open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
استخارو

250px|thumb

غيبي اشاري معلوم ڪرڻ جي دعا. خدا کان خاص دعا جي رستي خير جي طلب.ان جي معني آهي ڀلائي ۽ چڱائي طلب ڪرڻ ۽ اصطلاح  ۾ استخارو يا استخاري جي نماز منجھان اھا نفل نماز مراد آھي جيڪا نبي  جن مسلمانن کي ان مقصد لاءِ سيکاري آھي ته جڏهن به ڪنهن جائز ڪم ۾ اھو چڱي طرح معلوم نہ ٿيندو ھجي تہ خير ۽ ڀلائي ڪھڙي ڳالھ ۾ آھي۽ ڪنھن بہ فيصلي تي اطمينان نہ ٿيندو ھجي تہ ماڻھو ٻہ رڪعتون نفل نماز پڙھي استخاري جي مسنون دعا پڙھي، الله تعالي کان اھا اميد رکي تہ ھو استخاري جي نماز جي برڪت سان ڪنھن ھڪ طرف دلي لاڙو عطا فرمائيندو. هيءُ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي بهتريءَ جي طلب ڪرڻ. اصطلاحي معنيٰ طور ڪم ڪرڻ وقت فال ڪڍڻ ته انهيءَ ڪم ۾ ڪاميابي ۽ چڱائي ٿيندي يا نه؟ انهيءَ سوال جي جواب لهڻ جا مختلف طريقا آهن. سُني مسلمان سومهڻيءَ جي نماز پڙهي سمهي پوندا، رات جو موافق يا مخالف خواب ڏسي فيصلو ڪندا آهن. اهو ”مسنون“ طريقو چيو وڃي ٿو. استخاري جو گهڻو رواج شيعن مسلمانن ۾ آهي، جنهن لاءِ اُنهن جو طريقو ۽ دعائون مختلف آهن.ھڪ حديث ۾ نبي  جو فرمان آهي ته:

حضرت سعد بن ابي وقاص جي روايت ڪيل ھڪ ٻي حديث ۾ فرمايو ويو آهي ته:

## استخاري جو طريقو
استخاري جون ٻہ نفل رڪعتن جي نماز عام نفل نماز وانگر پڙھي ويندي آهي پر نماز بعد بطور مستحب خدا جو حمد ۽ ثنا ۽ پوء درود پڙھيا ويندا آهن جنھن بعد استخارو ڪندڙ مسنون دعا پڙھي قبلي طرف منھن ڪري سمھي پوندو آهي. ڪجهه بزرگن جو خيال آهي ته جيڪڏهن خواب ۾ سفيدي يا ساواڻ نظر اچي تہ اھو ڪم استخاري ڪرڻ واري جي حق ۾ بھتر آھي پر جي ڪاراڻ يا ڳاڙھاڻ نظر اچي تہ اھو ڪم ٺيڪ ناهي ۽ ان کان پاسو ڪيو وڃي. استخاري وارو عمل ستن ڀيرن تائين دھرائڻ جو مشورو ڏنو ويندو آهي پوء جنھن پاسي طبيعت کي اطمينان ۽ دل جو لاڙو ٿئي ان کي خدا جو فيصلو سمجھي اختيار ڪيو ويندو آهي.

## استخاري جي مسنون دعا
حضرت جابر رضه مطابق نبي  کين استخاري جي تعليم ڏيندا ھئا ۽ ٻہ رڪعتون نفل بعد ھيٺين دعا پڙهڻ لاء فرمايو:

## حوالا

زمرو:نماز
استعارو

**استعارو** ھڪ ادبي اصطلاح آهي.مختيار احمد ملاح لکي ٿو تہ”استعاري“ جي لفظي معنيٰ آھي اڌارو وٺڻ، اصطلاحي معنيٰ اھي. ”ڪنھن لفظ جي حقيقي معنيٰ بدران اڌاري معنيٰ آڻڻ“. تشبيه ۽ استعاري ۾ ھي فرق آھي ته تشبيھه ۾ ھڪڙي شيءِجي ٻيءَ شيءِ سان ڀيٽ ڪبي آهي. جيئن ’احمد شينھن جھڙو مڙس اھي‘، پر استعاري ۾ ’احمد شينھن اھي‘ جو فقرو ڪم ايندو آهي. هن ۾ احمد لاءِ شينهن واريون خوبيون اڌاريون ورتيون ويون آهن. استعاري ۾ حرف تشبيهه جهڙو، وانگر، جيان وغيره ڪم نه آڻبو آهي انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق  جي لغوي معنيٰ ’اشارو‘. حسن بيانيءَ جي هڪ شاعراڻي صنف، جنهن ۾ حقيقي ۽ مجازي معنيٰ جي وچ ۾ -تشبيهه- جو تعلق قائم ڪيو وڃي. مثال طور ”گُل“ چئي، ”سُهڻي شڪل“ جو مفهوم ادا ڪرڻ.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
استعمالي جاميٽري (ڪتاب)

هن ڪتاب جو ليکڪ صادق علي مرزا آهي، جنهن -تعليم- کاتي ڪراچيءَ جي تعاون سان هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۾ ترتيب ڏنو. 150 صفحن جو هيءُ ڪتاب ليٿو ۾ ڇپيو ۽ هن جون 500 ڪاپيون ڇپيون. ڪتاب جي قيمت -ان- وقت جي لحاظ سان 7 -آنا- رکيل آهي. هيءُ ڪتاب، ڪمشنر جي ڇاپخاني ڪراچيءَ مان 1888ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
استنبول

استنبول:پراڻوقسطنطنيہ:
ترڪيءَ جو پهريون گاديءَ جو هنڌ، جنهن جو پراڻو نالو ”قسطنطنيه“ هو.
## تفصيلي تعارف
1930ع ۾ سرڪاري طور تي قسطنطنيه بدران ”استنبول“ نالو رکيو ويو. 1923ع تائين ترڪيءَ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. هينئر ترڪيءَ جو اهم واپاري مرڪز ۽ -بندرگاهه- آهي. هتي يونيورسٽي به آهي، جيڪا 1453ع ۾ قائم ٿي، ۽ 1933ع ۾ اِن جي ٻيهر تنظيم ڪئي وئي. هتي آرٿوڊاڪس يونانين، رومن ڪئٿلڪ ۽ آرميني طريقن جون درسگاهون ۽ خانقاهون آهن. وچئين دؤر جي هن شهر جون ڪئين ميل ڊگهيون ديوارون ۽ قلعا اڄ به موجود آهن. استنبول، ڪيتريون ٻوليون ڳالهائيندڙ قومن ۽ قبيلن جي آباديءَ وارو شهر آهي. 1973ع ۾ -ايشيا- ۽ يورپ جا حصا هتي جي باسفورس پل ذريعي ڳنڍيا ويا آهن. باسفورس پل 3524 فوٽ ڊگهي آهي. -استنبول- ۾ ئي نبي ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي ميزبان حضرت 
ابو ايوب -انصاري- رضه جي مزار آهي. حضرت بلال رضه جي نالي سان منسوب هڪ خوبصورت مسجد اسلامي فن تعمير جو شاهڪار آهي. هتي ٽوپڪاپي نالي ميوزيم به آهي، جنهن ۾ ٻين نوادرات سان گڏ نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جو وار مبارڪ پڻ رکيل آهي. ترڪيءَ جو هي شهر قديم ۽ جديد ثقافتن جي ميلاپ جو سهڻو ڏيک ڏيئي ٿو.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:وڏا شهر
زمرو:يورپ
زمرو:ترڪي ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ترڪي ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
استيلو ڍورو

هيءُ درياهي ڍورو آهي، جيڪو ڳوٺ سيدپور، ضلعي خيرپور کان ٿيندو ڳُنهيرو ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن ڍوري جا تاريخي آثار اڄ به چٽا بيٺا آهن. ڳنهيرو ڍنڍ ۾ ڪاڇري ڍنڍ کان سنڌوءَ جي وهڪري جا آثار به ملن ٿا.

## حوالا
اسٽيشن

انگريزي نٻوليءَ جو لفظ، منزل، ڊاٻو، ريلوي لائين تي اُها جاءِ، -جتي- هڪڙا مسافر لهن ته ٻيا چڙهن ۽ ريل جو سفر ڪن. سڄي هندستان ۾ 1274ھ/1857ع ۾ پهريائين ڪراچيءَ کان ڪوٽڙي تائين آگ گاڏيءَ (ريل) جي منظوري ملي، جنهن جو سنگ بنياد سر بارٽل فريئر رکيو. سندس ڪمشنريءَ جي ڏينهن ۾ ريل گاڏي ڪراچيءَ کان ملير تائين هلڻ لڳي. 1278ھ/1861ع جي شروع ۾ بمبئيءَ جو گورنر سر ”جارج ڪلارڪ“ ڪراچيءَ پهتو ۽ -ان- وقت جي ڪمشنر“ ”انورا ريٽي“ سان گڏجي ريل تي چڙهي ڊاڀي جيءَ (جنهن کي غلطيءَ وچان ”داٻيچي“ چيو وڃي ٿو) پهتو ۽ اُتان مهري اُٺن تي چڙهي گهاري شهر ۾ منزل انداز ٿيو هو.
اهڙيءَ طرح 1869ع ۾ ڪوٽڙيءَ تائين ريلوي لائين تيار ٿي ۽ ريل گاڏيءَ جي سروس شروع ٿي. پوءِ آهستي آهستي ”نارٿ ويسٽرن ريلوي ڪمپنيءَ“ جي پروگرام موجب حيدرآباد، ڪوٽڙي- جيڪب آباد، لاڙڪاڻو- شهدادڪوٽ، حيدرآباد-روهڙي، -ٽنڊو آدم- پڊعيدن، ميرپورخاص- نوابشاهه، ميرپور- پٿورو، جيڪب آباد- ڪشمور ريلوي لائينون ٺهڻ لڳيون ۽ انهن جي لاءِ سنڌ ۾ جملي 162 ريلوي اسٽيشنون تعمير ٿيون. هن وقت انهن جو تعداد وڌي ويو آهي.

## حوالا

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
اسحاق آھنگر

اسحاق آهنگر، سنڌي ٻوليءَ جي اُنهن اوائلي شاعرن مان آهي، -جن- جو تفصيل نٿو ملي ”حديقة الاولياءَ“ ۾ بيان ٿيل آهي ته شيخ ڀريو، جيڪو اصل ۾ هندو هو ۽ پوءِ مسلمان ٿيو ۽ هڪ مجذوب بزرگ ٿي گذريو آهي، اهو آخري عمر ۾ گنجي -ٽڪر- جي دامن ۾ رهندو هو. هڪ ڀيري هن ڪتاب جو مصنف سيد عبدالقادر سندس خدمت ۾ ويو. اُن وقت هو (شيخ ڀريو) هڪ -بيت- پڙهي رهيو هو. جنهن تي پڇيائينس ته ڪنهن جو -بيت- آهي؟ -ان- تي پاڻمرادو چيائين ته اهو -بيت- ’اسحاق آهنگر‘ (لوهر) جو آهي. عام طرح هيٺيون -بيت- -اسحاق آهنگر- ڏانهن منسوب آهي: 
ٿيان مان جهرڪ، وهان پرينءَ جي سُپَ تي 
ڪرن مانَ ڊرڪ، ٻاجهاريءَ ٻوليءَ سين. 
ڊاڪٽر دائودپوٽي مرحوم پڻ بحث ڪندي اهو -بيت- -اسحاق آهنگر- جو ٺهرايو آهي. شيخ ڀريي جي وفات ڏهين صدي هجريءَ ۾ ٿي هئي، يعني هيءُ -بيت- ڏهين صدي هجريءَ (16 صدي عيسويءَ) جو آهي. انهيءَ حساب سان -اسحاق آهنگر- سمن جي دؤر جو شاعر چئي سگهجي ٿو. شيخ ڀريو خود به شاعر هو، جنهن جا ڪجهه -بيت- مشهور محقق هيري -ٺڪر- کي راڻيلا ڳوٺ (گجرات) جي هڪڙي مٺ مان هٿ آيا آهن.

## حوالا
اسحاق جمالي

**ڊاڪٽر اسحاق جمالي** (انگريزي:Dr. Ishaque Jamali) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو اديب ۽ پروفيسر آهي.

## زندگي جو احوال
پورو نالو اسحاق ولد محمود خان جمالي، 20 ڊسمبر 1962ع تي ڳوٺ غلام علي جمالي، تعلقي نيوسعيدآباد موجوده ضلعي مٽياريءَ ۾ ڄائو.

## تعليم
ابتدائي -تعليم- ڳوٺ مان حاصل ڪري، مئٽرڪ هاءِ اسڪول -بکر- جماليءَ مان ڪيائين. گريجوئيشن -جامعه- ملير ڪاليج ڪراچيءَ مان ۽ ايم.اي سنڌي ادب فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن سان ڪراچي يونيورسٽيءَ مان 1989ع ۾ ڪيائين.سنڌي شعبي سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشوري مان 2008ع ۾ ”سنڌي شاعري جي فن ۽ فڪر جي تحقيقي اڀياس“ (برطانوي دور 1843-1947ع) عنوان تي تحقيقي مقالو لکي پي.ايڇ.ڊي جي ڊگري حاصل ڪيائين.

## خدمتون
سچل سرمست هاءِ اسڪول پپري ڪراچيءَ ۾ چار سال پڙهائڻ بعد پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري 1990ع ۾ نيو علي ڳڙهه ڪاليج ٽنڊي آدم ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو. هن وقت گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج قاسم -آباد- ۾ اسسٽنٽ پروفيسر رهيو. هاڻ هالا ڊگري ڪاليج ۾ پرنسپال آهي. سندس ادبي ۽ تحقيقي مضمون ٽماهي مهراڻ ۽ نئين زندگي رسالن ۾ ڇپجندا رهيا آهن.

## حوالا

زمرو:ليکڪ 
زمرو:سنڌي ماڻھو
اسحاق سميجو

اسحاق سميجو () سنڌي ٻوليءَ جو ناليوارو نوجوان شاعر، ڪالم نگار، نقاد ، ليکڪ ۽ سنڌ يونيورسٽي ۾ سنڌي ٻوليءَ جو ايسوسيئيٽ پروفيسر ۽ سنڌي ٻوليءَ جي با اختيار اداري جو چيئرمئن آھي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن، ھُو سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ قائم شمس العلماءَ مرزا قليچ بيگ چيئر جوانچارج ڊئريڪٽر، ڊئريڪٽر انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي   پڻ رهيو

## زندگي جو احوال
اسحاق سميجو- 18 مارچ 1975ع تي ضلعي دادوءَ جي ڳوٺ فضل پور ۾ جاڙو خان جي گهر ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين، جڏهن ته مئٽرڪ طالب الموليٰهاءِ اسڪول دادوءَ مان پاس ڪيائين. انٽر سائنس جو امتحان ڊگري ڪاليج جوهيءَ مان پاس ڪيائين. ايم. اي، سنڌي ادب ۾، سنڌ يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين.
.

## علمي ادبي خدمتون
اسحاق سميجو سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو. علمي خدمتون ڏيندي ايسوسيئيٽ پروفيسر طور ترقي ماڻي آهي.  کيس ننڍي هوندي کان ئي ادب سان گهرو لڳاءُ هئو. لکڻ جي شروعات ٻاراڻي ادب کان ڪيائين. ٻارڙن لاءِ گهڻا گيت، ڪهاڻيون ۽ ڪالم لکيائين. 1990ع کان باقاعدي شاعريءَ جي شروعات ڪيائين. سندس ترتيب ڏنل ٻه ڪتاب، ’دنيا جون لوڪ آکاڻيون‘ ۽ ’تاريخي ماڻهو، تاريخي ڳالهيون‘ ڇپجي مارڪيٽ ۾ اچي چڪا آهن. حيدرآباد مان نڪرندڙ ماهوار ’گلستان‘ ۽ ’ٻارڙن جي سنڌ رنگ‘ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو آهي. کيس سنڌي ساهت گهر حيدرآباد طرفان ’ڪينجهر -تنقيد- ايوارڊ 1994ع‘ مليو. جڏهن ته عوامي آواز، ڪاوش ۽ پاڪ -اخبار- ۾ صحافتي خدمتون سرانجام ڏيئي چڪو آهي ۽ ڪجهه وقت روزاني ”سنڌ“ ۾ اسسٽنٽ نيوز -ايڊيٽر- جي حيثيت ۾ ڪم ڪيو اٿس. -ان- سان گڏوگڏ ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد تي پندرهن روزه ادبي پروگرام ’ادبي سنگت‘ ۾ سلسلي ’سرجڻهار‘ جو ڪمپيئر پڻ رهيو آهي. هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ سنڌي شعبي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور خدمتون سرانجام ڏيئي رهيو آهي. سنڌي اديبن ۽ قلمڪارن جي وفد سان 2008ع ڀارت جو دورو به ڪري چڪو آهي. هن شيخ -اياز- جي غزلن جو ڪتاب ”گيڙو ويس غزل“ (2004ع) ۽ سنڌي رومانوي غزلن تي مشتمل ڪتاب ”دل جو رستو“ 2003ع ۾ ترتيب ڏنا آهن، جيڪي روشني پبلڪيشن ڪنڊياري پاران ڇپايا ويا آهن. سندس تنقيدي مضمونن جو ڪتاب ”شاعريءَ سان دشمني“ (2005ع) به ڇپجي چڪو آهي. سندس شاعريءَ جا ٻه مجموعا ”صدا بيچين آهي“ (2001ع) ۽ ”گناهه جا گيت“ (2005ع) پڻ ڇپيل آهن. -ان- کان سواءِ هن وقت ٽماهي ”سارنگا“ پبليڪيشن جو -ايڊيٽر- آهي. جنهن جا 6 پرچا ڪڍي چڪو آهي

## ڪتاب
* دنيا جون لوڪ آکاڻيون 1998ع
* تاريخي ماڻهو تاريخي ڳالهيون، 1998ع
* صدا بيچين آهي شاعري، 2003ع
* دل جو رستو شاعري 2003ع
* گيڙُو ويس غزل، شاعري شيخ اياز، 2004ع
* شاعري سان دشمني، تنقيد، 2005ع
* گناھ جا گيت شاعري، 2006ع
* هڪڙي هئي بينظير، 2008ع
* ناءُ هلي آءُ گيت کڻي شاعري شيخ اياز، 2010ع
* ڪورائي جو ڪلام، 2010ع
* اکر پڙھ الف جو ٻارن لاءِ شاھ لطيف جي شاعري 2012ع
* ڳاءِ انقلاب ڳاءِ، شاعري شيخ اياز، 2015ع
* صادق فقير: توکان ٿيندي ڌار، 2015ع
* اياز، شيام، استاد، شاعري، 2017ع

## ايوارڊ
اسحاق سميجو کي ڪينجهر رسالي حيدرآباد طرفان تنقيد بابت 1994ع ۾ ايوارڊ مليو

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:سنڌ جا جديد شاعر
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
قلندر اسحاق سنڌي پاٽائي

اسحاق سنڌي، قلندر پاٽائي: سنڌ جي -پاٽ- ڳوٺ جو رهاڪو، دنيا جي سير واسطي قلندرانه صورت ۾ نڪري پيو. هر هڪ ويراني ۽ آباديءَ جي گوشي گوشي ۾ پهچي ويو ۽ هر هڪ ملڪ کي پوري غور سان ڏسندي سندن خاصيتن کان واقف ٿيو. 958 هجريءَ ۾ سير سفر کي -ترڪ- ڪري برهانپور (ڏکڻ هندستان) ۾ اچي رهيو ۽ اتي شيخ طاهر -بن- شيخ يوسف سنڌي محدث جي خدمت ۾ رهي پيو. 1003 هجري/1594ع تائين شيخ طاهر جي خدمت ۾ رهيو ۽ انهيءَ سال تائين جيڪو محدث طاهر سنڌيءَ جي وفات جو سال آهي، ڪڏهن به پنهنجي مرشد ۽ شيخ کان جدا نه ٿيو. شيخ محمد غوثي برهانپوري ’گلزار ابرار‘ جو مصنف لکي ٿو، ته 1002هجري/1593ع ۾ مان انهن ٻنهي بزرگن سان ملاقات ڪئي ۽ همسائگيءَ سبب فيض حاصل ڪيو. وڌيڪ لکي ٿو ته شيخ اسحاق قلندر جو -تصوف- ۾ طريقو، ارادي جي مضبوطيءَ ۽ استقامت تي هو. آخر ۾ پنهنجي مرشد ۽ -استاد- شيخ طاهر جي وفات کان پوءِ 7 سال هن دنيا ۾ گذاري سن 1010هجري/1601ع ۾ هن دنيا فاني مان لاڏاڻو ڪيائين.

## حوالا
اس ۽ ڇانو راند

**اس ۽ ڇانو راند** ٻارن جي راند آھي، هيءَ راند بہ ڇوڪريون جدا بہ ڪن، تہ ڇوڪرن سان گڏجي بہ کيڏن، ڏينھن جو شام جي مھل هوندي تہ اُس ۽ ڇانوَ راند ۾ ٻيئي ڪم آڻين، پر رات جو وري چانڊوڪي ۽ اونداهيءَ کي اُس ڇانوَ چون. هڪ ٻار آڳ ڏيندو. ٻيا ٻار اونداهيءَ ۾ بيھندا، جيڪو اُس ۾ آيو تہ ان کي ڊوڙي ڌڪ هڻي کاپائيندو، جيڪو کاتو سو وري آڳ ڏيندو.

## حوالا

زمرو:ٻارن جا راند
زمرو:رانديون
اسحاق گڊو

اسحاق گڊو مشهور شاعر ۽ سگهڙ هو، جيڪو تعلقي ميرپور ساڪري ۾ بگهياڙ بلوچن جي راڄ جو رهاڪو هو. ميرن جي اوائلي دور ۾ ٿي گذريو آهي. سندس ڊگها -بيت- کاري ۽ ڪوهستان ۾ مشهور آهن.

## حوالا
اسحاق منڱريو

صحافي **اسحاق مڱريو** سانگهڙ ضلعي جي ڳوٺ گل حسن سريوال ۾ 6 جولاءِ 1955ع تي محمد صالح مڱريي جي گهر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڳوٺ مان حاصل ڪري انٽر سانگهڙ ڊگري ڪاليج مان ڪيائين. بعد ۾ گريجوئيشن ڪيائين. هو حر جماعت سان واسطو رکندڙ آهي. اسحاق پنهنجي شاگرديءَ واري دور کان قومپرست تنظيمن ۾ ڪم ڪرڻ سان پنهنجي سياسي زندگي جي شروعات ڪئي. ان کان پوءِ ترقي پسند سياست ۾ حصو ورتو ۽ هارين جي حقن واري جدوجهد ۾ به سرگرم رهيو. جنهن کانپوءِ صحافت ڏانهن سندس ڌيان ويو ۽ هن 1992ع کان 1995ع تائين ”جاڳو“ اخبار ۾ سانگهڙ جي عيوضيءَ طور ڪم ڪيو. ان کان پوءِ 1995ع کان 1999ع تائين روزاني سنڌ ۾ ۽ 1999ع کان 2004ع تائين ڪاوش ميڊيا نيٽ ورڪ ۾ ڪم ڪيو. 2004ع کان 2007ع تائين سنڌ ٽي وي تي ڊاڪيومينٽري سيڪشن جو ڊائريڪٽر رهيو. جڏهن ته 2007ع کان 2008ع دوران سنڌ ٽي وي تي اليڪشن سيل جي انچارج طور خدمتون انجام ڏيندو رهيو. اسحاق مڱرئي روزاني عبرت ۽ افيئر مئگزين ۾ فري لانس ڪالم نگار ۽ فيچر رائيٽر طور به ڪم ڪيو آهي. هو انهن ٿورن سنڌي صحافين مان آهي جن تحقيقي صحافت جو رواج وڌو. هن ماحولياتي صحافت کي متعارف ڪرايو ۽ ڪيتريون ئي عالمي پائي جون رپورٽون ۽ فيچر لکيا آهن. هو عالمي ماحولياتي تنظيمن آءِ يو سي اين، ڊبليو ڊبليو ايف ۽ يو اين ڊي پي جي ڪيترن ئي ماحولياتي سرگرمين ۾ حصو وٺندو رهيو آهي. اسحاق مڱرئي حر تحريڪ، لوڪ وزڊم جي موضوع اينٿراپالاجي، جهنگلي جيوت، ثقافتي ميلن کان ويندي سنڌ جي اهم ڪردارن جي زندگيءَ ۽ تاريخ کي پنهنجي قلم وسيلي عام ماڻهن تائين پهچايو آهي.

## حوالا

زمرو:1955ع جون پيدائشون
برج اسد

اسد عربي لفظ معنيٰ ’شِينهن‘ علم هيئت ۾ -آسمان- جي 12 خيالي برجن مان هڪڙو برج، جيڪو خط استوا جي -اتر- ۾ آهي. آسمان ۾ جيڪي 12 -برج- ڳڻيا ويا آهن، انهن مان ڇهه -برج- خط استوا جي اُتر ۾ آهن ۽ ڇهه -برج- خط استوا جي ڏکڻ ۾ شمار ڪيا ويا آهن. انهن برجن جي شڪل به مقرر آهي ۽ علامت به. برجن جي ترتيب هن طرح آهي: (1) حمل (گهيٽو)، (2) -ثور- (ڍڳو)، (3) -جوزا- (جاڙا ڄاول)، (4)سرطان (کيکڙو)، (5) -اسد- (شينهن)، (6) سُنبله (ڪنواري)، (7) ميزان (ساهمي)، (8) عقرب (وڇون)، (9)قوس (ڪمان)، (10) جدي (ٻڪر)، (11) دلو (ٽڀو)، (12) حُوت (مڇي). نجوم ۾ هرهڪ -برج- جي خاصيت جدا جدا آهي.

## حوالا

زمرو:علم نجوم
اسد قصه خوان

ملا -اسد- سنڌ جي -ترخان- حڪمران ميرزا غازي بيگ -ترخان- جو درٻاري شاعر ۽ قصه خوان هو. ملا -اسد- قصه خوان (متوفي 1027ھ/1618ع) پنهنجي دؤرجي مشهور عالمن ۽ شاعرن مان هڪ هو، آڳاٽي دؤر ۾ قصه خوان انهن عالمن ۽ شاعرن کي ڪوٺيو ويندو هو، جيڪي شعر و ادب تي حاوي هجڻ سان گڏوگڏ ڪچهريءَ جا ڪوڏيا ۽ حاضر جواب هوندا هئا، اهو -ان- وقت جي بادشاهن ۽ حاڪمن وٽ وڏو معتبر ليکيو ويندو هو. ملا -اسد- قصه خوان ۽ ملا رشيد ٻئي گڏجي -ايران- مان سنڌ ۾ اچي ميرزا غازي بيگ -ترخان- جا خاص مقرب ٿيا، ملا -اسد- جو ميرزا غازي وٽ وڏو مان ۽ شان هو، هن جي ئي سفارش تي ميرزا غازي مرشد بروجردي ۽ ٻين عالمن ۽ شاعرن کي -ايران- مان سنڌ اچڻ جي دعوت ڏني. ميرزا غازيءَ جي وفات کان پوءِ ملا -اسد-، جهانگير -بادشاهه- جي درٻار ۾ ويو، جنهن هن جي علم و هنر جي قدرداني ڪندي هن کي ’حفيظ خان‘ جو خطاب ڏنو . ملا -اسد- قصه خوان پنهنجي دؤر جي شاعرن ۾ پڻ سر فهرست هو، اڪثر علمي ۽ ادبي مجلسن ۾ شعر في البديهه چئي ڏيندو هو. 1027ھ/1618ع ۾ جڏهن جهانگير -بادشاهه- گجرات مان آگري ڏانهن پئي آيو، تڏهن ملا -اسد- به ساڻس گڏ هو ۽ واٽ تي وفات ڪري ويو. مرشد بروجردي هن جو گهاٽو دوست هو. تنهن هن جي وفات تي هڪ طويل مرثيو لکيو هو، جنهن جو مطلع ۽ مقطه هيٺ ڏجي ٿو: 
دريغا دريغا که محفوظ خان رفت 
اسد آن جهانِ هنراز جهان رفت 
اسد رفت و -تاريخ- فوتش زمر شد 
طلب ڪرده دل گفت -اسد- راگمان رفت 
(1027ع)

## حوالا
اسدالله شاھ حسيني

**''ڊاڪٽر اسدالله شاهه ”بيخود“ حسيني** ولد **سيد الله بخش شاهه** 12 اپريل 1931ع تي ڳوٺ ٽکڙ ضلعي ٽنڊي محمد خان ۾ ڄائو. پاڻ مشهور شاعر ۽ اديب ٿي گذريو آهي.*

== *تعليم* ==

*ڊاڪٽر اسدالله شاهه مشرقي ۽ مغربي علمن جي تحصيل ۽ تڪميل جي سلسلي ۾ سنڌ ۽ انگلينڊ جي علمي ادارن کان مستفيد ٿيو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي اي 1957ع ۾ پاس ڪري ساڳئي سال لنڊن روانو ٿيو. اتي لنڊن يونيورسٽيءَ ۾ سنڌيءَ جو ريسرچ اسسٽنٽ مقرر ٿيو ۽ بي. اي (آنرس) به ڪيائين. شاهه صاحب ڊاڪٽريٽ جي امتيازي ڊگري ڪيمبرج يونيورسٽيءَ مان حاصل ڪئي. جنهن لاءِ سندس مقالي جو عنوان هو ”ايران ۾ تيمور دور ۾ مذهبي طبقن جو معاشري ۽ سياست تي اثر.“*

== *تعليمي ۽ ادبي خدمتون* ==

*1960ع ۾ واپس وطن آيو ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ فارسيءَ شعبي ۾ ليڪچرر ٿي رهيو. هن 1953ع ۾ ادبي دنيا ۾ پير پاتو، شاعريءَ جي حوالي سان پهريائين مولانا غلام محمد گرامي صاحب سندس رهنمائي ڪئي ۽ پوءِ سائين مخدوم طالب الموليٰ جي صحبت نصيب ٿيس. شاهه صاحب غزل، نظم، آزاد نظم، رباعي، قطعي، ڪافي ۽ بيت وغيره تي طبع آزمائي ڪئي. ڊاڪٽر صاحب اعليٰ پايي جو نثر نويس پڻ هو. شاهه عبداللطيف جي فن ۽ فلسفي جي تشريح جي سلسلي ۾ لکيل سندس مضمون زبان جي سلاست ۽ انداز بيان جي لحاظ کان سنڌي نثر ۾ خاص اهميت رکن ٿا: جهڙوڪ شاهه جي سسئي، شاهه جي سهڻي، شاهه جي مومل ۽ شاهه جي مارئي وغيره. کيس خاڪا لکڻ تي پڻ وڏي دسترس حاصل هئي. ان سلسلي ۾ ”منهنجا آشنا اديب“ جي عنوان هيٺ اهڙا ته دلڪش خاڪا لکيائين، جو پڙهندڙ جي اڳيان شخصيت کي هوبهو بيهاري ڇڏيائين. ان کان علاوه هيٺيان ڪتاب پڻ تاليف ڪيائين.*
#*”پيغام غمگسار عرف حافظ شاهه جو ڪلام“ (1954ع)*
#*”تذڪره شعراءِ ٽکڙ“ (1959ع)*
#*”تاريخ جو فلسفو“ (ابن خلدون جي مقدمي جو انگريزيءَ تان ترجمو: 1966ع)“*
#*”ڪليات دلگير“ (ترتيب: 1968ع) ۽*
#*”يادگار لطيف“ وغيره.*

== *وفات* ==

*سنڌي ٻوليءَ جو هي گهڻگهرو، 24 جولاءِ 1981ع تي هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:ٽنڊو محمد خان ضلعي جون شخصيتون
مرزا اسد بيگ

مرزا -اسد- بيگ ”اسد“ ولد مرزا قليچ بيگ 18 سيپٽمبر 1913ع تي ٽنڊي ٺوڙهي، حيدرآباد ۾ ڄائو. هو سٺو شاعر ۽ نثر نويس هو. مرزا -اسد- بيگ ابتدائي -تعليم- ميونسپل اسڪول ٽنڊي -ٺوڙهي- مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول حيدرآباد مان پاس ڪئي. 1934 کان سرڪاري نوڪريءَ ۾ لڳو ۽ سنڌ ڪوآپريٽو سوسائٽيءَ ۾ مختلف عهدن تي ڪم ڪندي 1970ع ۾ رٽائر ٿيو. سندس پرورش ”شمس العلماءِ“ مرزا قليچ بيگ جهڙي عظيم پيءُ جي شفقت ۾ ٿي، -ان- ڪري علم ۽ ادب کيس ورثي ۾ مليو. شاعريءَ ۾ -استاد- خود سندس والد محترم هو، سندس ڪلام پختو، سادو، رنگين ۽ نمڪين آهي. حمد نعت، منقبت، غزل، نظم، قطعا ۽ ڪافيون چيون اٿس. -اسد- مرزا ڪيترائي نصابي ڪتاب به لکيا جيڪي -بمبئي- يونيورسٽيءَ طرفان منظور ٿيل هئا. -ان- کان سواءِ ڪوآپريٽو ڊراما ۽ ڊائلاگ ۽ ”ديوان قاسم“ جي ترتيب وارا سندس ڪتاب اچي وڃن ٿا. ديوان قاسم سنڌي ادب ۾ خاص اهميت رکي ٿو. -ان- ڪتاب جي مقدمي کي تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. سندس ٻين ڪتابن ۾ ”عجيب جواهر“ ۽ ”ڪلام قليچ“ شآيع ٿيل آهن. هو ماهنامه ”قليچ“ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو. -آگسٽ- 1970ع ۾ -پاڪستان- -ٽيليويزن- ڪراچي سينٽر جي تمثيلي مشاعري ۾ مرزا -اسد- بيگ پنهنجي والد مرزا قليچ بيگ جو ڪردار ادا ڪيو جيڪو سڄي سنڌ ۾ تمام گهڻو پسند ڪيو ويو. هن اهڙو ڪردار 31 ڊسمبر 1981ع تي سنڌي ڊرامي جي سئو ساله جشن جي موقعي تي ٿيل تمثيلي مشاعري ۾ پڻ ادا ڪيو هو. مرزا صاحب 1980ع ۽ 1981ع ۾ پهرين ۽ ٻي ڪل -پاڪستان- -اهل- قلم ڪانفرنس -اسلام- -آباد- ۾ شريڪ ٿيو. 1986ع ۾ کيس پراونشل ايجوڪيشنل ڪائونسل ۾ ميمبر طور کنيو ويو. مرزا -اسد- بيگ ”اسد“ 10 -اپريل- 1990ع تي دماغ جي رڳ ڦاٽڻ سبب ڪراچيءَ ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا
اسحاق فقير ڪارو مڱڻھار

**اسحاق فقير ”ڪارو“** (پيدائش: 1932ع - وفات: 16 جون 2009ع) سنڌ جو هڪ نامور لوڪ ڳائڻو هو، جنهن جو تعلق سنڌ جي لاڙ واري پٽ سان هو. کيس غزل کي سنڌي رنگ ۾ ڳائڻ ۽ پنهنجون ڌنون پاڻ ترتيب ڏيڻ ۾ مهارت حاصل هئي.

## ننڍپڻ ۽ تعليم

اسحاق فقير 1932ع ۾ ضلعو بدين جي ڳوٺ ”ماچوري“ ۾ ڄائو. هن ننڍپڻ کان ئي موسيقيءَ ڏانهن لاڙو رکيو ۽ صرف 10 سالن جي عمر ۾ ڳائڻ جي شروعات ڪيائين. هن راڳ جي باقاعده سکيا سيد سليمان شاهه جي وڏي ڀاءُ، سيد قاسم علي شاهه کان ورتي.

## فني سفر

شروعاتي دور ۾ هن مختلف ٽولين سان گڏجي شادين، مرادين ۽ مقامي ميلن ۾ ڳائڻ شروع ڪيو. اهو اهو دور هو جڏهن لائوڊ اسپيڪر عام نه هئا، پر اسحاق فقير جي صاف ۽ جاندار آواز کيس عوام ۾ مقبول بڻائي ڇڏيو.

### ريڊيو تي آمد

کيس 1978ع ڌاري نامور شاعر مرتضيٰ شاهه ڏاڏاهيءَ ريڊيو پاڪستان تي متعارف ڪرايو. ريڊيو تي سندس پهريون ڪلام پڻ مرتضيٰ شاهه ڏاڏاهيءَ جو ئي هو، جنهن جا ٻول هئا:

*”تو نه لوئيءَ کي لڄايو، راڄ راڻي مارئي،*
*سنڌ کي آ ناز توتي، سنڌياڻي مارئي“*


اهو ڪلام سڄي سنڌ ۾ بيحد مقبول ٿيو ۽ کيس شهرت جي بلندين تي پهچايو.

### فني خاصيتون

اسحاق فقير لاڙ جي انهن چند ڳائڻن مان هو جن جو پنهنجو هڪ الڳ اسلوب هو. هن ڪڏهن به ٻين فنڪارن جي نقل نه ڪئي، پر هميشه پنهنجون **ڌنون** پاڻ ڪمپوز ڪندو هو. غزل کي سنڌي لوڪ رنگ ۾ پيش ڪرڻ سندس وڏي خوبي هئي. سنڌ جا وڏا پارکو، جهڙوڪ سائين جي. ايم. سيد ۽ ڪريم بخش خان نظاماڻي سندس فن جا قدردان هئا. رئيس ڪريم بخش نظاماڻي پنهنجي آتم ڪٿا ”ڪيئي ڪتاب“ ۾ پڻ سندس ذڪر ڪيو آهي.

## آخري ڏينهن ۽ وفات

اسحاق فقير پنهنجي زندگيءَ جو آخري وڏو عرصو تعلقي ڊگهڙي جي ڳوٺ چيئو ڪلوئيءَ ۾ گذاريو. پيريءَ ۽ مسلسل بيماريءَ سبب هن آخري سالن ۾ ڳائڻ ڇڏي ڏنو هو. غربت ۽ اعليٰ اختيارين جي عدم توجھي سبب کيس مناسب علاج جي سهولت ملي نه سگهي. نيٺ 16 جون 2009ع تي انتهائي غربت واري حالت ۾ پنهنجي ڳوٺ چيئو ڪلوئيءَ ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
 
زمرو:1932ع جون پيدائشون
زمرو:2009ع جون وفاتون
زمرو:سنڌي ڳائڻا
زمرو:سنڌي موسيقي
زمرو:بدين ضلعو جون شخصيتون
اسد چاچڙ

نوجوان شاعر، نثر نگار اسدالله ولد محمد پريل چاچڙ 10 -اپريل- 1978ع تي پني عاقل ۾ -جنم- ورتو، زرعي يونيورسٽيءَ ٽنڊي ڄام مان ايم.ايس. سي ڪيائين ۽ 2003 کان 2005ع تائين اتان جي سنڌي ادبي سنگت شاخ جو سيڪريٽري پڻ رهيو. جڏهن ته س. ا. س پني عاقل شاخ ۾ 1997ع کان وٺي اڄ تائين مختلف عهدن تي رهيو آهي. ۽ شاعري سان گڏ مضمون ۽ ڪالم به لکيائين -جن- جو وڏو تعداد مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل اٿس. 2003ع ۾ سنڌي ٻولي اٿارٽيءَ جي سائن بورڊ ڪاميٽيءَ جو ميمبر پڻ رهيو. شاهه لطيف فائونڊيشن تعلقي پني عاقل جو سيڪريٽري جنرل، لڌا رام يادگار ڪاميٽي پنوعاقل جو ميمبر ۽ سرهاڻ فورم، پنوعاقل جو چيئرمين پڻ آهي. سماجي ڪمن ۾ پڻ سرگرم آهي. مختلف تنظيمن ۽ رسالن طرفان سرٽيفڪيٽ مليل اٿس. سندس مقالن ۽ خاڪن تي مشتمل ڪتاب ”سڄڻ ماکيءَ ميٺ“ ۽ شاعريءَ جو ڪتاب ”بيت بسنتي باک“ ڇپجي چڪو آهي.

## حوالا
ملڪ اسد سڪندر

ملڪ -اسد- سڪندر ڪوهستان ۾ -آباد- مختلف قبيلن جو سردار ۽ تَر جي بااثر شخصيت آهي. ملڪ -اسد- 1968ع ۾ ڄائو. سندس والد ملڪ سڪندر خان به پنهنجي دور جو اهم سياستدان ۽ بااثر شخصيت هو، جيڪو هر ڀيري انهيءَ -تڪ- مان چونڊن ۾ ڪامياب ٿيندو رهيو. ملڪ -اسد- پنهنجي سياسي سفر جي شروعات 1985ع ۾ ڪئي ۽ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. هو -ان- کان پوءِ پنهنجي -تڪ- ۾ ٿيندڙ چونڊن ۾ جڏهن به بيٺو ته ڪامياب ٿيو. هو محمد خان جوڻيجي صاحب جي حڪومت ۾ ٻيلي کاتي ۽ جهنگلي جيوت جو وزير رهيو. 1997ع جي چونڊن ۾ هو هڪ ئي وقت قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جي سيٽن -تان- ڪامياب ٿيو. بعد ۾ هن قومي اسيمبليءَ جي سيٽ ڇڏي، جنهن تي سندس گروپ جو ئي پير بخش خاصخيلي ايم اين اي ٿيو. مشرف دور جي 2002ع وارين مڪاني ادارن جي چونڊن ۾ ضلعي ناظم دادو (ان وقت ڄامشورو دادو ضلعي ۾ شامل هو) ۽ 2005ع ۾ ضلعي ناظم ڄامشورو چونڊيو ويو هو. هو پنهنجي علائقي ۾ وڏو سياسي ۽ سماجي اثر رکندڙ شخصيت چيو وڃي ٿو.تاحال (2009ع) ضلعي ناظم آهي.

## حوالا
قاضي اسد عابد

نامور صحافي ۽ سياستدان قاضي -اسد- عابد جو تعلق حيدرآباد جي مشهور قاضي خاندان سان آهي. سندس والد قاضي عبدالمجيد ’عابد‘ برک صحافي ۽ سياستدان رهيو آهي. قاضي -اسد- جو -جنم- حيدرآباد ۾ ٿيو. -انگلنڊ- مان B.B.A جي ڊگري ورتل اٿس. سندس صحافتي خدمتن جي مڃتا طور 23 مارچ 2007 ع تي کيس -پاڪستان- جي اعليٰ سول اعزاز ”ستاره امتياز“ سان نوازيو ويو. 
سياست ۾ سندس تعلق -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ سان آهي، جنهن جي -ٽڪيٽ- -تان- حيدرآباد واري -تڪ- -تان- ٻه ڀيرا قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. اخبارن جي مالڪن جي تنظيم ”آل -پاڪستان- نيوز پيپرز سوسائٽيءَ“ جو 9 ڀيرا جنرل سيڪريٽري چونڊيو ويو آهي. هن وقت سندس ڀيڻ ڊاڪٽر فهميده مرزا قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر آهي. قاضي -اسد- عابد جو -پاڪستان- جي سياست ۽ سرڪاري ادارن جي نمائندگيءَ ۾ انتهائي اهم ڪردار رهيو آهي. هن وقت سندس سياسي وفاداريون -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ سان آهن. -ان- کان علاوه عبرت گروپ آف پبليڪيشن جو -ايگزيڪيوٽو- -ايڊيٽر- آهي. 
هن گروپ آف پبليڪيشن ۾ روزاني عبرت، روزاني سنڌو، پندرهن روزه عبرت مئگزين، هفتيوار سنڌو، ماهوار هزار داستان شامل آهن. جڏهن ته هن کان اڳ عورتن جو رسالو ماهوار ”بختاور“، ٻارن جا رسالا ”ارچڪ مرچڪ“، ”ششر“ ۽ ”عبرت بڪ ڪلب“ به هن گروپ آف پبليڪيشن ۾ شامل هئا.

## حوالا
اسد قريشي

مشهور اداڪار ۽ هدايتڪار -اسد قريشي- ولد الاهي بخش قريشي، پهرين مئي 1955ع تي شڪارپور ۾ ڄائو. انٽر تائين -تعليم- شڪارپور مان حاصل ڪيائين. 1976ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ۾ گريجوئيشن ڪيائين. شوبز ۾ پنهنجي ڪيريئر جو آغاز 1968ع ڌاري سنڌي فلمن ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر طور ڪيو، -ان- وچ ۾ -تعليم- به حاصل ڪندو رهيو. 1972ع کان پوءِ ڪيترائي سال فلم ڊائريڪشن جو باقاعدي ڪم ڪيائين. مشهور اداڪارن عبداللطيف ’ساقي‘ ۽ شهباز درانيءَ جي اتساهه ڏيارڻ تي هُو اداڪاريءَ طرف آيو. 1985ع ۾ پهرين فلم ”حيدر خان“ ۾ اداڪاري ڪيائين، پوءِ ”نادر گوهر“، ”جيئي لطيف“، ”شهيد“ وغيره ۾ بهترين اداڪاري کيس وڏي شهرت ڏني. 
اسد قريشي پي. ٽي. وي -تان- به ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو، -جن- ۾ ”ڌٻڻ“، ”ماروي“، ”-بدنصيب ٿري-“، ”سونيتي“، ”-باک-“، ”آڙاهه“ ۽ ٻيا ڪيترائي ڊراما شامل آهن. هن محمد بخش سميجي، سلطانه صديقي ۽ سميع -بلوچ- جي ڊائريڪشن ۽ پيشڪش هيٺ پي. ٽي. وي تي ڪم ڪيو. هن اسٽيج ۽ ريڊيو تي به پرفارم ڪيو آهي. ويجهي ماضيءَ ۾ جڏهن سنڌي سيٽلائيٽ چينلن کي پذيرائي ملي ته -اسد قريشي- سنڌي ٽيلي فلم ٺاهڻ جو آغاز ڪيو، کيس سنڌي شوبز جي دنيا ۾ ”باباءِ ٽيلي فلم“ به چون ٿا. ٽيلي فلم ”درياهه -پار-“ جو ليکڪ ، هدايتڪار ۽ هيرو پاڻ هو. -ان- جي زبردست پـذيرائي بعد هن ”سنڌو ڪناري“، ”هوشو“، ”سنڌو -بادشاهه-“، ”-الله- -بادشاهه-“، ”غلام مصطفيٰ“ ۽ ٻيون ڪيتريون ئي ٽيلي فلمون ٺاهي شهرت حاصل ڪئي. مختلف چينلن تي سندس مشهور ڊراما سيريل ”-پٿر- دنيا“، ”حوا“، ”ڳاڙهي“. ”زنجيرون“، گنگهار“، ”پياسي ڌرتي“ ۽ ”وارث“ وغيره شامل آهن. -اسد- قريشيءَ جي شادي 1991ع ۾ پنهنجي مائٽن ۾ ٿي، کيس -ٽن- ٻارن، فاطمه بتول، علي عباس ۽ زينب بتول جو اولاد آهي ۽ هينئر ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
اسد جمال پلي

ڊاڪٽر -اسد- جمال پلي، 3 نومبر 1957ع تي ڳوٺ حاجي بخش پلي، ضلعي عمرڪوٽ ۾ ڄائو. سندس والد مرحوم محمد عمر المعروف معمور يوسفاڻي، سنڌ جو ناميارو عالم ۽ اديب ٿي گذريو آهي. ڊگري ڪاليج عمرڪوٽ مان انٽر ڪيائين، جنهن کان پوءِ بي. اي ۽ اديب فاضل جون ڊگريون ورتائين. بعد ۾ لياقت ميڊيڪل ڪاليج ڄامشوري مان ايم. بي. بي. -ايس- ڪري، ڊاڪٽريءَ جو پيشو اختيار ڪيائين. ڊاڪٽر اسدا جمال پليءَ، هن وقت تائين ادبي دنيا ۾ پاڻ کي هڪ نثر نويس طور متعارف ڪرايو آهي، جنهن ۾ هن لطيفيات، سنڌي گرامر ۽ -آثار قديمه- بابت چڱو ڪم ڪيو آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”وليون وڻ ڦلاريا“ (ترتيب)، ”جيڪي آهي اڄ“ (ترتيب)، ”چنڊ جهڙا پرين“ (ڪلام ولي محمد وفا:ترتيب) ۽ ”وڙهيا، واڳيا، واپريا“ (صوفي صديق فقير سومري جي سوانح ۽ ڪلام جي ترتيب) ۽ ”ڪيا سانگ سانوڻ“ (ڪلام ڪريم پلي:ترتيب) شامل آهن. سندس علمي ادبي خدمتن عيوض کيس ”منٺار فقير اڪيڊمي اوارڊ“ پڻ مليو آهي. هن شاهه جي مختلف سرن ۾ ڪم آيل ٻوليءَ جي صرفي ۽ نحوي بناوتن ۽ شاهه جي شاعريءَ ۾ سور جي فلسفي تي داد لائق تحقيقي ڪم ڪيو آهي. -ان- کان سواءِ پنهنجي والد مرحوم جا ڪيترا ڪتاب (1) ڍوليو ڍٽ ڍڻي (2003) (2) ڀٽائيءَ جو مطالعو (2005ع) ۽ ٻيا ڪتاب ترتيب ڏئي ڇڏيا آهن. هن وقت قاسم آباد، حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
اسدالله کھڙوي

**مخدوم اسدالله ولد مخدوم احمد کهڙوي** سنڌ جي وڏن عالمن، فاضلن ۽ صوفين مان ٿي گذريو آهي. مخدوم اسدالله 870ھ مطابق 1465ع ۾ ڄائو. شريعت جي حوالي سان سندس نالو هر هنڌ مشهور هو ۽ بزرگيءَ جي هاڪ بہ جتي ڪٿي هئس. همايون بادشاھ جڏهن سنڌ ۾ آيو تہ سندس ملاقات مخدوم اسدالله سان ٿي ۽ کانئس دعا گهرايائين تہ کيس دهليءَ جو تخت واپس ملي. جڏهن همايون 963ھ/1555ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس پٽ جلال الدين محمد اڪبر چوڏهن ورهين جي عمر ۾ بادشاھ ٿيو تہ هن شريعت جي پابنديءَ لاءِ حڪم جاري ڪري ڇڏيا. ڪن هندن، بادشاھ ڏانهن ڪوڙا خط موڪليا تہ اسدالله ماڻهن کي گمراھ ڪري رهيو آهي. مخدوم اسدالله کي خبر پئي تہ هن بہ يڪدم جلال الدين ڏانهن خط اماڻيو، جنهن ۾ پنهنجون شرعي خدمتون بيان ڪيائين. ان کان پوءِ مخدوم اسدالله کهڙن جي لڳ پپريءَ جي شهر ۾ مسجد اڏائي، اچي رهيو ۽ سن 966ھ ۾ اتي ئي وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:1465ع جون پيدائشون
ڊاڪٽر اسدالله لاڙڪ

اسدالله لاڙڪ، پاڪ - ڀارت جو پهريون سنڌي آهي، جنهن -انگريزي- ادب ۾ پي. ايڇ.ڊي ڪري، ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي آهي. 
هيءُ پراڻي ضلعي نوابشاهه (هاڻي نوشهري فيروز) جي ڳوٺ لاڙڪ جو رهاڪو آهي، ليڪن -تعليم- ۽ نوڪريءَ جي سلسلي ۾ گهڻو ڪري ڄام شوري ۽ حيدرآباد سان ئي لاڳاپيل رهيو. 1962ع ۾ نورمحمد هاءِ اسڪول حيدرآباد مان مئٽرڪ ڪيائين، -ان- کان پوءِ حيدرآباد جي ئي گورنمينٽ ڪاليج مان 1966ع ۾ بي. اي پاس ڪيائين. 1968ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان -انگريزي- ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. 
اسدالله لاڙڪ، سچل سرمست ڪاليج نوابشاهه ۾ هڪ سال ليڪچرر ٿي رهيو ۽ پوءِ ساڳي حيثيت ۾ حيدرآباد جي مسلم ڪاليج ۾ پڙهايائين. 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو. هن 1973ع ۾ ايم. ايڊ ڪئي. پاڻ استادن جي تنظيم (سوٽا) جو جنرل سيڪريٽري پڻ رهيو. هو 1976ع ۾ -آمريڪا- روانو ٿي ويو، -جتي- هن 1977ع ۾ ايم. اي ڪئي ۽ انڊيانا يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. 
ڊاڪٽر اسدالله لاڙڪ، هڪ محنتي ۽ قابل -استاد- آهي، جنهن -بين- الاقوامي ٻوليءَ جي ادب ۾ ڊگري حاصل ڪري، سنڌ جي نوجوانن کي هڪ واٽ ڏيکاري. هن جو شمار سنڌ يونيورسٽيءَ جي قابل استادن ۾ ٿيندو هو. 1980ع ۾ يونيورسٽيءَ جي ملازمت ڇڏي، ڪنهن صنعتي اداري سان ڪاروباري شراڪت ۾، -آمريڪا- هليو ويو ۽ هاڻي اتي ئي رهي ٿو.

## حوالا
اسر

اڌ رات کان پوءِ جو وقت. پره ڦٽيءَ کان اڳ جي مهل. صبح صادق.

اَسُر ٻن وقتن تي ٿيندو آهي: هڪڙو وڏو اَسُر، جيڪو اڌ رات کان ليکبو آهي، ٻيو صبح صادق وارو اَسُر، جنهن ۾ فجر واريءَ نماز جي تياري ڪبي آهي ۽ روزو رکبو آهي.
## حوالا

زمرو:وقت
اسرا

**سورة اسرا** قرآن پاڪ جي سترهين سورة آھيي، جنھن ۾ 111 آيت کان معراج جي واقعي جو آغاز ٿئي ٿو. هن سورة ۾ اخلاق عاليه جي تعليم، قرآن جا فضائل ۽ ان جي آسماني ڪتاب هئڻ ۽ مڃڻ جي مدلل دعويٰ موجود آهي. ان کان سواءِ هن سورة ۾ انساني روح جي ارتقا جا شرط ۽ اهڙيءَ طرح انڻجي پستيءَ ۽ گمراهيءَ جا سبب ۽ حالتون بہ بيان ٿيل آهن.

## حوالا
اسرا يونيورسٽي

اسرا يونيورسٽي: ’اسرا اسلامڪ فائونڊيشن‘ حيدرآباد شهر ۾ هڪ نئين يونيورسٽي قائم ڪئي آهي، جيڪا شهر کان ٻاهر، هالا روڊ تي، ساڍن ستن ايڪڙن ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. هيءَ هڪ خومختيار ۽ آزاد يونيورسٽي آهي، جيڪا پرائيويٽ سيڪٽر ۾، سنڌ -اسيمبلي- جي منظوريءَ سان ڪم ڪري رهي آهي. شروعات ۾ هن يونيورسٽيءَ ۾ طب جو شعبو قائم ڪيو ويو هو، جنهن ۾ ايم. بي. بي. -ايس- لاءِ 1997ع ۾ داخلائون شروع ٿيون. هن شعبي جي هڪ شاخ طور اکين جي علاج جو ادارو ڪم شروع ڪري چڪو آهي، ٻي شاخ طور 72 بسترن واري هڪ -ٽن- منزلن واري يونيورسٽي اسپتال به کلي چڪي آهي، جنهن ۾ هر طرح جون سهوليتون موجود آهن. وقت سان گڏ ٻين علمن ۽ فنن جا شعبا قائم ڪيا ويا آهن، -جن- ۾ ڏندسازي، انتظاميه، ڪمپيوٽر سائنس، بزنس ائڊمنسٽريشن وغيره شامل آهن. جڏهن ته اسلاميات، انجنيئرنگ، ٽيڪنالاجي، سماجي ۽ معاشرتي علمن وغيره جا شعبا به موجود آهن. هن يونيورسٽيءَ جو پهريون وائيس چانسلر ڊاڪٽر اسدالله قاضي آهي. يونيورسٽيءَ جي ملڪيت ۽ انتظام جو اختيار ”اسرا اسلامڪ فائونڊيشن“ وٽ آهي. خود فائونڊيشن جو پنهنجو انتظام هڪ 9 ميمبرن جي مجلس جي هٿ ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:حيدرآباد، سنڌ
زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ تعليم
زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون
زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
اسدالله ڀٽو

**اسد الله ڀٽي ایڊوڪیٽ** جماعت اسلامي، سنڌ جو امير ۽ پيشي جي لحاظ کان وڪيل آهي۔ ھنن جو تعلق صوبي سنڌ جي شھر سکر کان آھي۔ هو 3 مئي، 1946ع تي ڄائو۔ هن سنڌ يونيورسٽيءَ کان سال 1969ع ۾ ايل ايل بي جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ سال 1974ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ کان سماجيات ۾ ماسترز ڪیو۔ هو ايران ۽ افغانستان جو دورو ڪري چڪو آهي۔ سال 2002ع وارين عام چونڊن ۾ ڪراچي جي حلقي این اي۔253 کان متحدہ مجلس عمل جي امیدوار طور قومي اسيمبلي جو ميمبر پڻ چونڊيو هو۔

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
پروفيسر اسدالله ڀٽو

پروفيسر -اسد- -الله- ڀٽو اردو ۽ سنڌي ٻوليءَ جو نامور اسڪالر، اسلامي دانشور ۽ ماهر -تعليم- ٿي گذريو آهي. هي باني سيڪريٽري ”تنظيم فڪر و نظر“ سنڌ (تاسيس 1977) پڻ رهيو. سندس هي تصنيفون آهن: 1. عالم -اسلام- -اور- عصري سياست، 2. سنڌي ترجمو رحمت العالمين (توفيق الحڪيم). هن 9 سيپٽيمبر 1999ع تي راولپنڊيءَ ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
اسراج

thumb|اسراج
**اسراج** تاري خاندان جو هي ساز ٻہ صديون کن اڳ ننڍي کنڊ ۾ متعارف ٿيو. بظاهر هي ساز سارنگي ۽ ستار جو سنگم نظر ايندو آهي. هن جي طبلي سارنگيءَ وانگر ۽ ڏندي ستار وانگر هوندي آهي. هي دلربا کان آڪار ۾ هلڪو ٿيندو آهي. پر وڄائڻ ۾ دلربا وانگر هوندو آهي. اسراج سنگت توڙي علحدو وڄائڻ ۾ اچي ٿو. هن جون تارون هيٺان کان ڳٽين ۾ ويڙهيل ۽ سڌيون مٿي طبلي وٽ کتل ٿين، تارون تعداد ۾ 14 آهن. ۽ ايترائي پردا بہ ٿين. هن کي سازيني م گهٽ وڄايو ويندو آهي. هي ساز گز سان وڄائبو آهي. منجهس ٻہ سبتڪ (مڌر ۽ تار آسٿان) ٿيندا آهن، جيڪي طربن وسيلي ملايا ويندا آهن. پھريون پردو تيور مڌم، ٻيو پردو پنچم، ٽيون پردو ڪومل ڌيوت، چوٿون پردو ڌيوت، پنجون پردو ڪومل نکاد، ڇهون پردو شڌ نکاد، ستون پردو کرج (سا)، اٺون شڌ رکب، نائون ڪومل گنڌار، ڏهون شڌ گنڌار، يارهون شڌ مڌم، ٻارهون تيور شڌ، تيرهون پنچم، چوڏهون ڪومل ڌيوت، پندرهون شڌ ڌيوت، سورهون شڌ نکاد، سترهون تار سبتڪ، ارڙهون تار سبتڪ جو رکب اوڻيهون تار سبتڪ جو گنڌار. هن ۾ گز چئن تارن تي ڦرندو آهي. وڄائڻ مھل ساز جو کوکو گوڏي تي ۽ ان جي ڳچي گهڻو ڪري کاٻي ڪلهي تي رکي ويندي آهي. هن وقت هي ساز ورلي وڄائڻ ۾ اچي ٿو. ڇاڪاڻ تہ نون سازن جي آسان وڄت ۽ گهڻي وسعت جي ڪري پراڻا ساز گهٽ وڄائڻ ۾ اچن ٿا. وڄڻ لاءِ هڪ هٿ سان گز تارن تي ڦيرائبو آهي تہ ٻئي هٿ جي آڱرين سان تارن کي ڇيڙي مطلوب سر حاصل ڪبو آهي. برصغير ۾ اوڀر ۽ وچ وارن علائقن ۾ خصوصاً بنگلاديش ۾ وڌيڪ وڄايو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:موسيقي جا اوزار
اسرول

اسرول/آسرول (ٻوٽي): هن ٻوٽيءَ جو ٻوٽو ٽي فوٽ اوچو ٿيندو آهي. پن ٻه ٽي -انچ- ڊگها ۽ هڪ -انچ- ويڪرا ٿيندا اٿس، جيڪي ڳاڙهن مرچن جي پنن سان ملندر جلندڙ هوندا آهن. هن جون ڪيتريون ئي شاخون ٿينديون آهن ۽ هر شاخ جي چوٽيءَ تي گلن جو گهاٽي نارنگي رنگ جو ڇڳو هوندو آهي، جنهن ۾ ڪاري رنگ جو مٽر جي برابر -ٻج- سرجندو آهي. -ان- -ٻوٽي- جي پاڙ زمين ۾ اونهي هوندي آهي ۽ اها دوا طور استعمال ٿيندي آهي. -ان- جو سواد ڪڙو هوندو آهي. حڪيمن وٽ هيءَ -ٻوٽي- چريائي ۽ ديوانگيءَ جي خاص دوا آهي. جيڪڏهن پاڳل ماڻهو ڀڄندو ڊڪندو ۽ گوڙ مچائيندو يا ٻين کي ماريندو هجي ۽ بلڪل نه سمهي، ته -ان- دوا جي چند خوراڪن جي استعمال سان ننڊ اچڻ لڳندي اٿس، اجيڪڏهن مريض کي مستقل ننڊ نه ايندي هجي ته ننڊ ڏيارڻ لاءِ به -ان- دوا کي استعمال ڪيو ويندو آهي.

## حوالا
اسڙي ڇانئڙي

**اسڙي ڇانئڙي** ٻاراڻي راند آهي، جيڪا اونھاري جي سھاين راتين ۾ رچائي ويندي آهي. هن راند ۾ چانڊوڪيءَ کي اُس ۽ اونداهيءَ کي ڇانو سمجھيو ويندو آهي. هن راند ڪرڻ مهل ٻار ٻہ ٽوليون ٺاهيندا آهن. هڪ ٽولي ڇانوَ ۾ ۽ ٻي ٽولي اُس ۾ بيھندي آهي. جڏهن ٻئي ٽوليون باقاعدي پنهنجي پنهنجي حدن ۾ بيھي وينديون آهن، تڏهن اُس ۾ بيٺل ٽولي ڪوڪ ڪندي آهي، جنھن جو مطلب هوندو آهي تہ هاڻي ڇانوَ واري ٽوليءَ کي اجازت آهي تہ هوءَ ڀلي اُس ۾ بيٺل ٽوليءَ جي ٻار کي جهلي. اُس ۾ بيٺل ٽولي جي رانديگرن مان هر هڪ جي ڪوشش هوندي آهي تہ هو ڪنهن بہ نموني سان پاڻ بچائي ڇانوَ واري ايراضيءَ ۾ پھچي وڃي، جتي کيس ڪير بہ پڪڙي نٿو سگھي. چانڊوڪيءَ يا اُس ۾ بيٺل ٻارن جون بچڻ جون ڪوششون ۽ ڇانوَ واريءَ ٽوليءَ جي رانديگرن پاران کين جهلڻ لاءِ ڪيل اٽڪلون ۽ محنتون راند ۾ ڏاڍو چس پيدا ڪنديون آهن. جيڪڏهن ڪو رانديگر چانڊوڪيءَ واريءَ ايراضيءَ ۾ پڪڙجي پيو تہ اهو ويھي رهندو. جڏهن اُس واري ٽوليءَ جا رانديگر جھلجي ويندا ۽ باقي هڪ ڄڻو وڃي بچندو، تڏهن اهو بہ از خود جھليل سمجھيو ويندو. ان کانپوءِ ڇانوَ ۾ بيٺل ٽوليءَ کي وارو ملندو تہ اُس ۾ بيھن ۽ راند ساڳئي نموني سان شروع ڪن.

## حوالا

زمرو:رانديون
اسفند يار ولي

**اسفند يار ولي خان**، سرحد صوبي ھاڻي خيبر پختونخوا جي هاڪاري سياسي گهراڻي مان آهي ۽ هن وقت عوامي نيشنل پارٽي (اي اين پي) جو سربراھ آهي. سندس والد خان عبدالولي خان ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ملڪ جي قومپرست ۽ ترقي پسند سياست تي ڇانيل رهيو. سندس ڏاڏو خان عبدالغفار خان برصغير جي صف اول جو سياستدان ۽ ڪانگريسي هو، کيس ”سرحدي گانڌي“ سڏيو ويندو هو. خان عبدالغفار خان پنهنجي صوبي ۾ سرخپوش تنظيم ٺاهي هئي. ولي خان ۽ اسفند يار ولي ان تنظيم جي بنياد تي ئي سياست ڪندا رهيا.

اسفند يار ولي 19 فيبروري 1949ع تي باغ ولي ضلعي چارسده صوبي سرحد ۾ ڄائو. هن ايم. بي. اي تائين تعليم حاصل ڪئي. هو 1990ع ۾ صوبائي، 1993ع ۾ قومي اسيمبلي، 1997ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 2005ع ۾ سينيٽر رهيو آهي. هو 2008ع جي چونڊن ۾ پڻ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو.
اسفند يار ولي وقت پختون قومپرستيءَ واري سياست ڪري ٿو ۽ سندس پارٽي اي اين پي جي سرحد صوبي ۾ حڪومت 2008ع کان 2013ع تائين حڪومت بہ رھي ۽ وفاق ۽ سنڌ صوبي ۾ پيپلز پارٽيءَ سان اتحاديءَ طور حڪومت ۾ شامل رھي.

## حوالا

زمرو:1949ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
اسڪاءِ ليب

اسڪاءِ لئب (Sky lab): آسماني تجربيگاهه، جيڪا آمريڪا جي ’ناسا‘ مرڪز مان 14 مئي 1973ع تي خلا ۾ اماڻي وئي. اسڪاءِ لئب اُن آمريڪي تحقيقاتي اداري ’ناسا‘ پاران ٺاهي وئي هئي، جنهن جو مقصد ’آسمان‘ جي ڄاڻ کي زمين ڏانهن موڪلڻ هو. اسڪاءِ لئب ٻه ماڙ منزل جيان ٺهيل هئي، جنهن ۾ تجربي جون سموريون شيون رکيون ويون هيون. اها اسڪاءِ لئب اٺن سالن لاءِ مٿي فضا ۾ رهڻي هئي، پر فني خرابيءَ سبب ڇهه سال گذرڻ کان پوءِ، 16 -جولاءِ- 1979ع ۾، -آسٽريليا- جي هڪ سنسان علائقي ۾ اچي ڪري هئي.

