open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بالخش ڍنڍ

**بالخش ڍنڍ** يا **بالقش ڍنڍ**، (قزاق ٻولي: Балқаш көлі؛ بالقاش ڪول) ڏکڻ اوڀر قازقستان ۾ هڪ ڍنڍ آهي، جيڪا ايشيا جي وڏين ڍنڍن مان هڪ آهي ۽ دنيا جي 15هين وڏي ڍنڍ آهي. اها وچ ايشيا جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي ۽ بالخش-الڪول بيسن ۾ واقع آهي، جيڪو هڪ انڊورهوئڪ (بند) بيسن آهي. بيسن ۾ ست نديون وهن ٿيون، جن مان اوائلي، الي ندي (Ili River) آهي، جيڪا گهڻي ڀاڱي طاس جو وهڪرو آڻيندي آهي. ٻيون نديون جهڙوڪ ڪراتل ندي، مٿاڇري ۽ زير زمين وهڪرو آڻينديون آهن. الي ندي ورن (ورسات، برفباري)، گهڻو ڪري، چين جي سنڪيانگ علائقي جي جبلن مان برفباري، کان کارائي ويندي آهي.

هن وقت ڍنڍ 16,400 چورس ڪلوميٽر (6,300 چورس ميل) تي پکڙيل آهي. بهرحال، ارال سمنڊ وانگر، اهو پنهنجي فيڊرز مان پاڻي جي ڦيرڦار ۽ ڪڍڻ سبب سڪي رهيو آهي.  ڍنڍ ۾ هڪ تنگ، ڪافي مرڪزي، آبنائي آهي. ڍنڍ جو الهندو حصو مٺو پاڻي آهي ۽ ان جو اڀرندو حصو لوڻ وارو آهي. اوڀر وارو حصو اولهه کان سراسري طور 1.7 ڀيرا وڌيڪ اونهو آهي. سڀ کان وڏو شهر، جيڪا هن جي ڪناري تي آباد آهي، جو نالو بالخش آهي ۽ ان ۾ اٽڪل 66,000 ماڻهو آهن. مکيه مقامي معاشي سرگرمين ۾ کاڻ ڪني، معدنيات جي پروسيسنگ ۽ ماهي گيري شامل آهن. ننڍي آبهوا جي ريگستاني ٿيڻ ۽ صنعتي پيداوار ۾ واڌ لاءِ پاڻي ڪڍڻ سبب ڍنڍ جي اوچائي ٿيڻ جو خدشو آهي. ان کان علاوه، موسمياتي تبديلين جا اثر پڻ منفي طور تي ڍنڍ ۽ ان جي ماحولياتي نظام کي متاثر ڪري سگھن ٿا.

## تاريخ ۽ نالو

## ڍنڍ جي اصل

## وضاحت

## رليف

## ڍنڍ کي کارائڻ ۽ پاڻي جي سطح

## موسم

## نباتات ۽ جانور

## شهر ۽ معيشت

## ماحولياتي ۽ سياسي مسئلا

## پڻ ڏسو
* :باب:ڍنڍون 
* اسيڪ ڪول
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* Kazakh 'national treasure' under threat
* United Nations Environmental Programme details on Lake Balkhash
* "Central Asia: Kazakhstan, aid bodies work to save major lake" 13 March 2007 RadioFreeEurope/RadioLiberty

## حوالا

زمرو:ڍنڍون
زمرو:قازقستان
زمرو:قازقستان جون ڍنڍون
زمرو:ايشيا جون ڍنڍون
لوسرن ڍنڍ

**لوسرن ڍنڍ** (انگريزي: Lake Lucerne؛ جرمن: Vierwaldstättersee، لفظي معني، "چار ٻيلي واري آبادين جي ڍنڍ"، انگريزيءَ ۾ عام طور تي، "Forest cantons"، "يعني ٻيلي وارا ڪينٽون" طور ترجمو ڪيو ويو آهي؛ فرانسيسي: lac des Quatre-Cantons؛ اطالوي: lago dei Quattro Cantoni) مرڪزي سوئٽزرلينڊ ۾ هڪ ڍنڍ آهي. اها هن ملڪ ۾ چوٿين وڏي ڍنڍ آهي.

## جاگرافي
## نالو
## آباديون
## نيويگيشن
## ثقافتي حوالا
## ڪشتي راني
## سياحت
## زير آب گولا بارود

## پڻ ڏسو
* :باب:يورپ
* :باب:ڍنڍون
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Waterlevels Lake Lucerne at Brunnen
*Waterlevels Lake Lucerne at Lucerne
*Lake Lucerne Region
*Nidwalden Tourism
* 

## نوٽس

## حوالا

زمرو:ڍنڍون
زمرو:يورپ
زمرو:سوئٽزرلينڊ
زمرو:يورپ جون ڍنڍون
زمرو:جاگرافي يورپ
هنه ڍنڍ

**هنه ڍنڍ** (اردو:ہنہ جھيل) پاڪستان جي ڏکڻ اولهه ۾ صوبي، بلوچستان ۾ ڪوئيٽا شهر جي ويجهو اڙڪ وادي ۾ هڪ ڍنڍ آهي. هي چوڌاري ۾ زرغون جبلن سان گهريل آهي.
## جاگرافي
هنه ڍنڍ ڪوئيٽا شهر کان 17 ڪلوميٽر (11 ميل) اوڀر ۾، زرغون جبلن جي ويجهي، جتان اڙڪ وادي شروع ٿئي ٿي، آهي. اهو ذخيرو سال 1894ع ۾ برطانوي نوآبادياتي دور ۾ مقامي قبيلن جي زمينن تي تعمير ڪيو ويو ۽ شهر جي مکيه ڪشش مان هڪ آهي. اهو ٻن جبلن جي وچ ۾، پاڻيءَ جي ذخيري لاءِ،   ڪوت جي ويڙهاڪن وانگر، هڪ عظيم تاريخي پُل جي ڀت ٺاهي ٿي.
## خاصيتون
## تاريخ
## هنه ڍنڍ مٺي پاڻي جي ترسيل واري اٿارٽي جو قيام
## سال 1990ع ۾ هنه ڍنڍ ۾ ٻيڙيءَ جو حادثو
## ڍنڍ اڄوڪي ڏينهن
## پڻ ڏسو
* :باب:ڍنڍون
* :باب:بلوچستان
* هنه-اڙڪ آبشار 
* ڪوئيٽا وادي 
* اڙڪ وادي
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Quetta-city.blogspot: Hanna Lake
*Flickr: Hanna Lake and Mountains

## حوالا

زمرو:ڍنڍون
زمرو:ڪوئيٽا ضلعو
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون ڍنڍون
سوهاوه تعلقو

**سوهاوا** (Sohawa Tehsil) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي، جهلم جو هڪ تعلقو آهي، اها ضلعي جي اتر اولهه واري حصي ۾ واقع آهي.
## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:جهلم ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
سرگوڌا ڊويزن

**سرگوڌا ڊويزن** (Sargodha Division) پاڪستان جي صوبي، پنجاب جو هڪ انتظامي ڊويزن آهي. سرگوڌا شهر ڊويزن جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ڊويزنون وفاقي ۽ صوبائي سطح کان هيٺ حڪومت جو ٽيون درجو آهن.

سال 2000ع ۾، لوڪل گورنمينٽ سڌارن انتظامي ڊويزن کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ ضلعن کي حڪومت جو نئون ٽيون درجو بنائڻ لاء وڌايو. پر سال 2008ع ۾ جمهوري حڪومتي نظام جي بحاليءَ کانپوءِ ڊويزنل نظام کي ٻيهر بحال ڪيو ويو.

## ضلعا
اهو هيٺين ضلعن تي مشتمل آهي: 
* خوشاب ضلعو
* سرگوڌا ضلعو
سال 2023ع ۾، ميانوالي ۽ ڀڪر ضلعن کي نئين قائم ڪيل ميانوالي ڊويزن ۾ منتقل ڪيو ويو.

## تعلقن جي فهرست

## آبادي
پاڪستان جي سال 2023 جي مردم شماري موجب سرگوڌا ڊويزن جي آبادي 95 لک 91 هزار 275 هئي.

## قابل ذڪر ماڻهو
* عمران خان - ميانوالي کان تعلق رکندڙ، پاڪستان تحريڪ انصاف جو چيئرمين ۽ پاڪستان جو اڳوڻو وزير اعظم
* محمد حفيظ - پاڪستان قومي ڪرڪٽ ٽيم جو اڳوڻو ڪپتان ۽ لاهور قلندرز جو رانديگر 
* عطاءُ الله خان عيسيٰ خيلوي - عيسيٰ خيل، ميانوالي کان پاڪستان جو ايوارڊ ماڻيندڙ لوڪ گلوڪار 
* سهيل وڙائچ – جوهر آباد، خوشاب کان صحافي ۽ ٽيليويزن ميزبان  
* مصباح الحق – پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جو اڳوڻو ٽيسٽ ڪپتان ۽ هيڊ ڪوچ

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:پنجاب جا ڊویزن
گجرات ڊويزن

**گجرات ڊويزن** (Gujrat Division) پنجاب، پاڪستان جو هڪ انتظامي ڊويزن آهي، جنهن ۾ گجرات، حافظ آباد، منڊي بهاؤالدين ۽ وزير آباد ضلعا شامل آهن. هن جو صدر مقام گجرات شهر آهي. 73 لک کان مٿي جي آبادي سان، اهو صوبي جي ڏهن ڊويزنن مان سڀ کان گهٽ آبادي وارو علائقو آهي.

اهو سرڪاري طور تي پنجاب حڪومت پاران 17 آگسٽ، 2022ع تي، گوجرانوالا ڊويزن جي ورهاڱي سان، صوبي جي ڏهين ڊويزن طور قائم ڪيو ويو. شروعاتي طور تي گجرات، منڊي بهاؤالدين ۽ حافظ آباد ضلعن کي شامل ڪيو ويو، نئون قائم ٿيل وزيرآباد ضلعو 14 آڪٽوبر، 2022ع تي شامل ڪيو ويو، ڊويزن ۾ ضلعن جو تعداد وڌائي 4 ٿي ويو.  پنجاب لينڊ روينيو ايڪٽ 1967ع ( ) جي سيڪشن 5 تحت بورڊ آف روينيو پاران جاري ڪيل نوٽيفڪيشن کانپوءِ اها تبديلي باضابطه ڪئي وئي. هن ورهاڱي کان اڳ، گوجرانوالا ڊويزن صوبي جي سڀ کان وڏي ڊويزنن ۾ شامل هو، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 60 لک (16 ملين) هئي. احمد ڪمال مان ڊويزن جو پهريون ڪمشنر  ۽ محمد اختر عباس ريجنل پوليس آفيسر (آر پي او) مقرر ڪيو ويو.

ان دوران 15 فيبروري 2023ع تي پنجاب جي نگران حڪومت نئين قائم ٿيل ڊويزن گجرات، نئين ٺاهيل ضلعي وزيرآباد ۽ ڊويزن ۾ ٽن نئين تعلقن جو نوٽيفڪيشن معطل ڪري ڇڏيو. بورڊ آف روينيو پاران جاري ڪيل نئين نوٽيفڪيشن موجب، گجرات ڊويزن، وزيرآباد ضلعي، ٽن نئين تعلقن جلالپور جٽان ۽ گجرات ضلعي ۾ ڪنجاه ۽ وزيرآباد ضلعي جي علي پور چٺه (نئين ٺهيل) تعلقن جو نوٽيفڪيشن معطل ڪيو ويو آهي. جڏهن ته، 21 فيبروري 2023ع تي لاهور هاءِ ڪورٽ نگران حڪومت جي حڪم کي معطل ڪندي گجرات کي ڊويزن طور بحال ڪري ڇڏيو.

## جاگرافي
گجرات ڊويزن پنجاب جي علائقي ۾ اتر پاڪستان ۾ اٽڪل 32.5 درجا اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 74.0 ڊگري ڊگھائي ڦاڪ تي واقع آهي. اهو پاڪستان نيشنل هاءِ وي N-5 تي اسلام آباد ۽ لاهور جي وچ ۾ اڌ رستي تي واقع آهي. گجرات ڊويزن پنجن ٻين ڊويزنن سان لڳل آهي جن ۾ راولپنڊي ڊويزن، سرگوڌا ڊويزن، فيصل آباد ڊويزن، لاهور ڊويزن ۽ گوجرانوالا ڊويزن شامل آهن. پنجاب جا ٻه نديون، چناب درياءَ ۽ جهلم درياهه، گجرات ڊويزن مان لنگهي ٿي.

## ضلعن جي فهرست

## تعلقن جي فهرست

## قومي ۽ صوبائي اسيمبلي جي تڪن جي فهرست

## آبادي
پاڪستان جي سال 2023 جي مردم شماري مطابق گجرات ڊويزن جي آبادي 73 لک 62 هزار 182 هئي.

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
## حوالا

زمرو:گجرات ڊويزن
زمرو:پنجاب جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جي انتظامي ورهاست
دينه تعلقو

**دینہ** (اردو: تحصِیل دِینہ) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي جهلم ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. دينه شهر هن تعلقي جو صدر مقام آهي. ان جو نالو بابا دينه شهيد جي نالي پٺيان رکيو ويو آهي، جنهن جو مقبرو ڊوميلي محله ۾ جي.ٽي. روڊ جي ڀرسان آهي.
## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:جهلم ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
اليڪٽرونڪ انجنيئرنگ

**اليڪٽرونڪ انجنيئرنگ** (Electronic Engineering) اليڪٽريڪل انجنيئرنگ جو هڪ ذيلي نظم آهي جيڪو 20هين صدي جي شروعات ۾ ظاهر ٿيو ۽ فعال اجزاء، جهڙوڪ برقي ڪرنٽ جي وهڪري کي وڌائڻ ۽ ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ، سيمي ڪنڊڪٽر ڊوائيسز جي اضافي استعمال سان ممتاز ڪيو ويو آهي.  اڳي اليڪٽريڪل انجنيئرنگ صرف غير فعال ڊوائيسز، جهڙوڪ مڪينيڪل سوئچ، رزسٽر، انڊڪٽرز ۽ ڪيپيسيٽر، استعمال ڪندا هئا.

اهو شعبو ذيلي شعبن، جهڙوڪ اينالاگ اليڪٽرانڪس، ڊيجيٽل اليڪٽرانڪس، صارف اليڪٽرانڪس، ايمبيڊڊ سسٽم ۽ پاور اليڪٽرانڪس، تي پکڙيل آهي. اهو ڪيترن ئي لاڳاپيل شعبن، مثال طور سولڊ اسٽيٽ فزڪس، ٽيلي ڪميونيڪيشن، ريڊيو انجنيئرنگ، ڪنٽرول سسٽم، سگنل پروسيسنگ، سسٽم انجنيئرنگ، ڪمپيوٽر انجنيئرنگ، اوزار انجنيئرنگ، اليڪٽرڪ پاور ڪنٽرول، فوٽونڪس ۽ روبوٽڪس، ۾ پڻ شامل آهي. 

انسٽيٽيوٽ آف اليڪٽريڪل ۽ اليڪٽرانڪس انجنيئرز (IEEE) آمريڪا ۾ اليڪٽرانڪس انجنيئرن لاءِ سڀ کان اهم پيشه ورانه ادارو آهي؛ برطانيه ۾ برابري وارو ادارو انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي (IET) آهي. بين الاقوامي اليڪٽروٽيڪنيڪل ڪميشن (IEC) اليڪٽريڪل معيار شايع ڪري ٿو جن ۾ اليڪٽرانڪ انجنيئرنگ پڻ شامل آهن. 
## تاريخ ۽ ترقي
## ماهرن جا علائقا
## تعليم ۽ تربيت
## پيشه ورانه ادارا
## پروجيڪٽ انجنيئرنگ

## پڻ ڏسو
باب:ٽيڪنالاجي

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:انجنيئرنگ
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:انجنيئرنگ جا شعبا
زمرو:ڪمپيوٽر انجنيئرنگ
زمرو:اليڪٽريڪل انجنيئرنگ
لاطيني رسم الخط

**لاطيني رسم الخط** (Latin Script)، رومن اسڪرپٽ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ لکت وارو نظام آهي جيڪو ڪلاسيڪل لاطيني الفابيٽ جي اکرن تي ٻڌل آهي، جيڪو يوناني الفابيٽ جي هڪ شڪل مان نڪتل آهي جيڪا قديم يوناني شهر، ڪيومائي (Cumae) ۾ مئگنا گرائشيا (Magna Graecia) ۾ استعمال ٿيندا هئا. يوناني الفابيٽ ايتروسڪن (Etruscans) پاران تبديل ڪيا ويا ۽ بعد ۾ انھن جي الفابيٽ کي قديم رومن طرفان تبديل ڪيو ويو. ڪيترائي لاطيني-اسڪرپٽ الفابيٽ موجود آهن، جيڪي ڪلاسيڪل لاطيني الفابيٽ کان گرافيمس، ڪوليشن ۽ صوتياتي قدرن ۾ مختلف آهن.

**رومن اسڪرپٽ** (Roman script) رومن يا لاطيني لکت جو نمونو انتھائي قديم آهي. رومن طرز تحرير موجوده انگريزي لکت يا انگريزي اکرن سان لکيل تحرير کي چيو وڃي ٿو. جيڪا دنيا جي تمام گهڻن ملڪن ۾ لکي ۽ سمجهي وڃي ٿي. سنڌ ۽ هند جي ڪن سنڌي عالمن بہ سنڌي لکت لاءِ رومن (Roman) رسم الخط اختيار ڪرڻ جي حمايت پئي ڪئي آهي، جن ۾ سراج (1933-2013ع) ۽ حليم بروهي (1935-2010ع) اهميت رکن ٿا. رومن خط جي حامين جو خيال آهي ته نئين ٽيڪنالاجيءَ (Technology) ۾ سنڌي ٻوليءَ کي اڳتي وڌائڻ لاءِ رومن خط ضروري آهي ۽ رومن خط اختيار ڪرڻ سان سنڌي ٻولي بين الاقوامي سطح جي ٻولي ٿي ويندي ۽ ان ذريعي دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ رهندڙ سنڌين جو پاڻ ۾ ڳانڍاپو ٿيندو. جڏهن تہ ڪيترا عالم رومن خط جي خلاف آهن ۽ عربي سنڌي رسم الخط کي ئي اهميت ڏين ٿا، ڇو تہ سندن نظر ۾ سنڌي علم، ادب جو وڏو حصو اُن خط ۾ آهي.

## پڻ ڏسو
* :باب:ٻولي
* سيريلي رسم الخط
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:لاطيني رسم الخط
زمرو:لپيون
زمرو:رسم الخط
زمرو:لاطيني لکت
زمرو:لاطيني ٻولي
زمرو:لکت بلحاظ ٻوليون
زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط
ڪلر ڪهار تعلقو

**ڪلر ڪهار** (پنجابي ۽ اردو ۾ تحصِيل كلّر كہار)، پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چکوال جو ھڪ تعلقو آھي. تعلقي جو صدر مقام ڪلر ڪهار شهر ۾ آهي. 

اهو علائقو پنهنجي مور ۽ لوڻ واري پاڻي جي قدرتي ڍنڍ لاءِ پڻ مشهور آهي. هن شهر ۾ هڪ مشهور ڪيڊٽ ڪاليج پڻ موجود آهي. ڪلر ڪهار شهر جي آبادي سال 2017ع جي مردم شماري مطابق 24,283 هئي. 

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:پنجاب جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
چڪوال تعلقو

**چکوال** (اردو: تحصِيل چکوال)، پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چکوال جو هڪ تعلقو آهي. تعلقو 30 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي، جن مان پنج گادي وارو هنڌ چکوال ٺاهين ٿيون. انگريزن جي دور ۾ هيءَ تعلقو جهلم ضلعي جو حصو هيو، سال 1901ع جي مردم شماري مطابق هن جي آبادي 1,60,316 هئي جڏهن ته سال 1891ع ۾ 1,64,912 هئي. ان وقت هن تعلقي ۾ 248 ڳوٺ آهن. 

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:چڪوال ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
دولتاله تعلقو

**دولتالا** (اردو: دَولتاله)،  پاڪستان جي صوبي، پنجاب جي ضلعي، راولپنڊي جو هڪ تعلقو آهي.  هن کي تعلقي گوجر خان کان ڌار ڪري الگ تعلقو بڻايو ويو. هن تعلقي جو صدر مقام دولتاله آهي.

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:راولپنڊي ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
دولتاله

**دولتالا** (اردو: دَولتاله)، هڪ ڳوٺ ۽ يونين ڪائونسل آهي جيڪا دولتاله تعلقي،  راولپنڊي ضلعي،  پنجاب، پاڪستان ۾ واقع آهي. سال2017ع جي مردم شماري مطابق، ان جي آبادي 51,895 هئي. 
## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي يونين ڪائونسلون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جي يونين ڪائونسلون
ميانوالي ڊويزن

**ميانوالي ڊويزن** (Mianwali Division) پاڪستان جي صوبي پنجاب ۾ هڪ تجويز ڪيل انتظامي ڊويزن آهي. ميانوالي شهر ڊويزن جي گاديءَ جو هنڌ هوندو. سال 2024ع تائين، ڊويزن قائم نه ڪئي وئي آهي. 

14 جنوري، 2023ع تي پنجاب جو وڏو وزير پرويز الهي اعلان ڪيو ته ميانوالي ۽ ڀکر ضلعن کي سرگوڌا ڊويزن مان ڪڍي، ميانوالي الگ ڊويزن بڻايو ويندو. اتر راولپنڊي ڊويزن مان نئون ٺھيل تله گنگ ضلعو به ان ڊويزن جو حصو هوندو.  جڏهن ته اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان پنجاب حڪومت کي ميانوالي کي ڊويزن جو درجو ڏيڻ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪرڻ کان روڪي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته اها اعلان خلاف قانون هو ۽ صوبائي حڪومت کي ضمني چونڊن جي دوران نيون حد بنديون نه ٿي سگهي.
## ضلعن جي فهرست

## تعلقن جي فهرست

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
## حوالا

زمرو:ميانوالي ڊویزن
زمرو:پنجاب جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
ارج

## ارج، ارجن، آرگيو، معنا اڇو اجرو ٿيڻ
ڪنھن شئي کي اڇو اجرو ڪجي تہ ان کي ڌوئي پوئي صاف ڪري اگهي سُگهي رکبو تہ اھا اڇري اجري ٿي ويندي آھي. سنڌي ٻوليءَ ۾ ”اڇو اجرو ٿيڻ“ ھڪ محاورو پڻ آھي، جيڪو تڏھن ڪتب اچي ٿو، جڏھن ڪنھن شئي کي آڇڻو ھجي يا سڀني سامهون آڻڻي ھجي تہ ان کي صاف سٿرو معنا ڏسڻ جھڙو ئي نہ پر وڻڻ جھڙو ڪيو وڃي. ڳوٺاڻا ماڻهو پنھنجو مال متاع وڪڻن تہ پھريون ان کي وھنجاري سھنجاري ڌوئي پوئي اھڙو ڪندا آھن جو وٺندڙ ھرکي پوي. ان وقت اھو چيو ويندو آھي تہ ڦلاڻي جناور کي اڇو اجرو ڪيو ويو.

ھاڻي اھا ڳالهہ تہ ٿي جسماني شين جي، پر ڳالھ ھجي ڳالھ ٻولھ ڪرڻ جي يعني پنھنجي خيال پيش ڪرڻ جي خاص ڪري تڏھن جڏھن ڪو فيصلو ٿيڻو ھجي، جتي چار پنج چڱا ويٺا ھجن، جتي ڌريون ويھاري سندن ڳالهيون ٻڌي. اھي چار پنج چڱا فيصلو ڪن، تڏھن بہ اھو چيو ويندو آھي تہ ”ڳالھ کي اڇو اجرو ڪري“ سمجهيو ويو. يعني دليلن کان پوءِ يا ڌرين جون ڳالهيون ڀليءَ ريت پرکيون ويون. تنھن کان پوءِ ئي ھي فيصلو ڪيو ويو آھي. 
مطلب تہ ڪنھن ڳالهہ يا موقف کي ثابت ڪرڻ لاءِ جيڪي آڏيون پڇائون ڪري جهول ڪڍي صفا تُز ۽ پيش ڪرڻ جوڳي ڳالھ ڪجي تہ اھو ٿيندو ”ڳالهہ اڇي اجري ڪرڻ.“

مٿي بيان ڪيل ”اڇي اجري ڪرڻ واري وارتا“  کي جيڪڏھن پاڻ انگريزي زبان ۾ ڏسئون تہ ان آڏي پڇا ڳڇا واري ڪرت کي اھي سڏيندا آھن ”آرگيو ڪرڻ“ (to argue). سو انگريزيءَ ۾ آرگيو ڪرڻ کي ڪيئن ڏسن؟ اچو تہ ھارپر ڊگلس جي لغت ۾ ڏسئون:
c. 1300, "to make reasoned statements to prove or refute a proposition," from Old French arguer "maintain an opinion or view; harry, reproach, accuse, blame" (12c.), ultimately from Latin arguere "make clear, make known, prove, declare, demonstrate"

”آرگيو“ لفظ انگريزيءَ ۾ 13 صديءَ ۾، فرينچ ٻوليءَ جي ”آرگوي“ جي شڪل ۾ آيو، جتي اھو لاطينيءَ جي ”آرجري“ ٻول مان ڦُٽو ھو. ھُو ھڪ وک اڃا اڳتي وڌندي لکن ٿا تہ اھو اصل ۾ ھزارين سال اڳ ”سنڌو“ ٻول ”آرج“ مان آيو، جنھن جو مطلب آھي اڇو اجرو ڪرڻ، چٽو ڪرڻ. ھارپر ڊگلس ان مامري تي  ھينئن لکيو آھي:

from  a suffixed form of PIE root *arg- "to shine; white"). The transmission to French might be via arguere in a Medieval Latin sense of "to argue," or from Latin argutare "to prattle, prate," frequentative of arguer.

سنڌي ٻوليءَ ۾ ڏسون تہ ان ”ارج يا ارجن“ ٻول آھي ڇا؟ ڊاڪٽر نبي بخش خان جي جامع سنڌي لغات ۾ ھي صاحب ارجن ٻول جي معنا ھينئن پيا لکن:
اَرجُن = اڇو چاندي رنگ، چٽو، صاف. 

مھاڀارت واري جنگ ۾ پانڊؤ  ڀائرن ۾ ڪرشن مھاراج جي ننڍي سورھيہ ڀاءُ جو نالو پڻ ”ارجن“ ھئو، جنھن جو بہ اصل ۾ مفھوم اڇو، چانديءَ جيان آھي. جيڪو جنگ نہ ڪرڻ لاءِ وڏي ڀاءُ ڪرشن سان زبردست قسم جي بحثا بحثي پڻ ڪندو ھئو، جنھن جي تفصيل کي جناب ”مونيئر وليم“ ٻولين جي بڻ بڻيادن ۽ انهن جي تصورن تائين پھچڻ لاءِ پنھنجي لغت ۾ ذڪر ڪيو آھي، جنھن جو حوالو ھيٺ ڏجي ٿو:

ھزارين سالن کان  لفظ ”ارجن“ ڪتب ايندو پئي رھيو آھي، پر لڳي ائين ٿو تہ عربن جي ڪاھن ۽ ان جي نتيجي ۾ مسلمان ٿيڻ کان پوءِ ھتي ارجن ٻول ۽ ان جو ورجاءُ کي تلف ڪري ڇڏيو ويو. ھڪ اھم ڳالھ تہ ٻول ارجن تان ڪيترا لفظ ٺاھيا، ان جو تفصيل ھيٺ ڏجي ٿو:

argent; Argentina; Argentine; Argo; argue; Argus; hydrargyrum; litharge.

اڄ پوري دنيا ۾، ٻوليدان ۽ لسانيات جا ماھر ھڪ اھڙي ٻوليءَ کي يورپي ٻولين جي ماءُ سڏيندي پنھنجي کوجن جا دائرا پيا وڌائينِ جنھن لاءِ ھُو ٿا چون تہ اڄ اھا ٻولي مري وئي آھي. پر ھتي پاڻ انهن ٻولن کي ٻڌون يا ڏسون تہ اسان کي انھن جو لڳ لاڳاپو سنڌي ٻوليءَ سان نظر اچي ٿو.

## حوالا

زمرو:لسانيات
زمرو:سنڌي ٻولي
سوچيو ۽ امير بڻجو

سوچيو ۽ امير بڻجو هڪ ڪتاب آهي جيڪو نيپولين هيل ۽ روزا لي بيلينڊ جو لکيل آهي جيڪو 1937ع ۾ جاري ڪيو ويو ۽ پرسنل ڊولپمينٽ ۽ خود سڌاري واري ڪتاب طور پيش ڪيو ويو. هن دعويٰ ڪئي ته هو بزنس مين ۽ بعد ۾ انسان دوست اينڊريو ڪارنيگي جي تجويز کان متاثر ٿيو آهي. هي ڪتاب ذاتي ترقيءَ جي صنف ۾ هڪ ڪلاسڪ سمجهي وڃي ٿو ۽ ڪاميابي ۽ دولت بابت ماڻهن جي سوچ کي ترتيب ڏيڻ ۾ تمام گهڻو اثرائتو رهيو آهي
انب جو وڻ

**انب جو وڻ** (Mangifera Indica)، جنهن کي عام طور تي "انب" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، هڪ سدا بهار قسم جو گلن وارو ٻوٽو آهي جيڪو ايناڪارڊياسيا خاندان ۾ شامل آهي.  هي هڪ وڏو ميويدار وڻ آهي، جيڪو 30 ميٽر (100 فوٽ) جي اوچائي ۽ ويڪر تائين وڌي سگهي ٿو. جديد انب جي وڻ ۾ ٻہ الڳ جينياتي آبادين جي قسمون؛ "انڊين قسم" ۽ "ڏکڻ اوڀر ايشيائي قسم" آهن.
## وضاحت
## درجي بندي
## تقسيم ۽ رهائش
ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ سندن پالڻ کان وٺي، آم دنيا جي ٻين گرم علائقن ڏانهن متعارف ڪرايو ويو آهي. عام طور تي، آم جا وڻ °8- سينٽي گريڊ (°17 فارن هائيٽ) جي گھٽ ۾ گھٽ درجه حرارت کي برداشت ڪري سگھن ٿا. وڻ چڱيءَ طرح نڪرندڙ سٽي لوم ۾ چڱو ڀلو ٿئي ٿو. اهو ڳري ڳري مٽيءَ ۾ چڱيءَ طرح نه ڄمندو آهي. مٽي جي بهترين پي ايڇ 5.2 ۽ 7.5 جي وچ ۾ هجڻ گهرجي. 
## پوک
## زهريلو حصو
ميوي جي ٿلهي ۾ موجود يوروشئولز (Urushiols) حساس ماڻهن ۾ رابطي واري ڊرماتائٽس کي متحرڪ ڪري سگهن ٿا. اهو ردعمل انهن ماڻهن ۾ ٿيڻ جو وڌيڪ امڪان آهي، جن کي خاندان، ايناڪارڊياسيائي (Anacardiaceae) جي ٻين ٻوٽن، جهڙوڪ زهريلي اوڪ ۽ زهريلي آئيوي (ivy)، جيڪي آمريڪا ۾ وڏي پيماني تي ڦهليل آهن، کان حساس اهن. 

هن جي ڪاٺ پڻ ڪجهه فينولڪ مواد پيدا ڪري ٿي جيڪا رابطي واري ڊرماتائٽس جو سبب ٿي سگهي ٿي. 
## استعمال
وڻ پنهنجي لٺ جي بجاءِ پنهنجي ميوي لاءِ وڌيڪ مشهور آهي. تنهن هوندي به، انب جي وڻن کي لٺ ۾ تبديل ڪري سگهجي ٿو جڏهن انهن جي ميوي واري عمر ختم ٿي ويندي آهي. انب جي ڪاٺ کي فنگس ۽ جيت کان نقصان پهتن جو خطرو رهندو آهي. انب جي ڪاٺ کي موسيقي جي اوزارن، جهڙوڪ، ڍول، چنگ، يوڪوليس وغيره، پلائيووڊ ۽ گهٽ قيمت واري فرنيچر لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. وڻ جي ڇل هڪ پيلو رنگ پيدا ڪرڻ لاء استعمال ڪي ويندي آهي. 
## ثقافت
آم ڀارت، پاڪستان ۽ فلپائن جو قومي ميوو آهي ۽ بنگلاديش جو قومي وڻ آهي. 
## گيلري

## پڻ ڏسو
:باب:وڻ
* انب

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* 
* Crop of the Day: Mango, ''Mangifera indica'' has a list of helpful resources about this species.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:سنڌ جا وڻ
زمرو:ڀارت جا وڻ
زمرو:بنگلاديش جا وڻ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وڻ
ڀوانا تعلقو

**ڀوانا** يا **ڀوانه** (پنجابي، اردو: تحصیل بھوانہ) پاڪستان جي صوبي، پنجاب ۾ چنيوٽ ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. فيبروري 2009ع کان اڳ، اھو جھنگ ضلعي جي تعلقي چنيوٽ جو هڪ حصو هو.
## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:پنجاب جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
لاليان تعلقو

**لالیان** (اردو: تحصيل لالیاں) صوبي پنجاب جي ضلعي، چنيوٽ جو هڪ تعلقو ۽ شهر آهي. اهو سرگوڌا روڊ تي، چنيوٽ کان 22 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي آهي. اهو 2 فيبروري، 2009ع تي چنيوٽ ضلعي جو هڪ تعلقو بڻجي ويو. ان کان اڳ، اهو چنيوٽ تعلقي جو هڪ مشهور شهر هو ۽ هاڻي اها پاڻ 12 وڌيڪ يونين ڪائونسلن جي اضافي سان، شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ماڻهن جي وڏي تعداد سان گڏ هڪ تعلقو بڻجي چڪو آهي.

## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* پنجاب، پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
* پاڪستان جي تعلقن جي فهرست
## حوالا

زمرو:چنيوٽ ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
سنڌي وڪشنري

وڪي لغت وڪشنري يا وڪي لغت يا مختصراً وڪيغت، هڪ آن لائين، کليل مواد گھڻ لساني لغت آهي، سنڌي وڪشنري (ھڪ آن لائن لغت (ڊڪشنري) آھي، جنھن کي ڪير بہ سنواري سگھي ٿو. سنڌي وڪشنري سنڌي وڪيپيڊيا جي ڀيڻ رِٿا آهي. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي جون ويب سائٽس
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي ڊڪشنريون
جاگيراڻي (قبيلو)

**جاگيراڻي** (انگريزي: Jagirani) هڪ سنڌي-بلوچ قبيلو آهي. 
،جيڪو بنيادي طور تي پاڪستان جي بلوچستان ۽ سنڌ صوبن ۾ ملن ٿا.اهي سنڌي ڳالهائين ٿا ۽ اسلام تي عمل ڪن ٿا.۔

## حوالو

زمرو:بلوچ قبيلا
ٽياڪڙي

**ٽياڪڙي** (Arbitration) ڪنهن به ڦڏي جو اهڙو نبيرو، جيڪو ٻن وڙهيل ڌرين جي وچ ۾ سندن مرضيءَ سان طئي ٿيل ٽين امين ڌر عدالتن کان ٻاهر ڪري ۽ ان فيصلي کي مڃڻ جي حوالي سان لاڳاپيل ڌُريون ٻڌل هُجن. جيڪو ماڻهو ٻن ڌُرين جي وچ ۾ ٽياڪڙيءَ وارو ڪردار نڀائيندو آهي، انکي ٽياڪڙ ڪرڻ وارو سڏبو آهي. اصطلاح کي ٽياڪڙيءَ جي حوالي سان به مڃيو ويندو آهي. ان تصور مطابق امين ڌُر ٻن وڙهيل ڌُرين سان ڌار ڌار ڳالهيون ڪري سندن وچ ۾ سرچاءَ واري صورتحال پيدا ڪري کين کيرکنڊ ڪندي آهي. امانتي فيصلا، واپار، ڏوهن ۽ سرحدي معاملن بابت به ڪيا ويندا آهن. هي فيصلا ٻن قسمن يعني رضاڪارانه مڃتا ۽ پابنديءَ وارا ٿيندا آهن، ان وضاحت مطابق ڪنهن معاهدي کي مڃڻ کان پوءِ وڙهيل ڌريون تڪرار جي ٻيهراُٿڻ جي صورت ۾ امين مقرر ڪرڻ تي راضي هونديون آهن.

## حوالا

زمرو:ٽياڪڙي
زمرو:قانون
زمرو:سماجيات
زمرو:سنڌي اصطلاح
زمرو:قانوني اصطلاحون
زمرو:سنڌ جا رسم ۽ رواج
ايڊورڊ ايپلٽن

**سر ايڊورڊ وڪٽر ايپلٽن** (Sir Edward Victor Appleton؛ 6 سيپٽمبر 1892 - 21 اپريل 1965ع) هڪ انگريز طبيعيات دان  ۽ ريڊيو فزڪس ۾ تحقيقات جو هڪ علمبردار هو. سال 1947ع ۾ هن کي، "مٿين ماحول جي فزڪس جي تحقيق لاءِ خاص طور تي ايپلٽن پرت جي دريافت لاءِ"، فزڪس ۾ نوبل انعام مليو. هن 1909ع کان 1911ع تائين بريڊفورڊ ڪاليج ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ ليبارٽري ٽيڪنيشن جي حيثيت سان پڻ ملازم هو.

## پڻ ڏسو
* :باب:طبعيات
* :باب:برطانيه
* :باب:نوبل انعام

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*
*Memoirs of Sir Edward Victor Appleton, 1920 – 1966
* Sir Edward Appleton; The Discovery of the Properties of the Ionosphere

زمرو:سائنسدان
زمرو:طبیعیات دان
زمرو:نوبل انعام يافته 
زمرو:سائنسدان جي فهرست
زمرو:طبيعيات دان جي فهرست
زمرو:1892ع جون پيدائشون
زمرو:1965ع جون فوتگيون
زمرو:20 صدي جا برطانوي طبيعيات دان زمرو:ڪنگز ڪاليج لنڊن جا تعليمي ماهر زمرو:سينٽ جان ڪاليج، ڪيمبرج جا شاگرد زمرو:ايڊنبرا يونيورسٽي جا شاگرد 
زمرو:ايٽموسفيرڪ فزڪسسٽ 
زمرو:انگريز طبيعيات دان 
زمرو:رائل سوسائٽي جا شاگرد 
زمرو:آئي اي اي اي ميڊل آف آنر وصول ڪندڙ زمرو:بريڊفورڊ جا سائنسدان 
زمرو: ايڊنبرا يونيورسٽي جا پرنسپل 
زمرو:رائل ميڊل جا فاتح 
زمرو:رائل سوسائٽي جا اعزازي فيلو ايڊنبرا زمرو:آمريڪي اڪيڊمي آف آرٽس اينڊ سائنسز جا فيلو 
زمرو:انگريز نوبل انعام يافته 
زمرو:قدرتي فلسفي جا جيڪسونين پروفيسر زمرو:برطانوي سائنس ايسوسيئيشن جا صدر زمرو:برطانيه جي ايٽمي هٿيارن جي پروگرام سان لاڳاپيل ماڻهو 
زمرو:نيشنل فزيڪل ليبارٽري (برطانيه) جا ڊائريڪٽر 
زمرو:برلن ۾ جرمن اڪيڊمي آف سائنسز جا ميمبر 
زمرو:انگريز فري ميسنز 
زمرو:آئزڪ نيوٽن يونيورسٽي لاج جا ميمبر زمرو:بريڊفورڊ مان فوجي اهلڪار 
زمرو:پهرين عالمي جنگ جي برطانوي فوج جا اهلڪار 
زمرو:رائل انجنيئرز سپاهي 
زمرو:ڊيوڪ آف ويلنگٽن جي رجمينٽ سپاهي

## حوالا
ولهيلم روئنٽجن

**ولهيلم ڪانراڊ روئنٽجن** (جرمن: Wilhelm Conrad Röntgen؛anglicized as Roentgen**؛** 27 مارچ 1845ع10 فيبروري 1923ع)، هڪ جرمن طبيعيات دان هو، جيڪا 8 نومبر، 1895ع تي هڪ خاص طول موج جي برقناطيسي تابڪاري دريافت ڪيو، جنهن کي ايڪسري يا روئنٽجن ري جو نالو ڏنو ويو، هڪ اهڙي ڪاميابي جنهن جي ڪارڻ هن سال 1901ع ۾ طبيعيات ۾ نوبل انعام جو پھريون کٽندڙ بڻجي ويو. روئنٽجن جي ڪاميابين جي اعزاز ۾، سال 2004ع ۾، انٽرنيشنل يونين آف پيور اينڊ اپلائيڊ ڪيمسٽري (IUPAC) پاران، ڪيميائي عنصر جن جو ائٽمي نمبر 111 آهي، جو نالو سندس نالي تي، روئنٽجينئم رکيو ويو، جيڪو هڪ ريڊيو ايڪٽيو عنصر آهي جنهن ۾ ڪيترائي غير مستحڪم آئسوٽوپس آهن. تابڪاري جي نمائش جو غير ايس آئي يونٽ، "روئنٽجن"(R)، پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.

## تفصيل
ولهيلم ڪنراڊ رونٽگن. 27 مارچ 1845ع لينپ، رائن صوبو، پروشيا جي سلطنت، جرمن ڪنفيڊريشن. مري ويو. 10 فيبروري 1923 (عمر: 77) ميونخ، بويريا، ويمار جمهوريت. شهريت. * پروشيا (1845-1848) * بي وطن (1848-1888) * جرمني (1888-1923). الما ميٽر: * وفاقي پولي ٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ * زيورخ يونيورسٽي (پي ايڇ ڊي، 1869). سڃاتل لاءِ: * مقناطيسي برقي اثر جي دريافت (1888) * ايڪس ري جي دريافت (1895). زال: انا برٿا لودوگ. (م 1872؛ وفات 1919). انعام: * رمفورڊ ميڊل (1896) * ميٽيوچي ميڊل (1896) * ايلٽ ڪرسن ميڊل (1897) * برنارڊ ميڊل فار ميرٽوريس سروس فار سائنس (1900) * فزڪس ۾ نوبل انعام (1901) * اعزاز: پورو لي ميرٽ (1911). سائنسي ڪيريئر: ميدان: فزڪس. ادارا: * يونيورسٽي آف اسٽراسبرگ (1874-1875، 1876-1879) * يونيورسٽي آف هون هيم (1875-1876) * گيسن يونيورسٽي (1879-1888) * يونيورسٽي آف ورزبرگ (1888-1900) * ميونخ يونيورسٽي (1900-1920). ڊاڪٽري صلاحڪار: آگسٽ کنڊ. ڊاڪٽري جا شاگرد: * ابرام آئيوف * روڊولف لادنبرگ * هرمن مارچ * ارنسٽ واگنر. دستخط: 
## سوانح عمري
## اوارڊ ۽ اعزاز
## ورثو
## پڻ ڏسو
:باب:طبعيات
* :باب:نوبل انعام

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* Annotated bibliography for Wilhelm Röntgen from the Alsos Digital Library 
* Wilhelm Conrad Röntgen Biography
* The Cathode Ray Tube site
* First X-ray Photogram
* The American Roentgen Ray Society
* Deutsches Röntgen-Museum (German Röntgen Museum, Remscheid-Lennep)
* 
* 
* 
* ''The New Marvel in Photography'', an article on and interview with Röntgen, in McClure's magazine, Vol. 6, No. 5, April 1896, from Project Gutenberg
* Röntgen's 1895 article, on line and analyzed on *[https://www.bibnum.education.fr/physique/electricite-electromagnetisme/la-decouverte-des-rayons-x-par-roentgen BibNum] * [click 'à télécharger' for English analysis]
* 
* 

 

## حوالا

زمرو:ويلهيلم روئنٽجن
زمرو:سائنسدان
زمرو:طبیعیات دان
زمرو:طبيعيات ۾ نوبل انعام کڻندڙ
زمرو:1845ع جون پيدائشون
زمرو:1923ع جون فوتگيون
هوت خان بلوچ

**هوت خان بلوچ** (Hoth Khan Baloch)، هن ان علائقي جو حڪمران هو، جيڪا هاڻي بلوچستان جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي ۽ مير جلال خان جي چئن پٽن، پنجن مکيه بلوچ قبيلن جي پنجن باني ميمبرن مان هڪ هو. هوت ۽ خوسگ (خشڪ) بلوچ هوت خان بلوچ جا سڌو اولاد آهن. هن سال 1200ع جي آس پاس بلوچستان جي علائقي تي حڪومت ڪئي.
## خاندان
جيئن ته جلال خان جو پٽ هوت خان ٻين بلوچي قبيلن جي باني، رند، لاشار، ڪورائي ۽ بيبي جتو جو ڀاءُ هو. هو مير جلال خان جي ٻي زال عجوبه جو پٽ هو. جڏهن مير جلال خان جو انتقال ٿيو ۽ سندس لاش کي دفنائڻ لاءِ قبرستان ۾ آندو ويو ته سندس جوان زال عجوبه بيبي پنهنجي نوجوان پٽ، هوت کي رياست جو صحيح وارث قرار ڏنو ۽ شهر جا دروازا بند ڪري ڇڏيا. واپسي تي، ٻين وارثن ڏٺو ته شهر جا دروازا بند آهن. سوتيلي ماءُ ۽ ننڍي ڀاءُ سان وڙهڻ نامناسب سمجهيو ۽ پوءِ ٻاهر هڪ عارضي پناهه گاهه قائم ڪيائون ۽ اتي ئي فاتحه جي رسم ادا ڪيائون. 

سسي پنو جي لوڪ ڪهاڻيءَ ۾ هوت خان کي مير پنو خان ​​(مير دوستين هوت) جو ڏاڏو چيو ويو آهي، جنهن جو پيءُ هوت خان جو پٽ مير عالي هو. 
## قابل ذڪر هوت ماڻهو
* احمد بن محمود، گڏيل عرب امارات جو سياسي صلاحڪار 
* سعيد بن رشيد، اراقي ۾ بلوچن جو شيخ  
* عيسٰي الهوتي، اماراتي فٽبالر
## پڻ ڏسو
* هوت (بلوچ قبيلو)
* چاڪر خان رند

## حوالا

زمرو:بلوچ ماڻهو
زمرو:بلوچ شخصيتون
زمرو:بلوچستان جي تاريخ
زمرو:بلوچ ماڻھو
ڪارل لينڊسٽينر

**ڪارل لينڊسٽينر** (Karl Landstiener؛  14 جون، 1868ع - 26 جون، 1943ع)، هڪ آسٽريائي-آمريڪي طب ۽ حياتيات جو ماهر ۽ اميونولوجسٽ هو. هن پيشه وارانه موقعن لاءِ، پنهنجي خاندان سان گڏ سال 1923ع ۾ 55 سالن جي عمر ۾ نيويارڪ ڏانهن هجرت ڪئي ۽ راڪفيلر انسٽيٽيوٽ لاءِ ڪم ڪيو.

هن سال 1901ع ۾ رت جي مکيه گروپن ۾ فرق ڪيو، رت ۾ ايگلوٽينن جي موجودگيءَ جي سڃاڻپ کان وٺي رت جي گروپن جي درجي بندي جو جديد نظام جوڙيو. سال 1937 ۾، اليگزينڊر ايس وينر سان گڏ، هن ريسس عنصر (Rhesus factor) جي نشاندهي ڪئي، اهڙيء طرح ڊاڪٽرن کي مريض جي زندگي کي خطري ۾ وڃي بغير رت جي منتقلي ڪرڻ جي قابل بڻائي. 
 

هن سال 1909ع ۾ ڪونسٽنٽن ليوئڊيٽي ۽ ايرون پاپر سان گڏجي پوليو جو وائرس دريافت ڪيو. هن کي سال 1926ع ۾ ارونسن انعام مليو. سال 1930ع ۾ هن طب يا فزيالوجي جو نوبل انعام حاصل ڪيو . هن کي سال 1946ع ۾، انهن جي وفاتي کانپوء لاسڪر ايوارڊ سان نوازيو ويو. هن کي "رت جي منتقلي جي طب جو پيءُ" قرار ڏنو ويو آهي.

## پڻ ڏسو
:باب:طب ۽ صحت
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*  including the Nobel Lecture, 11 December 1930 *On Individual Differences in Human Blood*
* Karl Landsteiner. Pathology SNT
* Karl Landsteiner 1868—1943 A Biographical Memoir by Michael Heidelberger
* 1946 Lasker award for clinical medicine
* Key Participants: Karl Landsteiner – *It's in the Blood! A Documentary History of Linus Pauling, Hemoglobin, and Sickle Cell Anemia*
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

## حوالا

زمرو:ماھر طب
زمرو:نوبل انعام يافته
زمرو:آمريڪي شخصيتون
زمرو:1868ع جون پيدائشون
زمرو:1943ع جون فوتگيون
زمرو:طب ۽ فزيالاجي ۾ نوبل انعام کٽيندڙ
پيٽر زيمان

**پيٽر زيمان** (Pieter Zeeman؛ 25 مئي، 1865 - 9 آڪٽوبر، 1943ع)، هڪ ولنديزي طبيعياتدان هو، جيڪو سال 1902ع ۾، هن جي "زيمان اثر" جي دريافت لاء، هينڊرڪ لورينز سان گڏ فزڪس ۾ نوبل انعام ماڻيو.

## ننڍپڻ ۽ جواني
## تعليم ۽ شروعاتي ڪيريئر
## ايمسٽرڊيم ۾ پروفيسر
## بعد جا سال
## ايوارڊ ۽ اعزاز
زيمان کي سندس تعاون لاءِ هيٺيان انعام مليا. 
* فزڪس ۾ نوبل انعام (1902) 
* ميٽيوسي ميڊل (1912) 
* سال 1921ع ۾ رائل سوسائٽي جو پرڏيهي ميمبر (ForMemRS) چونڊيو ويو. 
* هنري ڊرئپر ميڊل (1921) 
* رمفورڊ ميڊل (1922) 
* فرينڪلن ميڊل (1925) 
* چنڊ تي "زيمان ڪرئتر" جي نالي تي هڪ ڌراڙ (crater)جو نالو سندس اعزاز ۾ رکيو ويو آهي.

## پڻ ڏسو
:باب:طبعيات 
* ائٽم ۽ ايٽمي نظريو
* بوهر-سومرفيلڊ ماڊل 
* فريسنل ڇڪڻ جي گنجائش 
* هلڪو ڇڪڻ وارو اثر

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:سائنسدان
زمرو:نيدرلينڊز
زمرو:نوبل انعام
زمرو:طبیعیات دان
زمرو:1865ع جون پيدائشون
زمرو:1943ع جون فوتگيون
هينڊرڪ لورينز

**هينڊرڪ انٽون لورينز** (Hendrik Antoon Lorentz؛ 18 جولاءِ 1853ع – 4 فيبروري 1928ع) هڪ ڊچ نظرياتي طبيعيات دان هو جنهن سال 1902ع ۾، پيٽر زيمان سان گڏ، هن جي "زيمان اثر" جي نظرياتي وضاحت لاءِ فزڪس ۾ نوبل انعام کان ماڻيو ويو. لورينز پڻ خاص نسبتن جي نظريي لاء "لورينز ٽرانسفارميشن" جي مساوات ٺاهيو ۽ "لورينز قوت"، جيڪا هڪ برقناطيسي ميدان ۾ چارج ٿيل ذري تي، برقي ۽ مقناطيسي قوتن کي گڏ ڪري بيان ڪري ٿي، کي دريافت ڪيو. لورينز "لورينز اهتزازگر ماڊل" (Lorentz oscillator model)، هڪ ڪلاسيڪل ماڊل، جيڪو ڊائياليڪٽرڪ مواد ۾ قوتن جي غير معمولي پکيڙ (dispersion) کي بيان ڪري ٿو، جڏهن برقي ميدان جي عمل ڪرڻ واري فريڪوئنسي مواد جي گونج واري فريڪوئنسي جي ويجهو هوندي آهي ۽ نتيجي ۾ غير معمولي ريفريڪٽيو اشاريا (refractive indices) وجود ۾ اچڻ ٿا، لاء پڻ ذميوار هو.

نوبل فائونڊيشن پاران شايع ٿيل سوانح عمري جي مطابق، "اهو چڱي ريت چيو وڃي ٿو ته لورينز سڀني نظرياتي طبيعيات دانن پاران فزڪس جي دنيا جي اڳواڻي روح جي حيثيت سان سمجهيو ويو، جيڪو هن جي اڳوڻن طرفان اڻڄاتل رهجي ويل ڪم کي پورو ڪيو ۽ ڪوانٽم نظريي جي بنياد تي نون خيالن جي فائدي واري استقبال لاء زمين تيار ڪئي." کيس ٻيا به ڪيترائي مان ۽ اعزاز مليا، جن ۾ ذهانت جي تعاون تي بين الاقوامي ڪميٽي (انٽرنيشنل ڪميٽي آن انٽيليڪچوئل ڪوآپريشن) سال 1925ع ۽ 1928ع جي وچ ۾  يونيسڪو جي اڳواڻ، جي چيئرمين شپ شامل آهي. هو پنهنجي ڌيء، گرترودا ڊي هاس لورينز جو ڊاڪٽرل مشير پڻ هو.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
: ڪيريئر: خانداني زندگي: موت: ورثي

## پڻ ڏسو
:باب:طبيعيات
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:سائنسدان
زمرو:طبيعيات
زمرو:نيدرلينڊز
زمرو:نوبل انعام
زمرو:طبيعيات دان
زمرو:1853ع جون پيدائشون
زمرو:1928ع جون فوتگيون
سي. وي. رامن

**سر چندر شيکرا وينڪاٽا رامن** (7 نومبر، 1888ع - 21 نومبر، 1970ع)، جيڪو صرف **سي.وي. رامن (C.V. Raman)**، جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، هڪ هندستاني طبيعيات دان هو، جيڪو روشني جي پکيڙ جي ميدان ۾ پنهنجي ڪم لاء مشهور هو.  هڪ اسپيڪٽروگراف استعمال ڪندي جيڪو هن ٺاهيو، هن ۽ سندس شاگرد ڪي.ايس. ڪرشنن اهو دريافت ڪيو ته روشني جڏهن شفاف مواد کي پار ڪري ٿي، ان جي ڦهليل روشني (refracted light) جو طول موج (wavelength) تبديل ٿي ويندو آهي. هي واقعو، روشنيءَ جي پکيڙڻ جو هڪ اڃا تائين اڻڄاتل قسم، جنهن کي اهي تبديل ٿيل اسڪيٽرنگ سڏيندا هئا، بعد ۾ ان کي "رامن اثر" يا "رامن اسڪيٽرنگ" جو نالو ڏنو ويو. سال 1930ع ۾، رامن کي ان دريافت لاء فزڪس ۾ نوبل انعام مليو ۽ اهڙي طرح هو پهريون ايشيائي ۽ پهريون غير اڇو شخص هو جنهن سائنس جي ڪنهن به شاخ ۾ نوبل انعام حاصل ڪيو.

تامل برهمڻ گهر ۾ پيدا ٿيو، رامن هڪ غير معمولي ٻار هو، پنهنجي ثانوي ۽ اعليٰ ثانوي تعليم سينٽ اليوسيس جي اينگلو-انڊين هاءِ اسڪول مان 11 ۽ 13 سالن جي عمر ۾ مڪمل ڪئي. هن 16 سالن جي عمر ۾ پريزيڊنسي ڪاليج مان فزڪس ۾ آنرز سان گڏ مدراس يونيورسٽيءَ جي بيچلر ڊگري جو امتحان پاس ڪيو. سندس پهريون تحقيقي مقالو، روشنيءَ جي تفاوت (diffraction of light) تي، 1906ع ۾ شايع ٿيو، جڏهن هو اڃا گريجوئيٽ شاگرد هو. ٻئي سال هن ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪئي. هن 19 سالن جي عمر ۾ ڪلڪتي ۾ انڊين فنانس سروس ۾ اسسٽنٽ اڪائونٽنٽ جنرل جي حيثيت سان شموليت اختيار ڪئي، اتي هن انڊين ايسوسيئيشن فار دي ڪلٽيويشن آف سائنس (IACS) سان واقفيت حاصل ڪئي، جيڪو هندستان ۾ پهريون تحقيقي ادارو آهي، جنهن کيس آزاد تحقيق ڪرڻ جي اجازت ڏني ۽ جتي هن صوتيات ۽ بصريات جي شعبن ۾ پنهنجو اهم ڪردار ادا ڪيو.

سال 1917ع ۾ هن کي ڪلڪتا يونيورسٽي جي تحت راجا بازار سائنس ڪاليج ۾ آشوتوش مکرجي طرفان فزڪس جو پهريون پالت پروفيسر مقرر ڪيو ويو. يورپ جي هن جي پهرين سفر تي، رومي ميڊيٽرينين سمنڊ کي ڏسڻ وقت هن کي ان وقت "سمنڊ جي نيري رنگ جي موجوده تشريح"، يعني آسمان مان عڪس ٿيل روشني جو تصور، جيڪو هن وقت "رئلي-پکڙيل روشني" (Rayleigh-scattered light) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جي غلط هجڻ جي طور تي، سڃاڻپ ڪرڻ لاءِ حوصلا افزائي ڪئي. هن سال 1926ع ۾ انڊين جرنل آف فزڪس جو بنياد وڌو. سال 1933ع ۾ بنگلور لڏي آيو ۽ انڊين انسٽيٽيوٽ آف سائنس جو پهريون انڊين ڊائريڪٽر ٿيو. هن ساڳئي سال انڊين اڪيڊمي آف سائنسز جو بنياد رکيو. هن سال 1948ع ۾ رامن ريسرچ انسٽيٽيوٽ قائم ڪيو جتي هن پنهنجي آخري ڏينهن تائين ڪم ڪيو. 

"رامن اثر" 28 فيبروري 1928ع تي دريافت ڪيو ويو. اهو ڏينهن هر سال هندستان جي حڪومت پاران قومي سائنس جي ڏينهن طور ملهايو ويندو آهي.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم

## ڪيريئر

## سائنسي تعاون

## ذاتي زندگي

## موت

## تڪرار

## اعزاز ۽ انعام

## مشهور ثقافت ۾

## پڻ ڏسو
:باب:طبيعيات
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* The Nobel Prize in Physics 1930 at the Nobel Foundation
*  and his Nobel Lecture, 11 December 1930
*Path creator&nbsp;– C.V. Raman
*Archive of all scientific papers of C.V. Raman
** Scientific Papers of C. V. Raman, Volume 1 Volume 2 Volume 3 Volume 4 Volume 5 Volume 6
*Raman Effect: fingerprinting the universe
* by Raja Choudhury and produced by PSBT and Indian Public Diplomacy.

## حوالا

زمرو:هندستان
زمرو:نوبل انعام
زمرو:طبیعیات دان
زمرو:1888ع جون پيدائشون
زمرو:1970ع جون فوتگيون
سنڌ ۽ تامل ناڊو جي وچ ۾ تاريخي تھذيبي لاڳاپو

## سنڌو لکِت
سنڌو لکت - جنھن تهذيب سان گڏ ترقي ڪئي، ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ماهرن، عالمن ۽ علامتن کي پراسرار بڻائي ڇڏيو آهي، جڏهن کان هن مهر، مٽيء جي برتن ۽ ٻين نمونن سان ڀيٽايو. ڪن جو خيال آهي ته اها دراوڙي ٻولين جي اڳڀرائي ٿي سگهي ٿي.

سنڌو ماٿري جي تهذيب ٽامي جي دور جي تهذيب هئي، جيڪا اتر-اولھ ڀارت ۽  پاڪستان ۾ 5,000 BCE ۽ 1,500 BCE جي وچ ۾ موجود هئي. شهري تمدن کي پراسرار طور تي 1500 ق.م  هاڻوڪي ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته تهذيب شايد ڏکڻ طرف هلي وئي هجي. گذريل ٻن سالن ۾ تامل ناڊو جي ماڳن مان کوٽائي ۽ ٺاهيل سنڌو ماٿري لپي ۽ تامل-براهمي اسڪرپٽ جي مطالعي مان ڄاڻ پئي ٿي ته هاڻوڪي تامل جو اڳوڻو نسخو - هندستان جي ڏاکڻي حصي ۾ ڪا شهري، برونز جي دور جي تهذيب موجود هوندو. علائقائي نتيجن مان اهو به معلوم ٿئي ٿو ته سنڌو تهذيب جي زوال کان پوءِ، تهذيب جا باقي لوڪ ڏکڻ طرف لڏي ويا.

## سنڌو-دراوڙي لنڪ
سنڌو لکت - جيڪا تهذيب سان گڏ ترقي ڪئي وئي - ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ماهرن، عالمن ۽ علامت نگارن کي پراسرار بڻائي ڇڏيو آهي جڏهن کان هن مهر، مٽيء جي برتن ۽ ٻين نوادرات تي ڦيرايو. رسم الخط هرراپن جي تهذيب ۾ هڪجهڙائي رکي ٿو.

جيتوڻيڪ آثار قديمه جا ماهر انڊس اسڪرپٽ ۽ تامل-برهمي اسڪرپٽ جي وچ ۾ لاڳاپا ڳولهي رهيا آهن ۽ ڪيترن ئي ماڻهن جو اندازو آهي ته سنڌو لکت دراوڙي هئي. 2019 ۾، تامل ناڊو جي سيواگنگائي ضلعي ۾ ڪيزادي سائيٽ ۾ کوٽائي ڪئي وئي پڌروگرافٽي 580 ق. گريفيٽي کي سنڌو لکت سان هڪ خاص مشابهت رکندڙ سمجهيو ويو آهي.

رڳو ڪيزادي نه پر سنڌو لکت سان ملندڙ گرافيٽي نشان به تازو دريافت ڪيا ويا آهن کڏ کوٽي لماري اپورم جي هڪ ماڳ کان، Uthirakosamangai جيڪو رام ناٿپورم ضلعي ۾ اچي ٿو. اها دريافت آثار قديمه جي ماهرن جي هڪ ٽيم ڪئي جنهن ۾ هڪ سرڪاري اسڪول جي استاد به شامل آهي جنهن کي لڳ ڀڳ 20 ٺڪرن جا ٽڪڙا مليا جن ۾ لکت تي مشتمل هو.

سمجھ ۾ نه اچڻ سبب سنڌو لکت ۾ سوين نشانين کي انگن اکرن سان ظاهر ڪيو ويو آهي. ٽائمز آف انڊيا جي هڪ رپورٽ موجب، پاٽ شاڊرن تي مليا ڪيترائي گرافيٽي نشان سنڌو لکت سان بلڪل ملندڙ جلندڙ آهن، جيئن ڪي يزادي ۾ مليا آهن.

هڙپائي تهذيب جي زوال جي وقت سنڌو لکت غائب ٿي وئي. اها هندستان ۾ موجود قديم ترين لکتن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿي، جيڪا 4500 سال پراڻي آهي. ان جي گم ٿيڻ کان پوء، جي اڳيان سنسڪرت، هندي، بنگلاديش، تامل، همعصر ٻولين جي ابتڙ ۽ اباڻن کي جنم ڏيڻ لاءِ وڏي لپي. ان کي ڏٺو وڃي ٿو ته ڏکڻ ايشيا ۾ اڀرندڙ سڀني لکڻين جو اڳوڻو سرشتو، سواءِ سنڌو لکت جي، جيڪو برهميءَ جي ظهور جي وقت تائين ختم ٿي ويو هو.

تامل ناڊو آرڪيالاجيڪل ڊپارٽمينٽ 2019 ۾ هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته سنڌو لکت جي ختم  ٿيڻ ۽ برهميءَ جي ظاهر ٿيڻ جي وچ ۾ هڪ قسم جي رسم الخط موجود هئي، جنهن ۾ گرافيٽي نشانن جي صورت ۾ موجود هئي. اهي نشان - جيڪي هاڻي تامل ناڊو ۾ کوٽي رهيا آهن - صرف خراشون نه آهن پر هڪ ابتدائي اڳڪٿي آهن جيڪي بعد ۾ براهمي اسڪرپٽ ۾ تبديل ٿيندا. گهڻو ڪري سنڌو لکت وانگر، اهي گرافيٽي نشان پڻ اڃا تائين نه سمجهيا ويا آهن.

تامل ناڊو ۾ سنڌو لکت ۽ گرافيٽي جي نشانين جي وچ ۾ هڪجهڙائي جا نتيجا ڀارت جي تاريخ ۽ ان جي شروعاتي آبادڪارن جي وچ ۾ هڪ اهم ڳانڍاپي جي نشاندهي ڪن ٿا.

## حوالا

زمرو: سنڌ
.زمرو: پاڪستان
زمرو: ڀارت
زمرو: لسانيات
زمرو: تاريخ
زمرو: ٻولي
هوت (بلوچ قبيلو)

**هوت** يا **هوٿ** (Hoth) بلوچستان جو هڪ بلوچ قبيلو آهي، جيڪا گهڻو ڪري چابهار، تربت، گوادر، تمپ، ژوب، ڊيرا غازي خان ۽ ڊيرا اسماعيل خان جي علائقن ۾ آباد آهن. مير هوت خان بلوچ مير جلال خان بلوچ جي پنج پٽ، جنهن مان بلوچن جا پنج مکيه قبيلا ٿيا، مان هڪ هو.
## تاريخ
## قابل ذڪر ماڻهو
## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
ابن نفيس

**علاءالدين ابو الحسن علي ابن ابي حزم القرشي** (عربي: علاء الدين أبو الحسن عليّ بن أبي حزم القرشي)، جيڪا **ابن نفيس** (عربي: ابن النفيس) جي نالي سان مشهور آهي، هڪ عرب همه دان هو، جنهن جي ڪمن ۾ طب، علم طب، اناتومي، حياتيات، اسلامي اڀياس، فقه ۽ فلسفو شامل هو. هو رت جي ڦڦڙن طرف گردش جي سرشتي (Pulmonary System) کي بيان ڪرڻ وارو پهريون شخص هو. ابن نفيس جو ڪم دل جي ساڄي طرف (پلمونري) رت جي گردش جي حوالي سان وليم هاروي جي "ڊي موٽو ڪارڊس" (1628) کان اڳ وارو ڪم آهي. ٻئي نظريا رت جي پلمونري گردش جي وضاحت ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. 2هڳين صدي جي يوناني طبيب گيلن جو گردشي سرشتي جي فزيالوجي بابت نظريو ابن النفيس جي ڪمن تائين اڻ چٽو رهيو، جنهن کي انهيءَ ڪري "رت جي گردش جي فزيالوجي جو پيءُ“ چيو وڃي ٿو.

ابن النفيس هڪ شروعاتي علم تشريح الاعضا جي ماهر جي حيثيت سان پنهنجي ڪم دوران ڪيترن ئي انساني سرجري (چيرڦاڙ) کي انجام ڏنو ۽ فزيالوجي ۽ اناتومي جي شعبن ۾ ڪيتريون ئي اهم دريافتون ڪيون. رت جي پلمونري گردش جي هن جي مشهور دريافت کان علاوه، هن دل جي اندر رت جي گردش (ڪورونري گردش)  ۽ ننڍي شريانن جي اندر رت جي گردش (ڪيپيلري گردش) جي شروعاتي بصيرت ڏني.   هن کي سلطان صلاح الدين ايوبي جي قائم ڪيل الناصري اسپتال جو مکيه طبيب پڻ مقرر ڪيو ويو. هن جي انهن دريافتن جي ڪري، ڪجهه هن کي "ابن سينا ثاني" (ابن سينا ٻيون) جي طور تي  بيان ڪيو آهي.

ابن النفيس طب کان علاوه فقه، ادب ۽ اسلامي تعليمات جو اڀياس ڪيو. هو شافعي فقه جو ماهر ۽ ماهر طبيب هو. ابن النفيس جي لکيل طبي درسي ڪتابن جي تعداد 110 کان وڌيڪ جلدن تي ٻڌل آهي.

## خاڪو

| religion  = اسلام
| era   = اسلامي سونهري دور

## سوانح عمري
## لکڻيون
## تشريح الاعضا ۾ دريافتون
## ٻيا طبي تعاون
## نظريا
## ممڪن مغربي اثر
## ورثو

## پڻ ڏسو
* :باب:اسلام
* :باب:سوانح حيات
* :باب:طب ۽ صحت
* رت جي گردش جو نظام
* هاضمي جو سرشتو
* مرڪزي اعصابي نظام
* اسلام ۽ سائنس
* مسلمان سائنسدانن جي فهرست
* حياتيات جي ماهرن جي فهرست
* وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سائنس

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
*

## حوالا

زمرو:ماھر طب
زمرو:1210ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
ضمير منفصل ۽ ضمير متصل

**ضمير** (Nouns) اهڙا لفظ آهن جيڪا ڪنهن به جاء، انسان، جاندار يا بي جان شي ڏانهن اشارو ڪن ٿا. انهن جي به قسمون آهن.
# ضمير منفصل
# ضمير متصل

**ضمير منفصل**

اها ضمير جيڪي جملي ۾ چٽا پٽا ظاهر ٿين ٿا ۽ مڪمل طور تي هڪ لفظ جي حيثيت رکندا آهن.
مثال طور؛ 
* منھنجو کان پٽم
* آئون کان هيم
* اسان کان هئاسون

**ضمير متصل**

اهي ضمير جيڪي ڪنهن لفظ سان ملندا آهن، جهڙوڪ اسم، فعل يا حرف جر ۾ ۽ انهن جو صرف هڪ حصو ڪم آيو هوندو آهي.

مثال طور، "مون وٽ" جيڪڏهن "مون" سان ضمير جو تعلق آهي، جيئن "مون وٽ آهي".

"وٺس" ۾، "س" ضمير جي نشاني آهي جيڪو "هن" جي جڳھه تي ڪم آيو آهي.

## حوالا

زمرو:لساني صنفيات

زمرو:نحو
زمرو:لسانيات
ڪلئڊ

حياتياتي فائلوجينياتيات (phylogenetics) ۾، **ڪلئڊ (**Clade؛ قديم يوناني: κλάδος؛ ڪلئڊوس، معني شاخ)، مونوفائليٽڪ، گروهه يا قدرتي گروهه جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو آهي، جاندارن جي هڪ گروهه بندي آهي، جيڪا مونو فائليٽڪ، يعني فائلوجينياتي شجري (phylogenetic tree) تي، هڪ مشترڪه ابن ڏاڏن ۽ ان جي سڀني نسلي اولادن تي مشتمل آھي. درجا بندي جي لٽريچر ۾، انگريزي فارم جي بجاء، ڪڏهن ڪڏهن لاطيني فارم "ڪلئڊس"(جمع: ڪلئڊي) استعمال ڪي ويندي آهي. ڪلئڊ، ڪلئڊسٽڪس (Cladistics)، جديد طريقي سان درجا بندي جو طريقو، جيڪو حياتيات جي اڪثر شعبن پاران اختيار ڪيو ويو آهي، جو بنيادي يونٽ آهي.

عام ابن ڏاڏن سان مراد هڪ فرد، هڪ آبادي، يا هڪ ذات (ناپيد يا موجود) ٿي سگهي ٿي. ڪلئڊ هڪ ٻئي ۾ ڳنڍائي ويندا آهن، جيئن هر شاخ اڳتي وڌي ننڍين شاخن ۾ ورهائجن ٿيون. اها تقسيم ارتقائي تاريخ جي عڪاسي ڪئي ٿي، جيئن آباديون الڳ ٿي ويون ۽ آزاديءَ سان ترقي ڪيون. ڪلئڊن کي مونوفائليٽڪ (يوناني: "هڪ قبيلي جو") گروهه سڏيو ويندو آهي. 

گذريل ڪجھ ڏهاڪن ۾، ڪلئڊسٽڪ طريقي سان حياتياتي درجي بندي ۾ انقلاب آيو ۽ جاندارن جي وچ ۾ حيرت انگيز ارتقائي لاڳاپا پڌرا ڪيا آهن. درجه بندي جا وڌ ۾ وڌ ماهر ڪوشش ڪندا آهن ته هن ٽيڪسا جو نالو رکڻ کان پاسو ڪن جيڪا ڪلئڊ نه آهن. يعني ٽيڪسا جيڪا مونوفائليٽڪ نه هوندا آهن. جاندارن جي وچ ۾ ڪجهه لاڳاپا جيڪا سالماتي حياتيات جي شاخ، ڪلئڊسٽڪس، پڌرا ڪيا آهن انهن ۾ شامل آهي ته فنگس جا لاڳاپا ٻوٽن جي ڀيت ۾ جانورن سان وڌيڪ ويجها آهن، آرڪيا (Archaea) هاڻي بيڪٽيريا کان مختلف سمجهيا وڃن ٿا ۽ قياس ڪيو ويو آهي ته گهڻ گھرڙن وارا جاندار شايد آرڪيا مان ارتقا ڪيا آهن.

## نالو ۽ اصطلاح
## نالا ڏيڻ ۽ درجه بندي جي تاريخ
## خصوصيتون
## ڪلئڊ ۽ فائلوجينياتي شجرو
## اصطلاحات
## وائرس
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Evolving Thoughts: "Clade"
* DM Hillis, D Zwickl & R Gutell. "Tree of life". An unrooted cladogram depicting around 3000 species.
* "Phylogenetic systematics, an introductory slide-show on evolutionary trees" – University of California, Berkeley

## حوالا

زمرو:حياتيات
زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
نيٽوفائٽا

**نيٽوفائٽا** (Gnetophyta) ٻوٽن جي هڪ تقسيم آهي (متبادل طور تي ذيلي ڪلاس نيٽيڊائي Gnetidae يا آرڊر نيٽاليس Gnetales سمجهيو ويندو آهي)، جمنوسپرم (جنهن ۾ ڪونيفر، سائڪڊ ۽ جينگو پڻ شامل آهن) ۾ شامل آهن، جيڪي ٽن نسلن؛ نيٽم (Gnetum)، خاندان: نيٽاشيا (Gnetaceae)، ويلوچيا (Welwitschia)، خاندان:ويلوچياشيا (Welwitschiaceae) ۽ ايفيڊرا (Ephedra)، خاندان:ايفيڊراشيا (Ephedraceae)، جي ڪجهه 70 نوعن تي مشتمل آهن. 

گروهه جا سڀ کان اوائلي غير واضح رڪارڊ جوراسڪ دور تائين پهتا آهن ۽ انهن پنهنجي اعليٰ تنوع کي ابتدائي ڪريٽيسيس دور ۾ حاصل ڪيو. نيٽوفائٽس (Gnetophytes) ۽ ٻين جمنوسپرم جي وچ ۾ بنيادي فرق ويسل عناصر، ننڍڙن نلڪن جو هڪ نظام، زائلم (Xylem) جيڪو ٻوٽن جي اندر پاڻي منتقل ڪري ٿو، جهڙوڪ گلن واري ٻوٽن ۾، جي موجودگي آهي. ان جي ڪري، نيٽوفائٽس کي ڪنهن زماني ۾ گلن واري ٻوٽن (Angiosperm) سان ويجھو جمنوسپرم رشتيدار سمجهيو ويندو هو، پر وڌيڪ تازو ماليڪيولر اڀياس هن مفروضي کي سوال ۾ آڻي ڇڏيو آهي، ڪيترن ئي تازي فائيلوجنز سان مليا آهن ته انهن کي ڪونيفر جي اندر داخل ڪيو وڃي.

جيتوڻيڪ اهو واضح آهي ته اهي سڀئي نسل لاڳاپيل آهن، پر نيٽوفائٽس جي وچ ۾ صحيح ارتقائي لاڳاپا واضح نه آهن. ڪجهه طبقن جو خيال آهي ته سڀني ٽن نسلن کي هڪ ئي ترتيب (Order) نيٽاليس (Gnetales) ۾ رکڻ گهرجي، جڏهن ته ٻين درجه بندي ڪرڻ وارن جو چوڻ آهي ته انهن کي ٽن الڳ ترتيب، هر هڪ کي، هڪ خاندان ۽ نسل تي، ۾ ورهايو وڃي.  سڀ کان وڌيڪ مورفولوجيڪل  ۽ ماليڪيولر مطالعي جي تصديق آهي ته جنرا، نيٽم (Gnetum) ۽ ويلوچيا (Welwitschia) هڪ ٻئي کان وڌيڪ تازو ڌار ٿيا آهن بنسبت هنن ٻئي جي ايفيڊرا (Ephedra) کان ڌار سان.

## ماحوليات ۽ مورفولوجي

## درجه بندي

## فوسل نيٽوفائٽس

## حوالا

زمرو:نباتيات
زمرو:ٻوٽن جا ڊويزن
زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
هندو ذاتين جي وچ ۾ شاديون

سنڌ ۾ هندن جي مختلف ذاتين جي وچ ۾ شاديون، يا انٽرڪاسٽ شادين جي نايابي، ڪيترن ئي سماجي، ثقافتي ۽ تاريخي سببن جي ڪري آهي.

## ذات پات جو نظام ۽ سَنسڪرتي پابنديون
هندومت ۾ ذات پات جو نظام هڪ سگھارو سماجي ڍانچو آهي. جنهن ۾ هر ذات کي مخصوص مقام ۽ حيثيت ڏني وئي آهي. سنڌ ۾ هندو برادريون پڻ ان نظام سان سلھاڙيل آھن، خاص طور تي واڻيا، ديوان، ۽ ريٻاري ذاتون سماجي لحاظ کان وڌيڪ روايتي آهن ۽ پنهنجي ذات کان ٻاهر شادي ڪرڻ کي پسند نه ٿيون ڪن. جنهن سبب ذاتين جي وچ ۾ شادي ڪرڻ کي سٺو نه سمجهيو ويندو آهي. اهڙي قسم جي شاديون سماج ۾ اعتراضن ۽ مخالفت جو سبب بڻجن ٿيون.

سماجي دٻاءُ ۽ عزت جو تصور: سماج ۾ عزت، آنر يا غيرت جو تصور پڻ اهڙين شادين کي روڪڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ذات کان ٻاهر شادي ڪرڻ کي ڪيترن ئي خاندانن لاءِ لڄ ۽ سماجي ناپسنديدگي جو سبب سمجهيو ويندو آهي. ان ڪري، ماڻهن کي خاندان ۽ سماج جي تنقيد ۽ بائيڪاٽ کي مُنھن ڏيڻو پوندو آھي.

## مذهبي ۽ رسمن جو فرق
هر ذات ۽ ڪميونٽي جون پنهنجي مخصوص مذهبي رسمون، پوڄا پاٽ ۽ پرارٿنا جا پنھنجا پنھنجا طريقا آھن. ان ڪري، هڪ ذات مان ٻئي ذات ۾ شادي ڪرڻ ۾ مذهبي مخالفتن کي منھن ڏيڻو پئجي سگھي ٿو، ڇا لاءِ پوڄا پاٽ جا طريقا هڪٻئي کان بلڪل مختلف هوندا آهن.

## تاريخي ۽ جاگرافيائي ورهاست
مختلف هندو ذاتيون سنڌ ۾ مختلف جغرافيائي علائقن ۾ آباد آهن. جيئن واڻيا ۽ ديوان شهري علائقن ۾ رهن ٿا، جڏهن ته ريٻاري، ڪولھي ۽ ڀيل ڳوٺاڻن علائقن ۾ آباد آهن. ان فرق سبب، انهن جي وچ ۾ سماجي رابطن کوٽ آهي، جنهن ڪري انھن جي وچ ۾ شاديون پڻ اڻ وڻندڙ ڪارگذاري ٿي سگهن ٿيون.

## اقتصادي ۽ تعليمي فرق
اقتصادي حيثيت ۽ تعليمي سطح پڻ انٽرڪاسٽ شادين ۾ رڪاوٽ بڻجي ٿي. واڻيا ۽ ديوان گهڻو ڪري واپاري ۽ تعليمي طور تي وڌيڪ اُسريل ۽ اڳڀرا آهن، جڏهن ته ريٻاري، ڪولھي ۽ ڀيل عام طور تي محنتي طبقي سان تعلق رکڻ ٿا. ان فرق جي ڪري انهن ۾ شادي ڪرڻ جو تصور اَڻ وڻندڙ ۽ سماجي لحاظ کان عام ونھوار کان ھٽيل ٿي سگھي ٿو.

## قانوني ۽ سماجي مڃتا جي کوٽ
جيتوڻيڪ پاڪستان ۾ انٽرڪاسٽ شاديون قانوني طور تي روڪڻ جو ڪو مسئلو ناهي، پر سماجي طور تي انهن کي قبولڻ ۾ وڏا چئلينج آهن. سماجي دٻاءُ، ثقافتي پابنديون، ۽ رواجي سوچ ماڻهن کي اهڙين شادين کان روڪين ٿيون، جنهن سبب انٽرڪاسٽ شاديون عام جام ناھن.

اهڙي طرح، پاڪستان ۾ هندو ذاتين جي وچ ۾ شاديون هڪ ثقافتي ۽ سماجي رڪاوٽ  سبب اَڻوڻندڙ ٿي سگهن ٿيون، ۽ ان ۾ ڪيترن ئي اندروني ۽ سماجي سببن جو عمل دخل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:مذهب
زمرو:ذاتيون
نيبولائزر

طب ۾، هڪ **نيبولائزر** (Nebulizers)، هڪ دوا پهچائڻ وارو اوزار آهي، جيڪو ڦڦڙن ۾ داخل ٿيل ايروسول (Aerosol) جي صورت ۾، دوائن جي انتظام ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. نيبولائزر عام طور تي دمي (Asthma)، سسٽڪ فبروسس (Cystic Fibrosis)، ڦڦڙن جي پراڻي رڪاوٽ واري بيماريون (COPD) ۽ ٻين تنفس جي بيمارين يا خرابين جي علاج لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اها محلول ۽ سسپينشن، جيڪا ڊيوائس جي ذريعي وات مان اندر داخل ٿين ٿا، کي ننڍڙي ايروسول بوندن ۾ ٽوڙڻ لاء آڪسيجن، دٻائل هوا يا الٽراسونڪ پاور استعمال ڪن ٿا. ايروسول گئس ۽ ٺوس يا مائع ذرڙن جو مڪسچر هوندو آهي.

## طبي استعمال

### طبي هدايتون
Various asthma guidelines, such as the Global Initiative for Asthma Guidelines [GINA], the British Guidelines on the management of Asthma, The Canadian Pediatric Asthma Consensus Guidelines, and United States Guidelines for Diagnosis and Treatment of Asthma each recommend metered dose inhalers in place of nebulizer-delivered therapies.
The European Respiratory Society acknowledge that although nebulizers are used in hospitals and at home they suggest much of this use may not be evidence-based.

### Effectiveness
Recent evidence shows that nebulizers are no more effective than metered-dose inhalers (MDIs) with spacers.  An MDI with a spacer may offer advantages to children who have acute asthma. Those findings refer specifically to the treatment of asthma and not to the efficacy of nebulisers generally, as for COPD for example. For COPD, especially when assessing exacerbations or lung attacks, there is no evidence to indicate that MDI (with a spacer) delivered medicine is more effective than administration of the same medicine with a nebulizer.

The European Respiratory Society highlighted a risk relating to droplet size reproducibility caused by selling nebulizer devices separately from nebulized solution. They found this practice could vary droplet size 10-fold or more by changing from an inefficient nebulizer system to a highly efficient one.
Two advantages attributed to nebulizers, compared to MDIs with spacers (inhalers), are their ability to deliver larger dosages at a faster rate, especially in acute asthma; however, recent data suggests actual lung deposition rates are the same. In addition, another trial found that a MDI (with spacer) had a lower required dose for clinical result compared to a nebulizer.

Beyond use in chronic lung disease, nebulizers may also be used to treat acute issues like the inhalation of toxic substances. One such example is the treatment of inhalation of toxic hydrofluoric acid (HF) vapors. Calcium gluconate is a first-line treatment for HF exposure to the skin. By using a nebulizer, calcium gluconate is delivered to the lungs as an aerosol to counteract the toxicity of inhaled HF vapors.

## ايروسول
## قسمون
## استعمال ۽ ايسيسريز
## تاريخ
## پڻ ڏسو
* انھيلر 
* وئپورائزر 
* طبي انهئلينٽ جي فهرست 
* اسپري بوتل
## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:علاج
زمرو:طبي آلات
زمرو:ٽيڪنالاجي

## حوالا
محمود عوض اللة

**محمود عوض اللة** هڪ همعصر مصري شاعر جيڪو الخطارا جي ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو ۽ تعليم جي ڊائريڪٽر طور ڪم ڪيو.
ماھوار شريعت سکر

ماھوار شريعت سکر، روھڙي مان نڪرندڙ ھڪ ديني ۽ ادبي رسالو آھي، جيڪو مسلسل ۱۹۷۳ع کان مفتي عبدالوهاب چاچڙ جي زير نگراني شايع ٿيندو پيو اچي.

ھن رسالي جي ڪارنامن مان ھڪ اھو آھي تہ رسالي سنڌ جي عالمن جي زندگين کي رقم ڪرڻ ۾ پاڻ پتوڙيو آھي. ان جو ھڪ مثال شريعت سوانح حيات نمبر آھي. شريعت رسالي سنڌ جي قومي اشوز (جھڙوڪ: ڪالاباغ ڊئم ) تي للڪاريندڙ آواز جو مظاھرو ڪيو آھي.

## شريعت سوانح حيات نمبر
هي ماهوار رسالي شريعت جو سوانحي نمبر آهي، جيڪو عبدالوهاب چاچڙ 1981ع ۾ دفتر ماهنامه ‘شريعت’ گلشن عيدگاهه سکر مان ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن جي قيمت 50 روپيا ڄاڻايل آهي. ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب ۾ 445 صفحا آهن. هن ڪتاب ۾ ڇهن ضلعن جي عالمن جي سوانح حيات نهايت تفصيل ڏنل آهي. ڪتاب ۾ هيٺين ضلعن جي عالمن جي سوانح ڏنل آهي. (1) سکر، (2) شڪارپور، (3) جيڪب آباد، (4) لاڙڪاڻو، (5) دادو، (6) خيرپور
فزيالوجي

**حياتياتي فعليات** يا **فزيالوجي** (Physiology)،  قديم يوناني لفظن؛ φύσις (فوسس يعني فطرت) ۽ -λογία (لوجيا يعني مطالعو) مان نڪتل، هڪ جاندار نظام ۾ افعال ۽ ميکانزم جو سائنسي مطالعو آهي. علم حياتيات جي هڪ ذيلي نظم جي طور تي، فزيالوجي، ڌيان ڏئي ٿي ته ڪيئن جاندار، عضون جا نظام، انفرادي عضوا، جيو گھرڙا ۽ سالما (Biomolecules) هڪ جاندار نظام ۾ ڪيميائي ۽ طبيعي ڪم ڪن ٿا. جاندارن جي قسمن جي مطابق، شعبي کي طبي فزيالاجي، جانورن جي فزيالوجي، ٻوٽن جي فزيالوجي، جيو گھرڙن جي فزيالوجي ۽ تقابلي فزيالوجي ۾ ورهائي سگهجي ٿو.

فزيولوجيڪل ڪم جو مرڪز بائيوفزيڪل ۽ بائيوڪيميڪل پروسيس، هوميوسٽئٽڪ ڪنٽرول ميڪانزم ۽ جيو گھرڙن جي وچ ۾ رابطو آهي. فعلياتي حالت (Physiological State) عام ڪم جي حالت آهي. پيٿالاجيڪل حالت (pathological state)، ان جي ابتڙ، غير معمولي حالتن، بشمول انساني بيمارين ڏانهن اشارو ڪري ٿي.

فزيالوجي يا دوائن ۾ نوبل انعام رائل سويڊش اڪيڊمي آف سائنسز طرفان، فزيالوجي ۾ طب جي شعبي سان لاڳاپيل غير معمولي سائنسي ڪاميابين لاءِ ڏنو ويندو آهي.

## بنياد

## ذيلي شعبا

## تاريخ

## قابل ذڪر فزيالوجسٽ

## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* physiologyINFO.org – public information site sponsored by the American Physiological Society

## حوالا

زمرو:فزيالوجي
زمرو:علم طب جا شعبا
زمرو:علم حياتيات جون شاخون