قديم سنڌ

**قديم سنڌ**  سنڌ جي تاريخ جو حضرت عيسي جي پيدائش کان اڳ وارو دؤر قديم دؤر سڏجي ٿو. ان دؤر ۾ سنڌ تي موريا شاھي گھراڻي جي حڪمرانن ۽ سڪندراعظم جي اچڻ وارو دؤر پڻ شامل آھي. مھاڀارت جو دؤر بہ قديم سنڌ جو حصو آهي.

## رام جي سنڌ ۾ آمد جي ڪمزور روايت
هندوئن جي مذهبي روايت موجب رام ، سيتا  ۽ رام جو ڀاءُ لڪشمڻ، هنگول/ اگورندي (لسٻيلو بلوچستان) جي ڪناري هندوئن جي مذهبي پوتر جاءِ هنگلاج ويندي ڪراچي  جي رام باغ ، هاڻوڪو **[[آرام باغ]]** واري جاءِ تي هڪ رات رھيو هو. هتي هڪ وڏو ميدان ۽ پاڻي جو چشمو هو، انهيءَ چشمي لڳ انهن خيما کوڙيا هئا ۽ جنهن کان پوءِ هتي موجود باغ کي رام جي نالي پٺيان **رام باغ** سڏيو ويو. رام جو زمانو حضرت عيسيٰ مسیح جي ڄمڻ کان اڳ 2500 سال اڳ جو آهي. اهڙي طرح هي واقعو اڄ کان ساڍا چار هزار سال اڳ جو آهي. رام، سيتا ۽ لڪشمڻ رام باغ واري ميدان ۾ اچڻ کان اڳ ڪلفٽن واري مهاديو غار  ۾ شيو جي مندر  ۾ پوڄا ڪئي هئي. جنهن سان انهيءَ مندر ۽ علائقي جي قدامت جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو. ان مندر جو ذڪر **[[رامائڻ]]**  ۾ به آهي، **[[ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي|ڀيرومل مهر چند آڏواڻي]]** پنهنجي ڪتاب **قديم سنڌ**  ۾ لکي ٿو ته، ”حضرت عيسيٰ جي پيدائش کان اڳ سنڌ ۾ ململ جو نفيس ڪپڙو تيار ڪيو ويندو هو، جيڪو ڏورانهن ملڪن ڏانهن موڪليو ويندو هو. مشهور آهي ته قديم مصر جا ماڻهو انهيءَ ڪپڙي سان پنهنجي مُردن لاءِ ڪفن تيار ڪندا هئا. اهو ڪپڙو سنڌ جي مختلف بندرگاهن تان جهاز رستي موڪليو ويندو هو.“ **پروفيسر ايڇ. شمسي** موجب، عيسوي سن کان چار سئو سال اڳ سنڌ ۾ تيار ٿيندڙ ململ، ايران، بابل ۽ مصر، ڪراچي ۽ ٻين بندرگاهن رستي موڪلي ويندي هئي.  

## قديم سنڌين جو ڌرم
موهن جي دڙي جي کوٽائي ڪندي ديويءَ جا پتلا لڌا آهن، جن مان سمجهجي ٿو ته پنج هزار ورهيه اڳي سنڌي ماڻهو ديويءَ جي پوڄا ڪندا هئا. هن وقت ديويءَ کي امبا، درگا ۽ ٻين نالن سان سڏين ٿا، پر حقيقت ۾ اها بنيادي طاقت يا شڪتي آهي. ڌڻي آهي ”پرش“ ۽ هيءَ آهي ”قدرت“ يا شڪتي، جنهن کي مجسم ڪري قديم سنڌي پوڄيندا هئا. قدرت تي ويچار ڪرڻ سان ئي دل اڏامي قادر ڏي وڃي ٿي ۽ روحاني معرفت حاصل ٿئي، تنهنڪري هن قسم جي پوڄا مان قديم سنڌين جي ڌرمي ويچار ۽ عقيدن جو پوريءَ ريت پتو پوي ٿو.

### شو جي پوڄا
ماتا جي مورتيءَ کان سواءِ هڪ مرد ديوتا جي به شڪل لڌي آهي. سرجان مارشل جي راءِ موجب اها مورتي شو ڀڳوان جي آهي، جو يوگ آسڻ ۾ ويٺو آهي. هتان شو جا لنگ به لڌا آهن، جنهنڪري هيڪاري پڪ ٿئي ٿو ته سنڌ ۾ شو ۽ شڪتيءَ جي پوڄا جو رواج نهايت قديم آهي.

### وڻن جي پوڄا
ڪيترين مهرن تي جيڪي شڪليون اڪريل آهن، تن مان ظاهر آهي ته قديم سنڌي ماڻهو پپر ۽ ٻين وڻن جي به پوڄا ڪندا هئا. اها پوڄا ٻن قسمن جي هوندي هئي. هڪ قسم هيءُ هو ته خود وڻ کي پوڄيندا هئا، ٻيو قسم هيءُ هو ته وڻن ٽڻن جي ديوتا کي مجسم ڪري اُن جي پوڄا ڪندا هئا.

### جانورن جي پوڄا
موهن جي دڙي مان ڪيترن جانورن جهڙوڪ هڪ سڱي جانور ۽ ٿوهي سان ڍڳي جون تصويرون به هٿ آيون آهن. قديم زماني ۾ مصر ملڪ ۾ هڪ سڱي جانور (Unicorn) پوڄڻ جو رواج هو ۽ اهو هندستان جو جانور ليکيو ويندو هو. وشنو ڀڳوان کي ”ايک شرنگ“ يعني هڪ سڱ وارو سڏيندا آهن. ٿوهي واري ڍڳي جي پوڄا جو شو ڀڳوان جي پوڄا سان واسطو سمجهڻ ۾ اچي ٿو. شو ڀڳوان جي سواري ڍڳي تي چئي ويندي آهي، تنهنڪري شو جا پوڄاري اڄ تائين ڍڳي جي پوڄا ڪندا آهن.

### پاڻيءَ جي پوڄا
مهن جي دڙي ۾ گهڻو ڪري سڀ ڪنهن گهر مان کوهه لڌو آهي. انهن کوهن کانسواءِ عام خلق لاءِ ڌار کوهه هئا. سنان جي ڪوٺي به هر هڪ گهر ۾ آهي، ۽ هڪ وڏو تلاءُ به لڌو. هن مان سمجهجي ٿو ته قديم سنڌين کي جڳت مڳت جو ڌيان هو ۽ سنان پاڻي ڪرڻ هڪ ڌرمي ڳالهه ڪري ليکيندا هئا. اڄ به هندو سنان پاڻي ڪري پوءِ روٽي کائيندا آهن. آڳاٽي زماني کان وٺي هندن جو اهو نيم هليو اچي، درياهه جي پوڄا به شايد ڪن ڪسابن جي آهي. 

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:آڳاٽي سنڌ