open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جامعه الازھر

**جامعه الازھر** يا **الازھر يونيورسٽي**  عربي ۾ نالو: **جامعة الأزهر** (الشريف) مصر جي شھر قاھرہ ۾ الازھر مسجد سان گڏ واقع ملڪ جي سڀ کان وڏي ۽ اسلامي دنيا جي سڀ کان قديم يونيورسٽي آھي. اعليَ تعليم سان گڏوگڏ ھن يونيورسٽي جو پنھنجي اسڪولن جو ھڪ وڏو نيٽورڪ آھي جن ۾ ويھ لکن جي لڳ ڀڳ شاگرد تعليم پرائين ٿا. 1996 تائين چار ھزار کان مٿي تعليمي ادارا ھن يونيورسٽي سان جڙيل ھيا.
ھي يونيورسٽي 970ع يا 972ع, ۾ شيعن جي فاطمي خلافت ۾ قائم ٿي ۽ اسلامي تعليم جو مرڪز تي وئي جتي شاگردن کي قرآن، گرامر، منطق، فصاحت بلاغت، چنڊ جي تاريخن جي ڳڻپ جي طريقي ۽ فقه جي تعليم ڏني ويندي هئي. فاطمين شيعه ھوندي بہ ھر مڪتبه فڪر جي تعليم جي اجازت ڏني ھئي. اڄوڪي دؤر ۾ اھا يونيورسٽي دنيا ۾ عربي ادب ۽ اسلامي تعليم جو سڀ کان وڏو مرڪز آهي 1961 ۾ ان جي نصاب ۾ غيرمذھبي موضوعن کي بہ نصاب ۾ شامل ڪرڻ جي شروعات ڪئي وئي. 1960 واري ڏھاڪي ۾ مصر جي صدر جمال عبدالناصر جي قومپرست حڪومت ھن اداري ۾ سڌارا آڻي ان ۾ جديد تعليمي نصاب شروع ڪرايو ، ۽ ان ۾ طب ۽ انجنيئرنگ جي تعليم جي پڻ شروعات ڪئي وئي.. ان سان يونيورسٽي ۾ وسعت اچي وئي ۽ آ جو مذھبي ڪردار گھٽجي ويو.

## الازھر مدرسي جي تاريخ

ھن مدرسي جو بنياد فاطمي خلافت ۾ پيو. فاطمي جو مطلب حضرت فاطمه رضه جي اولاد مان آھي. فاطمين ان مدرسي جو نالو الازھر بہ بيبي فاطمه رضه جي لقب زھرہ (روشن) جي نالي سان رکيو. فاطمي ڪمانڊر جوھر الصقلي ان جو بنياد خليفي المعزالدين الله جي حڪم تي مسجد جي حيثيت ۾ وڌو. مسجد جي تعمير مڪمل ٿيڻ بعد خليفين جي عالمن ۽ فقه جي ماھرن جي مسجد ۾ اچي تعليمي سرگرميون ڪرڻ کي ھمٿايو اھڙي طرح مسجد ۾ مدرسو قائم ٿي ويو جيڪو اسلامي دنيا جو سڀ کان پراڻو تعليمي ادارو سمجھيو وڃي ٿو. فاطمي خليفن فلسفي جي علم جي فروغ تي گھڻو زور ڏنو اھڙي طرح يوناني فلسفي جي آجيان ڪئي وئي. فاطمين ٻاھران عالمن کي گهرائي مختلف موضوعن تي معاوضو ڏئي بھترين ڪتاب لکرائي علم کي فروغ ڏياريو. بعد ۾ صلاح الدين ايوبي انھن ڪتابن کي ساڙائي ڇڏيو. فاطمي خلافت بعد مصر تي ايوبي شاھي گھراڻي حڪمراني ڪئي جنھن دؤر ۾ ھن اداري جي اھميت گھٽجي وئي. تيرھين صدي عيسويءَ ۾ مملوڪن جي حڪمراني ۾ ٻيھر ان جي اھميت وڌي  پر عثماني خلافت جي دؤر ۾ ھي ادارو عروج تي پھتو ۽ مصر جو سڀ کان وڏو تعليمي ادارو بڻجي ويو.1908 ۾ جديد تعليم لاء قاھرہ يونيورسٽي جي قائم ٿيڻ کان اڳ جامعه الازھر اعليَ تعليم لاء مصر م واحد ادارو ھيو.1812 کان اول ھن ادارو مذھبي چندي يا وقف تي ھلندو ھيو پر ان سال کان ان جا مالياتي معاملا رياست جي سنڀال ۾ آيا.

## حوالا

زمرو:مصر
زمرو:تعليمي ادارا
زمرو:مصر ۾ يونيورسٽيون
ﷲ بچايو کوسو

**الله بچايو کوسو**، **الھبچايو کوسو** (انگريزي:Allah Bachayo Khoso) سنڌ جو ناميارو الغوزي نواز هو

## زندگي جو احوال
ﷲ بچايو کوسو 1935ع ۾ ڳوٺ ڏاڏون، بلڙي شاھ ڪريم تعلقو ٽنڊو محمد خان ضلعو سنڌ ۾ پيدا ٿيو. 1951 کان فن جي شروعات ڪيائين ۽ شهرت ماڻيائئ. ڪيترن ئي ٻاهرين ملڪن ۾ فن جو مظاهرو ڪيائين. کيس شاهه عبداللطيف ڀٽائي اوارڊ مليو. ان کان علاوه کيس حڪومت پاڪستان طرفان صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي پڻ مليو.

## وفات
6 ڊسمبر 2012ع تي وفات ڪري ويو

## حوالا

زمرو:1935ع جون پيدائشون
زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:لوڪ فنڪار
جنيوا

**جنيوا** ()، فرانسيسي ٻولي: Genève، جرمن ٻولي: Genf، (اطالوي ٻولي: Ginevra) سويٽزرلينڊ جو (زيورخ زيورک کانپوءِ) آباديءَ جي لحاظ کان ٻيون سڀ کان وڏو شهر آهي.  هي سويٽزرلينڊ جي فرانسيسي ڳالهائيندڙ علائقي روماندي جو سڀ کان گهڻي آباديءَ وارو شهر پڻ آهي.  هي ان هنڌ واقع آهي جتان جنيوا ڍنڍ درياهہ رهون ۾ وهندي آهي.  هي *[[جينيوا جو پرڳڻو|جنيوا ضلعو]]* (Canton of Geneva) جو گاديءَ جو هنڌ آهي.  سال 2007 مطابق شهري حدن اندر آبادي هِڪُ لَک 85 هزار 726 آهي.  ڪيترن ئي عالمگير تنظيمن جا دفتر هن شهر ۾ هئڻ سبب جينيوا کي عالمي شهر عالمگير شهر مَڇِيو ويندو آهي.  انهن دفترن (آفيسن) ۾ گڏيل قومن جي يورپي صدر دفتر پڻ شامل آهن. سال 2006 ۾ ورتل هڪ جائزي مطابق جنيوا (زيورخ زيورک کانپوءِ) دنيا ۾ سڀَ کان سُٺي (اعليٰ) معيار زندگي رکڻ وارو شهر آهي. 

## تعليم
دنيا جي آڳاٽي يونيورسٽين منجهان هِڪ يونيورسٽي هتي موجود آهي جنهنکي جنيوا يونيورسٽي سڏيو ويندو آهي، هيءَ يونيورسٽي سال 1559 ۾ جون ڪيلون قائم ڪئي هئي.

## عالمگير تنظيمن جا دفتر
هتي صيحت جو عالمي ادارو(WHO)، عالمي ادارو محنت (ILO)، گڏيل قومن جو مهاجرن لاءِ اعليٰ ڪمشنر (UNHCR)، گڏيل قومن جو انساني حقن لاءِ اعليٰ ڪمشنر (UNHCHR)، ورلڊ انٽيليڪچوئل پراپرٽي آرگنائيزيشن (WIPO)، انٽرنيشنل ٽيليڪميونيڪيشن يونين (ITU)، ورلڊ ميٽرولوجيڪل آرگنائيزيشن (WMO)، عالمي تجارتي تنظيم (ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن (WTO)) ۽ بين الپارليماني اتحاد (IPU)، ائٽمي تحقيق لاءِ يورپي تنظيم (CERN)، ورلڊ اڪنامڪ فورم (WEF)، اسڪائوٽ تحريڪ جي عالمي تنظيم (WOSM)، ۽ عالمي ريڊڪراس ڪاميٽي (ICRC) جا دفتر هن شهر ۾ موجود آهن. 

انهن عالمي تنظيمن کانسواءِ ڪيترا ئي گُهڻ قومي (ملٽي نيشنل) ادارن جا صدر دفتر پڻ هن سهر ۾ موجود آهن، جِن ۾ سيرونو، ايس ٽي مائيڪرو اليڪٽرانڪس، سوسائت جنرال، ميڊيرينين شپنگ ڪمپني ۽ سيٽا شامل آهن.  انهن کانسواءِ پروڪٽر اينڊ گيمبل، ڊيوپونٽ، انوسٽا، هيولٽ-پيڪارڊ، جي ٽي انٽرنيشنل، اليڪٽرانڪ آرٽس ۽ سن مائيڪروسسٽمز جهڙيون مشهورو گهڻ قوميائي ڪارپوريشنون (ملٽي نيشنل ڪارپوريشنز) يورپي صدر دفتر پڻ هتي ئي آهن. 

گهڙيال ٺاهڻ جي آڳاٽي روايت سبب هي شهر سموري دنيا ۾ مشهور آهي ۽ روليڪس، ريمنڊ ويل، اوميگا، پيٽڪ فلپ ۽ فرينڪ ميولر جهڙيون معروف ڪمپينون گهڙي سازي (واچ ميڪنگ) سان لاڳاپيل آهن.

## نوٽس ۽ حوالا

## ببلوگرافي
* 
* Joëlle Kuntz, *Geneva and the call of internationalism. A history*, éditions Zoé, 2011, 96 pages ().

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*  
* 
* Geneva – Welcome to Networld
* Geneva public transport
* Geneva Tourist Information Office 
* Geneva Historical & Genealogical Society Collection 

جنيوا
زمرو:اڳوڻا خدائي راڄَ
زمرو:پوتر رومن سلطنت جا پرڳڻا
زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ
زمرو:رهوني مٿان آباد جڳھون
زمرو:سوئٽزرلينڊ جا اڳوڻا ساٿي
زمرو:سوئٽزرلينڊ جون پرڳڻو راڄڌانيون
زمرو:سوئٽزرلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر
زمرو:سئيٽزرلينڊ ۾ شهر
زمرو:ڍنڍ جينووا تي آباد جڳھون
وڇون

**وِڇُون** (انگريزي ٻولي:Scorpion) ھڪ قسم جو جيت آهي جنهن جو ڏنگُ نهايت زهريلو ٿيندو آهي. وڇون ڀورو، ڪارو ۽ ٻين رنگن جو ٿيندو آهي. هن جي جسم جا ٻه حصا ٿيندا آهن. هڪ پيٽ جو اڳيون حصو ۽ ٻيو پيٽ جو پويون حصو. هيءُ سنڌ سان گڏوگڏ پوري دنيا ۾ ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:جيت
بعث پارٽي

بعث پارٽي   جنھن جو عربي ۾ مڪمل نالو **حزب البعث العربي الاشتراڪي ** آھي. اھا شام جي ھڪ سياسي جماعت آهي جنھن جو بنياد  مشيل عفلق، صلاح الدين البيطار ۽ ذڪي الارسوزي جي ساٿين رکيو. لفظ بعث يا بعث ازم جو مطلب  جاڳرتا يا قيام آهي ۽ اھو ھڪ نظريو آهي جيڪو عرب قومپرستي، عرب سوشلزم ۽ سامراج مخالف مفادن جي گڏجڻ سان ٺھيو. ان نظريو عرب دنيا جي ھڪ رياست ۾ جي قيام جي حق ۾ آھي. ان جو عمل جا اصول اتحاد، آزادي ۽ سوشلزم اصل ۾ عرب اتحاد غير عرب قبضي مان عرب علائقي جي آزادي جي عڪاسي ڪن ٿا.

## پارٽي جو قيام

شام جي ٻن اسڪولي ماسترن جن 1920 واري ڏھاڪي ۾ پيرس ۾ تعليم حاصل ڪئي ھن پارٽي جو بنياد وڌو. انھن مان ھڪڙو مشيل عفلاق (1910 -1989) نالي سان يوناني آرٿوڊڪس عيسائي ھيو ۽ ٻيو صلاح الدين البيطار (1912-1980)  سني اسلام جو مڃيندڙ ھيو. انھن ھن پارٽي جي ذريعي ھڪ اھڙي جديد انقلابي تحريڪ جو تصور ڏنو جنھن جو مقصد عرب اتحاد ذريعي ڌرتيءَ کي فرانس ۽ برطانيا جي تسلط مان آزادي حاصل ڪرڻ ھيو  ان پارٽي جو قيام 7 اپريل 1947 ۾ مشيل عفلق ۽ البيطار جي  پارٽي عرب بعث موومينٽ ۽ الرسوزي جي پارٽي عرب بعث جي انضمام سان عمل ۾ آيو ۽ ان جو نالو عرب بعث پارٽي رکيو ويو ۽ جلد ئي ان پارٽي  شام کان ٻاھر ٻين عرب ملڪن ۾ شاخون قائم ڪيون پر صرف شام ۽ عراق ۾ زور وٺي سگھي.

## اقتدار
 
1952 ۾ اڪرم الحوراني جي عرب سوشلسٽ موومينٽ ان ۾ ضم ٿي وئي ۽ پوء ان جو نالو عرب سوشلسٽ بعث پارٽي رکيو ويو ۽ 1954 جي عام چونڊن ۾ اھا شام جي پارليامينٽ ۾ ٻين وڏي جماعت بڻجي وئي. ان پارٽي جي عراق واري شاخ عرب سوشلسٽ بعث پارٽي، عراق پڻ زور وٺي وئي. 1963 ۾ ٻنھي ملڪن ۾ فوجي انقلابن ذريعي اقتدار ۾ اچي ويون.شام ۾ اڃان تائين اھا جماعت اقتدار ۾ آھي ۽ عراق ۾ 1963 ۾ ٿورو وقت اقتدار ۾ رھي پر 1968 ۾ ٻيھر اقتدار ۾ آئي ۽ 2003 ۾ آمريڪا ۽ ان جي اتحادين جي فوجن جي عراق ۾ داخل ٿيڻ تائين حڪومت ۾ رھي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:قومپرستي
زمرو:عرب قوم پرستي
زمرو:شام
زمرو:عراق
من پريت اختر

**من پريت اختر** (پيدائش: 1963ع— وفات: 18 جنوري 2016ع) هڪ پنجابي لوڪ ڳائڻي هُئي، جيڪا پنجابي ڳائڻو دلشاد اختر جي ڀيڻ هُئي. ڀارت ۽ راڳ جي دنيا ۾ سندس شُهرتَ سندس جڳ مشهورِ گيت **دل رويا تي اک ڀر آئي** هُيو، جيڪو ڀارتي فلم ڪچ ڪچ هوتا هي ۾ سال 1998ع ۾ فلمايو ويو هيو.

## زندگيءَ جو حال احوال
من پريت جي پيدائش سال 1963ع يا سال 1964ع ۾ ڪوٽ ڪپورا لَڳ فريدڪوٽ ضلعو، ڀارت انڊيا ۾ ٿي هُئي. سندس پيدائش سال ۾ گَهپِلَو آهي. من پريت جو خاندان پنجابي سنگيت (ڳائڻ) جو خاندان تصور ڪيو ويندو آهي، اِنَ خاندان ۾ سندس والد ڪيري خان شوقين ۽ سندس چاچو صابر حسين صابر کي پنجابي سنگيت جو ابتدائي ٿنڀو تصور ڪيو ويندو آهي. من پريت جو ڀاءٌ دلشاد اختر پڻ پنجابي ٻوليءَ جو بهترين ڳائڻو هيو، جنهن کي 1995ع ۾ قتل ڪيو ويو هيو.

## راڳ رنگ
من پريت جو آواز پنجابي راڳ ۾ اعليٰ سمجهيو ويندو هيو، جيتوڻيڪ هوءَ باقاعدي راڳ (موسيقيءَ) جي تعليم کان بغير ئي راڳ جي دُنيا اچي وئي هُئي. مُنڍَ ۾ هوءَ ڳائڻ کي پنهنجو ڌنڌو (پيشو، ڪُرت) نہ بڻائي سگهي هُئي. سال 1995ع ۾ دلشار اختر جي قتل کانپوءِ، سندس چاهيندڙن من پريت کي مجبور ڪيو تہ هوءَ راڳَ رنگ (ڳائڻ) کي ڪُرت طور بڻائي، ڳائڻ کي اختيار ڪري. سال 1998ع ۾ سندس قسمت جو ستارو عروج تي پهچي ويو، جڏهن جڳ مشهور گيت **دل رويا تي اک ڀر آئي** هندي فلم ڪچ ڪچ هوتا هي ۾ فلمايو ويو.

## وفات
جنوري 2016ع جي شروعاتي هفتي ۾ دماغ جي شرائين ڦاٽڻ سبب من پريت بيمار ٿي پئي. 18 جنوري سال 2016ع آڌيءَ رات هندستاني وقت مطابق رات 12 وڄي 30 منٽ تي ٻيهر دل جو دورو پوڻ سان دل جي ڌڙڪڻ بند ٿيڻ سبب من پريت پرلوڪ پڌاري وئي. وفات مهل من پريت جي ڄَمارِ اَٽڪل 52 يا 53 سال هُئي. من پريت پنهنجي پوئينئرن ۾ ٻ پُٽَ ڇڏيا: نويد اختر ۽ لاويد اختر، ٻَئي پُٽ پڻ پنجابي ٻوليءَ ڳائڻا (گلوڪار) آهن.

## حوالا

زمرو:1965ع جنمَ
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:2016ع جون وفاتون
زمرو:پنجاب، هندستان جا راڳي
زمرو:فريد ڪوٽ ضلعو کان ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:پنجابي ماڻهو
آمريڪا کنڊ

thumb|دُنيا جو نقشو، امريڪين کنڊ کي چِٽو ڏيکاريل آهي

**آمريڪا کنڊ** () زمين جي اولهہ حصي تي اُتر، وچ ۽ ڏکڻ آمريڪا ۽ ان سال ملندڙ ٻيٽن ۽ علائقن تي جُڙيل آهي. آمريڪين دنيا جي ڪُل سطحي پکيڙ جي 8.3 سيڪڙو ۽ زميني پکيڙ جي 28.4 سيڪڙو ڀاڱي تي پکڙيل آهي ۽ دنيا جي ڪُلَ آباديءَ جو 14 سيڪڙو هتي رهائش رکندڙ آهي.

آمريڪا کنڊُ هڪ جديد اصطلاح آهي، جنهن جي ضرورت اانڪري پئي ڇوتہ آمريڪا جي اصطلاح گڏيل آمريڪي رياستون جي لاءِ مخصوص ٿي وئي هُئي. امريڪين کنڊ ۾ 35 ديسَ (مُلڪَ) شامل آهن، جن ۾ گڏيل آمريڪي رياستون پڻ آهن. سموري دنيا ۾ آمريڪا اڪيلي گڏيل آمريڪي رياستون جي لاءِ ۽ آمريڪا کنڊ (انگريزي ۾: Americas) جي اصطلاح استعمال ٿيندي آهي، تنهن هوندي مسئلي سان نبرڻ لاءِ هاڻي گڏيل آمريڪي رياستون (يونائٽيڊ اسٽيٽس يا يوايس) United States، ۽ رُڳو States جي اصطلاح پڻ عام ٿي رهي آهي. اميريگو ويسپوچي (امريڪو وسپوچي) اٽلي جو سامونڊري جهاز هلائيندڙ هيو، جنهن جي نالي پُٺيان نئي دنيا جو نالو آمريڪا پيو.

زمرو:عظيم کنڊ
زمرو:کنڊ
زمرو:آمريڪا کنڊ
يوروشيا

**يوريشيا**  ڌرتي تي سڀ کان وڏي زميني ٽڪري جو نالو آهي جيڪو يورپ ۽ ايشيا کنڊن تي مشتمل آهي ان جو محل وقوع زمين جي اترئين ۽ اوڀر واري زميني اڌ گول ۾ آهي. ان جي اولھ ۾ ايٽلانٽڪ سمنڊ، اوڀر ۾ پيسيفڪ سمنڊ، اتر ۾ آرڪٽڪ سمنڊ ۽ ڏکڻ ۾ ميڊيٽرينئن سمنڊ، آفريڪا ۽ هندي سمنڊ واقع آھن. يورپ ۽ ايشيا جي وچ ۾ ورھاست طبعي ناھي پر اھا تاريخي سماجي تعمير جي بنياد تي ٿيل آھي. علم الارض مطابق يوريشيا ڌرتي جو ھڪ وڏو اڪيلو وڏو ٽڪرو آھي. يورپي روايت موجب يورپ ۽ ايشيا کي ٻن الڳ کنڊَن طور تصور ڪندا آهن، جيڪا ايجيئن سمنڊ، در دانيال، باسفورس وارو سامونڊي لنگھ، ڪيسپئن سمنڊ، قفقاز، يورال ندي ۽ يورال جبلن جي سلسلي جي وسيلي هڪ ٻئي کان الڳ ٿيل آهن، پر ڪُجهہ جاگرافي دان يورپ ۽ ايشيا کي هِڪُ ئي کنڊُ سڏين ٿا، جنھن کي يوريشيا چيو ويندو آهي. يوريشيا جي پکيڙ  آھي جيڪا ڌرتي جو لڳ ڀڳ %36.2 آھي. ان جي زمين تي اٽڪل 5 ارب ماڻھو رھن ٿا جيڪي سموري ڌرتيءَ جي آبادي جو %70 آھن. ھڪ اندازي مطابق يوريشيا ۾ انساني آبادي جي شروعات 60,000 کان 1,25,000 سال اڳ ٿي ھئي. يوريشيا جي ٻيٽن ۾ جاپان، برطانيا، انڊونيشيا، سري لنڪا، تائيوان، آئرلينڊ، مالٽا، سسلي، فلپائينز وارا ٻيٽ شامل آهن. طبعي جاگرافي مطابق يوريشيا ھڪ الڳ زمين جو کنڊ آھي. يورپ ۽ ايشيا جي منفرد زميني کنڊن جا تصور ڪلاسيڪي دؤر (800 کان 600 ق م تائين وارو دور) جيترا قديم آھن ۽ انھن جي وچ ۾ حدن جو تعين جاگرافيائي ضرورت جي بدران انساني من پسندي واري طريقي سان ڪيو ويو. قديم دؤر ۾ ڪاري سمنڊ ۽ مرمارا سمنڊ ۽ انھن سان ملندڙ سامونڊي لنگھن واري ھنڌ کي يورپ ۽ ايشيا وچ ۾ حد سمجھيو ويو، پر موجوده دؤر ۾ يورال جبلن ۽ قفقاز جبلن جي قطارن کي ٻنھي کنڊن وچ واري حد سمجھيو وڃي ٿو. يوريشيا سوئز ڪئنال واري جاء تان آفريڪا سان ڳنڍيل ھيو ۽ ان وقت افرويوروشيا سڏبو ھو جيڪو ان وقت ڌرتيءَ جو سڀ کان وڏو کنڊ ھيو پر بعد ۾ سوئيز ڪئنال جي کوٽائي بعد آفريڪا يوريشيا کان ڌار ٿي ويو. ڌرتي جي سڀ کان وڏي ٽڪري ھجڻ ڪري يوريشيا ۾ ڌرتي جي ھر موسم موجود رھي ٿي.

## حوالا

 موضوع
زمرو:ايشيا
زمرو:عظيم کنڊ
زمرو:يورپ
زمرو:يوريشيا
زمرو:عظيم کنڊ
زمرو:تاريخي کنڊ 
زمرو:اڳوڻا عظيم کنڊ 
زمرو:حياتياتي جاگرافي 
زمرو:پيلوزوئڪ پيليوجاگرافي 
زمرو:ميسووئڪ پيليوجاگرافي  
زمرو:يورپ جي ارضيات 
زمرو:ايشيا جي ارضيات 
زمرو:ميسوزوئڪ يورپ
زمرو:پيلوزوئڪ يورپ 
زمرو:پيلوزوئڪ ايشيا 
زمرو:ميسوزوئڪ ايشيا 
زمرو:کنڊ
زمرو:ڌرتي
زمرو:ارضيات
زمرو:زمين
زمرو:دنيا
افرو يوروشيا

thumb|اايفرو يوريشيا ۽ لاڳاپيل ٻيٽَ سائي رنگ ۾ چِٽا ڏيکاريل آهن
**ايفرو يوريشيا (Afro-Eurasia)** يا آفريڪن يوريشيا دنيا جو سڀ کان وڏو زميني ايراضيءَ وارو علائقو آهي، جنهن منجهه دنيا جي ڪُلَ آباديءَ جو 85 سيڪڙو رهائش رکندڙ آهي. سوئز ڪئنال انکي آفريڪا ۽ يوريشيا ۾ ورهائي ٿوجڏهن تہ اهو وڌيڪ ايشيا کنڊ ۽ يورپ ۾ ورهائيل آهي.

زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:زمين جا انتهائي نقطا
زمرو:عظيم کنڊ
زمرو:يوريشيا
زمرو:آفريڪا-يوريشيا
ايلا ارون

**ايلا ارون** هڪ هندستاني اداڪارا، ٽي وي ڪلاڪار ۽ راجسٿاني لوڪ پاپ راڳڻي آهي. هن ڪيترن ئي نامياري باليووڊ موويز جهڙوڪ لمهي، جوڌا اڪبر، شادي ڪي سائيڊ افيڪٽس ۽ بيگم جان ۾ ڪم ڪيو آهي.

## ذاتي زندگي جو احوال
ارون جئيپور، راجستان جي رهواسڻ آهي. هيءَ اداڪارِڻ اشيتا ارون جي ماءُ آهي.

## پلئي بيڪ سنگر
ارون هندي ۾ مخلتف فلمي گيت ڳايا آهن، ان سميت ڏکڻ هندستاني ٻولين ۾ تامل ۽ تيلگو پڻ ڪيترائي گيت ڳايا اٿس. سندس هينئر تائين مشهور فلمي گانو "چولي جي پيڇي" آهي، جيڪو هن الڪا يگينڪ سان گڏ ڳايو، ان ڳاني جي فلم کل نائڪ ۾ ماڌوري ڊڪشٽ اداڪاري ڪئي هئي، جنهن لاءِ ارون کي بهترين ناري پلي بيڪ سنگر جو فلم فيئر ايوارڊ مليو هيو.هڪ ٻيو ڳانو جنهنڪري هيءَ مشهور آهي سو فلم ڪرن ارجن جو "گپشپ" گانو آهي.لتا منگيشڪر سان گڏ ڳايل سندس گانو "مورني باگا ما بولي" پڻ مشهور آهي،جيڪ سريديوي جي اداڪاري هيٺ ٺهندڙ فلم لمهي ۾ شامل هيو. اي آر رحمان جي ڪمپوزنگ واري فلم مسٽر روميو جي لاءِ تامل "مُٿو مُٿو مازهائي" گاني ۾ پڻ پنهنجو آواز ارپيو هيو. بين الاقوامي سطح تي ساراهيل فلم سلم ڊاگ ملنيئر، جنهن کي "رنگا رنگا" سڏيو ويندو آهي، جيڪو رحمان سان ڳايل هن جو آخري ذڪر لائق گانو پڻ هيو.
### سلنگز البم
هن ڪيترائي ڪامياب سنگلز گيت تيار ڪيا جهڙوڪ "گهاگرا کي ووٽ ڏيو".هن انڊين پريميئر ليگ ۾ راجسٿان رائلز ٽيم لاءِ پروموشنل گيت هلا بول پن ڳايو، جيڪو تُرت هِٽ ٿي ويو. هيءَ راجسٿان جي رهواسڻ آهي ۽ پنهنجن سمورن البمز ۽ فلمن ۾ ڪيترائي راجسٿاني گيت ڳايا اٿائين.
## اداڪاري
ڊاڪٽرز جي زندگي تي پهرئين ڀيرو ٺهندڙ هڪ هندي ٽي وي سيريل جي لائف لائن (جيونرکا) ۾، گڏوگڏ دور درشن تي تنوي عظمي سان گڏ اداڪاري ڪئي اٿس.سال 2008 واري فلم جوڌا اڪبر ۾ بطور ماهم انگا ڪردار ۾ اڪبر جي ذهين پُسيل نرس ۽ سياسي صلاحڪار جي حيثيت سان هڪ ڪامياب ڪارڪردگي پيش ڪئي هئي.هن چائنا گيٽ، چنگاري، ويل ڊن ابا، ويلڪم ٽو سجن پور، اولهہ اولهہ آهي (ويسٽ از ويسٽ) ۽ گهاتڪ فلمن ۾ معاون ڪردار طور ڪم ڪيو آهي. تازو هن پاران شادي جا سائڊ ايفيڪٽز ۽ بيگم جان فلمن ۾ وديا بالن ۽ فرحان اختر سان گڏ قِسمت آزمائي هئي جِن ۾ هن اُستادڻ (ٻارن جي سنڀال ڪندڙ زال) ۽ چڪلو جي ميمبر جو ڪردار نڀايو آهي.
شروعاتي سال ۾ ارون هندستاني ٽيليويزن انڊسٽري سان پڻ لاڳاپيل رهي، هن 1980 جي ڏهاڪو ۾ ڀارت ايڪ کوج ۽ ياترا ۾ ڪم ڪيو آهي. سموويڌان جيڪو انڊيا جو آئين ٺاهڻ جي بنياد تي ٺهيل هڪ ٽي وي مِني سيريز هيو، تنهن ۾ هن هڪ آزاد ڪارڪن هنسا مهتا جو ڪردار نڀايو جيڪا آئين ساز اسيمبليءَ جي صلاحڪار ڪاميٽيءَ جو حصو هُئي.

## حوالا

زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:راجستان کان موسيقار ناريون
زمرو:راجستان کان ڳائڻا
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:1954ع جون پيدائشون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
بھائيت

**بھائي** يا **بھائيت** () ھڪ نئين مذھب جو نالو آهي جيڪو سڀني مذھبن جو ڀائيچارو ۽ ھر مذھب، رنگ، نسل ۽ جنس جي ماڻھن جي ٻڌي ء برابري سيکاري ٿو. توحيد ۾ يقين رکندڙ ھن مذھب جو باني بھاء الله ھيو جنھن الله جي نبي ھجڻ جي دعوا ڪئي ھئي. ھن جو اصل نالو مرزا حسين علي نوري ھيو جيڪو تھران جي ھڪ بااثر خاندان ۾ پيدا ٿيو ھو جيڪو بابي تحريڪ کان متاثر ٿي پنھنجي ويڳي ڀاء مرزا يحيا، جنھن جو لقب صوب ازل ھيو، سان گڏجي 1840 واري ڏھاڪي ۾ ان ۾ شامل ٿيو ھو. 12 نومبر 1817ع ۾ تھران ۾ پيدا ٿيو ۽ 29 مئي 1891 ۾ عثماني خلافت جي شھر عڪا ۾ وفات ڪري ويو جيڪو ھاڻي موجوده اسرائيل ۾ آھي. 

ھي سيد علي محمد شيرازي عرف باب جو پوئلڳ ھيو جنھن جو خيال ھو تہ خدا محمد صہ ۽ عيسي مسيح وانگر پنھنجو نبي موڪليندو. باب جي ھزارين مريدن کي انھن خيالن جي ڪري ايراني حڪومت مارائي ڇڏيو ۽ بھاء الله کي جلاوطن ڪيو جيڪو بغداد ۾ لڏي آيو. 1863 ۾ ھن پاڻ کي بھاء الله يعني خدا جو مظھر سڏائي ان نبي يا امام ھجڻ جي دعوا ڪئي جنھن جي بشارت سيد علي محمد شيرازي ڪئي ھئي. ان دعوا بعد بابي تحريڪ جي پوئلڳن جي وڏي اڪثريت بھائي ٿي وئي ۽ جيڪي بھائي نہ ٿيا آھي بھاء الله جي ڀاء مرزا يحيا جا پوئلڳ ٿي ازلي سڏجڻ لڳا. 1867ع ۾ ھن دنيا جي سربراھن کي بھائي مذھب ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت جا خط موڪلي باقاعده اسلام کي ترڪ ڪيو. کيس عثماني خليفي گرفتار ڪري موجودہ ترڪي جي يورپي حصي ۾ واقع شھر ادرنه جي جيل ۾ ۽ بعد ۾ عقا جي جيل ۾ بند رکيو جتي 1892ع ۾ وفات ڪري ويو. سندس وفات کان پوءِ سندس پٽ عبدالبھا ھن جي جاء تي ويھي ڪم شروع ڪري مذھب کي وڌايو. ھي مذھب ھاڻي دنيا جي 233 ملڪن ۾ آهي.

## عقيدي جا اصول

ھي مذھب عالمي امن، مذھبي رواداري ، ۽ انساني برابري ۽ ڀائيچاري ۾ يقين رکي ٿو. دنيا ۾ ھن وقت ھن مذھب جا مڃيندڙ 68 لک آھن جن مان ٽي لک ايران ۾ رھن ٿا.  ھن مذھب جي عقيدي جا ٽي بنيادي اصول آھن: خدا جي وحدانيت، مذھبي اتحاد ۽ انساني ڀائيچارو آھن. ھن مذھب مطابق خدا واحد ۽ اڪيلو آھي جيڪو دنيا ۾ پنھنجا نبي موڪلي پنھنجو اظھار ڪندو آهي. ھن مذھب جا پنھنجا مقدس ڪتاب عربي ۽ فارسي ٻوليءَ ۾ آھن. جن ۾ اھم ڪتاب الايقان يعني يقين وارو ڪتاب آھي ۽ سڀ کان پاڪ '''ڪتاب القدس''' آهي جيڪي انھن ۾ قرآن جي جاء وٺندڙ ڪتاب آهن. شيعه ۽ سني فرقن وارا ھن مذھب شروع ڪندڙن کي مرتد سڏيندا آهن. ھن مذھب جا پوئلڳ ان کي الحامي مذھب سمجھندا آھن. اسلام وانگر ھن مذھب ۾ ملائيت ڪانہ آھي. ھن مذھب ۾ شراب نوشي ۽ نشي وارين شين کان پرھيز، ساليانو روزا، روزاني نماز ، مردن ۽ عورتن جي برابر حيثيت، ھڪ شادي جو تصور آھي. اسلامي ملڪن ۾ ھن مذھب وارن تي سختيون آھن ۽ کين مرتد سمجھيو وڃي ٿو پر سيڪيولر ملڪن ۾ ھي مذھب ڦھليو آهي. ھن وقت انھن جو مرڪز اسرائيل ۾ آھي.

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:ايران
زمرو:ايران ۾ مذهب
مصري خان جمالي

**مصري خان جمالي** (انگريزي:Misri Khan Jamali) سنڌ جو ناميارو الغوزو نواز هو.

## زندگي جو احوال
مصري خان جمالي 1921ع ۾ بلوچستان جي ضلعي جعفرآباد جي ڳوٺ روجهاڻ جمالي ۾ پيدا ٿيو. بعد ۾ لڏي اچي سنڌ جي نواب شاهه شهر ۾ رهائش پذير ٿيو. هن ننڍ پڻ کان ٻيڻيون وڄائڻ شروع ڪيون. شهرت جي بلندين کي پهتو. کيس مڃتا طور صدارتي اوارڊ تمغه حسن ڪارڪردگي سان نوازيو ويو.

## وفات
مصري خان جمالي 10 نومبر 1980ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:لوڪ فنڪار
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:1921ع جون پيدائشون
زمرو:1982ع جون وفاتون
گلاب ٻائي

**گلاب ٻائي** (1926ع-1996ع) جنهنکي **گلاب جان** پڻ سَڏيو ويندو هيو، نوٽنڪي جي مشهور اداڪارا ۽ ڪلاڪار هُئي. هيءَ روايتي ناٽڪ جي پهرئين ناري اداڪارا آهي، جنهن کي ڪيترن ئي ماڻهن ساراهيو آهي. هي *گريٽ گلاب ٿيٽر* ڪمپني جي پايو وجهندڙ (باني) هئي. اها ڪمپني ٿيٽر جي دنيا ۾ هڪ ڪامياب ناءُ سان سُڃاتي ويندي هُئي. هندستان جي سرڪار کيس 1990 ۾ چوٿون وڏو شهري ايوارڊ پدم شري سا نوازيو.

## حياتي نامو
گلاب ٻائي جي پيدائش سال 1926ع فرخ آباد ضلعو جي بال پوروا نالي ڳوٺ ۾ ٿي. سندس تعلق اتر پرديش جي بيديا قبيلي سان هيو، جيڪو پُٺتي پيل قبيلو آهي ۽ ماڻهن جي وِندُرَ (انٽرٽينمينت) جو ڪم ڪندو آهي. هن روايتي ناچ ۽ ڳائڻ جي سِکيا ڪانپور گهراڻو جي استاد تري موهن لال ۽ هاٿرس گهراڻو جي استاد محمد خان وٽان حاصل ڪئي ۽ سال 1931 ۾ 13 سال جي ڄمار ۾ استاد تري موهن لال سان گڏ پهريون ڀيروعوام اڳيان پنهنجا جوهر ڏيکاريا. تُرت ئي هن پنهنجو الڳ انداز اختيار ڪري ورتو ۽ عوام ۾ گوبا جان جي نالي سان مشهور ٿي وئي.

پنهنجي مقبوليت کي ڏسندي هن پنهنجي الڳ ڪمپني ٺاهي ۽ ان جو نالو دي گريٽ بلاگ ٿيٽر ڪمپني رکيائين. پر سندس استاد تري موهن هن جي ان قدم سان خوش نہ هيو. ڪمپني تُرت ئي مشهور ماڻڻ لڳي ۽ شهرت جي منزلن کي پار ڪرڻ لڳي. گلاب جان جي اداڪاري، سندس نِرالو انداز ۽ جوڀن جواني عوام کي پنهنجي طرف ڌيان ڇڪايو ۽ سال 1960 جي ڏهاڪو سندس عروج جو زمانو هيو. هن پنهنجي ننڍي ڀيڻ سوخ بدن (نندا گوها) کي پڻ پنهنجي ڪم ۾ شامل ڪيو جيڪا پوءِ پاڻ هڪ سُٺِ اداڪارا بڻجي وئي. هن جي ڌيءُ مڌو پڻ مشهور اداڪارا هئي. پڇاڙيءَ جي ڏينهن ۾ ٿيٽر جو زوال ٿيڻ لڳو.

سال 1990۾ هندستان جي حڪومت هن کي هندستان جو چوٿون وڏو شهري ايوارڊ پدم شري سان نوازي سندس ڪم ۽ خدمت جي واکاڻ ڪئي. انکان 6 سال پوءِ 70 سال جي ڄمار ۾ هيءَ هن جهانَ منجهان لاڏاڻو ڪري وئي. ديپتي پريا *گلاب ٻائي، دي ڪوين آف نوٽنڪي ٿيٽر* جي نالي سان هن جي زندگيءَ تي هڪ ڪتاب لکيو، جيڪو پينگوئن پاران ڇاپيو ويو. مئي 2014 تي ڪانپور ۾ هڪ ناٽڪ (ڊرامو) ٺاهيو ويو، جنهن ۾ گلاب ٻائي جي زندگي کي ڏيکاريو ويو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:1926ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:اتر پرديش کان راڳي
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
تسميه

[thumb|
[ثلث لپي ۾ لکيل بسم الله الرحمن الرحيم]]

**تسميه**  يا **بسم الله**   *بسم الله الرحمن الرحيم* ( شروع الله جي نالي سان جيڪو رحمان ۽ رحيم آھي) جي فقري لاء ھڪ عربي نالو آهي. جنھن کي سنڌي يا اردو ۾ بسم الله چوندا آهن. اھو فقرو قرآن شريف جي پھرين سورة الفاتحه جي پھرين آيت آهي. ۽ سورة التوبہ کي ڇڏي ڪري باقي سڀني سورتن جي شروعات ۾ پڙھيو ويندو آهي. قرآن شريف جي ھر حصي جي تلاوت جي شروعات کان اڳ پڻ پڙھيو وڃي ٿو. مسلمانن جو خيال آهي تہ بار بار تسميه پڙھڻ سان شيطان دور ٿيندو آهي. ابجد مطابق ان فقري جو انگ 786 آھي. ھر ڪم جي شروعات ۾ ان جو پڙھڻ برڪت وارو سمجھيو ويندو آھي. ھڪ حديث جي مفھوم مطابق جيڪو بسم الله خوبصورتي سان لکندو ان کي کوڙ نعمتون ملنديون. ڪيترن ئي اسلامي ملڪن جي آئين جي شروعات ھن فقري سان ٿئي ٿي جن ۾ پاڪستان، افغانستان، ايران، بحرين، بنگلاديش، برونائي،  متحده عرب امارات، مصر، عراق، ڪويت، لبيا، تيونس ۽ مالديپ شامل آهن. خطاطي ۾ بہ ان جو خوبصورت استعمال ٿيندو آهي.

## حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
روپمتي

[thumb|[باز بھادر ۽ روپ متي]]

**راڻي روپ متي** مالوا جي ھڪ سُھڻي ھندو راڻي ۽ شاعرا ۽ مالوا جي سلطان باز بھادر جي ساٿياڻي ھئي. 

روپمتي مالوا جي لوڪ داستانن ۾ نمايان قصو آھي، جيڪو سلطان بازبھادر ۽ روپمتي جي وچ۾ پريم ٻُڌايو ويندو آھي. باز بھادر روپ متي جي پريم ۾ روڳي ٿي ويو، ۽ ھنن ھندو ۽ مسلم روايتن مطابق پرڻو ڪري ورتو.

ادھم خان کي روپمتي جي خوبصورتي سبب مالوا کي تُرت فتح ڪرڻ لاءِ اشارو ڪيو ويو ھيو.جڏهن ادھم خان قلعي ڏانھن روانو ٿيو تہ بازبھادر پنهنجي ننڍڙي طاقت سان سندس مقابلو ڪيو ۽ شڪست کاڌي، تہ پوءِ روپمتيءَ پاڻ کي زهر ڏنو.اهڙيءَ طرح طلسمي محبت جي ڪهاڻي جو انت ٿيو، ھي قصو ميوزڪ، شاعري، رومانس، جنگ ۽ موت سان ڀريل ھيو. اهڙي رومانوي قصي کي ڪجهه ماڻھو ڏند ڪٿا سمجهن ٿا، جڏهن تہ ٻيا اھو حقيقت سمجهن ٿا.

## جيون ڪٿا
[thumb|200px|کاٻو|''سال 1561 ۾، [مغل سلطنت|مغل سپاھين ذريعي باز بھادر جي شڪست، راڻي روپمتي ۽ ان جي ساھيڙين قلعي جي ڇِت کان اھو منظر ڏٺو* جيڪو [[اڪبرنامو]] * ۾ بيان ڪيل آھي.]]

بازبھادر، جيڪو راڳ رنگ جو ڏاڍو شوق رکندو ھيو، سو منڊو جو آخري آزاد حڪمران هو.ھڪ ڀيري شڪار ڪرڻ تي، باز بھادر ريڍار (رڍون چاريندڙ) کي گھيراءُ ڪيو ۽ ان سميت پنهنجي ساٿين سان گڏجي گيت ڳائڻ شروع ڪيا.روپمتيءَ جي پُرجوش خوبصورتي ۽ آواز کان متاثر ٿي، ھن روپمتيءَ کي پنھنجي راڄڌاني شھر ڏانھن ساڻس گڏجي ھلڻ لاءِ التجا ڪئي.روپمتي ان شرط تي مندو وڃڻ لاءِ راضپو ڏيکاريو تہ ھوءَ ان محل ۾ رھندي جتان ھوءَ پنھنجي محبوب ۽ تعظيم واري دریاھ، نرمدا درياھ  جو نظارو ڪري سگھي. اھڙيءَ ريت اس طرح مندو وٽ ريوا ڪوند محل جي اڏاوت ٿي.

بدقسمتيءَ سان، هن مسلمان شهزادو ۽ هندو ريڍار جو رومانس تُرت ئي موت جي سزا اچڻ تي پُڃاڙي تي پهتو. عظيم مغل اڪبر مندو تي حملو ڪرڻ ۽ روپمتي ۽ باز بهادر کي پڪڙڻ جو فيصلو ڪيو. اڪبر مندو تي قبضو ڪرڻ لاءِ  ادهم خان کي روانو ڪيو ۽ باز بهادر پنهنجي ننڍڙي فوج سميت ان کي للڪارڻ ۽ روڪڻ لاءِ اڳتي وَڌيو. وڏي مغل فوج ڀيٽ ۾ ان ننڍڙي فوج گهڻي دير جٽاءُ نہ ڪيو، منڊو سولائيءَ سان مغل فوج هٿان قبضي هيٺ اچي ويو.باز بهادر سهائتا وٺڻ لاءِ  چتورڳڙھ ڀَڄِي ويو. ادهم خان جيئن ئي مندو پهتو، تہ هو روپمتي جي حسن کان حيران ٿيو. راڻي روپ متي گرفتاري بچڻ لاءِ پاڻ کي زهر ڏئي پنهنجي محبت جي ڪهاڻي جو انتُ آڻي ڇڏيو. 

## راڻي روپمتي طرفان ڪويتا
سال 1599 ۾، احمد العمري ترڪومن، جيڪو شرف الدين مرزا جي خدمت ۾ ڪرمچاري هيو، تنهن فارسي ۾ راڻي روپمتي جي ڪهاڻي لکي، جنهن ۾ هن سندس 26 ڪويتائون (نظمون) جمع ڪيون ۽ انهن کي پنهنجي ڪم ۾ شامل ڪيو۔ اصل نسخو هن جي پوٽي ڦولاد خان وٽ پهتو ۽ ان جي دوست مير جعفر علي ان مسودو جي 1653 ۾ هڪ ڪاپي  ڪئي. مير جعفر علي جي ڪاپي نيٺ دهلي جي محبوب علي تائين پهتي ۽ ان جي موت کانپوءِ 1831 ۾ دهلي جي هڪ عورت وٽ اها ڪاپي منتقل ٿي. ڀوپال جي جمعدار عنايت علي اهو نسخو پاڻ وٽان آگرا کڻي آيو هيو. پوءِ هي نسخو سي اي لوارڊ تائين پهتو ۽ ان جو انگريزي ۾  "دي ليڊي آف لوٽس: روپمتي، مندو جي راڻي" جي نالي سان ترجمو ايل ايم ڪرمپ  ڪيو، 1926 ۾ هڪ حيرت انگيز ڪهاڻي لکي هئي. ان نسخي ۾ ٻارنهن دوهيڙا، ڏهہ ڪويتا ۽ روپمتي جي ٽن سوائيا جو مجموعو شامل آهي. 
## عڪس

File:Rupmati Pavilion 01.jpg|روپ متي جو محل ۾ پويلئين
File:Baz Bahadur's Palace 12.jpg|باز بھادر جو محل
File:Rewa Kund, Mandu.jpg|


## حوالا

زمرو:هندستاني شاهي ناري
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
باطن

**باطن** : **الباطن**  يا  باطن جو خيال قرآن سان تعلق رکندڙ آهي. باطن عربي ٻولي جو لفظ آهي جنھن جو ابتڙ لفظ ظاهر يا الظاھر آهي. ڪنھن اندروني يا لڪل حقيقت جي خيال ھميشه مذھبي مفڪرن ۽ عارفن کي مختلف مذھبي روايتن ۾ الجھيل رکيو آھي. اھڙي خيال کي عربي ۾ باطن چون ٿا. اھو مقدس ڪتاب جي تشريح لاءِ اھم ھوندو آھي. باطن خدا جو صفاتي نالو پڻ آهي جيڪو ظاھر نہ ھوندي بہ ھر ھنڌ آھي.

## سني اسلام ۾ باطن
سني مڪتبه فڪر وارا قرآن جي تشريح ڪرڻ ۾ ان جي ظاھري مطلب يا معنيَ کي اھميت ڏيندا آهن.
## شيعه اسلام ۾ باطن
شيعه عالمن جي خيال مطابق ظاھري معنيَ تہ ھوندي آھي جيڪا وقت گذرڻ سان تبديل پڻ ٿيندي رھندي آھي پر ان سان گڏوگڏ باطني معنيَ بہ ھوندي آھي جنھن ۾ ابدي سچائي ھوندي آھي. درحقيقت قرآني توضيح يا تشريح تاويل ذريعي ڪري اھي اسلام کي سمجھڻ لاء ڪجهه بنيادي اصولن جي حق ۾ آھن جن سان اھي قرآن جي باطني مفھوم ۽ علامتي معنيَ اخذ ڪن ٿا.
سورة آل عمران جي آيت نمبر 7 ۾ خدا محڪمات ۽ متشابھات آيتن جو ذڪر ڪيو آهي. سنين جو خيال آهي تہ رڳو محڪمات آيتن جي تشريح ٿي سگھي ٿي جيڪي الله ۽ سني عالم ڪري سگھن ٿا. شيعه اسلام ۾ خيال آهي تہ خدا شيعن جي معصوم امامن کي متشابھات آيتن جو باطني مطلب اخذ ڪرڻ لاء انھن جي تشريح جو علم تحفي ۾ ڏنو ھو. انھن جو خيال آهي تہ سورة الفاتحه ۾ فقرو **صراطِ المستقيم**، قرآن جي سورة نمبر 64 جي آيت نمبر 8 ۾ فقرو **خدا جو نور،** ۽ سورة 9 نمبر جي آيت نمبر 119 ۾ ايل فقرو **سچ وارا **0 انھن امامن ڏي اشارو ڪن ٿا. سورة نمبر 91 جي آيتن 1 ۽ 4 ۾ لفظ سج ۽ چنڊ حضرت محمد صہ ۽ حضرت علي رضه ڏي اشارو ڪن ٿا.

## اسماعيلي خيال
اسماعيلي شيعن، جن کي ستن امامن وارا شيعا چوندا آهن، سڀ کان پھريون اٺين صدي عيسويءَ ۾ قرآن جي باطني مطلب جي خيال جي پرچار ڪئي. ان خيال مطابق اسماعيلين جو چوڻ ھيو تہ محمد صه دنيا ۾ قرآن جو ظاھري مطلب ٻڌائڻ لاءِ آيو پر امامن جي ذميداري اھا ھئي ته اھي قرآن جو باطني مطلب سمجھائن.

## صوفين جو خيال

صوفي بہ قرآن جي باطني مطلب جي ڳالھ ڪندڙ آھن. انھن جي خيال مطابق باطني علم خدا کين الھامي طريقي سان ڏئي ٿو يا وري کين مرشد ذريعي ملي ٿو. اھي باطن لاء امامن واري خيال کي نہ ٿا مڃن، صوفين جو خيال آهي تہ ھر شخص جي اندر ھڪ روحاني دنيا وارو باطن آھي .

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
خميسو خان

**خميسو خان** (انگريزي:Khamiso Khan) سنڌ جو مشهور الغوزو نواز هو. جنهن کي تمغه حسن ڪارڪردگي پڻ مليو.

## زندگي جو احوال
خميسو خان 1923ع ۾ ٽنڊو محمد خان ضلعو جي شھر ٽنڊو محمد خان ۾ پيدا ٿيو. فن ۾ مهارت سبب مشهوري ماڻيائين. خميسي خان ريڊيو پاڪستان ۽ پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن تي به فن جو مظاهرو ڪيو. هن ٻاهرين ۾ آفريڪا، چين،روس، آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ فن جو مظاهرو ڪيو. کيس مڃتا طور حڪومت پاڪستان طرفان صدارتي اوارڊ تمغه حسن ڪارڪردگي سان نوازيو ويو. هيءُ 8 مارچ 1983 تي لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:پاڪستاني ٽيليوازن اداڪارائون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:لوڪ فنڪار
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:1923ع جون پيدائشون
زمرو:1983ع جون فوتگيون
شريا گهوشال

thumb|شريا گهوشال

**شريا گهوشال** (پيدائش: 12 مارچ 1984) ڀارتي پلي بيڪ ڳائڻي آهي. هن اردو ۽ هندستاني کانسواءِ ڪيترن ئي ٻين هندستاني ٻولين کي پنهنجي راڳ سان مالامال ڪيو. 2002ع، 2005ع، 2007ع، 2008ع سالن ۾ هن کي نڀارتي سرڪار جي قومي فلمي اعزازن سان نوازيو ويو آهي.
هن کي چار قومي فلم ايوارڊ، چار ڪيرالا اسٽيٽ فلم ايوارڊ، ٻه تامل ناڊو اسٽيٽ فلم ايوارڊز، ست فلمي ايوارڊز ملي چڪا آهن، جن ۾ ڇھ بهترين ناري پلي بيڪ راڳي ۽ ڏهه فلم فيئر ايوارڊز سائوٿ شامل آهن. هن مختلف هندستاني ٻولين ۾ فلمي گيت ۽ البمز لاءِ گانا رڪارڊ ڪيا آهن ۽ پاڻ کي ڀارتي سينيما جي هڪ معروف پلي بيڪ راڳي طور مڃرايو آهي.
گهوشال ننڍڙي ڄمار ۾ ئي پلي بيڪ ڳائڻي بڻجڻ جي خواهش رکندي هئي. چار سال جي عمر ۾، هن راڳ ڳائڻ سکيائين، ڇھ سال جي عمر ۾، ھن ڪلاسيڪي راڳ جي باقاعدي تربيت شروع ماڻڻ شروع ڪئي. سورنھن سال جي عمر ۾، ھن کي فلم ميڪر سنجي ليلا ڀنسالي جي ماءُ ھن کي ان وقت ڏٺو جڏھن ھيءَ ٽيليويزن جي راڳ ڳائڻ واري ريئلٽي شو ساري گاما ۾ ڳائيو پئي ۽ اھو شو ھن کٽي ورتو ھيو. انکانپوءِ، ھن ڀنسالي جي ٺاھيل رومانٽڪ ڊرامو فلم ديوداس (2002) سان بالي ووڊ جي پلي بيڪ ڳائڻي طور شروعات ڪئي، جنھن فلم لاءِ ھن کي ھڪ قومي فلم فيئر ايوار، بھترين ناري پلي بيڪ ڳائڻي لاءِ فلم فيئر ايوارڊ ۽ نئون راڳ ٽيلنٽ جي لاءِ فلم فيئر آر ڊي برمن ايوارڊ مليو.

پلي بيڪ گانو کانسواءِ، گھوشال ڪيترن ئي ٽيليويزن ريئلٽي شوز ۾ جج طور شامل ٿي ۽ ھيءَ ميوزڪ وڊيوز ۾ پڻ ڪم ڪندي آھي.ھيءَ سموري دنيا ۾ ميوزيڪل ڪنسرٽس ۾ پرفارم ڪندي آھي. ھن کي گڏيل آمريڪي رياستون آمريڪا جي رياست اوھائيو طرفان اعزاز سان نوازيو ويو، جتي گورنر ٽيڊ اسٽرڪلينڊ 26 جون 2010 تي "شيريا گوشل ڊي“ طور ھن لاءِ ڏينھن ملھائڻ جو اعلان ڪيو ھيو اپريل 2013 ۾، برطانيا جي ھائوس آف ڪامنز جي چونڊيل ميمبرن وسيلي ھن کي لنڊن ۾ اعزاز سان نوازيو ويو. ھيءَ پنج ڀيرا فوربس جي فھرست ۾ ھندستان جي 100 مشھور ماڻھن جي فھرست ۾ پڻ شامل ھئي.2017 ۾، گھوشال جو ميڻ سان ٺھيل مجسمو مادام توسوڊس ميوزيم ۾ رکيو ويو، جنھنڪري گھوشل پھرئين ھندستاني راڳي بڻجي وئي جنھن جو ميڻ وارو مجمسو ان ميوزم ۾ رکيو ويو.

thumb|گلوبل انڊين فلم ۽ ٽيليويزن اعزاز 2012 ۾ شريئا گهوشل
thumb|21 آڪٽوبر، 2009 تي نئي دهلي ۾، 55 هين قومي فلم ايوارڊ تقريب ۾، هندي فلم جب وئي ميٽ لاءِ، شريا گهوشال، کي صدر، شريمتي پرتڀا ديويسنگھ پاٽل بهترين ناري پلي بيڪ ڳائڻي جو ايوارڊ ڏئي رهي آهي.

## ايوارڊَ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* 
* 

زمرو:1984ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:راجستان کان موسيقار ناريون
زمرو:راجستان کان ڳائڻا
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
بربر ٻوليون

**بربر ٻوليون** جن کي امازائگ ٻوليون پڻ چون ٿا.  اھي ٻولين جي ايفروئيشيائي خاندان جي شاخ آھن. اھي اتر آفريڪا ۾ ڳالھايون ويندڙ اصل رھاڪن جون ٻوليون آھن.  آھي ٻوليون روايتن قديم ليبيائي- بربري لپي ۾ لکيون. وينديون ھيون ۽ ھاڻي تيفيناغ جي نموني ۾ لکجن ٿيون . مراڪش ، لبيا ۽ الجيريا جي آبادي جو وڏو حصو بربر ڳالھائيندڙ آھي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:بربر ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:آفريڪي ٻوليون
زمرو:افروايشيائي ٻوليون
زمرو:الجيريا جون ٻوليون
زمرو:ماريٽينيا جون ٻوليون
زمرو:مالي جون ٻوليون
زمرو:مراڪش جون ٻوليون
زمرو:نائجر جون ٻوليون
زمرو:نائيجر جون ٻوليون
زمرو:جبل الطارق جون ٻوليون

## حوالا
نور اظهر جعفري

**سيد نور اظهر جعفري** (انگريزي: Syed Noor Azhar Jaffry، جنم: 1945ع، وفات: 5 فيبروري 2020ع) ريڊيو پاڪستان جو مشهور پروڊيوسر ۽ ڪمپيئر هو.

سيد نور اظهر جعفريءَ جو جنم 1945ع ۾ ڀارت جي شهر اجمير شريف ۾ ٿيو. هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ پنهنجي مائٽن سان گڏ حيدرآباد جا وڻ اچي وسايائين. هن ڇوٽڪي گهٽيءَ وٽ بولچند محل ۾ رهائش اختيار ڪئي.

نور اظهر جعفريءَ هڪ انائونسر جي حيثيت ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي پنهنجي نوڪريءَ جي شروعات ڪئي، جتان پوءِ پروڊيوسر مقرر ٿيو. هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد کان علاوھ ڪراچي، خيرپور، خضدار ۽ ٻين اسٽيشنن تي پروڊيوسر طور پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنيون. 2005ع ۾ ڊپٽي ڪنٽرولر جي حيثيت ۾ اسلام آباد هيڊڪوارٽر مان رٽائر ٿيو. 

هو پروڊيوسر هجڻ سان گڏ هڪ بهترين ڪمپيئر پڻ هو. هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان ڪئين يادگار پروگرام ڪيا. هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي اسٽيشن ڊائريڪٽر نصير مرزا جي دور ۾ آغا سليم پاران اردوءَ ۾ ترجمو ڪيل شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جا سڀئي سُر تحت الفظ  رڪارڊ ڪرايا.

سيد نوراظهر جعفريءَ 5 فيبروري 2020ع ۾ دم ڌڻيءَ جي حوالي ڪيو.

## حوالا
مائي خيري

thumb|مسجد مائي خيري
**مائي خيري** (انگريزي:Mai Khairi)سنڌ جي ھڪ تاريخي ڪردار طور مشهور آهي جيڪا ٽالپر گهراڻي جي حڪمراني جو پايو وجهندڙ مير فتح علي خان ٽالپر جي ماءُ هئي. مائي خيري جو پورو نالو خيرالنساءَ ٽالپر هو. هن پڪو قلعو حيدرآباد ڀرسان فقير جي پڙ واري علائقي ۾ مسجد ۽ مدرسو جوڙايو هو. اها مسجد توڙي مدرسو اڄ به فقير جي پڙ حيدرآباد ۾ موجود آهي ۽ اسلامي تعليم جو مرڪز آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:تاريخي شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌي ماڻھو
29 فيبروري

فيبروري 29، جنهن کي ليپ ڏينهن يا ليپ سال (هر چوٿون سال جنهن ۾ 366 ڏينهن ٿيندا آهن) ڏينهن پڻ چئبو آهي، گهڻي ريت ڪجهه سالن ۾ شامل ٿيندڙ تاريخ يا ڏينهن آهي جيڪو 4 سان ونڊ ٿيڻ جوڳو هوندو آهي، جيئن 2016، 2020 ۽ 2024.

## واقعا
## پيدائشون
## وفاتون
زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:فيبروري
تاراٻائي ڀوسلي

**تاراٻائي ڀونسلي** (1675ع –کان 9 ڊسمبر 1761ع ڄمڻ جو هنڌ ستارا) سال 1700ع کان 1708ع تائين مراٺا سلطنت جي نائب حڪمران (ٻئي جي پاران حڪومت هلائيندڙ) رهي. هي ڇترپتي راجا رام ڀونسلي جي راڻي، سلطنت جي باني شيواجي جي نُنهُن ۽ شيواجي ٻيون جي ماءُ هئي. پنهنجي مُڙس جي موت کانپوءِ هن مغليا سلطنت جي خلاف تحريڪ مقاومت کي جيارڻ ۾ اهم ڪردار نڀايو ۽ پنهنجي پُٽ جي نابالغي ۾ نائب السلطنت واري عهدي تي ڪم ڪندي رهي.

جڏهن تارا ٻائي پنهنجي پُٽ شيواجي ٻيون کي ڪولهاپور جو ڇترپتي بڻائڻ چاهيو تہ مهاراج شاهو پهريون ۽ ٻين سردارن هن جي مخالفت ڪئي. تنهن هوندي ڪانهوجي آنگري، داماجي ٿورٽ، چندرسين جاڌوو ۽ ٻين ڪيترن ئي سردارن هن جي حمايت ۽ سهائتا ڪئي.

## سوانح حيات
تاراٻائي جو تعلق موهتي قبيلو سان هيو، هن جو پيءُ همبي رائو موهتي مشهور مرهٽا جرنيل هيو۔ اهڙي ريت هيءَ سوئيرا ٻائي جي ڀائيٽئي پڻ هئي، انَ سَڱ سان هيءَ پنهنجي مُڙس راجا رام جي پُڦاٽ هئي. سال 1700ع ۾ راجا رام جي وفات ٿي وئي ته تارا ٻائي پنهنجي کيرپياڪ ٻالڪ شيواجي ٻيون کي ان جو جانشين تسليم ڪيو ۽ پاڻ نائب السلطنت جي عهدي تي ڪم ڪرڻ لڳي.

### مرهٺا فوج جي ڪمانداري
نائب السلطنت طور تارا ٻائي اورنگ زيب عالمگير جي فوجن سان جنگ ڪرڻ جي ذميداري سنڀالي. جيئن تہ هن کي گهوڙي سوار فوج جي چُرپُر ۾ خاص مهارت حاصل هئي، انهيءَ لاءِ جنگين دوران سندس اَٽڪلون ڪمائتيون ثابت ٿينديون هيون. تارا ٻائي مغلن سان جنگ جاري رکي ۽ ان جنگ جي سرواڻي ڪندي رهي. هڪ ڀيري مغلن سان پرچاءُ (مصلحت) جي ڪوشش پڻ ڪيائين جيڪا ان انداز ۾ ڪئي وئي تہ مغلن اها تُرت ئي ڌڪاري ڇڏي ۽ نتيجي طور تارا ٻائي مرهٽا مقاوت کي جاري رکيو. 1705ع تائين مرهٽا نرمدا ندي پار ڪري مالوا تي حملي آور ٿي چُڪا هيا. سال 1707ع ۾ اورنگ آباد جي ويجهو هڪ هنڌ خلدآباد ۾ اورنگ زيب مري ويو، ان جي وفات جي سماچار سان مرهٽن سُکَ جو ساهه کنيو.

## ڇتراپتي شاهو مهاراج سان لڙائي
مراٺا حملي کي ورهائڻ  ۽ مرهٽن کي پاڻ ۾ ويڙهائڻ لاءِ، مغلن شاهوجي، سمڀاجي جي پُٽ ۽ تاراٻائي جي ڀائٽي کي، ڪُجھ شرطن تي قيد مان ڇڏي ڏنو. انهن مراهٺا رياست جو انتظام هلائڻ ۽ اڳواڻي ڪرڻ لاءِ تُرت ئي تاراٻائي ۽ شيواجي ٻيون کي چيلينج ڪيو. نيٺ شاهو پنهنجي قانوني حيثيت ۽ پيشوا بالاجي وشواناٿ جي سفارتڪاري (ڊپلوميسي) وسيلي سوڀارو ٿيو ۽ تاراٻائي کي پڻ پاسي تي ڪري ڇڏيائين.تاراٻائي 1709 ۾ ڪولهاپور ۾ هڪ مخالف درٻار قائم ڪئي هئي، پر انکي راجارام جي ٻئي  رَن زال راجاسٻائي تخت تان لاهي ڇڏيو، جنهن پنهنجي ئي پُٽ سمڀاجي ٻيون کي تخت تي ويهاري ڇڏيو. تاراٻائي ۽ ان جي پُٽ کي سمڀاجي ٻيون قيد ڪيو هيو. شيواجي ٻيون  1726ع ۾ مري ويو. تنهنکانپوءِ تاراٻائي  سال 1730ع ۾ ڇتراپتي شاهو سان  ٺاهہ ڪري ورتو ۽ بنا ڪنهن سياسي طاقت جي ستارا ۾ رهڻ لڳي.

## حوالا

زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون
زمرو:راڻي مائرون
زمرو:گهوڙي سوار فوج جا سئناپتي
زمرو:مراٺا سلطنت جون زائفائون
زمرو:مراٺا سورما
زمرو:ناري حاڪم
زمرو:هندستاني شاهي ناري
زمرو:هندستان جا والي سلطنت
زمرو:هندو سورما
زمرو:1670ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
انيارچا

**انيارچا** () (جنهن جو نالو ڪڏهن انيئرچا پڻ اُچاريو ويندو آهي) هڪ مشهور ليجنڊ جنگي سورمي ۽ هيروئين آهي، جنهن جو ذڪر وداڪان پٽوڪل، اُتر مالابار جي پراڻي گيتن ۾ ڪيو ويو ويندو آهي. هي ڪداٿاند ۾ پوٿورام ويد جي مشهور ٿيوار چيڪاور خاندان منجهان هئي. سندس پيءُ جو نالو ڪنناپا چيڪاور هيو. خيال ڪيو ويندو آهي تہ هوءَ 16هين صدي دوران ڪيرالا، هندستان جي اُترئين حصي ۾ رهندي هئي. هيءَ ڪلريپايٽو مارشل آرٽ ۾ پنهنجي سورهيائي ۽ مهارت سبب ڪيرالا جي لوڪ داستانن ۾ ياد ڪئي ويندڙ مقبول ڪردار آهي. کيس ست سال جي ڄمار ۾ ڪلاري جي سکيا ملي هئي..

## تاريخ
اتومنميل انيارچا جو تعلق اُتر ملابار جي مشهور پٿورام ويدو سان هيو. اتومانميل ڪنجي رامن سان انيئرچا جو پرڻو ٿيو هيو. اتميل ڪنجيرامن وٽ هڪ ڪلري هئي جنهنکي پوٿوسري ڪلري چيو ويندو هيو، جيڪو اڄ پڻ ڪيرالا جي ڪنور ضلعي ۾ موجود آهي. هيءَ ارومل چيڪاور ۽ انيڪنان جي ڀيڻ هئي. چندو چيڪاور (يا چندو) جي محبت کي انيئرچا بيقدري سان ٺوڪر لڳائي ڇڏي هئي، جنهن جي سبب چندو چيڪاور ائيرچا جي ڀاءُ ارومل کي قتل ڪري ڇڏيو هيو.تنهنکانپوءِ، انيئرچا جي پُٽ اروملوني، چندو کان بدلو ورتو. انيئارچا جي بهادري ۽ خوبصورتي سبب سندس ساراهہ ڪئي ويندي آهي ۽ اڄ تائين ان افساني کي اتهاس ۾ ياد رکيو ويندو آهي.

انيارچا جي جوناڪا ماپيئلا سان مقابلي کانپوءِ انيارچا جي بهادري ڏند ڪٿا جو قصو بڻجي وئي.موپيلا (معنيٰ گهوٽُ) هڪ معتبر لقب هو، جيڪو مالابار سامونڊري ڪنارو ڏانهن ايندڙ واپارين ۽ مهاجرن کي ان علائقي جي مقامي هندو ماڻهن پاران اعزاز ۾ ڏنو ويندو هيو.هڪڙي لڙائي ۾، ڪُنهيرامن کي شڪست جو مُنهن ڏسڻو پيو ۽ ان کيس ٻَڌي باندي بڻايو ويو پر انيارچا پنهنجي يورومي جي مدد سان ڪلاري هنر جي سُٺِي ڪارڪردگي وسيلي ڪيترن ئي ماڻهن کي گهائيل ڪري ڇڏيو. هن پاڻ کي ارومل چيڪاور جي ڀيڻ اعلان ڪيو ۽ پوءِ گنڊن کي سخت نتيجا ڀوڳڻ جي چتاوڻي ڏني ۽ کين تباهہ ڪرڻ جي  ڌمڪي ڏنائين. گينگ جو سرواڻ گهٻرائجي ويو کيس پرسڪون ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر هن انهن سان وعدو ڪيو تہ هو هن علائقي ۾ هاڻي ٻيهر ڪنهن به زائفان کي ڪڏهن به هراسان نہ ڪندا. يوناڪا انيارچا جي پيرَن تي ڪري پئي ۽ معافي ورتائين کيس ڪيترائي تحفا ڏنائين. اهڙي ريت انيارچا ناري جي سورهيائي جي علامت بڻجي وئي، جيڪا پاڻ شڪتي جي هڪ مجسمو آهي. هي واقعو پوءِ مالابار جي سامونڊي ڪناري ۾ ماپيلائن جي اڳواڻي هيٺ عربي غلام تجارت جي خلاف ديسي بغاوت جو هڪ اهم واقعو بڻجي ويو.

## مقبول ثقافت ۾
انئيارچا جي داستان سان انئيارچا (1961)، ارو واداڪان ويراگٺا (1989)، ۽ پوٿورامپوتري انيئيارچا (2002) جهڙيون فلمون ٺاهيون ويون آهن.ايشيانيٽ (2006) ۾ انئيارچا جي نالي سان هڪ ٽيلويويزن سيريل نشر ڪيو ويو هيو.تنهنکانپوءِ سندس ڪردار ويرام (2016) ۾ پڻ ڏيکاريو ويو هيو.

## پڻ ڏسو
* کوزيڪود
* ڪنور

## حوالا

زمرو:16 صدي عيسوي زماني جي جنگ ۾ زائفائون
زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون
زمرو:هندستاني سورما
زمرو:هندو سورما
زمرو:ڪيرالا کان عورتون
زويا خان

زويا خان (ڄم جي تاريخ: 17 اپريل 1992ع) هڪ ڀارتي فلم اداڪارا، ميزبان ۽ اينڪر آهي. هن هڪ اينڪر ۽ پرنٽ ماڊل طورپنهنجي ڪلاڪاري واري زندگيءَ جي شروعات ڪئي.  چڙهائي (ريمپ) تي جلوا ڏيکارڻ سميت هن ڪيترن ئي اشتهارن ۾ پڻ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ گهڻي ريت پرنٽ ميڊيا لاءِ ٺاهيل اشتهار شامل آهن. زويا خان ان مهل سڀني جي نگاهن جي مرڪز بڻي جڏهن هن دهلي ۾ ٿيندڙ هڪ حسن جي مقابلي ۾ مس خوبصورت مُرڪَ ۽ نرم کَلَ (جسم) جو انعام ماڻيائين. زويا اداڪاري کان اڳ اڪائونٽنگ ماهر ۽ ماڊل جي حيثيت سان پڻ ڪم ڪيو آهي.

ڪُجھ وقت ماڊلنگ ڪرڻ کانپوءِ زويا هڪ مختصر جٽاءُ واري فلم “مڇر داني “ سان اداڪاري جي دنيا ۾ پيرُ پاتو. انهيءَ فلم ۾ سندس بهترين اداڪاري ڪرڻ سبب هن ڪولڪتا انٽرنيشنل فلم فيسٽول 2013 ۾ شريڪ 46 مُلڪن جي 216 فلمن جي هيروئن منجهان پهريون ايوارڊ هن پنهنجي ناءِ ڪيو هيو. زويا جي پهرئين وڏي فلم سي ايس ريڊي جي هدايتڪاري ۾ ٺهندڙ اي شيام گوپال ورما فلم جي هڪ فيچر تيلگو فلم هئي، جيڪا 2015 ۾ ٺاهي وئي ۽ ان ۾ زويا مُکيا ڪردار نڀايو هيو. پوءِ هدايتڪار رميش سپي جي هڪ فلم “شملا مرچي” ۾ پڻ هن اداڪاري ڪئي هئي.

## اوائلي زندگي
زويا خان نئي دهلي جي هڪ مسلمان پٺاڻ خاندان جي گهراڻي ۾ جنم ورتو. هن دلي يونيورسٽي منجهان اڪائونٽس ۾ گريجوئيشن ڪئي هئي. هيءَ غير نصابي سرگرمين ۾ گهڻو فعال هئي. پنهنجي اسڪول ۽ ڪاليج واري زماني ۾ هيءَ باسڪٽبال ۽ بيڊمنٽن جي رانديگرياڻي هئي، جڏهن تہ هن جي وِندُر ذاتي مصوري هئي. هن جو هڪ ڀاءُ ڀارتي سپريم ڪورٽ جو وڪيل آهي. زويا دهلي ڪانگريس جي هاڻوڪي صدر ۽ اَڳُوڻي ڪيبينٽ منسٽر هارون يوسف جي ڀاڻيجي آهي.
## مادلنگ ۽ ميزباني
thumb|ماڊل، اينڪر ۽ اداڪارا سنا خان عُرف زويا خان
زويا پمنهنجي اشڪول يج زماني کان ئي پروگرامن جي ترتيب ۽ ميزباني ۾ فعال هئي. هڪ ايمسي جي حيثيت سان هن اسٽيج پروگرام، مزاحيا خاڪا، ايشين اوپن ڪِڪ باڪسنگ چيمپئين شپ، راڳ جا پروگرام، ايوارڊ شو، شادي جون تقريبون، فيشن شو، سفرنامو پروگرام، دستاويزي پروگرام، نئين سال جي تقريبُنِ ۽ انيڪ سڌوسنئون (لائيو شو) سموري هندستان ۾ منعقد ڪيا.

## اداڪاري
زويا اداڪاري جو سفر ننڍي پردي (اسڪرين) يعني ٽيليويزن تي شاگردي واري زماني ۾ ئي بالاجي ٽيلي فلمز جي انتظام هيٺ ۽ هدايتڪارا ايڪتا ڪپور جي هڪ ڊرامو سيريل بيري پيا ۾ هڪ ناڪاري ڪردار سان ڪئي جيڪو ڪلرز ٽي وي تي نشر ڪيو ويو هيو.
## حوالا

زمرو:1992 ۾ جنم
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
شيلا ڀاٽيا

**شيلا ڀاٽيا** () هڪ هندستاني شاعرا ، ڊراما نگار، ٿيٽر جي شخصيت  ۽ دهلي آرٽ ٿيٽر جي باني هئي، جيڪو دهلي ۾ هندستاني فن جي واڌاري لاءِ ڪم ڪندڙ هڪ فورم آهي. پنجابي اوپيرا، هندستاني انداز۾ آپريٽڪ تحريڪن کي شامل ڪندڙ ناچ ڊرامو جي هڪ شڪل آهي، جنهن جي شروعات شيلا ڀاٽيا ڪئي هئي. هن کي هندستان جي حڪومت 1971 ۾ چوٿون وڏو هندستاني سويلين ايوارڊ پدم شري سان نوازيو هيو، هڪ ڏهاڪو کانپوءِ، هن کي 1982 ۾ ٿيٽر هدايتڪاري لاءِ سنگيت ناٽڪ اڪيڊمي ايوارڊ جنهن کانپوءِ 1997 ۾ کيس ڪاليداس سمن ايوارڊ مليو.

## سوانح عمري
شيلا ڀاٽيا اڄڪلهہ واري پاڪستان ۾1 مارچ 1916  تي سيالڪوٽ ۾ پيدا ٿي هئي. بي اي ڊگري حاصل ڪرڻ کانپوءِ، هن (بي ٽي) گريجويشن ڪئي ۽ لاهور ۾ رياضي جي ماسترياڻي جي حيثيت سان ملازمت ڪرڻ شروع ڪيائين، تنهنکانپوءِ هندستان جي آزادي واري جدوجهد ۾ شامل ٿي وئي. ان دوران هيءَ دهلي ڏانهن هلي وئي، جتي هن دهلي آرٽ ٿيٽر جو پايو وِڌو. کاتو جي اڳواڻ جي حيثيت سان نيشنل اسڪول آف ڊراما ۾ پڻ عيوضي طور ڪم ڪيائين. ڀاٽيا جي پهرئين پروڊڪشن ڪال آف دي ويلي هئي، جيڪو هڪ راڳ رنگ جو پروگرام هيو. جنهنکانپوءِ 60 کان وڌيڪ پروڊڪشنز، جهڙوڪ هيئر رانجها (1957)، درد آئي گي دبي پائون (1979)، سلگڙا دريا (1982)، عمر خيام (1990)، نصيب (1997)، چن بادلا ڊا، لوهہ ڪٽ وغيرہ ڪيائين.

## ايوارڊ
ڀارت جي سرڪار هن کي 1971 ۾ پدم شري سولين ايوارڊ سان نوازيو هيو. 1982 ۾ بهترين هدايت ڪاري تي سنگيت ناٽڪ اڪيڊمي ايوارڊ پڻ ماڻيائين. مٿئين سال، هن کي غالب ايوارڊ (1983) ڏنو ويو، تنهنکانپوءِ پنجابي آرٽس ڪائونسل جو ايوارڊ ماڻيائين. کيس 1986 ۾ دهلي انتظاميا ۽ 1997 ۾ ڪاليداس سمن پاران بهترين هدايتڪار جو ايوارڊ مليس. هيءَ پنجابي اڪيڊمي (2000) جي ذريعي اردو اڪيڊمي ايوارڊ جي پڻ مالڪياڻي بڻي هئي.

## مرڳ
شيلا ڀاٽيا 17 فيبروري 2008 تي 91 سال جي ڄمار ۾ پرلوڪ پَڌاري وئي.

## حوالا

زمرو:1916ع جون پيدائشون
زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ڀارتي ناري شاعر
انڊس نيوز

thumb|220x220 عڪسلون|لوگو
**انڊس نيوز** (Indus News) سنڌي ۾ ھڪ خبرن جي ويب سائٽ آھي جنھن ۾ خبرون، ڪالم، بلاگ، فيمينزم ۽ ٻين موضوعن تي سنڌي ٻولي ۾ مواد شايع ٿئي ٿو.

## تعارف
**شروعات:**  2007 ۾ نيشنل لئنگوئج اٿارٽي (مقتدره قومي) زبان جي آءِ ٽي شعبي ۾ ڪم ڪندي خيال آيو ته ڇو نه سنڌي ٻولي ۽ سنڌ لاءِ انٽرنيٽ تي ڪم ڪجي. ان ئي سال ماءِ سنڌ ڊاٽ انفو جي نالي سان ھڪ ڊومين ورتو ويو پر سال تائين به ان سلسلي ۾ ڊومين کان علاوه ڪابه اڳڀرائي نه ٿي سگھي. ريڊيو ٻڌڻ جو شوق ھئڻ ڪري ماءِ سنڌ ڊاٽ انفو سان گڏوگڏ ڊڪسنگ ورلڊ ڊاٽ انفو جي نالي سان ھڪ انگريزي ۾ ويب سائٽ شروع ڪئي ويئي جيڪا پنجن سالن تائين ھلي پوءِ ان کي بند ڪيو ويو. ان دوران ڊسمبر 2010 ۾ خيال آيو ته ڇو نه انٽرنيٽ تي خبرن جي ھڪ ويب سائٽ ٺاھي وڃي، ان سلسلي ۾ ڊڪسنگ ورلڊ ڊاٽ انفو تي ئي ھڪ سنڌي ويب سائيٽ ٺاھي ويئي پوءِ جولاءِ 2010 ۾ ان جو نالو تبديل ڪري انڊس نيوز ڊاٽ نيٽ جي نالو رکيو ويو ۽ سموري سنڌ مان اعزازي نمائندا رکيا ويا جيڪي انڊس نيوز ڊاٽ نيٽ کي اي ميل ذريعي خبرون موڪليندا رھيا.

## ايوارڊ
سن 2011 ۾ پاڪستان بلاگ ايوارڊ ۾ علاقائي ڪيٽيگري ۾ انڊس نيوز ڊاٽ نيٽ کي يوٽيوب، ڊيل، انٽيل، ايڪسپريس نيوز ۽ ڊي جوس طرفان ھڪ ايوارڊ ڏنو ويو.

## پاڊڪاسٽ
ايوارڊ ملڻ کان پوءِ انڊس نيوز ڊاٽ تي آڊيو پاڊڪاسٽ جو سلسلو شروع ڪيو ويو، پھرين ڪڙي جو عنوان ھيو ته سنڌي سنڌين کي اڙدو ۾ ايس ايم ايس ڇو ڇا ته ڪن، ان سلسلي کي ڪافي موٽ ملي.

## سوشل ميڊيا
انڊس نيوز جي شروعات ۾ ئي فيس بڪ. يوٽيوب ۽ يوٽيوب تي اڪائونٽ کوليا ويا ان طرح انڊس سوشل ميڊيا ذريعي خبرن جو سلسلو شروع ڪيو.

## نمائندا
انڊس نيوز کي ھلائيندڙ اھي رضاڪار نمائندا آھن جيڪي سنڌ جي مختلف شھرن ۾ خبرون موڪليندا رھن ٿا.

## ايس ايم ايس خبرون
2012 ۾ ايس ايم ايس نيوز جو سلسلو شروع ڪيو ويو جنھن ۾ ھڪ يا ٻن لائينن جي خبرن ايس ايم ايس جي ذريعي وٺڻ شروع ڪئي ويئي ۽ ٽوئيٽر تي شايع ڪري ان کي ويب سائيٽ جي سائيڊ تي ايمبيڊ ڪيو ويو.

## حوالا
قاهره

**قاھرہ** (Cairo) مصر جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ۽ ميٽروپولس جنھن جي آبادي سال 2008ع جي آدمشماري جي مطابق 98 لک ھئي. ھي شھر اسلامي دنيا جو وڏي ۾ وڏو شهر آهي جيڪو نيل درياء جي ٻنھي ڪپن تي غزا جي قديم اھرامن جي ڀرسان 214 چورس ڪلوميٽر جي پکيڙ ۾ واقع آهي.

## آبادي

پوڻا ٻہ ڪروڙ ماڻھن جي آبادي واري ھن شھر جي ماڻھن جي اڪثريت سني اسلام جي شافعي فقه سان تعلق رکندڙ آهي. اتان جي وڏي اقليت ۾ لکن جي تعداد ۾ ڪاپٽڪ آرٿوڊڪس عيسائين جي آھي.

## قاھرہ جا نالا

قاھرہ جو پراڻو عربي نالو مصر ھيو پر خطي ۽ ملڪ جي ثقافتي، سماجي، معاشي ۽ سياسي زندگي ۾ ھن شھر جي وڏي ڪردار ھجڻ جي ڪري ان جو نالو ملڪ تي پئجي ويو . مصر ھاڻي ملڪ جو سرڪاري نالو آهي. محاوراتي عربي ۾ مصر جي معني تھذيبن جي ماء آھي. لفظ قاھرہ جي معني فتح آھي.

## تاريخ
قاھرہ جي تاريخ جو آغاز 641ع ۾ مسلمانن جي 10000 ھزار فوجين ھن علائقي کي فتح ڪرڻ بعد فستوت نالي فوجي ڇانوڻي وارو شھر نيل درياء جي اوڀر واري ڪپ تي قائم ڪرڻ سان ٿي ھئي. فستوت بابل نالي پراڻي رومن قلعي جي ڀرسان واقع ھيو. شھر جي مرڪز ۾ گورنر جو گھر ۽ جامع مسجد ٺاھيا ويا. ان مسجد جو نالو امر ابن العاص مسجد رکيو ويو. امر ابن العاص (وفات:663ع) مسلمانن جي فوج جو ڪمانڊر ھيو. ان مسجد ۽ سرڪاري ڪامپليڪس جي چوڌاري بازار ۽ رھائشي گھر واقع ھيا. فستوت اميه خلافت (661–750) جي دمشق واري حڪومت ۽ عباسي خلافت (750–1258)  جي بغداد واري حڪومتي دور ۾  مصر جو پھريون گاديءَ جو هنڌ آهي. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ ھي شھر اتر آفريڪا جو  ھڪ خوشحال واپاري مرڪز بڻجي ويو. فستوت جو اھو شھر ھن وقت پراڻي قاھرہ وارو علائقو آھي. فاطمين اتر آفريڪا مان اڀري ھي علائقو جڏهن فتح ڪيو تہ انھن ھڪ نئون شھر فستوت کان ٽن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ان جي اتر-اوڀر ۾ اڏي پنھنجي فاطمي خلافت  (909–1171) جي حڪومت جو مرڪز ان کي بڻايو. اھو مستطيل شڪل ۾ ٺاھيو ويو جنھن جي چوڌاري ھڪ وڏي ديوار کنئين وئي ۽ ان شھر جي سڀ کان نمايان جاء الازھر مسجد ھئي جتي اجتماع ٿيندو ھو ۽ اتي اسپتال پڻ واقع ھئي. ان نئين شھر جو علحده واپاري مرڪز پڻ قائم ٿي ويو. ايوبي خاندان جي حڪمراني (1173ع کان 1250ع تائين) فاطمي شيعن جو خاتمو ڪيو ويو ۽ سني اسلام جي شافعي فقه جي تعليم ۽ تبليغ لاء 25 مدرسا ۽ جامع مسجدون قائم ڪيون ويون. امام شافعي جي مزار 
۽ ان سان لڳو لڳ ھڪ مدرسو پڻ ٺھرايا ويا. ايوبين شھر جي حفاظت لاء ھڪ نئين ديوار تعمير ڪرائي جنھن سان ٻئي شھر فستوت ۽ قاھرہ ان  ساڳي ديوار جي اندر اچي ھڪ شھر ٿي ويا. مملوڪن جي حڪمراني (1250–1517) ھين شھر ۾ رھائشي گھرن ، حلن ، مسجدن ۽ اسپتالن ۾ اڃان بہ وڌيڪ اضافو ٿيو. عثماني خلافت واري دؤر ۾ ھي شھر ان خطي جو صدر مقام رھيو ۽ ھتان جي آبادي ٻن لکن کان وڌي پوڻا ٽي لک ٿي وئي. الازھر وارو مدرسو ۽ مسجد شھر تي ڇانيل رھيا. 1798 کان 1801 تائين ھي شھر فرانس جي نيپولين بوناپارٽ جي قبضي ۾ رھيو. فرانسيسي فوج سان گڏ آيل عالمن ان وقت جي مصر بابت لکڻ شروع ڪيو اھڙي طرح 23 جلدن تي مشتمل ھڪ انسائيڪلوپيڊيا "ڊل ايجپٽ " (de l’Égypte) يعني "مصر مان" جي نالي سان تيار ڪئي وئي. جديد قاھرہ جي تعمير البانوي ترڪ محمد علي جي گھراڻي جي حاڪميت (1805-1952) ۾ ٿي. سوئيز ڪئنال جي آمدني سان خزاني وڌڻ کان پوء ان خاندان جي حاڪم خيديو اسماعيل (Khedev Ismail) پنھنجي دؤر حڪومت (1863 کان 1879) ۾ پراڻي قاھرہ کان نيل جي اوڀر واري ڪناري جي وچ ۾ فرانس جي ماھرن جي مدد سان ھڪ نئين منصوبي جو بنياد وجھي تعمير شروع ڪرائي.

## حوالا

زمرو:مصر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:وڏا شهر
زمرو:مصر ۾ شهر
ڊولي گليريا

**ڊولي گليريا** () ھڪ پنجابي لوڪ ڳائڻي آھي، جنھن جو جنم 13 اپريل 1949 جي رات مھل، ممبئي ڀرسان بيساکي ۾ ٿيو ھيو. ھيءَ پروفيسر جوگندرا سنگھ ۽ پنجابي افسانوي ڳائڻي سريندر ڪئور جي ڌيءُ آھي، جيڪا پنجاب جي بُلبل جي نالي سان مشھور آھي.
## ڪيريئر
گليريا ميڊيڪل جي شاگردياڻي ھئڻ ناتي، ڊاڪٽر بڻجڻ جي خواھشمند ھئي. 1970 ۾ ھن ھڪ آرمي آفيسر ڪرنل ايس ايس گليريا سان شادي ڪئي ھئي. ۽ سندس ھڪ ڌيءُ، سنائيني ۽ ٻہ پُٽ، دلپريت سنگھ ۽ امانپريت سنگھ آھن. مائپڻو جي حيثيت سان زِندگي گُزارڻ کانپوءِ، ھن کي سندس مُڙس پاران ھمٿايو ويو تہ ھوءَ ڪلاسيڪي راڳ جي سکيا جاري رکي، تڏھن ھن کي 'پٽيالہ گھراڻو' جي * خان صاحب * عبدالرحمٰن خان * جي شاگردياڻي بڻجڻ جو موقعو مليو، جنھن کيس ڪلاسيڪي راڳ ۽ لوڪ راڳ ۾ نرالي اھليت سان سکيا ڏني.*

ھيءَ ٻالڪپڻ کان ئي راڳ ڳائڻ ڏانھن جذباتي لاڙو رکندي ھئي، پنھنجي استاد جي لائق رھنمائي ھيٺ، ھن راگاس گورباني ۾ پنھنجو واحد سولو البم جاي ڪرڻ جي چُونڊ ڪئي ۽ "ريھرھاس صاحب" شام کی شام "پاٺ" کي ان جي اصلي راڳن ۾ ڳايائين. انکانپوءِ ھن پنجابي لوڪ گيتن جا البمز جاري ڪيا، جن ۾ ڪُجھ پنھنجي ماءُ سان گڏجي ڳايائين ۽ باقي ڪجهه سولو گيت جن ۾ شبد ڪيرتن، شيو ڪمار بٽالوي جي شاعري، ڀائي وير سنگھ ۽ ٻيا مشھور ليکڪ شامل ھيا.
ھن پنجابی فلمن جھڙوڪ راب ديان راکھان، ديسون پرديس ۽ مئين ما پنجاب دي ۾ پلي بيڪ سنگر جي حيثيت سان پڻ پنھنجي آواز جو سُريلو ڀاڱو شامل ڪيو آھي.

## مڃتا
نومبر 1997 ۾ پاڪستان ۾ پنھنجي خير سگالي ۽ ثقافتي مٽاسٽا واري دؤري جي دوران، ھيء پنھنجي ڌيءُ سنائيني سميت قذافي اسٽيڊيم، لاھور ۽ فيصل آباد (لائل پور) ۾ چناب ڪلب ۾ پنھنجي راڳ سان پاڪستاني ٻُڌندڙن کي راغب ڪيائين ۽ سندس نمايان ڀاڱيداري طور کيس مينار پاڪستان جي سونھري انعام (گولڊ ميڊل) سان نوازيو ويو.

## ذاتي زندگي
هيءَ سڌوسنئون ڳائڻ (لائيو پرفارمنس) سان مزو ماڻيندي آهي ۽ ٻُڌندڙن پاران تُرت رد عمل سندس حوصلي کي وَڌائيندو آهي. هيءَ پنجابي راڳ کي انجي نج شڪل ۾ جيارڻ لاءِ سچائيءَ سان ڪوششون ڪرڻ چاهي ٿي.۔ هيءَ نائٽنگيل ميوزڪ اڪيڊمي ۾ راڳ سکڻ جي پُختي ارادي سان داخلائون وٺندڙ سيکڙاٽ شاگردن کي راڳ ڳائڻ جي سکيا ڏئي رهي آهي.

## حوالا

زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پنجاب، هندستان جا راڳي
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:1949ع جون پيدائشون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪيمپ ڊيوڊ معاھدا

*'ڪيمپ ڊيوڊ معاھدا*  اھي معاھدا مصر جي صدر انور سادات، اسرائيلي وزيراعظم مناحيم بيگن ۽ آمريڪي صدر جمي ڪارٽر جي صحين سان 17 سيپٽمبر 1978 ۾ ڪيا ويا جن ذريعي ٻنھي ملڪن جي وچ ۾ باھمي امن معاھدي ذريعي مصر جي سينائي اپٻيٽ مان اسرائيلي فوج جي نيڪالي جو عام پروگرام طئي ڪيو ويو جيڪو 1967 کان وٺي اسرائيلي قبضي ۾ ھيو. ڪيمپ ڊيوڊ ۾ آمريڪا جي ٽياڪڙي سان تيرھين ڏينھن مسلسل ڳالھين ٻولھين جي نتيجي ۾ معاھدا عمل ۾ آيا. انور سادات ۽ مناحيم بيگن کي ان معاهدي جي ڪري امن جو نوبل انعام مليو پر وچ اوڀر ۾ ان معاھدي جي خلاف وڏو ردعمل ٿيو. ان معاھدن ذريعي سينائي اپٻيٽ مان اسرائيلي فوج جي مڪمل واپسي 1982 جي بھار واري موسم ۾ پوري ٿي. ان معاهدي جي نتيجي ۾ ان معاھدن جي اسلامي مخالفن انور سادات کي 6 آڪٽوبر 1981 ۾ قتل ڪيو ۽ عرب ملڪن مصر جو سفارتي بائيڪاٽ ڪري ڇڏيو. ھن معاھدن سان مصر ۽ اسرائيل وچ ۾ امن قائم ٿي ويو.

## حوالا
زمرو:عرب اسرائيل جنگون
زمرو: مصر
زمرو:اسرائيل
زمرو: نوبل پرائيز