open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ماهتاب محبوب

ماھتاب محبوب سنڌي ادب جي ليکڪا, ڪھاڻيڪاره آهي. ھوء ھڪئي وقت ڪھاڻيڪاره,خاڪا نويس,سفرناما نويس‚مضمون نگار ۽ ناول نگار پڻ آهي.
## سوانح عمري
ماھتاب محبوب 14 جولاء 1950ع تي ڪراچي ۾ جنم ورتو.
حيدرآباد ۾ جنم وٺندڙ مهتاب محبوب جو تعلق ڪلهوڙي پير جي خاندان سان هو. سندس والد ميان سرفراز ڪلهوڙي جو سجاده نشين هو.ابتدائي تعليم ”سينٽ ميريز ڪانوينٽ“ ۽ ”مدرست البنات“ مان حاصل ڪرڻ کان پوء گورنميٽ گرلز ڪاليج حيدرآباد مان گريجويشن ڪيائين.

## ادبي سفر
ماھتاب محبوب پنهنجي ادبي سفر جي شروعات ٻالڪپڻي ۾ ٻاراڻي ادب سان ۽ پوء ڪھاڻين جي ترجمي سان ڪئي. پھريان ھوء ماھتاب منور جي نالي سان لکندي ھئي.پر محبوب شيخ سان شادي ٿيڻ کان پوء ھوء ”ماھتاب محبوب“ جي نالي سان لکندي رھي آهي.ماھتاب محبوب جا ڪيترائي ڪتاب ڇپجي چڪا آھن جن ۾ : ”چاندي جون تارون “(ڪھاڻيون)”پره کان پھريان“(ڪھاڻيون) ”مٺي مراد“ (ڪھاڻيون)  ”لھر لھر زندگي“(ڪھاڻيون)  ”پلصراط“ (اردو ترجمي سان چونڊ ڪھاڻيون ”چاندي جون تارون ۽ پره کان پھريان“(گڏيل مجموعو ڪھاڻيون) ”اندر جنين اڃ“ (ھند جو سفرنامو) ”سرھي سرھي سار“(ھند جو سفرنامو) ”راھون چنڊ ستارا“(فار ايسٽ ۽ ٿائي لينڊ جو سفرنامو) ”ورھاڳي جو ورجاء“(مضمون ۽ ڪالم وغيره) ”خواب خوشبو ڇوڪري“(ناول) ”پيار پناھون ڇانورا“(ناول) ”جيء جھروڪا“(خاڪا)  ”جيء جھروڪا“(ھندي ۾ ڇپيل) ”سوچون سمنڊ سامان“(يادگيريون خاڪا) شامل آھن. 
مڃتائون:ادبي خدمتن جي حوالي سان ماھتاب محبوب کي ڪيترائي ايوارڊ ملي چڪا آهن. جن ۾ قابل ڊڪر اعزار ”رائيٽر گلڊ ايوارڊ“  ”سنڌ لينگويج اٿارٽي ايوارڊ“  ”اڪيڊمي ادبيات ايوارڊ“  ”سوجھرو لائيف اچيومينٽ ايوارڊ“  نئين زندگي ايوارڊ“  انڊيا ۾ ”رام پنجواڻي ايوارڊ“ ۽ ڪئي ٻيا ايوارڊ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:سنڌي ليکڪ
علي دوست عاجز

**علي دوست عاجز** (انگريزي:Ali Dost Ajiz) سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## تعليم ۽ پيشو

علي دوست عاجز 2 سيپٽمبر 1964ع تي سنڌ، پاڪستان جي دادو ضلعي ۽ ميهڙ تعلقي جي شهر فريدآباد ۾ محمد خان گانئچو جي گهر ۾ پيدا ٿيو. علي دوست جو پورو نالو علي دوست محمد خان گانئچو آهي. هن پرائيمري کان اٺين ڪلاس تائين تعليم فريدآباد شهر ۾ حاصل ڪئي ۽ مئٽرڪ 1980ع ۾ پيارو ڳوٺ جي هاءِ اسڪول مان ڪيائين. هيءُ  ٻارهين کان، گريجوئيشن گورنمينٽ ڊگري ڪاليج دادو ۾  پڙهيو  جيڪو هاڻ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو آهي جتان  هن انٽر 1983ع ۽ گريجوئيشن  1985ع  ۾ پاس ڪيائين. وڌيڪ تعليم  لاءِ سنڌ يونيورسٽي ۾ داخلا ورتائين ۽ ماسٽرس جي ڊگري رياضيءَ جي مضمون ۾ 1992ع  ۾ پاس ڪيائين. علي دوست عاجز شروعات ۾ استاديءَ جي پيشي سان سلهاڙجي ويو. ۽ 1985ع کان 1996ع تائين  هاءِ اسڪول ۾ استاد طور پنھنجون علمي خدمتون ڏيندو رهيو. ھو مختلف هاءَ سيڪنڊري اسڪولن ۾ استاد رهيو. 1996ع کان سيلز ٽيڪس کاتي ۾ سينير آڊيٽر مقرر ٿيو. هن وقت اِنلئنڊ روينيو کاتي حيدرآباد ۾ ڊپٽي ڪمشنر جي عهدي تي فائز آهي.

## ادبي خدمتون

علي دوست عاجز شاعري جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. هن پنهنجي شاعريءَ ۾ ڳوٺاڻي زندگي ۽ ان جي عام ٻوليءَ کي ڪم آڻي احساسن جو اظهار ڪيو آهي. جديد سنڌي شاعريءَ جي حوالي سان استاد بخاري جي مڪتب جي روايت جو نمائده شاعر آهي. علي دوست عاجز ڪچي، ڪاڇي توڙي وچولي جي ٻولي ڪم آڻي پنهنجي منفرد انداز ۾ شعر سرجيو آهي ۽ انهيءَ روايت جو نرالو نالو پڻ آهي. سندس شاعري  وطن سان گڏ محبوب جي حُسناڪين ۽ رنگينين سان ٽمٽار آهي.  هن ٻارن لاءِ ٻارن جي ذهني سطح تي شاعري لکي آهي. علي دوست عاجز، گيت، بيت، وائي جهڙين ڪلاسيڪل صنفن،  ترائيل، نظم ۽ ٽي سِٽي، ڏيڍ سِٽي جي مختلف گهاڙيٽن سميت “اوپيرا” به لکيا آهن  جنهن ۾ هن سنڌ جي هڪ غير روايتي رومانوي ڪهاڻي “سوني باگو” کي نئون جنم بخشيو آهي. ساڳي طرح هن سنڌ درياهه جي حوالي سان “سائر جو سوداءُ” جهڙو جديد ڪلاسِڪ لکيو آهي. جنهن ۾ هن درياهه جي عروج ۽ زوال کي هڪ درد انگيز انداز ۾ سامهون آندو آهي. هن جي شاعري سنڌ جي اهم رسالن ۾ پڻ ڇپيل آهي.

## ڪتاب

سندس ڪتابن ۾ ھي شامل آھن:
*خوشبو خوشبو خواب، 2000ع
*جهڙا تارا جرڪڻا، 2002ع
*اچن ڀونر ڀنڀوليا، 2003ع
*سوني باگو، 2004ع
*آديسي استاد، 2005ع
*رنگ رتو آڪاس، 2009ع
*سائر جو سوداءُ، 2013ع
*رتا روهيڙا، 2017ع
*ڪونجان 2018ع
*ٽانڊاڻا ٽانڊاڻا رات، 2018ع

## ايوارڊ

علي دوست عاجز کي ڪتاب “آديسي استاد”  تي  سنڌي ادبي سنگت سنڌ طرفان مڃتا طور ايوراڊ پڻ ڏنو ويو. ۽ ٽانڊاڻا ٽانڊاڻا رات ڪتاب تيسنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو پاران اوارڊ پڻ مليو آهي.
حڪومت پاڪستان پاران کيس ٿمغهءِ امتياز سان نوازيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:1964ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
سخي ڄام سپڙ

**سخي ڄام سپڙ** انگريزي ( Sakhi Jam Sapar) سومرن جي سنڌ تي حڪومت دؤران لسٻيلي (هاڻ پاڪستان جي بلوچستان (صوبي) جيلسٻيلو ضلعي ) واري علائقي جو حڪمران هو.  جيڪو سخي هو. سندس در تي ڪوبه سَين يا صدا هڻدو هو سو خالي نه موٽندو هو. سخي ڄام سپڙ جو تعلق لسٻيلي جي رُونجها خاندان (قبيلو)سان هو. سندس والد ڄام چوٽا هو جنهن کان پوءِ سخي ڄام سپڙ لسٻيلي جو حُڪمران بڻيو جيڪو دليري ۽ ڏاتاري ۾ مشهور ٿيو. سخي ڄام ڏاتار کي سنڌ جي ڏهن ڏاتارن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو.  ميين شاهه عنايت  جيڪو ميون شاھ عنايت رضوي به ڪوٺجي ٿو  تنهن به سخي ڄام سپڙ رُوجهي جي واکاڻ ۾ بيت چيا آهن ته شاهہ عبداللطيف ڀٽائي پڻ سخي ڄام سپڙ جي ساراھ ۾ سر پرڀاتي ۾ بيت لکيا آهن.  سخي ڄام سپڙ  لسٻيلي جي رُونجهن حاڪمن جي چوٽاڻي پاڙي منجهان هو. چوٽاڻي پاڙو چوٽو جي اولاد سبب سڏيو ويو. ڄام سپڙ پنهنجي والد جو نالو چوٽو وري پنهنجي پُٽ تي پڻ رکيو هو. سنڌ جي ڪنهن ماڻهو وٽس سو گهوڙن جي صدا هنئي ته سخي ڄام سپڙ بنان دير صدا قبول ڪندي پنهنجي پُٽ چوٽو سان سؤ گهوڙا موڪليا جيڪو گهوڙا پهچائي آيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي سُورما
زمرو:سنڌي ماڻهو
مرتضيٰ ڀٽو

**مير غلام مرتضيٰ ڀٽو** هڪ پاڪستاني سياست دان هيو. هو اڳوڻو وزير اعظم پاڪستان ذوالفقار علي ڀٽو ۽ نصرت ڀٽو جو پٽ هيو۔ هو وروڌي تنظيم الذوالفقار جو باني هيو, جيڪا محمد ضياء الحق جي دور ۾ سندس والد کي موت جي سزا جي رد عمل ۾ ٺاهي وئي هو هڪ جلاوطن طور افغانستان منتقل ٿي ويو، فوجي ٽربيونل سندس غير حاضريءَ ۾ ان کي موت جي سزا جو حڪم جاري ڪيو.

## شروعاتي زندگي
مرتضيٰ ڀٽو سيپٽمبر 18، 1954 تي *[[ڪراچي]]* ۾ پيدا ٿيو،ڀٽو پنهنجي شروعاتي تعليم حاصل ڪئي سينٽ مريم جي اڪيڊمي ۾  سندس هڪ ڌيءٌ فاطما ڀٽو ۽ پُٽ ذوالفقار علي ڀٽو جونيئر آهي

## وفات
خميس، 20 سيپٽمبر 1996ع جي شام تي مرتضيٰ ڀٽو ۽ ٻين ڇھ پارٽي ڪارڪنن کي سندس رهائش گاهہ 70 ڪلفٽن جي ويجهو هڪ پوليس مقابلي ۾ ماريو ويو.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* Interview with FatimaBhutto Radio France Internationale in English

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:1954ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
ڍڪ بازار، (شڪارپور)

**ڍڪ بازار** شڪارپور شھر جي هڪ  پراچين تاريخي بازار آهي جيڪا شھر ۾ هندو سنڌين  پاران آباد ڪئي وئي. ڍڪ بازار لکي دَر کان شروع ٿئي ٿي ۽ 'اسٽورٽ گنج' وٽ پُوري ٿئي ٿي. هن بازار ۾ اڪثر هندو سيٺين جا دُڪان هوندا هُئا، ۽ سندن واپار سڄِي دُنيا ۾ هَلندو هُيو، ۽ هو ڏيساور مان پڻ شيون آڻي هتي کپائيندا هُيا، جنهن ڪري سَسِتائپ ۽ روزگار جا جُجها ذريعا هوندا هيا. هُنڊيءَ جو رواج (جنهن کي هاڻي بئنڪ ڊرافٽ سڏبو آهي) اهو شڪارپور جي هندو سيٺين جي ايجاد آهي جيڪو پوءِ سڄِ دُنيا ۾ رائج ٿي ويو.

هيءَ بازار شهر جي اُڀرندي ۽ اُلهندي جي وچ ۾ آهي ۽ هڪ مِيل ڊگهي بازار آهي. هيءَ بازار ڪاٺين جي ڪئنچين جي مٿان ٽاٽ رکي ڍڪي وئي هُئي، جنهن ڪري گرمين جي مُند ۾ بہ ٿڌي رهندي آهي ۽ مينھوڳي مُند ۾ پڻ پاڻيءَ کان محفوظ رهندي هُئي. هن بازار ۾ پِراچين دَوُر جو هر قسم جو سامان ملي ويندو هيو.

هن بازا ۾ ’تارا سنگهہ جواهريءَ جي پڙي‘ مشھور هُئي، جنهن ۾ بصري جا موتي، رنگون جا ياقوت، برازيل جو پنو، لنڪا جو پکراج، آفريڪا جا هيرا، اٽليءَ جو موڱو جا ٻَڌا واپاري (هول سيل واپاري) هوندا هيا. پاڪستان ٺھڻ کان اڳ هيءَ بازار پنھنجي اوج تي هُئي، جنھن کانپوءِ بي ڌِيانيءَ وِچان هيءَ بازار پنهنجي اوج وڃائي ويٺي آهي.

## حوالا
مادي

upright|thumb|مونث جي نمائندگي ڪرڻ وارو نشان، جنهن جي باري ۾ چيو وڃي ٿو تہ رومن ديوي وينس جي هٿ آرسي ۽ ڦڻي هئي.
**مونث**، عربي زبان جو لفظ آهي، جيڪو ماديِ جنس (نر جي ضد) جي لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو. هر اها شئي جيڪا ماديِ جنس جي هجي، مونث چوائي ٿي.

قاعدن ۾ مونث ان لفظ (فاعل، مفعول يا فعل) کي چيو وڃي ٿو جنهن جو استعمال جنس يا ماديِ جنس جي صيغي ۾ استعمال ٿئي. مثال طور لفظ ”محبت”.

## وڌيڪ پڙهو
* مذڪر
* مرد
* عورت
زمرو:جنسيت
زمرو:عورتون
سولر پینل

**سولر پينل** يا پليٽ سج جي روشني جي توانائي کي ڪيئن بجلي ۾ تبديل ڪندي آهي
”دريا خان سنڌي“

سولر پينل ۾ ننڊڙا ننڊڙا سولر سيلن تي مشتمل هجي ٿو جيڪي سيليڪون مان ٺاهيا ويندا آهن سيليڪون هڪ سمي ڪنڊڪٽر آهي سلور سيلن ۾ سيليڪون جي قلمن کي ٻن ڪنڊڪٽرز يعني موصل پليٽن جي وچ ۾ رکيو ويندو آهي سيليڪون جو هر ايٽم پنھنجي چار ساٿين ايٽمن سان مضبوط بانڊز سان گڏ جڙيل هوندو آهي بانڊز اليڪٽرانز کي هڪ جڳھ پڪڙي رکندا آهن جنھن جي وجهہ سان سيليڪون ۾ بجلي جو ڪرنٽ ناهي ٺهي سگھندو سولر سيل سيليڪون جي ٻن تهن کي استعمال ڪندو آهي اين يعني نيگيٽو يا منفي قسم جي تھ ۾ اليڪٽرانز جي زيادتي هوندي آهي ۽ پي يعني پازيٽو يا مثبت قسم جي تھ ۾ اليڪٽرانز جي گهٽتائي هوندي آهي ۽ اليڪٽرانز جي ڇڏيل خالي جڳھون موجود هونديون آهن جن کي سوراخ يا هولس چئي سگھجي ٿو جتي هي ٻہ تهون ملنديون آهن اتي اليڪٽران ان پي ۽ اين جي جوڙ يا جنڪشن ۾ گذري سگھن ٿا جنھن جي وجهہ هڪ تھ تي مثبت ۽ ٻئي تھ تي منفي چارج پيدا ٿيندو آهي اسان روشني کي ننڊڙن ذرڙن جي ڪتار سمجھي سگھون ٿا جيڪا سج کان نڪري رهيا آهن انھن ذرڙن کي فوٽونز چئبو آهي جڏهن مناسب توانائي جو هڪ فوٽان ان سيليڪون کان ٽڪرائجي ٿو تہ هي هڪ اليڪٽران کي پنھنجي جسم مان ٻاهر ڪڍي ٿو ۽ اتي هڪ سوراخ يعني هول رهجي ويندو آهي هي اليڪٽران جو منفي چارج رکندو آهي ۽ سوراخ جو مثبت چارج رکندو آهي ٻئي آزادي سان سيليڪون ۾ گھمي ڦري سگھن ٿا پر پي - اين جنڪشن تي موجود چارج جي وجهہ سان هي صرف هڪ ئي سمعت ۾ سفر ڪري سگھندا آهن اليڪٽران پنھنجي منفي چارج جي وجهہ سان مثبت پي ڏا هليو ويندو آهي ۽ هول پنهنجي مثبت چارج جي وجهہ سان منفي اين ڏا ويندو آهي هي آزاد اليڪٽرانز سيل جي مٿان موجود دهات جي ٺهيل سني سني آڱرين ۾ گذرندي ٻاهرين سرڪٽ ڏا بجلي جي ڪرنٽ جي صورت ۾ وهڻ لڳندي آهي ان ڪرنٽ سان هر اهو ڪم وٺجي سگھجي ٿو جيڪو عام بجلي کان مان ورتو ويندو آهي جيئن مثال بلف روشن ڪرڻ هي اليڪٽرانز ان سرڪٽ کان گذري ڪري سولر سيل تي ايلومينيم جي ٺھيل موصل سطح تي واپس اچي ويندا آهن هر سولر سيل صرف اڌ وولٽ جو پوٽينشل تخليق ڪندو آهي پر گھڻا سولر سيلز کي ايل لڙي ۾ لڳائي ڪري اسان ان وولٽيج کي وڌائي سگھون ٿا ٻارهن سولر سيل ملي ڪري هڪ ماڊيول ٺاهيندا آهن جيڪو هڪ موبائيل فون کي چارج ڪرڻ جي لاءِ ڪافي هوندا آهن هڪ گھر جي توانائي جي ضروت پوري ڪرڻ جي لاءِ اهڙن گھڻن ماڊيولز کي گڏ لڳايو ويندو آهي سولر سيل ۾ صرف هڪ شيء حرڪت ڪندي آهي ۽ اهوئي آهن اليڪٽرانز جيڪي پنھنجو ڪم ڪرڻ کانپوءِ ان سيل ۾ واپس ويندا آهن جتان کان هي نڪرندا آهن ان ۾ ڪا اهڙي شيء ناهي جو وقت سان گڏ ختم ٿي وڃي سولر سيل ويھ سال تائين ڪم ڪري سگھن ٿا
ڪارل ساگان

مشھور فلڪياتي سائنسدان ڪارل ساگان 9 نومبر 1934ع ۾ بروڪلن نيويارڪ ۾ پيدا ٿيا ۽ ڪارل ساگان جن جي وفات 20 ڊسمبر 1996ع ۾ 62 سال جي عمر ۾ ٿي. ھن شڪاگو جامعہ کان تعليم وٺڻ کانپوءِ فلڪياتي تحقيق جي عملي ميدان ۾ ٻہ سئو کان وڌيڪ ڪتاب ۽ رسالا پڻ لکيا. "زندگي جي شروعات ڪيئن ٿي" اُن تي ڪارل ساگان جو ڪم انھن جي سڀ کان وڏي ڪاميابي مڃي ويندي آهي. ڪارل ساگان اهو پھريون سائنسدان هُيو جنھن تجربو ڪري ثابت ڪيو تہ جيڪڏهن آڪسيجن جي بغير ڪنھن بند شيشي جي گولي ۾ پاڻي ۽ سادي ماليڪيولز جھڙا امونيا ميٿين ۽ ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ وڌي وڃي تہ امانيو ايسڊ ٺھي ويندي آهي، زمين جي شروعاتي دور ۾ بہ ائين ئي ٿيو هيو، ان نظريي سائنس کي لوڏي ڪري رکيو. اڄ اسان جيترو بہ بگ بينگ ۽ زندگي جي شروعات کي ڄاڻي چڪا آهيون اها جيمز جين ايڊون هبل ۽ ڪارل ساگان جي ڪري آهي. اسان اڄ ائين چئي سگھون ٿا تہ ڪارل ساگان جھڙو سائنسدان نہ هجي ها تہ اسان گلوبل وارمنگ ٿيوري کي ائين ڄاڻي  نہ سگهون ها! شايد سيارن جي مٿاڇري ۾ هوائي ميدان ۾ موجود گيسون ڪيئن گرمي کي قيد ڪري هڪ سياري ذحل کي سڙڻ جھڙو ڪري ڇڏيو آهي ۽ زمين تي رهندڙن جي مستقبل جو نہ سوچيو ويو تہ زمين جو ڇا ٿيندو هي سڀ ڪارل ساگان جي ئي تحقيقن جو ڪمال آهي. انکان سواءِ نظام شمسي ۾ زمين کانپوءِ زحل جي چنڊ تي زندگي ٿي سگھندي اھو بہ ڪارل ساگان جي تحقيق ڪارڻ سمجھ ۾ آيو. ڪارل ساگان اهڙا سولا سگنل ۽ تصويرون پڻ ٺاهيون جن کي ڪابہ خلائي مخلوق جيڪڏهن حاصل ڪري سگھي تہ اسانجي باري ۾ سولائي سان ڄاڻي سگھندي. جن کي ناسا پاران پنھنجن انھن خلائي مشنن سان گڏ خلا ۾ موڪليو ويو هيو.

1997ع ۾ ناسا پاران خلائي جھاز "وائجر ون" روانو ڪيو ويو جنھن جو ڪم نظام شمسي جي ٻاهرين سيارن جو مشاهدو ڪرڻ هيو. پھريان خيال اھو هيو تہ 1980ع ۾ زحل جي مشاهدي کانپوءِ مشن ختم ٿي وڃي پر مشھور سائنسدان ڪارل ساگان جي چوڻ تي انکي جاري رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو. جڏهن جھاز زحل جو مشاهدو ڪرڻ کانپوءِ اڳتي وڌڻ وارو هيو تہ ڪارل ساگان هڪ تجویز پيش ڪئي تہ ان جھاز جي ڪيمري سان زمين جي ھڪ الوداعي تصوير ورتي وڃي، جيتوڻيڪ ايترو پري جي فاصلي کان ورتي ويندڙ تصوير جو ڪو سائنسي فائدو نہ هيو ان لاءِ انجي مخالفت ٿي پر پوءِ انکي هڪ يادگار طور تي تصوير وٺڻ جو فيصلو ڪيو ويو. هي تصوير 1990ع ۾ ورتي وئي جڏهن جھاز زمين کان ڇھ ارب ڪلوميٽر پري هيو، جنھن ۾ تصوير هڪ ننڍڙي نُڪتي جيان نظر اچي رهي هئي. ڪارل ساگان جن ان تصوير کي ڪائنات ۾ اسانجي حيثيت کي واضع ڪرڻ جي لاءِ هڪ علامت طور استعمال ڪيو.

## حوالا

## حوالا

زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
ڪن وڄڻ

ڪڏهن ڪڏهن اسانجي ڪنن ۾ هڪ آواز پيدا ٿيندي آهي جيڪا سيٽي جيان هوندي آهي ائين ڇو ٿيندو آهي؟ 

جڏھن هوا جي ماليڪيولز ذرڙن جي لرزش يعني آواز ڪن جي پڙدي سان ٽڪرائبي آهي تہ هي لرزش اسانجي ڪن ۾ موجود تنت Auditory ٻڌڻ واري حس، ٻڌندڙن جي جماعت

۾ اليڪٽريڪل برقي وهڪرو پيدا ڪندي آهي ۽ انجي اليڪٽريڪل سگنل جو پيٽرن بلڪل ساڳيو هوندو آهي جيڪو هوا جي ماليڪيولز ذرڙن يعني ان وقت ٻڌڻ واري آواز جو پيٽرن هوندو آهي ٻڌڻ وارو تنت جو ڪم ان اليڪٽريڪل وهڪري کي دماغ تائين وٺي وڃڻ هوندو آهي يعني انجو مطلب هوا اسان جيڪڏهن ٻاهر کان ڪا

ڌاتو electrode داخل ڪنداسين تہ ان ماڻھن کي آواز جي

سمجهه، ڄاڻ ٿيندي جڏهن تہ ڪا ٻاهر واري آواز موجود نہ هوندي جيڪڏهن ان تنت جي تند جا گڇا ڪنھن رسي جي گڇن جيان ڍرو ٿي وڃن تہ ان ڍرو جي ويجهي Neurons خلين کان ايندڙ اليڪٽريڪل سگنلز ملڻ لڳندا جنھن سان ٿيندو اهيو تہ بغير ڪنھن ٻاهرين آواز جي اسانکي آواز ٻڌڻ ۾ ايندي يعني هي آواز neural noise تنتن جي گوڙ جي وجهہ سان ٻڌڻ ۾ ايندي آهي جنھن کي چئبو آهي Tinnitus يعني ڪنن جو وڄڻ
پيٽ ۾ سور

**پيٽ ۾ سور** ٽينشن جي وجهہ سان ٿيندو آهي انساني دماغ ۾ تقريبن سئو ارب کن نيورونز هوندا آهن پر دماغ جي علاوه جيڪڏهن انساني جسم ۾ ڪٿي گھڻا ڀاڱي نيورونز آهن تہ اهو آهي انساني جو نظام هاضم وارو سسٽم انجي وجهہ سان نظام هاضم کي گھڻو ڪري انسان جو ٻيو دماغ بہ چيو ويندو آهي دماغ جي نيورونز ۽ آنڊن جي نيورونز ۾ رابطو  هوندو آهي تہ جيئن هاضمي جو نظام درست رھي مثال جي طور تي کاڌو کائڻ کانپوءِ باقي جسم ۾ رت جي سپلائي ڪجهه گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي ۽ آنڊن کي رت جي سپلائي وڌائي ڇڏيندو آهي تہ جيئن ھاضمي جو عمل جاري ۽ ساري رهي ان طرح جيڪڏهن اوهان کي ڪو خطرو پيش اچي تہ دماغ ان عضوي کي رت جي سپلائي گھڻي ڪري ڇڏيندو آهي جيڪا خطري کي منھن ڏيڻ جي لاءِ گھربل هوندي آهي مثال ٻانهن ۽ ٽنگن جي  ڏورن ۽ انھن حصن ۾ رت جي سپلائي گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي جيڪي خطري کي منھن ڏيڻ جي ڪم ناهين ايندا ائين خطري جي صورت ۾ آنڊن کي رت سپلائي گھٽ ٿي ويندي آهي انکان علاوه جسم ۾ گھڻي ڀاڱي ایڊرینالین خارج ٿيندو آهي جيڪو هڪ هارمون آهي ۽ سٽريس يا خطري جي صورت ۾ خارج ٿيندو آهي انجي نتيجي ۾ نطام ھاضمو متاثر ٿيندو آهي اهيا ئي وجهہ آهي تہ شديد سٽريس جي صورت ۾ گھڻو ڪري پيٽ ۾ سور ٿيڻ لڳندو آهي ۽ معدي ۾ پڻ گڙٻڙ ٿيڻ لڳندي آهي.
## حوالا

زمرو:بيماريون
پروٽين گهرڙن جي جھلي

رت ۾ موجود پروٽين گهرڙن جي جهلي ۾ ڪيئن پھچن ٿا

اصغر ساگر

دريا خان سنڌي 

اسان جي جسم ۾ لڳ ڀڳ 20 ھزار مختلف قسمن جا پروٽين ٺھن ٿا جن کي ٺاھڻ ۾ جين ھدايتون ڏيندا رھن ٿا انهن مان تقريبن ھڪ ڀاڱي ٽي پروٽين انفرادي خلين جي جهلي جي سطح تي يا گهرڙن جي اندر مختلف جڳھن تي نصب ٿين ٿا جتي ھي مختلف اھم ڪم سرانجام ڏين ٿا مثال طور ڪجهه پروٽين گهرڙن جي جهلي ۾ اھي مالڪيولي چينل تشڪيل ڪن ٿا جيڪي گهرڙن کي غذائيت فراھم ڪن ٿا. اھڙي طرح ڪجهه پروٽين گهرڙن جي اندر ماحول کي جاچڻ لاء جاچڻي Censor طور ڪم ڪن ٿا يعني گهرڙن جي اندرين حالتن جي نظرداري ڪن ٿا پر سائنسدانن کي ھي معلوم ناھي ٿي سگهيو غذا جي ھاضمي کان پوء جسم ۾ جيڪي پروٽين ٺھن ٿا اھي پروٽين گهرڙن جي اندر ڪيئن پھچن ٿا.

ھاڻي سائنسدانن جي ھڪ ٽيم پروٽينن تي تحقيق ڪئي آھي تہ گهرڙن جي سطح تي موجود پروٽين رت مان گهرڙن تائين پھچن ٿا ۽ پنھنجي جڳھ تي پھچي تعين ٿيل ڪم ڪيئن ڪن ٿا، اھڙو ڪم ڪرڻ لاء ھن ٽيم جديدترين ٽيڪنالاجي جي استعمال ڪيو جنھن کي يڪ ماليڪيول قوتي رنگ بين Single molecul force spectroscope چون ٿا ۽ جنھن جي ذريعي انفرادي ماليڪيول ھڪ جڳھ کان ٻي جڳھ تائين منتقل ڪري سگهجن ٿا. ھن ٽول ۾ ھڪ ڪمپيوٽر ڪنٽرول راڊ استعمال ڪئي وڃي ٿي جنھن جي ٿولھ ڪجهه نينوميٽر جي برابر بيھي ٿي. جڏھن ھن راڊ کي گهرڙي جي سطح تي ڪنھن جڳھ تي لڳايو وڃي ٿو تہ راڊ ۽ پروٽين جي ماليڪيولن جي پاڻ ۾ ڪشش جي ڪري پروٽين جا ماليڪيول راڊ سان جڙجي وڃن ٿا

ھن ٽول جي مدد سان سائنسدان بيڪيٽريائن جي جهلي تي پروٽين جي حرڪت جي نظرداري ڪندا رھيا ۽ مشاھدو ڪندا رھيا تہ ھڪ خورد جيوڙو Becterium جي جهلي کان مختلف پروٽين بيڪيٽيريم جي گهرڙي جي اندر ڪيئن داخل ٿين ٿا. خورد جيوڙو Bacterium  جي تمام گهڻين پروٽينن مان ٻہ پروٽين اھڙا پاتا ويا جيڪي باقي پروٽين کي گهرڙي جي جهلي ۾ اندر گهڙي گهرڙي جو حصو ٿيڻ ۾ مدد ڏين ٿا.انهن مان ھڪ پروٽين گوسو insertase جڏھن تہ ٻيو پيچيدھ پروٽين جڳھ بدلو  translocase ٿئي ٿو جن ۾ تمام گهڻن پروٽينن جا ماليڪيول ھڪ ٻئي سان گڏجي ڪم ڪن ٿا انهن ٻنهي پروٽينن جي ڪري گهرڙي جي سطح ۾ ھڪ سوراخ کلي وڃي ٿو جنھن مان باقي پروٽين گهرڙي جي اندر داخل ٿيڻ م۾ ڪامياب ٿي وڃن ٿا گهرڙي جي اندر داخل ٿيڻ کان پوء مختلف پروٽينن جا ماليڪيول ٽہ پيمائشي جوڙجڪ Three dimentional structure جوڙين ٿا ائين گهرڙي جي ڀت يا گهرڙي جي اندروني نظام جو حصو ٿي وڃن ٿا.

پروٽين جي گهرڙي اندر داخل ٿيڻ جي عمل تي ان کان پھرين ڪڏھن ايترو تفصيل سان مشاھدو نہ ڪيو ويو ھو ھن نئين ڄاڻ جي ڪري ھاڻي سائنسدان بھتر کان بھتر دوائون بنائي سگهن ٿا جن ۾ انهن جي مڪينزم استعمال ڪري دوائن کي سڌو سنئون گهرڙن جي اندر داخل ڪري سگجي ٿو مثال طور ھن ٽيڪنالاجي سان ڪينسر جي گهرڙن کي مارڻ لاء دوا سڌي سنئين ڪينسر ورتل گهرڙن جي اندر موڪلي سگهجي ٿي تہ نہ صرف ڪينسر جا گهرڙا ختم ٿين ۽ صحتمند گهرڙن کي نقصان نہ پھچي. ان کان سوا ھن ٽيڪنڪ سان مصنوعي پروٽين ٺاھڻ ۽ انهن مصڻوعي گهرڙن سان جڙڻ ۾ ڪاميابي حاصل ٿيندي جيڪا مصنوعي زندگي ٺاھڻ طرف وڏو قدم ھوندي.
سويوز (خلائي جھاز)

سویوز Soyuz ڇا آهي

سويوز هڪ روسي اسپيس ڪرافٽ Spacecraft آهي

انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن ISS جي سامان کي  پهچائڻو هجي يا انسانن کي ان مقصد جي لاءِ سويوز ئي استعمال ٿيندو آهي ۽ انجي ذريعي ئي خلا باز واپس زمين تي ايندا آهن روس هڪ وڏو ملڪ آهي انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن کي هلائڻ جي لاءِ روس آمريڪا جي مدد ڪندو آهي، ائين ٻيا بہ ملڪ پڻ مدد ڪندا آهن پر صرف روسي اسپيس ڪرافٽ ئي خلا بازن کي وٺي ڪري ويندو آهي. 

سويوز ڇا ڪندو آهي

روسي خلا بازن کي ڪازموناٽس Cosmonauts ۽ آمريڪي، ڪينيڊين، جاپاني ۽ يورپين خلا بازن کي آسٽرو ناٽس Astronauts چيو ويندو آهي 

سويوز خلا بازن کي اسپيس اسٽيشن تائين وٺي ويندو آهي ۽ واپس بہ وٺي ايندو آهي، پاڻي ۽ خوراڪ بہ انجي ذريعي موڪلي ويندي آهي ۽ انجي اندر 3 ٽي خلا بازن جي ويھڻ جي جڳھ هوندي آهي، سويوز هڪ لائف بوٽ Life Boat جيان هوندو آهي ۽ گهٽ ۾ گهٽ هڪ کن سويوز ہمیشہ اسپيس اسٽيشن سان جوڙيل هوندا آهن، ايمرجنسي جي صورت ۾ خلا باز انجي ذريعي واپس زمين تي اچي سگھجن ٿا.

سویوز جا حصا 

ايم سويوز جا ٻہ حصا هوندا آهن هڪ سويوز ڪيپسول Capsule ۽ ٻيو سويوز راڪٽ Soyuz Rocket

سويوز راڪيٽ جي مٿان سويوز ڪيپسول جوڙيل هوندو آهي ڪيپسول جا ٽي حصا Module هوندا آهن هڪ حصو محوري حصو Orbital Module هجي ٿو 

جنھن ۾ خلاباز هوندا آهن، اُهو حصو اسٽيشن سان جوڙيو ويندو آهي 

ٻيو حصو لھڻ وارو حصو Descent Module جنھن کي چئبو آهي جڏهن سويوز کي لانچ لاءِ شرو ڪيو ويندو آهي تہ خلا باز انجي اندر هوندا آهن ۽ زميني واپسي تہ بہ انھي تي ويهندا آهن ٽيون حصو مختلف شين تي مشتمل هوندو آهي، جيئن تہ بيٽريون، سولر پينل، آڪسيجن، ۽ اسٽيرنگ انجڻ وغيرھ 

سويوز جو ٻيو حصو راڪيٽ تي مشتمل هوندو آهي راڪيٽ ئي سويوز ڪيپسول کي مٿي وٺي ويندو آهي ۽ ڪجهه ئي فاصلي تہ وڃي ڪري راڪيٽ ۽ ڪيپسول الڳ ٿي ويندا آهن ۽ راڪيٽ واپس زمين تي اچي ڪري ڪرندو آهي، ڪيپسول اڳتيء وڌندو آهي ۽ 9 منٽن ۾ خلا تي پھچي ويندو آهي. 

سويوز لانچ Launch ۽ لينڊ Land ڪيئن ڪندو آهي 

سويوز ملڪ ڪازڪستان Kazakhstan کان لانچ ڪيو ويندو آهي ۽ سوويوز کان اسپيس اسٽيشن تائين وڃڻ تہ ڇھ 6 ڪلاڪ لڳندا آهن، خلاباز دروازي هیچ جي ذريعي اسپيس اسٽيشن ۾ داخل ٿيندا آهن 

جڏھن خلا بازن کي واپسي اچڻو هوندو آهي تہ اهي واپس ڪيپسول ۾ ويهندا آهن، ڪيپسول هڪ جھاز جيان بلڪل بہ ناهي هوندو ۽ نہ ئي انجا پر يا ڦيٿا هوندا آهن

بلڪي هي فضا کان ٿيندي زمين تي ڪرندو آهي سويوز ڪيپسول ۾ رفتار کي گهٽ ڪرڻ لاءِ هڪ پيراشوٽ لڳل هوندو آهي، انجي زمين تي ڪرڻ جي رفتار کي وڌيڪ گهٽ ڪرڻ جي لاءِ ننڊها راڪيٽ لڳل هوندا آهن، پر انجي باوجود زمين تي ڪرڻ وقت جهٽڪا ضرور لڳندا آهن 

سويوز ڪازڪستان جي ڇٻر جي ميدانن تي لھندو آهي

اسپيس اسٽيشن کان زمين تائين پھچڻ ۾ تقريبن 3.5 ڪلاڪ لڳندا آهن

دريا خان سنڌي
الٽي

اُلٽي، ()  وات ۽ ڪڏهن ڪڏهن نڪ جي ذريعي پيٽ جي شين کي زبردستي ٻاهر ڪڍڻ وارو عمل آهي.
ڳرڀ (پيٽ سان) واري زائفان کي پڻ اُلٽي ايندي آهي، تنهن کي اُڊيهڙ سڏيو ويندو آهي.
 

## حوالا
اوڳرائي

کاڌو کائڻ دوران اسان کاڌي سان گڏوگڏ ڪجهه ھوا بہ معدي ڏا وٺي ويندا آهيون هي هوا **اوڳرائي** (انگریزی: Burping ء Belching؛ اردو: ڈکار) جي صورت ۾ واپس اچي ويندي آهي انکان علاوہ ڪجهه ماڻھن کي ڪجهه شين کان الرجي هوندي آهي يا ڪجهه شيون انھن جو معدو صحيح طريقي سان ھضم ناهي ڪري سگھندو ائين معدي وارو سسٽم جي عمل جي دوران معدي جي بيڪٽيريا ۽ اينزائمز جڏهن کاڌي جي ماليڪيولز کي ڀڄندا آهن تہ گھڻا سنجيده ڪيميائي مرڪب جوڙندا آهن جن ۾ ڪجهه وقت ڪجهه گيسون بہ پيدا ٿينديون آهن جنھن کي ڇڪجڻ چيو ويندو آهي هي گيس جيڪڏهن معدي جي مٿين حصي ۾ هجي تہ اوڳرائي جي صورت ۾ خارج ٿيندي آهي ۽ جيڪڏهن معدي کان آنڊي جي نيڪال واري سرشتي ۾ هلي وڃي تہ مقعد مان نڪرندي آهي.
## حوالا

زمرو:طب
زمرو:فزيالوجي
شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي، شھيد بينظير آباد

**شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي، شهيد بينظيرآباد** پاڪستان جي نوابشاهه (ايس اي بي) پاڪستان ۾ عوامي درجي جو اعزاز ادارو آهي. اهو سال 2012ع ۾ قائم ٿيو. ڪورسز ۾ انگريزي، ڪمپيوٽر سوسائٽي ۽ مختصر ڪورس شامل آهن.

ھن اداري ۾ ھيٺيون سهولتون شامل آهن: 

• جمنازيئم

• ڪمپيوٽر ليبارٽريز

• لائبريري
 
• مسجد
 
• ڪينٽين 

• صحن ۽ 

• هاسٽل

## ڊپارٽمينٽ
1. انفارميشن ٽيڪنالاجي جو کاتو

2. ڪیميا جو کاتو

3. حياتيات ۽ جينيات جو کاتو

4. اعداد و شمار جو کاتو

5. فيڪٽري سائنس جو کاتو 

6. انگريزي جو کاتو 

7. بزنس انتظاميه جو کاتو

8. اقتصاديات جو کاتو

9. ميڊيا ۽ ڪميونٽي مطالعي جو کاتو
## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
زوزانا چاپوتووا

** زوزانا چاپوتووا** ، **(** پيدائش 21 جون 1973ع) هڪ سلوواڪ سياستدان، وڪيل ۽ جدوجهد ڪندڙ آھي. چاپوتووا ملڪ جي نئين صدر چونڊجي وئي، 15 جون 2019 تي قسم کڻندي.
چاپوتووا ملڪ جي پهرين عورت صدر هوندي، انهي سان گڏ سلوڪيا جي تاريخ ۾ 45 سالن جي ننڍي عمر واري صدر جو اعزاز پڻ ماڻيائين، 

هن پنهنجي شهر پيزينڪ ۾ زمين تي زهر  فهلائڻ خلاف هڪ ڏهاڪو ڊگهي جدوجهد سبب وڏو نالو ڪمايو. جنهن ڪري هن کي 2016 گولڊ مين ماحولياتي انعام سان مڻ نوازيو ويو.

## ڪيريئر
زوزانا
## ايوارڊ ۽ نامزدگي
## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:سلوواڪيا
زمرو:سياست
زمرو:شخصيتون
أزومي واكي

**Azumi** Waki (和氣 あ ず 未 Waki *Azumi* ) ھڪ جاپاني گهراڻي جو ھڪڙو مھماني 8 سيپٽمبر 1994 تي ٽوڪيو آھي .

## انهن جي رانديڪن ۾ آرٽ

### ٽي وي سيريز
* آئيل ماسٽر ماسٽر سنڈرلا گرلز - سانڍي کٽيواري
* گارڈز - مائي يانسي
* بابوکي برنگي - ڊومين ڊورس
* باباکي برنگي: سيٽ گينٽس. ڊومينا ڊورس
* انڌو اي - مکي Sakuranomiya
* برائي اڳواڻ جي ٻن اڳواڻن جي ماتحت رهندي - ريليم گليو
* اسان جي پاڙيسري هڪ ویمپائر آهي - اري

زمرو:1994ع جون پيدائشون
زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
صحت جو عالمي ڏهاڙو

**صيحت جو عالمي ڏينھن**  گڏيل قومن جي ذيلي اداري عالمي ادارو صيحت جي تعاون سان 1950ع کان ھر سال سڄي دنيا ۾ 7 اپريل تي صيحت جو عالمي ڏينھن ملھايو ويندو آھي، جنھن جو مقصد سڄي دُنيا ۾ صيحت ۽ بيمارين کان بچاءَ جي شعور اُجاڳر ڪرڻ آھي. 1948ع ۾ اھوئي ڏينھن ھيو جنھن ڏينھن عالمي ادارو صيحت جو قيام عمل ۾ آيو ھيو. ھر سال صيحت جي ڪنھن خاص موضوع جي تحت سڄي دنیا جا مُلڪ ھِن ڏينھن کي مَلھائيندا آھن.

ان ڏينهن کي ملهائڻ جو ڪارڻ عوام ۾ صحت جي اهميت کي اجاگر ڪري انھن ۾ آگاهي ڏني وڃي

گڏيل قومن جي اداري ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن جي ٺھڻ کانپوءِ ست 7 اپريل 1948ع کي صيحت جو پھريون عالمي ڏهاڙو ملهايو ويو هي ڏينھن گڏيل قومن جي اداري صحت WHO ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن جي هيٺ پوري دنيا ۾ ملهايو ويندو آهي 

هر سال صحت جي عالمي ڏهاڙي کي ڪنھن پليٽ فارم يا پيغام سان گڏ ملهايو ويندو آهي 2019ع ۾ هي ڏينھن

”صحت جي مڪمل سهولتون هر هڪ جي لاءِ هر جڳھ“ جي عنوان هيٺ ملهايو پيو وڃي 

1948ع ۾ پھريون دفعو پھرين ورلڊ هيلٿ اسيمبلي جوڙي وئي جنھن ۾ اسيمبلي فيصلو ڪيو هو تہ 1950ع کان هر سال ست 7 اپريل جو ڏينھن ورلڊ هيلٿ ڊي جي حيثيت سان ملهايو ويندو 

ورلڊ هيلٿ ڊي جي موقعي تي ڊبليو ايڇ او حڪومتن بين الاقوامي ادارن مقامي سماجي ۽ فلاحي اداره عوامي صحت جي حوالي سان مختلف سرگرميون ڪندا آهن

## حوالا

زمرو:1950ع ۾ قائم ٿيل مڪرر واقعا
زمرو:اپريل جون تقريبون
زمرو:گڏيل قومون ڏھاڙا
زمرو:موڪلون ۽ تقريبون بلحاظ تڪرار (ساليانو)
زمرو:موڪلون ۽ تقريبون بلحاظ بلحاظ دورانيو (1 ڏينھن)
زمرو:غير سرڪاري رسمون
زمرو:عالمي ادارو صحت
ڪپڙو

**ڪپڙو** انسانن پاران گھڻي ڀاڱي لڱ اوڍڻ، صاف ڪرڻ يا ٻين مقصدن لاءِ استعمال ڪيو ويندڙ ٽپڙ آھي. ڪپڙي کي عام طور تي ڪپھ مان ٺاھيو وي دو آھي.
thumb|ڪپڙو
ڪيزونا اي آئي

**آئي ڪيزونا**  ڪردار ۽ بت جاپاني پنهنجو تي شاخون يوٽيوب جي لاء پهريون نالو (AIChannel) ۽ جو ٻيو نالو (AIGames)، سندس پهرين ظاهر ۾ هو هن مهيني جي آڪٽوبر جي ٻئي 2016 تي يوٽيوب .  هوء وري نيکو نيکو ڊگا جي ويب سائيٽ تي ظاهر ٿيو، ۽ جاپان ۽ ڏکڻ ڪوريا ۾ وڏين حيثيت حاصل ڪئي.

زمرو:21 ھين صدي زائفائون ڳائڻيون
زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
برطانوي اونھارو وقت

**برطانوي اونهارو موسم وقت** (British Summer Time - BST) برطانيا گڏيل مملڪت ۾ شهري وقت آهي جيڪو گرينئچ معياري وقت کان هِڪُ ڪَلاڪُ  اڳيان آهي. 

هيٺ ڏنل جدول ويجهي اَتيت (ماضي) ۽ ويجهي مستقبل ۾ برطانوي اونهارو موسم جي وقت جي شروع ۽ ختم ٿيڻ وارين تاريخن جي فهرست تي مشتمل آهي.

## حوالا

زمرو:1916ع جا متعارف
ڌرتيءَ جو ڏينھن

**ڌرتيءَ جو ڏينھن** يا **زمين جي ڏينھن** کي هر سال 22 اپريل تي ملھايو ويندو آهي. هن موقعي تي، سڄي دنيا ۾ ماحولياتي گدلاڻ کان ڇوٽڪارو لاءِ ماحولياتي تحفظ جي شعور کي نمايان ڪرڻ لاءِ تقريب مقرر ڪيون وينديون آهن. اهو ڏينهن پهريون ڀيرو 1970ع ۾ ملھايو ويو ۽ هاڻي اهو ڌرتي ڏينهن نيٽ ورڪ (ارٿ ڊي نيٽورڪ) پاران منظم ڪيل 192 کان وڌيڪ مُلڪن ۾ هر سال ملھايو ويندو آهي.  

1969 ع ۾ يونيسڪو ڪانفرنس فرانسسڪو ۾ منعقد ڪئي وئي، امن جي پرچار ڪندڙ، جان ميڪ ڪونيل پاران هڪ ڏينهن پيش ڪيل زمين جي احترام ۽ امن جو تصور اُجاڳر ڪرڻ جي اهميت طور ھڪ ڏينھن ملھائڻ جو خيال پيش ڪيو ۽ 21 مارچ 1970 ع ۾ پيش ڪندي (اتر همپشائر ۾ بهار جو پهريون ڏينهن) جي تاريخ تجويز ڪئي، بعد ۾ مڪ ڪونيل ان تجويز کي هڪ اعلان نامو جي صورت ۾ لکيو، جنهن تيگڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل يو ٿانٽ صحعيون ڪيون. 

هڪ مهيني کانپوءِ، گڏيل آمرڪي رياستون جي سينيٽر گيلارڊ ہيلنسن ماحولياتي تعليم جي نيت سان ھڪ ڌرتيءَ جو ڏينھن جو بنياد رکيو جيڪو 22 اپريل 1970 تي ملھايو ويو، تنهن کان پوءِ نيلسن کي  پنهنجي نمايان ڪارڪردگيءَءَ ڪارڻ  آزادي انعام (ايوارڊ) جو صدارتي اعزاز ڏنو ويو هو.  

جيئن تہ 22 اپريل کي ڌرتيءَ جو ڏينھن ملھائڻ جو مکيہ نقطو گڏيل آمريڪي رياستون ئي ھيو، تنھنڪري پھرئين ڌرتيءَ جو ڏينھن (1970) جي تقريبَ جي قومي رابطي ڪار ڊينس هائز ، انهي ڏينهن کي ملھائڻ جي لاءِ هڪ تنظيم جو بُنيادُ رکيو. 1990ع ۾ ان تنظيم جو دائرو عالمي سطح تائين پَکڙِجي ويو ۽ 141 مُلڪن ۾ ان ڏينھن کي ملھائڻ جو بندوبست ڪيو ويو.   1990 ع ۾ ڪيترن ئي هنڌن تي، ڌرتيءَ جو هفتو ملھايو ويندو آھي، جنھن ۾ سَڄو ھفتو ماحولياتي مسئلن سان لاڳاپيل سرگرميون ۽ تقريبون منعقد ڪيون وينديون آھن. 

## وڌيڪ ڏسو

* عهد ڌرتي 
* ارٿ آور 
* جھنگلن جو عالمي ڏينهن 
* ورلڊ انوائرمينٽ ڊي 
* پاڻيءَ جو عالمي ڏھاڙو

## حوالا



## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:مارچ جون تقريبون
زمرو:ڪيليفورنيا ۾ 1970ع جون قائم ٿيل
زمرو:بين الاقوامي ماحولياتي تنظيمون
زمرو:گڏيل قومون ڏھاڙا
زمرو:گڏيل قومون ڏڻ
زمرو:اپريل جون تقريبون
زمرو:1970ع ۾ قائم ٿيل مڪرر واقعا
زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
جو بائيڊن

**جوزف روبينٽ "جو" بائڊن،**  (Joseph Robinette "Joe" Biden Jr ) گڏيل امريڪي رياستن جو ستيتاليھون نائب صدر آھي ، جيڪو صدر بارڪ اوباما سان گڏ ٻن عرصن تائين نائب صدر چونڊيو ويو. ھي 2020 امريڪي صدارتي چُونڊن لاءِ اميدوار پڻ آھي. 

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* وائٽ هائوس آفيسر جوبائڊن  
*      
* سينيٽ جي مهم ويب سائيٽ (آرڪائيو ڪيل) 
** بطور *[[Biographical Directory of the United States Congress|گڏيل آمريڪي ڪانگريس]]* جي *[[Biographical Directory of the United States Congress|جي بائيوگرافي ڊائريڪٽري ۾]]* 
* وفاقي اليڪشن ڪميشن تي مالياتي معلومات 
* لائبريريون (     
*     
* جو بائڊن جي لفظن ۾  - سلائڊ شو  رسالو 

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر
زمرو:1942ع جون پيدائشون
وزير مينشن

**وزير مينشن**
  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر ڪراچي جي علائقي کارادر ۾ واقع ھڪ عمارت جو نالو جتي سرڪاري طور تي قائداعظم محمد علي جناح جي پيدائش جي دعویٰ ڪئي وڃي ٿي ۽ ان عمارت ۾ سندس پيدائش متعلق ھڪ عجائب گھر واقع آهي. ان لاء چيو وڃي ٿو ته 1860 کان 1870 عيسويءَ جي عرصي دوران تعمير ٿيو. 14 جولاء 1953 تي ان کي حڪومت پاڪستان محفوظ يادگار قرار ڏنو ۽ 16 آگسٽ تي 
گورنر جنرل ملڪ غلام محمد جي حڪم تي ان کي عام ماڻھن جي لاءِ کوليو ويو.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
ملوڪ والي

**ملوڪ والي** () پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گهوٽڪي ضلعو، ميرپور ماٿيلو جي اتر طرف واقع آھي.
## حوالا

زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون
زمرو:گهوٽڪي ضلعي ۾ ڳوٺ
پورهيتن جو عالمي ڏهاڙو

پورهيتن جو ڏيهاڙو : پهرئين مئي مزدورن جي عالمي ڏينهن جي طور  ملهايو ويندو آهي.  اِن ڏينهن کي ملهائڻ جو مقصد امريڪا جي شهر شڪاگو جي پورهيتن جي جاکوڙ کي ياد ڪري ڀيٽا ڏيڻ آهي  

## مسئلو
اولهہ دنيا ۾ صنعتي انقلاب کان پوءِ، سرمائيدارن جون بدعنواني وڌي ويون، جنهن جي خلاف مخالف نظرياتي خيال پڻ سامهون آيا. سوشلزم تحت واپاري اتحاد (ٽِريڊ يونينز) جو بنياد رکيو ويو. صنعتي مرڪزن ۽ ڪارخانن (فيڪٽريرن) ۾ پورهيتن (مزدورن) جي بدحالي حد کان وڌيڪ وڌي وئي.  پورهيتن کان ڪيترن ئي ڪلاڪن جو ڪم ڪرايو ويندو هيو.

## مطالبا
مئي ڏينهن جي شروعات، 1886ع ۾، محنت ڪندڙ مزدورن پاران اَٺَ ڪلاڪَ ڪم جو وقت مقرر ڪرڻ جي مطالبو سان ٿيو. واپاري اتحاد (ٽِريڊ يونين)، مزدورن جي تنظيمن ۽ ٻين سماجي ادارن (سوشلسٽ ادارن)، ڪارخانن ۾ هرڏينهن اَٺَ ڪَلاڪَ ڪَمُ  ڪرڻ جي گُهرَ (مطالبو) ڪيوويو.

## احتجاج يا هڙتال
انهي ڏينهن، آمريڪا جي مزدورن مڪمل هڙتال ڪئي. 3 مئي تي انهيءَ سلسلي ۾ شڪاگو ۾ منعقد مزدورن جي احتجاجي جلسي تي هَلان (حملو) ٿيو، جنهن ۾ چار مزدور مارجي ويا. ان بربريت جي خلاف پورهيت احتجاجي مُظاهري جي لاءِ هائي مارڪيٽ چوُدَڳِيءَ (Hey market square ) تي احتجاج لاءِ گڏ ٿيا.  پوليس احتجاج کي جهَلڻ جي لاءِ پورهيتن تي تشدد ڪيو، انهيءَ مهل بم ڌماڪي ۾ هڪ پوليس آفيسر مارجي ويو، ته پوليس پاران مظاهرو ڪندڙن تي گولين جو مِينهُن وسائي ڏِنو، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيترائي مزدور ڪارڪن مَارجي ويا ۽  ڪجهہ درجن جي تعداد ۾ زخمي ٿيا، اِن موقعي تي، سرمائيدارن مزدورن اڳواڻن کي گرفتارڪري انهن کي ڦاهيون ڏنيون ويون.   جيتوڻيڪ ان جي خلاف ڪو ثبوت نہ هو تہ هو ان بم ڌماڪو واري واقعي ۾ ملوث آهن. پورهيتن مزدور تحريڪ جي لاءِ جان ڏئي سرمائيداراڻي سِرشتي جو نِياءُ (انصاف) ۽ بربريت کي وائکو ڪري ڇڏيو. انهن مارجي ويل اڳواڻن چيو تہ "توهان اسان کي جسماني طور ختم ڪري سگهو ٿا، پر اسان جا آواز نٿا دٻائي سگهو"

## نتيجو
هن جدوجهد جي نتيجي ۾، سڄي دنيا جي مزدورن اٺ ڪلاڪ ڪم جو وقت حاصل ڪيو. پر اڄڪله ڪجهه پورهيت تنظيمن پاران اٺ ڪلاڪ بدران چار ڪلاڪ ڪم ڪرڻ جو وقت رکڻ جي گُهر ڪئي وڃي ٿي.

## درشن خانو

فائل:The 1st Labor Day in Japan.JPG|alt=مئي ريلي|**[[جاپان]] ، 1920ع ۾ مئي ڏينهن جي ريلي**
فائل:Agartala-mayday151.jpg|اگرتلا Agartala، هندستان ۾ مئي ڏينهن جا اجلاس
فائل:May Day in London.jpg|لندن ، 2008ع ۾ مئي ڏينهن جو جُلوس
فائل:Forstamaj.jpg|اسٽاڪ هوم، 1899ع ۾ هِڪَ ريلي
فائل:MayDayInNazarth.JPG|نازريت ۾ هڪ ريلي
فائل:Колонна РКРП-РПК на первомайской демонстрации.jpg|اجطيشڪ، روس، ۾ 2008ع جي هڪ مئي ريليءَ جو مُظاهرو


## حوالا


## خارجي ڳنڍڻا
* مئي ڏينهن
* مئي ڏينهن پنهنجي ڄمڻ واري شهر، شڪاگو ۾ 
* لنڊن مئي ڏينهن منظم ڪميٽي 
* پبلڪ ڊومين ۾ مئي ڏينهن گيتَ 
زمرو:احتجاج
زمرو:اشتراڪيت
زمرو:اشتراڪيت تاريخ
زمرو:بنگلاديش ۾ عام موڪلون
زمرو:پورهيت اشتراڪيت
زمرو:چين ۾ عام موڪلون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا ۾ عام موڪلون
زمرو:روس ۾ عوامي موڪلون
زمرو:سماجي تحريڪن جي تاريخ
زمرو:سوويت يونين ۾ عوامي موڪلون
زمرو:سويڊن ۾ عام موڪلون
زمرو:سويڊن ۾ عوامي موڪلون
زمرو:صنعتي اتحاد
زمرو:فنلينڊ ۾ عام موڪلون
زمرو:ڪميونزم
زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ عام موڪلون
زمرو:گڏيل مملڪت ۾ عوامي موڪلون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ اشتراڪيت مخالف
زمرو:مزدوري تاريخ
زمرو:مزدوري تحريڪ
زمرو:مئي ۾ تقريبون
زمرو:ناروي ۾ عام موڪلون
زمرو:ويٽنام ۾ عوامي موڪلون
زمرو:يوڪرين ۾ عام موڪلون
زمرو:يوڪرين ۾ عوامي موڪلون
برابر عالمي وقت+01:00

تصغیر|500px|برابر عالمي وقت+01: نيرو (ڊسمبر), مالٽو رنگ (جون), پیلو (سڄو سال), هلڪو نيرو (پاڻي)

**برابر عالمي وقت+01:00**  مُتناسق عالمي وقت کان هڪ ڪَلاڪ وڌيڪ جو وقت آهي. جيڪو برابر عالمي وقت+01:00 کان آفسيٽ واري وقت لاءِ سُڃاڻپ ڪندڙ آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* ساڳيو عالمي وقت

## خارجي ڳنڍڻا
* برابر عالمي وقت جا ملڪ 
* برابر عالمي وقت+1 جا ملڪ

+01:00
زمرو:وقت پٽو
ھاءِ ڪميشن آف انڊيا، اسلام آباد

**هندستان جي هاءِ ڪميشن [[اسلام آباد]]** ۾ هندستان جو پاڪستان ڏانھن ھڪ سفارتي مشن آھي.

## انڊين هاءِ ڪمشنر
گوتم بامبوالي، جيڪو 2016 کان ئي خدمت ڪري رهيو هو، کان پوءِ، اجي بيسريا انڊيا جو نئون سفير آهي. 

## خدمتون ۽ سرگرميون
گوتم بامبوالي هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ٻه طرفي واپار جي شروعات ڪئي. 

## پڻ ڏسندا
* قونصل جنرل آف انڊيا، ڪراچي (هاڻي بند آھي)

## حوالا

زمرو:اسلام آباد ۾ سفارتي مشن
زمرو:اڻ نظرثاني ٿيل ترجمن سان صفحا
زمرو:پاڪستان ۾ سفارتي مشن
زمرو:وڪيڊيٽا تي ڪوآرڊينيٽس
زمرو:ڀارت جا سفارتي مشن
زمرو:ڀارت-پاڪستان لاڳاپا
زمرو:ھاءِ ڪميشن آف انڊيا ٽو پاڪستان
زمرو:ھندستان–پاڪستان لاڳاپا
وقت پٽو

**وقت پٽو/ٽائيم زون** () ڌرتي تي اهو علائقو جنهن کي قانوني، تجارتي ۽ سماجي مقصدن جي لاءِ هڪ جهڙو معياري وقت هجي. ٽائيم زون مطلب وقت ھي پاڪستان سميت پوري دنيا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ٽائيم زون جي ذريعي پوري دنيا جا ڪاروبار ٿين ٿا. پاڪستان جو ٽائيم ڳنڍيل عالمي وقت /گرينوچ مين ٽائم/گرينوچ معياري وقت (Greenwich Mean Time) (GMT) کان پنج ڪلاڪ UTC+5 اڳتي آهي.

## خلائي وقت
زمان ۽ مڪان جي ميلاپ جو تصور، چوطرفي تسلسل طور.

## حوالا

## وڌيڪ ڏسو
*پاڪستان جو معياري وقت
نسيم راڄپر

**نسيم راڄپر** هڪ پاڪستاني سياستدان آهي، جيڪا صوبائي اسيمبلي سنڌ جي ميمبر آهي.

## ذاتي زندگي ۽ تعليم
نسيم راڄپر پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ واقع شهرخيرپور ۾ پیدا ٿي هئي. سندس شادي رفيق احمد راڄپر سان ٿي ۽  انهن کي ٻه ٻار آهن. هي ڪراچيء ۾ رهندا آهن ۽ سندس مُستقل رهائش گاهہ نوشهرو فيروز ضلعو ۾ واقع ڳوٺ چيهو ۾ آهي. نسيم راڄپر جي تعليم انٽرپاس آهي  

## سياسي ڪيريئر
نسيم راڄپر کي پاڪستان جي عام چُونڊن، 2018ع جي نتيجي ۾ عورتن جي لاءِ مخصوص سيٽ تي گرينڊ ڊيموڪريٽڪ الائنس (جي ڊي اي) جي اميدوار طور صوبائي اسيمبلي سنڌ جي رُڪن چُونڊيو ويو. هن 13 آگسٽ 2018ع تي اسيمبليءَ جي رُڪنيت قبول ڪئي.     

## پڻ ڏسو
*راڄپر

## حوالا


زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سانچو خانو معلومات شخصيت جا نامعلوم پيراميٽرتي مشتمل صفحا
زمرو:سانچو خانو معلومات شخصيت جا نامعلوم پيراميٽر تي مشتمل صفحا
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
ھيڪساپوڊا

**ھيڪساپوڊا** يا ڇھ ڄنگھا جيت 
( **Hexapoda**) يوناني ٻوليءَ مان نڪتل لفظ آهي جنھن جي معنيَ ڇھ ٽنگون آهن. اھو جيتن جو ھڪ ذيلي فائلم آھي جنھن ۾ جيتن جي جنسن جو تمام وڏو تعداد شامل آهي جنھن ۾ جيت ۽ بغير پرن وارا آرٿروپاڊ
arthropods، ڪوليمبولا Collembola، پروٽورا
Protura ۽ ڊائپلورا  Diplura پڻ شامل آهن جن کي پڻ جيت سڏيو ويندو آهي. زميني ماحول ۾ ڪوليمبولا يا اسپرنگ ٽيل springtail وڏي ڪثرت سان ملن ٿا. انھن جو اھو نالو ٽن جوڙن جي صورت ۾ ڍڍري سان ڳنڍيل ڄنگھن جي تعداد جي ڪري پيو. ڪجهه اھڙا بہ ڪافي آرٿروپاڊ آھن جن جون ڇھن کان مٿي ڄنگھون آھن.

## حوالا
ماس واري مک

**ماس واري مک** **سارڪافيجيڊاء**خاندان سان تعلق رکندڙ مکين جو نالو آهي. سارڪافيجيڊاء يوناني ٻوليءَ جي لفظن سارڪا (*sarco-*) ۽ فيجي (*phage*) مان نڪتل آهي جن مان سارڪا جي معنيَ گوشت يا ماس آھي ۽ فيجي معنيَ کائڻ آھي . سارڪافيجيڊاء جي معنيَ گوشت کائيندڙ يا ماس کائيندڙ مکيون آھي.اھو نالو انھن مکين تي مردار جانورن جو گوشت کائڻ جي ڪري پيو. ھي مکيون عام مکين کان مختلف ھونديون آھن ۽ انھن جو پيدائش جو طريقو اووووائوپئرٽي(Ovoviviparity) وارو ھوندو آھي جنھن ۾ انڊا جسم ۾ اندر رکي  ڦٽڻ وقت مادي ٻاھر ڪڍندي آهي يا انڊن بدران ڪيڙن جي صورت ۾ ٻچا ڇيڻن، جاندارن جي مردن، کير پيئندڙ جاندارن جي خراب ٿيل ڦٽن ۾ لاھيندي آھي جتي پلجي وڏا ٿيندا آهن. ھن مکين جا ڪجهه قسم اھڙا آھن جن جا ٻچا (larvae) ٻين جيتن جي جسمن ۾ مفت خور جاندارن (parasites) جي صورت ۾ پلجندا آھن ان جو ھڪ مثالآرٿوپٽيرا (Orthoptera) آھي.جوان مکيون جانورن جي جسم مان وھندڙ پاڻياٺ، گلن جي رس، مٺن کاڌن، جانورن جي ڇيڻن جي پاڻياٺ وارن مادن ۽ ٻين نامياتي مادن تي گذران ڪنديون آهن.

## حوالا
جاکي بندر قلعو

**جاکي بندر قلعو** انگريزي (Jakhi Bandar Fort) سنڌ جي ساحلي پٽيءَ ۾ هڪ قديم ۽ تاريخي بندر گاھ ۽ قلعو آهي. هيءُ بندر ءُ قلعو سنڌ پاڪستان جي ٺٽو ضلعي جي  ميرپور ساڪرو تعلقي جي سامونڊي سرحدن ۾ واقع آهي. ساڪرو جي شهر ليٽ کان ٽي چار ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي درياپير آباد پتڻ کان اٽڪل 10 ڪلوميٽر اندرسمنڊ ۾ ٻيٽ نما  ايراضيءَ تي موجود آهي. هن قلعي جو قديم نالو لاهري يا لاڙي بندر آهي. وقت گذرڻ سان مقامي طور جاڪي يا جاکي بندر قلعو سڌجڻ ۾ آيو ۽ هاڻ مقامي طور جاکي بندر جي نالي سان مشهور آهي
## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ جا قلعا
چانديء جون تارون(ڪتاب)

”چانديء جون تارون“ سنڌي ٻوليء جي ڪهاڻيڪاره ماهتاب محبوب جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. جيڪو پهريون ڀيرو ”سنڌو اشاعت گهر، ڪراچي پاران ڇپرايو ويو.

## حوالا
عالمي آزادي صحافت ڏهاڙو

**صحافت جي آزاديءَ جو عالمي ڏينھن/ورلڊ پريس فريڊم ڊي** ()  گڏيل قومن جي ماتحت هلندڙ اداري يونيسڪو پاران هر سال سڄي دُنيا ۾ 3 مئي تي هي ڏينھن ملهايو ويندو آهي.  

يونيسڪو پنهنجي جنرل ڪانفرنس جي ڇهويهين اجلاس جو 15 آڪٽوبر کان 7 نومبر 1991ع تي ڪيو ٿيو ، پئرس ۾ ٿيندڙ ان جي قرارداد نمبر 4.3/ سي 26،  جي وسيلي  هِن ڏينهن کي ملهائڻ جون سُفارشون پيش ڪيون ويون، جنهن بعد گڏيل  گڏيل قومن جي جي جنرل اسيمبليءَ ان ڏهاڙي ملهائڻ جي باقاعدي طور تي منظوري ڏني. اهڙي ريت انهيءَ ڏينهن کي ملهائڻ جي شروعات 1993ع  کان ڪئي وئي.  

## وڌيڪ ڏسو

* آزاديء جي اشاعت 
* يونيسڪو 

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻاs

*UN World Press Freedom Day
*UNESCO World Press Freedom Day
*UNESCO World Press Freedom Day 2014 

زمرو:يونيسڪو
زمرو:مئي جون تقريبون
زمرو:غير سرڪاري رواج
زمرو:صحافت
زمرو:گڏيل قومون ڏهاڙا
وائوپئرٽي

[thumb|[ايفڊ(مھلو ڪٽنب جو جيت) وائوپئرٽي طريقي سان ٻچو ڄڻيندي. ان طريقي واري نسلي واڌ جيتن جي تمام گھٽ جنسن ۾ ٿيندي آھي]]

**وائوپئرٽي**(واء-وپئرٽي) نسلي واڌ جو اھڙي طريقي جو نالو جنهن ۾ جاندار جسم اندر ئي انڊن کي ڦوڙي ٻچا جسم مان ڄڻيندا آهن. ايمبرئو (embryo) يا ڳڀ (ٻچو) مونث جاندار جي جسم اندر آني ۾ وڌندو آھي. ھي طريقو اووووائوپئرٽي (ovoviviparity) طريقي وانگر آھي. پر ھن ۾ آني ۾ ٻچو (embryo) اؤر (placenta) ذريعي ماء سان ڳنڍيل ھوندو آھي. وائوپئرٽي لاطيني ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي: وائوس *vivus* جنھن جي معنيَ آهي زندہ رھڻ ۽ پئريري *parire* ٻچو ڄڻڻ.

thumb|مرڪز ۾ ھڪ مئمل جاندار جي ٻچي (embryo) جي تصوير جنھن ۾ اؤر سان ڳنڍيل ڏيکاريل آھي جتان خوراڪ حاصل ڪندو آهي
جاندار جي نسلي واڌ جا پنج طريقا آهن. انھن طريقن جو مدار والدين ۽ ڳڀيل بيضي (zygote) جي وچ ۾ تعلق جي بنياد تي ھوندو آھي. انھن پنجن مان ٻہ وائوپئرٽي کانسواءِ آھن جن ۾ جسم کان ٻاھر آني ۾ ڦرجڻ يا ڳڀجڻ (fertilisation) وارو اويلپئرٽي (ovuliparity) جو طريقو جيڪو اووپئرٽي پڻ سڏبو آهي پڻ شامل آھي جنھن ۾ جنھن ۾ پکين، ريڙهيون پائيندڙ جاندارن۽ مڇين جون جنسون ڳڀيل بيضي (zygote) کي آني جي صورت ۾ جسم کان ٻاھر ڪڍندا آهن جن ۾ زردي شامل ھوندي آھي. اھو طريقو وائوپئرٽي طريقي کان مختلف ھوندو آھي ڇو تہ وائوپئرٽي طريقي ۾ مادي   آني کي پيٽ ۾ رکي اندر آني مان ڦوڙي سڌوسنئون جسم مان ڄڻيندي آهي. وائوپئرٽي پيدائشي طريقي ۾ ڳڀيل بيضو (zygote) مونث جنس جي ڳڀ نالي (oviduct) ۾ وڌندو آھي ۽ آني جي خوراڪ رسائي واري طريقي يا اوفيجي (oophagy) يا اڊيلفوفيجي (adelphophagy) ذريعي ڳڀيل بيضي کي خوراڪ ملندي آهي. اڊيلفوفيجي واري طريقي ۾ ڪچو ٻچو يا ڳڀ (foetus) پنھنجي ڀاء يا ڀيڻ جي ڳڀيل بيضي (zygote) کي کائي خوراڪ حاصل ڪندو آهي. ايڊيلفوفيجي واري خوراڪ جو طريقو ماء جي پيٽ اندر ھم جنس خوري cannibalism جو ھڪ مثال آھي جيڪو وائوپئرٽي پيدائش جي نظام جو حصو آهي.خوراڪ جي ايڊيلفوفيجي وارو طريقو شارڪ ۽ ڪاري سليمينڊر ۾ لڌو وہو آهي. وائوپئرٽي جو سڀ کان وڏو طريقو اؤر (placenta) ذريعي خوراڪ جو آھي.اؤر ذريعي خوراڪ جو طريقو انسان جي پيدائشي سرشتي جو پڻ حصو آهي. اھو طريقو وڇن جي ڪجهه جنسن ۾ پڻ پيدا ٿي چڪو آهي 
 ڪاڪروچن ۾ پڻ اؤر وارو خوراڪ جو طريقو  موجود آھي.

## حوالا

زمرو:جانورن ۾ نئين سر پيدائش
زمرو: جاندارن جي نسلي واڌ
نسيم کرل

**نسيم کرل** (انگريزي:Naseem Kharal) سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ڪهاڻيڪار ۽ نثر نويس هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
نسيم کرل جو پورو نالو نسيم احمد کرل هو. نسيم ضلعي خيرپور جي تعلقي گمبٽ جي ڳوٺ عبدالڪريم کرل ۾ حاجي عبدالڪريم کرل جي گهر ۾ 29 جون 1939ع ۾ جنم ورتو.

## تعليم

نسيم کرل پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي اسڪول مان 1948ع ۾ پاس ڪيائين. ناز پائليٽ سيڪنڊري اسڪول هاء اسڪول، خيرپور مان ميٽرڪ پاس ڪيائين. ۽ سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچيءَ مان 1969ع ۾ گريجويشن ڪيائين.

## ادبي خدمتون

ڪهاڻيڪار نسيم کرل پنهنجي ڪهاڻين ۾ جتي اپرڪلاس سوسائٽيء جي ماڻهن جي نفسيات جي ترجماني ڪئي آهي. اتي ئي وچئين طبقي جي ماڻهن جي مسئلن جي بہ خوب چترڪاري ڪئي آهي. ۽ ان سان گڏوگڏ هن پنهنجي ڪهاڻين ۾ جاگيرداري سماج هٿان پيڙهيل هيٺاهين طبقي جي ڏکن ۽ اهنجن کي بہ بيان ڪيو آهي.

## ڪتاب

1.شبنم شبنم ڪنول ڪنول(ڪهاڻيون)

2.چوٽيهون در (ڪهاڻيون)

3.ڊمي (ڪهاڻيون)

4.نسيم کرل جون ڪهاڻيون (ڪهاڻيون)

## وفات

ڪهاڻيڪار نسيم کرل کي ذاتي دشمني سبب 14 جولاء 1978ع تي قتل ڪيو ويو.
## حوالا


زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو
زمرو:1939ع جون پيدائشون
زمرو:1978ع جون فوتگيون
اووووائوپئرٽي

thumb|350px|
مادي ڏيڏر جي پيٽ جي ڦڙڦڙائيندڙ حرڪت جيڪا ان جو پيٽ سان ھجڻ ظاھر ڪري ٿي

**اووووائوپئرٽي**(او-وو-واء-وپئرٽي) نسلي واڌ جو اھڙي طريقي جو نالو جنهن ۾ جاندار جسم اندر ئي انڊن کي ڦوڙي ٻچا پيدا ڪندا آهن. ايمبرئو (embryo) يا ڳڀ (ٻچو) مونث جاندار جي جسم اندر آني ۾ وڌندو آھي. ھي طريقو وائوپئرٽي(viviparity) طريقي وانگر آھي پر ھن ۾ اؤر ذريعي ماء سان ڪو تعلق نہ ھوندو آھي ۽ ٻچي (embryo) جي انڊي جي زردي مان پرورش ٿيندي آهي. ڪجهه جنسن  ۾ ڪجهه غذا ٻچي کي ٻچي داني جي ريزش (secretions) وغيره جي صورت ۾ پڻ ملندي آهي.  

## حوالا

زمرو:جانورن ۾ نئين سر پيدائش
ڳڀيل بيضو

**ڳڀيل بيضو** يوڪيريئوٽ جيو گھرڙو ھوندو آھي جيڪو ٻن تخمن (gametes)  جي ميلاپ (fertilization) سان ٺھندو آهي جيڪو واڌ ڪري ڪچي ٻچي (embryo)  جي صورت اختيار ڪندو آهي. ڳڀيل بيضو پيدائش جي مرحلي جي بلڪل شروعات ۾ جنم وٺندو آهي. انگريزي لفظ زائگوٽ (**zygote**) يوناني ٻوليءَ جي لفظ زائگوٽس (*zygōtos*) مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي ڳنڍڻ يا جوٽجڻ.

## حوالا
ڳڀ نالي

**ڳڀ نالي** ھڪ نالي جو نالو آهي جيڪا اھڙن ڪرنگهي وارن جانورن ۾ ھوندي آھي جيڪي مئمل ناھن. اھا نالي  ٻچيداني يا ڳڀيرڻ (Ovary) کان جسم کان ٻاھر نڪرڻ واري لنگھ تائين موجود ھوندي آھي. مئمل جاندارن ۾ ان کي يوٽرين ٽيوب (uterine tube) سڏبو آهي. ڳڀ نالي مان آنا ٻچيداني کان گذري ايندا آهن. ڪرنگھيدار غير مئمل جاندارن ۾ رڳو بغير ڄاڙي وارين مڇين ۾ ڳڀ نالي ڪانہ ھوندي آھي

## حوالا
پولي ھيڊران

**پولي ھيڊران** عربي ۾ ڪثير الستوح جمع پولي ھيڊرا (polyhedra) ھڪ جاميٽري سان تعلق رکندڙ شڪل جو نالو آهي جيڪا ٽن رخن واري ھوندي آھي جن ۾ سڌيون گھڻ ڪنڊيون شڪليون شامل ھونديون آھن. لفظ پولي ھيڊران يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن مان نڪتل آهي: پولي *poly-* معنيَ گھڻو، ۽ ھيڊران*hedron* معنيَ بنياد يا ويھڻ جي جاء. پولي ھيڊران جي گھڻ رخي شڪل جو ھڪ مثال پولي ٽوپ (polytope) آھي. پولي ھيڊران جا قسم ان جي اندر شڪلين جي تعداد جي بنياد تي نالن سان سڃاتا ويندا آهن ھيڊران لفظ جي اڳيان يوناني ٻوليءَ ۾ انگن جو لفظ ڏئي نالو ڏنل اٿن مثال يوناني ٻوليءَ ۾ ٽن لاء ٽيٽرا لفظ استعمال ٿيندو آھي ۽ ٽہ رخي ھيڊران کي ان ڪري ٽيٽرا ھيڊران سڏن ٿا. اھڙي طرح پنج رخي ھيڊران کي پينٽرا ھيڊران، ڇھ رخي کي ھيڪسا ھيڊران، ٽيھ رخي کي ٽرائڪونٽا ھيڊران سڏيندا آهن
 

## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:جاميٽري
زمرو:سالڊ اسٽيٽ فزڪس
زمرو:ڪيميائي اصطلاحون
زمرو:طبيعيات جي اصطلاحون
گوادر

**گوادر**  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ شھر جيڪو ساڳي نالي سان ھڪ ضلعي جو صدر مقام آهي ۽ پاڪستان جي سامونڊي ڪناري تي واقع آهي جتي اونھي پاڻي واري گوادر بندرگاھ پڻ واقع آهي. 1783ع کان 1958ع تائين ھي شھر رياست عمان جو حصو ھيو. 1954 ۾  اڃان عمان جي قبضي ۾ ھيو تہ ان وقت پاڪستان جي گذارش تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس جيولوجيڪل سروي طرفان ڪيل سروي ۾ اونھي پاڻي واري بندرگاھ لاءِ ٺهڪندڙ قرار ڏنو ويو. .

1958ع ۾ جڏهن سلطنت عمان جي امير سيد بن تيمور طرفان گوادر بندر پاڪستان کي وڪرو ڪيو ويو ته ان وقت مقامي مڪراني بلوچن کان سواءِ گوادر جي وڏي آبادي اسماعيلي، سنڌي ۽ هندن تي مشتمل هئي. ان بنياد تي 1958ع ۾ ڀارت گوادر کي پاڪستان يا ڀارت جو حصو بڻائڻ لاءِ عوامي ريفرنڊم ڪرائڻ جي لاءِ چيو هو.
ان کان به وڌيڪ اھم ڳالھ اها آهي ته گوادر جو لاڳاپو قديم ۽ آڳاٽي زماني کان وٺي 1958ع تائين ڪڏهن به قلات رياست سان نه رهيو آهي.

## جاگرافيائي ۽ تاريخي نشانيون
ڪنهن به سرزمين جي آڳاٽي، حقيقي ۽ سائنسي تاريخ ان جي قديم آثارن مان پڌري ٿيندي آهي، جيڪي زمين جي مٿان ۽ زير زمين آرڪيالاجي جي طور تي موجود آهن. باقي جيڪي ھٿ ٺوڪيل تاريخون ٻڌايون وڃن ٿيون، سي ڪوڙي ڪهاڻيون ۽ قصا آهن، جيڪي اصل تاريخ کي بدلائي نه ٿيون سگھن.

هزارين سال اڳ سنڌو تهذيب جا واپاري ڪاٺياواڙ کان ڪراچيءَ تائين سنڌو ڊيلٽا ۽ سنڌو درياھ جي ڪنارن تي قدرتي ۽ اڏاوت ٿيل بندرگاهن کان وٺي اولھ ۾ پارس (ايران)، بابل ۽ نينوا (عراق) ۽ اولھ ۾ مصر، آفريڪا ۽ اوڀر ۾ سنگاپور ۽ چين تائين پکڙيل هئا.
گوادر پورٽ ٽائون ۾ سوين سال اڳ، ڪچي (سنڌي) هندو ۽ اسماعيلي مسلمان واپاري سامونڊي جهازن تان سامان کڻي ويندا هئا ۽ گوادر جي شاهي بازار ۾ سندن ڇڏيل گهر اڄ به هتي جي قديم سنڌي رهاڪن کي ياد ڏيارين ٿا.
1958ع ۾ جڏهن سلطنت عمان جي امير سيد بن تيمور طرفان گوادر بندر پاڪستان کي ڏنو ويو ته گوادر جي آبادي جي گھڻائي ۽ اڪثريت سنڌي ڪچي هندن تي مشتمل هئي. 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
حب، بلوچستان

thumb|گڏاڻي بيچ، حب، بلوچستان، پاڪستان
**حب** يا **حب چوڪي**  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جو ھڪ شھر جيڪو حب ضلعي جو صدر مقام آهي. ھن شھر جو اصل نالو حب چوڪي آهي ڇوتہ پھرين اتي پوليس ۽ ايڪسائيز جي چيڪ پوسٽ ھوندي ھئي. بعد ۾ صنعتي ترقيءَ کان پوءِ ھن جاء جو نالو حب شھر پئجي ويو. ڪراچي شھر جي ڀرسان واقع ھي شھر بلوچستان جو وڏو صنعتي مرڪز آھي.

## حوالا

زمرو:حب ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
زمرو:پاڪستان جا شهر
چمن

**چمن** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي قلعہ سيف الله جي تحصيل چمن جو صدر مقام شھر جيڪو افغانستان جي صوبي قنڌار جي سرحد تي واقع آهي جتي جي اڪثر آبادي پٺاڻن جي آھي.

## حوالا
نجم عباسي

**ڊاڪٽر نجم عباسي** (انگريزي:Dr.Najam Abbasi) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ليکڪ هو.

## زندگي جو احوال
ڊاڪٽر نجم عباسي سنڌ جي نوشهرو فيروز ضلعو جي تاريخي شهر خانواهڻ ۾ 18 آڪٽوبر 1927ع تي جنم ورتو.

## تعليم
ڊاڪٽر صاحب بنيادي تعليم پنهنجي ڳوٺ خانواهڻ مان حاصل ڪئي. جڏهن تہ ميٽرڪ لوڪل بورڊ هاء اسڪول نواب شاهه مان ۽ انٽر سنڌ مسلم سائنس ڪاليج ڪراچي مان پاس ڪيائين. جنهن بعد 1949ع ۾ ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي ۾ داخلا ورتائين. جتان 1953ع ڌاري ايم بي بي ايس جي سند حاصل ڪيائين.

## عملي زندگي
ڊاڪٽر صاحب تعليم حاصل ڪرڻ بعد 1953ع کان سنڌ جي سرڪاري اسپتالن ۾ نوڪري ڪيائين. ليڪن سرڪاري نوڪري دل کي نہ آئڙيس.۽ 1958ع ۾ سرڪاري نوڪري ڇڏئي، پنهنجي خانگي ڪلينڪ هلائڻ لڳو.

## ادبي خدمتون
ڊاڪٽر نجم عباسي کي ننڍپڻ کان ئي ادبي ماحول مليو. جنهن سبب هن ننڍپڻ کان ئي لکڻ شروع ڪيو. ڊاڪٽر جي ڪهاڻين جا ڪردار اڪثر سنڌ جي وچئين ۽ هيٺاهين طبقي جا ماڻهو رهيا آهن. هن پنهنجي ڪهاڻين ۽ ناولن ۾ پيرپرستي، انڌي عقيدي، فرسودا ريتن رسمن، تنگ نظرئي ۽ جاگيرداري نظام جي نندا ڪئي آهي.

## ڪتاب
ڊاڪٽر جا لڳ ڀڳ ٽيه کن ڪتاب شايع ٿيل آهن.
طوفان جي تمنا (ڪهاڻيون) پٿر تي ليڪو (ڪهاڻيون)
ڳاڙهو لالٽين (ترجمو) 
جيڪي منهنجي من ۾ آهي (ڪهاڻيون) 
ناچڻي (ڪهاڻيون) 
ايڏو سور سهي (آتم ڪهاڻي، مضمون) 
رشتا ناتا (ڪهاڻيون) 
اڪيلا نہ آهيون (ترجمو) 
سورج هوندي مرجهايل (ڪهاڻيون) 
للڪار (ڪهاڻيون) 
پيار ڪهاڻي (ناول) 
بلنديون (ناول) 
پروفيسر (ڪهاڻيون)
دارون هن ديواني جو (ڪهاڻيون) 
ڪهاڻيء جو قافلو (ڪهاڻيون ۽ تنقيد) 
گانڌي (ترجمو) 
تصوف جي چير ڦاڙ (مضمون) 
تلاش (ناول) 
مٿي سنڌ سڪار (ڪهاڻيون) 
لينن جي انقلابي ڪهاڻين (ترجمو)

## وفات
ڊاڪٽر نجم عباسي مٿان 1989ع ۾ فالج جو حملو ٿيو.جنهن سبب ڪلينڪ بند ڪري گھر ۾ رهڻ لڳو.هو ڇھ سال بيمار رهڻ کان پوء 25 آڪٽوبر 1995ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.سندس آخري آرام گاه پنهنجي اباڻي ڳوٺ خانواهڻ ۾ آهي.

## حوالا
اٿل

**اٿل** يا **اوٿل** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي لسٻيلي جو صدر مقام آهي. ھتان جي آبادي اڪثريت ۾ بلوچي ۽ ٻئي نمبر تي سنڌي آھي ۽ تقريباً آبادي مسلم آهي. ھتان جو مشھور تعليمي ادارو لسٻيلا يونيورسٽي آف ايگريڪلچر، واٽر اينڊ ميرين سائنس آھي.

## حوالا

زمرو:لسٻيلا ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
ژوب

**ژوب**   يا *فورٽ سينڊيمان* يا *اپوزئي* پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ژوب جو شھر۽ ضلعي صدر مقام جيڪو ژوب ندي جي ڪناري تي واقع  آھي   ھن شھر جو اصل نالو اپوزئي آھي جيڪو ھن جي پاسي ۾ واقع ھڪ ڳوٺ تان پيو. برٽش ڪالوني واري دؤر ۾ ھن شھر جو نالو فورٽ سينڊيمان رکيو ويو. 30 جولاءِ 1976 ۾ ملڪ جي وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو ھن شھر جو نالو تبديل ڪري ژوب رکيو 

## تاريخ
مشھور چيني سياح شيان زينگ ھن علائقي جو جڏهن 629 عيسويءَ ۾ سفر ڪيو تہ ھتي پشتون ماڻھن کي آباد ڏٺائين. ھن سياح ھتان ھڪ بھادر سردار شمس الدين جو پڻ ذڪر ڪيو. نادر شاھ دراني (1736-47 AD) ۽ احمد شاھ ابدالي (1747-73 AD) جي دؤر ۾ ژوب دراني ۽ بارڪزئي حڪمراني ۾ رھيو جنھن بعد برطانوي قبضي هيٺ آيو.ارڙھين صديءَ جي وچولي دور ۾ آحمد شاھ جوگيزئي قبيلي جي باني جوگي کي سند ڏئي ژوب جو حاڪم تسليم ڪيو

thumb|left|ژوب جو نظارو

1884 واري ژوب وادي جي مھم تائين ھي علائقو انگريزن لاءِ اڻ ڄاتل ھيو. جلد ئي 1889 تائين ژوب ۽ گومل وارو جابلو لنگھ برطانوي قبضي هيٺ اچي ويو ڊسمبر 1889 تي ھن شھر، جنھن جو ان وقت نالو اپوزئي ھيو، تي انگريزن قبضو ڪري سر رابرٽ گرووز سينڊيمان جي نالي تي ھن شھر جو نئون نالو فورٽ سينڊيمان رکيو.1890 ۾ ھن شھر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. 1901 جي مردم شماري مطابق  ھتان جي آدمشماري 3552 ھئي. ھتي مليٽري گيريزن قائم ڪئي وئي جنھن ۾ مقامي گھوڙي سوار ريجمينٽ ۽ مقامي پيادن جي ريجمينٽ شامل ھيون.1894 ۾ ھن شھر کي سلائيزا وادي کان پاڻي جي رسد ڏني وئي جنھن سان پيئڻ جي پاڻي سان گڏوگڏ ھتي ميويدار وڻن جو پوک ۾ اضافو ٿيو.برطانوي راڄ دوران شھر کان ٻاھر اتر طرف واقع ھڪ عمارت ۾ پوليٽيڪل ايجنٽ رھندو ھيو . اھا عمارت قلعو سڏجندي ھئي.
ان ئي دور ۾ ھتي ريلوي جو نظام پڻ نصب ٿيو ۽ ھن شھر جي ريلوي اسٽيشن جي ويجھو واري ريلوي اسٽيشن ڀڪر ريلوي اسٽيشن ھئي جيڪا ھن شھر کان 122 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع ھئي. مقامي سطح تي فنڊ جو اضافو ٿيو 1903-1904 واري مالياتي سال ۾ ھن شھر جي آمدني 18000 ۽ خرچ 17000 روپيا ھيو.  جن وقت ھن شھر ۾ پاڪستان آرمي جي ڪينٽونمينٽ موجود آهي ۽ ڪيترائي افغاني ۽ پشتون قبيلا آباد آهن جن ۾ يوسفزئي، تارڪزئي ۽ محسود قبيلا شامل آهن.

## حوالا
ڊيرا مراد جمالي

**ڊيره مراد جمالي** (اردو: ڈیرہ مراد جمالی) صوبي بلوچستان جي ضلعي نصيرآباد جو هڪ شهر ۽ ضلعي صدر مقام آهي. اهو پڻ نصيرآباد ڊويزن جو ڊويزنل هيڊ ڪوارٽر آهي.سال 1954ع تائين ڊيره مراد جمالي قلات ضلعي جو حصو هو، جيستائين سال 1974ع ۾ نصيرآباد ضلعو ٺاهيو ويو.

لفظ ڊيرا مراد جمالي جي معنيَ آهي مراد جمالي جو شھر آھي. مير مراد جمالي ھن شھر جي ھڪ سياسي شخصيت ھيو ، سندس تعلق مسلم ليگ سان ھو ۽ جنھن جو 2011 ۾ ڪوئيٽا ۾ خون ٿيو ھيو جڏھن ھو جمعي جي نماز پڙھي مسجد کان موٽي رھيو ھو تہ ڪنھن نامعلوم شخص ان تي فائر ڪيا ھئا. جنھن بعد سندس نالو ھن شھر کي ڏنو ويو هو.

## حوالا

زمرو:نصير آباد ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
جھل مگسي

**جھل مگسي** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي جھل مگسي جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام جيڪو برٽش دؤر ۾ قلات رياست جو حصو ھيو.
ھن شھر  جي اڪثر آبادي مگسي قبيلي تي مشتمل آهي جيڪو لاشاري قبيلي جي ھڪ شاخ سمجھيو ويندو آھي.مگسي قبيلي جي موجوده سردار نوابزاده ذوالفقار مگسي جو تعلق بہ ھن شھر سان آھي..ھر سال ھن شھر ۾ ڊيزرٽ ڪار ريلي جي نڪرڻ جو بندوبست ٿيندو آهي جنھن ۾ پوري دنيا مان سوار حصو وٺندا.

## حوالا

زمرو:جھل مگسي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
بارکان

**بارکان**  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي بارکان جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام جو نالو آهي. اھو دنيا جي نقشي ۾ 29°54' ڊگري تي 69°31'0 اوڀر ۾  1100 فٽن جي الٽيٽيوڊ تي واقع آهي .

## حوالا

## حوالا
چاغي، پاڪستان

**چاغي** (Chagai) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي چاغي جو ھڪ شھر ۽ ضلعي صدر مقام آهي. اهو ڊگھائي ڦاڪ "18°29 اتر ۽ ويڪرائي ڦاڪ "42°64 اوڀر تي واقع آهي. اها 850 ميٽر (2,791 فوٽ) جي اوچائي تي آهي. 

چاغي کي شهرت پاڪستان جي ايٽمي پروگرام جي ڪري ملي، جيڪو سال 1998ع ۾ چاغي جي جبلن ۾ عمل ۾ آندو ويو.

## حوالا

زمرو:چاغئي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
ڊيره بگٽي

**ڊيره بگٽي**  پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ڊيرا بگٽي جو شھر ۽ ضلعي جو صدر مقام آهي.1883 ۾ ھي شھر ضلعي صدر مقام بڻيو. 

## حوالا