open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اشرف امر لاشاري

**اشرف امر لاشاري** (انگريزي:اشرف امر لاشارد) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ،نثر نويس ۽ صحافي آھي.

## زندگي جو احوال
اشرف امر لاشاري جو پورو اشرف علي لاشاري آهي. هيءُ دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي تاريخ شهر جوهيءُ ۾ مٺو خان لاشاري جي گهر ۾ 3 فيبروري 1971ع تي جنم ورتو.

## تعليم
اشرف لاشاري مئٽرڪ 1987ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان پاس ڪئي. انٽر سائنس گورنمينٽ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو مان 1990ع ۾ ڪيائين. بي اي 1992ع ۽ ايم اي سنڌي ادب ۾ 1994ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين.

## ادبي ۽ علمي خدمتون
امر لاشاري ادبي دنيا ۾ 1988ع ۾ پير پاتو. هن شاعري ۽ مضمون نويسي ڪئي آهي. سندس مواد سنڌي ٻوليءَ جي معياري اخبارن، رسالن ۾ ڇپيل آهي. سندس ٻارن لاءِ ڪيل گيت پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر تان پڻ نشر ٿيل آهن. هن صحافتي ڪيريئر ڪي ٽي اين نيوز ڪراچي جي رپورٽر طور ڪيو جنهن سان اڄ به سلهاڙيل آهي. هن 1993ع کان جي ايس ٽي استاد طور علمي خدمتون سرانجام ڏيڻ شروع ڪيون. 2003ع ۾ ايڇ ايس ٽي طور ترقي ماڻي. ڪجهه وقت تعليم کاتي ۾ سپروائيزر طور به خدمتون سرانجام ڏئي چُڪو آهي.

## حوالا

زمرو:1971ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
وزير منگي

**وزير منگي** (انگريزي:Wazir Mangi) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر، ليکڪ ۽ صحافي هو.

## زندگي جو احوال
وزير منگي جو پورو نالو وزير احمد هو. هيءُ 10 مارچ 1965ع تي محمد فاضل منگي جي گهر ۾ ڳوٺ واسُو ڪلهوڙو ۾ پيدا ٿيو. بعد ۾ ڳوٺ ڇڏي دادو ضلعو جي شهر دادو ۾ رهائش پذير ٿيو.

## ادبي خدمتون
وزير منگي لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. هن اٽڪل 1980ع کان باقاعدي شعر لکڻ شروع ڪيو. شاعر کان علاوه ڪالم نگار پڻ هو ۽ ڪيترين ئي اخبارن لاءِ صحافي طور خدمتون سرانجام ڏنائين. هن شاعري ۾ غزل، گيت، وائي ۽ نظم جي صنفن ۾ طبع آزمائي ڪئي. سندس شاعري ۽ ڪالم سنڌ جي اهم اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. وزير منگي سگا شاخ دادو جو ميمبر ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ دادو جو سيڪريٽري پڻ رهيو.

## وفات
وزير منگي 30 مئي 2010ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
زمرو:1965ع جون پيدائشون
اڪرم ٻورڙائي

**اڪرم ٻورڙائي** (انگريزي:Akram Borarai) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو يگانو شاعر هو جنهن جا ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
اڪرم ٻورڙائي جو پورو نالو حڪيم دين محمد جوڻيجو ولد امام بخش جوڻيجو هو. هيءُ 25 فيبروري 1936ع تي سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي ڳوٺ ٻورڙي ۾ پيدا ٿيو. بعد ۾ اڪرم ٻورڙائي موجوده ڄامشورو ضلعو جي شهر ڪوٽڙي ۾ رهائش اختيار ڪيائين.

## شاعري جي شروعات
اڪرم ٻورڙائي شاعري جي شروعات سال 1957ع ۾ ڪئي. اڪرم ٻورڙائي غزل، نعت، منقبت، نظم ۽ رباعي جي صنفن ۾ تمام گهڻي طبع آزمائي ڪئي. سندس شاعري ٽماهي مهراڻ ، نئين زندگي ۽ ٻين اهم رسالن ۾ شايع ٿيل آهي. سندس شاعري جا 5 کان مٿي ڪتاب شايع ٿيل آهن جن ۾ **اکيون پسڻ آئيون** ذڪر لائق آهي. اڪرم ٻورڙائي حڪمت ۾ پڻ نهايت ماهر ۽ مشهور حڪيم هو.

## وفات
اڪرم ٻورڙائي 2009ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو 
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
زمرو:1934ع جون پيدائشون
طارق جوڻيجو

**طارق جوڻيجو** (انگريزي:Tariq Junejo) سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ليکڪ آهي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
طارق جوڻيجو جو پورو نالو طارق امام پٽ حڪيم دين محمد جوڻيجو آهي. هن سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي ڳوٺ ٻورڙي ۾ يگاني شاعر اڪرم ٻورڙائي جي گهر۾ جنم ورتو. سندس والد بعد ۾ ڪوٽڙي شهر هاڻ ڄامشورو ضلعو ۾ رهائش پذير ٿيو.

## تعليم
طارق ميٽرڪ 1982ع ۾ گورنمنٽ بوائز هاء اسڪول حيدرآباد ۽ 1985ع ۾ انٽر ڪئي. بي اي 1990ع ۾ پاس ڪيائين۽ آايم اي سوشيالاجي ۾ 1992ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين. . ايل ايل بي 1997ع ۾ گورنمنٽ لا ڪالج حيدرآباد مان ڪيائين.

## شاعري جي شروعات
طارق جوڻيجو لکڻ جي شروعات 1984ع ۾ ڪئي. شاعريءَ ۾ سندس استاد سندس والد آهي. طارق جوڻيجو شاعري ۾ غزل، گيت، وائي، نظم، نثري نظم، ٽيڙو، حمد، نعت ۽ منقبت جي صنفن ۾ لکيو آهي.سندس شاعري ۽ ڪهاڻيون برسات ميگزین حيدرآباد کان علاوه پاڪ اخبار، ھزار داستان ڊائجسٽ، ۽ ٻين معياري اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهي. سندس ڪتاب **صحرا مجھ صدا** ( گڏيل شاعري مرتب احسان آڪاش) ۽ **ننڊ جا نيڻ** (گڏيل شاعري مرتب احسان آڪاش ) ڇپيل آهن. هيءَ سنڌي ادبي سنگت شاخ ڪوٽڙي جو سيڪريٽري پڻ رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:سنڌي شاعر 
زمرو:سنڌي ليکڪ 
زمرو:سنڌي ماڻھو 
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
عزاداري امام حسين

عزاداري امام حسين عليه السلام 
ھڪڙي قسم جي سوڳواري يا يادگيري آهي جيڪا امام حسين عليه السلام ۽ ان جي اصحابن ۽ ساٿين جي ياد ۾ ڪئي ويندي آھي. اھو واقعو سنه 61 ھجري ڪربلا جي مقام تي جيڪو هن وقت عراق جي ملڪ ۾ واقع آهي، اتي پيش آيو ھو. اھا عزاداري يا سوڳواري فقط محرم جي مھيني سان مخصوص ناهي بلڪه سال جي بين ڏينھن ۾ به مختلف ثقافتن ۽ رسمن سان دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ ڪئي ويندي آهي.
امام حسين عليه السلام جي سوڳواري محرم مھيني جي آغاز سان شروع ٿيندي آھي ۽ عاشور يعني ڏھين محرم جي شام تائين اھا وڏي پيماني تي انجام ڏني ويندي آهي. جيڪا غروب جي ٽائيم تي ختم ٿيندي آھي ان وقت کي شام غريبان جي نالي سان سڏيو ويندو آھي. اھا عزاداري 12 محرم تي به ڪئي ويندي آھي جيڪا امام جي ٽيجھي جي عنوان سان هوندي آهي. اها عزاداري 20 صفر تي امام حسين عليه السلام جي چھلم جي عنوان سان انجام ڏني ويندي آهي. ٽئين امام جي سوڳواري ڪرڻ شيعن جي نزديڪ وڏي اهميت ۽ عبادت ۾ شمار آهي.
زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن
واڍيلا جدگال

**واڍيلا** جيڪي مختلف وڍن جا رھاڪو آھن، انھن وڍن مان ھڪ وڍ ريمدان آھي جنھن کي ڪي رھيم دان تہ ڪي رحيم خان سڏين ٿا. ريمدان گوادر کان الھندي ايران واري رستي تي آھي جتي ھن وقت ايراني چيڪ پوسٽ 250 آھي، ان سموري علائقي کي لَڪُڙ جو وڍ ۽ جدگالي زبان ۾ لڪڙ جو مڙھو سڏيندا آھن. ان کان سواءِ مختلف جاين تي ٻيا بہ ڪئي وڍ آھن جھڙوڪ ڀائو ۽ دشتياريءَ جا وڍ. ان جي معنيٰ آھي اُھا زمين جتي برسات کان پوءِ گاھ ۽ ٻوٽا مُرندا يا ڄمندا ھُجن. انھن ۾ جانورن کي چاري لاءِ بہ ڇڏيندا آھن. جيئن سنڌ ۾ جانورن جي چاري لاءِ زمين جا ڪي ٽڪرا ”رک“ ڪري رکندا آھن ۽ جڏھن برسات کان پوءِ گاھ ڦٽندا آھن تہ ان ۾ مال جي چاريو ويندو آھي. اھڙي ريت مڪران ۾ جيڪي وڍ آھن تن جي رھواسين کي واڍيلا سڏيو وڃي ٿو ۽ سندن ٻولي جدگالي آھي.

انھن وڍن جا رھواسي جيڪي ڪراچيءَ جي علائقي نوان لين يا ملير جي علائقي گڏاپ ۽ درساڻي ڇني يا ٺٽي ۾ ڳاڙھي واري علائقي توڻي ڪلر شاخ ۾ عثمان شاھ جي ھُڙيءَ ۾ رھن ٿا تن ۾ گھڻا ڀائو جي علائقي جا آھن ۽ ڀائو مرڪزي علائقو ھو. ھن وقت بہ سندن زمينون ڀائو جي ريڪارڊ ۾ بہ موجود آھن ۽ سندن مرڪزي ڳوٺ شاھبيگاڻي ”شاھ بيگ زئي“ ھو، ھن وقت سندن ڇڏيل زمينيون گھڻو ڪري کوسن ۽ نوحانين وٽ آھن. ڇو جو 18 صديءَ جي آخر ۽ 19 صديءَ جي شروعات ۾ جدگالن ۽ ايرانين جي لڳاتار جنگين سبب ملڪ ۾ ڏڪار پوڻ ڪري مختلف قبيلن سنڌ ڏانھن ھجرت ڪئي، انھن ۾ واڍيلا بہ شامل ھئا ۽ مختلف جاين تي آباد ٿيڻ کان پوءِ مختلف قبيلن سان سڱاوتي ڪري پاڻ ۾ ھڪ ٿي ويا. مثال طور درساڻي ڇني ۾ رھندڙ اڳوڻي ايم پي اي حڪيم بلوچ جو ڏاڍو حاجي چاڪر اصل ڀائو جو رھاڪو ۽ ذات جو رونجھو ھو، سندس ھڪ گھرواري واڍيلي ھئي جنھن مان حڪيم صاحب جو والد پيدا ٿيو، ان مائيءَ جي وفات کان پوءِ ٻي شادي باھو جي ميرن مان ڪيائين جنھن مان کيس سيٺ يارمحمد پيدا ٿيو. اڳ ۾ اِھي پاڻ کي جدگال سڏائيندا ھئا پر سيٺ حاجي چاڪر جي پٽ مرحوم قاسم پنھنجي وڪالت جي ڊگريءَ ۾ پنھنجي ذات واڍيلو لکرائي ڇو جو ھڪ تہ سندس واڍيلن سان ويجھي مائٽي ھئي ۽ ٻيو خضدار واري علائقي ۾ سردار عطاءَ اللہ مينگل سان سندن گھري دوستي ۽ مڪران روٽ تي سندن بسون ھلنديون ھيون. اھڙيءَ ريت واڍيلن ۾ مختلف برادريون پاڻ ۾ گڏجي ھڪ ٿي ويون آھن. جنھن جو ڪارڻ اِھو آھي تہ واڍيلا ھڪ وڏو ۽ قدري طاقت ور قبيلو آھي.

ھن وقت سنڌ اندر مختلف وڍن جا واڍيلا ھڪ متحد قبيلي جي صورت ۾ جدا جدا ھنڌن تي رھن ٿا، جن مان ڪي لياريءَ جي علائقي نوان لين ۾ تہ ڪي ملير جي ملا عيسيٰ ڳوٺ، ڪونڪر يا گڏاپ ۽ درساڻي ڇني ۾ آباد آھن تہ ڪي ٺٽي ضلعي جي ڳاڙھي واري علائقي ۾ رھن ٿا. جن جو تعلق مختلف جاين ۽ ھنڌن سان ھئڻ باوجود پاڻ ۾ متحد ۽ ھڪ ٻئي سان رابطي ۾ آھن ۽ پاڻ کي واڍيلي سان گڏ جدگال ۽ بلوچ بہ سڏرائين ٿا. مثال طور مرحوم ايم پي اي حاجي غلام مرتضيٰ پاڻ کي بلوچ سڏائيندو ھو پر سندس وڏو ڀاءٌ حاجي انور پاڻ کي جدگال سڏائي ٿو.

واڍيلا ھڪ وڏو قبيلو آھي. جيڪو سنڌ ۽ بلوچستان جي مختلف علائقن ۾ پکڙيل آھي ۽ ڀائو ۽ دشياريءَ ۾ کين جدگال سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
زمرو:بلوچ ماڻھو
زمرو:بلوچستان جي تاريخ
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
گدا خاصخيلي

**گدا خاصخيلي** (انگريزي:Gada Khaskheli) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر آهي.

## زندگي جو احوال
گدا خاصخيلي جو پورو نالو گدا حسين ولد رمز علي خاصخيلي آهي. هن 1950ع ۾ ڳوٺ سائين بخش خاصخيلي، تعلقو مورو نواب شاهه ضلعو هاڻ نوشهرو فيروز ضلعو ۾ جنم ورتو.

## خدمتون
گدا بهترين شاعر آهي. هن جي شاعري ڪيترن ئي رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. سندس شاعري ڪيترن فنڪارن پڻ ڳاٽي آهي. هن وقت به سندس شاعري ڇپجي ٿي. هن شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي شاعري جي سُرن بابت پڻ مقالا لکيا آهن جيڪي سنڌي ٻولي جو بااختيار ادارو طرفان ڇپيل آهن.

## حوالا

زمرو:1950ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
زمرو:نوشهرو فيروز ضلعو
حافظ محمد بخش خاصخيلي

**حافظ محمد بخش خاصخيلي** (انگريزي:Hafiz Muhammad Bux Khaskheli) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر هو.

## زندگي جو احوال
حافظ محمد بخش خاصخيلي ولد سائين بخش خاصخيلي نوشهرو فيروز ضلعو جي مورو تعلقو جي نوان جتوئي ۾ 1932ع ڌاري جنم ورتو.

## تعليم
هن شروعاتي تعليم مسلم اسڪول لونگ ڪوريجي مان ورتي. سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪيو. 1962ع ۾ ايس. وي جو ڪورس ڪيائين. هن اديب فاضل جو امتحان به پاس ڪيو. 

## علمي ادبي خدمتون
حافظ اول مال جو ڍڪ منشي هو. پوءِ هن پرائمري استاد طور علمي خدمتون سرانجام ڏنيون. تعليم کاتي ۾ 41 سال سروس ڪيائين. سنڌي ٻوليءَ جو شاعر، سگهڙ، اديب، مقرر ۽ استاد هو. هيءُ تعلقي موري ۾ اٽينڊنس اسسٽنٽ به رهيو. 1992ع ۾ نوڪريءَ تان رٽائر ٿيو. هيءُ بهترين شاعر هو. سندس شعر پاڻي تي اڄ پاڻي ٿيندو مقبول ٿيو ۽ ان نالي سان سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## وفات
حافظ محمد بخش خاصخيلي، 25 ڊسمبر 2004ع تي وفات ڪئي.
## حوالا

زمرو:شاعر
سماعيل فقير جو قبرستان

**سماعيل فقير جو قبرستان** (انگريزي:Graveyard of Smail Fakir) مقامي طور سماعيل فقير جي نالي سان مشهور هيءُ قبرستان نهايت قديم آهي. هيءُ قبرستان سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي جي ڳوٺ هليلي ويجهو کيرٿر جابلو سلسلي ۾ هڪ ٽڪري تي موجود آهي. هن قبرستان ۾ سماعيل فقير جي ڇٽي طرز تعمير جو نهايت نادر نمونو آهي. ڇٽي ۾ سماعيل فقير جي قبر خانيدار آهي. هن قبرستان ۾ باقي قبرون پڻ خاندار آهن. هڪ قبر تي لفظ 'بحادين'(Behadin or Behdin) اڪريل آهي جيڪو زرتشتي مذھب کي ظاهر ڪري ٿو. تاريخ موجب 36-635ع ۾ ايران تي مسلمانن جي جنگ قادسيه وقت مسلمانن زرتشتين کي گبر چيو هو ته زردشتين پاڻ کي بحادين ڪوٺيو هو. هنن قبرن جي سيراندي ۽ پيراندي کليل آهي جنهن ۾ ميت جا هڏا پيل نظر اچن ٿا. وقت گذرڻ سان هڏا ڳري گم ٿي ويل نظر اچن ٿا. هيءُ قبرون پٿرن جي وڏن تراشيل سليبن سان خانيدار نموني جوڙيل آهن. سماعيل فقير جي ڇٽي به پٿرن جي گهڙيل ٿنڀن ۽ سليبن سان تعمير ٿيل آهي جن ۾ ڪو به مصالحو ڪم آيل نه آهي. ڇٽِيءَ جي اڻڌرا ڇت ۾ سورج مکي گل ۽ سج جي ڪرڻن جي نقش نگاري ٿيل آهي. قبرن جي طرز تعمير سبب ماهرن هن قبرستان کي زرتشتين جو قبرستان قرار ڏنو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
عرفانه ملاح

**ڊاڪٽر عرفانه ملاح** (انگريزيDr. Arfana Mallah) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌ يونيورسٽي ۾ پروفيسر ۽ سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ليکڪ، ڪالم نگار ۽ سماج سڌارڪ آهي.

## زندگي جو احوال
ڊاڪٽر عرفانه ملاح سنڌ جي دادو ضلعو جي ڳوٺ سيتا ۾  27 آگسٽ 1974ع تي ناليواري استاد غلام محمد ملاح جي گهر ۾ جنم ورتو.

## تعليم
هن پرائيمري پنهنجي ڳوٺ سيتا مان حاصل ڪئي ۽ سيڪنڊري تعليم سيتا شهر ۾ حاصل ڪئي. هن انٽر ميڊيئيٽ ميهڙ ڊگري ڪاليج منجهان ڪئي. جڏهن ته هن 1988ع ۾ ايم ايس سي ڪيمسٽري ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پهرين پوزيشن ۾ پاس ڪئي. هن ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي جون ڊگريون پڻ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيون.

## علمي ۽ ادبي خدمتون
ڊاڪٽر عرفانه کي ننڍپڻ کان علم ۽ ادب سان لڳاءُ هو. هن ريڊيو پاڪستان توڙي پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر ۽ نجي ٽي وي چينل ڪي ٽي اين ۽ ٻين چينلن تي ڪمپيئر سان گڏ لکڻ پڻ شروع ڪيو. ادبي ميدان ۾ هن پاڻ مڃائي ورتو. ان کان علاوه هن سماج سڌارڪ طور پڻ اهم ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. هن جي انساني حقن، خاص طور تي عورتن جي حقن لاءِ جدوجهد ۽ جاکوڙ اهم آهي. سندس مضمون ۽ ڪالم مختلف معياري رسالن ۽اخبارن ۾ شايع ٿيڻ لڳا. هيءُ اول سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري ليڪچرار مقرر ٿي ۽ علمي خدمتون سرانجام ڏنائين. بعد ۾ 2004ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ ليڪچرار مقرر ٿي. هن وقت پروفيسر طور خدمتون سرانجام ڏئي رهي آهي. عرفانه ملاح سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو جي سينڊيڪيٽ جي ميميمبر به رهي آهي ۽ سنڌ يونيورسٽي جي استادن جي تنظيم سوٽا جي صدر پڻ رهي آهي.

## حوالا

زمرو:جيوت عورتون
زمرو:جيئري عورتون
زمرو:سنڌي عورتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
زمرو:ليکڪ
زمرو:نثر نويس
زمرو:دادو ضلعي جون عورتون
سنڌ ورڪي

**سِنڌُ وَرِڪِي** ()، سنڌ جا وڻجارا هيا جيڪي برٽش انڊيا جي سنڌ واري علائقي جا امير ۽ شاهوڪار سنڌي هندو واپاري يا سوداگر ۽ وڻجارا هيا. هي واپاري يا مرچنٽ ڪلاس برٽش انڊيا دوران وڏي ترقي ڪئي، جِن پنهنجو ڪاروبار مالٽا، سنگاپور، ڏکڻ آفريڪا سميت ٻين پرڏيهي ملڪن ۾ پکيڙيو. سنڌ ورڪيز منجهان ڪيترائي ڀائيبند (مرچنٽ) ذات جا هئا جيڪي اصل حيدرآباد سنڌ جا رهاڪو هيا، سنڌ ورڪيز ۾ ڪجهه آمل ذات جا پڻ هيا جيڪي پڻ اصل حيدرآباد سنڌ جا رهاڪو هيا.

موهن جي دڙي واري  واري وقت ۾ سنڌ جي قديم ذات مهاڻو جا ماڻهو  سنڌ ورڪي ليکيا ويندا هيا.

سنڌ ورڪين بينڪنگ نظام هُنڊي جو رواج وڌو.

## نالي جو بنياد
پرڏيهه ۾ سنڌ منجهان آيل وکر يا شين کي سنڌ ورڪ سڏيو ويندو هيو، سنڌ ورڪي جو اصطلاح سنڌ ورڪ مان نڪتل آهي ۽ سنڌي ورڪ يعني سنڌي هنر وارين شين جو واپار ڪندڙن کي سنڌ ورڪي سڏيو ويو. جڏهن انگريزن هندستان تي قبضو ڪيو ان مهل سنڌ جي راڄڌاني حيدرآباد هئي، ۽ حيدرآباد سنڌ جي هنري ڪاريگرن جو مُکيا مرڪز هئي. سنڌ ورڪي جو اصطلاح برطانوي هند ۾ 1843ع کانپوءِ استعمال ٿيڻ لڳو.

## مشھور شخصيتون

### مانجھند جا سنڌ ورڪي
مانجھند جا مشهور سنڌ ورڪي هيٺ ڏيجن ٿا. 

*سيٺ منگهرمل ٽيڪچند ڌانواڻي
*سيٺ ڏيارام مانجھند وارو
*سيٺ ڏوڏومل
*سيٺ آسن داس
*سيٺ کٽو مل
*سيٺ ايسرداس
*ميشرس ڪي اين ڏنامل
*ميشرس ٽي پرسومل
*ميشرس وسيامل آسومل

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:سنڌ جو معاشرو
زمرو:ٽڙيل پکڙيل سنڌي
وڄون وسڻ آئيون

**وڄون وسڻ آئيون** (انگريزي:**Vijoon Vasan Aaiyoon**): شيخ اياز جي شاعريءَ جو ھڪ مشھور ڪتاب جنھن ۾ سندس 1964ع کان نومبر 1968ع واري عرصي ۾ لکيل شاعري جو مجموعو ڇپيل آهي جنھن ۾ وايون، نظم، گيت، غزل، لوڪ گيت، آزاد نظم، لوليون، پروليون ۽ ڇيڄ شامل آهن. اھو شيخ اياز جو شاعريءَ جو ڀؤنر ڀري آڪاس، ڪلھي پاتم ڪينرو ۽ جي ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي کان پوءِ چوٿون ڇپيل ڪتاب آھي.

## شاعري بابت
ھن ڪتاب ۾ سندس مشھور وايون :"سھندو ڪير ميار، او يار! سنڌڙيءَ کي سر ڪير نه ڏيندو!....", "ڪير وٺي ٿو تنھنجو نانءُ؟ چنڊ وٺي ٿو شايد شايد!..."، مشھور گيت:"چڱو ڀٽائي آءُ ھلان ٿو....","مان توکي گيت ڏيان اي ڌرتي، تون مون کي زنجير وجھين!....","اي ڪينجھر تنھنجي ڪنڌيءَ تي....","ھي واريءَ پنڌ نہ کٽڻو آ....",مزدور جي ٻار جو گيت"طرو وڏو ابا جو...."، " جنھن آزاد گذاريو آهي، تنھن لاءِ موت ته ڪا شئي ناهي....","ملان پنھنجي عمامي ۾ ، سوچي ڏاڙھي نوچي...."," روئڻ سان رھن ھا جي سپرين...."," تون جو مون کان پوءِ اچين....", مشھور نظم: " آء اڪيلو سامھون سٿ، خنجر خنجر ڪيئي هٿ....","رم جھم! ڪيئن جوالا سان تو پريت لڳائي آھ؟....","موت سوا ٻيو ڪجهه به ناھي....","تون بہ پاڻي مان بہ پاڻي....","وڃو ڪويليو وڃو!....", مشھور غزل "ميلي ۾ تون تنھا تنھا ڪنھن کي ڳولين ٿو....","باغي آھيان باغي آھيان، تنھنجو آءُ سماج....","اکيون آرزوئون اکيون التجائون....","وري عشق بازي اڙي دل اڙي دل....","آيو آھين دنيا لاء....","رات آئي وئي، تون نہ آئين ڪھي....","اي قوم! ٻڌايا ٿي قصا ڪلھ توکي مون تقديرن جا....", مشھور ٿري لوڪ گيت "ھڙڪ ھلو ھو، ڌيمان ھلو ھو...." شامل آهن. ان کان علاوه "جل جل مشعل جل","ھي گيت اڃايل مورن جا"," رت آئي ڳاڙھن ٻيرن جي" وارا ڪلام پڻ شامل آهن جيڪي اڳ ۾ ماھوار ادبي رسالي روح رھاڻ ۾ ڇپجي چڪا ھئا.
## ارپنا
ھي ڪتاب شيخ اياز گيتا راج جي نالي ارپيو آهي. 
## پيش لفظ
ھن ڪتاب جا پيش لفظ محمد ابراهيم جويو جا 15 آگسٽ 1973 ۾ لکيل آهن.
## ايڊيشن
ڪتاب جو پھريون ڇاپو 1973ع ۾ زيب ادبي مرڪز حيدرآباد طرفان شايع ڪيو ويو. ٻيون ڇاپو 1989ع ۾ نيو فيلڊس پبليڪيشن ٽنڊو ولي محمد، حيدرآباد طرفان شايع ڪيو ويو.

## حوالا
عبدالمجيد سنڌي

**مولانا عبدالمجيد سنڌي** (انگريزي:Molana Abdul Majeed Sindhi) برطانوي هندستان واري سنڌ ۾ جنم وٺندڙ عالم، استاد، مبلغ ۽ مذهبي رهنما هو. هن سنڌي ٻوليءَ ۽ اردو ۾ ڪيترائي ڪتاب پڻ لکيا.

## زندگي جو احوال
مولانا عبدالمجيد بن محمد صادق بن حافظ ڀلي ڏنو (بزرگ) قريشي 1902ع ۾ ڳوٺ ٽوٻا تعلقو گھوٽڪي ۾ پيدا ٿيو. پاڻ وقت جي بزرگ حافظ ڀلي ڏنو قريشي جو پوٽو آهي. سندن وڏا قريشي عربستان مان ھجرت ڪري سنڌ ۾ آيا. مولانا سندس والد جي وفات کان پوءِ پنهنجي مامي سان گڏجي داد لغاري جي ڳوٺ ۾ رھڻ لڳو. ابتدائي تعليم داد لغاري جي پرائمري اسڪول مان 1921ع ۾ فائنل پاس ڪيائين. تنهن کان پوءِ استاد (ماسٽر) جي حيثيت سان سرڪاري نوڪري ڪيائين. خلافت تحريڪ جي دوران  مولانا سيد تاج محمود امروٽي جي ھٿ تي بيعت ڪيائين، بيعت ڪرڻ کان پوءِ سرڪاري نوڪري ڇڏي ڏنائين ۽ ديني تعليم تي وڌيڪ ڌيان ڏنائين. ديني تعليم ۾ ميان نور محمد سومرو وٽ قرآن شريف پڙھيائين. عربي ۽ فارسي جي وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ جي لاءِ پير جھنڊي، داد لغاري ۽ گھوٽڪي ويو. پنجاب جي مختلف ضلعن ملتان، گجرات، گجرانوالا ۽ لاھور ۾ به پڙھيو. سندس پنجاب جي استادن مان مولانا عبدالرزاق رح،  مولانا احمد علي لاھوري ۽ مولانا غلام رسول گجراتي استاد آهن. ان کانپوءِ هي اعليٰ تعليم لاءِ پنهنجي مرشد مولانا سيد تاج محمود امروٽي جي حڪم سان دارالعلوم ديوبند ھندستان ڏانهن روانا ٿيو، جتان اعليٰ تعليم حاصل ڪيائين. دارالعلوم ديوبند ھندستان جي استادن مان ان وقت جي مھتمم مولانا قاري محمد طيب، شيخ العرب والعجم مولانا حسين احمد مدني، مولانا اعزاز علي ۽ مولانا ابراھيم سندس استاد آهن. جتي سندن دستاربندي ڪئي وئي ۽ پڻ حڪمت جي اعليٰ سند حاصل ڪيائين. پاڻ عالم سان گڏوگڏ وقت جو بھترين حڪيم پڻ ھيو.

## علمي خدمتون
مولانا ديوبند کان واپس اچي پنهنجي ڳوٺ داد لغاري ۾ مدرسه نورالاسلام دادلغاري جي بنياد رکي جنهن مان ڪيترائي عالم ۽ حافظ پيدا ٿيا. جتي هي 25 سال تائين پڙھائيندو رھيو. ان کان سواءِ 10 سال سنڌ جي مختلف شھرن گھوٽڪي، سکر، سانگھڙ ۽ ميرپور ماٿيلو ۾ تعليم ڏيندو رھيو. گهڻو وقت پنجاب جي ديني مدرسن ۾ پڙھائيندو رھيو، جتي پاڻ استاد سنڌي جي نالي سان وڏو مشھور ٿيو، اتي ئي تصنيف و تاليف جو ڪم شروع ڪيائين. جن ۾ عربي فارسي ۽ اردو جا ڪتاب اچي وڃن ٿا. مولانا فارسي جو وڏو ماھر ھيو. ڪيترن ئي عالمن کي فارسي جي تعليم ڏيندو رھيو. سندن مشهور شاگردن مان مولانا عبدالقادر لغاري،  دادلغاري  وارا جيڪي وڏا بزرگ ۽ عالم رھي چڪا آهن.

## تصنيفي خدمتون
1 صرف و نحو: عربي زبان ۾ ھي ڪتاب 1930 ۾ لاھور مان شايع ٿي.

2 فارسي ۾ قانون: حرفي پر حاشيه 1935 ء ۾ ملتان مان شايع ٿي.

3 اردو ۾ صرف و نحو: 1967 صادق آباد ۾ شايع ٿي.

4 تفسير القرآن  قلمي نسخو جيڪو اڃان تائين ڇپجي ناھي سگھيو. ان کان علاوه ڪيترن ئي عربي ڪتب تي حواشا لکيائون. مولانا رح گهڻو عرصو مدرسه قاسم العلوم گھوٽڪي ۾ پڙھائڻ لاءِ آيو.
## وفات
مولانا عبدالمجيد سنڌي 16 نومبر 1973ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا
وڇو پٽ قبرستان

**وڇو پٽ قبرستان** (انگريزي:Graveyard Wachho Patt) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ وڇو پٽ ۾ پراڻو قبرستان آهي. 
## تاريخ
مقامي روايتن موجب وڇو خان ذات جو ٻٻر هو ۽ فقير جادو شهيد ٻٻر سندس رشتيدار هو. ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. ڪلهوڙن طرفان کيس جاگير ملي جيڪا وڇو پٽ نالي سان اڄ به موجود آهي. هيءُ قبرستان ڪلهوڙن ۽ ٽالپورن جي دور جو يادگار آهي. قبرستان ۾ مقبرن جي ديوارن تي فريسڪو چٽسالي پڻ شاندار ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:دادو ضلعي جا تاريخي ماڳ
فقير قادر سومرو

thumb
**فقير عبدالقادر سومرو** (انگريزي:Fakir AbdulQadir Soomro) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو صوفي شاعر هو.

## زندگي جو احوال
فقير قادر سومرو جو پورو نالو عبدالقادر سومرو پٽ الھرکيو سومرو هو هن دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي جي ڳوٺ سوڀو دولتاڻي لغاري ۾ پيدا ٿيو. هن صوفي شاعر چئن ٻولين فارسي، اردو،سرائيڪي ٻولي ۽ سنڌي ٻولي ۾ شاعري ڪئي آهي. سندس شاعري ۽ شعرن جو گھڻو حصو سنڌي ٻولي ۾ آهي. شاعري ڏاڍي اثرائتي اٿس. قدرت طرفان شاعري جي ڏات عطا ڪيل هئس جو ڪا ڳالهه پڙهندو هيو يا ڪنهن الله واري کان ٻڌندو هيو يا ڪو واقعو ڏسندو هيو ته ان کي شعرن ۾ قلمبند ڪري ڇڏيندو هيو.

## تعليم
ان وقت پرائمري تعليم ست 7 درجا فائنل هوندي هئي، پاڻ تعليم ڳوٺ کان 2 ڪلو ميٽر جي فاصلي تي ڳوٺ ٽوڙ ۾ پنج درجا پاس ڪيائين، ۽ اتي استاد عبدالمجيد لغاري وٽ ناظرہ قرآن مجید به پرهيو

## شادي ۽ اولاد
فقير عبدالقادر سومرو کي ٽن پٽن ۽ پنج نياڻين جو اولاد هو جن جا نالا هي آهن، سراج الدين سومرو، شهاب الدين ۽ ٽيون فرزند نظام الدين سومرو

## شاعري
پاڻ شاعري جي هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي اٿس. جيئن: بيت، دوهيڙا، غزل ، ڪافيون، مداحون، مناجاتون وغيره. پاڻ پنهنجو شاعراڻو تخلص ”سومرو“ رکيو اٿس. يا وري پنهنجو نالو ”عبد القادر“ بطور تخلص جي استعمال ڪيو اٿس. سندس شاعري ۾ محبت ۽ پيار نماڻائي ۽ نهٺائي نمايان نظر اچي ٿي. ٻولي ڏاڍي سهل ۽ من موهيندڙ اٿس. تصوف جا نڪتا  ڏاڍي دلڪش انداز ۾ بيان ڪري ٿو. سندس شاعري جي ڪتاب “گوندر گهاريان ڏينهڙا” جنهن کي مرشد ڪريم محبوب دلبرسائين مدني پنهنجي خوشبودار قلم سان سنواري منظرِ عام تي آندو آهي ان ۾ فقير صاحب هڪ جاءِ تي فرمائي ٿو:
ٻوڙو ٿي تون ٻڌ، اندر جي آواز کي، 
ڏس بنا ڏسڻ جي، ته سارِي پوَئي سُڌ،
چئي ”عبدالقادر“ اندر ۾، خالق اٿئي خود،
ڪري جوانَ جُهد، مالڪ ساڻ ملي ويا.

## ڪتاب
سندس ڪتاب **گوندر گھاريان ڏينهڙا**  پير محمد ڪرم الله الاهي نقشبندي قادري المعروف مرشد دلبرسائين مدني ڇپرايو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
فوجي راڄ

فوجي قانون، فوجي راڄ  (مارشل لا / martial law) اهڙي قانون ۽ ضابطي کي سڏبو آهي جيڪو ڪنهن ملڪ يا علائقي جي انتظام کي هلائڻ جي لاءِ، هڪ عسڪري يا فوج پاران لاڳو ڪيو ويو هُجي. سولين سرڪار يا حڪومت اثرائتي طريقي سان ڪم ڪرڻ ۾ ناڪام رهي تڏهن فوجي راڄ يا مارشل لا عام طور تي هڪ عارضي بنياد تي لاڳو ڪيو ويندو آهي. مڪمل پيماني تي مارشل لا ۾، سڀ کان وڌيڪ درجابندي فوجي آفيسر اڳوڻن ايگزيڪٽو، قانون سازي ۽ حڪومت جي عدالتي شاخن تان تمام طاقت کي هٽائڻ، فوجي گورنر جي طور تي يا حڪومت جي سربراهه طور، سان لاڳو ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا ۾ ’مارشل لا‘
* 2005 ۾ ٿائلينڊ ۾ مارشل لا
* فلپائن ۾ 1972 جي مارشل لا جو پورو متن
* NSPD-51
* 3 نومبر 2007 پاڪستان جو ايمرجنسي ضابطو 

زمرو:فوجي قانون
مارئي جو کوهه

**مارئي جو کوھ** (انگريزي:Well of Marui) سنڌ جي ٿر واري علائقي ۾ ٿرپارڪر ضلعو جي ننگرپارڪر تعلقو ۾ تاريخي ۽ تفريحي ماڳ آهي. جيڪو ننگر شهر کان 30 ڪلوميٽر ۽ ويراواه ڳوٺ کان 10 ڪلوميٽر پَري آهي. هيءُ ماڳ سنڌ جي نيم تاريخي داستان عمر مارئي جي ڪردار مارئي سان منسوب آهي. وطن جي حُب ۽ پيار جي علامت مارئي لاءِ مشهور آهي ته کيس عمر ڀالوا ۾ واقع هن کوھ تان زوري کنيو هو. مارويءَ جو مقامي ڳوٺ ڀالوا آهي، جيڪو ضلعي جي راڄڌاني شهر مٺي کان لڳ ڀڳ 93 ڪلوميٽر پَري آهي.

## حوالا

زمرو:سياحت
اوڀر پاڪستان

اوڀر پاڪستان 1947 ۽ 1971 جي وچ ۾ پاڪستان جو اوڀر وارو صوبائي ونگ هو، جنهن علائقي تي جديد ملڪ بنگلاديش جو حصو ٻَڌل آهي. ان جون زميني سرحدون ھندوستان ۽ برما سان گڏ، خليج بنگال يا بنگال نار تي ھڪ سامونڊي ڪناري سان لڳنديون ھيون. اوڀر يا مشرقي پاڪستاني ”پاڪستاني بنگالي“ جي نالي سان مشهور هئا؛ هن علائقي کي هندستان جي رياست اولهه بنگال (جيڪو پڻ ”انڊين بنگال“ طور سڃاتو وڃي ٿو) کان ڌار ڪرڻ لاءِ، اوڀر پاڪستان ”پاڪستاني بنگال“ جي نالي سان مشهور هو.

بنگال جو اُڀرندو ڀاڱو 1947 ۾ هندستان جي ورهاڱي دوران پاڪستان جو حصو بڻجي ويو ۽  **اوڀر پاڪستان** (East Pakistan) سڏجي ويو. پاڪستان جي انهن ٻن حصن جي وچ ۾ فاصلو 1600 ڪلوميٽر هو. ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ صرف هڪ ئي تعلق اسلام جو هو، جيتوڻيڪ اهي نسلي ۽ لساني طور تي بلڪل مختلف هئ. اولهه پاڪستان جي حڪومت ان نسلي ۽ لساني تعصب کي جاڳايو ۽ بنگلاديش شيخ مجيب الرحمٰن جي سرواڻي ۾ 16 ڊسمبر 1972ع تي پاڪستان کان ڇوٽڪارو (آزادي) حاصل ڪئي. ڀارت 1972ع ۾ بنگلا ديش کي پُٺڀرائي (حمايت) ڪئي ۽ ائين پاڪستان جا ٻه ٽُڪرا ٿي ويا.

## حوالا

زمرو:اوڀر پاڪستان
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي آزاد کان پوءِ جي تاريخ
ذوالفقار دولتاڻي

**ذوالفقار دولتاڻي** (انگريزي:Zulfiqar Doltani) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر ،ڪهاڻيڪار ۽ صحافي آھي.

## زندگي جو احوال
ذوالفقار دولتاڻي جو پورو نالو ذوالفقار علي آهي. هن 20 ڊسمبر 1989ع تي سوڀو خان لغاري جي گهر ۾ سنڌ جي دادو ضلعي جي تعلقي جوهي جي ڪاڇي جي ڳوٺ سوڀو دولتاڻي لغاري ۾ جنم ورتو.

## تعليم
ذوالفقار دولتاڻي پرائيمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. هن مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول خيرپور ناٿن شاھ مان سال 2005ع ۾ ڪئي ۽ ٻارهين جماعت  گورنمينٽ ڊگري ڪاليج خيرپور ناٿن شاهه مان سال 2007ع ۾ ڪئي.

## لکڻ جي شروعات
دولتاڻي لکڻ جي شروعات 2006ع ۾ ڪئي. سندس شاعري توڻي ڪهاڻيون ۽ مضمون اول روزاني پاڪ اخبار ڪراچي ۾  شايع ٿيا. هن جو مواد  ٻين اخبارن ۽ رسالن ۾  پڻ شايع ٿيل آهي. هن صحافت جي ميدان  ۾ سال 2017ع ۾ پير پاتو. هن سنڌ سلامت ويب سائيٽ تي به ڪم ڪيو آهي. هن مختلف موضوعن تي ڪيترائي مضمون لکيا آهن. هن وقت دي سنڌ آنلائين ويب اخبار ۾ صحافي طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر 
زمرو:سنڌي ماڻھو 
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
غوث علي شاهه

**غوث علي شاهه** (1 جنوري 1934، خيرپور) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ جج آهي. هو 6 اپريل 1985-کان 6 اپريل 1988ع  تائين سنڌ جو وزيراعليٰ ۽ بعد ۾ 1999 ۾ چيف ايگزيڪيوٽو هو. انکاسواءِ هي بچاءُ جو وزير يا وزير دفاع ۽ وزير تعليم واري وفاقي پوسٽن تي پڻ رهي چڪو آهي. هن جو تعلق سياسي پارٽي پاڪستان مسلم ليگ سان هو ۽ هاڻي مسلم ليگ (ن) جو اڳواڻ آهي.

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم
سندس جنم خيرپور ۾ پير جو ڳوٺ ڪنگري تعلقو ڀرسان ٿيو.

## ڪيريئر

## اسڪائوٽنگ

## ايوارڊ ۽ مڃتا

## ذاتي زندگي

|-

## حوالا

زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:غيرمددي پيراميٽر سان حوالا تي مشتمل صفحا
زمرو:1934ع جون پيدائشون
ڳوٺ سوڀو دولتاڻي لغاري

**[[ڳوٺ تاج محمد دولتاڻي لغاري|ڳوٺ]]** **سوڀو دولتاڻي لغاري** (Goth Sobho Doltani Laghari) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي، جيڪو سوڀي خان دولتاڻي لغاري آباد ڪيو هو. سوڀو خان دولتاڻي دولت خان لغاري جو پونير هو جنهن جا وڏڙا  بلوچستان مان پنجاب آيا پوء ڪلهوڙن ۽ٽالپورن جي دور ۾ ديري غازي خان مان اچي ڪاڇي ۾ آباد ٿيا هئا. هن ڳوٺ ۾ پرائيمري تائين تعليم جي سهوليت موجود آهي دولت خان اصل تاج محمد دولتاڻي لغاري ڳوٺ جو ھو پڻ خاندان صوبتاڻي پاڙي مان ھو جنھنجي نالي سان ٽي ڳوٺ سڏيا ويا 

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
علي محمد مهر

سردار **علي محمد مهر** هڪ پاڪستاني سياستدان آهي، جيڪو 2002 کان 2004 تائين سنڌ جو وزيراعليٰ رهيو. هن جو تعلق گهوٽڪي ضلعي سان آهي. هن عمران خان جي ڪابينا ۾ 2018 کان 2019 تائين انسداد منشیات جي وفاقي وزير جي حيثيت سان پڻ ڪم ڪيو.

اڱارو 21 مئي 2019 صبح جو سوير، سردار علي محمد مهر کي دل جو دورو پيو ۽ صحتياب نه ٿي سگهيو ۽ هن جهان مان لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1967ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن
زاهد قربان علوي

**زاهد قربان علوي**  2013 ۾ سنڌ جو عيوضي (نگران) وڏو وزير هو. هن کي  قائم علي شاهه ۽ سنڌ اسيمبلي ۾ اپوزيشن ليڊر سيد سردار احمد طرفان عهدي لاءِ چونڊيو ويو هو.

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
پرويز مشرف

alt=ڊيووس/سويٽزلينڊ، 24 جنوري 2008 - تي سوئٽزرلينڊ جي شهر داوس يا ڊيوس ۾ ٿيندڙ ورلڊ اڪنامڪ فورم جي سالياڻي گڏجاڻي جي هڪ سيشن پاڪستاني صدر سان ٽي اهم سوال واري سيشن ۾ پرويز مشرف ويٺل آهي.|thumb

جنرل (ر) **پرويز مشرف** (پيدائش 11 آگسٽ 1943 دهلي) پاڪستان جو ڏهون صدر هو. مشرف 12 آڪٽوبر 1999 تي ملڪ جو فوجي سربراهه جي  حيثيت سان مارشل لا لاڳو ڪرڻ کانپوءِ،  وزير اعظم نواز شريف کي جبري طورمعزول ڪري ڇڏيو، ۽ پوءِ 20 جون، 2001 تي هڪ صدارتي ريفرنڊم وسيلي صدر جو عهدو سنڀاليو. ان کان اڳ هي ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو (chief executive) سڏيو ويندو هو. مشرف 18 آگسٽ 2008 تي  قوم سان خطاب دوران پنهنجي استعيفيٰ جو اعلان ڪيو. هن بار بار آئين جي ڀڃڪڙي ڪئي ۽ وڏي واڪي ان ڳالهه کي قبول ڪيائين. 17 ڊسمبر 2019 تي پاڪستان جي هڪ خاص عدالت کيس غداري جي الزام ۾ موت جي سزا ٻڌائي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني جنرل
زمرو:پاڪستاني سياسي شخصيتون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:1943ع جون پيدائشون
ڳوٺ چاڪر خان شاهاڻي

**ڳوٺ چاڪر خان شاهاڻي** **(Village Chakar Khan Shahani)** سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ منڇر ڍنڍ ڀرسان ڳوٺ آهي، جيڪو چاڪر خان شاهاڻي اول قائم ڪيو هو. هن ڳوٺ جو پيرل خان شاهاڻي هاڪارو شخص هو. هن وقت چاڪر خان شاهاڻي دوئم پڻ اهم شخصيتن ۾ شمار ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ڳوٺ علي مراد شاهاڻي

**ڳوٺ علي مراد شاهاڻي** (Village Ali Murad Shahani) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول پڻ آهي. هن ڳوٺ ڀرسان اتر طرف ملندڙ قديم آثارن کي اين. جي. مجمدار علي مراد جو دڙو نالو ڏنو هو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ڳوٺ باگو شاهاڻي

**ڳوٺ باگو شاهاڻي** (انگريزي:Village Bago Shahani) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ ڳوٺ علي مراد شاهاڻي ويجهو اولھ ۾ قديم ڳوٺ آهي. هيءَ ڳوٺ باغي يا باگي شاهاڻي نالي شخص ٻَڌو هو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
مظفر حسين شاهه

**مظفر حسين شاهه** سنڌ جي علائقي ميرپور خاص مان هڪ مشهور سياستدان آهي ۽ سنڌ جو اڳوڻو وڏو وزير پڻ رهي چڪو آهي. انهن جو تعلق اسلامڪ ڊيموڪريٽڪ اتحاد سان آهي.

 

## حوالا

زمرو:1945ع جون پيدائشون
زمرو:2020ع جون فوتگيون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
ڳوٺ پير بخش لاشاري

**ڳوٺ پير بخش لاشاري** (Village Pir Bukhsh Lashari) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ واهي پانڌي لڳ ڳوٺ آهي جيڪو ڳتيل آبادي تي مشتمل آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائيمري تائين تعليم جي سهوليت موجود آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ڳوٺ سامتاڻي

**ڳوٺ سامتاڻي** (Village Samtani) سنڌ جي دادو ضلعو جي دادو تعلقو ۾ هڪ قديم ڳوٺ ڳوٺ آهي جيڪو ڀان سيدآباد ويجهو جوهي ڀاب سيد آباد روڊ سان لڳ اوڀر ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ 
زمرو:ضلعي دادو جا ڳوٺ
جهانگارا

**جهانگارا** (انگريزي:Jhangara) سنڌ جي ڄامشورو ضلعو جي سيوهڻ شريف تعلقو ۾ قديم ۽ وڏو ڳوٺ آهي جيڪو باجارا ڀرسان آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
سقراطي مڪالمو

**سقراطي مڪالمو** (انگريزي:**Socratic Dialogue**) ادبي نثر جي ھڪ صنف جو نالو آهي جيڪا چوٿين صدي قبل مسيح جي خاتمي وقت يونان ۾ اسري ھئي،  جنھن کي سقراط جي شاگردن افلاطون ۽ زينوفون پنھنجي لکڻين ۾ محفوظ ڪيو جن ۾  ٻه يا ٻن کان وڌيڪ ڪردارن کي پاڻ ۾ اخلاقي ۽ فلسفياڻي مسئلن تي بحث ڪندي ڏيکاريو ويو آهي جيڪو سقراطي طريقي واري بحث جو ھڪ مثال آهي. انھن مڪالمن ۾ مرڪزي ڪردار سقراط جو آھي ۽ اھي ڊرامائي انداز ۽ بيان واري طريقي سان لکيا ويا آهن. افلاطون لڳ ڀڳ 30 سقراطي مڪالمه لکيا جن مان لڳ ڀڳ سڀني ۾ مرڪزي ڪردار سقراط جو آھي. افلاطون جو آخري سڀ کان ڊگھو لکيل مڪالمو **[[افلاطوني قانون]]** ۽ زينوفون جو **[[ھائيرو (مڪالمو)|ھائيرو]]** نالي وارو مڪالمو سقراط جي ڪردار  نہ ھوندي بہ سقراطي مڪالمي واري صنف ۾ شمار ٿين ٿا جن ۾ ھڪ ڏاھي کي بحث ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.

## حوالا
سقراطي اسلوب

**سقراطي اسلوب** يا **سقراطي طريقو** (انگريزي:**Socratic Method**) فردن جي وچ ۾ باھمي تعاون واري دليلن واري مڪالمي جو ھڪ نمونو آھي جنھن ۾ تنقيدي سوچ جي پذيرائي ڪندي سوالن ۽ جوابن ذريعي نہ رڳو بنيادي فڪر يا نظريي کي اخذ ڪيو ويندو آهي پر بنيادي تجزيي جي تشڪيل پڻ ڪئي ويندي آهي. ان اسلوب يا طريقي جو نالو يوناني ڪلاسيڪي فلسفي سقراط جي نانءُ تي رکيو ويو آهي ۽ اھو پھريون دفعو افلاطون پنھنجي 369 ق م ۾ لکيل مڪالمي **[[ٿيئيٽيٽس (مڪالمو)|ٿيئيٽيٽس]]** ذريعي متعارف ڪرايو. سقراطي اسلوب متضاد مفروضن جي سڃاڻپ ڪري انھن کي ختم ڪري انھن جي جاء تي بھتر مفروضا ڏيڻ وارو طريقو آهي. ھي طريقو عام طور تي سمجھيو ويندڙ سچ جي جاچ ڪري ٿو جن جي بنياد تي عقيدا جوڙيا ويا آهن، ۽ انھن عقيدن جي ٻين عقيدن سان ھڪجھڙائي کي پڻ جاچي ٿو. ان طريقي جو بنيادي نمونو سوالن جو ھڪ اھڙو سلسلو آهي جنھن کي منطق جي چڪاس مطابق جوڙيو ويو آهي جنھن سان ڪنھن بہ ماڻھو يا گروھ جي مختلف موضوعن تي عقيدن جي دريافت ٿيڻ، انھن جي تعريفن ۽ عام خصوصيتن جي تعين ۾ مدد ملي ٿي.

## حوالا
زمرو:تعليم جي تاريخ
زمرو:تعليم جي تاريخ
زمرو:جانچ پڙتال
زمرو:فلسفي طريقو
جنگ بازي جا زمانا

جديد جنگ جي تاريخ ۾ چئن “نسلن” جو تصور “چوٿين نسل” ۾ داخل ٿيڻ واري “جنگ جو بدلندڙ چهرو” لاءِ دليل ڏيڻ لاءِ آمريڪي تجزيه نگارين جي هڪ ٽيم پاران متعارف ڪيو ويو، جنهن ۾ وليم ايس لنڊ شامل آهن.
* **پهرين نسل جي جنگ** جو مطلب قديم ۽ پوسٽ ڪلاسيڪل ويڙهه آهي جيڪي رياست جي حڪمراني هيٺ ساڳين فوجين سان وڙهنديون هيون، فليانڪس، لائين ۽ ڪالم واري حڪمت عملي واري افرادي قوت جو استعمال ڪري وڙهي وئي.
* **ٻي نسل واري جنگ** شروعاتي جديد حڪمت عملي آهي جيڪا رائفل پيڪٽس ۽ برڪ لوڊنگ ڪرڻ واري هٿيارن جي ايجاد کانپوءِ استعمال ڪئي وئي، ۽ مشين گن ۽ اڻ سڌي باهه جي ترقي ذريعي جاري رکندا آهن. اصطلاح "ٻي نسل جي جنگ" 1989 ۾ آمريڪي فوج جوڙيو هيو.
* **ٽين نسل واري جنگ** دشمن جي مقابلي جي لائينن کي نظرانداز ڪرڻ ۽ پنهنجي فوج کي پوئين در کان گزڻ جي لاءِ تيز رفتار، چوري ۽ حيرت انگيز جديد ٽيڪنالاجي واري حڪمت عملي مان فائدو وٺڻ جي اسٽريٽيجي استعمال ڪرڻ تي ڌيان ڏي ٿي. هي اسٽريٽجڪ سطح تي لڪير جي جنگ جو خاتمو هو، جنهن ۾ يونٽ نه فقط هڪٻئي کي منهن ڏيڻ چاهيندا هئا، پر وڏي فائدي لاءِ هڪ ٻئي سان وڙهندا به هئا.
* **چوٿين نسل جي جنگ** جو تصور جيڪو لنڊ اتل پاران پيش ڪيل هيو. جنگ جي غير منحرف شڪلن ۾ "جديد کانپوءِ" جي واپسي، جنگي سردارن ۽ عام شهرين جي وچ ۾ جنگي قوتن جي ويجهو اجاراداري جي ضايع ٿيڻ، ۽ تڪرار جي عام طريقن جي واپسي، جديد دور جنگين وچ ۾ لڪيل ليڪن جي خصوصيت آهي.

## پڻ ڏسو
* هائبرڊ وار فيئر, هائبرڊ جنگ يا جنگ جي پنجين جنسريشن، ففٿ جنريشن آف وارفير

## حوالا

زمرو:فوجي نظريا
زمرو:ويڙھہ بلحاظ قسم
انيلا ناز سومرو

**ڊاڪٽر انيلا ناز سومرو** (انگريزي:Dr. Anila Naz Soomro) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙسنڌي ٻوليءَ جي شاعر، ڪالم نگار ۽ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ پروفيسر آهي.

## زندگي جو احوال
انيلا ناز سومرو سنڌ جي ضلعي دادو جي جوهي شهر ۾ جوهي شهر جي ادبي ۽ سماجي شخصيت ڊاڪٽر علي نواز سومرو جي گهر ۾ 8 جنوري 1975ع تي جنم ورتو.

## تعليم
ڊاڪٽر انيلا پرائيمري تعليم پنهنجي شهر جي اسڪول مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان 1990ع ۾ پاس ڪيائين. انٽر گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج دادو مان 1992ع ۾ ڪيائين.  بي ايس  آنرس فريش واٽر بايولوجي ۾ فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين ۽ ايم ايس سي جي ڊگري فريش واٽر بايولاجي ۽ فشريز ۾ 1999ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن ۾ حاصل ڪيائين. انيلا ايم ايس/ايم فل جي ڊگري 2008ع ۾ ڪاگوشيما يونيورسٽي جاپان مان حاصل ڪئي. هن 'جهينگي مڇيءَ جي دريائي ماحوليات, تنوعي تحفظ, سوانح ۽ لڏپلاڻ جي حڪمت عملي' جي تحقيقي موضوع تي  پي ايڇ ڊي جي ڊگري  پڻ جاپان جي شهر ڪاگوشيما ۾ قائم ڪاگوشيما يونيورسٽي مان 2011ع ۾حاصل ڪئي آهي.

## علمي ادبي خدمتون
انيلا ناز سومرو ننڍپڻ کان لکڻ شروع ڪيو. هن جو لاڙو شاعري توڻي نثر ڏانهن رهيو. تعليم سان گڏ هن لکڻ واري شوق کي به جاري رکيو.انيلا ناز سومرو سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ اول 2001ع ۾ ليڪچرار مقرر ٿي. بعد ۾ ترقي ماڻي اسسٽنٽ پروفيسر، ايسوسيئيٽ پروفيسر ٿي ۽ هاڻ 2018ع کان پروفيسر طور خدمتون سرانجام ڏئي رهي آهي ۽ سندس نگراني ۾ اسڪالر ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي ڪري رهيا آهن. انيلا  سومرو سٺي شاعر ۽ ڪالم نگار پڻ آهي. سندس ڪيترائي ئي ڪالم ماحوليات ۽ ٻين موضوعن تي مختلف اخبارن ۽ معياري رسالن ۾ شايع ٿيل آهن ۽ شايع ٿين پيا. شاعري ۾ هن غزل ۽ نظم جي صنف تي طبع آزمائي ڪئي آهي. ڊاڪٽر انيلا امر سنڌو ۽ عرفانه ملاح سان گڏ عورتن جي حقن واري تنظيم سان پڻ لاڳاپيل رهي آهي.ڊاڪٽر انيلا مٺي پاڻي جي ماحوليات جي ماهر پروفيسر آهي. سندس ڊاڪٽريٽ جو مقالو  مٺي پاڻي جي دريائي ماحولياتي نظام ۾ جهينگي جي نقل مڪاني  جي طريقي ڪار, تحفظ يا بچاءُ، ماحوليات  ۽ مقدار يا ان جي آبادي جي مطالعي تي منحصر  آهي. ان حوالي سان مٺي پاڻي ۾ جيوت جي ماحوليات ۽ ان جي بچاءُ جي سلسلي ۾ ڊاڪٽر انيلا خاص مهارت رکي ٿي. سندس تحقيق جو مرڪز سنڌ ۾ مٺي پاڻي جي جيوت جي ماحولياتي نظام  جو مطالعو ۽  آبادي ۽ تبديل ٿيندڙ ماحولياتي نظام جو مڇيءِ جي جيوت تي اثر رهيو آهي. هيءُ سنڌو درياھ جي جيوت جي نقل مڪاني ۽ سنڌو درياھ جي هيٺاهين وهڪري جي پاڻي جي جيوت جي نقل مڪاني تي پوندڙ  اثرن  تي پڻ ڪم ڪري رهي آهي. هن تازي پاڻي ۾ ٻُلهڻ ۽ ڪميءَ  جي ماحولياتي تحفظ بابت به ڪم ڪيو آهي. سندس 30 کان مٿي تحقيقي مقالا قومي توڻي ٻين الاقوامي سطح تي معياري ۽ مڃيل رسالن ۾ ڇپيل آهن.

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
ڳوٺ مريد ديرو

**ڳوٺ مريد ديرو** (انگريزي:Village Mureed Dero) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. هيءَ ڳوٺ مريد خان اول جمالي آباد ڪيو هو جيڪو ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي دور جو هو ۽ سندس ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. مريد خان اول جو قبرستان ڳوٺ کان اولھ طرف واقع آهي. قبرستان ۾ مريد خان جي مقبري ۽ ٻين مقبرن جي ديوارن تي فريسڪو چٽسالي پڻ شاندار ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
مھا سنان گھاٽ، موھن جو دڙو

**مها سنان گھاٽ** (انگريزي: Great Bath of Mohenjo-daro) موهن جو دڙو قديم سنڌو سڀيتا جي سنڌ پاڪستان ۾ منهين جي دڙي جي آثارن يا کنڊرات منجهان ڄاتل سڃاتل اڏاوت ۽ عالمي ورثي وارو ماڳ  آهي. قديم آثارن جي علم جون شاهديون اشارو ڪن ٿيون ته مها سنان گھاٽ قبل مسيح جي ٽئين ڏهاڪي ۾ مٿاهين اڀريل دڙي کان جلد پوءِ تعمير ڪيو ويو هو.

## اڏاوتي مُهانڊو
 
مها سنان گھاٽ کي  قديم دنيا جو عام ماڻهن لاءِ آڳاٽو ترين پاڻي جو گھاٽ يا تلاءُ سڏيو ويو آهي. هن جي ماپ 11.88×7.01 ميٽر آهي ۽ ان جي گهرائي يا اونهائي 2.43 ميٽر آهي. مها سنان گھاٽ ۾ لهڻ لاءِ اتر کان ٻه ويڪريون ڏاڪڻون ۽ ڏکڻ کان هڪ ڏاڪڻ آهي.  ڏاڪڻن وٽ هڪ ميٽر ويڪرو ۽ 40 سينٽي ميٽر اوچي دڙي جيان اڏاوت موجود آهي. گھاٽ  ۾ هڪ ڪناري وٽ سوراخ به مليو آهي جيڪو  پاڻي  وجهڻ يا ڇوڙڻ لاءِ ڪم آندو ويندو هوندو. گھاٽ جو فرش مضبوط ڪيل آهي جيڪو سرون رکي مٽي ۽ هڪ قسم جي مصالحي سان ٻڌل آهي. پاسي واريون ديوارون به ساڳي نموني جوڙيل آهن. گھاٽ کي وڌيڪ مضبوط ۽ واٽر پروف ڪرڻ لاءِ هڪ خاص مصالحو (Bitumen) گھاٽ جي سائيڊن سان ۽ اندازي موجب فرش تي به استعمال ڪيل هئو. سرن جون لڙهون اتر، اوڀر ۽ ڏکڻ ڪنار وٽ ڍڪيل آهن. محفوظ ڪيل ڪالمن کي ڪَنار سان ڏاڪا هئا. اهي ڪاٺ جي تختي يا دريءَ نما فريم سان بيهاريل هئا. گھاٽ ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ٻه دروازا هئا. هڪ ڏکڻ کان ۽ ٻيو اتر اولھ کان هو. گھاٽ جي اڏاوت جي ڪنار سان سلسليوار ڪمرا هئا ۽ هڪ ڪمري ۾ کوھ هو جيڪو شايد پاڻي جي کوٽ وقت گھاٽ کي ڀرڻ لاءِ ڪم آيو ٿي. گھاٽ جي ڀرڻ لاءِ مينهن جو پاڻي گڏ ڪيو ويندو هوندو پر اهڙي اندر ڇوڙ واري اڏاوت نه ملي آهي. اهو ڊگهو گھاٽ واٽر پروف سرن سان جوڙيو ويو هوندو. اڪثر ماهر ان سان متفق آهن ته مها سنان گھاٽ خاص مذهبي ڏڻن ملهائڻ لاءِ جوڙيو ويو هوندو جتي پاڻي پاڪائي لاءِ ڪم ايندو هوندو ۽ وهنجندڙن جي ٻيهر پاڪيزگي يا کين ٻيهر پاڪ پويتر ٿيڻ لاءِ  هوندو.

## ٻائي جي درسگاھ
سنڌو سڀيتا جي مها سنان گھاٽ واري گهٽيءَ سان ڪيترن ئي ڪمرن ۽ ٽن ويرانڊن تي مشتمل هڪ ڊگهي عمارت هئي جنهن کي ٻه ڏاڪڻيون هيون جيڪي مٿئين فلور ۽ ڇت ڏانهن ويون ٿي. عمارت جي سائيز ۽ مها سنان گھاٽ جي ويجهڙائي جي ڪري ان کي مذهبي رهنما يا ٻائي جو گهر ۽ درسگاھ جو نالو ڏنو ويو.

## کوجنا
مها سنان گھاٽ جي کوجنا  قديم آثارن جي کوٽائي دوران 1926ع ۾ ڪئي وئي.

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:سنڌ جي تاريخ 
زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:سنڌ ۾ سياحت
مختيار ملڪ

**مختيار ملڪ** (انگريزي: Mukhtiar Malik) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو مشهور شاعر، نثر نويس ۽ براڊ ڪاسٽر آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
مختيار ملڪ جو اصل نالو مختيار حسين ملڪ آهي. سندس والد جو نالو شفيع محمد ملڪ آهي. مختيار جو جنم 21 ڊسمبر 1959ع تي ضلعي خيرپور  جي شهر خيرپور ۾ ٿيو.

## تعليم
هن پرائيمري تعليم پنهنجي شهر مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ  ناز هاءِ اسڪول خيرپور ۽ انٽر جو امتحان گورنمينٽ سپيرير ڪاليج خيرپور ميرس مان پاس ڪيو. ملڪ ايل ايل بي 2004ع ۾ شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۽ ايم اي صحافت/ ماس ڪميونيڪيشن 1990ع ۾ پڻ شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان پاس ڪئي. ايم اي سنڌي ادب ۾ ڊگري 1986ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين ، ايم ايس سي آرگينڪ ڪيمسٽري ۾ 1984ع ۾ شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان پاس ڪيائين.

## خدمتون
هن لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. سندس شاعري ۽ مضمون سنڌ جي معياري اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. هيءُ  1999ع کان 2001ع تائين سنڌي ادبي سنگت سنڌ جو سيڪريٽري جنرل پڻ رهيو آهي. هين ڪافي وقت شاھ عبداللطيف يونيورسٽي ۾ اعزازي طور سنڌي ٻولي، ادب ۽ ماس ڪمينيڪيش جا سبجيڪٽ به پڙهايا. براڊ ڪاسٽر طور سندس خدمتون اڻ ڳڻيون آهن. مختيار پاڪستان جي مختلف ريڊيو اسٽيشنس تي پروڊيوسر، سينيئر پروڊيوسر ۽ ڪمپيئر طور به خدمتون سرانجام ڏنيون آهن ته پروگرام مئنيجر ۽ اسٽيشن ڊائريڪٽر به رهيو آهي. هيءُ ڪنٽرولر/ پروگرام مئنيجر طور ريڊيو پاڪستان ملتان، ڊپٽي ڪنٽرولر طور ريڊيو پاڪستان ڀٽ شاھ، ڪراچي، حيدرآباد، خيرپور، لاڙڪاڻو، تربت، راولپنڊي رهي چڪو آهي. ملڪ ميمبر آف بورڊ آف گورننس باڊي سنڌي ادبي بورڊ، ميمبر ايڊوائزري بورڊ سچل سرمست اڪيڊمي خيرپور رهيو. مختيار ثقافت کاتي سنڌ جي انڊوومينٽ فنڊ ڪاميٽي جو 2017ع کان 2019ع تائين ميمبر پڻ رهيو.هن ڪيترين ئي ڏيهي پرڏيهي ادبي ڪانفرنسن ۾ به شرڪت ڪئي آهي. شيخ اياز ميلو ۽ 2017ع ۾ ايشيا پئسفڪ براڊ ڪاسٽنگ يونين جي چين ۾ ڪانفرس اهم آهن. هن ڪيترائي ڊراما نگار، شاعر ۽ ڪلاڪار متعارف ڪرايا.

## ڪتاب
*ٽم ٽم ٽانڊاڻا (ٻارن لاءِ شاعري) 1981ع

*اماس ۾ به سوجھرو (شاعري) 2010ع

*پير علي محمد شاھ راشدي جي زندگي ۽ ڪم 1990ع

*جوت,  1976ع

## اوارڊ
مختيار ملڪ کي ادبي، علمي ۽ پيشيور خدمتن عيوض ڪيترائي اوارڊ ۽ شيلڊون مليون آهن. پر کيس بهترين پروڊيوسر، ريڊيو پاڪستان ريجنل ايڪسيلينس اوارڊ 1999ع ۽ 2002ع، سچل سرمست لائف ٽائيم اچيومينٽ اوارڊ 2013ع ۽ 2014ع، ٻارن لاءِ بهترين ليکڪ طور انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي اوارڊ 1980ع ۽ ايم اي سنڌي ادب ۾ بهرين پوزيشن تي وقت جي وزير اعلي هٿان مليل گولڊ ميڊل ذڪر لائق آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي اديب 
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1959ع جون پيدائشون
سقراطي عقليت پسندي

**سقراطي عقليت پسندي** (انگريزي: **Socratic intellectualism**)
سقراط (469–399 ق م) جو خيال ھيو تہ: "جيئن ئي ماڻھو صحيح يا بھترين ڳالھ سمجھندو تہ اھو صحيح ۽ بھترين ڪم ڪندو". اھا فضيلت مڪمل طرح ھڪ عقلمندي وارو معاملو آهي. حقيقت ۾ ان فضيلت ۽ علم جا دماغي رشتا ھوندا آھن ۽ انھن جي حاصلات ۽ واڌارو دليل سان ٿئي ٿو.اھو سقراط جو سچائي کي ڄاڻڻ ۽ اخلاقي طرز عمل جو نظريو آھي.

## حوالا
سائونڊ ڪلائوڊ

**سائونڊ ڪلائوڊ** () برلن جرمني ۾ هڪ يورپي آن لائن آڊيو ورهائڻ جي پليٽ فارم ۽ ميوزڪ شيئرنگ ويب سائيٽ آهي، جيڪا پنهنجي واهپيندڙن کي آڊيو اپلوڊ ڪرڻ ۽ ان جي ڀاڱيداري ڪرڻ جي قابل بڻائي ٿي. اليگزينڊر لائونجنگ ۽ ايريڪ واهلفرز پاران 2007 ۾ شروع ڪيو ويو، سائونڊ ڪلائوڊ مارڪيٽ جي وڏي ۾ وڏي ميوزڪ سروسز مان آهي، پوري دنيا ۾ 175 ملين هر مهيني واپرائيندڙ (يوزرز) تائين ميوزڪ پهچائي ٿي. سائونڊ ڪلائوڊ پليٽ فارم تي اها مفت ۽ بنا معاضي ٻنهي طريقن جي رڪنيت فراهم ڪري ٿي، جيڪا ڊيسڪ ٽاپ يا موبائيل ڊيوائس لاءِ دستياب آهي.سائونڊ ڪلائوڊ  ميوزڪ انڊسٽري جي ڪيترن ئي فنڪارن کي ڪاميابي سان متعارف ڪرايو آهي جيڪي موسيقي شيئرنگ سروس کان اڀريا آهن. پليٽ فارم تي موجود فنڪار يا آرٽسٽ پنهنجو ڪم سڀني يوزرز ۾ مفت ورهائي سگهن ٿا، جنهن تائين سڀني واپرائيندڙ پهچ ڪري سگهن ٿا. سائونڊ ڪلائوڊ کي ڪيترن ئي سيڙپڪارن ۽ ٻين ميڊيا جي پليٽفارمن جهڙوڪ ٽويٽر جي پٺڀرائي حاصل آهي. جيتوڻيڪ، اسٽريمنگ پليٽ فارم پاڻ مالي سهائتا جي معاملن کي نبيريو آهي ۽ مالياتي معاملن کي سنڀاليو ۽ منافعي بخش رهڻ لاءِ ڪيترن ئي ملازمن کي فارغ ڪري ڇڏيو.

## تاريخ
thumb| اليگزينڊر جینگ ( سال 2009)
سائونڊ ڪلائوڊ کي آگسٽ 2007 ۾ برلن ۾ سويڊش سائونڊ ڊزائينر اليگزينڊر لائونجنگ ۽ سويڊش  اليڪٽرڪ موسيقار ايريڪ ولفرس پاران قائم ڪيو ويو ۽ اها ويب سائيٽ آڪٽوبر 2008 ۾ لانچ ڪئي وئي. اهو اصل ۾ موسيقارن کي رڪارڊنگ جي ونڊڻ يا شيئرنگ ۽ خيالن جي ڏي وٺ جي سهولتن جي سهڪار جي اجازت ڏيڻ هو، پر پوءِ راڳ (ميوزڪ) جي ورهاست لاءِ پبلشنگ پليٽ فارم ۾ بدلجي ويو. وائرڊ ميگزين پٽاندڙ، سندس لانچ جي شروعات کان تُرت پوءِ، سائونڊ ڪلائوڊ مائي اسپيس يا ماءِ اسپيس جي حاڪميت يا هڪ هٺي کي چئلينج ڪندڙ موسيقارن لاءِ موسيقي جي شيئرنگ جي پليٽ فارم طور چيلنج ڪرڻ شروع ڪيو، جنهن تي راڳي پنهنجو راڳ (ميوزڪ) ونڊي (شيئر ڪري) سگهن.

thumb| نيڪسٽ 10 (2010) ۾ اليگزينڊر لجنگ

## مڃتا
سائونڊ ڪلائوڊ 2011 ۾ يورپين ٽيڪ ٽور ايوارڊ ڊنر ۾ شڪروڊرز انوويشن ايوارڊ ماڻيو هيو.

## وڌيڪ ڏسو
* سائونڊ ڪلائوڊ ريپرن جو سٽاءُ يا فهرست
* ويئرڊ سائونڊ ڪلائوڊ
* ميوزڪ جون ويب سائيٽون
* اسٽريمنگ ميوزڪ سروس

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* 
* سائونڊ ڪلائوڊ اوفيشل ويب سائيٽ
روھاڪي

**روھاڪي** ھڪ پکي جو نالو آهي. روھه جو پکي. ان جو ذڪر شيخ اياز جي ڪتاب وڄون وسڻ آئيون جي ھڪ نظم *سانجھيءَ ٽاڻي، دور اماڻي* ۾ ھيٺين طرح ٿيل آهي:

** روھاڪيء جي رڙ مون کي ڄڻ ڏيندي وئي ويڻ **
## حوالا
زمرو:پکي
نيرڳ

**نيرڳ** يا **نيرڳي**   بدڪن واري جنس جو ھڪ پاڻي وارو پکي آھي جيڪو اتر آمريڪا جي گرم علائقن، يورو سائيبيريائي خطي، اتر آفريڪا، ڏکڻ آفريڪا، ڏکڻ ايشيا آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ڏکڻ آمريڪا جي ملڪن پيرو، برازيل، يوراگوئي، ارجنٽينا،  چلي ، ڪولمبيا ، فاڪلينڊ آئلينڊز ۾ رهندڙ يا ملندڙ آھي. ھن پکي جو تعلق 
ايناٽڊاء خاندان جي ذيلي خاندان ايناٽيناء سان آھي جنھن ۾ پاڻي وارا پکي اچي وڃن ٿا. نيرڳ جي نر جي منڍي چلڪڻي سائي رنگ جي کنڀڙاٽيون ۽ پيٽ سرمئي رنگ جو ھوندو آھي. ان جي مادي ڀوري ناسي رنگ جي داڳيل کنڀن واري ھوندي آھي. ٻنھي جي پرن ۾ اڇي رنگ جا ڪاري يا چمڪيلي نيري رنگ جي ڪنارين وارا کنڀ ھوندا آھن. نر ۾ اھي کنڀ گھڻي ڀاڱي چمڪيلي نيري رنگ وارا ٿين ٿا. ھي پکي قد ۾ 50 کان 65 سينٽي ميٽر (20 کان 25 انچ) ڊگھو آھي. ان جي جو کوليل ھڪ پر جو ڦر 51 کان 98 سينٽي ميٽر (32 کان 39 انچ) ڊگھو آھي. چنھنب 4.4 کان 6.1 سينٽي ميٽر (1.7 کان 2.4 انچ) ڊگھي آهي.  نيرڳ پاڻي واري زمين تي رھندو آھي ۽ پاڻي وارا ٻوٽا ۽ ننڍڙا جاندار کائيندو آهي. ھي پکي ھميشه پنھنجي گروه سان گڏ ھوندو آھي ۽ پنھجي ننڍن يا وڏن ولرن ۾ اڏامندو. ھي پکي گھريلو بدڪن جي مختلف جنسن جي وڏڙن ۾ شامل آهن. ھن پکي جي مادي 8 کان 13 آنا لاهيندي آهي جن جو کوپو سبز رنگ جھڙو ھوندو آھي. آنن تي آرو 27 يا 28 ڏينھن ڪندا آهن. انڊي مان نڪرڻ بعد ھي فورن ترڻ جي قابل ھوندو آھي ۽ 50 کان 60 ڏينھن ۾ اڏرڻ شروع ڪندو آهي.

## حوالا

زمرو:پکي
ملڪ محمد جائسي

ملڪ محمد جائسي   ھندوستان جو ھڪ مشھور شاعر ۽ صوفي بزرگ ٿي گذريو آهي جيڪو 1477ع ۾ پيدا ٿيو. ھن اوڌ واري ھندي ٻولي ۽ فارسي جي نستعليق لپي م لکيو آهي. 1540 ۾ ھن پنھنجو پدماوت نالي ھڪ مشھور جنگي نظم لکيو ھو ، جنھن ۾ ھن 1303 ۾ چتور شھر جي علاءالدين خلجي طرفان ڪيل محاصري واري واقعي جو ذڪر ڪيو جيڪو محاصرو ان راجا رتن سين جي خوبصورت راڻي پدماوتي کي حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيو ھو. جائسي ان نظم ۾ علاءالدين جي ڀيٽ ۾ راجا رتن سين جو معترف ھيو. سندس تعلق موجوده ڀارت جي رياست اتر پرديش جي ھڪ شھر جايس سان ھيو. ھن جي لکڻين جو تعداد 25 آھي. سندس وفات 1542ع ۾ ٿي. سندس قبر اتر پرديش جي شھر اميٿي لڳ رام نگر کان 3 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي.

thumb|
راڻي نگامتي پنھنجي نئين پدماوت نالي طوطي کان سوال ڪندي تہ "ڪير خوبصورت آهي؟ مان يا پدماوتي"

## خارجي ڳنڍڻا
*ڪويتا ڪوش لڳ ملڪ محمد جائسي 

## حوالا

زمرو:اردو شاعر
زمرو:ڀارتي صوفي
ڳوٺ ميرڻ سولنگي

**ڳوٺ ميرڻ سولنگي** (انگريزي:Village Miran Solangi) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي جيڪو ميرڻ سولنگي ٻڌرايو هو. ميرڻ سولنگي ميان دين محمد ڪلهوڙي جي وقت ۾ ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو جنهن منڇر وٽ قلعو جوڙايو هو جنهن تي مغل منصبدار مغل شهنشاهت وٽ دانهين هو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ڳوٺ الهداد فقير

**ڳوٺ الهداد فقير** (انگريزي:Village AllahDad Fakir) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. هيءَ ڳوٺ الهداد فقير لنڊ قائم ڪيو جنهن جي مزار ڳوٺ ڀرسان قبرستان ۾ آهي ۽ هر سال سندس ميلو لڳندو آهي. هيءُ فقير ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي وقت ۾ ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. ڳوٺ ۽ قبرستان جوهي شهر کان اتر طرف آهن. 

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ماجورو

**ماجورو**  مارشل آئلينڊز ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ وڏي ۾ وڏو شھر آھي. اھو ملڪ جي راٽيڪ واري زنجير جي ٻيٽن ۾ واقع ھڪ ڇليدار ٻيٽ ۾ واقع آهي جنھن ٻيٽ جي پکيڙ 9.7 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ان ٻيٽ جي ڇلي جي اندر واري سامونڊي ڍنڍ جي پکيڙ 295 چورس ڪلوميٽر آهي. ھن شھر جو سراسري گرمي پد °27 سینتی گرید آھي. سال 1885ع ۾ ھن شھر وارو ڇليدار ٻيٽ جرمن ايمپائر جي قبضي هيٺ آیو جتي ماجورو ان ايمپائر جو ان علائقي م پھريون واپاري مرڪز ٿيو.  ھي شھر پوء جاپاني ۽ آمريڪي انتظام ھيٺ رھيو. سال 1978ع ۾ جڏھن مارشل آئلينڊز فيڊريٽيڊ اسٽيٽس آف مائیڪرونيشيا مان ڌار ٿيو تہ ھن شھر کي ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. ملڪ جي پارليامينٽ "نٽيجيلا" پڻ اتي ٺاھي وئي.

شھر ڇليدار ٻيٽ جي اولهندي پڇڙي ۾ ساحلي ڪناري تي واقع آهي.  ان جي مشھور آبادي لائرا آھي جيڪا سطح سمنڊ کان 3 ميٽر بلندي تي آھي جيڪا ملڪ جي سڀ کان اوچائيءَ واري بلندي آهي.ڊجارٽ شھر جو رھائشي علائقو آهي.

ماجورو گهٽ ۾ گهٽ 2,000 سالن کان انسانن طرفان آباد آهي ۽ پهريون ڀيرو جديد ڏينهن جي مارشليس جي آسٽرونيشيائي ابن ڏاڏن طرفان آباد ڪيو ويو. ماجورو هڪ پروٽيسٽنٽ مشن جو ماڳ هو ۽ سال 1870ع جي ڏهاڪي ۾ ڪيتريون کوپري (Coconut) جي واپاري اسٽيشنون هيون، ان کان اڳ جو جرمن سلطنت سال 1885ع ۾ ائٽل (Atoll) کي جرمن پروٽيڪٽوريٽ آف مارشل آئلينڊز جي حصي طور ملائي ڇڏيو هو. شهر بعد ۾ جاپاني ۽ آمريڪي انتظاميا هيٺ هو. مارشل آئلينڊز سال 1978ع ۾ مائیڪرونيشيا جي وفاقي رياستن کان ڌار ٿيڻ کان پوءِ ريپبلڪ آف مارشل آئلينڊز ٺاهڻ لاءِ، ماجورو، اڳوڻي گاديءَ جو هنڌ جیلوت جي جاءِ تي  نئين ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پارليامينٽ "نٽيجيلا" جي ملڻ جي جاءِ بڻجي ويو. مکيه آبادي جو مرڪز،  ڊيلاپ۔اليگا۔ڊيجاريت (DUD)   Delap-Uliga-Djarrit، ٽن متضاد موٽس تي مشتمل آهي ۽  سال2021ع جي مردم شماري تي ان جي آبادي 23,156 هئي. ماجورو ۾ هڪ بندرگاهه، شاپنگ ڊسٽرڪٽ ۽ مختلف هوٽلون آهن. ماجورو وٽ هڪ بين الاقوامي هوائي اڏو آهي جنهن ۾ هوائي ( آمريڪا)، فيڊريٽيڊ اسٽيٽس آف مائیڪرونيشيا، ڪیريباتي، گوام، ناراو ۽ ملڪ جي ڀرپاسي گهريلو منزلن لاءِ اڏامون طئي ٿيل بين الاقوامي پروازون آهن. ان جي معيشت بنيادي طور تي خدمت جي شعبي تي ٻڌل آهي. 

## حوالا

زمرو:مارشل آئلينڊز
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
ڳوٺ مزار ڀرڳڙي

**ڳوٺ مزار ڀرڳڙي** (انگريزي:Village Mazar Bhurgri) سنڌ جي دادو ضلعو جيجوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ پرسان ٻڌمت جو ٺلھ پڻ موجود آهي جيڪو ڳوٺ جي قدامت تي پڻ روشني وجهي ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ڇليدار ٻيٽ

**ڇليدار ٻيٽ** يا , ،، (اردو: ** جزيره مرجاني **)  ڇلي وانگر گولائي ۾ پھاڙي ھوندي آھي جيڪا سامونڊي ڍنڍ جي چوڌاري مڪمل يا جزوي طرح ڇلي وانگر واقع ھوندي آھي. اصل ۾ ڇليدار ٻيٽ سامونڊي ٻرندڙ جبل ھئا جيڪي سمنڊ جي تري جي ھيٺان واقع ھيا ۽ سمنڊ جي سطح تي انھن جي چوٽين جي ڪنارن کان ٽڪريون مٿي اڀري آيون. ڪروڙين سالن گذرڻ بعد اھي ٻرندڙ جبل ٻرڻ بند ٿي ٺري ويا جنھن بعد  سمنڊ ٻاھران انھن جي چوٽين ٻيٽن ۽ ڇليدار ٻيٽن جي شڪل اختيار ڪئي. ڇلي جي وچ ۾ سمنڊ جي پاڻي اچڻ سان سامونڊي ڍنڍون (lagoons) ٺھي ويون. ڪنھن دور م جبل جي ٻري ڦاٽڻ وقت انھن ما لاوو نڪرندو ھيو . انگريزي ۾ انھن ٻيٽن کي اٽال يا ڪورل اٽال سڏيندا آهن. اٽال ھڪ انڊو آرين ٻولي: ڌويھي ٻولي جي لفظ اٺولھو مان نڪتل آهي، جنھن جي معنيَ آهي ھٿ جي تري. ھن قسم جي ٻيٽن کي سامونڊي ڍنڍن وارا ٻيٽ (lagoon Islands) پڻ سڏيندا آهن.

دنيا ۾ لڳ ڀڳ 440 ڇليدار ٻيٽ واقع آھن جن مان اڪثر پئسفڪ سمنڊ ۾ واقع آھن.
## حوالا
اوشا (ديوي)

**اوشا** ھندوازم ۾ پرڀات جي  ديوي جو نالو آهي. ان جو ذڪر رگويد جي بيتن ۾ وري وري ٿيل آهي. ڊيوڊ ڪنسلي لکي ٿو تہ رگويد مطابق اوشا "پرڀات يا پرھ ڦٽيءَ جي وقت روشني بڻجي پاڻ کي ظاھر ڪندي آهي ۽ ظالم انڌيري، بدي جي قوتن،  کي ڌرتي تان ڌڪي ڪڍي زندگي کي اٿاري ھر شئي کي حرڪت ۾ آڻي پنھنجا پنھنجا ڪم ڪار ڪرائيندي آهي". ڊيوڊ ڪنسلي وڌيڪ لکي ٿو ته رگويد مطابق تہ اوشا ھر زندہ مخلوق لاء زندگي آھي. اھا ھر ڪم ۽ ساھ کي ھلائڻ واري چرخي آھي ۽ افراتفري ۽ مونجھاري جي دشمن آهي، ۽ ھندوازم مطابق رتا جي نالي سان معروف آفاقي ۽ اخلاقي ضابطي کي کي اڀارڻ لاء مبارڪ آھي .
اوشا رگويد جي سڀ کان وڏي مرتبي واري ديوي آھي پر پوءِ بہ کيس ٽن نر ويدڪ ديوتائن: اگني، سوم ۽ ديوتا جھڙي مرڪزي 
حيثيت ۽ اھميت ناھي مليل. کيس ھڪ خوبصورت ۽ سينگاريل نوجوان عورت جي روپ ۾ ڏيکاريو ويو آهي جيڪا ھڪ سوني رٿ تي چڙھي آسمان جي رستي تي ھلندي آهي ۽ سوريا يعني سج جي لاء رستو ھموار ڪندي آهي. رگويد ۾ بھترين بيتن مان ڪجهه بيت کيس ارپيا ويا آهن. ھندوازم مطابق راتڙي) يعني رات اوشا جي ڀيڻ آھي.  شيخ اياز پنھجي ڪتاب وڄون وسڻ آئيون ۾ ھڪ بيت ۾ اوشا جو ذڪر ھيٺين طرح ڪيو آهي؛

## نالي جو مطلب
ويدڪ لفظ *اوساس*  **اوسا** لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي *پرڀات*.

## حوالا
زمرو:هندو ديويون
مٺڙائو ڪئنال

**مٺڙائو ڪئنال**  پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ ھڪ وڏي واھ يا ڪئنال جو نالو آهي جيڪو نارا ڪئنال مان چوٽياريون ڊيم لڳ سانگھڙ ضلعي مان نڪري ٿو. نڪرندڙ ڇھن ننڍن ڪئنالن مان ھڪ آھي. ھي ڪينال سانگھڙ، ميرپورخاص ۽ ٿرپارڪر ضلعن جي علائقن ڪنڊياري،  سنڌڙي، شادي پلي،  سامارو، ڪوث غلام محمد، جھڏو، نئون ڪوٽ، نبي سر وارن علائقن کي خريف جي فصلن لاء پاڻي مھيا ڪري ٿوسانگھڙ ضلعي ۾ ھڪ ڳوٺ جو نالو مٺڙائو آھي جنھن تان ھن ڪينال تي نالو پيو.
ھن ڪينال مان سنڌڙي لڳ ھڪ دوسو شاخ، سعيدڪي شاخ، نئون ڪوٽ سب ڊويزن جون 11 شاخون جن ۾ رڻ ڊسٽري، ڍورو مائينر ۽ سيڙھي شاخ شامل آھن،   پڻ وھي ٿي. ان کانسواءِ ڏيپلو مائينر،  سمروتي مائينر، کاھي شاخ، ڏاھيٽي شاخ ۽ اڪوٽو شاخ پڻ ھن ڪينال مان نڪرن ٿيون.

## حوالا
ڍورو نارو (پاڻي)

**ڍورو نارو**  پاڻي جو ھڪ ڍورو آھي. اهو ڍورو هيٺين نارا ڪئنال جي پڇڙي کان شروع ٿئي ٿو ۽ نئون ڪوٽ شهر وٽ ڍورو پراڻ ۾ ملي ٿو. اهو ڍورو هيٺين نارا ڪئنال، کپرو ۽ مٺڙائو واري ايراضين جو برساتي پاڻي کڻي ڍورو پراڻ ۾ پهچائي سگهي ٿو.

## حوالا
ڍورو ھاڪڙو

**ڍورو ھاڪڙو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ ڍورو آھي. ادريس راجپوت لکيو آهي ته:  اهو سامارو کان هيٺ شروع ٿئي ٿو ۽ نئون ڪوٽ وٽ ڍورو نارو سان ملي ڍورو پراڻ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي نبي سر ۽ مٺڙائو ڪئنال جو سامارو شهر جي ڏاکڻي پاسي وارو پاڻي ڍورو پراڻ ۾ ڇوڙ ڪرائي سگهي ٿو. 

## حوالا