منافقت

**منافقت** يا **ٻہ چاپڙائي** (Hypocrisy) ان عمل کي چيو ويندو آهي جنھن ۾ انسان اهو ظاهر ڪري جيڪو هو حقيقت ۾ ناهي، يا اهڙي ڪنھن عقيدي جو اظھار ڪري جنھن تي هو پاڻ يقين نٿو رکي. لفظ "hypocrisy" انگريزي ٻوليءَ ۾ تقريباً 1200ع ڌاري شامل ٿيو، جنھن جي معنيٰ هئي "نيڪي يا چڱائي جو ڍونگ ڪرڻ وارو گناھ". اڄڪلهه، "منافقت" مان مراد اڪثر ڪري اهڙن روين جي پرچار ڪرڻ آهي جن تي انسان پاڻ عمل نہ ڪندو هجي. تنھن هوندي بہ، هي اصطلاح ٻين قسمن جي ڏيکاءَ لاءِ بہ استعمال ٿي سگهي ٿو، جھڙوڪ سچي جذبي بدران صرف واکاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ اخلاقي يا مذهبي هجڻ جو مکر ڪرڻ.
منافقت جون وصفون مختلف ٿي سگهن ٿيون. اخلاقي نفسيات ۾، هي پنھنجي ئي بيان ڪيل اخلاقي اصولن ۽ قاعدن تي عمل ڪرڻ ۾ ناڪامي آهي. برطانوي سياسي مفڪر ڊيوڊ رنسيمين جي مطابق، "منافقت جي ٻين قسمن ۾ اهڙي علم جي دعويٰ ڪرڻ جيڪو وٽس ناهي، اهڙي تسلسل جي دعويٰ ڪرڻ جنھن کي هو برقرار نٿو رکي سگهي، اهڙي وفاداري جو دم ڀرڻ جيڪا هن وٽ ناهي، يا اهڙي سڃاڻپ اختيار ڪرڻ جيڪا هن جي ناهي، شامل آهن." آمريڪي سياسي صحافي مائيڪل جرسن جو چوڻ آهي تہ سياسي منافقت "عوام کي بيوقوف بڻائڻ ۽ سياسي فائدو حاصل ڪرڻ لاءِ شعوري طور تي نقاب استعمال ڪرڻ جو نالو آهي".
منافقت انساني تاريخ جي شروعات کان ئي لوڪ حڪمت ۽ دانشورانہ ادب جو موضوع رهي آهي. 1980ع واري ڏهاڪي کان وٺي، هي موضوع ورتائي معاشيات، ادراڪي سائنس، اخلاقيات، ارتقائي نفسيات ۽ سماجيات جھڙن شعبن ۾ مرڪزي حيثيت اختيار ڪري ويو آهي.

## اشتقاق (Etymology)
لفظ *hypocrisy* يوناني لفظ ὑπόκρισيس (*hypokrisis*) مان نڪتو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "حسد"، "اداڪاري"، "بھانو ڪرڻ" يا "حقيقت لڪائڻ". لفظ *hypocrite* يوناني لفظ ὑποκριτής (*hypokritēs*) مان آهي، جيڪو اداڪار لاءِ استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ تہ اسٽيج تي اداڪاريءَ ۾ ڪردار جي تفسير يا ججمنٽ شامل هوندي هئي.

هڪ ٻئي خيال موجب، هي لفظ يوناني اڳياڙي *hypo-* (معنيٰ: هيٺ) ۽ فعل *krinein* (معنيٰ: ڇاڻڻ يا فيصلو ڪرڻ) جو مجموعو آهي. تنھنڪري، ان جي اصل معنيٰ مان مراد فيصلو ڪرڻ جي صلاحيت ۾ ڪمي هئي. هيءَ ڪمي، جڏهن ڪنھن جي پنھنجي عقيدن ۽ احساسن تي لاڳو ٿئي ٿي، تڏهن ان مان جديد معنيٰ نڪري ٿي.
جيتوڻيڪ قديم يونان ۾ *hypokrisis* هر قسم جي عوامي ڪارڪردگي (بشمول تقرير) لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر *hypokritēs* اسٽيج اداڪار لاءِ هڪ فني اصطلاح هو ۽ ڪنھن سرڪاري عھديدار لاءِ اهو ڪردار مناسب نہ سمجهيو ويندو هو. مثال طور، چوٿين صدي قبل مسيح ۾ اٿينس جي عظيم مقرر ڊيموسٿينس پنھنجي مخالف اسڪنيز جو مذاق اڏائيندي کيس *hypocrites* چيو هو، ڇاڪاڻ تہ هو سياست ۾ اچڻ کان اڳ هڪ ڪامياب اداڪار هو. هن جو مطلب هي هو تہ اسٽيج تي روپ مٽائڻ جي صلاحيت کيس هڪ ناقابل اعتبار سياستدان بڻائي ٿي.

## تاريخ
انگريزي سياسي تاريخ ۾ 18هين صديءَ جي شروعات ۾ منافقت هڪ اهم موضوع بڻجي وئي. 1688ع جي ٽولريشن ايڪٽ (Toleration Act) ڪجهہ حق تہ ڏنا، پر غير مذهبي پروٽسٽنٽن (جھڙوڪ بئپسٽسٽ) کي سرڪاري عھدن کان محروم رکيو ويو. اهي ماڻهو عھدا حاصل ڪرڻ لاءِ سال ۾ هڪ ڀيرو ڏيکاءُ طور اينگليڪن چرچ جي عبادت (sacrament) ۾ حصو وٺندا هئا، جنھن کي "عارضي مطابقت" (occasional conformity) چيو ويندو هو.

مشھور ڪتاب *The Fable of the Bees|Fable of the Bees* (1714ع ۾ انگريز ليکڪ برنارڊ منڊيول يورپي سماج ۾ منافقت جي فطرت تي بحث ڪيو. هن جو خيال هو ته سماجي اخلاق صرف وڏائي ۽ غرور جو هڪ نقاب آهي. 18هين صديءَ جي روشنيءَ واري دور (Enlightenment) ۾ منافقت بابت بحث وولٽائر، روسو ۽ مونٽين جي لکتن ۾ عام هئا.

## مذهبي ۽ اخلاقي ضابطا
ڪيترائي مذهبي ۽ اعتقادي نظام منافقت جي سخت مذمت ڪن ٿا.

### ٻڌمت
ٻڌمت جي ڪتاب ڌاما پادا ۾، گوتم ٻڌ اهڙي ماڻهوءَ جي مذمت ڪري ٿو جيڪو ظاهر ۾ تہ فقير (ascetic) لڳي ٿو پر اندران خواهشن سان ڀريل هجي.

### عيسائيت
عيسائين جي بائيبل ۾، يسوع مسيح عالمن ۽ فريسين (Pharisees) کي منافق قرار ڏنو آهي. هو مٿي 7:5 ۾ منافقن جي سخت لفظن ۾ مذمت ڪري ٿو.

### اسلام

اسلام ۾، قرآن جي سورة نمبر 63 جو نالو ئي "المنافقون" آهي. منافقت کي اسلام ۾ هڪ سخت بيماري قرار ڏنو ويو آهي. قرآن ۾ انهن ماڻهن جي سخت مذمت ڪئي وئي آهي جيڪي پاڻ کي مؤمن ۽ امن پسند سڏائن ٿا پر حقيقت ۾ اهي فسادي آهن ۽ سمجهن ٿا تہ هو الله ۽ ٻين کي دوکو ڏئي رهيا آهن، جڏهن تهہ هو صرف پاڻ کي دوکو ڏين ٿا.

## نفسيات (Psychology)

### ڪارل جنگ (Carl Jung)
سوئٽزرلينڊ جي مشهور نفسيات دان ڪارل جنگ منافقت جو سبب انسان جي پنهنجي فطرت جي اونداهي رخ يا "پاڇي" (Shadow) کان بي خبري کي قرار ڏنو. جنگ لکيو آهي ته:

: "توهان جي پاڙيسريءَ تي عيسائي محبت يا سماجي ذميواريءَ جي منافقانہ چادر هيٺ پنھنجي راءِ مڙهڻ اصل ۾ پنھنجي ذاتي طاقت جي غير شعوري خواهش جو هڪ خوبصورت نالو آهي."

### خود فريبي (Self-deception)
بينجمن فرينڪلن جو مشاهدو هو تہ انسان هڪ عقل رکندڙ مخلوق هجڻ جي ڪري اها صلاحيت رکي ٿو تہ ھو جيڪو ڪجهہ ڪرڻ چاهي ٿو، ان لاءِ ڪو نہ ڪو دليل ڳولي يا گهڙي وٺي. جديد مطالعو پڻ ان ڳالهہ جي تصديق ڪن ٿا ته انسان اڪثر فيصلو ڪرڻ کان پوءِ ان جي حق ۾ "جعلي دليل" ٺاهيندا آهن (جنھن کي post hoc fabrication چيو ويندو آهي). انسان پنھنجي پسند جي پوزيشن وٺندا آهن ۽ پوءِ صرف اهڙا ثبوت ڳوليندا آهن جيڪي انھن جي پنهنجي خيال جي تصديق ڪن، جنھن کي نفسيات ۾ "Confirmation bias" چيو ويندو آهي.

## حوالا