ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم

**ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم** (**DST**)، جنهن کي **ڊي لائيٽ سيونگز ٽائيم**، **ڊي لائيٽ ٽائيم** (آمريڪا ۽ ڪينيڊا), يا **سمر ٽائيم** (برطانيه، يورپي يونين ۽ ٻيا ملڪ) پڻ چيو ويندو آهي، گهڙين کي اڳتي ڪرڻ جي هڪ مشق آهي ته جيئن اونهاري دوران دستياب ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪري سگهجي ۽ اوندهه دير سان ٿئي. عام طور تي DST ۾ گهڙين کي بهار يا سياري جي آخر ۾ معياري وقت کان هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو آهي، ۽ خريف (Autumn) ۾ هڪ ڪلاڪ پوئتي ڪيو ويندو آهي (جنهن لاءِ انگريزيءَ ۾ هي اصطلاح مشهور آهي: "spring forward and fall back").

ڪيترن ئي ملڪن ۾، سال جو اهو حصو جڏهن DST لاڳو هوندو آهي، اهو معياري وقت واري حصي کان گهڻو وڌيڪ هوندو آهي. DST جي مشق کي پهريون ڀيرو 20 هين صديءَ جي شروعات ۾ آزمايو ويو ۽ وڏي پيماني تي اختيار ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ ڪيترن ئي ملڪن ان کي جزوي يا مڪمل طور تي ختم ڪري ڇڏيو آهي.

## جائزو
2023ع تائين، دنيا جي تقريباً 34 سيڪڙو ملڪن ۾ DST استعمال ٿئي ٿو، خاص طور تي يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾، جڏهن ته ڪجهه ملڪن ۾ هي صرف مخصوص علائقن ۾ لاڳو آهي. ڪينيڊا جي ڏهن مان نو صوبن ۾ DST لاڳو آهي. آمريڪا ۾ هي هوائي ۽ ايريزونا (سواءِ ناواجو نيشن جي) ۽ آمريڪي علائقن کان سواءِ هر هنڌ لاڳو آهي.

تاريخي طور تي، قديم سماجن ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪرڻ لاءِ پنهنجي وقت جي نظام ۾ موسمي تبديليون ڪيون هيون؛ قديم روم ۾ پاڻيءَ وارين گهڙين کي ان مطابق ترتيب ڏنو ويندو هو. پر اهي تبديليون ڏينهن جي ورڇ ۾ هيون، نه ڪي پوري گهڙي کي اڳتي ڪرڻ ۾. 1784ع ۾ بينجمن فرينڪلن هڪ طنزيہ خط ۾ پيرس جي رهواسين کي مشورو ڏنو هو ته جيڪڏهن هو اونهاري ۾ سوير اٿن ته ميڻ بتين جو تيل بچائي سگهن ٿا، پر هن گهڙين کي تبديل ڪرڻ جي تجويز نه ڏني هئي. 1895ع ۾ نيو زي لينڊ جي ماهر حشرات ۽ فلڪيات دان جارج هڊسن پهريون ڀيرو گهڙين کي ٻه ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ جي تجويز ڏني هئي.

پهرين مقامي سطح تي DST جي شروعات 1908ع ۾ پورٽ آرٿر، اونٽاريو (ڪينيڊا) ۾ ٿي. قومي سطح تي پهرين پهرين هن جو استعمال جرمن سلطنت ۽ آسٽريا-هنگري پاران 30 اپريل 1916ع تي ڪيو ويو. تڏهن کان وٺي ڪيترن ئي ملڪن، خاص طور تي 1970ع واري توانائيءَ جي بحران دوران، DST کي اختيار ڪيو.

## منطق (Rationale)
صنعتي سماجن ۾ عام طور تي روزاني سرگرمين لاءِ گهڙيءَ جو هڪ مقرر شيڊول هوندو آهي جيڪو سڄو سال تبديل ناهي ٿيندو. ان جي برعڪس، زرعي سماج جي روزاني روٽين ڏينهن جي روشنيءَ جي ڪلاڪن تي ٻڌل هوندي آهي ۽ شمسي وقت موجب بدلجندي رهندي آهي، جيڪو زمين جي پنهنجي محور تي جهڪاءُ (Earth's axial tilt) جي ڪري موسمي طور تبديل ٿئي ٿو.

بهار ۾ گهڙين کي هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ سان، ماڻهو شمسي ڏينهن جي حساب سان هڪ ڪلاڪ سوير اٿندا آهن. اهي پنهنجو ڪم هڪ ڪلاڪ سوير شروع ۽ ختم ڪندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ انهن کي ڪم کان پوءِ شام جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ روشني ملي ٿي.

DST جا حامي دليل ڏيندا آهن ته گهڻا ماڻهو پنهنجي "نائين کان پنج" واري نوڪريءَ کان پوءِ وڌيڪ ڏينهن جي روشني پسند ڪندا آهن. supporters اهو پڻ چوندا آهن ته DST توانائي جي بچت ڪري ٿو، پر هن جو حقيقي اثر تڪراري آهي.

## تاريخ

قديم تهذيبون اڄوڪي DST جي ڀيٽ ۾ ڏينهن جي شيڊول کي وڌيڪ لچڪدار طريقي سان ترتيب ڏينديون هيون، اڪثر ڪري ڏينهن جي روشنيءَ کي 12 ڪلاڪن ۾ ورهايو ويندو هو، جنهن ڪري بهار ۾ ڏينهن جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ ڊگهو ۽ خريف ۾ ننڍو ٿي ويندو هو. مثال طور، رومين پاڻي واري گهڙي استعمال ڪندا هئا جنهن ۾ سال جي مختلف مهينن لاءِ مختلف اسڪيل هوندا هئا. 14 هين صديءَ کان پوءِ، هڪجهڙي ڊيگهه واري ڪلاڪن جو استعمال شروع ٿيو.

بينجمن فرينڪلن 1784ع ۾ ميڻ بتين جي بچت بابت هڪ طنزيہ خط لکيو هو. جيتوڻيڪ عام غلط فهمي آهي ته فرينڪلن DST ايجاد ڪيو، پر حقيقت ۾ هن جي دور ۾ درست وقت جا شيڊول ايترو اهم نه هئا. ريلوي جي آمد وقت کي معياري بنائڻ جي ضرورت پيدا ڪئي.

1810ع ۾ اسپيني اسيمبلي ڪورٽيس آف ڪيڊز (Cortes of Cádiz) هڪ ريگيوليشن جاري ڪيو هو جنهن ۾ ڪجهه گڏجاڻين جو وقت هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو هو، پر هن ۾ گهڙيون تبديل نه ڪيون ويون هيون.

## حوالا