برڪینا فاسو

**برڪينا فاسو** ; اولھ آفريڪا ۾  ھڪ خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي جنھن جي چوڌاري ڇھ ملڪ واقع آھن. ھن ملڪ جي اتر ۾ مالي، اوڀر ۾ نائيجر، ڏکڻ اوڀر ۾ بينن، ڏکڻ ۾ ٽونگو ۽ گھانا ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ آئيوري ڪوسٽ واقع آھن. ھي ھڪ فرينڪو فون ملڪ آھي جنھن جي مقامي ۽ سرڪاري ٻولي فرينچ آھي. ھن ملڪ جو پراڻو نالو اپر وولٽا ھو جيڪو سال 1958ع کان 1984ع تائين رھيو جنھن بعد 4 آگسٽ، 1984ع ۾ ان وقت جي صدر ٿامس سنڪارا ان جو نئون نالو برڪينا فاسو رکيو . ھتان جي ماڻھن کي برڪينيبي   چوندا آهن. ھن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ اوگادوگو  آھي.

## تاريخ

ھن ملڪ جو موجوده اتر اولھ وارو پاسو تمام قديم آهي جتي 14000 ق.م.کان 5000 ق.م.
دوران شڪار ۽ نباتاتي خوراڪ گڏ ڪندڙ ماڻھو  اتي رھندا ھئا.ٽين کان تيرھين صدي عيسويءَ ۾ اتي بورا تھذيب جنم وٺي اڄوڪي سموري ملڪ واري علائقي ۽ نائيجر تائين ڦھلي.ھتي اڄوڪي دؤر جي رھندڙ موسي، فولا ۽ ڊيولا نسلن جا  ماڻھو اٺين کان پندرهين صديءَ جي وچ م ھتي پھتا. 1890 واري ڏھاڪي ۾ فرانس ھن ملڪ تي قبضو ڪيو جنھن سان ھن ملڪ جو بيٺڪي دؤر شروع ٿيو جنھن بعد 1896 ۽ 1904  جي آزادي وارين جنگين کانپوءِ موجوده ملڪ کي  فرينچ ويسٽ آفريڪا جو حصو بڻايو ويو ۽ پھرين مارچ 1919 ۾  ان جو نالو درياء وولٽا جي مٿين وھڪرن جي نسبت سان فرينچ اپر وولٽا رکيو ويو.11 ڊسمبر 1958 تي اپروولٽا جي ريپبلڪ قائم ڪئي وئي جنھن تحت ھن ڪالوني کي علحدہ پنھنجي حڪومت ذريعي ھلائڻ جي شروعات ڪئي وئي جيڪا فرانس جي اختيار ھيٺ ھئي. ۽ 5 آگسٽ 1960 ۾ ھي ملڪ  فرانس کان آزاد ٿيو ۽ موئرس يميئوگو ھن ملڪ جو پھريون صدر ٿيو جنھن کي 1966 ۾ سينگئولي لاميزانا  فوجي بغاوت ذريعي ھٽايو ۽ پاڻ صدر ٿي حڪومت سنڀاليائين.

## نالو

برڪينا فاسو ٻن لفظن جو مرڪب آهي.برڪينا ۽ فاسو. لفظ برڪينا موسي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معنيَ آهي ايماندار يا نيڪ ماڻھو؛ لفظ فاسو ڊيولا ٻوليءَ جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي سرزمين. اھڙي طرح برڪينا فاسو جي معنيَ آهي ايماندار يا راستباز ماڻھن جي سرزمين.

## جاگرافي

thumb|برڪينا فاسو جي سيٽلائيٽ تصوير

right|thumb|برڪينا فاسو جي تصوير

ھن ملڪ جي جاگرافيائي بيھڪ اولھ آفريڪا ۾ 13 00 N, 2 00 W تي آھي. ملڪ جي پکيڙ
274,200 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 
273,800 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 400 ڪلوميٽر پاڻي آھي. پکيڙ ۾ ھي ملڪ دنيا جي سڀني ملڪن ۾ 76 نمبر تي آهي. ھن ملڪ جي زميني سرحد 3,611 ڪ م آھي جنھن مان 386 ڪ م بينن سان ، 545 ڪ م آئيوري ڪوسٽ سان، گھانا 602 ڪ.م.، مالي 1325 ڪ م ، نائيجر 622 ڪ.م.۽ ٽوگو سان 131 ڪ.م. اٿس. ھي ملڪ خشڪي سان گھيريل آھي ۽ ان جي ڪابہ بحري سرحد ڪانہ آھي.ھي ملڪ ميداني علائقن تي مشتمل آھي. اولھ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف ٽڪريون اٿس. ملڪ جي سراسري بلندي 297 ميٽر آھي.سڀ کان ھيٺيون مقام درياء ڪارو وولٽا جي سطح آهي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 200 ميٽر بلند آھي. سڀ کان اوچو مقام ٽيناڪئورئو آھي جيڪو 749 ميٽر آھي.

## آبھوا

ھن ملڪ جي موسم ٽراپيڪل آھي ، اھڙي طرح اھا گرم آھي. سياري جو خشڪ تہ وري اونھاري ۾ تمام گرم ھوندي آھي. برسات اونھاري ۾ ٿيندي آهي.

## معدنيات ۽ قدرتي وسيلا
ھن ملڪ جي معدنيات ۽ قدرتي وسيلن ۾ ميگنيز، لائم اسٽون، ماربل، سون، فاسفيٽ،  لوڻ، ڪرنڊ پٿر
شامل آهن

## زراعت
ملڪ جي زرعي زمين ڪل ايراضي جو 43 سيڪڙو آهي جنھن مان رڳو 20.8 پوکيءَ لائق آھي، 0.3 سيڪڙو تي مستقل پوکي ٿيندي آهي، 21.9 سيڪڙو تي مستقل چراگاھون آھن ۽ 20.4 سيڪڙو زمين تي ٻيلا آهن. ملڪ جي 2012 ۾ 550 چورس ڪلوميٽر زمين آبپاشي نظام واري ھئي. ملڪ جي آبادي جو ڳتيل حصو وچ ۽ ملڪ جي ڏاکڻي حصن ۾ آھي.

## آبادي
thumb|اوگادوگو ۾ تئاريگ نسل جو ماڻھو

2017 جي انگن اکرن مطابق ملڪ جي ڪل آبادي 20,107,509 آھي. آبادي ۾ دنيا جي ملڪن جي ڀيٽ ۾ ھي ملڪ 59 نمبر تي آهي. ھتان جي ماڻھن کي برڪنيب  چوندا آهن. ماڻھن ۾ 52 سيڪڙو موسي، 8.4 سيڪڙو فولاني، 7 سيڪڙو گورما، 4.9 سيڪڙو بوبو، 4.6 سيڪڙو گورونسي، 4.5 سيڪڙو سينوفو، 3.7 سيڪڙو بسا، 2.4 سيڪڙو لوبي، 2.4 سيڪڙو داگارا آھن. ھتان جا 61.5 سيڪڙو ماڻهو مسلمان آھن، 22.3 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ، 6.5 پروٽسٽنٽ آھي

thumb|بوبو ڊائيولاسو جي وڏي مسجد

## سياسي نظام

thumb|اوگادوگو ۾ نيشنل اسيمبلي جي عمارت
ملڪ صدارتي ريپبلڪ آھي جتي رياست جو سربراھ ملڪ جو صدر آھي ۽ حڪومت جو سربراھ وزيراعظم. ملڪ م تيرھن صوبا آھن. ملڪ جو قانوني نظام فرانس جي نظام تي رکيل آهي ۽ ان ۾ رواجي قانون بہ شامل ٿيل آھن.
ھتان جي پارليامينٽ ھڪ ايواني نيشنل اسيمبلي آھي جنھن جون 127 سيٽون آھن جن تي پنجن سالن لاءِ سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ملڪ جي وڏي ۾ وڏي ڪورٽ سپريم ڪورٽ آھي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:برڪينا فاسو
زمرو:ملڪ
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪا جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪي ملڪن جي اقتصادي برادري
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:فرانسيسي ڳالهائيندڙ ملڪن جي عالمي تنظيم جون ميمبر رياستون