open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آل انڊيا مسلم ليگ

**آل انڊيا مسلم ليگ**, جيڪا مسلم ليگ جي نالي سان مشھور ھئي، ھڪ سياسي پارٽي ھئي جنھن جو بنياد نواب وقار الملڪ ۽ سر آغا خان ٽيون 30 ڊسمبر 1906 ۾ ڊاڪا ۾ رکيو. ھن جماعت ھندوستان ۾ مسلمانن لاءِ علحده ملڪ قائم ڪرڻ لاءِ سخت موقف رکيو ۽ ان م ڪامياب ٿي وئي . اھڙي طرح مسلمانن لاءِ پاڪستان جو بنياد پيو. ھن پارٽيءَ جو بنياد سر سيد احمد جي علي ڳڙھ تحريڪ جي نتيجي ۾ پيو. 1912 تائين ھن تنظيم برطانوي راڄ جي حمايت ڪئي پر ان سال خودمختياري جو مطالبو ڪيو. 1913 ۾ محمد علي جناح انڊين نيشنل ڪانگريس ڇڏي ھن جماعت ۾ شامل ٿيو. پھرين جنگ عظيم ۾ ھن تنظيم انڊين نيشنل ڪانگريس وانگر وري برطانوي راڄ جي حمايت ڪئي ۽ ٻنھي جماعتن گڏجي ڪم ڪيو ۽  1916 ۾ لکنو پيڪٽ ذريعي انڊيا جي سڀني ماڻھن کي ووٽ جو حق ڏيڻ ۽ ڪائونسل ۽ علائقائي حڪومتن ۾ وڏي پيماني تي نمائندگيءَ جو حق ، مسلمانن کي جدا گانه چونڊن جو حق آهي ڏيڻ جو گڏيل مطالبو ڪيو. 1920 ۾ جناح جي گانڌي سان اختلافن سبب   ھيء پارٽي انڊين نيشنل ڪانگريس کان اتحاد مان علحده ٿي وئي. 1935 جي اليڪشن ۾ ھن پارٽي کي ڪٿي بہ نمايان ڪاميابي نہ ملي سگھي جنھن بعد محمد علي جناح پاڻ مسلمانن جو واحد ترجمان بڻجي مسلمانن جي ووٽ کي گڏ ڪرڻ شروع ڪيو. 1940 ۾ لکنو جي پارٽي اجلاس ۾ مسلمانن لاء علحده وطن جو مطالبو ڪري ڇڏيو. ان جي کيس زبردست موٽ بينگال ۽ پنجاب جي مسلمانن کان ملڻ شروع ٿي جن سندس وڏو آڌرڀاءُ ڪيو.
نتيجي ۾ 1945 جي عام چونڊن ۾ ھن پارٽي کي وڏي ڪاميابي ملي  جنھن مطابق 533 مان 460  مسلمان ليجسليٽو اسيمبليء وارين سيٽن تي چونڊجي آيا. اھڙي طرح ھندوستان جي تقسيم جي لاء راھ ھموار ٿي وئي ۽ 1947 ۾ ورھاڱو عمل ۾ آيو جنھن سان ھي پارٽي جو خاتمو عمل ۾ آيو ۽ پاڪستان ۽ انڊيا ۾ مسلم ليگ نالي نيون پارٽيون ٺھيون. اھي نيون پارٽيون پنھنجي حيثيت برقرار رکي نہ سگھيون..

## حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:مسلم ليگ
1440ھ

## واقعا
* **[[21 صفر]]** – پاڪستان جي سپريم ڪورٽ آسيه بيبي جي سزاءِ موت ختم ڪئي وئي.
* **[[15 ربيع الاول]]** – ڪراچي ۾ چيني سفارتخاني تي بلوچ آزادي پسندن پاران حملو ڪيو ويو.

## پيدائش

## فوتگيون
15 آڪٽوبر

**15 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 288 هون  (ليپ سال 289 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 77 ڏينهن (ليپ سال 78 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1931ع]]** – ٽاٽا ايئر لائين (جنهن کي بعد ۾ ايئر انڊيا سڏيو ويو)اڏام جي شروعات ڪئي.
* **[[1956ع]]** – فورٽران، ڪمپيوٽر جي پهرين جديد ٻولي کي پهرين دفعي پروگرامرز لاءِ جاري ڪيو ويو.
* **[[1990ع]]** – سوويت يونين جي صدر ميخائيل گوربا چوف کي امن جو نوبل انعام ڏنو ويو.

## پيدائش
* **[[1542ع]]** – جلال الدين اڪبر، مغل بادشاهه
* **[[1867ع]]** – آخوند حافظ ولي محمد، مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ جو استاد 

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*16 آڪٽوبر
*17 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
شاھي گھراڻو

[200px|thumb|left|شاھي خاندان:[چارلس پھريون انگلينڊ جو بادشاھ پنھنجي پٽ جيمز ٻيون سان گڏ جيڪو پڻ مستقبل ۾ بادشاھ ٿيو.]]

**شاھي خاندان** يا **شاھي گھراڻو** يا **حاڪم گھراڻو** يا **حاڪم خاندان** يا **طاقتور خاندان** حاڪمن جو سلسلو جڏهن ساڳي خاندان مان ھجي تہ ان کي شاھي يا حاڪم خاندان چئبو آهي اھو بادشاھت ۽ جاگيرداراڻي نظام ۾ ٿيندو آهي پر ڪڏهن ڪڏهن جمھوريت واري نظام ۾ بہ حاڪم بار بار ھڪ خاندان مان چونڊجڻ جي ڪري ان خاندان کي حاڪم خاندان  چئبو آهي. 

## حوالا

زمرو:بادشاهت
سنڌ هاري ڪاميٽي

**سنڌ هاري ڪاميٽي** (Sindh Hari Committee) کاٻي ڌر جي سنڌي قومپرست پارٽي هئي. هن تنظيم جو مقصد سنڌ جي هارين جي حقن لاءِ جدوجهد ڪرڻ هو. هن تنظيم جو بنياد سال 1930ع ۾ جي. ايم. سيد وڌو. جي.ايم. سيد، ڄيٺ مل پرسرام، جمشيد مھتا، شيخ عبدالمجيد سنڌي ۽ پير الاھي بخش پھريان ھاري ليڊر ھئا.

سال 1937ع کان 1939ع تائين محمد امين خان کوسو سنڌ ھاري ڪاميٽي جو صدر رھيو.

ٻي ھاري ڪانفرنس پهرين ڊسمبر 1938ع تي ٽنڊو ڄام ۾ زير صدارت محمد امين خان کوسو جي ٿي.
قادر بخش نظاماڻي، مولوي محمد معاذ نوابشاه وارو،  مولوي عزيزالله جروار، ڪامريڊ عبدالقادر کوکر، وڏيرو ارباب نور محمد پليجو ھاري ڪاميٽيءَ جا سرگرم رھنما رھيا آھن.

سال 1947ع تي، حيدر بخش جتوئي هن تنظيم جو صدر ٿيو ۽ سندس وفات 1970ع تائين هن جو صدر رهيو. سال 1957ع تي هن تنظيم کي ختم ڪري نيشنل عوامي پارٽي ۾ ضم ڪيو ويو هو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون اڳوڻي سياسي جماعتون ۽ اتحاد
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
ائٽمي هٿيار گهٽائڻ جو معاهدو

**ائٽمي هٿيار گهٽائڻ جو معاهدو** يا **اسٽريٽجڪ آرمس رڊڪشن ٽريٽي** (Strategic Arms Reduction Treaty or START) آمريڪا ۽ سوويت يونين جي وچ ۾ 31 جولاءِ 1991ع تي ٿيل ٻہ طرفي ٺاھ جو نالو آهي، جنهن ۾ ٻنهي ملڪن وٽ موجود 1600 جھازن، ميزائيلن ۽ ٽوٻر سامونڊي ٻيڙن تي 6000 کان وڌيڪ ائٽمي هٿيار لڳائڻ تي بندش مڙهي وئي. هي معاهدو انساني تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ ڳُوڙهو ۽ وڏو مُذاڪراتي سلسلو هو. ان جي لاڳو ٿيڻ سان 2001ع تائين موجود 40 سيڪڙو ائٽمي هٿيارن جو خاتمو ممڪن ٿيو. آمريڪي صدر رونالڊ ريگن ئي ان معاهدي کي START-I جو نالو ڏنو هو. اسٽارٽ ون ٺاھ تحت ئي ٻنهي لڳ ڀڳ 6 هزارن جي انگَ ۾ ايٽمي هٿيار ختم ڪيا هئا. 2009ع ۾ ان معاهدي جو مُدو پورو ٿي ويو آهي. تنھنڪري 3 جنوري 1993ع ۾ روس ۽ آمريڪا ان حوالي سان هڪ ٻيو ٺاھ START-II ڪيو هو. ان ٺاھ تحت هڪ کنڊ کان ٻئي کنڊ تائين مار ڪندڙ ڏيهان ڏيهي ميزائلن جو انگ گھٽائڻ جو چيو ويوهو. اڳتي هلي آمريڪا طرفان اينٽي بلاسٽڪ ميزائيل (ABM) ٺاھ تان هٿ کڻي وڃڻ ڪارڻ جواب ۾ روس 14 جون 2002ع ۾ اسٽار ٽو ٺاھ تان هٿ کڻي ويو هو. پر پوءِ ٻنهي ملڪن واري START-III جي نالي سان ٺاھ ڪري هٿيارن ۾ لاٿ آڻڻ جو اعلان ڪيو هو. پر اهو ٺاھ هيلنسڪيءَ ۾ ٿيل ڇڙين ڳالهين کان اڳيان وڌي نه سگھيو. ان کانپوءِ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ نئين شروعات يا نيو اسٽارٽ (NEW START) جي نالي سان پراڳ ۾ ڳالهين ۾ اڳڀرائي ٿي. ان ٺاھ ۾ ايٽمي ميزائيل ڇوڙيندڙ لانچرن جو انگ گھٽائڻ ۽ ٻين ڪيترن ئي معاملن تي راضپو ڏيکاريو ويو هو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:ڏيهان ڏيهي لاڳاپا
مرزا پائيندہ بيگ ترخان

**مرزا پائيندہ بيگ ترخان**ميرزا محمدباقي جي وفات کانپوءِ، دولت ۽ سلطنت جو ڍارو ميرزا محمد پائينده بيگ جي نالي تي پيو پر جيئن ته ميرزا پائينده، مجذوب ۽ دنياؤمافيها کان بيخبر هو. ان ڪري حڪومت هلائڻ جهڙو نه هو.

## وفات
ميرزا پائينده، پي جي زماني ۾ پٽس ميرزا جاني بيگ ۽ مصاحب شمس ڪشميري سميت سيوهڻ جو حاڪم هو. 982ھ ۾ بکر جو به حاڪم ٿيو.
جڏهن ميرزا جاني بيگ سنڌ جي مفتوح ٿيڻ بعد هندستان وڃڻ لاءِ تيارين ۾ هو تڏهن پائينده بيگ ماهه صفر 1000ھ جي ٺتي ۾ وفات ڪئي. هن جي قبر ميرزا عيسيٰ ترخان (اول) سان گڏ (نمبر 5) آهي

## حوالا
سنڌ جو چيف سيڪريٽري

**سنڌ جو چيف سيڪريٽري** ، سنڌ جي ڪامورن جو سربراهه ۽ سنڌ حڪومت جو اعلي سرڪاري عهديدار هوندو آهي. هن عهدي جي مقرر سڌي ريت پاڪستان جو وزير اعظم  ڪندو آهي. هي عهدي جي لحاظ کان وفاقي سيڪريٽري جي برابر هوندو آهي. هن عهدي جي آفيسر جو تعلق اڪثر پاڪستان جي انتظامي خدمتن واري شعبي سان هجي ٿو.

چيف سيڪريٽري ضلعي جو اتنظامي سربراهه هوندو آهي، جنهن کي سمورا اتنظامي سيڪريٽري رپورٽ ڪندا آهن ۽ چيف سيڪريٽري اهي رپورٽ وڏي وزير کي موڪليندو آهي. پر چيف سيڪريٽري وڏي وزير جي ماتحت نه هوندو آهي، ان کي مقرر يا هٽائڻ جو فيصلو پاڪستان جو وزيراعظم ڪندو آهي. چيف سيڪرٽري وڏي وزير جو اعلي صلحڪار پڻ هوندو آهي.

## فهرست
جون 2000ع کان پوءِ مقرر ٿيل چيف سيڪريٽرين جي فهرست.

## وڌيڪ ڏسو
* وفاقي سيڪريٽري
* پاڪستان انتظامي خدمتن
* پاڪستان جو ڪبينا سيڪريٽري
* پاڪستان جو اسٽيبليشمنٽ سيڪريٽري
* سنڌ جو وڏو وزير
* خيبر پختون خواهه جو چيف سيڪريٽري
* پنجاب جو چيف سيڪريٽري
* بلوچستان جو چيف سيڪريٽري

## حوالا

زمرو:حڪومت سنڌ
زمرو:سنڌ جا سرڪاري عھديدار
زمرو:پاڪستان جو سول سروس
ماھه بيگم

**ماھه بيگم**سنڌ ۾ ارغون ۽ ترخانگھراڻن جي ھڪ عورت جو نالو آهي. ترخان نامو لکي ٿو تہ :ماهه بيگم مرزا قاسم ڪڪوھ جي ڏھوٽي ھئي. محمد مقيم  جيڪو شاھ بيگ ارغون جو ڀاءُ هو ۽  بابر بادشاھ جي لشڪر سان قنڌار ۾ هو ۽ بادشاهه سندس شادي مرزا قاسم جي ڌيء سان ڪرائي جنھن مان کيس ھڪ ڌيءُ ماھه بيگم   تولد ٿي. ان کانپوءِ ماهه بيگم ڪابل مان نڪري قنڌار ۾ آئي، جتي پنھنجي سڳي سؤٽ مرزا شاهه حسن ساڻس نڪاح ڪيو. مرزا شاھ حسن بيگ ارغون جي وفات کانپوءِ مرزا جي لاش کي مڪه معظمہ تدفين ڪرڻ لاءِ کڻي وڃي زيارت حرمين شريفين کان پڻ شرفياب ٿي ۽ پوءِ ٺٽي واپس آئي. تڏهن اُن مرزا عيسيٰ ترخان سان  نڪاح ڪيو. ناھيد بيگم ان جي ڌيء ھئي جنھن جي ڌيء  رائحہ جي شادي مرزا باقي خان ترخان سان ٿي.ھيء پنھنجي دؤر جي وڏي سياسي اثر رسوخ رکندڙ عورت ھئي. ھن جي ئي مدد سان بکر جي حاڪم ۽ مرزا عيسي خان ترخان وچ م جنگ دوران صلح ٿي. ھن جي ئي مدد سان مرزا باقي خان ٺٽي جو مرزا عيسي خان ترخان بعد حاڪم ٿيو . ھن مرزا باقي خان ترخان سان جنگ پڻ ڪئي پر کيس شڪست ائي ۽ گرفتار ٿي وئي سندس موت اسيري ۾ ٿيو.

## حوالا
جيورادنو برونو

**جيورادنو برونو** (Giordano Bruno) جيڪو سال 1548ع ۾ اٽلي جي شھر، نيپلز ۾ ڄائو. سندس جنم نالو "فلپو برونو" ھيو. ھو اٽليءَ جي رومن ڪيٿولڪ مذھب جي ڊومينيڪن سلسلي جو مينڊيڪنٽ رڪن، فلسفي، شاعر، 
رياضي دان ۽ ماهر فلڪيات ھو. 

ھي ڪائنات بابت ڏنل نظرين جي ڪري مشھور ٿيو جن ذريعي ھن ڪوپرنيڪس جي ڏنل ڪائناتي ماڊل ۾ اضافو آندو. ھن ٻڌايو تہ ستارا اصل ۾ سج آھن جن جو پنھنجو پنھنجو نظام شمسي آھي جن ۾ زندگيءَ جو امڪان موجود آھي. اھڙي طرح ھن ڪائناتي ڪثرت (cosmic pluralism) جو نظريو پيش ڪيو. ھن ٻڌايو تہ ڪائنات لامحدود آھي ۽ ان جو ڪوبہ آسماني مرڪز ناھي. سندس انھن خيالن تي ڪليسا 1593ع ۾ بنيادي ڪيٿولڪ خيالن کان انڪار جو الزام لڳائي مقدمو ھلايو. کيس ڏوھي قرار ڏئي ڪاٺين جي باھه ۾ جيئرو ساڙي مارڻ جي سزا ٻڌائي. سال 1600ع ۾ کيس روم جي مستطيلي چوڪ، "ڪيمپو ڊي فيوري" جي وچ تي باھه ۾ ساڙيو ويو جنھن کان پوءِ ھي تمام مشھور ٿي ويو ۽ کيس سائنس جو شھيد قرار ڏنو ويو. 

ان ھوندي بہ تاريخدانن ان تي بحث ڪيو آھي تہ ھن جا علم فلڪيات بابت ويچار ھن جي فلسفي جي ٻين پھلوئن ۽ ھن جي دينيات جي ڀيٽ ۾ ان مقدمي لاءِ ڪيترو ذميدار ھيا. اڄ تائين ھن جي مقدمي کي اظھار جي آزادي ۽ سائنس جي ظھور جو ھڪ وڏو مقدمو سمجھيو ويندو آھي. ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:
 "هڪ وڏو انقلابي هو، جنهن جا شعلا ڪوهه قاف جبل جي برف پڻ وسائي نه سگهي." 
هو هڪ ملڪ کان ٻئي ملڪ ۽ هڪ فرقي کان ٻئي فرقي طرف ڦرندو گهرندو رهيو ۽ جنهن دروازي کان اندر داخل ٿيو، ان کان ئي وري ٻاهر نڪري آيو. هو هميشه تجسس ڪندو رهيو ۽ قدرتي ڪاروبار تي تعجب کائيندو رهيو. آخرڪار عدالت فتويٰ ڏني، ته کيس جيئري جلايو وڃي. هن رومانوي اٽليءَ ۾ ڪهڙي نه خيالن جي دولت آهي! سڀ کان اول هو سندس خيال جي وحدانيت، سموري حقيقت پنهنجي بنياد ۽ سبب ۾ هڪ ئي وجود ۾ آهي، الله تعاليٰ ۽ حقيقت هڪ آهن. سندس خيال موجب ذهن ۽ جسم هڪ آهن. حقيقت جو هرهڪ جزو نفس ۽ مادي جو ٺهيل آهي، جن کي جدا نٿو ڪري سگهجي، ان ڪري فلسفي جو مقصد آهي، اڪثريت ۾ وحدانيت ڏسڻ، مادي ۾ ذهن ڏسڻ ۽ ذهن ۾ مادو ڏسڻ، هڪ مرڪب ڳولهي لهڻ، جنهن ۾ متضاد قوتون ملي هڪ ٻئي ۾ جذب ٿي وڃن، عالمگير وحدانيت جي اعليٰ علم تائين پهچڻ، ذهني طور خدا تعاليٰ سان عشق ڪرڻ جي برابر آهي.

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:رياضي دان
زمرو:فلڪيات
16 آڪٽوبر

**16 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 289 هون  (ليپ سال 290 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 76 ڏينهن (ليپ سال 77 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1951ع]]** – پاڪستان وزير اعظم لياقت علي خان کي راولپنڊي ۾ قتل ڪيو ويو.
* **[[1964ع]]** – چائينا پهرين دفعي ائٽم بم جو تجربو ڪيو.
* **[[1995ع]]** – آمريڪا ۾ ملين مارچ ڪيو ويو، جنهن ۾ 4 لک کان وڌيڪ ماڻهن شرڪت ڪئي.

## پيدائش
* **[[1747ع]]** – آخوند عزيزالله ميمڻ، حديث، تفسير، فقهه، تصوف ۽ معقولات جو ماهر
* **[[1944ع]]** – فادر ڪوٽواڻي، پهريون سنڌي ڪئٿولڪ
* **[[1948ع]]** – هيما مالهني، هندوستاني اداڪار ۽ سياستدان

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*17 آڪٽوبر
*18 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
فضل الرحمان (ڪامورو)

**فضل الرحمان** ، رٽائر پاڪستاني ڪامورو آهي، جيڪو 22 هين گريڊ جو آفيسر هو، جنهن سنڌ جي چيف سيڪريٽري ۽ پاڪستان جي ٽرينڊنگ ڪارپوريشن ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. هي جون 2018 کان آگسٽ 2018ع تائين سنڌ جو نگران وڏو وزير به رهيو.

فضل سنڌ جو هڪ نالي وارو سول عهديدار آهي، هي ٻه دفعا سنڌ جو چيف سيڪريٽري رهيو. هي سول سروس مان 2010ع تي رٽائر ٿيو. 2018ع وارن ڇونڊن کان اڳ 2 جون 2018ع تي هن کي نگران وڏو ويز چونڊيو ويو.

## حوالا

سنڌ جو وڏو وزير

زمرو:پاڪستاني سول ملازم
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:سنڌ جا وڏا وزير
زمرو:جيوت ماڻهو
ڊيڪارٽ

**ريني ڊيڪارٽ**    لاطيني ٻوليءَ ۾ ھن جو نالو **ريناٽس ڪارٽيسيس** جنھنجي صفت **ڪارٽيسيس** آھي. ھي 31 مارچ 1596 ۾ پيدا ٿيو ۽ 11 فبروري 1650 ۾ وفات ڪيائين.پاڻ ھڪ فلسفي، رياضيدان ۽ سائنسدان ھيو. فرانس جي بادشاھت جو شھري ھوندي بہ ھن زندگيءَ جا 20 سال (1629 کان 1649 تائين) ھن ڊچ ريپبلڪ ۾ گذاريا جتي ھن ڊچ فوج ۾ بہ نوڪري ڪئي.  ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ: ڊيڪارٽ جديد زماني جي داخليت (Subjective) ۽ خياليت (Idealistic)  جو ابو هو. سندس فرانسسي پوئلڳن ۽ انگريز  دشمنن جي راءِ موجب سندن مرڪزي نڪتو آهي، شعور جي فوقيت يعني سندس خيال آهي ته ذهن پنهنجي پاڻ کي ٻي ڪنهن به شيءِ کان وڌيڪ تيزي سان ۽ سڌي طرح سڃاڻي ٿو. ٻاهرين دنيا بابت ان کي معلومات حَسن (Sensation)  ۽ ادراڪ (Perception)  ذريعي ٿئي ٿي. تنهن ڪري فلسفي کي شخصي نفس کان شروعات ڪرڻ گهرجي ۽ هنن لفظن ۾ پهريون دليل  پيش ڪرڻ گهرجي ”مان شڪ ڪريان ٿو، تنهن ڪري مان آهيان.“ (Cogito, ergo Sum) شايد هن شروعاتي نقطي ۾ جاڳرتا جي دور جي  انفراديت سمايل هجي، بلڪل ان ۾ آئنده جي فڪر  لاءِ ڪافي خيرو موجود هو. هاڻي علميت (Epistemology)  جي عظيم بازي شروع ٿي، جنهن ۾ ليبنيز (Leibnitz)، لاڪ (Loclce)، برڪلي (Berlceley)، هيوم (Hume) ۽ ڪانٽ (kant)  حصو ورتو. ٽن سئو سالن جي فلسفياڻي جنگ شروع ٿي وئي، جنهن جديد فلسفي کي هڪ طرف تحرڪ ۾  آندو، ته ٻئي طرف سندس تباهيءَ جو ڪارڻ بڻي..

## حوالا
17 آڪٽوبر

**17 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 290 هون  (ليپ سال 291 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 75 ڏينهن (ليپ سال 76 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1956ع]]** – ڪوئيٽا ۾ ريڊيو پاڪستان جي تجرباتي نشريات شروع ڪئي وئي.
* **[[1978ع]]** – پوليٽيڪل پارٽيز ايڪٽ ۾ ترميم ڪئي وئي، جنهن تحت سرڪار کي ڪنهن به پارٽي تي ملڪ دشمني جو الزام هڻي پابندي هڻڻ جو اختيار ملي ويو.
* **[[1984ع]]** – ٽوڙهي ڦاٽڪ واقعو پيش آيو، جتي 5 شاگردن کي فوج فائرنگ ڪري قتل ڪري ڇڏيو.

## پيدائش
* **[[1817ع]]** – سيد احمد خان، مسلمان سياستدان
* **[[1857ع]]** – الھه آندو شاھ، سنڌي سياستدان

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*18 آڪٽوبر
*19 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
دولت خان لوڌي

**دولت خان لوڌي**   مغلن جي دؤر ۾ اڪبر اعظم جي حڪم سان خان خانان سنڌ تي حملو ڪيو ۽ مرزا جاني بيگ سان جنگ ڪري کيس اڪبر بادشاهه جي حڪم سان تخت تان دستبردار ڪري پنھنجي نائب دولت خان لوڌي کي ٺٽي جو گورنر يا صوبيدار مقرر ڪيائين.

## حوالا
مرزا شاھ رخ

**مرزا شاھ رخ** ھي ٺٽي جو ٻيون مغل گورنر يا صوبيدار ھيو..

## حوالا
سنڌي ٻولي بل 1972

**سنڌي ٻولي بل 1972** ، سنڌ جي وڏي وزير ممتاز ڀٽو طرفان سنڌ اسيمبلي ۾ 3 جُولاءِ 1972ع تي پيش ڪيو ويو. 7 جُولاءِ 1972ع تي صوبي ۾ ٻولي وارا فساد شروع ٿيا، جڏهن هي بل منظور ڪيو ويو. هن بل جو مقصد سنڌ ۾ سنڌي کي واحد سرڪاري ٻولي قرار ڏنو ويو هو، پر فسادن کان پوءِ وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو ان بل ۾ ترميم ڪندي اردو ۽ سنڌي ٻنهي کي سنڌ جي قومي ٻولي قرار ڏنو. 

## شق
هن بل ۾ هيٺيان شق شامل آهن:

### شق 4
* (1) سنڌي ۽ اردو سمورن تعليمي ادارن جي يارهين ۽ ٻارهين ڪلاسن ۾ پڙهائڻ لازمي قرار ڏنو ويو.
* (2) سنڌي بطور لازمي سبجيڪٽ پرائمري جي چوٿين درجي کان ۽ مرحليوار مٿين درجن ۾ تجويز ڪيل طريقي سان ٻارھين درجي تائين شروع ڪئي ويندي.

### شق 6
آئيني فقرن جي شرطن جي پابندي سان حڪومت سرڪاري کاتن ۽ آفيسن ۾ ڪورٽن ۽ اسيمبليءَ سميت لاڳيتو سنڌي ٻوليءَ جي استعمال جو بندوبست ڪندي.

## وڌيڪ ڏسو
* ٻولي وارا فساد
* سنڌي ٻولي
* مھاجر ماڻھو

## خارجي ڳنڍڻا
* Laws for language: If the British used Sindhi, why shouldn’t we, experts urge minister 

## حوالا

زمرو:حڪومت سنڌ
زمرو:سنڌ جي سياست
زمرو:سنڌ ٻولي
زمرو:سنڌي ٻولي
ڪراچي جي سياست
خسرو چرڪس

**خسرو چرڪس** سنڌ جي ٺٽي واري گاديءَ جو مغل گورنر. خان خانان اڪبر بادشاھ کي مرزا جاني بيگ جي مقرري لاءِ راضي ڪيو تہ اڪبر بادشاهه جاني بيگ ۽ خسرو چرڪس کي ساڳي وقت ٺٽي جو صوبيدار مقرر ڪيو.خسرو چرڪس راءِ سنگهه ۽ هندو بيگ تي ڏمريو ويٺو هو سو مرزا جي مرڻ  بعد ڇا ڪيائين، ترخان نامي ۾ آهي ته صغير مرزا عبدالعلي پٽ مرزا فرخ بن مرزا شاهه رخ بن مرزا باقي کي کڻي تخت جو وارث بڻايائين، جيئن ارغون ۽ ترخان به چپ رهندا ۽ جهانگير به ان جي جانشيني کي قبول ڪندو، پر ان جي چال جي خبر جهانگير کي پئجي ويئي ۽ ٺٽي جو صوبيدار مرزا رستم قنڌاري کي ڪري موڪليائين، پر ان کان اڳ مير عبدالرزاق معموري کي روانو ڪيائين، جيئن خسرو چرڪس کان دم دلاسن سان ٺٽي جي حڪومت وٺي، مير عبدالرزاق ٺٽي پهچي خسرو خان جو پنج سؤ وظيفو مقرر ڪيو ۽ جڏهن مرزا رستم قنڌاري ٺٽي پهتو ته خسرو خان ۽ مرزا غازي جي ٻارن ٻچن کي وٺي جهانگير جي درٻار ۾ آيو. جهانگير، خسرو، عبدالعلي کي جيل ڀيڙو ڪيو ۽ مرزا غازي جي ويجهن ملازمن کي انعامن سان نوازيو. 
## خسرو جو انت
خسرو چرڪس قيد گهر ۾ ئي گذاري ويو ۽ عبدالعلي ۽ ڀائي خان کي نور جهان بيگم جي چوڻ تي آزاد ڪيو ويو. عبدالعلي جو وظيفو مقرر ٿي آصف خان جي حوالي ڪيو ويو ۽ جوان ٿي ڪو منصب ماڻيائين

## حوالا

## حوالا
تڙدوس

تڙدوس تعلقه ڇاڇرو ۾ هڪ ديهه آهي، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: 
1. تڙدوس،
2. سومڙهار،
3. وائوڙي اولڊ،
4. ڪروڙو،
5. جانو جي ڍاڻي،
6. لالو جي ڍاڻي.
تڙدوس تعلقه ڇاڇرو جي يونين ڪائونسلن پڻ آهي،
ان جو شمار ٿرپارڪر جي وڏن ۽ قديم ڳوٺن ۾ اچي ٿو.
ھندستان ۽ پاڪستان جي تقسيم کان اڳ ۾ ئي آباد آهي.
ھن ڳوٺ جو اصل نالو دوست جو تڙ ھيو جيڪو بعد ۾ ھتان جا رهواسي تڙدوس جي نالي سان سڏيندا هئا ۽ ھاڻي انھيءَ جو نالو به تڙدوس پئجي ويو.

راجستان مان ماروئڙا مال چارڻ جي ڪري ٿر جي مختلف علائقن ۾ گھمندا ڦرندا هئا انھيءَ وسيلي دوست محمد درس به انهي علائقي ۾ اچي پھتو جتي ھينئر تڙدوس آباد آهي.

ان وقت اتي ڪابه آبادي نه ھئي، دوست محمد درس اتي ان وقت ھڪ قديم زماني جو تڙ کوھ ڏٺائين ۽ بعد ۾ پنھنجا ٻار ٻچا وٺي اتي رھڻ لڳو ۽ ان کي دوست جو تڙ نالي سان سڏيندا رھيا.
ھن ڳوٺ ۾ ڪل ڇھ قومون
درس
راهمون
سميجو
جوڻيجا
ساند
ڀيل
آباد آهن.
مرزا رستم قنڌاري

**مرزا رستم قنڌاري** مرزا غازي بيگ جي قنڌار ۾ اچانڪ موت جي ڪري ٺٽي ۾ دھليءَ جي طرفان مقرر ڪيل قائم مقام گورنر يا صوبيدار مرزا عبدالعلي کي گاديءَ تي ويھاريو ان خيال سان تہ جھانگير کي راضي ڪري وٺندو پر جھانگير خبر پئجي وڃڻ تي ناراض ٿيو ۽ مرزا رستم قنڌاري کي ٺٽي جو گورنر ڪري موڪليائين جيڪو ڏاڍو ظالم ھيو ۽ گھڻو عھدي تي قائم رھي نہ سگھيو.1022ھ  ۾ آيو ۽ 1023ھ ۾ سبڪدوش ٿي ويو.
## حوالا
تاج خان

**تاج خان** مرزا رستم کان پوءِ ٺٽي جي گورنر لاءِ تاج خان جي مقرري ٿي. ان کان اڳ ھي بکر جو گورنر ھيو.سندس مقرري 1023ھ ۾ ٿي ۽ چند مهينن ۾ ئي وفات ڪري ويو..

## حوالا

زمرو:تاريخي شخصيون
ارسلان بيگ

**ارسلان بيگ** سيوھڻ جو گورنر يا صوبيدار ھيو جنھن کي جھانگير بدلي ڪري ٺٽي ۾ مقرر ڪيو جنھن ٽي سال 1023ھ کان 1025ھ تائين حڪومت ڪئي.

## حوالا
مظفر خان معموري

**مظفر خان معموري**  ھڪ مغل گورنر يا صوبيدار جو نالو جنھن جي مقرري جھانگير بادشاھ ٺٽي ۾ ڪئي. ان وقت جھانگير اجمير آيل ھيو..

## حوالا
سيد بايزيد بخاري

**سيد بايزيد بخاري**جهانگير جڏهن سرينگر ۾ هو ته کيس بکر جي صوبيدار کان تبديل ڪري ٺٽي جو گورنر ڪيو. 11 محرم 1035ھ ۾ وفات ڪيائين ۽ هي صوبو مغل شهزادي شهريار خان جي حوالي ڪيو ويو..

## حوالا
شھريار مرزا

**شھريار مرزا** (ڄم، 16 جنوري 1605 –وفات،  23 جنوري 1628)  جھانگير جو پنجون نمبر ۽ ننڍي ۾ ننڍو پٽ ھيو جيڪو 16 جنوري 1605 ۾ پيدا ٿيو ۽ 23 جنوري 1628 ۾ وفات ڪيائين. جھانگير جي وفات کان پوء ھن پنھجي ويڳي ماءُ نورجھان جي مدد سان  گادي نشين ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي جيڪا سندس سس بہ ھئي.ان ڪوشش ۾ ھي ڪجهه وقت علامتن بادشاھ ٿيو پر  شاھجھان کين ناڪام بڻايو ۽ کيس مارائي ڇڏيو.

## تفصيلي تعارف
سندس ماءُ اڪبر بادشاھ جي وفات وقت 1605 ۾  جھانگير جي رکيل ھئي. شھريار مرزا جوان ٿي پنھنجي ويڳي ماءُ نورجھان جي اڳڄائي ڌيءَ 
مھرالنساء بيگم سان ڪئي جيڪا شير افغن قلي خان جي نياڻي ھئي. کين ھڪ ڌيءُ ڄائي جنھن جو نالو ارزاني بيگم ھيو نورجھان جي چوڻ تي جھانگير ڍولپور جو پرڳڻو ۽ قلعو ھن کي ڏنو جيڪو شھزادي خرم کي کپندو ھو . شھريار اتي دريا خان افغاني کي نگران مقرر ڪيو  پر نورجھان سيف الملڪ کي مقرر ڪيو  13 آڪٽوبر 1625 ۾ شھريار کي جھانگير ٺٽي جو گورنر مقرر ڪيو جتي سيف الملڪ ھن جي نائب طور ڪم ڪيو 

## تخت نشيني

28 آڪٽوبر1627 ۾ جھانگير وفات ڪئي ۽ ان وقت نورجھان چاھيو پئي تہ شھريار تخت تي ويھي پر رڳو ٽي مھينا رھي سگھيو. ھي لاھور ۾ ھيو ۽ ھڪدم شاھي خزاني کي قبضو ڪري ستر لک روپيا اميرن ۾ ورھايا. جھانگير جي مرحوم پٽ دانيال جو پٽ بائيسنگھار بہ لاھور م اچي شھريار سان ملي ويو. جلد ئي ممتاز محل جي پيء آصف خان چوٿون جي فوج ۽ شھريار جي فوج  لاھور جي ڀرسان آمھون سامھون ٿيون. آصف خان چاھي پيو تہ ان جو ڄاٽو شاھجھان بادشاھ ٿئي.آگري م شاھجھان جي وڏي پٽ داور تخت تي قبضو ڪري شاھجھان کي گرفتار ڪري قلعي ۾ قيد ڪيو ۽ پنھنجي تاجپوشي جو اعلان ڪري ڇڏيو ھو پر ٻن ٽن ڏينھن م آصف خان ان سان جنگ ڪئي جيڪا داور ھارائي ويو ۽ قلعي م پناھ ورتائين پر گرفتار ٿيو ۽ آصف خان ان کان اقتدار کسي شاھجھان کي آزاد ڪري ان جي حوالي ڪيو جنھن پنھنجي پٽ داور کي انڌو ڪرائي ڇڏيو.آصف خان پوء لاھور ڏي پيش قدمي ڪئي.آصف شھريار کي بہ گرفتار ڪيو.

## موت

22 جمادالاول 1037ھ ، 1628 عيسويءَ ۾ شاھجھان جي لاھور ۾  تاجپوشي ٿي ۽ 26 جمادالاول ، 23 جنوري 1628 تي شاھجھان جي حڪم تي دوار ، سندس ڀاء گرشاسپ، شھريار، تھموراس، ھوشنگ، دانيال جا پٽ سڀني کي قتل ڪيو ويو 

## حوالا
مير حسام الدين

**مير حسام الدين** مغلن جو ٺٽي جو صوبيدار يا گورنر ھيو. مرزا عیسیٰ ترخان کان پوءِ 2 رجب 1037 ھجري تي سيد بادشاهه جي صوبيداريءَ جو فرمان جاري ٿيو، پر هو ٺٽي ڏانهن ايندي رستي ۾ ئي گذاري ويو. ان کانپوءِ ساڳي سال خواجا باقي خان المعروف شير خواجا کي ٺٽي جي صوبيداري سونپي وئي هن به واٽ تي ئي دم ڏنو.  22 رمضان 1037ھ تي خلعت، خنجر، مرتضيٰ خان جي خطاب ۽ پنجاهه هزار روپين انعام سان نوازجي شير خواجه جي جاءِ تي ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ اتي ئي وفات ڪيائين.مرزا حسام الدين مرتضيٰ خان انجو (1037ھ کان 1039ھ)  جي مقرري شير خواجا بعد 22 رمضان 1037ھ تي ٿي ۽ 1039ھ ۾ ٺٽي ۾ ئي وفات ڪري ويو. مظفر شاهجهاني مطابق ٺٽي پرڳڻي جي ويراني مرتضيٰ انجو جي زماني ۾ ٿي.

## حوالا
محمد خان تاشقندي

**يوسف محمد خان تاشقندي**اهجاني حڪومت جي پنجين سال ٻه ۽ ٽي هزاري سوار جي خطاب ۽ نقاري ۽ ويهه هزار انعام سان نوازجي ٺٽي جو صوبيدار ٿي پهتو. ڪجهه عرصي کانپوءِ بکر جي فوجداري مليس ۽ وري ملتان جي صوبيداريءَ تي مقرر ڪيو ويو.

## تفصيل
امير خان بعد 1041ھ ۾ ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ 1045ھ تائين رهيو. پوءِ بکر فوجدار ٿي بدلي ٿي ويو.
ان بعد دولت خان، خواص خان مئي 1045ھ کان 1050ھ پنهنجي وفات تائين، غيرت خان خواجا ڪامگار 1050ھ ۾ ٻه ٽي مهينا صوبيدار رهي ڪري گذاري ويو، مغل خان 1050ھ کان 1052ھ تائين نواب امير خان وري ٻيهر 1052ھ کان 1057ھ پنهنجي وفات تائين، مغل خان بن زين خان ڪوڪا 1057ھ کان 1060ھ تائين، عالمگير 1059ھ کان 1062ھ تائين رهيو پر ٺٽي نه آيو ۽ مغل خان ئي ڪم ڪندو رهيو. سعيد خان 1061ھ، جعفر خان عمدة الملڪ 1061ھ، مغل خان بن اعظم خان 1061ھ، سردار خان شاهجهاني 63 ــ 1062ھ تي هڪٻئي پويان ٺٽي جا صوبيدار ٿيندا آيا پر تحفة الڪرام انهن جي ذڪر کان خالي آهي ۽ نواب امير خان کانپوءِ نواب مظفر خان جهانگير (مير عبدالرزاق (معموري) جو احوال ڏنو اٿائين.)

## حوالا
دولت خان

** دولت خان**يوسف خان جي وڃڻ کانپوءِ ٺٽي جي صوبيداري مليس ۽ 1050ھ تائين انهيءَ عهدي تي رهيو.
 
## حوالا
غيرت خان

**غيرت خان**دولت خان جي وڃڻ بعد 4 ربيع الاول 1050ھ تي ٺٽي جو صوبيدار ٿيو، 7 ذوالحج 1050ھ تي وفات ڪيائين ۽ مڪلي ۾ مٽي حوالي ڪيو ويو..

## حوالا
درس

**درس** سنڌ ۾ هڪ ذات آهي. درس قوم جون مشهور شخصيتون هيءَ آهن:

*مرحوم حسن درس (شاعر)
*درس مجيد
*ڊاڪٽر بشير احمد درس
‏(درس)عربی لفظ آھی،جنھن جی معنی آھی مذھبی گالھیون بدھائٹ،واعظ کرٹ،دیدار،درویش فقیر وغیرہ.محاور طور جن حضرت غوث بھاوالدین زکریا ملتانیء جی غوثی طریقی جا سبق ورتا انھن کی"درس"چون تھا.جن جو واسطو مختلف قبیلن ء ذاتین سان آھی.درس.سمن،مگرین،سمیجن،دلن،کوراڑن،میربحرن ء مھاٹن جو پاڑو آھی.درس پلی بہ آھن .مھراٹ رسالو نمبر 4 سال 1989ع س 113 موجب درس نصرپور جی دائود پوٹن جو پاڑو آھی،جیکی "کیس" ٹاھٹ م ماھر آھن.مشائخ پوٹا بہ درس مان آھن 
‏@قریبن کمبھار چئی،جنھن درس دکایا دل.
مختلف ذاتین ء قبیلن جی حوالی سان درسن جو ابھیاس
1 .قبیلو .مگریا
شاخ مگریا درس
پاڑو.1.احمداٹی درس
2 باگھاٹی درس
3پکریا درس
4.جیئنداٹی درس
5 چگاٹی درس
6صمداٹی درس
7 لونگاٹی درس
8 محمداٹی درس
9 ولھا درس
10 ولیداداٹی درس
11 ویدھاٹی درس 
12ھارٹ درس
13 ھمیراٹی درس.ٹوٹل 13 پاڑا
شاخ.. وکیا درس.1 وکیاد درس 2 ٹریا درس ‏‎ ‎
اصل م جیسلمیر جا مگریا ھئا جن جا 2 پاڑا تھیا.عمر پٹ محمود پٹ.وکیو حضرت غوث جو وڈو خلیفو ھو .ھن کیڑ مان پنج وکیا مگریا فقیر درس تھیا آھن
شاخ .صمداٹی درس.صمد مگری درس جو اولاد آھن 
شاخ.ھارون درس ھارون پٹ عمر جو
قبیلو .2راٹھوڑ
شاخ جرکس
جرکس پوٹا درس آھن .وڈو غوثے خلیفو جرکس ڈناٹی راٹھوڑ ھو.سندس پوٹن پاٹ کی جرکس پوٹو درس سڈایو.ھی ڈیپلی طرف رھن تھا.

قبیلو 3 سما 
شاخ .راجسین.
راجسین پوٹا درس بئی وڈی غوثی خلیفی راجسین سومراٹی جی پوٹن پاٹ کی درس سڈایو.

قبیلو 4 لاکھا سمان
پاڑا.1.حسن درس
‏2 صدر درس
‏3 مشائخ پوٹا درس
‏4 راجپار درس
‏5 مل درس
‏6 درس
‏7 بانھیپوٹا
8 سوجائی درس توگاچی  عثمان بن لاکھو کی اولاد سے.ٹوٹل 8 پاڑا
لاکو غوثی فقیر بہ خلیفو ھو ھن کی چار پٹ حسن،خیرالدین ،راجپار ء عثمان ھئا.خیرالدین کی 2 پٹ صدر ء رادھٹ ھئا جن جو اولاد صدر درس آھن .راجپار جنھن جا 2 پٹ ھئا پیرج پٹ جو اولاد ھندستان ء پنجاب م آھی بیو پٹ بانگو جنھن جو اولاد شکرالدین اولیاء.ھن کۂ پنج پٹ ھئا.ھک پٹ جو نالو در محمد: جنھن جو پٹ ھوتھی:جنھن جو پٹ مشائخ جنہ جو اولاد "مشائخ پوٹا درس آھن
قبیلو.5
شاخ .پلی درس
پاڑو.1 کرن درس 
‏ 2 گدا درس.ٹوٹل 2 پاڑا
ھی کرن پلیء جو اولاد آھن
کرن جی مزار جھندو مریء بھرسان آھی.ھی حامید جا اولاد آھن
قبیلو 6.فھل پوٹا
شاخ فھل پوٹا .فھل پوٹا درس تعلقے کپری ضلعی سانگھڑ م آھن.

زمرو:سنڌي ذاتيون
شادي خان

** شادي خان**شاد خان بن جانش بهادر 7 ذوالحج 1050ھ ۾ غيرت خان جي وفات  کانپوءِ ٺٽي جو صوبيدار ٿيو. 1052ھ ۾ اتان وري سيوستان بدلي ڪيو ويو..

## حوالا
مغل خان

**مغل خان**دکن جي قلعي دار بن زين خان ڪوڪ جو پٽ هو ۽ امير خان جي وفات ڪري کيس ٺٽي جي صوبيداري ڏني ويئي ۽ 1060ھ ۾ ان عهدي تان لاٿو ويو..1061ھ ۾ سندس ٻيھر ٺٽي ۾ مقرري ٿي پر ڪجهه مهينن ۾ سردار خان سندس جاء تي نئون صوبيدار مقرر ٿيو.

## حوالا
18 آڪٽوبر

**18 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 291 هون  (ليپ سال 292 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 74 ڏينهن (ليپ سال 75 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1898ع]]** – آمريڪا اسپين کان پورٽو ريڪو جو ڪنٽرول حاصل ڪيو.
* **[[1957ع]]** – آءِ آءِ چندريگر پاڪستان جو ڇهون وزير اعظم مقرر ٿيو.
* **[[2007ع]]** – ڪارساز سانحي ۾ 139 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 450 کان وڌيڪ زخمي ٿي پيا.

## پيدائش
* **[[1950ع]]** – اوم پوري، هندوستاني اداڪار
* **[[1964ع]]** – بخشڻ مهراڻوي، سنڌي شاعر
* **[[1965ع]]** – ذاڪر نائيڪ، اسلامي عالم

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ
* آذربائيجان جي آزادي جو ڏينهن

## وڌيڪ ڏسو
*19 آڪٽوبر
*20 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
19 آڪٽوبر

**19 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 292 هون  (ليپ سال 293 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 73 ڏينهن (ليپ سال 74 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1988ع]]** – برطانيوي حڪومت آئرش ريپبلڪ جي ڪيترن ئي نمائندن جي ٽي وي ۽ ريڊيو انٽرويو تي پابندي مڙي ڇڏي.
* **[[1993ع]]** – بينظير ڀٽو 121 ووٽ کڻي قومي اسيمبلي ۾ قائد ايوان چونڊجي وئي، جڏهن نواز شريف 72 ووٽ کنيا.

## پيدائش
* **[[1940ع]]** – روبينا قريشي، سنڌي ڪلاسيڪل ڳائڻي

## وفات
* **[[1919ع]]** – الھه آندو شاھ، سنڌي سياستدان
* **[[1976ع]]** – آغا عبدالنبي عليگ، سنڌي ليکڪ سياستدان

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*20 آڪٽوبر
*21 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
آذربائيجان جي آزادي جو ڏينهن

thumb|left|آزادي جي پندرهين سال جاري ٽپال ٽڪلي
**آذربائيجان جي آزادي جو ڏينهن** ، آذربائيجان جو مُک رياستي عام موڪل جو ڏينهن آهي. هي ڏينهن هر سال 18 آڪٽوبر تي ملهايو ويندو آهي.

## پسمنظر
پرتشدد ڪريڪ ڊائون 19 ۽ 20 جنوري، 1990ع تي ٿيا، جنهن کي بليڪ جنوري چيو وڃي ٿو. آڪٽوبر 18، 1991ع تي سپريم سويت آف آذربائيجان هڪ آئيني ترميم ذريعي آذربائيجان جي آزادي جو اعلان ڪيو ۽ ڊسمبر 1991ع تي ان ترميم تحت ريفرينڊم ڪرائي وئي.

## وڌيڪ ڏسو
*آذربائيجان ۾ عام موڪل وارا ڏينهن

## حوالا


زمرو:آڪٽوبر جا ڏڻ
زمرو:آذربائيجان جي تاريخ
آذربائيجان
زمرو:آذربائيجان جا ڏڻ
زمرو:آذربائيجان ۾ عام موڪل جا ڏينهن
سعيد خان بھادر

** سعيد خان بھادر** شھزادي اورنگزيب عالمگير کان پوءِ کيس ٺٽي جو گورنر مقرر ڪيو ويو پر ڪجهه مهينن ۾ فارغ ٿي ويو جو سندس مقرري ڪابل ۾ ٿي..
## حوالا
سردار خان

**سردار خان**مغل خان جي بدلي کانپوءِ ٺٽي جو صوبيدار ڪيو ويو پر رستي ۾ ئي دم ڏنائين..

## حوالا
ظفر خان احسن

**ظفر خان احسن**  سردار خان جي وفات کانپوءِ ٻہ ۽ ٽي هزاري منصب وٺي ٺٽي جو صوبيدار مقرر ٿيو ۽ شاهجهان جو آخري صوبيدار ثابت ٿيو. ٺٽي جو ”مشڪين باغ“ بہ ان ئي ٺهرايو.

## حوالا
قباد بيگ ازبڪ

**قباد بيگ ازبڪ**5 محرم 1067ھ تي اونگزيب جڏهن سلطان پور ۾ هو ته قباءَ کي 26 صفر 1067ھ ۾ ٺٽي جي زمينداري سونپيائين ۽ 9 رمضان 1070 تي سندس ٺٽي مان بدلي ٿي. عالمگير طرفان اهو پهريون ٺٽي جو صوبيدار هو..تحفة الڪرام ۾ آهي ته ظفر خان کانپوءِ 1069ھ (1658ع) ۾ قباد خان ٺٽي جو نائب گورنر ٿي آيو. هو شروع ۾ طنبيلن جو نگران هو. نذر محمد جي آخري دؤر ۾ غوري قلعو سندس حُالي ڪيو ويو. شاهجهان جي 19 سال شهزادو مراد بخش بدخشان ۽ بلخ کي فتح ڪرڻ لاءِ نڪتو ته قلعي ڪهمرد ۽ غور تي ڪاهه ڪرڻ لاءِ قليچ خان ۽ خليل الله کي موڪليائين، جن سان صرف ٽن سؤ سوارن سان قباد خان جنگ جوٽي، پر مقابلو نه ڪري سگهيو ۽ اچي امان گهريائين، قليچ خان کيس چئن پٽن سوڌي ڪابل شاهي درٻار ۾ موڪليو، جتي هڪ هزاري ۽ پنج سؤسوار منصب ۽ ويهه هزار انعام سان نوازيو ويو.
جنهن زماني ۾ دارا شڪوه ڀڄي اچي ملتان پهتو ته قباد خان، شيخ مير سان گڏ کيس پڪڙڻ آيو پر هو ٺٽي وٽان دريا ٽپي گجرات هليو ويو. شيخ مير خان کي ٺٽي جي صوبيداري ڏني ويئي پر هن پنهنجي جاءِ تي قباد خان کي چار هزاري منصب ڏئي رکيو ۽ پاڻ هليو آيو.
تحفة الڪرام مطابق قباد خان جي زماني ۾ سنڌ ۾ سخت ڏڪار ۽ وبا پکڙجي ويئي هئي ۽ مٿان دارا شڪوه هڪ ٻي مصيبت اچي نازل ٿي.

## حوالا
لشڪر خان يادگار

**لشڪر خان يادگار**قباد خان جي وڃڻ کانپوءِ ٺٽي جي صوبيداري مليس ۽  1 شعبان 1075  تي ان عهدي کان هٽايو ويو..تحفة الڪرام مطابق نواب لشڪر خان عرف جانثار خان 1071ھ تي ٺٽي جو گورنر ٿيو. سندس اصل نالو يادگار بيگ پٽ زبردست خان هو.. شاهجهان حڪومت جي 19 سال لشڪر خان پنهنجي حوصلي ۽ همت جي ڪري جانثار خطاب سان نوازجي اميرن ۾ شامل ڪيو ويو ۽ ايران جي بادشاهه شاهه عباس ثاني ڏانهن مبارڪباد جو خط کڻي ويو. شاهجهان جي ايڪيهين سال ٻه هزاري منصب سان نوازيو ويو.
شاهجهان جي 23 سال سيادت خان جي جاءِ تي کيس فوج ۾ پگهارون ورهائڻ جي زمينداري ڏني ويئي ۽ پوءِ مختلف خدمتون انجام ڏيندو رهيو.
عالمگير جي تخت نشيني جي پهرين سال پنج سؤ سوار، ٻه هزاري ۽ ٽي هزاري جي منصب ۽ سروپاءِ سان سرفراز ٿي ملتان جي حڪومت عطا ڪئي ويئي. عالمگير جي ٽين سال قباد خان جي وڃڻ کانپوءِ کيس ٺٽي جي صوبيداري ملي ۽ اتان بهار بدلي ٿي ويو. پندرهين سال لشڪر خان ٻيهر ملتان جو صوبيدار ٿيو ۽ 1081ھ (71 ــ 1670ع) ۾ وفات ڪيائين. تحفة الڪرام ٺٽي ۾ سندس حڪومت چار سال ٻڌائي آهي.

## حوالا
غضنفر خان

**غضنفر خان**المگير طرفان ٽي هزاري خطاب ماڻي ٺٽي جي صوبيداري حاصل ڪيائين ۽ 1077ھ ۾ ٺٽي ۾ ئي وفات ڪيائين.غضنفر خان پٽ اله وردي 1075ھ ۾ ٺٽي جو صوبيدار ٿيو.
شاهجهان جي دؤر ۾ هو پيءُ کان ڪاوڙجي آيو، بادشاهه کيس مختلف عهدن تي رکيو.
عالمگير عهد جي پهرين سال کيس دو آبي جي صوبيداري ملي.
عالمگير جي ستين سال ٽي هزار سوار ۽ ٽي هزاري منصب سان سرفراز ٿي ٺٽي جو صوبيدار ڪيو ويو ۽ 1077ھ ۾اتي ئي گذاري ويو.

## حوالا
عزت خان

**عزت خان **غضنفر خان پوءِ ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ 1080ھ تائين رهيو..تحفته الڪرام مطابق ٻيو ڀيرو 1084ھ ۾  ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ ڇهه سال رهيو.

## تفصيل

عالمگير پنهنجي حڪومت جي ڏهين سال عزت خان عرف عزت پير کي 1077ھ تي بکر جي فوجداري کان بدلي ڪري ٺٽي جو صوبييدار ڪري رکيو.
هو دارا شڪوه جي ويجهو هو، تنهن ڪري ان جي سفارش تي کيس شاهجهان طرفان عزت خان خطاب ۽ ملتان جي گورنري ملي.
شاهجهان پنهنجي حڪومت جي اڪٽيهين سال عزت خان کي بهادر خان جي جاءِ تي لاهور جو گورنر ڪيو.
جڏهن عالمگير ۽ دارا شڪوه جو پاڻ ۾ جهيڙو شروع ٿيو ته عزت خان دارا شڪوه سان ملي ويو ۽ ان سان گڏ لاهور ۽ ملتان ۾ ڀٽڪندو رهيو. دارا شڪوه ملتان مان تڙجي جڏهن بکر پهتو ته عزت خان کانئس الڳ ٿي عالمگير وٽ وڃي حاضر ٿيو ۽ ٽي هزاري ۽ پنج سؤ منصب سان نوازجي محمد شجاع سان جنگ ڪيائين.
عالمگيري حڪومت جي چوٿين سال هو سنجر خان جي جاءِ تي بکر جو فوجدار ٿيو ۽ ڇهن سالن کانپوءِ غضنفر خان جي وفات  ڪرڻ بعد ٺٽي جو صوبيدار ڪيو ويو ۽ 1080ھ تائين پورا ٻه سال ان عهدي تي رهيو.

## حوالا
شائستہ خان

**شائستہ خان**غضنفر خان پوءِ ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ 1086ھ تائين رهيو..ٻيو ڀيرو 1101ھ ۾  کيس ٺٽي جي صوبيداري ملي ۽ ٻه سال ۽ ڪجهه مهينا انهيءَ عهدي تي رهيو.

## حوالا
سعادت خان

**سعادت خان **سعادت خان جي صوبيداريءَ جو ذڪر صرف تحفته الڪرام ۾ ملي ٿو..لب تاريخ سنڌ ۾ آهي ته ابو نصرت (شائسته خان) کان پوءِ سعادت خان 1084ھ ۾ ٺٽي جو گورنر ٿيو ۽ هتي وفات ڪيائين. مڪلي ۾ سندس قبر مٿان هي ڪتبو لکيل آهي.

## حوالا
محمد سلطان

**شھزادو محمد سلطان**خان خانان لکيو آهي ته عالمگير شهزادي محمد سلطان کي ٺٽي جو صوبيدار ڪري کيس حڪم ڏنو ته ڪفايت خان کي پنهنجي نائب جي صورت ۾ اوڏانهن موڪلي، انهيءَ سال شهزادي سلطان وفات ڪئي پوءِ خبر ناهي ته ڪفايت خان ٺٽي ويو  يا نه..

## حوالا
ڪفايت خان

**ڪفايت خان** ھي شھزادي محمد سلطان جي بطور سنڌ جي گورنر جي مقرري تي سندس نائب بڻجي 
1082 ۾ ٺٽي آيو ساڳي سال شھزادو سلطان وفات ڪري ويو.نئين صوبيدار جي مقرري تائين برقرار رھيو..

## حوالا
جعفر خان

**جعفر خان**سعيد خان جي ڪابل بدلي ٿيڻ کانپوءِ پهرين ربيع الاول تي جعفر خان کي ٺٽي جي صوبيداري ڏني ويئي..

## حوالا
سردار خان ٻيون

**سردار خان ٻيون**1095.  ۾ آيو ٽي سال ٺٽي جو صوبيدار رھيو . تاريخ سنڌ مطابق:خبر ناهي ته هي سردار ڪير آهي، ڇاڪاڻ ته ان مهل ٽي سردار هئا..

## حوالا
مريد خان

**مريد خان**عالمگير جي حڪومت تي ويهڻ جي ٽين سال اسلام قبول ڪيائين ۽ مريد خان جي خطاب سان نوازيو ويو. بهار عجم جو ليکڪ شاعر ٽيڪ چند به ساڻس گڏ ٺٽي آيو هو..سردار خان نو مسلم راجڪمار هو ۽ عالمگير عهد جي ويهين سال ڪيترن راجپوتن سان گڏ ٺٽي پهتو. شهر جي چوڪ تي وڏي گوشت جا دوڪان هجڻ ڪري قاضي حسن کي پهچڻ کان اڳ ئي چورائي موڪليائين، ته قاصائن کي اتان اٿاريو وڃي، ڪٿي لشڪر ڪوئي مسئلو نه ڪري وجهي. قاضي شريعت جو پابند هو تنهن ڪري ان حڪم جي ڪا پرواهه نه ڪيائين ۽ مريد ان جي لشڪر کي ان مارڪيٽ  وٽان گذرڻو پيو.
سندس لشڪر جڏهن ماڻهن کي ايذائڻ شروع ڪيو ته بادشاهه طرفان مريد خان لاءِ حڪم پهتو ته هن جي نالي جا هيٺيان ٻه نقطا مٿان رکي مسلمانن تي حڪومت ڪرڻ کان لاٿو وڃي. انهيءَ حڪم مطابق 90 ــ 1689ع تي ٺٽي جي صوبيداري تان لاٿو ويو ۽ هو اکين جي بيماري ڪري تغلق آباد هليو ويو.

## حوالا
زبردست خان

**زبردست خان**تحقيق نه ٿي سگهي آهي ته هو ڪير هو ڇا ڪاڻ ته عالمگير جي عهد ۾ ٽي امير ان لقب سان موجود هئا.  ٿي سگهي ٿو ته هو نبيره سعيد خان بهادر ظفر جنگ هجي، جيڪو 1101ھ ۾ ٺٽي جو گورنر ٿي آيو ۽ اتي ئي وفات ڪري ويو. شرف الدين شرف ۽ مظهر هندي شاعر ساڻس گڏ ٺٽي آيا هئا..

## حوالا
نواب حفظ الله

**نواب حفظ الله**ٺٽي سان گڏ سيوستان جو صوبيدار ٿي آيو 1112ههھ ۾ گذاري ويو..

## حوالا
سعيد خان

**سعيد خان **ٺٽي سان گڏ سيوستان جو صوبيدار به ٿيو ۽ پاڻ سيوستان ۾ رهي پٽ ارشد خان کي ٺٽي موڪليائين.

## حوالا
مير امين الدين خان

**مير امين الدين **1114ھ کان 1115ھ تائين
سعيد کان بعد ٺٽي جو صوبيدار ٿيو..

## تفصيلي تعارف
مير امين پٽ سيد ابوالمڪارم شهود ٺٽي جي مشهور امير خاني خاندان مان هو. هو خانداني طور تي امير هجڻ سان گڏ دل جو به امير هو، سڄي زندگي عزت، شان شوڪت ۽ ٺاٺ باٺ سان گذاريائين. مير سيد علي خوش نويس جي روايت آهي ته مير امين جڏهن ٺٽي جو گورنر ٿيو ته اهو عالمگير جو آخري دؤر هو.
مير صاحب پنهنجي خانداني روايت کي قائم رکندي پاڻ به وڏو عالم ۽ نالي وارو بزرگ هو. پنهنجو گهڻو وقت ذاتي ڪتب خاني ۾ صرف ڪندو هو، جيڪو اعليٰ قسم جي ڪتابن سان ڀريل هوندو هو. مير علي شير قانع ”مقالات الشعراءَ“ ۾ مير صاحب جي ساراهه ڪندي لکي ٿو ته:
هر وقت عالم ۽ ڏاها ساڻس گڏ هوندا هئا جن سان سندس علمي ۽ ادبي بحث ٿيندو هو.
مير صاحب کي لکڻ پڙهڻ جو به ڏاڍو شوق هوندو هو، سندس لکيل ڪتابن جي صحيح ڄاڻ ته نٿي پوي پر انهن جا ٻه ڪتاب ”رشحات الفنون“ ۽ ”معلومات الافاق“ اڄ تائين ڪتب خانن ۾ موجود آهن.
رشحات الفتون ڪتاب ۾ چوڏهن علمن جي ڇنڊ ڇاڻ ڪئي وئي آهي ۽ هي مطلع العلوم في مجمع العلوم ڪتاب وانگر آهي.
مير صاحب اهو ڪتاب 1123ھ ۾ لکي پورو ڪيو هو ۽ ڪاتب سيد احمد بن سيد حبيب الله جي هٿن سان لکيل هڪ نسخو خدا بخش لائبريري پٽنه ۾ موجود آهي.
معلومات الافاق جو موضوع وري جاگرافي آهي. چيو وڃي ٿو ته مير صاحب ٺٽي جي مشهور مير عبدالواسع جي مدرسي مان تعليم پرائي هئي. سندس علم، عرفان ۽ تصوف بابت علي شير قانع ٺٽوي مقالات الشعرا ۾ لکي ٿو ته:
صوفي عالم متبحر و در طريق صوفيہ يگانہء عصر مي زيست و صاحب تصانيف غريبہ است، شرح مخزن الاسرار بستر از قاضي ابراهيم گفتہ .
مير صاحب شاعر به ڪمال جو هو ۽ شاعريءَ جي فن ۾ پاڻ مڃايائين، پر افسوس جو اهو سڄو قيمتي ذخيرو زماني جي هٿان ضايع ٿي ويو، مقالات الشعراءِ ۾ ڪجهه شعر محفوظ ڪيا ويا آهن. 
لب تاريخ سنڌ جي ليکڪ خداداد خان مطابق هو 1127ھ ۾ ٺڍي ۾ وفات ڪري ويو ۽ مڪلي ۾ سندن مزار تي ڪجهه آيتن ۽ حديثن سان گڏ هي شعر لکيل آهي:

## حوالا
خانہ زاد خان

**خانہ زاد خان**ڳي ٿو ته  هي حميد الدين ولد مرزا ابو سعيد آهي، جنهن کي عالمگير خان زاد خان خطاب ڏئي ڪري قابل جي قلعه داري عطا ڪئي ۽ پوءِ اتان بدلي ڪري ٺٽي موڪليو.نواب خانه زاد خان تمام سٺو شاعر هو، ٺٽي جي گورنري جو فرمان 1090ھ ۾ جهانگير پنهنجي حڪومت جي ٻاويهين سال ڏنس ۽ راشدي صاحب مطابق هو پنج سال انهيءَ عهدي تي رهيو.

## حوالا
يوسف خان ترين

**يوسف خان ترين ** ھي ترين پٺاڻ ھيو ۽ 1115ھ کان 1118ھ تائين ٺٽي جو صوبيدار رھيو..

## حوالا
احمد يار خان برلاس

**احمد يار خان برلاس  **1118ھ ۾ احمد يار خان وفات ڪئي.  ھي اورنگزيب عالمگير جي دور جو آخري صوبيدار ھيو.

## تفصيلي تعارف
نواب برلاس قوم مان هو ۽ سندس وڏا لاهور جي علائقي خوشاب ۾ رهندا هئا. نواب جو پيءُ الهه يار خان لاهور ۽ ملتان جو گورنر به رهيو ۽ چاليهن سالن تائين غزني جي فوجدار جي حيثيت ۾ پنهنجا فرض انجام ڏيندو رهيو.
نواب احمد يار خان کي عالمگير عهد جي چاليهين سال ٺٽي جي گورنري ملي پر 1118ھ (1707ع) تي عالمگير وفات ڪري ويو ۽ ان جو وڏو پٽ بهادر شاهه اول تخت تي ويٺو. ٺٽي ۾ نواب احمد يار ارڪ قلعي جي اڀرندي دروازي کان هڪ پل عاليجان جي نالي سان ٺهرائي، جيڪا مير علي شير قانع جي دؤر ۾ موجود هئي. تاريخ محمدي مطابق احمد يار خان ستر سالن جي عمر ۾ لاهور ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
ڪام بخش

**ڪام بخش** ھي اعظم شاھ بادشاھ مقرر ڪيو جيڪو ڪجهه مھينا ٺٽي جو صوبيدار رھيو..

## حوالا
سعيد خان عطر

**سعيد خان عطر**سعيد خان شاهه عالم بهادر شاهه جي حڪم سان ٺٽي جو صوبيدار ٿيو..بهادر شاهه (محمد رشيد) سعيد خان بهادر جي پٽ سعيد خان عرف عطر خان جي نالي ٺٽي جي گورنريءَ جو فرمان جاري ڪيو ۽ هڪ سال ڪجهه مهينا هو ان  عهدي تي رهيو.
راشدي صاحب مطابق عطر خان انهيءَ محمد رشيد جو پٽ آهي، جيڪو نواب حفظ الله بعد 1113ھ ۾ سيوستان آيو ۽ پنهنجي پٽ ارشد خان کي ٺٽي نائب ڪري موڪليائين.

## حوالا
مھين خان

**مھين خان** سعيد خان عطر کان پوءِ شاھ عالم بھادر شاھ جي حڪم سان ٺٽي جو صوبيدار مقرر ٿيو..1124ھ ۾ سندس ٻيھر ٺٽي لاء مقرري ٿي  پر ڪجهه ڏينھن بعد شاھ عالم بھادر شاھ وفات ڪري ويو ۽ نئين بادشاھ خواجہ محمد خليل جي مقرري ڪئي.

## حوالا
شاڪر خان

**شاڪر خان**  1123ھ ۾ ڪجهه مھينا رھيو تہ مھين خان جي ٻيھر مقرري ٿي..مهين خان کانپوءِ شاڪر خان 1123ھ تي ٺٽي جي صوبيداري سنڀالي پر راشدي صاحب مطابق عبدالجليل بلگرامي ان جي عهدي سنڀالڻ جي تاريخ 1124ھ ٻڌائي آهي ۽ تبصرة الناظرين ۾ به اها ئي تاريخ آهي

## حوالا
خواجہ محمد خليل

**خواجہ محمد خليل**ھن جي مقرري نئين بادشاھ معزز الدين جھاندار شاھ ڪئي پر جهاندار شاهه نو مهينا حڪومت ڪري گذاري ويو. خواجا خليل جي ٺٽي ۾ اچڻ جي تاريخ ڪنهن نامعلوم شاعر ”معدلت کعبه رابنا کرده“ 1124ھ ڪڍي آهي..1124ھ ۾ خليل خان ٺٽي جي گورنري تي ويٺو پر 9 نون مهينن کانپوءِ ٻارهن سيدن جي مدد سان معزالدين بدران فرخ سير جي مٿي تي بادشاهت جو ڇٽ رکيو ويو.

## حوالا
عطر خان

**عطر خان** شھنشاھ فرخ سير کيس ٺٽي جو گورنر ڪري موڪليو ڪجهه مھينا اتي رھيو پر وفات ڪري ويو.فرخ سير ٺٽي جي حڪومت عطر خان پٽ خان بهادر سعيد جي حوالي ڪئي. عطر خان کي حڪومت هلائڻ جو تجربو نه هو ان ڪري حڪومت جو سڄو ڪاروبار محمد يعقوب ڪشميري هلائيندو هو، جنهن جي ڪري سڄو نظام درهم برهم ٿي ويو ۽ عطر خان کي مير لطف علي خان سان جنگ ڪرڻي پئي ۽ هزار ڪوششن ۽ بهادريءَ جي باوجود به مارجي ويو. مڪلي نامه مطابق عطر خان جي قبر تي هي ڪتبو لکيل آهي:
بتاريخ هفتم شهر محرم مرحوم غياث الدين عطر خان عرف سعد بن سعيد خان بگلگونه شهادت رحلت نمود 1126ھ.

## حوالا
لطف علي خان

**لطف علي خان**فرخ سير طرفان ٺٽي جو صوبيدار مقرر ٿيو ۽ ٽي سالن جي لڳ ڀڳ رھيو.محمد شفيع لطف علي، سيد مير محمد يوسف رضوي بکري جي اولاد مان هو ۽ عطر خان کان 1125ههھ ۾ ملڪ کسي حڪومت ڪرڻ لڳو. 1127ههھ ۾ عطر خان جي قتل کانپوءِ ٺٽي جي حڪومت تي خودمختيار ٿي ويٺو ۽ شجاعت خان خطاب ماڻي هڪ سال کان به وڌيڪ عرصي تائين ٺٽي جو گورنر رهيو. مير علي شير قانع مطابق هو وڏو قابل ۽  لکڻ پڙهڻ ۾ پڻ ڀڙ هو، نثر ۽ نظم ۾ سندس تخليقون موجود آهن، جن جو نمونو مقالات الشعراءَ ۾ موجود آهي. شاعري ۾ ”همت“ تخلص استعمال ڪندو هو.
مير لطف علي خان 1154ههھ جي آخر ۾ وفات ڪري ويو ۽ ”آدخله في الجنات“ مان سندس وفات جي تاريخ نڪري ٿي.

## حوالا
مھابت خان بھادر

**مھابت خان بھادر**ٺٽي ۾ وفات ڪيائين ۽ ميت کي لاهور موڪليو ويو..1131ھ تي بهادر شاهه جو وزير رهندڙ خان خانان جو پٽ محمد ڪاظم عرف مهابت خان غالب جنگ ٺٽي جو ناظم ٿي آيو. تحفته الڪرام مطابق هو تمام نيڪ ۽ غريبن جو همدرد انسان هو. شاعري سان لڳاءُ هيس ۽ ڪاظم جي تخلص سان شعر چوندو هو. هر وقت سندس صحبت ۾ شاعر ۽ عالم رهندا هئا، سندس درٻار جا مشهور شاعر شرف الدين علي محتسب، مسڪين هندي ۽ ضيا ٺٽوي هئا.
1134ھ ۾ وفات ڪيائين ۽ ميت کي لاهور موڪليو ويو.

## حوالا
سلطان محمود خان

**سلطان محمود خان **نهنجي پيءُ جو جانشين ٿيو ۽ سندس سڀ ڪم رضي محمد نائب جي صورت ۾ ڪندو هو. 1135ھ ۾ سيف الله خان ٺٽي جو صوبيدار ٿي آيو ۽ عبدالسميع ان جي نائب جا فرض انجام ڏيندو رهيو..ان کانپوءِ مهابت خان جي پٽ سلطان محمود کي ٺٽي جو  ناظم ڪيو ويو پر انتظام نه هلائي سگهيو ۽ سڄو مالياتي نظام ڊانواڊول ٿي ويو، تنهن ڪري ماڻس 1036ھ تي رضي محمد خان کي ڪم ڪار هلائڻ لاءِ موڪليو پر ٻئي سال ئي سلطان محمود کي ان عهدي تان لاٿو ويو ۽ نواب سيف الله کي ٺٽي جي صوبيداري ڏني ويئي. نواب سيف الله پنهنجي پاران سانور قوم جي عبدالسميع کي نائب ڪري ٺٽي موڪليو ۽ هو 1137ھ تائين حڪومت هلائيندو رهيو.

## حوالا
عبدالسميع خان

**عبدالسميع خان ** سلطان محمود جو نائب ٿي آيو پر کيس 1135ھ ۾ صوبيدار بڻايو ويو ۽ ٻہ سالن تائين حڪومت ڪيائين.

## حوالا
سيف الله خان

**سيف الله خان **فرخ سير بادشاهه جي اهم اميرن مان هو. 1142ههھ، پنهنجي وفات تائين ٺٽي جو صوبيدار رهيو..نواب سيف الله اڳ ۾ نواب ابراهيم خان پٽ علي مردان خان جو باڊي گارڊ هو.
هو جڏهن 1137ههھ ۾ سنڌ جو صوبيدار ٿي آيو ته تحفة الڪرام مطابق سنڌ کي وڏي ترقي وٺرايائين ۽ هر طرف رونق ٿي ويئي. پاڻ شيعي مذهب سان تعلق رکندڙ ۽ شريعت جو پابند هو، تنهن ڪري اچڻ سان ئي هر نشي تي پابندي هڻي ڇڏيائين. هڪ ڏينهن ڪو ڀنگ جو موالي سندس خدمت ۾ حاضر ٿي چوڻ لڳو ته توهان اسان جي محبوبا (ڀنگ) کي اسان کان کسي ورتو آهي ته نواب سيف الله  جواب ڏنس ”توهان جي محبوبا فقيرياڻي ڇڙواڳ ٿي ويئي هئي، ان ڪري کيس پردي ۾ رکيو ويو آهي.“
نواب سيف الله سهڻن اخلاقن ۽ عادتن سان سينگاريل هو. 1143ههھ ۾ ڇن (Scrotum) جي  بيماريءَ ۾ گذاري ويو ۽ مڪلي ۾ دفن ڪيو يو. وفات کان پوءِ سندس پٽ صادق علي خان ڪجهه عرصو شهر ۾  رهيو.

## حوالا
دلير خان

**دلير خان** محمد شاھ کيس صوبيدار مقرر ڪري ٺٽي موڪليو جتي ٻه سالن تائين فرض انجام ڏنائين..نواب معين الدين الدوله دلير دل خان بهادر نصير جنگ ٻن سالن تائين وڏي مان ۽ مرتبي سان حڪومت ڪندو رهيو.  تحفة الڪرام مطابق ان کانپوءِ ٺٽي جو صوبو انعام طور محمد اسحاق، عمدة الملڪ امير خان المتخلص انجام کي ٺيڪي ۾ مليو ۽ ان طرفان همت دلير خان پٽ دلير دل خان کي ٺٽي موڪليو ويو.

## حوالا
محمد اسحاق

**محمد اسحاق عرف امير خان**  ھي ٺٽي جو آخري مغل گورنر يا صوبيدار ھيو جنھن بعد ٺٽي کي ٺيڪي تي ڏنو ويو..

## حوالا
ھمت دلير خان

**ھمت دلير خان**ھن محمد اسحاق عرف امير خان کان ٺيڪي ۾ ورتو ۽ ٺٽي ۾ ئي وفات ڪيائين.نواب همت خان سوچيو ته ڪو ٻيو ٺٽي جو ٺيڪو کڻي وڃي منهنجي پيءُ کان حساب ڪتاب وٺي، پاڻ ئي امير خان سان رقم ٻولائي ٺٽي جو ٺيڪو وٺي اتي پهتو ۽ چئن سالن تائين انتظام هلائيندو رهيو

## حوالا
صادق علي خان

**صادق علي خان**دلير خان جي وڃڻ بعد ٺٽو امير خان انجام کي جاگير طور ڏنو ويو. ۽ ان جو مددگار طور همت دلير خان 1145ھ تي ٺٽي پهتو ۽ ٺٽو امير خان کان ٺيڪي تي ورتائين.ان کانپوءِ ٺٽو ٺيڪي تي ئي رهيو ۽ همت دلير خان 1145ھ بحيثيت ٺٽي جو ٺيڪيدار طور گذاري ويو .ان کانپوءِ نواب صادق ٺٽي جو ٺيڪو کڻي اتي پهتو پر ٻي سال نقصان ۾ وڃڻ ڪري خدا يار خان عرف ميان نور محمد ڪلهوڙي جي وڪيل شيخ غلام محمد ولد شيخ عزيز الله جي ٺٽو حوالي ڪري ڇڏيائين، جيڪو اڳ ۾ ئي ٺٽي حاصل ڪرڻ جا سڀ انتظام ڪري آيو هو. اهڙيءَ طرح ٺٽي مان مغلن جي حڪومت ختم ٿي ۽ ڪلهوڙا خاندان جو دؤر شروع ٿيو. راشدي صاحب تاريخ مظفري جو حوالو ڏيندي لکيو آهي ته  جنهن وقت مغلن جو اقتدار سنڌ مان ختم ٿيو، ان وقت ٺٽو صوبو  چئن سرڪارن ۾ ورهايل هو ۽ ان جا 57 ننڍا وڏا شهر ۽ ڳوٺ هئا، جن جي ڍل ست ڪروڙ، اوڻونجاهه لک، ڇاهتر هزار نوَ سؤ رپيا حاصل ٿيندي هئي.

## حوالا
شير خواجہ

**شير خواجہ**شير خواجا ۽ باقي خان خطاب رکندڙ سيد بادشاهه خواجا، اتائي سيدن مان هو ۽ اهي خطاب کيس بهادريءَ جي ڪارنامن ڪري مليا هئا ۽ جهانگير جي ويجهو اچڻ بعد مهابت خان سان جنگ ڪرڻ مهل هن سان گڏ هو. جهانگير پنهنجي حڪومت جي پهرين سال ئي هن کي چار هزاري منصب ۽ باقي خان جي خطاب سان نوازي ٺٽي جي صوبيداري عطا ڪئي پر هو 1037ھ ۾ ٺٽي روانو ٿيو ته واٽ تي ئي پنهنجي حقيقي منزل ڏانهن هليو ويو.

## حوالا

زمرو:تاريخي شخصيون
مير عبدالرزاق معموري

**مير عبدالرزاق معموري**
ماثر الامراءَ مطابق هو معمور آباد جي سيدن مان هو. سندس وڏا هندستان آيا ۽ مير پنهنجي صلاحيتن جي ڪري اڪبري عهد ۾ بنگالي لشڪر جو فوجي خزانچي مقرر ٿيو. جهانگير کي جڏهن بادشاهي ملي ته مير عبدالرزاق کي مظفر خان خطاب ڏئي مالوي جو صوبيدار ڪيو پر شاهجهان کيس ان عهدي تان لاهي ڇڏيو ۽ ڪجهه وقت کانپوءِ لاڏاڻو ڪري ويو.
تحفة الڪرام جي اردو ترجمي جي صفحي 298 تي آهي ته مير عبدالرزاق معموري جيڪو  لوڌي خان کانپوءِ ترخان خاندانجي حاصل ڪيل پرڳڻن جو امين ۽ خسرو خان بعد انهن امانتن کانسواءِ کيس ٺٽي جي زمينداري به ملي. ٺٽي جي گودري بازار ۽ خضري جامع مسجد ان جي يادگار آهي، جنهن کي پنهنجي امين هجڻ واري دؤر 1017ھ ۾ ٺهرايائين. ”لب تاريخ سنڌ“ مان سندس گورنريءَ جو دؤر 1049ھ کان 1055ھ معلوم ٿئي ٿو..

## حوالا
مراد آباد ( سنڌ)

**مراد آباد**
مراد آباد نصرپور سامهون درياءَ جي هن پار آباد هو ۽ مرادياب خان جي فرمانروائي جي رسم اتي ئي ادا ڪئي وئي، جنهن کان پوءِ ان جو نالو مراد آباد رکيو ويو. درياءُ جي ٻوڏ ۾ هي شهر برباد ٿي ويو ۽ اڄ سندس ڪوئي نشان ناهي بچيو.

## حوالا
برونائي

**برونائي**   **برونئي** (), هن ملڪ جو سرڪاري نالو ’نگارا برونئي دارالسلام (State of Brunei Darus-Salam) آهي، جنهن جو پراڻو نالو پوزنڊي هو. هن جي اتر ۾ ڏکڻ ۾ چيني سمنڊ ۽ باقي ٽن طرفن اوڀر ڏکڻ ۽ اولھ کان هن کي ملائيشيا جي اڀرندين رياست سراواڪ گهيري رکيو آهي. برونئي ٻيٽ بورينو جي اتر اولھ ڪناري تي آهي، هن جي اوڀر کان اتر- اولھ طرف ڊيگھ 71 ميل (114 ڪلوميٽر) اتر کان ڏکڻ اولھ طرف ويڪر 56 ميل آهي. رياست سراواڪ جي هڪ پٽي وچ مان هن کي ڪٽيندي اهڙيءَ ريت گذري ٿي، جو برونئي ٻن حصن ۾ ورهائجي وڃي ٿو. الهنديون حصو ڪجهه وڏو آهي، ملڪ جي 80 سيڪڙو ايراضي ٻيلن سان ڍڪيل آهي. برونئي خط استوا کان صرف 5 ڊگريون اتر ۾ آهي. راڄڌاني جو نالو بندر سري بيگاوان آهي.

## تاريخ

پهرين صدي عيسويءَ کان برونئي جي رهواسين جا هندستاني واپارين سان لاڳاپا هئا. ان وقت هن علائقي جو پورو نالو پوزنڊي هو. ڇهين صدي عيسويءَ ۾ هن جا چين سان لاڳاپا وڌيا. 1200ع ۾ برونئي جي پهرئين سلطان بولقيه هن علائقي تي پنهنجي حڪمراني قائم ڪئي. برونئي جي هڪ سلطان 1425ع ۾ سڀ کان اول اسلام قبوليو ۽ پنهنجو نالو محمد رکيو. اهو پنجون حڪمران هو، هن جي دور ۾ سلطان برڪت نالي عرب مبلغ برونئي آيو، جنهن جي ڪوششن سان هن خطي ۾ اسلام جو نور پکيڙيو. 1511ع ۾ جڏهن ملاڪا تي پورچوگيزن پنهنجو تسلط قائم ڪيو ته برونئي ڏکڻ اوڀر ايشيا جي هڪ وڏي طاقتور مسلم رياست ٿي چڪو هو. 1847ع ۾ انگريزن لابوان جو ٻيٽ حاصل ڪري ورتو. 1888ع ۾ برطانيا برونئي ۽ سراواڪ جو ڪنٽرول پاڻ سنڀالي ورتو. 1962ع ۾ برونئي ۾ پهريون عام چونڊون ٿيون. 1 جنوري 1984ع تي اسلامي دنيا جي امير ترين رياست برونئي دارالسلام پنهنجي آزاديءَ جو اعلان ڪيو. 21 سيپٽمبر 1994ع تي برونئيءَ کي ايشيا جو آزاد واپاري علائقو قرار ڏنو ويو ۽ ساڳئي تاريخ 21 سيپٽمبر 1984ع تي برونئي گڏيل قومن جي اداري (U.N.O) جو ميمبر ٿيو.

## جاگرافي

برونئي جي ڪل پکيڙ 5765 چورس ڪلوميٽر (2225 چورس ميل) ۽ آبادي 4 لک آهي، برونئيءَ جي گاديءَ جو هنڌ بندر سري بيگاوان آهي، هتي جي موسم گرم ۽ خوشگوار آهي ۽ گرمي پد 320 جي ويجهو رهندو آهي. هوا ۾ گهم هوندي آهي ۽ مينهن گهڻا پوندا آهن.

برونئي جي مکيه زرعي پيداوار چانور، ڪيلا، ساوا مرچ، ڀاڄيون، گرم مصالحو ۽ ڪاٺ آهي، مکيه صنعتن ۾ پيٽرول ۽ پيٽروليم جون شيون، رٻڙ ۽ سياحت اچي وڃن ٿيون. هتان جي مکيه معدني پيداوار ۾ تيل ۽ قدرتي گئس شامل آهن, جن جي ڪري برونئي جو شمار دنيا جي امير ترين ملڪن ۾ ٿيندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:ملڪ
زمرو:برونائي
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:مالي ٻولي ڳالھائڻ وارا ملڪ ۽ علائقا
زمرو:سامونڊي ڏکڻ اوڀر ايشيا
زمرو:سلطنت
زمرو:بورنيو
زمرو:ايشيا جا ملڪ
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
زمرو:هندي وڏي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:آسيان جون ميمبر رياستون
22 آڪٽوبر

**22 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 295 هون  (ليپ سال 296 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 70 ڏينهن (ليپ سال 71 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1953ع]]** – پاڪستان مسلم ليگ پارلياماني پارٽي ٺهراءُ منظور ڪيو ته پاڪستاني جو رياستي سربراهه مسلمان هندو.
* **[[1964ع]]** – فرانسيسي فلسفي ۽ اديب زان پال سارتر ادب جو نوبل انعام وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.
* **[[1990ع]]** – الذوالفقار تنظيم جا 68 ڪارڪن دهشتگردي جي الزام هيٺ گرفتار ڪيا ويا.

## پيدائش

## وفات
* **[[1980ع]]** – محمد ايوب کھڙو، سنڌي سياستدان
* **[[2007ع]]** – سرويچ سجاولي، مزاحمتي شاعر

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*23 آڪٽوبر
*24 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
پئراڊائيم

مثال، نمونو, مثالي نمونو، نظريي يا ضابطي جو مثالي نمونو، پئراڊائيم (Paradigm) يا ڪو به تصور، خاڪو نمونو يا ماڊل، جيڪو سائنسي طرح ثابت نه ڪري سگهجي، پر اهو سوچ جي طريقي ۾ تبديليءَ جو ڪارڻ ٿيڻ جي اهليت رکندو هُجي. هن تصور ۾ نظرياتي، تصوراتي ۽ خيالي، پر عمل جوڳا نت نوان ڪردار يا نمونا پيش ڪيا وڃن ٿا، جن کي جديد دور ۾ ”پيراڊائم“ سڏيو وڃي ٿو.

صورتحال مختصر ۽ عارضي طريقي جي هوندي آهي ۽ مسلسل تبديل ٿيندي رهندي آهي جي حوالي سان جرمن مذهبي عالم ’هئنس ڪونگ‘ (Hans Kung) ٻي مهاڀاري لڙائيءَ جو مثال ڏيندي ٻُڌائي ٿو، ته ان حادثي، جنگي تصورن جي دُنيا ۾ مُڪمل انقلاب آڻي ڇڏيو. ان تسلسل ۾ دُنيا جي ڪنهن به سرشتي يا موضوع ۾، سوچ جي حوالي سان روايتن جي خلاف ايڏي وڏي تبديلي اچي وڃي، جيڪا ان سرشتي يا موضوع بابت پراڻن تصورن کي بدلائي بلڪل نوان گس ۽ پيچرا نروار ڪري، ته اهڙي صورتحال کي ”تصورن جي فيصلائتي يا مڪمل تبديلي“ (Paradigm Shift) جي عُنوان سان بيان ڪيو ويندو آهي. جيئن نامياري سائنسدان ’البرٽ آئنسٽائين‘ جي نسبتي نظريي (Theory of Relativity) طبيعيات جي علم ۾ نيوٽن جي روايتي طبعي قانون کي رد ڪندي، نوان تصوراتي خاڪا آندا هئا ۽ طبعيات جي دُنيا ۾ سوچ جا نوان سلسلا جاري ڪري ڇڏيا. 

https://en.wikipedia.org/wiki/Paradigm_shift

## حوالا

زمرو:جنگ
زمرو:سائنس جو علم العلم
زمرو:فلسفو
21 آڪٽوبر

**21 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 294 هون  (ليپ سال 295 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 71 ڏينهن (ليپ سال 72 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1947ع]]** – حڪومت اعلان ڪيو تہ 69 هزار مهاجر پاڪستان اچي چڪا آهن.
* **[[1967ع]]** – ويٽنام جنگ جي خلاف هڪ لک کان وڌيڪ ماڻهن واشنگٽن ڊي سي ۾ احتجاج ڪيو، ساڳي قسم جا احتجاج يورپ ۽ جاپان ۾ پڻ ڪيا ويا.

## پيدائش

* 1901ع ــ عثمان علي انصاري،  دانشور، شاھ جو پارکو ۽ تعليمي ماھر
* **[[1950ع]]** – حسين هارون، سنڌي سياستدان

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*22 آڪٽوبر
*23 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
سنڌ ۾ ٻولي وارا وڳوڙ، 1972

**سنڌ ۾ ٻولي وارا فساد** ، جُولاءِ 7، 1972ع تي شروع ٿيا، جنهن ڏينهن سنڌ اسيمبلي ٻولي واري بل کي منظور ڪيو، جنهن تحت سنڌ صوبي جي سرڪاري ٻولي صرف سنڌي کي قرار ڏنو ويو، ۽ اسڪولن ۾ پڻ سنڌي کي لازمي قرار ڏنو ويو.

ان ڏينهن تڏوهوڪي اردو جي وڏي اخبار جنگ، مُک صفحي تي وڏي خبر *اردو ڪا جنازا هي، زرا دوهم سي نڪلي* شايع ڪئي، ۽ ساڳي خبر کي اخبار ۾ بارڊر طور پڻ لڳايو ويو هو. اها رئيس امروهي جي لکليل بيت جي سٽ هئي. فسادن کان پوءِ وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو ان بل ۾ ترميم ڪندي اردو ۽ سنڌي ٻنهي کي سنڌ جي قومي ٻولي قرار ڏنو.

## وڌيڪ ڏسو
* سنڌي ٻولي بل 1972

## خارجي ڳنڍڻا
* ٻولي بل سبب پيدا ٿيل فساد
* When People Came to Blows Over Language: The Sindh Language
* ذوالفقار علي ڀٽو پاران ٻولي فسادن تي دادو ۾ ڪيل تقرير

## حوالا


زمرو:سنڌ جي سياست
1972 سنڌ ۾ ٻولي وارا فساد
زمرو:سياسي فساد
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:پاڪستان جي جديد تاريخ