open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آفتاب شعبان ميراڻي

پاڪستان پيپلزپارٽيءَ سان لاڳاپيل سنڌي سياستدان، پاڪستان بچاءُ جو اڳوڻو وزير دفاع ۽ سنڌ جو اڳوڻو وزيراعليٰ، شڪارپور ۾ ڄائو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان گرئجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ -آمريڪا- مان زراعت ۾ تربيتي ڪورس ڪيائين. سياست کيس ورثي ۾ ملي. سندس والد غلام قادر شعبان 1938ع ۾ مرڪزي قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو هو. آفتاب شعبان جي -امڙ- بيگم شرف النساءِ شعبان، -تحريڪ پاڪستان- جي سرگرم ڪارڪن ۽ مسلم ليگ سنڌ جي عورتن واريءَ شاخ جي جنرل سيڪريٽري رهي آهي. هوءَ سنڌ اسيمبليءَ جي پهرين چونڊيل مسلمان عورت ميمبر هئي. کيس سماجي خدمتن جي مڃتا ۾ وائسراءِ هند طرفان ’قيصر هند‘ جو خطاب به مليو. آفتاب شعبان جو هڪ مامو علي بخش محمد حسين، -انڊيا- ڪائونسل آف اسٽيٽ جو چونڊيل ميمبر هو. سندس ٻيو مامو نبي بخش محمد حسين، 13 سال مسلسل -بهاولپور- رياست جو وزيراعظم رهيو، جڏهن ته سندس ٽيون مامو عبدالقادر محمد حسين پڻ ڪيتروئي عرصو جهوناڳڙهه رياست جو وزيراعظم رهيو. سنڌ جو محب وطن ۽ مجاهد سياستدان ۽ سنڌ جو ٻيو وڏو وزير شهيد الهه بخش سومرو، آفتاب شعبان جو سهرو هو.
آفتاب شعبان ميراڻيءَ -تعليم- پوري ڪرڻ کان پوءِ بلدياتي چونڊ ذريعي سياست ۾ قدم رکيو. پهرين شڪارپور ميونسپل ڪاميٽيءَ جو چيئرمين ٿيو. پوءِ -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل ٿيو ۽ اڄ تائين انهيءَ پارٽيءَ سان لاڳاپيل آهي. پيپلزپارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- -تان- ڇهه دفعا ميمبر چونڊيو آهي. ٻه دفعا سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو، جنهن ۾ هڪ دفعو سنڌ جو سينيئر وزير ۽ ٻيو دفعو سنڌ جو وڏو وزير ٿيو. 1990ع، 1993ع ۽ 1997ع ۾ شڪارپور مان قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1993ع ۾ محترمه بينظير ڀٽو جي ڪابينا ۾ بچاءُ جو وزير ٿيو ۽ اڍائي سال انهيءَ عهدي تي رهيو. 1998ع ۾ صدر فاروق احمد خان لغاريءَ جي استعيفا کان پوءِ آفتاب شعبان پيپلزپارٽيءَ طرفان مسلم ليگ جي صدارتي اميدوار رفيق احمد -تارڙ- جي سامهون صدر جي عهدي لاءِ بيٺو، پر -ان- ۾ ڪامياب ٿي نه سگهيو. هن وقت قومي اسيمبليءَ جو ميمبر آهي ۽ پيپلزپارٽيءَ جو اهم اڳواڻ آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1940ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن
آفتاب صداقت بجواب آئينه هدايت

**''آفتاب صداقت بجواب آئينه ھدايت**، هيءُ ڪتاب مولوي احمد ملاح جو لکيل آهي. هن رايل سائيز ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. مولوي احمد ملاح، هيءُ ڪتاب پاڻ مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1935ع ۾ ڇپايو.*

== * حوالا'' ==

زمرو:مولوي احمد ملاح جا لکيل ڪتاب
آقا

**آقا** ترڪي ٻوليءَ جو لفظ، جيڪو مالڪ، سردار، حاڪم، امير، بزرگ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو آهي ۽ اهو لقب طور بہ استعمال ڪيو ويندو آهي. سنڌ ۾ هن لفظ جو رواج فارسي ادب جي اچڻ کان پوءِ رائج ٿيو.

## حوالا

زمرو:لقب
زمرو:سنڌي لغت
آکاٽي

**آکاٽي** لفظ جو لغوي مفهوم آهي: ”اکن/ داڻن وجھڻ جا ٽي ڏينهن“. هي -ٿري- ماڻهن جو موسمي ڏڻُ (تهوار) آهي، جيڪو هندي ويساک مهيني جي -ٽين- -تاريخ- تي هند ۽ سنڌ جا هندو هاري وڏي اهتمام سان ملهائيندا آهن. هن تهوار کي ’هارين جو پرٻ‘ به چيو ويندو آهي. جڏهن ويساک جي مهيني ۾ -بادل- وسڻ جا ويس ڪندا آهن ته -ٻار- صبح جو -اسر- ويل گهران نڪري خوشيءَ ۾ ڇيريون -پائي-، پاڻ سان ننڍا هر -ٻڌي-، اٺن وانگر کيڙي ڪندا آهن، اهي شام تائين ائين زمين کي کيڙيندا رهندا آهن. ڏينهن جي ماني وغيره به ميدان ۾ گڏجي کائيندا آهن. ڳُڙ مان ٺهيل ڳُڙداڻي هن تهوار جو خاص طعام ليکيو وڃي ٿو. هن ڏينهن تي ڳوٺ جا سڀ مرد هڪ هنڌ گڏ ٿي، -ٿر- ۾ -آباد- ٿيندڙ جنسون گڏ ڪري، دائري جي صورت ۾ ويهندا آهن. هو تيستائين ويٺا هوندا آهن، جيستائين ڪو ماڪوڙو اچي ڪنهن جنس جي داڻي کي کڻي وڃي. پوءِ -ان- عقيدي هيٺ -ان- سال اها ئي جنس وڌيڪ ڪندا آهن. ٻئي ڏينهن وري ڪي جهونا -ان- جون اڪثر جنسون کڻي، -ان- جا داڻا ڳڻين، پوءِ جنهن جنس جا ڪڻا (داڻا) اِڪيءَ ۾ ٿين، -ان- پوک لاءِ سٺي اميد رکن. اهڙيءَ طرح آخري ڏينهن تي وري ننڍا وڏا، -ٻانڀڻ- يا -پٽيل- وٽ مِڙي، چار مٽيءَ جا ٿانوَ (ڪُنڙيون) ٺاهي انهن ۾ -پاڻي- وجھي، نالا رکندا. -آکاڙ-، سانوڻ، -بڊو- ۽ اَسو. پوءِ جيڪا ڪنڙي اڳ ۾ وهي هلندي ته سمجھندا ته -ان- نالي واري مهيني ۾ گهڻي -برسات- پوندي. -ٿر- جا سوڳني (سنئوڻ جاچڻ وارا) ماڻهو هن ڏڻ تي جهنگ ۾ وڃي سنوڻ ٻولائيندا آهن، ائين انهن کي سُڪار يا ڏُڪار بابت سال جي اڳواٽ ئي خبر پئجي ويندي آهي. -ٿر- جا مسلمان به هندن جي هن خوشيءَ ۾ برابر جا ڀاڱي ڀائيوار ٿيندا آهن. -آکاٽي- جي عيد، جيڪڏهن پيرن يا سڱرن جي مند ۾ ايندي، ته هو هڪٻئي کي وٽَ (سوکڙي) ڏيڻ وٺڻ کي به سٺو سنوڻ سمجھن.

زمرو:ڏڻ
زمرو:تقريبون بلحاظ مڪمل چنڊ
آکاڙ

آهاڙُ ڏيهي سال يا سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (بڪرمي ڪيلينڊر) جو چوٿون مهينو آهي جيڪو ڄيٺ ۽ سانوڻ جي وچ ۾ آهي. 15 جون کان 15 جولائي تائين هوندو آهي. آکاڙ 31 ڏينھن جو مهينو آهي.

## آکاڙ جا ٻيا نالا
آکاڙ ٻيا نالا آهن؛
# آساڙ
# آهاڙ
# هاڙ
# آرهڙ

## علم نجوم ۾
علم نجوم موجب، هن مهيني جي موسم تي پنوراسا ( وڏو وايو ) ۽ پشيه ( ننڍو وايو ) نکٽن جا اثر هوندا آهن .

## آکاڙ بابت ٿري مڃتا
* آکاڙ جي ٻه تاريخ تي ڪٿي به کنوڻ يا جهڙ نظر اچي ته برسات جو آسرو سمجهبو آهي. ٻيءَ صورت ۾ ٿري بئراجي علائقن ۽ ناري وڃڻ جون تياريون ڪندا آهن.

ٿري چوندا آهن ته؛

:**آکاڙ ڪي ٻيج، واڏڙ يا ويڄ (واڏڙ؛ جهڙ)**
:**نيڙي راکي ٻڙڌيا (ڍڳا)، جوڙهي (جهولي) راکي ٻيج.**
:**پر جي آکاڙ جي ٻه تاريخ تي کنوڻ ۽ جهڙ ڏسڻ ۾ نه اچي ته پوءِ**
:**پهلي بيچ ٻڙڌيا، پڇي چاٻي (کائڻ) ٻيج**
* آکاڙ جي مهيني ۾ برسات پئي ته ٻوڏ ٿيندي نقصان ٿيندو.

## آکاڙ سان ڳنڍيل پروليون

:مثال: آساڙ مهيني اُپجي، اُس ناميڻي نام، سُندري وساري سيج تي، ليتو آئيجو شام!
:(آساڙ: آکاڙ، اپجي: پيدا ٿئي، نامياڻي: نالي واري، سُندري:سهڻي عورت (سونن زيورن سان جهنجهيل)، ليتو آئيجو: وٺيو اچجان).
:(مطلب: آکاڙ جي مهيني ۾ پيدا ٿئي ٿي، اُن نالي واري شيءِسندري سيج تي وساري آئي آهي. شام جو موٽڻ ويلي وٺيو اچجان).
**ڀڃڻي: نيموري (نِموري)**

## آکاڙ ۾ اُڏيري لعل/ جهولي لعل جوچاليهو
سنڌ توڙي هند ۾ سنڌي هندو اُڏيري لعل/ جهولي لعل جوچاليهو ڌوم ڌام سان ملهائيندا آهن. 

## آکاڙ ۾ ٽيڙو جو اڀرڻ
ٽيڙو( تارا) جي اڀرڻ بابت ڪن جو چوڻ ته ’ٽيڙو‘ آکاڙ مهيني جي چنڊ کان پوءِ اڀرن ٿا. يعني آکاڙ مهيني ۾ اڀرن ٿا. ٻي راءِ ته ڪتي جي اڀرڻ کان پوءِ ٽيڙو 17 تاريخ سانوڻ جي اڀرندا. انوقت ڏينهن جي مدت ۾ ڪتر پوندي، يعني ڏينهن گهٽجڻ شروع ٿيندا.

## آکاڙ سنڌي شاعري ۾

:آيو مھينو آکاڙ جو، ڪر الله توهار،
:واهر وڏي پير جي، وجهه واڙ چوڌار،
:صوفي شاهه شھيد جي، اجهي لڳ آڌار،
:سالم سبزا ساوڪون، ٻُڌ رينگٽ پون نار،
:نڪري سلا نروار، آيا ڍڍي چونڪ تي

:هليا ڏُٿ تي سندم ڏوٿي، وٺو آکاڙ جي چوٿي،
:وڄون ورنديون ڏسان هوٿي، بهاري رنگ بنايا ڪي،
:اکين آرو ٻڌو اڄ پُڻ، اباڻا ياد آيا ڪي

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
آکاڙو

**آکاڙو** اُها نرم زمين جتي پھلوان ملهہ يا ڪُشتي جو مقابلو ڪن. ڪڪڙن جي ويڙھ ٿئي، ان کي آکاڙو چئبو آهي. (نئين جامع سنڌي لغات، جلد ھهريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد2004ع)، پر جيئن تہ وڏ ڪٻل ۽ ٻيلهاڙي راند ۾ چؤطرف تماشبين گول دائري ۾ بيهي يا ويھي ڏسندا آهن، انهيءَ ڪري ان کي خاص ڪري ”دائرو“ بہ چوندا آهن. ڪشتيءَ جي ميدان کي بہ آکاڙو چوندا آهن. ملاکڙو لفظ خود ملهہ + آکاڙو مان نڪتل آهي، يعني ملهن جو آکاڙو. پھلوانيءَ جي مظاهري لاءِ آکاڙي جو وجود تمام آڳاٽو آهي. خاص ڪري قديم بادشاهن جھڙوڪ روم، يونان، ايران، چين، جپان، منگولن، ترڪن ۽ قديم هندستان ۾ فوجي تربيت لاءِ جسم مضبوط ڪرڻ ۽ داءُ پيچ سکڻ سيکارڻ لاءِ هن شعبي کي گهڻي اهميت ملي، اڪثر بادشاهن ۾ بادشاھ پھلوانيءَ جي مظاهري لاءِ ٻن پھلوانن يا غلامن جو خوني مقابلو ڪرائيندا هئا. ڪن جنگجو رياستن ۾ غلامن کي شينھن، ڪتن يا ٻين جهنگلي جانورن جي مقابلي ۾ آکاڙي اندر لاٿو ويندو هو جنھن جي چوڌاري اسٽيڊيم وانگر ڪوٽ، ديوارو ۽ ويھڻ جو انتظام هوندو هو. هندستان ۾ ملهہ جي آکاڙن جو احوال مھاڀارت ۾ بہ ملي ٿو. ملهہ جي مقابلي کي ”مل يُڌ“ چوندا هئا، جن ۾ کترين جو هڪ طبقو مھارت حاصل ڪندو هو. پوءِ اهي ’مل‘ (ملهہ) سڏيا ويا. ’ملهہ يڌ‘ شري ڪرشن ۽ راجا ڪڻس جي وچ ۾ بہ ٿي، مھاڀارت ۾ ملهہ جو ٻيو ذڪر شري ڪرشن ۽ راجا جامنت جي وچ ۾ مقابلي جي حوالي سان ملي ٿو. اهي واقعا دوارڪا، ڪڇ ۽ گجرات واري علائقي جا لڳن ٿا.

## حوالا

زمرو:راند
زمرو:رانديون
آکيراج

ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺيءَ ۾ هڪ ديهه ۽ ڳوٺ جو نالو. هن ديهه ۾ 9 ڳوٺ -آباد- آهن. ڳوٺ -آکيراج- ۾ 700 ماڻهو رهندڙ آهن. ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول آهي.

زمرو:سنڌ جون ديهون
آکيرو

thumb|
پکي پنهنجي اجهي لاءِ ڪکن، تيلَن ۽ سنهي گاهه وغيره سان وڻن ۾ آکيرا ٺاهيندا آهن. جڏهن ٻچن ڪرڻ جي موسم ايندي آهي ته هر پکي پنهنجي ضرورت ۽ حالتن مطابق آکيرو ٺاهيندو آهي. پکي پنهنجو آکيرو جوڙڻ لاءِ ڪک، گاهه جا پن، سينور ۽ تيليون يا ڪاٺيون گڏ ڪرڻ لڳندا آهن. ڪي پکي آنا لاهڻ لاءِ زمين يا واريءَ ۾ ’کڏڙيون‘ کوٽيندا آهن. ڪي پکي پنهنجو آکيرو ٺاهڻ بدران ٻئي پکيءَ جي ٺاهيل آکيري تي قبضو ڪري، ان ۾ آنا لاهيندا آهن، جن مان ٻچا پڻ ڦٽي پوندا آهن، جيئن ڪوئل، جيڪا ڪانءَ جي آکيري ۾ آنا لاهيندي آهي.

## حوالا

زمرو:پکي
آکيرو (ديهه)

هن نالي سان ڪنڌڪوٽ تعلقي ۾ هڪ ديهه ۽ تعلقي ڏوڪريءَ ۾ هڪ ڳوٺ آهي. ڪنڌڪوٽ تعلقي جي ديهه ۾ 8 ڳوٺ آباد آهن.

زمرو:سنڌ جون ديهون
آڪارو

”اڪ“ جي وڻ جا تاندورا جيڪي اڪ جي ڇڙين مان ڪڍبا آھن، اڪ جي تندن مان ٺھيل رسيءَ کي به **آڪارو** چئبو آھي. آڪاري سان ٺھيل کانڀاڻيون، ھاري پسند ڪندا آھن. آڪاري جون کانڀاڻيون وڏو ٺڪاءُ ڪنديون آهن ۽ مضبوط ٿينديون آهن. آڪاري مان رسيون به ٺاهيون وينديون آهن. (نئين جامع سنڌي لغات، جلد پهريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد-2004ع)
آکاڻي

**آکاڻيءَ** مان مراد واقعن جو تسلسل ٿئي ٿو، جنهن ۾ منظر، ڪردار ۽ واقعا شامل هجن. آکاڻي انساني زندگيءَ ۾ پيش ايندڙ مختلف وارداتن، مشاهدن ۽ تجربن جي ترجمان آهي. آڳاٽي دؤر ۾ سنڌ ۾ آکاڻين جي رواج رهيو آهي، جيڪي مذهبي نوعيت جون ۽ سورمن جي ڪردارن تي مبني هيون. جنن، ديون ۽ پرين جا قصا آکاڻيون ليکجن ٿيون. 
جديد زماني ۾ آکاڻي يا ڪهاڻي افساني کي چوندا آهن، جنهن ۾ ڪوبه واقعاتي قصو بيان ڪيل هجي. اصطلاحي طور آکاڻي اهو قصو آهي، جيڪو ٻاراڻي زندگيءَ ۽ ٻاراڻي دلچسپيءَ پٽاندر ڪردارن تي مبني تصوراتي افسانوي ليک هجي. آکاڻي ٻڌائڻ جو سلسلو تڏهن کان شروع ٿيو جڏهن انسان ڳالهائڻ سکيو، ان ريت ڪن شروع ۾ پاڻ سان يا قبيلي وارن سان پيش آيل واقعن کي ياد ڪري ٻين تائين پهچائڻ شروع ڪيو. پوءِ جڏهن اهي ٻڌل واقعا هڪ شخص کان ٻئي شخص تائين ۽ هڪ نسل کان ٻئي نسل تائين منتقل ٿيا ته انهن افسانوي رنگ به اختيار ڪيو. ان ريت اهي قصا ڪهاڻيون ماضيءَ جي واقعن ۽ تجربن جو ذخيرو ٿيندا ويا. اڳتي هلي ڪي ماڻهو اهي قصا ياد ڪرڻ ۽ ڊرامائي انداز ۾ بيان ڪرڻ جا ماهر ٿي ويا. ان ريت آکاڻي جو فن اسريو ۽ دنيا جا بهترين قصا جهڙوڪ رامائڻ، مهاڀارت، الياد، اوديسي وغيره لکيا ويا.”آکاڻي“ جي معنيٰ آهي”ڳالهه“. آکاڻيءَ کي هندي ٻوليءَ ۾ ”ڪهاني“، عربيءَ ۾ ”قصه“، فارسيءَ ۾ ”داستان“ ۽ سنڌيءَ ۾ ”ڳالهه“ چوندا آهن. 

## حوالا

زمرو:ادب
آکيرا آڪاس ۾

**آکيرا آڪاس ۾** دبئيءَ ۾ رهندڙ رام بخشاڻيءَ جي انگريزيءَ ۾ لکيل آتم ڪھاڻيءَ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو آهي، جيڪو سنڌ جي نامور ليکڪ ۽ ڪهاڻيڪار قمر شهباز ڪيو آهي. سنڌي اڪيڊمي دهليءَ پاران اپريل 2005ع ۾ ڇپيل هن ڊيمي سائيز ڪتاب جا صفحا 394 آهن ۽ قيمت 200 رپيا آهي. رام بخشاڻيءَ جي آتم ڪٿا دلچسپ آهي، جنهن ۾ ليکڪ نہ رڳو زندگيءَ جي سمورن رخن کي ظاهر ڪيو آهي. پر ان ۾ هندستان جي سنڌي جاتيءَ جي اڻٿڪ محنت، اورچائي ۽ جدوجھد جو انوکو داستان آهي. پنهنجي جنم ڀوميءَ ۾ گذاريل سرهن ڏينھن کان وٺي ورهاڱي جي وحشت تائين ڪئمپن جي زندگي، ايشيا جي ٻين ملڪن دبئي ۽ جپان جي ترقيءَ ۾ سنڌين جي محنت، واپار ۽ خيراتي نيتي، سنڌي عورتن جي جدوجهد ۽ سنڌيت کي بچائڻ جي دلچسپ تاريخ بيان ڪيل آهي.

## حوالا

زمرو:آتم ڪٿا
زمرو:2005ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آڪاش واڻي

**آڪاش واڻي** هندي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي: ”آسماني واڻي، غيبي آواز يا اِلهامي آواز“. هي ڀارت جي سرڪاري ريڊيي جو سرڪاري نالو آهي ۽ هر شهر سان لاڳاپيل ريڊيو اسٽيشن آهي. آڪاشواڻي ريڊيو جو مترادف لفظ آهي. مثال طور: آڪاش واڻي ڀڄ، آڪاش واڻي احمد آباد يعني ريڊيو ڪڇ، ريڊيو احمد آباد.

## حوالا
آڪري

هيءُ ڳوٺ تعلقي سيوهڻ جي ديهه ”آڪري رعيتي“ ۾ آباد آهي. هن ڳوٺ جي آبادي 100 جي لڳ ڀڳ آهي. هتي پرائمري اسڪول به آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آڪسفورڊ يونيورسٽي

آڪسفورڊ (Oxford)، انگلينڊ جو مشهور شهر آهي، جيڪو ”آڪس درياھ“ جي ڪناري تي ٻڌل آهي. هن اانگريزي لفظ جي لغوي معنيٰ آهي: ”آڪس درياھ جو گھاٽ (ڪنارو).“ انگلينڊ جي هِن مشهور شهر ۾، دنيا جي قديم ترين درسگاھ ”**آڪسفورڊ يونيورسٽي**“ واقع آهي، جنهن جو شمار دنيا جي تمام وڏن تعليمي ادارن ۾ ٿئي ٿو. هن درسگاھ جو بنياد تہ قديم زماني کان رکيل آهي، پر ان ۾ باقاعده تعليم جو سلسلو 1133ع کان شروع ٿيو. 1163ع ۾ هن درسگاھ جو درجو وڌائي ”يونيورسٽي“ ڪيو ويو. هن وقت ٽيھ ڪاليج ساڻس لاڳاپيل آهن. پڙهائيءَ جو طريقو ڪاليجن توڙي يونيورسٽيءَ ۾ هڪ جهڙو آهي، جيڪو صرف ”ليڪچرن“ تائين محدود آهي. اتان جا استاد پنهنجي رهائشگاهن تي بہ تعليم ۽ تربيت ڏين ٿا. ”آڪسفورڊ يونيورسٽي“ جي مشهور ”بوڊيلين (Bodielian) لائبرري“ پوري دنيا ۾ مشهور ۽ وڏي لائبرري آهي. سال 1946ع ۾ واڌارو ڪري، هن لائبرري ۾ پنجاھ لک ڪتابن جي گنجائش رکي وئي هئي.

## حوالا

زمرو:تعليم
آڪلو

هن نالي سان تعلقي عمرڪوٽ ۽ تعلقي ڏيپلي ۾ ٻه ڳوٺ آباد آهن. هڪ تعلقي عمرڪوٽ جي ديهه ’ڪاڇيلي‘ ۾، جنهن ۾ پرائمري اسڪول به آهي. ٻيو ڳوٺ تعلقي ڏيپلي جي ديهه ”ونگي“ ۾ آباد آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
آڪھِ

**آڪھِ** نسل، قوم ۽ قبيلي کان پوءِ درجيوار هيٺين سطح تي هڪ ئي ابي ڏاڏي جو اولاد جنھن ۾ ڪجهہ پيڙهيون هڪ ٻئي سان مربوط انداز ۾ رهنديون هجن. سنڌي سماج ۾ آڪھ مان مُراد اهڙو ڪٽنبي گروھ، جيڪو هڪ ئي گهراڻي سان لاڳاپيل هجي. اُن ۾ عورتون، ٻار، مرد، جوان، اڌڙوٽ ۽ بزرگ شامل آهن. هر ذات يا هر قبيلي ۾ ڪٽنبي گروھ جي سربراھ جي نالي سان اُها آڪھ منسوب ڪيل هوندي آهي.

## حوالا
آڪاس نروار (ڪتاب)

*جاگرافيءَ جي موضوع تي لکيل هن ڪتاب جو مترجم ميران محمد شاهه آهي، جيڪو [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] ۾ تعليم کاتي سان لاڳاپيل هو. ليٿو ۾ ڇپيل هن ڪتاب ۾ 61 صفحا آهن ۽ قيمت چار آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب 1856ع ۾ هندو پريس، ڪراچيءَ مان ڇپجي پڌرو ٿيو.*

زمرو:ڪتاب
آڪاش انصاري

آڪاش انصاري (Akash Ansari) پورو نالو **ا**لهہ بخش ”آڪاش“ انصاري، (جنم 25 ڊسمبر 1956ع وفات 15 فيبروري 2025ع)  هڪ سنڌي فزيشن, سنڌي ٻوليءَ جو قومي شاعر, ليکڪ ۽ سياسي سماجي شخصيت هو. بدين لڳ ڳوٺ ’ابل جي وسيءَ‘ ۾ ڄائو. شروعاتي ۽ ثانوي تعليم بدين مان حاصل ڪيائين، جڏهن تہ ايم. بي. بي. ايس، لياقت ميڊيڪل ڪاليج ڄامشوري مان ڪيائين. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”ڪيئن رهان جلاوطن“ ڇهہ ڀيرا ڇپجي ادبي حلقن ۾ وڏي مقبوليت ماڻي چُڪو آهي. سندس شاعريءَ جو ٻيو ڪتاب ”اڌورا اڌورا“ عنوان سان چار ڀيرا ڇپجي چڪو آهي. سندس شاعريءَ ۾ رومانويت سان گڏ مزاحمت جو رنگ نمايان آهي، خاص طور تي سندس نظم، نوجوانن ۾ انتهائي مقبول آهن. پاڻ صحافت وارو پيشو پڻ اختيار ڪيائين. روزاني ’سوال‘ اخبار جو چيف ايڊيٽر بہ رهيو آهي. ان جي بند ٿيڻ کان پوءِ بدين ۾ ڊاڪٽري ڪرڻ سان گڏ هڪ NGO سان لاڳاپيل رهيو. شاھ لطيف تي چڱي ڄاڻ رکندو هيو ۽ علمي ادبي ميڙ ڪرائڻ جو شوقين هيو. 15 فيبروري 2025ع جي رات سندس گھر ۾ باھ لڳڻ سبب گذاري ويو.

## تصنيفون

# ”ڪيئن رهان جلاوطن“ (شاعري: 2008ع)
# ”اڌورا اڌورا“ (شاعري: 0000ع)

## وفات
15 فيبروري 2025ع جي رات سندس گھر ۾ باھ لڳڻ سبب گذاري ويو.

## شاعريءَ جو نمونو

### مان ھليو ڇو ويس؟
مان ھليو ڇو ويس؟

تون پڇين ٿو پرين!

مان ھليو ڇو ويس؟

جڏھين شام جو جام،

خالي نہ ھو،

رات رم جھم ھُئي،

تنھنجي ساھن جي،

جھيڻن سُرن سان سُتل،

منھنجي بستر تي،

مُنڪر نڪير موسم ھئي.

تنھنجي ڪجلين اکين جي،

ڪنارن مٿي،

منھنجي چپڙن جي ٻيڙي،

لڳي ئي لڳي،

ھا! انھيءَ کان اڳي،

مان ھليو ڇو ويس؟

سچ پڇين او پرين!

دل بہ چاھيو گھڻو،

ڪا گھڙي تنھنجي،

وارن جي ڪارين گھٽائن منجھان،

واس وٺندو رھان!

ٻن گھڙين لئہ سھي،

تنھنجي آغوش جي سانوري شام ۾،

ڪنھن روپوش پياسي مسافر جيان،

مان پناھون وٺان،

کن پل ئي سھي،

ٿڪ ٿورو ڀڃان.

دل تہ چاھيو گھڻو،

تنھنجي نيڻن جون،

نرمل ھي چانڊوڪيون،

سدا مست نيندون نياپا کڻي،

روح جي رڻ مٿان،

ايئن رقصان رھن.

دل تہ چاھيو گھڻو،

تنھنجي ٻانھن جون ڪچڙيون،

۽ ڪومل وليون،

سونھن سرھاڻ جا،

سؤ سنديسا کڻي،

منھنجي تن تي سدا،

ايئن وکريل رھن.

ھا مگر ڇا ڪريون

تنھنجي ڪاڪل جي قيدي،

ٿيڻ کان اڳي،

قيدخانن ۾ ڪائي ڪشش ھئي پرين!

جيڪا ويئي ڇڪي.

دل تہ ماڻڻ گھُريون،

تنھنجون سڀ دلبريون،

ھا مگر ڇا ڪريون،

دار جي درد کي،

پنھنجي لذت ھئي،

جيڪا ويئي ڇڪي،

تون پڇين ٿو پرين!

مان ھليو ڇو ويس.

### منھنجو ڪتبو
ڏسين ٿو قبر تي ڪتبو تہ آئون ڪير آھيان؟

مان پنھنجي سنڌ جي مٽيءَ جو ننڍڙو ڍير آھيان،

مان دين ڌرم جي دوکن کان دور دور رھيس،

مان ماڻھپي جي منزلن ڏي کنيل پير آھيان.

## حوالا

زمرو:بدين ضلعي جون شخصيتون
زمرو:1956ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
آگاڻي (ذات)

هن نالي سان سنڌ ۾ مسلمانن جي هڪ ذات آهي.

زمرو:سنڌ جو ذاتيون
آگاڻي (ديهه)

تعلقي لاڙڪاڻي ۾ ديهه ۽ ڳوٺ جو نالو. ديهه ’آگاڻيءَ‘ ۾ 8 ڳوٺ موجود آهن، جن مان آگاڻي وڏو ڳوٺ آهي، جنهن جي آدمشماري 3000 آهي. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول ۽ اسپتال آهي. مشهور اديب مَلڪ آگاڻي، هن ڳوٺ جو رهواسي آهي. ’نيروليءَ جو ڪَن‘ نالي سندس ناول ڇپيل آهي.

زمرو:سنڌ جون ديهون
آگ گاڏي

**آگ گاڏي** باھ جي زور تي (ٻاڦ جي طاقت سان) هلندڙ انجڻ واري گاڏي. ابتدائي ريل گاڏي.

## حوالا
آگرا تاج ڪالوني

**آگرا تاج ڪالوني**، ڪراچيءَ شھر جي هڪ مھاجر ڪالوني آهي. هيءُ علائقو لياري نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. اپکنڊ جي ورهاڱي دوران آگري (يوپي) مان لڏي آيل مسلمان اچي ڪراچيءَ جي هن علائقي ۾ آباد ٿيا، جنھن ڪري هن علائقي کي ’آگرا تاج ڪالوني‘ سڏيو وڃي ٿو. ورهاڱي کان اڳ هتي هندن جو وڏو مساڻ هوندو هو.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا پاڙا
زمرو:ڪراچي جا تاريخي علائقا
آگرو

thumb|آگري ۾ تاج محل
**آگرو** شھر الھندي اتر پرديش (ڀارت) ، درياءِ جمنا جي ڪناري تي آباد آهي. هن شھر جو بنياد سڪندر لوڌيءَ وڌو هو، ڇو تہ ان کي آگري کي وچ هند جو مرڪز بنائي اڳتي وڌڻو هو. پوءِ اڪبر بادشاھ 1566ع ۾ آگري کي مغل سلطنت جي دارالحڪومت جي حيثيت سان منتخب ڪيو. يقيناً ان ڪري جو هن جون نظرون مالوي، راجپوتانا، گجرات ۽ دکن تي ڄميل هيون. پوءِ هو سيڪري ۾ سليم چشتي رحہ جو گهڻو معتقد ٿي ويو. سليم چشتي رحہ کان اولاد نرينہ جي دعا ڪرڻ لاءِ چيائين. جڏهن پٽ جي ولادت جو وقت ويجهو آيو تہ ديري لاءِ شيخ سليم چشتيءَ جي درگاھ وٽ محل جو انتظام ڪيو. شھزادو سليم اتي پيدا ٿيو. هن هنڌ کي اڪبر بابرڪت سمجهي سيڪري وٽ فتح پور جي نالي سان نئون دارالحڪومت ان ميدان تي قائم ڪيو، جتي بابر راڻي سنگا تي فتح حاصل ڪئي. فتح پور سيڪري آگري کان گهٽ ۾ گهٽ 30 ميلن جي فاصلي تي الهندي پاسي واقع آهي. ڪجهہ وقت دهلي ۽ آگرو ٻئي گڏجي دارالحڪومت رهيا، جڏهن شاهجھان دهليءَ ۾ لال قلعو ۽ ٻيون عمارتون تعمير ڪرائي نئون شھر ”شاھ جھان آباد“ جي نالي سان آباد ڪيو تہ آگري جي اهميت گهٽجي وئي پر آگري شھر جي شاهي عمارتن جو جواب نہ آهي. مثلن تاج محل، قلعو، موتي مسجد، جامع مسجد، اڪبر جو مقبرو (سڪندره نزد آگرو) وغيره، آگرو اهم ريلوي جنڪشن پڻ آهي. ”آگره يونيورسٽي“ علمي مرڪز جي حيثيت سان مشهور آهي.

## حوالا

زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
آگرا (ذات)

**آگرا** مسلمانن جي ھڪ ذات جو نالو، جيڪي اڪثر سڄيءَ سنڌ ۾ آھن، ھڪ روايت موجب اصل ۾ اُهي آھن + گر يعني’لوھار‘ آھن، سنڌ ۾ رھندڙ لوھارن پاڻ کي ’آڳڙيا‘ يا ’لوھار‘ چوايو پر ٻاھران ايران ۽ افغانستان مان آيل ڪاريگرن پاڻ کي ’آھنگر‘ سڏايو، جيڪي سنڌ ۾ اڳتي ھلي ’آگرا‘ مشھور ٿيا.

ٻيءَ روايت موجب جيئن تہ لوهار آڳ تي لوھ تپائي تلوارون ۽ ٻيا هٿيار يا اوزار تيار ڪندا هئا ان ڪري صحيح لفظ آڳرا يا آڳڙيا آھي، پر اڳوڻي زماني ۾ فارسيءَ ۾ لکڻ سبب آگرا ٿي ويو، ڇو ته فارسيءَ ۾ ’ڳ‘ جو اچار نہ ٿيندو آھي. آڳ يا باھ جو ڪم ڪرڻ سبب کين آڳڙيا / آڳرا سڏيو ويو. شاھ عبداللطيف ڀٽائيءَ بہ رسالي ۾ انھن جو ذڪر ڪيو آھي: 

”اڄ *آڳڙيا* آئيا، سوڌا سراڻي“

آگرا سماٽ آھن، ڪجهہ عرصو اڳ انھيءَ ذات مان مخدوم محمد دائود آگرو وڏو عالم ٿي گذريو آھي. ڪنڊياري تعلقي ۾ ڳوٺ محمد خان آگرو ھن ذات جو مرڪز آھي. مشھور اديب، ڪھاڻيڪار، پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرس جو اڳوڻو چيئرمين ۽ سنڌي ادبي بورڊ جو اڳوڻو سيڪريٽري غلام رباني آگرو پڻ هن ڳوٺ جو رهواسي آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جو ذاتيون
عبداللطيف آگرو

**ميان عبداللطيف آگرو** ولد **حاجي محمد آگرو** سن 1901ع ۾ پنھنجي اباڻي ڳوٺ محمد خان آگرو تعلقو ڪنڊياري، اڳوڻي ضلعي نوابشاھ (هاڻي ضلعي نوشهري فيروز) ۾ پيدا ٿيو. ميان عبداللطيف ھڪ بھترين استاد ھو، پاڪستان جي قائم ٿيڻ کان پوءِ اسڪولن جي مٿان تعلقه انسپيڪٽر مقرر ٿيو، تعليم کاتي ۾ نھايت ايمانداري ۽ قابليت سان پنھنجا فرائض سرانجام ڏنائين. 6 جولاءِ 1975ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:1975ع جون وفاتون
غلام رباني آگرو

ناميارو سنڌي اديب ۽ ڪهاڻيڪار، **غلام رباني آگرو**، (Ghulam Rabaani Aagro) تعلقي **ڪنڊياري** جي ڳوٺ ’محمد خان آگري‘ ۾ 5 نومبر 1933ع تي ڄائو. شروعاتي تعليم پنهنجي پيءُ کان ورتائين، جيڪو ان وقت تعليم کاتي ۾ استاد هو ۽ تعليم کاتي نوابشاهه ۾ انسپيڪٽر مقرر ٿيو. رباني صاحب 1951ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان نوشهري فيروز مدرسي هاءِ اسڪول مان پاس ڪرڻ کان پوءِ حيدرآباد هليو آيو، جتي گورنمينٽ ڪاليج ڦليليءَ ۾ ٻه سال تعليم ورتائين. ان کان پوءِ پاڻ ڪراچيءَ هليو آيو، جتي آرٽس ۾ بي. اي ڪيائين.

## ادبي سفر
رباني صاحب لکڻ جي شروعات 54-1953ع ڌاري ڪئي. اول ماهنامي ’نئين زندگيءَ‘ ۾ جوائنٽ ايڊيٽر ٿيو ۽ پوءِ 1959ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ جو سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو. 5 سالن کانپوءِ 1976ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو پرو وائيس چانسلر مقرر ٿيو، تڏهن شيخ اياز وائيس چانسلر جي عهدي تي هو. 1980ع ۾ رباني صاحب واپس سنڌي ادبي بورڊ موٽي آيو، جتي هن پنهنجي عهدي سنڀالڻ سان گڏ روزاني هلال پاڪستان ۾ ”سنڌي ڪلچر: پس منظر ۽ پيش منظر“ جي سلسلي جا مضمون لکيا. سندس 1954ع کان 1960ع تائين لکيل آکاڻيون، ’آبِ حيات‘ (Aab e Hayaat) جي نالي سان ٽي دفعا ڪتابي صورت ۾ شايع ٿي چڪيون آهن. 1984ع جي آخر ۾ هو اڪادمي ادبيات پاڪستان، اسلام آباد جو ڊائريڪٽر جنرل مقرر ٿيو، جتي 6 سالن کان پوءِ کيس چيئرمئن جي عهدي تي ترقي ڏني وئي. انهيءَ عرصي دوران کيس لاهور ۾ مرڪزي ادبي بورڊ (جنهن کي هاڻي اردو سائنس بورڊ چيو وڃي ٿو) ۽ اسلام آباد ۾ نئشنل انسٽيٽيوٽ فار ڪلچر ائنڊ ريسرچ ادارن جون اضافي ذميواريون پڻ ڏنيون ويون.
رباني صاحب، اسلام آباد ۾ چيئرمئن اڪيڊمي آف ليٽرس رهڻ کان پوءِ، فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر مقرر ٿيو ۽ 1996ع ۾ اتان رٽائر ڪيائين. کيس حڪومتِ پاڪستان طرفان ’تمغه امتياز‘ جو اوارڊ ڏنو ويو ۽ صدر پاڪستان کيس الڳ ’حسنِ ڪارڪردگيءَ‘ جو اوارڊ پڻ ڏنو. رباني صاحب، سارڪ ملڪن جي ڪلڪتي ۾ ٿيندڙ ڪانفرنس ۽ ڍاڪا ۾ پاڪستان-ڍ جي وفدن جي قيادت ڪري چڪو آهي، ۽ ٻه دفعا چين ۾ ۽ ٻه دفعا ايران ۾ پاڪستاني اديبن جي وفدن جي پڻ قيادت ڪئي اٿس.
رباني صاحب جي ڪن ڪهاڻين جا، هندستان ۽ پاڪستان جي مکيه ٻولين مثلاً: اردو، هنديءَ، مرهٽيءَ، پنجابيءَ ۽ گجراتيءَ کان سواءِ انگريزيءَ، چيني ۽ جرمن زبانن ۾ به ترجما ٿي چڪا آهن. چيئرمئن اڪيڊمي آف ليٽرس جي زماني ۾ سندس پاڪستان جي مکيه اديبن ۽ شاعرن سان ملاقاتون ٿيون. سنڌ جي مکيه اديبن ۽ عالمن جي خاڪن تي مشتمل سندس ڪتاب ’جهڙا گل گلاب جا‘ (Gul Gulaab Jaa)، سنڌي ادبي بورڊ، ٻن جلدن ۾ شايع ڪيو آهي. ان کان سواءِ پاڪستان جي ٽن برگزيده شخصيتن ۽ اهل الله ،قلندر لعل شهباز رح، پير سائين محمد راشد روضي ڌڻيءَ رح ۽ غوث بهاءُ الحق ملتاني رح جي سوانح ۽ تعليمات تي مشتمل سندس ڪتاب ’سنڌ جا بر، بحر ۽ پهاڙ‘ ٽي سال اڳ سنڌي ادبي بورڊ شايع ڪيو آهي. سندس انٽرويو چين جي ممتاز اخبار ’پيپلز ڊيليءَ‘ ۾ شايع ٿيا آهن، جڏهن ته ڪجهه ٻيا انٽرويو ريڊيو وائيس آف آمريڪا تان پڻ نشر ٿيا. انگلينڊ جي مشهور محقق ڊيوڊ چيئرمن، ڪئناڊا جي محقق ڊاڪٽر مئڪلين ۽ جرمنيءَ جي عالم خاتون ڊاڪٽر ائينيمري شمل پنهنجي لکيل ڪتابن ۾ رباني صاحب جي ڪتابن جا حوالا ڏنا آهن. رباني صاحب ڪجهه سال اڳ ٻيهر سنڌي ادبي بورڊ جو سيڪريٽري رهيو ۽ آخري وقت ۾ حيدرآباد ريجنل آفيس جو محتسب هو.
## وفات
هن 18 جنوري 2010ع تي حيدرآباد ۾ وفات ڪئي ۽ کيس اباڻي ڳوٺ دفن ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1933ع جون پيدائشون
عبدالمطلب

**عبدالمطلب**، (اصل نالو: شيبه بن هاشم؛ عربي:شَيْبة بْن هاشِم؛ 481ع-578ع)، جيڪا پنهنجي عرفيت، عبدالمطلب سان سڃاڻا ويندا آهن، محمد ﷺ جا ڏاڏا ۽ مڪي جي قريشي قبائلي اتحاد جا چوٿا سردار (قصي، عبد مناف ۽ هاشم کانپوء)، سال 481ع (اندازو) ۾ مديني ۾ ڄائيا هئا.

## شروعاتي زندگي
## بنو هاشم جي سرداري
## زم زم جي کوهه جي دريافت
## عام الفيل (هاٿين جو سال)
## عبدالله جي قرباني
## خاندان
## نسب
## وفات
## ورثو
## پڻ ڏسو
* ابراهيم عليه السلام 
* بي بي هاجره 
* اسماعيل عليه السلام 
* قصي بن ڪلاب
* امنه بنت وهب

### ڪنيت
عبدالمطلب جي ڪُنيت (ابو حارث ۽ ابو البطحا) هُئي۔ (؟)
### حليو
هو تمام خوبصورت، قد جا ڊگها، دانشور ۽ فصاحت و بلاغت ۾ مشهور هُئا۔
### مذهب
هُو (دين ابراهيم ع) موجب عبادت ڪندڙ هُئا.(؟)رمضان جو پورو مهينو (ڪوه حرا) تي گُذاريندا هُئا.(؟)
### اخلاق
غريبن، مسڪينن، ايستائين جو جهنگلي جانورن ۽ پکين کي خوراڪ کارائيندا هُئا.

### حرام کان پرهيز
هُو شراب پيئڻ، مُحرم عورتن سان نڪاح ڪرڻ، ڇوڪرين کي جيئرو دفن ڪرڻ خلاف هُئا.

### عزت ۽ مقام
حطيم ۾ سندن ويهڻ لاءِ هڪ غالچو وڇايو ويندو هو۔ جنهن ته ساڻن علاوه ڪير به نه ويهندو هو.

### اولاد
عبدالمطلب جي ٻاره پُٽن مان پنج پُٽ جن اسلام ِيا ڪُفر جي خصوصيتن جي ڪري شهرت ورتا، اها آهن؛
* ابو طالب (علي ڪرم الله وجهه جا پئي)
* عبدالله (نبي صلي الله عليه وسلم جا پئي)
* سيد الشهداء حمزه رضي الله عنه
* سيدنا عباس رضي الله عنه
* ابو لهب (اصل نالو عبدالعزي، گورو ۽ باهه جهڙي ڳلن جيان چمڪندڙ ۽ چهري وانگر هو اُن ڪري والد کيس اهو نالو ڏنو هو. 

ٻين پُٽن جا نالا اها ها؛
* الحارث (سڀ کان وڏا، بدر جي جنگ ۾ شهيد ٿيئن واري سوٽ، عبيده ابن الحارث رضي الله عنه جا پئي)
* زُبير
* مقوم 
* حجل 
* ضرار
* قُثم 
* عبدالڪعبه 
* عيداق

### آب زم زم جي تلاش
عبد المطلب، جيئن ته شيبه جي پرورش سندس چاچي مطلب ڪئي اُن ڪري اُن نسبت سان سندس نالو عبدالمطلب (مطلب جو غلام) پئجي ويو. سندن وڏي ۾ وڏو ڪارنامو اهو هو ته زم زم جو کوهه، جيڪو هڪ مُدت اڳ پهرئين واري، ۾ دفن ٿي گُم ٿي ويو هو، پاڻ انهن جي کوج ڪئي ۽ کوهه کوٽارائي اُن کي نئي نموني جاري ڪرايو.۔

### عبدالمطلب جي منت
عبدالمطلب منت مڃي هُئي ته ڏه پُٽ پنهنجي سامهون جوان ڏسندا ته هڪ پُٽ الله جي راه ۾ قربان ڪري ڇڏيندو۔ اها آرزو پوري ٿي ته ڏه ئي پُٽن کي وٺي ڪعبي ۾ آيا ۽ ڪعبي جي پُڄاري کان قرعه ڪڍايو، اتفاق سان قرعه ۾ عبدالله جو نالو آيو۔ عبدالله جون ڀينرون رُئڻ لڳيون ته سندس بدلي ۾ ڏه اُٺ قربان ڪجن۔ وري ٻيهر قرع اندازي شروع ڪرائي وئي پر وري به عبدالله جو نالو نڪري آيو۔ هاڻ عبدالمطلب ڏه جي بدران ويهه اُٺ قربان ڪرڻ تي تيار ٿي ويو ۽ وري وري قرع اندازي ٿيڻ لڳي ۽ بار بار عبدالله جو نالو قرع ۾ نڪتو ايستائين جو اُٺن جو تعداد سو تي پُهچي ويو۔ پو اُٺن تي قرع ڪڍيو ويو ۽ اهو اُٺن تي نڪري آيو ۽ ائين سو اُٺ قربان ڪرڻ سان عبدالله بچي ويو۔(هي واقدي جي روايت آهي) ابن اسحاق جو بيان آهي ته اُٺن جي بدلي تي تجويز قريش جي رئيس جي تدبير هُئي۔
### وفات
سندن وفات جڏهن پيغمبر صلي الله عليه وسلم جي عمر ڇهه سال هئي، 578 عيسوي (578ء يا 579ء) ۾ ٿي (ساڳئي سال جن ۾ نوشيروان عادل، فارس جي بادشاهه جو انتقال ٿيو هُيو).

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* The Holy Prophet of Islam
* Ninth Session, Friday night, 2nd Sha'ban 1345 A.H.

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:ٻنو هاشم
زمرو:تاريخ اسلام

## حوالا
عبدالله ابن عبدالمطلب

**عبدالله بن عبدالمطلب**، پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم جا پئي ۽ عبدالمطلب بن هاشم جا پٽ هئا.   جڏهن پيغمبر اڃان بي بي امنه جي پيٽ ۾ هئا، پيدائش کان ڇهه مهيني اڳ انهن جو انتقال ٿي ويو هو. عبدالله بن عبدالمطلب ( 546-570)، اسلامي پيغمبر محمد ﷺ جو پيءُ هو. هو مخزوم قبيلي جي عبدالمطلب بن هاشم ۽ فاطمه بنت عمرو جو پٽ هو. هن جي شادي آمنه بنت وهب سان ٿي. محمد ﷺ  سندن اڪيلو ٻار هئا.

## ابتدائي حالات
## نالو
## شادي
## وفات
## پڻ ڏسو

## حضرت عبدالمطلب جي منت
**اُٺن تي قرا نڪرڻ سان عبدالله قرباني کان بچي ويا ته حضرت [[عبدالمطلب]] جن کي سندن شادي جو فڪر ٿيو ۽ پاڻ قبيلي بنون زهره جي رئيس وهب بن [[عبدالمناف]] جي ڌي آمنه سان سند شادي ڪرائي ڇڏي۔ خود عبدالمطلب به وهب جي هڪ ٻي نياڻي (هاله) سان نڪاح ڪيو۔ جنهن مان حضرت حمزه رضه جن پئدا ٿا۔ ائين حضرت حمزه رضيه جن [[محمد|نبي سائين صلعم]] جي چاچي هُئڻ سان سندن ماسات به آهن۔
**
### شادي

**هڪ روايت موجب حضرت آمنه جي شادي وقت حضرت عبدالله جي عُمره 17 سالن کان ڪُجهه مٿي هُئي هو واپار سانگي شام ويا هُئا ته واپسي وقت يثرب ۾ بيمار ٿي پيا ۽ وفات ڪري ويا۔ پاڻ وراست ۾ اُٺ، ٻڪريون ۽ هڪ ٻانهين ڇڏي ويا هُئا جنهن جو نالو (برڪه) ۽ رُڪنيت (اُم ايمن) هُئي۔ حضرت عبدالله جي وفات کان هڪ مهنو پو بمُطابق 9 ربيع الاول مطابق 22 اپريل 571ع(تاريخ ۾ اختلاف آهن) ۾ حضرت آمنه رضه جي بطن مان [[محمد|نبي سائين صلي الله عليه وسلم]] جن پيدا ٿيا**

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:ٻنو هاشم
زمرو:تاريخ اسلام
ملڪ آگاڻي

ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار **ملڪ آگاڻي** جو پورو نالو **ملڪ داد آگاڻي** آهي. هن پهرين جنوري 1951ع تي ڳوٺ آگاڻي، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو. ملڪ آگاڻي ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ بعد سيڪنڊري تعليم لاڙڪاڻي مان ۽ ايم. اي سنڌ يونيورسٽي، ڄامشوري مان ڪئي. هيءُ تعليم کاتي ۾ استاد هو. سندس تعلق جيتوڻيڪ غريب گهراڻي سان هو پر سدائين وڏيرن سان ٽڪراءُ ۾ رهندي حق جو طرفدار رهيو. شروع ۾ ناليواري ڪهاڻيڪار ڪيهر شوڪت، نثار آگاڻي ۽ شبير ميراڻيءَ سان صحبت ٿيس، جنهن سبب پهرين ايس. ايس. يو، مارئي سوشل ويلفيئر ۽ ماروئڙا اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۾ رهيو. ون يونٽ واري هلچل ۽ ٻوليءَ وارن وڳوڙن دوران قومي ڪردار ادا ڪرڻ سبب جيل ياترائون بہ ڪيائين. پهرين جولاءِ 1972ع واري ڏينهن کي ’يوم نجات‘ طور لاڙڪاڻي جي تجرباغ (هاڻوڪو جناح باغ) ۾ ملهرايائين. ملڪ آگاڻي 1972ع کان 1977ع تائين عوامي تحريڪ ۾ سرگرم رهيو. انهيءَ دوران رسول بخش پليجي، فاضل راهو ۽ ٻين سان گڏجي سرگرميءَ سان ڪم ڪيائين. اڳتي هلي سياست کي هميشہ لاءِ خيرآباد چئي ادب جي دنيا ڏانهن آيو. ملڪ آگاڻي لکڻ جي شروعات 1972ع ۾ هڪ ڪهاڻي لکڻ سان ڪئي هئي. جنهن بعد ناول، ڊراما وغيره بہ لکيائين. هن پنجاھ کان وڌيڪ ڪهاڻيون لکيون. سندس هڪ ناول ’نيروليءَ جو ڪن‘ 1987ع ۾ شايع ٿيو، جنهن ۾ هن سنڌ جي سياست ۽ سياسي شخصيتن کي بحث هيٺ آندو. سندس هڪ ٻيو ناول ’سج جا پاڇا‘ 2005ع ۾ شايع ٿيو. ان کانسواءِ سندس ترجمو ڪيل: مائوزيتنگ جي ’هونان هاري رپورٽ‘، ’هارين جي بغاوت‘ جي نالي سان شايع ٿيل آهي. ملڪ آگاڻيءَ جا ڪهاڻين، ناولن ۽ شاعريءَ تي مشتمل ڪيترا ڪتاب اڻ ڇپيل حالت ۾ پونئيرن وٽ موجود آهن. سنڌ جي هن ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار کي ڳوٺ جي مقامي وڏيرن پٽ سميت، 12 نومبر 2002ع تي قتل ڪرائي ڇڏيو. سندس آخري آرامگاھ ڳوٺ آگاڻيءَ جي قبرستان ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:1951ع جون پيدائشون
زمرو:2002ع جون وفاتون
آگم پبلشنگ ايجنسي

لطيف سائينءَ جي سر سارنگ ۾ استعمال ٿيل لفظ **آگم** جي نسبت سان قائم ڪيل ڇپائي جو ادارو، جيڪو مشهور اديب ۽ ڊراما نگار نثار حسينيءَ 1977ع ۾ حيدرآباد ۾ قائم ڪيو. 
## تفصيل
ھن اداري جي ڪتابن جي پڌرائيءَ جو ڳاڻيٽو 115 آھي، جنھن ۾ 5 رسالا، ڪجهه ڪتابي سلسلا، افسانوي ادب، تاريخ، شاعري، سفر ناما، ٻارن جا ڪتاب وغيره شامل آھن. ھن اشاعتي اداري ۾ خصوصيت سان ڪتابن جي ڇپائيءَ ۾ نواڻ تي خاص ڌيان ڏنو ويو. آگم پبلشنگ ايجنسيءَ جي 21 ڪتابن تي سنڌالاجيءَ، سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن ۽ رائيٽرس گلڊ پاران ڪتابن جي ليکڪن، آرٽسٽن ۽ سھڻي ڇپائيءَ تي اداري کي انعام مليل آھن. هن اداري جي ڇپايل اهم ڪتابن ۾: ”ديوان حافظ“ (ترجمو: محمد يعقوب نياز)، ”ڇوليون“ (شرجيل)، ”ڌرتي سرتي“ (شاعري: استاد بخاري، ”بيتن واري ناني“ (ٻاراڻيون ڪهاڻيون: اڪبر جسڪاڻي)، ”خيرو حجم“ (ٻاراڻيون ڪهاڻيون:اڪبر جسڪاڻي(، ”پتنگن پٺيان ڊوڙ“ (ٻاراڻيون ڪهاڻيون: ج.ع.منگهاڻي)، ”هوائن جي آڌار“ (سفرنامو: فهميده حسين) ”ويچار“ (تنقيد: ممتاز مهر) وغيره اچي وڃن ٿا.

زمرو:اشاعت گھر
ابو طالب آگھمي

**حاجي ابو طالب آگھمي**، پنھنجي وقت جو ولي ڪامل درويش ۽ خواجه محمد زمان لنواريءَ واري جي مريدن مان ھو، حاجي ابوطالب آگھمي خواجه صاحب جي صحبت کان اڳ ۾ پيرين پنڌ شام، روم، عرب، عجم جو سفر ڪري درويشن جون زيارتون ڪيون ۽ کانئن فيض ورتا، حاجي ابو طالب تارڪ الدنيا درويش ھو، زندگيءَ ۾ ڪڏھن به ڪنھن کي سوال ڪو نه ڪيو ھئائين. سندس گھر واري ”ڏڌ“ ولوڙيندي ھئي ۽ ھي اھو کڻي بازار ۾ وڪڻندو ھو. مشھوري يا پيري مريديءَ کان ڪوھين ڀڄندو ھو، سموري ڄمار ۾ فقط ٻه مريد ڪيا ھئائين، جن مان ھڪ سيد محمد مدني ھو، جو عرب ملڪ ۾ پنھنجي وقت ۾ ھڪ وڏو مشھور بزرگ ڪامل ٿي گذريو آھي. شيخ ابو طالب اگھمي پوئين ڄمار ۾ حيدرآباد سنڌ جي ڏکڻ ۾ سيد پور جي ڳوٺ ۾ اچي رهيو، جتي ئي وفات ڪيائين سندس مقبرو اتي ئي آھي. ھي بزرگ 13 صديءَ جي بزرگن مان آھي.
## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
آگياري

**آگياري** (Tower of Silence) کي دخمو بہ چوندا آهن. سنڌ ۾ ٻہ زردشتي مذھبي مقام 1847ع- 1875ع ۾ قائم ٿيا جن مان ھڪ آگياري پاڪستان چوڪ ۽ ٻيو صدر ڪراچيءَ ۾ آهي. ھيءَ اھا جڳھ آھي، جنھن کي پارسي پنھنجي مُردن لاءِ آخري آرام گاھ طور استعمال ڪندا آھن. ھي ھڪ گول پليٽ فارم آھي، جنھن جي درمياني گولائي 300 فوٽ ٿئي ٿي. ان جي سطح پٿرن جي بلاڪن ۽ سيمنٽ سان تيار ڪئي ويندي آھي. انن گولائي کي ٽن حصن ۾ ورھايو ويندو آھي. پھرين مردن لاءِ، ٻي عورتن لاءِ ۽ ٽين ٻارن لاءِ. پليٽ فارم تي چڙھڻ لاءِ ھڪ رستو فوٽ پاٿ نموني جو ٿئي ٿو. انھيءَ پليٽ فارم جي وچ ۾ ھڪ اونھو کوھ ٺھيل آھي، جنھن جي اونھائي 150 فوٽ ٿيندي آھي. ان جون ڀتيون ۽ فرش پڪي بلاڪ جو ٺھيل ھوندو آھي. کوھ جي اندروني سطح تي سوراخ موجود ھوندا آھن. جتان مينھن جو پاڻي اندر داخل ٿيندو آھي ۽ پوءِ اھو پاڻي زير زمين موجود چئن نالين سان ڳنڍيل ھوندو آھي، جيڪي وري چئن کوھن سان ڳنڍيل ٿين. جنھن جي ھيٺين سطح تارڪول ۽ واري سان ڍڪيل ھوندي آھي. مذڪوره کوه جي مٿان مردي کي بنا ڪپڙن جي رکيو ويندو آھي. ٻن ٽن ڪلاڪن ۾ ڳجھون ان جو ماس پٽي وينديون آهن ۽ ھڏين کي کوھ جي سوراخن ۾ اڇلايو ويندو آھي. ھتي ڪراچيءَ ۾ اھڙيون ٻہ آگياريون آھن. ھڪ ننڍي ۽ ٻي وڏي. ڪراچي ۾ 2000 کن زردشتي رھن ٿا.

## حوالا

زمرو:مذھب ۽ موت
آڱر ويڙھو

**آڱر ويڙھو** ھڪ قسم جي بيماري، آڱر جي ننھن تي ڇلي وانگر ٿيل ڦرڙي، جنھن ۾ سور ۽ خارش ٿئي، ان کي ”ننھن ٿر“ بہ چئبو آھي.

## حوالا

زمرو:بيماريون
آڱرين جو اُٺ هلائڻ (راند)

**آڱرين جو اُٺ هلائڻ** ٻارڙن جي وندر لاءِ راند، مائٽ ٻنهي هٿن جي پٺن کان ٻيانگڙين ۾ وجهي پوءِ مُٺيون ابتيون ڪندو تہ ٻٽو مُڪو ٺهي پوندو. ان ٻٽي مُڪي کي مٿي اُڀو جهلي ان مان اڳيان ٻيئي ڏسڻيون آڱريون ٻاهر ڪڍي اُڀيون ڪري انهن جون چوٽيون پاڻ ۾ ملائبيون ۽ پٺيان بہ ٻئي چيچون ڪڍي انهن جون چوٽيون پاڻ ۾ گڏبيون، پوءِ ٻار کي چوندو تہ هي ٻيئي اُٺَ آهن. ”تون ڪھڙو ٿو کڻين؟“ ٻار جي چوندو ”اڳيون“، تہ پاڻ چوندو: ”منھنجو اُٺ پويون آهي.“ پوءِ ٻيئي گڏيل چيچون هيٺ مٿي ڪري چوندو: ”منھنجو اُٺ هلي پيو، پپوءَ جو اُٺ بيٺو آهي.“ اهي لفظ ٻڌي ٻار جي هانءَ تي مونجهارو ٿيندو، اهو محسوس ڪري وري اڳيون آڱريون هيٺ مٿي ڪري چوندو: ”پپوءَ جو اُٺ هلي پيو، منھنجو اُٺ بيٺو آهي.“ ٻار خوش ٿيندو، وري ٻيئي جوڙ آڱرين جا هلائي چوندو: ”ٻيئي اُٺ، پيا هلن.“

## حوالا

زمرو:ٻارن جا راند
زمرو:رانديون
زمرو:سنڌي رانديون
آڱوٺي

**آڱوٺي** پيرن ۾ پائڻ لاءِ ڳھ جو ھڪ قسم (پير جي آڱوٺيءَ جو ويڙھ)، جيڪو عام طرح چانديءَ مان ٺھندو آهي، پر سون مان بہ ٺاھيندا آھن.

## حوالا

زمرو:زيور
آڳ گاڏي ٽنڊي جي (راند)

**آڳ گاڏي ٽنڊي جي** راند ٽي ٻار ڪندا آهن، جن مان ٻہ اوڪڙو ٿي ويهندا. هڪڙو ڄڻو کٻو هٿ وات تي رکي ڪندو: ”آ-وا-وا-هپي،“ ائين چئي، اهو هٿ پنهنجي ساڄي ٻانھن جي ڏوري کي ڀچائي جهلڻ ۾ روڪيندو. وري مخالف سامهون ويٺل ٻار پنھنجو ساڄو هٿ ”آ- وا- وا- هپي“ چئي. پنھنجي کاٻي ڏوري کي سوگهو جهلڻ سان روڪيندو، تنهن کان پوءِ پهريون ٻار هاڻ پنهنجو ساڄو هٿ وات تي رکي ”آ- وا-وا هپي“ چئي، سامھون ٻار جي ساڄي ڪلهي کي پڪڙي جهليندو، ان کان پوءِ ٻيو ٻار پنھنجو کاٻو هٿ وات تي آڻي ٽپري ٽپري چوندو: ”آ-وا-وا-هپي.“ اهو هٿ پھرئين ٻار جي ساڄي ڪلهي تي ڀچائي رکندو. هاڻ ٽيون ٻار(هنن جي ٻانهن جي رکڻ سان جيڪي ٽي خال ٺھيا هڪ هڪ سيني جي ڀر ۾ ۽ ٽيون وچ ۾) هڪڙي ٽنگ هڪڙ: ٻار جي سيني واري خال ۾ ٻي ٽنگ ٻئي سيني واري خال ۾ وجهي وچ واري خال تي تاڏو ٿي ويندو، پوءِ هو ڳنڍيل ٻئي ٻار اُٿندا ۽ چوندا هلندا: ”آڳ گاڏي ٽنڊي جي، آڳ گاڏي ٽنڊي جي“ پوءِ مقرر ڪيل دنگ تائين ان کي ٻانهن تي کڻي اتي لاهيندا، اتان وري لٿل ٻار: ”آ-وا-وا-هپي“ چئي جُتبو ۽ ٻيو ٻار مٿان چڙهندو اهڙي ريت واري تي ٽيئي چڙهي پيا راند ڪندا.

## حوالا

زمرو:ٻارن جا راند
زمرو:رانديون
آل انڊيا محمدن ايجوڪيشنل ڪانفرنس

کاٻو|280px|thumb|ڍاڪا۾ 30 ڊسمبر 1906 واري ڪانفرنس جي اجلاس ۾ مسلم ليگ جو بنياد پيو

**آل انڊيا محمدن ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس**  جو باني سرسيد احمد خان هو، جنهن مسلمانن ۾ تعليم جو لاڙو پيدا ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪيون. ڪانفرنس جو پهريون اجلاس 27 ڊسمبر 1886ع تي علي ڳڙهه محمدن ائنگلو اورينٽل ڪاليج ۾ ٿيو. هن تحريڪ ذريعي علي ڳڙهه يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. ڍاڪا يونيورسٽي ۽ اسلاميه يونيورسٽي به هن تحريڪ جو ثمر هيون. هن ڪانفرنس جي 1906ع واري ويھين اجلاس ۾ مسلم ليگ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪانفرنس پاران 1907ع ۾ ڪراچيءَ ۾، 1914ع ۾ روالپنڊيءَ ۾، 1919ع ۾ خيرپورميرس ۾ ۽ 1936ع ۾ لاهور ۾ وڏي پئماني تي اجلاس ڪيا. هن ڪانفرنس ذريعي ڪيترائي اسڪول ۽ ڪاليج پڻ وجود ۾ آيا. ھن ڪانفرنس تعليم جي واڌاري لاءِ مختلف شھرن ۾ جلسا ڪيا ۽ ھر شھر ء علائقي ۾ ڪانفرنس جون ذيلي ڪميٽيون قائم ڪيون ويون. ان ڪانفرنس سان مسلمانن ۾ تعليمي جذبو ۽ شوق پيدا ٿيو. ھن ڪانفرنس ملڪ جي مختلف حصن ۾ اجلاس ڪيا ۽ مسلمانن کي جديد تعليم جي اھميت کان آگاھ ڪيو.ھن ڪانفرنس جي سربتھن ۾ نواب محسن الملڪ، نواب وقار الملڪ، شبلي نعماني ۽ مولانا الطاف حسين حالي جھڙيون شخصيتون شامل ھيون
thumb|200px|سر سيد احمد خان

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ تقريبون
زمرو:تحریڪ پاڪستان
زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:تحريڪون
زمرو:علي ڳڙھ
زمرو:علي ڳڙھ يونيورسٽي
آڳڙي جو دڙو

بدين ضلعي ۾ هڪ دڙو، جيڪو آثار قديمه ۾ شمار ٿئي ٿو. هيءُ دڙو تعلقي گولاڙچيءَ جي ديهه ’آڳڙيءَ‘ ۾ موجود هو، هن وقت زمين جي اندر دٻجي ويو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
آڳڙيا

**آڳڙيا** ترارون، ڀالا، نيزا، ڪھاڙيون ۽ جنگي ھٿيار ٺاھيندڙ لوھار، جيڪي نہ رڳو ھٿيار ٺاھيندا ھئا پر ھٿيارن کي ٺپڻ، سراڻ تي تيز ڪرڻ ۽ انھن تي پاڻي چاڙھڻ جا پڻ ماھر ھوندا ھئا. انھن مان ’سما‘ ۽ ’ڪاريا‘ مشھور سراڻي ھوندا ھئا، جيڪي لوھ ۽ پھڻ کي ڳاري رڪ ٺاھيندا ھئا.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
آڳيلي

آڳيلي هڪ ننڍي ٻيڙيءَ جو قسم آهي جيڪا تانگهي پاڻي ۾ به سولائيءَ سان هلي سگھي ٿي. هن ٻيڙيءَ جي پاڇل سوڙهي ۽ مهرو ويڪرو ٿئي ٿو. ٻيڙيءَ جي ڪل ڊيگهه 15 فوٽ مس ٿئي ٿي ۽ ويڪر 4 فوٽ ٿئي ٿي.

زمرو:ٻيڙيون
آگم

**آگم** اونھاري ۾ سانوڻ واري مينھن وسڻ کان اڳ ٿيندڙ اُڪرس، اُوگهم يا گهُٽ. ڪڪرن جي مڙي اچڻ، جهڙ ٿيڻ کي ”آگمڻ“ چئبو آهي، جنھن مان مراد برسات جو لهي اچڻ آهي، آگم انهيءَ حالت کي چئبو آهي. 

”اڄ پڻ اميدون **آگم** سنديون اُڀ ۾“ (شاهه)


## حوالا

زمرو:موسمون
انڊين نيشنل ڪانگريس

**انڊين نيشنل ڪانگريس** () هندستان جي هڪ سياسي پارٽي، جنهن کي انڊين نيشنل ڪانگريس (INC) چيو ويندو آهي. ان جو بنياد ڊسمبر 1885ع ۾ مختلف رهنمائن، ايلن اوڪٽوين هيوم، دادا ڀائي نوروز جي، ڊنشا واچا، وميش چندر بينرجي، سريندرناٿ بينرجي، من موهن گهوش ۽ وليم ويڊربرن وڌو. هيءَ پارٽي پنهنجي قيام کان وٺي هندستان جي آزاديءَ لاءِ سرگرم رهي. موهن داس ڪرمچند گانڌي، جواهر لعل نهرو، ولڀ ڀائي پٽيل، سڀاش چندر بوس، راجندر پرشاد، خان عبدالغفار خان، ابوالڪلام آزاد، مولانا محمد علي جوهر ۽ محمد علي جناح جهڙيون شخصيتن جو هن پارٽيءَ جي جدوجهد ۾ نمايان ڪردار رهيو آهي.

برصغير جي ورهاڱي کان پوءِ انڊين نيشنل ڪانگريس، هندستاني/ ڀارتي سياست تي وڏي عرصي تائين راڄ ڪيو آهي. ڀارت جو پهريون وزيراعظم جواهر لعل نهرو به هن پارٽيءَ جو اڳواڻ هو. اندرا گانڌي ۽ راجيو گانڌي جي شهرت، سندن موت کان پوءِ به ڪانگريس پارٽيءَ کي ڀارت ۾ منظم رکيو ۽ ڀارت جي اقتدار تي هن پارٽيءَ جو بدستور اثر رهيو آهي. هيءَ هندستان جي واحد پارٽي آهي، جنهن 1999ع، 2004ع ۽ 2009ع جي چونڊن ۾ 10 ڪروڙن کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪيا. ڪانگريس سان لاڳاپيل ڀارتي وزيراعظمن ۾: جواهرلعل نهرو، گلزاري لعل نندا، لعل بهادر شاستري، اندرا گانڌي، راجيو گانڌي، نرسمهارائو ۽ من موهن سنگهه شامل آهن. هن وقت ڪانگريس پارٽيءَ جي سربراهه/ چيئرپرسن راجيو گانڌيءَ جي اٽالين گهر واري سونيا گانڌي آهي.

ڀارت جي مشهور سياسي جماعت، جيڪا 1885ع ۾ قائم ٿي، ان جو بنيادي مقصد هندستان کي آئيني ذريعن سان نو آبادياتي حق ڏيارڻ هو. 1917ع ۾ انتهاپسند عنصرن، مهاتما گانڌيءَ جي قيادت ۾ ڪم ڪندڙ اعتدال پسند سياستدانن ۽ سڀني کي استعيفا ڏيڻ تي مجبور ڪيو ۽ ڪانگريس ۾ اڪثريت راءِ حاصل ڪري انگريزن کان سوراج جو مطالبو ڪيو. ان دور ۾ ڪانگريس جو خاص هٿيار اهنسا ۽ سول نافرماني هئا، جن کي پهريون ڀيرو 1919ع ۾ وسيع پئماني تي استعمال ڪيو ويو. ٻي مهاڀاري جنگ (1939ع) دوران ڪانگريس، سول نافرمانيءَ ۽ ڀڃ ڊاهه جي تحريڪ هلائي، ان سان گڏ ڀارت مان انگريزن کي تڙي ڪڍڻ لاءِ ’هندستان ڇڏيو‘ (Quit India) جو نعرو هنيو. نتيجي طور ڪانگريس جا گهڻا اڳواڻ گرفتار ٿيا ۽ 1942ع کان 1945ع تائين هن جماعت کي غيرقانوني قرار ڏئي، ان تي پابندي وڌي وئي. انڊيا ڪانگريس'>آل انڊيا ڪانگريس جا سنڌ ۾ ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي، اين.آر. ملڪاڻي ۽ ٻيا سنڌي اڳواڻ سرگرم رهيا. 

ان کان پوءِ واري زماني ۾ جڏهن انگريز حڪومت سان ٻيو ڀيرو ڳالهيون ٿيون ته ان وقت هندستان جا مسلمان ’انڊيا مسلم ليگ'>آل انڊيا مسلم ليگ‘ جي پليٽ فارم تي متحد ٿي چڪا هئا، تنهنڪري ڪانگريس کي مسلم ليگ جي مطالبي موجب مسلمانن لاءِ جدا اسلامي رياست جو مطالبو تسليم ڪرڻو پيو. 14-15 آگسٽ 1947ع تي ننڍي کنڊ هندستان ۾ ٻه جدا جدا آزاد رياستون ’پاڪستان‘ ۽ ’ڀارت‘ جي نالن سان وجود ۾ آيون ۽ ڪانگريس ڀارت ۾ حڪمران پارٽي ٿي. 
مارچ 1977ع جي عام چونڊن ۾ هن جماعت کي جنتا پارٽيءَ جي مقابلي ۾ سخت شڪست آئي. اهڙيءَ طرح ڀارت ۾ ڪانگريس جي ٽيهن سالن جي مسلسل حڪومت جو خاتمو ٿي ويو، پر 1980ع جي چونڊن ۾ هيءَ جماعت ٻيهر اقتدار ۾ آئي. ڏهن سالن کان پوءِ ٻيهر سندس اقتدار جو خاتمو آيو. ان بعد اها پارٽي ڀارت ۾ مخالف ڌر جي وڏي پارٽي ٿي اُڀري، ان کان پوءِ هڪ ڀيرو وري ڪانگريس پارٽي اقتدار ۾ آئي ۽ هن وقت ڀارت ۾ ڪانگريس جي سربراهه سونيا گانڌي آهي. هن وقت ڀارت ڪانگريس جي حڪومت آهي ۽ ڪانگريس سان لاڳاپيل من موهن سنگهه ان جو وزير اعظم آهي.

## حوالا

زمرو:سياسي جماعتون
زمرو:انڊيا ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:ايشيا جون مرڪزيت پسند جماعتون
حيدر

**حيدر حضرت [[علي]] سائين جن جو لقب آهي جنهن جي باري ۾ مشهور آهي ته اوهان پنهنجي پينگهي مان هڪ وڏي نانگ کي ٻن حصن ۾ چيڙي ڇڏيون جنهن تي اوهان جي ماءَ اوهان جو نالو حيدر رکيو.**

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
مسجد قبا

**مسجد قباء** (عربي: مَسْجد قُبَاء) سعودي عرب جي حجاز واري علائقي ۾ مديني شریف ۾ (مضافات ۾) واقع هڪ مسجد آهي، جيڪا ستين صدي عيسويءَ ۾ نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جي حياتيءَ ۾ ٺاهي وئي هئي. هيءَ دنيا جی پھریں مسجد آھی، جنهن کي نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جن جي مديني ڏانهن هجرت جي پهرين ڏينهن تي تعمير ڪيو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان جو بنياد نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم رکيا هئا ۽ ان جي اڏاوت نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جي صحابين (رضي الله عنهم) مڪمل ڪئي.

ھن مسجد جی متعلق قرآن م آیو آھی تہ؛

ترجمو: 
"مسجد (مسجد قباء) جنهن جو بنياد پھرين ڏينهن کان ئي تقويٰ تي رکيو ويو، ان ڳالهه جي وڌيڪ حقدار آھي ته توهان ان ۾ قيام (نماز پڙھڻ) ڪيو".

## تاریخ
پيغمبر اسلام کي جڏھن رب پاڪ طرفان ھجرت جو حڪم ٿيو ته نبوت جو تيرھون سال ھو. 12 سيپٽمبر 622ء تي رات جي وقت حضور اڪرم ﷺ جن حضرت ابوبڪر صديق جن کي پاڻ سان گڏ وٺي مڪي معظم کان غار ثور ڏي روانا ٿيا. ڪافرن جي حملي کان بچڻ لاءِ پاڻ ٽي راتيون ان غار ۾ لڪل رھيا. ٽن راتين کانپوءِ پاڻ مديني شريف روانا ٿيا ۽ 23 سيپٽمبر 622ء تي قبا پھتا. جتان مدينو منوره فقط ٽي ميل پنڌ تي ھو. قبا ۾ حضرت عمرو بن عوف کي حضور ﷺ جن جي مھمان نوازيءَ جو شرف حاصل ٿيو**.**

## قرآن ۾ مسجد جو ذڪر
**پا ڻ ڪجهه ڏينهن ھتي رھي پيا ۽ مسجد ٺھرايائون، جيڪا مسجد قبا جي نالي سان سڏجي ٿي. مديني شريف ۾ اسلام جي ھيءَ پھرين [[مسجد]] ھئي. [[الله|الله تعاليٰ]] [[قرآن|قرآن مجيد]] ۾ سورھ التوبة جي 108 آيت ۾ ھن مسجد جو بيان ھن طرح فرمايو آھي:**

**ترجمو:** ”اھا مسجد جنهن جو بنياد روز اول کان ئي تقويٰ تي رکيو ويو، ان ڳالهه جي زياده حقدار آھي ته تون ان ۾ اٿي بيهه“.
## مسجد قبا جي فضيلت
**[[اسلام]] ۾ ھن مسجد جي وڏي فضيلت آئي آھي. [[محمد|نبي ڪريم ﷺ]] جن فرمايو ته: ”ھن مسجد ۾ ٻه رڪعتون نفل ادا ڪرڻ جو ثواب ھڪ [[عمرو|عمري]] جي [[ثواب]] برابر آھي“. ان ڪري [[مدينو|مديني]] جي زيارت ڪرڻ وارا مسجد قبا ۾ به وڃن ٿا. جتي نفل ادا ڪري دعائون گھرن ٿا.**
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:مدينه المنوره
زمرو:سعودي عرب ۾ مسجدون
زيدي شيعہ

زيدي شیعہ هي امام زين العابدين (ع) کانپوءِ سندس پٽ حضرت زيد کي امام مڃن ٿا. سندن عقيدي مطابق امام لاءِ ضروري آهي ته تلوار ذريعي قيام ڪري. زيدي شيعن جي آبادي يمن جي ڪجهه علائقن ۾ آهي.
آل انڊيا مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن

گڏيل هندستان ۾ مسلمان شاگردن جي مشهور تنظيم **آل انڊيا مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن** (AIMSF) هئي. 1935ع ۾ لکنـوء ۾ مسلمان شاگردن جو اهم اجلاس ٿيو، جنهن جي صدارت قائد اعظم ڪئي. ان اجلاس کان ترت ئي پوءِ جنوري 1936ع ۾ لکنوء ۾ "آل انڊيا مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن" جو بنياد پيو. فيڊريشن جو پهريون اجلاس ڊسمبر 1937ع ۾ ڪلڪتي ۾ قائداعظم جي صدارت ۾ ٿيو. ان کان پوءِ هن تنظيم مسلمانن جي عظيم مفادن لاءِ باقاعده ڪم ڪرڻ شروع ڪري ڏنو.

سنڌ ۾ هن فيڊريشن جو بنياد 1943ع ۾ پيو ۽ سنڌ جي مختلف شهرن ۾ فيڊريشن جون شاخون کوليون ويون، جيڪي "يونين" جي نالي سان سڏبيون هيون. سنڌ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو پهريون صدر عبدالعليم دريشاڻي ٿيو. حيدرآباد جو جنرل سيڪريٽري قاضي عبدالمنان، ٺٽي جو عبدالڪريم عقيلي، شڪارپور جو عبدالغفور ڀرڳڙي (خادم الاسلام) ۽ سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچيءَ جي يونين جو سيڪريٽري نجم الدين بلوچ ٿيا. سنڌ جي مسلمان شاگردن هن تنظيم ۾ جوش ۽ جذبي سان ڪم ڪيو. سنڌ ۾ هن پليٽ فارم تان خدمتون سرانجام ڏيندڙن ۾ آغا غلام نبي پٺاڻ، ڪريم بخش خالد، اختر مير منصب علي، حاجي عبدالله هارون جي خاندان جا ماڻهو ۽ ٻيا قابل ذڪر آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:شاگرد تنظيمون
روزانه عبرت

**روزانه عبرت هڪ [[سنڌي]] اخبار آهي جنهن جو مرڪز [[حيدرآباد]] [[سنڌ]] آهي هي اخبار [[1958ء]] کان روزانه شائع ٿيي ٿي رهي آهي.**

## وڌيڪ ڏسو
* معين الاسلام
## حوالا

زمرو:1958ع
زمرو:سنڌي اخبار
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
سنڌ ٽائيمس

**سنڌ ٽائيمس** 1884ع ۽ 1887ع جي وچ ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيندڙ هڪ اخبار جو نالو، ايڊيٽر ساڌو هيرانند شوقيرام، جنم 23،مارچ 1863ع، ديهانت جولاءِ 1893ع.

## حوالا
هلال پاڪستان

**هلال پاڪستان هڪ [[سنڌي]] اخبار آهي جيڪا سن [[1946ء]] کان [[ڪراچي]] [[سنڌ]] مان روزانه شائع ٿيندي آهي هن جي اونلائن نيوز چينل آهي جيڪو پڻ هر وقت خبرون نشر ڪندو آهي هي اخبار ايسوسي ايٽد پريس نيوز سروس جي ميمبر آحي.**

## حوالا
روزانه مهراڻ

**روزانه مهراڻ** هڪ سنڌي اخبار آهي جنهن جو مرڪز حيدرآباد سنڌ آهي هي اخبار سن 1957ء کان شائع ٿي رهي آهي.

زمرو:اخبارون
زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون
زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ ماس ميڊيا
شب قدر

شب قدر هڪ رات آهي جيڪا رمضان جي مهيني ۾ ايندي آهي

***'شب قدر جي فضيلت***'

قال رسول الله صلى الله عليه وآله: قَد جاءَكُم شَهرُ رَمَضانَ؛ شَهرٌ مُبارَكٌ ... فيهِ لَيلَةُ القَدرِ خَيرٌ مِن ألفِ شَهرٍ، مَن حُرِمَها فَقَد حُرِمَ

رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم فرمايو ته رمضان مهينو اوهان وٽ اچي چڪو آهي جيڪو برڪتن وارو مهينو آهي. جو جنهن ۾ شب قدر آهي جيڪو هزارين مهينن کان بهتر آهي. محروم اهو شخص آهي جيڪو هن رات کان محروم ٿي وڃي.

سُئِلَ رَسولُ الله‌ِ صلى الله عليه وآله عَن لَيلَةِ القَدرِ، فَقالَ: «هِيَ في كُلِّ رَمَضانَ

پيغمبر خدا (ص) کان شب قدر جي باري ۾ سوال ڪيو ويو ته پاڻ فرمايائون : شب قدر هر رمضان ۾ حاصل ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن
زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:بنگلاديش ۾ عام موڪلون
زمرو:رمضان
وسيلو

**وسيلو** يا توسل  هڪ اسلامي اصطلاح آهي  جنهن جي معني آهي ته جنهن جي ذريعي ڪنهن ٻي شيء جو قرب حاصل ڪجي ان کي وسيلو چئبو آهي.ان ۾ ڪو شڪ نه آهي ته توحيد، اسلامي عقيدن جي جڙ ۽ بنياد آهي. ۽ جيڪو به عقيدو توحيد جي خلاف هجي اهو باطل آهي. پر ڇا توسل، توحيد جي خلاف آهي؟ ان ڳاله کي قرآني آيتن جي روشني ۾ بيان ڪيون ٿا

## قرآن مجيد ء توسل

### سوره المائده
اي ايمان وارؤ الله عزوجل کان ڊڄو ۽ ان جي طرف ”وسيلو“ تلاش ڪريو.
سوره المائده، آيت 35

### سورت شعراء

و اذا مرضت فهو يشفين

۽ جڏهن مان مريض ٿيان ٿو اهو ئي شفا ڏيڻ وارو آهي. سورت شعراء، آيت 80

### سورت نحل

پر انهي سهڻي مالڪ ماکي ۾ شفا رکي آهي

فيه شفاء للنّاس

ماکي ۾ ماڻهن لاءِ شفا آهي.سورت نحل، آيت69

## حضرت محمد جي زندگي ۾ توسل

حضرتِ عثمان بن حنيف  کان روايت آهي ته هڪ نابينا صحابي رحمتِ عالم صلي الله عليه وسلم جي بارگاھِ اقدس ۾ حاضر ٿيا، عرض ڪياؤن يارسول الله (عزوجل و صلي الله عليه وسلم) اوهان منهجي صحت لاءِ بارگاھِ خداوندي ۾ دعا ڪريو، حضور عليه السلام فرمايو ”تون چڱي طرح وضوع ڪر ۽ ٻه رڪعتون نفل پڙهي هي دعا گُهر؛

”اي الله مان تو کان گهران ٿو، ۽ تهنجي طرف متوجه ٿيان ٿو، تنهجي نبي صلي الله عليه وسلم جي وسيلي سان جيڪو رحمت وارو نبي آهي، يا رسول الله (عزوجل و صلي الله عليه وسلم) مان توهان جي وسيلي سان رب جي حضور ان ڪري متوجه ٿيو آهيان ته جيئن منهجي هي حاجت پوري ٿي وڃي، يا الله عزوجل حضور عليه السلام جي شفاعت منهجي حق ۾ قبول فرماء“

جڏهن ان نابينا صحابي سڳوري اها دعا گهري (جنهن ۾ ”يا رسول الله“ جي صدا به موجود آهي) ته ان جون اکيون روشن ٿي ويون ۽ خدا جو قسم هو اسان وٽ ائين آيو ڄڻ ڪڏهن هو نابينا ئي نه هيو.

## حوالا

## حوالا
ڪاوش (اخبار)

**روزاني ڪاوش** ()، سنڌي ٻولي جي پاڪستان ۾ وڏو اخبار آهي. هن اخبار جو پهريون ڇاپو، ٽي آگسٽ 1990ع تي حيدرآباد مان جاري ٿيو، اخبار جو پهريون چيف ايڊيٽر اسلم اڪبر قاضي هو. هي اخبار ڪراچي، حيدرآباد ۽ سکر مان هڪ ئي وقت تي ڇپجي ٿي.
## تاريخ
### پسمنظر
26 مارچ 1989ع تي پهرين شام وارا اخبار خادم وطن شايع ٿي، اپريل 1989ع تي پهرين دفعي خادم وطن جي مُک صفحي تي ڪاوش جو اشتهار شاعيو ٿيو، جنهن کان پوءِ ماڻهن پهرين دفعي ڪاوش جو نالو ٻڌو. اخبار 22 جُولاءِ 1990ع تي مارڪيٽ ۾ اچڻي هئي، پر ڪاوش سٿ جي اهم رُڪن نياز پنهور جي تازي شادي ٿيڻ سبب اهو مصروف ٿي ويو ۽ ائين ڪاوش جو پهريون شمارو 3 آگسٽ 1990ع تي مارڪيٽ ۾ آيو. صدر غلام اسحاق خان پاران بنظير جي حڪومت جي خاتمي کان پوءِ ڪاوش جو اجلاس جي ميٽنگ گھرائي وئي جتي فيصلو ڪيو ويو ته ڪاوش جي ڪم جي نئين سر پاليسي جوڙي وڃي ڇو ته ڄام صادق جي دور ۾ اخبار کي آزاد پاليسي تحت هلائڻ انتهائي مشڪل ڪم هوندو. 1991ع ڌاري ڪاوش جي ڪُل سرڪيوليشن 50 هزار تائين پهچي وئي هئي. اها سرڪيولشن سنڌ ۽ پنجاب تي مشتمل هئي. ڪاوش اخبار جي شروعاتي قيمت ڏيڍ رپيو هئي.

## ڪاوش تي پابنديون
ڪاوش جي شروعاتي ست سالن تائين سرڪاري اشتيهارن تي پابندي هئي، جنهن جي ڪري ڪي به سرڪاري اشتهيار هن اخبار کي نه ڏنا ويندا هئا.

## تنقيد
شروع واري دور ۾ ڄام صادق جي حڪومت دوران ڪاوش مٿان الزام لڳا ته ڪاوش پ پ پ جي ڌر ٿي ڪم ڪري ٿي ۽ پ پ پ جو ڪاوش جي مينيجمنٽ ۾ حصيداري پڻ آهي.
## وڌيڪ ڏسو
* روزاني عوامي آواز
*روزاني ڪوشش
* روزاني عبرت

## وڌيڪ ڏسو
* معين الاسلام
## حوالا

زمرو:1990ع
زمرو:سنڌي اخبار
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
روزانه ڪوشش

**روزانہ ڪوشش** هڪ سنڌي اخبار آهي جنهن جو مرڪز حيدرآباد، سنڌ آهي هي اخبار سن 1998ع کان شائع ٿي رهي آهي.
زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون
سينٽرل جيڪب لائنز

**سينٽرل جيڪب لائنز** ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي. هتي سنڌي، مهاجر، پٺاڻ، بوهري، اسماعيلي، ميمڻ، ڪشميري ۽ ٻين برادرين جا ماڻھو آباد آھن. هتان جي آبادي هڪ اندازي موجب 100000 جي لڳ ڀڳ آهي. هتان جي اڪثريت اسلام سان تعلق رکندڙ آهي.

زمرو:ڪراچي جا گردونواح
چنيسر ڳوٺ

**چنيسر ڳوٺ** (Chanesar Goth) ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي فيروز آباد سب ڊويزن ۾ واقع آهي. ان جي اتر ۾ پي اي سي ايڇ ايس ايڪسٽينشن ۽ آزاد جمھوريه ٽائون،  اوڀر ۾ اعظم بستي ۽ محمود آباد ۽ اولھه ۾ مين ڪورنگي روڊ ۽ ڏکڻ ۾ ڊفينس هائوسنگ اٿارٽي فيز ون واقع آهي. سال 2013ع کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي يونين ڪاؤنسل نمبر 4 ۽ ان جو نالو ساڳيو ئي چنيسر ڳوٺ ھيو. 2013ع ۾ ان کي فيروز آباد جي نالي سان نئين قائم ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن ڪالوني ۾ سنڌي ۽ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن، ان کان سواءِ پنجابي، پٺاڻ، سرائيڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015ع جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي فرحان غني چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي اورنگزيب تاج چونڊجي آيو، ٻنھي جو تعلق پاڪستان پيپلز پارٽي سان آھي. ھتي گورنمينٽ چنيسر ڳوٺ بوائيز اسڪول، ڊائو انٽرنيشنل ڊينٽل ڪاليج، چنيسر بلو فٽبال گرائونڊ ۽ آرمي جو قبرستان واقع آھن.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:ڪراچي جون يونين ڪاؤنسلون
گارڊن ايسٽ

**يو سي گارڊن ايسٽ**   ڪراچي ايسٽ ضلعي جي ھڪ يونين ڪاميٽي جو نالو آهي جيڪا ان ضلعي جي تعلقي جمشيد ڪوارٽرز سب ڊويزن  ۾ واقع آهي. ھن يو سي جي اتر ۾ ڪراچي سينٽرل ضلعو، اولھ ۾ گارڊن ويسٽ،  اوڀر ۾ يو سي فاطمه جناح ڪالوني ۽ ڏکڻ ۾ يو سي سولجر بازار واقع آھن. 2013 کان اڳ ان جو درجو جمشيد ٽائون جي ساڳي نالي سان يونين ڪاؤنسل نمبر 11 جو ھيو. 2013 ۾ ان کي جمشيد ڪوارٽرز جي نالي سان بحال ٿيل تعلقي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن يو سي ۾ اردو ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ آھن ان کان سواءِ سنڌي پنجابي پٺاڻ، سرائڪي ماڻھو پڻ رھندڙ آھن. 2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ ھن يو سي م چيئرمين جي سيٽ تي محمد حبيب خان چونڊجي آيو ۽ وائيس چيئرمين جي سيٽ تي محمد آصف ميمڻ  چونڊجي آئي. ٻنھي جو تعلق ايم ڪيو ايم پاڪستان سان آھي. ھن علائقي جي وارڊ 2 ۾ واقع علائقن م اليثرب ڪالوني، الامين ڪالوني، باران ڳوٺ، پيڊرو ڊيسوزا روڊ واقع آھن. ھن يو سي جي سڀ کان مشھور جاء ڪراچي جو راڻي باغ آھي جيڪو 1878 م قائم ٿيو ۽ ان جي پکيڙ 33 ايڪڙ آھي. ان جو پراڻو نالو مھاتما گانڌي گارڊن ھيو جيڪو پاڪستان ٺھڻ بعد تبديل ڪيو ويو. ان کان علاوه ھتي نشتر روڊ، بريٽو روڊ، نسروانجي روڊ، گلابي اسٽريٽ، ٽالپر اسٽريٽ، ڊي ڪروز روڊ، بزنس رڪارڊر روڊ، آغاخان پارڪ، گارڊن سپر مارڪيٽ، آغا خان جيمخانه، گارڊن جيمخانه، سينٽ لارنس ڪانوينٽ اسڪول (گارڊن ايسٽ) ، درگاھ جمن شاھ بخاري شامل آهن.

## حوالا
زمرو:ڪراچي جا تاريخي علائقا
زمرو:ڪراچي جي جاگرافي
زمرو:پاڪستان ۾ اسماعيلي
زمرو:ڪراچي جا گردونواح