open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مصلحت واري شادي

**مصلحت واري شادي** (Marriage of convenience) هڪ اهڙي شادي آهي جيڪا محبت ۽ وابستگي جي بجاءِ ٻين سببن لاءِ ڪئي ويندي آهي. ان جي بدران، اهڙي شادي ذاتي فائدي، يا ڪنهن ٻئي قسم جي اسٽريٽجڪ مقصد، جهڙوڪ سياسي شادي لاءِ ڪئي ويندي آهي. اهڙا ڪيس جتي شادي ڪندڙ جوڙي طور گڏ رهڻ جو ارادو نٿا رکن، ۽ عام طور تي صرف ڪنهن ملڪ ۾ رهائش جو حق حاصل ڪرڻ لاءِ شادي ڪن ٿا، انهن کي **ڊرامائي شادي** (sham marriage) سمجهيو ويندو آهي. ڪيترن ئي ثقافتن ۾، اهو عام آهي ته والدين پنهنجن جوان ٻارن جي شاديءَ جو فيصلو ڪن؛ ان کي پسند جي شادي (Arranged marriage) چيو ويندو آهي.

قديم مصر (30 قبل مسيح کان 395 عيسوي) ۾، ڀاءُ-ڀيڻ جي شادي عام هئي، جيڪا ڪل شادين جو اٽڪل 15-21٪ هئي، اڪثر ڪري ملڪيت کي خاندان ۾ رکڻ لاءِ ائين ڪيو ويندو هو.
مصلحت واريون شاديون جيڪي بناوٽي هجن، ۽ پسند جون شاديون جيڪي زبردستي ڪيون وڃن، اهي ڪيترن ئي قانوني حلقن ۾ غير قانوني آهن.

## قانوني کوٽ (Legal loophole)

مصلحت واريون شاديون اڪثر ڪري مختلف قسمن جي قانوني سوراخن (loopholes) مان فائدو وٺڻ لاءِ ڪيون وينديون آهن. هڪ جوڙو شادي ڪري سگهي ٿو ته جيئن انهن مان هڪ کي شهريت يا رهائش جو حق ملي سگهي. آمريڪا ۾، هن عمل کي **گرين ڪارڊ ميريج** چيو ويندو آهي. آسٽريليا ۾، حڪومت جي يوٿ الاؤنس قانونن ڏانهن ڌيان ڇڪائڻ لاءِ مصلحت واريون شاديون ڪيون ويون آهن. ويٽنام جنگ جي دور ۾ آمريڪا ۾، ڪجهه جوڙن فوجي ڊرافٽ کان بچڻ لاءِ شاديون ڪيون هيون. آمريڪي اميگريشن (USCIS) اهڙي عمل تي 250,000 آمريڪي ڊالر ڏنڊ ۽ پنج سال قيد جي سزا ڏئي سگهي ٿي.
آمريڪي فوجي اهلڪارن ۾ "ڪانٽريڪٽ ميريج" جو اصطلاح استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو خاص طور تي وڌيڪ پگهار ۽ هائوسنگ فائدا حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي.

## هم جنس پرستي
مصلحت واري شاديءَ جو ٻيو عام سبب ڪنهن هڪ ساٿي جي هم جنس پرستي کي لڪائڻ هوندو آهي، خاص طور تي انهن هنڌن تي جتي هم جنس پرست هجڻ تي سزا ملي سگهي ٿي يا اهو نقصانڪار ٿي سگهي ٿو. هن قسم جي بناوٽي شادي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن **ليونڊر ميريج** (lavender marriage) چيو ويندو آهي، عام طور تي سماج ۾ هيٽرو سيڪسئل (مخالف جنس جو شوقين) ظاهر ٿيڻ لاءِ ڪئي ويندي آهي ته جيئن ايل جي بي ٽي (LGBT) تبعيض جي منفي نتيجن کان بچي سگهجي. اهڙين شادين ۾ هڪ ماڻهو سڌو (heterosexual) ۽ ٻيو هم جنس پرست ٿي سگهي ٿو، يا ٻئي هم جنس پرست ٿي سگهن ٿا.

## استعاراتي استعمال
جملو "مصلحت واري شادي" استعاراتي طور تي ڪنهن به اهڙي شراڪت لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪا گروپن يا فردن جي وچ ۾ گڏيل (۽ ڪڏهن ڪڏهن ناجائز) فائدي لاءِ هجي، جيتوڻيڪ اهي هڪ ٻئي سان گڏ ڪم ڪرڻ لاءِ موزون نه هجن. ان جو هڪ مثال "قومي اتحاد جي حڪومت" (national unity government) آهي، جهڙوڪ 1980 جي ڏهاڪي ۾ اسرائيل ۾ يا ٻي عالمي جنگ دوران برطانيه ۾ هئي.

## سياسي شادي
مصلحت واريون شاديون، جن کي اڪثر **رياستي شاديون** (Marriage of state) چيو ويندو آهي، شاهي، اشرافيه ۽ طاقتور خاندانن ۾ ٻن طاقتور گهرن جي وچ ۾ اتحاد قائم ڪرڻ لاءِ هميشه عام رهيون آهن. مثال طور Agnes of Courtenay ۽ Catherine of Aragon جون شاديون شامل آهن.

## ادب ۾
هن موضوع تي ٿامس مان (Thomas Mann) جو 1909ع جو ناول *[[Royal Highness (novel)|Royal Highness]]* لکيل آهي. ٿامس مان پاڻ به هم جنس پرست لاڙو رکندو هو پر ان وقت جي سماجي دٻاءُ سبب هن 1905ع ۾ ڪيٽيا مان سان شادي ڪئي هئي ته جيئن هڪ خاندان شروع ڪري سگهي ۽ سماج ۾ قبوليت حاصل ڪري سگهي.

## حوالا

زمرو:خانداني قانون
خانداني منصوبابندي

**خانداني منصوبابندي** هڪ فرد جي ان سوچ جو نالو آهي ته هو ڪيترا ٻار چاهي ٿو (جنهن ۾ ٻار نه هجڻ جو انتخاب به شامل آهي) ۽ ڪهڙي عمر ۾ ٻار پيدا ڪرڻ چاهي ٿو. اهي عنصر جيڪي خانداني منصوبابندي جي فيصلن تي اثرانداز ٿين ٿا، تن ۾ ازدواجي حيثيت، ڪيريئر يا ڪم جي مصروفيت، يا مالي حالتون شامل آهن. جيڪڏهن ڪو فرد جنسي طور سرگرم آهي، ته خانداني منصوبابندي ۾ مانع حمل (شاديءَ کان بچاءُ) جي طريقن ۽ ٻين ٽيڪنيڪن جو استعمال شامل ٿي سگهي ٿو ته جيئن انساني پيدائش جي وقت کي ڪنٽرول ڪري سگهجي.
خانداني منصوبابندي جا ٻيا حصا—مانع حمل کان علاوه—جن ۾ جنسي تعليم، جنسي طور منتقل ٿيندڙ بيمارين (sexually transmitted infections) کان بچاءُ ۽ انتظام، حمل کان اڳ واري مشاورت، ۽ بي اولادي (infertility) جو علاج شامل آهن. گڏيل قومون ۽ عالمي صحت جي تنظيم (WHO) جي تعريف موجب، خانداني منصوبابندي ۾ اهي سموريون خدمتون شامل آهن جيڪي حمل کان اڳ ضروري هونديون آهن.
خانداني منصوبابندي جي ذريعي نوجوان مائٽن ۾ ٻارن جي پيدائش جي شرح کي گهٽائي سگهجي ٿو. ان سان گڏوگڏ، "خانداني منصوبابندي جي پروگرامن" (جيڪي اڪثر حڪومتي سطح تي هوندا آهن) ذريعي معلومات ۽ سهولتون مهيا ڪيون وينديون آهن ته جيئن پيدائش جي شرح کي ڪنٽرول ڪري سگهجي.

## مقصد
خانداني منصوبابندي جا ڪيترائي فائدا آهن، جن ۾ ٻارن جي وچ ۾ مناسب وقفو رکڻ شامل آهي ته جيئن ماءُ جي صحت برقرار رهي ۽ ٻار وقت کان اڳ پيدا ٿيڻ يا گهٽ وزن جي خطرن کان بچي سگهن. ان جو فرد جي سماجي ۽ معاشي ترقيءَ تي به هاڪاري اثر پوي ٿو، ڇاڪاڻ ته ٻار جي پرورش لاءِ وقت، سماجي ۽ مالي وسيلن جي ضرورت هوندي آهي.

بي اولاديءَ جي صورت ۾، ماڻهو ٻار گود وٺڻ يا مصنوعي حمل (artificial insemination) جهڙا طريقا اختيار ڪري سگهن ٿا. ٻئي طرف، جيڪڏهن ڪو ٻار نه ٿو چاهي، ته هو حمل کان بچاءُ جا طريقا اختيار ڪري سگهي ٿو.

### صحت

عالمي صحت جي تنظيم (WHO) موجب، مائرن جي صحت جو مطلب حمل، ويم ۽ ويم کان پوءِ جي عرصي دوران عورت جي صحت آهي. اٽڪل 99 سيڪڙو مائرن جون فوتگيون گهٽ ترقي يافته ملڪن ۾ ٿين ٿيون. آمريڪي سي ڊي سي (CDC) جي 2021 جي رپورٽ موجب، مائرن جي شرحِ موت مختلف نسلي گروپن ۾ مختلف آهي، جتي هسپانوي (Hispanic) عورتن ۾ اها شرح ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏٺي وئي آهي.
ٻار جي پيدائش کان پوءِ، ماءُ ۽ ٻار جي صحت لاءِ بهتر آهي ته ٻئي ٻار لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ٻه سال (پر پنجن سالن کان وڌيڪ نه) انتظار ڪيو وڃي.

### ماليات (Finances)
خانداني منصوبابندي صحت جي سڀ کان گهٽ خرچ واري مداخلت آهي. حمل سان لاڳاپيل سنڀال جي خرچن کي گهٽائڻ لاءِ مانع حمل (contraception) تي خرچ ڪيل هر هڪ ڊالر جي بدلي ۾ 1.47 ڊالر جي بچت ٿئي ٿي.
نوبل انعام يافته ماهرن جي تعاون سان تيار ڪيل "ڪوپن هيگن ڪنسنسس" (Copenhagen Consensus) موجب، مانع حمل جي سهولت تائين عالمي رسائي سماجي ۽ معاشي فائدن جي لحاظ کان ٽئين نمبر تي آهي. جيڪڏهن جنسي ۽ پيدائشي صحت جي سهولتن تائين عالمي رسائي هجي، ته ان سان ساليانو 150,000 مائرن جون فوتگيون ۽ 640,000 نون ڄاول ٻارن جون فوتگيون گهٽائي سگهجن ٿيون.

## جديد طريقا
خانداني منصوبابندي جي جديد طريقن ۾ شاديءَ کان بچاءُ جا طريقا (Birth control)، امدادي پيدائشي ٽيڪنالاجي (assisted reproductive technology) ۽ خانداني منصوبابندي جا سرڪاري پروگرام شامل آهن.

## حوالا
ويم

**ٻار جي پيدائش**، جنهن کي **ويم** (Labour) پڻ چيو ويندو آهي، حمل جو اهو پڄاڻي وارو مرحلو آهي جتي هڪ يا وڌيڪ ٻار ماءُ جي پيٽ مان ٻاهر نڪرندا آهن. اها پيدائش اندام نهاني رستي (نارمل ويم) يا caesarean section (آپريشن) ذريعي ٿيندي آهي. 2023 ۾ عالمي سطح تي اٽڪل 132 ملين ٻارن جي پيدائش ٿي. ترقي يافته ملڪن ۾ اڪثر پيدائشون اسپتالن ۾ ٿينديون آهن، جڏهن ته ترقي پذير ملڪن ۾ اڪثريت گهرن ۾ ٻار ڄڻيندي آهي.

