open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اينڊروئيڊ

**اينڊروئيڊ** (، ) سمارٽ فونز ۽ ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽرن لاءِ لينڪس تي مبني هڪ آپريٽنگ سسٽم آهي. هي اوپن هينڊسيٽ اتحاد، گوگل ۽ چند ٻين واپاري اِدارن گڏجي تيار ڪيو. 
شروعات ۾ هِن آپريٽنگ سسٽم کي انڊرائيڊ ڪمپني طرفان ٺاهيو ويو. جنهن کي بعد ۾ 2005ع تي گوگل طرفان خريد ڪيو ويو. اينڊروئيڊ کي 2007 ۾ عوام ۾ ظاهر ڪيو ويو جڏهن ته ايڇ ٽي سي موبائيل ڪمپني طرفان سيپٽمبر 2008 ۾ متعرف ڪرايو ويو. اينڊروئيڊ جو هلندڙ ورجن 10.0 آهي جنهن کي اينڊروئيڊ 10 جو نالو ڏنو ويو آهي. جيڪو 3 سيپٽمبر 2019 ۾ متعرف ڪيو ويو. اينڊروئيڊ جي اوپن سورس ڪوڊ کي اينڊروئيڊ اوپن سورس پروجيڪٽ (اي او ايس پي) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. جنهن کي اختياري اپاچي لائينس طرفان مليل آهي. 
## تاریخ
اينڊروئيڊ انڪارپوريٽڊ متحده آمريڪا جي رياست ڪيليفورنيا ۾ 2003 ۾ قائم ٿِي جنهن کي 2005 ۾ گوگل خريد ڪيو هو. 
2007 ۾ اوپن هينڊسيٽ اتحاد نالي هڪ تنظيم سامهون آئي جنهن ۾ ڪُجهه واپاري ادارا بروڊڪام ڪارپوريشن، گوگل، ايڇ.ٽي.سِي، انٽيل، ايل.جي، مارويل ٽيڪنالاجي گروپ، موٽورولا، نويڊيا، والڪوم، سامسنگ اليڪٽرانڪس، سپرنٽ نيڪسٽل، ٽي_موبائل ۽ ٽيڪساس انسٽرومنٽس شامل هُئا
## فيچرز
### انٽرفيس
اينڊروئيڊ جو صارِف انٽرفيس سِڌي حرڪت تي مشتمل آهي، ٽَچ اِنپُٽ استعمال ڪرڻ مهل حقيقي دنيا جيان لڳندو آهي، جيئن اسڪرين تي پيل شين کي گھِلي ٻئي جاءِ تي منتقل ڪرڻ. 
### ايپليڪيشنز
ايپليڪيشنز (ايپس) جيڪي اينڊروئيڊ ڊوائيس جي فنڪشن کي هلائن ٿيون، ”اينڊروئيڊ سافٽويئر ڊولپمينٽ ڪِٽ“ کي استعمال ڪندي لکيون ويون آهن، انکان علاوه ”جاوا“ پروگرامنگ ٻولِي کي پڻ اينڊروئيڊ تي مڪمل اختيار حاصل آهي. ايپليڪيشن ٺاهڻ لاءِ مختلف سافٽويئر استعمال ڪيا وڃن ٿا، ڊسمبر 2014 ۾ گوگل پاران ”اينڊروئيڊ اسٽوڊيو“ نالي هڪ سافٽويئر لانچ ڪيو ويو جيڪو اينڊروئيڊ ايپليڪيشن ٺاهڻ لاءِ   IntelliJ IDEA تي مشمل آهي. 
## ورجن (نسخا)
اينڊروئيڊ جي ڊسمبر 2009 کان پوءِ ، سيپٽمبر 2015 جو اينڊروئيڊ ورجن 4.4 ”ڪِٽڪيٽ KitKat“ سڀ کان وڌيڪ مشهور اينڊروئيڊ ورجن آهي جيڪو 39.2% اينڊروئيڊ ڊوائسز ۾ موجود آهي. ٻئين نمبر تي ”جيلي بِينJelly Bean“ جا مختلف ورجن آهن (4.1–4.3.1).
هر اينڊروئيڊ ورجن کي الڳ نالو ڏنو ويندو آهي، اينڊروئيڊ جا سڀئي ورجن هيٺ ڏجن ٿا.
#اينڊروئيڊ ایلفا
#اينڊروئيڊ بِیٽا
#اينڊروئيڊ 1.5 ڪپ ڪيڪ
#اينڊروئيڊ 1.6 ڊونٽ
#اينڊروئيڊ 2.0 ایڪلیر
#اينڊروئيڊ 2.2 فرویو
#اينڊروئيڊ 2.3 جنجربریڊ
#اينڊروئيڊ 3.0 هني ڪومب
#اينڊروئيڊ 4.0 آئس ڪريم سينڊوچ
#اينڊروئيڊ 4.1 جیلي بین
#اينڊروئيڊ 4.4 ڪِٽ ڪيٽ
#اينڊروئيڊ 5.0 لالي پوپ
#اينڊروئيڊ 6.0 مارشمیلو
#اينڊروئيڊ 7.0 نگٽ
#اينڊروئيڊ 8.0 اوريو
#اينڊروئيڊ 9.0 پائي
#اينڊروئيڊ 10.0 انڊرائيڊ 10

## حوالا
چوڏهن معصوم

**چوڏهن معصوم** اصل ۾ ’چهارده معصومين عليهم السلام‘ کي سنڌيءَ ۾ ’چوڏهن معصوم‘ چوندا آهن.

## اسم مبارڪ
چوڏهن معصومن مان مراد:
* 1. سرور ڪائنات حضرت محمد مصطفيٰ صلي الله عليه وسلم
* 2. حضرت علي عليه السلام
* 3. حضرتَ بيـبـي فـاطـمـة الـزهـريٰ رضه
* 4. حـضـرت امـام حـسـن عه
* 5. امـام حـسـيـن عه
* 6. امـام زين العابدين رضه
* 7. امام محمد باقر رضه
* 8. امام جعفر صادق رضه
* 9. امام موسيٰ ڪاظم رضه
* 10. امام موسيٰ الرضا رضه
* 11. امام محمد تقي رضه
* 12. امام علي نقي رضه
* 13. امام حسن عسڪري رضه 
* 14. امام مهدي رضه آهن. 
## سنڌ ۾
چوڏهن معصومن جي سوانح حيات تي لاتعداد ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن، پر تازو ايران جي شهر قم جي هڪ ديني مڪتب ’مجمع جهاني اهلبيت‘ مان چوڏهن جلدن ۾ چوڏهن معصومين تي هڪ ڪتاب شايع ٿيو آهي، جنهن ۾ سنڌ بابت به ڪافي مواد موجود آهي.  ڪتاب ۾ اهو به ڄاڻايل آهي ته حضرت امام حسينعه ۽ امام زين العابدينعه جون گهر واريون سنڌياڻيون هيون. امام جعفر صادقعه جي نامور چئن سنڌي اصحابن جو به تفصيلي ذڪر هن ڪتاب ۾ موجود آهي.  ان سان گڏ امام موسيٰ الرضاعه جو سنڌ مان آيل هڪ عقيدتمند سان سنڌي ٻوليءَ ۾ڳالهائڻ جو تذڪرو به ٿيل آهي.
## حوالو

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
چور

thumb|Paul-Charles Chocarne-Moreau, ''The Cunning Thief'', 1931
**چَور**، چوري ڪندڙ ماڻهوءَ کي چئبو آهي. چور ٻين جو مال متاع، سامان کاٽ هڻي يا ٻئي ڪنهن طريقي سان چوري ڪندو آهي.
رگ ويد واري زماني ۾ چور ۽ رهزن به هوندا هئا. ”چور“ لاءِ ”تسڪر“ لفظ گهڻا گهمرا ڪم آيل آهي. ٻيو لفظ ”ستين“ (Stena)  آهي، جنهن جي معنيٰ ڦورو يا لوٽو به آهي. ٻيا هڪڙا  چور هوندا هئا. جي ”تايؤ“ سڏيا ويا آهي. انهن کي نڪي رواجي تسڪرن (چورن) جهڙي همت ٿيندي هئي، نڪي چوري سندن پيشو هوندو هو. ڀانئجي ٿو ته جڏهن روزگار جي تنگي هوندي هين، يا قرض ۾ ٻڏل هوندا هئا، تڏهن تاڻجي يا ڇڪجي چوريون ڪندا هئا. اهي رات جي وڳڙي ۾ گايون ۽ ڪپڙا چورائڻ ويندا هئا (منڊل ڇهون، 12، 59. چوپائي مال جي چوري عام هوندي هئي. چور گايون چورائي، گاين سميت اونداهين غارن ۾ وڃي لڪندا هئا (رگ ويد، منڊل پهريون، 65، 1). ڪي پروان گهرن کي کات هڻڻ ويندا هئا، پر ڪتا ڀڄائي ڪڍندا هئن (منڊل ستون، 53، 3). ڪي رهزن به هوندا هئا، جي جهنگلن ۾ لڪي بيهندا هئا، ۽ رهگذرن کي رسن سان ٻڌي کين ڦريندا هئا (مندل ڏهون، 4، 6). وقتي گهڻا ڌاڙيل پاڻ ۾ گڏجي ڪنهن ڳوٺ ۾ ڪاهي پوندا هئا، ۽ چوپايو مال ڪاهي ويندا هئا. اوڏيءَ مهل ڳوٺ ۾ رڙ پئجي ويندي هئي (رگ ويد، منڊل چوٿون، 38، 5). سڀ ڳوٺاڻا مڙسي ڪري ڌاڙيلن جي پڍيان پوندا هئا. ڪي ”پڳي“” يا پيري به هوندا هئا، جي چورن ۽ چوري ٿيل مال جو پيرو کڻي چورن کي پڪڙي ايندا هئا..ڪو چور جهلبو هو ته کيس رسن ۽ زنجيرن سان ٻڌندا هئا ويدڪ انڊيڪس، 1، 3044، پڻ ڏسو رگ ويد، منڊل پهريون، 24، 13، ستون 86م 5). اٿرو ويد جي منڊل ستين (70، 5) ۾ ڄاڻايل آهي ته چور جون ٻئي ٻانهون پٺيءَ ڏانهن ڪري ٻڌندا هئا، ۽ ٻوٽ کي به پٽي ٻڌندا هئس، ۽ پوءِ اهڙي مار ڪڍندا هئس جو زنا خون به ڪڍي ڇڏيندا هئس (اٿروويد، منڊل چوٿون، 3). شروع ۾ دستور هيءُ هوندو هو ته جنهن ماڻهوءَ جي چوري ٿيندي هئي، سو جيڪا جٺ چوندو، سا چور سان ڪندا هئا. شايد مراد هيءَ هوندي هئي ته جنهن جي چوري، سا چور سان ڪندا هئا. شايد مراد هيءَ هوندي هئي ته جنهن جي چوري ٿي هجي، سو ڀلي ته پنهنجي دل وٽان چور کي سيکت ڏياري پنهنجي دل ٺاري، ته پوءِ دل ۾ ڪو سار وير نه رهيس.پوءِ جڏهن راجائون مقرر ٿيا، تڏهن چور کي راجا جي اڳيان کڙو ڪندا هئا. راجائون اڪثر چورن جي پٺيءَ تي ڏنڀ ڏياريندا هئا (منڊل پنجون، 79، 9، ۽ ڇاندوگيه اُپنشد، 6، 16). چوري ٿيل مال جيڪڏهن هٿ ايندو هو ته مالڪ کي ڏياريندا هئا.

## لفظ
چور لفظ استعمال ڪڏهن کان ٿيو، ان جو اندازو نه آهي، پر موهن جي دڙي جي هڪ مهر جي مختلف عالمن ’چور‘ پڙهڻي ڪئي آهي، ان مان ثابت آهي ته هي لفظ هزارين سال اڳ به ساڳي معنيٰ ۾ سنڌي زبان ۾ مروج هو.
## حوالا
ویب برائوزر

thumb|2017ع ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ويب برائوزر
**ویب برائوزر** (Web Browser) يا "انٽرنيٽ برائوزر" يا صرف "برائوزر"، هڪ سافٽويئر آهي، جنهن جي مدد سان عالمگير ويب مان ڄاڻ يا گھربل مواد کي حاصل ڪيو ويندو آهي. هر ويب صفحو، تصويرون ۽ وڊيو، مخلتف لوڪيٽر (URL) جي مدد سان ڳنڍيل آهن، جڏهن برائوزر ۾ گھربل عالمي ريسورس لوڪيٽر (URL) لڳائبو ته اها مطلوبه ڄاڻ واپرائيندڙ جي ڪمپيوٽر يا موبائيل تي ڏيکاريندو آهي.

ياد رکو ته ويب برائوزر ڳولا انجڻ ناهن ۽ ان کان مختلف آهن. هڪ واپرائيندڙ لاءِ ڳولا انجڻ صرف هڪ ويب سائيٽ ئي هوندي آهي، جيئن گوگل ڳولا انجڻ، جيڪا ٻين ويب سائيٽن جي متعلق ڄاڻ گڏ ڪندي آهي. گوگل ڳولا انجڻ يا ڪنهن ٻي ويب سائيٽ واري ڄاڻ ڏسڻ لاءِ جنهن اوزار جو استعمال ٿيندو آهي، ان کي برائوزر چيو ويندو آهي.

مشهور ويب برائوزر ۾ گوگل ڪروم (Google Chrome) فائرفاڪس (Firefox)، سفاري (Safari)،  انٽرنيٽ ايڪسپلورر (Internet Explorer) ۽ مائڪروسافٽ ايج (Microsoft Edge) شامل آهن.

## مارڪيٽ ۾ حصو




## پڻ ڏسو
* 
* 
* 

## حوالا

زمرو:ڄاڻ
زمرو:اطلاع
زمرو:ڳولا انجڻ
زمرو:ورلڊ وائڊ ويب
زمرو:انسان - ڪمپيوٽر باهمي عمل
ڌڻي

ڌڻ وارو، ڌڻ پاليندڙ، ڌڻ چاريندڙ، ڌڻ سنڀاليندڙ، ڌڻ وڌائيندڙ، اهو ماڻهو جنهن وٽ ڌڻ يا ڌن ججهو هجي. آڳاٽي زماني ۾ هي لفظ اهڙي وڏڙي ماڻهوءَ لاءِ ڪتب ايندو هو، جيڪو ڌڻ (کاڌو، رزق، مال) ورهائي ڏيندو هو. ان کان پوءِ قبيلي جي ان وڏڙي يا مهربان انسان جي ياد ٻين انسانن لاءِ تصور يا ذهن ۾ عڪس بڻجي وئي.

ائينءَ ڌڻ وارو، ڌڻ پاليندڙ، ڌڻ چاريندڙ، ڌڻ سنڀاليندڙ، ڌڻ وڌائيندڙ مان ڌڻي يا ڌڻي سائين جهڙا تصور وجود ۾ آيا. اڳتي هلي ڀاڳ (ڀاڱي) وارو ديوتا، ڌڻ وارو ديوتا، رزق جو ديوتا، ونڊيندڙ ورهائيندڙ ديوتا، باهه جو ديوتا، پاڻيءَ جو ديوتا، مينهن جو ديوتا، اوٿر (آنڌاري، طوفان) جو ديوتا، ڪڪرن جو ديوتا، وڄ جو ديوتا، گاج (ٺڪاءَ) جو ديوتا، اڀ جو ديوتا، چنڊ ديوتا، سج ديوتا، تارن جو ديوتا، ڪائنات جو ديوتا. عشق جو ديوتا، فصل جو ديوتا، لاب جو ديوتا، پيڄاري جو ديوتا، غضب جو ديوتا، ڪروڌ يا ڪاوڙ جو ديوتا، بديءَ جو ديوتا، ٻوڏ جو ديوتا، وڻن جو ديوتا، جانورن جو ديوتا، ماڻهن جو ديوتا جا تصور يا عڪس وجود ۾ آيا، جيڪي پوءِ ڌرمي شڪل اختيار ڪري ويا. 
”ڌن“ لفظ جي هاڻ معنيٰ آهي ”دولت“؛ پر اصل معنيٰ هيس ”ڌڻ“. پوءِ جڏهن ماڻهن کي ٻيءَ ملڪيت ميڙڻ جي چوش آئي ۽ سون چانديءَ وغيره جا سڪا ٺهيا، تڏهن ”ڌن“ ۽ ”ڌڻ“ لفظ جي معنائن ۾ ڦير پيو.
”ڌڻ“ ته ڌڻي؛ نه ته وڪڻ کڻي“ (پهاڪو)
”ڌڻي“ لفظ جي به اصل معنيٰ هئي ”ڌڻ وارو“ ۽ پوءِ ”ڌڻي“ معنيٰ ڌن وارو يا شاهوڪار، ڌڻي معنيٰ مالڪ (ڪهڙي به ملڪيت جو) ۽ ڌنار (ڌڻار) معنيٰ ٿي ڌڻ وارو، مطلب ته جيئن جدا جدا قسمن جي ملڪيت ماڻهن جي ترقيءَ سان ههڙن لفظن جي معنائن ۾ به ڦير پيو. ماڻهن جي ترقيءَ سان ٻوليءَ جي ترقي انهيءَ ريت گڏوگڏ ٿئي ٿي.هر ڪنهن ماڻهوءَ جي غريبيءَ توڙي شاهوڪاريءَ جي سڌ سندس چوپائي مال مان پوندي هئي. اڳي ماڻهو ڀاڳ وارو سمجهندا ئي انهيءَ کي هئا، جنهن وقت گاين، مينهن وغيره جا ڌڻ هوندا هئا. هن وقت به جڏهن چئون ته ”فلاڻو ڀاڳيو آهي“ ته ان جي معنيٰ ته ”شاهوڪار آهي“، جيڪڏهن چئون ته ”فلاڻي ڀاڳئي کان کير وٺي اچ“ ته اتي ”ڀاڳيو“ معنيٰ مالدار“ جنهن وٽ گايون مينهون هجن.
## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:مذهب
حيدرآبادي چٽڻي

حيدرآبادي چٽڻي ڏاڍي مشهور آهي ۽ اها کائڻ ۾ ڏاڍي ذائقيدار ۽ لذيذ ٿئي ٿي. حيدارآبادي چٽڻي ٺاهڻ جو طريقو هن ريت آهي. سڀ کان پهرين زيرو، ڳاڙها مرچ ۽ ٿوم تئي تي ڀڃو، پوءِ بلينڊر ۾ ساوا ڌاڻا، ڦودنو ساوا مرچ، گدامڙي جو رس ،پيٺل مصالحو ۽ لوڻ وجهي سٺي نموني ملايو. ڪجهه منٽن ۾ مزيدار حيدرآبادي چٽڻي تيار آهي، توهان هن کي چانورن سان گڏ کائو ڀاڄيءَ جي ضرورت نه پوندي. هي چٽڻي ٺاهڻ لاءِ اوهان کي هٺين  شين جي ضرور پوندي.

## حيدرآبادي چٽڻي ٺاهڻ لاءِ گهربل شيون
ساوا ڌاڻا (سنها ڪٽيل ) هڪ ڳڙي، ڦودنو (سنهو ڪٽيل)هڪ ڳڙي، ساوا مرچ 6 عدد، گدامڙي جي رس هڪ پيالي، زيرو (سڄو) هڪ چمچو، ڳاڙها مرچ (سڄا) 3 عدد، ٿوم کلن سميت 4 ڳڙيون ،لوڻ ذائقي موجب. 

زمرو:مشهور کاڌا
زمرو:حيدرآباد
نينوٽيڪ ٽيٽو

نينو ٽيڪنالوجي جي سائنسدانن علاج ۾ مدد ڪندڙ هڪ اهڙو اليڪٽرانڪ اسٽيڪر ٺاهيو آهي، جنهن کيڪنهن به متاثر عضوي تي چنبڙائي بلڊ پريشر وغيرا تي نظر رکي سگهجي ٿي، ان اسٽيڪر کي **نينوٽيڪ ٽيٽو** به چيو ويندو آهي، اهو اسٽيڪر ڪاربن سان ٺهيل آهي، ان اسٽيڪر کي جسم جي ڪهڙي به هنڌ تي هڻي اوهان سور کان راحت حاصل ڪري سگهو ٿا. 
## حوالا

زمرو:صحت
زمرو:طبي آلات
زمرو:ٽيڪنالاجي
فتح الله گولن

**فتح الله گولن** (Fethullah Gülen) ترڪي جي شهر ڪرڪوڪ (Korucuk) ۾ 27 اپريل 1941ع ۾ ڄائو. هاڻي آمريڪا جي رياست پينسلوانيا ۾ رهي ٿو. پاڻ دنيا جي وڏي عالم هئڻ سان گڏوگڏ هڪ وڏي سياسي شخصيت پڻ آهي. پاڻ دنيا جي انهن عالمن مان هڪ آهي جن مذهب جي خاص طور اسلام جي اهڙي تشريح سامهون آندي آهي، جيڪا روشن خيالي واري ته آهي ئي پر اها سائنس جي پڻ ويجهو آهي، هيءُ ترڪيءَ ڄائو عالم انهن عالمن مان هڪ آهي، جنهن انساني شعور کي پڻ گهڻي اهميت ڏني آهي، جنهن ڪري اڄ جي انسان ذات گهڻن وهمن ۽ وسوسن کان آجپيءَ ڏانهن وڃي رهيو آهي.

فتح الله گولن، ڪيتري ئي وقت کان آمريڪا ۾ رهندڙ آهي ۽ تصوف بابت لکندو رهيو آهي، سندس تصوف بابت ڪيترائي ڪتاب لکيل آهن جن کي ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي، تازي سندس سڃاڻپ اها آهي ته ترڪيءَ ۾ تازي آيل ۽ ناڪام بڻيل فوجي انقلاب پٺيان سندس سوچ ڪم ڪري رهي آهي. جيتوڻيڪ هو ترڪيءَ ۾ سياسي طور نهايت سرگرم رهيو آهي ته ڪيترن ئي اهم عهدن تي به رهيو آهي. ٻئي طرف هن جي علمي ۽ ادبي ۽ مذهبي عالم واري سڃاڻپ ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿيل ڪتاب آهن، جن ۾ سنڌي ٻولي به شامل آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ سندس ٽي ڪتاب ترجمو ٿيل آهن، جيڪي هن طرح آهن.
* 1. تصوف جو ٽيڪسٽ بڪ
* 2. تصوف جون تجليون
* 3. اکين کان اوجهل جهان

پڙهندڙ، سندس علمي پهچ سندس ڪتابن ۾ ڏسي سگهن ٿا. سندس تازو سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿيل ڪتاب جو نالو، **اکين کان اوجهل جهان** آهي. جيڪو پڻ ڪائنات جي انهن اسرارن بابت آهي، جيڪي برابر ڏسي نٿا سگهجن پر اهي، الڳ الڳ حِسُن ذريعي محسوس ڪري سگهجن ٿا، بلڪل ائين جيئن اسان خوشي محسوس ڪندا، آهيون، ڏک محسوس ڪندا آهيون، هوا محسوس ڪندا آهيون، اُس محسوس ڪندا آهيون، پر اسان انهن کي ڏيکاري يا انهن جا رنگ ٻڌائي نه سگهندا آهيون ۽ جيڪو سڀ اسان کي اڄ جون سائنسي ايجادون سمجهائي رهيون آهن، هوا تي هلندڙ شيون، باھ تي هلندڙ شيون، گئس تي هلندڙ شيون سڀ نون علمن جون ايجادون آهن، جيستائين اهي شيون انسان جي اکين نه ڏٺيون هيون، تيستائين اوجهل هيون پر اڄ آهي سڀ نعمتون انسان استعمال هيٺ آڻي رهيو آهي ۽ ان ڳالهه کي قبول ڪرڻ تي مجبور آهي ته انساني عقل ايترو وسيع نه آهي، جو اهو ڪائنات جا سڀ اسرار پروڙي سگهي. پر انسان انهيءَ جستجوءَ ۾ لڳل ضرور آهي ۽ پڪ سان اهو وقت پري نه آهي، جڏهن انساني ذهن گهڻيون ئي نيون ايجادون ڪري وٺي، پر ڳالهه اها آهي ته اهو انساني ذهن ڪنهن تخليق ڪيو آهي؟

فتح الله گولن کي پڙهڻ، شايد گهڻن مسئلن سمجهڻ ۾ مدد ڪري، ڇاڪاڻ ته هن جي لکڻ جو ڏانءُ، بهرحال بيحد سنهجو ۽ روشني ڏيندڙ، جديد علمن سان ملندڙ آهي. جيتوڻيڪ هن جا موضوع ڀلي گهڻو سنجيده آهن. پر هيءَ اهڙو عالم آهي، جنهن کي پڙهڻ سان محسوس ٿئي ٿو ته مذهبي قديم علمن ۽ اڄ جي جديد علمن ۾ ڪابه وڇوٽي نه آهي.

ننڍڙن بابن ۾ ورهايل سندس بنهه اهم هي ڪتاب **اکين کان اوجهل جهان** سنڌيءَ ۾ موجود آهي پڪ سان سنڌي ٻولي انهن ڀاڳوارين ٻولين مان هڪ آهي، جن ۾ فتح الله ڳولن جهڙي جڳ مشهور عالم جي ڪتاب جو ترجمو ٿيو آهي. ٻه سئو چاليهن صفحن جو هيءُ بيحد اهم ڪتاب اسان جي نامورن تعليمدان احمد الدين شر صاحب نهايت سٺي ۽ سولي سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اسڪالر
زمرو:ترڪي جي سياست
زمرو:شخصيتون
زمرو:فلسفي
اسمارٽ ٽيڪسٽائل پيونگ

آسٽريلوي ڪمپني اهڙا جديد ٽائلز ٺاهي رهي آهي، جيڪي هلندي موبائل يا سيل فون استعمال ڪندڙن کي روڊ پار ڪرڻ نه ڏيندا. موبائل فون استعمال ڪندي گاڏي هلائڻ يا روڊ تي گهمڻ قانوني ڏوهه سان گڏوگڏ نقصانڪار عمل پڻ آهي، جنهن جي حل لاءِ آسٽريلوي ڪمپني اسمارٽ ٽيڪسٽائل پيونگ شروع ڪرائي رهي آهي، اسمارٽ ٽيڪسٽائل پيونگ هڪ ٽريفڪ سنگل جيان ڪم ڪندو. روڊ تي لڳايل اهي ٽائلز ڪئميرائن ۽ پاڻمرادي نظام سان لاڳاپيل آهن، جنهن سان ائين ٿيندو ته ڪو موبائل استعمال ڪندڙ ماڻهو روڊ جي ويجهو پهچندو ته اهي ٽائل ڦڪي روشني ظاهر ڪندا، پر جيڪڏهن اهو ماڻهو ان عمل کي نظرانداز ڪري روڊ تي قدم رکندو ته ٽائلن مان ڳاڙهي رنگ جي تيز روشني نڪرڻ لڳندي، جيڪا موبائل استعمال ڪندڙ کي ڇرڪائي ڇڏيندي. جرمني جي شهر ميونخ جي ڪجهه علائقن ۾ اڳ ئي اهڙا جديد ٽيڪنالاجي وارا ٽائلز لڳي چڪا آهن، جيڪي موبائل استعمال ڪندڙن کي روڊ جي ويجهو اچڻ تي خبردار ڪندا آهن.
## حوالا

زمرو:انٽرنيٽ
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:موبائل فون
سجاد ظهير

thumb|سجاد ظهير: جنم 18 آگسٽ 1983ع
سجاد ظهير سولنگي سنڌي ٻوليءَ جو هڪ نوجوان مارڪسي ليکڪ ۽ سوشلسٽ سياسي ڪارڪن آهي. سندس جنم 18 آگسٽ 1983ع ڌاري ضلعي نوشهري فيروز جي شهر موري ۾ اديب ۽ ترقي پسند دانشور ڊاڪٽر سليمان سولنگي جي گھر ۾ ٿيو. سجاد ظهير پنهنجي شروعاتي تعليم موري شهر جي مشهور گورنمينٽ مين پرائمري اسڪول ۾ حاصل ڪئي. ان کان پوءِ مئٽرڪ گورنمينٽ بوائز ڊي سي هاءِ اسڪول موري مان ڪيائين. ۽ انٽرميڊئٽ گورنميٽ مهراڻ ڊگري ڪاليج موري مان ڪيائين. ان کان پوءِ گريجوئيشن شاھ عبداللطيف ڀٽائي يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. 
سجاد ظهير سياست جي شروعات ننڍپڻ ۾ ساٿي ٻارڙا سنگت موري مان ڪئي. جتي پرائمري توڙي هاءِ اسڪول جي تعليم دوران هن تنظيم جي پليٽ فارم ٻارڙن ۾ سياسي، سماجي، علمي، ادبي ۽ ثقافتي شعور اجاگر ڪرڻ لاءِ عملي توڙي علمي جدوجهد ڪندو رهيو. 
سجاد ظهير پاڪستان 1996ع ۾ جدوجهد انقلابي تحريڪ جوائن ڪئي. هي تنظيم پاڪستان جي مختلف کاٻي ڌر جي ڪارڪنن جوڙي هئي، جنهن جو مرڪز لاهور هو. اڳتي هلي هي تنظيم ليبر پارٽي پاڪستان ۾ ضم ٿي وئي. 
سجاد ظهير 2000ع ۾ هن تنظيم جي پهرين ضلعي ڪانگريس جي موقعي تي ضلعي نوشهري فيروز جو جنرل سيڪريٽري چونڊيو ويو. ليبر پارٽي پاڪستان جي پهرين مرڪزي ڪانگريس ۾ ملڪي سطح تي نيشنل ڪميٽي جو رڪن چونڊيو ويو. سجاد ظهير کاٻي ڌر جي سياسي پارٽي جي مرڪزي ڪميٽي جو پاڪستان جي تاريخ ۾ پهريون ننڍي عمر رکندڙ  ميمبر آهي. پنهنجي سياسي ڪيريئر دؤران سنڌ جي مختلف شهرن، ڳوٺن ۽ واهڻن جي دؤرا ڪيا. ۽ ننڍي عمر ۾ ليبر پارٽي ترجمان رسالي ماهوار مزدور جدوجهد جو مستقل ليکڪ بڻيو. هن سنڌ جي مختلف سياسي سماجي اشوز تي مضمون لکيا. هن مارڪس ازم، فلسفي، تاريخ، ادب ۽ سماجيات جي مختلف پهلن تي مطالعو ڪيو ۽ مضمون لکيائين جي سنڌي توڙي اردو جي مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپجندا رهيا. 
2001ع ۾ سجاد ظهير تعليم سان گهرو لڳاؤ هجڻ ڪري وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪراچي جو رخ ڪيو. جتي ڪراچي يونيورسٽي جي پاڪستان اسٽڊي سينٽر مان ايم اي جي ڊگري حاصل ڪيائن. يونيورسٽي ۾ تعليم دؤران هن مختلف سياسي سماجي علمي ۽ ادبي سرگرمين ۾ حصو ورتو. ڪراچي ۾ رهڻ دؤران هن عالمي سطح جي علمي، ادبي، سائنسي، سماجي ۽ سياسي ميڙاڪن توڙي ڪانفرنسن ۾ حصو ورتو. ڪراچي توڙي پاڪستان جي ترقي پسند حلقي ۾ ليکڪ طور سڃاڻپ پيدا ڪيائين. 
اڄ ڪلهه ڪراچي ۾ رهائش پذير آهي. ۽ ترقي پسند فڪر سان گڏ ڪراچي ۾ رهندڙ مختلف کاٻي ڌر توڙي قومپرست نوجوان توڙي شاگردن جي علمي ادبي ۽ سياسي تربيت ڪرڻ ۾ مشغول آهي. اُن سان مارڪسي فلسفي تي مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ لکي رهيو آهي.
کير اُٻارڻ

**جيوڙي صفائي- کير اُٻارڻ** ( پاسچرائزيشن)  اهو عمل جنهن ۾ کاڌي کي هلڪي گرمائش تي تيار ڪيو ويندو آهي، ته جيئن ان منجهان پيٿوگينس pathogens ختم ڪري سگهجن ۽ ڪٻٽ جو جياپو وَڌائي سگهجي. **کير اُٻارڻ يا پاسچرائزيشن** جي ڪري کير ۾ موجود 99 سيڪڙو کان وڌيڪ جيوڙا مري وڃن ٿا ۽ کير ۾ اهڙو ڪجهه به نٿو بچي، جيڪو کير کي ڦٽائي يا خراب ڪري سگهي. کير اُٻارڻ جي طريقي ۾ سڀ کان پهريان کير کي جيوڙن کان محفوظ ڪرڻ جي طريقي يعني پاسچرائزيشن مان گذاري ٿڌو ڪيو وڃي ٿو، ان کان پوءِ کير کي هڪ دفعو وري تيز باهه تي گرم ڪري وري ان کي اوتري تيزي سان ئي ٿڌو ڪيو وڃي ٿو، ان کان پوءِ کير کي هوا بند ڊٻي يا ڪنهن ٿانو ۾ بند ڪري رکيو وڃي وڃي ٿو. کير اُٻارڻ (پاسچرائزيشن) ذريعي کير کي 63 ڏينهن تائين محفوظ رکي سگهجي ٿو. نه رڳو اهو بلڪي 9 هفتن تائين ان جي رنگ، ذائقي، خوشبو ۽ تازگيءَ ۾ به ڪو فرق نٿو اچي. 

## حوالا

زمرو:طبي احتياطون
ديوان امام زين العابدين

هيءُ ڪتاب امام زين العابدين جي شاعريءَ جو ديوان آهي، جيڪو ظاهر آهي ته اصل عربيءَ ۾ آهي، عربي جيڪا شعر و ادب جي ٻولي آهي، جيڪا اسلامي دنيا لاءِ عقيدت واري ٻولي پڻ آهي ۽ جنهن ٻوليءَ ۾ قديم کان جديد شاعري، علم ۽ ادب جا ڀنڊار آهن، ان ٻوليءَ ۾ سرجيل هيءُ ديوان ڏاڍو اهم آهن.

هن ديوان کي جيتوڻيڪ اسلامي دنيا ۾ هڪ خاص اهميت ته آهي ئي پر هن ڪتاب جي علمي، ادبي ۽ شاعراڻي اهميت عالمي ادب ۾ خاص طور شاعراڻي ادب ۾ قبول ڪئي وئي آهي ان ڪري پڪ سان اهو چئي سگهجي ٿو ته هن ديوان جو سنڌي ٻولي ۾ ترجمو سنڌي ٻوليءَ لاءِ به هڪ سڀاڳ آهي.

”ديوان امام زين العابدين“ شاعراڻن ديوانن وانگر الف کان ي تائين آهي، ان کان پوءِ پڄاڻيءَ جو شعر آهي ۽ شاعريءَ جي حوالي  سان ته هن ديوان جو پنهنجو مرتبو آهي ئي آهي، پر منجهس جيڪو فڪري پيغام آهي، اهو به انسان ذات جو اهڙو گڏيل ورثو آهي. جنهن ۾ نه مذهبي متڀيد آهي ۽ نه مسلڪي، ويڇو، ان ڪري هيءُ ديوان ادب ۾ به اها ئي عالمي مڃتا رکندڙ آهي، جيئن دنيا جا  ٻيا عظيم ڪتاب رکندڙ آهن. 

## حوالا
موهن جو دڙو (فلم)

**موهن جو دڙو**:   هڪ ڀارتي مهم جوياڻي رومانوي فلم آهي، جنهنکي اشوتوش گواريڪر (Ashutosh Gowariker) لکيو ۽ هدايتون ڏنيون آهن۔ فلم جا ٺاھيندڙ سڌارٿ راءِ ڪپور  ۽ سنيتا گواريڪر آھن.  جڏهن ته اداڪارن ۾ ريتيڪ روشن (Hrithik Roshan)،  پوجا هيگڙي (Pooja Hegde) مرڪزي ڪردار نڀائيو آهي.

## پس منظر
فلم 2016 سالَ قبل مسيح ۾ وادي سنڌ جي تهذيب جي هڪ تاريخي شهر موئن جو دڙو جي باري ۾ آهي۔ هي هڪ اهڙي شخص جي آکاڻي آهي، جيڪو پوڄاريءَ جي ڌيءٌ جي محبت ۾ گرفتار ٿي وڃي ٿو. رومانوي داستان جي ذريعي موئن جو دڙو جي ثقافت ۽ قديم تهذيب پيش ڪرڻ جي لاءِ گواريڪر کي هن فلم جي تياري ۾ ٽن سالن جو وقت لڳو، جنهن ۾ هُن پراڻن آثارن جي اُنهن ماهرن جي مدد ورتي جِن جي زندگي سنڌ جي تهذيب تي تحقيق ڪندي گزري آهي۔ فلم جي عڪسبندي ڀوج ۽ ممبئي ۾ ڪئي وئي، جڏهن ته ڪجهه منظر جبل پور ۽ ٿاني ۾ فلمايا ويا آهن.
## فلمسازي
فلم جي موسيقي ۽ گيتن جو مجموعو اي آر رحمان (A. R. Rehman) ترتيب ڏنو، جڏهن تہ گيتن جا ٻول جاويد اختر (Javed Akhtar) لکيا آهن. فلم، ڀارت (جتي جي فلم سازن هيءَ فلم ٺاهي) ۽ پاڪستان (جتان هن قديم شهر جا آثار ملن ٿا) جي يومِ آزاديءَ جي مناسبت سان 12 آگسٽ 2016ع تي سڄي دنيا ۾ نمائش جي لاءِ پيش ڪئي وئي.
پرنسپل فوٽوگرافي ڀوج ۾ 27 جنوري 2015 تي شروع ٿي.

## ايوارڊ
سينيمائن ۾ عوام جي ڏسڻ کان پهريائين ئي، فلم کي سوئٽزرلينڊ جي 69 هين لوڪارنو بين الاقوامي فلم ميلو جي لاءِ چونڊجڻ جو اعزاز حاصل ٿي چُڪو آهي، ۽ ان کي لوڪارنو ايوارڊ جي تقريب کان پهرين 13 آگسٽ 2016ع تي ڏيکاريو.

## فلم تي تنقيد
ساراهه سان گڏوگڏ هن فلم تي تنقيد ۽ ٽيڪاٽپڻي به ٿي رهي آهي ته هن فلم ۾ تاريخي حقيقتن کي ٽوڙي مروڙي، غلط بيانيءَ کان ڪم ورتو ويو آهي. ان کان پوءِ سنڌ حڪومت جي هڪ وزير سردار شاهه پنهنجي هڪ بيان ۾ چيو ته فلم جي هدايتڪار کي سنڌ جي عوام کان معافي وٺڻ گهرجي. 

روٽن ٽماٽوز ويب سائيٽ تي فلم کي 43 سيڪڙو ريٽنگز ملي.

## موهن جو دڙو فلم مان مليل ڄاڻ
آشوتوش گواريڪر جي موهن جي دڙي تي ٺاهيل فلم مطابق موهن جي دڙي جا ماڻهو ڏينهن جو حساب سج تي ڪندا هئا. مثال طور: ويهه سج، پنجويه سج.
ورهين جو حساب سانوڻ جي برسات سان ڪندا هئا مثال طور:  ويهه مينهنَ،  پنجويهه مينهنَ. وقت کي ماپڻ لاء خالي لوٽو پاڻي جي وڏي تغاري ۾ رکندا هئا، لوٽي کي سنهو سوراخ هوندو هو، جنهن وسيلي پاڻي هوريا هوريان لوٽي ۾ داخل ٿيندو هو، جڏهن لوٽو ٻڏندو هو ته انکي هڪ پهر جو وقت سمجهندا هئا. هر ورهيه چوڏهين جي چنڊ واري رات سنڌو جي پاڻي جي پوڄا ڪئي ويندي هئي، جنهن دؤران وهانءُ ٿيل جوڙا ۽ ڪنوارا ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون خاص ٻاجهاريون دعائون گهرندا هئا ۽ **سنڌو امان** جي مورتي کي حوض ۾ رکندا هئا.

## اداڪار
* ريتيڪ روشن بطور **سرمن**
* پوجا هيگڙي بطور **چاني**
* ڪبير بيدي بطور **ماهم**
* ارونودي سنگھ بطور **مُنجا** 
* سوهاسني مولي
* نتيش ڀردواج بطور **دُرجن**
* ڪشوري شاهاڻي
* شراد ڪلڪر بطور **سُرجن**
* منيش چوڌري بطور **پروهت**
* نريندرا جھا
* پيوش مشرا
* ڪيزي فرينڪ
* ديگنت هزاريڪا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* 

## وڌيڪ پڙهو
* موئن جو دڙو

زمرو:والٽ ڊزني پڪچرز فلمون
زمرو:ڏکڻ آفريقہ ۾ عڪس بند فلمون
زمرو:ڀارتي تاريخي فلمون
زمرو:2010ء جي ڏهاڪي جون تاريخي فلمون
زمرو:2016ء جون فلمون
زمرو:پاڪستان ۾ بڻائي ويل فلمون
زمرو:هندي فلمون
زمرو:ڀارتي فلمون
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:تاريخي رومانوي فلمون
سارگن

سمير جي هڪ رياست **ڪش** جي بادشاھ **سارگن** لڳ ڀڳ چار هزار ٽي سئو پنجهٺ سال اڳ دنيا جي تاريخ ۾ پهرين وڏي ايمپائر يا سلطنت قائم ڪئي. هن ذري گهٽ سموري وچ اوڀر تي قبضو ڪري ورتو. شهنشاھ سارگن پنهنجي ايمپائر لاءِ هڪ نئون گاديءَ وارو شهر **اگادي**  اڏڻ لاءِ سنڌ مان هزارين انجنيئر، ڪاريگر ۽ مزدور سڏايا، تنهنڪري چئي سگهجي ٿو ته موهن جي دڙي کانپوءِ دنيا جو ٻيو شهر **اگادي** شهري منصوبه بنديءَ سان اَڏڻ ۾ سنڌين جو هنر شامل هو. سنڌين سمير ۾ ڪيترائي واھ کوٽيا، اسڪول اڏي ڏنا ۽ شهنشاھ لاءِ مُهرون ٺاهيون. شهنشاھ سارگن سنڌ بابت ٺڪر جي گلدستن تي سنڌ جي تعريف ۾ گهڻو ڪجهه لکرايو. اهي گلدستا هن وقت لنڊن جي ميوزم ۾ رکيل آهن. اهڙيءَ ريت شهنشاھ سارگن سنڌ جي تاريخ جو پهريون تاريخدان چئي سگهجي ٿو. 

زمرو:شخصيتون
زمرو:تاريخ
زمرو:سنڌ
اگني ديوي

**رگ ويد** ۾ سنڌو دريا جو گهڻا ئي دفعا ذڪر ملي ٿو. سنڌو نديءَ کي **اگني ديوي** جو روپ ڏئي ان جي پوجا ڪرڻ لاءِ چيو ويو. رگ ويد ۾ سنڌوءَ جي شان ۾ ڪيترائي اشلوڪ لکيل آهن، جڏهن ته گنگا جو رگ ويد ۾ ڪٿي به ذڪر نٿو ملي، ڇاڪاڻ جو آريا اڃا سنڌ تائين محدود هئا، هنن گنگا جمنا جا علائقا اڃا فتح نه ڪيا هئا. رگ ويد ۾ سنڌ بابت هن ريت لکيل آهي ” سنڌ گهوڙن سان مالا مال آهي، سنڌ رٿن سان مالا مال آهي، خوبصورت زيورن سان مالا مال آهي، سنڌ اناج، پشم، شيشم جي وڻن سان ڀريل سدا سبز آهي. شڀ نديءَ جي ڪناري تي ماکي پيدا ڪندڙ گل جرڪن ٿا. 

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:هندو ديويون
سپت سنڌو

سنڌ کي **سپت سنڌو** (Sapat Sindhu) ۽ **جنت السنڌ** (Janat-ul-Sindh) به چيو وڃي ٿو. سنڌ کي جنت السنڌ جو نالو ان ڪري ڏنو ويو آهي جو پيداوار جي حوالي سان هيءَ برڪت ۽ بچت واري ڌرتي آهي. جنت السنڌ، سنڌو نديءَ جي هڪ وادي آهي، جيڪا ننڍي کنڊ يا برصغير جي ميداني علائقي انڊو جائيگينٽڪ يا پربت جيڏي ميداني علائقي جو الهندو حصو والاري ٿي. هي ميداني علائقو جبلن جي مٽيءَ مان جڙيل آهي. جيڪو ڊيگهه ۾ پندرهن سئو ميل ۽ ويڪر ۾ ڏيڍ سئو ميل آهي. هي ميدان سدو سنئون سنڌو نديءَ کان گنگا ندي تائين جي ڊيلٽا تائين پکڙيل آهي ۽ منجهانئس سنڌو، گنگا ۽ برهمپترا نديون وهن ٿيون. هي پربت جيڏو ميداني علائقو سنڌ، پنجاب، بنگال، آسام ۽ گڏيل علائقا والاري ٿو ۽ هي سڀ علائقا زرخير آهن. هن ميداني واديءَ ۾ ڪڻڪ، ڪپهه، ڪمند ۽ ٻي پوک ٿئي ٿي. ننڍي کنڊ جي هن ميداني علائقي جي اڀرندي حصي تي جهجهو مينهن پوي ٿو. تنهنڪري ان پاسي جو نظارو اولهه واري حصي کان وڌيڪ سهڻو ۽ وڻندڙ آهي. آرين هن ميداني علائقي تي سپت سنڌو ۽ آريا ورت نالا رکيا هئا.

زمرو:سنڌ
زمرو:تاريخ
ڪئپٽن پريڊي

**ڪئپٽن پريڊي**، برطانوي راڄ حڪومت جي سنڌ ۾ هڪ ڪاموري جي حيثيت سان مقرر ٿيل هو. سنڌ ۾ رهڻ دوران کيس سنڌ ۽ سنڌي ٻوليءَ لاءِ ڏاڍو لڳاءُ پيدا ٿي پيو. ڪئپٽن پريڊيءَ 1846ع ۾ ڪراچيءَ ۾ هڪ اسڪول کوليو، جيڪو 1853ع ۾ چرچ مشن سوسائٽيءَ جي حوالي ٿيو. ساڳئي اسڪول ۾ **ڪئپٽن گولڊ سمڊ پهريون ڀيرو سسئي پنهونءَ جا بيت گڏ ڪري ڇپايا** هئا، تنهن جي ڪوشش سان هڪ انگريزي اسڪول شڪارپور ۾ پڻ کوليو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
اسمائلس

**اسمائلس** (SMILES)، سادي ماليڪيولر ان پٽ لائن انٽري اسپيسيفيڪيشين (Simplified molecular input line entry specification) جي لفظ جي لاءِ اختيار ڪيو ويندڙ ھڪ اختصار آھي جيڪو ڪيميا ۾ ڪيميائي صيغن کي سادي انداز ۾ تحرير ڪرڻ جي لاءِ اختيار ڪيو ويندو آھي. ھي لفظ ھن وڪيپيڊيا تي ان جي انگريزي نالي جي اختصار سان گڏ ئي اختيار ڪيو ويو آھي جيڪو بطور خاص ڪيميائي مرڪبن جي ڄاڻ خانن ۾ ڏسي سگھجي ٿو. ھن جي آسان سنڌي ڪئي وڃي تہ ان کي "سٽائين تخصيصي اندراجََ سادو سالماتي ادخال" چئي سگھجي ٿو.
## حوالا

زمرو:تشفير
زمرو:ڪيميا
ر-محاورو اختطار فهرست

**آر- ڦريسز** (R-phrases) "رسڪ ڦريسز" (Risk phrases) جو مختصر، يعني اھڙا جملا جيڪا خطري جي نشاندهي ڪندا آهن. اها يورپي يونين جي هدايت 67/548/EEC جي ضميمه III ۾ بيان ڪيا ويا آهن ۽ خطرناڪ مادن ۽ تيارين سان منسوب خاص خطرن جي نوعيت واري فهرست کي هدايت، Directive 2001/59/EC 2001/59/EC ۾ گڏ ڪيو ويو ۽ ٻيهر شايع ڪيو ويو، جتي ٻين يورپي يونين ٻولين ۾ ترجما ملي سگهن ٿا. 

اها جملا نه صرف يورپ، بلڪ بين الاقوامي طور تي استعمال ڪيا ويندا آهن ۽ انهن لاء مڪمل بين الاقوامي هم آهنگي جي طرف ڪوششون، عالمي طور تي هم آهنگي واري درجه بندي جي نظام ۽ ڪيميائي خطري واري شين جي ليبلنگ (GHS) استعمال ڪندي، جاري آهن، جيئن ته هاڻي عام طور تي انهن جملن کي تبديل ڪيو ويو آهي. 

پاران شايع ڪيو

Directive 2001/59/EC

R-phrases (short for Risk Phrases) آر-اصطلاح (جي خطرن کي اصطلاح لاء مختصر) يورپي يونين خطرناڪ پدارٿن هدايت (67/548 / EEC) جي الامراء سوم ۾ بيان ڪيو ويو آهي: * خطرناڪ مادو ۽ تياري سان منسوب خاص خطرات جي نوعيت *. فهرست مضبوط ۽ هدايت ۾ شائع ڪيو ويو 2001/59 / EC ,  جتيں ترجمو ٻين يورپي يونين ٻولين ۾ لڀي سگهجي ٿو.

هي خطرا جملي نہ صرف يورپ ۾، بين الاقوامی سطح تي استعمال ڪيا وڃن ٿا، ۽ مڪمل بين الاقوامي ہم آہنگي جي طرف هڪ مسلسل جاري جي ڪوشش آهي.

خطري جا جملا: مجموعو: آر-جملا هاڻي استعمال ۾ نه آهن: پڻ ڏسو:

## بنيادي محاورا خطرو

*Note:* Missing R-numbers indicate phrases that have been deleted or replaced by other phrases.

## جوڙ، ميلاپ

## خطري جي نشاندهي ڪندڙ جملا، جيڪا هاڻي استعمال ھيٺ نه آهن
* R13: Extremely flammable liquefied gas.
* R47: May cause birth defects.

## پڻ ڏسو
* List of S-phrases
* Material safety data sheet
* Risk and Safety Statements
* :سانچو:R-محاورا
* :زمرو:R-فقرو سانچا
## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* Chemical Risk & Safety Phrases. in 23 European Languages

زمرو:معيار
زمرو:عالمي معيار
زمرو:پيشي وري سلامتي ۽ صحت
زمرو:نامڪمل
ننڍيون آکاڻيون

ننڍين آکاڻين جو پهريون اوريجنل ڪتاب ”پنج“ نالي سان سنڌ جي قابل اديب مسٽر عثمان علي انصاريءَ ميرپورخاص مان شايع ڪيو، جنهن جون پنج ئي آکاڻيون اسان جي دل تي عجيب ڪيفيت طاري ڪن ٿيون. رسالو عبرت به هن ڏس ۾ سندر ساهتيه ۽ رتن کان پٺتي ڪو نه پيو، ۽ مسٽر محمد عثمان ڏيپلائيءَ جون اٽڪل اسي کن آکاڻيون شايع ڪيائين، جن مان ”هار“، ”اقبال جي ڀيڻ“ ۽ ”پنج گڏيون“ ڪافي مشهور آهن. انهيءَ حوالي اهو ذڪرڪرڻ پڻ ضروري ٿيندو ته اهڙي هڪ ننڍي آکاني مسٽر محمد خان غنيءَ پڻ ”محروم تمنا“ جي نالي سان ترجمو ڪري 1946ع ۾ ڇپائي هئي. رسالي ”آگي قدم“ ۽ ”باغيءَ“ ۾ به چڱيون چڱيون ڪهاڻيون شايع ٿيون هيون ۽ هينئر وري ”ادبي اداري سنڌ“ هن راهه ۾ قدم رکيو آهي. 

زمرو:سنڌي ادب
افسانوي ادب

**افسانوي** يا **افسانويت** مان مراد اھڙو ڪوئي ڪم آھي جيڪو، جزوي يا مجموعي طور تي، مصنف جي ايجاد ڪيل غير حقيقي ۽ ھٿ ٺوڪي معلومات يا واقعن تي مشتمل ھجي۔ جيتوڻيڪ افسانويت جو اصطلاح خصوصاً ناولن ا۽ افسانن جي لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنھن ھوندي به ھن جو اطلاق جلوه گاھ (ٿيٽر)، فلمن، ٽيليويزن ڊرامن، نظمن ۽ گيتن تي به ٿئي ٿو۔ افسانوي جو ضد غير افسانوي (يا غير افسانويت) آھي جيڪو قطعي طور تي حقيقي (يا گھٽ ۾ گھٽ فرض ڪيل حقيقي) واقعن، تفصيلن ۽ مشاھدن، وغيره جو بيان ھوندو آھي.

**افسانوي ادب** (Fiction) ڏينهو ڏينهن نوان روپ اختيار ڪندو رهي ٿو. هينئر مختصر افساني ۽ ٻين ڪن صنفن جي ادبي دنيا ۾ گهڻي شهرت آهي. ناول جي اهميت جيتري اڳ ۾ هئي، هن دؤر ۾ ان کان به وڌيڪ آهي. مغربي دنيا ۾ بدستور ناول جي فن ۽ ٽيڪنڪ ۾ نيون نيون تبديليون ۽ واڌارا ٿيندا رهيا آهن. ان مان نه رڳو اهو ظاهر ٿئي ٿو ته هيءَ صنف ترقيءَ جون منزلون طي ڪري رهي آهي. روزآني جي مشاهدي مان ان ڳالهه جي ڄاڻ پئجي رهي آهي ته ناول جي ضرورت وڌندي پئي وڃي. يورپ ۾ ته فلمون به ناولن تان ٺاهيون وينديون آهن.

ناول جي فن سنڌي زبان ۾ ڪا خاص ترقي ڪانه ڪئي آهي. ورهاڱي کان اڳ جيتوڻيڪ ناول گهڻي تعداد ۾ ڇپيا، پر رڳو  ٿورا اهڙا اصلوڪا ناول آهن، جيڪي صحيح معنيٰ ۾ ناول چئي سگهجن ٿا، ڪي ترجما ٿيل ناول چڱي انگ ۾ اسان جي ادبي خزاني ۾ شامل آهن. ورهاڱي کان پوءِ ناولَ لکڻ گهٽجي ويا آهن. هن صنف ۾ لکندڙن کي همٿائڻ جي ضرورت آهي.

1952ع  کان پوءِ جيڪي ناول سنڌي ٻولي ۾ شايع ٿيا آهن، تن مان ڪجهه هي آهن:

* 1)     حسنه، رسول بخش خمار
* 2)    سورج شاخون ڪڍيون، محمد علي ڀٽي
* 3)    درياء جي ڪپ تي، گل حسن گل
* 4)    انصاف ڪٿي آ؟، محمد دائود بلوچ
* 5)     نوران، قاضي عبدالڪريم
* 6)    نازبوءِ، فضل احمد بچاڻي

مٿيان ڪجهه اصلوڪا ناول ۽ انهن کان سواءِ ڪي ٻيا ناول اداري آواز ادب حيدرآباد جا ڇپايل آهن.
آر. ايڇ احمد برادرس حيدرآباد به چڱي انداز ۾ جاسوسي، تاريخي ۽ رومانوي ناول ڇاپيا. جن مان ڪن جا نالا هيٺ ڏجن ٿا:

* 1)     ابيلا، لطف الله بدوي
* 2)    لاش، خواجه غلام علي الانا

ڊاڪٽر منظور احمد عرساڻيءَ به هن صنف ۾ پاڻ کي چڱو موکيو آهي. سندس هڪ  ناول ”ڪلب ۽ گهر“ ۽ ٻيو ”مجاهد“ جو نسيم حجازيءَ جي اردو ناول تان ترجمو ٿيل آهي، ڇپجي چڪا آهن.

هن دؤر ۾ انگريزي ناولن مان به ڪي سنڌيءَ ۾ ترجما ٿيا آهن، مثال طور،

* 1)     عاشي
* 2)    روح جي ڳولا

پهريون سر رائيڊ هيگرڊ جي انگريزي ناول ”She“ جو ترجمو آهي ۽ ٻيو ”Shadows in the wall“ جو ترجمو آهي. اهي ٻيئي ناول فضل احمد بچاڻيءَ ترجمو ڪيا آهن ۽ دارالترجمه ٽنڊوالهيار ڇپايا آهن.

انهن کان سواءِ ٻيا به ڪي ناول شايع ٿيا آهن، جي اداره ادب نو ۽ ادبيات وارن ڇپايا آهن.
سنڌ جي مشهور اهل قلم محمد عثمان ڏيپلائيءَ جي ڪاوشن سبب سنڌي ناول ۾ حقيقي طور اضافو آيو آهي. تاريخي ناول جي فن ۾ کيس خاص ملڪو حاصل آهي، ان سلسلي ۾ سندس خدمات جو گذشته دؤر ۾ تذڪرو ڪيل آهي. هن مختصر عرصي ۾ به سندس ڪافي ناول شايع ٿيا آهن، جن کي ادبي حلقن ۾ گهڻو پسند ڪيو ويو آهي، انهن مان چند هي آهن:

* 1)     جپاني گڏي
* 2)    امڙ
* 3)    غازي انور پاشا
* 4)    آزاديءَ جي جنگ
* 5)     دکن جا مجاهد
* 6)    سانگهڙ

مٿين سڀني ناولن مان سانگهڙ کي هڪ خاص مقام حاصل آهي. رائيٽرس گلڊ طرفان ليکڪ کي هن لکڻي لاءِ انعام به ملي چڪو آهي.

هندستان جي مشهور ليکڪا سندري اتمچنداڻيءَ جا ٻه ناول ”پريت پراڻي ريت نرالي“ ۽ ”ڪرندڙ ديوارون“ سنڌ مان به شايع ٿيا آهن.

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:افسانو
زمرو:صنفون
فرضي سياح

پندرهين صدي عيسويءَ جي پڄاڻيءَ تي آمريڪا ۽ هندستان جي ڳولا کان پوءِ يورپي ماڻهن کي جتي بيشمار مادي فائدا پهتا، اتي سندن ڄاڻ ۾ به ڏاڍو واڌارو ٿيو. هُو سمنڊ پار کان موٽندڙ واپارين، جهازين ۽ سياحن جا قصا ڏاڍي شوق سان ٻڌندا ۽ انهن جي سفرنامن کي وڏي دلچسپيءَ سان پڙهندا هئا، جيتوڻيڪ انهن قصن ۾ سچ کان وڌيڪ تصور مليل هوندو هو. انهن جي اهڙين ڳالهين ڪري ماڻهن ۾ جيڪڏهن هڪ طرف دولت حاصل ڪرڻ جي لالچ وڌندي هئي، ته ٻئي طرف اڻڄاتل دنيا کي ڏسڻ جو جوش به پيدا ٿيندو هو. اهڙي ذهني ماحول کان متاثر ٿي **سرٿامس مور** پنهنجي مشهور ڪتاب **يوٽوپيا**  (Utopia) ۾ هڪ **فرضي سياح** جا تجربا لکيا. ان سياح جو لنگهه هڪ اهڙي ڏورانهين ٻيٽ کان ٿيو جتي مساوات واري نموني جو سماج هلندڙ هو ۽ ماڻهو سک سانت جي حياتي گذاريندا هئا. سير ۽ سفر جو اهڙو ئي مزاج هو، جنهن انگريز ناول نويس ڊيفو کان **رابن سن ڪروسو** ۽ **سُوئفٽ** کان **گليوَر جو سير سفر** لکرايو. خير، اهي ته قصن ۽ آکاڻين جون ڳالهيون هيون، پر سترهين صديءَ جي وچ ڌاري **هابس لاڪ** ۽ **روسو** **”سماجي معاهدي“** جا جيڪي نظريا ڏنا، تن مان اندازو ٿئي ٿو ته اولهه جي سياسي مفڪرن کي به اڳوڻن انسانن جي سماجي زندگيءَ بابت ٽيڪاٽپڻيون ڪرڻ ۾ ايشيا ۽ آمريڪا جي حالتن کان وڏي مدد ملي هئي. 

زمرو:تاريخ
زمرو:سماجي سائنس
ڪلفٽن، ڪراچي

thumb|ٽي تلوار چورنگي، ڪلفٽن
**ڪلفٽن** (Clifton) ڪراچي جي صدر ٽائون، سنڌ، پاڪستان ۾ موجود هڪ پسگردائي واري علائقو آهي. ڪراچي ۾ مشهور درڳاهه عبداللہ شاهه غازي جو مزار پڻ ڪلفٽن ۾ آهي.

## تاريخي پس منظر
ڪلفٽن جي باري ۾ گل حسن ڪلمتي پنهنجي ڪتاب ۾ مختلف حوالن سان لکيو آهي ته سنڌ کي فتح ڪندڙ چارلس نپيئر برطانيا ۾ جتي ڄائو هو ان علائقي جو نالو ڪلفٽن هو، تنهنڪري هوا بندر جو نالو مَٽائي ڪلفٽن رکيو ويو هو.

ڪراچي بندر تان واپار نار جي ملڪن اومان، مسقط، فارس ۽ هندستان سان هلندو هو ته هتي بندرن تي شهر به آباد هئا ۽ انهن شهرن جي کنڊرن کي ڳولڻ جي ضرورت آهي، هتي ملندڙ اوزارن، سڪن ۽ ٻين شين جو اڀياس ڪري اسان ڪنهن نتيجي تي پهچي سگهنداسين. باٿ آئي ليند وارو علائقو جيڪو **گسري بندر** کي ويجهو آهي، ان جاءِ تي 1859ع تائين هڪ پراڻي شهر جا آثار موجود هئا. **سيٺ نائون مل** پنهنجي يادگيرين ۾ بلڪل واضح ۽ صاف لکيو آهي ته، اڄ کان (سندس دور 1850ع) 400 کان 500 سال اڳ ۾ **ڪلفٽن ۽ ڪئمپ** (صدر ڪئمپ وارو علائقو) جي وچ ۾ هڪ خوشحال شهر آباد هوندو هو. **نائون مل جو چوڻ هو ته هن پاڻ اِن شهر جا نشان ڏٺا هئا**. بلڪي هن ڦٽل گهرن جا نشان پڻ ڏٺا هئا ۽ ان وقت جي سنڌ جي حاڪم بارٽل فريئر کي پڻ ڏيکاريا هئا ۽ سيٺ نائون مل, فريئر ڏانهن جيڪو خط لکيو هو, ان ۾ **واڳو ڏر** جو پڻ ذڪر ڪيو آهي، جيڪو به ڪنهن زماني ۾ هڪ آباد شهر هو، پر ڪنهن هن پاسي ڌيان نه ڏنو ۽ اهي تاريخي آثار حڪمرانن جي بي حسيءَ جو شڪار ٿي ختم ٿي ويا.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا تفريحي مقام
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:ڪراچي جي جاگرافي
اورنگي کان منگهو پير تائين قديم ماڳ

اورنگي (Orangi) واري علائقي کان منگهو پير (Manghopir) تائين وارو علائقو قديم ماڳ آهي. جنهن لاءِ مجمدار جو چوڻ آهي ته هي ماڳ هڙپا تهذيب سان تعلق رکندڙ آهي. ڊاڪٽر ايف.اي. خان اورنگي ۾ هڪ هنڌ کجين جي جهڳٽي جي ڀر ۾ هڪ کاهي ڳولي لڌي هئي. هن جو چوڻ آهي ته هتي گاهه ڄمي چڪو هو پر هتي اڃا به (جنهن وقت ڊاڪٽر صاحب هتي ويو هو) پٿر جا اوزار نظر اچن ٿا. انهن اوزارن سان هتان جا ماڻهو گوشت، گاهه لڻڻ ۽ ڀاڄين کي ڪپڻ لاءِ استعمال ڪندا هئا. اها سال 1880ع کان اڳ جي ڳالهه آهي. هن سڄي قديم ماڳ تي مشرقي پاڪستان کان آيل بهارين قبضو ڪري ڇڏيو آهي ۽ سڄو ماڳ تباهه ڪيو ويو هو. اڃا به ڪجهه اهڙا پاسا آهن جتي جيڪڏهن کوٽائي ڪئي وڃي ته شايد ڪجهه حاصل ٿئي. منگهوپير اهڙو هنڌ آهي، جيڪو اڃا قبضا گروپ کان بچيل آهي. جتي تحقيق ڪري سگهجي ٿي. منگهي پير جي مقبري لڳ پٿر جا اوزار ۽ ٺڪر جا ٿانوَ پکيڙيل آهن. پراڻن آثارن قديم ماهرن موجب هي تاريخ کان اڳ جو ماڳ آهي. مجمدار به انهن تي تحقيق ڪئي آهي.  

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
الله ڏنو آثار ۽ نل بازار آثار

ڪراچي کان 30 ڪلوميٽر پري ملير واري علائقي ميمڻ ڳوٺ ڊملوٽي روڊ تي نئين بازار جي کاٻي هٿ تي هڪ قديم وسندي جا آثار موجود آهن، جيڪو الله ڏنو جوکيو ڳوٺ جي ويجهو هئڻ ڪري هن جو نالو **الله ڏنو آثار** ۽ **نل بازار آثار** ڏنو ويو آهي. هتي 1974ع ۾ کوٽائي ڪئي وئي. قديم آثارن جي ماهر جي تحقيق موجب هي آثار **موهن جي دڙي** ۽ **هڙپا** (Harappa) تهذيب جا همعصر آهن. ان کانسواءِ **ڊملوٽي** جي اوسي پاسي سنڌو تهذيب (Indus Civilization) جا به آثار آهن، جيڪي **هڙپا** تهذيب سان تعلق رکن ٿا. ٿڌو ندي لڳ کٽو گبول ڳوٺ، ۽ آدم گبول ڳوٺ، لڳ **مهير جبل** تي **ٻاٻرين جا آثار**، **موئيداڻ** ۾ **حب ندي** جي ڪناري، گڏاپ (Gadap) ۾ ديهه لنگهيجي ۽ ٻولهاڙي جي وڏي علائقي ۾ اهڙا آثار موجود آهن. انهن علائقن ۾ **زرتشتي دور** جون قبرون به موجود آهن. ملير (Malir) ۾ اهي پراڻي ۽ نئين پٿر جي شروعاتي دور سان تعلق رکندڙ آثار آهن. هتي لوهه ۽ ٽامي جي دور جا به آثار موجود آهن. انهن جي قدامت جو اندازو اٺ کان نو هزار سال آهي. هتان ڪجهه اهڙا به آثار مليا آهن جن جو لاڳاپو آخري **برفاني دور** سان آهي. ڪراچي ۽ اوسي پاسي ۾ تاريخ جي هر دور ۾ آثار موجود آهن. انهن تي تحقيق جي ضرورت آهي. تحقيق کان اڳ انهن کي محفوظ ڪرڻ نهايت ضروري آهي. ائين نه ٿئي جو انهن جو حشر ۾ شهر اندر ايندڙ آثارن جهڙو ٿئي. هن علائقي کي اهو اعزاز حاصل آهي ته قديم زماني کان وٺي اڄ تائين انساني استعمال هيٺ هلندو اچي.  

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
ڪراچي يونيورسٽي ڪيمپس جي ڀرسان قديم آثار

ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ڪيمپس واري علائقي ۾ ٽين صدي عيسوي جي زماني جي هڪ وسندي جا آثار مليا آهن. پٿر جا ننڍا ننڍا اوزار ۽ ٻيون اهڙيون ئي قديم شيون ڪافي ايراضي ۾ ڪنهن زماني پکيڙيل هيون. اهي اوزار ۽ آثار، قديم آثارن جي ماهرن موجب گهڻي اهميت وارا آهن. قديم آثارن جي ماهرن موجب انهن آثارن کي ٻن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. پهرئين قسم جي آثارن ۾ قديم پٿر جي آخري دور جا اوزار مليا آهن ۽ ٻئي قسم جي آثارن ۾ ان دور کان پوءِ جا اوزار مليا آهن.

مشهور محقق جناب روف خان موجب، ”ڪراچي يونيورسٽي جي علائقي ۾ صفوران ڳوٺ تائين موهن جي دڙي جي زماني جي هڪ برباد ڳوٺ جا آثار دريافت ٿيا آهن ۽ يونيورسٽي روڊ ڪنٽري ڪلب کان وارو علائقو اين اي ڊي (NED) يونيورسٽي تائين ان زماني جي آڳاٽن سنڌين جو صنعتي علائقو هو. جتي پٿر سان شيون ٺاهيون وينديون هيون. انهن شين ۾ ٿانوَ، رانديڪا، هٿيار ۽ گهرن  اڏڻ جو سامان شامل هو، ڪراچي رهندڙ آڳاٽن سنڌين جو هي صنعتي علائقو نه رڳو سنڌ جو پر بين الاقوامي واپار جو مرڪز هو.

گلستان جوهر (Gulistan-e-Jauhar) واري علائقي ۾ جيڪو ڪراچي يونيورسٽيءَ (Karachi University)واري علائقي سان لڳ آهي اڏواتي کوٽائي دوران هتي پٿر جي دور جي انسانن جا ڍانچا مليا آهن. ڪراچي ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ قديم قبرن جي باري ۾ جن کي ڪافرن جون قبرون چيو وڃي ٿو ته محققن جو خيال آهي ته اهي يونانين جا آهن، جيڪي سڪندر يوناني جي دور ۾ هتي آيا ۽ اهي يوناني ڪيشيا کان به اڳ هتي سنڌ ۾ آيا هئا.

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:قديم آثار
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
ڪراچي جا مختلف نالا

مورخن پنهنجن سفرنامن ۾ مختلف دورن ۾ ڪراچي (Karachi) کي مختلف نالن سان منسوب ڪيو آهي. جن ۾ ڪروڪالا، مورنٽوبارا، دڙٻو، سڪندري جنت، خوارالديبل، ڪڪرالو، ڪروڪل، ڪروڪالي، ڪائومارا، ڪوره، ڪراشر، ڪراسٽي، ڪلاچو، ڪورنجي، ڪراچر، کوراچي، گهراچر، کراچرداراجا، ڪوراچي، ڪروڇي، ڪلاچي ۽ ڪراچي شامل آهن. اصل ۾ انهن مان گهڻا نالا ڪراچي جي مختلف حصن جا به آهن جيئن جڏهن ڀوڄو مل هتي آيو هو ته علائقي جو نالو دڙٻو هو بندر جو نالو به دڙٻو هو. ۽ جتي ڀوڄو مل پڙاءُ ڪيو هتي هڪ ڪن هو جنهن کي ”ڪلاچي جو ڪن“ ڪري چوندا هئا ۽ پوءِ اڳتي هلي ڪلاچي جي ڪن ڪري هن پوري علائقي جو نالو ڪلاچي پيو ۽ پوءِ اهو سفر اُچار جي صحيح ادائيگي نه هئڻ ڪري ڪراچي ٿيو. 
## حوالا

زمرو:ڪراچي جي تاريخ
ڪراچيءَ جو ڪُن

**ڪراچي جي ڪُن** جو واسطو ۽ مشهوري **مورڙي ميربحر** جي ڪري ٿي ۽ اهو واقعو سومرن جي اوائلي دوجو آهي. معنيٰ ڪراچي (Karachi) جي انهيءَ ڪن جنهن جو نالو **ڪلاچي** (Kolachi)، سومرن جي دور کان به اڳ عربن جي دور ۾ به موجود هو. سومرن جي دور جو ادبي خزانو نهايت گهٽ تعداد ۾ اسان تائين پهتو آهي. سمن ۽ پوءِ ڪلهوڙن جي دور ۾ جيڪا شاعري ملي آهي، خاص ڪري ڪلهوڙن جي دور ۾ **امين کٽي** جا اوائلي بيت ۽ شاهه عبداللطيف ڀٽائي (Shah Abdul Latif Bhittai) ڪلاچي جي ڪن جو ذڪر پنهنجي شاعري ۾ ڪيو آهي.  
## حوالا

زمرو:ڪراچي جي تاريخ
موتي چندر جي تحقيق

ڪراچي (Karachi) جي قدامت جي سلسلي ۾ ننڍي کنڊ جي مشهور تاريخ دان ڊاڪٽر موتي چندر (Dr. Motti Chadir) جي تحقيق ذڪر ڪرڻ جوڳي آهي. هو لکي ٿو ته، ”ڪراچي جي تاريخ حضرت عيسيٰ (Jesus Christ) جي ڄمڻ کان به قديم آهي. 2500 قبل مسيح ۾ به ڪراچي جو بندرگاهه موجود هو ۽ هي بندرگاهه بهترين قسم جي مڇين جي لاءِ ڏور ڏور تائين مشهور هو.  
## حوالا

زمرو:ڪراچي جي تاريخ
ڪراچيءَ جا قديم ماڳ ۽ تهذيبن جو ڳانڍاپو

آڳاٽي دور کان مڪران کان لسٻيلي  کان رستو حب ندي پار ڪري ڪراچي جي بندرن ڏانهن ويندو هو. ٻيو رستو بولان لڪ کان ڌريجي ۽ ڪنڊ، مهير، گڏاپ کان ڪراچي ڏانهن ايندو هو. منگهوپير مرڪز هوندو هو. هتان به ڪيترائي رستا نڪري انهن رستن سان ملندا هئا. ٽيون رستو سيوهڻ کان گڏاپ کان ڪراچي تائين ايندو هو. چوٿون رستو ٺٽو، ڀنڀور ۽ ديبل کان ڪراچي ڏانهن ايندو هو. منگهوپير کان به ٻه رستا بندرن ڏانهن ايندا هئا. "لوهارڪو لنگهه" ۽ "مائي ڳاڙهي" کان ٻه رستا منگهوپير تائين ايندا هئا. هتان هڪ اهم رستو اورنگي ندي پار ڪري بندرن ڏانهن ايندو هو. انهن اهم رستن کان سواءِ ٻيا به ڪيترائي ننڍا وڏا رستا ڪراچي بندر ڏانهن ايندا هئا. انهن رستن جي ڪناري اهي قديم آثار، لانڍيون، سراءَ ۽ پراڻن ماڳن جا نشان موجود آهن. انهن پراڻن رستن، واٽن ۽ انهن جي ڪناري ماڳن کي ڳولڻ جي ضرورت آهي. جيڪڏهن اهي اسين ڳولي وياسين ته تاريخ جون ڪڙيون ملي وينديون. ڇاڪاڻ ته هي علائقو قديم زماني کان واپاري ۽ فوجي اچ وڃ جو وسيلو رهيو آهي. ساحل تي واپاري شهرن کانسواءِ هتي مڇي بندر به هئا. بندر کان پري وارن علائقن ۾ زراعت ۽ چراهه گاهن ڪري هي خطو خوشحال ۽ زرخيز هو. هن خطي جي خوشحالي ٻين قومن، قبيلن کي هرکائيندي رهي آهي. 

بندرن تي اچ وڃ ۽ لڏ پلاڻ ڪري ٻين علائقن جي تهذيبن جو ڳانڍاپو ۽ انهن تهذيبن کان متاثر ٿيڻ هڪ فطري ڳالهه آهي، تهذيبن جي ٽڪراءُ ۽ ڳانڍاپي جو اهو سلسلو قديم زماني کان اڄ تائين جاري آهي. ان سلسلي ۾ جيڪي انگ اکر ۽ شهادتون گڏ ڪيون ويون آهن، سي تفصيلي اڀياس لاءِ رهنمائيءَ جو ڪم ڏئي سگهن ٿيون. پر اسان جي بدقسمتي آهي ته هن مهل تائين ان باري ۾ تمام گهٽ ڪم ٿيو آهي ۽ آئينده به ڪنهن خاص ڪم ۽ تحقيق جا آثار نظر نٿا اچن ۽ جيستائين اسان ڪراچيءَ جي مڪمل تاريخ لکڻ لاءِ ويهي سوچيون اوستائين انهن آثارن جو ڪو وجود ئي نه رهندو. تاريخ نويسي لاءِ اهي خال ڀرڻ ان وقت تائين مڪمل نه آهن، جيستائين قديم آثارن جا ماهر انهن مان ڪو ڏس نٿا ڏين. تاريخدان رڳو انهن جي باري ٻڌائي سگهن ٿا. انهن جي کوٽائي انهن تي تحقيق جو ڪم آثار قديم جي ماهرن جو آهي.
 
جيڪڏهن ڊملوٽي، اورانگي يا اورنگي، باٿ آءِ لينڊز، يونيورسٽي روڊ ڪنٽري ڪلب، ڪراچي يونيورسٽي ڪئمپس، منگهوپير، واڳوڏر، رتو ڪوٽ، گسري (گذري)، ٻٽ کوڙي، منجهار (گابو پٽ)، ديهه حب، هلڪاڻي، مهير جبل، اميلاڻو، ٻاڪراڻ، پپري، ڪاٺوڙ، کاديجي، ڪونڪر، گڏاپ جي آثارن کي ٻين علائقن ۽ ملڪن خاص ڪري ابوظهبي، دبئي پاسي کوٽائي مان نڪتل، بلوچستان جي مهر ڳڙهه، ڪلي مهي، موهن جو دڙو، هڙپا ۽ مصر جي کوٽائي مان نڪتل شين سان آثارن سان ڀيٽ ڪرڻ سان اسان ڪنهن نتيجي تي پهچي سگهنداسين. ٻين آثارن وانگر هتي به ٺڪر جا ٿانو، ٺڪر جون چوڙيون، پٿر جا اوزار، هار، مڻيا، سڪا، رانديڪا ۽ مهرون مليون آهن. انهن مان اها ڳالهه واضح ٿيندي ته ڪٿي اهي تهذيبون هڪ ئي دور جون ته نه آهن، جيڪڏهن انهيءَ دڳ تي ڪم ڪيو وڃي ته هڪ سنگ ميل ثابت ٿيندو. 

## حوالا

زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:قديم آثار
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
زمرو:تاريخي ماڳن جو بچاءُ
راڪاس

[thumb|کاٻو|240px|''Allegoria dell'immortalità'' (Allegory of [لافانيت)، گيولئو رومانو.]]

**ديو** يا **راڪاس** (، ديوهيڪل، ديوسا، عفريتي، راڇسي، عجيب الخلقت، عجوبہ صفت) هڪ مخلوق آهي، اهو راڪشس، ڪنهن بہ مخلوق، عام طورتي هارر فڪشن جي قصو، ڪهاڻي، ڏند ڪٿا پايو ويندو آهي، تہ اڪثر لِڪيل هوندو آهي ۽ انجي ظاهري شڪل يا انجي اعمالن جي طرف کان خوف يا جسماني نقصان پيدا ڪري سگهجي ٿو. لفظ "ديو، راڪاس"، لاطيني ٻولي جي لفظ مونسٽريم منجهان ورتل آهي، جيڪو قاعدي خلاف يا خلاف معمول ظاهر ٿيندو آهي, عام طورتي حياتياتي، جيڪو ڪجهه ته قدرتي حڪم جي اندر اندر غلط هيوتہ هڪ نشاني جي طورتي ورتو ويو هيو.
thumb|A polemical allegory presented as a five-headed monster, 1618

راڪاس
زمرو:لوڪ ڪهاڻي
پاٽلي پتر کان ڪراچي تائين

شاهراهه ريشم (Silk Road) جيڪا "پاٽلي پتر" (پٽنا) کان شروع ٿي ڪراچي (Karachi) تائين ايندي هئي. پاٽلي پتر جو ذڪر اين. ايم. بليموريا (N.M Billimoria) پنهنجي مضمون "قديم هندستان خاص طور سنڌ ۽ پنجاب ۾ ايراني ماڻهو" (The Iranian in ancient India & specially in Sindh and Punjab) جنهن ۾ پاٽلي پتر بابت لکي ٿو ته؛
 "هاڻوڪي پٽڻا ميگاسٿينز جو بيان ڪيل بوٿرائي آهي. لڳ ڀڳ 300 ق.م. ۾ اهو شهر گنگا ۽ سون يا سينا درياهه جي ميلاپ واري هنڌ تي موجود هو. اهو مگڌ (ڏاکڻي بهار جو علائقو) جي قديم سلطنت جي گاديءَ جو هنڌ هو. پهرئين اهو شهر "ڪسم پور" ۽ "پشپاپور" (گلن جو شهر) سڏبو هو. پٽالي هڪ گل جو نالو آهي." 

فاهئيان (Fa-hian)، چيني سياح 414-399 ق.م. هتي آيو هو. اسٽرابو (Strabo) پنهنجي ڪتاب، "جاگرافي" ۾ هن شهر جو ذڪر ڪيو آهي. اريانوس (Arrian) جي ڪتاب، "انڊيڪا" (Indica) ۾ به ان شهر جو ذڪر ٿيل آهي. اشوڪ اعظم جي دور، 250 ق.م جي لڳ ڀڳ، اهو شهر پنهنجي عروج تي هو. ڊاڪٽر اسپونر جنوري 1913ع کان ان جي کوٽائي شروع ڪئي. ان کوٽائي مان هندستان تي ايران جي اثر جو پتو پوي ٿو. ڊاڪٽر هندستان تي ايران جي ڳُوڙهي اثر هئڻ جي ثبوت ۾ سڪا ۽ ٻيون شهادتون پيش ڪيون هيون. انهن جي هڪ منڊي ڪراچي ۾ هاڻوڪي ميٺادر واري علائقي ۾ واقع هئي. اهي واپاري قافلا سڪندر يوناني کان گهڻو اڳ هتي آيا ۽ اسڪائيليڪس، ڪيٽي سياح، بطليموس، نيئرڪس، هيڪاٽڪس، ميگس ۽ ٻين يونانين، سنڌ جي ڪراچي واري ڪناري تي بندرگاهه جو ذڪر ڪيو آهي. يونانين کان اڳ هتي ايراني آيا، پر انهن علائقن جو ڪو تاريخي دستاويز نه ڇڏيو، جنهن جي ڪري قديم حوالي طور يونانين جو لکڻين تي ڀروسو ڪيو وڃي ٿو. 
## حوالا

زمرو:ڪراچي جي تاريخ
روزاني ايڪسپريس (اردو اخبار)

**ايڪسپريس**، پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ شهرن کان شائع ٿيڻ واري اخبار آهي۔ هي ملڪ جي 11 شهرن کان شائع ٿيندي آهي، جِن م لاهور، اسلام آباد، ڪراچي، پشاور، ڪوئٽہ ، ملتان، فيصل آباد، گوجرانوالہ، سرگودھا، رحيم يار خان ۽ سکر شامل آهن۔هي سينچري پبليڪيشن (پرائيويٽ) لميٽڊ جي زيراهتمام شائع ٿيندي آهي۔ ايڪسپريس جا ڪالم اردو اخبارن ۾ سڀ کان وڌيڪ پڙھيا ويندا آهن۔ انهن معروف ڪالم نويسن ۾ هيٺ ڏنل ماڻهو شامل آهن
* عبدالقادر حسن
* عباس اطهر
* عبداللہ طارق سهيل
* اسداللہ غالب
* جاويد چوڌري
* اوريا مقبول جان
* طلعت حسین
* اقبال خورشيد
* عمار چوڌري

## حوالا

## وڌيڪ پڙهو
* ايڪسپريس نيوز

زمرو:اردو اخبارون
زمرو:پاڪستان جون اخبارون
زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون
زمرو:پاڪستان ۾ قدامت پرستي
دوستن جا قسم

انجيل مقدس (The Holy Bible) ۾ ڄاڻايل آھي ته ” اي خداوند! مونکي منھنجن دوستن کان بچاءِ! “ چوندا آھن ته دل جي خبر ھڪ چوندڙ کي ٻي دلين جي مالڪ کي. چوڻيون ۽ ڪھاڻيون به وقت ۽ حالتن سان پيون ڦرن، خيال ۽ ويچار ھر ھڪ دور ۾ مختلف طرحن سان ٿا گھڙجن ۽ جڙن ، ھر ھڪ دين ۽ ڌرم ۾ الڳ الڳ پھاڪا ۽ اصطلاح پيا ايجاد ٿين.

دنيا ۾ دوست ٽن قسمن جا چيا وڃن ٿا.
 
* زباني
  
* ناني
 
* جاني
 
زباني جي نالي چيو وڃي ٿو ، ته انھن سان مروت ، مھرباني ۽ خُلق سان پيش اچو ۽ ان کان اڳتي نه وڌو. 

ناني کي ماني ٽڪر کارائي، مھمانداريءَ جا حق ادا ڪري، خدا حافظ چئو. 

جانيءَ جي مٿان سر ساھ صدقي ڪيو. 

ظاھر آھي ته ايڏي ساري پاڪ آسماني ڪتاب ۾ ارشاد، پھرين ٻن قسمن جي دوستن لاءِ نه آھي، ڇا لاءِ جو اھو ھڪ کليل راز آھي، ته انھن مان لاڀ ليکي جي اميد ڪانھي . پر ھيءَ منشا ۽ مراد ٽئين قسم جي دوستن لاءِ آھي جن جي سچائيءَ ۾ رتي ماتر به ڦير ڪونھي.  

## حوالا

زمرو:عيسائيت
سورٺ سرڪار

جھوناڳڙھ (Junagarh)، ڪاٺياواڙ (Kathiawar) ۾ ھڪ رياست هئي. اتان جو نواب ھڪ مسلمان هئو. سندس ماتحت ننڍيون ننڍيون گھڻيئي جاگيرون هيون. کيس **سورٺ سرڪار** به چوندا هئا. شاھ لطيف به سورٺ جي سر ۾ سورٺ، جھونا ڳڙهه ۽ گرنار شعر ۾ ڪم آندا آھن. جيئن:

جھوناڳڙهه جھرندو، پوندي جھانءِ جھروڪ ۾، 
ٿيو غلغلو گرنار ۾، ته ڪو عطائي آيو. ~ شاهه  

جنھن مان سمجھجي ٿو ته ان وقت ڪي ھندو راءِراڄ ڪندا ھئا. ھونئن **سورٺ** علائقو به آھي. جنھن ۾ **جھوناڳڙهه**، **پوربندر** () ۽ **جيت پور** () به اچي وڃن ٿا. اتان جي وزير مرحوم بھاءُالدين پنھنجي نالي سان شاندار ڪاليج ٺهرايو هو، جنھن ۾ مسلمانن کان في نه ورتي ويندي هئي. اتي سستائي به گھڻي هئي، تنهنڪري ان زماني ۾ سنڌ جا شاگرد اوڏانھن به پڙھڻ ويندا هئا.

ڪاليج شھر جي قلعي جي ٻاھران آھي. اوڀر ۾ گرنار جو جبل اٿس، جنھن جي ٻئي پاسي گير جو ٻيلو آھي جتي ڪيھر، ٻيلائي ۽ چيتا رھندا آھن. انھيءَ **گرنار جبل** جو نالو **داتار** آھي. گرنار جي چوٽي تمام اوتاھين ۽ سمنڊ جي مٿاڇري کان اٽڪل ميل کن مٿي ٿيندي. ان جي چوٽيءَ تي وشنو مھاراج (Vishnu Maharaj) جو پڳ آھي. جبل جي لاھين، پاسن، پلون ۽ دامنن ۾ ڪيترائي مندر آھن. واٽ تي سوين، ھزارين پانڌيڙا، زيارتي ۽ ياتري، جوڳين جو درشن ڪرڻ، مندرن ۽ ڏيورين ۾ مٿو ٽيڪڻ ويندا آھن. انھن جي سک ۽ سھولت لاءِ نواب صاحب پٿر جا وڏا ۽ ويڪرا ڏاڪا ٺھرائي ڇڏيا هئا. جي لڳ ڀڳ اَٺ ھزار کن ٿيندا. اھڙي طرح داتار تي وڃڻ لاءِ پنج ھزار ڏاڪا ٿيندا.  

زمرو:تاريخ
زمرو:مذهب
زمرو:تاريخي ماڳ
ابوبڪر محمد بن ذڪريا الرازي

**رازي** (پیدائش: 854ع؛ وفات: 925ع)، پورو نالو ابوبڪر محمد بن ذڪريا الرازي (Abu Bakur Muhammad ibn Zakariya al-Razi)، سال 244ھ/854ع ۾ ايران جي شهر تهران جي پاسي هڪ ڳوٺ **ريَ** (Ray) ۾ ڄائو ۽ پنهنجي وقت جو هڪ وڏو طبيب هو. رازي ٻه سئو کان وڌيڪ ڪتاب لکيا. طب کان سواءِ ڪيميا ۽ فلاسفيءَ ۾ به تحقيق ڪري ڪتاب لکيائين. رياضي، فلسفي، هيئت ۽ ادب جو گهرو مطالعو ڪيائين. وڏيءَ عمر ۾ پهچڻ کان پوءِ طب ڏانهن لاڙو رکيائين. ري جي حاڪم جي ملازمت ۾ آيو ۽ پوءِ انهيءَ شهر جي نئين وڏي اسپتال جو نگران اعليٰ مقرر ٿيو. بعد ۾ هو بغداد ۾ به ساڳئي عهدي تي رهيو. پنهنجي دؤر جو سڀني کان وڏو طبيب هئڻ سبب سندس شهرت مختلف بادشاهن جي درٻارن ۾ پکڙجي ويئي، پر بادشاهن جي مزاج ۽ غيريقيني سياسي صورتحال سبب الرازي ڪٿي به مستقل طور نه ويهي سگهيو. ڪئين ڀيرا پنهنجي وطن آيو. آخر اتي ئي 313ھ/925ع ۾ وفات ڪيائين. 

الرازي پنهنجي دؤر جو وڏو طبيب هو. هن مختلف مرضن تي ڪيترائي رسالا لکيا آهن. ان کان سواءِ طب جي فن بابت جيڪي ڪتاب هن لکيا آهن، اهي نهايت اهم حيثيت رکن ٿا. انهن مان ڪيترن جو لاطيني زبانن ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. سندس هڪ ڪتاب ”الحاوي“ کي ته طب جي انسائيڪلوپيڊيا چيو ويندو آهي. الرازي انهيءَ ڪتاب لکڻ ۾ 15 سال لڳايا. طب کان سواءِ هن ڪيميا، طبعيات، مابعد طبعيات، سائنس ۽ فلسفي تي به ڪئين ڪتاب لکيا. بلاشڪ هو اسلامي دنيا جو تمام وڏو طبيب ۽ فيلسوف هو.

thumbnail|right|<small><sub>'''ويانا، آستریا ۾ گڏيل قومن جي آفيس ۾ رازي جو مجسمو'''</sub> '''<sub>ايران پاران</sub> <sup>عطيو ڪيل ”اسڪالرس پويلين“ جو حصو آهي.</sup>'''</small>

البيروني پنهنجي ڪتاب "رساله في فهرست ڪتب الرزاي" ۾ الرازي جي انهن ڪتابن جو ذڪر ڪيو آهي، مذهب جي مخالفت ۽ الحاد جي حق ۾ لکيا هئا. في النبوت، الرازي جي ڪتاب جي باري ۾ لکي ٿو ته اهي ڪتاب نبوت جي رد ۾ لکيل آهي.

ابو ريحان البيروني کان سواءِ بو علي سينا به الرازي جي ملحڊاڻن خيالن تي تنقيد ڪئي آهي ۽ لکيو آهي ته الرازي جون طب ۽ ڪيميا ۾ ڪيل ڪم قدر جوڳو آهي، پر اسين سندس ملحداڻن خيالن کي رد ڪيون ٿا.

افسوس جو الرازي جا ذڪر ڪيل الحاد وارا تڪراري ڪتاب هاڻ موجود ناهن. خيال اهو ئي آهي ته سندس ڪتاب ساڙائي ڇڏيا ويا. هاڻي سندس ڪتابن ۽ لکڻين جو ذڪر رڳو سندس دور جي ليکڪن جي ڪتابن ۾ ملي ٿو.

## حوالا

زمرو:ايران
زمرو:سائنسدان
زمرو:شخصيتون
زمرو:ماھر طب
زمرو:ڪيميا دان
زمرو:ماھر حياتيات
مشڪون

اسان جي جسم جي گوشت جو گهڻو حصو **مشڪن** یا مسلز (Muscles) جو ٺهيل هوندو آهي ۽ اهي اسان جي جسم جو تقريبن 50 سيڪڙو حصو آهن، مشڪن جو مقصد جسم ۾ چرپر پيدا ڪرڻ آهي، اسان جي هر چرپر  پوءِ اها شعوري هجي يا غير شعوري هجي، انهن مشڪن تي مدار رکي ٿي، مشڪون جسم جي هڏائين پڃري کي هر پاسي کان ڍڪي جسم جي شڪل ڏينديون آهن.
مشڪون ٻن قسمن جون ٿينديون آهن. هڪ اهي جن جو ضابطو اسان جي وس ۾ آهي، جيئن : هٿ، پير، گردن وغيره جون مشڪون. انهن کي (Voluntary) مشڪون چئبو آهي. ٻيون اهي مشڪون آهن، جن تي ضابطو اسان جي وس ۾ ناهي هوندو، انهن مشڪن کي (Non Voluntary)  چئبو آهي. دل جي حرڪت، آنڊن جي حرڪت ۽ ٻين اندروني عضون جي چرپر هن قسم جي مشڪن جي ڪري  ٿيندي آهي. Voluntary مشڪن جا ٻئي ڇيڙا گهڻو ڪري ڪنهن جوڙ تان گذري ٻنهي پاسي هڏيءَ سان ڳنڍيل هوندا آهن، سسڻ جي حالت ۾ هڏا ليور جو ڪم ڏين ٿا ۽ جوڙ (سَنڌَ) تي چرپر جو عمل ضرورت مطابق ممڪن هوندو آهي.

مشڪن جي جوڙجڪ ۾ فرق هي آهي ته، انهن جا گهرڙا خاص قسم جا هوندا آهن، انهن ۾ سسڻ ۽ ڦنڊجڻ جي صلاحيت هوندي آهي. اهي تڻجي سگهن ٿيون، گهڻيون مشڪون ڌاڳن جي صورت ۾ ريشن سان ملي هڪ مڪمل مشڪ ٺاهن ٿيون. هڪ وچولي سائيز جي مشڪ ۾ گهٽ ۾ گهٽ 10 ملين گهرڙا هوندا آهن، اسان جي جسم ۾ گهٽ ۾ گهٽ 650 مشڪون آهن، جسم جا مختلف عضوا پنهنجي پنهنجي ڪمن کي سرانجام ڏيڻ لاءِ مشڪن تي دارومدار رکن ٿا، ٻانهن جون مشڪون ٻانهن جي چرپر لاءِ ڄنگهن جون مشڪون هلڻ گهمڻ لاءِ آهن. مطلب ته جسم جي هر قسم جي چرپر لاءِ مشڪن جو هئڻ ضروري آهي. ان کانسواءِ مشڪون ساهه جي عمل کي به باقاعدي هلائن ٿيون.

هر مشڪ جو گهرڙو هڪ موٽر وانگر آهي، ان جي هڪ ڇيڙي تي ڏهه ننڍڙن دٻن جهڙيون بناوتون هونديون آهن، جن ۾ اندر هڪ مخصوص ڪيميائي مادو هوندو آهي. هي موٽر جي سلنڊر وانگر ڪم ڪندا آهن، چرپر جي ضرورت مطابق جڏهن دماغ کان اعصابي رڳن وسيلي پيغام موصول ٿيندو آهي ته، انهن دٻن ۾ اندر موجود مادو سيڪنڊ جي ڏهين حصي کان به گهٽ وقفي ۾ ڄمڻ لڳندو آهي، جنهن جي ڪري گهرڙو سوس کائڻ لڳندو آهي، هڪ مشڪ جي سڀني گهرڙن جي سسڻ سان مشڪ چرپر ۾ اچي وڃي ٿي ۽ عمل پيدا ٿئي ٿو، مشڪ جي چرپر جو عمل تمام تيز هوندو آهي، ان کان پهرين جو اها ڦهلجي، ٻيو پيغام اچي ويندو آهي ۽  اهڙيءَ طرح هر هر سسي ٿي. سوس جو عمل تيزيءَ سان سلسليوار عمل ۾ ايندو آهي. اهڙيءَ طرح مشڪون هڪ عمل ۾ ڍالجي وينديون آهن ۽ چرپر عمل ۾ ايندي آهي.
## حوالا

زمرو:طب
زمرو:اناٽومي
زمرو:انساني جسم