open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غلام عمر غلام آريجو

مشهور عالم ۽ شاعر مولانا **غلام عمر ولد محمد عثمان آريجو** ڳوٺ خير محمد آريجا، تعلقي ڏوڪريءَ ۾ 1850ع ڌاري جنم ورتو. سندس تعلق عالم گهراڻي سان هو. هي اعليٰ درجي جو حڪيم، عالم ۽ شاعر ٿي گذريو آهي. کيس ’قطعه تاريخ‘ لکڻ ۾ خاص مهارت حاصل هئي. هن ڪيترن ئي عالمن جون ’قطعه تاريخون‘ لکيون آهن. ان کانسواءِ هن ڪيترن رسالن ۽ ڪتابن جون به ’قطعه تاريخون‘ لکيون آهن. مولانا غلام عمر آريجي کي ڳوٺ ۾ ديني مدرسو به هو، جنهن ۾ عربي، فارسي ۽ قرآن حڪيم ناظره جي تعليم ڏيندو هو. هن شاعريءَ ۾ مداحون، مناجاتون ۽ نعتون لکيون آهن، جيڪي ماهوار الڪاشف، الوحيد ۽ ٻين رسالن ۾ ڇپيل آهن.
## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:اسلامي شخصيتون
غلام محمد آريجو

**غلام محمد آريجو**، مولانا غلام محمد غلام، ولد محمد عثمان آريجو ڳوٺ خيرمحمد آريجا تعلقي ڏوڪريءَ ۾ 1850ع ۾ ڄائو. مولوي غلام محمد جو تعلق عالم ۽ باعمل خاندان سان ھو. ھو پاڻ به اعليٰ پايي جو عالم، شاعر، حڪيم ۽ قاضي ھو. تنھن کان علاوه نثر توڙي نظم ۾ پنھنجو مٽ پاڻ ھو. سندس ڪلام رسالي ”توحيد“، ”الڪاشف“ ۽ ”الوحيد“ جي صفحن جي زينت بڻجندو ھو. تاريخي ماده ڪڍڻ ۾ خاص مھارت حاصل ھئس. هن ڪيترن ئي عالمن جون قطعه تاريخون لکيون آهن، تنھن کان سواءِ ڪن رسالن ۽ ڪتابن جي اشاعتن تي پڻ قطعه تاريخون لکيون اٿس. انھيءَ سلسلي ۾ ”الڪاشف“ لاڙڪاڻي جو ايڊيٽر ھن طرح رقم طراز آھي: مولانا دين محمد وفائيءَ سان مولوي صاحب جا علمي ۽ قلمي ناتا تمام گھرا ھئا. وفائي صاحب لکي ٿو ته ان وقت جي شاعرن مان منھنجو بزرگ دوست حڪيم غلام محمد ھڪ عمدو اھل قلم ھو. مون کيس گذارش ڪٿي ھئي ته حضرت شاھ صاحب اسدالله شاھ ٽکڙائيءَ جي وفات تي فارسي ۽ سنڌيءَ ۾ ڪجهه لکي موڪلي. ان وقت مرحوم حڪيم صاحب جيڪي تاريخون لکي موڪليون، سي اڄ تائين محفوظ آھن. ھڪ اندازي موجب پاڻ سن 1931ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
آريسر

**آريسر** سنڌ جي ھڪ ذات، جيڪا سماٽ قبيلي سان تعلق رکي ٿي. ان جو شجرو ڄام انڙ سمي سان ملي ٿو. آريسر ولد مناھي ولد تڳودر ولد ڏيرو ولد ٿيٻو ولد انڙ. آريسر ۽ ڇڇر ٻه ڀائر ھئا. آريسر کي پنج پٽ ٿيا: آرادين، حسڻ، نورالدين، رڪڻ ۽ ميمڻ. سنڌ ۾ موجود آريسر ذات جا ماڻھو مٿئين آريسر جو اولاد آھن. ھيءَ ذات اڪثر ٿر پارڪر، سانگھڙ ، مسڻ ۽ ضلعي خيرپور ميرس ۽ بدين جي علائقن ۾ آباد آھي. هن ذات جي حوالي سان عمرڪوٽ جي ديهه نبي سر ۾ ”آريسر جو تڙ ۽ ديهه ”ڪپلور ٿر“ ۾ ”آريسر جي ڍاڻي“ نالي ڳوٺ موجود آهن.

## حوالا

زمرو:ذاتيون
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
پانڌي آريسر

**پانڌي آريسر** ولد مانجھي ڳوٺ ڄارڪي، تعلقي ٽنڊي الھيار ۾ 1898ع ۾ ڄائو. سندس تعليم فارسيءَ ۾ ”ڪريما“ ۽ مامقيما“ تائين آھي. سندس ڪلام مداحن، مناجاتن، معجزن، مناقبن ۽ مولودن تي مشتمل آھي. سندس شاعريءَ جا ٻه ڪتاب، "گلستان پانڌي" ۽ "پانڌيءَ جا پيغام" 1970ع ۾ ڇپيا.
## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:سنڌي شخصيتون
آريسر پنهنجي تحريرن جي آئيني ۾ (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب عبدالواحد آريسر جي شخصيت بابت تنقيد تي مشتمل ناز سنائي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز، ڪچي جلد ۽ رنگين ٽائيٽل واري هن ڪتاب ۾ صفحا 142 آهن. جاڳرتا پبليڪيشن حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1997ع ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 30 رپيا ڄاڻايل آهي.

زمرو:ڪتاب
عبدالغفور آريسر

**عبدالغفور آريسر** جو پورو نالو حاجي عبدالغفور آهي. سندس جنم 3 جنوري 1929ع تي ڀارتي گجرات جي ڳوٺ پيراهو ۾ ٿيو. ورهاڱي کانپوءِ سنڌ ۾ اچي آباد ٿيو. بي. اي تائين تعليم حاصل ڪيائين. پيشي جي لحاظ کان استاد رهيو. سندس ڪيترائي شاگرد وڏن عهدن تي فائز آهن، نامياري سياستدان عبدالواحد آريسر جو پرائمري استاد رهيو. ريڊيي پاڪستان حيدرآباد جو اڳوڻو براڊ ڪاسٽر حاجي عنايت الله زنگيجو پڻ هن جو شاگرد آهي. 1984ع ڌاري رٽائر ٿيو ۽ هاڻي ڳوٺ ۾ مدرسو قائم ڪري ٻارڙن کي ديني تعليم سان روشناس ڪري رهيو آهي، هن وقت ضلعي عمرڪوٽ تعلقي ساماري ۾ رهائش پذير آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
محمد ايوب آريسر

**فقير محمد ايوب آريسر ولد محمد يوسف آريسر** جو جنم 1919ع ۾ ڳوٺ ھوندو آريسر ۾ ٿيو. شروعاتي تعليم حافظ حمزي ۽ استاد مبارڪ آريسر وٽ قرآن شريف ۽ سنڌي فائنل پاس ڪيائين. ان کان پوءِ وڌيڪ تعليم لاءِ ”مظھر العلوم“ مدرسه ولھيٽ ساندن واري ۾ ويو، جتي کيس عربي ۽ فارسي پڙھائڻ لاءِ مرحوم مفتي عبدالڪريم ساند جھڙو استاد مليو. پاڻ شاعريءَ جي شروعات مظھر العلوم ۾ پڙھڻ وقت سندس استاد جي چوڻ تي ڪئي. وڌيڪ پڙهائيءَ لاءِ مظھر العلوم بدين ويو، جتي مولوي غلام علي گوپانگ کان فارسي پڙھيائين، اتان موٽي اچي زمينداريءَ ۾ لڳي ويو پر سندن شاعريءَ سان گھڻو چاھ رھيو. زماني جي گردش کيس سندس اباڻو ڳوٺ ڇڏڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو، پاڻ **ھوندو آريسر** کان لڏي اچي ڳوٺ **سون پور** ۾ رھيو، سندن وفات به اتي ٿي. ھن ڪافيون، وايون ۽ غزل وغيره لکيا. سندس ڪافيون، ڊاڪٽر بلوچ جي تربيت ڏنل ڪتاب ’ڪافيون‘ ۾ ڏنل آهن.

محمد ايوب ولد محمد يوسف آريسر ويٺل هوندو آريسر، لڳ اڪڙي تعلقو سامارو، مارچ 1342ھ/ 1924ع ۾ ڄائو. سنڌيءَ ۽ فارسيءَ جي تعليم حاصل ڪيائين. هنديءَ جي پڻ ڄاڻ هيس، جنهنڪري ڀڄن ۽ شبد به چيائين. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ صاحب جي ترتيب ڏنل ”ڪافين“ جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
واھي فقير آريسر

**واھي فقير** جو اصل نالو "رحيم ڏنو" ۽ ذات آريسر آھي، ھي ٿر جي ھڪ ڳوٺ وجھلاڻ جو رھندڙ ھو ۽ قائم الدين قلندر جي وقت ۾ ھو ھندستان جي علائقي مان اٺ چوري ڪري بڪيرا شريف آيو، جتي اٺن جا رنگ بدلجي ويا، جنھن تي ھو پير قائم الدين قلندر وٽ آيو ۽ اچي کانئن معافي ورتائين ۽ اٺ واپس ڌڻين کي موٽايا ويا. قلندر قائم الدين ھن کي چيو ته سانجھي تو وٽ گھوڙن تي ڪي ماڻھو ايندا. سندس چوڻ موجب جڏھن اھي ماڻھو وٽس پھتا ته انھن ھن کان پڇيو ته تون ڪير آھين، جنھن تي ھن جواب ڏنو آئون واھي آھيان، وري پڇيائون ڪنھن جو ؟ چيائين باغ جو. وري کانئس پڇيو ويو ته باغ ڪنھن جو آھي؟ چيائين حسن ۽ حسين جو. ان کان پوءِ انھن کيس سائو پٽڪو ٻڌايو ۽ مٿس واھي فقير جو نالو پئجي ويو، واھي فقير جي مزار درگاھ شريف جي سامھون ھيٺاهينءَ تي آھي.
## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
لوڪ ادب

**لوڪ ادب** ڪنهن به قوم جي روين کي سمجهڻ لاءِ ان قوم جي ويساهن، عقيدن ۽ طرز زندگي کي سمجهڻ ضروري آهي. ڪلچر جو بنياد به انهن عنصرن تي ٻڌل آهي. ميل جول، لوڪ ڪهاڻيون، راڳ روپ، شعر و شاعري، رسمون رواج ۽ قدر سڀ گڏجي رويا ٺاهن ٿا. ان سان گڏ سماج ۾ ڪي اهڙا ڪردار ۽ شخصيتون به ٿين ٿيون جيڪي پڻ روين تي اثرانداز ٿين ٿيون. ان ڪري سنڌ جي ماڻهن جي روين تي به هتان جي لوڪ ڪهاڻين، لوڪ داستانن جي ڪردارن شاعري ، راڳ ۽ رواج جو اثر نظر اچي ٿو جنهن هيٺ سنڌين جي نفسيات ٺهي آهي. پر اهو به خيال آهي ته لوڪ ادب جي تخليق سماجي روين جي اثر هيٺ ٿي هوندي. ڪنهن ڪنهن تي اثر ڪيو ان بابت مختلف رايا ٿي سگهن ٿا. ان حوالي سان اچو ته پهريان سنڌ جي لوڪ ادب، ان جي ڪردارن جو سنڌي ماڻهن جي روايت ۽ نفسيات تي اثر جو جائزو وٺون.
آرين جو مذھب

موھن جي دڙي وارن مھذب ماڻھن جي زندگيءَ ۾ پھريان خلل وجھندڙ، آريا چيا وڃن ٿا، ڪيترن محققن جو چوڻ آھي ته آريا اڻ سڌريل ۽ وحشي ھئا. ھنن جڏھن ننڍي کنڊ تي حملو ڪيو، تڏھن ھتان جا رھاڪو، جيڪي نھايت سڌريل ۽ امن پسند ھئا، سي سندن حملي کي منھن ڏيئي نه سگھيا ۽ ھٿيار اڇلائي ڇڏيائون، جنگ کان پوءِ جڏھن فاتح ۽ مفتوح ۾ ميلاپ شروع ٿيو، تڏھن جيتيل قبيلي جي بلند اخلاقي ۽ سندن تھذيب آرين جي وحشي پڻي تي اثر انداز ٿيڻ لڳي، تان جو ٻئي قبيلا ملي ھڪ ٿي ويا ۽ سندن ”سنجوڳ“ مان ھندو ڌرم جو بنياد پيو، جنھن جا اڪثر عقيدا سنڌو ماٿريءَ جي رھاڪن جي عقيدن سان ملن ٿا، ھي سنجوڳ ته گھڻو بعد جو آھي، پر جڏھن آريا برصغير ۾ داخل ٿيا ته پاڻ سان گڏ ڪي عقيدا به آندائون، جن ۾ ”اگني“ (باھ) ديوتا کي مڃڻ جو عقيدو اھم ھو. آريا سرد علائقن جا رھواسي ھئا، ان ڪري باھ جھڙي قدرتي عنصر جي کين سخت ضرورت ھئي، ان ئي باھ کي قائم رکڻ سان سندن گھر گرم رھي سگھيا ٿي، باھ جا اڪثر آتش ڪده به انھن ئي سرد علائقن ۾ ڏسڻ ۾ اچن ٿا.

سنڌ ھڪ گرم علائقو ھو، ھتي باھ کاڌي تيار ڪرڻ لاءِ ته ڪارگر ٿي سگھي ٿي، پر پاڻيءَ وانگر زندگيءَ کي دوام بخشي نه پئي سگھي، ان ڪري قديم سنڌين کي آرين جا ديوتا ايترو متاثر نه ڪري سگھيا، جيترو ھتي جي قديم رھواسين جي ديوتائن، آرين کي متاثر ڪيو.

تحقيق مان پتو پوي ٿو ته وقت گذرڻ سان انھن وحشي آرين مقامي ماڻھن جي ديوتائن جي پوڄا ڪرڻ شروع ڪئي، سندن عقيدا سنڌو ماٿريءَ جي رھاڪن جي عقيدن کان بلڪل الڳ ھئا، پر ھن سرزمين تي ڳچ صديون گڏ رھڻ ۽ آباد ٿيڻ کان پوءِ سندن عقيدن ۾ زبردست انقلاب آيو ۽ اھي ”اندر ديوتا“ جا پوڄاري آخر ”شو“ جي پوڄا ڪرڻ لڳا.

محققن جو رايو آھي ته سنڌو ماٿر جي اعتقادن ۽ روحاني تصورن ھن ننڍي کنڊ کي اھڙو ته ورثو ڏنو، جنھن جو غلبو اڄ تائين ڪنھن نه ڪنھن صورت ۾ ھتي ھن سر زمين تي موجود آھي.
## حوالا

زمرو:هندومت
زمرو:قديم تاريخ
زمرو:مذهب جي تاريخ
زمرو:هندو ڌرم جي تاريخ
آزاد انور ڪانڌڙو

**آزاد انور ڪانڌڙو**(انگريزي:Azad Anwar Kandhro) سنڌي ٻولي جو ليکڪ ۽ صحافي آھي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
هن جو پورو نالو علي انور ولد محمد هاشم ڪانڌڙو آهي. آزاد 6 مارچ 1980ع تي ڳوٺ احمد خان ڪانڌڙو،تعلقي ميهڙ ضلعي دادوءَ ۾ پيدا ٿيو.
## تعليم
هن پرائيمري کان ڪاليج سطح تائين تعليم ميهڙ شهر ۾ حاصل ڪئي ۽ ايم.اي سنڌي ادب ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ڪئي اٿس.

## ادب ۽ صحافت
هو سنڌ جو سڄاڻ صحافي ۽ ليکڪ آهي، سندس مضمون ۽ مقالا سنڌ جي مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿيندا رهندا آهن. انور هن وقت به ڪي ٽي اين نيوز ۽ روزاني ڪاوش ميهڙ جو صحافي آھي. انور سنڌي ادبي سنگت سنڌ جو مرڪزي خزانچي پڻ رهيو آهي.

## ڪتاب
هن جي ڇپيل ڪتابن ۾ ”ڌرتيءَ جو شهيد“ (شخصيت 2005)، ”اعجاز جتوئي: محب وطن سياستدان“ (2006ع)، ”سمي صحرا، سمي دريا“(استاد بخاريءَ جي نثري تحريرن جي ترتيب: 2007ع)،”سنڌي ٻوليءَ بابت مقالا ۽ مضمون“ (الهداد ٻوهيي جي مضمونن جي ترتيب: 2008ع) شامل آهن، جڏهن ته ڪجهه ڪتاب اڻ ڇپيل صورت ۾ وٽس موجود آهن، جن مان ”مولانا گراميءَ جون تحريرون“ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپائيءَ هيٺ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:صحافي
زمرو:سنڌي شخصيتون
آزاد بخاري

شاعر ۽ ڪهاڻيڪار **آزاد بخاري** جو اصل نالو **عبدالڪريم شاھ آزاد بخاري** آهي. هن چڪ، ضلعي شڪارپور ۾ پهرين مئي 1966ع تي جنم ورتو. هن بي.ڪام 1985ع ۾، ايم.اي سنڌي 1987ع ۾، اي. ايم. سي 1994ع ۾ پاس ڪئي. شڪارپور ضلعي جي تعلقي لکيءَ جي شهر عبدوءَ جي هاءِ اسڪول ۾ ڊرائنگ ماستر آهي. هن شاعريءَ سان گڏ ڪهاڻيون ۽ ڪالم لکيا ۽ ڪيترا ترجما پڻ ڪيا آهن. سندس ڪهاڻين جو مجموعو ”سندر ناري“ 1986ع ۾ ڇپيل آهي. هن جو ٻارن لاءِ ڪتاب ”خوشبو ۽ ٻار“ 2008ع ۾ ڇپيل آهي. هن وقت چڪ شهر ۾ رهائش اٿس.

## حوالا

زمرو:1966ع جون پيدائشون
برڪت علي ڪامريڊ آزاد

**برڪت علي ڪامريڊ آزاد** (Barkat Ali Comrade Azaad) 1917ع ۾ پنجاب جي شهر امرتسر شهر ۾ پيدا ٿيو، سنڌ جو شيدائي، سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ۽ ترقي پسند اديب ٿي گذريو آهي. برڪت علي ڪامريڊ آزاد سنڌ جو مشهور ترقي پسند اديب، شاعر، صحافي ۽ بيباڪ سياستدان، جيڪو پيدا ته ڀارتي صوبي پنجاب جي امرتسر شهر ۾ ٿيو، پر سنڌ ۾ اچڻ کان پوءِ ٺيٺ سنڌي بنجي ويو. پرائمري ۽ ديني تعليم سنڌيءَ ۾ حاصل ڪيائين. 1930ع ۾ ميونسپل هاءِ اسڪول، جيڪب آباد مان مئٽرڪ پاس ڪيائين. هن کي ننڍي هوندي کان ئي انقلابي تحريڪن ۾ حصي وٺڻ جو شوق هو، ترقي پسند ۽ انقلابي تحريڪن ۾ حصو وٺڻ ڪري ڪئين دفعا جيل ڪاٽيائين. ادبي لحاظ کان سندس ڳڻپ سنڌ جي ترقي پسند اديبن جي پهرينءَ قطار ۾ ٿئي ٿو. 1941ع ۾ روسي اديب ڪروپاٽڪن جي ڪتاب جو "نوجوانن ڏانهن" عنوان سان ترجمو ڪيائين، جنهن ڪتاب جا محمد ابراهيم جويي جي مهاڳ سان ڇهن کان وڌيڪ ڇاپا ڇپجي چڪا آهن. ڪامريڊ برڪت علي آزاد مهاتما گانڌيءَ جي آشرم ۾ به ڇهه مهينا کن تربيت حاصل ڪري 1935ع ۾ حيدرآباد سينٽرل جيل ۾ ڪجهه عرصو قيد رهيو، ان ساڳئي وقت پير صبغت الله شهيد به جيل ۾ قيد هو. ڪامريڊ مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ لکندو رهيو، سندس شاعري ۽ مضمون ڇپجندا رهيا. سکر ۾ وڏي لائبرري هئس. هن جي رهائش سکر توڙي جيڪب آباد ۾ هئي.

## لاڏاڻو
پاڻ 7 مارچ 1998ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
آزاد بلگرامي

شاعر، محقق ۽ محدث **آزاد بلگرامي**، اصل نالو "غلام علي"، سال 1704ع ڌاري لکنؤ جي ڄاتل سڃاتل سادات خاندان ۾ پيدا ٿيو. هُو عبدالجليل بلگرامي جو ڀاڻيجو هو ۽ ان کان ئي ديني ۽ ادبي تعليم ورتائين. حرمين شريف ۾ رهائش دؤران شيخ محمد حيات سنڌيءَ کان حديث جو علم سکيائين ۽ سند حاصل ڪيائين. ڪجهه وقت سيوهڻ ۾ اچي رهيو ۽ پوءِ حيدرآباد دکن ۾ نواب ناصر جنگ (شهيد) جو صلاحڪار ۽ استاد رهيو. اهڙيءَ طرح سنڌ، پنجاب ۽ آنڌرا پرديش ۾ کيس عزت جي نظر سان ڏٺو ويندو هو ۽ سندس علم جي واکاڻ هئي. 

پنهنجن ڪتابن ۾ اتان جا دلچسپ واقعا قلم بند ڪيا اٿس. کيس عربي ٻوليءَ تي دسترس حاصل هئي، عربيءَ ۾ سندس ڪيترائي قصيدا ۽ ديوان موجود آهن. هن صحيح بخاريءَ جي ڪجهه بابن جي شرح به لکي ۽ هڪ ڪتاب، "سبحة المرجان" (هندستان جي آثارن متعلق) لکيو، جنهن ۾ هندستان جي هندستان جي مسلمانن بابت سٺي معلومات درج ڪئي. پاڻ فارسيءَ جو به وڏو ڄاڻو هو، ڪيترائي ڪتاب لکيائين، جن ۾ ماثر الڪرام (ٻه حصا)، "خزينة العامره" جنهن ۾ ان دؤر جي فارسي شاعرن ۽ سندن زندگين بابت تفصيلي معلومات شامل آهي. سندس فارسي ديوان کان سواءِ "ماثر الامراه" گھڻي مقبوليت ماڻي، جنهن کي هندستان جي مغلن جي تاريخ جو هڪ اهم ڪتاب شمار ڪيو ٿو وڃي. هن 1786ع ڌاري وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:اردو شاعري
زمرو:اردو شاعر
زمرو:ڀارتي مسلمان
آزاد پبليڪيشن شڪارپور

**آزاد پبليڪيشن** جو باني عطا الله ڀٽو هو، جنھن 1966ع ۾ هيءَ پبليڪيشن قائم ڪري سلسليوار ’مھراڻ ڊائجسٽ‘ جي سيريز جاري ڪئي. ’مھراڻ ڊائجسٽ‘ جو مرتب اين. ايڇ ڀٽو هو. هن ڊائجسٽ ۾ ملڪي، تاريخي، ادبي ۽ نفسياتي موضوعن تي مواد شايع ڪيو ويندو هو. هڪ سال کان پوءِ ’آزاد پبلڪيشن‘ ۽ ’مھراڻ ڊائجسٽ‘ جي اشاعت بند ٿي وئي.

