open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٻارمير

thumb|ٻارمير شھر مٿان سج اڀرندي
**ٻارمير** (انگريزي: Barmer) يا ٻاڙمير ھندستان جي راجسٿان رياست جو ھڪ شھر آھي.  ھي شھر ٻارمير تعلقي ۽ ضلعي جو ھيڊڪوارٽر آھي ۽ پاڪستان جي کوکرا پار واري سرحد کان اٽڪل 128 ڪلوميٽر اوڀر ۾ آباد آھي. جيسلمير ھتان کان اٽڪل 156  ڪلوميٽر اتر ۾ موجود آھي. 

ھن شھر جون اجرڪون ۽ رليون سڄي ھندستان ۾ مشھور آھن. ڀرت جو ڪم بہ ڪافي مشھور آھي. 

ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ بارمير واري علائقي کي ملاڻي (Mallani) پرڳڻو سڏيو ويندو ھو. ھن علائقي تي اھو نالو راوت مليناٿ (Rawat Mallinath)  جي ياد ۾ رکيو ويو ھو، جيڪو چوڏھين صدي عيسويءَ ۾ ھتان جو چڱومڙس، بزرگ ۽ دلير ماڻھو ھو.   اڳتي ھلي ھتان جي راجا بار رائو جي نالي پٺيان ھن شھر ۽ علائقي تي بارمير نالو پيو. انھيءَ راجا ھاڻوڪي بارمير شھر کان 25 ڪلوميٽراڀرندي پاسي  جونا نالي ھڪ ننڍڙو شھر وسايو ھو. بار رائو جي وفات کان پوءِ سندس پونئرن ۾ خانداني جھڳڙا ۽ اقتدار جي جنگ شروع ٿي وئي. 1552ع ۾  راوت ڀيما جونا شھر کي ڇڏي بارمير جو پايو وڌو ۽ ھن شھر کي پنھنجي رياست جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو. راوت ڀيما ھتي ھڪ قلعو تعمير ڪرايو جنھن کي راوت ڳڙھ سڏيو وڃي ٿو. ھن قلعي جي اوچائي 676 فوٽ آھي. بارمير رياست اصل ۾ راوت ڀيما جي پنھنجي جاگير ھئي ۽ ھو ھڪ روايتي راجا جي بجاءِ پنھنجي علائقي جو ھڪ وڏو جاگيردار ھو.   

1971ع واري پاڪستان ھندستان جنگ کان پوءِ ٿر جا ڪيترائي ھندو سنڌي سنڌ مان لڏي وڃي ٻارمير شھر ۾ آباد ٿيا ھئا. مرحوم ذوالفقار علي ڀٽي ٽن ماڻھن جي ھڪ ڪاميٽي جوڙي ھئي تہ اھي ٻارمير وڃي سنڌ مان لڏي ويل ماڻھن کي وطن واپس اچڻ جي دعوت ڏين ۽ کين يقين ڏيارين تہ ساڻن ڪا بيواجبي نہ ٿيندي. انھيءَ ڪاميٽيءَ ۾ راڻا ڀڳونداس، پير غلام رسول شاھ جيلاني ۽ مير علي بخش خان ٽالپر شامل ھئا. ھي ٽئي ڄڻا ھيليڪاپٽر ذريعي ٻارمير پھتا جتي راڻا ڀڳوانداس ۽ پير غلام رسول شاھ جيلانيءَ ڀٽي صاحب جو پيغام انھن تائين پھچايو ۽ کين وطن واپس اچڻ جي نينڍ ڏني، پر مير علي بخش خان ٽالپر سنڌي ھندن کي ٻڌايو تہ پاڪستان ۾ ھنن کي ڪي بہ سھولتون نہ ملنديون انڪري بھتر آھي تہ ھو اتي ئي رھي پون ۽ پاڪستان واپس نہ اچن. چون ٿا تہ لڏي ويل سنڌي ھندن مير صاحب جي صلاح کي وزن ڏيندي واپس نہ ورڻ جو فيصلو ڪيو.

## حوالا
زمرو:ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
لهر ڪيٽوي

**لھر ڪيٽوي** جو پورو نالو **محمد هاشم لھر خاصخيلي** آهي. ڪيٽي بندر ۾ ڄائو  تنھن ڪري لھر ڪيٽوي سڏائيندو هو. ھن جي شاعري جو موضوع محبت ۽ پيار هو.
اسلم ساڪرائي

سندس پورو نالو عبدالله خان ولد غلام علي خان گبول آهي.سندس ادبي نالو "اسلم ساڪرائي" آهي.پاڻ پنهنجي تر جو جهونو ۽ پختو شاعر مڃيو وڃي ٿو.پاڻ سال 1937ع ۾ ميرپور ساڪرو جي اولهه طرف ڳوٺ غلام علي گبول ۾ پيدا ٿيو.سنڌي فائنل جي تعليم ٺٽي جي علمي گوهر محمد خان مجيدي کان حاصل ڪيائين.پاڻ تمام ذهين عقلمند بردبار ۽ حاضر جواب هو.سنڌي تعليم پوري ڪرڻ کان پوء پرائمري اسڪول ۾ استاد مقرر ٿيو ۽ هڪ سال پوليس ۾ پڻ رهيو.
بعد ۾ پاڻ ايريگيشن کاتي ۾ پهريائين آبدار ٿيو ۽ پوء ڪئنال ٿي ڊسمبر 1996ع ۾ رٽائرڊ ٿيو.سندس تعلق گبول قبيلي جي عيسباڻي شاخ سان آهي.جوانيء کان وٺي شعر و سخن طرف لاڙو هئس .شاعريء ۾ سندس استاد محمد خان مجيدي هو پوء سندس هم عمر هم عصر ۽ هم خيال دوست شمشاد ساڪرائي سان صحبت دوران شاعريء ۾ اڃان به اضافو ٿي ويو.سندس شاعريء جو تمام  وڏو ذخيرو موجود هو پر سنڀال نه ڪرڻ ڪري اڏوهي کائي ختم ڪري ڇڏيو,تنهن هوندي به سندس ڪلام جي هڪ ڪاپي سندس ڀاڻيجي جمال مراد گبول وٽ موجود آهي .پاڻ کي هميشه گمنام رکڻ جي ڪوشش ڪيائين .سندس فقط هڪ شعر طرح مصرح تي 10 فيبروري 1957ع ۾ "نئين سنڌ" اخبار ۾ ڇپيل ملي ٿو.[1]

ڪافي

هن دکيل دل درد وندي تي دونهان دم دم دکن,

سوز ۾ سينو سڙي ٿو جوش ۾ جيرا جلن.

قرب مان ڪانگا قريبن کي وڃي ڪر عرض هي,

اچ سگهو ديدار تنهنجي لئه اکيون منهنجون سڪن.

وڻ وطن جا تو سوا آهن اداسيء ۾ عجيب,

ڇا چوان توکان سواء ويران ٿيو سارو وطن.

آهي اڻتڻ روز "اسلم" کي رهي تنهنجي اڪير ,

تون وري موٽي ملين هي غم لهي دل تان وڃن.

حوالا: 
(مهراڻ رسالو 2020/4ع تان ورتل)
ٺٽو (جمال مراد گبول )

ٺٽو  (جمال مراد گبول)

ڪُل ڪراچي ڄامشورو، ٿو اچي هر حُسن وَر،

هارَ پايو حرص ڪريو، ناز ڪن ٿا ناز وَر،

پدمَڻين جو پرت وارو، نرگسي نازِڪ نظر،

گهورَ سان گهايو وجهن، اکڙين ۾ اهڙو آ اَثر

،
عرش ۾ جيئن ٿا لڳن، اعليٰ اُتم شمس و قَمر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

محبتي ماڻهو منجهس، ۽ ناز نُوريءَ جا هُئا،

جنهنجي نِوڙت نياز سان، ٿي بادشاھ ڀُلجو پيا،

ڄامَ ڄارو هو هَٿن ۾، ڪم اِهي قسمت ڪيا،

هڪ نه نوُري هُئي نِماڻي، داستانا کوڙ ٻيا،

اڄ به سا آباد آهي، قُرب وارن لئه ڪينجهر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

سِڪّ سَسئيءَ کي به هُئي، هو پيار پُنهل جو پَڪو،

ڪونَ ٿو وِسري اُهو، اڄ قُرب وارن جو قِصو

،
ڌرتي ڦاٽي تن لئه پيئي، ڪونَ ايئن ڪنهن لئه ٿيو،

ڪو پتو ڪنهن کي نه پيو، بس هار جو يا جيت جو،

اِنتها ٿي عشق جي، ڪا ڪونَ هُئي ڪنهن ۾ ڪَسر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

هو هِتي “مخدوم هاشم”، آهي “اصحابي” اِتي،

“مائي مڪلي”، “شيخ جيئو”، “مخدوم آدم” آ هِتي

،
درس هلندو هو دُنيا جو، جوش جذبي سان جِتي،

ڌاڳو ڌاڳي سان ڳنڍي ويا، سُٽ کي ڪوري ڪِتي،

ڪيترا قابل ڪَمي، رهندا هُئا ڪي ڪارگَر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

هِن ۾ “دريا خان” هو، ۽ هن ۾ “نندو ڄام” هو،

۽ “تماچيءَ” جي نسن ۾، نُوريءَ جوئي نام هو،

زر خَريدو ڄڻ ته اُن جو، هر صُبح ۽ شام هو،

قُرب جي قيمت ڏنئين، “ڪينجهر” سڄو اِنعام هو،

ميربحرن جا مزا ٿيا، ۽ لٿو ڏيھ تان ڏُڪر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

هِن ۾ “مسجد شاهجهان” جي، ڪوٽ هن ۾ آ “ڪَلان”،

گُل گُلابي، “موتين” جي، سُونَهن ساوڪ ڇا چَوان،

حُسن جي ڪا حد نه هُئي، “مهراڻ” موجن ۾ رَوان،

محنتي ماڻهو هتي جا، هي آ تن جو آستان،

مدرسا مشهُور هُئا، ۽ علم سان گڏ هو هُنر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

صاف سادي آهي ٻولي، لاڙَ واري هيءَ زبان،

هن پَڪيءَ ٻوليءَ اَندر، آهي ڀٽائيءَ جو بَيان،

قُرب ۽ ان ۾ سَچائي، عاشقن جي آ عَيان،

واھَ! جي ٻولي وڻي ٿي، هِت جيئان ۽ هِت مَران،

هر اکر موتيءَ مِثل، آ شهد شيرين ۽ شڪر،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.

هِن ۾ “جاتي، جهوڪ” آهي، “جُنگشاهي” ۽ “جمال”،

دل “دڙي” سان ٿي لڳي، “گهاري”، گُجي” جي مِڙ مقال،

“ڪيٽي بندر” ۽ “بٺورو”، ڪر “سجاول” جي سنڀال،

راڄ راڻن جا رهيا ٿي، ويا ڪري ڪيڏا ڪمال،

“وَر، غُلام الله، ٻُهارا”، منهنجو مرڪز “ميرپور”،

سنڌ ۾ سُهڻو سڀن کان، نينَهن وارو آ ننگر.
جمال مراد گبول

محمد جمال ولد مراد علي گبول 15 ڊسمبر 1961ع تي ڳوٺ غلام علي گبول نزد شهر ميرپور ساڪرو ۾ ڄائو . شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ جي ويجهو پرائمري اسڪول صابو خان گبول ۾ حاصل ڪئي ,.ثانوي تعليم هاء اسڪول ميرپور ساڪرو ۾ ورتي,جتان 1982ع ۾ ميٽرڪ جو امتحان پاس ڪرڻ بعد غربت سبب اڳتي پڙهي نه سگهيو ۽ ايريگيشن کاتي ۾ ٽريسريء جي عهدي تي پنج سئو روپيا في مهينو پگهار نوڪري ڪرڻ لڳو.نوڪري دوران ايم. آر .ڊي  تحريڪ ۾ کيس گرفتار ڪيو ويو ۽ کيس لاڏيون,ٺٽو ۽ حيدرآباد سينٽر جيل ۾ رکيو ويو.آزادي ماڻي 1984ع ۾ پرائمري استاد مقرر ٿيو.پرائمري استاد هئڻ دوران هن انٽر,بي اي ۽ بي ايڊ جا امتحان به پاس ڪيا.

پاڻ ابتدا ۾ مولوي احمد ملاح ,رشيد احمد ساڪرائي,اسلم ساڪرائي ۽ شمشاد ساڪرائي جي ڪلام کان متاثر ٿيو ,بعد ۾ پاڻ به شاعري ڪرڻ لڳو ,ان کان علاوه سندس ڀاء جي حادثاتي موت به کيس شديد چوٽ لڳائي .سندس شاعريء ۾ استاد شمشاد ساڪرائي آهي .

سندس شاعريء جا ٽي ڪتاب ڇپجي چڪا آهن 

1-ڪلام جمال

2-نياپو نينهن جو

3-پلٽيا پور پرين جا 

جمال مراد خوش مزاج , کل مک ۽ يار ويس ماڻهو آهي.هن جي شاعريء ۾ سٺي رواني ۽ ميٺاج آهي.هر مشاعري ۾ خوب داد وصول ڪندو آهي.

جمال مراد گبول کي ٺٽي سجاول توڙي لاڙ پٽ جا سڀئي ماڻهو پهرين ئي ڌڪ سان جمال مراد ساڪري وارو چيو سڃاڻيو وٺن.

هن سڄي زندگي نه ڪنهن سان ڪو وير نه ڪينو رکيو آهي تنهنڪري هر ماڻهو سندس عزت ۽ احترام ڪندو آهي.سندس مثالي استاد وارو ڪردار نه رڳو سندس ڊيوٽي واري دور ۾ مڃتا ماڻي چڪو آهي پر ايندڙ زماني تائين کيس احترام ۽ عزت سان ياد ڪيو ويندو.انهيء عزت ۽ احترام پويان جمال مراد جي علمي ۽ ادبي شخصيت ۽ پنهنجي ڪرت سان مضبوط وچن ۽ وابستگي آهي.جمال مراد سڄي حياتي سادگي سان گذاري آهي.

سن 2016ع ۾ جڏهن جيالا ۽ ڪامريڊ ڪلچر زور ورتو ,هر طرف چشم پوشي ۽ پنهنجا نوازيو جو فرق ڦريو تڏهن هڪ محنتي ۽ ايماندار استاد جو ڪم ڪرڻ تمام مشڪل ٿي پيو ۽ هي محنتي ۽ ايماندار شخص 55 سالن جي ڄمار ۾ رٽائرمينٽ کي عافيت ۽ آبرو سمجهي پنج سال اڳ ۾ ئي رٽائر ٿيو!! هن کي پنهنجو ماضي ۽ بچپن ڏاڍو وڻندو آهي.

سندس ڪلام جو نمونو هي آهي:

مان نه هڪڙو پر هزارين، تو مَٿي مستانَ ٿِيا.

تُنهنجي اُلفت ۾ رُڳو، ارمانَ تي ارمانَ ٿِيا.

مون نه تومان ايئن ٿي ڀانيو، دردَ ڏيندين دلرُبا،

درد دردن تي وڌي، ارمان عاليشان ٿِيا.

قُرب تو مونسان ڪري، آ قُرب ۾ مونکي ڪُٺو،

تُنهنجي روسامي سان سُهڻا، سوز جا سامانَ ٿِيا.

تو ڇَڏيو آ مُحب ماري، موت ڇا ايندو ٻيو،

ڇا مئل ماڻهوءَ سندا، دنيا ۾ ڪي درمانَ ٿِيا.

ٿو ڪرين حملن تي حَملا، فوج پنبڻن جي وَٺي،

تُنهنجي نيڻن جي نظر جا، اڄ نوان نِيشانَ ٿِيا.

ڪالھ ڪهڙا قُرب هُئا، اڄ مُنهن مِٺا موڙِيو ڇَڏين،

بي رُخي تُنهنجي رَوش تي، جيءَ ۾ جولانَ ٿِيا.

دل ڏئي مون درد وَرتو، آهي نِوڙت نياز سان،

“مون مَٿي محبُوب جا، ڪي اڻَميا احسانَ ٿِيا”.

ڪو پتو پهرين نه پيو، تون ٿو اچين جاني “جمالَ”،

تُنهنجي آمد جا اسان وَٽ، اوچتو اعلانَ ٿِيا.
بلوچ قبيلن جي فهرست

مکيہ **[[بلوچ]] قبيلن جي فھرست** هيٺ ڏجي ٿي:
# گبول
# جتوئي
# رند
# لاشاري
# ڪورائي
# ھوت

## فهرست
# باجڪاڻي 
# ببر 
# بنگلزئي 
# بارانزئي 
# بارزاني 
# ڀرڳڙي 
# بگٽي 
# بوزدار 
# بليدي 
# بجاراڻي 
# بزنجو 
# چانڊيو 
# دودائي 
# داماني 
# ڊومڪي 
# گبول 
# گورچاڻي 
# جمالديني 
# جروار 
# جتوئي 
# جمالي 
# کوسو 
# خشڪ 
# قلندراڻي 
# قيصراڻي 
# لنجواڻي 
# لانگو 
# لاشاري 
# لغاري 
# لنڊ 
# لوهاراڻي 
# لانڍي 
# مگسي 
# مري 
# مزاري 
# ميد يا ميڊ 
# مينگل 
# ملازئي 
# محمد شهي 
# نوحاڻي 
# پتافي 
# پاوڙي 
# قيصراڻي 
# رخشاني 
# رند 
# سنجراڻي 
# سرمستاني 
# شيراڻي 
# ٽالپر 
# عمراڻي 
# واڍيلا يا واڊيلا جدگال
# يارمحمدزئي 
# زرداري
# هوت
# ڪلمتي

## بلوچ ڊاياسپورا
* بلوچ (راجسٿان، ڀارت) 
* بلوچ (اتر پرديش، ڀارت) 
* مڪراني ذات (گجرات، ڀارت ۾)

## پڻ ڏسو
* ايراني ماڻهو

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
قائد اعظم زنده باد

**قائد اعظم زنده باد** مستقبل ۾ جاري ٿيڻ واري هڪ پاڪستاني اردو فلم آهي. هي هڪ مزاحيه ڊراما فلم آهي جنهن جو ڪارڻ نبيل قريشي هن فلم جي ستارن ماهرا خان، فهد مصطفيٰ ۽ اسد علي پليجو آهي
سنسيٽ ڪريٽر

**سنسيٽ ڪريٽر** (انگريزي: Sunset Crator): آمريڪي رياست ايريزونا جي سنسيٽ (Sunset) واري علائقي وٽان  فرانسسڪو جبلن جي قطار گذري ٿي. انھيءَ جابلو علائقي جو ھڪ ٻرندڙ جبل يارھين صدي عيسويءَ ۾ ڦاٽي پيو ھو جنھن سبب آسپاس جو وڏو علائقو گرم لاوا ۽ جبل مان اڏامندڙ رک سان ڀرجي ويو ھو. جبل جي ڦاٽڻ سان انھيءَ جي منھن وٽ ھڪ وڏي کڏ (Crator) ٺھي پئي ھئي  جنھن کي سنسيٽ ڪريٽر سڏيو وڃي ٿو. آمريڪي حڪومت انھيءَ ڪريٽر کي ھڪ قومي يادگار قرار ڏنو آھي جنھن سبب ھي اتر ايريزونا جو ھڪ مشھور سياحتي ماڳ بنجي ويو آھي. ھر سال ھزارين سياح ھي ڪريٽر ڏسڻ اچن ٿا.  2000ع کان وٺي اڄ تائين ھي ڪريٽر ڏسڻ لاءِ سراسري طور تي ھر سال 165000 سياح ھتي اچن ٿا.  ھي ڪريٽر فليگ اسٽاف شھر جي اتر ۾ 24 ڪلوميٽرن (15 ميلن) جي مفاصلي تي واقع آھي.

اپريل 2022ع تي ھن يادگار جي آسپاس ھڪ زبردست باھ لڳي جنھن ھن يادگار کي ڪافي نقصان پھچايو. انھيءَ ڪري انتظاميہ في الحال ھن ڪريٽر طرف ايندڙ سياحن تي پابندي وجھي ڇڏي آھي.

## تاريخ
مٿي ذڪر ڪيل ٻرندڙ جبل جي ڦاٽڻ کان اڳ ۽ پوءِ اصلوڪن آمريڪين جا مختلف قبيلا ھن علائقي ۾ آباد ھئا. انھن مان اڪثر زمينن تي فصل پوکي پنھنجو ۽ پنھنجي ٻارن جو پيٽ پاليندا ھئا. ھو موجودھ فليگ اسٽاف شھر جي آسپاس وارن علائقن ۾ ڳوٺن ۽ ننڍن شھرن ۾ رھندا ھئا. 1064-1065ع ڌاري (ڪي تاريخ نويس 1085ع لکن ٿا) ھن علائقي ۾ زلزلي جا جھٽڪا محسوس ٿيڻ لڳا ۽ جبل جي چوٽيءَ تان چڻگون اڏامڻ شروع ٿيون. ھتان جي رھواسين کي پروڙ پئجي وئي تہ جبل ڦاٽڻ وارو آھي انڪري ھو محفوظ علائقن طرف ھليا ويا، ۽ پوءِ اوچتو جبل زوردار ڌماڪي سان ڦاٽي پيو. جبل جي اتراولھ ۾ 2.5  ڪلوميٽر ۽ اتر اوڀر ۾ 9.6 ڪلوميٽر زمين گرم لاوا سان ڀرجي وئي. اوڀر ۾ 6.4 ڪلوميٽرن واري ايراَضي لاوا سان ڀرجي وئي. 2100 چورس ڪلوميٽرن کان وڌيڪ ايراضي جبل مان نڪرندڙ رک جي ٿلھي تھ ھيٺان دٻجي وئي. انھيءَ واقعي کان پوءِ جڏھن ماڻھو واپس ھن علائقي ۾ موٽيا تہ ھنن ڏٺو تہ رک جي ٿلھي تھ سبب ھتان جي ريگستاني زمين پوکيءَ لاءِ وڌيڪ بھتر ٿي وئي ھئي. ڏسندي ئي ڏسندي ھن علائقي جي آباديءَ ۽ زرعي پيداوار ۾ خاطرخواھ واڌارو اچي ويو. 1530ع واري ڏھاڪي ۾ يورپي ھن علائقي ۾ اچڻ شروع ٿيا. 41 -1540ع ۾ اسپين جي وڏي فوج ھن علائقي ۾ داخل ٿي ھتان جي اصلوڪن ماڻھن جي زمينن تي قبضو ڪيو.  اوڻويھين صديءَ ۾ اسپين کان علاوھ ٻين يورپي ملڪن مان بہ ڪيترائي ماڻھو ھن علائقي ۾ اچي آباد ٿيا. 1885ع ۾ جان ويزلي پاويل (John Wesley Powell ) مٿي ذڪر ڪيل ٻرندڙ جبل جو نالو ”سنسيٽ ٻرندڙ جبل رکيو ۽ ايئن ھن جبل ڦاٽڻ سان چوٽيءَ تي جيڪا کڏ ٺھي پئي ھئي ان تي سنسيٽ ڪريٽر نالو پئجي ويو. 

1928ع ۾ لينڊ سلائيڊنگ تي فلم ٺاھڻ لاءِ ھاليووڊ جي ھڪ فلم ڪمپنيءَ ھن جبل کي ڌماڪي سان ٻيھر ڦاڙڻ جي رٿ رٿي. فليگ اسٽاف جي رھواسين انھيءَ جي سخت مخالفت ڪئي ۽ جبل کي ڌماڪي سان اڏائڻ نہ ڏنو.  1930ع ۾ آمريڪي صدر ھوور ھن ڪريٽر کي قومي يادگار جو درجو ڏنو ۽ قومي پارڪ سروس ھن جو انتظام سنڀالي ورتو. قومي يادگار جو درجو ملڻ کان پوءِ ھي ماڳ سياحت جو وڏو مرڪز بنجي ويو. 

سياحن جي پيھ وڌي وڃڻ ڪري قومي پارڪ سروس ڪريٽر تائين وڃڻ وارو رستو 1973ع ۾ عام ماڻھن لاءِ بند ڪري ڇڏيو، البت جبل جي دامن تائين وڃڻ وارو رستو کليل رکيو. 5 جون 2015ع تي ھڪ ويب سائيٽ تي خبر آئي تہ ھي جبل ٻيھر ڦاٽڻ وارو آھي جنھن ڪري ھن علائقي ۾ خوف پکڙجي ويو پر بعد ۾ اھا خبر ڪوڙي ثابت ٿي.

اپريل 2022ع ۾ ھن علائقي ۾ باھ لکڻ سبب ھن يادگار کي ڪافي نقصان پھتو آھي ۽ ھي يادگار ايندڙ حڪمن تائين سياحن لاءِ بند ڪيو ويو آھي. 

## حوالا
جيبي اي ايس ايم آر

**جيبي اي ايس ايم آر** / / ˈdʒiːbiː / ؛ جنم ڊسمبر 19، 1994)  هڪ آمريڪي اي ايس ايم آر اداڪار، يوٽيوب جي شخصيت ، ٽويچ اسٽريمر، ۽ ڪاسپلير آهي. 
  
## شروعاتي زندگي
جيبي جو پس منظر ٿيٽر ۽ فلم آهي، ۽ هن  نارٿ ويسٽرن يونيورسٽي جي اسڪول آف ڪميونيڪيشن مان 2017 ۾  بيچلر آف سائنس فلم ۾ گريجوئيشن ڪئي آهي. 

## جيون مارگ/ڪيريئر
اي ايس ايم آر (آٽونامس سينسري ميريڊين ريسپانس ـ Autonomous sensory meridian response) مواد جي شروعاتي سالن دوران، جيبي چنتا ۽ بي خوابي سان هڪ هاءِ اسڪول ٻئي سال جي انڊرگريجوئيٽ (سوموفور) هئي جڏهن يوٽيوب جي تجويز ڪيل الگورٿم هن کي ان صنف ڏانهن متعارف ڪرايو.  سالن تائين اي ايس ايم آر کي ڏسڻ ۽ ٻڌڻ کان پوءِ، ڪاليج جي سينيئر سال کان اڳ گبي پنهنجو يوٽيوب چينل جون 2016 ۾ ٺاهيو.  ان اونهاري ۾، هن ڪاس پلي ۽ انمي ڪنوينشن ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪيو؛ اڳوڻي تخليقڪارن کان متاثر ٿي، هن انهن دلچسپين کي رول- پلي اي ايس ايم آر ويڊيوز ۾ شامل ڪيو، جيڪي موجوده ۽ اصلي ڪردارن کي ظاهر ڪن ٿا.  شروعات کان وٺي، گبي جو ارادو هو ته ويڊيو ٺاهڻ کي ڪُل وقتي ملازمت طور ڪرڻ هيو، جنهن ۾ پروڊڪشن تي ڌيان ڏيڻ جي لاءِ ڪاليج مان سرديءَ جي موڪل وٺڻ به شامل هو.  گريجوئيشن جي ڇهن مهينن اندر، هوء ڪُل وقتي وڊيوز ٺاهڻ لاء ڪافي ڪمائي رهي هئي، ۽ هڪ سال کانپوءِ هڪ ملين سبسڪرائبرز تائين پهچي وئي. 

سندس ايڊيٽر جي تجويز تي، جيبي 2017 ۾ پنهنجو ٽويچ چينل ٺاهيو، جنهن تي هوءَ اي ايس ايم آر کي هلائي ٿي ۽ وڊيو گيمز کيڏي ٿي. سال 2019 ۾، هن رووستر ٽيٿ پاران انڪائونٽر ڪلچر نالي هڪ ويب مني سيريز جي ميزباني ڪئي. 

پوليدور رڪارڊز 2019 ۾ جيبي سان رابطو ڪيو ۽ پڇيو ته ڇا هوءَ بيلي ايلش جي البم، *[[جڏهن اسان سڀ سمهندا آهيون، اسان ڪيڏانهن وڃون ٿا؟|جڏهن اسان سڀ سمهي پئون ٿا، ته ڪٿي وڃون ٿا؟]] جو اي ايس ايم آر ريڊ-ٿرو ڪندي.* جيبي پروجيڪٽ کي مفت ۾ رڪارڊ ڪيو؛ ان جي اپ لوڊ ٿيڻ کان وٺي ان کي 3 ملين کان وڌيڪ ريويوز مليا آهن.  ان اونهاري ۾، جيبي کي *ريز دي مووي: ريز جي باري ۾ هڪ فلم،* ريز پينٽ بٽر ڪپس بابت هڪ اوفيشل فيچر-لينٿ اي ايس ايم آر پروجيڪٽ ۾ اداڪاري ڪرڻ لاءِ رکيو ويو. 

## آجيان
گبي يوٽيوب جي بهترين اي ايس ايم آر ٺاهيندڙن مان هڪ سمجهي ويندي آهي. هن جي وڊيوز کي ليکڪن جهڙوڪ *باسل*، *ڊين آف گيڪ ،*   *هيوي.ڪوم*،  ۽ انسائيڊر جي  طرفان سفارش ڪئي وئي آهي. دي *نيو يارڪ ٽائمز ميگزين* لاءِ لکندي ، جيمي لارين ڪيلس جيبي کي ”دي ليبرون جيمس آف ٽچنگ اسٽف“ سڏيو آهي ۽ هن جي حقيقي آن لائن شخصيت سان جوڙائتو لکيو آهي. 

## ذاتي زندگي
جيبي دوست ۽ ڪٽنب جي خاطر سخت رازداري احتياطي اپاءُ وٺي ٿي.  ماضي ۾، هن پنهنجي رشتي جي حيثيت يا رهائش جو شهر ٻُڌائڻ کان پاسو ڪيو.  سال 2019 ۾، جيبي پنهنجي مڙس، بين سان پرڻو ڪيو، جنهن سان هن نارٿ ويسٽرن ۾ ملاقات ڪئي ۽ جيڪو هاڻي هن جي ڪاروباري معاملن کي سنڀالي ٿو.  هي جوڙو جنوري 2020 ۾ لڏي ويو، سندن اهو چوڻ هيو ته سندن اڳوڻي رهائش شڪاگو جي هڪ پسگردائي ۾ هئي.  نومبر 2020 ۾، جيبي پنهنجو پهريون نالو جينا طور ظاهر ڪيو. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* اوفيشل سائيٽ
* يوٽيوب تي گبي جو چينل
* ٽويچ تي گبي جو چينل
* جيبي ASMR Spotifyتي
* Gibi ASMR ٽويٽر تي
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1994ع جون پيدائشون
زمرو:ناري_يوٽيوبرز
اي ايس ايم آر

**آٽونامس سينسري ميريڊين ريسپانس**autonomous sensory meridian response ’يا (**اي ايس ايم آر ASMR**)، هڪ لڱ ڪانڊارجڻ جو احساس آهي، جيڪو عام طور تي کوپڙي کان شروع ٿيندو آهي ۽ ڳچيءَ جي پٺيان ۽ ڪرنگهي جي هڏيءَ‘ يا ڪرنگهو جي مٿئين حصي ڏانهن هلندو آهي.  محسوس ڪرڻ جو غير معمولي لمس (paresthesia) جو هڪ وڻندڙ روپ، ان جي ڀيٽ  آڊيٽري-ٽيڪتائل سنيٿيشيا (auditory-tactile synesthesia) سان ڪئي وئي آهي ۽ شايد جمالياتي ٿڌ (Frisson) سان اوورليپ ٿي سگهي ٿو.

## حوالا

زمرو:لقاءُ
رحماني سلسلو

**رحماني سلسلو** ھي سلسلو پير سيدي امحمد بن عبد الرحمن زواوي   (1720–1793) سان منصوب آھي جنھن جو تعلق جزاير جي صوبي بونوح سان ھيو. ھن سلسلي جو تعلق سني اسلام جي  بنيادي رڪنن سان آهي. ھن سلسلي جا بزرگ  دنيا جي مختلف ملڪن م ڦھليا جن ۾ الجزائر، تيونس، ليبيا، مراڪش، وارا ملڪ.

## حوالا

زمرو:اسلام
اشيما اوهاشي پل

ايشيما اوهاشي پل (جاپاني: 江島大橋، Hepburn: Eshima Ōhashi) جپان جي هڪ مضبوط-جوڙجڪ پل آهي جيڪا متسي، شيماني پريفيڪچر ۽ شيمانتو، توتوري پريفيڪچر کي ڍنڍ ناڪومي مٿان ڳنڍي ٿي. پل 1997 کان 2004 تائين اڏاوت ڪئي وئي، ۽ جاپان ۾ سڀ کان وڏي سخت فريم پل ۽ دنيا ۾ ٽيون نمبر وڏي پل آھي. هن پل جا ڦوٽو انٽرنيٽ تي وڏي پيماني تي گردش ڪري رهيا آهن، ان جي ظاهري ڏسڻ ۾  اُڀو( اوکي چاڙهي) سڀاءُ جي ڪري، جڏهن ٽيلي فوٽو لينس جي مدد سان پري کان ڦوٽو ڪڍيا ويا آهن، پر حقيقت ۾، ان جي گهٽ پڌري، شيماني وارو پاسو 6.1٪ چاڙهي ۽ 5.1٪ توتوري لاهي ۾ ملان آهي۔

اشيما اوهاشي پل اڳئين ڊراپل جي جاءِ ورتي آهي، ڇاڪاڻ ته اڪثر جهاز 7 کان 8 منٽن تائين ٽريفڪ ۾ رڪاوٽ بڻيل هئا، ان ڪري رُڳو 14 ٽن کان گهٽ وزن جي وڏين گاڏين کي اتان گذرڻ جي اجازت ڏني وئي هئي ۽ ان تي روزانو رُڳو 4 هزار گاڏيون گذري سگهن ٿيون.

## گيلري

Eshima bidge.jpg|پکڙيل پل.
Eshima oohashi 03 (13283650913).jpg|چاڙهي
Eshima oohashi 04 (14781816175).jpg|شيماني پريفيڪچر جي طرف کان پل جو داخلي رستو ڏسڻ ۾ اچي ٿو.


## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
وليمس ٽاور

alt=|thumb
**وليمس ٽاور** (Williams Tower) (اڳوڻو ٽرانسڪو ٽاور) هوسٽن ٽيڪساس ۾ هڪ 73 فرش عمارت آهي. وليمس ٽاور هڪ آرٽ ڊيڪو ٽاور آهي ۽ اتي هڪ مشاهدو ڊيڪ آهي.
وڪي سورس

**وڪي سورس** (Wikisource) هڪ آن لائن ڊجيٽل لئبرري آهي، جيڪا وڪيميڊيا فاؤنڊيشن جي طرفان هلندڙ آهي.

## حوالا

زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
زمرو:وڪي ذريعات (وڪيميڊيا) منصوبا
دي گريٽ گيٽسبي (2013 فلم)

***دي گريٽ گيٽسبي***(The Great Gatsby) سال 2013 جي تاريخي رومانوي ڊراما فلم آهي جيڪا ايف. اسڪاٽ فٽزجيرالڊ جي ساڳئي نالي سان 1925 جي ناول تي ٻڌل آهي. فلم کي باز لوهرمن پاران گڏيل طور تي لکيو ۽ هدايت ڪئي وئي هئي ۽ ستارن ۾ ليونارڊو ڊي ڪيپريو، ٽوبي ميگوائر، ڪيري موليگن، جوئل ايڊگرٽن، اسلا فشر، جيسن ڪلارڪ، ۽ ايلزبيٿ ڊيبيڪي شامل آهن.

## حوالا
رکورد لیبل

***رکورد لیبل*** (انگريزي: Limak Records) 2012ع ۾ ايران ۽ تهران ۾ قائم ڪيل ميوزڪ ڊسٽري بيوشن ڪمپني آهي.
## سرگرمي
ڪمپني ليبل رجسٽريشن موسيقارن کي هڪ آزاد اوزار جي طور تي مدد ڪري ٿي جنهن کي موسيقي کي دنيا ۾ آڻڻ، ان جي سامعين جو بنياد وڌائڻ، ۽ معاهدي تحت انهن جي ڪيريئر تي ڪنٽرول برقرار رکڻ جي ضرورت آهي. 
## حوالا

زمرو:رکورد لیبل
وارنر برادرز

وارنر برادرز، وارنر برادرز انٽرٽينمينٽ انڪارپوريشن (عام طور تي وارنر برادرز يا مختصر طور ڊبليوبي طور سڃاتو وڃي ٿو) هڪ آمريڪي فلم ۽ وندر ڪمپني آهي جنهن جو هيڊ ڪوارٽر وارنر برادرز اسٽوڊيو ڪمپليڪس بربنڪ، ڪيليفورنيا ۾ آهي، ۽ وارنر برادرس ڊسڪوري جي ماتحت آهي. 1923 ۾ چار ڀائرن: هيري، البرٽ، سام، ۽ جيڪ وارنر، پاران قائم ڪيل ڪمپني پاڻ کي آمريڪي فلم انڊسٽري ۾ هڪ اڳواڻ طور قائم ڪيو، ان کان اڳ ڪمپنيءَ اينيميشن، ٽيليويزن، ۽ وڊيو گيمز ۾ تبديلي آڻڻ کان اڳ ۽ "بگ فائيو" وڏن آمريڪن مان هڪ آهي. فلم اسٽوڊيو، گڏو گڏ موشن پڪچرز ايسوسيئيشن (MPA) جي ميمبر آهي.

## حوالا
هاليووڊ رپورٽر

دي هالي ووڊ رپورٽر (The Hollywood Reporter) هڪ آمريڪي ڊجيٽل ۽ پرنٽ ميگزين، ۽ ويب سائيٽ آهي، جيڪا هالي ووڊ فلم، ٽيليويزن ۽ وندر صنعتن تي ڌيان ڏئي ٿي. ان جو بنياد 1930 ۾ روزاني واپاري ڪاغذ جي طور تي رکيو ويو هو، ۽ 2010 ۾ هڪ نئين ويب سائيٽ سان هڪ هفتيوار وڏي فارميٽ جي پرنٽ ميگزين ۾ تبديل ٿي وئي هئي. 2020 تائين، ڪمپني جي روزاني آپريشن کي پينسڪي ميڊيا ڪارپوريشن پاران ايم آر سي سان گڏيل منصوبي ذريعي سنڀاليو وڃي ٿو.

## حوالا
دي گريٽ گيٽسبي

**دي گريٽ گيٽسبي** (انگريزي: The Great Gatsby) (سنڌي: مَهان گيٽسبي) آمريڪي اديب ايف اسڪاٽ فٽز جيرالڊ جو لکيل 1925ع جو ناول آهي. هي ناول ويهين صديءَ جي مشهور آمريڪي ناولن مان هڪ آهي.دي گريٽ گيٽسبي  جو هيرو روايت ۽ ويچار شڪتي جي ميلاپ جي لحاظ کان نه وِسارڻ جوڳو چئي سگهجي ٿو. هي ناول پڻ مشهور آمريڪي تشبيھ American Dream (امريڪي خواب) تي هڪ چرچو سمجهيو ويندو آهي. ناول ويهين صديءَ جي اڀرندڙ آمريڪي سماج تي هڪ ٽَوڪ آهي.

## ڪهاڻي
گيٽسبي هڪ هيرو آهي جيڪو تمام گهڻو دولت مند ٿي ويندو آهي ۽ پنهنجي اڪيلائپ دور ڪرڻ لاءِ پنهنجي قلعي نما حويلي ۾ هر هفتي هڪ تقريب سڏائيندو آهي. ان جي گڏجاڻين جي ڪري هُو اشرافيه ۾ تمام گهڻو مشهور ٿي ويندو آهي. انهن گڏجاڻين جو مقصد هڪ بورژوا طبقي جي پرڻيل حسينه ڊيزي بوڪانن جي قربت ماڻڻ لاءِ آهي، جنهن سان هو ڏاڍو پريم ڪندو آهي، پر هوءَ عورت ۽ اُن جو طبقو هن کي قبول نٿا ڪن.

## مُکيا ڪردار
* **نِڪ ڪيراوي**؛ مڊ ويسٽ کان هڪ ييل يونيورسٽي جو اڳوڻو شاگرد،  پهرين عالمي جنگ جو تجربيڪار، ۽ ويسٽ ايگ جو هڪ نئون آيل رهواسي، عمر 29 (بعد ۾ 30) جيڪو پهرئين ماڻهوءَ جي ڪهاڻي بيان ڪندڙ طور ڪم ڪري ٿو. هو گيٽسبي جو پاڙيسري ۽ هڪ بانڊ وڪرو ڪندڙ آهي. ڪاراوي آسان ۽ پراميد آهي، جيتوڻيڪ  ناول جي ترقي سميت هي آخري ذڪر معيار دنڌلو ٿي ويندو آهي. هو آخرڪار مشرقي آمريڪا جي زوال ٿيڻ ۽ بي حسي کان نِراش ٿيڻ کان پوءِ مڊ ويسٽ ڏانهن موٽندو آهي. 

* **جي گيٽسبي**؛ (اصل ۾ جيمز "جمي" گيٽز) - هڪ نوجوان، پراسرار ڪروڙپتي جنهن ۾ مشڪوڪ ڪاروبار ڳانڍاپا آهن (بعد ۾ هڪ بوٽ ليگر هجڻ جو انڪشاف ٿيو)، هُو اصل ۾ اتر ڊڪوٽا کان آهي. پهرين عالمي جنگ دوران، جڏهن هو هڪ نوجوان فوجي آفيسر هو، جيڪو آمريڪي فوج جي ڪيمپ ٽيلر لوئس ويل، ڪينٽڪي ۾ مقرر هو، گيٽسبي کي پنهنجي زندگيءَ جي پريم، ڊيبيوٽينٽ ڊيزي بوچانن سان ملاقات ٿي. بعد ۾، جنگ کانپوء، هو مختصر طور تي ٽرينٽي ڪاليج، آڪسفورڊ، انگلينڊ ۾ پڙهيو.. فٽزجيرالڊ جي زال زيلڊا جي مطابق، هن جزوي طور تي گيٽسبي جو بنياد سندن پراسرار لانگ آئلينڊ جي پاڙيسري ميڪس گيرلاچ تي رکيو.  هڪ فوجي ماهر، گيرلاچ پنهنجي بوٽ ليگنگ ڪوششن جي ڪري هڪ سيلف ـ ميڊ ڪروڙپتي (ملينئر) بڻجي ويو ۽ هن کي فتزجيرالڊ ڏانهن لکيل خطن ۾ "پراڻي راند" لفظ استعمال ڪرڻ جو شوق هو.

* **ڊيزي بچانن**؛- لوئس ول، ڪينٽڪي مان هڪ اٿلي، خود جذب، ۽ نوجوان ڊيبيوٽينٽ ۽ سوشلائٽ، هڪ فليپر طور سڃاتي وڃي ٿو.
* **ٿامس "ٽام" بوچانن** ـ ڊيزي جو مڙس، هڪ ملينئر جيڪو ايسٽ ايگ ۾ رهندو آهي.
* **جارڊن بيڪر** - هڪ ٺٺول وارو انداز وارو ۽ هڪ نرالو ورتاءُ وارو  شوقين گولفر، ۽ ڊيزي جو ڊگهي وقت کان دوست.
* **جارج بي ولسن** - هڪ مڪينڪ ۽ هڪ گيراج جو مالڪ.
* **ميرٽل ولسن** - جارج جي زال ۽ ٽام بوچانن جي سُريت (يار).

## پڻ ڏسو
* مهان گيٽسبي (2013 فلم)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* "An Index to ''The Great Gatsby''"
* ''The Great Gatsby''&nbsp;– "A Book by Its Covers" at *[[T: The New York Times Style Magazine]]*.

زمرو:انگريزي ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
فلم جي درجابندي جو برطانوي بورڊ

فلم جي درجابندي جو برطانوي بورڊ (برٽش بورڊ آف فلم ڪلاسيفڪيشن British Board of Film Classification)؛ برٽش فلم ايج ريٽنگ بورڊ لنڊن ۾ قائم هڪ غير سرڪاري تنظيم آهي جنهن جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو. تنظيم برطانيه ۾ ويڊيو گيمز ۽ فلم جي شعبي ۾ ڪم هلائيندي آهي.

## حوالا
ڪري موليگان

thumb|ڪيري موليگن ريرسن هال ۾ هڪ ٽيوٽرال جي اسڪريننگ تي، سيپٽمبر 25، 2009

**ڪري هانا موليگان** (انگريزي:Carey Hannah Mulligan)، هڪ انگريزي اداڪاره آهي، جيڪا منجهيل عورت واري ڪردارن جي سندس ذخيري لاءِ مشهور آهي. 

## اوائلي زندگي
ڪري هننا موليگان مئي 28، 1985 تي برطانيه ۾ پيدا ٿي. هن جو پيءُ اصل ۾ ليورپول کان آهي ۽ هن جي ماءُ ويسٽ ويلز کان آهي. موليگن ايون نالي هڪ وڏو ڀاءُ آهي.

## فنڪاري زندگي
هن پهريون ڀيرو پاڻ کي فخر ۽ تعصب ۾ ڪيٽي بينيٽ طور متعارف ڪرايو. ان کان پوء 2007 ۾، هن مشهور ڊاڪٽر هو سيريز جي ٽئين سيزن جي ڏهين قسط ۾ ڪم ڪيو ۽ ناظرین طرفان سندس ڪم کي ساراهيو ويو. ساڳئي سال، ڊرامي سيگل ۾ سندس ڪارڪردگي ٿيٽر نقادن پاران ساراهيو ويو.

موليگن فلم ون ايجوڪيشن ۾ سندس ڪردار لاءِ دنيا ۾ مشهور ٿي.

هن کي ڪيترن ئي اوارڊن لاءِ نامزد ڪيو ويو آهي، جن ۾ آسڪر، گولڊن گلوبز، بافٽا ۽ ٽوني شامل آهن.

thumb|سال 2013 ۾

## ذاتي زندگي
ڪيري آڪسفيم فائونڊيشن کي تمام گهڻو پئسو دان ڪيو آهي ۽ هن جي ڏاڏي جي الزائمر جي مرض ۾ مبتلا ٿيڻ کانپوءِ برطانيه ۾ الزائمر فائونڊيشن جي سفير پڻ بڻجي چڪي آهي. هن اپريل 2012 ۾ مارڪس ممفريڊ سان شادي ڪئي.
thumb|سال 2010 ۾

## حوالا

زمرو:1985ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
وفاقي اردو يونيورسٽي

وفاقي اردو يونيورسٽي آف آرٽس، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي (اردو: جامعہ اردو)؛ متبادل طور تي FUUAST طور سڃاتو وڃي ٿي) هڪ عوامي يونيورسٽي آهي جيڪا بنيادي طور تي اسلام آباد، پاڪستان ۾ واقع آهي.  يونيورسٽي وٽ ٻه سيٽلائيٽ ڪيمپس آهن؛ سينٽرل ڪيمپس اسلام آباد ۾ آهي جڏهن ته سيڪنڊري ڪيمپس ڪراچي ۾ آهي. هي يونيورسٽي پاڪستان سرڪار پاران 13 نومبر 2002ع ۾ قائم ڪئي وئي.

## تاريخ
وفاقي اردو يونيورسٽي پهرين ڪاليج هئي، جيڪو باباءِ اردو مولوي عبدالحق قائم ڪيو هو.

## ڪيپمس ۽ شعبا
مکيا ڪيمپس اسلام آباد ۾ اٿس، ۽ ٻيو ڪيمپس ڪراچي ۾ اٿس، ڪراچي ۾ ٻن هنڌن تي ڪيمپس اٿس هڪ  مولوي عبدالحق ڪيمپس، ٻيو ڪيمس  گلشن اقبال ۾ نيپاچورنگي ڀرسان اٿس، جتي وائيس چانسلر، رجسٽرار ۽ ٻيو عملو اٿس.

### سنڌي شعبو
وفاقي اردو يونيورسٽيءَ جو سنڌي شعبو عبدالحق ڪئمپس ۾ آهي. سنڌي شعبو مُنڍ کان وٺي وفاقي اردو آرٽس ڪاليج ۾ قائم هو.  سنڌي شعبي جو پهريون سربراهه پروفيسر علي بخش بهڻ بڻيو، انکانپوءِ ڊاڪٽر عنايت حسين لغاري جنوري 2006ع کان جولاءِ 2012ع تائين سنڌي شعبي جو چيرمين ٿيو ۽ جولاءِ 2012ع کان 2020 تائين ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙو شعبي جو چيرمين رهيو. 

سنڌي شعبي ۾ چئن سالن وارو پروگرام بي ايس  ايم. اي، ايم. فل ليڊنگ ٽو پي ايڇ.ڊي پروگرام هلايو پيو وڃي. سال 2013ع کان ايم. اي (سنڌي) پرائيويٽ به شروع ڪيو ويو. سنڌي شعبو سيمينار ۽ ڪانفرنسون به ڪرايون آهن ۽ هڪ ڇهه ماهي تحقيقي جرنل ’ڪارونجهر‘ به ڇپايو وڃي ٿو، جنهن جا هيئر تائين 8 شمارا ڇپجي چڪا آهن. ان جرنل ۾ سنڌي ٻولي ۽ ساهت سان لاڳاپيل مقالا ڇاپيا ويندا آهن. 

## حوالا

زمرو:اسلام آباد
زمرو:اسلام آباد ۾ تعليم
زمرو:اسلام آباد ۾ تعليمي ادارا
زمرو:اسلام آباد ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
ڍانگرو

**يوسي ڍانگرو** ضلعي گهوٽڪي جي تعلقي ميرپور ماٿيلو ۾ واقع آھي، هن يوسي جون 4 ديھون آھن:

#ديھ ڍانگرو 
#ديھ گينڊارو 
#ديھ ابل ڲڙھي
#ديھ اسماعيل  

## حوالا
بگو لائيو

**بيگو لائيو** (Bigo Live) هڪ لائيو اسٽريمنگ پليٽ فارم آهي جيڪو سنگاپور جي بيگو ٽيڪنالاجي جي ملڪيت آهي، جنهن جو بنياد 2014 ۾ ڊيوڊ لي ۽ جيسن هو رکيو.

2019 ۾، بيگو ٽيڪنالاجي هڪ چيني ڪمپني جووي حاصل ڪئي وئي،  جيڪا نيزڊيڪ تي درج ٿيل.

بگو ٽيڪنالاجي  ملڪيتي هٿراڌو ڏاهپ (مصنوعي ذهانت، آرٽيفشل انٽيجيلنس) ۽ مشين لرننگ تيار ڪئي آهي  جيڪا ايپليڪيشن ۾ سمايل آهي. اي آءِ فيچرز لائيو اسٽريمنگ جي دوران يوزر جي مشغولي ۽ تجربو کي وڌائڻ جي لاءِ استعمال ڪيا ويندا آھن.  

ڏسندڙ پنهنجي پسنديده براڊڪاسٽر کي ايپ ۾ موجود سوکڙين ڏيڻ سان سهڪار ڪري سگهن ٿا، ۽ ڪجهه مشهور براڊڪاسٽرز هن ايپ کي پنهنجي فُل-ٽائم ملازمت طور ڪم آڻين ٿا. بيگو ننڍڙا وڊيو ٺاهڻ (شارٽ وڊيو ڪرييشين) ۽ شيرنگ ايپ لائيڪي جي مالڪ آهي.

## حوالا

زمرو:آئي او ايس سافٽ ويئر
رويٽرز

روئٽرز هڪ بين الاقوامي خبر ايجنسي آهي جيڪا ٿامسن رويٽرز جي ملڪيت آهي. اهو تقريباً 2,500 صحافين ۽ 600 فوٽو جرنلسٽن کي سڄي دنيا ۾ تقريباً 200 هنڌن تي ملازمت ڏئي ٿو.  روئٽرز دنيا جي وڏين خبرن جي ايجنسين مان هڪ آهي.

## حوالا
افسانا ڀرڳڙي

**افسانا ڀرڳڙي**(Afsana Bhurgri)  هڪ  انسان دوست، سماجي ڪارڪن، ڊاڪٽر ۽ سنڌي عورت هئي. هن سماج ۾ تبديلي آڻيندڙ جو ڪردار نڀايو. هوءَ پيشي جي لحاظ کان اينسٿيزيا ڊاڪٽر هئي ۽ سنڌ ڊاڪٽرس ايسوسيئيشن برطانيه جي نائب صدر۽ سوشل ميڊيا گروپ ”سنڌ سرتيون“ جي باني ۽ انٽرنيشنل سنڌي وومين آرگنائيزيشن (ISWO) جي ڀاتي هئي.

## شروعاتي جيون ۽ وديا
هوءَ لاڙڪاڻي، سنڌ ۾ پيدا ٿي. والد جي لاڏاڻي سبب سندس ننڍپڻ سنڌ جي مختلف شهرن ۾ گذريو. هن ابتدائي تعليم ميرپورخاص مان حاصل ڪئي، ۽ اعليٰ ثانوي تعليم حيدرآباد مان حاصل ڪئي ۽ گورنمينٽ زبيده ڪاليج مان انٽرميڊيئيٽ جو امتحان پاس ڪرڻ کان پوءِ، هن ايل ايم سي ميڊيڪل ڪاليج جي داخلا جو امتحان ڏنو ۽ لياقت ميڊيڪل ڪاليج (ان وقت ۽ هاڻ لياقت يونيورسٽي ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز، ڄامشورو) مان گريجوئيشن ڪئي. هن عطا وقاصي سان شادي ڪئي، کين هڪ ڌيءَ آهي. هن جي مڙس کي انگلينڊ ۾ تربيت ڏيڻ جي آڇ ڪئي وئي ۽ سندن ڪُٽنب انگلستان ڏانهن هليو ويو، هوءَ پنهنجي موت تائين اتي رهي.

## ڪيريئر
هن حيدرآباد جي سول اسپتال ۾ ھائوس جاب شروع ڪئي ۽ بعد ۾ انگلستان ۾ نوڪري ڪندي رھي. 

## سماجي سيوا
ڊاڪٽر افسانا فيس بوڪ تي سنڌ سرتيون گروپ قائم ڪيو، جنهن جو مقصد سنڌ جي ٻهراڙين ۾ رهندڙ عورتن جي حوصلا افزائي ڪرڻ آهي. هن خاص ڪري سنڌ جي عورتن لاءِ مختلف سماجي، ثقافتي ۽ تعليمي تقريبون منعقد ڪيون.

2019 ۾، سندس سھائتا سان سنڌي وڪيپيڊيا ڪميونٽي ۽ سنڌ سرتيون جي سھڪار سان حيدرآباد، سنڌ ۾ سنڌي وڪيپيڊيا بابت آگاهي ورڪشاپ منعقد ڪيو ويو، جنهن ۾ سنڌي وڪيپيڊيا برادري جي رضاڪار ڀاتي جوڳي اسد راڄپر پاران وڪيپيڊيا بابت آن سائٽ ۽ آن لائين ٽريننگ سيشن منعقد ڪيو ويو.

## پرلوڪ پڌارڻ
ڊاڪٽر افسانا 15 مئي 2019ع تي پرلوڪ پڌاري وئي۽ کيس انگلينڊ ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا

## ٻاھريان ڳنڍڻا
*ڊاڪٽر افسانا ڀرڳڙي بايوگرافي

زمرو:سنڌي ماڻھو
سي اين اين

ڪيبل نيوز نيٽ ورڪ (CNN) ھڪ ملٽي نيشنل نيوز تي ٻڌل ٽيليويزن چينل آھي جنھن جو ھيڊڪوارٽر ايٽلانتا، جارجيا ۾ آھي. اهو سي اين اين گلوبل جي ملڪيت آهي، جيڪو وارنربرادرز. ڊسڪووري جو حصو آهي.

## حوالا
جرنلنگ

**جرنلنگ Journaling** جو حوالو ڏئي سگھي ٿو:

* اليڪٽرانڪ ميسيج جرنلنگ، ٽريڪنگ ۽ اليڪٽرانڪ ڪميونيڪيشنز برقرار رکڻ
* جرنلنگ فائل سسٽم، ڪمپيوٽر فائل سسٽم ۾ ڪرپشن کي روڪڻ لاء هڪ ٽيڪنڪ 
* جرنل ٿراپي
* رائٽنگ ٿراپي، نفسياتي علاج (سائيڪوٿراپي) جو هڪ روپ
* ڊائري ۾ لکڻ
رائٽنگ ٿراپي

**رائٽنگ ٿراپي** ايڪسپريسوو ٿراپي جو هڪ روپ آهي، جيڪو لکڻ جو ڪم ۽  لفظن کي پروسيس ڪرڻ جي ڪم کي ٿراپي طور استعمال ڪري ٿي. رائٽنگ ٿراپي سان ڪنهن جي جذبات کي لکڻ لاءِ سخت جذباتي صدمي جي احساس کي گهٽايو ويندو آهي. علاج جي طور تي لکڻ انفرادي طور تي يا هڪ گروپ ۾  ڪئي ويندي آهي ۽ ان جي انتظام ڪنهن ٿراپسٽ سان ذاتي طور تي يا ميلنگ، فون ڪال يا انٽرنيٽ ميڊيا جي وسيلي مسئلن تي ڳالهه ٻولهه ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:نفسياتي علاج
زمرو:لکت
پوڄا موٽواڻي

**پوجا موتواڻي** () دهلي انڊيا کان هڪ فيشن ۽ زيورن جي ڊيزائنر، نيڪ نامي (سيليبرٽي) ۽ ميڪ اپ آرٽسٽ آهي. هن 2003 ۾ فيشن ڊيزائننگ ڪيريئر ۾ قدم رکيو ۽ ان وقت کان وٺي هن پاڻ کي هڪ ڊزائنر، سپلائر ۽ ڪپڙن جي برآمد ڪندڙ طورمڃايو آهي. سندس فيشن ڊيزائن جا مهورت دهليءَ کان شروع ٿي ۽ پري پري تائين لنڊن، دبئي، پيرس، هانگ ڪانگ، چين، سنگاپور ۽ ملائيشيا تائين پهتا. هوءَ ٻه آن لائين اسٽور پڻ هلائي ٿي، جنهن وسيلي پوري دنيا ۾ مفت شپنگ سان لباسن جون شيون پهچائي ٿي. هُن سوٽ، ساڙِهي، لُهنگا ۽ ويس جا زيور ٺاهيا آهن جن ۾ هار، ڪنگڻ، ڪنن جون واليون، بروچز، ڪڙيون،  ڳن ۽ ماهر ڪاريگرن هٿان ٺاهيل آهن. پنهنجي سنڌي سڀيتا کي هٿي وٺرائڻ لاءِ هن مختلف ويس جيئن ڪپڙا ۽ لئينگا وغيره ٺاهڻ لاءِ اجرڪ جا بلاڪ استعمال ڪيا آهن.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
موتواڻي 15 جولاءِ 1984ع تي دهليءَ، هندستان ۾ پيدا ٿي. هن دهلي يونيورسٽيءَ مان ڪامرس ۾ بي اي جي ڊگري حاصل ڪئي. جرمني جي ليزا انسٽيٽيوٽ مان جيولري ڊيزائننگ ۽ بادل چترڪار کان فيشن ڊيزائننگ ۽ نعيم خان ميڪ اپ آرٽسٽ برطانيه کان پروفيشنل ميڪ اپ ڪورس ڪيو آهي. هن سکم منيپال يونيورسٽي مان ايم بي اي ڪئي آهي.

## ذاتي زندگي
هوءَ سماجي سرگرمين ۾ ڀرپور حصو وٺندي رهي آهي ۽ ماءِ راجستان فيسٽيول ڪيو آهي. هوءَ ماءِ راجستان ڪانسيپٽ جي باني آهي . هن 2021 ۾ عورتن کي بااختيار بڻائڻ جو اعزاز پڻ آرگنائز ڪيو.

## ايوارڊ
هن کي 2021 ۾ ڪووڊ لاڪ ڊائون دوران هن جي انسان دوست ڪرمن ۽ نوجوانن لاءِ هڪ اُتساهه بڻجڻ لاءِ من ڪي اڙان فائونڊيشن پاران گولڊن اچيورس ايوارڊ مليو .

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
Facebook Page 
designerpoojamotwani Instagram 
poojamotwani Twitter handle

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:ڀارتي_ماڻهو
علي زاهد

**علي زاهد** (انگريزي ٻولي: Ali Zahid) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ ۽. اردو جو مشهور ليکڪ، شاعر، ڪالم نگار ۽ صحافي آھي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
علي زاهد جو پورو  نالو زاهد علي عباسي آهي. هيءُ 15 آگسٽ 1973ع تي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي تاريخي شهر خانپور ۾ پيدا ٿيو.

## تعليم
هن پرائيمري تعليم پنهنجي شهر مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ، انٽر کان پوءِ گريجوئيشن پڻ ڪيائين. ان کانسواءِ ڊپلو ما پڻ ڪيائين. 
## ادبي خدمتون
علي زاهد لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. هن شاعر، ليکڪ ، ڪالم نگار ۽ صحافي ۽ سماج سڌارڪ طور خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. سندس شاعري، معياري اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهي. هن ڪالم لکڻ جي شروعات جاڳو اخبار کان ڪئي. ان کان علاوه هيءُ روزاني هلچل، سچ، سنڌو، عبرت مئگزين، سنڌو ڊائجسٽ، تعمير سنڌ، سوڀ  ۽ ڪاوش اخبار ۾ 2000 کان وڌيڪ مضمون۽ ڪالم  لکي چڪو آهي. روزاني شام ۽ هلچل ۾ سب ايڊيٽر، روزاني سچ، سنڌو ۽ تعمير سنڌ ۾ ايڊيٽوريل صفحي جو انچارج به رهيو. هن وقت ڪاوش اخبار ۾ ايڊيٽوريل صفحي جو انچارج پڻ آهي. هن سماج سڌارڪ طور سنڌ ۽ پنجاب ڪيترائي اسٽريٽ ٿيٽر ڪري ماڻهن ۾ سجاڳي آڻڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي آهي. علي زاهد اسٽيج تي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ بہ ڪم ڪري چڪو آهي. هن ڪي. ٽي. اين تي هڪ ڊرامي ’هوءَ اڪيلي' ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو. علي زاهد اردو زبان ۾ پڻ شاعري ڪئي آهي ۽ سندس ڪتاب سهيڙيل آهن.

## ڪتاب
*ناچڻي، شاعري، 2011ع

*وٺي هرهر جنم وربو، جمن دربدر جي جيون ڪٿا، 2021ع 

"عدم کان اڳتي، شاعري ، 2022ع
## اوارڊ
علي زاهد کي ادبي خدمتن عيوض ڪيترائي اوارڊ مليل آهن جن ۾ ڪتاب ناچڻي تي زخمي چانڊيو ايوارڊ 2012ع ۽ لٽل بڪ ڪمپني پاران ڪتاب وٺي هر هر جنم وربو تي بهترين ادبي ڪم طور اوارڊ 2021ع شامل آهن.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
زمرو:صحافي
زمرو:سنڌي ماڻھو
خانپور، دادو

**خانپور، دادو** (Khanpur Dadu) سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو ۾ شهر آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
هائير سيڪنڊري اسڪول راڌڻ

هائير سيڪنڊري اسڪول راڌڻ  انگريزي: Government Higher Secondary School Radhan هڪ سرڪاري اسڪول راڌڻ اسٽيشن ۾ موجود آهي.
پاڪستان ۾ ذهني تندرستي

پاڪستان ۾ ذهني صحت کي نظرانداز ڪيو ويو آهي ۽ پاڪستان ۾ ان تي کليل بحث ڪرڻ کان منع  آهي. پاڪستان جو 63 سيڪڙو نوجوانن جي آبادي آهي، دنيا جي نوجوانن جي وڏي آبادي واري ملڪ ۾ شمار ٿئي ٿو ۽ ذهني صحت جي بيماري خاص ڪري خودڪشي جي شرح پاڪستان جي نوجوانن ۾ وڌيڪ آهي، ڊبليو ايڇ او موجب پاڪستان ۾ سال 2019 دوران 19,331 کان وڌيڪ خودڪشيون رپورٽ ٿيون. پاڪستان ۾ نوجوان خودڪشي جي مدد لاءِ گوگل تي سرچ ڪندا آهن ۽ گوگل سان اومنگ جيڪا هڪ اين جي او آهي جيڪا 2022 ۾ پاڪستان ۾ سويساڊل هاٽ لائن شروع ڪئي وئي آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ نگھداشت صحت
زمرو:ذهني تندرستي
آپگھات کان بچاءُ جو عالمي ڏينهن

**آپگهاتُ کان بچاءَ جو عالمي ڏينهن** (انگريزي: World Suicide Prevention Day) عالمي صحت ادارو جي سهڪار سان هر سال سموري دنيا ۾ 10 سيپٽمبر تي ملهايو ويندو آهي. انگ اکرن جي مطابق هر سال لڳ ڀڳ 1 ملين ماڻهو آتم هتيا (آپ گهاتُ، خودڪشي) ڪندا آهن جيڪو ڳڻتي جوڳو آهي. ان ڏينهن کي ملهائڻ جو مقصد عالمي سطح تي آپگهاتُ کان روڪ جو شعور اجاگر ڪرڻ، سماجي، معاشي ۽ ذهني چڱڀلائي جي مسئلن تي وَسُ (قابو) حاصل ڪرڻ آهي.

## پس منظر

## حوالا
آيت الله رضا حسيني نسب

"آيت الله رضا حسيني ناصب" (پيدائش: 1960) هيمبرگ جي اسلامي مرڪز جو امام هو. 2003ع کان وٺي ڪينيڊا ۾ شيعه فيڊريشن جو صدر رهيو آهي. ..
## تاليفات
هو اسلامي نظريي تي 215 کان وڌيڪ اشاعتن جو مصنف آهي. شيعه نظريو، فلسفو، قانون ۽ منطق 
سندس ڪجهه ڪتاب هن ريت آهن:
* شرعي جواب
* اسلامي قانون
* نبوت
*امام حسين
* جديد اسلام
* اسلام ۽ موسيقي
* اسلام ۽ جمهوريت
* منطق جا اصول
* فلسفو
* فقه
* نوجوان. 
## ادارا
آيت الله حسيني نسب 20 کان وڌيڪ مرڪز ڪينيڊا، جرمني، سوئٽزرلينڊ ۾ قائم ڪيا آهن. 

## حوالا

زمرو:1960ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
پکين ۾ ڪلوڪل ( cloacal) چميََ جو عمل

Cloacal kiss Process in Birds

_____________________________/

سنڌيڪار /هالار ننگر 

پکين کي عضوو نہ هجڻ جي ڪري نسل پيدا ڪيئن ٿو ٿئي ۽ پکي ۾ ميلاپ ڪيئن ڪن ٿا ! 

هڪ عام  ڳالهہ  واضح ڪيان تہ"جاندار" (Organism) ۽ "جانور " (Animal) ۾ فرق ٿئي ٿو ، جاندار ۾ اسان وٽ جانورن جي سميت وڻن ۽ هڪ جيو گهرڙي وارا جاندار بہ اچي وڃن ٿا ۽ انهن وٽ ڪو عضوو نسل پيدا ڪرڻ وارو ناهي هوندو، نسل يان اسپچيز پيدا ڪرڻ وارو عضوو صرف جانورن ۾ ئي هوندو آهي -

ٻي ڳالهہ نسل پيدا ڪرڻ وارو عضوو سڀني جاندار ۾ ناهي هوندو، جيئن تہ توهان پکين جي باري ۾ ٻڌو هوندو تہ تقريبن 97 فيصد پکين کي نسل پيدا ڪرڻ وارو عضوو ناهي هوندو، تہ اتي سوال ٿو اڀري تہ پوءِ انهن ۾ Sexual عمل ڪيئن ٿو ٿئي؟ 

زياده تر پکين کي عضوو ناهي ٿيندو، هالانڪي انهن وٽ هڪ خاص قسم جو عضوو ٿيندو آهي جنهن کي اسين چئون ٿا (Cloaca) ، هي فيميل ۾ بہ ٿيندو آهي ۽ ميل ۾ بہ خاص طور تي هي پکين ۾ ۽ مڇيون ۽  (Reptiles)  ۽ (Amphibians) جانورن ۾  ٿيندو آهي -

ميل پکين وٽ جيئن تہ عضوو نہ ٿيندو آهي تنهن ڪري اهي (Testicels)  ياني خصي جي ذريعي پنهنجا اسپرم ٺاهيندا آهن بعد ۾ اهي اسپرم ميل جي (Cloaca) مان نڪري ڪري ٻاهر ايندا آهن پوءِ ميل (Cloaca ) فيميل (Cloaca) جي مٿان رکندو آهي تہ جيئن ان جا اسپرم فيميل ۾ منتقل ٿي وڃن، تنهن کي اسين سائنس ۾ (Sexual process ) بہ چئي سگهو ٿا پر پکين ۾ ان (Process )  کي خاص طور تي چئبو آهي (Cloacal kiss process) ، توهان اڪثر ڪري ڪڪڙ کي ڪڪڙي جي مٿان چڙهندي ڏٺو هوندو ايئن ئي کوڙ سارا پکي اهو عمل ايئن ئي ڪندا آهن جنهن کي اسين (Cloacal kiss process) چئون ٿا-

                   (Cloaca) بنيادي طور تي ٽي ڪم ڪندو آهي

پهريون ميل پنهنجا اسپرم ان مان خارج ڪندو آهي 

ٻيون ان مان فيميل اسپرم وٺي ڪري ۽ آنا ڏيندي آهي

پکي پنهنجو فضل خارج ڪندو آهي پر ڪجهہ پکين ۾ عضوو ٿيندو آهي جيئن بطخ پر انهن پکين جي اسپچيز جو تعداد گهٽ آهي هن ڌرتي تي.
قيامت جون نشانيون

قيامت جون نشانيون

شھيد عبدالرحيم گرھوڙي صاحب جون قيامت اچڻ جون اڳڪٿيون اسان جي پياري نبي حضرت محمد مصطفي جن قيامت جا آثار ٻڌايا آهن جيڪي سڀ هن وقت هلي رهيا آهن؛

1.مردن کان پنڌ ڪونہ ٿيندا عورتن کان جنڊ ڪونه هلندا

2.عورتون سڀ اگهاڙيون ڏسڻ ۾ اينديون؛

3.مرد دنيا م گهٽ ۽ عورتون گهڻيون ٿي وينديون

4.گهر گهر ناچ گانو هوندو؛

5.ماء پيءُ جي عزت حيا ادب ختم ٿي ويندو؛

6.نيڪ بزرگ ماڻهون لوسي ۽ ڪڃر ماڻهون اڳيان هٿ ٻڌندا 7.عورتون مرد ٿي وينديون ۽ مرد عورتون ٿي ويندا گهر جي اڳواڻي عورتون ڪنديون؛

8.غريب ماڻهن جا حق ھڙپ ڪيا ويندا؛

9.فلسطين م سڀ يهودي گڏ ٿيندا جيڪي مسلمانن سان جنگ ڪندا؛

10.آخري وقت م هڪ دونهون نڪرندو جيڪو هڪ مختلف شڪل جو دونهون هوندو جيڪو پوري دنيا تي 40 ڏينهن تائين رهندو جنهن م ماڻهون مرڻ لڳندا؛

11.هڪ رات اهڙي ٿيندي جيڪا تمام وڏي ٿي ويندي جنهن م سج ڪونہ اڀرندو  ماڻهون روئڻ پٽڻ لڳندا پو۽ گهڻي ٽائيم کان پو۽ سج الهندي ڏس کان اڀرندو ۽ ٿورو مٿي اچي وري لهي ويندو؛

12.پوري دنيا تي هڪ اهڙي وبا ڦهلجندي جنهن م ڪروڙن جي تعداد م ماڻهون مرندا جيڪا هن وقت هلي رهي آهي؛

13.يمن ۽ شام جي وچ مان دجال ايندو جيڪو پاڻ کي خدا سڏرائيندو ماڻهون ماري وري جيرو ڪندو برسات وسائيندو ۽ چوندو ته منهنجي عبادت ڪريو آئون توهانجو خدا آهيان؛

14.مسجدن م شور شرابو ٿيندو ماڻهون دنيا جون ڳالهيون مسجدن م ڪندا؛

15.احساس ختم ٿي ويندو ڀاء ڀيڻ کان نفرت ڪندو ڀيڻ ڀاء کان نفرت ڪندي پٽ پيءُ کان نفرت ڪندو پيءُ ڌي سان نفرت ڪندو؛

16.نياڻين کي نچايو ويندو زنا عام ٿي ويندي ماڻهون گناه ڪري ان تي فخر ڪندا؛

17.وقت گذرڻ ۾ تمام تيزي اچي ويندي سال مهيني جي برابر لڳندو مهينو هفتي جي برابر لڳندو

18.عورتون پردو ڪونہ ڪنديون غير مردن سان بي حجاب ٿي ملنديون؛ 

الله پاڪ کان دعا آهي ته رب سائين اسان کي اهڙو فسادي وقت نہ ڏيکاري ۽ حق سچ سڌي رستي تي هلڻ جي توفيق عطا فرمائي۔آمين...
محبوب عالم اداڪار

محبوب عالم 1948ع ۾ ٽنڊي غلام علي، ماتلي ضلعي بدين(اڳوڻي ضلعي حيدرآباد) ۾ ڄائو. تاريخ ۾ ماسٽرس ڪرڻ بعد هن پنهنجي فلمي زندگيءَ جي شروعات سنڌي فلم سورٺ سان ڪئي. ان کان پوءِ هن پاڪستان ٽيليويزن جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ننڍا وڏا ڪردار ادا ڪيا پر 1979ع ۾ مشهور ٽيليويزن ڊراما سيريل "وارث" ۾ چوڌري حشمت جو ڪردار ادا ڪري راتو رات شهرت جي بلندين تي پهچي ويو. ان کان پوء، هن ڪيترن ئي ٻين ٽيليويزن سيريلن ۾ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ دهليز، سمندر، وقت،لازوال ۽ پياس شامل آهن. هن اردو، سنڌي، سرائيڪي، پنجابي ۽ پشتو جي 50 کان وڌيڪ فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي. پاڻ کي ڪجهه فلمون جي ھدايتڪاري پڻ ڏني. پاڪستان ٽيليويزن، ريڊيو ۽ فلم جو مشهور اداڪار محبوب عالم 18 مارچ 1994ع تي ڪراچي ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

سنڌ جو هي سدا بھار انسان ٽنڊي غلام علي، ماتلي ضلعي بدين ۾ اباڻي قبرستان ۾ ابدي آرامي آهي. 

زمرو:پاڪستاني مرد فلمي اداڪار
زمرو:سنڌي سئنيما ۾ مرد اداڪار
زمرو:1948ع جون پيدائشون
زمرو:1994ع جون فوتگيون
مينهون خان کوسو

**مينهون خان کوسو**(انگريزي:Menhon Khan Khoso) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو صحافي ۽ ڪهاڻيڪار آهي.

## زندگي جو احوال
مينهون خان کوسو 1939ع ۾  ڌڱاڻو خان کوسو جي گهر ۾ ڳوٺ چنجاڻي جوهي تعلقو دادو ضلعو ۾ جنم ورتو.

## تعليم
مينهون خان کوسو پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي ويجهو گورنمينٽ پرائمري اسڪول ڳوٺ گل محمد گنب ۾ حاصل ڪئي. مجبورين سبب وڌيڪ تعليم جاري رکي نه سگهيو.

## ادبي ۽ صحافتي خدمتون
مينهون خان کوسو تر ۾ مينهون خان چنجاڻي طور مشهور آهي. کيس ننڍپڻ کان لکڻ پڙهڻ سان لڳاءُ هو. سنڌ جي مشهور شاعر احمد خان مدهوش سان سندس گهڻي رغبت رهي. سندس پٽ زين کوسو پڻ شاعر آهي. مينهون خان 1970ع کان باقاعدي لکڻ جي شروعات ڪئي جڏهن کان صحافي طور روزانه عبرت اخبار حيدر آباد جو جوهي تعلقي لاءِ پهريون نمائندو پڻ مقرر ٿيو. هن جا ڪيترائي مضمون ۽ ڪهاڻيون  1974ع کان 1978ع تائين روزاني عبرت اخبار جي ادبي صفحي ۽ ايڊيٽوريل صفحي ۾ شايع ٿيل آهن. هن ان سان گڏوگڏ ٻيڙي مزدور طور ڪم ڪندي گذر سفر پڻ ڪندو رهيو. صحافي طور هن پوري ايمانداري سان فرض سر انجام ڏيندو رهيو. اٽڪل 15 سالن تائين روزاني عبرت اخبار جو رپورٽر رهيو ۽ علائقي واسين جي مسئلن جي نمائندگي ڪندو رهيو.  کيس ڳائڻ سان گڏ موسيقيءَ سان پڻ دلچسپي رهي.

## حوالا

زمرو:صحافي
زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي شخصيتون
2022ع سنڌي—افغان مھاڏو

12 جولاءِ تي حيدرآباد ۾ افغان هوٽل مالڪ طرفان سنڌي نوجوان بلال ڪاڪا جي قتل کانپوءِ پاڪستان جي سنڌ ۽ بلوچستان صوبن ۾ پرتشدد واقعا شروع ٿي ويا.  سنڌ جي مختلف شھرن مان ماڻهن غير قانوني افغان مھاجرن جي دڪانن تي چڙهائي ڪري کين ڪاروبار بند ڪرڻ تي مجبور ڪيو. بعد ۾ ماڻهن سوشل ميڊيا تي #JusticeForBilalKaka هيش ٽيگ هلائي مقتول لاءِ انصاف جو مطالبو ڪيو. ان جي نتيجي ۾ پاڪستان ۾ رهندڙ افغانين ۽ پختونن سنڌين کي بلوچستان وڃڻ کان روڪيو ۽ کين زبردستي عوامي بسن ۽ وينن مان ڪڍي ڇڏيو. هنن 14 جولاءِ تي ايم 9 موٽر وي تي چڙهائي ڪري گاڏين کي نقصان پهچايو ۽ کين باھ ڏئي ڇڏي.  پشتونن ٽوئيٽر تي هيش ٽيگ #پشتون_کوجينےدیں (پشتون کي جيئڻ ڏيو) پڻ هلايو.

## پس منظر
سوويت يونين خلاف افغان جھاد کان پوءِ لکين افغان پناهگير پاڪستان ۾ اچي آباد ٿيا. انھن مان ڪيترائي ڪڏهن بہ پنھنجي ملڪ واپس نہ ويا. مبينا طور تي اهي ماڻهو ڪلاشنڪوف ڪلچر ۽ منشيات جي سمگلنگ پاڪستان ۾ کڻي آيا جنھن ملڪ ۾ انتھاپسندي ۽ فرقيواريت کي جنم ڏنو. انھن پناهگيرن جو تعداد 9/11 جي واقعي ۽ افغانستان ۾ دهشت گردي خلاف جنگ کان پوءِ وڌي ويو. سنڌ جا ماڻهو ان وڌندڙ آمد و رفت تي پريشان ٿي ويا ۽ سنڌ ۾ مھاجرن جي وڌيڪ اچڻ خلاف احتجاج ڪيو.  فيبروري 2019ع ۾، قومپرست ڪارڪن ارشاد رانجهاڻي کي ڪراچيءَ ۾ پشتون نسل رحيم شاھ هٿان قتل ڪيو، جنھن جي نتيجي ۾ سڄي سنڌ ۾ افغانين خلاف احتجاج شروع ٿي ويو.  ان کان پوءِ جولاءِ 2021ع ۾ سنڌي ڳائڻي شمن علي ميرالي جي ڀائٽي کي پشتونن پاران ڪراچي ۾ گوليون هڻي قتل ڪيو ويو، جنھن تي بہ سنڌين ۾ ڪاوڙ وڌي وئي. 

زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
زمرو:2022ع ۾ پاڪستان
ھٿراڌو ذھانت

**ھٿرادو ذھانت** (artificial intelligence) يا مختصر طور تي AI، ذھانت، سمجهه، ولوڙ ۽ معلومات جي پرک؛ جيڪا مشينن پاران ڏيکاري ويندي آھي، اھا جانورن ۽ انسانن جي ذھانت کان مختلف ھوندي آھي. ان جي مثالي ڪمن ۾ ڳالھ سمجهڻ، ڪمپيوٽر جو ڏسڻ، قدرتي زبانن جي وچ ۾  ترجمو ڪرڻ ۽ ٻين انپٽ (Input) جو جواب ڏيڻ آھي.

هٿرادو ڏاهپ يا ذھانت جي ڪاريگري وڏي پيماني تي صنعتي ڪارونھوار، حڪومتي ۽ سائنسي تاڃي پيٽي ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪجهه اعليٰ ڳڻپيوڪري ايپيلڪشن يا ادارا جيڪي هٿرادو ذھانت جي مدد سان ڪم ڪري رهيون آهن مثلن گوگل ان ڪاريگري کي جديد ڄاڻ جي ڳولھا لاءِ استعمال ڪري رهيو آهي. يو ٽيوب، ايمازون ۽ نيٽ فلڪس جھڙا ادارا سفارشي سرشتي (ريڪيمينڊشن سسٽم) ۾ پڻ هٿرادو ذھانت (AI) کي استعمال ڪري رهيا آهن. انساني آوازن کي سمجھڻ لاءِ جهڙوڪ سِري (SIRI) يا اليڪزا يا گوگل هوم، يا پاڻ مرادو هلندڙ ڪارون، يا گاڏين ۾ استعمال ٿيندڙ ڪاريگري، مثال طور ويمو (Waymo)، تخليقي اوزار جهڙوڪ چيٽ جي پي ٽي (ChatGPT)، مِڊجرني يا ڊي.ايل.ايِ. جھڙن ايپليڪشنن ۾ پڻ هٿرادو ذهانت جي ڪاريگري استعمال ڪئي ويندي آهي, ان سان گڏ اعليٰ سطح تي راندين جھڙوڪ، شطرنج ۽ گو گيم جهڙين راندين لاءِ پڻ هٿرادو ذهانت کي استعمال ڪيو ويندو آهي.

هٿرادو ذهانت جو بنياد 1956ع ۾ هڪ تعليمي ضابطي جي طور تي رکيو ويو هو. هٿرادو ذهانت تعليمي نظامن ۾ ڦوڙي نه هجڻ جي ڪري ڪيترو ئي وقت نااميدي سان گذرندو رهيو. پر 2012 کان پوءِ، جڏهن ڳوڙهو علم سڀني هٿرادو ذهانت جي ڪاريگرين کان اڳتي وڌيو، اتي ڦوڙيءَ ۽ دلچسپي ۾ تمام گهڻو اضافو ٿيو.

## مقصد
## ٽيڪنڪس
## ايپليڪيشنون
## اخلاقيات
## تاريخ
## فلسفو
## مستقبل
## افسانن ۾
## پڻ ڏسو
* ڪوانٽم ڪمپيوٽنگ

## خارجي لنڪس

*
* Artificial Intelligence. BBC Radio 4 discussion with John Agar, Alison Adam & Igor Aleksander (*In Our Time*, 8 December 2005).

## حوالا

زمرو:رسمي سائنس
زمرو:ٽيڪنالاجي
روبوٽ

**روبوٽ** (Robot) ڪمپيوٽر سان ڪنٽرول ٿيندڙ هڪ مشين، جيڪا ڏکين ڪمن سرانجام ڏيڻ جي صلاحيت رکندي آهي. روبوٽ کي اليڪٽرونڪ سرڪٽ حرڪت جي قابل بڻائن ٿا. اهي سرڪٽ فاصلي کان ايندڙ ريڊيو سگنلز سان ڪنٽرول ٿين ٿا. روبوٽ ڪنھن بہ شڪل يا ڪنھن بہ سائيز جا ٿين ٿا. روبوٽ ڪڏهن ڪڏهن ڪي خطرناڪ ڪم سرانجام ڏيئي انسانن جي جان بچائي سگهن ٿا. مثال طور ڪنھن جاءِ تي بارودي سرنگهہ لڳل هجڻ جو شڪ هجي تہ اتي ان کي ناڪاره بنائڻ واري عمل ۾ ڪو بہ ڪارڪن حفاظتي اپاءَ وٺڻ باوجود مري سگهي ٿو. اهڙين ڪاررواين لاءِ روبوٽ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تاريخ
روبوٽ سڀ کان اول ٻارهين صديءَ ۾ الجزائري نالي هڪ مسلمان سائنسدان ايجاد ڪيو هو، جنھن بعد ان مشين ۾ وقت بہ وقت جدت آندي وئي ۽ روبوٽ ڏکين ۽ خطرناڪ ڪاررواين لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو. 

## ڪارج

روبوٽ خطرناڪ ڪمپليڪس ختم ڪرڻ لاءِ بہ فائديمند ثابت ٿئي ٿو ۽ ان کانسواءِ وڏين وڏين فئڪٽرين ۾ هڪ ئي عمل گهڻا ڀيرا ورجائڻ ۾ روبوٽ بھترين انداز ۾ ڪم سرانجام ڏيندا آهن. پر انهن روبوٽن کي بہ انسان ئي ڪنٽرول ڪن ٿا، ڇاڪاڻ تہ روبوٽ ڪنھن غير معمولي صورتحال کي حل نہ ٿا ڪري سگهن.

روبوٽ ڪنھن معلومات جي بنياد تي فيصلو ڪرڻ جي صلاحيت رکندا آهن. ڪجهہ روبوٽ سکي بہ وٺن ٿا. هڪ ڀيرو ڪو بہ عمل ناڪام ٿيڻ بعد ٻيو ڀيرو ساڳيو عمل نٿا دهرائين، پر ڪو بہ روبوٽ اليڪٽرونڪ سرڪٽ جيترو بہ سٺو هوندو آهي، ڪمپيوٽر ٽئڪنالاجي اوتري وڌيڪ ڏکي ۽ حساس ٿي وڃڻ سان گڏوگڏ سمجهدار ٿيندا ويندا آهن. ماهرن جو خيال آهي تہ ايڪيھين صديءَ ۾ زندگيءَ ۾ روبوٽ جو عمل دخل گھڻو وڌي ويندو. روبوٽ جذبات محسوس نٿا ڪري سگھن، پر انهن ۾ حساسيت پيدا ڪري سگهجي ٿي. ٽيليوزن، ڪئمرا ۽ روشني محسوس ڪرڻ وارا سيل روبوٽ لاءِ ڏسي سگھن ٿا. هي اليڪٽرانڪ صلاحيتون روبوٽن کي انسان وانگر محسوس ڪرڻ جي سگهہ ڏين ٿيون. روبوٽ کي زمين کان ڏور ستارن، مثال طور مريخ تي بہ موڪليو ويو آهي، جيڪي اتي لٿا. اهو عمل انتھائي مشڪل هو. روبوٽ مريخ جي سطح تان مٽيءَ جا نمونا کڻي اچي انساني زندگي تلاش ڪرڻ جو ڪارنامو سرانجام ڏيڻ ۾ انسان جي مدد ڪئي ۽ سائنسي ڪارنامن ۾ اهم تجربا سرانجام ڏنا آهن.

روبوٽ انسان سان ڏکئي کان ڏکئي ۽ خطرناڪ ڪمن ۾ هٿ ونڊائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. پھرين روبوٽ مشين (Lunal) جنوري 1959ع ۾ چنڊ جي سطح کان 6000 ڪلوميٽرن جي مفاصلي کان گذري. ڌرتيءَ ۽ چنڊ جي نظام کان پري پھرين ڪامياب فلاءِ باءِ مشين (Morinerz) هو، جيڪو ڊسمبر 1962ع ۾ زهره سياري جي سطح کان 35000 هزار ڪلوميٽرن جي مفاصلي کان گذريو.

## حوالا

زمرو:روبوٽ
نازلي تولگا برنڪميئر

**نازلي تولگا برنڪميئر** ( 8 نومبر 1979 ) هڪ ڊچ صحافي ۽ پيش ڪندڙ آهي.

## سوانح عمري
31 آگسٽ 1998 تي چينل ڊي لاءِ صحافي طور گريجوئيشن ڪرڻ بعد، هن 2003 ۾ مارمارا يونيورسٽي مان صحافت جي ڊگري حاصل ڪئي ۽ چينل ڊي (1998-2002)، SHOW TV (2002-2003) ۽ SKY TURK لاءِ ڪم ڪيو. . . (2003-2007) ۽ FOX (سيپٽمبر 3، 2007 کان 14 جون، 2013). هن کي 2011 ۽ 2012 ۾ بهترين ترڪي اداڪار ۽ 2013 ۾ بهترين ترڪي اداڪار طور چونڊيو ويو.

## نجي زندگي
2013 ۾، هن چرچ آف دي هولي اسپرٽ ۾ ڊچ واپاري لارنس برنڪ ميئر سان شادي ڪئي.

برازيل ۾ رهڻ بعد (2013)، هو هاڻي لنڊن ۾ رهي ٿو. 

هو ترڪي ، پورچوگالي ، ڊچ ۽ انگريزي ڳالهائي ٿو. کيس هڪ ڀيڻ ۽ هڪ ڌيءُ آهي. 

## ٽي وي پروگرام ڪرڻ

* *ڪنال ڊي گيس هيبرلري* (ڪينال ڊي 1998-2002)
* *Nazlı Tolga ile Haber Masası* (SKYTURK 2004-سيپٽمبر 2007)
* شا حبر (2002-2003)
* *Ana Haber (2008-2010)، FOX تي*
* *Nazlı Tolga ile Fox Ana Haber* (سيپٽمبر 2007 – جون 14، 2013)

## ذريعا

## خارجي لنڪ
https://www.instagram.com/nazlitolga
زمرو:1979ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
ھائڊروجن

**** (hydrogen) ھڪ ڪيميائي عنصر آھي جنھن جي علامت H آھي ۽ ايٽمي نمبر 1 آھي. اهو سڀ کان هلڪو عنصر آهي ۽ معياري حالتن ۾، فارمولي، H2 سان گڏ ڊائي ائٽومڪ ماليڪيولن جو هڪ گيس آهي، ڪڏهن ڪڏهن ڊاء هائيڊروجن به سڏيو ويندو آهي. پر وڌيڪ عام طور تي هائڊروجن گيس، ماليڪيولر هائڊروجن يا صرف هائڊروجن سڏيو ويندو آهي. اهو بي رنگ، بي بو، غير زهريلي ۽ انتهائي آتش گير گئس آهي. سڀني عام مادي جو %75 بابت ٺاهيندي، هائيڊروجن ڪائنات ۾ سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو ڪيميائي عنصر آهي.  ستارا، سج، خاص طور تي پلازما جي حالت ۾ هائڊروجن تي مشتمل آهن، جڏهن ته ڌرتيء تي، هائيڊروجن پاڻيء ۾، نامياتي مرڪبن، ڊاء هائيڊروجن ۽ ٻين سالمياتي شڪلن ۾ ملي ٿو. هائيڊروجن جو سڀ کان عام آئسوٽوپ (پروٽيم، 1H) هڪ پروٽان، هڪ اليڪٽران ۽ تي مشتمل هوندو آهي ۽ هن ۾ نيوٽران نه هوندا آهن.

شروعاتي ڪائنات ۾، هائيڊروجن جي پروٽان جو ٺهڻ بگ بينگ کان پوءِ پهرئين سيڪنڊ ۾ ٿيو؛ غير جانبدار هائيڊروجن ايٽم صرف 3,70,000 سالن کان پوءِ ٻيهر ٺهڻ واري دور ۾ ٺهيا، جڏهن ڪائنات ٿڌي ٿي وئي ۽ پلازما ڪافي ٿڌو ٿي چڪو هو ته اليڪٽران پروٽانن سان جڙيل رهيا. هائيڊروجن، عام طور تي غير ڌاتوءَ آهي (انتهائي دٻاءَ هيٺ کان سواءِ) ۽ آسانيءَ سان اڪثر غير ڌاتوءَ سان ڪوويلنٽ بانڊ ٺاهي ٿو، مرڪبات جهڙوڪ پاڻي ۽ مختلف نامياتي مادن جي ٺهڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ان جو ڪردار تيزاب-اساس عمل ۾ اهم آهي، جنهن ۾ خاص طور تي حل ٿيندڙ ماليڪيولن جي وچ ۾ پروٽون جي مٽاسٽا شامل آهي. آئني مرڪبن ۾، هائيڊروجن يا ته منفي طور تي چارج ٿيل اين آئنن جي صورت وٺي سگھي ٿو، جتي ان کي هائڊرائيڊ طور سڃاتو وڃي ٿو، يا مثبت طور تي چارج ڪيل ڪيٽ آئن (+H). ڪيٽ آئن، عام طور تي صرف هڪ پروٽون (علامت p)، آبي محلولن ۾ مخصوص رويي کي ظاهر ڪري ٿو ۽ آئني مرڪبات ۾، ان جي چوڌاري پولر ماليڪيولز يا اين آئنن جي ذريعي، ان جي برقي چارج جي اسڪريننگ ۾ شامل آهي.    

هائيڊروجن جي هڪ غير جانبدار ايٽم جي طور تي منفرد پوزيشن، جنهن لاءِ شروڊنگر مساوات سڌو سنئون حل ٿي سگهي ٿو، ان جي توانائي ۽ ڪيميائي بانڊنگ جي ڳولا ذريعي ڪوانٽم ميڪنڪس جي بنيادي اصولن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.

هائيڊروجن گيس پهريون ڀيرو مصنوعي طور تي 16هين صدي جي شروعات ۾ تيزاب کي ڌاتو سان رد عمل ڪندي پيدا ڪيو ويو. هنري ڪيونڊش 1764ع ۾، هائيڊروجن گيس کي هڪ الڳ مادي جي طور تي سڃاڻي ۽ ان جي خاصيت کي دريافت ڪيو جيڪو پاڻي پيدا ڪري ٿي جڏهن ساڙي ويندي آهي؛ تنهن ڪري ان جي نالي جو يوناني ۾ مطلب "پاڻي ٺاھيندڙ"  آهي.

اڪثر هائڊروجن جي پيداوار قدرتي گئس کي ٻاڦ جي مٿان گذاري ٿيندي آهي؛ هڪ ننڍڙو حصو توانائي جي شدت واري طريقي، جهڙوڪ پاڻي جي اليڪٽرولائيزيشن مان اچي ٿو.   ان جي مکيه صنعتي استعمالن ۾ فوسل اينڌن (Fuel) جي پروسيسنگ، جهڙوڪ هائڊروڪڪنگ ۽ امونيا جي پيداوار، بجلي جي پيداوار لاءِ ايندھن جي سيلن ۾ وڌندڙ استعمال ۽ گرمي جي ذريعي جي طور تي شامل آهن. جڏهن ايندھن جي سيلن ۾ استعمال ڪي ويندي آهي، استعمال جي نقطي تي هائڊروجن جو واحد اخراج پاڻي جا بخارات آهن، جيتوڻيڪ ٻرڻ (Combustion) نائيٽروجن آڪسائيڊ پيدا ڪري سگهي ٿو.  هائيڊروجن جو ڌاتن سان لاڳاپو ڌاتن جي ڦوٽڪ جو سبب بڻجي سگهي ٿو.
## خاڪو

## خاصيتون
## تاريخ
## ڪائناتي پکيڙ ۽ ورڇ
## پيداوار
## ايپليڪيشن
## حياتياتي ردعمل
## حفاظت ۽ احتياط
## پڻ ڏسو
* آڪسيجن 
* نائٽروجن
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## خارجي لنڪس
* Basic Hydrogen Calculations of Quantum Mechanics
* Hydrogen at *[[The Periodic Table of Videos]]* (University of Nottingham)

* High temperature hydrogen phase diagram 
* Wavefunction of hydrogen

زمرو:ھائڊروجن
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:گروپ 1

## حوالا
ابو راجا السنڌي

ابو راجه السندي (عربي) ابو راجه السندي (وفات: 321ھ/ وفات 10 صدي عيسوي) هڪ عربي عالم هو، جيڪو هاڻوڪي پاڪستان ۾ سنڌي نسل جو عالم هو. قرآن، حديث ۽ عرب ادب ۾ خاص مهارت حاصل ڪيائين. هو عرب عالمن، منتظمين ۽ سنڌ جي سياحن جو به استاد هو.

## حوالا

زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي ودوان
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ (خليفي صوبو)