ياسمين لاڙي

ياسمين لاڙي (اردو: ياسمين لاري؛ پيدائش 1941ع) پاڪستان جي پهرين عورت معمار آهي. هوءَ بهترين طور تي آرڪيٽيڪچر ۽ سماجي انصاف جي سنگم ۾ شموليت جي ڪري مشهور آهي. 2000 ۾ آرڪيٽيڪچرل پريڪٽس کان سرڪاري رٽائرمينٽ کان وٺي ، هن جي گڏيل قومن جي تسليم ٿيل اين جي او هيريٽيج فائونڊيشن پاڪستان س theي پاڪستان جي ڳوٺاڻن ڳوٺن ۾ انساني امدادي ڪم ۽ تاريخي تحفظ جا منصوبا کڻي رهي آهي. هن کي 2016 ۾ معزز فوڪوڪا انعام ۽ 2023 ۾ آر آءِ بي اي جو رائل گولڊ ميڊل سان نوازيو ويو.

## ابتدائي زندگي
ياسمين  لاڙي 1941ع ۾ ڊيره غازي خان جي شهر ۾ پيدا ٿي،  ۽ هن پنهنجا شروعاتي سال لاهور ۽ ان جي آس پاس گذاريا. سندس پيءُ ظفرالاحسن ، هڪ انڊين سول سروس آفيسر، لاهور ۽ ٻين شهرن ۾ وڏن ترقياتي منصوبن تي ڪم ڪري رهيو هو، جنهن ذريعي لاري کي فن تعمير سان روشناس ڪرايو ويو. سندس ڀيڻ پاڪستاني سياستدان نسرين جليل آهي. جڏهن هوءَ 15 سالن جي هئي، تڏهن هوءَ پهريون ڀيرو پنهنجي خاندان سان گڏ لنڊن وڃڻ لاءِ پاڪستان ڇڏي وئي.   شروعات ۾ موڪلن لاءِ اتي، هوءَ ۽ سندس ڀينرون لنڊن جي اسڪول ۾ داخلا وٺڻ لاءِ نڪتيون.  آرڪيٽيڪچر اسڪول مان رد ٿيڻ کان پوءِ، ياسمين لاري لنڊن ۾ ٻن سالن جي آرٽس جي تعليم حاصل ڪئي ۽ پوءِ آڪسفورڊ بروڪس يونيورسٽي (اڳ ۾ آڪسفورڊ پولي ٽيڪنڪ جو نالو ڏنو ويو) جي اسڪول آف آرڪيٽيڪچر ۾ داخل ٿي.  

## ڪيريئر
thumb|لاڙي جي هيريٽيج فائونڊيشن آف پاڪستان (2020) پاران ٺهيل ڳوٺ جا گهر.

### فن تعمير (1964-2000)
1964ع ۾ آڪسفورڊ اسڪول آف آرڪيٽيڪچر مان گريجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ، لاڙي 23 سالن جي عمر ۾ پنهنجي مڙس، سهيل ظهير  لاڙي  سان گڏ پاڪستان موٽي آئي ۽ ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ پنهنجي آرڪيٽيڪچر فرم  لاڙي ايسوسيئيٽس کوليو. هوءَ پاڪستان ۾ پهرين عورت معمار بڻجي وئي.  شروعات ۾ ، هن کي مشڪلاتن کي منهن ڏيڻو پيو جڏهن تعميراتي سائيٽن تي مزدورن هن جي صنف جي ڪري هن جي اختيار يا علم کي چئلينج ڪيو. 

1969 ۾ ،  لاڙي  رائل انسٽيٽيوٽ آف برٽش آرڪيٽيڪٽس (RIBA) جو چونڊيل ميمبر بڻجي ويو. 

هن جي بعد جي منصوبن ۾ هائوسنگ جهڙوڪ انگوري باغ هائوسنگ (اي بي ايڇ) (1978) ۽ تجارتي عمارتون جهڙوڪ تاج محل هوٽل ، ڪراچي 1981 ، فنانس اينڊ ٽريڊ سينٽر 1989 ۾ ، ۽ 1991 ۾ ڪراچي ۾ پاڪستان اسٽيٽ آئل هائوس (پي ايس او ڪمپني هيڊ ڪوارٽر) شامل آهن. 

لاڙي  2000 ۾ آرڪيٽيڪچر جي مشق مان رٽائر ٿي وئي.  تنهن هوندي به، هوءَ يونيسڪو منصوبي جي صلاحڪار، هيريٽيج فائونڊيشن پاڪستان جي ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر ۽ ڪاروان انيشيئيٽوز جي چيئرپرسن جي حيثيت سان پنهنجي تاريخي تحفظ سان سرگرم رهي ٿي. 

### انساني ڪوششون
لاڙي  ۽ سندس مڙس 1980 ۾ هڪ انساني گروپ، *هيريٽيج فائونڊيشن آف پاڪستان* قائم ڪيو.   2010 کان وٺي، هن انساني مقصدن لاءِ، جهڙوڪ زلزلي ۽ ٻوڏ جي متاثرين لاءِ، تقريبن 50,000 پاڪستاني گهر تعمير ڪيا آهن.   لاري روايتي عمارت سازي جي طريقن ۽ مقامي مواد کي لاڳو ڪري ٿي، جهڙوڪ 2013 ۾ پاڪستان جي سنڌ وادي علائقي ۾ ٻوڏ کان پوءِ ٻيهر تعمير نو ۾  ۽، ٻيهر 2023 ۾ ان علائقي ۾، گهٽ قيمت، پائيدار، بانس ۽ مٽيءَ سان پلستر ٿيل، هڪ ڪمري جا گهر يا چورا ٺاهڻ.  2013 ۾، هن آواران ضلعي جي ڳوٺاڻن جي مدد ڪئي جيڪي 2013 جي بلوچستان زلزلي کان متاثر ٿيا هئا. 

2018 ۾،  لاڙي  هڪ ايندھن جي بچت ڪندڙ ۽ سستو چولهه (چولو) ٺاهيو جيڪو روايتي چولن تي بهتر ٿيو ۽ پاڪستاني گهرن ۾ زهريلو دونھون نه خارج ڪيو.   سندس چولھي جي ڊيزائن کيس ساڳئي سال ورلڊ هيبيٽيٽ ايوارڊ کٽيو. 

ياسمين  لاڙي  انٽرنيشنل نيٽ ورڪ فار ٽريڊيشنل بلڊنگ، آرڪيٽيڪچر اينڊ اربنزم (INTBAU) جي پاڪستاني چيپٽر جي باني ۽ موجوده چيئرپرسن مان هڪ آهي،   جيڪا 2018 ۾ ٺاهي وئي هئي. 

## ڊيزائن فلسفو
ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ تعميراتي مشق تي ، لاري چيو آهي ، 'ٻن دنيان جي اسپيڪٽرم جا ٻه سرارا جن ۾ اسين رهون ٿا ۽ ڪم ڪريون ٿا ، ٻن مشهور معمارن ، ميس وان ڊير روهي ۽ حسن فتحي جي لفظن ۾ بهترين طور تي قبضو ڪيو ويو آهي. Mies van der Rohe ، هڪ عمارت جي عنصرن کي گڏ ڪرڻ جو ماسٽر ۽ تفصيل جو عظيم ماسٽر ، چيو آهي: 'مان پهرين هڪ سٺي عمارت ۾ دلچسپي رکان ٿو. پوءِ مان ان کي بهترين ممڪن جڳهه تي رکان ٿو.' ان جي ابتڙ، حسن فتحي، جنهن ڪنهن ٻئي کان وڌيڪ زوردار انداز ۾ ورنيڪيولر جي بيٽيفائي ۽ روايت جي اهميت تي ڳالهايو آهي، چوي ٿو: 'توهان کي شروع کان شروع ڪرڻو پوندو، پنهنجي نئين عمارتن کي انهن ماڻهن جي روزمره جي زندگيءَ مان وڌڻ ڏيو، جيڪي انهن ۾ رهندا ۽ گهرن کي ماڻهن جي گيتن جي پيمائش تائين شڪل ڏين، هڪ ڳوٺ جي نموني کي اُڻڻ، ڄڻ ته ڳوٺ جي لوم تي، وڻن ۽ هنرن جو خيال رکندي، جيڪي اتي پيدا ٿيندا آهن، آسمان جي لڪير جو احترام ۽ موسمن کان اڳ عاجز آهن.

هوءَ آرڪيٽيڪچر ۽ سماجي انصاف جي چونڪ ۾ پنهنجي ڪم لاءِ بهترين طور تي مشهور آهي. 

## اڏاوتي ڪم

### مڪمل ٿيل منصوبا

### تاريخي تحفظ ۽ بحالي جا منصوبا (نامڪمل)

* خيرپور هيريٽيج سينٽر 
* سيٺي محلا ۾ سيٺي گھر (2010-2012) 

## ڪتابي فهرست
ياسمين  لاڙي  جي ڪجهه اشاعتن ۾ شامل آهن:

* *ڪچي آبادي ۽ اسڪواٽر آباديون: انهن جو ڪردار ۽ بهتري جي حڪمت عملي*
* *مسلم فن تعمير ۾ اسان جو ورثو*
* *جنگ کان پوءِ ٿرپارڪر ۽ سيالڪوٽ*
* 1993 *– ٺٽي جي روايتي اڏاوت* 
* 1997 - *دي ڊوئل سٽي: ڪراچي ڊورنگ دي راج (* *پنهنجي پٽ، ميهائل لاري سان گڏجي ليکڪ)* 
* 1997 – *سنڌ جو جواهر: مڪلي ٽڪريءَ تي سما مقبرا* *(پنهنجي مڙس، سهيل ظهير لاري سان گڏجي ليکڪ)* 
* 2001 – *ڪراچي: السٽريٽيڊ سٽي گائيڊ (فوٽوگرافي سندس مڙس، سهيل ظهير لاري پاران)*
* 2003 – *لاهور: السٽريٽيڊ سٽي گائيڊ*

## ايوارڊ
2002 ۾، هيريٽيج فائونڊيشن کي ثقافتي ۽ تاريخي تحفظ کي فروغ ڏيڻ جي ڪوششن ۽ نتيجن لاءِ گڏيل قومن کان گڏيل قومن جي سڃاڻپ ايوارڊ مليو. 

2006 ۾، لاري کي پاڪستان جي حڪومت پاران اعليٰ ترين سول ايوارڊن مان هڪ، *[[ستاره امتياز]]* سان نوازيو ويو، جيڪو ملڪ ۾ تاريخي هنڌن جي ورثي جي تحفظ ۽ تعميراتي پيشي لاءِ سندس خدمتن جي اعتراف ۾ هو. 

2011 ۾، هن کي پاڪستاني "پهرين ونڊر وومين آف دي ايئر ايوارڊ" مليو. 

2016 ۾، هن کي آرٽس ۽ ڪلچر لاءِ فوڪوڪا انعام مليو. 

هن کي جين ڊريو پرائز 2020 سان نوازيو ويو آهي، جنهن سان فن تعمير ۽ ڊيزائن ۾ عورتن جي پروفائل وڌي وئي آهي. 

2021 ۾، پوليٽيڪنيڪو دي ميلانو هن کي آرڪيٽيڪچر ۾ *لورا مئجسٽريٽ ايڊ هورونم* سان نوازيو.  

2022 ۾، هن کي ڪيمبرج يونيورسٽي ۾ آرڪيٽيڪچر ڊپارٽمينٽ ۾ *سر آرٿر مارشل پروفيسر آف سسٽينيبل ڊيزائن* مقرر ڪيو ويو.

مئي 2023 ۾، هن آڪسفورڊ بروڪس يونيورسٽي مان ڊيزائن ۾ اعزازي ڊاڪٽريٽ حاصل ڪئي، جتي هن 1964 ۾ گريجوئيشن ڪئي.

27 اپريل 2023 تي، آر آءِ بي اي کيس 2023 جي رائل گولڊ ميڊل جي وصول ڪندڙ طور اعلان ڪيو. 

ياسمين کي خبر ٻڌڻ تي ته هن کي هن سال جي آخر ۾ رائل گولڊ ميڊل ملندو، چيو: "مون کي هي خبر ٻڌي تمام گهڻي حيرت ٿي ۽ يقيناً مڪمل طور تي خوشي ٿي! مون ڪڏهن به اهو تصور نه ڪيو هو ته جيئن مان پنهنجي ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ پسمانده ماڻهن تي ڌيان ڏيان ٿي - اڻڄاتل آواره رستن تي سفر ڪندي - مون کي اڃا تائين آرڪيٽيڪچر جي پيشي ۾ اعليٰ ترين اعزازن لاءِ سمجهيو وڃي سگهي ٿو."

"آر آءِ بي اي ۽ ايوارڊ ڪميٽي پيشي لاءِ هڪ نئين هدايت جو اعلان ڪيو آهي، سڀني معمارن کي حوصلا افزائي ڪئي آهي ته اهي نه رڳو مراعات يافته ماڻهن تي پر وڏي پيماني تي انسانيت تي ڌيان ڏين جيڪي تفاوتن، تڪرارن ۽ موسمياتي تبديلي جو شڪار آهن. دنيا ۾ موسمياتي لچڪ، پائيداري ۽ ماحولياتي انصاف حاصل ڪرڻ لاءِ سرڪلر معيشت، ڊي-گروٿ، ٽرانزيشن ڊيزائن، ايڪو اربنزم، ۽ جنهن کي اسين بيئر فوٽ سوشل آرڪيٽيڪچر (بي اي ايس اي) سڏين ٿا، جي اصولن کي لاڳو ڪرڻ جا بيشمار موقعا آهن."

## ذاتي زندگي
ياسمين لاڙي  ڪراچي، پاڪستان ۾ رهي ٿي. هن جي شادي سهيل ظهير لاري سان ٿي هئي جيڪو 2020 ۾ COVID-19 سبب فوت ٿي ويو.  هن جا ٽي ٻار آهن.

## پڻ ڏسندا

* نادر خليلي ، ايراني معمار

## حوالا

### حوالا

### ڪتابي فهرست
 
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1941ع جون پيدائشون
زمرو:اڻ-نظرثاني ٿيل ترجمن وارا صفحا