open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ھن

**ھن** ماڻھن جي ھڪ نسل جو نالو آهي. اھي  چوٿين ۽ ڇھين صديءَ جي دوران وچ ايشيا، ڪوھ قاف ۽ اوڀر يورپ ۾ رھندڙ خانه بدوش ھيا. يورپي روايتن مطابق اھي اصل ۾ درياء وولگا جي اوڀر طرف واقع سيٿيا يا اسڪيٿيا جي علائقي جا رھاڪو ھئا جتان اھي وولگا تي پھتا ۽ يورپ ۾ داخل ٿي جرمني واري گوٿ ۽ ٻين جرمن قبيلن  جي علائقن کي فتح ڪندي انھن قبيلن کي رومن ايمپائر جي سرحدن ۾ ڌوڪي ڪڍيو. انھن پنھنجي بادشاھ آٽيلا جي ڪمان ۾ اوڀر رومن ايمپائر تي تباھ ڪن حملا ڪيا. 451ع ۾ انھن اولھندي رومن صوبي گال  فتح ڪيو، جتي انھن رومين ۽ وزگاٿن جي گڏيل فوج سان ڪاٽالؤن جي جي ميدانن تي جنگ ڪئي ھئي جيڪا جنگ مئوريڪا  يا جنگ ڪئمپس مئورئيڪس سڏبي آھي. 452ع ۾ اھي اٽلي کي فتح ڪيو. 453ع ۾ آٽيلا جي وفات کان پوءِ تي ھن ڪمزور ٿي ويا ۽ فتح ڪيل علائقا انھن جي تسلط کان نڪري ويا. ڪروئيشيا جي ساوا ندي جي ھڪ معاون شاخ نيڊائو وٽ لڳندڙ جنگ نيڊائو ۾ ھار جي نتيجي ۾ ھنن جي بادشاھت جو خاتمو ٿي ويو. ھن نسل جا جانشين اوڀر يورپ ۽ وچ ايشيا جي آبادي جو حصو ٿي ويا. 
 

ھنن جي شروعات ڪيئن ٿي ان بابت ڪا مستند ڄاڻ ڪانہ آھي پر اسڪالرن جو ان ڳالھ تي اتفاق آهي ته اھي وچ ايشيا سان تعلق رکندڙ آھن. ڪلاسيڪل ذريعن مطابق اھي يورپ ۾ چوٿين صدي عيسويءَ جي پوئين حصي ۾ داخل ٿيا ھئا. گوٿن جو خيال ھيو تہ اھي بد روحن جي اولاد ھئا. ھنن لاء ھڪ خيال اھو بہ آھي تہ انھن جو اصل وطن 205 ق م ۾ مودوشانيو بادشاھ پاران قائم ڪيل شيونگنو ايمپائر ھيو.
 

## حوالا
زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:وچ ايشيا جي ماڻھن جا نسل
زمرو:يورپ جي تاريخ
زمرو: خانه بدوش نسل
زمرو: ھنن جي بادشاھت
فيروزشاہ جي لڙائي

**فيروزشاهہ جي لڙائي** 21 کان 22 دسمبر 1845 تي ايسٽ انڊيا ڪمپني ۽ سک سلطنت وچ ۾ پنجاب جي پنڊ فيروزشاهہ وٽ وڙهي وئي. برطانوي فوج جي اڳواڻي سر هيو گف ۽ گورنر جنرل سر هينري ہارڊنگ ڪئي ته اتي سکن جي اڳواڻي لال سنگھ ڪئي.

ان لڙائي ۾ انگريزن جي سوڀ ٿي  پر اها لڙائي برطانوي فوج جي اتهاس ۾ سڀ کان اوکي لڙائي هُئي
## پس منظر

پهرئين اينگلو سک جنگ تڏهن شروع ٿي جڏهن مهاراجا رنجيت سنگھ جي موت کانپوءِ سک سلطنت ۾ اراجڪتا پکڙجي وئي. انگريز پنجاب تي قبضو ڪرڻ چاهين پيا. سک فوج کي انجي ليڊرن پاران حملي لآءِ اڪسايو ويو ته  انهن  ستلج پار، انگريزن جي علائقي ۾، لڙائي وڙهڻ لاءِ موڪليو ويو. 
## حوالا
علي وال جي لڙائي

thumb|The charge of the 16th Lancers at Aliwal on 28 January 1846
**عليوال جي لڙائي** 28 جنوري 1846 ۾ سک سلطنت ۽ انگريزن وچ۾ علي وال، لڌيانا جي مقام تي وڙهي وئي. ان لڙائي ۾ انگريزن جي اڳواڻي هيري سمٿ ۽ سکن جي سالاري رنجوڌ سنگھ مجيٺيا ڪئي هئي. ان لڙائي ۾ انگريزن کي سوڀ ملي هئي ۽ اها پهرئين اينگلو سک جنگ ۾ هڪ اهم موڙ هيو.

## حوالا
رنجيت سنگھ

**مهاراجا رنجيت سنگھ** (پيدائش: 13 نومبر 1780ع– وفات: 27 جون 1839ع) پنجاب ۾ سک سلطنت جو باني هيو. اَٽڪل چاليهه سال دورِ حڪومت ۾ اُن جي سوڀن جي سبب سک سلطنت ڪشمير کان موجودهہ خيبر پختونخوا ۽ ڏکڻ ۾ سنڌ جي حدن سان ملي چڪي هئي.

## حوالا

زمرو:1839ع جون فوتگيون
زمرو:پنجاب جي تاريخ
زمرو:هندستاني سک
زمرو:هندستاني سورما
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:پنجابي ماڻهو
سک سلطنت

**سک سلطنت** (Sikh Empire) ننڍو کنڊ ۾ هڪ اهم طاقت هئي جيڪا مهاراجا رنجيت سنگھ جي اڳواڻي تحت اُڀري. جنهن 1799ع ۾ لاهور تي قبضو ڪري ورتو ۽ پنجاب جي چئوگرد علائقن تي سلطنت قائم ڪئي. سلطنت 1799ع کان 1849ع تائين قائم رهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:پنجاب جي تاريخ
زمرو:وڪي منصوبو پاڪستان مضمون
وفاقي بادشاهت

**وفاقی بادشاهت** () رياستن جو هڪ اتحاد آهي جنهن ۾ هڪ بادشاهہ وفاق جو سربراهہ هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:بادشاهت
زمرو:حڪومت جا قسم
زمرو:وفاقيت
کڙڪ سنگھ

**مهاراجا کڙڪ سنگھ** (پنجابي ٻولي: ਖੜਕ ਸਿੰਘ) (پيدائش: 22 فيبروري 1801ع – 5 نومبر 1840ع) سک سلطنت جو ٻيون حڪمران هيو. هي مهاراجا رنجيت سنگھ جو پُٽ هيو. جون 1839ع تي تخت تي چڙهي ويٺو.پر اُن جي پُٽ نو نهال سنگھ اُنکي معزول ڪري ڇڏيو ۽ نظر بند ڪري ڇڏيو. نومبر 1840ع تي قيد ۾ ئي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1801ع جون پيدائشون
زمرو:1840ع جون فوتگيون
زمرو:هندستاني سک
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:پنجابي ماڻهو
نو نهال سنگھ

**مهاراجا نو نهال سنگھ** (پنجابي ٻولي: ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ) سک سلطنت جو ٽيون حڪمران هيو. آڪٽوبر 1840ع ۾ پنهنجي پيءُ کڙڪ سنگھ کي معزول ڪري تخت نشين ٿيو ۽ 6 نومبر 1840ع تي قلعو لاهور جي ڀِت ڪري پوڻ سبب زخمي ٿيو ۽ چاڪُ نہ ٿي سگهيو ۽ فوت ٿي ويو.

## حوالا

زمرو:1821ع جون پيدائشون
زمرو:1840ع جون فوتگيون
زمرو:هندستاني سک
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:پنجابي ماڻهو
شيش محل

**شيش محل**، پاڪستان جي شهر لاهور جي شاهہ برج ۾ مغل دور جي عمارت آهي جيڪو قلعي لاهور جي اُتر اولهه ڪُنڊَ ۾ واقع  آهي. هي عمارت مغل شهنشاهہ شاهہ جهان جي دور ۾ تعمير ڪئي وئي. عمارت کي اڇو رنگ جي سنگ مرمر، رستن کي پيتري دورا جڏهن تہ تمام اندروني عمارت کي شيشي جي مدد سان انتهائي نفاست سان سجايو ويو آهي. ان عمارت جو مرڪزي ڀاڱو تائني رڳو شاهي خاندان ۽ انهن جا ويجها  مٽ مائٽ ۽ دوستن جي پهچ هئي. هي عمارت، انهن 21 يادگارن منجهان هڪ آهي جيڪي مغل سلاطين  پاران قلعو لاهور (لاهور فورٽ) جي اڱڻ ۾ تعمير ڪرايون.

شيش محل کي قلعو لاهور سان گڏ ئي 1981ع ۾ گڏيل قومن جي تعليم، سائنس ۽ ثقافت جي ادارو (يونيسڪو) پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو هيو.

## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
موتي مسجد (قلعو لاهور)

**موتي مسجد** ***موتي مسجد، لاهور*** سترهين صدي جي مذهبي عمارتن منجهان هڪ آهي جيڪا قلعو لاهور جي اندر واقع عمارت آهي. انکي شهنشاهہ شاهجهان  تعمير ڪرايو هيو هي مسجد اڇو رنگ جي سنگ مرمر سان بڻائيل آهي.  ان تي  ٽي گنبد آهن هي پنج محرابن تي مشتمل آهي. مغليا دور جي زوال جي دوران لاهور تي سکن جو قبضو ٿيو ته انهن هن مسجد کي مندر ۾  بدلي ڇڏيو ان جو نالو موتي مندر رکيو ويو رنجيت سنگھ هتي خزانو رکڻ جو حڪم ڏنو. لُٽ مار ۽ هر سال جي ٽيڪس جي وصولي جي حاصل ڪيل رقم هتي رکي ويندي هئي. انگريز دور ۾ هيءَ مسجد مسلمانن جي حوالي ڪئي وئي. 

موتي مسجد جي نالي سان ٻيون مسجدون هن ريت آهن.
* موتي مسجد، آگرا
* موتي مسجد، ڀوپال
* موتي مسجد، دهلي
* موتي مسجد، ڪراچي، کارادر ميٺادر

## وڌيڪ ڏسو
* پاڪستان جي مسجدن جي فهرست
* بادشاهي مسجد
* شالامار باغ
* اندرون لاهور

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جون مسجدون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تاريخي ماڳ
شالامار باغ، لاهور

thumb|300‍px|کاٻو|شاليمار باغ
**شاليمار باغ** يا **شالامار باغ مغل** شهنشاهہ شاهہ جهان  لاهور ۾ 1641ع-1642ع ۾ تعمير ڪرايو. انگريزي ۾ انکي shalimar /shalamar لکيو ويندو آهي.

## حوالا
قلعو لاهور

قلعو لاهور، جنهن کي مقامي طور  شاهي قلعو پڻ سڏيو ويندو آهي، پاڪستان جي صوبو پنجاب جي شهر لاهور ۾ موجود آهي. هي قلعو شهر جي اُتر اولهه  ڪُنڊَ تي واقع آهي. جيئن تہ ان قلعي جي تاريخ قديم زمانو  سان وڃي ملي ٿي پر ان جي نئين سِر اڏاوت  اڏاوت هيٺ مغل بادشاهہ اڪبر اعظم (1605ع-1556ع) پاران ڪرائي وئي جڏهن تہ اڪبر کانپووءِ ايندڙ نسلن پڻ ان جي سارسنڀال ۽ نئين سر اڏاوت ڪندي رهي، تنهنڪري هي قلعو مغليا اڏاوتي فن (آرڪيٽيڪچر) ۽ روايت جو هڪ سُٺو  شاندار نمونو نظر ايندو آهي. قلعي جي اندر واقع چند مشهور مقامن ۾ شيش محل، عالمگيري دروازو، نولکا محل ۽ موتي مسجد شامل آهن. 1981ع ۾ يونيسڪو طرفان ان قلعي کي شالامار باغ سان گڏ عالمي ثقافتي ورثو قرار ڏنو هيو.
## حوالا

زمرو:لاهور
زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا
زمرو:پاڪستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
شير سنگھ

thumb|شير سنگهه جي تصوير
**مهاراجا شير سنگھ** (پنجابي ٻولي: ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ)(پيدائش: 4 ڊسمبر 1807ع–15 سيپٽمبر 1843ع) سک سلطنت جو چوٿون حڪمران هيو. 1841ع ۾ هن چاند ڪور کان تخت ورتو ۽ سيپٽمبر 1843ع تائين هي مهاراجا رهيو. جي رنجيت سنگھ ۽ مهتاب ڪورجو پُٽ هيو.

## حوالا

زمرو:1807ع جون پيدائشون
زمرو:1843ع جون فوتگيون
چاند ڪور

**مهاراڻي چاند ڪور** (پنجابي ٻولي: ਚੰਦ ਕੌਰ) (پيدائش: 1802ع– وفات: 11 جون 1842ع) سک سلطنت جي مختصر مدت لاءِ ناري حڪمران هئي. چاند ڪور مهاراجا کڙڪ سنگھ جي زال ۽ مهاراجا نو نهال سنگھ جي ماءُ هئي. هن رڳو ٻن مهينن تائين حڪومت ڪئي.

## حوالا

زمرو:1802ع جون پيدائشون
زمرو:1842ع جون فوتگيون
زمرو:پنجاب جي تاريخ
زمرو:پنجابي ماڻهو
ٻئي اينگلو سک جنگ

سال 1848ع ۾ سکن ۽ انگريزن جي وچ۾ هڪ وڏي جنگ لڳي هئي جنهن سان سکن جي حڪومت ختم ٿي وئي ۽ پنجاب ۽ هينئر واري پختونخوا برطانوي هندستان ۾ شامل ٿي ويا.

## پڻ ڏسو
*پهرئين اينگلو سک جنگ

## حوالا
مهتاب ڪور

**مهتاب ڪور** (پيدائش: 1782ع— وفات: 1813ع) سک سلطنت جي مهاراجا رنجيت سنگھ جي زال هئي. راڻي مهتاب ڪور مهاراجا شير سنگھ جي ماءُ هئي جيڪو سک سلطنت جو ٻيون مهاراجا هيو.

## حوالا

زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:هندستاني راڻي ساٿياڻيون
زمرو:1813ع جون فوتگيون
زمرو:1780ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
دليپ سنگھ

**مهاراجا دليپ سنگھ** (پيدائش: 6 سيپٽمبر 1838ع– وفات: 22 آڪٽوبر 1893ع) سک سلطنت جو آخري مهاراجا هيو. هي مهاراجا رنجيت سنگھ جو سڀ کان ننڍو پٽ هيو. ڪنور دليپ سنگھ 6 سيپٽمبر1838ع تي لاهور ۾ ڄميو هيو. هن جي پرورش سندس ماءُ  مهاراڻي جندان ڪئي. مهاراجا شير سنگھ جي قتل کانپوءِ  سلطنت جي اميرَن ، وزير اعظم هيرا سنگھ، پنڊت جلا، سردار لال سنگھ گڏيل صلاح سان ڪنور دليپ سنگھ کي تخت لاهور تي ويهاريو. اهو هڪ اَڙهانگو (ڏُکيو) دور هيو. خاص طور (سک فوج) طاقت ور ٿي چڪي هئي انهن آفيسرن ۽ جرنيلن جي سامهون ڪوبه مخالف ڳالهه چوڻ موت کي دعوت ڏيڻ جي برابر هيو.

[thumb|299x299px|مهاراجا دليپ سنگھ – [1875ع]]

## حوالا

زمرو:1838ع جون پيدائشون
زمرو:1893ع جون فوتگيون
زمرو:لاهوري ماڻهو
بندہ سنگھ بهادر

thumb|سک ڪمانڊر بندا سنگھ بهادر
**بندہ سنگھ بهادر** (پيدائشي نالو: **لڪشمن ديو**، انکي **بندہ بهادر**، **لڪشمن داس** ۽ **ماڌو داس** پڻ سڏيو ويندو آهي.) (27 آڪٽوبر 1670ع – 9 جون 1716ع، دهلي) هڪ سک فوجي آفيسر هيو. هي پهريون سک سپاهہ سالار هيو جنهن مغلن جي مقابلي ۾  سوڀ ماڻي ۽ ائين ننڍڙن شهزادن جي قتل جو انتقام پورو ٿيو. نہ رڳو ائين، پر هن گرو گوبند سنگھ جي  نالو سان سڪا ۽ مُهرَ پڻ جاري ڪئي. هيٺئين ذات جي ماڻهن کي اعليٰ عهدا ڏنائين ۽ هر هلائيندڙ هاري، مزدور هارين کي زمينن جو مالڪ بڻائي ڇڏيائين.

## حوالا

زمرو:سک مت
زمرو:پنجاب جي تاريخ
زمرو:هندستاني سورما
سک گرو

[thumb|[گرو نانڪ ٻيا نو گرو سان گڏ]]

**سک گُروئن** سک مذهب قائم ڪيو، جنهن جي شروعات اَٽڪل 1469ع ۾ ٿي.
گرو نانڪ سکن جو پهريون مَڃِيل گُرو آهي.

## حوالا
سڀرائو جي لڙائي

**سڀرائو جي لڙائي** يا **سڀرائو جي جنگ** 10 فيبروري 1846 تي ايسٽ انڊيا ڪمپني ۽ سکن جي وچ ۾ وڙهي وئي. ان لڙائي ۾ سک پوري طرح هارجي ويا اتي اها پهرئين اينگلو سک جنگ جي هڪ فيصلائتي لڙائي هُئي.

## حوالا
جسويندر برار

**جسويندر برار** () ھڪ ھندستاني لوڪ راڳي آھي جيڪا پنجابي ٻولي ۾ لوڪ راڳ ڳائيندي آھي. ھيءَ پنجابي ۾ گيت ڳائڻ سميت ھڪ ماڊل، ڊانسر ۽ ٿيٽر اداڪارِ پڻ آھي. ھيءَ پنجابي لوڪ گيت ۽ ڀنگڙا ڳائيندي آھي ۽ کيس لوڪ راڻي، يا لوڪ ملڪا جي نالي سان سڏيو ويندو آھي. ھيءَ پنھنجي اسٽيج شوز جي لاءِ گھڻي مشھور آھي ۽ کيس اکارھيئا دي راڻي سڏيو ويندو آھي. ھيءَ خاص طور پنھنجي لوڪ تاٿ جي لاءِ گھڻي مشھور آھي. ھن پنھنجي ڪُرت (ڪيريئر) جي شروعات 1990 ۾ "ڪيمتي چيز" نالي البم سان ڪئي ھئي. ھيءَ 8 سيپٽمبر 1973 تي پنجاب جي شھر ، سرسا ۾ پيدا ٿي ھُئي. ھيءَ ھڪ فنڪار سان گڏجي پنجابي لوڪ گيت پڻ ڳائيندي آھي ان فنڪار جو نالو بابو من آھي، ھيءَ ۽ بابو مان ٻئي ڄڻا پنجابي لوڪ راڳي آھن.

## زندگي
براڙ 8 سيپٽمبر 1973 تي ضلعو سريا جي منڊي ڪالانوالي ۾ ھڪ پنجابي جٽ خاندان ۾ ٻلديو سنگھ ۽ نريندر ڪئور جي گھر ۾ جنم ورتو ھيو۔ ھن جي شادي 18 فيبروري 2020 تي گورتاج سنگھ اوپل/رنجیت سنگھ سڌو کان ٿي ۽ گاني جي باري ۾ ٻہ سال جي لاءِ وقفو ورتائين جڏھن کيس جشنپريت ڪئور نالي سان ھڪ ننڍڙي ڪِڪي (ڌيءُ) ڄائي ھئي.

## ايوارڊز ۽ آنرز
ھن جي ايوارڊ ۾، کيس نومبر ۾ "شروماني پنجابي لوڪ گائيڪي ايوارڊ 2010" سان نوازيو ويو ھيو، ھيءَ اھو ايوارڊ ماڻيندڙ ٻارھين اُميدوار ھُئي. ھن کي ٻيا بہ ڪيترائي ايوارڊ مليا آھن جن ۾ پروفيسر موھن سنگھ ميلو تي سنگيت سمراٺ ايوارڊ پڻ مليو ھيس.
ھن کي بھترين لوڪ ڳائڻي ناري 2006 اي ٽي سي چينل ونجابي جو ميوزڪ ايوارڊ 2006 "بيسٽ لوڪ اورينٽيڊ ووڪلسٽ (في ميل)" (سندس گاني "مرزا") ۽ "بيس اورينٽڊ فوڪ البم (فيملي)" (پنھنجي البم گلان پيار ديان جي لاءِ مليس) جي لاءِ نامزد ڪئي وئي ۽ ايوارڊ سان نوازيو ويس۔

## ڊسڪوگرافي
thumb|Jaswinder Brar posing for her album Jiunde Rehn

ھن ڪيترائي پنجابي لوڪ گيت ڳايا آھن، ھن پنھنجي ڪيريئر جي شروعات 1990 ۾ ”ڪيمتي چيز“ ہالي ايلبم سان ڪئي ھئي ۽ انکانپوءِ ھن پنھنجا ڪيترائي ايلبم ريليز ڪيا آھن. سندس ڪُجھ گانا ۽ ايلبم ھيٺئين ريت آھن:
* ڪيمتي چِيز
* کولا اکاڙا
* رانجھا جوگي ھو گيا
* اکاڙا
* عشق محبت ياري
* دوجا اکاڙا
* یہ کرکا
* گونجدا اکاڙا
* بول کليحريہ مورا
* جھلہ دل واجن مردا
* روندي نو ھور راوا ڪي
* تيري ياد ستاوي
* من تيري جن غرونگي
* مين تن تنہ ياد ڪردي
* گلان پيار ديان
* پيار - محبت ڪي رنگ (02 نومبر 2010)
* جاندي ريھن (2014)
* تِن گلان (2018)

## حوالا

زمرو:1973ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پنجاب، هندستان جا راڳي
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
عمان گورنريٽ

**عمان گورنريٽ**، سرڪاري نالو محافظة العاصمة (گادي وارو گورنريٽ)، اردن جو ھڪ صوبو يا گورنريٽ آھي جنھن جو گاديءَ جو هنڌ عمان شھر آھي. عمان شھر جي ضلعي الابدالي ۾ ملڪ جي پارليامينٽ ۽ ملڪي سيڪريٽريٽ واقع آهي. اردن جون 12 گورنريون آھن جن مان عمان گورنري آبادي جي لحاظ کان اردن جي سڀ کان وڏي گورنري آھي. 12 گورنريون 52 لواء يا ناحيه (ضلعن) ۾ ورھايل آھن. عمان گورنري ۾ 9 ضلعا آھن. بلديه عظمي عمان 27 ضلعن تي مشتمل آهي جن ۾ عمان گورنري جا 6 ضلعا پڻ شامل آهن.

## انتظامي ورهاست

## حوالا
زمرو:اردن جون گورنريون
زمرو:اردن
زمرو:اردن جا ضلعا
زمرو: گريٽر امان ميٽروپوليٽن
فرزانه پنهور

**فرزانه پنهور** (1957ع – 2020ع) سنڌ جي هڪ ناري سائنسدان هُئي. جنهن سائنسي دنيا ۾ پاڻ ملهايو. کان اڳ فرزانه پنهور پڻ سنڌ جي پٺتي پيل عورتن کي اڳتي آڻڻ لاءِ جهجهو ڪم ڪري چڪي آهي ۽ هن جو شمار سنڌ جي تحقيقدان ۽ سائنسدان عورتن منجهه ٿئي ٿو، جنهن خاص طور تي زرعي شعبي ۾ پنهنجي سائنسي صلاحيتن سان انقلاب آڻي ڏيکاريو.  فرزانه پنهور هڪ طرف پنهنجي سائنسي ڪمن جي ڪري ته سڃاڻپ رکي ٿي پر ٻيو وري هوءَ مقبول ترين تحقيقدان ايم ايڇ پنهور جي جيون ساٿياڻي پڻ رهي آهي. فرزانه پنهور سنڌ سان تعلق رکندڙ اها واحد سائنسدان عورت آهي جنهن کي امريڪا پاران پنهنجي ٿنڪ ٽينڪ جو حصو بڻائڻ جي آڇ پڻ ڪئي وئي هئي, پر هن ”نه مهرباني“ چئي ان کان انڪار ڪري ڇڏيو هو.  جڏهن ته هن جنهن شعبي يعني زراعت ۾ تمام گهڻي تحقيق ڪئي آهي. فرزانه پنهور به زراعت جي شعبي ۾ ڪيتريون ئي زرعي جنسون متعارف ته ڪرائي چڪي آهي پر هوءَ پنهنجي زرعي فارم جي مالڪي پڻ ڪندي رهي آهي.

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم
فرزانا پنهور 15 سيپٽمبر 1957ع تي ڪراچي ۾ فضل الاهي چوڌري جي گهر ڪراچي ۾ ڄائي، 1981ع ۾ ڪراچي يونيورسٽي مان بايو ڪيمسٽري ۾ ماسٽرز جي ڊگري حاصل ڪيائين. فرزانا پنهور تحقيقدان ايم ايڇ پنهور جي جيون ساٿياڻي آهي.



## ڪيريئر ۽ ڪم
فرزانه پنهور ڪيترن ئي مختلف موضوعن تي تحقيق ڪئي آهي ۽ ايگريڪلچرل سئائل ٽيسٽنگ ليباريٽري جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون. هوءَ جن شعبي ۾ ڪم ڪري چڪي آهي انهن ۾ آرگينڪ ايگريڪلچر، بائيو ٽيڪنالاجي، جينيٽڪ انجنيئرنگ، پوسٽ هارويسٽ ٽيڪنالاجي، انوائرمينٽ، پالوشن، هارٽيڪلچر، فلوري ڪلچر، فاريسٽري، ايجوڪيشن، هيلٿ، فارم ڪيميڪل، اينينمل هسبنڊري، جينڊر ۽ ٻيا شعبا شامل آهن. هيرايل (گھريلو ڪيل) جانورن لاءِ کاڄ ۽ پاڻي راهِپَ (Aqua Culture)، جھينگي پالنا، ڪُڪڙ پالنا، سَهي پالنا- سَهي کاڄ، زرعي ڦوڳ مان جِيا-گئس (Bio-Gas) (ٺاهڻ)،ڍور ڍڳي ۽ رڍ لاءِ کاڄ، جوجُوبا تيل جي ڪيميائي بناوت ۽ ان جو واهپو،وڻجارڪ (ڪمرشل) ۽ صنعتي حساب ڪتاب رکڻ،گلاب ۽ (ٻين) گلن جو سُڪي وڃڻ، جوجُوبا جو اڀياس ۽ ان جو تيلي-ڪيميائي ۽ زرعي-ڪيميائي صنعت لاءِ واهپو،ڄام ڦل ۽ بَنگَنپالِي ۽ لنگڙي انب جو لاب کان پوءِ ڪيميائي دوائن وسيلي (مختلف بيمارين کان) بچاءُ،تيلي-ڪيميائي ۽ زرعي-ڪيميائي صنعت لاءِ هڪ نئون ذخيرو/وسيلو،مختلف زرعي فصل اپائڻ لاءِ لوڻياٺي زميني پاڻيءَ جو واهپو، اسرندڙ ڏيهن لاءِ جِيا-گئس ڪارخانا، پاڪستان (جي رهواسين) لاءِ پاڻي راهپ جو ڪتابڙو،ٿر ۽ ڪوهستان جا جانور وغيرا، ان کان علاوه هن سان ساٿ سان ايم ايڇ پنهور پنهنجي فارم ۾ نوان فروٽ پوکي سنڌ ۾ متعارف ڪرايا جڏهن ته ايم ايڇ پنهور پنهنجي ڪتاب سومرا ڪنگڊم جي ارپنا به فرزانه پنهور جي نالي ڪري چڪو آهي.1987ع ۾ ڪراچي يونيورسٽي مان بائيو ڪيميسٽري ۾ ايم اي ڪندڙ فرزانه پنهور کي امريڪا پاران گولڊ ميڊل ”ميڊل آف آنر“ سان نوازيو ويو هو جڏهن ته سوئٽزرلينڊ کيس ”دا رورل ڪريئيٽوٽي ايوارڊ“ سان نوازيو هو ان کان علاوه گڏيل قومن پاران کيس ”دا بيسٽ پريڪٽس ايواڊ“ ڏنو ويو هو، هوءَ ٻيا ننڍا ننڍا اعزاز ۽ سرٽيفڪيٽ پڻ ماڻي چڪي آهي جڏهن ته هوءَ پنهنجو فارم به قائم ڪري چڪي آهي جنهن جو مقصد تحقيقي ڪم ۽ نت نيون شيون سامهون آڻڻ هو. فرزانه پنهور جي ذاتي لائبريري ۾ 17000 کان وڌيڪ ڪتابن جو ذخيرو ٻڌايو پيو وڃي، هو مسلسل تحقيقي ڪم جي سلسلي ۾ ٻاهرين ملڪن جي يونيورسٽين جا دوران ڪندي رهي ۽ اتان جي تحقيدانن سان ملاقاتن کان علاوه تحقيقي ڪتاب جو مطالعو ڪندي رهي.

فرزانه پنهور جي زندگي تحقيقي ميدان ۾ وڏي روشن روهي آهي. 

## وفات
فرزانا 12 فيبروري 2020 تي ڪراچي  جي هڪ نجي اسپتال ۾ لاڏاڻو ڪري وئي.

## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:2020ع جون فوتگيون
سماچار پاڪستان

**سماچار پاڪستان ** ()، سنڌي ٻولي کان سواءِ اردو ۽ انگريزي ٻولين ۾ پاڪستان جي پهرين آن لائين اخبار آهي، جيڪا هڪ ئي وقت ٽن ٻولين ۾ پنهنجي آن لائين ايڊيشن طور ڪم ڪري رهي آهي. هن آن لائين اخبار جي پهرين ايڊيشن تاريخ 25 ڊسمبر 2019، تي ظاهر ٿي.
## سماچار لفظ
سنڌي ٻوليءَ ۾ قديم زمانن کان وٺي سماچار خبرن کي سڏجي ٿو.  جنهن جو ملطب آهي برابر، پورو، هم وزن، هڪ جهڙو، يَڪسان، هَمسَر، مَٽ، ثاني، هڪ جيترو، هڪ جيڏو، سڀ ۽ چار جو مطلب آهي واههَ، حيلو، وسيلو، علاج، تدبير. گهڻو ڪري ٻين لفظن سان مرڪب ٿي ڪم ايندڙ جهڙوڪ لاچار، بيچار، خبر چار، سماچار وغيره. مطلب ته ڪنهن کي واقعي، لقاءَ يا ڪيفيت جي سموري ڄاڻ يا حال احوال ۽ خبرچار.
 
## ٻاهرين ڪڙي
* https://samachar.pk/sd 
 
## حوالا

 
 
زمرو:سنڌي اخبار
نصر اللہ ڪنگراڻي

**نصرالله ڪنگراڻي**(انگريزي:Nasarullah Kingrani) سنڌي ٻولي جو شاعر، صحافي ۽ ليکڪ هو.

## زندگي جو احوال
نصراللہ ڪنگراڻي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جيڳوٺ حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي ۾ 12 آگسٽ 1972ع تي سومار خان ڪنگراڻي جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس تعلق ادبي گهراڻي سان هو. هيءُ عزيز ڪنگراڻي ۽ ماڻڪ ڪنگراڻي جو ڀاءُ هو هن پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي ڀر واري ڳوٺ گل محمد گنب جي پرائيمري اسڪول مان 1983ع ۾ حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي منجهان 1987ع ۾ پاس ڪيائين. انٽر جو امتحان 1988ع ۾ ڊگري ڪاليج، هاڻ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو مان ڪيائين ۽ ٻي ايس سي دادو ڪاليج مان 1990ع ۾ پاس ڪيائين. هن ادب جي شروعات ننڍپڻ ۾ ڪئي. هن جي شاعري ڪهاڻييون ۽ نثر ڪيترين ئي سنڌي اخبارن ۾ شايع ٿيون.ڪتاب ستين آسمان جا فرشتا جي پنهنجي پاران ڀاڱي ۾ ذڪر آهي. خاص طور روزاني عوامي آواز ڪراچي ، روزاني سنڌ سجاڳ ڪراچي ۽ رازاني جاڳو ڪراچي ۾ گهڻو ڇپيو. هن سب ايڊيٽر طور رازني جاڳو، روزاني عوامي آواز ۽ روزاني سنڌ سجاڳ ۾ ڪم ڪيو. هي سياسي طور جيئي سنڌ، سنڌ ترقي پسند پارٽي ۽ جلال محمود شاھ جي پارٽي سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي سان سلهاڙيل رهيو.

## وفات
نصراللہ ڪنگراڻي کي 14 مارچ 2013ع تي بي گناھ شهيد ڪيو ويو هو جنهن جو ذڪر ڪتاب **ستين آسمان جا فرشتا** جي ارپنا ۾ آهي ۽ کيس جوهي لڳ اباڻي قبرستان حاجي حسن درويش قبرستان ۾ سپرد خاڪ ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي صحافي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
روزاني جاڳو

**روزاني جاڳو** (انگريزي:Daily Jago) اخبار هئي جيڪا 1991ع ۾ سنڌ جي گادي واري شهر ڪراچي مان جاري ڪئي وئي. ٿوري عرصي ۾ اخبار عوام ۾ مقبوليت ماڻي. فقير محمد لاشاري هن اخبار جو ايڊيٽر رهيو.

## وڌيڪ ڏسو
* معين الاسلام
## حوالا

زمرو:1991ع
زمرو:سنڌي اخبار
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
حاجي حسن درويش قبرستان

**حاجي حسن درويش قبرستان** (انگريزي:Haji Hasan Dervesh Graveyard) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ جوهي شهر کان اٽڪل اڌ ڪلو ميٽر جي مفاصلي تي ڀان-جوهي روڊ لڳ ڏکڻ طرف 250 سال قديم قبرستان آهي.

## حوالا

زمرو:قبرستان
سوڀراج نرملداس فاني

**سوڀراج نرملداس فاني** ([انگريزي:  Sobhraj Nirmaldas Fani]؛ جنم: 27 فيبروري 1883ع - 15 مارچ 1956ع) سنڌي ٻوليءَ جو ناليوارو اديب، شاعر ۽ محقق هو. عربي ۽ فارسي ٻوليءَ تي به عبور حاصل هئس. سنڌ جي تاريخ تي لکيل سندس مضمون اڄ به وڏي اهميت رکن ٿا. هو ڪيترن ئي ڪتابن جو ليکڪ پڻ هو.

## ننڍپڻ
سوڀراج جو جنم 27 فيبروري 1883ع ۾ حيدرآباد سنڌ جي هڪ عامل هندو خاندان ۾ ٿيو. سندس پيءُ نرملداس فتح چند سنڌي، عربي ۽ فارسيءَ جو وڏو عالم هو، جنهن جا تاريخي ناول سنڌي ادب ۾ پنهنجي هڪ خاص جڳھ والارين ٿا. مشهور تاريخي ناول ”دلو راءِ جي ننگري“ نرملداس فتح چند جو هڪ مشهور تاريخي ناول آهي.   

سوڀراج کي علم، ادب ۽ تاريخ سان دلچسپي پنهنجي والد کان ڄڻ ته ورثي ۾ ملي. هن مئٽرڪ جو امتحان بمبئي (هاڻي ممبئي) يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيو جنهن ۾ هن پهرين پوزيشن حاصل ڪئي. هو وڌيڪ تعليم حاصل نه ڪري سگهيو ۽ سرڪاري نوڪري ڪرڻ لڳو. هن مختيارڪار جي حيثيت سان سنڌ جي مختلف شهرن ۾ نوڪري ڪئي ۽  1937ع ۾ ڊپٽي ڪليڪٽر جي حيثيت ۾ رٽائر ٿيو. 

## علمي ۽ ادبي ڪاوشون
سوڀراج نرملداس پنهنجي دور جو هڪ بهترين شاعر ۽ عالم هو. موسيقيءَ سان به خاص لڳاءُ هئس. هو نه فقط سنڌي ٻوليءَ جو پارکو هو پر عربي ۽ فارسي ٻولين تي به عبور حاصل هئس. 1940ع ۾ ان وقت جي تعليم واري وزير جي ايم سيد جي ڪوششن سان سنڌي ادب جي ترقيءَ ۽ ڦهلاءَ لاءِ ”سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ نالي هڪ ادارو ٺاهيو هو.  سوڀراج نرملداس 1947ع تائين انهيءَ بورڊ جو ميمبر رهيو. هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ اباڻا ڪک ڇڏي هندستان لڏي ويو.

سوڀراج انگريزي، فارسي ۽ سنڌيءَ سان گڏوگڏ سنسڪرت، اردو ۽ عربيءَ جو به سٺو ڄاڻو هو. هن مختلف مذهبن ۽ فلسفن کي پڙهيو هو ۽ پنهنجي سڄي حياتي مذهبي رواداري، محبت ۽ مروت سان بسر ڪيائين.   سوڀراج ڏهن سالن جي ننڍڙي ڄمار کان شاعري ڪرڻ شروع ڪئي. سندس تخلص ”فاني“ هو. سندس شاعريءَ تي فارسي رنگ نمايان هو ۽ هو هڪ بهترين غزل گو شاعر هو. شاعريءَ سان گڏ هو هڪ بهترين نثرنويس پڻ هو. هن سنڌ جي 80 شهرن بابت کوجنا ڪئي ۽ ڪيترائي مضمون لکيا جن مان اڪثر ”ڊيلي گزيٽ“ ۾ ڇپيا. ان کان علاوه سندس شاعري ۽ مضمون ٻين به ڪيترن ئي رسالن ۾ ڇپيا.

## ڇپيل ڪتاب
فانيءَ جو ڪيتروئي مواد مختلف رسالن ۾ ڇپيل آهي جنهن کي هڪ هنڌ گڏ ڪرڻ جي ضرورت آهي. سندس ڪجهه ڪتاب ڇپجي چڪا آهن جن مان هيٺيان خاص ذڪر لائق آهن:

* خيالي جهلڪا
* چت ڦلواڙي
* روحاني تجلا
* ويچار وکر

## وفات
سوڀراج نرملداس فانيءَ 15 مارچ 1956ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:1883ع جون پيدائشون
زمرو:1956ع جون فوتگيون
ڪرڙي

thumb|ڪرڙي
**ڪِرڙي** (انگريزي:Lizard) کي گهريلو ڪرڙي به چئبو آهي.هيءُ اڪثر گهرن ۾ ٿيندي آهي پر جهنگ يا جبل ۾ به ٿئي ٿي. ريڙهيون پائيندڙ آهي. هن جا ڪافي قسم به ٿين ٿا.

## حوالا

زمرو:ريڙهيون پائيندڙ جانور
پرڪاش ڪور

**پرڪاش ڪور** () (19 سيپٽمبر 1919 - 2 نومبر 1982) پنجابي، لوڪ گيت ۽ فلم ڳائڻي هُئي. هن پشتو ۾ پڻ ڪُجھ لوڪ گيت ڳايا هيا، جِن کي ماڻهن پاران وڏي موٽ ملي هئي. پرڪاش ڪور ويهين صدي جي پنجابي لوڪ ڳائڻي (گلوڪرا) هُئي.
پرڪاش ڪئور ۽ سُريندڙ ڪئور ساڳئي زماني ۾ ٻه الڳ ۽ هم زمانو ڳائڻيون هيون.

## مُنڍائتو جيون
پرڪاش ڪور جو جنم هاڻوڪي پاڪستان واري لاهور جيڪو ان وقت لاهور، برطانوي پنجاب ۾ هيو اُتي، هيءَ 19 سيپٽمبر 1919 تي هڪ پنجابي ڪُٽنبَ ۾ جنم ورتو هيو. هيءَ پنجاب جي ڪوئيل سَڃاتي ويندڙ ڳائڻي سريندر ڪور جي وڏي ڀيڻ هُئي. پرڪاش ڪور کي چار ڀينرن ۽ پنج ڀائر هيا. ٻنهنين ڀينرن سريندر ۽ پرڪاش جو پهريون البم (گراموفون جو رڪارڊ) 1943 ۾ آيو هيو، جنهن جو گیت "ماوان تي ڌئيان رل بٺئيان ني مائين " ان زماني ۾ ڏاڍو مشهور ٿيو هيو.

## زندگي ۽ سُر جو سفر
پرڪاش سڌو جو جنم 1947 ۾ لاهور شهر ۾ گرديال سنگھ سڌو ۽ سوندر ڪور جي گهر ٿيو. هندستان جي ورهاڱي وقت ماءُ پيءُ جو قتل ٿي ويو ۽ پرڪاش کي سندس چاچو گرمک سنگھ بچائي دهلي وٺِي ويو. موتي باغ دلي (دهلي) جي سرڪاري وديا نڪيتن اسڪول کان ّ­پرڪاش سڌو شڙوعاتي تعليم حاصل ڪئي. پرڪاش کي ننڍپڻ کان ئي سنگيت ۽ سُر سان وڏو چاهه ۽ پيار هيو،
جنهن جي لاءِ هن ڪيرانا سنگيت گهراڻو آگرا جي مشهور سنگيتڪار جيون لال مٺو کان ڪلاسيڪل سنگيت جي تربيت حاصل ڪئي. انهيءَ سلسلي ۾ هن پرڀاڪر (ٻئي) پرياگ يونيورسٽي الهہ آباد منجهان ۽ وشارد (ايمي) پرچان ڪلا مرڪز چندي ڳڙھ منجهان حاصل ڪئي. پنهنجي رڪارڊنگ گائيڪي جي شروعات هن آل انڊيا دلي ريڊيو اسٽيشن منجهان ڪئي، جتان هن چوڏهن ورهيا جي ڄمار ۾ پهريون گيت ڳايو. انکانپوءِ هن محمد رفيع، مهيندر ڪپور، آشا ڀونسلي، شمشاد بيگم سان گڏجي ڪورس گانا ڳايا هيا.

## مشهور گيت
٭ميري پلي پي گيا عملي

ني مين رو رو هو گي ڪملي

٭ميرا اشڪ لڊا چاندي دا

سر دکدا سهري جاندي دا

٭مين رهي تختي دي هلي

تون ساري رات لڀدا رها

٭تينون ا جي ڪسي دي آئي

وي نت دا سي اپا مڪ جي

## حوالا

زمرو:1919ع جون پيدائشون
زمرو:1982ع جون وفاتون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:هندستاني سک
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
ازگيئرش

**ازگيئرش** پولينڊ جي وچ ۾ واقع هڪ شھر جو نالو آهي ووچ (Łódź) شھر جي ڀرسان اتر طرف واقع آهي.2016 ۾ ھن شھر جي آبادي  56,929 ھئي ھي شھر ازگيئرش ڪائونٽي جو صدر مقام پڻ آهي ۽ وچ پولينڊ جي پراڻن شھرن مان ھڪ آھي .ھن شھر کي شھري درجو 1288ع ۾ مليو هو.

## حوالا

## حوالا
نازو ڌاريجو

**وڏيري نازو ڌاريجو** جو پيء حاجي خدا بخش خان، هڪ زميندار خاندان جي زميندار هو، جيڪو پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ زرعي زمين جو مالڪ هو. وڏيري نازو ڌاريجو سندس ٻئين زال وڏيري جامزادي مان سندس سڀ کان وڏي ڌيءَ آهي. هوء قاضي احمد ۾ هڪ حويلي ۾ پيدا ٿي. سنڌي اردو انگريزي سکڻ لاءِ استاد رکيو ويو سنڌ يونيورسٽي مان اڪنامڪس ڪيائين. هن پنهنجي  مرد رشتيدارن جي خلاف پنهنجي زرعي زمين جو دفاع ڪيو، کيس "پاڪستان جي مضبوط (چيڙهالو ناري)" جو سڏيو ويو ۽ 2017 جي فلم ماءِ پيور لينڊ پڻ سندس زندگي کان مُتاثر ٿي ٺاهي وئي هُئي.

## بابت ڄاڻ
نازو ڌاريجو سنڌ جي هڪ ٻهراڙيءَ واري ڳوٺ ۾ پنهنجي والدين، ٻن ڀينرن ۽ هڪ ٻڍي ڀاءَ سان رهندي آهي. فلم جي شروع ۾، سندس پيءُ پنهنجي ڌيئرن ۽ پنهنجي پُٽَ کي پڻ زمين جي قدر ڪرڻ ۽ ان جو دفاع ڪرڻ جي لاءِ حوصلاافزائي ڪئي آهي ته : " ڪجهه به ٿي پوي ڪوبه فرق نٿو پوي، توهان کي ان زمين جي حفاظت ڪرڻ جي ضرورت آهي. هي صرف زمين ناهي، هي توهان جو اعزاز آهي." نازو جو والد ۽ ڀاءُ  گرفتار ٿيڻ کانپوءِ، سندس هڪ سازشي چاچو خاندان جي زمين (فارم) تي دعويٰ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. نازو، پنهنجي ماءُ ۽ ڀينرن سان گڏجي، پنهنجي زمين جو دفاع  ڪري ٿي، ايتري قدر جو جڏهن سندن چاچي پاران ڀاڙي تي گهرائيل 200 هٿياربند ڌاڙيل حملو ڪري ڏين ٿا.

## سماجي خدمتون
وڏيري نازو ڌاريجو  سنڌ جي هن بهادر نياڻي جي زندگي تي “ماءِ پيور لينڊ ” فلم به ٺهي چڪي آهي. سنڌ جي ضلعي شهيد بينظيرآباد سان تعلق رکندڙ وڏيري نازو ڌاريجو جيڪا ھڪ وڏيري هجڻ سان گڏوگڏ ھڪ آبادگار به آھي- خود ٻني ۾ پورهيو ڪري ٿي ۽ ڦٽيون پڻ چونڊ سان گڏ ٻني جو ٻيو ڪم ڪاري به ڪندي آهي ته  ھاري مزدورن جي مسئلن کان به واقف آهي،  وڏيري نازو پنهنجي گهر ۽ ٻارن کي سنڀالڻ سان گڏ پنهنجو تحفظ به ڄاڻي ٿي ۽ هوءَ گهوڙي تي چڙهي ڪلهي ۾ ڪلاشنڪوف وجهي ٻني به گهمڻ ويندي آهي.نه صرف پنهنجو تحفظ پر 2010ع واري ٻوڏ ۾ جڏهن وڏن زميندارن پنهنجون زمينون بچائڻ لاءِ پاڻي جو رخ ٻئي پاسي موڙي ڇڏيو هو، جنهن سان ڪيترا ئي ڳوٺ ۽ هزارين ايڪڙ زمين ٻڏي. اهڙي صورتحال ۾ هن پنهنجن ماڻهن ۽ زمينن کي بچائڻ لا سرزمين تي پهچي اُهي غير قانوني ڪٽ بند ڪرايا.
*تازو قاضي احمد لڳ يونين ڪائونسل پٽ پيرل جي ڳوٺ مٺو ڏيٿو ۾ فوت تي ويل ٽن ورهين جي معصوم فرحان علي پٽ فقير محمد ڏيٿو جي لاش کي قبرستان ۾ دفنائڻ کان روڪڻ واري مامري تي وڏيري نازو ڌاريجو دليري سان سڀني کان اڳيان هئي، مردن جيان سندس جي لاڳتي ڪوشش ۽ اعلى اختيارين سان مسلسل رابطي ۾ رهڻ بعد مذڪوره معصوم ٻارڙي جو لاش ساڳئي ئي قبرستان ۾ دفن ٿيو.

## سياسي پسمنظر
مختيار ناز ڌاريجو جي نالي سان مسلم ليگ ن جي پارٽي سان سياست ۾ سرگرم ٿي. 2013 ۾، سنڌ جي لاء سنڌ جي مخصوص سيٽن تي هوء عورتن مان هڪ طور درج ڪئي وئي.

## پڻ ڏسو
* ماءِ پيور لينڊ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* باڪس آفيس موجو

زمرو:1970ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
1919ع

## واقعا
***[[13 اپريل]]** – امرتسر ۾ جليانوالا باغ ۾ برطانوي فوجين جي فائرنگ سبب گھٽ ۾ گھٽ 379 مظاهرين کي قتل ڪيو ويو.
***[[19 آگسٽ]]** – افغانستان برطانيا کان آزادي حاصل ڪئي.

## پيدائش
***[[14 جُولاءِ]]** – آخوند الهه بچايو، قانوندان

## فوتگيون
***[[19 آڪٽوبر]]** – الھه آندو شاھ، سنڌي سياستدان

زمرو:1919ع
زمرو:سال
سريندر ڪور

**سريندر ڪور** () هڪ پنجابي ڳائڻي ۽ گيتڪار هُئي. جڏهن تہ هن بنيادي طور پنجابي لوڪ گيت ڳايا، جتي کيس ان صنف جي رهنمائي ۽ مقبوليت جو اعزاز حاصل آهي، هن پلي بيڪ سنگر طور 1948ع ۽ 1952ع جي وچ۾ هن ڪُجھ هندي فلمن جي لاءِ پڻ گانا ڳايا. هن پنهنجي پنجابي موسيقي ۾ پنهنجي ڀاڱيداري جي لاءِ،  پنجاب جي بُلبُل جو خطاب ماڻيو، سال 1984 ۾ کيس سنگيت ناٽڪ اڪيڊمي ايوارڊ، ۽ 2006 ۾ کيس پدم شري ايوارڊ مليو هيو.

اَٽڪل ڇھ ڏهاڪن تائين سندس ڪيريئر ۾، هن پنهنجي فن جي خزاني ۾، بلهي شاهہ جي پنجابي صوفي ڪافين ۽ نند لال نورپوري، امرتا پريتم، موهن سنگھ ۽ شيو ڪمار بٽالوي جهڙن ساڳئي زماني جي شاعرن جي شعرن تي ٻڌل گيت ڳايا، جهڙوڪ "مائون تي ڌيئان"، "جُتي قصوري "،" مڌينان "،" ايهنا آکيان"چہ پون ڪيون ڪجرا" ۽ "گهمن دي رات" وغيره شامل آهن.وقت گزرڻ سان گڏوگڏ سندس پاران ڳايل شادي جا گانا، خاص طور تي "لٿي دي چادر"، "سوهي وي چيري واليا" ۽ "ڪالا ڊوريا"، پنجابي ثقافت جو هڪ اَڻمٽ حصو بڻجي چُڪا آهن.

ڪور سان دهلي يونيورسٽي جي پروفيسر جوگيندر سنگھ سوڍي شادي ڪئي هئي.هن جوڙي کي ٽي ڌيئر هيون، جن ۾ سڀ کان وڏي ڌيءَ هڪ پنجابي لوڪ ڳائڻي پڻ آهي. ڊگهي وقت تائين بيماري ۾ رهڻ کانپوءِ 2006 ۾ آمريڪا جي شهر نيو جرسي ۾ ڪور پرلوڪ پڌاري وئي.
## شروعاتي جيون
سريندر ڪئور برطانوي هندستان ۾ پنجاب جي راڄڌاني شهر لاهور ۾ هڪ پنجابي سک گهراڻي ۾ ڄائي هُئي. هيءَ پرڪاش ڪور جي ڀيڻ ۽ ڊولي گليريا جي ماءٌ هُئي، جيڪي ٻئي  مشهور پنجابي ڳائڻيون آهن. هن کي ٽي ڌيئر هيو، جن ۾ ڊولي گليريا سڀني کان وڏي هُئي.

## ڪيريئر
سريندر ڪور  پنهنجي پيشوراڻي زندگي جي شروعات آگسٽ 1943 ۾ لاهور ريڊيو تان سڌوسنئون (لائيو پرفارمنس) ڏيڻ سان ڪئي هُئي.۽ اڳئين سال ئي 31 آگسٽ 1943 تي، هن ۽ سندس  وڏي ڀيڻ، پرڪاش ڪور  ايڇ ايم وي ليبل جي لاءِ، پهنجي پهرئين جوڙي ۾ گڏجي "" ماوان تي ڌيئيان رل بيٺيان" راڳ (ڊيئيوٽ، راڳ جيڪو ٻه ڄڻا گڏجي ڳائين) ڳايو هيو، ۽ هي ٻئي ننڍي کنڊ هند پاڪ (انڊو پاڪ) جون سپر اسٽار بڻجي اُڀريون هيون.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* سريندر ڪور پروفائل هنڌ لاسٽ ايف ايم، حاصل ڪيل 18 اگسٽ 2016
* گانا ڊائون لوڊ ڪريو @ FolkPunjab.com ، بازيافت 18 آگسٽ 2016

زمرو:1929ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني سک
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
1929ع

## واقعا

## پيدائش
* **[[3 جُولاءِ]]** ــ نادر بيگ مرزا، سنڌي اديب، مرزا قليچ بيگ جو وڏو پٽ
* **[[7 جُولاءِ]]** ــ اميد خيرپوري، شاعر

## فوتگيون

زمرو:1929ع
زمرو:سال
صدر پاڪستان جو معياري نشان

**صدر پاڪستان جو معياري نشان** پاڪستان جي صدر جي سرڪاري جھنڊي کي چيو ويندو آھي.

## بناوٽ
صدرِ پاڪستان جو سرڪاري نشان پاڪستان جي جھنڊي جھڙو ٺھيل آھي، جنھن ۾ اڇو ۽ سائو رنگ، جڏھن تہ سونھري رنگ جي چنڊ تارن جي چوڌاري سونھري رنگ ۾ ڪڻڪ جا سلا ھوندا آھن جنھن جي ھيٺيان اردو ۾ پاڪستان لکيل ھوندو آھي.

## استعمال
صدر پاڪستان جو معياري نشان صرف ان صدر جي موجودگي ۾ استعمال ڪيو ويندو آھي، خاص طور تي سندس رھائشگاھ ۽ دفتر ۾، ھي جھنڊو ھميشہ پاڪستان جي جھنڊي سان گڏ لڳايو ويندو آھي. ھي جنھڊو ملڪ جي ڪنھن بہ سرڪاري عمارت مٿان لھرايو ناھي ويندو.

## تاريخ

صدراتي نشان پھريون دفعو 1956ع ۾ استعمال ڪيو ويو، جنھن کان پوءِ ھن کي ٻہ دفعا 1974 ۽ 1998ع ۾ تبديل ڪيو ويو.
ڳوهه

thumb | 220x124px | ڳوھ
**ڳوھ**(انگريزي:Common Iguana) هڪ قسم جو ريڙهيون پائيندڙ جانور آهي جيڪو اڪثر پاڻي توڙي خشڪيءَ تي رهندو آهي. ڳوھ 
سنڌ توڙي پاڪستان سان گڏ دنيا ۾ ٿئي ٿي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:ريڙهيون پائيندڙ جانور
جگجيت ڪور

**جگجيت ڪور** () هڪ ڀارتي هندي/اردو ڳائڻي ۽ سنگيت ڊاريڪٽر، محمد ظهور خيام جي زال آهي.هن پنهنجي ساڳئي زماني وارين ڳائڻين لتا منگيشڪر ۽ آشا ڀوسلي جي ڀيٽَ ۾ فلمن جي لاءِ سڦا گهٽ گيت ڳايا آهن، پوءِ به هن جي سمورن گيتن جو ذڪر يادگار ڪارنامو جي روپ ۾ بيان ڪيل آهي.

## نجي زندگي
جگجيت ڪور هڪ امير پنجابي زميندار پريوار سان تعلق رکندي آهي. هيءَ 1931 ۾ پنجاب ۾ ڄائي هئي.ننڍپڻ کان ئي هيءَ فلمن ۽ راڳ ۾ دلچسپي وٺندي هئي ۽ اڪثر پنهنجي اسڪول ۾ ٿيندڙ ثقافتي پروگرامن ۾ حصو وٺندي هُئي. هن 1954 ۾ اُڀرندڙ سنگيتڪار خيام سان مذهبي فرق کي وساري پرڻو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. جيڪو هندستاني فلم انڊسٽري ۾ پهريون گڏيل جاتي شادين منجهان هڪ هيو. هن جو هڪ پُٽ، ايڪٽر پرديپ خيام هيو، جنهن جو 2012 ۾ موت ٿي ويو. خيام پنهن جي زال ۽ پُٽ جي عام ڀلائيءَ جي ڪمن کان مُتاثر ٿي ڪري پنه جي زال ۽ پُٽ جي نالي سان هڪ ٽرسٽ " خيام جگجيت ڪور ڪي جي پي چيريٽيبل ٽرسٽ" شروع ڪئي هئي تہ جيئن ڪلاڪارن ۽ هنرمندن (ٽيڪنيشنز) جي سهائتا ڪري سگهجي.
خيام جو 19 آگسٽ 2019 تي شام 9:30 بجي (IST) 92 سال جي ڄمار ۾ دل جي ڌڙڪڻ بيهڻ سبب موت ٿي ويو.

## ڪيريئر
هن پنهنجي ڳائڻ جي شروعات پنجابي فلم پوستي (1950) سان ڪئي هُئي." هن بالي ووڊ ۾ غلام محمد پاران رچنا ڪيل فلم "دل ناندان (1953)" کان پنهنجي ڳائڻ جي شروعات ڪئي. هن ٽن فلمن جهڙوڪ "محبت ڪي ڌُن بيڪرارون سي پوڇ" ،"چاند گئي راگني ڇم ڇم برسي ،" ۽ " خاموش زندگي ڪو افسانہ مل گيا"  ۾ گيت ڳايا. تنهن هوندي بہ، هن کي پنهنجي ايتري سُڃاڻپ ماڻڻ ۾ مدد نہ مل سگهي. خيام سان پنهنجي شادي جي هڪ ڏهاڪو کانپوءِ، هن فلم "شگون (1964)" کان، هڪ گيت "تم اپنا رنگ اور غم " جي عنوان سان پنهنجي ڪيريئر جو بهترين گانو ڳايو. اهو گانو سندس ڪيريئر جو معيار بڻجي ويو.

## يادگاري گيت
جگجيت ڪور جا ڪُجھ يادگاري گيت هيٺئين ريت ڏيجن ٿا:
* "ديکو ديکو جي گوري سسرال چلي" شگن (1964), بول ساحر لڌانوي، سنگيت خيام
* "تم اپنا رنج–او-غم اپني پريشاني مجھي دي" کان *شگن *وچوں
* "خاموش زندگي ڪو افسانہ مل گيا" دل-اي-نادان وچون (1953), لرڪس شڪيل بدايوني، ميوجڪ غلام موهمد
* "چلي آؤ سئيان رنگيلي مئين واري "(پاميلا چوڙا سان گڏجي ڳايائين) فلم *بازار* (1982)، بول جگجيت ڪور، سنگيت خيام
* "ديک لو آج همڪو جي ڀر ڪي " فلم جو نالو *بازار *
* "ڪاهي ڪو بياهي بديس"  فلم جو نالو امراو جان (1981), سنگيت خيام
* "ساڊا چڙيان دا چمبا وي"  جگجيت ڪور ۽ پاميلا چوپڙا سان گڏجي ڳاتو فلم *ڪبھي ڪبھي*(1976), سنگيت خيام
* "چندا گائي راگني" دل-اي-ندان فلم ۾
* "پهلي تو آنک ملانا" فلم جو نالو، شعله اور شبنم ، ساٿي ڳائڻو هيس رفيع (1961), گيت ڪيفي آجمي، سنگيت خيام
* "نين ملاڪي پيار جتا ڪي آگ لگا دي" (رفيع سان گڏجي ڳاتو) فلم *ميرا ڀائي ميرا دشمن* (1967), سنگيت خيام

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* انٽرنيٽ مووي ڊيٽابيس تي
زمرو:راڳي
زمرو:1930ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پنجاب، هندستان جا راڳي
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:1930ع جون پيدائشون
زمرو:2021ع جون وفاتون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
عطيا دائود

عطيہ دائود (اردو: عطیہ داؤد. اپريل 1، 1958 ) هڪ سنڌي شاعر، اديب آهي. هيءَ مولي ڏنو لاڙڪ (نوشھروفيروز،سنڌ، پاڪستان جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ۾ ڄائي هئي. هن پنهنجي وقت جي سڀ کان اهم سنڌي اديبن مان هڪ کي مڃيل آهي. دائود پنهنجي شاعري کي نمايان ڪري ٿي ته پاڪستاني معاشري ۾ روايت جي نالي تي عورتن جي ظلم. هن 1980 ع کان شاعري شروع ڪئي هئي.

## چونڊيل ڪم
عطيا دائود هن جي ڪريڊٽ لاء ڪيترائي اشاعت آهن. هوء اڪثر سنڌي ۾ لکي ٿي. هوء انسپائريشن کي ٻهراڙي واريون ننڍپڻ جي تجربن .هن جا سلوڪ ترجمو ڪيا ويا جرمن، انگريزي ۽ اردو . سندس شاعري ان جي اخلاص ۽ جوش لاء آهي.

## منتخب ٿيل انعام

زمرو:1958ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان ناري واد
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ناري ليکڪائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:سنڌي ليکڪائون
پاڪستان ۾ ڪوروناوائرس مهاوبا 2020

ڪورونا وائرس جي مها وبا ڊسمبر 2019 ۾ پوري دنيا ۾ پکڙجڻ شروع ٿي ۽ ان جي اثرن پاڪستان ۾ فيبروري 2020 کان اچڻ شروع ڪيو.

22 اپريل 2020 تائين پاڪستان ۾ ڪورونا وائرس سبب فوت ٿيل ماڻھن جو گڏيل انگ 201 ۽ متاثر ٿيل ماڻهن جي ڳڻپ (تعداد) 9597 آهي. جن منجهان 2،073 ماڻهو صحتياب ٿي چُڪا آهن.

## ڪورونا وائرس واقعا جي وقت پَٽي (ٽائم لائن)
### جنوري 2020
چين ۾ رهندڙ چار پاڪستاني شاگردن ۾ ڪورونا وائرس جي سُڃاڻپ (تشخيص) ٿي.

### فيبروري 2020
* 12 فيبروري 2020 تي چين ۾ رهندڙ وائرس جو شڪار ٿيل چارئي ڄڻا پاڪستاني شاگرد صحتياب ٿي ويا.
* 14 فيبروري 2020 تي چين ۾ رهندڙ وائرس جو شڪار وَڌيڪ 2 پاڪستاني شاگرد صحت ياب ٿي ويا جڏهن تہ هڪ شاگرد علاج هيٺ آهي.
* 23 فيبروري 2020 تي وفاقي وزير صحت ڊاڪٽر ظفر مرزا ايران جي شهر قم ۾ ڪورونا وائرس سبب ٿيندڙ موت تي ڳڻتيءَ جو اظهار ڪيو.
* 26 فيبروري 2020 تي ڪورونا وائرس کان متاثر ٿيل پهريون ماڻهوءَ جي تصديق پاڪستان تحريڪ انصاف جي وزير صحت ظفر مرزا طرفان سماجي رابطن (سوشل ميڊيا) جي سروس ٽويٽر تي هنن لفظن ۾ ڪئي ته "آئون پاڪستان ۾ ڪرونا وائرس کان متاثر ٿيل ٻن ماڻهن جي تصديق ڪريان ٿو. ٻنهين ماڻهن کي ڀرپور طبي امداد ڏني وڃي پئي. ۽ انهن جي حالت اطمينان جوڳي آهي."
* 27 فيبروري تي وفاقي حڪومت عوام جي هيلپ لائن جي شروعات ڪئي جنهن جو نمبر 1166 رکيو ويو. وفاقي وزير صحت ڊاڪٽر ظفر مرزا اعلان ڪيو تہ جيئن تہ چين، ايران کان رَوان (هلندڙ) ڏينهن ۾ سفر ڪري ايندڙ ماڻهن ۾ بخار، کنگھ يا ساهہ جي تڪليف هجي تہ تُرت هيلپ لائن تي رابطو ڪريو.
* 28 فيبروري تي وفاقي وزير صحت ڊاڪٽر ظفر مرزا نيشنل انفارميشن ٽيڪنالوجي بورڊ جي سهڪار سان آنلائن پليٽ فارم جي شروعات ڪئي جتي ڪورونا وائرس بابت سوالن جا جوابَ ڏنا ويا. پليٽ فارم جي ويب سائٽ  جو نالو ۽ انکي دوستن، مائٽن ۽ ڄآڻ سُڃاڻ وارن دوستن ساٿين تائين پکيڙڻ (ونڊڻ)جي گذارش ڪئي وئي.

### مارچ 2020
#### قلم 144 لاڳو
13 مارچ 2020 تي ڊيرا غازي خان ۾ قلم 144 لاڳو ڪيو ويو. 15 مارچ 2020 تي پنجاب ۾ قلم 144 لڳايو ويو. 15 مارچ 2020 تي لاهور ۾ ڪورونا وائرس جو پهريون مريض سامهون آيو، 54 سال ڄمار وارو ماڻهو برطانيا کان 10 مارچ تي لاهور پهتو.

#### پي ايس ايل ميچ بغير تماشائي
13 مارچ 2020 کانپوءِ پاڪستان سپر ليگ جي ميچن ۾ تماشائين جي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم وڃِي ميچ ڏسڻ تي پابندي لڳائي وئي.

#### وائرس جي پکڙجڻ ۾ تافتان ۾ رهندڙ زائرين جو ڪردار
ايران کان واپس موٽي آيل زائرين کي تفتان ۾ چڪاسيو (ڪرنتين) ڪيو ويو پر ٻن هفتن کانپوءِ سنڌ، خيبرپختونخوا، پنجاب ڏانهن اچڻ کانپوءِ انهن ۾ ڪورونا وائرس لڀيو ويو جنهن سان وائرس کان متاثر ٿيل ماڻهو جو تعداد 53 کان هڪ دم وَڌي 184 ٿي ويو. 16 مارچ 2020 تائين تفتان ۾ رهندڙ ايران کان آيل زائرين جو سڀ کان وڏو تعداد سکر پهتو جنهنڪري سکر ۾ ڪورونا وائرس جي متاثر ٿيل ماڻهن جو تعداد 100 جي لڳ ڀڳ پهچي ويو. ڪراچي ۾ 26 ۽ حيدرآباد ۾ هڪ مريض سامهون آيا. سموري ملڪ ۾ مريضن جو تعداد 184 ٿي ويو.

## پڻ ڏسو
* 2019–20 ڪوروناوائرس مها وبا

## ٻاهِرِيَان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:ايپيڊميولوجي
زمرو:طب بلحاظ ملڪ
زمرو:ملڪ ۽ علائقو جي لحاظ کان ڪورونا وائرس مها وبا، 2019-20
زمرو:پاڪستان ۾ ڪورونا وائرس جي وبا، 2020
زمرو:پاڪستان ۾ صحت
اروشي بٽاليا

**اروشي بٽاليا** () ڀارتي ناري واد (فيمينسٽ) قلمڪار ۽ پبلشر آهي. ۔ڀارت ۾ نسواني تحريڪ ۾ پنهنجي ڪارڪردگي جي سبب کان اروشي سُڃاتي ويندي آهي. هن *خاموشي جا پيا پاسا: [[هندستان جو ورهاڱو]] جا آوازَ* (The Other Sides of Silence:Voices from the Partition of India) ۽ *امن جي ڳالهه: ڪشمير کان نارين جو آواز*(Speaking Peace:Women's Voice from Kashmir) جهڙا ڪتاب لکيا آهن. ريتو مينن سان گڏجي بٽاليا سال1984 ۾ *ڪالي فار ويمن* (Kali for Women) جي نالو سان هڪ ڇپائي گهر (Publishing house) قائم ڪيو. هن 2003 ۾ زبان بڪس (Zubaan Books) نالو سان *ڪالي فار وويمن* جي ڇپائي قائم ڪئي. مينن ۽ بثاليا کي هڪٻئي سان گڏجي 2011 ۾ حڪومت هندستان پاران تعليمي ۽ ادبي خدمتن جي عيوض پدم شري ايوارڊ ڏنو ويو۔

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم
اروشي بٽاليا جو جنم 1952 ۾ انبالا، هرياڻا جي هڪ امير، لاادري، پنجابي گهراڻو ۾ ٿيو. بٽاليا جي ميرانڊہ هائوس، دهلي يونيورسٽي کان انگريزي ادب ۾ 1971 ۾ بي-اي ۽ 1973 ۾ ايم-اي ڪئي. هن 1977 ۾ لنڊن يونيورسٽي کان *ڏکڻ ايشيا اڀياس* (South Asian Studies) ۾ ايم-اي ڪئي.

## ڪيريئر
بٽاليا آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، نئي دهلي کان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي. هن آڪسفورڊ هيڊڪوارٽرز ۾ اَٽڪل هڪ سال تائين ڪم ڪيو. ۽ پوءِ زيڊ بڪس (Zed Books), لنڊن کان 1982 ايڊيٽر جي حيثيت سان ڪم ڪرڻ لڳي. بٽاليا پوءِ ڀارت واپس آئي ۽ ريتو مينن سان گڏجي 1982 ۾ *ڪالي فار وومين* (Kaali for Women) نالي فيمينسٽ چپائي گهر جو بنياد وڌو.
بٽاليا آڪسفيم (Oxford Committee for Famine Relief)، ڀارت مشورو ڏيندڙ ۽ دهلي يونيورسٽي جي ووڪيشنل اڀياس ڪاليج ۾ ريڊر جي عهدي تي ڪم ڪندي رهي. بٽاليا 2004 ۾ *زبان بڪس* جي بياد وڌي. ڪنن پوشپورا سانحو بابت ڪتاب *ڪيا آپ ڪو ڪنن پوشپورہ ياد هي * (Do You Remember Kunan Poshpura) ڇپايو هيو۔

## لکڻيون
بٽاليا جا ڪجهه ذڪر لائق لکِڻيون هن ريت آهن:
* ٻين لفظن ۾:ڀارتي نارين جي نيئن لکڻي (In Other Words: New Writing by Indian Women)
* بدلاءُ پيش ڪرڻ: ڏکڻ ۾ فيمينسٽ اشاعت (Making a Difference: Feminist Publishing in the South)
* ناريون ۽ هندو حق (Women and the Hindu Right: A Collection of Essays)
* ناريون ۽ ساڄي ڌُر تحريڪون، انڊين تجربا (Women and Right Wing Movements: Indian Experiences)
* خاموشي جو ٻيو پاسو: هندستان جي ورهاڱو جا آواز (The Other Side of Silence: Voices from the Partition of India)
* امن جي ڳالهه: ڪشمير کان نارين جي آواز (Speaking Peace: Women's Voices from Kashmir)
* انر لائن (Inner Line: The Zubaan Book of Stories by Indian Women)

## ايوارڊ
بٽاليا کي ڪيترا ئي ملڪي ۽ بين الاقوامي اعزاز حاصل ٿيل آهن. ڪُجه ذڪر جوڳا هيٺ درج ڪيل آهن.
* 2000 ۾ بٽاليا کي اشاعت ۾ نارين لاءِ پنڊورا اعزاز (Pandora Award for Women in Publishing) سان نوازيو ويو هيو.
* 2011 ۾ بٽاليا کي حڪومت هندستان جي طرفان ادبي ۽ تعليمي خدمتن جي مڃتا ۾ پدم شري ايوارڊ سان نوازيو ويو هيو.
* 2017 ۾ بٽاليا کي جرمني جي پاران گوئٿي ميڊل (Goethe Medal) سان ڀيٽا پيش ڪري ايوارڊ ڏنو ويو.
* بيني ميريٽو (Bene Merito Medal)، 2014 ۔ پولستان جو سڀ کان وڏو اعزازي ميڊل مليو هيو.
* نڪي ايشيا تهذيب لاءِ انعام (Nikkei Asia Prize for Culture )، ڏنو ويو پاران، دي نڪي، جاپان، 2003

## حوالا

زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:امبالا کان ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:هرياڻا کان صحافي
زمرو:ڀارت کان انگريزي ٻولي جا اديب
زمرو:جيوت ماڻهو
زويا افروز

**زويا افروز** (پيدائش 10 جنوري 1994) هڪ هندي اداڪار ۽ ماڊل آهي جيڪا هندي فلمن ۾ ڪم ڪري ٿي. هوء پائونڊ آف تاج آف مس انڊيا اندور 2013 جي فاتح هئي.  مارچ 24، 2013 تي پائون فيمنيا مس انڊيا 2013 جو 50 ورهين تي، ممبئي يش راج اسٽوڊيوز ۾ منعقد ٿيو، کيس پائونڊ آف فيمنا مس انڊيا انٽرنيشنل کي تاج ڪيو ويو  2013  . هن ڪيترن ئي فلمن، سريالن ۽ تجربي تي هڪ ٻار فنڪار پڻ ڪم ڪيو آهي. 

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
زويا افروز تاريخ 10 جنوري 1994 ع  هندستان رياست اتر پرديش جي جي شهر رنجور تون ۾ پيدا ٿي. هن پنهنجي تعليم ڪي آر اين اي شاہ هاء اسڪول مان حاصل ڪئي، ۽ گريجوئيشن ولي پارل، ممبئي ميٿٽي بي ڪاليج مان حاصل ڪئي. 

## پائون فاسائن مس انڊيا 2013
زويا فيمينا 2013 ع ۾ 5 فائنل جي مس انڊيا جي هڪ هئي.  گذريل سال جو فاتح، روچيل ماريا راؤ، ممبئي جي يش راج اسٽوڊيوز، 24 مارچ 2013 تي، جڏهن زويا افروز مس انڊيا انٽرنيشنل 2013 طور تي چونڊيو ويو هو، ان ۾ 50 پائونڊ فاسائن مس انڊيا 2013 جو 50 ورهين تي تاج هو. 

## ڪيئر
زويا افروز پنهنجي ڪيريئر شروع ڪيو جڏهن هوء 3 سال هئي. 3 سالن جي ڄمار ۾، هن رتن جي صلاحيت کان هڪ وقفو حاصل ڪيو، جنهن کان پوء هو ٽي وي ڪم ڪيو. هوء ٽيليويزن جي تجارتيات تي پڻ ظاهر ٿيو آهي جيئن ته ٻارسٽ آرٽسٽ، ويورپول، شاپولر اسٽاپ، جٽ ايئر ويز، پي ايس پي او فانس ۽ نيو يارڪ لائف انشورنس. 1999 ۾، هن ڪيترن ئي فلمن ۾ ڪرشما ڪپور ، سيف علي خان ، سلمان خان ۽ سونالي بيندري سان گڏ هڪ بهترين فلم پڻ شامل هئا ۽ هن فلم جي ڪجهه به نه چيو ته ايشور راءِ بچن ۽ ابشيک بچن سان گڏ هڪ فنڪار وانگر ڪم ڪيو. 18 سالن جي ڄمار ۾ کيس پائون فيمنا مس انڊيا انڊور 2013 جي فاتح قرار ڏنو ويو. اداڪاري ڪرڻ کانسواءِ، زويا ڪيترن ئي برانچ ۽ شين جي لاء مشهور معزز جشن آهي، بشمول پاؤس جي ڍ واش سميت.   زويا  مشهور ٽي وي سيريل گول پريم ۾ ڪم ڪيو. زويا افروز 2014 ع ۾ فلم دنيا ۾ ٻيهر بالي ووڊ اداڪار هنيش رميشهيا، يو يو هني سنگھ ۽ عرفان خان سان فلم 'ايسپوس' جي حيثيت سان قدم رکيو. هوء 2017 فلم سيٽي ويهندي اين آر آر ۾ پڻ اداڪاري ڪئي 

## فلمون

## ٽيليويزن

## ايوارڊ ۽ نامزدگي

## حوالا

## بيروني لنڪس - زيا افروز سوشل ميڊيا تي

* سرڪاري فياض فريروز افروز 
* سرڪاري زيا افروز Twitter 
* سرڪاري زيا يوزيوزن 
* فوٽو گرافي جوزري افروز 
زمرو:1994ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
تارا ڪلياڻ

**تارا ڪليان ** (ملیالم:താര കല്യാണ്‍) ڀارتي ڪلاسيڪي رقاصہ ۽ مليالم فلم ۾ اداڪارا آھي.  هن ملیالم فلمن ۽ ٽي وي سلسلون ۾ اداڪاري ڪئي آھي. ھو [ڀھرت ناٽيم]، [ٖموھني اٽم] ۽ [ٖڪوچي پودي] ۾ پيشہ ۽ رقصہ ڪيا آھن. ھوء [دور درشن] جي مشھور ۽ وڏي موھني آٽم عقاصہ رھي چڪي آھي. 

### ذاتي زندگي
ان جي پيدائش ھڪ مليالي براھمڻ خاندان ۾ ھوئي. ان جو پيءُ ڪليان ڪرشن ۽ ماءُ سوبڪا لڪشمي ھئي. ماءُ مليالم فلم انڊسٽري ۾ معاون اداڪارا ٿي وئي آھي.  ان جو مرس راج رام بہ معاون اداڪار ھو. ان بہ ٽي وي شو ۾ ڪافي ننڍا ننڍا رول ڪيا آھن.ان سان گڏ علاقائي اسٽيج پر ايڊيٽر بہ ھو ۽ ڪوريو گرافر بہ ٿي چڪو آھي. ان جو مرس 2017 ۾ وفات ڪري وي ان دور درشن جي لاءِ ڪجهه پروگرامن.۾ ميزباني بہ ڪئي آھي. ھن [کيرالي ٽي وي] ۾ ھڪ ريئلٽي شو ۾ ان کي حُسن جو 
اعزاز ملي ويو آھي.

## فلمي سفر
تارا ڪليان جي فلم امي بھاگوتي پنھنجي فلم جو آغاز ڪيو. ھيءَ فلم 1968ء ۾ ٺھي ٿي. جنھن ۾ ان چوٽنيڪا ديوي جو ڪردار ادا ڪيو. ان کان پوءِ انھيءَ سال ان جي فلم;;. سوڪھامو ديوي;; ٺاھي. پؤ تہ جھروڪ ھن جو ڪئريئر ٺھي ويو ۽ چترام، اسٽاپ وائلينس، اوتھارا جھريون سٺيئن فلمن ان ٺاھيون.

## ٽي وي اداڪاري
ھن جيئن 1990ء ۾ ٽي وي ۾ ڪم شروع ڪيو ۽ 1990ء، 1999ٰ[دور درشن] جي لاءِ ڪافي سلسلون ۾ اداڪاري ڪئي. جنھن ۾ مايا، ويتاھ، ايلاڪال وغيرہ قابل ذڪر آھن. ان کي 2000ء جي ٽي وي سلسلا نندھوني ۽ مانال ناگرام جي لاءِ ڪيرل اسٽيٽ ٽيليويزن اعزاز سان نوازيو ويو. 2015ء،،2017ء جي ثي وي سلسلا ڪاروٿاموٿو جي لاءِ ان کي ايشين ٽيليوزن بيسٽ ڪيريڪٽر اداڪارا جو اعزاز مليو. 2019ء ۾ ھؤ سوريا ٽي وي جي لاءِ چاڪليٽ ۾ ڪم ڪئي پيءَ جنھن ۾ ھاڻ شريڪا مينن ھن جي جڳھ ٺھي وھئي.
""اھم فلمون ""
* رن ڪلياني
* نيڪسٽ ٽوڪن نمبر
*لوسيفر
*ٿاناھا
*لورڊ لونگ اسٽور 7000 ڪندي
*پھريون اينجلس 
*روز گيٽارينال
*اپريل فول
*اسٽاف وائلينس
*موڪھا چترام
*امي بھاگوتي

## حوالا

## ٻاھريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:1965ع جنمَ
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:مليالم سئنيما ۾ اداڪارڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
جابلو ڪانگ

**جابلو ڪانگ** يا **ڪانءُ** (انگريزي:Corvus) پکي جو هڪ قسم آهي جنهن کي عام انگريزي ٻولي ۾ (Hill Crow) پڻ چئبو آهي. هيءُ پکي جبلن ۾ ٿئي ٿو جيڪو گهريلو ڪانءُ کان وڏو به ٿئي ٿو ۽ رنگ ۾ سڄو ڪارو هوندو آهي. هيءُ پکي سنڌ کانسواءِ پاڪستان جي ٻين صوبن جي جبلن ۾ پڻ ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:پکي
گلابي اڳتي ويندڙ راھ (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب علي آڪاش جو لکيل آهي جيڪو سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو جي ذيلي اداري انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي طرفان 2019ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيل آهي. 343 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب ۾ هيٺين جڳ مشهور شاعرن جي انگريزي ٻولي ۾ شاعريءَ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ۽ انهن جي سوانح حيات شامل آهي. 

*وليم ورڊس ورٿ
*چارلس بودليئر
*پابلو نرودا
*ماياڪو وسڪي ولاديمير،
*ائنا خمتورا
*ٽي ايس اپيليٽ
*محمود درويش
*لارڊ بائرن
* شيلي
*جان ڪيٽس
*املي ڊڪنسن،
*والٽ وٽمئن
*فروغ فرخزاد
*احمد شاملُو
*رابندر ناٿ ٽئگور،
*گوئٽي
*پشڪن
*جان ڊن
*خليل جبران،
*ڪولرج
*ايڊگر آيلن پو
*وليم بليڪ
*والس اسٽيونز 
*رابرٽ فراسٽ
*وليم بٽلر ييٽس
*مايا اينجلو، 
*چارلس بڪووسڪي
*جان ڪليئر
*ڪونراڊ ايڪن
*لينگسٽن هيوجز
*بلي ڪولنس

## حوالا

زمرو:ڪتاب
ادا (فقه)

**ادا **  ھڪ فقھي اصطلاح آهي. جيڪا پنھنجي مقرر وقت تي ڪئي وڃي ان کي ادا چوندا آهن. مثال طور: فجر جي نماز صبح صادق کان بعد ۽ سج اڀرڻ کان اڳي پڙھي وڃي ۽ رمضان جا روزا رمضان جي مھيني ۾ ئي رکيا وڃن تہ ان کي ادا چيو ويندو آهي.

## حوالا

## حوالا
اقامت

**اقامت** اسلام ۾ نماز جي ادائگي لاء جماعت جي کڙي ٿيڻ کان اول ھڪ ماڻھو اھي  جملا دھرائي جيڪي اذان ۾ چيا وہندا آھن ۽ انھن اذان وارن جملن ۾ ٻہ ڀيرا ** قد قامت الصلواة** بہ چوي ته ان کي اقامت چوندا آهن. اقامت کي عام طور تي تڪبير بہ چوندا آهن. اذان بعد نماز شروع ٿيڻ کان اڳ نماز لاءِ ٻئين سڏ کي اقامت چوندا آهن.

## حوالا
زمرو:نماز
اقتداء

**اقتداء**  اسلام ۾ نماز جي فرض جي باجماعت ادائگي ۾ امام جي پٺيان جماعت ۾ شريڪ ٿي نماز پڙهڻ کي اقتداء چوندا آهن. ان اقتداء ڪرڻ واري جماعتي کي مقتدي چوندا آهن ۽ جنھن امام جي پٺيان اقتداء ڪئي وڃي ان کي مقتداء چوندا آهن.

## حوالا
اسلامي شعائر

**اسلامي شعائر**  مان مراد اھي ديني عبادتون ۽ عمل آھن جيڪي دين جي قدر، عظمت، ۽ شان ظاھر ڪرڻ لاء نشان ۽ علامت بہ ھجن ۽ دين جي محبت، دين جي عظمت ۽ اھميت جو شعور ۽ احساس پڻ پيدا ڪندا ھجن..

## حوالا
ناري واد

**ناري واد** (feminism)، ڪيترين ئي تحريڪن تي مشتمل هڪ نظريو، هڪ فڪر آهي، جنهن جو مقصد عورتن لاءِ سياسي، سماجي، معاشي حقن ۽ موقعن جي حاصلات آهي، جيڪي کين جنسي برابريءَ جي بنياد تي ملڻ گهرجن. ڇو ته عورتن واري انهي تحريڪ مطابق مردن پنهنجي مخصوص نظام تحت عورتن کي هميشه سياسي، سماجي، معاشي ۽ نفسياتي طور محروم ۽ غلام رکيو آهي، جنهن لاءِ سڀ کان وڏو الزام انهي تحريڪ پاران "پدري نظام"(Patriarchy) کي ڏنو ويندو آهي. ان کان علاوه سندن چوڻ موجب پدري نظام جنسيت (Sexist) تي مبني آهي، جيڪو غلط آهي. پدري نظام موجب عورتون پيدائشي طور ڪمتر (Inferior)، جڏهن ته مرد (Superior) ڄاڻايو ويو آهي. جڏهن ته عورت زاد انهي حياتياتي فرق (Biological Difference) کان انڪاري نه هوندي به انسان طور برابريءَ جي لاءِ ڪوشان آهي. سندن چوڻ موجب اها سڃاڻپ ثقافتي ۽ سماجي گهڙت (Social Construction) آهي، جيڪا ئي عورتن کي عورت بجاءِ مادي، هيڻي يا زناڻو بڻائي ٿي، ڇوته عورت جي ڪمزور، هيڻي ۽ نااهل هجڻ واري سڃاڻپ بايولاجيڪل نه، پر پدري اثر واري ثقافتي ۽ سماجي آهي. پدري نظام ئي اهڙي شناخت تي زور ڏي ٿو. سنڌي ادب ۾ خيرالنساءِ جعفري، نور الهديٰ شاهه، فهميده حسين، سحر امداد، تنوير جوڻيجو، نذير ناز، عطيه دائود، امر سنڌو ۽ ٻين ڪيترن ليکڪائن جي لکڻين ۾ ان فڪر جا عڪس ملن ٿا.

سنڌي ٻولي اختياري جي سنڌي لغت مطابق:عورت واد اهڙو فڪري رويو آهي، جنهن موجب عورت واد وارا سمجهن ٿا ته ٻن انساني صنفن ۾ صنفي فرق فقط سماجي طور جڑيل ناهي، پر عورت موروثي طور تي مرد کان گهٽ تشدد پسند ۽ گهڻ جنگجو آهي ۽ ٻنهي صنفن ۾ حياتياتي، جذباتي، نفسياتي ۽ روحاني طور وڏو تفاوت آهي. اهو گڻ عورت کي امن جي حمايتي ۽ دنيا ۾ ميٺ محبت جي پرچارڪ ثابت ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. هي رويو دنيا ۾ ٿيندڙ جنگاڻ جو ڪارڻ ۽ محرڪ مرد ۽ سندس فطري ويڙهاڪ طبيعت کي ڳڻائي ٿو ۽ ان ڳالهه تي زور ڏئي ٿو ته، مرد ۾ پيدائشي ۽ ڪائناتي طور اُھرائي پسند لاڙا آهن. انهن اڻ سُڌريل فطري لاڙن جي تسلسل ۾ مردن تاريخ ۾ هميشه عورت کي دٻائي ۽ پوئتي رکڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.

## حوالا

زمرو:جنسيت
زمرو:سماجي نظريا
زمرو:فيمينزم
استنجو

**استنجو**  انساني ضرورت يا رفع حاجت کان فارغ ٿيڻ بعد جسم جي اڳئين ۽ پوئين حصي کي پاڪ ڪرڻ کي استنجو چوندا آهن توڙي ان لاء کڙا استعمال ڪيا وڃن يا پاڻي پيشاب ۽ ڪاڪوس کان فراغت کان بعد بدن پاڪ ڪرڻ کي استنجو چئبو آهي. اسلامي شريعت ۾ استنجي ڪرڻ جو تمام گھڻو تاڪيد آيو آهي ۽ استنجي کان غفلت ۽ لاپرواهي گناھ آھي.

## آداب ۽ احڪام
پيشاب يا ڪاڪوس کان فارغ ٿي ضرورت مطابق کڙن يا ڀترن سان بدن جي ان حصي کي چڱي طرح پاڪ ڪرڻ ۽ وري پاڻي سان پاڪائي حاصل ڪرڻ سنت سمجھي ويندي آهي ۽ جيڪڏھن ڀٿر نہ ملي سگھن تہ صرف پاڻي سان بہ پاڪائي حاصل ٿي ويندي آهي. پيشاب ڪرڻ بعد ايترو ترسڻ کپندو آهي جو قطرو نہ اچڻ جو اطمينان ٿي وڃي تہ پوء استنجو ڪيو ويندو آهي. استنجي لاءِ پاڻي، مٽي جا کڙا، ڀتر، ڪنڪريون، معمولي پراڻو ڪپڙو، ڇھي ويندڙ شيون وغيره استعمال ڪيون وينديون آهن. ڌاتن، ھڏي، ڪوئلي، چوني، شيشي، اھڙيون شيون جيڪي جانور کائن، قيمتي شين، عرق، ڪاغذ جي ٽڪر، زمزم جي پاڻي، ميون جي کلن سان استنجو ڪرڻ منع آهي. جيڪڏهن گندگي پنھنجي جڳھ کان نہ وڌي تہ استنجو سنت مؤڪدہ آهي ۽ جيڪڏهن گندگي پنھنجي جڳھ کان وڌي وڃي تہ فرض آهي. جيڪڏهن ڪاڪوس يا پيشاب وارين جاين مان ڪا پليدي مثلاً مني، حيض يا رت وغيره نيڪال ٿئي تہ استنجو ڪرڻ کپي. استنجو کٻي ھٿ سان ڪجي ۽ ان بعد ھٿ کي صابڻ يا مٽيءَ سان ڌوئي ڇڏڻ کپي.

## حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
رفع حاجت

**رفع حاجت** :سني فقه مطابق ڪاڪوس ۽ پيشاب ڪرڻ وقت اوڀر ۽ اولھ طرف منھن يا پٺي ڪري ويھڻ منع آهي. سوراخ يا سخت زمين تي پيشاب ڪرڻ منع آهي. سوراخ ۾ ان ڪري جو متان ان ۾ موذي جانور ھجي ۽ نڪري ڏنگ يا چڪ ھڻي وجھي ۽ سخت زمين ان ڪري جو ان تي ڦھنگون اٿنديون آھن. ڇانو ڏيندڙ يا ميويدار وڻن ھيٺان، درياء يا کڏ جي ڪناري تي جتان ماڻھو پاڻي ڀريندا ھجن يا غسل ڪندا ھجن، اوطاق يا اھڙي جاء جتي ماڻهو آرام وٺندا ھجن يا ٻيون ضرورتون پوريون ڪندا ھجن اتي پڻ منع آهي. بيھي پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ پڻ منع آهي سواء معذوري يا مجبوري جي. حضرت انس بن مالڪ رضه جي روايت آھي تہ؛

اسلامي شريعت مطابق ڪاڪوس لاءِ ويھڻ يا ڪاڪوس واري جاء ۾ داخل ٿيڻ  ۽ ڪاڪوس ڪري اٿڻ يا ڪاڪوس واري جاء مان ٻاھر نڪرڻ لاء مسنون دعائون آهن جيڪي پڙھيون وينديون آهن. بيٺل ۽ وھندڙ پاڻيءَ ۾ بہ پيشاب ڪرڻ منع آهي.مسلم ۽ نسائي ۾ حضرت جابر جي روايت سان اھڙيون حديثون پڻ بيان ٿيل آھن جن ۾ پاڻي ۾ پيشاب ڪرڻ کان منع ڪئي وئي آهي.

## حوالا
ڪرڙو

thumb|ڪرڙو
**ڪُرڙو**يا **ڏنڀرو** (انگريزي:Rohu/Labeo Rohita) مڇيءَ جو هڪ قسم آهي جيڪا تازي پاڻي جه تلائن، ڍنڍن يا درياهن ۾ ٿئي ٿي. سنڌ ۾ سنڌو درياھ ۽ ٻين وڏي ڍنڍن ۾ ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:مڇي جا قسم