## طريقو (Method)
نارمل ويم (Vaginal birth) پوري دنيا ۾ پيدائش جو سڀ کان عام طريقو آهي. ويم جا ٽي مرحلا هوندا آهن:
* پهرين مرحلي ۾ ٻاريداني جو منهن کلي ويندو آهي.
* ٻئي مرحلي ۾ ٻار جي پيدائش ٿيندي آهي.
* ٽئين مرحلي ۾ placenta (ٻار جي ٿيلهي يا ول) ٻاهر نڪرندي آهي.

ويم جي پهرين مرحلي دوران پيٽ ۾ مروڙ (Contractions) وقت گذرڻ سان گڏ وڌيڪ شديد ۽ ويجها ٿيندا ويندا آهن. ٻار جي پيدائش کان ترت پوءِ، صحت جا ادارا مشورو ڏيندا آهن ته ٻار کي ماءُ جي سيني تي رکيو وڃي (جنهن کي **اسڪن-ٽو-اسڪن ڪانٽيڪٽ** چيو ويندو آهي) ۽ گهٽ ۾ گهٽ هڪ کان ٻن ڪلاڪن تائين ڪو ٻيو عمل نه ڪيو وڃي جيستائين ٻار پهريون ڀيرو ماءُ جو کير نه پيئي.

## ويم دوران تڪليف ۽ علامتون
ويم جي سڀ کان وڏي علامت ٻاريداني ۾ بار بار ٿيندڙ شديد مروڙ آهن. اهي مروڙ ماهواري دوران ٿيندڙ تڪليف (Menstrual cramps) جهڙا پر تمام گهڻا شديد هوندا آهن. جڏهن ٻار جو مٿو نظر اچڻ لڳندو آهي (جنهن کي Crowning چئبو آهي)، ته ان وقت تمام گهڻي سڙک ۽ ڇڪ محسوس ٿيندي آهي.
هڪ ٻي اهم علامت **پاڻي وهڻ** (Water breaking) آهي. حمل دوران ٻار هڪ ٿيلهي ۾ هوندو آهي جنهن ۾ مائع (Amniotic fluid) هوندو آهي. ويم جي شروع ۾ اها ٿيلهي ڦاٽي پوندي آهي ۽ پاڻي وهي ايندو آهي. جيڪڏهن اها پاڻمرادو نه ڦاٽي ته ڊاڪٽر ان کي هڪ خاص طريقي (Amniotomy) ذريعي ڦاڙيندا آهن.

### ويم جي تڪليف (Labour pain)
ويم جي تڪليف جسماني طور تي ٻن قسمن جي هوندي آهي: هڪ جيڪا ٻاريداني جي ڇڪجڻ سان ٿيندي آهي ۽ ٻي جيڪا پيدائش جي رستي (Vagina) ۽ ان جي آسپاس جي عضون جي ڦاٽڻ يا ڇڪجڻ سبب ٿيندي آهي. اسپتالن ۾ تڪليف گهٽائڻ لاءِ مختلف دوائون، گيس (Nitrous oxide) يا پٺيءَ ۾ انجيڪشن (spinal block) استعمال ڪيا ويندا آهن.

## حوالا
سروگيسي

**سروگيسي** (Surrogacy) هڪ اهڙو بندوبست آهي جنهن تحت هڪ عورت حامله ٿئي ٿي ۽ ڪنهن ٻئي شخص يا جوڙي جي طرفان ٻار کي جنم ڏئي ٿي، جيڪي پيدائش کان پوءِ ان ٻار جا قانوني والدين بڻجي ويندا آهن. ماڻهو مختلف سببن جهڙوڪ بي اولادي (infertility)، حمل جي خطرن، يا طبي طور تي حمل جي ناممڪن هجڻ جي صورت ۾ سروگيسي جو رستو اختيار ڪندا آهن. سروگيسي انتهائي تڪراري موضوع آهي، جنهن تي ڪيترن ئي ملڪن ۾ قانوني پابندي يا ضابطا موجود آهن.
سروگيسي جي معاهدي ۾ هڪ اها عورت هوندي آهي جيڪا حمل کڻي ٻار کي جنم ڏئي ٿي، جنهن کي **جسٽيشنل ڪيئرير** (gestational carrier) يا سروگيٽ ماءُ چيو ويندو آهي. جيڪي ماڻهو ٻار جو قبضو وٺن ٿا، تن کي **ارادي والدين** (intended parents) چيو ويندو آهي. حياتياتي ماءُ (biological mother) سروگيٽ به ٿي سگهي ٿي يا ارادي ماءُ به، يا وري ٻنهي مان ڪا به نه.

سروگيسي جي انتظامن ۾ مالي معاوضو شامل ٿي به سگهي ٿو ۽ نه به. معاوضي جي صورت ۾ ان کي **تجارتي سروگيسي** (commercial surrogacy) چيو ويندو آهي. ان جي قانوني حيثيت ۽ خرچ مختلف ملڪن ۾ مختلف آهن، جنهن جي ڪري "فرٽيليٽي ٽورزم" (fertility tourism) کي هٿي ملي ٿي.

## طريقا (Methods)
سروگيسي جا ٻه مکيه طريقا آهن:

**جسٽيشنل سروگيسي** (Gestational surrogacy)

هي سڀ کان عام طريقو آهي جنهن ۾ ٻار جو سروگيٽ ماءُ سان ڪو به جينياتي (genetic) تعلق نه هوندو آهي. هن ۾ IVF ٽيڪنالاجي ذريعي تيار ڪيل ايمبريو (embryo) سروگيٽ عورت جي رحم ۾ منتقل ڪيو ويندو آهي. ان جا ڪجهه قسم آهن:

* ايمبريو ارادي والدين جي اسپرم ۽ بيضي مان تيار ڪيو وڃي.
* ايمبريو ارادي پيءُ جي اسپرم ۽ ڊونر (عطيو ڪندڙ) جي بيضي مان تيار ڪيو وڃي.
* ايمبريو ارادي ماءُ جي بيضي ۽ ڊونر جي اسپرم مان تيار ڪيو وڃي.

**روايتي سروگيسي** (Traditional surrogacy)

هن طريقي ۾ سروگيٽ ماءُ جو پنهنجو بيضو (egg) استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن کي ارادي پيءُ يا ڊونر جي اسپرم ذريعي بارور (fertilise) ڪيو ويندو آهي. ان صورت ۾ ٻار جينياتي طور تي سروگيٽ ماءُ سان لاڳاپيل هوندو آهي.

## خطرا (Risks)

**ايمبريو لاءِ خطرا**

منتقل ڪيل ايمبريو کي اهي ئي خطرا هوندا آهن جيڪي عام IVF ۾ هوندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن ڪاميابيءَ جو امڪان وڌائڻ لاءِ هڪ کان وڌيڪ ايمبريو منتقل ڪيا ويندا آهن، جنهن سان سروگيٽ ماءُ ۽ ٻار ٻنهي لاءِ پيچيدگين جا خطرا وڌي ويندا آهن.

**سروگيٽ مائرن لاءِ خطرا**

سروگيٽ مائرن ۾ طبي پيچيدگين جا خطرا، جهڙوڪ **پري-اڪليمپسيا** (pre-eclampsia), انهن عورتن کان وڌيڪ هوندا آهن جيڪي پنهنجو حياتياتي ٻار کڻنديون آهن. اٽڪل 5 سيڪڙو سروگيٽ حملن ۾ پل سينٽا (ول) جا مسئلا پيدا ٿيندا آهن جيڪي خطرناڪ ٿي سگهن ٿا.

## نتيجا (Outcomes)
سروگيسي ۾ ايمبريو جي منتقلي کان پوءِ حمل جا امڪان 19-33٪ هوندا آهن، جن مان 30-70٪ ڪيسن ۾ زنده ٻار جي پيدائش ٿيندي آهي. سروگيسي ذريعي پيدا ٿيندڙ ٻارن ۾ وقت کان اڳ پيدائش (preterm birth) جي شرح عام IVF جي ڀيٽ ۾ ڪجهه گهٽ هوندي آهي.

## تاريخ
ٻي عورت ذريعي ٻار پيدا ڪرڻ جو رواج قديم تاريخي لکتن، جهڙوڪ بابلي قانونن ۾ به ملي ٿو. جديد سروگيسي جي راهه ۾ ڪجهه اهم ترقيون هي آهن:
* 1936: ايسٽروجن (estrogen) جي دواسازي شروع ٿي.
* 1944: هارورڊ ميڊيڪل اسڪول جي پروفيسر جان راڪ پهريون ڀيرو انساني بيضي کي رحم کان ٻاهر بارور ڪيو.
* 1953: اسپرم کي منجمد (cryopreservation) ڪرڻ ۾ ڪاميابي ملي.
* 1976: مشي گن جي وڪيل نوئل ڪين آمريڪا ۾ سروگيسي جو پهريون معاهدو لکيو.

## حوالا

زمرو:جنسي ڪاروبار
بي اولادي

**بي اولادي** (Childlessness) مان مراد ٻار نه هجڻ جي حالت آهي. بي اولاديءَ جا ذاتي، سماجي يا سياسي اثر ٿي سگهن ٿا.
بي اولادي، جيڪا ڪنهن چونڊ يا حالتن جي ڪري ٿي سگهي ٿي، ان کي **رضاڪارانه بي اولادي** (جنهن کي "چائلڊ فري" به چيو ويندو آهي) کان الڳ سمجهيو ويندو آهي، جنهن ۾ فرد پنهنجي مرضيءَ سان ٻار پيدا نه ڪندو آهي.

## قسم
### رضاڪارانه (Voluntary)

ذاتي پسند، يعني ٻار پيدا ڪرڻ جي جسماني، ذهني ۽ مالي صلاحيت هجڻ جي باوجود ٻار نه پيدا ڪرڻ جو فيصلو ڪرڻ.

### غير رضاڪارانه (Involuntary)

بانجھ پڻو (Infertility)، يعني ڪنهن فرد يا جوڙي جو حمل ٺهرائڻ جي صلاحيت نه رکڻ. هي غير رضاڪارانه بي اولاديءَ جو سڀ کان وڏو سبب آهي. ان جا ڪجهه قسم هي آهن:
* قدرتي بانجھ پڻو: جيڪو قدرتي طور تي ڪنهن به سماج ۾ اٽڪل 2 سيڪڙو ماڻهن ۾ ٿئي ٿو.
* سماجي بانجھ پڻو: جنهن کي غربت سبب پيدا ٿيل بي اولادي به چيو ويندو آهي، جتي غريب عورتن جي صحت خراب حالتن جي ڪري متاثر ٿئي ٿي.
* حالتن جي ڪري بي اولادي: اهي ماڻهو جن کي مناسب ساٿي نه مليو هجي، يا وڏي عمر ۾ ڪوشش جي باوجود حمل نه ٺهيو هجي، يا طبي مسئلن جهڙوڪ PCOS جو شڪار هجن.

ان کان علاوه، ذهني صحت جا مسئلا يا مالي وسيلن جي کوٽ به اهڙا سبب آهن جيڪي والدين کي ٻار جي پرورش کان روڪي سگهن ٿا.

## آمريڪا ۾ انگ اکر (Statistics in the United States)
19هين صديءَ جي آخر ۾ آمريڪا ۾ تعليم ۽ آمدني گهٽ هجڻ ڪري سماجي بانجھ پڻو وڌيڪ هو. 1918ع جي انفلوئنزا وبا دوران حامله عورتن ۾ حمل ضايع ٿيڻ جا ڪيس وڌيا. 1970ع جي ڏهاڪي ۾ هر 10 مان 1 عورت بي اولاد هئي، پر 2010ع تائين اهو انگ وڌي هر 5 مان 1 ٿي ويو آهي.

2016ع جي انگ اکرن موجب، آمريڪا ۾ پيدائش جي شرح 1909ع کان وٺي سڀ کان گهٽ سطح (59.8 پيدائش في 1,000 عورتون) تي پهچي وئي آهي.