## حوالا
لارڊ بيڊن پاول

فائل:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).pngلارڊ بيڊن پاول

اسڪائوٽ تحريڪ جو باني- **لارڊ بيڊن پاول** 22 فيبروري 1857ع تي هڪ -انگريز- آفيسر جي گهر ۾ انگلينڊ ۾ پيدا ٿيو، ابتدائي -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ 1874ع ۾ سينيئر ڪيمبرج جو امتحان پاس ڪيائين ۽ ڪميشن پاس ڪرڻ کان پوءِ فوج ۾ ملازمت اختيار ڪيائين. هن کي 1899ع ۾ آفريڪا ڏانهن موڪليو ويو، ڇو ته اتي آفريڪا جي علائقي مينيجڪنگ ۾ بُوتر نالي قبيلي -بغاوت- ڪئي هئي. هن کي اها -بغاوت- ختم ڪرڻ جو منصوبو سونپيو ويو هو. هن وڏيءَ رٿابنديءَ سان اُن -بغاوت- کي ختم ڪيو. هن اُن لاءِ اتي فوج کي -ٽن- حصن ۾ ورهايو. پهرئين حصي ۾ جوان فوجي رکيائين، ٻئي حصي ۾ اڌڙوٽ عمر جا فوجي رکيائين ۽ ٽئين حصي ۾ رسد پهچائڻ لاءِ ڪراڙا فوجي ۽ ۽ -ٻار- رکيائين. هڪ ڏينهن باغين لارڊ بيڊن پاول کي گهيري ۾ آڻي، کيس ۽ سندس فوج کي قلعي -بند- ڪري ڇڏيو. قلعي ۾ جيئن ئي هيءُ سوچ ۽ فڪر ۾ ويٺو هو ته هن ڏٺو ته هڪ ننڍي ڇوڪري باغين جي مورچن مان نڪري اچي، هن کي هڪ فوجي آفيسر جو پيغام پهچايو، جنهن ۾ گهيري ٽوڙڻ جو پلان هو. هن -ان- تي عمل ڪري گهيري کي -ٽوڙي- وڌو ۽ فوج سان 1901ع ۾ اها -بغاوت- ختم ڪري ڇڏيائين. هن -ان- عمل تي سوچيندي، ٻارن کي باقاعدي تربيت ڏيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ جنرل جي عهدي -تان- استعيفيٰ ڏئي، -انگلنڊ- جي برائون سي جزيري ۾ دنيا جي پهرين اسڪائوٽ ڪئمپ لڳائي. -ان- ۾ فقط 120 اسڪائوٽن شرڪت ڪئي. -ان- کان پوءِ 1908ع ۾ ڪتاب -اسڪائوٽنگ- فار بوائز لکيائين. 1920ع ۾ دنيا جي پهرين اسڪائوٽ جمبوري -انگلنڊ- ۾ لڳي، جنهن ۾ لارڊ بيڊن پاول کي دنيا جو پهريون چيف اسڪائوٽ چونڊيو ويو. هيءُ تاحيات اسڪائوٽ رهيو، ۽ آخر ۾ 83 سالن جي عمر ۾ 8 -جنوري- 1941ع تي آفريڪا ۾ گذاري ويو. سندس مقبرو ڪينيا ۾ آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* اسڪائوٽنگ

## حوالا

زمرو:1857ع جون پيدائشون
زمرو:1941ع جون فوتگيون
اسرار شام

ٻاراڻي ادب جي ناليواري ليکڪ ۽ صحافي -اسرار شام- جو -جنم- 29 مارچ 1954ع ڌاري ٽنڊي ڄام جي هڪ علمي ادبي گهراڻي ۾ ٿيو. سندس والد جو نالو حاجي محمد جمعو ميمڻ هو. اسرار جو اصل نالو اسرار احمد ميمڻ آهي. هو ابتدا ۾ روزاني ”سنڌ نيوز“ -اخبار- جو اسٽاف رپورٽر رهيو، بعد ۾ 1987ع کان وٺي سنڌي ٻارڙن لاءِ علمي، ادبي، ثقافتي، معلوماتي ۽ تفريحي ڪتابي سلسلو شروع ڪيائين، جنهن جو نالو ”سنڌي ٻارڙا پبليڪيشن“ رکيائين. هن وقت تائين -ان- ڪتابي سلسلي جا 60-70 کان وڌيڪ ڪتابڙا منظرعام تي اچي چڪا آهن. پاڻ وقت بوقت سنڌي ٻارڙن لاءِ مختلف تفريحي پروگرامن جو بندوبست پڻ ڪندو رهيو آهي. سنڌي ۽ ردو اسٽيج ڊرامن جي فيلڊ ۾ به وڏو حصو ورتو اٿس. مشهور اسٽيچ ناٽڪ ”لوئي لڄ“ جي گولڊن جوبلي شو تي کيس سونو -تاج- پهرايو ويو. سندس طويل انٽرويوءَ تي مشتمل ڪتاب ”آئون ڪو ڄاڻان“ ڇپجي چڪو آهي، جڏهن ته پندرهن کن اڻ ڇپيل ڪتاب اٿس. سندس علمي ۽ ادبي ڪارنامن تي کيس مختلف سماجي تنظيمن طرفان اوارڊ ۽ ٻلا ڏنا ويا آهن.

## حوالا
اسرافيل

اسرافيل هڪ فرشتي جو نالو آهي، اسلامي عقيدي موجب اسرافيل قيامت واري ڏينهن صور يا ناد ڦوڪيندو ته دنيا جا سمورا ماڻهو مري ويندا. جڏهن ٻيو دفعو صور ڦوڪيندو ته سڀئي ماڻهو ٻيهر زندهه ٿي ويندا، ۽ حشر واري ميدان ڏانهن ڀڄندا ايندا، جتي سندن عملن جو حساب ڪيو ويندو. اهو عقيدو مسلمانن کان سواءِ عيسائين ۾ پڻ موجود آهي.

## حوالا
اسڪائوٽ رھبر (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب غلام حسين محمد ابراهيم مهر عليءَ جو لکيل آهي. جنهن ۾ -اسڪائوٽنگ- بابت ڄاڻ ڏنل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 90 آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي. شوقيرام ڌرمداس، پهريون ڇاپو، فائين پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1943ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
اسڪائوٽنگ

thumb|اسڪائوٽنگ جو نشان
thumb|upright=0.75|برائون سي ٻيٽ تي پھرين اسڪائوٽ ڪيمپ جي ياد ۾ رکيل پٿر

**اسڪائوٽنگ** نوجوانن جي هيءَ سڀ کان وڏي، منظم، فعال، غيرسياسي ۽ بين الاقوامي تنظيم آهي، جنهن جو پهريون مقصد نوجوانن ۾ خوداعتمادي ۽ خدمت جو جذبو اُڀارڻ ۽ ان وسيلي منجهن ملڪ ۽ قوم لاءِ، مفيد، باڪردار ۽ قابل فخر شهري بنجڻ جي اُمنگ پيدا ڪرڻ هو. هن تحريڪ جو باني لارڊ بيڊن پاول (1857ع_1941ع) هو. 
 
اسڪائوٽ تحريڪ ۾ عمر جي حساب سان اسڪائوٽن کي ٽن شعبن ۾ ورهايو ويو آهي. 7 سالن کان 11 سالن جي عمر وارن ٻارن کي ”شاهين اسڪائوٽ“، 11 سالن کان 17 سالن جي عمر وارن نوجوان کي ”بواءِ اسڪائوٽ“ ۽ 17 کان 25 سالن جي عمر وارن کي ”روور اسڪائوٽ“ سڏيو ويندو آهي.

## حوالا
اسڪائوٽنگ ڇا آھي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سوڀراج چيتن مل جو ترجمو ڪيل آهي، جيڪو ڪرائون سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي. ڪتاب ۾ صفحا 32 آهن. اي. آر. لالواڻيءَ، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، لالا شيوارام، اسڪائوٽنگ ائسوسيئيشن، حيدرآباد جي طرفان ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
سينٽ ائنڊريوز چرچ، ڪراچي

هيءَ گرجا گهر ڪراچي، صدر ۾ جهانگير پارڪ جي سامهون واقع آهي. ھن کي اسڪاٽش چرچ بہ سڏيو وڃي ٿو. هن چرچ جي عمارت انتهائي خوبصورت آهي. هن گرجا گهر جو سنگ بنياد 1867ع ۾ بمبئي فوج جي ڪمانڊر انچيف، سر رابرٽ نيپيئر رکيو. هن گرجا گهر جي ٽاور جي اوچائي 65 فوٽ آهي ۽ هن گرجا گهر جو احاطو ٻن ايڪڙن ۾ پکڙيل آهي، جنهن تي خوبصورت -باغ- آهي. هن گرجا گهر ۾ 400 ماڻهن جي ويهڻ ۽ عبادت ڪرڻ جي گنجائش موجود آهي.

## حوالا
اسڪالرز اڪيڊمي

نامور، عالم، اديب ۽ صحافي محمد عثمان ڏيپلائيءَ جي ياد ۾ ”محمد عثمان ڏيپلائي ٽرسٽ“ پاران هن تعليمي ۽ ثقافتي اداري کي سن 2003ع ڌاري قاسم -آباد- حيدرآباد ۾ قائم ڪيو ويو. اداري جو افتتاح اُن وقت جي وزير -تعليم- سنڌ ڊاڪٽر حميده کهڙو ڪيو. اڪيڊميءَ جو اعزازي پرنسپال محمد علي ڏيپلائي آهي ۽ وائيس پرنسپال محمد عثمان ڏيپلائيءَ جي پوٽي مسز رفيعه رياض آهي.

## حوالا
اسڪندر مرزا

**ميجر جنرل اسڪندر مرزا** 13 نومبر 1899ع ۾ ڄائو، 6 آڪٽوبر 1955ع کان 23 مارچ 1956ع تائين پاڪستان جو گورنر جنرل، 23 مارچ 1956ع کان 27 آڪٽوبر 1958ع تائين ملڪ جو صدر رهيو.

## پيدائش ۽ تعليم

سيد اسڪندر مرزا 13 نومبر تي مرشد آباد بنگال ۾ ڄائو هو. سيد محمد فتح علي جو پٽ هو، جيڪو بنگال جي آخري نواب منصور علي خان جو پوٽو هو. ائين اسڪندر مرزا جو شجرو مير جعفر سان ملي ٿو. سندس ننڍپڻ بمبئي ۾ گذريو، شروعاتي تعليم ايلفُنسٽن ڪاليج مان ۽ پوءِ بمبئي يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.

## فوجي ۽ سول خدمتون
thumb|کاٻو|upright=0.9|مرزا برٽش آرمي ۾
بعد ۾ رائل ملٽري اڪيڊمي سئينڊهرسٽ مان گريجوئيشن ڪرڻ بعد برطانوي فوج ۾ شامل ٿيو ۽ مختلف علائقن ۾ فرض انجام ڏيندو رهيو. ڪجهه سال فوج ۾ نوڪري ڪرڻ بعد هو سول سروس ۾ شامل ٿيو، مختلف قبائلي علائقن ۾ پوليٽيڪل ايجنٽ طور نوڪري ڪرڻ بعد 1946ع ۾ پهرين جوائنٽ ڊفينس سيڪريٽري ۽ پوءِ ڊفينس سيڪريٽري ٿيو. برٽش انڊين آرميءَ کي انڊين ۽ پاڪستان آرميءَ ۾ ورهائڻ ۾ هن اهم ڪردار ادا ڪيو.

## پاڪستان ٺھڻ کانپوءِ خدمتون

پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ اسڪندر مرزا کي هن نئين ملڪ جو سيڪريٽري دفاع مقرر ڪيو ويو. 1954ع ۾ کيس هنگامن ۽ سياسي بيچيني روڪڻ لاءِ اوڀر پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو. جڏهن محمد علي بوگرا وزير اعظم ٿيو ته پاڻ وزير داخلا ٿيو. 1955ع ۾ قائم مقام گورنر جنرل ٿيو. سندس ئي دور ۾ اوڀر پاڪستان کي اولهه پاڪستان سان برابري ڏيڻ جي نالي ۾ اولهه پاڪستان جي سمورن صوبن کي ملائي ون يونٽ ٺاهيو ويو. اسڪندر مرزا ون يونٽ جو وڏو حامي هو ۽ ذاتي طور مذهب کي رياستي معاملن کان ڌار رکڻ ۾ ويساهه رکندڙ هو. ان جي باوجود 1956ع ۾ هن جو جهڪاءُ مذهب ڏانهن گهڻو هو. اسڪندر مرزا جڏهن گورنر غلام محمد کي هٽائڻ بعد گورنر جنرل ٿيو ان زماني ۾ هن ٻي شادي ناهيد مرزا سان ڪئي. ناهيد مرزا ايراني خاتون هئي، جيڪا ان کان اڳ ايران ۾ پاڪستان جي فوجي اتاشي جي زال هئي.
thumb|کاٻو|upright=10|پاڪستان جي پھرين صدر جي مقرري جي تقريب
1956ع ۾ جڏهن پاڪستان جو پهريون آئين ٺهيو ته اسڪندر مرزا ملڪ جو پهريون صدر ٿيو. سندس صدارت جي ٻن سالن دوران ملڪ سخت سياسي انتشار جو شڪار رهيو. ٻن سالن جي عرصي ۾ چار وزيراعظم آيا.

thumb|کاٻو|upright=2|رضا شاه پهلوي جو دؤرو

## مارشل لا لڳائڻ ۽ جلاوطني

1958ع ۾ جڏهن اسڪندر مرزا ڏٺو ته 1956ع جو آئين ملڪ ۾ گهوٽالي جو ڪارڻ بڻجي رهيو آهي ته هن ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪيو. هن ايوب خان کي ڪمانڊر ان چيف مقرر ڪيو. ڪجهه ئي ڏينهن ۾ ايوب خان اسڪندر مرزا کي هٽائي پاڻ مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ٿي ويو. اسڪندر مرزا کي جلا وطن ڪيو ويو.

## خاندان

کيس پهرين زال مان ٻه پٽ ۽ چار ڌيئرون آهن، جڏهن ته ٻي زال ناهيد مان ڪو به اولاد نه ٿيس.

## وفات
thumb|کاٻو|upright=2|اسڪندر مرزا جو جنازو
مرزا 1969ع ۾ وفات تائين لنڊن ۾ جلا وطني جي زندگي گذاري. سندس وفات وقت يحيٰ خان جي فوجي حڪومت هئي، جنهن سندس ميت پاڪستان آڻڻ ۽ دفنائڻ جي اجازت نه ڏني. بعد ۾ سندس لاش تهران نيو ويو، جتي شاهه ايران حڪومت جي سربراهه وانگر سندس تدفين ڪئي.

## ورثو
thumb|کاٻو|upright=1|ايراني شاھ ۽ مرزا جي يادگار ٽڪلي

## حوالا

زمرو:1899ع جون پيدائشون
زمرو:1969ع جون فوتگيون
زمرو:بنگالي سياستدان
زمرو:بنگالي ماڻهو
زمرو:پاڪستاني جنرل
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
اسڪول جو انتظام ۽ تعليم (ڪتاب)

: هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. جنهن ۾ -تعليم- جي بنيادي اصولن ۽ اسڪول جي انتظام رکڻ جا اصول بيان ڪيا ويا آهن. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 103 آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي. محمد يوسف، هيءُ ڪتاب مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسڪول ليونگ سرٽيفڪيٽ امتحانن جا سوال جواب (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب گوبندرام همٿ سنگهه ناٿاڻيءَ جو ورهاڱي کان اڳ لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 180 آهن ۽ قيمت 28 -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، چندن پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان ڇپيو. ڇپائيءَ جو سال ڄاڻايل ناهي.

## حوالا
اسلام ۽ آريه سماج (ڪتاب)

هن ڪتاب جو مصنف محمد بخش ”واصف“ آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 19 آهن ۽ قيمت هڪ آنو اٿس. ڇاپو ۽ ناشر ڄاڻايل ناهن. هيءُ ڪتاب ڪرائون پريس، حيدرآباد مان سنه 1928ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلام ۽ اليڪشن

هيءُ ڪتاب علي خان ابڙي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن. ڪچي جلد جو ڇاپو پهريون، ويڙهي مل کٽڻ مل، لاڙڪاڻي مان ڇپايو، سن ڄاڻايل ڪونهي.

## حوالا
اسلام ۽ ان جي ڄاڻ

هيءُ ڪتاب عبدالمجيد ميمڻ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 152 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. سنڌ بوڪ ڊيپو، لاڙڪاڻي طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، قادريه پريس، لاڙڪاڻي مان 1954ع ۾ ڇپايل آهي، جڏهن ته ٻيو ڇاپو پڻ سنڌ بوڪ ڊيپو لاڙڪاڻي طرفان 1968ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اسلام ۽ انسانيت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب عبدالعزيز ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز وارو هيءُ ڪتاب ڪچي جلد ۾ آهي، جنهن ۾ 194 صفحا ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، مسلمان پبليڪيشن، ڪراچيءَ طرفان ڇپايل آهي.

## حوالا
اسڪول ۽ تعليم جو نظام (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ۽ پڪي جلد واري ڪتاب ۾ صفحا 188 آهن. قيمت 5 روپيا اٿس. محمد اسماعيل عرساڻيءَ ۽ سيد قادربخش شاهه بخاريءَ، پهريون ڇاپو، فردوس پريس، حيدرآباد مان سال 1970ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اسلام ۽ ترقي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب علي خان ابڙي چئن جدا جدا حصن ۾ لکيو، -جن- مان -ٽن- دستياب ڀاڱن جو تفصيل هن ريت آهي:
#اسلام ۽ -ترقي- (ڀاڱو ٻيو) (ڪتاب): ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 116 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻ مل لاڙڪاڻي واري، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، خيرخواهه پرنٽنگ ورڪس، لاڙڪاڻي مان 1919ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
#اسلام ۽ -ترقي- (ڀاڱو ٽيون) (ڪتاب): ڪرائون سائيز وارو هيءُ ڪتاب 97 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ويڙهي مل کٽڻ مل لاڙڪاڻي واري ساڳيءَ پريس مان 1937ع ۾ شايع ڪيو.
#اسلام ۽ -ترقي- (ڀاڱو چوٿون) (ڪتاب): رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 96 صفحا آيل آهن، جنهن جي قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. هي جلد به ويڙهي مل کٽڻ مل، خيرخواهه پرٽنگ ورڪس، لاڙڪاڻي مان سال 1939ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:اسلامي ڪتابون
زمرو:سنڌي ڪتاب
اسلام ۽ زمينداري (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب احمد صديق سونڊويءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 131 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آفتاب پريس، حيدرآباد مان 1950ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسلام ۽ عقليات

هيءُ ڪتاب حاجي نوراحمد ابوالبشير جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 270 صفحا آهن ۽ قيمت ٻه رپيا پنجهتر پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، حافظ محمد -الياس- -بن- عبدالله ميمڻ ۽ ساٿين حيدرآباد مان 1965ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اسلام ۽ عورت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب گل محمد ”آزاد“ صوفيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 60 آهن. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
اسلام آباد (ڳوٺ)

هن نالي سان سنجهوري، ڏهرڪيءَ ۾ جدا جدا ڳوٺ -آباد- آهن. تعلقي سنجهوري جي ديهه ”جمڙائو -41“ ۾ -آباد- ڳوٺ ۾ رهندڙن جو تعداد 2 سئو جي لڳ ڀڳ آهي. هتي پرائمري اسڪول آهي. هن ڳوٺ کي ”پٺاڻن جي ڳوٺ“ جي نالي سان پڻ سڏبو آهي. ٻيو ڳوٺ تعلقي ڏوڪيءَ جي ديهه ”ڳيريلي“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ ڏيڍ سئو ماڻهو رهندڙ آهن. ٽيون ڳوٺ تعلقي ڪنڌڪوٽ جي ديهه ”ملوڪان“ ۾ -اسلام- خان جي نالي سان موجود آهي، جيڪو نواب اڪبر بگٽيءَ جي چاچي -اسلام- خان ٻڌايو هو، -جتي- ڪافي ماڻهو رهندڙ آهن. حيدرآباد شهر ۾ به -اسلام- -آباد- نالي هڪ -پاڙو- يا محلو موجود آهي.

## حوالا
اسلام جا ٽيھتر فرقا (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 18 آهن. ۽ قيمت چار -آنا- ڄاڻايل آهي. اداره قليچ بيگ حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، پنجتني اماميه اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ شايع ڪيو ويو.

## حوالا
اسلام جو تمدني نظام (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب قاضي محمد عليءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 89 آهن. ڇاپو پهريون، قرآن پريس، حيدرآباد مان، سال 1962ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسلام جو سياسي نظريو (تحقيق) (ڪتاب)

مولانا ابو الاعليٰ مودوديءَ جي اردو ڪتاب جو سنڌي ۾ ترجمو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1949ع ۾ ڪري اسلاميه پرنٽنگ پريس مان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب ۾ 58 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- اٿس.

## حوالا
اسلام جي سرحد

ڪتاب اسلام جي سرحد اصل ۾ مولانا ابوالاعليٰ مودوديءَ جو لکيل آهي، جنهن جو سنڌي ترجمو محمد عثمان ڏيپلائيءَ ڪيو. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 42 آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مطبوعات جماعت اسلامي سکر طرفان شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، محمد عثمان ڏيپلائيءَ 1945ع ۾ آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو.

## حوالا
اسلام جي مشھور بزرگ ھستين جو احوال

هيءُ ڪتاب عبدالرزاق قاضيءَ جو ترجمو ڪيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 219 صفحا آهن ۽ قيمت سوا ٻه رپيا ڄاڻايل آهي. اوريئنٽل پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ وارن هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سوِلِ ۽ ملٽري گزيٽ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ايڊيوڪيشنل پريس، ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو ويو.

## حوالا
اسلام ڇا آھي (ڪتاب 1)

هيءُ ڪتاب، حاجي محمد يعقوب پيربخش -ٻرڙي- ترجمو ڪيو، جيڪو آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس حيدرآباد، ڪرائون سائيز ۾ شايع ڪرايو. ڪتاب ڪچي جلد سان 262 صفحن تي مشتمل آهي. ڪتاب جي ڇپجڻ جو سال لکيل ناهي.

## حوالا
اسلام پور

هن نالي سان سنڌ جي جدا جدا ضلعن ۾ هيٺيان پنج ڳوٺ -آباد- آهن: هڪڙو ڳوٺ تعلقي ٽنڊي الهيار جي ديهه ”بُلغائيءَ“ ۾ -آباد- آهي، جنهن جي -آدمشماري- 500کان مٿي ٿيندي، ٻيو ڳوٺ دادو تعلقي جي ديهه ”ڪينجهر“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ رهندڙن جو تعداد 600 آهي. ٽيون ڳوٺ تعلقي ۽ ديهه ”رتي ديري“ ۾ -آباد- آهي، جنهن جي آبادي چار پنج سئو کن آهي، چوٿون ڳوٺ تعلقي ساماري جي ديهه ”ڪنڊياريءَ“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ اڍائي هزار ماڻهو رهندڙ آهن، پنجون ڳوٺ تعلقي ساماري جي ديهه ”ڇاڇري“ ۾ -آباد- آهي، جنهن ۾ ٻه سئو کن ماڻهو رهندڙ آهن. انهن سڀني ڳوٺن ۾ پرائمري اسڪول موجود آهن.

## حوالا
اسلام تي مقدمو (ڊرامو)

**اسلام تي مقدمو** نعيم صديقيءَ جو لکيل اردو ۾ ڊرامو جنھن کي محمد عثمان ڏيپلائيءَ سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري هفته وار ’عبرت‘ جي هڪ خصوصي شماري ذريعي جنوري 1949ع ۾ ڪتابي صورت ۾ شايع ڪيو. ڪتاب ۾ 98 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو اٿس. اسلاميہ پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان ڇپيو.

## حوالا
اسلام ڇا آھي (ڪتاب 2)

هن نالي سان ٻيو ڪتاب فضل احمد غزنويءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 35 آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. اداره تبليغ -الاسلام- حيدرآباد، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اسلام ڇا ٿو گھري

هيءُ ڪتاب فضل احمد غزنويءَ جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 14 -آنا- ڄاڻايل آهي. اداره تبليغ الاسلام، حيدرآباد طرفان آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اسلام حقيقي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد هاشم لالواڻيءَ خواجي جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 47 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. خواجه محمد هاشم لعل محمد، ڇاپو پهريون، هاري حقدار پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان 1955ع ۾ ڇپايو.

## حوالا