open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قلعو مبارڪ، بٺينڊو

فائل:Qila_Mubarak_in_Bathinda.jpg|alt=View from inside the Fort| قلعي جي اندران نظارو
فائل:Qila_Mubarak_inside.jpg|alt=Qila Mubarak inside view| قلعو مبارڪ جو اندروني منظر
فائل:Bathinda_fort_fromtop.jpg|alt=View from top terrace of Fort, June 2003| جون 2003 ۾ قلعي جي مٿئين ڇت تان نظارو
فائل:Bhatinda_Fort_1906-_pg_78_-_India_under_royal_eyes-_Henry_Francis_Prevost_Battersby.jpg|alt=Bathinda Fort in 1906| 1906 ۾ بٺنڊا قلعو
قلعه مبارڪ، جنهن کي گوبند ڳڙهه به چيو ويندو آهي، هندستان جي شهر پنجاب جي شهر بٺنڊا جي دل ۾ هڪ تاريخي يادگار آهي. اهو قومي اهميت جي يادگار طور تسليم ڪيو وڃي ٿو ۽ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا طرفان برقرار رکيو ويو آهي.

اهو موجوده جاءِ تي 1100 کان 1200ع تائين وجود ۾ آيو آهي ۽ هندستان جو سڀ کان پراڻو بچيل قلعو آهي. هتي ئي دهلئ جي تخت تي پهرين عورت رضيه سلطان کي شڪست کائڻ تي قيد ڪيو ويو ۽ تخت تان لاٿو ويو.  قلعي جون سرون ڪشان دور جون آهن، جڏهن شهنشاهه ڪنشڪ اتر هندستان/باختر تي راڄ ڪندو هو. راجا دب لاءِ سمجهيو وڃي ٿو ته بادشاهه ڪنشڪ سان گڏجي قلعو جوڙايو هو.  قلعه مبارڪ ڏهين صديءَ جي پوئين حصي ۾ هندو شاهي گهراڻي جي حاڪم جئپال جي حڪومت هيٺ هو. 

## فن تعمير
هندستان جي امپيريل گزيٽيئر قلعي کي 36 قلعا ۽ اوچائي اٽڪل 118 فوٽ بيان ڪري ٿي. اهو آس پاس ڪيترن ئي ميلن لاءِ هڪ نمايان نشان هو. 

## تاريخ
thumb|گووند ڳڙهه جو قلعو
ڀٽنڊا جي قلعه مبارڪ کي مبينا طور تي راجا داب تعمير ڪرايو ويو آهي، جيڪو هڪ مقامي حڪمران آهي.  راجا داب وينا پال جو ڏاڏو هو، جيڪو اڳتي هلي هڪ ٻئي مقامي حڪمران هو. قلعي جي تعمير لاءِ جيڪي سرون استعمال ڪيون ويون آهن، سي ڪشان دور جون آهن. قلعو راجا انهيءَ لاءِ ٺهرايو هو ته جيئن هون ڪنشڪ بادشاهه جي بادشاهت تي ڪاهه نه ڪري سگهن پوئين سالن ۾ قلعي ۾ علائقي جي حڪمرانن طرفان مختلف قسمن جي ڦير ڦار ڪئي وئي آهي. دهليءَ جي پهرين ملڪه رضيه سلطانه کي قلعه مبارڪ ۾ قيد ڪيو ويو هو. ڪشمير جي هندو تاريخن ان کي جئپال جي گاديءَ جو هنڌ ڄاڻايو آهي، ۽ چون ٿا ته ان تي محمود غزنويءَ قبضو ڪيو هو. ڀٽنڊا محمدي دور جي شروعاتي تاريخدانن جي تصنيفن ۾ بتريندا جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿو، جنهن کي اڪثر غلط طور تي تبرهند ۾ تبديل ڪيو ويو آهي. مغل سلطنت جي حڪمرانيءَ ۾، خاص ڪري توانا مغل شهنشاهه اڪبر جي دور ۾ قلعي کي ڪيترائي ڀيرا وڌايو ويو.

1754ع ۾ قلعه مبارڪ تي قبضو ڪيو ۽ گرو گوبند سنگهه جي نالي سان ان جو نالو بدلائي گوبند ڳڙهه رکيو. ان کان اڳ مقامي چون ٿا ته گرو نانڪ ديو، پهريون سک گرو 1515ع ۾ قلعي جو دورو ڪيو هو ۽ نائين سک گرو گرو تيغ بهادر 1665ع ڌاري قلعي جو دورو ڪيو هو. ڪيترن سالن کان پوءِ يعني 1705ع ۾ گرو گوبند سنگهه مڪتسر جي جنگ ۾ فتح کان پوءِ قلعي ۾ آيو.  گرو گوبند سنگهه جي دوري کي ياد ڪرڻ لاءِ پوءِ قلعي جي احاطي اندر ٻه گردوارا تعمير ڪيا ويا، جن مان هڪ پٽيالا جي اڳوڻي حڪمران ڪرم سنگهه ٺهرايو هو. 

## پڻ ڏسندا

* قلعو مبارڪ، پٽيالا
* بٺينڊو ضلعو

## گيلري

## حوالا

زمرو:پنجاب، هندستان ۾ قلعا
زمرو:غزنوي سلطنت جي فوجي تاريخ
زمرو:ڪوشان سلطنت
زمرو:پنجاب، هندستان ۾ آثار قديمه جا ماڳ
پري بي بي

**پري بي بي** (پري خاتون)، جنهن کي رسمي طور ايران دخت رحمت بانو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جيڪو 1678ع ۾ وفات ڪري ويو، شائسته خان جي ڌيءَ هئي، جيڪو آصف خان چوٿين جو پٽ ۽ ممتاز محل جو ڀاءُ هو. وفات وقت شهزادي اعظم سان سندس مڱڻو ٿي، جيڪو اڳتي جو مغل شهنشاهه محمد اعظم شاهه ٿيو.  مغل شهنشاهه جهانگير جي مکيه زال نورجهان جي پوٽي هئي. 

## سوانح عمري
پري بي بي شائسته خان جي ڌيءَ هئي ۽ کيس ايران دخت رحمت بنوءَ جي نالي سان به سڃاتو ويندو هو. سندس مڱڻو 3 مئي 1668ع تي مغل بادشاهه اورنگزيب جي پٽ محمد اعظم سان ٿي. ڍاڪا بنگال صوبي (صوبو) ۾ رهندي هئي، سندس پيءُ صوبي جو گورنر هو. ان دور جي مغلن جي رڪارڊ مان ظاهر هو ته هن گورنر گهراڻي ۽ صوبي جي سياست ۾ اثرائتو ڪردار ادا ڪيو. 

## وفات ۽ قبر
thumb|پري بي بي جو مقبرو
1678ع ۾ پاري بي بي وقت کان اڳ فوت ٿي وئي ۽ پنهنجي پيءُ کي دل شڪستو ڪري ڇڏي. شائسته خان ڍاڪا ۾ لال باغ قلعو تعمير ڪري رهي هئي، جنهن جي تعمير سندس مڱيندي شهزادي محمد اعظم جي دور ۾ شروع ٿي هئي. شائسته خان هاڻي قلعي کي منحوس سمجهي قلعي جي تعمير بند ڪري ڇڏيائين. هن قلعي جي مرڪب سان پنهنجي ڌيءَ جي مقبري تعمير ڪئي.  ٻين ذريعن ٻڌايو آهي ته اهو مقبرو شهزادي اعظم پاڻ تعمير ڪرايو هو.  پاري بيبي جو مقبرو ڍاڪا ، بنگلاديش ۾ هڪ اهم تعميراتي ماڳ سمجهيو وڃي ٿو.  1974ع کان وٺي مقبرو ۽ قلعي جو انتظام آثار قديمه جو کاتو ڪري رهيو آهي. 

## پڻ ڏسندا

* بنگلاديش ۾ آثار قديمه جي جڳهن جي فهرست

## حوالا

زمرو:هندستاني شاهي ناري
زمرو:سترهين صديءَ جي مغل سلطنت جا ماڻهو
زمرو:سترهين صديءَ جا هندستاني مسلمان
زمرو:مغل خاندان
زمرو:مغل سلطنت جون عورتون
بنگلاديش ۾ عجائب گهرن جي فهرست

هي **[[بنگلاديش]] ۾ [[عجائب گھر|عجائب گهرن]] جي الفابيٽ وار فهرست** آهي.

**عجائب گھر جي فهرست**

# احسن منزل
# باگا ميوزيم
# بنگابندھو ٻيڙي عجائب گھر
# بنگلاديش ايئر فورس ميوزيم
# بنگلاديش بحري عجائب گھر
# بنگلاديش بينڪ ٽڪا ميوزيم
# بنگلاديش فوجي عجائب گھر
# بنگلاديش نيشنل ميوزيم
# بارسل ڊويزنل ميوزيم
# برشريٿ منشي عبدالرئوف لائبريري ۽ ميوزيم
# بوگرا ضلعي ڪائونسل ميوزيم
# بنگابندھو ميموريل ميوزيم
# بيرسيري اپجاتيا ڪلچرل اڪيڊمي ميوزيم (ميمنسنگ جي ويجهو)
# چاندپور فشريز ميوزيم
# ڪوميلا رام مالا ميوزيم
# ڪاڪس بازار فشريز ميوزيم
# ٻارن جو عجائب گھر (شيشو اڪيڊمي)
# ڍاڪا نگر جادوگر
# ديناجپور ميوزيم
# چٽاگانگ جو نسلي عجائب گھر
# مڇي ميوزيم ۽ حياتياتي تنوع سينٽر
# لوڪ ورثو ميوزيم (بنگلا اڪيڊمي)
# فريدپور ميوزيم
# جمالپور اسٽيٽ ميوزيم، ٺڪر گاون
# ڪانگل هريناٿ ميموريل ميوزيم
# ڪُشتيا ميونسپل ميوزيم
# کُلنا ڊويزنل ميوزيم
# ڪشور گنج ميوزيم
# لال باغ قلعو
# آزادي جي جنگ جو عجائب گھر
# لوڪايون ميوزيم
# مداري پور ميوزيم
# مهاستان ڳڙهه جو آثار قديمه جو عجائب گھر
# ميناماتي
# مشيل مودھوسدھن دت ميوزيم
# راجس جو عجائب گھر
# آزادي جو عجائب گھر، ڍاڪا
# نيشنل ميوزيم آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي
# بنگلاديش جي جيولوجيڪل سروي جو ميوزيم
# مائيمن سنگھ ميوزيم
# نيشنل آرٽ گيلري (بنگلاديش)
# نيشنل ميوزيم آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي
# نٽور راجباري
# عثماني عجائب گھر
# پنچڳڙ راڪس ميوزيم
# فليٽيلڪ ميوزيم
# بنگلاديش پوليس لبريشن وار ميوزيم
# پوسٽل ميوزيم
# رنگپور ميوزيم
# سُنام گنج حسن راجا ميوزيم
# سونارگاون بنگلاديش لوڪ آرٽ ميوزيم (ڍاڪا جي ويجهو)
# شيليدا ڪتيباري ميموريل ميوزيم (ويجھو ڪشتيا)
# شھزاد پور ڪچريباري ميموريل ميوزيم (ويجھو پبنا)
# تاجت محل
# قبائلي عجائب گھر
# وريندر ريسرچ ميوزيم
# زين العابدين ميوزيم
# ضيا ميموريل ميوزيم
# سريمنگل چانهه رزورٽ ۽ ميوزيم
# بنگال سينٽر
# ڪي بي احسان الله (ر:) ميوزيم
# پهاڙپور آثار قديمه جو عجائب گھر

## پڻ ڏسندا

* عجائب گهرن جي فهرست
* بنگلاديش ۾ لائبريرين جي فهرست

زمرو:ايشيا ۾ عجائب گهرن جون لسٽون
زمرو:بنگلاديش ۾ عجائب گھر
پيرو ۾ عالمي ورثي جي ماڳن جي فهرست

گڏيل قومن جي تعليمي، سائنسي ۽ ثقافتي تنظيم (**UNESCO**) عالمي ورثو ماڳ ثقافتي يا قدرتي ورثي جي لحاظ کان اهم ماڳ آهن جيئن 1972ع ۾ قائم ڪيل يونيسڪو عالمي ورثو ڪنوينشن ۾ بيان ڪيو ويو آهن. پيرو 24 فيبروري 1982ع تي ڪنوينشن جي تصديق ڪئي، جنهن ان جي تاريخي ماڳن کي فهرست ۾ شامل ڪرڻ جي اهل بڻايو.

2021 تائين، پيرو ۾ عالمي ورثي جي فهرست ۾ 13 ماڳ آهن. پيرو جي اندر، عالمي ورثو ڪميٽي جي 7هين اجلاس، جيڪا فلورنس، اٽلي ۾ 1983ع ۾ منعقد ٿيو:"ڪسڪو جو شهر" ۽ "ماچو پچو جي تاريخي پناه" کي ماڳن جي پهرين فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. نو ماڳن کي ثقافتي ماڳن جي طور تي درج ڪيو ويو آهي ٻه قدرتي طور تي ۽ ٻه مخلوط طور تي، ثقافتي ۽ فطري چونڊ جي معيار ٻنهي کي پورا ڪن ٿا، جيئن تنظيم جي چونڊ جي معيار پاران طئي ڪيو ويو آهي.  چان چن آثار قديمه وارو علائقي جو ماڳ 1986ع ۾ فهرست ۾ شامل ڪيو ويو ۽ فوري طور تي خطري ۾ عالمي ورثي جي فهرست ۾ رکيو ويو، ڇاڪاڻ ته ايڊوب تعميرات کي تيز مينهن ۽ ڪٽائي سان آساني سان نقصان پهچندو آهي. قهاپاق نان (اينڊين روڊ سسٽم جو ماڳ) هڪ بين الاقوامي ماڳ آهي، جيڪا ارجنٽائن، چلي،  بوليويا، ڪولمبيا ۽ ايڪواڊور سان پڻ شيئر ڪندو آهي. ان کان سواء عارضي فهرست ۾ اٺ ماڳ آهن.

## عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
يونيسڪو ڏهن معيارن هيٺ سائيٽن جي فهرست ڏئي ٿو. هر داخلا گهٽ ۾ گهٽ هڪ معيار کي پورو ڪرڻ گهرجي. معيار i کان vi ثقافتي آهن ۽ vii کان x فطري ورثي جا ماڳ آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* يونيسڪو سان پيرو جي قومي تعاون ڪميشن  
* ليما ۾ يونيسڪو آفيس  

زمرو:پيرو
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پيرو ۾ عالمي ورثي جا ماڳ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
پيرو عالمي ورثي جا ماڳ 
زمرو:پيرو ۾ عالمي ورثي جا ماڳ 
عالمي ورثي جا ماڳ
نيلا گمبد

**نيلا گنبد** (lit. 'نيرو گنبد') هڪ مقبرو آهي جيڪو دهلي، هندستان ۾ همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس اندر واقع آهي. تاريخدانن کي ان شخص جي سڃاڻپ جي پڪ ناهي جنهن کي دفن ڪيو ويو آهي. ڪي چون ٿا ته هن ۾ هڪ مغل امير جي هڪ خادم جو مقبرو آهي ۽ جهانگير جي دور ۾ دفن ڪيو ويو هو. ٻين جي چوڻ موجب ، مقبرو همايون جي مقبري جي تعمير ٿيڻ کان گهڻو اڳ موجود هو. تعمير جي وقت ، اهو چمڪندڙ ٽائلس سان ڍڪيل هو ، جن مان اڪثر تباهه ٿي چڪا آهن. هي عمارت ٻين عمارتن سان گڏ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس کي ٺاهيندي آهي.

## پس منظر
سيد احمد خان ڪتاب اسارث سناديد ۾ لکي ٿو ته هن مقبري ۾ فهيم خان جو مقبرو آهي. خان عبدالرحيم خان خانا جو خدمتگار هو، ۽ مغل بادشاهه جهانگير جي دؤر ۾ سن 1626ع ۾ وفات ڪئي. آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا جي ايس اي اي نقوي راءِ ڏني آهي ته هيءَ عمارت همايون جي مقبري کان به اڳ تعمير ڪئي ويئي هئي. سندس قياس انهيءَ بنياد تي آهي ته همايون جي مقبري جي گهيري واري ڀت ۾ هن عمارت جو دروازو موجود آهي. پڻ گهيري واري ڀت ۾ رسيڊ محراب موجود آهن، جي نيلا گنبد ۾ غائب آهن. 

مقبرو همايون جي مقبري جي گهيري جي اڀرندي ڀت کان 50 گز (46 م) جي مفاصلي تي واقع آهي.هيءَ عمارت ٻين عمارتن سان گڏ همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس جي يونيسڪو جي عالمي ورثي واري جاءِ آهي.  2019 کان وٺي ، نيلا گنبد کي رسائي لائق بڻايو ويو آهي ۽ ماڻهو همايون جي مقبري جي ڪمپليڪس لاءِ ساڳي ٽڪيٽ استعمال ڪندي ان جو دورو ڪري سگهن ٿا.

## فن تعمير
مقبرو پلستر ۽ ملبي مان ٺهيل آهي. تعمير جي وقت ، اهو مڪمل طور تي نيري ، سائي ۽ اڇي ٽائلس سان ڍڪيل هو. فيروزي نيرو ٻين رنگن جي وچ ۾ غالب هو. [4] عمارت نقشي ۾ چورس آهي ۽ ان جا زاويه چمفر ٿيل آهن. هڪ اڌ گولائي گنبذ هڪ ڊرم تي آرام ڪري ٿو. عمارت جي اندر ڪو به محراب نه آهي (هڪ ڀت ۾ هڪ طاق جنهن طرف مسلمانن جي دعا ڪئي وئي آهي) آهي. ان ۾ نيم آڪٽاگونل زاويه الڪوز پڻ آهن.

منهن جي هر پاسي پلستر سان نشان لڳل آرائشي محراب آهن. اهي محراب شروعاتي طور تي چمڪندڙ ٽائلس سان ڍڪيل هئا. هن وقت ، چمڪندڙ ٽائلس منهن جي اتر طرف موجود آهن. عمارت جي اندرئين حصي ۾ هڪ چورس چيمبر آهي جنهن کي مصنوعي طور تي ٻن منزلن ۾ ورهايو ويو آهي. اندروني محرابن جي تمغا تي اسٽوڪو سجاڳي موجود آهي. اسڪوئنچز ٻئي ماڙ کي آڪٽاگونل ترتيب ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. انهن جي هر پاسي کان سوراخ ڪرڻ وائنٽيليشن فراهم ڪري ٿو.  قبر جي مٿان ڪو به يادگار تعمير نه ڪيو ويو آهي.  قبر جو پٿر به نه آهي.  تعمير جي وقت ، اندروني چمڪندڙ ٽائلس سان ڍڪيل   هو جيڪي هن وقت تباهه ٿي چڪا آهن. 

ڊرم جنهن مان گنبذ اڀري ٿو اهو سلائنر آهي ، خارجي ۽ اندروني طور تي گول آهي. [4] ڳاڙهي پٿر جون سرون ڊرم جي تعمير ۾ استعمال ڪيون ويون آهن. گنبذ جي سوٽيف ۾ هڪ عربي ڊيزائن آهي جيڪا نيري ۽ ڳاڙهي رنگ جي ٽائلس استعمال ڪندي ٺاهي وئي آهي. سرن جو ٺهيل گنبذ ان جي ڊرم جي تڪميل آهي. گنبذ فيروزي نيري ٽائلس سان ڍڪيل  هو. انهن مان عمارت جو نالو نيلا گنبد مليو آهي جنهن جو انگريزي ۾ ترجمو 'نيرو گنبذ' آهي.  گنبذ کي هڪ ڪلاسا فائنل تاج ڪري ٿو. 

## حوالا

*
زمرو:هندستان ۾ عالمي ورثو ماڳ
زمرو:دهليءَ ۾ مقبرا
زمرو:انڊو اسلامي فن تعمير
امام در مقبرو

**امام در مقبرو** (عربي: قبة امام الدور، رومانيائيز: قبا امام الدر) هڪ سني مقبرو هو، جيڪو سامرا کان 20 ڪلوميٽر (12 ميل) اتر ۾، عراق جي صلاح الدين گورنري ۾ واقع هو. 1085ع ۾ مڪمل ٿيو، عقيلد دور ۾، مقبري 23 آڪٽوبر 2014 تي اسلامي رياست عراق ۽ شام هٿان تباهه ڪيو ويو.

## تاريخ
اهو مقبرو يارهين صديءَ جو آهي ۽ پهريون ڀيرو سلجوقي درٻار جو انتظام هيٺ هلايو ويو، جيڪو بنيادي طور تي هڪ سني ادارو هو. مقبري جو معمار ابو شاڪر بن ابي الفراج هو. اها عمارت انهن ڪيترن ئي ڪمن مان هئي جن کي چيمبرلين ابو جعفر محمد مڪمل ڪرڻ جو حڪم ڏنو. مقبري جي تعمير آخرڪار 1094ع کان اڳ مڪمل ٿي وئي. مقبرو هڪ عمارت جو سڀ کان اوائلي تاريخن وارو نمونو هو جنهن ۾ مقرنن جو گنبذ استعمال ڪيو ويو هو. [2] مقبري جو قانوني نگران، يا متولي قاضي مونس ابن حمدان هو، جنهن جي جاءِ تي حسن ابن رفيع هن ڪردار ۾ ويٺو. 

ڪجهه وقت تي مقبري جي ڀرسان مسجد تعمير ڪئي وئي هئي، پر ويهين صديءَ ۾ مسافرن جي تصويرن ۾ صرف مقبرو موجود هو. 

## فن تعمير
امام در مقبري جو ماڳ هڪ ديوار وارو گهيرو آهي. مقبري جي عمارت هڪ ڪعب نما اڏاوت آهي، جنهن جي مٿان مقرنس گنبذ آهي. مقرنس گنبذ جي بنياد هڪ ڊگهو ڪعب هو، جنهن کي ٿنڀن سان مضبوط ڪيو ويو هو، هر ڪنڊ ۾ هڪ، جيڪي پڪل سرن مان ٺهيل هئا. بنائي سرن جو ڪم هر هڪ ٿنڀي ۽ بنياد جي چوٽيءَ تي هڪ پٽي جي زينت هئي.  ڪعب جي مٿان مقرنن جو گنبذ هڪ ڊگهي، آڪٽاگونل ڊرم تي رکيل هو. گنبذ جو خول ٽن وڌندڙ سوڙهي آڪٽاگونل ڊرمن تي مشتمل هو، جن مان هر هڪ ٿورڙو ڦري سرپل اثر پيدا ڪندو هو. هر دهل جي چوٽيءَ تي گنبذ نما ڪپولا رکيل هو. 

مقبري جي چيمبر ۾ عمارت جي اتر طرف هڪ دروازي ذريعي داخل ٿئي ٿو. اندر ان ۾ اسٽوڪو زيور آهي، جنهن ۾ انڌي لوبڊ محرابن جون قطارون شامل آهن. مقرنس گنبذ جي سڀ کان اوچي ڪپولا جو اندريون حصو بانسرين سان سينگاريل آهي. 

### مزار جي سڃاڻپ
دفن ٿيل شخص جي سڃاڻپ تڪراري آهي.  مقبري جي ٻاهرئين حصي تي لکيل ڪتبي ۾ لکيل آهي ته اها عمارت ابو عبدالله محمد الدوري جو مقبرو آهي، جيڪو الدور جي بزرگ عالم ۽ ستين شيعه امام موسيٰ الڪاظم جو پٽ هو. کيس 838ع ۾ دفن ڪيو ويو. هڪ ٻئي ڪتبي ۾ لکيل آهي ته قبرستان عقيلد امير شرف الدوله مسلم ابن قريش آهي، جيڪو 1085ع ۾ وفات ڪري ويو.

## 2014 جي تباهي
امام در مقبري کي 23 آڪٽوبر 2014 تي اسلامي رياست عراق ۽ شام طرفان ڌماڪو ڪيو ويو. 

## پڻ ڏسندا

* اسلامي رياست پاران ثقافتي ورثي جي تباهي
* عراق ۾ اسلام
* عراق ۾ مسجدن جي فهرست

## حوالا

زمرو:عراق ۾ سني مسجدون
زمرو:عراق ۾ مزارون
زمرو:سامرا ۾ مسجدون
زمرو:داعش پاران تباهه ٿيل مسجدون
زمرو:1080ع واري ڏهاڪي ۾ مڪمل ٿيل مسجدون
زمرو:عراق ۾ مقبرو
زمرو:عراق ۾ گنبذ سان مسجد جون عمارتون
آريڪيوپا جو تاريخي مرڪز

ڊسمبر، 2000ع ۾، يونيسڪو آريڪيوپا جي تاريخي مرڪز کي، هيٺ ڏنل بيان ڪندي، عالمي ورثو قرار ڏنو:

: " *آريڪويپا جو تاريخي مرڪز سينگاريل فن تعمير جو هڪ مثال آهي، جيڪو يورپي ۽ مقامي خاصيتن جي تخليقي اتحاد جو هڪ شاهڪار نمونو پيش ڪري ٿو. هڪ نوآبادياتي شهر جيڪو فطرت جي حالتن، مقامي اثرات، فتح جي عمل ۽ تبليغ سان گڏوگڏ هڪ شاندار قدرتي منظرنامي جي ڪري چئلينج ڪيو ويو آهي* ."

## Description
The historic centre of Arequipa, built in volcanic sillar rock, represents an integration of European and native building techniques and characteristics, expressed in the admirable work of colonial masters and Criollo and Indian masons. This combination of influences is illustrated by the city's robust walls, archways and vaults, courtyards and open spaces, and the intricate Baroque decoration of its facades.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:آريڪيوپا
زمرو:پيرو
زمرو:ثقافتي ورثو
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:پيرو ۾ سياحتي ڪشش  
زمرو:پيرو ۾ عالمي ورثي جا ماڳ 
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
عزيزيه مسجد، حيدرآباد

**عزيزيه مسجد**، جنهن کي ماجد عزيزيه به چيو ويندو آهي (اردو: مسجد عزیزیہ؛ هندي: مسگيد اجيگيا؛ تیلگو: మస్జిద్ అజీజియా) ھڪ جمعي جي مسجد آھي، جيڪا مهديپٹنم ۾ واقع آھي، جيڪا تلنگانا رياست جي حيدرآباد ضلعي ۾ واقع آھي.

اها مهديپتنم جي سڀ کان وڏي مسجد آهي جنهن جي گنجائش 10,000 هزار کان وڌيڪ ماڻهن جي آهي. مسجد 1966ع ۾ تعمير ڪئي وئي ۽ عمارت چار منزلون آهن جن ۾ مسجد کان علاوه اسٽوڊنٽس اسلامڪ آرگنائيزيشن آف انڊيا ۽ اسلامڪ سينٽر آف جماعت اسلامي هند جو هيڊ ڪوارٽر به آهي.

## تاريخ
پيڙهه جو پٿر 1966ع ۾ عبدالحفيظ خان رکيو ۽ مسجد جو نالو پنهنجي والد عبدالعزيز جي نالي پٺيان عزيزيه رکيو. 

## سهولتون

### مذهبي
هيءَ مسجد مهديپٹنم جي سڀ کان وڏي مسجد آهي جنهن ۾ چار ماڙ آهن جنهن ۾ 10 هزار کان وڌيڪ نمازي رهي سگهن ٿا. جنهن جي هر ماڙ تي وضو خانو آهي. جنهن ۾ هر هفتي جمعي جي نماز هوندي آهي ۽ واعظ اعجاز محي الدين وسيم ڪندو آهي جنهن ۾ قرآن ۽ سنت جي بنياد تي موجوده ۽ همعصر سماجي اقتصادي مسئلن تي ڌيان ڏنو ويندو آهي.  عورتون نماز ۾ شريڪ ٿي سگهن ٿيون. 

### غير مذهبي
مسجد هجڻ کان علاوه؛ اهو پڻ هڪ 'ڪميونٽي سينٽر' جي طور تي ڪم ڪري ٿو. مسجد صحت، تعليم، نوڪرين وغيره جي مسئلن کي حل ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿي.  اها غريبن کي قطع نظر مذهب جي طبي امداد فراهم ڪري ٿي،  ۽ فجر جي نماز کان پوءِ مفت بلڊ پريشر ۽ شگر جي سطح جي جانچ فراهم ڪري ٿي. 

مسجد برادري غريبن کي بنا وياج جي سون قرض ۽ بيواهن ۽ بزرگن کي پينشن ڏئي ٿي. مسجد پنهنجي نوٽيس بورڊ تي مختلف سرڪاري کاتن ۾ نوڪرين جي خالي جاين جو اعلان پڻ ڏيکاري ٿي.

↵↵مسجد ۾ 'حفظ' جو اسڪول هلندو آهي جتي امام شاگردن کي قرآن ياد ڪرڻ جي تربيت ڏيندو آهي. اهو ٻنهي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ اونهاري جي ورڪشاپون پڻ منعقد ڪري ٿو. مسجد جي امام شيخ عماد الدين مدني موجي آهي:مسجد نبوي ( مديني ۾ مسجد نبوي ) ۾ طبي سهولت موجود هئي، مسجد صرف عبادت جي جاءِ نه هجڻ گهرجي. ان کي ملّي (برادري) جي مسئلن کي حل ڪرڻ، ماڻهن کي دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابي لاءِ انهن جي ڪردار ۽ شخصيت کي ترقي ڏيڻ جي تربيت ڏيڻ لاءِ هڪ پليٽ فارم طور ڪم ڪرڻ گهرجي.مسجد ۾ بين المذاهب ڳالهين لاءِ هڪ اسلامي مرڪز قائم ڪندي انهن ڪميونٽي سروسز کي وڌائڻ جو منصوبو پڻ آهي. 

## آن لائن موجودگي
هي مسجد علائقي جي ڪجهه ماڻهن مان هڪ آهي جنهن جي آن لائن موجودگي آهي.  جمعي جي خطبي ۽ رمضان جي دوران يوٽيوب تي نشر ڪيا ويندا آهن.  مسجد جي سرگرمين جي تبليغ لاءِ هڪ فيسبوڪ اڪائونٽ کوليو ويو آهي.

## پڻ ڏسندا

* هندستان ۾ اسلام
* تلنگانا ۾ مسجدن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڀارت جون مسجدون
زمرو:1966ع ۾ مڪمل ٿيل مسجدون
زمرو:هندستان ۾ ويهين صديءَ جون مسجدون
جامع مسجد، سوپور

جامع مسجد سوپور (اردو: جامع مسجد سوپور) ، جنهن کي جامع خادم مسجد به چيو ويندو آهي ، هڪ تاريخي جمعي جي مسجد آهي ، جيڪا سوپور ۾ ، هندستان جي گڏيل علائقي ڄمون ۽ ڪشمير ۾ واقع آهي. مسجد سترهين صدي عيسويءَ ۾ مغل بادشاهه اورنگزيب جي دور ۾ تعمير ڪئي وئي. اها علائقي جي سڀ کان وڏي مسجد آهي ۽ مذهبي سرگرمين لاءِ مرڪزي مرڪز طور ڪم ڪري ٿي. مسجد جهلم نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي، جيڪا هڪ پرسڪون ۽ دلڪش ماحول مهيا ڪري ٿي.

## فن تعمير
مسجد هڪ مخصوص ٽي شڪل واري ڊيزائن ۾ تعمير ڪئي وئي آهي، جنهن جي ماپ اٽڪل 54 ميٽر (177 فوٽ) ڊگهو ۽ 22 ميٽر (72 فوٽ) ويڪرو آهي. اڏاوت ۾ روايتي ڪشميري ۽ مغل فن تعمير جا عنصر شامل آهن.  مسجد بنيادي طور تي سڙيل سرن، پٿر ۽ ڪاٺين سان تعمير ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ چوني جي مارٽر آهي.

اندروني هڪ واحد نماز هال تي مشتمل آهي، جيڪو ٽن ڊگھي خليج ۾ ورهايل آهي، جن مان هر هڪ قبله جي ديوار سان متوازي هلندو آهي. مرڪزي خليج ۾ ٻٽي اوچائي واري جڳهه آهي ، جيڪا ڪليريسٽري لائٽنگ سان روشن آهي. مسجد ۾ هڪ هپ ٿيل ڇت آهي. اهو ٽن آرائشي اسپائرز سان سينگاريل آهي ، جيڪي مقامي طور تي 'برنگ' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، ڇت جي ريج جي پڇاڙين تي واقع آهي. اصل ڪاٺ جي پنجرڪاري (جالي) شٽرن کي جديد، محراب واري چمڪندڙ ونڊو شٽرن سان تبديل ڪيو ويو آهي.

پورٽيڪو محرابن ۾ پيچيده نقش ٿيل ڪاٺ جي اسپينڊل سان سينگاريل آهي، جڏهن ته ڇت سادي زبان ۽ نالی ڪاٺ جي تختن مان ٺهيل آهي. پلنٿ ايشلر معماري مان ٺهيل آهي، جڏهن ته سپر اسٽرڪچر سڙيل سرن سان ٺهيل آهي. گرائونڊ فلور جي ڀتين کي سيمينٽ سان پلستر ڪيو ويو آهي ، جڏهن ته مٿين منزلن جي ڀتين کي مٽيءَ جي پلستر سان ختم ڪيو ويو آهي.

## تاريخي اهميت
مسجد تاريخي طور تي پنهنجي مذهبي فنڪشن کان ٻاهر هڪ ڪردار ادا ڪيو آهي. ڪشمير جي بدامني دوران ، خاص طور تي 1990 ۽ 2016 جي وچ ۾ ، جامع مسجد سوپور هندستاني حڪمراني خلاف سياسي اختلاف راءِ لاءِ گڏ ٿيڻ جي جاءِ طور ڪم ڪيو. 

مقامي تاريخي حوالن موجب، جامع مسجد سوپور سترهين صديءَ جي پوئين حصي ۾ مغل بادشاهه اورنگزيب جي دور ۾ تعمير ڪئي وئي. صدين کان ، اهو مذهبي جماعتن لاءِ هڪ نمايان جڳهه ۾ ترقي ڪري چڪو آهي ، جهڙوڪ جمعه جي نماز ، عيد جي نماز ، ۽ خاص موقعن جهڙوڪ شب نماز.

مسجد جديد ضرورتن کي اپنائڻ لاءِ تازن سالن ۾ ڪافي ترميم ڪئي آهي ، اڃا تائين اهو پنهنجي روايتي تعميراتي دلڪشي جو گهڻو حصو برقرار رکي ٿو.

## پڻ ڏسندا

* هندستان ۾ اسلام
* هندستان ۾ مسجدن جي فهرست

زمرو:ڀارت جون مسجدون
زمرو:وڏيون مسجدون
زمرو:ڄمون ۽ ڪشمير جون مسجدون
ڀارت جي مسجدن جي فهرست

هي هندستان جي قابل ذڪر مسجدن جي فهرست آهي، جيڪا رياست يا يونين ٽيريٽري جي لحاظ کان منظم ڪئي وئي آهي. 2021ع تائين، هندستان ۾ 55,000 کان وڌيڪ فعال مسجدون هيون ۽ دنيا ۾ ٽئين نمبر تي مسلمانن جي وڏي آبادي هئي.

## انڊمان ۽ نڪوبار ٻيٽ

## آنڌرا پرديش

## آسام

## بهار

## ڇتيس ڳڙهه

## دهلي

## گوا

## گجرات

## هريانا

## ڄمون ۽ ڪشمير

## ڪرناٽڪا

## ڪيرالا

## مڌيا پرديش

## مهاراشٽر

## مني پور
منی پوري روايت ۾ ، ليشانگ (مسجد) هڪ جڳهه کي ظاهر ڪري ٿو جتي جمعه نماز ادا ڪئي ويندي آهي ، جڏهن ته پينجاگا (مسلوا) ننڍو عبادت گهرن ڏانهن اشارو ڪري ٿو جيڪي صرف روزاني نماز لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. 1819ع تائين ، منی پور جي مسلمان آبادين ۾ 13 ليشانگ ۽ 11 پينجاگا رپورٽ ڪيا ويا. 

## ميگھاليا

## ميزورام

* ايزول مسجد
* پشپڪ مسجد
* جامع مسجد (لونگلي)
* ڪولاسب مسجد

## ناگالينڊ

* ڪوهيما جامع مسجد 

## پنجاب

## راجستان

## سِڪيم
سکم حڪومت جي سرڪاري سائيٽ موجب علائقي جي لحاظ کان سڄي سکم ۾ 7 سڀ کان وڌيڪ آهن:-

اوڀر سِکِم

* گنگٽڪ مسجد
* سنگتم مسجد 
* رامگپو مسجد

اتر سِکِم

* منگن مسجد

ڏکڻ سِکِم

* نمچي مسجد
* جورٿانگ مسجد

اولهه سڪم

* گيلسنگ مسجد

## تامل ناڊو

## تلنگانا

## اتر پرديش

## اولهه بنگال

## پڻ ڏسندا

* هندستان ۾ مسجد مخالف مهم
* هندستان ۾ اسلام
* مسجدن جي فهرست
** وڏين مسجدن جي فهرست
** وڏين مسجدن جي فهرست
** قديم ترين مسجدن جي فهرست
** بلند ترين مسجدن جي فهرست
** ڪلڪتي ۾ مسجدن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:مسجدون
زمرو:ڀارت ۾ اسلام
زمرو:ڀارت جون مسجدون
زمرو:ايشيا جون مسجدون
زمرو:مسجدن جون فهرستون
زمرو:ڀارت سان لاڳاپيل ۾ فهرستون
زمرو:ايشيا جي مسجدن جون فهرستون
مانو نيشنل پارڪ

**مانو نيشنل پارڪ** (**[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]**: Manu National Park؛ **[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]**: Parque Nacional del Manu) پيرو ۾ مئڊرئ ڊي ڊايوس ۽ ڪسڪو جي علائقن ۾ واقع هڪ قومي پارڪ ۽ بايوسفيئر رزرو آهي. اهو مختلف قسم جي ماحولياتي نظامن جي حفاظت ڪري ٿو جن ۾ هيٺاهين وارن برساتي ٻيلن، بادل ٻيلا (Cloud Forest) ۽ اينڊيز گھاس جا ميدان شامل آهن.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پيرو
نوڪوآلوفا

**نوڪوآلوفا** (Nuku'alofa) ٽونگا جو سڀ کان وڏو ۽ راڄڌاني شھر آھي. اهو ٽونگا ٽاپو ٻيٽ جي اترئين ساحل تي واقع آهي، جيڪو ملڪ جي ڏاکڻي ٻيٽن جي گروپ ۾ اچي ٿو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ٽونگا
زمرو:ٽونگا ۾ آباديون جڳهيون
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:نوڪوآلوفا
نيو گني

**نيو گني** (**ٽوڪ پسين**: Niugini؛ **هيري موٽو**: Niu Gini؛ <small>'''انڊونيشيائي'''</small>: Papua، فوسلائيزڊ: Nugini)، جن کي "پاپوا" (Papua) يا تاريخي طور تي "ايريان" (Arian) پڻ چيو ويندو آهي، **7,85,753** چورس ڪلوميٽر (**3,03,381** چورس ميل) جي ايراضي سان، دنيا جو ٻيو نمبر وڏو ٻيٽ آهي، جيڪا ميلانيشيا، ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ واقع آهي. ٻيٽ آسٽريليا کان **150** ڪلوميٽر (**81** **ناٽيڪل ميل؛ 93 ميل**) ويڪر ٽورس اسٽريٽ (Torres Strait) ذريعي الڳ ٿيل آهي. جيتوڻيڪ ٻئي زميني علائقا ساڳئي براعظمي شيلف تي واقع آهن ۽ پلائسٽوسين گليشيشن ۾ گهٽ سمنڊ جي سطح جي دوران، **ساہول** جي گڏيل زميني ماس طور متحد هئا. ڪيترائي ننڍا ٻيٽ اولهه ۽ اوڀر ۾ واقع آهن. ٻيٽ جو نالو اسپيني ڳولا ڪندڙ ينگيو اورٽيز ڊي ريٽيز سال 1545ع جي پنهنجي سامونڊي سفر دوران، ٻيٽ جي مقامي ماڻهن جي گني جي آفريقي علائقي جي ماڻهن سان مشابهت جي ڪارڻ ڏنو.

ٻيٽ جو اوڀر وارو اڌ پاپوا نيو گني ملڪ جو وڏو زميني حصو آهي. اولهه وارو اڌ حصو، جيڪو اولهه نيو گني جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، انڊونيشيا جو حصو آهي ۽ پاپوا، مرڪزي پاپوا، هاءِ لينڊ پاپوا، ڏکڻ پاپوا، ڏکڻ اولهه پاپوا ۽ اولهه پاپوا جي صوبن ۾ ورھايل آهي. ٻيٽ تي ٻه وڏا شهر پورٽ مورسبي ۽ جاياپورا آهن. 

## نالا

## جاگرافي:

## تاريخ:

## سياسي ورهاست

## آباديات

## حياتياتي تنوع ۽ ماحوليات:

## ماحول سان تعلق
The eastern half of the island is the major land mass of the nation of Papua New Guinea. The western half, known as Western New Guinea, forms a part of Indonesia and is organized as the provinces of Papua, Central Papua, Highland Papua, South Papua, Southwest Papua, and West Papua. The two major cities on the island are Port Moresby and Jayapura.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*ڪولئگرج جي "دي ڊسڪوري آف نيو گني" مان مواد جو نقل 
* سائنسدان ڏورانهين نيو گني ۾ سوين نون نسلن جي دريافت جي تعريف ڪن ٿا 
* ويب سرڪاري ويب سائيٽ
*  
* نيو گني جو تفصيلي نقشو 

 
 

زمرو:نيو گني 
زمرو:بين الملڪي ٻيٽ 
زمرو:ميلئنيشيا جي جاگرافي 
زمرو:انڊونيشيا جا ٻيٽ 
زمرو:پاپوا نيو گني جا ٻيٽ 
زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون
زمرو:پئسفڪ وڏي سمنڊ جا ٻيٽ
پاليڪر

**پاليڪير** (Palikir) پيسفڪ سمنڊ ۾ واقع مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس جو راڄڌاني شھر آهي.   5,000 کان ٿورو گهٽ آبادي وارو شهر، وڏي سوڪيه ميونسپلٽي جو حصو آهي، جن جي آبادي سال 2024ع ۾ ملڪ جي ڪل آبادي 106,487 مان، 6,964 هئي. اهو پونپي ٻيٽ (آبادي 34,789)، هڪ بلند آتش فشاني ٻيٽ جيڪو هڪ پکڙيل مرجان جي چٽانن سان گھريل آهي، جي اتر اولهه پاسي تي واقع آهي. اتر اوڀر ۾ ٻيٽ جي سڀ کان وڏي آبادي، ڪولونيا جو ساحلي شهر آهي.  ان کي سال 1989ع ۾ مائڪرونيشيا جي وفاقي رياستن جو گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پاليڪير
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:فيڊريٽڊ اسٽيٽس آف مائڪرونيشيا
پاڪستان جي ويمن ڪرڪٽ ٽيم

**پاڪستان جي ويمن ڪرڪٽ ٽيم** جي موجوده رانديگرون، جيڪا پاڪستان ڪرڪٽ بورڊ (PCB) جي سنٽرل ڪنٽريڪٽ تي آهن يا انهن کي تازو ون ڊي يا ٽي 20 انٽرنيشنل اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو آهي. غير ڪيپ ٿيل رانديگر *اٽالڪ* ۾ درج ٿيل آهن. 25 آگسٽ 2024 تي اپڊيٽ ڪيو ويو.

## حوالا
زمرو:ڪرڪيٽ
زمرو:ڪرڪٽر
زمرو:ويمن ڪرڪٽر
زمرو:پاڪستان جو ويمن ڪرڪٽر
آپيا

**آپيا** (Apia) پئسفڪ جي ٻيٽ واري ملڪ ساموآ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ راڄڌاني آهي. اهو ساموآ جي ٻئي نمبر وڏي ٻيٽ اپولو جي مرڪزي اتر ساحل تي واقع آهي. آپيا تواماساگا جي سياسي ضلعي ( *itūmālō* ) ۾ اچي ٿو.

آپيا شهري علائقو (عام طور تي آپيا شهر جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) جي آبادي سال 2021ع جي آدمشماري جي مطابق 35,974 هئي.  ان جون جاگرافيائي حدون اوڀر کان وائيموگا جي ليٽوگو ڳوٺ کان اولهه تائين اپيا جي نئين، صنعتي علائقي ۾، جيڪو فاليٽا جي وائٽيلي ڳوٺ تائين پکڙيل آهي، تائين آهن.

## نالو
## تاريخ

## انتظامي ورهاست
## اباديات
## فن تعمير
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## ثقافت

## حوالا

زمرو:آپيا
زمرو:ساموآ
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
جيشاه لطيف جوڪلام سمجڻ

شاہ عبداللطیف جو ڪلام 

شاہ عبداللطیب بٹائی  سونهاري ۽ سراڻ سنڌ جوسدا حيات شاعرآهي  شاہ عبداللطیف ڪلام واروڪتاب شاه جو رسالو هر سنڌي ادب سان واسطو رکندڙ ۽شاھ صاحب تي فخر ڪندڙ ۽ڪلام سان محبت رکندڙ جي گهر ۾لازمي هوندو 

شاه صاحب جي رسالي ۾ ڪيترائي اهم عنوان موجود آهن جن۾ دين دنيا محبت ٻڌي 

انسانيت دوستي ۽ وطن دوستي پڻ اهم آهن بلڪه شاه صاحب رڳو وڏوشاعر نه آهي پر ڏاهو ۽ عالم به آهي شاه صاحب جو ڪلام ٻولي ادب ۽فن سان گڏ اعلي خيال جي خوبين سان مالامال آهي جيتوڻيڪ شاه صاحب جي ڪلام کي غور سان

پڙهبو ته ان۾ توحيد رسالت عبادت تصوف جهڙا ڪيترائي اهم موضوع آهن

جئين ته الله تعلى جي مخلوق۾ 

انسان سڀ کا مٿانهودرجو رکي ٿو ۽ کيس اشرف المخلوقات سڏيو ويو آهي  ان ڪري سندس تعليم ۽تربيت لا۽ پيغمبر ولي بزرگ  صوفي ڏاها عالم ايندا رهيا جن پنهجي پيغام سان انسان کي اعلى زندگي گذارڻ جودرس ڏنو

شاه عبدالطيف ڀٽائي هڪ ڏاهو عالم ۽ صوفي شاعرآهي  شاہ لطیف پنهجي رسالي ۾بيتن واين ذريعي الله تعلى جي وحدانيت ۽ عبادت ۽ رسول پاڪ صلي الله عليه واله وسلم 

جي رسالت ۽ اطاعت بابت سبق ڏنو آهي  شاه لطيف انسان جي اخلاق بلند ڪرڻ۽ ڪردار کي سڌارڻ لا۽ ڪيترائي اعلى مثال ڏنا آهن شاه صاحب استاد بڻجي رهنمائي ڪئي آهي 

شاه صاحب جو ڪلام اسان کي حق سچ جي راه تي هلڻ جي صلح ڏي ٿو ۽ڪوڙ ٺڳي ڪپت کان بچڻ جي تلقين ڪري ٿو 

ته زنڌگي ۾ ڪامياب ٿيون ۽ آخرت ۾سرخرورهون

جيتوڻيڪ دنياجي ٻين ماڪن ۾ڪيترائي ناليوارا شاعر ڏاها عالم مفڪر پيدا ٿيا آهن جن پنجي قوم لا۽ بيمثال پيغام ڏنا آهن پر شاه صاحب  پنهجي ڪلام جي ذريعي انسانذات کي محبت امن ڀائيچاري سان گڏ ڏاڍ ظلم يا ناانصافي سان مهاڏو اٽڪائڻ ج۽ درس ڏنو آهي شاصاحب پنجي قوم کي زندگي جي اعلئ مقصد ۽ منزل کي حاصل ڪرڻ لاء پاڻ پتوڙڻ جي راه ڏسي آهي 

شاه صاحب کي مڃڻ وارا سنڌ ۽ سنڌ جا عالم نه بلڪه پاڪستان کا ٻاهرين ملڪن جا عالم به آهن جن شا صاحب کي تمام وڏن شاعرن ۾ شمار ڪيو آهي ۽ اسان کي گهرجي ته شاه صاحب جي ڪلام کي پڙهون ۽انکي سمجهون  عمل ڪريون ته  جئين اسين زندگي ۾ ڪاميابي ماڻي سگهون 

مهرباني 

شعيب نومڙيو
ڱيرلمود

**ڱيرلمود** (Ngerlmud) جمهوريه پلاوو، پئسيفڪ سمنڊ ۾ هڪ ٻيٽ وارو ملڪ، جو گادي جو هنڌ آهي. هن کي سال 2006ع ۾ ڪورور شهر جي جاءِ تي گادي جو هنڌ بڻايو ويو. آبادي ملڪ جي سڀ کان وڏي ٻيٽ، بابلڊاؤب تي، رياست، ميليڪوڪ ۾ واقع آهي ۽ ڪورور شهر کان 20 ڪلوميٽر (12 ميل) اتر اوڀر ۽ ميليڪيوڪ شهر کان اتر اولهه ۾ 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آهي. جئين ته جي ڪابه مستقل آبادي ناهي، اهو دنيا ۾ ڪنهن به خودمختيار رياست جو گهٽ ۾ گهٽ آبادي وارو گاديءَ جو هنڌ آهي.

## حوالا

زمرو:ڱيرلمود
زمرو:پالاوو
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
معان گورنري

**معان** (عربي: معان) اردن جي گورنريٽ مان هڪ آهي. اهو اردن جي گاديءَ واري هنڌ عمان جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ معان شهر آهي. هي گورنريٽ اردن جي بادشاهت ۾ علائقي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو آهي.
## حوالا

زمرو:اردن
اطالوي جزيري نما

**<small>اطالوي جزيري نما</small>** (<small>'''انگريزي'''</small>: Italian Peninsula؛ <small>'''اطالوي'''</small> : *<small>penisola</small> <small>italica</small>* يا *<small>penisola</small> <small>italiana</small>*) اطالوي جاگرافيائي علائقي ۾ واقع آهي؛ اهو اتر ۾ ڏکڻ الپس کان ڏکڻ ۾ مرڪزي ميڊيٽرينين سمنڊ تائين پکڙيل آهي، جيڪو اٽلي ملڪ جو گهڻو حصو ۽ سين مارينو ۽ ويٽيڪن سٽي جي گھيريل ننڍڙي رياستن تي مشتمل آهي.هن جزيري نما کي **اٽلي جو جزيري نما**، **اپينائن جزيري نما**، **اطالوي جوتو** (Italian Boot) يا **مکيه زمين** **اٽلي** جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.

## جائزو
ان کي لو اسٽيويل ("بوٽ") جو لقب ڏنو ويو آهي ڇاڪاڻ ته جزيره نما جي شڪل هڪ اونچي هيل واري بوٽ وانگر آهي. ٽي ننڍا جزيره نما هن خاصيت واري شڪل ۾ حصو وٺندا آهن، يعني ڪيلابريا ("پير"). سالينٽو ("هيئل") ۽ گارگانو ("اسپر"). اطالوي جزيره نما جي پٺڀرائي اپينائن جبلن تي مشتمل آهي. جنهن مان اهو پنهنجو هڪ نالو وٺندو آهي. جزيره نما اٽلي جو گهڻو حصو شامل آهي (۽ ان ۾ سين مارينو ۽ ويٽيڪن سٽي جا انڪليو ٿيل مائڪرو اسٽيٽس پڻ شامل آهن.
## طبعي جاگرافي
## سياسي جاگرافي
## پڻ ڏسو
 

* اپينائن جبل 
* اٽلي 
* سان مارينو 
* ڏاکڻي يورپ
* ويٽيڪن سٽي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:اٽلي جا جزيري نما
زمرو:اٽلي جي جاگرافي
زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:سان مارينو
زمرو:ويٽيڪن سٽي
زمرو:ويٽيڪن سٽي جي جاگرافي
زمرو:يورپ جا جزيري نما
زمرو:يورپ جا علائقا
ايوون ندي

**ائوون ندي** (Avon River) اولهائين آسٽريليا ۾ هڪ درياهه آهي. سوان نديءَ جي هڪ معاون ندي، ائوون، 1,25,000 چورس ڪلوميٽر (48,000 چورس ميل) پاڻي جي علائقي سان 240 ڪلوميٽر (150 ميل) جي ڊگهائي ۾  وھي ٿي.  

## حوالا

زمرو:ائوون ندي
زمرو:آسٽريليا
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:آسٽريليا ۾ درياهه ۽ نديون
زمرو:اوشيانا ۾ درياهه ۽ نديون
زمرو:آسٽريليا جي جاگرافي 
زمرو:اوشينيا جي جاگرافي
سووان ندي

**سووان ندي** (انگريزي: Swan River؛ مقامي ٻولي: Derbarl Yerrigan)  ) اولهائين آسٽريليا جي ڏکڻ اولهه ۾ هڪ اهم درياهه آهي. هي درياهه اولهائين آسٽريليا جي گاديءَ واري هنڌ ۽ سڀ کان وڏي شهر پرٿ جي ميٽروپوليٽن علائقي مان وهي ٿو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*Swan River Trust
*Bridging to South Perth by Lloyd Margetts A copy of his speech given to the South Perth Historical Society.
*Historical map of the Swan River
*Swan River Electronic Navigation Chart
*University of Western Australia – Center for Water Research

زمرو:سوان ندي
زمرو:آسٽريليا
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:آسٽريليا ۾ درياهه ۽ نديون
زمرو:اوشيانا ۾ درياهه ۽ نديون
زمرو:آسٽريليا جي جاگرافي 
زمرو:اوشينيا جي جاگرافي
ايوون وادي نيشنل پارڪ

**ايوون وادي نيشنل پارڪ** (Avon Valley National Park) اولهائين آسٽريليا ۾ پرٿ کان 47 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾، هڪ قومي پارڪ آهي. ان جو نالو ايون نديءَ جي نالي تي رکيو ويو، جيڪا ان مان وهندي آهي. هي علائقو هڪ لُڙهندڙ سطح مرتفع آهي جنهن جي وادي جا ڪنارا درياهه ڏانهن لڳ ڀڳ  هيٺ واپس وڃي رهيا آهن. هن علائقي ۾ گرينائيٽ جا ٽڪرا ۽ مٽيءَ جي قسمن جو ميلاپ آهي جنهن ۾ گارو، بجري ۽ ليٽرائيٽڪ ريتي شامل آهن.

سوان شهر جو هڪ نالي وارو علائقو پڻ آهي، پر قومي پارڪ ۽ علائقي جون حدون هڪجهڙيون نه آهن.  
## حوالا

زمرو:قومي پارڪ
زمرو:آسٽريليا
زمرو:اوشيانا
زمرو:آسٽريليا ۾ قومي پارڪ
زمرو:اوشيانا ۾ قومي پارڪ
گومبئ نيشنل پارڪ

**گومبئ نيشنل پارڪ** (Gombe National Park) تنزانيه جو هڪ قومي پارڪ آهي، جيڪو ڪگوما علائقي جي ڪگوما ضلعي ۾ واقع آهي. پارڪ کي اڳ ۾ **گومبي اسٽريم نيشنل پارڪ** سڏيو ويندو هو.
## حوالا

زمرو:قومي پارڪ
زمرو:آفريڪا ۾ قومي پارڪ
زمرو:تنزانيه جا قومي پارڪ
زمرو:آفريڪا جا قومي پارڪ
بوگد خان اول نيشنل پارڪ

**بوگد خان اول نيشنل پارڪ ۽ حياتي جي دائري جو محفوظ علائقو** (Bogd Khan Uul National Park and Biosphere Reserve) ھڪڙو قدرتي محفوظ علائقو آھي جيڪو منگوليا ۾ الان باتر جي ڏکڻ ۾ واقع آھي. اهو ٻيلن واري ميدانن جي ڏاکڻي حصي ۾ آهي ۽ خينتائي جبلن جي علائقي ۾ آهي. ان ۾ بوگد خان جبل شامل آهي ۽ سال 1996ع ۾ يونيسڪو پاران حياتي جي دائري جي محفوظ علائقي طور نامزد ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:قومي پارڪ
زمرو:ايشيا ۾ قومي پارڪ
زمرو:منگوليا جا قومي پارڪ
فرانس جي نيشنل لائبريري

**<small>فرانس جي نيشنل لائبريري</small>** (**[[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]**: Bibliothèque nationale de France؛ **BnF**) پيرس شهر ۾ ٻه مکيه جاين؛ رشيلو (Richelieu) ۽ فرانڪوا متران (François-Mitterrand) تي موجود آهي. اها فرانس ۾ شايع ٿيندڙ سڀني مواد جو قومي ذخيرو آهي. ان جا ڪجهه وسيع مجموعا، جن ۾ نه صرف ڪتاب ۽ مسودا شامل آهن، پر قيمتي شيون ۽ فن پارا پڻ، رچيلو سائيٽ تي   بي اين ايف ميوزيم، جيڪو اڳ ۾ ڪيبينٽ ڊيس ميڊالي (Cabinet des Médailles) جي نالي سان مشهور هو، ۾ نمائش لاءِ رکيل آهن.

فرانس جي نيشنل لائبريري ثقافت جي وزارت جي نگراني هيٺ هڪ عوامي ادارو آهي. ان جو مشن مجموعا، خاص طور تي فرانس ۾ شايع ٿيل ڪمن جون ڪاپيون جيڪي، قانون موجب، اتي جمع ڪرائڻ لازم آهي، انهن کي جمع ڪرڻ، محفوظ ڪرڻ ۽ عوام لاءِ دستياب ڪرڻ آهي. اها هڪ ريفرنس ڪيٽلاگ تيار ڪيو آهي، جيڪو ٻين قومي ۽ بين الاقوامي ادارن سان تعاون ڪري ٿو ۽ گڏوگڏ تحقيقي پروگرامن ۾ حصو وٺي ٿو.

The **** (; **BnF**) is the national library of France, located in Paris on two main sites, ''Richelieu'' and ''François-Mitterrand''. It is the national repository of all that is published in France. Some of its extensive collections, including books and manuscripts but also precious objects and artworks, are on display at the BnF Museum (formerly known as the ) on the Richelieu site.

The National Library of France is a public establishment under the supervision of the Ministry of Culture. Its mission is to constitute collections, especially the copies of works published in France that must, by law, be deposited there, conserve them, and make them available to the public. It produces a reference catalogue, cooperates with other national and international establishments, as well as participates in research programs.

## حوالا

زمرو:فرانس
زمرو:معلومات
زمرو:ڪتب خانا
زمرو:فرانس جا ڪتب خانا
زمرو:فرانس جا قومي ڪتب خانا
آرسنل جي لائبريري

**آرسنل جي لائبريري** (فرانسيسي: Bibliothèque de l'arsenal؛ انگريزي: Library of the Arsenal) سال **1757ع** ۾ پيرس ۾ قائم ڪئي وئي ۽ سال **1934ع** کان فرانس جي نيشنل لائبريري جو حصو آهي.
## حوالا

زمرو:فرانس
زمرو:معلومات
زمرو:ڪتب خانا
زمرو:فرانس جا ڪتب خانا
زمرو:فرانس جا قومي ڪتب خانا
جمهوريه چيڪ جي نيشنل لائبريري

**جمهوريه چيڪ جي نيشنل لائبريري** (انگريزي: National  Library of Czech Republic؛ چيڪ ٻولي: Národní knihovna České republiky) چيڪ ريپبلڪ جي مرڪزي لائبريري آهي. اها ثقافت جي وزارت جي نگراني هيٺ آهي. لائبريري جي مکيه عمارت پراگ جي مرڪز ۾ تاريخي عمارت، ڪليمينٽنم ۾ واقع آهي، جتي ان جي لڳ ڀڳ اڌ ڪتابون رکيو ويون آهن. ڪتابن جي مجموعي جو ٻيو اڌ حصو هوسٽيوار ضلعي ۾ ذخيرو ٿيل آهي. اها چيڪ ريپبلڪ جي سڀ کان وڏي لائبريري آهي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 60 لک دستاويزون موجود آهن. لائبريري ۾ هن وقت 20,627 پڙهندڙ رجسٽرڊ آهن.  مجموعو جيتوڻيڪ گهڻو ڪري چيڪ متن تي مشتمل آهي، لائبريري ترڪي، ايران ۽ هندستان مان پراڻو مواد پڻ محفوظ ڪريو آهي. لائبريري ۾ پراگ ۾ چارلس يونيورسٽي جي استعمال جي خاص ڪتابون پڻ موجود آهن.

## حوالا

زمرو:معلومات
زمرو:ڪتب خانا
زمرو:جمهوريہ چيڪ
زمرو:جمهوريه چيڪ جا ڪتب خانا
زمرو:چيڪ جمهوريه جا قومي ڪتب خانا
پاڪستان جي قومي لائبريري

**نيشنل لائبريري آف پاڪستان** (**[[اردو]] : قومى کتب خانہ پاکستان)** ريڊ زون، اسلام آباد، پاڪستان جي ڀر ۾ واقع آهي. ملڪ جو سڀ کان پراڻو ثقافتي ادارو هجڻ جو دعويٰ ڪندي، لائبريري، قديم ۽ نئين معلومات جو هڪ اهم ذريعو آهي. نيشنل لائبريري ڪليڪشن ۾ ملڪ ۾ شايع ٿيندڙ سڀني سيريل ڪتابن جو لڳ ڀڳ %66 ۽ سڀني ڪتابن جي اشاعت جو 50 کان 55 سيڪڙو شامل آهي.

مشرقي فن تعمير سان ٺهيل، لائبريري ۾ 500 پڙهندڙن لاءِ جاءِ شامل آهي، ان ۾ 15 ريسرچ روم، 450 سيٽن وارو آڊيٽوريم ۽ ڪمپيوٽر ۽ مائڪرو فلم جون خدمتون موجود آهن. سال 1993ع ۾ ان جي افتتاح وقت، لائبريري وٽ 1,30,000 جلدن ۽ 600 مسودن جو مجموعو هو.  نيشنل لائبريري جو مشن خواندگي کي فروغ ڏيڻ ۽ رياست جي گاديءَ واري هنڌ اسلام آباد لاءِ هڪ متحرڪ ثقافتي ۽ تعليمي مرڪز طور ڪم ڪرڻ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اسلام آباد
زمرو:اسلام آباد ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:اسلام آباد ۾ لائبريريون
زمرو:پاڪستان جا قومي ڪتب خانا
زمرو:پاڪستان جا ڪتب خانا
زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري
زمرو:ڪتب خانا
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
المشرق

**المشرق** (عربي: اَلْمَشْرِق، لفظي طور تي "اوڀر")، جنهن کي "عرب مشرق" (عربي: اَلْمَشْرِقُ الْعَرَبِيُّ، لفظي طور تي "عرب اوڀر") پڻ سڏيو ويندو آهي, اهو هڪ اصطلاح آهي جيڪو عربن پاران عرب دنيا جي اوڀر واري حصي کي, "المغرب", اولهه علائقي جي برعڪس, ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ اهو اولهه ايشيا ۽ اوڀر اتر آفريڪا ۾ واقع آهي. اهو عربي اصطلاح وچ اوڀر لاءِ برابر آهي.  شاعرانه طور تي "سج اڀرڻ جي جاءِ". نالو فعل شَرَق، "ش-ر-ق" جڙ مان "چمڪائڻ، روشن ڪرڻ" ۽ "اڀرڻ", اوڀر ڏانهن اشارو ڪندي, جتي سج اڀرندو آهي, مان نڪتل آهي.

خطي ۾ بحرين، مصر، عراق، اردن، ڪويت، لبنان، اومان، فلسطين، قطر، سعودي عرب، سوڊان، شام، گڏيل عرب امارات ۽ يمن جون عرب اڪثريتي رياستون شامل آهن.

## جاگرافي

جيئن ته لفظ المشرق رومي (ميڊيٽرينين) سمنڊ ۽ ايران جي وچ ۾ واقع عرب ملڪن ڏانهن اشارو ڪري ٿو. اهو المغرب (عربي:المغرب) جو ساٿي اصطلاح آهي. عرب دنيا جو اولهه وارو اڌ جنهن ۾ الجيريا، مراڪش، تيونس ۽ لبيا شامل آهن. لبيا کي ٻنهي علائقن کي گڏ ڪندڙ طور پڻ سمجهي سگهجي ٿو. سائرينيڪا (اوڀر لبيا ۾) کي المشرق جو حصو سمجهيو ويندو آهي. جڏهن ته طرابلس (اولهه لبيا ۾) کي المغرب جو حصو سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري خليج سدره کي عرب دنيا ۾ المشرق ۽ المغرب جي وچ ۾ ورهائيندڙ نقطو سمجهيو ويندو آهي.  اهي جاگرافيائي اصطلاح ابتدائي اسلامي توسيع کان آهن. المشرق بلاد الشام ۽ ميسوپوٽيميا علائقا سان ملندڙ جلندڙ آهي.2014 تائين, المشرق عالمي آبادي جو %1.7 گهر آهي. 

## تعاون

سڀئي ملڪ, جيڪا عرب مشرق علائقي ۾ واقع عرب ليگ, گريٽر عرب فري ٽريڊ ايريا ۽ گڏيل قومن جا ميمبر آهن. هي علائقو ڪيترن ئي منصوبن ۾ تعاون ڪري ٿو, جنهن ۾ "عرب مشرق انٽرنيشنل روڊ نيٽ ورڪ" ۽ "عرب مشرق انٽرنيشنل ريلوي" شامل آهن. ڪيترائي ملڪ خليج تعاون ڪائونسل (GCC) جا ميمبر پڻ آهن ۽ ٻين ماضي ۾ سياسي اتحاد حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي جهڙوڪ 1950 ۽ 1960 جي ڏهاڪي ۾ گڏيل عرب جمهوريه, جنهن ۾ اصل ۾ مصر ۽ شام ٻئي شامل هئا.

## پڻ ڏسو
* جزيري نما عرب
* شام جي سرزمين
* نيل ندي 
* المغرب: "سج ​​لهڻ جي جاءِ"، جيڪو "المشرق" (سج  اڀرڻ جي جاءِ) سان متضاد آهي.
* تهذيب جو پنڊال
* زرخيز هلال

## حوالا

زمرو:اتر آفريڪا جي جاگرافي
زمرو:اولهه ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا
زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:مشرق
زمرو:وچ اوڀر جي جاگرافي
پرايا

**پرايا** (Praia) ڪيپ وردي جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو سينٽياگو ٻيٽ تي واقع آهي، جيڪو آبادي واري ٻيٽن مان سڀ کان وڏو ٻيٽ آهي. سال 2023ع  ۾ ان جي آبادي لڳ ڀڳ  هئي، جيڪا ان کي ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ٿي.

## حوالا

زمرو:ڪيپ ورڊي
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
مغرب جي نماز

**مغرب جي نماز** (عربي: صلاة المغرب) پنج فرض نمازن مان هڪ آهي ۽ ان ۾ ٽي رڪعتون آهن. اها ڏينهن جي چوٿين نماز آهي. مغرب جي نماز جو وقت (عصر جي نماز کان پوءِ) سج لهڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ رات جي شروعات (عشاء جي نماز جي شروعات) تي ختم ٿئي ٿو. جيئن شيعه مسلمانن لاءِ مغرب ۽ عشاء جي نماز کي هڪ کان پوءِ هڪ ڪرڻ جي اجازت  آهي ڏين ٿا. مغرب جي نماز جو وقت اڌ رات تائين رهي ٿو. سني مسلمان (حنفي مسلڪ کانسواءِ) کي مغرب ۽ عشاء جي نماز کي گڏ ڪرڻ جي به اجازت آهي. جيڪڏهن اهي سفر ڪري رهيا آهن ۽ الڳ الڳ نماز ادا ڪرڻ جي قابل نه آهن. هن صورت ۾. مغرب جي نماز جو وقت سج لهڻ کان وٺي صبح تائين رهي ٿو. 

اسلام جي باضابطه روزاني نمازن ۾ مختلف رڪعتون شامل آهن. مغرب جي نماز ۾ ٽي واجب (فرض) رڪعتون ۽ ٻه سنت ۽ ٻه غير واجب نفل آهن. پهرين ٻه فرض رڪعتون امام جماعت سان بلند آواز سان پڙهندو آهي (جيڪو شخص جماعت کان محروم رهي ٿو ۽ اڪيلو نماز پڙهي رهيو آهي ان کي پهرين ٻه رڪعتون بلند آواز سان پڙهڻ جو پابند ناهي). ۽ ٽيون خاموشي سان نماز پڙهي ويندي آهي. 

صحيح نماز سمجهي وڃڻ لاءِ. روزاني رسمن جون نمازون هر هڪ کي پنهنجي مقرر ڪيل وقت جي اندر ادا ڪرڻ گهرجن. جائز سبب رکندڙ ماڻهن وٽ هڪ ڊگهو عرصو هوندو آهي جنهن دوران انهن جون نمازون صحيح هونديون. * پنج روزاني نمازون گڏيل طور تي سني اسلام ۾ اسلام جي پنجن ٿنڀن جو هڪ ٿنڀ آهن. ۽ شيعه اسلام جي مطابق مذهب جي ڏهن عملن (فروع الدين) مان هڪ آهن.

According to Shia and Sunni Muslims, the period for Maghrib prayer starts just after sunset, following Asr prayer, and ends at the beginning of night, the start of the Isha prayer. As for Shia Muslims, since they allow Maghrib and Isha prayers to be performed one after another, the period for Maghrib prayer extends until midnight. Sunni Muslims (Except for the Hanafi school) are also permitted to combine Maghrib and Isha prayers if they are traveling and incapable of performing the prayers separately. In this case, the period for Maghrib prayer extends from sunset to dawn, as with Shiites. 

The formal daily prayers of Islam comprise different numbers of units, called *[[rakat]]*. The Maghrib prayer has three obligatory (*[[fard]]*) rak'at and two  *[[Sunnah prayer|sunnah]]* and two non-obligatory . The first two fard rak'ats are prayed aloud by the Imam in congregation (the person who misses the congregation and is offering prayer alone is not bound to speak the first two rak'ats aloud), and the third is prayed silently.

To be considered valid *salat*, the formal daily prayers must each be performed within their own prescribed time period. People with a legitimate reason have a longer period during which their prayers will be valid.

The five daily prayers collectively are one pillar of the Five Pillars of Islam, in Sunni Islam, and one of the ten Practices of the Religion (*Furū al-Dīn*) according to Shia Islam.
زمرو:نماز
موبائل ڪلائوڊ اسٽوريج

**موبائل ڪلائوڊ اسٽوريج** (Mobile Cloud Storage) ڪلائوڊ اسٽوريج جو هڪ روپ آهي. جيڪو موبائل ڊوائيسز جهڙوڪ ليپ ٽاپ، ٽيبليٽ ۽ اسمارٽ فونز تي رسائي لائق آهي. موبائل ڪلائوڊ اسٽوريج فراهم ڪندڙ خدمتون پيش ڪن ٿا. جيڪي صارف کي فائلون، فولڊر، موسيقي ۽ تصويرون ٺاهڻ ۽ منظم ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا. ٻين ڪلائوڊ ڪمپيوٽنگ ماڊلز وانگر. خدمتون فردن ۽ ڪمپنين ٻنهي پاران استعمال ڪيون وينديون آهن. گھڻا ڪلائوڊ فائل اسٽوريج فراهم ڪندڙ محدود مفت استعمال پيش ڪن ٿا. پر مفت حد کان وڌيڪ ٿيڻ کان پوءِ اضافي اسٽوريج لاءِ چارج ڪندا آهن. اهي خرچ عام طور تي مهيني سبسڪرپشن جي شرح جي طور تي چارج ڪيا ويندا آهن. ۽ گهربل اسٽوريج جي مقدار تي منحصر ڪري مختلف شرحون هونديون آهن.

سال 2018ع ۾، ڪلائوڊ سروسز جي آمدني تقريباً 182.4 بلين ڊالر هئي ۽ 2022ع ۾ ان جو 331.2 بلين ڊالر تائين وڌڻ جو امڪان آهي. ڪلائوڊ اسٽوريج انڊسٽري سال 2019ع ۾ 17.2 سيڪڙو وڌڻ جو امڪان هو (ڪوسٽيلو، 2019). 

## تاريخ

## ايپليڪيشنون

## پڻ ڏسو
* ڪلائوڊ اسٽوريج 
* فائل هوسٽنگ خدمتن جو تقابل 
* دستاويزن جي شيئرنگ

## حوالا

زمرو:انٽرنيٽ
زمرو:دستاويز
زمرو:ٽيڪنيڀياس
پورٽ لوئس

**پورٽ لوئس** (انگريزي: Port Louis؛ ماريشس ڪريئول: Porlwi) ماريشس جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جيڪو خاص طور تي پورٽ لوئس ضلعي ۾ واقع آهي، جنهن جو هڪ ننڍڙو اولهه وارو حصو بليڪ ريور ضلعي ۾ آهي. پورٽ لوئس ملڪ جو مالي ۽ سياسي مرڪز آهي. اهو پورٽ لوئس جي ميونسپل سٽي ڪائونسل پاران منظم ڪيو ويندو آهي. اسٽيٽسٽڪس ماريشس پاران ڪيل سال2018ع جي مردم شماري مطابق، شهرجي آبادي 1,47,066 هئي.

## حوالا

زمرو:راڄڌانيون
زمرو:موريشس
زمرو:موريشس ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
پرنولولو نيشنل پارڪ

**پرنولولو نيشنل پارڪ** (Purnululu National Park) اولهائين آسٽريليا جي اوڀر ڪمبرلي علائقي ۾ هڪ عالمي ورثو آهي.  **2,39,723** هيڪٽر (**5,92,370** ايڪڙ تي پکڙيل نيشنل پارڪ ڪنونورا جي ڏکڻ ۾ لڳ ڀڳ **300** ڪلوميٽر (**190** ميل) جي مفاصلي تي آهي. هالز ڪريڪ شهر ان جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. سال **2003ع** ۾ پاڪ کي عالمي ورثي جو ماڳ قرار ڏنو ويو. 

پارڪ کي هن ريت لکيل هو:

## حوالا

زمرو:آسٽريليا
زمرو:قومي پارڪ
نيڪال جي طاسن جي فهرست

**علائقي جي لحاظ کان نيڪال جي طاسن جي فهرست** طاسن، جنهن کي "**ڪيچمينٽ**" يا اتر آمريڪي استعمال ۾ "**واٽر شيڊ**" پڻ سڏيو ويندو آهي،  ايراضي جي لحاظ کان ترتيب ڏنل طاسن جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا سمنڊن، ندين ڍنڍن ۽ ٻين پاڻي جا ذخيرن ۾ وهن ٿا. هن فهرست ۾ **4,00,000** چورس ڪلوميٽر  (**1,50,000** چورس ميل) پکيڙ کان وڏا سڀئي طاس ۽ گڏوگڏ چونڊيل ننڍا طاس شامل آهن. ان ۾ اها نيڪال جا طاس به شامل آهن جيڪا سمنڊ ڏانهن نه وهندا آهن، يعني اينڊورهيڪ طاس آهن. ان ۾ سامونڊي سمنڊ جي نيڪال جا طاس پڻ شامل آهن جن ۾ هائيڊروولوجيڪل طور تي مربوط علائقا آهن، جيڪا IHO جي مئرين ڪنوينشن پاران مقرر ڪيا ويا آهن.

سمنڊ دنيا ۾ زميني پاڻي جو تقريباً 83 سيڪڙو پاڻي ڪڍين ٿا. باقي 17 سيڪڙو (آرڪٽڪ سمنڊ جي طاس کان وڏو علائقو) اندروني اينڊورهيڪ بيسن ڏانهن وهي ٿو. دنيا جا ڪيترائي علائقا پڻ آهن. جيڪي عام طور تي سمجھيل معنيٰ ۾ "نڪاسي" نه ٿا ڪن. قطبي ريگستانن ۾. برفباري جو گهڻو حصو سڌو سنئون هوا ۾ وهي ٿو ۽ وهندڙ پاڻي ۾ نه ڳري ٿو. جڏهن ته ٽراپيڪل ريگستانن ۾ برسات ڪنهن به اهم پاڻي جي وهڪري ۾ شامل ٿيڻ کان اڳ بخارات بڻجي سگهي ٿي. انهن علائقن کي اڃا تائين ٽوپوگرافڪ طور تي بيان ڪيل بيسن ۾ شامل ڪري سگهجي ٿو. جيڪڏهن زمين جي مٿاڇري تي پاڻي (يا برف) جي فرضي وهڪري (يا برف جي چادر) تي غور ڪيو وڃي. مثال طور. انٽارڪٽڪ برفاني چادر کي بيسن ۾ ورهائي سگهجي ٿو ۽ ليبيا جو گهڻو حصو رومي ميڊيٽرينين سمنڊ جي طاس ۾ شامل آهي جيتوڻيڪ اندروني حصي مان تقريبن ڪو به پاڻي اصل ۾ سمنڊ تائين نه پهچندو آهي. 

## فهرست

## پڻ ڏسو
The oceans drain approximately 83% of the land in the world. The other 17% – an area larger than the basin of the Arctic Ocean – drains to internal endorheic basins. There are also substantial areas of the world that do not "drain" in the commonly understood sense. In polar deserts, much of the snowfall sublimates directly into the air and does not melt into flowing water, while in tropical deserts precipitation may evaporate before joining any substantial water course. These areas can still be included in topographically defined basins if the hypothetical flow of water (or ice) over the surface of the ground (or ice sheet) is considered. For example, the Antarctic ice sheet can be divided into basins, and most of Libya is included in the Mediterranean Sea basin even though almost no water from the interior actually reaches the sea.

## حوالا

زمرو:نيڪال جا طاس
زمرو:ارضي شڪليون
زمرو:ارضياتي هائيڊرولوجي
زمرو:ارضيات سان لاڳاپيل فهرستون
برج ٽائون

**برج ٽائون** (UN/LOCODE: BB BGI) بارباڊوس جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اڳ ۾ سينٽ مائيڪل جو شهر هو. گريٽر برج ٽائون علائقو سينٽ مائيڪل جي پارش اندر واقع آهي. برج ٽائون کي ڪڏهن ڪڏهن مقامي طور تي "شهر" سڏيو ويندو آهي. پر سڀ کان عام حوالو صرف "ٽائون" آهي. سال 2014ع تائين، ان جي ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 1,10,000 هئي.

**Bridgetown** (UN/LOCODE: BB BGI) is the capital and largest city of Barbados. Formerly **The Town of Saint Michael**, the Greater Bridgetown area is located within the parish of Saint Michael. Bridgetown is sometimes locally referred to as "The City", but the most common reference is simply "Town". As of 2014, its metropolitan population stands at roughly 110,000.

The *Bridgetown* port, found along Carlisle Bay (at ) lies on the southwestern coast of the island. Parts of the Greater Bridgetown area (as roughly defined by the Ring Road Bypass or more commonly known as the ABC Highway), sit close to the borders of the neighbouring parishes Christ Church and St. James. The Grantley Adams International Airport for Barbados, the only airport on the island, is located  southeast of Bridgetown city centre. It has daily flights to major cities in the United Kingdom, United States, Canada and the Caribbean. There is no longer a local municipal government, but it is a constituency of the national Parliament. During the short-lived 1950s-1960s Federation of the British West Indian Territories, Bridgetown was one of three capital cities within the region being considered to be the Federal capital of the region.

The present-day location of the city was established by English settlers in 1628; a previous settlement under the authority of Sir William Courten was at St. James Town. Bridgetown is a major West Indies tourist destination, and the city acts as an important financial, informatics, convention centre, and cruise ship port of call in the Caribbean region. On 25 June 2011, "Historic Bridgetown and its Garrison" was added as a World Heritage Site of UNESCO.

## حوالا

زمرو:برج ٽائون
زمرو:بارباڊوس
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
ڊيرا اسماعيل خان تعلقو

**ڊيرا اسماعيل خان** (اردو، پشتو) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي ڊيرا اسماعيل خان جو هڪ تعلقو آهي. 

## حوالا

زمرو:ڊيرا اسماعيل خان ضلعو
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
زمرو:ڊيرا اسماعيل خان ضلعي جا تعلقا
چيف جسٽس

**چيف جسٽس** (Chief Justice) ڪيترن ئي ملڪن ۾ سپريم ڪورٽ ۽ صوبائي يا رياستي سپريم/هاءِ ڪورٽن جي صدارت ڪرڻ وارو ميمبر هوندو آهي، جتي انصاف جو نظام (Judiciary System) انگريزي قانون (English Law) تي ٻڌل هوندو آهي. 

گڏيل بادشاھت (UK) جي اندر ٽنهي قانوني دائري اختيار ۾ صورتحال ٿوري مختلف آهي. انگلينڊ ۽ ويلز جون عدالتون انگلينڊ ۽ ويلز جي لارڊ چيف جسٽس جي سربراهي ۾ آهن؛ اتر آئرلينڊ جي عدالتن ۾، برابر عهدو ناردرن آئرلينڊ جو لارڊ چيف جسٽس آهي ۽ اسڪاٽلينڊ جي عدالتن ۾ اسڪاٽلينڊ جي عدليه جو سربراهه ڪورٽ آف سيشن جو لارڊ صدر آهي، جيڪو اسڪاٽلينڊ جو لارڊ جسٽس جنرل پڻ آهي. جيتوڻيڪ، اها ٽي قسم جا عهدا برطانيه جي سپريم ڪورٽ جو حصو نه آهن، جيڪو ٽنهي دائري اختيار ۾ ڪم ڪري ٿو ۽ برطانيه جي سپريم ڪورٽ جي صدر جي سربراهي ۾ آهي. چيف جسٽس کي ڪيترن ئي طريقن سان چونڊيو وڃي ٿو، پر، ڪيترن ئي ملڪن ۾، عهدو عدالت جي سڀ کان سينئر جج کي ڏنو ويندو آهي، جڏهن ته، آمريڪا ۾، چيف جسٽس صدر طرفان مقرر ڪيو ويندو آهي، جيڪو آمريڪي سينيٽ جي منظوري سان مشروط آهي. جيتوڻيڪ هن اعليٰ آمريڪي قانون دان جو لقب، قانون موجب، آمريڪا جو چيف جسٽس آهي، اصطلاح "سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس" اڪثر غير رسمي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. 
## قابليت
## چيف جسٽس جي عهدن جي فهرست
## پڻ ڏسو
* عدليه
* مقننه
* قانون
* هاءِ ڪورٽ
* سپريم ڪورٽ
## حوالا

زمرو:قانون
زمرو:حڪومت
زمرو:حڪومتي اهلڪار