موسيڪانوس

راجا موسيڪانوس (انگريزي: Musicanus؛ يوناني: Mousikanos) جنهن کي هندي ۾ موشيڪا (मूसीकेनस) به چيو ويندو آهي). سنڌو ماٿري (موجوده پاڪستان) جي هڪ قديم رياست پٽالا بادشاھت جو طاقتور حڪمران هو، جنھن جو راڄڌاني اروڙ ھو. ڪرٽيئس چواڻي موسيڪانوس ميوسيڪاني قبيلي جو سردار ھو. تاريخي حوالن موجب، هن 323 ق.م جي آس پاس سنڌ تي سڪندر اعظم جي حملي دوران تڪرار کان بچڻ لاءِ ھن پھرين ته سڪندراعظم  اڳيان آڻ-مڃي ۽ پنھنجو راڄڌاني اروڙ تي حڪمراني واپس ورتي، پر پوءِ ھن سڪندراعظم کي ڏنڊ ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ يوناني فوجن جي سخت مزاحمت ڪئي هئي. قديم يوناني مورخن، خاص طور تي ايرين (Arrian)، موسيڪانوس جي رياست کي ان دور جي سنڌ جي سڀ کان خوشحال ۽ وسيع رياست قرار ڏنو آهي. راجا موسيڪانوس جو تاريخي ذڪر اڪثر ڪري اوائلي مورخن، خاص ڪري  ايرين (Arrian) پاران بيان ڪيل *سڪندر اعظم جي هندستاني ننڍي کنڊ ۾ وڏي مهم* (لڳ ڀڳ 326-325 ق.م) جي حوالي سان ملي ٿو.

## سڪندر اعظم سان ويڙهه
سڪندر اعظم ۽ راجا موسيڪانوس جي وچ ۾ ٿيل معرڪي بابت ايرين لکي ٿو.
:​"ان دوران کيس (سڪندر کي) اطلاع مليو ته موسيڪانوس بغاوت ڪري ڇڏي آهي. هن پنهنجي وائيسراءِ، اجينور جي پٽ پيٿھون کي هڪ وڏي لشڪر سان گڏ سندس خلاف روانو ڪيو، جڏهن ته هو پاڻ انهن شهرن ڏانهن وڌيو جيڪي موسيڪانوس جي حڪمراني هيٺ ڏنا ويا هئا. انهن مان ڪجهه شهرن کي هن مسمار ڪري پٽ ڪري ڇڏيو ۽ اتان جي رهاڪن کي غلام بنائي ڇڏيائين؛ جڏهن ته ٻين شهرن ۾ هن پنهنجي فوجي چوڪيون قائم ڪيون ۽ قلعن کي مضبوط ڪيو. اهو ڪم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، هو واپس پنهنجي ڪيمپ ۽ بحري ٻيڙي ڏانهن موٽي آيو. ان وقت تائين پيٿھون پاران موسيڪانوس کي گرفتار ڪيو ويو هو، جيڪو کيس سڪندر وٽ وٺي اچي رهيو هو." – ايرين انابيسس
### بغاوت ۽ مزاحمت
موسيڪانوس سنڌ جي هڪ اهڙي علائقي جو والي هو جيڪو پنهنجي کيتي ٻاڙي  ۽ مال دولت جي ڪري آسودو هو. ڊيئوڊورس سائڪليولس موسيڪانس جي علائقن جي ڏکڻ پاسي ۾ ڀرواري سرزمين پاتل کي اسپارٽا جھڙي سڏيو آھي. جڏهن سڪندر اعظم سنڌ ۾ داخل ٿيو ته شروعات ۾ موسيڪانوس سندس آڻ مڃي هئي، پر جلد ئي مقامي حالتن ۽ مڪدوني (يوناني) تسلط کي قبول نه ڪندي هن بغاوت جو علم بلند ڪيو. هن يوناني حڪمرانيءَ کي مڃڻ کان انڪار ڪندي پنهنجي آزاديءَ جو اعلان ڪيو.
#### بغاوت ۽ برهمڻن جو ڪردار
ايرين پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته موسيڪانوس جي رياست سنڌ جي سڀ کان وڌيڪ خوشحال ۽ آباد رياست هئي. جڏهن سڪندر هن جي حدن ۾ پهتو ته موسيڪانوس سوکڙين پاکڙين سان گڏ سندس آجيان ڪئي هئي، پر بعد ۾ برهمڻن جي مشوري تي هن پنهنجي آزاديءَ لاءِ بغاوت ڪئي.​

ايرين جي روايت موجب، جڏهن سڪندر اعظم جي فوج موسيڪانوس جي علائقي ۾ پهتي، ته راجا سوکڙين ۽ هاٿين سان گڏ سڪندر جو استقبال ڪيو ۽ سندس آڻ مڃي. سڪندر موسيڪانوس کي پنهنجي رياست جو حڪمران برقرار رکيو پر اتي هڪ يوناني قلعو (Garrison) قائم ڪيو. پر جلد ئي، مقامي برهمڻن جي اثر هيٺ، راجا موسيڪانوس پنهنجو ارادو بدلايو ۽ يوناني تسلط خلاف بغاوت ڪري ڇڏي. ايرين لکي ٿو ته:"سڪندر کي ڄاڻيو ته موسيڪانوس انهن برهمڻن جي چوڻ تي بغاوت ڪئي آهي، جيڪي کيس آزاديءَ لاءِ لتاڙي رهيا هئا."

ان بغاوت جي نتيجي ۾ سڪندر پنهنجي سپهه سالار پيٿھون کي روانو ڪيو، جنهن نه صرف موسيڪانوس کي گرفتار ڪيو پر ڪيترن ئي برهمڻن کي به ڦاسي ڏني وئي، جن تي بغاوت لاءِ اتساهڻ جو الزام هو.

### يوناني ردعمل
هن بغاوت کي چيڀاٽڻ لاءِ سڪندر اعظم پنهنجي نامياري سپهه سالار پيٿھون (Peithon) کي هڪ وڏي لشڪر سان گڏ روانو ڪيو. جڏهن ته سڪندر پاڻ به انهن شهرن ڏانهن وڌيو جيڪي راجا موسيڪانوس جي قبضي هيٺ هئا. يوناني فوجن موسيڪانوس جي قلعن جو گهيرو ڪيو ۽ خونريز ويڙهه کانپوءِ بغاوت کي ناڪام بڻايو ويو.
### نتيجو ۽ گرفتاري
پيٿھون راجا موسيڪانوس کي گرفتار ڪري سڪندر جي آڏو پيش ڪيو. سڪندر اعظم عبرت جو نشان بڻائڻ لاءِ موسيڪانوس ۽ سندس ويجهن ساٿي اڳواڻن کي ڦاسي ڏيڻ جو حڪم ڏنو.  جڏهن تہ راجا سامبس ڀڄي ويو، هي واقعو سڪندر اعظم جي ايشيائي مهم جي آخري مرحلي ۾ ان وقت پيش آيو، جڏهن هو سنڌو درياءَ جي رستي واپس ميسوپوٽيميا (موجوده عراق) ڏانهن روانو ٿي رهيو هو.
## تاريخي حيثيت
يوناني مورخ لکن ٿا ته موسيڪانوس جي رياست ۾ قانون جي سختي هئي ۽ اتان جا ماڻهو وڏي ڄمار ماڻيندا هئا. هن کي اوائلي سنڌ جي انھن سورھيه حڪمرانن ۾ ڳڻيو ڪيو وڃي ٿو جن پرديسي حملي آورن آڏو سر جهڪائڻ جي بدران وڙهڻ کي ترجيح ڏني.

## سهيوڳي حڪمران
موسيڪانوس انهن ڪيترن ئي حڪمرانن (جن ۾ سامبوس ۽ آڪسيڪانوس پڻ شامل هئا) مان هڪ هو، جن جي علائقن کي سڪندر اعظم هندستان مان واپسيءَ مھل فتح ڪيو هو. هن مهم دوران مقامي برهمڻ طبقي پاران سخت مزاحمت ڪئي وئي هئي. 
* سامبوس يا سامبس (Sambus) ڏکڻ سنڌ ۾ راڄ ڪندو ھو، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ 'سنڌيمانا' (شايد موجوده سيوڻ) هو.
* آڪسيڪانوس (Oxycanus) جنهن کي يوناني مورخ 'پورٽيڪانوس' (Porticanus) به لکن ٿا. مشهور محقق سر سڪندر ڪننگهم آڪسيڪانوس جي علائقي جي سڃاڻپ موجوده لاڙڪاڻي جي ويجهو "ماهوٽا" (Mahorta) واري قديم دڙي سان ڪئي آهي، جيڪو گهار واهه جي ڪناري تي واقع آهي. ايم.ايڇ پنهور موجب، هي مٿئين سنڌ جو هڪ خودمختيار حڪمران هو. يوناني لکتن موجب هن جي رياست سنڌو درياءَ جي هڪ ٻيٽ تي ٻَڌل هئي جنهن کي هو "پراسياني" (Prasiane) سڏيندا هئا. سڪندر جڏهن موسيڪانوس کي شڪست ڏني، ته ان کان پوءِ هن آڪسيڪانوس جي علائقي تي حملو ڪيو، ڇاڪاڻ ته هن سڪندر ڏانهن پنهنجا ايلچي نه موڪليا هئا. سڪندر ڪاھ ڪري سندس ٻن وڏن شهرن تي قبضو ڪيو. آڪسيڪانوس پاڻ ويڙهه دوران مارجي ويو يا گرفتار ڪيو ويو (مورخن جي روايتن ۾ ٿورو اختلاف آهي).

## حوالا

زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