open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ارجمان مغل

ارجمان مغل هڪ هندستاني اداڪاره ۽ ماڊل آهي. هن 2003ع ۾ تفريح جي شعبي ۾ ماڊل طور شروعات ڪئي، کيس سال جي بهترين چهري، ماڊل آف دي ايئر جو ايوارڊ مليو. سال جو هڪ مشهور چهرو، هوءَ پنهنجي زيور جي اشتهارن جي ڪري مشهور هئي. هوء 2,160 ڪمرشل ڪئي. هڪ ڪامياب ماڊلنگ ڪيريئر کان پوء، هن پنهنجي اداڪاري جي شروعات 2008 ۾ تامل فلم پازانيپا ڪلوري سان ڪئي. فيبروري 2014 ۾ هن ٻيهر بالي ووڊ ۾ فلم ي راب سان ڊيبيو ڪيو.

## ڪيريئر
مغل بالي ووڊ ۾ پنهنجي اداڪاري جي شروعات حسنين حيدرآباد والا جي هدايتڪاري ۾ ٺاهيل فلم ي راب سان ڪئي، جنهن ۾ هن امرين جو ڪردار ادا ڪيو. هوءَ، اصل ۾ جمو علائقي جي راجوري جي رهواسي، 2003ع ۾ ممبئي هلي وئي. مغل پنهنجي اسڪول جي تعليم نوشهره ۾ مڪمل ڪئي ان کان اڳ دهلي منتقل ٿي ۽ بعد ۾ ممبئي هليو ويو ته جيئن ماڊلنگ ۾ ڪيريئر اختيار ڪري. هن ممبئيءَ ۾ گريجوئيشن جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي. هن بعد ۾ مقبول ترين ماڊل لاءِ انٽرنيشنل وومين اچيومينٽ ايوارڊ حاصل ڪيو.

## فلموگرافي

## حوالا

زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
فاريه عبدالله

**فاريا عبدالله** (پيدائش 21 جون 1998) هڪ هندستاني اداڪاره آهي جيڪا تیلگو فلمن ۾ ڪم ڪري ٿي. هوءَ هڪ ٿيٽر آرٽسٽ هئي ، ۽ جتي رتنالو (2021) سان گڏ فلمن ۾ شروعات ڪئي ، جيڪا هن جي ڪاميابي هئي. فاريا گدر تلنگانا فلم ايوارڊ جي وصول ڪندڙ آهي.

عبدالله فلمن ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ ويو لائڪ ، شيئر اينڊ سبسڪرائب ۽ راواناسورا، ۽ اسٽريمنگ سيريز دي جينگابورو لعنت ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪري ٿو.

## ابتدائي ۽ ذاتي زندگي
فاريا عبدالله حيدرآباد، هندستان ۾ سنجي عبدالالله ۽ ڪوثر سلطانه جي گهر ۾ پيدا ٿي.  هوءَ هڪ اردو ڳالهائيندڙ مسلمان خاندان سان تعلق رکي ٿي. هن جي فلمي ڪيريئر لاءِ ، هن جاٺي رتنالو کان اڳ ڪجهه سالن لاءِ تیلگو سکيو. 

## ڪيريئر
عبدالله اصل ۾ ٿيٽر اداڪاره طور ڪم ڪيو.  2021 ۾ ، هوءَ فلم ڏانهن تبديل ٿي وئي ، تیلگو رليز جتي رتنالو سان. حيدرآباد جي لويولا ڪاليج ۾ ماس ڪميونيڪيشن جي پيروي ڪندي ، هن پروڊيوسر ناگ اشون سان ملاقات ڪئي ، جيڪو هڪ تقريب لاءِ چيف مهمان طور ڪيمپس جو دورو ڪيو ۽ هن هن کان پڇيو ته ڇا هوءَ پنهنجي هڪ پروڊڪشن ۾ اداڪاري ڪرڻ ۾ دلچسپي رکي ٿي ۽ هن ڪردار لاءِ آڊيشن ڏنو. هن ڪجهه سالن تائين تیلگو سکيو ۽ فلم لاءِ ڊب ڪيو. هن جي ڪردار جي حوالي سان ، دي هندو جي سنگيتا ديوي ڊنڊو لکيو آهي ته 'فاريا جي اسڪرين تي سٺي موجودگي آهي ۽ ٽن جنون جي وچ ۾ پنهنجو پاڻ رکي ٿي'.  2023 ۾ هڪ انٽرويو ۾ هن اعلان ڪيو ته هن جي عوامي تصوير ان ڪردار سان ويجهڙائي سان جڙيل رهي آهي،  جنهن لاءِ هوءَ 2022 ۾ منعقد ٿيل 10 هين سائوٿ انڊين انٽرنيشنل مووي ايوارڊز ۾ نامزد ڪئي وئي. هن پوءِ 2022 ۾ فلمن لائڪ، شيئر اينڊ سبسڪرائب ۽ 2023 ۾ راوناسورا ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيا.  ساڳئي سال عبدالله هندي اسٽريمنگ سيريز، دي جينگابورو لعنت تي پهريون ڀيرو ظاهر ٿيو، جنهن ۾ هوءَ مکيه ڪردار ادا ڪري ٿي: سيريز، هندي ۾ سندس ڊيبيو، 9 آگسٽ 2023 تي رليز ڪئي وئي. 

2023 ۾، الاري نريش جي فلم جي پهرين جھلڪ، عارضي طور تي ناريش 61 جي نالي سان، رليز ڪئي وئي، ۽ اهو انڪشاف ٿيو ته عبدالله پڻ فلم ۾ اداڪاري ڪئي.  2024 ۾، عبدالله جي پهرين نظر مٿو وڊالارا 2 مان رليز ڪئي وئي، جيڪا 2019 جي فلم مٿو ودالرا جو سيڪوئل آهي، جنهن ۾ سري سمہا ڪودوري اداڪاري ڪئي هئي.

## فلموگرافي

* *سڀئي فلمون تيلگو ۾ آهن جيستائين ٻي صورت ۾ ذڪر نه ڪيو وڃي.*

### ٽيليويزن

### مختصر فلمون

* *بهترين بدترين تاريخ* - حيدرآباد ڊائريز (يوٽيوب)
* *جڏهن ٻہ دوست هڪ ئي ڇوڪري کي پسند ڪن ٿا* - حيدرآباد ڊائريز (يوٽيوب)

## ايوارڊ ۽ نامزدگيون

## حوالا

## خارجي لنڪس

* 
زمرو:تيلگو سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:1998ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
بنيتا سندو

**بنيتا سندھو** (پيدائش 22 جون 1997ع)هڪ ويلش اداڪاره آهي.  هندستاني سئنيما ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ مشهور ، هن 2018 ۾ هندي ٻولي جي فلم آڪٽوبر سان فلمي شروعات ڪئي ، تامل ٻولي جي پروڊڪشن اديٿيا ورما ۽ سي ڊبليو سيريز پنڊورا (ٻئي 2019) ۾ اداڪاري ڪرڻ لاءِ.

## ابتدائي زندگي
سندھو ڪيرليون ، ويلز ۾ پيدا ٿيو ۽ پرورش ڪئي  پهرين نسل جي برطانوي سک والدين ۾. هن 11 سالن جي عمر ۾ اداڪاري شروع ڪئي  ۽ 18 سالن جي عمر ۾ لنڊن منتقل ٿي وئي ته جيئن ڪنگز ڪاليج ۾ انگريزي ادب ۾ ڊگري شروع ڪري.

## ڪيريئر
سندھو پهريون ڀيرو 2016 ۾ ريگلي جي ڊبل منٽ ۽ هڪ ووڊافون انڊيا لاءِ هڪ اشتهار ۾ ظاهر ٿيو. هن جي پهرين فيچر فلم آڪٽوبر هئي، جنهن ۾ ورون ڌون اداڪاري ڪئي هئي، جيڪا 2018 ۾ رليز ڪئي وئي. ان کان پوءِ آمريڪي ٽي وي سيريز پنڊورا، ۽ تامل ٻولي جي فلم اديٿيا ورما، ٻئي 2019 ۾.  هن بعد ۾ هندي فلم سردار اوڌم۽ برطانوي پروڊڪشن مدر ٽريسا اينڊ مي تي دستخط ڪيا.

## فلموگرافي

### فلم

### ٽيليويزن

### موسيقي وڊيوز

## حوالا

زمرو:تامل سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:1997ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
راسل جي جنگ

مڪران سنڌو نديءَ تائين ۽ رائي سلطنت جي الهندي علائقن تائين جيڪي راشدين خلافت جي قبضي ۾ هئا

**راسل جي جنگ** 644ع جي مُنڍ ۾ خلافت راشدين جي فوج ۽ راءِ راڄ جي ديسي راجا راسل جي وچ ۾ وِڙهي وئي هئي. اهو ننڍي کنڊ ۾ راشدين خليفن جي پهرين ويڙهه هئي. جنگ جو ماڳ ڄاڻايل ناهي، پر تاريخدان ٻڌائن ٿا ته هيءَ جنگ سنڌو درياءُ جي اولهندي ڪناري تي وِڙهي وئي هئي، جنهن ۾ عرب مسلم فوج سوڀ ماڻي هئي. ڪجهه مورخ هن کي سنڌ جي سرحد تي عربن جو پهريون وڏو مقابلو ڄاڻائين ٿا.

سهيل ابن عدي کي هن مهم جي ڪمان خليفي عمر ڏني هئي. سهيل 639ع ۾ بصره کان مارچ ڪيو. هو آخرڪار اڄوڪي پاڪستان ۾ مڪران پهتو. اهو صدين تائين ساسانين جو روايتي علائقو رهيو هو پر پوءِ ان زماني ۾ راءِ بادشاهت جو هڪ علائقو هو، جنهن ان کي 636-637 ۾ پنهنجي راڄ ۾ ملائي ڇڏيو هو، جيتوڻيڪ هنن ماضي ۾ ساساني پارسين جي جاگير طور ڪم ڪيو هو.
## پس منظر
مسلمانن جي ڪاهن کان اڳ مڪران سنڌ جي هندو رئيس جي ماتحت هو، پر اهو علائقو زنبيلن سان به ورهايل هو. شروعاتي دور کان وٺي، ان جا ڀاڱا گهڻو ڪري هندستاني ۽ فارسي ڪنٽرول جي وچ ۾ هئا، جن ۾ اولهه ۾ فارسي حصو ۽ اوڀر ۾ هندستاني حصو هوندو هو. ان کي بعد ۾ راءِ سهيرس ٻيون کان کسي پارسين فارس سان ملائي ڇڏيو. جيڪو 631ع ۾ اروڙ جي چچ پاران ٻيهر فتح ڪري سنڌ ۾ شامل ڪيو ويو. ڏهن سالن کان پوءِ، زوانزانگ، جنهن علائقي جو دورو ڪيو هو، تنهن ان کي "فارس جي حڪومت جي تحت" بيان ڪيو. جيتوڻيڪ ٽن سالن کان پوءِ، جڏهن عربن حملو ڪيو، تڏهن ان کي "*ال-هند* جو فرنٽيئر" سمجهيو ويو.

## بعد ۾
خلافت راشدين ۽ سنڌ جي هندو بادشاهت جي وچ ۾ اها پهرين لڙائي هئي. فاتح عرب فوج مال غنيمت ۽ جنگي هاٿي سميت فارس موٽي آئي. عمر جي حڪم موجب، گرفتار ٿيل جنگي هاٿي اسلامي فارس ۾ وڪرو ڪيا ويا، آمدني سپاهين ۾ مال غنيمت ۾ حصو طور ورهايو ويو. خليفي عمر، اهو ڄاڻڻ کان پوءِ ته بلوچستان هڪ بنجر ديس آهي ۽ فوج موڪلڻ لاءِ نا مناسب آهي، حاڪم بن عمرو الطغليبي کي هدايت ڪئي ته هن وقت تائين مڪران خلافت راشدين جي اڀرندي سرحد آهي، ۽ ان لاءِ وڌيڪ ڪوشش نه ڪئي وڃي، ڪاهُنِ کي وڌايو نه وڃي. اهو بنيادي طور تي عمر جي وڌيڪ زمين فتح ڪرڻ کان اڳ حڪمراني کي مضبوط ڪرڻ جي پاليسي جي ڪري هو. ساڳئي سال 640ع ۾. عمر اڳ ۾ ئي خراسان جي فاتح احنف بن قيس جي تجويز کي رد ڪري ڇڏيو هو ته اتر ۾ آڪسس نديءَ کي پار ڪري وچ ايشيا تي ڪاهه ڪئي وڃي. اولهه ۾ هن ساڳيءَ طرح عمرو بن العاص کي واپس گهرايو هو، جنهن اتر آفريڪا ڏانهن روانو ٿيو هو ۽ طرابلس تي قبضو ڪيو هو.

## لوڪ ڪٿائن ۾
پنجاب ۽ سنڌ جي لوڪ داستانن ۾ راجا راسل هڪ سورهيه راڄڪمار طور مشهور آهي. جيڪو سائٿين سورمي سلواهانا جو پُٽ هو، جنهن ساڪا ۽ سائٿين دور جو پايو 78ع ۾ وڌو. لوڪ داستانن ۾ هن جي مشهور جنگ گندڳڙهه جي ديون (Giants of Gandhgarh) سان لڳي هئي. هن هڪ ٻئي راجا، سري ڪپ (Raja Srikap) سان پڻ مقابلو ڪيو هو، جيڪو پنهنجي شطرنج ۾ مهارت ۽ ظلم جي لاءِ مشهور هو.

## پڻ ڏسو
* مسلمانن جون سوڀون
* هندستاني ننڍي کنڊ تي مسلمانن جون فتحون

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ تي عرب ڪاهون
آنچل ڪمار

↵↵ا**نچل ڪمار** هڪ هندستاني اداڪاره ، سپر ماڊل ، انفلوئنسر ۽ خوبصورتي جي مقابلي ۾ ٽائيٽل هولڊر آهي ، جنهن گلڊرگس مين هنٽ ۽ ميگا ماڊل مقابلي جو لقب کٽيو ۽ مس انٽرڪانٽينينٽل 1999 ۾ هندستان جي نمائندگي ڪئي. هن بالي ووڊ فلمن فيشن ۽ بلف ماسٽر!. 

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
آنچل 24 آڪٽوبر 1979 تي چندي ڳڙهه ، هندستان ۾ پيدا ٿيو.  هن چندي ڳڙهه جي سينٽ اسٽيفن اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ بعد ۾ ممبئي جي مٺي بائي ڪاليج مان گريجوئيشن ڪئي.  هن سورهن سالن جي عمر ۾ ماڊلنگ شروع ڪئي جڏهن اي بي سي ايل پاران ملڪ گير شڪار دوران دريافت ڪئي وئي. 

## ڪيريئر
انچل پنهنجي ڪيريئر جي شروعات 17 سالن جي عمر ۾ اشتهارن جي ڪمرشلز سان ڪئي ۽ جلد ئي 1990 جي ڏهاڪي جي آخر ۽ 2000 جي شروعات ۾ پاڻ کي ماڊل طور قائم ڪيو. 20 سالن جي عمر ۾، هن پنهنجي پهرين خوبصورتي جو مقابلو کٽيو، ڇهون گليڊرگس مين هنٽ ۽ ميگا ماڊل مقابلو 1999 ۾ منعقد ٿيو. هوءَ بين الاقوامي مقابلي ۾ هندستان جي نمائندگي ڪرڻ لاءِ هلي وئي ، مس انٽرڪانٽينينٽل پيجنٽ ، جيڪو جرمني ۾ منعقد ٿيو. 

1999 ۾ گليڊرگس کٽڻ کان وٺي ، انچل ماڊلنگ جاري رکي ۽ ڪيترين ئي هندي فلمن جهڙوڪ فيشن ۽ بلف ماسٽر!.  هن ڪيترن ئي وڏن برانڊن جي نمائندگي ڪئي، جن ۾ سن سلڪ ۽ بمبئي ڊائنگ شامل آهن.  2007 ۾، هن نيو جرسي جي ائٽلانٽڪ سٽي ۾ منعقد ٿيل بالي ووڊ فيشن اينڊ ميوزڪ ايوارڊز ۾ سال جي بهترين عورت ماڊل جو ايوارڊ حاصل ڪيو. 

هوءَ ڪيترن ئي ميوزڪ ويڊيوز ۾ ظاهر ٿي چڪي آهي ، جن ۾ آئينا ، مخره تمهرا ، دوپتا تيرا سترانگ دا ، بيڪ ان بيڊ ، ۽ بلائنڊ ۽ دي هولي رولرس شامل آهن. آنچل ٽي وي شوز تي ظاهر ٿي چڪي آهي ، زي ٽي وي تي کوئز شو بازي ڪيسڪي جي مشهور شخصيتن جو حصو کٽي ورتو آهي. هوءَ سلمان خان جي ميزباني ۾ هندي ريئلٽي شو بگ باس 4 (2010) ۾ به مقابلي جي طور تي نظر آئي آهي ، جتي هوءَ تقريبن ڇهن هفتن تائين رهي. 

## ذاتي زندگي
آنچل هڪ تقريب ۾ پيپل گروپ اينڊ Shaadi.com جي باني ۽ سي اي او انوپم متل سان ملاقات ڪئي. ستن سالن تائين تاريخن کان پوءِ ، جوڙو 4 جولاءِ 2013 تي جئپور ۾ هڪ تقريب ۾ شادي ڪئي. انهن کي هڪ ڌيءَ آهي جنهن جو نالو اليسا متل آهي. 

## فلموگرافي

* بلف ماسٽر!
* فيشن

### ٽي وي سيريز

* بازي ڪِسڪي
* بگ باس

### موسيقي وڊيوز

* آئينا
* مخرا تمهرا
* دوپٽا تيرا سترنگ دا
* واپس بستري ۾ ۽ انڌو
* پاڪ رولرز

## ايوارڊ ۽ نامزدگيون

## حوالا

زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1979ع جون پيدائشون
اقراءَ رسول

**اقراء رسول** (پيدائش 15 آگسٽ 2000) هڪ هندستاني ڪرڪيٽر آهي ۽ 'بارامولا جي سپر گرل' جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.  هوءَ اتر ڪشمير ۾ واقع رفيع آباد جي ڊنگي واچا سان تعلق رکي ٿي ۽ انڊر 19 ۽ انڊر 23 سطح تي ڄمون ۽ ڪشمير جي نمائندگي ڪندي هئي. 

2017 ۾ ، ممبئي ۾ 'وي دي وومين' جي هڪ سيشن ۾ ، هندستاني عورتن جي ڪرڪيٽ ٽيم جي ڪپتان ميٿالي راج ، هڪ 'ايڇ اي آر' پيش ڪيو (اميد. بااختيار بڻايو. اٿي.) اقراءَ رسول کي ايوارڊ ايڇ اي آر ايوارڊ انهن ماڻهن کي عطا ڪيا ويندا آهن جن 'پنهنجي علائقن ۾ شاندار فضيلت ڏيکاري آهي ۽ اڪثر خطري کي ورتو آهي ، رڪاوٽن سان وڙهندا آهن يا ڪاميابي جي تعاقب ۾ ضابطن کي ٻيهر لکندا آهن'. 

## ابتدائي زندگي
هن جو پيءُ غلام رسول لون بيڪري جو مالڪ آهي ۽ هوءَ ڇهن ڀائرن مان سڀني کان ننڍي آهي. 

هوءَ امرتسر ، هريانا ، گوا ، هماچل ۽ ڄمون ۾ قومي سطح تي پنهنجي رياست لاءِ چار ڀيرا کيڏي چڪي آهي ، ان کان اڳ هوءَ اسڪول ۾ پنهنجي ڇوڪرين جي ٽيم سان گڏ هئي. 2013 ۾ ، هوءَ ڄمون ۽ ڪشمير ڪرڪيٽ ايسوسيئيشن (JKCA) پاران انٽر ڊسٽرڪٽ ٽورنامنٽس ۾ شاندار ڪارڪردگي جو حوالو ڏيندي چونڊجي وئي.  هن انڊر 19 ۽ انڊر 23 سطح تي ڄمون ۽ ڪشمير جي نمائندگي ڪئي آهي.  رسول جو چوڻ آهي ته هوءَ ويرات ڪوهلي ۽ پاڪستاني پيسر محمد عامر جي مداح آهي.

## ڪرڪيٽ ڪيريئر
رسول قومي سطح تي چار ڀيرا امرتسر ، هريانا ، گوا ، هماچل ۽ ڄمون ۾ پنهنجي رياست جي نمائندگي ڪئي آهي. [حوالو گهربل] 2015 ۾ هن تلنگانہ ۾ هڪ ٽورنامينٽ کيڏيو ۽ انڊر 17 ٽيم ۾ کيڏندي فائنل ۾ ٽي وڪيٽون ورتيون.

مئي 2017 ۾ ، هوءَ اولهه بنگال منتقل ٿي وئي ۽ بنگال لاءِ کيڏڻ لاءِ آدتيا اسڪول آف اسپورٽس ۾ شامل ٿي. وڌيڪ ، هوءَ ڄمون ڪشمير ڪرڪيٽ ايسوسيئيشن کان نو آبجيڪشن سرٽيفڪيٽ (اين او سي) حاصل ڪرڻ کانپوءِ ڀارت جي عورتن جي قومي ڪرڪيٽ ٽيم لاءِ کيڏڻ چاهي ٿي. عبدالمنيم جي ڪوچنگ ، هوءَ هن وقت گهريلو سطح تي بنگال جي نمائندگي ڪري ٿي.  آگسٽ 2017 تائين ، اقراءَ ڪرڪيٽ ايسوسيئيشن آف بنگال (CAB) جي تحت ايڊن گارڊن جي انڊور سهولتن ۾ تربيت حاصل ڪري رهي آهي. 

مائيڪل ڪلارڪ ڪرڪيٽ اڪيڊمي ۽ نئين کوليل آدتيا اسڪول آف اسپورٽس جي وچ ۾ ٽائي اپ ڊيل جي طور تي ، ڪرڪيٽر مائيڪل ڪلارڪ اعلان ڪيو ته 12 ڏينهن جي پروگرام تي نوجوان باصلاحيت ڪرڪيٽر سڊني جو سفر ڪندا. هن ٽيم ۾ اقراءَ رسول به شامل آهن. 

## پڻ ڏسندا

* هندستان ۾ رانديون
* ڄمون ۽ ڪشمير ۾ رانديون
* ڄمون ۽ ڪشمير جي عورتن جي ڪرڪيٽ ٽيم

## حوالا

## خارجي لنڪس

* Iqra Rasool at CricketArchive (subscription required)

زمرو:جيوت ماڻهو
II-55 روڊ (بلغاريا)

**ريپبلڪن روڊ II-55** (بلغاريا: Републикански път II-55) بلغاريا ۾ هڪ 2nd ڪلاس روڊ آهي، جيڪو اتر-ڏکڻ طرف ويليڪو ترنوو، اسٽارا زگورا، سلوين ۽ هاسڪوو صوبن جي علائقي ذريعي هلندو آهي. [1] ان جي ڊيگهه 190 ڪلوميٽر آهي.

## رستي جي وضاحت
روڊ ڪلوميٽر کان شروع ٿئي ٿو.&nbsp;ويليڪو تارنووو صوبي ۾ ڊيبيليٽس شهر جي ڏکڻ ۾ پهرين درجي جي I-5 روڊ جو 110.0  ۽ يانترا جي ساڄي معاون ندي، بيلتسا ندي جي وادي سان ڏکڻ طرف اڳتي وڌي ٿو. ڪليفيريو شهر  ۽ واگليوتسي ۽ وونشتا وودا جي ڳوٺن مان گذرڻ کان پوءِ، اهو وادي کي ڇڏي ٿو ۽ بلقان جبلن جي اترين ڍلانن تي چڙهندو آهي. اتي، روڊ ميشيمورڪوف هان ۽ ليگرائٽ جي ڳوٺن مان گذري ٿو، جمهوريه جي دڙي جي پيروي ڪري ٿو (698).&nbsp;م) ۽ اسٽارا زگورا صوبي ۾ داخل ٿئي ٿو.  پوءِ رستو ٽنڊزا جي کاٻي معاون ندي، رادووا ريڪا جي وادي سان هيٺ لهي ٿو، پيچيلينوو ڳوٺ مان گذري ٿو ۽ گرڪووو شهر جي اولهه ۾ جبل مان نڪرندو آهي ۽ توارڊٽسا وادي ۾ داخل ٿئي ٿو. اهو گرڪووو جي مرڪز مان گذري ٿو،  ٽنڊزا ندي پار ڪري ٿو، پينيچيريوو ڳوٺ مان گذري ٿو، اولهه ۽ ڏکڻ کان زيريبچيوو ذخيري کي نظرانداز ڪري ٿو ۽ سلوين صوبي ۾ داخل ٿئي ٿو.

سليون صوبي ۾ روڊ سريڊنا گورا جبل جي قطار جي اوڀر واري پهاڙيءَ کي پار ڪري ٿو ۽ ايسينووٽس ڳوٺ ۾ نووا زگورا ميدان ڏانهن لهي ٿو، جيڪو اپر ٿريشين ميدان جو اتر اوڀر وارو حصو آهي. II-55 نووا زگورا شهر جي اولهه وارن علائقن مان گذري ٿو،  پوءِ شهر جي ڏاکڻي حصن کي نظرانداز ڪري ٿو ۽ ڏکڻ طرف وڃي ٿو، ٽراڪيا موٽر وي جي هيٺان کان گذرندو آهي بغير ڪنهن سنگم جي. اهو سويٽيليسڪي هائٽس جي اولهه واري گهٽين علائقن کي پار ڪري ٿو ۽ ريڊيوو ، ميليڪاريوو ، نووسليٽس ۽ ريڊٽسڪي جي ڳوٺن مان گذري ٿو ۽ مارٽسا اِزٽوڪ-2 ٿرمل پاور پلانٽ جي اتر ۾ روڊ اسٽارا زگورا صوبي ۾ ٻيهر داخل ٿئي ٿو.  اتي، اهو اوچارٽسا رزروائر جي ڊيم مان گذري ٿو جيڪو ساڳئي نالي واري درياهه تي آهي، مناسٽيرسڪي هائٽس جي اولهه وارن حصن تائين پهچي ٿو، پولسڪي گريڊٽس ، ميڊريٽس ۽ گلاوان جي ڳوٺن مان گذري ٿو،  جنهن کان پوءِ اهو ننڍي ساڪر جبل جي سلسلي جي اترين ڍلانن تي چڙهندو آهي ۽ هاسڪووو صوبي ۾ داخل ٿئي ٿو.

چيريپوو ۽ بالگارسڪا پوليانا جي ڳوٺن جي وچ ۾، روڊ ساڪر جي ڏاکڻي ڍلانن مان هيٺ لهڻ شروع ٿئي ٿو، گولياما ريڪا جي وادي سان گڏ، جيڪو ماريتسا جي کاٻي معاون ندي آهي. ڊريپچيوو ۽ ملادينوو  جي ڳوٺن کان پوءِ اهو جبل مان نڪرندو آهي ۽ وسيع ماريتسا وادي ۾ داخل ٿئي ٿو. ٿري، II-55 پيسٽروگور مان گذري ٿو، ماريتسا موٽر وي سان هڪ سنگم ٺاهيندو آهي ۽ يونان ۽ ترڪي جي سرحدن جي ويجهو سويلين گراڊ شهر جي مرڪز ۾ اهو ڪلوميٽر تي پنهنجي ٽرمينس تي پهچندو آهي.&nbsp;پهرين ڪلاس I-8 روڊ جو 370.7. 

## حوالا

## خارجي لنڪس

*
تيل ۽ گئس جي ڳولا

**تيل ۽ گئس جي ڳولا** (Oil and Gas Exploration) يا هائيڊرو ڪاربن جي ڳولا (Hydrocarbon Exploration) ارضيات ۽ ارضي طبيعيات جي ماهرن پاران پيٽروليم جيولوجي استعمال ڪندي ڌرتيء جي اندرين پرتن (Crust) ۾ هائيڊروڪاربن جي ذخيرن، خاص طور تي پيٽروليم ۽ قدرتي گئس جي ڳولا آهي.

## ڳولا جا طريقا
ڏسندڙ مٿاڇري جون خاصيتون جهڙوڪ تيل جا رسڻ، قدرتي گئس جا رسڻ، پوڪ مارڪ (پاڻيءَ جي هيٺان ڪٽر جيڪي گئس جي نڪرڻ سبب پيدا ٿين ٿا) هائيڊرو ڪاربن جي پيداوار جا بنيادي ثبوت فراهم ڪن ٿا (چاھي اھو زمين ۾ گھٽ ھجي). بهرحال، گھڻا ڳولا انتهائي جديد ٽيڪنالاجي تي منحصر آھن ته جيئن ڳولا جيو فزڪس استعمال ڪندي انهن ذخيرن جي حد کي ڳولي سگھجي ۽ طئي ڪري سگھجي. جن علائقن کي هائيڊرو ڪاربن تي مشتمل سمجهيو ويندو آهي انهن کي شروعاتي طور تي ڪشش ثقل سروي، مقناطيسي سروي، غير فعال زلزلي يا علائقائي زلزلي جي عڪاسي سروي جي تابع ڪيو ويندو آهي ته جيئن ذيلي سطح جي ارضيات جي وڏي پيماني تي خاصيتن کي ڳولي سگهجي. دلچسپي جون خاصيتون (ليڊز جي نالي سان سڃاتل) وڌيڪ تفصيلي زلزلي جي سروي جي تابع ڪيون وينديون آهن جيڪي ان وقت جي اصول تي ڪم ڪن ٿيون جيڪو مختلف کثافتن جي مادي (چٿر) ذريعي موٽندڙ آواز جي لهرن کي سفر ڪرڻ ۾ وٺندو آهي ۽ کوٽائي جي تبديلي جي عمل کي استعمال ڪندي ذيلي ساخت جو پروفائل ٺاهيندو آهي. آخرڪار، جڏهن هڪ امڪان جي سڃاڻپ ۽ جائزو ورتو ويندو آهي ۽ تيل ڪمپني جي چونڊ معيار کي پاس ڪري ٿو، هڪ ڳولا کوهه کي تيل يا گئس جي موجودگي يا غير موجودگي کي حتمي طور تي طئي ڪرڻ جي ڪوشش ۾ کوٽيو ويندو آهي. آف شور آپريشنز ۾ برقي مقناطيسي سروي طريقن (EM) استعمال ڪندي خطري کي گهٽائي سگهجي ٿو تيل جي ڳولا هڪ مهانگو، اعليٰ خطري وارو آپريشن آهي. آف شور ۽ ڏورانهين علائقن جي ڳولا عام طور تي صرف تمام وڏين ڪارپوريشنن يا قومي حڪومتن پاران ڪئي ويندي آهي. عام گهٽ شيلف تيل جي کوهن (مثال طور اتر سمنڊ) جي قيمت 10 - 30 ملين آمريڪي ڊالر آهي، جڏهن ته گہرے پاڻي جي کوهن جي قيمت 100 ملين آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿي. سوين ننڍيون ڪمپنيون دنيا ۾ آن شور هائيڊرو ڪاربن جي ذخيرن جي ڳولا ڪن ٿيون، ڪجهه کوهن جي قيمت 100,000 آمريڪي ڊالر کان به گهٽ آهي. 
## پيٽروليم جي موجودگي جي امڪان جا عنصر
## ڳولا جا خطرا
## استعمال ٿيندڙ اصطلاحون

## لائسنسنگ
## ذخيرا ۽ وسيلا
## پڻ ڏسو

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*Oilfield Glossary
*Exploration Geology Forums 

ڳولا 
زمرو:پيٽروليم ارضيات
زمرو:پيٽروليم
زمرو:ارضيات
زمرو:قدرتي گئس 
زمرو:تيل جي ڳولا 
زمرو:فوسل اينڌن

زمرو:جيو فزڪس
زمرو:ڪيميڪل انجنيئرنگ
لوئي

**لوئي** (Loi) سنڌي ثقافت جو هڪ انتھائي اهم، قديمي ۽ مانائتو لباس آهي، جيڪو خاص ڪري سنڌ جون عورتون اوڍڻ (پائڻ) طور استعمال ڪنديون آهن. هيءَ چادر جو هڪ قسم آهي، جيڪا نه صرف سرديءَ کان بچاءُ لاءِ پر حيا، عزت ۽ وقار جي علامت طور پڻ سڃاتي وڃي ٿي.

## بناوت ۽ تيار ڪرڻ جو طريقو
لوئي عام طور تي رڍ جي اڇي اُن (Wool) مان تيار ڪئي ويندي آهي. ان کي هٿ جي آڏاڻن تي واڻيو ويندو آهي. هيءَ تمام نرم، گرم ۽ هلڪي وزن جي هوندي آهي، جنھن ڪري سنڌ جي ٻھراڙين ۾ هيءَ اڄ بہ تمام گهڻي مقبول آهي.

## ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ لوئيءَ کي وڏي عزت جي نگاھ سان ڏٺو ويندو آهي. لوئي صرف هڪ ڪپڙو ناهي پر سنڌي عورت جي عصمت ۽ حيا جي نشاني آهي. سنڌي لوڪ ادب، خاص ڪري شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي شاعريءَ ۾ پڻ لوئيءَ جو ذڪر ملي ٿو. شاھ صاحب مارئيءَ جي حوالي سان لوئيءَ کي حب الوطني ۽ پنھنجي ماروئڙن سان وفاداريءَ جي علامت طور پيش ڪيو آهي:

: *"پٽن تان نہ پٽيان، لوئي لڄ ميري،*
: *پنھنجي پنھوارن سان، اٿم نينھن نيري."*

## قسم
لوئيءَ جا مختلف علائقن جي لحاظ کان ڪجهہ قسم ٿين ٿا:
* **ٿر جي لوئي:** هيءَ اڪثر رڍ جي اڇي اُن مان ٺهيل هوندي آهي ۽ تمام گهڻي گرم هوندي آهي.
* **رلي واري لوئي:** ڪجهہ علائقن ۾ لوئيءَ تي هلڪي ڀرت جو ڪم يا ڪنارن تي رليءَ جھڙي چٽسالي بہ ڪئي ويندي آهي.

## موجوده دور ۾ استعمال
جيتوڻيڪ جديد دور ۾ ڪيترائي نوان فيشن اچي ويا آهن، پر سنڌ جي ٻھراڙي توڙي شھرن ۾ بزرگ عورتون اڄ بہ لوئيءَ کي ترجيح ڏينديون آهن. ثقافتي ڏهاڙن تي سنڌي عورتون لوئي پائي پنھنجي قديم ورثي سان محبت جو اظھار ڪنديون آهن.

## پڻ ڏسو
* اجرڪ
* سنڌي ٽوپي
* سنڌي ثقافت

## حوالا
گهومر

**گهومر** راجسٿان جو هڪ روايتي لوڪ ناچ آهي. ھن ناچ جي شروعات ڀيل قبيلي جي ماڻھن پاران ڪئي وئي ھئي. اھو ناچ ماتا سرسوتيءَ جي پوجا لاءِ ڪيو ويو ھيو. پوءِ اھو راجپوتن بہ اپنايو.      هي ناچ خاص طور تي پردو رکندڙن  عورتن پاران پيش ڪيو ويندو آهي جيڪي *گهاگھرا* نالي وهندڙ لباس پائينديون آهن.  ناچ دوران ڪلاڪار گول چڪرن ۾ گھمندا آھن ۽ ھڪ گول ۾ اندر ٻاھر ٿيندا آھن. لفظ *گهومنا* ناچ ڪندڙن جي گھمڻ واري حرڪت کي بيان ڪري ٿو ۽ لفظ *گهومر* جو بنياد آهي.  

روايتي رسمن جي مطابق، نئين شادي شده ڪنوار کان اميد ڪئي ويندي آهي تہ هوءَ پنهنجي نئين شادي شده گهر ۾ ڀليڪار ٿيڻ تي گهومر ناچ ڪري.  گهومر اڪثر خاص موقعن تي ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ شادين، ڏڻن ۽ مذهبي موقعن تي،  جيڪو ڪڏهن ڪڏهن ڪلاڪن تائين هلندو آهي.

## اتھاس
گهومر ڀيل قبيلي مان آهي جيڪو ديوي سرسوتي جي پوڄا لاءِ پيش ڪيو ويندو هو جنهن کي بعد ۾ ٻين راجسٿاني برادرين قبول ڪيو.      ڀيل ان وقت هڪ مضبوط برادري هئي ۽ راجپوت راجائن سان لگاتر جنگ ۾ هئا. گهڻي جنگ کان پوءِ شانتي قائم ٿي ۽ اهي هڪ ٻئي سان رابطو ڪرڻ لڳا. گهومر راجپوتانا ۾ عام عورتن پاران پيش ڪيو ويندو هو، بعد ۾ راجپوت اشر راجائي ۽ خانداني عورتون پڻ ناچ ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيون. مردن کي ھن ناچ  ۾شامل ٿيڻ جي  اجازت نہ هئي. گهومر راجپوت بادشاهن جي دور ۾ هندستان جي رياست راجسٿان ۾ مشهور ٿيو، ۽ عام طور تي عورتون طرفان خوشيءَ جي  موقعن تي پيش ڪيو ويندو آهي.  عورتون پنهنجي مٿي تي گهونگھٽ رکي منهن ڍڪي گهومر پيش ڪنديون آهن. ناچ جي شڪل راجسٿان جي الڳ الڳ علائقن سان الڳ انداز ۽ لباس ۾ ٿوري گھڻي ڦري ٿي. گهومر گجرات جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ تيز ڌڙڪن سان پيش ڪيو ويندو آهي، جيڪي گربا انداز سان ملندڙ جلندڙ آهن، جڏهن تہ ڌولپور، ڪرولي برج ڪشتر ۾ سست ڌڙڪن، ساڳئي طرح لباس ۽ ناچ جي انداز ۾ فرق اُڏي پور، ڪوٽا، بوندي وغيره ۾ ڏسي سگهجي ٿو. گجرات جي آسپاس صاتن علائقن ۾ اھو ناچ تيز رفتار واري تال تي گربي جي انداز وانگر پيش ڪيو ويندو آھي ۽ ڌولپر ڪرولي برج ڪشيتر ۾ سست رفتار واري تيل تي. اُديپر، ڪوٽا، بنڊي وغيرہ ۾ ناچ جي انداز ۽ لباس ۾ فرق نظر اچي ٿو

## حوالا
پيداوار (معاشيات)

**پيداوار** (Production) مختلف ان پٽ (Inputs) کي، ٻئي مادي شين، جهڙوڪ ڌاتو، ڪاٺ، شيشو يا پلاسٽڪ ۽ غير مادي، جهڙوڪ منصوبا يا علم پيداوار پيدا ڪرڻ لاءِ، گڏ ڪرڻ جو عمل آهي. مثالي طور تي، هي پيداوار هڪ سٺي. شي يا خدمت هوندي جنهن جي قيمت هوندي ۽ ماڻهن جي افاديت ۾ حصو وٺندي آهي. معاشيات جو اهو علائقو جيڪو پيداوار تي ڌيان ڏئي ٿو ان کي پيداوار جو نظريو سڏيو ويندو آهي ۽ اهو استعمال جي شين يا صارف جي نظريي سان ويجهي سان لاڳاپيل آهي.

پيداوار جو عمل ۽ پيداوار سڌو سنئون پيداواري طور تي اصل ان پٽ يا پيداوار جا عنصر استعمال ڪرڻ جو نتيجو آهي. زمين، محنت، سرمايو ۽ ڪاروبار، انهن کي پيداوار جا چار بنيادي عنصر سمجهيو ويندو آهي. اهي بنيادي ان پٽ پيداوار جي عمل ۾ خاص طور تي تبديل نه ڪيا ويندا آهن ۽ نه ئي اهي پيداوار ۾ هڪ مڪمل جزو بڻجي ويندا آهن. ڪلاسيڪل معاشيات جي تحت، مواد ۽ توانائي کي ثانوي عنصرن جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته اها زمين، محنت ۽ سرمائي جا ضمني پيداوار آهن. وڌيڪ ڳولا ڪندي، بنيادي عنصر سڀني شامل وسيلن کي شامل ڪن ٿا. جهڙوڪ زمين، جنهن ۾ مٽيءَ جي مٿان ۽ هيٺان قدرتي وسيلا شامل آهن. بهرحال، انساني سرمائي ۽ محنت ۾ فرق آهي. پيداوار جي عام عنصرن کان سواء مختلف معاشي اسڪولن جي سوچ ۾، ڪاروبار (Enterpreneurship) ۽ ٽيڪنالاجي کي ڪڏهن ڪڏهن پيداوار ۾ ارتقائي عنصر سمجهيو ويندو آهي. اهو عام عمل آهي ته هڪ پيداوار جي پيداوار حاصل ڪرڻ لاءِ ڪنٽرول ٿيندڙ ان پٽ جي ڪيترن ئي شڪلن کي استعمال ڪيو ويندو آهي. پيداوار جو ڪم ان پٽ ۽ پيداوار جي مقدار جي وچ ۾ تعلق جو جائزو وٺندو آهي.

زمرو:معيشت
ميزائيل

**ميزائل** (Missile) هڪ هوائي هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو هلڻ (Self-propelled) جي صلاحيت رکي ٿو. هي عام طور تي پروپيلنٽ (Propellant)، جيٽ انجڻ، يا راڪيٽ موٽر جي مدد سان اڏامندو آهي.

تاريخي طور تي، لفظ 'ميزائل' هر ان شئي لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪا نشانو بڻائڻ لاءِ اڇلي ويندي هئي. پر جديد دور ۾، ميزائل مان مراد اهڙو هٿيار آهي جيڪو نشانو ڳولڻ لاءِ هدايت يافته نظام (Guidance system) سان ليس هجي. اهي هٿيار جيڪي هدايت يافته نه هجن، تن کي عام طور تي راڪيٽ آرٽلري چيو ويندو آهي.

ميزائل نظام جا عام طور تي پنج حصا هوندا آهن: نشانو (Targeting)، هدايت نامو (Guidance system)، فلائيٽ سسٽم، انجڻ ۽ جنگي هٿيار (Warhead). ميزائلن کي انهن جي فائر ڪرڻ واري جڳهه ۽ نشاني جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جهڙوڪ زمين تان زمين، فضا تان زمين، زمين تان فضا، ۽ فضا تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.

## اصطلاح
ميزائل لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ "missilis" مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "اها شئي جيڪا اڇلي سگهجي". فوجي اصطلاح ۾، ميزائل هڪ اهڙو هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو اڏامي سگهي ۽ پنهنجي نشاني تائين پهچڻ لاءِ رستو ڳولي سگهي.

## تاريخ
راڪيٽ ميزائلن جو بنياد هئا. سڀ کان پهريان راڪيٽ 10هين صدي عيسويءَ ۾ چين ۾ تيرن کي اڇلائڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. 18هين صديءَ ۾، هندستان جي ميسور جي سلطنت پاران انگريزن خلاف لوهي خول وارا راڪيٽ استعمال ڪيا ويا.

جديد ميزائلن جي شروعات 20هين صديءَ ۾ ٿي. ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ پاران تيار ڪيل V-1 ۽ V-2 راڪيٽ پهريان هدايت يافته ميزائل هئا.

## ميزائل جا حصا
ميزائل جا بنيادي حصا هيٺيان آهن:

### هدايت نامو ۽ نشانو (Guidance & Targeting)
ميزائل کي پنهنجي نشاني تائين پهچائڻ لاءِ مختلف نظام ڪم ڪندا آهن. انهن کي ٽن طريقن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* **فعال (Active):** ميزائل پاڻ ريڊار جي مدد سان نشانو ڳوليندو آهي.
* **نيم فعال (Semi-active):** لانچ گاڏي يا جهاز نشاني تي روشني وجهندو آهي ۽ ميزائل ان جي پويان ويندو آهي.
* **غير فعال (Passive):** ميزائل نشاني مان نڪرندڙ گرمي (انفراريڊ) يا سگنلز جي مدد سان رستو ڳوليندو آهي.

### پروپلشن (Propulsion)
ميزائل کي اڏامڻ لاءِ طاقت انجڻ مان ملندي آهي.
* **راڪيٽ انجڻ:** هن ۾ مضبوط (Solid) يا مائع (Liquid) ٻارڻ استعمال ٿيندو آهي.
* **جيٽ انجڻ:** هي اڪثر ڪروز ميزائلن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

### وار هيڊ (Warhead)
ميزائل جو اهو حصو جيڪو ڌماڪو ڪري ٿو، تنهن کي وار هيڊ چئبو آهي. هي روايتي ڌماڪيدار مواد، جوهري (Nuclear)، ڪيميائي يا حياتياتي هٿيارن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.

## ميزائلن جي درجي بندي
ميزائلن کي ٻن وڏن گروپن ۾ ورهايو ويندو آهي:

### بيلسٽڪ ميزائل (Ballistic Missiles)
هي ميزائل لانچ ٿيڻ کانپوءِ خلا جي ويجهو وڃن ٿا ۽ پوءِ ڪشش ثقل جي مدد سان وڏي تيزي سان نشاني تي اچي ڪرن ٿا. انهن جا قسم آهن:
* مختصر فاصلي وارا (Short Range): 1000 ڪلوميٽر کان گهٽ.
* وچولي فاصلي وارا (Medium Range): 1000 کان 3000 ڪلوميٽر.
* بين الاقوامي (Intercontinental - ICBM): 5500 ڪلوميٽر کان وڌيڪ.

### ڪروز ميزائل (Cruise Missiles)
هي ميزائل سڄي اڏام دوران فضا ۾ رهن ٿا ۽ هڪ جهاز وانگر اڏامن ٿا. هي زمين جي تمام ويجهو اڏامي سگهن ٿا ته جيئن ريڊار کان بچي سگهن.

## ٻيا قسم
* **ٽينڪ دشمن ميزائل (ATGM):** ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.
* **ٻيڙي دشمن ميزائل (AShM):** جنگي ٻيڙين لاءِ.
* **فضا تان فضا ميزائل (AAM):** هڪ جهاز مان ٻئي جهاز کي نشانو بڻائڻ لاءِ.
* **سيٽلائيٽ دشمن ميزائل (ASAT):** خلا ۾ موجود سيٽلائيٽن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.

## پڻ ڏسو
* راڪيٽ
* جوهري هٿيار
* پاڪستان جا ميزائل

## حوالا

زمرو:ميزائل
زمرو:جنگي هٿيار
زمرو:جنگي ٽيڪنالاجي
راڪيٽ

**راڪيٽ** (Rocket) هڪ ڊگهي شڪل جي اڏامندڙ گاڏي آهي، جيڪا تيز رفتاري (Acceleration) لاءِ راڪيٽ انجڻ جو استعمال ڪري ٿي ۽ اڏام لاءِ پنهنجي آس پاس جي هوا تي ڀاڙڻ جي ضرورت ناهي هوندي. راڪيٽ انجڻ تيز رفتار سان گئسن جو اخراج ڪري هڪ ردعمل (Reaction) پيدا ڪري ٿي، جنهن سان راڪيٽ کي اڳتي وڌڻ لاءِ زور (Thrust) ملي ٿو. جيٽ انجڻ جي برعڪس، راڪيٽ پنهنجو سڄو ٻارڻ (Propellant) پاڻ کڻي هلندو آهي، تنهنڪري هي خلا جي خالي جاءِ (Vacuum) ۾ به اڏامي سگهي ٿو. حقيقت ۾، راڪيٽ انجڻ فضا کان ٻاهر وڌيڪ بهتر نموني ڪم ڪندي آهي.

گهڻ-اسٽيجي راڪيٽ (Multistage rockets) زمين جي ڪشش ثقل کان ٻاهر نڪرڻ واري رفتار (Escape velocity) حاصل ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا، تنهنڪري اهي لامحدود اوچائي حاصل ڪري سگهن ٿا. فضائي انجڻين جي مقابلي ۾ راڪيٽ هلڪا ۽ تمام طاقتور هوندا آهن. اڏام کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ راڪيٽ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن، جهڙوڪ: فني اڏام (Airfoils)، گيمبلڊ ٿرسٽ (Gimballed thrust)، يا رڳو ڪشش ثقل جي اثر هيٺ بيلسٽڪ رستي تي اڏامڻ.

فوجي ۽ تفريحي مقصدن لاءِ راڪيٽ جو استعمال گهٽ ۾ گهٽ 13هين صديءَ جي چين ۾ شروع ٿيو هو. پر راڪيٽ جي شعبي ۾ وڏي سائنسي ۽ صنعتي ترقي 20هين صديءَ ۾ ٿي، جڏهن هي "خلائي دور" (Space Age) جو بنياد بڻيو، جنهن ۾ انسان جو چنڊ تي پهچڻ به شامل آهي. اڄڪلهه راڪيٽ آتش بازي، ميزائلن، مصنوعي سيٽلائيٽ، ۽ فضائي تحقيق لاءِ استعمال ٿين ٿا.

## تاريخ

بارود سان هلندڙ راڪيٽ 13هين صديءَ جي وچ ۾ چين جي سونگ خاندان جي دور ۾ ترقي پذير ٿيا. منگولن چيني راڪيٽ ٽيڪنالوجي کي اپنايو ۽ منگولن جي حملن ذريعي اها ٽيڪنالاجي وچ اوڀر ۽ يورپ تائين پهتي. جوزف نيدهم موجب، چيني بحريه 1245ع ڌاري هڪ فوجي مشق ۾ راڪيٽ استعمال ڪيا هئا.

وچين دور ۽ شروعاتي جديد دور ۾ راڪيٽ قلعن جي گهيري دوران باهه لڳائڻ وارن هٿيارن طور استعمال ٿيندا هئا. 1270ع ۽ 1280ع جي وچ ۾، حسن الرماح پنهنجي ڪتاب *الفروسية والمناصب الحربية* ۾ بارود جا 107 طريقا لکيا، جن مان 22 راڪيٽن لاءِ هئا.

18هين صديءَ جي آخر ۾، هندستان ۾ ميسور جي سلطنت جي حڪمران حيدر علي لوهي خول وارا راڪيٽ (ميسوري راڪيٽ) تيار ڪيا، جيڪي ڪاميابيءَ سان جنگين ۾ استعمال ٿيا. انهن ئي راڪيٽن جي بنياد تي برطانيه ۾ ڪانگريو راڪيٽ (Congreve rocket) تيار ڪيو ويو، جيڪو نيپولين جي جنگين ۾ استعمال ٿيو.

جديد راڪيٽ سازيءَ جي شروعات تڏهن ٿي جڏهن 1926ع ۾ رابرٽ گاڊرڊ (Robert Goddard) هڪ هاءِ پريشر ڪمبسشن چيمبر سان سپرسونڪ نوزل لڳائي، جنهن سان راڪيٽ جي ڪارڪردگي 2 سيڪڙو مان وڌي 64 سيڪڙو ٿي وئي. هن مائع ٻارڻ جي استعمال سان راڪيٽن کي وڌيڪ اثرائتو بڻايو.

ٻي عالمي جنگ دوران سوويت يونين ڪيٽيوشا راڪيٽ لانچر (Katyusha) استعمال ڪيا، جڏهن ته جرمني پاران V-2 راڪيٽ تيار ڪيو ويو جيڪو جديد فضائي سفر جو بنياد بڻيو.

## راڪيٽ جا قسم
راڪيٽ پنهنجي ٻارڻ جي بنياد تي هيٺين قسمن جا هوندا آهن:
* **مضبوط ٻارڻ (Solid fuel):** جنهن ۾ ٻارڻ ۽ آڪسائيڊائزر جو آميزش اڳواٽ تيار هوندو آهي.
* **مائع ٻارڻ (Liquid fuel):** هن ۾ ٻارڻ ۽ آڪسائيڊائزر کي الڳ الڳ ٽينڪن ۾ رکيو ويندو آهي.
* **هائبرڊ (Hybrid):** هن ۾ هڪ شيءِ مضبوط ۽ ٻي مائع يا گئس جي صورت ۾ هوندي آهي.

## پڻ ڏسو
* ميزائل
* خلائي سفر
* سيٽلائيٽ

## حوالا
بم

**بم** (Bomb) هڪ ڌماڪيدار هٿيار آهي جيڪو توانائيءَ کي اوچتو ۽ پرتشدد طريقي سان خارج ڪرڻ لاءِ ڪنهن ڌماڪيدار مواد جي گرمي خارج ڪندڙ ردعمل (Exothermic process) کي استعمال ڪندو آهي. بم جا ڌماڪا بنيادي طور تي زمين ۽ فضا جي ذريعي منتقل ٿيندڙ دٻاءُ، تيز رفتار ٽڪرن (Projectiles) جي لڳڻ، ۽ دٻاءُ جي نقصانن ذريعي تباهي پکيڙيندا آهن. بم جو استعمال 11هين صدي عيسويءَ کان مشرقي ايشيا ۾ شروع ٿيو.

عام طور تي "بم" جو اصطلاح تعميراتي ڪمن يا کاڻين جي کوٽائيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڌماڪيدار مواد لاءِ ناهي استعمال ٿيندو، پر فوجي تناظر ۾ هي اڪثر هوائي جهازن تان ڪيرايل هٿيارن (Aerial bombs) لاءِ استعمال ٿئي ٿو. ٻيا هٿيار جهڙوڪ شيل (Shells)، زميني بارودي سرنگون (Land mines)، يا سمنڊ ۾ استعمال ٿيندڙ ڊيپٿ چارجز (Depth charges) کي بم جي زمري ۾ ناهي رکيو ويندو. جديد دور ۾ "غير روايتي جنگ" دوران هٿ سان ٺاهيل بم، جنهن کي آئي اي ڊي (IED) چيو ويندو آهي، تمام گهڻو استعمال ٿين ٿا.

بم لفظ لاطيني ٻوليءَ جي "bombus" مان نڪتل آهي، جنهن جو اصل يوناني ٻوليءَ جو لفظ "βόμβος" (bombos) آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "گونجندڙ آواز".

## تاريخ

بارود وارن بم جو ذڪر 11هين صدي عيسويءَ کان ملي ٿو. سن 1000ع ۾ چيني فوجي تانگ فو (Tang Fu) بارود جي هڪ اهڙي برتڻ جو مظاهرو ڪيو هو جنهن مان باهه نڪرندي هئي. 1044ع جي فوجي متن *Wujing Zongyao* ۾ مختلف قسمن جي بم جو ذڪر آهي، پر اهي بم نرم خول وارا هئا ۽ انهن ۾ ڌاتو (Metal) جو استعمال نه ٿيل هو.

لوهي خول وارا بم 13هين صديءَ جي چين ۾ تيار ٿيا. 1221ع ۾ مشرقي ايشيا ۾ "ٿنڊر ڪريش بم" (Thunder crash bomb) جو استعمال ٿيو جيڪو لوهي ڪنٽينر ۾ بارود ڀري ٺاهيو ويو هو. جڏهن هي ڦاٽندو هو ته ان جو آواز 30 ميلن تائين ٻڌڻ ۾ ايندو هو ۽ ان جي گرمي لوهي زرهه کي به ساڙي ڇڏيندي هئي.

## ڌماڪي جا اثر
بم جي ڦاٽڻ جا انساني جسم ۽ ماحول تي ڪيترائي اثر ٿيندا آهن:

### صدمو يا شاڪ (Shock)
ڌماڪيدار لهرون (Shock waves) انسان کي هوا ۾ اڇلائڻ، اندروني خونريزي ۽ ڪنن جا پردا ڦاٽڻ جو سبب بڻجي سگهن ٿيون. شاڪ ويو جا ٻه حصا هوندا آهن: هڪ مثبت لهر جيڪا ٻاهر ڏانهن ڌڪيندي آهي ۽ ٻي منفي لهر جيڪا خلا پيدا ڪري واپس ڇڪيندي آهي.

### گرمي (Heat)
بم ڦاٽڻ سان تمام گهڻي گرمي پيدا ٿئي ٿي. فوجي تجربن ۾ هي گرمي 2,480 سينٽي گريڊ تائين رڪارڊ ڪئي وئي آهي. هي گرمي شديد سڙڻ ۽ باهه لڳڻ جو سبب بڻجي ٿي.

### ٽڪرا يا فريگمينٽيشن (Fragmentation)

بم جو خول ڌماڪي کانپوءِ ننڍن ننڍن تيز رفتار ٽڪرن ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. هي ٽڪرا گوليءَ وانگر جسم ۾ داخل ٿي سگهن ٿا. ان جو استعمال 14هين صديءَ کان ٿيندو اچي ٿو.

## بم جا قسم

بم جا ڪيترائي قسم آهن:
* **[[ايٽمي بم]]:** هي نيوڪليئر فيشن (Nuclear fission) جي نظريي تي ڪم ڪن ٿا ۽ تمام گهڻي تباهي مچائيندا آهن.
* **هائيڊروجن بم:** هي ايٽمي بم کان به وڌيڪ طاقتور هوندا آهن.
* **ڊرٽي بم (Dirty bomb):** هي تابڪاري مواد کي پکيڙڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.
* **ڪيميائي بم:** جن ۾ زهريليون گئسون استعمال ٿينديون آهن.

### وڏا بم
دنيا جو سڀ کان طاقتور غير جوهري بم روس جو "فادر آف آل بمز" (Father of All Bombs) آهي، جڏهن ته آمريڪا جو "مادر آف آل بمز" (MOAB) پڻ مشهور آهي.

## حوالا
چپ

**چپ** (Lips) نرم بافتن (Soft tissues) جو هڪ جوڙو آهن جيڪي ڄاڙي سان جڙيل هوندا آهن. اهي انسانن سميت ڪيترن ئي جانورن جي وات جو سڀ کان وڌيڪ نظر ايندڙ حصو آهن. کير پياريندڙ جانورن (Mammals) جا چپ نرم ۽ چرپر ڪندڙ هوندا آهن، جيڪي غذا حاصل ڪرڻ (جهڙوڪ ٿڃ پيئڻ) ۽ آواز يا ٻوليءَ جي اچارڻ ۾ مدد ڪندا آهن. انساني چپ هڪ حسي عضوو به آهن ۽ چمي يا محبت جي اظهار دوران هڪ حساس علائقو (Erogenous zone) ثابت ٿيندا آهن.

## بناوت

مٿئين ۽ هيٺئين چپن کي طبي زبان ۾ ترتيبوار *labium superius oris* ۽ *labium inferius oris* چيو ويندو آهي. اها جڳهه جتي چپ منهن جي چمڙي سان ملن ٿا، ان کي "ورميلين بارڊر" (Vermilion border) چيو ويندو آهي. مٿئين چپ جي وچ واري مڙيل شڪل کي "ڪيوپڊز بو" (Cupid's bow) چيو ويندو آهي. مٿئين چپ ۽ نڪ جي وچ ۾ موجود سڌي لڪير يا نالي کي "فلٽرم" (Philtrum) چيو ويندو آهي.

چپن جي چمڙي تمام سنهي هوندي آهي، جنهن ۾ 3 کان 5 گهرڙن جون تهون هونديون آهن، جڏهن ته منهن جي باقي چمڙي ۾ 16 تهون ٿينديون آهن. چپن ۾ ميلانين (Melanin) گهٽ هجڻ ڪري رت جون نليون صاف نظر اچن ٿيون، جنهنڪري چپ ڳاڙها نظر ايندا آهن. چپن تي وار نه هوندا آهن ۽ نه ئي پگهر جا غدود (Sweat glands) ٿيندا آهن، جنهنڪري اهي جلدي خشڪ ٿي ويندا آهن.

### اعصابي ۽ رت جي فراهمي
* **اعصاب (Nerves):** چپن کي "ٽرائيجمينل نرو" (Trigeminal nerve) ذريعي حسي سگنل ملندا آهن.
* **رت (Blood):** "فيشل آرٽري" (Facial artery) چپن کي رت مهيا ڪندي آهي.

### مشڪون (Muscles)
چپن جي چرپر لاءِ ڪيتريون ئي مشڪون ڪم ڪن ٿيون، جن ۾ "آربيڪيولرس اوريس" (Orbicularis oris) سڀ کان اهم آهي، جيڪا وات کي بند ڪرڻ ۽ سيٽي وڄائڻ ۾ مدد ڪندي آهي. اهي سڀ مشڪون "فيشل نرو" (Facial nerve) ذريعي ڪنٽرول ٿينديون آهن.

## فعل (Functions)

### کاڌو کائڻ

چپ کاڌي کي وات ۾ روڪڻ، مائع شين کي پيئڻ ۽ چوسڻ (Suction) ۾ مدد ڪن ٿا. ٻارن لاءِ ماءُ جو کير پيئڻ لاءِ چپن جي گرفت تمام ضروري آهي.

### ڳالهائڻ (Articulation)
چپ مختلف آوازن کي ڪڍڻ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪن ٿا، خاص طور تي اهي لفظ جن ۾ ٻنهي چپن جو استعمال ٿئي (Bilabial consonants)، جهڙوڪ "پ"، "ب"، "م".

### حسي عضوو
چپن ۾ اعصابي ريشا (Nerve endings) تمام گهڻا هوندا آهن، تنهنڪري اهي لمس (Touch)، گرمي ۽ سردي لاءِ تمام گهڻا حساس هوندا آهن.

## طبي اهميت (Clinical significance)
چپ ڪيترن ئي بيمارين جي نشاندهي ڪن ٿا:
* **سائنسوس (Cyanosis):** رت ۾ آڪسيجن جي گهٽتائيءَ سبب چپن جو رنگ نيرو ٿي ويندو آهي.
* **چيلائٽس (Cheilitis):** چپن جي سوزش کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ چپ ڦاٽي پوندا آهن.

* **ڪٽيل چپ (Cleft lip):** هي هڪ پيدائشي نقص آهي جنهن جو علاج سرجري ذريعي ممڪن آهي.
* **ڪينسر:** تماڪ جي استعمال ۽ سج جي تيز روشنيءَ سبب چپن جو ڪينسر ٿي سگهي ٿو.

## سماج ۽ ثقافت
دنيا جي ڪيترن ئي سماجن ۾ چپن کي حسن ۽ جنسي ڪشش جي علامت سمجهيو ويندو آهي. چپن کي سينگارڻ لاءِ لپسٽڪ (Lipstick)، لپ گلاس ۽ لپ بام جو استعمال عام آهي. ڪجهه ثقافتن ۾ چپن کي ڇلڻ (Piercing) جو رواج به آهي.

## حوالا
ڳلو

پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي اناتومي ۾، **ڳلو** يا **نڙي** ڳيچي جو اڳيون حصو آهي، جيڪو اندروني طور تي ڪرنگهي جي هڏيءَ جي سامهون هوندو آهي. هن ۾ ڦڦڙن جي نالي (Pharynx) ۽ صوتي پيٽي (Larynx) شامل آهن. هن جو هڪ اهم حصو "ايپي گلوٽس" (Epiglottis) آهي، جيڪو کاڌي جي نالي (Esophagus) کي ساهه جي نالي (Trachea) کان ڌار ڪري ٿو، ته جيئن کاڌو ۽ پيڻ جون شيون ڦڦڙن ۾ وڃڻ کان بچي سگهن. ڳلي ۾ مختلف رت جون نليون، عضلات، اڊينوائيڊز (Adenoids)، ٽونسلز (Tonsils)، نڙگهٽ جو لڙڪ (Uvula) ۽ آواز جا تاندورا (Vocal cords) موجود هوندا آهن. کير پياريندڙ جانورن جي ڳلي ۾ ٻه هڏيون هونديون آهن: هڪ هائيوڊ (Hyoid) هڏي ۽ ٻي هسليءَ جي هڏي (Clavicle). 

ڳلو وات، ڪنن ۽ نڪ سان گڏجي جسم جي ٻين حصن سان ڪم ڪري ٿو. هن جي ڦڦڙن جي نالي (Pharynx) وات سان جڙيل هوندي آهي، جيڪا ڳالهائڻ ۾ مدد ڪري ٿي ۽ کاڌي يا مائع کي هيٺ لنگهڻ جو رستو فراهم ڪري ٿي. هي نڪ سان "نيزو فيرنڪس" (Nasopharynx) ذريعي ۽ ڪن سان "يوسٽيچين ٽيوب" (Eustachian tube) ذريعي ڳنڍيل هوندو آهي. ڳلي جي ساهه واري نالي (Trachea) هوا کي ڦڦڙن تائين کڻي وڃي ٿي، جڏهن ته کاڌي جي نالي (Esophagus) کاڌي کي معدي تائين پهچائي ٿي. اڊينوائيڊز ۽ ٽونسلز انفيڪشن کي روڪڻ ۾ مدد ڪن ٿا ۽ اهي لمفيٽڪ بافتن جا ٺهيل هوندا آهن. صوتي پيٽي (Larynx) ۾ آواز جا تاندورا ۽ ايپي گلوٽس هوندا آهن. ٻارن ۾ صوتي پيٽي جو هيٺيون حصو ڳلي جو سڀ کان سوڙهو حصو هوندو آهي.

[attachment_0](attachment)

"جوگولم" (Jugulum) ڳلي جو هڪ هيٺيون حصو آهي، جيڪو سينبي کان ٿورو مٿي هوندو آهي. هن اصطلاح جو تعلق اندروني ۽ بيروني "جوگولر وينز" (Jugular veins) سان پڻ آهي، جيڪي هن حصي مان گذرن ٿيون.

## حوالا

## پڻ ڏسو
*ڳلي جي خرابي (Strep throat)
*ٽونسلز جا پٿ (Tonsilloliths)
*ٽريڪيوٽومي (Tracheotomy)
ڳيچي

**ڳيچي** يا **ڪنڌ** (Neck) ڪيترن ئي پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي جسم جو اهو حصو آهي جيڪو سسي (Head) کي ڌڙ سان ڳنڍي ٿو. هي سسيءَ جو وزن کڻي ٿو ۽ انهن اعصابن (Nerves) جي حفاظت ڪري ٿو جيڪي دماغ ۽ جسم جي باقي حصن جي وچ ۾ حسي ۽ حرڪتي معلومات منتقل ڪن ٿا. ان کان علاوه، ڳيچي تمام لچڪدار هوندي آهي، جيڪا سسيءَ کي سڀني طرفن ۾ گهمڻ جي اجازت ڏئي ٿي. انساني ڳيچي کي اناتومي جي لحاظ کان چئن حصن يا خانن ۾ ورهايو ويو آهي: ورٽيبرل (Vertebral)، وسرل (Visceral) ۽ ٻه ويسڪيولر (Vascular) خانا. انهن حصن ۾ ڳيچيءَ جا مھرا (Cervical vertebrae)، حرام مغز جو حصو، ساهه کڻڻ ۽ هاضمي جي سرشتي جا مٿيان حصا، اينڊوڪرين غدود، رڳون ۽ شريانون موجود هونديون آهن. ڳيچيءَ جون مشڪون (Muscles) انهن خانن کان الڳ هونديون آهن.

اناتومي ۾ ڳيچي کي لاطيني ٻوليءَ ۾ **cervix** يا **collum** پڻ چيو ويندو آهي. جڏهن ته عام طور تي *cervix* جو لفظ ٻچيدانيءَ جي منهن (uterine cervix) لاءِ به استعمال ٿيندو آهي.

## بناوت

### خانا (Compartments)
ڳيچيءَ جي بناوت کي چار خانن ۾ ورهايو ويو آهي:

* **ورٽيبرل خانو:** هن ۾ ڳيچيءَ جا مھرا (Cervical vertebrae) ۽ انهن جي وچ ۾ موجود نرم هڏيون (Intervertebral discs) هونديون آهن. مھرن جي قطار ئي ڳيچيءَ جي شڪل جو تعين ڪري ٿي.
[attachment_0](attachment)
* **وسرل خانو:** هن ۾ ساهه جي نالي (Trachea)، نڙگهٽ (Larynx)، ڦڦڙن جي نالي (Pharynx) ۽ ٿائرائيڊ غدود شامل آهن.
* **ويسڪيولر خانو:** هي جوڙي جي صورت ۾ هوندو آهي، جنهن ۾ ويگس نرو (Vagus nerve)، ڪارٽڊ شريان (Common carotid artery) ۽ اندروني جيوگولر رڳ (Internal jugular vein) موجود هونديون آهن.

ڳيچي ۾ لمفي نوڊس (cervical lymph nodes) پڻ هوندا آهن جيڪي رت جي نلين جي چوڌاري هوندا آهن.

### مشڪون ۽ ٽڪنڊا
ڳيچيءَ جون مشڪون کوپڙي، هائيوڊ هڏي، هسليءَ جي هڏيءَ (clavicle) ۽ سيني جي هڏيءَ (sternum) سان جڙيل هونديون آهن. اهي مشڪون ڳيچيءَ جا ٻه مکيه ٽڪنڊا (Anterior and posterior triangles) ٺاهينديون آهن.
[attachment_1](attachment)

### اعصابي ۽ رت جي فراهمي
ڳيچيءَ جي اڳئين حصي کي حسي لهرون سي2-سي4 (C2-C4) اسپائنل اعصابن مان ملن ٿيون. ڳيچي ۽ سسيءَ کي رت جي فراهمي گهڻو ڪري ڪارٽڊ (Carotid) ۽ ورٽيبرل شريانن ذريعي ٿئي ٿي.

### ظاهري اناتومي

نڙگهٽ (Larynx) جي ٿائرائيڊ ڪارٽيليج ڳيچيءَ جي وچ ۾ هڪ ابهار ٺاهي ٿي جنهن کي **ايڊمز ايپل** (Adam's apple) چيو ويندو آهي، جيڪو مردن ۾ وڌيڪ واضح هوندو آهي.

## سور (Pain)

ڳيچيءَ جي خرابي سور جو هڪ عام سبب آهي. ڳيچيءَ جي سور جا عام سبب هي آهن:
* مشڪن ۾ ڇڪ (Whiplash) يا نرم بافتن جي چوٽ.
* مھرن جي ڊسڪ جو نڪرڻ (Herniated disc).
* هڏين جو مٺجڻ (Osteoarthritis).

## جانورن ۾

ڳيچي شروعاتي چار پيرن وارن جانورن (tetrapod) جي فوسلز ۾ به ملي ٿي. زرافي جي ڳيچي سڀ کان مشهور آهي. مڇين ۾ ڳيچي نه هوندي آهي.

## پڻ ڏسو
* ڳلو
* نڙگهٽ

## حوالا

زمرو:ڳيچي
زمرو:انساني سر ۽ ڳيچي
زمرو:انساني عضوا
زمرو:انساني اناٽومي
زمرو:عضون جي تشريح جو علم
مٿو

**سسي** يا **مٿو** ڪنهن به جاندار جو اهو حصو آهي جنهن ۾ عام طور تي ڪن، دماغ، پيشاني، ڳل، کاڏي (Chin)، اکيون، نڪ ۽ وات شامل هوندا آهن. اهي سڀ عضوا مختلف حسي ڪمن جھڙوڪ ڏسڻ (Visual perception)، ٻڌڻ (Hearing)، سنگهڻ (Olfaction) ۽ چکڻ (Taste) ۾ مدد ڪن ٿا. ڪجهه تمام سادي بناوت وارن جانورن کي سسي نه هوندي آهي، پر ٻه طرفي برابري (Bilateria) رکندڙ جاندارن ۾ سسي لازمي هوندي آهي.

جانورن ۾ سسيءَ جي واڌ ويجهه هڪ ارتقائي عمل ذريعي ٿي جنهن کي "سيفالائزيشن" (Cephalization) چيو ويندو آهي. ٻه طرفي برابري وارن جانورن ۾، اعصابي بافتون (Nervous tissue) اڳئين حصي ۾ گڏ ٿي معلومات جي عمل کي سنڀالڻ لاءِ ساختون ٺاهينديون آهن. حياتياتي ارتقا جي نتيجي ۾، حسي عضوا ۽ خوراڪ جا حصا پڻ اڳئين حصي ۾ گڏ ٿي ويا، جيڪي گڏجي سسي ٺاهين ٿا.

## انساني سسي

انساني سسي هڪ اناتوميڪل يونٽ آهي جيڪو کوپڙي (Human skull)، هائيوڊ هڏي ۽ ڳيچي جي مھرن (Cervical vertebrae) تي مشتمل هوندو آهي. کوپڙي ۾ دماغ جو خانو (Brain case) هوندو آهي جيڪو دماغ جي حفاظت ڪري ٿو، ۽ چهري جو هڏائون پڃر (Facial skeleton) جنهن ۾ ڄاڙي شامل آهي. دماغ جي خاني ۾ اٺ هڏيون ۽ چهري جي پڃري ۾ چوڏهن هڏيون هونديون آهن.

انساني سسيءَ جا مجسما عام طور تي کوپڙي، ڄاڙي جي هڏي ۽ ڳٽن جي هڏيءَ جي بناوت تي ٻڌل هوندا آهن. چهري جي مشڪن جو تعداد ته ساڳيو رهي ٿو، پر انهن جي شڪل، واڌ ويجهه ۽ تاثرات جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهي ٿي.


File:View of a Skull III.jpg |انساني کوپڙي جو اڌ ڪٽيل منظر، ليونارڊو دا ونچي پاران، 
File:Bartholin head transect.jpg |انساني سسيءَ جو هڪ طبي چڪاس وارو نقشو، ٿامس بارٿولن، 1673


## ٻيا جانور
سسيءَ جي ارتقا جو تعلق تقريبن 555 ملين سال اڳ "بائيليٽريا" (Bilateria) ۾ ٿيندڙ سيفالائزيشن سان آهي.

### آرٿروپوڊس (Arthropods)
ڪجهه آرٿروپوڊس ۾، خاص ڪري ٽرائلوبائٽس ۾، سسي وارو حصو ڪيترن ئي جڙيل حصن جو هڪ مجموعو هوندو آهي.

#### جيت (Insects)

هڪ عام جيت جي سسي اکين، اينٽينا (Antennae) ۽ وات جي حصن تي مشتمل هوندي آهي. جيتن جون اکيون اڪثر "ڪمپائونڊ آئيس" (Compound eyes) جي صورت ۾ هونديون آهن جن ۾ ڪيترائي رخ هوندا آهن. اينٽينا اکين جي وچ ۾ هوندا آهن ۽ اهي مختلف شڪلين جا ٿي سگهن ٿا.

### پٺيءَ جي هڏي وارا جانور (Vertebrates)
پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي سسيءَ بابت هڪ "نيو هيڊ هائپوٿيسس" (New head hypothesis) مشهور آهي، جنهن مطابق انهن جي سسيءَ جي ارتقا "نيورل ڪرسٽ" (Neural crest) جي ڪري ٿي، جنهن هڏائين کوپڙي کي جنم ڏنو.

## سماج ۽ ثقافت ۾

### فن (Art)
سسيءَ جا خاڪا ٺاهڻ جا ڪيترائي طريقا آهن. ليونارڊو دا ونچي انساني اناتومي جا خاڪا مڪمل تناسب (Proportion) سان ٺاهيا هئا.

### کاڌا (Cuisine)

ڪيترن ئي ثقافتن ۾ جانورن جي سسيءَ مان تيار ڪيل کاڌا پسند ڪيا ويندا آهن:
* مڪسيڪو ۾ "ڪبيزا" (Cabeza) مشهور آهي جنهن ۾ جانور جي سسيءَ جو گوشت استعمال ٿيندو آهي.
* ڏکڻ ايشيا ۾ "فش هيڊ ڪري" (Fish head curry) يا مڇيءَ جي مٿي جو ٻوڙ هڪ خاص کاڌو سمجهيو ويندو آهي.
* سنڌ ۽ هند ۾ "پاوا" ۽ سسيءَ جو گوشت پڻ روايتي کاڌن ۾ شامل آهي.

## اصطلاح (Idioms)
انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ سسيءَ بابت ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيندا آهن:
* "Big-headed": مغرور هجڻ.
* "Head in the clouds": خيالن ۾ مگن هجڻ يا ڌيان نه ڏيڻ.

## گيلري

File:Head nerves.gif|انساني سسيءَ جا اعصاب، گريز اناتومي مان (1858)
File:Andrea Vaccaro, Tête de Saint-Jean Baptiste.jpg|حضرت يحيٰ عليه السلام جي سسيءَ جو هڪ خيالي فنپارو
File:Flag of Corsica.svg|ڪورسيڪا جي جهنڊي تي هڪ سسيءَ جو نشان


## پڻ ڏسو
* انساني سسي
* کوپڙي
* دماغ

## حوالا
کوپڙي

**کوپڙي** (Skull) يا **ڪرينيم** (Cranium)، عام طور تي پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي دماغ جي چوڌاري هڪ هڏائين حفاظتي گهيرو هوندو آهي. ڪجهه مڇين ۽ جل ٿلين (Amphibians) ۾ کوپڙي نرم هڏي يا ڪارٽيليج (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي.

انسانن ۾ کوپڙي ٻن مکيه حصن تي مشتمل هوندي آهي: هڪ "نيوروڪرينيم" (Neurocranium) جيڪو دماغ کي ڍڪي ٿو، ۽ ٻيو "چهري جو پڃر" (Facial skeleton). کوپڙي اڳئين هڏائين پڃر جو حصو آهي ۽ اها سيفالائزيشن (Cephalization) جو نتيجو آهي، جنهن ۾ اهم حسي عضوا جهڙوڪ اکيون، ڪن، نڪ ۽ جيڀ شامل آهن.

کوپڙي ٽن قسمن جي هڏين سان ٺهيل هوندي آهي: ڪرينيل هڏيون، چهري جون هڏيون ۽ ڪن جون ننڍيون هڏيون (Ossicles). اهي هڏيون پاڻ ۾ مضبوط ريشتيدار جوڙن ذريعي جڙيل هونديون آهن جن کي "سيوچرز" (Sutures) چيو ويندو آهي.

## بناوت
### انسان
[attachment_0](attachment)
**انساني کوپڙي** انساني هڏائين پڃر جو اهو حصو آهي جيڪو سسي ٺاهي ٿو. هي چهري جي ساختن کي سهارو ڏئي ٿي ۽ دماغ لاءِ هڪ خانو فراهم ڪري ٿي. ٻين پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن وانگر، هيءَ دماغ کي چوٽ کان بچائي ٿي.

انساني کوپڙي عام طور تي 22 هڏين تي مشتمل هوندي آهي:
* **8 ڪرينيل هڏيون (Neurocranium):** جيڪي دماغ کي گهيرو ڪن ٿيون (Occipital, Parietal, Frontal, Temporal, Sphenoid, Ethmoid).
* **14 چهري جون هڏيون (Facial skeleton):** جيڪي چهري جي شڪل ٺاهين ٿيون (Vomer, Maxilla, Mandible, Zygomatic, وغيره).

#### سوراخ ۽ خانه

کوپڙي ۾ ڪيترائي سوراخ ٿين ٿا جن کي "فورامينا" (Foramina) چيو ويندو آهي. سڀ کان وڏو سوراخ "فورامين ميگنم" (Foramen magnum) آهي، جنهن مان حرام مغز (Spinal cord) لنگهي ٿو. ان کان علاوه کوپڙي ۾ هوا سان ڀريل خالي جڳهيون هونديون آهن جن کي سائنَس (Sinuses) چيو ويندو آهي.

### ٻيا جانور

مختلف جانورن ۾ کوپڙي جي بناوت مختلف هوندي آهي:
* **مڇيون:** مڇين جي کوپڙي اڪثر ڪري نرم هڏي (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي، خاص ڪري شارڪ مڇيءَ ۾.
* **پکين:** پکين جي کوپڙي تمام هلڪي هوندي آهي ته جيئن اڏام ۾ آساني ٿئي، ۽ انهن جي اکين جا خانا تمام وڏا هوندا آهن.
* **جل ٿلي (Amphibians):** انهن جي کوپڙي ۾ هڏيون گهٽ هونديون آهن ۽ ڪارٽيليج وڌيڪ هوندو آهي.

## واڌ ويجهہ (Development)

ٻار جي پيدائش وقت کوپڙي جون هڏيون مڪمل جڙيل نه هونديون آهن، جنهن ڪري انهن جي وچ ۾ نرم جڳهيون هونديون آهن جن کي "فونٽانيڪلز" (Fontanelles) چيو ويندو آهي. انساني کوپڙي پيدائش کان ٻن سالن تائين مڪمل طور تي تيار ٿي ويندي آهي. حمل دوران کوپڙي جي بنياد جي بناوت تيزي سان تبديل ٿيندي آهي.

## ڪم (Functions)
کوپڙي جا مکيه ڪم هي آهن:
* دماغ جي جسماني حفاظت ڪرڻ.
* چهري ۽ ڳيچيءَ جي مشڪن کي جڙڻ لاءِ جڳهه فراهم ڪرڻ.
* اکين ۽ ڪنن کي محفوظ خانا فراهم ڪرڻ ته جيئن ڏسڻ ۽ ٻڌڻ جو عمل درست ٿي سگهي.
* کائڻ، چکڻ ۽ سنگهڻ جي عمل ۾ مدد ڪرڻ.

## حوالا

## پڻ ڏسو
* سسي
* دماغ
* هڏائون پڃر
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:کوپڙي
زمرو:انساني اناٽومي
زمرو:هڏائون سرشتو
زمرو:انساني عضوا
زمرو:انساني جسم
دن

**دن**، ناف يا ناڙ (Navel)، جنهن کي طبي ٻوليءَ ۾ **امبيليڪس** (Umbilicus) ۽ عام ٻوليءَ ۾ **بلي بٽڻ** (Belly button) چيو ويندو آهي، پيٽ تي هڪ نشان يا کڏي وانگر هوندي آهي. هي اهو هنڌ آهي جتي پيدائش کان اڳ ٻار جو ناڙو جڙيل هوندو آهي.

## بناوت

دن کي پيٽ جي چئن حصن (Quadrants) ۾ ورهائڻ لاءِ مرڪز طور استعمال ڪيو ويندو آهي.

دن پيٽ تي هڪ نمايان نشان (Scar) آهي. ان جي پويان هڪ مضبوط ريشيدار تند هوندي آهي جنهن کي "يوريڪس" (Urachus) چيو ويندو آهي، جيڪا مثاني سان جڙيل هوندي آهي.

### دن جا قسم
هر انسان جي دن ان جي نشان هجڻ ڪري منفرد هوندي آهي. طبي ماهرن ان جا ڪجهه عام قسم بيان ڪيا آهن:

* **آئوٽي (Outie):** اها دن جيڪا ٻاهر نڪتل هجي.
* **اني (Innie):** اها دن جيڪا اندر کڏي وانگر هجي. هيءَ گول، مٿي کان هيٺ (Vertical) يا ٽي-شڪل (T-shaped) جي ٿي سگهي ٿي.


File:T-shaped navel.jpg|ٽي-شڪل (T-shaped) دن
File:Female Outie 2.jpg|ٻاهر نڪتل (Outie) دن


## طبي اهميت

دن سرجريءَ لاءِ هڪ اهم هنڌ آهي. گهٽ ۾ گهٽ نشان ڇڏڻ لاءِ ڪيترائي آپريشن، جهڙوڪ پيتي جو آپريشن (Gall bladder surgery) يا اپينڊڪس، دن جي رستي ڪيا ويندا آهن.

دن جي بيمارين ۾ "امبليڪل هرنيا" (Umbilical hernia) شامل آهي، جنهن ۾ دن تمام گهڻي ٻاهر نڪري ايندي آهي. نوزائيده ٻارن ۾ دن جي انفيڪشن کي "اومفلائٽس" (Omphalitis) چيو ويندو آهي.

## سماج ۽ ثقافت
دنيا جي مختلف ثقافتن ۾ دن بابت مختلف خيال آهن. هندستاني ثقافت ۾، ساڙهي يا لنگا پائڻ وقت دن کي ظاهر ڪرڻ فيشن جو حصو رهيو آهي. جپان ۾ دن کي زندگيءَ جي مرڪز جي علامت سمجهيو ويندو آهي. عرب ثقافت ۾ "بيلي ڊانس" دن ۽ پيٽ جي حرڪت تي ٻڌل هڪ فن آهي.

هندو ۽ ٻڌ مذهب ۾، دن کي جسم جي توانائي جو مرڪز يا "چڪرا" (Manipura chakra) چيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* ناڙو
* پيٽ
* دن جو نشان

## حوالا
پيٽ

**پيٽ** (Abdomen)، جنهن کي عام ٻوليءَ ۾ **ڍيڍ** يا **شڪم** پڻ چيو ويندو آهي، پٺيءَ جي هڏي وارن جاندارن (Vertebrate) جي جسم جو اهو اڳيون حصو آهي جيڪو سيني (Thorax) ۽ پيٽ جي هڏي (Pelvis) جي وچ ۾ هوندو آهي. پيٽ واري هن خالي حصي کي "پيٽ جو خانو" (Abdominal cavity) چيو ويندو آهي.

انسانن ۾، پيٽ سيني جي پردي (Diaphragm) کان شروع ٿي پيٽ جي هڏي جي ڪناري (Pelvic brim) تائين پکڙيل هوندو آهي. پيٽ جي چوڌاري اڳئين پاسي مشڪون (Muscles) ۽ پوئين پاسي پٺيءَ جو ڪنڊو هوندو آهي.

## اندروني مواد (Contents)

پيٽ جي خاني ۾ هاضمي جي سرشتي جا اڪثر عضوا هونديون آهن، جن ۾ شامل آهن:
* **هاضمي جا عضوا:** معدو، ننڍو آنڊو، وڏو آنڊو ۽ اپينڊڪس.
* **مددگار عضوا:** جگر، پتو (Gallbladder)، ۽ لبلبو (Pancreas).
* **ٻيا عضوا:** تلي (Spleen)، گردا، ۽ ايڊرينل غدود.
* **رت جون رڳون:** شريانِ اعظم (Aorta) ۽ وڏي رڳ (Vena cava).

ان کان علاوه، پيٽ ۾ هڪ وسيع جلي (Membrane) هوندي آهي جنهن کي "پيريٽونيم" (Peritoneum) چيو ويندو آهي.

[attachment_0](attachment)

## مشڪون (Muscles)

پيٽ جي ڀت ۾ مشڪن جا ٽي تهه (Layers) هوندا آهن. اهي ٻاهر کان اندر هن ريت آهن:
# **ٻاهريون تڇو (External oblique)**
# **اندروني تڇو (Internal oblique)**
# **ٽيڏي مشڪ (Transverse abdominal)**

انهن مشڪن جو مکيه ڪم پيٽ کي سهارو ڏيڻ، اندروني عضون جي حفاظت ڪرڻ ۽ جسم جي بيهڪ کي درست رکڻ آهي. جڏهن ڪو ماڻهو ورزش ڪري پنهنجي پيٽ کي مضبوط ڪندو آهي ته مشڪن جا هي تهه "سڪس پيڪ" (Six-pack) جي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن.

## ڪم (Function)
پيٽ جا ڪيترائي اهم ڪم آهن:
* **هاضمي جو عمل:** خوراڪ کي هضم ڪرڻ ۽ ان مان طاقت جذب ڪرڻ جو گهڻو حصو هتي ٿئي ٿو.
* **ساهه کڻڻ:** ساهه ٻاهر ڪڍڻ جي عمل ۾ پيٽ جون مشڪون مدد ڪن ٿيون.
* **حفاظت:** هي اندروني نازڪ عضون کي چوٽ کان بچائي ٿو.
* **جسماني حرڪت:** کوکڻ، پيشاب ڪرڻ، پائخانو ڪرڻ، ۽ ٻار جي پيدائش وقت پيٽ جون مشڪون زور لڳائڻ ۾ مدد ڪن ٿيون.

## ورزش (Exercise)

پيٽ جي مشڪن کي مضبوط رکڻ تمام ضروري آهي، ڇاڪاڻ ته هي پٺيءَ جي ڪنڊي کي سهارو ڏين ٿيون. جيڪڏهن اهي مشڪون ڪمزور هونديون ته پٺيءَ ۾ سور (Back pain) ٿي سگهي ٿو. پيٽ جي ورزش لاءِ يوگا، پائلٽس (Pilates) ۽ ڊوڙڻ مفيد آهن.

## طبي اهميت
* **پيٽ جو موٽاپو (Abdominal obesity):** پيٽ جي عضون جي وچ ۾ چربيءَ جو گڏ ٿيڻ دل جي بيمارين ۽ ذيابيطس جو خطرو وڌائي ٿو.
* **پيٽ جي چوٽ (Abdominal trauma):** پيٽ تي لڳندڙ سخت چوٽ جگر يا تلي کي نقصان پهچائي سگهي ٿي، جنهن سان اندروني خون وهڻ جو خطرو هوندو آهي.

### معائنو (Examination)
ڊاڪٽر پيٽ جو معائنو ڪرڻ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن، جهڙوڪ:
* **اينڊوسڪوپي (Endoscopy):** معدي جي اندر ڏسڻ لاءِ.
* **ڪولونوسڪوپي (Colonoscopy):** وڏي آنڊي جي چڪاس لاءِ.
* **الٽراسائونڊ يا سي-ٽي اسڪين:** پيٽ جي اندروني تصويرن لاءِ.

## پڻ ڏسو
* معدو
* جگر
* ناڙي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پيٽ
زمرو:انساني اناٽومي
زمرو:هاضمي جو سرشتو
زمرو:انساني عضوا
زمرو:انساني جسم
بغل

**بغل** (Axilla؛ جنهن کي عام ٻوليءَ ۾ **ڪڇ** پڻ چيو ويندو آهي) انساني جسم ۾ ڪلهي جي جوڙ جي بلڪل هيٺان واري حصي کي چئبو آهي. هي هڪ هرمي (Pyramidal) شڪل واري جڳهه آهي جيڪا ٻانهن ۽ سيني (Thorax) جي وچ ۾ هوندي آهي.

بغل جي چمڙي نرم هوندي آهي ۽ هتي ڪافي تعداد ۾ وار ۽ پگهر جا غدود (Sweat glands) هوندا آهن. انسانن ۾، جسماني بوءِ (Body odor) جو وڏو حصو بغل ۾ ئي پيدا ٿيندو آهي. ڪجهه سائنسدانن جو خيال آهي ته هيءَ بوءِ "فيرومونز" (Pheromones) جو ڪم ڪري ٿي جيڪي ساٿيءَ جي چونڊ ۾ مدد ڏين ٿا، پر هي موضوع سائنسي برادريءَ ۾ تڪراري آهي.

## بناوت
### حدون (Boundaries)
اناتوميءَ جي لحاظ کان بغل جون حدون هن ريت آهن:

### مواد (Contents)
بغل ۾ ڪيتريون ئي اهم ساختون هونديون آهن:
* **بغل جي شريان (Axillary artery):** جيڪا ٻانهن کي رت پهچائي ٿي.
* **بغل جي رڳ (Axillary vein):** جيڪا ٻانهن کان رت واپس کڻي وڃي ٿي.
* **بريڪيل پليڪسس (Brachial plexus):** نسن جو ڄار جيڪو سڄي ٻانهن کي ڪنٽرول ڪري ٿو.
* **لمفي غدود (Lymph nodes):** هتي غدودن جا پنج گروپ هوندا آهن جيڪي مدافعتي سرشتي جو حصو آهن.

## سماج ۽ ثقافت
### بغل جا وار
بغل جا وار عام طور تي مردن ۽ عورتن ۾ بلوغت (Puberty) کان پوءِ نڪرندا آهن. ڪيترين ئي مغربي تهذيبن ۾ عورتن لاءِ بغل جا وار صاف ڪرڻ عام آهي، جيڪو هڪ جمالياتي معيار بڻجي چڪو آهي. ان جي برعڪس، ڪجهه ثقافتن ۾ وار نه ڪٽڻ کي فطري يا برابريءَ جي علامت سمجهيو ويندو آهي.

## طبي اهميت
بغل طبي لحاظ کان تمام اهم حصو آهي ڇاڪاڻ ته هتي رڳون ۽ نسون چمڙي جي تمام ويجهو هونديون آهن.

### سيني جو سرطان (Breast Cancer)
سيني جو سرطان اڪثر لمفي رڳن ذريعي بغل جي لمفي غدودن تائين پکڙجي ويندو آهي. ان ڪري ڪينسر جي تشخيص وقت بغل جي غدودن جو معائنو (Biopsy) تمام ضروري هوندو آهي.

### بغل جي خارش يا انٽرٽريگو (Intertrigo)
گهڻي پگهر ۽ هوا جي گهٽ گذر جي ڪري بغل ۾ خارش يا ساڙو ٿي سگهي ٿو، جنهن کي **انٽرٽريگو** چيو ويندو آهي. هي اڪثر ڪري ڦڦڙن (Fungal) يا بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندو آهي. هيءَ صورتحال ڪنهن به نسل يا جنس جي ماڻهن ۾ ٿي سگهي ٿي ۽ انگ اکرن موجب گرم علائقن ۾ ڪم ڪندڙ ماڻهن ۾ وڌيڪ عام آهي.

## پڻ ڏسو
* پگهر
* ڪلهو
* خوشبو (Deodorant)

## حوالا