open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چارباغ

**چارباغ** يا **چاهار باغ** (فارسي: چهارباغ، رومانوي:چہارباغ، lit. 'چار باغ'؛ هندي: چار باغ چار باغ، اردو: چار باغ چار باغ، بنگالي: چار باغ) هڪ فارسي ۽ هند-فارسي آهي، جنهن ۾ چار باغن جو چوٿون حصو آهي. باغن کي روايتي طور تي پاڻي جي رستن سان الڳ ڪيو ويو آهي، گڏو گڏ قرآن ۾ ذڪر ڪيل جنت جي چئن باغن ۽ چئن دريائن جي نمائندگي ڪن ٿا. چاه باغ کي وهندڙ پاڻيءَ بدران ويڪرائي ڦاڪن ذريعي به ورهائي سگهجي ٿو. اهڙا باغ سڄي اولهه ايشيا (جنهن ۾ ايران شامل آهن)، ڏکڻ ايشيا (جنهن ۾ پاڪستان ۽ هندستان شامل آهن)، اتر آفريڪا ۽ اڳوڻي الاندلس جي ملڪن ۾ مليا آهن. چارباغ جو هڪ مشهور مثال هندستان ۾ تاج محل آهي.

## تصور

روايتي چهارباغ باغ جي وچ ۾ هڪ ننڍڙي چورس بيسن ۾ شامل محوري واٽر ويز سان گڏ چار حصن واري باغ جي جوڙجڪ آهي.

## تاريخ
چاهار باغ جو خاڪو اچامنيڊ سلطنت جي جنت جي باغن ۾ پيدا ٿيو، جيئن پاسارگاڊا ۽ سوسا ۾ ڪيل کوٽائي مان معلوم ٿئي ٿو. چهارباغ جي انتهائي منظم جاميٽري اسڪيم منظرنامي جي تنظيم ۽ گھرائي لاءِ هڪ طاقتور طريقو بڻجي وئي، جيڪو پاڻ سياسي علائقي جي علامت آهي.

فارس جي مسلمانن جي فتح کان پوءِ، چاهار باغ کي جنت جي چئن باغن جي نمائندگي ڪرڻ لاءِ سمجهيو ويو، جنهن جو ذڪر قرآن جي 55 هين باب (سوره)، الرحمٰن ('فائدي ڪندڙ') ۾ ڪيو ويو آهي:

پاڻي جي رستن کي هڪ حديث ۾ ذڪر ڪيل چئن درياهن جي نمائندگي ڪري ٿو: سيحان، جيحان، فرات ۽ نيل.

16 صدي عيسويء ۾، چاه باغ جي ترتيب کي ايران کان برصغير ​​​​هندستان ۾ بابر جي قائم ڪيل مغل خاندان طرفان آندو ويو، جيڪو اصل ۾ وچ ايشيا مان هو. هن روايت مغل باغن کي جنم ڏنو، جنهن شايد تاج محل ۾ پنهنجي اعليٰ شڪل ڏيکاري

## قابل ذڪر مثال

يادگار پيماني جي پهرين مغل چارباغ باغن مان ڪيترائي شاهي مقبرن سان تعلق رکن ٿا، جيئن ته باغي بابر جي مقبري تي، ڪابل، افغانستان ۾ (پهرين مغل شهنشاهه، بابر جي اعزاز ۾)؛  دهلي ۾ همايون جي مقبري تي چارباغ , هندستان (همايون جي عزت، بابر جو پٽ)؛ ۽ چارباغ جهانگير جي مقبري تي (چوٿين مغل شهنشاهه جهانگير، پٽ اڪبر جي اعزاز ۾) لاهور، پاڪستان ۾.

تاج محل جو چار باغ به هڪ مقبري جو چار باغ آهي، جيڪو مغل شهنشاهه شاهجهان (بابر جو پوٽو) پنهنجي پسنديده هندستاني زال ممتاز محل لاءِ تعمير ڪرايو هو. ٻين مقبرن جي برعڪس، مقبرو باغ جي مرڪز ۾ نه آهي، پر آثار قديمه جي کوٽائي ان جي سامهون هڪ ٻيو باغ ظاهر ڪيو آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته تاريخي طور تي مقبرو مزار جي باغ جي روايتن وانگر مرڪز هو. تاج محل جي چارباغ ۾، چئن حصن مان هر هڪ ۾ سورهن گلن جا بسترا آهن.

ٻيا مغل چارباغ باغ تفريح لاءِ ٺاهيا ويا هئا، بغير ڪنهن مقبري، جهڙوڪ شالامار باغ (جنهن کي ”شاهلا باغ“ به چيو ويندو آهي) لاهور، پاڪستان ۾، جن کي پڻ شاهجهان ٺهرايو هو. شالامار باغ ٻن چارباغ باغن تي مشتمل آهي، جيڪي هڪ وڏي تلاءَ سان جدا ٿيل آهن.

## همعصر
هڪ چارباغ ڏکڻ ڪينسنگٽن، لنڊن ۾ اسماعيلي سينٽر جي ڇت تي واقع آهي.

## پڻ ڏسو
Paradise garden

## نوٽس
دنيا جو تصور چئن حصن ۾ ورهايل ڪتاب جينيسس (2:10) ۾ پڻ موجود آهي.

## حوالا

## وڌيڪ پڙهڻ

* Lehrman، Jonas Benzion (1980). زميني جنت: اسلام ۾ باغ ۽ صحن. يونيورسٽي ڪيليفورنيا پريس. ISBN0-520-04363-4.
* رگلس، ڊي فيئر چائلڊ (2008). اسلامي باغ ۽ نظارا. يونيورسٽي آف پنسلوانيا پريس. ISBN0-8122-4025-1.

زمرو:اسلامي باغ
بلند دروازو

↵↵**بلند دروازو** (liit. 'High Gate')، يا 'فتح جو دروازو'، 1575ع ۾ مغل شهنشاهه اڪبر پاران گجرات تي پنهنجي فتح جي ياد ۾ تعمير ڪرايو ويو. اهو فتح پور سيڪري ۾ جامع مسجد جو مکيه دروازو آهي، جيڪو آگره، هندستان کان 43 ڪلوميٽر آهي. 

بلند دروازو دنيا جو بلند ترين دروازو آهي ۽ مغل فن تعمير جو هڪ مثال آهي. اهو اڪبر جي سلطنت ۾ نفيس ۽ ٽيڪنالاجي جي بلندين کي ظاهر ڪري ٿو.

## فن تعمير
بلند دروازو ڳاڙهي ۽ سفيد پٿر سان ٺهيل آهي، جيڪو اڇي ۽ ڪاري سنگ مرمر سان سينگاريو ويو آهي ۽ مسجد جي صحن کان به اوچو آهي. بلند دروازو برابر آهي ۽ ان جي چوٽيءَ تي وڏيون آزاد بيٺڪون آهن، جيڪي ڇتر آهن. ان ۾ ڇت تي ڇت جي ڪناري واري گيلري جو ڪوسڪس، اسٽائل ٿيل بڪلر-جنگيون، ننڍا ننڍا اسپائر، ۽ اڇي ۽ ڪاري سنگ مرمر سان جڙيل ڪم پڻ آهن. ٻاهرئين پاسي، قدمن جي هڪ ڊگهي اڏام ٽڪريءَ جي هيٺان لهي ٿي، جيڪا گيٽ وي کي اضافي اونچائي ڏئي ٿي. ان جي اوچائي 40 ميٽر ۽ زمين کان 51 ميٽر آهي. ساخت جي ڪل اوچائي زمين جي سطح کان اٽڪل 54 ميٽر آهي. اهو هڪ 15-ماڙ هاءِ گيٽ وي آهي جيڪو فتح پور سيڪري شهر جي ڏاکڻي دروازي طور ڪم ڪري ٿو. دروازي تائين پهچڻ ۾ 42 مرحلا شامل آهن. اهو پلانٽ ۾ نيم آڪٽاگونل آهي جنهن جي ٻنهي پاسن کان ٻه ننڍڙا ٽين منزله ونگار آهن، ان جي چوٽيءَ تي ٽي ڪوسڪس آهن جن جي چوڌاري تيرهن ننڍا گنبد آهن. ڦاٽڪ جي چوڌاري ننڍا برج آهن. جامع مسجد جي صحن کي نمايان ڪندڙ ڪنارن، ننڍڙن لوڙهن ۽ سنگ مرمرن سان پکڙيل آهي. اصل محراب ٽن پروجيڪٽ پاسن جي وچ ۾ بيٺو آهي ۽ هڪ گنبد جي مٿان آهي. مرڪزي محراب کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن ۾ ننڍين محرابن جي قطارن ۽ فليٽ بریکٹس شامل آهن.

وڏو دروازو پاڻ صاف آهي. بادشاهي دروازي ۾ نمايان پٿر جا ٽي افقي پينل پڻ هتي موجود آهن. سفيد سنگ مرمر ۾ سفيد سنگ مرمر ۾ ٺهيل سادا ڳاڙها پٿر، محراب جي چوٽيءَ تي سفيد سنگ مرمر ۾ جڙيل گلن جهڙو زيور، ۽ ان جي ٻنهي پاسن کان مٿانهون تنگ پينل سان وچ ۾ هڪ چٽو گلابي رنگ ٺهيل آهي. دٻيل زيور، حقيقت ۾ وڏو ۽ ٿلهو، پر جڏهن هيٺان ڏسبو ته ننڍو ۽ نازڪ، آرڪ جي اسپرنگنگ کان هيٺ لهي ويندو آهي. ٻه ٽڪرا کاٻي پاسي کان ۽ اٺ ساڄي پاسي کان ڀڄي ويا آهن. آرائشي تختن جي سرحدن سان لڳل محراب جا ٽي اصل کليل آهن ۽ ٽن ٻين محرابن سان ٺهيل آهن جن کي هڪ نيم گنبد جو تاج لڳل آهي. فرش جي مٿان دروازي جي ڪل اوچائي 176 فوٽ آهي.

بلند دروازي جي اڀرندي آرڪ وي تي هڪ فارسي لکت اڪبر جي اتر پرديش جي فتح ۽ 1573 ۾ گجرات جي فتح کي رڪارڊ ڪري ٿي.

## لکت
مکيه دروازي تي فارسيءَ ۾ لکيل اسلامي خط ”عيسيٰ“ پٽ مريم (مريم) فرمايو: ”دنيا هڪ پل آهي، ان جي مٿان لنگهاءِ، پر ان تي ڪو به گهر نه ٺاهيو، جيڪو ڪنهن جي اميد رکي. ڏينهن هميشه لاء اميد رکي ٿو، پر دنيا کي برداشت ڪري ٿو، پر ان کي دعا ۾ گذاريو باقي غائب آهي."

حضرت عيسيٰ پنهنجي پوئلڳن کي نصيحت ڪري رهيو هو ته دنيا کي مستقل گهر نه سمجهن ۽ دنياوي شين جي اميد نه رکن، ڇاڪاڻ ته انساني زندگي مختصر مدت جي آهي.

قرآن جون آيتون مٿي تي نسخ (لکيت) ۾ تراشيل آهن. اهي شيخ سليم چشتيءَ جي شاگرد خواجه حسين چشتيءَ ٺاهيا هئا.

## مقصد
بلند دروازو جامع مسجد جي اصل ڊيزائن جو حصو نه هو، اهو اڪبر طرفان 1573 ۾ گجرات جي فتح جي جشن لاءِ ٺهرايو ويو هو.

## پڻ ڏسو

* تاج محل
* سليم چشتي جو مقبرو
* عبادت خانو
* جوڌا بائي محل
* نوبت خانو
* همايون جو مقبرو

## حوالا

زمرو:مغلن جي دور جي تعمير
زمرو:اتر پرديش
زمرو:انڊيا جا دروزا
سليم چشتي

**شيخ سليم چشتي** (اردو: شیخ سلیم چشتی۔، 1478-1572) جنهن کي (شيخ الهند) به چيو ويندو آهي، هندستان ۾ مغل سلطنت دوران چشتي حڪم جو صوفي بزرگ هو.

## سوانح حیات

شيخ سليم چشتي هڪ پنجابي سني مسلمان مبلغ ۽ صوفي شيخ فريد جو اولاد هو.

مغل شهنشاهه اڪبر چشتيءَ جي گهر سکر ۾ آيو ته کيس تخت لاءِ هڪ مرد وارث لاءِ دعا گهري. چشتي اڪبر کي برڪت ڏني، ۽ جلد ئي کيس ٽن پٽن مان پهريون ڄائو. هڪ سال بعد مريم الزمانيءَ کي هڪ پٽ ٿيو. اڪبر پنهنجي پهرين پٽ جو نالو ’سليم‘ (بعد ۾ شهنشاهه جهانگير) رکيو. 1569ع ۾ اڪبر شيخ جي ياد ۾ هڪ مذهبي عمارت جي تعمير شروع ڪئي. جهانگير جي ٻئي سالگرهه کان پوءِ، هن هڪ ئي جاءِ تي ديوار سان ڀريل شهر ۽ شاهي محل جي اڏاوت شروع ڪئي. 1573ع ۾ اڪبر جي گجرات جي فتح کان پوءِ هي شهر فتح پور سيڪري جي نالي سان مشهور ٿيو، ”فتح جو شهر“.

شيخ سليم چشتي جي هڪ ڌيءَ، شهنشاهه جهانگير جي رضاعي ماءُ هئي. شهنشاهه کي پنهنجي پالڻهار ماءُ سان تمام گهڻو لڳاءُ هو، جيئن جهانگير نامو۾ ظاهر ٿئي ٿو ۽ هو پنهنجي پٽ قطب الدين خان ڪوڪا جي تمام گهڻو ويجهو هو، جنهن کي بنگال ۽ اوڙيسا جو گورنر بڻايو ويو هو.

سندس وڏي پٽ سعدالدين خان کي سعدالدين صديقي جو نالو ڏنو ويو ۽ کيس غازي پور ضلعي ۾ ٽي جاگيرون ڏنيون ويون جن ۾ ايمن آباد، طالب آباد ۽ چندرپرتاپ شامل هئا. هن وقت سندس وڏو پوٽو ڪرشيد عليم چشتي اتي رهي ٿو ۽ سليم چشتي جي 16هين پيڙهي آهي.[4] بنگلاديش ۾ انهن اولادن ۾ چوڌري ڪاظم الدين احمد صديقي، آسام بنگال مسلم ليگ جو گڏيل باني ۽ ڍاڪا يونيورسٽي؛ جسٽس بدرالدين احمد صديقي؛ [5] چوڌري تنوير احمد صديقي، بنگلاديش جو واپار وارو وزير؛ ۽ چوڌري اراد احمد صديقي، هڪ ڪرپشن مخالف ڪارڪن ۽ 2015ع ۾ ڍاڪا جي ميئر لاءِ اميدوار، سندس ٻئي وڏي پٽ شيخ جو اولاد آهي. ابراهيم کي ڪشور خان جو لقب ڏنو ويو ۽ هاڻ شيخوپور، بدايون ۾ رهائش پذير آهي انڊيا.

## سليم چشتي جو مقبرو

## پڻ ڏسو

* اسلام خان اول (پوٽو)
* اسلام خان وي
* مکرم خان ، پوٽو
* شيخوپور، بدايون
* قطب الدين ڪوڪا

## حوالا

زمرو:انڊيا جا صوفي بزرگ
زمرو:چشتي خاندان
سليم چشتي جو مقبرو

**سليم چشتي جو مقبرو** فتح پور سيڪري، اتر پرديش، هندستان ۾ جامع مسجد جي چوگرد ۾ واقع هڪ مقبرو آهي. ان ۾ صوفي بزرگ سليم چشتي (1478 - 1572) جي دفن جي جاءِ موجود آهي، جيڪو بابا فريد جو اولاد هو، ۽ جيڪو سڪي جي ڪناري تي هڪ غار ۾ رهندو هو. هندستان ۾ مغل فن تعمير جي بهترين مثالن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي، مقبرو 1580 ۽ 1581 جي دوران اڪبر طرفان تعمير ڪيو ويو، شاهي ڪمپليڪس سان گڏ فتح پور سيڪري ۾ زينانا روضه جي ويجهو  اهو سليم چشتي لاءِ سندس احترام جي نشان جي طور تي تعمير ڪيو ويو هو، جنهن اڪبر جي پٽ جي پيدائش جي اڳڪٿي ڪئي هئي (سليم چشتي جي نالي تي پرنس سليم رکيو ويو آهي)، جيڪو اڪبر کان پوءِ مغل سلطنت جي تخت تي ويٺو. جامع مسجد ۽ فتح پور سيڪري جي پراڻي شهر سان گڏ، مقبرو 1986 ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.

## فن تعمير

مقبرو هڪ پليٽ فارم تي تعمير ڪيو ويو جيڪو اٽڪل 1 ميٽر بلند آهي جنهن ۾ پنج قدمن جي اڏام سان داخل ٿيڻ واري پورٽيڪو ڏانهن وڃي ٿي. مکيه مقبري جي عمارت جي سڀني پاسن تي نازڪ سنگ مرمر جي اسڪرينن سان ڍڪيل آهي، ۽ مقبرو مکيه هال جي وچ ۾ واقع آهي، جنهن ۾ هڪ اڌ گول گنبد آهي. سنگ مرمر جي عمارت ڏاڍي سهڻي نموني سان ٺهيل آهي ۽ ان جي شڪل هٿي دانت وانگر آهي. پلنٿ کي جاميٽري نمونن ۾ ترتيب ڏنل ڪاري ۽ پيلي سنگ مرمر جي نقشن سان سينگاريو ويو آهي. سنگ مرمر جي سينوٽاف جي چوڌاري هڪ آبنوس ”ڇپر ڪٽ“ گهڙيل آهي، جنهن کي عام طور تي سائي ڪپڙي سان ڍڪيو ويندو آهي. هڪ ڪاٺ جي ڇت جنهن جي مٿان موتي جي جڙيل موزيڪ لڳل آهي. 

مکيه ڪمري جي دروازي تي عربيءَ جي نمونن سان چٽسالي ٿيل آهي ۽ قرآن مجيد جا لکيل آهن. براون سنگ مرمر اندروني بيز جي سرحدن سان لڳل آهي جڏهن ته امدادي پينل - قرآن جي آيتن سان - هڪ نيرو پس منظر آهي. نقاشي ٿيل ۽ رنگيل مقبري جي چيمبر ۾ سفيد سنگ مرمر جو فرش آهي، جنهن کي رنگين پٿرن سان جڙيل آهي. گهڻ رنگي پٿر جيڪي به هيرن ياقوت يا زمرد جو ٽڪرو.

## گيلري


فائل:Tomb_of_Salim_Chisti1.JPG|alt=Tomb of Salim Chisti| سليم چشتي جو مقبرو
فائل:Ulama_Salim_Chisti.JPG|alt=An ulama in front of the tomb| مقبري جي سامهون هڪ عالم
فائل:SC_Sufis.JPG|alt=Sufi singers in front of the building| عمارت جي سامهون صوفي ڳائڻ وارا
فائل:DargahofSC.JPG|alt=A closer view of the building| عمارت جو هڪ ويجهو نظارو
فائل:Fatehpur_Sikri_near_Agra_2016-03_img03.jpg|alt=Side view| پاسي جو ڏيک
فائل:Inside_work_in_Salim_Chisti's_tomb.jpg|alt=Inside work| اندر جو ڪم


## حوالا

زمرو:مغلن جي دور جي تعمير
زمرو:چشتي خاندان
آرم بانو بيگم

**آرم بانو بيگم** (22 ڊسمبر 1584 - 17 جون 1624) هڪ مغل شهزادي هئي، جيڪا ٽين مغل شهنشاهه اڪبر جي ننڍي ڌيءَ هئي.

## زندگي
ارم بانو بيگم 22 ڊسمبر 1584ع تي اڪبر ۽ بيبي دولت شاد جي ننڍي ڌيءَ هئي. هن کي هڪ ڀيڻ به هئي، شاڪر النساءَ بيگم.

هوءَ ڏاڍي صاف گو ۽ شرارتي هئي. هن کي حرم جي تتل (پوپٽ) سڏيو ويندو هو. اڪبر کيس پيار سان لاڊلي بيگم سڏيندو هو. هوءَ مڃي وڃي ٿي ته جلدي جواب ڏيڻ ۾ تيز ۽ تيز آهي. جهانگير جي چوڻ موجب اڪبر هن سان بيحد پيار ڪندو هو ۽ هن جي بي ادبيءَ کي شائستگي قرار ڏنو هو.

اڪبر به بار بار جهانگير کي چيو ته ”بابا! منهنجي خاطر، مون کان پوءِ، هن ڀيڻ لاءِ، جيتري قدر آءٌ آهيان، هن ڀيڻ لاءِ، جيڪا هندي جملي ۾ منهنجي پياري آهي. هن سان پيار ڪريو ۽ هن جي ننڍڙن بدمعاشي کي ختم ڪريو.' 

## وفات
آرم بانو غير شادي شده رهي ۽ پنهنجي ڀاءُ جهانگير جي دور حڪومت ۾ وفات ڪري وئي. هوءَ 17 جون 1624ع تي پيچش جي بيماريءَ سبب وفات ڪري وئي.

## حوالا

زمرو:16هين صديءَ جي مغل سلطنت جا ماڻهو
زمرو:17 هين صديءَ جي مغل سلطنت جا ماڻهو
زمرو:مغل شهزاديون
زمرو:بادشاهن جون ڌيئرون
شڪر النساء بيگم

**شڪر النساء بيگم**  (وفات 1 جنوري 1653) هڪ مغل شهزادي هئي، جيڪا شهنشاهه اڪبر جي ڌيءَ هئي.

## شروعاتي زندگي
شاڪر النساءَ بيگم اڪبر ۽ بيبي دولت شاد جي گهر فتح پور سيڪري ۾ پيدا ٿي. کيس هڪ ننڍي ڀيڻ هئي، جنهن جو نالو آرم بانو بيگم هو.

شاڪر النساءِ اڪبر جي سنڀال ۾ پرورش پاتي ۽ تمام نيڪ، نيڪ طبيعت ۽ فطرتي طور تي سڀني ماڻهن لاءِ رحمدل هئي. جهانگير کي هن سان تمام گھڻي محبت هئي.

## شادي

1594ع ۾ اڪبر سندس شادي شاهه رخ مرزا سان ڪرائي. هو ابراهيم مرزا جو پٽ، بدخشان جي سليمان مرزا جو پٽ ۽ حرم بيگم جو پٽ هو. سندس ماءُ محترمه خانم هئي، جيڪا شاهه محمد سلطان جگتائي (محمود خان جي پوٽي) جي ڌيءَ ۽ خديجه سلطان خانم (احمد الاق جي ڌيءَ) هئي. شادي 2 سيپٽمبر 1594ع تي شهنشاهه حميده بانو بيگم جي گهر ۾ ٿي.

شاهه رخ مرزا جي شادي به شاڪر النساءَ جي سوٽ ڪابلي بيگم سان ٿي، جيڪا سندس چاچي مرزا محمد حڪيم جي ڌيءَ هئي.

شاهه رخ مرزا جي وفات کان پوءِ 1607ع ۾ شڪر النساءِ بيواهه ٿي، کيس چار پٽ، حسن مرزا ۽ حسين مرزا ڇڏي ويا، جن کي جاڙا پٽ سلطان مرزا، بديع الزمان مرزا ۽ ٽي ڌيئرون هيون.

1605ع ۾ اڪبر جي وفات کان پوءِ، هن پنهنجي ڀاءُ جهانگير تي پنهنجو اثر رسوخ استعمال ڪيو ۽ جهانگير جي وڏي پٽ خسرو مرزا لاءِ معافي وٺڻ لاءِ پنهنجي سوٽ مائرن مريم الزماني ۽ سليمه سلطان بيگم جي مدد ڪئي.

## وفات
شاڪر النساءَ بيگم پهرين جنوري 1653ع تي وفات ڪئي، هوءَ اڪبر آباد کان شاهجهان آباد ڏانهن رواني ٿي. هوءَ پنهنجي والد جي مقبري ۾ دفن ڪئي وئي، جيڪا سڪندرا ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:17 صدي جي مغل سلطنت جا ماڻهو
زمرو:مغل شهزاديون
زمرو:بادشاهن جون ڌيئرون
الخوارزمي

**محمد بن موسى الخوارزمي**  (فارسي: محمد بن موسى خوارزمي؛ 780-850ع)، يا صرف "الخوارزمي"، هڪ همہ دان (Polymath) هو، جنهن رياضي، فلڪيات ۽ جاگرافي ۾ عربي ٻوليءَ ۾ تمام گهڻو اثرائتو ڪم ڪيو. سال 820 عيسوي جي آس پاس، هن کي عباسي خلافت جي گاديءَ واري شهر، بغداد ۾ فلڪيات دان ۽ "دارالحڪمه" (House of Wisdom) جو سربراهه مقرر ڪيو ويو.

الجبرا تي سندس مشهور مقالو، سال 813- 833ع جي وچ ۾ مرتب ڪيل مقالو، "الجبر" (The Compendious Book on Calculation by Completion and Balanceing)، لڪير ۽ چوگرد مساواتن جو پهريون منظم حل پيش ڪيو. الجبرا ۾ هن جي ڪاميابين مان هڪ هن جو مظاهرو هو ته چورس کي مڪمل ڪرڻ سان چوٿين مساواتن کي ڪيئن حل ڪيو وڃي، جنهن لاء هن جاميٽري جواز مهيا ڪيو. الخوارزمي پهريون شخص هو جنهن الجبرا کي هڪ آزاد نظم جي طور تي استعمال ڪيو ۽ "گهٽائي" ۽ "توازن" جا طريقا (گهٽايل اصطلاحن جي هڪ مساوات جي ٻئي پاسي منتقلي، يعني، ساڳئي شرطن جي منسوخي. مساوات جا مخالف پاسا)،  متعارف ڪرايا، هن کي "الجبرا جو پيءُ يا باني" طور بيان ڪيو ويو آهي. rr 

انگريزي اصطلاح الجبرا سندس مٿي ذڪر ڪيل مقالي، "الجبر والمقابله" جي مختصر هٿ جي عنوان مان نڪتل آهي. هن جي نالي سان انگريزي اصطلاحون، الگورزم ۽ الگورٿم کي جنم ڏنو. اسپيني، اطالوي ۽ پرتگالي اصطلاح، الگورتمو (algoritmo) ۽ اسپيني اصطلاح، گوارسمو (guarismo)   ۽ پرتگالي اصطلاح، الگارسمو (algarismo)، ٻنهي جي معنيٰ "انگ" آهن.

12هين صدي عيسويءَ ۾ الخوارزمي جي هندستاني رياضي تي لکيل ڪتاب جو لاطيني ٻوليءَ ۾ ترجما، ”زج السنڌ والهند“، جنهن مختلف هندستاني انگن اکرن کي ڪوڊ ڪيو، مغربي دنيا ۾ اعشاريه جي بنياد تي انگن جو نظام متعارف ڪرايو. اهڙي طرح "الجبر" جو لاطيني ۾ ترجمو انگريز اسڪالر، رابرٽ آف چيسٽر سال 1145ع ۾ ڪيو، اها 16هين صدي عيسويء تائين يورپي يونيورسٽين جي پرنسپل رياضي جي درسي ڪتاب طور استعمال ڪيو ويو.

الخوارزمي رومن پوليميٿ، بطليموس جي "جاگرافي"، ٻي صديءَ جي يوناني ٻوليءَ جو مقالو، جنهن ۾ شهرن ۽ علائقن جي ڊگھائي ۽ ويڪرائي ڦاڪن جي فهرست ڏنل آهي، تي نظر ثاني ڪئي. هن اڳتي هلي فلڪيات جي جدولن جو هڪ سيٽ تيار ڪيو ۽ گڏوگڏ اصطرلاب، سج جي گهڙي ۽ ڪئلينڊر جي ڪمن جي باري ۾ لکيو. الخوارزمي ٽرگنوميٽري ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، درست سائن (Sine) ۽ ڪوسائن (Cosine) جدولن ۽ ٽينجنٽ جي پهرين جدول ٺاهي.

## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
*Earliest Manuscript of Kitab Surat al-Ard in the Strasbourg National Library

باب: 
* سوانح عمريون 
* رياضي
* جاگرافي
* فلڪيات 
* ستارا 
* ٻاهرين خلا
* شمسي نظام
* سائنس

زمرو:آلجبرا
زمرو:مسلمان نقشا نگار
زمرو:مسلمان جاگرافيدان 
زمرو:مسلماني رياضي دان
زمرو:مسلمان ماهر فلڪيات 
زمرو:مسلمان سائنسدان
زمرو:780ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:850ع جون فوتگيون
زمرو:عربي ٻولي جا ليکڪ
زمرو:اسلامي سونهري دور جا سائنسدان
زمرو:ماورا النهر جا عالم
زمرو:مذھب ۽ سائنس

## حوالا
جون راولنگ

**جون راولنگ** (Joanne Rowling؛ پيدائش: 31 جولاءِ، 1965ع)، قلمي نالو جي.ڪي. راولنگ، هڪ برطانوي ليکڪا آهي. هوءَ هيري پوٽر جي ليکڪا آهي، جيڪو 1997ع کان 2007ع تائين شايع ٿيل ستن جلدن تي مشتمل افسانوي ناول سيريز آهي. سيريز 600 ملين کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ڪري چڪو آهي، 84 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي ۽ فلمون ۽ وڊيو گيمز سميت عالمي ميڊيا فرنچائز پيدا ڪيو آهي.
## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:ناول نگار
زمرو:ليکڪ
زمرو:انگريزي ادب
محمد صالح اڪبر حيدري

:

**سر محمد صالح اڪبر حيدري** KCIE، CSI (12 آڪٽوبر 1894 - 28 ڊسمبر 1948) هڪ هندستاني سرڪاري ملازم ۽ سياستدان هو. هو آسام صوبي جو آخري انگريز مقرر ڪيل گورنر هو، جيڪو هندستان جي آزاديءَ کان پوءِ به ان عهدي تي رهيو.

## شروعاتي زندگي
حيدري، آمنه ۽ سر اڪبر حيدري، هڪ سليماني بوهرا مسلم گهراڻي ۾ 12 آڪٽوبر 1894ع تي پيدا ٿيو. هو ستن ٻارن مان هڪ هو. وڪيل ۽ نامور ڪانگريسي بدرالدين طيبجي سندس پوٽو هو. هن بمبئي ۽ آڪسفورڊ مان تعليم مڪمل ڪئي.

## ڪيريئر
حيدري 1919ع ۾ انڊين سول سروس ۾ داخل ٿيو، پنهنجي ڪيريئر جي شروعات مدراس پريزيڊنسي ۾ ڪئي. جون 1924ع ۾ کيس انڊيا حڪومت جي تعليم، صحت ۽ زمينن واري کاتي ۾ انڊر سيڪريٽري طور مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن آڪٽوبر 1927ع کان جون 1929ع تائين سريلنڪا ۾ گورنر جنرل جي ايجنٽ طور ڪم ڪيو، جيڪو ٻوٽن ۾ وڏي هندستاني مزدور قوتن جي ڀلائي ۽ حقن بابت هو.1929ع ۾ امپيريل ڪائونسل آف ايگريڪلچرل ريسرچ ٺهڻ کان پوءِ هو ان جو سيڪريٽري مقرر ٿيو.

حيدري، هندستان جي شاهي رياستن جي وفد جي جوائنٽ سيڪريٽري جي حيثيت ۾، پهرين ۽ بعد ۾ حيدرآباد جي وفد جي صلاحڪار جي حيثيت ۾، پنهنجي والد جي اڳواڻي ۾، ​​گول ميز ڪانفرنس لاءِ لنڊن ويو. رياست جي طرف کان ٻي ڪانفرنس کي خطاب ڪندي، هن چيو ته 'گڏيل ۽ گڏيل هندستان لاءِ هم آهنگي سان ڪم ڪيو وڃي'. ٻي ڪانفرنس کانپوءِ ٿيندڙ بحثن تي، هو وفاقي مالياتي ڪميٽي ۽ مشاورتي ڪميٽيءَ جو ميمبر هو.

ان کان پوءِ حيدري واپس تعليم، صحت ۽ زمينن واري کاتي ۾ ان جو جوائنٽ سيڪريٽري مقرر ٿيو ۽ پوءِ ليبر کاتي جو سيڪريٽري رهيو. ٻي عالمي جنگ جي شروعاتي مرحلن دوران، هن ايسٽرن گروپ سپلائي ڪائونسل ۾ هندستان جي نمائندگي ڪئي، جيڪو سوئز جي اوڀر ۾ برطانوي نوآبادين ۽ تسلط ۾ سامان جي تعمير کي همٿائڻ لاءِ قائم ڪيو ويو. پوءِ کيس پرڏيهي معاملن واري کاتي ۾ اسپيشل ڊيوٽي تي رکيو ويو. 1945ع ۾ کيس وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جو ميمبر مقرر ڪيو ويو ۽ کيس اطلاعات ۽ نشريات کاتي جي چارج ڏني وئي. 1946 ۾ هندستان جي عبوري حڪومت جي قيام تي، حيدري کي مزدوري، ڪم، معدنيات، طاقت، معلومات ۽ آرٽس ۽ صحت جي ذميواري ڏني وئي. 

جنوري 1947ع ۾ کيس آسام جو گورنر مقرر ڪيو ويو، جيڪو سر اينڊريو گورلي ڪلو جي جاءِ تي هو. هن 4 مئي تي عهدو سنڀاليو ۽ آزاديءَ کان پوءِ به هن عهدي تي فائز رهيو. ان دوران ناگا تحريڪ جاري رهي، هڪ آزاد رياست جي مطالبي ۾، حيدري ان سال جون ۾ ناگا نيشنل ڪنوينشن سان 9 نقاطي معاهدي تي صحيحون ڪيون.

## ذاتي زندگي
اڪبر حيدري، سيگرڊ ويسٽلنگ،[ هڪ سويڊن عورت سان شادي ڪئي، جنهن مان کين ٽي ٻار ٿيا: پٽ ۽ نالو اڪبر حيدري III (1919-1998) ۽ ٻه ڌيئرون. سندس پٽ، جنهن کي اڪبر حيدري به سڏيو وڃي ٿو، هڪ صنعتڪار هو ۽ 1964ع کان 1980ع تائين ويسٽرن انڊيا ميچ ڪمپني (WIMCO) لميٽيڊ جو چيئرمين رهيو،  بعد ۾، Facit Asia جو ڊائريڪٽر ۽ سويڊن جي اعزازي قونصل جي حيثيت سان. مدراس

## وفات
حيدري 28 ڊسمبر 1948ع تي مني پور جي دوري دوران، امپال کان 30 ميل (48 ڪلوميٽر) پري، وائخونگ نالي ڳوٺ ۾ هڪ ڊاک بنگلي ۾ فالج جي حملي سبب فوت ٿي ويو. هو پنهنجي زال ۽ پٽ سان مني پور جي دوري تي هو. سندس قبائلي صلاحڪار اين ڪي رستمجي ۽ ملٽري سيڪريٽري ميجر ڌميجا سندس لاش کي قومي ۽ گورنر جي جهنڊن ۾ ڍڪيل هڪ تابوت ۾ جلوس جي صورت ۾ ڪانگلا پيلس ۾ امفال ڪينٽومينٽ جي قبرستان ڏانهن آندو ويو. مني پور ۾ ٽن ڏينهن جو سوگ ملهايو ويو.

## حوالا

زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1948ع جون فوتگيون
زمرو:1894ع جون پيدائشون
فهيم شناس ڪاظمي

**ڊاڪٽر فهيم شناس ڪاظمي** سنڌ جو شاعر، اديب، مترجم، صحافي ۽ استاد  آهي .11 مئي 1965ع تي، نوابشاهه ۾ ڄائو. سندس خانداني نسبت ضلعي چڪوال جي صوفي بزرگ شاهه شرف جي خاندان سان ملي ٿي. سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم.اي (اردو ادب) ڪرڻ کانپوءِ سنڌ مسلم گورنمينٽ آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج ڪراچيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو، جتان ترقي ڪندي پروفيسر جي عهدي تي پهتو. 2015ع ۾ اردوءَ جي مشهور شاعر عزيز حامد مدني جي شخصيت ۽ فن جي موضوع تي ڊاڪٽر شاداب احساني جي نگرانيءَ ۾ مقالو لکي ڪراچي يونيورسٽيءَ مان  پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي. 
جديد اردو نظم ۾ سندس سڃاڻپ نمايان آهي. سندس اردو شاعريءَ جا 3 مجموعا ”سارا جھان آئينه هي“ (1999ع)، ”خواب سي باهر“ (2009ع)، ”راهداري مين گونجتي نظم“ (2013ع) ڇپجي چُڪا آهن. اهڙيءَ طرح پاڻ سٺو مترجم به آهي. هن سنڌي ۽ ٻين ٻولين مان ترجما پڻ ڪيا آهن ته ڪجهه ڪتابن کي ترتيب ۽ ايڊٽ به ڪيو آهي، جن ۾: ”سنڌ ڪي آواز“ (جي. ايم سيد جو عدالتي بيان: 2002ع)، ”سارتر ڪي بيمثال افساني“ (2012ع)، ”سارتر ڪي مضامين“ (2012ع)، ”تيري عشق ني مالا مال ڪيا هي“ (صابر ظفر جي گيتن ۽ غزلن جو انتخاب:2004ع)، ”بوئي گل نالئه دل“ (شيخ اياز جي شاعري، جلد پهريون: 2010ع)، ”حلقئه ميري زنجير ڪا“ (شيخ اياز، جلد ٻيو: 2010ع)، ”زان پال سارتر ڪي انٽرويو“ (2016ع) شامل آهن. 
فهيم شناس ڪاظمي صحافت سان به لاڳاپيل رهيو آهي. هو سه ماهي ’اجرا‘ ڪراچي جو سب ايڊيٽر ۽ روزنامه ”جسارت“ ۽ روزنامه ”قومي اخبار“ ۾ ڪالم لکندو رهي ٿو. کيس ادبي خدمتن جي اعتراف طور ڪيترائي اوارڊ ۽ اعزاز ملي چُڪا آهن، جن ۾: ”آهٽ اوارڊ“ (بهترين شاعر: 2003ع)، ”جناح اوارڊ“ (بهترين شاعر ۽ نقاد: 2012ع)، ”نشان سپاس خانه فرهنگ ايران ڪراچي (2015ع) شامل آهن.

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي مصنف
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر
افروز نما

**افروز نما** (اردو: افروز نما) هڪ پاڪستاني ريڍار آهي ۽ 2023  100 عورتون بي بي سي جي ميمبر آهي. هوءَ انهن آخري وخي ريڍارن مان هڪ آهي، جنهن صدين کان ٻڪرين، ٻڪرين ۽ رڍن جو خيال رکيو آهي. هوءَ لڳ ڀڳ ٽن ڏهاڪن کان ان ۾ شامل آهي.

## سوانح عمري
پاڪستان جي شمشال وادي ۾، نوما صدين کان پراڻي رسم جو حصو آهي، جيڪا غائب ٿي رهي آهي. هن جي ماءُ ۽ ڏاڏيءَ هن کي هنر سيکاريو. هر سال، هوءَ ۽ ٻيون رڍون پنهنجن ٻڪرين سان گڏ سمنڊ جي سطح کان 4,800 ميٽرن جي بلندي تي چراگاهن ڏانهن وينديون آهن، جتي هو پنهنجي جانورن کي کارائيندا آهن ۽ واپار لاءِ کير جون شيون تيار ڪندا آهن. انهن جي آمدني ڳوٺ ۾ خوشحالي آئي آهي ۽ انهن کي اجازت ڏني آهي ته هو پنهنجن ٻارن کي تعليم فراهم ڪن. هن جي آمدني هن کي پنهنجي وادي ۾ پهريون شخص ٿيڻ جي اجازت ڏني جنهن وٽ بوٽن جو هڪ جوڙو آهي.

## سڃاڻڻ
نومبر 2023 ۾، BBC Afroze-Numa جي ڪميونٽي جي ڪم کي 'آخري وخي ريڍارن مان هڪ' طور تسليم ڪيو، جيڪو اڄ تائين قديم رواج کي جاري رکي ٿو، هن جو نالو بي بي سي جي 100 عورتن جي فهرست ۾ شامل ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:ايڪھين صدي جا پاڪستاني ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
سڱابندين جا نالا

### سنڌي ٻوليءَ ۾ سڱابندين جا نالا
سنڌي ٻوليءَ ۾ سڱابندين جا نالا تن جو انگ 72 تائين مليو آھي. جيڪي ھيٺيئن ريت آھن؛

ڪُل 75 نالن مان جن کي ڇڙو عورت ئي استعمال ۾ آڻي سگھي ٿي، اھي 13 آھن جن ۾: ڏيرُ، ڏيرياڻي، ڏيروٽُ، ڏيروٽِ، ڏيروٽِياڻي، ڏيروٽِياڻو، نِڻانَ، نِيڻوٽُ، نيڻوٽِياڻِي، نيڻوٽِ، نيڻوٽِياڻو، سوڪڻ ۽ مڙس. جڏھن تہ جن کي مرد پڪاري سي ڪل 4 آھن جيئن: سالو، سالِي، سنڍُو ۽ زال.

ٻوليءَ جي گهڙت ۽ ڪارج آڌار تي سڱابندين جي نالن جي هيءَ فھرست آھي؛ تڙڏاڏو، تڙڏاڏِي، پڙڏاڏو، پڙڏاڏِي، ڏاڏو، ڏاڏِي، تڙنانو، تڙنانِي، پڙنانو، پڙنانِي، نانو، نانِي، پِيءُ، ماءُ، چاچو، چاچِي، سئوٽُ، سئوٽِ، مامو، مامِي، ماروٽُ، ماروٽِ، ماسِي، ماسڙ، ماساتُ، ماساتِ، پُڦِي، پُڦڙُ، پڦاٽُ، پڦاٽِ، ڀاءُ، ڀيڻ، ڀيڻيويو، ڀاڄائي، ڀائٽيو، ڀائٽيي، ڀاڻيجو، ڀاڻيجي، پُٽُ، ڌِيءُ، نُنھُن، نِياڻو، سالو، سالِي، ڏيرُ، ڏيرياڻي، ڏيروٽُ، ڏيروٽِ، ڏيروٽياڻي، ڏيروٽياڻو، نِڻانَ، نِيڻوٽُ، نيڻوٽِياڻِي، نيڻوٽِ، نيڻوٽِياڻو، سَسُ، سَھرو، پوٽو، پوٽِي، پڙپوٽو، پڙپوٽِي، تڙپوٽو، تڙپوٽِي، ڏوھٽو، ڏوھٽِي، پڙڏوھٽو، پڙڏوھٽِي، تڙڏوھٽو، تڙڏوھٽِي، سوڪڻِ، سنڍُو، زال، مڙس،  سنٻنڌي، سنٻنڌياڻِي، ادو، ادي، ڀاءُ، ڀيڻ، ڀائر، ڀينرو، اڳ ڄائو، اڳ ڄائي، ڌيڻس ماڻس ، جوءِ، جيجل، آيل، بوئا (ڦُڦِي)،  ڀيڻيويو، پھاڄ (سوڪڻ) ۽ مائتي پيئتي وغيره.

مٿين نالن ۾ گهڻ معنائين (Hypernyms) کي شامل ناھي ڪيو ويو، جيئن پيڪا، ميڪا، ساھرا، سيڻ وغيرہ پر جيڪڏھن اھي شامل نه آھن.  ٻي ڳالھ ھن لسٽ ۾ مختلف پرڳڻن ۾ سڏجندڙ ٻيا نالا جيڪي ھڪ ئي سڱ جا ھجن، جيئن نياڻو يا ناٺي، سوڪڻ يا پھاڄ يا وري ساھيڙي وغيرہ پڻ شامل ناھن. جيئن؛ ساھرا يا سيڻ. سيڻ ٻول گڏيل معنا وارو لفظ آھي، جيئن ”ديسي سيڻَ ڪجن پرديسي ڪھڙا پرين“ وغيرہ. 
سنڌي لينگويج اَٿارٽي

## حوالا

زمرو:لسانيات
زمرو:سنڌي
زمرو:تاريخ
زمرو:سنڌ
مهوش چشتي

مهوش ڪامران چشتي (پيدائش 1980) هڪ پاڪستاني-آمريڪي فنڪار آهي جيڪو مصوري ۽ انسٽاليشن آرٽ ۾ ڪم ڪري ٿو. هڪ 2017 Guggenheim فيلو، هوء پڻ هن وقت ميساچوسٽس Amherst يونيورسٽي ۾ ايسوسيئيٽ پروفيسر آهي.

## سوانح عمري
مهوش ڪامران چشتي1980ع ۾ لاهور، پاڪستان ۾ پيدا ٿي ۽ پرورش سعودي عرب ۾ ٿي. اصل ۾ مغل پينٽنگ ۽ فارسي مينيچر ۾ تربيت حاصل ڪئي،  هن نيشنل ڪاليج آف آرٽس ۾ تعليم حاصل ڪئي، جتي هن ننڍي پينٽنگ جي تعليم حاصل ڪئي ۽ 2004 ۾ BFA حاصل ڪئي، ۽ يونيورسٽي آف ميري لينڊ، ڪاليج پارڪ (UMD)، جتي هوءَ حاصل ڪئي. 2008 ۾ اسٽوڊيو آرٽس ۾ MFA[5] UMD ۾ ٽيچنگ اسسٽنٽ (2006-2008؛ 2011-2012) جي طور تي مختصر طور رهڻ کان پوءِ،  هن بعد ۾ مونٽگومري ڪاليج (2011-2013) ۽ جارج واشنگٽن يونيورسٽي (2012-2013) ۾ ليڪچرار جي حيثيت سان سيکاريو، اسڪول آف آرٽ انسٽيٽيوٽ آف شکاگو (2013-2016) ۽ هارولڊ واشنگٽن ڪاليج (2014-2016).2016 ۾، هوءَ ڪينٽ اسٽيٽ يونيورسٽي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر بڻجي وئي، ۽ 2019 ۾ هوءَ ميساچوسٽس ايمهرسٽ يونيورسٽي ۾ ايسوسيئيٽ پروفيسر بڻجي وئي.

چشتي جي ڪم ۾ انسٽاليشن آرٽ ۽ مصوري شامل آهن. هن جو ڪم 2004 ۾ فوڪوڪا ايشين آرٽ ميوزيم ۾ پاڪستان جي ننڍڙن ننڍڙن تصويرن جي نمائش جو حصو هو. 2015 ۾، هوءَ شڪاگو جي شهر ثقافتي معاملن جي ڊپارٽمينٽ ۽ شڪاگو ڪلچرل سينٽر ۾ اسپيشل ايونٽس آرٽسٽ-ان-رهائشي هئي، انهي سان گڏ هڪ يدو ساٿي هئي. 2016 ۾، هوءَ امپيريل وار ميوزيم ۾ هڪ سولو نمائش رکي هئي، جنهن ۾ پاڪستان ۾ ڊرون حملن جي اثرن تي ڌيان ڏنو ويو، خاص طور تي ڊيورنڊ لائين جي ڀر واري علائقي تي، ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ٽرڪ آرٽ کان متاثر ٿيندڙ ڊرائنگ. ٽائم آئوٽ لنڊن جي ميٽ برين ان کي پنجن مان چار ستارا ڏنا، هن چيو ته ”اهي چمڪندڙ، پريشان ڪندڙ ننڍڙا مسئلا سوال پڇن ٿا ته تشدد ۽ جنگ کان متاثر دنيا ۾ آرٽ ڪهڙو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو“. هن کي 2017 ۾ گگن هيم فيلوشپ سان نوازيو ويو. هن جو ڪم فوڪوڪا ايشين آرٽ ميوزيم ۽ امپيريل وار ميوزيم جي مستقل مجموعن ۾ آهي.

هوءَ آمريڪي ۽ پاڪستاني ٻٽي شهريت رکي ٿي.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1980ع جون پيدائشون
راجستان جو ڏھاڙو

راجسtان ڊي يا راجسٿان ڊي پڻ سڏيو ويندو آهي راجسٿان جو قيام ڏينهن 30 مارچ تي ملهايو ويندو آهي. هن ڏينهن تي راجسٿان جي راڄڌاني جئپور ۽ راجسٿان جي هر ضلعي هيڊ ڪوارٽرز ۾ ڪيتريون ئي ثقافتي سرگرميون منعقد ڪيون ويون. 30 مارچ 1949ع تي جوڌپور، جئپور، جيسلمير ۽ بيڪانير جي پرنسلي رياستن کي ضم ڪري ’گريٽر راجسٿان يونين‘ ٺاهيو ويو. ان کان پوءِ راجسٿان ۾ ڏهاڙو ملهائڻ شروع ڪيو ويو.

## تاريخ
اهو اڳ ۾ راجپوتانا جي نالي سان مشهور هو ۽ هي رياست مجموعي طور تي 19 شاهي رياستن کي ضم ڪري ٺاهي وئي هئي ۽ ان کي 'راجسٿان' جو نالو ڏنو ويو آهي، جنهن جي لفظي معني آهي 'بادشاهن جي جاء' ڇاڪاڻ ته ڪيترن ئي بادشاهن ۽ شهنشاهه هتي آزاديء کان اڳ حڪومت ڪئي هئي. راجسٿان جو انضمام 7 مرحلن ۾ ٿيو:

# 17 مارچ 1948ع تي الور، ڀارت پور، ڍولپور ۽ ڪرولي جي پرڳڻي رياستن جي ضم ٿيڻ سان ’متسيا يونين‘ ٺهي.
# 25 مارچ 1948ع تي ٽونڪ، بنڊي، ڪوٽا، جھالاوان، پرتاپ ڳڙھ، دنگاپور، بانسوارا، ڪشن ڳڙھ ۽ شاھپورا کي ضم ڪرڻ سان گڏ ’راجسٿان يونين‘ ٺھيو.
# 18 اپريل 1948ع تي ادي پور رياست جو ضم ٿيڻ سان گڏ ’يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف راجسٿان‘.
# 30 مارچ 1949ع تي جوڌپور، جئپور، جيسلمير ۽ بيڪانير جي پراڻن رياستن کي ضم ڪري ’گريٽر راجستان‘ ٺھيو. ان ڏينهن کي راجستان فائونڊيشن ڊي سڏيو ويندو آهي. سردار ولڀ ڀائي پٽيل ان انضمام ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو.
# ’يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف گريٽر راجستان‘ 15 مئي 1949ع تي مٽيسيا يونين جي گريٽر راجستان سان ضم ٿي وئي.
# 26 جنوري 1950ع تي سروهي جي پرنسلي رياست جي اضافي سان ’متحده راجستان‘ قائم ٿيو.
# 1956 جي رياستن جي تنظيم سازي ايڪٽ موجب راجستان جي آخري تنظيم سازي.

## واقعا
هن ڏينهن تي راجستان جي سياحت کاتي پاران ڪيترائي پروگرام منعقد ڪيا ويندا آهن. انهن پروگرامن جو مکيه مرڪز جئپور آهي.

### کاڌو ۽ هنر ميلو
فوڊ ۽ هنرميلو راجستان جي ڏينهن جي جشن جو حصو آهي، جيڪو جواهر ڪالا سينٽر ۾ شلپ گرام ۾ ٿي رهيو آهي. ميلو حاضرين لاء هڪ موقعو پيش ڪري ٿو راجستان جي کاڌي جي روايتن کي تجربو ڪرڻ لاء، مختلف قسم جي لوڪ پرفارمنس سان گڏ. اتي موجود کاڌي جون شيون راجستان جي مختلف علائقن جي نمائندگي ڪن ٿيون، جن ۾ ميوار، مارواڙ، ڌنڌار، هدوٽي ۽ برج شامل آهن، ۽ راجستان ديوس تي فوڊ فيئر ۾ ڏيکاريا ويا آهن.

### هنر بازار
هنر بازار مختلف شين جي نمائش ڪري ٿو جن ۾ دستڪاري، آرٽ فارم، پرنٽ ۽ ٽيڪسٽائيل، مٽيءَ جون شيون، ڪنگائي ٿيل ڪپڙا، پيچيده طرح سان ٺهيل قالين، ۽ ڌاتو ۽ ڪاٺ جا ڪم شامل آهن. اهي شيون، جيڪي راجسٿان جي مختلف علائقن مان نڪرنديون آهن، سياحن ۽ مقامي رهاڪن ٻنهي لاءِ هڪ وڏي ڪشش جو ڪم ڪنديون آهن راجسٿان ديوس جي هفتيوار جشن دوران.

### ثقافتي پرفارمنس
جل محل ۾ چاري ناچ ۽ پپٽ شو منعقد ڪيو ويندو آهي. قبائلي ناچ ۽ لوڪ گيت پرفارمنس البرٽ هال ۾ ٿينديون آهن. ”راون هٽ“ ۽ ”خرتل ودن“ امبر قلعي ۾ پيش ڪيا ويا آهن. ملڪ جي مختلف حصن مان فنڪار راجسٿان ديوس تي انهن ثقافتي پرفارمنس ۾ حصو وٺندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو

* بندي اتسو

## حوالا

زمرو:راجستان جي تاريخ
ڪشن ڳڙهه

**ڪشن ڳڙهه** هندستان جي رياست راجستان جي اجمير ضلعي جو هڪ شهر ۽ ميونسپل ڪائونسل آهي. اهو ڪشن ڳڙهه ايئرپورٽ  جي ڪري به مشھور آھي.

## تاريخ
ڪشن ڳڙهه رياست جو بنياد 1609ع ۾ جوڌپور جي شهزادي ڪشن سنگهه رکيو هو. ڪشن سنگهه کان اڳ هن علائقي تي راجا سموخان سنگهه جي حڪومت هئي.
[ساڄو|thumb| ساونت سنگهه (1748ع کان 1757ع تائين حڪومت ڪئي) ۽ بني ٿاني [ڪرشن|ڪرشنا ۽ راڌا جي روپ ۾ گنڊالا، ڪشن ڳڙهه ڍنڍ تي سير ڪندا رهيا.]]
ڪشن ڳڙهه انگريزن جي دور ۾ نام نهاد پرڳڻي رياست جي گاديءَ جو هنڌ هو، جيڪو راجپوتانا ايجنسي ۾ واقع هو. ان جي ايراضي 2210 ڪلوميٽر 2 (858 ميل²) ۽ آبادي 1901 ۾ 90,970 هئي. آبادي لاءِ اهو انگ 1891ع جي مردم شماري جي ڀيٽ ۾ 27 سيڪڙو جي گهٽتائي جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪو ممڪن طور تي 1899-1900 جي ڏڪار سان منسوب آهي. رياست هڪ اندازي مطابق 34,000 پائونڊ آمدني حاصل ڪئي ۽ برطانوي راڄ کي ڪوبه خراج تحسين پيش نه ڪيو. 1840ع ۾ پرٿوي سنگهه ڪشن ڳڙهه جو 15 هون مهاراجا ٿيو ۽ 1879ع ۾ پنهنجي وفات تائين حڪومت ڪندو رهيو، جنهن کان پوءِ سندس پٽ سردول سنگهه تخت نشين ٿيو.
کاٻو|thumb| ''پرٿوي سنگهه'' (r.1840-1879)، 15هين مهاراجا ڪشن گڑھ، 1870ع جي شروعات ۾.
1892ع ۾ ڪشن ڳڙهه ۾ ميونسپالٽي ​​قائم ڪئي وئي.

مهاراجا مدن سنگهه 1900ع ۾ سورهن سالن جي عمر ۾ تخت تي ويٺو،  هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن رياست تباهي واري ڏڪار جي اثر کان ڀڄي رهي هئي. هن جي ۽ سندس ديوان جي ماتحت انتظاميه وڏي پيماني تي منظوري جي لائق سمجهي ويندي هئي. ٽينڪن ۽ کوهن مان آبپاشي کي وڌايو ويو ۽ ڪپهه جي جنن ۽ پريسنگ جا ڪارخانا لڳايا ويا. هن جي دور حڪومت ۾ شادين تي وڌيڪ خرچن جي حوصلا افزائي لاءِ هڪ سماجي اصلاحي تحريڪ جو وڏو اثر پيو.

## آبادیاتی
2011 هندستان جي مردم شماري جي مطابق، ڪشن ڳڙهه جي آبادي 154,886 هئي. مرد آبادي جو 51 سيڪڙو ۽ عورتون 49 سيڪڙو آهن. ڪشن ڳڙهه ۾ خواندگي جي سراسري شرح 68٪ آهي، جيڪا قومي سراسري 74٪ کان ٿورو گهٽ آهي: مرد خواندگي 75٪، ۽ عورتن جي خواندگي 60٪ آهي. ڪشن ڳڙهه ۾، آبادي جو 14 سيڪڙو 6 سالن کان گهٽ عمر جي آهي.

## حوالا
ڪشن ڳڙهه جو ڪشن سنگهه

**راجا ڪشن سنگهه** (28 اپريل 1575 – مئي 1615 ) مارواڙ جي موتا راجا اُدائي سنگهه جو پٽ ۽ ڪشن ڳڙهه جو باني ۽ ڪشن ڳڙهه رياست جي نالي سان مشهور هئي .هن جي ڀيڻ مناوتي بائي مغل شهنشاهه جهانگير جي گهرواري ۽ سندس جانشين جي ماءُ هئي. پنجون مغل شهنشاهه شاهجهان.

## خاندان
28 اپريل 1583ع تي ڪشن چند جي نالي سان ڄائو، هو مارواڙ جي حاڪم راجا ادائي سنگهه جو پٽ هو. هن جي ماءُ راجاوت ڪڇيوهي منرنگ ديويجي هئي، جيڪا هن جي پيءُ جي پرنسپل ساٿي هئي  ۽ ناروار جي راجا اسڪران جي ڌيءَ هئي،  جيڪا پڻ پنهنجي چاچي، ڀرمل جي حق ۾ بي دخل ٿيڻ کان اڳ مختصر طور امبر جو راجا هئي. هو مارواڙ جي حاڪم سر سنگهه جو ننڍو ڀاءُ ۽ ماني بائي، جهانگير جي زال ۽ شاهه جهان جي ماءُ پڻ هو.

## شاهي خدمت جي تحت
ڪشن سنگهه کي ننڍي عمر ۾ مغلن جي خدمت ۾ موڪليو ويو. 1594ع ۾ کيس اڪبر طرفان جوڌپور جي ڏکڻ-اوڀر واري علائقي جي عطا جي تصديق ڪئي وئي.

1607ع ۾ کيس جهانگير طرفان 1000 زعت ۽ 500 سوارن جو منصب عطا ڪيو ويو.

1608ع ۾ هن مهابت خان جي راڻيءَ جي خلاف ميوار جي مدد ڪئي ۽ ڄنگهه سان ٽنگ تي زخمي ٿي پيو. سندس قابلِ قدر خدمتن جي ڪري جهانگير سندس درجو وڌائي 2000 زعت ۽ 1000 سوار ڪيو. هن کي سٿولاو جي جاگير پڻ ڏني وئي هئي.

1609ع ۾ هن سٿولاو جي ماڳ تي ڪشن ڳڙهه شهر جو بنياد وڌو.

1612ع ۾ جهانگير کيس ”مهاراجا“ جو لقب عطا ڪيو. مارچ 1615ع ۾ سندس منصب 3000 زت ۽ 1500 سوار ٿي ويو.

## وفات
ڪشن سنگهه مئي 1615ع ۾ اجمير ڀرسان وفات ڪئي. جهانگير ان واقعي کي هن ريت بيان ڪيو آهي:

هن کان پوءِ سندس پٽ ساهس مل تخت تي ويٺو.

## نسب
 

## حوالا
خلائي ٽيڪنالاجي

**خلائي ٽيڪنالاجي** (Space Technology) ٻاهرين خلا ۾ استعمال لاءِ ٽيڪنالاجي آهي. خلائي ٽيڪنالاجي ۾ خلائي گاڏيون، جهڙوڪ خلائي جهاز، سيٽيلائٽ، خلائي اسٽيشن ۽ مداري لانچ گاڏيون شامل آهن. ڊگهي خلائي مواصلات، خلا م جهازن کي هلائڻ ۽ ٻين ٽيڪنالاجي جو هڪ وسيع قسم؛ بشمول سپورٽ انفراسٽرڪچر، سامان ۽ طريقا؛ زميني استعمال لاءِ ڪيتريون ئي عام روزاني خدمتون؛ جيئن ته موسم جي اڳڪٿي ڪرڻ، ريموٽ سينسنگ، سيٽلائيٽ نيويگيشن جو نظام (GPS)، سيٽلائيٽ ٽيليويزن ۽ ڪجھ ڊگھي فاصلي واري مواصلاتي نظامن لاء انسان نازڪ طور تي خلائي ٽيڪنالاجي جي انفراسٽرڪچر جي مرهون منت آهن ۽ ان تي ڀاڙين ٿا. سائنس جا شعبا، فلڪيات ۽ ڌرتي سائنس، خلائي ٽيڪنالاجي مان فائدو وٺن ٿا. 

خلا سان لاڳاپيل ڪوششن سان پيدا ٿيندڙ يا تيز ٿيندڙ نئون ٽيڪنالاجيون گهڻو ڪري بعد ۾ ٻين معاشي سرگرمين ۾ استعمال ٿينديون آهن.

## خلائي ٽيڪنالاجي جي تاريخ
## خلائي ٽيڪنالاجي سبب پيدا ٿيندڙ خطرا
## پڻ ڏسو:
## خارجي لنڪس:
## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:ٻاهرين خلا
زمرو:خلائي سائنس
ڪاليداس

**ڪاليداس** (سنسڪرت: कालिदास، "ڪاليءَ جو ٻانهو"؛ 4–5 صدي عيسوي) هڪ ڪلاسيڪي سنسڪرت ليکڪ هو، جنهن کي قديم هندستان جو عظيم شاعر ۽ ڊراما نگار سمجهيو ويندو آهي. سندس ڊراما ۽ شاعري بنيادي طور تي هندو پراڻن ۽ فلسفي تي ٻڌل آهن. سندس محفوظ ٿيل ڪم ٽي ڊراما، ٻہ مهاڪاويا ۽ ٻہ ننڍيون شاعريون آهن.  

ڪاليداس جي زندگي بابت گهڻو ڪجهہ معلوم ناهي، سواءِ ان جي جيڪو سندس شاعري ۽ ڊرامن مان اندازو لڳائي سگهجي ٿي. سندس ڪم صحيح طور تي تاريخن سان ڳنڍي نہ سگهيا آهن، پر اهي شايد 5 صدي عيسويءَ کان اڳ، گپتا دور ۾ لکيا ويا هئا. دسم گرنٿ (سکن جي ٻئي صحيفي) ۾، جيڪو گرو گوبند سنگهہ لکيو، ست برهما اوتارن جو ذڪر آهي، جن مان ڪاليداس به هڪ آهي.

## ابتدائي زندگي

عالم سمجهن ٿا تہ ڪاليداس شايد هماليہ جبلن جي ويجهو، اوجيني ۾ يا ڪلنگا ۾ رهندو هو. هي خيال ڪاليداس جي ڪمارسنڀوم ۾ هماليہ جي تفصيلي وضاحت، ميگھدت ۾ اوجيني سان سندس محبت، ۽ رگھوونش (ڇهين سَرڳ) ۾ ڪلنگا جي بادشاھ هيما نگد جي ساراھ تي ٻڌل آهي.

### ڄم جي جڳھ بابت راءِ

لڪشمي ڌر ڪلا (1891–1953)، جيڪو سنسڪرت جو عالم ۽ ڪشميري پنڊت هو، پنهنجي ڪتاب دي برٿ پليس آف ڪاليداس (1926ع) ۾ ڪاليداس جي ڄم جي جڳھ کي سندس لکڻين جي بنياد تي ڳولڻ جي ڪوشش ڪئي. هن نتيجو ڪڍيو تہ ڪاليداس ڪشمير ۾ ڄائو، پر ڏکڻ طرف ويو ۽ مقامي حڪمرانن جي سرپرستي حاصل ڪري خوشحال ٿيو. هن جي ثابتي هيٺيان نڪتن تي ٻڌل هئي:  

* اهڙن ٻوٽن ۽ جانورن جو ذڪر، جيڪي ڪشمير ۾ ملن ٿا پر اوجيني يا ڪلنگا ۾ ناهن، جهڙوڪ زعفران جو ٻوٽو، ديودار جا وڻ، ۽ ڪستور مرگ.  
* اهڙن جاگرافيائي خاصيتن جو ذڪر، جيڪي ڪشمير ۾ عام آهن، جهڙوڪ ننڍا ڍنڍون ۽ چراگاهون.  
* ڪجهہ اهڙن هنڌن جو ذڪر، جيڪي ڪشمير سان واسطو رکن ٿا، پر ٻاهر مشهور نہ هئا.  
* ڪجهہ ڪشميري لوڪ ڪهاڻين جو ذڪر، جهڙوڪ شڪنتلا ۾ ڪشمير جي درياءَ کي خالي ڪري زمين ٺاهڻ واري روايت.  

### موت بابت روايت

هڪ پراڻي روايت ٻڌائي ٿي تہ ڪاليداس لنڪا جي راجا ڪمار داس سان ملاقات لاءِ ويو، جتي سازش ذريعي قتل ڪيو ويو.
جيمس والس ڪوئنٽن

**جيمس والس ڪوئنٽين** CSI هڪ برطانوي نوآبادياتي منتظم هو. جيڪو 1889ع کان سندس وفات تائين آسام جو چيف ڪمشنر رهيو. هن کي هڪ دشمن ميڙ پاران قتل ڪيو ويو جڏهن هو مني پور جي آزاد رياست ۾ برطانوي راڄ لاڳو ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو.

## زندگي
جيمس والس ڪوئنٽن، ڪائونٽي فرمناگ، آئرلينڊ ۾ پيدا ٿيو، جيڪو شراب جي واپاري جو پٽ هو، ۽ 1853ع ۾ بي اي جي ڊگري حاصل ڪري، ٽرينٽي ڪاليج، ڊبلن ۾ تعليم حاصل ڪيائين فلسفي سوسائٽي جي.

↵

1856ع ۾ بنگال سول سروس ۾ مقرر ٿيڻ کان پوءِ، هن 1875ع تائين اتر-اولهه صوبن ۽ اوڌ ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون، جڏهن هن برما ۾ جڊيشل ڪمشنر طور ٻه سال خدمتون سرانجام ڏنيون. 1877ع ۾ اتر-اولهه صوبن ۾ واپس اچي، کيس اپريل 1877ع ۾ الله آباد ضلعي جو مئجسٽريٽ ۽ ڪليڪٽر ۽ اپريل 1878ع ۾ سول ۽ سيشن جج مقرر ڪيو ويو. هو جولاءِ 1878ع ۾ نينيتال ۾ اتر-اولهه صوبن جي ڏڪار ڪميشن جي ميمبر جي حيثيت سان خاص ڊيوٽي تي هو. ان کان پوءِ هن جھانسي ۽ لکنؤ ڊويزنن ۾ ڪمشنر طور ڪم ڪيو ۽ فيبروري 1883ع ۾ گورنر جنرل ڪائونسل جو ايڊيشنل ميمبر مقرر ٿيو، جيڪو عهدو 1884ع ۽ وري 1886ع ۽ 1889ع ۾ رهيو. انهن شروعاتي سالن ۾ هو لارڊ رپن جي پاليسيءَ جو سخت حامي هو، جنهن کي اينگلو انڊين جي اڪثريت سختيءَ سان رد ڪري ڇڏيو هو. 1884ع ۾ کيس آگره ڊويزن جو ڪمشنر مقرر ڪيو ويو ۽ 1885ع ۾ بورڊ آف روينيو جو ميمبر ٿيو. 1886ع ۾ پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر ٿيو. کيس 1887ع ۾ CSI پاران گزيٽيڊ ڪيو ويو ۽ 22 آڪٽوبر 1889ع تي آسام جو چيف ڪمشنر مقرر ڪيو ويو.

مارچ 1891ع ۾ مني پور جي ننڍي رياست ۾ بغاوت جي نتيجي ۾، راجا جي ٻن ننڍن ڀائرن، جن کي تخت نشين ڪري ڪلڪتي ۾ پناهه ورتي، ان ڪري ڪوئنٽن کي پنج سؤ گورکھن سان گڏ مني پور موڪليو ويو ٻئي ڀاءُ کي رياست جو حڪمران تسليم ڪيو، جيڪو ريجنٽ طور ڪم ڪري رهيو هو، ۽ هڪ ننڍي ڀاءُ ٽڪندرجيت کي گرفتار ڪيو. Quentin 22 مارچ تي مني پور پهتو ۽ فوري طور تي هڪ عدالت کي طلب ڪيو، جنهن تي هن سناپتي کي گرفتار ڪرڻ جو ارادو ڪيو. ٽيڪندراجي حاضر نه ٿيو ۽ ٻئي ڏينهن قلعي ۾ کيس گرفتار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي ته مني پور جي فوجن مزاحمت ڪئي ۽ انگريزن جي رهائش ۽ ڪئمپ تي بعد ۾ حملو ڪيو ويو، جنهن ۾ ڪافي تعداد ۾ مارجي ويا. ان کان پوءِ ڪوئنٽين باغين جو علاج ڪرڻ جي آڇ ڪئي ۽ ان سان گڏ فرينڪ سينٽ ڪليئر گريم ووڊ، پوليٽيڪل ايجنٽ ڪرنل اسڪين، جيڪو آفيسر گورخا جو ڪمانڊ هو، ۽ ٻه ٻيا آفيسر، جيڪي سڀ غير هٿياربند هئا، کي قلعي جي مرمت ڪرڻ جي آڇ ڪئي. سندس اچڻ کان پوءِ جلد ئي کيس گرفتار ڪري قتل ڪيو ويو. ڪوئنٽين جو هٿ وڍيو ويو، سندس جسم جا ٽڪرا ٽڪرا ڪيا ويا ۽ سندس ٽڙيل ڄنگهه شهر جي ڀتين جي ٻاهران اڇلايا ويا ته جيئن ڀوت ڪتن کي کائي. مني پور بعد ۾ برطانوي فوج طرفان ٻيهر قبضو ڪيو ويو. سناپتي کي قتل ڪيو ويو ۽ ريجنٽ کي معزول ڪيو ويو. خاندان سان تعلق رکندڙ هڪ نوجوان ڇوڪرو کي راجا تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي اقليت جي دور ۾ رياست جي حڪومت هڪ انگريز آفيسر کي سياسي رهائشي طور سونپي وئي. Ethel Grimwood کي تقريب جو هيرو قرار ڏنو ويو ۽ هر سال £ 1,000 ۽ £ 140 کان وڌيڪ وصول ڪيو.

## حوالا

زمرو:1891ع جون فوتگيون
زمرو:1834ع جون پيدائشون
جواد نقوي

**علامه سيد جواد نقوي** (پيدائش 1963) هڪ پاڪستاني اسلامي اسڪالر، مذهبي اڳواڻ ۽ مبلغ آهي، جيڪو لاهور ۾ جامعه عروۃ الوثقیٰ جو باني ۽ چانسلر ۽ ڪيترن ئي اسلامي اسڪولن جو سربراهه آهي. پاڪستان ۽ سڄي دنيا ۾ هڪ معروف شيعه نظرياتي، نقوي ماهوار مذهبي رسالو مشاعر نبوي قائم ڪيو. 

نقوي صاحب گفتگو سان ڀرپور خطبو ڏيندو آھي.  هو ولايت فقيه جي خيالن جي تبليغ ڪندو آهي،  ۽ اڪثر ڪري هن کي پاڪستان ۾ ولايت جو نمائندو به چيو ويندو آهي.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
نقوي 1 فيبروري 1963ع تي هري پور، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو. هن پاڪستان ۽ ايران جي اسلامي مدرسن ۾ مذهبي فلسفي، نظريه ۽ شيعه فقه جو مطالعو ڪيو آهي. سندس استادن ۾ عبدالله جوادي آمولي ۽ محمد تقي مصباح يزدي شامل هئا.

## ڪيريئر
نقوي صاحب ترتيبوار لاهور ۽ گوجرانوالا ۾ جامعه عروة الوضو ۽ جامعه جعفريه مدرسن جو پرنسپال آهي. هو لاهور ۾ جامعه ام الکتاب، دين القيم آن لائين اسلامڪ اسڪول ۽ سيرت ايجوڪيشن اسڪول سسٽم جو پرنسپال پڻ آهي. نقوي ماهوار مشاعره النب جو ايڊيٽر پڻ آهي. هو ايران جي اسلامي انقلاب جو سخت حامي آهي. هن پنهنجي ڪيترين ئي تقريرن ​​۾ ولايت فقيه جي سخت ترغيب ڏني آهي.  هو پنهنجي بينر هيٺ پاڪستان ۾ فرقن جي اتحاد لاءِ بيٺو آهي. 

هن اردوءَ ۾ ڪيترائي ڪتاب لکيا.

### جامعه عروة الوثقۃ
نقوي اسلامي مدرسن جامعه عروة الوضوڪا، جامعه جعفريه ۽ جامعه ام الکتاب جو باني ۽ پرنسپل آهي. هو جامعه دين القيم ورچوئل اسلامي مدرسو پڻ هلائي ٿو.

### اسلامي بيداري تحريڪ
2012-2013 ۾، نقوي توهين رسالت جي مذمت ڪرڻ لاءِ هڪ تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي جنهن کي 'تحريڪ بيداري اي امت مصطفيٰ صه' سڏيو ويو، جيڪا هن 7 آڪٽوبر 2012 تي لاهور ۾ شروع ڪئي. 

## منظر
↵هڊسن انسٽيٽيوٽ پاران 2012 جي هڪ رپورٽ ۾، هن کي ايران نواز قرار ڏنو ويو آهي ۽ ايران طرفان مالي مدد ڪئي وئي آهي. Alex Watanka پنهنجي هڪ مضمون ۾ لکيو آهي جنهن جي عنوان سان ”پاڪستان جي شيعه جو محافظ“  هڊسن انسٽيٽيوٽ طرفان شايع ٿيل آهي، جيڪو واشنگٽن جي هڪ اسٽريٽجڪ ٿنڪ ٽينڪ آهي. چوي ٿو:

”ان جي مطابق، پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي شيعه مذهبي شخصيتون خامنائي جي تمام گهڻي آواز ۽ سخت حامي بڻجي چڪيون آهن. مثال طور، جواد، هڪ ممتاز سرگرم مبلغ ۽ تازو ئي پاڪستان ۾ قائم ٿيل هڪ شيعه مدرسي جو سربراهه، اسلامي جمهوريه ايران ۾ نظريي جو مثال ڏئي ٿو، ۽ پاڻ کي خامنه اي جو مريد سڏائي ٿو، ۽ ايران جي علماء مخالف تحريڪ جي مذمت ڪندي هڪ ڪتاب پڻ شايع ڪيو آهي 

2019 ۾، دي نيوز ۾ هڪ مضمون هن جي 'منفرد طور تي ايران-مرکوز ڪيريئر' بيان ڪيو. 

جڏهن ته، نقوي انڪار ڪيو آهي ته هن کي ايران کان ڪا به حمايت حاصل  نه آهي. جامعه عروة الواقع جي افتتاحي تقريب ۾ هن چيو ته هن منصوبي کي مقامي پاڪستاني عوام جي ڀرپور حمايت حاصل آهي. هن چيو ته سندس ڪنهن به منصوبي کي ايران يا ڪنهن ٻئي ملڪ سهڪار نه ڪيو ۽ پاڪستان کان ٻاهر هڪ رپيو به ناهي مليو. 

تازو جيئن جنوري 2020، فارن پاليسي، هڪ آمريڪي خبرن جي اشاعت، هن کي بيان ڪيو ته 'ايران جي نظريي جو هڪ وڏو حامي'

## وڌيڪ ڏسو

* مفتي جعفر حسين
* عارف حسين حسيني
* مظهر علي اظهر

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1963ع جون پيدائشون
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:هند-ايراني گھڻ ٻوليائي سهائتا سانچا
زمرو:شيعه اسلام
زمرو:پاڪستاني شيعا مسلمان
نوال ساگر ڍنڍ

نوال ساگر ڍنڍ هڪ مصنوعي ڍنڍ يا حوض آهي جيڪو هندستان جي رياست راجسٿان جي بنڊي شهر ۾ واقع آهي. هن جي چوڌاري اراولي جبل جي جبلن جي قطار آهي. اها هڪ چورس شڪل واري مصنوعي ڍنڍ آهي، ۽ هڪ مندر، جيڪو سمنڊ جي خدا ورونا لاءِ وقف آهي، جزوي طور ڍنڍ جي وچ ۾ ٻڏي ويو آهي. نوال ساگر وڏين ديوارن سان گھريل آهي ۽ ٻه دروازا آهن جيڪي ڍنڍ ۾ داخل ٿيڻ جا رستا آهن. اهو بنڊي شهر جي مرڪز ۾ واقع آهي.

اها بنڊي شهر جي چئن ڍنڍن مان هڪ آهي، باقي ٽي آهن: جيت ساگر ڍنڍ، ڦول ساگر ڍنڍ ۽ ڪنڪ ساگر ڍنڍ.

## تاريخ
هيءَ هڪ قديم ڍنڍ آهي. هادا چوهان پرنسلي بنڊي رياست جي حڪمرانن رائو راجا ڀوج (1585-1608) ان کي اونڌو ڪيو ۽ ديوار کي مضبوط ڪيو. ان تي موتي محل (راولا) نالي هڪ محل به ٺهرايو. بعد ۾ رائو راجا چترسال (1631-58)، رائو راجا اُميد سنگهه (1741-69) وڏا محل ۽ ديوارون تعمير ڪرايون. مها رائو راجا اجيت سنگهه (1770-73) ان جي ڪناري تي ’رام باغ‘ ۽ ڍنڍ جي اندر هڪ وڏو شيو مندر ۽ هڪ ڇتري ٺهرايو.

## آرڪيٽيڪچر ۽ ڍنڍ جي ڪشش
هن ڍنڍ ۾، ان جي ديوارن ۽ شيو مندر جي اڏاوت، مجسمو، ۽ ساخت نظر اچي ٿي. ڍنڍ جو بهترين پاسو جيڪو بنيادي طور تي سياحن کي راغب ڪري ٿو اهو اهو آهي ته اها پنهنجي پاڻيءَ ۾ تارا ڳڙهه قلعي جي آئيني تصوير کي ظاهر ڪري ٿي. هن ڍنڍ جي وچ ۾ ٺهيل ڇتري به هنر جو هڪ خوبصورت نمونو آهي.

## ڍنڍ جي بحاليءَ جو ڪم
2023 ۾، بنڊي جي ضلعي انتظاميه نوال ساگر ڍنڍ جي بحالي جي ڪم لاء 5 ڪروڙ رپين کان وڌيڪ جي رقم منظور ڪئي. ڍنڍ کي محفوظ ڪيو ويندو. هن گهٽيءَ ڀرسان پارڪ جيڪو ٻن حصن ۾ ورهايل آهي، ان کي پاڻ ۾ ملايو ويندو. پارڪ ۾ ٻارن لاءِ جديد قسم جا جھول ۽ سيرا لڳائيا ويندا ۽ ڍنڍ جي ڀرسان روڊن جو رخ تبديل ڪيو ويندو. هڪ وڏي چوپاٽي پڻ ٺاهي ويندي.

## واقعا
نوال ساگر واقعن کي منظم ڪرڻ لاء هڪ مشهور منزل آهي. هر سال، بنڊي اتسو، راجستان جي سياحت کاتي پاران منعقد ڪيل ثقافتي پروگرام ڍنڍ جي ڪناري تي منعقد ڪيو ويندو آهي. هن پروگرام تحت ڪيتريون ئي ثقافتي سرگرميون ٿينديون آهن جن ۾ ديپ دان تقريب به شامل آهي جنهن ۾ مقامي رهواسين پاران ڍنڍ ۾ مٽيءَ جا ڏيئا ٻاريا ويندا آهن.

## پڻ ڏسو
* هندستان ۾ ڍنڍن جي فهرست
* جيت ساگر ڍنڍ

زمرو:ڀارت
زمرو:ڍنڍون
زمرو:ڀارت ۾ ڍنڍون

## حوالا
ڪنول

**ڪنول** هڪ سدابهار ٻوٽو آهي ۽ ان جو گل تلاءُ، ڍنڍن ۽ ندين ۾ ملندو آهي. لوٽس افغانستان کان ويٽنام تائين پکڙيل علائقي ۾ ملي ٿو. مغربي يورپ ۾ اهو 1787 ع ۾ فطرت پرست جوزف بئنڪ پاران ورتو ويو.

هن ٻوٽي جون پاڙون مٽيءَ ۾ هونديون آهن جڏهن ته پن پاڻيءَ جي سطح تي ترندا آهن. گلن جو ٻوٽو مضبوط ۽ پاڻي جي مٿاڇري کان ڪيترائي انچ مٿي هوندو آهي. هڪ ٻوٽو 3 ميٽر جي ايراضيء تي پکڙيل آهي. ان جي پنن جو قطر 60 سينٽي ميٽر ۽ گل 20 سينٽي ميٽر ٿي سگهي ٿو.

هي گل ڪيترن ئي رنگن ۾ ملي ٿو. خالص اڇو، پيلو گلابي يا مخلوط رنگ

## ثقافتي پاسو
هي گل ايشيا ۾ مقدس سمجهيو ويندو آهي. مندرن، مسجدن، خانقاهن ۽ گوردوارن جا گنبد لوٽس طرز ۾ ٺهيل آهن. گوتم ٻڌ کي اڪثر مجسمن ۾ لوطس جي گل تي ويٺل ڏيکاريو ويو آهي. نئين دهلي ۾ بهائي عبادت گاهه اسلام آباد ۾ ڪنول جي گلن وانگر آهي ۽ راولپنڊي جي ايوب پارڪ ۾ ڪنول جي گلن ۽ ٻوٽن سان ڀريل هڪ ڍنڍ آهي. اهو هندستان جو قومي گل آهي.

## استعمال
ان جي پنن کي اڪثر گوشت، ڀاڄين يا شين کي ڀاڄي طور استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تصويرون

فائل:Lotus Nelumbo nucifera Flower Large 3264px.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Lotus_Nelumbo_nucifera_Flower_Large_3264px.jpg

فائل:Lotus Nelumbo nucifera Blossom 1800px.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Lotus_Nelumbo_nucifera_Blossom_1800px.jpg
فائل:Nelumbo nucifera3.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Nelumbo_nucifera3.jpg
فائل:Lotus Nelumbo nucifera Seed Head Water 1800px.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Lotus_Nelumbo_nucifera_Seed_Head_Water_1800px.jpg


## ڪٿاﺋ‍ون
چوندا آهن ته ڪنول جو گل سدائين ڪيچڙ کان مٿي هوندو آهي ۽ سنت يا مها پرش به ڪنول جي گلن جيان نيارا هوندا آهن

## وڌيڪ ڏسو

* گل ٻوٽا

## حوالا

زمرو:نباتاتيات
زمرو:گل
زمرو:گلن جا قسم
زمرو:ٻوٽا
زمرو:ٻوٽن جو علم
هڙپا ميوزيم

هڙپا ميوزيم هڪ آرڪيالاجي ميوزيم آهي جيڪو هڙپا، پنجاب، پاڪستان ۾ واقع آهي. هي هڙپا ريلوي اسٽيشن  کان اٽڪل 7 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واقع آهي ۽ ساهيوال کان 17 ڪلوميٽر (11 ميل) اولهه ۾ آهي.

1926 ۾ هڪ ننڍڙي سائيٽ ميوزيم جي طور تي قائم ڪيو ويو، اهو 1967 ۾ پنهنجي موجوده عمارت ۾ منتقل ڪيو ويو  جيڪا پاڪستان جي حڪومت طرفان تعمير ڪئي وئي هئي. 

## تاريخ

### سنڌو ماٿري جي تهذيب
سنڌو ماٿري جي تهذيب ڪاسي جي دور جي تهذيب هئي جيڪا 3300 قبل مسيح کان 1300 ق.م تائين انهن علائقن ۾ قائم رهي، جن کي هاڻي سنڌو درياهه ۽ ان جي معاون دريائن جهلم، چناب، راوي، ستلج ۽ بياس ذريعي پاڻي ملي ٿو. هن وقت تائين ان جا چار سؤ کان وڌيڪ ماڳ دريافت ڪيا ويا آهن، جن ۾ هڙپا ۽ موهن جو دڙو ان جا اهم شهري مرڪز آهن. ان کي هڙپائي تهذيب جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ان جي قسم جي ماڳ هڙپا کان پوءِ.

### ابتدائي دريافتون
هڙپا جا قديم دڙي پهريون ڀيرو چارلس ميسن 1826ع ۾ گهميو هو، جنهن انهن کي پنهنجي ڪتاب بلوچستان جي مختلف سفرن جو داستان, افغانستان ۽ پنجاب ۾ بيان ڪيو آهي. اليگزينڊر برنس ان کان پوءِ 1831ع ۾ ماڳ جو دورو ڪيو. اليگزينڊر ڪننگهم، جيڪو 1861ع ۾ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا جو باني ۽ ڊائريڪٽر جنرل ٿيو،  1853ع ۽ 1856ع ۾ ماڳ جا ٻه دورا ڪيا، ۽ ان جي ماپ جو اندازو لڳايو. پوري سائيٽ جي چوڌاري 3 ڪلوميٽر (5 ڪلوميٽر جيڪڏھن ڀرپاسي وارن شعبن کي غور ۾ رکيو وڃي). هن کي معلوم ٿيو ته ڪجهه دڙا کوٽيا ويا آهن ۽ سرون لاهور-ملتان ريلوي لائين جي تعمير لاءِ استعمال ٿي رهيون آهن.

### پهرين کوٽائي
آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا 20 هين صدي جي شروعات ۾ رسمي طور آثار قديمه جي ماهرن کي ماڳ جي تحقيق ڪرڻ لاءِ موڪليو (انهي سان گڏ موهن جو دڙو) ديا رام ساهني 1921ع کان 1925ع تائين ماڳ تي پهرئين کوٽائي ڪئي . کوٽائي جو هڪ ٻيو دور 1926ع کان 1934ع تائين ماڌو سروپ وات جي هيٺان ٿيو . K.A. نيلاڪانت ساستري ٻيو دور 1937ع ۾ ڪيو . 1964ع کان 1964ع تائين ماڳ تي خندقون وڇايون ويون . مورٽيمر ويلر.

### آزادي کان بعد ۾
thumb| افتتاحي تقريب جي هڪ يادگار تختي
هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ ڊاڪٽر محمد رفيق مغل 1966ع ۾ هڙپا ۾ کوٽائي ڪرائي، ان بابت موجود معلومات ۾ وڌيڪ اضافو ڪيو. 26 مارچ 1967ع تي ميوزيم کي ان جي موجوده عمارت ۾ منتقل ڪيو ويو جنهن جو افتتاح تعليم، صحت، محنت ۽ سماجي ڀلائي واري وزير قاضي انوارالحق ڪيو. 1986ع کان 2001ع تائين، آمريڪي آثار قديمه واري مشن هن ماڳ تي هڙپا آرڪيالاجيڪل ريسرچ پروجيڪٽ کي حڪومت پاڪستان جي آرڪيالاجي ۽ ميوزيم ڊپارٽمينٽ جي سهڪار سان ڪيو، جنهن ۾ جارج ايف ڊيلس هڪ ڪو ڊائريڪٽر جي حيثيت سان ڪم ڪري رهيو هو.

## گڏ ڪرڻ
عجائب گھر ٻن گيلرين تي مشتمل آھي جنھن ۾ مختلف نمونا آھن جيڪي سنڌو ماٿري جي تهذيب جي فن، دستڪاري ۽ ٽيڪنالاجي جي ارتقا ۽ ترقيءَ کي ظاهر ڪن ٿا. هن وقت نمائش تي ٽيهه نمائشون آهن. انهن شين مان ڪجهه شامل آهن جيڪي ٽامي ۽ برونز مان ٺهيل آهن، ٽيراڪوٽا جا مجسما، رانديڪا، کنڊر ۽ روزمره جون شيون هٿي دانت، خول ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## حوالو

زمرو:پاڪستان ۾ عجائب گھر
زمرو:پنجاب جا عجائيب گهر
بهاولپور ميوزيم

**بهاولپور ميوزيم** 1976 ۾ قائم ڪيو ويو، آرڪيالاجي، فن، ورثي، جديد تاريخ ۽ مذهب جو هڪ ميوزيم آهي جيڪو بهاولپور، پنجاب، پاڪستان ۾ واقع آهي.

اهو بهاولپور ضلعي حڪومت جي  نگراني ۾ اچي ٿو.

جولاءِ 2022 تائين، ميوزيم جو ڊائريڪٽر محمد زبير رباني آهي.

## گيلريون
عجائب گھر اٺ گيلري، جنهن ۾ شامل آهن:

* پاڪستان موومينٽ گيلري، جنهن ۾ تحريڪ سان لاڳاپيل تصويرن جو مجموعو شامل آهي، جنهن ۾ ان جي اڳواڻن جون تصويرون به شامل آهن.
* آثار قديمه جي گيلري، جيڪا علائقي جي آثار قديمه جي تاريخ جي نمائندگي ڪري ٿي.
* اسلامي گيلري، جنهن ۾ اسلام جي تاريخ سان لاڳاپيل هٿيار، نقاشي، ڪپڙي جو نمونو، ۽ دھاتي ڪم ڏيکاري ٿو.
* علائقائي ثقافتي گيلري، جنهن ۾ چولستان ريگستان ۽ بهاولنگر ، بهاولپور ۽ رحيم يار خان ضلعن جي ماڻهن پاران استعمال ٿيندڙ روزمره جي شين جا نمونا شامل آهن.
* ڪوئن گيلري، جنهن ۾ 300 کان وڌيڪ سکن شامل آهن
* قرآن گيلري، جنهن ۾ مخطوطات، لکت ۽ قرآني دستاويز شامل آهن.
* بهاولپور جي گيلري، بهاولپور جي شاهي رياست سان لاڳاپيل تصويرون ۽ آرٽيڪل ڏيکاريندي، جيڪا برطانوي راڄ ۾ ٻي وڏي رياست هئي. 
* چولستان گيلري، چولستان علائقي جي فن ۽ ورثي جي نمائش.
* صادق خان گيلري 

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست
* بهاولپور ايئرپورٽ
* بهاولپور زو
* ديوار جو قلعو
* نور محل

## حوالو

## خارجي لنڪس

* فيسبوڪ صفحو
* 
زمرو:بھاولپور جو عمارتون ۽ اڏاوتون
زمرو:پاڪستان جا عجائب گهر
بنون ميوزيم

**بنو ميوزيم** هڪ عجائب گھر آهي جيڪو بنون ضلعي، خيبر پختونخواه، پاڪستان ۾ واقع آهي. ميوزيم ڊائريڪٽوريٽ آف آرڪيالاجي اينڊ ميوزيم،  خيبرپختونخواهه پاران قائم ڪيو ويو ۽ 2011 ۾ افتتاح ڪيو ويو سيد عاقل شاهه، وزير راندين، سياحت، آرڪيالاجي ۽ نوجوانن جي معاملن جي.

ميوزيم جو سنگ بنياد 2006ع ۾ ان وقت جي خيبرپختونخواهه جي وڏي وزير اڪرم خان دراني رکيو هو.

## کوٽائي
1984ع کان 2001ع تائين پشاور يونيورسٽي ۽ بنون آرڪيالاجيڪل مشن پاران گڏيل طور تي ڪيمبرج يونيورسٽي، برٽش ميوزيم، يونيورسٽي ڪاليج لنڊن ۽ برائن ماور ڪاليج پاران شيري خان ترڪئي، ليوان ۽ اڪرا جي ماڳن تي گڏيل کوٽائي ڪئي وئي.

## گڏ ڪرڻ
اهو ٽن گيلري تي مشتمل آهي، يعني پروٽوهسٽارڪ گيلري، اسلامي گيلري، ۽ ايٿنولوجيڪل گيلري.

### تاريخي گيلري
ان ۾ اڪرا ۽ شيري خان ترڪئي جي آثار قديمه وارن ماڳن جا آثار موجود آهن. انساني ۽ جانورن جا مجسما، پٿر جا اوزار ۽ ٽيراڪوٽا مهرون نمائش لاءِ رکيا ويا آهن.

### اسلامي گيلري
هن حصي ۾ قرآن مجيد جا 120 کان وڌيڪ نسخا ۽ حديث جا ڪتاب آهن، جن مان اڪثريت عربي زبان ۾ آهي. ڪي فارسيءَ ۾ ترجمو ڪيا ويا آهن. قرآن جا نسخا 11هين صدي هجري (17 صدي عيسويءَ) کان پوءِ جا آهن، جڏهن ته حديث جا ڪتاب ڪجهه وقت ڇهين صدي هجري (12 صدي عيسوي) ۾ لکيا ويا هئا.

### اخلاقي گيلري
اهو خيبرپختونخواه صوبي جي مختلف قبيلن جي طرز زندگي ۽ ثقافت کي ڏيکاري ٿو، خاص طور تي جيڪي بنون علائقي ۾ رهن ٿا. روزمره جي شين جهڙوڪ زيور، هٿيار، برتن، موسيقي جا آلات ۽ ڪپڙا ڊسپلي تي ڏسي سگهجن ٿا. انهن 19هين ۽ 20هين صديءَ دوران علائقي جي روايتن تي روشني وڌي.

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا عجائب گهر
زمرو:پختون خواه جا ميوزيم