open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اُتر ڏکڻ علائقا

بين الاقوامي لاڳاپن ۾ اُتر ڏکڻ علائقن جو اصطلاح خاص طور امير ملڪن ۽ غريب ملڪن جي وچ ۾ پيدا ٿيل اقتصادي وٿيءَ کي ظاهر ڪندو آهي. جيئن ته اُتر قُطب جا ملڪ گهڻو ڪري اُسريل ۽ زندگيءَ جي مختلف شعبن ۾ ڏکڻ قُطب جي ملڪن کان اڳتي آهن، ان ڪري اتر جي ملڪن مان مراد ترقي ڪيل يا اسريل ملڪ آهن. جڏهن ته ڏکڻ جي ملڪن مان مراد پٺتي پيل اُهي ملڪ آهن، جيڪي غربت ۽ تڪليف واري زندگي گُذاريندي، اڳتي وڌڻ ۽ ترقي ڪرڻ جي ڊوڙ ۾ گهڻو پُٺتي پيل آهن. ان فرق خلاف 1960ع جي ڏهاڪي کانپوءِ ڏکڻ جي ملڪن اُتر وارن تي سياسي، سماجي ۽ اقتصادي دٻاءُ وجهڻ شروع ڪيو. ان ڏس ۾ خاص ڪري گڏيل قومن جي پليٽفارم کي به ڪتب آندو ويو. سندن دٻاءَ جي ڪري ”گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقيءَ واري ڪانفرنس“ (UNCTAD) جو وجود پيو. ان کانپوءِ OPEC جي صورت ۾ 1970ع جي ڏهاڪي ۾ گهٽ اُسريل ملڪن کي پنهنجا مطالبا مڃائڻ لاءِ هڪڙو نئون فورم يا منڊل مليو. وقت گذرڻ سان هن اصطلاح جي اهميت گهٽي آهي، ڇاڪاڻ جو هاڻي ڏکڻ سان لاڳاپيل مُلڪن اُتر ڏانهن مدد لاءِ نهارڻ بدران، پنهنجي اندروني سرشتي کي سُڌارڻ جون ڪوششون شروع ڪيون آهن. اولهه جي اُتر قُطب وارن ملڪن ۽ ڏکڻ جي آفريقي، ايشيائي ۽ لاطيني آمريڪي ملڪن جي وچ ۾ وسيلن آمدني، دولت، طاقت ۾ وڌيل فرق کي اُتر ڏکڻ وڇوٽي (North South Gap) چيو ويندو آهي. 

## حوالا

زمرو:انساني جاگرافي
زمرو:عالمي سياست
زمرو:معاشي درجابندي
زمرو:آبادي جاگرافي
ڏاکڻي اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم

8 سيپٽمبر 1954ع تي آسٽريليا، نيوزيلئنڊ، فرانس، برطانيه، پاڪستان، فلپينس ، ٿائلئنڊ ۽ آمريڪا، ڏاکڻ اوڀر ايشيائي معاهدن جي تنظيم يا سائوٿ ايسٽ ايشين ٽريٽي آرگنائيزيشن (South East Asian Treaty Organization SEATO) ٺاهه تي فلپائن جي شهر منيلا ۾ صحيون ڪيون. هن ٺاهه جو بنيادي مقصد ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ڪميونزم جي وڌندڙ اثر کي روڪڻ هيو. هن ٺاهه ذريعي آمريڪا پنهنجا محدود قومي مفاد ته پورا ڪيا، پر ان تي صحيون ڪندڙ ملڪ سفارتي طرح سوويت يونين کان پري ٿي ويا. هن ٺاهه سرد جنگ کي هٿي ڏني ۽ دنيا وڌيڪ ٻن بلاڪن ۾ ورهائجي وئي. تنظيم جو مرڪز ٿائلينڊ بئنڪاڪ ۾ رکيو ويو. 30 جون 1977ع تي هيءَ تنظيم ختم ڪئي وئي. 

## حوالا

زمرو:ايشيا
زمرو:عالمي سياست
زمرو:تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
ڏکڻ پئسيفڪ فورم

**ڏکڻ پئسيفڪ فورم** (South Pacific Forum) يا سائوٿ پئسيفڪ فورم 5 آگسٽ 1971ع ۾ ويلنگٽن، نيوزيلينڊ ۾ قائم ڪيو ويو. جنهن جو مقصد ميمبر ملڪن وڇ ۾ اقتصادي ۽ سياسي سهڪار وڌائڻ، واپار کي هٿي ڏيڻ، ٽرانسپورٽ جا مسئلا گڏجي حل ڪرڻ، فجي، ڪريبتي، مارشل ٻيٽ، نارو، نيوزيلئنڊ، ٽونگا، ٽوالو، واناٽو، اولھ سموئا ، پاپوئانيوگني ، ڪوُڪ ٻيٽ، مائيڪرونيشيا هن تنظيم جا ميمبر آهن.  ان جو هيڊ ڪوارٽر فجي جي گادي جي هنڌ ’سووا‘ ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
آمريت

**آمريت** يا **ڊڪٽيٽرشپ** (Dictatorship) حڪومت ڪرڻ جو هڪ اهڙو سرشتو آهي، جنھن ۾ سياسي طاقت هڪ شخص يا گروھ جي هٿن ۾ هجي تہ اهڙو شخص يا گروھ عوامي راءِ جي پرواھ نہ ڪندو آهي. آمريت جون ٽي امڪاني صورتون آهن:
#هڪ گروھ يا شخص کي مليل اقتدار، جنھن ۾ ٻئي جي شرڪت يا ڪنھن اداري ڏانھن جوابداريءَ بنا هُو اهي سڀ ڪم ڪري سگهي، جيڪي سندس نظر ۾ جائز ۽ واجبي هُجن. جيئن قديم دور ۾ رومي بادشاھ حڪومت هلائيندا هئا.
#ورثي ۾ مليل سلطنت جي حُڪومت، جيڪا ڪنھن هڪ شخص جي اشارن تي هلي ۽ سندس حُڪمن کي قانون جو درجو ڏنو وڃي.
#سياسي پارٽين جي اهڙي حڪومت، جيڪا ڪنھن هڪ شخص جي حڪمن تي عمل ڪندي هُجي ۽ اهو شخص آئين، قانون ۽ ادارن ۾ پنھنجي مرضيءَ مطابق تبديليون ڪري پسند جا فيصلا ڪرائي سگهي.

ويھين صديءَ جي عالمي سياست ۾ اهڙن حڪمرانن ۾ مسوليني، هٽلر، اسٽالن ۽ ضياءالحق وغيره شمار ٿين ٿا. سندن پوئلڳ کين ”فيورر“، ”ڊيوس“ ”ووزد“ ۽ ”مرد مومن مرد حق“ جي لقبن سان سڏيندا هُئا.

## حوالا

زمرو:پوليٽڪل سائنس
زمرو:سياست
زمرو:سياسي فلاسافي
مطلق آمريت

**مطلق آمريت** يا ٽوٽليٽيريئنزم (Totalitarianism) جي نظريئي جو بنيادي خاڪو 1932ع ۾ نامياري عوام دوست اِٽليائي سياستدان ۽ صحافي ’جيواني اميندولا‘ (1882-1926) ڏنو، جڏهن هُن ’فاشيت‘ کي روايتي آمريت کان جُدا قرارڏيندي ان لاءِ Totalitario جو اصطلاح استعمال ڪندي ٻُڌايو ته هي سرشتو هر قسم جي حڪومتي/رياستي اختيارن کي هڪ هنڌ گڏ ڪري ڇڏي ٿو. هي نظريو فرد جي با اختيار هئڻ بدران رياست يا سرشتي جي سگهاري هئڻ جي وڪالت ڪري ٿو. ’مطلق آمريت‘ حاڪمن ۽ محڪومن جو وچ ۾ واضح سَنڌو ڪندي، سماج جي مخصوص ماڻهن کي حاڪميت جو حق ڏئي ٿي ۽ فرد جي راءِ ۽ آباديءَ جي ڀلائيءَ لاءِ وسيع انساني سهڪارکي رد ڪندي، سماج جي ڀلي لاءِ فقط رياست ۽ اُن جي ادارن تي ڀاڙڻ لاءِ زور ڏئي ٿي. ان کان سواءِ هي نظريو هڪ گروهه يا جماعت جي حڪومت جي قيام، رياست جي حدن ۽ غير معمولي اختيارن ۾ مسلسل واڌ، خاص نظريي جي برتري/مطلق العناني ۽ تڪرارن جي نبيري لاءِ طاقت جي استعمال، خاص ڪري جنگ ذريعي مسئلا حل ڪرڻ وارن نُڪتن کي ترجيح ڏئي ٿو. مطلق آمريتي راڄ عام طور تي پنهنجو دٻدٻو حڪومتي مشينريءَ جي پاران ٿيندڙ هڪ- طرفي پروپيگنڊا، رياستي جبر جي ادارن، معيشيت ۽ ميڊيا تي سخت ضابطي ۽ لاڳيتي گهوٽالي واري صورتحال پيدا ڪرڻ ۾ رکي ٿو. فاشيت (Fascism)، قومي سماج- واد (National Socialism) ۽ ڪميونزم (Communism) هن نظريي جا مختلف قسم آهن. انهن مان پهريان ٻه قسم رياستي ڍانچي ۾ هر اڳڀرائي يا تبديلي ڪنهن هڪ طاقتور شخص ۾ ڪم ڪندڙ سياسي گروهه جي قيادت ۾ آڻڻ جا حامي هئا ، جڏهن ته ڪميونزم جماعتي آمريت جي حق ۾ هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
زمرو:سياست
زمرو:سياست ۾ ايڪھين صدي
زمرو:سياسي سائنس جون اصطلاحون
زمرو:سياسي نظام
زمرو:ڪميونزم
زمرو:مستقل نه لڌل حوالن وارا مضمون
زمرو:20ھين صدي جي سياست
زمرو:Articles with dead external links از October 2023
برصغير هند و پاڪستان ۾ مسلمانن جو دور حڪومت (ڪتاب)

*هيءُ ڪتاب مقبول حسين شاهه موسويءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ پڪي جلد وارو هيءُ ڪتاب 585 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت ڇهه رپيا پنجاهه پئسا ڄاڻايل اٿس. اُن جو ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مدينه پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1962ع ۾ ڇپايو.*

## ''حوالا''

زمرو:1962ع ۾ لکيل سنڌي ڪتاب
ڏکڻ ايشيائي علاقائي تعاون جي تنظيم

**ڏکڻ ايشيائي علاقائي تعاون جي تنظيم** (South Asian Association for Regional Cooperation) ڏکڻ ايشيا جي ملڪن جي هيءُ علائقائي تنظيم، 8 ڊسمبر 1985ع تي ڍاڪا ۾ قائم ڪئي وئي. پاڪستان، ڀارت، سريلنڪا، بنگلاديش، نيپال، ڀوٽان، افغانستان ۽ مالديپ تي ٻڌل ڏکڻ ايشيا جي ستن ملڪن جي هن تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن درميان اقتصادي، ثقافتي، سماجي ۽ سائنسي تعاون وڌائڻ آهي. 1987ع ۾ هن تنظيم جي ٺاهڻ جو بُنيادي خاڪو تڏهوڪي بنگلاديشي صدر ضياءُ الرحمان 1980ع ۾ ڏنو، تنظيم جي بنياد جو خاڪو سارڪ پڌرنامي (1985ع) ۾ ڏنل آهي. هن تنظيم جو هيڊڪوارٽر نيپال جي گادي وارو هنڌ کٽمنڊو ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:افغانستان
زمرو:بنگلاديش
زمرو:سري لنڪا
زمرو:مالديپ
زمرو:نيپال
زمرو:ڀوٽان
زمرو:ڀارت جا خارجي لاڳاپا
زمرو:پاڪستان جا خارجي لاڳاپا
زمرو:ڀارت جا ٻين اقوامي لاڳاپا
سيد رفيق احمد شاه امروٽي

**سيد رفيق احمد شاه امروٽي** ولد مولانا محمد شاه امروٽي ڪنهن به تعارف جو محتاج نه آھي.

پاڻ شاعر ۽ اديب آھن.
شاعري ۾ به استاد جو درجو رکن ٿا هن جي اڪثر شاعري حمد و نعت تي مشتمل آھي.
سيد رفيق احمد امروٽي جا ڪيئي شعري مجموعه ڇپيا آھن.
سندن قرآن مجيد جو شعري ترجمو زير تخليق آھي.
سيد رفيق احمد امروٽي

ﺳﻴﺪ ﺭﻓﻴﻖ ﺍﺣﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺍﻣﺮﻭٽﻲ ﻭﻟﺪ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺍﻣﺮﻭٽﻲ ڪﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﺗﻌﺎﺭﻑ ﺟﻮ ﻣﺤﺘﺎﺝ ﻧﻪ ﺁﮬﻲ
ﭘﺎﮠ ﺷﺎﻋﺮ ۽ ﺍﺩﻳﺐ ﺁﮬﻦ ﺷﺎﻋﺮﻱ ۾ ﺑﻪ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺟﻮ ﺩﺭﺟﻮ ﺭﮐﻦ ﭤﺎ ﻫﻦ ﺟﻲ ﺍڪﺜﺮ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﺣﻤﺪ ﻭ ﻧﻌﺖ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺁﮬﻲ ﺳﻴﺪ ﺭﻓﻴﻖ ﺍﺣﻤﺪ ﺍﻣﺮﻭٽﻲ ﺟﺎ ڪﻴﺌﻲ ﺷﻌﺮﻱ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﮀﭙﻴﺎ ﺁﮬﻦ ﺳﻨﺪﻥ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ﺟﻮ ﺷﻌﺮﻱ ﺗﺮﺟﻤﻮ ﺯﻳﺮ ﺗﺨﻠﻴﻖ ﺁﮬﻲ
### حوالو
ٽڙيا گل گلاب جا
برف باري

thumb|برف باري

**برف باري** يا **برف جو مينھن** ۽ عام مينھن ساڳئي نموني وسن ٿا. ٻنھي ۾ فرق اهو آهي تہ عام مينھن ۾ پاڻي وسي ٿو ۽ برف واري مينهن ۾ برف (snow). پاڻيءَ جا ڦڙا جڏهن ڄمي ويندا آهن تہ اُهي پشمي گولن جي صورت ۾ ڌرتيءَ تي ڪرندا آهن. آسمان مان برف جا ڳنڍا وسن تہ ان کي ’ڳڙو‘ چئبو آهي. ڪڪر پاڻيءَ جي ننڍڙن ننڍڙن ذرن مان ٺھن ٿا ۽ اُهي ذرا ڏھ کان ٻارهن فارن هائيٽ جي پد تي ڄمي ويندا آهن ۽ پوءِ برف جيان وسڻ لڳندا آهن.

## خارجي ڳنڍڻا

* United Nations Environment Programme: Global Outlook for Ice and Snow 
* Institute of Low Temperature Science, Hokkaido University
* Swiss Federal Institute for Forest, Snow and Landscape Research 
* National Snow and Ice Data Center of the United States
*American Society of Civil Engineers ground snow loads interactive map for the continental US

## حوالا

زمرو:موسميات
زمرو:برف باري
زمرو:پاڻيءَ جو شڪلون
زمرو:پاڻيءَ جي برف
زمرو:Precipitation
جامعة الرشيد

**جامعة الرشيد** ڪراچي شھر ۾ واقع هڪ اسلامي يونيورسٽي (مدرسو) آھي.
برق آسماني، فرقہ رضاخاني

**''برق آسماني، فرقہ رضاخاني**، هيءُ ڪتاب مولوي محمد اڪرم جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 16 صفحا آهن. قيمت ۽ سال ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، حافظ عبدالملڪ، ڪراچيءَ ليٿو پرنٽنگ پريس، مان ڇپايو.*

== *حوالا'' ==
برفت ڪئلينڊر

**برفت ڪئلينڊر**، ڪوٽڙيءَ جي رهاڪو محمد هارون برفت، برفت قبيلي لاءِ جدا ڪئلينڊر ترتيب ڏنو آهي. شروعات ۾ دنيا اندر هلندڙ مشهور ڪئلينڊرن جو ذڪر ڪيو اٿس. اڳ ۾ ڪئلينڊر روايتي انداز ۾ ٿيندا هئا، يعني انهن ۾ ضرب، ونڊ، ڪٽ سان گڏوگڏ ليپ سال جو به حساب رکڻو پيو ٿي. سندس دعويٰ آهي ته هن انهن سڀني ڳالهين کي نظر ۾ رکي برفت ڪئلينڊر کي نهايت آسان طريقي سان تيار ڪيو آهي ۽ خصوصيت اها آهي ته هيءُ ڪئلينڊر دنيا جو واحد ڊگهي ۾ ڊگهو ڪئلينڊر آهي، جيڪو 70000 (ستر هزار) سالن جي لاءِ ڪارآمد آهي.

## برفت ڪئلينڊر کي سمجهڻ لاءِ ضروري اشارا
هن کي پنجن حصن ۾ ورهايو ويو آهي. پهرئين نمبر حصي ۾ 49 خانا آهن. هر خاني ۾ 14 يا 15 صديون درج آهن، يعني هر دائري ۾ 5 کان 10 سال آندل آهن. حصي نمبر ٻئي ۾ صدين جا وچولا سال آهن. هر صديءَ جي هيٺان ڄاڻايل سال ۽ نمبر ڄاڻايل آهن. حصي ٽئين ۾ ٻارهن مهينن سان گڏوگڏ هر مهيني جي هيٺئين پاسي قطار ۾ 28 خانا ٺهيل آهن، جنهن جي لائين مطابق انگ درج ٿيل آهن، جن کي گهربل تاريخ ۾ جمع ڪيو ويندو آهي. حصي چوٿين ۾ 1 کان 42 انگ لکيل آهن. ساڄي پاسي ڏينهن جي فهرست آهي، جيڪا آچر ڏينهن کان شروع ٿيندي آهي. هيءُ حصو پهرين جنوري 1753ع کان اچڻ وارن سالن لاءِ ڪارآمد آهي. حصي نمبر 5 ۾ به 1 کان 42 تائين انگ ڏنل آهن. انهيءَ جي ساڄي پاسي ڏينهن جي فهرست آهي، جنهن جو آغاز ڇنڇر سان ٿيندو آهي. هيءُ حصو سال عيسويءَ کان 31 ڊسمبر 1752ع تائين ڪارآمد ٿيندو.

## حوالا

زمرو:ڪئلينڊر
برفاني دور

thumb|300px
**''برفاني دؤر** ()، موجوده وقت جي سائنسدانن ۽ ارضيات جي ماهرن جو چوڻ آهي ته دنيا ۾ گهٽ ۾ گهٽ چار برفاني دؤر اچي چڪا آهن. هر دؤر سراسري طور اڍائي لک سال هليو، جنهن ۾ هڪ لک سال تمام ٿڌي ۽ هڪ لک سال معتدل موسم هوندي هئي. انهن دؤرن ۾ ڌرتيءَ تي ڪئين ميل ٿلها برف جا تهه چڙهي ويندا هئا. سائنسدان پهرين برفاني دؤر واري زماني کي 10 لک سال اڳ ڪري ٿا ڄاڻائين. برفاني دؤر جو آخري واقعو اڄ کان 11 هزار سال اڳ ٿي گذريل ٻڌايو وڃي ٿو.ان کان پوءِ گرم وقفي وارو دؤر هلي رهيو آهي، پر ماهرن جو خيال آهي ته هڪ وڌيڪ برفاني دؤر اچڻو آهي.*

== *تاريخ* ==

*ارتقا جي ماهرن انهيءَ زماني کي پليسٽوسين زمانو “Pleistocene Epoch” يعني انسان جو زمانو ڪري سڏيو آهي. انهيءَ زماني ۾ ڌرتيءَ تي تمام گهڻي برف باري ٿي هئي. ايتري قدر جو ڌرتيءَ جا چار حصا برف سان ڍڪجي ويندا هئا. ارتقا جا ماهرن پڻ سائنسدانن ۽ ارضيات جي ماهرن سان اتفاق ڪندي، قبول ٿا ڪن ته برف جي انهن دؤرن وچ ۾ گرم وقفا به ايندا رهندا هئا. جنهن ڪري برف رجي ويندي هئي. آبهوا ۾ فرق اچي ويندو هو ۽ اها قابل برداشت ٿي ويندي هئي. اهڙن برفاني دؤرن ۾ حيواناتي ۽ نباتاتي زندگي تمام گهڻي متاثر ٿيندي هئي. حيواناتي زندگيءَ ۾ اٿل پٿل ۽ لڏ پلاڻ شروع ٿي ويندي هئي. ان کان سواءِ ڪيترائي اوائلي ٿڻائتا جانور Mammals مري ويا.*

== *آثار* ==

*برفاني دؤر جا ڪجهه آثار اتر آمريڪا، اتر يورپ، آئرلينڊ ۽ سئٽزرلينڊ ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ به نظر آيا آهن. آمريڪا جي جبلن جي ساخت ۽ ٻين نشانين مان بخوبي اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته ڪنهن زماني ۾ اهو علائقو برف جي تمام ٿلهن ٿهن سان ڍڪيل هوندو هو.*

== *حوالا* ==


==*خارجي ڳنڍڻا''==

* Cracking the Ice Age from PBS
*  Historical Simulation
* 
* Eduard Y. Osipov, Oleg M. Khlystov. Glaciers and meltwater flux to Lake Baikal during the Last Glacial Maximum. 
* 

 
 
 
 

زمرو:برفاني دور
زمرو: گليشيئولوجي
زمرو:ڌرتي جا ارضياتي دور
زمرو:وڏي ڍنڍن جي ارضياتي تاريخ
7 ذوالحج

## واقعا
غزوہ بني قريظہ کان حضرت محمد صلي الله عليه وآلهٖ جي واپسي.

## پيدائشون

## وفاتون
114ھ-محمد باقر 67 ورھن جي عمر ۾ وفات ڪئي.

## موڪلون ۽ ڏڻ

07
آخري حل

آخري نبيرو، آخري حل يا فائينل ايڪٽ (Final Act) جي حوالي سان پهرين آگسٽ 1975ع تي فنلئينڊ جي شهر ’هيلسنڪي‘ ۾ The Conference on Security and Cooperation in Euorpe جي نالي سان گڏجاڻي ٿي، جنهن ۾ يورپ جي مک مُلڪن سان گڏوگڏ آمريڪا، ڪئناڊا، سوويت يونين ۽ گڏيل قومن جو سيڪريٽري جنرل به شريڪ هئا. هن ڪانفرنس جو مقصد يورپ کي سياسي، سماجي، معاشي، تعليمي، ثقافتي ۽ سلامتيءَ جي لحاظ کان سگهارو ڪرڻ جي حوالي سان اهم فيصلاڪرڻ هو. ڪانفرنس ۾ سڀ کان وڌيڪ يورپ جي ملڪن جي حفاظت لاءِ بندوبستن تي بحث ڪيو ويو. ان وقت يورپ (خاص طور ان جي اُڀرندي حصي) مٿان سوويت يونين جو تمام گهڻو غلبو هو، Final Act اُنهيءَ غلبي کي گهٽ ڪرڻ لاءِ اُپتن جي هڪڙي وڏي ڪوشش هئي. گهڻن ماهرن جو خيال آهي ته Final Act جو اصل مقصد به اوڀر يورپ مٿان سوويت يونين جو وڌندڙ زور ٽوڙڻ هو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
9 ذوالحج

## واقعا
10ھ - محمد صلي الله عليه وآلهٖ وسلم جو حجۃ الوداع جي دوران آخری خطبو.

## پيدائشون

## وفاتون
60ھ - مسلم ابن عقيل شھادت ماڻي.

## موڪلون ۽ ڏڻ
* يوم عرفہ، حج جو رڪن اعظم.
* 

09
10 ذوالحج

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 30 ڊسمبر 2006ع بمطابق 1427ھ صدام حسين، اڳوڻو عراق جو صدر

## موڪلون ۽ ڏڻ
10 ذوالحج تي عيد الاضحيٰ ملھائي ويندي آھي.

زمرو:ذوالحج
18 ذوالحج

## واقعات

## ولادت

## وفات
35ھ - جمعي جي ڏينھن حضرت عثمان رضي الله عنه جي شھات ٿي.

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ذوالحج
23 ذوالحج

## واقعا
* حضرت عثمان رضي الله عنہ خلافت جي مسند تي تشريف فرما ٿيا.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ذوالحج
1ھ

## واقعا
* محمد صلي الله عليه وآلهٖ وسلم انصار ۽ مھاجرن جي وچ ۾ ڀائيچارو قائم ڪيو.
* محمد صلي الله عليه وآلهٖ وسلم قباء تشریف کڻي ويا، جتي اسلام جي پھرين مسجد قباء جو بنياد رکيو.

## پيدائشون
* عبد الله ابن زبير

## وفاتون
* اسعد بن زراره
* وليد بن مغيره

زمرو:1ھ
2ھ

## واقعا
* اڱارو 18 شعبان/14 فيبروري 624ع: قبلي جي تحويل. 
* علي بن ابي طالب جي شادي فاطمہ بنت محمد سان ٿي.

### قانون
* مسلمانن جي لاءِ جھاد فرض ڏنو ويو.
* قبلي جي تبديلي، مسلمانن جي لاءِ بيت المقدس جي جڳھ تي ھاڻي  خانہ ڪعبہ کي قبلو قرار ڏنو ويو.

### جنگون

#### غزوائون
* غزوه ابواء
* غزوه بواط
* غزوه سفوان
* غزوه ذي العشيره

#### سريائون
* سريہ عبد اللہ بن جحش
* سريہ عمیر بن عدي
* سريہ سالم بن عمير

## پيدائشون
* مروان بن حڪم، گورنر مدينو منور

## وفاتون
* ابو جھل، 
* عبيده ابن حارث، غزوہ بدر ۾ وليد بن عتبہ سان وڙھندي مري ويا
* رقيہ بنت محمد، محمد  جي ڌيءُ.

## حوالا

زمرو:1ھ جو ڏھاڪو
زمرو:پھرين صدي ھجري
زمرو:2ھ
مير بنده علي خان ٽالپر

** مير بنده علي خان ٽالپر** صوبي سنڌ جو اڳوڻو وڏو وزير ۽  آل انڊيا مسلم ليگ جو سرگرم سياسي ڪارڪن ھو. ھن ھي منصب 28 اپریل 1937ع کان 23 مارچ 1938ع تائين سنڀاليو.
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
سوچيتا ڪرپلاڻي

**سوچيتا ڪرپلاڻي** (انگريزي: Sucheta Kriplani) (*شادي کان اڳ*': مجُمدار، 25 جون، 1908ع – پھرين ڊسمبر 1974ع) ھڪ ڀارت جي آزاديءَ جي مجاھد ۽ سياست دان ھئي. ھو ڀارت جي پهرين عورت وڏي وزير ھئي. ھن 1963ع کان 1967ع جي وچ ۾ اتر پرديش ۾ حڪومت جي اڳواڻي ڪئي ھئي.

## ابتدائي زندگي
سوچيتا جي پيدائش امباله، پنجاب (ھاڻي هرياڻه ۾) ھڪ بنگالي برهمو خاندان ۾ ٿي. هن اندراپرسٿ ڪاليج  ۽ پنجاب يونيورسٽي مان تعليم مڪمل ڪئي. ھو بنارس هندو يونيورسٽي ۾ دستوري تاريخ جي پروفيسر بڻي. 1936ع ۾ ھن آچاريه ڪرپلاڻي سان شادي ڪئي جيڪو ھن کان ويھ سال وڏو ھيو ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس جو قائد ھيو. ھن شادي سان ٻئي خاندانن ۽ خود موهن داس گانڌي ناخوش ھيو، حالانڪه ھو بعد ۾ پنھنجي موقف تان پوئتي ٿي ويا.

## تحريڪ آزادي ۽ آزادي جو دور
پننجي معاصر ارونا آصف علي ۽ اوشا مهتا وانگر هندستان ڇڏيو تحريڪ ۾ اڳ اڳري ھئي. بعد ۾ مهاتما گانڌي سان ويجھڙي هندستان جي ورھاست جي دوران ٿي فرقه واراڻه دنگن کي بند ڪرڻ جو ڪام ڪيو ۽ گانڌي جيي مصاحبت ۾ نواکالي ضلعي جو 1946ع ۾ دورو ڪيو. ھو دستورساز مجلس جي لاءِ چونڊيل ڪجهه عورتن ما ھڪ ھئي. 14 آگسٽ 1947ع جي ڏينھنن هن دستورساز مجلس جي افتتاحي اجلاس ۾ وندي ماترم گايو، جنھن جي فوراََ بعد جواهر لال نهرو پنھنجي مشهور ٽريسٽ ويڌ ڊيسٽيني تقرير ڪئي. ھو آل انڊيا مهيلا ڪانگريس جي باني به ھئي جيڪا 1940ع ۾ وجود ۾ آئي.

## آزاديءَ کان پوءِ
[thumb|ڪرپلاڻي [الا لنڊسٽرام، باربرا ڪاسٽل، ڪيرين ولسن ۽ ايلينور روزويلٽ سان گڏ 1949ع ۾.]]

آزادي کانپوءِ سوچيتا ڪرپلاڻي سياست سان ڳنڍيل رهي. پهرين لوڪ سڀا چونڊون 1952ع ۾ ھو نئي دهلي مان ڪي ايم پي پي ٽڪٽ تي وڙھي جيڪا ان جي مڙس جي قائم مختصر مدت جي جماعت ھئي جنھن جي پوئين سال تاسيس ٿي ھئي. ھو ڪانگريس اميدوار منموهني سهگل ڪي شڪست ڏئي ڪري ڪامياب ٿي. پنجن سالن کانپوءِ، ھو انئي حلقي مان ٻيپھر چونڊي وئي، پر ھن ڀيري ھڪ ڪانگريسي اميدوار جي طور تي. ھو لوڪ سڀا جي لاءِ ھڪ آخري ڀيرو 1967ع ۾ گونڊ حلقي مان اترپرديش ۾ منتخب چونڊي وئي.

ان وقت ھو اتر پرديش قانون ساز اسيمبلي جي رڪن بڻجي چڪي ھئي. 1960ع کان 1963ع تائين سوچيتا وزير براءِ مزدوري، سماجي بهبود ۽ صنعت، اتر پرديش حڪومت بڻي. آڪٽوبر 1963ع ۾ ھو اتر پرديش جي وڏي وزير بڻي. ھي ڀارت جي پھرين عورت ھئي جيڪا ھي مقام ڪنهن ڀارتي رياست جي لاءِ رکندي ھجي. ان جي دور جي خصوصيت ملازمن جي هڙتال کي سختي سان نبرڻ ھو. رياستي ملازمن جي طرفان پهرين بار ٿيڻ وارو هڙتال 62 ڏينھن تائين سوچيتا جي دور ۾ ئي ٿي. ھن نرمي صرف ان وقت ڏيکاري جڏھن هڙتالي ملازمن جي اڳواڻن مصالحت جي لاءِ راضي ٿي. ھو ھڪ سخت گير منتظم جي طور تي پنھنجي شهرت کي برقرار رکندي اجرتن ۾ واڌاري جي مطالبي کي ٺڪرائي ڇڏيو.

ھو سياست کان 1971ع ۾ ڪناره ڪشي اختيار ڪئي ۽ 1974ع ۾ پنھنجي وفات تائين زاويه نشيني جي زندگي جيئندي رھي.

## حوالا

زمرو:1908ع جون پيدائشون
زمرو:1974ع جون فوتگيون
زمرو:1974ع جون وفاتون
زمرو:اترپرديش جا وڏا وزير
زمرو:امبالا کان ماڻهو
زمرو:بنگالي سياستدان
زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون
زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:ويھين صديءَ جا ڀارتي سياست دان
زمرو:ٻين مھاڀاري جنگ جو ڀارتي شخصيتون
دودو بن خفيف سومرو ٽيون

**دودو بن خفيف سومرو ٽيون **سنڌ جو ھڪ حڪمران ھيو. ھو سومرو نسل جو ھيو ۽ ھو احد سومرو جو والد ھو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي سورما
محمد زمان پھريون

**مخدوم محمد زمان پھريون **لواري شريف جي درگاھ جو باني محمد زمان پھريون المعروف **خواجہ ڪلان **ٿيا آھن.

## پيدائش
حضرت سلطان‌اولياء خواجه محمد زمان 21 رمضان 1125ھ   بمطابق 1713ع تي سنڌ جي مشھور شھر لواري شريف ۾ پيدا ٿيا، سندن جي ولادت جو سن ‘‘من عبادنا المخلصين’’ مان نڪري ٿو. سندن جي والد جو نالو شيخ حاجي عبداللطيف ھو،جنهن جا وڏا سھروردي طريقي جا ھئا پر پاڻ نقشبندي سلسلي ۾ داخل ٿيو سندن  جي والده خواجہ عبدالسلام درس جي صاحبزادي ھئي.

## نسب جو سلسلو
سندن جي نسب جو سلسلو امير المومنين ابو بڪر صديق سان وڃي ملي ٿو، خليفي مھدي يا ھارون جي زماني ۾ ھي خاندان سنڌ ۾ وارد ٿيو، سندن جو والد عالم ھو ۽ ورع ۽ تقويٰ ۾ مشھور، ھو مخدوم  آدم جي صاحبزادي خواجہ فيض اللہ جا مريد ھيا، مخدوم  ابو القاسم نقشبندي سان گھري عقيدت رکندا ھيا.

## ظاھري ۽ باطني تعليم
ظاھري علمن جي تعليم ٺٽي ۾  مولانا محمد  صادق جھڙي متجر عالم کان حاصل ڪيائون اتفاقاً سندن جي ملاقات ابوالمساڪين محمد ٺٽوي سان ٿي وئي، پاڻ تعليم ترڪ ڪري ھن جي حلقي ۾ وڃي شامل ٿيا ۽ بيعت کان بعد مجاھدن ۽ رياضتن ۾ مشغول ٿي ويا، ۽ بيعت کان بعد سندن کي شيخ طريقت   ابو المساڪين خلافت عطا ڪئي، پنھنجي دستار مبارڪ سندن جي مٿي تي رکي.

## وطن واپسي
1150ھ ۾ پاڻ پنھنجي اباڻي وطن لواري ۾ اچي ڪري مسند ارشاد تي فائز ٿيا، پراڻي لواري زمين جي بغاڙ جي ڪري  جڏھن تباھ ٿي وئي ته پاڻ جديد شھر جو بنياد رکيائون ۽ ان جو نالو به لواری رکيو. جيڪو ھاڻي لواري شريف چورائي ٿو.

## مريدن جي تربيت
محمد زمان اولمريدين جي ديني ا۽ روحاني تربيت جو خاص خيال رکندا ھيا، گرميءَ جي موسم ۾ صبح جي ويھڪ کان بعد دالان ۾ تشريف فرما ٿيندا ھيا، ماڻھو بي انداز ڀرجي ويندا ھيا، پوءِ پاڻ ۽ سندن جا مريد مراقبي ۾ مشغول ٿي ويندا ھيا ۽ محويت جو اھو عالم ھوندو ھيو جو ھنن ھمراھن کي اس جي سخت تپش به استغراق جي کيفیيت کان واپس نہ وٺي اچي سگھندي ھئي، جڏھن ماڻھو چاشت جي وقت مراقبو ختم ڪندا ھيا ته زمين پگھر سان آلي ٿي ويندي ھئي، سندن جي خانقاھ  رات جاڳڻ جو خاص اھتمام ھو ان جي لاءِ ھڪ شخص مقرر ھو جيڪو ، ماڻھن کي عبادت جي لاءِ بيدار ڪندو ھيو. محمد زمان پھريا شريعت جي اتباع جو خاص طور تي خيال رکندا ھيا ا۽ مريدن کي تربيت ۾ به ھميشہ ان جي ڪوشش فرمائيندا ھيا ته شريعت جي حڪم تي ۽ سنت نبوي تي پورو پورو عمل ڪيو وڃي.

## وفات
63 سالن جي عمر ۾ 4 ذوالقعد 1188ھ  بمطابق 1775ع تي چاشت جي وقت واصل بحق ٿيا، مزار شريف لواري ۾ آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:صوفي شاعر
رضي الدين صديقي

پيدائش: 1908ع

پاڪستاني تعليمي ماھر . رياضيدان ، سائنس دان ، عثمانيہ ، ڪيمبرج ، گوٽنجن ، لائپزگ ۽ پرس جي يونيورسٽين ۾ تعليم حاصل ڪئي. 1931ع کان 1950ع تائين عثمانيہ يونيورسٽي ۾ پروفيسر رياضي، ڊائريڪٽر آف ريسرچ ۽ وائس چانسلر رھيو. 1950ع ۾ پشاور يونيورسٽي ۽ 1959ع ۾ سنڌ يونيورسٽي جو وائس چانسلر مقرر ٿيو. 1961ع کان 1973ع تائين پاڪستاني اڪيڊمي آف سائنسز جو صدر ۽ 1965ع کان 1973ع تائين اسلام آباد يونيورسٽي جو وائس چانسلر رھيو. بعد ۾ صدر جي سيڪريٽريٽ جر سائنسي ۽ تڪنيڪي تحقيقاتي شعبي جو جائنٽ سيڪرٽري انچارج مقرر ٿيو. طالب علمي جي زماني ۾ ئي دنيا جي سائنسي حلقن ۾ متعارف ٿي ويو ھو. انگلستان ۽ بعد ۾ جرمني ۽ فرانس ۾ ايٽمي توانائي ۽ اضافت جي نظريي تي تحقيقاتي ڪم ڪيو ۽ اضافت جي نظريي تي مقالو لکي ڪري پي ايچ ڊي جي ڊگري ورتي. رياضي ۽ سائنس کان علاوہ ادب سان بہ دلچسپي رکن ٿا.

زمرو:1908ع جون پيدائشون
زمرو:1998ع جون فوتگيون
زمرو:1998ع جون وفاتون
زمرو:برنامج نوياتي اسلحو پاڪستان
زمرو:پاڪستاني تعليم جا ماھر
زمرو:پاڪستاني سائنسدان
زمرو:پاڪستاني عالم
زمرو:پاڪستاني محقق
زمرو:پاڪستاني طبيعيات دان
زمرو:تعليم جا ماھر
زمرو:حيدرآباد، ڀارت جا ماڻھو
زمرو:رياضي دان
زمرو:ستارۂ امتياز
زمرو:فاضل جامعہ عثمانيہ
زمرو:قائد اعظم يونيورسٽي فيڪلٽي
زمرو:منصوبو-706
زمرو:مھاجر ماڻھو
زمرو:نشان امتياز
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪيمبرج يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:ھلال امتياز
محمود ھارون

**محمود هارون**(1920ع-6 نومبر 2008ع) ڪراچي جو سياستدان، ڊان ميڊيا گروپ جو صحافي، ۽ ٻہ ڀيرا سنڌ صوبي جو گورنر رهيو. ھن گھرو وزير پاڪستان ۽ وزير دفاع جو عهدو بہ سنڀاليو. ھو حاجي سر عبدالله هارون جو وچون پٽ ھيو جڏھن تہ ھن جو وڏو ڀاءُ يوسف هارون تحريڪ پاڪستان جو سرگرم ڪارڪن ھو.

زمرو:پاڪستاني شيعا
زمرو:گجراتي نسل جون پاڪستاني شخصيتون
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:ڪراچي جا ميئر
زمرو:مھاجر شخصيتون
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1920ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع جون وفاتون
زمرو:سنڌ جا گورنر
زمرو:پاڪستاني جي دفاع جا وزير
زمرو:پاڪستان جا گھرو وزير
زمرو:ھارون خاندان
زمرو:ميمڻ ماڻهو
سند بن علي

**سند بن علي**، اسلامي دنيا جي عظيم سائنسدانن مان ھڪ ھو. پاڻ رياضي دان، انجنيئر، ماھر علم فلڪيات ۽ مترجم گذريا آھن.

## ابتدائي احوال
سندن جي پيدائش منصوره سنڌ ۾ ٿي. پاڻ ھڪ سنڌي مسلمان ھيا ۽ سندن جو والد علي موسي ھڪ نئون مسلمان ھيو. ابتدائي تعليم منصوره مان حاصل ڪيائين. بعد ميں اعليٰ تعليم جي حاصلات جي لاءِ بغداد ويا.

## سائنسي ڪارنامو
سندن جو عظيم ڪارنامو زيج السند و الھند آھي. زج السنڌ پهرين جدول هئي، جيڪا مسلم دنيا ۾ متعارف ڪرائي وئي هئي. هن رياضي دان هئڻ ڪري الخوارزمي ۽ يعقوب ابن طارق سان گڏ ڪم ڪيو ۽ ڌرتي ۽ فلڪياتي جسمن جو قطر معلوم ڪيو. هن الخوارزميءَ جي ڪتاب ’ڪتاب الجبرو المقابل‘ تي به ڪافي سٺو تبصرو لکيو. عربي انگن ۾ ڏهائي به سنڌ ابن علي متعارف ڪرائي. ابن ابي اسيبه مطابق بنو موسيٰ وارن هن سان حسد جي ڪري هن کي عباسي خليفي متوڪل کان ڪافي پري رکيو ۽ هن جي ڪم تي تنقيد ڪندا هئا. جعفر ابن موسى ابن شاڪر ۽ احمد ابن موسى ابن شاڪر ٻنهي هڪ وڏي ڪينال جي کوٽائيءَ جو ڪم هن جي بدران الفرغانيءَ کي ڏنو ۽ الفرغاني ان ڪم ۾ ڪافي ٽيڪنيڪي غلطيون ڪيون ۽ پاڻي الجعفريه علائقي تائين نه پهچي سگهيو. ان غلطيءَ جي خبر جڏهن خليفي متوڪل کي پئي ته هو موسى ڀائرن تي ڪافي ناراض ٿيو پر سنڌ ابن علي انهن غلطين کي صحيح ڪري کين سزا کان بچايو.

## وفات
سندن جي وفات سنہ 864ع ۾ بغداد ۾ ٿي.

## حوالا

زمرو:نائين صديءَ جا مترجم
زمرو:نائين صديءَ جون ايشيائي شخصيتون
زمرو:پاڪستان ۾ اسلام جي تاريخ
زمرو:سنڌي شخصيتون
ڊکڻ (شھر)

**ڊکڻ شھر** شڪارپور ضلعي جي تعلقي ڳڙھي ياسين جو ھڪ شھر آھي. ھي سنڌ جو قديم شھر آھي، جو ڊکڻ يوسي ھيڊ ڪوارٽر آھي. ھي شھر 22O49`00`` ڊگريون اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 68O24`00`` ڊگريون اوڀر ويڪرائي ڦاڪ تي موجو د آھي. تاريخي ماڳ بوھي قبا ۽ ٿرڙيءَ جو دڙو پڻ ھن شھر ۾ آھن. 

## تاريخ

ھي شھر ھڪ نامور زميندار **عبدالرحيم خان ڊکڻ** ڪلھوڙا دور ۾ 1789ع ڌاري سرڪار کان ڏھن ھزارن ۾ خريد ڪري پنھنجي نالي پويان آباد ڪيو. عام روايتن موجب ھن شھر جو بنياد اڃا اڳ جو آھي، ڇاڪاڻ تہ ڊکڻ شھر جي ڪجهہ مفاصلي تي موجود ھڪ تاريخي ماڳ بوھيءَ جا قبا ٿھيمن جي سردارن مٿان 1781ع ۾ سندن گهر وارن ٺھرايا ھئا، جيڪي ٽي قبا ھڪ صاحب خان ٿھيم جو ٻيو دلاور خان ٿھيم جو ۽ ٽيون جلال خان ٿھيم جو مقبرو آھي، جڏھن تہ چوٿون ننڍو مقبرو جعفر شاھ جو آھي، جنھن مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو تہ ھن شھر تي ڪلھوڙن جي حڪومتي دور ۾ بہ تاريخي حيثيت حاصل ھئي. ھيءُ شھر واڍڪي ڌنڌي سبب ڏيھان ڏيھ مشھور ھو. ھن شھر جو ذڪر ڪندي محقق پير علي محمد راشدي پنھنجي ڪتاب ’اھي ڏينھن اھي شينھن‘ ۾ لکي ٿو تہ:

::”ڳڙھي ياسين تعلقي جا ڊکڻ، ذات جا ڊکڻ ھئا، پر ڏات وگهي نہ پاڻ کي، پر ڊکڻ اکر کي بہ باعث عزت بڻائي ڇڏيائون. رتيديري کان ڳڙھي ياسين ويندي رستي تي ٻہ شھر اچن ٿا. بڊو ۽ عبدالرحيم ڊکڻ جو ڳوٺ. اھي ٻئي ڳوٺ مردم خيز ثابت ٿيا.“

ھن شھر ۾ جنڊيءَ جو ڪم، گهرن جو فرنيچر، دروازا، دريون، اڪر وغيرھ جو ڪم ٿيندو ھو، جيڪو ڏيھان ڏيھ مشھور ھو. ھتان جا ڊکڻ پنھنجي مھارت ۾ ايترو تہ مشھور ٿيا، جو ڏيھان ڏيھ سندن ناموسي ۽ ناماچاري ھلندي ھئي ۽ گهر ۾ ڪتب ايندڙ در، دريون ۽ ٻيو سامان ھن شھر مان گهرايو ويندو ھو.

## حال

ھيءُ شھر ھاڻ پنھنجو ماضيءَ وارو اھو اوج وڃائي ويٺو آھي. ھن وقت ھن شھر ۾ ڊکاڻڪو ڪم نالي ماتر وڃي بچيو آھي. ھن شھر ۾ ھاڻي واپار/ صنعت جو ذريعو ’سيلر‘ وغيرہ آھن. ھن شھر جا چانور ايڪسپورٽ ٿي پنجاب توڙي ملڪ کان ٻاھر تائين وڃن ٿا. 

ڊکڻ يوسي ۾ ڪيترائي ڳوٺ آھن، جن ۾ علي خان، واصل، ٿرڙي، جوابپور چانڊيو، دڙو چانڊيو، ايوب خان چانڊيو، تنيا ڳوٺ، کٽي ڳوٺ، خان ڪلھوڙو، ھوتاڻي، لاشارين جو ڳوٺ. ڇتو منگي، لونگاڻي، پير چنڊام، ابن اوڍو، وڳڻ ڳوٺ وغيرہ قابلِ ذڪر آھن. ھن شھر جي حد ۾ ٿرڙي جو دڙو، بوھيءَ جا قبا، شھيد پير چنڊام جو مقبرو، حاجن شاھ جو مقبرو، ملوڪ شاھ پير قابلِ ذڪر آھن.

ھن شھر ۾ ڊکڻ، سومرا، سولنگي، سيد، ابڙا، ميمڻ، لاشاري، ڏاھاڻي، چانڊيا، کٽي، ڪنڀر، منگي ۽ ٻين ذاتين جا قبيلا رھن ٿا. ھيءُ شھر ھاڻ قبيلائي نظام جي ڪري پنھنجو اوج وڃائي چڪو آھي.

## شخصيتون

ھن شھر ۾ ڪيتريون ئي پنھنجي وقت جون نامور شخصيتون ٿي گذريون آھن، جن ۾ وڏيرو عبدالرحيم خان ڊکڻ، محمد عثمان عيساڻي، غلام مصطفيٰ عيساڻي (ڊپٽي ڪليڪٽر)، غلام صديق خان (ڊپٽي ڪليڪٽر)، خانبھادر شاھنواز خان ڊکڻ، غلام قادر ڊکڻ، محمد پناھ ڊکڻ قابلِ ذڪر آھن، جن جو ذڪر نامور محقق پير علي محمد راشدي پنھنجي ڪتاب ’اھي ڏينھن اھي شينھن‘ جي پھرين جلد ۾ پڻ ڪيو آھي.

ڊکڻ شھر جي نامور شخصيتن ۾ محقق دين محمد وفائي، عالم مولوي عبدالله چانڊيو، سرڪش سنڌي، زخمي چانڊيو، مولوي عبدالحميد چانديو، سبحان شاھ، نادر خان ڊکڻ، اشرف پير چنڊامي، امتياز علي سولنگي، مشتاق بخاري، رتل فقير، خالد چانڊيو، نامور صوفي راڳي امام الدين ڊکڻ، لياقت معرفاڻي قابلِ ذڪر آھن. ھن شھر جي سرگرم تنظيمن ۾ سنڌي ادبي سنگت، بزم نثار، بزمِ سنگت، شھري اتحاد، سچوا، گسٽا ۽ ٻيون ڪيتريون ئي سياسي توڙي مذھبي تنظيمون قابلِ ذڪر آھن. ڊکڻ شھر مان ’ھٻڪار‘ ۽ ’نئون چنڊ‘ نالي ٻہ رسالا ڪيترو وقت جاري رھيا، جن جو ايڊيٽر مشتاق بخاري ھو. ان کانسواءِ ’زخمي پبليڪيشن‘ ڊکڻ ۽ ’آجيان پبليڪيشن‘ ڊکڻ قابلِ ذڪر آھن.

## حوالا

زمرو:شڪارپور ضلعو
صدر الدين ھاشواڻي

**صدرالدين هاشواڻي** 1960ع ۾ قائم ٿيل هاشو گروپ جو سربراه آھي. اڄ هاشو گروپ جي سڄي پاڪستان ۾ مختلف طرح جا ڪيترائي صنعتي گروپ آھن جيڪي سفر ۽ سياحت، جائداد، دوا سازي، انفورميشن ٽيڪنولوجي ۽ تيل ۽ گيس سان لاڳاپيل سرگرمين ۾ مصروف آھن. هاشو گروپ سڄي پاڪستان ۾ ميريٽ ھوٽل ۽ پرل ڪانٽي نينٽل هوٽلز جا مالڪ آھن.

## آتم ڪھاڻي
صدرالدين هاشواڻي جي پنھنڪي ڪتاب **سچائي ڪا سفر** ۾ ھن پنھنجي زندگي جي نشيب ۽ فراز جو ذڪر ڪرندي پاڪستان جي ڪرپٽ ليڊرن جو ذڪر ڪيو آهي. روزنامه جنگ ڪراچي 8 نومبر 2014 جي خبر ڪي مطابق ھو ٻڌائن ٿا تہ:
* فوج جو ساٿ ڏيڻ جي ڳري قيمت ادا ڪئي آهي.
* ڀُٽَي صنتڪارن ک سرمائيہ ڪاري جي تحفظ جو يقين ڏياريو پر اڳلي صبح بينڪن قوميائيو ويو.
* ضياء دور ۾ مون کي ڏاڍو بليڪ ميل ڪيو ويو.
* جوڻيجي جعلي ڪاغذن تي ڪار درآمد ڪرائي.
* بينظير دور ۾ ڪرپشن جا ڪيترائي اسڪينڊل سامھون آيا.
* مون کي 250 ميگا واٽ جو پاور پلانٽ لڳائڻ جي اجازت نہ ملي.
* نوازشريف جي ٻين دور ۾ منھنجو نالو اي سي ايل ۾ وڌو ويو ۽ منھنجي فون ٽيپ ٿي.
* مشرف ذاتي خواهشن ۾ گھريل انسان ھو.
* شوڪت عزيز ڪيپيٽل مارڪيٽ ۾ دلچسپي رکندو ھيو.
* منھنجي هوٽل ۾ ڌماڪو ٿيو تہ مون کي چيو ويو تہ ما بيان ڏيان تہ حملي جو هدف صدر زرداري ھيو.

## حوالا

## پڻ ڏسو
* صدرالدين آغا خان

## خارجي ڳنڍڻا
* ميريٽ هوٽل هي مالڪ صدرالدين هاشواڻي جي آصف زرداري ۽ نوازشريف متعلق انڪشاف
* بي بي سي 27 آگٽ 2009ع
* هاشو گروپ - ويب سائٽ 
* ميرٽ هوٽل پاڪستان - ويب سائٽ 
* پرل ڪانٽي نينٽل هوٽل پاڪستان - ويب سائٽ 

زمرو:1940ع جون پيدائشون
زمرو:اسلام آباد جا ماڻھو
زمرو:پاڪستاني ارب پتي
زمرو:پاڪستاني اسماعيلي فرد
زمرو:پاڪستاني صنعتڪار
زمرو:پاڪستاني ڪاروباري ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:گجرات (ڀارت) جا ماڻھو
زمرو:گجراتي ماڻھو
زمرو:گجراتي نسل جا پاڪستاني ماڻھو
زمرو:مھاجر ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا ڪاروباري ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
ابوالخير ڪشفي

**ڊاڪٽر ابوالخير ڪشفي** (پيدائش: 12 مارچ، 1932ع - وفات: 15 مئي، 2008ع) پاڪستان سان تعلق رکندڙ اردو نقاد، محقق، ماهر تعليم ۽ ڪراچي يونيورسٽي جو اڳوڻو *اردو شعبي جو چيئرمين* ھيو.

## زندگي جو حوال
ڊاڪٽر ابوالخير ڪشفي 12 مارچ، 1932ع تي ڪانپور، برطانوي هندستان ۾ پيدا ٿيا. سندن جو ڏاڏو سيد شاه محمد اڪبر عربي، فارسي ۽ اردو ٻوليءَ جو مشهور عالم ھيا. سندس والد سيد ابو محمد ثاقب ڪانپوري پنھنجي زماني جي نامور شاعرن ۾ شمار ٿيندو ھيو. 1947ع ۾ پاڻ انٽرميڊيٽ جو امتحان پاس ڪيائين ۽ پوءِ ڪراچي اچي ويا جتي 1952ع ۾ پاڻ ڪراچي يونيورسٽي مان ايم اي جو امتحان پاس ڪيائون. ايم اي ڪرڻ کان بعد  پاڻ تدريس کي پنھنجي معاش جو ذريعو بڻايو. پهريان ھو اسلاميه ڪالج ۾ ۽ پوءِ ڪراچي يونيورسٽي جي شعبي اردو سان لاڳاپجي ويا. ٽن سالن تائين پاڻ ھڪ جاپاني يونيورسٽي ۾ بہ اردو جي تدريس ڪئي.

## ادبي خدمتون
سيدابوالخير ڪشفي *اردو شاعري ڪا سياسي و تاريخي پس منظر* جي موضوع تي *[[پي ايڇ ڊي]]* ڪئي ھئي جيڪا ڪتابي شڪل ۾ شايع ٿي چڪي آھي. سندن جي ٻين ڪتابن ۾ *هماري عهد ڪي ادب اور اديب*، *جديد اردو ادب ڪي دو تنقيدي جائزي*، *هماري ادبي اور لساني مسائل* ۽ خاڪوں ڪا مجموعه *يه لوگ ڀي غضب ٿي* شامل آھن.

## وفات
ڊاڪٽر ابوالخير ڪشفي 15 مئي، 2008ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪري ويو ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي قبرستان ۾ مدفون ٿيو.

## حوالا

زمرو:لسانيات جا پاڪستاني ماھر
زمرو:پاڪستاني ادبي نقاد
زمرو:ڪراچي جا مصنف
زمرو:اردو محقق
زمرو:1932ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون
زمرو:مھاجر شخصيتون
زمرو:پاڪستاني محقق
زمرو:اردو ادبي نقاد
زمرو:اردو تنقيد نگار
زمرو:ڪراچي يونيورسٽيءَ جون شخصيتون
زمرو:اردو عالم
زمرو:تعليم جا پاڪستاني ماھر
زمرو:پاڪستاني لغت نگار
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
فرمان فتح پوري

**ڊاڪٽر فرمان فتح پوري** پاڪستان سان تعلق رکندڙ مصنف، محقق، ماهرِ لسانيات، نقاد، معلم ۽ مدير ھو.

## زندگي جو حوال
ڊاڪٽر فرمان فتح پوري جو حقيقي نالو سيد دلدار علي ھو. ھن جي پيدائش 26 جنوري 1926ع تي ڀارت جي رياست اترپرديش ۾ فتح پور ۾ ٿي.

### تعليم
فرمان فتح پور مان ميٽرڪ پاس ڪئي. ان کان بعد هن 1948ع ۾ الله آباد مان انٽر مڪمل ڪئي. 1950ع ۾ آگره يونيورسٽي مان گريجويشن ڪئي ھئي.

### پاڪستان اچڻ
1950ع ۾ فرمان فتح پوري هجرت ڪري ڪراچي پاڪستان اچي ويو. هن ڪراچي يونيورسٽي مان ايم اي، ايل ايل بي ۽ بي ٽي ڪيا ۽ پوءِ 1965ع ۾ پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي.

## ملازمت
### ڪراچي يونيورسٽي سان لاڳاپو
فرمان فتح پوري ڪراچي يونيورسٽي جي اردو شعبي سام لاڳاپيل رهيا ۽ اردو شعبي جي صدر طور ريٽائر ٿيا.

### اردو ڊڪشنري بورڊ
1985ع ۾ فرمان فتح پوري اردو ڊڪشنري بورڊ جو مدير اعلي ۽ سيڪريٽري مقرر ٿيو. ھن ڪي خدمتن جي وجھہ سان ان ئي سال پاڪستان حڪومت کيس ستاره امتياز سان نوازيو.

### سنڌ حڪومت جي سول سروس بورڊ جو رڪن
ڊاڪٽر فرمان فتح پوري 1996ع ۾ سنڌ حڪومت جي سول سروس بورڊ جو رڪن بڻيو.

## ادبي خدمتون
## جريده نگار
فرمان ادبي جريدي نگار جو مدير بہ رهيو جنھن جو باني نياز فتح پوري ھيو.

## تصنيفون
فرمان فتح پوري 60 کان وڌيڪ ڪتابن جي مصنف ھيو. ڪجهه معروف تصنيفون ھن طرح آھن:
* اردو ربائي 
* تدريس اردو
* اردو ڪي مضمون داستان
* تحقيق و تنقيد
* نيا اور پرانا ادب
* قمر زماني بيگم
* زبان اور اردو زبان
* اردو ڪي نعتيه شاعري
*اقبال سب ڪي ليي
* نياز فتح پوري ديده شنيده
*عورت اور فنون لطيفه 

## وفات
فرمان فتح پوري جي وفات 3 آگسٽ 2013ع تي ڪراچي ۾ ٿي. سندس جي پوئنيرن ۾ گھرواري، چار ڇوڪريون ۽ ٻہ ڇوڪرا آھن.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني عالم
زمرو:پاڪستاني ادبي نقاد
زمرو:ستارۂ امتياز
زمرو:اردو غير افسانه نگار
زمرو:ڪراچي جا ليکڪ
زمرو:اردو محقق
زمرو:پاڪستاني محقق
زمرو:اردو تنقيد نگار
زمرو:1926ع جون پيدائشون
زمرو:2013ع جون وفاتون
زمرو:مھاجر شخصيتون
زمرو:لسانيات جا پاڪستاني ماھر
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:اردو عالم
زمرو:ڪراچي يونيورسٽيءَ جون شخصيتون
زمرو:اردو مفڪر
زمرو:اردو مضمون نگار
زمرو:اردو ادبي ناقد
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
مصطفيٰ قريشي

**مصطفيٰ قريشي** (Mustafa Qureshi) حيدرآباد، سنڌ سان تعلق رکندڙ فلم، ريڊيو ۽ ٽيليويزن جو مايہ ناز اداڪار آھي.

زمرو:1938ع جون پيدائشون
زمرو:1940ع جو پيدائشون
زمرو:بقيد حيات شخصيتون
زمرو:پاڪستاني مرد فلمي اداڪار
زمرو:پاڪستاني مرد ٽيليويزن اداڪار
زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون
زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪار
زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي حاصل ڪندڙ
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جو شخصيتون
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي سئنيما ۾ مرد اداڪار
ربيب علي

جڏهن سندس ماءُ اسماءِ بنت عميس حضرت ابوبڪر صديق کان پوءِ حضرت علي المرتضا سان نڪاح ڪيو ته محمد بن ابوبڪر سندس ربيب (اهو اولاد جيڪو پهريئن مڙس مان هجي ۽ ٻئي مڙس جي تربيت هيٺ هجي يا پهرين زال مان هجي ۽ ٻئي زال جي هنج ۾ پلجي رهيو هجي. ان کي ربيب يا ربيته چيو وڃي ٿو) ٿي ويو. اهو يحيا بن علي ۽ عبدالله بن جعفر جو اخيافي ڀاءُ هو، اهو وڏو ئي عبادت گذار ۽ صاحب فضل ۽ علم وارو هو ان ڪري امير المومنين کي وڻندو هو.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:تاريخ اسلام
اڳرائي روڪ طاقت

اڳرائي روڪ طاقت يا جوابي حملي جي صلاحيت يا ديترنس (Deterrence) فرانسيسي ٻوليءَ جي هن اصطلاح جو مطلب ڪنهن ملڪ جو ايترو طاقتور ٿيڻ آهي، جو اُهو ڪنهن ٻئي ملڪ کي مٿانئس ٿيندڙ امڪاني حملي کي طاقت جي زور تي روڪڻ جي صلاحيت رکندو هجي. آمريڪا ۽ سوويت يونين وچ ۾ ’ ٿڌي لڙائيءَ ‘َ واري دور ۾ ڪنهن به هڪ ڌر کي حاصل روايتي هٿيارن ۾ سرسيءَ جي خوف جو ٽوڙ ڳولڻ لاءِ ائٽمي هٿيار ٺاهي دشمن کي حملي کان روڪڻ جي سگهه کي ”ديٽرنس“ قرار ڏنو ويو. ٻين لفظن ۾ چئجي ته لڙائي ڪرڻ کانسواءِ ڪو به ملڪ پنهنجي امڪاني جوابي حملي جي صلاحيت يا طاقت ان سطح تائين آڻي، جو دشمن سندس فوجي سگهه کان ڊڄندي سندس خلاف اڳرائي ڪرڻ کان پري رهي، ڇاڪاڻ جو دشمن کي جوابي ڪارروائيءَ جو خوف اهڙي اڳرائيءَ کان پري رکندو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
سھراب فقير

سنڌ جو معروف صوفي گلوڪار. سندن پورو نالو **فقير سھراب منڱهار** ھو. ھو 1934ع ميں خيرپور ميرس ۾ پيدا ٿيا. پاڻ اٺن ورھن جي عمر کان صوفين جو ڪلام ڳائڻ شروع ڪيو ھئائون ۽ سڄي زندگي اھو ئي ڪم ڪيو جيڪو سندس پيٽ گذر تہ ھيو ئي پر محبوب مشغلہ بہ ھو. ھي فن کين ورثي ۾ مليو. سندن جو والد ھمل فقير پڻ پنھنجي وقت جو وڏو گائڪ ھيو ۽ ٺري مير واھ ۾ مدفون بزرگ شاعر خوش خير محمد ھيسباڻي جو مريد ھو. ڪجهه پٽ کي ھن تربيت ڏني تہ ڪجهه پٽ جو شوق جنھن سھراب خاصخيليءَ کي سھراب فقير بڻائي ڇڏيو. سائين سچل سرمست جو ڪلام خصوصاً گڏ ڳائڻ جو ملڪو حاصل ڪيو. ٻاھرين ملڪن ۾ پڻ پنھنجي فن جو مظاھرو ڪيائون ۽ برطانيہ ، ڀارت، ناروي، سعودي عرب ۽ ٻين ڪيترن ئي ملڪن ۾ وڃي ڪري پاڻ ٻڌندڙن کان داد وصول ڪيائون. ھو سائين سچل کان علاوه حضرت شاھ عبداللطيف ڀٽائي، حضرت سلطان باھو، سائين بلي شاھ ۽ ٻين شاعرن جو ڪلام بہ ڳايائون. 23 آڪٽوبر 2009ع تي ڪراچي جي ھڪ اسپتال ۾ وفات ڪري ويا.

زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:1936ع جون پيدائشون
زمرو:2009ع جون فوتگيون
زمرو:2009ع جون وفاتون
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:صوفي راڳي
زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:ويھين صديءَ جا راڳي
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:سنڌي راڳي
راڻا ڀڳوان داس

**راڻا ڀڳوان داس** 20 ڊسمبر 1942ع تي نصير آباد، قمبر شھداد ڪوٽ ضلعي، سنڌ ۾ هندو گھراڻي ۾ پيدا ٿيو. ھو عدالت عظمي پاڪستان جو نگران منصف اعلي رهي چڪي آھي.

## تعليم
راڻا قانون سان گڏوگڏ اسلاميات ۾ ماسٽرز ڪئي.

## قانون جو پيشو ۽ عدليه
راڻا 1965ع ۾ بار ۾ شامل ٿيو. ڪجهه سالن جي پريڪٽس کان بعد 1967ع ۾ عدليه جو حصو بڻيو، ڪيترائي سال سيشن جج جي طور تي فرض انجام ڏنا ._____ع ۾ سنڌ هائيڪورٽ جو جج بڻيو ۽ 2000ع ۾ سپريم ڪورٽ جو جج مقرر ڪيو ويو. 9 مارچ 2007ع تي جسٽس افتخار چوهدري جي معزولي کانپوءِ جسٽس راڻا ڀڳوان داس کي پرويز مشرف قائم مقام چيف جسٽس مقرر ڪيو. ان دوران ڀڳوان داس پاڪستان ۾ موجود نه ھيو. راڻا ڀڳوان داس بہ انھن دادگسترن ۾ شامل ھو جن عبوري آئيني حڪم جي تحت حلف کڻڻ کان نابري واري. حلف نہ کڻڻ تي ٻين ججن وانگر کين بہ گھر ۾ نظر بند ڪيو وي. 2007ع ۾ برطرفي جي نوٽيفڪيشن ڪي رد ڪندي جسٽس راڻا ڀڳوان داس چيو ھو تہ تمام برطرف جج آئين جي بحالي سان گڏ ئي عهدن تي واپس اچي ويندا. جسٽس راڻا ڀڳوان داس 65 سالن جي عمر ۾ عهدي کان وظيفي حسن خدمت تان لٿا.نومبر 2009ع کان ڊسمبر 2012ع تائين جسٽس راڻا ڀڳوان داس فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن جو چيئرمين بہ رهيو. نومبر 2014ع ۾ جسٽس راڻا ڀگوان داس کي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جي لاءِ تمام سياسي جماعتن جي طرفان اعتماد جو اظهار ڪيو ويو پت راڻا ڀڳوان داس عهدو سنڀالڻ کان معذرت پيش ڪئي. جسٽس راڻا ڀڳوان داس اعلي عدليه ۾ هندو برادري سان تعلق رکندڙ پھريون جج ھو، ھو نھايت سٺي شهرت جو مالڪ ھو ۽ پنھنجي پوري خدمت جي دوران هميشه غير تقراري ثابت ٿيو.

## وفات
راڻا ڀگوان داس جي وفات 23 فيبروري 2015ع تي ٿي.

## پڻ ڏسو
* منصف اعظم پاڪستان
* عدالت عظمي پاڪستان

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* Movement for Rule of Law - جسٽس راڻا ڀگوان داس
* *[http://cjiftikharmuhammadchaudhry.blogspot.com منصف اعظم افتخار محمد چودري جو بلاگ]*
* جسٽس ڀڳوان داس' keynote address at the 24th Annual SANA Convention in Dallas, Texas

زمرو:1942ع جون پيدائشون
زمرو:2015ع جو وفاتون
زمرو:پاڪستان جا منصف اعظم
زمرو:پاڪستاني قاضي
زمرو:پاڪستاني منصف
زمرو:پاڪستاني وڪيل
زمرو:پاڪستاني هندو
زمرو:پاڪستاني هندو شخصيتون
زمرو:چيف جسٽس عدالت عظمٰي پاڪستان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ڪراچيءَ جا وڪيل
شعبان

**شعبان** اسلامي ڪيلينڊر جو اٺون مهينو آهي. ان تي اھو نالو اسلام جي آمد کان اڳ جو ڏنل آھي. نالي جو پسمنظر رجب جي تحريم واري مھيني کان پوءِ، جنھن ۾ جنگ منع ٿيل سمجھي ويندي ھئي، عرب ھن مھيني ۾ پاڻي جي تلاش ۾ يا جنگ يا لڙائي لاء ڦھلجي ويندا ھئا. شعبان جي معني آهي علحدگي يعني گھرن کان ماڻھن جو الڳ ٿيڻ يا گھرن کان ٻاھر نڪرڻ. ان کي شعبان المعظم بہ چيو ويندو آھي. ھن کي حضرت محمد صلي الله عيله وآله وسلم سان منسوب ڪيو ويندو آهي. ھي ھڪ متبرڪ مهينو آهي ۽ ان ۾ مسلمان نفلي روزا رکندا آهن. شعبان جي مهيني ۾ گھڻي کان گھڻا روزا رکڻ مستحب آهن، حديث ۾ بيان ڪيو ويو آهي تہ نبي صلي الله عليه و آله و سلم سڄي شعبان جا روزا رکندا ھيا:

ام سلمه بيان ڪري ٿي تہ:

.

مسند احمد حديث نمبر (26022) سنن ابو داؤد حديث نمبر ( 2336 ) سنن ابن ماجه حديث نمبر ( 1648).

۽ ابوداؤد جا الفاظ ڪجهه ھن طرح آھن:

تنھن ڪري ھن حديث جي ظاهر مان اھو ئي معلوم ٿي ٿو تہ نبي صلي الله عليه و آله و سلم پورو شعبان روزا رکندا ھيا.

پر حديثن ۾ اھو بہ وارد آهي تہ پاڻ صلي الله عليه وسلم شعبان جي اڪثر ڏينھن جا روزا رکندا ھيا.

ام سلمه بيان ڪري ٿي تہ مان عائشه کان نبي صلي الله عليه و آله و سلم جي روزن جي باري ۾ دريافت ڪيو تہ ھو چوڻ لڳي:

 .

عالم ڪريم انھن ٻنھي حديثن کي جمع ڪرڻ ۾ اختلاف ڪن ٿا:

ڪجهه عالم ڪريم تہ چون ٿا تہ ھي وقتن جي مختلف هجڻ جي ڪارڻ ھيو، تنھن ڪري ڪجهه سالن ۾ تہ نبي صلي الله عليه و آله و سلم سڄو شعبان ئي روزا رکندا ھيا، ۽ ڪجهه سالن ۾ شعبان جا اڪثر ڏينھن روزا رکندا ھيا.

ھن جي ٽين تاريخ تي امام حسين عليه السلام جي پيدائش ٿي ۽ 15 تاريخ ٿي اهلِ تشيع جي عقيدن جي مطابق امام مهدي عليه السلام جي پيدائش ٿي.

## واقعا
2ھ - 15 شعبان تي مسجد قبلتين ۾ ٻيپھري جي نماز جي دوران قبلو تبديل ڪرڻ جو حڪم آيو.

## وفات

* 1 شعبان 204ھ، محمد بن ادريس شافعي، 54 سال، شافعي مذهب جو باني (پ-150ھ).
* 1 شعبان 1233ھ، محمد راشد شاھ، 103 سال، قادريه راشديه سلسلي جو باني (پ.1117ھ).
* 2 شعبان 1380ھ، ابو الحسناتسيد محمد احمد قادري، 66 سال، صاحب تفسير الحسنات (پ.1314ھ).
* 3 شعبان 447ھ، ابو الفرح محمد يوسف طرطوسي، صوفي
* 15 شعبان 261ھ، بايزيد بسطامي، 101 سال، لقب غوث ۽ امام العارفين (پ.160ھ).
* 16 شعبان 1358ھ، سيد جماعت علي شاه لاثاني، 82 سال، پاڪستاني صوفي (پ.1276ھ).
* 19 شعبان 650ھ، حسن بن محمد صغاني حنفي لاهوري، 123 سال، محدث، مصنف مشارق الانوار النبويه (پ.577ھ).
* 19 شعبان 1344ھ، مفتي عبد الڪريم درس ازهري قادري، 67 سال، عالم و مصنف (پ.1277ھ).
* 26 شعبان 1071ھ، سيد محمد ڪالپوي ترمذي قادري، خانقاه محمديه ڪالپويه جو باني ۽ مصنف.
* 27 شعبان 1422ھ، غلام رسول رضوي، 100سال، شيخ الحديث،باني جامعه نظاميه رضويه لاهور و شارح بخاري شريف (پ.1323ھ).
* 28 شعبان 1367ھ، محمد علي مالڪي، 80 سال، مدرس حرم، امام النحو (پ.1287ھ).

## موڪلون ۽ ڏڻ

## حوالا

شعبان
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي تقويم
زمرو:اسلامي تقويم جا مھينا
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
محرم

**محرم** عربي ۾ المُحَرَّم اسلامي ڪيلينڊر جو پهريون مهينو آهي. ھن کي محرم الحرام بہ چوندا آھن. اسلام کان پھريان بہ مهيني کي انتهائي قابل احترام سمجھيو ويندو ھو. اسلام اھو احترام جاري رکيو. ھن مهيني ۾ جنگ و جدل ممنوع آهي. ان ئي حرمت جي ڪري ان کي محرم چوندا آھن. ھن مهيني نئين اسلامي سال جي شروعات ٿيندي آهي. اسلام کان اڳ ھن مھيني کي مُؤْتَمِر يا المُؤْتَمِر چوندا ھيا جنھن جي معني مجلس آھي.

## عاشورا

لفظ عاشورا جي عربي ۾ معني **ڏھون** آھي. ھن مھيني جي ڏھين تاريخ تي حصرت امام حسين رضه جي ڪربلا ۾ پنھنجي عزيزن ۽ قريبن سميت شھادت ٿي ھئي. ان جي ڪري اھو ڏھين وڏو اھم ھجڻ جي ڪري ان تاريخ کي عاشورا سڏيو ويندو آهي. ان ڏينھن مسلمان پوري دنيا ۾ ان واقعي جو سوڳ ڪندا آهن.

## ھن مهيني جا اهم واقعا
1ھ. پھرين محرم تي حضرت محمد صلي الله عليه وسلم مڪي کان مديني هجرت فرمائي ۽ اسلامي سال جو آغاز ٿيو.

7ھ - غزوه خيبر

7ھ - حضرت محمد صلي الله عليه وسلم حضرت صفيه رضي الله تعالي عنه کان نڪاح فرمايو.

### شهادتون
* 22ھ. پھرين محرم تي ٻين خليفي حضرت عمر فاروق شهيد ٿيو.
* 61ھ. 10 محرم تي جمعي جي ڏينھن حضرت امام حسين ابن علي ۽ ھن جي رفيقن جي شهادت (بروز عاشور)
* 25 محرم امام زين العابدين علي ابن حسين جي شهادت
* 27 محرم : صحابي رسول حضرت ميثم تمار جي شهادت
## محرم مھيني جي عظمت
### [http://ziaetaiba.com/ur/events/muharram-and-quran قرآن ڪريم جي روشني ۾]
يقين سان محرم الحرام جو مهينو عظمت وارو ۽ بابرڪت مهينو آھي، ھن ئي مھيني مبارڪ کان هجري قمري سال جي ابتداء ٿيندي آهي ۽ ھي ان حرمت وارن مهينن مان ھڪ آهي جن جي باري ۾ الله رب العزت جو فرمان آهي:

۽ ابوبڪر رضي الله تعاليٰ عنه بيان ڪن ٿا نبي ڪريم صلي الله عليه و آله وسلم فرمايو:  پڪ گھربل آھي

ھڪ ڀيري ڪنھن آ قا صلي الله عليه وآله وسلم کي عرض ڪيو تہ يارسو ل الله فرض نماز کان بعد ڪھڙي نماز افضل آهي ۽ رمضان جي فرض روزي کان بعد ڪنھن مهيني جا روزا افضل آھن، حضور صلي الله عليه وآله وسلم ارشاد فرمايو تہ 

## حوالا

محرم
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي تقويم
زمرو:اسلامي تقويم جا مھينا
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
زمرو:پاڪستاني ڏڻ
سج اڀريو

left|thumb|270px| سج اڀرڻ جو ھڪ منظر.

ھي سج لھڻ جو ضد آھي ۽ عام طور تي سج جي اڀرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي.
سج اڀرڻ، روزانو جو عمل آھي، جيڪو زمين جي محوري گردش جي ڪري پيش ايندو آھي.

## پڻ ڏسو
* ڏينھن
* سج لٿو

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* Rise/Set Calculator. Find sun position for any time/location.
* Sunrise and sunset calculator
* Customized Sunset, Sunrise Calculator calendar

زمرو:زميني مظاھرا
زمرو:علامتون
زمرو:ڏينھن جا حصا
ڏينھن جو وقت

thumb|ڏينھن جو وقت

زمین تي **ڏينھن جو وقت** اھا مدت آھي جڏھن ھتي قدرتي روشني ھوندي آھي جيڪا سڌي سنئين سج کان ايندي آھي.

## حوالا

زمرو:ڏينھن جا حصا
زمرو:فلڪيات ۾ وقت
زمرو:وقت
سج لٿو

thumb|left|350px|سج، فلڪياتي لھڻ کان ھڪ منٽ پھريان
ھي سج اڀري جو ضد آھي ۽ عام طور تي سج جي لھڻ وقت استعمال ٿيندو آھي.

سج لٿو، روزان جو عمل آھي، جيڪو زمين جي محوري گردش جي ڪارڻ پيش ايندو آھي.

thumb|مريخ تي سج لٿو

## پڻ ڏسو
* سج اڀريو

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* Accurate Sun Position Calculator - Sunrise/Sunset times worldwide 
* Sunsets on other planets (Wikimedia Commons gallery)
* Sunrise and sunset calculator
* http://www.spc.noaa.gov/publications/corfidi/sunset The colors of twilight and sunset

زمرو:زميني مظاھرا
زمرو:علامتون
زمرو:ڏينھن جا حصا
سانجھي

thumb|شام جو ڌنڌلڪو

**سانجھي** یا Dusk شام ۾ نماشام جو ڪارو ترين مرحلو آھي.

## تصويرون

Image:Dusk-A330.JPG|
Image:IbirapueraDusk.jpg|
Image:Hell on Earth, spectacular sunset in Joshua Tree, California.jpg|
Image:Deep blue sky in twilight with trees and garage.JPG|
فائل:Albi at dusk - 2014-02-22.jpg|


## حوالا

زمرو:زميني مظاھرا
زمرو:ڏينھن جا حصا
زمرو:رات
پرھ ڦٽي

**پرھ ڦٽي** صبح سوير سج جي اڇاڻ ظاھر ٿيڻ جو وقت کي چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:ڏينھن جا حصا
زمرو:زمين مظاھرا
زمرو:صبح
زھره جو پٽو

thumb|زھره جو پٽو

**زھره جو پٽو** (Venus's Girdle يا Belt of Venus) ھڪ فضائي مظاھرو آھي جنھن کي سج اڀرڻ ۽ سج لھڻ جي وقت ڏسي سگھبو آھي. سجي لٿي کان يڪدم پوءِ يا سج اڀري يڪم اڳ ھڪ گلابي چمڪ (يا مخالف شفق قوس) جي ھڪ پٽ افق جي مٿان لڳ ڀڳ 10 ° -20 ° تي ٿيندي آھي جنھن کي **زھره جو پٽو** چيو ويندو آھي.

## پڻ ڏسو
* نيرو ڪلاڪ
* سنھري ڪلاڪ

## حوالا

زمرو:زميني مظاھرا
زمرو:ڏينھن جا حصا
نيرو ڪلاڪ

thumb|نيرو ڪلاڪ

**نيرو ڪلاڪ** (Blue hour) شفق جي ھڪ مدت آھي جڏھن صبح ۽ شام سج افق کان گھڻي مفاصلي تي ھوندو آھي ۽ ان جي مانده بالواسطہ روشني غالب نيرو رنگ پھري ڇڏيندي آھي.

## پڻ ڏسو
* سنھري ڪلاڪ
* زھره جو پٽو

## حوالا

زمرو:زميني مظاھرا
زمرو:ڏينھن جا حصا
زمرو:رويت
زمرو:رات
سنهري ڪلاڪ (فوٽوگرافي)

thumb|سنھري ڪلاڪ

ڦوٽو گرافي ۾ **سنھري ڪلاڪ** (Golden hour) جنھن ڪيترائي ڀيرا **جادوئي ڪلاڪ** (magic hour) بہ چيو ويندو آھي، سج لٿي کان يڪدم پھريان يا سج اڀري کان يڪدم پوءِ جڏھن ڏينھن جي روشني ڌندلي سرخي مائل ٿي ويندي آھي.

## پڻ ڏسو
* نيرو ڪلاڪ
* زھره جو پٽو

## حوالا

زمرو:آبھوا جا نظر ايندڙ مظاھرا
زمرو:ڏينھن جا حصا
رنگن جي فھرست: پھريون حصو

thumb|رنگ
هيٺ ڏنل رنگن جي هڪ فهرست آهي. هيٺ ڏنل رنگن جا ڪيترائي نمونا ڊومين جي مخصوص اسڪيمن مان ورتا ويا آهن جهڙوڪ X11 يا HTML4. آر بي بي جي قيمتون ڏنيون ويون آهن هر سوئچ لاءِ ڇاڪاڻ ته اهڙا معيار بيان ڪيا ويا آهن sRGB رنگ جي جڳهه جي لحاظ کان. اهو ممڪن ناهي ته انهن مان ڪيترن ئي سويچن کي صحيح طور تي CMYK قدرن ۾ تبديل ڪيو وڃي ڇاڪاڻ ته ٻن جڳهن جي مختلف گامٽس جي ڪري، پر آپريٽنگ سسٽم ۽ تصويري ايڊيٽنگ سافٽ ويئر ۾ ٺاهيل رنگ مينيجمينٽ سسٽم اهڙيون تبديلين کي ممڪن حد تائين درست ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن.

**پڻ ڏسو** رنگن جي فھرست:ٻيون حصو، رنگن جي فھرست:ٽيون حصو

## رنگن جي فھرست (پھريون حصو)
ھي **رنگن جي فھرست:پھريون حصو** آھي.

|}

## رنگن جي فھرست (ٻيون حصو)
Colors in alphabetical order G–M

گينسبورو. گمبوگي. عام ويريڊين. ڳاڙهو ڳاڙهو. گلوڪوس. چمڪندڙ انگور. وڃ سبز. سون (ڌاتو). گولڊن (ويب) (گولڊن). گولڊ (Crayon). گولڊ فيوزن. گولڊن برائون. گولڊن پيلو. گولڊن لٺ. گوتم گرين. گرينائيٽ گرين. ناني سمٿ ايپل. گرين (ويب). گرين (X11 گرين). سائو. سائو (Crayola). سائو (ويب). سائو (Munsell). سائو (NCS). سائو (Pantone). سائو (Pigment). سائو- نيرو. سائي ليزرڊ. سائي سائي. گن ميٽل. هانسا پيلو. هارليڪين. سون جو فصل. گرمي جي لهر.

هلڪو سائو. هلڪو نارنگي. هلڪو پيري ونڪل. هلڪو گلابي. هلڪو سالمون. هلڪو سمنڊ سائو. هلڪو آسماني نيرو. هلڪو سليٽ گرين. هلڪو اسٽيل نيرو. هلڪو پيلو. ليلاڪ. ليڪ جي روشني. ليم (رنگ ويل). ليم (ويب) (X11 گرين). ليم سائو. لنڪن گرين. لينن. شعر. ليزران جامني. ننڍو ڇوڪرو نيرو. جگر. جگر (ڪتا). جگر (عضو). جگر جي ڇت. لذت. ميڪروني ۽ پنير. ماڊرن ڍنڍ. ميگنٽا. Magenta (Crayola). Magenta (ڊائي). Magenta (Pantone). Magenta (عمل). ميجنٽا هيز. جادوئي مٽي. ميگنوليا. مهوگني. مڪئي. مڪئي (Crayola). ميجرل بليو. مالاڪائٽ. مانيٽي. منڊارين. مڱڻو. مڱڻو ٽانگو. منٿس. ماردي گراس. ميري گولڊ. مارون (Crayola). مارون (ويب). مارون (X11). مائو. مايو ٽوپي. ماٺو. وڌ ۾ وڌ نيرو. وڌ ۾ وڌ نيرو سائو. وڌ ۾ وڌ نيرو جامني. وڌ ۾ وڌ سائو. وڌ ۾ وڌ سائو پيلو. وڌ ۾ وڌ جامني. وڌ ۾ وڌ ڳاڙهو. وڌ ۾ وڌ ڳاڙهو جامني. وڌ ۾ وڌ زرد. وڌ ۾ وڌ پيلو ڳاڙهو. مئي گرين. مايا بليو. وچولي Aquamarine. وچولي نيرو. وچولي مٺائي ايپل. ڳاڙهو. وچولي ڪارمين. وچولي شيمپين. وچولي آرڪيڊ. وچولي واڱڻائي. وچولي سمنڊ سائو. وچولي سليٽ نيرو. وچولي بهار سائو. وچولي فيروزي. وچولي واڱڻائي- ڳاڙهي. مٺي زردشت. هلڪو پيلو. خربوز. ڌاتو سون. ڌاتو سمنڊ. ڌاتو سنبرسٽ. ميڪسيڪو گلابي. وچولي نيرو. وچولي نيري سائي. وچولي نيرو جامني. وچولي گرين. وچولي سائو. وچولي سائو پيلو. وچو جامو. وچون ڳاڙهو. وچون ڳاڙهو جامني. وچولي پيلو. وچولي پيلو ڳاڙهو. اڌ رات. اڌ رات جو نيرو. اڌ رات جو سائو (ايگل گرين). ميڪادو پيلو. ممي گلابي. منڊارو. منگ. مينيو پيلو. مينهن. مٽي ڪريم. مٽي سائو. مٺي ماس. مٺي گلاب. بيج موڊ. مونا ليزا. صبح جو نيرو. ڪرائون.

|}

## حوالا

زمرو:رنگ
زمرو:بصريات
زمرو:ڪمپيوٽر
زمرو:بصري فنون
زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون
مداخلت

**مداخلت**، وچ ۾ پوڻ يا انٽروينشن (Intervention) مان مراد ڪنهن به ملڪ جي سالميت ۽ اعليٰ حاڪميت واري حق جي لتاڙ ڪرڻ کي سندس معاملن ۾ ’وچ ۾ پوڻ‘ جي عمل چئجي ٿو. اها مداخلت سڌي ۽ اڻ سڌي طرح ٿيندي آهي. پهرئين قسم مطابق، هڪ ملڪ پنهنجون فوجون ٻئي ملڪن ۾ لاهيندو آهي. ان جو واضح مثال آمريڪا جي ويٽنام ۽ سوويت فوجن جي افغانستان ۾ مداخلت آهي. ٻئي قسم جي مُداخلت تحت طاقتور ملڪ پنهنجين اقتصادي نيتين ذريعي ڪمزور ملڪ جي سياسي ۽ اقتصادي ماحول تي اثرانداز ٿئي ٿو. پهرئين قسم جي مداخلت سان خطي ۾ ”طاقت جي توازن“ ۾ هڪجهڙائي نٿي رهي. هن اصطلاح جو ٻيو مطلب هاڪاري به ٿيندو آهي. جنهن مطابق ڪنهن علائقي ۾ انساني حقن جي لتاڙ عروج تي هُجي، يا بيماري خطرناڪ شڪل اختيار ڪري وئي هُجي يا گهرو لڙائي ختم نٿي ٿئي، ته ڪا سگهاري يا وسيلن واري طاقت (يا بين الاقوامي ادارو) ’ مداخلت ‘ ڪري ان صورتحال ۾ بهتري آڻيندي آهي.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
عدم مُداخلت

**عدم مُداخلت** يا نان انٽروينشن (Non intervention) هڪ اهڙو اصطلاح آهي، جنهن ۾ عام طور ٻين رياستن جي معاملن ۾ هروڀرو ٽنگ اٽڪائڻ کان پري رهڻ جي وضاحت ٿيل آهي. هيءُ بنيادي طور سورهين صديءَ جي ”ويسٽفليائي رياستي نظام“ جو هڪ اهم تصور آهي، جنهن ۾ بادشاهي نظام کي رد ڪندي، رياست لاءِ آزادي ۽ خودمختياريءَ جي ضمانت سميت ڪنهن به رياست ۾ سنئين سڌي مُداخلت جي مُخالفت ڪئي ويئي آهي. ان تصور ۾ ارڙهين صديءَ منجهه مشهور مُفڪرن وولف (1740ع) ۽ Vattel وئٽيل 1758ع ۾ وڌيڪ گهرائي آڻيندي، کيس درٻار جي جوڙجڪ کان ٻاهر ڪڍي، رياستي خوداختياريءَ واري اصطلاح جي اهم وضاحت طور ڪم آندو. هاڻوڪي زماني ۾ عالمي امن ۽ علائقائي سالميت جي حوالي سان هر رياست اصولي طور عدم مُداخلت تي عمل ڪرڻ لاءِ ضروري زور ڏئي ٿي، پر هيءُ اصطلاح حالتن ۽ مسئلن جي نوعيت مطابق تبديل به ٿيندو رهي ٿو. مثال طور، سوويت يونين جي افغانستان ۾ اچڻ کي ”دعوت ذريعي ٿيل مُداخلت“ (Intervention by Invitation) طور ڳڻيو وڃي ٿو، ساڳي طرح ڪيوبا طرفان 1989ع تائين صدر’آگستو نيتو‘ جي انگولائي سرڪار سان سهڪار کي ”مُدافعتي مُداخلت“ (Counter Intervention) جي تصور سان ڀيٽيو وڃي ٿو. جنهن ۾ ڏکڻ آفريڪا جي حُڪومت طرفان حمايت ڪيل، انگولا جي سرڪار مخالف يونيٽا باغين طرفان ٿيندڙ بغاوتن کي مثال طور پيش ڪيو وڃي ٿو. ان کانسواءِ 1981ع ۾ اسرائيل پاران عراق جي ائٽمي تحقيقي مرڪزن تي امڪاني عراقي حملي کان بچاءُ ۾ اڳواٽ مُداخلت (Pre - emptive Intervention) طور پيش ڪيو وڃي ٿو. ان کان سواءِ ٽين دُنيا جي آزاديءَ جي تحريڪن جي حمايت ڪرڻ ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙيءَ خلاف رياستن تي دٻاءُ وجهڻ يا آمر حڪومتن جي پاليسين کي رد ڪرڻ سان پڻ مُداخلت جي روايتي تصور جي ڀڃڪڙي ٿئي ٿي. پر انهن ڀڃڪڙين کي ڪڏهن به مُڪمل طور رد نه ڪيو ويو آهي. عدم مُداخلت جو تصور بُنيادي طور عدم مرڪزيت تي ٻڌل آزاد، خودمختيار ۽ عام طور هڪٻئي سان برميچيندڙ رياستن تي لاڳو ٿئي ٿو. هيءُ تصور اڄ به رياستن تي ٿيندڙ ٻاهرين ڪاهه جي خلاف سڀ کان مضبوط قانوني ۽ اخلاقي هٿيار طور ڪم اچي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي قانون
زمرو:عالمي سياست
ھارون رند

وفات : 2 جولاءِ 2007ع

پي ٽي وي جو مشهور ڊراما پروڊيوسر. پهريان سنڌي ڊراما پروڊيوس ڪيائين ھو سنڌي ٻولي ۽ ادب سان گڏ سنڌي لوڪ سنگيت جي روايت کان بہ آگاه ھيا ۽ اردو ڊراما شروع ڪرڻ کان اڳ سنڌي ڊرامي ۾ نالو پيدا ڪيائون. ايتري تائين جو ھڪ سنڌي ڊرامي کي جرمني جي بين الاقوامي مقابلي ۾ ايوارڊ بہ مليو. 

ڊرامي ۾ ھن جي تربيت عبدالڪريم بلوچ جھڙي ڪهنہ مشق پروڊيوسر ۽ ساقي جھڙي منجھيل اداڪار ڪئي جيڪو رشتي ۾ هارون جي چاچو بہ ھو.

پنجويھ ۽ پنجاھ منٽ دورانيي جا ڪيترائي ناٽڪ پروڊيوس ڪرڻ کان بعد هارون سلسلي وار ناٽڪ ’ديوارين‘ پروڊيوس ڪيو جيڪو ھن کان اڳ ھو سنڌي ۾ بہ ڪري چڪو.

پر ھن ڀيري ھي پنجاھ منٽن جي رنگين اردو سيريل جو ھڪ وڏو منصوبو ھو جنھن ۾ سنڌ جي جاگيرداراڻه نظام ۾ قائم انھن ديوارن جو ذڪر ھو جيڪي انسان کي انسان کان جدا ڪري ڇڏينديون آھن.

ھن سيريل جي شاندار ڪاميابي کان بعد هارون پوئتي موٽي نہ ڏٺو ۽ اڳتي ئي اڳتي وڌندو ويو. سنڌي ٻھراڙين جي ٻنين ٻارن مان ٿيندي ھن جو ڊرامو ڪراچي جي پُرشور بازارن تائين بہ اچي پھتو ۽ ڏيھي معيشت جي ساده رشتن جي جڳھ شهري معاشري جي گنجيل مسئلن وٺي ڇڏي.

ذيابطيس جي ڪارڻ سندن جي وفات ٿي.

## حوالو

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:ھدايتڪار