## غير رضاڪارانه بي اولاديءَ جا حل

طبي مداخلت ذريعي بانجھ پڻي جو علاج ممڪن آهي. ڪجهه آپشن هي آهن:
* مصنوعي حمل (Artificial Insemination): اسپرم کي گڏ ڪري سڌو سنئون رحم ۾ داخل ڪرڻ.
* ان ويٽرو فرٽيلائيزيشن (IVF): جنهن کي عام ٻوليءَ ۾ "ٽيسٽ ٽيوب بيبي" چيو ويندو آهي. آمريڪا ۾ هر سال اٽڪل 50,000 ٻار هن طريقي سان پيدا ٿين ٿا.
* ٻار گود وٺڻ (Adoption): ڪنهن ٻئي جي ٻار کي قانوني طور پنهنجو ڪرڻ.
* سروگيسي (Surrogacy): ڪنهن ٻي عورت جي رحم ذريعي ٻار پيدا ڪرڻ.

## اثرات

### نفسياتي (Psychological)
غير رضاڪارانه بي اولاديءَ جو شڪار ماڻهو اڪثر دٻاءُ، پريشاني (Anxiety) ۽ ذهني دٻاءُ (Depression) جو شڪار ٿي ويندا آهن، جيڪو ڪنهن پياري جي وفات جهڙو صدمو هوندو آهي.

### سياسي (Political)
تاريخ ۾ بي اولاديءَ جا وڏا سياسي اثر رهيا آهن، خاص طور تي شاهي خاندانن ۾ جتي وارث جي ضرورت هوندي هئي:
* هينري اٺين (Henry VIII): پنهنجي پهرين زال ڪيٿرين کي صرف ان ڪري طلاق ڏني جو هن کي پٽ (وارث) نه هيو، جنهن جي ڪري انگلينڊ ۾ مذهبي سڌارا (English Reformation) آيا.
* ايلزبيٿ پهرين (Elizabeth I): بي اولاد هئي ۽ شادي نه ڪرڻ جو فيصلو ڪيائين، جنهن سان ٽيوڊر خاندان جو خاتمو ٿيو.
* راڻي ايني (Queen Anne): 17 ڀيرا حامله ٿي پر ڪو به ٻار زنده نه رهيو، جنهن ڪري برطانيه جو تخت هينوور خاندان ڏانهن منتقل ٿيو.

## حوالا

زمرو:ننڍپڻ
ٻار جي پرورش

**ٻار جي پرورش** (Parenting) يا ٻار جي سار سنڀال مان مراد ٻار جي ننڍپڻ کان وٺي وڏي ٿيڻ تائين ان جي جسماني، ذهني، سماجي، جذباتي ۽ تعليمي واڌ ويجهه جي حمايت ۽ مدد ڪرڻ آهي. پرورش جو مطلب صرف رت جي رشتي تائين محدود ناهي، پر ان ۾ ٻار کي وڏو ڪرڻ جون سموريون پيچيدگيون شامل آهن.
ٻار جي پرورش ۾ سڀ کان عام ڪردار ٻار جي حياتياتي والدين (ماءُ پيءُ) جو هوندو آهي. پر، سار سنڀال ڪندڙن ۾ وڏو ڀاءُ يا ڀيڻ، مٽيلي ماءُ يا پيءُ، ڏاڏو ڏاڏي/نانو ناني، قانوني سرپرست، چاچو، مامو، يا گهر جو ڪو ويجهو دوست به ٿي سگهي ٿو. ٻارن جي پرورش ۾ حڪومت ۽ سماج جو به اهم ڪردار هوندو آهي. ڪيترن ئي ڪيسن ۾، يتيم يا لاوارث ٻارن کي غير رت جي رشتيدارن پاران پاليو ويندو آهي، يا وري انهن کي گود کنيو ويندو آهي يا يتيم خانن ۾ رکيو ويندو آهي.

پرورش جا طريقا تاريخي دور، ثقافت، سماجي طبقي ۽ ذاتي پسند جي لحاظ کان مختلف ٿين ٿا. ٻار کي پالڻ جو ڪو به هڪ "صحيح" طريقو ناهي، ڇو ته هر ٻار جي فطرت ۽ حالتن موجب پرورش جا اثر مختلف ٿي سگهن ٿا.

## ذميواريون (Responsibilities)
والدين جي ذميوارين ۾ ٻار کي گهر، کاڌو، تحفظ ۽ سيڪيورٽي فراهم ڪرڻ شامل آهي. ان سان گڏ ٻار جي تعليم ۽ گهر ۾ هڪ صحتمند خانداني ماحول برقرار رکڻ به والدين جي مکيه فرضن ۾ اچي ٿو.

## پرورش جا انداز (Styles)

نفسيات جي ماهر **ڊيانا بومرنڊ** ٻارن جي شروعاتي واڌ ويجهه لاءِ پرورش جا ٽي مکيه انداز پيش ڪيا: **اختياري** (Authoritative)، **آمرانه** (Authoritarian)، ۽ **آزادانه** (Permissive). بعد ۾ نفسيات دانن ان ۾ چوٿون انداز "لاتعلق" (Uninvolved) به شامل ڪيو.

1**. اختياري يا متوازن انداز** (Authoritative parenting)
بومرنڊ هن کي "بهترين" انداز قرار ڏنو آهي. هن ۾ والدين ٻارن کان معيار ۽ نظم و ضبط جو تقاضا به ڪندا آهن ۽ انهن کي پيار ۽ جواب به ڏيندا آهن. اهي ٻار جي احساسن کي سمجهندا آهن ۽ انهن جي آزاديءَ جي حمايت ڪندا آهن. اهڙا ٻار ذهني طور تي وڌيڪ مضبوط، قابل ۽ سماجي طور تي خوش رهندا آهن.

**2. آمرانه انداز** (Authoritarian parenting)
هن انداز ۾ والدين تمام سخت ۽ ضابطن جا پڪا هوندا آهن. اهي ٻار کان سخت اطاعت چاهيندا آهن ۽ قاعدا نه مڃڻ تي سزا ڏيندا آهن. هن ۾ پيار ۽ مفاهمت گهٽ هوندي آهي. تحقيق موجب اهڙا ٻار اڪثر ناخوش، موڊي ۽ دٻاءُ جو شڪار رهندا آهن. هن انداز ۾ اڪثر جسماني سزا (جهڙوڪ ٿڦڙ يا ڪٽڪو) جو استعمال ڪيو ويندو آهي.

**3. آزادانه يا نرم انداز** (Permissive parenting)
اهڙا والدين تمام گهڻو نرم هوندا آهن ۽ ٻارن تي ڪا به پابندي يا سزا لاڳو نه ڪندا آهن. اهي ٻار جي هر خواهش پوري ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. اهڙا ٻار اڪثر خوش ته رهندا آهن پر انهن ۾ پاڻ تي ضابطو (Self-control) ۽ ذميواريءَ جي کوٽ هوندي آهي ڇو ته انهن کي گهر ۾ ڪو نظم و ضبط نه سيوکاريو ويندو آهي.

**4. لاتعلق انداز** (Uninvolved parenting)

هن کي "غفلت وارو انداز" به چيو ويندو آهي، جتي والدين جذباتي يا جسماني طور تي ٻار کان پري هوندا آهن. اهي ٻار جي ضرورتن تي ڪو به ڌيان نه ڏيندا آهن ۽ نه ئي انهن سان ڪا ڳالهه ٻولهه ڪندا آهن.
سماجي طبقو، دولت، ثقافت ۽ آمدني ٻار جي پرورش جي طريقن تي تمام گهڻو اثر انداز ٿين ٿا. وقت جي گذرڻ سان گڏ سماجي قدرن ۽ روايتن ۾ تبديلي ايندي رهي ٿي، جنهن ڪري پرورش جا طريقا به بدلجي رهيا آهن.

## حوالا

زمرو:ننڍپڻ
بيوفائي

**بيوفائي** (جنهن کي **ڌوڪو ڏيڻ**، **ناجائز تعلق رکڻ**، **بدڪاري**، يا **غير رضامند غير هڪ-زاليت** به چيو ويندو آهي) ڪنهن جوڙي جي جذباتي يا جنسي خاصيت (exclusivity) جي خلاف ورزي آهي، جنهن جي نتيجي ۾ عام طور تي غصي، جنسي ساڙ ۽ رقابت جا جذبا پيدا ٿيندا آهن.
بيوفائيءَ جي تعريف لاڳاپن ۾ موجود اميدن تي ٻڌل هوندي آهي. ازدواجي لاڳاپن ۾، عام طور تي اهو فرض ڪيو ويندو آهي ته ساٿي هڪ ٻئي سان مخلص رهندا. بيوفائي نفسياتي نقصان پهچائي سگهي ٿي، جنهن ۾ خيانت جا جذبا، ذهني دٻاءُ، گهٽ خود اعتمادي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن **پوسٽ ٽراميٽڪ اسٽريس ڊس آرڊر** (PTSD) به شامل آهن. جيڪڏهن بيوفائيءَ جو عمل عوامي طور تي ظاهر ٿي پوي، ته ٻنهي جنسن جي ماڻهن کي سماجي نتيجا ڀوڳڻا پون ٿا، پر انهن نتيجن جي نوعيت بيوفا شخص جي صنف (مرد يا عورت) تي ٻڌل ٿي سگهي ٿي.

## شرح (Incidence)
1950ع جي شروعات ۾ **ڪنسي رپورٽ** (Kinsey Report) جي شايع ٿيڻ کان پوءِ معلوم ٿيو ته تاريخي ۽ ثقافتي طور تي شاديءَ کان ٻاهر جنسي تعلقات هميشه ضابطن جي دائري ۾ رهيا آهن. ان رپورٽ موجب اٽڪل اڌ مردن ۽ چوٿائي عورتن پنهنجي زندگيءَ ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڀيرو بيوفائي ڪئي هئي.
آمريڪا جي جنرل سوشل سروي (GSS) جي انگ اکرن موجب، اٽڪل 12 سيڪڙو مردن ۽ 7 سيڪڙو عورتن اعتراف ڪيو آهي ته انهن جو ڪو شاديءَ کان ٻاهر تعلق رهيو آهي. واشنگٽن يونيورسٽي جي هڪ مطالعي مطابق، 35 سالن کان گهٽ عمر جي ماڻهن ۾ بيوفائيءَ جي شرح مردن ۾ 20٪ کان وڌي 28٪ ۽ عورتن ۾ 5٪ کان 15٪ تائين پهچي وئي آهي.
عام طور تي اهي ماڻهو جن جي جنسي دلچسپي وڌيڪ هجي، سماجي اخلاقيات ۾ لچڪ رکندا هجن، يا پنهنجي ساٿي مان مطمئن نه هجن، انهن ۾ بيوفائيءَ جا امڪان وڌيڪ هوندا آهن.

## صنف (Gender)
مردن ۽ عورتن ۾ بيوفائيءَ جي شرح ۾ فرق رپورٽ ڪيو ويو آهي. نيشنل هيلٿ اينڊ سوشل لائف سروي موجب، گذريل سال دوران 4 سيڪڙو شادي شده مردن جي مقابلي ۾ صرف 1 سيڪڙو شادي شده عورتن بيوفائي ڪئي. ارتقائي نفسيات (Evolutionary Psychology) موجب مردن ۾ جنسي موقعن جي تلاش ۽ عورتن ۾ پنهنجي ساٿي سان وفاداريءَ جا جذبا مختلف ارتقائي ضرورتن (جهڙوڪ ٻارن جي حفاظت ۽ استحڪام) جي ڪري ٿين ٿا. پر جديد تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته جڏهن عورتون مالي طور تي آزاد ۽ بااختيار پوزيشن تي هجن، ته انهن ۾ به بيوفائيءَ جي شرح وڌي سگهي ٿي.

### صنف ۾ فرق (Gender differences)
ارتقائي نفسيات ۾ هن ڳالهه تي بحث جاري آهي ته ڇا مردن ۽ عورتن ۾ بيوفائيءَ جو ردعمل فطري طور تي مختلف آهي. 2002ع جي هڪ مطالعي موجب، مردن ۾ 60 سيڪڙو امڪان آهي ته اهي جنسي بيوفائي (Physical affair) تي وڌيڪ پريشان ٿين، جڏهن ته 83 سيڪڙو عورتون جذباتي بيوفائي (Emotional affair/falling in love) تي وڌيڪ ڏک محسوس ڪنديون آهن.

ارتقائي نقطه نظر کان، مردن کي اها پريشاني هوندي آهي ته اهي اهڙي ٻار جي پرورش نه ڪن جيڪو سندن نه هجي (Cuckoldry)، جڏهن ته عورتن کي اها پريشاني هوندي آهي ته ساٿي ڪنهن ٻئي سان پيار ڪري پنهنجا وسيلا ۽ تحفظ ٻئي پاسي نه منتقل ڪري ڇڏي. اهي مختلف حڪمت عمليون لکين سالن کان انساني جبلتن ۾ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:انساني رويا
رضائي ڀاءُ

**رضائي ڀاءُ** (انگريزي: Milk Brother) مان مراد اهو شخص آهي، جنهن پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيتو هجي. ان صورت ۾ اها عورت ان ٻار جي "رضائي ماءُ" ۽ ان عورت جا پنهنجا ٻار ان ٻار جا "رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ" بڻجي ويندا آهن. اسلام ۽ ڪجهه ٻين قديم ثقافتن ۾ هن رشتي کي تمام گهڻي اهميت ۽ تقدس حاصل آهي.

## تعريف ۽ معنيٰ
"رضاعت" جي لغوي معنيٰ آهي کير پيئارڻ. سنڌي سماج ۾ هن کي "کير شريڪ ڀاءُ" به چيو ويندو آهي. جيڪڏهن ٻن مختلف ماءُ پيءُ جي ٻارن هڪ ئي عورت جو کير پيتو هجي، ته اهي پاڻ ۾ رضائي ڀاءُ ڀيڻ بڻجي وڃن ٿا.

## شرعي حيثيت ۽ شرط
اسلامي فقہ موجب، رضائي رشتو قائم ٿيڻ لاءِ ڪجهه شرط لازمي آهن:
* **عمر جي حد:** ٻار جي عمر ٻن سالن (يا اڍائي سالن، مسلڪ موجب) کان گهٽ هجي.
* **کير جو مقدار:** کير ايتري مقدار ۾ هجي جو ٻار جي پيٽ تائين پهچي. ڪجهه عالمن موجب گهٽ ۾ گهٽ پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ شرط آهي.

## اثرات ۽ احڪام
رضائي ڀاءُ بابت اسلامي شريعت جا ڪجهه اهم احڪام هي آهن:

### نڪاح جي حرمت
قرآن پاڪ جي سورت النساء (آيت 23) موجب، جيڪي رشتا رت جي رشتي (Consanguinity) جي ڪري حرام آهن، اهي ئي رشتا رضاعت جي ڪري به حرام آهن. تنهن ڪري:
* هڪ مرد پنهنجي رضائي ڀيڻ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
* رضائي ڀاءُ پنهنجي رضائي ڀيڻ لاءِ "محرم" تصور ڪيو ويندو آهي.

### پردي جا احڪام
رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي وچ ۾ پردو لازم ناهي، ڇاڪاڻ ته اهي هڪ ٻئي جا محرم آهن. هو هڪ ٻئي سان ملاقات ڪري سگهن ٿا ۽ سفر به ڪري سگهن ٿا.

### وراثت
رضائي رشتو رت جو رشتو ناهي، ان ڪري رضائي ڀاءُ کي پنهنجي رضائي ڀاءُ يا ڀيڻ جي ملڪيت (وراثت) ۾ حصو نه ملندو آهي. حصو صرف حياتياتي رشتيدارن تائين محدود هوندو آهي.

## تاريخي پسمنظر
قديم عربستان ۾ اها روايت هئي ته شهر جا ماڻهو پنهنجن ٻارن کي ٻهراڙيءَ جي دائين جي حوالي ڪندا هئا ته جيئن ٻار صحتمند ماحول ۾ وڌن ۽ فصيح ٻولي سکن.

هن روايت جو سڀ کان مشهور مثال آخري نبي حضرت محمد ﷺ جو آهي. پاڻ سڳورن ﷺ کي بيبي حليمه سعديه کير پيئاريو هو. پاڻ ﷺ جا رضائي ڀاءُ ڀيڻ هي هئا:
* حضرت عبداللہ بن حارث
* حضرت انيسه بنت حارث
* حضرت حذافه (جنهن کي شيماء جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو)

حضرت محمد ﷺ پنهنجي رضائي رشتن جو تمام گهڻو احترام ڪندا هئا. جڏهن سندن رضائي ڀيڻ حضرت شيماء ملاقات لاءِ ايندي هئي، ته پاڻ ﷺ سندن استقبال لاءِ پنهنجي چادر مبارڪ وڇائي ڇڏيندا هئا.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي ڀاءُ جو رشتو تمام گهڻو مقدس سمجهيو ويندو آهي. اڪثر جڏهن مائٽن ۾ پاڻ ۾ جهيڙا ٿيندا آهن ته رضائي ڀاءُ وچ ۾ پئي صلح ڪرائيندو آهي. هن رشتي ذريعي مختلف خاندانن جي وچ ۾ محبت ۽ ڀائپي پيدا ٿيندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* نڪاح
* محرم (اصطلاح)
* حليمه سعديه

## حوالا
رضائي ڀيڻ

**رضائي ڀيڻ** (انگريزي: Milk Sister) مان مراد اها عورت آهي جنهن ڪنهن ٻار (جيڪو سندس سڳو ڀاءُ نه هجي) سان گڏ پنهنجي ماءُ جو کير پيتو هجي، يا ڪنهن ٻار پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيتو هجي ته ان عورت جون پنهنجون ڌيئرون ان ٻار جون رضائي ڀيڻون بڻجي وينديون آهن. اسلام ۾ هن رشتي کي تمام گهڻي اهميت حاصل آهي ۽ ان تي اهي ئي احڪام لاڳو ٿين ٿا جيڪي سڳي ڀيڻ تي ٿين ٿا.

## تعريف
عربي ٻوليءَ ۾ کير پيئڻ جي رشتي کي "رضاعت" چيو ويندو آهي. جيڪڏهن هڪ ڇوڪري ۽ ڇوڪرو (جيڪي پاڻ ۾ سڳا ڀاءُ ڀيڻ نه هجن) هڪ ئي عورت جو کير پيئن، ته اهي پاڻ ۾ رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ بڻجي وڃن ٿا. سنڌي سماج ۾ هن کي "کير شريڪ ڀيڻ" پڻ چيو ويندو آهي.

## شرعي حيثيت ۽ شرط
اسلامي قانون موجب، رضائي رشتو تڏهن قائم ٿيندو آهي جڏهن ڪجهه خاص شرط پورا ٿين:
* **عمر:** کير پيئڻ وقت ٻار جي عمر ٻن سالن (قمري سال) کان گهٽ هجي.
* **مقدار:** کير ايتري مقدار ۾ پيتو وڃي جو اهو ٻار جي پيٽ ۾ پهچي. مختلف مڪتبه فڪر موجب ان جي مقدار ۾ اختلاف آهي (مثال طور: گهٽ ۾ گهٽ پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ).

## قانوني ۽ سماجي احڪام
رضائي ڀيڻ هجڻ جي صورت ۾ شريعت هيٺيان حق ۽ پابنديون مقرر ڪري ٿي:

### نڪاح جي حرمت
قرآن مجيد جي سورت النساء (آيت 23) ۾ واضح ڪيو ويو آهي ته جيڪي رشتا رت جي ڪري حرام آهن، اهي ئي رشتا رضاعت (کير پيئارڻ) جي ڪري به حرام آهن. تنهنڪري:
* ڪو به مرد پنهنجي رضائي ڀيڻ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
* رضائي ڀيڻ جو پيءُ، ڀاءُ يا پٽ به ان مرد لاءِ محرم بڻجي وڃن ٿا.

### پردو ۽ محرميت
رضائي ڀيڻ پنهنجي رضائي ڀاءُ لاءِ "محرم" هوندي آهي. ان ڪري:
* انهن جي وچ ۾ سڳي ڀاءُ ڀيڻ وانگر پردو لازم ناهي.
* اهي هڪ ٻئي سان سفر ڪري سگهن ٿا ۽ گڏ رهي سگهن ٿا.

### وراثت
ياد رهي ته رضائي رشتو صرف حرمت (نڪاح جي پابندي) قائم ڪري ٿو، پر اهو وراثت ۾ حصو نٿو ڏياري. رضائي ڀيڻ کي پنهنجي رضائي ڀاءُ جي ملڪيت ۾ قانوني طور حصو نه ملندو آهي، جيستائين هو وصيت نه ڪري.

## تاريخي مثال
اسلامي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور مثال نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جو آهي. پاڻ ﷺ جي رضائي ڀيڻ جو نالو **حضرت شيماء** (حذافه بنت حارث) هو، جيڪا بيبي حليمه سعديه جي ڌيءَ هئي.

پاڻ سڳورا ﷺ پنهنجي رضائي ڀيڻ جو بيحد احترام ڪندا هئا. غزوہ حنين جي موقعي تي جڏهن حضرت شيماء قيد ٿي آئي ۽ پنهنجو تعارف ڪرايائين، ته پاڻ ﷺ سندن استقبال لاءِ پنهنجي مبارڪ چادر وڇائي ڇڏي ۽ کين آزاد ڪري سوکڙيون ڏئي روانو ڪيو.

## پڻ ڏسندا
* رضائي ڀاءُ
* حليمه سعديه
* نڪاح

## حوالا
رضائي رشتا

**رضائي رشتا** (انگريزي: Milk Kinship) مان مراد اهي رشتا آهن جيڪي کير پيئڻ (رضاعت) جي ذريعي قائم ٿيندا آهن. جڏهن ڪو ٻار پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيئي ٿو، ته ان عورت ۽ ان جي خاندان سان ٻار جا جيڪي لاڳاپا جڙن ٿا، تن کي "رضائي رشتا" چيو ويندو آهي. اسلام ۾ هنن رشتن کي رت جي رشتن (Consanguinity) وانگر مقدس ۽ محرم تصور ڪيو ويندو آهي.

## تعريف ۽ لغوي معنيٰ
"رضاعت" عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "کير پيئڻ" يا "کير پيئارڻ". سنڌي زبان ۾ هن کي "کير شريڪي" پڻ چيو ويندو آهي. اهي رشتا حياتياتي نه هجڻ جي باوجود قانوني ۽ شرعي طور تي تسليم ٿيل آهن.

## شرعي شرط
اسلامي فقہ موجب، رضائي رشتو تڏهن ثابت ٿيندو آهي جڏهن هيٺيان شرط پورا ٿين:
# **ٻار جي عمر:** کير پيئڻ وقت ٻار جي عمر اڍائي سالن (يا ڪجهه عالمن موجب ٻن سالن) کان گهٽ هجي.
# **کير جو مقدار:** کير جو ايترو مقدار پيتو وڃي جو اهو ٻار جي پيٽ ۾ پهچي. مختلف مڪتبه فڪر موجب ان جي مقدار ۾ اختلاف آهي، پر عام طور تي پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ کي معيار بڻايو ويندو آهي.

## اهم رضائي رشتا
جڏهن رضاعت جا شرط پورا ٿين ٿا، ته هيٺيان رشتا قائم ٿين ٿا:
* **رضائي ماءُ:** اها عورت جنهن ٻار کي کير پيئاريو.
* **رضائي پيءُ:** رضائي ماءُ جو مڙس (جنهن کي "صاحب اللبن" چيو ويندو آهي).
* **رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ:** رضائي ماءُ جا پنهنجا حياتياتي ٻار.
* **رضائي پٽ ۽ ڌيءَ:** اهو ٻار جنهن ڪنهن عورت جو کير پيتو، اهو ان عورت لاءِ رضائي پٽ يا ڌيءَ آهي.

## شرعي احڪام

### نڪاح جي حرمت
اسلامي شريعت جو هڪ پڪو قاعدو آهي ته "جيڪي رشتا رت جي رشتي سان حرام آهن، اهي ئي رضاعت سان به حرام آهن." تنهنڪري:
* انسان پنهنجي رضائي ماءُ، رضائي ڀيڻ، رضائي خالو يا رضائي ڦڦيءَ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
* رضائي ڀيڻ ۽ ڀاءُ جو پاڻ ۾ نڪاح قطعي طور تي حرام آهي.

### پردو ۽ محرميت
رضائي مٽ مائٽ هڪ ٻئي لاءِ "محرم" آهن. تنهنڪري انهن جي وچ ۾ سڳن رشتيدارن وانگر پردو لازم ناهي. اهي هڪ ٻئي سان ملاقات ڪري سگهن ٿا، سفر ڪري سگهن ٿا ۽ گڏ رهي سگهن ٿا.

### وراثت
رضائي رشتن ۾ نڪاح جي حرمت ته هوندي آهي، پر انهن جي وچ ۾ وراثت (ملڪيت جو حصو) نه هوندي آهي. رضائي ٻار کي پنهنجي رضائي ماءُ يا پيءُ جي ملڪيت مان قانوني طور تي حصو نه ملندو آهي.

## تاريخي اهميت
قديم عرب ۾ هي رواج هو ته شهرن جا ماڻهو پنهنجا ٻار ٻهراڙيءَ جي دائين کي پالڻ لاءِ ڏيندا هئا ته جيئن ٻار صحتمند رهن ۽ سٺي ٻولي سکن. اسان جي نبي حضرت محمد ﷺ کي بيبي حليمه سعديه کير پيئاريو هو، جنهن ڪري پاڻ ﷺ جا ڪيترائي رضائي ڀاءُ ڀيڻ هئا (جهڙوڪ حضرت عبداللہ ۽ حضرت شيماء).

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي رشتن کي تمام گهڻو احترام ڏنو ويندو آهي. اڪثر ڪري جڏهن ٻن قبيلن يا خاندانن جي وچ ۾ دشمني ختم ڪرائڻي هوندي هئي، ته اهي هڪ ٻئي جا ٻار کير شريڪ ڪرائيندا هئا ته جيئن اهي هڪ ٻئي جا محرم ۽ ڀاءُ ڀيڻ بڻجي وڃن ۽ دشمني ختم ٿي وڃي.

## پڻ ڏسندا
* رضائي ڀاءُ
* رضائي ڀيڻ
* نڪاح
* حليمه سعديه

## حوالا
دائي

**رضائي ماءُ** (انگريزي: Milk Mother) مان مراد اها عورت آهي جنهن ڪنهن اهڙي ٻار کي کير پيئاريو هجي جيڪو سندس بطن مان پيدا نه ٿيو هجي. اسلام ۽ ڪجهه ٻين ثقافتن ۾، هي رشتو هڪ قانوني ۽ شرعي رشتو تصور ڪيو ويندو آهي، جنهن سان نڪاح جي حرمت ۽ محرميت جا احڪام ثابت ٿيندا آهن.

## وصف
جڏهن هڪ عورت ڪنهن ٻئي جي ٻار کي پنهنجو کير پيئاري ٿي، ته اها عورت ان ٻار جي "رضائي ماءُ" بڻجي وڃي ٿي. ان رشتي جي نتيجي ۾ ٻار تي اهي ئي پابنديون لاڳو ٿين ٿيون جيڪي سندس سڳي ماءُ سان آهن، سواءِ وراثت ۽ نسب جي.

## شرعي شرطون
اسلامي فقہ موجب رضائي ماءُ جو رشتو تڏهن قائم ٿيندو آهي جڏهن هيٺيون شرطون پوريون هجن:
* **ٻار جي عمر:** کير پيئڻ وقت ٻار جي عمر اڍائي سالن (يا ٻن سالن، مختلف مسلڪن موجب) کان گهٽ هجي.
* **کير جو مقدار:** کير ٻار جي پيٽ تائين پهچڻ ضروري آهي. گهٽ ۾ گهٽ ايترو کير جنهن سان ٻار جو ڍؤ ٿي وڃي.

## شرعي احڪام

### نڪاح جي حرمت
قرآن مجيد جي سورت النساء ۾ واضح ڪيو ويو آهي ته رضائي مائرون نڪاح لاءِ حرام آهن. جنهن عورت جو ٻار کير پيئي ٿو، اهو ان سان، ان جي ڌيئرن (رضائي ڀيڻن) ۽ ان جي ڀينرن (رضائي خالائن) سان ڪڏهن به نڪاح نٿو ڪري سگهي.

### محرميت ۽ پردو
رضائي ماءُ ٻار لاءِ سڳي ماءُ وانگر "محرم" هوندي آهي. ان ڪري:
* ٻار ۽ رضائي ماءُ جي وچ ۾ پردو لازم ناهي.
* رضائي ماءُ جو مڙس ٻار جو "رضائي پيءُ" ۽ ان جا ٻار "رضائي ڀاءُ ڀيڻ" بڻجي ويندا آهن.

### وراثت
رضائي ماءُ ۽ ٻار جي وچ ۾ محبت ۽ احترام جو رشتو هوندو آهي، پر انهن جي وچ ۾ وراثت (ملڪيت جو حصو) جاري نه ٿيندي آهي. ٻار کي صرف پنهنجي رت جي رشتيدارن مان وراثت ملندي آهي.

## تاريخي مثال
اسلامي تاريخ ۾ سڀ کان معتبر مثال نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جو آهي. پاڻ ﷺ جون رضائي مائرون هي هيون:
# **حضرت ثوبيه:** جيڪا ابولهب جي آزاد ڪيل لونڊي هئي.
# **بيبي [[حليمه سعديه]]:** جنهن پاڻ ﷺ کي بنو سعد جي قبيلي ۾ وٺي وڃي پرورش ڪئي.

نبي ڪريم ﷺ پنهنجي رضائي مائرن جو بيحد احترام ڪندا هئا. جڏهن بيبي حليمه سعديه پاڻ ﷺ وٽ ايندي هئي ته پاڻ ﷺ کين "منهنجي ماءُ، منهنجي ماءُ" چئي استقبال ڪندا هئا ۽ پنهنجي مبارڪ چادر وڇائي کين ويهاريندا هئا.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي ماءُ کي تمام گهڻي عزت ڏني ويندي آهي. قديم زماني ۾ جيڪڏهن ڪنهن ٻار جي ماءُ فوت ٿي ويندي هئي يا کير نه هوندو هوس، ته پاڙي جون عورتون ان ٻار کي کير پيئارينديون هيون، جنهن سان ٻن خاندانن جي وچ ۾ هڪ مضبوط روحاني رشتو قائم ٿي ويندو هو.

## پڻ ڏسندا
* رضائي رشتا
* رضائي ڀاءُ
* حليمه سعديه

## حوالا


زمرو:جنسي ڪاروبار
محرمات سان زنا

**محرمات سان زنا** (Incest) مان مراد اهڙن ويجهن مٽن مائٽن (محرمات) جي وچ ۾ جنسي لاڳاپا آهن، جن جو پاڻ ۾ نڪاح يا شادي ممنوع هجي، جھڙوڪ ڀاءُ، ڀيڻ، يا والدين. هن ۾ عام طور تي رت جي رشتن (consanguinity) جي وچ ۾ هر قسم جي جنسي سرگرمي شامل آهي. ڪيترن ئي سماجن ۾ ان کي غير اخلاقي سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهڙن تعلقن جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ ٻارن ۾ جينياتي بيمارين جو خطرو وڌي وڃي ٿو.

محرمات بابت پابندي (Incest taboo) دنيا جي قديم ۽ جديد تقريباً سمورن سماجن ۾ موجود آهي. اڪثر ملڪن ۾ ان بابت سخت قانون موجود آهن. ڪجهه ثقافتن ۾ اها پابندي رت جي رشتن کان ٻاهر، جهڙوڪ رضائي ڀيڻ ڀاءُ (Milk kinship)، مٽيل ڀيڻ ڀاءُ (stepsiblings) ۽ گود ورتل ٻارن تي به لاڳو ٿئي ٿي.

## اصطلاحات (Terminology)
انگريزي لفظ *Incest* لاطيني ٻوليءَ جي لفظ *incestus* مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "ناپاڪ يا بدڪار". قديم انگريزيءَ ۾ ان لاءِ لفظ *sib-leger* (مائٽن سان ليٽڻ) استعمال ٿيندو هو.

## تاريخ (History)

### قديم دور (Antiquity)

قديم چين ۾، ساڳئي نالي (Surname) واري سئوٽن جي وچ ۾ شادي ممنوع هئي، پر مختلف نالن وارن (مثال طور مائٽي طرفان نياڻي جي پٽ يا ڌيءَ) جي وچ ۾ شادي ٿي سگهي ٿي.
قديم مصر ۾ شاهي رت کي پاڪ رکڻ لاءِ ڀيڻ ڀاءُ جي وچ ۾ شاديءَ جا ڪجهه مثال ملن ٿا. مشهور بادشاهه توتن خامون پنهنجي مٽيلي ڀيڻ انخيسينامون سان شادي ڪئي هئي، ۽ هو پاڻ به پنهنجي پيءُ اخناتون ۽ سندس هڪ ڀيڻ جو پٽ هو.

يوناني ڏند ڪٿا ۾ **ايڊيپس** (Oedipus) جو قصو مشهور آهي، جنهن اڻڄاڻائيءَ ۾ پنهنجي ماءُ سان شادي ڪئي هئي. جڏهن هن کي حقيقت جي خبر پئي، ته هن شرم ۽ پشيمانيءَ وچان پاڻ کي انڌو ڪري ڇڏيو. هي قصو محرمات بابت قديم سماجي نفرت جي عڪاسي ڪري ٿو.

## جينياتي اثر (Genetic Effects)
محرمات جي خلاف قانون جو هڪ وڏو سبب **انبريڊنگ** (Inbreeding) کان بچڻ آهي. جڏهن تمام ويجها مائٽ ٻار پيدا ڪن ٿا، ته ٻارن ۾ موروثي بيمارين، جسماني معذوري، ۽ ذهني ڪمزوريءَ جو امڪان ڪيترائي ڀيرا وڌي ويندو آهي. هي خطرو ان ڳالهه تي ٻڌل هوندو آهي ته والدين جو پاڻ ۾ ڪيترو ويجهو رشتو آهي.

## حوالا
رضائي پيءُ

**رضائي پيءُ** (انگريزي: Milk Father) مان مراد اهو مرد آهي، جنهن جي زال ڪنهن اهڙي ٻار کي کير پيئاريو هجي جيڪو ان مرد جو پنهنجو حياتياتي ٻار نه هجي. اسلامي شريعت ۾ هن رشتي کي "صاحب اللبن" (کير وارو مالڪ) پڻ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته عورت کي کير پنهنجي مڙس سان لاڳاپيل حمل جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندو آهي.

## شرعي حيثيت
اسلامي فقہ موجب، جڏهن رضاعت (کير پيئارڻ) جا شرط پورا ٿين ٿا، ته صرف کير پيئاريندڙ عورت ئي نه، پر ان جو مڙس پڻ ان ٻار جو "رضائي پيءُ" بڻجي وڃي ٿو. نبي ڪريم ﷺ جو فرمان آهي ته: "رضاعت مان به اهي ئي رشتا حرام ٿين ٿا، جيڪي نسب (رت جي رشتي) مان حرام ٿين ٿا."

## شرعي احڪام

### نڪاح جي حرمت
رضائي پيءُ ان ٻار لاءِ محرم بڻجي وڃي ٿو، جنهن سندس زال جو کير پيتو هجي. ان جا اثر هي آهن:
* جيڪڏهن رضائي ٻار ڇوڪري آهي، ته هوءَ پنهنجي رضائي پيءُ سان نڪاح نٿي ڪري سگهي.
* رضائي پيءُ جون ٻيون زالون (جيڪڏهن هجن) پڻ ان ٻار لاءِ "رضائي مائرون" بڻجي وينديون آهن.
* رضائي پيءُ جا ڀائر، ٻار جا "رضائي چاچا" بڻجي وينديون آهن.

### محرميت ۽ پردو
رضائي پيءُ ٻار لاءِ سڳي پيءُ وانگر محرم هوندو آهي. تنهنڪري:
* رضائي ڌيءَ ۽ رضائي پيءُ جي وچ ۾ پردو لازم ناهي.
* هو هڪ ٻئي سان سفر ڪري سگهن ٿا ۽ گهر ۾ گڏ رهي سگهن ٿا.

### وراثت ۽ نالو
جيتوڻيڪ رضائي پيءُ محرميت جي لحاظ کان سڳي پيءُ وانگر آهي، پر ڪجهه معاملن ۾ فرق آهي:
* **وراثت:** رضائي ٻار کي پنهنجي رضائي پيءُ جي ملڪيت مان وراثت ۾ حصو نه ملندو آهي.
* **نسب:** ٻار جو نالو ۽ نسب هميشه سندس حياتياتي (رت واري) پيءُ سان منسوب رهندو. رضائي پيءُ جو نالو ٻار جي سڃاڻپ طور استعمال نٿو ڪري سگهجي.

## تاريخي مثال
نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جڏهن بيبي حليمه سعديه وٽ پرورش پائي رهيا هئا، ته بيبي حليمه جو مڙس **حارث بن عبدالعزيٰ** پاڻ ﷺ جو رضائي پيءُ هو. پاڻ ﷺ حارث جو تمام گهڻو احترام ڪندا هئا. 

هڪ روايت موجب، جڏهن حارث بن عبدالعزيٰ مڪي ۾ نبي ڪريم ﷺ وٽ آيو ۽ پڇيائين ته "منهنجو پٽ ڪٿي آهي؟" ته پاڻ ﷺ کين بيحد عزت ڏني ۽ پنهنجي مبارڪ چادر وڇائي کين ويهاريو.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي پيءُ جو رشتو تمام گهڻو معتبر سمجهيو ويندو آهي. جڏهن ڪنهن ٻار جي پنهنجي پيءُ جو سايو مٿانئس نه رهندو آهي، ته رضائي پيءُ اڪثر ان ٻار جي تعليم ۽ تربيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي. هن رشتي جي ڪري مختلف خاندانن ۾ هڪ روحاني تعلق پيدا ٿيندو آهي جيڪو سماجي امن ۽ ڀائپي کي هٿي ڏيندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* رضائي رشتا
* رضائي ماءُ
* رضائي ڀاءُ
* حليمه سعديه

## حوالا
رضائي ڀيڻ ڀاءُ

**رضائي ڀيڻ ڀاءُ** (انگريزي: Milk Siblings) مان مراد اهي ٻار آهن جن جو پاڻ ۾ رت جو رشتو نه هجي، پر انهن هڪ ئي عورت جو کير پيتو هجي. اسلامي شريعت ۾ هن رشتي کي رت جي ڀيڻ ڀاءُ وانگر محرم ۽ مقدس سمجهيو ويندو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ نڪاح جي حرمت قائم ٿيندي آهي.

## تعريف ۽ تصور
جڏهن ٻه ٻار (ڇوڪرو ۽ ڇوڪري) هڪ ئي عورت جو کير پيئن، ته اهي پاڻ ۾ "رضائي ڀيڻ ڀاءُ" بڻجي وڃن ٿا. اهو ضروري ناهي ته ٻنهي ٻارن هڪ ئي وقت کير پيتو هجي؛ جيڪڏهن هڪ ٻار اڄ کير پيئي ۽ ٻيو ٻار ڪجهه مهينن کانپوءِ ان ئي عورت جو کير پيئي، تڏهن به اهي پاڻ ۾ رضائي ڀيڻ ڀاءُ سڏبا.

## شرعي شرطون
رضائي ڀيڻ ڀاءُ جو رشتو تڏهن ثابت ٿيندو آهي جڏهن هيٺيان شرط پورا هجن:
# **ٻار جي عمر:** ٻنهي ٻارن کير پيئڻ وقت اڍائي سالن (يا ٻن سالن، فقہ جي مختلف مسلڪن موجب) کان گهٽ عمر جا هجن.
# **کير جو مقدار:** کير ٻار جي پيٽ تائين پهچڻ ضروري آهي. عام طور تي پنج ڀيرا ڍؤ ڪري کير پيئڻ سان هي رشتو مضبوطيءَ سان قائم ٿي وڃي ٿو.

## شرعي احڪام ۽ اثرات

### نڪاح جي حرمت
اسلامي قانون موجب، رضائي ڀيڻ ۽ ڀاءُ جو پاڻ ۾ نڪاح قطعي طور تي **حرام** آهي. قرآن مجيد ۾ فرمايو ويو آهي ته: "توهان تي حرام ڪيون ويون آهن... توهان جون اهي ڀينرون جن توهان سان گڏ کير پيتو آهي." (سورت النساء: 23).

### محرميت ۽ پردو
رضائي ڀيڻ ۽ ڀاءُ هڪ ٻئي جا "محرم" آهن، تنهنڪري:
* انهن جي وچ ۾ سڳي ڀيڻ ڀاءُ وانگر پردو لازم ناهي.
* اهي هڪ ٻئي سان گڏ سفر ڪري سگهن ٿا ۽ هڪ ئي گهر ۾ رهي سگهن ٿا.
* رضائي ڀاءُ پنهنجي رضائي ڀيڻ جو نڪاح ۾ ولي (سرپرست) نٿو بڻجي سگهي، ڇاڪاڻ ته اها ذميواري صرف رت جي رشتن جي آهي.

### وراثت
رضائي ڀيڻ ڀاءُ جي وچ ۾ نڪاح جي حرمت ته هوندي آهي، پر انهن جي وچ ۾ وراثت (ملڪيت جو حصو) جاري نه ٿيندي آهي. وراثت صرف نسب (رت جي رشتي) ۽ نڪاح جي بنياد تي ملندي آهي.

## تاريخي پسمنظر
عرب جي قديم روايتن موجب، بيبي حليمه سعديه جي ڌيءَ حضرت **شيماء** ۽ سندن پٽ حضرت **عبداللہ**، نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جا رضائي ڀيڻ ۽ ڀاءُ هئا. 

نبي ڪريم ﷺ پنهنجي رضائي ڀيڻ ڀاءُ جو بيحد احترام ڪندا هئا. جڏهن حضرت شيماء پاڻ ﷺ وٽ ايندي هئي، ته پاڻ ﷺ پنهنجي مبارڪ چادر وڇائي کين ويهاريندا هئا، جيڪو هن رشتي جي عظمت جو وڏو ثبوت آهي.

## سماجي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ رضائي ڀيڻ ڀاءُ کي تمام گهڻي عزت ڏني ويندي آهي. هن رشتي ذريعي مختلف خاندانن ۾ ايترو ته پيار پيدا ٿي ويندو آهي جو اهي هڪ ٻئي جي خوشي ۽ غميءَ ۾ شريڪ ٿيندا آهن. اڪثر ڪري جڏهن ڪنهن ٻار جي ماءُ فوت ٿي ويندي آهي، ته پاڙي جي عورت ان کي کير پيئاري پنهنجي اولاد وانگر پاليندي آهي، جنهن سان سماجي ڀائپي وڌندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* رضائي رشتا
* رضائي ماءُ
* نڪاح
* حليمه سعديه

## حوالا
رضائي پٽ

**رضائي پٽ** (انگريزي: Milk Son) مان مراد اهو مرد يا ڇوڪرو آهي، جنهن پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيتو هجي. اسلامي شريعت جي احڪامن موجب، کير پيئڻ (رضاعت) جي ڪري اهو ٻار ان عورت جو پٽ تصور ڪيو ويندو آهي، جنهن جو هن کير پيتو هجي. هن رشتي کي رت جي رشتي وانگر تقدس حاصل آهي.

## وصف
جڏهن ڪو ٻار (ڇوڪرو) پنهنجي کير پيئڻ جي عمر دوران ڪنهن عورت جو کير پيئي ٿو، ته اها عورت ان جي "رضائي ماءُ" ۽ ان عورت جو مڙس ان جو "رضائي پيءُ" بڻجي ويندو آهي. ان صورت ۾ اهو ٻار انهن جو "رضائي پٽ" سڏبو آهي.

## شرعي شرطون
رضائي پٽ جو رشتو تڏهن ثابت ٿيندو آهي جڏهن هيٺيان شرط پورا هجن:
* **عمر:** ٻار جي عمر کير پيئڻ وقت ٻن سالن (يا اڍائي سالن، مسلڪ موجب) کان گهٽ هجي.
* **مقدار:** ٻار گهٽ ۾ گهٽ ايترو کير پيئي جو اهو ان جي پيٽ ۾ پهچي. عام طور تي پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ جو شرط ٻڌايو وڃي ٿو.

## شرعي احڪام

### نڪاح جي حرمت
رضائي پٽ هجڻ جي ڪري نڪاح جا ڪجهه اهم احڪام لاڳو ٿين ٿا:
* رضائي پٽ پنهنجي رضائي ماءُ سان ڪڏهن به نڪاح نٿو ڪري سگهي.
* رضائي پٽ جو نڪاح پنهنجي رضائي ڀيڻ (رضائي ماءُ جي ڌيءَ) سان حرام آهي.
* رضائي پٽ پنهنجي رضائي ماءُ جي ڀينرن (رضائي خالائن) ۽ رضائي پيءُ جي ڀينرن (رضائي ڦڦين) لاءِ به محرم هوندو آهي.

### محرميت ۽ پردو
رضائي پٽ پنهنجي رضائي ماءُ ۽ ڀينرن لاءِ "محرم" هوندو آهي. تنهنڪري:
* انهن جي وچ ۾ سڳي پٽ وانگر پردو لازم ناهي.
* هو پنهنجي رضائي ماءُ سان گڏ سفر ڪري سگهي ٿو ۽ کين حج يا عمره تي وٺي وڃي سگهي ٿو.

### وراثت ۽ نسب
اسلامي قانون موجب، رضائي پٽ کي محرميت جا حق ته ملن ٿا، پر ڪجهه معاملن ۾ هو سڳي پٽ کان مختلف هوندو آهي:
* **وراثت:** رضائي پٽ کي پنهنجي رضائي والدين جي ملڪيت مان وراثت ۾ حصو نه ملندو آهي.
* **نسب:** رضائي پٽ جو نسب (خاندان جو نالو) هميشه سندس سڳي پيءُ سان منسوب رهندو. هن کي پنهنجي سڳي پيءُ جي سڃاڻپ سان سڏيو ويندو.

## تاريخي مثال
اسلامي تاريخ جو سڀ کان عظيم مثال نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جو آهي. پاڻ ﷺ بيبي حليمه سعديه جا رضائي پٽ هئا. بيبي حليمه پاڻ ﷺ جي پرورش پنهنجي پٽ وانگر ڪئي.

نبي ڪريم ﷺ جڏهن به پنهنجي رضائي ماءُ بيبي حليمه سان ملندا هئا، ته کين "منهنجي ماءُ" چئي پڪاريندا هئا ۽ کين بيحد عزت ۽ احترام ڏيندا هئا.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي پٽ کي سڳي اولاد جيتري محبت ڏني ويندي آهي. قديم وقت ۾ جڏهن مائٽن ۾ جهيڙا ٿيندا هئا، ته رضائي پٽ کي وچ ۾ پئي صلح ڪرائڻ لاءِ چيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته هن جو رشتو ٻنهي خاندانن سان مضبوط هوندو هو.

## پڻ ڏسندا
* رضائي رشتا
* رضائي ماءُ
* رضائي ڀاءُ
* حليمه سعديه

## حوالا
رضائي ڌيءُ

**رضائي ڌيءُ** (انگريزي: Milk Daughter) مان مراد اها نياڻي يا ڇوڪري آهي، جنهن پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيتو هجي. اسلامي شريعت جي اصولن موجب، کير پيئڻ (رضاعت) جي ڪري اها نياڻي ان عورت جي ڌيءَ تصور ڪئي ويندي آهي، جنهن جو هن کير پيتو هجي. هن رشتي کي رت جي رشتي وانگر تقدس ۽ محرميت حاصل آهي.

## وصف
جڏهن ڪا ٻارڙي (ڇوڪري) پنهنجي کير پيئڻ جي عمر دوران ڪنهن عورت جو کير پيئي ٿي، ته اها عورت ان جي "رضائي ماءُ" ۽ ان عورت جو مڙس ان جو "رضائي پيءُ" بڻجي ويندو آهي. اهڙي صورت ۾ اها ڇوڪري انهن جي "رضائي ڌيءُ" سڏبي آهي.

## شرعي شرطون
رضائي ڌيءُ جو رشتو تڏهن ثابت ٿيندو آهي جڏهن هيٺيان شرط پورا هجن:
* **عمر جي حد:** ڇوڪريءَ کير پيئڻ وقت اڍائي سالن (يا ٻن سالن، فقہ جي مختلف مسلڪن موجب) کان گهٽ عمر جي هجي.
* **کير جو مقدار:** کير جو ٻارڙي جي پيٽ تائين پهچڻ ضروري آهي. عام طور تي پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ سان هي رشتو مضبوطي سان قائم ٿي وڃي ٿو.

## شرعي احڪام

### نڪاح جي حرمت
رضائي ڌيءُ هجڻ جي ڪري نڪاح جا ڪجهه اهم احڪام لاڳو ٿين ٿا:
* رضائي ڌيءَ جو نڪاح پنهنجي رضائي پيءُ سان قطعي طور تي حرام آهي.
* رضائي ڌيءَ جو نڪاح پنهنجي رضائي ڀاءُ (رضائي ماءُ جي پٽ) سان حرام آهي.
* رضائي ڌيءَ پنهنجي رضائي ماءُ جي ڀائرن (رضائي مامن) ۽ رضائي پيءُ جي ڀائرن (رضائي چاچن) لاءِ به محرم هوندي آهي.

### محرميت ۽ پردو
رضائي ڌيءُ پنهنجي رضائي والدين ۽ ڀائرن لاءِ "محرم" هوندي آهي. تنهنڪري:
* رضائي ڌيءَ ۽ رضائي پيءُ جي وچ ۾ سڳي ڌيءَ وانگر پردو لازم ناهي.
* هوءَ پنهنجي رضائي پيءُ يا رضائي ڀاءُ سان گڏ محرم جي حيثيت ۾ حج يا عمره جو سفر ڪري سگهي ٿي.

### وراثت ۽ نسب
اسلامي قانون موجب، رضائي ڌيءَ کي محرميت جا حق ته ملن ٿا، پر ڪجهه معاملن ۾ هوءَ سڳي ڌيءَ کان مختلف هوندي آهي:
* **وراثت:** رضائي ڌيءَ کي پنهنجي رضائي والدين جي ملڪيت مان وراثت ۾ حصو نه ملندو آهي.
* **نسب:** رضائي ڌيءَ جو نسب هميشه سندس سڳي پيءُ سان منسوب رهندو. ان جي سڃاڻپ ان جي حياتياتي خاندان سان ئي ٿيندي.

## تاريخي پسمنظر
نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جي رضائي ڀيڻ حضرت **شيماء** (حذافه بنت حارث) بيبي حليمه سعديه جي ڌيءَ هئي. بيبي حليمه پاڻ سڳورن ﷺ جي رضائي ماءُ هئي، ان لحاظ سان حضرت شيماء بيبي حليمه جي سڳي ڌيءَ هئي پر نبي ڪريم ﷺ لاءِ رضائي ڀيڻ هئي.
## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي ڌيءَ کي تمام گهڻي محبت ۽ احترام ڏنو ويندو آهي. جڏهن ڪا عورت ڪنهن ٻارڙي کي کير پيئاريندي آهي، ته هوءَ کيس پنهنجي سڳي اولاد وانگر سمجهندي آهي. شاديءَ کان پوءِ به رضائي ڌيءَ پنهنجي رضائي ماءُ جي گهر ايندي رهندي آهي ۽ کيس سڳن مائٽن وانگر مانُ ڏنو ويندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* رضائي رشتا
* رضائي ماءُ
* رضائي پٽ
* حليمه سعديه

## حوالا
رضائي ٻار

**رضائي ٻار** (انگريزي: Milk Child) مان مراد اهو ٻار (ڇوڪرو يا ڇوڪري) آهي، جنهن پنهنجي کير پيئڻ جي عمر دوران پنهنجي سڳي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيتو هجي. اسلامي شريعت ۾ اهڙي ٻار کي کير پيئاريندڙ عورت جي اولاد وانگر محرم قرار ڏنو ويو آهي، جنهن سان نڪاح جي حرمت جا احڪام لاڳو ٿين ٿا.

## وصف
جڏهن ڪو ٻار ڪنهن عورت جو کير پيئي ٿو، ته اهو ان عورت جو "رضائي ٻار" بڻجي وڃي ٿو. ان رشتي جي نتيجي ۾ ٻار جو ان عورت، ان جي مڙس، ۽ ان جي ٻين اولادن سان هڪ روحاني ۽ قانوني رشتو قائم ٿي وڃي ٿو، جنهن کي "رضاعت" چيو ويندو آهي.

## شرعي شرطون
رضائي ٻار جو رشتو ثابت ٿيڻ لاءِ اسلامي فقہ ۾ ڪجهه شرط مقرر ٿيل آهن:
* **عمر جي حد:** ٻار جي عمر کير پيئڻ وقت اڍائي سالن (يا ٻن سالن، مختلف مسلڪن موجب) کان گهٽ هجي. وڏي عمر ۾ کير پيئڻ سان رضاعت ثابت نه ٿيندي آهي.
* **کير جو مقدار:** کير ٻار جي پيٽ تائين پهچڻ ضروري آهي. گهٽ ۾ گهٽ ايترو کير جنهن سان ٻار جو ڍؤ ٿي وڃي. عام طور تي پنج ڀيرا کير پيئڻ جو شرط مشهور آهي.

## شرعي احڪام ۽ محرميت

### نڪاح جي حرمت
رضائي ٻار لاءِ اهي سڀ رشتا حرام ٿي ويندا آهن جيڪي سندس نسب (رت جي رشتي) مان حرام آهن. مثال طور:
* رضائي ٻار پنهنجي رضائي ماءُ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
* رضائي ٻار پنهنجي رضائي ڀيڻ يا ڀاءُ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
* رضائي ٻار پنهنجي رضائي ماءُ جي ڀينرن (خالائن) ۽ ڀائرن (مامن) لاءِ به محرم هوندو آهي.

### پردو ۽ سفر
رضائي ٻار پنهنجي رضائي خاندان لاءِ "محرم" هوندو آهي. تنهنڪري:
* انهن جي وچ ۾ سڳي اولاد وانگر پردو لازم ناهي.
* رضائي پٽ پنهنجي رضائي ماءُ سان گڏ محرم جي حيثيت ۾ سفر ڪري سگهي ٿو.

### وراثت ۽ نسب
جيتوڻيڪ رضائي ٻار محرميت ۾ سڳي اولاد وانگر آهي، پر وراثت ۽ نسب ۾ فرق آهي:
* **وراثت:** رضائي ٻار کي پنهنجي رضائي والدين جي ملڪيت مان وراثت ۾ حصو نه ملندو آهي.
* **نسب:** ٻار جو نسب (خاندان جو نالو) هميشه سندس سڳي پيءُ سان ئي منسوب رهندو.

## تاريخي پسمنظر
قديم عرب ۾ شهرن جا ماڻهو پنهنجن ٻارن کي ٻهراڙيءَ جي دائين جي حوالي ڪندا هئا ته جيئن ٻار صحتمند ماحول ۾ پرورش پائين. اسان جي نبي حضرت محمد ﷺ پاڻ به هڪ رضائي ٻار هئا، جن کي بيبي حليمه سعديه کير پيئاريو هو.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي ٻار کي تمام گهڻي محبت ۽ عزت ڏني ويندي آهي. ڪيترن ئي خاندانن ۾ رضائي رشتن جي ڪري مضبوط دوستيون ۽ مٽيون قائم ٿينديون آهن. هن رشتي ذريعي سماجي ڀائپي ۽ امن کي هٿي ملندي آهي، ڇاڪاڻ ته هي رشتو صرف رت تائين محدود ناهي پر محبت ۽ کير جي شريڪي تي ٻڌل آهي.

## پڻ ڏسندا
* رضائي رشتا
* رضائي ماءُ
* رضائي ڀاءُ
* حليمه سعديه

## حوالا
رضائي والدين

**رضائي والدين** (انگريزي: Milk Parents) مان مراد اهي والدين آهن، جن ڪنهن اهڙي ٻار کي پالي ۽ کير پيئاري وڏو ڪيو هجي جيڪو سندن حياتياتي اولاد نه هجي. اسلامي شريعت ۾ هن رشتي کي تمام گهڻو تقدس حاصل آهي، جتي کير پيئاريندڙ عورت "رضائي ماءُ" ۽ ان جو مڙس "رضائي پيءُ" سڏبو آهي.

## وصف ۽ اصطلاح
جڏهن هڪ ٻار پنهنجي کير پيئڻ جي مخصوص مدت دوران ڪنهن ٻي عورت جو کير پيئي ٿو، ته ان سان قائم ٿيندڙ رشتي کي "رضاعت" چيو ويندو آهي. هن رشتي ذريعي جيڪي والدين ٻار سان جڙن ٿا، اهي ان ٻار جا "رضائي والدين" بڻجي وڃن ٿا. عربيءَ ۾ رضائي پيءُ کي "صاحب اللبن" (کير وارو) به چيو ويندو آهي.

## شرعي شرطون
رضائي والدين جو رشتو تڏهن شرعي طور ثابت ٿيندو آهي جڏهن هيٺيان شرط پورا هجن:
* **مدت:** ٻار کير پيئڻ جي عمر (ٻن يا اڍائي سالن) جي اندر کير پيتو هجي.
* **مقدار:** کير جو ايترو مقدار جيڪو ٻار جي پيٽ تائين پهچي (ڪجهه عالمن موجب گهٽ ۾ گهٽ پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ شرط آهي).

## شرعي احڪام ۽ اثرات

### نڪاح جي حرمت
اسلامي قانون جو هڪ بنيادي اصول آهي ته "رضاعت مان به اهي رشتا حرام ٿين ٿا، جيڪي نسب مان حرام آهن." تنهنڪري:
* ٻار جو نڪاح پنهنجي رضائي ماءُ ۽ رضائي پيءُ سان قطعي حرام آهي.
* رضائي والدين جو ٻيو اولاد (ڀلي اهي ٻئي خاندان جا هجن) ان ٻار لاءِ رضائي ڀاءُ ڀيڻ بڻجي وڃن ٿا، جن سان پڻ نڪاح حرام آهي.

### محرميت ۽ پردو
رضائي والدين پنهنجي رضائي ٻار لاءِ "محرم" هوندا آهن. ان ڪري:
* انهن جي وچ ۾ سڳي پٽ يا ڌيءَ وانگر پردو لازم ناهي.
* رضائي پٽ پنهنجي رضائي ماءُ سان ۽ رضائي ڌيءَ پنهنجي رضائي پيءُ سان گڏ محرم جي حيثيت ۾ سفر ڪري سگهي ٿي.

### وراثت ۽ سڃاڻپ
رضائي والدين ۽ ٻار جي وچ ۾ روحاني تعلق ته هوندو آهي، پر وراثت ۾ فرق آهي:
* **وراثت:** رضائي ٻار کي پنهنجي رضائي والدين جي ملڪيت مان وراثت ۾ حصو نه ملندو آهي.
* **نسب:** ٻار جي سڃاڻپ ۽ نالو هميشه سندس حياتياتي (رت واري) پيءُ سان ئي منسوب رهندو.

## تاريخي پسمنظر
قديم عرب ۾ هي رواج تمام گهڻو عام هو. نبي ڪريم حضرت محمد ﷺ جا رضائي والدين بيبي حليمه سعديه ۽ سندن مڙس **حارث بن عبدالعزيٰ** هئا. 

نبي ڪريم ﷺ پنهنجي رضائي والدين کي تمام گهڻي عزت ڏيندا هئا ۽ کين "منهنجي ماءُ" ۽ "منهنجي پيءُ" جي نالي سان مخاطب ڪندا هئا.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ رضائي والدين جو رشتو تمام گهڻو معتبر آهي. جڏهن ڪنهن ٻار جي ماءُ فوت ٿي ويندي آهي ته پاڙي يا مٽن مائٽن مان ڪا عورت کيس کير پيئاري پنهنجو ڪري وٺندي آهي. هن رشتي جي ڪري سماجي سهڪار، امن ۽ مختلف قبيلن جي وچ ۾ ڀائپي پيدا ٿيندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* رضائي ماءُ
* رضائي پيءُ
* رضائي ٻار
* حليمه سعديه

## حوالا
پالنا

**پالنا** يا **فوسٽر ڪيئر** (انگريزي: Foster care) ٻارن جي سنڀال جو هڪ اهڙو نظام آهي، جنهن ۾ ڪنهن نابالغ ٻار کي رياست جي تصديق ٿيل نگران (فوسٽر پيرنٽ)، گروپ هوم، يا ڪنهن مٽ مائٽ جي گهر ۾ عارضي طور تي رکيو ويندو آهي. فوسٽر ٻار جي اها منتقلي عام طور تي حڪومت يا سماجي خدمتن جي اداري (Social service agency) ذريعي ڪئي ويندي آهي.

ریاست، فيملي ڪورٽ ۽ ٻارن جي تحفظ جي ادارن ذريعي، ٻار لاءِ *[[in loco parentis]]* (والدين جي جاءِ تي) طور ڪم ڪندي آهي ۽ تمام قانوني فيصلا ڪندي آهي، جڏهن ته فوسٽر والدين ٻار جي روزاني سنڀال جا ذميوار هوندا آهن.

## نظام جا چئلينجز
ماهرن ۽ ڪارڪنن فوسٽر ڪيئر سروسز جي اثرائتي هجڻ بابت ڪيترن ئي خدشن جو اظهار ڪيو آهي:
* **سوشل ورڪرز جي کوٽ:** گهٽ پگهار ۽ وڌيڪ ڪم جي دٻاءُ سبب هن شعبي ۾ ڪم ڪندڙ ماهرن جي سخت کوٽ آهي.
* **صحت جا مسئلا:** فوسٽر ڪيئر ۾ موجود ٻارن ۾ عام ٻارن جي مقابلي ۾ ذهني صحت جي مسئلن، جهڙوڪ پريشاني (Anxiety) ۽ ذهني دٻاءُ (Depression) جو شرح وڌيڪ هوندو آهي.
* **غربت:** آمريڪا ۾ ٿيل هڪ مطالعي مطابق، فوسٽر ڪيئر مان نڪرندڙ نوجوانن ۾ غربت جي شرح عام آبادي جي مقابلي ۾ ٽي پيڻا وڌيڪ آهي.

## ملڪن جي لحاظ کان صورتحال

### آسٽريليا
آسٽريليا ۾ فوسٽر ڪيئر جي شروعات 1867ع ۾ ڏکڻ آسٽريليا کان ٿي. شروعاتي دور ۾ هن نظام کي عورتون هلائينديون هيون. 1920ع جي ڏهاڪي ۾ ٻارن کي گود وٺڻ (Adoption) بابت پهريون قانون پاس ڪيو ويو.

### ڪينيڊا
ڪينيڊا ۾ فوسٽر ٻارن کي "مستقل وارڊ" (Permanent wards) چيو ويندو آهي. 2011ع جي آدمشماري مطابق ڪينيڊا ۾ اٽڪل 47,885 ٻار فوسٽر ڪيئر ۾ هئا، جن مان اڪثريت 14 سالن کان گهٽ عمر جي هئي.

### آمريڪا
آمريڪا ۾ فوسٽر ڪيئر جي باقاعدي شروعات چارلس لورنگ بريس (Charles Loring Brace) ڪئي. هن "آرفن ٽرين" (Orphan Train) موومينٽ ذريعي 1853ع کان 1890ع تائين اٽڪل 120,000 ٻارن کي نيويارڪ جي گهٽين مان ڪڍي مختلف خاندانن تائين پهچايو.

آگسٽ 2022ع تائين آمريڪا ۾ اٽڪل 368,530 ٻار فوسٽر هومز ۾ موجود هئا. آمريڪي نظام ۾ 52 سيڪڙو ٻارن جو مقصد پنهنجي اصل والدين سان ٻيهر ملڻ (Reunification) هوندو آهي.

### فرانس
فرانس ۾ فوسٽر خاندانن کي *familles d'accueil* (ڀليڪار ڪندڙ خاندان) چيو ويندو آهي. ڪنهن به ٻار يا بزرگ کي رکڻ لاءِ خاندان کي حڪومت کان باقاعدي منظوري وٺڻي پوندي آهي. 2017ع ۾ فرانس ۾ 344,000 ٻار فوسٽر هومز ۾ هئا.

### جاپان
جاپان ۾ فوسٽر ڪيئر جو تصور 1392ع ڌاري ملي ٿو. قديم دور ۾ ٻارن کي شهرن جي بدران ٻهراڙيءَ جي فارم هائوسز تي موڪليو ويندو هو. 1948ع ۾ جاپان "چائلڊ ويلفيئر لا" پاس ڪيو ته جيئن ٻارن جي سنڀال کي وڌيڪ بهتر بڻائي سگهجي.

## پڻ ڏسندا
* يتيم خانو
* ٻار گود وٺڻ
* سوشل ورڪ

## حوالا
اسلام ۾ ٿڃ پيارڻ

اسلام ۾ ٿڃ پيارڻ کي تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. قرآن پاڪ ان کي ماءُ ۽ ٻار جي وچ ۾ محبت جي نشاني قرار ڏئي ٿو. اسلامي شريعت ۾، ٿڃ پيارڻ سان رضائي رشتا (Milk Kinship) قائم ٿيندا آهن (جنهن کي عربيءَ ۾ *رضاعت* چيو ويندو آهي)، جن جو اثر اسلامي خانداني قانونن تي پوي ٿو.

## قرآن ۽ حديث
قرآن پاڪ جون ڪيتريون ئي آيتون، جيڪي مدني دور سان تعلق رکن ٿيون، ٿڃ پيارڻ بابت اسلامي اخلاقيات بيان ڪن ٿيون.
 سورت القصص (آيتون 7 ۽ 12) ۾ حضرت موسيٰ عليه السلام جي ننڍپڻ جي ذڪر ذريعي ماءُ ۽ ٻار جي وچ ۾ پيار جي لاڳاپي تي زور ڏنو ويو آهي. ٿڃ پيارڻ کي ماءُ ۽ ٻار جي بنيادي تعلق طور سورت الحج (آيت 2) ۾ به بيان ڪيو ويو آهي.

اسلام موجب ٿڃ پيارڻ هر نوزائيده ٻار جو بنيادي حق آهي. سورت البقره (آيت 233) موجب، جيڪڏهن والدين جي وچ ۾ طلاق ٿي وڃي، ته تڏهن به پيءُ تي لازم آهي ته هو ٿڃ پيارڻ جي مدت تائين ماءُ جي کاڌ خوراڪ ۽ لباس جو بندوبست ڪري. قرآن پاڪ "دائي" (Wet nursing) ذريعي کير پيئارڻ جي به اجازت ڏئي ٿو.

قرآن پاڪ رضائي رشتن کي رت جي رشتن (Consanguinity) وانگر مڃي ٿو. سورت النساء (آيت 23) موجب، هڪ مرد پنهنجي رضائي ماءُ يا رضائي ڀيڻ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي. حديثن موجب رضائي ماءُ جو مڙس به محرم ۾ شامل آهي.

## اسلامي فقہ ۾
اسلامي قانونن ۾ ٿڃ پيارڻ جي موضوع تي تمام گهڻو ڪم ٿيل آهي، مثال طور امام الماوردي (وفات 1058ع) هن موضوع تي هڪ مڪمل ڪتاب "ڪتاب الرضاع" لکيو هو.

### ٿڃ پيارڻ جو حق
جيڪڏهن ماءُ کير پيئارڻ جي قابل نه هجي، ته پيءُ تي لازم آهي ته هو ڪنهن دائيءَ (Wet nurse) جو بندوبست ڪري. جعفري فقہ موجب، ماءُ کي کير پيئارڻ جو معاوضو وٺڻ جو حق آهي، توڙي جو هوءَ نڪاح ۾ هجي، پر سني مڪتبه فڪر موجب اهو معاوضو صرف طلاق جي صورت ۾ واجب آهي.

### رمضان ۾ ٿڃ پيارڻ
جيڪڏهن ڪا عورت ٻار کي کير پياري رهي آهي، ته کيس رمضان جا روزا نه رکڻ جي اجازت آهي، جيڪڏهن روزو رکڻ سان سندس صحت يا ٻار جي کير تي اثر پوي ٿو. پر هوءَ بعد ۾ انهن روزن جي قضا ڪندي.

### رضائي رشتن جا شرط
رضائي رشتو قائم ٿيڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ڪيترا ڀيرا کير پيئڻ ضروري آهي، ان تي عالمن جا مختلف رايا آهن:
* حنفي ۽ مالڪي: هڪ ڀيرو کير پيئڻ سان به رشتو قائم ٿي وڃي ٿو.
* شافعي ۽ حنبلي: گهٽ ۾ گهٽ پنج ڀيرا ڍؤ ڪري کير پيئڻ ضروري آهي.

## وڏي عمر ۾ کير پيئڻ (رضاعت الڪبير)
هڪ مشهور حديث موجب، نبي ڪريم ﷺ ابو حذيفه جي گهر واريءَ کي حڪم ڏنو هو ته هوءَ پنهنجي موليٰ (غلام) سالم کي کير پياري (کير کي ڪنهن پيالي ۾ ڪڍي پيارڻ جي صورت ۾)، ته جيئن هو انهن سان گڏ محرم جي حيثيت ۾ رهي سگهي. اڪثر فقيهن موجب، نڪاح جي حرمت تڏهن ئي ثابت ٿيندي آهي جڏهن کير کير پيئڻ جي عمر (ٻن سالن) ۾ پيتو ويو هجي، ۽ سالم وارو واقعو هڪ خاص صورتحال هئي.

## پڻ ڏسندا
* فقہ
* محرم (اصطلاح)
* رضائي رشتا
* اسلام ۽ ٻار

## حوالا


## وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
* Giladi, Avner. *Infants, Parents and Wet Nurses: Medieval Islamic Views on Breastfeeding*. Brill, 1999.
* Burton, John. *The Sources of Islamic Law: Islamic Theories of Abrogation*. Edinburgh University Press, 1990.

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار