open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بدر ڌامراھو

شاعر، اديب ۽ مقالا نگار **بدر الدين ڌامراهو**، 15 ڊسمبر 1961ع تي ڌامراھ، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي (سنڌي) ۽ ايم. فل آهي ۽ سيڪنڊري اسڪول ۾ استاد آهي.

## ادبي خدمتون
سندس ڪيتريون تحريرون شايع ٿيل آهن. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”سنسڪرت  سنڌي لغت“ (روشني پبليڪيشن 2008ع) ۽ ”لطيفي انسائيڪلوپيڊيا“ روشني پبليڪيشن: 2007) شامل آهن. سندس ڪتاب ”سنسڪرت سنڌي لغت“ کي 2008ع جي بھترين تحقيقي ڪتاب طور سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۽ ثقافت کاتي حڪومت سنڌ پاران اوارڊ ۽ ڌار ڌار 25000 رپين جا انعام ملي چڪا آهن.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:اديب
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جون شخصيتون
بدر سميجو

*نوجوان ليکڪ، سماجي اڳواڻ ۽ پ پ اڳواڻ، *'بدر سميجو*' 2 جولاءِ 1971ع تي پني عاقل ۾ پئدا ٿيو. سندس والد علي محمد خان سميجو زمينداري ڪِرت سان وابسته آهي.*

## ''تعليم''

*بدر سميجي 1997ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان انگريزي ادب ۾ ايم. اي ۽ 2003ع ۾ ايس. ايم. لا ڪاليج ڪراچيءَ مان ايل. ايل. بي ڪئي.*

## ''ادبي خدمتون''

*شروع کان ئي کيس ڏيهي توڙي پرڏيهي ادب سان دلچسپي رهي. سندس لکيل ڊراما پڻ سنڌي ۽ اردو چئنلن تان نشر ٿيا آهن. جن ۾ ’هم ٽي وي‘ تان ’هزار داستان‘ جي سري هيٺ سولو پلي مشهور رهيا. ان کان علاوه [[سنڌ ٽي وي|سنڌ ٽي. وي]] تان سندن ميزباني ۾ ’دي ليجنڊ‘ پروگرام پڻ نشر ٿيو. جنهن ۾ هن سنڌ جي اهم شخصيتن جا انٽرويو ڪيا. ادب ۽ سياست جا موضوع سندس پسند ۾ شامل آهن، ان کان علاوه مختلف سنڌي اخبارن ۾ ڪالم پڻ لکندو رهيو آهي. تازو 2009ع ۾ سندس ڪتاب ”بين الاقوامي سياست ۾ امن جو سوال“ ڇپجي مارڪيٽ ۾ آيو آهي.*

## ''ٻيون سرگرميون''

*بدر سميجو تازو ئي پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو آهي ۽ هن وقت ادبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ مصروف عمل آهي. سندس رهائش پنوعاقل ۾ آهي.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1971ع جون پيدائشون
بدر سومرو

*انساني حقن جو ڪارڪن، شاعر ۽ ڪهاڻيڪار *'پروفيسر بدر سومرو*' 13 جنوري 1958ع تي ڳوٺ [[ڳاڙهي موري|ڳاڙهي موري تعلقي]] ۽ ضلعي خيرپور ميرس ۾ پيدا ٿيو.*

## ''تعليم''

*هن فائين آرٽس ۾ ڊپلوما ۽ صحافت ۾ ايم. اي ڪئي آهي.*

## ''خدمتون''

*هو سٺو ڪالم نگار آهي. انساني حقن جي تنظيمن سان سندس گهڻي وابستگي رهي آهي. هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جو باني ميمبر ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي تنظيمن جهڙوڪ: ايمنسٽي انٽرنيشنل، هيومن رائيٽس واچ، ريڊ ڪراس انٽرنيشنل ۽ سائوٿ ايشيا هيومن رائيٽس ڪميشن جو ميمبر ۽ سهڪاري رهيو آهي. سندس ڇپيل تصنيفن ۾ ”ندامت“ (ڪهاڻيون 1990)، ”ڪراچيءَ جو ڇا ٿيندو؟“ (1994)، ”سنڌ ۾ ٻيو ڇا ٿيندو؟“ (تحقيقي رپورٽ 1994). انساني حقن جو پڌرنامو (ترجمو: 1990)، سنڌ انڪوائري (انساني حقن جي ڪميٽين جي تحقيقي رپورٽ (1990) شامل آهن. جڏهن ته سندس ڪجهه ڪتاب اڻ ڇپيل صورت ۾ وٽس موجود آهن.*

## ''ھن وقت''

*هو هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ جي ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ۾ اسسٽنٽ پروفيسر آهي ۽ ڄامشوري ۾ رهندڙ آهي.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:1958ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي شخصيتون
بدر شاھ

شاعر **بدر شاھ** جو اصل نالو **بدرالدين شاهه** آهي؛ هن 15 نومبر 1965ع تي ڳوٺ وڪيي سانگي، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو.

## تعليم

تعليم ايم. اي معاشيات اٿس.

## ادبي خدمتون

1991ع کان شاعريءَ جي شروعات ڪيائين، شاعريءَ ۾ مشهور شاعر آثم ناٿن شاهي سندس اُستاد آهي. غزل، نظم ۽ وايون سٺيون لکندو آهي، جڏهن تہ هن هائيڪا ۽ ترائيل بہ لکيا آهن. هو پاڻ بہ اسڪول ۾ اُستاد آهي. سندس شاعريءَ جو مجموعو تيار آهي.

## حوالا

زمرو:1965ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي شخصيتون
بدر قريشي

**''بدرالدين ”بدر“ ولد اميربخش ”امير“ قريشي** 12 اپريل 1941ع تي جيڪب آباد ۾ ڄائو.*

==*ملازمتون*==

*پنهنجي والد جي نوڪريءَ سانگي ڪراچيءَ ۾ اچي رهيو. تعليم انٽر آرٽس هئس. ڪجهه وقت هڪ غيرسرڪاري دوائن جي ڪمپنيءَ ۾ ملازمت ڪيائين. ڪجهه عرصو انگريزيءَ ۾ صحافت به ڪيائين.*

==*ادبي خدمتون*==

*بدقسمتيءَ سان ڦوهه جوانيءَ ۾ هڪ روڊ حادثي کانپوءِ باقي سڄي حياتي بستري تي معذوريءَ حالت ۾ گذاريائين. سندس بسترو هڪ دريءَ جي ڀرسان رکيل هوندو هو، جيڪا هڪ اهڙي باغ ڏانهن کلندي هئي، جنهن ۾ ٻار راند روند ڪندا هئا. بس، زندگيءَ جو سڄو اتساهه اتان وٺندو هو ۽ ڏاڍي خوبصورت شاعري ڪندو هو. ڪڏهن به مايوس نه ٿيو ۽ نه وري چهري تي رنج جي ريکا آيس. بدر قريشيءَ کي علم ۽ ادب سان تمام گهڻو شوق هو. نظم خواهه نثر ۾ مسلسل لکندو رهيو. سال 1950ع ۾ پهريائين ”سرشار“ عقيليءَ ۽ بعد ۾ پنهنجي والد بزرگوار ”امير قريشيءَ“ وٽان شعر  سخن جي سکيا ۽ اصلاح حاصل ڪيائين. سنڌي زبان کان سواءِ اردوءَ ۾ به آسانيءَ سان شعر جوڙيندو هو. معذوريءَ واري حالت ۾ به سنڌي ادبي سنگت ڪراچيءَ جو سرگرم ميمبر رهيو، سندس معذوريءَ سبب ڪاروباري ڪاميٽيءَ جون سڀ گڏجاڻيون، سندس گهر تي ٿينديون هيون. سندس سنڌي شاعريءَ جو مجموعو قلمي صورت ۾ موجود آهي.*

==*وفات*==

*سندس عمر گهڻي ڪانه ٿي ۽ پاڻ 17 يا 18 سالن جي تڪليف ده حياتيءَ کان پوءِ 30 جنوري 1990ع تي وفات ڪري ويو. کيس طارق روڊ ڪراچي وٽ واقع پِي. اِي. سي. ايڇ ايس قبرستان ۾ مٽيءَ ماءُ جي حوالي ڪيو ويو.*

==*حوالا''==

## حوالا

زمرو:1941ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي شخصيتون
بدرالمنير (ڪتاب)

*هيءُ ڪتاب مخدوم عبدالله جو لکيل آهي، جنهن ۾ [[محمد|رسول پاڪ]] <sup>صلي الله عليه وسلم</sup> جي سيرت ۽ سوانح تي روشني وڌل آهي. هن ڪتاب جي قيمت 12 آنا آهي. قاضي ابراهيم بن قاضي نورمحمد، محمد پريس، بمبئيءَ مان 1871ع ۾ ٻيهر ڇپايو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدرالمنير في احوال قيامت ڪبير

*هيءُ ڪتاب ([[وڏي قيامت|وڏيءَ قيامت]] جي بيان ۾) مخدوم عبدالله، منظوم سنڌيءَ ۾ سال 1184ھ/ 1770ع ۾ تصنيف ڪيو ۽ سال 1290ھ/1873ع ۾ بمبئيءَ مان ڇپيو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدعت ٽوڙ (ڪتاب)

**بدعت ٽوڙ**، هيءُ ڪتاب محمد حسين هاليجويءَ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 23 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، حافظ مولوي عبدالحميد سال 1934ع ۾ سکر مان ڇپايو.

## حوالا

زمرو:1934ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
بدگماني (ڪتاب)

*هيءُ ڪتاب نارائڻ داس واڌومل ميلاڻيءَ جو لکيل آهي. پاڪيٽ سائيز واري هن ڪتاب ۾ 71 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. منشي پوڪرداس ٿانورداس، [[شڪارپور]] مان سال 1914ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدلواھ ديھ

*[[جيڪب آباد تعلقو|تعلقي جيڪب آباد]] ۾ هڪ ديهه.*
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
هيروڊوٽس

**هيروڊوٽس** (489 ق.م _ 420 ق. م) يونان جو  وِدوان، سياح، تاريخدادن ۽ مهم جو شخص ٿي گذريو آهيسندس ڄمڻ جو هنڌ هيليڪارنس هو جيڪو ھن وقت ترڪي جي بندرگاهه واري شھر بوڊرم لڳ واقع هو 490 ۽ 480 ق.م جي وچ ۾ پيدا ٿيو. اهو دور انهن ٻن ڪاهن جي وچ وارو آهي جيڪي يوناني سرزمين تي ايرانين ڪيون هيون ۽ جن بابت اڳتي هلي کيس پنهنجي تاريخ ۾ بيان ڏيڻو هو. هو جنهن وقت پيدا ٿيو تڏهن هيليڪارنس ايرانين پاران فتح ڪيل هڪ يوناني ڪالوني هو ۽ ايرانين پاران فتح ڪيل اهڙين ڪالونين پاران پنهنجي آزادي ٻيهر حاصل ڪرڻ جون ڪوششون ئي ايراني سلطنت سان جوٽيل عظيم جنگين جو اهم ڪارڻ هيون. ايشيا مائنز جي شهر، فئليڪرناسز ۾ 489 ق.م ۾ ڄائو ۽ سن 420 ق. م ۾ ديهانت ڪيائين. هيروڊوٽس ڄائو، نپنيو، پَليو ۽ وڏو اُتي ئي ٿيو. پر پوءِ سياسي حالتون ڏسي اُتان لڏي ويو ۽ ايران جي شهنشاهه دارا اعظم (اول) جو ڌاڪو ٻُڌي، ان وٽ آيو ۽ دارا لاءِ ڪم ڪرڻ شروع ڪيائين.جڏهن 480 ق.م ۾ ايراني شهنشاهه  زرڪسيز جي وڏين فوجين جي پسپائي جي نتيجي ۾ اهي يوناني شهر آزاد ٿيا ته اتي سياسي عدم استحڪام جو هڪ دور شروع ٿي ويو ۽ هيرو ڊوٽس تڏهن اڃا نوجوان ئي هو جو کيس مجبوراً پنهنجو وطن ڇڏڻو پيو. جيئن ته سندس ڪٽنب هوندي سوندي وارو هو تنهن ڪري هن وٽ سفر ڪرڻ جا وسيلا موجود هئا ۽ هو ڪيترا ورهيه اوڀر ڀونوچ جي علائقن، مصر، فلسطين ويندي ميسوپوٽيميا تائين سفر ڪندو رهيو. شايد سندس ذهن ۾ اهو هو ته هو ايران سان عظيم جنگ جي تاريخ لکندو پر اڳتي هلي هن پنهنجي رٿا کي وڌائي ڇڏيو ۽ ٻيو دفعو مصر جو دورو ڪيائين ۽ ڏکڻ طرف اسوان تائين لهي ويو اولهه ۾ سائرينائڪا تائين ويو هليو ۽ وڏي همٿ ڪري ڪاري سمنڊ جي علائقي تائين ويو هليو جتي هو يوناني ڪالونين ۽ سٿيائي وحشين جي قبيلن سان پڻ رابطي ۾ آيو. هو هڪ کان وڌيڪ دفعا ايٿنس ويو جتي عظيم اٿينائي مدبر پيريڪلس سان واقفيت پيدا ڪيائين ۽ چيو وڃي ٿو ته 446 ق.م ۾ پنهنجي تاريخ جو هڪ ٽڪرو عوامي ميڙ ۾ پڙهي ٻڌايو هئائين ۽ کيس سرڪاري خزاني مان 10 ٽيليٽ (تقريباً 2000 پائونڊ) انعام به پيش ڪيو ويو هو..

## تصنيفون ۽ سوانحون
ھن جو ڪتاب **ھسٽريز**  ھن جي جڳ مشھور تصنيف آهي جنھن ڪري پھرين صدي عيسويءَ ۾ مشھور رومي ڏاھي سيسرو کيس **تاريخ جو ابو** جو لقب ڏنو. ان ۾ ھن فارسي ايمپائر ۽ يونانين وڇ ۾ لڳل جنگن جو احوال ڏنو آھي. اھو ھن يوناني ٻوليءَ جي آيونيائي لھجي ۾ لکيو ھو.

### ھسٽريز جا ترجما

* ھينري ڪيري (جج) وارو ترجمو 1849: text  ٽيڪسٽ تي ڪلڪ ڪري انٽرنيٽ تي پڙھو
* جارج رالسن وارو ترجمو 1858، 1860
* جارج ڪيمپبيل ميڪائولي وارو ترجمو 1890 ع ۾ ٻن جلدن ۾ لنڊن ۾ ميڪملن اينڊ ڪمپني طرفان ڇاپيو ويو

## وفات

هو پنهنجي زندگي جي آخري ورهين ۾ ڏکڻ اٽلي ۾ ٿُرائي جي يوناني ڪالوني ۾ رهڻ لڳو پر ائين نه ٿو ڏسڻ ۾ اچي ته هو ڪڏهن روم يا ٻئي ڪنهن ايٽرسڪن شهر ويو هو. سندس ڪتاب ۾ 429 ق.م کان پوءِ جي ڪنهن به واقعي جو ذڪر نه آهي ۽ سمجھيو وڃي ٿو ته هو انهي کان چار يا پنج ورهيه پوءِ فوت ٿي ويو آهي.

## حوالا

زمرو:ايشيا جي تاريخ
زمرو:تاريخ
زمرو:شخصيتون
زمرو:يونان
بدن و صحت

*هيءُ ڪتاب ڪنهيا لعل چيلارام سنتاڻيءَ جو ترتيب ڏنل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 157 صفحا ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، اسڪول ڪاليج اسٽورس، نئشنل پرنٽنگ ورڪس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1934ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، جنهن ۾ 164 صفحا آهن ۽ قيمت ساڍا اٺ آنا ڄاڻايل آهي، چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپيو. ستون ڇاپو، جنهن ۾ 154 صفحا آهن ۽ قيمت ساڍا اٺ آنا ڄاڻايل آهي، سو به چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻارهون ڇاپو، جنهن ۾ 156 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي، سو ايڊيوڪيشنل پبلشنگ ڪمپنيءَ طرفان ديش مترا پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدنصيب ٿري

*هيءُ ڪتاب، نامور اديب ۽ تعليمدان [[محمد اسماعيل عرساڻي|محمد اسماعيل عرساڻيءَ]] جو لکيل مشهور ڊرامو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 144 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ، ايڊيوڪيشنل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1939ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٻيو، هندستان بوڪ ڊيپو طرفان آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپيو. پنجون ڇاپو، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1948ع ۾ شايع ڪيو. ۽ ڇهون ڇاپو به آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس طرفان، سال 1957ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو هڪ ايڊيشن سنڌي ادبي بورڊ پاران به 1999ع ۾ ڇپيو. سيد غلام مصطفيٰ عرساڻي صاحب جي ٻن ڪتابن تي مشتمل ڪتاب ’ٻه ڪتاب‘ ڇپايو هو، جنهن ۾ ’بدنصيب ٿري‘ به شامل آهي.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدنو

**بَدنو** (Badno) ڌاتوءَ مان ٺهيل هڪ قسم جو ٿانءُ آهي، جيڪو عام طور تي پتل، جست، اسٽيل يا ٽامي مان تيار ڪيو ويندو آهي. ان کي سنڌي ٻوليءَ ۾ **’ڪؤنرو‘** پڻ چيو ويندو آهي.

## بناوت
بدني جي بناوت خاص هوندي آهي:
* هن کي پاڻي خارجي ڪرڻ لاءِ هڪ قدري **ڊگهي نالي** (ٽونٽي) لڳل هوندي آهي.
* مٿئين حصي تي هڪ وڏو سوراخ هوندو آهي جتان پاڻي ڀريو ويندو آهي.
* قديم دور ۾ هي رڳو ڌاتوءَ جو هوندو هو، پر هاڻي پلاسٽڪ جا بدنا پڻ عام آهن.

## استعمال
هيءُ ٿانءُ خاص ڪري هيٺين مقصدن لاءِ استعمال ٿئي ٿو:
# هٿ ۽ منهن ڌوئڻ لاءِ.
# طهارت (پاڪائي) حاصل ڪرڻ لاءِ.
# سنڌي ثقافت ۾ مهمانن جا هٿ ڌوئارڻ لاءِ به ڪؤنري ۽ چلمچي جو استعمال ٿيندو آهي.

## اصطلاح
سنڌي ٻوليءَ ۾ "بدني" يا "ڪؤنري" سان لاڳاپيل ڪجهه اصطلاح به مشهور آهن، جيڪي اڪثر روزاني جي گفتگو ۾ استعمال ٿيندا آهن.

## حوالا

زمرو:ٿانءُ
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:گھرو سامان
بدني بناوت ۽ فطرت جو اڀياس

*هيءُ ڪتاب رحيم بخش رياستي ۽ محمد اسماعيل منگيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 175 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] 1953ع ۾ شايع ڪيو. ڇاپو چوٿون، شيخ عبدالرسول، فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1958ع ۾ شايع ڪيو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بد ھاضمو

*هرڪا بيماري قدرتي قاعدن ٽوڙڻ ڪري ٿئي ٿي، اهڙيءَ طرح بدهاضمي جي بيماريءَ جا ڪارڻ هيٺيان آهن*: 
* *گيهه پوريءَ طرح ڪم نه آڻڻ ڪري بدهضمي ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ ته جيڪو کاڄ کائجي ٿو سو نڙيءَ واري نليءَ مان اندر پيٽ ۾ وڃي ٿو ۽ اُن جي جيري مان پيلي پِتُ ۽ نڙيءَ مان هڪ قسم جو پاڻي نڪري اچي کاڌي سان ملي ٿو، تنهن ڪري ئي کاڌو هضم ٿئي ٿو، اُها پتُ، چُن وانگر تمام تکي ۽ ڪوڙي آهي، جيڪڏهن آنڊي واري نلي سڻڀي کاڄ کائڻ ڪري سڻڀي نه هوندي، ته پت اُن ۾ زخم ڪري وجهندي، جنهن ڪري هاضمي جي طاقت کي نقصان رسندو.*
* *کاڌو وات ۾ خوب چٻاڙڻ ڪري پِڪ سان گڏجي اڌ پڪل ٿي اندر وڃي ٿو، پر جي اڌوگابرو چٻاڙي ڳهي وڃبو، يعني ڏندن جو ڪم به اوجهري کان وٺبو، ته کاڌو اندر دير سان هضم ٿيندو ۽ اندر پاڻيءَ ۾ مليل هئڻ ڪري بدبوءِ ڪندو، ۽ ائين پوريءَ طرح چٻاڙڻ ۽ ورزش نه ڪرڻ ڪري هاضمو خراب ٿئي ٿو.*
* *جيئن گرم چمنيءَ تي پاڻيءَ جو ڇنڊو وجهبو، ته ڀڄي پوندي، تيئن اونهاري ۾ گهڻي برف ڪم آڻڻ ڪري کاڌو هضم نه ٿي سگهندو آهي.
* *دير هضم کاڌو يعني گهڻو گوشت يا تمام ڪچو يا رڌل ميوو يا ڪچو کاڌو هاضمي جي شڪتي خراب ڪري ٿو. *
* آنڊي کي نفيس ڪرڻ يعني تمام سنهو اٽو يا سنها ڦلڪا، گهڻي سوڍا، کٽاڻ، مصالحو ۽ هاضمي جون ٽڪيون ۽ ٻيون اهڙيون شيون کائڻ ڪري هاضمي جي طاقت خراب ٿئي ٿي.*
* *پوري وقت تي نه کائڻ، يا هر هر کائڻ ۽ گهڻي کائڻ ڪري به هاضمو خراب ٿئي ٿو.*
## ''اپاءَ''
*حڪيم ان حوالي سان صلاح ڏيندا آهن ته*: 
* *سڻڀ پورو پنو کائجي، ڇو ته انهيءَ سان پِتُ نليءَ کي زخم نه ڪندي*
* *هرهڪ عضوي کان سپرد ٿيل ڪم چڱيءَ طرح وٺڻ ڪري، اُن ۾ رت جي گردش گهڻي ٿيندي ۽ اُهو عضوو مضبوط ٿيندو. انهيءَ ڪري ئي پڙهيل شخص اڻ پڙهيل کان سياڻو ٿئي ٿو ۽ لوهار جي ٻانهن سنياسيءَ جي بيٺل ٻانهن کان مضبوط ٿئي ٿي.*
* *گهڻي برف يا [[چانهه]]، گهڻي مصالحي، کٽاڻ ۽ ڪچي کاڌي ۽ ڪني ۽ ڪچي ميوي کائڻ کان پاسو ڪجي. کاڌو پوري وقت تي ۽ ڏينهن ۾ ٻه يا ٽي دفعا کائڻ گهرجي.*
* *جيئن ماڻهو تندرست ۽ جوان هوندو، تيئن کاڌي جو رس سندس رڳون گهڻو ڇڪينديون. انهيءَ ڪري ٿوري تڪليف اچڻ ڪري گهڻا جلاب وٺي ۽ اجايا زور ڏيئي هاضمي جي طاقت خراب ڪري نه ڇڏجي.*
## ''حوالا''
## حوالا

زمرو:پيٽ جون بيماريون
بدمعاش (ڪتاب)

*هي ڪتاب [[جمال ابڙو|جمال ابڙي]] جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي جيڪو مجموعي ۾ شامل هڪ ڪهاڻي ’بدمعاش‘ جي عنوان سان پاڪيٽ سائيز ۾ ڪچي جلد سان شايع ٿيو. هن ڪتاب ۾ ’پشو پاشا‘ واري مجموعي ۾ ڏنل سڀ ڪهاڻيون موجود آهن. هن ڪتابڙي جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سهڻي پبليڪيشن، اشرف آرٽ پريس حيدرآباد مان سال 1972ع ۾ ڇپايو.*

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدمعاشن جي ٽولي

**بدمعاشن جي ٽولي** ڪتاب ماستر هاسي مل ناٿاڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ 136 صفحا آهن. هن جي قيمت 8 آنا آهي. ڇاپو پهريون، هريسنگھ ائنڊ سنز، سال 1936ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:1936ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
بدو

**بدو** (واحد) يا **بدوي** (جمع) عربستان جو ڳوٺاڻو، بدوي، صحرانشين. شاهه لطيف پنهنجي ڪلام ۾، ٿر وارن سانگين يا ٿرن بر ۾ رهندڙ ۽ پاڻيءَ ۽ گاهه جي تلاش ۾ مال ڪاهي هلندڙ مارن پنهوارن جي رهڻي ڪهڻي، عرب جي بدوين جهڙي ڏسي، انهن کي استعاري طور **بر جا بدوي** ڪري ڄاڻايو آهي. بدوي عربستان جي رڻپٽ يا بيابان جا رھاڪو آھن جيڪي روايتي طور تي خانه بدوشي واري زندگي گذاريندا آهن. 
## لفظ جي معني
لفظ *بدوي* عربي ٻولي جو لفظ آهي جيڪو *بداء* لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي *ميدان*. بداء مان لفظ *بديا* ٺھيو جنھن جي معني آهي رڻپٽ. رڻپٽ يا بيابان کليل ميدان سمجھيا ويندا آهن. عربن ۾ بدو لفظ شھري ۽ مھذب ماڻھو جو ابتڙ سمجھيو ويندو آھي. 
## بدوي معاشرو

تاريخي طور تي ھي ماڻھو عربستان (عربي اپٻيٽ)، شام، اردن، اسرائيل، فلسطين، عراق، مصر، اتر آفريڪا ۽ ان سان لڳندڙ سرحدي علائقن ۽ وچ ايشيا جي رڻپٽن جا رھاڪو رھيا آھن. انھن ملڪن ۾  شھرن ۾ غيرمھذب طريقي سان رھندڙ ماڻھن کي پڻ بدو سڏيو ويندو آهي. بدوين جي سڃاڻپ انھن جي شديد قبائلي خصلتن جي ھجڻ ڪري ٿيندي آهي جن ۾ قبائلي مان ۽ شان، مساوات، سخاوت، جرئت، شاعرانه مزاج شامل آهن. وچولي دؤر جي مسلمان عالمن جو خيال هو تہ قرآن جي خالص عربي قريش قبيلن جي بدوي لھجي جي ويجھو ھئي پر جديد دؤر جي مسلمان عالمن جو خيال آهي تہ اھا ان دؤر جي عام شاعراڻي ٻولي ھئي جيڪا عربستان جي اولهندي پاسي مروج ھئي. بدوين جو گذر معاش چوپايو مال پالڻ ۽ چارڻ آهي تنھن ڪري اھي موسم جي حساب سان چاري ء پاڻي واري علائقن ۾ لڏيندا رھندا آھن، ۽ موسمي خانه بدوشي انھن جي زندگيءَ جو حصو ۽ سڃاڻپ ٿي چڪي آهي. اھي ان جي ڪري خيمن ۾ رھندا آھن. 

سعودي عرب ۽ اردن ۾ فوج ۾ ڀرتي بدوين مان ڪئي وڃي ٿي. عرب جا سامي نسل اُٺ پاليندڙ خانه بدوش ماڻهو **’بَدُو‘** سڏبا آهن. سندن مذهب اسلام آهي. پنهنجي مڪاني روايتن ۽ رسمن جي ڏاڍي پابندي ڪندا آهن. مهمان نواز ۽ انصاف پسند آهن. ننڍن ننڍن قبيلن ۾ منظم آهن. 20 صديءَ ۾ سنڌ جا ماڻهو حج ڪرڻ لاءِ پيادا ويندا هئا ته عربستان جي حدن ۾ ”بدو“ لوڪ سندن سامان سڙو ڦري وٺندا هئا، پر جيئن ته اهي ”بدو“ ڀلي پار جا يعني سڳوري سر زمين جا هئا، تنهنڪري سنڌي ماڻهو انهن لٽيرن کي به ادب ۽ حب وچان ”بَدو سڳورا“ چوندا هئا. بَدُو، جهالت واري دؤر ۾ عرب جو سڀ کان بد تهذيب قبيلو هو. مسلمان ٿيڻ کان پوءِ هيءُ قبيلو پنهنجون ڪيتريون ئي روايتي رسمون جاري رکندو اچي. بَدو گهڻو ڪري وارياسن علائقن ۾ رهندا آهن ۽ سندن رهائش خيمن ۾ هوندي آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* بدوي (لقب)

## حوالا

زمرو:عربستان
زمرو:عرب
زمرو:قبيلا
زمرو:رڻپٽ
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جي ثقافت
زمرو:عرب قومون
زمرو:عرب ثقافت
بدوي

**بدوي**( لقب) --
شڪارپور ۾ هڪ خاندان پهرين تخلص طور ۽ پوءِ لقب طور اهو لفظ استعمال ڪندو رهيو آهي، جيئن لطف الله بدوي، بيدل مسرور بدوي، احسان احمد بدوي ۽ غلام محمد بدوي. هن آڪهه مان اهم اديب، نقاد ۽ شاعر ٿي گذريا آهن.
حاجي امام بخش “خادم” لطف الله بدوي جو والد هو ۽ سندس ڪيترائي قصن جا ڪتاب ۽ سندس شاعريءَ جو ڪتاب “ڪليات خادم” جيڪو مرحوم لطف الله بدوي ترتيب ڏنو ۽ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپايو ويو هو. فقير غلام علي “مسرور” بدوي به پنهنجي شاعري، گائيڪي ۽ تصوف جي دنيا جو نهايت معتبر ۽ معروف نالو رهيو آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب جھڙوڪ سائين جي سوکڙي عرف ست گرو، مسدس مسرور، ڪليات مسرور ٻه حصا، هير رانجھو، پريم ساگر، فوائد المعنوي، راڳ جي شرعي حيثيت (ترجمو) بيدل نامو، واچوڙو مل (ناٽڪ) وغيره شايع ٿيل آهن. فقير غلام علي “مسرور” بدوي جو وڏو پٽ رحيم بخش بدوي “ڪوڙل” به ڪهاڻيون ۽ ڪجهه ناول لکيا، تن مان هڪڙو “مسٽر گھسيٽو خان” مون به پڙهيو هو، جيڪو سندس حيدرآباد ۾ رهڻ دوران دريءَ ۾ پيو هوندو هو. جيڪو اتان هڪ سياسي ڪارڪن سندن جڳهه تي قبضو ڪيو ۽ تڳائي کڻي ويو. رحيم بخش بدوي ڪجھه ڪهاڻيون به لکيون جن مان “اڌ ماڻهو” جي نالي سان رف پنن به تي لکيل منهنجي نظر مان گذري هئي. شاعري به ڪيائين. سندس تخلص “ڪوڙل” هو. سندس هڪ شعر جيو ياد اٿم سو ونڊ ڪيان ٿو. “مچي ويوملڪ ۾ اوچتو هي آزار فيشن جو، ٽئيون ٽوپڻ لچو لاعر سڀ يار ٿيو فيشن جو.”اها شاعري تقريباً 1956ع ڌاري ٿيل آهي. ان کان پوءِ غم روزگار جي ڳڻتي ادبي پورهئي کان ڌار ڪري ڇڏيو.. پاڻ هارمونيم به وڄائيندو ۽ ڳائيندو به هو.  فقير احمد بخش بدوي به هن ئي هار جو هڪ موتي آهي، جيڪو پنهنجي والد جي سنت پوري ڪندي اڄ به مختلف درگاهن تي سماع جون چوڪيون ڏيندورهي ۽ راڳ جي ترويج  سندس وڏو ڪردار آهي. اڄ پنهنجي مرشد جي درگاهه تي حاضري ڀريندو رهي ٿو. ان کان علاوه “سچل سارو سچ”، “فوائد المعنوي” جو اردو ترجمو، “تذڪره غوثيه” سندس ادبي ڪم طور سڃاڻپ بڻيل آهن.

## وڌيڪ ڏسو

* بدو يا بدوي (ماڻھو)

## حوالا

زمرو:لقب
بديع الجمال

*نهايت حسين شهزاديءَ جو نالو. ”سيف الملوڪ ۽ بديع الجمال“ جي عشقيه قصي جو هڪ ڪردار آهي.*

## ''تاريخ''

*[[سنڌ]] ۾ عام روايت آهي ته سيف الملوڪ نالي هڪڙي سوداگر سامان جو ٻيڙو ڀرائي اروڙ تي اچي لنگر هنيو. ان وقت سنڌ تي دلوراءِ جي بادشاهي هئي، جيڪو ظالم بادشاهه هو. ان جو قاعدو هو ته جيڪو سوداگر اچي لنگر هڻندو هو، ان کان ڏن طور هڪ رات لاءِ سندس زال پنهنجي محل ۾ سڏائيندو هو. سيف الملوڪ جي زال بديع الجمال ڏاڍي سهڻي هئي. سيف الملوڪ کي جڏهن بادشاهي حڪم جي خبر پئي ته هن خدا کي سوال ڪيو ته دلوراءِ جي ننگري ناس ڪر. سوداگر رات وچ ۾ اروڙ وٽان ٻنڌ ڏياري، جنهنڪري درياهه پنهنجو رُخ بلائي رات وچ ۾ ٻئي هنڌان وهڻ لڳو ۽ سيف الملوڪ پنهنجو ٻيڙو ڪاهي سلامتيءَ سان نڪري ويو. سيف الملوڪ ۽ بديع الجمال جو قصو صوفي شاعري ۾ ڳاتو ويو آهي. هماليه جبل جي ڪڇ ۾ ’سيف الملوڪ ڍنڍ‘ کان وٺي بدين ضلعي جي ڏکڻ ۾ هڪ ماڳ تي ’سيف الملوڪ جو کوهه‘ تائين ڪجهه ماڳ انهن ڪردارن سان منسوب آهن.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:لوڪ ڪردار
اپولو

انسان طرفان پهريون خلائي جهاز جيڪو چنڊ تي پهتو اهو Luna 2 هو ۽ چنڊ جي ڏورانهين پاسي جي ڄاڻ ۽ فوٽون ان ئي سال، Luna 3 ذريعي ڪڍيا ويا ۽ پهريون ماڻهو جيڪو چنڊ تي پهتو اهو خلائي جهاز، اَپولو Apollo 11 ذريعي 1969ع ۾ پهتو. 

زمرو:علم فليڪيات
زمرو:چنڊ
سج گرهڻ

thumb
thumb
thumb
thumb

**سج کي گرهڻ** لڳڻ جو سبب اهو آهي جو چنڊ سج جي آڏو اچي وڃي ٿو ۽ سج ڍڪجيو وڃي ۽ چوڌاري اوندهه ڇانئجيو وڃي. ڏهه ٻارهن منٽن کان پوءِ چنڊ، سج جي آڏو هٽي ويندو آهي ته وري ڏينهن روشن ٿي ويندو آهي.

سج گرهڻ ۾ سج طرف نه ڏسجي. مڪمل نموني سج ڍڪجي وڃي ته به ان ڏي اُگهاڙين اکين يا عام ڪاري چشمي سان به نه نهارجي، ڇو جو سج مان نڪرندڙ انفرا ريڊ شعاع (Radiation) جيڪي نظر نٿا اچن، اکين جي ماڻڪي (Retina) تباهه ڪري سگهن ٿا. سج گرهڻ وقت سج جي ان اونداهي ٿالهه کي خاص ڪارن چشمن ۽ تصديق ڪيل (Certified) اوزارن (Instruments) سان ڏسي سگهجي ٿو.

زمرو:سائينس
زمرو:علم فلڪيات
لئا تي

thumb| لئا تي 2011 ۾

**لئا تي** }
**لئا تي** (انگريزي ۾:ايل اي اي ٽي) () هڪ ماڊل ، جيڪا برازيل سان تعلق رکي ٿي. هوءَ 19 اپريل 1981ع ۾ برازيل ۾ پيدا ٿي هُئي. راندين جي تاريخ ۾ پهرئين ڀيرو، ليئا تي گرمائي اولمپڪس 2016 جي تقريب رونمائيءَ ۾ شرڪت ڪئي، اهڙي ريت هوءَ پهرئين ٽرانس جنس عورت (ٽرانس جينڊر وومن) بڻجي وئي جنهن اولمپڪس جي ميزباني ڪئي.  

زمرو:1981ع جون پيدائشون
زمرو:1981ء جون پيدائشون
زمرو:افراد تراجنسي
زمرو:اولاد 1981 (میلادی)
زمرو:اهالی بلو هوریزونته
زمرو:برازيل جون ايل جي بي ٽي شخصيتون
زمرو:برازيلي عورت ماڊلز
زمرو:جادوگر تخليق مضمون جي ذريعي تحرير شدهہ مضمون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:عورتون تراجنسي
زمرو:عورتون دگرباش جنسي
زمرو:ماڊل زن تراجنسي
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪونسيپشيون، چلي

**ڪونسيپشيون** چلي جو هڪ شهر آهي۔ ڪانسيپسيون  شهر پيڊرو ڊي والڊيوا پاران قائم ڪيو ويو هيو.

## حوالا
2016ع سمر اولمپڪس

2016ء گرمائی اولمپکس

**2016ء گرمائي اولمپڪس** ()، ان جو اولمپڪس ڪميٽي جو سرڪاری نالو *Games of the XXXI Olympiad* آهي۔ هي اولمپڪس مقابلا 2016ء ۾ برازيل جي شهر ريو ڊي جينيرو ۾ منعقد ٿيندا۔ هي ايڪٽيهون اولمپڪس مقابلا آهن۔

## وڌيڪ ڏسو
* اولمپڪس

## بیرونی روابط

* Rio de Janeiro 2016 from the International Olympic Committee
* Rio de Janeiro 2016 سرڪاري ويب سائٽ 

## حوالا

زمرو:ريو دي جينيرو ۾ ايڪهين صدي
زمرو:برازيل ۾ اولمپڪس
زمرو:گرمائي اولمپڪس
زمرو:2016ء گرمائي اولمپڪس
بدين (ڪتاب)

*’بدين‘ نالي سان هڪ ڪتاب، بدين ثقافتي ميلي (1976ع) پڙهيل مقالن تي مشتمل آهي، جنهن جو مرتب محمد سومار شيخ آهي. هي ثقافتي ميلو 1976ع ۾ بدين ضلعي جي اڳوڻي ڊپٽي ڪمشنر محترم منظور حسين ڀُٽي جي دلچسپيءَ سان لڳو هو. ميلي جي ادبي ڪاميٽيءَ جو صدر [[غلام علي الانا|ڊاڪٽر غلام علي الانا]] ۽ سيڪريٽري محمد سومار شيخ هو. ڪانفرنس ۾ پڙهيل مقالن کي مرحوم محمد سومار شيخ هيٺينءَ ترتيب سان گڏ ڪيو آهي*:

# *بدين ضلعي جو تاريخي مطالعو*
# *بدين ضلعي جو مذهبي مطالعو*
# *بدين ضلعي جون شخصيتون*
# *بدين ضلعي جو ادب*
# *بدين ضلعي جا فنڪار ۽ رانديگر*
# *آب پاشي نظام*
# *بدين ضلعي جا هنر*

*هيءُ ڪتاب ڊيمي سائيز ۾ 192 صفحن تي مشتمل آهي ۽ ان جي قيمت 15 رپيا آهي، جيڪو مهراڻ آرٽس ڪائونسل، حيدرآباد پاران 1979ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بدين پوٽا

*مسلمانن جي هڪ ذات جو نالو، جيڪي اڪثر [[حيدرآباد ضلعو|حيدرآباد]] ۽ ڪراچي ضلعن ۾ رهن ٿا.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
بڊام جو دڙو

**بڊام جع دڙو** قمبر تعلقي جي ديھ نورلکيءَ ۾ موجود بڊام ڍنڍ جي وچ ۾ آهي، جيڪا ڍنڍ پنري بڊاماڻيءَ جي ڏاڏي جي نالي پويان سڏجي ٿي. هيءُ دڙو ڪل چئن ايڪڙن تي محيط آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ سنڌ
بڊام ڍنڍ

*هي ڍنڍ قمبر ۽ وارهه جي سرحدي دنگ تي واقع آهي. جيڪا [[سنڌ]] جي هڪ مشهور ڪردار بڊاماڻي پنري جي نالي سان منسوب آهي. هن ڍنڍ کان ڪجهه مفاصلي تي ايف پي بند (Flood Projective Bund) گذري ٿو. عام طرح هن ڍنڍ کي ”پنري جي ڍنڍ“ به ڪري سڏيندا آهن، ڪنهن دور ۾ هن ڍنڍ تي پرڏيهي پکي جهجهي تعداد ۾ ايندا هيا پر هن وقت سوڪهڙي جو شڪار آهي.*

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ڍنڍون
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
ڪازي

**ڪازي** معنيٰ هوا. ڪامي ڪازي معنا قدرت طرفان موڪليل هوا. چنگيز خان جي پوٽي جڏهن چين کان جهازن جو وڏو ٻيڙو وٺي جپان تي حملو ڪيو ته جپان جي سمنڊ کان اُٿندڙ طوفان قبلائي خان جا ٻيڙا ٻوڙي رکيا ۽ سڄي لشڪر جون وايون بتال ٿي ويون. ڪي ٻُڏا، ڪي ڦٽيا، ٻيا جان بچائي اچي، پنهنجن جوين وٽ پهتا.  جپانين ڀلي ڀت سمجهيو ٿي ته هو قبلائي خان جي لشڪر جو مقابلو هرگز نه ڪري سگهن ها ۽ کين ان تيز هوا (ڪازي) بچايو، جنهن کي هو پنهنجي ديوتا (ڪامي) طرفان سمجهڻ لڳا. ٻي جنگ عظيم ۾ پرل هاربر تي جن پائليٽن فدائي حملو ڪيو هو يعني پنهنجي جان فدا ڪئي، انهن جو ڳجهو نالو **ڪامي ڪازي** ان ٽائفون  طوفان تان رکيو ويو هو، جنهن قبلائي خان جي لشڪر جو ٻيڙو ٻوڙيو ۽ جپانين کي بچايو.

زمرو:تاريخ
زمرو:جاپان
اسپيني ٻولي

**اسپيني ٻولي** (Spanish language) اسپين جي ٻولي آھي جيڪا اسپين کان علاوه دنيا جي 23 ملڪن ۾ سرڪاري ٻولي آھي ۽ ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڳالھائي ۽ سمجھي وڃي ٿي.

## حوالا

زمرو:ارجنٽائن جون ٻوليون
زمرو:ارجنٽينا جون ٻوليون
زمرو:استوائي گني جون ٻوليون
زمرو:اسپيني ٻولي
زمرو:اسپين جون ٻوليون
زمرو:اشتقاقي ٻوليون
زمرو:انڊورا جون ٻوليون
زمرو:ايڪواڊور جون ٻوليون
زمرو:ايڪوٽوريل گائينا جون ٻوليون
زمرو:ايڪيوڊار جون ٻوليون
زمرو:ايل سيلواڊور جون ٻوليون
زمرو:بوليويا جون ٻوليون
زمرو:بيليز جون ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون
زمرو:پاناما جون ٻوليون
زمرو:پيراگوء جون ٻوليون
زمرو:پيراگوئي جون ٻوليون
زمرو:پيرو جون ٻوليون
زمرو:جبل الطارق جون ٻوليون
زمرو:جمھوريہ ڊومينيڪا جون ٻوليون
زمرو:چلي جون ٻوليون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جون ٻوليون
زمرو:فاعلي فعلي مفعولي ٻوليون
زمرو:فلپائن جون ٻوليون
زمرو:ڪوسٽاريڪا جون ٻوليون
زمرو:ڪوسٽا ريڪا جون ٻوليون
زمرو:ڪولمبيا جون ٻوليون
زمرو:ڪيريبين جون ٻوليون
زمرو:ڪيوبا جون ٻوليون
زمرو:گٽيمالا جون ٻوليون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون
زمرو:گوئٽيمالا جون ٻوليون
زمرو:گوئٽي مالا جون ٻوليون
زمرو:ھونڊوراس جون ٻوليون
زمرو:ميڪسيڪو جون ٻوليون
زمرو:نڪاراگوا جون ٻوليون
زمرو:نڪاراگوئا جون ٻوليون
زمرو:وينزويلا جون ٻوليون
زمرو:وينيزويلا جون ٻوليون
زمرو:هونڊرس جون ٻوليون
زمرو:يوراگوئي جون ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
علي بابا

**علي بابا** جو اصلي نالو علي محمد، سندس والد جو نالو محمد يوسف بلوچ. 1940ع، ڪوٽڙيءَ ۾ سندس جنم ٿيو. سنڌي ٻوليءَ جو هو هڪ ناليوارو ناول نگار ۽ ڊراما نويس هو.

## اوائلي زندگي
سندس وڏا بلوچستان کان لڏي پهرين سيوهڻ، پوءِ ڪوٽڙيءَ ۾ رهيا. سندس والد ڪوٽڙيءَ ۾ ريلوي ملازم هو. پاڻ ڇهه درجا انگريزي پڙهيو.

## ملازمت
علي بابا پهرين ريلوي ۾ ڪلارڪ طور گهڙيو. هڪ سال نوڪري ڪيائين. پوءِ ٽيڪسٽائيل مل ۾ اسسٽنٽ مئنيجر طور 4 سال گذاريائين. 1965ع کان لکڻ شروع ڪيو اٿائين. اڄ سوڌو قلم هلي ٿو. شايد سنڌ ۾ اهو ئي ليکڪ/ ساهتيڪار آهي، جنهن کي پنهنجي ڪمائيءَ جو وسيلو فقط قلم آهي. ادب سندس پيٽ ڀرڻ جو ذريعو آهي. ڪلاڪار جون گهرجون اتي ڪڏهن ڪڏهن فن سان انصاف ڪرڻ کان روڪين ٿيون. ٻيو رولڙو سندس نصيب ۾ لکيل آهي. ڪٿي به ٿر ٿانءِ نه ٿيو آهي.
## ادبي کيتر
علي بابا هڪ سٺو جي لڳ ڀڳ ناٽڪ تخليق ڪيا. ڪھاڻيڪاري سان گڏ هو هڪ ناول نويس پڻ آهي. سندس ناٽڪ ”دنگيءَ منجهه درياهه“ 1981ع ۾ جرمنيءَ جي ناٽڪ واري ميلي ۾ ٽيون نمبر انعام کٽيو، جنهن ۾ هن سنڌو درياهه جي مهاڻن جو ذڪر ڪيو آهي. سندس ناول ”موهن جو دڙو“ ڪنهن مخزن ۾ قسطن ۾ هليل آهي. جيڪو بعد ۾ ڪتابي صورت ۾ ڇپجي چڪو آهي. هن جي لکڻيءَ ۾ ماحول، موضوع ۽ مسئلا گهڻو ڪري سنڌ جا آهن. هو جيڪي لکي ٿو، ڪنهن نه ڪنهن پسمنظر ۽ حقيقت تي مدار رکي ٿو. پنهنجن همعصرن کان بلڪل جدا، نرالو پر ناليوارو. هن جا ڪردار سامهون جيئرا انسان آهن. پڙهندي ڪڏهن همدردي ته ڪڏهن نظام (حڪومت) برخلاف نفرت جو ڀاؤ پيدا ٿيو پوي.

## اديبن جا رايا
سنڌ جي هڪ عالم، تاريخ نويس پير حسام الدين راشديءَ علي بابا کي ”سنڌ جي تاريخي عظمت بيان ڪندڙ“ ڪهاڻيڪار سڏيو آهي. تاج جويو لکي ٿو ته منهنجيءَ نظر ۾ هو ”سنڌ جي روح جو پارکو“ ڪهاڻيڪار آهي. تاج کيس امر جليل ۽ نسيم کرل کان پوءِ ٽيون نمبر بهترين ڪهاڻيڪار مڃي ٿو. نبض شناس، وقت جي نازڪ رڳ تي هن جا هٿ رکيل رهن ٿا ۽ دائمي اثر ڇڏين ٿا. سندس ڪهاڻي ”ڪجلا تجلا ماڻهو“..... آمريڪن اسڪالر ليڊي سنڌ جا آرٽس ۽ ڪرافٽ ڏسڻ ٿي گهري. گائيڊ سڀ ڪجهه ڏيکاريندي سنڌ جي آرٽ ۽ ڪلچر کي ڄڻ پرٽي ڇڏي ٿو. مھين جي دڙي (Mohen Jo Daro) جي سڀيتا اکين آڏو آڻي بيهاري ٿو.

## وفات
علي بابا، 8 اگسٽ 2016 سومر ڏهاڙي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:2016ع جون وفاتون
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي مصنف
زمرو:ضلعو ڄامشورو جون شخصيتون
فلسفي جي آکاڻي

**فلسفي جي ڪهاڻي** ڪتاب ۾ سقراط کان پوءِ جي دؤر ۽ جديد فلسفي جي دؤر جي تاريخ بيان ڪئي ويئي آهي، هن ڪتاب ۾ سقراط کان پوءِ جي دؤر ۽ جديد فلسفي جي تاريخ کي ڏاڍي خوبصورت انداز ۾ پيش ڪيو ويو آهي. 

## حوالا

زمرو:فلسفو
زمرو:تاريخ
فلاسافرن جي موضوع

هي موضوع ۽ سوال سدائين کان فلاسفرن جا دل گهريا سوال رهندا آهيا آهن.
هيءَ ڪائنات سمجھي سگهجي ٿي يا نه؟ هيءَ ڪائنات ڪُلي نموني سمجھه ۾ ايندي يا نه؟ ڪائنات هڪ هنڌ بيٺل آهي يا مسلسل ترقيءَ ۾ آهي؟ هن ڪائنات کي ڪنهن ٺاهيو آهي يا پاڻ مرادو وجود ۾ آئي آهي؟ ڪائنات کي جيڪڏهن ڪنهن ٺاهيو آهي ته اها هستي ڪير آهي؟ هاڻ ڇا پئي ڪري، ڪائنات تي اثر انداز ٿيئي پئي يا ڪائنات ٺاهڻ کان پوءِ آرام ۾ آهي ۽ دنيا جا لقاءَ پئي ڏسي؟ جيڪڏهن ڪائنات کي ڪنهن ٺاهيو ناهي ته پوءِ ڪائنات هميشه هئي يا پوءِ وجود ۾ آئي آهي. 

ڪائنات جي سدائين کان  هئي ته پوءِ ان ۾ تبديلي يا واڌار اچي پيو يا نه؟ ڪائنات ۾ حقيقي واڌارو يا ترقي آهي يا رڳو اسان کي ڏسڻ ۾ اچي ٿو. يا ڪائنات مسلسل حرڪت ۾ آهي؟ ڪائنات سموري هڪ آهي يا ڇڙوڇڙ آهي؟ جيڪڏهن هڪ آهي ته ڪيئن آهي؟ ڪو قانون يا اصول ڪائنات ۾ وجود رکي ٿو يا نه؟ جيڪڏهن نه ٿو رکي ته پوءِ ڪائنات ڪيئن ٿي هلي؟ جيڪڏهن ڪو قانون آهي ته پوءِ ڪهڙو آهي؟ ڪائنات کي انسان سمجھي سگهجي ٿو يا نه؟ ڪائنات کي عقل وسيلي سمجھي سگهجي ٿو يا تجربي وسيلي يا وجدان جي ذريعي؟ عقل ڇا آهي؟، تجربو ڇا آهي؟ وجدان ڇا آهي؟ انسان ڇا آهي؟ سماج ڇا آهي؟ خدا ڇا آهي؟ ڪائنات ڇا آهي؟ سياست ڇا آهي؟ حق ڇا آهي؟ سچ ڇا آهي؟ اخلاق ڇا آهي؟ انصاف ڇا آهي؟ سماجي قانون ڇا آهي؟ حادثو ڇا آهي؟ اتفاق ڇا آهي؟

زمرو:فلسفو
زمرو:تاريخ
ول ڊيورانٽ

**ول ڊيورانٽ** (Will Durant) تاريخدان ۽ تهذيبن جي علم جو ڄاڻو ۽ ماهر هو. هو تاريخ کي فلسفي جي شاخن ۽ فڪر جي مختلف سانچن اندر بيان ڪرڻ بدرآن تاريخ جي وهڪري کي آزاد ڇڏيو آهي. ول ڊيورانٽ فلسفي جي ڪڙاڻ کي گهٽائڻ جي لاءِ ان ۾ ادبي ميٺاج وجھڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ول ڊيورانٽ بنيادي طور تي تاريخدان ۽ تهذيبن جي علم جو ڄاڻو ۽ ماهر هو، تنهن ڪري هن فلسفي جي تاريخ کي اهڙي نموني ۾ بيان ڪيو آهي جو فلسفي جو شاگرد نه هجڻ جي باوجود به ڪتاب پڙهڻ ۾ مزو ڏي ٿو. تحقيق ڪندڙ، ول ڊيورانٽ جي "فلسفي جي آکاڻي" (Story of Philosophy) کي ادبي رنگ ۾ هجڻ جي ڪري حوالي طور استعمال نه ٿا ڪن، پر ادبي رنگ ۾ فلسفي جي تاريخ کي پيش ڪرڻ تي داد ضرور ڏين ٿا. هيءُ ڪتاب فلسفي جي روايتي زبان ۾ نه هجڻ ۽ فلسفياڻي ڏکين اصطلاحن کان آجو هئڻ جي ڪري ڏاڍو مشهور آهي، دنيا جي ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. داستانِ فلسفه جي نالي سان اردو ۾ پڻ ڇاپجي ٿي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:فلسفو
زمرو:شخصيتون
زمرو:1885ع جون پيدائشون
زمرو:1981ع جون فوتگيون
سقراط کان اڳ وارو فلسفو

سقراط کان پهرين دور واري فلسفي جا موضوع ۽ سوال ڪائنات بابت هئا. يوناني فلسفي جا پهريان ٽي فلسفي ٿاليس، اناڪساندر ۽ اتاڪسيمنز فطرتي فلسفي سڏرائين ٿا. هنن **ڪائنات ڇا مان ٺهيل آهي** واري سوال تي پنهنجا ويچار ونڊيا، ان کان پوءِ ايمپيڊاڪلس ۽ فيثاغورس پڻ ان سوال کي پنهنجي فلسفياڻي فڪر جو بنياد بنايو، ڊيماڪرطيس، پرمينائيڊس ۽ هراقلطيس ڪائنات ڇا جي ٺهيل آهي، جي بدرآن ڪائنات ڪيئن ٺهيل آهي؟ واري سوال کي پنهنجي فلسفي جو بنياد بنايو. 
ٿاليس (Thales) (460- 5500 ق.م) جنهن کي فلسفي جو ابو سڏيو وڃي  ٿو، سو شروع ۾ علم جاميٽري جو ماهر هو. ان مائيلطس (Miletus)  جي رهواسين کي عجب ۾ وجھي ڇڏيو، جڏهن کين ٻڌايائين، ته سج ۽ تارا، جن جي هو پوڄا ڪندا  هئا، سي فقط باهه جا گولا آهن. سندس شاگرد انيڪسمانڊر  (Anaximandar) (610- 5400 ق.م). پهريون يوناني هو، جنهن علم جاميٽري ۽ جاگرافي جي نقشن جو بنياد رکيو.

زمرو:فلسفو
زمرو:تاريخ
سنڌي ٻوليءَ ۾ فلسفي جا ڪتاب

فلسفي تي سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪتاب لڳ ڀڳ نه هجڻ جي برابر آهن ۽  اهي مارڪيٽ ۾ پڻ اڻ لڀ آهن. سنڌي ٻوليءَ ۾ فلسفي تي لکيل ڪتاب کي ترجمن سميت ڳڻنيداسين ته انهن جو انگ ڏهه به نه ٿيندو. فلسفي تي ڪتاب نه اچڻ جو سبب اهو نه آهي ته سنڌي زبان ۾ فلسفي جي ڪتابن کي پڙهندڙ ن جي کوٽ آهي، پر ڪارڻ اهو آهي ته ان موضوع تي تمام گهٽ لکيو ويو آهي.  مرحوم رشيد ڀٽيءَ جو ڪتاب **سچ جو فلسفو**، جويي صاحب جو ترجمو ڪيل **فلسفي جو ابتدائي ڪورس**، ڊاڪٽر سڪندر مغل جو لکيل **ڏاهپ جو اڀياس** ۽ جوسٽين گارڊرن جو ممتاز بخاري پاران ترجمو ڪيل س**وفيءَ جي دنيا** ۽ اڪبر لغاري صاحب جو **فلسفي جي مختصر تاريخ** ۽ حيدر علي لغاري جو لکيل ڪتاب **اندر مُلهه اَملهه** ، سڪندر مغل جو ڏاهپ جو اڀياس، رسول ميمڻ جا چار سائنسي فلسفي جا ڪتاب اچي چڪا آهن ان باوجود سنڌي ۾ فلسفي تي لکيل ٻيا ڪتابَ نه هئڻ جي برابر نظر اچن ٿا. 

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:فلسفو
زمرو:سنڌي ٻولي
ٿوريو

**ٿوريو** (Thoreau) هڪ فلاسافر، مضمون نگار ۽ شاعر هو. هن جو چوڻ آهي ته: فلسفي  ٿيڻ جي معنيٰ رڳو اها نه آهي ته واضح ۽ چٽا خيال هجن يا ڪو فڪر جو الڳ مڪتب پيش ڪجي، پر ان جو مقصد هيءُ آهي ته ڏاهپ (حڪمت) سان ائين پيار ڪجي، جيئن ان جي حڪمن مطابق سادگيءَ، آزاديءَ، اعتماد ۽ فراخدليءَ واري زندگي گهاري سگهجي.

## حوالا

زمرو:1817ع جون پيدائشون
زمرو:1862ع جون فوتگيون
زمرو:فلسفو
زمرو:سياسي فلاسافي
سائنس ۽ فلسفو

ڇا فلسفو واقعي بيٺل ۽ بي حرڪت آهي؟ نظر ائين اچي ٿو ڄڻڪ سائنس سدائين اڳتي قدم وڌائي ٿي ۽ فلسفو سدائين هارَ کائيندو رهي ٿو. ائين ان ڪري لڳي ٿو جو فلسفو ڏکين ۽ جوکائتن موضوعن ۽ سوالن کي هٿ ۾ کڻي ٿو ۽ اهڙن مسئلن ۾ پاڻ کي وجهي ٿو، جيڪي سائنس واري طريقي سان حل ٿي نه ٿا سگهن. جيئن، نيڪي ۽ بدي، حسن ۽ بدصورتي، جبر ۽ اختيار، زندگيءَ ۽ موت جا مسئلا وغيره.

انساني جاچ جوچ جي ميدان مان اسان کي جيڪو علم حاصل ٿئي، جنهن کي اسين صحيح قاعدن ۽ قانونن ۾ پيش ڪري سگهون، تڏهن ان علم کي اسين سائنس چئون ٿا. سائنس جي شروعات فلسفي سان ٿئي ٿي، ۽ ان جي انتها فن آهي. هر ڪا سائنس ڪنهن نه ڪنهن اندازي سان شروع ٿئي ۽ پوءِ آهستي آهستي صحيح علم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿئي ٿي. فلسفو (مابعدالطبعيات ۾) اڻ ڄاتل حقيقت جي اڻ چٽي ۽ غير واضح ڄاڻ ۽ حقيقت جي تشريح ڪري ٿو.

سائنس ڪائنات کي تجرباتي انداز ۾ بيان ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، ۽ فلسفو ان جي وضاحت پيش ڪرڻ جي دعويٰ ڪري ٿو. سائنس پوريءَ شيءِ کي حصن ۾ ورهائڻ، جسم کي جدا جدا عضون ۾ ورهائڻ  ۽ اڻ ڄاتل شيءِ کي ڄاڻ جي دائري ۾ آڻن چاهي ٿي. سائنس شين جي اصلي قدرن يا سندن آدرشي امڪانن جي باري ۾ ڪابه ڳولها نٿي ڪري، ۽ نڪي سندن جامع ۽ آخري مطلب پروڙڻ جي ڪوشش ٿي ڪري. هڪ سائنسدان فطرت وانگر غير جانبدار آهي.  ان جي ابتڙ، هڪ فلسفي ڪنهن شيءِ جي رڳو بيان ڪرڻ تي راضي نه ٿو رهي. پر ڏيکارڻ چاهي ٿو ته ان جو انسان جي مجموعي تجربي سان ڪهڙو لاڳاپو آهي ۽ ان طريقي سان ان شيءِ جي اصلوڪي مطلب کي ڪٿڻ جي  ڪوشش ڪري ٿو. هو شين ۽ حقيقتن کي ان ارادي سان گڏي ٿو ۽ ترتيب ڏئي ٿو، ته جيئن سندن منظم ۽ گڏيل سمجھاڻي ڏيئي سگهي.

زمرو:سائنس
زمرو:فلسفو
پاڪستان جو معياري وقت

**[[پاڪستان]] جو معياري وقت** (Pakistan Standard Time، مخفف:PST) UTC+05:00 آهي. يعني گڏيل عالمگير وقت (UTC) کان پنج ڪلاڪ اڳتي آهي. ٽائم زون ايشيا ۾ معياري وقت دوران استعمال ۾ آهي. ڀارت جو معياري وقت UTC+5:30 آهي ۽ افغانستان جو معياري وقت UTC+4:30 آهي.

## تاريخ
 
اڄوڪو پاڪستان سال 1907ع (برطانوي راڄ دوران) کان متعارف ڪرايل UTC+05:30 تي عمل ڪري رهيو هو ۽ 1947ع ۾ آزاديءَ کان پوءِ به ان جو استعمال جاري رکي ٿو. 15 سيپٽمبر 1951ع تي رياضي دان محمود انور جي ڳولا بعد ٻه ٽائم زون متعارف ڪرايا ويا. ڪراچي ٽائيم (KART) UTC+05:30 کان 30 منٽ گھٽائي UTC+05:00 تائين، اولهه پاڪستان ۾ متعارف ڪرايو ويو. جڏهن ته ڍاڪا ٽائم (DACT) UTC+06:30 کان 30 منٽ گھٽائيندي UTC+06:00 تائين اوڀر پاڪستان ۾ متعارف ڪرايو ويو. تبديليون 30 سيپٽمبر 1951ع تي لاڳو ڪيون ويون.  سال 1971ع ۾ بنگلاديش جي آزاديءَ کان پوءِ ڪراچي جي وقت جو نالو بدلائي پاڪستان جي معياري وقت رکيو ويو.thumb|300px|سال2011ع ۾ دنيا جو معياري علائقائي وقت
## ڏينهن جي روشني جي بچت جو وقت
ڏينهن جي روشني جي بچت جو وقت Daylight) saving time) اڳ ۾ پاڪستان ۾ سال 2002ع، 2008ع ۽ 2009ع ۾ ملهايو ويو هو، في الحال اهو نه ڏٺو ويو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* :باب:پاڪستان
* ٽائيم زون
* برابر عالمي وقت
* برابر عالمي وقت+01:00

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:معياري وقت
زمرو:وقت پٽو
زمرو:ايشيا ۾ وقت
ٽوئيٽر

thumb|ٽوئيٽر جو لوگو
**ٽوئيٽر** سماجي رابطن جي هڪ ويبسائٽ آهي، هِي سماجي رابطي جو هڪ وڏو ذريعو آهي، هِن جي شروعات 2001ع ۾ ٿي. پوري دُنيا ۾ هِن جي استعمال ڪندڙن جو تعداد 200000000 کَن آهي. هِن ويبسائٽ ذريعي ڪو به صارف ٻين ماڻهن کي مختصر پيغام موڪلي سگھي ٿو يا ٻين پاران موڪليل پيغام پڙهي سگھي ٿو. هِنن مختصر پيغامن کي ٽوئيٽس چيو ويندو آهي. ان موقعي تي صارفين کي سهولت ملي ٿِي جنهن ذريعي هُو وقت بوقت اهڙا پيغام موڪلي سگھن ( مختلف ٻولين ۾، جنهن ۾ سنڌي به شامل آهي) جيڪي 140 اکرن تي مشتمل هُجن. هِي پيغام موبائل ذريعي به موڪلي سگھجن ٿا ۽ پڙهي پڻ سگھجن ٿا. جيڪڏهن توهان جو بلاگ آهي، ته توهان ٽوئيٽر پنهنجي ٽُئيٽر کاتي ۾ پنهنجي بلاگ جو ڳنڍڻو شامل ڪري سگھو ٿا، جنهن سان اهو ٿيندو ته جڏهن به توهان بلاگ تي ڪا پوسٽ ڪندئو ته پاڻمرادو طور بلاگ پوسٽ جو عنوان ۽ ڪُجهه شروعاتي جُملا، بلاگ پوسٽ جي ڳنڍڻي سان گڏ توهان جي ٽوئيٽر پروفائل تي شايع ٿي ويندا. اهڙي طرح ڪنهن به مخصوص زمري کي پڻ شامل ڪري سگھجي ٿو. ٽوئيٽر جي استعمال ڪندڙ ڪنهن به صارِف جي پيغام (جنهن کي ٽوئيٽ چيو وڃي ٿو) جِي پيروي ڪري سگھن ٿا.

## خارجي ڳنڍڻا
* ٽويٽر جي ويب سائيٽ

## حوالا

زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر
زمرو:اينڊروئيڊ (آپريٽنگ سسٽم) سافٽ ويئر
زمرو:سماجي رابطن جون ويبسائيٽون
زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
مائڪروسافٽ

**مائڪروسافٽ** ڪارپوريشن آمريڪه جِي هڪ ڪمپني آحي جيڪا ونڊوز جي عملياتي نظام (Windows Operating System) ٺاهڻ جي ڪري مشهور آهي. هِن ڪمپني وٽ دُنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ انگ ۾ استعمال ٿيندڙ عملياتي نظام () تي هڪ هٽي آهي. هن ڪمپني جي ملازمن جو انگ 76،000 کان به وڌيڪ آهي جيڪي 102 مختلف ملڪن ۾ ڪم ڪندا آهن (انهن ملازمن جو گھڻو انگ امريڪه جي رياست واشنگٽن جي شهر ريڊمنڊ ۾ آهي). ڪمپني جي ساليانه فروخت 44.28 ارب آمريڪي ڊالرن کان به وڌيڪ آهي. هن جي عملياتي نظامن کي ونڊوز جو عملياتي نظام شامل آهي جنهن جو نئون ورجن () ونڊوز 10 سال 2015 ۾ رليز ڪيو ويو آهي. هاڻ ونڊوز 11 پڻ اچڻ جا آثار آهن. 
## ذيلي سافٽويئرز
مائڪروسافٽ جي مشهور ترين سافٽويئرز جيڪي مائڪروسافٽ جي مقبوليت جو سبب بڻيا.
#سسٽم سافٽويئر
#ايپليڪيشن سافٽويئرز Application
### سسٽم سافٽوئيرز
مائڪروسافٽ ونڊوز
ونڊوز XP 2000
ونڊوز XP 2001
### ايپليڪيشن سافٽويئر
مائڪروسافٽ آفيس ؛ ورڊ، مائڪرو سافٽ ايڪسل، پاورپوائنٽ، ايڪسيس، پبلشر وغيره

## توسيع
ڪُجهه سال اڳ مائڪروسافٽ  ڪمپنيءَ Nokia ڪمپني کي خريد ڪيو ھيو.
هاڻ نوڪيا (Nokia) موبائل ڪمپني مائڪروسافٽ ڪمپني جي ملڪيت آهي. ٻين لفظن ۾ ته مائڪروسافٽ پنهنجي ڪمپنيءَ کي وڌايو آهي.
مائڪروسافٽ Nokia ونڊوز فون بجاءِ Android موبائل فون مارڪيٽ ۾ متعارف ڪرائڻ جو ارادو پڻ رکي ٿِي.

## تڪرار
2013ع ۾ بلومبرگ اِنڪشاف ڪيو ته مائڪروسافٽ ڪمپني آمريڪا جي حڪومت جي جاسوسِيءَ جي ميدان ۾ ڀرپور تعاون ڪري ٿِي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:مائڪروسافٽ
اڪانوري يوئس يوگي

جاپان جو آرڪيالاجي ماهر، **اڪانوري يوئس يوگي** (Akinori UesUgi) سنڌ سڀيتا جي تحقيق  سان لاڳاپيل رهيو آهي. يوگي جاپان جي ڪانسائي يونيورسٽي اوساڪا مان 1994ع ۾ بي اي جي ڊگري حاصل ڪئي، پوءِ ساڳي يونيورسٽي مان  1997ع ۾ ايم اي ڪرڻ کان پوءِ 2003ع ۾ پي ايڇ ڊي ڪئي.  پاڻ پي ايڇ ڊي جي ڊگري لاءِ تحقيق دوران ئي پارٽ ٽائيم نوڪري طور ڪانسائي يونيورسٽيءَ ۾ 2002ع کان 2006ع تائين پڙهائيندو به رهيو. پاڻ هن وقت ڪيوٽو يونيورسٽي جاپان جي ريسرچ انسٽيٽيوٽ فار هيومنٽي اينڊ نيچر ۾ ريسرچ فيلو آهي. کيس قديم آثارن خاص طور تي  ڏکڻ ايشيا ۽ جاپان جي آرڪيالاجي بابت مهارت حاصل آهي. 

يوئس يوگي سنڌو سڀيتا تي 1991ع ۾ تحقيق جي شروعات ڪئي. هن 1991ع کان 1998ع تائين اتر پرديش ۾ سنڌو سڀيتا جي قديم ماڳ مهيٽ (**سرسوتي/هاڪڙو**) ۾ حصو ورتو. هن پاڪستان جي صوبي خيبر پختون خواهه ۾ سنڌو سڀيتا جي قديم ماڳ **گومال** تي 2003ع ۾ تحقيق ڪئي. راجسٿان ۾ 2006ع کان 2008ع تائين سنڌو سڀيتا جي قديم ماڳ **فارمانا** جي کوٽائي ۾ حصو ورتو.

پاڻ ڪيوٽو يونيورسٽي جي جي **انڊس پراجيڪٽ** (RIHN)ريسرچ انسٽيٽيوٽ فار هيومنٽي اينڊ نيچر ۾ به اوساڊا توشيڪي سان گڏ تحقيق ۾ شامل رهيو ۽ ان پراجيڪٽ جو ميمبر رهيو. ان پراجيڪٽ جو مقصد سنڌو ماٿري جي سڀيتا ۾ ماحولياتي تبديلين بابت تحقيق ڪرڻ هئي. هن انڊس پراجيڪٽ تحت سنڌو ماٿريءَ تي پنج سال تحقيق ڪرڻ کان پوءِ 9 جلد ترتيب ڏئي پنهنجا مقالا ڇپايا آهن. 

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
وفا پلي

**ولي محمد وفا پلي** (Wali Mohammad Wafa Pali) غزل جي مشهور شاعر جو اصل نالو ولي محمد ولد خانصاحب عطا محمد پلي آهي. هن 7 ڊسمبر 1944ع تي ڳوٺ خان صاحب عطا محمد پلي، ضلعي عمرڪوٽ ۾ جنم ورتو. 
## تعليم
هن جي تعليم سنڌي فائنل ۽ اديب سنڌي آهي. 
## ادبي سفر
ولي محمد ’وفا‘ همعصر دؤر جو هڪ پختو شاعر آهي. شاعريءَ ۾ ڪافيون ۽ غزل سندس پسند جون صنفون آهن. هي خاص ڪري غزل ۾ پنهنجو منفرد لهجو، اسلوب ۽ گهاڙيٽو رکي ٿو. کيس نامور فنڪارن عابده پروين، استاد غلام قادر، سينگار علي سليم ۽ شفيع فقير خاص طور ڳايو آهي. ولي محمد وفا، پيشي جي لحاظ سان زميندار آهي. هن وٽ به پنهنجي ڀاءُ عبدالڪريم پليءَ وانگر اديبن ۽ شاعرن جون هميشه محفلون متل هونديون آهن.
## ڪم

### شاعري
# لونءَ لونءَ منجهہ لغار (1962ع)
# درد هزارين هڪڙي دل (1 جنوري، 2001ع)
## وفات
وفا پلي، 17 اپريل 2019ع تي ڊگهي بيماريءَ کان پوءِ هن فاني جهان مان لاڏاڻو ڪري ويو.

## مڃتا

* **2004ع** سنڌي غزل جو بادشاھ شاعر (سنڌي ادبي سنگت، سنڌ)

## حوالا
پن (گاهه)

thumb|کاٻو|پن گاهه جي شڪل شبيه
**پَـنِ** (Reed Mace) هڪ قسـم جو گاهه آهي، جيڪو بيٺـل پاڻـيءَ ۾ اُڀرندو آهي. هي گاهه سڌن، اُڀن ۽ نرم ڪانن جي صورت ۾ ٿيندو آهي. 
## مند شڪل
پنِ گهڻو ڪري ڍنڍن ۽ ساريال پوک ۾ ٿيندي آهي. سنڌ ۾ پَنِ، ٻن قسمن جي ٿيندي آهي. هڪ ڪوڙي پن، ٻي سچي پن. ڪوڙي پن کي ’سنڌي ول‘ يا ’سنڌڻ‘ به چوندا آهن. هن ڪوڙي پن جو قد سچي پن کان ننڍو ٿيندو آهي. سچي پن کي ’ريڻ‘ به سڏيندا آهن. اها گهڻو ڪري ڍنڍن ڍورن، آلاڻ ۽ سم تي ٿئي. هن جو قد 12 فوٽن کان به ڪڏهن ڪڏهن مٿي ٿيندو آهي. پن جي تيلن مٿان ’سنگ‘ يا ’سٽو‘ (ٻج) نڪري، جنهن جي مٿئين حصي مان پيلي ۽ ڦڪي رنگ جو سفوف يا ٻُورو ملي ٿو. جنهن مان ٻُوري يا ’ٻوراڻي‘ ٺاهي ويندي آهي. ان کي ماڻهو سٽي ڪُٽي ڪپهه جي جاءِ تي ويهاڻن وغيره ۾ استعمال ڪندا آهن. جهنگراڙ، پن جي ڪچڙي پاڙ ’گوپ‘ وڏي چاهه سان کائيندا آهن. پَنِ آگسٽ کان جنوري تائين ڦوهه جوانيءَ ۾ هوندي آهي. پکائي پن مان پکا، تڏا، تئونرا، پينگها وغيره ٺاهيندا آهن.
پَـنِ جي ٻوٽـن ۾ سـر جي ڪانن وانگر ڪانا ٿيندا آهن، پر سَرَ ۾ گُريون ٿينديون آهن ۽ پَن ۾ گريون نه ٿينديون  آهن، پر اُن جا ڪانا سڌا، اُڀا ۽ نرم ٿيندا آهن، جيڪي سُڪڻ کان پوءِ ڪارسري- سليٽي رنگ جا ٿي ويندا آهن. پن جي ٻوٽن جي پنن مان تؤنريون ۽ پکا ٺهندا آهن. تؤنريون  نرم انهيءَ ڪري ٿينديون آهن، جو هن گاهه جا سنها پوپا چپجي گهاٽا ٿي ويندا آهن، تنهنڪري تؤنريون گهاٽي اڻڻ سبب به نرم ٿينديون آهن، جيڪي وڇائڻ، ويهڻ يا سُمهڻ  وقت آرام ڏينديون آهن. ڍنڍن جي ڪپن تي رهندڙن جو وڇاڻو ئي ڄڻ ته تؤنري آهي. پن جا ڪانا نرم ته ٿيندا آهن، پر انهن ۾ پاڻيءَ جي ڇول سهڻ جي قوت گهڻي هوندي آهي. لانڍين جون پترون، مَنهَن جي ڇت تي وڇاڻو به پن جي ڪانن جو سٺو ٺهندو آهي. پن جي ڪانن مان تُرها به ٺاهيندا آهن.
## سنگ
هن ٻوٽي جو سنگ ڪانهن وانگر ڪمائتو ٿيندو آهي. ڪانهن جي سنگن مان ٻُوهه نڪرندو آهي ته پَنِ جي سنگ مان به ٻُور نڪرندو آهي، جيڪو پيلي رنگ جو اٽي وانگر ٿيندو آهي. ماڻهو اهو ٻور گڏ ڪري، ان ۾ کنڊ، ڪشمش، ڊاکون ۽ ڦوٽا وجهي، موڙيون ٻڌي ٻاڦ تي اوٻاريندا ته عجيب قسم جي ذائقيدار خوراڪ ٺهي پوندي آهي. جيڪا پاڻ به کائيندا آهن ته سوکڙيءَ طور به ڏياري موڪليندا آهن. انهيءَ خوراڪ کي ٻُوري ۽ ’ٻوراڻي‘ چوندا آهن، جيڪا شهرن ۾ به وڪرو ٿيندي آهي. پَن جو ٻوٽو سڄي ساريال ايراضيءَ ۾ سنڌ اندر ٿيندو آهي.
## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:نباتيات

## حوالا
اسٽرابو

اسٽرابو (Strabo) يوناني فلاسافر هو ۽ بنيادي طور تي جاگرافيدان (geographer) هو. اسٽرابو 63 يا 64 ق.م. ۾ پيدا ٿيو. پاڻ مڇي مانيءَ وارو هو. تنهنڪري پنهنجي شوق کي پورو ڪرڻ، علم ۽ ڏاهپ حاصل ڪرڻ لاءِ هن تمام گهڻو سفر ڪيو. هن مسهور يوناني  عالم ٽائرنين جي صحبت ۾ رهي، جاگرافيءَ جي علم ۾ وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪئي.

ايم ايڇ پنهور هن جي حوالي سان لکي ٿو: اسٽرابو پنهنجي دور جي جاگرافي جي ماهرن جي ڪم کي پنهنجي لکڻين ۾ ڪتب آڻي، انهن کي تباهه ٿيڻ کان بچايو. ڌرتي کي گولو مڃڻ سان گڏ هن نوان کنڊ ڳولي، انهن کي نالا ڏنا. هن جي تحقيق موجب کنڊن جي چئني پاسي سمنڊ آهي ۽ ڌرتي جو سڪل حصو، اتر واري اڌ گول جي چوٿين حصي تي ڇانيل آهي. باقي ايراضيءَ ۾ سمنڊ آهي. اسٽرابو جو لکيل جاگرافيءَ جو ترجمو، اَٺن جلدن ۾ لولب ڪلاسيڪل لائبرئري طرفان ڇاپيو ويو آهي. جيڪو لنڊن مان 1917ع ۾ ڇپيو.

اسٽرابو، سنڌ ۾ رهي سنڌ جي واپار تي گهڻو ڪجهه لکيو آهي. ايم ايڇ پنهور موجب، سنڌ جي پراڻي جاگرافي تي لکيل سنڌس ڪتاب وڏي ڪم جو آهي.

پنهنجي ڪتاب ۾ اسٽرابو لکي ٿو: آگسٽس جي قلو پطرا جي فتح جي موقعي تي،  مون هڪ سڱو گينڊو ڏٺو، جيڪو ان وقت سنڌو درياءَ ۾ عام هو. اهو سڱو گينڊو گهڻو ڪري سنڌ مان مصر موڪليو ويندو هو.

هو ماکيءَ جي مک جي باري ۾ لکي ٿو: سنڌ ۾ ماکي وڻن ۾ پيدا ٿئي ٿي. جيڪا ماکيءَ جي مک جي مدد سان پيدا ٿئي ٿي.

اسٽرابو، سنڌ جي واپار جي حوالي سان گهڻو ڪجهه لکيو آهي ۽ خاص طور تي هن ڀنڀور واري بندر جو تفصيلي ذڪر ڪيو آهي. ڀنڀور، ان زماني ۾ سنڌو نديءَ جي الهندي شاخ گهارو ۽ سمنڊ جي کاري جي اترائين ڪپ يا ڪناري اقتصادي ۽ واپاري هلچل سان ڀرپور بندرگاهه ۽ عاليشان شهر هو. جيڪو هندوستان ڏانهن واپار لاءِ پهريون بندر هو. ڇاڪاڻ جو ڳاڙهي سمنڊ کي پار ڪرڻ کان پوءِ پهريون هندوستاني ڪناري انهيءَ بندر ذريعي ايندو هو. هي بندر ق. م. کان يارهين صدي عيسويءَ تائين هنڌ ۽ سنڌ جو وڏي ۾ وڏو واپاري بندر هئڻ سان گڏوگڏ سنڌ ۽ هنڌ جي مختلف علائقن ڏانهن ويندڙ قافلن جو لنگهه (Gate way) به هو. سنڌ جي اندريئن علائقن جو مال هتي ايندو ۽ هتان اهو مال سامونڊي غورابن ۾ چڙهندو هو.

سڪندر يونانيءَ جي ڪاهه وقت هن بندر کي ان زماني جي حساب سان بين الاقوامي بندر جي حيثيت حاصل هئي. ڀنڀور جي بندر تان ئي مال ڏورانهن ڏيهن ڏانهن اُماڻيو ويندو هو. چين جو ريشم، شاهراهه ريشم (سلڪ روٽ) ذريعي ڀنڀور ايندو هو ۽ پوءِ ڀنڀور بندر تان روم ويندو هو.

اسرابو، ڀنڀور کي بارباريڪان لکي ٿو. سندس چوڻ آهي ته هي بندر ان وقت گڏيل هندوستان جو وڏي ۾ وڏو واپاري بندر هو ۽ ان جو مصر جي شهر، اسڪندريا جي ذريعي رومي سلطنت سان واپار هلندو هو.

اسٽرابو، سامونڊي واپاري رستا بيان ڪندي ڄاڻائي ٿو: مصر مان قافلا ڳاڙهي سمنڊ ۾ ايندا هئا ۽ اتان عربي سمنڊ لاءِ روانا ٿيندا هئا. آگسٽس جي دور  تائين مصر جا جهاز ورلي باب المغرب تائين پهچندا هئا. پر 23 ق. م. ۾ عدن جي تباهي ۽ عرب قبيلن تي حاوي ٿيڻ کان پوءِ مصري، يوناني ۽ رومن جهاز عربي سمنڊ ۾ اچڻ لڳا. عربستان مان قافلن جا رستا بيان ڪندي لکي ٿو: مال عدن تائين ويندو هو. جتان عربَ قافلن رستي اهو مال مصر ۽ ڀونچ سمنڊ جي ڏاکڻي ڪناري پهچندو هو. https://en.wikipedia.org/wiki/Strabo 

## حوالا

زمرو:فلسفو
زمرو:يونان
زمرو:شخصيتون
زمرو:تاريخ سنڌ
پاڪستان مسلم ليگ (ن)

پاڪستان جي هڪ اهم سياسي جماعت آهي. ”ن“ مان مراد جماعت جو سربراهه نواز شريف آهي.

## حوالا
زمرو:اسلامي سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن)
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ 1993ع ۾ پيل بنيادون
سسئي پليجو

**سسئي پليجو**، سنڌ جي ثقافت کاتي جي موجوده صوبائي وزير ۽ پ پ اڳواڻ  10 جنوري 1976ع تي ٺٽي ۾ غلام قادر پليجي جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس والد غلام قادر پليجو سياسي ۽ سماجي حوالي سان مشهور اڳواڻ رهيو آهي. سندس والده اختر بلوچ پڻ سنڌ جي تاريخ  جو اهم نالو آهي، جو اها سنڌ جي پهرين ڇوڪري هئي، جيڪا ووٽر لسٽون سنڌيءَ ۾ ڇپائڻ واري تحريڪ ۽ ون يونٽ خلاف تحريڪ جي سلسلي ۾ جيل وئي ۽ ’قـيدياڻيءَ جي ڊائري‘ نـالـي ڪـتاب لکيـائيـن، جنهـن جـو اردوءَ ۾ ’اميد سحر‘ نالي سان ترجمو به ڇپجي چڪو آهي. ڪتاب ’قيدياڻيءَ جي ڊائريءَ‘ جا سنڌ ۾ ٻه ڇاپا ۽ هند ۾ نئين دنيا پبليڪيشن ممبئيءَ پاران هڪ ڇاپو ڇپجي چڪو آهي.

## تعليم
سسـئـي پليـجـو، سـنڌ يونيـورسٽيءَ مان مـاسٽـرس ڪـرڻ بعـد لـنـڊن يونيورسٽيءَ مان ايل. ايل. بي جي ڊگري حاصل ڪئي. هوءَ ننڍپڻ کان ئي تعليمي ۽ سماجي حوالي سان اڳڀري رهي آهي، علم، ادب ۽ سياست ۾ خاص دلچسپي رهي اٿس. 
## سياسي سفر
هن تعليم مڪمل ڪرڻ بعد پنهنجي والد واري سيٽ تان پيپلز پارٽيءَ جي ٽڪيٽ تي چونڊ وڙهي ۽ پهريون ڀيرو 2002ع وارين چونڊن ۾ ڪامياب ٿي، صوبائي اسيمبليءَ جي ميمبر ٿي ۽ 2008ع وارين چـونـڊن ۾ به سخـت مقـابـلـي بعـد چـونـڊ کـٽيـائيـن. هيءَ واحد خاتون  ايم. پي. اي آهي، جيڪا عورتن لاءِ مخصوص سيٽ تي نامزد ٿيڻ بدران پنهنجي تڪ مان چونڊجي آئي آهي. هن وقت سنڌ جي ثقافت کاتي جي وزارت ۾ تمام بهتر انداز ۾ سنڌي ادب، ٻولي، ثقافت، اديبن، فنڪارن جي خدمت لاءِ ڪوشان آهي. سندس دؤر ۾ شاهه لطيف جي ميلي جي موقعي تي اڳ کان ڪافي بهتري آئي آهي. ’ثقافتي ڳوٺ‘ ۽ ’ڪانفرنسن‘ جو معيار بلند ٿيو آهي. ان کانسواءِ قلندر شهباز، سچل سرمست ۽ قادر بخش بيدل جي عرس مبارڪن جي موقعي تي به پهريون ڀيرو محترمه سسئي پليجو جي هدايتن تي ڪانفرنسون ٿيون آهن ۽ تحقيقي ڪتاب ڇپيا آهن. هر سال، مارئي ميلي لڳرائڻ ۽ ان موقعي تي ادبي ڪانفرنس ڪرائڻ جو رواج پڻ سسئي پليجو وڌو آهي. 
## خدمتون
هن جي دؤر ۾ لطيف شناسيءَ سان گڏ اياز شناسيءَ تي تمام وڏو ڪم ٿيو آهي. ان ڏس ۾ ثقافت کاتي پاران شي اياز جون تخليقون ايڪيهن جلدن ۾ ڇپجي چڪيون آهن. ان کانسواءِ استاد بخاري، پروفيسر عطا محمد حامي ۽ ٻين شاعرن، عالمن ۽ اديبن جا ڪيترا ڪتاب ڇپيا آهن. محترمه سسئي پليجو جي ڪوششن سان پهريون ڀيرو سنڌ جا آرڪيالاجيڪل ماڳ، مرڪز کان سنڌ حڪومت کي واپس مليا آهن. هن سکر ۾ ”لاکين جي دڙي“ جي کوٽائي ۽ ميوزم جي قيام لاءِ ڪوششون ورتيون آهن ۽ سنڌ جي اڪثر ضلعن ۾ ميوزم ۽ ڪلچرل ڪامپليڪس ٺهرائڻ جي شروعات ڪئي آهي. محترمه سسئي پليجو پاران سنڌ ميوزم ۾ ’فريڊم فائيٽرس گئلري‘ سان گڏ محمد ابراهيم جويو ڪارنر، ايم. ايڇ. پنهور ڪارنر، ظفر ڪاظمي ڪارنر، غلام رباني آگرو ڪارنرس قائم ڪيون آهن. هن جي دؤر ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀٽي ۽ شهيد بينظير ڀٽو جي تصويرن جون حيدرآباد، ڪراچي، لاڙڪاڻي ۽ اسلام آباد ۾ نمائشون ٿيون آهن. هن جي ڪوششن سان سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري، ڪراچي يونيورسٽي ۽ شاهه لطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ ”بينظير ڀٽو چيئرز“ قائم ٿيون آهن. پاڪستاني سياست ۾ سندس آئيڊيل شهيد ذوالفقار علي ڀٽو ۽ محترمه بينظير ڀٽو شهيد آهن ۽ هوءَ سندن ئي فڪر ۽ جدوجهد جي تسلسل ۾ اڳتي وڌي رهي آهي. سسئي پليجو دنيا جا ڪيترائي ملڪ گهمي چڪي آهي. سندس مستقل رهائش مڪليءَ، ٺٽي ۾ آهي. وقت بوقت سندس ڪالم مختلف اخبارن ۾ ڇپجندا رهيا آهن.
## حوالو

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
غلام قادر پليجو

**غلام قادر پليجو**، مشهور سياسي ۽ سماجي اڳواڻ، علي محمد پليجي جو فرزند ۽ نامياري سياستدان رسول بخش پليجي جو ننڍو ڀاءُ آهي. هن 16 آگسٽ 1948ع تي ڳوٺ منگر خان (جنگشاهي، ضلعي ٺٽي) ۾ جنم ورتو. 
## تعليم
هن جنگشاهي ۽ ٺٽي مان ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ ٽنڊي ڄـام يونيورسٽيءَ مان گرئجوئيشن ڪئي.
## صحافت
غلام قادر پليجي 1991ع ڌاري ڪجهه سنڌي نامور دانشورن- سراج ميمڻ، ڊاڪٽر سليمان شيخ ۽ فقير محمد لاشاريءَ سان گڏجي سنڌي اخبار ’جاڳو‘ شروع ڪئي. هن اخبار ۽ ان جي ايڊيٽرن، خاص ڪري ف. م. لاشاريءَ، سنڌي سماج ۾ قومي ۽ طبقاتي مسئلن جي شعور کي عام ڪرڻ ۽ سنڌي قوم جا مسئلا جرئت سان حڪومتي ايوانن تائين پهچائڻ ۾ ڀرپور ڪردار ادا ڪيو.
## سياسي سفر
غلام قادر پليجي جو ٺٽي ضلعي جي بااثر شخصيتن ۾ شمار ٿئي ٿو. هن ابتدا ۾ پنهنجي ڀاءُ رسول بخش پليجو سان گڏجي سياست ۾ حصو ورتو. ضياءَ الحق جي دور ۾ ٻه دفعا جيل وڃي چڪو آهي. غلام قادر پليجو 1992ع ڌاري پيپلز پارٽيءَ ۾شامل ٿيو ۽ 1993ع ۽ 1997ع جي صوبائي چونڊن ۾ ساڪري- گهوڙاٻاريءَ واري تڪ مان به ڀيرا سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. هن جي گهر واري اختر بلوچ (جيجي زرينه جي اڳ ڄائي ڌيءَ)، اُها پهرين نوجوان سنڌي عورت هئي، جيڪا ونيونٽ مخالف تحريڪ دوران جيل وئي ۽ هن جيل ڊائري لکي، جيڪا ’قيدياڻيءَ جي ڊائري‘ عنوان سان سنڌي ۽ اردوءَ ۾ ڇپجي چڪي آهي. غلام قادر پليجي جي نياڻي محترمه سسئي پليجو هن وقت ثقافت کاتي، حڪومت سنڌ جي سرگرم وزير آهي. غلام قادر پليجي جو سنڌ جي ثقافت، سماجيات ۽ تاريخ سان گهرو لڳاءُ رهيو آهي. سندس شمار ٺٽي ضلعي جي نه رڳو بااثر شخصيتن ۾ ٿئي ٿو، پر ساڳئي وقت هو علم دوست ۽ روشن خيال شخص به آهي. جنهن پنهنجي ٽِن نياڻين: سسئي، بختاور ۽ پرهه کي پڙهائيءَ لاءِ آمريڪا موڪلي، اُن فرسوده سوچ کي ٽوڙيو، جيڪا سنڌي عورت کي گهر جي چوديواريءَ تائين محدود رکيو ويٺي آهي. هن جا ٻه فرزند سرمد لطيف پليجو ۽ اسد پليجو به ٻاهران تعليم حاصل ڪري آيا آهن، جن مان اسد لطيف پليجي، قانون (Law) ۾ بئريسٽري ڪئي آهي، جڏهن ته سرمد پليجي باسٽن يونيورسٽي آمريڪا مان ايڪانامڪس ۽ انٽرنيشنل رليشنس ۾ ڊبل ميجر (Double Major) ڪئي آهي. هن وقت هُن جي ڪراچيءَ ۾ خانگي ميڊيا ڪمپني (ريڊيو اسٽيشن) آهي. غلام قادر پليجو مهمان نواز ۽ دوست نواز شخص آهي. هو پيشي جي لحاظ کان زميندار ۽ ٺيڪيدار آهي.
## حوالا
ڀڳوان

thumb|Bhagvan Krishna
ڀاڳ ورهائيندڙ، ڀاڱو ورهائيندڙ، ونڊ ڏيندڙ، حصا پتيون ڪري گهر تائين پهچائيندڙ، سڀني جي گهرجن جو خيال رکندڙ، گهرج موجب ڏيندڙ يا کاڌ خوراڪ (رزق) جي ورهاست ڪندڙ قبيلي جي چڱي مڙس يا هڪ قسم جي عقيدي تحت ذهن ۾ جڙيل تصور يا عڪس کي ڀڳوان چيو وڃي ٿو. 
## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:مافوق الفطرت
زمرو:هندوڌرم ۾ ديوتائن جا نالا