رسد ۽ طلب

مائڪرو اڪنامڪس (Microeconomics) ۾، **رسد ۽ طلب** (Supply and demand) هڪ معاشي ماڊل آهي جيڪو مارڪيٽ ۾ قيمت جي تعين لاءِ استعمال ٿئي ٿو. هي ماڊل فرض ڪري ٿو ته ٻين حالتن کي ساڳيو رکندي، هڪ مڪمل مقابلي واري مارڪيٽ ۾ ڪنهن خاص شئي جي في يونٽ قيمت تيستائين تبديل ٿيندي رهندي، جيستائين اها اهڙي نقطي تي نه پهچي جتي طلب ڪيل مقدار ۽ فراهم ڪيل مقدار برابر ٿي وڃن. ان صورتحال کي مارڪيٽ ڪليئرنگ چيو ويندو آهي، جنهن سان قيمت ۽ مقدار جو معاشي توازن حاصل ٿئي ٿو. رسد ۽ طلب جو تصور جديد معاشيات جو نظرياتي بنياد آهي.

انهن صورتحالن ۾ جتي ڪنهن فرم وٽ مارڪيٽ جي طاقت (Market power) هجي، ان جو اهو فيصلو ته مارڪيٽ ۾ ڪيترو مال کڻي اچڻو آهي، مارڪيٽ جي قيمت تي اثر انداز ٿئي ٿو، جيڪو مڪمل مقابلي جي اصولن جي خلاف ورزي آهي. اهڙي صورت ۾ وڌيڪ پيچيده ماڊلز استعمال ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ اوليگوپولي (Oligopoly) يا پيداواري فرق وارو ماڊل. اهڙي طرح، جتي خريدار وٽ مارڪيٽ جي طاقت هجي، اتي مونوپسوني (Monopsony) جهڙا ماڊل وڌيڪ درست هوندا آهن.

ڪلي معاشيات (Macroeconomics) ۾ پڻ، AD–AS ماڊل (مجموعي طلب ۽ مجموعي رسد جو ماڊل) استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيئن ڏيکاري سگهجي ته حقيقي جي ڊي پي (Real GDP) ۽ مجموعي قيمتن جي سطح توازن ۾ ڪيئن مقرر ٿئي ٿي.

بهرحال، Sonnenschein-Mantel-Debreu theorem ثابت ڪري ٿو ته مجموعي طلب جا فنڪشن ضروري ناهي ته انفرادي عقليت (Individual rationality) جون خاصيتون رکن، جنهن جو مطلب آهي ته مارڪيٽ جي سطح تي رسد ۽ طلب جا گراف نظرياتي طور تي ڪنهن به شڪل جا ٿي سگهن ٿا. هي نتيجو اشارو ڪري ٿو ته "طلب جو قانون" ميڪرو ليول تي ناڪام ٿي سگهي ٿو.

## گرافاتي نمائشون
### رسد جو جدول (Supply schedule)

رسد جو جدول، جنهن کي گراف جي صورت ۾ رسد جو منحني خط (Supply curve) چيو ويندو آهي، هڪ اهڙي ميز آهي جيڪا شئي جي قيمت ۽ پيدا ڪندڙن پاران فراهم ڪيل مقدار جي وچ ۾ تعلق ڏيکاري ٿي. مڪمل مقابلي جي فرض هيٺ، رسد جو تعين حاشيائي لاڳت (Marginal cost) ذريعي ٿئي ٿو.

ڪچي مال جي قيمت ۾ اضافو رسد کي گهٽائي ڇڏيندو، جنهن سان رسد جو گراف کاٻي پاسي منتقل ٿي ويندو. ان جي برعڪس، پيداواري لاڳت ۾ گهٽتائي رسد کي وڌائي ڇڏيندي، جنهن سان گراف ساڄي پاسي يا هيٺ منتقل ٿيندو.

رياضياتي طور تي، رسد جي گراف کي هڪ فنڪشن ذريعي ظاهر ڪيو ويندو آهي:
1) لينيئر (Linear) رسد جو فنڪشن: 
: Q(P) = 3P - 6 

2) مستقل لچڪ وارو رسد جو فنڪشن:
: Q(P) = 5P^{0.5} 

رسد جا عام طئي ڪندڙ عنصر هي آهن:
# پيداواري عوامل جي قيمت (اجرتون وغيره)
# استعمال ٿيندڙ ٽيڪنالاجي ۽ پيداواري صلاحيت
# مستقبل جي قيمتن بابت فرمز جا توقعات
# سپلائرز جو تعداد

### طلب جو جدول (Demand schedule)

طلب جو جدول يا طلب جو خط (Demand curve) ظاهر ڪري ٿو ته خريدار مختلف قيمتن تي ڪنهن شئي جو ڪيترو مقدار خريد ڪرڻ لاءِ تيار ۽ اهل آهن، جڏهن ته ٻيا عنصر (جهڙوڪ آمدني، پسند، ۽ متبادل شين جون قيمتون) ساڳيا رهن. طلب جي قانون مطابق، طلب جو خط هميشه هيٺانهين طرف لڙڪيل (Downward-sloping) هوندو آهي، يعني جيئن قيمت گهٽجي ٿي، واپرائيندڙ وڌيڪ مقدار خريد ڪن ٿا.

طلب جا عام طئي ڪندڙ عنصر هي آهن:
# آمدني
# ذائقو ۽ پسند
# لاڳاپيل شين ۽ خدمتن جون قيمتون
# مستقبل جي قيمتن بابت صارفين جا توقعات
# امڪاني صارفين جو تعداد
# اشتهار بازي

## خورد معاشيات (Microeconomics)

### توازن (Equilibrium)
عام طور تي، توازن مان مراد قيمت ۽ مقدار جو اهو جوڙو آهي جتي طلب ڪيل مقدار ۽ فراهم ڪيل مقدار برابر هجي. هي گراف تي رسد ۽ طلب جي خطن جي هڪ ٻئي کي ڪٽڻ واري نقطي تي ظاهر ٿئي ٿو.

#### مارڪيٽ توازن
مارڪيٽ ۾ اها صورتحال جڏهن قيمت اهڙي هجي جو صارفين جي طلب ۽ فرمز جي رسد هڪ ٻئي جي برابر ٿي وڃي. ان صورتحال ۾ مارڪيٽ "ڪليئر" ٿي ويندي آهي.

#### طلب جي خط ۾ تبديلي

جڏهن صارفين ڏنل قيمت تي طلب ڪيل مقدار ۾ اضافو ڪن ٿا، ته ان کي "طلب ۾ اضافو" چيو ويندو آهي. گراف تي ان کي خط جي ساڄي طرف سرڪڻ سان ڏيکاريو ويندو آهي. ان سان توازن واري قيمت ۽ توازن وارو مقدار ٻئي وڌي ويندا آهن.

#### رسد جي خط ۾ تبديلي

جڏهن ٽيڪنالاجي ۾ بهتري اچي ٿي، ته رسد جو خط سرڪي وڃي ٿو. مثال طور، جيڪڏهن ڪڻڪ پوکڻ جو ڪو بهتر طريقو ايجاد ٿئي ته پيداواري لاڳت گهٽجي ويندي ۽ پيدا ڪندڙ هر قيمت تي وڌيڪ ڪڻڪ فراهم ڪرڻ لاءِ تيار هوندا، جنهن سان رسد جو خط ٻاهرئين طرف (ساڄي طرف) سرڪندو. ان سان قيمت گهٽجي ويندي ۽ توازن وارو مقدار وڌي ويندو.

## ٻيون مارڪيٽون
رسد ۽ طلب جو ماڊل محنت (Labor) جي مارڪيٽ تي پڻ لاڳو ٿئي ٿو. هتي ڪردار الٽا ٿي ويندا آهن؛ فراهم ڪندڙ (Suppliers) فرد هوندا آهن جيڪي پنهنجي محنت وڪڻڻ چاهيندا آهن، ۽ طلبگار (Demanders) ڪاروباري ادارا هوندا آهن جيڪي محنت خريد ڪندا آهن. محنت جي مارڪيٽ ۾ توازن واري قيمت کي "اجرت جي شرح" (Wage rate) چيو ويندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Nobel Prize Winner Prof. William Vickrey: 15 fatal fallacies of financial fundamentalism – A Disquisition on Demand Side Economics (William Vickrey)
* Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry by Thomas M. Humphrey
* *[http://www.marxists.org/archive/marx/works/1847/wage-labour/ch03.htm By what is the price of a commodity determined?]*, a brief statement of Karl Marx's rival account
* Supply and Demand by Fiona Maclachlan and Basic Supply and Demand by Mark Gillis, Wolfram Demonstrations Project.

زمرو:معاشيات
زمرو:معاشيات جا قانون 
زمرو:معاشياتي وکر 
زمرو:منڊي (معاشيات) 
زمرو:طلب (معيشت) 
زمرو:فراهمي (معيشت)