open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سيد محمد راشد شاهه

**امام الاحرار سيد محمد راشد شاهه** (پيدائش: پهرين رمضان المبارڪ 1170هه مطابق 19 مئي 1757ع، ڳوٺ رحيم دينو ڪلهوڙو، خيرپور؛ وفات: پهرين شعبان 1233هه مطابق 5 جون 1188ع مطابق 18 جولاءِ 2018ع، پیر جو ڳوٺ، ڪنگري، خيرپور) راشدي خاندان، پير جو گوٹھ جا باني آهن. 

تصغیر|سید محمد راشد شاھہ جو مزار

توهان خواجه پير سيد محمد بقا شاھہ شهيد جو ننڍو فرزند آهيو. سندس والد سيد محمد بقا شاهه پنهنجي اباڻي ڳوٺ رسول پور مان لڏي اچي رحيم دينو ڪلهوڙي وٽ اچي آباد ٿيو. پاڻ هڪ حسيني سيد هو ۽ سندس نسب سيد حسين ابن علي ابن ابي طالب تائين وڃي ٿو، جنهن جا سڀ رڪن مسند درس تي مدرس ۽ سجاده طريقت تي شيخ شب بيدار، محراب و منبر تي مفتي ۽ مصلح ۽ ميدانن جا غازي ۽ شهيد هئا.

## شروعاتي زندگی
پاڻ سڀني ڀائرن ۾ ننڍو پر سڀ کان وڏو بزرگ ۽ سلسلہ راشدیہ طيبه جو باني هو. سندس جنم رحيم دينو ڪلهوڙي ڳوٺ ۾ ٿيو. سال 1250هجری ۾ پنهنجي پوٽي پير سيد علي گوهر شاهه جي سجاده نشينيءَ دوران درياهه ۾ ٻوڏ اچڻ جو خطرو هو، تنهن ڪري سڀني مزارن کي نئين جاءِ تي منتقل ڪري نئون ڳوٺ آباد کیو، جنهن کي هاڻي پير جو ڳوٺ يا نئين درگاه سڏيو وڃي ٿو. جيئن ته ڪجهه اولاد اتي رهندو هو، ان ڪري اها پراڻي درگاه سڏجي ٿي. 
## تعليم
هن ابتدائي تعليم پنهنجي والد ماجد پير سيد محمد بقا شاهه کان حاصل ڪئي. ان کان پوءِ فقير الله علوي شڪارپوري (وفات 1195هه) کان حاصل ڪيائين. آخر ۾ لاڙڪاڻي، سنڌ جي ڳوٺ گوٹھ آريجا جي هڪ عالم مخدوم محمد کان ديني تعليم حاصل ڪيائين.
## تصوف جو رستو
سيد محمد راشد چوي ٿو؛ 
”جڏهن ميان مرتضيٰ علي شاهه ۽ مان ڪوٽڙي ڪبير ۾ مخدوم ميان يار محمد وٽ ظاهري علوم جي درس ۽ تدريس ۾ مشغول هئاسين، تڏهن هڪ ڏينهن والد صاحب اتي آيو، اسان ٻنهي کي نقشبنديه جو سلسلو  سيکاريو ۽ اسان کي سلسلي ۾ داخل ڪيو.
سميرا شاهبندر

**سميرا شاهبندر** (پيدائش 1946) هڪ اڳوڻي عراقي طبيب آهي. هوءَ صدام حسين جي ٻي زال هئي.

## شروعاتي زندگي
شاهبندر بغداد ، عراق ۾ 1946ع ۾ بغداد جي هڪ معزز خاندان ۾ پيدا ٿي.   

## ڪيريئر
شاهبندر  جي باري ۾ ٻڌايو ويو آهي ته هو هڪ فلائيٽ اٽينڊنٽ ۽ هڪ طبيب طورپيشو هو. 

## ذاتي زندگي
شاهبندر جي شادي نورالدين صفي سان ٿي، جيڪو عراقي پائلٽ ۽ عراقي ايئر ويز جو مئنيجر هو.   کين ٻه ٻار آهن.  شاهبندر ولد محمد صفي 1966ع ۾ ڄائو  

1983ع ۾ شاهبندر جي ملاقات صدام حسين سان ٿي، جنهن مان کيس هڪ پٽ به هو.  صدام جي وڏي پٽ ادي کي خبر پئي ته کيس حسد ڪرڻ لڳو.  صدام حسين پنهنجي مڙس کي طلاق ڏيڻ تي مجبور ڪيو.  1986ع ۾ شاهبندر صدام حسين سان ڳجهي نموني شادي ڪئي.   1980ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ شاهبندر صدام حسين سان گڏ عوام ۾ ظاهر ٿيو. 

ڪمل هانا جيجيو ، حسين جي خدمتگار، کاڌي پيتي ۽ دوست، سميرا جو تعارف ڪرايو. حسين جي ڳجهي شادي ان وقت ٿي هئي جڏهن هن پنهنجي پهرين زال ۽ ڪزن ساجده طلفه سان شادي ڪئي هئي.  ساجده کي جڏهن پنهنجي مالڪن جي خبر پئي ته ڏاڍي حسد ۽ ڪاوڙ ۾ اچي وئي ۽ سندس ڀاءُ عدنان خيرالله شڪايت ڪئي.  صدام حسين جو پٽ ساجده سان گڏ ادي حسين پڻ پنهنجي پيءُ جي مالڪن تي ناراض هو، ان کي پنهنجي ماءُ جي بي عزتي سمجهي ورتو ۽ سمجهيو ته سندس وارث جي حيثيت کي خطرو آهي. آڪٽوبر 1988 ۾، هڪ پارٽي دوران، ادي حسين خوفناڪ مهمانن جي سامهون ڪمل هانا گيگيو کي قتل ڪيو. جڏهن ته صدام حسين اعلان ڪيو ته اُدي کي قتل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي، جيجيو جي والدين ۽ ساجده اپيل ڪئي ته اُدي کي معاف ڪيو وڃي. 

2002ع ۾ شهبندر جو پٽ پنهنجي پهرين شادي کان وٺي نيوزيلينڊ جو رهواسي ۽ ايئر نيوزيلينڊ جو فلائيٽ انجنيئر هو، جنهن کي اسٽوڊنٽ ويزا نه ملڻ سبب ميامي، فلوريڊا ، آمريڪا ۾ نظربند ڪيو ويو، جتي هن فلائيٽ ٽريننگ وٺڻ جو ارادو ڪيو. 

2004 ۾، شهبندر کي اقوام متحده پاران صدام حسين جي زال طور تسليم ڪيو ويو. 

## تصويرون
هن جو ڪردار بي بي سي جي موافقت *هائوس آف صدام* جي پلاٽ ۾ وڏي پيماني تي نمايان ٿيو هو ۽ اهو ڪردار آسٽريليا جي اداڪارا ڪرسٽين اسٽيفن ڊيلي ادا ڪيو هو. ڊرامي ۾ شاهبندر کي هڪ اسڪول ٽيچر جي روپ ۾ ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو ساجده تلف جي قبضي ۾ آهي.

## ممڪن مسئلو
2007 ۾ *الرياض جي* هڪ انٽرويو ۾، علي ال ندا حسين العمر، البو ناصر جي بيجات سب قبيلي جي سربراهه، سميرا شاهبندر کان صدام جي پٽ بابت پڇيو ويو. سردار جواب ڏنو: 

## پڻ ڏسو

* ساجده طلحه
* صدام جو گھر

## حوالا

زمرو:1946ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
رغاد حسين

**رغد صدام حسين** ؛ پيدائش 2 سيپٽمبر 1968) هڪ جلاوطن عراقي آهي ۽ اڳوڻي عراقي حڪمران صدام حسين جي وڏي ڌيءَ آهي. 

## سوانح عمري
رغاد حسين جي شادي 1983ع ۾ حسين ڪامل المجيد سان ٿي، جيڪو سندس سوٽ آهي، جيڪو بعد ۾ 1995ع ۾ منحرف ٿي ويو ۽ هن سرڪاري هٿيارن جا راز UNSCOM ، CIA ۽ MI6 سان شيئر ڪيا. حسين ڪامل کي 1996 ۾ سندس ڀاءُ صدام ڪامل سان گڏ قتل ڪيو ويو، مبينا طور تي  ساٿي قبيلي جي ميمبرن پاران، جن کين غدار قرار ڏنو. صدام حسين مبينا طور تي واضح ڪيو هو ته جيتوڻيڪ هن حسين ڪامل ۽ سندس ڀاءُ ٻنهي کي معاف ڪري ڇڏيو هو، پر اهي سڀئي حيثيتون وڃائي ويهندا، ۽ کين ڪو تحفظ نه ملندو. 

رغاد حسين کي حسين ڪامل مان پنج ٻار ٿيا: ٽي پٽ، علي، صدام ۽ وهاج؛ ۽ ٻه ڌيئرون هير ۽ بنان.

2003 ۾، رجاد ۽ عراق جا ڪيترائي مشهور بعثت اردن ڀڄي ويا جتي بادشاهه عبدالله II کيس ذاتي تحفظ ڏنو.

2 جولاءِ 2006ع تي، عراقي حڪومت جي قومي سلامتي جي صلاحڪار موفق الروبي اعلان ڪيو ته رغاد ۽ سندس ماءُ کي ان ڪري گهربل هو ڇو ته انهن عراق ۾ بغاوت جي حمايت ڪئي هئي.  اردن جي وزير اعظم، معروف البخيت ، هڪ بيان ڏنو ته "رغد شاهي خاندان جي حفاظت هيٺ هو،" ۽ "اردن ۾ مسز رغاد صدام حسين ۽ ان جي ٻارن جي موجودگي انسانيت جي لحاظ کان متاثر ٿي آهي. هوء مهمان آهي. هاشمي شاهي خاندان (شاهه عبدالله II جو)، ۽ ان جي حفاظت هيٺ عرب روايتن جي مطابق پناهگير جي حيثيت ۾. سندس صحيح جڳھ، جيتوڻيڪ، ظاهر نه ڪيو ويو آهي. 

30 ڊسمبر 2006ع تي عراق ۾ صدام حسين کي ڦاهي ڏني وئي . موت کان اڳ، رگاد حسين پنهنجي پيء جي لاش کي يمن ۾ عارضي طور تي دفن ڪرڻ لاء چيو، جيستائين اتحادي فوجن کي عراق مان ڪڍيو وڃي. 

فيبروري 2021 ۾، هوءَ ڇهن حصن تي ٻڌل ٽيليويزن انٽرويو ۾ العربيه تي سال ۾ پنهنجي پهرين ميڊيا ۾ ظاهر ٿي. هن پنهنجي ياداشتن، خانداني معاملن، ۽ آخرڪار عراق ڏانهن موٽڻ ۽ سياسي ڪردار ادا ڪرڻ جي خواهش تي بحث ڪيو، جنهن علائقي ۾ ڪجهه سفارتي تڪرار پيدا ڪيو ۽ عراق ۾ عوامي راء جي وچ ۾ تڪرار پيدا ڪيو. 

2022 تائين، رجاد حسين 2003 ۾ عراق ڇڏڻ کان پوءِ اڃا تائين اردن ۾ رهي ٿو.

## گرفتاري وارنٽ
آگسٽ 2007 ۾، بين الاقوامي پوليس ايجنسي انٽرپول اعلان ڪيو ته هن حسين جي گرفتاري جا وارنٽ جاري ڪيا آهن، شڪ ۾ ته هوء ۽ سندس ساٿي عراق ۾ بغاوت جي مدد ڪري رهيا هئا.  اهي شڪايتون آگسٽ 2014 ۾ *اسپيگل آن لائن* ۾ هڪ مضمون ۾ ظاهر ڪيون ويون آهن، جنهن ۾ عنوان پيش ڪيو ويو آهي "دهشتگردي گاڊ مادر".  آرٽيڪل رپورٽ ڪري ٿو ته، اردن ۾ خوشحالي ۾ رهڻ دوران، حسين جي نصيب ۾ ٻه عدد لکن ۾ دولت اسلامي رياست عراق ۽ ليونٽ (ISIL) جي حمايت ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويو آهي، بغداد ۾ ٻيهر اقتدار حاصل ڪرڻ جي آخري مقصد سان. ان کان اڳ جون ۾، فاکس نيوز چينل هڪ انٽرويو ۾ حسين پاران اظهار ڪيل اهڙي ارادي جو حوالو ڏنو هو. 

حسين 59 ٻين سان گڏ عراق جي سڀ کان وڌيڪ گهربل ماڻهن جي فهرست ۾ شامل آهي. ان ۾ داعش جا 28 ويڙهاڪن، 12 القائده ۽ 20 بعث پارٽي جا به شامل آهن، انهن جي تنظيمن ۾ جيڪي ڪردار ادا ڪن ٿا، انهن جا ڏوهن جا تفصيل ڏين ٿا، جن تي شڪ ڪيو وڃي ٿو، ۽ اڪثر ڪيسن ۾، تصويرون.    هوءَ اڃا عمان ۾ رهندي هئي، پر عراق واپس اچڻ جي خواهش رکي ٿي. 

## پڻ ڏسو

* انصاف کان فرار ٿيلن جي فهرست جيڪي غائب ٿي ويا

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1968ع جون پيدائشون
زمرو:اڻ-نظرثاني ٿيل ترجمن وارا صفحا
سليميہ مسجد، نيڪوسيا

**سليميہ مسجد، نيڪوسيا** (؛ ) ایاصوفیہ مسجد جی نالی سان پن سجاٹی وجی تی، ھک رومن کاتھولک گرجو ھو جنھن کی مسجد م تبدیل کیو ویو. اهو اتر نيڪوسيا، ترڪي جمهوريه اتر قبرص ۾ واقع آهي.
فاماگستا

**فاماگستا (** )، پڻ ڪيترن ئي ٻين نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، آهي اتر قبرص جي *[[ڊي فيڪٽو]]* رياست جي اوڀر ساحل تي هڪ شهر آھی. اهو نيڪوسيا جي اوڀر ۾ واقع آهي ۽ ٻيٽ جي تمام گهڻي بندرگاهه آهي. وچين دور ۾ (خاص طور تي جينوا ۽ وينس جي سامونڊي ريپبلڪز جي تحت)، فاماگستا جو سڀ کان اهم بندرگاهه شهر ۽ سر زمین شام جي بندرگاهن سان واپار لاءِ هڪ گيٽ وي هو، جتان ريشم روڊ جا واپاري پنهنجو سامان مغربي يورپ ڏانهن کڻي ويندا هئا.
## حوالا

## حوالا
رجب طيب اردگان

**رجب طيب اردگان** يا **اردوگان** ( ترڪي : Recep Tayyip **Erdoğan** ) (پيدائش: 26 فيبروري 1954 ) هڪ ترڪ سياستدان، استنبول جو اڳوڻو مئیر، جمهوريه ترڪي جو اڳوڻو وزيراعظم ۽ ٻارهين چونڊيل صدر آهي. اردوگان 28 آگسٽ 2014ع کان صدارت سنڀالي چڪو آهي ۽ جسٽس اينڊ ڊولپمينٽ پارٽي (ترڪي) (AKP) جو سربراهه آهي، جيڪا ترڪي جي پارليامينٽ ۾ اڪثريت رکي ٿي.رجب طيب اردگان کي 28 مئي، 2023ع تي ٿيندڙ صدارتي چونڊن ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر ترڪي جو صدر چونڊيو ويو. 

اردگان استنبول جي بي اوغلو جي ڪاسمپاشا پاڙي ۾ پيدا ٿيو، جتي هن پرائمري اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي. هن 1973 ۾ استنبول جي فتح ضلعي جي امام هاتپ هاءِ اسڪول مان گريجوئيشن ڪئي ۽ خانگي شعبي ۾ صلاحڪار ۽ سينئر مئنيجر طور ڪم ڪرڻ کان اڳ، مارمارا يونيورسٽي جي اکساري اڪيڊمي آف اڪنامڪ اينڊ ڪمرشل سائنسز ۾ بزنس ايڊمنسٽريشن جو اڀياس ڪيو. ان دوران، اردگان پارٽيءَ ۾ سرگرم ٿيو، جنهن جي اڳواڻي ۾ بزرگ اسلام پسند سياستدان نجم الدين اربکان، 1984ع ۾ سندس پارٽيءَ جي بيوغلو ضلعي چيئرمين ۽ 1985ع ۾ استنبول جي چيئر جي حيثيت سان ڪم شروع ڪيو. 1994ع جي استنبول جي ميئر جي چونڊن کان پوءِ، اردگان استنبول جو ميئر چونڊيو ويو، جتي هن هڪ آئين لاڳو ڪيو. سڌارن جو سلسلو جنهن شهر جي بنيادي ڍانچي ۽ معيشت کي جديد بڻايو. 1998 ۾ هن کي مذهبي نفرت کي ڀڙڪائڻ جي سزا ڏني وئي ۽ ضيا گوڪلپ جي هڪ نظم پڙهڻ کانپوءِ سياست کان منع ڪئي وئي جنهن ۾ مسجدن کي بيرڪن ۽ وفادارن کي فوج سان تشبيهه ڏني وئي هئي.

ترڪي جو سڀ کان مشهور وزير اعظم، اردگان 1999 ۾ جيل مان آزاد ٿيو ۽ بعد ۾ اڪ پارٽي قائم ڪرڻ لاء اربکان سان ٽوڙي ڪري کليل اسلام پسند سياست کي ڇڏي ڏنو. اردگان 2002 ۾ ترڪي جي عام چونڊن ۾ اڪ پارٽي جي اڳواڻي ڪئي، 2002 ۾ ترڪي جي گرانڊ نيشنل اسيمبليءَ جي چونڊن ۾ وڏي ڪاميابي سان، پارٽيءَ جي قيام کان صرف هڪ سال پوءِ. وزيراعظم عبدالله گل طرفان سياسي پابندي هٽائڻ کان پوءِ، اردگان 2003ع ۾ سيرت ۾ ضمني چونڊ کٽڻ کانپوءِ وزيراعظم ٿيو. اردگان 2007 جي ترڪي جي عام چونڊن ۽ 2011 جي ترڪي جي عام چونڊن ۾ اڪ پارٽي کي ٻه وڌيڪ چونڊون کٽيون. وزيراعظم جي حيثيت سان اردگان جي دور جي شروعاتي سالن ۾ ڪيل سڌارن ترڪي کي يورپي يونين جي رڪنيت جي ڳالهين ۾ ترڪي جي الحاق جي شروعات ڏني.

ترڪي 2001 جي ترڪي جي معاشي بحران مان بحاليءَ جو تجربو ڪيو ۽ انفراسٽرڪچر ۾ سيڙپڪاري کي ڏٺو جنهن ۾ روڊ، ايئرپورٽ ۽ تيز رفتار ٽرين نيٽ ورڪ شامل آهن. هن 2007 ۽ 2010 ۾ ٻه ڪامياب آئيني ريفرنڊم پڻ کٽيا. اردگان سياست تي فوجي اثر کي گهٽايو، هٿياربند فوج جي اي-ميمورنڊم دستاويزن جي تنقيد کي برداشت ڪيو ۽ گولن تحريڪ سان ويجهن لاڳاپن جي ڪري تڪراري رهيو جنهن سان اڪ پارٽي تي الزام هنيو ويو. بيل يوز ۽ ارگن نيڪون ٽرائل ذريعي فوجي آفيسرن جي خلاف صفائي شروع ڪرڻ جو. 

سال 2012ع جي آخر ۾، هن جي حڪومت ڪردستان ورڪرز پارٽي (PKK) سان ڪرد-ترڪي تڪرار کي ختم ڪرڻ لاءِ امن ڳالهين جي شروعات ڪئي، ڳالهيون جيڪي ٽن سالن بعد ختم ٿيون. 2014 ۾، اردگان ملڪ جو پهريون سڌي طرح چونڊيل صدر ٿيو. اردگان جي صدارت جمهوري پٺڀرائي ۽ حڪومت جي هڪ وڌيڪ آمرانه طرز جي طرف هڪ شفٽ جي نشاندهي ڪئي وئي آهي ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙي، اختلافن کي دٻائڻ ۽ تقرير جي آزادي کي دٻائڻ جي الزامن کي منهن ڏنو آهي. . .

## حوالا

زمرو:ترڪي
زمرو:ترڪي جي سياست
زمرو:ترڪ شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1954ع جون پيدائشون
بينا مسرور

**بينا مسرور** هڪ پاڪستاني اداڪاره، ليکڪ ۽ ڊائريڪٽر آهي.  هوءَ ڊرامن *دل بنجارا* ، *آنگن* ، *بيٽيان* ، *آگر* ۽ *جان جان* ۾ پنهنجي نمايا ڪردارن جي ڪري مشهور رھي آهي. 

## شروعاتي زندگي
بينا 1958ع ۾ حيدرآباد ، سنڌ پاڪستان ۾ پيدا ٿي.  هن ابتدائي تعليم حيدرآباد جي اسڪول مان حاصل ڪئي ۽ بعد ۾ سنڌ يونيورسٽي مان گريجوئيشن ڪئي. بينا جو پيءُ صلاح الدين احمد بلوچ ڊپٽي سپرڊنٽ هو ۽ سندس ماءُ گهريلو عورت هئي.  بينا جي ڀيڻ سحر امداد سنڌي شاعره ۽ ليکڪا آهي. 

بينا کي اداڪاري ۾ دلچسپي هئي ۽ اسڪول کان پوءِ ڪاليج ۾ اسٽيج ڊرامن ۽ ٿيٽر ڊرامن ۾ ڪم ڪندي رھندي هئي. 

ڪاليج جي ڏينهن ۾ هوءَ پي ٽي وي سينٽر تي پهتي ۽ پروڊيوسر ذوالفقار نقوي سان ملاقات ٿي. هن ساڻس رابطو ڪيو ۽ هن کي پنهنجي ڊرامي ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ عرض ڪيو جيڪو هو پروڊيوس ڪري رهيو هو، پوءِ هن اها آڇ قبول ڪئي پر هن کيس چيو ته هن کي پنهنجي والدين کان اجازت وٺڻي آهي، جڏهن هن پنهنجي والدين کان اجازت ورتي ته انهن کيس ڊرامن ۾ ڪم ڪرڻ جي اجازت ڏني. ۽ هن ذوالفقار نقوي کي فون ڪري ٻڌايو ته هوءَ سندس ڊرامي ۾ ضرورڪم ڪندي. 

## ڪيريئر
کيس پروڊيوسر ذوالفقار نقوي پنهنجي ڊرامي *منزل* ۾ پروين اڪبر سان گڏ مرڪزي ڪردار ۾ ڪاسٽ ڪيو هو، اهو ڊرامو سنڌي ٻوليءَ ۾ هو، جيڪو شمشيرالحيدري لکيو هو ۽ اهو پڻ ڪامياب ٿيو، جنهن بعد کيس ڪيترن ئي هدايتڪارن کان وڌيڪ پيشڪش مليون.  ان کان پوءِ هن ڪيترن ئي سنڌي ڊرامن *ا*طاعت ، سفر ۽ صحبت ، ماٿر ، ڪيدو ڪرونڀار ، پيرا ، نڪيلي ، برهان ڀنڀور مان ۽ خالي گوهر ۾ ڪم ڪيو.  

ان بعد هن ٻه ڊراما سنڌي *نيلي* ۽ *ٽوپو* لکيا جن جي هدايتڪاري بديل مسرور ۽ محمد بخش سميجي ڪئي. بينا ڪجهه ڊرامن *هر جيت* ، *زندگي هڪ ڪن* ، *مورت* ، *سنيه جي سک* ۽ *دل ڪا مامالا* پڻ هدايت ڪئي. 

بينا ڪمرشل ۽ اشتهارن ۾ به ڪم ڪيو، بعد ۾ هن بينا جي نالي سان سنڌي رسالن ۽ اخبارن لاءِ به شاعري ڪرڻ شروع ڪئي. 

جتان هوءَ ڊرامن *وصل يار* ، *دل بنجارا* ، *ترپ* ، *بيتيان* ، *آگر* ۽ *جان جان* ۾ نظر آئي.  

## ذاتي زندگي
بينا ڳائڻي بيدل مسرور سان شادي ڪئي ۽ کيس ست ٻار آهن. بينا جو پٽ پارس مسرور هڪ اداڪار ۽ اسڪرين رائٽر آهي 

## فلموگرافي

### ٽيليويزن

## حوالا

زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1958ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي اداڪار
زمرو:پاڪستاني اداڪار
زمرو:اڻ-نظرثاني ٿيل ترجمن وارا صفحا
سنڌي ناٽڪ جي تاريخ (ڪتاب)

**سنڌي ناٽڪ جي تاريخ** انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، سنڌ جو ڇاپيل ھڪ تحقيقي ڪتاب آھي جنھن جو ليکڪ ڊاڪٽر محمد يوسف پنھور آھي.
## حوالا
پي ڪي-73 (پشاور-2)

**پي ڪي-73 (پشاور-2)** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختون خواه جي خيبرپختونخواه اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

خیبر پختونخوا جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا صوبائي تڪ
زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا انتخابي تڪ
سجاد يوسف سومرو

**سجاد يوسف سومرو** (انگريزي Sajjad Yousuf Soomro) ضلعي دادو سنڌ جو سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ اديب آهي جنهن جا ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن. سندس شاعري سنڌ جي مشهور راڳين ڳاتي آهي.

## جنم
سجاد يوسف سومري  5 اپريل 1995ع تي ضلعي دادو جي ڦلجي اسٽيشن شهر ۾ رياض احمد سومري جي گهر ۾ جنم ورتو. 

## تعليم
هن پرائيمري تعليم پرائمري اسڪول ڦلجي اسٽيشن مان 2005ع ۾ حاصل ڪئي ۽ .
ميٽرڪ 2010ع ۾ طالب المولىٰ هاءِ اسڪول دادوءَ مان ڪيائين.
هن انٽر جو امتحان 2012ع ۾ ڦلجي اسٽيشن  مان پاس ڪيو. بي ايس سي سنڌ يونيورسٽيءَ مان 2014ع ۾. ۽ ايم اي جي ڊگري 2021ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان سنڌي. ادب ۾ حاصل ڪيائين.
## ادبي خدمتون
سجاد يوسف سومري لکڻ جي شروعات: 2014ع ۾ ڪئي. هن شاعري ۾ غزل کان علاوه شاعري جي ٻين صنفن تي طبع آزمائي ڪئي آهي. شاعريءَ ۾ سندس رهنمائي عبدالغفار تبسم ، تابش بخاري ۽ هوش محمد  ڪئي آهي. سندس شاعري سنڌي ٻوليءَ جي مختلف معياري رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. استاد بخاري جي شاعري ۽ شخصيت تي تابش بخاري سان گڏ سھيڙيل ڪتاب "ڌرتي ڌڻي شاعر استاد بخاري" پڻ شايع ٿيل آهي.  سندس شاعري منظور سخيراڻي ، مهتاب ڪنول، برڪت فقير، قادر سنڌي، امانت علي، وحيد رمضان، حبدار سخيراڻي، اسلم راهي، سجاد سولنگي، احسن ميراڻي ۽ ٻين فنڪارن ڳاٽي آهي. سجاد يوسف سومرو سنڌي ادبي سنگت دادو جو ميمبر ۽ استاد بخاري ادبي ڪائونسل سنڌ جو جوائنٽ سيڪريٽري آهي.

## حوالا

زمرو:1995ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ، 1992ع

**ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ، 1992ع** (جنهن کي **بينسن اينڊ هيجز ورلڊ ڪپ، 1992ع** اسپانسرشپ سببن جي ڪري سڃاتو وڃي) پنجون ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ هو، جيڪو انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ڪائونسل (ICC) پاران منظم ڪيل مردن جي قومي ٽيمن لاءِ پريميئر ون ڊي انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ٽورنامينٽ هو. اهو 22 فيبروري کان 25 مارچ  1992ع تائين آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ۾ منعقد ٿيو ۽ پاڪستان فائنل ۾ انگلينڊ کي 22 رنسن تان هارائي پهريون ڀيرو ورلڊ ڪپ چيمپيئن بڻيو. ٽورنامينٽ کي تڪراري "مينهن جي حڪمراني" لاءِ  ياد ڪيو ويندو آهي. 
## حوالا
راشدون خلیفا

**راشدون** ( ) اهي پهريان چار خليفا آهن  جن نبی کریم صلی اللہ علیہ و سلم جي وصال کان پوءِ مسلمانن جي اڳواڻي ڪئي: یعنی ابوبڪر (632ع-634ع)، عمر (634ع-644ع)، عثمان (644ع-656ع) ۽ علي رضی اللہ تعالٰی عنھم (656ع-661ع).

انهن خليفن جو دور، جنهن کي راشدين خلافت (632-661) سڏيو ويندو آهي، سني اسلام ۾ سمجهيو ويندو آهي ته هو 'حق جي رهنمائي' (عربي: راشد)، مطلب ته اهو هڪ نمونو  آهي جنهن جي پيروي ڪئي وڃي ۽ ان جي تقليد ڪئي وڃي.

## تاريخ
پهرين چار خليفي جيڪي حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم جا جانشين ٿيا، انهن کي راشدون (حق تي ٻڌل) خليفي چيو وڃي ٿو. 

• ابوبڪر صديق (632ع-634ع)

• عمر بن الخطاب (634ع-644ع)

• عثمان بن عفان (644ع-656ع)

• علي ابن ابي طالب (656ع-661ع)

محمد صلي الله عليه وآله وسلم جي جانشيني مرڪزي مسئلو آهي جيڪو مسلم ڪميونٽي کي ورهائي ٿو. مصنف ڪارل ارنسٽ جي مطابق، سني اسلام، انهن جي جانشين جي سياسي حيثيت کي قبول ڪري ٿو، جڏهن ته شيعه مسلمان گهڻو ڪري پهرين ٽن خليفن جي مشروعيت کي رد ڪن ٿا ۽ ان ڳالهه تي اصرار ڪري رهيا آهن ته حضرت محمد ﷺ جن علي رضي الله عنه کي پنهنجو جانشين مقرر ڪيو هو.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:صحابه
گھريلو جھرڪي

**گهريلو جهرڪي** (سائنسي نالو: Passer Domesticus) جهرڪي جي ڪٽنب جو ھڪڙو پکي آھي، جيڪو دنيا جي اڪثر ڀاڱن ۾ ملي ٿو. ھي ھڪڙو ننڍڙو پکي آھي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
هندي سمنڊ

thumb|ھندي وڏو سمنڊ (بحر ہند)
**هندي سمنڊ** یا **هندي وڏو سمنڊ** (Indian Ocean) اهو نالو عربي ٻوليءَ سان آیو آھي. هي سامونڊي رستو عرب واپارين ۽ يورپي سياح مارڪو پولو به استعمال ڪيو هو. 7,05,60,000 چورس ڪلوميٽر  ایراضی تی، هندي سمنڊ دنيا ۾ پاڻي جو ٽيون وڏو ذخيرو آهي. اهو دنيا جي پاڻيءَ جو 20 سيڪڙو حصو رکي ٿو.

ان جي اتر ۾ ايشيا، اولهه ۾ آفريڪا ۽ اوڀر ۾ آسٽريليا ۽ پئسيفڪ سمنڊ آهي. ڏکڻ ۾ اهو ڏاکڻي سمنڊ/انٽارڪٽيڪا تائين محدود آهي. هندي سمنڊ ۾ وڏا علائقائي سمنڊ آهن، جهڙوڪ عربي سمنڊ، لڪاديپ سمنڊ، بنگال جي نار ۽ انڊيمان سمنڊ ان جي حدن ۾ آھن.

هن جو نالو هندستان جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو پاڻ سنڌو کان اهي، جيڪو ان کي ڇڪيندو آهي ۽ گهٽ ۾ گهٽ سال 1515ع کان ان جي موجوده نالي سان مشهور آهي. اڳي ان کي اڀرندو سمنڊ سڏيو ويندو هو. ان جي سراسري کوٽائي 3,741 ميٽر آهي. سڄو هندي سمنڊ اڀرندي اڌ گول ۾ آهي. ائٽلانٽڪ سمنڊ ۽ پئسفڪ سمنڊ جي برعڪس، هندي سمنڊ زمين جي حدن سان ٽن طرفن کان گھريل آهي، جو ان کي هندي ننڍي کنڊ ​​​​جي چوڌاري هڪ وڌايل سمنڊ جي شڪل ڏئي ٿو. ان جا ساحل ۽ پرتون خاص خصوصيتن، جھڙوڪ تنگ براعظمي پرت سان ٻين وڏي سمنڊن کان مختلف آھن. ارضياتي طور تي، هندي وڏي سمنڊن مان ننڍو وڏو سمنڊ آهي، جنهن ۾ فعال پکيڙندڙ سلپون ۽ خاصيتون آهن، جهڙوڪ سامونڊي ٽڪريون. جيڪي فعال علائقن ۾ ٺهن ٿيون.

هندي سمنڊ جي آبهوا مون سون جي خاصيت واری آهي. اهو گرم ترين سمنڊ آهي، جنهن جي ارد گرد سان رابطي جي ڪري عالمي آبهوا تي اهم اثر پوي ٿو. ان جو پاڻي هندي سمنڊ جي گردش کان متاثر ٿئي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ منفرد سامونڊي واهه ۽ اڀرڻ جا نمونا ھتی آهن. هندي سمنڊ ماحولياتي لحاظ کان متنوع آهي، اهم سامونڊي حيات ۽ ماحولياتي نظام جهڙوڪ مرجان جون ٽيڪريون، مينگرو جا ٻيلا ۽ سامونڊي گھاس جا ٽڪرا ھتی آھن. اهو دنيا جي ٽونا مڇين جي شکار جو هڪ اهم حصو رکي ٿو ۽ خطرناڪ سامونڊي نسلن جو گهر آهي. اهو حد سان ودیک مڇي مارڻ ۽ آلودگي جی چيلينجز جو سامهون کري رھیو آھی، جنهن ۾ هڪ اهم ڪچری جو وڏو مسئلو شامل آهي.

تاريخي طور تي، هندي سمنڊ قديم زماني کان ثقافتي ۽ تجارتي مٽاسٽا جو مرڪز رهيو آهي. هن ابتدائي انساني لڏپلاڻ ۽ تهذيب جي پکيڙ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. جديد دور ۾، اها عالمي واپار لاءِ، خاص ڪري پيٽرول ۽ هائيڊرو ڪاربن جی واپار لاء اهم آهي. علائقي ۾ ماحولياتي ۽ جيو پوليٽيڪل خدشات جهڙوڪ آبهوا جي تبديلي جا اثر، سامونڊي ڌاڙيل ۽ ٻيٽن جي علائقن تي اسٽريٽجڪ تڪرار شامل آهن.

## سمنڊ ۽ نارون
هيٺيان سمنڊ ۽ نارون انھن جي ايراضي سان گڈ  آهن. 

• عربي سمنڊ - 38,62,000 چورس ڪلوميٽر

• خليج بنگال - 21,72,000 چورس ڪلوميٽر

• انڊمان سمنڊ - 7,97,700 چورس ڪلوميٽر

• لڪادیپ سمنڊ - 7,86,000 چورس ڪلوميٽر

• موزمبيق چينل - 7,00,000 چورس ڪلوميٽر

• تيمور سمنڊ - 6,10,000 چورس ڪلوميٽر

• ڳاڙهو سمنڊ - 4,38,000 چورس ڪلوميٽر

• عدن جي نار - 4,10,000 چورس ڪلوميٽر

• فارس جي نار - 2,51,000 چورس ڪلوميٽر

• فلورس سمنڊ - 2,40,000 چورس ڪلوميٽر

• ملاڪا سمنڊ - 2,00,000 چورس ڪلوميٽر

• عمان سمنڊ - 1,81,000 چورس ڪلوميٽر

• عظيم آسٽريلين بائيٽ - 45,926 چورس ڪلوميٽر

• عقبي جي نار - 239 چورس ڪلوميٽر

• کمبات جي نار
 
• ڪڇ جي نار 

• سویز جي نار

## حوالا

زمرو:اوڀر آفريڪا
زمرو:اولھ ايشيا
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:سمنڊ
زمرو:وڏا سمنڊ
زمرو:هندي وڏو سمنڊ
شاھہ حسین ايڪسپريس

**شاهه حسين ایکسپریس** ()، اڳ ۾ **نائيٽ ڪوچ ايڪسپريس** جي نالي سان مشهور آهي، هڪ مسافر ٽرين آهي جيڪا روزاني پاڪستان ريلويز ۽ شاليمار گروپ طرفان ڪراچي ۽ لاهور جي وچ ۾ هلندي آهي،   جي شايع ٿيل فاصلي کي پورو ڪرڻ ۾ تقريباً 18 ڪلاڪ لڳن ٿا. ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين، خانيوال۔وزيرآباد برانچ لائين ۽ شاھدرا باغ۔سانگلا هل برانچ لائين جي ھڪڙي حصي سان سفر ڪندي.    

13 جنوري، 2018ع تائين، پاڪستان ريلوي شاهه حسين ايڪسپريس 43UP ء 44DN جو غير مشروط ڪنٽرول سنڀالي ورتو آهي.

15 آڪٽوبر، 2018ع تي پاڪستان ريلوي انهنجو نالو تبديل ڪري نائيٽ ڪوچ ايڪسپريس کان شاه حسين ايڪسپريس رکيو.

## رستو
**• ڪراچي ڪينٽ۔خانيوال جنڪشن ذريعي ڪراچي-پشاور ريلوي لائين**

**• خانيوال جنڪشن۔سانگلا هل جنڪشن خانيوال-وزيرآباد برانچ لائين ذريعي**

**• سانگلا هل جنڪشن۔شاهدرا باغ جنڪشن ذريعي شاهدارا باغ-سانگلا هيل برانچ لائن.**

**• ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين ذريعي شاھدرا باغ جنڪشن-لاهور جنڪشن**

## اسٽيشن اسٽاپ
• ڪراچي ڪینٽ ريلوي اسٽيشن

• حيدرآباد جنڪشن ريلوي اسٽيشن

• روهڙي جنڪشن ريلوي اسٽيشن

• بهاولپور ريلوي اسٽيشن

• ملتان ڪينٽ ريلوي اسٽيشن

• خانيوال جنڪشن ريلوي اسٽيشن

• فيصل آباد ريلوي اسٽيشن

• لاهور جنڪشن ريلوي اسٽيشن

## حوالا

زمرو:پاڪستان ريلويز
زمرو:پاڪستان جي ريل گاڏين جا نالا
زمرو:پاڪستان جون مسافر ٽرينون
قراقرم ايڪسپريس

**قراقرم ايڪسپريس** () ھڪ مسافر ٽرين آھي جيڪا روزاني پاڪستان ريلوي طرفان ڪراچي ۽ لاهور جي وچ ۾ ھلائي ٿي. 1241 ڪلوميٽر جي شايع ٿيل فاصلي کي پورو ڪرڻ لاءِ سفر لڳ ڀڳ 17 ڪلاڪ ۽ 45 منٽ لڳن ٿا، ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين، خانيوال۔وزيرآباد برانچ لائين ۽ شاھدرا باغ۔سانگلا هل برانچ لائين جي ھڪڙي حصي سان سفر ڪندي آھي. ٽرين جو نالو اتر پاڪستان جي مشهور جبل قراقرم جي نالي تي رکيو ويو آهي.

## رستو
* ڪراچي ڪينٽ۔خانيوال جنڪشن ذريعي ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين
* خانيوال جنڪشن۔سانگلا هل جنڪشن ذريعي  خانيوال۔وزيرآباد برانچ لائين 
* سانگلا هل جنڪشن۔شاهدرا باغ جنڪشن ذريعي شاهدارا باغ۔سانگلا هل برانچ لائن
* شاھدرا باغ جنڪشن۔لاهور جنڪشن ذريعي ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين 

## اسٽيشن اسٽاپ
* ڪراچي ڪينٽ ريلوي اسٽيشن 
* حيدرآباد جنڪشن ريلوي اسٽيشن
* روهڙي جنڪشن ريلوي اسٽيشن
* بھاولپور ريلوي اسٽيشن
* خانيوال جنڪشن ريلوي اسٽيشن
* ٽوبا ٽيڪ سنگھ ريلوي اسٽيشن
* فيصل آباد ريلوي اسٽيشن
* لاهور جنڪشن ريلوي اسٽيشن

## سامان
ٽرين 13 اڪانومي ڪلاس بوگين، 4 ايئر ڪنڊيشنڊ بزنس ڪلاس بوگين، هڪ پاور وين ۽ هڪ سامان جي وين جي گڏ هلندي آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ريلويز
زمرو:پاڪستان جي ريل گاڏين جا نالا
زمرو:پاڪستان جون مسافر ٽرينون
گرين لائين ايڪسپريس

**گرين لائين ايڪسپريس** (Green Line Express) ھڪ مسافر بردار ٽرين آھي جيڪا روزانو پاڪستان ريلوي طرفان ڪراچي ۽ اسلام آباد جي وچ ۾ ھلائي ٿي. اها پاڪستان ريلويز جي فلیگ شپ ريل آهي ۽ گذرگاھہ لاء سڀ کان وڌيڪ ترجيح رکي تي. ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين جي هڪ حصي سان سفر ڪندي،   جي شايع ٿيل فاصلي کي پورو ڪرڻ ۾ ٽرين لڳ ڀڳ 21 ڪلاڪ لڳائندي آهي. ان جو افتتاح ميان محمد نواز شريف 15 مئي، 2015ع تي اسلام آباد ريلوي اسٽيشن تي ڪيو.
## حوالا

زمرو:پاڪستان ريلويز
زمرو:پاڪستان جي ريل گاڏين جا نالا
زمرو:پاڪستان جون مسافر ٽرينون
الائي ضلعو

الائي ضلعو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي هزاره ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي.

22 جنوري، 2023ع تي حڪومت الائي ضلعي جي قيام جو اعلان ڪيو. ان کي بٽگرام ضلعي کان الڳ ڪيو ويو.
## تشڪیل
الائي ضلعو 521 چورس ڪلوميٽرن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ سال 2017ع جي مردم شماري مطابق ان جي آبادي 180,414 آهي. هي 8 يونين ڪائونسلن تي مشتمل آهي جن ۾ بننا، بتيلا، بتل، بيري، جمبرا، پاشتو، رشنگ ۽ شڪرگاهه شامل آهن. الائي اڳي هزاره ڊويزن جي بٽگرام ضلعي جو هڪ تعلقو هو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
پي پي-8 (راولپنڊي-2)

**پي پي-8 (راولپنڊي-2)** () '''پنجاب''' جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ حلقو آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
سينٽرل دير ضلعو

**سينٽرل دير ضلعو** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي مالاڪنڊ ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. 23 جنوري، 2022ع تي پي ٽي آءِ حڪومت اپر دير ضلعي جي علائقي مان نئون ضلعو ***سينٽرل دير*** قائم ڪيو. هي علائقو گهڻو ڪري يوسفزئي جي مالیزئي قبيلي تي مشتمل آهي.

هی پنج تعلقن تي مشتمل آهي، جن ۾ اخاگرام کارو، لارجم، نهاگ درو، صاحب آباد ۽ واری تعلقا شامل آهن. 
لاڙجم ۽ واری پراڻا تعلقا آهن، جڏهن ته ضلعي سان تعلق رکندڙ اخاگرام کارو، نهاگ درو ۽ صاحب آباد نوان ٺهيل آهن.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
ڪوئو

**ڪوئو** (mouse) ھڪ عام مئمل جانور آھي. جنھن جو جسم ننڍڙو ھوندو آھي. ان جا ڏند تکا ۽ پڇ سنهو ۽ ڊگهو ھوندو آھي. ڪوئا عام طور گهر يا گودام ۾ پيل شين کي يا فصل کي ٽڪي زيان ڪرڻ لاءِ پڻ مشھور آھن. ڪجهہ ھنڌن تي انھن کي پالتو جانورن طور بہ پاليو ويندو آھي.
ڪمپيوٽر مائوس

thumb| ڪمپيوٽر مائوس
**مائوس** ھڪ ڊوائيس يا پرزو آهي جيڪو ڪمپيوٽر جي هڪ لازمي حصي طور استعمال ڪيو ويندو آهي. مائوس کي 1993ع ۾ اسٽينفورڊ رسرچ انسٽيٽيوٽ پاران ايجاد ڪيو ويو. عام طور تي مائوس سڄي ھٿ سان ھلندو آھي جڏھن تہ کاٻي ھٿ وارو مائوس پڻ موجود آھي، جيڪو آمريڪي انجنيئر ڊاوگ انجلبارٽ پاران ايجاد ڪيو ويو ھو.

ساڄي ھت کي ان تي رکي ان کي حرڪت ڏيڻ سان، ڪرسر جي حرڪت کي ڪمپيوٽر جي اسڪرين تي تير وانگر ڏسي سگهجي ٿو.
زمرو:Articles which use infobox templates with no data rows
نازي جرمني

**نازي جرمني** (جرمن: Nationalsozialistischer Staat)، مختصر طور تی (جرمن: NS-Staat: نازی ریاست) پن () سرڪاري طور تي **جرمن ريخ**  ۽ بعد ۾ **گريٽر جرمن ريخ جي** نالي سان مشھور،  ھڪ اصطلاح آهي جيڪو جرمن رياست کي بيان ڪرڻ لاءِ 1933ع ۽ 1945ع جي وچ ۾ استعمال ڪيو ويو، جڏهن ايڊولف ھٽلر ۽ نازي پارٽي ملڪ کي سنڀاليو، ان کي ھڪ مطلق آمريت ۾ تبديل ڪيو. ٽيون ریخ (The Third Reich) ، معنيٰ  "ٽين سلطنت"، نازي دعويٰ جو حوالو ڏئي ٿو تہ نازي جرمني اڳين مقدس رومن سلطنت (800ع-1806ع) ۽ جرمن سلطنت (1871ع-1918ع) جي جانشين ھئي. ٽين ريخ، جنھن کي نازين **ٿاؤزينڊ۔ايئر ريخ** جي نالي سان سڏيو، مئي 1945ع ۾ ختم ٿي، صرف 12 سالن کان پوءِ، جڏهن اتحادين جرمنيءَ کي شڪست ڏئي راڄڌاني برلن ۾ داخل ٿيا ء يورپ ۾ ٻي عالمي جنگ جو خاتمو ڪيو.
## حوالا

زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:تاريخ
زمرو:رڪنيت گهرندڙ مواد جي ڳنڍڻ وارا صفحا
زمرو:مضمون جن ۾ جرمن ٻولي جو متن شامل آھي
زمرو:يورپ جا اڳوڻا ملڪ
زمرو:يورپ جي تاريخ
ويٽنام جي جنگ

[کاٻو|thumb|376x376 عڪسلون| آمريڪي [بی-66|B-66s ۽ F-105s اتر ويٽنام تي بمباري ڪندي]]
**ويٽنام جنگ** ھڪ فوجي لڙائي ھئي جيڪا 1 نومبر 1955ع کان 30 اپريل 1975ع تائين هلي، جنھن ۾ ڪميونسٽ فوجن عوامي جمھوريہ ويٽنام (جنھن کي اتر ويٽنام جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) ۽ نيشنل فرنٽ فار دي لبريشن آف سائوٿ ويٽنام (جنھن کيويٽ ڪانگ نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) ڪميونسٽن  مخالف جمھوريہ ويٽنام (ڏکڻ ويٽنام) ۽ ان جي اتحادين خاص ڪري آمريڪا جي خلاف ڪامياب جنگ وڙهي ۽ ويٽنام کي هڪ متحد ۽ آزاد ڪميونسٽ رياست طور قائم ڪيو.

ان کي ويٽنام تڪرار ۽ ٻي ھند-چين جنگ پڻ سڏيو ويندو آهي. ويٽنامي ڪميونسٽ حلقا ان کي آمريڪي جنگ يا آمريڪا جي خلاف مزاحمت جي جنگ (ويٽنامي: Kháng hộc động Mỹ) بہ سڏين ٿا.

هن جنگ ۾ ويٽنامي ڪميونسٽن جا اتحادي سوويت يونين ۽ عوامي جمھوريہ چين ھئا، جڏهن تہ ڪميونسٽ مخالف ڏکڻ ويٽنام کي آمريڪا، ڏکڻ ڪوريا، آسٽريليا، ٿائيلينڊ ۽ نيوزيلينڊ جي حمايت حاصل ھئي. خاص طور تي، آمريڪا پنھنجي فوجن جو وڏو تعداد ڏکڻ ويٽنام ۾ موڪليو. آمريڪي فوجي صلاحڪار پھريون ڀيرو 1950ع ۾ ويٽنام ۾ شامل ٿيا جڏھن انهن فرانسيسي نوآبادياتي فوجن جي مدد ڪرڻ شروع ڪئي. 1956ع ۾، انهن صلاحڪارن ويٽنام جي جمھوريہ جي فوجن جي تربيت جي مڪمل ذميواري ورتي. 1965ع ۾ آمريڪي فوجون وڏي تعداد ۾ ويٽنام ۾ پھتيون ۽ 1973ع تائين اتي رھيون. ھڪ اندازي مطابق هن جنگ ۾ آمريڪا 550,000 سپاھي ويٽنام موڪليا.

اتر ويٽنام ۽ ويٽ ڪانگ هن خوني جنگ ۾ سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيا، مجموعي طور تي 1176,000 ماڻهو مئا يا گم ٿي ويا. جڏهن تہ 6 لک کان وڌيڪ زخمي ٿيا. عوامي جمھوريہ چين جا هڪ هزار چار سئو چاليھ سپاھي پھ مارجي ويا ۽ چار هزار ٻہ سئو زخمي ٿيا ۽ سوويت يونين جا سٺ سپاھي پڻ مارجي ويا. اهڙي ريت اتر ويٽنام ۽ ان جي اتحادين جو ڪل جاني نقصان 11 لک 77 هزار 446 جڏهن تہ زخمين جو ڪل انگ 6 لک 4 ھزار تائين وڃي پھتو.

ٻئي طرف اتحادين مان سڀ کان وڌيڪ جاني نقصان ڏکڻ ويٽنام کي ٿيو، جنھن ۾ 220,357 ماڻهو مارجي ويا جڏھن تہ 170,000 فوجي زخمي ٿيا. هن جنگ ۾ 58 هزار 159 آمريڪي فوجي، ڏکڻ ڪوريا جا 4 هزار 960 سپاهي، لاوس جا 30 هزار، آسٽريليا جا 520، نيوزيلينڊ جا 37 ۽ ٿائلينڊ جا 1351 فوجي مارجي ويا. اهڙي ريت اتحادين جو ڪل جاني نقصان 3 لک 15 هزار 831 جڏهن تہ زخمين جو ڪل تعداد لڳ ڀڳ 14 لک 90 هزار تائين وڃي پھتو.

سپاهين کان علاوه، شھري آبادي پڻ موت ۽ زخمين جي صورت ۾ وڏي نقصان جو شڪار ٿي، جن ۾ ڏکڻ ويٽنام سڀ کان وڌيڪ، 15 لک 81 هزار باشندن کي وڃائي ڇڏيو. جنگ ۾ 700,000 ڪمبوڊين، 2000,000 اتر ويٽنامي ۽ لڳ ڀڳ 50,000 لاوسي مارجي ويا.

30 اپريل 1975ع تي ڏکڻ ويٽنام جي راڄڌاني سائيگون جي ڪرڻ تائين جنگ جاري رهي، جڏهن اتر ويٽنامي سپاھين ان تي قبضو ڪيو. 2 جولاءِ 1976ع تي ويٽنام جو اتحاد ۽ نئين ڪميونسٽ جمھوريہ ويٽنام جو قيام عمل ۾ آيو. سائيگون جو نالو هو چي من سٽي اتر ويٽنام جي اڳوڻي صدر ھو چي من جي نالي تي رکيو ويو، جيڪو اڃا تائين ويٽنام جي گاديءَ جو ھنڌ آھي.

اھا سرد جنگ دوران آمريڪا جي وڏي سياسي شڪست ھئي.

## پڻ ڏسو

* عرب-اسرائيلي جنگ

## حوالا

زمرو:سامراجيت
زمرو:1950ع جو ڏهاڪو
زمرو:1960ع جو ڏهاڪو
زمرو:1970ع جو ڏهاڪو
زمرو:Pages using ISBN magic links
پيشاب

**پيشاب** جانورن جي جسم ۾ پيئڻ بعد فالتو يا گندو ٿي ويل پاڻي کي چيو ويندو آھي. جانور ان کي پنھنجي شرمگاھن ذريعي ٻاھر ڪڍندا آھن. جڏھن تہ انسان عام طور تي ڪاڪوس خاني يا پيشابدان جو استعمال ڪندا آھن.
بولان مسجد

**بولان مسجد** بلوچستان جي گادي واري شهر ڪوئيٽا ۾ هڪ خوبصورت مسجد آهي. بولان مسجد ڪوئيٽا شهر جي هڪ نمايان نشاني آهي.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:اسلامي عمارتون
زمرو:اسلامي جایون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون مسجدون
چقچان مسجد

**چقچان مسجد** (؛ معنيٰ: معجزيءَ واري مسجد) پاڪستان جي اتر ۾ گلگت بلتستان واري علائقي ۾ خپلو جي شهر ۾ هڪ مسجد آهي. سال 1370ع کان تاريخ جي، مسجد علائقي جي قديم ترين مسجدن مان هڪ آهي، ۽ ان وقت جي تاريخ آهي جڏهن علائقي جي آبادي *وڏي تعداد ۾* ٻڌمت کان اسلام ۾ تبديل ٿي وئي هئي.  مسجد به اهڙي ئي فن تعمير جي شيئر ڪري ٿي، جيڪا ڪشمير وادي ۾ ٺاهي وئي هئي.  اهو تبتي، مغل ۽ فارسي طرز جي فن تعمير جو ڀرپور ميلاپ آهي. 
## حوالا

زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:گلگت بلتستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:گلگت بلتستان جو مسجدون
زمرو:مسجدون
شاهي مسجد، چترال

**شاهي مسجد** چترال، خيبر پختون خواهه، پاڪستان جي شهر چترال جي مکيه مسجد آهي. اهو چترال قلعي جي ڀرسان چترال نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. اها چترال رياست جي وجود جي وقت چترال جي پرنسپل مسجد هئي.  هيءَ مسجد سال 1924ع ۾ حاڪم شجاع الملڪ جي حڪم تي ٺهي هئي.  
## حوالا

زمرو:خیبر پختونخوا ۾ اسلام
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:خیبر پختونخوا جون مسجدون
جامع الالفار مسجد

**جامع الالفار مسجد  (''رتو پاليا''، ''لال مسجد)''،** جنهن کي عام طور تي *سمن ڪوٽو پالي* جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو،  ڪولمبو، سري لنڪا ۾ هڪ تاريخي مسجد آهي. اهو پیتاھہ ۾ سيڪنڊ ڪراس اسٽريٽ تي واقع آهي. مسجد ڪولمبو جي قديم ترين مسجدن مان هڪ آهي ۽ شهر ۾ هڪ مشهور سياحتي ماڳ آهي.
## حوالا

زمرو:ڪولمبو
زمرو:مسجدون
زمرو:سري لنڪا
زمرو:ايشيا جون مسجدون
زمرو:ڪولمبو ۾ مسجدون
زمرو:سري لنڪا ۾ مسجدون
پي پي-34 (گجرات-8)

**پي پي-34 (گجرات-8)** () '''پنجاب جي صوبائي اسيمبلي''' جو هڪ حلقو آهي. ان ۾ گجرات ضلعي جا تعلقا ڊينگا، ڪرنانا، ۽ ڪيترائي ڳوٺ شامل آهن.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
پيدائشي عمل

کاٻو|thumb|350x350 عڪسلون| معجزاتي پتي جي ٻوٽي ( ''Kalanchoe pinnata'' ) جي پتي جي مارجن سان نون ٻوٽج جي پيداوار. سامهون ننڍڙو ٻوٽو اٽڪل 1 آهي&nbsp;سينٽي (0.4&nbsp;۾) ڊگهو. "انفرادي" جو تصور واضح طور تي هن غير جنسي پيدائش واري عمل جي ذريعي وڌايو ويو آهي.
**پيدائشي عمل** (يا **پرورش** يا **نسل پيدا ڪرڻ**) هڪ حياتياتي عمل آهي جنھن ذريعي نوان انفرادي جاندار - " اولاد " - پنھنجي ھڪ "والد يا والدہ" يا والدين مان پيدا ٿين ٿا. پيدائش جا ٻہ روپ آهن: غير جنسي ۽ جنسي .

غير جنسي پيداوار ۾، ھڪ جاندار ٻي جاندار جي شموليت کان سواءِ ٻيھر پيدا ڪري سگهي ٿو. غير جنس پرست نسلن جي پيداوار  واحد سيلن جي جاندارن تائين محدود ناھي. ھڪ عضوي جي ڪلوننگ غير جنسي پيداوار جو ھڪ روپ آھي. غير جنسي پيداوار جي ذريعي، ھڪ جاندار پنھنجي جينياتي طور تي ھڪجھڙائي يا ھڪجھڙائي واري ڪاپي ٺاهي ٿو. جنسي پيدائش جي ارتقا حياتيات جي ماھرن لاءِ هڪ وڏو مسئلو آهي. جنسي پيداوار جي ٻہ ڀيرا قيمت اها آهي تہ صرف 50٪ جاندار ٻيھر پيدا ڪن ٿا ۽ جاندار صرف 50٪ پنھنجي جين اڳتي موڪلي ٿو.

جنسي پيداوار لاءِ عام طور تي ٻن خاص پيدائشي سيلن جي جنسي رابطي جي ضرورت ھوندي آھي، جن کي گيميٽس سڏيو ويندو آھي، جنھن ۾ عام سيلز جي ڪروموزوم جو اڌ تعداد ھوندو آھي ۽ مييوسس ذريعي ٺاھيا ويندا آھن، عام طور تي ھڪ نر ھڪ ئي نسل جي مادي کي  سان گڏ هڪ زرخيز زائگوٽ ٺاهيندو آهي. هي اولاد پيدا ڪري ٿو جاندار جن جي جينياتي خاصيتون انهن ٻن والدين جي جاندارن مان نڪتل آهن.
ٽڪسن مسجد

**اسلامڪ سينٽر آف ٽڪسن (ICT)**، جنهن کي ٽڪسن مسجد **Tucson Mosque** جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ٽڪسن، ايريزونا ۾ هڪ مسجد ۽ اسلامي ڪميونٽي سينٽر  آهي. ايريزونا يونيورسٽي جي ويجهو واقع، عمارت ٻنهي نماز جي جڳهه ۽ ڪميونٽي سينٽر طور ڪم ڪري ٿو. اهو ڏکڻ ايريزونا جي سڀني مسلمانن ۽ مجموعي طور تي وڏي برادري جی ضرورت کي پورو ڪري ٿو. اهو سال 1991ع ۾ مڪمل ٿيو ۽ هڪ ئي مينار ۽ گنبد آهي. ان ۾ روزاني پنج وقت نماز ۽ جمعي جي ڏينهن جمعي جي نماز به ٿيندي آهي.
## حوالا
چي گويرا

**چي گويرا** (Che Guevara) لاطيني آمريڪا جو گوريلو اڳواڻ ۽ انقلابي نظريو ڏيندڙ چي گويرا 1928ع ۾ پيدا ٿيو. هي 1960ع واري ڏهاڪي ۾ کاٻي ڌر جي انقلابين جو هيرو بڻيو. هو روزاريو، ارجنٽائن جي هڪ وچولي گهراڻي ۾ پيدا ٿيو. هـن بيونس آئر يونيورسٽيءَ مان 1953ع ۾ ميڊيڪل جي ڊگري حاصل ڪئي. چي گويرا آمريڪا ۾ سماجي اڻ بـرابريءَ کـي خـتـم ڪـرڻ لاءِ انقلاب کي اڪيلو رستو سمجهندو هو. ان خيال هيٺ ئي هي 1954ع ۾ ميڪسيڪو ويو ۽ ڪيوبا جي جلا وطن انقلابين سان وڃي مليو، جن جي قيادت جنرل فيڊل ڪاسترو ڪري رهيو هو. 1950ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ هن ڪيوبا جي ڊڪٽيٽر خلاف فيڊل ڪاسترو سان گڏجي گوريلا جنگ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ جڏهن ڪاسترو اقتدار حاصل ڪيو تہ هي ڪيوبا جي صنعتي وزير بڻيو. ٽين دنيا ۾ آمريڪا جي اثر رسوخ جو شديد مخالف چي گويرا، ڪاسترو حڪومت جي ساڄي ڌر وارن ڏانهن لاڙي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن گوريلا جنگ جي موضوع تي ٻہ ڪتاب لکيا. هو 1965ع ۾ ڪيوبا مان گم ٿي ويو ۽ ٻئي سال بوليويا ۾ سرڪش اڳواڻ جي حيثيت ۾ ٻيھر سامهون آيو. بوليويا جي فوج کيس گرفتار ڪري، 9 آڪٽوبر 1967ع تي گوليءَ سان اُڏائي، کيس قتل ڪري ڇڏيو. ’چي گويرا جي ڊائري‘ ۾ شايع ٿي چڪي آهي ۽ جديد سنڌي شاعريءَ ۾ شيخ اياز کان وٺي نوجوانن پاران چي گويرا کي خراج تحسين پيش ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:1928ع جون پيدائشون
زمرو:1967ع جون وفاتون
زمرو:1967ع جون فوتگيون
وٽامن ڊي

**وٽامن ڊي (Vitamin D)** ٿلهي ۾ حل ٿيندڙ سیڪوسٽیرائیڊز جو هڪ گروپ آهي، جيڪي ڪیلشيم، ميگنيشيم ۽ فاسفيٽ ۽ ٻين ڪيترن ئي حياتياتي اثرات جي آنتن ۾ جذب کي وڌائڻ جا ذميوار آهن.  انسانن ۾ هن گروپ ۾ سڀ کان اهم مرکبات وٽامن D3 (cholecalciferol) ۽ D2 وٽامن (ergocalciferol) آهن. وٽامن ڊي جو وڏو قدرتي ذريعو سج جي روشني (خاص ڪري الٽرا وائلٽ شعاعن) يا UVB ليمپن مان UVB جي ڦوٽو ڪيميڪل رد عمل ذريعي چمڙي جي هيٺين تہن ۾ کولیسسٹیفیرول cholecystiferol جو ٺهڻ آهي.  کولیکیلسیفیرولCholecalciferol ۽ ارگوتاسیفورول ergotaciferol خوراڪ ۽ غذائي سپليمنٽس ذريعي حاصل ڪري سگھجن ٿا.   صرف ڪجھ کاڌو، جهڙوڪ ٿلهي مڇي، قدرتي طور تي وٽامن ڊي جي وڏي مقدار تي مشتمل آهي  . آمريڪا ۽ ٻين ڪيترن ئي ملڪن ۾، کير يا ان جي ٻوٽي تي ٻڌل متبادل، جهڙوڪ ناشتي ۾ ڪيترائي اناج، وٽامن ڊي سان مضبوط آهن.  الٽرا وائلٽ روشنيءَ جي سامهون ايندڙ مشروم وٽامن D2 جي مفيد مقدار ۾ حصو وٺندا آهن.  غذائي سفارشون عام طور تي اهو فرض ڪندي ڪيون وينديون آهن ته هڪ شخص پنهنجي سموري ويتامين ڊي زباني طور تي حاصل ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته سج جي نمائش آبادي ۾ متغير آهي ۽ چمڙي جي سرطان جي خطري جي ڪري سج جي نمائش جي مقدار جي سفارشون غير يقيني آهن. 

وٽامن ڊي، جيڪا کاڌي مان حاصل ٿئي ٿي يا سج جي روشنيءَ مان چمڙي ذريعي جذب ٿئي ٿي، حياتياتي طور تي غير فعال آهي. هي ٻن هيپاٽڪ اينزائمز ذريعي هائيڊرو آڪسيليشن جا ٻه مرحلا  گذري ٿو، پهريون جگر ۾ ۽ ٻيو گردئن ۾.  ڇاڪاڻ ته وٽامن ڊي اڪثر جانورن جي نسلن ۾ مناسب مقدار ۾ ٺهڪندڙ ٿي سگهي ٿي جيڪڏهن اهي ڪافي سج جي روشني حاصل ڪن، ٻاهرين ترسيل جي ضرورت ناهي ۽ ان ڪري ٽيڪنيڪل طور تي بايو دستياب سمجهيو وڃي ٿو ء اهو وٽامن م شمار نٿو ٿئي. ان جي بدران هڪ هارمون سمجهي سگهجي ٿو، ويتامين ڊي پروهارمون جي چالو ٿيڻ جي نتيجي ۾ فعال فارم، ڪلسٽرایول، هڪ  ريسیپٽر ذريعي ڪيترن ئي هيٺئين پاسي واري سائيٽن تي اثر انداز ڪري ٿو. 

کولیکیلسیفیرول Cholecalciferol کي جگر ۾ کیلسیفیدویل (hydroxyl cholecalciferol.25) ۽ ارگوکیلسیفیرول ergocalciferol ۾  (hydroxyergocalciferol.25) ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي.  اهي ٻه ويتامين ڊي ميٽابولائٽس، جن کي 25-hydroxyvitamin D يا 25(OH)D سڏيو ويندو آهي، هڪ شخص جي وٽامن ڊي جي حيثيت کي طئي ڪرڻ لاء سيرم ۾ ماپي وينديون آهن.   کیلسیفیدوایل Calcifidiol کي گردئن ۽ مدافعتي نظام جي ڪجهه سيلن جي ذریعی، کیلسیتیرول (dihydroxycholacacyferol) ٺاهڻ لاءِ، وڌيڪ هائيڊروآڪسيليٽ ڪيو ويندو آهي، جيڪو ويتامين ڊي، ڪیلشيم ۽ فاسفيٽ جي مقدار کي منظم ڪرڻ ۽ صحتمند هڏن جي واڌ کي وڌائڻ ۾ ملوث آهي ۽ اهو هڪ حياتياتي روپ آهي جيڪو ری مادلنگ ۾ هڪ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو.  کیلسیترویل Calcitroil ۾ ٻيا اثر پڻ آهن، جن ۾ ڪجهه سيل جي واڌ، اعصاب ۽ مدافعتي فنڪشن، ۽ سوزش م  ڪمي شامل آهن. 

وٽامن ڊي calcium homeostasis ۽ metabolism ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.  اهو ٻارن ۾ ريڪٽس (اوستيومالاسيا جو هڪ ننڍپڻ وارو روپ) غذائيت جي گھٽتائي کي ڳولڻ جي ڪوشش ڪندي،  دريافت ڪيو ويو. اوستيومالاسيا ۽ رکٽس جی علاج يا روڪٿام لاءِ وٽامن ڊي سپليمنٽس ڏنيون وڃن ٿيون.  ويتامين ڊي سپليمنٽ استعمال ڪندڙ ماڻهن ۾ ويتامين ڊي جي اضافي جي ٻين صحت جي اثرات لاء ثبوت تڪراری آهن.  موت جي شرح تي ويتامين ڊي جي اضافي جو اثر واضح ناهي، هڪ ميٽاتجزيي سان بزرگ ۾ موت جي شرح ۾ معمولي گهٽتائي ریکارڈ کی وئی آھی۔ وڌيڪ خطرن وارن گروپن ۾ رکٽس ۽ اوستيومالڪيا جي روڪٿام کان سواءِ، عضلات يا عام صحت لاءِ وٽامن ڊي سپليمنٽس جو فائدو ننڍو آهي. 

## حوالا
تائیچونگ مسجد

**تائیچونگ مسجد** ( Taichung Mosque) نانتون ضلعي، تائيچنگ، تائيوان ۾ هڪ مسجد آهي. اها تائيوان ۾ تعمير ٿيندڙ چوٿين مسجد آهي.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
زمرو:تائيوان جون مسجدون
لزبن جي مرڪزي مسجد

**لزبن جي مرڪزي مسجد** (  : *Mesquita Central de Lisboa*
) پرتگال جي لزبن جي مکيه مسجد آهي، جيڪا گاديءَ واري شهر جي اسلامي ڪميونٽي جي خدمت ڪندي آهي. مسجد ترڪي کان ٻاهر يورپ جي ٽئين وڏي مسجد آهي. عمارت جي ڊيزائن ڪئي وئي آرڪيٽيڪٽس انتونيو ماريا براگا ، سال 2019ع جي رافيل مانزانو انعام جو فاتح، ۽ جوو پولو ڪنسيڪو. ان جي خارجي خاصيتن ۾ چار مينار ۽ ٻه گنبد شامل آهن. مسجد ۾ استقباليه هال، هڪ نماز جو هال ۽ هڪ آڊيٽوريم آهي. مرڪزي مسجد مقامي مسلم برادري جي ميمبرن کي مالي ۽ ٻيون خدمتون مهيا ڪرڻ لاءِ هڪ ڪائونسل ٺاهي آهي.

## حوالا

زمرو:لزبن
زمرو:مسجدون
زمرو:پرتگال جو مسجدون
زمرو:يورپ جون مسجدون
پرتگال ۾ اسلام

پرتگال هڪ تمام گهڻو عيسائي اڪثريت وارو ملڪ آهي، جنهن ۾ اسلام جا پيروڪار هڪ ننڍي اقليت آهي. 2021 جي مردم شماري مطابق، مسلمان ملڪ جي ڪل آبادي جو تقريباً 0.4 سيڪڙو نمائندگي ڪن ٿا. بهرحال، ڪيتريون صديون اڳ اسلام جديد دور جي پرتگال جي علائقي ۾ هڪ وڏو مذهب هو، جنهن جي شروعات اسپين جي مسلمانن جي فتح سان ٿي. اڄ، پرتگال جي آئين جي سيڪيولر نوعيت جي ڪري، مسلمانن کي بیئن کي مسلمان ڪرڻ، پنهنجي مذهب تي عمل ڪرڻ ۽ مسجدون تعمير ڪرڻ لاء آزادی آهي. 

پرتگال جی قومی اسٹیٹسٹیکل انسٹیٹیوٹ (Instituto Nacional de Estatística)
پاران درج ڪيل سال 1991ع جي مردم شماري مطابق، پرتگال ۾ 9,134 مسلمان هئا، جيڪي ڪل آبادي جو 0.09٪ آهن. سال 2019ع ۾ مسلمانن جي آبادي لڳ ڀڳ 65,000 هئي. ملڪ ۾ مسلمانن جي اڪثريت سني آهي، جنهن جي پٺيان لڳ ڀڳ 20,000 کان 22,000 شيعہ مسلمان آهن، انهن مان 65 سيڪڙو اسماعيلي آهن. 1990ع جي ڏهاڪي ۾ اڪثر مسلمان آبادي اڳوڻي پرتگالي پرڏيهي صوبن پرتگالي گني ۽ پورچوگالي موزمبيق مان نڪتي ھتی آیا، جن مان اڪثريت جو تعلق اڳوڻو پورچوگالي گوا ۽ ڊاماو، هندستان سان آهي. هن وقت پرتگال ۾ رهندڙ اڪثر مسلمانن جو تعلق وچ اوڀر، شام، مراکش، موزمبيق ۽ بنگلاديش کان آهي.
## حوالا

زمرو:پرتگال
زمرو:يورپ ۾ اسلام
زمرو:اسلام بلحاظ ملڪ
غزه جي عظیم الشان مسجد

غزه جي عظيم الشان مسجد، عظيم الشان عمري مسجد سان پڻ سڃاتل آھي،  غزه جي پٽي، فلسطين جي سڀ کان وڏي ۽ پراڻي مسجد ھئي، جيڪا غزه شھر ۾ واقع آھي.

هڪ قديم فلسطي مندر جي سائيٽ تي بيهڻ جو يقين آهي، اها سائيٽ بازنطينين طرفان 5 صدي عيسويء ۾ چرچ ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويو. 7 صدي عيسويء ۾ مسلمانن جي فتح کان پوء، ان کي مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو. 10 صدي عيسويء ۾ هڪ عرب جاگرافيدان ابن بطوطه پاران "خوبصورت مسجد" طور بيان ڪي وئي، عظيم مسجد جو مينار سال 1033ع  ۾ زلزلي ۾ گرجي ويو. سال 1149ع ۾، صليبي جنگجو هڪ وڏو چرچ تعمير ڪيو. اهو گهڻو ڪري سال 1187ع ۾ ايوبين طرفان تباهه ڪيو ويو، ۽ پوء 13 صدي جي شروعات ۾ مملوڪ طرفان هڪ مسجد جي طور تي ٻيهر تعمير ڪيو ويو.

اهو سال 1260ع ۾ منگولن طرفان تباهه ڪيو ويو، پوء جلدي بحال ٿيو. اهو صديء جي آخر ۾ هڪ زلزلي سان تباهه ٿي ويو. عظيم مسجد تقريباً 300 سالن کان پوءِ عثمانين طرفان ٻيهر بحال ڪئي وئي. پهرين عالمي جنگ دوران انگريزن جي بمباري کانپوءِ سخت نقصان پهتو، مسجد کي سال 1925ع ۾ سپريم مسلم ڪائونسل طرفان بحال ڪيو ويو. اهو ٻيهر 7 ڊسمبر، 2023ع تي هڪ اسرائيلي هوائي حملي ذريعي تباهه ٿي ويو، جنهن جي ڪري اڪثر اڏاوتون تباهه ٿي ويون ۽ مينار جزوي طور تباهه ٿي ويو.
سلطان قابوس جي وڏي مسجد

**سلطان قابوس گرانڊ مسجد** (عربي: جَامِع ٱلسُّلْطَان قَابُوْس ٱلْأَكْبَر)، عمان جي شهر، مسقط هڪ مسجد آهي. هن مسجد جو افتتاح سال 2001ع ۾ سلطان قابوس ڪيو هو ۽ دنيا جي سڀ کان وڏي هٿ سان ٺهيل قالين واري مسجد جو عالمي ريڪارڊ قائم ڪيو هو، هاڻي اها مسجد، ابوظهبي، گڏيل عرب امارات ۾  سال2007ع ۾ شيخ زيد گرانڊ مسجد جي افتتاح کانپوء ٻئين نمبر تي اچي وئي آهي.

## گيلري

File:Sultan Qaboos Grand Mosque Entrance 2019.jpg|View of the minaret from the entrance
File:Grand Mosque Muscat (19) (40275047024).jpg|The mihrab
File:Grand Mosque Muscat (25) (40275044984).jpg|The chandelier in the main prayer hall
File:Flickr - JB London - Sultan Qaboos Grand Mosque..jpg|Corridor
File:Oman 2014 (16037903977).jpg|Carpet
File:Sultan Qaboos Grand Mosque (19).jpg|Electric lighting
File:Grand Mosque Muscat (22) (40275045734).jpg|Window design
File:Moschea di Muscat.jpg|Detail of the inner dome


## حوالا

زمرو:اومان
زمرو:عمان
زمرو:مسجدون
زمرو:اومان جي مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
سلهہ

**سلهہ** (Tuberculosis) کي ڦڦڙن جي سلهہ بہ چوندا آهن. هن بيماريءَ کي ”دِق تپُ“ بہ چوندا آهن. ٽي. بي هڪ وچڙندڙ بيماري آهي، جنھن جو ڪارڻ هڪ جيوڙو آهي. هيءَ بيماري انسانن توڙي جانورن کي ٿيندي آهي. هي جيوڙو جڏهن جسم جي تنتي سرشتي تي حملو ڪندو آهي، تڏهن جسم ۾ ننڍڙا داڻا ٺھي ويندا آهن، ۽ اهي ڦڦڙن جي ذريعي ساھ سان گڏ پکڙجي ٻين ماڻهن تائين پھچي ويندا آهن. ٽي. بيءَ جا ٻيا بہ قسم آهن: هڏين جي، آنڊن جي، چمڙيءَ جي وغيره. آڳاٽي وقت ۾ هيءَ لاعلاج بيماري هئي، پر هاڻي سائنسدانن هن بيماريءَ جو علاج ڳولي ڪڍيو آهي، انهيءَ ڪري هن وقت هن بيماريءَ وگهي مرڻ جو سلسلو ختم ٿي ويو آهي. هن بيماريءَ ۾ مريض کي آرام، صفائي، تازي هوا ۽ هلڪو کاڌو ڏيڻ پڻ علاج ۾ شامل آهي.

## حوالا
ڪانو جي عظیم الشان مسجد

**ڪانو جي وڏي مسجد** ( ) ڪانو ۾ هڪ جامع مسجد آهي، جيڪو ڪانو رياست جي گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ نائيجيريا جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. مسجد شهر جي قلب م منڊواري علائقي جي چوڌاري واقع آهي.

## تاريخ

ڪانو جي وڏي مسجد نائيجيريا جي قديم ترين مسجد آهي ۽ 15 صدي عيسويءَ ۾ محمد رمفا ٺاهي هئي. اهو مٽيءَ جو ٺهيل هو. رمفا جي حڪومت ۽ اسلام قبول ڪرڻ کان اڳ، ڪانو جي مرڪزي مسجد ٻن ممڪن هنڌن تي واقع هئي. پهريون امڪان شريفائي چوٿون آهي، جيڪو 15 صدي عيسوي جي بربر عالم المغیلي جي اولاد طرفان آباد آهي. ٻيو امڪان يان ڊويا چوٿون آهي، جيڪو مالي سلطنت جي وانگارا مسلمانن طرفان آباد آهي.
ان کي سال 1582ع ۾ محمد ذڪي طرفان نئين ماڳ تي منتقل ڪيو ويو ۽ 19هين صديءَ جي وچ ڌاري عبداللهي دان ڊابو ٻيهر تعمير ڪرايو. سوڪوٽو جهاد کان پوءِ، امير سليمان، جنهن کي ڪانو جو امام سمجهيو ويندو هو، پاڻ مسجد ۾ جمعي جي نماز جي امامت ڪئي. بعد جي اميرن اختيار هڪ مقرر امام جي حوالي ڪيا. اهو سال 1950 ع ۾ تباهه ٿي ويو ۽ ٻيهر تعمير ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:نائيجيريا جون مسجدون
زمرو:آفريڪا جون مسجدون
النور مسجد، ڪرائسٽ چرچ

**النور مسجد** () نيوزيلينڊ جي شھر ڪرائسٽ چرچ جي مضافات ۾ ريڪارٽن جی علایقی ۾ هڪ سني مسجد آهي.  اهو سال 1983ع ۽ 1985ع جي وچ ۾ مسلم ايسوسيئيشن آف ڪينٽربري طرفان تعمير ڪيو ويو، هی تنظيم 1977ع ۾ قائم ڪئي وئي جيڪا پڻ مسجد جي عمارت جو انتظام ڪري ٿي.
 
 اهو 15 مارچ، 2019ع جي ڪرائسٽ چرچ مسجد فائرنگ جو بنيادي ھدف هئی.
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:اوشينيا جون مسجدون
زمرو:نيوزي لينڊ ۾ مسجدون
عبدالرحمان مسجد

**عبدالرحمان مسجد** ( )، جنهن کي **ڪابل جي گرانڊ مسجد** پڻ چيو ويندو آهي، افغانستان جي وڏين مسجدن مان هڪ آهي. اهو ڪابل جي مرڪزي تجارتي علائقن مان هڪ ۾ واقع آهي جنهن کي دیھہ افغانان سڏيو ويندو آهي، پشتونستان اسڪوائر جي ويجهو، زرنگر پارڪ ۽ هڪ دفعي مشهور *پلازا هوٽل* جي ڀرسان آهي. عمارت ٽي ماڙ بلند آهي ء  زمين تي ٺهيل آهي. عمارت جي هڪ منزل صرف عورتن لاءِ وقف آهي. 

مسجد جو نالو حاجي عبدالرحمان نالي هڪ بااثر افغان واپاري جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو وفات ڪري ويو پر سندس پٽن اهو منصوبو جاري رکيو. مسجد جي تعمير حاجي عبدالرحمان سال 2001ع ۾ شروع ڪئي پر ڳاڙهي ٽيپ جي ڪري ڪيترن سالن تائين دير ٿي وئي. مسجد ۾ هڪ وقت ۾ 10,000 نمازین جي گنجائش آهي. مسجد جي اندر هڪ مدرسو ۽ هڪ لائبریري به آهي جنهن ۾ 1,50,000 ڪتابون آهن. 

مسجد تي وڏو ڪم سال 2009ع جي آخر ۾ مڪمل ٿيو پر سرڪاري افتتاح جولاءِ، 2012ع ۾ ٿيو، جنهن ۾ اڳوڻي افغان صدر حامد ڪرزئي ۽ ٻين ڪيترن ئي اعليٰ عملدارن شرڪت ڪئي.  چيو وڃي ٿو ته مسجد جو نقشو شروعاتي طور تي افغان آرڪيٽيڪٽ مير حفيظ الله هاشمي ٺاهي هئي.

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
زمرو:افغانستان جون مسجدون
سلطان صلاح الدين عبدالعزيز مسجد

**سلطان صلاح الدين عبدالعزيز شاهه مسجد** () ملائيشيا جي ریاست سيلانگور جي رياستي مسجد آهي. اها شاهه عالم شھر ۾ واقع آهي ۽ ملڪ جي سڀ کان وڏي مسجد آهي ۽ گنجائش جي لحاظ کان ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ٻي وڏي مسجد پڻ آهي. ان جي سڀ کان وڌيڪ نمايان خصوصيت ان جو وڏو نيرو ۽ سلور رنگ جو گنبد آهي. مسجد جا چار مينار آهن، جیڪا هر ڪنڊ تي ٺهيل آهي.
## حوالا

زمرو:ملائيشيا
زمرو:مسجدون
الڪاظميه مسجد

**الڪاظميه مسجد** (عربي: مسْجِد ٱلْكَاظِمِيَّة) هڪ شيعه اسلامي مسجد ۽ مزار آهي جيڪو بغداد، عراق جي علائقي ڪاظمین ۾ واقع آهي. ان ۾ ستين ۽ نائين اثنا عشري شيعه امامن، بالترتيب امام موسيٰ ڪاظم ۽ سندس پوتي، امام محمد تقي جا روضا شامل آهن. هن مسجد جي احاطي ۾ تاريخي عالم شيخ مفيد ۽ شيخ نصير الدين طوسي به دفن ٿيل آهن.    مسجد جي بلڪل ڀر ۾ ٻه ننڍا درگاه آهن، جيڪي سيد رضي (جنهن نهج البلاغه مرتب ڪيا) ۽ سيد مرتضيٰ ۽ قاضي ابو يوسف الانصاري جا آهن.
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:اسلامي عمارتون
زمرو:اسلامي جایون
شاهه مسجد (اصفهان)

**شاهه مسجد** () اصفهان، ايران ۾ واقع هڪ مسجد آهي. اها نقش جهان اسڪوائر جي ڏکڻ طرف واقع آهي. اهو صفوي خاندان جي دور ۾ ایران جي شاهه، شاھہ عباس اول جي حڪم هيٺ تعمير ڪيو ويو.

اهو اسلامي دور ۾ فارسي فن تعمير جي شاهڪار نمونن مان هڪ آهي. شاهي مسجد يونيسڪو جي  عالمي ورثو ماڳ جي طور تي نقش جهان اسڪوائر سان گڏ رجسٽر ٿيل آهي. ان جي تعمير سال 1611ع ۾ شروع ٿي.

مسجد کي ايراني 20,000 ريال جي بئنڪ نوٽ جي پٺڀرائي تي ظاهر ڪيو ويو آهي. اها سال 2022ع ۾ خراب مليو هو.
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:ايران ۾ مسجدون 
زمرو:ايشيا جون مسجدون
خدا

**خدا** فارسي ٻوليءَ جو لفظ آھي جيڪو خود ۽ آ جو مرڪب آھي جنھن جي معنيٰ آهي خالق جيڪو خودبخود آهي ۽ ڪنھن جو پيدا ٿيل نہ آھي. خدا ۽ الله ٻئي مترادف لفظ آهن، جنھن جي معنيٰ آھي قادر مطلق، سڀني جو خالق ۽ مالڪ ۽ اڻ ڏٺل وجود جنھن کي سمجهي نہ ٿو سگهجي. انگريزيءَ ۾ ان کي God لکيو ويندو آهي جنھن جي شروعات وڏي اکر سان ٿيندي آهي. خدا هڪ واحد، متحد ۽ ناقابل تقسيم، حاضر ناظر آھي، اھو تصور توحيد پرست مذهبن ۾ ملي ٿو، جن کي گڏيل طور ابراھيمي مذھب سڏيو وڃي ٿو. جڏھن تہ شرڪ ڪندڙ مذھبن ۾ ڪڏهن ڪڏهن ڪيترائي ديوتا ھوندا آھن پر انهن ۾ سڀ کان وڏو يا هڪ عظيم ديوتا ھوندو آھي. جيتوڻيڪ هن مضمون لاءِ ”رب“ جو لقب بہ اختيار ڪري سگهجي ٿو، پر تہ سنڌي ٻوليءَ ۾ ”God“ کي عام طور تي ”خدا“ جي متبادل طور تسليم ڪيو ويو آهي ۽ ٻيو اھو تہ لفظ ”رب“ اختيار ڪرڻ وقت بہ رب جو اسلامي تصور فقط الله جي باري ۾ آھي ۽ اھڙيءَ طرح رب جي عنوان جي معاملي ۾ بہ اهڙي ئي احتياط جي ضرورت آهي جيئن موجوده عنوان جي صورت ۾ آھي. اھڙي طرح خدا يا ديوتائن جي وجود کان انڪار کي الحاد سڏيو ويو.

## حوالا

زمرو:صوتي مضمون
زمرو:يگانو ڌڻي
سمير

**سمير جي تھذيب** سميري قوم ڏکڻ عراق ۾ رهندي هئي، جنھن بابت اڪثر مؤرخن ۽ آثار قديمہ جي ماهرن جو خيال آهي تہ دنيا ۾ سڀ کان پھرين تھذيب، سميرين واري هئي، هن قوم وارا فرات ۽ دجلہ ندين مان واھ کوٽي زمين آباد ڪندا هئا. سميرين وٽ طوفان نوح جي وڏي اهميت هئي. ان طوفان جي ڪري بادشاهي خاندان کي ٻن حصن ۾ ورهائيندا هئا. هڪ اهو خاندان جيڪو طوفان نوح کان اڳ هو ۽ طوفان ۾ تباھ ٿي ويو، ٻيو اهو خاندان جيڪو طوفان نوح کانپوءِ اقتدار ۾ آيو. طوفان کانپوءِ ڪش جي شھر مرڪزي حيثيت اختيار ڪئي. ڪش کانپوءِ ايرڪ جي شھر ترقي ڪئي ۽ سياسي طور ٻين شھرن تي پنھنجو اثر قائم ڪيو. ايرڪ جي شھر کانپوءِ ’اُر‘ شھر جو حاڪم طاقتور ثابت ٿيو، جنھن کي طوفان نوح کانپوءِ سميرين جو ٽيون خاندان ۽ ’اُر‘ شھر جو پھريون خاندان چيو ويو. اهو خاندان 3500 ق. م ڌاري شروع ٿيو. ’اُر‘ جي خاندان کانپوءِ اڪاد جي سامي قبيلي سارگون اعظم جي ماتحتي هيٺ سمير ۽ اڪاد کي ملائي 2750 ق. م ڌاري حڪومت قائم ڪئي، جيڪا ان زماني جي سڀ کان وڏي حڪومت هئي، اها اڪادي حڪومت سڏي ويندي هئي. جڏهن تہ اڪاد وارو سامي قبيلو حڪومت هٿ ڪرڻ کان ڪجهہ عرصو اڳ عربستان مان لڏي سميرين جي ڌرتي تي آباد ٿيو هو. اڪادي حڪومت ڪجهہ ئي سالن ۾ ختم ٿي وئي ۽ ’اُر‘ جو شاهي خاندان ٻيھر حڪومت ٺاهڻ ۾ ڪامياب ويو. بعد ۾ 1275 ق. م. ۾ ايران جي ايلامي قبيلي سمير تي قبضو ڪيو. ايلامين اُر جي شھر کي تباھ ڪيو، سندن مرڪزي شھر لارسا هو. ايلامي نہ سميري هئا ۽ نہ ئي سامي هئا بلڪ اهي اتان جي اصلوڪن رهاڪن لاءِ نامعلوم نسل جا هئا، ڪجهہ عرصي بعد ڏکڻ عربستان جي اصلوڪن رهاڪن لڏپلاڻ شروع ڪئي ۽ سميريہ ۾ آباد ٿيڻ لڳا، جن 2100 ق. م ڌاري ايلامين جي سياسي طاقت کي ختم ڪري بابل جي شھر کي پنھنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. سميري شروع ۾ حضرت نوح جي ڏنل تعليم تحت هلندا هئا ۽ توحيد جا قائل هئا. خدا کي هڪ ڪري مڃيندا هئا ۽ ماڻهن کي بت پرستيءَ کان روڪيندا هئا. پوءِ آهستي آهستي هو بت پرستيءَ ۾ مبتلا ٿي ويا. شھرن جي سردارن مرڪزي حڪومت کان بغاوت ڪئي. پنھنجي شھرن ۾ پوڄا لاءِ بت مقرر ڪيا. تيپور شھر وارن اين لل يا ايل لل نالي سان بت مقرر ڪيو، جنھن کي ڌرتيءَ جو ديوتا ڪري پوڄيندا هئا. ان لاءِ پڪين سرن سان هڪ منارو يا مندر پڻ ٺاهيو ويو. لارسا جي شھر وارن سج ديوتا کي پنھنجو خاص ديوتا قرار ڏنو،ھننهن کي ببار بہ سڏيو ويندو هو. اريدھرشهر وارن پاڻيءَ جي ديوتا اينڪي کي عبادت لائق سمجھيو. ان کان سواءِ ٻيا بہ ڪيترائي ديوتا مقرر ڪيا ويا، جن لاءِ الڳ الڳ مندر پڻ تعمير ڪيا ويا. هر مندر کي خاص لشڪر، خاص ڳائڻا ۽ نوڪر مليل هوندا هئا. انهن جوخرچ مندرن کي مليل جاگير مان حاصل ڪيو ويندو هو ۽ ان کان سواءِ ماڻهو مندرن لاءِ تحفا ۽ عطيو پڻ ڏيندا هئا. مندرن جا پوڄاري خاص ماڻهن کي تعليم ڏيندا هئا، مندر جو وڏو پوڄاري طاقتور ماڻهو همجھيو ويندو هو، خاص ڪرھ شهر جو حاڪم بہ مندر جو وڏو پوڄاري ٿيندو هو. سميرھ پهريان ماڻهو هئا، جن لکڻ جو هنر دريافت ڪيو، مٽيءَ جون تختيون سڪائي ان تي لکندا هئا. سندن لکڻيءَ جو نمونو ٽڪنڊو هوندو هو. ان کي ڪيونيفارم (Cuniform) چئبو آهي. سميري ڪپڙو اڻيندا هئا، ان مانهڊگھا چوغا ٺاهي پائيندا هئا ۽ مٿاڪوڙائيندا هئا. دجلہ ۽ فرات ندين مان واهہ کوٽي زمين آباد ڪندا هئا. زراعت کانسواءِ واپار بہ ڪندا هئا، سندن واپار خشڪيءَ توڙي پاڻيءَ وسيلي اولهہ ۾ مصر ۽ اوڀر ۾ سنڌو نديءَ جي ماٿريءَ تائين هلندو هو. سنڌ ۾ موهن جي دڙي، هڙاپا، ڪوٽ ڏيجيءَ ۽ آمريءَ سان سندن واپاري لاڳاپا هوندا هئا.