open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وولگوگراڊ اوبلاست

**وولگوگراڊ** (روسی:Волгогра́дская о́бласть؛ انگریزی: Volgograd Oblast) روس جو هڪ صوبو (اوبلاسٽ) آهي، جيڪو روس جي ڏاکڻي وولگا علائقي ۾ واقع آهي. ان جو انتظامي مرڪز وولگوگراڊ آهي. سال 2021ع جي مردم شماري ۾ اوبلاست جي آبادي 25,00,781 هئي.

اڳوڻي اسٽالن گراڊ اوبلاست جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، ان کي ان جو موجوده نالو 1961ع ۾ ڏنو ويو، جڏهن اسٽالن گراڊ شهر جو نالو بدلائي وولگوگراڊ رکيو ويو. وولگوگراڊ اوبلاست جون سرحدون ڏکڻ-اولهه ۾ روستوف اوبلاست، اتر اولهه ۾ ورونيز اوبلاست، اتر ۾ سراتوف اوبلاست، ڏکڻ اوڀر ۾ استراخان اوبلاست ۽ جمهوريه ڪلميڪيا سان لڳن ٿيون، ۽ اوڀر ۾ قزاقستان سان بين الاقوامي سرحد آهي. يورپي روس ۾ ٻه مکيه نديون، ڊان ۽ وولگا، اوبلاست مان وهن ٿيون ۽ وولگا۔ڊان ڪينال سان ڳنڍيل آهن.

وولگوگراڊ اوبلاست جي اسٽريٽجڪ واٽر ويز ان کي شپنگ ۽ پن بجلي جي پيداوار لاءِ مشهور رستو بڻايو آهي. وولگوگراڊ اوبلاست ٻي عالمي جنگ دوران اسٽالن گراڊ جي جنگ جو بنيادي ماڳ هو، جنهن کي جنگ جي تاريخ ۾ واحد خوني جنگ قرار ڏنو ويو.

## حوالا

زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
ارکوتسڪ اوبلاسٽ

**ارکوتسڪ اوبلاسٽ** (روسی: Ирку́тская о́бласть) روس جو هڪ وفاقي ماتحت علایقو (اوبلاست) آهي، جيڪو ڏکڻ اوڀر سائبيريا ۾ انگارا، لينا ۽ نزنيايا تنگسڪا دريائن جي بيسن ۾ واقع آهي. ان جو انتظامي مرڪز ارکوتسڪ شھر آهي. ان جي سرحد ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ بورياتيا ۽ ٽووا جمهوريتن سان لڳندي آهي، جيڪا هن کي منگوليا جي خوووسگل صوبي کان الڳ ڪري ٿي. اولهه ۾ ڪراسنويارسڪ ڪرائي؛ اتر اوڀر ۾ ساکا جمهوريا؛ ۽ اوڀر ۾ زيبڪلسڪي ڪرائي آھي.  سال 2021ع جي مردم شماري تي ان جي آبادي 23,70,102 هئي.  

## حوالا

زمرو:ارکوتسڪ اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
ٽٽيڪاڪا ڍنڍ

**ٽٽيڪاڪا** (Titicaca) بوليويا ۽ پيرو جي سرحد تي اينڊس جبلن ۾ تازي پاڻيءَ جي هڪ وڏي ڍنڍ آهي. اهو اڪثر ڪري دنيا جي بلند ترين ڪشتي رانی واری ڍنڍ سڏيو ويندو آهي. ٽٽيڪاڪا ڏکڻ آمريڪا ۾ پاڻي جي مقدار ۽ سطح جي ايراضي جي لحاظ کان سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي.
## تفصیل
status=live }} For many years, the largest vessel afloat on the lake was the 2,200-ton (2,425 U.S. tons),  SS ''Ollanta''. Today, the largest vessel is most likely the similarly sized train barge/float *[[PeruRail#Shipping|Manco Capac]]*, operated by [PeruRail]

==حوالا==

[زمرو:ڍنڍون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا
زمرو:پيرو جي جاگرافي
زمرو:بولیویا جي جاگرافي
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جون ڍنڍون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ پاڻي جا جسم
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جي جاگرافي
انگوشتيا

**انگوشتيا (Ingushetia)** يا انگوشیتیا (**Ingushetiya)**،   سرڪاري طور تي **ريپبلڪ آف انگوشيتيا**،  روس جي ھڪڙي جمهوریا آھي جيڪو اڀرندي يورپ جي اتر قفقاز ۾ واقع آھي. جمھوریا اتر ڪاڪيشين فيڊرل ضلعي جو حصو آهي ۽ جارجيا جي ملڪ سان ان جي ڏکڻ ۾ زميني سرحدون لگن ٿيو ۽ ان جي اولهه ۽ اتر ۾ روسي جمهوريا اتر الانیا۔اوسیتیا ۽ اوڀر ۽ اتر اوڀر ۾ چيچنيا آھن.

ان جي گاديءَ جو هنڌ مگس جو شهر آهي، جڏهن ته سڀ کان وڏو شهر نازران آهي. 3,600 چورس ڪلوميٽر تي، علائقي جي لحاظ کان، جمهوريا روس جي غير شهري وفاقي علایقن مان ننڍو آهي. اهو 4 جون 1992ع تي قائم ڪيو ويو، جدھن چيچن۔انگوش خودمختيار سوويت سوشلسٽ جمهوريت کان پوء ٻن حصن ۾ ورهايو ويو.  جمهوريه انگوش قوم جو گهر آهي، جيڪو ناخ نسل جا ماڻهو آهن. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق، ان جي آبادي جو اندازو 5,09,541 لڳايو ويو.

گهڻو ڪري اتر قفقاز ۾ بغاوت جي ڪري، انگوشتیا روس جي غريب ۽ غير مستحڪم علائقن مان هڪ آهي. جيتوڻيڪ تازن سالن ۾ تشدد گهٽجي ويو آهي،   پاڙيسري چيچنيا ۾ بغاوت ڪڏهن ڪڏهن انگوشتيا ۾ به ڦهلجي وئي هئي. سال 2008ع ۾ هيومن رائٽس واچ جي مطابق، جمهوريا ڪيترن ئي وڏن وڏن ڏوهن (جنهن ۾ سرڪاري سيڪيورٽي فورسز پاران شهرين کي اغوا ۽ قتل ڪرڻ)، بدعنواني، حڪومت مخالف احتجاج، سپاهين ۽ آفيسرن تي حملا ء روسي فوجوں جی زيادتي ۽ انساني حقن جي خراب صورتحال جي ڪري غير مستحڪم ٿي چڪي آهي. ان جي باوجود، انگوشتيا سڄي روس ۾ 80.52 تي سڀ کان وڌيڪ زندگي جي اميد، تقريبن 4 سالن کان ٻئي جڳهه داغستان کي هٽائي ڇڏي، رکي ٿو.

## حوالا

زمرو:انگوشتيا
زمرو:روس جي جمهوريتون
زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
ساخا

**ساکا** شايد هن ڏانهن اشارو ڪيو:

* ساکا جمهوريا، روس جو هڪ وفاقي ماتحت علایقو 
* ساکا ٻولي يا ياقوتی، ترڪ ٻولي
* ساکا قوم، پڻ ياقوتی، هڪ ترڪ قوم
* ساکا لکت، ساکا ٻوليءَ لاءِ لکڻ جو نظام
* ساخا، مصر، هڪ شهر جيڪو Xois جي نالي سان پڻ مشهور آهي
* سخا، ايران ، ايران جي صوبي زنجان جو هڪ ڳوٺ
* سخا ڪنسلٽنگ ونگ ، هڪ ٽيڪسي سروس آهي جيڪا عورتن لاءِ دهلي، انڊيا ۾ عورتن لاءِ مهيا ڪري ٿي
زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ساکا جمهوريا

**ساکا (Sakha)**، سرڪاري طور تي یاقوتیا (Yakutia) یا ساکا جي جمھوریا (Republic of Sakha) روس جی سڀ کان وڏي جمهوريا آھي، جيڪو روسي ڏور اوڀر ۾، آرڪٽڪ سمنڊ جي ڪناري تي واقع آھي، جنھن جي آبادي 10 لک آھي. ساکا ان جي گورننگ ڏور اوڀر واري وفاقي ضلعي جي اڌ حصي تي مشتمل آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو ملڪ سب ڊويزن آهي، جيڪو 30,83,523 چورس ڪلوميٽر (11,90,555 چورس میل) تي پکڙيل آهي. یاکوتسڪ، جيڪو دنيا جو سب کان ٿڌو شهر آهي، ان جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. 

جمھوریا هڪ انتهائي سخت آبهوا لاءِ شهرت رکي ٿي، جنهن ۾ اتر اڌ گول ۾ ٻيون گھٽ درجه حرارت ویرکویانسڪ (Verkhoyansk) ۽ اومیاڪون (Oymyakon) ۾ رڪارڊ ڪيو پيو وڃي (ٻيون نمبر تي سمٽ ڪيمپ، گرين لينڊ) ۽ سياري جي سراسري اوسط عام طور تي یاکوتس ۾ °35- سنتی گریڈ (°31- فارنھائیت) کان هيٺ ٿي رهي آهي.  هائپر براعظمي رجحانات جي نتيجي ۾ پڻ جمهوريا ۾ تمام گهڻي گرم اونهاريون آهن.

ساکا شڪار گڏ ڪرڻ ۽ هرڻ جي رڍن کي پاليندڙ ٽنگوسڪ ۽ پيلوسائيبرين ماڻهن جهڙوڪ ايونڪس ۽ يوڪغير جو پهريون گهر هو. بيڪال ڍنڍ جي آس پاس واري علائقي مان لڏپلاڻ ڪري، ترڪ ساخا ماڻهو پهريون ڀيرو 9هين ۽ 16ھین صدي جي وچ ۾ وچين لينا نديءَ جي ڪناري تي آباد ٿيا، ممڪن آهي ته ڪيترن ئي موجن ۾، وچ ايشيا جي چراھگاھن واری معاشي نظام کي پاڻ سان گڏ کڻي آيا. 

روسي 17ھین صدي جي شروعات ۾ ياکوتسڪ اوبلاست جي علائقي کي نوآبادياتي طور تي روس جي زارڊم ۾ شامل ڪيو ء علائقي جي مقامي ماڻهن کي خراج پيش ڪرڻ جو پابند ڪيو. جڏهن ته روسي فتح کان پوءِ شروعاتي دور ۾ ساخا جي آبادي 70 سيڪڙو گهٽجي وئي، شاهي دور ۾ به ڏٺو ويو ته اصلي ياقوتن جي وسعت وچين لينا ندی کان وِليوئي نديءَ سان گڏ اتر ۽ اوڀر طرف ٻين مقامي گروهن کي بي گهر ڪندي. یاکوتیا روسي گهرو ويڙهه جي ڪجهه آخري جنگين کي ڏٺو، ۽ بالشويڪ اختيارين سال 1922ع ۾ ياکوٽسڪ اوبلاست کي خودمختيار ياقوت ASSR ۾ ٻيهر منظم ڪيو. سوويت دور علائقي ۾ ڪيترن ئي سلاف نسلن جي لڏپلاڻ کي ڏٺو، خاص طور تي روسي ۽ يوڪرينين.

27 سيپٽمبر 1990ع تي، علائقو یاکوتسڪایا۔ساکا سوويت سوشلسٽ جمھوریا بڻجي ويو، ۽ 27 ڊسمبر 1991ع تي، اھو  ساخا جی جمھوریا (Yakutia) بڻجي ويو.

## حوالا

زمرو:ساکا جمهوريه
زمرو:روس جي جمهوريتون
پي پي-161 (لاهور-17)

**پي پي-161 (لاهور-17)** (پی پی-161، لاہور-17) پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ انتخابي تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
اسيڪ ڪول

**اسيڪ ڪول (Issyk-Kul)** (ڪرغز: Шысык Кол، روسي: Иссык-Куль، چيني: 熱海) اوڀر ڪرغزستان ۾ الهندي     تيان شان جبلن ۾ هڪ انڊورهيڪ (يعني بغير وهڪري جي) لوڻ واري ڍنڍ آهي، جيڪو ڪرغزستان کي قزاقستان کان الڳ ڪرڻ واري هڪ ورهائيندڙ رينج جي ڏکڻ طرف آهي. هيءَ دنيا جي ستين اونهي ڍنڍ آهي، دنيا جي ڏهين وڏي ڍنڍ حجم جي لحاظ کان (جيتوڻيڪ سطح جي ايراضيءَ ۾ نه آهي)، تمام گهڻي اونهي ڍنڍ جنهن جي اونهائي سطح سمنڊ جي سطح کان (939 ميٽر يا 3,080 فوٽ) مٿي آهي ۽ ٽيون سڀ کان وڏي لوڻ واري ڍنڍ آھي. جيتوڻيڪ اهو برف سان ڍڪيل جبلن جي وچ ۾ واقع آهي، اهو تمام گهڻو  گهٽ لوڻ جي ڪري تمام گهٽ جمي ٿو. ان ڪري ڪرغز زبان ۾ ان جو نالو "اسيڪ ڪول" آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”گرم ڍنڍ“.

هيءَ ڍنڍ 182 ڪلوميٽر ڊگهي ۽ 60 ڪلوميٽر ويڪري آهي. هيءَ ڍنڍ 6236 چورس ڪلوميٽرن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. اهڙيءَ طرح، هيءَ ڍنڍ ٽٽيڪاڪا کان پوءِ دنيا جي ٻي وڏي جبل واري ڍنڍ آهي. اهو 1606 ميٽر جي اوچائي تي واقع آهي ۽ ان جي وڌ ۾ وڌ کوٽائي 668 ميٽر ۽ سراسري کوٽائي 270 ميٽر آهي. اهو ڀرپاسي جي جبلن ۾ ڪيترن ئي چشمن ذريعي کارايو ويندو آهي، جن ۾ گرم چشما ۽ ڳري برف شامل آهن. ڏاکڻي ڪناري تي خوبصورت ٽيان شان جبل جي بلند ۽ هيٺيون چوٽيون ڍنڍ کي تمام خوبصورت نظارو ڏين ٿيون. ڍنڍ جو پاڻي ٿورڙو لوڻ وارو آهي. ان جي پاڻي جي سطح هر سال 5 سينٽي ميٽر جي شرح سان گهٽجي رهي آهي.

ڍنڍ رامسر، عالمي سطح تي اهم حياتياتي تنوع جو ماڳ آهي    ۽ اسيڪ ڪول بائیوسفیر ریزرو جو حصو آهي.thumb|اسڪ ڪول جي ڏاکڻي ڪنارن جو نظارو، پس منظر ۾ نمايان ٽيان شان جبلن جي سلسلي جی برفاني چوٽي سان.

اهو سوويت دور ۾ هڪ مشهور سياحتي مقام هو ۽ ان جي اترين ڪناري تي ڪيترائي تفريح گاهه هئا. سوويت يونين جي ٽٽڻ کان پوءِ هتي جي رهائش واري صنعت کي مشڪل وقت آيو، پر هاڻي سياحن جي واپسي سبب هي علائقو هڪ ڀيرو ٻيهر سياحت جو مرڪز بڻجي رهيو آهي.

ڪاراڪول (Karakol) جو شهر اسيڪ۔ڪول اوبلاست جي انتظامي راڄڌاني آهي. اهو ڍنڍ جي اڀرندي پاسي تي واقع آهي ۽ ڍنڍ ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ سياحت ۾ دلچسپي رکندڙ ماڻهن لاء هڪ مرڪز آهي. هتي جي شاندار ڪاٺ جي مسجد مقامي اويغور ماڻهن بنا ڪیل جي ٺاهي هئي.

## حوالا

زمرو:ڪرغيزستان
زمرو:ڍنڍون
زمرو:ڪرغزستان جون ڍنڍون
زمرو:ايشيا جون ڍنڍون
زمرو:ڪرغيزستان جي جاگرافي
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
راڪي جبل

**راڪي جبلن جو سلسلو** (The Rocky Mountains) یا صرف **راڪيز** (Rockies) اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڏو جبلن جو سلسلو آھي. اهو براعظم جي الهندي پاسي تي واقع آهي. ان جي ڊيگهه 4800 ڪلوميٽر (3000 ميل) کان وڌيڪ آهي.   اهو اتر ۾ برٽش ڪولمبيا، ڪينيڊا کان ڏکڻ  اولهه آمريڪا ۾ نيو ميڪسيڪو تائين پکڙيل آهي. جبل البرٽ 14,440 فوٽ (4,401 میتر) سلسلي جي بلند ترين چوٽي آهي. ڪئناڊا ۽ يو ايس جي وچ ۾ مختلف وصفن تي مدار رکندي، ان جو اترين ٽرمينس يا ته اتر برٽش ڪولمبيا جي ٽرمينل رينج ۾ ليارڊ نديءَ جي ڏکڻ ۾ ۽ خندق جي اوڀر ۾، يا بروڪس رينج/برٽش جبلن جي اتر اوڀر واري دامن ۾ جيڪو بيفورٽ سمنڊ کي منهن ڏئي ٿو. 

ڪيننگ درياءَ ۽ فرٿ درياءَ جي وچ ۾ الاسڪا-يوڪون سرحد پار ڪن ٿا. ان جو ڏاکڻو نقطو، ریو گرانڊي رفٽ (Rio Grande rift) جي ڀرسان ۽ سنڊيا-مانزانو جبل جي حد جي اتر ۾  البقرق (Albuquerque) علائقي جي ويجهو آهي. اتر آمريڪي ڪنڊيليرا جو اڀرندو حصو هجڻ جي ڪري، راڪيز ٽيڪنيڪل طور تي ننڍي ڪاسڪيڊ رينج ۽ سيرا نيواڊا کان الڳ آهن، جيڪي ٻئي ان جي اولهه ڏانهن پري آهن.

راڪيز 55 ملين کان 80 ملين سال اڳ لارامائید اوروگینی (Laramide orogeny) جي دور ۾ ٺهيا، جنهن ۾ ڪيتريون ئي پليٽون اتر آمريڪي پليٽ جي هيٺان لڪڻ شروع ٿيون. ذيلي ذخيري جو زاويه اونهو هو، جنهن جي نتيجي ۾ جبلن جي هڪ وسيع پٽي اولهه اتر آمريڪا جي هيٺان وهندي هئي. ان وقت کان وٺي، وڌيڪ ٽيڪٽونڪ سرگرمي ۽ گليشيئرز جي تباهيءَ راڪيز کي ڊرامائي چوٽي ۽ وادين ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. آخري برفاني دور جي پڄاڻيءَ تي، انسان جبل جي حدن ۾ رهڻ شروع ڪيو. يورپين، جهڙوڪ سر اليگزينڊر ميڪنزي، ۽ اينگلو آمريڪن، جهڙوڪ ليوس ۽ ڪلارڪ ايڪسپيڊيشن، رينج جي ڳولا کان پوءِ، قدرتي وسيلن جهڙوڪ معدنيات ۽ فر جبلن جي شروعاتي معاشي استحصال کي وڌايو، جيتوڻيڪ گهڻ آبادي حد پاڻ ڪڏهن به تجربو نه ڪيو.

راڪي جبل جون سڀ کان وڌيڪ چوٽيون ڪولوراڊو ۾ آهن، ان رياست جي سراسري بلندي 200 ميٽر (6,600 فوٽ) کان وڌيڪ آهي. پبلڪ پارڪ ۽ ٻيلن جون زمينون جبل جي حد جي تمام گهڻي حفاظت ڪن ٿيون ۽ اهي مشهور سياحتي ماڳ آهن، خاص ڪري جابلو، ڪيمپنگ، جبل تي چڙهڻ، مڇي مارڻ، شڪار ڪرڻ، جبل تي سائيڪل هلائڻ، سنو موبلنگ، اسڪائينگ ۽ سنو بورڊنگ لاءِ، مشهور سياحتي ماڳ آهن.

## نالو
جبلن جو نالو هڪ آمري۔انڊين الگونڪيان نالي جو ترجمو آهي، خاص ڪري، ڪیري (ᐊᓯᐣᐘᑎ؛ asin-wati، اصل ۾ نقل ڪيو ويو as-sin-wati)، لفظي طور تي ”پٿر جو جبل“. انهن جي موجوده نالي جو پهريون ذڪر ڪنهن يورپي، جاڪس ليگارڊيور ڊي سينٽ پئيري طرفان ان جي رسالي ۾ 1752ع ۾ ٿيو، جتي انهن کي ”مونتاگنس ڊي روچ“ سڏيو ويو. هڪ ٻيو نالو هن جڳهه کي ڪيري طرفان، ᐊᓭᓂᐓᒉ آسینيووچي (Aseniwuche) ڏنو ويو آهي.
   
## جاگرافي
## ارضيات
## ماحوليات ۽ آبهوا
## تاريخ
## معيشت
## خطرا
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

* Colorado Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
* North Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
* South Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
* Sunset on the Top of the Rocky Mountains, CO, Historical Society of Pennsylvania 

## حوالا

زمرو:جبل
زمرو:گڏيل رياستون
زمرو:ڪينيڊا
زمرو:اتر آمريڪا
زمرو:جبلن جا سلسلا
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي جاگرافي
وڪٽوريا آبشار

**وڪٽوريا آبشار** (انگریزی:Victoria Falls؛ لوزي: Mosi-oa-Tunya، گرجن وارو دونھون ٽونگا: Shungu Namutitima، اُبلندڙ پاڻي) ڏاکڻي آفريڪا ۾ زمبيزي نديءَ تي هڪ آبشار آهي، جيڪو ٻوٽن ۽ جانورن جي ڪيترن ئي منفرد نسلن لاءِ رهائش مهيا ڪري ٿو. اهو زمبيا ۽ زمبابوي جي وچ ۾ سرحد تي واقع آهي ۽ دنيا جي سڀ کان وڏي آبشارن مان هڪ آهي، جنهن جي ويڪر 1,708 ميٽر (5,604 فوٽ) آهي. جيئن ئي زمبیزي درياهه زيمبيا کان زمبابوي ۾ داخل ٿئي ٿو، اهو آبشار 420 فوٽ ٽڪريءَ کان هيٺ ڪري ٿو. ايتري بلندي تي گرڻ سان، ان جو پاڻي 1600 فوٽن تائين پھچي ٿو ۽ جيڪو شور پيدا ٿئي ٿو اهو 25 ميل پري ٻڌي سگھجي ٿو.

آثار قديمه جا ماڳ ۽ زباني تاريخ سائيٽ جي افريقي ڄاڻ جو هڪ ڊگهو رڪارڊ بيان ڪن ٿا. جيتوڻيڪ 19ھین صدي کان اڳ ڪجهه يورپي جاگرافيدانن کي خبر هئي، اسڪاٽش مشنري ڊيوڊ ليونگسٽون 1855ع ۾ ان آبشار جي نشاندهي ڪئي ۽ انهن کي راڻي وڪٽوريا جي نالي پٺيان وڪٽوريا فالس جو نالو ڏنو. 20ھین صدي جي وچ کان وٺي، سائيٽ سياحت جو هڪ وڌندڙ اهم ذريعو رهيو آهي. زامبيا ۽ زمبابوي ٻنهي وٽ سائيٽ تي نيشنل پارڪ ۽ سياحت جو بنيادي ڍانچو آهي. 2010ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾ ڪيل تحقيق مان معلوم ٿيو ته موسمياتي تبديليءَ جي ڪري ورن جي تبديليءَ سبب زوال جي ڪردار کي تبديل ڪرڻ جو امڪان آهي.

## نالي جو اصل
thumb|250x250 عڪسلون|وڪٽوريا آبشار جو هڪ دلڪش نظارو

ڊيوڊ ليونگسٽون، اسڪاٽش مشنري ۽ مھم جو، پهريون يورپي آهي جنهن 16 نومبر 1855ع تي آبشار کي زامبيا جي ڪناري جي ويجهو ڏٺو، جنهن کي هاڻي ليونگسٽون ٻيٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جيڪو درياهه جي وچ ۾ ٻن زميني ماڳن مان هڪ آهي، جيڪو فوري طور تي آبشار کان مٿانهون آهي. ليونگسٽون سندس ڏسڻ کي راڻي وڪٽوريا جي اعزاز ۾ نالو ڏنو، پر سوٿو ٻوليءَ جو نالو، موسي۔او۔تونيا  (Mosi-oa-Tunya)؛ "دونھون جيڪو گجگوڙ ڪري ٿو"، عام استعمال ۾ جاري آهي. عالمي ورثو لسٽ سرڪاري طور تي ٻنهي نالن کي تسليم ڪري ٿو. ليونگسٽون پڻ هڪ پراڻو نالو سيونگو يا چونگوي جو حوالو ڏنو آهي، جنهن جو مطلب آهي ”رينبو جو هنڌ“ (مسلسل اسپري جي نتيجي ۾). زمبابوي جي ويجھي نيشنل پارڪ جو نالو موسي۔او۔تونيا آهي، جڏهن ته زمبابوي جي ڪناري تي نيشنل پارڪ ۽ شهر ٻنهي جو نالو وڪٽوريا فالس آهي.  
## تفصیل
### ماپ
### گارجز
### ٺهڻ
## تاريخ
## قدرتي ماحول
## شماريات
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

*
* 
* 
* 

## حوالا

زمرو:آبشارون
زمرو:آفريڪا
زمرو:جاگرافي آفريڪا

زمرو:Articles containing video clips
زمرو:Block waterfalls
زمرو:Canyons and gorges of Africa
زمرو:First 100 IUGS Geological Heritage Sites
زمرو:Geography of Matabeleland North Province
زمرو:Geography of Southern Province, Zambia
زمرو:International waterfalls
زمرو:Livingstone, Zambia
زمرو:Tourist attractions in Matabeleland North Province
زمرو:Tourist attractions in Southern Province, Zambia
زمرو:Tourist attractions in Zambia
زمرو:Tourist attractions in Zimbabwe
زمرو:Waterfalls of Zambia
زمرو:Waterfalls of Zimbabwe
زمرو:World Heritage Sites in Zambia
زمرو:World Heritage Sites in Zimbabwe
زمرو:Zambezi River
زمرو:Zambia–Zimbabwe border
گريٽ ڊيوائڊنگ رينج

**گريٽ ڊيوائڊنگ رينج** (The Great Dividing Range) ڪوئينزلينڊ، آسٽريليا ۾ هڪ جبلن جو سلسلو آهي.

## حوالا

زمرو:جبلن جا سلسلا
زمرو:آسٽريليا جي جاگرافي
ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا

**ڪئناڊا جا صوبا ۽ علائقا** گڏجي ایراضي جي لحاظ کان دنيا جو ٻيو نمبر وڏو ملڪ بڻجن ٿا. ڏهه صوبا آهن:

1. البرٽا

2. برٽش ڪولمبيا

3. منيٽوبا 

4. نيو برنزوڪ 

5. نيوفائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور 

6. نووا اسڪوٽيا 

7. اونٽاريو 

8. پرنس ايڊورڊ ٻيٽ 

9. ڪيوبيڪ 

10. ساسڪاچيوان 

جڏهن ته ٽي علائقا؛
# اتر اولهه وارا علائقا 
# نوناووٽ ۽
# يوڪون 
آهن.

ڪئناڊا ۾ ڏهه صوبا ۽ ٽي علائقا آهن جيڪي ڪينيڊا جي آئين جي دائري هيٺ ذيلي قومي انتظامي ڊويزنون آهن. 1867 ۾ ڪينيڊين ڪنفيڊريشن ۾، برطانوي اتر آمريڪا جا ٽي صوبا- نيو برنزوڪ، نووا اسڪوٽيا، ۽ ڪئناڊا جو صوبو (جنهن تي ڪنفيڊريشن اونٽاريو ۽ ڪيوبيڪ ۾ ورهايل هئي) - هڪ فيڊريشن ٺاهڻ لاءِ متحد ٿي، ايندڙ وقت ۾ هڪ مڪمل آزاد ملڪ بڻجي ويو. صدي. هن جي تاريخ ۾، ڪئناڊا جون بين الاقوامي سرحدون ڪيترائي ڀيرا تبديل ٿي چڪيون آهن جيئن هن علائقا ۽ صوبا شامل ڪيا آهن، ان کي علائقي جي لحاظ کان دنيا جو ٻيو نمبر وڏو ملڪ بڻائي ڇڏيو آهي. 

ڪينيڊا جي صوبي ۽ علائقي جي وچ ۾ وڏو فرق اهو آهي ته صوبا پنهنجا اختيار ۽ اختيار حاصل ڪن ٿا آئين ايڪٽ، 1867 (اڳوڻي برطانوي نارٿ آمريڪا ايڪٽ، 1867)  کان، جڏهن ته علائقا وفاقي علائقا آهن جن جون حڪومتون قانون جي مخلوق آهن جن کي اختيار ڏنا ويا آهن. کين ڪئناڊا جي پارليامينٽ طرفان. آئيني ايڪٽ مان وهندڙ طاقتون ڪئناڊا جي حڪومت (وفاقي حڪومت) ۽ صوبائي حڪومتن جي وچ ۾ ورهايل آهن خاص طور تي استعمال ڪرڻ لاءِ. وفاقي حڪومت ۽ صوبن جي وچ ۾ اختيارن جي ورهاڱي ۾ تبديلي لاءِ آئيني ترميم جي ضرورت هوندي آهي، جڏهن ته هڪجهڙي تبديلي جيڪي علائقا متاثر ڪن ٿا، ڪينيڊا جي پارليامينٽ يا حڪومت طرفان هڪ طرفي طور تي ٿي سگهي ٿي. جديد ڪينيڊا جي آئيني نظريي ۾، صوبن کي ڪجهه علائقن ۾ گڏيل خود مختيار سمجهيو وڃي ٿو، آئيني ايڪٽ 1867 جي اندر صوبائي ۽ وفاقي حڪومت جي وچ ۾ ذميواري جي تقسيم جي بنياد تي، ۽ هر صوبي کي اهڙيءَ طرح ڪينيڊين تاج جو پنهنجو نمائندو آهي، ليفٽيننٽ گورنر. علائقا خودمختيار نه آهن، پر ان جي بدران انهن جا اختيار ۽ ذميواريون سڌي طرح وفاقي سطح کان ورهايل آهن، ۽ نتيجي طور، هڪ ڪمشنر آهي جيڪو وفاقي حڪومت جي نمائندگي ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:ڪينيڊا
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
زمرو:ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا
زمرو:اتر آمريڪا سان لاڳاپيل فهرستون
ڏاکڻي سمنڊ

thumb|ڏاکڻي سمنڊ
**ڏاکڻي سمنڊ** (Southern Ocean) جنهن کي  انٽارڪٽڪ سمنڊ (Antarctic Ocean) به چيو وڃي ٿو، دنيا جي سمنڊ جي ڏاکڻين پاڻيءَ تي مشتمل آهي، عام طور تي °60 ڏکڻ ويڪرائي ڦاڪ جي ڏکڻ ۾ ورتو وڃي ٿو ۽ انٽارڪيڪا کي گهيرو ڪري ٿو. 2,03,27,000 چورس ڪلوميٽر (78,48,000 اسڪوائر ميل) جي پکيڙ سان، ان کي پنجن پرنسپل سامونڊي ڀاڱن مان ٻيو نمبر ننڍو سمجھيو وڃي ٿو: پئسفڪ، ائٽلانٽڪ ۽ هندي سمنڊ کان ننڍو پر آرڪٽڪ سمنڊ کان وڏو.

ڏاکڻي سمنڊ جي وڌ ۾ وڌ کوٽائي، اها تعريف استعمال ڪندي ته اهو 60هين متوازي ڏکڻ ۾ آهي، فيبروري 2019ع جي شروعات ۾ فائيو ڊيپس ايڪسپيڊيشن پاران سروي ڪيو ويو. ايڪسپريس جي ملٽي بيم سونار ٽيم "46'28°60 ڏکڻ، "32'32°25 اولهه تي 7,434 ميٽر (24,390 فوٽ) جي کوٽائي سان تمام گهڻي اونهي نقطي جي نشاندهي ڪئي. مهم جو اڳواڻ ۽ چيف آبدوز پائلٽ وڪٽر ويسڪوو، ڏاکڻي سمنڊ جي هن اونهي نقطي کي ”فئڪٽرين ڊيپ“ جو نالو ڏيڻ جي تجويز ڏني آهي، جنهن ۾ هن پهريون ڀيرو 3 فيبروري، 2019ع تی ڪاميابيءَ سان هيٺئين حصي جو دورو ڪيو.

سال 1770ع واري ڏهاڪي ۾ پنهنجي سفر جي ذريعي، جيمس ڪڪ ثابت ڪيو ته پاڻي دنيا جي ڏاکڻي ويڪرائي ڦاڪن کي گهيرو ڪري ٿو. ان جي باوجود، جاگرافيدان اڪثر ان ڳالهه تي متفق نه ٿيا آهن ته ڇا ڏاکڻي سمنڊ کي پاڻي جي جسم جي طور تي بيان ڪيو وڃي جيڪو موسمي طور تي اڀرندڙ انٽارڪٽڪ ڪنورجينس سان جڙيل هجي؛ هڪ سامونڊي علائقو جتي انٽارڪٽڪ مان ٿڌو، اتر طرف وهندڙ پاڻي گرم سبانٽارڪٽڪ پاڻيءَ سان ملي ٿو، يا ان جي وضاحت نه ڪئي وئي آهي. ان جي پاڻيءَ سان بدران پئسفڪ، ائٽلانٽڪ ۽ هندي ساگرن جي ڏاکڻين حدن وانگر سمجھيو وڃي ٿو. بين الاقوامي هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن (IHO) آخرڪار بحث کي ختم ڪري ڇڏيو جڏهن ته ڏاکڻي سمنڊ جي اوسر جي گردش جي مڪمل اهميت جو اندازو لڳايو ويو ۽ اصطلاح ڏاکڻي سمنڊ هاڻي پاڻي جي جسم جي وضاحت ڪري ٿو جيڪو ان گردش جي اتر واري حد جي ڏکڻ ۾ واقع آهي.

ڏاکڻي سمنڊ اوورٽرننگ سرڪيوليشن اهم آهي ڇاڪاڻ ته اهو عالمي ٿرموهالين گردش جو ٻيو اڌ حصو ٺاهي ٿو، باقي اڌ حصو وڌيڪ مشهور ائٽلانٽڪ ميريڊينل اوورٽرننگ سرڪیولیشن (AMOC) آهي. گهڻو ڪري AMOC وانگر، اهو پڻ آبهوا جي تبديلي کان گهڻو متاثر ٿيو آهي، انهن طريقن سان جيڪي سامونڊي سطحن کي وڌايو آهي ۽ اهو پڻ ٿي سگهي ٿو ته گردش ڪافي طور تي سست ٿي سگهي ٿي يا هڪ ٽپڻ واري نقطي کي گذرڻ ۽ مڪمل طور تي ختم ٿي سگهي ٿو. بعد ۾ عالمي موسم تي خراب اثر پوندا ۽ ڏاکڻي سمنڊ ۾ سامونڊي ماحوليات جي ڪم تي جيڪي صدين تائين پکڙجي ويندا. وڌيڪ، جاري گرمي اڳ ۾ ئي ڏکڻ سمنڊ ۾ سامونڊي ماحولياتي نظام کي تبديل ڪري رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:ڏاکڻو سمنڊ
زمرو:سمنڊ
زمرو:وڏا سمنڊ
ماحوليات

**ماحوليات (Ecology)** جاندارن، بشمول انسان ۽ انهن جي طبعي ماحول جي وچ ۾ لاڳاپن جي قدرتي سائنس آهي. ماحوليات انفرادي آبادي، ڪميونٽي، ماحول ۽ حياتياتي سطح تي جاندارن کي سمجهي ٿو. ماحوليات حیاتیاتي جاگرافي،ارتقائي حياتيات،جينيات،اخلاقيات ۽ قدرتي تاريخ جي ويجھي لاڳاپيل سائنسن سان اوورليپ ڪري ٿي. 

ماحوليات حياتيات جي هڪ شاخ آهي ۽ ماحول جي حوالي سان جاندارن جي گهڻائي، بايوماس ۽ ورڇ جو مطالعو آهي. اهو زندگي جي عملن، رابطي ۽ موافقتن؛ زندہ برادرين ذريعي مواد ۽ توانائي جي حرڪت؛ ماحولياتي نظامن جي مسلسل ترقي؛ تعاون، مقابلو ۽ نسلن جي وچ ۾ اڳڪٿي ۽ جيو تنوع جا نمونا ۽ ماحولياتي نظام جي عملن تي ان جی اثر تي مشتمل آهي.

ماحوليات ۾ عملي ايپليڪيشنون ڪنزرويشن بايولوجي، ويٽ لينڊ مينيجمينٽ، قدرتي وسيلن جي انتظام (زرعي، زراعت، ٻيلن، زرعي ٻيلن، ماهي گيري، کان کني، سياحت)، شهري منصوبا بندي (شهري ماحوليات)، ڪميونٽي هيلٿ، اقتصاديات، بنيادي ۽ لاڳو ڪيل سماجي سائنس ۽ انساني ماحوليات آھن.

لفظ *ماحوليات* () 1866ع ۾ جرمن سائنسدان ارنسٽ هيڪل (Ernst Haeckel) ٺهرايو هو. ماحوليات جي سائنس جيئن ته اسان ڄاڻون ٿا ته اها اڄ 1890ع واري ڏهاڪي ۾ آمريڪي نباتات جي ماهرن جي هڪ گروهه سان شروع ٿي.  موافقت ۽ قدرتي چونڊ سان لاڳاپيل ارتقائي تصور جديد ماحولياتي نظريي جا بنياد آهن.

ماحولیاتي نظام متحرڪ طور تي جاندارن، اهي ڪميونٽي جيڪي اهي ٺاهيندا آهن ۽ انهن جي ماحول جي غير جاندار (Abiotic) اجزاء جا نظام آهن. ماحولياتي نظام جا عمل، جهڙوڪ پرائمري پيداوار، غذائيت جي سائيڪل ۽ خاص تعمير، ماحول جي ذريعي توانائي ۽ مادي جي وهڪري کي منظم ڪن ٿا. ماحولياتي نظامن وٽ بايو فزيڪل فيڊبيڪ ميڪانيزم آهن جيڪي سياري جي بايوٽڪ ۽ ابيٽڪ جزن تي اعتدال پسند عملن تي عمل ڪن ٿا. ماحولياتي نظام زندگي جي مدد ڪندڙ ڪمن کي برقرار رکن ٿا ۽ ماحولياتي نظام جون خدمتون مهيا ڪن ٿا، جهڙوڪ بايوماس جي پيداوار (کاڌو، ايندھن، فائبر ۽ دوائون)، آبهوا جي ضابطي، عالمي بايو جيو ڪيميڪل سائيڪل، پاڻي جي فلٽريشن، مٽي جي ٺهڻ، ايرويشن ڪنٽرول، ٻوڏ کان بچاء ۽ ٻيون ڪيتريون ئي قدرتي، سائنسي، تاريخي، اقتصادي، يا اندروني قدر جو خاصيتون برقرار رکن ٿا.

## تنظيم جي سطح، دائري ۽ پيماني تي
## پيچيدگي
## ارتقاء سان تعلق
## انساني ماحوليات
## ماحول سان تعلق
## تاريخ
## پڻ ڏسو
باب:حياتيات
باب:ماحوليات
باب:ٻوٽا 
باب:وڻ 
باب:پاڻي 
* ڪيميائي ماحوليات 
* ثقافتي ماحوليات 
* ماحولياتي موت 
* ماحولياتي نفسيات 
* انساني ماحوليات 
* صنعتي ماحوليات * معلومات ماحوليات * نظارو ماحوليات 
* قدرتي وسيلا 
* معياري سائنس 
* ماحوليات جو فلسفو 
* سياسي ماحوليات 
* نظرياتي ماحوليات 
* حسي ماحوليات 
* روحاني ماحوليات 
* پائيدار ترقي 
* ماحوليات جي لغت 
* ماحوليات جي ماهرن جي فهرست * ماحوليات جي اصطلاح.

## خارجي لنڪس

*
* The Nature Education Knowledge Project: Ecology

## حوالا

زمرو:ماحوليات
زمرو:زندگي جي سائنس
عضون جي تشريح جو علم

**عضون جي تشريح جو علم** (Anatomy) سائنس جي هڪ شاخ آهي، جنهن ۾ جاندارن جي ساخت جو مطالعو ڪيو ويندو آهي، ان مقصد لاءِ انهن جي جسمن کي ڪٽڻ جو عمل پڻ ڪيو ويندو آهي. اناٽومي حياتيات ۽ طب سان لاڳاپيل آهي جيڪو جاندارن جي جسم جي جوڙجڪ (ٻنهي جانورن ۽ ٻوٽن) ۽ ان ۾ موجود مختلف عضون جي ساخت جو مطالعو ڪري ٿو. ان مقصد لاءِ مطالعي هيٺ آيل جسم کي به ڪٽيو ويندو آهي، يعني ان جي خارجي ڍانچي کان پوءِ ان جي اندروني ڍانچي کي ڪٽيندي ڏٺو ويندو آهي ته جيئن ان جي اندروني ساخت جو مطالعو ڪري سگهجي. جڏهن مطالعي هيٺ جاندار هڪ جانور آهي، ان کي حیوانی تشریح (Zootomy) سڏيو ويندو آهي ۽ جڏهن هڪ ٻوٽي جو مطالعو ڪيو ويندو آهي، ان کي نباتی تشریح (phytotomy) سڏيو ويندو آهي.

اناتومي هڪ پيچيده ۽ متحرڪ ميدان آهي جيڪو مسلسل ترقي ڪري رهيو آهي جيئن نيون دريافتون ڪيون وينديون آهن. تازن سالن ۾، ترقي يافته تصويرن جي ٽيڪنالاجي جي استعمال ۾ هڪ اهم اضافو ٿيو آهي، جهڙوڪ ايم آر آئي ۽ سي ٽي اسڪين، جيڪي جسم جي جوڙجڪ جي وڌيڪ تفصيلي ۽ صحيح تصويرن جي اجازت ڏين ٿيون. اناتومي جي نظم کي مجموعي (macroscopic) ۽ خوردبيني (microscopic) حصن ۾ ورهايو ويو آهي. میڪرو اسڪوپڪ اناتومي يا مجموعي اناتومي، هڪ جانور جي جسم جي حصن جو اڻ مدد ٿيل اکين جي استعمال سان جائزو آهي. مجموعي اناتومي ۾ سطحي اناتومي جي شاخ پڻ شامل آهي. خوردبيني اناتومي ۾، مختلف ساختن جي بافتن جي مطالعي ۾، جنهن کي هسٽولوجي طور سڃاتو وڃي ٿو، ۽ سيلز جي مطالعي ۾ پڻ بصري آلات جو استعمال شامل آهي.

اناتومي جي تاريخ انساني جسم جي عضون ۽ ساخت جي ڪمن جي ترقي پسند سمجھڻ سان منسوب ڪئي وئي آهي. طريقن ۾ پڻ ڊرامائي طور تي بهتري آئي آهي، جانورن جي جانچ کان وٺي 20هين صديءَ جي طبي تصويرن جي ٽيڪنڪ تائين، جن ۾ ايڪسري، الٽراسائونڊ ۽ مقناطيسي گونج اميجنگ (MRI) شامل آهن.

## نالو ۽ تعريف
## جانورن جي بافتون
## ورٽيبرٽ اناتومي
## انورٽيبرٽ اناتومي
## اناتومي جون ٻيون شاخون
## تاريخ
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:عضون جي تشريح جو علم
زمرو:اناٽومي
زمرو:علم حياتيات
زمرو:علم طب جا شعبا
زمرو:علم حياتيات جون شاخون
هائيڊرولوجي

**هائيڊرولوجي** (Hydrology) ڌرتيءَ ۽ ٻين سيارن تي پاڻيءَ جي حرڪت، ورڇ ۽ انتظام جو سائنسي مطالعو آهي، جنهن ۾ پاڻي جي چڪر، پاڻي جا وسيلا ۽ نيڪاليءَ جي طاس جو استحڪام شامل آهن. هائڊرولوجي جي ماهر کي **هائڊرولوجسٽ** سڏيو ويندو آهي. هائيڊرولوجسٽ سائنسدان آهن جيڪي زمين يا ماحولياتي سائنس، سول يا ماحولياتي انجنيئرنگ ۽ طبعي جاگرافي جو مطالعو ڪن ٿا. مختلف تجزياتي طريقن ۽ سائنسي طريقن کي استعمال ڪندي، اهي پاڻي سان لاڳاپيل مسئلن جهڙوڪ ماحولياتي تحفظ، قدرتي آفتن ۽ پاڻي جي انتظام کي حل ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ لاء ڊيٽا گڏ ۽ تجزيو ڪن ٿا.

هائيڊرولوجي کي مٿاڇري جي پاڻي جي هائيڊرولوجي، زميني پاڻي جي هائيڊرولوجي (هائيڊروجيولوجي) ۽ سامونڊي هائيڊرولوجي ۾ ورهايو ويو آهي. هائڊرولوجي جي ڊومينز ۾ هائيڊروميٽيورولوجي، مٿاڇري جي هائيڊرولوجي، هائيڊروجيولوجي، نڪاسي جي طاس جو انتظام ۽ پاڻي جو معيار شامل آهن۔

سامونڊي سائنس ۽ موسميات شامل نه آهن ڇو ته پاڻي انهن شعبن جي ڪيترن ئي اهم حصن مان صرف هڪ آهي.

هائيڊرولوجيڪل تحقيق ماحولياتي انجنيئرنگ، پاليسي ۽ پلاننگ کي ڄاڻ ڏئي سگهي ٿي.

## حوالا

زمرو:آبي سائنس
زمرو:ماحولياتي سائنس
زمرو:هائيڊرولوجي
18 جُونِ

**18 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 169 هون (ليپ سال 170 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 196 ڏينهن (ليپ سال 197 ڏينهن) باقي آهن.
## واقعا
* **[[1932ع]]** – سرڪار پاران پھريون ڀيرو باضابطا طور شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو عرس ملھايو ويو، جيڪو ٽن ڏينھن تائين جاري رھيو.

## پيدائش
## فوتگيون
* **[[1858ع]]** – جهانسي جي راڻي، جھانسي رياست جي آخري حڪمران
* **[[2024ع]]** – ويلي ميس، آمريڪي بيس بال کلاڙي

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
سياسي سائنس

**سياسي سائنس (Political Science)** سياست جو سائنسي مطالعو آهي. اها هڪ سماجي سائنس آهي جيڪا حڪمراني ۽ طاقت جي نظام سان تعلق رکي ٿي ۽ سياسي سرگرمين، سياسي سوچ، سياسي رويي ۽ لاڳاپيل آئينن ۽ قانونن جو تجزيو ڪري ٿي.

جديد سياسي سائنس کي عام طور تي ٽن ذيلي شعبن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: تقابلي سياست، بين الاقوامي تعلقات ۽ سياسي نظريو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:درسي علم
زمرو:پوليٽڪل سائنس
19 جُونِ

**19 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 170 هون (ليپ سال 171 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 195 ڏينهن (ليپ سال 196 ڏينهن) باقي آهن.
## واقعا
* **[[1968ع]]** – ڍاڪا ۾ **[[اگرتلا سازش ڪيس]]** جي شروعات ٿي، جسٽس ايس اي رحمان جي سربراھي ۾ ھڪ خصوصي ٽربيونل ڪاروائي ھلائي.

## پيدائش
## فوتگيون
* **[[1747ع]]** – نادر شاھ، ايراني بادشاھ
***[[1992ع]]** – موهن ڪلپنا، ھندوستاني سنڌي ليکڪ
## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
يادگارِ پاڪستان

**يادگارِ پاڪستان**  ھڪ قومي يادگار آھي، جيڪو اسلام آباد ۾ شڪرپڙيان جبلن ۾ واقع آھي. ھي يادگار پاڪستان جي ماڻھن جي ٻڌي ۽ ايڪي کي اجاگر ڪرڻ لاءِ ٺاھيو ويو. ھي يادگار انھن پاڪستانين جي نالي ڪيو ويو جن پنھنجو حال مستقبل لاءِ قربان ڪيو.

ھن يادگار ۾ چار گلن جي پنکڙين وانگر ٺھيل منارا پاڪستان جي چار وڏين ثقافتن، پنجابي، سنڌي، بلوچ ۽ پختون کي ظاھر ڪن ٿا. ٽي ننڍا منارا، اقليتي، آزاد ڪشمير، ۽ گلگت بلتستان جي ثقافتن کي اجاگر ڪن ٿا. ھي يادگار ھڪ سياحتي مرڪز آھي جيڪو اسلام آباد ۽ راولپنڊي کان پڻ نظر ايندو آھي.

## خيال
قومي يادگار ٺھرائڻ جو خيال پھرين دفعي حڪومت پاڪستان پيش ڪيو، جنھن جي معاونت ممتاز مفتي جي پٽ عڪسي مفتي ڪئي. حڪومت پاڪستان جي ثقافت واري کاتي کي آرڪيٽڪٽس ۽ ٽائون جي منصوبابندي ڪندڙن وٽان يادگار جي ڊزائين ٺھرائڻ لاءِ مقابلي جو ڪم سونپيو ويو. مقابلي  جو بنيادي نقطو طاقت، اتحاد، پاڪستان جي ماڻھن جو آزاد قوم ۽ آزادي لاءِ قربانيون ڏيڻ ھو. ڪُل 21 ڊزائينن مان 3 ڊزائينن کي آخري مرحلي لاءِ چونڊيو ويو. عارف مسعود پاران ٺاھيل ڊزائين کي 10 جولائي 2003ع تي مقابلي جو فاتح قرار ڏنو ويو. يادگار جي پيڙھ جو پٿر 25 مئي 2004ع تي رکيو ويو، جڏھن تہ يادگار 2006ع تي جوڙي راس ٿيو. 23 مارچ 2007ع تي پاڪستان جي تڏھوڪي صدر پرويز مشرف يادگار جو افتتاح ڪيو.

## ڊزائين
يادگار 6.9 ايڪڙن تي مشتمل آھي، يادگار ننڍي کنڊي جي مغل طرزِ اڏاوت تحت ٺيھل آھي. گل جي پنکڙين جيان ٺھيل ڊزائين مغل طرزِ اڏاوت جي مقرنس مان کنيل آھي، جيئن يادگار جي آرڪيٽڪٽ جو چوڻ آھي تہ ”اسان ماضي مان سکون ضرور، پر ماضي ۾ رھون نہ“ ھن ٽيڪنالاجي جي مدد سان قديم مقرنس کي جديد شڪل ڏني.

## عجائب گهر
يادگار جي ڀرسان يادگارِ پاڪستان عجائب گهر آھي، جنھن ۾ ھڪ عجائب گهر ميڻ سان  ٺھيل تحريڪ پاڪستان جي اھم واقعن بابت آھي. ان کانسواءِ ھڪ حوالا لائبريري، آواز ۽ بصري رڪارڊ، ان سان گڏ 62 سيٽن تي مشتمل ھڪ ڪانفرنس ھال، جنھن کي پينوراما ھال چيو ويندو آھي، پڻ موجود آھن.  ڪامپليڪس ۾ سرسري 1500 سياح روز اچن ٿا، 2015ع ۾ ايندڙ سياحن جو تعداد 0.57 ملين ھو، جڏھن تہ 2018ع ۾ ايندڙ جو تعداد 514944 ھو.

## تصويرون

File:Three petals of Pakistan Monument.jpg|يادگار مان چنڊ جو نظارو
File:Carving of Muhammad Ali Jinnah and Fatima Jinnah (Pakistan Monument petals).jpg|ھڪ پنکڙي ۾ جناح ۽ ان جي ڀيڻ ڏيکاريل.
File:Pakistan Monument, Islamabad MDSR-01.jpg|مرڪزي چبوترو
File:Pakistan Monument.jpg|يادگارِ پاڪستان ۾ باغيچو
File:Pakistan Monument Museum.jpg|يادگارِ پاڪستان عجائب گهر
File:Pak Monument site4.jpg|يادگار جا محراب
File:Monument Arches.jpg|يادگار جا محراب
File:Monument-sunset.jpg|يادگار سج لھڻ وقت
File:Pakistan Monument Islamabadd.jpg|يادگارِ پاڪستان اسلام آباد


## وڌيڪ ڏسو
* فيصل مسجد

## حوالا

زمرو:اسلام آباد
زمرو:قومي يادگارون
زمرو:پاڪستاني فن تعمير
جيو فزڪس

**ڌرتي جي طبیعیات** (Geophysics) ڌرتي سائنس جي هڪ وڏي شاخ آهي، جيڪا ڌرتيءَ جي طبیعي خصوصيتن جو مشاهدو ڪندي برقي، تابڪاري ۽ مقناطيسي طريقن سان اڀياس ڪري ٿي. ان ڪري، ان کي ارضيات ۽ طبیعیات جو انتساب سڏيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ ان کي ڪڏهن ڪڏهن **ارضي طبیعیات** به چيو ويندو آهي.

جيوفزڪس يا ارضي طبعات هڪ اهم ارضي سائنس آهي، جيڪا ڌرتيءَ جي طبعي گڻن، ان جي اندروني جوڙجڪ، ۽ مختلف قدرتي مظھرن جي اڀياس بابت آھي. ان ۾ ڌرتيءَ جي ٽيڪٽانيڪ چڪر، زيرِ زمين معدني ذخيرن، قدرتي وسيلن جهڙوڪ تيل ۽ گئس، ۽ ٻيا ڪيترائي عنصر شامل آهن، جيڪي سائنسدانن کي زمين جي اندروني بناوت ۽ ماحوليات بابت ڄاڻ ڏين ٿا. جيوفزڪس جي ذريعي ماپيا ويا انگن اکر، تحقيقاتي مقصدن جي لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿا جهڙوڪر؛ زيرِ زمين پاڻيءَ جي ڳولھا، قديم آثارن جي دريافت، ۽ ماحولياتي مسئلن جو نبيرو. 

جيوفزڪس جو اصطلاح پهريون ڀيرو 1834ع ۾ جرمن سائنسدان فروبل (Frobel) استعمال ڪيو هو.

جيو فزڪس (Geophysics) فطري سائنس جو هڪ موضوع آهي جنهن جو تعلق ڌرتيءَ جي طبیعي عملن ۽ طبیعي خاصيتن ۽ ان جي آس پاس جي خلائي ماحول ۽ انهن جي تجزيي لاءِ مقداري طريقن جي استعمال سان آهي. جيو فزڪس، جيڪي عام طور تي گريجوئيٽ سطح تي جيو فزڪس، فزڪس، يا ڌرتيءَ جي سائنسن مان هڪ جو مطالعو ڪندا آهن، سائنسي مضمونن جي وسيع رينج ۾ مڪمل تحقيقات مڪمل ڪن ٿا. اصطلاح جيو فزڪس ڪلاسيڪي طور تي مضبوط زمين جي ايپليڪيشنن ڏانهن اشارو ڪري ٿو: ڌرتيء جي شڪل؛ ان جي ڪشش ثقل، مقناطيسي ميدان ۽ برقي مقناطيسي ميدان؛ ان جي سطحی جوڙجڪ ۽  اندروني جوڙجڪ؛ ان جي حرڪيات ۽ پليٽ ٽيڪٽونڪس ۾ انهن جي مٿاڇري جو اظهار، ميگما جو نسل، آتش فشان ۽ پٿر جي ٺهڻ. بهرحال، جديد جيو فزڪس تنظيمون ۽ خالص سائنسدان هڪ وسيع وصف استعمال ڪن ٿا جنهن ۾ پاڻي جي چڪر سميت برف ۽ برف شامل آهي؛ ساگرن ۽ ماحول جي سیال جی حرکیات (fluid dynamics)؛ آئنوسفیر (ionosphere) ۽ میگنیتوسفیر (magnetosphere) ۽ شمسي زميني طبعيات ۾ بجلي ۽ مقناطيس؛ ۽ چنڊ ۽ ٻين سيٽن سان لاڳاپيل مسئلا. 

جيتوڻيڪ جيو فزڪس کي 19 صدي عيسويء ۾ هڪ الڳ نظم جي طور تي مڇيو ويو، ان جي شروعات قديم زماني کان وٺي. پهريون مقناطيسي کمپاس لوڊسٽون مان ٺاهيو ويو، جڏهن ته وڌيڪ جديد مقناطيسي کمپاس نيويگيشن جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. پهريون زلزلي وارو اوزار 132ع ۾ ٺاهيو ويو. آئزڪ نيوٽن پنهنجي ميکانيڪس جي نظريي کي لوڻ ۽ مساوات جي اڳڀرائي تي لاڳو ڪيو؛ ۽ اوزار ٺاهيا ويا ڌرتيءَ جي شڪل، کثافت ۽ ڪشش ثقل جي ميدان کي ماپڻ لاءِ، گڏوگڏ پاڻيءَ جي چڪر جا جزا. 20 صدي عيسويءَ ۾، جيو فزيڪل طريقا ٺاهيا ويا ته جيئن ڌرتيءَ ۽ سمنڊ جي دور دراز ڳولا لاءِ، ۽ جيو فزڪس پليٽ ٽيڪٽونڪس جي نظريي جي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. جيو فزڪس کي سماجي ضرورتن تي لاڳو ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ معدني وسيلن، قدرتي خطرن جي خاتمي ۽ ماحولياتي تحفظ. 

جيو فزڪس جي ڳولا ۾، جيو فزيڪل سروي ڊيٽا کي استعمال ڪيو ويندو آهي امڪاني پيٽروليم جي ذخيرن ۽ معدني ذخيرن جو تجزيو ڪرڻ، زميني پاڻي ڳولڻ، آثار قديمه جا آثار ڳولڻ، گليشيئرز ۽ مٽيءَ جي ٿلهي جو تعين ڪرڻ، ۽ ماحولياتي سڌارن لاءِ سائيٽن جو جائزو وٺڻ.

## قدرتي مظھرَ
## ڌرتيءَ جا علائقا:
## طريقا:
## تاريخ:
## پڻ ڏسو:
## خارجي لنڪس:
## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:ارضيات
زمرو:جيو فزڪس
زمرو:طبيعيات جون ذيلي شاخون
زمرو:علم ارضيات جون ذيلي شاخون
رسمي سائنس

**رسمي سائنس** يا **تشڪيلي سائنس** (Formal Sciences)  علم جون شاخون آھن جن جو تعلق رسمي نظامن سان آھي، جھڙوڪ منطق، رياضي، نظرياتي ڪمپيوٽر سائنس، سسٽم ٿيوري، انفارميشن ٿيوري، فيصلو ٿيوري، شماريات ۽ لسانيات جي ڪجھ شڪلون. 

ٻين (تجرباتي) سائنسن جي برعڪس، رسمي سائنسن جو دارومدار، انهن جي نظرين جي صحيحيت جو تعين ڪرڻ ۾، حقيقت ۾ مشاهدي تي نه آهي، بلڪه هڪ نظرياتي نقطه نظر کان رسمي نظامن جي خاصيتن تي، وصفن ۽ ضابطن جي بنياد تي آهي. پر سائنسي نمونن جي نظرياتي تعمير ۽ تجربن ۾ به رسمي سائنس جا طريقا استعمال ڪيا وڃن ٿا جيڪي زمين تي موجود شين سان لاڳاپيل آهن.

## حوالا

زمرو:رسمي سائنس
زمرو:سائنس جون شاخون
اليڪٽريڪل انجنيئرنگ

thumb|اليڪٽريڪل انجنيئرنگ جو هڪ مثال...
**بجلي جي انجنيئرنگ** یا **اليڪٽريڪل انجنيئرنگ** (Electrical Engineering) انجنيئرنگ جي هڪ شاخ آهي جيڪا بجلي، اليڪٽرانڪس ۽ برق مقناطيست جي مطالعي، ڊيزائن، ڊوائيسز ۽ سسٽم جي ايپليڪيشن سان لاڳاپيل آهي جيڪي بجلي، اليڪٽرانڪس، ۽ برقياتي مقناطيس استعمال ڪن ٿا. اهو 19ھین صدي جي پوئين اڌ ۾ اليڪٽرڪ ٽيليگراف، ٽيليفون ۽ اليڪٽرڪ پاور جي پيداوار، ورڇ ۽ استعمال جي ڪمرشلائيزيشن کان پوءِ هڪ قابل شناخت ڪاروبار طور سامهون آيو.

اليڪٽريڪل انجنيئرنگ کي مختلف شعبن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن ۾ ڪمپيوٽر انجنيئرنگ، سسٽم انجنيئرنگ، پاور انجنيئرنگ، ٽيليڪميونيڪيشن، ريڊيو فريڪوئنسي انجنيئرنگ، سگنل پروسيسنگ، اوزار، فوٽووولٽڪ سيلز، اليڪٽرانڪس، آپٽڪس ۽ فوٽوونڪس شامل آهن. انهن مان ڪيترائي مضمون ٻين انجنيئرنگ شاخن سان اوورليپ ڪن ٿا، وڏي تعداد ۾ اسپيشلائيزيشنز کي پکڙيل آهن جن ۾ هارڊويئر انجنيئرنگ، پاور اليڪٽرونڪس، اليڪٽرومگنيٽڪس ۽ ويز، مائڪرو ويو انجنيئرنگ، نانو ٽيڪنالاجي، اليڪٽرڪ ڪيمسٽري، قابل تجديد توانائيون، ميڪاترونڪس/ڪنٽرول، ۽ برقي مواد سائنس شامل آهن. اليڪٽريڪل انجنيئرز عام طور تي اليڪٽريڪل انجنيئرنگ، اليڪٽريڪل يا اليڪٽرانڪ انجنيئرنگ ۾ ڊگري حاصل ڪندا آهن. مشق ڪندڙ انجنيئرن کي پيشه ورانه سرٽيفڪيشن حاصل ٿي سگھي ٿو ۽ هڪ پيشه ورانه اداري يا بين الاقوامي معيار جي تنظيم جا ميمبر هجن. انهن ۾ شامل آهن انٽرنيشنل اليڪٽرو ٽيڪنيڪل ڪميشن (IEC)، انسٽيٽيوٽ آف اليڪٽريڪل ۽ اليڪٽرانڪس انجنيئرز (IEEE) ۽ انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي (IET، اڳوڻو IEE).

اليڪٽريڪل انجنيئر صنعتن جي تمام وسيع رينج ۾ ڪم ڪن ٿا ۽ گهربل صلاحيتون پڻ متغير آهن. اهي حدون سرڪٽ ٿيوري کان وٺي پروجيڪٽ مئنيجر جي انتظامي صلاحيتن تائين. اوزار ۽ سامان جيڪي هڪ فرد انجنيئر کي گهربل هوندا اهي ساڳيا متغير هوندا آهن، هڪ سادي وولٽ ميٽر کان نفيس ڊيزائن ۽ پيداوار واري سافٽ ويئر تائين.

## تاريخ
## ذيلي ميدان
## لاڳاپيل مضمون
## تعليم
## پيشه ورانه مشق
## اوزار ۽ ڪم
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

*International Electrotechnical Commission (IEC)
*MIT OpenCourseWare  in-depth look at Electrical Engineering – online courses with video lectures.
*IEEE Global History Network A wiki-based site with many resources about the history of IEEE, its members, their professions and electrical and informational technologies and sciences.

## حوالا

زمرو:انجنيئرنگ
زمرو:انجنيئرنگ جا شعبا
زمرو:ڪمپيوٽر انجنيئرنگ
زمرو:اليڪٽريڪل انجنيئرنگ

زمرو:Electronic engineering
زمرو:Computer engineering
زمرو:Electrical and computer engineering
زمرو:Engineering disciplines
اوٿارو (رسم)

هندن ۾ ڪو مرندو آهي تہ ٻارهين ڏينھن هن جو **اوٿارو** ڪندا آهن. اهو دستور پارسين ۾ بہ آهي. پارسي لوڪ **اوٿارو** بدران چون **اُٿمان** (Day of resurrection) هي ٻئي لفظ ”اُٿڻ“ مان ٺھيا آهن. ٻارن ٻچن، گهر ۽ ڌن دولت وغيره ۾ موھ هئڻ سبب پھريائين ٿورا ڏينھن پراڻيءَ جو واسو دنوي شين ۾ رهي ٿو؛ ۽ اوٿاري ڏينھن هو اُٿي، جم جاترا تي نڪري ٿو. اهي آهن هندن ۽ پارسين جا عقيدا. هندن وانگر پارسي بہ ڏهاڪي جو ڪرم ڪندا آهن، ۽ چانورن جي اٽي جو پيڙو ٺاهي ڪانون کي ڏيندا آهن. هنن ۽ ٻين اهڙين ڳالهين مان ڪيترن يوروپي عالمن کي ائين وسھڻ لاءِ سبب ٿيو آهي تہ هندو ۽ پارسي هڪ ٻئي جا ويجها سؤٽ آهن، ۽ ڌرم ڪرم بنھ هڪڙو ئي هئن. اهي ساڳين ديوتائن کي ساڳين هندڪن نالن سان سڏيندا هئا.

## حوالا

زمرو:ريتون رسمون
2024ع ۾ ٿيل فوتگيون

ھي 2024ع ۾ فوت ٿيل مشھور ماڻھن جي فھرست آھي، ٻين سالن جي فھرست لاءِ ڏسو: موت بلحاظ سال
## جون
***[[18 جُونِ]]:** ويلي ميس، آمريڪي بيس بال کلاڙي

## جُولاءِ
***[[8 جُولاءِ]]:** رام بخشاڻي، ليکڪ، ڪاروباري شخصيت
***[[17 جُولاءِ]]:** سوڍل فقير، صوفي راڳي
* **[[31 جُولاءِ]]** — اسماعيل هانيه، حماس جو سياسي اڳواڻ
ويلي ميس

**ويلي ميس**، هڪ آمريڪي پروفيشنل بيس بال پليئر هو جنهن کيڏيو 23 سيزن ميجر ليگ بيس بال (MLB) ۾، 1951 کان 1973 تائين.

## حوالا

زمرو:1931ع جون پيدائشون
زمرو:2024ع جون وفاتون
وٿي

کاٻو|thumb| هڪ ساڄي هٿ وارو ٽي-رخي ڪارٽيشين ڪوآرڊينيٽ سسٽم خلا ۾ پوزيشن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي
**خلاء يا وٿي** (space) هڪ ٽي-رخو تسلسل (continuum) آهي جنھن ۾ بيھڪون (coordinates) ۽ رخ (dimension) شامل آهن. ڪلاسيڪل فزڪس ۾، طبعي وٿيءَ کي اڪثر ٽن سڌن رخن ۾ ڏٺو ويندو آهي. جديد طبعيات ۾ عام طور تي ان کي، وقت سان گڏ، هڪ بغير حدن واري چار-رخي تسلسل (continuum) جو حصو سمجهيو ويندو آهي، جنھن کي خلائي وقت (*spacetime*) طور سڃاتو وڃي ٿو. خلا جي تصور کي طبعي ڪائنات کي سمجهڻ لاءِ بنيادي اھميت ڏني وڃي ٿي.  فلسفين جي وچ ۾ اختلاف جاري آهي ته ڇا اها پاڻ هڪ وجود آهي؟ وجودن جي وچ ۾ هڪ تعلق آھي؟ يا هڪ تصوراتي فريم ورڪ جو حصو آهي؟.

19هين ۽ 20ھين صدي ۾ رياضي دانن جيوميٽري، جيڪي غير  اقليدسي آهن، جن ۾ وٿيءَ کي خلا ۾ هڪ *سڌي رخ جي بجاءِ مڙيل* *وانگر* تصور ڪيو ويندو آھي، کي پرکڻ شروع ڪيو. البرٽ آئنسٽائن جي نسبت جي عام نظريو (General Theory of Relativity) جي مطابق، ڪشش ثقل جي ميدانن جي چوڌاري وٿي، اقليدس جي وٿي کان انحراف ڪري ٿي. عام نسبت جا تجربا ان ڳالھه جي تصديق ڪيا آهن ته غير اقليدسي جاميٽري خلا جي شڪل لاءِ هڪ بھتر نمونو مھيا ڪئي ٿي.

## پڻ ڏسو

* :باب:طبيعيات
* :باب:فلڪيات
* :باب:تارا
* :باب:ٻاهرين خلا
* :باب:شمسي نظام
* :باب:سائنس

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:خلا
زمرو:فطرت
زمرو:جاميٽري
زمرو:ٽوپولاجي
زمرو:نظام شمسي
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال

## حوالا
تومي هارون

thumb|FTommie هارون 1968.
**ٽامي لي هارون** (آگسٽ 5، 1939 - آگسٽ 16، 1984) هڪ آمريڪي پيشه ور بيس بال رانديگر ۽ ڪوچ هو. هن ميجر ليگ بيس بال ۾ پهرين بيسمين ۽ بائیں فيلڊر طور کيڏيو.
زمرو:1937ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
21 جُونِ

**21 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 172 هون (ليپ سال 173 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 193 ڏينهن (ليپ سال 194 ڏينهن) باقي آهن.
## واقعا
* **[[2009ع]]** — پاڪستان سريلنڪا کي ھارائي ٽوينٽي20 ورلڊ ڪپ کٽيو.

## پيدائش
* **[[1905ع]]** — سارتر، فرانسيسي فلسفي، ڊراما نگار، ناول نگار، اسڪرپٽ رائٽر، ۽ سياسي ڪارڪن
* **[[1953ع]]** — بينظير ڀٽو، پاڪستان جي سياستدان ۽ اڳوڻي وزيراعظم
* **[[1961ع]]** — جوڪو ودودو، انڊونيشيا جو سياستدان ۽ ملڪ جو ستون صدر
* **[[1973ع]]** — زوزانا چاپوتووا، چيڪوسلوواڪيا جي سياستدان ۽ وڪيل

## فوتگيون
***[[1037ع]]** – ابن سينا، طبيب، فلسفي، سائنسدان ۽ رياضيءَ جو ماهر
***[[1935ع]]** – آخوند هدايت الله مشتاق هالائي، سنڌي شاعر، تصنيف ۽ تاليف جو ڪم ڪندڙ
***[[1970ع]]** – سوئيڪارنو، انڊونيشيا جو پھريون صدر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
20 جُونِ

**20 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 171 هون (ليپ سال 172 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 194 ڏينهن (ليپ سال 195 ڏينهن) باقي آهن.
## واقعا
* 2001ع – چيف ايگزيڪيوٽو جنرل پرويز مشرف اسيمبليون ٽوڙي صدر رفيق تارڙ (تصوير) کي برطرف ڪري ڇڏيو.
* 2003ع – آمريڪا جي شهر سان فرانسسڪو ۾ وڪيميڊيا فائونڊيشن جو بنياد پيو.

## پيدائش
* **[[1920ع]]** — احمد حسن داني، پاڪستاني آرڪيالاجسٽ، تاريخدان ۽ ٻولي جو ماهر
* **[[1967ع]]** – نڪول ڪڊمين، آمريڪا ۾ پیدا ٿيڻ واري هڪ آسٽريلوي اداڪاره، فيشن ماڊل، گلوڪاره ۽ انسان دوست شخصيت

## فوتگيون
***[[2008ع]]** – مشتاق احمد يوسفي، اردو ادب جو وڏو نالو

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
23 جُونِ

**23 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 174 هون (ليپ سال 175 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 191 ڏينهن (ليپ سال 192 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* 2013ع ــ گلگت بلتستان جي نانگا پربت چوٽي تي ڪوھ پيمانن جي ڪيمپ تي دھشتگردن حملو ڪري 10 ڪوھ پيمان قتل ڪري ڇڏيا.
## پيدائش

## فوتگيون
* 1989ع ــ اي. ايم. قريشي، ڪراچيءَ جو مسلم ليگي رهنما

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
24 جُونِ

**24 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 175 هون (ليپ سال 176 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 190 ڏينهن (ليپ سال 191 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* 2004ع ــ نيويارڪ رياست ۾ موت جي سزا وارو قانون ختم ڪيو ويو.

## پيدائش
* 1962ع ــ گوتم آداٹي، ھندوستاني واپاري ۽ صعنت ڪار

## فوتگيون
* 1564ع ــ راڻي دُرڳاوتي، گوندوانا جي هڪ حڪمران راڻي
* 2014ع ــ لهڻو خان جمالي، سنڌي ٻولي جو شاعر، نثر نویس ۽ سماجي اڳواڻ

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
پڪتیا صوبو

**پڪتيا** (پشتو: ولایت پکتيا) افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو ملڪ جي اوڀر ۾ واقع آهي. وڏي پڪتيا علائقي جو حصو بڻجڻ سان، پڪتيا صوبو 15 ضلعن ۾ ورهايل آهي ۽ ان جي آبادي لڳ ڀڳ 6,23,000 آهي، جيڪو گهڻو ڪري ڳوٺاڻن علائقن ۾ رهندڙ قبائلي سماج آهي. پشتون آبادي جي اڪثريت تي مشتمل آهن ۽ ٿورڙي سيڪڙو ۾ تاجڪ شامل آهن. گردیز صوبائي گاديءَ جو هنڌ آهي.

اهو علائقو ان ڪري پڻ اهم آهي جتي سوويت يونين پاران آپريشن مئجسٽرل ڪيو ويو. نيٺ نومبر 1987ع کان جنوري 1988ع تائين اهو ٿيو، جڏهن سوويت فوجون پوئتي هٽيون. سال 2021ع ۾، طالبان پنھن جي حملي دوران صوبي جو ڪنٽرول حاصل ڪيو.

## تاريخ
## جاگرافي
## آبادي
## صحت جي سار سنڀار
## تعليم
## ثقافت
پڪتيا ۾ روايتي کاڌو (ڊنڊاڪئي) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو جيڪو چانورن ۽ مونگ يا سائي چنا مان ٺاهيو ويندو آهي. 
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
هندو راج

**هندو راج** (Hindu Raj) اتر پاڪستان ۾ هڪ جبل جو سلسلو آهي، جيڪو هندو ڪش ۽ قراقرم جي وچ ۾ آهي. ان جي بلند ترين چوٽي ڪويو زوم آهي، جيڪا 6,872 ميٽر (22,546&nbsp;فوٽ) جی بلندی تی آھی. ٻيون قابل ذڪر چوٽين م  بوني زوم،  گھمبار زوم ۽ گل لشت زوم شامل آهن. هندو راج جبلن ۾ چوٽيون سراسري طور 5,000 ميٽرن کان 6,000 ميٽرن تائين پهچن ٿيون.

## حوالا

زمرو:جبل
زمرو:جبلن جا سلسلا
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
ڊينالي

**ڊینالي** (Denali)، اڳي **مائونٽ ميڪنلي**، اتر آمريڪا جي بلند ترين چوٽي آهي، جيڪا 20,237 فوٽ (6,168 ميٽر) سمنڊ جي سطح کان مٿي آهي. جاگرافيائي تفاوت جي لحاظ کان ماپي، اها مائونٽ ايورسٽ ۽ ايڪانڪاگوا کان پوءِ دنيا جي ٽيون اهم چوٽي آهي.

## حوالا

زمرو:جبل
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:گڏيل رياستون
زمرو:اتر آمريڪا
قطب تارو

**پولارس** (Polaris) يا قطب تارو آسمان ۾ ھڪڙو تارو آھي جيڪو اتر طرف ھدايت ڪري ٿو. پولارس اُرسا مائنر جي اُتر واري سرڪيمپولر ڪنسٽرڪشن ۾ هڪ تارو آهي. ان کي الفا ارسا مينورس (α Ursae Minoris) نامزد ڪيو ويو آهي ۽ عام طور تي نارٿ اسٽار يا قطب تارو سڏيو ويندو آهي. ظاهري شدت سان جيڪا 1.98 جي چوڌاري ڦري ٿي،,  اهو تارو آهي ۽ رات جي وقت ننگي اک سان صاف نظر اچي ٿو.  تاري جي پوزيشن اتر آسماني قطب کان °1 کان به گهٽ پري آهي، ان کي موجوده اتر قطب تارو بڻائي ٿو. اتر آسمان ۾ تاري جي مستحڪم پوزيشن ان کي نيويگيشن لاء مفيد بڻائي ٿي.

ان جو فاصلو ويجھي Cepheid variable جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي ڪائناتي مفاصلي جي ڏاڪڻ جي حصي طور. نظر ثاني ٿيل Hipparcos اسٽيلر پارلاڪس پولارس کي اٽڪل 433 نوري سال (133 پارسڪ)، جڏهن ته جانشين مشن گيا اٽڪل 448 نوري سال (137 پارسڪ) جو فاصلو ڏئي ٿو. ٻين طريقن جي حساب سان وڏي پيماني تي مختلف آهي. جيتوڻيڪ ننگي اک کي روشنيءَ جو هڪ نقطو نظر اچي ٿو، پولارس هڪ ٽريپل اسٽار سسٽم آهي، جنهن ۾ پرائمري، پولارس اي نالي هڪ پيلو سپر گيانٽ آهي، جنهن جو هڪ ننڍڙو ساٿي هاڻي مدار ۾ آهي، پولارس اب. جوڙو هڪ وسيع مدار ۾ پولارس بي سان آهي. خارجي جوڙو AB آگسٽ 1779ع ۾ وليم هرشل پاران دريافت ڪيو ويو، جتي 'A' ان طرف اشارو ڪري ٿو جيڪو هاڻي Aa/Ab جوڙو سڏجي ٿو. 

## حوالا
وردگ صوبو

**ميدان وردڪ** يا **وردگ**،  جنهن کي **وردگ** (پشتو: ، دري: ) پڻ سڏيو ويندو آهي، افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو افغانستان جي مرڪزي علائقي ۾ واقع آهي. اهو اٺ ضلعن ۾ ورهايل آهي ۽ ان جي آبادي لڳ ڀڳ 5,00,000 آهي.  صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ميدان شھر آهي، جڏهن ته صوبي جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ضلعو سيدآباد ضلعو آهي. وردگ پنهنجي مشهور جبلن مان هڪ (شاهه فولادي) جي کارن مشهور آهي.

طالبان سال 2021ع جي حملي دوران صوبي جو ڪنٽرول حاصل ڪيو. هن صوبي ۾ سيب جو سٺو فصل ٿئي ٿو.

## تاريخ
## جاگرافي
## اقتصاديات ۽ صنعت
## تعليم
## ڊيموگرافڪ
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
ڪابل يونيورسٽي

**ڪابل يونيورسٽي** (انگریزی: Kabul University (KU؛ )  افغانستان ۾ اعليٰ تعليم جو وڏو ۽ پراڻو ادارو آهي. اهو راڄڌاني ڪابل جي ٽيون ضلعي ۾، وزارت اعليٰ تعليم جي ويجهو آهي. اهو سال 1931ع ۾ بادشاهه محمد نادر شاهه پاران ٺهرايو ويو، جنهن جو وزيراعظم ان وقت سندس ننڍو ڀاءُ، سردار محمد هاشم خان هو.

لڳ ڀڳ 22,000 شاگرد ڪابل يونيورسٽي ۾ داخل ٿين ٿا. آگسٽ 2021ع ۾، طالبان جي قبضي کان اڳ، لڳ ڀڳ اڌ عورتون هيون. يونيورسٽي کی فيبروري 2022ع ۾، ڪلاسن سان جنس سان الڳ ٿيل پر نصاب ۾ نسبتاً ڪجھ تبديلين جی گڈ ٻيهر کوليو ويو.

## تاريخ
## ساخت
## نيشنل سينٽر فار پاليسي ريسرچ
## لائبريري
## قابل ذڪر شاگرد
قابل ذڪر گريجوئيٽ ۽ ڪابل يونيورسٽي جي اڳوڻي فيڪلٽي شامل آهن: 

• ڪابل يونيورسٽي ۾ اسلامي قانون جو اڳوڻو ڊين، غلام محمد نيازي 

• اڳوڻو افغان وزير اعظم محمد يوسف 

• اڳوڻو افغان وزير اعظم محمد هاشم ميوندوال

• اڳوڻو افغان وزيراعظم محمد موسيٰ شفيق 

• افغان سياستدان طاهر بدخشاني 

• افغان سياستدان ۽ حزب اسلامي جو سربراهه، انجنيئر گلبدين حڪمت يار 

• افغان شاعر واصف بختاري

• آمريڪي آثار قديمه جي ماهر، نينسي دوپري 

• افغانستان جو اڳوڻو صدر برهان الدين رباني 

• اڳوڻو افغان گوريلا ۽ فوجي اڳواڻ، احمد شاهه مسعود

• افغان شاعره خالده فروغ 
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان ۾ تعليم
زمرو:افغانستان ۾ يونيورسٽيون
25 جُونِ

**25 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 176 هون (ليپ سال 177 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 189 ڏينهن (ليپ سال 190 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* 1975ع ــ موزمبيق پرتگال کان آزادي حاصل ڪئي.

## پيدائش
* 1908ع ــ سوچيتا ڪرپلاڻي، ھندوستان جي  آزادي پسند ڪارڪن
* 1974ع ــ ڪرشما ڪپور، ھندوستاني اداڪارہ

## فوتگيون

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ
تخار صوبو

**تخار** (دري/پشتو: ) افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو ملڪ جي اتر اوڀر ۾ تاجڪستان جي ڀرسان واقع آهي. هن جي اوڀر ۾ بدخشان، ڏکڻ ۾ پنجشير ۽ اولهه ۾ بغلان ۽ قندوز آهي. تالقان جو شهر ان جي گاديءَ جو هنڌ آهي. صوبو 17 ضلعن تي مشتمل آهي، 1,000 کان وڌيڪ ڳوٺ، ۽ لڳ ڀڳ 11,13,173 ماڻهو آهن،  جيڪو گهڻ نسلي ۽ گهڻو ڪري ڳوٺاڻي سماج آهي.

## حوالا
{{حوالا]]
زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
پڪتيڪا صوبو

**پڪتيڪا** (پشتو/دري: ) افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو ملڪ جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي. وڏي لويا پڪتيا واري علائقي جو حصو بڻجڻ سان، پکتيڪا جي آبادي اٽڪل 7,89,000 آهي،  آبادي جي اڪثريت جو تعلق پشتون نسل سان آهي. شارانا جو شهر صوبائي گاديءَ جو ڪم ڪري ٿو، جڏهن ته سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ارغون آهي. طالبان 2021ع جي حملي دوران صوبي جو ڪنٽرول حاصل ڪيو.
## حوالا

زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
قطب تارو (تفصيل)

**قطب تارو، اصل نالو** پولارس (Polaris) آهي جيڪا اتر ڏانھن رھنمائی ڪندو آھي.

**قطب تارو یا نارتھ اسٽار** شايد حوالو ڏئي سگھن ٿا:

زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
پنجشير صوبو

**پنجشير** (دري: ، لفظي طور تي "پنج شینھن") افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو پنجشير وادي تي مشتمل ملڪ جي اتر اوڀر واري حصي ۾ واقع آهي. صوبو ستن ضلعن ۾ ورهايل آهي ۽ 512 ڳوٺن تي مشتمل آهي. سال 2021ع تائين، پنجشير صوبي جي آبادي اٽڪل 1,73,000 هئي.

پنجشير 2004ع ۾ پاڙيسري پروان صوبي کان الگ صوبو بڻجي ويو. هن جي سرحد اتر ۾ بغلان ۽ تخار، اوڀر ۾ بدخشان ۽ نورستان، ڏکڻ ۾ لغمان ۽ ڪاپيسا ۽ اولهه ۾ پروان آهي.

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
سمنگان صوبو

**سمنگان** (دري: ؛ پشتو: ) افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو ملڪ جي مرڪزي حصي ۾ هندو ڪش جبلن جي اتر ۾ واقع آهي. صوبو 11,218 چورس ڪلوميٽر (4,331 چورس میل) تي پکڑیل آھي ۽ اولهه ۾ سرپل، اتر ۾ بلخ، اوڀر ۾ بغلان ۽ ڏکڻ ۾ بامیان واقع آهي.

سمنگان صوبو 7 ضلعن ۾ ورهايل آهي ۽ 674 ڳوٺن تي مشتمل آهي. ان جي آبادي لڳ ڀڳ 3,25,000 آهي https://nps.edu/web/ccs/samangan  جيڪا گهڻ نسلي ۽ اڪثر ڳوٺاڻي سماج آهي. ايبڪ جو شهر صوبائي راڄڌاني طور ڪم ڪري ٿو.

طالبان 2021 جي حملي دوران صوبي جو ڪنٽرول حاصل ڪيو.

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
پروان صوبو

**پروان صوبو** (دري/پشتو: ولایت پروان) افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ صوبو آهي.  هي گريٽر پروان علائقي جو سڀ کان وڏو صوبو آهي ۽ ان جي آبادي اٽڪل 7,51,000 آهي. سال 2004ع کان اڳ پنجشير وادي پروان صوبي جو حصو هو. صوبو گهڻ نسلي ۽ اڪثر ڳوٺاڻي سماج آهي. صوبو ڏهن ضلعن ۾ ورهايل آهي. امام اعظم جو شهر صوبائي گاديءَ جو هنڌ آهي. هي صوبو ڪابل صوبي جي اتر ۾ ۽ بغلان صوبي جي ڏکڻ ۾، پنجشير صوبي ۽ ڪپيسا صوبي جي اولهه ۾ ۽ ميدان وردڪ صوبي ۽ باميان صوبي جي اوڀر ۾ واقع آهي. صوبي جي مشهور سياحتي ڪشش گل غنڊي ٽیڪري آهي، جيڪا ”گلن جي ٽڪري“ جي نالي سان پڻ مشهور آهي، جيڪا گادي واري شهر ڪابل کان اٽڪل هڪ ڪلاڪ جي فاصلي تي امام اعظم قصبی ۾ واقع آهي. پنجشير کان پوءِ هي صوبو سوويت يونين خلاف افغانستان جي جنگ جو اهم مرڪز سمجهيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
سرپل صوبو

**سرپل** (دري/پشتو:سرپل) سري پل پڻ اُچاريو ويندو آهي، افغانستان جي 34 صوبن مان هڪ آهي، جيڪو ملڪ جي اتر ۾ واقع آهي. هن جون سرحدون ڏکڻ ۾ غور ۽ بامیان، اوڀر ۾ سمنگان، اتر ۾ بلخ ۽ جوزجان ۽ اولهه ۾ فاریاب سان لڳن ٿيون. صوبو 7 ضلعن ۾ ورهايل آهي ۽ 896 ڳوٺن تي مشتمل آهي. هن جي آبادي اٽڪل 6,32,000 آهي، جيڪا گهڻ نسلي ۽ گهڻو ڪري هڪ قبائلي سماج آهي. صوبو 1988ع ۾ اتر افغانستان جی سياستدان سيد نسيم ميهانپرست جي حمايت سان ٺاهيو ويو. سر پول شهر صوبائي گاديءَ جو هنڌ آهي.

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جا صوبا
زمرو:اسلامي جهموريا افغانستان جا صوبا
نجد

**نجد** ( ) سعودي عرب جو مرڪزي علائقو آهي، جنهن ۾ ملڪ جي جديد آبادي جو ٽيون حصو رهي ٿو. اهو آل سعود جو گهر آهي، جتان هن درعيہ جي امارت جي وقت کان حجاز سان اتحاد جو ڪوشش ڪيو.

تاريخي نجد کي ٽن جديد انتظامي علائقن ۾ ورهايو ويو جيڪا اڄ به استعمال ۾ آهن. رياض ريجن ۾ وادي حنيفه ۽ طويق اسڪارپمينٽ شامل آهن، جيڪي اوڀر طرف سعودي گاديءَ جی هنڌ، رياض 1824 کان وٺي،  يمامہ سان گڏ تئی تو ۽ سديري علائقو آهي، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ مجمه آهي. ٻيو انتظامي يونٽ، القسیم ریجن، زرخيز نخلستان ۽ کجي جي باغن کي گھرن ٿا، جيڪي مرڪزي نجد ۾ وادي رماه سان گڏ علائقي جي اونچين علائقن ۾ پکڙيل آهن، ان جي گاديء جو ھند، بریدہ ٻيو نمبر وڏو نجدي شهر آهي، جيڪو تاريخي طور تي، ان جي اتر ۾ هائوس آف الراشد ۽ ان جي اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ آل سعود پاران مقابلو ڪيو ويو آهي. ٽيون انتظامي يونٽ اتر طرف الحائل ریجن آهي، جنهن ۾ جبلن جی سلسلی شمر جا جبل شامل آهن جن ۾ الھائل ریجن جو گاديءَ جو هنڌ، طئي شامل آهي.
## حوالا
حوالا
زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:جاگرافي
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جي جاگرافي
27 جُونِ

**27 جُونِ** ()، عيسوي سال جو 178 هون (ليپ سال 179 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 187 ڏينهن (ليپ سال 188 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* 1977ع ــ جبوتي فرانس کان آزادي حاصل ڪئي. ھن کان اڳ جبوتي فرانسيسي صومالي لينڊ جو حصو هيو.

## پيدائش
* 1880ع ــ هيلن ڪيلر، آمريڪي ليکڪہ، سماجي ڪارڪن
* 1949ع ــ خان محمد پنھور، صحافي ۽ سماجي اڳواڻ
* 1961ع ــ آمنہ جي محمد، برطانوي نائيجيريا سفارتڪار ۽ سياستدان

## فوتگيون
* 1839ع ــ رنجيت سنگھ، پنجاب ۾ سک سلطنت جو باني
* 1948ع ــ ڪيپٽن محمد سرور، نشانِ حيدر حاصل ڪندڙ پھريون پاڪستاني فوجي

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُونِ