پورھيت طبقو

**پورهيت طبقو** (Working class) سماجي درجي بندي ۾ ماڻهن جو اهو گروهه آهي، جنهن کي عام طور تي پنهنجي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت ذريعي اجرت يا پگهارون حاصل ڪندڙ طور سڃاتو ويندو آهي. پورهيت طبقي جا ميمبر بنيادي طور تي پگهاردار پورهئي مان حاصل ٿيندڙ آمدني تي ڀاڙين ٿا. آمريڪا ۾ پورهيت طبقي جي عام وصفن ۾ اهي ماڻهو شامل آهن جيڪي "بليو ڪالر" (Blue-collar) يا "پنڪ ڪالر" (Pink-collar) نوڪريون ڪن ٿا، يا جن جي آمدني ايتري گهٽ آهي جو اهي وچئين طبقي ۾ شامل نٿا ٿي سگهن. پر، اشتراڪي (socialists) پورهيت طبقي جي وصف ۾ انهن تمام ورڪرن کي شامل ڪن ٿا جيڪي گذر سفر لاءِ پگهار تي ڪم ڪن ٿا؛ تنهنڪري، هن وصف ۾ صنعتي معيشتن جي تقريباً سموري پورهيت آبادي شامل ٿي سگهي ٿي.

## وصفون

سماجي طبقي جي ٻين اصطلاحن وانگر، 'پورهيت طبقو' به مختلف طريقن سان بيان ڪيو وڃي ٿو. ڪيترن ئي اشتراڪين پاران استعمال ڪيل هڪ وصف اها آهي ته پورهيت طبقي ۾ اهي سڀ ماڻهو شامل آهن جن وٽ پنهنجي پورهئي کانسواءِ وڪڻڻ لاءِ ٻيو ڪجهه ناهي، جنهن کي **پروليتاريہ** (proletariat) پڻ چيو ويندو آهي. هن مفهوم ۾، پورهيت طبقي ۾ ذهني ۽ جسماني ٻنهي قسمن جا پورهيت شامل آهن، پر اهي ماڻهو شامل ناهن جيڪي پنهنجو گذر سفر ڪاروبار جي ملڪيت يا ٻين جي پورهئي مان ڪن ٿا.

مارڪسزم جي نقطه نظر کان، پورهيت طبقي جي درجه بندي آمدني جي سطح، تعليم ۽ معاشي وسيلن تائين پهچ جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي. جڏهن ته ڪجهه محققن جو خيال آهي ته پورهيت طبقي جي حيثيت کي هڪ "ذاتي سڃاڻپ" (self-identification) طور ڏسڻ گهرجي، جتي فرد پاڻ کي پورهيت طبقو سمجهي.

### مارڪسي وصف: پرولتاريہ

ڪارل مارڪس پورهيت طبقي يا پرولتاريہ کي انهن ماڻهن طور بيان ڪيو جيڪي پنهنجي پورهئي جي قوت (labour power) پگهار جي عيوض وڪڻن ٿا ۽ پيداوار جي وسيلن (means of production) جا مالڪ نه آهن. هن دليل ڏنو ته سماج جي دولت پيدا ڪرڻ جو ذميوار پورهيت طبقو آهي، جيڪو جسماني طور پل ٺاهي ٿو، فرنيچر تيار ڪري ٿو، اناج پوکي ٿو، پر اهي زمين يا فيڪٽرين جا مالڪ نه آهن.

پورهيت طبقي جو هڪ ذيلي حصو "لمپن پروليتاريہ" (lumpenproletariat) آهي، جيڪي انتهائي غريب ۽ بيروزگار آهن، جهڙوڪ ڏيهاڙي تي ڪم ڪندڙ ۽ بي گهر ماڻهو. مارڪس کين طبقاتي شعور کان محروم سمجهندو هو.

## تاريخ ۽ واڌارو

جاگيرداراڻي يورپ ۾، پورهيت طبقو اڄوڪي صورت ۾ موجود نه هو. ان جي بدران، اڪثر ماڻهو "پورهيت طبقي" (labouring class) جو حصو هئا، جنهن ۾ مختلف پيشا ور شامل هئا. هڪ وڪيل، ڪاريگر ۽ هارين کي هڪ ئي سماجي يونٽ "ٽيون درجو" (third estate) سمجهيو ويندو هو.

18هين صديءَ جي آخر ۾، روشن خياليءَ جي اثر هيٺ يورپي سماج ۾ تبديلي آئي. اي پي ٿامپسن پنهنجي ڪتاب *The Making of the English Working Class* ۾ دليل ڏئي ٿو ته انگريز پورهيت طبقو پنهنجي تخليق وقت پاڻ موجود هو ۽ هُو قديم پورهيت طبقن مان هڪ جديد، سياسي طور باشعور پورهيت طبقي ۾ تبديل ٿيو.

1917ع کان پوءِ ڪيترن ئي ملڪن ۾ پورهيت طبقي جي مفادن ۾ حڪومتون قائم ٿيون (ڏسو: سويت پورهيت طبقو). 1960ع کان وٺي، ٽين دنيا ۾ وڏي پيماني تي پورهيت طبقي جي واڌ ٿي آهي، خاص طور تي انڊيا جهڙن ملڪن ۾ شهري پورهيت طبقي جو حجم وڌيو آهي.

## غير رسمي پورهيت طبقو

"غير رسمي پورهيت طبقو" هڪ سماجي اصطلاح آهي جيڪو مائيڪ ڊيوس (Mike Davis) پاران هڪ ارب کان وڌيڪ انهن نوجوان شهرين لاءِ استعمال ڪيو ويو جيڪي عالمي معيشت سان ڪنهن به طرح رسمي طور ڳنڍيل نه آهن ۽ جهوپڙي پٽين (slums) ۾ رهي بقا جي جنگ وڙهن ٿا. ڊيوس موجب، هي طبقو 1960ع واري ڏهاڪي کانپوءِ سڄي دنيا ۾، خاص طور تي ڏکڻ اڌ گول (Southern hemisphere) ۾ وڌيو آهي.

## پورهيت طبقو ۽ انگ اکر
پورهيت طبقي جي شماريات تي نظر وجهجي ته نسل ۽ صنف جي بنياد تي ڪافي تفاوت نظر اچن ٿا. مثال طور، آمريڪا ۾ "بليو ڪالر" نوڪرين ۾ هسپانوي ۽ افريقي آمريڪي آبادي جو تناسب وڌيڪ آهي. 

تحقيق موجب، پورهيت طبقي جي شاگردن کي اعليٰ تعليم جي حصول ۾ ڪافي چئلينجن جو مقابلو ڪرڻو پوي ٿو، ڇاڪاڻ ته يونيورسٽيون اڪثر وچئين طبقي جي سماجي ريتن تي ٻڌل هونديون آهن.

## پڻ ڏسو

* پورهيت يونين
* گهٽ ۾ گهٽ اجرت
* مارڪسي طبقاتي نظريو
* سماجي تحرڪ
* پرولتاريہ

## حوالا

### ڪتابيات

* 
* 
*