## حوالا

زمرو:اشاعت گهر
حنيف آزاد

قائداعظم جو ڊرائيور فلمي اداڪار، **آزاد حنيف**، 16 آڪٽوبر 1916ع تي، دھليءَ ۾ ڄائو، پنھنجي نوجوانيءَ ۾ ئي، جڏھن ھن اڃا تعليم به مڪمل نه ڪئي ھئي، روزگار جي تلاش لاءِ عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيائين ۽ بعد ۾ ڊرائيوريءَ ۾ مھارت حاصل ڪري ٻن وڏن ادارن سان لاڳاپيل رھيو. 
آزاد حنيف ٻاروتڻ کان وٺي باغ بھار شخصيت جو مالڪ ھو، ھن پھريون دفعو گڏيل ھندستان ۾ ٺاھيل فلم ”حقدار“ ۾ ھڪ مختصر ڪردار ادا ڪيو، جيڪو کيس، فلمي دنيا ۾ متعارف ڪرائڻ جو سبب بڻيو. انھن ئي ڏينھن ۾ ھو قائداعظم سان ويجھو ٿيو. ھن ھڪ وڏو عرصو قائداعظم جي ڊرائيور جي حيثيت ۾ گذاريو. 
قائداعظم جي وفات کان پوءِ پاڪستاني فلمن ۾ ڪم ڪندو رھيو، سندس مشھور فلمن ۾ ”محبوبه“، ”قاتل“، ”انوکي“، ”ڪنواري“، ”نذرانه“ ۽ ڪارنامه“ شامل آھن، سيپٽمبر 1986ع ۾ وفات ڪيائين.
## حوالا

زمرو:قائداعظم
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
آريه ناري (ڪتاب)

**آريہ ناري** ڪتاب تاراچند ڏيئومل گاجرا جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 94 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا لکيل آهي. ڪتاب جي ڇاپي جو سال ڄاڻايل ناهي. هري سندر ساهتيه منڊل، شڪارپور طرفان ديوي پرنٽنگ پريس شڪارپور مان ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
آزاد (اخبار)

هي روزاني اخبار هئي، 1940ع ڌاري حاجي الله بخش سومري جي سرپرستيءَ هيٺ نڪرندي هئي، گوبند مالهي ۽ قادر بخش اخبار جا مددگار هئا. هن اخبار جو پهريون ايڊيٽر مولانا عبدالڪريم چشتي هو، مولانا دين محمد وفائي ۽ رحيم داد خان مولائي شيدائي به هن اخبار جا ايڊيٽر ٿيا، بعد ۾ هي اخبار هفتيوار اخبار بڻي، گوبند لوڪرام ڀاٽيا به هن اخبار جو ايڊيٽر ٿي رهيو.

زمرو:اخبارون
آزاد صوفي (راڳي)

مشھور سنڌي گائڪ، سندس اصل نالو **پي. بي. درياناڻي** آھي. 15 فيبروري 1930ع ۾ خيرپور، سنڌ ۾ ڄائو. مختلف سرن ۾ گيت ڪمپوز ڪري ڳايل اٿس. ھن ماسٽرس وائس پاران سندس ڪيترائي رڪارڊ ڀريل آھن. ڀارت جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ سنڌي سنگيت جا پروگرام ڪيائين ۽ ھندستان جي مختلف ريڊيو اسٽيشنن تان آزاد صوفيءَ جا ڳايل ڪلام اڪثر نشر ٿيندا رھندا آھن. 1968ع کان 1978ع تائين سندس ڪلامن جا ”ٺار ماتا ٺار“، ”ست نارائڻ جي ڪٿا“، ”صوفين جي سوغات“ ۽ ”شو راتري مھاتم“ ڪتاب شايع ٿيل آھن.

زمرو:راڳي
آزاد صوفي (صحافي)

اصل نالو **گل محمد**، ذات ميمڻ. بڪيرا شريف ۾ ڄائو. ”آزاد صوفيءَ“ جي نالي سان مشهور هو. استاد ۽ صحافي ٿي رهيو. سندس ڪجهه ڪتابڙا به ڇپيل آهن: جن ۾ ”جاگرافي عمرڪوٽ ۽ ڇاڇرو“ ۽ ”حضرت عبدالقادر جيلاني“ وغيره شامل آهن. بڪيرا شريف مان ”صوفي گزيٽ“ نالي اخبار جاري ڪيائين، سنڌي، اردو، انگريزي، فارسي ۽ عربي ٻولين جو ڄاڻو هو. مفت شفاخانو هلائيندو هو. گيڙو پٽڪو، گيڙو پهراڻ ۽ گيڙو الفي سندس مخصوص لباس هو، جيڪو ملازمت دوران به پهريندو هو. نهايت ئي سنجيدو شخص هو. 1971ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1971ع جون وفاتون
آزاد قاضي

**عبدالاحد** ولد **محمد حسن جوڻيجو**، جنهن کي ادبي دنيا ۾ **آزاد قاضي**ءَ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، 15 نومبر 1956ع تي قاضي دڙا، تعلقي ڏوڪريءَ، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. پرائمري تعليم ڳوٺ ۾ وٺڻ بعد مئٽرڪ 1971ع ۾ گورنمنٽ هاءِ اسڪول باڊهه مان پاس ڪيائين. لائبرري سائنس ۾ ماسٽرس 1983ع ۾ ۽ ايم. اي (سنڌي ادب) 1995ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. شاهه عبداللطيف ڀٽائي چيئر ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ پنجن سالن لاءِ پروجيڪٽ ريسرچ طور به ڪم ڪيو اٿس، جنهن دوران چيئر جا 6 ڪتاب ڇپرائڻ ۾ سندس هٿ رهيو. ماهوار ”جياپو“ ڪراچيءَ جي ايڊيٽر طور 6 پرچا ۽ مومل پبليڪيشن جي ايڊيٽر طور 4 پرچا ڇپائي چڪو آهي. 
آزاد قاضيءَ 1973ع کان شاعري شروع ڪئي، ابتدا ٻاراڻي شاعريءَ کان ڪيائين. نثر جي ابتدا ڪهاڻيون لکڻ سان 1975ع ۾ ڪيائين. هن ڀنڀور اشاعت گهر حيدرآباد، رني ڪوٽ پبليڪيشن حيدرآباد، فڪرِ نؤ پبلشنگ هائوس ڪراچي، جي.ايم. سيد لٽرري سوسائٽي ڪراچيءَ طرفان 50 کن ڪتاب ڇپايا آهن. سندس طبع زاد، ترجمي ۽ ترتيب ڏنل ڪتابن مان ڪجهه اهم ڪتاب هي آهن: ”سوڀ سدائين سچ جي“ (تنقيد)، ”سنڌ جون انقلابي عورتون“، ”انقلابي ماءُ“ (ترجمو)، ”قول فيصل“ (ترجمو)، ”لبرل ازم ۽ انقلاب دشمني“ (سياسي تنقيد)، ”لامون تنهن وڻ سنديون“ (ترتيب)، ”سنڌ جو آواز“ (ترتيب)، ”جي.ايم.سيد جي جدوجهد ۽ نيشنلزم“ (ترتيب)، ”جي.ايم. سيد، ڊاڪٽر درشهوار سيد جي نظر ۾“ (ترتيب) وغيره. هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ استاد آهي.

زمرو:اديب
آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي

**آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي** سنڌ ۾ ڇپائيءَ جو اهم ادارو آھي، جنھن جو بنياد 1990ع ۾ ڪراچيءَ ۾ وڌو ويو، نور احمد ميمڻ ۽ بدر الدين ھيسباڻيءَ ان زماني ۾ ايپل مئڪنٽاش ڪمپيوٽر تي سنڌي ٻوليءَ جو پنھنجو سافٽ ويئر تيار ڪري ورتو ۽ ان سافٽ ويئر جي خوبصورت فانٽن سان آزاد ڪميونيڪيشنز جي نالي سان پرنٽنگ جو ادارو قائم ڪيائون. طباعت جي دنيا ۾ ھن ا داري نوان لاڙا متعارف ڪرايا ۽ سنڌي ڪتابن جي ڇپائيءَ جو معيار انگريزيءَ ۽ اردو ڪتابن جي مقابلي ۾ آندو. ڀٽ شاھ ثقافتي مرڪز، سنڌي ٻولي اٿارٽي، سنڌي ادبي بورڊ ۽ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جا ڪافي ڪتاب ھن اداري شايع ڪيا آهن. ھيستائين اداري جي ڇپيل ڪتابن جو تعداد هزارن ۾ آھي. ھن ا داري پاران ماھوار ”سھڻي“، ”پرک“، پروڙ“، ”نئون نياپو“، ”سارس“، ”الفاروق“، ”سنڌ فورم“ ۽ ٻين ننڍن وڏن رسالن جي ڇپائي پڻ ڪئي وئي آھي. مشھور اشاعتي اداري ”سنڌيڪا“جا ڪتاب سٽاءَ، گيٽ اپ، لي آئوٽ خوبصورتيءَ ۾ سڀ کان اڳرا ليکيا ويندا آھن، جيڪي ڪتاب پڻ آزاد ڪميونيڪشنز ذريعي ڇپجي پڌرا ٿيندا رھيا آھن. ھيءُ ادارو نئشنل بوڪ فائونڊيشن پاران مختلف وقتن تي بھترين طباعت جا ايوارڊ پڻ حاصل ڪندو رھيو آھي.

زمرو:ادارا
آزاد گھرجي وطن (ڪتاب)

**آزاد گهرجي وطن** ڪتاب مشھور شاعر خاڪي جويي جو پھريون شعري مجموعو آهي. هن ڪتاب جي اهميت اها آهي تہ ان ۾ 140 بندن تي مشتمل طويل نظم جو تجربو ٿيل آهي. سنڌ جي حوالي سان حب الوطنيءَ جو ھڪ شاھڪار نظم آھي. ڇاپو پھريون غلام حيدر جويي، پرفيڪٽ پرنٽرس حيدرآباد مان 1973ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو مھاڳ برک دانشور محمد ابراهيم جويي جو ”ايءَ خاڪيءَ جو خيال“ عنوان سان لکيو هو. ھن شعري مجموعي جا ڪيترا ڇاپا شايع ٿي چڪا آھن. عنوان واري نظم کي مخصوص ڌن سان جيجي زرينه ڳائي، سڄيءَ سنڌ ۾ مشھور ڪيو ۽ اڪثر قومي جلسن ۾ هي نظم ڳائجڻ لڳو.

## حوالا

زمرو:1973ع جا ڪتاب
محمد رمضان آزاد

**محمد رمضان آزاد** جو اصل نالو **محمد رمضان ولد ابوبڪر ميمڻ**. شاعر ۽ صحافي. 10 جنوري 1907ع تي خيرپورناٿن شاهه ۾ ڄائو. سٺو صحافي ٿي رهيو. سندس هيٺيون تصنيفون مشهور آهن:
#دربار مدينه (شاعري) 
#اُمنگ (متفرقه موضوع)
## وفات
محمد رمضان آزاد 1967ع ۾ گذاري ويو.

زمرو:شاعر
آزاد منزل

**آزاد منزل** ڪوٽ ڏيجيءَ ڀرسان ھڪ خوبصورت محل جھڙو بنگلو ھو، جيڪو مير علي نواز ناز ٺھرايو ھو. شھر ڪوٽ ڏيجيءَ ڀرسان ديھ ”حسين آباد“ ۾ ھي بنگلو 1828ع جي لڳ ڀڳ تعمير ڪرايو ويو، جنھن جي ڀرسان ھڪ وڏو باغ بہ ھو. بنگلي جون ديوارون چٽساليءَ ۽ سھڻين ڊزائينن سان آراستہ ھيون. مير علي نواز اتي اچي راڳ بہ ٻڌندو ھو تہ شاعرن سان محفلون بہ ڪندو ھو. ھن پاڻ ئي ان بنگلي تي ”آزاد منزل“ نالو رکيو ھو. ھن وقت بنگلو اجڙي چڪو آھي.

## حوالا

زمرو:ثقافتي ورثو
زمرو:رهائشي عمارتون
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:سنڌ جي تاريخي عمارتون
آزادي (ڪتاب)

**آزادي** نالي سان هڪ ڪتاب حبيب الله رحيم بخش مرزا ”حبيب“ جو ترجمو ڪيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 246 صفحا آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نسيم بڪ ڊيپو، حيدرآباد طرفان سال 1970ع ۾ ڇپيو.

زمرو:ڪتاب
آزادي اعلان اسان جو (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب شهيد غلام رسول مستاني جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. مستانو هڪ پورهيت ۽ اڻ پڙهيل هو ۽ في البديهه شعر چوڻ ۾ ڪمال رکندو هو. هن جي سڄي شاعريءَ ۾ هارين، پورهيتن ۽ قومي آجپي وارو فڪر سمايل آهي. هي ڪتاب ”سنڌي ٻولي سٿ“ حيدرآباد، سنڌ طرفان 1988ع ۾ ڇپايو ويو. هي ڪتاب پڪي جلد، رنگين ٽائيٽل سان 84 صفحن تي مشتمل آهي. هن ڪتاب جي قيمت 10 روپيا آهي. ڪتاب جو مهاڳ عبدالحفيظ قريشيءَ لکيو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
آزاديءَ جا اسير (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب حر تحريڪ جي قيدين جي فهرست تي مشتمل آهي.  جن کي انگريز حڪومت مختلف سزائون ڏئي ”لوڙهن“ ۾ قيد ڪيو هو. هن ڪتاب ۾ انگريز سرڪار سان مهاڏو اٽڪائيندڙ ”حر تحريڪ“ جي اٽڪل ڇهن هزارن فقيرن، مردن ۽ عورتن جا نالا شامل آهن، جن پير سيد شاهه مردان شاهه ثاني سورهيه بادشاهه جي اڳواڻيءَ ۾ حر تحريڪ سان پاڻ نڀايو هو. ان دوران سورهيه بادشاهه ”وطن يا ڪفن، آزادي يا موت“ جو نعرو هڻي حر تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي هئي. ان تحريڪ ۾ ڪيترن ئي حرن کي شهيد ۽ قيد بند جون صعوبتون ڏئي جهڪائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي هئي، هن ڪتاب جو مهاڳ الهه ورايي بهڻ لکيو آهي هيءُ ڪتاب روضي ڌڻي چيئر جي ريسرچ آفيسر مشتاق احمد نظاماڻي مرتب ڪيو آهي.  هيءُ ڪتاب چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي.  جنهن ۾ آزاديءَ کان اڳ جي قائم چئن ضلعن حيدرآباد، نوابشاهه، سکر ۽ ٿرپارڪر ۾ قيد حرن جي فهرست ڏنل آهي.  ڪتاب کي مختلف خانا ڏئي قيدين جو تفصيل ڏنو ويو آهي.  انهن خانن ۾ جريان نمبر، سي. ٽي. آر نمبر، قيديءَ جو نالو ۽ عرفيت، پيءُ جو نالو، ذات، رهائش، پوليس ٿاڻو، رجسٽريشن ٿيڻ وقت قيديءَ جي عمر، رجسٽريشن ٿيڻ جو سال ۽ ريماڪس وغيره. ڪل ڏهه خانا شامل آهن.  جن ۾ قيدين جي تفصيل جي ڏيڻ ۾ ڀرپور ڪوشش ڪئي وئي آهي.  218 صفحن تي مشتمل ڊبل ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 500 روپيا آهي، جنهن کي روضي ڌڻي چيئر شاهه لطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ 2012ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.  هيءُ ڪتاب هڪ تاريخي دستاويز آهي.

زمرو:ڪتاب
آزاديءَ جو پيغام(ڪتاب)

ڪتاب **آزاديءَ جو پيغام** عبدالرزاق قاضيءَ جو لکيل آھي، ڊيمي سائيز ۾ 32 صفحن تي مشتمل آھي ۽ قيمت پنج آنا ڄاڻايل اٿس. ڪتاب جو پھريون ڇاپو، الوحيد پريس، ڪراچيءَ مان 1922ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:1922ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آزاديءَ جي تحريڪ (ڪتاب)

**آزاديءَ جي تحريڪ** ڪتاب هادي بخش ميمڻ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ 109 صفحا آهن ۽ قيمت 70 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پھريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد سال 1956ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو بہ آر. ايڇ. احمد ائنڊر برادرس 1966ع ۾ حيدرآباد مان شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:1966ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آزاديءَ جي ڪوڏي (ڪتاب)

**آزاديءَ جي ڪوڏي** ڪتاب ڀيرومل مھرچند آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. رتن ساهتيہ منڊل جي طرفان ريلوي ليبر پريس، ڪراچيءَ مان 1938ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1938ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آزادي

**آزادي** ، هڪ قوم، ملڪ، يا خودمختيار رياست جي ھڪ اھڙي حالت آهي، جنهن ۾ رياست اندر رهندڙ آبادي، يا ان آبادي جي ڪجهہ حصو ملڪ جي ڄاڻايل ڌرتي تي حڪمراني جو حق رکندي ھجي. آزادي جو ضد مفتوح علائقہ يا وري نوآبادي کي چيو ويندو آھي. ڪنھن ملڪن اندر آزادي جو ڏينھن ان وقت ملھايو ويندو آھي، جڏھن اھو ملڪ ۽ ان جا ماڻھو بيٺڪيت کان آزادي حاصل ڪن ۽ سندن ملڪي معاملن تي ڪو ٻيو ملڪ مداخلت نہ ڪري.

## آزاديءَ جي وصف
ڊگھي عرصي تائين اھو نقطو بحث ھيٺ رھيو تہ ڇا آزادي انقلاب کان مختلف آھي؟ جتي خودمختياري حاصل ڪرڻ لاءِ تشدد جو استعمال ڪيو ويندو آھي. عام طور تي انقلاب طاقت جي ٻيھر ورچ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جتي ضروري ناھي تہ آزادي ملي يا ملي، جيئن رياستن اندر جمھوريت جو قيام.

## حوالا

زمرو:حاڪيمت جو حق
زمرو:رياست
زمرو:سماج
زمرو:سماجيات
زمرو:سياست
زمرو:فرد
زمرو:معاشرو
زمرو:آزادي
آزاديءَ جي لڙاڪن ڏانهن خط (ڪتاب)

**آزاديءَ جي لڙاڪن ڏانهن خط ** ڪتاب جئه پرڪاش نارائڻ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ 60 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پھريون، هندستان ساهتيہ آسٿان ڪراچيءَ وارن، جنتا پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان 1947ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:1947ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ (ڪتاب)

**آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ** يعني ”آزاديءَ جي تحريڪ ۾ سنڌ جو حصو“. هيءُ ڪتاب هندستان ۾ رهندڙ سنڌي ٻوليءَ جي نامياري اديب ٻلديو گاجرا جو لکيل آهي. ڪتاب ڊيمي سائيز ۾ 210 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت 50 روپيا اٿس. ڪتاب جو جلد پڪو آهي. هيءُ ڪتاب 1985ع ۾ بمبئيءَ (ممبئيءَ) مان ڇپيو. ڪتاب جي نالي مان ئي معلوم ٿئي ٿو ته انگريزن کان آزاديءَ جي جدوجهد ۾ سنڌي ماڻهن جي حصي وٺڻ جو تفصيل هن ڪتاب ۾ ڏنل آهي. هي ڪتاب انگريزيءَ ۾ به ڇپيل آهي.

زمرو:ڪتاب
آزاديءِ قوم (ڪتاب)

**آزاديءِ قوم** سنڌ جي قومي اڳواڻ ۽ شاعر حيدر بخش جتوئيءَ جو قومي خــيالن تــي مشتمل شعــرن جـو مجـموعو آهي. هيءُ ڪــتاب ڊيمــي سائيــز ۾ ڪچي جلد سان ڇپيل آهي، جنهن ۾ 64 صفحا ۽ قيمت ڏيڍ روپيو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو پهريون ڇاپو، سنڌ پراونشل هاري آفيس پاران هاشمي پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ ڇپيو. ۽ وقت جي سرڪار پاران بندش هيٺ آيو.

## حوالو

زمرو:ڪتاب
آزاديءَ کان پوءِ سنڌي غزل جي ائنٿالاجي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سنڌي ٻولي جي نامور شاعر ارجن ”حاسد“ (Arjun Haasid) لکيو آهي، جيڪو ساهيته اڪادمي، نئين دهليءَ پاران 2008ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. هن 182 صفحن تي مشتمل ڊيمي سائيز جي ڪتاب جي ابتدا ۾ ارج ”حاسد“ 20 صفحن جو تفصيلي مواد لکيو آهي، جنهن ۾ غزل، ان جي فن، سنڌي غزل (Sindhi Gghazal) جي مختصر ڄاڻ ۽ ورهاڱي کانپوءِ هندستان ۾ لکيل سنڌي غزل جو ڀرپور جائزو ورتو آهي. آزاديءَ کانپوءِ لکيل سنڌي غزلن جي هن چونڊ يا ائنٿالاجيءَ ۾ 54 شاعرن جا غزل ڏنل آهن، جن ۾ هري دلگير (Hari Dilgeer)، هوند راج (Hoand Raaj)، دکايل (Dukkhayal) ۽ شريڪانت ’صدف‘ (Shrikaant Sadaf) لتا هٿلياڻي ’هجاب‘ (Lataa Hathliyanni Hijaab) ۽ ونود آسرداڻي“ (Winod Aasraanni) تائين شاعر اچي وڃن ٿا.

## سنڌيءَ ۾ عزل تي پهريون ڪتاب
سنڌيءَ ۾ غزل تي پهريون ڪتاب آخوند گل محمد جو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:شاعري
زمرو:ڪتاب
آزاديءَ ۾ اسير

** آزاديءَ ۾ اسير** ڪتاب ڊاڪٽر شمس الدين عرساڻيءَ جي ڪھاڻين جو مجموعو آهي. اوسر پيڙهڪا حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو 2003ع ۾ شايع ٿيو. 197 صفحن واري هن ڪتاب جي قيمت 100 رپيا ڄاڻايل آهي.

## حوالا

زمرو:2003ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آزر

بني اسرائيل جو ھڪ اھڙو شخص، جيڪو بت تراش ھو ۽ پوڄا لاءِ بت ٺاھيندو ھو ۽ حضرت ابراھيم عليہ السلام جو والد چيو وڃي ٿو ۽ ڪن روايتن موجب حضرت ابراھيم عليه السلام جو چاچو ھو.
## حوالا

زمرو:بت پرستي
زمرو:مذهب سان لاڳاپيل ماڻهو
آڙنگ

برسات کان اڳ واري گهُٽَ. سانوڻ جي مند ۾، عام طرح جولاءِ کان آگسٽ تائين مينهن وسڻ کان اڳ هوا لڳڻ بند ٿي ويندي آهي. جيڪڏهن ٿوري گهڻي هوا لڳندي آهي ته اُها به اوڀر طرف کان، جنهن ۾ گهِمَ ۽ گهُٽ ٿيندي آهي، ان وقت آسمان ۾ جُهڙ هوندو آهي. ٿر ۾ آڙنگ ٿيو ته مينهن وسندو.

زمرو:موسم
آڙي

thumb|آڙي
thumb| ''Fulica atra''
**آڙي** (Coot/*Fulica atra*)، چاليھ سينٽي ميٽر جسامت واري هن آبي پکيءَ جا نر ماد هڪجهڙا ٿين ٿا. سڄو بُت ڪارو، چهنب ۽ پيشانيءَ تي اڇي چپتري پاپڙي ٿئيس ٿي. هيءَ بدڪ نه آهي، پر پاڻيءَ ۾ ترندي رهي ٿي. آڙيءَ کي پاسن کان ويڪريون هم سطح پاپڙيون آهن ۽ پير ڪونگ کان وڌيڪ سڌا ۽ ڪارگر ھوندا آهن. آڙي جڏهن پاڻيءَ تان اڏامندي آهي تڏھن ان کي هوا جي ڪلهن تي چڱيءَ طرح سان سوار ٿيڻ تائين پاڻيءَ تي پير هڻي ڊوڙڻو پوندو آهي. پر پوءِ ان جي اڏار ڏاڍي سٺي هوندي آهي. آڙي اڪثر کليل پاڻيءَ تي ايندي آھي ۽ سياري ۾ وڏا ولر ٺاهي رھندي ٿي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:پکي
صفعات سلبيه

**صفات سلبيه** توحيد جي قسمن ما هڪ قسم آهي جنهن ۾ اهڙيون صفتون جيڪي خدا جي لائق ڪو نه آهن.

## شريڪ
الله جي ذات ۾ ڪير به شريڪ ڪونهي اهو اڪيلو آهي.

## مرڪب
خدا جسم نٿو رکي نه وري اهو ڪنهن چيز سان ملي بنيو آهي.

## متحرڪ
الله گهر نٿو رکي مراد ته الله جي لاءِ هي الفاظ هر گز استعمال نه ٿين جيئن الله اچي ويو، هليو ويو.

## حلول
الله ڪنھن ۾ اچي نه ٿو سگهي نه روح جي صورت ۾ نه وري شڪل جي صورت ۾.

## محل حوادث
الله جي ذات تي حالتون اثر نه ٿيون ڪن جيئن جواني.

## مرئي
يعني الله کي ڏسجي نه ٿو سگهجي نه دنيا ۾ نه آخرت ۾.

## محتاج
الله ڪنهن جو به محتاج ڪونهي.

## معاني
معاني سان مراد ته الله جو صفتون عين ذات آهن مثلاََ هڪ انسان پڙهندو آهي ۽ عالم بڻبو آهي پر الله جڏهن کان آھي تڏهن کان ان جو صفتون آهن.

## پڻ ڏسندا

شیعہ

سني

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
عدل

عدل شیعہ مذهب ۾ هڪ اصول دين جي حيثيت رکي ٿو عدل سان مراد الله عادل آهي الله ظلم قبول ڪونه ڪندو آهي.هن جو هر ڪم حڪمت ء مصلحت جي تحت هوندو آهي.الله نيڪي کي پسند ء برائي کي ناپسند ڪندو آهي.نيڪي ء برائي جي ٻڌائڻ کا پوءِ الله پنهنجن انسانن کي اختيار ڏنائين جيئن چاهيو تيئن ڪريو اگر لله جي رستي تي هليا ته جنت جا حقدار ٿيندا نه ته دوزخ جا.

## دليلون
الله جي عدالت تي هي دليلون آهن 
#ظلم هڪ ڪنو عمل آهي جيڪو الله جي لاءِ جائز ڪونهي.
#ظلم ڪنهن ضرورت يا ڪنهن وجه سان ٿيندو آهي ء الله کي ڪنهن چيز جي ضرورت ڪونهي
#الله ٻي مخلوق کي ظلم ڪرڻ کان روڪيو آحي ته پاڻ ڪيئن ظلم ڪندو
#سڀ ڪتابو الله جو نازل ٿيل انهن ۾ الله پنهجي عادل هجڻ جي خبر ڏني آهي
#ڪائنات جو تصور الله جي عدل کي ظاهر ڪري ٿو

## پڻ ڏسندا

توحيد

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
نبوت

اسلامي عقيدي موجب، نبي الله جا چونڊيل انسان آهن، جنهن کي زمين تي الله جو پيغام پکيڙڻ لاءِ موڪليو ويو ۽ اهي مثالي انساني رويي جي نموني طور ڪم ڪن ٿا. ڪجهه نبين کي رسولن جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي، جنهن کي الله جو پيغام هڪ فرشتي جي ذريعي وحي ڪيو ويو. مسلمان يقين رکن ٿا ته ڪيترائي نبي آهن، جنهن ۾ ڪيترائي قرآن ۾ ذڪر ڪيا ويا آهن ۽ ڪيترائي قرآن ۾ ذڪر نه ڪيا ويا آهن. قرآن چوي ٿو:

"۽ هر قوم لاءِ هڪ نبي موڪليو ويو."

اسلام ۾ نبين تي ايمان، اسلام عقيدي جي ڇه جزن مان هڪ آهي.

مسلمان يقين رکن ٿا ته الله پاران پيدا ڪيل پهريون انسان ۽ پڻ پهريون نبي آدم عليہ السلام هو. تورات جي 48 نبين ۽ عيسيٰ عليہ السلام جو ذڪر قرآن ۾ انهن جي نالن سان ڪيو ويو آهي. مثال طور، الياس، ايوب، موسيٰ، داؤد، عيسيٰ وغيره. موسيٰ عليہ السلام کي ڏنل ڪتاب کي تورات سڏيو ويندو آهي، داؤد عليہ السلام کي ڏنل ڪتاب زبور ۽ عيسيٰ عليہ السلام کي ڏنل ڪتاب انجيل آهي.

مسلمان يقين رکن ٿا ته محمد ﷺ آخري نبي (خاتم النبيين) آهن جنهن تي قرآن وحي جي هڪ سلسلي ذريعي نازل ٿيو ۽ سندس ساٿين پاران لکيو ويو. مسلمانن جو يقين آهي ته قرآن الله جو ڪلام آهي تنهن ڪري اهو ناقابل تبديلي آهي ۽ تحريف ۽ فساد کان محفوظ آهي ۽ قيامت تائين ان جي حقيقي شڪل ۾ رهڻ لاءِ مقدر آهي.
## شیعہ مذهب ۾ نبوت جو عقيدو
شیعہ مذهب ۾ نبوت اصول دين ۾ شمار آهي جنهن سان مراد الله رحمان ۽ رحيم آهي ان انسانن جي هدايت جي لاءِ پنهجا نبي موڪليا جيڪي انسانن کي هدايت ۽ صحيح رستو ڏيکارين ۽ الله جا حڪم پهنچائين. الله جو پهريون نبي حضرت آدم عليه السلام ۽ آخري نبي حضرت محمد مصطفيٰ صلي الله عليه وآله وسلم آهي جنهن تي قرآن مجيد نازل ٿيو.الله جا سڀ نبي تمام عمر گناھ ڪرڻ کان پاڪ رهيا ۽ ڪڏهن به شرڪ نه ڪيائون.حضرت محمد مصطفيٰ صه تمام نبين کا افضل آهي ۽ الله جي نبين جو سلسلو اوهان تي ختم ٿيئي ٿو بس جيڪو به انسان ان تي عقيدو نٿو رکي اهو اسلام کان خارج هوندو.

## پڻ ڏسندا

آدم

محمد

ابراهيم

سليمان

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي عقيدا
زمرو:اسلامي اصطلاح
امامت

**امامت شیعہ مذهب ۾ اصول دين ۾ شمار آهي امامت سان مراد حضرت محمد صه جي نبوت کان پوءِ ڪوبه نبي ڪونه ايندو اوهان جي وفات کان پوءِ انسانن کي سيدهي رستي تي هلائڻ لاءِ ڪنهن اهڙي شخص جو هجڻ ضروري آهي جيڪو مسلمانن جو حاڪم هجي ء  رهبر هجي جيڪو انسانن کي هدايت ڏي جنهن ڳالهين تي مسلمان پاڻ ۾ اختلاف رڪهن انهن کي ختم ڪري اهڙي عقيدي کي امام چعبو آهي **

## ٻاره امام

شيعه تعيمات ۽ عقائد جي مطابق خاندان پيغمبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم مان 12 افراد آهن آنحضرت صه کان پوءِ (هڪ کان بعد ٻيو) پاڻ صه جا جانشين آهن ۽ پاڻ صه کان پوءِ اسلامي معاشري جا امام ۽ سرپرست آهن. جيڪي علم الاهي ۽ مقام عصمت جا مالڪ ۽ حق شفاعت جا حامل آهن. انهن سان توسل ڪري سگهجي ٿو ۽ انهن جي وسيلي سان الله جي قربت ڪري سگهجي ٿو. 

ع 1 سا مراد ربيع الاول، ج 1 سان مراد جمادي الاول

ع 2 سا مراد ربيع الثاني،  ج 2 سان مراد جمادالثاني

ذق سا مراد ذي قغد ء ذج سا مران ذي حج

ه سا هجري سال

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
آڙي بسنت

**آڙي بسنت** مشر ميل راڳڻي، جنھن ۾ پنجم ورج ٿيل آهي. امروهي ۾ پنچم سان رکب ممنوع آهي. رکب ڪومل باقي سڀ سُرَ شڌ آهن. هي اوڍو راڳڻي آهي.


هن راڳڻي جو خاص سرگم هي آهي: نِي سا گاما گاما ڌاني ساني ري ساني ڌاما گاما گاري ساني ساما گاما گاڌا. ني رِي سا.


هن راڳڻي جي آروهي سانِي ري ساني ڌاما گارِي سا ۽ امروهي نِي سا گاما ڌاني سا آهي. هونئن تہ هي راڳڻي هر وقت ڳائي سگهجي ٿي پر گهڻو ڪري هي راڳڻي شام جي وقت ڳائجي ٿي.

## حوالا

زمرو:راڳڻي
صفات ثبوتيه

**صفعات ٽبوتيه [[توحيد]] جي هڪ قسم آهي جنهن سا مراد الله جو سٺيو صفتون جيڪي انسان جي ذهن ۾ اچي سگهن ٿيو اهي فقط الله جي ذات لاءِ آهن انهن ۾ ڪير به شريڪ ناهي.**

## قديم

**خدا هميشه کان آهي ء هميشه رهندو نه ان کي زوال آهي نه وري فنا**

## قادر

**خدا هر چيز تي قادر آهي جيڪو چاهي ڪري سگهي ٿو**

## عالم

**الله هر چيز جي ڃاڻ رکي ٿو جيڪي ٿي وئي آهي يا ٿيندي**

## حي

**الله هميشه کان زنده آهي ء هميشه زنده رهندو**

## مريد

**الله صاحب ارادو آهي ظ پنهنجي ارادن تي اختيار رکي ٿو**

## مدرڪ
**الله هر طاهري ء لڪل چيز کا واقف آهي**

## متڪلم

**الله هر چيز کي ڳالهڻ جي طاقت عطا ڪري سگهي ٿو **

## صادق

**الله سچو آهي ء سندس ڪلام سچو آهي.**

## پڻ ڏسندا

اسلام

شيعه

سني

## حوالو

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
راحيل شريف

thumb
**جنرل راحيل شريف پاڪستان جي فوج جو پندرهون ء موجوده سربراه آهي.**

## خاندان

**جنرل راحيل شريف 16 جون 1956 ۾ ڪوئٽه بلوچستان ۾ پيدا ٿيو سندس پي جو نالو جو نالوميجر محمد شريف آهي.سندس وڏو ڀاء ميجر شبير شريف 1971 پاڪستان ء انڊيا جي جنگ ۾ شهيد ٿيو ء کيس [[نشانِ حيدر]] سان نوازيو ويو.**

## فوجي خدمتون ء تعليم

**راحيل شريف گورنمنٽ ڪالج لاهور کان تعليم جي شروعات ڪئي ان جي پويان پاڪستان ملٽري اڪيڊمي ۾ داخلا ورتائين اڪيڊمي جي 54 لانگ ڪورس جو شاگرد رهيو 1976 ۾ گريجويشن کان پوءِ پاڻ فرنٽير فورس رجمنٽ جي 6<big>th</big> بٽالين ۾ ڪميشن حاصل ڪئي **

**جنرل پرويز مشرف جي دور ۾ ميجر جنرل راحيل شريف کي يارهين برگيڊ جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو **

## چيف آف آرمي اسٽاف

**27 ڊسمبر 2013 تي وزيراعظم نواز شريف کيس پاڪستاني فوج جو سپه سالار بنايو.**

## عالمي ڪمانڊرن جي فهرست

 **خابرو ادارن موجب پاڪ فوج جي سربراهه جنرل راحيل شريف کي ملڪ اندر ۽ ٻاهر موجود دشمنن کي وڏي اثرائتي انداز ۾ منهن ڏيڻ ۽ دهشتگردي خلاف ويڙهه ۾ سٺي ڪارڪردگي تي دنيا جو بهترين فوجي ڪمانڊر قرار ڏنو ويو آهي، دنيا جي 10 بهترين جنرلن جي فهرست ۾ پهرين نمبر تي جنرل راحيل شريف، ٻئي تي آمريڪا جو مارٽن ڊمپسي، ٽئين تي چين جو فينگ هوئي، چوٿين تي روس جو والري گراسيموف، پنجين تي ترڪي جو بولوسي اڪار، ڇهين تي برطانيا جو نڪ هوفٽن، ستين تي ڏکڻ ڪوريا جو چوئي يون هي آئي، اٺين نمبر تي ڀارت جو جنرل دلبير سنگهه، نائين نمبر تي جاپان جوڪاتسوتوشي ڪاوائو ۽ 10 هين نمبر تي جرمني جو وولڪر ويڪر شامل آهن.
**
## حوالا

زمرو:1956ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني جنرل
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
آڙيڪو

**آڙيڪو** ”پوک“ جو اصطلاح، ڪنھن زمين کي رجائڻ لاءِ پاڻي ڇڏيو ويندو آھي، ۽ جيڪڏھن ان زمين ۾ اڳ صحيح ترتيب سان ڪو ٻنو ٻارو ٺھيل نہ ھوندو تہ پوءِ اھڙيءَ زمين ۾ ڇڏيل پاڻيءَ جي اڳيان ٿورو پرڀرو وڃي ھڪ وڏو ٻنو ٻڌبو آھي، جنھن کي ”آڙيڪو“ چوندا آھن.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
آس (اخبار)

سنڌي روزاني اخبار **آس** 18 آگسٽ 2006ع کان حيدرآباد مان نڪرڻ شروع ٿي. هن اخبار جو باني عبدالمجيد راجپوت عرف ’امر ڀٽي‘ آهي. هن اخبار جو پهريون چيف ايڊيٽر محمد ياسر مجيد ايڊيٽر ايم. اي لغاري، نيوز ايڊيٽر نظير لغاري ۽ ايڊيٽوريل انچارج قربان شيخ هو. هن وقت ان اخبار جو چيف ايڊيٽر صابر فياض آهي، جيڪو اڳ ۾ خبرون اخبار جو ايڊيٽر هو. چئن رنگن ۽ چئن صفحن تي ڇپجندڙ هيءَ اخبار گاڏي کاتي، حيدرآباد مان ڇپجي پڌري ٿئي ٿي ۽ هن اخبار جا مختلف موقعن تي خاص ايڊيشن به نڪرندا رهندا آهن.

زمرو:اخبارون
آسا

سنڌ توڙي ھند جي راڳ جي نظام ۾ ھڪ راڳڻي يا راڳ، جيڪو صبح جو ڳايو ويندو آھي، لفظ ”آسا“ (سنسڪرت ”آشا“) جي معنيٰ ئي آھي اُميد، آرزو، تمنا، خواھش وغيره، تنھنڪري ھن راڳ کي آس ۽ ارداس جو راڳ بہ چيو ويو آھي. راڳ جي ڪتابن موجب ھڪڙا راڳ ۽ راڳڻيون، جيڪي فقط ڪنھن ھڪ علائقي ۾ رائج ھوندا آھن، تِن کي ديسي راڳن ۾ شمار ڪيو ويندو آھي، مثال طور سنڌ ۾ مولود، مورا، راڻو، ڪوھياري وغيره ديسي راڳڻين ۾ شُمار ٿيندا آھن. ٻيا راڳ ”مارڳ راڳ“ سڏبا آھن، جن مان ڪِن راڳن جا نالا ھي آھن:ڪلياڻ، يمن ڪلياڻ، کنڀات، سري راڳ، سھڻي، سارنگ، پِرڀاتي، آسا، پورب وغيره. ”آسا“ جو سُر بہ ”مارڳ سُرن“ ۾ شامل آھي. 
آسا راڳڻي، سنڌ ۾ آڳاٽي وقت کان ھلندڙ آھي ۽ ان ۾ عوامي قصا ڳايا ويا آھن. اِھا ’نِج سنڌي آسا‘، ھندستاني راڳ جي ”آسا“ سان ملندڙ آهي، پر ايتري فرق سان جو ”سنڌي آسا“ جي ڌار صورت ظاھر ٿي آھي. سنڌ جي ’نِج سنڌي آسا‘ ۾ بانڪي شاھ بھرام جي ڳالھہ کڻندا ھئا. ڪافين ۽ ڪلامن جي موضوعن جي لحاظ سان عام ڳائڻ ۾ بہ ’آسا‘ کي ’آس ۽ ارداس‘ جي راڳڻي چيو ويو آھي. اِن روايت موجب ئي خليفي نبي بخش صاحب پنھنجي رسالي جو ’سُر آسا‘ جنھن بيت سان شروع ڪيو آھي، تنھن جي پھرين سِٽ آھي:
 
”آسا ڪر الله جي، در در پـِن م دان“ 

شاھ لطيف جي راڳ ۾ راڳ توڙي موضوع جي لحاظ سان ’سُر آسا‘ جيئن ڳائجي ٿو تہ اھو ھندستاني راڳ جي ”شُڌ آسا“ معلوم ٿئي ٿو. شاھ جو ”سُر آسا“ ھڪ وڏو معنوي سُر آھي ۽ اُن جي بيتن ۾ حقيقت جا ڳوڙھا معنوي اشارا ڏنل آھن. ھن سُر ۾ ڪنھن روايتي پَس منظر ۽ ماحول بدران تصوف جي رازن ۽ رَمزن وارو فڪر سمايل آھي، جنھن ۾ مَجاز ۽ حقيقت جي مثالن، صوفياڻي فڪر جي باريڪ اِشارن ۽ سالڪن جي سلوڪ وارين منزلن ۽ مرتبن جا اُھڃاڻ ڏنل آھن. اُن کان سواءِ ”مجاز“ جا مختلف پھلو پڻ نِروار ڪيل آھن . 
ڪامل بصيرت وارن سالڪن کان سواءِ ٻين جي نظر ناقص آھي، جو اُھي جُزن کي ڏسندي، ان ڏسڻ ۾ رھجي ويا ۽ ”ڪُل“ کي ڪين سُڃاتائون. 
ھن ۾ محبت جو راز ۽ ان راز يا لڪ جي ماھيت ڏانھن اشارا آھن. خاص طرح سالڪ جي ’تسليم ۽ رضا“ واري منزل ۽ مرتبي جا اُھڃاڻ آيل آھن. 
مطلب ته ”سُر آسا“ ڳرو ۽ ڳوڙھو معنوي سُر آھي ۽ ھن سُر ۾ تصوف جو اعليٰ فڪر سمايل آھي. اِنھيءَ لحاظ سان، ھن سُر جي معنوي اُھڃاڻن تي ڀٽائيءَ کان اڳ سنڌ جي عارفن ۽ سالڪن بيت چيا هئا، جن ۾ قاضي قادن ۽ شاھہ ڪريم اچي وڃن ٿا.آسا (سر) ، شاھہ جي رسالي جو هڪ سُر ۽ سنگيت وديا ۾ هڪ مِٺي راڳڻيءَ جو نالو آهي، جيڪا اَسر ويلي ڳائبي آهي. شاهه جو ”سُر آسا“ ڪُجھہ آسا وري ٺاٺ مان ورتو ويو آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ سُر آسا جي معنويت ۽ حقيقت بابت لکي ٿو تہ: ”سُر آسا هڪ وڏو معنوي سُر آهي، جنهن ۾ مجاز ۽ حق بابت ڳُوڙها معنوي اشارا ڏنل آهن. سُر ۾ ڪنهن روايتي پَس منظر ۽ ماحول بدران تصوف جي رازن رمزن وارو فڪر سمايل آهي، جنهن ۾ مجازي حقيقت جي مثالن، صوفياڻي فڪر جي اشارن ۽ سالڪن جي سلوڪ وارين منزلن ۽ مرتبن جا اُهڃاڻ ڏنل آهن.“ ڪِن موسيقيءَ جي ڄاڻُن جي راءِ آهي تہ: ’آسا‘ هڪ راجڪماري هُئي، جيڪا پِرڀات جو ڌڻيءَ جي ساراھہ ۾ گيت ڳائيندي هئي. 

زمرو:راڳڻي
زمرو:شاعري
آسا پورا

هنگلاج جي پنڌ ۾ اگور ندي ٽپڻ کانپوءِ ۽ هنگلاج مندر کان ٿورڙو پهرين آساپورا ماڳ آهي. آسا پورا پهچڻ کان اڳ هڪ ڇپ جي اوٽ ۾ اڄڪلهه هنومان جي مورتي رکي آهي، هتي ئي گڻيش جو آستانو به آهي. آساپورا جي معنيٰ آهي، جتي خواهش پوري ٿئي. آسا پورا پهچڻ جي معنيٰ آهي هنگلاج پهچڻ.

بليموريا، آساپورا پهچڻ کان اڳ جبلن ۾ هڪ هنڌ سوزب بيگم ۽ ممگا ديوي نالي سڏجندڙ هڪ پٿر جي آڏو ”سُئين ۽ ڌاڳن جي ڀيٽا ڏيڻ“ واري رسم جو به ذڪر ڪيو آهي. هو چوي ٿو ته نديءَ ۾ ٿورو اڳتي ننڍڙيون پٿريون لڀجن ٿيو جن تي اڇو دائرو هوندو آهي ۽ ياتري اهو سمجهي انهن کي چونڊيندا آهن ته اهي ديوتا سدا شوا سان واسطو رکندڙ آهن. آساپورا وٽ ورت ڇوڙيو وڃي ٿو جيڪو اگور کان هلڻ وقت رکيو ويو.
## حوالا

زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ قديم آثار
آسا (سُر)

شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي رسالي جا سڀ سُر پنهنجي پنهنجي هڪ الڳ حيثيت ۽ اهميت رکن ٿا، انهن سرن مان سر آسا عارفانه فڪر جي اعليٰ معيار وارو سر آهي، جنهن ۾ شاهه سائينءَ وحدت ۽ ڪثرت جي ويچار جو اعليٰ پيماني تي اپٽار ڪئي آهي. هن سر ۾ انسان جي سرڪش نفس کي قابو ڪرڻ جو تاڪيد به ڪيل آهي ته اعليٰ اخلاق جو سبق به ڄاڻايل آهي. هن سر ۾ انسان کي پاڻ سڃاڻڻ جو ڏس ڏنل آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ سر آسا جي معنويت ۽ حقيقت بابت لکي ٿو ته: ”سر آسا هڪ وڏو معنوي سر آهي، جنهن ۾ مجاز ۽ حق بابت ڳُوڙها معنوي اشارا ڏنل آهن. سر ۾ ڪنهن روايتي پس منظر ۽ ماحول بدران تصوف جي رازن رمزن وارو فڪر سمايل آهي، جنهن ۾ مجازي حقيقت جي مثالن، صوفياڻي فڪر جي اشارن ۽ سالڪن جي سلوڪ وارين منزلن ۽ مرتبن جا اهڃاڻ ڏنل آهن. ”جڏهن ته هن سر بابت غلام محمد شهواڻي لکي ٿو ته: ”شاهه صاحب هن سر ۾ حرص ۽ حَوس کان پناهه گھري ٿو ۽ نفس کي ڏانوڻ ڏئي قابو رکڻ جي رمز ٻڌائي آهي“. خداوند ڪريم انسان جي آزمائش ۽ امتحان وٺڻ لاءِ هن کي حرص ۽ حَوس جي مڪان ۾ موڪلي ارشاد فرمايو ته نفس جي چنبي ۾ نه اچجان، بلڪه سڌي راهه وٺجان ۽ پنهنجو پاند نفساني خواهشن ۾ نه ڦاسائجان:

مـون کي مون پرين، ٻڌي وڌو ٻـار ۾، 
اڀـا ائيـن چـون، مـڇــڻ، پـانـد پسائين. 

لطيف سائينءَ جي هن سر ۾ انسان کي پاڻ سڃاڻڻ، خودي مارڻ، عبد جو محبوب سان تعلق، پرينءَ جي سونهن جي ساراهه وغيره اهم موضوع آهن. شاهه سائين پرينءَ جي حسن جي ساراهه ڪندي، اکين جي استعمال کي جنهن اعليٰ نموني سان هن سر ۾ بيان ڪيو آهي، ان جو مثال ڪنهن ٻئي شاعر وٽ تمام گھٽ نظر ايندو: 

اڀري ئي سج، پرين جي نه پسنديون، 
ڪڍي ٻئي ڏج، اکڙيون ڪانگن کي. 

شاهه سائين سر آسا ۾ عشق جي لامحدود وسعتن کي وائکو ڪيو آهي ۽ اها ڳالهه سمجھائي آهي ته عشق آهي ئي وسعت جو نالو، جنهن سان لاڳاپجي ماڻهو محدود نه ٿو رهي. هو سمجھائي ٿو ته عشق انتها جو نالو آهي، جتي انسان وٽ ڪابه حد بندي نه ٿي رهي، نه وري پنهنجي وجود جو احساس رهي ٿو. صوفين جو سمورو فڪر به ان ڳالهه جو قائل آهي ته خوديءَ کي ختم ڪرڻ بعد ئي ماڻهو ”انسان“ بڻجي ٿو. سر آسا ۾ جدوجهد ۽ جستجو جو به وڏو پيغام آهي: 

لوچان ٿي لاحد ۾ هادي لهان نه حد، 
سپريان جي سونهن جو، نه ڪو قد نه مد، 
هت سڪڻ بي عدد، هت پرينءَ پرواهه ناهه ڪا.


زمرو:سُر
آسار سر

**آسار سَرُ** تعلقي کپري ۾ هڪ ديھ جو نالو.

## حوالا

زمرو:ديھون
آڙيڪاپ

**آڙيڪاپ** اصل ۾ انگريزي لفظ “Aid de camp” جو بگاڙ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”ڪئمپ ۾ آفيسر جو مددگار ملازم“. سنڌي محاوري ۾ ”آڙيڪاپ“ لفظ، چالاڪ، هوشيار ۽ خفتي ماڻهوءَ جي لاءِ اسعمال ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
زمرو:حڪومتي پيشا
آساوري

هي آساوري ٺاٺ جي اوڍو سمپورن راڳڻي آهي، جنهن ۾ گنڌار ۽ نکاد ورج آهن، پر امروهي سمپورن اٿس گرهه جو سُر مڌم، نياس جو سُر پنچم اٿس. ڪي گائڪ امروهيءَ ۾ رکب ڪومل هڻندا آهن: اهي ببادي سُر آهن، جن جي هڻڻ سان راڳڻي جي صورت بگڙي ڪا نه ٿي. هي اترانگ جي راڳڻي آهي. ان لاءِ راڳڻي جا انگ امروهي ۾ ظاهر ٿيندا آهن. امروهي ۾ مڌم دربل اٿس ۽ گنڌار ۽ پنچم جي سنگت رهي ٿي.
خاص تان؛ سا ري ما پا ڌاڌا پاماپاڌاگا ري سا نا ڌا پامِاپاڌا ڌا ساري ما پا ڌاگا ري سا. 
آروهي: ساري ماپا ڌاسَا. 
امروهي: سانا ڌاپا ماگاري سا 
وادي سر: ڌيوت. 
سم وادي سر: رکب 
## ڳائڻ جو وقت
ڏينهن جو ٻيو پهر (نوٽ: راڳ ساگر ڪتاب ۾ ڳائڻ جو وقت صبوح جو پهريون پهر ڄاڻايو ويو آهي) 
آساوري هي ٻن طريقن سان ڳاتي وڃي ٿي. هڪ ته آساوري الڳ ٺاٺ آهي، جنهن ۾ رکب تيور ٻيو ڀيروي ٺاٺ جي سمپورن راڳڻي آهي. جنهن جي آروهي ۾ گنڌار ۽ نکاد ورج آهن. امروهي سمپورن آهي. مڌم، گرهه جو سر آهي. پنچم نياس جو سر آهي. 
آروهي: ساراما پاڌاسا 
امروهي؛ سا نا ڌا پا ما گا را سا 
وادي سُر: ڌيوت 
سموادي سُر: رکب 
سمو: ڏينهن جو ٻيو پهر. 
پلٽو: ما ما پا ڌا ڌا  نا پا پا ڌا ما پا ڌا گا را سا نا ڌا پِا مِا پِا ڌِا ڌِا سا را ماپا ڌا گا را سا
گرنٿن ۾ هن جو نالو نٽ -ڀيروي- ميل ڄاڻايل آهي. سر هي اٿس سا ري گي ما پا ڌا ني سا 
کرج: رکب تيور گنڌار ڪومل مڌم شڌ پنچم ڌيوت  ڪومل نکاد ڪومل 
هن ٺاٺ جون راڳڻيون: 
آساوري: جو نپوري ديو گنڌار سنڌ اڙانو ڪوسي. درباري ديسي کٽ اڀيري.
## حوالا

زمرو:راڳ
زمرو:موسيقي
آسٽرو–ايشيائي ٻوليون

**آسٽرو-ايشيائي ٻولين** جون ٽي شاخون آهن:

#**مندا**: جيڪا اوڀر هندستان جي ڪيترن ئي ماڻهن جي مادري ٻولي آهي.
#**نڪوباري**: هن جا ڪجهہ هزار ڳالھائڻ وارا نڪوبار ٻيٽن تي رهن ٿا ۽
#**مون کمر**: مون کمر جون 12 شاخون آهن، جنهن ۾ اٽڪل 100 ٻوليون اچي وڃن ٿيون. هيءَ ٻولي ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ڏاڍي اهم ٻولي آهي، جنهن کي پنهنجي لپي بہ آهي. کمر ڪمبوڊيا جي قومي ٻولي آهي. مون (Mon) برما جي ڪيترن ئي حصن کان سواءِ ويٽنام ۽ ٿائيلنڊ ۾ بہ ڳالهائي وڃي ٿي.

منڊا ٻوليون گهڻ پديون (Poly syllabic) ٻوليون آهن، جيڪي آسٽرو-ايشيائي ٻولين کان جملن جي بناوٽ ۽ لفظي اچارن ۾ گهڻو مختلف آهن. مون کمر جي خاندان وارين ٻولين جو، هندوستاني ٻن ٻولين سنسڪرت ۽ پاليءَ تي به تمام گهڻو اثر آهي. ڪيترائي هندوستاني ٻولين جا اکر هن ۾ شامل ٿي ويا آهن. **مون** ۽ **کمر** ٻوليون هندوستان جي لپين ۾ لکجن ٿيون. **ويٽنامي ٻولي** صدين تائين چيني رسم الخط ۾ لکي پئي وئي آهي ۽ هاڻي 1910ع کان هن جي لپي تبديل ڪري **رومن لپيءَ** ۾ لکڻ جو رواج وڌو ويو آهي. جڏهن ته اها رومن لپي 1650ع ڌاري **ويٽنامي** لکڻ لاءِ ٺاهي ويئي هئي. پر ويٽنامي چيني ٻوليءَ جي اثر هيٺ رهي هئي. مون- کمر خاندان جي ٻين ٻولين جو صوتي نظام سادو آهي. رڳو لاڪنا ياسر ڪجهه فرق سان موجود رهن ٿا.

## حوالا

زمرو:ٻولي خاندان
صوفي آسرداس

**صوفي آسرداس** جا وڏا اصل خيرپور جا هئا، پر پوءِ حيدرآباد ۾ اچي رهيا. مسٽر ٽهلرام آسودومل پنهنجي ڪتاب ”سنڌ جا سنت“ ۾ لکي ٿو ته: ”پوءِ ميرانپور تعلقي گونيءَ ۾ لڏي وڃي ويٺا.“ صوفي آسر داس اتي ڄائو، پر تڪڙو ئي سندس وڏا اتان لڏي اچي وري به حيدرآباد ۾ رهيا. آسرداس جي تعليم ۽ تربيت حيدرآباد ۾ ٿي.

صوفي آسرداس جھوڪ شريف جي گادي نشين صوفي فضل الله جو مريد ۽ صحبتي هو ۽ اتان ئي فيض پرايو هئائين. تذڪره نگار ۾ لطف الله بدوي لکيو آهي ته: ”هي درويش جھوڪ شريف جو پانڌيئڙو هو ۽ پنهنجي فقيراڻي خصلت ۽ خوبيءَ کان شهر ۾ ڪافي مقبول هو.“ آسر داس هڪ اهڙو صوفي فقير هو، جنهن وٽ ڪيترائي علم جا اڃايل اچي پنهنجي اندر جي اڃ اجھائيندا هئا. صوفي دلپت جھڙو بزرگ ۽ مشهور صوفي شاعر به وٽانئس ئي رڱجي لال ٿيو هو. چون ٿا ته وٽس طالبن جو هر وقت وڏو هجوم رهندو هو . روزانو صوفياڻي راڳ جي محفل ٿيندي هئي، هر وقت ڀنڊارو هلندو رهندو هو، ڪابه لالچ وغيره نه هوندي هيس. سندس چهري تي ڪڏهن به ڪنهن ڪاوڙ نه ڏٺي. سندس گفتار ۾ ايڏو ته ميٺاج هوندو هو، جو ماڻهو هن جي گفتار ٻڌي موهجي پوندا هئا. آسرداس چڱو شاعر هو، پر افسوس جو سندس ڪلام لڳ ڀڳ اڻ لڀ ٿي ويو آهي. سندس ڪجهه بيت ۽ هڪ ڪافي موجود آهي، جنهن جي اڀياس مان پتو پوي ٿو ته ڀائي آسرداس ڪهڙن عميق خيالن جو عارف ۽ پختو شاعر هو. سندس مختصر ڪلام نموني طور پيش ڪجي ٿو: 

مـايـا اچـڻـي وڃـڻي، ڪـهڙي ڪـهڙي ڀاءِ، 
ڪن جي چور کڻي ويا، ڪن جي ساڙي باهه، 
ڪن جي دٻي رهي ڌوڙ ۾، ڪن جي راجا کاءِ، 
سڦلي ٿيندي ساءِ، جا ڏيندين نام ڌڻيءَ جي.

## حوالا

زمرو:صوفي
زمرو:سنڌي شخصيتون
آسر فقير

**فقير آسر ولد ميرڻ خواجه** ، ضلعي ٺٽي ، تعلقي جاتيءَ جي ڳوٺ تڙ خواجا ۾ 11 جمادي الثاني 1310ھ/31 ڊسمبر 1892ع تي ڄائو . سندس والد هن کي موسيقيءَ جي سکيا ڏياري ، جنهنڪري آسر جوانيءَ ۾ مشهور موسيقار ٿي پيو . اڪثر سندس مئخانو راڳيندڙن سان ڀريل هوندو هو . پاڻ طنز و مزاح ۾ ايترو ته ڀڙ هوندو هو ، جو اڪثر سندس ٽوٽڪن ۾ کل ڀوڳ جي انداز ۾ نصيحت ڀريل هوندي هئي . آسر فقير راڳ جي رهاڻ سان گڏ ، سنڌي ، اردو ۽ سرائيڪيءَ ۾ ڪافي شعر چيا آهن . سندس خاص دوستن ۾ سانوڻ فقير ، احمد هنڱورجو ، الهڏنو ۽ بصر جا نالا ورتا وڃن ٿا . 27 شوال 1377ھ/17 مئي 1958ع تي وفات ڪيائين . ڳوٺ ۾ سندس نالي سان اڄ به اوتارو قائم آهي ، جتي پاڻ ابدي آرامي آهي.

زمرو:موسيقار
آسرِي لئو

**آسري لئو** لئيءَ جي قسم مان هڪ وڏو وڻ آهي، جيڪو لسو ۽ بنا ڪنڊن جي ٿيندو آهي. هن ۾ پن نہ ٿيندا آهن، پر اُن ۾ پنن جي جاءِ تي سنهيون تاندوري نما تيلين وانگر ٽاريون ٿين ٿيون، جن کي ”لاسڙيون“ چوندا آهن. آسري جي جهونن وڻن جي ٿڙن مان دهل ۽ پڪوازون سٺيون ٺھنديون آهن، گڏوگڏ نار جو پاڙڇ ۽ نيسر بہ ٺاهيندا آهن، هن جي ٻج مان رنگ ٺاهي کليون رنگيون وينديون آهن، هن جي ٿڙ مان کٽ جا پاوا سيرون ۽ ٻانھيون ٺھنديون آهن.

## حوالا

زمرو:وڻ
آسانند مامتورا

سنڌي ٻوليءَ جي بزرگ ساهتڪار، نثر نويس ۽ ڪھاڻيڪار **آسانند مامتورا**، سال 1903ع ۾ اولڊ ٽائون ڪراچيءَ ۾ جنم ورتو. ننڍپڻ کان ئي سندس لاڙو ادب ۽ فلسفيءَ طرف رھيو. ھاءِ اسڪول جي تعليم دوران لالچند امر ڏنيمل جڳتياڻيءَ ۽ ڪاليج ۾ ڀيرومل مھرچند آڏواڻيءَ جھڙن وڏن ليکڪن وٽ تعليم حاصل ڪرڻ ۽ سندن صحبت اختيار ڪرڻ سبب ھن جي دل ۾ به ادب لاءِ چاھ پيدا ٿيو، اسڪولي زندگيءَ ۾ ئي چيدا مضمون لکڻ شروع ڪيائين. ڪاليج جي زماني ۾ ڪيترا ليک ۽ ڪھاڻيون لکيائين. ڪاليج جي پرنسپال گربخشاڻيءَ سندس ڪھاڻيون پڙھي، کيس صلاح ڏني ته ھو صرف ڪھاڻيون لکي.

آسانند مامتورا، امر لال ھنڱوراڻيءَ ۽ مرزا نادر بيگ کان پوءِ حقيقت نگاريءَ واري دور جو ٽيون وڏو ڪھاڻيڪار آھي، جنھن سنڌي ڪھاڻيءَ کي ھڪ نئون موڙ ڏنو، سندس ڪھاڻيون حقيقت تي ٻڌل ته ھيون، پر ھن انھن ۾ پھريون ڀيرو نفسياتي ۽ جنسي مسئلن کي ڇھيو. پروفيسر منگھا رام ملڪاڻيءَ جي لکڻ موجب سندس پھرين سماجي ڪھاڻي "ھيءُ پريم" سال 1932ع ۾ "سنڌو" رسالي ۾ شايع ٿي. ان کان پوءِ جڳت آڏواڻيءَ، سال 1939ع ۾، آسانند مامتورا جي چئن ڪھاڻين جو مجموعو "جيوت، پريم ۽ پاپ جون ڪھاڻيون"، ڪھاڻي ساھت منڊل، حيدرآباد پاران ڇپائي پڌريون ڪيون. سال 1943ع ۾ "آشا ساھت منڊل" طرفان سندس ٽن ڪھاڻين جو مجموعو آرسي نالي سان ظاھر ٿيو، ان وچ ۾ سندس پنج ڪھاڻيون "سنڌو" رسالي ۾ پڻ ڇپيون. 1932ع کان 1949ع تائين سندس لکيل 11 ڪھاڻيون "ڳنوارڻ" عنوان سان، سنڌي ٽائيمز پبلڪيشن الھاس نگر (ڀارت) ڊسمبر 1978ع ۾ ڇپائي پڌريون ڪيون.

آسانند مامتورا ڪھاڻيڪار سان گڏ ھڪ ناول نگار به ھو. سندس پھريون آدرشي ناول "شاعر"، 1941ع ۾ ’آشا ساھت منڊل‘ ڇپائي پڌرو ڪيو، سندس ٻيو طبع زاد ناول "حليما" سندس جنم ڀومي سنڌ جي مسلم زندگيءَ تي آڌاريل شاھڪار ناول آھي، جيڪو ڪونج پبليڪيشن بمبئيءَ 1977ع ۾ ڇپي پڌرو ڪيو. ھي ٻئي ناول سنڌ ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي ۽ چونڊ پبليڪيشن، لاڙڪاڻي پاران پڻ شايع ٿيا. آسانند مامتورا جي زندگيءَ جو گھڻو حصو ڪراچيءَ ۽ بعد ۾ بمبئيءَ جي اسڪول ۾ ھيڊ ماستريءَ ۾ گذريو.
## حوالا

زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
آسان علاج (ڪتاب)

سنڌي ٻوليءَ ۾ طب تي لکيل آسان ڪتاب. هيءُ ڪتاب حڪيم شمس الدين جو لکيل آهي. ڪتاب ۾ مٿي کان وٺي پيرن تائين، هر بيماريءَ جا سبب، ان جي تشخيص، علاج، پرهيز ۽ غذا ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1940ع ۾ پيپلز پرنٽنگ پريس، حيدرآباد ۾ ڇپيو، انهيءَ ڇاپي ۾ 372 صفحا آهن. اهو ڊيمي سائيز ۾ آهي ۽ قيمت ٻه روپيا ڏنل اٿس. 1947ع ۾ طبي ڪمپني، حيدرآباد پاران حڪيم شمس الدين ٻيهر ڇپايو. انهيءَ ڇاپي ۾ 222 صفحا آهن. اهو ڊيمي سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي. هن وقت اهو ڪتاب 500 صفحن تي مشتمل آهي ۽ اڄ به مقبول آهي. تازو ئي روشني پبلڪيشن ڪنڊياري طرفان 2004ع ۾ وري شايع ڪيو ويو آهي ۽ ان جي قيمت 160 رپيا ڄاڻايل آهي.

زمرو:ڪتاب
اسلام ۾ مقدس ڪتاب

الله تعاليٰ طرفان پنھنجن نبين تي وحيءَ ذريعي لاٿل ڪتابَ، جن ۾ انسانن لاءِ ديني توڙي دنيوي زندگيءَ لاءِ ھدايتون ڏنل آھن. مسلمانن جي عقيدي موجب وڏا آسماني ڪتاب چار آھن: توريت، زبور، انجيل ۽ قرآن پاڪ. توريت حضرت موسيٰ عليه السلام تي، زبور حضرت دائود عليه السلام تي، انجيل حضرت عيسيٰ عليه السلام تي ۽ قرآن پاڪ حضرت محمد مصطفيٰ صلي الله عليه وسلم تي نازل ڪيو ويو. قرآن مجيد سڀ کان آخري آسماني ڪتاب آھي. دنيا ۾ قرآن شريف ئي هڪ اهڙو مقدس الهامي ڪتاب آهي، جنهن ۾ ڪنهن تحريف ڪرڻ جو ته سوال ئي پيدا نٿو ٿئي، ايتري قدر، جو زير زبر يا شد ۽ مد جي ڦير گهير جو به ڪو امڪان ناهي. خود -الله- تعاليٰ قرآن شريف جي حفاظت جو ذمو پاڻ تي کنيو آهي. جيئن قرآن پاڪ ۾ ارشاد ٿيل آهي ته: ”اِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذّکرَ وَ اِنَّا لَهٗ لَحٰفِظُوْنَ“ (سورة الحجر:9) يعني بيشڪ، اسان ئي نصيحت (قرآن) کي نازل ڪيو آهي ۽ اسان ئي -ان- جي ضرور حفاظت ڪندڙ آهيون.“ 

آسمان تان لٿل (آيل) پاڪ مذهبي ڪتاب، جيڪي هر قوم تي الله تعاليٰ طرفان، پيغمبرن تي نازل ٿيا. الله تعاليٰ انسان جي هدايت لاءِ، وقت به وقت دنيا تي پنهنجا پيغمبر موڪليندو رهيو آهي. انهن پيغمبرن تي سندس طرفان جيڪي ڪتاب نازل ٿيا آهن، تن کي ”الهامي ڪتاب“ سڏجي ٿو. قرآن شريف مٿي ڄاڻايل سمورن ٽنهي ڪتابن جي تصديق ڪئي. ڪن ڪتابن ۾ زرتشين جي مقدس ڪتاب ”زند اوستا“ کي به الهامي ڪتاب طور ڳڻايو ويو آهي. قرآن شريف کان سواءِ، مٿي ڄاڻايل باقي ٽن ڪتابن لاءِ مشهور آهي، ته انهن ۾ تحريف ڪئي وئي آهي. ايتري قدر، جو هن وقت انهن ڪتابن کي منسوخ ٿو سمجهيو وڃي. مٿي ڄاڻايل الهامي ڪتابن کان سواءِ، ڪي ڪتاب اهڙا به آهن، جن کي صحيفو چئجي ٿو. حضرت ابراهيم عليه السلام ۽ حضرت موسيٰ عليه السلام تي صحيفا پڻ نازل ٿيل آهن.
## حوالا

زمرو:اسلامي متن
آسن داس

مشهور سماجي ڪارڪن ۽ وڪيل **آسن داس ولد چئن راءِ** 1890ع ڌاري دادوءَ شهر جي ڇاڻي محلي (شاهه آباد) ۾ جنم ورتو. سندس والدين زميندار هئا. هن وڪالت جي تعليم حاصل ڪئي. غريب ماڻهن جا مفت ۾ ڪيس وڙهندو هو ۽ سندن مالي مدد به ڪندو هو. هن رضاڪارانه طور دادوءَ جي سول اسپتال، ڊي. ايس. پي آفيس، ايس. پي آفيس ۽ ڊي. سي. او آفيس لاءِ ذاتي زمين ڏني. هن 1942ع واري ٻوڏ ۾دادو شهر کي بچائڻ لاءِ ڇاڻي محلي جي اتر اولهه ۾ ذاتي خرچ تي بند ٻڌرايو، جيڪو اڄ به ”آسن بند“ جي نالي سان سڏجي ٿو. ضلعي جيل جي سامهون سندس آفيس هئي. جيڪا هن پنهنجي شاگرد وڪيل امام بخش گهراڻيءَ کي رضاڪاراڻه طور ڏئي ڇڏي، کيس ڪتابن پڙهڻ جو وڏو شوق هوندو هو، وٽس چڱي لائبريري هئي، جيڪا هن پنهنجن شاگردن کي ڏئي ڇڏي. هو 1975ع ڌاري لڏي هندستان ويو، جتي ديهانت ڪيائين.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سماجي شخصيتون
آسڻ (لفظ)

**آسڻ** ويھڻ جي جاءِ، گدي، بيٺڪ، پاٿاري. آستانو، تڪيو. فقيراڻو تڪيو، گيان ڌيان جو ھڪ طريقو. آسڻ کي ’آشرم‘ بہ چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
آسڻ (قديم آثار)

**آسڻ** سنڌ جا ڪيترائي ماڳ مڪان ۽ تڪيا، انھن فقيراڻن آسڻن جي ڪري، انھن فقيرن جي نالن پٺيان اڄ بہ سڏجن ٿا، جيئن ڀٽ شاھ وغيره.

”ڪوڙين ڪن سلام، اچيو آسڻ ان جي“ (شاھ)

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
آسڻ (واپار)

**آسڻ** دڪاندار جنھن جاءِ تي ويھي وکر جو وھنوار ڪري، ان جاءِ کي به ’آسڻ‘ چوندا آھن. واپاري آسڻ تي ويھڻ کان اڳ ناريل، گلاب يا عطر جي ڇٽڪار ڪندا آھن، پر ڪي واپاري پاڻيءَ جي ڇٽڪار ڪري ڪاروبار جي شروعات ڪندا آھن. مسلمان واپاري آسڻ تي ويھڻ کان اڳ اگربتيون ٻارين، قرآن پاڪ جي تلاوت ڪن ۽ برڪت جون دعائون پڙھن ۽ آسڻ تي ويھڻ وقت ٻھراڙين ۾ لاکي جي صدا ’دعا‘ طور پڻ ھنئي ويندي آھي.

## حوالا

زمرو:واپار
آسو (شخصيت)

**آسو** تعلقي چاچڪان جو نامور سردار هو، جنهن ميان نور محمد ڪلهوڙي جي خلاف بغاوت ڪندي مقرر ڍل ادا ڪرڻ کان انڪار ڪيو هو. چاچڪان ٽنڊي باگي جي ڏکڻ ۾ هو ۽ اڄ حيدرآباد جي هڪ ديھ جو نالو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو