open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نڪاراگوا

**نڪاراگوا**  وچ آمريڪا جو وڏي ۾ وڏو ملڪ آهي. ان جي اتر اولهه ۾ ھونڊوراس، اوڀر ۾ ڪيريبئن سمنڊ، ڏکڻ ۾ ڪوسٽا ريڪا ۽ ڏکڻ اولھ ۾ پيسيفڪ سمنڊ واقع اٿس. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ماناگوا آھي جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو ۽ سينٽرل آمريڪا جو ٽيگوسيگالپا ۽ گوئٽي مالا سٽي کان پوءِ ٽيون وڏو شھر آھي. ھن ملڪ تي سورھين صديءَ ۾ اسپين قبضو ڪيو ۽ 1821 ۾ اسپين کان آزادي ورتائين.

اصل ۾ قديم زماني کان وٺي مختلف مقامي ثقافتن جي آبادي، علائقي کي 16 صدي عيسويء ۾ اسپيني سلطنت طرفان فتح ڪيو ويو. نڪاراگوا 1821 ۾ اسپين کان آزادي حاصل ڪئي. موسڪيٽو ڪوسٽ هڪ مختلف تاريخي رستو اختيار ڪيو، جيڪو 17 صدي عيسويءَ ۾ انگريزن جي قبضي ۾ رهيو ۽ بعد ۾ برطانوي راڄ هيٺ آيو. اهو 1860 ۾ نيڪاراگوا جو هڪ خودمختيار علائقو بڻجي ويو ۽ ان جو اتر وارو حصو 1960 ۾ هنڊوراس ڏانهن منتقل ڪيو ويو. ان جي آزاديء کان وٺي، نيڪاراگوا سياسي بدامني، آمريت، قبضي ۽ مالي بحران جي دورن مان گذريو آهي، جنهن ۾ نيڪاراگوا جي انقلاب 1960 ۽ 1980 شامل آهن. ثقافتي روايتن جي ميلاپ، لوڪ داستانن، کاڌي، موسيقي ۽ ادب ۾ ڪافي تنوع پيدا ڪيو آهي، جنهن ۾ نيڪاراگوان جي شاعرن ۽ اديبن جهڙوڪ روبين ڊاريو جو حصو شامل آهي. "ڍنڍن ۽ آتش فشانن جي سرزمين" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، نيڪاراگوا پڻ بوسواس بايوسفيئر رزرو جو گھر آهي، جيڪو آمريڪا جو ٻيو نمبر وڏو برساتي جنگل آهي. حياتياتي تنوع، گرم اڀرندڙ اڀرندڙ آبهوا ۽ فعال ٻرندڙ جبلن نيڪاراگوا کي وڌندڙ مقبول سياحتي منزل بڻائي ٿو. نيڪاراگوا گڏيل قومن جو گڏيل بنياد رکي ٿو ۽ غير الائنڊ موومينٽ، بوليوارين الائنس فار دي پيپلز آف اسان جي آمريڪا، ۽ ڪميونٽي آف لاطيني آمريڪي ۽ ڪيريبين رياستن جو ميمبر پڻ آهي. 

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي ۽ آبهوا
## حڪومت
## معيشت
## ڊيموگرافڪ
## ثقافت
## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

### سرڪاري
* Chief of State and Cabinet Members
;General information
* Nicaragua . *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency.
* Nicaragua Corruption Profile from the Business Anti-Corruption Portal
* Nicaragua at *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Nicaragua profile  from the BBC News
* 
* Maps  from WorldAtlas.com
* Nicaraguaportal : Official information of the Honorary Consulate of Nicaragua
* Key Development Forecasts for Nicaragua  from International Futures

### ٻيون
* Visit Nicaragua 
* The State of the World's Midwifery – Nicaragua Country Profile 

زمرو:نڪاراگوا
زمرو:ملڪ
زمرو:جمهوريتون
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:اسپيني ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
ڪروشيا

**ڪروئيشيا**(, )، جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف ڪروئيشيا آھي،ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ واقع هڪ ملڪ آهي جنھن جون حدون اتر-اولھ ۾ سلووينيا, اتر-اوڀر ۾ ھنگري، اوڀر ۾ سربيا، ڏکڻ-اوڀر ۾ بوسنيا ۽ ھرزگوينه ۽ مونٽي نيگرو ۽ اٽلي واري بحري سرحد سان ملن ٿيون. ھن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ زغرب شھر آھي جيڪو ملڪ جو انتظامي علائقو پڻ آھي جنھن ۾ 20 ڪائونٽيون واقع آھن. ڪروئيشيا جي پکيڙ 56594 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ آبادي 4،28،00،000 اٿس جيڪا اڪثريت ۾ رومن ڪيٿولڪ مذھب سان تعلق رکندڙ آهي.

## تاريخ
ڪروئيشيا لاءِ چيو وڃي ٿو ته پٿر جي دؤر کان وٺي آباد هو. ھن علائقي ۾ ڪروٽ نسل جا ماڻهو ڇھين صدي عيسويءَ ۾ آيا جن اتي نائين صدي عيسويءَ تائين ٻہ ڊچيون وسايون. ان کي 7 جون 879ع ۾ ڊيوڪ برانيمر جي حاڪميت ۾ ھڪ خودمختيار رياست طور مڃتا ملي. 925ع ۾ ٽوميسلاف ھن ڪروئيشيا جو پھريون بادشاھ ٿيو جنھن جو خاندان ٻہ سؤ سالن تائين حاڪم رھيو. 1102ع ۾ ھي ملڪ ھنگري جي بادشاھت جو حصو ٿي ويو. 1527 کان ڪروئيشيا ۽ خلافت عثمانيه جي وچ ۾ ڊگھي جنگ جو آغاز ٿيو جيڪا 100 سالن تائين جاري رھي. ڪروئيشيائي پارليامينٽ فرڊيننڊ پھرين کي تخت تي ويھاريو. آڪٽوبر 1918ع ۾ پھرين جنگ عظيم جي پوئين دور ۾ زغرب ۾ سلوويني، ڪروٽ ۽ سربيائي رياست آسٽرو-ھنگري ايمپائر کان آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو ۽ ڊسمبر 1918ع ۾ ڪنگڊم آف يوگوسلاويا جي قيام جو اعلان ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:ڪروشيا
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:بلقان جا ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
لائوس

**لاؤس** (Laos)، سرڪاري طور لاؤ عوامي جمهوري جمھوريا، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ زمين سان گھيريل هڪ سوشلسٽ رياست آھي جيڪا ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ هند-چيني جزيري نما جي وچ ۾ آهي. لاوس اتر۔اولهه ۾ ميانمار ۽ چين، اوڀر ۾ ويٽنام، ڏکڻ۔اوڀر ۾ ڪمبوڊيا ۽ اولهه ۽ ڏکڻ۔اولهه ۾ ٿائلينڊ کان سرحدون رکي ٿو. ان جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ويانچان آهي.

موجوده ڏينهن لاؤس پنهنجي تاريخي ۽ ثقافتي سڃاڻپ "لانچان"، 13ھین کان 18ھین صدي تائين، ڏکڻ اوڀر ايشيا جي وڏي بادشاهتن مان هڪ، ڏانهن ڇڪي ٿو. ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ان جي مرڪزي جاگرافيائي مقام جي ڪري، اها زميني رستن سان واپار جو مرڪز ۽ اقتصادي ۽ ثقافتي طور تي مالدار بادشاھت بڻجي وئي. اندروني تڪرار جي عرصي کان پوء، لانچان بادشاھت ٽي جدا جدا سلطنتن؛ لوانگ ڦرابانگ، ويانچان ۽ چمپاسڪ، ۾ ورهائي وئي. سال 1893ع ۾، ٽين رياستون فرانس جي سامراجي قبضي هيٺ آيون ۽ ھنن کي هڪ ئي نالي، "لائوس" سان فرانس پنهنجي انتظام هيٺ ڪيو.

لاؤس ٻي مهاڀاري جنگ دوران جاپان جي قبضي ۾ هو ۽ 1945ع ۾ جاپاني ڪٺ پتلي رياست جي حيثيت ۾ مختصر طور تي آزادي حاصل ڪئي پر فرانس طرفان ٻيهر نوآبادي ۾ رکيو ويو جيستائين ان کي 1949ع ۾ خودمختياري ملي. هن 1953ع ۾ لاؤس جي بادشاهت جي حيثيت سان آزادي حاصل ڪئي، جنهن ۾ آئيني بادشاهت سيساوانگ وانگ هيٺ آئي. 1959ع ۾ گهرو ويڙهه شروع ٿي، جنهن ۾ اتر ويٽنام ۽ سوويت يونين جي مدد سان ڪميونسٽ "پاٿئٽ لاو" ۽ آمريڪا جي حمايت واری "رائل لاؤ" هٿياربند فوجن خلاف وڙهندي ڏٺو. 1975ع ۾ ويٽنام جي جنگ ختم ٿيڻ کان پوءِ، لاؤ پيپلز ريووليوشنري پارٽي اقتدار ۾ آئي، گهرو ويڙهه ۽ بادشاهت جو خاتمو ڪيو. ان کان پوءِ لاوس سال 1991ع ۾ سوويت يونين جي خاتمي تائين، سوويت يونين جي فوجي ۽ معاشي امداد تي انحصار ڪندو هو.

لاوس ايشيا۔پئسفڪ واپاري معاهدي، آسيان، اوڀر ايشيا سمٽ، ۽ فرانسيسي ڳالھائيندڙ ملڪن جي تنظيم "لا فرانڪوفوني" جو ميمبر آهي. لاوس سال 1997ع ۾ ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن جي رڪنيت لاء درخواست ڪيو ۽ 2 فيبروري، 2013ع تي ان کي مڪمل رڪنيت ڏني وئي. اها هڪ پارٽي واري سوشلسٽ جمهوريه آهي، جن تي مارڪسزم۔ليننزم جي اصولن تي لاؤ پيپلز ريووليوشنري پارٽي جي حڪومت آهي، جنهن تحت غير سرڪاري تنظيمون ملڪ جي انساني حقن جي ريڪارڊ کي غير معمولي طور تي خراب قرار ڏينديون آھن. بار بار بدسلوڪي، جهڙوڪ تشدد، شهري آزادين تي پابندين ۽ اقليتن تي ظلم جو حوالو ڏينديون آھن. سياسي ۽ ثقافتي طور تي غالب لاؤ نسل اڪثر ڪري هيٺاهين علایقن رھندڙ آهي ۽ آبادي جو %53.2 ٺاهيندي آهي. مون۔کيمر، هامونگ ۽ ٻيا مقامي جبل واري قبيلن جا ماڻهو، اتر جي جابلي علائقي ۾ رهن ٿا. 

لاوس جي ترقيءَ لاءِ حڪمت عمليون دريائن مان بجلي پيدا ڪرڻ ۽ ان جي پاڙيسري ملڪن يعني ٿائيلينڊ، چين ۽ ويٽنام کي بجلي وڪڻڻ تي ٻڌل آهي. ان سان گڏ هڪ ”زمين سان جڙيل“ قوم ان جي ابتڙ آهي، جنهن جو ثبوت، لاوس ۽ پاڙيسري کي ڳنڍڻ لاء چار نئين ريلوي لائینن جي تعمير آهي. لاوس جو حوالو، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ پئسفڪ جي تيز ترين وڌندڙ معيشتن مان هڪ مان ڏنو ويو آهي. ورلڊ بئنڪ پاران سالياني GDP جي اوسط 7.4 سيڪڙو جي اوسط 2009ع کان، باوجود اقوام متحده پاران گهٽ ۾ گهٽ ترقي يافته ملڪ جي طور تي درجه بندي ڪئي وئي.

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## انتظامي ورھاست
## حڪومت ۽ سياست
## معيشت
## آباديات
## ثقافت
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:لائوس
زمرو:ملڪ
زمرو:جمهوريتون
زمرو:ٻڌسٽ رياستون
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:ڪميونسٽ ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو: آسيان جون ميمبر رياستون
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
سلووينیا

**سلووينيا** (**Slovenia**؛ سلوويني: **Slovenija**)،  سرڪاري طور، "سلووينيا جي جمهوريه" **(Republika Slovenija)****،** ڏاکڻي وچ يورپ جو هڪ ملڪ آهي. سلووينيا جي حدون اولهه ۾ اٽلي، اتر ۾ آسٽريا، اتر-اوڀر ۾ هنگري ۽ ڏکڻ-اوڀر ۾ ڪروشيا سان ملڻ ٿيون. اها ڏکڻ-اولهه ۾ ايڊرياٽڪ سمنڊ جي هڪ ننڍي ساحلي پٽي کان جڙيل آهي. سلووينيا گهڻو ڪري جبلن ۽ ٻيلن تي مشتمل آهي. اها **20,271** چورس ڪلوميٽر (**7,827** چورس ميل) تي پکڙيل آهي ۽ ان جي آبادي لڳ ڀڳ 21 لک (2.1 ملين) آهي. سلووينيائي ٻولي، هڪ سلووڪ ٻولي، سرڪاري ٻولي آهي. ليوبليانا سلووينيا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ جاگرافيائي طور تي هن جي مرڪز جي ويجهو واقع آهي.

سلووينيا جي آبهوا، سواء سلووينيا جي ساحل ۽ جولين الپس جي، معتدل براعظمي آهي، هڪ ذيلي رومي سمنڊ واري آبهوا ڊينارڪ الپس (**Dinaric Alps**)، جيڪا ملڪ کي اتر-اولهه ۽ ڏکڻ-اولهه ۾ ورهائندو آهي، جي طرف ڇڪي ٿي. اتر اولهه ۾ جولين الپس جي آبهوا هڪ الپائن آبهوا آهي.  اتر-اوڀر جي پنونیئن طاس (**Pannonian Basin)** ۾، هڪ براعظمي آبهوا وڌيڪ واضح آهي. 

سلووينيا تاريخي طور تي سلاوڪ، جرمن ۽ رومانوي ٻولين ۽ ثقافتن جو سنگم رهيو آهي. هن جو علائقو ڪيترن ئي مختلف سلطنتن ۽ رياستن؛ رومي سلطنت، بازنطيني سلطنت، ڪيرولنگين سلطنت، مقدس رومي سلطنت، هنگري بادشاهت، وينس جمهوريه، نيپولين جي پهرين فرينچ جمهوريه جا ايليرين صوبا، آسٽريا جي سلطنت ۽ آسٽرو۔هنگري سلطنت، جو حصو رهيو آهي. آڪٽوبر، 1918ع ۾ سلووينيا جا سلووينيائي، ڪروشيائي ۽ سرب گڏ ٿي هن رياست جو گڏيل بنياد رکيا.  ڊسمبر 1918ع ۾، اها مونٽينيگرو جي سلطنت ۽ سربيا جي بادشاهي سان يوگوسلاويا جي سلطنت ۾ ضم ٿي ويا. ٻي عالمي جنگ دوران، جرمني، اٽلي، ۽ هنگري سلووينيا تي قبضو ڪري ورتو ۽ ان سان ملائي ڇڏيو، هڪ ننڍڙو علائقو ڪروشيا جي آزاد رياست، هڪ نئين اعلان ڪيل نازي کٹھ پتلي رياست  ڏانهن منتقل ڪيو ويو. 1945ع ۾، اهو ٻيهر يوگوسلاويا جو حصو بڻجي ويو. جنگ کان پوءِ، يوگوسلاويا جو اتحاد مشرقي بلاڪ سان هو، پر 1948ع جي ٽيٽو۔اسٽالن جي ورهاڱي کان پوءِ، هن ڪڏهن به وارسا پيڪٽ جي رڪنيت حاصل نه ڪئي، ۽ سال 1961ع ۾ اهو نان الائنڊ موومينٽ جي بانين مان هڪ بڻجي ويو. جون 1991ع ۾، سلووينيا يوگوسلاويا کان آزاديء جو اعلان ڪيو ۽ هڪ آزاد خودمختيار رياست بڻجي ويو.

سلوينيا، هڪ اعلي آمدني واري معيشت سان انساني ترقي جي انڊيڪس ۾ اعلي درجي جي درجه بندي سان هڪ ترقي يافته ملڪ آهي. اهو گڏيل قومن، يورپي يونين، يوروزون، شينگن ايريا، او ايس سي اي، او اي سي ڊي، يورپ جي ڪائونسل ۽ نيٽو جو ميمبر آهي. سلووينيا سال 2023ع ۾ گلوبل انوويشن انڊيڪس ۾ 33 هين نمبر تي هو.

## حوالا

زمرو:سلووينيا
زمرو:ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:بلقان جا ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
موريشس

**موريشس** يا **ماريشس**  جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف موريشس آھي. ھي ملڪ ٻيٽن تي مشتمل آهي جيڪو ھندي سمنڊ ۾ آفريڪا کنڊ جي ڏکڻ اوڀر واري سامونڊي ڪناري کان 2000 ڪلوميٽرن يا 1200 ميلن جي فاصلي تي واقع آهي. گادي جو هنڌ جو نالو پورٽ لوئس آهي ملڪ ۾ موريشس ٻيٽ کان سواء روڊريگز ٻيٽ، اگالگا ٻيٽ ۽ سينٽ برانڊون ٻيٽ ۽ ٻيا ٻيٽ واقع آھن. 2,040 چورس ڪلوميٽرن جي پکيڙ تي مشتمل ھن ملڪ جي ڪل آبادي سال 2011ع ۾ 12،33،000 ھئي.

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:موريشس
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:هندي وڏي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
سينٽ لوسيا

**سينٽ لوسيا**  جنھن کي سينٽ لوشيا بہ چوندا آهن ڪيريبئن سمنڊ ۾ واقع ھڪ ملڪ جو نالو آهي جنھن جي گادي جو هنڌ ڪئسٽريز آھي.

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا ۾ منحصر علائقا
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:Articles with short description
سگريٽ

**سگريٽ** ھڪ قسم جي نشي جي ٻيڙي آھي جنھن ۾ تماڪ ھوندو آھي جنھن کي ساڙي دونھون ورتو ويندو آھي.
thumb|سگريٽ

## پڻ ڏسو
* سگريٽ نوشي
بگوٽا

**بگوٽا** (اسپيني ٻولي: boʊɡəˈtɑ؛  انگریزی: Bogotá)، سرڪاري طور تي بوگوٽا ڏسٽرڪٽو ڪیپيٽل (Bogotá، Distrito Capital) مخفف بوگوٽا، دی.سی، ۽ اڳ ۾ سانتا فِي ڊي بوگوٽا (اسپيني: santa ˈfe ðe βoɣoˈta؛  بوگوٽا جي پاڪ فضاء) جي نالي سان مشهور (سال 1991ع ۽ 2000ع)، ڪولمبيا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ آهي. هن شهر کي گاديءَ واري ضلعي طور سنڀاليو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ڪونڊنا مارڪا جي ڀرپاسي واري کاتي جو حصو نه آهي. بوگوٽا، ساڳئي انتظامي حيثيت سان ڪولمبيا جي شعبن وانگر، پهرين آرڊر جو هڪ علائقائي ادارو آهي. اهو ملڪ ۽ اتر۔ڏکڻ آمريڪا جو مکيه سياسي، اقتصادي، انتظامي، صنعتي، ثقافتي، ايئرپورٽ، ٽيڪنالاجي، سائنسي، صحت ۽ تعليمي مرڪز آهي.  ان جي مجموعي آبادي 71,81,469 ماڻهن جی آھی ۽  ايراضي 1,587 چورس ڪلوميٽر آھي.

بوگوٽا 6 آگسٽ 1538 تي گريناڊا جي نئين سلطنت جي گاديءَ جو بنياد رکيو ويو، اسپيني فتح ڪندڙ گونزالو جمنيز ڊي ڪوسيڊا طرفان انڊيز ۾ سخت مهم کان پوءِ Muisca کي فتح ڪري، Altiplano جي مقامي رهاڪن. سانتافي (ان جو نالو 1540 کان پوءِ) گريناڊا جي نئين سلطنت (1550 ۾ ٺھيل) جي اسپيني رائل آڊيئنسيا جي حڪومت جو تختو بڻجي ويو، ۽ پوءِ 1717 کان پوءِ اھو نيو گريناڊا جي وائسراءِ جي گاديءَ جو هنڌ ٿيو. Boyacá جي جنگ کان پوءِ 7 آگسٽ 1819 تي، بوگوٽا گران ڪولمبيا جي آزاد ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ٿيو. اهو سائمن بوليوار هو جنهن هن شهر کي بوگوٽا جي نالي سان ٻيهر بپتسما ڏني، ميسيڪا جي ماڻهن کي عزت ڏيڻ ۽ اسپيني تاج ڏانهن هڪ آزاديءَ واري عمل جي طور تي.[23] انهيءَ ڪري، اسپيني سلطنت کان نيو گريناڊا جي آزاديءَ ۽ موجوده ڪولمبيا جي ٺهڻ کان وٺي، بوگوٽا هن علائقي جي گاديءَ جو هنڌ رهيو آهي. هي شهر ڪولمبيا جي وچ ۾ واقع آهي، هڪ بلند پليٽ تي، جيڪو بوگوٽا ساوانا جي نالي سان مشهور آهي، جيڪو Altiplano Cundiboyacense جو حصو آهي جيڪو Andes جي مشرقي ڪنڊيليرا ۾ واقع آهي. بوگوٽا ڏکڻ آمريڪا جو ٽيون نمبر وڏو گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ دنيا ۾ ڪوئٽو ۽ لا پاز کان پوءِ، سراسري طور 2,640 ميٽر (8,660 فوٽ) سمنڊ جي سطح کان مٿي آهي. 20 علائقن ۾ ورهايل، بوگوٽا جو علائقو 1,587 چورس ڪلوميٽر (613 چورس ميل) آهي ۽ هڪ ٿڌي آبهوا آهي جيڪا سال ۾ مسلسل رهي ٿي.

## حوالا

زمرو:ڪولمبيا
زمرو:وڏا شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
سنڌ ٽوئر ازم اين آر ڪيالاجيڪل جرني(ڪتاب)

**سنڌ ٽوئر ازم اين آر ڪيالاجيڪل جرني** انگريزي ٻولي (Sindh Tourism An Archaeological Journey) سنڌ جي تاريخ، قديم آثارن ۽ سياحت بابت انگريزي ٻولي ۾ ڪتاب آهي جنهن ۾ سنڌ جي اهم تاريخي ۽ سياحتي ماڳن بابت ڄاڻ شامل آهي. هيءُ ڪتاب سنڌ حڪومت جي سياحت، ثقافت ۽ نوادرات واري کاتي جي ماتحت اداري سنڌ ٽوئرازم ڊولپمينٽ ڪارپوريشن 2012ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.هن ڪتاب جو ليکڪ عزيز ڪنگراڻي آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:تاريخي ڪتاب
فقير جادو شهيد

**فقير جادو شهيد** انگريزي (Fakir Jado Shaheed)  ميانوال تحريڪ ڪو ڪارڪن ۽ سپھ سالار هو. فقير جادو شهيد ذات جو ٻبر هو. ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي ڏهاڙن ۾ تحريڪ ۾ نهايت سرگرم  ۽ جان نثار سالار هو. جادو فقير تلوار ڌڻي به هو ته نيزي بازي ۾ به پنهنجو مٽ پاڻ هو.  ميان نصير ۽ ميان دين محمد ڪلهوڙو جي ڏينهن ۾ ڳوٺ ڳاڙهي ڪلهوڙن جو مرڪزي شهر هو.اٽڪل 1700ع ۾ جڏهن مغل دؤر ۾  ملتان جي شهزادي معيز الدين تڏهوڪي سنڌ جي ڳوٺ گاڙهي تي حملو ڪيو ۽ ميان دين محمد ڪلهوڙو گرفتار ٿيو.  ميان يار محمد ڪلهوڙو پيش نه پيو جنهن جي نتيجي ۾ ڪلهوڙن جي لشڪر ۽ مغل لشڪر جي وچ ۾ گاج نديجي ڪناري وڏي جنگ لڳي جنهن ۾ ٻنهي پاسي جنريل ماريا ويا. هن جنگ جو ذڪر کور جي نالي سان مير علي شير قانع ٺٽوي تاريخ تحفته الڪرام ۾ پڻ ڪيو آهي. هن جنگ ۾ فقير جادو ٻٻر بهادري سان لڙندي شهيد ٿي ويو هو. کيس  سندس اباڻي ڳوٺ ٿرڙي جادو ۾ سپرد خاڪ ڪيو ويو جيڪو پوءِ ٿرڙي جادو شهيد سان مشهور ٿيو. سندس مزار موجوده جوهي تعلقو دادو ضلعو جي ڳوٺ ٿرڙي جادو شهيد ۾ اڄ به عام ۽ خاص جي زيارت جو مرڪز آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
ڄاڃين جو قبرستان

**ڄاڃين جو قبرستان ** انگريزي (Jajiyun Jo Qabrustan) سنڌ جي ٺٽو ضلعو جي ميرپور ساڪرو تعلقو جي سامونڊي پٽيءَ سان سمنڊ جي اندر قبرستان آهي جنهن کي موجوده وقت ۾  سمنڊ گهيري ميساري ڇڏيو آهي. هن قبرستان ۾ صرف ڊٺل قبرون ۽ مُردن جا هڏا پيل آهن. قبرستان ۾ قبرون وڏن پٿرن جي سليبن سان جوڙيل آهن پر انهن کي سامونڊي لهرن پائي، لوڙهي وکيري ڇڏيو آهي. هيءُ قبرستان ديهه ڍُونڍي ۾ آهي. ٺٽي ضلعي جي ٻهارا شهر کان اٽڪل 10 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه طرف سمنڊ ۾ اندر آهي. روايتن مطابق هتان ڄڃ گذري پئي جيڪا سمنڊ جي لهرن جي ور چڙهي ۽ ڄڃ سموري فوت ٿي ۽ انهي جاءِ تي دفن ٿي تنهنڪري ڄاڃين جو قبرستان سڏجي ٿو پر حقيقت ان جي ابتڙ لڳي ٿي. هت شهر آباد هوندو جنهن جو قبرستان هيءُ هوندو پر سمنڊ شهر سان گڏ قبرستان کي به پائي ويو ته آثار گم ٿي ويا آهن. پٿر جي سليبن تي  سنڌ ۾ رائج قديم لکتن منجهان ڪنهن لکت ۾ اکر به اڪريل آهن. انهن لکتن ۾ برهمي يا ٻي ڪا مقامي قديم لکت ٿي سگهي ٿي. جيڪا غور ڪرڻ سان پڙهي سگهجي ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
پيٽرز فيلڊ

**پيٽرز فيلڊ** جميڪا جي ويسٽ مور لينڊ پيرش ۾ واقع ھڪ ننڍڙو شھر  جيڪو ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ قائم ٿيو جڏهن غلامن جي ھڪ واپاري اتي رورنگ درياء جي ڪپ تي جائداد خريد ڪري رھائش اختيار ڪئي.

## حوالا

## حوالا
اندلس

**اندلس**:  اسپين جي خودمختيار ڪميونٽي  يا صوبي جو نالو آھي جيڪو ڏکڻ اسپين ۾ واقع آهي. اھو اسپين جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ۽ پکيڙ ۾ اسپين جو ٻيون نمبر وڏو صوبو يا خودمختيار ڪميونٽي آهي.  اندلس جو ھي خطو اٺ صوبن ۾ ورھايل آھي جن م الميريا، ڪاڊز، قرطبہ، گريناڊا، ھيولوا، جائين
مئلاگا، سيول شامل آهن. اندلس ابيريئن اپٻيٽ جي ڏکڻ ۾ ميڊيٽرينين سمنڊ تي واقع آهي. برطانيا جو سمنڊ پار خطو جبرالٽر (جبل طارق) جي پوڻا چار ميل سرحد پڻ ھن خطي سان ملي ٿي. اندلوسيہ لفظ عربي جي لفظ اندلس مان نڪتل آهي . ان لفظ جو پھريون دفعو استعمال جي تصديق 716 عيسويءَ جي ابيريئا جي عرب حڪومت جي سڪي : دينار مان ملي ٿي جنھن تي لفظ الاندلس لکيل آهي 

## نالو

اسپين ۽ پورچوگال تي مسلمانن 711 کان 1492 تائين حڪومت ڪئي ۽ ان علائقي کي انھن اندلس جو نالو ڏنو. بعد م اھو اسپين جي ڏاکڻي علائقي تائين محدود ٿي ويو. چوڻ ۾ اچي ٿو ته لفظ اندلس آئبيريا يا اسپيني اپٻيٽ ۾ رھندڙ جرمن قبيلي وينڊلس مان نڪتل آهي..

## حوالا

زمرو:اندلس
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:يورپ ۾ اسلام
زمرو:يورپ جي تاريخ
زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا
ويسٽرن يونين (اتحاد)

**ويسٽرن يونين** مختصرن ڊبليو يو (W U)  جنھن کي برسلز ٽريٽي آرگنائيزيشن (** BTO** ), پڻ چوندا آهن .  فرانس ، برطانيا، نيدرلينڊز، بيلجيئم ۽ لڪسمبرگ جو ھڪ فوجي اتحاد ھيو جيڪو مارچ 1948 ۾ ٽريٽي آف برسلز جي توثيق جي نتيجي ۾ سيپٽمبر 1948 م قائم ڪيو ويو. ان معاهدي تحت توثيق ڪندڙ پنج طاقتون سڏجڻ لڳا ۽ انھن طئي ڪيو ته پاڻ ۾ دفاعي، معاشي، سياسي ۽ ثقافتي ميدانن ۾ تعلقاتن کي فروغ ڏيندا. 1954 ۾ اٽلي ۽ جرمني جي شامل ٿيڻ بعد ان اتحاد جو نالو بدلائي ويسٽرن يورپين يونين رکيو ويو.

## حوالا

## حوالا
دلان نئي

**دلان نئي** (Dilan Nai) کيرٿر جابلن جي سلسلي مان وهي، فريدآباد  شهر ڀرسان، دادو ضلعي جي ميهڙ تعلقي واري ڪاڇو جي علائقي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:سنڌ جون نئيون
زمرو:دادو ضلعي جون نئيون
مزناڻي نئي

**مزناڻي نئي** (Maznani Nai) کيرٿر جابلو سلسلي مان وهي اچي ٿي ۽ دادو ضلعي جي خيرپور ناٿن شاه تعلقي ۾ ڪاڇو جي علائقي کي سيراب ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:سنڌ جون نئيون
زمرو:دادو ضلعي جون نئيون
سيتا نئي

**سيتا نئي** (Sita Nai)کيرٿر جابلو سلسلي مان وهي، قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي قنبر علي خان تعلقي جي ڪاڇو جي علائقي ۾ پوي ٿي ۽ ميدان سيراب ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:سنڌ جون نئيون
زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون نئيون
سائين نئي

**سائين نئي** (Sain Nai) کيرٿر جابلو سلسلي مان وهي اچي قنبر علي خان تعلقي، قمبر شهدادڪوٽ ضلعو واري ڪاڇي جي علائقي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:سنڌ جون نئيون
زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون نئيون
قصبو، جوهي

**قصبو، جوهي** انگريزي (Qasbo, Johi) دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ گاج ندي ڪناري يونين ڪائونسل ٽوڙ ۾ هڪ قديم شهر آهي جيڪو ڪاڇو ۾ واقع آهي. قصبي شهر ۾ پرائيمري اسڪول ۽ بنيادي صحت مرڪز پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
گاجي کهاوڙ جو قبرستان

**گاجي کهاوڙ جو قبرستان** انگريزي (Gaji Khuhawar Jo Qabarustan)سنڌ جيقمبر شهدادڪوٽ ضلعو جيوارهه تعلقو جي شهرگاجي کهاوڙ کان 3 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اتر اولهه ۾ واقع آهي. گاجي کهاوڙ ميان گاجي کهاوڙ سان به مشهور آهي. گاجي کهاوڙ ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو. هن قبرستان ۾ کهاوڙ قبيلي کان علاوه کوکر قبيلي جا پڻ مقبرا آهن. مقبرا ڪلهوڙن جي دور جي تعميراتي فن جي ياد تازي ڪن ٿا. مقبرن جي ديوارن تي فريسڪو چٽسالي ٿيل آهي جيڪا مقبرن جيان زبون حال ٿي وئي آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:تاريخ
برفي

**برفي**  يا  يا ڏکڻ ايشيا جي مشھور مٺائي جو نالو آهي جيڪا کير کي ڪاڙھي گھاٽو ڪري ان م کنڊ ملائي ٺاھي ويندي آهي.  برفي نالو فارسي جي لفظ برف (snow) مان نڪتل آهي جيڪا آسمان مان زمين تي پوندي آهي . برفي جا ڪيترائي قسم ھوندا آھن جن م بيسڻ جي برفي، زعفراني برفي، ناريل جي برفي ، اکروٽي برفي ، ڪاجو واري برفي،بادام واري برفي، گجرن جي برفي چڻن جي اٽي جي برفي،  پيٺل پستن جي برفي، پيٺل مڱيرن جي برفي، چاڪليٽ برفي شامل آهن. سادي برفي کير ۾ کنڊ لائي باھ تي ڪاڙھي ٺاھبي آهي. ان کي ايترو تہ ڪاڙھبو آهي جو کير سسي ٺوس ٿي ويندو آهي ۽ ان کي برفي جي شڪل ڏني ويندي آهي. ان م ذائقو پڻ شامل ڪبو آهي جن م انب، ناريل، گورا جن ۾ ڪاجو يا کاڄا، پستا مڱيرا، ڦوٽا ، گلاب جو پاڻي وغيره ملائي ذائقو وڌو ويندو آهي. ا برفي کي سونھري يا چانديءَ جي ورقن م ويڙھي رکيو ويندو آهي. ان جي شڪل ڪٽي چوڪنڊي، گول يا تاش جي ايٽ وانگر ٺاھبي آهي. اھا مختلف رنگن ۾ ٺاھي ويندي آهي. اڪثر شادي ۽ ٻين خوشي جي موقعن تي کارائي ويندي آهي. سنڌ ۾ برفي ھڪ عام مٺائي آھي.

thumb|بادام واري برفي جا مختلف قسم

## حوالا

زمرو:مٺائيون
زمرو:سنڌي مٺائيون
زمرو:پنجابي مٺائيون
زمرو:پاڪستاني مٺائيون
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
گوشت واري ڊبل روٽي

thumb|300px| آمريڪي کاڌي جو قسم ، گوشت جي ڊبل روٽي  جيڪا ٽماٽي جي چٽڻي ۽ اجمود (parsely) جي  پنن سان سينگاري کاڌي ويندي آهي

**گوشت واري ڊبل روٽي**:  ھڪ کاڌي جو قسم آھي جيڪو ننڍي گوشت يا وڏي گوشت جو قيمو ٺاھي ان ۾ مختلف مصالحہ يا جزا ملائي ڳوھي ان کي ڊبل روٽي جو روپ ڏئي گوشت جو ٻوٽو ٺاھي ان کي پچائبو آھي.
 
thumb|چيڪ ريپبلڪ ۾ ان کي سيڪانا چوندا آهن
ان ۾ ڳائو، ماھيو، ٻاڪرو، ريڍو، ھرڻ ، ڪڪڙ ۽ مڇين وغيره جو گوشت استعمال ٿيندو آهي، غير مسلم سوئر جو گوشت پڻ استعمال ڪندا آهن. پچڻ بعد ان کي چاقو سان ڊبل روٽي وانگر ڪٽي ان جون گرم ڦاڪون کاڌيون وينديون آهن ڇو ته ٺرڻ کان پوء ان جو گوشت سخت ٿي ويندو آهي. ترڪي ۾ ان کي ڀاڄي طور استعمال ڪندي چانورن سان کاڌو ويندو آهي ۽ ان جو نالو  **داليان قوفتو** آھي

thumb|ترڪي م کاڌو ويندڙ داليان قوفتو جيڪو چانورن ۽ سلاد سان کائجي ٿو

## حوالا

## حوالا

زمرو:پچيل کاڌا
ينگ واري ندي

300pxآسٽوريا وٽان ندي جو منظر

**ينگ واري ندي** ڪولمبيا ندي جي ھڪ شاخ جو نالو آهي جيڪا 27 ميل يا 43 ڪلوميٽر ڊگھي اورگان رياست جي اتر اولھ ۾ واقع ۽ اورگان جي اتر واري ساحلي پٽي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.

## حوالا

## حوالا
يونيورسٽي جي راندين جي بين الاقوامي فيڊريشن

**يونيورسٽي جي راندين جي بين الاقوامي فيڊريشن** :  
(**FISU**) اٽڪل 17  کان 28 سالن جي عمر جي يونيورسٽين ۾ پڙھندڙ شاگردن جي رندين جي ھڪ عالمي تنظيم آھي جنھن جع بنياد 1949 ۾ پيو ء ھن وقت ان فيڊريشن  ۾ 174  تنظيمون رڪنن طور لاڳاپيل آھن. member associations 1949 کان 2011 تائين ان جو مرڪز برسلز ۾ ھيو جيڪو پوء لوزئين منتقل ٿي ويو. ھن تنظيم جي راندين ۾ 50  کان مٿي رانديون شامل آهن. راندين جا مقابلا ھر ٻئين سال منعقد ڪرايا ويندا آهن.  

## حوالا

## حوالا
عظيم گاٽشنا محل

**عظيم گاٽشنا محل** (روسي: **<small>Большой Гатчинский</small> <small>дворец</small>**، **بولشوئ گاٽشنسڪيئ ڊووريس**) روس جي لينن گراڊ اوبلاسٽ جي شھر سينٽ پيٽرزبرگ جي لڳ گاٽشنا ۾ واقع ھڪ محل آھي. گاٽشنا محل سال 1766ع کان 1781ع جي دوران ڪائونٽ گريگوري گريگوريووچ آرلوف لاء، ماهر تعمير،  انتونيو رينالڊي ٺاھيو هو. ھي محل پوء شاھي خاندان جي پسنديده رھائشن مان هڪ بڻجي ويو ۽ 19هين صدي دوران، اهو روسي سياست جو هڪ اهم ماڳ هو. فيبروري 1917ع جي انقلاب کانپوءِ، هن کي هڪ عجائب گھر ۽ پبلڪ پارڪ ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ سال 1990ع ۾ اها يونيسڪو طرفان عالمي ورثو قرار ڏنو ويو. 

thumb|left|250px|ڪائونٽ گريگوري گريگوريووچ آرلوف جو ڊريسنگ رومعظيم گاٽشنا محل (روسي: Большой Гатчинский дворец) روس جي لينن گراڊ اوبلاسٽ جي شهر، سينٽ پيٽرزبرگ جي مضافات، گاٽشنا ۾ هڪ محل آهي. اهو سال 1766ع ۽ 1781 جي دوران، راڻي ڪيٿرائن دي گريٽ جي لاڏلي نواب، ڪائونٽ گريگوري گريگوريووچ اورلوف لاء ماهر تعمير، انتونيو رينالڊي، شاهي گاديءَ جي هنڌ سينٽ پيٽرزبرگ جي مضافات، گاٽشنا ۾ تعمير ڪيو هو. گاٽشنا محل هن دور جي ڪلاسيڪي فن تعمير ۽ وچين دور جي قلعن جي انداز کي روسي ڪلاسيڪي فن تعمير جي عام اندرين جي آرائش سان گڏ ڪري ٿو. اهو گاٽشنا ۾، سيريبرياني ڍنڍ جي ڀرسان، هڪ ٽڪريءَ تي واقع آهي. اها روسي شاهي خاندان جي پسنديده رهائشن مان هڪ بڻجي ويو هو ۽ 19هين صدي دوران، اهو روسي سياست جو هڪ اهم ماڳ هو.

## تفصيل

The **Great Gatchina Palace** () is a palace in Gatchina, Leningrad Oblast, Russia. It was built from 1766 to 1781 by Antonio Rinaldi for Count Grigori Grigoryevich Orlov, who was a favourite of Catherine the Great, in Gatchina, a suburb of the royal capital Saint Petersburg. The Gatchina Palace combines classical architecture and themes of a medieval castle with ornate interiors typical of Russian classicism, located on a hill in central Gatchina next to Lake Serebryany. The Gatchina Palace became one of the favourite residences of the Russian Imperial Family, and during the 19th century was an important site of Russian politics. Since the February Revolution in 1917, it has been a museum and public park, and received UNESCO World Heritage Site status in 1990.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:روس
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:روس ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
امجد حيدرآبادي

**امجد حسين** انڊيا جي شھر  حيدرآباد جو رباعي جو شاعر ھيو جنھن جو قلمي نالو امجد حيدرآبادي ھيو. ھي 1878 م نظام واري دور ۾ ھڪ غريب گھراڻي ۾ ڄائو ۽ 1961 ۾  وفات ڪيائين. ھن اردو ۽ فارسي ۾ رباعيون لکيون ۽ شاعري جي حلقي م کيس حڪيم الشعرا جو لقب مليل ھيو.
28 سيپٽمبر 1908 ۾ نظام واري دور ۾ موسي ندي  مان آيل ٻوڏ ۾ ھي انھن 150 ڄڻن مان ھڪ ھيو جن گدامڙي جي وڻ جي ٽارين م لڙڪي  پنھنجي جان بچائي ھئي. ٻوڏ ۾ ھن جو سمورو خاندان ٻڏي مري ويو ۽ ھي اڪيلو بچي ويو. ان تڪليف جي ياد م ھن پنھنجو ڪتاب قيامت صغرہ لکيو ھيو.  ھن جي شاعري کي انڊيا جي مشھور قوالن وارثي ڀائرن قوالين ۾  ڏاڍو ڳاتو ھو.

## حوالا

زمرو:1961ع جون فوتگيون
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1878ع جون پيدائشون
گلن وارا ٻوٽا

**گلن وارا ٻوٽا** (flowering plant)، جنهن کي علم نباتات ۾ اينجيوسپرم (angiosperms)، اينجوسپرمائي (Angiospermae) يا ميگنوليوفيٽا (Magnoliophyta)، زميني ٻوٽن (Embryophyte) جا سڀ کان وڌيڪ جنسن وارا ٻوٽا آهن. جن جون 64 جنسي ترتيبون، 416 ڪٽنب، لڳ ڀڳ 13,000 سڃاتل نسلون ۽ 30,000 اڻ سڃاتل نوعون آھن. جمنوسپرم (gymnosperm) وانگر اينجيوسپرم پڻ ٻج پيدا ڪندڙ ٻوٽا (Spermophyte) آهن پوء بہ جمنوسپرم کان وصفن ۾ ڪجهه مختلف آھن خاص طور تي گلن، ٻجن جي اينڊوسپرم (Endosperm) ۽ انھن جي ٻج وارن ميون جي پيدائش وارين وصفن ۾ مختلف آهن. اينجيوسپرمز جي معني اھڙا ٻوٽا جيڪي ميون جي اندر ٻج پيدا ڪندا آهن. لفظ اينجيوسپرمس يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي: لفظ اينجيئن جنھن جي معني آھي ڍڪ يا ڍڪيل ۽ لفظ اسپرما جي معني آهي ٻج.

## حوالا

زمرو:اينجيو اسپرم
زمرو:نباتيات
زمرو:ٻوٽن جا ڊويزن
زمرو:ٽيڪسانومي (نباتاتيات)
ايوڊيڪاٽس

[thumb|right|''[عربيس* کي ٽي پولن ڪولپاء ھوندا آھن]]

*'ايوڊيڪاٽس** يا **ايوڊيڪاٽيڊاء** يا **ايوڊيڪاٽائليڊونس** گلن وارن ٻوٽن جو بڻ (clade) آھن جن کي پراڻن ليکڪن **ٽرائڪولپيٽز''' يا نان-ميگنوليئڊ ڊڪوٽس سڏيو ھو. اھي نباتاتي لفظ علم نباتات جي ماھر جيمز اي. ڊوييل 1991 ۾ متعارف ڪرايا   ٽرائڪولپيٽز  يا نان-ميگنوليئڊ ڊڪوٽس کان مختلف ثابت ٿيڻ تي  لفظ ايوڊيڪاٽس جو علم نباتات (Botony) ۾ گھڻي ڀاڱي اينجيوسپرمس يا مونوڪاٽس ۽ ميگنوليئڊس لاءِ اختيار ڪيو ويو. دنيا جا کوڙ ٻوٽا ايوڊيڪاٽس آهن جن ۾ عام کاڌي وارا ٻوٽا يا وڻ ۽ سونھن وارا ٻوٽا شامل آهن جن ۾ سورج مکي فرگيٽ مي ناٽ، ، بند گوبي ۽ ٻيا شامل آهن.

## حوالا
روسڊس

**روسڊس** گلن وارن ٻوٽن جو ھڪ وڏي گروھ مونوفائلي يا مونوفائليٽڪ جي ھڪ بڻ (clade) جو نالو آهي جنھن ۾ 70000 جنسون شامل آهن جيڪي سمورن اينجيوسپرمس جي چوٿين حصي کان بہ وڌيڪ آهن. اھو بڻ 16 کان 20 ترتيبن ۾ ورھايل آھن ۽ انھن ترتيبن جا وري 140 خاندان آھن

## حوالا
جاني اسحاق ملاح

**جاني اسحاق ملاح** انگريزي (Jani Ishaq Mallah) (جنم: 1 مارچ1967ع-وفات:17 مئي2011ع) سنڌي ٻولي جو بهترين شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ ڊراما نگار هو.

## زندگي جو حوال
جاني اسحاق ملاح جو پورو نالو غلام اسحاق ولد احمد خان ملاح هو. هن پهرين مارچ1967ع تي ڳوٺ رحيم ملاح جوهي تعلقي، دادو ضلعي، سنڌ ۾ جنم ورتو. هن لکڻ جي شروعات 1986ع کان ڪئي. سندس شاعري سان گڏ ڪهاڻيون ٽماهي مهراڻ ۽ مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيون. شاعري جي 2005ع ۾ ڇپيل گڏيل ڪتاب **موکي مٽ اپٽيا** ۾ سندس شاعري به شامل آهي. سندس ڊراما ڪي ٽي اين چئنل تان نشر ٿيا.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:ڊرامه نگار
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
ڏاڙهيارو جبل

**ڏاڙهيارو جبل**(Darhiyaro Mountain) سنڌ جيقمبر شهدادڪوٽ ضلعو جي حدن ۾کيرٿر جابلو سلسلي ۾ جبل آهي جنهن جي مٿانهين چوٽي ڪتي جي قبر جي نالي سان مشهور آهي.

## حوالا

زمرو:جبل
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
ھو ڏوٿي ھو ڏينھن

ڪتاب **ھو ڏوٿي ھو ڏينھن** سيد حسام الدين راشدي صاحب جو لکيل آھي. ھي ڪتاب 1970ع ڌاري سنڌي ادبي بورڊ ڇاپيو. بعد ۾ ٻين ادارن بہ ھن کي ڇپايي پڌرو ڪيو.
thumb|ڪتاب جو سرورق
راشدي صاحب ھن ڪتاب ۾ اڻويھين صديءَ جي سنڌ جو ذڪر ڪيو آھي.

زمرو:1970ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
بچو واريو جو قبرستان

**بچُو واريو جو قبرستان** انگريزي (Bachu Wariyo Jo Qabrustan) سنڌ جي ٺٽو ضلعو جي ميرپور ساڪرو تعلقو جي ڳوٺ بچو واريو جي پرسان واقع آهي. **واريو** اصل ۾ قبيلي جو نالو آهي. هن قبرستان کي مقامي طور قدمن وارو قبرستان پڻ سڏيو وڃي ٿو جيڪو ميرپور ساڪرو جي شهر ليٽ کان 4 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه ۾ آهي ۽ ڳوٺ اسماعيل ڪتيار کان هڪ ڪلوميٽر اتر-اوڀر ۾ آهي. قبرستان ڪلمتي قبيلي وارن جون آهن.هن قبرستان ۾ قبرون ٿلهي (Platform) تي چٽسالي ٿيل پٿرن سان جڙيل آهن. قبرن جي پٿرن تي ڪئليگرافي پڻ ٿيل آهي. قبرن تي لکيل سال مان لڳي ٿو ته هيءُ قبرستان سنڌ تي مغل، ارغون ۽ ترخان حڪمراني جي دور جو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
انت ڪبير

**انت ڪبير**:   جنھن جي معني آھي يادگار مقبرو، ترڪي جي باني ۽ پھرين صدر مصطفي ڪمال اتاترڪ جي انقرہ شھر ۾ واقع  مزار جو نالو آهي جيڪو پروفيسر  امين ھالد اونات ۽ اسٽنٽ پروفيسر احمت اورھان اردا ٻنھي گڏجي ڊزائين ڪيو. ان جاء تي ترڪي جو ٻيون صدر عصمت انونو پڻ دفن ٿيل آھي ۽ سندس مقبرو مصطفي ڪمال جي مقبري جي ميدان سامهون واقع آهي. مصطفي ڪمال جو مقبرو 1966 کان 1987 ۽ 1997 کان 2009 ۾ ترڪي جي ڪيترن ئي بئنڪ نوٽن، جن ۾ 20 ليرا جو نوٽ پڻ شامل آهي، جي پٺئين پاسي تي ڇاپيو ويو.

## حوالا

زمرو:ترڪي
سراڪارٽا

**سراڪارٽا** جنھن کي **سولو** پڻ سڏيندا آهن، انڊونيشيا جي  صوبي سينٽرل جاوا جو ھڪ شھر آھي.   ھن شھر جي اوڀر ۾ سولو ندي وھي ٿي.ھي شھر انڊونيشيا جي صدر جوڪو ودودو جي جنم ڀومي آهي جيڪو 2005 کان 2012 تائين ھن شھر جو ميئر رھيو ھو.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:انڊونيشيا
زمرو:انڊونيشيا ۾ شهر
سونا مکي (شھر)

**سونامکي** انڊيا جي رياست اولھ بينگال جي بشنپور سب ڊويزن جي بانڪورا ضلعي جو ھڪ شھر آھي. 2011 جي آدمشماري مطابق سونامکي شھر جي آبادي 29085 ھئي.  جنھن جو 51 سيڪڙو مرد ۽ 49 سيڪڙو عورتون ھيون. ھن شھر جي تعليمي شرح 85.25 سيڪڙو ھئي.

## حوالا

## حوالا

زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
شفيع انعامدار

**شفيع انعامدار**  انڊيا جو ھڪ اداڪار ھيو جيڪو 23 آڪٽوبر 1945 ۾ ڄائو ۽ 13 مارچ 1996 ۾ وفات ڪري ويو. ھن پنھنجي فلمي زندگي جو آغاز 1982 ۾ فلم وجيتا کان ڪيو. ھن ڪيترن ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو جن ۾ مشھور سلسليوار ڊرامو "*یہ جو ہے زندگی"* پڻ شامل آهي. ھن اداڪارہ ڀڪتي باروي سان شادي ڪئي. 2001 ۾ ھن جي زال بہ روڊ جي ايڪسيڊنٽ ۾ گذاري وئي.
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1945ع جون پيدائشون
زمرو:1946ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
ڀڪتي باروي

**ڀڪتي باروي**: انڊيا جي فلم، ٽيليويزن ۽ ٿيئٽر جي اداڪاره جنھن مراٺي، گجراتي ۽ ھندي ۾ ڪم ڪيو. ھي ذ10 سيپٽمبر 1948 ۾ پيدا ٿي ۽ 12 فيبروري 2001 ۾ مھاراشٽر جي ھڪ روڊ جي حادثي ۾ گذاري وئي. ھن ڪندن شاھ واري 1983 جي  مشھور ھندي فلم *جاني ڀي دو يارو * ۾ نصيرالدين شاھ، روي باسواڻي ۽ ستيش شاھ سان ڪم ڪيو.  ھن زياده تر ٿيئٽر ۾ ڪم ڪيو جن ۾ انڊين نيشنل ٿيئٽر،  رنگايان ۽ ٿيئٽر يونٽ ۾ ڪم ڪيو. کيس 1990 ۾ انڊيا جي نيشنل اڪيڊمي آف ميوزڪ، ڊانس اينڊ ڊراما طرفان سندس مراٺي ٿيئٽر ۾ بھترين اداڪاري جي ڪري  سنگيت ناٽڪ اڪيڊمي ايوارڊ ڏنو.  ھن اداڪار شفيع انعامدار سان شادي ڪئي جيڪو 1996 ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

## حوالا
بيڊ گائون (لباس)

thumb|زنانو بيڊ گائون زنانو لباس جسم جي مٿئين حصي تي پھربو آھي جيڪو فرانس ۽ انگلينڊ م 1750 کان 1780 ۾ رواج ۾ ھيو

**بيڊ گائون**  جنھن کي  بيڊ جئڪيٽ يا شارٽ گائون بہ چوندا آهن ھڪ ننڍي چولي جو نالو آھي جيڪا سنھي سوٽي ڪپڙي کي سبي ٺاھيو ويندو هو جنھن تي مختصر پرنٽ يا ڇر ھوندي ھئي. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ اھا چولي گھرن ۾  صبح جي وقت پاتي ويندي ھئي. ارڙھين کان اوڻويھين صدي دوران برطانيا ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾  مزدور عورتون گھر کان ٻاھر اھا چولي پائينديون هيون. .
ويھين صديءَ جي اڌ ۾ ان جو وري رواج آيو ۽ ان کي بيڊ جئڪيٽ جو نالو ڏنو ويو ۽ اھو نائيٽ گائون جي مٿان حياءَ خاطر نظر ايندڙ اوگھڙ ڍڪڻ لاء صبح جو ناشتي ڪرڻ وقت يا ڪجهه پڙھڻ يا ٻئي ڪم دوران پاتو ويندو ھو. 1960 واري ڏھاڪي ۾ انھن کي پائڻ جو رواج ختم ٿي ويو.

## حوالا

## حوالا
ساڊو ندي

thumb

**ساڊو ندي** (Sado River) ڏکڻ پرتگال ۾ واقع ھڪ ندي جو نالو آهي جيڪا ملڪ جي سڀ کان وڏين ندين ۾ شامل آهي، جيڪا اتر طرف وھي ٿي ۽ ان جي ڊيگهه 175 ڪلوميٽر آهي. اھا ائورق جبلن جي چشمن کان نڪري ٿي ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ سيٽوبال شھر لڳ ڇوڙ ڪري ٿي. ھن ندي ۾ باٽل نوز ڊالفن گھڻي ملندي آهي. ھن ندي جو پاڻي چانور، مڪئي ء مختلف ڀاڄين جي پوک م استعمال ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:پرتگال
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
سالٽاسار

**سالٽاسار**':  يا **سالٽاساريڊاء **نابود ٿيل جاندار جيڪو ڊائنوسار جي نسل مان ھيو. اھو ڊائنوسار جو  گاھخور خاندان ھيو. انھن تي اھو نالو ارجنٽينا جي علائقي سالٽا جي ڪري پيو جتان انھن جا پنڊپھڻ مليا ھيا. انھن جا پنڊپھڻ  ڏکڻ آمريڪا کان علاوه ايشيا ، آفريڪا، اتر آمريڪا ۽ يورپ مان پڻ مليا آهن. انھن جي شناخت انھن جي ڪرنگھي جي ھڏي مان ۽ پيرن مان ٿيندي آھي. انھن جي دريافت ٿيل ڍانچن مطابق اھي 15 کان 34 ميٽر ڊگھا ھيا. آھي ڊگھي ڳيچي ۽ ان جي برابر پڇ وارا جاندار ھيا. ڳيچي ۾ ننڍڙو مٿو جنھن ۾ ان جا ننڍڙا نوڪيلا ڏند ھيو. اھي وڻن جا پن پٽي کائيندا ھئا ۽ پنھنجي وڏي پيٽ ۾ ھضم ڪندا ھئا.

## حوالا

## حوالا
ٽراڪئي

**ٽارڪئي**  لٿوانيا جو ھڪ تاريخي شھر ۽ ڍنڍ تي واقع ھڪ سيرگاھ آھي جيڪا لٿوانيا جي  گادي جي ھنڌ ولنيئس کان اولھ طرف 28 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. 2007 م ھن شھر جي آبادي 5357 ھئي. جن م 67  سيڪڙو ليٿوانيائي ء باقي پولش ۽ روسي آھن. ھن شھر جي علائقي ۾ 200 کن ڍنڍون آھن جن ۾ سڀ کان اونھي ڍنڍ گالو آھي جنھن  21 ميٽرن تائين اونھي آھي ۽ ان ۾ 21 ٻيٽ آھن.

[thumb|290px|left|[ٽراڪئي ٻيٽ وارو قلعو]]
thumb

## حوالا

زمرو:لٿونيا ۾ شهر
وهاڻو

**وهاڻو** (**ويھاڻو**) (انگريزي: Pillow) اهڙي ٽقافتي شئي آهي جيڪا ماڻهو سمهڻ وقت سيراندي کان مٿي کي ڏيندو آهي. وهاڻو ٽيڪ ڏني ويهڻ لاءِ پڻ ڪم ايندو آهي. هيءُ مختلف قسم جي ڪپڙي مان ٺاهيو ويندو آهي. سنڌ ۾ آڳاٽي زماني ۾ وهاڻو توڙي ان جو ڇئو هٿ سان سبيو ويندو هو. ڇئو تي ڀرت به ڀريو ويندو هو. وهاڻي ۾ ۾ ڪپھ ڪتي وڌي ويندي آهي ۽ مٿان ڀرت وارو ڇئو چاڙهيو ويندو آهي. هاڻ به ايئن ڪيو وڃي ٿو. هن وقت مشيني دور آهي. وهاڻو ۽ ان جو ڇئو فيڪٽرين ۾ تيار ٿئي ٿو. وهاڻي ۾ فوم جو استعمال ڪيو وڃي ٿو.سنڌ ۾ وهاڻو توڙي ان جو ڇئو اڄ به هٿ سان تيار ڪيا وڃن ٿا.

## وھاڻي جا نالا

وھاڻو سنڌي ٻولي جو لفظ آهي. ان کي انگريزي ۾ **پلو**  چون ٿا جيڪو اصل ۾ جرمن ٻوليءَ جو لفظ آهي پوءِ لاطيني ٻوليءَ مان پراڻي انگريزي ۾ شامل ٿيو. لفظ پلو جو انگريزي ۾ استعمال جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ ٻارھين صدي عيسويءَ کان ملي ٿو. عربي ٻوليءَ ۾ ان کي **وسادة**،اردو  ۽هندي ۾ ان کي **تڪيہ** چوندا آھن.فارسي ٻوليءَ ۾ **بالش** چوندا آهن.

## وھاڻن جا قسم

وھاڻي کي ھڪ مخصوص ماپ جي ڪپڙي جي ٺھيل ڳوٿري ۾ اسپنچ ، فائيبر، ڪپھ ، پکين جا کنڀ، نرم گاھ ڀري ان ڳوٿري جي منھن کي سبي بند ڪري ٺاھيو ويندو آهي. عام طور تي ان ۾ ڪپھ ۽ اسپنج جي فوم جو گھڻو استعمال ٿئي ٿو. ان جا کوڙ قسم ٿين ٿا. ننڍي ماپ واري کي **وھاڻي** سڏين ٿا. سنڌ ۾ گھرن ۾ کيرپياڪ ۽ ننڍڙن ٻارن لاء وھاڻيون ٺاھيون وينديون آهن.  ڪي وھاڻا سمھڻ لاء ، تہ ڪي ٽيڪ خاطر راحت وٺڻ لاء ۽ ڪي وري سونھن خاطر رکڻ لاءِ استعمال ٿيندا آھن. ھڪڙا طبي وھاڻا  بہ ھوندا آھن جيڪي ڊاڪٽرن جي مشوري سان استعمال ڪيا ويندا آھن جن جي بناوٽ طبي لحاظ کان مخصوص ھوندي آھي. ڪي وهاڻا ننڍا ٿين ته ڪي ٽيڪ وارا وھاڻا وڏي ماپ جا ھوندا آھن جيڪي گول ۽ ڊيگھ م وڏا ھوندا آھن جن کي **طول وھاڻو** سڏيو ويندو آهي. ھڪڙا وھاڻا چوڪور ھوندا آھن جن کي **ڪشن** سڏبو آھي ان جا وڏي ماپ وارا فرش يا غاليچن تي ٽيڪ  يا سونھن لاءِ لاءِ رکيا ويندا آھن ۽ ننڍي ماپ وارا صوفن يا ڪوچن تي رکيا ويندا آهن. فيڪٽرين ۾ ٺھندڙ وھاڻن جا قسم گھڻي ڀاڱي سائيز جي لحاظ کان ٿيندا آهن جن ۾ معياري سائيز، ڪنگ (king) سائيز، ڪئين (queen) سائيز، يورپي سائيز، ڪانٽينينٽل سائيز، جمبو سائيز  وغيره شامل آهن.

## وھاڻي جي تاريخ

thumb|right|قديم مصر جو ڪاٺي جو وھاڻو جنھن جي ھيٺان عبارت : ''خوش'' آمديد اڪريل آھي

تاريخ ۾ وھاڻي جي استعمال جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ ميسوپوٽيميا جي تھذيبن ۾ مليو آهي جيڪو 7000 سال قبل مسيح تائين پراڻو آهي . ان وقت وھاڻو امير ماڻھو استعمال ڪندا ھيا. جنھن وٽ گھڻا وھاڻا ھوندا ھئا اھو اوترو گھڻو امير شمار ڪيو ويندو هو  وھاڻي جي عام ٿيڻ جو سبب سمھڻ سبب ھر ھر ٿيندڙ ڳاٽي، پٺي، ڪلھن جو سور ھيو جنھن ان جي استعمال جي ضرورت کي وڌايو اھڙي طرح ان جي پيداوار جو اضافو ٿيڻ ڪري عام استعمال جي چيز بڻجي ويو  قديم مصر 2055 کان 1985 قبل مسيح جي فرعونن جي يارھين شاھي گھراڻي جي دؤر ۾ ممين کي مقبرن ۾ وھاڻن تي سمھاري رکڻ جو پڻ رواج پيو. قديم مصر م وھاڻا پٿر ۽ ڪاٺي مان ٺاھيا ويندا هئا ۽ لاش جي مٿن کان رکيا ويندا ھيا 

## حوالا
پھلوان ٽنڊڻ

**پھلوان ٽنڊڻ** ٽنڊڻ جو ھڪ قسم آھي جنھن کي انگريزي م پالائسٽيز چون ٿا جيڪو لاطيني ب ٻولي جي لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي پھلوان (wrestler). ٽنڊڻ جو ھي قسم ڪڪوجڊ خاندان مان آھي جنھن م اٺ جنسون شامل آهن. پھلوان ٽنڊڻ ھلڪ. رنگن جا ٿيندا آهن جن ۾  ڪارو، ڳاڙھو ۽ پيلو شامل آهن.  ھن ٽنڊڻ جي نر جي ڄاڙي برف جي چمٽي وانگر ٺھيل ھوندي آھي ۽ مادي جي انھن وانگر نہ ھوندي آھي. ھي ٽنڊڻ سينٽرل آمريڪا ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ ملندا آهن . Described species are:

* *پالائيسٽيز ابرپٽس  * Sharp, 1899
* *پالائيسٽيز فريريئسي * (Heyden in Maples, 1827)
* *پالائيسٽيز نڪاراگوئائي  * Sharp, 1899
* *پالائيسٽيز نائگريسيپ  * Waterhouse
* *پالائيسٽيز نائگريڊينس * Sharp, 1899
* *پالائيسٽيز سيوٽيلارس  * Sharp, 1899
* *پالائيسٽيز ٽينوئيڪارنس  * Waterhouse
* *پالائيسٽيز ويريئيپز * Sharp, 1899

## حوالا
ونس ٽاڪسيڪم

**ونس ٽاڪسيڪم** جنھن کي فارسي ۾ ترياقي ۽ عربي ۾ غلقي چون ٿا. ٻوٽن جي ھڪ خاندان ايپوسيناسيئا جو ھڪ جنس آھي. ڪيميائي ۽ ماليڪيولي شھادتن مطابق ونس ٽاڪسيڪم ٽائلوفورا سان وڌيڪ ويجھڙائپ رکندڙ آھي.

## حوالا

## حوالا
مصطفي باليل

**مصطفي باليل** ترڪي جو ڪھاڻيڪار ۽ ناول نگار جو نالو  آھي جيڪو پھرين سيپٽمبر 1945 ۾ ترڪي جي شھر سواس ۾ پيدا ٿيو. ھن گريجوئيشن 1968 م انقرہجي غازي يونيورسٽي مان  فرانسيسي فلسفي جي موضوع ۾ ڪئي. ماسٽرز فرانس جي پوئاٽير يونيورسٽي مان  1972  ۾ ڪئي جنھن بعد ترڪي واپس اچي اردھان ۾ ھڪ ھاء اسڪول م استاد طور ڪم شروع ڪيائين پوء سواس ۽ پوء  استنبول جي اتاترڪ تعليمي انسٽيٽيوٽ ۾  ۾ 1980 تائين اھا ملازمت ڪيائين. ھن جون لکيل  ڪھاڻيون ترڪي، يوگوسلاويا، بلغاريا، فرانس، رومانيا ۽ ايران جي رسالن ۾ ڇپجنديون رھيون. ھن فرانسيسي ٻولي جا ڪيترائي ناول ۽ ڪھاڻين جا ترجما ڪيا. ٻارھين انتاليا واري جشن ۾ ھن جي 1975 ۾ لکيل ڪھاڻي *Can Eriği* ( آلوبخارو) کي اسٽوري اچيومينٽ ايوارڊ مليو.

## حوالا
زمرو:1945ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
شفيع محمد سولنگي

**شفيع محمد سولنگي** انگريزي (Shafi Muhammad Solangi) (جنم: 8 آڪٽوبر 1920ع -وفات: 2 فيبروري 2011ع) سنڌي ٻولي جو پارکو،مضمون نويس ۽ بهترين استاد هو.

## زندگي جو احوال
شفيع محمد سولنگي ولد غلام حسين سولنگي 8 آڪٽوبر 1920ع تي برطانوي هندستان ۾ سنڌ جي شهر دادو ۾ جنم ورتو. سندس والد سپروائيزنگ تپيدار هو ۽ بعد ۾ سٽي سرويئر طور رٽائر ٿيو. پرائمري دادو ۾ پڙهيو ۽انگريزي جا 3 درجا پڻ دادو ۾ پڙهيو. هي سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪري استاد طور تعليم کاتي ۾ ڀرتي ٿيو. 1952ع ۾ اديب فاضل جو امتحان پاس ڪيائين.سنڌي ٻولي توڙي اردو ٻولي تي عبور رکندو هو. مضمون نويسي ۾ انعام حاصل ڪيائين. 1980ع ڌاري کاتي مان رٽائر ٿيو.

## انعام
شفيع محمد سولنگي کي سنڌ ۾ مضمون نويسي جي چٽا بيٽي ۾ بهترين مضمون نويس طور نقد انعام مليو. 

## وفات
شفيع محمد سولنگي اٽڪل 91 سالن جي ڄمار ۾ 2 فيبروري 2011ع تي وفات ڪئي ۽ کيس دادو شهر جي **لال هندي** قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا
ڪانڀو جبل

**ڪانڀو جبل** (انگريزي: Kanbhu Mountain) کيرٿر جابلو سلسلي ۾ سنڌ جي ڄامشورو ضلعو جي ڪوهستاني پٽي ۾ واقع آهي. هن جبل کي سنڌي ٻولي جي عظيم شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائي پنهنجي شاعري ۾ ڳاتو آهي.

## حوالا

زمرو:جبل
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
لڪي جبل

**لڪي جبل** (انگريزي: Lakki Mountains) سنڌ جي ضلعي ڄامشوري ۾ کيرٿر جابلو سلسلي ۾ هڪ ننڍو جابلو سلسلو آهي. هن جابلو سلسلي ۾ سنڌ جي عظيم ديوار رني ڪوٽ جو قلعو موجود آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا جبل
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
عمران اسماعيل

thumb|عمران اسماعيل
**عمران اسماعيل**  سنڌ جو 33ھون گورنر، اڳوڻو صوبائي اسيمبلي جو ميمبر، سياستدان ۽ ڪاروباري شخصيت آھي جيڪو پھرين جنوري 1966ع تي ڪراچي ۾ پيدا ٿيو.

## زندگي جو احوال
جن ڪنٽونمينٽ پبلڪ اسڪول، ڪراچي مان مئٽرڪ پاس ڪري گورنمينٽ ڪامرس ڪاليج، ڪراچي ۾ داخل ٿيو، جتان ھن انٽر جو امتحان پاس ڪيو. پوء اٽلي مان چمڙي جي ٽيڪنالاجي ۾ بيچلر جي ڊگري حاصل ڪرڻ لاءِ ويو پر اتي موسيقي سکڻ ۾ دلچسپي ورتائين، ۽ ڊگري وٺڻ کان سواءِ پاڪستان موٽي آيو. 1918 ۾ اخبارن ۾ اھا خبر بہ ھلي تہ ھن ڪنھن بہ يونيورسٽي مان گريجوئيشن پاس نہ ڪئي آھي. 8218 ۾ پاڪستان جي اليڪشن ڪميشن سامھون ھن جي پيش ڪيل رڪارڊ مطابق بہ ھن جي وڌ کان وڌ تعليم انٽر تائين ظاهر ڪيل آهي. ھي ڪاروباري ماڻهو پڻ آهي. کيس جوس جي ھڪ فئڪٽري آھي. سال 2010ع ۾ ھن تي چاليھ لکن جي غبن جو ڪيس داخل ٿيو ھيو. ھن جو شمار پاڪستان تحريڪ انصاف جي باني ميمبرن ۾ ٿئي ٿو. اپريل 2015ع ۾ ڪراچي جي این ای-246 واري قومي اسيمبلي جي تڪ تان ننڍي چونڊ ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جي ٽڪٽ تي اليڪشن م حصو ورتو پر کيس ايم ڪيو ايم جي ڪنور نويد جميلھٿان شڪست آئي. کيس 24821 ووٽ مليا. سال 2018ع ۾ صوبائي اسيمبلي جي تڪ نمبر پی ایس-111 تان چونڊ کٽي سنڌ اسيمبلي جو ميمبر ٿيو. 6 آگسٽ 2018ع م کيس گورنر سنڌ طور نامزد ڪيو ويو. . 13 آگسٽ تي سنڌ اسيمبلي جي ميمبر طور قسم کنيو. 23 آگسٽ تي کيس گورنر سنڌ مقرر ڪيو ويو.27 آگسٽ تي سنڌ اسيمبلي جي رڪنيت تان استعيفا ڏنائين ۽ بطور گورنر قسم کنيائين.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا گورنر
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستاني واپاري ماڻھو
زمرو:1966ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جي شخصيتون
زمرو:پاڪستان تحريڪ انصاف جا سياستدان
نئيگ ماٿري

**نئيگ ماٿري** انگريزي (Naig Valley) سنڌ پاڪستان جي کيرٿر جابلو سلسلي ۾ واقع ماٿري آهي جيڪا ڄامشورو ضلعو، سيوهڻ شريف تعلقو جي سيوھڻ شريف کان 45 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه ڏکڻ ۾ آهي. ميءُ ماٿري ڀت جبل ۽ بڊو جبل ۾ گهيريل آهي. نئي نئيگ هن وادي ۾ وهي ٿي جنهن ڪري ماٿري ۽ ڳوٺ نئيگ شريف تي نالو پيو. هتي پاڻي تي هلندڙ جنڊ پڻ آهي. ماٿري ۾ کجي، پپر ۽ ٻيا وڻ آهن جنهنڪري وادي خوبصورت نظر اچي ٿي. هت لکمير دڙو آهي جيڪو اين. جي. مجمدار موجب ڪنجهي جي دور(اٽڪل 6000-7000)جو آهي سو مقامي طور لکمير جي ماڙي سڏجي ٿو. ماٿري ۾ ٻڌمت جو ٺلھ، مائي روهيءَ ۽ سيد قمبر علي شاھ جون مزارون آهن. هتان صوفين، سناسين ۽ جوڳين جو تمام قديم رستو نڪري ٿو جيڪو لاهوت لامڪان ۽ هنگلاج تائين وڃي ٿو. لاهوتي هتان پيادل لاهوت ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ واديون
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
هنگلاج

**هنگلاج** انگريزي (Hinglaj) بلوچستان پاڪستان ۾ سامونڊي پٽي سان هندومت جو هڪ مقدس ماڳ آهي جنهن جي ياترا يا زيارت لاءِ ڏيھ پرڏيھ جا ماڻهو ايندا ويندا آهن.
## حوالا

{{حوالو]]
زمرو:بلوچستان جي تاريخ
هنگلاج ماتا

**هنگلاج ماتا** کي هنگلاج ديوي،هنگلولا ديوي ۽ ناني مندر به چيو ويندو آهي.هنگلاج ۾ هڪ مندر آهي. هي شڪتي ديوي جي پٺ منجهان آهي جيڪا درگا ديوي جو اوتار آهي. هنگلاج هنگول ندي جي ڪناري تي واقع آهي.هت هڪ ياترا آهي جنهن کي مختلف نالن سان سڏيو ويندو آهي. مسلمان ان کي امان هنگلاج، ناني هنگلاج يا مائي هنگلاج سڏيندا آهن.هندن جو عقيدو آهي ته پاروتي ماءُ جو ڪالي روپ آهي.مقامي مسلم روايتن موجب ته هنگلاج ناني لاهوت لامڪان آئي هئي جتي چلو ڪاٽيو هئائين.
## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ ھندو مندر
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا تاريخي ماڳ
جاڙا

alt=|thumb|ٻہ ھمشڪل جاڙا ڀائر مارڪ ڪيلي۽ اسڪاٽ ڪيلي ناسا جا اڳوڻا خلاباز ھيا

**جاڙا** (عربي ۾ توأم) ساڳي وقت پيٽ ۾ پيدا ٿيندڙ ٻن ٻارن کي چوندا آهن. جڏھن اھي مونوزائگوٽڪ (*monozygotic* ) ھوندا آھن تہ اھي ھمشڪل ڄمندا آهن. مونوزائگوٽ جو مطلب آهي تہ ساڳي بيضي (zygote) مان پيدا ٿيندا آهن جيڪو ٻن ڳڀن (embryos) ۾ ورھائجي ويندو آهي. جاڙن جي ٻئي قسم کي ڊائزائگوٽڪ (dizygotic) چون ٿا جنھن ۾ ڄمندڙ ٻار ھمشڪل نہ ھوندا آھن آھي ٻن مختلف بيضن (zygotes)  مان ٺھندا آھن ۽ اھي بيضا بہ ٻن الڳ اسپرم مان ٺھندا آھن.

thumb|300px| ڊائزائگوٽ ۽ مونوزائگوٽ جاڙن جو فرق

## حوالا

## حوالا

زمرو:حيوانيات
زمرو:ويبيڪ ڳنڍڻن سان ويب آرڪائيو سانچو
طبي وھاڻو

**طبي وهاڻو** (Orthopedic Pillow) وهاڻي جو قسم آهي جيڪو اسپتالن ۾ مريضن لاءِ ڪم ايندو آهي.

## حوالا
ڪمپني جو منافعو

[thumb|200px|right|[ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي جھاز ايسٽ انڊيا مين جي ٺھيل ھڪ ڪاپي. اھا دنيا جي ڊويڊنڊ ڏيندڙ پھرين پبلڪ ڪمپني ھئي ]]

**ڪمپني جو منافعو** يا **ڊويڊنڊ**:, ،  منافعي جو اھو حصو جيڪو ڪارپوريشن يا ڪمپني طرفان حصيدارن ۾ ورھايو ويندو آهي ڪارپوريشن پنھنجي حاصل ڪيل منافعي يا زائد آمدني کي ٻيھر سيڙپ ۾ وجھندي آهي تہ ان جو ڪجهه حصو ڌار ڪري حصيدارن ۾ ورھائيندي آهي جنھن کي *ڊويڊنڊ* سڏيو ويندو آهي. حصيدارن کي اھو منافعو روڪ پئسن ۾ يا بينڪ اڪائونٽ ذريعي ادا ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن ڪارپوريشن ۾ ڊويڊنڊ جي ٻيھر سيڙپڪاري جو پلان ھوندو آھي تہ انھن حصن جي ٻيھر خريداري پڻ ٿيندي آھي. ڊويڊنڊ يا منافعي تي انڪم ٽيڪس حصيدار جي ذمي ھوندي آھي. ڊويڊنڊ حصيدار جي في حصي مطابق مقرر رقم مطابق ورھايو ويندو آهي. پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني نہ رڳو منافعو مقرر وقت تي ورھائيندي آهي پر ڪڏهن ڪڏهن ان وقت کان اڳ بہ مخصوص منافعو يا اسپيشل ڊويڊنڊ بہ جاري ڪنديون آهن جيڪو مقرر شيڊول واري ڊويڊنڊ کان مختلف ھوندو آھي.لفظ ڊويڊنڊ لاطيني ٻولي جي لفظ **ڊويڊنڊم** مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي: *شئي جيڪا ورھائي وڃي*۔

## تاريخ

ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني يا وي او سي (VOC) پھرين پبلڪ ڪمپني آھي جنھن ڊويڊنڊ ڏيڻ جي شروعات ڪئي ھئي.
  ان ڪمپني في حصي جي مقرر ڪيل رقم جو 18 سيڪڙو جي برابر رقم بطور ڊويڊنڊ حصيدارن کي 1602 کان 1800 عيسويءَ تائين 200 سال ادا ڪيو.

## حوالا
بلڪاش

thumb|بالخاش شھر جو ڏاکڻو منظر
**بالخاش**(Balkhash) يا **بالقاش** (Balqash)، وچ ايشيا جي ملڪ، قازقستان جو ھڪ شھر آھي جيڪو بلڪاش ڍنڍ جي اترين ڪناري تي واقع آھي جنھن جي آبادي سال 2009ع ۾ 68,833 ھئي. سال 1937ع ۾ ھن جو بنياد ھڪ صنعتي شھر طور وڌو ويو،  جيڪو ٽامي جي کاڻين ۽ پگھاري صاف ڪرڻ جو مرڪز ھيو ۽ جتي اڃان تائين ٽامي جو ڪم ٿئي ٿو. 9 نومبر، 1932ع ۾ ھتي پھريون اسڪول کليو. ٻي مهاڀاري جنگ ۾ ھن شھر جا سمورا مرد فوج ۾ شامل ڪيا ويا ۽ انھن جي جاء تي عورتون ڪارخانا سنڀاليون.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:قازقستان
زمرو:قازقستان ۾ شھر ۽ وسنديون
پوسٽل ڪوڊ

thumb|300px|فرير آسٽريلوي گادي جي خطي جو ٽپال جو نشان جيڪو 2706 پوسٽ ڪوڊ ظاھر ڪري ٿو

**ٽپال جو ڪوڊ**  يا **پوسٽ ڪوڊ** مختصرن ان کي ** پن ڪوڊ** يا **زپ ڪوڊ** پڻ چون ٿا. اھو عددي يا اکري ۽ ڪڏهن ڪڏهن عددي ۽ اکري ايڪن جو مجموعو ھوندو آھي. ڪڏهن ڪڏهن انھن ايڪن ۾ وٿيون ۽ بيھڪ جون نشانيون پڻ شامل ھونديون آھن. 
پوسٽل ڪوڊن سان علائقن ۽ شھرن جي سڃاڻپ ٿئي ٿي. ڪڏھن ڪڏھن شھرن ۽ ڳوٺن کان سواءِ اھي ڪوڊ مختلف سرڪاري ء غير سرڪاري  ادارن  جي پتن کي بہ ڏنا ويندا آهن جن جي ٽپال تمام وڏي پيماني تي موڪلي ويندي آهي. ادارن کي ڏنل ڪوڊ مخصوص ڪوڊ (special code) سڏبا آهن.  اھو نظام ٽپال جي ڪم ۾ آساني پيدا ڪري ٿو جنھن ذريعي ھر ملڪ ، خطي، شھر يا اداري جي ٽپال آساني سان پھچائڻ لاءِ ورھائي موڪلي سگھبي آهي. فيبروري 2005 ۾ دنيا جي 190 ملڪن مان 117 ملڪن ۾ يونيورسل پوسٽل يونين جا رڪن ٿي چڪا ھئا.

## مختلف نالا

*  سي اي پي (CAP): يا پوسٽل ايڪسپيڊيشن ڪوڊ :اٽلي جو ڪوڊ
* سي اي پي (CEP)  يعني پوسٽل ائڊريسنگ ڪوڊ : برازيل جو ڪوڊ
* ايريڪوڊ  : آئرلينڊ جو ڪوڊ
* سين پي اي (NPA)  ۽ پي ايل زيڊ (PLZ) سوئيٽزرلينڊ جو ڪوڊ
* پن (PIN)  پوسٽل انڊيڪس نمبر : انڊيا جو ڪوڊ
* پوسٽل ڪوڊ:. ڪئناڊا ۽ پاڪستان
*پوسٽ ڪوڊ: ڪيترائي انگريزي ٻوليءَ وارا ملڪ ۽ نيدرلينڊز
* زپ ڪوڊ (ZIP)   آمريڪا جون گڏيل رياستون، فلپائن

## حوالا

زمرو:ربطيات
ٽيليفون نبمر پلان

**ٽيليفون نمبر پلان**: ٽيلي مواصلاتي نظام ۾ نمبرن جي اسڪيم جنھن ۾ پئسن عيوض سھولت استعمال ڪندڙن کي ٽيليفون نمبر ڏنا وڃن ٿا. اھي نمبر پلان علائقن مطابق ھوندا آھن ۽ ھر علائقي لاء ھڪ علحده ڪوڊ مخصوص ڪيو ويندو آهي جنھن کي **ايريا ڪوڊ** يا **شھر جو ڪوڊ** سڏيو ويندو آهي جيڪو عددي سيٽ ھوندو آھي جنھن ذريعي ان علائقي جي ٽيليفون استعمال ڪندڙ ماڻهن جي نمبرن تائين پھچ ممڪن بڻائي ويندي آهي. انٽرنيشنل ٽيليڪميونيڪيشن يونين پنھنجي رڪن ملڪن ۽ انھن جي علائقن جي ٽيليڪميونيڪيشن لاء پندرھن نمبرن تائين ٽيليفون نمبرن جو ھڪ جامع پلان جوڙيو آهي جنھن ۾ ھر ملڪ جو ڪالنگ ڪوڊ يا **ڪنٽري ڪالنگ ڪوڊ** جوڙيو آهي.

## حوالا
شهري علائقو

[thumb|[گريٽر ٽوڪيو ايريا, جپان  صبح ٿيڻ وقت، جيڪو دنيا جو سڀ کان وڏو شھري علائقو آهي جتي  پوڻا چار ڪروڙ ماڻهو رھن ٿا.]]

**شھري علائقا**: يا  اھڙو انساني علائقو آھي جتي جي آبادي تمام گھاٽي ھوندي آھي ۽ اتي جو اڏاوتي ماحول ھڪ وڏي نظام وارو ھوندو آھي. شھري علائقا شھرڪاري  ذريعي وجود م ايندا آهن جنھن سان ننڍا شھر پوء وڏا شھر ٺھي ويندا آهن. اھي ڳوٺن ۽ واھڻن يا ٻھراڙيءَ ۽ قدرتي ماحول جو ابتڙ ھوندا آھن. دنيا م شھري آبادي 3 ارب 42 ڪروڙ آھي جيڪا ٻھراڙيءَ کان وڌي وئي آهي جڏهن ته ٻھراڙيءَ جي آبادي 3 ارب  41 ڪروڙ آهي ۽ ان فرق بعد شھري آبادي جو تناسب وڃي پيو وڌندو.

## حوالا

## حوالا
دھلي درٻار 1911

left|250px|thumb| حيدرآباد جو نظام شھنشاھ ۽ ملڪہ کي دھلي درٻار 1911 ۾ خراج تحسين پيش ڪندي
22 مارچ 1911 تي شاھي اعلان ڪيو ويو تہ ڊسمبر جي مھيني ۾ ڪجهه مھينا اڳ ٿيڻ واري جارج پنجون ۽ ميري جي تاجپوشي جي ياد ۾ دھلي ۾ درٻار لڳندي جنھن ۾ بادشاھ ۽ ملڪہ انڊيا جي انڊيا جي معززين سان ملاقات ٿيندي. ان درٻار جون سرڪاري سرگرميون 7 ڊسمبر کان 16 ڊسمبر تائين ھليون ۽ درٻار 12 ڊسمبر تي منعقد ٿي. شاھي جوڙو تاجپوشي واري باغ ۾ پھتو. بادشاھ انڊيا جي شھنشاھ واري لباس ۾ شھنشاھ وارو تاج پھريل ھو جنھن ۾ اٺ ونگ ھئا جن ۾ 6170 ھيرا ۽ قيمتي نيلم، زمرد ۽ ياقوت جڙيل ھيا. شاھي جوڙي کي مقامي رياستن جي شھزادن خراج تحسين پيش ڪيو جن ۾ بيگم ڀوپال  ڪيخسرو جھان شامياني ۾ ويٺي. ان بعد شاھي جوڙو گنبذ جھڙي شاھي چبوتري تي چڙھي گادي جو هنڌ  ڪلڪتي کان دھلي منتقل ڪرڻ جو اعلان ڪيو.شاھي جوڙي بنگال جي 1905 ۾ ٿيل تقسيم جي خاتمي جو اعلان پڻ ڪيو. . 13 ڊسمبر تي شاھي جوڙي دھلي جي لال قلعي جي بالڪونيءَ مان تقريبن پنج لک ماڻھن کي پنھنجي زيارت ڪرائي جيڪا روايت شاھ جھان شروع ڪئي ھئي . جنھن بعد شھنشاھ بادشاھ پنجاھ ھزار فوجين جي پريڊ جي صدارت ڪئي. دھلي درٻار ۾ 1911 ۾ 26800 تمغا فوجين، آفيسرن ۽ انڊيا جي ماڻھن ۾ ورھايا ويا.

## حوالا
راڻي وڪٽوريا (برطانيا)

**اليگزينڊرينا وڪٽوريا** (Alexandrina Victoria) جيڪا 24 مئي 1819ع ۾ ڄائي ۽ 22 جنوري 1901ع ۾ وفات ڪري وئي جيڪا 20 جنوري 1837ع کان مرڻ گھڙيءَ تائين برطانيا ۽ اتر آئرلينڊ جي ملڪہ ھئي. ھن پھرين مئي 1876ع ۾  پاڻ کي برٽش انڊيا جي ايمپريس پڻ سڏائڻ شروع ڪيو. برٽش انڊيا جي ايمپريس ھئي. ھن جو 63 سالن ۽ ست مھينن جو دؤر وڪٽورين دؤر سڏبو آهي. جيڪو برطانوي بادشاھن ۾ سڀ کان وڏو دؤر ھيو. ھي بادشاھ جارج ٽيون جي پوٽي ۽ ايڊورڊ آگسٽس جي ڌيءَ ھئي جيڪو ڊيوڪ آف ڪينٽ ھيو جيڪي ٻئي 1820ع ۾ وفات ڪري ويا. ھن جي چاچي بادشاھ وليم چوٿون جي وفات بعد ارڙھن سالن جي عمر ۾ تخت تي ويٺي. ھن 1840ع ۾ پنھنجي سؤٽ البرٽ سان شادي ڪئي.

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:برطانوي شخصيتون
زمرو:1819ع جون پيدائشون
زمرو:1901ع جون فوتگيون
نڪولس ٻيون (روس)

**نڪولس ٻيون** يا **نڪولائي** روس جو آخري بادشاھ ھيو جيڪو پھرين نومبر 1894 ۾ روس جي تخت تي ويٺو ۽ 15 مارچ 1917 ۾ انقلاب اچڻ بعد بادشاھي تان بي دخل ٿي ويو ۽ روسي ايمپائر جو خاتمو ٿيو. ھن پرڏيھي قرضن جي آڌار تي جديديت کي فروغ ڏئي فرانس سان ويجھڙائپ ڪئي. ھن نئين پارليامينٽ دوما کي اختيار ڏيڻ جي مخالفت ڪئي ۽ سندس خيال هو ته ھو خدا جي فضل سان بادشاھ ھيو ۽ ھي ڳالھيون ٻولهيون ڪرڻ ۽ راضي نامو ڪرڻ جو مخالف هو. ھن جي ماڻھن ۾ ڏاڍي ٺٺول ٿيندي هئي کيس گندو نڪولس سڏيو ويندو هو. سوويت روس جي مؤرخن لکيو آهي تہ ھي ھڪ نااھل حاڪم ھيو جنھن جي فيصلن سان جنگن م شڪستون مليون ۽ لکين ماڻھن جون زندگيون ضائع ٿيون.

زمرو:1868ع جون پيدائشون
زمرو:1918ع جون فوتگيون