فوج مان فراريت

**فوج مان فراريت** (Desertion) فوجي ذميواري يا مقرر ڪيل فوجي ذميواري يا فوجي اڏو کي بنا اجازت ڇڏڻ کي چيو ويندو آهي، جڏهن ته اها غيرحاضري اهڙي نيت سان ڪئي وڃي جو واپس نه موٽڻو هجي۔ اهڙي اجازت عام طور فوجي پاس، موڪل يا سرڪاري رخصت جي صورت ۾ ڏني ويندي آهي۔  

هي عمل **غير مجاز غيرحاضري** (UA) يا **بنا موڪل غيرحاضري** (AWOL) کان مختلف آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي عام طور عارضي غيرحاضري جا قسم هوندا آهن۔

## فرار ۽ بنا موڪل غيرحاضري جو فرق

آمريڪا جي فوج، آمريڪا جي هوائي فوج، برطانوي هٿياربند فوجون، آسٽريليا دفاعي فوج، نيوزيلينڊ دفاعي فوج، سنگاپور هٿياربند فوجون ۽ ڪينيڊا هٿياربند فوجون ۾ جيڪڏهن ڪو فوجي اهلڪار بغير صحيح فوجي پاس، موڪل يا اجازت جي پنهنجي مقرر هنڌ تان غيرحاضر ٿئي ته کيس AWOL قرار ڏنو ويندو آهي۔  
آمريڪا جو مئرين ڪور، آمريڪا جي بحريه ۽ آمريڪا جي سامونڊي محافظ فوج عام طور هن عمل کي “غير مجاز غيرحاضري” سڏين ٿا۔ جيڪڏهن ڪو اهلڪار ٽيهه ڏينهن تائين غيرحاضر رهي ته پوءِ کيس پنهنجي فوجي يونٽ جي فهرست مان ڪڍي “فرار ٿيل” (deserter) طور درج ڪيو ويندو آهي۔  
پر آمريڪي فوجي انصاف جي قانون موجب فرار جو فيصلو صرف وقت جي بنياد تي نه ڪيو ويندو آهي، بلڪه هيٺين حالتن تي مدار رکي ٿو:

* جيڪڏهن ڪو شخص پنهنجي يونٽ، اداري يا ڊيوٽي واري هنڌ کان اهڙي نيت سان غيرحاضر رهي جو واپس نه اچي؛  
* جيڪڏهن غيرحاضري جو مقصد خطرناڪ ڊيوٽي کان بچڻ يا معاهدي واري ذميواري کان پاسو ڪرڻ هجي؛  
* جيڪڏهن ڪو شخص موجوده فوجي خدمتن کان باقاعدي علحدگي ظاهر ڪرڻ کان سواءِ ٻي فوجي شاخ ۾ شامل ٿي وڃي۔

ڪجهه حالتن ۾ جيڪڏهن ڪو شخص ٽيهه ڏينهن کان وڌيڪ غيرحاضر رهي پر پاڻمرادو واپس اچي يا واپسي جي قابلِ اعتبار نيت ظاهر ڪري ته کيس اڃا به AWOL سمجهيو وڃي ٿو۔ ان جي ابتڙ، جيڪڏهن ڪو شخص ٽيهه ڏينهن کان گهٽ وقت لاءِ غيرحاضر هجي پر واضح هجي ته واپس اچڻ جو ارادو نه آهي (مثال طور ڪنهن ٻئي ملڪ جي فوج ۾ شامل ٿيڻ) ته پوءِ کيس فرار جو مجرم قرار ڏئي سگهجي ٿو۔ نادر حالتن ۾ جيڪڏهن ڪافي ثبوت موجود هجن ته اهڙي شخص تي غداري جو الزام به لڳائي سگهجي ٿو۔
فرار سان لاڳاپيل ٻيا به ڪجهه فوجي تصور موجود آهن۔ مثال طور “حرڪت وڃائڻ” (Missing movement) ان وقت ٿيندي آهي جڏهن ڪو فوجي اهلڪار پنهنجي مقرر وقت ۽ هنڌ تي پنهنجي يونٽ، ٻيڙي يا جهاز سان گڏ روانگي لاءِ موجود نه هجي۔ آمريڪا جون هٿياربند فوجون ۾ اهو عمل فوجي انصاف جي گڏيل ضابطو جي آرٽيڪل 87 جي ڀڃڪڙي سمجهيو ويندو آهي ۽ ان تي سخت سزا ٿي سگهي ٿي۔

“حاضر نه ٿيڻ” (Failure to repair) جو مطلب اهو آهي ته ڪو فوجي اهلڪار حڪم ملڻ باوجود مقرر هنڌ يا وقت تي حاضر نه ٿئي يا فوجي ترتيب (formation) ۾ شامل نه ٿئي۔ اهو پڻ فوجي قانون جي آرٽيڪل 86 تحت هڪ نسبتاً معمولي ڏوهه سمجهيو ويندو آهي۔

2020ع ۾ آمريڪي فوج هڪ اضافي ڊيوٽي حيثيت وارو ڪوڊ به متعارف ڪرايو جنهن کي “غيرحاضر ـ نامعلوم” (AUN) چيو وڃي ٿو۔ هن ڪوڊ جو مقصد اهو آهي ته جڏهن ڪو فوجي اهلڪار گم ٿي وڃي ته پهرين 48 ڪلاڪن دوران فوجي يونٽن ۽ پوليس جاچ کي فوري طور متحرڪ ڪيو وڃي۔

## ملڪن موجب

### آسٽريليا

پهرين عالمي جنگ دوران آسٽريليا جي حڪومت برطانوي حڪومت ۽ فوجي قيادت جي دٻاءَ باوجود پهرين آسٽريليا شاهي فوج (AIF) جي سپاهين کي فرار جي جرم تي ڦاسي ڏيڻ جي اجازت نه ڏني۔  
برطانوي مهمي فوج ۾ شامل مختلف ملڪن جي فوجن جي مقابلي ۾ AIF ۾ بنا موڪل غيرحاضري ڪندڙ سپاهين جو تناسب سڀ کان وڌيڪ هو۔ فرانس جي مغربي محاذ تي پڻ ٻين فوجن جي مقابلي ۾ آسٽريليا جي سپاهين ۾ فرار جا واقعا وڌيڪ هئا۔

### آسٽريا
2011ع ۾ ويانا جي شهر انتظاميا آسٽريا جي ويرماخت فوج مان فرار ٿيندڙ سپاهين کي اعزاز ڏيڻ جو فيصلو ڪيو۔
  
24 آڪٽوبر 2014ع تي ويانا جي بالهاوس پلاتس تي “نازي فوجي انصاف جي متاثرين جي يادگار” جو افتتاح ڪيو ويو، جيڪو آسٽريا جي صدر هاينز فشر پاران ڪيو ويو۔  
هي يادگار جرمن فنڪار اولاف نيڪولائي تيار ڪئي ۽ اها صدر جي آفيس ۽ آسٽريا جي چانسلر جي عمارت جي سامهون واقع آهي۔ يادگار جي مٿئين حصي تي اسڪاٽش شاعر ايان هيملٽن فنلي جي نظم مان ٻه لفظ لکيل آهن: *اڪيلي سر* (all alone).

### افغانستان
2009ع ۾ رپورٽن موجب افغانستان جي قومي فوج ۽ افغانستان جي قومي سلامتي فورسز جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي سپاهين فرار اختيار ڪيو، جتي ڪيترائي سپاهي جنگ دوران دشمن سان مقابلو ڪرڻ بدران لڪي ويندا هئا۔  

آگسٽ 2021ع ۾ ڪابل جي زوال کان پوءِ افغان فوج جا باقي بچيل دستا يا ته پنهنجا مورچا ڇڏي ويا يا طالبان آڏو هٿيار ڦٽا ڪري ويٺا۔

### ڪينيڊا
پهريون عالمي جنگ دوران ڪينيڊين ايڪسپيڊيشنري فورس ڀڄي وڃڻ وارن سپاهين لاءِ 200 کان وڌيڪ موت جون سزائون ٻڌايون هيون، پر حقيقت ۾ رڳو 25 ماڻهن کي ڦاسي ڏني وئي.

قومي دفاع ايڪٽ (ڪينيڊا) موجب، "هر اهو شخص جيڪو فوج مان ڀڄي وڃي يا ڀڄڻ جي ڪوشش ڪري، اهو ڏوهه جو مرتڪب سمجھيو ويندو، ۽ جيڪڏهن اهو ڏوهه سرگرم فوجي خدمتن دوران يا اهڙين خدمتن جي حڪم هيٺ ڪيو ويو هجي ته اهڙي شخص کي عمر قيد يا ان کان گهٽ سزا ٿي سگهي ٿي، ۽ ٻين حالتن ۾ پنجن سالن تائين قيد يا ان کان گهٽ سزا ٿي سگهي ٿي".

### ڪولمبيا
ڪولمبيا ۾ ڪولمبيا جي انقلابي هٿياربند فوجون (اسپيني: FARC) جي بغاوت ڪولمبيا جي فوجي قوتن سان هٿياربند تڪرار دوران فوج مان ڀڄي وڃڻ جي واقعن کان گهڻو متاثر ٿي. ڪولمبيا جي وزارت دفاع جي رپورٽ موجب آگسٽ 2002 کان وٺي 2017 ۾ انهن جي گڏيل هٿيار ڦٽا ڪرڻ تائين FARC مان 19,504 ماڻهو ڀڄي ويا هئا،
جڏهن ته تنظيم اندر ڀڄڻ جي ڪوشش ڪرڻ تي سخت سزائون، حتيٰ ته ڦاسي به ٿي سگهي ٿي. تنظيمي ڪمزوري به FARC ۾ ڀڄي وڃڻ جي وڏي شرح جو سبب بڻي، جيڪا 2008 ۾ پنهنجي عروج تي پهتي. بعد ۾ FARC ۽ سرڪاري فوجن جي وچ ۾ پيدا ٿيل ٺهڪاءُ جي صورتحال ڪولمبيا امن عمل جي شروعات جو سبب بڻي.

### فرانس

فرانس جي پهرين جمهوريه دوران فرانسيسي انقلابي جنگون ۾ جبري ڀرتي ڪيل ڪيترائي ماڻهو فوج مان فرار ٿي ويا۔  
ان وقت “عوامي ڀرتي” دوران فرار ٿيندڙ ماڻهن جي صحيح تعداد بابت واضح انگ موجود نه آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ فوجين جي صحيح رڪارڊ رکڻ ڏکيو هو۔ بهرحال 1800ع ۾ جنگ واري وزير لازار ڪارنوت ٻڌايو ته عام معافي بعد فائدو وٺندڙ ماڻهن جي انگ جي بنياد تي لڳ ڀڳ 175,000 ماڻهو فرار ٿي چڪا هئا۔
1914ع کان 1918ع تائين لڳ ڀڳ 600 کان 650 فرانسيسي سپاهين کي فرار جي الزام هيٺ ڦاسي ڏني وئي۔ 2013ع ۾ فرانس جي ويٽرن معاملن واري وزارت جي رپورٽ سفارش ڪئي ته انهن کي معاف ڪيو وڃي۔
ان جي ابتڙ، فرانس انهن ماڻهن کي عزت ڏني جيڪي السيس-لورين مان هئا ۽ پهرين عالمي جنگ دوران جرمن سلطنت جي فوج مان فرار ٿي فرانس جو ساٿ ڏنو۔ جنگ کان پوءِ اهڙن ماڻهن کي *[[فرار ڪندڙن جو تمغو]]* ڏنو ويو۔
پهرين انڊوچائنا جنگ (1946–1954ع) دوران فرانسيسي پرڏيهي لشڪر ويٽنامي مزاحمت خلاف وڙهڻ لاءِ موڪليو ويو۔ ڪجهه فوجي جهڙوڪ اسٽيفان ڪوبيڪ فرار ٿي ويت مين ۽ ويٽنام جي عوامي فوج سان گڏ وڙهڻ لڳا جڏهن هنن فرانسيسي فوجين طرفان ويٽنامي هارين تي تشدد ڏٺو۔French troops.

### جرمني

پهريون عالمي جنگ دوران رڳو 18 جرمن سپاهي، جيڪي فوج مان ڀڄي ويا هئا، ڦاسي ڏنا ويا. تنهن هوندي به، ٻيون عالمي جنگ دوران جرمنيءَ ويرماخت مان ڀڄي وڃڻ وارن 15,000 ماڻهن کي ڦاسي ڏني. جون 1988 ۾ اولم شهر ۾ ويرماخت مان ڀڄي وڃڻ وارن لاءِ يادگار ٺاهڻ جي مهم (Initiative for the Creation of a Memorial to Deserters) شروع ڪئي وئي.

### آئرلينڊ

ٻي عالمي جنگ دوران آئرلينڊ غيرجانبدار رهيو۔ آئرلينڊ جي فوج جو تعداد وڌي 40,000 تائين پهتو، پر 1942ع کان پوءِ جڏهن حملي جو خطرو گهٽ ٿيو ته فوجين وٽ ڪرڻ لاءِ گهڻو ڪم نه رهيو۔  
سپاهين کي ڪاٺيون ڪٽڻ ۽ پيٽ (peat) ڪڍڻ جهڙا ڪم ڏنا ويا، جڏهن⁠تہ تنخواه گهٽ ۽ حوصلا به ڪمزور هئا۔
1940ع کان 1945ع تائين فوج مان گذرندڙ 60,000 ماڻهن مان لڳ ڀڳ 7,000 ماڻهو فرار ٿي ويا، جن مان ڪيترن ٻي عالمي جنگ جا اتحادي جي طرفان وڙهڻ لاءِ برطانوي فوج ۾ شموليت اختيار ڪئي۔
جنگ کان پوءِ حڪم EPO 362 تحت فرار ٿيلن کي آئرلينڊ واپس اچڻ جي اجازت ملي، پر انهن کي فوجي پينشن جا حق نه مليا ۽ ستن سالن تائين سرڪاري نوڪري يا بيروزگاري الائونس حاصل ڪرڻ کان محروم رکيو ويو۔ ڪجهه ماڻهن انهن کي غدار به سڏيو۔
2012ع ۾ انصاف واري وزير ايلن شيٽر ٻي عالمي جنگ دوران فرار ٿيندڙ سڀني سپاهين کي سرڪاري معافي ڏني۔

### اٽلي
پهريون عالمي جنگ دوران 15,096 اطالوي سپاهين کي فوج مان ڀڄي وڃڻ جي ڏوهه ۾ عمر قيد جون سزائون ڏنيون ويون ۽ لڳ ڀڳ 750 ماڻهن کي ڦاسي ڏني وئي (جن مان 391 کي فائرنگ اسڪواڊ ذريعي قتل ڪيو ويو). ڪڏهن ڪڏهن رومي دور جي سزا ڏهين ماڻهو جي سزا (decimation) پڻ استعمال ٿيڻ جي دعويٰ ڪئي وئي آهي.

1918 ۾ اٽلي حڪومت سڀني اهڙن ماڻهن کي معافي ڏيڻ تي راضي ٿي وئي جيڪي فوج مان ڀڄي وڃڻ بعد گڏيل آمريڪي رياستن جي فوج ۾ شامل ٿي ويا هئا، جنهن جو اثر هزارين ماڻهن تي پيو.

مجموعي طور تي پهريون عالمي جنگ دوران اٽلي ۾ لڳ ڀڳ 128,000 فوجي ڀڄڻ جا واقعا رپورٽ ٿيا.

نيپولين دور جي اٽلي ۾ پڻ لڳ ڀڳ 40,000 سپاهي فوج مان ڀڄي ويا هئا، جتي اٽلي جي جنگ واري وزارت جي وزير  ڀڄڻ کي "تباهه ڪندڙ ڪيڙو" قرار ڏنو هو.

فوج مان ڀڄڻ کي روڪڻ لاءِ 1808 ۾ اطالوي حڪومت *consigli di guerra speciali* نالي فوجي عدالتن جو هڪ نظام قائم ڪيو.

### نيوزي لينڊ

پهريون عالمي جنگ دوران نيوزي لينڊ جي 28 سپاهين کي فوج مان ڀڄي وڃڻ جي ڏوهه ۾ موت جي سزا ٻڌائي وئي؛ انهن مان پنجن کي حقيقت ۾ ڦاسي ڏني وئي. انهن سپاهين کي 2000ع ۾ *Pardon for Soldiers of the Great War Act* ذريعي مرڻ کان پوءِ معافي ڏني وئي. جيڪي سپاهي جنگي محاذ تي پهچڻ کان اڳ ڀڄي ويا هئا، انهن کي قيد ڪيو ويو، جتي حالتون سخت هئڻ جو دعويٰ ڪيو ويو.

### روڊيشيا
روڊيشيا جي حڪومت وٽ انهن ماڻهن کي ڳولڻ لاءِ ڪو مؤثر نظام نه هو جيڪي قومي ڀرتي کان بچي ويندا هئا۔  
قانون موجب فرار تي موت جي سزا ٿي سگهي ٿي، پر عملي طور ان تي عمل نه ڪيو ويو۔ 1977ع تائين فوج وٽ فرار ٿيل ماڻهن جو باقاعده رڪارڊ به موجود نه هو۔
روڊيشيا جي بش جنگ جي آخري سالن ۾ ڀرتي جو وڌندڙ دٻاءُ سبب ڪيترائي اڇا ماڻهو ملڪ ڇڏي ويا۔ ان سان حڪومت جي جنگي صلاحيت ڪمزور ٿي وئي ۽ آخرڪار 1980ع ۾ ملڪ جي نالي زمبابوي رکڻ سان گهڻائي حڪومت قائم ٿي وئي۔

### روس
2022ع روسي جزوي ڀرتي دوران، روس ۾ پيوٽن جي اثر هيٺ هلندڙ اسٽيٽ ڊوما فوجداري قانون ۾ اهڙيون ترميمن منظور ڪيون جن ۾ جزوي ڀرتي، مارشل لا ۽ جنگي دور جا تصور فوجداري ضابطي ۾ شامل ڪيا ويا، ۽ فوجي ڪارروائين سان لاڳاپيل ڪيتريون ئي نيون دفعيون متعارف ڪرايون ويون۔ جزوي ڀرتي يا جنگي دور ۾ فرار جي سزا وڌ ۾ وڌ 10 سال قيد مقرر ڪئي وئي۔ ڊسمبر 2022ع ۾ قازقستان هڪ روسي آفيسر کي واپس روس حوالي ڪيو، جيڪو روس-يوڪرين جنگ کان بچڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو۔

روسي آزاد ميڊيا اداري ميڊيازونا موجب، 2022ع جي جزوي ڀرتي کان پوءِ فوجي عدالتن وٽ هزارين اهڙا ڪيس پهتا، جن کي بنا اجازت غيرحاضري (AWOL) طور درج ڪيو ويو۔ اداري Pro Asyl اندازو ڏنو ته فيبروري 2022ع کان پوءِ لڳ ڀڳ 250,000 روسي ڀرتي لائق ماڻهو ٻين ملڪن ڏانهن لڏي ويا۔ 2024ع تائين، فرانس واحد يورپي يونين ملڪ طور بيان ٿيو جيڪو پاسپورٽ کان سواءِ روسي فراري سپاهين کي قبول ڪندو هو ۽ کين پناهَ لاءِ درخواست ڏيڻ جي اجازت ڏيندو هو۔  

البت، فرق ڪيو وڃي ٿو انهن امڪاني ڀرتي لائق ماڻهن ۾، جيڪي روس ۾ رهڻ جي صورت ۾ ڀرتي ٿي سگهن ٿا (جرمن عدالت جو فيصلو هو ته انهن کي يوڪرين واري جنگ ۾ موڪلجڻ جو عملي طور ڪو وڏو خطرو نه هو) ۽ انهن فعال ڊيوٽي تي موجود ڪنٽريڪٽ سپاهين/آفيسرن ۾، جيڪي جنگ مان فرار ٿين ٿا۔

ليڪ ٿيل روسي دستاويزن بابت رپورٽن مطابق، روس جي يوڪرين تي حملي دوران 50,000 کان وڌيڪ روسي سپاهي فرار ٿيا، جن مان گهڻا 2023ع ۽ 2024ع ۾ هئا۔

### صوماليا
صوماليا جي عبوري وفاقي حڪومت (TFG) کي ايٿوپيا جي فوجي قبضي (2007–2009) دوران وڏي پيماني تي فرارن کي منهن ڏيڻو پيو۔ ڊسمبر 2008ع ۾ گڏيل قومن رپورٽ ڪيو ته فوج ۽ پوليس جي 80٪ کان وڌيڪ اهلڪارن—لڳ ڀڳ 15,000 ماڻهن—خدمت ڇڏي ڏني هئي۔

### سوويت يونين

#### روسي گهرو جنگ
1919ع ۾، مسودا ڀڳوڙن ۽ فرارن جي مجموعي انگ (837,000) مان 616 “سخت” فرارن کي عوامي ڪميسار ليون ٽراٽسڪي جي سخت قدمن تحت قتل ڪيو ويو۔ اورلينڊو فائجز موجب، “گهڻا فرار ٿيل (جن مان گهڻن کي ‘ڪمزور ارادي’ طور درج ڪيو ويو) واپس فوجي اختيارين ڏانهن موٽايا ويا، ۽ کين پوئين محاذ جي فوجن يا سڌو سنئون اڳئين محاذ ڏانهن موڪلڻ لاءِ يونٽن ۾ منظم ڪيو ويو”. هن اهو به نوٽ ڪيو ته “بدنيتي” وارن فرارن کي به، جڏهن نفري جي گهرج انتهائي وڌي وئي، تڏهن واپس قطارن ۾ شامل ڪيو ويو۔ فائجز اهو پڻ لکيو ته ريڊ آرمي ڪجهه هفتن لاءِ عام معافي جاري ڪئي، جنهن ۾ فرار بابت ڏنڊو ڏمر واري قدمن کي روڪيو ويو، ۽ ان سان 98,000 کان 132,000 فرار ٿيل رضاڪاراڻي طور واپس فوج ۾ آيا۔

#### ٻين عالمي جنگ
حڪم نمبر 270، جيڪو 16 آگسٽ 1941 تي جاري ڪيو ويو، يوسف اسٽالن طرفان نافذ ڪيو ويو. هن حڪم موجب فوجي آفيسرن کي هدايت ڏني وئي ته هو ڀڄي وڃڻ وارن سپاهين کي فوري طور تي گولي هڻي قتل ڪن. انهن جي خاندانن کي به گرفتار ڪرڻ جي سزا ڏني ويندي هئي.
حڪم نمبر 227، جيڪو 28 جولاءِ 1942 تي جاري ڪيو ويو، موجب هر فوجي دستي کي "بلاڪنگ ڊٽيچمينٽس" (barrier troops) قائم ڪرڻا هئا، جيڪي پوئتي ڀڄندڙ "ڊڄڻ وارن" يا خوف سبب ڀڄندڙ سپاهين کي گولي هڻي سگهن.
جنگ جي دوران سوويت يونين ڀڄي وڃڻ جي ڏوهه ۾ لڳ ڀڳ 158,000 سپاهين کي ڦاسي ڏني.

#### سوويت–افغان جنگ
سوويت–افغان جنگ مان فرار ٿيندڙ ڪيترائي سوويت سپاهي پنهنجن فرارن جا سبب سياسي قرار ڏين ٿا، ۽ جنگ بابت اندروني انتشار، بي ضابطگي ۽ مايوسي کي به سبب ٻڌائين ٿا۔
فرار جي شرح بابت تجزين ۾ چيو ويو ته محرڪات فردي بيانن جي دعوائن جيترا نظرياتي نه هئا۔ آپريشنن جي اعلانن کان اڳ فرار وڌندو هو، ۽ اونهاري ۽ سياري ۾ فرار جي شرح وڌيڪ هوندي هئي۔ موسمي فرار ممڪن طور سياري جي سخت موسم ۽ اونهاري ۾ گھڻي ميداني محنت جي جواب ۾ ٿيندا هئا۔ 1989ع ۾، جڏهن سوويت فوج افغانستان مان واپس ٿي، فرار ۾ نمايان واڌ ڏٺي وئي، جيڪا ممڪن طور وطن واپسي بابت فڪر کي ظاهر ڪري ٿي، نه ته لازمي طور جنگ جي مڪمل مخالفت کي۔

##### فرار بابت بين النسلي وضاحت
سوويت حملي جي شروعات ۾، سوويت فوجن جو وڏو حصو سوويت وچ ايشيا جي جمهوريائن مان هو۔
سوويت قيادت جو خيال هو ته مسلمان وچ ايشيائي ۽ افغان سپاهين ۾ مذهبي ۽ سماجي ويجهڙائي سبب فوج ۾ اعتماد ۽ حوصلا وڌندا۔ پر ماسڪو بابت وچ ايشيائي علائقن جون پراڻيون شڪايتون ڪيترن سپاهين جي جنگ لاءِ تياري کي ڪمزور ڪيون۔ جيئن افغان فرار وڌندو ويو ۽ مزاحمت مضبوط ٿيندي وئي، سوويت منصوبو اُلٽو اثر ڏيکارڻ لڳو۔
وچ ايشيائي نسلي گروهن—خاص طور پشتون، اُزبڪ ۽ تاجڪ—جي تاريخي تجربن سبب فوج اندر تڪرار وڌيا۔ غير روسي گروهن افغانستان واري صورتحال کي پنهنجي علائقن ۾ ڪميونسٽ تسلط ۽ سوويت اتحاد ۾ زبردستي شامل ٿيڻ سان ڀيٽي ڏٺو۔
نسلي روسين کي وچ ايشيائي سپاهين بابت شڪ رهندو هو، ۽ فوج اندر جهيڙا پڻ رپورٽ ٿيا۔
افغانستان ۾ پهچڻ کان پوءِ ڪيترن وچ ايشيائي سپاهين کي پهريون ڀيرو قرآن تائين اهڙو رسو ٿيو جيڪو سوويت پروپيگنڊا کان متاثر نه هو، ۽ ڪجهه سپاهين کي مزاحمت ڪندڙ ڌر سان وڌيڪ وابستگي محسوس ٿي۔
فرار جي سڀ کان وڏي شرح سرحدي دستن ۾ رپورٽ ٿي، جيڪا پهرين سال ۾ 60٪ کان 80٪ تائين ٻڌائي وئي۔

##### جنگ ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ سوويت مايوسي
سوويت سپاهي افغانستان ۾ اهڙي تاثر سان داخل ٿيا ته سندن ڪردار گهڻو ڪري افغان فوج ۽ سماج جي تنظيم سان لاڳاپيل هوندو۔ سوويت ميڊيا مداخلت کي “ڪميونسٽ انقلاب” کي ٻاهرين مخالفت کان بچائڻ لاءِ ضروري قدم طور پيش ڪيو۔
پروپيگنڊا موجب سوويت ماڻهو ڳوٺاڻن جي مدد ڪري رهيا هئا، وڻ پوکي رهيا هئا، سرڪاري عمارتون بهتر ڪري رهيا هئا ۽ “سٺا پاڙيسري” وانگر رهنمائي ڪري رهيا هئا۔
افغانستان پهچڻ شرط ڪيترن سپاهين کي جلدي اندازو ٿيو ته رپورٽ ڪيل تصوير حقيقت سان نٿي ملي۔
مزاحمتي ڌرين سوويت “لا مذهبيت” کي نمايان ڪري عوام کان اسلام لاءِ ساٿ گهرڻ شروع ڪيو۔

##### سوويت فوج جي ڍانچي ۽ رهڻي ڪهڻي جا مسئلا
سوويت فوج جو ڍانچو افغان مجاهدين جي مقابلي ۾ جنگي طور ڪمزور ثابت ٿيو۔

1978ع کان اڳ 100,000 اهلڪارن تي ٻڌل افغان فوج، حملي جي پهرين سال اندر 15,000 تائين گهٽجي وئي۔

##### مجاهدين ڏانهن سوويت فرار
انٽرويوز موجب ڪيترن سوويت فرارن لاءِ بنيادي محرڪ افغانستان اندر وسيع عوامي مخالفت هئي۔ جديد توپخاني سان اڻ هٿياربند ڳوٺاڻن خلاف جنگ ڪندي ڪيترن سپاهين ۾ ڏوهه جو احساس پيدا ٿيو۔

### يوڪرين
يوڪرين جي فوجداري ضابطي مطابق “مارشل لا جي حالت ۾ يا جنگ دوران فرار جي سزا 5 کان 10 سال قيد” آهي۔  
2023ع جي شروعات ۾ هڪ نئون قانون منظور ٿيو، جنهن موجب فرار يا “مناسب سبب کان سواءِ ڊيوٽيءَ تي حاضر نه ٿيڻ” جي سزا وڌ ۾ وڌ 12 سال قيد ٿي سگهي ٿي۔  
قانون جي ناقدن جو خيال هو ته هي قانون بنيادي سببن کي حل ڪرڻ بدران سپاهين کي وڌيڪ سختيءَ سان سزا ڏئي ٿو۔
يوڪرين جي پراسيڪيوٽر جنرل آفيس موجب، فرار بابت 60,000 کان وڌيڪ فوجداري ڪيس داخل ڪيا ويا، جن مان لڳ ڀڳ اڌ جنوري 2024ع ۽ سيپٽمبر 2024ع جي وچ ۾ داخل ٿيا۔ آڪٽوبر 2024ع تائين هي انگ 80,000 تائين پهتو ۽ نومبر 2024ع جي پڇاڙيءَ تائين 100,000 تائين وڌڻ جون رپورٽون سامهون آيون۔ نومبر 2024ع ۾ اندازو لڳايو ويو ته ملڪ اندر رهندڙ فرار ٿيلن جو انگ 200,000 تائين ٿي سگهي ٿو۔
ڪيترن ماڻهن ملڪ ڇڏڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي، جن مان آگسٽ 2023ع تائين 21,113 کي گرفتار ڪيو ويو۔ *[[وال اسٽريٽ جرنل]]* موجب، 10 سيپٽمبر 2024ع تائين 44,000 کان وڌيڪ يوڪرين جا مرد فرار ٿيل ماڻهو رومانيه، مولدووا ۽ سلوواڪيا ڏانهن ڪاميابيءَ سان نڪري ويا، جڏهن⁠تہ هي انگ ٻين ملڪن ڏانهن ويندڙ يا رشوت ذريعي ڪاغذ ٺهرائي نڪرندڙ ماڻهن کي شامل نٿو ڪري۔
يوڪرين جي سزايافته دستن بابت جيڪڏهن اهڙي دستي جو سپاهي فرار يا بنا اجازت پٺتي هٽڻ جي ڪوشش ڪري، ته ان جي سزا ۾ وڌيڪ 5 کان 10 سال وڌايا وڃن ٿا۔

### برطانيا
تاريخي طور، جيڪو ماڻهو ڀرتي ٿيڻ لاءِ پئسا وٺي پوءِ فرار ٿي وڃي، تنهن کي هڪ قسم جي رِٽ تحت گرفتار ڪري سگهجي پيو، جنهن کي اريسٽينڊو اِپسُمْ قويْ پِيڪُنِيَامْ رِيڪِپِيٽ *(arrestando 
ipsum qui pecuniam recepit*) سڏيو ويندو هو، يعني “اهڙي ماڻهو کي گرفتار ڪرڻ جنهن پئسا وصول ڪيا”.

#### نيپولين واريون جنگيون
نيپولين واريون جنگيون دوران، برطانوي فوج مان فرار برطانوي فوجي وسيلن لاءِ وڏي کوٽ ۽ وڏو بار هو، جيتوڻيڪ ڪورٽ مارشل جو خطرو ۽ هن جرم لاءِ سزاءِ موت جو امڪان موجود هو۔ ڪيترن فرارن کي اهڙا شهرين پناهه ڏيندا هئا جيڪي سندن همدرد هئا۔

#### پهريون عالمي جنگ

شاٽ ايٽ ڊان يادگار جي رڪارڊ موجب “پهريئن عالمي جنگ دوران فرار سبب 306 برطانوي ۽ ڪامن ويلٿ سپاهي ڦاسي/گوليءَ سان ماريا ويا”. انهن مان 25 ڪينيڊين، 22 آئرش ۽ 5 نيوزي لينڊ جا هئا۔

“آگسٽ 1914ع ۽ مارچ 1920ع جي وچ واري عرصي ۾ 20,000 کان وڌيڪ فوجي اهلڪار ڪورٽ مارشل ۾ اهڙن ڏوهن تي سزا يافته ٿيا جن لاءِ سزاءِ موت ٿي سگهي ٿي۔ انهن مان صرف 3,000 کي موت جي سزا ڏيڻ جو حڪم ٿيو، ۽ انهن مان به ٿورو وڌيڪ 10٪ تي عمل ٿيو.

#### ٻي عالمي جنگ
ٻي عالمي جنگ دوران لڳ ڀڳ 100,000 برطانوي ۽ ڪامن ويلٿ فوجي يا ته بنا اجازت غيرحاضري (AWOL) ۾ ويا يا فوج مان فرار ٿيا۔ 1930ع ۾ فرار لاءِ سزاءِ موت ختم ڪئي وئي، تنهنڪري گهڻن کي قيد ڪيو ويندو هو۔

#### عراق واري جنگ
28 مئي 2006ع تي برطانوي فوج ٻڌايو ته عراق واري جنگ جي شروعات کان وٺي 1,000 کان وڌيڪ ماڻهو بنا اجازت غيرحاضر رهيا، جن مان 2005ع ۽ 2006ع جي ان حصي ۾ 566 لاپتا هئا۔ وزارتِ دفاع چيو ته غيرحاضريءَ جون سطحون گهڻو ڪري هڪجهڙيون رهيون ۽ “1989ع کان پوءِ صرف هڪ ماڻهو کي فوج مان فرار جو ڏوهاري قرار ڏنو ويو آهي”.

### آمريڪا

#### قانوني تعريف

آمريڪا جي يونيفارم ڪوڊ آف ملٽري جسٽس موجب، فرار جي تعريف هن ريت آهي: 

#### 1812ع جي جنگ
موجود خدمتي رڪارڊن موجب، 1812ع جي جنگ ۾ آمريڪي سپاهين جو فرار جو انگ 12.7٪ هو۔ 1814ع ۾ فرار خاص طور عام هو، جڏهن ڀرتي بونس $16 کان وڌائي $124 ڪيو ويو؛ ان سان ڪيترن ماڻهن هڪ يونٽ مان فرار ٿي ٻئي يونٽ ۾ ٻيهر ڀرتي ٿي ٻه بونس وٺڻ جي ڪوشش ڪئي.

#### ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ
ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ دوران، آمريڪي فوج ۾ فرار جي شرح 8.3٪ هئي (111,000 مان 9,200)، جڏهن⁠تہ 1812ع جي جنگ ۾ 12.7٪ هئي، ۽ امن واري دور ۾ عام شرح لڳ ڀڳ 14.8٪ في سال هئي۔
 ڪيترن ماڻهن ٻئي ڀيري بونس وٺڻ لاءِ ٻي آمريڪي يونٽ ۾ شامل ٿيڻ خاطر فرار ڪيو۔ ٻيا ڪئمپ جي خراب حالتن سبب فرار ٿيا، يا 1849–1850ع ۾ فوج کي ڪيليفورنيا تائين مفت سفر لاءِ استعمال ڪري اتي پهچي ڪيليفورنيا سون جي ڊوڙ ۾ شامل ٿيڻ لاءِ فرار ٿيا۔
ڪيترائي سئو فرار ٿيل ميڪسيڪو واري پاسي هليا ويا؛ انهن مان گهڻا يورپ جا تازا مهاجر هئا جن جا آمريڪا سان لاڳاپا ڪمزور هئا۔ سڀ کان مشهور گروهه سينٽ پيٽرڪ جي بٽاليئن هو، جنهن جا لڳ ڀڳ اڌ ميمبر آئرلينڊ جا ڪيٿولڪ هئا؛ ڪي رپورٽون چون ٿيون ته ڪيٿولڪ مخالف تعصب به فرار جو سبب بڻيو۔ ميڪسيڪو طرفان اشتهارن (broadsides) ۽ پمفلٽن ذريعي آمريڪي سپاهين کي پئسا، زمين جي الاٽمينٽ ۽ ڪميشن جا وعدا ڪري اڪسايو ويندو هو۔ ميڪسيڪو جا گوريلا جنگ ڪندڙ آمريڪي فوج جي پويان رهندا هئا ۽ اهڙن ماڻهن کي پڪڙيندا هئا جيڪي بنا اجازت موڪل تي نڪرن يا قطارن کان پري ٿين؛ پوءِ کين ميڪسيڪو فوج ۾ شامل ٿيڻ لاءِ مجبور ڪندا هئا—نه مڃڻ تي مارڻ جي ڌمڪي سان۔ اهي فراخدلانه وعدا گهڻن لاءِ بي حقيقت نڪتا، ۽ جيڪڏهن فرار ٿيل ماڻهو آمريڪي فوج هٿان پڪڙيا وڃن ته کين سزاءِ موت جو خطرو هوندو هو۔ سينٽ پيٽرڪ جي بٽاليئن جي لڳ ڀڳ پنجاهه ماڻهن کي آگسٽ 1847ع ۾ چوروبوسڪو ۾ پڪڙجڻ کان پوءِ مقدمو هلي ڦاسي ڏني وئي۔
ميڪسيڪو فوج لاءِ به فرار هڪ وڏو مسئلو هو، ڇو⁠تہ جنگ کان اڳ نفري گهٽجندي رهي۔ گهڻا سپاهي هاري (peasant) هئا جن جي وفاداري ڳوٺ ۽ ڪٽنب سان هئي، نه انهن جنرلن سان جيڪي کين زبردستي ڀرتي ڪندا هئا۔ گهڻو ڪري بکيا ۽ بيمار، گهٽ پگهار وارا، گهٽ هٿياربند ۽ اڌ تربيت يافته، انهن کي آفيسرن وٽ حقير سمجهيو ويندو هو، تنهنڪري آمريڪين خلاف وڙهڻ جو وڏو سبب به نه رهيو۔ موقعو ملندي ڪيترائي ڪئمپ ڇڏي پنهنجي ڳوٺ ڏانهن ڀڄي ويندا هئا۔

#### آمريڪي گهرو جنگ

آمريڪي گهرو جنگ دوران يونين ۽ ڪنفيڊريسي ٻنهي کي فرار جو مسئلو هو۔ لڳ ڀڳ 2.5 ملين ماڻهن مان يونين فوج ۾ اٽڪل 200,000 فرار ٿيا۔ ڪنفيڊريٽ فوج مان 100,000 کان وڌيڪ فرار ٿيا؛ اها فوج هڪ ملين کان گهٽ هئي ۽ شايد يونين فوج جي ٽين حصي جيتري به نه هئي۔
جنگ جي پڇاڙيءَ تائين نيو يارڪ ۾ 44,913 فرار رڪارڊ ٿيا، ۽ پنسلوانيا ۾ 24,050؛ جڏهن⁠تہ اوهايو ۾ 18,354 فرار رپورٽ ٿيا۔ لڳ ڀڳ هر ٽن مان هڪ فرار ٿيل ماڻهو واپس پنهنجي رجيمينٽ ۾ آيو—يا ته رضاڪاراڻي طور يا گرفتار ٿي واپس موڪليو ويو۔ ڪيترائي فرار “پيشه ور” بونس ماڻھو هئا، جيڪي وڏي نقد بونس وٺڻ لاءِ ڀرتي ٿيندا، پوءِ پهرين موقعي تي فرار ٿي ٻي جاءِ ٻيهر ڀرتي ٿي وري بونس وٺندا۔ جيڪڏهن پڪڙيا وڃن ته سزاءِ موت به ٿي سگهي ٿي؛ نه ته اهو ڏوهاري ڪاروبار تمام منافعي بخش ثابت ٿي سگهي ٿو۔
سرڪاري طور ڪنفيڊريٽ فرارن جو ڪُل انگ 103,400 ٻڌايو ويو۔ جنگ جي آخري ٻن سالن ۾ ڪنفيڊريسي لاءِ فرار هڪ وڏو سبب بڻيو۔ مارڪ اي. وائٽز موجب، ڪنفيڊريٽ سپاهي “هڪ قوم” لاءِ نه، پر پنهنجن ڪٽنبن جي حفاظت لاءِ وڙهندا هئا۔ هن جو دليل آهي ته طاقتور “پلانٽر طبقي” جورجيا کي اهڙي جنگ ۾ ڌڪيو جنهن لاءِ “غير غلام مالڪن” وٽ ٿورو سهڪار هو (ص 12)، ۽ غير غلام مالڪن جي الڳ ٿيڻ بابت ٻڏتر ئي فرار سمجهڻ لاءِ اهم آهي۔ گھر ۽ ڪئمپ جون تڪليفون، ۽ جنگ جو دهشت، ڏکڻ جي سپاهين جي ڪمزور وابستگيءَ کي وڌيڪ ٽوڙي ڇڏيو۔ جورجيا وارن لاءِ شيرمن جو سمنڊ تائين مارچ سندن علائقن مان گذرڻ تي سڀ کان وڌيڪ فرار ٿيا۔

مقامي سڃاڻپ اختيار ڪرڻ سبب به سپاهي فرار ٿيندا رهيا۔ جڏهن سپاهي پنهنجي سڃاڻپ کي “مقامي” بڻائيندا، تڏهن اهي پاڻ کي “ڏکڻ وارا، ڏکڻ جي مقصد لاءِ” سمجهڻ ڇڏي ڏيندا۔ اهڙي طرح جڏهن ڏکڻ واري سڃاڻپ مٽجي مقامي سڃاڻپ اچي وڃي ٿي ته وڙهڻ جو محرڪ گهٽجي ٿو ۽ فرار وڌي ٿو۔
اپاليچين ڪوھستاني علائقن ۾ يونينزم جي باقيات ۽ غلامداري قوت بابت بي اعتمادي سبب ڪنفيڊريسيءَ جي يڪجهتيءَ لاءِ خطرو وڌيو۔ ڪيترائي سپاهي فرار ٿي واپس گهر آيا ۽ اتي اهڙا دستا ٺاهيائون جيڪي کين سزا ڏيڻ لاءِ ايندڙ باقاعده فوج سان وڙهندا هئا۔ اتر ڪيرولائنا ۾ 23٪ سپاهي (24,122) فرار ٿيا۔ اهو رياست في ڪپيتا وڌيڪ سپاهي فراهم ڪندڙ هئي، ۽ فرار به اتي وڌيڪ هئا۔

#### فلپائين–آمريڪا جنگ
فلپائين–آمريڪا جنگ دوران آمريڪي فوج جي مخالف-بغاوت مهم ۾ ٻنهي پاسن کان وڏي بي رحمي رپورٽ ٿي، جنهن ۾ جنگجو ۽ شهري ٻئي شامل هئا، ۽ بنا مقدمي قتل به ٿيا۔ هن تڪرار دوران 17 آمريڪي سپاهين کي فرار لاءِ موت جي سزا ٻڌائي وئي، پر صرف ٻه سزائون—افريقي-آمريڪي سپاهين (ايڊمنڊ ڊوبوس ۽ ليوس رسل) تي، جيڪي نائون ڪئولري رجيمينٽ جا هئا ۽ “دشمن ڏانهن فرار” جهڙن وڌيڪ سنگين الزامن ۾ ڏوهاري قرار ڏنا ويا—1902ع ۾ عمل ۾ آيون؛ ناقدن جو چوڻ آهي ته هي موت جي سزا جو چونڊيل ۽ غير منصفاڻو استعمال هو۔ اهي ٻي عالمي جنگ ۾ پرائيويٽ ايڊي سلوِڪ جي سزاءِ موت کان اڳ تائين فرار لاءِ ماريا ويندڙ آخري آمريڪي سپاهي هئا۔

#### پهرين عالمي جنگ

آمريڪا 6 اپريل 1917ع تي پهرين عالمي جنگ ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ به فرار جا واقعا ٿيا۔ 6 اپريل 1917ع کان 31 ڊسمبر 1918ع تائين، آمريڪي مهمي فوج (AEF) 5,584 اهلڪارن تي فرار جو الزام لڳايو ۽ 2,657 کي فرار ۾ ڏوهاري قرار ڏنو۔ آخرڪار 24 AEF اهلڪار موت جي سزا وارا ٿيا، پر صدر ووڊرو ولسن سڀني جون سزائون بدلائي قيد ڪري ڇڏيون، تنهنڪري ڪو به قتل نه ٿيو۔ فرار ڪندڙن کي ڪڏهن ڪڏهن عوامي طور ذليل به ڪيو ويندو هو۔ آمريڪي نيوي جو هڪ فرار ٿيل، هينري هولشر، پوءِ برطانيا جي هڪ رجيمينٽ ۾ شامل ٿيو ۽ ملٽري ميڊل کٽي ورتو۔

#### ٻي عالمي جنگ
20,000 کان وڌيڪ آمريڪي سپاهي فرار جي الزام ۾ مقدمو هلائي سزا يافته ٿيا۔ انهن مان 49 کي سزاءِ موت ٻڌائي وئي، پر 48 سزائون پوءِ گهٽائي ڇڏيون ويون۔ صرف هڪ آمريڪي سپاهي، پرائيويٽ ايڊي سلوِڪ، ٻي عالمي جنگ ۾ فرار لاءِ قتل ڪيو ويو۔

#### ويتنام جنگ

آمريڪي دفاع کاتي موجب، ويتنام جنگ دوران 1 جولاءِ 1966ع کان 31 ڊسمبر 1973ع تائين 503,926 آمريڪي اهلڪار فرار ٿيا۔ انهن مان ڪجهه ڪينيڊا ڏانهن لڏي ويا۔ ڪينيڊا ويندڙ فرارن ۾ اينڊي بيري (ڪينيڊين براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن ريڊيو جي ميٽرو مورنينگ جو ميزبان) ۽ جيڪ ٽاڊ (*[[مونٽريال گزيٽ]]* جو اسپورٽس ڪالم نگار) شامل هئا۔
ٻين ملڪن به آمريڪي فرارن کي پناهه ڏني۔ مثال طور، سوئيڊن پرڏيهي سپاهين کي، جيڪڏهن جنگ سوئيڊن جي خارجه پاليسي جي موجوده مقصدن سان هم آهنگ نه هجي، پناهه ڏئي سگهي ٿو۔

#### عراق واري جنگ
پينٽاگون موجب، 2003ع ۽ 2004ع ۾ عراق تي حملي ۽ قبضي کان پوءِ 5,500 کان وڌيڪ فوجي اهلڪار فرار ٿيا۔2006ع جي پهرين چوٿين تائين انگ لڳ ڀڳ 8,000 تائين پهچي ويو۔
لڳ ڀڳ سڀئي فرار آمريڪا جي اندر ٿيا۔ عراق ۾ فرار جو صرف هڪ رپورٽ ٿيل ڪيس ٻڌايو ويو۔ فوج، نيوي ۽ ايئر فورس 2001ع ۾ 7,978 فرار رپورٽ ڪيا، جڏهن⁠تہ 2005ع ۾ 3,456 هئا۔ مرين ڪور ۾ 2001ع ۾ 1,603 مرين فرار جي حيثيت ۾ هئا، جيڪو 2005ع ۾ گهٽجي 148 رهجي ويو۔

#### سزائون
گهرو جنگ کان اڳ، فوج مان فرار ڪندڙن کي ڪوڙا هڻڻ جي سزا ڏني ويندي هئي؛ 1861ع کان پوءِ ٽٽو يا داغ ڏيڻ به استعمال ٿيو۔ جنگي وقت ۾ آمريڪا ۾ فرار لاءِ وڌ ۾ وڌ سزا اڄ به سزاءِ موت آهي، پر هن سزا جو آخري ڀيرو استعمال 1945ع ۾ ايڊي سلوِڪ تي ٿيو۔ 11 سيپٽمبر 2001ع کان پوءِ فرار يا “حرڪت کان رهجي وڃڻ” بابت ڪنهن به آمريڪي اهلڪار کي 24 مهينن کان وڌيڪ قيد نه مليو۔
جيڪو آمريڪي اهلڪار AWOL/UA ۾ هجي، تنهن کي غير عدالتي سزا (NJP) يا ٻيهر يا وڌيڪ سنگين حالتن ۾ UCMJ جي آرٽيڪل 86 تحت ڪورٽ مارشل ذريعي سزا ڏئي سگهجي ٿي۔
 ڪيترن AWOL/UA اهلڪارن کي ڪورٽ مارشل بدران ڊسچارج پڻ ڏنو ويندو آهي۔

آمريڪا جي ڪورٽ-مارشل لاءِ دستي ڪتاب (2012ع ايڊيشن) موجب:

## جنگي ڏوهن جي حالتن ۾ فرار جي قانوني حيثيت
بين الاقوامي قانون تحت، آخري “فرض” يا “ذميواري” هميشه لازمي طور “حڪومت” ڏانهن يا “مٿئين آفيسر” ڏانهن نه هوندي، جيئن نورنبرگ اصولن جي چوٿين اصول ۾ ڏٺو وڃي ٿو، جنهن ۾ چيو ويو آهي:

جيڪڏهن جنگ جي ميدان ۾ سڌين حڪمن هيٺ ڪم ڪندڙ سپاهي عام طور جنگي ڏوهن بابت عدالتي ڪارروائيءَ جي دائري ۾ نه ايندو، تڏهن به اهڙي قانوني ٻولي موجود آهي جيڪا سپاهي طرفان اهڙن ڏوهن ڪرڻ کان انڪار کي سهارو ڏئي ٿي—خاص طور انهن فوجي حالتن ۾ جيڪي فوري جاني خطري کان ٻاهر هجن۔
1998ع ۾ اقوام متحده جي انساني حقن واري ڪميشن جي قرارداد 1998/77 هن ڳالهه کي تسليم ڪيو ته “جيڪي ماڻهو اڳ ئي فوجي خدمت سرانجام ڏئي رهيا آهن، اهي فوجي خدمت دوران به ضميري اعتراض پيدا ڪري سگهن ٿا”.

 هن مان اها امڪاني جاءِ پيدا ٿئي ٿي ته فرار کي اهڙين حالتن ۾ ردِعمل طور ڏٺو وڃي، جتي سپاهيءَ کي لازمي فوجي فرض جي حصي طور انسانيت خلاف ڏوهن انجام ڏيڻ لاءِ مجبور ڪيو وڃي۔
هي اصول آمريڪي فوج مان فرار ڪندڙ جيرمي هِنزمان جي ڪيس ۾ ناڪام طور پرکيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ ڪينيڊا جي اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ (وفاقي اميگريشن بورڊ) نورنبرگ آرٽيڪل IV جي بنياد تي پناهگير حيثيت جي درخواست رد ڪئي۔

## ڏسو پڻ

* بارٽري (سامونڊي قانون)
* ڪينيڊا ۽ عراق جنگ جا مزاحمت ڪندڙ
* ضميري اعتراض ڪندڙ
* ڊيسيميشن (رومي فوج)
* دغا ڪري ٻي ڌر ۾ شامل ٿيڻ
* جبري ڀرتي کان بچڻ
* گرين ڪيڊرز
* عراق جنگ جا مزاحمت ڪندڙن جي فهرست
* بغاوت (فوجي)
* بنا اطلاع غيرحاضري، شهري نوڪريءَ ۾
* نورنبرگ اصول IV
* فوج اندر مزاحمت
* گينٽليٽ مان گذارڻ
* جنگ جو مزاحمت ڪندڙ

## حوالا



## استعمال ٿيل ذريعا

* 
* 
* 
*  – هن ۾ پهرين عالمي جنگ دوران AIF جي ڪورٽ مارشل ٿيل 17,000 کان وڌيڪ آسٽريليا سپاهين جي الف بائي ترتيب وار فهرست شامل آهي۔
* 
* 
* 
* 
* 

## وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
* ڊيوڊ ڪورٽرائيٽ. *Soldiers in Revolt: GI Resistance During the Vietnam War*. Chicago: Haymarket Books، 2005.
* چارلس گلاس. *Deserter: The Last Untold Story of the Second World War*. Harperpress، 2013.
* Maria Fritsche. “ٻي عالمي جنگ دوران آسٽريائي فرارن جي مردانگي بابت ذاتي تصور”. *Gender & History*، 24/1 (2012)، ص 35–55۔
* Fred Halstead. *GIs Speak Out Against the War: The Case of the Ft. Jackson 8*. New York: Pathfinder Press، 1970.
* Kevin Linch. “نيپولين واري جنگين دوران برطانوي فوج مان فرار”. *Journal of Social History*، جلد 49، نمبر 4 (2016)، ص 808–828۔
* Peter Rohrbacher. “سوئٽزرلينڊ ۾ پيٽر وِلهم شمٽ جي جلاوطني ۽ ويرماخت جي فرارن سان رابطا، 1943–1945”. *Paideuma: Mitteilungen zur Kulturkunde*، نمبر 62 (2016)، ص 203–221۔
* Jack Todd. *Desertion: In the Time of Vietnam*. Boston: Houghton Mifflin Harcourt، 2001.
* Chris Lombardi. *I Ain’t Marching Anymore: Dissenters, Deserters, and Objectors to America’s Wars*. New York: The New Press، 2020.
* Paul Benedikt Glatz. *Vietnam's Prodigal Heroes: American Deserters, International Protest, European Exile, and Amnesty*. Lanham: Lexington Books، 2021.

## خارجي ڳنڍڻا


زمرو:جرم
زمرو:امن پسندي
زمرو:سياسي جرم