open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
روجھ

**روجهہ** (Nilgai) جابلو ۽ ريگستاني جانور آهي. هن کي جابلو ڳئون بہ سڏيو ويندو آهي. سائنسي ٻوليءَ ۾ Boselaphus Tragocamelus چوندا آهن. 
thumb|روجهہ

## جسم جي بناوٽ

روجهہ جو رنگ عام طرح ڪارو، ڀورو ۽ ڳاڙهو ٿيندو آهي. ان جي جسماني بناوت ڳئون جھڙي ٿيندي آهي ۽ ان جي ڳچيءَ تي ننڍا وار ٿيندا آهن. نر روجهہ جي مٿي تي ڪارا سڱ ٿيندا آهن. هي جانور عام طور ٽولن جي صورت ۾ گهٽ گهمندو آهي. اڪثر اڪيلو گهمندو آهي. صبح شام چاري لاءِ ڦرندو رهندو آهي.

## نسل جي واڌويجھ

مادي روجهہ 2 سالن ۾ بالغ ٿيندي آهي ۽ نر 4 کان 5 سالن ۾ بالغ ٿيندو آهي. ھونئن تہ سڄو سال ميلاپ ڪري سگهن ٿا پر نومبر جي وچ کان مارچ تائين هنن جي لڳ جي مند آهي. روجهہ جي مادي، اٺن مهينن ۾ ٻچا ڄڻيندي آهي، جيڪي پيدائش وقت ڪمزور هوندا آهن. روجهہ نيم صحرائي علائقن ۾ بہ ملي ٿو. هن جي طبعي عمر 10 سال آهي.

## تصويرون


فائل:Nilgais fighting, Lakeshwari, Gwalior district, India.jpg|روجهہ وڙهندي
فائل:Nilgai group at Little Rann of kutch.JPG|روجهہ صحرا ۾ گهمندي
فائل:The Nilgai.jpg|روجهہ اڪيلو چرندي
فائل:Nilgai resting.jpg|روجهہ آرام ڪندي
فائل:Antelope India 2.jpg|روجهہ اڪيلي گهمندي
فائل:Nilgai at Little Rann.jpg|روجهہ هوشاري ٿيندي
فائل:RAVI.WIKI.NILGAI.jpg|روجهہ آرام ڪندي
فائل:Nilgai, Bharatpur 02.jpg|روجهہ پاڻي ۾


## روجهہ بابت شاعري

شاھ لطيف، سُر ديسيءَ ۾ روجهہ جو ذڪر ڪيو آهي: 

:’روجهہ‘ ڏٺائين رات، هوت ڳوليندي حَب ۾، 
:ڪيچين جي ڪڙي ٿيئي، توءِ تنين جي تات، 
:ٻاروچاڻي ذات، منان مون نه وسري.

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:سنڌ جا جانور
زمرو:جانور
ٽيٽيهر

**ٽِيٽيهَرَ**: سنڌ جي ھڪ عام پکي جو نالو آھي. هن جون ٽنگون ڊگهيون ۽ سنهيون ٿينديون آهن. ٿر ۾ ڪنهن ماڻهوءَ جون سنهيون ٽنگون هونديون آهن ته چوندا آهن ته ”ٽنگون ته ڏسوس، جهڙيون ٽيٽيهر جون“. هيءَ پلي صبح ۽ شام جي وقت ميدانن ۾ ڏسبو آهي. کيڙيءَ ۾ آڻا لاهي ۽ آرام ڪري. ٿر ۾ هن جو ماڻهو شڪار ڪندا آهن.35 سينٽي ميٽر جسامت واري هن **ٽيٽيهر** جا نرماد هڪجهڙا ٿين ٿا. هن جو مٿو، ڪنڌ، ڳچي ۽ گلو ڪارو ٿئي ٿو. اک کان ڪياڙيءَ وٽان ڪلهن کان ٿيندو پيٽ ۽ سڄو هيٺيون حصو اڇو ٿئيس. نَڪ تي ڳاڙهي پاپڙي ۽ پٺي ۽ پَـر سليٽي رنگ جا اٿس. پَـرن تي ڪي قدر ڪٿئيرنگ جا چمڪدار کنڀ ٿين ٿا.

## رهائش
هي پکي پوکن ۽ کليل ڇَر وارن علائقن ۾ عام ٿئي ٿو. ٻوليءَ ۾ شور اٿس ۽ هڪ ئي وقت ۾ چار زوردار ڦرڻيون چيخون ڪندو آهي. اڪثر جوڙيءَ ۾ ڏسبو آهي. اڏام جو ڍرو آهي، جيئن اڪثر ٻين ٽيٽن جي اڏار هوندي آهي. گول پَـر زور سان ڦڙڪائيندو آهي.

## نسل جي واڌويجھ
مادي، زمين يا گاھ تي ٽي چار چٽڪمرا آنا ڏيندي آهي. ٽيٽهر 28 کان 30 ڏينهن آرو ڪندي آهي. ۽ نر آنن جي حفاظت ۾ سندس مدد ڪندو آهي.

## کاڌ خوراڪ
ٽيٽيهر مک طور ننڍڙا جيت کائيندو آهي پر سندس خوراڪ جو ڪجهه حصو اناج پڻ آهن.

## تصويرون

فائل:Red-wattled Lapwing Vanellus indicus chick by Dr. Raju Kasambe DSCN5073 (10).jpg
فائل:Red wattled lapwing immature.jpg
فائل:RedWattedLapwing.jpg
فائل:Red-wattled lapwing.jpg
فائل:Red-wattled Lapwing (Vanellus indicus) (25766351128).jpg
فائل:Red-wattled Lapwing (Vanellus indicus) bathing at Bharatpur I IMG 5685.jpg
فائل:A thirsty Lapwing.jpg
فائل:Red-wattled Lapwing Vanellus indicusකිරළා.jpg
Vanellus indicus aigneri MHNT.ZOO.2010.11.147.1.jpg |Ssp aigneri -Museum specimen - Karachi, Pakistan


## ثقافت جو حصو
ٽيٽيھر تي ڪيترن ئي شاعرن شاعري ڪئي آھي ھتي ھڪ مثال پيش ڪجي ٿو.
:نيري اڀ تي، تتر کيڙي.
:ٽيٽيهر جي واھ جي ٻولي،
:سَت رنگي ڄڻ آهي هولي.
:ٽيٽيهر جي واھ جي ٻولي،
:ڪونجون پنهنجا کيپَ کڻي.
:ساڻ ڪنهن جا گيت ڪري،
:نيري اُڀ جي سمنڊ اندر،
:لڙهنديون وڃن، ترنديون وتن،
:نيري اڀ تي، تتر کيڙي.
:ٽيٽيهر جي واھ جي ٻولي.

ٽيٽهر جي ٻولي بابت لوڪ سنڌي چوڻيون 
*ٽيٽيهر پاران رات جو بيگاھ وقت تي ٻولڻ ڪنهن اجنبي جو گهر، پاڙي يا علائقي ڀرسان لنگهڻ جو اطلاع هوندو آهي. پوءِ ان مان ڪو کڻي ڪهڙو بہ مطلب ڪڍي!
*ٽيٽيهر پنج آنا لاهي تہ برسات وسندي گنج، چار لاهي تہ چوکو چوکو (سٺو سٺو)، ٽي آنا ته ٽپي ٽپي (ڪٿي ڪٿي)، ٻه ته مينهن وسندو ٻائيڙو (ملڪ ٻوڙ)
*ٽيٽيهر واري ٽين ٽين لڳي پيئي آهي. مطلب تہ جيڪو ماڻهو گهڻيون ٻٽاڪون هڻي، پر ڪجهه به ڪم ڪري نه ڏيکاري، تنهن لاءِ چئبو آهي.

## حوالا


زمرو:پکي
زمرو:سنڌ جا پکي
ٻاٽيرو

ٻاٽيرو / ٻٽيرو / ٻٽير / هوَنگر **/** ڀونتريو (سائينسي نالو؛ *Coturnix coturnix*) آهن. انگريزي نالو Common Quail آهي.
فائل:Common Quail (12340720504).jpg|**ٻاٽيرو / ڀونتريو**
هي هڪ ننڍڙو، تتر جھڙو پکي ٿئي ٿو. 

The **common quail** (*Coturnix coturnix*) or **European quail** is a small ground-nesting game bird in the pheasant family Phasianidae. *Coturnix* is the Latin for this species.

With its characteristic call of "wet my lips", this species of quail is more often heard than seen. It is widespread in Europe and North Africa, and is categorised by the IUCN as "least concern". It should not be confused with the Japanese quail, *Coturnix japonica*, native to Asia, which, although visually similar, has a very distinct call. Like the Japanese quail, common quails are sometimes kept as poultry.

## جسم جي بناوٽ
جنهن جي جسامت 18 کان 21 سينٽي ميٽر آهي، هن جو وزن 91 کان 130 گرامن تائين ٿيندو آهي. هي تتر ۽ ڪڪڙ جي ڪٽنب (Phasianidae)  ۾ شامل آهي. ان جي نَر ۽ ماديءَ جي کنڀن جي رنگ ۾ فرق هوندو آهي. نَر جي مُنڍي ۽ ڳچيءَ تي جھرڪ وانگر اڇيون ڪاريون پٽيون ننڍڙن ڳانن وانگر نمايان هونديون آهن. ماديءَ جا کنڀ به ترتيب ۾ ته اهڙا ئي آهن پر ان جون ليڪون گھٽ نمايان هونديون آهن. ماديءَ جي سيني وارن کنڀن تي ڪارن ٽٻڪن جو هڪ سلسلو ٿئي ٿو. جڏهن ته نر جي ڇاتي ڪجهه گھري ڀوريهوندي آهي. جسامت ۾ ٻئي برابر ٿين ٿا. هي ننڍڙو پکي به حلال آهي. ۽ شڪار ڪري کاڌو ويندو آهي. ان جي ٻولي ٽِن هلڪن سُرن تي مشتمل ٿئي ٿي، جيڪا رات توڙي ڏينهن جو پئي ٻڌبي آهي. سبيءَ واري علائقي ۾ هن کي ڀاڙُو به چوندا آهن. هن کي ماڻهو پاليندا به آهن ۽ هڪ ٻئي سان ويڙهائيندا به آهن. ٻٽير جي ماديءَ کي **هوَنگر** چوندا آهن.

## رهائش
ھي پکي عام طرح ڪڻڪ جي لابارن وقت ڏسڻ ۾ ايندو آھي. بھار جي موسم ۾ اولهه کان ٻٽير تمام گھڻا ايندا آھن ۽ اڪثر زمين جي فصلن تي لھندا آھن، ھڪ فصل ختم ٿئي ته ان کي ڇڏي ٻئي فصل واريءَ زمين ۾ وڃي رھندا آھن، انڪري ھنن کي ’**<big>فصلي ٻٽيرا</big>**‘ به چوندا آھن.

ڀونتريو خشڪ گاھ ۽ وڌندڙ فصلن ۾ لڪندو آهي. خوف مهل اڏامڻ بدران ڊوڙون پائي ڀڄڻ کي ترجيح ڏيندو آهي. ان سان گڏ هيٺاهيون اڏارون ۽ گھتون به هڻندو ويندو آهي. هي ڊگھن فاصلن وارو لاڏوڻي پکي آهي ۽ سُٺي اڏار جي صلاحيت اٿس. سنڌ ۾ سياري ۾ جي موسم ۾ ولرن جي صورت ۾ ڏسبو آهي. ڀونتريو زمين تي چڳندو آهي. ٻج گؤنچ، مکڙيون، سلا ۽ پن کائيندو آهي. ان جو آکيرو ڍڪيل ماحول ۾ زمين تي پيرن سان کرڙيون هڻي کوٽيل هڪ ننڍڙي کڏ هوندي آهي، جنهن کي جسم جي زور سان شڪل ڏيندا آهن ۽ ان ۾ ڪچڙو سنهڙو گاھ رکندا ويندا آهن. ڀونتريي جو آنو ننڍو ۽ ذري گھٽ گول ٿئي ٿو. جنهن تي ڪارا چٽ ان آني کي ماحول ۾ ڪيموفلاج يا يڪسانيت مهيا ڪندا آهن. ڀونتريو يورپ کان سائيبيريا ۽ منگوليا ۾ افزائش نسل ڪندو آهي ۽ ايران، پاڪستان، هندستان ۽ آفريڪا ۾ سيارو گذاريندو آهي.

## کاڌ خوراڪ
هن جي خوراڪ جو گهڻو حصو اناج آهن ان کان سواءِ جيت پڻ کائيندو آهي.

## نسل جي واڌويجھ
هوَنگر يعني مادي ٻاٽيرو 6 کان 12 آنا لاهيندي آهي ۽ 16 کان 18 ڏينهن آرو ڪندي آهي. ٻٽيرا عام طور 50/40 ڏينھن جي وقفي سان آنا ڏيندا آھن.

## انسان ۽ ٻٽير جو تعلق
گھڻا ماڻھو ٻٽيرن جي ويڙهه تي بازي به رکندا آھن. ٻٽيري جو گوشت لذيذ ٿئي ٿو. ھن جو گوشت طبي لحاظ کان گھڻين بيمارين کي فائدو ڏيندڙ آھي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته ھن جو پِتو ڪيترين بيمارين جي علاج طور استعمال ڪندا آهن. 

عرب سياح، سنڌ ۽ سرائيڪي پٽي بلوچستان ۾ ٻٽيرن جا شڪار ڪرڻ ايندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا پکي
زمرو:آئي يو سي اين خطري طرف ويندڙ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڏوئيرو

## ڏوئيري جيو تعارف

اسان جي سامونڊي پٽيءَ وارين ڍنڍن ۾ چوڳو ڪندڙ ڏوئيرو نالي پکيءَ جي چهنب ڏوئي يا چمٽي جهڙي ٿئي ٿي، جيڪا مڇي پڪڙي کيس ڳهڻ ۾ مدد ڪري ٿي. ڀالي جهڙي چهنب وارو ٻگهه جهڙو پکي ڪَڪَي اڪثر تلائن يا واٽرن جي ماڊولن تي ويهي انتظار ڪري، مڇيءَ کي ڀالي جيئن چهنب هڻي پڪڙي کائي ٿو. پيڻ پکيءَ جي چهنب هيٺان چمڙي جي ڳوٿري ان ڪري آهي، جو اها کيس وڏي ۾ وڏي مڇيءَ کي ڳهڻ ۾ سندس مدد ڪري ٿي، جهرڪين ۽ ٻين ان کائيندڙ پکين جي چهنب سخت ۽ نوڪدار ان ڪري آهي، جو اها کين زمين ۾ هڻڻي پوي ٿي.

## ڏوئيري جي جسامت
90 سينٽي ميٽر جسامت جي هن پکيءَ جا نر ماد هڪجهڙا ٿين ٿا ۽ بنيادي طرح هي لاڏائو پکي آهي. يعني هڪ جاءِ کان ٻي جاءِ تي سفر ڪندڙ آهي. ٻگهه جهڙي بيهڪ اٿس. سڄو جسم اڇو، چهنب ۽ ٽنگون ڊگهيون ۽ ڪاريون ٿينديون اٿس. چپتري ۽ ڊگهي چهنب جي نوڪ چمچي جهڙي هئڻ ڪري اهو نالو مليو اٿس. ڳچيءَ وٽ اگهاڙي کل ۽ ڪنڌ کان کنڀن جي لڙڪيل چوٽي ٿئيس ٿي.

## ڏوئيري جي شڪار جو طريقو
تانگهو پاڻي ۾ هوريان هوريان جهاڳيندو آهي. اڪثر ساحلي ڪنڌين، ڍنڍن، ڌٻڻين ۽ سيلابي پاڻيءَ تي ننڍين ٽولين سان ڏسبو آهي. ڏوئيرو پنهنجي چهنب ٿوري کليل رکندو آهي ۽ شڪار کي ان ۾ پڪڙي وٺندو آهي. سندس شڪار ۾ مڇيون، ننڍڙا آبي جانور ۽ جيت شامل آهن. 

## اڏامڻ جو طريقو
هوريان اڏامندو آهي. اڏامڻ مھل ڳچي ۽ پير اڳتي ۽ پوئتي پکڙيل هوندا اٿس.

## رهائش
هن پکيءَ جو آکيرو ڪنهن وڻ تي تيلن، ڪاٺڙين ۽ گاهه جي وڏي ڍڳ تي مشتمل هوندو آهي. هي پکي ذري گهٽ سڄي يورپ ۽ ايشيا ۾ ملي ٿو.
alt=|thumb|'''ڏوئيرو جي ويڊيو'''

## گيلري

Platalea leucorodia (8521269470).jpg|ڏوئيرو اڏامندي
Eurasian Spoonbill or Common Spoonbill (Platalea leucorodia).JPG|ڏوئيرو پاڻي ۾ مڇي ماريندي
Eurasian Spoonbill (Platalea leucorodia) - Flickr - Lip Kee.jpg|ڏوئيرو وڻ تي ويٺو آهي
Eurasian Spoonbills (Platalea leucorodia) adult with chicks (20548440708).jpg|ڏوئيرو جو آکيرو
Platalea leucorodia MWNH 1953.JPG|ڏوئيري جو آنو
Platalea leucorodia (6486187265).jpg|ڏئيرو زمين تي جهندي
Eurasian Spoonbill (Platalea leucorodia).jpg|ڏوئيرو آکيري لاءِ ڪاٺيون گڏ ڪندي



زمرو:پکي
ھني بيجر

**ھني بيجر**: **ڳورپٽ**  يا (Honey Badger) :ڳورپٽ بنيادي طور تي آفريڪي ايشيائي نسل آهي. ڳورپٽ جي مادي کي **ڳونهاري** چئبو آهي. ڳورپٽ بي ڊپو جانور آهي ۽ بهادريءَ سان وڙهندو آهي. جڏهن ڪو جانور ان تي حملو ڪندو آهي ته ويڙھ دوران ڪني ڌپ ڇڏيندو آهي. ان جي کل جسم تي ڍرڙي ۽ مضبوط ٿئي ٿي، ان ڪري ان کي ڌڪ ۽ زخم کان بچاءُ رهي ٿو. هي هڪ ڪرنگھي وارو گوشت خور جانور آهي. هي صحرا، چراگاھن، ٻيلن ۽ رهندا آهن. خوراڪ ۾ ماڪوڙا، ڪوئا، پکي، ڪِرڙيون ۽ ماکي شامل اٿس. ماکي ۽ ماکيءَ جي لاروا (ڪيٽ) جو تمام شوقين آهي. ڏرڙن ۾، وڻن جي پاڙن ۽ لوگھن ۾ رهندو آهي ۽ وڻن تي به چڙهندو آهي، رات جو نڪرندو آهي.

## <big>جسم جي بناوت</big>
ڳورپٽ جانور 2 کان 3 فٽ ڊگھو ٿيندو آهي. پڇ وڌ ۾ وڌ 8 کان 12 انچ هوندو اٿس. سرمائي سليٽي بجدار پٺيءَ واري هن جانور جو رنگ منهن کان سڄو پيٽ، ٽنگون ۽ پچ جو هيٺيون حصو ڪارو ٿيندو آهي. چنبا تمام مضبوط هوندا اٿس، خاص ڪري اڳيان جن جي مدد سان شڪار ۽ کوٽائيءَ جو ڪم ڪندو آهي. انهن جي چنبن جي مدد سان اهو ڪڏهن ڪڏهن قبرون کوٽي سگھي ٿو، انڪري ڳور(قبر) پٽ (پٽيندڙ) نالو پيو. هونئن به ڳورپٽ پنهنجو ٻر زمين ۾ هيٺ ڪافي اونهو ٺاهيندو آهي. اهو ڪڏهن ايترو هيٺ هوندو آهي جو پاڻيءَ جي سطح تائين وڃي پهچندو آهي.

## نسل جي واڌويجھ
ڳورپٽ جي مادي ڳونهاري پنج ڇھ مهينا پيٽ سان هوندي آهي ۽ هڪ کان چار ٻچا ڄڻيندي آهي.

## گيلري

Honey Badger (Mellivora capensis) (17425848662).jpg
Honey Badger (Mellivora capensis) on the way to the garbage can ... (17180942718).jpg
Honey badger, Mellivora capensis, carrying young pup in her mouth at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (34059940553).jpg
Prague ZOO - Mellivora capensis 1.jpg


## حوالا

**ڪتاب- سنڌ جي جھنگلي جيوت- مصنف- بدر ابڙو- سنڌي لئنگئيج اٿارٽي**

زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:گوشت خور مماليا
زمرو:مماليا جا عام نالا
سانوڻ

thumb|ٿر سانوڻ ۾
ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر (بڪرمي ڪيلينڊر) جو پنجون مهينو آهي جيڪو آکاڙ ۽ بڊي جي وچ ۾ آهي.

16 جولائي کان 15 آگسٽ تائين هوندو آهي. سانوڻ 31 ڏينھن جو مهينو آهي.

هن کي برسات جو مهينو پڻ چوندا آهن.

سنڌي ماڻهو سانوڻ يا سانول نالا پڻ رکندا آهن.

## <big>لفظ سانوڻ</big>
اسم خاص. [سنڪرت. شراوڻُ 

ٿري/ ڍاٽڪيءَ ۾ ٻولي ’سانوڻ‘ کي ’سرامڻ‘ به چوندا آهن، جيڪو سنسڪرت لفظ ’شرامڻ/ شروڻ‘ آهي.

سانوڻ کي سنڌي ٻوليءَ ۾ ’سارنگ‘ به سڏيو ويو آهي، جنهن جي معنيٰ: ’ميگهه، جهڙالو، ملهار، سانوڻ جي موسم‘ آهي. شاهه لطيف جي رسالي ۾ ’سارنگ‘ بابت هڪ مڪمل سُرشامل آهي.

## <big>سانوڻيءَ جي مند</big>
مينهن جي مند کي ’سانوڻيءَ جي مند‘ به چوندا آهن. سانوڻ ۾ درياهه ۾ چاڙهه ايندو آهي ۽ ٿر ۾ ’وسڪارو‘ ٿيندو آهي. وسڪاري کي سڄي سنڌ ۽ خاص ڪري ٿري زندگيءَ جي علامت سمجهندا آهن. ٿري ماڻهو ’سانوڻ‘ مهيني جو وڏو اوسيئڙو ڪندا آهن.

## <big>علم نجوم ۾</big>
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي آشيلشا ، مگها ۽ پورو اڦالگني نکٽن جا اثر رهندا آهن.

## <big>سنڌي پهاڪا ۽ چوڻيون</big>

### <big>جهڙو سانوڻ تهڙي ڪَتِي، جهڙي بجلي تهڙي بَتي</big>
مطلب؛ سدائين ساڳئي حال ۾ رهڻ يا هڪ جهڙي سڀاءُ ۾ رهڻ.

### <big>وَسي آکاڙ، سانوڻ سڀ رڄ ڪري کاون.</big>
مطلب؛ جڏهن سنڌ ۾صرف مينهن ۾ فصل ٿيندا تڌهن ماڻهو چوندا هئا ته آکاڙ ۽ سانوڻ وسندو ته فصل سٺو ٿيندا ۽ خوشحال ٿينداسين.

### <big>آکاڙُ سونُ، ساوڻُ چانَدِي، بڊي ٿو ڪر ڀٽڪي بادي</big>
آکاڙ جو مينهن فصلن لاءِ سون ۽ ساوڻ جو مينهن چانديءَ جهڙو ڪارائتو هوندو آهي، پر بڊي جي مينهن مان ڪو به فائدو نه ٿيندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن ته نقصان به ڏيندو آهي.

### <big>بَڊو بَدِ بَلا، تنهن کان ساوڻ ڀَلا</big>
مطلب؛ بڊي جي مينهن کان سانوڻ جو مينهن ڀلو آهي.

## <big>سنڌي شاعري ۾ سانوڻ</big>
سانوڻ، سرهائي، سک، سلامتيءَ ۽ سونهن جي علامت آهي. سنڌ جي ڪلاسيڪي ۽ جديد شاعرن، سانوڻ کي خوب ڳايو آهي.

## <big>سانوڻ ٽيج</big>
سانوڻ ٽيج هڪ ٿري لوڪ گيت آهي، جيڪو ڪنواريون ۽ نو ورنيون، سانوڻ جي سهائي پک ۽ اونداهي پک جي ٽيج تي ڳائينديون آهن. هن گيت ۾ ڪيفيت ٿري لوڪ گيت جي آهي. سانوڻ ٽيج جو تعلق سانوڻ جي مند سان آهي. ٿر جون جوانڙيون وڻن ۾ پينگهون ٻڌي ڏينهن جو واندڪائيءَ ۾ لڏن به ۽ ترائيءَ ڀر تي سانوڻ ٽيج جا گيت به ڳائين. هن گيت ۾ ٿر جون نؤ ورنيون ۽ ڪنواريون پرديس ۾پرڻجي ويل پنهنجي ساهيڙيءَ جي جذبن جو به اظهار ڪنديون آهن. سانوڻ رت ۾آسمان ۾ڪڪرن جون گوڙيون ۽ کنوڻين جا کلڪار ڏسي، پرديسڻ ڇوڪري پنهنجي مائٽن لاءِ به اٻاڻڪي ٿيندي آهي: ائي ائي، مان اي سراوڻ ري ٽيج سراوڻ، سراوڻ، ڏيئا ساسري!

### سانوڻ ٽيج بابت نظم
نظم ٻڌڻ لاءِ هتي ڪلڪ ڪريو

## سنڌي لوڪ گيتن ۾
سانوڻ آيو ڙي، ساجن آيو ڙي.  رجب فقير - شاعري امداد حسيني

تو بن سانوڻ آيو. شاعري ڊاڪٽر رضا

آيا ڏينهنڙا سانوڻ جا. سمير کيماڻي ۽ ساندي سيٺ - شاعر گوورڌن ڀارتي ( اصل ۾ ڳايل ڀڳوتي نيواڻي ۽ ستنام روهڙا. فلم لاڏلي 1986)

آيا سانوڻ ڏينهنڙا - ريمڪس ڪمليش ڪپور

## حوالا

انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا 

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
تبو (اداڪارا)

250px

**تبسم فاطما هاشمي** (پيدائش 4 نومبر 1971) عام طور **تبو** جي عرفيت نالي سان سڃاتي ويندڙ هڪ ڀارتي بالي وڊ اداڪارا آهي، جنهن ڪيتريون ئي هندي، تيلگو، مليالم فلمون ڪيون آهن۔ تبو 1971 ۾ پيدا ٿي. اداڪارا تبو جي وڏي ڀيڻ فرح ناز پڻ 80 ۽ 90 جي ڏهاڪي ۾ پهرئين صف جي اداڪارا شمار ٿيندي هئي.

## شروعاتي زندگي

اداڪارا تبو جي وڏي ڀيڻ فرح ناز پڻ 80 ۽ 90 جي ڏهاڪي ۾ پهرئين صف جي اداڪارا شمار ٿيندي هئي.

## حوالا

زمرو:1971ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:حيدرآباد، ڀارت جون اداڪارائون
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:مليالم فلمي اداڪارائون
زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:هندي سينيما جون اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:بنگالي سئنيما ۾ اداڪارڻيون
زمرو:مليالم سئنيما ۾ اداڪارڻيون
زمرو:مراٺي سئنيما ۾ اداڪارڻيون
زمرو:تامل سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تيلگو سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
ڄيٺُ

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (بڪرمي ڪيلينڊر) جو ٽيون مهينو آهي جيڪو ويساک ۽ آکاڙ جي وچ ۾ آهي.

15 مئي کان 14 جون تائين هوندو آهي. ڄيٺ 31 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>لفظ ڄيٺ</big>
ذ. [سن. جيشٺَ] سنبت جي ٽئين مهيني جو نالو

هندن ۾ وڏي ڏيرُ (مڙس جو وڏو ڀاءَ) کي ڄيٺ چئبو آهي.

## <big>ڄيٺ ۾ سنڌ جون موسمي حالتون</big>
ڄيٺ (مئي/جون) مھينو آهي جهڪن ۽ جهولن جو. هن مھيني ۾ لُڪَ لڳڻ شروع ٿيندي آهي، جيڪا آکاڙ مھيني جي ڏهن ڏينھن تائين هلندي آهي. تنھنڪري هن مھيني کي لُڪن جي چاليھي جي شروعات سمجهبو آهي. گهوڙن جا شوقين ۽ خفتي، چاليھي ۾ گهوڙنھ ۽ گهوڙين جا سنجھ لڪائي رکندا آهن ۽ سواري ڪونه ڪندا آهن. ڇو ته هي مھينو وَهِٽَن لاءِ ڏاڍو ڏکيو هوندو آهي. انھن لُڪن ۽ جهولن ۾، مارو ماڻھو رکندا آهن بصر تي بارو. جيئن ته بصر ٿـڌو ۽ سستو هوندو آهي، ان ڪري بصر جو کاپو به جام ٿيندو آهي. خاص ڪري چاليھي ۾. ان کانسواءِ مُستي ۽ ڳڙ جي ٿاڌل ۽ ٻڪريءَ جي کير جو جهارو ۽ لُڪَ کان بچڻ لاءِ آلو ڪپڙو (پُسي) پائي هلڻ ۽ سمھڻ تي زور ھوندو اٿن. جيئن ته ڄيٺ جو مھينو پوکيءَ راهيءَ جو ٿئي، تنھنڪري ٻھراڙين ۾ نـَرُ توڙي نار گهڻو تڻو گهر کان ٻاهر ٻنين ۾ گهارين ۽ لڪن ۾ لوساٽجي سڙي سانورا ٿي ويندا آهن. هن مھيني ۾ مڱ، تر ۽ گوار جي پوکي شروع ٿيندي آهي.

## <big>گريشم</big>
معنى تمام گرم. 15 اپريل کان 15 جون تائين ويساک ۽ ڄيٺ جي مهينن تي مشتمل. هن موسم ۾ لُڪون لڳنديون آهن.

## <big>علم نجوم ۾</big>
علم نجوم موجب ، هن مهيني جي موسم تي مرگشر ( مرگهسر ) ۽ آردرا ( آڊ ) نکٽن جا اثر رهن ٿا .

## <big>سنڌي پهاڪا ۽ چوڻيون</big>

### <big>ڄيٺي مينهن ۽ پوڻيٺي جا پُٽ، ڪنهن ڀاڳ واري کي نصيب ٿيندا آهن.</big>
ڇو ته ڄيٺ مهيني ۾ وسندڙ مينهن ڌرتيءَ جي دل ٺاري ڇڏيندو ۽ هاري ان وٽ تي ٻني کيڙي ڇڏيندا ۽ پوءِ ان کيڙيل ٻنيءَ تي جيترا مينهن پوندا، اوترو فصل ڀلو ٿيندو آهي.

### <big>ڄيٺ، اکين ميٺ (هندي، چوڻي)</big>
ڄيٺ مھيني جي آخر ۽ جولاءِ جي شروع کان چوماسي جون هوائون شروع ٿينديون آهن. اهي هوائون موسمي برساتون آڻينديون آهن. جن جي اثر ڪري، لڪون ٿڌڙي هير ۾ بدلجي وينديون آهن. جنھن جي ڪري اکيون ڳھر ڳھهيل هونديون آهن. ننڊ تمام گهڻي ايندي آهي. انھيءَ مھيني ۾ انب تمام زور مٺا ٿيندا آهن. اکين ۽ لڱن کي هوائون ٺاري وجهنديون آهن.

### <big>ڄيٺي، سک نه ٻيٺي</big>
1- ناشڪرو ماڻھو، هر وقت پيو پنھنجو درد سور بيان ڪندو.

2. ڄيٺي نالي واياڻي هئي، جنھن کي خبر ناهي ته حقيقتاً زماني جي صدمن گهڻو جهوريو هو يا فطرتاً زود رنج هئي، ڪنھن خوشيءَ جي ڪاڄ ۾ ايندي هئي ته به پيئي ٿڌا شوڪارا ڀريندي هئي ۽ ڦري گهري پنھنجي نصيبيءَ جو بيان کڻي ويھندي هئي.

## <big>سنڌي شاعري ۾ ڄيٺ</big>
ڄُلي آيو ڄيٺ اٿئي، جام چڙهيو آ جَر،

ٻارا، ٻنا، اڏون ٺاهه، وٺ وسيلو ڀر،

ريج روڻي ري شڪي ڪر، حُب جو ڏينس هَر،

وِجهه خاصيءَ ڳيڙ ۾، سالم ٻج سڌر،

تنھنجو ڪي قدر، تر توائي نه ٿئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
ويساکُ

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو ٻيون مهينو آهي جيڪو چيٽ ۽ ڄيٺ جي وچ ۾ آهي.

14 اپريل کان 14 مئي تائين هوندو آهي.ويساک 31 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>ويساک جا ٻيا نالا</big>

# وِهاءُ
# ويها
# وياھ

## <big>علم نجوم</big>
علم ۾ نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي ڪارتڪ ۽ روهڻي ( روهڻ ) نکٽن جا اثر رهندا آهن.

## <big>آکاڙ بابت ٿري مڃتا</big>
چيٽ تتو ڀلو، ويساک لڳو ڀلو.

سنبت وڪرمي سال جو چيٽ مهينو لڳ ڀڳ اپريل جو مهينو هوندو آهي. ٿر جي موسمن جي لحاظ کان هي مهينو ٿر ۾ هر شيءِ جي کوٽ جو مهينو هوندو آهي.هن مهيني کان ئي برسات جي مانڊاڻ ٺهڻ جي شروعات ٿيندي آهي، چيٽ جي گرمي ئي آبي بخارن جي وڌڻ، هوائن جي رخن جو سلسلو ٺاهڻ، هوا جي گهٽ دٻاءَ جو پيدا ٿيڻ وارا عمل شروع ڪرڻ جو سبب بڻجي ٿي. پر جنهن سال چيٽ جي مهيني ۾ گرمي گهٽ ٿيندي آهي، انهي سال جي چوماسي جي مند جي ترتيب متاثر ٿيندي آهي. جنهن جو اثر ٿر جي سمورن پيداواري ذريعن تي ٿيندو آهي. انهي لاءِ ٿر جا ماڻهو چيٽ مهيني ۾ گرمي وڌيڪ ٿيڻ تي خوش پيا ٿيندا آهن. وري ويساک جو مهينو لڳ ڀڳ مئي جو مهينو هوندو آهي. هن مهيني ۾ وڌيڪ تيز ۽ گرم هوا لڳندي آهي، جيڪا پڻ سمنڊ مان آبي بخار کڻي فضا ۾ پکيڙي ٿي، جنهن سبب مينهن جو مانڊاڻ ٺهڻ ۾ مدد ملندي آهي. ويساک (مئي) جي مهيني ۾ گرم لڪ لڳڻ سان ٿري ماڻهن جو بدن پيوسڙندو آهي، پر ان تيز لڪ جي گرمي ۾ به ماروئڙن جي منهن تي مُرڪون هونديون آهن، ۽ هو خوشي مان سوڻ ڳنڍيندي پيا چوندا آهن، ته هي سال سڪار جو سال ثابت ٿيندو.ڇو ته انهي گرم لڪ لڳڻ سان سمنڊ مان اٿيل آبي بخار فضا ۾ پکڙي ڪڪرن جي شڪل وٺندا آهن، ۽ پوءِ اهي ڪڪر وري اچي ٿر تي وسندا آهن، ۽ ٿرين جي ڏيهه کان ڏڪار ۽ ڏولائو ڏور ٿيندو. انهي ڪري ئي ٿر جي ماڻهن جي زبان تي هي پهاڪو عام هوندو آهي ته، “چيٽ تتو ڀلو، ويها (ويساک) لڳو ڀلو.”

## <big>آکاٽي جو ڏڻ</big>
هي ٿري ماڻهن جو موسمي ڏڻُ (تهوار) آهي، جيڪو هندي ويساک مهيني جي ٽين تاريخ تي هند ۽ سنڌ جا هندو هاري وڏي اهتمام سان ملهائيندا آهن.

## <big>ويساک بابت چوڻيون</big>

### <big>وياھ وياڻي، پير پاڻي. (چوڻي)</big>
وياھ؛ ويساک، ھندي ٻئي مھيني جو نالو. وياڻي؛ ٽاڻي، صبح صادق يا پرھ-ڦٽيءَ جي مھل. پير پاڻي؛ پير پسڻ جيترو پاڻي.

کاري ڇاڻ جي طرف مشھور آھي ته ويساک جي مھيني ۾ صبح صادق يا پرھ ڦٽيءَ مھل، درياھ مان پاڻي لاٿ ڪري ويندو آھي ۽ پيرن پسڻ جيترو مس وڃي بچندو آھي.

مطلب: ويساک ۾، لاڙ طرف، پاڻيءَ جي کوٽ رھي ٿي.

### <big>ويساکي، ننڍي وڏي لاکي.</big>
ويساک (اپريل/ مئي) جو مھينو اَنَ جو اُهڃاڻ ٿيندو آهي. هن مھيني ڌاري ڪڻڪ، مـٽر، چَڻو، جَوَ، مَھُري (دوباري واري) لھندا آهن ۽ ان اڻ مَيُو ٿي پوندو آهي.

## <big>ويساک سنڌي شاعري ۾</big>

* ويساک جو مهينو جنهن ۾ لڪون ۽ جهولا،

ڄڻ آسمان اُڇليا ٿي گرم گرم گولا،

گذريو ٿي ڏينهن ڏکن جو پر رات جو به رولا،

ڪن کي پکا هٿن ۾ ڪن جا کُڏن کٽولا.

برسات ڪا پوي! هئي اِيءَ وات سڀ جي وائي،

ري مينهن مهر جي ڪٿ ٻي واهه هئي نه ڪائي



* ڳـَھرَ ڳوڌا ڇڏ، جئن وريو ويساکي ماهه،

سَندري ڀُون سئين ڪري، پِڙ پڙووهي جو ٺاهه،

چاڙهي نار نينھن جو، هَلٽ ڪر همراهه،

وٺ گـُروءَ جي گس کي، وچن ڪر ويساهه،

چوويھه هزار پساهه، ويھي وڃاءِ نه وسيلو

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
ڦڳڻ

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو ٻارهون ۽ آخري مهينو آهي جيڪو مانگهه ۽ چيٽ جي وچ ۾ آهي.

12 فيبروري کان 13 مارچ تائين هوندو آهي. ڦڳڻ 30 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>ٻيا نالا ڦڳڻ جا</big>
# ڦاگن / ڦاگڻ /ڦاڳڻ

## <big>علم نجوم ۾</big>
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي ستڀشا ( شتتارڪا ) ۽ پورواڀا درپدا ، نکٽن جا اثر رهندا آهن .

## <big>هولي جو ڏڻ ڦڳڻ ۾</big>
ڦڳڻ مهيني جي تيرهين تاريخ تي هولي ملهائبي آهي. هولي هندو جاتي جو شڀ ڏڻ آهي، جيڪو هندو جاتي هر سال ڦڳڻ مهيني جي پورنماسيءَ تي ڌام ڌوم سان ملهائيندي آهي. رنگا رنگي سندر ڏڻ ”هولي“ کي مارواڙي ۾ ”هوري“سڏيو وڃي ٿو

## <big>تلسي پوڄا ڦڳڻ ۾</big>
هـنـدسـتـان ۾ تلسي جي وڻ کي پوتر (پاڪ) سمجهيو ويندو آهي. ان کان عورتن ،جانورن ۽ فصلن کي ڦـردار بنائڻ جون دعائون پنيون وينديون آهن. ڦڳڻ جي مهيني جي يارهيـن تـاريـخ انـهـي وڻ جي پاڙ ۾ پاڻي جو نذرانو پيش كيو ويـنـدو آهـي. هـنـدن جـي خـيـال مـوجـب ويشـنـو مقدس وڻ آهي. هو ان کي ديوتا جو درجو ڏين ٿا. عـورتـون ان جـي پـاڙن ۾ کـيـر هـاري پوڄا كن ٿيون ۽ ان وڻ جو طواف كن ٿيون. ان جي ٹارين ۾ رنگين ڌاڳا ٻـڌي اولاد لا دعائون گهرن ٿيون. سنڌ ۾ بڑ ۽ پپر جي وڻن کي پڻ اهڑي حيثيت حاصل آهـي. ي

## <big>ڦڳڻ بابت چوڻيون</big>
* مانگههُ مُٽا ڦڳڻ ڦولهڙيون

مطلب؛ مانگهه مهيني ۾ پوکيل اناج جي مندائتي فصل جو داڻو ٿلهو ۽ صحت مند ٿئي ٿو ۽ ڦڳڻ مهيني ۾ پوکيل پاڇاٽي فصل جو داڻو ماريل ۽ ڪمزور ٿئي ٿو ۽ ٻاڪري جي ڦولهرين وانگر ٿيندو آهي..
* ڦڳڻ ڦُلهاريو رات سيارو ڏينهن اُونهارو
* ڦڳڻ ڦوڪارو، نه ٽِنگَ نه ٽارُو

مطلب؛ ڦڳڻ مهيني جي خاصيت اها آهي ته ڏينهن جو ٺيڪ ٺاڪ گرمي ۽ خوشگوار موسم هوندي، پر سج لٿي کانپوءِ رات جو ٿڌڪار، سيءَ جي شدت ۽ صبح سوير خشڪ سردي سبب باقاعدي سيارو محسوس ٿيندو آهي، ان دوران سنڌ ۾ باغن اندر نئين سال لاءِ انبن ۾ پيدا ٿيل ٻُور ڦُولهارجڻ شروع ٿيندو آهي، ان ڪري هي مثال ڏنو ويندو آهي ته ”ڦڳڻ ڦُلهاريو رات سيارو ڏينهن اونهارو“ ان انبن جي ٻُور جي عجيب خوشبوءِ ڀرپاسي ۾ صبح ۽ شام جو محسوس ٿيندي آهي

## شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي شاعريءَ ۾
* آئي رُت بسنت ڪي، ڦڳڻ ڦُلاريو، پيچرو پرينءَ جو، مون کي ڏاتر ڏيکاريو، جڏ نمي نهاريو، تي ڦُل ڏسيو ڦاٽي هنيون!
* انگوري اور ڪيتڪي، ڦُولي ڦڳڻ ماه، جي سجن هو من ماه، ته ڦل پسيو ڦولي هنيون.

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
ڪَتِي

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو اٺون مهينو آهي جيڪو اَسو ۽ ناهري جي وچ ۾ آهي.

15 آڪٽوبر کان 13 نومبر تائين هوندو آهي. ڪَتي 30 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>لفظ ڪتي</big>
هن لفظ جو بنياد سنسڪرت لفظ ڪارتڪ مان آهي جنهن جي معني آهي همت ۽ خوشي ڏيندڙ.

## <big>ڪتي (خريف) جا فصل</big>
سنڌ ۾ قدرتي طبعي ورهاست موجب سري، وچولي، لاڙ، ٿر ۽ ڪوهستان وارا علائقا اچي وڃن ٿا، جتي آبهوا ۽ پوکيءَ جي سرشتي جي مناسبت سان ڪيترائي موسمي ۽ باراني فصل پوکيا وڃن ٿا. هتي ڪتيءَ (خريف) ۾ جوئر، ٻاجهري، چانور، وونئڻ، تر، مڱ ۽ موٺ پوکيا ويندا هئا .
* سعيو ڪر ربيع جو، آئي جا ڪتي،

ڪڻڪ پوکج قرب جي، ڪڍي ڪلپت ڪتي،

صبر، رضا، شُڪر کي، لڳي ڪا نه رتي،

پردو رک پَتيِ! سونھان سرتئين وچ ۾.

## <big>ڪتي تارا</big>
هڪ نکٽ جو نالو. ستن ننڍڙن تارن جي ميڙ وارو نکٽ.

### <big>ڪتي ۽ وڇون بابت لوڪ سنڌي ڏاهپ</big>
چوڻي ته ڪَتي وِڇُونءَ جي مڱ آهي، انهي ڪري ٻئي ساڳئي وقت آسمان ۾ نه هوندا. ڪتي اُڀ (آسمان) تي اڀري تي وڇون لهي وڃي ۽ وڇون اڀري ته ڪتي لهي وڃي.

## <big>علم نجوم ۾</big>
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي وشاکا ۽ انو راڌا نکٽن جو اثر غالب هوندو آهي .

## <big>سنڌي لوڪ چوڻيون</big>

### <big>ڪَتي، ناڙيءَ ۾ پتي</big>
مطلب؛ َچي ۽ ٻين علائقن ۾ ڪڻڪ جي ناڙي شروع ٿيندي آهي.

### <big>ڪَتي، گهمندي ڦرندي لٿي.</big>
مطلب؛ هن مھيني ۾ ڏينھن گهٽجي ويندو آھي ۽ راتيون وڌي وينديون آهن.

### <big>ڏياريءَ جو ڏيئو ڏٺو، ننڍو وڏو چڀڙ مٺو.</big>
ڏياريءَ جو ڏِڻُ به هن مھيني ۾ ملھائبو آهي.

## <big>سنڌي ادب ۽ لوڪ گيتن ۾ ڪَتِي</big>
* چيٽ چئي ويو ايندس مان پر ڪَتي به گذري وئي- سرمد سنڌي- گيت
* ڪتيون ڪئي ياد ۾ گذريون، چڱو چيٽن ۾ ملنداسين- سرمد سنڌي- گيت

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
فاطما ثنا شيخ

200px
**فاطما ثنا شيخ**  هڪ ڀارتي اداڪارا آهي۔ 

هن جي پيدائش ممبئي، ڀارت ۾ هڪ هندو برهمڻ والد ويپين شرما ۽ مسلمان ماءٌ راج تبسم جي گهر ۾ ٿي۔ اسڪولي تعليم سينٽ زيوئر هاءِ اسڪول، ممبئي ۾ ڪيائين ۽ اعلٰي تعليم مٺي ٻائي ڪاليج ممبئي ۾ ورتائين۔

فاطما جو فلمي ڪيريئر 1997ع ۾ چاچي 420 فلم کان شروع ٿيو جنهن ۾ هن ڪمل هاسن سان گڏ ڪم ڪيو۔ فلم ۾ هن ڀارتي ڪردار نڀايو جيڪو گھر جي ڌيءُ جو ڪردار هو۔ عامر خان پاران تيار ڪيل فلم ۾ گيتا ڦوگٽ جو ڪردار ادا ڪيائين ۽ گڏوگڏ عامر سان ڪم پڻ ڪيائين۔ هن جي پسنديدگي ۾ جهمر (رقص)، پڙهڻ، مصوري ۽ تصوير ڪشي شامل آهن۔

## فلمون

## حوالا

زمرو:1992 ۾ جنم
زمرو:1992ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:هندي سينيما جون اداڪارائون
زمرو:هندي ٽيلي ويزن جون اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي ٽيلي ويزن اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
پوهُه

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو ڏهون مهينو آهي جيڪو  ناهري ۽ مانگھ جي وچ ۾ آهي.

14 ڊسمبر کان 12 جنوري تائين هوندو آهي. پوھ 30 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>ٻيا نالا</big>
پوشا

پوش

## <big>علم نجوم ۾</big>
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي پورو اشاڍا ۽ اتر اشاڍا نکٽن جا اثر رهن ٿا . 

## <big>پوھ سنڌي چوڻيون</big>

* پوهه، ڪُچين کوهه

مطلب؛ پوهَه (ڊسمبر/ جنوري) جي مھيني ۾ سخت سيءَ سان گڏ، اتر اولھه کان ٿڌيون هوائون لڳنديون آهن. تنھنڪري وڻن ٽڻن جا پن ڇڄي ڇڻي پوندا آهن.

* جي پوهَه نه ورتُئه ٻڪري ۽ مانگهه نه ورتئه ڏاند،

پڇي وت ڪريندا ٻڪري ۽ وَتُ ڪريندا ڏاند.

مطلب؛ پوهه جو مھينو، خاص ڪري ٻاڪري مال لاءِ سخت ٿيندو آهي. هن موسم ۾ ٻڪرين ۾ کنگهڻ واري بيماري ٿيندي آهي. گاهه به گهٽجي ويندو آهي، تنھن ڪري سگهي کان سگهيون ٻڪريون به اگهيون ٿيو پون.

## <big>سنڌي شاعري ۾</big>
جن آگ مٿان ھٿ سيڪيا ھا.

جن گڏجي پوھ گذاريا ھا.

ٿا پل پل ٿد م ياد پون.

ھو وڇڙي پوء به نه وساريا ھا.(اياز)

* ڪاريون راتيون،پارو پوھ

سي ، سوڙ جا اوسيڙا،

ڳولا ڪن ٿا روز “اياز“

ڪنهن جي تنهنجا اوسيڙا.

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
مَنگهر (ناهري)

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو نائون مهينو آهي جيڪو ڪَتي ۽ پوھ جي وچ ۾ آهي.

14 نومبر کان 13 ڊسمبر تائين هوندو آهي. ناهري 30 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>لفظ ناهري</big>
هن جو بنياد ويدڪ سنسڪرت شبدن (لفظن) ”نو- آن- آهار“ آهي.

نَوَ- آن- آهار= نَوَ آهار= نواهار= ناهار= ناهري

ناهري جي لفظي معني ٿئي ٿي نئون کاڌو(فصل)

هن مهيني تي اهو نالو ان ڪري رکيو ويو، ڇاڪاڻ ته ويدن جي زماني ۾ سياري جو فصل ناهريءَ ۾ لڻندا هئا. اُن کي ”نئين فصل جو اَن“ ڪري سڏيندا هئا. اُن زماني ۾ سال جي شروعات به ناهريءَ کان وٺي ليکبي هئي، جنهن ڪري اِن مهيني تي ”اگرهاين“- اگهن نالو به پيو.  

## <big>ٻيا نالا</big>
**نهري** 

**اگھن / اگرهاين**

**مَنِگهرِ / مِنگر / مگهر** (سنڌي ٻوليءَ ۾ مِنگر يا مگهر لفظ سنسڪرت ”مارگ شيرش“ جا بدليل روپ آهن.)

## <big>علم نجوم</big>
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي جيشٺا ۽ مول نکٽن جا اثر رهن ٿا.

## <big>لوڪ سنڌي ڏاهپ ۾</big>

# مَنِگهرِ (نومبر/ ڊسمبر) مھيني تائين ڪڻڪون پوکبيون آهن. هن مھيني ۾ سخت سيءَ پوندا آهن ۽ ٿَڌ لڳڻ سبب، سِرسَام جو خطرو هوندو آهي. ان ڪري چوندا آهن؛ **مَنگهر، پاڻيءَ ۾ نه گِهرِ** (گھِڙ)
# **ناهري ڏي ٻهاري ته سج وڃي پهري**. مطلب ناهري ۾ سج جلدي لهندو آهي.
# سياڻن جو چوڻ آهي ته **منگهر ۽ [[پوھ|پوهه]] جي مھينن ۾ [[زيتون]] کائجي**. ڇو ته هن موسم ۾ زيتون اندر جِيتَ ۽ ڪينئان گهٽ ٿيندا آهن. منگهر ۽ پوهه، کائڻ ۽ پيئڻ لاءِ سٺا مھينا ليکبا آهن. کير ۽ مکڻ، ماکي ۽ مڇي، گوشت ۽ ڦل يا ٻيون شيون، جيتريون واپرائبيون اوترو وِتُ وڌندو.

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
سنڌ براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن

**سنڌي نشرياتي ادارو** () يا ايس بي سي سنڌ، سنڌ جي ماڻھن کي مختلف خبرن ۽ مسئلن کان آگاھ ڪرڻ لاءِ فيس بڪ تي جوڙيل ھڪ صفحي جو نالو آھي، جنھن کي محدود وقت ۾ توقع کان وڌيڪ مڃتا ملي، فيس بڪ تي ايس بي سي سنڌ نالي پيج 2014ع تي جوڙيو ويو، جڏھن ان لاءِ ھي ويبسائيٽ 2018 جي ڊسمبر ۾ جوڙي وئي.

اداري جي مطابق ايس بي سي سنڌ ڪنھن ھڪ ماڻھو جي ملڪيت يا سوچ جو نالو ناھي، ايس بي سي سنڌ ۾ سنڌ جا ڪيترائي ڏاھا، سياسي ڪارڪن، اديب، تعليمدان لائيوو ٿيندا رھن ٿا. هِنن جي پاليسي آھي تہ ماڻھن کي ھر مسئلي تي ڳالھائڻ جي اجازت ھجي، ھر مڪتبہ فڪر جو ماڻھو پنھنجا خيال پيش ڪري، اھو قوم پرست ھجي يا وفاقي خيالن جو، مذھبي ماڻھو ھجي يا صوفي ۽ سيڪيولر، ايس بي سي سنڌ انھن جي لاءِ ھر وقت کليل پليٽفار طور انھن کي موقعو فرھام ڪندي آھي تہ مثبت خيالن سان اھي پنھنجا رايا عوام اڳيان رکن.
## ايليمينٽري اسڪول
* سنڌي نشرياتي ادارو (سنڌ)
* سنڌي نشرياتي ادارو (فيسبڪ)



## حوالا
نواز خان زئور

نواز خان زئور سنڌ جي قومي هلچل جو هڪ وڏو نالو آهي. قومپرست سياسي اڳواڻ هجڻ سان گڏوگڏ هو هڪ اديب پڻ آهي. جنهن سنڌي ادب ۾ ڪافي ڪم ڪيو آهي. سندس ادبي ڪم ۾ ٻه جيل ڊائريون، سياسي مضمون، سوانحي ادب، ناول ۽ ترجما اچي وڃن ٿا. نواز خان زئور قومپرستي جي ڦهلاءُ لاءِ گھڻو ڪم ڪري رهيو آهي. هو هڪ قومپرست سياسي جماعت جو اڳواڻ پڻ آهي. سنڌ جي آزادي ۾ يقين رکندڙ هيءَ اڳواڻ قومي، طبقاتي ۽ جمهوري سوال کي گڏائي کڻڻ جو قائل آهي. سندس خيال آهي ته سنڌي قوم جو ڇوٽڪارو تڏهن ممڪن آهي، جڏهن قومي تحريڪ سمورن سياسي محاذن تي موجود هوندي.
ٺگز آف هندوستان

خانو معلومات

**ٺگز آف هندوستان ()**  هڪ ڀارتي بالي وڊ جي فلم آهي جيڪا 300 ڪروڙ ڀارتي رپيئن ۾ ٺهندڙ هڪ مهانگي ڀارتي فلم آهي،  هيءَ فلم نومبر 2018ع ۾ ڏياري (ديوالي) جي موقعي تي جاري (رليز) ٿئي هئي۔ 

## آکاڻي
1775ع ۾، جڏهن ننڍو کنڊ هندستان يا هندوستان سڏبو هيو، ان وقت بادشاه سڪندر مرزا بيگ کي جان ڪلائيو ماري ڇڏي ٿو.
سندس بادشاهت جا رهاڪو ايسٽ انڊيا ڪمپني پاران قتل عام ڪري ماريا وڃن ٿا ۽ انهن جي ڌرتيءَ کي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ سان الحاق ڪيو وڃي ٿو. ان سڄِي قتل عام ۾ سڪندر مرزا بيگ جي ڌيءُ ذفيرا بيگ ۽ سندس جنرل خدابخش بچي وڃن ٿا. خدابخش دشمن فوج جي سپاهين کي شڪست ڏئي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪري ٿو ۽ ذفيرا کي پالي تاتي ٿو کيس جنگجو هنر جي تربيت پڻ ڏئي ٿو.
هندوستان جا مقامي رهاڪو انگريز ايسٽ انڊيا ڪمپني خلاف اٿي کڙا ٿين ٿا، انهن جو مکيا سرواڻ جو نالو آزاد آهي، آزاد سان گڏ مقامي رياست جي اڪيلي وارث ذفيرا پڻ آهي جنهن جي ڀاءُ ، ماءُ ۽ پيءُ کي هڪ ئي ڏينهن سندس سامهون جنرل ڪلائيڊ ماري ڇڏي ٿو، پوءِ اوچتو گهوڙي تي ڊوڙندي ايندڙ آزاد اچي ٿو جيڪو ذفيرا کي رسي سان مٿان ديوار تان ٽپائي پري کڻي وڃي ٿو. ذفيرا جي ذميداري سندس پيءُ آزاد کي سونپي هئي ۽ آزاد ننڍڙي ذفيرا کي پالي ٿو ۽ هوءِ وڏي ٿئي ٿي ۽ آزاد سان گڏجي انگريز سامراج سان وڙهي ٿي. فرنگي ملاح هڪ ٺڳ آهي جيڪو پنهنجي گڏهه تي چڙهي گهمندو رهي ٿو ۽ مخبري ڪري انگريز سرڪار کان ننڍا انعام وٺي چغليون ڪري ٿو. فرنگي ملاح ڪيترائي ڀيرا ڌوڪو ڏيئي ٿو انگريزن کي به ۽ آزاد ۽ ان جي فوج کي پڻ، ذفيرا فرنگي تي شڪ ڪري ٿي ۽ آزاد پڻ کيس شڪ ڪري ٿو پر نيٺ وري جڏهن آزاد پاڻ هڪ ٻيڙيءَ ۾ چڙهي انگريزن جي جهاز کي تباه ڪري ٿو ان کان اڳ هو فرنگيءَ کي ذفيرا جي ذميداري سونپي ٿو ۽ فرنگي کيس چئي ٿو تون وري مون تي ڀروسو ڪرين پيو، ڌوڪو ڏيڻ منهنجي فطرت ۾ شامل آهي، ته آزاد چئيس ٿو ته اعتبار ڪرڻ منهنجي فطرت ۾ شامل آهي.

## ڪاسٽ
* [اميتاڀ بچن] جو ڪردار خدابخش آزاد (جهازي) جيڪو ٺڳن جو ڪمانڊر آهي.
* [عامر خان] فرنگي ملاح جو ڪردار نڀائي ٿو، جيڪو هڪ ننڍو وقت وارو اوڌ مان ٺڳ آهي.
* فاطما ثنا شيخ، ذفيرا بيگ (هڪ جنگجو تيرانداز ٺڳ) جي ڪردار ۾.
* ڪترينا ڪيف ، سرئيا، هڪ ناچ پيش ڪندڙ ڪلاڪار جي ڪردار ۾
* محمد ذيشان ايوب، شنيچار، فرنگي جو دوست
* لائڊ اويئن، جان ڪلائيو، هڪ بي رحم برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني آفيسر جي ڪردار ۾
* رونت راءِ، مرزا سڪندر بيگ
* ستياديو ڪنچارانا، نقاب
* خالده جان ، بطور امي
* ديشنا دوگد، ننڍڙي ذفيرا بيگ جي ڪردار ۾.
* سرحد جوشي، اسلم، مرزا سڪندر بيگ جي پٽ جي ڪردار ۾
* شاجي چوڌري، ڀوري لال (ٺڳ)
* عبدالقادي عامر، اظهر علي جي ڪردار نڀائين ٿا

## وڌيڪ پڙهو
* فاطما ثنا شيخ
* سيد امير علي

## حوالا

زمرو:2010ع جي ڏهاڪي جون ايڪشن فلمون
زمرو:2010ع جي ڏهاڪي جون هندي فلمون
زمرو:2018ع جون فلمون
زمرو:برطانوي راڄ ۾ ٿيندڙ واقعن تي فلمون
زمرو:برطانوي ناولن تي بڻجندڙ فلمون
زمرو:راجسٿان ۾ عڪس بند فلمون
زمرو:مالٽا ۾ عڪس بند فلمون
زمرو:مستقبل ۾ ايندڙ فلمون
زمرو:ممبئي ۾ عڪس بند فلمون
زمرو:هندي فلمون
زمرو:هندي ٻولي جون فلمون
زمرو:يش راج فلمز جون فلمون
زمرو:ٿائلينڊ ۾ عڪس بند فلمون
زمرو:ڀارتي ايڪشن فلمون
زمرو:ڀارتي تاريخي فلمون
زمرو:ڀارتي رزميا فلمون
زمرو:ڀارتي فلمون
زمرو:ڀارتي فنٽاسي فلمون
14 جنوري

**14 جنوري** ، عيسوي سال جو 14 هون ڏينهن آهي. سال پوري ٿيڻ ۾ 351 ڏينهن (ليپ سال 352 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

## وفات

## پيدائش

## وڌيڪ ڏسو
*15 جنوري
*16 جنوري

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جنوري
16 جنوري

**16 جنوري** ()، عيسوي سال جو 16ھون ڏينهن آهي. سال پوري ٿيڻ ۾ 349 ڏينهن (ليپ سال 350 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1979ع]]** – شاھ آف ايران محمد رضا پھلوي سندس خلاف احتجاجن ۾ شدت بعد زال سان گڏ جلاوطن ٿي ويو.
* **[[1994ع]]** – مرتضي ڀٽي پاڪستان پيپلز پارٽي شھيد ڀٽو قائم ڪئي.

## پيدائش
* **[[1916ع]]** – امان الله مفلح، شاعر
* **[[1930ع]]** – استاد بخاري، سنڌي شاعر
* **[[1930ع]]** – تاج جويو، ليکڪ
* **[[1934ع]]** – ڪريما مختيار، مصري اداڪارہ

## وفات
* **[[1628ع]]** – شھزادو شھريار خان، مغل شھنشاھ
* **[[1927ع]]** – علي مردان خان لغاري، سنڌ جو جاگيردار

## وڌيڪ ڏسو
*17 جنوري
*18 جنوري

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جنوري
گوري مندر، نگرپارڪر

250px|thumb|مندر جو افقي منظر

**گوري مندر** (المعروف گوري جو مندر) ننگرپارڪر ۾ واقع هڪ جين مندر آهي۔ هي ويرواه مندر کان 14 ڪلوميٽر اتر اوله ۾ واقع آهي۔ هي مندر 1375-1376 عيسوي ۾ تعمير ڪيو ويو هيو۔ مندر خصوصي طور تي 23هين جين ترٿانڪر ڀڳوان پارشوناٿ جي لاءِ مختص ڪيو ويو هيو۔

250px|thumb|گوري مندر جو ھڪ منظر

250px|thumb|

## اشتقاق
هر صدين دوران هن مندر جو نالو ڪيترائي ڀيرا تبديل ٿيو. هي 300عيسوي ۾ هڪ جين پرستار گوريڇوم پاران تعمير ڪرايو ويو هيو.، يا 16هين صدي ۾۔
## طرز تعمير
250px|thumb|مندر جو ھڪ گنبذ جو اندروني منظر

گوري مندر ۾ مائونٽ ابو، راجسٿان ڀارت جي ماڻهن جي طرز تي تعير آهي ۔ هي مندر 125فٽ ضرب 60 فٽ آهي، ۽ سنگ مرمر سان بڻايو ويو آهي۔ پوري مندر کي هڪ مٿانهين اسٽيج تي تعمير ڪيو ويو آهي جيڪو پٿرن ۾ کوٽڻ واري هڪ سلسلي جي طرف سان پهچي وئي آهي۔
مندر جي اندرئين حصي جون خصوصيتن ۾ مذهب جي تصور سان سجيل آهي جيڪا اتر ڀارت جي جين مندرن ۾ ڪنهن ٻئي مندرن کان پراڻِي آهي ۔ هي گهميل گولدار ۾ بڻايو ويو آهي ۽ مندر جي داخل باب کي جين مذهبي ڪهاڻي جي بيان ڪرڻ واري پينٽنگس سان سجايو ويو آهي. گوري جو (گوري مندر) ۾ تصويرون آهن۔ مندر ۾ 24 ننڍا ننڍا خانا آهن جيڪي جيني تيرٿانڪرن جي آرام جي لاءِ استعمال ڪيا ويندا هوندا۔

220px|thumb| گنبذ جو اندروني ڪم

## حوالا

## وڌيڪ ڏسو
*فهرست سنڌ ۾ عالمي ثقافتي ورثو جا ماڳ
*فهرست پاڪستان ۾ عالمي ثقافتي ورثو جا ماڳ

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
زمرو:سنڌ ۾ جين مندر
زمرو:پاڪستان ۾ جين ڌرم
زمرو:پاڪستان ۾ جين مندر
مسڻ

***مسڻ*** باڊھين شھر جو ڳوٺ آھي، جيڪو باڊھين جي اوڀر طرف ساڻس واڪھ آھي، جھين کي باڊھ 2 سان بِ سڃاتو ويندو آھي.

* سائين حافظ سعد الله ابڙو 

* سلمان ابڙو 

* **[[جعفر ابڙو]]** http://m.facebook.com/IJ.Abro/
ڪرشن چندر جون ڪهاڻيون

**ڪرشن چندر جو ڪهاڻيون** هڪ ڪهاڻين جي مجموعي جو ڪتاب آهي جيڪو ڪرشن چندر جي لکيل ڪهاڻين تي مشتمل آهي، ان ڪتاب جو ليکڪ ڪرشن چندر آهي ۽ ڇپائيندڙ روشني پبليڪيشن ڪنڊيارو آهي. هي ڪتاب سال ۾ لکيو ويو.

## حوالا
نوحا خانن جي ترتيب

*  
*  
* مير حسن 
* علي جي 
* علي صفدر 
* عرفان حيدر 
* مختيار شيدي 
* فرحان علي 
* نديم سرور 
* علي شناور 
*  
*
دبنگگ ٢

فلم دبنگگ 2
* ڪرينا ڪپور 
* سلمان خان 
* ارباز خان 
* سوناڪشي سنھان 
* فيويڪو گانو 
* فيويڪول شائري
جل ترنگ

**جلترنگ **(پاڻيءَ جي لهر يا پاڻيءَ وارو ساز) هڪ مرڪب لفظ آهي، جنهن ۾ جل معني پاڻي ترنگ معني ساز يا آواز، ٻنهين جو گڏيل مطلب ڪڍجي ته ٿيندو پاڻيءَ وارو ساز. ڪنهن ٿانو ۾ پاڻي وجهي ان مان سنهي تار يا اهڙي ڪنهن شيءِ سان سر نڪرن انهن کي جلترنگ سڏجي ٿو. هي هڪ ساز جو قسم آهي جهن ۾ ستن پيالن کي پاڻيءَ سان ڀري ٻن ڪانين سان وڄائبو آهي، جنهن مان باجي وارو آواز نڪرندو آهي، ست يا چاليهه پيالا ڀري رکبا آهن يا گهٽ ۾ گهت پنج پيالا به رکبا آهن.
ٻين لفظن ۾ هڪ آبشار منجهان هيٺ ڪِرندڙ پاڻيءَ جي آواز کي پڻ جلترنگ چئبو آهي.

## اتهاس

جل-ترنگ  جو سڀ کان پراڻو ذڪر 'وطسيانا جي ڪاماسترا' ڪتاب ۾ ملي ٿو، جيئن پاڻِيءَ سان ڀريل موسيقيءَ وارا گلاس وڄي رهيا آهن.
هي ساز سترهين صديءَ ۾ بال پنڊت ، سنگيت پاريجات ۾ متعارف ڪرايو هو.
ميڊيول ٽائز (دور) ۾ جل ترنگ کي جل يانترا پڻ سڏيو ويندو هيو ڪرشنا ڪٽ جي شاعرن (جن کي اشٽ-ڇاپ شاعر پڻ سڏيو ويندو هيو) ان اوزار بابت بيان ڪيو آهي. 

## وڄائڻ ۽ رکڻ جي ترتيب
هن ساز ۾ ٻاويه چينيءَ جا پيالا جيڪي پنهنجي بيهڪ ۾ ترتيبوار ننڍا وڏا ٿيندا آهن تن کي گهرج آهر پاڻيءَ سان ڀري وڄائبو آهي ته هڪ سندر ساز پيدا ٿيندو آهي.
چينيءَ جي پيالن (ٿانوَ) کان اڳ انکي ڪنجهي، ٽامي يا پتل جي پيالن سان ڪَتب آڻبو هيو. انهن پيالن جي ترتيب ڪجهه اهڙي ريت هوندي آهي ته انهن پيالن مان هڪڙا وڏا ته ٻيا تال استان وارا پيالا بيهڪ سان ننڍا ٿيندا آهن. اهي سڀئي پيالا گول دائري ۾ ساڄي پاسي کان ننڍا ۽ کاٻي پاسي کان وڏا پيالا رکيا ويندا آهن. اهڙِي ريت انهن پيالن ۾ پاڻي ڀري اڍائي سبتڪن جا سر وٺبا آهن، جهڙوڪ  (12+ 12+ 4) يعني سا- سا- ري- ري- گا- گا- ما- ما- پا- ڌا – ڌا – ني- ني – الخ ٻيو سبتڪ. انکانپوءِ ڏونڪا کڻي پيالن جي ڪنارن تي ڌڪ هڻي گهربل سر وٺي لاڳاتار ٻنهي هٿن سان وڄائڻ سبب ڪي آوازي لهرون پيدا ٿينديون آهن، جل ترنگ کي وڄڻ لاءِ سورنهن پيالن ۾ پاڻي وجهي ۽ ڇهن پيالن کي خالي رکيو ويندو آهي ۽ انهن خالي پيالن ۾ ڳئوريون هلڪيون شيون جهڙوڪ پارو شربت وجهي رکيو ويندو آهي. 

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

*http://www.jaltarang.com/ 
*http://www.jalatharangam.com
ڪافي (مشروب)

**ڪافي** (Coffee) دنيا ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ مشروب آهي. هي ڪافيءَ جي ٻوٽي ڀنل ۽ پيسيئل ٻجن منجهان حاص ٿيندي آهي. گرم ۽ ٿڌي ٻنهي قسم سان استعمال ٿيندي آهي. چانهن جي ڀيٽ ۾ ڪافي ۾ ڪيفين جي مقدار تمام وڌيڪ هوندي آهي. هيءَ پيئڻ واري کي چست ڪري ڇڏيندي آهي ۽ ننڊ کي ڀڄائي ڇڏيندي آهي.

ڪافي جي ٻوٽي جو اصل وطن ايٿوپيا آهي. اتان کان هيءَ عرب ملڪن ۾ آئي ۽ اتي ان کي قهوا چيو ويو، سلطنت عثمانيا جي دور ۾ هيءَ يورپ پهتي ۽ پوءِ سڄي دنيا ۾ مشهور ٿي وئي.
## پڻ ڏسندا
* چانهہ
* انفيوشن
## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:مشروب
زمرو:ترڪ ثقافت 
زمرو:عرب ثقافت 
زمرو:ترڪ مشروب
زمرو:عربي مشروب 
زمرو:پاڪستاني مشروب
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:الڪوحل کان پاڪ مشروب

زمرو:ترڪي لفظ ۽ جملا زمرو:پاڪستاني مشروب
ميان نور محمد ڪلھوڙو

280px|thumb|ميان نور محمد ڪلهوڙي جو مقبرو

1718ع ۾ ميان يار محمد جو پُٽ نور محمد تخت ڌڻي ٿيو، جنھن لاڙ ۾ ڪڪرالو ۽ سري ۾ شڪارپور ۽ سيوي تائين قبضو ڪيو. 1736ع ۾ دھلي سرڪار کان بکر، سيوھڻ ۽ ٺٽو فتح ڪري، ساري سنڌ تي حڪومت ڪرڻ لڳو. ان کان پوءِ غلام شاھه دٻدٻي سان حڪومت ھلائي. آخر ۾ 1783ع ۾ ٽالپرن کانئن حڪومت کَسي.

سنڌ جي تاريخ ۾ ڪلھوڙا دور سياسي، ثقافتي، اقتصادي ۽ فوجي لحاظ کان وڏي اھميت جو حامل آھي، ميان يار محمد، نور محمد ۽ ميان غلام شاھه ھن خاندان جا روشن ستارا ھئا جن سنڌ کي آزاد، خودمختيار، سرسبز ۽ عوام ۾ خوشحالي آڻڻ لاءِ پنھنجي محدود وسيلن ڪتب آڻڻ ۾ ڪابه ڪوتاھي ڪانه ڪئي. ھنن سنڌ جي جاگرافيائي وحدت کي بحال رکڻ لاءِ وڏيون ڪوششون ڪيون. ملڪ ۾ آبپاشي ۽ زراعت کي ترقي ڏيارڻ لاءِ ھنن سنڌ ۾ واھن جو ڄار وڇايو. مسٽر ڊيل ھوسٽ ڪلھوڙن جي ڏينھن ۾ کوٽايل ھي واھه ڄاڻايا آھن. پراڻ، نارو، اڙل، ڦليلي، گوني، پيڃارو، گانگرو، لکي، سيتا، بگھاڙ، داديجي، گھار، امرڪس ۽ نُور واھه. واھن جي انتظام ڪري سنڌ جي آباديءَ ۾ اضافو ٿيو ۽ ماڻھو روزي ڪمائڻ لائق ٿيا. ڪلھوڙن حاڪمن مراد آباد، الله آباد ۽ خدا آباد شھر تعمير ڪرايا. ميان غلام شاھه، شاھبندر جو بندر ٺھرايو ۽ پراڻ جي موريءَ کي بند ڏياريو، جنھنڪري ٿر جي آباديءَ ۾ اضافو ٿيڻ لڳو. ملڪ جي زراعت زور وٺڻ ڪري سنڌ جي سالياني اُپت وڌي اسي لکن تي پھتي. سندس دور ۾ امن امان ھو ۽ عوام اطمينان سان پنھنجي روزاني ڪِرت ۾ رُڌل ھو. گلدسته نورس بھار جو مصنف لکي ٿو ته، ”رستن جو امن ۽ رعيت جي بھبودي تمام اعليٰ درجي تي پھتل آھي. مسافر توڙي مقامي ماڻھو، پنھنجي ڪاروبار کي لڳل آھن. ھِت ايڏي پئماني تي امن امان آھي جو مسافر، ھر انديشي کان فارغ ٿي، رات ڏينھن امن امان سان ھر ھنڌ اچن وڃن ٿا.“

زمرو:سنڌي ماڻھو
عمودي ميٽر

right|thumb|265px| بلندي جي عمودي ميٽرن ۾ ماپ

**عمودي ميٽر**: هڪ ميٽرڪ ايڪو آهي، جنهن ذريعي اوچائيءَ يا اونھائي ۾ ٻن نقطن جي وچ ۾ فرق جي پيمائش ڪئي ويندي آهي. 
مثال طور، جيڪڏهن  ڪوه پيمائي واري مھم لاءِ زميني خيمو سامونڊي سطح کان 2،000 ميٽر مٿي   لڳايل آھي ۽ مٿي وارو خيمو 5،000 ميٽرنجي بلندي تي لڳل آهي تہ ٻنھي خيمن جي وچ ۾ فرق 3،000 عمودی ميٽر آهي.ھي اصطلاح تڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن ھڪ نقطي کان ٻئي نقطي تائين فاصلي ۽ عمودي فاصلي جي وچ ۾ مونجهارو پيدا ٿئي ٿي.

## استعمال
عمودي ميٽر وارو ايڪو ماپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي:
* زمين جي سطح کان مٿي هوائي جهاز جي اوچائيءَ ماپڻ لاءِ
* راندين جي دوران جبل تي چڙهڻ، پيادل سفر (هائڪنگ)، ڊوڙڻ يا سائيڪلنگ ، فاصلو ڇڙهيو ويو ماپڻ لاءِ 
* اهڙِين راندين دوران مجموعي فاصلو چڙهڻ 
* کاڻن ۾ موجود ڪچي ڌات جي ذخيرن کي ماپڻ لاءِ پڻ عمودي ميٽر جو ايڪو استعمال ٿيندو آهي. مثال طور ڪچي لوھ جي ذخيري ۾ في عمودي ميٽر  ۾ موجود ٽن.
* انجنيئرنگ ۾ اڏاوت ۾ استعمال ٿيل شين کي ماپڻ لاء عمودي ميٽرن جو يونٽ ڪتب ايندو آھي. مثال طور ڀت جي في عمودي ميٽر ۾ سرن جو تعداد

## حوالا

زمرو:ايئر نيوي گيشن
ماءِ پيور لينڊ

**ماءِ پيور لينڊ** (منهنجي پاڪ زمين () ) برطانيا پاڪستاني فلم ساز سرمد مسود پاران هدايتڪاري هيٺ سال2017ع ۾ جاري ٿيل برطانوي ڊراما فلم آهي.  هيءَ 90 هين اڪيڊمي ايوارڊز ۾ بهترين غير ملڪي ٻولي فلم جي لاءِ برطانوي داخلا طور چونڊي وئي هئي، پر اها نامزد نه ڪئي وئي هئي.   اهو پهريون ڀيرو ٿيو هيو ته برطانيا کي اردو ٻوليءِ جي ڪا فلم پيش ڪئي هئي. 

## حوصلي افزائي
براڊفورڊ ۾ تارڪ وطن والدين کي پيدا ٿيل برطانوي پاڪستاني فلم ساز سرمد (سم) مسود،  2012ع جي ايڪپريس ٽريبيون دي ايڪسپريس ٽرائبيون ۾ نازو ڌاريجو جي ڪهاڻي  " سنڌ ۾ سڀ کان مضبوط عورت" جي عنوان سان پڙھڻ کانپوءِ،  نازو ڌاريجو جي زندگيءَ تي فلم جي بنياد رکي    مسعود هن فلم کي "جديد دور جي پاڪستان ۾ هڪ فيمنسٽ ويسٽرن سيٽ، هڪ عورت جي غيرمعمولي منفرد سچي ڪهاڻيءَ  تي ٻڌل قصو جنهن ۾ هوءَ ۽ سندس ڪٽنب جيڪي گڏجي 200 ڌاڙيلن کان پنهنجي گهر ۽ زمين جي حفاظت ڪن ٿا" طور بيان ڪيو آهي، جنهن ۾ هڪ عورتجي دليريءَ کي بيان ڪيو ويو آهي،  اها هڪ منفرد فلم آهي جيڪا پنهنجي منفرد ڪهاڻي جي بنياد تي آهي. 

## فلمي خاڪو
نازو ڌاريجو سنڌ جي هڪ ٻهراڙيءَ واري ڳوٺ ۾ پنهنجي والدين، ٻن ڀينرن ۽ هڪ ٻڍي ڀاءَ سان رهندي آهي. فلم جي شروع ۾، سندس پيءُ پنهنجي ڌيئرن ۽ پنهنجي پُٽَ کي پڻ زمين جي قدر ڪرڻ ۽ ان جو دفاع ڪرڻ جي لاءِ حوصلاافزائي ڪئي آهي ته : " ڪجهه به ٿي پوي ڪوبه فرق نٿو پوي، توهان کي ان زمين جي حفاظت ڪرڻ جي ضرورت آهي. هي صرف زمين ناهي، هي توهان جو اعزاز آهي."  نازو جو والد ۽ ڀاءُ  گرفتار ٿيڻ کانپوءِ، سندس هڪ سازشي چاچو خاندان جي زمين (فارم) تي دعويٰ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. نازو، پنهنجي ماءُ ۽ ڀينرن سان گڏجي، پنهنجي زمين جو دفاع  ڪري ٿي، ايتري قدر جو جڏهن سندن چاچي پاران ڀاڙي تي گهرائيل 200 هٿياربند ڌاڙيل حملو ڪري ڏين ٿا. 

## استقبال
2017 ايڊنبرگ انٽرنيشنل فلم فيسٽيول ۾ پنهنجي پهرئين فلم شو کانپوءِ، ماءِ پيور لينڊ 90هين اڪيڊمي ايوارڊز ۾ بهترين داخلي غير ملڪي ٻوليءَ جي فلم جي لاءِ برطانوي داخلي (انٽري) طور چونڊي وئي هئي، پهريون ڀيرون برطانيا اردو ٻوليءَ جي فلم پيش ڪئي هئي.  جيئن ته هيءَ اڪيڊمي جي نامزد ٿيندڙ فلمن منجهان هڪ نه بڻجي سگهي، پر "آسڪر ڪنڪشن" پاران فلم جي پروفائيل کي فروغ ڏيڻ ۾ مدد ملي. 

تجزئي ڪارن عام طور تي فلم جي خوبصورتي، ان جي جذباتي اثرن ۽ پاڪستاني نرتڪي سوهائي ابڙو جي نوجوان مکيا خاص ڪردار نازو ڌاريجو جي طور تي اداڪاريءَ جي تعريف ڪئي آهي. فليش بيڪ جو وسيع پيماني تي استعمال ڪجهه ماڻهن لاءِ دلچسپيءَ ته ڪجهه ٻين جي لاءِ مونجهارو رکي ٿو.  *[[دي گارڊين|گارڊين]]* ان فلم کي "سُٺو خيال ٿورڙو تيڏو ٿي ويو" چئي پنجن ستارن مان ٻه ستارا ڏنا.  *[[دي ٽائمز|ٽائمز]]*، پاران ان فلم کي  "ليريڪل, هارٽ-پوندنگلي تينسي اينڊ سٽرڪنگلي فيمنسٽ" چئي پنج ستارن منجهان چار ستارا ڏنا. 

*[[روٽن ٽماٽوز|روٽن ٽماٽر]]* ٽوماٽوميٽر تي ان فلم کي 94 سيڪڙو ڏنو، جنهن ۾ ناظرين جو اسڪور 75 سيڪڙو هيو.

## فنڪار

*نازو جي ڪردار ۾ ، سوھائي ابڙو
* سلمان احمد خان ، عامر جي ڪردار طور
* تنوير حسين سيد، بابا جي ڪردار ۾
* رضيہ ملڪ ،وڏيري جي طور تي
* طيب افضال ،ذو الفقار جي ڪردار طور تي
* عمان فاطمہ

## حوالا



## خارجي ڳنڍڻا

* 
* YouTube پر سرکاری ٹریلر
* میرا پاک لینڈ واچ آن لائن 
زمرو:خودڪار ويڪائي
زمرو:2017 فلمون
زمرو:اردو فلمون
زمرو:Pages with unreviewed translations
دبئي

**دبئي** (عربي ٻولي: دبي) گڏيل عرب امارتن جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ۽ دبئي جي  امارات جي گاديءَ جو هنڌ  آهي، جيڪو ملڪ جي ستن اماراتن مان سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. 

دبئي اهم شهر آهي ۽ صنعتن جي حوالي سان بہ دبئي دنيا ۾ مشهور آهي.  1800ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ مڇي مارڻ واري ڳوٺ جي طور تي قائم ٿيو، دبئي 20ھین صدي جي آخر کان وٺي ۽ 21 صدي جي شروعات تائین سياحت ۽ عيش و آرام تي ڌيان ڏيڻ سان علائقائي ۽ بين الاقوامي واپار جو هڪ وڏو مرڪز بڻجي چڪو آهي.  ھتان دنيا ۾ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ فائيو اسٽار هوٽل آهن  ۽ دنيا جي بلند ترين عمارت، برج خليفا، جنهن جي اوچائي 828 ميٽر (2,717 فوٽ) آهي. اڀرندي عربي جزائر ۾، فارس نار جي سامونڊي ڪناري تي، اهو مسافرن ۽ سامان لاء هڪ وڏو عالمي ٽرانسپورٽ مرڪز آهي. تيل جي آمدني شهر جي ترقي کي تيز ڪرڻ ۾ مدد ڪئي، جيڪو اڳ ۾ ئي هڪ وڏو واپاري مرڪز هو. 

دبئي 20ھین صدي جي شروعات کان وٺي علائقائي ۽ بين الاقوامي واپار جو مرڪز رهيو آهي ۽ ان جي معيشت واپار، سياحت، هوائي جهاز، ريئل اسٽيٽ ۽ مالي خدمتن جي آمدني تي ڀاڙيندي آهي. تيل جي پيداوار سال 2018ع ۾ امارات جي جي ڊي پي جو ھڪ سيڪڙو کان گهٽ حصو ڏني. شهر جي آبادي لڳ ڀڳ 36 لک آهي (2022 تائين).   آبادي جو 90 سيڪڙو کان وڌيڪ غير ملڪي آهن.
## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## آبادي
## معيشت
## فن تعمير
## ٽرانسپورٽ
## ثقافت
## تعليم

## صحت جي سار سنڀار
## ڀينر شهر
* عمان، اردن
* بيروت، لبنان 
* بوسان، ڏکڻ ڪوريا 
* ڪيپ ٽائون، ڏکڻ آفريڪا
* ڪاسا بلانڪا، مراڪش
* ڪش ٻيٽ، ايران
* دمشق، شام 
* ڊنڊي، اسڪاٽ لينڊ 
* ڊيٽروٽ، آمريڪا 
* فرينڪفرٽ، جرمني 
* غزه شهر، فلسطين
* گولڊ ڪوسٽ، آسٽريليا
* گوانگزو، چين 
* استنبول، ترڪي 
* ڪوالالمپور، ملائيشيا 
* ماسڪو، روس 
* ممبئي، انڊيا
* اوساڪا (صوبو)، جاپان 
* پيانگ يانگ، اتر ڪوريا 
* سان جوآن، پورتو ريڪو 
* سان سلواڊور، ايل سلواڊور
* شنگھائي، چين

## پڻ ڏسو
* برج الخليفا

## خارجي لنڪس

* دبي.امارات () – official government portal
* www.dm.gov.ae – Dubai Municipality website

## حوالا

2. ڊبي جو بہترين ويب سائيٽ
زمرو:ارڙنهين صدي ۾ قائم ٿيل آباد جڳهون
زمرو:ايشيا جا شهر
زمرو:ايشيا ۾ ارڙنهين صدي جا قائم ٿيل ادارا
زمرو:شهر
زمرو:گڏيل عرب امارتون
تلا شاهه جو قبرستان

**تلا شاھ جو قبرستان** انگريزي (Tilla Shah graveyard) سنڌ جي ضلعي سانگهڙ جي ڄام نواز علي تعلقي ۾ ننڍڙي ڳوٺ نئون آباد جي پرسان پنهنجي شاندار تاريخ سان موجود آهي.
## محل وقوع
هيءُ ماڳ ڄام نواز علي شهر کان اٽڪل 6 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي موجود آهي. ماڳ ڏانهن هڪ لنڪ روڊ وڃي ٿو جيڪو تباهه حال آهي.
## فريسڪو نقش نگاري
تلا شاهه جي قبرستان ۾ ليلى مجنون، سسئي پنهون جون ڪهاڻيون ديوارن تي سينگاريل آهن. ان کان علاوه مقبرن جي ديوارن تي اشاندار گلڪاري، اسلامي ۽ مغل آرٽ جي اثر هيٺ سنڌي اسڪول آف آرٽ ذريعي مهارت سان فريسڪو پنٽنگ جون ڊزائنون ۽ ڪليگرافي سينگاريل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
سنڌي قوم پرستي

**سنڌي قومپرستي** (المعروف سنڌي قومپرستي يا سنڌي قومي تحريڪ) () سنڌ ۾ جديد قومپرستيءَ جو باني سائين جي ايم سيد کي سمجهيو ويندو آهي. موجوده وقت ۾ ڪيتريون ئي قوم پرست تنظيمون سنڌ ۾ سرگرم آهن. 
جي ايم سيد قوم پرستيءَ کي نئين دڳ لاتو ۽ 1972ع ۾ جيئي سنڌ محاذ جو بنياد وڌو ۽ سنڌوديش جو خيال پيش ڪيو، سنڌين لاءِ هڪ آزاد ملڪ. جي ايم سيد کي جديد سنڌي قومپرستيءَ جو باني مڃيو وڃي ٿو.

## سنڌي قوم پرست
نظرياتي طور تي سنڌي قوم پرستن جا ٻه اهم گروه آهن. هڪ عليحدگي پسند قوم پرست آهن، جيڪي سنڌوديش جا حامي آهن. جن ۾ جست، جسقم، جسم، جسمم ۽ ٻيون ڪيتريون ئي تنظيمون ان جو مثال آهن. ٻيا گروه پاڪستان سان عليحدگيءَ جا مخالف آهن. انهن ۾ ايس ٽي پي، سنڌ يونائيٽيڊ پارٽي ۽ قومي عوامي تحريڪ شامل آهن. عام طور تي جڏهن سنڌ ۾ قوم پرستي جو ذڪر ڪيو ويندو آهي، ته ان منجهان پهريون گروه ڏانهن اشارو ڪيل هوندو آهي.

## نظريا

عليحدگي پسند سنڌي قوم پرست بنيادي طور تي سيڪيولر آهن. انهن جي مطابق سنڌ هڪ تاريخي وطن آهي، جنهن کي پنهنجي الڳ تهذيب، ثقافت، ٻولي ۽ جاگرافيائي حدون آهن. سنڌ سان گڏ پنجاب (پاڪستان)، پاڪستان جي نالي تي ناانصافي ڪري رهيو آهي. ان لاءِ هاڻي سنڌ کي هڪ آزاد ۽ خودمختيار ملڪ ٿيڻ گهرجي. ان ڳاله جو ذڪر سائين جي ايم سيد جي ڪتاب سنڌ جا سورما ۾ ڏسي سگهجي ٿو.

## اسلام بابت نظريو

مٿي ذڪر ڪيل ڀاڱي (سيڪشن) جي روشنيءَ ۾ سنڌي قومپرستن جو هي گروه جي ايم سيد جي نقطي نظر تي هلندو آهي. سيد جا اسلام جي باري ۾ نظريا ان جي لکيل ڪتاب **جيئن ڏٺو مون** ۾ ڏسي سگهجن ٿا. جي ايم سيد اسلام کي هڪ فرسوده ۽ سست رفتار مذهب قرار ڏنو آهي جيڪو سندس پنهنجو نظريو رهيو آهي. ان جي هيئن به تشريح ڪئي وئي آهي ته اسلام اڄ جي دور جي ضرورتن کي مڪمل نٿو ڪري سگهي. جي ايم سيد اسلام کي الهامي دين مڃڻ کان به انڪار ڪري چڪو آهي. جيئن ڏٺو مون ڪتاب سبب عالمن پاران سندس خلاف فتوي! جاري ٿي. عليحدگي پسند قوم پرستن پڻ اسلام بابت ان سندس ئي سوچ جا حامي آهن. اسلام موجب جي ايم سيد جا ڪيترائي پيروڪار ملحد سمجهيا وڃن ٿا.

## پڻ ڏسو
* جيئي سنڌ هلچل

## حوالا

زمرو:ايشيا ۾ قوم پرستي
زمرو:ايشيا ۾ قوم پرست تحريڪون
زمرو:ڀارت ۾ قوم پرستي
زمرو:تاريخ سنڌ (1947ع-تاحال)
زمرو:پاڪستان ۾ قوم پرستي
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي قوم پرستي
زمرو:قوم پرستي
ھوائي گدلاڻ

**ھوائي گدلاڻ** گداڻ جي ٽن وڏن قسمن مان ھڪ آھي. ھي گدلاڻ ھوا ۾ ھاڃيڪار گئسن ۽ ذرڙن جي، مختلف سببن جي ڪري، وڃڻ جي ڪري ٿئي ٿي. ھن گدلاڻ جا انساني، حيواني ۽ نباتاتي زندگيءَ تي ڪيترائي نقصاندہ اثر پون ٿا.
ھوا

**ھوا** گئس جي مُرڪبن مان ھڪ مُرڪب آھي، جنھن ۾ گھڻي ڀاڱي نائٽروجن، آڪسيجن، ۽ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ گئسون ھونديون آھن.
thumb
زميني گدلاڻ

**زميني گدلاڻ** يا **زميني گندگي** گندگيءَ جي ٽن وڏن قسمن مان ھڪ آھي. زميني گدلاڻ زميني مٿان ڪيميائي مادن، فيڪٽرين جا گندن ڇوڙن، گند جي ڍيرن ۽ ٻين سببن جي ڪري ٿئي ٿي.
آبي گدلاڻ

thumb|آبي گدلاڻ

**آبي گدلاڻ** گدلاڻ جي ٽن وڏن قسمن مان ھڪ آھي. ھي گدلاڻ پاڻي جي وھڪرن جھڙوڪ درياھن، ندين، چشمن يا پاڻي جي جسمن جھڙوڪ سمنڊن، ڍنڍن، کڏن وغيرہ ۾ ڪارخانن جي گندي پاڻي، ڪيميائي مادن، پلاسٽڪ يا ٻيو گند وڃڻ جي ڪري ٿئي ٿي. ھن گدلاڻ جا پاڻي ۽ ان سان سلھاڙيل جيوت تي ڏاڍو اثر انداز ٿئي ٿي.
زمرو:ماحولياتي سائنس
پلاسٽڪ ڳوٿري

**پلاسٽڪ ڳوٿري** مان مراد اھي ڳوٿريون ٿي سگھن ٿيون جيڪي مختلف مقصدن ۽ مختلف سامان رکڻ يا کڻي وڃڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آھن. ھي پلاسٽڪ مان ٺاھيون وينديون آھن. ھي عام طور تي ھلڪيون ۽ سستيون ھونديون آھن، پر ماحول دوست نہ ھجڻ ڪري ان تي دنيا جي مختلف ملڪن ۾ پابنديون وڌيون پيون وڃن.
thumb|پيرس ۾ گند جمع ڪرڻ لاءِ رکيل ڳوٿري
پرنٽر (ڪمپيوٽنگ)

[thumb|[ايڇ.پي ليزرجيٽ 5 پرنٽر]]
[thumb|[گيم بواءِ پرنٽر|گيم بواءِ پاڪيٽ پرنٽر، ھڪ ٿرمل پرنٽر ننٽينڊو لاءِ پيريفيرل طور آندل گيم بواءِ]]
[thumb|ھڪ صفحي کي ڇاپڻ دوران [انڪجيٽ پرنٽنگ|انڪجيٽ پرنٽر کي ڏيکاريندڙ وڊيو.]]

ڪمپيوٽنگ ۾، **پرنٽر** ھڪ پيريفيرل اوزار آھي، جيڪو انسان پاران ڪاغذ تي  مسلسل پڙھي سگھجندڙ لکت يا عڪاسي کي ٺاھيندو آھي.

## حوالا

زمرو:ڪمپيوٽر پرنٽر
زمرو:دفتري سامان
زمرو:طباعت
زمرو:نيٽورڪ جا اوزار
زمرو:جاپاني ايجادون
پڙاڏو سوئي سڏ

سراج جو ناول ”پڙادو سوئي سڏ“ پهريون ڀيرو 1970ع ۾ شايع ٿيو.ناول جا هن وقت تائين ڪيترائي ڇاپا ڇپجي چڪا آهن. هي ناول سنڌ ۾ ارغونن ۽ ترخانن جي قهري دور ۽ ان خلاف سنڌي جوڌن جي مزاهمت کي افسانوي انداز ۾ بيان ڪري ٿو.