سياسي مظاھرو

**سياسي مظاهرو** ماڻهن جي هڪ وڏي گروهه يا گروهن جي مجموعي پاران ڪنهن سياسي يا ٻي مقصد جي حمايت ۾ ڪيل عمل آهي، يا ڪنهن ڳڻتيءَ جوڳي سبب خلاف ڪيل **احتجاج** آهي. ان ۾ اڪثر ڪري هڪ وڏي مارچ جي شڪل ۾ پيدل هلڻ شامل هوندو آهي، جيڪو ڪنهن خاص نقطي يا **جلسي** (Rally) تي ختم ٿيندو آهي ته جيئن مقررن کي ٻڌي سگهجي. هي عام جلسي کان مختلف هوندو آهي.

مظاهرن ۾ رڪاوٽون وجهڻ (blockades) ۽ ڌرڻا (sit-ins) شامل ٿي سگهن ٿا. اهي پرامن يا پرتشدد ٿي سگهن ٿا. اڪثر ڪري قانون نافذ ڪندڙ ادارا، جهڙوڪ اينٽي رائٽ پوليس، امن امان برقرار رکڻ لاءِ مداخلت ڪندا آهن. پوليس جي مداخلت جو مقصد اصولن موجب مظاهرين جي حقن جي حفاظت ڪرڻ هوندو آهي، پر ڪيترن ئي ڪيسن ۾ اختيارن جو غلط استعمال پڻ دستاويزي طور موجود آهي.

## تاريخ
هي اصطلاح 19 هين صديءَ جي وچ ڌاري کان استعمال ۾ آهي. ان وقت آئرلينڊ ۾ Daniel O'Connell جي متاثر ڪندڙ وڏن گڏجاڻين کي "Monster meeting" چيو ويندو هو. مظاهرا ايڪٽوزم (activism) جو هڪ روپ آهن. عام طور تي سمجهيو ويندو آهي ته مظاهرو ان وقت وڌيڪ ڪامياب هوندو آهي جڏهن ان ۾ ماڻهن جو وڏو انگ شريڪ هجي. تحقيق ڏيکاري ٿي ته حڪومت مخالف مظاهرا غريب ملڪن جي ڀيٽ ۾ امير ملڪن ۾ وڌيڪ ٿيندا آهن.
دنيا جي مشهور مظاهرن ۾ Boston Tea Party، March on Washington، ۽ تازو ٿيل George Floyd protests شامل آهن.

## قسم

مظاهرن جا ڪيترائي قسم آهن:
* مارچ: هڪ مقرر رستي تي پيدل هلندي احتجاج ڪرڻ.
* رئلي (جلسو): هڪ هنڌ گڏ ٿي مقررن يا موسيقارن کي ٻڌڻ.
* پيڪيٽنگ (Picketing): ڪنهن خاص علائقي (مثال طور آفيس) کي گهيري ۾ وٺڻ.
* ڌرڻو (Sit-in): ڪنهن جڳهه تي قبضو ڪري ويهڻ جيستائين مطالبا مڃيا وڃن.
ڪڏهن ڪڏهن حڪومتون پاڻ به مظاهرا ڪرائينديون آهن، جن کي Government-organized demonstrations چيو ويندو آهي. ايران، چين، ڪوبا ۽ اڳوڻي سوويت يونين ۾ اهڙا مثال مليا آهن.

## انگ اکر ۽ شماريات (Statistics)
سياسي مظاهرن ۽ انهن جي اثرن کي سمجهڻ لاءِ ڪجهه اهم انگ اکر هيٺ ڏجن ٿا:
احتجاجن جو عالمي لاڙو (2006-2020)
هڪ وسيع مطالعو ڏيکاري ٿو ته گذريل ڏهاڪن ۾ احتجاجن ۾ وڏو اضافو ٿيو آهي:
* تعداد: 2006ع کان 2020ع جي وچ ۾ عالمي سطح تي وڏن احتجاجن جو تعداد تقريباً تگڻو ٿي ويو آهي.
* ڪاميابي جي شرح: پرامن مظاهرن جي ڪاميابي جي شرح (تقريباً 53%) پرتشدد مظاهرن (26%) جي ڀيٽ ۾ ٻيڻي رهي آهي.

### جارج فلائيڊ احتجاج (2020) - آمريڪا
آمريڪي تاريخ جي سڀ کان وڏي احتجاجي لهر مان ڪجهه انگ اکر:
* **شرڪت**: اندازن مطابق 15 ملين کان 26 ملين ماڻهن آمريڪا ۾ مختلف وقتن تي انهن مظاهرن ۾ حصو ورتو.
* **نسلي تناسب**: هڪ سروي موجب، مظاهرن ۾ شريڪ ٿيندڙن ۾ تقريباً 54% اڇا (White)، 21% ڪارا (Black)، ۽ 15% هسپانوي (Hispanic) هئا، جيڪي نسل پرستي خلاف هڪ گڏيل اتحاد کي ظاهر ڪن ٿا.

### پوليس مداخلت ۽ بجيٽ
* آمريڪا: وڏن شهرن ۾ احتجاجن جي پوليسنگ تي ساليانو ڪروڙين ڊالر خرچ ٿيندا آهن. مثال طور، نيويارڪ پوليس (NYPD) صرف 2020 جي احتجاجن دوران اوور ٽائيم جي مد ۾ تقريباً 115 ملين ڊالر خرچ ڪيا.

## عدم تشدد ۽ تشدد
مظاهرا حڪمت عملي طور عدم تشدد (nonviolence) جو هڪ اوزار آهن. تنهن هوندي به، ڪڏهن ڪڏهن اهي پرتشدد روپ اختيار ڪري ويندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪيتن کي نقصان پهچندو آهي يا پوليس سان جهڙپون ٿينديون آهن. پوليس اهڙن موقعن تي ٽيزر (tasers)، رٻڙ جون گوليون (rubber bullets)، ۽ ڳوڙها آڻيندڙ گئس (tear gas) استعمال ڪندي آهي.

## قانوني حيثيت
بين الاقوامي سطح تي، پرامن گڏجاڻيءَ جو حق International Covenant on Civil and Political Rights جي آرٽيڪل 21 ۽ 22 تحت محفوظ آهي. جرمني، برازيل ۽ روس جهڙن ملڪن جي پهه ۾ به پرامن احتجاج جو حق تسليم ٿيل آهي، جيتوڻيڪ عملي طور تي ڪيترن ئي ملڪن ۾ سخت پابنديون پڻ لڳايون وينديون آهن.

## حوالا

زمرو:سماجي سرگرميون بلحاظ قسم