open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پاڪستان ۾ گهڻيون زالون پرڻجڻ جو رواج

1961ع جي قانون موجب **پاڪستان ۾ گهڻيون زالون پرڻجڻ** قانوني طور تي جائز آهي، پر اھع لاڳو رڳو مسلمان مردن تي ٿئي ٿو، جيڪي هڪ وقت ۾ وڌ ۾ وڌ چار زالون رکي سگهن ٿا. جڏھن تہ اهو هندو شادي جي قانون موجب هندن لاءِ غير قانوني آهي.

پاڪستان ۾ مسلمان مردن لاءِ گهڻيون زالون رکڻ قانوني آهي، پر ان تي پابنديون آهن. مرد هڪ ئي وقت چار زالون رکي سگهن ٿا، ۽ قانون جي ضرورت آهي تہ پوئين زال شادي کان اڳ لکيل اجازت ڏئي. جيڪڏهن ڪو مرد پنھنجي پھرين زال جي اجازت کان سواءِ شادي ڪري ٿو تہ ان کي پنج سال جيل ۽ 500,000 رپيا ڏنڊ جي سزا ٿي سگهي ٿي.

ڪيتري حد تائين پاڪستان ۾ گهڻيون زالون رکيون وڃن ٿيون، ان بابت گهڻي معلومات نہ آهي. ڪئناڊا جي اميگريشن اينڊ ريفيوجي بورڊ موجب، واروڪ لا اسڪول ۾ قانون جي هڪ پروفيسر لکي ٿو تہ جڏهن تہ گهڻيون زالون هڪ ثقافتي روايت آهي، پر گهڻا خاندان ٻي زال کي خاندان جو حصو قبول نٿا ڪن. ٻئي طرف، ”شرڪتگاھ“ هڪ پاڪستان جي انساني حقن جي تنظيم، معلوم ڪيو تہ گهڻيون زالون پرڻجڻ ”عام“ آهي. بھرحال، هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جي هڪ نمائندي جو چوڻ آهي تہ سنڌ، ڏاکڻي پنجاب يا مذهبي بنياد پرستن جي برادرين کان سواءِ گهڻيون زالو پرڻجڻ تمام گهٽ آهي. هڪ صنفي مطالعي جو صلاحڪار، جيتوڻيڪ، لکي ٿو تہ اهو پاڪستان جي شھري اشرافيہ ۾ پڻ ملي ٿو ڇو تہ اهي هڪ کان وڌيڪ زالون ۽ انھن جي ٻارن کي سنڀالڻ ۽ سنڀالڻ جي قابل هوندا آهن. انهي چيو تہ، اهو اڃا تائين گهٽ تعداد ۾ ڏٺو ويو آھي.

هڪ مرد جيڪو ٻيھر شادي ڪرڻ چاهي ٿو، ان لاءِ لازمي آهي تہ هو پنھنجي موجود زالن مان هر هڪ جي قانوني رضامندي حاصل ڪري، ۽ اهو ظاهر ڪري ته هو انھن سڀني جو صحيح خيال رکي سگهي ٿو. پاڪستاني عورتون پنھنجي مسلم شادي جي معاهدي ۾ هڪ شق شامل ڪري سگهن ٿيون جنھن ۾ گهڻيون زالون پرڻجڻ جي پابندي آهي.

پاڪستان ۾ ڪجهہ ماڻهن طرفان ان عمل کي منع ڪرڻ يا ڏوھ قرار ڏيڻ لاءِ آواز اٿندو رھيو آھي ۽ ڪجهہ اهڙا بہ آهن جن ان جي حق م حمايت ڪئي آهي.

## قابل ذڪر قانوني ڪارروائي
2017ع ۾، لاهور جي هڪ لوئر ڪورٽ هڪ شخص جي خلاف فيصلو ڪيو جنھن پنھنجي پھرين زال کان اجازت وٺڻ کان سواء ٻي شادي ڪئي ھئي. کيس 6 مھينا قيد ۽ 2،00،000 سزا ٻڌائي وئي ھئي. پنجاب ڪميشن آن اسٽيٽس آف وومين جي چيئرپرسن فوزيہ وقار ان قدم کي ساراهيندي چيو تہ ان سان ظلم ڪيون ويندڙ عورتون بااختيار بڻجنديون تہ هو قانوني ڪارروائي ڪري سگهن.

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ شادي
* پاڪستان ۾ طلاق
* پاڪستان ۾ عورتن سان لاڳاپيل قانون

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ نارين جا حقَ
ٽڪر نيشنل پارڪ

**ٽڪر نيشنل پارڪ** پاڪستان جي صوبي سنڌ ۾ واقع آهي ۽ علائقي جي ٻئين قومي پارڪ جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪو 1974ع ۾ پهريون، کيرٿر نيشنل پارڪ جي قيام کان 46 سال پوءِ وجود ۾ آيو. لڳ ڀڳ 17,540 ايڪڙ زمين تي پکڙيل هي پارڪ ضلعي سکر جی تعلقي ڪوٽ ڏيجي ۾ آهي. پارڪ جو علائقو هڪ متنوع نظارن جي خاصيت رکي تو، جنهن ۾ جبل، ميدان ۽ ريگستان شامل آهن.
## حوالا

زمرو:پاڪستان جا قومي پارڪ
زمرو:سکر ضلعو
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
زمرو:قومي پارڪ
پاڪستان جي صوبائي اسيمبلين جي فهرست

**صوبائي اسيمبلي** **( ** **)** پاڪستان جي صوبن ۽ علائقن ۾ هڪ قانون ساز ادارو آهي. سڀني 4 صوبن ۽ 2 خودمختيار علائقن ۾ هڪ ایواني قانون ساز اسیمبلي آهي. صرف اسلام آباد سڌي طرح پاڪستان جي وفاقي حڪومت طرفان سنڀاليو ویندو آهي ۽ ان جو ڪوبه قانون ساز ادارو ناهي.

## موجود صوبائي ۽ قانون ساز اسمبلیون

زمرو:پاڪستان جون صوبائي اسيمبليون
ڀارت ۾ ڏاج جو نظام

thumb| شاديءَ ۾ ڏاج جي سامان جي نمائش
**ڀارت ۾ ڏاج جو نظام** (انگريزي: Dowry system in India)  ان مان مراد آھي اھو پائيدار سامان، نقد رقم ۽ حقيقي يا ڪارآمد ملڪيت جيڪا ڪنوار جو خاندان گهوٽ، سندس والدين ۽ سندس مائٽن کي شادي جي شرط طور ڏئي ٿو.  ڏاج کي هندي ۾ **دھيج** ۽ اردوءَ ۾ **جھيز** چئبو آهي.

ڏاج جو نظام ڪنوار جي خاندان تي وڏو مالي بار وجهي سگهي ٿو. ڪجهہ حالتن ۾، ڏاج جو نظام عورتن جي خلاف ڏوهن جو سبب بڻجي ٿو، جن ۾ جذباتي استحصالي ۽ زخمي ڪرڻ کان وٺي موت تائين ڳالھ پڄي سگهي ٿي.  ڏاج جي ادائيگي کي خاص ھندستاني قانونن جي تحت گهڻو وقت کان منع ڪيو ويو آھي، جنھن ۾ هندستان جي پارليامينٽ طرفان پاس ڪيل ڊور پروبيشن ايڪٽ 1961ع بہ آھي، ۽ ان کان پوءِ انڊين پينل ڪوڊ جا سيڪشن 304B ۽ 498A بہ شامل آهن. ڏاج جي روڪٿام واري ايڪٽ، 1961ع ۾ ڏاج جي وضاحت ڪئي وئي آهي: ”ڏاج جو مطلب آهي ڪا بہ ملڪيت يا قيمتي سڪيورٽي ڏني وڃي يا ڏيڻ جي رضامندي ڪئي وڃي، سڌي يا اڻ سڌي طرح – (الف) هڪ پارٽي طرفان ٻي پارٽي سان شادي ڪرڻ لاءِ؛ I؛ يا (ب) والدين طرفان يا تہ شادي جي هڪ پارٽي يا ڪنھن ٻئي شخص طرفان يا تہ شادي جي هڪ پارٽي يا ڪنھن ٻئي شخص طرفان؛ نڪاح جي وقت يا ان کان اڳ يا بعد ۾ ذڪر ڪيل پارٽين جي شادي تي غور ڪيو وڃي ٿو، پر ان ۾ ڏاج يا مھر شامل نہ آهي انھن تي لاڳو نٿو ٿي جيڪي جن تي مسلم پرسنل لا لاڳو ٿئي ٿو.

عدالت جو فيصلو  ڏاج جي قانوني وصف کي واضح ڪري ٿو.

## پڻ ڏسو

* ڏاج

## حوالا

زمرو:ڀارت ۾ شادي
زمرو:ڀارت ۾ سماجي مسئلا

## جديد دور ۾ ڏاج

ڀارت ۾ جديد دور ۾ ڏاج هڪ عام رواج رهيو هو ۽ ان حوالي سان ان ۾ روڪ رقم يا تحفن جي ادائگي شامل ٿي سگهن ٿا جيڪي ڪنوار جي خاندان طرفان شاديءَ تي گهوٽ جي ڪٽنب کي ڏنا وڃن ٿا. جاگرافيائي ۽ طبقن جي بنياد تي ڏاج جي ڏيڻ جي رواج ۾ فرق موجود آهن. اتر ۾ رياستون سڀني طبقن جي وچ ۾ ڏاج واري نظام ۾ حصو وٺڻ جا وڌيڪ امڪان آهن، ۽ ڏاج جو مادي ۽ ھلندڙ/چوري سگهجندڙ سامان جي صورت ۾ ھجڻ جا وڌيڪ امڪان آھن. ڏکڻ ۾، ڪنوار جي قيمت جو نظام وڌيڪ رائج آھي، ۽ گهڻو ڪري زمين، يا ٻي وراثت جي سامان جي صورت ۾ ھوندو آهي. اھو نظام شاديءَ جي سماجي ڍانچي سان جڙيل آھي، جيڪو شادي کي خانداني رشتن جي اندر يا ويجهو رکي ٿو.

ڀارت ۾ ڏاج معاشي طبقن جي لحاظ کان پڻ فرق رکي ٿو. مٿئين طبقي جا خاندان ھيٺين طبقي جي ڀيٽ ۾ ڏاج جي نظام ۾ وڌيڪ دلچسپي رکن ٿا. اھو ان ڪري بہ ٿي سگهي ٿو ڇو تہ مٿين طبقن جون عورتون معاشي ڪمائي جي ذريعن مان نڪتل آھن.

 

جديد دور ۾، ڏاج جو تصور ترقي ڪري چڪو آهي ۽ ڀارتي خاندان هاڻي ڪنوار جي قيمت تي عمل نٿا ڪن. اھوئي سبب آھي جو وقت گذرڻ سان گڏ ڪنوار جي قيمت بہ آهستي آهستي ختم ٿي وئي ۽ ڏاج منتقلي جو رواج بڻجي ويو. جديد دور ۾ ڏاج جو رواج اھو آهي تہ ڪنوار جا گهرڀاتي شاديءَ جي سلسلي ۾ گهوٽ جي خاندان کي سامان موڪلي ڏين.

جيئن تہ ڀارت ۾ شاديون هر خاندان ۾ وڏي جشن جو وقت ھونديون آھن، اهي عام طور تمام وڏي رونشي واريون ھونديون آھن.

يون هونديون آهن.

ساڳي طرح، هندستاني شادين ۾ عام طور تي ڪافي خرچ شامل آهن ۽ خاندان جي ٻنهي پاسن جي مائٽن کان شادي جا تحفا بہ ڏنا ويندا آھن. اھو عام خرچ آهي جيڪو رضامندي سان ڪيو ويندو آهي ۽ دولت، حيثيت وغيره جي لحاظ کان هڪ خاندان کان ٻئي تائين مختلف هوندو آهي.

ڪيترائي ڀيرا، ان گڏيل ’ڏيڻ ۽ وٺڻ‘ جي حصي طور، گهوٽ جي خاندان پاران ڏاج جي مخصوص مطالبن سان گڏ هر تحفي جي مقدار مقرر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي. اھڙين حالتن ۾ ڪنوار جي گهروارن تي جبر ڪرڻ جو عنصر موجود آهي ۽ اھو ئي سبب آھي جو اڄ جي دور ۾ ڏاج کي لعنت طور سڃاتو وڃي ٿو. ڏاج مان مراداھي رضاڪاراڻہ تحفا نہ آھن جيڪي ڪنوار ۽ گهوٽ کي ڏنا ويندا آھن؛ بلڪہ اھي ڪنوار يا ان جي والدين ڪڍيا ويندا آھن.
شاهه احمد نوراني

**علامہ شاهه احمد نوراني صديقي** (1 آڪٽوبر 1926 - 11 ڊسمبر 2003)، جيڪو **علامه نوراني** جي نالي سان مشهور آهي، هڪ پاڪستاني سنی اسلامي عالم ۽ اسلامی احياء پرست سياستدان هو.   

علامہ شاھہ احمد نورانی صديقي عالمي اسلامي مشن جو باني، جمعيت علماءِ پاڪستان (JUP) جو اڳواڻ ۽ متحده مجلس عمل (MMA) جو باني صدر هو.  

جمیعت علمائي پاڪستان (JUP) سال 2015ع ۾ تحريڪ لبيڪ پاڪستان جي قيام تائين پاڪستان جي مکيه بریلوي سياسي جماعت هئي. 

سال 1970ع واري ڏهاڪي کان سياست ۾ سرگرم رهيو، سال 1980ع جي ڏهاڪي ۾ جنرل ضياءُ الحق خلاف تحريڪ هلائي ۽ سال 1990ع واري ڏهاڪي ۾ سياست کان لاتعلقي اختيار ڪرڻ بعد، صدر پرويز مشرف جو دور حڪومت ۾، ان جي مخالفت ڪرڻ لاءِ هڪ الٽرا ڪنزرويٽو اتحاد قائم ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي قابل ذڪر واپسي ڪئي.  متحده مجلس عمل (ايم ايم اي) جي صدارت سنڀاليندي ئي هن مشرف خلاف سخت بيان بازي ڪئي ۽ ملڪ ۾ مشرف جي پاليسين خلاف عوامي حمايت قائم ڪئي. 

## حوالا

زمرو:اسلامي اسڪالر
زمرو:پاڪستاني سیاست
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستان ۾ اسلام
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:1926ع جون پيدائشون
لانڍي ريلوي اسٽيشن

**لانڌي ريلوي اسٽيشن** ( ) ڪراچي، پاڪستان جي ٽن وڏين ريلوي اسٽيشنن مان هڪ آهي. اهو شهر جي اوڀر ۾ قائدآباد جي ويجهو لانڍي ۾ واقع آهي ۽ ڪراچي۔پشاور ريلوي لائين سان گڏ هڪ اهم اسٽاپ طور ڪم ڪري ٿو.

## پڻ ڏسو
* فهرست پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنون
* پاڪستان ريلويز
## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:ڪراچي جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:ڪراچي-پشاور لائين ML-1 جا اسٽيشن
اوساڪا

**اوساڪا** (جاپاني 大阪市: Ōsaka-shi) هونشو، جاپان جي ڪانسائي علائقي ۾ هڪ شهر آهي ۽ جاپان جي ٽن وڏن شهر ٽوڪيو، اوساڪا ۽ ناگويا مان هڪ آهي. اهو اوساڪا صوبي جو گاديءَ وارو ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي ۽ ٽوڪيو ۽ يوڪوهاما جي خاص وارڊن کان پوءِ 2.7 ملين جي آبادي سان جاپان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي. اهو پڻ ڪائیھانشن Kaihanshin ميٽروپوليٽن ايريا جو سڀ کان وڏو حصو آهي، جاپان ۾ ٻيو نمبر وڏو ميٽروپوليٽن علائقو ۽ 10 ملين کان وڌيڪ آبادي سان دنيا ۾ 10th وڏو شهري علائقو.

## حوالا

زمرو:جاپان
زمرو:وڏا شهر
زمرو:جاپان ۾ شهر
زمرو:بندرگاهه وارا شهر
زمرو:جاپان ۾ آباد ساحلي هنڌ
جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي

**جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي** ()، اڳ ۾ *سنڌ ميڊيڪل ڪاليج* جي نالي سان مشهور ھو،  ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ هڪ ميڊيڪل يونيورسٽي آهي. ان کي جون، 2012ع ۾ يونيورسٽي جو درجو مليو. 
## حوالا

زمرو:ڪراچي ۾ تعليم
زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون
زمرو:ڪراچي ۾ يونيورسٽيون
زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا
زمرو:ڪراچي ۾ صحت ادارا
قراقرم انٽرنيشنل يونيورسٽي

**قراقرم انٽرنيشنل يونيورسٽي** گلگت بلتستان جي پهرين ۽ واحد يونيورسٽي آهي جيڪا گلگت شهر ۾ واقع آهي.اهو سال 2002ع ۾ وفاقي حڪومت، علائقي جي ماڻهن جي اعليٰ تعليمي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ قائم ڪئي۔ ان ۾ سائنس (Sciences)، سماجيات (Social Studies) ۽ انسانيات (Humanities) جا شعبا آهن.

ان جو هڪ ڪيمپس اسڪردو ۾ پڻ آهي جيڪو 2011ع کان تکمیل  جي رهيو آهي. چيو پيو وڃي ته چين سان علائقائي قربت جي ڪري چين سان واپار کي هٿي وٺرائڻ لاءِ چيني زبان ۾ تعليم جو پڻ منصوبو آهي.
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
بلتستان يونيورسٽي

**بلتستان يونيورسٽي** يا **يونيورسٽي آف بلتستان** (UOBS) (اردو: جامعہ سکردو؛ بلتي: ༑། ཡུ་ནི་ཝྲ་སིཊི་ ཨཕ་ སྦཏཽཏ ༑།) پاڪستان جي علائقي گلگت بلتستان جي شھر اسڪردو ۾ هڪ بين الاقوامي سطح جي يونيورسٽي آهي. اهو سال 2017ع ۾ پاڪستان جي وفاقي حڪومت پاران هڪ چارٽر سان قائم ڪئي وئي،  جنهن جو مقصد گلگت بلتستان جي ماڻهن لاءِ اعليٰ تعليم تائين پهچ کي بهتر بڻائڻ آهي.

هتي ست شعبا آهن؛ ڪمپيوٽر سائنس،حياتياتي سائنس، رياضي، ڪيمسٽري، بزنس مينيجمينٽ، تعليمي ترقي ۽ ٻولي ۽ ثقافتي اڀياس.

## حوالا

زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
يونيورسٽي آف آزاد ڄمون ۽ ڪشمير

**آزاد ڄمون ۽ ڪشمير يونيورسٽي** ( **[[ڪشميري ٻولي|ڪوشور]]** : *ژاٹھَلِ آزاد جۄٚم تہٕ کشیٖر* )  پاڪستان جی ریاست آزاد ڄمون ۽ ڪشمير جی شھر مظفرآباد ۾ واقع آھي.  

## حوالا

زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:آزاد ڪشمير ۾ تعليم
زمرو:آزاد ڪشمير ۾ تعليمي ادارا
زمرو:آزاد ڪشمير ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
پشاور يونيورسٽي

**پشاور يونيورسٽي** (؛  )  جي نالي سان وڌيڪ مشهور آهي، هڪ عوامي تحقيقي يونيورسٽي آهي جيڪا پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخواه جي شھر پشاور ۾ واقع آهي. يونيورسٽي صوبي جي قديم ترين يونيورسٽين مان هڪ آهي ۽ ملڪ جي اعليٰ ترين درجه بندي ڪيل يونيورسٽين مان هڪ آهي. 

## تاريخ
يونيورسٽي 1950 ۾ قائم ڪئي وئي ۽ انڊر گريجوئيٽ، پوسٽ گريجوئيٽ، ۽ ڊاڪٽريٽ جي مطالعي لاءِ پروگرام پيش ڪري ٿي. تقريباً 14,000 داخلا ٿيل شاگردن سان گڏ يونيورسٽيءَ ۾ ڇھ تعليمي فيڪلٽيون آھن جن ۾ چاليھ پوسٽ گريجوئيٽ ڊپارٽمينٽ ۽ گڏوگڏ ٻه ”مرڪز آف ايڪسيلنس“ آھن. يونيورسٽي سماجي، طبي، ۽ قدرتي سائنسن ۾ پنهنجي تحقيق لاءِ سڃاتي وڃي ٿي، جنهن ۾ ڪيمپس اندر واقع اٺ تحقيقي مرڪز آهن. 1,045 ايڪڙ (4 اسڪوائر ڪلوميٽر) جي ايراضيءَ تي پکڙيل هڪ رهائشي ڪيمپس جي طور تي، يونيورسٽي پهرين عوامي يونيورسٽي آهي جيڪا خيبرپختونخواهه ۾ قائم ڪئي وئي. ان جي افتتاحي سال ۾، 129 جي داخلا هئي، جن مان هڪ عورت هئي. يونيورسٽي اسلاميه ڪاليج جي توسيع جي طور تي قائم ڪئي وئي. باني پاڪستان، محمد علي جناح، جنهن 1928ع ۾ ڪاليج جو دورو ڪيو هو، ان جي وڏي تعريف ڪئي هئي، ان کي ’منهنجو ڪاليج‘ قرار ڏنو ۽ ان کي علي ڳڙهه يونيورسٽي ۽ سنڌ مدرسي سميت پنهنجي قسمت جي ٽن وارثن مان هڪ قرار ڏنو. (سندس پنهنجو اسڪول) 1939ع ۾. جناح لاءِ يونيورسٽي صوبي جي شاگردن لاءِ هڪ تحفو هو، جنهن ۾ پاڪستان ٺهڻ ۾ انهن جي ڪردار جي اعتراف ۾، ۽ ڪيئن اهو پختون هو، جن هندستانين سان وڙهندي آزاد ڪشمير تي قبضو ڪيو هو.
## تسليم ٿيل يونيورسٽي
پشاور يونيورسٽي پاڪستان جي اعليٰ تعليم ڪميشن پاران هڪ تسليم ٿيل يونيورسٽي آهي. هي يونيورسٽي انڊر گريجوئيٽ ۽ پوسٽ گريجوئيٽ ڊگريون  ڊيي ٿي. 
## شعبا
پشاور يونيورسٽي ۾ ڪيترائي شعبا آهن جن ۾ شامل آهن: 

• آرٽس ۽ هيومنٽيز 

• ڪاروباري ۽ سماجي سائنس 

• ٻولي ۽ ثقافتي تعليم 

• دوائون ۽ صحت 

• سائنس ۽ ٽيڪنالاجي

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ يونيورسٽيون
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
بلوچستان يونيورسٽي

**يونيورسٽي آف بلوچستان** (اردو: جامعہ بلوچستان؛ بلوچي: بلوچستان ءِ يونيورسٽي)، جنهن کي **بلوچستان يونيورسٽي** به چيو ويندو آهي، هڪ عوامي يونيورسٽي آهي جيڪا پاڪستان جی صوبی بلوچستان جي شهر ڪوئيٽا جي مرڪز واري علائقي ۾ واقع آهي.  

بلوچستان يونيورسٽي بلوچستان جو قديم ترين اعليٰ ترين تعليمي ادارو آهي، جيڪو سال 1970ع ۾ قائم ٿيو.
 
## جائزو
## ادارا
* انسٽيٽيوٽ آف مئنيجمينٽ سائنسز 
* انسٽيٽيوٽ آف بايو ڪيمسٽري 
* انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن اينڊ ريسرچ 
* انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيجز اينڊ لٽريچر 
## خاص مرڪز
* معدنيات ۾ سينٽر آف ايڪسيلنس 
* پاڪستان اسٽڊي سينٽر 
* ايريا اسٽڊي سينٽر 
* بلوچستان اسٽڊي سينٽر 
* چين اسٽڊي سينٽر 
* سينٽر فار ايڊوانسڊ اسٽڊيز ان ويڪسينولوجي اينڊ بايو ٽيڪنالاجي (CASVAB) 

يونيورسٽي ڪوئيٽا (جنگل باغ ۽ شهر)، مستونگ، خاران، پشين ۽ قلعا سيف الله ۾ هڪ آئيني قانون ڪاليج ۽ ذيلي ڪيمپس پڻ هلائي ٿي. اضافي طور تي، ڪيترائي لاڳاپيل ڪاليج يونيورسٽي جي تعليمي نيٽ ورڪ ۾ حصو وٺندا آهن. يونيورسٽي ۾ عبدالصمد خان شهيد چيئر ۽ نواب يوسف عزيز مگسي چيئر پڻ قائم ڪئي وئي آهي.
 
## تعليمي پروگرام
يونيورسٽي مختلف قسم جا پروگرام جن ۾ چار سالا بي.ايس.، گڏوگڏ ايم.ايس./ايم.فل ۽ پي.ايڇ.ڊي. پروگرام شامل آهن، پيش ڪري ٿي. سال 2017ع کان وٺي، يونيورسٽي هڪ سيمسٽر سسٽم اختيار ڪيو آهي. موجوده داخلا 14,000 شاگردن کان وڌيڪ آهي.   
## داخلا جو معيار ۽ مختص سيٽ
## يونيورسٽي جا اختيار
## فيڪلٽيز ۽ ڊپارٽمينٽ
## مکيه لائبريري
## جرنل
## لاڳاپيل ڪاليج
يونيورسٽي ۾ هڪ آئيني قانون ڪاليج ۽ 88 لاڳاپيل ڪاليج آهن جن ۾ بلوچستان ايگريڪلچر ڪاليج شامل آهي.
## قابل ذڪر شاگرد ۽ فيڪلٽي
## پڻ ڏسو
* بلوچستان زرعي ڪاليج 
* پاڪستان ۾ يونيورسٽين جي فهرست

## حوالا

زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
پي ڪي-19 (باجوڙ-1)

**پي ڪي-19 (باجوڙ-1)** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي خيبر پختونخوا اسيمبليءَ جو هڪ حلقو آهي. اهو سال 2018ع ۾  چونڊن کان اڳ فاٽا کي صوبي خيبر۔ پختونخواه ۾ ضم ڪرڻ کانپوءِ ٺاهيو ويو.

## جنرل اليڪشن 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2002
## جنرل اليڪشن 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2008
## جنرل اليڪشن 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2013
## جنرل اليڪشن 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2018
## جنرل اليڪشن 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2024

خیبر پختونخوا جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا انتخابي تڪ
ڪنگ ايڊورڊ ميڊيڪل يونيورسٽي

**ڪنگ ايڊورڊ ميڊيڪل يونيورسٽي** (اردو: ) مختصر طور تي **KEMU** هڪ عوامي ميڊيڪل يونيورسٽي آهي جيڪا پاڪستان جی صوبی پنجاب جی شھر لاهور ۾ واقع آهي. اهو سال 1860ع ۾ برطانوي راڄ دوران لاهور ميڊيڪل اسڪول طور قائم ڪيو ويو ۽ بادشاهه ايڊورڊ ھفتم جی نالي پٺيان رکيو ويو. 

سال 1868ع ۾ ٽرينيٽي ڪاليج ڊبلن لاهور ميڊيڪل اسڪول جي شاگردن کي انگريزي اسڪولن جي شاگردن جي برابر امتياز عطا ڪيو. سال 1871ع ۾، يونيورسٽي موجوده انارڪلي ڊسپينسري کي بدلائي، ميو اسپتال کي الحاق واري اسپتال طور شامل ڪيو. ساڳئي سال ڪاليج جو پنجاب يونيورسٽي سان الحاق ٿيو، جڏهن ته 1887ع ۾ يونيورسٽي ليڊي ايچيسن اسپتال کي ٻي تدريسي اسپتال طور شامل ڪيو.

پاڪستان جي آزاديءَ کان پوءِ، يونيورسٽي صوبي ۾ واحد ميڊيڪل ڪاليج بڻجي وئي ۽ سال 2005ع ۾ پنهنجي ڊگريون ڏيڻ جو چارٽر بڻجي ويو. اهو تڏهن کان وڌي چڪو آهي، ۽ ليڊي ولنگڊن اسپتال سميت ستن ٽرشئيري ريفرل اسپتالن جي نگراني ڪري ٿو.

يونيورسٽي جي شاندار تاريخ آهي ته عظيم ڊاڪٽر پيدا ڪيا جن نه رڳو پاڪستان پر آمريڪا، برطانيه ۽ دنيا جي ٻين ڪيترن ئي حصن ۾ پڻ خدمتون سر انجام ڏنيون آهن.
## حوالا

## ٻاهرين لنڪس
زمرو:لاهور
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:لاهور ۾ يونيورسٽيون
زمرو:لاهور ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
سور دمب

**سور دمب** (ڳاڙهو دڙو)، (3800 BC - 2300 BC)،بلوچستان جي خضدار ضلعي ۾ نال شهر جي ڀرسان هڪ آثار قديمه وارو ماڳ آهي، جنهن جي تهذيب سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب کان به پراڻي آهي، جو ٽوگاو، ڪلي گل محمد ۽ ڪيچي بيگ برتن سازی جي نمائندگي ڪن ٿا. 
**سفيد رنگ تي ناسي رنگ ۾ سينگاريل پيالو، نال مٽيءَ جی برتن سازی جو هڪ نمونو، جيڪو سور** **<sup>ڊمب دڙي (2300 ق. م - 3800 ق. م) مان مليو. هاڻي برطانوي عجائب گھر، لنڊن ۾۔</sup>**

ان کي نال، بلوچستان به سڏيو وڃي ٿو ۽ اهو نالو هڪ پراگاڻيڪ تھذیب آمری۔نال آهي.نال ان تهذيب جي نالي تي رکيو ويو آهي جيڪا آمري ۽ نال ٻنهي تهذيبن جي گڏيل جاء آهي. 

هيءَ ماڳ اٽڪل 4.5 هيڪٽرن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ دڙو، جيڪو جيولوجيڪل بناوت آهي، 13 ميٽر اوچو آهي. قديم تهذيب جا آثار ٻن ميٽرن جي اونهائي کان شروع ٿين ٿا ۽ کوٽائي دوران چئن مختلف دورن جا نشان مليا آهن، جن کي اڳتي هلي ذيلي دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:بلوچستان
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
محمد علي

محمد علي سولنگي (ڄائو 10 اپريل 1994) علي طور ڄاتو ويندڙ ھڪ پاڪستان سان تعلق رکندڙ اداڪار, هدايتڪار, فلم ايڊيٽر ۽ پروڊيوسر آھي جيڪو خاص طور سنڌي فلمون ٺاهڻ جي ڪري سڃاتو ويندو آھي. هي بطور اسسٽنٽ ڊائريڪٽر ۽ ايڊيٽر علي رضا سولنگي ساڻ ٽن سنڌي شارٽ ڪمرشل فلمن جادو نگري (2016), نگھبان (2021) ۽ شيرِ سنڌُ (2023) ۾ ڪم ڪري چڪو آھي, جنھن کي رِوَرِ آفِ ايڪٽ اسٽوڊيوز پروڊيوس ڪيو هيو. جنھن لاءِ هن جي ايڊيٽنگ اسڪلز ۽ هدايتڪاريءَ جي ساراھ ڪئي وئي. علي سنڌي فلم کيتر ۾ نوان لاڙا متعارف ڪرائڻ ۽ نئين ٽھي جي سُٺي اڀرندڙ فلمي شخصيت ۽ پنھنجي منفرد ڪم جي ڪري سڃاتو ويندو آھي.

## ابتدائي عمر ۽ سکيا

## فلمو گرافي

## حوالا
سنڌ جا لوڪ ناچ

**سنڌ جا لوڪ ناچ** سنڌي ماڻھن، جيڪي سنڌ خطي جيڪو ھاڻي پاڪستان جو حصو آھي، جا روايتي ناچ آھن. اھي ناچ مختلف موقعن تي پيش ڪيا ويندا آھن جن ۾ شاديون، تقريبون، خاص موقعا، ٻار جي پيدائش، يا ٻين ثقافتي ڪاج شامل آھن.

## تاريخ
سنڌ جي اوائلي دور ۾ رقص کي وڏي اھميت حاصل ھئي، جيڪا سماجي ۽ مذھبي زندگيءَ سان منسوب ھئي، موھن جي دڙي جي لکتن ان حقيقت کي ثابت ڪيو آهي. موھن جي دڙي جي سمبارا نچڻي ڇوڪري ڪافي مشھور آھي. 
thumb| سنڌي ”ھو جمالو“ تي گروپ پاران ناچ.

## پراڻا سنڌي ناچ
سنڌ جي رقصن ۾ مشهور هو جمالو ۽ ڌمال شامل آهن.  عام ناچن ۾ جهمر (ڏکڻ پنجاب جي جهمر ناچ کان مختلف)، قافلو، ڏانڊيو، ٽلي ۽ جهميلو شامل آھن.  پر انھن مان ڪو بہ نہ بچيو آھي سواءِ ھو-جمالو، جھمر ۽ ڌمال جي. شادين ۽ ٻين موقعن تي خاص قسم جا گانا تيار ڪيا ويندا آهن، جن کي *لاڏا/سھرا/ڳيچ* چئبو آهي ۽ اهي شادي، ولادت ۽ ٻين خاص موقعن تي جشن ملھائڻ لاءِ ڳايا ويندا آهن، جيڪي گهڻو ڪري عورتون ڳائينديون آهن.

## ناچ
ڪجهہ مشھور ناچن ۾ شامل آھن:

* '''جمالو''' : مشھور سنڌي ناچ، جيڪو سڄي دنيا ۾ سنڌين پاران پسند ڪيو ويندو آهي.
* **جهمر:** ھڪ ناچ، جيڪو عورتن ۽ مردن پاران ڪيو ويندو آھي، جنھن وقت شادين ۽ خاص موقعن تي لاڏا/سھرا/ڳيچ (لوڪ شادي جا گيت) ڳايا ويندا آھن. مائٽ ۽ دوست ھڪ ٻئي تي پئسن جي بارش (گهور) بہ ڪندا آھن، جنھن ۾ پئسن جا هار بہ شامل ھوندا آھن.
* **ڇيڄ**   جيتوڻيڪ سنڌ ۾ ڇيڄ جو زوال ڏٺو ويو آهي، پر اهو سنڌي هندن ۽ ڊايسپورا ۾ مشھور آهي، ڇيڄ رڳو مرد ڪندا آهن. جڏھن تہ موسيقي شرنائي ۽ دھل تي وڄائي ويندي آهي.
* **ڀڳت:** هڪ رقص آهي جيڪو پيشاور ماڻهن پاران گهمڻ آيل ماڻهن جي تفريح لاءِ پيش ڪيو ويندو ھو. اھو عام طور تي رات جو شروع ٿي ۽ صبح جي شروعاتي ڪلاڪن تائين جاري رهندو ھو. صرف مردن کي ئي ڀڳت ڪرڻ جي اجازت ھوندي ھئي. ٻہ يا وڌيڪ فنڪار گيت ۾ لوڪ ڪھاڻيون وڄائڻ لاءِ گفتگو ڪندا هئا. مکيہ ڳائڻي، جنھن کي ڀگت سڏيو ويندو هو، جامو (هڪ ڊگهو ڪوٽ)، پگڙي (مٿي جي پوشاڪ)، ڇير ۽ ڪنڊل پھريل هوندو هو. اڳواڻي ڪندڙ ڳائڻ وارا عام طور تي عورتن جي لباس ۾ هوندا هئا ۽ انهن کي ڀڳت پاران عورتن جي نالن سان خطاب ڪيو ويندو هو. مندرن ۽ درگاهن ۾ منعقد ٿيندڙ ميلن، شادين ۽ ميلن دوران ڀڳت تفريح جو تمام گهڻو مشھور طريقو هو.  thumb| ڪٽ جي "ناچڻي ڇوڪري،" موھن جو دڙو، 2500 ق.م.
* **ڌمال:**  هڪ صوفي رقص آهي جيڪو اڪثر ڪري فقيرن، درويش، صوفي بزرگن ۽ عقيدتمندن پاران ڪيو ويندو آهي. اهو مذهبي جوش سان  ڀريل ھوندو آهي. نگارو ، نوبت، گهڙيال وغيره ناچ لاءِ بيٽ ۽ جوش مهيا ڪن ٿا. 
* **ڏوڪا/ڏنڊيو** : ناچ، لٺين سان ڪيو ويندو آهي.
* **چروري :** هڪ لوڪ ناچ جيڪو دائري ۾ ڌاتو جي ٿانون استعمال ڪري ڪيو ويندو آهي، هي لوڪ ناچ ٿر ۾ ڪيو ويندو آهي.
* **مھاڻن جو ناچ:** سنڌ جي ماهيگيرن ۽ ماهيگيرن پاران ڪيل ناچ.
* **رسودو:** ننگرپارڪر جو ناچ جڏهن لوڪ راڳ ڳايو ويندو آھي.
* **مٽيڪو:** سنڌ جي ٿر علائقي جي لوڪ ناچن مان هڪ آهي.

## حوالا


## ٻاھريان ڳنڍڻا

* سنڌي سنگت
* ايس ٽي ڊي سي
* سنڌي ناچ ۽ موسيقي
زمرو:پاڪستان جا رقص
زمرو:سنڌي ثقافت
حفيظ جالنڌري

**ابو الاثر حفيظ جالندھري** (؛ 14 جنوري، 1900ع – 21 ڊسمبر، 1982ع) هڪ پاڪستاني شاعر هو جنهن پاڪستان جو قومي ترانو ۽ آزاد ڪشمير جو ترانو لکيو.   هن ھي ترانو اردو ۽ فارسي ٻولين ۾ لکيو جیڪا سڄي پاڪستان ۾ مشهور آهي.

## حوالا

زمرو:1900ع جون پيدائشون
زمرو:1982ع جون وفاتون
زمرو:ويهين صدي جا پاڪستاني شاعر
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
سنڌي ٻوليون

**سنڌي ٻوليون** يا **سنڌڪ** مان مراد اھي ٻوليون آھن جيڪي سنڌي ٻولي جا يا تہ لھجا ھجن، يا اھي هند-آريائي ٻوليون جيڪي ان جي سڀ کان ويجهو آھن. انھن ۾ ڪجهہ اھڙا قسم بہ شامل آهن جن کي روايتي طور تي گجراتي سمجهي ويندو آهي:

لاسي ۽ سنڌي ڀيل ڪڏهن ڪڏهن ان ۾ شامل ڪيون وينديون آهن، پر عام طور تي انھن کي سنڌي جا مناسب لھجا سمجهيو ويندو آهي. اهو واضح ناهي تہ جنڊورا سنڌي آهي يا گجراتي. ڍاٽڪي جيتوڻيڪ راجسٿاني ٻولي آهي، پر ان تي سنڌي ۽ ڪڇي جو گهڻو اثر آهي.

## پڻ ڏسو

* سنڌي ٻولي
* گجراتي ٻوليون
* پنجابي لھجا

## نوٽس

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
سنڌي لوڪ ادب

**سنڌي لوڪ ادب**  اھا لوڪ روايت آهي، جنھن ڪيترن ئي صدين کان سنڌ ۾ ترقي ڪئي آهي. سنڌي لوڪ داستان، هر روپ ۽ رنگن سان ڀريا پيا آھن، پڌرن مظھرن کان وٺي ويندي روايتي وتائي فقير جي قصي تائين، مورڙي جي ڏندڪٿا، دودي چنيسر جي مها جنگي شاعري ۾ داستان، مارئيءَ جي هيري جھڙي ڪردار تائين، جيڪا هن خطي جي همعصر لوڪ ڪھاڻين ۾ نمايان حيثيت رکي ٿي. سسئيءَ جو عشقيہ داستان، جنھن پنھنجي عاشق پنهونءَ خاطرجان ڏني، سا هر سنڌي آباديءَ ۾ ڄاتي ۽ ڳائي وڃي ٿي. سنڌ جي لوڪ داستانن جي ٻين مثالن ۾ عمر مار

ئيءَ ۽ سهڻييھامرهر( پنجاب واري علائقي ۾ سڻهنياھمهيول ) جونھڪهاڻيون شامل آه. 

سنڌي لوڪ ڳائڻيون ۽ عورتون سنڌي لوڪ ڪھاڻين کي منتقل ڪرڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪن ٿيون. ھنن سنڌ جي ھر ڳوٺ ۾ شوق سان سنڌ جا لوڪ گيت ڳايا آھن.
thumb| سنڌ ۾ صوبدار جمالي جي مقبري ۾ ليليٰ ۽ مجنون جي لوڪ ڪٿا جو نقشو، جيڪو 2010ع ۾ ڊهي پيو.
سنڌي لوڪ ڪھاڻين کي سنڌي ادبي بورڊ جي **لوڪ ڪھاڻين ۽ ادب** جي منصوبي تحت چاليھ جلدن ۾ مرتب ڪيو ويو آھي. ھي قيمتي منصوبو نامور سنڌي اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ پورو ڪيو.

هن اداري پاران سنڌي لوڪ ڪٿا، شاعري، لغت، آثار قديمہ ۽ اصل ادبي ڪارناما شايع ڪيا ويا آھن. انهن ڪمن ۾ شاھ عبداللطيف ڀٽائي، سچل سرمست، چين راءِ سامي، خليفو نبي بخش لغاري، ميون شاھ عنايت، حمل خان لغاري، طالب الموليٰ ۽ سنڌ جي ٻين صوفي شاعرن جي شاعريءَ جا مجموعا شامل آهن.

بورڊ عالمي ادب مان چونڊيل ڪمن، مخطوطن ۽ ٻين لکڻين جا ترجما سنڌي ٻوليءَ ۾ شايع ڪرايا آھن.

پروجيڪٽ لاءِ مواد گڏ ڪيو ويو آھي ٻنهي زباني روايتن ۽ لکت واري رڪارڊ مان. هي لوڪ ڪھاڻين جو سلسلو سنڌي لوڪ ڪھاڻين ۽ ادب جي مختلف حصن سان سلھاڙيل آهي، مثال طور، افسانا ۽ افسانا ، ڇنڊڇاڻ، تاريخي رومانس، لوڪ شاعري، لوڪ گيت ، محاورا ۽ محاورا . انهن ٽيھ جلدن ۾ شامل آهن:

# سرمد سنڌي
# مداحون ۽ مناجاتون (**مداحون ۽ مناجاتون**)
# مناقبا (**مناقبا**)
# معجزا (**معجزو**)
# مولود (**مولو**)
# ٽيھ اکريون يا **سحرفي**
# بيت (**بيت**)
# واقعاتي بيت (**واقعي بيت**)
# نڙ جا بيت (**نڙ جا بيت**)
# لوڪ گيت (**لوڪ گيت**)
# لوڪ ڪھاڻيون (**لوڪ ڪهاڻيون**)
# عشقيہ داستان (**عشقي داستان**)
# مورڙو ۽ مانگر مڇ (**مورڙو ۽ مانگر مڇ**)
# ليلان چنيسر (**ليلان چنيسر**)
# عمر مارئي (**عمر مارئي**)
# مومل راڻو (**مومل راڻو**)
# نوري ڄام تماچي (**نوري ڄام تماچي**)
# سسئي پنهون (**سسئي پنهو** )
# رسمون ۽ سنوڻ، ريتون ۽ وھم (**رسمون رواج ۽ سوڻ ساٺ**)
# دودو چنيسر (**دودو چنيسر**)
# جنگ نامو (**جنگ نامو**)
# سنڌي ڳجهارتون (**ڳجهارتون**)
# ڳيچ (**ڳيچ** )
# سھڻي ميھار (**سھڻي ميھار**)
# ڏور (**ڏور**)

## پڻ ڏسو

* بلوچي لوڪ ادب
* سرائڪي لوڪ ادب
* پنجابي لوڪ ادب
* پاڪستاني لوڪ ذدب

## حوالا

## وڌيڪ مطالعو

* 

## ٻاھريان ڳنڍڻا

* سنڌي ادبي بورڊ 

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:سنڌي لوڪ ڪھاڻي
جامع مسجد ٿل

**جامع مسجد ٿل** (اردو: جامع مسجد تھل) هڪ جامع مسجد آهي جيڪا دير بالا ضلعي ۾ واقع آهي جنهن کي ڪمراٽ وادي ۾ مرڪزي حيثيت حاصل آهي، توهان چئي سگهو ٿا ته اها ڪمرات وادي جي مکيه جامع مسجد آهي. هن مسجد جي خاص ڳالهه اها آهي ته اها خالص ڪاٺ جي ٺهيل آهي. مسجد جا ٿنڀا ۽ ٿلها تمام وڏا آهن، جن کي ان وقت مشينري کان سواءِ نصب ڪرڻ لڳ ڀڳ ناممڪن آهي.

چيو وڃي ٿو ته هيءَ مسجد 1865ع ۾ ٺهي هئي. 1930ع ۾ هن مسجد ۾ باهه لڳي، جنهن سبب هن مسجد کي جزوي نقصان پهتو. ان کان پوء مقامي ماڻهن ان جي تعمير ۽ مرمت ۾ حصو ورتو ۽ ان کي ڪاٺ سان ٻيهر تعمير ڪيو.

1998ع ۾ مسجد جي ٻي منزل تي ڪم شروع ٿيو ۽ مسجد جي تعمير اٽڪل 9 سالن ۾ مڪمل ٿي.

هيءَ مسجد وادي ڪمرات، دير ۾ واقع آهي، جتي موسم اڪثر سرد رهي ٿو ۽ سردي سان بچڻ لاءِ هن مسجد ۾ هڪ اينگھيٽي به ٺاهي وئي آهي.

ڪمراٽ وادي ۾ سياحت جي واڌاري کان پوء، هي ڪاٺ جي مسجد سياحن جي ڪشش بڻجي وئي آهي.
## حوالا

زمرو:خیبر پختونخوا جون مسجدون
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
مهابت خان مسجد

**مهابت خان مسجد** ()، پاڪستان جی صوبی خیبر پختونخوا جی شھر پشاور ۾ 17 صدي جي مغل دور جي مسجد آهي. هيءَ مسجد سال 1630ع ۾ ٺهي هئي، جنهن جو نالو پشاور جي مغل گورنر نواب خيرانديش خان ڪمبوه جي پيءُ نواب مھابت خان ڪمبوهه جي نالي تي رکيو ويو هو. مسجد جي سفيد سنگ مرمر جي ڀت کي پشاور جي سڀ کان وڌيڪ نمايان جڳهن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. 

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:خیبر پختونخوا جون مسجدون
زمرو:خیبر پختونخوا جا تاريخي ماڳ
پي ڪي-43 (ايبٽ آباد-2)

**پي ڪي-43 (ايبٽ آباد-2)** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي خيبرپختونخواه اسيمبليءَ جو هڪ حلقو آهي.
## جنرل اليڪشن 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2002
## جنرل اليڪشن 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2008
## جنرل اليڪشن 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2013
## جنرل اليڪشن 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2018
## جنرل اليڪشن 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2024

خیبر پختونخوا جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا صوبائي تڪ
زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا انتخابي تڪ
پي ڪي-44 (ايبٽ آباد-3)

**پي ڪي-44 (ايبٽ آباد-3)** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي خيبرپختونخواه اسيمبليءَ جو هڪ حلقو آهي. 
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

خیبر پختونخوا جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا انتخابي تڪ
جاپان ۾ عورت واد

اڻويهين صدي جي پڇاڙيءَ ۽ 20هين صدي جي منڍ ۾ جاپان ۾ فيمينسٽ تحريڪ شروع ٿي. ڪن جو ويچار آهي ته اها تحريڪ سال 1868ع ۾ "ميجي بحالي" کان پوءِ جاپان ۾ مغربي خيالن جي پکڙجڻ جي نتيجي ۾ شروع ٿي، جڏهن ته ٻين جو ويچار آهي ته جاپان ۾ فيمينزم جي شروعات پرڏيهي ۽ جاپاني سوچ جي نتيجي ۾ ٿي. جاپاني عورت واد مغربي عورت واد (Feminism) کان ان لحاظ کان مختلف آهي ته اها انفرادي خودمختاري تي ايترو زور نه ڏيندي آهي.  بهرحال، ميجي جي بحاليءَ کانپوءِ جاگيرداري نظام جو انت ٿيو ۽ عورتن جي حيثيت تبديل ٿي وئي، اڳي عورتن جي واپار ڪرڻ تي پابندي هئي پر هاڻي عورتن کي طلاق لاءِ فائل ڏيڻ جي اجازت ڏني وئي هئي ۽ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين ٻنهي کي پرائمري تعليم جي رسائي حاصل هئي. ٻين مھاڀاري جنگ کان پوءِ عورتن جي حيثيت ۾ وڌيڪ تبديليون آيون، جيئن عورتن کي ووٽ جو حق ڏنو ويو ۽ سال 1946ع جي نئين آئين ۾ جنس جي وچ ۾ برابري جو درجو ڏنو ويو.

سال 1970ع واري ويٽنام مخالف جنگ جي نتيجي ۾ عورتن جي آزاديءَ جي هڪ نئين تحريڪ جو جنم ٿيو، جنهن جو نالو "يمن ربو" (لفظي: عورتن جي آزاديءَ واري تحريڪ) سڏيو ويندو آهي. هن تحريڪ جو اڀار آمريڪا ۽ ٻين ملڪن ۾ بنيادي فيمينزم جي اڀار سان گڏ ئي ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ 20هين صديءَ ۽ ان کانپوءِ جي ڏهاڪن ۾ فيمنسٽ سرگرميءَ ۾ نمايان واڌارو ٿيو. انهن تحريڪن جديد جاپان جي مرد جي تسلط واري نوعيت جو هڪ جامع تنقيد پيش ڪيو ۽ ان سان گڏوگڏ سماج جي سياسي، معاشي نظام ۽ ثقافت ۾ بنيادي تبديليءَ جي نمائندگي ڪئي، انهن کي اڳين فيمينسٽ تحريڪن کان الڳ ڪري، جن ۾ جنسي آزاديءَ تي ڌيان ڏنو ويو. هن تحريڪ جو مقصد هو. ان جو مقصد مردن سان برابري حاصل ڪرڻ لاءِ نه پر ان ڳالهه تي ڌيان ڏنو ويو ته مردن کي به پدرشاهي ۽ سرمائيداري جي جابرانه رخن کان آزاد ڪيو وڃي. سال 1985ع ۾ جاپان ان ڪنوينشن تي ايڪتا ڪئي، جنهن جي خلاف هر قسم جي اڻبرابري جي خاتمي جي ڪنوينشن کي منظور ڪيو ويو.

## عورتن جي نئين سڀا جو قيام
سال 1919ع ۾، هيراتسوڪا رائچو، فوزائي ايشيڪاوا ۽ اوڪو موميو جي مدد سان، عورتن جي هڪ نئين ايسوسيئيشن، "شن-فوجن ڪيوڪائي" قائم ڪئي. انهن جو مقصد اهو هو ته عورتن جو هڪ طبقو ٺاهيو وڃي ۽ سندن شموليت جي حقن جو ادراڪ ۽ انھن مٿان امتيازي سلوڪ ذريعي سار سنڀال ڪيو وڃي. نومبر 1919ع ۾، هيراتسوڪا آل ڪنسائي فيڊريشن آف وومين آرگنائيزيشن کي ”عورتن جي ايڪتا جي طرف“ جي عنوان سان هڪ تقرير ڪئي، جنهن ۾ هن دليل ڏنو ته جيڪڏهن عورتن کي حق ملندا ته اهي رياست جو حصو ٿينديون ۽ مستقبل جو فيصلو ڪرڻ ۾ مدد ڪنديون.

## حوالا

زمرو:جاپان
زمرو:جنسيت
زمرو:جاپاني سماج

زمرو:Short description matches Wikidata
عاصم منير

**سيد عاصم منير احمد شاهه**  نشان امتياز (پيدائش 1968ع) پاڪستاني فوج جو جنرل ۽ 29 نومبر، 2022ع کان   موجوده چيف آف آرمي اسٽاف آهي. آرمي چيف ٿيڻ کان اڳ هو جي ايڇ ڪيو ۾ ڪوارٽر ماسٽر جنرل طور مقرر هو. هن 17 جون، 2019ع کان 6 آڪٽوبر، 2021ع تائين گوجرانوالا ۾ 30ھین ڪور جي ڪمانڊ ڪئي. هن آءِ ايس آءِ جي 23هين ڊائريڪٽر جنرل جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون، جيستائين ليفٽيننٽ جنرل فيض حميد کي انھن جي جاء تي 16 جون، 2019ع تي بدلي ڪيو ويو. عاصم منير کي آفيسرز ٽريننگ اسڪول منگلا ۾ ڪيڊٽ جي حيثيت سان ڪارڪردگيءَ تي اعزاز جي تلوار سان نوازيو ويو.
## حوالا

زمرو:اهلڪار پاڪستاني فوج
زمرو:پاڪستاني جنرل
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1968ع جون پيدائشون
سنڌي ڀيلي

**سنڌي ڀيلي/ ڀيلڪي** هڪ هند-آريائي ٻولي آھي جيڪا پاڪستاني صوبي سنڌ ۽ بلوچستان جي ڪجهہ حصن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. سنڌي ڀيلي جو اڪثر ڪري لاسي سان گڏ هڪ الڳ ٻولي جي بجاءِ سنڌي لھجي طور حوالو ڏنو ويندو آهي.

## خاصيتون
سنڌي ڀيلي ۾ ڪيترائي پراڻا سنڌي لفظ آهن، جيڪي عربي، فارسي ۽ چغاتائي لفظن جي سنڌيءَ ۾ جذب ٿيڻ کان پوءِ گم ٿي ويا. سنڌي ڀيلي جو بدين وارو لھجو سنڌي کي تمام ويجهو آهي. موهراڻو ڳالهائيندڙن پنھنجي ٻوليءَ ۾ ڪيترائي ڍاٽڪيءَ جا لفظ شامل ڪيا آهن، ۽ ڪن جو چوڻ آهي تہ سنڌي ڀيلي جي موهراڻي لھجي کي شايد ڍاٽڪيءَ جي قرضن ورتل لفظن جي ڪري مختلف ٻولي سمجهيو وڃي.

## ڳالھائيندڙ
سنڌي ڀيل ۽ سنڌي ميگهواڙ سنڌي ڀيلي ڳالھائيندڙ آهن ۽ هندو آهن جن جو تعداد 60000 جي لڳ ڀڳ آهي.  اهي سنڌ، ڏکڻ پنجاب ۽ بلوچستان ۾ رهن ٿا، جڏهن تہ هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ هندستان ۾ گجرات ۽ دهلي ۾ سندن ڊايسپورا آهن. اهي ڀيل قوم جو حصو آهن.

## لھجا
سنڌي ڀيلي جا چار لھجا آهن. سڀ کان وڌيڪ ڳالهايو ويندڙ بدين آهي، جنھن ۾ اٽڪل 10,000 ڳالهائيندڙ آهن. اها بدين شھر ۽ ماتلي ۾ بہ ڳالهائي وڃي ٿي. ٻين ٻولين ۾ موهرقڻو، نيوڪليئر سنڌي ڀيل ۽ سنڌي ميگهواڙ شامل آهن.  ٽنڊي الهيار ۾ موھراڻي لھجو ڳالهايو وڃي ٿو.

## پڻ ڏسو

* سنڌي_ڀيل_ٻولي (سنڌي ڀيل سنڌي ٻولي ۾)

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌ جون ٻوليون
ڪارياور

***ڪارياور*** 1948ع جي هندستاني گجراتي فلم آهي جنهن جو ليکڪ ۽ هدايتڪار ڇترڀوج دوشي آهي. اها فلم ساگر مووي ٽون جي بينر هيٺ چمن لال ديسائي ٺاھي ھئي. اھا فلم شيدا جي ڪهاڻي تي ٻڌل هئي، جيڪو پاڻ هڪ کوھ جي لوڪ ڪهاڻي تي ٻڌل هو. سائونڊ ٽريڪ اجيت مرچنٽ پاران ترتيب ڏنو ويو هو.

## خاڪو
هڪ ڳوٺ ۾ هڪ چيلنج هئي ته جيڪو به ڪنهن زهريلي نانگ جي گهر ۾ پهچي وڃي ته ان کي مندر ۾ بت وهارڻ جو اختيار حاصل هوندو. هڪ ڳوٺاڻي ڇوڪري راجو اھو چيلينج قبول ڪري ٿي ۽ چئلينج ۾ سڦل ٿي وڃي ٿي. ڪوبرا راجو سان هڪ ٻنڌڻ ٺاهي ٿو ۽ هن کي اھا خواهش ڪرڻ پڻ ڏئي ٿو ته هو هن جي رکيا ڪندو جڏهن به هن کي ضرورت هجي. ماڌوو، جپسي بالم ونزارا جو پٽ، راجو سان پيار ڪري ٿو، جڏهن ته چمپا، ونزارا جي ھنج ورتل ڌيءَ، ويرا سان پيار ڪري ٿي، راجو لاءِ دل ۾ ڪينو رکندڙ پاڙيسري، جيڪو ماڌو سان ساڙ ڪري ٿو. ماڌو کي ڪوبرا کائي ويو جڏهن هو راجو جي ڊانس پرفارمنس ڏسڻ ويو. راجو ڪوبرا پاران اڳ ۾ ڏنل خواهش کي استعمال ڪري ٿو، تنهنڪري ڪوبرا پنهنجو زهر واپس وٺي ٿو، سندس اڳيان اهو شرط رکي ٿو ته ڳوٺ ۾ هڪ کوهه کوٽڻ گهرجي. ان دوران راجو ۽ ماڌؤ جي شادي ٿي. بدلو وٺڻ لاءِ ويرا کوهه کوٽڻ لاءِ ڪوڙي جاءِ ڏيکاري ٿو جنهن جي نتيجي ۾ کوهه سڪي ويو. ڏڪار جو شڪار ڳوٺ ويرا جي چورڻ (چرچ) تي کوھ جو پاڻي مٿي اڀارڻ لاءِ نئين پرڻيل جوڙي ۾ راجو ۽ ماڌو جي آھوتي (قرباني ) ڏيڻ جي گھر ڪن ٿا. چمپا ويرا سان شادي ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ پاڻ کي قربان ڪرڻ تي راضي ٿي وئي. نيٺ چمپا ۽ ويرا جي قربانيءَ جي نتيجي ۾ کوهه جو پاڻي معجزاتي طور مٿي اڀري آيو، اھڙي ريت ڳوٺ جو مسئلو حل ٿي ويو.  

## فلم جا ڪردار

* دينا سنگھوي    راجو جي ڪردار ۾
* ڍوليا 
* شوڀا 
* مولچند کچڙي 
* منهر ديسائي 
* چنالال 
* ارميلا 
* ڪُسم ٺاڪر
* ڪملاڪانت
* شيامابائي
* نريندر ديسائي

## پراڊڪشن
فلم جي ڪهاڻي شيدا جي ناول *ونزاري وواھ* تي ٻڌل هئي جيڪا هڪ لوڪ ڪهاڻي تي ٻڌل هئي.   اھا ھڪ بليڪ اينڊ وائيٽ فلم ساگر مووي ٽون جي بينر هيٺ چمن لال ديسائي ٺاهي هئي جڏهن ته اسڪرپٽ، ڊائلاگ ۽ ڊائريڪشن چترڀوج دوشي جي هئي.   فلم ۾ ھڪ ڳوٺاڻي، لوڪ ڪهاڻي، ڏندڪٿا ڪهاڻي ڏيکاريل آھي. فلم ۾ پيار جي ڪهاڻي منجھيل آهي ۽ چٽي جنسي جهيڻو يا دٻيل آواز سان گڏ ڪيترائي علامتي اشارا شامل آهن. 

ھي فلم دينا سنگوي جي پهرين فلم لاءِ مشهور آهي جنهن کي دينا پاٿڪ جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو. 

## سائونڊ ٽريڪ
ھن فلم جي موسيقي اجيت مرچنٽ ترتيب ڏني هئي جڏهن ته گيت چيتنيا ۽ نند ڪمار پاٿڪ لکيا هئا. 
 
سڀ گيت چيتنيہ، نند ڪمار پاٿڪ جا لکيل آهن. ؛ جڏھن ته سمورو ميوزڪ اجيت مرچنٽ جو ٺهيل آهي



## حوالا

## خارجي لنڪس
سنڌ تعليم ۽ خواندگي کاتو

**سنڌ تعليم ۽ خواندگي کاتو**، (Sind Education & Literacy Department) یا مختصر (SE&LD) حڪومت سنڌ، پاڪستان جو هڪ کاتو آهي. ڊپارٽمينٽ جو بنيادي مقصد صوبي اندر تعليمي معاملن کي سنڀالڻ ۽ صوبي ۾ تعليم جي واڌاري لاءِ وفاقي حڪومت ۽ ڊونر ايجنسين سان سهڪار ڪرڻ آهي. ڊپارٽمينٽ پرائمري تعليم جی نگران جو ڪردار ادا ڪري ٿو ۽ ثانوي تعليم، ٽيڪنيڪل تعليم، ترغيبي پروگرامن ۽ ترقياتي اسڪيمن جو انتظام ڪري ٿو. سنڌ حڪومت 6 آڪٽوبر 2016ع تي تعليم ۽ خواندگي کاتي کي ٻن الڳ الڳ کاتن ۾ ورهائي ڪاليج ايجوڪيشن ڊپارٽمينٽ ۽ اسڪول ايجوڪيشن ڊپارٽمينٽ ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي، ان ڪري ان کاتن جا ٻه مختلف سيڪريٽري آهن.
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
سعودي عرب جي گورنریٽ جي فهرست

**سعودي عرب جا گورنریٽ یا ضلعا**، سرڪاري طور تي **سعودي عرب جي بادشاهت جا ضلعا**، (  ) 136 گورنريون آهن (ٻئي سطح جي انتظامي ڊويزن) جيڪي سعودي عرب جون 13 امارات ٺاهينديون آهن. 27 شعبان، 1412 هجره ( 2 مارچ، 1992ع)  تي جاري ڪيل رائل آرڊر A/92 طرفان  علائقائي نظام جي ٽئين آرٽيڪل پاران مهيا ڪيل خدمتن جي دستيابي، آبادي، جاگرافيائي، حفاظتي خيالات، ماحولياتي حالتن ۽ نقل و حمل جي ذريعن جي مطابق گورنرن کي ٽن ڀاڱن ۾ ورهايو ويو آهي، ء رائل آرڊر نمبر A/21 طرفان 30 ربيع الاول 1414هه (17 سيپٽمبر 1993) تي ترميم ڪئي وئي. اهي درجا آهن: ڪیپٽل ( *امانه* )، ڪيٽيگري A ۽ ڪيٽيگري بي. 

خطن جي نظام ۾ مهيا ڪيل گورنرن جو اصل تعداد ( شاھہ فهد پاران جاري ڪيل) 118 هو، جيتوڻيڪ اهو سال 2012ع ۾ شاهه عبدالله طرفان 136 تائين وڌايو ويو. هر گورنریٽ هڪ گورنر طرفان سنڀاليو ويندو آهي ء انھن جي مدد لاء هڪ ڊپٽي گورنر هوندو آهي. ھر گورنریٹ کی مزید سب ڈیویزن () م تقسیم کیو ویو آھی.

## گورنریٽ جي فھرست

## حوالا

زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جي جاگرافي
زمرو:سعودي عرب سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:سعودي عرب جي انتظامي ورهاست
گٽڪو

کاٻو|thumb|250x250 عڪسلون|گٽڪو انڊيا ۾ گهٽين جي ڪنڊن تي وڪرو ٿي رهيو آهي ۽ تمام سٺو وڪرو ٿي رهيو آهي.
**گٽڪو** يا **گٽکو** هڪ قسم جو مصالحو آهي، جنهن ۾ ڪاتھو، سوپاری، چونو، تمباکو، لونگ، الائچي ء کیسر وغيره شامل ڪيا ويندا آهن ۽ اڪثر ڪري انڈیا ء پاڪستان ۾ پنن بدران استعمال ڪيو ويندو آهي. ھندستان ، پاڪستان ۽ بنگلاديش ۾  ننڍڙن پيکٽن ۾ آسانيءَ سان ملي ٿو. گٽڪي ۾ استعمال ٿيندڙ سوپاري سي گريڊ يعني بدترين قسم جي آهي. ان کان سواء، تمباکو ۽ ڪجهه ڪيميائي چیزون ۽ خوشبو شامل ڪيا ويا آهن ۽ هڪ پائوچ ۾ ڀريل آهن. تمباکو جي عادي ماڻهن کي پرواه ناهي ته ان ۾ ڪهڙي قسم جو مواد استعمال ڪيو ويو آهي. انهن جو ذائقو نڪوٽين ۽ ڪيميائي شیون سان ڀريل آهي. 

## حوالا

زمرو:ڀارت ۾ تڪرار
سعودي عرب جا صوبا

سعودی عرب کا نقشہ

**سعودي عرب جا صوبا،** جن کي **ریجن** پڻ چيو ويندو آهي، (  )، سعودي عرب جي بادشاھت جا 13 پھرين سطحي جا انتظامي ڊويزنون آھن.   

## سعودی عرب جی صوبن جی فھرست

## حوالا

زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جي جاگرافي
زمرو:سعودي عرب جا صوبا
زمرو:سعودي عرب جي انتظامي ورهاست
زمرو:سعودي عرب سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
پي ڪي-46 (هري پور-1)

**پي ڪي-46 (هري پور-1)** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي خيبرپختونخواه اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

خیبر پختونخوا جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا صوبائي تڪ
زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا انتخابي تڪ
افغانستان جا صوبا

افغانستان ۾ 34 صوبا یا ، *ولایتون* آھن. **افغانستان جا صوبا** بنيادي انتظامي ڊويزنون آهن. هر صوبو ڪيترن ئي اولسوالین (ضلعن) يا عام طور تي 1,000 کان وڌيڪ ڳوٺن تي مشتمل آهي.

حامد ڪرزئي جي نئين حڪومت جي قيام کانپوءِ افغان رياست جي بحاليءَ ۾ صوبائي گورنرن اهم ڪردار ادا ڪيو. بين الاقوامي سلامتي اسڪالر ديپالي مکوپاڌيائی جي مطابق، مغربي حمايت يافته حڪومت جا ڪيترائي صوبائي گورنر اڳوڻي جنگي سردار هئا جن کي سياسي نظام ۾ شامل ڪيو ويو هو.
## صوبن جی فھرست

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ايشيا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
محبوبه سراج

**محبوبه** **سراج** (پشتو/ فارسي : محبوبه سراج) هڪ افغان عورت صحافي ۽ عورتن جي حقن جي سرگرم ڪارڪن آهي.

## شروعاتي زندگي ۽ ڪيريئر
1948ع ۾ افغانستان جي گادي واري ھنڌ ڪابل ۾ ڄائي.  سراج ملالائي هاءِ اسڪول ۾ پڙهي ۽ پوءِ ڪابل يونيورسٽي ۾ پڙهي. 

1978 ۾، سراج ۽ سندس مڙس کي افغانستان جي ڪميونسٽ پارٽي پاران جيل ۾ وڌو ويو ۽ ان سال بعد ۾  ناپسنديدا شخص قرار ڏنو ويو.  ان کان پوءِ هوءَ آمريڪا هلي وئي،  گهٽ ۾ گهٽ شروعاتي طور نيويارڪ شهر ،  ۽ اتي 26 سال جلاوطني ۾ رهي، ان کان اڳ 2003 ۾ افغانستان موٽي آيي    هن جي واپسي جي پٺيان، هن ڪرپشن، عورتن ۽ ٻارن جي حقن کي خطاب ڪرڻ لاء ڪيترن ئي تنظيمن جو بنياد رکيو. خاص طور تي غير منافع بخش افغان عورتن جي نيٽ ورڪ جي ميمبر جي حيثيت سان، هن پنهنجي مقصد کي ٻارن جي صحت، بدعنواني سان وڙهڻ ۽ گهريلو تشدد جي متاثرين کي بااختيار بڻائڻ لاءِ وقف ڪيو آهي. هوءَ عورتن لاءِ ”اسان جو پيارو افغانستان  بائي محبوبه سراج“ جي نالي سان ريڊيو پروگرام جي خالق ۽ اعلان ڪندڙ آهي، جيڪو سڄي افغانستان ۾ نشر ڪيو ويندو آهي. هن قومي ايڪشن پلان ذريعي، عورتن کي سياسي گفتگو جو حصو بڻائڻ جي به واکاڻ ڪئي آهي، جيڪا گڏيل قومن جي حوصلا افزائي ڪئي وئي آهي.

جڏهن آگسٽ 2021 ۾ طالبان اقتدار ۾ واپس آيا، سراج ملڪ کان ڀڄڻ کان انڪار ڪيو، عورتن ۽ ٻارن سان ڪم ڪرڻ جاري رکڻ لاءِ ڪابل ۾ رهڻ جو فيصلو ڪيو.   سيپٽمبر 2021 ۾، هوء ''ٽائم'' 100 ۾ شامل ڪئي وئي، دنيا جي 100 اثرائتي ماڻهن جي *[[وقت (ميگزين)|ٽائيم]]* ' سالياني فهرست. 

هن افغانستان جي اندر ۽ ٻاهر ڪيتريون ئي مهمون شروع ڪيون آهن ته جيئن ايرانين جي افغانين جي خلاف نفرت کي ختم ڪيو وڃي.  
افغانستان، طالبان جي حڪومت هيٺ، هڪ مثال طور بيٺو آهي جتي عورتن جي انساني حقن کي منظم طريقي سان دٻايو وڃي ٿو. طالبان جي اقتدار ۾ اچڻ کان وٺي ڇوڪرين لاءِ ثانوي تعليم ۽ عورتن لاءِ اعليٰ تعليم تائين رسائي رد ڪئي وئي آهي.
## انعام
فنلئنڊ سومر 12 ڊسمبر 2023 تي 2023 لاءِ بين الاقوامي صنفي برابري جو انعام افغان وومين اسڪل ڊولپمينٽ سينٽر کي پيش ڪيو، افغانستان ۾ هڪ اين جي او جيڪا عورتن کي تربيت فراهم ڪري ٿي ۽ انهن جي مهارتن جي ترقي ۽ معاشي بااختياريءَ ۾ مدد ڪري ٿي.
فنلينڊ جي وزيراعظم پيٽري آرپو جي ٽيمپري ۾ هڪ تقريب ۾ شرڪت ڪئي، تنظيم جي نمائندي محبوبا سراج کي 300,000 يورو انعام سان پيش ڪيو ويو. 

## سڃاڻڻ
هوءَ 2021 ۾ بي بي سي جي 100 عورتن مان هڪ طور سڃاتي وئي. 

دستاويزي مختصر نوبل سرپرست,  انا ڪورين جي هدايتڪاري ۾، هن جي باري ۾ آهي. 2023 LA شارٽس انٽرنيشنل فلم فيسٽيول ۾، هن بهترين ڊاڪيومينٽري جو اعزاز حاصل ڪيو 

### حوالا

زمرو:1948ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
سيد شهر بانو نقوي

سيده شهر بانو نقوي هڪ پاڪستاني پوليس آفيسر آهي جيڪا لاهور جي علائقي گلبرگ ۾ اسسٽنٽ سپرنٽينڊنٽ آف پوليس (اي ايس پي) ​​طور ڪم ڪري رهي آهي.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
شهر بانو نقوي جي پيدايش فيصل آباد ، پنجاب ، پاڪستان ۾ سيد حسنات جاويد ۽  سيد مصباح نقوي جي گهر ٿي. هن جو خاندان اصل ۾ اوڪاڙه ضلعي  جي ڳوٺاڻن علائقي سان تعلق رکي ٿو، جيڪو پنجاب، پاڪستان ۾ واقع آهي. هن شروعاتي تعليم فيصل آباد ۾ لٹل اينجلس مان حاصل ڪئي. هن پنهنجو او-ليول بيڪن هائوس اسڪول سسٽم مان مڪمل ڪيو. هن گلبرگ، لاهور ۾ SICAS مان اي-ليول مڪمل ڪيو. هن پبلڪ مئنيجمينٽ ۾ بي ايس آنرز مڪمل ڪرڻ لاءِ لاهور ۾ پنجاب يونيورسٽي ڪيمپس ۾ پڙهي. سندس مهارت عوامي پاليسي ۽ گورننس ۾ آھي. هن پنجاب يونيورسٽي مان پبلڪ پاليسي ۽ گورننس ۽ چائلڊ ليبر ۾ اسپيشلائيزيشن ۾ ايم فل پڻ ڪئي آھي. 

## ڪيريئر
سندس پهرين پوليس نوڪري فيصل آباد جي صدر واري علائقي ۾ هئي جنهن ۾ سندلبار، صدر ۽ ٽھکری والا شامل هئا.

## سرگرميون
هن فعال طور تي ٽرانسجينڈر ڪميونٽي۽ جانورن کي بدسلوڪي کان بچائڻ  لاءِ  وکالت ڪئي. ان کان علاوه، هوءَ نوجوانن جي ڪميونٽي ۾ پنجاب پوليس جي سفير طور ڪم ڪرڻ جي حوصلا افزائي ڪندي رهي آهي. 

سڄي پنجاب ۾ سڪيورٽي سينٽر جو قيام، لاهور ۾ پوليس ميوزيم جو قيام ۽ پوليس اهلڪارن لاءِ مسافر خانا  قائم ڪرڻ شامل آهن.

هن مطالبو ڪيو آهي ته پراڻن پوليس سنيفر ڪتن کي مارڻ بجاءِ اختيار ڪيو وڃي، دليل ڏيندي چيو ته اهي وقف ڪتا، جن سالن کان وفاداريءَ سان خدمت ڪئي آهي، ظالم قسمت بدران پيار جا مستحق آهن. نقوي جانورن جي حقن جي تنظيمن سان تعاون ڪيو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ اين جي او جسٽس فار ڊگز (JFK) سان شراڪت ڪئي وئي آهي.  سندس ڪوششن جي ڪري پراڻا پوليس وارا ڪتا ۽ گھوڙا هاڻي عيوضي ٿيڻ بدران وڪري لاءِ موجود آهن.

## انعام ماڻيندڙ
شهر نقوي هڪ پريشان عورت کي ڪاوڙيل ميڙ کان بچائڻ لاءِ مداخلت ڪئي. جنهن لاءِ کيس قائد اعظم پوليس ميڊل سان نوازيو ويو، جيڪو بهادري جو اعليٰ ترين اعزاز آهي.

وڊيو ۾، جيڪا آن لائن فحلجي  وئي، نقوي کي ماڻهن جي هڪ گروهه سان هڪ خراب صورتحال کي ٽيڪ ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي ڏٺو ويو، جن کي مبينا طور تي هڪ عورت طرفان مقامي کاڌي جي ھوٽل تي ڀڙڪايو ويو. عورت عربي رسم الخط سان ٺهيل لباس پهريل هئي، جنهن ۾ موجود ماڻهن کي ڪاوڙ اچي  وئي، جن کي غلطيءَ سان يقين هو ته ان ۾ قرآن جون آيتون آهن. تيزيءَ سان ڪم ڪندي، نقوي مداخلت ڪئي ۽ ڪاميابيءَ سان عورت کي ميڙ کان بچائي ورتو.

پنجاب جي وڏي وزير مريم نواز عورت جي جان بچائڻ تي سندس همت، ڏاهپ ۽ ذميواري کي  پڻ ساراهيو.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني عورتون پوليس آفيسر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1991ع جون پيدائشون
بندر سري بيگاوان

**بندر سري بيگاوان** برونائي جي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. سال 2007ع جی انگن اکرن موجب، ان جي آبادي 100,700 آهي.
اهو ملڪ جو سڀ کان وڏو شهري مرڪز آهي ۽ نامزدگي سان ملڪ جو واحد شهر آهي. راڄڌاني برونائي جي حڪومت جي سيٽ جو گهر آهي، انهي سان گڏ هڪ تجارتي ۽ ثقافتي مرڪز. اهو اڳ ۾ *برونائي ٽائون* جي نالي سان مشهور هو، جيستائين اهو 1970 ۾ سلطان عمر علي سيف الدين III، برونائي جي 28 هين سلطان ۽ موجوده سلطان حسن البولڪيه جي پيءُ جي اعزاز ۾ تبديل ڪيو ويو. بندر سيري بيگاوان جي تاريخ برونائي نديءَ جي پاڻيءَ تي ملائي اسٽيل جي آباديءَ جي قيام تائين واپس ڳولي سگهجي ٿي جيڪا اڄ ڪمپونگ اير جي اڳڪٿي بڻجي وئي.

## حوالا

زمرو:برونائي
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:برونائي ۾ آباديون جڳهيون
ثروت عتيق

**ثروت عتيق** هڪ پاڪستاني اداڪاره آهي.  هوءَ 1970ع، 1980ع ۽ 1990ع واري ڏهاڪي جي مشهور اداڪارائن مان هڪ هئي.  هوءَ ڊرامن دروازا, دردن جي چادر, مرزا اينڊ سنز, سمندر, سچ جھوٽ, ڪانچ ڪا پل, آنڪ ماچولي ۽ گيسٽ هائوس جي ڊرامن ۾ مشهور آهي . 

## شروعاتي زندگي
ثروت 22 مئي 1949ع تي لاهور ، پاڪستان ۾ پيدا ٿي. هن پنجاب يونيورسٽي مان صحافت ۾ ايم اي  حاصل ڪئي.  

## ڪيريئر
ثروت کي ڳائڻ جو شوق هو جيتوڻيڪ هن ڪڏهن به ڪنهن کان موسيقيءَ جي سکيا نه ورتي پر هوءَ اسڪول جي محفلن ۾ گيت ڳائيندي رھندي هئي ۽ اسڪول جا اسٽيج ڊراما به ڪندي هئي.  1965ع ۾ هن ريڊيو پاڪستان لاءِ آڊيشن ڏنو ۽ آڊيشن ۾ ڪاميابي حاصل ڪيائين.  ثروت ٻارن جي پروگرام ۾ شرڪت ڪئي ۽ چائلڊ آرٽسٽ طور ڪم ڪيو. ڪجهه عرصي کان پوءِ کيس اداڪاري ۾ دلچسپي پيدا ٿي ۽ هوءَ پي ٽي وي تي آڊيشن لاءِ وئي ۽ کيس فوري طور ججن طرفان چونڊيو ويو. 

هوءَ اسٽيج ڊرامن ۾ به ڪم ڪندي هئي ۽ ريڊيو تي بہ پروگرام ڪندي هئي.  ثروت فن جي بنيادي تربيت ريڊيو تان حاصل ڪئي پر جيئن ته هوءَ ڊرامن ۾ ڪم ڪرڻ جي ڪري ريڊيو تي ڪم نه ڪري سگهي ، تنهن ڪري هن ريڊيو ڇڏي ڏنو.  هن پنهنجي ڪيريئر جي شروعات اين ٽي وي تي لاهور سينٽر کان ڪئي ۽ هن ڊائريڪٽر فضل ڪمال جي مزاحيه شو *سچ جھوٽ* ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، اهو ڊرامو ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ هوءَ ڪيترن ئي ڊرامن ۾ نظر ايندي رھي .    

ثروت پي ٽي وي تي ڊرامي *”دخان ڪي چادر“* ۾ پڻ ڪم ڪيو، ڊرامي جي هدايتڪاري ياور حيات ۽ قاسم جلالي ڪئي هئي، جنهن کي امجد اسلام امجد لکيو هو.   ثروت جي پرفارمنس کي ڏسندڙن طرفان تمام گھڻو ساراهيو ويو.   هوءَ آصف رضا مير ، روحي بانو ۽ دردانه بٽ سان گڏ ڪلاسڪ ڊرامي *دروازي* ۾ به ڪم ڪيو، اهو ڊرامو تمام گهڻو مشهور ٿيو، جيڪو منو ڀائي لکيو هو.    

1990ع واري ڏهاڪي ۾ هن ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو ۽ سندس ڊرامو *گيسٽ هائوس*  تمام مشهور ٿيو جنهن جي هدايتڪاري خالد حفيظ ڪئي هئي جنهن ۾ هن راحيلا شميم جو ڪردار ادا ڪيو هو.  

## ذاتي زندگي
ثروت جي شادي عتيق الله شيخ سان ٿي ۽ کيس ٻه ٻار آهن..  ثروت جو مڙس ريڊيو ۾ پروگرام پروڊيوسر هو. 

## فلموگرافي

### ٽيليويزن

### ٽيلي فلم

## انعام ۽ نامزدگي

## حوالا

## خارجي لنڪس

* پي ٽي وي جا پراڻا چهرا - ثروت عتيق
* 
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارڻيون
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1949ع جون پيدائشون
مونيڪا آريا

**مونيڪا آريا** هڪ کوسٽا ريڪن جي اخراج کان آزاد ٽرانسپورٽ جي وڪيل آهي. هوءَ 2021 ۾ بي بي سي جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ۽ متاثر ڪندڙ عورتن مان هڪ سمجهي ويندي هئي.

## زندگي
آريا ڪوسٽا ريڪا ۾ پيدا ٿي. هن وٽ ويهن سالن کان وڌيڪ تجربو آهي پائيدار زندگين جي وڪيل جي حيثيت سان.  هن کي ماسٽر ڊگريون آهن ۽ ڪوسٽا ريڪا ۽ يلي يونيورسٽي ۽ نيشنل يونيورسٽي مان ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي. 

آريا ٿنڪ ٽينڪ E3G لاءِ 2009 ۾ شروعات ڪئي ۽ هوءَ 2011 تائين ملازم رهي. 

هن تقريباً 50 پبليڪيشن لکيا آهن جن مان گهڻا گهٽ ڪاربن پاليسين ۽ سياست تي ڌيان ڏين ٿا. هوءَ اسپينش، انگريزي ۽ پرتگالي ڳالهائي ٿي. مونيڪا ڪوسٽا ريڪا جي نيشنل يونيورسٽي مان اقتصادي پاليسي ۾ ماسٽرس ڪئي آهي ۽ يلي يونيورسٽي مان ماحولياتي انتظام ۾ ماسٽرس ۽ ڊاڪٽريٽ جون ڊگريون حاصل ڪيون آهن.
هوءَ لکي ٿي ۽ ”پائيدار ترقي لاءِ بين الاقوامي سيڙپڪاري: حقن ۽ انعامن ۾ توازن“ ۾ هن 2012 ۾ وضاحت ڪئي ته ڪيئن ترقي يافته ملڪن ۾ تبديليءَ ۾ پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري کي اهم سمجهيو ويو آهي. 

2016 ۾ هوءَ انٽارڪٽڪا جو دورو ڪرڻ لاءِ عورتن جي سڀ کان وڏي گروپ جي ميمبر هئي.  انهي سال ۾ هن ڪوسٽا ريڪا ۾ توانائي جي صورتحال بابت TED ڳالهه ٻولهه ڪئي. ھن ٻڌايوهڪ ترقي پذير ملڪ هجڻ جي باوجود اهي تقريبن پنهنجي سموري بجلي قابل تجديد ذريعن مان پيدا ڪن ٿا. جڏهن ته، هڪ ملڪ جي طور تي، انهن جي توانائي جو 70٪ تيل مان ايندو هو ۽ اهو بنيادي طور تي ٽرانسپورٽ لاء گهربل طاقت جو سبب هو. ان جو هڪ وڊيو کي 1.4 ۾ 2021 ۾ ڏٺو ويو 

آريا جي TED ڳالهين ۾ ڪرس اينڊرسن جو هڪ انٽرويو شامل آهي.   هي ٻڌائي ٿي ته ٽرانسپورٽ کي ڪيئن منتقل ڪري سگهجي ٿو اليڪٽرڪ پاور سان ۽ ”ڊرائيو اليڪٽرڪ“ نالي هڪ عالمي مهم بابت.  آريا شهري تنظيم ڪوسٽا ريڪا لمپيا جو بنياد رکيو جنهن ڪوسٽا ريڪا کي استحڪام ۾ هڪ اڳواڻ طور قائم ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو آهي. گلاسگو ۾ COP26 دوران هوءَ موسميات چينل جي ڊيو مالڪوف طرفان ھن جو انٽرويو ڪيو ويو.

2021 ۾، هن کي بي بي سي جي 100 عورتن پاران هڪ 'فري لانس محافظ' طور سڃاتو ويو. بي بي سي پنهنجي سائنس جي اصولن ذريعي هن کي هڪ بااثر ۽ بااثر عورت طور تسليم ڪري ٿي.
## عوامي ڳالهائڻ
* عالمي ۽ مقامي اخبارن ۾ هن ڪيترائي مضمون ۽ ڪتابي باب شايع ڪيا آهن
* هوءَ هڪ تجربيڪار اهم اسپيڪر آهي
* هن جا انٽرويو پوڊ ڪاسٽ ۽ آن لائين رسالن ۾ ڏيکاريا ويا آهن.

جي

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
جامع مسجد، دهلي

**مسجدِ جهان نما** ( )، عام طور تي دهلي جي **جامع مسجد** جي نالي سان مشهور آهي، هندستان جي وڏين مسجدن مان هڪ آهي. 

اهو مغل شهنشاهه شاهجهان سال 1644ع کان 1656ع جي وچ ۾ تعمير ڪرايو هو، جنهن جو افتتاح ان جي پهرين امام سيد عبدالغفور شاهه بخاري ڪيو هو. ھی مسجد مغل راڄڌاني شاهجهان آباد (اڄ جي پراڻي دهلي ) ۾ واقع آهي ء  سال 1857ع ۾ مغل سلطنت جي خاتمي تائين مغل شهنشاهه جي شاهي مسجد طور ڪم ڪيو. جامع مسجد کي سڄي هندستان ۾، نوآبادياتي دور ۾  پڻ، اسلامي طاقت جو علامتي اشارو سمجهيو ويندو هو. اهو پڻ برطانوي راڄ جي ڪيترن ئي اهم دورن دوران سياسي اهميت جو هڪ ماڳ هو. اهو ھاڻي تڪ  فعال استعمال ۾ آھي ۽ دهلي جي سڀ کان وڌيڪ مشهور ماڳن ء پراڻي دهلي جي ويجهي سڃاڻپ مان هڪ آهي.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:مسجدون
زمرو:ڀارت ۾ اسلام
زمرو:ڀارت جون مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
بيت المڪرم مسجد، ڍاڪا

کاٻو|thumb|280x280 عڪسلون|بيت المڪرم مسجد، ڍاڪا

*بيت المڪرم مسجد* بنگلاديش جي قومي مسجد آهي جيڪا راڄڌاني ڍاڪا جي دل ۾ واقع آهي. هيءَ مسجد سال 1960ع ۾ ٺهي هئي.

مسجد جو معمار ٽي عبدالحسين ٺارياڻي هو. بنگلاديش جي هن قومي مسجد جي اڏاوت ۾ جديد اڏاوتي خصوصيتن سان گڏوگڏ مسجد جي فن تعمير جي خوبصورت خوبين کي به شامل ڪيو ويو آهي.
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:بنگلاديش
پي ڪي-108 (ٽانڪ)

**پي ڪي-108 (ٽانڪ)** () پاڪستان جي صوبي خيبر پختون خواه جي خيبر پختونخوا اسيمبليءَ جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

خیبر پختونخوا جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا صوبائي تڪ
زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:خيبر پختونخوا جا انتخابي تڪ