ابتدائي تعليم

**ابتدائي تعليم** (Primary education) باقاعده تعليم جو پهريون مرحلو آهي، جيڪو پري اسڪول يا ڪنڊر گارٽن کان پوءِ ۽ ثانوي تعليم کان اڳ اچي ٿو. ابتدائي تعليم 'ابتدائي اسڪولن' (primary schools) يا 'ايليمينٽري اسڪولن' ۾ ڏني ويندي آهي. مختلف ملڪن ۾ ان لاءِ مختلف اصطلاح استعمال ڪيا ويندا آهن؛ مثال طور برطانيه ۽ ڪجهه ٻين ملڪن ۾ 'ايليمينٽري' جي بدران 'پرائمري' جو لفظ استعمال ٿئي ٿو.
ان جو مدو مختلف ملڪن ۾ مختلف هوندو آهي، پر عام طور تي هي ٽن کان ڇهن سالن تائين جاري رهندو آهي. ڪجهه ملڪن، جهڙوڪ آمريڪا ۾، پهرين ستن کان نون سالن جي تعليم کي ابتدائي تعليم جو حصو سمجهيو ويندو آهي.
تعليم جي بين الاقوامي معيار جي درجه بندي (ISCED) ابتدائي تعليم کي هڪ اهڙي مرحلي طور ڏسي ٿي جتي پروگرام عام طور تي پڙهڻ، لکڻ، ۽ رياضي جي بنيادي مهارتن کي مهيا ڪرڻ ۽ سکڻ لاءِ هڪ مضبوط بنياد قائم ڪرڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. هي ISCED Level 1 آهي: ابتدائي تعليم يا بنيادي تعليم جو پهريون مرحلو.

## تعريف
1997 جي ISCED تعريف موجب، **ابتدائي تعليم** عام طور تي 5 کان 8 سالن جي عمر جي وچ ۾ شروع ٿيندي هئي ۽ ان جو مقصد پڙهڻ، لکڻ ۽ رياضي ۾ بنيادي تعليم سان گڏ ٻين مضمونن جي ابتدائي سمجهه ڏيڻ هو. 2011 تائين هي فلسفو تبديل ٿي ويو، ۽ "ٻين مضمونن جي ابتدائي سمجهه" جي جاءِ تي "سکڻ لاءِ هڪ مضبوط بنياد قائم ڪرڻ" تي زور ڏنو ويو.

اقوام متحده جو ٻارن وارو ادارو (يونيسيف) مڃي ٿو ته ٻارن کي ابتدائي تعليم فراهم ڪرڻ جا ڪيترائي مثبت اثر آهن. هي:
* غربت ۾ گهٽتائي ڪري ٿي
* ٻارن جي شرح موت کي گهٽائي ٿي
* صنفي برابري کي هٿي ڏئي ٿي
* ماحولياتي ڄاڻ ۾ اضافو ڪري ٿي
ذڪر ڪيل عمرون ٻارن جي نشونما جي هڪ تيز رفتار مرحلي تي مشتمل آهن. جنهن جو مطالعو نشونما جي نفسيات (developmental psychology) جي مضمون ۾ ڪيو ويندو آهي.

## تاريخ
زرعي دور کان اڳ جي ثقافتن ۾، ٻار پنهنجي فطري راندين ذريعي سکندا هئا. ان وقت ڪنهن رسمي تعليم جي ضرورت نه هئي.

زرعي سماجن ۾، زراعت، مالداري، ۽ عمارت سازي جون مهارتون وڏن کان ٻارن تائين منتقل ٿينديون هيون. سماج پنهنجي ثقافتي روايتن ۽ عقيدن کي ٻارن تائين پهچائڻ لاءِ گڏ ٿي ڪنهن استاد يا اتاليق جي مدد وٺندا هئا. مذهبي برادرين تعليم جا ادارا قائم ڪيا ۽ نصاب جو تعين ڪيو. مذهبي متن کي پڙهڻ پهرين ترجيح هئي. تجارت ۽ انتظامي معاملن جي ڪري اڪائونٽنگ جي طلب پيدا ٿي، جنهن سان لکڻ پڙهڻ ۽ انگ اکر (literacy and numeracy) بنيادي تعليم جو لازمي حصو بڻجي ويا.

### يورپ ۾ ابتدائي تعليم جي تاريخ
يوناني ۽ رومي دور ۾، ڇوڪرن کي ستن سالن جي عمر تائين سندن مائون تعليم ڏينديون هيون، جنهن کان پوءِ باقاعده تعليم شروع ٿيندي هئي. اسپارٽا ۾ ٻارن کي فوجي اڪيڊمين ۾ جسماني تربيت سان گڏ رياضي ۽ لکڻ پڙهڻ سيکاريو ويندو هو. روم ۾ ابتدائي اسڪول کي 'ludus' چيو ويندو هو.

#### قرون وسطيٰ جو چرچ ۽ يورپ ۾ تعليم

رومي اثر گهٽجڻ سان، وڏا ڪيٿيڊرل اسڪول قائم ڪيا ويا. تعليم جو مقصد سماجي تبديلي جي بدران مذهبي نجات جي وضاحت ڪرڻ هو. چرچ جو تعليم تي مڪمل قبضو هو. چارليمن جهڙن حڪمرانن جي دور ۾ انتظامي معاملن لاءِ لکڻ پڙهڻ ۽ حساب ڪتاب جي ڄاڻ رکندڙ ماڻهن جي ضرورت هئي، جنهن ڪري اسڪولن جي اهميت وڌي وئي.

#### ريناسنس (جاڳرتا جو دور)
جيتوڻيڪ انسان دوستي (Humanism) ثانوي تعليم جي نصاب ۾ وڏي تبديلي آندي، پر ابتدائي تعليم جو نصاب گهڻو متاثر نه ٿيو. امير ڇوڪرا اتاليقن کان تعليم وٺندا هئا، جڏهن ته ٻيا پارش يا خانقاهن سان لاڳاپيل اسڪولن ۾ پڙهندا هئا.

### انگلينڊ ۾ ابتدائي تعليم جي تاريخ
انگلينڊ ۾ 1870ع ۾ لازمي سرڪاري تعليم جو آغاز ٿيو. ايليمينٽري اسڪولن ۾ پڙهڻ، لکڻ ۽ رياضي (3 Rs) تي زور ڏنو ويندو هو. 1944ع جي ايجوڪيشن ايڪٽ تحت تعليمي نظام کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو: ابتدائي، ثانوي ۽ اڳتي جي تعليم (Further education).

#### 20 هين صدي جي انگريزي تعليم جو ٽائم لائن

* 1912 – ماريا مانٽيسوري پنهنجو طريقو (The Montessori Method) شايع ڪيو.
* 1918 – تعليمي ايڪٽ ذريعي ابتدائي تعليم جون فيسون ختم ڪيون ويون.
* 1944 – ابتدائي تعليم کي عمر جي لحاظ کان پرائمري ۽ ثانوي ۾ ورهايو ويو.
* 1967 – پلاوڊن رپورٽ نرسري اسڪولن جي توسيع جي سفارش ڪئي.

## حوالا