open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شريمتي راڻي ڪرن

شريمتي راڻي ڪرن:

راڻي ڪرڻ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائي ۽ هند جي مها گروئن نرت آچاريا نارايڻ پرساد پنڊت سندر پرساد ۽ برجو مهاراج کان نرت ڪلاجي سکيا ورتائين. راڻي ڪرڻ انهن پهرين مکيه ڪلاڪارن مان هڪ آهي، جن ڪٿڪ ناچ ۾ مهارت حاصل ڪئي. راڻي ڪرڻ کي جئپور ۽ لکنو گهراڻن جي عظيم روايتن ۽ رس ڀاءُ سان جڙيل هئڻ جي ناتي ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. هيءَ پنهنجي ڪلا ۾ ست ڪوين سورداس ۽ ڪوي رابندر ناٿ ٽئگور جي رچنائن کي پوئيو آهي. ان ريت هن ساهت، سنگيت ۽ نرت جو سنگم ڪيو آهي، هن جي پيش ڪيل نورسما ليڪا، ورهه ملڻ رس، آنند ڌارا، پڄارڻ، وت پراوا، هوري کيلا ۽ وينوناد کي تمام گهڻو ساراهيو ويو. دهلي يونيورسٽيءَ جي پروفيسر ايس ڪي سڪسينا جي سهڪار سان ڪٿڪ جي رس ڀاءُ تي سندس ڪيل ڪم وڏي مڃتا ماڻي آهي. هوءَ ڪلڪتا ميوزڪ اسڪول جي 1978ع کان 1993ع تائين اڳواڻ رهي. اهانا جي ڊانس ڊپارٽمينٽ جي باني ۽ اڳواڻ پڻ رهي. سنگيت ۽ نرت پنگ ارويندا ڀون ڪلڪتا جي 1980ع کان 1987ع تائين ڊائريڪٽر رهي. تازو سمسڪر تڪي، شيريسڪار ڊانس، اڪئڊمي به سندس ڊائريڪٽرشپ ۽ رهنمائيءَ هيٺ قائم ڪئي وئي آهي. پاڻ ڪيترائي ايوارڊ حاصل ڪيا اٿائين. 1955ع ۾ پريزيڊنٽ گولڊ ميڊل، ڪٿڪ ناچ راڻي، ايوارڊ آف ڊسٽنڪشن 2002ع، سنگيت ناٽڪ اڪئڊمي ايوارڊ 1997ع، اکل ڀارتيه سنڌي ٻولي ۽ ساهتيه سڀا پاران راڻي ڪرڻ جي خدمتن تي کيس جس ۽ واڌايون ڏنيون ويون آهن. حيدرآباد سنڌ ڄائي شريمتي راڻي ڪرڻ سڄي دنيا جي جن ملڪن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري چڪي آهي سي آهن جپان، هانگ ڪانگ، لائوس، برما، نيپال، پاڪستان، افغانستان، يو ايس ايس آر، يوگوسلاويا، رومانيا، بلگاريا، اٽلي، فرانس، هالئند، لڪسمبرگ، سوئيٽزرلئنڊ، سوئيڊن، فن لئنڊ ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم.

## حوالا
وصيت

وصيت: (Bequest)
قرآن مجيد ۾ وراثت جو قانون مقرر ڪرڻ سان گڏو گڏ ماڻھوءَ کي مرڻ کان اڳ پنھنجي ملڪيت مان وصيت جي به ھدايت ڏنل آھي. ڪوبه عاقل بالغ شخص پنھنجي منقوله يا غيرمنقوله ملڪيت جي باري ۾ وصيت ڪري سگھي ٿو، جيڪا زباني يا تحريري صورت ۾ ٿي سگھي ٿي. وصيت ڪرڻ وقت ٻه مسلمان عاقل ۽ بالغ مڙد يا ھڪ مڙد ۽ ٻن عورتن جي موجودگي بطور شاھد ضروري آھي. البت موت وقت جيڪڏھن مسلمان شاھد موجود نه ھجي ته اھل ڪتاب مان عادل ۽ عاقل ۽ بالغ ٻن مڙدن جي وصيت ضروري آھي.
فرمان نبوي موجب وصيت جي اجازت رڳو ھڪ ڀاڱي ٽئين حصي تائين محدود آھي. ۽ رڳو انھن ماڻھن جي حق ۾ جائز آھي جيڪي وارثن جي فھرست ۾ شامل نه ھجن. ھن اصول تحت والدين جي موجودگيءَ ۾ ڀيڻ، ڀاءُ ۽ ڏاڏي ۽ ڏاڏيءَ جي حق ۾ وصيت ٿي سگھي ٿي. ڇو ته مائٽن جي موجودگيءَ ۾ ھي وارث جي حق ۾ يا ڪنھن غير وارث جي حق ۾ ٽئين حصي کان وڌيڪ جائداد جي وصيت کي ڪورٽ ۾ چئلينج ڪري سگھن ٿا ۽ ٽئين حصي کان وڌ وصيت کي منسوخ ڪرائي سگھن ٿا.

## رگ ويد
قديم هندن ۾ لکيل وصيت (Will) ڪرڻ جو رواج هئو ئي ڪونه، سموري ملڪيت جو مالڪ  پيءُ هوندو هو. پيءُ کان پوءِ سندس سڀ ملڪيت سندس پٽن جي ٿيندي هئي. ڪنهن کي پٽ نه هوندو هو، ته سندس سموري ملڪيت سندس ڏهٽن کي ملندي هئي، نه ڌيئن کي. اڄ به اهو ئي قائدو آهي. رواجي طرح ڀاءُ پنهنجي ملڪيت مان پنهنجيءَ ڀيڻ کي حصي ڏيڻ لاءِ ٻڌل ڪونه هوندو هو (رگ ويد، منڊل ٽيون، 31، 2). انهيءَ هوندي به جيڪڏهن ڪنهن ڇوڪريءَ کي سندس دل وٽان گهوٽ نه ملندو هو، يا ڪنوارو رهڻ پسند ڪندي هئي، يا ڪنهن مرض ۾ مبتلا هئڻ سبب سڄي عمر ڪنواري رهندي هئي ۽ اهڙيءَ حالت ۾ پيءُ جي ملڪيت مان حصو گهرندي هئي، ته ملندو هوس (منڊل ٻيون، 7، 17) انهيءَ ريت ڀائر پنهنجا ڀال ڀلائيندا هئا. ته ڀيڻ عزت آبروءَ سان سکي سهنجي جيوت ڪاٽيندي هئي ۽ ڪنهن ٻئي جي محتاجي ڪڍڻي ڪانه پوندي هيس. جيڪڏهن اباڻي ملڪيت ماڳهين خير ڪا هوندي هئي، ته پوءِ ڇوڪري لاچار ٿي، ڪا ڪرت ڪار وڃي ڪندي هئي، ۽ وقتي لالچن ۾ ڦاسندي هئي. جنهن ڇوڪريءَ جو اوهي نڪو واهي هوندو هو، تنهن جي پٺيان لفنگا پوندا هئا، ۽ ڪي ته آخر کليو کلايو بد پيشو اختيار ڪنديون هيون (رگ ويد، منڊل پهريون، 124، 7، چوٿون، 5، 5).

## حوالا
عاقنامو

پنھنجي ڪنھن ويجھي مائٽ سان لاتعلقي جي اعلان کي **عاقنامو** چئبو آهي. عاق ڪرڻ جي معني تعلق ختم ڪرڻ آھي.

عاق يا لادعويٰ جو اسلامي تصور ڪجهه ھن ريت آھي: قرآن ۽ سنت ۾ اولاد کي عاق ڪرڻ جو رائج طريقه ڪار جو تصور موجود ناھي. ان ڪري اھڙي عاق نامي جي ڪا وقعت ڪانھي ۽ عاق نامي جي باوجود بہ اھو شخص وراثت مان پنھنجي حصي جو حقدار بڻبو.

## حوالا
مدي جو تپ

**مدي جو بخار** (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy  چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي.
جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي.
هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن.
جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي.
بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais  چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation)  يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي.
جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي.
هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test   ۽ Typhidot test وغيره.
بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي.
هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine  وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.

## حوالا

زمرو:بيماريون
ميران

ميرا ٻائي : ميران: ميرا،:میرابائی:**Meera**:**Meera Bai**: **Mirabai**: ھڪ صوفي شاعر ھئي

## تفصيلي تعارف

[کاٻو|230px|thumb|راجھستان جي شھر [چتورڳڙھ جي قلعي ۾ ميران جو ڪرشن وارو مندر]]

ڀارت جي ڌرتيءَ ڄائي. جيڪا سچي ڀڳتين ۽ ڌرم جي پوڄارڻ ميران ٻائي ٿي گذري آھي. سندس جنم اٽڪل 1504ع ۾ نيرٺ ۾ ٿيو، جو شھر بيڪانير جوڌپور جي وچ ۾ آھي. سندس پتا رتن سنگھ مارواڙ جي راٺوڙ حاڪمن جي نسل مان ھو. جوان ٿي تہ ميوا رام جي راجڪمار ڀوڄراڄ سان مڱايائونس جنھن سان سندس شادي ٿي. سن 1516 عيسويءَ ۾ ميوار جي شھزادي ڀوڄراج سان ھن جي شادي ھن جي مرضيءَ خلاف ٿي ھئي.. ميران جو مڙس 1518 ۾ دھليء جي سلطنت سان ٿيل جنگ دوران زخمي ٿي پيو ھو ۽ انھن زخمن جي ڪري 1521 ۾ فوت ٿي ويو.ڪجهه سالن بعد ھن جو پيءُ ۽ سھرو وڪرم سنگھ بہ دھلي سلطنت سان ٿيل ھڪ جنگ ۾ مارجي ويا. .
ميران سان وقت گذرڻ سان ڪيتريون ئي غلط روايتون منصوب ٿي ويون جن ھڪ شھنشاھ اڪبر ۽ تان سين جي ساڻس ملاقات به ھڪ آهي. پر حقيقت اها آهي تہ ميران جي وفات کان پندرهن سالن بعد تان سين اڪبر بادشاھ جي درٻار ۾ شامل ٿيو. ھڪ روايت مطابق ھيء گرو روي داس جي شاگرد ۽ مريد ھئي ۽ کيس ديوتس، گرڌر ۽ روحاني مڙس سڏيندي هئي . پر
اھڙي ڪابہ شھادت تاريخ ۾ موجود ناهي .اصل ۾ ٻئي ھم عصر نہ ھيا ۽ ٻنھي جي وچ ۾ ھڪ سؤ سالن جي عرصي کان بنهه وڌيڪ جو فرق آهي.
thumb|230px|
پينٽنگ ۾ ڪرشن ۽ ان جي ديومالائي محبوبہ راڌا ڏيکاريل آھن جن جي محبت جو ذڪر ميران جي شاعري ۾ ڪثرت سان ٿيل آهي.

ھن جي شاعري جو موضوع ڪرشن آهي جيڪو ھڪ يوڳي آهي ۽ ھيء پاڻ وري يوڳڻ جيڪا ان سان ھڪ روحاني رشتو رکندڙ آهي. ھن جي شاعري کي ڀڄن چيو ويندو آهي. گرو گوبند سنگھ پنھنجي ڪتاب پريم امبوڌ پوٿي ۾ ميرا کي سک ازم جي 16 ڀڳتي صوفين ۾ شمار ڪندي ان جي شاعري کي پنھنجي ان ڪتاب ۾ شامل ڪيو. 

## شاھ لطيف ۽ ميرا ٻائي
ميران ٻائي (Meera bbai) سورھين صدي عيسويءَ ۾ ميواڙ (راجستان) جي ھڪ سنت ۽ درويش ھُئي، جنھن ننڍپڻ کان ڪرشن ڀڳوان سان عشق ڪيو. ڪرشن ڀڳتيءَ ۾ جتي ڪرشن ڀڳوان جو ذڪر نڪري اتي ميرا جي ڀڳتي ضرور ياد اچي ٿي.

ميرا ٻائيءَ جي دور ۾ عورتن کي مندر ۾ اچڻ جي اجازت نہ ھئي، ميرا ٻائي ڪرشن ڀڳوان جي مندر ۾ آئي تہ پنڊت چيس تہ ناريءَ مندر ۾ نٿي اچي سگهي. ميرا چيس تہ تون پاڻ کي مرد ٿو سمجھين؟ پنڊت ڪاوڙجڻ سان گڏ حيران ۽ پريشان ٿيو. ميرا چيس تہ ڪرشن پاڻ چوي ٿو تہ ھن ڪائنات ۾ نر اڪيلو مان ئي آھيان، باقي تہ سڀ ڪرشن جون داسيون ئي آھيون.

ميران ٻائيءَ جي فڪر ۽ فلسفي کي ڀڳتي تحريڪ چون ٿا. ڀڳتي تحريڪ جا شاعر پنھنجي سموري شاعريءَ ۾ عورت جو روپ ڌاري شاعري ڪن ٿا. شاھ لطيف جي سموري شاعري عورت جي روپ ۾ آھي. اديون عبد اللطيف چوي کان ويندي، ٻانھي تنھن ٻاروچ جي، تون سمون آئون گندري، ڍڪين ڍڪڻھار، آئون اُگهاڙي آھيان.

لطيف رڳو عورت جي روپ ۾ شاعري ڪئي آھي، ڪٿي بہ لطيف مرد جي عڪاسي نٿو ڪري، ڇو تہ لطيف سميت انڊس ويلي جا سمورا شاعر مرد رڳو ايشور ڀڳوان کي رب سمجھن ٿا، باقي تہ سڀ داسيون آھن. 

## حوالا

زمرو:هندومت
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:ڀارت
زمرو:ڀارتي ناري شاعر
زمرو:راجستان کان ڳائڻا
زمرو:ڪرشن سان لاڳاپيل ماڻهو
زمرو:راجستان کان موسيقار ناريون
ادرنه

**ادرنه** يا **ايڊرين** (, ) جنھن کي ماضي ۾ ايڊريئنوپول پڻ چوندا ھيا موجوده ترڪي جي يورپ واري حصي ۾ واقع ھڪ شھر جو نالو آھي جنھن جو بنياد ھڪ يوناني جرنل ھيڊرين جي نالي تي ھيڊرينوپولس جي نالي سان وڌو ويو ھو جنھن جو ترڪ ٻولي ۾ اچار ايڊرين ۽ عربي اچار ادرنه آھي. پندرھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر جي آبادي ستر ھزار جي لڳ ڀڳ ھئي ۽ ھاڻي اھا اٽڪل ٻن لکن تائين آهي.

## حوالا

زمرو:ترڪي
زمرو:ترڪي ۾ شهر
گهڻ پسنديءَ جو نظريو

**شراڪتي سرشتو**، **ڪثرت جو نظريو**، **گهڻ پسندي** (Pluralism) اصل ۾ انگريز ڏاهي ‘جان لاڪ’ جي سوچن مان ڦُٽي نڪتل هڪ آزاد خيال نظريو آھي، جنهن موجب ملڪي سياسي نظام يا بين الاقوامي سرشتو ڪنهن هڪ ڌُر يا طاقت جا محتاج نه پر گهڻن ڌُرين/ مُحرڪن تي ٻڌل هوندا آهن. هي نظريو بنيادي طور هيٺين چئن جُزن تي ٻڌل آهي.

(1). مُلڪي توڙي ڏيھان ڏيھ (بين الاقوامي) معاملن ۾ ‘غير رياست ڌُرين’ جو ڪردار انتهائي اهم آهي.

(2). رياست يا طاقت جو تصور ساڪت جامد نه پرلاڳاپيل مختلف ڌُرين/ شُعبن ۽ حلقن جي شموليت ۽ ڀائيواريءَ سان مقابلي ، هم آهنگي ، ڏي وٺُ ذريعي جُڙي ٿو، تنهنڪري رياست يا طاقت طرفان ٿيندڙ فيصلن ۾ سڀني واسطيدار پرتن (Stake-holders)جي شراڪت ضروري آهي.

(3). رياست ۽ ڏيھان ڏيھي (بين الاقوامي) سرشتي جي منجھيل (پيچيده) هنڻ ۽ گهڻين ڌُرين جي ورهايل/ الڳ الڳ ترجيحن سبب لازمي نه آهي ته سندن طرفان ٿيندڙ سڀ فيصلا جائز يا عقلمنديءَ ڀريا هجن.

(4). رياستي يا ڏيھان ڏيھي ترجيحن ۾ قومي ۽ جاگرافيائي سلامتيءَ واري نُڪتي سان گڏ معاشي، سماجي ۽ ماحولياتي مامرن کي به جوڳي اهميت ملڻ کپي.

اڄوڪي دور ۾ هن نظريي جي پرچار ۾ ‘جوزف ناءِ’ Joseph Nye ۽ ‘رابرٽ ڪيهان’ (Robert Keohane) جي لکڻين کي وڏي اهميت مليل آهي.

## حوالا

زمرو:طاقت جي ورھاست
ونگاري مئٿائي

ونگاري مئٿائي:**Wangari Muta Maathai** ( ; 1 April 1940&nbsp;– 25 September 2011) ڪينيا جي اينوائرمينٽلسٽ ۽ سياسي ڪارڪن ھئي. ھن آمريڪا جي بينيڊڪٽن ڪاليج ۽ يونيورسٽي آف پٽسبرگ ۽ ڪينيا جي يونيورسٽي آف نيروبي ۾ تعليم حاصل ڪئي.

## تفصيلي تعارف

آفريڪا  ڌرتيءَ جي گولي تي هڪ پوئتي پيل کنڊ آهي. بک، بيماريءَ ۽ گهرو ويڙهه جو شڪار آهي. وسيلن سان ته مالا مال آهي، پر پوءِ به غريب مسڪين آهي.
واتاورڻ / ماحول کي صاف سٿري رکڻ، ان کي گدلاڻ کان بچائڻ جي ڏس ۾ هن خاتون جيڪي شاندار خدمتون سرانجام ڏنيون، انهن کي آڏو رکندي گذريل سال (2004ع) امن جو نوبل انعام کيس ڏنو ويو آهي، ان مائيءَ جو نالو آهي ونگاري ماٿئي!
مائي ونگاري ماٿئي جو جنم 1940 ۾ ٿيو. هن نيروبي يونيورسٽيءَ مان اناٽاميءَ ۾ ڊاڪٽريٽ ڪئي ۽ آمريڪا جي پي. ايڇ. ڊي ڪرڻ واري پهرين عورت بڻجي وئي. ريڊ ڪراس ڪينيا جي ڪيترا سال ڊائريڪٽر رهي. 1977ع ۾ هن ڪينيا ۾ غير ضروري وڻن جي واڍيءَ جي ڪري جهنگ ختم ٿيڻ ڪري انهن جي بچاءَ جي لاءِ هڪ ”وڻڪار تحريڪ“(Green Belt Movement) جي شروعات ڪئي. هن تحريڪ جو اهم ۽ بنيادي مقصد اهو هو ته ماڻهن کي اُهو شعور ۽ سمجهه ڏني وڃي ته وڻڪاري ڇا آهي؟ ٽيهن سالن جي عرصي دوران هن تحريڪ ذريعي ٽي ڪروڙ وڻ پوکيا، جنهن ڪري اتي جي جهنگلن جي غير ضروري واڍ روڪڻ ڪري اتي جي زمين جي زرخيزيءَ ۾ واڌارو ٿيو ۽ اتي جي عام ماڻهن جي ٻارڻ جي لاءِ وڌيڪ ڪاٺيون پڻ ملڻ لڳيون. هن تحريڪ ۾ ڪينيا جي ٻهراڙين جي عورتن حصو ورتو. عورتن جي وڌيڪ دلچسپيءَ جي ڪري ئي هن تحريڪ ڪاميابي حاصل ڪئي. اهو ونگاري ماٿئي جي سحر انگيز شخصيت جو ئي اثر هو.
وڻڪاريءَ دوران هوءَ عورتن جي نئشنل ڪائونسل جي چيئرمين جي حيثيت سان خدمت سر انجام ڏيندي رهي. ونگاري ماٿئي جي زندگي اعلى مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ هميشه وقف رهي.
انهيءَ جذبي هيٺ هن ماحوليات ۽ ٻين ڪيترن شعبن ۾ تمام گهڻيون خدمتون سر انجام ڏنيون. 1998ع ۾ پهريون ڀيرو دنيا جي سامهون ڪينيا ۾ هڪ پُر آسائش هائوسنگ پراجيڪٽ جي تعمير جي خلاف آواز اٿاريو، پراجيڪٽ جي تعمير جي لاءِ ڪينيا جا سوين ايڪڙ جهنگ کي ڪٽڻو هو. هن بچاءَ واري تحريڪ جي دوران هن تي قاتلاڻو حملو پڻ ٿيو جنهن ۾ هوءَ زخمي ٿي پئي. هن احتجاج جي ڪري 1991ع ۾ ان وقت جي حڪومت هن کي گرفتار ڪري جيل اماڻيو. جتان هن جي آزادي ايمنسٽي انٽرنئشنل جي ”خط لکو مهم“ جي پاران ممڪن ٿي.
حالات جون سختيون هن جي ارادن کي ذرو به لوڏي نه سگهيون، ماحول جي بچاءُ جي لاءِ ماٿئي پنهنجي دل و جان سان پنهنجي مشن ۾ مصروف رهي. 2002ع ۾ هن ڪينيا جي پارلياماني چونڊن ۾ حصو ورتو ۽ 98 سيڪڙو ووٽ کڻي ڪاميابي حاصل ڪئي.

thumb|200px|left|Wangari Maathai speaks about deforestation
2003ع ۾ ماٿئي کي ماحوليات، قدرتي وسيلن ۽ جهنگلي جيوت جونائب وزير مقرر ڪيو ويو، 2004ع ۾ هن جي بي لوث خدمت جي مڃتا لاءِ کيس امن جو نوبل انعام ڏنو ويو. انعام جي لاءِ چونڊجڻ کان ٻه ڪلاڪ پوءِ هڪ صحافيءَ کي ڏنل انٽرويو ۾ ماٿئي چيو!
”نوبل انعام کڻڻ کان پوءِ منهنجون ذميواريون وڌي ويون آهن، مان صرف پنهنجي ملڪ ڪينيا جي لاءِ نه پر سموري آفريڪا کنڊ جي بهتريءَ جي لاءِ ڪم ڪنديس ۽ منهنجو مشن جاري رهندو.“ھيء ورلڊ فيوچر ڪائونسل جي اعزازي ڪائونسلر پڻ رھي. 2011 
۾ اووري جي ڪينسر ovarian cancer جي ڪري وفات ڪري وئي.

## حوالا

زمرو:1940ع جون پيدائشون
متولي

متولي:
وقف قائم ٿيندي ئي ملڪيت جو قبضو متوليءَ حوالي ڪيو ويندو آهي. جيڪو جائداد جو منتظم هوندو آهي. واقف پنهنجي وقف لاءِ ڪنهن به شخص توڙي اهو مرد هجي يا عورت مسلمان هجي يا غير مسلم، ان کي متولي مقرر ڪري سگهي ٿو. البت جيڪڏهن وقف ڪن خاص ڪمن لاءِ آهي ته اتي فقط مناسب متولي مقرر ڪيا ويندا. مثال جيڪڏهن وقف مسجد لاءِ آهي ته متولي مسلمان ٿيندو، غير مسلم نه. اهڙيءَ طرح نابالغ يا ذهني معذور کي به متولي مقرر ڪري نه سگهبو. پر ڪو واقف نابالغ يا ذهني معذور کي متولي مقرر ڪري ته عدالت ان تي قدم کڻي سگهي ٿي ۽ ڪنهن ٻئي شخص کي عبوري طور متولي مقرر ڪري سگهي ٿي

## متوليءَ جي مقرري
1.واقف کي اختيار آهي ته پهريون متولي پاڻ مقرر ڪري يا متولين جي نالن جو تعين ڪري رٿابندي ڪري يا اهڙا شرط يا متولي ٿيڻ لاءِ اهليت به متعين ڪري جنهن جي پيش نظر متولي مقرر ڪري سگهجن. اهڙيءَ طرح واقف، متولي مقرر ڪرڻ لاءِ اهو اختيار پهرين متوليءَ کي به ڏيئي سگهي ٿو ته سندس موت کان پوءِ ڪو متولي هو پاڻ چونڊي.
2. جيڪڏهن مقرر ٿيل متولي فوت ٿي وڃي يا ڪو متولي ڪم ڪرڻ کان انڪار ڪري يا ڪا ڪورٽ پنهنجي حڪم سان برطرف ڪري ته ڪورٽ کي اختيار آهي ته هو ڪو ٻيو متولي، واقف جي هدايتن کي آڏو رکندي، مقرر ڪري.
متوليءَ جي خدمت جو معاوضو
متوليءَ جي خدمت جو معاوضو واقف پاڻ مقرر ڪري سگهي ٿو. اهو معاوضو ڪا مقرر رقم يا وقف جي خرچ پکي کان پوءِ بچندڙ ڪا رقم ٿي سگهي ٿي.
پر جي واقف، متوليءَ لاءِ معاوضو مقرر ناهي ڪيو ته ڪورٽ سڳوري ان لاءِ معقول رقم مقرر ڪري سگهي ٿي. پر اها رقم وقف جي آمدنيءَ جي ڏهين حصي کان وڌيڪ ٿي نه ٿي سگهي.
جيڪڏهن متوليءَ کي ٿورو معاوضو ملي رهيو آهي ته عدالت ان لاءِ الائونس به مقرر ڪري سگهي ٿي.
متوليءَ جي برطرفي
عدالت ڪنهن به متوليءَ کي، وقف جي مقصدن خلاف ڪم ڪرڻ تان برطرف ڪري سگهي ٿي. البت متوليءَ کي اهو اختيار ناهي ته هو ڪو ٻيو متولي مقرر ڪري، البت جيڪڏهن واقف کيس اهو اختيار ڏنو آهي ته هو اهو ڪم ڪري سگهي ٿو ۽ ملڪيت جي سار سنڀال ۽ پنهنجي مدد لاءِ ڪو نائب به مقرر ڪري سگهي ٿو.
وقفِ ۽ ٽرسٽ ۾ فرق
وقف جي صورت ۾ ملڪيت الله تعاليٰ حوالي ڪئي وڃي ٿي ۽ متولي فقط منتظم هوندو آهي. جڏهن ته ٽرسٽ جي شڪل ۾ ملڪيت ٽرسٽيز (Trustees) وٽ هوندي آهي ۽ اهي ئي منتظم به هوندا آهن

## حوالا
سيدالنساء بيگم

سيد النساء بيگم
ھوءَ شيخ قاضي بدرالدين احمد جي نياڻي ھئي. ھن جو ڏاڏو، مغلن جي عھد ۾، ”قاضي“ جي عھدي تي ھو. ھن جي ماءُ، ”محمدي جان“ يا ”عباسي بيگم“، شيخ امان الله قريشي پاني پٽ واري جي ڌيءَ ھئي، جا پاڻ ڏاڍي قابل ۽ شاعر زال ھئي . ھوءَ سن 1685ھه (1727ع)۾ ڄائي ھئي. انھن ڏينھن ۾ ھن جا مائٽ غريب ھئا. ھن جي ماءُ بيمار ٿي پيئي. ميرٺ ڏي ماءُ سان گڏ ويندي، نديءَ ۾ ڪري پيئي. ھن لاءِ ماڻھو ٽپايائون. ڏاڍيءَ مشڪلات سان ھوءَ، جيئري، نديءَ جي ڪناري تي لُڙھي اچي نڪتي. اُتي رھي، ھن تعليم حاصل ڪئي. پوءِ ھوءَ پنھنجيءَ ماءُ سان گڏ ھلي وئي. سندس ماءُ سبڻ ڀرڻ تي گذران ڪندي ھئي. سن 1692ھه ۾ ، ھوءَ زناني نارمل اسڪول ۾ داخل ٿي. اتي ھن جي استاد ”فاطمه سلطان بيگم“، مزرا فرخ جي ڌيءَ، ھئي. گھڻيو امير زاديون نوابزاديون انھيءَ مدرسي ۾ پڙھنديون ھيون . انھن جي وچ ۾ سيد النسا بيگم پڙھي ھوشيار ٿي، ۽ شعر به چونڊي ھئي، جنھن ۾ ھن جو تخلص ”خفي“ ھو. سن 1878ع ۾ ھن جي شادي، سندس استادن جي معرفت، پاڻي پٽ ۾ حڪيم خواجه جعفر حسين سان ٿي، جو پاني پٽ جو رئيس ھو، ۽ شاعر به ھو. شاديءَ کان پوءِ اگرچ ھوءَ مدرسي ۾ نه پڙھندي ھئي، مگر زالن جي تعليم لاءِ ھميشه ڪوشش ڪندي ھئي، ۽ اخبارن ۾ توڙي ڪتابن ۾ مضمون لکندي رھي، ۽ تقريرون به ڪندي ھئي. سنه 1892ع تائين حيات ھئي..

## حوالا

زمرو:زاعفائون
زمرو:عورتون
اسلامي ثقافت

**اسلامي ثقافتون** يا مسلم ثقافتون تاريخي ثقافتي طريقن کي ظاهر ڪن ٿيون، جيڪا مسلم دنيا ۾ رهندڙ مختلف ماڻهن ۾ ترقي ڪيا. اهي طريقا، جڏهن ته هميشه مذهبي نه هوندا آهن، عام طور تي اسلام جي پهلوئن کان متاثر آھن، خاص طور تي جڏھن مذهب مختلف نسلي ۽ قومي پس منظر وارن ماڻهن جي پاڻ ۾ ميلاپ لاءِ هڪ مؤثر ذريعو طور ڪم ڪري ٿو ۽ اهڙي طرح انهن جي ثقافتن کي هڪ عام مسلم سڃاڻپ جي بنياد تي گڏ ٿيڻ جي قابل بڻائي ٿو. مسلم ثقافت جون ابتدائي شڪلون، راشدون خلافت کان وٺي اموي خلافت ۽ ابتدائي عباسي خلافت تائين، بنيادي طور تي عربن، بازنطينين ۽ فارسين جي موجوده ثقافتي طريقن تي ٻڌل هيون. بهرحال، جيئن اسلامي سلطنتون تيزي سان وڌيون، مسلم ثقافت وڌيڪ متاثر ٿي ۽ ايراني، پاڪستاني، بنگلاديشي، هندستاني، ڪاڪيشين، ترڪ، ملائي، صومالي، بربر ۽ انڊونيشيائي ثقافتن مان گهڻو ڪجهه جذب ڪيو ويو.

مختلف ڪارڻ جي ڪري، اسلامي عقيدن جو اطلاق مختلف ٿقافتن ۽ روايات ۾ ڪجهه فرق سان هوندو آهي.
## بنيادي خيال
## بنيادي ذريعا

**اسلامي ثقافت** (Islamic Culture)، مسلمانن جو آئينه زندگي آهي. هن جو سڀ کان اهم سرچشمو الله جي ذات تي ايمان ۽ آخرت جو يقين آهي. مسلمانن جي ثقافت جا روشن پهلو جهاد ڪرڻ، خلافت جو نظام، بيعت جو رواج، هجرت جو درجو ۽ احڪام نصرت جي لغت جي اهميت، صداقت، ايثار، امانت، خلق جي خدمت، حقوق الوالدين، حقوق العباد، عزيزن جا حق پاڙيسرين جا حق، تبليغ، حلال ۽ حرام جي تفريق اسلامي ثقافت جا شه پارا آهن. انسان کي سڀني مخلوقن ۾ مٿانهون مقام حاصل آهي. سوچڻ ۽ سمجهڻ جي قوت کيس ٻي مخلوق کان امتياز بخشي ٿي. اسلام ۾ مردن ۽ عورتن لاءِ علم لازمي قرار ڏنو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته علم انسان کي اشرف بنائي رشتن جي سڃاڻپ ڪرائي ٿو. اسلامي ثقافت ۾ رنگ ۽ نسل کي ترجيح ڪونهي، بلڪ عملي ڪردار کي آهي. ثقافت انساني جذبات احساسات جي صحيح ترجمان آهي.

## خانداني زندگي
## اجتماعي سرگرميون
### عبادتون
### تهوار
## فن تعمير
### مسجدون
## شاعري ۽ راڳ
## لباس ۽ کاڌا
## ٻولي ۽ ادب
## مشترڪ روايتون
## پڻ ڏسو
## حوالا

## وڌيڪ معلومات
* ماخذات سنڌي اسلامي تعليم ۽ ثقافت فتح الدين ايڇ ميمڻ
* اسلام کا اقتصادي نظام حضرت مولانا ابوالاعلى مودودي؛ جديد مسائل حضرت مولانا ابوالاعلى مودودي
* عهدنامه عتيق (اردو ترجمو سيد حامد علي)
* تخليق ڪائنات - سيد حامد علي، الحاج ولي محمد طاهر زادا
225px|thumb|بادشاھي مسجد لاھور
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اسلامي ثقافت
نٿ

thumb|right|اڻويھين صديءَ ۾ ڏکڻ ايشيا ۾ سوني نٿ جو نمونو

نٿ :  Nosal ring :

نٿ نڪ جو زيور ھوندو آھي. جيئن ته اسان جي رسمن ۽ رواجن ۾ هٿ سهاڳ جي نشاني سمجهي وڃي ٿي، تنهنڪري ان کي ٻين زيورن کان اوليت ۽ اهميت حاصل آهي. اهو ضروري آهي ته سهاڳ جي نشاني قيمتي هجي، تنهنڪري اها هميشه سوني هوندي آهي. نٿون گهڻن قسمن جون ٿين، ۽ مختلف قومون پنهنجي رسم ۽ رواج مطابق استعمال ڪن. مور نٿ، ڇپر نٿ، شورڪي نٿ، جهائينءَ تي ۽ جهالرتي نٿون خاص قسمن جون آهن. مور نٿ ٻن يا ٽن تولن جي ٿئي. ان ۾ نڪ وارو حصو لسو ٿيندو آهي، ۽ نٿ جي هيٺئين حصي ۾ ڳاڙهي لعل، پارڙا، وري پارڙن جي پاسن کان ۽ وچ ۾ لعل. جهالر يا جهائينءَ تي نٿيون به ساڳئي وزن جون ٿين، يا وڌيڪ به ڪري سگهجن ٿيون. هيٺيون حصو سونيءَ جهالر جو ٿئي، ۽ وچ ۾ رنگين ننگن جي چٽسالي، ۽ ان جي پاسي ۾ وري مور ٿئي، جنهن ۾ موتين جي جڙات ۽ مٿئين حصي ۾ سوني لعل ۽ موتيءَ تي سون سان جڙات ٿيل هوندي آهي. نڪ وٽ وري نٿ جي ڦلي ٿئي، جيئن نٿ جي تار نڪ کي تڪليف نه  ڏئي. نٿ جي پاسي کان (ڪن جي پاسي) ڏاڻ، يعني سنهڙين پوپٽين سان هڪ پٽو نڪرندو آهي، جيڪو ڪنڍيءَ جي ذريعي وارن ۾ اٽڪايو ويندو آهي. انهيءَ ڏاڻ جي ڪري نٿ مضبوطيءَ سان هڪ پاسي بيٺي رهندي آهي.گهڻن قسمن جون ٿينديون آهن؛ ڪي شورخيون، ڪي جهانءِ سان، ڪي وَرَن سان، ڪي ڇاپرو مور سان،پر هونديون سڀئي سهاڳ جون نشانيون آهن. نٿ کي ڇڪي مٿي بيهارڻ لاءِ زالون ڏانوڻي پائينديون آهن. جن جي پڇاڙيءَ ۾ ڪُنڍي ٿيندو آهي. ڏانوڻي جو هڪڙو پاسو نٿ جي ڳنيءَ ۾ ۽ ٻيو پاسو سينڌ کان ورائي ڪياڙيءَ وٽ وارن ۾ اٽڪائي ڇڏينديون آهن، ته نٿ مٿي بيٺي هجي، ۽ نڪ جو ڳڙک ويڪرو نه ٿئي. اهي ڏانوڻيون ڪاري پٽ يا سٽ جون يا سون جون ٿينديون آهن. ڪي زالون وري نٿ کي سوگهي جهلڻ لاءِ، جيئن نڪ نه ڏکي؛ نٿ جي ٻئي پاسي ڪارو ڌاڳو ٻڌي، ڪن ۾ وراڪي ڇڏينديون آهن. جيئن نٿ لڳي بيهي. ڪي  زالون وري نٿ جي بدران وينڊو (سونو) پائينديون آهن.جنهن جو رواج هاڻي ڪونهي. البت اڳئين جُڳ جون سهاڳڻيون ڪڏهن ڪڏهن پائينديون آهن.

## حوالا
نڪ جا زيور

**نڪ جا زيور** ڪيترن ئي قسمن جا ٿين ٿا جيڪي اڪثر عورتن توڙي ڪجهہ مرد نڪ ۾ پھرين ٿا. اڪثر لاءِ نڪ ۾ سوراخ ڪرڻ لازمي ھوندو آھي جڏھن تہ ڪجهہ بغير سوراخ جي بہ پائي سگهبا آھن. ھيٺ ڪجهہ قسم ڏنا ويا آھن.

**بولو** يا **ڏاندڙو** ھڪ نڪ جو زيور. ٻيءَ _ ٽيءَ تاريخ جي چنڊ جهڙيءَ شڪل جو ٽڪر آهي، جيڪو نڪ جي وچينءَ ڀت ۾ پاتو ويندو آهي، اهڙيءَ طرح، جو اهو هميشه چپ جي مٿان لٽڪيو بيٺو هوندو آهي. هن جا قسم چٽائون، لالائون ۽ بينسري آهن.
**چٽائون**: سون جو اڌ گول ٽڪر، جنهن ۾ سون جي ڪنگريءَ سان چٽسالي ۽ هيٺان ننڍڙي مڇلي ٿئي.
**لالائون**: هي صرف گول سوني تار ٿئي، جنهن ۾ پاسن کان ننڍڙيون مڇليون ۽ وچ ۾ لعل ٿئي.
**بينسري**: بولي جو هي قسم چٽائون جهڙو ٿئي ٿو. فرق صرف اهو آهي جو هن ۾ وچئين حصي تي سوني جاري پوتل هوندي آهيزالون نٿ کان سواءِ نڪ ۾ بولو يا ڏاندڙو به پائينديون آهن، رواج اهو آهي ته ڏانڊڙو ڪنواريون ڇوڪريون پائينديون آهن. بولو نڪ جي ٻنهي چونٽين جي وچ واري بنيي ٽوپائي ان ۾ پائينديون آهن. بولي کي مڪراني زالون پولو چون. مڪراني زالن ۾ فيروزي وڏي ٽڪ سان بولي پائڻ جو رواج عام آهي. لاڙ ڏي ڇوڪريون چانديءَ جا بولا نڪن ۾ جهانءِ سان بولا به پائينديون آهن. ڪي وري بولي جي بدران چانديءَ جي ڇلڙي يا والو پائي نڪ ٻٽيو ڇڏين. چون خيرين سلهين ڀائن جي ڀيڻ ٻٽي نڪ سان ڪيئن هلي.

## حوالا
پنڙا

**پنڙا** يا **ٽاپس** ھڪ ڪن جي زيور جو نالو .ٽي ڦل، جنهن تي چانديءَ جي اُڀي قبي جي نموني سان هڪ ٽڪرو ٿيندو آهي، ۽ ان جي مٿان، منهن تي ٽي چار ننڍيون داڻيون ٿينديون آهن، ۽ وري انهن تي هڪ ڇٽ ٿيندو آهي. پنڙن جي ڳري هئڻ ڪري، انهن ۾ ڌاڳا وجهي، ڪن جي پٺيان ورائي، پنڙن جي پٺئين حصي ۾ وجهي ورائي ڇڏبا آهن.

## حوالا
ولايا ڏيڍا

ولايا ڏيڍا: 

ڪن جي ھڪ زيور جو نالو. ھڪ والو جيڪو ڪن جي وچئين حصي ۾ پائبو آهي. اهو گول ۽ لسو ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن انهيءَ تي گلڪاري به ٿيل هوندي آهي، نه ته والي کي وٽ ڏنل هوندا آهن. هي ڪافي خوبصورت لڳندو آهي.

## حوالا
نسبيون

**نسبيون** ڪن جي ھڪ زيور جو قسم آھي. ڇلي جھڙيون ٿينديون آهن، جنھن ۾ چانديءَ جو ڦل ٿيندو آهي، انهيءَ جي مٿان سنهين ڪنگرين سان جڙات ٿيندي آهي.

## حوالا
جيئندڙو

**جيئندڙو** ڪن جي ھڪ زيور جو قسم آھي. ڪن جو بلڪل مٿيون حصو. جئيندڙو هميشہ ڪن ۾ رهندو آهي. هن جي بناوت سنهڙي والي جھڙي ٿيندي آهي، جنھن ۾ ٽي ستارا هوندا آهن.

## حوالا
ڇالر

**ڇالر** ڪن جو ھڪ زيور آھي. ھي پنڙن وانگر ٿين، فرق صرف اهو آهي جو پنڙا وڏا ۽ ڪنگرا ٿين، ۽ هي ننڍا ۽ لسا ٿين. هي ڪن جي سوراخن جيترا ٿيندا آهن، ٽي يا چار. اهي سڀ هڪ ئي ڌاڳي ۾ پوتل ٿين، جيڪي جدا ڪڏهن بہ نہ پائي سگهجن.

## حوالا

زمرو:زيور
والن جون جھمٽيون

**والن جون جهمٽيون** ڪن جي زيورن جو نالو. ڪن جي مٿئين حصي کان وٺي ڪن جي پاپڙيءَ تائين گهٽ ۾ گهٽ چار _ پنج واليون پائبيون آهن، ۽ اهي الڳ الڳ نہ پر گڏ پائبيون آهن. هڪ تار ۾ چوڪنڊي چاندي جو ٽڪر ٿئي، جنهن جي مٿان ڪابہ جڙات وغيره نہ ٿيندي آهي ۽ لسو ٿيندو آهي. اڪثر زالون هڪ ئي وقت پنڙا ۽ ڇالر پائين.

## حوالا

زمرو:زيور
ھس

**هس** ڳچيء جي ھڪ زيور جو نالو. چانديءَ مان ٺھندو آهي ۽ اٽڪل اڌ سير کن جو ٿيندو آهي: پر ننڍين ڇوڪرين لاءِ ڏيڍ پاءُ جو ٿئي. هس جو وچ ٿلهو ۽ پاسن ڏانهن آهستي آهستي سنهو ٿيندو ويندو آهي، ۽ آخري حصو، يعني پٺيون حصو، ٿورو کليل ۽ سنهو ٿيندو آهي، جنهن تي سنهي گلڪاري هوندي آهي. باقي پٺئين حصي تي، منھن وٽ، هڪ گول داڻي جيان ٿئي، انهيءَ لاءِ تہ پٺيان ڳچيءَ ۾ نہ لڳي، ۽ خوبصورت بہ ٿئي. هي شاديءَ ۾ ڪنوار کي پارائبو آهي.

## حوالا

زمرو:زيور
ڪٺمال

**ڪٺمال** ڳيچيء جي ھڪ زيور جو چانديءَ جو ٿئي، جيڪو دن کان ٿورو مٿي بيهندو آهي، ۽ ٻه _ ٻه سرون گڏ ٻنهي پاسن ٿين، جن ۾ نهايت خوبصورت گول داڻا ٿين. هر هڪ لڙيءَ ۾ ويھ _ ويھ داڻا هوندا آهن. انهن جي هيٺان هڪ دهلڙي ٿئي، جنهن جي هيٺئين حصي ۾ ٽڪنڊيون جهمٽيون، ۽ پاسن کان ٽي _ چار ننڍڙا گهنگهرو ٿين.

## حوالا

زمرو:زيور
تعويذ (زيور)

تعويذ:

ڳيچيء جي زيور جو نالو.چانديءَ جا ٿين، ۽ دن کان اٽڪل اٺ آڱر کن مٿي پائبا آهن. هي مٿي سوڙها ۽ هيٺ ويڪرا ٿين ۽ ڪاري ڌاڳي ۾ پوتل ٿين. ٽي _ چار آڱر ويڪرا ٽي ٽڪر هوندا آهن، جن جي وچ ۾ چانديءَ جو هڪ هڪ داڻو ٿئي، ۽ ان جي مٿان ٿورو چانديءَ جو ڪم ۽ رنگين شيشن جي چٽسالي ٿيندي آهي. انهيءَ جي هيٺان ڇمڪڙيون هونديون آهن، جيڪي ٿورڙيون وڏيرڙيون ٿينديون آهن.

## حوالا
الي

**الي** مٿي جي زيور جو هڪ قسم آھي. ھن جا ٻہ قسمن ھوندا آھن:

**الي، ڏاڻ سوڌي (ڇوڪرين)**: ھي چنڊ جهڙيءَ شڪل جي ٿئي، ۽ رنگين ٽڪن لڳل ٿئي. هيٺان چانديءَ جون گهنگهريون مينا ۾ لڳنديون آهن. ٻيون اهي ٿين، جن ۾ زنجيري هوندي آهي، جيڪا وارن ۾ لڳي، جنهن ڪري ان کي ڏاڻ سوڌي الي سڏين. هي سنڌي سينڌ جي منهن وٽ يعني پيشانيءَ وٽ لڳائبي آهي.

**صرف الي**: هن اليءَ ۾ فرق اهو آهي تہ هن ۾ زنجير نہ ٿيندي آهي، ۽ فقط ڪاري ڌاڳي سان وارن ۾ لڳائبي آهي.

ٻنهي الين جي ساخت هڪجهڙي ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو:زيور
چوٽي ڦل

**چوٽي ڦل** مٿي جي زيور جو هڪ قسم. مروج ڏسڻ ۾ اچي ٿو، پر رڳو نالي جو فرق آهي. هي چانديءَ جو ٺهيل، گول نموني ۾ ٿيندو آهي، جنهن تي چٽساليءَ جو ڪم ڪيل هوندو آهي، ۽ رنگن جا خوبصورت نقش نڪتل هوندا آهن. جيئن سندس نالي مان ظاهر آهي، هي چوٽيءَ جي آخر ۾ لڳايو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:زيور
ويڙھ

**ويڙھ** ھٿ جو ھڪ زيور آھي. چانديءَ جي ڇلي جيان ٿئي ٿو. پر ڇلو هڪڙوئي هوندو آهي، ۽ ويڙھ ٽي _ چار وٽ ڏنل ڇلن وانگيان ٿئي، جيئن اسپرنگ جا وٽ ٿيندا آهن. هي هٿ جي ڪنھن بہ آڱر ۾ پائي سگهبو آهي. اڳي شاديءَ يا مڱڻي جي موقعي تي خاص ڪري استعمال ٿيندو هو.

## حوالا
کيرول

**کيرول** ھٿ جو ھڪ زيور. ڇلي جي مٿان چوڪنڊياري يا بادامي نموني جي ٽڪري سان ٺھيل منڊيءَ کي ”کيرول“ سڏجي. انھيءَ جي مٿان چٽسالي بہ ٿئي. هن جي مٿان ننگ وغيره نہ ٿيندو آهي. مڱڻي جي موقعي تي ڪنوار کي پارائبو آهي.

## حوالا
کٽڻھار

**کٽڻھار** ھٿ جو ھڪ زيور زيور آھي. گول منڊيءَ وانگر ٿئي، جنهن جي مٿان ننگن ۽ شيشن جي مينا ڪاري ڪيل هوندي آهي.

## حوالا
ڇٽ

ڇٽ:

ھٿ جي ھڪ زيور جو نالو.  هي سڀني مٿين شين کان وڏو ٿئي، ايتريقدر جو ٽن آڱرين کي ڍڪي بيهي _ پر پائجي هڪ آڱر ۾. وچ ۾ ڳاڙهي گول ٽڪ ٿئي، ۽ چئني پاسن چانديءَ جي ڄاري. انهيءَ ڄاريءَ ۾ رنگين ٽڪن جي جڙات ڪيل هوندي آهي، ۽ ان جي پاسي کان ٿوري ڪنگري ٿئي.

## حوالا

زمرو:زيور
دھري

**دهري** ڳيچيء جي ھڪ مشھور زيور جو نالو آھي. نٿ کان پوءِ دهري ئي اهو زيور آهي، جنھن کي خاص اهميت آهي ۽ گهڻو ڪري اڄ تائين ساڳي اهميت اٿس. هيءَ سڄي سوني ٿئي. هن جي اهميت ۽ قيمت جو اندازو سرن ۾ لڳايو ويندو آهي. جيتريون گهڻيون سرون ٿين، دهري اوتري گهڻي قيمتي. ڪا دهري نو سري ٿئي، ڪا ست سري، پنج سري وغيره. اهي سرون سون جي داڻن جون ٺهيل هونديون آهن، جيڪي وچ ۾ اڇي پان جي پن  جي شڪل جھڙيءَ ڳاڙهن ريشمي ڌاڳن ۾ پوتل هونديون آهن، جن جا آخري حصا رنگين گلن وانگر ٺاهبا آهن، جيڪي ڳچيءَ جي پٺيان ٻڌبا آهن. پتلو رنگين ننگن سان جڙيل هوندو آهي. هن کي زيورن جو سرتاج سمجهيو ويندو آهي.

## حوالا
چندن ھار

**چندن هار** ڳيچيء جو ھڪ زيور آھي. هي سڀني زيورن ۾ گهڻو وڏو ٿئي. هن جي ويڪر بہ وڏي تہ ڊگهائي بہ وڏي ٿئي. هي ڳچيءَ کان وٺي دن کان ٻہ آڱر کن ڊگهو ٿئي. ۽ ويڪر ٽي آڱر کن ٿئي. هن ۾ هڪ چانديءَ جي زنجير ٿئي، وري جڙات تي چانديءَ جي زنجير اهڙي نموني سان ٽن—چئن آڱرين بعد وري هڪ چانديءَ جو ٽڪنڊو ٽڪر ٿئي، جنھن جي مٿان آرسيءَ وانگيان هڪ خالي ۽ رنگين شيشو ٿئي، جيڪو زيورن ۾ استعمال ٿئي ٿو. اهڙي طرح سڄي چندن هار ۾ ٿيندو، ۽ آخر جو اچي هڪ ننڍڙي دهلڙي ٿئي، جنھن کي ”ڍولڻو“ بہ چئبو آهي.

## حوالا
منگلي

منگلي  يا هٿ ڇٽ:

ھٿ جي ھڪ زيورجو نالو. هي پنج منڊيون ٿينديون آهن، جيڪي سنهين زنجيرن سان ڳنڍيل هونديون آهن. اهي زنجيرون وري هڪ ئي پٽي سان مليل هونديون آهن، جيڪو ٻانهن _ پٽو سڏجي. اهو پٽو ڪارائيءَ وٽ ٻڌبو آهي. هي اڄ به مروج آهي.

## حوالا
نورا

**نورا** پير جي ھڪ زيور جو نالو. گول، ويڪرا، اٽڪل ٽي آڱر کن ٿين. مرضيءَ مطابق ٺهرائي، ڇت گل بہ هڻائي سگهجن ٿا. هن ۾ اندرئي ڪي اهڙا داڻا پيل هوندا آهن. جيڪي هلڻ جي ڪري ”جهم _ جهم“ جو آواز ڪندا آهن. هي مرئي وٽ پائبا آهن.

## حوالا
پازيب

**پازيب** (انگريزي: Pazeb) سنڌي عورتن جي پيرن جي هڪ روايتي ۽ خوبصورت زيور جو نالو آهي. هي سنڌ جي قديم ثقافتي زيورن ۾ شمار ٿئي ٿو، جيڪو خاص طور تي چانديءَ جي مدد سان تيار ڪيو ويندو آهي.

## بناوت
پازيب جي تيار ڪيل بناوت ۾ ٿلهي ڪاري ڌاڳي جو استعمال ٿيندو آهي. ان ڌاڳي ۾ ڏهه کان ٻارهن يا ضرورت مطابق، اڌ آڱر جي ڊگهائيءَ جون چانديءَ جون قبيون پوتيون وينديون آهن. انهن گول قبين جي مٿئين حصي مان ڪارو ڌاڳو لنگھندو آهي ۽ قبين جي منهن ۾ سنهيون ڏاوڻيون (گهنگهرو) لڳايون وينديون آهن، جيڪي هلڻ وقت مڌر آواز پيدا ڪنديون آهن.

## پائڻ جو طريقو
پازيب کي پير جي مرئي (تڪي) وٽان ورائي ٻڌبو آهي. جڏهن هي زيور پير ۾ پائبو آهي ته چانديءَ جون اهي ننڍڙيون قبيون پير جي مٿان کلي بيهنديون آهن، جنهن سان پير جي سونهن ۾ اضافو ٿيندو آهي. اڪثر ڪري پازيب جي مٿان نورا پڻ پاتا ويندا آهن، جيڪي خوبصورتيءَ کي دوبالا ڪري ڇڏيندا آهن.

## ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ شاديءَ مراديءَ جي موقعن تي عورتون پازيب کي وڏي چاهه سان پائينديون آهن. هي نه صرف هڪ زيور آهي پر سنڌي هنر ۽ ڪاريگريءَ جو هڪ عمدو مثال پڻ آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* نورا (زيور)
* بولي
* چوڙيون

## حوالا

زمرو:سنڌي زيور
زمرو:پاڪستاني زيور
زمرو:سنڌي ثقافت
ساٽا(زيور)

**ساٽا** يا **ٽوڙا** پيرن جي ھڪ زيور جو نالو. هنن ۾ چانديءَ جون زنجيرون ٿين ٿيون، جيڪي جهالر وانگر پيرن جي مٿان جهڪي بيهنديون آهن. هن حصي ۾ سڀ زنجيرون ٿينديون آهن، ۽ ڪوبہ گهنگهرو وغيره نہ ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:زيور
ڇير

ڇير: 

پير جي ھڪ زيور جو نالو. ٽي آڱر کن ويڪري ٿيندي آهي. جوڙي تي به ٿئي، ۽ تڏي جيان به ٿئي. هي گل تي به ٿيندي آهي، جنهن جي هيٺئين حصي ۾ گهنگهرو ٿين. اڳئين زماني ۾ جيستائين ڪنوار ڇير نه پائي، تيستائين اها مڪمل ڪنوار نه ليکبي هئي.

## حوالا
ڏيڍو

**ڏيڍو** پير جو ھڪ زيور. سنهي چانديءَ جي تار ۾، آڱر جيترو ويڪرو ٿئي، جنھن ۾ ڄاري بہ ٿيندي آهي.

## حوالا
ڇلا

ڇلا ۽ منڊيون:

پير جي زيور جو نالو.  چانديءَ مان ٺهن. هٿن جي ڇلن ۽ منڊين وانگر، هنن تي به ٽڪون، شيشا ۽ ننگ وغيرهه لڳائي سگهجن ٿا. هڪ ”ڇٽ“ جهڙي منڊي ٿيندي آهي، جيڪا پير جي آڱوٺي ۾ پاتي ويندي آهي.

## حوالا
اسما بنت ابوبڪر

بيبي اسماء”ذات النطاقين“:
**Asmā' bint Abu Bakr** (), c. 595 – 692 CE,:اسماء پندرهن سالن جي عمر ۾ ابوبڪر صديق جي دعوت تي مسلمان ٿي ھئي ..
هن بيبيءَ جو اصل نالو ”اسماء“ هو، ۽ خليفي حضرت ابوبڪر جي وڏي نياڻي هئي. هن کي ذات النطاقين“ جو لقب مليل هو. عربيءَ ۾ ”نطاق“ چون پٽي کي، ۽ عرب جون زالون چيلهه تي ڪپڙي جو پٽو ٻڌنديون هيون. هڪڙي ڀيري حضرت محمد ﷺ جن، هجرت کان اڳي، خليفي جي جاءِ تي آيا، ڪو ڪپڙي ٽڪر گهربل هو. هن بيبيءَ هڪدم پنهنجيءَ چيلهه جو پٽو لاهي پيش ڪيو. پاڻ اهو ڦاڙي، ٻه پٽيون ڪري ڪم آندائون، ۽ بيبيءَ کي چيائون ته ”خدا هن هڪڙي پٽي جي عيوض توکي ٻه ”پٽا“ (نطاقين) ڏيندو.“.

هن جي ”زبير“ سان شادي ٿي، جو وڏو اصحابي هو، جنهن مان هن کي ”عبدالله“ پٽ هو، جو نامور ٿي گذريو آهي. عبدالملڪ بن مروان جي وقت ۾ هن مڪي ۾ نَوَ ورهيه خلافت به ڪئي. نيٺ، مشهور ظالم، حجاج بن يوسف“ کي دمشق کان عبدالله جي برخلاف موڪليو ويو، جنهن مڪي کي اچي گهيرو ڪيو، جو ست مهينا هليو، بک  جي ڪري، عبدالله جا ٻارهن هزار سپاهي کيس ڇڏي هليا ويا، رڳو عبدالله سان سندس ماءُ بيبي اسماء ۽ سندس ٻه پٽ حمزو ۽ حبيب هئا، جن سان اهڙي مشڪل وقت ۾ مشورو ڪندو هو. پاڻ ماءُ کان پڇائين ته ”وڃي حجاج سان وڙهان ۽ مران“  يا وڃي پيش پئي پناهه گهرانس؟“ ماڻس جواب ڏنو ته ”ابا، جي تون وسهين ٿو ته وڃي خدا جي واٽ ۾ وڙهه ۽ سر ڏي! ضعف جي ڪري تابع ٿيڻ، اجايو آهي.“ عبدالله چيو ته ”چڱو، آءٌ ائين ٿو ڪريان، ليڪن هو مون سان تنهنجين اکين آڏو سخت عقوبتون ڪندا، سي تون صبر ڪري سهج، ۽ منهنجي حق ۾ دعا ڪج“..

ماءُ _ پٽ جي وچ ۾ انهيءَ بابت گهڻي گفتگو  هلي آهي. جا مزي جهڙي آهي، پر لکڻ جي ضرور ڪونه ٿو ڏسجي. آخر، ماءُ ۽ پٽن کان موڪلائي. عبدالله اٿي هليو. ڀاڪر وجهندي، بيبيءَ اسماءَ کي عبدالله جي ڪپڙن جي اندارن زرهه هٿ سان لڳي، تڏهن هن کي چيائين ته ”عبدالله جيڪي خدا جي واٽ ۾ سر ڏيڻ ۽ شهيد ٿيڻ ويندا آهن، سي زرهون ڪين ڍڪيندا آهن!“ تنهن تي عبدالله اُها زرهه لاهي ڇڏي، ۽ وڃي وڙهيو ۽ مارجي ويو. حجاج سندس سسي عبدالملڪ ڏي  موڪلي، ۽ ڌڙ، خليفي جي موڪل اچڻ کانپوءِ ماڻس کي ڏنائين، جنهن پوري ڇڏيو. ڪن جو چوڻ آهي ته زبير جو ڌڙ ٻه ورهيه برابر سوريءَ تي لڙڪيو پيو هو، پوءِ دفن ٿيو، سگهوئي پوءِ، بيبي اسماء به وفات ڪئي. سندس عمر سئو ورهين کان وڌيڪ هئي.

## اولاد

اسماء کي زبير بن عوام مان اٺ ٻار ھئا:
*عبدالله بن زبير
* المنذر
*عاصم
*المھاجر
*خديجہ
*ام الحسن
*عائشہ
*اروہ.

## حوالا

زمرو:صحابه
زمرو:صحابيات
زمرو:مھاجر صحابيات
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:مسلمان عورتون
زمرو:Articles with short description
فخر النساء شھدہ

فخر النساء  شهده، ”ڪاتبه“

هيءَ بيبي، علامه ابو نصر بن فرج بن عمر ابريءَ جي ڌيءُ هئي. انهيءَ علامه جي وڏن مان ڪو درزڪو ڪم ڪندو هو، تنهن ڪري ”ابري“ سڏيندا هئس، جنهن جي معنيٰ  آهي سُئي هلائڻ وارو. هن جو اصل وطن”دينور“ هو، جو ايران ۽ عراق جي وچ ۾ هڪڙي جبلن جي قطار ۾ آهي، ليڪن، زماني جي ضرورتن ڪري اهو علامه پنهنجو وطن ڇڏي، اچي بغداد ۾ رهيو هو. انهيءَ هنڌ اها بيبي ”شهده“ سنه 484ھ (1091ع) ۾ پيدا ٿي. ضروري تعليم ڏيڻ کان پوءِ، علامه ابو نصر، پنهنجي ڌيءُ کي وقت جي قابل عالمن جي صحبت ۽ شاگرديءَ ۾ ڇڏيو _ جيئن ته عبدالله حسن بن احمد نعماني، ابو الخطاب بطروني، ابوبڪر شارشي وغيره، جي انهيءَ وقت جا مشهور عالم هئا. جڏهن ”شهده“ تمام قابل ٿي، تڏهن پاڻ مدرسو کوليائين، ۽ گهڻن ماڻهن وٽانئنس علم جو فيض حاصل ڪيو. هوءَ تمام خوشخط هئي، ۽ اکر تمام چڱا لکندي هئي، جنهن ڪري ”ڪاتبه“ جو لقب مليس. هن جي شادي علامه ابو نصر جي وڏي شاگرد علي بن محمد بن يحيٰ سان ٿي، جو علم ۽ فضل ۾ زماني جو يڪتا عالم هو. انهيءَ شاديءَ مان پوءِ تمام چڱا نتيجا نڪتا.

## حوالا
خديجہ بنت القيم

**خديجہ بنت القيم**
هيءَ خاتون ، حديث ۽ ادب جي علم ۾ امام ٿي گذري آهي. هوءَ ”حمام قيمي ناطوريءَ“ جي ڌيءُ هئي، جو بغداد جو رهاڪو هو. عالمن هن خاتون کي ”اُمة العزيز“ جو لقب ڏنو هو. هوءَ سنه 608ھ (1211ع) ۾ ڄائي هئي. انهيءَ وقت جي رواج موجب، هن کي تمام چڱي تعليم ملي. پهريائين وطن ۾ وڏن وڏن عالمن ۽ استادن جي شاگرديءَ ۾ فيض حاصل ڪيائين. پوءِ سفر ڪري شام جي جدا جدا علمائن وٽ علم پڙهيائين. مصر ۾، ابن حميري ۽ علي بن مختار عامريءَ وٽ، گهڻا ورهيه پڙهڻ ۽ پڙهائڻ جو ڪم ڪيائين. حديث جي علم ۾ هن ڏاڍو نالو ڪڍيو، ۽ تاريخن ۾ اڃا تائين هن جي تعريف هلي اچي. هن سنه 699ھ (1299ع) ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

## حوالا
بادشاھ خاتون

**بادشاھ خاتون** ڪِرمان جي ”قراختائي“ گهراڻي جي ڇهين حاڪم يا ملڪہ هئي، ۽ ”صفوة الدين“ جي لقب سان مشهور آهي. هوءَ قطب الدين جي ڌيءُ هئي. ڏاڍي فاضل ۽ قابل، شاعره ۽ خوش نويس هئي. هن کان اڳي، سندس ڀاءُ ”سيور غتمش“ بادشاھ هو، مگر سن 603ھ (1206ع) ۾ هيءَ خاتون، پنهنجي ڀاءُ کي ماري پاڻ تخت تي ويٺي، ۽ اٺ سال بادشاهي ڪيائين. نيٺ ”سيور غتمش“ جي زال لشڪر وٺي مٿس ڪاهي آئي، ۽ کيس شڪست ڏيئي، سندس ڀاءُ جي قصاص ۾ قتل ڪيائينس. هيٺيان بيت بادشاھ خاتون جا آهن:
:درون پردهء  عصمت ڪہ تڪيہ گاهِ من است،
:مسافرانِ هوا راگذر بہ دشواري است،
:هميشہ باد سرِ زن بزيرِ مقنعہ...
:ڪہ تارو پود وي از عصمتِ نڪو ڪاري است.

## حوالا
بھروزہ خانم

بهروزه خانم

هوءَ شاهه اسماعيل صفوي پهرئين جي بيبي هئي، جو هجري ڏهين صديءَ ۾ ايران جو بادشاهه هو. هوءَ ڏاڍي بهادر ۽ خبردار زال هئي. ”چالدران“ واري جنگ، جا شاهه اسماعيل ، سلطان سليم خان عثمانيءَ سان ڪئي، تنهن ۾ ”بهرزوه خانم“ بادشاهه سان گڏجي وڙهي، ۽ قيد ٿي پيئي، ڪي تاريخ وارا هن جو نالو ”تاجلي خانم“ ٿا لکن، ۽ شاهه اسماعيل جي سُريت ٿا چون ۽ نه پرڻيل زال.

## حوالا
تندو خانم

تندو خانم

هوءَ  حُسين بن اويس جي ڌيءُ هئي، جو ترڪمان سردارن مان هڪڙو هو. هوءَ ڏاڍي حسين، بهادر ۽ قابل عورت هئي. پنهنجي چاچي، احمد بن اويس سان گڏ مصر ۾ آئي. اتي مصر جي چرڪس بادشاهن مان مَلڪ طاهر انهيءَ سان نڪاح ڪيو، پر پوءِ هن کي طلاق ڏيئي ڇڏيائين، تنهن کان پوءِ، هن پنهنجي سؤٽ ”شاهه وله“ سان شادي ڪئي ۽ موٽي بغداد ۾ آئي اتي هن جو چاچو احمد مري ويو ۽ ”شاهه وله“ تخت ٿي ويٺو، پر”تندو“ مڙس کي ماري، پاڻ بادشاهي وٺي ويٺي. محمد شاهه پٽ قرا يوسف مٿس ڪاهي آيو، ۽ هڪڙو سال برابر بغداد کي گهيرو ڪري ويهي رهيو. ”تندو“ اهڙي چالاڪي ڪئي، جو لِڪي دجله نديءَ جي رستي نڪري، وڃي ”تستر“ جو قبضو ورتائين. اتي جي ماڻهن کيس سندس مڙس جي پوٽي محمود سان گڏ، حڪمرانيءَ جي مسند تي کڻي ويهاريو، پر تندو محمود کي به ماري، سنه 819ھ ۾، پاڻ اڪيلي خودمختيار حڪمران ٿي. بصري ۾ عربن سان جنگ ڪيائين، وچ وارا ٻيٽ هٿ ڪيائين. نيٺ، سنه 822ھ (1419ع) ۾ وفات ڪري ويئي.

## حوالا
پريجان خانم

پريجان خانم

هيءَ ايران  جي صفوي بادشاهه”طهماسپ“ پهرئين جي ڌيءُ هئي، ۽ ڏاڍي عالي دماغ ۽ حڪومت جي طلب ڪندڙ هئي. بادشاهه جي مرڻ وقت، حرمخاني جا ماڻهو ٻه طرف ٿي پيا. هڪڙا شاهه طهماسپ جي پٽ حيدر مرزا جي پاسي، ۽ ٻيا حيدر مرزا جي ڀاءُ اسماعيل مرزا جي پاسي. جو ”قهقہ“ جي قلعي ۾ قيد هو. ”پريجان خانم“ اسماعيل مرزا جي طرفدار ٿي، ۽ نيٺ، ڪوشش ڪري، انهيءَ کي ايران جو بادشاهه ڪري، تخت تي ويهاريائين. جيسين هو تختگاهه تائين آيو، تيسين هن خانم پاڻ بادشاهي پئي هلائي، جڏهن اسماعيل مرزا تخت تي قائم ٿيو، تڏهن پريجان جو هٿ سرڪاري ڪمن مان ڪڍي ڇڏيائين. جڏهن هو مئو، تڏهن ماڻهن شاهه عباس جي پيءُ، شاهه محمد کي شيراز مان بادشاهيءَ هلائڻ لاءِ گهرايو _ تيسين پريجان خانم زور ڪري حڪومت جي ڪمن ۾ دست اندازي ڪرڻ لڳي. جڏهن شاهه محمد اچي تخت نشين ٿيو، تڏهن هن پريجان خانم کي مارائي ڇڏيو.

## حوالا
بغداد خاتون

بغداد خاتون

 هيءَ امير ”چوپان “ جي ڌيءُ هئي، جو مغلن جي بادشاهه سلطان ابو سعيد وٽ امير الامراءَ هو. چوپانين جي بادشاهي چاليهه سال هلي. اُهي چنگيز خان جي اولاد مان  هئا. بغداد خاتون ڏاڍي خوبصورت، هوشيار ۽ جرائت واري هئي. هوءَ شيخ ”حسن ڪبير“ جي زال هئي، جو انهيءَ وقت جي بزرگن مان هو. سلطان ابو سعيد هن کي ڏسي مٿس عاشق ٿي پيو، ۽ انهيءَ سان شادي ڪرڻ جو ارادو ڪيائين. تنهنڪري لاچار ٿي، شيخ حسن هُن کي طلاق ڏيئي ڇڏي. چون ٿا، ته چنگيز خاني بادشاهن جو دستور هوندو هو، ته جنهن جي زال ڏي رغبت ڪندا هئا، سو انهيءَ کي طلاق ڏيئي ڇڏيندو هو. سلطان سعيد هن زال کي حڪومت جي ڪم ۾ اهڙو هوشيار ڏٺو، جو بادشاهيءَ جو سڄو ڪم ڪار هن جي حوالي کڻي ڪيائين _ جنهنڪري انهيءَ خاتون کي ”خنڪار“ (يعنيٰ خداونِد ڪار) سڏيندا هئا، جڏهن سلطان سعيد وفات ڪئي، ۽ ”ارپا خان“ سندس جاءِ تي بادشاهه ٿيو، تڏهن هن ”بغداد خاتونءَ تي اها تهمت آندي ته هن سلطان ابو سعيد کي زهر ڏيئي ماريو آهي _ انهيءَ عذر تي کيس مارائي ڇڏيائين.

## حوالا
شاهه بهارو

**شاھ بهارو** انگريزي (Shah Baharo) (پيدائش: 5 ذوالحج 1076ھ بمطابق 21 نومبر 1665ع --وفات: 1148ھ بمطابق 1735ع) سنڌ ۾ ميان نصير محمد ڪلھوڙو کان ميان نورمحمد ڪلهوڙو جي ڏينهن تائين ڪلھوڙن جي دور جو وڏو سپھ سالار ۽ ناظم اعلى ٿي گذريو آهي.

## زندگي جو احوال
شاھ بهارو 5 ذوالحج 1078ع بمطابق 21 نومبر 1665ع ۾ ڳوٺ بوبڪ دادو ضلعي (موجوده ڄامشوري ضلعي) ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ جو نالو غلام حيدر ڄاڻايو ويو آهي. ڪن تاريخدانن موجب شاھ بهارو ذات جو جنجھڻ هو ته ڪن کيس شاهي يا شاهاڻي ڄاڻايو آهي. ڪي مورخ سندس وڏڙن جي اصل رهائش  ۽ شاھ بهاري جي پيدائش جوهي دادو ضلعو جو علائقو ڄاڻايو آهي. جوهي تعلقو ۾ شاهاڻي ۽ شاهي قبيلا اڄ به رهن ٿا. شاهي بہ هاڻ شاهاڻي سڏائن ٿا. بهر حال سندس (ڪٿان؟) وڏا مان لڏي اچي چانڊڪا پرڳڻي (موجوده لاڙڪاڻو) ۾ آباد ٿيا. شاھ بهارو پنهنجي شجاعت ۽ بهادريءَ ۾ ڪلهوڙن وٽ نہ صرف مڃتا ماڻي پر ڪيئي معرڪہ سر ڪري اعلى سپھ سالار طور پاڻ مڃائڻ کان علاوه ناظم اعليٰ جو عهدو ماڻيائين.

## ڪارناما
شاھ بهارو وڏو سپھ سالار هو جنهن بابت تاريخ لکي ٿي تہ هيءُ 84 جنگن جو فاتح سپھ سالار هو ۽ چانڊڪا پرڳڻي جو بهترين اعليٰ منتظم يا ناظم بہ هو. هن گھاڙ واھ وسيلي زراعت يا پوکي راهي کي هٿي وٺرائي ۽ سوين کوھ کوٽايا. 

## مقبرو
شاھ بهاري جو مقبرو پراڻي سبزي منڊي ويجھو مراد واهڻ محلو (موجوده شاھ بهارو ڪالوني) لاڙڪاڻو شهر ۾ آهي جيڪو ڪلهوڙا طرز تعمير جو نادر نمونو آهي. سندس مقبري جي ٻاهرين توڙي اندرين ديوارن تي فريسڪو پينٽنگ يا نقش نگراري ٿيل آهي. نقش نگاري مغل آرٽ، اسلامي آرٽ توڙي سنڌي آرٽ جو اعلى نمونو آهي. مقبري جي ديوارن تي ڪيليگرافي پڻ ٿيل آهي. هاڻ نقش نگاري ميسارجي ڌيمي رهجي وئي آهي.

## وفات
شاھ بهارو 1148ھ بمطابق 1735ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:سنڌي سُورما
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
بادشاھ بيگم

بادشاھ بيگم: ( 1703 &ndash; 14 December 1789)  مغل ايمپائر جي 8 ڊسمبر 1721 کان 6 اپريل 1748 تائين  شھنشاھ محمد شاھ جي ملڪہ عاليہ ھئي 
اھا ملڪہ زماني جي نالي سان بہ مشھور ھئي جيڪو خطاب کيس پنهنجي مڙس شادي کان جلد پوءِ ڏنو..ھيء پنھجي مڙس جي ماسات ھئي .ھن جو مغل درٻار ۾ ڏاڍو سياسي اثررسوخ ھيو . سندس ئي ڪوششن سان ان جو وڏو پٽ به ملڪ جو بادشاھ بڻيو.

## حوالا
بادشاھ بيگم (اول)

بادشاهه بيگم:

هيءَ بيگم، اورنگزيب عالمگير بادشاهه جي ڌيءُ ۽ محمد اعظم شاهه جي حقيقي ڀيڻ هئي، جو پڻ ”دلرس بانوءَ جي پيٽان هو، هن کي دستور  موجب، ننڍي هوندي کان قرآن شريف پڙهائڻ کانپوءِ مذهبي تعليم ڏني ويئي. ٿورن ورهين ۾ هوءَ لکڻ پڙهڻ ۾ ڏاڍي هوشيار ٿي. ذهن تمام چڱو هوس، تنهن ڪري هڪڙو ٻڍو عالم پڙهائڻ لاءِ رکي ڏنائونس، جنهن ضروري علم سڀ سيکاريس. بادشاهه پاڻ مذهب جو پابند هو، سو اڪثر هن جو امتحان وٺندو هو، ۽ هن جي ترقي ڏسي ڏاڍو خوش ٿيندو هو. هڪڙي ڀيري عالمگير ڪنهن جنگ کان موٽي آيو، تڏهن درٻار جي شاعرن فتح جي مبارڪباديءَ لاءِ ڪي قصيدا پيش ڪيا، بادشاهه  بيگم به هڪڙو قطعو جوڙي محلات جي بيگمن جي طرفان موڪليو. بادشاهه خوش ٿيو، مگر هو اڪثر شعر کي پسند نه ڪندو هو، تنهن اُنهيءَ ڪاغذ جي پٺيان لکيو ته ”برخوردار  من! شاعريءَ جي اجائي ۽ لاحاصل مشغوليءَ ۾ رهڻ توکي مناسب نه آهي. هيءُ هنر، جو فخر جي لائق آهي، ته عام ماڻهن  لاءِ آهي، نه عزت ۽ اعليٰ درجي وارن ماڻهن لاءِ،“ انهيءَ وقت کان وٺي، شهزاديءَ شاعريءَ کان توبهه ڪئي، ۽ رڳو مذهب جي ضروري علم، ۽ رياضي ۽ هيئت جي علمن جو محاورو ڪندي هئي. قرآن شريف سان خاص محبت هوندي هيس. هن جي علمي لياقت ڏسي، بادشاهه کيس گهڻو پسند ڪندو هو. شهزاديءَ ”بدر النساء“ جي ماءُ نواب ٻائيءَ کي ريس ٿيندي هئي، ۽ بادشاهه کي چوندي هئي ته تون ”دلرس بانوءَ“ جي اولاد جي پاسداري ٿو ڪرين. بادشاهه ٻنهي ڀيڻن جو سندس روبرو امتحان وٺندو هو، جنهن ڪري نواب ٻائي شرمندي ٿيندي هئي. جيتوڻيڪ بدر النساء به گهڻو پڙهيل هئي، ته به بادشاهه بيگم ڏاڍي ذهين ۽ قابل هوندي هئي.
بادشاهه بيگم ڏاڍي خوبصورت هئي، ۽ شرم ۽ حيا به گهڻو هوندو هوس. علم ۽ تدبر، دانائي ۽ بردباريءَ، ۽ عالي حوصلگيءَ ۽ فياضيءَ ۾ محلات جي بيگمن ۾ لاثاني هئي. عالمگير جهڙو خبردار ۽ خدا پرست ماڻهو، جو هن جي تعريف ڪندو هو، سو بي سبب نه هو. جيتوڻيڪ هوءَ فضول خرچ ۽ اسراف واري نه هئي، ته به خير ۽ فيض جا ڪم گهڻا ڪيائين. فيض الله خان ڪوڪو، جو بادشاهه بيگم جو ٿڃ _ شريڪ ڀاءُ هو، ۽ ڏاڍو صالح ۽ پرهيز گار ماڻهو هو، سو ديوانو ٿي پيو، تنهن تي هن ڪيترائي هزار رپيا خرچيا ۽ ٻيا به گهڻائي فيض جهڙا ڪم ڪيائين.

## حوالا

زمرو:1700ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
جانان بيگم

هيءَ بيگم، عبدالرحيم خان ”خان خانان“ جي زال هئي، جو بهرام خان جو پٽ هو. هوءَ علم ۽ فضل ۾ ڪمال کي پهتل هئي. قرآن شريف جو هڪڙو تفسير به لکيو هئائين. جهانگير بادشاهه، سندس جمال توڙي ڪمال جي تعريف ٻڌي. ساڻس شادي ڪرڻ جي خواهش ڪئي، پر هن بيگم، آزاديءَ جو ٻيو اُپاءُ نه ڄاڻي، پنهنجا ڏنڊ ڀڃي ۽ پنهنجا وار سڀ ڪتري، ڳنڍڙي ٻڌي، جهانگير ڏي ڏياري موڪليا. بادشاهه سندس معنيٰ سمجهي ۽ کيس پاڪدامن ڄاڻي گذر ڪري ويو، ۽ سندس تحسين ڪيائين. هن سنه 1070ھ (1659ع) ۾ وفات ڪئي. هيءُ بيت جانان بيگم جو آهي:
عاشق ز خلقِ عشقِ تو پنهان چسان ڪند،
پيداست از دو چشمِ ترش خون گريستين!
 
(يعني، عاشق پنهنجو عشق خلق کان ڪهڙيءَ طرح لڪائي ٿو سگهي. سندس ٻنهي آلين اکين مان ظاهر آهي ته هو رت ٿو روئي!)

## حوالا
ڪنوينشن

**مجلس (گڏجاڻي)** هي لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ ”ڪنوينائر“ مان نڪتل آهي. هر قوم جون مختلف ريتون ۽ رسمون ٿين ٿيون، جيڪي زندگي جي وهنوار لاءِ لازم ٿين ٿيون. وقت گذرڻ سان اهي پختيون ٿي رياست يا ملڪ جي آئين ۽ قانون جو درجو حاصل ڪن ٿيون. ان جو مثال برطانيا آهي جتي رواج ۽ رسمون آئين جو اهم بنياد آهن.

عام طور ڪنهن به معاملي تي غور ويچار ڪرڻ لاءِ مختلف ڌرين ۽ نمائندن کي سڏي کانئن حل بابت تجويزون وٺي لاڳاپيل مسئلي جو حل ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي. پر ڏيھان ڏيھي لاڳپن (بين الاقوامي تعلقات) ۾ عالمي يا علاقائي سطح تي اڳ ۾ معاملا بحث هيٺ آڻي، پوءِ انهن تي قانون سازي ڪرڻ لاءِ نمائنده ميڙ سڏرائي رضا مندي پيدا ڪري مناسب اعلان ڪيو ويندو آهي. جيئن ”جنيوا“ ڪنوينشن ۾ جنگي قيدين ۽ لڙائيءَ هلندي انساني حقن جي احترام تي عمل ڪرائڻ لاءِ ڏيھا ڏيھي برادريءَ کي ڪجهه ذميواريون ڏنيون ويون آهن، ان کان سواءِ ٻن يا ٻن کان وڌيڪ ڌرين جي وچ ۾ ٺاهه ڪرائڻ لاءِ به هي اصطلاح استعمال ڪيو ويندو آهي، پر اڄوڪي دور ۾ عالمي سطح تي ڪن خاص معاملن تي قانون ٺاهڻ لاءِ ڏيھان ڏيھي ادارن (جهڙوڪ گڏيل قومون) جي سرپرستيءَ ۾ نمائنده اجلاس گهرائڻ يا اهڙي اداري طرفان ڪن شرطن کي عام ڪرڻ جي حوالي سان ”ڪنوينشن“ جو لفظ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:ڏيھان ڏيھي
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:سماجي گڏجاڻيون
زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:گڏجاڻي
زمرو:ميڙاڪو (گڏجاڻي)
ورچوئل انٽرنيشنل اٿارٽي فائل

**مجازي عالمي اختياري عڪس** يا Virtual International Authority File جنهن کي مختصراً VIAF چيو وڃي ٿو، هڪ منصوبي جو حصو آهي، جنهن ۾ تمام گهڻن مُلڪن جي قومي (ڪُتب خانن) لائبريرين جو ڊيٽا گڏ جمع ڪيو ويو آهي۔ ان کي اوپن ڪمپيوٽر لائبريري سينٽر سان ڪنٽرول ڪيو ويندو آهي، جنهن کي مختصراً OCLC چيو ويندو آهي
## حوالا

زمرو:شناختگر
زمرو:ڪتب خانو درجا بندي نظام
زمرو:ڪتب خانو ڪانگريس
کٿو

کٿا: 

سنڌ ۾ هيءَ چوَڻي ته مشهور آهي ته ”کٿيءَ ۾ کينءَ“ – شاھ عبداللطيف به کٿي کي گهڻو ڳايو آهي. سيءَ ۾ کٿو مارو ماڻهن لاءِ نعمت آهي. ٻهراڙيءَ وانگر سانگي ۽ مارو ماڙهو گرم ڪپڙن ۽ گرم ڪوٽن کان کٿيءَ کي وڌيڪ پسند ڪندا آهن،. کٿو اُنَ ڪُتي، ان مان ٺاهيندا آهن. جهڙو ٿئي مضبوط اهڙو ئي ٿئي سيءَ جو ڏاڍو. مڙس لاءِ هڪڙو کٿوئي گهڻو آهي. ڀل پيو پارو پلٽجي! ٿر جا ماڻهو ڪچهرين تي ايندا، ڪيڏي ٻاهر ويندا ته کٿو ضرور ڪلهي تي هوندن، جي سياري ۾ ڪنهن ڪچهريءَ ۾ کٿو اوڍي ويٺا ته پوءِ وڃي خير ٿيا. ڀل تارو اُڀري وڃي. ڪڏهن ڪڏهن ته کٿن کان ڀريءَ جو ڪم به وٺن. اچي وين جهڙپ ۾ ته گاهه ڪري ڀري ٻڌي آڻي، مال اڳيان اڇلائيندا. کٿو گهڻو ڪري، ٿر ملڪ ۾ عام جام آهي. سنڌ جي ٻين حصن ۾ البت گهٽ استعمال ٿيندو آهي. کٿي کي جي سنڀال سان هلائجي ته ڳچ وقت هلي ٿو. رنگن جي لحاظ سان کٿا ٻن رنگن جا ٿين: هڪڙاڪارا، ٻيا اڇا ٿر ۾ ڪارو کٿو گهڻو ڪم اچي،  ۽ لاڙ ۾ وري اڇي کٿي جو عام رواج آهي. انهن ٻنهي رنگن جي کٿن جي پلاندن تي اُڻڻ وارا رنگدار اوڄو رکيو ڇڏين، جنهن سان کٿي جي سونهن وڌيو وڃي. کٿو ”يڪبرو“ به ٿئي. پر گهڻون رواج 'دهر“ جو آهي.جيڪو کيس وانگر ٻن پڙن ۾ هوندو آهي. پوءِ زالون انهن پڙن کي ڳنڍڻ لاءِ وچ ۾ ڪنڊڙو يا کير هڻي ڇڏيندو آهن. ڪن کٿن کي اڄا به ٺاهه ٺوهه وارو بنائڻ لاءِ، ڪاريگر بَر تي چونڪڙيون به رکندا آهن، جنهن جي ڪري سڄي کٿي تي خانا ٺهيو بيهن.  اهڙي کٿي کي ”ٻرڙي“ به سڏين. ڪي زالون وري کٿي جي پلاندن کي ٽوئرن وانگر به ٻڌن.

## حوالا
لونگي

لونگي: هونءَ ته ٻئي قسم جون لونگيون ٻاهر به ٺهنديون آهن، پر سنڌ جون لونگيون به عجيب ٿينديون آهن. ڪن جو ته تاڃي پيٽو پٽ هوندو آهي، ڪن ۾ وري زريءَ جا ڌاڳا به هوندا آهن. ڪوري رنگا رنگي ٻٽ جا سنهي اوڄي تي اهي هٿ رکي ويندا آهن، جو پري کان ڄڻ مينا ڪاريءَ جو ڪم پيو معلوم ٿيندو آهي. سنڌي لونگي بنان ڪُُلي جي ٻڌندا آهن. رسم و رواج ۾ سنڌ ۾ گهوٽ کي مڱڻي ۽ شاديءَ ۾ ڪلهن تي وجهندا آهن. يا موڙن مهل ٻڌائيندا آهن، ڪي سرند ته آهنز کي به لونگي ڏيندا آهن. ان کانءِ سواءِ جي ڪنهن ماڻهوءَ انصاف جهڙو ڪم ڪيو ته انکي به ڳوٺ جو وڏيرو يا زميندار لونگي انعام ۾ ڏيندو آهي. ڪنهن ٻهراڙيءَ واري کي لونگي ٻڌل هوندي ته چوندا ته ڪو رئيس ماڻهو آهي، يا زميندار آهي. مرڻي ۾ لونگي يا اجرڪ ڇاڙه ڪري به ڏيندا آهن.

## حوالا
کيس

**کيس**:

هونءَ ته کيس سنڌ کان سواءِ، ٻين هنڌن به اُڄندا آهن، پر سنڌي کيسن جو چلتو ئي نرالو. پٽ يا سٽ جا کيس سامهون ڪري رکبا ته ڄڻ ڪمانگري چٽ پيا لڳندا. اها آهي سنڌي ڪورين جي ڪاريگري، جي اهڙا اهڙا ڪاريگريءَ وارا هٿ ۽ اوڄا رکندا آهن، جو ڏٺي عبرت وٺيو وڃي. پر هن زماني ۾ انهن جو ڪو قدر ڪونهي. اڳيان ماڻهو کيسن، اجرڪن ۽ لونگين جا شوقين هوندا هئا سٽ يا پٽ جي کيس تي اهڙي سنهڙي اُڻت جو ڪم ڪندا هئا، جو اڄڪلهه جي مشينن کي به شهه ڏيو وڃن. پر اهڙن ڪاريگر ڪورين جو مان هينئر مشين لاهي وڌو آهي. ڪاريگر کيس کي به ٻن پُڙن ۾ ٺاهين، جنهن کي ”ڏهر“ چوندا آهن پوءِ زالون ٻنهي پڙهن کي ملائڻ لاءِ وچ ۾ پٽ يا سٽ جو ” ڪنڊڙو“ يا کير هڻي ڇڏينديون آهن. ڀلان ڀلي جو ڇيهه ڪونهي، باقي کيس نصرپور کان پوءِ وڃي ٿيا خير. نصرپوري کيس ڪٿان لڀن. ڇا سندن بيهڪ ڇا سندن اوڄو چئجي ته ميناڪاري لڳي پئي آهي مينا ڪاري!

## حوالا
سوسيون

**سوسيون** :

اڳي سنڌ ۾ رڳو هرک ۽گيگم جي سٿڻن جو رواج ڪونه هو پر مرد زنانين سوسين جون سٿڻيون به پائيندا هئا. اهي سوسيون سنڌ جيڪورين جون اڻيل هونديون هيون.  اهي ڪپڙا جهڙا هوندا هئا. جهالُو، اهڙا هوندا هئا رنگ جا پڪا، ڳاڙهي تر يا ڪاري تر وارين سوسين جو رواج عام هو. زالون انهن مان سٿڻون ٺاهينديون هيون. ٻار ٻچي، ننڍي وڏي کي هيٺ، گهڻو ڪري سوسي هوندي هئي، هاڻي مشينون نڪتيون آهن ته پڻيون بافتو عام جام ٿي پيو آهي، پر اڳي رڳو سوسيون هونديون هيون. شاهوڪار ۽ امير البت ٻيا ڪپڙا ڍڪندا هئا، باقي عام رواج رڳو انهن ڪپڙن جو هو. ڪوري ڪاريگرن کي ته مٿي کنهڻ جي وار کائي ڪانه هوندي هئي. آڏاڻي تان هڪڙو تاڪيو لٿو، ته ٻيو چڙهيو. اهي سوسيون  خاص سنڌ جو ٺهيل ڪپڙو چئبو هو، ۽ سنڌ جي ماڻهن جي پوشاڪ هوندو هو. ٻين کي ته انهن جي ويٽ ئي ڏانءِ ڪانه ايندي هئي.  
اڄڪلهه جي زماني ۾ سوسين جو رواج پوندو وڃي. اڳي زالون موٺڙن ۽ سوسين مان سٿڻون ٺهرائيندون هيون، پر هاڻي ته چولن ٺهرائڻ جو به فيشن ٿي پيو آهي

## حوالا
موٺڙا

موٺڙا:

اڳي سنڌ ۾ رڳو هرک ۽ گيگم جي سٿڻن جو رواج ڪونه هو پر مرد زنانين سوسين جون سٿڻيون به پائيندا هئا. اهيسوسيون سنڌ جي ڪورين جون اڻيل هونديون هيون. ائين موٺڙن جا به تاڪين تي تاڪيا اڄندا هئا.  موٺڙا به خاص سنڌ جو ٺهيل ڪپڙو چئبو هو، ۽ سنڌ جي ماڻهن جي پوشاڪ هوندو هو. ٻين کي ته انهن جي ويٽ ئي ڏانءِ ڪانه ايندي هئي. موٺڙي ۽ سوسيءَ ۾ فرق اهو هوندو آهي، جو موٺڙي ۾ اوڄو منهڙي وانگر ٿيندو آهي، ليڪو به موٺڙي جو سنهڙو ۽ گهڻو ڪري ٻه رنگو ٿئي، پر سوسيءَ ۾ ليڪو ٿلهو ٿئي. ۽ اوڄو سڌو،سوسيءَ ۾ ڪاريگر ست رنگ به رکيو ڇڏين، پر اگهه ۽ اوڄي ۾ موٺڙو وڌيڪ، سوسي گهٽ.
اڄڪلهه جي زماني ۾ وري موٺڙي ۽ سوسين جو رواج پوندو وڃي. اڳي زالون موٺڙن ۽ سوسين مان سٿڻون ٺهرائيندون هيون، پر هاڻي ته چولن ٺهرائڻ جو به فيشن ٿي پيو آهي

## حوالا