open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2017ع

__NOTOC__

2017ع  عيسوي سال جو، هڪ عام سال، جيڪو آچر جي ڏينهن کان شروع ٿيو. هي عام دور جو 2017هون سال، 21 هين صدي جو سترهون سال ۽ 2010 جي ڏهاڪي جو اٺون سال آهي. 

## واقعا
***[[20 سيپٽمبر]]** – هريڪن ماريا پورٽو ريڪو سان ٽڪرايو، جنهن جي نتيجي ۾ 2975 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 90 ارب آمريڪي ڊالر جو نقصان ٿيو.
***[[12 آڪٽوبر]]** – آمريڪا يونيسڪو مان ٻاهر نڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن کان پوءِ اسرائيل پڻ ان اداري مان نڪري ويو.

## پيدائش

## فوتگيون
***[[12 جنوري]]** – ڪريما مختيار، مصري اداڪارہ
***[[14 جُولاءِ]]** – مريم ميرزاخاني، ايراني رياضيدان
* **[[23 آڪٽوبر]]** – حامد علي مرزا، قانوندان

زمرو:سال
زمرو:2017ع
2018ع

[thumb|left|100px|[عاصمه جھانگير]]
[thumb|left|100px|[سري ديوي]]
[thumb|left|100px|[اسٽيفن هاڪنگ]]

[thumb|left|100px|[رسول بخش پليجو]]
[thumb|left|100px|[ملا فضل الله]]
**2018ع** عيسوي سال جو، هڪ عام سال، جيڪو سومر جي ڏينهن کان شروع ٿيو. هي عيسوي سال جو 2018هون سال، 21 هين صدي جو ارڙهون سال ۽ 2010 جي ڏهاڪي جو نائون سال آهي.

## واقعا
***[[6 جُولاءِ]]** – پاڪستان جي اڳوڻي وزيراعظم نواز شريف کي اپت کان وڌيڪ جائداد ٺاهڻ جي ڏوهہ ۾ 10 سال سزا ڏني وئي.
***[[13 جُولاءِ]]** – چين ۾ ڪيميائي فيڪٽري ۾ ڌماڪي سبب 19 کان وڌيڪ ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.
***[[13 جُولاءِ]]** – مستونگ ۾ چونڊ مهم دوران ڌماڪي ۾ اسلم رئيساڻي سميت 70 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.
* **[[15 جُولاءِ]]** – فٽبال ورلڊ ڪپ ڪروئيشيا کان فرانس کٽي ورتي.
* **[[22 جُولاءِ]]** – ڊيرا اسماعيل خان ۾ خودڪش بم ڌماڪي ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جو اميدوار اڪرام الله گنڊاپور قتل ٿي ويو.
* **[[25 جُولاءِ]]** – پاڪستان ۾ عام چونڊون ٿي گذريون.
* **[[26 جُولاءِ]]** – سائنسدانن پاران مريخ تي 20 ڪلوميٽر ڊگھي (12 ميل) پاڻي جي تلاهه دريافت ڪئي وئي.
* **[[18 آگسٽ]]** – عمران خان پاڪستان جي 22هين وزير اعظم جو قسم کنيون.
* **[[31 آگسٽ]]** – عوامي جمهوريه دونيتسڪ جو وزير اعظم اليگزينڊر زاخارچنڪو بم ڌماڪي ۾ مارجي ويو.
***[[6 سيپٽمبر]]** – پاڪستان ۾ صدارتي چونڊون ٿيون، عارف علوق 353 ووٽ کڻي پاڪستان جو تيرهون صدر منتخب ٿيو.
* **[[6 سيپٽمبر]]** – هندوستان جي سپريم ڪورٽ تاريخ ساز فيصلي ۾ انڊين پينل ڪوڊ سيڪشن 377 کي ختم ڪري ڇڏيو، جنهن تحت هم جنس پرستي کي ڏوهه قرار ڏنو ويو هو.
* **[[9 سيپٽمبر]]** – عارف علوي پاڪستان جي تيرهين صدر جو قسم کنيو.
* **[[25 آڪٽوبر]]** – سهالي ورڪ زيوڊي ايٿوپيا جي پهرين عورت صدر چونڊي وئي.
* **[[25 آڪٽوبر]]** – پاڪستان جي سپريم ڪورٽ آسيه بيبي جي سزاءِ موت ختم ڪئي وئي.
* **[[23 نومبر]]** – ڪراچي ۾ چيني سفارتخاني تي بلوچ آزادي پسندن پاران حملو ڪيو ويو.

## پيدائش
## فوتگيون
***[[11 فيبروري]]** – عاصمه جھانگير، وڪيل، انساني حقن جي علمبردار
***[[24 فيبروري]]** – سري ديوي، هندوستان اداڪاره
***[[14 مارچ]]** – ڄام ساقي، سنڌي ليکڪ
***[[14 مارچ]]** – اسٽيفن هاڪنگ، مشهور سائنسدان
***[[17 اپريل]]** – باربرا بش، آمريڪي صدر بش سينئر جي گھرواري 
***[[7 جُونِ]]** – رسول بخش پليجو، کاٻي ڌر جو اڳواڻ ۽ وڪيل
***[[14 جُونِ]]** – ملا فضل الله، اڳواڻ تحريڪ طالبان پاڪستان
***[[20 جُونِ]]** – مشتاق احمد يوسفي، اردو ادب جو وڏو نالو
***[[12 جُولاءِ]]** – دادا جشن واسواڻي، ناميارو روحاني عالم
* **[[16 آگسٽ]]** – اٽل بيهاري واجپائي، هندوستاني وزيراعظم
* **[[25 آگسٽ]]** – جان مڪين، آمريڪي سياستدان
* **[[31 آگسٽ]]** – اليگزينڊر زاخارچنڪو، عوامي جمهوريه دونيتسڪ جو وزير اعظم

## حوالا

زمرو:2018ع
2019ع

**2019ع** موجوده سال آهي، عيسوي سال جو، هڪ عام سال، جيڪو اڱاري کان شروع ٿيو. هي عيسوي سال جو 2019هون سال، 21 هين صدي جو اوڻھيون سال ۽ 2010 جي ڏهاڪي جو ڏھون سال آهي.
 
## واقعا
***[[30 جُونِ]]** – ڊونلڊ ٽرمپ پھريون آمريڪي صدر ھو جنھن اتر ڪوريا جو دورو ڪيو.

## پيدائش

## فوتگيون
* **[[13 سيپٽمبر]]** – غلام شاھ جيلاني، پاڪستاني سياستدان

زمرو:ايڪيهين صدي
زمرو:سال
زمرو:2019ع
2020 (سلجھائپ)

**[[2020ع]]** هڪ سال آهي.

**2020**، **ويهن ويهن**، **20: 20 **يا**20 / 20** پڻ ڏانهن اشارو ڪري سگهون ٿا:

* 20/20، عام بصري acuity
* Twenty20، ڪرڪيٽ جو هڪ روپ
* آڻي 20/20، جو هڪ اچان شراب
* 2020 گروپ، مرڪز-ڇڏي قدامت جي پارليامينٽ ميمبرن جي هڪ ٽوليء

## فلمز ۽ ٽي وي
* * [[ويهن: 20 (فلم)]] *، هڪ هندستاني رياست ڪيرالا جي-ٻوليء جي فلم
* ''20 / 20' '(ڪينيڊين ٽي وي سيريز)، هڪ ڪينيڊين اڌ ڪلاڪ دستاويزي سيريز جنهن کي 22 اپريل، 1962 ع ۽ 24 سيپٽمبر جي وچ ۾ CBC ٽيلي ويزن تي aired، 1967
* ''20 / 20' '(ڪولمبيا ٽي وي سيريز)، هڪ ڪولمبيا خبر پروگرام ڪينال Uno تي aired، 2001 ع ۾ منسوخ
* ''20 / 20' '(آمريڪي ٽي وي سيريز)، جي ​​سهولت تي هڪ آمريڪي ٽيلي ويزن newsmagazine نشر 6 جون، 1978 ع کان وٺي
* '' 2020 '' (مني-اچڻ)، هڪ MediaCorp چينل نيوز ايشيا (CNA) ويب سيريز
* ''20 / 20' '(ايم)، آمريڪي شو جو هڪ نئون ايم پاڪستان
* "20/20 جو خواب" ( '' هن شفق علائقو '')، جو 1985 ع ٽي وي سيريز جي هڪ قسط
* ويهن ويهن، هڪ برطانيا ٽي وي جي پيداوار ڪمپني

## موسيقي
* 20/20 (ٽولي)، هڪ آمريڪي طاقت پاپ ٽولي
* ويهن ويهن (ٽولي)، هڪ برطانوي پاپ پنک ٽولي
* 20/20 (گيت)، انگريز ڪيڏو پٿر جي موسيقار جي هڪ گيت آهي، Gaz Coombes.
* 20/20 (گيت)، سندن ٽين آلبم، انگريزي ديوارن کان انگريزن جي indie پٿر جي ٽولي جي هڪ گيت هن Vaccines.
### البم
* 20/20 (20/20 بياض)، جي ​​بياض 20/20
* 20:20 (نثارابڙو Adams بياض)، هڪ unreleased rumored خاني مقرر
* ''20 / 20' '(ڪناري ڇوڪرن بياض)
* ''20 / 20' '(جارج Benson بياض)
* ''20 / 20' '(سفر لي بياض)
* ''20 / 20' '(Dilated پيپلزپارٽي جي بياض)
* ''20 / 20' '(Spyro Gyra بياض)
* 20/20 (ويهي بياض)، ترقي پسند پٿر جي گروپ ويهي، 2012 ع ۾ آزاد جي بياض
* * [[ويهن ويهن - هن ضروري ٽي هڏن جي Burnett]] *، هڪ 2006 ع بياض
* * [[هن 20/20 تجربو]] *، جنسٽين Timberlake جي هڪ بياض
* 20 ويهن (F.T. ٻيٽ بياض)

## ڪمپيوٽر
* DECSYSTEM-20 ان smallest ميمبر سان، جي DECSYSTEM-2020 (| کان آپريٽنگ سسٽم Unisys سان [2200] [2200 او ايس] ڦري ٿي نه)
* 20/20 (اسپريڊ شيٽ سافٽ ويئر)، هڪ جي شروعات ۽ گھڻ پليٽ فارم اسپريڊ شيٽ پروگرام.

## پڻ ڏسو
* انگريزي ۾ انگ جي نالن
* آسٽريليا 2020 سربراهه
2013ع

## واقعا
***[[11 مئي]]** ــ پاڪستان ۾ عام چونڊون منعقد ٿيون.
* **[[23 جُونِ]]** ــ گلگت بلتستان جي نانگا پربت چوٽي تي ڪوھ پيمانن جي ڪيمپ تي دھشتگردن حملو ڪري 10 ڪوھ پيمان قتل ڪري ڇڏيا.
* **[[1 جُولاءِ]]** ــ ڪروشيا يورپي اتحاد جو 28ھون رڪن بڻيو.
* **[[3 جُولاءِ]]** ــ مصري صدر محمد مرسي کي فوج عوامي احتجاج کانپوءِ عھدي تان لاھي ڇڏيو.
***[[24 سيپٽمبر]]** ــ بلوچستان ۾ 7.7 جي شدت سان آيل زلزلي سبب 327 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.

## پيدائش

## فوتگيون
***[[2 جُولاءِ]]** – ڊگلس اينجلبارٽ، ڪمپيوٽر مائوس ايجاد ڪندڙ آمريڪي سائنسدان
***[[8 جُولاءِ]]** – سندري اتمچنداڻي، ليکڪہ
***[[3 جنوري]]** – ايس. آر. رائو، ماهر آثار قديمہ

زمرو:سال
زمرو:2013ع
2014ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[1 جنوري]]** – لٽويا سرڪاري طور تي يورو ڪرنسي کي اپنايو & يورو استعمال ڪندڙ ارڙهون ملڪ بڻجي ويو.
***[[17 جُولاءِ]]** – ملائيشيا جي جهاز ايم ايڇ 17 کي يوڪرين ۾ مزائيل هڻي ڪيرايو ويو. جنهن ۾ سوار 298 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.

## پيدائش

## فوتگيون
* **[[24 جُونِ]]** ــ لهڻو خان جمالي، سنڌي ٻولي جو شاعر، نثر نویس ۽ سماجي اڳواڻ
* **[[18 نومبر]]** ــ زان فرانسوا جاريج، فرينچ آثار قديمه ۽ سنڌيات جو ماهر

زمرو:2014ع
ائٽم

thumb|''ائٽم''
thumb

*[[هوا]]، [[مٽي]]، [[پاڻي]] ۽ ڌاتو وغيره دنيا جون سڀ شيون مادي جون ٺهيل آهن. ان مادي جي ڪنهن ننڍڙي ذري جي ماليڪيول کي به ٽوڙي ايترو ننڍڙو ڪجي، جو ڏسي نه سگهجي. اهڙي ذري کي *'ائٽم** چئبو آهي. ٻين لفظن ۾ ته سڄي ڪائنات ائٽمن جي ٺهيل آهي، جنهن ۾ ڪيترائي [[عنصر]] پنهنجي ڌار ڌار شڪل رکن ٿا. سائنسي تجربن کان پوءِ ائٽم کي به ٽوڙيو ويو آهي، جنهن ۾ [[اليڪٽران]]، [[پروٽان]] ۽ [[نيوٽران]] هوندا آهن.''
* ***اليڪٽران*': اليڪٽران تي ڪاٽو بار آهي. اليڪٽران نيوڪليئس جي چوڌاري مختلف مدارن ۾ گردش ڪندا آهن.*
* ***پروٽان**: پروٽان تي واڌو بار آهي. پروٽان ائٽم جي نيوڪليئس ۾ ملندا آهن.*
* ***نيوٽران**: هي ائٽم جو اهڙو ذرو آهي. جنهن ۾ نه ڪاٽو نه واڌو بار آهي. هيءُ ائٽم جي نيوڪليئس ۾ ملندو آهي. ھر ائٽم ۾ نيوٽران ۽ پروٽان جو تعداد ساڳيو ھوندو آھي.. ''ڪنھن شئي جو سڀ کان ننڍڙو ذرڙو ائٽم سڏبو آهي.اھو ڪيميائي عمل دوران پنھنجي انفراديت قائم رکندو آهي.

## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:ڪيميا
نيوٽران

**''نيوٽران** (Neutron) یا **تعدیلو،** جوھر (atom) جو اهڙو ذرو آهي۔ جنهن ۾ نه ڪاٽو نه واڌو بار آهي. هيءُ جوھر جي مرڪز (nucleus) ۾ ملندو آهي۔'' ڪنھن بہ عنصر ۾ نيوٽرانن جو تعداد اليڪٽرانن ۽ پروٽانن جي ڀيٽ ۾ مختلف ٿي سگهي ٿو.  عنصرن جي ھمزاد  جو دارومدار نيوٽران تي ھوندو آھي.
thumb
thumb

## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:ڪيميا
قصو

**قصو** : انگريزي ۾ فيبليئو (Fabliau):  قصي جو پلاٽ پيچده ۽ منجھيل ھوندو آھي. ليڪن ان پيچيدگيءَ ۾ بھ دلڪشي ھوندي اھي. قصي ۾ ماحول اجنبي ۽ اوپرو ھوندو اھي. خيالي واقعن کان علاوه ھن ۾ عجيب دنيا جھڙوڪ: ديو، پريون، ڪوھھ ڪاف جي تخيل واري دنيا ھوندي اھي.قصن جا ڪردار فقط عشقيھ، رزميھ، سٺائي ۽ بدڪاري تي مشتمل ھوندا اھن. قصن ۾ ڪردار ھميشھ مافوق الفطرت (Metaphysical) ھوندا اھن. قصن ۾ نمودار ٿيندڙ واقعا ھميشھ غير فطري ھوندا اھن. الف ليليٰ، داستان امير حمزه، چار درويش، طوطي نامو، سيف الملوڪ، حاتم طاتي، گل بڪا ولي ۽ ٻيا ڪيترائي عشقيھ ۽ رزميھ قصا ۽ داستان وغيره رهيا آهن. لوڪ قصن ۾ عمر مارئي، سهڻي ميهار، مومل راڻو وغيره شامل آهن قصّو يا ڪھاڻي مان ھيٺ ڏنل مراد آھن:
* افسانو (short story)، ھڪ مختصر ڪھاڻي
* بستري جي ڪھاڻي (bedtime story)، ٻارن جي لاءِ تفريحي ۽ معلوماتي داستان
اوڻويھين صدي جي عالمن مان گيسٽن پيرس مطابق قصو يا فيبليئو مشرق کان مغرب ٻارھين صدي عيسويءَ ۾  صليبين ذريعي انھن جي يورپ واپسي سان آيو.

## پڻ ڏسو
* قصہ گوئي

## حوالا

زمرو:ادب
افسانو

**افسانو** ادب جي نثري صنف آھي. لغت جي اعتبار سان افسانو ڪوڙي ڪھاڻي کي چئجي ٿو پر ادبي اصطلاح ۾ افسانو زندگي جي ڪنھن ھڪ واقعي يا پھلو جي اھا خلّاقانہ ۽ فني پيش ڪش آھي جيڪا عموماً ڪھاڻي جي شڪل ۾ پيش ڪئي ويندي آھي. اھڙي تحرير جنھن ۾ اختصار ۽ ايجاز بنيادي حيثيت رکن ٿا. وحدتِ تاثر ھن جي سڀ کان اھم خصوصيت آھي. ناول زندگي جو ڪل ۽ افسانو زندگي جو ھڪ جز پيش ڪري ٿو. جڏھن تہ ناول ۽ افساني ۾ طوالت جو فرق بہ آھي.

## ليجنڊ، مثالي ڪهاڻي
ليجنڊ (Legend) ڪهاڻيون تاريخي طور وڏي اهميت رکنديون آهن، ڇاڪاڻ ته ماڻهن جي ذهنن ۾ هميشه زنده هونديون آهن. اها ڪهاڻي، جيڪا ڪنهن قوم يا گروهه جي نيم تاريخي روايت ٿيندي آهي. تاريخ ۾ ان جو ذڪر ڪونه هوندو آهي يا هوندو به آهي ته تمام مختصر. پر عوامي زبان ۽ ذهن هجڻ جي ڪري ان جي ڪهاڻي ۽ ڪردار امر ٿي ويندا آهن. ليجنڊ مذهبي به ٿي سگهي ٿي ته غير مذهبي به. مثال طور رستم جي بهادري. ليلا مجنون جو عشق، فرهاد جو جبل ٽڪي کير جي نهر وهائڻ، سسئي جو جبل جهاڳڻ، مومل جو ڪاڪ محل وغيره ليجنڊ آهن.

## افساني ۽ ڪھاڻي جي ٻين صنفن ۾ فرق

داستان، ناول، ڊرامو ۽ افسانو بنيادي طور تي ڪھاڻي ھجڻ جي باوجود تڪنيڪ جي اصولن ۽ قاعدن جي اعتبار سان ھڪ ٻي کان مختلف آھن. داستان ۾ تخيل ۽ تصور جي رنگيني، ڊرامي ۾ ڪا نہ ڪا ڪش مڪش، ناول ۾ زندگي جي وسعت ۽ گھرائي ۽ افساني ۾ موضوع جي ايڪائي، ھي امتيازي ۽ انفرادي خصوصيتون آھن.

## وحدتِ تاثر

افسانو ٻي طرح جي ڪھاڻين کان ان ئي لحاظ سان منفرد ۽ ممتاز آھي تہ ان ۾ واضع طور تي ڪنھن ھڪ شيءِ جي ترجماني ۽ مصوري ھوندي آھي. ھڪ ڪردار، ھڪ واقعو، ھڪ ذھني ڪيفيت، ھڪ جذبو، ھڪ مقصد، مختصر اھو تہ افساني ۾ جيڪو ڪجهه به آھي، ھڪ ھجي. افساني جي ھي خاصيت تہ ھي پنھنجي اختتام تي قاري جي ذھن تي واحد تاثر قائم ڪري ٿو، وحدتِ تاثر چورائي ٿي.

## معني ۽ مطلب

افسانو/مختصر ڪهاڻي (Short Story) فارسيءَ ۾ ’فسانہ‘ جو مطلب آهي دليان جوڙيل يا ڪوڙي ڳالھ. جڏھن اسان لفظ افسانو استعمال ڪندا اھيون، تہ ان مان اسان جو مقصد ”مختصر افسانو“ يا ”مختصر ڪھاڻي“ ھوندو اھي. اوڻهين صديءَ عيسوي ۾ افساني لکڻ جو رواج پئجي چڪو ھو ۽ ٿوري عرصي ۾ ھن صنف ايتري ته ترقي ڪئي، جو دنيا جي ادب تي ڇانئجي ويئي.”شاعريءَ وانگر افساني جي ڪا جامع ۽ مڪمل تعريف ناممڪن آھي. بنيادي طور افساني ۾ ڪو هڪ مکيه واقعو رکندڙ پلاٽ هوندو آهي ان کان پوءِ 20 صديءَ ۾ ان ۾ تبديلي ڪئي وئي. چيخوف ان کي عروج تي پهچايو. افسانو انساني مسئلن، جذبن، محبتن، نفرتن، خواھشن وغيره جو ترجمان ھوندو اھي. امريڪي افسانه نگار ايڊگرايل نپو (1809-1889ع) مطابق افسانو اھا ڪھاڻي اھي جا اڌ ڪلاڪ کان وٺي ٻن ڪلاڪن اندر پڙھي سگھجي.“ سر هيوز ڊبليو (1884 – 1941ع) مطابق ”مختصر افسانو مختصر ئي ھئڻ گھرجي، يعني واقعن ۽ حادثن جو مجموعو جنھن ۾ چرپر جي رفتار تيز ھجي. ارتقا غير متوقع ھجڻ ڪري ڪھاڻي ھڪ غير يقيني حالت مان گذرندي عروج تائين پھچي ۽ پڄاڻي تسلي بخش ٿئي.“ سنڌيءَ ۾ افساني جي شروعات 1914ع ۾ ٻن عالمن ڪئي. مرزا قليچ بيگ ”شريف بيگم“ لکي ۽ لعل چند امر ڏنومل ”حر مکيءَ جا“ لکيو. سنڌيءَ ۾ هن وقت افسانو، ڪهاڻيءَ جي نالي سان لکيو وڃي ٿو. سنڌي ٻوليءَ جا مکيه افسانه نگار جمال ابڙو، غلام رباني، حميد سنڌي، آغا سليم، سراج، اياز قادري، امرجليل، خيرالنساءِ جعفري، نور الهديٰ شاهه ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن.

## حوالا

زمرو:ادبي صنفون
زمرو:لوڪ ڪهاڻي
اولھہ پاڪستان

thumb|اولھ پاڪستان، گهاٽي سائي رنگ ۾
پاڪستان جي آزادي کان بعد 1971ء تائين ملڪ جي اولاھين حصي جي لاءِ استعمال ٿيڻ وارو اصطلاح۔ 1971ء ۾ اوڀر پاڪستان ملڪ کان علڳ ٿي ڪري بنگلاديش بڻجي ويو ۽ اولھه پاڪستان صرف پاڪستان چورائڻ لڳو۔

## حوالا


زمرو:پاڪستان جي آزاد کان پوءِ جي تاريخ
زمرو:پاڪستان ۾ سماجواد
زمرو:نامڪمل مضون
شمسي حرارتي قوت گھر

thumb|شمسي حرارتي قوت گھر
**شمسي حرارتي قوت گھر** (Solar Thermal Power Station) ۾ آئينن جي مدد سان سج جي توانائي جي ذريعي تمام تيز گرمي پد حاصل ڪيو ويندو آھي. تيز گرمي پد جمع ڪندڙ سج جي روشني کي آئيني يا لينس استعمال ڪندي مرتڪز ڪندا آهن ۽ بجلي جي پيداوار لاء، 300 سينٽي گريڊ ۽ 20 بار دٻاء تائين حرارتي توانائي جي گهرج پوري ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

فوٽو وولٽائڪ سيلز جي برعڪس، جيڪا سج جي روشني کي سڌو سنئون بجلي ۾ تبديل ڪن ٿا، شمسي حرارتي قوت گھرن پهريان  شمسي حرارتي نظام جي ذريعي، ان کي حرارتي توانائي ۾ تبديل ڪن ٿا. اها سج جي روشني کي رسيور تي مرڪوز ڪرڻ لاءِ، آئيني يا عدسي استعمال ڪندا آهن. جنهن جي نتيجي ۾ پاڻي جو ذخيرو گرم ٿيندو آهي، پوءِ گرم پاڻي بجلي گھرن (Power Station) ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. شمسي حرارتي نظام جو فائدو اهو آهي ته گرم پاڻي کي، جيستائين ان جي ضرورت هجي، ذخيرو ڪري سگهي ٿو ۽ اهڙي طرح هڪ الڳ برقي توانائي جي ذخيرو ڪرڻ واري نظام جي ضرورت نه پوندي آهي. 

بجلي جنريٽر سان ڳنڍيل ٽربائن کي هلائڻ لاءِ گرم پاڻي مان پيدا ٿيندڙ ٻاڦ کي استعمال ڪندي، اها شمسي حرارتي طاقت کي بجليءَ ۾ تبديل ڪري ٿو. تنهن هوندي به، ڇاڪاڻ ته هن طريقي سان بجلي پيدا ڪرڻ فوٽو وولٽڪ پاور پلانٽس جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو قيمتي آهي، اها اڄ استعمال ۾ تمام گهٽ آهن. شمسي حرارتي قوت گھر سڀ کان وڌيڪ توانائي ان وقت پيدا ڪري سگھن ٿا جڏھن ھي دنيا جي شمسي پٽي، جھڙوڪ اتر آفريڪا، وچ اوڀر، آمريڪا ۽ آسٽريليا جا ريگستان، ۾ واقع ھجن. 

## حوالا

زمرو:توانائي
زمرو:متبادل توانائي
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:شمسي توانائي
زمرو:حرارتي توانائي
زمرو:توانائي جون قسمون
پاڪستان سپر ليگ جي رڪارڊ ۽ اعدد ۽ شمار جي فهرست

هيءَ هڪ مجموعي **[[پاڪستان سپر ليگ]]**، ٽوينٽي20 ڪرڪيٽ مقابلن جي انگن اکرن ۽ حوالن جي فھرست آھي.

## ٽيم ڪارڪردگي

### نتيجن جو خلاصو

**Note:**
* Source 
* *Tie&W and Tie&L indicates matches tied and then won or هارايو by "Super Over"*
* *The result percentage excludes no results and counts ties (irrespective of a tiebreaker) as half a win*

### سڀ کان وڌيڪ رنز

The following table lists the five highest team scores in PSL.

### تمام گھٽ ڪُل (ٽوٽل)

هيٺئين ٽيبل پاڪستان سپر ليگ ۾ انهن  پنج گهٽ اسڪور ڪندڙ ٽيمن ۾ فهرست پيش ڪري ٿي

## بيٽنگ رڪارڊ
### وڌيڪ رنسون

View Full table on: ESPNcricinfo.com, Last updated : 23 February 2016

### وڌيڪ انفرادي اسڪور

### وڌيڪ ڇڪا

### Highest strike rate

View Full Table on ESPNcricinfo.com


## Bowling records

### وڌيڪ وڪيٽون

View Full table on ESPNcricinfo.com, Last updated : 23 February 2016

## وڪيٽ-ڪيپنگ ۽ فيلڊنگ ڪارڪردگيون

### Most dismissals

### وڌ کان ڪيچو (فيلڊر)

## حوالا

Stats
زمرو:پاڪستان سپر ليگ فهرستون
زمرو:پاڪستاني ڪرڪيٽ رڪارڊن جون لسٽون ۽ انگ اکر
بابت (سلجھائپ)

**بابت** ڏانھن اشارو ڪري سگهي ٿو:
* About.com، اصل معلومات ۽ نصيحت لاء ھڪ آن لائن ذريعو.
* *[[abOUT]]*، ھڪ LGBT جو رسالو
* About URI scheme، ھڪ  اندروني URL اسڪيم
* About box، ھڪ ڪمپيوٽر سافٽ ويئر جي باري ۾ معلومات ڏيکاري

## ماڻھو
* ابائوٽ (ذات)

## پڻ ڏسو
* اسان بابت (سلجهائپ)
ڪٺيس ڪويڄن ( ڪتاب)

**ڪٺيس ڪويڄن** مبارڪ علي لاشاري جو ڪتاب آهي جنهن جو موضوع  **تنقيد نگاري** آهي. هي ڪتاب 144 صفحن تي مشتمل آهي جيڪو **سمبارا پبليڪيشن** پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي. هن ڪتاب جا ٻه حصا تنقيد نگاري ۽ علم ۽ ادب آهن. پهريون حصو تنقيد نگاري 14 مضمونن تي مشتمل آهي جنهن ۾ ليکڪ مختلف موضوعن تي اڻڌريو تبصرو ڪيو آهي.  جڏهن ته ٻيو حصو 8 علمي ۽ ادبي  مضمونن تي مشتمل آهي

## حوالا
آءِ ڪارلي

**آء ڪارلي** ، آمريڪا جي ٻارن جو مزاحيہ پروگرام (teen sitcom) جو نالو آھي جنھن جو ٺاھيندڙ مشھور ٽي وي پروڊيوسر ڊين شنيڊر آھي. ٻارن جو ھي مزاحيہ پروگرام 8 سيپٽمبر 2007 کان 23 نومبر 2012 تائين ٻارن جي مشھور ٽي وي چينل نڪلوڊيئن تي سلسليوار قسطن ۾ ھليو.انھن پروگرامن ۾ ڊرامن جا اداڪار ۽ اداڪارائون جن ۾ مرينڊا ڪاسگروو، جنيٽ ميڪ ڪورڊي، ناٿن ڪريس  ڪارلي شي (Carly Shay) نالي ھڪ نوجوان جي ڪھاڻي ٻڌائيندا آهن جيڪو پنھنجي دوستن سام پڪيٽ ۽ فريڊي بينسن سان گڏجي انٽرنيٽ ٽيليويزن تي ھڪ ويب شو شروع ڪري ٿو جنھن جو نالو آ۽ ڪارلي ھوندو آھي جيڪو جلد ئي انٽرنيٽ تي ڇانئجي وڃي ٿو 
ھي پروگرام ايمي ايوارڊز ۾ پنج دفعا ٻارن نمايان پروگرام طور نامزد ٿيو.

## حوالا

  
 

زمرو:ٻارن جو مزاحيہ پروگرام
زمرو: ٻارن جو ٽي وي پروگرام
زمرو: ٻارن جو ٽي وي چينل
لھجو (لسانيات)

لسانيات ۾ **لھجو** ڳالھ ٻول جي ان طريقي يا ڍنگ کي چئبو آھي جيڪو ڪنھن شخص، شھر، صوبي، علائقي، يا ملڪ ۾ خاص ملندو ھجي. لھجي کي انگريزي ۾ ايڪسينٽ (*accent*) چيو ويندو آھي. ھڪ ئي زبان جا تمام گھڻا لھجا ٿي سگھن ٿا۔ وقت ۽ فاصلو به نئون لھجو پيدا ڪرڻ جو ھڪ سبب ھوندو آھي ، ان سان گڏوگڏ ڪنھن به ٻولي سان گڏ جڏھن پاڙيسري ٻوليون ڳالھايون وينديون آھن ته لھجي جي تشڪيل ٿيندي آھي.

## پڻ ڏسو
* لسانيات
زمرو:لسانيات
اداڪار

**اداڪار** يا اداڪاره ھڪ اھڙي شخصيت کي چئبو آھي جيڪا ڪنھن فلم، ٿيٽر، تمثيل، ريڊيو يا ڪنھن بہ ڊرامائي پيشڪش ۾ اداڪاري ڪندي آھي. اداڪار جي لاءِ قديم يوناني زبان جي لفظ " Hypokrites " جو مطلب ھڪ اھڙو شخص آھي جيڪو وضاحت يا ترجماني ڪندو آھي. ان تشريح جي مطابق اداڪار اھو آھي جيڪو پنھنجي حرڪتن ۽ سڪناتن ۽ گفتار سان ڪنھن ڪردار جي وضاحت يا ترجماني ڪندو آھي. اداڪار ڊرامي جي ڪهاڻيءَ ۾ پنهنجي حيثيت آهر عمل ۽ گفتگو ڪري پنهنجو اختيار ڪيل ڪردار ادا ڪندو آهي. 

## حوالا

زمرو:اداڪار
اداڪاري

**اداڪاري** (acting)، جلوه ڪاري، بعيد نمائي، فلم ۽ ٻين قصہ گوئي وسيلن ۾ ھڪ **اداڪار** يا اداڪاره جو ڪم جيڪو ڪنھن ڪردار جي نقشہ ڪشي ۽ عموماً راند يا لکيل متن کي ڳالھائيندي يا ڳائيندي ڪھاڻي بیان ڪندو آھي.

## پڻ ڏسو
* فنگاھ
* ھدايتڪاري
فحش اداڪار

**فحش اداڪار** يا **فحش اداڪارہه** ھڪ اھڙو فلمي اداڪار يا اداڪاره کي چيو ويندو آھي جيڪو ناظرين ۾ جنسي تحريڪ پيدا ڪرڻ جي لاءِ فحش فلمن ۽ تصويرن ۾ جنسي عمل ڪري۔ ان جنسي عملن ۾ محض عرياني، جنسي مباشرت ۽ ٻيا غير فطري جنسي عمل شامل آھن۔

جيئن ته دنيا ڀر ۾ فحش مواد جي صارفن ۾ اڪثريت مردن جي آھي ان ڪري دنيا ۾ فحش اداڪارن جي نسبت اداڪارائن جي تعداد گھڻي آھي۔ ڪم جي لحاظ کان فحش اداڪارائن جا ٻه وڏا قسم آھن، سافٽ ڪور ۽ ھارڊ ڪور۔ سافٽ ڪور اداڪاره ڪيمري جي سامھون اڪيلي ئي نيم عريان ۽ مڪمل عريان جنسي حرڪتون ڪندي آھي يا وڌ ۾ وڌ ٻين اداڪارائن سان ھم جنسي عمل ڪندي آھي۔ ھارڊ ڪور اداڪاره ڪيمري جي سامھون ٻين مردن سان باقاعده جماع ڪندي آھي۔

## حوالا

زمرو:فحش نگاري
پيشا
زمرو:فحش اداڪار
فحش فلم

**فحش فلم**، **بالغ فلم**، **جنسي فلم**، **نانگي فلم**، **گندي فلم**، **عرياں فلم**، **ٽرپل** يا **ٿري ايڪس فلم** ھڪ اھڙي فلم کي چئبو آھي جنھن ۾ جنسي تصورن کي ناظرين جي جنسي تحريڪ ۽ شھواني لطف جي لاءِ ڏيکاريو  ويندو آھي. اھڙي فلمن ۾ شھواني ترغيب وارو مواد ڏيکاريو ويندو آھي جيئن عرياني ۽ کلي عام جنسي عمل وغيره. فحش فلمن جي صنعت جا ڪارڪن انکي **بالغ فلمون** يا **بالغ صنعت** جي نالي سان ياد ڪندا آھن. ننڍي کنڊ ۾ بالغ فلم کي بليو فلم به چيو ويندو آھي. فحش فلمن کي بليو پرنٽ يا بليو پرنٽ فلمون چوڻ ھڪ غلط العام آھي. بليو پرنٽ جو اصل مطلب آھي تڪنيڪي نقشو.

فحش فلمن جا ڪيترائي ذيلي قسم آھن جيڪي ڪيترن ئي قسمن جي جنسي رجحان ۽ مزاج رکڻ وارن ناظرين جي طلب کي نظر ۾ رکي ڪري تخليق ڪيون وينديون آھن.
سني ليون

thumb|سني ليون، 20 جنوري 2012 تي اي وي اين ايڪسپو جي مو قعي تي لاس ويگاس، نيواڊا ۾
**سني ليون** (انگريزي: Sunny Leone, ليون کي **ليوني** ۽ **ليونَي** به پڙھيو ويندو آھي) (پيدائش 31 مئي 1981 بطور **ڪرنجيت ڪور ووھرا**) ڪينيڊا سان تعلق رکڻ واري اداڪاره، ڪاروباري شخصيت، ماڊل ۽ فحش اداڪاره آھي۔ ھن کي 2003 ۾ پينٽ ھائوس پيٽ آف دي ييئر نامزد ڪيو ويو  ۽ ھن ويوڊ اينٽرٽينمنٽ جي لاءِ خصوصي معاھدي جي تحت ڪم ڪيو۔ ميڪسم رسالي جي 2010 جي 12 بھترين فحش اداڪارائن مان ھڪ نامزد ٿيڻ واري سني ليون آزاد فلمن ۽ ٽی وي پروگرامن ۾ به ڪم ڪيو۔ ھن بعد ۾ باليوڊ ۾ مھيش ڀٽ جي 2012 جي ڪامياب فلم جسم 2 کان آغاز ڪري شھرت حاصل ڪئي۔

## ابتدائي زندگي
ليون جي پيدائش سارنيا، اونٽاريو ۾ پنجابي سک والدين وٽ ٿي۔ ان جي پيءُ پيدائش تبت ۽ پرورش دھلي ۾ ٿي۔ ھن جي ماءُ (انتقال 2008 ۾) جو تعلق سيرمور، ھماچل پرديش سان ھيو۔

## عملي زندگي
سني ليون پنھنجي پيشہ وراڻه زندگي جو آغاز اگهاڙي ماڊلنگ ۽ سافٽڪور اگهاڙپ سان ڪيو۔ 2007 جي گرمي جي موسم ۾ سني سرجري جي ذريعي پنھنجي ببن کي وڏو ڪرايو ۽ ڪيمري جي سامھون مردن سان گڏ جنسي سنجوڳ  تي رضا مندي ظاھر ڪئي پر ھي شرط عائد ڪئي ته ھو صرف پنھنجي مڱيندي ميٽ ايرڪسن سان گڏ ئي ھي عريان منظر فلمبند ڪرايا۔ سني ميٽ سان گڏ فرجي جنسي ميلاپ جا ڪيترائي منظر ڪيا۔ باليوڊ جي فلمن ۾ آمد سان ڪجهه عرصو اڳ سني ھڪ دبري جماع جي منظر ۾ به ڪم ڪيو۔
زمرو:بالي وڊ
زمرو:تامل سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تيلگو سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:مليالم سئنيما ۾ اداڪارڻيون
زمرو:1991ع جون پيدائشون
ڪاجول ديوگن مکرجي

ھڪ ڀارتي بالي ووڊ اداڪارا -

زمرو:1974ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:بنگالي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:مراٺي ماڻهو
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تامل سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:ممبئي جا ماڻهو
جنسي سنگ

thumb|جنسي ميلاپ جو معروف طريقو
thumb
thumb|reation
thumb|هندستاني شاهي جوڙيءَ جو انداز جنسي همبستري

**جنسي ميلاپ، جنسي سنگ**   , جماع جو لفظ عربي اساس جمع مان ڪڍيو ويو آھي ۽ ان جي معنيٰ جمع ٿي وڃڻ يا گڏ ملڻ جي ٿيندو آھي جڏھن ته ان پاڻ ۾ ملڻ سان عمومي طور تي مراد جنسي طور تي ملڻ جي ٿيندي آھي۔ انھيءَ مفھوم کي عام طور تي جنسي رابطه ، مباشرت ، ھم بستري وغیره جي نالن سان به اختیار ڪيو ويندو آھي پر جئين ته ھي لفظ نسبتاً سخت ۽ اڻوڻندڙ آھن انڪري طبي ۽ ٻين وڪيپيڊيا جي مضمونن ۾ **جماع جي **اصطلاح کي چونڊيو ويو آھي جنھن کي انگریزيءَ ۾  sexual intercourse ۽ طب ۾ coitus يا وري copulation به چيو ويندو آھي۔ ۽ طبي تعریف جي روح سان مؤنث ۽ مذڪر جي وچ ۾ اھڙو رابطو جنھن ۾ مذڪر جي جسم کان مني (sperm) جو نيڪال ، مؤنث جي جسم طرف ھجي جماع چئبو آھي ۔ جماع جي ابتڙ ، جنس (sex) ھڪ اھڙو لفظ آھي جيڪو گھڻا استعمال رکي ٿو؛ طب ۾ عام طور تي جنس مان مراد مؤنث یا مذڪر صنف ورتي ويندي آھي، جڏھن ته جنس جو لفظ ، بلا تفریقِ جنسِ مؤنث ۽ مذڪر، ٻه (یا ٻن کان وڌيڪ ) ماڻھن جي وچ ۾ ان قسم جي ڪنھن به رابطو یا تعلق ظاھر ڪري ٿو ته جنھن ۾ ٻن يا ڪنھن ھڪ جي تولیدي عضوي کي تحريڪ ملي۔

## وڌيڪ ڏسو
* توليدي نظام
* جنس (sex)

## حوالا

زمرو:جنسي عمل
زمرو:شخصي تعلقات
ڳُئي جڀ

**دبري جماع** یا **دبري مباشرت** مان مراد ھڪ ٺڳيل مرداڻي عضوي جو جنسي تسڪین جي لاءِ ڪنھن ٻئي شخص جي ڳُئي یا سوڪ (anus) ذريعي وڏي آنڊي جي منھن (rectum) ۾ وجھي  ان کي اندر باھر حرڪت ڏيڻ آھي. ھن جماع جي ٻين شڪلين ۾ گڏين وارو سيڪس (fingering)  جنھن ۾ سوڪ (anus) ۾ آڱر وجھي اڳتي پوئتي ڪري جنسي لذت ڪئي ويندي آهي، جنسي رانديڪن ذريعي سيڪس ۽ ڳُئيء جي سوراخ ۾ وات سان ملاپ شامل آهن.

جڏھن تہ ھن عمل کي گهڻو ڪري مرداڻي ھم جنس پرستيءَ ساب ڳنڍيو ويندو آھي پر ھن قسم جو جنسي تعلق روایتي جوڙن (مرد/عورت) ۾ به عام آھي.

## حوالا

زمرو:جنسي عمل
مونھاڏو جماع

**دھني جماع** یا **دھني مباشرت** مان مراد ڪنھن شخص جي لن کي ڪنھن ٻئي شخص جو وات، زبان، چپن یا ڏندن سان تحريڪ ڏيڻ آھي۔ مھانڏي جماع جا ٽي وڏا قسم آھن:
* وات سان چُڏ جي (فرج) جي تحريڪ
* وات سان ڳئيءَ جي تحريڪ
* وات سان لن (عضو تناسل) جي تحريڪ 
وات سان جسم جي ٻين عضون جي تحريڪ (مثلاََ چمڻ یا چٽٹ) کي مھانڏو جماع خیال ناھي ڪيو ويندو۔

مھاڏي جماع کي ٻين جماع (فرجي یا دبري) کان پھريون جنسي تحريڪ جي لاءِ چمي چاٽي جي حصي طور به ۽ جنسي قربت جي لاءِ اصل جماع جي متبادل طور به ڪيو ويندو آھي۔ ٻين جنسي عملن وانگر مھاڏي جماع ۾ به جنسي بیمارين جي انتقال جو خطرو موجود آھي۔ تنھن ھوندي به ھي خطرو، خصوصاََ ايڇ۔ آئي۔ وي۔ جي منتقليءَ جو خطرو، فرجي یا دبري جماع جي نسبت ڪيترا دفعا گھٽ آھي۔

## حوالا

زمرو:جنسي عمل
سافٽڪور فحش نگاري

** سافٽڪور فحش نگاري** یا **سافٽڪور** اھڙيون ساڪت تصویرون یا فلمون جن ۾ فحاشي یا شھواني عنصر ھجن پر ھارڊ ڪور فحش نگاريءَ کان جنسي طور تي گھٽ واضح ۽  شدید ھجن۔ اھڙي فحش نگاري جنسي تحريڪ جي لاءِ تخلیق ڪئي ويندي آھي ۽ ان ۾ عموماً اگھاڙيون ۽ اڌ اگھاڙا اداڪار ۽ جنسي منظر ھوندا آھن۔ جنسي عضون جي منظر ڪشي ساڪت تصویرن ۾ وڌيڪ عام آھي ۽ ھي فلم ۽ ٽي وي ۾ به وڌي رھي آھي۔ جنسي عملن جئين جماع ۽ مشت زنيءَ کي رڳو جسماني حرڪتن سان ظاھر ڪيو ويندو آھي پر واضح طور تي ناھي ڏيکايو ويندو۔ سافٽڪور ۾ جنسي عمل جھڙوڪ فرجي ۽ دبري دخول، مھانڏي جماع ۽ انزال واضح طور تي ناھن ڏيکايا ويندا۔ مرداڻي عضو تناسل کي سخت حالت ۾ ڏيکائڻ به منع آھي۔

تجارتي مقصدن جي لاءِ تیار ڪيل فحش نگاريءَ کي شھوت نگاريءَ کان سے مختلف سمجھيو ويندو آھي۔ شھوت نگاريءَ کي فنونِ لطیفہ جي حصہ طور تخلیق ڪيو ويندو آھي۔

سافٽڪور تصویرن ۾ جسم جا اھي حصا جيڪي ان قسم جي فحش نگاريءَ جي لاءِ وڌيڪ واضح سمجھيا وڃن انھن کي ويڙھيل وارن ، ڪپڙن، ھٿم ۽ جسم جي ٻين عضون جي محتاط پوزیشنن، ۽ پیش منظر جي ٻين عنصرن (ٻوٽن یا پردي وغیره) هي محتاط پوزیشنن سان ، یا وري محتاط طریقي سان لڪيل ڪيمرائن جي زاوین سان لڪايو ويندو آھي۔
ٻيلا

**ٻيلو** هڪ ماحولياتي نظام آهي (وڻن جي گهاٽي برادري جي خاصيت سان). سڄي دنيا ۾ ٻيلن جون سوين تعريفون استعمال ڪيون وينديون آهن (جن ۾ وڻن جي کثافت، وڻن جي اوچائي، زمين جي استعمال، قانوني حيثيت ۽ ماحولياتي ڪم جهڙا عنصر شامل آهن). گڏيل قومن جي خوراڪ ۽ زراعت تنظيم. FAO ٻيلي جي تعريف ڪري ٿو. "0.5 هيڪٽرن کان وڌيڪ پکڙيل زمين جنهن ۾ 5 ميٽر کان وڌيڪ وڻ هجن. ۽ 10 سيڪڙو کان وڌيڪ ڇت جو ڍڪ هجي. يا وڻ جيڪي انهن حدن تائين پهچي سگهن ٿا. ان ۾ اها زمين شامل ناهي جيڪا بنيادي طور تي زرعي يا شهري استعمال هيٺ هجي." هن تعريف کي استعمال ڪندي. گلوبل فارسٽ ريسورسز اسيسمينٽ 2020 ۾ اهو مليو ته. ٻيلا 4.06 بلين هيڪٽر (10.0 بلين ايڪڙ. 40.6 ملين چورس ڪلوميٽر. 15.7 ملين چورس ميل)، يا 2020 ۾ دنيا جي زميني علائقي جو تقريباً 31 سيڪڙو ڍڪيل هئا. چوريو ٻيلو
سڪندر جوڳي

هي  هڪ يتيم مضمون آهي، جيئن ڪو ٻيو مضمون ان سان جوڙيل ناهي . مهرباني ڪري هن صفحي کي لاڳاپيل ملندڙ مضمونن جا ڳنڍڻا ڏيو ؛ تڪڙا لنڪ اوزار تان ڳولها ڪيو، تجويزون لاء. (اپريل 2016 ع)

**سڪندر علي جوڳي**، مرڪزي جيل ۾ فن جو استاد آهي . هن فن ۽ هنر جي مرڪزي انسٽيٽيوٽ، ڪراچي مان گريجوئيشن ڪئي. هن کي 2007 ع ۾  مرڪزي جيل ڪراچي  جي فنون لطيفا فائين آرٽس جي اسڪول ۾ نوڪريءَ تي رکيو ويو ، جتي هن کي قيدين کي  فن ۽ آرٽ سيکاريو. 
هڪ نمائش جي االائنس  فرينچائز ڊي ڪراچيء جي  طرفان منظم ڪئي وئي جنهن ۾  سڪندر جوڳي ۽ سندس شاگردن جي  تيار ڪيل فن ۽ تصويرن کي ۽ ڏيکاريو ويو. 
   سندس شاگردن مختلف هنرن پينٽنگ تخليق ڪيون. 

## شروعاتي زندگي
سڪندر جوڳي ولد نبي بخش، 2 فبروري 1984ع تي ميهڙ، ضلعي دادوءَ ۾ پيدا ٿيو.

## پڻ ڏسو
* اجيت جوڳي
*  اميت جوڳي
*  انب جوڳي
*   اقبال جوڳي 
*   جئرام جوڳي (مرلي وارو)
*   سوڍو جوڳي
*   جوڳي 

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:پاڪستاني مصور
مشت زني

**مشت زني**ءَ کي عربيءَ ۾ **جلق** (ھٿ جي مدد سان خارج ڪرڻ، مشت زني ھتلس، مٺ ھڻڻ) یا **استمناء بالید** (جلق، ھٿورس) چوندا آھن جڏھن تہ مٺ ھڻڻ، سنڌيءَ ۾ استعمال ٿيندو آھي، انگریزي ۾ ان کي mastrubation چيو ويندو آھي. اھا ھڪ انساني شھوتي (sexual) سرگرمي آھي جنھن ۾ ھڪ مرد يا عورت بغير جماع جي پنھنجي شرمگاھ کي ھٿ، آڱرين يا ڪنھن ٻئي شيءِ جي مدد سان متحرڪ رکي ۽ جنھن ۾ انسان جي شرمگاھ مان مني نڪري اچي. ان جو ارتڪاب انسان عام طور تي ان وقت ڪندو آھي جڏھن ھُو پنھنجي شھوت جي دٻاءَ کي نہ سنڀالي سگهي.

سائنسي طور ان عمل کي غير نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو البتہ مختلف مذھب ۽ اخلاقي دائرا ان کي جائز نہ ٿا سمجهن، انهن موجب رڳو فطري طريقو يعني ٻن مختلف جنسن جو جماع ئي جائز شھوتي لطف وٺڻ آھي.

## مذھبن ۾  اصول ۽ پابندي

### اسلام
ھن عمل جو قرآن شريف ۾ تفصيل سان ذڪر ناھي. پر ھن آيت ۾ اشارو آھي۔
**فَمَنِ ابْتَغَي وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ**&#x200E; &#x200B;

## وڌيڪ ڏسو
* جماع

## حوالا



زمرو:جنسي عمل
ھينڊ جاب

**ھينڊ جاب يا ھينڊ جوب **(انگریزي: Handjob) ھڪ انگریزي اصطلاح آھي جيڪا انگریزي زبان استعمال ڪندڙ ملڪن ۾ فحش نگاريءَ سان گڏوگڏ ھر روز جي ڳالھ ٻولھ ۾ به استعمال شده آھي۔ ان مان مراد ڪنھن به مرد یا عورت جو ڪنھن مرد تي مشت زنيءَ جو عمل ڪرڻ آھي۔ جيڪڏھن ڪوئي مرد پنھنجي مٿان مشت زنيءَ جو عمل ڪري ته اھا ھينڊ جوب نه سڏرائبي۔

ڪنھن عورت جو مرد تي ھينڊ جاب جو عمل جماع کان اڳ چمي چاٽي جو حصو به ٿي سگھي ٿو ۽ جماع جو نعم البدل به.  ان عمل کي جماع کان اڳ مرداڻي عضو تناسل کي تحريڪ ڏيڻ جي لاءِ به استعمال ڪيو ويندو آھي ۽ ان صورت ۾ به جڏھن عورت فطري جماع نه ڪرڻ چاھيندي ھجي پر مرد جو سڪون مقصود ھجي 

## وڌيڪ ڏسو
* جماع
زمرو:جنسي عمل
عاصمه جھانگير

**عاصمه جهانگير جيلاني**، نامور قانوندان ۽ انساني حقن جي اڳواڻ، 27 جنوري 1952ع تي لاهور ۾ پيدا ٿي. ھن جي 11 فيبروري 2018 وفات ٿي.

## تعليم
هن گريجوئيشن لاهـور جـي ڪـائناد ڪاليج (Kinnaid College)  مــان ڪـئـي. قـانون جي ڊگري پنجاب يونيورسٽيءَ مان حاصل ڪيائين. عاصمه جهانگير کي سئزرلينڊ جــي سـيـنيـٽ گـئـلــن (Saint Gallan) يونيورسٽيءَ مان اعزازي ڊگري به ملي آهي.

## خانداني پس منظر
عاصمه جهانگير پنجاب جي هڪ خوشحال خاندان جي چشم و چراغ ھئي. هن جو پيءُ ملڪ جيلاني پاڪستاني فوج ۾ عملدار رهيو ۽ رٽائرمينٽ کان پوءِ سياست ۾ داخل ٿيو. آمريت خلاف تقريرون ڪرڻ تي کيس ڪيترو عرصو جيل ۾ به رکيو ويو. عاصمه جهانگير ننڍي عمر ۾ ئي فوجي حڪومت خلاف احتجاج ڪيو، 2004ع ۾ هوءَ اقوام متحده جي خاص رپورٽر رهي، شروع ۾ هن اقوام متحده جي هڪ خاص رپورٽر جي حيثيت سان Extra Judicial Arbitary & Summary Executions تي ڪم ڪيو.

## جدوجهدون
هوءَ 1998ع کان International Commission of Jurists (بين الاقوامي فقيهه ڪميشن) جي ميمبر رهي. هن پنهنجي ڪيريئر جو گهڻو عرصو عورتن جي حقن، مذهبي اقليتن ۽ ٻارن جي حقن جي تحفظ ڪندي گذاريو. عورتن جو تحفظ ڪرڻ، گاريال ۽ وحشي مردن کان زالن کي طلاق ڏيارڻ، مذهب جي گستاخيءَ جي الزامن هيٺ بيگناهه گرفتار يا ڦاٿل ماڻهن کي انصاف وٺي ڏيڻ ۽ ٻارن کي جبري پورهئي تي مجبور ڪرڻ جهڙين سماجي براين کي روڪڻ لاءِ سرگرم رهي. سياسي پارٽين جي مسلسل تنقيد کيس فولادي شخصيت بنائي ڇڏيو. هوءَ پاڪستان جي انساني حقن واري جماعت جي سربراهه رهي چڪي ۽ ان جي سيڪريٽري جنرل ۽ چيئرپرسن به رهي چڪي. هن  (WAF-Women Action Forum) جي پليٽ فارم تان عورتن جي حقن لاءِ ساڻن ٿيندڙ زيادتين خلاف آواز اٿاريو. محترمه بينظير ڀٽو شهيد پنهنجي حڪومت ۾ عاصمه جهانگير کي هاءِ ڪورٽ جي عورت جج جي سيٽ لاءِ آڇ ڪئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي. سندس عورتن کي بهتر مقام ڏيارڻ لاءِ ڪيل ڪوششون قابل تعريف آهن. 29 آڪٽوبر 2010ع ۾ عاصمه جهانگير سپريم ڪورٽ بار ڪائونسل جي صدر چونڊجي وئي.

## نظربندي
پرويز مشرف جي ايمرجنسي لاڳو ڪرڻ ڪري جيڪي سياستدان ۽ سماجي ڪارڪن نظربند ڪيا ويا، عاصمه جهانگير کي به انهن سان گڏ اقوام متحده جي ملازم هوندي به نظربند ڪيو ويو هو.

## ايوارڊ
1995ع ڌاري عاصمه جهانگير کي انساني حقن وارين تنظيمن طرفان ’Maritin Ennal Award‘ ۽ ’Ramon Magsay Saya award ‘ به مليا. انٽرنيشنل بار ايسوسيئيشن طرفان کيس 2000ع ۾ ’Bernard Simons Memorial Award‘ سان نوازيو ويو. تازو 10 ڊسمبر 2010ع (انساني حقن جي عالمي ڏينهن) تي اقوام متحده طرفان کيس دنيا ۾ انساني حقن لاءِ جاکوڙڻ واري جذبي کي هَٿِي ڏيڻ عيوض هڪ ڪيش اوارڊ، ڊپلوما ۽ برونز ٽرافي ڏني وئي. جڏهن ته جنوري 2011ع ۾ هن صدر آصف زرداريءَ هٿان ’هلال امتياز‘ اوارڊ به حاصل ڪيو. 26 آڪٽوبر 2018ع تي کيس گڏيل قومن جي انساني حقن واري ايوارڊ سان نوازيو ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني قانوندان
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:2018ع ۾ وفات
پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز

**پاڪستان پيپلز پارٽي پارليمنٽيرينز** ، پاڪستان پيپلز پارٽي پاران قائم ڪيل چونڊن لاءِ هڪ ذيلي تنظيم آهي. هي تنظيم چونڊن ۾ حصو وٺڻ لاءِ امين فهيم جوڙي، جڏهن پرويز مشرف پاڪستان پيپلز پارٽي ۽ ان جي سربراهه بينظير ڀٽو مٿان ڪجهه پابنديون مڙهيون هيون.

امين فهيم جي وفات کان پوءِ جنوري 2017ع تي آصف علي زرداري پ پ پ پ جو صدر چونڊيو ويو.

## لاڳاپيل
* پاڪستان پيپلز پارٽي

## حوالا

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي
زمرو:پاڪستان جون سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ سيڪيولرازم
ڪارونجھر جرنل

نالي واري محقق ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙي پاران ھائير ايجوڪيشن ڪميشن کان منظور ڪرايل ڇھه ماھي تحقيقي جرنل **ڪارونجھر**، جنھن ۾ ھند ۽ سنڌ جي ناميارن عالمن جا سنڌي اردو ۽ انگريزي ۾ ٻوليءَ ادب ۽ ثقافت جي مختلف موضوعن تي مقالا شامل ڪيا ويا ويندا آھن. انھن ۾ ڊاڪٽر جينو لالواڻي، ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙو، ڊاڪٽر جاويد چانڊيو، ڊاڪٽر پروين ٽالپر، ڊاڪٽر قاسم راڄپر، ڊاڪٽر فياض لطيف، ڊاڪٽر سنڌيا چندر، ڊاڪٽر عابدا گانگھرو، ڊاڪٽر احسان دانش، ڊاڪٽر الھوسايو رياضت ٻرڙو ۽ ٻيا شامل آھن. ھن ڪتاب جي قيمت 200 رپيا رکيل آھي.*

ھي جرنل وفاقي اردو يونيورسٽي جي ويبسائيٽ تان مفت ڊائونلوڊ بہ لاءِ بہ موجود آھي.*

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

*''جرنل ڊائونلوڊ ڪرڻ جي لاءِ لنڪ
زمرو:ڪتاب
زمرو:سنڌي تحقيقي جرنل
ائٽمي طاقت

**ائٽمي طاقت** (nuclear power)، ڪنھن بہ اھڙي ائٽمي طرزيات جي منضبط ائٽمي عملن جي ذريعي نيوڪليئر ائٽمي مان قابلِ استعمال توانائي ڪڍڻ جي لاءِ ٺاھي ويندي آھي. ائٽمي انشقاق ئي واحد طريقو آھي جيڪو اڄڪلھ استعمال ۾ آھي، تنھن ھوندي بہ ٻيا طريقا جيڪي شايد مستقبل ۾ استعمال ڪيا وڃن ۾ ائٽمي ائتلاف ۽ تابڪاری تنزل شامل آھن.

## پڻ ڏسو
* ائٽمي مخالف تحريڪ (anti-nuclear movement)
* جوھري دور (atomic age)
* بجلي پيداڪاري (electricity generation)

زمرو:ائٽمي بجلي گھر
زمرو:ائٽمي توانائي
زمرو:ائٽمي طرزيات
ائنڊرين

**ائنڊرين** زهر، فصل جي جيت جڻين کي ناس ڪرڻ لاءِ بہ استعمال ڪيو ويندو آهي. هاري ائنڊرين زهر کي ڪمند جي فصل مان ڪُوئن کي ختم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن، پر گهڻو ڪري هيءُ زهر ڪپھ، ڪمند، سارين ۽ مڪائيءَ جي نقصانڪار جيتن کي ختم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هيءُ زهر 110 کان 225 لٽر في ايڪڙ استعمال ڪيو ويندو آهي يا ان جي اسپري ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

## حوالا
ائنگلو سنڌي ٽرانسليشن ايڪسرسائيز

**''ائنگلو سنڌي ٽرانسليشن ايڪسرسائيز** (پارٽ ون) هن ڪتاب جو ليکڪ چتر ڀج لالچند اوجها آهي. 88 صفحن جو هيءُ ڪتاب، جنهن جي قيمت 9 آنا آهي، ڪراچيءَ مان 1884ع ۾، ڪمرشل پريس، مان ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1887ع ۾ مرڪنٽائل پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيو ۽ ٽيون ڇاپو ساڳيءَ پريس مان 1889ع ۾ ڇپيو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1884ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1887ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1889ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ائينيمري شمل

جرمنيءَ جي مشهور خاتون مستشرق ائينيمري شمل 1922ع ۾ پيدا ٿي. برلن يونيورسٽيءَ ۾ عربي، فارسي، -ترڪي- زبانن ۽ اسلامي علوم ۽ فنون جو مطالعو ڪيائين. اوڻٽيهن سالن جي عمر ۾ اسلاميات ۾ ڊاڪٽريٽ ڪيائين. ٻي -جنگ- عظيم دوران دفتر امور خارجه ۾ مترجم رهي. 1951ع ۾ پي. ايڇ. ڊي جي ڊگري ورتائين. 1954ع ۾ -انقره- يونيورسٽي وئي ۽ اتي -تاريخ- ۽ مذهب جي پروفيسر جي حيثيت سان ڪم ڪيائين. 1961ع ۾ برلن يونيورسٽيءَ ۾ ۽ 1967ع ۾ هارورڊ يونيورسٽيءَ جي شعبي ”مسلم -تهذيب-“ ۾ پروفيسر رهي. 1965ع ۾ هن جي خدمتن جي اعتراف طور حڪومت -پاڪستان- طرفان کيس ”ستاره قائداعظم“ سان نوازيو ويو. 1982ع ۾ حڪومت پنجاب، لاهور جو هڪ خوبصورت روڊ هن جي نالي سان منسوب ڪيو. 
ڊاڪٽر شمل علامه اقبال جو خصوصي مطالعو ڪيو آهي ۽ کيس جرمن زبان جي ذريعي يورپ ۾ متعارف ڪرايو آهي، ۽ سنڌي ادب تي به متعدد تنقيدي ڪتاب لکي چڪي آهي. سندس هڪ ڪتاب جو سنڌيءَ ۾ ترجمو، پروفيسر ڊاڪٽر حيدر سنڌيءَ، ”سنڌي ادب جي ارتقا“ جي نالي سان ڪيو آهي. شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي رسالي جو ڪجهه حصو جرمنيءَ ۾ منظوم ترجمو ڪيو اٿس. شاهه لطيف ۽ -تصوف- تي کيس اٿارٽي مڃيو ويو آهي. 1983ع ۾ صدر -پاڪستان- طرفان هن کي ”هلال امتياز“ جو اعزاز ڏنو ويو. ڊاڪٽر شمل صاحبه پنهنجي وصيت ۾ ڄاڻا يو هو ته کيس مرڻ کان پوءِ مڪليءَ جي قبرستان ۾ سنڌ جي عظيم دانشور پير حسام الدين شاهه راشديءَ جي ڀر ۾ دفن ڪيو وڃي. پر ائين ٿي نه سگهيو، کيس وفات کانپوءِ جرمنيءَ ۾ ئي مٽيءَ ماءُ حوالي ڪيو ويو. البت پير حسام الدين جي مزار وٽ ائنيميري شمل جي علامتي قبر جي تختي لڳائي وئي آهي.

## حوالا
اباسين

*صوبي سرحد (خيبرپختونخوا) ۾ [[سنڌوندي|سنڌو درياهه]] کي *'’اباسين‘*' سڏيندا آهن، جنهن جو مفهوم آهي ’دريائن جو ابو‘. سنڌو درياهه جا آفاقي شهرت رکندڙ جدا جدا ڪيترائي نالا آهن. شروعاتي حصي ۾ هن جو نالو ’اباسين‘، وچئين حصي ۾، (جنهن ۾ [[اٽڪ]] ۽ ڪالاباغ به شامل آهي) ’نيلاب‘ ۽ آخري حصي ۾ ’مهراڻ‘ نالا اٿس. هن جو مجموعي نالو ’سنڌو درياهه‘ آهي.*

## ''پڻ ڏسو''

* سنڌو درياھ

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:سنڌو درياھ
ابت ڪنڊڙي

اُبَتَ ڪَنڊِڙي: هي ٻوٽو ڏهرن جي سخت زمين ۾ ٿيندو آهي اٽڪل ٻه فوٽ کن ڊگهو ٿئي. رنگ جو گهاٽو سائو ڏسبو آهي. ان جون ٽاريون ڏانڊيءَ مان نڪرنديون آهن. هر هڪ ٽاريءَ جي ڇيڙي ۾ ٽي انچ کن سنگ ٿيندو آهي، جنهن ۾ ڀُرٽ وانگر ٻج بند ٿيل هوندو آهي. هرهڪ ٻج جي مٿان سنها ڪنڊا ٿيندا آهن، جي سنگ تي اُبتا لڳل هوندا آهن جنهنڪري اهو نالو پيو اٿس. هن کي رڍون، ٻڪريون ۽ اُٺ کائيندا آهن هيءُ ٻوٽو گهڻو ڪري سنڌ ۾ هرهنڌ ٿئي ٿو. هن -ٻوٽي- جي ٽارين ۾ قدرتي طرح اُبتا ڪنڊا ٿيندا آهن، انهيءَ نسبت سان -ٻوٽي- جو نالو به ’ابت ڪنڊڙي‘ پئجي ويو. فارسيءَ ۾ هن کي ”خارناز“ چوندا آهن. هن جو نباتاتي نالو **ايڪرونز ايسپيرا** (Achyranthus aspera) آهي. گهڻو ڪري هيءُ ٻوٽو پاڻيءَ ۽ پوسل وارين جاين جي ڪنارن تي ٿيندو آهي. باغن ۾ گهڻو ٿئي ٿو. هيءُ ٻوٽو اندازاً ٻه فوٽ کن اوچو ٿيندو آهي. هرهڪ ٽاريءَ جي ڇيڙي ۾ ٽي -انچ- کن سنگ ٿيندو اٿس، جنهن ۾ -ڀُرٽ- وانگر -ٻج- ٿيندا آهن، جيڪي سنگ تي اُبتا لڳل هوندا آهن. هن -ٻوٽي- کي ٻڪريون ۽ اُٺ چاهه سان کائيندا آهن. حڪيم -ان- لاءِ چون ٿا ته هن -ٻوٽي- کي گهوٽي -پاڻي- ڪري پيارجي ته طبي لحاظ کان رت جي صفائي، خارش ۽ ڦٽن ڦُرڙين ۽ ٻين خرابين لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
ابٽن

اُبٽن يا اُٻٽڻ: شاديءَ جي رسم ۾ ڪنوار جي بدن کي مهٽڻ لاءِ خوشبودار -اٽو- يا سُرهي چوري. اُٻٽڻ ڪِن هنڌن تي مانههِ جي -اٽي-، بيسڻ يا ميدي ۾ خوشبوءِ ملائي ٺاهين ٿا. اُهو ونواهه وقت ڪنوار جي جسم تي شاديءَ کان اڳ گهٽ ۾ گهٽ ست ڏينهن لڳائبو آهي. اُٻٽڻ لڳائڻ سان ڪنوار جي بدن ۾ سونهن ۽ سرهاڻ پيدا ٿيندي آهي. زالون بدن جو رنگ کولڻ لاءِ اٻٽڻ هڻنديون آهن. اٻٽڻ سان منهن جون جهايون جهريون. اس جي اڊام ۽ لوساٽ، کَل جي ميراڳ سڀ لهيو وڃي. رنگ اڇو ٿيو پوي. اٻٽڻ گهڻو ڪري زالون انهيءَ زال کي لائينديون آهن، جيڪا ونهه (ونواه) ۾ ويٺل هوندي آهي، جيئن رنگ کليس، اٻٽن ۾ ڪيسوڦلن جو پاڻي، جَونَ جو اٽو ۽ تيل گڏيل هوندو آهي. ونهه کان شاديءَ تائين زالون روز پيون ڪنوار کي اٻٽڻ هڻنديون آهن. جيسين وڃي شادي ٿئي، ۽ وري ڪنوار کي ”اِکيو“ ٻڌي ڇڏينديون آهن، جيئن اگهاڙيءَ کل تي سج جي روشني نه پئي، متان کل ڪاراٽجي نه وڃي.

## حوالا
اينٿروپالاجي

**ائنٿراپالاجي** (Anthropology) علم الانسان، يا بشريات، جنهن ۾ ثقافتي، تاريخي ۽ طبعي سطح تي انسانن ۽ انهن جي معاشرن جي گروھ بندي ۽ انسانن بابت مشاهدي جو موضوع هجي. انساني روين سان لاڳاپيل ٻين علمن کي ڇڏي، علم الانسان قديم آثارن جي کوجنائن ۽ مقامي ماڻهن کان ملندڙ مواد تي ٻڌل هوندو آهي. جنهن کي اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ الڳ علم جي حيثيت ڏني وئي، ان کان اڳ ان کي حياتيات، ارضيات، لسانيات، نفسيات ۽ علم آثار قديمہ جو هڪ حصو سمجهيو ويندو هو. انساني معاشرن جي آغاز ۽ ڏند ڪٿائي علم جي حقيقي مطالعي ۾ پڻ ائنٿراپالاجي اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هڪ منفرد علم جي حيثيت سان پنهنجو وجود برقرار رکندي انساني معاشرتي لڳ لاڳاپن جي مطالعي ۽ ثقافت جو وڏو حصو رهيو آهي جنهن کي ثقافتي بشريات چون ٿا. انساني روين سان لاڳاپيل ٻين علمن کي ڇڏي علم الانسان، قديم آثارن جي دريافتن ۽ اڻ پڙهيل ماڻهن کان مليل معلومات واري مواد تي تمام گهڻي توجھ ڏني آهي. هڪ الڳ منفرد ۽ اعليٰ علم جي ناتي هن علم انساني روين ۽ معاشري سان لاڳاپيل علمن سان پنهنجو واهپو ۽ تعاون وڌايو آهي. علم الانسان جون ٻہ وڏيون شاخون آهن.

1. جسماني بشريات جو تعلق انساني جسم جي ارتقا سان آهي. هن ۾ انساني ڍانچن جو مطالعو ڪري معلوم ڪيو ويندو آهي تہ انسان جي واڌ ويجھ ڪيئن ٿي، ان ۾ وقت بہ وقت ڪهڙيون تبديليون رونما ٿيون. مختلف خطن ۾ رهڻ وارن انسانن جي وچ ۾ ڪهڙو فرق آهي. وارن، چمڙيءَ جي رنگ، کوپڙي يا مٿي ۽ جسم جي گهاڙ يا بناوت ۽ انساني رت جي مختلف قسمن جو تقابلي مطالعو بہ جسماني بشريات جو حصو آهي.

2. ثقافتي بشريات جو تعلق انساني رهائش سان آهي. ثقافتي بشريات جا ماهر انهن سماجي ڪِرتن ۽ رسمن جو مطالعو ڪندا آهن، جيڪي انساني گروهن کي هڪ ٻئي مٿان فوقيت ڏين ٿيون. خاندانن ۽ قبيلن تي غور ڪيو ويندو آهي تہ اهي ڪيئن وجود ۾ آيا. بشريات جي انهي شاخ ۾ ماهر ڪنهن معاشري جي رسمن، رواجن، ڪم ڪرڻ جي عادتن، تفريحي مشغلن، فنون لطيفه، هٿ جا هنر، موسيقي ۽ ادب جي باري ۾ تحقيق ۽ مطالعو ڪندا آهن. ان کان سواءِ هن علم جا ماهر مخصوص سماجن جي مذهب، زراعت، طب ۽ اوزارن جو بہ مطالعو ڪندا آهن.

علم الانسان يا اينٿراپالاجي سماجي سائنس جي هڪ اهم شاخ آهي. هن کي ’بشريات‘ بہ چئبو آهي، جنهن جو محور انسان ۽ ان جي ثقافت آهي. ا نڪري هن علم کي علم الانسان چيو ويندو آهي. هن علم ذريعي انسان جي ارتقا کان وٺي هلندڙ دؤرتائين رونما ٿيندڙ تبديلين جو سائنسي طريقي سان جائزو ورتو ويندو آهي. اهڙي طرح موجوده دؤر ۾ مختلف ثقافتن جي تقابلي جائزو وٺڻ بہ هن علم جو حصو آهي. علم انسان سان ادبي تاريخ جو بہ ويجهو رشتو آهي، ڇو تہ ادب انسان جي تاريخ کي بہ بهترين نموني پيش ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:انسان
زمرو:بشريات
زمرو:درسي علم
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:سائنس جا شعبا
زمرو:روين جي سائنس
زمرو:علم الانسان
ابجاڻي مسجد

**مسجد ابجاڻي**، تعلقي روهڙي ضلعي سکر ۾ واقع هئي. جڏهن 1922ع ڌاري سکر بئراج جي واهن جي کوٽائي شروع ٿي، تڏهن هيءَ مسجد سکر بئراج مان نڪرندڙ نارا ڪئنال جي زد ۾ پئي آئي. انگريز سرڪار هن مسجد کي شهيد ڪرڻ جو حڪم ڏنو تہ مولانا تاج محمود امروٽي ساٿين سان گڏجي مسجد جي هنڌ پهتو ۽ انگريز سرڪار سان ٽڪر کاڌائين. مولانا جي ڪوششن جي نتيجي ۾ هيءَ مسجد شهيد ٿيڻ کان بچي وئي. هن مسجد جي حفاظت جي سلسلي ۾ مولانا تاج محمد امروٽيءَ هڪ اشتهار بہ ڇپايو هو.

## حوالا
ابدالي

**ابدالي** پٺاڻن جو هڪ قبيلو جيڪو اڳ ابدالي جي نالي سان مشهور هو. ابدالي قبيلي جا چار پاڙا (محمد زئي، فاضل زئي، بارڪ زئي ۽ آلڪ زئي) آهن، پر هاڻي ابدالي دراني جي نالي سان مشهور آهن. ابدالي قنڌار جي علائقي جا رهاڪو هئا، جيڪي پوءِ هرات هليا ويا. اهو شاهه عباس اول جو دور هو، ان هنن جي هڪ سردار سدو کي ”امير افغانه“ جو لقب ڏنو ان ڪري هي سدوزئي مشهور ٿيا. نادر شاهه افشار، ابدالين کي زير ڪري ورتو، پر انهن سان سختي نه ڪيائين.

## حوالا

زمرو:افغان ثقافت
زمرو:پشتون ثقافت
احمد شاهه ابدالي

**احمد شاھ ابدالي** افغانستان جي علائقي هرات ۾، 1136ھ/1723ع ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ جو نالو محمد زمان خان هو. 20 سالن جي عمر ۾ نادر شاھ جي فوج جو سپھ سالار ٿيو. بھادري ۽ وفاداريءَ سبب نادر شاھ هن جو قدر ڪندو هو. سن 1747ع ۾ جڏهن نادرشاھ کي پنھنجن ئي ماڻهن سندس خيمي ۾ گهڙي قتل ڪيو تہ ان کان پوءِ آڪٽوبر 1747ع ۾ افغان سردارن احمد شاھ ابداليءَ کي بادشاھ چونڊيو.

## جنگون

بادشاھ ٿيڻ کان پوءِ هن ڪيترائي دفعا هندستان تي حملا ڪيا. ڪشمير، پنجاب، سنڌ ۽ بلوچستان کي افغان حڪومت ۾ شامل ڪيائين. خراسان جو بہ ڪجهہ علائقو هٿ ڪيائين. احمد شاھ ابداليءَ جي گادي قنڌار ۾ هئي، جتي هن عاليشان عمارتون تعمير ڪرايون. هندستان ۾ احمد شاھ ابداليءَ جون ٻہ لڙايون قابل ذڪر آهن. پھرين، جنوري 1761ع ۾ پاڻيپٽ جي ٽين لڙائي، جنھن ۾ مرهٽن کي شڪست آئي ۽ ٻي جنگ دوراھ، جنھن کي سِک ”گهلو گهاڙا“ يعني بي پناھ قوت سڏيندا آهن، اها لڙائي 1762ع ۾ ٿي، جنھن ۾ سکن جو وڏو تعداد قتل ٿي ويو.

## حڪومت

احمد شاھ، افغانستان جي نئين سر جوڙجڪ ڪئي ۽ ان کي هڪ وحدت بنايو. هن ئي مستقل افغانستان جو بنياد رکيو. نادرشاهه وانگر احمد شاھ ابداليءَ جي حملن بہ مغل سلطنت کي ڪمزور ڪيو، ۽ ان جي نظام کي سخت نقصان پھتو. هن 1749ع ۾ سنڌ تي پڻ ڪاھ ڪئي ۽ وڏي تباهي مچائي. سندس موت 20 رجب 1186ھ/17 آڪٽوبر 1773ع تي واقع ٿيو. منشي ٽوپڻ مل حيدرآبادي پنھنجي ڪتاب ”تاريخ سنڌ“ ۾ لکي ٿو ته ”احمد شاھ دراني (ابدالي) گهڻي لشڪر ۽ جنگي ساز و سامان سان گڏ لاڙڪاڻي، سنڌ ۾ آيو. ميان نور محمد پنھنجو وڪيل احمد شاھ درانيءَ جي درٻار ۾ موڪليو هو، پر هن مٿس هر سال خراج يا ڏن مقرر ڪيو، جيڪو ميان صاحب ادا ڪندو هو.“

## حوالا

زمرو:اڳواڻ
زمرو:فوجي اڳواڻ
زمرو:1723ع جون پيدائشون
زمرو:1773ع جون فوتگيون
زمرو:1720ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
اِبر

ابر عربي زبان جو لفظ ”ابرة“ مان ورتل آهي. جنهن جي لغوي معنيٰ آهي سُئي. سنڌ جي سرتاج صوفي شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائيرح پنهنجي ڪلام سر مارئي (داستان ٽئين) ۾ پڻ ”ابِر“ کي استعمال ڪندي فرمائي ٿو ته: 

پاڇا هي نه پاڙيان، سرتيون! سئيءَ ساڻ؛ 
ڍڪي اگهاڙن کي، ڪين ڍڪيائين پاڻ؛ 
ٻيهر ڄاپي ڄاڻ، اِبر جي اوصاف کي.

## حوالا

## حوالا
ابراهيم آڌيلو

**ميون ابراهيم آڌيلو** شاھ عبداللطيف ڀٽائي رح جي ويجهن خليفن مان ٿي گذريو آهي هي ذات جو سومرو ۽ کاري شھر جو رهاڪو هو. روايت آهي تہ کيس ڀٽائي رح کان حڪم مليو تہ کاري شھر ۾ وڃي رھ، هيءُ اوڏانهن وڃڻ لاءِ تيار نہ هو پر ڀٽائي جي حڪم تي کاري شھر ۾ رهيو. روايت آهي تہ هڪ ڀيري شاھ ڀٽائي وٽس ڀيرو ڪرڻ ويو. ابراهيم آڌيلي، شاھ سائينءَ کي عرض ڪيو تہ ”مون اوهان جي چوڻ تي اچي کارو وسايو ۽ هتي گهاريو. هاڻ مون وٽ اوهان رهو يا پاڻ سان گڏ وٺي هلو.“ جنھن تي کيس شاھ سائين چيو تہ: ”تون اتي ئي رھ، البتہ اسان توکي پنھنجي اڌ امانت ڏيون ٿا. تون اڄ کان ابراهيم آڌيلو آهين.“ هن درگاھ تي پھچڻ لاءِ گهوڙا ٻاريءَ کان خانپور جي ڳوٺ پھچبو تہ سامهون ابراهيم آڌيلي جا قبا نظر ايندا.

## حوالا
ابراهيم بلوچ

’تاريخ مظهر شاهجهاني‘ ۾ يوسف ميرڪ ڄاڻائي ٿو ته ”جهانگير بادشاهه جي حڪم سان جڏهن قوج علي بکر جي پٺاڻن کي زير ڪرڻ لاءِ بکر پهتو ته شاهي فرمان جي حڪم موجب اوٻاوڙي ۽ گنجابي جو حاڪم مير ابو البقا به سندس مدد لاءِ بکر پهتو. پٺاڻن کي زير ڪرڻ کانپوءِ هنن بکر جي بلوچن تي تشدد شروع ڪيو، بلوچن جو حاڪم ابراهيم بلوچ هو. جنگ ۾ جڏهن ڪافي بلوچ مارجي ويا، تڏهن ابراهيم بلوچ قلعي جو دروازو کولي نذرانا کڻي اچي قوج عليءَ جي پيش پيو. هيءَ جنگ 1019ھ/ 1610ع ۾ لڳي. جڏهن بکر جو فوجدار ۽ جاگيردار احمد بيگ ٿيو تڏهن هن حڪومتي نظام پنهنجي ڀاءُ مرزا يوسف جي حوالي ڪري ڇڏيو هو، جيڪو ظلم ستم ۾حجاج جو استاد هو. هن سنڌ ۾ ظلم جي انتها ڪري ڇڏي هئي. مرزا يوسف هڪ دفعي سامتياڻين جي قاضي عبدالواحد کان زبردستيءَ سئو رپين جو دستاويز لکرائي ابراهيم بلوچ کي وڪرو ڪيو، ان کانپوءَ قاضيءَ ۽ بلوچ کي آمهون سامهون بيهاري، ڦٽڪن هڻندڙ کي حڪم ٿيو ته تون ابراهيم بلوچ کي هڪڙو ڦٽڪو هڻي کانئس سئو روپئي جي گهر ڪر، هوڏانهن ابراهيم بلوچ کي زبردستي حڪم ڪيو ويو ته تون وري قاضي عبدالواحد کي ڦٽڪو هڻي کانئس سئو رپئي جي گهر ڪر، مسلط ظالمن هيءَ منصوبو سَٽي محڪوم قوم جي تذليل ڪئي ۽ منصوبي تحت ڦٽڪي وارو ابراهيم بلوچ کي هڪ ڦٽڪو هڻي سئو رپيو گهرندو رهيو ۽ وري ابراهيم بلوچ قاضي عبدالواحد کي ڦٽڪو هڻي سئو رپيو گهرندو رهيو. اهو ظلم ڏسي ماڻهو آهون ڪري بدعائون ڏيڻ لڳا.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
ابراهيم بن اڌم بلخي

هڪ مسلمان صوفي، جيڪو -بلخ- جي اميرزادن مان هو، پر ڪن روايتن مطابق پاڻ -بلخ- جو حاڪم هو. جڏهن طبيعت زهد ۽ فقر طرف لاڙو ڪيس ته سڀ ڪجهه ڇڏي، دنيا کان الڳ ٿي ويو. اوني ڪپڙو پائيندو هو، جيڪو صوفين جو شعار آهي. سڄو وقت عبادت الاهيءَ، رياضت ۽ سياحت ۾ گذاريائين. هن سفيان ثوريءَ ۽ فضيل -بن- عياض کان فيض حاصل ڪيو ۽ -تصوف- ۾ هڪ وڏو رتبو حاصل ڪيائين. هي -تصوف- ۾ -ان- مقام تي وڃي پهتو، -جتي- اڪثر وڏا وڏا صوفي شاعر کيس ڏسي رشڪ ڪندا هئا. ابراهيم -بن- اڌم مڪي شريف ۾ ڄائو، -تعليم- به اتي حاصل ڪيائين. سندس قول اڄ به مشهور آهن، جيئن ته هڪ مجلس ۾ ماڻهن هن کان پڇيو ته ”ڪهڙو سبب آهي، جو -الله- تعاليٰ اسان جون دعائون قبول نٿو فرمائي“، جنهن تي پاڻ جواب ڏنائين، ته ”-الله- تعاليٰ کي ڄاڻڻ باوجود سندس اطاعت نٿا ڪريون. رسول -الله- کي سڃاڻڻ باوجود -ان- جي پيروي نٿا ڪريون. قرآن شريف کي پڙهون ٿا، پر -ان- تي عمل نٿا ڪريون. -الله- تعاليٰ جون نعمتون ته حاصل ڪريون ٿا، پر سندس شڪر ادا نٿا ڪريون. خبر به اٿئون ته دوزخ گناهگارن لاءِ آهي، پر -ان- کان ڊڄون نٿا. شيطان کي دشمن ٿا سمجهون، پر -ان- کان ڀڄون نٿا. عزيزن ۽ قريبن کي هٿ سان ٿا دفن ڪريون، مگر -ان- مان عبرت نٿا حاصل ڪريون. اهڙي صورت ۾ ڪنهن جي دعا ڪيئن قبوليت حاصل ڪندي.“ سندس -جنم- جو سال 783ع آهي ۽ سنه 894ع ۾ وفات ڪيائين. 
هن بزرگ جي سنڌ ۾ آمد بابت ڪجهه روايتون آهن. ’اروڙ‘ سلسلي جي ٽڪرين ۾ خيرپور ضلعي، تعلقي ڪوٽ ڏجيءَ ۾ ڳوٺ راڄپاريءَ ويجهو هڪ ٽڪريءَ تي، سندس نالي سان هڪ آستانو ۽ روضو موجود آهي. -جتي- ”ابراهيم -بن- اڌم“ جو ميلو 13 رمضان تي لڳندو آهي. ابراهيم اڌم واري ٽڪريءَ جي ڀر ۾ واقع هڪ ٻي ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي قبر وانگر پٿرن جو هڪ ڍڳ آهي. جيڪو اولهه -اوڀر- رخ ۾ آهي. -ان- قبر کان سواءِ هتي ٻي ڪابه شيءِ نه آهي. هن قبر بابت مقامي ماڻهن جي روايت آهي ته اهو ابراهيم اڌم سلطان جو پهريون آستانو آهي، -جتي- هن ٻه ٽي سال قيام ڪيو. ٽڪريءَ کان -اوڀر- وارو علائقو ڪنهن وقت ۾ درياهه جو وهڪرو هو. پير مشائخ جي درگاهه هتان -اوڀر- ۾ ڪجهه فاصلي تي آهي، -جتي- درياهه جو پراڻو وهڪرو آهي. روايتن موجب هن علائقي ۾ سلطان ابراهيم اڌم ڪل 12 سال قيام ڪيو.

## حوالا
ابراهيم پتافي ديھ

**ابراھيم پتافي ديھ**، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي تعلقي ميرپور ماٿيلي ۾ ھڪ ديھ آھي.

## حوالا
ابراهيم جليس

**ابراهيم جليس** اصل نالو **محمد ابراهيم حسن** ممتاز صحافي، اديب ۽ افسانه نگار، مزاحيه خاڪا نويس، فلمي ڪهاڻي ۽ مقالا نگار 11 آگسٽ 1922ع تي بينگلور (ناناڻي گهر) ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو احمد حسين هو. ابراهيم جليس روزنامه ”انجام“ ڪراچي (671965) ۽ روزنامه ”مساوات“ ڪراچي (1977ع) جو ايڊيٽر رهيو. هي گهڻو عرصو ”جنگ“ ڪراچي ۾ ”وغيره وغيره“ جي عنوان سان به ڪالم لکندو رهيو ۽ روزنامه ”امروز“، ”عوامي عدالت“ ۽ ”حريت“ سان پڻ وابسته رهيو. هن کي ”صدارتي تمغه برائي حسن ڪارڪردگي“ سان پڻ نوازيو ويو هو. سندس تصنيفن ۾ هيٺيان ڪتاب شامل آهن. 1 زرد چهري (1945)، 2 چاليس ڪروڙ ڀڪاري (1945)، 3 ڪچهه غم جانان ڪچهه غم دوران (1946)، 4 آزاد غلام (1955)، 5 ڪالا چور، 6 زمين جاگ رهي هي، 7 الٽي قبر (1978)، 8 جليس ڪي ڪهانيان، 9 پبلڪ سيفٽي ريزر (ڪالم و افساني)، 10 پتي ڪي بات، 11 قلمي خليي، 12 دو ملڪ ايڪ ڪهاني، 13 شگفته شگفته، 14 جيل ڪي دن، جيل ڪي راتين، 15 صرف ايڪ پيسي ڪي خاطر، 16 نئي ديوار چين، 17 اوپر شيرواني اندر پريشاني، 18 جنگل مين جنگل، 19 آسمان ڪي باشندي، 20 ترنگي ڪي چهائون، 21 بنگال مين اجنبي (سفرنامو). ابراهيم جليس، 26 آڪٽوبر 1977ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1922ع جون پيدائشون
زمرو:1977ع جون وفاتون
زمرو:1977ع ۾ وفات
زمرو:بنگلور کان اديب
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:1924ع جون پيدائشون
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
ابراهيم خليل

**مخدوم ابراهيم ’خليل‘ بن مخدوم عبدالڪريم**، 1827ع ۾ ٺٽي ۾ ڄائو ۽ 1899ع ۾ وفات ڪيائين. هو فارسي ۽ سنڌيءَ جو شاعر ۽ تذڪري نگار هو. سندس نسبي سلسلو حضرت ابوبڪر صديق رضہ سان ملي ٿو. فارسي شاعري سندس خاص موضوع هو، پر سنڌي ۽ اردوءَ ۾ بہ شعر چوندو هو. فارسيءَ ۾ سندس تخلص ’خليل‘ ۽ سنڌيءَ ۾ ’اداسي‘ هو. سندس تصنيفن ۾ ’ديوان مڪاتيب‘ ۽ ’تڪلمۂ مقالات الشعراء‘ شامل آهن، جيڪي سنڌي ادبي بورڊ ڇپايا آهن. ’خليل‘ مڪلي ٽڪريءَ تي دفن ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:1827ع جون پيدائشون
زمرو:1899ع جون فوتگيون
ابراهيم دائود ميمڻ

**براهيم دائود گلزار ميمڻ**؛ نامياري سماجي ڪارڪن ابراهيم دائود ميمڻ 28 مارچ 1912ع تي حيدرآباد ۾ جنم ورتو. ابتدائي تعليم مدرسه تقويت اسلام مان ورتائين. ان کانپوءِ دلاور خان هاءِ اسڪول ۾ پڙهيو. جنهن بعد گهر ۾ تعليم جاري رکيائين ۽ ڪاروبار به ڪندو رهيو. ابراهيم دائود سال 1928ع ۾ ويراول ۾ هڪ اسلامي انجمن جو اعزازي سيڪريٽري ۽ 1942ع ۾ ميونسپل ڪارپوريشن جو ڪائونسلر چونڊيو ۽ جميعت المسلمين ويراول جو ميمبر پڻ ٿيو. ان کان علاوه ان دؤر ۾ ايجوڪيشنل بورڊ جي ڪنوينر جي حيثيت سان ڪيترائي سال خدمتون سر انجام ڏنائين. هن پنهنجي زندگيءَ جو وڏو حصو حيدرآباد جي ميمڻ برادريءَ جي خدمت ۾ گذاريو. ويراول ۾ پنهنجن ادارن ۾ ”آزاد“ جي نالي سان هٿ سان لکيل رسالو شـايـع ڪـنـدو هـو. هـڪ سـٺو مقرر به هو. هن 22 مئي 1989ع تي حيدرآباد وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:ميمڻ
سورة ابراهيم

**سورة ابراهيم** قرآن پاڪ جي 14 نمبر سورة آھي جنھن ۾ ست رڪوع ۽ 52 آيتون آهن. سورت جي شروعات ”آلرٰ“ جي لفظ سان ٿئي ٿي. مڪي ۾ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي آخري وقت ۾ نازل ٿي. هن ۾ مجموعي طرح سان نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ۽ ٻين رسولن جي مخالفت ڪندڙن جو ذڪر ۽ حضرت ابراهيم عليه السلام جي دعا جو ذڪر پڻ ٿيل آهي. ان دعا ۾ حضرت اسماعيل جو ذڪر بہ آهي، جڏهن حضرت اسماعيل عليه السلام کي بيت الله جي ويجهو ريگستان ۾ ڇڏيو ويو هو. هن ۾ حضرت ابراهيم عليه السلام جي نسل مان نبوت جي شروعات جو ذڪر بہ ڪيو ويو آهي، ان ڪري هن سورة جو نالو سورة ابراهيم رکيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:قرآن
ابراهيم لنڪن (ڪتاب)

ڪتاب **ابراهيم لنڪن** لعل محمد جوڻيجي جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 136 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. نسيم بوڪ ڊيپو طرفان پهريون ڇاپو رينبو پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان 1969ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:1969ع ۾ سنڌي ڇپيل ڪتاب