open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اودئيني

**اَودِئَينَي**  () آئيوري ڪوسٽ ڊينگيلي ضلعي  ۾ واقع ھڪ شھر جو نالو آھي جيڪو ملڪ جي اتراولھ ۾ واقع آهي ۽ ساڳي وقت ضلعي ۽ ريجن جي صدر مقام ھجڻ سميت اودئيني ڪميون ۽ اودئيني سب پريفيڪچر جو پڻ صدر مقام آهي. ھن شھر جو بنياد ماندينڪي قبيلي جي ماڻهن واڪابا طوري جي دؤر ۾ رکيو ھو ۽ بعد ۾ ساموري طوري اتي ھڪ مددگار اڏو قائم ڪيو ھو. ھن شھر لڳ سون جون کاڻون واقع آھن. واڪابا طوري جو مقبرو پڻ ھن شھر لڳ واقع آهي. شھرين کي ايئرپورٽ جي سھولت پڻ ميسر آهي. ھڪ راندين وارو اسٽيڊيم پڻ واقع آهي سينٽ آگسٽائين ڪيٿيڊرل پڻ واقع آهي جيڪا رومن ڪيٿولڪ جي بشپ جو ھن شھر وارو صدر مقام آهي 2014 ۾ ھن شھر جي آبادي 42,173 ھئي. ھن شھر جي پسگردائيءَ ۾ سب پريفيڪچر واري حدن اندر 17 ڳوٺ واقع آھن جن ۾  سيرانا، گبانھانلا، ڪوئروئڪرو مافَيلي ۽ زئَيوَاسَو شامل آهن. 2014 ۾ سب پريفيڪچر جي آبادي 50,506 ھئي.

## تاريخ
شھر جو بنياد سينوفو ۽ ماندينڪي ماڻھن وڌو هو پر اھو واڪابا طوري (1800–58) سان منصوب ڪيو وڃي ٿو جنھن ڪابادوگئو ايمپائر جو پڻ بنياد وڌو ھو. فرينچ کوجنا ڪندڙ رينَي ڪائِلئَي ھن شھر ۾ 1827ع ۾ آيو ھو 1898 ۾ فرانس ھن شھر ۾ فوجي چوڪي قائم ڪيو ھو آئيوري ڪوسٽ جي پھرين گھرو ويڙھ ۾ ھي شھر آئيوري ڪوسٽ جي نئين فوج جو مضبوط ڳڙھ ھيو. جنگ جي مرڪز کان پري ھجڻ ڪري ويڙھ دوران نسبتن پرامن رھيو.

## معيشت
ھن شھر جي معيشت زرعي آھي ۽ زرعي جنسن ۾ مقامي پيدوار ميون، کاڄن، ڪچالو ۽ ڪپھ جي ٿئي ٿي جن لاء منڊي ھن شھر ۾ آھي. ھتي سارين جي ڇڙائي جا ڪارخانا ۽ ميگنيز جي پيداوار صنعت پڻ واقع آهي.

## رانديون

ھتي ھر قسم جي راندين کيڏڻ لاء ھڪ ميونسپل اسٽيڊيم واقع آهي جنھن کي اسٽيڊ اسٽيڊيم سڏيندا آهن ان کان سواءِ ھڪ فٽبال ڪلب پڻ واقع آهي.

## آبهوا



## حوالا

زمرو:آئيوري ڪوسٽ
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آئيوري ڪوسٽ جا شهر
گئگنوئا

**گئگنوئا** آئيوري ڪوسٽ جي گوھ جيبوئا ضلعي جي گوھ ريجن جو ھڪ شھر آھي جيڪو گئگنوئا ڪميون ۽ گئگنوئا سب پريفيڪچر  سميت گوھ ريجن ۽ گوھ جيبوئا ضلعي جو پڻ صدر مقام آهي. 2014 جي آدمشماري مطابق ان شھر جي آبادي 213,918 ھئي ۽ آبادي ۾ ھي شھر ملڪ جو ستون وڏو شھر ھيو. ھي شھر جي سينٽ اين واري ڪيٿيڊرل رومن ڪيٿولڪ مذھب جي آرڪبشپ جي گدي آھي.

## آبهوا
ھتان جي آبھوا ڪوپن واري درجابندي مطابق گرم ۽ خشڪ ھوندي بہ فيبروري ۽ مارچ  کان نومبر تائين ھلڪيون برساتون پونديون آهن پر دسمبر ۽ جنوري ۾ موسم بلڪل خشڪ رھندي آھي.

## حوالا

زمرو:آئيوري ڪوسٽ
زمرو:آئيوري ڪوسٽ جا شهر
ديوو، آئيوري ڪوسٽ

**ديوو** آئيوري ڪوسٽ جي ڏاکڻي پاسي واقع گوھ جيبوئا ضلعي ، لوھ جيبوئا ريجن ۾ واقع شھر ۽ ان ضلعي ۽ ريجن جي صدر مقام ھجڻ سان گڏوگڏ ديوو ڪميون ۽ ديوو سب پريفيڪچر جو پڻ صدر مقام آهي. 2014 جي مردم شماري مطابق ھن شھر جي آدمشماري 179,455 ھئي اھڙي طرح اھو ملڪ جو ڏھون نمبر وڏو شھر ھيو. ھتان جي شھرين کي ايئرپورٽ جي سھولت پڻ ميسر آهي. 1997 کان 2011 تائين ديوو شھر ڏکڻ بانڊاما جو پڻ صدر مقام ھيو

## حوالا

زمرو:آئيوري ڪوسٽ
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آئيوري ڪوسٽ جا شهر
ديمبوڪرو

**ديمبوڪرو** آئيوري ڪوسٽ جي ڏاکڻي وچين پاسي لک ضلعي ۽ اين زي ريجن ۾ واقع شھر جيڪو ان ضلعي ۽ ريجن جي صدر مقام ھجڻ سميت ، ديمبوڪرو ڊپارٽمينٽ ، ديمبوڪرو ڪميون ۽ ديمبوڪرو سب پريفيڪچر جو پڻ صدر مقام آهي. اين زي ندي جي لڳ واقع ھن شھر جو گاديءَ جي ھنڌ يامسوڪرو کان فاصلو 50 ڪلوميٽر آهي. ھي شھر روڊ ۽ ريل رستي عابد جان سان پڻ ڳنڍيل آھي. ھتي جي مکيه صنعت صرف ٽيڪسٽائل جي آھي. ملڪ جو صدر الاسن وتاھا ھن شھر ۾ پئدا ٿيو ھو. 

## آبهوا

## آمدورفت
ھن شھر ۾ ھوائي سفر لاء ايئرپورٽ جي سھولت ميسر آهي. شھر قومي ريلوي نظام ۾ پڻ ڳنڍيل آهي 
16 سيپٽمبر 2016 تي اين زي ندي تي واقع ريلوي پل ڊھي پئي ھئي.

## آبادي

2014 جي آدم شماري مطابق ديمبوڪرو جي سب پريفيڪچر جي آبادي 64,957 ھئي جنھن مان ھن شھر جي آبادي 48,860 ھئي ۽ باقي آبادي سب پريفيڪچر جي 23 ڳوٺن تي مشتمل ھئي جن مان ڪجهه ڳوٺن جا نالا آھوئا، ايبيمولوسوئو، ڪينگراسئو اليوبئو، سوئنگاسئو، تانگئو امانسئو ۽ سوئنگاسي شامل آهن.

## حوالا

زمرو:آئيوري ڪوسٽ
زمرو:آئيوري ڪوسٽ جا شهر
پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست

اها پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست آهي

بلوچستان جي سامونڊي پٽي:
* ايسٽولا ٻيٽ (جيڪو ھفت ٽلر نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو)
* ميلان ٻيٽ - سامونڊري ڪناري کان تمام پري، ٻرندڙ گپ وارو ٻيٽ، جيڪو ظاهر ٿئي ٿو، غائب ٿي ويندو آهي، ۽ ٻيهر ظاهر ٿيندو آهي.
* زلزلو ٻيٽ - هڪ ننڍڙو ٻيٽ جيڪو 2013 ۾ بلوچستان جي زلزلي دوران گوادر سامونڊري ڪناري کان تمام پري وٽان ٻاهر آيو هو

سنڌ جي سامونڊي پٽي:
* بابا ڀٽ ٻيٽ
* ڏنگي ٻيٽ‎
* بکر
* ڀنڍار ٻيٽ
* چورنا ٻيٽ (چرنا ٻيٽ نالون پڻ سڏيو ويندو اٿس)
* سِپَ ٽڪريون، ڪراچي ننڍڙا ٻيٽ
* کپڙيانوالا ٻيٽ 
* منهوڙو ٻيٽ‎
* شمس پير
* ڌري ٻيٽ، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان 
* پيمو (ٽيڊو) ڪراچي
* ساڌ ٻيلو
* مورونٽوبارا Morontobara مورونٽوبارا, منهوڙو ٻيٽ جو هڪ قديم نالو هو، جيڪو ڪراچي، پاڪستان ۾ موجود آهي.
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
مورونٽوبارا

مورونٽوبارا Morontobara مورونٽوبارا, منهوڙو ٻيٽ جو هڪ قديم نالو هو، جيڪو ڪراچي، پاڪستان ۾ موجود آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
منوڙو

منورو جو مطلب هيٺين مان ٿي سگهي ٿو:
* منهوڙو، ڪراچي، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾
* منوڙا، واشيم، ڀارت جي مهاراشٽر جي ضلعي واشم ۾ هڪ تعلقو
* منهوڙو ڪنٽونمينٽ، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ فوجي ڇانوڻي
* منهوڙو قلعو، ڪراچي، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان
* منهوڙا قلعو، ٿانجوور، ٿانجور انڊيا
* منهوڙو ٻيٽ، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ ھڪ ٻيٽ
* منهوڙا، منوهارا جو ٿائي تلفظ، ڏکڻ اوڀر ايشيائي ڏندڪٿا جو هڪ ڪردار
* منوڙا، مينورا جو ٿائي تلفظ، ڏکڻ ٿائلينڊ ۽ اتر ملائيشيا جي رياستن جو هڪ روايتي ناچ

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
سرگاسو سمنڊ

**سرگاسو سمنڊ** (Sargasso sea) ايٽلانٽڪ وڏي سمنڊ ۾ واقع ھڪ سمنڊ آھي. جنھن جون حدون ٻين ننڍن سمنڊن جي برعڪس زمين سان نہ ٿيون لڳن. ھي پنھنجي وصفن: سارگسم  نالي ناسي رنگ جي سامونڊي ٻوٽن ۽ اڪثر ماٺيلي نيري رنگ جي پاڻي جي ڪري ايٽلانٽڪ وڏي سمنڊ جي ھڙني ننڍن سمنڊن کان منفرد آھي. ھن سمنڊَ جون حدون اولھ طرف ايٽلانٽڪ وڏي سمنڊ ۾ ميڪسيڪو جي نار کان اٿي فلوريڊا پار ڪري اتر ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ پھچندڙ نار واري ھوائن پھچڻ واري ھنڌ سان لڳن ٿيون. اتر طرف اتر ايٽلانٽڪ ھوائن واري ھنڌ سان لڳن ٿيون. اوڀر طرف ڪئنري واري ھوائن جي ھنڌ سان ملن ٿيون ۽ ڏکڻ طرف اتر استوائي ھوائن جي وھڪري سان ملن ٿيون. ھن سمنڊ جي جاگرافيائي بيھڪ °70 ۽ °40 ڊگري اولھ طرف ۽ °20 کان °35 ڊگري اتر طرف جي وچ ۾ واقع آهي. اھو لڳ ڀڳ 1100 ڪ م ويڪرو ۽ 3200 ڪ م ڊگھو آھي. ھن سمنڊ جي پکيڙ اٽڪل 35 لک چورس ڪلوميٽر آهي. ھن سمنڊ جي اولھندي ڪناري جي ويجھو برموڊا واقع آهي. ھن سمنڊ جو رنگ نيرو ھجڻ سان گڏ ان جي پاڻي جي اندر ڪمال جي چٽائي آھي ۽ ڏسڻ جي حد پاڻي جي اندر 61 ميٽرن يا 200 فٽن تائين آھي.

## حوالا

زمرو:سمنڊ
ڪيريبئن سمنڊ

**ڪيريبئن سمنڊ** ڌرتي جي اولھندي اڌگول ايٽلانٽڪ وڏي سمنڊ جو آمريڪي ميڊيٽرينئن سمنڊ سڏبو آهي. ان جي اولھ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ ميڪسيڪو ۽ سينٽرل آمريڪا، اتر ۾ گريٽر اينٽيليس جتان ڪيوبا شروع ٿئي ٿو، اوڀر ۾ ليسر اينٽيليس ۽ ڏکڻ ۾ ڏکڻ آمريڪا جو اتريون ڪنارو آھي. ھن سڄي سمنڊ ۾ ڪيترائي ٻيٽ گڏجي ويسٽ انڊيز سڏبا آهن ۽ انھن جي پسگردائيءَ وارا پڻ گڏائي انھن سڀني کي ڪيربيئن سڏيو ويندو آهي. ھن سمنڊ جي پکيڙ  آهي ھن سمنڊ جو سڀ کان اونھو مقام ڪيمئن کاھي آھي جيڪا ڪيمئن آئلينڊز ۽ جيميڪا جي وچ ۾ سامونڊي سطح کان  ھيٺ واقع آهي. ڪيريبئن جي ڪناري کي کوڙ نار ۽ اپسمنڊ آھن جن ۾ وينزئيلا وارو نار، گَانَائِوِ نار

## [[ارضيات]]
ھي سمنڊ ائٽلانٽڪ وڏي سمنڊ جو حصو آهي ۽ گھڻي ڀاڱي ڌرتي جي ڪيربيئن پليٽ مٿان واقع آهي. ڪيريبئن سمنڊ جي ارضياتي عمر جو تخمينو 16 کان 18 ڪروڙ سال آھي. ھي سمنڊ ميسوزوئڪ دور ۾ عظيم کنڊ پئنگيئيا جي ٽٽڻ وقت کنڊ جي ڌرتي ۾ ھڪ افقي چير ٿيڻ سان ٺھيو ھو.

ھڪ خيال مطابق پورٽو ڪيريبئن سمنڊ جو حوض يا طاس ڊہوونيائي دؤر ۾ موجود ھيو. اينٽلاٽڪ وڏو سمنڊ پئنگيئيا جي وڌيڪ ڀڃ ڊاھ کان پوء پوئين جيوراسڪ دور ۾ وجود ۾ آيو ھو. ڪيريبئن ۽ ميڪسيڪو واري نار جي تري واري تھ جي ٿولھ لڳ ڀڳ ھڪ ڪلوميٽر آهي.

 

## حوالا

زمرو:سمنڊ
زمرو:ڪولمبيا جي جاگرافي
زمرو:ميڪسيڪو جي جاگرافي
زمرو:وينزويلا جي جاگرافي
زمرو:Articles with short description
راجناٿ سنگھ

**راجناٿ سنگھ**( انگريزي:Rajnath Singh) (پيدائش 10 جولاءِ 1951) هڪ هندستاني سياستدان آهي جيڪو هندستان جو موجوده دفاع وزير آهي. هو اڳوڻي گهرو وزير هوڀارت.

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم
هو اترپرديش ۾ چانڊوولي ۾ پيدا ٿيو ۽ هڪ راجپوت خاندان ۾ پيدا ٿيو. هو هارين جي خاندان ۾ پيدا ٿيو هو.هن ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ جي هڪ مقامي اسڪول مان حاصل ڪئي ۽ فزڪس ۾ ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪرڻ لاءِ گورکھپور يونيورسٽي مان فرسٽ ڊويزن جا نتيجا حاصل ڪري اڳتي وڌيو.

## سياسي آفيس
هو لکنوؤ (لوڪ سبھا حلقه) مان ٻه ڀيرا پارليامينٽ جو ميمبر رهيو آهي ۽ هڪ ڀيرو غازي آباد (لوڪ سبھا حلقه) مان.هن چيو ته به رياست جي سياست ۾ سرگرم ھو ۽ (اسيمبلي جي تڪ) Haidergarh کان MLA رهيو ٻه ڀيرا وڏي وزير رهيو.

## ذاتي زندگي
هن ساوتري سنگهه سان 5 جون 1971 تي شادي ڪئي ، جنهن سان هن جا ٻه پٽ ۽ هڪ ڌيءَ آهي.

## پڻ ڏسو

* نريندر مودي

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:هندستاني سياستدان
زمرو:ڀارت ۾ انتها پسندي
زمرو:1951ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سياستدان
زمرو:جيئرا ماڻهو
ايسٽولا ٻيٽ

thumb|'''هفت تالار ٻيٽ (استولا ٻيٽ)'''
**استولا بيٽ** (Astola Island) عربي سمنڊ ۾ هڪ ننڍو ٻيٽ آهي. ان جي سامونڊي پَٽي (ساحل) جي ويجهو ڀاڱو ڏکڻ ۾ لڳ ڀڳ 25 ڪلوميٽر (16 ميل) ۽ پسني جي ماهيگيري بندرگاهه جي ڏکڻ اوڀر ۾ 39 ڪلوميٽر (24 ميل) جي پنڌَ (فاصلي) تي هي ٻيٽ موجود آهي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ٻيٽ
زمرو:عربي سمنڊ
زمرو:بلوچستان جا ٻيٽ
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
اويسٽر راڪس، ڪراچي

**ڪلفٽن سِپَ ٽڪريون** (Clifton Oyster Rocks) ، ڪلفٽن ويجهو هڪ ٽڪرين جو سلسلو آهي جيڪو، سنڌ جي راڄڌاني شهر ڪراچي جي سامونڊري پَٽي ويجهو ڪلفٽن ڀرسان موجود آهن. اُترئين ٻيٽ جي بيس تي پورٽ ڦوهارو جي اڌاوت ڪئي وئي آهي. هي ڦونهارو پاڻي کي هوا ۾ 620 فٽ جي بُلنديءَ تائين اُڇلائي سگهي ٿو. هي دنيا ۾ ٻيو سڀ کان بُلند ڦوهارو آهي.

## درشن گهر



Image:Oyster_Rocks.JPG|سِپ ٽڪريون (اويسٽر راڪس Oyster Rocks)
Image:View_from_oyster_rocks.jpg|Karachi view from Oyster Rocks
Image:Oyster_Rock.jpg|Largest of the Oyster Rocks
Image:Sea Life at Oyster Rocks.jpg|Sea life at Oyster Rocks




## پڻ ڏسو
* پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
زمرو:عربي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
زلزلو ٻيٽ

**زلزلو ڪوهه** زلزلوٻيٽ  (Earthquake Island) بلوچستان جي سامونڊري شهر گوادر جي سامونڊري پَٽي جو هڪ ننڍو سامونڊري ٻيٽ آهي، جيڪو زلزلي کانپوءِ 24 سيپٽمبر 2013 تي سمنڊ کان مٿي ظاهر ٿيو.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست 

## حوالا

زمرو:ٻيٽ
زمرو:عربي سمنڊ
زمرو:بلوچستان جا ٻيٽ
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي جاگرافي
زمرو:پاڪستان 2013ع ۾
مالان ٻيٽ

**مالان ٻيٽ** (Malan Island) عربي سمنڊ ۾ موجود هڪ سامونڊي مِتي جو ٻرندڙ جبل وارو ٻيٽ آهي. هي پاڪستان جي صوبي بلوڇستان جي سامونڊي پَٽي تي 3 ڪلوميٽر جي پنڌَ تي موجود آهي. هي مارچ 1999 ۾ سامونڊري پاڻي منجهان مٿي پَڌرو ٿيو ۽ هڪ سال جي اندر ٻيهر پاڻي ۾ ٻُڏي ويو. 2010 ۾ هي ٻيهر مٿي پَڌرو ٿيو

## پڻ ڏسو
پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ٻيٽ
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:بلوچستان جا ٻيٽ
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
شمس پير

**شمس پير ٻيٽ** (Shams Pir) ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جي ساحل کان پري هڪ آبادي وارو ٻيٽ آهي. ٻيٽ تي واقع ڳوٺ، انتظامي طور تي ڪياماڙي ضلعي جو حصو آهي. هي سينڊز پِٽ بيچ ۽ ماڙي پور جي ويجهو آهي ۽ لڳ ڀڳ 5،000 ماڻهو هاڻي ان ٻيٽ تي رهندا آهن.

## مقام
ڪراچي بندرگاهه جي اولهه ۾، سينڊ اسپٽ ساحل جي اتر ۾ ۽ ڪاڪا پير جي اولهه ۾ واقع، ٻيٽ سال 2006ع تائين گهاٽي مينگروو ٻيلن سان گھريل هو. تنهن هوندي به، بندرگاهه جي ماحولياتي نظام ۾ گذريل ٻن ڏهاڪن کان اهي ٻيلا خاص طور تي گهٽجي ويا آهن.

## تاريخ
ٻيٽ جو نالو ٻيٽ تي واقع حضرت شام پير جي نالي سان هڪ بزرگ جي مزار جي نالي تي رکيو ويو آهي. شمس پير هڪ پراڻو ڳوٺ آهي، جيڪو ويجهي بابا ۽ ڀٽ ٻيٽن وانگر، ڪراچي جي باضابطه قيام کان اڳ جو آباد آهي. بابا ۽ ڀٽ ٻيٽن جي رهواسين شمس پیر کي آباد ڪرڻ ۾ مدد ڪيا. برطانوي دور ۾، ميٺادر ۽ کارادر جا ڪجهه رهواسي ڪراچي بندرگاهه جي تعمير دوران شمس پير ۾ آباد ٿيا. انهن مان ڪجهه رهواسي وڌيڪ اولهه ڏانهن هليا ويا ۽ ڪاڪا پير جو ماهيگيرن جو ڳوٺ قائم ڪيو.

## پڻ ڏسو
* ڪاڪوپير
* صالح آباد
* بابا ڀٽ ٻيٽ
* پاڪستان جي ٻيٽن جي فهرست

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪياماڙي ضلعو 
زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:عربي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:ڪياماڙي ٻيٽن جو ميڙ 
زمرو:ڪراچي جا پاڙا
زمرو:پاڪستان ۾ ماهيگير برادريون
جيڪ اسپيرو

ڪئپٽن جيڪ اسپيرو هڪ افسانوي ڪردار آهي ۽ پائريٽس آف ڪيريبين فلم سيريز جو بنيادي ڪردار آهي. ان ڪردار کي اسڪرين رائٽرز ٽيڊ ايليٽ ۽ ٽيري روسيو پاران تخليق ڪيو ويو هو ۽ ان کي جوني ڊيپ  پيش ڪيو آهي.  اسپرو جي خصوصيت دي رولنگ اسٽونز جي گٽارسٽ ڪيٿ رچرڊس ۽ لوني ٽونز ڪارٽون جي ڪردار تي  ٻَڌل آهي.  اهو پهريون ڀيرو 2003 ۾ فلم ڪيريبين جا سامونڊري ڌاڙيل يعني پائريٽس آف ڪيريبين: دي ڪرس آف دي بليڪ پرل ۾ ظاهر ٿيو هيو.  انکانپوءِ اهو ڊيڊ مينز چيسٽ (*Dead Man's Chest* مئل ماڻهو جي ڇاتي ) (2006) ،  *On Stranger Tides* آن اسٽرينج ٽائڊز  *(2011)، ۽ ڊيڊ مين ٽيل نو ٽيلز (2017) جي سيڪوئل ۾ نظر آيو*

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Jack Sparrow on IMDb
*
زمرو:ايڊونچر فلمي ڪردار
زمرو:ڪيريبين جا سامونڊي ڌاڙيل ڪردار
متسيا

**متسيا**() وِشنو ڀڳوان جو اوتار آهي. سندس ڏهن اوتارن مان هيءُ پھريون اوتار آهي. متسيا بابت سڀ کان پھرين يجرويد (ستپت برھمڻ گرنٿ) ۾ ذڪر ملي ٿو. مٿس الڳ پراڻ پڻ لکيل آهي، جنھن کي "متسيا پراڻ" چيو ويندو آهي.

ابتدا 

ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ پنهنجي ڪتاب” جامع سنڌي لغات“ ۾ ڄاڻايو آھي ته ماڇي سنسڪرت جي لفظ ” متسيا“ مان ورتل آھي ۽ معني` اٿس ” مهاڻو، مڇي ماريندڙ“. 

وشنوپراڻ ۾ آيل آ ته وئيوسُوَتُ سَتياورتُ شِريڌاديو (مَنوڀڳوان) وڏي ٻوڏ کان پهريان دراوڙن جو راجا ۽ ديوتا پڻ ھو. جنهن کي وشنو ڀڳوان مَتسَيا (ڌڙ مڇي ۽ مهانڊو ماڻھوء جو) جو روپ وٺي اهو ٻڌايو ته هڪ وڏي اوڳاھ ياٻوڏ ايندي جنهن ڪري پرٿويء تان نسلن جي پرلئه ٿي ويندي. هن کيس هڪ وڏي ٻيڙي ٺاهڻ جو چيو جنهن ۾ منوء ويد، پنهنجو ڪٽنب، سپت رشي(ست مهاپُرش) ۽ گهڻيون ئي جيو جاتيون بچائي ورتيون. جن مان پوءڌرتيء تي الڳ الڳ جاتين جي واڌ ويجھ ٿي. ”وشنو ڀڳوان “ پڻ ”متسيا“ يا ”ماڇي” جو اوتار وٺي ”منو ڀڳوان“ کي مهاٻوڏ دوران ٻيڙي ٺاهڻ جو ڏس ڏنو هو. اها ڏند ڪٿا ٿوري گهڻي ڦير ڦار سان ٻين سڀيتائن ۾ به ملي آھي، جيئنعراقي سڀيتا ۾ گل گاميش جي ڪٿا ۽ ابراهيمي ڌرمن ۾نوح جي ڪٿا.

## حوالا

زمرو:وشنو_جا_اوتار
زمرو:مڇي_ڀڳوان
زمرو:ٻوڏ_ڏند_ڪٿائون
زمرو:ديومالائي_گاڏڙ_انسان
زمرو:پاڻي_۽_هندوازم
مير سردار چنڙ

مير سردار چنڙ ( Meer Sardar Channar) سنڌي ٻوليء جو نوجوان ليکڪ ۽ مضمون نگار آهي. هن جون ڪيتريون ئي ڪھاڻيون مضمون مقالا ڇپيل آھن. چنڙ 15 فيبروري 2003ع پيارو خان چنڙ جي گھر ۾ تاريخي ڳوٺ پاٽ شريف تعقلي ۽ ضلعي دادو ۾ جنم ورتو. مير سردار چنڙ جو 2022 سڦلتا پبلڪيشن طرفان " تون جڳ جاڳائيندين" ڪتاب شايع ٿيو آھي. [4]

## تعيلم
مير سردار 2013ع ۾ پرائمري تعليم فخر ڪريم ماڊل سيڪنڊري اسڪول پاٽ شريف مان حاصل ڪئي. ھن ميٽرڪ 2018ع علامه آء آء قاضي ھاءِ اسڪول پاٽ شريف دادو مان حاصل ڪئي ۽ انٽر 2020 ۾ ڊگري ڪاليج ڦلجي اسٽيشن مان ڪئي.  2024 ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان  بي ايس سنڌي پھرين پوزيشن سلور ميڊلسٽ جي حيثيت سان پاس ڪيائين.

## علمي ادبي خدمتون
مير سردار چنڙ جا سنڌي ادب ۽ ٻوليءَ جي مختلف موضوعن تي ڪيترائي مضمون مقالا ڪھاڻيون خاڪا ڪتابي تبصرا ۽ سفرناما  لکيل آھن، جيڪي سنڌ ۽ هند جي مختلف اخبارن رسالن ۽ تحقيقي جرنلن ۾ ڇپجي چڪا آهن. پاڻ ھن وقت قاسم آباد حيدرآباد۾ رهائش پذير آهن سنڌي ادبي شاگرد سٿ جو مرڪزي جنرل سڪريٽري ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ پاٽ شريف جا ڪائونسلر آھن. ان کان علاوه اسٽڊي سرڪل سنڌي شعبي جو صدر مقرر آھي. پاڻ اردو جو مشھور ڪتاب " سنو تم ستاري ھو" جو سنڌي ترجمو "تون جڳ جاڳائينڊين" شايع ڪرايو جنهن تي کيس سنڌي شعبي بيچ 2021 پاران بھترين مترجم شليڊ سان نوازيو ويو. مير سردار چنڙ سنڌي سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ بي ايس چار سالا مونوگراف "سنڌي ٻوليءَ جو صرفياتي اڀياس" ڊاڪٽر شازيہ پتافيءَ جي نگرانيءَ ۾ لکيو آھي، سندس ترجمو ڪيل ٻاراڻي ادب جو ناول "الہ دين جو چراغ" سنڌي ادبي بورڊ پاران جاري ٿيندڙ رسالي "گل ڦل" ۾ شايع ٿي رھيو آھي. مير سردار چنڙ ٽئين سنڌي ٻولي عالمي ڪانفرنس 2025 ۾ پنھنجو تحقيقي مقالو پيش ڪري چڪو آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌي_ماڻھو

https://awamiawaz.pk/865552/ {4}
اناطوليا

thumb|اُپٻيٽ اناطوليا جو خلائي منظر

**اناطوليا** (Anatolia؛ ترڪي: انادولو)، ايشيائي ڪوچڪ (Asia minor) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ترڪي جو ھڪڙو وڏو جزيرو يا علائقو آھي، جيڪو پنھنجي دور جي ترڪي جي اڪثر علائقي تي مشتمل آھي. جاگرافيائي لحاظ کان، اناطوليا جو علائقو ڏکڻ ۾ ميڊيٽرينين سمنڊ، اولهه ۾ ايجين سمنڊ، اتر۔اولهه ۾ ترڪي جي آبنائي ۽ اتر ۾ اسود سمنڊ سان لڳل آهي. اڀرندي ۽ ڏکڻ اوڀر واري حد يا ته ترڪي جي ڏکڻ اوڀر ۽ اڀرندي سرحدون آهي يا ڪارو سمنڊ کان اسڪندرون جی نار تائين هڪ لڪير آهي. جغرافيائي طور تي، مارمارا جو سمنڊ، اسود سمنڊ کي ايجين سمنڊ سان باسفورس اسٽريٽ ۽ ڊرڊانيلس اسٽريٽ ذريعي ڳنڍي ٿو ۽ اناطوليا کي ڏکڻ اوڀر يورپ جي بلقان جزيري نما ۾ ٿريس کان جدا ڪري ٿو.

اناطوليا نیولٿڪ دور ۾ زراعت جي ترقيءَ لاءِ ابتدائي مرڪز هو، ان جي شروعات اوڀر واري زرخيز چنڊ ۾ ٿي. تقريباً 9,000 سال اڳ اناطولين نيووليٿڪ هارين جي يورپ ۾ وڏي لڏپلاڻ ٿي هئي، انهن جي اولاد سان گڏ يورپ تي تسلط قائم ڪرڻ لاءِ آئيبرين جزيره نما ۽ برٽش ٻيٽن تائين شروع ٿي. آڳاٽي اناطولين قومون هند۔يورپي ٻوليءَ جي خاندان جون ھاڻي ناپيد ٿيل اناطولين ٻوليون ڳالھائينديون ھيون، جن کي يوناني ٻولي ڪلاسيڪل آڳاٽي دور سان گڏوگڏ ھيلينسٽڪ، رومن ۽ بازنطيني دورن ۾ تبديل ڪيو ويو. اناتولين جي وڏين ٻولين ۾ هٽائي، لويان ۽ لیڊيئن شامل هئا، جڏهن ته ٻيون، ناقص تصديق ٿيل مقامي ٻولين ۾ فريگيئن ۽ ميسيئن شامل آهن. هورو۔ارٽيئن ٻوليون ڏکڻ اوڀر رياست مٽاني (Mitanni) ۾ ڳالهايون وينديون هيون، جڏهن ته گالیشیئن، سیلٽڪ ٻولي، گالیشیا، مرڪزي اناطوليا ۾ ڳالهائي ويندي هئي. علائقي جي قديم ماڻهن ۾ گلاٽس، حورين، آشوري، آرمينيائي، هٽين، ڪيمرين، گڏوگڏ آئيونين، ڊوريان ۽ ايولڪ يوناني شامل هئا. اناطوليا جي ترڪيءَ جي شروعات 11هين صديءَ جي آخر ۾ سلجوق سلطنت جي حڪمرانيءَ هيٺ ٿي، جيڪا 13هين صديءَ جي آخر ۽ 20هين صديءَ جي شروعات تائين عثماني سلطنت جي تحت جاري رهي ۽ اڄ به ترڪي جي جمهوريه هيٺ جاري آهي. تنهن هوندي به، مختلف غير ترڪ ٻوليون اناطوليا ۾ اقليتن پاران ڳالهايون وڃن ٿيون، جن ۾ کردش، نيو۔آرامڪ، آرمينيائي، اتر۔ ڪاڪيشيائي ٻوليون، لاز، جارجين ۽ يوناني شامل آهن.

## اصطلاح
## نالا
## تاريخ
## جاگرافي
## ارضيات
## آبادي
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:اولھ ايشيا
زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:ترڪي
زمرو:ترڪي جي جاگرافي
زمرو:آرمينيا جي جاگرافي
پراڻ

**پراڻ**:  **Puranas** :

(; singular:  **) ھندن جون قديم لکڻيون آهن جن ۾ انھن جي ديوتائن جا قصا بيان ٿيل آھن
thumb|300px|درگا ديوي رڪتابيجا ديوت سان جنگ ڪندي جيڪو مارڪنڊيہ نالي پراڻ جو قصو آھي

پراڻ لفظ جي معنيٰ ئي آهي پراڻي ڪٿا يا جهوني ڪهاڻي (Ancient lore). انهيءَ سبب دنيا جي ڪهڙي به ڪهني قصي کي جيڪر ”پراڻ ڪوٺجي، پر هندو پنهنجن انهن جهونن ڌرمي پستڪن کي پراڻ سڏين ٿا، جن ۾ (1) ”سرڳ“ يعني سرشٽيءَ جي اُتپتي يا جهان جي پيدائش، (2) ”پرتيسرگ، (Pratisarga)  يعني مها پرلئه ۽ سرشٽيءَ جي وري نئين سر اُتپتي، ۽ (33) مهنو نترن يا جڳن جا احوال آهن. انهن کان سواءِ منجهن (4 ۽ 5) ديوتائن جو ذڪر ۽ رشين ۽ راجائن جا چرتر ۽ سندين ونساوليون يا شجرا آهن. هر هڪ پراڻ جا اهي پنج مکيه لڇڻ يا خاصيتون (خاص ڳالهيون) آهن، تنهنڪري پراڻن کي ”پنج لڪشڻ“ (پنج لڇڻ) به سڏيو اٿن.
مکيه پراڻ ارڙهن آهن.
بــــرهــــــم، پـــــــدم، وشـــنو،شـــو ۽ ڀاڳــوت،
نارد، مارڪنڊيه ،اگني،ڀوش،برهم وئيورت،
لــــنگ، واراهـه، سڪنڌ، وامن، ڪؤرم پراڻ،
متيه، گرڙ، برهمانڊ سان جملي ارڙهـن ڄــاڻ.

(غريب)
هن مان ڏسڻ ۾ ايندو ته پراڻن تي گهڻو ڪري اوتارن ۽ ديوتائن جا نالا رکيل آهن. جيڪو پراڻ جنهن ديوتا جي نالي آهي تنهن ۾ مکيه مهما انهيءَ جي آهي، ۽ ٻين جي واجبي. تاريخ جي خيال وچان انهن پراڻن جو جيتري به قدر ڪجي تيترو ٿورو آهي. انهن ۾ آڳاتن رشين ۽ راجائن جون ونساوليون يا سجرا ۽ سندن چرتر يا ڪارناما آهن، تنهنڪري قديم هندستان جي تاريخ جوڙڻ لاءِ انهن مان نهايت گهڻو مصالحو مليوآهي. اهو جيڪڏهن نه ملي ها، ته قديم هندستان جي تاريخ ئي مشڪل ٿي پوي ها. جن يوروپي عالمن پهريائين قديم قديم هندستان جي تاريخ جوڙڻ جي ڪوشش ٿي ڪئي، تن جي اها ئي دانهن هئي ته آڳاٽن آرين کي ٻيو هوش گهڻو ئي هو، پر تاريخ جوڙڻ جو عقل ڪونه هون. پوءِ ٻين ملڪن جا ڌرمي پستڪ ڏٺائون، ته معلوم ٿين ته اڳي تاريخ جوڙڻ جو نمونو ئي اهو هو، جو ڌرمي ڳالهين سان تاريخي ڳالهيون به ڳنڍي ڳتي ڇڏيندا هئا، ۽ ڪي تاريخي ۽ سائنس جون ڳالهيون ڪٿائن يا آکاڻين جي نموني لکندا هئا، ته پڙهندڙن ۽ ٻڌندڙن کي ياد ڪرڻ سوليون ٿين. هاڻ يوروپي عالم پراڻن جو گهڻو قدر ڪرڻ لڳا آهن، ۽ سمجهن ٿا ته انهن ۾ سچا پچا تاريخي احوال آهن، ۽ جيڪي ڏند ڪٿائون آهن، سي به ڪن حقيقتن تي ٻڌل آهن.

## درجابندي

پراڻ ھندوازم جي ٽمورتي: برھما؛وشنو؛ ۽ شو: يا ٽن خدائن واري تصور تحت ٽن حصن ۾ ورھايل آھن. 

## حوالا

زمرو:هندو لکتون
زمرو:پُراڻ
اپنشد

[کاٻو|thumb|اڻويھين صدي جو جرمن فلاسافر [آرٿر شوپنھار جنھن اپنشدن کان متاثر ٿي چيو ھو تہ اھي تمام اعلي قسم جي انساني ذھانت جي پيداوار آهن]]

نثر ۾ لکيل عرفان ۽ فلسفي وارا ڪتاب آهن، جيڪي ويدن جي شعرن جي شرح آهن. هنن جو تعداد ڏيڍ کان ٻه سئو ٻڌايو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه صحيح ۽ اصلي آهن، پر انهن جي تاليف جي -تاريخ- جو تعين مشڪل آهي. هنن مان ڏهه (10) -اپنشد- اهڙا آهن، -جن- جو تعلق ٻي صدي قبل مسيح سان آهي. سترهين صديءَ ۾ شاهجهان جي فرزند داراشڪوه، 50 اپنشدن جو سنسڪرت مان فارسيءَ ۾ ترجمو ڪرايو ۽ انهيءَ مجموعي جو نالو ’سر اڪبر‘ رکيو. هيءُ مجموعو ڇپيل آهي ۽ انهيءَ جو ترجمو، فرانسيسي، -انگريزي- ۽ جرمن ٻولين ۾ به ٿيل آهي. ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ انهن جو لاطينيءَ ۾ ترجمو ٿيو، جيڪو 1801ع ۾ ڇپيو. مشهور فلسفي ’شوپنهار‘جڏهن اهو ترجمو پڙهيو، ته هو اپنشدن جي تعليمات کان بيحد متاثر ٿيو. 
اپنشدن جي -تعليم- مطابق هن ڪائنات جي تهه ۾ هڪ روحاني وجود آهي، جنهن مان هيءَ ڪائنات پيدا ٿئي ٿي. جنهن ۾ اها سڄي ڪائنات موجود رهي ٿي ۽ جنهن ۾ فنا ٿئي ٿي، -ان- کي ’-برهما-‘ چون ٿا. دنيا جون سڀ شيون ۽ روح -ان- جو ظهور آهن ۽ هو سڀني جو حاڪم ۽ پرورش ڪندڙ آهي. اهڙيءَ طرح سڄي ڪائنات روحاني آهي ۽ -ان- کي هلائيندڙ هڪڙو آهي، جيڪو خالق به آهي. -ان- ۾ تمام گهڻيون طاقتون موجود آهن. انهن مان -تخليق- جي قوت کي ’مايا‘ يا ’پرڪرتي‘ چيو وڃي ٿو. انهيءَ قوت يا شڪتيءَ سان هو پنهنجو پاڻ کي ’برهم‘ يعني خالق، ’وشنو‘ يعني پاليندڙ ۽ قائم رکندڙ ۽ ’شِو‘ يعني فنا ڪندڙ، شڪلين ۾ ظاهر ڪري ٿو. انهيءَ ڪري -برهما-، وشنو ۽ شِو، اهي ٽيئي شڪليون هڪڙي -برهما- جون ئي آهن، جيڪي هن عظيم ڪم سرانجام ڏيڻ لاءِ اختيار ڪري ڇڏيون آهن. 
هندن جي مذهبي ڪتابن ويدن جي آخري ڀاڱن کي -اپنشد- نالو ڏنو ويو آهي، -جن- جو تعداد ڏيڍ سؤ کان مٿي آهي. ستين صدي عيسويءَ جي مشهور هندو مفڪر شنڪر -آچاريه- ۽ يارهين صديءَ جي رامانج ۽ رامانند، اپنشدن تي نهايت اعليٰ پايي جون شرحون لکيون. اپنشدن جو فلسفو گهڻي ڀاڱي داخلي ۽ باطني نوعيت جو آهي. -ان- کان سواءِ قديم ويدن جي گهڻين هستين جي برخلاف، اپنشدن ۾ هڪ هستيءَ -برهما- (Brahma) ۽ آتِما جو ذڪر ملي ٿو. هڪ اندازي موجب -اپنشد- ڇهه سؤ سال قبل مسيح ڌاري -تصنيف- ڪيا ويا. ويدن جي آخري يا انت ۾ اچڻ جي ڪري انهن جي تعليمات کي ’ويدانت‘ جو نالو به ڏنو ويو آهي. ويدن موجب -انسان- جو عمل يا ڪرم وڏي اهميت رکي ٿو، پر اپنشدن جو سارو زور فڪر ۽ سوچ تي آهي. سنڌيءَ ۾ پرماند ”-اپنشد- سار“ نالي ڪتاب لکيو هو، جنهن ۾ اپشندن جو تت ڏنل آهي. هي ڪتاب سنڌ پرنٽنگ پريس شڪارپور مان 1943ع ۾ ڇپيو، ساڳيءَ ريت ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي جو هڪ ڪتاب ”-اپنشد- گيان“ (ترجمو) پڻ ساڳئي دور ۾ ڇپيو هوڪنهن جي ويجهو ويهڻ. پراڻي زماني ۾ هندو ڌرم جا ذهين شاگرد جڏهن استاد جي ويجهو وڃي ويهندا هئا ته استاد سندن سامهون زندگيءَ جو فلسفو بيان ڪندا هئا، ۽ کين ڪائنات جي اسرارن کان واقف ڪرائيندا هئا، بعد ۾ انهن سکيائن کي ڪتابي شڪل ڏني وئي ۽ اهي ڪتاب اپنشد جي نالي سان مشهور ٿي ويا. اپنشد جو بنيادي موضوع روح، خدا ۽ فطرت آهي.

## حوالا

زمرو:سنسڪرت لکتون
زمرو:هندو لکتون
زمرو:ھندوڌرم ۽ سماج
عبدالمجيد قريشي

عبدالمجيد بن محمد صادق بن حافظ ڀلي ڏنو قريشي 1902 ۾ ڳوٺ ٽوٻا ، تعلقي گهوٽڪي ضلعي سکر ۾ پيدا ٿيا. پاڻ رح حافظ ڀلي ڏنو قريشي رح روهڙي واري جن جي اولاد مان آهن. سندس ڀاءُ لعل شاهه قريشي روهڙي شهر ۾ دفن ٿيل آهي. جيڪي وقت جا برزگ ھئا.
رومي (ڀونوچ) سمنڊ

**ميڊيٽرينئن سمنڊ** يا **رومي سمنڊ** يا **ڀونچ سمنڊ**   ھڪ سمنڊ جو نالو آهي جيڪو ايٽلانٽڪ سمنڊ جو حصو آھي ۽ مڪمل خشڪي سان گھيريل ھڪ منفرد سمنڊ آھي. ان جي بيھڪ  يورپ ،  اناطوليه جي ڏکڻ  ۽ آفريڪا جي اتر  ۾  ۽ سر زمین شام جي اولھ ۾ آهي. 

59 لک سال اڳ ھي سمنڊ ايٽلانٽڪ سمنڊ کان الڳ ٿي جزوي يا مڪمل طور تي سڪي ويو ھو ۽ خشڪي تي مشتمل علائقو بڻجي ۽ 6 لک سال ان  حالت ۾ رھيو. 53.3 لک سال اڳ جبرالٽر واري ھنڌ زميني پليٽ جي ۾ تبديلي سبب کنڊ پئجي ويو جنھن مان ايٽلانٽڪ سمنڊ جي پاڻي اندر گھري آيو جنھن سان مھا ٻوڏ آئي جنھن ذريعي ھڪ دفعو ٻيھر اھو علائقو سمنڊ ۾ تبديل ٿي ويو. ھن سمنڊ جي پکيڙ , جيڪا ڌرتي جي سامونڊي پاڻي جو 0.7 سيڪڙو آھي. جبرالٽر وارو سامونڊي لنگھ 14 ڪلوميٽر ويڪرو آھي. ھن سمنڊ کي يورآفريڪن ميڊيٽرينئن سمنڊ يا ان جي آفريڪا واري حصي کي آفريڪن ميڊيٽرينئن سمنڊ سڏيندا آهن. ھن سمنڊ جي سراسري اونھائي 1,500 ميٽر (4,900 فوٽ) آهي ۽ ان جو سڀ کان اونھو مقام ان جي آئونيئن سمنڊ ۾ واقع ڪئليپسو ڊيپ آھي جنھن جي اونھائي  آهي.

ھي سمنڊ جا ليٽيٽيوڊ  اتر ۾  لاڳيتو°30 ۽°46  ۽ لانگيٽيوڊ اولھ ۾ لاڳيتو °6 ۽ °36 آھن. ھن سمنڊ جي اولھ کان اوڀر جي ڊيگھ جبرالٽر واري سامونڊي لنگھ کان ترڪي جي ڏکڻ اوڀر واري اسڪندرون واري نار جي سامونڊي ڪناري تائين  آھي. ھي سمنڊ اھم واپاري رستو رھيو آھي جتان قديم زماني جا مسافر ۽ واپاري واپار ڪندا ھئا ۽ جنھن ذريعي تھذيبن ۽ ثقافتن جي ڦھلاء پڻ ٿيندو ھو.

## نالو
 
رومي ايمپائر جي دور ۾ ھن سمنڊ تي رومين جو غلبو رھڻ ڪري عربن ان کي بحريه روم سڏڻ شروع ڪيو. ھن سمنڊ جو ميڊيٽرينئن نالو گھڻو بعد ٽين صدي عيسويءَ ۾ پيو.ان کان اڳ يوناني ان کي صرف سمنڊ سڏيندا ھيا. رومي ان کي وڏو سمنڊ يا پنھنجو سمنڊ سڏيندا هئا. ميڊيٽرينئن لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ **ميڊيٽرنيم ** (Mediterrāneum) مان نڪتل آهي جنھن بجي معني آھي **وچ واري زمين** ڇو ته هن سمنڊ جي چوڌاري زمين پکڙيل آهي. تنهنڪري ان کي ڀون + وچ (ڀونوِچ) سمنڊ سڏيو وڃي ٿو.

## جاگرافي

ھي سمنڊ کي اولھ ۾ جبرالٽر وارو سامونڊي لنگھ ان کي ايٽلانٽڪ سمنڊ سان ملائي ٿو، اوڀر ۾ داردنيل وارو سامونڊي لنگھ ۽ باسپورس وارو سامونڊي لنگھ ذريعي ڪاري سمنڊ ۽ مرمارا سمنڊ سان ملي ٿو. ڏکڻ اوڀر ۾ ان کي  ڊگھو مصنوعي سوئيز ڪئنال ان کي ڳاڙھي سمنڊ سان ملائي ٿو. ھن سمنڊ جي وڏن ٻيٽن ۾ قبرص، ڪريٽ، يوبيئيا، رھوڊز، ليزباس وارو ٻيٽ، ڪائياس، ڪيفلونيا، ڪورفيو، مالٽا، ساموس، اينڊروس، لمنوس، نيڪسوس، سسلي، ڪريس، ڪرڪ، پئگ ٻيٽ، ڪورڪولا، ھوار، براڪ، ابيزاسارڊينيا، ڪورسيڪا، بَيلِيئَرڪ ٻيٽَ، ميجورڪا، مينورڪا

## حوالا

زمرو:رومي سمنڊ
زمرو:سمنڊ
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:Articles with short description
گني وارو نار

**گني وارو نار** (Gulf of Guinea) ايٽلانٽڪ سمنڊ جو ھڪ ننڍو سمنڊ جنھن جي آخري اتر اوڀر ۾ گيبون جو ڪيپ لوپيز، اتر اولھ ۾ لائبيریا جو ڪيپ پامس واقع آھن. ھن سمنڊَ ۾ ڇوڙ ڪندڙ وڏين ندين ۾ نائجر درياهه ۽ وولٽا ندي شامل آهن. ان جي ساحلي ڪناري ۾ ٻہ خم يا قوس واقع آھن جن م بينن وارو خم ۽ بوني وارو خم شامل آهن.

## حوالا

زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:نائجيريا جي جاگرافي
سنڌ جا وڏا وزير

**سنڌ جو وڏو وزير** ، سنڌ صوبي جو چونڊيل نمائيندو ۽ صوبائي حڪومت جو سربراھہ ھوندو آھي، جنھن جي چونڊ سنڌ جي صوبائي اسيمبلي ڪندي آھي. 26 فيبروري 2024ع کان سنڌ جو وڏو وزير سيد مراد علي شاهہ آھي.

وڏو وزير ۽ چيف سيڪريٽري صوبائي حڪومت جا سربراھہ ھوندا آھن. وڏي وزير جي چونڊ صوبائي اسيمبلي ڪندي آھي ۽ ھو قانون ساز اداري جو سربراھہ ھوندو آھي. وڏي وزير جو دفتر سنڌ جي راڄڌاني ڪراچي ۾ آھي، جنھن کي سي ايم سيڪريٽيٽ  چيو ويندو آھي، ھن جي سرڪاري رھائشگاھ پڻ ڪراچي ۾ آھي جنھن کي وڏي وزير جو گهر  چيو ويندو آھي.

## اھليت
آئين پاڪستان ۾ وڏي وزير جي اھليت بابت ٻہ نقطا شامل آھن:

# پاڪستان جو شھري ھجي
# ان صوبي جي قانون ساز اسيمبلي جو رڪن ھجي

وڏي وزير کي صوبائي اسيمبلي اعتماد جي ووٽ ذريعي چونڊي ٿي.

## سنڌ جي وڏن وزيرن جي فهرست

## لاڳاپيل مضمون
* گورنر سنڌ
* فهرست وزير اعليٰ پاڪستان

زمرو:حڪومت سنڌ
زمرو:حڪومت پاڪستان
زمرو:سنڌ جا وڏا وزير
اوڀر يورپ

**اوڀر يورپ**   يورپ کنڊ جو اوڀر وارو حصو جنھن جو تعين زميني سياست، جاگرافيائي، نسلي، ثقافتي  ۽ سماجي معاشيات وارين وصفن جي بنياد تي ڪيو ويو آهي. گڏيل قومن جي اداري مطابق اھڙي علائقن جي تعين جي وصف لازمي طور تي ان علائقي جي سماجي ۽ ثقافتي جوڙجڪ آھي ھڪ وصف مطابق اوڀر يورپ جي علائقائي تعين جو بنياد ان جو ثقافتي وجود آھي. ان علائقي جي ثقافت ساڳي طرح يوناني، بازنطيني،  سلاوي، اوڀر واري عيسائيت، روس ۽ عٽماني خلافت واري ثقافتن جا اثر ورتا آھن ھڪ وصف مطابق ھن علائقي جو تعين سرد جنگ دوران ايسٽرن بلاڪ جي ڪري ٿيو. ان جھڙي ٻي وصف مطابق ان جو سبب سوويت يونين کان ٻاھر يورپي ڪميونسٽ ملڪ ھيا 

thumb|250px|
خلا مان اوڀر يورپ جو ڏيک

اوڀر يورپي ملڪن روس، يوڪرين، جارجيا، آذربائيجان، آرمينيا، ليٽويا، اسٽونيا، پولينڊ، چيڪ ريپبلڪ، رومانيه، بلغاريه، سلاوڪ ريپبلڪ، بيلاروس، مالدووا، مونٽينيگرو، نارٿ مقدوينيه، سربيا، آسٽريا، ھنگري، سلووينيا، يونان، بوسنيا ۽ ھرزگوينيا، ڪوسووو وغيره شامل آهن

## حوالا
زمرو:اوڀر يورپ
زمرو:يورپ جا علائقا
اولھ ايشيا

**اولھ ايشيا**, **مغربي ايشيا**  ايشيا جي اخري اولھندي ڪناري وارو خطو جنھن ۾ اناطوليه، عربي اپٻيٽايرانميسوپوٽيميا، ليونٽ، قبرص، سينائي اپٻيٽ ۽ ڪوھ قاف جي پار واري خطي جو ڪجهه حصو شامل آهن. ھن خطي کي سوئيز ڪئنال آفريڪا کنڊ کان الڳ ڪري ٿو ۽ ترڪي وارو سامونڊي لنگھ ۽ ڪوھ قاف جبلن وارو علائقو ان کي يورپ کان الڳ ڪري ٿو. ھن خطي جي اتر-اولھ ۾ وچ ايشيا, اوڀر طرف ڏکڻ ايشيا واقع آهي. ھن خطي جي چؤطرف اٺ سمنڊ واقع آھن جن جا نالا ڪيسپئن سمنڊ، عربي سمنڊ، ايراني نار، ميڊيٽرينئن سمنڊ، ڳاڙھو سمنڊ، ڪارو سمنڊ، مرمارا سمنڊ، ايجيئن سمنڊ شامل آهن.

## اولھ ايشيا جو نقشو

## حوالا

زمرو:اولھ ايشيا
زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:ايشيا جا جاگرافيائي علائقا
ڪيسپئن سمنڊ

**ڪيسپئن سمنڊ** يا **ڪيسپئن ڍنڊ** (انگريزي: Caspian Sea، عربي: بحر قزوين، فارسي: دريا خضر) دنيا جو سڀ کان وڏو مڪمل خشڪي سان گھيريل سمنڊ يا پاڻي جو ذخيرو جنھن جو شمار ڍنڍ ۾ پڻ ٿئي ٿو ۽ ان شمار ۾ اھا دنيا جي سڀ کان وڏي ڍنڍ پڻ آهي. 

ھي سمنڊ يورپ ۽ ايشيا جي سرحد تي واقع آهي. ڪوھه قاف جبلن جي اوڀر ۾، وچ ايشيا جي چراگاھن واري ميدان جي اولھه ۾، روس جي ڏکڻ ۾ ۽ ايران جي اتر ۾ واقع آهي. ان جي پکيڙ  آهي. ھن سمنڊ جي لوڻياٺ 1.2 سيڪڙو (في ليٽر 12 گرام) آھي. ان جو ڪنارو وچ اولھه کان وچ اوڀر تائين قازقستان، وچ اتر کان وچ اولھه تائين روس، ڏکڻ-اولھه ۾ آذربائيجان، ڏکڻ ۾ ايران ۽ اوڀر جي ڪڻاري جو ڏاکڻو پاسو ترڪمانستان سان ملي ٿو. سمنڊ اتر کان ڏکڻ طرف ڊيگھه ۾  ۽ ويڪر ۾  ڦھليل آھي. ان جي زمين مٿان پاڻي جي جملي پکيڙ
 آهي. ان جو پاڻي زمين جي سطح کان  ھيٺ آھي. سمنڊ ۾ تازي پاڻي جو سڀ کان وڏو داخلي وھڪرو يورپ جي سڀ کان ڊگھي ندي، وولگا ندي آھي جيڪا ان جي اتر ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. سمنڊ جي ڏاکڻي حصي ۾ ترو سمنڊ جي سطح کان  تائين اونھو آهي.

## نالي جي معنيَ

ڪيسپئن لفظ غالب گمان مطابق ڏکڻ قفقاز يا ڏکڻ ڪوھ قاف جي ڪيسپي نالي رھاڪن جي نالي مان نڪتل آهي جيڪي ڪيسپئن سمنڊ جي ڏکڻ اولھ ۾ رھنندا ھيا ان قبيلي جا ماڻھو ھاڻي ان علائقي ۾ ڪانہ آھن عربن ھن سمنڊ کي بحر قزوين سڏيو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻولين ۾ ان کي درياء **خضر** يا درياء **خزر** سڏين ٿا. انھن ٻولين ۾ درياء جي معنيَ سمنڊ آھي. ترڪ ٻولي ۾ ان کي **حضر** سڏين ٿا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Names of the Caspian Sea
* Caspian Sea Region
* Dating Caspian sea level changes

زمرو:ڪيسپيئن سمنڊ
زمرو:ڍنڍون
زمرو:وچ ايشيا
زمرو:يورپ جون ڍنڍون
زمرو:ايشيا جون ڍنڍون
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ايران جي جاگرافي
زمرو:روس جي جاگرافي
زمرو:ترڪي جي جاگرافي
زمرو:جارجيا جي جاگرافي 
زمرو:آرمينيا جي جاگرافي
زمرو:قازقستان جي جاگرافي
زمرو:آذربائيجان جي جاگرافي
زمرو:ازبڪستان جي جاگرافي
زمرو:ترڪمانستان جي جاگرافي
زمرو:قديم ڍنڍون 
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:آذربائيجان-ايران سرحد 
زمرو:آذربائيجان-روس سرحد 
زمرو:وچ ايشيا جي جاگرافي  
زمرو:ڏاکڻي روس جي جاگرافي 
زمرو:اولهه ايشيا جي جاگرافي  
زمرو:ايران-ترڪمانستان سرحد 
زمرو:قازقستان-ترڪمانستان سرحد 
زمرو:آسترخان اوبلاسٽ جون ڍنڍون 
زمرو:بين الاقوامي تڪرار
زمرو:سرحد جا ٽي نقطا 
زمرو:روس جون ڍنڍون
زمرو:ايران جون ڍنڍون 
زمرو:داغستان جون ڍنڍون
زمرو:قازقستان جون ڍنڍون
زمرو:آذربائيجان جون ڍنڍون 
زمرو:ڪالميڪيا جون ڍنڍون
زمرو:ترڪمانستان جون ڍنڍون
زمرو:وچ ايشيا جون زميني شڪلون 
زمرو:ملڪن جا گهٽ ۾ گهٽ نقطا 
زمرو:ايشيا جون لوڻ واريون ڍنڍون 
زمرو:يورپ جون لوڻ واريون ڍنڍون
زمرو:يورپ جون اينڊورهائيڪ ڍنڍون 
زمرو:ايشيا جون اينڊورهائيڪ ڍنڍون
زمرو:ايشيا جون بين الاقوامي ڍنڍون 
زمرو:يورپ جون بين الاقوامي ڍنڍون
نیم صدارتی نظام

**نيم صدارتي نظام** يا  ھڪ اھڙي حڪومتي نظام جو نالو آهي جنھن منجھ صدر جي عھدي سان گڏ وزيراعظم جو عھدو ۽ ان جي ڪابينه پڻ موجود ھوندا آھن ۽ انھن مان وزيراعظم پارليامينٽ جي آڏو جوابده ھوندو آھي. ھن نظام م صدر جو عھدو پارلياماني نظام وانگر رسمي عھدو نہ ھوندو آھي پر کيس پڻ  اختيار ھوندا آھن. نيم صدارتي نظام ۾ صدر جي چونڊ سڌي سئين عوام جي ووٽن سان ٿيندي آھي ۽ اھو عھدو پڻ بااختيار ھوندو آھي. ھن نظام ۾ وزيراعظم ۽ ان جي ڪابينه جو ھجڻ پارليامينٽ جي اعتماد سان مشروط ھوندو آھي ھن قسم جي نظام ۾ صدر ۽ وزيراعظم جي اختيارن جي تقسيم ھر ملڪ ۾ الڳ نموني جي ھوندي آھي.

## تعريف

مورس ڊيوورجير جي ڏنل تعريف مطابق نيم صدارتي نظام صدر جي عھدي لاء اھم اختيارن ھجڻ سميت ان جي ھڪ مقرر مدي لاء عام چونڊ ھجڻ ضروري آهي. جديد تعريفون صدر جي عھدي جي سڌي چونڊ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاء پارلياماني اعتماد ھن نظام جو تعارف آھي

## ذيلي قسم
نيم صدارتي نظام جا ٻہ قسم ھوندا آھن:
* وزيراعظم وارو صدارتي نظام
*صدر وارو پارلياماني نظام

وزيراعظم واري صدارتي نظام ۾ وزيراعظم ۽ ڪابينه پارليامينٽ آڏو جوابده ھوندا آھن، ۽ وزيراعظم ۽ ان جي ڪابينه جي چونڊ ڪندو آهي پر ان جي منظوري پارليامينٽ ڏيندي آهي ۽ پارليامينٽ ئي انھن کي عدم اعتماد جي ووٽ سان فارغ ڪندي آهي. اھو نظام خالص پارلياماني نظام جي گھڻو ويجھو آھي. ان قسم جي نيم صدارتي نظام جا مثال برڪينا فاسو ۽ ڪيپ ورڊي  ايسٽ تيمور 
لٿوينيا، مڊگاسڪر، مالي،  منگوليا، نائيجر، مصر، الجيريا، ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو، ايسٽ تيمور، فرانس، ھيٽي، نادرن قبرص، تيونس پولينڊ پورچوگال، رومانيه، سائو ٽوم ۽ پرنسپي سريلنڪا ۽ يوڪرين ( 2014 کان ۽ اڳ 2086 کان 2010 تائين).صدر واري پارلياماني نظام واري نموني ۾  وزيراعظم ۽ ڪابينه صدر ۽ پارليامينٽ، ٻنھي جي آڏو جوابده ھوندا آھن. صدر وزيراعظم ۽ ان جي ڪابينه جي چونڊ ڪندو آهي پر ان لاء پارليامينٽ جي اڪثريت جي تائيد لازم ھوندي آھي. صدر کي وزيراعظم ۽ ڪابينه جي ھٽائڻ جا اختيار ھوندا آھن ۽ پارليامينٽ کي پڻ عدم اعتماد جي ووٽ ذريعي وزيراعظم کي ھٽائڻ جو اختيار ھوندو آھي. ھن قسم جو نيم صدارتي نظام خالص صدارتي نظام جي ويجھو ھوندو آھي. ھن نظام جا مثال گني بسائو، موزمبيق، ابخازيه، آذربائيجان، ريپبلڪ آف ڪانگو، موريطانيا، فلسطين، شام، ڏکڻ اوسيشيا، ناميبيا، روس،سينيگال (2001 کان) ۽ تائيوان آھن. اھو نظام ماضيءَ ۾ يوڪرين ۾ پڻ رھيو ھو

## حوالا

زمرو:حڪومت جا قسم
زمرو:سياسي نظام
زمرو:طاقت جي تقسيم
آوار ٻولي

**آوار ٻولي** يا **آواري**  اتر-اوڀر ڪوھ قاف جي جبلن واري ھڪ ٻولي جو نالو آهي جيڪا روس جي ريپبلڪ داغستان ۽ آذربائيجان ۾ ڳالھائي ويندي آهي  دنيا ۾ ان ٻولي ڳالھيندڙن جو تعداد ڏھ لکن کان وڌيڪَ آھي. اھا ٻولي گھڻي ڀاڱي روسي ڪوھ قاف جي ڏاکڻي ۽ اولھندي پاسن ۾ داغستان ۽ آذربائيجان جي روس جي سرحد سان ملندڙ ضلعن ۾ ڳالھائي وڃي ٿي ڪجهه آواري روس جي داغستان کان ٻاھر وارن حصن ۾ پڻ رھندڙ آھن جن ۾ چيچنيا، ڪالميڪيا پڻ شامل آهن. ٻين ملڪن ۾ قزاقستان، جارجيا، اردن، يوڪرائين،  ۽ ترڪي جي مرمارا سمنڊ وارا علائقا شامل آهن. يونيسڪو آواري ٻولي کي دنيا مان ختم ٿيندڙ ٻولين ۾ شامل ڪيو آھي.. يونيسڪو مطابق ان جا دنيا ۾ ڳالھائيندڙ 762000 ماڻھو آھن

## حوالا

زمرو:امتزاجي ٻوليون
غالب پارٽي وارو نظام

**غالب پارٽي وارو نظام** يا **غالب جماعتي نظام**  يا 
 ھڪ اھڙو سياسي نظام آھي جنھن ۾ مخالف پارٽين کي تہ اليڪشن ۾ بيھڻ ۽ پارليامينٽ ۾ اچڻ جي اجازت ھوندي آھي پر ھر ڀيري ھڪ ساڳي پارٽي اڪثريت سان اچي ويندي آهي. ھن نظام جي سڃاڻپ تڏھن ٿيندي آھي جڏھن حڪمران جماعت پھريون مدو پورو ڪري چونڊن ب۾ ٻيھر غالب اڪثريت سان چونڊجي ايندي آهي ان ڪري اھا غالب پارٽي جو درجو حاصل ڪندي آهي ۽ نظام جي سڃاڻپ غالب جماعت واري نظام طور ٿيندي آهي. 1950 کان 2017 تائين 130 کان وڌيڪَ ملڪن ۾ غالب پارٽي وارو نظام قائم ٿيندو رھيو آھي. اھو نظام جمھوريت ۽ آمريت ٻنھي طريقن واري حڪومتي نظام ۾ رھيو آھي اھڙين جماعتن جا مثال گھڻا آھن جن ۾ روس جي جماعت يونائيٽيڊ رشيا , ترڪي جي جسٽس اينڊ ڊولپمينٽ پارٽي، سربيا ۾ سربين پروگريسو پارٽي وينزويلا ۾ يونائيٽيڊ سوشلسٽ پارٽي، آذربائيجان ۾ نيو آذربائيجان پارٽي، جارجيا ۾ جارجين ڊريم، قزاقستان ۾ نور اوتان، تاجڪستان ۾ پيپلز ڊيموڪريٽڪ پارٽي آف تاجڪستان، ازبڪستان ۾ ازبڪستان لبرل ڊيموڪريٽڪ پارٽي، ھنگري ۾ فيدس، سنگاپور ۾ پيپلز ايڪشن پارٽي، انگلينڊ ۾ ڪنزرويٽو پارٽي، اسڪاٽلينڊ ۾ اسڪاٽش نيشنل پارٽي، ويلز ۾ ويلش ليبر، سائوٿ آفريڪا ۾ آفريڪن نيشنل ڪانگريس جاپان ۾ لبرل ڊيموڪريٽڪ پارٽي the 
ڪمبوڊيا ۾ ڪمبوڊين پيپلز پارٽي، بنگلاديش ۾ عوامي ليگ، انڊيا ۾ ڀارتيا جنتا پارٽي وغيره شامل آهن.

## حوالا
زمرو:چونڊون
زمرو:حڪومت جا قسم
زمرو:سياسي نظام
آذربائيجان جو صدر

**آذربائيجان جو صدر** آذربائيجان جي رياست جو سربراھ آھي. آذربائيجان ۾ نيم صدارتي نظام قائم آھي جنھن جو قسم صدر واري پارلياماني نظام جو آھي جيڪو خالص صدارتي نظام جي ويجھو آھي جنھن ۾ صدر وزيراعظم کان وڌيڪَ بااختيار ھوڻدو آھي جنھن آڏو وزيراعظم جوابده ھوندو آھي. آذربائيجان جي آئين مطابق صدر رياست جو سربراھ ۽ فوج جو ڪمانڊر ان چيف آھي. اھو ھر قسم جي پراسيڪيوشن کان مستثنیٰ آھي. ملڪ جي پرڏيهي ۽ گھرو پاليسي ٻنھي ۾ ملڪ جو ترجمان ھوندو آھي. آئين مطابق صدر جي عھدي جو مدو ست سال آھي ۽ ساڳيو ماڻھو وري وري عھدو سنڀالي سگھي ٿو. 31 آڪٽوبر 2013ع تي الھام علييف ملڪ جو صدر چونڊجي آيو.

## لياقت

آذربائيجان جي صدر لاء لازم آھي تہ اھو ڏھ سال لاڳيتو ملڪ جي شھري رھيو ھجي.

## حوالا

## حوالا
نگورنو ڪاراباخ

کاٻو|thumb|آذربائيجان جي نگورنو ڪاراباخ جي ريجن ڳاڙھي رنگ سان ڏيکاريل

**نگورنو ڪاراباخ**' (ارتسخ) آذربائيجان يي  ڏکڻ ڪوھ قاف ۾ ھڪ علائقي جو نالو آهي. لفظ *نگورنو* روسي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي *جابلو*.  لفظ *ڪارا* ترڪ ٻولي جو لفظ آهي جنھن جي معنيَ آهي *ڪارو *.  لفظ *باخ* آذربائيجاني ٻولي ۾ *باغ* کي چوندا آهن. اھڙي طرح  ان نالي جي معنيَ آھي **جابلو ڪارو باغ**.  نگورنو ڪاراباخ ھن وقت آذربائيجان ۽ آرمينيا جي وچ ۾ سرحدي تڪرار وارو علائقو آهي. گڏيل قومن جي اداري مطابق اھو آذربائيجان جو حصو آهي. ھن وقت ان علائقي تي ارتسخ ريپبلڪ قائم آھي جنھن کي گڏيل قومن ۾ تسليم ناھي ڪيو ويو. گڏيل قومن ان علائقي مان آرمينيا جي فوج جي نيڪالي جو مطالبو ڪيو آهي.

## تاريخ

آرمينيا ۽ آذربائيجان وچ ۾ نگورنو ڪاراباخ تڪرار جو موضوع 1918ع ۾ بڻيو جڏھن ٻنھي ملڪن روسي ايمپائر کان آزادي جو اعلان ڪيو. اڃان ان تڪرار جي نبيرو ڪونہ ٿيو ھو تہ ٻئي رياستون ڪميونسٽ بالشويڪن جي تحريڪ ڪامياب ٿيڻ سان سوويت يونين ۾ شامل ٿي ويون.  ميخائيل گورباچوف جي اقتدار ۾ اچڻ بعد نگورنو ڪاراباخ جي آرمينيائي رھاڪن جي نمائندن مسئلا سوويت ۽ بين الاقوامي قيادت آڏو مسئلا اٿارڻ شروع ڪيا تہ کين جبري طور تي آذربائيجاني بڻايو پيو وڃي. انھن آرمينيائي نسل جي ماڻھن علحدگي جي تحريڪ جو آغاز ڪيو. ان تحريڪ کي روڪڻ لاءِ نومبر 1991ع ۾ آذربائيجان جي پارليامينٽ ان خطي جو خوداختياري وارو درجو ختم ڪري ڇڏيو جنھن جي نتيجي ۾ ان علائقي ۾ آرمينيائي انتظاميه ريفرنڊم ڪرايو جنھن ۾ غالب اڪثريت علحدگي جي حق ۾ ووٽ وڌو. نگورنو ڪاراباخ جي رھندڙ آذري ماڻھن ان ريفرينڊم جو بائڪاٽ ڪيو. انھن واقعن جي نتيجي ۾ آرمينيا مان ٻہ لک آذري ماڻھن کي بي دخل ڪري نيڪالي ڏني وئي جنھن سان آذربائيجان ۾ نسلي فساد شروع ٿي ويا ۽ پوء جنگ ڇڙي وئي. ان جنگ ۾ 150000 ماڻھو مارجي ويا ۽ ڏھ لکن جي لڳ ڀڳ بي گھر ٿيا. آرمينيا نگورنو ڪاراباخ جي آرمينيائي آبادي جي مدد ڪئي. ھن وقت ان علائقي ۾ آرمينيا جي فوج موجود آهي.

## نگورنو ڪاراباخ جو مسئلو
ملڪ جي آزادي سان نگورنو ڪاراباخ جي اڪثريت واري آرمينيائي آبادي آرمينيا جي پٺڀرائي سان نئين رياست ۾ گڏ ھلڻ کان انڪار ڪيو جنھن ڪري جنگ ڇڙي پئي 1994ع ۾ جنگ جي خاتمي تي آرمينيائي آبادي نگورنو ڪاراباخ سميت آذربائيجان جي 14 کان 16 سيڪڙو ايراضي تي قابض ٿي وئي ان جنگ دوران آرمينيائي اڪثريت وارن علائقن ۾ آرمينيا نسلي گروھ آذربائيجاني ماڻھن جا قتل عام پڻ ڪيا جن ۾ مالبيلي ۽ گشڪولر وارو قتل عام، گاراداگلي قتل عام ، اگدابن قتل عام ۽ کوجئلي وارو قتل عام شامل آهن.  30000 کان وڌيڪَ ماڻھو ان جنگ ۾ مارجي ويا ۽ ڏھ لکن کان وڌيڪَ بي گھر ٿيا گڏيل قومن جي سڪيورٽي ڪائونسل قرارداد نمبر 822، 853، 874 ۽ 884 ذريعي آرمينيائي فوج کان آذربائيجاني علائقا فورن خالي ڪرڻ جا مطالبا ڪيا ڪيترائي روسي ۽ آرمينيائي 1990واري ڏھاڪي ۾ آذربائيجان ڇڏي ويا 1970 جي آدمشماري مطابق آذربائيجان ۾ 5,10,000 روسي ۽ 4,84,000 آرمينيائي رھندڙ ھيا

## گئلري

File:Five principalities of karabakh.png|thumb|ڪاراباخ جون پنج پرنسيپلٽيون
File:Red kurdistan 1930.png|thumb|ڳاڙھو ڪردستان
File:Nagorno Karabakh03.png|thumb| نگورنو ڪاراباخ
File:Karabach-Kaart.jpg|thumb|ڪاراباخ ڪارات
File:Location Artsakh en.png|thumb|ارتسخ جو مقام


## خارجي ڳنڍڻا

* ڪاراباخ جا دستاويز 
* ارتسخ قديم دؤر کان 1918ع تائين
* ارتسخ (نگورنو ڪاراباخ) فرانس 24 رپورٽ
* ارتسخ

## حوالا

زمرو:تاريخي علائقا
ترڪ ڪائونسل

**ترڪ ڪائونسل** جنھن جو سرڪاري نالو *ترڪ ٻولي ڳالهائيندڙ رياستن جي سھڪاري ڪائونسل* آھي جيڪا ھڪ بين الاقوامي تنظيم آهي جنھن جا رڪن ترڪ نسل وارن ماڻھن جا ملڪ آھن جيڪا انھن ملڪن جي وچ ۾ سھڪار پيدا ڪرڻ لاءِ ٺاھي وئي آھي. ھن تنظيم جو بنياد 3 آڪٽوبر 2009ع  تي وڌو ويو. ھن ڪائونسل جو خيال سڀ کان اول 2006ع ۾ قزاق صدر نور سلطان بايوف ڏنو ھو. جن تنظيم جي سيڪريٽريٽ استنبول، ترڪي ۾ آهي. تنظيم جي رڪن ملڪن جا نالا : ترڪيقازقستان، آذربائيجان، ازبڪستان ۽ ڪرغزستان  آھن  ترڪمانستان اڃان سرڪاري طور تي رڪن ناھي ٿيو ۽ غيرجانبدار آهي.

## تاريخ

ھن تنظيم جو بنياد 3 آڪٽوبر 2009ع تي نخجوان ايگريمينٽ تي آذربائيجان، قزاقستان ، ڪرغزستان، ترڪي پاران صحيحيون ڪرڻ وقت پيو. ڪائونسل جو پھريون جنرل سيڪريٽري ترڪي جو سفارتڪار حليل اڪنجي مقرر ٿيو. 2012ع ۾ ھن ڪائونسل لاء سرڪاري جھنڊو منظور ڪيو ويو.. 30 اپريل 2018 تي ازبڪستان ھن تنظيم ۾ شامل ٿيو. جنھن  بعد ۾ بشڪيڪ ۾ ٿيندڙ اجلاس ۾ شرڪت ڪئي  2018 ۾ ھنگري کي مبصر جي حيثيت ۾ شامل ڪيو ويو جيڪو  مستقبل ۾ رڪنيت حاصل ڪري سگهي ٿو. 2020ع ۾ يوڪريني نائب پرڏيهي وزير ھن تنظيم ۾ مبصر طور شامل ٿيڻ جي خواهش ڏيکاري ھئي.

## حوالا
زمرو:ايشيا ۾ موجود سياسي تنظيمون
زمرو:سياسي نظام
بين الاقوامي تنظيم ترڪ ثقافت

ترڪسوئي   يا ترڪ ثقافت جي بين الاقوامي تنظيم ترڪ نسل وارن ماڻھن يا ترڪ ٻولي ڳالھائيندڙن جي ھڪ بين الاقوامي تنظيم جو نالو آهي. ھن تنظيم جو صدر مقام استنبول، ترڪي ۾ آھي. ھن تنظيم جو جنرل سيڪريٽري 2020 ۾ دوئيسن ڪئسينوف آهي جيڪو قزاقستان جو اڳوڻو وزير ثقافت ھيو.

## تاريخ
ھن تنظيم جي ٺاھڻ جو خيال 1992ع ۾ باڪو ۽ استنبول ۾  آذربائيجان، قزاقستان، ڪرغزستان، ازبڪستان ترڪي ۽ ترڪمانستان جي ثقافت وارن وزيرن جي ٿيل اجلاسن ۾ آيو جڏھن انھن وزيرن ھڪ گڏيل ثقافتي جوڙجڪ ۾ سھڪار ڪرڻ جو اعلان ڪيو ھو. بعد ۾ 12 جولاء 1993ع ۾ الماتي  ۾ ھڪ معاھدي ذريعي ترڪسوئي قائم ڪئي وئي. 1996ع ۾ يونيسڪو ۽ ترڪسوئي وچ ۾ سرڪاري سھڪار قائم ٿيو جنھن ۾ اھو طئي ڪيو ويو تہ اھي ٻئي ادارا باھمي صلاح مشورا ۽ ھڪٻئي جي پروگرامن ۾ نمائندگي ڪندا. 3 نومبر 2009 تي ترڪ ڪائونسل جي رڪن ملڪن فيصلو ڪيو تہ ترڪسوئي کي ترڪ ڪائونسل ۾ ضم ڪيو ويندو.

## رڪن

### موجوده
2016ع ۾ ترڪسوئي جا 6 ھيٺيان رڪن ملڪ ۽ 3 غير خودمختيار مبصر ھئا.

### ماضي وارا باقي رڪن

پنج روسي وفاق ۾ شامل رياستون 2015 جي آخر ۾ ترڪ فوج پاران روسي جھاز کي ڪيرائڻ جي ردعمل ۾ احتجاج ڪندي ترڪسوئي ڇڏي ويون.

## حوالا

## حوالا
آتروپات

**آتروپات** (Aτρoπάτης)   (370 ق م &ndash;  321 ق م کان پوءِ) فارس جو امير ھيو جيڪو شھنشاھ دارا ٽئين ۽ سڪندراعظم ٻنھي جو خدمتگار رھيو ۽ بعد ۾ ھن پنھنجي نالي سان بادشاهت ۽ پنھنجو شاھي گھراڻو قائم ڪيو. دارا کيس آتروپ سڏيندو هو. رومي تاريخ نويس ڪوئنٽس ڪورٽيس کيس غلطي ۾ ارسيسس سڏيو ھو.

## زندگي جو احوال
اشميني ايمپائر جي خاتمي واري دور اچڻ وقت آتروپات ميديائي صوبي جو ساتراپ (گورنر) ھيو. آڪٽوبر 331 ق م ۾ دارا ٽيون ۽ سڪندراعظم وچ ۾ گئوگميلا واري فيصله ڪن جنگ لڳڻ وقت ھي دارا جي پاسي کان ميديائي صوبي واري فوجي جٿي جو ڪمانڊر ھيو.

جنگ ۾ شڪست بعد دارا ميديائي گادي واري شهر ھگمتانه (Ecbatana)  ڀڄي ويو جتي آتروپات سندس ميزباني ڪئي. دارا نئين فوج گڏ ڪرڻ شروع ڪئي پر 330 ق م ۾ کيس ھگمتانه مان ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو. دارا جي مرڻ کان مھينو پوء آتروپات بيڪٽريا جي ساتراپ (گورنر) ارد شير (Bessus) جي ذريعي سڪندراعظم وٽ پيش پيو سڪندراعظم پھرين ميديائي صوبي جي ساتراپي لاء آڪسيڊيٽس جو چونڊ ڪئي ھئي پر ٻن سالن (328 ۽ 327) گذرڻ بعد ھن جو آڪسيڊيٽس جي وفاداري تان اعتبار ختم ٿي ويو ۽ آتروپات کي ان عھدي تي مقرر ڪيو. سڪندراعظم 324 ق م ۾  آتروپات جي نياڻي جي شادي پنھنجي ويجھي اعتماد واري فوجي ڪمانڊر پرديڪاس سان ڪرائي ۽ شادي جو جشن دجله ندي لڳ واقع شھر شوش ۾ ٿيو. ان وقت سڪندر اعظم اڃان اشميني ايمپائر جي گادي جي هنڌ پاسرگاد ۾ ڪرايل ھيو. ساڳي سال ان شادي کان پوءِ سڪندر اعظم ھگمتانه پنھنجي دوست ۽ فوجي نائب ھيفائستيون سان گڏجي گھمڻ آيو جيڪو اتي بيمار ٿي پيو ۽ آڪٽوبر 324 ق م ۾ وفات ڪري ويو. سڪندراعظم پاڻ بہ 10 جون 323 ق م ۾ وفات ڪئي ھئي. آتروپات جو ڄاٽو پرديڪاس سڪندراعظم جي ويڳي ڀاءُ فلپ ٽيون جو ريجنٽ طور نامزد ٿيو. 323 ۾ بابل جي ورھاست دوران ميديائي صوبي کي بہ ٻن حصن ۾ ورھايو ويو. ڏکڻ اوڀر وارو وڏو حصو پرديڪاس جي جنرل پيثون کي مليو ۽ اتر اولھ وارو ننڍو حصو آتروپات کي مليو. آتروپات ڪجهه وقت بعد سڪندراعظم جي وارثن جي تابعداري ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ پنھنجي بادشاهت قائم ڪري ڇڏي. سندس ڄاٽي پرديڪاس کي پيثون 320 ق م ۾  قتل ڪري ڇڏيو.

## حوالا
ابشرون ضلعو

**ابشرون ريئن**  يا **ابشرون ضلعو**   آذربائيجان جي صوبي  ابشرون معاشي ريجن جو ھڪ ضلعو آهي جيڪا ڪوھ قاف جي ڏکڻ اوڀر واري حصي ۾  جنھن جو قيام 1963ع ۾ سوويت ريپبلڪ واري وقت ۾ ٿيو. ھن ضلعي جو صدر مقام خيردالان شھر آھي. ضلعي جي پکيڙ 1360 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن جي 2009ع ۾ آدمشماري 189800 ھئي. ھي ضلعو تاريخي ۾اڳن وارو آھي. ھن ضلعي جي معيشيت زرعي آھي جنھن ۾  زيتون جا باغ ۽ رڍون جي افزائش اھم آھن.

## حوالا

زمرو:آذربائيجان جا ضلعا
خيردالان

**خيردالان** يا   آذربائيجان جي صوبي ابشرون معاشي ريجن جي ضلعي يا ريئن ابشرون جو ضلعي صدر مقام آھي جنھن جي آبادي 95,200 آهي. ھي شھر پھرين ھڪ ننڍڙي آبادي ھئي جنھن کي 29 نومبر 2006ع ۾ آذربائيجان جي نيشنل اسيمبلي پاران شھر جو درجو ڏنو ويو. آذربائيجان جي بيئر جو سڀ کان وڏو ڪارخانو ھن شھر ۾ آھي. ان جي بيئر جو نالو پھرين خيردالان بيئر ھيو ھاڻي بالٽيڪا باڪو جي نالي سان تيار ٿئي ٿو. 2007 ۾ ھن شھر ۾ مصر جي صدر حسني مبارڪ جو مجسمو لڳايو ويو هو. سوويت آذربائيجان واري دؤر جو مشھور شاعر ۽ ناول نگار نبي حازري جو تعلق ھن شھر سان آهي.

## خارجي ڳنڍڻا
*

## حوالا
خيزي ريئن

**خيزي ضلعو** يا **خيزي ريئن**  آذربائيجان جي صوبي ابشرون معاشي ريجن ۾ واقع ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام خيزي شھر آھي. ھن ضلعي جو قيام  24 اپريل 1990ع تي آذربائيجان جي سپريم سوويت عمل ۾ آندو ھو. ھي ضلعو مشھور نظارن سان سرشار آهي. ھن ضلعي. جي اوڀر واري پاسي ڪينڊي ڪين جبلن واريون قطارون واقع آھن خزي شھر کان ڏھ ڪلوميٽر اولھ طرف ساون جنگلن سان ڍڪيل جبل واقع آھن جنھن علائقي کي التياگھيڪ نيشنل پارڪ قرار ڏنو ويو آهي جتي اوڀر ڪوھ قافي ٻڪريون، ڦاڙھي جھڙي ٻڪرين جق جو گھر آھي. ضلعي جي ڪل پکيڙ 1,850 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ 2007 جي جنوري ۾ ھن ضلعي جي ڪل آبادي 14,300 ھئي. آبادي جي گھاٽائي جو تناسب پکيڙ جي ڀيٽ ۾ ھڪ چورس ڪلوميٽر ۾ 2 ماڻھو آھي. ھن ضلعي جون حدون اتر ۾  سيازن ريئن ۽ قبا ريئن سان، اوڀر ۾ شماخي ريئن، ڏکڻ ۾ قوبوستان ريئن، ڏکڻ-اوڀر ۾ ابشرون سان ملن ٿيون. خزي شھر ھن ضلعي جي وچ ۾ واقع آهي. ھن ضلعي جي مشھور جبلن جا نالا دوبرار (2205 ميٽر)، ڪيمچي (1026 ميٽر)، شاراڪو (958 ميٽر بيبائيم (935 ميٽر)، شيھنداگ (801 ميٽر)، وڏو سياڪو (786 ميٽر). ھن ضلعي جي ندين جا نالا اٽاڪي ندي، تگچي ندي، ڪيربان ندي، ڪانڊا ندي آھي. ضلعي جي تاريخي ماڳن ۾ صفوي گھراڻي جي شيخ حيدر (جنم: 1459ع) جو مقبرو مشھور آھي.

thumb|280px| شيخ حيدر جو مقبرو

## حوالا
زمرو:آذربائيجان جا ضلعا
خيزي

Xizi
**خيزي** يا  آذربائيجان جي صوبي ابشرون معاشي ريجن جي ضلعي خيزي جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام آھي جنھن جي آبادي 1224 ھئي جيڪا 2012ع ۾ وڌي 1300 ٿي. ھي شھر آذربائيجان جي ڊراما نويسي جو باني جعفر جبارلي ، مشھور شاعر ميڪائيل مشفق ۽ ڪُشتي باز  پھلوان اشرف علييف جو اباڻو شھر آھي.

## حوالا

## حوالا
دادن فقير

**  دادن فقير** ()  عوامي شاعر هو. سندس اصل نالو داد فقيرهو. پر شاعري ۾ دادن تخلص طور استعمال ڪندو هيو. جنهنڪري دادن جي نالي سان مشھور ٿيو. هي سن 1906ع ۾ وارھ تعلقي جي  هڪ ڳوٺ  ڳوٺ ميانداد چنجڻي حويلي ۾ ڄائو..

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* دادن فقير

زمرو:سنڌي ماڻھو
سومقاييت

**سومقاييت** (; 
آبادي جي لحاظ کان ھي شھر باڪو ۽ گنجه کان پوءِ آذربائيجان جي ٽيون نمبر وڏو شهر آهي جيڪو ڪيسپئن سمنڊ جي ڀرسان باڪو کان  جي فاصلي تي واقع آهي. شھر جي آبادي 265,000 آھي. بطور ريئن يا ضلعي جي ھن شھر جي پکيڙ شھر ۽ ٻئي ضلعي علائقي سميت  آھي. شھر جي ضلعي يا ريئن واري حيثيت جو قيام 22 نومبر 1949ع ۾ ٿيو. سومقاييت شھر کان علاوه ھن ضلعي ۾ جورات ۽ حاجي زين العابدين جي نالي سان ٻہ ٻھراڙيءَ واريون وسنديون واقع آھن. پوئين وسندي ھڪ سخي تيل جي واپاري حاجي زين العابدين تيغيئيف جي نالي سان قائم ٿي ھئي. ھن شھر ۾ سومقاييت اسٽيٽ يونيورسٽي پڻ واقع آهي.

## شھر جو نالو

ھن شھر جو نالو سومقاييت ندي جي نالي تان پيو. ان نالي جي پسمنظر لاء ھڪ ڏندڪٿائي
روايت مشھور ٿي تہ جنھن مطابق موجوده سومقاييت ندي جي پاڻي کي ھڪ ديو روڪي ڇڏيو ھو ۽ سوم ھڪ سورمو ھيو جنھن ان ديو کي ماري پاڻي کوليو ھو پر پاڻي سان گڏ لڙھي ويو ھو ۽ پوء ڪڏهن بہ نظر نہ آيو جنھن بعد ان جي محبوبا ندي تي وڃي رڙيون ڪري آذربائيجاني ٻولي ۾ **سوم قايت**:(*سوم موٽي اچ*) سڏڻ شروع ڪيو اھڙي طرح ندي تي سومقاييت نالو پئجي ويو.

## تاريخ

مؤرخن مطابق وچولي دؤر ۾ ھن شھر واري مقام تي ميدي نسل وارا ماڻھو رھندا ھيا. تاريخ ۾ سومقاييت واري شھر جي رھائشي وسندي جو ذڪر 1580ع ۾ ھڪ انگريز سياح ايڇ برو ڪيو ھو. ان بعد 1858ع ۾ اليگزينڊر دوماس پنھجي ڪتاب *ٽرپ آف قفقاز* ۾ ڪيو ۾ ڪيو. سويت ريپبلڪ جي قيام تائين ھتي ڪا خاص قابل ذڪر ترقي ڪانہ ٿي ھئي. فيبروري 1988ع ۾ سومقاييت شھر ۾ آرمينيائي ماڻھن جو قتل عام ٿيو ھو. سومقاييت جي ان فساد سان آرمينيائي ۽ آذربائيجاني تڪرار اڀري نگورنو ڪاراباخ واري جنگ ۾ تبديل ٿي ويو.

## جاگرافي

thumb|250px|سومقاييت شھر جي بيھڪ
سومقاييت شھر آذربائيجان جي گادي جي هنڌ باڪو جي اتر اولھ ۾ 31 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڪيسپئن سمنڊ لڳ واقع آهي.

### آبهوا

### ماحول
thumb|سومقاييت جو سٽي ھال

سوويت يونين جي دور ۾ وڏي پيماني تي صنعتن جي قيام سان ھي شھر ماحولياتي آلودگي جو شڪار آهي. آذربائيجان جي خودمختياري بعد ھتي جي صنعت ۾ زوال آيو آهي. سومقاييت جو بيھڪ ابشرون ٻيٽ نما ۾ آهي ۽ سائنسدانن جو خيال آهي تہ آذربائيجان ۾ اھو ٻيٽ نما وارو علائقو ماحولياتي آلودگي سان سڀ کان وڌيڪَ تباھي جو شڪار ٿيو آھي  صنعتي ڪيميائي مادن واري ماحولياتي آلودگي سومقاييت ۾ ڪينسر جي شرح ۾ زبردست اضافو ٿيو آهي ۽ ملڪ جي قومي شرح جي ڀيٽ ۾ ھن شھر جي شرح 51 سيڪڙو وڌيڪ آھي. ان آلودگي جي ڪري انساني جينياتي تبديلين ۽ پيدائشي نقصن جا ميڊيڪل ڪيس عام ٿي پيا آھن. 2003 کان 2010 تائين جي مدي لاء شھري انتظاميه ان ماحولياتي آلودگي کي گھٽائڻ لاءِ ھڪ منصوبو پڻ جوڙيو جنھن تحت ھڪ جامع نگراني شروع ڪئي وئي. 1990 واري ڏهاڪي ۾ صنعتي آلودہ پاڻي جي نيڪال ۾ 
کان  تائين لاٿ آئي. 2005ع ۾ ڪچرو 300,000 لک ٽن ساليانو کان گھٽجي 3,868 ٽن ساليانو تائين پھتو.

## حوالا

زمرو:ڪئسپين سمنڊ تي آباد ٿيل جڳھون
زمرو:آذربائيجان جا ضلعا
زمرو:آذربائيجان ۾ بندرگاهہ شهر
زمرو:آذربائيجان ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:آذربائيجان ۾ آباد مقام
آغجابادي ريئن

**آغجابادي ريئن** يا **آغجابادي ضلعو** 
آذربائيجان جي وچ ۾ واقع ھڪ ضلعو يا ريئن آھي جنھن جو صدر مقام آبجاغادي شھر آھي. ھن ضلعي ۾ 45 ڳوٺ واقع آھن جن معيشت زراعت ۽ چوپايو مال پالڻ آھي

## نالو

لفظ آغجا جي معنيَ وڏو يا وڏي آھي. بادي لفظ جي معني آبادي آهي. آغجابادي جي معنيَ آهي وڏي آبادي . ريئن آذربائيجان ۾ انتظامي ورھاست جو نالو آھي جيڪا سنڌ جي ضلعي انتظامي ورھاست جي برابر آهي ۽ انگريزي ۾ ان کي ڊسٽرڪٽ چوندا آهن.

## تاريخ

ھن ضلعي جو قيام 1930ع ۾ ٿيو. 1933ع ۾ ان جي ضلعي حيثيت ختم ڪري ان کي آغدام ريئن جو حصو بڻايو ويو پر جلد پوء 1965ع ۾ ان جي ضلعي حيثيت ٻيھر بحال ڪئي وئي.  آغجابادي ضلعي وارو علائقي سڀ کان قديم انساني آبادي ٽامي جي دؤر جي آھي. نگورنو ڪاراباخ واري جنگ ۾ قيام الدين لي ڳوٺ ۽ ٻين ھنڌن تي  تاريخي يادگار، ھڪ اسڪول، ثقافتي ريجنل سينٽر ۽ لائبريري آرمينيائي فوج ساڙي ناس ڪري ڇڏيا
## حوالا

زمرو:آذربائيجان جا ضلعا
آغجابادي

**آغجابادي**'  آذربائيجان جي آران معاشي ريجن جي آگجابادي ضلعي جو سڀ کان وڏو شھر ۽ ضلعي صدر مقام آهي ۽ آذربائيجان جي مرڪز واري حصي ۾ واقع آهي. آذربائيجان جي اوپيرا ڪلاسيڪي موسيقي جو باني سمجھيو ويندڙ عزير حاجي بييوف جو تعلق ھن شھر سان آهي جنھن آذربائيجان سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جي قومي تراني جي موسيقي ڪمپوز ڪئي ھئي. آذربائيجان جي اڳوڻي پرڏيهي وزير ولايت قوليئيف جو تعلق پڻ هن شھر سان آهي.

## حوالا

## حوالا
آغداش ريئن

**آغداش** آذربائيجان جي صوبي آران معاشي ريجن جو ھڪ ضلعو آهي جيڪا ملڪ جي وچولي حصي ۾ واقع آهي. ھن ضلعي ۾ آغداش شھر ، ليڪي شھر سميت 72 ڳوٺ پڻ واقع آھن. ھن ضلعي جي ڏکڻ-اولھ واري سرحد تي طوريان ندي ۽ ڪورا ندي آھن ٿيون.  اپر شيروان ڪئنال پڻ ھتان گذري ٿو. ھن ضلعي ۾ ڪورا ندي جي ڪپ تي توگي وارا ٻيلا واقع آھن. ضلعي جو صدر مقام آغداش شھر سورھين صدي ۾ قائم ٿيو ھو جيڪو شاھراھ ريشم تي واقع ھيو. ھن ضلعي جي زمين لڳ ڀڳ سموري ميداني علائقي تي مشتمل آهي صرف اترئين حصي ۾ بوزداغ نالي جبلن جي قطار واقع آهي جن ۾ سڀ کان اوچو جبل 700 ميٽر بلند آھي.

## حوالا

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا