بنو بڪر

**بنو بڪر بن وائل** ( **'), يا رڳو **بنو بڪر**، جيڪي اڄ **بني بڪر''' جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، هڪ عربستاني قبيلو آهي، جيڪو وڏي ربيعه بن نزار سان واسطو رکي ٿو، جيڪا عدناني عرب قبيلن جي هڪ شاخ آهي۔ ان کي سڀ کان قديم ۽ پراڻن عرب اجتماعن مان هڪ طور درج ڪيو ويو آهي۔ هن قبيلي بابت مشهور آهي ته هن اسلام کان اڳ واري عربستان جي ڪيترين وڏين جنگين ۾ حصو ورتو، جن ۾ بَسوس جي جنگ ۽ ڪُلاب جي پهرين جنگ شامل آهن۔ انهن ذي قار جي جنگ ۾ ساساني سلطنت کي به شڪست ڏني۔

بنو بڪر قبيلو پنهنجي سؤٽ قبيلي بنو تغلب سان گڏ بني بڪر جي نالي هيٺ سڃاتو وڃي ٿو۔ انهن مان گهڻا اڄ عربستان ۾ نجد، اتر حجاز، جزيرہ العرب جي اترين حصي ۾ ۽ ٿوري تعداد ۾ باقي وچ اوڀر ۾ رهن ٿا۔

اسلام کان اڳ وارو شاعر طرفه بڪري هو۔

## اهو شخص
بڪر بن وائل، وائل جي بڪري زال مان پيدا ٿيل سڀ کان وڏو پٽ هو۔ اهي هڪ اهڙي عرب ڪٽنب جي نسل مان هئا، جيڪو پنهنجي پهرين ڄاول پٽن جو نالو پنهنجي وڏي بڪر، يعني بڪر پدرِ اعظم، جي نسبت سان بڪر رکندو هو۔ ننڍپڻ کان ئي وائل ۽ سندس ڀائرن پنهنجن پٽن کي ريگستاني جنگجو بڻايو۔ پنهنجي اعليٰ ۽ شاندار وصفن سبب، وائل پنهنجي پٽ بڪر کي قبيلائي قيادت سونپي۔ بڪر هڪ چست گھوڙيسوار هو، پر ساڳئي وقت ايترو مضبوط به هو جو ڊگها فاصلا طئي ڪري سگهندو هو۔ جيئن جيئن بڪر وڏو ٿيو، تيئن هن پنهنجي خاندان جي ماڻهن ۽ ٻين عربن سان گڏجي هڪ جنگي قوت ۽ خانه بدوش وفاق قائم ڪيو، جيئن وائل کيس صلاح ڏني هئي۔ بڪر پاڻ به عنزہ، بنو حنيفه ۽ ڪجهه ٻين عرب قبيلن سان گڏجي هڪ جنگجو قبيلو ٺاهي ڇڏيو۔
انهن پاڻيءَ جي رستن تي قبضو ڪيو ۽ پنهنجي چوپائي مال جي چراگاهن لاءِ وڙهندا رهيا۔
انهن کير جون شيون پيدا ڪيون ۽ اون برآمد ڪئي۔
انهن مسافر قافلا منظم ڪيا ۽ سڄي عربستان ۾ واپار ۽ آمدرفت ۾ ڪامياب رهيا؛ خاص طور حجاز ۽ ميسوپوٽيميا جي وچ ۾۔ بنيادي طور اهي حفر الباطن جي ويجهو ڊيرا ڄمائيندا هئا ۽ انهيءَ علائقي کي مستقل ڇانوڻي طور استعمال ڪندا هئا۔ بعد ۾ جڏهن قبيلو تعداد ۾ وڌيو، ته اهي عراق ۾ پنهنجي الڳ حڪمران قبيلائي گهراڻي جي شروعات سبب بنو بڪر بن وائل طور مشهور ٿيا؛ ۽ حجاز ۾ پنهنجي پيءُ واري قبيلي ۽ ان جي شيخائي اختيار بنو بڪر بن عبد منات کان ڌار ٿي ويا۔

## وطن
بنو بڪر جون اصل زمينون نجد، يعني مرڪزي عربستان ۾ هيون، پر اسلام کان اڳ انهن جي گهڻين بدوي شاخن ذي قار جي جنگ ۾ ساساني سلطنت خلاف ڪاميابي کان پوءِ اتر طرف هجرت ڪئي ۽ مٿئين ميسوپوٽيميا ۾ فرات جي مٿئين علائقي ۾ وڃي آباد ٿيون۔ پوءِ اهي اوڀر طرف فارس خلاف وڌيا ۽ دجلا جي ڪنارن تي به قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ جتي کين پوري ميسوپوٽيميا تي مضبوط پير ڄمائڻ جو موقعو مليو۔ پوءِ گهڻي دير نه لڳي جو اهي اتر طرف وڌيا ۽ اناطوليا جي وادي ۽ قفقاز تائين پهتا۔ اتي ئي ديار بڪر وارو علائقو ۽ پوءِ ڏکڻ ترڪي جو شهر دياربڪر سندن نالي تان مشهور ٿيو؛ يعني بنو بڪر۔ پراڻن ذريعن ۾ ذڪر ٿيل آهي ته اونهاري جي موسم ۾ سندن مال باڪورياني ۾ چرندو هو۔

هي قبيلو پنهنجي ڏورانهن سؤٽن بني بڪر بن عبد المنات کان جدا سڃاتو وڃي ٿو، جيڪي تھامه جا رهواسي هئا ۽ حجاز ۽ سامونڊي ڪناري واري علائقي ۾ رهندا هئا، ۽ جن جا نبي حضرت محمد ﷺ سان اهم لاڳاپا رهيا۔

هي خانه بدوش قبيلو اٺين صديءَ ۾ اموي ۽ عباسي دور ۾ سني اسلام ۾ داخل ٿيو۔ انهن جو ڏکڻ عراق جي ڪيترن شيعي قبيلن سان، خاص ڪري پاڻي جي رستن تي، تڪرار رهيو، جيڪو بغداد جي محاصري تائين جاري رهيو۔ 1257ع جي آخر ۾ جڏهن منگول فوج بغداد ڏانهن وڌي رهي هئي، تڏهن بنو بڪر، ٻين سني عرب قبيلن وانگر، اڳ ئي ڏکڻ اولهه طرف اندروني عربستان ڏانهن پهرين نڪرندڙ قافلي واري رستي سان لڏي چڪا هئا۔ اهڙي طرح انهن کي منگول حملي کان اڳ ڪيترن مهينن جو وقت ملي ويو ۽ اهي جنگ جي سڄي تباهيءَ کان سفر جي حالت ۾ بچي ويا۔ هو هلاڪو خان جي منگولي ڌڪ کان پوءِ پنهنجن نقصانن مان ڪڏهن به مڪمل طور نه اڀري سگهيا، جنهن سندن زمينون سڪائي ڇڏيون ۽ کين پنهنجن مالن سميت ميسوپوٽيميا مان نڪري وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ انهن مان گهڻا حوران واري علائقي ۾ وڃي ٻيهر آباد ٿيا، جتي اڄ تائين رهن ٿا۔

## تاريخ

### بڪري
بڪري جو تصور انهن ماڻهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪي بڪر قبيلي ۾ پيدا ٿيا۔ بڪر جي روايت اسلام کان اڳ وارو عربستان سان واسطو رکي ٿي۔ اها عرب خانه بدوشن جي هڪ نسلي لڙهي آهي، جيڪي هڪ شخص، بڪر پدرِ اعظم، مان نڪتا، جنهن پنهنجو الڳ گهراڻو قائم ڪيو۔ تنهنڪري انهن کي بڪر ڪلان يا بنو بڪر (يعني بڪر جا پٽ) سڏيو ويندو آهي۔

### حضرت محمد ﷺ جي دور ۾

اسلامي نبي حضرت محمد ﷺ جي دور ۾ بنو بڪر قبيلو مختلف فوجي تڪرارن ۾ شامل رهيو۔ انهن جون ڪيترين مسلح جماعتون وچ اوڀر ۾ ڦهليل هيون۔ ارادي طور گهڻين شادين جي ڪري انهن جي آبادي تيزي سان وڌي۔ انهن پنهنجن نوجوانن کي جنگ ۾ وڌو۔ پنهنجي پسمنظر سبب اهي تيز ۽ مضبوط هئا۔ گڏجي هنن اهم واپاري رستا قائم ڪيا ۽ پنهنجون زمينون سنڀالڻ ۾ ڪامياب رهيا۔ پنهنجي عربي گھوڙن ۽ دمشق جي فولادي تلوارن جي مدد سان اهي سفري قافلن لاءِ اهم بڻجي ويا ۽ مال ۽ اُٺن جي سامان جي حفاظت لاءِ ڀاڙي تي حفاظتي خدمتون فراهم ڪندا هئا۔ ان وقت ريگستاني ڌاڙيل، شينهن ۽ ڳوڙهن جا حملا مسئلو هوندا هئا۔ پر رستن جي قبضي تي مقابلي سبب سندن ٻين بت پرست، يهودي ۽ نصراني عرب قبيلن سان جهڳڙا ٿيندا رهيا۔ انهن جنگين مان خوفناڪ ڪهاڻيون نڪرن ٿيون۔ انهن جنگين ۾ سندن ڪيترائي مرد مارجي ويا، تنهنڪري سندن نوجوان به جنگ ۾ لهي آيا۔ هڪ وقت اهڙو به آيو جو بنو بڪر جا ڇوڪرا ۽ جوان مرد پهريان حملو ڪندڙ طور مشهور ٿي ويا، ڇاڪاڻ ته سندن بدوي ۽ سخت مزاجي اهڙي هئي۔ هو ڏهاڪن تائين هلندڙ انتقامي قبائلي حملن ۾ شامل رهيا۔ اڪثر انهن جي اڳواڻي ڪو ٻيو نوجوان ڪندو هو يا هو پنهنجي قبيلائي مردن يا عورتن جي هدايتن تي هلندا هئا۔ بَسوس جي جنگ سندن هڪ عورت جي شعر سبب ڀڙڪي پئي۔ جيتوڻيڪ هو هڪ داناءُ ماڻهن جو گروهه هئا، پر نبي محمد سندن انهن عملن کي غير خدائي ۽ بدعقيدگي وارو قرار ڏنو۔

### حضرت محمد ﷺ کان پوءِ
بنو بڪر اسلام کي ملڪ جي قانون طور قبول ڪيو ۽ ٻين عربن سان گڏ اسلامي فتوحات ۾ شامل ٿي ويا؛ بلڪه اهي پهرين ماڻهن مان هئا جن پاڙيسري دشمن قومن تي حملا شروع ڪيا۔ اهي خليفي عمر بن خطاب جي لشڪرن ۾ شامل ٿيا ۽ رومي ۽ فارسي سلطنتن تي لڳاتار حملا ڪندا رهيا۔ جيئن ته خليفي عمر جسامت ۾ تمام وڏا هئا ۽ پنهنجي جسامت سبب گھوڙن تي سواري نٿا ڪري سگهن، تنهنڪري بڪري گھوڙيسوار ۽ سوار فوجون ئي لشڪر جي رهنمائي ڪندي شام جي فتح ڏانهن وڌيون۔ اهو سندن لاءِ فائديمند ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته جنگي فتحن کان پوءِ کين مالِ غنيمت جو وڏو حصو مليو۔ 
آخرڪار اهي عثماني سلطنت ۾ به شامل ٿيا ۽ عثماني خاندان لاءِ وڙهيا ۽ پهرين عالمي جنگ تائين آفيسر طبقي ۾ خدمتون انجام ڏيندا رهيا۔ انهن مان ڪجهه اناطوليا ڏانهن ويا، جڏهن ته گهڻا ڏکڻ ۾ عرب علائقن ۾ ئي رهيا۔ بعد ۾ انهن مان ڪيترائي يورپ ۽ آمريڪا تائين به لڏي ويا۔

## شاخون
هيٺ بنو بڪر بن وائل سان لاڳاپيل ڪجهه قبيلن ۽ ذيلي قبيلن جو ذڪر آهي، خاص طور اسلام کان اڳ ۽ اسلام جي ابتدائي دور ۾:
* عدناني، حجاز يا "اتر اولهه عربي" (اتر عربستان جو ڳاڙهي سمنڊ وارو ڪنارو)
** ربيعه بن نزار (ربيعه)، جيڪي حجاز مان اتر ۽ اوڀر ڏانهن لڏي ويا، مثال طور ديار ربيعه ۾ الجزيرہ، ميسوپوٽيميا
***بنو بڪر بن عبد المنات، جدي، حجاز ۽ تھامه ۾ قديم بنياد۔
*** بني شھر، تھامه ۽ حجاز۔
*** بڪر بن وائل، يمامه، جن جون بدوي شاخون اسلام کان اڳ ديار بڪر ڏانهن الجزيرہ ۾ لڏي ويون۔ اڄ حوران ۽ اردن جي وادي ۾ آهن (بڪر بن وائل جي سڌي نسل). اهي 1900ع واري دور تائين عثماني فوجي بريگيڊ هئا۔
*** بنو بڪر حضرموت، يافع علائقي جو هڪ ڌڙو۔ هاڻي صنعا جي اختيار کان آزاد۔
*** بنو حنيفه - اڪثر مستقل رهواسي، ۽ يمامه جو مکيه قبيلو۔
*** بنو شيبان - اڪثر بدوي، جن اسلام کان اڳ ڏکڻ عراق ۾ ساساني فارس خلاف ذي قار جي جنگ جي اڳواڻي ڪئي۔ فقيه احمد بن حنبل پاڻ کي هن قبيلي سان منسوب ڪندو هو۔
*** بنو قيس بن ثعلبہ - رياض جو مکيه حصو۔ اهي بدوي ۽ مستقل رهواسي ٻئي هئا۔ هاڻي منفوحة شهر جا رهواسي آهن۔ اسلام کان اڳ جا شاعر اعشى ۽ طرفه هن قبيلي سان واسطو رکندا هئا۔
**** بنو يشڪر - بدوي ۽ مستقل رهواسي، يمامہ جا رهواسي۔ حارث بن حلزہ، جيڪو اسلام کان اڳ واري ست لٽڪيل قصيدن جي ممڪن شاعرن مان هڪ شمار ٿئي ٿو، يشڪر جو فرد هو۔ هاڻي الاحساءَ ۽ [دمام] ۾۔
**** بنو عجل - اڪثر بدوي، يمامہ ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا جي سرحدن تي۔
**** غَبْلَمَة - اڪثر بدوي، ڪرڪوڪ ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا جي سرحدن تي۔
*** بنو ذھل مڪي ۾ 
*** عبد القيس مڪي ۾
*** عنزہ، اتر سعودي عرب کان شام جي ريگستان ۽ اوڀر اردن تائين۔
اوڀر نجد ۾:
* تغلب بن وائل، جيڪي ڇهين صديءَ ۾ اتر طرف جزيرہ جي ميداني علائقي ۾ اتر ميسوپوٽيميا ڏانهن لڏي ويا۔
* عنز بن وائل
* نمر بن قاسط

## حوالا

زمرو:بنو بڪر
بڪر
زمرو:عرب قبيلا
زمرو:عربستان جا قبيلا
زمرو:سعودي عرب جا قبيلا
زمرو:تاريخي عرب قبيلا
زمرو:عربستان جي تاريخ
زمرو:عربستان جا قبيلا