فورٽ منرو

**فورٽ منرو** ، اڳ ۾ **تمان لغاري** (بلوچي:تمن لغاری ) جي نالي سان مشهور آهي، هڪ ٽڪري اسٽيشن آهي، جيڪا پنجاب جي ڊيره غازي خان ضلعي ۾ سمنڊ جي سطح کان 6,470 فوٽ (1,970m) جي اوچائي تي واقع آهي. ، پاڪستان فورٽ منرو يا اڳي ’تمان لغاري‘ لغاري قبيلي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. فورٽ منرو سليمان جبل جي سلسلي جو حصو آهي. اهو 19 صدي جي آخر ۾ برطانوي حڪومت طرفان ترقي ڪئي وئي هئي.

اهو گرم اونهاري دوران مختصر رهڻ لاء ڪيترن ئي ماڻهن کي راغب ڪري ٿو. اهو ڊيره غازي خان شهر، پنجاب، پاڪستان کان 85 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ۽ ملتان کان 185 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي سليمان جبل جي سلسلي ۾ واقع آهي. فورٽ منرو جا ماڻهو خانه بدوش آهن، خاص ڪري لغاري قبيلي جا.

فورٽ منرو جي اوچائي 1800 ميٽر آهي. يڪبائي ٽاپ ۽ مبارڪي ٽاپ ٻيا اهم سياحتي ماڳ آهن، جيڪي فورٽ منرو جي ويجهو واقع آهن، جتي اوچائي 2000 ميٽرن کان مٿي آهي. اهو يا ته لورالائي، بلوچستان يا ملتان (پنجاب) کان به پهچي سگهجي ٿو. پنجاب کان، جبل جو سلسلو رخني جي ويجهو شروع ٿئي ٿو، جيڪو بلوچستان ۽ پنجاب جي وچ ۾ صوبائي سرحد آهي.

## تاريخ
کاٻو|thumb| فورٽ منرو
انگريزن جي قائم ٿيڻ کان اڳ هي علائقو تومن لغاري جي نالي سان مشهور هو. هن شهر جو بنياد سر رابرٽ گروز سنڊيمن 1866ع ۾ سمر هيل اسٽيشن طور رکيو هو. هن ان جو نالو ڪرنل (بعد ۾ ميجر جنرل) اينڊريو ايلڊ ڪارن منرو رکيو، جيڪو برطانوي فوج ۾ هڪ اسڪاٽش آفيسر هو، جيڪو بعد ۾ دراجات ڊويزن ۽ ملتان ڊويزن جو ڪمشنر ۽ سپرنٽينڊنٽ ٿيو.

فورٽ منرو انگريزن جي حڪومت دوران گرم موسم ۾ ملتان جي ڪمشنر جي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪيو. سنڊيمن لاج، پوليٽيڪل اسسٽنٽ جي نوآبادياتي رهائش، ڪمشنر هائوس ۽ ڊسٽرڪٽ ڪميشن آفيس ٺاهي وئي. ڊي سي او هائوس جي ڀرسان هڪ ننڍڙو عيسائي قبرستان پڻ آهي.

## جاگرافي ۽ آبهوا
قلعو منرو سليمان جبل جي حد جو حصو آهي. اهو سلسلو وچ پاڪستان ۾ واقع آهي، جيڪو ڏکڻ طرف 280 ميل (450 ڪلوميٽر) گمل لڪ کان جيڪب آباد جي اتر ۾، خيبرپختونخواهه ۽ پنجاب کي بلوچستان کان جدا ڪري ٿو. ان جي اوچائي ڏکڻ طرف آهستي آهستي گهٽجي ٿي، چوٽيءَ جي اوچائي 6,000-7,000 فوٽ آهي، سڀ کان وڌيڪ ٻه چوٽيون آهن (گُمل لڪ کان 30 ميل) جنهن کي تخت سليمان سڏيو وڃي ٿو، يا سليمان جو تخت، جيڪو ڏند ڪٿا ڪنگ سليمان جي پاڪستان جي دوري سان ڳنڍي ٿو؛ چوٽيءَ جي بلندي، 18,481 فوٽ (5,633 ميٽر) تي، مسلمانن جي زيارت جو ماڳ آهي، جتي هر سال ڪيترائي زائرين ايندا آهن. رينج جو اڀرندي منهن سنڌو درياءَ ڏانهن وڌي ٿو، پر اولهه طرف اهو سلسلو آهستي آهستي گهٽجي ٿو. جونيپر ۽ خوردني پائن اتر ۾ ۽ وچ ۾ زيتون آهن، پر ڏکڻ ۾ ٻوٽي تمام گهٽ آهي. اُتر ۾ گھاٽ، زائو، چوهڙ خيل دڙو ۽ سخي سرور جا مکيه لنگھ آھن. ڊيرا غازي خان جي ڏکڻ ۾ اولهه ۾ فورٽ منرو جي ٽڪري اسٽيشن آهي.

## سياحت
اهو هر سال ڪيترن ئي سياحن کي راغب ڪري ٿو، خاص طور تي اهي جيڪي ڏکڻ پنجاب جي گرم ميدانن مان هڪ يا ٻه ڏينهن لاءِ هلڪي ۽ خوشگوار موسم مان لطف اندوز ٿيڻ چاهين ٿا. پنجاب حڪومت جولاءِ 2015ع ۾ هيل اسٽيشن تي بنيادي سهولتن جي فراهمي لاءِ 2 ارب رپيا جاري ڪيا آهن ته جيئن ان کي سياحتي مرڪز بڻائي سگهجي. فنڊن مان 750 ملين رپيا فورٽ منرو ۽ خار وچ ۾ چيئر لفٽ ۽ ڪيبل ڪار جي سهولت تي خرچ ڪيا ويندا، 300 ملين رپيا پيئڻ جي صاف پاڻي جي فراهمي تي، 300 ملين رپيا ويسٽ واٽر ٽريٽمينٽ اينڊ ڊرينيج اسڪيم تي، 1.60 ارب رپيا. 6 نون ڪارپيٽ روڊن ۽ هڪ ڪيڊٽ ڪاليج جي تعمير تي.

ان کان علاوه، رياستي آف دي آرٽ لينڊ اسڪيپنگ جي شروعات ۽ ڪٽيل گلن جي پوک پڻ علائقي ۾ ترقي کي فروغ ڏيندو ۽ روزگار جا نوان رستا کوليندا. ٻيلي کاتي پاران هيل اسٽيشن جي ڀرپاسي ۾ 300 ايڪڙن تي ٻيلا پوکيا ويندا. آبپاشي کاتي کي پڻ مڃيو وڃي ٿو ته فورٽ منرو جي ڀرپاسي ۾ ڇهن ننڍڙن ڊيمن جي اڏاوت بابت تجويز پيش ڪئي وئي آهي ڊيرا غازي خان ضلعي ۾ ڏکڻ پنجاب جو واحد هيل اسٽيشن هجڻ ڪري ڀرپاسي وارن علائقن جي ماڻهن کي راغب ڪرڻ لاءِ ترقياتي منصوبو، جيڪو جلد شروع ٿيڻ جو امڪان آهي. فورٽ منرو ڏکڻ پنجاب ۾ رهندڙ ماڻهن لاءِ اونهاري ۾ هڪ ٿڌي تفريح گاهه آهي. ڪيترائي بيمار ماڻهو هتي تازگي يا صحتيابي لاءِ ايندا آهن.

## پڻ ڏسو

* منرو ٻيٽ ، ڪيرالا ، هندستان ۾ هڪ اندرئين ٻيٽ جو نالو هڪ مختلف شخص جي نالي تي رکيو ويو آهي، ميجر جنرل. جان منرو ٽيننيچ جو
* پاڪستان ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽن جي فهرست
* پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست
* فورٽ منرو
* پيلا ڍنڍ غازي گهاٽ
* شيخ بدين

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
زمرو:پاڪستان جا قلعا
زمرو:پنجاب ۾ قلعا