

2011ع جي مردم شماري مطابق ضلعي جي آبادي 701,707 هئي، جن مان 65,439 (9.33٪) شهري علائقن ۾ رهندا هئا۔ 2001ع کان 2011ع تائين آباديءَ ۾ واڌ جي شرح 38.29٪ رهي۔ 1,20,631 (17.19٪) آبادي 6 سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن تي مشتمل هئي۔ مونگيلي ۾ جنس تناسب 974 عورتون في 1000 مرد آهي ۽ خواندگي جي شرح 64.75٪ آهي۔ درج فهرست ذاتون 27.70٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 10.37٪ آهن۔

2011ع جي مردم شماري مطابق 97.25٪ آبادي ڇتيسڳڙھي ۽ 1.45٪ هندي کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي هئي۔

## ڏسڻ جهڙيون جڳهيون
* اچانڪمار ٽائيگر رزرو
* سيٽ گنگا
* کڙاگهاٽ
* راجيو گانڌي ذخيره (کڌيا ذخيره)
* مڊڪو ٻيٽ
* امر ٻيٽ ۽ مندر 
* هٿيڻي ڪلا مندر
* شِو گهات

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
رائيڳڙھ ضلعو

**رائيڳڙھ ضلعو** مرڪزي ڀارت جي رياست ڇتيسڳڙھ جو هڪ ضلعو آهي۔ رائيڳڙھ هن ضلعي جو هيڊڪوارٽر آهي۔

هي ضلعو اڳوڻين نوابي رياستن جي گڏجڻ سان ٺهيو: رائيڳڙھ، سڪتي، سرنگڙھ، اودئيپور ۽ جشپور۔ هاڻي جشپور الڳ ضلعو آهي۔ سڪتي هاڻي رائيڳڙھ ضلعي جو حصو ناهي۔ سرنگڙھ به 2021ع ۾ الڳ ڪيو ويو۔
هي ضلعو ڇتيس ڳڙھ جو تيزيءَ سان وڌندڙ صنعتي ضلعو بڻجي رهيو آهي۔ ڀارت جي قديم ترين جيوٽ ملن مان هڪ “موهن جيوٽ مل” هتي واقع هئي؛ اها ڇتيس ڳڙھ (۽ ورهايل مدھيا پرديش) جي واحد جيوٽ مل پڻ هئي۔ رائيڳڙھ ملڪ ۾ اسٽيل ۽ بجلي جي اهم پيداوار ڪندڙ علائقن مان هڪ آهي۔ هتي ڪيترائي اسٽيل ۽ پاور پلانٽ آهن جهڙوڪ JSPL، MSP، Monnet steel ۽ ٻيا ڪيترائي ننڍا ۽ وچولي پيداوار ڪندڙ۔ رائيڳڙھ پاڻ روزانو لڳ ڀڳ 20,000 ٽن ڪوئلو استعمال ڪري ٿو۔

## انتظاميا
رائيڳڙھ ضلعي ۾ 9 تحصيلون آهن:
# رائيڳڙھ
# اودئيپور (ڌرمجيائڳڙھ)
# خرسيا
# پُسور
# لائيلونگا
# تمنار
# ڳرڳهوڙا

## آبادي

ڀارت جي مردم شماري 2011ع مطابق رائيڳڙھ ضلعي جي آبادي 1,493,984 هئي، جيڪا ملڪ گيبون يا آمريڪي رياست هوائي جي لڳ ڀڳ برابر آهي۔ هي آبادي جي لحاظ کان ڀارت ۾ 336هون نمبر رکي ٿو (640 ضلعن مان)۔ آبادي جي گنجائش 211 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي۔ 2001ع کان 2011ع تائين آباديءَ ۾ واڌ جي شرح 18.02٪ رهي۔ جنس تناسب 993 عورتون في 1000 مرد آهي ۽ خواندگي جي شرح 73.7٪ آهي۔

ورهاست کان پوءِ ضلعي جي آبادي 1,112,982 رهي، جن مان 218,821 (19.66٪) شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ جنس تناسب 987 عورتون في 1000 مرد آهي۔ درج فهرست ذاتون 11.35٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 39.87٪ آهن۔

### ٻوليون

2011ع جي مردم شماري مطابق 72.34٪ آبادي ڇتيسڳڙھي، 8.63٪ اوڙيا، 8.32٪ هندي، 5.29٪ ڪوروخ، 1.07٪ بنگالي ۽ 1.04٪ ڀوجپوري کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي هئي۔

هتي ڳالهائجندڙ ٻولين ۾ آسوري به شامل آهي، جيڪا آسٽرو-ايشيائي خاندان جي ٻولي آهي ۽ لڳ ڀڳ 17,000 ماڻهو ڳالهائين ٿا۔

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* رائيڳڙھ ضلعي جو هوم پيج
ڌمتري ضلعو

**ڌمتري ضلعو** ڀارت جي رياست ڇتيس ڳڙھ جو هڪ ضلعو آهي۔ هي ضلعو 20°42' اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 81°33' اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي واقع آهي۔ ڌمتري ضلعو سرڪاري طور 6 جولاءِ 1998ع تي رائيپور ضلعي جي ٽن حصن ۾ ورهاست (رائيپور، ڌمتري ۽ مهاسمند) سان قائم ٿيو۔
ڌمتري جي موجوده ڪليڪٽر سُشري نمراٽا گانڌي آهي، جڏهن ته ڌمتري جو موجوده ميئر شري وجي ديوانگن آهي۔

## نالي جي وجه
ڌمتري جو نالو *ڌمما* ۽ *ترائي* مان نڪتل سمجھيو وڃي ٿو، جنهن جي لغوي معنيٰ ڌمما جي هموار زمين آهي۔ هي نالو علائقي جي ٻڌمت سان لاڳاپيل تاريخي پاڙن ڏانهن اشارو ڪري ٿو۔

## جاگرافي
ضلعي جو ڪل ايراضي 4084&nbsp;ڪلوميٽر² آهي ۽ اوچائي سمنڊ جي سطح کان 305 ميٽر آهي۔ هن ضلعي جون حدون اتر ۾ رائيپور ۽ درگ، اوڀر ۾ گريابند ضلعو، ڏکڻ ۾ نابَرنگپور ضلعو (اوڊيشا)، ڏکڻ اولهه ۾ ڪونڊاگائون ضلعو، ۽ اولهه ۾ ڪنڪر ۽ بالود ضلعن سان ملن ٿيون۔

هن ضلعي جي مکيه ندي مهاندي ندي آهي، جيڪا سيهاوا جي ٽڪرين مان نڪري ٿي ۽ هن علائقي تائين ان جا نالا ڪنڪن ندي، چتروتپالا، نيلوتپالا، مندوهاڻي، جئيرٿ وغيره پڻ بيان ڪيا ويندا آهن۔ هن جون شاخون سيو ناٿ، پئري، سونڌور، جوان، خَروُن ۽ شيوناٿ آهن۔ ڌمتري ضلعي جي زمينن جي زرخيزِي انهن ندين جي موجودگي سان لاڳاپيل سمجهي وڃي ٿي۔ هتان جو مکيه فصل ڌان (چانور) آهي۔

ڌمتري لڳ ڀڳ  رائيپور جي ڏکڻ ۾ NH 30 تي واقع آهي۔

## معيشت
ڌمتري ۾ 136 کان وڌيڪ چانورن جون ملون آهن۔

رويشَنڪر ساگر ڊيم (يعني گانگريل ڊيم) لڳ ڀڳ 570 چورس ڪلوميٽر زمين کي آبپاشي فراهم ڪري ٿو ۽ رياستي گادي رائيپور لاءِ صاف پيئڻ جي پاڻيءَ جو اهم ذريعو پڻ آهي، ان سان گڏ ڀِلائي اسٽيل پلانٽ کي به فراهمي ٿيندي آهي۔ هي ڊيم ضلعي جي گاديءَ کان لڳ ڀڳ 11&nbsp;ڪلوميٽر پري آهي۔ هتي 10 ميگاواٽ ۽ 1.2 ميگاواٽ جا ٻه هائيڊرو پاور پلانٽ لڳل آهن۔

رويشَنڪر ساگر ڊيم لڳ ڀڳ 57000 هيڪٽر زمين کي آبپاشي فراهم ڪري ٿو ۽ رائيپور لاءِ محفوظ پيئڻ جي پاڻيءَ جو مکيه ذريعو پڻ آهي، جڏهن ته ڀِلائي اسٽيل پلانٽ ڏانهن به فراهمي ٿيندي آهي۔ ضلعي گاديءَ کان لڳ ڀڳ 11&nbsp;ڪلوميٽر پري واقع آهي۔ 10 ميگاواٽ هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور پلانٽ جو ڪم جاري آهي ۽ امڪان آهي ته جلد مڪمل ٿيندو۔

ايشيا جو پهريون سائفن ڊيم 1914ع ۾ مدم سلي وٽ تعمير ٿيو۔ مدم سلي کان علاوه سونڌور ڊيم ۽ دُڌاوا ڊيم اهم منصوبا آهن۔

ضلعي جي جغرافيائي ايراضي جو لڳ ڀڳ 52 سيڪڙو ٻيلن تي مشتمل آهي۔ ضلعي جي آبهوا اُستوائي آهي۔

## آبادي

ڀارت جي مردم شماري 2011ع مطابق ڌمتري ضلعي جي آبادي 799,781 هئي، جيڪا ملڪ ڪوموروس يا آمريڪي رياست سائوٿ ڊڪوٽا جي لڳ ڀڳ برابر آهي۔ هي آبادي جي لحاظ کان ڀارت ۾ 485هون نمبر رکي ٿو (640 ضلعن مان)۔ آباديءَ جي گنجائش  آهي۔ 2001ع کان 2011ع تائين آباديءَ ۾ واڌ جي شرح 13.11٪ رهي۔ جنس تناسب 1010 عورتون في 1000 مرد آهي ۽ خواندگي جي شرح 90.0٪ آهي۔ 18.65٪ آبادي شهري علائقن ۾ رهندي آهي۔ درج فهرست ذاتون 7.32٪ ۽ درج فهرست قبيلہ 25.96٪ آهن۔

ڀارت جي مردم شماري 2011ع وقت 92.63٪ آبادي ڇتيسڳڙھي ۽ 5.31٪ هندي کي مادري ٻولي طور ڳالهائيندي هئي۔

ضلعي جي ٽن ودھان سڀا حلقن مان سيهاوا حلقو ضلعي ۾ وڏي قبائلي آباديءَ سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته ڌمتري ۽ ڪُرود حلقن ۾ به قابلِ ذڪر آبادي موجود آهي۔

ڌمتري، ڪُرود ۽ ناگري ڌمتري ضلعي ۾ تحصيلن ۽ بلاڪن طور شامل آهن۔

ڌمتري ضلعو ٻن لوڪ سڀا حلقن (ڪنڪر ۽ مهاسمند) ۽ ٽن ودھان سڀا حلقن (ڌمتري، ڪُرود، سيهاوا) جي وچ ۾ واقع آهي۔

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا