open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٽوڪيو ٽاور جاپان

thumbnail|ٽوڪيو ٽاور
ٽوڪيو ٽاور سن 1958ء ۾ نشرياتي ٽاور جي حيثيت ۾ جاپان جي شهر ٽوڪيو ۾ تعمير ڪيو ويو هو ۽ اهو ٽيليويزن سگنلن ۽ ايف. ايم ريڊيو جي نشريات تي ضابطي رکڻ سان گڏ ٽوڪيو شهر ۾ اطلاعات پهچائڻ ۽ گڏ ڪرڻ واري نظام تي به ضابطو رکندو آهي. انهن مکيه ڪمن کانسواءِ هي ٽاور هن علائقي جي هوا ۽ فضا جي آلودگيءَ بابت معلومات به گڏ ڪندو آهي.

هي ٽاور 333 ميٽر يعني 364 وال اوچو آهي ۽ پئرس شهر واري ايفل ٽاور کان 13 ميٽر وڌيڪ اوچو آهي. اهڙيءَ ريت هي ٽاور فولاد جو ٺهيل دنيا جو سڀ کان وڌيڪ اوچو ٽاور آهي، جيڪو ڪنهن ٽيڪ کان سواءِ پاڻ مرادو بيٺل آهي ۽ اڄ ڪلهه ٽوڪيو شهر جو هڪ معروف تفريحي ماڳ آهي. ٽاور ۾ ٻن هنڌن تي گئلريون ٺهيل آهن، جتان شهر توڙي ان جي آسپاس جي روح پرور نظارن جو ڏينهن دوران ديدار ڪري سگهجي ٿو. انهن گئلرين مان هڪڙي 150 ميٽرن جي اوچائيءَ تي ۽ ٻي 250 ميٽرن جي اوچائيءَ تي ٺهيل آهي.

سن 1989ء ۾ ٽاور جي روشنيءَ واري نظام ۾ وڌيڪ سڌارو ۽ واڌارو ڪيو ويو. ان کان پوءِ ته اهو خالص روشنيءَ جو ٺهيل ٽاور نه، پر جهاز لڳي جيڪو آڪاس ساگر ۾ موجزن آهي. ڪرسمس جي موقعي تي هي ٽاور اهڙي انداز ۾ روشنين سان جرڪايو وڃي ٿو، جو اهو هڪڙي شاهي ميڻ بتيءَ جي شڪل ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. ٻي عالمي لڙائيءَ کان پوءِ 1950ء واري ڏهاڪي ۾ جاپان پاڻ کي هڪ ڀيرو وري دنيا ۾ اقتصادي سگهه طور ثابت ڪرڻ جو ارادو ڪيو ۽ ٽيليويزن ۽ ريڊيو جي نشريات ۽ مواصلات لاءِ هڪ شاندار ٽاور تعمير ڪرڻ جو منصوبو تيار ڪيو.

1960ء واري ڏهاڪي دوران شهر جي افق تي فقط اهو ئي ٽاور موجود هو، پر پوءِ شنجوڪو (Shinjuku) ۽ اڪاساڪا (Ikasaka) وارن علائقن ۾ شيشي جا ٺهيل ٽاور به نمايان طور کڙا ڪيا. جن جي رنگ ۽ روپ جو جلوو ئي عجيب هو. ليڪن ٽوڪيو ٽاور ۾ نصب ٿيل 164 بتين جي رات جي وقت ۾ مختلف مندن موجب ڦرندڙ ۽ تبديل ٿيندڙ روشنيءَ جو نماءُ پنهنجي مخصوص حسن کي ظاهر ڪري ٿو.

ڪجهه سال اڳي ٽوڪيو ٽاور تي گازيلا (Gozilla) نالي جيت مهلي اچي واسو ڪيو هو، جنهن کي اسپري وسيلي ختم ڪيو ويو.

هن ٽاور کي ٺهئي اڌ صديءَ جو وقت گذري چڪو آهي، ان ڪري نشرياتي مقصد لاءِ سائٽاما (Saitama) واري ماڳ تي هڪڙو نئون ٽاور تعمير ڪرڻ جي رٿا ٺاهي آهي، جيڪو ٽاور 500 ميٽر اوچو هوندو ۽ ان ۾ تمام وڏيون اينٽينائون نصب ٿيل هونديون، جن وسيلي مواصلات، اطلاعات ۽ نشريات جون تقريباً سموريون ضرورتون پوريون پيون ٿينديون.

## حوالا
ٻاجهر

**''ٻاجهر** (اردو: باجره؛ () يا **ٻاجهري** اناج يا پوک جو هڪ قسم، جنهن جو فصل اونهاري جي مند ۾ لهندو آهي. ٻاجهر ڪتيءَ جو مکيه فصل آهي. ٻاجهر جو ٻوٽو ڇهن فوٽن کان وٺي ڏهن فوٽن تائين اوچو ٿيندو آهي ۽ هر ٻوٽي مان ڪيترائي سنگ ڦٽن ٿا. ٻاجهر جا سنگ مضبوط ۽ سڌا ٿيندا آهن. سنڌ ۾ هر هنڌ هيءُ فصل ٿئي ٿو. ٻاجهري جي فصل لاءِ گرم ۽ گهميل هوا گهرجي. جيئن ته هيءَ پوک ٿوري پاڻيءَ تي ٿيندي آهي. سنڌ ۾ هيءُ فصل ڪوهستان ۽ ٿر جي علائقن ۾ عام طرح باراني ۾ ٿيندو آهي. ٻاجهر جو اناج ۽ گاهه جانورن جي چاري طور به استعمال ٿيندو آهي. گهوڙا خاص ڪري ٻاجهر جو داڻو کائيندا آهن. ٻاجهري داڻي ۽ رنگ جي لحاظ کان ٻن قسمن جي ٿئي ٿي: هڪڙي ننڍن داڻن واري، جنهن کي ”ٻاجهري“ چون ۽ ٻي وڏن داڻن واري، جنهن کي ”ٻاجهر“ چون. پيداوار جي لحاظ سان وڏي داڻي واري ”ٻاجهر“ فائديمند آهي.*
== *استعمال* ==

*ٻاجهري جي ماني دير هضم ٿيندي آهي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته ٻاجهر جي خاصيت سبب ڪيترين ئي بيمارين جي علاج لاءِ ڪم آڻيندا آهن. ڳوٺاڻن ماڻهن وٽ به ان جا ڪيترائي ڪارج آهن. ٻاجهر جي اٽي مان لپري رڌي ڳوڙهن تي ٻڌبي ته ڳوڙهن کي نرم ڪري، ڦاڙي وجهندي آهي. ٻاجهري ۽ لوڻ گڏي ڪوسا ڪري پاسي جي سور تي ٽاڪور ڪرڻ سان آرام ايندو آهي. هن فصل جي ڪڙٻ، مال چاري لاءِ هاري ماڻهو دَنِ ڪري رکندا آهن ۽ ڪتر ڪري مال کي کارائيندا آهن. اونهاري
 جي موسم ۾ ٻهراڙيءَ جا ماڻهو صبح جو ٻاجهر جي رٻ پي، ڏاند ڪاهي هرن تي هليا ويندا آهن. ٻاجهري جي اَٽي جي ماني کير سان تمام شوق سان کائبي آهي. تازي ويايل عورت کي به ٻاجهري جي رٻ پياربي آهي. ٻاجهر جي ماني ۽ ڳائي مکڻ جي ڪُٽي مزيدار ٿيندي آهي.*

==*تصويرون*==
<gallery>
عڪس:Hirsekoerner.jpg|
عڪس:A closeup of Varagu millet with husk..JPG|
عڪس:Panicum miliaceum0.jpg|
عڪس:Finger millet 3 11-21-02.jpg|
عڪس:Millet fields in Annapurna.png|
عڪس:Kodo Millet in Chhattisgarh.jpg|
عڪس:Awaokoshi 01.jpg|
عڪس:Tongba.jpg|
</gallery>

== *پیداوار'' ==

## خارجي لنڪ

## حوالا

زمرو:ٻاجهر
زمرو:فصل
زمرو:اناج
زمرو:پاڪستان جي پوکون
باڪسنگ

thumbnail|باڪسنگ
**باڪسنگ** هڪ راند آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ ’ٺونشيبازي‘ چئجي ٿو. هن راند ۾ پاڪستان جي ڪاميابي ايشيائي سطح ۽ سيف گيمز جي سطح تائين شاندار رهي آهي، جڏهن ته 1986ء جي سيول اولمپڪ (ڪوريا) ۾ پاڪستان ۽ سنڌ جي ڪراچي شهر جي نوجوان باڪسر حسين شاهه پهريون ڀيرو ڪَنجهي جو تمغو حاصل ڪري، پائنٽس ٽيبل تي اچڻ جو ڪارنامو سرانجام ڏنو هو. پروفيسر ڊاڪٽر انور چوڌريءَ، ملڪ ۾ باڪسنگ جي راند کي سُٺي شهرت ڏني آهي.

سنڌ ۾ باڪسنگ جي راند اڻويهين صديءَ کان هلندڙ آهي. سنڌ جي هر شهر ۾ باڪسنگ جي مقابلي جا مرڪز آهن، جن ۾ خاص ڪري حيدرآباد ۽ ڪراچي شهرن جا مرڪز مشهور آهن. ڪراچيءَ جي لياري ۽ بغدادي ايراضيءَ ۾ رهندڙ خصوصاً مڪراني باڪسنگ جا شوقين آهن. پاڪستان  کان گهڻو اڳ ڪراچي شهر ۾ باڪسنگ جون ڪلبون هيون، جن ۾ نوجوان رانديگر فن جو مظاهرو ڪندا هئا. -پاڪستان- کان اڳ ڪراچيءَ جي بِرٽي گومز نالي رانديگر سڄي هندستان ۾ -باڪسنگ- جي مقابلن ۾ ٿرٿلو مچائي ڇڏيو هو. هن 1928ء ۾ ڪلڪتي ۾ آل انڊيا باڪسنگ چئمپيئن شپ کٽڻ جو اعزاز حاصل ڪيو هو. ڪراچيءَ جي هڪ ٻئي باڪسر ”بلئڪ جئڪ“ پڻ وڏي شهرت حاصل ڪئي هئي. سندس ئي همعصر سليمان عرف سِلُو به سٺو باڪسر هوندو هو. باڪسنگ جي دنيا ۾ عالمي سطح تي محمد علي ڪِلي، جَو فريز، جارج فورمئن، مائڪ ٽائسن ۽ راڪي مارڪيانو مقبول ترين رهيا.

باڪسنگ راند جي شروعات تاريخ کان آڳاٽي وقت ۾ ڪنهن وقت شروع ٿي آهي. ان جو قديم ترين ثبوت سمير (عراق) جي پنج هزار سال پراڻن آثارن مان مليو آهي، جنهن ۾ ٻه ”ٺونشيباز“ آمهون سامهون بيهي مقابلو ڪري رهيا آهن.

مائنان (Minoan) تهذيب جي آثارن مان پڻ هڪ ديوار واري چترڪاريءَ ۾ ٻه نوجوان ٺونشي بازي ڪندا نظر اچن ٿا جن جي هٿن ۾ گلوز به پاتل آهن. مائنان (Minoan) تهذيب اها تهذيب 1500-900 قبل مسيح جي آهي. ان راند غالبا قديم روم جي آکاڙن مان مقبوليت حاصل ڪئي. راند جا تمام گهڻا اصول ۽ ضابطا آهن ۽ مختلف جوڙن جا رانديگر پاڻ ۾ مقابلو ڪندا آهن.
## حوالا

زمرو:راند
زمرو:رانديون
تمغو

thumbnail|نشانِ حيدر
سلطاني مُهر. سون يا چانديءَ جو ٻلو، جيڪو ڪنهن نمايان ڪارنامي يا خدمت جي ڪري ڪنهن کي انعام طور ڏنو وڃي. پاڪستان ۾ فوجي ۽ سويلين (شهري) ماڻهن کي مختلف تمغا ڏنا ويندا آهن، جيئن نشانِ حيدر، تمغه حسنِ ڪارڪردگي ۽ ستاره امتياز وغيره .

زمرو:سماجيات
آءِ آءِ چندريگر

**''ابراھيم اسماعيل چندريگر** (؛ عام طور تي **آءِ آءِ چندريگر** طور سڃاتل) ڇھون پاڪستان جو وزيراعظم ھو تقريبن 2 مھينن لاءِ آڪٽوبر 17، 1957ع کان ڊسمبر 16، 1957ع تائين.آءِ آءِ چندريگر، احمد آباد (ڀارت) ۾ 15 سيپٽمبر 1897ع تي ڄائو.*

== *تعليم* ==

*بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي. اي ۽ ايل. ايل. بي جا امتحان پاس ڪيائين.*'

== *سياست ۽ خدمتون* ==

*1937ع ۾ مسلم ليگ جي ٽڪيٽ تي احمد آباد جي ٻھراڙيءَ واري تڪ مان بمبئيءَ جي قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 1943ع کان 1947ع تائين آل انڊيا مسلم ليگ جي مرڪزي ڪاميٽيءَ جو ميمبر رھيو. گورنمينٽ آف انڊيا جي عبوري حڪومت (آڪٽوبر 1946ع کان آگسٽ 1947ع) ۾ مسلم ليگ پاران واپار جو وزير ٿيو.*

*پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ آگسٽ 1947ع کان مئي 1948ع تائين حڪومت پاڪستان جو واپار، صنعت ۽ تعميرات جو وزير ٿيو. 1948ع ۾ سرحد صوبي جو گورنر ۽ 1953ع ۾ پنجاب صوبي جو گورنر رھيو. 1955ع ۾ چوڌري محمد عليءَ جي مرڪزي ڪابينا ۾ وزير قانون رھيو. 1956ع جي آئين جو مسودو ھن تيار ڪيو. 18 آڪٽوبر 1957ع کان 16 ڊسمبر 1957ع تائين پاڪستان جي ڇھين وزيراعظم جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنائين.*

== *وفات ۽ مڃتا* ==

*26 سيپٽمبر 1960ع تي وفات ڪيائين، ڪراچي شھر جو ھڪ وڏو روڊ سندس نالي پٺيان آءِ. آءِ. چندريگر روڊ مشھور آھي، جنهن جو اڳوڻو نالو ميڪلوڊ روڊ هو ان روڊ تي پاڪستان، خصوصاً ڪراچيءَ، جي فنانشنل ادارن ۽ اسٽيٽ بئنڪ سميت اڪثر وڏين بينڪن جا مرڪزي آفيسون آهن. هن روڊ تي اردو اخبار ”جنگ“ جو دفتر آهي. ڪنهن وقت بند ٿي ويل سنڌي اخبار ”جاڳو“ جو دفتر به هن روڊ تي هو، جنهن جو ايڊيٽر فقير محمد لاشاري هو.*

== *حوالا'' ==

## خارجي ڳنڍڻا
* I. I. Chundrigar
* Chronicles Of Pakistan

|-

|-

زمرو:1897ع جون پيدائشون
زمرو:1960ع جون فوتگيون
زمرو:1960ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستان جا افغانستان ڏانھن سفير
زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم
زمرو:پاڪستان ڏانھن ڀارت جا لڏيندڙ
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا گورنر
زمرو:پھرين پاڪستاني ڪابينا
زمرو:تحريڪ پاڪستان جا اڳواڻ
زمرو:خيبر پختونخوا جا گورنر
زمرو:گجراتي سليقي وارا ماڻھو
زمرو:محمد علي جناح
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:مھاجر ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ جا سياستدان
آءِ ايڇ عثماني

**ڊاڪٽر آءِ ايڇ عثماني** (Dr. I.H. Usmani)، پاڪستان جو ناميارو ائٽمي ۽ ڪيميائي سائنسدان، 15 اپريل، 1917ع تي ڄائو. سندس اصلي نالو عشرت حسين عثماني هو. بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي.ايس.سي. ۽ مسلم يونيورسٽي عليڳڙهه مان ايم.ايس.سي. ڪرڻ کان پوءِ، 1940ع ۾ لنڊن يونيورسٽيءَ مان، نوبل انعام يافته سائنسدان ڊاڪٽر جي.پي. ٿامسن جي نگرانيءَ ۾، ائٽمي طبعيات ۾ پي.ايڇ.ڊيءَ جي ڊگري حاصل ڪيائين. 1942ع ۾ هندستان جي سول سروس ۾ شامل ٿي، مختلف عهدن تي ڪم ڪندو رهيو. ورهاڱي وقت لڏي پاڪستان هليو آيو. هتي پاڪستان ۾ 1950ع کان 1955ع تائين هو. درآمدات ۽ برآمدات جو چيف ڪنٽرولر رهيو. بعد ۾ 1958ع تائين مغربي پاڪستان ۾ صنعت کاتي ۾ ڊائريڪٽر رهيو. 1960ع کان 1971ع تائين پاڪستان ائٽامڪ انرجي ڪميشن جو چيئرمين رهيو. ان حيثيت ۾ هن تمام وڏا ڪم ڪيا. سندس پهريون وڏو ڪم طب، رياضيءَ، ڪيميا ۽ ٻين شعبن جي 500 ماهرن کي ترقي يافته ملڪن ۾، اعليٰ تحقيق ۽ تربيت لاءِ موڪلڻ هو. اسلام آباد ويجهو نيلور ۾ "پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف نيوڪليئر سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ" جو بنياد وڌائين.
 
ڪراچيءَ ۾ 137ميگاواٽ جو نيوڪليئر پاور ري ائڪٽر نصب ڪيائين. زراعت ۽ حياتيات جو ادارو، فيصل آباد ۾ قائم ڪرڻ جو جس به کيس ئي حاصل آهي. زراعت، صنعت، معدنيات ۽ طب جي شعبن ۾ جوهري توانائي جا تحقيقي مرڪز، لاهور، ڪراچي، فيصل آباد ۽ ٽنڊي ڄام ۾ قائم ڪيائين.

سال 1973ع ۾ ریٽائرڊ ٿيڻ کان اڳ هو، تعليم، سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي وزارتن ۾ سيڪريٽري به رهيو. ان وچ ۾ ”پاڪستان سائنس فائونڊيشن“ جي تشڪيل پڻ ڪيائين. سندس ڪم جي مڃتا طور کيس "ستاره امتياز" (SI) پڻ ڏنو ويو. پاڻ گهڻو وقت گڏيل قومن (UNO) جي مختلف بورڊن ۽ ڪميشن ۾ رهيو. 18 جون، 1992ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:طبیعیات دان
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1917ع جون پيدائشون
زمرو:1992ع جون فوتگيون
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
آء ڪانگا ڪر ڳالھ

**آءُ ڪانگا ڪر ڳالھ**  ڪتاب فقير دريا خان ڪنڊڙي واري جي ڪلام جو مجموعو آھي. جنھن جو مرتب نياز ھمايوني آھي. ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري ھن ڪتاب ۾ صفحا 220 آھن. سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد طرفان ڪتاب جو ھيءُ ٻيو ڇاپو سال 2007ع ۾ شايع ٿيو، جنھن جي قيمت 110 رپيا ڄاڻايل آھي.''

## حوالا

زمرو:مشھور سنڌي ڪتاب
آئرا

**آنورا**(Phylanthus Emblica)، هن کي اردو ۽ هنديءَ ۾ آملا چون ٿا. هي هڪڙو ڊگهن پنن وارو وڻ آهي، جنهن جا گل ڳاڙها ۽ پيلا ٿين ٿا ۽ ڇڳن ۾ بيهن ٿا. ڦر به ٻيرن جهڙو ڪندو آهي. هيءُ وڻ هڪ سؤ فوٽن تائين اوچو ٿيندو آهي. وڻ جو ڦر صوفي ٻير جيڏو ۽ گول ٿيندو آهي، جنهن جا سُڪل داڻا ڪاري رنگ تي ۽ ذائقي ۾ ڪاسارا ٿين ٿا.
200px|left|thumb|Fruit with young leaves and flower buds.
هن جو هڪڙو قسم ننڍڙي ٻوڙي وانگي ٿئي ٿو، جنهن کي ڀون آنورا لال آنورا چون ٿا،  جنهن کي سنڌيءَ ۾ ڪامون چون ٿا سو به هڪڙو جهنگلي ٻوڙو آهي، اهو به فلانٿس جي نالي هيٺ داخل آهي ۽ جو يوفاربيا جي جماعت ۾ داخل آهي.

اها هڪ قسم جو پسارڪو وکر، جيڪو وارن جي تيل ۾ استعمال ٿيندو آهي. آنوِرَن جو وڻ سنڌ ۾ ڪونه ٿئي، پر گرم علائقن ۾ ٿيندو آهي. هيءُ وڻ هڪ سؤ فوٽن تائين اوچو ٿيندو آهي. وڻ جو ڦر صوفي ٻير جيڏو ۽ گول ٿيندو آهي، جنهن جا سُڪل داڻا ڪاري رنگ تي ۽ ذائقي ۾ ڪاسارا ٿين ٿا. حڪيمن موجب آنورا طبي لحاظ سان دماغ، جگر ۽ معدي کي تقويت ڏين ٿا. قلب کي فرحت ۽ ذهن کي طاقت ڏين ٿا. عام عقيدو آهي ته تازن آنورن جو مربو، بواسير، کنگهه ۽ دمڪشيءَ لاءِ فائدي وارو آهي. هنديءَ ۾ هن کي ”آملہ“ چوندا آهن.

## خارجي ڳنڍڻا
* Emblica officinalis - Scientific Research
* Pharmacognosy

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:مصالحا
زمرو:نيپال جا وڻ
زمرو:ڀارت جا وڻ
زمرو:پاڪستان جا وڻ
زمرو:ايشيا جا وڻ
زمرو:ھندستاني مصالحا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
emblica
زمرو:Berries
زمرو:Flora of India
زمرو:Flora of Pakistan
زمرو:Plants used in Ayurveda
زمرو:Plants described in 1753
آئزن هاور

**آئزن هاور** () آمريڪي جنرل ۽ مدبر، آمريڪا جو چوٽيهون صدر رهيو. هو 1890ع ۾ ڊيني من (ٽيڪساس) ۾ پيدا ٿيو.*

== سفر ==

1915ع ۾ فوج ۾ ڀرتي ٿيو. ٻي جنگ عظيم شروع ٿي ته آمريڪي چيف آف اسٽاف، جنرل مارشل جي آفيس ۾ برگيڊيئر جنرل جي حيثيت سان جنگي منصوبه بنديءَ جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. جون 1942ع ۾ يورپ ۾ آمريڪي فوج جو ڪمانڊر بڻايو ويو. نومبر 1942ع ۾ اتر آفريڪا تي اتحادي فوجن جي حملي جي اڳواڻي ڪئي. جنوري 1943ع ۾ مغربي يورپ ۾ اتحادي فوج جو سپريم ڪمانڊر بڻايو ويو. 1944ع ۾ جنرل جي عهدي تي فائز رهيو. 6 جون 1946ع ۾ فرانس تي حملو ڪيائين ۽ پوءِ وري مغربي يورپ ۽ جرمنيءَ تي حملن جي ڪمان سنڀاليائين. 1945ع کان 1948ع تائين آمريڪي فوج جو چيف آف اسٽاف رهيو. ان کانپوءِ رٽائرڊ ٿي ڪولمبيا يونيورسٽيءَ جو صدر ٿيو. 1951ع ۾ نيٽو فوج جو ڪمانڊر بڻايو ويو.* 

## سياست

1952ع ۾ ري پبلڪن پارٽيءَ طرفان صدارتي چونڊن ۾ حصو ورتائين. ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي اميدوار کي شڪست ڏئي ڪامياب ٿيو. 1956ع ۾ ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو ورتائين ۽ پنهنجي مخالف ايڊلائي سيٽونسن کي ٻيو ڀيرو شڪست ڏئي صدر چونڊجي ويو. 1961ع ۾ سياست تان رٽائرمينٽ ڪيائين. آئزن هاور ويٽنام ۾ ايٽمي هٿيارن جي استعمال جو زبردست حامي هو. هو 1969ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر
زمرو:20ھين صديءَ جا آمريڪي سياستدان
زمرو:1890ع جون پيدائشون
زمرو:1969ع جون فوتگيون
زمرو:1969ع جون وفاتون
زمرو:Eisenhower family
زمرو:Dwight D. Eisenhower
زمرو:People from Denison, Texas
زمرو:Grand Croix of the Légion d'honneur
زمرو:People from Gettysburg, Pennsylvania
زمرو:Recipients of the Order of Abdon Calderón
زمرو:Recipients of the Croix de guerre (Belgium)
زمرو:United States presidential candidates, 1952
زمرو:United States presidential candidates, 1956
زمرو:Recipients of the Order of Suvorov, 1st class
زمرو:Recipients of the National Order of Merit (Malta)
زمرو:Recipients of the Order of Military Merit (Brazil)
زمرو:Grand Cordons of the Order of Glory (Ottoman Empire)
زمرو:Recipients of the Croix de guerre 1939–1945 (France)
زمرو:Recipients of the Order of Aeronautical Merit (Brazil)
زمرو:Republican Party (United States) presidential nominees
زمرو:Recipients of the Order of the Cross of Grunwald, 1st class
زمرو:Recipients of the Distinguished Service Medal (United States)
زمرو:Dwight D. Eisenhower School for National Security and Resource Strategy
زمرو:Dwight D. Eisenhower School for National Security and Resource Strategy alumni
تمغئہ جرئت

هي اعزاز پاڪستان جي ٽنهي فوجي ۽ نان ڪميشنڊ آفيسرن ۽ جوانن لاءِ آهي. هي تمغو ڪانسيءَ جو، اڇي ربن، ڳاڙهي ۽ اڇي ريشمي پٽي جو ٿئي ٿو. هي برطانيه جي ملٽري ميڊل جي برابر آهي. تمغهء جرئت حاصل ڪندڙ هر فرد کي ماهوار الڳ مقرر الائونس پڻ ڏنو ويندو آهي. 1965ء واري جنگ ۾ 148 مجاهدن هي اعزاز حاصل ڪيو. جنهن ۾ 56 شهيد به شامل هئا .

## حوالا

زمرو:اعزاز
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستاني فوجي اعزاز
زمرو:1957ع ۾ شروع ٿيل اعزاز
تمغا حسن ڪارڪردگي

پاڪستاني حڪومت جو صدارتي ايوارڊ پاڪستان حڪومت پاران مختلف ميدانن ۾ ملڪ جي خدمت ڪندڙ عالمن، اديبن، فنڪارن، سائنسدانن، استادن ۽ ٻين خدمتون بهتر انداز ۾ سر انجام ڏيندڙن کي هر سال اهو اوارڊ ڏنو ويندو آهي، جنهن جو اعلان 23 مارچ تي ڪيو ويندو آهي ۽ 14 آگسٽ تي اهو انعام ڏنو ويندو آهي، سنڌ مان پڻ ڪيترن ئي شعبن ۾ اهو اعزاز گهڻين شخصيتن کي مليو آهي، جن ۾ عالم، اديب، شاعر، اداڪار ۽ فنڪار شامل آهن .

## حوالا

زمرو:اعزاز
زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:پاڪستان جا شهري اعزاز ۽ علامتون
آئلاڻي

**آئلاڻي**: هيءَ ٽنڊي محمد خان جا سيٺيون پنهنجي وڏي ڏاڏي سيٺ آئلداس جي بدي مل جي نالي پٺيان پاڻ کي ”**آئلاڻي**“ ڪوٺائين ٿا. سيٺ آئلداس کي ست پٽ هئا، جن مان هڪڙو سيٺ کيمچند ۽ ٻيو سيٺ ڪيسومل هو، جن جا آنربل سيٺ هرچند راءِ وشنداس جي ڀارواڻي آڪهه سان گهاٽا ناتا آهن. سيٺ ڪيسومل جو پٽ سيٺ گيانچند مکي هوندو هو ۽ ٽنڊي محمد خان ۾ هلنديءَ وارو هو. حيدرآباد ڪاليج جي پرنسپال ڀارواڻيءَ جو نانو ٿئي. آئلاڻين مان ڪي نوڪريون ته ڪي ڌنڌو ڌاڙي ڪن ٿا. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
آئلسنگاڻي

**آئلسنگاڻي**، نک (تلريجا): اصل اروڙنسي آهي. هيءُ بندئي سک آهن. **راجا رنجيت سنگهه**  جي وقت ۾ پنجاب جي ڪن سنگهه اڪالين (Singh Akaali) ۽ هنن بندئي سکن جي وچ ۾ اڻبڻت ٿي ته سندن وڏو ڏاڏو **لڇمڻ سنگهه**  پنجاب مان لڏي سنڌ ۾ آيو ۽ لاڙڪاڻي کان اڍائي ڪوهه کن پري نائچن جي ڳوٺ ۾ اچي رهيو. کيس چار پٽ هئا. آئل سنگهه، گربخش سنگهه، هري سنگهه ۽ گرڏنو سنگهه، جن مان آئل سنگهه جي نالي پٺيان هي ”آئلسنگاڻي“ سڏجن ٿا. نائچن ۾ وڌيا ويجها ته اتي سندن هڪ سئو کن گهر ٿيا، پوءِ ڪي لڏي لاڙڪاڻي ويا ۽ ڪي ٻين هنڌ نوڪرين ۾ آهن. هن وقت تائين نائچن ۾ سندن چاليهه کن گهر آهن. اڪثر زمينداري ڪندا آهن، پر ڪي نوڪرين ۾ به آهن.

## حوالا

زمرو:ذاتيون
زمرو:سنڌي ذاتيون
آئي مند بهار (فلم)

سنڌي فلم **آئي مند بهار** (Aaiee Mund Bahaar) دگني پروڊڪشن جي پيشڪش، هيءَ سنڌي فلم 1973ع ڌاري رليز ٿي، هن فلم جو ليکڪ اين. بخاري ۽ هدايتڪار آغا نديم ڪاوش ۽ پروڊيوسر اي. ايس مرزا هئا. هن فلم جو موسيقار غلام علي، عڪاس سعيد رضوي هو. هن فلم ۾ جن اداڪارن حصو ورتو،تن ۾: عشرت وسيم، محبوب عالم، ڪرن، احمد علي، روشن، امير حسين شاهه،شڪيل لاسي، ملڪ انوکا، اقبال قريشي، مشتاق جسڪاڻي، محمود لاسي، حسن لاسي عبيد، ممتاز، دلاور شاهه، عبيدالله ۽ بابو مصطفيٰ شامل هئا. هن فلم ۾ لاشاري صديق، نازلي ۽ گلشن آرا ۽ ٻين جا ڳايل گيت شامل هئا. هيءَ فلم ايڪشن ڊراما، رقص، نغمن ۽ با مقصد ڪهاڻي تي ٺهيل هئي.

## حوالا

زمرو:فلم
زمرو:سنڌي فلم
آئين ساز اسيمبلي

آئين ساز اسيمبليِ آئين ٺاهيندڙ مجلس عوام جي چونڊيل ميمبرن تي مشتمل هوندي آهي. جڏهن ڪو نئون ملڪ وجود ۾ ايندو آهي يا ڪنهن ملڪ ۾ آئيني بحران ٿيندو آهي ته پوءِ ان ملڪ جو عوام، پنهنجي ملڪ لاءِ آئين يا نئون آئين تيار ڪرڻ لاءِ پنهنجا نمائندا چونڊيندو آهي، جن تي ٻڌل اسيمبلي ”آئين ساز اسيمبلي“ سڏبي آهي، جيڪا ملڪ جو آئين جوڙي، سڀني چونڊيل ميمبرن کان پاس ڪرائي، سڄي ملڪ ۾ نافذ ڪندي آهي. آئين ساز اسيمبلي رڳو ملڪ لاءِ آئين ٺاهي نافذ ڪندي آهي. جڏهن ته انتظاميا انهن قانونن تي عمل ڪرائيندي آهي. ڪن ملڪن ۾ آئين ساز اسيمبلي ۽ قانون ساز اسيمبلي ٻه جدا ادارا هوندا آهن. آئين ساز اسيمبلي فقط آئين تيار ڪندي آهي، جڏهن ته قانون ساز اسيمبلي مقرر مدي لاءِ چونڊيل نمائندن تي ٻڌل هوندي آهي، جيڪا وقت به وقت عوام جي فائدي لاءِ قانون تيار ڪندي آهي.

زمرو:آئين
آئيندو (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب منظور جوکيي جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 126 آهن. ڪاڇو پبليڪيشن طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 2006ء ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 120 رپيا ڄاڻايل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
آئينه ايمان

آئينه ايمان محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هيءُ مذهبي ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي، جنهن ۾ 16 صفحا ۽ قيمت ٻه آنا ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو پهريون ڇاپو، 1948ء ۾ عبدالرحيم اجميري صديقيءَ، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپائي پڌرو ڪيو.
## حوالا

زمرو:اسلامي ڪتابون
زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي
زمرو:سنڌي ڪتاب
آئينہ سڪندري

**آئينہ سڪندري** پير محمد راشد روضي ڌڻيءَ جي احوال تي مشتمل هيءُ ڪتاب بدرالدين ابڙي جو لکيل آهي. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ پڪي جلد سان آهي، جنهن ۾ 118 صفحا آهن. ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مولوي محمد عظيم ائنڊ سنز، محمد پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپرايو.

زمرو:سنڌي ڪتاب
آئين اڪبري (ڪتاب)

”**آئين اڪبري**“ شهنشاهه اڪبر جي نون رتنن مان هڪ رتن ابوالفضل جو مرتب ڪيل ڪتاب آهي، جيڪو هن 1597ع ۾ لکيو. هن ڪتاب ۾ شهنشاهه اڪبر جي حڪومت جي انتظام جو تفصيل ڏنل آهي ۽ هندستان جي ماڻهن جي عقيدن بابت بحث ڪيل آهي. هن ئي ڪتاب ۾ ابوالفضل سنڌ جي مشهور راڳ ”ڪافيءَ“ ۽ برهانپور ۾ ڪافيءَ کي مقبول بنائيندڙ بزرگ ”لاڏجئي“ جو به ذڪر ڪيو آهي. ابوالفضل (1551ع- 1602ع) اصل ۾ شهر سيوهڻ، (سنڌ) جو ويٺل هو. اڪبر بادشاهه جي درٻار سان لاڳاپيل سنڌي عالم ابوالفضل جو لکيل ڪتاب ”آئين اڪبري“ اڪبري دور جي هر رخَ ۽ پاسي تي سَندَ رکي ٿو. هن جا ڪل ٽي جلد اردو ۾ آهن، جيڪي سنگ ميل پبليڪيشن لاهور وارن ڇپايا آهن. فارسي ۾ اصل ڪتاب جو ترجمو مولوي محمد فدا علي طالب ڪيو آهي، جلد ٻئي ۾ اڪبر جي دور جي موسيقي تي نهايت عالماڻو بحث ڪيل آهي. جنهن ۾ ان دور جا گويا، راڳيندڙ، رقاص (وغيره) ۽ انهن جو ڏس پتو ڏنو ويو آهي. اڪبر جي موسيقي ڏانهن چاهه بابت احوال رقم ٿيل آهي. ڪهڙيون راڳڻيون ۽ راڳ ڪنهن ۽ ڪڏهن ٺاهيا بابت ٻڌايو ويو آهي. هن ڪتاب ۾ ئي ٻڌايو ويو آهي ته ڪافي سنڌ جو راڳ آهي.

زمرو:ڪتاب
زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:مغليه سلطنت
آئين زندگي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سيد حافظ شاهه حسيني ٽکڙائيءَ جو ترجمو ڪيل آهي. هيءُ ڪتاب ڪچي جلد سان 213 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت ٻه رپيا ڄاڻايل اٿس. ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ آهي. هن جو پهريون ڇاپو، 1955ء ۾ اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو ۽ آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد پاران شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
آئينه قديم سنڌ

آئينه قديم سنڌ ھي ڪتاب شمس الدين رڪن الدين قريشيءَ جو لکيل آھي. ھيءُ ڪتاب سنڌ جي تاريخ جو ھڪ ناياب ڪتاب آھي، جنھن ۾ پھريون ڀيرو ’نيرون ڪوٽ‘ کي ’نئن رني ڪوٽ‘ ڄاڻايو ويو آھي ۽ ان جي حيدرآباد سان نسبت غلط ڄاڻائي وئي آھي. ھن ڊيمي سائيز جي ڪتاب جو ڪچو جلد آھي، جنھن ۾ 279 صفحا آھن ، ڇاپو پھريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادس، حيدرآباد، 1956ء ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ اُن جو ٻيو ڇاپو به ڇپيو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌي ڪتاب
پدم وڀوشن

**پدم وڀوشن** ڀارت جو ٻيون وڏو شهري اعزاز آهر جيڪو وطن جي غير فوجي ميدانن ۾ انمول خدمتن جي لاءِ ڏنو ويندو آهي۔ 2 جنوري 1954ء ۾ هن اعزاز ڪي شروعات ٿي۔  اعزاز صدر جمهوریه هند جي ذريعي عطا ڪيو ويندو آهي۔ ٻين اعزازن ۾ ڀارت رتن ۽ پدم ڀوشن کان پهريان ڏنو ويندڙ اعزاز آهي **پدم وڀوشن**۔ هن اعزاز کان بعد ٽيون شهري اعزاز پدم ڀوشن آهي۔ هي اعزاز ڪنهن به ميدان ۾ اعليٰ ۽ قابلِ ذڪر خدمتن جي لاءِ ڏنو ويندو آهي۔

زمرو:پدم وڀوشن حاصل ڪندڙ شخصيتون
زمرو:ڀارتي سرڪاري اعزاز
زمرو:اعزاز
زمرو:بھارتي اعزاز
آئينه قصه گنجينه خرد

**آئينه قصه گنجـينه خرد**، ھيءُ ڪتاب **فقير ھدايت علي ''تارڪ*** جو لکيل آھي. جيڪو ھز ھائينيس مير علي نواز خان *ناز''، واليءِ خيرپور ميرس جي اردو رباعيات جو بامحاوره فارسيءَ ۾، منظوم ترجمو آھي. ھن. ھيءُ ڪتاب، سيپٽمبر 1935ء ۾ ترجمو ڪيو ھو.

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:فارسي ادب
زمرو:فارسي ڪتاب
آئينو ۽ تصوير (ڪتاب)

طنز و مزاح تي مشتمل هيءُ ڪتاب غلام رسول ڪلهوڙي جو لکيل آهي، ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 96 آهن. سنڌي ساهت گهر حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو مئي 2002ء ۾ شايع ٿيو. 

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:مزاح وارو ادب
آئيوٽا

*ٻوليءَ جي *'الف بي*' جا اکر، جن سان اُن جي هرهڪ آواز کي لکي سگهجي، يعني جن اکرن ۾ گهربل سڀ وينجن يا حرف صحيح ۽ سڀ سُر يا حرف علت موجود هجن. اهي اکر ڪنهن به لپيءَ يا اسڪرپٽ جا ٿي سگهن ٿا، جيئن [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]ءَ جا اکر رومن لپيءَ جا آهن، [[هندي]]ءَ جا اکر ديوناگري لپيءَ ۾ لکجن ٿا. [[سنڌي]] ٻوليءَ جي آئيوٽا يا الف، ب [[عربي ٻولي|عربي]] لپيءَ کان ورتل آهن جنهن ۾ پ، گ ۽ چ [[فارسي ٻولي|فارسي]]ءَ کان ورتا ويا آهن. آئيويٽا کي سنڌيءَ ۾ *الف بي* به چون ٿا.*

زمرو:الف بي
پدم ڀوشن

کاٻو|frameless

**پدم ڀوشن** ڀارت جو ٽيون وڏو شهري اعزاز آهي۔ ڀارت رتن ۽ پدم وڀوشن کان بعد ڀارت جو سڀ کان امتيازي شهري اعزاز آهي ** پدم ڀوشن**۔ 2 جنوري 1954ء تي صدر جمهوريه هند  پدم ڀوشن جي اشاعت ڪئي۔ پنهنجي پنهنجي ميدانن ۾ امتيازي ڪارڪردگي جو اظهار ڪرڻ وارن جي لاءِ هي اعزاز ڏنو ويندو آهي۔ جنوري 2010ء تائين ڪل 1111 فردن کي هي اعزاز عطا ڪيو۔

زمرو:پدم ڀوشن حاصل ڪندڙ شخصيتون
زمرو:ڀارتي سرڪاري اعزاز
زمرو:اعزاز
زمرو:ڀارتي اعزاز
پدم شري

فن ، تعليم، ادب ، سائنس ،راند روند ، عام خدمتون وغيره ۾ بهترين ڪارڪردگي ڏيکارڻ وارن ڀارتي شهرين کي ڀارتي حڪومت جي طرف کان عطا ڪرڻ وارو اعزاز آهي **پدم شري**۔ هي ڀارت رتن ، پدم وڀوشن ، پدم ڀوشن کان بعد ڏنو ويندڙ سڀ کان امتيازي اعزاز آهي۔ 2012ء تائين هي اعزاز 2497 فرندن کي عطا ڪيو ويو آهي۔

زمرو:ڀارتي سرڪاري اعزاز
زمرو:اعزاز
زمرو:ڀارتي اعزاز
آب پيما

thumbnail|هائڊرو ميٽر
*هن اوزار کي هائڊرو ميٽر (Hydrometer) چيو وڃي ٿو، جنهن جي مدد سان [[پاڻي]]ءَ ۾ ڪثافت، ملاوٽ يا آلودگيءَ جي خبر پوندي آهي. آرڪمڊيز نالي سائنسدان اهو اوزار ٺاهيو هو. هن جو سادو اصول اهو آهي ته جڏهن ڪا شيءِ پاڻيٺ ۾ ٻڏي وڃي ٿي ته ان جو وزن به گهٽجي وڃي ٿو. پاڻيٺ جيتري گهاٽي هوندي، ٻاهرين شيءِ اوتري گهٽ ٻڏندي، جنهن مان معلوم ٿيندو ته پاڻي ۾ ڪيتري ڪثافت آهي. هائڊرو ميٽر شيشي مان ٺهيل هوندو آهي ۽ ان جي نلڪيءَ تي نمبر لکيل هوندا آهن. اڄڪلهه هتي شهري انتظاميا کير ۾ پاڻي جي ملاوٽ بابت هن اوزار مان اندازو لڳائيندي آهي.*

## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:سائنسي اوزار
آئيي سنڌي سيکين

**''آئيي سنڌي سيکين**، سنڌي ٻولي سکڻ جي خواهشمند، اردو ڳـالـهـائـيـنـدڙن کـي سـنـڌي سـيـکـارڻ لاءِ هـيءُ تـربـيـتـي ڪتاب ڊاڪٽر فهميده حسين لکيو آهي، جنهن ۾ اردوءَ ذريعي ڏاڪي به ڏاڪي سنڌي سيکارڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي. اصل ۾ هي ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان نشر ٿيندڙ سنڌي سکيا پروگرام جا سبق آهن، جيڪي ڊاڪٽر فهميده حسين ريڊيو تي پڙهائيندي آهي. انهن سبقن کي ڪتابي ترتيب ڏئي ڇپايو ويو آهي. هن ڪتاب پڙهڻ ۽ سمجھڻ ۾ وڌيڪ آساني پيدا ڪرڻ لاءِ سي. ڊيءَ به شامل ڪئي وئي آهي. ڪتاب 216 صفحن تي مشتمل آهي، جـڏهـن ته ڪتاب ۽ سي. ڊي جي قيمت 200 روپيا آهي. هيءُ ڪتاب ۽ سي. ڊي تيار ڪرائي، تاج جويي سيڪريٽري سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ 2011ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:سنڌي ٻولي
آب زُلال

*صاف ۽ مٺو [[پاڻي]]، عربستان جي وارياسي علائقي مان کوٽي ڪڍيل صاف پاڻيءَ کي آب زلال چوندا آهن. جڏهن ته علامه دميري پنهنجي مشهور [[ڪتاب]] ”حيات الحيوان“ ۾ لکي ٿو ته زلال ڪيڙو [[برف]] ۾ ٿيندو آهي. هن جي جسم تي پيلا ٽٻڪا هوندا آهن ۽ قد ۾ آڱر برابر ٿيندو آهي.* 

زمرو:پاڻي
آب شمار

**آب شمار** پاڻي جي ماپ ڪرڻ وارو اوزار، جيڪو P.W.D ۽ پاڻيءَ سان واسطو رکندڙ ٻين کاتن وٽ ٿيندو آهي.

## استعمال

پاڻيءَ جي ماپ لاءِ درياهن، بئراجن ۽ واهن تي ماپ پٽيون لڳل هونديون آهن، جن تي فوٽ ۽ انچ ڇپيل ٿيندا آهن. پاڻي مٿي چڙهندو آهي ته انگ آهستي آهستي ٻڏي ويندا آهن. جڏهن پاڻي لهندو آهي ته وري ٻڏل انگ ظاهر ٿي پوندا آهن. پاڻيءَ جي ٽانڪين ٻاهران به اهڙيون پٽيون لڳل ٿينديون آهن، جن تي هڪ تير مثل اوزار لڳل هوندو آهي. ٽانڪي پاڻيءَ سان ڀريل هوندي، ته تير هيٺ ٿيل هوندو آهي. پر ٽانڪي خالي هوندي آهي ته اهو تير وري مٿي ٿي ويندو آهي. ايئر ۽ روم ڪولرن ۾ وري ڊائل لڳل ٿيندو آهي، ان وسيلي خبر پوندي آهي ته ايئر يا روم ڪولر ۾ ڪيترا لٽر پاڻي بچيو آهي. پاڻيءَ جي ماپ جا اهڙا ڊائل ڪارخانن ۽ فيڪٽرين ۾ به لڳل ٿيندا آهن. بئراجن ۽ ڊيمن مان پاڻيءَ جي نيڪال جي ماپ ڪيوزڪس Cusecs مان ورتي ويندي آهي. هن کي آب پيما به چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:آبي اوزار
آبِ زمزم

*ڪعبة الله شريف جي قديم چشمي جو اھو مٺو [[پاڻي]]، جيڪو حاجي سڳورا حج دوران پيئڻ ۾ ڪم آڻيندا آھن. آب زم زم جو کوھ چار گز ويڪرو ۽ 9 گز اونھون آھي. هن کي ”چاهه زم زم“ به چوندا آهن. زم زم کوهه واري عمارت [[1960ء]] ڌاري ٺهي تيار ٿي. هن کوهه جو انجيل ۽ توريت ۾ به ذڪر آهي. ان کوهه جو پاڻي ڪيترين صدين تائين جاري رهيو، ليڪن بعد ۾ اهو بند ٿي ويو، حضرت [[محمد]] صلي الله عليه وسلم جي ڏاڏي عبدالمطلب لاءِ چون ٿا ته کيس خواب ۾ اشارو ملڻ بعد هن پنهنجي پٽ حارث جي مدد سان تحقيق ڪري وڏن ڪشالن سان ان کوهه جو صحيح هنڌ معلوم ڪري، نئين سر کوٽائي، وري آب زم زم جاري ڪيو.<br />
*ھيءُ چشمو ان وقت جو يادگار آھي، جڏھن حضرت ابراھيم عليه السلام، پنھنجي گھرواريءَ بيبي ھاجره ۽ پٽ حضرت اسماعيل عليه السلام کي کارڪن جي ھڪ ٿيلھي ۽ پاڻيءَ جي سانداري ڏئي، کين خدا تعاليٰ جي حڪم تي ڇڏي واپس ھليو ويو. جڏھن پاڻي ختم ٿيو ۽ حضرت اسماعيل عليه السلام اڃ کان لڇڻ لڳو، تڏھن بيبي ھاجره پاڻيءَ جي ڳولا ۾ ڊوڙڻ لڳي، ۽ صفا ۽ مروه ٽڪرين جي وچ ۾ ست ڊوڙون پاتائين.*<br />
*حضرت اسماعيل عليه السلام سخت اڃ جي حالت ۾ کرڙيون ھڻڻ لڳو. خدا جي قدرت سان ان ھنڌان پاڻيءَ جو چشمو ظاھر ٿي پيو. بيبي صاحبه سانداريءَ ۾ پاڻي ڀري، حضرت اسماعيل کي پياريو ۽ پاڻ به پيتائين. چشمي جو پاڻي وھڻ لڳو ته بيبي صاحبه پاڻيءَ کي حڪم ڪيو ته ”زم زم“ يعني ”بيهه، بيهه“؛ پوءِ ان چشمي تي نالو ئي پئجي ويو ”زم زم“. هيءُ لفظ بابلي ٻوليءَ جو آهي.'' 

زمرو:اسلام
آب ڪوثر

**آب ڪوثر** ڪوثر چشمي يا حوض جو پاڻي (مذهبي روايتن موجب بهشت ۾ ڪوثر نالي هڪ چشمو آهي، جتان نيڪوڪار ماڻهن کي پاڻي نصيب ٿيندو.) حضرت انس بن مالڪ رضه جي روايت آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو: ”(معراج جي رات) آءٌ بهشت ۾ گهمي رهيو هئس ته منهنجو گذر هڪ پاڻيءَ جي نهر وٽان ٿيو، جنهن جي ٻنهي طرفن خالي موتين جا گنبذ هئا. مون فرشتي جبرئيل کان پڇيو ته ان وراڻيو ته: ”هي ڪوثر آهي، اهو ڪوثر، جيڪو اوهان کي رب پاڪ عطا ڪيو آهي“. مون ڏٺو ته ان جي مٽي نهايت خوشبودار هئي. حديث شريف ۾ اچي ٿو ته قيامت جي ڏينهن حضرت محمد صلي الله عليه وسلم انهيءَ حوض جو پاڻي پنهنجن امتين کي پياريندو.

حضرت زيد بن ارقم رضه فرمائين ٿا ته اسان سفر ۾ رسول پاڪ صلي الله عليه وسلم جن سان گڏ هئاسون ته پاڻ سڳورن هڪ هنڌ لهي فرمايو ته ”توهان انهن لکن ٽولن مان هڪ جزو آهيو، جيڪي حوض ڪوثر تي مون وٽ ايندؤ.“ ماڻهن زيد بن ارقم رضه کان پڇيو ته ان ڏينهن توهان جو تعداد ڪيترو هو؟ فرمايائون ته ست يا اٺ سؤ.“

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:محمد
آباد

سنڌ ۾ ھن نالي سان ڪيترائي ڳوٺ موجود آھن: (1) هڪ ڳوٺ جيڪو اڳ ڪوٽڙي ۽ هاڻي مانجهند تعلقي ۾ لڪي شاھ صدر کان ڏکڻ طرف چئن ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي. ھن ڳوٺ کي ڪيترا ڀيرا درياھ پائي ويو، پر نئين سر وري آباد ٿيو آھي. سنڌ جي مشھور اديب محمد ابراھيم جويي ھن ڳوٺ ۾ جنم ورتو ھو. (2) تعلقي سيوھڻ جي ديهه ”سعيدآباد“ ۾ ھڪ ڳوٺ به ”آباد“ نالي سان موجود آھي، ھتي پرائمري اسڪول به آھي. (3) لکي تعلقي (ضلعي شڪارپور) جي ديهه ”گوسڙجيءَ“ ۾ به ھڪ ڳوٺ ”آباد“ نالي سان موجود آهي، (4) شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي جي ديهه ”منعم آباد“ ۾ ھڪ ڳوٺ آهي، جتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ پرائمري اسڪول آھن. (5) وارھ تعلقي جي ديهه ”آباد“ ۾ ھڪ ڳوٺ، جنھن ۾ ٻن هزارن کان وڌيڪ ماڻهو آباد آهن، ھتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ مڊل ۽ پرائمري اسڪول آھن. (6) تعلقي قمبر جي ديهه ”جوڻيجا“ ۾ ھڪ ڳوٺ به آباد نالي آهي، ھتي پرائمري اسڪول آھي. (7) تعلقي رتيديري جي ديهه ”پير بخش ڀٽي“ ۾ به هن نالي سان ھڪ ڳوٺ آهي. (8) تعلقي جيڪب آباد جي ديهه ”آباد“ ۾ هڪ ڳوٺ آباد نالي آهي، جتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول موجود آھن. سکر شهر جي ايئرپورٽ ڀرسان ”آباد“ نالي ننڍو شهر آهي، جتي پوليس ٿاڻو به آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آباد (ديهه)

”**آباد**“ نالي سان سنڌ ۾ ڪيتريون ديهون به موجود آھن، جھڙوڪ؛ (1) تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ ھڪ ديهه، جنھن ۾ 14 ڳوٺ شامل آھن. (2) تعلقي سيوھڻ ۾ ھڪ ديهه. (3) تعلقي جوھيءَ ۾ ھڪ ديهه، جنھن ۾ اٽڪل 20 ڳوٺ شامل آھن. (4) تعلقي ميھڙ ۾ ”آباد“ نالي سان ٻه ديهون آھن، جن کي آباد-1 ۽ آباد-2 جي نالن سان سڏجي ٿو. (5) تعلقي وارھ ۾ ھڪ ديهه، جنھن ۾ 7 ڳوٺ شامل آھن. (6) تعلقي ٽنڊي محمد خان ۾ ھڪ ديهه، جنھن ۾ 12 ڳوٺ شامل آھن. (7) تعلقي ڏوڪريءَ ۾ ھڪ ديهه ۽ (8) جيڪب آباد تعلقي ۾ ھڪ ديهه. اهڙي طرح تعلقي ڪنڊياري، روهڙي ۽ ڪوٽڏيجي ۾ به ”آباد“ نالي ديهون آهن.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آباد جاگير

تعلقي خيرپور ناٿن شاهه جي هڪ ديهه، جنهن ۾ کوسا قبيلي جا ڇهه ڳوٺ موجود آهن.ان کان سواءِ تعلقي روهڙي، تعلقي سکر ۾ به ساڳئي نالي سان ديهون موجود آهن .
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آباد وارو دڙو

**آباد وارو دڙو** ڊگهائي ڦاڪ "55'10°69 اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ "0'36°27 اتر ڳوٺ آباد، تعلقي روهڙي، ضلعي سکر ۾ واقع آهي. سنڌو تهذيب يا ڌاتو پاھڻي دؤر جو ماڳ آهي. ھيءُ ماڳ دڙي جي صورت ۾ ڳوٺ سھتيجي کان ڏيڍ ڪلو ميٽر اتر ۾ ڳوٺ ھٿريءَ کان 2 ڪلوميٽر اتر-اولهہ ۾ ۽ 35 ڪلو ميٽر روھڙيءَ جي اوڀر ۾ آھي. دڙو 590 ميٽر ڊگھو ۽ 150 ميٽر ويڪرو آھي. ٺڪر جي وٿن ۾ ھڪ ٺڪر تي اٺ جي خوبصورت شڪل کان سواءِ ٻين جانورن جي شڪلين جو ٺڪراٺو مليو آھي. پٿر جون وٿون ٽامي ۽ ڪنجھي جي وٿن سان گڏ ملن ٿيون. ان کان سواءِ سرن جا ٽوٽا، چلمن جا ٽڪرا، ڀڳل چوڙيون، ڪنن جون واليون وغيره ملن ٿيون.
## حوالا
‍‌
زمرو:سکر ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
آبادگار (رسالو)

**آبادگار** نالي سان حيدرآباد مان سنڌيءَ ۾ ھڪ ماھوار رسالو بہ نڪرندو آھي، جيڪو سنڌ آبادگار بورڊ جو علمي، ادبي ۽ زرعي ترجمان آھي. ھيءُ رسالو سال 1983ع کان لاڳيتو ڇپجي رهيو آهي. ھن رسالي ۾ زراعت کان سواءِ مذھب، ادب، سيرت ۽ مختلف موضوعن بابت بہ مواد ڏنو ويندو آھي. ھيءُ رسالو آبادگار ۽ زراعت سان لاڳاپيل ماڻھن لاءِ معلوماتي رھنما آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
آبَتَ

پاڻيءَ جي ڇڄڻ يا ڇينهري واري وقت بئراجن، واهن، شاخن، واٽرڪورسن، ڪڙين ۽ ڪسين جي کاٽيءَ لاءِ ڇيڙ (جنهن ۾ هر زميندار پنهنجا پنهنجا هاري ڏئي) يا ونگار جي سڏ، ٻنيءَ ٻاري جي ڪم ۾ هڪٻئي جي مدد (جيئن هر ڏيڻ، جهنگ وڍڻ، رونبو ڪرڻ، لابارو ڪرڻ، کاٽي ڪرڻ وغيره) ۽ بنا مزدوريءَ گڏجي ڪم ڪرڻ جي روايت کي آبت چئبو آهي، ان دوران ڪمين ڪاسبين کي مٺوڀت يا ٻيو کاڌو کارايو ويندو آهي.

## حوالا
آبِ حيات

**آبِ حيات** يا **امرت جل**، اُهو خيالي پاڻي جنهن جي پيئڻ سان دائمي زندگي حاصل ٿئي، ان کي آب حيات چئبو آهي. ڏندڪٿائي روايتن مطابق خواجه خضر عليه السلام، بحر ظلمات ۾ وڃي اهو پاڻي پيتو، جنهنڪري دائمي زندگي مليس. آب حيات جي ڳولا ۾ سڪندر ذوالقرنين به نڪتو، مگر اهو پاڻي نه مليس. آڳاٽن لوڪن جو خيال هو ته آب حيات هڪ حقيقت آهي ان ڪري دنيا ۾ هر هنڌ موجود لوڪ ڪهاڻين ۽ ڏند ڪٿائن ۾ اهڙي سدا حيات بخش پاڻيءَ يا مشروب جو تصور ملي ٿو. اڪثر قصن ۾ ديوتا ۽ شيطاني قوتون يا سورما ان پاڻي جي کوج ۾ مهمون سر ڪندا نظر ايندا آهن. هندو ڏند ڪٿائن ۾ ان کي "امرت جل" چون ٿا جيڪو ديوتائن ۽ راڪاسن سمنڊ جو پاڻي ولوڙي حاصل ڪيو پر پوءِ ديوتائن دوکي سان اهو امرت پاڻ پي ڇڏيو يا راڪاسن کي دائمي زندگيءَ کان محروم ڪري ڇڏيو. اهڙا ئي قصا يوناني ۽ رومي ڏند ڪٿائن ۾ به موجود آهن.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:ڏندڪٿايون
آبِحيات (ڪتاب)

سنڌي ڪهاڻين جو ڪتاب جيڪو مشهور اديب ۽ ڪهاڻيڪار غلام رباني آگري جي ڪهاڻين تي مشتمل آهي. هي ڪچي جلد سان ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ 180 صفحا آهن ۽ قيمت 2 روپيا 8 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سنڌ پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ”زندگي پبليڪيشن“، 1960ء ۾ شايع ڪيو.1980ء واري ڏهاڪي ۾ اهو ساڳيو ڪتاب ”افسانا“ جي نالي سان سنڌ يونيورسٽي پريس مان به ڇپيو هو.

## حوالا
آباد ڍنڍ

ڄامشوري ضلعي جي سيوهڻ تعلقي جي ڳوٺ لڪيءَ جي اوڀر ۾ ٺيٻاٺ ويجهو هيءَ ڍنڍ آهي. هيءَ ڍنڍ ٺيٻاٺ ڍنڍ کان الڳ آهي. ڍنڍ ويجهو آباد ڳوٺ موجود آهي. هيءَ ڍنڍ اڃا تائين سانوڻيءَ ۾ درياهه ذريعي ڀربي آهي. هيءَ ڍنڍ فشريز کاتي جي انتظام هيٺ آهي ۽ هن ۾ مڇي جهجهي انداز ۾ مري ٿي ۽ پکين جي پناهه گاهه پڻ آهي. 
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ڍنڍون
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
آبدارُ

آبپاشيءَ جو نظام هلائيندڙ کاتي جو ملازم، جيڪو ڪنهن واهه يا شاخ جي منڍ کان وٺي ڪنهن خاص پيچ تائين سنڀال ڪري ۽ ڏسي ته واهه جي ٻنهي ڪپن جا بند سلامت آهن يا نه؛ واهه مان نڪتل ننڍن واٽر ڪورسن مان پاڻي صحيح ماپ سان وهي ٿو يا نه؛ يا واهه جي ڪپن سان بيٺل سرڪاري وڻ ضايع ته نٿا ٿين. جڏهن ته ”پاڻيءَ جي ورڇ رکڻ“ به آبدار جو ڪم آهي. هو وهڪري جي حساب سان زميندارن کي پاڻيءَ جي ورڇ وارو تفصيل ڏيندو آهي.

## حوالا
آبداڻي

**آبداڻي** ٺٽي ننگر ۾ رھندڙ ھڪ مشھور ذات آھي. عام طرح اھي حڪمرانن جي ملازمت ۾ رھندا ھئا ۽ سندن حڪمرانن وٽ ھلندي پڄندي ھئي، انھيءَ ڪري پھاڪو مشھور ٿيو تہ:

اڀ الله جو، ڀونءَ ڀٽِرن جي،
ان آبداڻين جو، ڪوڙ ڪاتيارن جو.


زمرو:سنڌ جون ذاتيون
آبدوز

thumbnail|آبدوز
thumbnail|آبدوز
**آبدوز** (submarine) سمنڊ جي اونھي پاڻيءَ اندر ھلندڙ ھڪ قسم جو ٻيڙو، جيڪو دشمن جي بحري جھازن کي اندر ئي اندر بارود (Torpedoes) ذريعي تباهه ڪري ٿو. 

دنيا جي پهرين آبدوز هڪ ولنديزي انجنيئر جي. ڊريبل (J.Drebble) سال 1620ع ۾ تيار ڪئي، جيڪا عام ٻيڙين وانگر ڪاٺ جي ٺهيل هئي، پر ان تي چمڙو چاڙهيو ويو هو ۽ چپُن سان هلائي ويندي هئي. سال 1776ع ۾ آمريڪي انقلاب دوران ڊيوڊ بشنيل (David Bushnell) نالي هڪ آمريڪي انجنيئر آبدوز جي ترقي يافته شڪل تيار ڪئي، جنهن وسيلي هن هڪ بحري جهاز کي ٻوڙڻ جي به ڪوشش ڪئي. اهڙيءَ ريت آمريڪا ۾ آبدوز ٻيڙين جي تياريءَ جو سلسلو شروع ٿيو. سال 1800ع بشنيل جي اصول تي رابرٽ فلٽن ناٽيلس (Nautilus) نالي هڪ آبدوز تيار ڪيو، جنهن کي جديد آبدوز جو سادو نمونو سڏي سگهجي ٿو. ان کان پوءِ آمريڪا جا ٻن انجنيئر، جي.پي. هالينڊ (J.P. Holland) ۽ سائمن لئڪ (Simon Lak) جي ڪوششن ۽ سخت محنت سان جديد آبدوز تيار ڪيو ويو، جيڪو پاڻيءَ جي مٿاڇري تي تيل سان ۽ سمنڊ اندر بجليءَ جي سگهه سان سٺي رفتار سان هلي سگهندو هیون. هن سان بحري جهازن تي ڪامياب حملا به ڪيا ويا. سال 1900ع ۾ اهڙي قسم جو آبدوز آمريڪي سامونڊي فوج جي حوالي ڪيو ويو، پر وڏي پيماني تي آبدوز ٻيڙا جرمنيءَ تيار ڪيا ۽ پهرين عالمي جنگ ۾ انهن کي فوجي مقصدن لاءِ ڪم آندو. ان کان پوءِ جاپان به آبدوز جا ڪامياب نمونا ٺاهيا ۽ پهرين عالمي جنگ دوران وڏيون ڪاميابيون حاصل ڪيون. ائٽمي سگهه تي هلندڙ پهريون ائٽمي آبدوز، ناٽيلس (Nautilus) سال 1954ع ۾ آمريڪا ۾ تيار ٿيو، جيڪو ائٽمي قوت سان سڄي دنيا جو چڪر هڻي آيو.

سال 1960ع ۾ آمريڪا 447 فوٽ ڊگهو ٽرائٽن (Triton) آبدوز تيار ڪيو، جيڪو پاڻيءَ جي سطح تي اچڻ سواءِ سڄي دنيا جو چڪر هڻي آيو. ان بعد آمريڪا جي تيار ڪيل ”جارج واشنگٽن آبدوز“ ڪيترن مهينن تائين سمنڊ ۾ رهي، رڪارڊ قائم ڪيو. ان ۾ ميزائل به نصب ڪيا ويا هئا. هن وقت آمريڪا کان سواءِ روس، برطانيا، فرانس، چين ۽ ٻين ڪيترن ملڪن وٽ ائٽمي آبدوز توڙي عام رواجي آبدوز موجود آهن.

ھن ٻيڙي کي ”ٽوٻو جھاز“ به چيو ويندو آھي. سال 1940ع ۾ آمريڪا جي سائنسدانن ائٽمي قوت سان ھلندڙ آبدوز ٺاھيو، جنھن ڪيترن ئي ڏينھن تائين سمنڊ ۾ اندر ئي اندر رھي، مختلف سائنسي تجربا ڪيا.

پاڪستان جو ”سب ميرين فورس“ اپريل 1964ع ۾ بنايو ويو. سال 1965ع واري پاڪ۔ڀارت جنگ دوران پاڪستان جي پهرين آبدوز "غازي" ڪيترين راتين تائين پاڻي اندر رهي ڀارت جي هڪ وڏي بحري اڏي، "دوارڪا" کي تباهه ڪيو هو. ان جو ڪمانڊر ڪرامت رحمان نيازي هو. پاڪستان جي آبدوز کي ڳولي نه سگهڻ ۽ تباهه نه ڪرڻ جي الزام ۾ ڀارتي بحريه جي ڪمانڊر انچيف کي نوڪريءَ تان برطرف ٿيڻو پيو هو. هيءَ آبدوز 1971ع واري جنگ ۾ ڪراچيءَ کان چٽگانگ ويندي حملي ۾ تباهه ٿي وئي هئي. هن وقت پاڪستاني بحري فوج وٽ پنج عام آبدوز، ھڪ اليڪٽرانڪ آبدوز ۽ انهن جي تياريءَ لاءِ سکيا ورتل نيول انجنيئر به موجود آهن.

## حوالا

زمرو:آبدوز
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:جهازن جا قسم
زمرو:فوجي سامان
زمرو:جنگي ٻيڙيون
زمرو:سامونڊي جنگيون
آبدوز شڪن

thumbnail|هڪ آبدوز شڪن
انگريزي ۾ ان هٿيار کي (Anti- submarine) چئبو آهي. هن جنگي هٿيار سان آبدوز کي تباهه ڪري سگهبو آهي. پاڻي اندر ڪنهن دشمن ملڪ جي آبدوز کي تباهه ڪرڻ لاءِ آبي بم، آبي توپون، آبدوز سرنگهون ۽ تارپيڊو خاص ايجادون آهن. هن وقت ترقي يافته ملڪن وٽ جديد قسم جا آبدوز شڪن موجود آهن. ٻي عالمي جنگ دوران آبدوزن جو پتو لڳائڻ لاءِ سونار (sonar) نالي اوزار نهايت ڪارگر ثابت ٿيو. آبدوز ٻيڙو هڪ آبدوز شڪن سان آساني سان تباهه نه ٿيندو آهي، ڇهه کان ست بحري جهاز گڏجي مٿس حملو ڪندا ته ڪو نه ڪو گولو کيس لڳي پوندو ۽ آبدوز کي ٻوڙي ڇڏيندو.

## حوالا

زمرو:آبدوز
زمرو:سامونڊي جنگ
زمرو:جنگي هٿيار
زمرو:فوجي سامان
آبڙي

**آبڙي** نصرپور ريلوي اسٽيشن کان ڏکڻ طرف جاڙين مورين وٽ ھڪ ماڳ آھي، جتي ڇٽن شاھ جي درگاھ آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آبڙيجا

**''آبڙيجا** سنڌ جي سماٽن جي هڪ ذات، جنهن جو شجرو هيٺينءَ طرح آهي ابڙيجن جو ڏاڏو ابڙو پٽ لاکو پٽ ڪلهو پٽ ڄام لاکو پٽ ڄام راهو پٽ ڄام جوڻو. اهو سلسلو مٿي سنڌ جي سمن جي ڏاڏي هسپت سان وڃي ملي ٿو.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون

زمرو:سنڌي ذاتيون
آبڪاري

**آبڪاري** (Excise ) عالمي معيشت جو هڪ اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ آهي اهڙو ناڪو، محصول يا آبڪاري، جيڪا اهڙِين شين تي لاڳو ڪئي وڃي، جيڪي ملڪ اندر تيار ڪيون وڃن. آبڪاري (Excise) ملڪ جي ترقيءَ ۽ خرچ جي پورائيءَ لاءِ لاڳو ڪئي ويندي آهي. سمورين نشي آور شين، عياشي، آسائش ۽ آرائش جي سامان جي گهٽ واهپي ڪرڻ يا مالي وسيلن جي بحاليءَ تي سٺي اثر وجهڻ لاءِ خاص شين جي خريد، وڪري ۽ تياريءَ تي آبڪاري (Excise) ٽئڪس لاڳو ڪيو ويندو آهي. ساڳيءَ ريت سئنيمائن ۽ ٻين تفريح گاهن تي پڻ ”تفريحي ٽئڪس“ جي نالي سان آبڪاري محصول ورتو ويندو آهي. آبڪاريءَ مان وصول ٿيندڙ رقم، حڪومت ڪيترن ترقياتي ڪمن ۽ عوام جي ڀلائيءَ وارين رٿائن تي ڪتب آڻيندي آهي. آبڪاري، محصول يا ٽئڪس جي تاريخ پراڻي آهي. جاگيرداري دور ۾ ماڻهن کان محصول ورتو ويندو هو. شاهه لطيف به پنهنجي رسالي ۾ محصول جو نعم البدل (مَٽُ) لفظ ”رائر“ ڪم آندو آهي. جهڙوڪ:

نه ڪا جهل نه پل، نه ڪو رائر ڏيهه ۾! (شاهه) 

جڏهن کان قومي رياستون وجود ۾ آيون، ملڪن ۾ صنعت ۽ حرفت جي ترقي ٿي ته واپاري نظرين جي جديد حڪمت عمليءَ هيٺ حڪومتن پنهنجي خرچ جي پورائيءَ لاءِ محصول ۽ ٽئڪس لاڳو ڪيا. آبڪاريءَ جا ڪيترا قسم ٿين ٿا: (1) محصول يا آبڪاري (Excise) (2) ڪسٽم (Custom)، ڪسٽم اهڙو محصول آهي، جيڪو رڳو ٻاهران ايندڙ يا ٻاهر ويندڙ شين تي لاڳو ٿيندو آهي، اسان جي ملڪ ۾ هر سال بجيٽ ۾ نوان ٽئڪس لاڳو ڪيا ويندا آهن. هن وقت اسان جي ملڪ ۾ هر شيءِ تي آبڪاري ٽئڪس لاڳو آهي. 

## حوالا

زمرو:اقتصاديات
آبڪلاڻي

**آبڪلاڻي** پاڻيءَ جي گهڻائي. سنڌو درياھ ۾ پاڻيءَ جي چاڙھ جي موسم مئي، جون، جولاءِ ۽ آگسٽ مهينن وارو عرصو آهي، جنهن ۾ عموماً درياھ ڪچي واريءَ زمين تي ٻوڏ ڪندو آهي. هن مند ۾ چؤماسي جي مينهن جو پاڻي ٿٻيٽ جي سنگي ڪباب (شينهن جو منهن) کان مانسروور ڍنڍ کان ٿيندو، هماليہ جبلن جي گليشيئرن جي رجيل پاڻيءَ کي کڻندو ڪشمير، خيبرپختونخواھ ۽ پنجاب صوبي جي ندين نالن کان ٿيندو سنڌوءَ ۾ پوندو آهي.

## حوالا
آبگير

گهوڙن جو هڪ مرض، جنهن ۾ گهڻي پنڌ ڪرڻ يا داڻي کارائڻ کان پوءِ يڪدم پاڻي پيارڻ سان گهوڙي جا سَنڌ وٺجي پوندا آهن.

## حوالا
آبنوس

**آبنوس** (Ebony) ھڪ قسم جو وڻ، آھي جنھن جو ڪاٺ ڪارو، نھرو ۽ قيمتي ٿئي ٿو. ڪاري رنگ جي ڪاٺي، جا دوائن ۾ ڪم اچي ٿي ۽ گرم خشڪ مزاج رکي ٿي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته اها ڪاٺي حڪمت ۾ استعمال ٿئي ٿي.

**Ebony** is a dense black/brown hardwood, coming from several species in the genus *[[Diospyros]]*, which also includes the persimmon tree. A few *Diospyros* species, such as macassar and mun ebony, are dense enough to sink in water. Ebony is finely textured and has a mirror finish when polished, making it valuable as an ornamental wood. It is often cited as one of the most expensive woods in the world.

**آبنوس** (Ebony) ھڪ قسم جو وڻ، آھي جنھن جو ڪاٺ ڪارو، نھرو ۽ قيمتي ٿئي ٿو. ڪاري رنگ جي ڪاٺي، جا دوائن ۾ ڪم اچي ٿي ۽ گرم خشڪ مزاج رکي ٿي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته اها ڪاٺي حڪمت ۾ استعمال ٿئي ٿي.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:طبي ٻوٽا
زمرو:ايشيا جا وڻ
زمرو:اوشينيا جا وڻ
زمرو:آفريڪا جا وڻ
آبڙ

سنڌ جي سماٽ پُريءَ کي عام طرح ’ آبڙ ‘ سڏيو وڃي ٿو . جنهن ۾ سمورا ابڙا ۽ سندن نکون اچي وڃن ٿيون . آبڙ يا ابڙن جو شجرو ” تحفة الڪرام “ موجب هيٺينءَ طرح آهي: ابڙو پٽ رائڌڻ پٽ ڪاڪا پٽ سمو پٽ لاکو پٽ انڙ پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پٽ اوڍر پٽ نوتيار پٽ نيٽ پٽ هسپ ، جيڪو سنڌ جي سمن جو ڏاڏو هو . ابڙن جا ڪيترائي پاڙا ۽ نکون آهن ۽ نج سنڌي آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
زمرو:سنڌي ذاتيون
آبراڻي

**آبراڻي**، سرندائي فقيرن جو ھڪ گروھ، جيڪي سرندو وڄائي، ماڻھوءَ مان جِن ڪڍڻ جي دعويٰ ڪندا آھن.

## حوالا
راڄڌاني شھر

لفظ "گادي جو هنڌ" يا "دارالحڪومت" (انگريزي: capital) چورائيندو آهي دراصل لاطيني ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معنيٰ “مٿيو“ آهي. عربي ۾ دارالحڪومت جو مطلب حڪومت جو گھر يا مرڪز وٺي سگهجي ٿو. آمريڪا ۾ گادي جو هنڌ ان شهر کي چيو ويندو آهي جتي صوبي يا ملڪ جي انتظام جي لاءِ سرڪاري دفتر قائم هجن.

گادي جو هنڌ ڪنهن به علائقي، صوبي، ملڪ يا رياست جو مرڪزي شهر جيڪو باقاعده طور تي تسليم شده هوندو آهي. صوبي جو گادي جو هنڌ دراصل هڪ صوبي جي مرڪزي شهر جي لاءِ استعمال ٿيڻ وارو اصطلاح آهي. صوبائي گادي جو هنڌ دراصل اهو شهر هوندو آهي جتي سرڪاري عمارتون ۽ صوبي جا تجارتي، ثقافتي ۽ سماجي مرڪز قائم هجن ۽ انهن مرڪزن جي حيثيت سرڪاري طور تي تسليم ٿيل هجي. گادي جو هنڌ ٻن طرحن جي معنائن ۾ استعمال ٿيو آهي، انتظامي يا آبادي جي لحاظ سان عظيم شهر يا سياسي ۽ انتظامي لحاظ سان عظيم شهر. ڪيترن ئي صوبن ۾ گادي جو هنڌ آبادي جي لحاظ سان عظیم نه هوندو آهي پر سياسي لحاظ سان سرڪاري طور تي عظيم مڃيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:راڄڌانيون
زمرو:سياسي جاگرافي
زمرو:شهر
زمرو:شهر بلحاظ قسم
آبو جبل

هندستان جي صوبي راجستان جو هڪ جبل، جيڪو سمنڊ جي سطح کان ساڍا چار هزار فوٽ اوچو آهي، جيئن ته هي جبل آبو (Abu) شهر جي ويجهو آهي، انهي ڪري هن جبل کي آبو جبل (Mount Abu) سڏيو وڃي ٿو. هي مشهور هل اسٽيشن (Hill Station) به آهي. هي جبل احمد آباد کان 176.9 ڪلوميٽر اتر طرف آهي، هن جبل جي سڀ کان اوچي چوٽي تقريباً پنج هزار ڇهه سئو (5600) فوٽ مٿي آهي. اهو ئي سبب آهي جو هي جبل صحت افزا مقام طور سڄي ڀارت ۾ مشهور آهي. هت ماڻهو تفريح لاءِ ايندا آهن ان سان گڏوگڏ جين مذهب جا پوئلڳ پڻ هر سال هزارن جي تعداد ۾ ايندا رهندا آهن. ڇاڪاڻ جو جين مذهب جا هن هنڌ ڪيترائي مندر آهن. آبو جبل جو احوال مهاڀارت ۾ پڻ موجود آهي. مهاڀارت ۾ هن کي ”آربووا جبل“ چيو ويو آهي. هتي جي مندرن مان هڪ مندر ”تيج پال“ جي نالي سان مشهور آهي جيڪو سن 1197ء کان 1247ء ۾ ئي ٺهي راس ٿيو. هڪ ٻيو مندر جيڪو سولنڪي خاندان جي حڪمرانن تعمير ڪرايو، سو سڀني مندرن کان پراڻو مندر آهي. اهو مندر 1032ء ۾ جڙي راس ٿيو.

## حوالا

زمرو:ڀارت جا جبل
زمرو:ڀارت ۾ زميني شڪليون
زمرو:ڀارت جي طبعي جاگرافي
آبي

پاڻيءَ جو رنگ، جيڪو نيراڻ مائل ٿئي ٿو. عام طرح ھلڪي نيري رنگ کي ”آبي رنگ“ چوندا آھن. طب جي اصطلاح ۾ انسان جي طبيعت يا مزاج جي ھڪ ڪيفيت جو نالو به آبي آھي.

## حوالا
آبي پکي

thumbnail
thumbnail
thumbnail
thumbnail
هنن پکين ۾ قاز، هنج، بدڪون، ٻگهه، ٽيٽ، تُور، سانهه، ڪانهرا، لاکا، ٽوٻا، آبي ڪڪڙيون، پيهوڙي، کيڻاٺي، ڪهنگ، آڙي وغيره شامل آهن. انهن مان اڪثر پکي سياري ۾ مهمان ٿيندا آهن، پر ڪافي جنسون سنڌ جون مقامي به آهن. هنن کي پاڻيءَ جا پکي يا ڍانڍي پکي به چئبو آهي. هي ٻن قسمن جا ٿين ٿا. ھڪڙن جي پيرن ۾ پردا ٿيندا آھن ۽ پردن سان آڱريون ڳنڍيل ھونديون اٿن. اھي گھڻي ڀاڱي بدڪ جي نسل ۾ شمار ڪيا وڃن ٿا ۽ مڇي ڪونه کائين. سندن کاڌو گاھ تي چڙھيل سينور، ننڍڙا ڪوڏ ۽ ساريون آھي. گاھ جي مٿان سينور کائڻ مھل صفا ننڍڙي مڇي وات ۾ اچي ويندي اٿن ته ڳھي ويندا آھن. بدڪ جي نسل جا ڪيترائي پکي سياري جي موسم ۾ درياهن، تلائن ۽ ڍنڍن ۾ ايندا آھن، جهڙوڪ نـِيرڳ، ڊگوش، ڪرڙو، چِـِيکلو، سرخاب (ڪنواچو)، دھلاري (ڳـِھڻو)، ھنجھر، رتنبو ۽ ٽھڙ وغيره.

ٻيا پکي وري بدڪ جي نسل ۾ شمار نه آھن، پر پير ڳنڍيل اٿن. اھي به مڇي ڪونه کائين. مثلاً: لاکي ڄاڃـِي ۽ منگھه ڏوريو وغيره. اِھي پکي بدڪ وارو ساڳيو کاڌو کائين ٿا، پر بدڪ کان گھڻا وڏا آھن. اھي پکي، جن جا پير ڳنڍيل ناھن ۽ خاص مڇي کائين ٿا، سي آھن: پيڻ، سرو ۽ ڪانڙو وغيره. جن جا پير ڳنڍيل نه آھن، سي سڀئي پکي کائڻ جا ڪوڏيا آھن. مثلاً: تور، سانءِ، ڄاھو، چـِٽوڙ، ملھنگ، ڪھنگ، ٻرھڙو، سٻاڪر، کوکڙٽ، ٻگهه، بگڙي، پولاريو، ڪانيرو ۽ ٻولاھي وغيره. پکين جا اھي نالا سنڌ جي وچولي واري حصي ۾ اچاريا ويندا آھن.
اسان جي سنڌ ۾ گھڻي ڀاڱي سڀ آبي پکي سائبيريا، روس ۽ ايران وغيره کان اچن ٿا. انھن سڀني پکين جي رھڻي ڪھڻي گهڻو ڪري ھڪ جھڙي آھي. اھي سڀ پکي رات جو کاڌو کائين ۽ ڏينھن جو، جتي گھڻو پاڻي ۽ صفا ميدان ھوندو آھي، اتي ماٺ ڪريو ويٺا ھوندا آھن. پوءِ سج لٿي مھل سڀ اٿندا ۽ جدا جدا ڍنڍن ۽ تلائن ۾ وڃي لھندا. صبح جو باک ڦٽيءَ مھل وري اڏري اچي ساڳئي ھنڌ تي گڏ ٿي ويھندا. مارچ مھيني ۾ گهڻو ڪري ٻاھران آيل سڀ پکي ھليا ويندا آھن.
## حوالا

زمرو:پکي
زمرو:سامونڊي حيات
زمرو:ساموندي حيات
آبيانو

سرڪاري واهن مان پاڻي کڻڻ تي مقرر ٿيل هڪ قسم جي ڍل، جيڪا سڀئي آبادگار ۽ زميندار ادا ڪندا آهن.
آپ بيتي جڳ بيتي

**آپ بيتي جڳ بيتي** ڪتاب سنڌ جي نامور محقق، زرعي ماهر، تاريخدان ايم. ايڇ پنهور جي آتم ڪٿا ”آپ بيتي جڳ بيتي“ سنڌي ادب ۾ هڪ بي بها واڌارو آهي. هيءَ آتم ڪٿا اصل ۾ انگريزيءَ ۾ هئي، جنهن جو سهڻي سنڌيءَ ۾ ترجمو، نامياري آرڪيالاجسٽ سيد حاڪم علي شاهه بخاريءَ ڪيو آهي. هيءَ آتم ڪٿا نرالي اسلوب، معيار، سچائي ۽ بيان جي جرئت سان گڏ پنهنجي دور جي تاريخ آهي. پنهور صاحب جي هن آتم ڪٿا ۾ نه خود پسندي آهي، نه ”مان“ جو اولڙو ۽ نه پنهنجن وڏڙن جي ڪن”اڌارن“ اکرن سان تعريف آهي. حاڪم علي شاهه بخاريءَ چواڻي ”هيءَ آتم ڪهاڻي مواد ۽ انداز بيان جي خيال کان منفرد آهي ۽ بنيادي طرح سڀ کان وڌيڪ ساراهه لائق هي نقطو آهي، جو ان جي ورق ورق ۾ جرئت جو اظهار نمايان نظر ايندو.“

ڪتاب جي مهاڳ ۾ نامور اديب ۽ دانشور محمد ابراهيم جويي پنهنجي شاگرد ۽ همعصر جي آتم ڪهاڻيءَ جي اهميت، ڪارج ۽ انفراديت تي بحث ڪندي، آخر ۾سڀني ڳالهين جو تت نهايت ئي باريڪ بيني ۽ پوري مطالعاتي سگهه سان بيان ڪندي لکيو آهي ته:

”آپ بيتي جڳ بيتي“ پنهور صاحب جي زندگيءَ جي شروعاتي ڏهن سالن جي آتم ڪٿا آهي. جيڪو ڄڻ ته سندس آتم ڪهاڻيءَ جو پهريون ڀاڱو آهي، جيڪو هن ڏهه سال اڳ انگريزيءَ ۾ لکيو هو، پر ڇپائي ۾ دير سبب ساڻس حياتيءَ وفا نه ڪئي ۽ هو ٻيا رٿيل ڀاڱا لکي نه سگهيو.

ڊيمي سائيز جي رنگين ٽائيٽل سان ڇپيل هن ڪتاب جي قيمت 300 رپيا آهي، جيڪو فينڪس بوڪ ۽ ايم. ايڇ. پنهور ٽرسٽ پاران ڇپائي 2007ع ۾ پڌرو ڪيو ويو.

زمرو:ڪتاب
آپ سڌارڪ منڊل

هي منڊل (سنگت يا تنظيم) سن 1932ء ۾ شڪارپور شهر جي مشهور تعليمي اداري خوبسنگهه منگهن سرتو مل هندو سنڌي اسڪول نمبر اول (هاڻوڪي اسڪول پرائمري لکي در) پاران قائم ڪيو ويو هو. هن منڊل جو روح روان اسڪول جو هيڊ ماستر ٺڪر هولا رام سهجرام هو. هن منڊل پاران ٻاراڻي ماهوار رسالي ’ٻالڪ‘ کان سواءِ خاص ڏينهن تي پڻ يادگار ڪتاب ۽ پمفليٽ شايع ڪري ٻارڙن ۾ مفت ورهايا ويندا هئا. آڪٽوبر 1935ء ۾ اسڪول جي هيڊ ماستر ٺڪر هولارام جو ترتيب ڏنل 24 صفحن تي مشتمل طبي نسخن جو هڪ ڪتاب ’قدرتي گهرو علاج‘ نالي شايع ڪيو ويو هو. هن منڊل پاران اسڪول جي سالياني ڪارڪردگيءَ جون رپورٽون به شايع ٿينديون هيون. ورهاڱي کان پوءِ هي منڊل بند ٿي ويو.

## حوالا
آپريشن راهه حق

آپريشن راهه حق يا راه راست پاڪستان جي اترين علائقن سوات، مالاڪنڊ وغيره ۾ انتهاپسند طالبان جي خلاف 2008ء ۾ فوجي آپريشن شروع ڪيو ويو، جيڪو 2009ء ۾ به جاري رهيو. 15 مئي 2009ء تي هن ڪارروائيءَ کي حڪومت ’آپريشن راهه حق‘ جو نالو ڏنو. حڪومت جو چوڻ هو ته انهن علائقن ۾ قانون جي حڪومت قائم ڪرڻ لاءِ مذهبي انتهاپسندن خلاف اهو قدم کنيو ويو آهي. 2009ء جي شروع ڌاري طالبان اترين علائقن ۾ پنهنجي مرضيءَ جي شريعت لاڳو ڪري ڇڏي، جڏهن ته ملڪ جي باقي سمورن عالمن ان جي مخالفت ڪئي. وڌندڙ جارحيت ۽ بدامنيءَ کي نظر ۾ رکندي حڪومت پاڪستان ۽ سرحد حڪومت طالبان سان معاهدو ڪيو ۽ نظام عدل قائم ڪرڻ لاءِ آرڊيننس جاري ڪيو، جنهن موجب طالبان جي زير اثر علائقن ۾ قاضي عدالتون قائم ڪيون ويون. طالبان انهن عدالتن ۾ پنهنجي مرضيءَ جا قاضي (جج) مقرر ڪرڻ پئي چاهيا. ايئن رياست اندر هڪ ٻي رياست جو تصور قائم ٿيڻ لڳو. مذهبي اڳواڻ صوفي محمد جي معرفت اهو ٺاهه ٿيو هو پر جٽاءُ نه ڪري سگهيو ۽ انتها پسندن، جن ۾ ڪي ڏوهاري به شامل هئا، رياستي ادارن جي ماڻهن کي اغوا ۽ قتل ڪيو، گڏوگڏ هنن جمهوريت ۽ عدالتن جي نظام کي غير اسلامي قرار ڏنو. ان صورتحال کي ڏسندي حڪومت ٻيهر آپريشن شروع ڪيو، جنهن کي وري ”آپريشن راهه راست“ جو نالو ڏنو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ سوات، مالاڪنڊ، دير، بونير ۽ ڀرپاسي وارن علائقن مان وڏي پئماني تي ماڻهن لڏ پلاڻ ڪئي جن مان ڪيترن سنڌ ۾ ۽ ٻين پنجاب ۽ سرحد جي مختلف علائقن ۾ اچي سڪونت اختيار ڪئي. ڪيترن ماڻهن کي عارضي ڪيمپن ۾ رهايو ويو آهي .

زمرو:دهشتگردي
آپريشن ڪلين اپ (ڪراچي)

**آپريشن ڪلين اپ** ”سھراب ڳوٺ“ (ڪراچي) ۾ جمع ٿيل ناجائز ۽ غيرملڪي ھٿيارن ۽ منشيات جي اڏن جي صفائيءَ لاءِ حڪومت سنڌ جي خاص پوليس ڪارروائي، جيڪا 12 ڊسمبر 1986ع تي ان وقت جي وزيراعليٰ سيد غوث علي شاھ جي نگرانيءَ ھيٺ ٿي. انھيءَ ڪارروائيءَ جو نالو ”آپريشن ڪلين اپ-“ رکيو ويو. سھراب ڳوٺ کي ”ڪراچيءَ جو دروازو“ چيو ويندو آھي. ھتي پھرين پٺاڻن جا آٽو پارٽس جا دڪان ھئا، جن کي بعد ۾ پوليس ڪارروائيءَ ذريعي متبادل جاين ڏانھن منتقل ڪيو ويو. ھتي باڙا مارڪيٽ ۾ سمگل ٿيل مال وڪرو ٿيندو ھو. ان کان علاوه پاڪستان جي قبائلي علائقن ۾ تيار ٿيل ھٿيارن ۽ غيرملڪي ھٿيارن جو به ھتي ناجائز وڪروٿيندو ھو. سھراب ڳوٺ منشيات، خاص ڪري ھيروئن جو مشھور اڏو ھو. آپريشن ڪلين اپ جي نتيجي ۾ سھراب ڳوٺ ڪجهه وقت لاءِ ناجائز ھٿيارن ۽ منشيات کان پاڪ ٿي ويو، پر پوءِ وري ساڳيو سلسلو شروع ٿي ويو.

## حوالا
آتـشي

طب جي اصطلاح موجب طبيبن جي قائم ڪيل انسان جي چئن فطري طبيعتن (آتشي، آبي، خاڪي، بادي) مان ھڪ طبيعت جو نالو.

زمرو:اصطلاح