open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حبيب ساجد

**حبيب ساجد** (انگريزي:Habib Sajid) سنڌي ٻوليءَ جو شاعر، ليکڪ ۽ سنڌيڪار آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
حبيب ساجد جو پورو نالو حبيب الله پٽ رحمت الله کورکاڻي آهي. سندس جنم 25 ڊسمبر 1968ع تي ڳوٺ گل محمد بلوچ، خيرپور ضلعو ۾ ٿيو. ان کان پوءِ ماڪا ڳوٺ سکر ۾ رهائش پذير اختيار ڪيائين.

## تعليم
ڪچو پهريون ڳوٺ مان ۽ وڌيڪ ابتدائي تعليم پرائمري اسڪول لقمان، خيرپورميرس مان 1980ع ۾ پرايائين، ثانوي تعليم ڪجهه عرصو ناز پائلٽ هاءِ اسڪول خيرپور مان پڙهي، ۽ مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول پريالوءِ مان 1984ع ۾ڪيائين. ايم. ايس سي شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور مان آثار قديمه (آرڪيالاجي) جي مضمون ۾ 1994ع ۾ڪيائين.

## ادبي سفر
حبيب ساجد شاعريءَ جي شروعات 1990ع کان ڪئي. سندس شاعريءَ ۽ مضمون ماهوار ڪينجهر ٽماهي مهراڻ نئين زندگيءَ ۽ ٻين رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. هن ڪيترو عرصو ماهوار ڪينجهر ۾ ’ڪافڪا جي ڊائريءَ‘ ۽ ’فهميده شرف بلوچ ڏي لکيل خط‘ جي سري هيٺ سلسلو هلايو. سن 2000 ۾ هن فهميده شرف بلوڇ سان هڪ سنڌي رسالو ”خواب" پڻ جاري ڪيو، ان کان علاوه هن سنڌي ٻوليءَ ۽ سنڌي ادب کي دنيا ۾ متعارف ڪرائڻ لاءِ هڪ ادبي ويب سائيٽ ”سنڌويب" پڻ ٺاهي هئي. جنهن ۾ مختلف سنڌي اديبن جي خاڪن، مضمونن ۽ تصويرن سميت گهڻو ڪجهه ڏنو ويو  هئو. حبيب کي فوٽوگرافيءَ سان به ڪافي چاهه آهي.

## ڪتاب
حبيب ساجد جا هيٺيان ڪتاب ڇپيل آهن:
* (1) ’تنهنجي وئي کانپوءِ‘ (شاعري: علي عابد ۽ ابراهيم کرل سان گڏ: 1995ع)
* (2) ’چونڊ نوبل ڪهاڻيون‘ (ترجمو: ممتاز بخاريءَ سان گڏ: 1996ع)

* ان کان سواءِ هن پئبلو نرودا، امارو ۽ شيخ اياز جي چونڊ شاعريءَ تي ’چنڊ، سمنڊ ۽ خواب‘ عنوان سان ڪتاب ترتيب ڏنو آهي.
*نٺري نظمن جو ڪتاب "پرين گهاٽ" تياريءَ جي مرحلي ۾ آهي.

## ملازمت
حبيب ساجد ريلوي کاتي ۾ ٽرين انچارج جي نوڪري ڪري رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر 
زمرو:ليکڪ
زمرو:سنڌيڪار
زمرو:سنڌي ماڻھو
حيدر سنڌي

**حيدر سنڌي**ءَ جو پورو نالو **ڊاڪٽر غلام حيدر** ولد حاجي علي مراد ٻرڙو 5 آڪٽوبر 1939ع تي ڳوٺ مبارڪ ٻرڙي، تعلقي موري، ضلعي نوشهري فيروز ۾ پيدا ٿيو. حيدر سنڌي ناليوارو اديب ۽ محقق آهي.
## تعليم
ڊاڪٽر حيدر پرائمري تعليم ڀرواري ڳوٺ سومر چانڊيي جي اسڪول مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ لوڪل بورڊ هاءِ اسڪول نواب شاهه،  بي.اي سچل سرمست ڪاليج نواب شاهه مان پاس ڪري 1969ع ۾ ڊي. سي هاءِ  اسڪول نواب شاهه ۾ استاد مقرر ٿيو. ان کانپوءِ سي. ٽي، بي. ايڊ ۽ ايم. اي جا امتحان به ڏنائين. 1980ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪيائين. سندس تحقيقي  مقالي جو عنوان ’پاڪستان جي صوبائي ۽ علائقائي زبانن ۾ سنڌيءَ  جي علمي ادبي ۽ لساني حيثيت‘  هو. 
## ملازمت
ڊاڪٽر حيدر سنڌي 1974ع ۾ پاڪستان اسٽڊي سينٽر اسلام آباد  ۾ ليڪچرار  مقرر  ٿيو. ڪجهه وقت قائد اعظم يونيورسٽي اسلام آباد ۾ پروفيسر جي عهدي تي فائز رهيو  پوءِ ڊائريڪٽر ٿيو 14 آڪٽومبر 1999ع تي پروفيسر جي عهدي تان رٽائر ٿيو. سندس خاص موضوع لسانيات آهي. 
## ادبي خذمتون
سنڌي ٻوليءَ لاءِ سندس ڪيل خدمتون ساراهه جوڳيون آهن. هيءُ سنڌي ادبي سنگت، سنڌ سجاڳ سنگت موري جهڙين ادبي تنظيمن سان واڳيل رهيو. هو ڪيترو وقت صحافت سان پڻ لاڳاپيل رهيو. سندس سرواڻيءَ ۾ پرڀات، ڦلواڙي ۽ وطن اخبارون جاري ٿيون.
هن ڪيترائي تحقيقي مضمون ۽ مقالا لکيا آهن. سندس هڪ ڪتاب ’ٻولين جا سر چشما‘ ۽ 1988ع ڇپيل آهي. ’بين الاقوامي سنڌي ادبي ڪانفرنس‘ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري جي موقعي تي لسانيات واري سيشن ۾ سندس پڙهيل مضمون ’هندڪو سنڌو ماٿري جي قديم ٻولي‘ سندس بهترين تحقيقي  مقالو آهي. ڊاڪٽر صاحب عالمي شهرت يافته مشرقي ٻولين جي ماهر خاتون ڊاڪٽر اينمري شمل جي هڪ انگريزي ڪتاب جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي جيڪو ’سنڌي ادب جي ارتقا‘ جي نالي سان 1981ع ۾ شهيد عبدالرزاق اڪيڊمي موري طرفان ڇپيل آهي. 
## تصنيفون
حيدر سنڌيءَ جا هيٺيان ڪتاب پڻ ڇپيل آهن: 
* (1) سنڌ جون چند ذاتيون
* (2) پاڪستاني ٻوليون
* (3) شاهه آفاقي شاعـر
* (4) ٽه زباني لغت
* (5) ديسي پرديسي گل (ترتيب- افسانا)
* (6) سنڌي زبان و ادب ڪا ارتقا (اردو)
* (7) پاڪستان ڪا لساني ورثه (اردو) وغيره.
## حوالو

## حوالا
حبيب بئنڪ لميٽڊ

thumb|کاٻو|حبيب بئبڪ پلازا، ڪراچي
**حبيب بئنڪ لميٽڊ** ملڪ جي اوائلي بئنڪ آهي، جنهن جو هيڊڪوارٽر ڪراچيءَ ۾ آهي ۽ ان کي حبيب بئنڪ پلازا سڏجي ٿو. 
## تاريخ
محمد علي جناح مسلم رياست ۾ معيشت جي ترقيءَ لاءِ سوچيندي. حبيب خاندان تي زور ڀريو ته هُو هڪ ڪمرشل بئنڪ قائم ڪن، جيڪا وقت جون معاشي تقاضائون پوريون ڪري سگهي. انهن حالتن کي ڏسندي، 1941ع ڌاري حبيب بئنڪ لميٽيڊ جو بنياد رکيو ويو. پاڪستان جي قيام کان اڳ حبيب بئنڪ خانگي شعبي طور هڪ لميٽيڊ ڪمپنيءَ جي حيثيت ۾ قائم ٿي. 
## ڦهلاءُ
1944ع ۾ هن بئنڪ جي پهرين شاخ بمبئيءَ کان ٻاهر قائم ٿي، بعد ۾ تيزيءَ سان هن بئنڪ جون شاخون ايشيا کنڊ جي مختلف شهرن ۾ قائم ٿيڻ لڳيون. پاڪستان تحريڪ جي اوج واري زماني ۾ هن بئنڪ کي اهو اعزاز حاصل هو ته هن بئنڪ ۾ قائداعظم رليف فنڊ، مسلم ليگ فنڊ جمع ٿيا. پاڪستان قائم ٿيڻ وقت هن بئنڪ جي رجسٽرڊ آفيس 17 آگسٽ 1947ع تي بمبئيءَ مان ڪراچيءَ منتقل ڪئي وئي ۽ تجارتي بئنڪ جي حيثيت سان سڀني ڪمن ۾ بئنڪاري شروع ٿي. هن بئنڪ جون شاخون پاڪستان سميت سڄيءَ دنيا ۾ قائم ٿيون. هن وقت سڄي ملڪ ۾ هن بئنڪ جون 1450 ۽ دنيا جي مختلف ملڪن ۾ 55 شاخون آهن.
## قوميائي ۽ نجڪاري
1974ع ۾ ذوالفقار علي ڀُٽي جي حڪومت ۾ ٻين ڪمرشل بئنڪن وانگر هن بئنڪ کي به قومي ملڪيت ۾ ورتو ويو ۽ 1998ع ۾ حڪومت ٻيهر هن بئنڪ کي نجي ملڪيت ۾ ڏيڻ جو فيصلو ڪيو. هيءَ بئنڪ پاڪستان ۾ نجڪاريءَ جي حوالي سان ۽ پنهنجي گراهڪن کي جديد سهولتون مهيا ڪرڻ ڪري وڏي اهميت رکي ٿي ۽ هن جو شمار پاڪستان جي وڏين بئنڪن ۾ ٿئي ٿو.
## حوالو

## حوالا
ڌيرو ڀائي امباڻي

**ڌيرو ڀائي امباڻي** (), هندوستان جو اهم صنعت ڪار ۽ ملڪ جي سڀ کان وڏي نجي ڪمپني رلائنس جو مالڪ، جهونا ڳڙھ گجرات ۾ پيدا ٿيو. شروع ۾ پيٽرول پمپ تي ملازمت ڪيائين، ان کان پوءِ عدن هليو ويو ۽ اُتي سندس مقدر جو ستارو چمڪيو۔ 

هاڻي هن جي ڪمپني ڀارت جي سڀ کان وڏي ڪمپني شمار ڪئي وڃي ٿي. 2002ع تائين رلائنس گروپ جي ڪمپنين جو ساليانو ڪاروبار لڳ ڀڳ ٻارنهن ارب ڊالر جي برابر هو، جڏنهن ته ان ۾ ڪم ڪرڻ وارن ملازمن جو تعداد پنجاسي هزار آهي۔

## حوالا

زمرو:1932ع جون پيدائشون
زمرو:2002ع جون فوتگيون
زمرو:پدم وڀوشن وصول ڪندڙ
زمرو:صنعت ڪار
زمرو:گجراتي شخصيتون
زمرو:گجراتي ماڻهو
زمرو:ممبئي جون شخصيتون
زمرو:هندوستاني شخصيتون
زمرو:ڀارتي ڪاروباري فرد
عبدالستار زرگر

**عبدالستار زرگر**  11 اپريل 1941 بدين ۾ڄائو

### تعليم
پرائمري پاس

### دلچسپيون
عبدالستار زرگر جي ٽائپو گرافي سان دلچسپيءَ هئڻ ڪري فونٽن سان لڳاءُ ۽ دلچسپي رهي. ان کان پوءِ ايپل سسٽم تي ڪمپيوٽر آيو ته پاڻ ان ۾ فونٽ ٺاهيا. ان سان گڏ مڪمل سوره ياسين شريف سنڌي ترجمي سان عربي ۽ سنڌي ۾ پنهنجا ئي ٺاهيل فونٽ استعمال ڪري پاڻ ڪمپوز ڪري ڇاپايا. ان کانپوءِ جڏهن يونيڪوڊ رائج ٿيو ته پاڻ ان ۾ تقريباً 50 جي لڳ ڀڳ فونٽ ٺاهيا. 

## حوالو

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ڪمپيوتنگ
زمرو:سنڌي فونٽ
حميد سنڌي

**عبدالحميد ميمڻ** عرف *حميد سنڌي*سنڌي ٻوليءَ جي نامياري اديب، ڪهاڻيڪار **حميد سنڌي**ءَ جو پورو نالو عبدالحميد ولد محمد اسماعيل ميمڻ آهي. هن 12 آڪٽوبر 1939ع تي نوشهري فيروز ۾ جنم ورتو.

## تعليم
پرائمري توڙي سيڪنڊري تعليم نوشهري فيروز مان حاصل ڪيائين. گريجوئيشن ڪرڻ بعد هن ’زرعي اقتصاديات‘ جي مضمون ۾ ايم. اي ۽ ايل. ايل. بي ڪئي. 
## ملازمتون
61- 1960ع ڌاري وليج ايڊ کاتي ۾ پبلسٽي آفيسر مقرر ٿيو، جنهن بعد مختلف ڪوآپريٽوِ توڙي ڪمرشل بئنڪن ۾ 1966ع تائين آفيسر ۽ مئنيجر طور ڪم ڪيائين. 1966ع کان 1970ع واري عرصي ۾ وڪالت ڪيائين. بعد ۾ هن سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ امتحاني ڪنٽرولر، رجسٽرار ۽ ايڊيشنل ڊائريڪٽر (سنڌالاجي) طور خدمتون سرانجام ڏنيون. ڪجهه عرصو تعليم کاتي ۾ ڊائريڪٽر ڪاليجز، پبلڪ اسڪول حيدرآباد جي پرنسپال طور ذميواريون سنڀاليائين. سندس انتظامي تجربي کي آڏو رکندي حڪومت کيس سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام۽ پوءِ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور جو وائيس چانسلر مقرر ڪيو. انهيءَ پد تي 1995ع تائين رهيو. 1996ع ۾ ڊائريڪٽر، بيورو آف ڪريڪيولم؛ 1997ع کان 1998ع تائين سنڌ ٽيڪسٽ بورڊ جو چيئرمئن ۽ 1997ع کان 1998ع تائين سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جو چيئرمئن رهيو. هو ڪجهه عرصو پبلڪ اسڪول حيدرآباد جي بورڊ آف گورنرس جو چيئرمئن به رهيو.
## ادبي سفر
ملازمت دوران علمي ادبي ڪم به جاري رکندو آيو ۽ ڪهاڻين لکڻ سان گڏ پنهنجي قائم ڪيل ’بزم روح رهاڻ‘ جي پليٽ فارم تان ادبي گڏجاڻيون، مشاعرا وغيره منعقد ڪندو رهيو. ادبي مخزن ’روح رهاڻ‘ جاري ڪيائين، ان سان گڏ ’مارئي‘ ۽ ’لطيف ڊائجسٽ‘ جو ايڊيٽر ۽ ’نئين زندگي‘ مخزن جو صلاحڪار به رهيو آهي. 
## لاڳاپا
حميد سنڌي، سنڌ يونيورسٽيءَ جي سينيٽ، مالياتي ڪميٽي ۽ ڀٽ شاهه ثقافتي مرڪز جو ميمبر به رهيو. تعليمي بورڊ سکر؛ حيدرآباد؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شوري؛ پبلڪ اسڪول سکر؛ فيڊرل سوشل ايڪشن پروگرام اسلام آباد؛ سنڌ ڪائونسل آف اسڪائوٽس وغيره جي انتظامي بورڊن جو ميمبر ۽ سچل اڪيڊمي خيرپور جو چيئرمئن به رهيو آهي. هو ’روح رهاڻ‘ مخزن جاري ڪرڻ کانسواءِ ’بزم روح رهاڻ‘ جون محفلون منعقد ڪندو رهي ٿو. هيءُ هن وقت قاسم آباد، حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.
## ايوارڊ
حميد سنڌيءَ کي علمي ادبي خدمتن عيوض ڪيترا اوارڊ/ اعزاز به مليا جن ۾: ڪهاڻين جي مجموعي ’ويرون‘ تي پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرس، پاڪستان رائيٽرس گلڊ ۽ سنڌالاجي ڄامشوري طرفان اوارڊ (1981ع)، ڀٽ شاهه ثقافتي مرڪز پاران ’شاهه عبداللطيف اوارڊ‘؛ نئشنل بوڪ فائونڊيشن طرفان ڪتاب ’راڻا جي رجپوت‘ تي اوارڊ (1995ع)، پاڪستان سرڪار طرفان 23 مارچ 1990ع تي ’تمغه امتياز‘ اوارڊ، ۽ 28 آگسٽ 1993ع تي صدارتي ’اعزاز فضيلت‘ شامل آهن. 
## تصنيفون
حميد سنڌيءَ جي ڇپيل ڪتابن ۾:
* (1) سيمي (ڪهاڻين جو مجموعو)
* (2) اداس واديون (ڪهاڻيون: ٻه ڇاپا)
* (3) ويرون (ڪهاڻيون: ٽي ڇاپا)
* (4) راڻا جي رجپوت (ڪهاڻيون: ٻه ڇاپا)
* (5) جاڳ به تنهنجي جيءَ سان (ڪهاڻيون)
* (6) سوني زنجير (جاپاني لوڪ ڪهاڻين جو ترجمو)
* (7) سوکي ڌرتي (اردو ڪهاڻيون)
* (8) آري اچن شال (سچل سرمست تي تحقيقي مقالا، ترتيب)
* مهراڻ جون چونڊ ڪهاڻيون (ترتيب) شامل آهن. 
## مقالا
حميد سنڌي هر سال شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي عرس جي موقعي تي ٿيندڙ ادبي ڪانفرنسن ۾ مختلف سُرن تي پيش ٿيل تحقيقي مقالن جو مرتب رهيو آهي، انهيءَ سلسلي ۾: (1) سر ليلان چنيــسـر، (2) سـر گهاتـو، (3) سـر ڪـاموڏ، (4) سر مارئي، (5) سر ڪاپائتي، (6) سر بلاول، (7) سر رامڪلي، (8) سر کاهوڙي، (9) سر ڪارايل، (10) سر بروو، (11) سر سارنگ وغيره ڪتابي صورت ۾ ڇپيل آهن. 

## وفات
سنڌ جي هن انمول انسان 03 جنوري 2020ع تي قاسم آباد حيدرآباد ۾ دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. کيس نوشهروفيروز جي ميان در سلطان قبرستان ۾ مٽيءَ ماءُ جي حوالي ڪيو ويو.

## حوالا
حميره علواڻي

**حميره علواڻي** پيپلز پارٽيءَ جي نامور عورت اڳواڻ حيدر علي خواجه جي ڌيءُ، 23 ڊسمبر 1974ع تي حيدرآباد ۾ جنم ورتو. سندس وڏا اصل ۾ تعلقي ميرپور ساڪري، ضلعي ٺٽي جا رهواسي آهن. 
## تعليم
هن سينٽ ميري ڪانوينٽ گرلس اسڪول حيدرآباد مان 1992ع ۾ مئٽرڪ ڪئي. ان بعد سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري مان 2000ع ۾ ايم. بي. اي جي ڊگري حاصل ڪيائين. 
## سياست ۾ پير
سندس والد حيدر علي خواجه ابتدا کان وٺي پيپلز پارٽيءَ جو ڪارڪن آهي. هن شاگرديءَ واري عمر ۾ ئي پيپلز پارٽيءَ لاءِ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. سندس پارٽيءَ لاءِ سچائيءَ ۽ خدمتن کي ڏسندي، شهيد بينظير ڀٽو نه رڳو سندس همت افزائي ڪئي، پر کيس عورتن جي مخصوص سيٽ لاءِ منتخب ڪيو. هيءَ 2002ع وارين چونڊن ۾ ايم. پي. اي چونڊجي آئي. 
## سياسي خدمتون
ان عرصي دوران هوءَ نه رڳو سنڌ اسيمبليءَ ۾ قانون، پارلياماني معاملن ۽ انساني حقن بابت اسٽئنڊنگ ڪميٽين جي ميمبر رهي آهي، پر هن سنڌ اسيمبليءَ ۾ عورتن ۽ ٻارن تي ٿيندڙ تشدد، تعليمي ادارن ۾ ڪاپي ڪلچر خلاف توڙي سماجي ۽ صحت جي مامرن بابت 2008ع کان وٺي ڪيترا خانگي بل پيش پئي ڪيا آهن. ان کان سواءِ حميره علواڻي ڪچين آبادين ۽ ڳوٺاڻي ترقيءَ بابت اسيمبليءَ پاران مقرر ڪيل ڪيترين ڪميٽين جي ميمبر به رهي آهي. هن چئن پنجن سالن کان علواڻي ٽرسٽ جي پليٽفارم تان ڪيترائي فلاحي ڪم ڪيا آهن، خاص ڪري 2010ع جي ٻوڏ دوران ٺٽي ضلعي ۾ هن ٽرسٽ صحت جي حوالي سان جيڪا ڪارڪردگي ڏيکاري آهي، سا جس جوڳي آهي. هن وقت به حميره علواڻي مٿئين ٽرسٽ جي بطور گهوڙا ٻاري، ڪيٽي بندر، کاري ڇاڻ ۽ شاهبندر تعلقن واري ساحلي پٽي (Coastal area) ۾ ’ميٽرنل اينڊ چائلڊ هيلٿ پروگرام‘ هيٺ عورتن ۽ ٻارن لاءِ صحت جي ميدان ۾ خدمتون سرانجام ڏئي رهي آهي. حميره علواڻيءَ جو آغا خاني ڪميونٽيءَ سان واسطو آهي ۽ گارڊن ايسٽ ڪراچيءَ ۾ سندس رهائش آهي.
## حوالو

## حوالا
حنا رباني کر

thumb|کاٻو|حنا رباني کر

**حنا رباني کر** پاڪستان جي اڳوڻي پرڏيهي وزير، 19 جنوري 1977ع تي ملڪ غلام ربانيءَ جي گهر، مظفرڳڙهه، پنجاب ۾ جنم ورتو.
## تعليم
ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ بعد لاهور يونيورسٽي آف مئنجيمنٽ سائنسز ۾ معاشيات جي مضمون ۾ بي. ايس. سي جي ڊگري حاصل ڪيائين، وڌيڪ پڙهائيءَ لاءِ 2001ع ۾پرڏيهه وئي، جتان هن مانچسٽر يونيورسٽيءَ مان بزنس ايڊمنسٽريشن ۾ ماسٽرس ڪئي.
## بنيادي پيشو
حنا رباني سياست ۾ اچڻ کان پهرين هوٽل مئنيجمنٽ سان لاڳاپيل رهي، هن وقت به لاهور ۾ سندس ريسٽورينٽ آهي.
## سياسي سفر
2002ع ۾ مسلم ليگ (ق) جي ٽڪيٽ تي چونڊجي قومي اسيمبليءَ جي ميمبر ٿي. 2003ع کان 2007ع تائين مملڪتي وزير رهي. 2008ع وارين چونڊن کان اڳ هيءَ پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿي، پنهنجي اباڻي تڪ مظفر ڳڙهه تان پ.پ.پ جي ٽڪيٽ تي قومي اسيمبليءَ لاءِ ٻيهر ميمبر چونڊجي آئي. ورلڊ اڪنامڪ فورم طرفان کيس عالمي سطح تي نوجوان عورت اڳواڻن جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. ملڪ جي وزيراعظم سيد يوسف رضا گيلانيءَ جي معاشي معاملن بابت خاص صلاحڪار بڻي. پيپلز پارٽيءَ جي حڪومت ۾ 13 جون 2009ع تي حنا رباني کر سالياني بجيٽ پيش ڪئي، کيس ملڪ جي قومي اسيمبليءَ ۾ بجيٽ تقرير ڪندڙ پهرين عورت جو اعزاز حاصل آهي. حنا ربانيءَ کي فيبروري 2011ع ۾ڪجهه عرصو پاڪستان جي پرڏيهي مامرن بابت مملڪتي وزير طور ذميواري سونپي وئي، جڏهن ته کيس 18 جولاءِ 2011ع تي پرڏيهي معاملن جي وفاقي وزارت جو قلمدان ڏنو ويو. هن مسلم دنيا جي پهرين خاتون پرڏيهي وزير جو اعزاز حاصل ڪيو.
## اعزاز
* کيس ملڪ جي قومي اسيمبليءَ ۾ بجيٽ تقرير ڪندڙ پهرين عورت جو اعزاز حاصل آهي.
* هن مسلم دنيا جي پهرين خاتون پرڏيهي وزير جو اعزاز حاصل ڪيو.
## حوالا

زمرو:عورتون
زمرو:سياستدان
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:پاڪستاني واپاري ماڻھو
زمرو:1977ع جون پيدائشون
زمرو:حڪومت پاڪستان جا وزير
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا سياستدان
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عورت رڪن
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
حوا

** حوا**  آدم عليه السلام جي گھرواري، جيڪا قرآن جي  نقطه نگاه مطابق حضرت آدم عليه السلام جي پاسراٽيءَ مان پيدا ڪئي وئي.

## معني ۽ مطلب

حوا جي معنيٰ آهي: اها عورت، جنهن جا لب  ڪڻڪ رنگا هجن.

## عالمن جو خيال
عالمن جو خيال آهي ته الله تعاليٰ حوا کي پيدا ڪرڻ جو هي طريقو انهي ڪري اختيار ڪيو ته جيئن دنيا ۾ ازدواجي زندگيءَ ۾ خوشگواري ۽ هم آهنگي پيدا ٿئي، سندس نالو حوا انهي ڪري رکيو ويو جو کين هڪ زندهه هستيءَ مان پيدا ڪيو ويو هو. ابن عباس جو خيال آهي ته ان کي حوا انهيءَ ڪري چيو ويو جو هوءَ هر بشر جي ماءُ آهي. 
## قرآن مجيد ۾
قرآن پاڪ ۾ سندن قصي متعلق اچي ٿو ته: الله تعاليٰ حضرت آدم ۽ بيبي حوا کي جنت ۾ رهڻ جو حڪم ڏنو، پر کين هڪ وڻ جي ويجھو وڃڻ کان منع ڪئي ويئي. شيطان کين برغلائي ’شجرِ ممنوع‘ جو ميوو کائڻ تي آماده ڪيو. هنن ميوو کاڌو ۽ کين پنهنجي اوگھڙ جو احساس ٿيڻ لڳو، تڏهن هو جنت جي وڻن جي پنن سان پنهنجو جسم ڍڪڻ لڳا. ان کان پوءِ الله تعاليٰ آدم عليه السلام ۽ بيبي حوا عليها السلام کي زمين تي موڪلي ڇڏيو. 
## روايتن ۾
ابن سعد جي روايت موجب: حضرت آدمؑ  هندستان (ان وقت هنڌ ۽ سنڌ ٻئي ملڪ هندستان سڏبا هئا.) جي سرزمين تي لٿو ۽ بيبي حوا جدي ۾ لٿي. ٻنهي جي ملاقات مزدلفه ۾ ٿي. بيبي حوا حضرت آدم عليه السّلام جي فوت ٿيڻ بعد ٻه سئو سالن کان پوءِ وفات ڪري وئي ۽ حضرت آدم عليه السّلام جي ڀر ۾ ئي دفن ٿي. دنيا جا انسان سندن اولاد آهن. 
## حوالو

## حوالا
حسينه معين

**حسينه معين** مشهور ڊراما نويس 1942ع ڌاري ڪانپور (ڀارت) ۾ جنم ورتو.

## شروعات
شروعاتي تعليم راولپنڊي، لاهور ۽ ڪراچيءَ مان حاصل ڪيائين. ننڍپڻ کان ئي لکڻ جو شوق هئس. ستين ڪلاس ۾ پڙهندي، ’ڀائي جان‘ جي نالي سان ڪالم لکيائين. ان کان پوءِ شاگرديءَ جي زماني ۾ ئي ريڊيو جي پروگرام ’اسٽوڊيو نمبر ون‘ لاءِ ڏهن کان مَٿي ڊراما لکيائين. تعليم مڪمل ڪري تعليم جي شعبي سان وابسته ٿي اڄڪلهه ڪراچيءَ جي هڪ اسڪول ۾ پرنسپال آهي. ٽي. وي جي سلسليوار ڊرامن ۾ ڪم ڪندي هن وڏي شهرت ماڻي. 
## ڊراما
سندس هيٺيان ٽي. وي ڊراما مشهوري ماڻي چڪا آهن: 
(1) ’شهزوري‘ (2) ’ڪرن ڪهاني‘، (3) ’زير زبر پيش‘، (4) ’انڪل عرفي‘، (5) ’ان ڪهي‘، (6) ’پرڇائيان‘، (7) ’بندش‘، (8) ’ڌنڌ‘، (9) ’تنهائيان‘، (10) ’ڌوپ ڪناري‘ ۽ (11) ’آهٽ‘. 
## حوالو

## حوالا

زمرو:20هين صدي جا ليکڪ
زمرو:جيئرا ماڻهو
رخسانه پريت چنڙ

**رخسانه پريت چنڙ** (Rukhsana Preet Chanar) سنڌي ٻوليءَ جي نامور شاعر آهي.

رخسانه پريت جو پورو نالو رخسانه ڌيءَ محمد صديق چنڙ آهي. سندس والدين نوابشاهه ۾ رهن ٿا پر هن جو جنم ڪاري موري هير آباد حيدرآباد، سنڌ ۾ 23 آگسٽ 1967ع تي ٿيو. هن ابتدائي تعليم گورنمينٽ گرلز پرائمري اسڪول غريب آباد نوابشاه مان حاصل ڪئي پيپلز ميڊيڪل ڪاليج نوابشاه مان سال 1993ع ۾ ايم بي بي ايس ڪئي ۽ لياقت ميڊيڪل ڪاليج ڄامشورو ۾ ميڊيسن ۾ 6 مهينا هائوس جاب ڪيائين. 1998ع ۾ پبلڪ سروس ڪميشن ڪواليفاءِ ڪيائين فيبروري 2000ع ۾ مشهور قومپرست اڳواڻ ڊاڪٽر دودي مهيريءَ سان شادي ڪيائين. ڊاڪٽر رخسانه سال 1999ع کان 2000ع ۾ وزيراعظم جي خانداني منصوبابندي ۽ بنيادي صحت واريپروگرام هيٺ اسسٽنٽ ڊسٽرڪٽ ڪو آرڊينيٽر طور ضلعي نوابشاه ۾ ڪيائين ان بعد 2000ع کان 2002ع تائين ميڊيڪل آفيسر طور ڪوٽڙي رهي جنهن کانپوءِ ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ هاسٽل قاسم آباد ۽ دارالامان قاسم آباد ۾ ميڊيڪل آفيسر رهي آهي.

رخسانه پريت 1988-1989ع واري دور ۾ نوابشاه جي ڪيترن ئي ادبي سماجي ۽ سياسي پروگرامن جي ڪمپيئرنگ ڪئي. پي ايم سي ۾ پڙهڻ دوران لطيف ڏهاڙي جي ڪمپيئرنگ ڪئي. 1993ع دوران ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي ادبي پروگرامن ۾ ڪمپيرنگ ڪيائين. سندس شاعري جو هڪ ڪتاب "پياسي ساڀيان جل ٿل خواب" 1997ع ڇپيل آهي. جڏهن ته ماهوار ادب مارچ 2004ع ۾ سندس خاص ڪارنر رخسانه پريت ڇپيل آهي. هن وقت سنڌي ادبي سنگت شاخ حيدرآباد جي جوائنٽ سيڪريٽري ۽ عورتن جي تنظيم وومين ايڪشن فارم حيدرآباد جي ميمبر آهي. پنهنجي ساٿين سان گڏ ڪيترن ئي ادبي ۽ سماجي پروگرامن ۾ سرگرمي سان حصو وٺندي رهي ٿي.. تازو 2014غ ۾ سندس غزلن جو هڪ مجموعو "نگاهن جا سجدا" ڇپيو آهي. سندس ڪتاب نگاهن جا سجدا کي سنڌي لينگئيج اٿارٽي طرفان سال 2014ع جو شاعري جو بهترين ڪتاب جو ايوارڊ ڏنو ويو.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
حوت

thumb|کاٻو|مڇي، برج حوت جو نشان

**حوت** (Pisces پائيسز، مڇيون، حوت برج، مڇي، ڪلين وارا جانور) برج، هڪ آسماني ستارو آهي، نجوم جي علم مطابق ماڻهوءَ جي ايندڙ حالتن ۽ قسمت جو اندازو هن ستاري ذريعي لڳايو ويندو آهي. ان کي علم نجوم ۾ ’برج حوت‘ چوندا آهن.

## تاريخون
هن برج جو اثر 19 فيبروري کان 20 مارچ تائين ليکيو ويندو آهي. هن برج جي شڪل مڇيءَ جھڙي هوندي آهي. 
## لفظي معنا
عربيءَ ۾ مڇي کي ’حوت‘ چيو ويندو آهي, هندي جوتش ۾ ان کي ’مين‘ چوندا آهن. 
## طبيعت
علم نجوم موجب هن برج جي اثر وارن ڏينهن ۾ پيدا ٿيل ماڻهو هميشه تبديلين کي خوشيءَ سان قبول ڪرڻ لاءِ تيار رهندا آهن. اهڙن ماڻهن کي جڏهن به موقعو ملندو آهي ته ان مان ڀرپور فائدو وٺڻ جي ڪوشش ڪندا آهن ۽ انتهائي خوشگوار زندگي گذاريندا آهن. 
## حوالا

زمرو:علم نجوم
حفيظ شيخ

**حفيظ شيخ** سنڌي ٻوليءَ جي نامور ڪهاڻيڪار, جو پورو نالو محمد حفيظ شيخ ولد شيخ غلام رسول هو. هن پهرين ڊسمبر 1931ع تي خيرپور ۾ جنم ورتو. 
## تعليم
هن پنجاب يونيورسٽيءَ مان صحافت ۾ ايم. اي ڪئي هئي. 
## گھرو پس منظر
حفيظ شيخ جـو والـد نـو مـسلم هو ۽ جڏهن حفيظ 15 سالن جو هو ته سندس والد 2 فيبروري 1943ع تي وفات ڪري ويو. حفيظ جي والده شاهه بيگم 21 فيبروري 1959ع تي وفات ڪئي. حفيظ کي 6 ڀينرون ۽ ٻه ڀائر هئا. هن 1 جنوري 1971ع تي ڪلثوم سان شادي ڪئي. سنڌ جي مشهور تعليمي ماهر دادي ليلاوتي هرچنداڻي، حفيظ شيخ جي والد غلام رسول شيخ جي سڳي سوٽ آهي. 
## سخت زندگي
حفيظ شيخ هڪ عام ماڻهوءَ واري زندگي گذاري، بوٽ پالش ڪيائين، کٽمٺڙن جو دڪان کوليائين، فوج ۾ ڀرتي ٿيو، اخبار ۾ نيوز ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. خانبهادر محمد ايوب کهڙي جو پي. اي ٿيو. اي. پي. پي جو نمائندو ٿيو. فيملي پلاننگ کاتي ۾ ڊويزنل انچارج رهيو.
## ادبي لاڙا
شيخ حفيظ، سنڌي ڪهاڻيءَ جي ٽرينڊ سيٽرن مان هو. غلام رباني آگرو، جمال ابڙو ۽ حفيظ شيخ، سنڌي افساني جي اها ٽمورتي هئا، جن سنڌي ڪهاڻيءَ کي نوان موڙ ڏنا. حفيظ شيخ، شيخ اياز، تنوير عباسي ۽ رشيد ڀٽيءَ جو همعصر هو. هن اياز ۽ تنوير جي سنگ ۾ ’شاگرد‘ رسالي جا ٻه پرچا مرتب ڪيا، جن مان هڪ ’روشن آرا مغل نمبر‘ هو. هو ’نواءِ سنڌ‘ اخبار ۾ 1956ع کان 1957ع تائين نيوز ايڊيٽر به رهيو. 1951ع ۾ ورهاڱي کان پوءِ جڏهن سنڌي ادبي سنگت کي ٻيو ڀيرو منظم ڪيو ويو ۽ ان جون گڏجاڻيون ميٺارام هاسٽل ڪراچيءَ جي ڪمري نمبر 30 ۾ ٿينديون هيون تڏهن حفيظ شيخ ان دور جي بنيادي ميمبرن مان هو. 
## تصنيفون
حفيظ شيخ جي ڪهاڻين جو هڪ مجموعو ’ساگر جي لهرن تي‘ 1976ع ۾ ڇپيو هو، جنهن جو ٻيو ڇاپو پڻ شايع ٿيو. ان کان سواءِ سندس زندگيءَ، ڪهاڻين، ٻين تحريرن ۽ سندس موت تي همعصرن ۽ دوستن جي تاثراتن ۽ مضمونن تي تفصيلي ڪتاب ’اڇو پکي واءُ ۾‘ جي عنوان سان ناليواري اديب نصير مرزا ترتيب ڏئي، نئون نياپو، سنڌ پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ مان 1997ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن جي زندگيءَ تي ناز سنائيءَ جو پڻ هڪ ڪتاب شايع ٿيل آهي.
## وفات
حفيظ شيخ شاديءَ کان 10 مهينن بعد 9-نومبر 1971ع تي خيرپور ۾ وفات ڪري ويو. هن کي حيدرآباد ۾ آڻي، اُميدن ڀرئي جي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو. اڄ سندس قبر جو نشان به مٽجي ويو آهي، ڇو ته سندس اُهي دوست نياز همايونيءَ ۽ ٻيا زندهه نه رهيا آهن، جن کيس اُتي دفن ڪرايو هو.
## حوالو

## حوالا
سورہ فاتحہ

**سورۂ فاتحہ**: (عربي:الفاتحۃ) قرآن مجید ۾ ترتيب جي لحاظ سان پھرين سورت آھي جيڪا حضرت محمد  جي زندگي جي مڪي دور ۾ نازل ٿي۔ ان جي آيتن جو تعداد 7 آھي۔ ھي انتھائي اھم سورت آھي ۽ ھر نماز ۾ پڙھي ويندي آھي، ان کان بغير نماز نه ٿيندي آھي۔ھن سورة ۾ 29 لفظ ۽ 139 اکر آھن.

## نالو
ان جو نالو "الفاتحہ" ان جي مضمون جي مناسبت سان آھي۔ فاتحہ ان شي کي چيو ويندوآھي جنھن سان ڪنھن مضمون يا ڪتاب يا ڪنھن شي جو افتتاح ڪيو وڃي۔ ٻين لفظن ۾ اھو سمجھيو وڃي تہ ھي نالو "ديباچو" ۽ ڪلام جي آغازِ جي ھم معني آھي۔ ان کي ام الڪتاب ۽ ام القرآن بہ چيو ويندو آھي۔ ان سورۃ جا مختلف تعداد ۾ نالا آھن۔ فاتحہ، فاتحۃ الڪتاب، سورۃ الڪنز، ڪافيۃ، وا فيۃ، شافيۃ، شفا، سبع مثاني، نور، رقيۃ، سورۃ الحمد، سورۃ الدعا، تعليم المسئلہ، سورۃ المناجاۃ، سورۃ التفويض، سورۃ السوال، فاتحۃ القرآن، سورۃ الصلوۃ۔ .

## نازل ٿيڻ جو دور
ھي نبوت محمدي صلی اللہ علیہ و آلہ وسلمجي بلڪل ابتدائي زماني جي سورت آھي۔ بلڪہ معتبر روايات کان معلوم ٿيي ٿو تہ سڀ کان پھرين مڪمل سورت جيڪا محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تي نازل ٿي ھئي اھا ھي ھئي۔ ان کان پھريون صرف متفرق آيتون نازل ٿيون ھيون جن ۾ سورۂ علق، سورۂ مزمل ۽ سورۂ مدثر وغيرہ شامل آھن ۔

## مضمون
دراصل ھي سورت ھڪ دعا آھي جيڪا خدا ھر انسان کي سکاري آھي جيڪو ان ڪتاب جو مطالعو شروع ڪري رھيو ھجي۔ ڪتاب جي ابتداء ۾ ان  رکڻ جو مطلب اھو آھي تہ جيڪڏھن توھان واقعي ۾ ان ڪتاب مان فائدو حاصل ڪرڻ چاھيو ٿا تہ  پھريون خداوند عالم کان ھي دعا ڪريو۔
انسان فطرتاً ان شيء جي دعا ڪندو آھي جنھن جي ان کي طلب ۽ خواھش ان جي دل ۾ ھوندي آھي ۽ ان صورت ۾ ڪندو آھي جڏھن ان کي  احساس ھوندو آھي تہ ان جي مطلب جي شيء ان ھستی جي اختيار ۾ آھي جنھن کان ھو دعا ڪري رھيو آھي۔ ان ڪري ئي قرآن مجيد جي ابتداء ۾ ان دعا جي تعليم ڏئي ڪري گویا انسان کي اھا تلقين ڪئي وئي آھي تہ اھي ان ڪتاب کي راھـہ راست جي جستجو جي لاءِ پڙھي، طالبِ حق جي ذھنيت رکي ڪري پڙھي ۽ ان ڳالھ کان واقف ھجي تہ علم جو سرچشمو خداوندِ عالم آھي، ان لاءِ ان کان ئي رھنمائي جي درخواست ڪري پڙھڻ جو آغاز ڪري۔ 
ان مضمون کي سمجھڻ کان پوءِ اھا ڳالھ پوري طرح واضع ٿي ويندي آھي تہ قرآن ۾ سورۂ فاتحہ جي درميان حقيقی تعلق ڪتاب ۽ ان جي مقدمي جھڙو نہ آھي بلڪہ دعا ۾ جوابِ دعا جھڙو آھي۔ سورۂ فاتحہ ھڪ دعا آھي جيڪا ھڪ ٻانهو ڪندو آھي،۽ قرآن ان جو جواب خدا جي طرف کان آھي۔ ٻانھو دعا ڪندو آھي تہ اي پروردگار! منھنجي رھنمائي ڪر۔ جواب ميں پروردگار پورو قرآن ان جي سامھو رکندو آھي تہ ھي آھي اھو ھدايت ۽ رھنمائي جنھن جي درخواست تون مون سان ڪئي ھئي۔

## الفاتحہ
 بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِِ.1
اَلْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعٰلَمِينَ.2
الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ.3
مٰلِكِ يَوْمِ الدِّيْنِ.4
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ.5
أِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ.6
صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّآلِّينَ.7

## ترجمو
اللہ جي نالي سان شروع جيڪو وڏو مھربان نھايت رحم فرمائڻ وارو آھي.1
سب تعريفون اللہ ھی جي لاءِ آھن جيڪو تمام جھانن جو پالڻھار آھي.2
نھايت مھربان تمام رحم ڪرڻ وارو آھي.روز جزا جو مالڪ آھي.3
(اي اللہ) اسان تنھنجي ئي عبادت ڪندا آھيون ۽ اسان تو کان ئي مدد گھرون ٿا.4
اسان کي سڌو رستو ڏيکار.5
انھن ماڻھن جو رستو جن تي تون انعام فرمايو آھي۔ .6
انھن ماڻھن جو نہ جن تي غضب ڪيو ويو آھي ۽ نہ (ھي) گمراہ جو.7

## حوالا

زمرو:قرآن
زمرو:نماز
ڄڃ

ثقافتي روايتن ۾ شاديءَ جون رسمون به اهميت رکن ٿيون، جن ۾ گهوٽيتن طرفان ’ڄڃ‘ جي صورت ۾ مائٽن، عزيزن، قريبن، دوستن ۽ احبابن کي ڪوٺيو ويندو آهي. انهن آيل ماڻهن کي ’ڄاڃي‘ چيو ويندو آهي. اڳ ۾ اڪثر ڪري سنڌي سماج ۾ شاديءَ جي وقت تي گهوٽيتن جي ڄڃ، ڪنواريتن وٽ ڪجهه ڏينهن اڳ اچي ترسندي هئي، پر هاڻي اهو رواج گهٽجي ويو آهي. گهوٽ ڪنوار جي وهانءُ جون رسمون به ڄاڃين جي موجودگيءَ ۾ ادا ڪيون وينديون آهن. انهيءَ دوران گهوٽ توڙي ڪنوار جي مائٽن جي وچ ۾ ميٺ محبت ۽ ڏُک سُور ونڊڻ وارو ماحول پيدا ٿئي ٿو. ڄڃ پهچڻ وقت ڪنواريتن طرفان دلچسپ ساٺ سنؤڻ ۽ ريتون به ڪيون وينديون آهن، جيئن ٻهراڙين ۾ ڪنواريتا تيستائين گهوٽيتن کي اندر اچڻ نه ڏيندا، جيستائين ڀوڳ چرچن ۾ سندن ڪي ڳالهيون نه مڃيون وڃن. ڪنوار جون ڀينر يا ساهيڙيون گهوٽ سان اهڙا ڀوڳ يا حجتون ڪنديون آهن، جيئن کانئس پئسا گهُرڻ يا سندس ڪا قيمتي شيءَ ڦٻائڻ وغيره. هي سڀ تفريح لاءِ ڪيو وڃي ٿو. 
## ڄڃ جي سواري
ڄڃ پراڻي دؤر ۾ پيادل يا اُٺن جي سواريءَ يا ڏاند گاڏين ذريعي ڪنواريتن تائين پهچندي هئي. ان بعد گهوڙي، بگيءَ ۽ هن دؤر ۾ جيڪڏهن ڪنوار جو گهر ڪنهن ٻئي شهر يا ڳوٺ ۾ هوندو آهي ته اتي گاڏين موٽرن ذريعي ڄڃ مختصر وقت اندر پهچي ٿي. ڄڃ سان ايندڙ عورتون سهرا يا ڳيچ ڳائيندي، تاڙيون وڄائيندي خوشيءَ جي جذبن سان اچي پهچن، ته وري ڪنواريتن جي اڱڻ تي گهوٽيتا دهل شرنائيءَ تي ناچ/ جهمر ذريعي خوشيءَ جو اظهار ڪن.
## حوالا

زمرو:ناچ
زمرو:سنڌ جا رسم ۽ رواج
چڍي بنيان گينگ

چڍي بنيان گينگ يا (ڪڇو بنيان گينگ) انھن منظم ڏوھن واري پِشي جا گروھ آھن جيڪي ڀارت جي ڪيترن ئي علائقن ۾ ملن ٿا۔ ھي گروھ پرتشدد گروھ آھن جيڪي صرف زير جامہ لباس پائي ڪري حملا ڪندا آھن۔ ھو اڪثر چھرو ڍڪي ڪري واردات ڪندا آھن جڏھن ته پنھنجي جسم تي تيل يا ڪو ليس دار مواد مليندا آھن جنھن سان انھن کي پڪڙن مشڪل ٿي پوندو آھي۔

## واردات جو طريقو
ھي 5 کان 8 مختلف گروھن ۾ ورھائجي ڏينھن جي وقت ۾ خيرات وٺندڙن جي روپ ۾ بس اڏن ، خالي پلاٽن يا علائقن ۾ مناسب شڪار جي ڳولا ڪندا آھن رات ٿيندي ئي ھي گھرن ۾ حملو ڪندا آھن ۽ موقعي تي فرار ٿي ويندا آھن۔

ھي ماڻھو پنھنجي شڪار ڪيلن کي ٻڌي ڇڏيندا آھن ۽ مزاحمت تي قتل کان به نه گھٻرائيندا آھن ڪڏھن ڪڏھن ان ئي گھر ۾ ئي کاڌو کائيندا آھن جڏھن ته رسم جي طور تي ان شڪار گھر ۾ پنھنجو گند ڇڏي ويندا آھن۔ ھنن ڪيترن ئي مندرن کي به نشانو بڻايو آھي جڏھن ته ڪڏھن ھي ڪرائي جون ڪارون به استعمال ڪندا آھن ھي۔ ماڻھو لوگ ڏنڊا ، ڇري ۽ آتشي اسلحا سان ليس ھوندا آھن۔

## سڃاڻپ

عڪس:Wiki_letter_w.svg  مضمون جو ھي ٽڪرو ھن وقت   آھي۔ توھان ان ۾  اضافو ڪري ان کي وڌيڪ بهتر بڻائي سگھو ٿا۔


## واقعا

عڪس:Wiki_letter_w.svg  مضمون جو ھي ٽڪرو ھن وقت   آھي۔ توھان ان ۾  اضافو ڪري ان کي وڌيڪ بهتر بڻائي سگھو ٿا۔


## گرفتاريون

عڪس:Wiki_letter_w.svg  مضمون جو ھي ٽڪرو ھن وقت   آھي۔ توھان ان ۾  اضافو ڪري ان کي وڌيڪ بهتر بڻائي سگھو ٿا۔


## حوالا

## پڻ ڏسو
* ڪارو ڪڇو گينگ
ڄورون

thumb|کاٻو|ڄور جو هڪ قسم
thumb|کاٻو|ڄور جي منڍي ۽ رت چوسڻي
**ڄورون** يا **ڄرون** يا **ڄؤرون** جن کي انگريزيءَ ۾ (Leeches) سڏجي ٿو سي هڪ قسم جا ڪيڙا آهن، جيڪي اڪثر درياهه ۽ ڍورن ۽ ڍنڍن جي بيٺل پاڻي سڙيل ٻوڙن يا سڙيل گندگاهه واري پاڻيءَ ۾ ٿيندا آهن. ڄرن يا ڄؤر جا حيواني لحاظ سان ڪافي قسم آهن، پر ســنـڌ ۾ ٽـن قسمن جا ڏٺا ويا آهن. جن مان ٻه قسم عام آهن. 
## مختلف ٻولين ۾
ڄؤر کي عربيءَ ۾  **علق**، اردوءَ ۾ **جونڪـ**، سنسڪرت ۾ **جـلـوڪـا**، هـنـديءَ ۾ **جـل ڪاڪـيــڙا** ۽ گجراتيءَ ۾ **جالو** سڏيندا آهن. 
## جانورن جي دشمن
ڄؤرون مينهن، ڳئن ۽ ٻڪرين جي پاڻي پيئڻ وقت انهن جي پيٽ ۾ هليون وينديون آهن ۽ جانور بيمار ٿي پوندا آهن. 
## غلطفهمي
سنڌ ۾ ڪن بيمارين جي علاج لاءِ ڄؤرن ذريعي رت ڪڍيو ويندو آهي ۽ ماڻهو سمجهندا آهن ته ڄؤر لڳرائڻ سان ڦٽ ڦرڙي، ناسور وغيره جو ڪنورت نڪرڻ سان علاج ٿيندو پر اهو خطرناڪ عمل آهي، جو ايڊز، هيپاٽائيٽس بي ۽ سي جهڙيون خطرناڪ موتمار بيماريون انهن ذريعي ڦهلجي سگهن ٿيون.
## حوالا
ڄيٺملاڻي

**ڄيٺملاڻي** سنڌي لوهاڻن جو هڪ پاڙو آهن، جيڪي اصل ۾ اروڙ ونشي آهن ۽ شڪارپور ۾ رهندا هئا. 

## تاريخ
سندن وڏو ڏاڏو ديوان ڄيٺمل، حيدرآباد جي ميرن پاران شڪارپور جو بااختيار گورنر هو. هن شڪارپور ۾ پنهنجو ضرب خانو کوليو هو ۽ سندس نالي سان ’ج‘ اکر  وارو سڪو هلندو هو. هن جي لشڪر ۾ گهڻو ڪري پٺاڻ شامل هئا، جڏهن انگريزن سنڌ فتح ڪئي ۽ ديوان ڄيٺمل کي ملازمت جي آڇ ڪئي ته هن وٽن نوڪري نه قبولي ۽ ملتان جي گورنر لالا مولراج وٽ وڃي رهيو، پوءِ جڏهن مير علي مراد خان خيرپور رياست جو والي ٿيو ته کيس گهرائي ورتائين. سندس لاڏاڻو به خيرپور ۾ ئي ٿيو. کيس ديوان نوتنداس نالي هڪ پٽ هو، جنهن جو اولاد ڄيٺملاڻي سڏجي ٿو. هندستان جو ناميارو وڪيل رام ڄيٺملاڻي به هن خاندان مان آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
ڄاڙي

thumb|کاٻو|هيٺين ڄاڙي

**ڄاڙي**، مٿي جي کوپڙيءَ جي هڏي سان لاڳاپيل مُنهن جي سامهون وارن هڏن جي ٻن پڙن تي ٻڌل هڪ هڏائون عضوو آهي. هڪ مٿيون پڙ، جنهن کي مٿين ڄاڙي (maxilla) چئبو آهي. جڏهن ته ڄاڙيءَ جي هيٺينءَ پُڙ کي هيٺين ڄاڙي (mandible) چئبو آهي. جڏهن ٻار اڃا ماءُ جي پيٽ ۾ ڪچو (foetus) هوندو آهي ته ان وقت قدرتي طور هي ٻئي پُڙ الڳ ٺهڻ شروع ٿيندا آهن.

## ڄاڙيءَ جي بناوٽ
* مٿين ڄاڙي (Maxilla): ڄاڙيءَ جي هن حصي ۾ وات جو سامهون وارو حصو، تارون، اکين جي کوپن جو پويون حصو، نڪ جي سوراخن جو پويون حصو، منهن جي سوراخن جا هوادان (Frontal Sinus)، جيڪي لعابي پردن جي ذريعي نڪ جي سوراخن سان ڳنڍيل هوندا آهن، شامل هوندا آهن. ان کان سواءِ ڏندن جي مٿين ٻٽيهيءَ جا لڳ ڀڳ سورنهن ڏند ۽ مٿيون مهارون به اُن ۾ اچي وڃن ٿيون.
* هيٺين ڄاڙي Mandible: کوپريءَ جي سڀني هڏن ۾ هيٺين ڄاڙي هڪ واحد هڏو آهي، جيڪو هيڏي هوڏي ۽ هيٺ مٿي چري پري (هلي) سگھي ٿو. هيٺين ڄاڙي وري ٻن هڏن جو ڳانڍاپو آهي؛ يا کڻي ايئن چئجي ته ٻن هڏن ۾ ورهايل آهي. هڪ سڌو هڏو جيڪو کاڏيءَ کان وري ٻئي پاسي وري يا هليو/ وڌي وڃي ٿو، جنهن ۾کاڏي، هيٺين ٻٽيهي جا پڻ لڳ ڀڳ سورنهن ڏند ۽ هيٺيون مهارون اچي وڃن ٿيون. ڄاڙي هيٺين ڄاڙيءَ جو ٻيو اڀو هڏو، جيڪو هيٺين ڄاڙيءَ جي ڪنڊ کان اڀري مٿي مٿين ڄاڙيءَ ڏي ڪن جي پاڙ تائين وڃي ٿو.
هيٺين ڄاڙيءَ جو اڀو هڏو اڳتي هلي مٿي (پڇڙيءَ) چوٽيءَ وٽ ٻن حصن ۾ ورهائجي وڃي ٿو. هڪ حصي کي Candy lar Process چئجي ٿو ۽ ٻئي حصي کي Coronoid Process چئجي ٿو. ياد رهي ته ڄاڙي جي اڀي هڏي جو هيءُ حصو Coronoid Process ڄاڙيءَ مشڪن، رت ناڙين ۽ ٻنڌڻن سان واڳيل آهي. اهو ئي سبب آهي جو مشڪن ۽ ٻنڌڻن جي ڪري هيٺين ڄاڙي هيڏي هوڏي يا هيٺ مٿي چري پري (هلي) سگھندي آهي.
## ڄاڙيءَ جو ڪم
مٿين ڄاڙي (Maxilla) منهن جي ٻين عضون جي مددگار آهي؛ تنهن ڪري مٿين ڄاڙي ٻين عضون جو مددي ڪم ڏيئي ٿي. هيٺين ڄاڙي، ڄاڙيءَ جو اهو (حصو) پڙ آهي، جيڪو پنهنجي اڀي هڏي جي هڪ حصي (Coronoid Process) جي مشڪن ۽ ٻنڌڻن (Ligaments) سان لاڳاپيل هئڻ ڪري هيڏي هوڏي يا هيٺ مٿي چري پري سگھندو آهي، تنهن ڪري هيٺين ڄاڙي وات کولڻ ۽ بند ڪرڻ، کاڌي چٻاڙڻ جو ڪم ڏيئي ٿي.
## حوالو

## حوالا
ڄاڱري ٻير

**ڄاڱري ٻير** جابلو ٻير جو هڪ قسم آهي، جنهن کي ’ڇاپرو ٻير‘ به چوندا آهن، ڇو ته سنڌيءَ ۾ جبل کي ڇپر به چوندا آهن ۽ ڇپر جي نسبت سان هن ٻير کي ڇاپرو به سڏبو آهي. هن ٻير ۾ تمام گهڻا ڪنڊا ٿيندا آهن، جيڪي ننڍڙا ۽ ڪُنڍڙا ٿين ٿا، جنهنڪري ٻير پَٽيندڙن کي خيال ڪرڻو پوندو آهي، ڇو ته اُهي هٿن ۽ آڱرين ۾ چُڀي پوندا آهن ۽ سخت سُور ڪندا آهن. هنن ڪنڊن کان ٻيرَ پَٽيندڙ ڪپڙا به بچائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. هن ٻير جا ٻير عام ٻيرن کان ننڍا ٿيندا آهن ۽ انهن جو رنگ گهَرو ناسي (maroon) ۽ چهچ ڳاڙهو به ٿيندو آهي. هن ٻير جو قد عام ٻيرين کان ننڍو ٿيندو آهي. ڄاڱري ٻير ٿر ۾ به ٿيندي آهي ۽ اُتي جبل واري ٻير کان وڌيڪ گهاٽي ٿيندي آهي. ٻيرن جي مُند ۾ عام ماڻهو ٻيرن جون ڇَٻيون ڀري، شهرن ۾ کَپائڻ ايندا آهن. ڄاڱرا ٻير ڏاڍا مِٺا ۽ سوادي ٿيندا آهن.
## حوالو

## حوالا
سنڌسلامت

**سنڌسلامت** سنڌي ماڻهن جن ۾ اديب، شاعر، محقق ۽ ٻيا روزآني  زندگيءَ سان لاڳاپيل آهن انهن جي لاءِ آن لائين فورم آهي، جنهن ۾ ٽيڪنالاجي، سائنس، ادب ۽ ٻين عنوانن سان لاڳاپيل سيشن موجود آهن. سنڌسلامت  جو مقصد سِنڌي ٻوليءَ جي ترقي ۽ واڌرو آهي.

## تعارف
سنڌسلامت ڊاٽ ڪام 15 اپريل 2009 ۾ سِيتا، ضلعي دادُو جي عبدالرشيد سمون پاران لانچ ڪئي وئي، جيڪا پهرين وِي بُليٽن فورم سافٽويئر تي هلندي هُئي، 2010 ۾ سنڌسلامت کي زين فورو فورم سافٽويئر تي لاٿو ويو، سنڌسلامت ڊاٽ ڪام فورم جو مقصد دنيا ۾ سنڌي ٻوليء کي عام ڪرڻ ۽ گهڻي کان گهڻي معلومات سنڌيء ۾ پهچائڻ آهي.

## انگ اکر
سنڌ سلامت تي هن وقت 7,363+ رجسٽرد رڪن آهن ۽ روزانه 1200 کان مٿي ماڻهو سنڌ سلامت تي ڀيرو ڀڃن ٿان. سنڌ سلامت تي مختلف موضوعن تي 36,304+ ليک ۽ 176,765+ رايا آيل آهن. 

## مقصد
سنڌسلامت ڊاٽ ڪام جو مقصد سڄي دُنيا جي سنڌين کي هڪ پليٽفارم تي گڏ ڪري سِنڌي ٻولي کي ترقي وٺرائڻ ۽ سِنڌي ٻولي جي بقا لاءِ جدوجهد ڪرڻ آهي. ان سلسلي ۾ سنڌسلامت ڊاٽ ڪام پاران مختلف وقتن تي سنڌي ٻوليءَ لاءِ مختلف پراجيڪٽس منظرِ عام تي آندا ويا آهن ۽ ڪُجهه پراجيڪٽس ڪم جاري آهي. 

## ادارتي عملو

**سنڌسلامت جا ھاڻوڪا انتظامي رُڪن.**

**سنڌسلامت جا اڳوڻا انتظامي رُڪن
**

## منصوبا
سنڌسلامت ڊاٽ ڪام پاران لانچ ڪيل پراجيڪٽس ۾
* سنڌسلامت لفظيڪار
* سنڌسلامت ڪتاب گھر
* سنڌسلامت فونٽ سرور
* سنڌسلامت رِيڊ 
* سِنڌي ڳولا 
* اميدون بلاگر ٽيمپليٽ 
* ڀُرڳڙي بلاگر ٽيمپليٽ 
* سونهاري سِنڌ بلاگر ٽيمپليٽ 
* ڪروم برائوزر سِنڌي ٿِيم 
* اِي اوطاق بلاگر ٽيمپليٽ 
* ايس.ايس رِيڊ فونٽ 
* ايس.ايس اسدڀُٽو فونٽ 

## حوالا

زمرو:سنڌي ويب سائيٽ
پير مصري

**پير مصري** ضلعي خيرپور جي تعلقي ڪوٽڏيجيءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن:
* دائُو ٻُرڙو
* شهداد ٻرڙو
* ملهار ڪانڌڙو
* ڇٽو سيال
* منگي
* ۽ ڇاڙ.
## حوالا
پيزا ٽاور

thumb|کاٻو|ٽاور جو جھڪاءُ

**پيزا ٽاور** ڪي کيس **پيسا ٽاور** به سڏين اهو اٽلي (Italy) جي رياست تُسڪيني (Tuscany) جي صوبي پيزا (Pisa) ۾ واقع آهي. هي وچئين دؤر ۾ تعمير ٿيل شاهي گهنڊ وارو ٽاور دنيا جي عجوبن مان هڪ آهي، جنهن جي بناوت به حيران ڪندڙ آهي. هي ٽاور هتان جي جڳ مشهور عمارتن ڊُومو بيپٽسٽري جي ڀر واري سبز ميدان تي اڏيل آهي. جنهن سبز ميدان کي ڪيمپوڊي مائريڪولي (Campo dei Miracoli) يعني ڪرشمن وارو ميدان سڏيندا آهن. هن علائقي ۾ اڪثر عمارتون پيزا شهر جي عروج واري دؤر (جنهن کي مقامي طور سنهري دور سڏيندا آهن) ۾ تعمير ٿيل آهن. پيزا جي تاريخ موجب اهو دؤر ٻارهين ۽ تيرهين عيسويءَ صدين تي مشتمل هو. انهيءَ دؤر ۾ پيزا شهر هڪ بندر جي حيثيت ۾ رومي سمنڊ جي وڏين طاقتن مان هڪڙو هو.
## جھڪڻ جو سبب
هن جهڪيل ٽاور سان 1173ع ۾ هڪ اڻ وڻندڙ حادثو پيش آيو. ٽاور جي منصوبي موجب ڪُل اَٺن طبقن يا ماڙن مان جڏهن شروعاتي ٽي ماڙا اڏجي تيار ٿيا ته ٽاور جو ڪجهه حصو زمين اندر ويهي رهيو ۽ اهو هڪ طرف جهُڪي پيو. تنهن کان پوءِ لڳاتار 180 سالن تائين انهيءَ جي جهڪاءُ کي درست ڪري ان کي سڌو ڪرڻ لاءِ سڄي دنيا جي ڪيترن ئي ڪاريگرن کي گهرايو ويو. نيٺ سن 1350ع ڌاري هڪ ماهر تعميرات ٽوماسوڊي اينڊر ياڊا پونٽيڊيرا (Tomasso di Andrea da Pontedera) هي ڏکيو ڪم ڪرڻ قبول ڪيو ۽ ٽاور جوڙي راس ڪيائين. گذريل اَٺن صدين کان وٺي اڄ تائين اهو پنهنجو جهڪاءُ برقرار رکيو اچي. 1999ع ۾ پيزا ٽاور جي جهڪاءَ واري حيثيت کي متاثر ڪرڻ کان سواءِ ان جي بنياد کي مضبوط ڪرڻ لاءِ محتاط طريقي سان ڪم شروع ڪيو ويو ته جيئن هن تاريخي علامت کي ڪِرڻ کان بچايو وڃي ۽ هن جي جهڪاءَ واري جڳ مشهور علامت به برقرار رهي.
## آسپاس
هن علائقي جي اتر ۾ ڪيمپوسانٽو (Campasanto) نالي قبرستان جيڪو چرچ سان وابسته آهـي، تـيـرهيـن عيـسـوي صـديءَ جي آخـر ۾ تعمير ٿيـو. هن قبرستان ۾ اڏيل ڇٽين جي ديوارن تي ٿيل فريسڪو پلاسٽر آرٽ گهڻي ڀاڱي ٻي عالمي لڙائيءَ دوران اتحادي ملڪن طرفان ڪيل بمباريءَ سبب تباهه ٿي ويو پر انهيءَ جا ٻه شاهڪار ٽرمف آف ڊيٿ (Triumph of Death) ۽ لاســٽ جـجـمـيـــنـٽ (Last Judgment) جيڪي چوڏهين صديءَ ۾ ٺهيا هئا، قدرتي طور بچي ويا آهن. مذڪوره نقش ڪيپيلا امانيٽي (Cappela Ammanati) نالي هڪڙي گوشي ۾ اُڪريل آهن، جنهن کي خوف ۽ هراس وارو هنڌ سڏجي ٿو. هتي نڪولا پسانو جا ڳچ مجسما ۽ پٿر تراشيل آهن. جن مان سندس فني ڪمال جو حقيقي تاثر ملي ٿو. 
## حوالو

## حوالا
پئٿاگورس

**پئٿاگورس** (Pythagoras) سنڌي ٻوليءَ ۾ ***فيثاغورث*** ڇهين صدي (570 -495 ق. م) اولھ ايشيا مائنر يعني موجوده ترڪيءَ جي يوٽيا علائقي جي ساموس شهر ۾ جنم ورتو. سندس زندگيءَ جي مختلف پاسن جي باري ۾ جيڪي روايتون ۽ اڌوگابريون خبرون ملن ٿيون، سي سندس شخصيت کي طلسماتي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪافي آهن.

ھي يوناني رياضيدان پنھنجو ماڳ ڇڏي ڏکڻ اٽليءَ ۾ ڪروٽون آيو جتي ھن ھڪ فلسفيانہ ۽ مذھبي تنظيم قائم ڪئي جنھن کي پئٿاگورين يا فيثاگورين سڏيو ويندو هو. ان تنظيم جي اندروني حلقي وارا رڪن رياضيدان سڏبا ھئا.

## خيال
هن بابت اڪثر لکتون سندس وفات کان گهڻو پوءِ جون آهن، ان ڪري انهن کي تصديق جي ضرورت آهي. چون ٿا تہ هن ڪافي وقت سياحت بہ ڪئي، هندستان بہ آيو هو. هن جي مذهبي ريتن ۽ ڪمن جي سندس عقيدتمند پابنديءَ سان پوئواري ڪندا رهيا. ماڻهو Croton جي سياست ۾ وڏو حصو وٺڻ لڳا، جنهنڪري اها ڳالھ سندن زوال جو ڪارڻ ٿي. سندن اجتماعن واريون جايون ساڙيون ويون. پئٿاگورس کي شهر بدر ڪيو ويو ، ۽ سندس موت Metapontum ۾ ٿيو. ڪجهه ڳالهيون جيڪي هن سان منسوب آهن، سي سندس پوئلڳن Pythagoreans سان واسطو رکن ٿيون. چون ٿا تہ هي پهريون شخص هو ، جنهن پاڻ کي Philosopher سڏايو. هن جي خيالن جو افلاطون تي وڏو اثر ٿيو، هن جي جماعت Pythagorean brotherhood سندس خيالن جو ڦهلاءُ ڪيو، پر سندن ديوتائپ ۽ الوهيت وارن خيالن بابت خاموش رهيا. مثال طور: اپالو سندس پيءُ هو يا هن ۾ نور چمڪندو هو، هن جي سٿر سونهري هئي، هن کي هڪ ئي وقت ڪيترن هنڌن تي ڏٺو ويندو هو وغيره. چون ٿا تہ سقراط سندس ڪارنامن تي الڳ ڪتاب لکيو هو پر اهو هن وقت ڪو نہ ٿو ملي. سڀني شڪن شبهن جي باوجود بہ جيڪو ڪجهه مڃڻ جو ڳو آهي، سو بہ تمام گهڻو آهي. پڻس جو نالو Mnesarchus هو، جيڪو جوهري هو، جو پٿرن وغيره تي نقشگري ڪندو هو. سندس والده جو نالو Pythias هو. پئٿاگورين Aristoxenus موجب هن جو جنم 570 ق. م ڌاري Polycrates علائقي ۾ ٿيو. چيو وڃي ٿو تہ هي جاميٽري ۽ ٻيا علم مصرين کان سکيو. هن جي فلسفي، تعليم ۽ ريتن رسمن جو اثر گهڻو تڻو يونان تي ٿيو ۽ هو پاڻ بہ يوناني ماحول ۽ رواجن جي پيداوار هو. فيثاغورث جو نظريو ھيو تہ سمورين شين جي تعلق کي عددن تائين محدود ھجڻ کپي. سندس گروپ انھن تعلقاتن جي دريافت ۾ مصروف ھوندو ھو.

## اثر
هن جي موسيقي، فلڪيات، طب (Medicine)، رياضيءَ جي نظرين کان وڌيڪ عقيدي ۽ مذهبي خيالن جو سندس پوين تي وڌيڪ اثر ٿيو.

## اولاد ۽ وفات
هڪ وقت سندس برادري ۾ سندس پروگرام جي مخالفت چوٽ تي هئي. سندس مذهبي عقيدا، سندس پويان ڪافي عرصي تائين جاري رکندا آيا. سندس وفات بابت ڪن جو چوڻ آهي تہ هڪ مندر ۾ کيس ساٿين سميت باھ ڏئي ساڙيو ويو. ٻين جو چوڻ آهي تہ اول هو Tarentum ڏانهن ڀڳو. جتان کيس تڙيو ويو. ان بعد Metapontum ڏانهن ڀڄي ويو، جتي پاڻ کي بک ڏئي انت آندائين. جتي هن جو مقبرو بہ آهي. چون ٿا تہ هن ڪروٽان جي Theano نالي عورت سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس Telauges نالي پٽ ۽ Damo ۽ Myia نالي ٻہ ڌيئون بہ ڄايون. سندس نالو ٻن لفظن جو مرڪب آهي. Pyth= Oracle، Agor= Truth، جنهن جو مطلب لڳ ڀڳ الهامي سچ جهڙو ٿئي ٿو. موسيقي، طب، مذهب (ڪي عقيدا)، تناسخ ارواح، گوشت خوريءَ کان منع، ڪسرت، فلڪيات ۽ مسٽيسزم تي هن جو ڪم هن جي مشهوريءَ جو سبب بڻيو.

## حوالا

پئٿاگورس
زمرو:خيالن جي تاريخ
زمرو:فلسفي جي تاريخ
محب علي رند

**ڳوٺ محب علي رند** سانگھڙ ضلعي جي تعلقي شھدادپور جو ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي،جيڪو شھر مقصودو رند جي اوڀر۾ واقع آھي.ھيء ڳوٺ اتر
26.0578241 ۽ اوڀر 68.5846796 ڊگري تي واقع آهي.ھن ڳوٺ ۾ تمام بنيادي سهولتون فراهم ٿيل آھن.مثلا بجلي گئس پڪيون گھٽيون اسڪول وغيره.
ڀري واري

ڀريواري يا ڀوريواري تعلقي شھدادپور ضلعي سانگھڙ جي ھڪ ديھ جو نالو آھي،جنھن۾ ھيٺيان ڳوٺ آھن.
محب علي رند،حاجي رند،مٺو رند،ٻاجھي رند،پڃارن جو ڳوٺ،سيوو رند،سکيو رند.

زمرو:سنڌ جون ديھون
وٺو ته ٿر ، نه ته بر

## ٿر جي زراعت
*ٿر ۾ زراعت ۽ پوک جو مدار گهڻو ڪري وسڪاري تي آهي. جيڪڏهن برسات وسي ته پوءِ ٻاجھر، تر، مڱ، گوار، ڪورڙ، داليون ، ڇانهيون، گدرا ۽ چڀڙ وغيره ٿين. اهو فصل سڄي ٿر ۽ پارڪر ۾ ٿئي. ڪي وري ڀلين ٻنين کي کيڙي جوئر جو ٻج ڇٽي ڍڪي ڇڏيندا آهن. مٺي، اسلام ڪوٽ، ڏيپلي ۽ ننگرپارڪر جي ڪافي ڳوٺن ۾ کوهن جي پاڻيءَ تي به ڪجهه محنتي هاري پالڪ، سوئا، ميٿي، موري، واڱڻ، ۽ ڀينڊيون پوکين ٿا. پر ٿرپارڪر جو گهڻو ڪري دارو مدار برسات جي پاڻي تي آهي يعني “ وٺو ته ٿر ، نه ته بر ”.*

## ٿر ۽ برسات
*ٿر ۾ وسڪاري جي مند پندرهين جون يا ان کان پوءِ شروع ٿئي ٿي. وسڪاري جا اهي ٽي مهينا گهڻو ڪري پندرهين جون کان پندرهين سيپٽمبر تائين ليکيا وڃن ٿا.  ٿر جي زراعت ۽ پوکي راهيءَ جو  دارومدار گهڻو ڪري مينهنَ تي آهي. برسات پوڻ کان پوءِ هر پاسي ساوڪ ئي ساوڪ ٿي وڃي ٿي. پر جي وسڪارو نه ٿو پوي يا گهٽ مينهنَ پون ٿا ته ان جا اَثر ٿر جي زراعت ۽ پوک تي پوڻ سان گڏوگڏ هتي رهندڙ هر جيوت تي پون ٿا.*
 
## ٿر ۾ سُڪار ۽ ڏڪار
*ٿر ۾ برسات نه پوڻ سبب نه رڳو فصل نٿا ٿين پر گاهه به گهٽ ٿئي ٿو، جنهن جو اَثر وري مال تي پوي ٿو، ڇو جو مال جي ڌڻن جي چاري جي کوٽ ٿي وڃي ٿي. مطلب ته ٿر جي زراعت ۽ اقتصاديات گهڻو تڻو وسڪاري تي ڀاڙي ٿي. اهو ئي سبب آهي جو جڏهن هتي مينهنَ نه ٿو پوي يا گهٽ پوي ٿو ته پوءِ هن علائقي ۾ ڏڪار واري صورتحال پيدا ٿي وڃي.ٿر ۾ مينهنَ گھڻو ڪري اتر واري پاسي کان ايندو آهي. جنهن کي ٻڪرال کنوڻ وارو مينهن چيو وڃي ٿو ته ڪڏهن وري مينهن اوڀر کان اچي وڏڦڙو وسائيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن اولهه کان به مينهن اچي ٿو، جنهن کي “ لاڙي مينهن ” چون ٿا . ٿر ۾ جيڪڏهن 200 ملي ميٽرن کان 300 ملي ميٽرن تائين مينهن وسي ٿو ته ان کي سڪار چيو وڃي ٿو، ڇو جو ان جي نتيجي ۾ زراعت ۽ پوک تي ڏاڍا سٺا اَثر پون ٿا، فصل ۽ گاهه ڀلا ٿين ٿا.* 

## حوالا
اهرام

thumb|کاٻو|گيزا وارا اهرام
**اهرام** جن کي انگريزيءَ ۾ پئرامِڊس (Pyramids) انهن جي ٽن يا وڌيڪ پاسن واري ذري گهٽ نهري اڏاوت، جنهن جا ٽڪنڊا پاسا، زمين کان چوٽيءَ تائين مٿي سوڙها هجن، ته اهڙي اڏاوت کي Pyramid يا اهرام چيو وڃي ٿو. ان قسم جون قديم اڏاوتون مصر جي بادشاهن جي مدفن مٿان پٿر جي وڏن بلاڪن سان ٺاهيون ويون آهن. وڏن اهرامن جي ڀر ۾ ڪي ننڍا اهرام به آهن، جيڪي بادشاهن جي واسطيدار اميرن جي مزارن مٿان ٺهيل آهن. 
## پهريان اهرام
سڀ کان قديم مصر جو پوڙيالو (Stepped) اهرام آهي. هي مصر جي گيزا (Gizeh) واري سڀ کان وڏي اهرام، کان صرف اڌ صدي اڳ جو آهي. گيزا وارو وڏو اهرام 2800 ق. م ڌاري يا ڪجهه پوءِ بادشاهه Khufu (خوفو) جي مرقد تي ٺهيل آهي، جيڪو Snefru جو پٽ هو. هن بابت ڪن ڪتابن ۾ 2664 ق. م کان پوءِ جو وقت ٻڌايو ويو آهي. خوفو کي يوناني ٻوليءَ ۾ Cheops سڏين ٿا. هي اهرام تيرهن ايڪڙن تي پکڙيل 2300,000 اهڙن پٿرن جي بلاڪن مان ٺهيل آهي، جن مان هر هڪ جو وزن اٽڪل اڍائي ٽنن جي برابر آهي. ڪاٿو آهي ته اٽڪل هڪ لک ماڻهن کي هن عمارت جوڙڻ ۾ ويهه سال لڳا هوندا. هن چؤڪور اڏاوت جي پيڙهه وٽ هر پاسو 756فوٽ ڊگهو آهي. هن جي اوچائي 450 فوٽ وڃي بيهي ٿي. سمجهيو وڃي ٿو ته هي اٽڪل 500 فوٽ اوچو هو. هي مصر جي اهرامن ۾ سڀني کان وڏو آهي. ڪوفو جي اهرام کي پهريون وڏو باترتيب اهرام سمجهيو وڃي ٿو.
## ٻين ملڪن ۾
انهن اهرامن جي صورت سان مماثلت رکندڙ ٻيا به ڪيترا اهرام نه رڳو مصر، پر پاسي وارن ملڪن سوڊان، يونان انڊونيشيا وغيره ۾ تعمير ٿيا، پر پوئين دؤرن ۾ فرانس، آمريڪا، هندستان وغيره ۾ هنن اهرامن سان مماثلت رکندڙ اهرام ٺاهيا ويا آهن.
هڪ لکت موجب مصر ۾ 138 ۽ سوڊان ۾ 220 جي قريب ننڍا وڏا اهرام هئا، پر 1980ع واري ڏهاڪي جي انگن اکرن موجب ان وقت تائين 80 کن پراڻا اهرام وڃي بچيا هئا، جيڪي سڀ نيل درياهه جي اولهه پاسي ريگستان ۾ هئا.
بهرحال مصر جي اهرامن کي دنيا جي ستن قديم عجائبات ۾ به شامل ڪيو ويو آهي. ان کان سواءِ هڪ اهم اهرام جو ذڪر ڪرڻ ضروري آهي، جيڪو آهي، ميڪسيڪو جو Chelula وارو اهرام، جيڪو دنيا ۾ مقدار جي لحاظ هن وقت تائين وڏي ۾ وڏي اڏاوت سمجهي وڃي ٿي، جيڪا پنجيتاليهن ايڪڙن تي پکڙيل آهي. پر ان جي اوچائي فقط 177 فوٽ آهي. 1519ع ۾ ڪورٽيس جي اڳواڻيءَ ۾ جڏهين ميڪسيڪو ۾ قدم رکيو، تڏهن به هن اهرامي عمارت جي چوٽيءَ تي هڪ Temple/عبادتگاهه موجود هئي، جيڪا هنن ڊاهي ڇڏي ۽ پوءِ ان هنڌ تي Holy Virgin جي نالي جو Chapel تعمير ڪرايو ويو.
## امريڪي اهرام
جيتوڻيڪ ماپ ۾ آمريڪا جا اهرامي يادگار مصر وارن اهرامن جي مقابلي جا آهن، پر اهي جاميٽري ڊزائين جي خيال کان ڪمزور۽ پوڙيالا آهن ۽ اهي مدفن تي نه پر عبادتگاهن لاءِ آهن.
هڪ گمان آهي ته مصر وارن اهو خيال عراق وارن جي قديم عبادتگاهه Ziggurat/ Zikkurat تان ورتو، جيڪي اهرامن کان اڳ جون آهن ۽ انهن جي شڪل ذري گهٽ ساڳي آهي. زگورت ڪچين سِرن جا ٺهيل هئا ۽ مٿن رنگ ڪيل هوندو هو، مٿي چڙهڻ لاءِ چاڙهيون به ٺهيل هيون ۽ ٻڌايو ويو آهي ته اهي ستن طبقن ۾ اڏيل هئا ۽ انهن جي مٿان عبادتگاهه (Temple) جي کليل عمارت ٺهيل هئي. هڪ لکت موجب يونان جا اهرام 2000 ق. م جا ٿي سگهن ٿا. انهن مان ٻه مشهور Helleniko ۽ Lingourio جا اهرام آهن. نئين دؤر ۾ به ڪيترن هنڌن تي اهرامي شڪل جون اڏاوتون ٺهيون آهن ۽ ٺهن پيون.
## حوالو

## حوالا
پئي ٻيلو

**پئي ٻيلو** (Pai Forest): هونئن ته سنڌو درياهه جي ٻنهي پاسي ڪيترائي ٻيلا آهن، پر سڪرنڊ (ضلعي بينظيرآباد) جو ”پئي ٻيلو“ پنهنجي الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. روايت آهي ته پئي ٻيلو ٽالپرن جي زماني ۾ شڪارگاهه طور رک بنايو ويو هو. هتي وڻن جي واڍي ۽ عام شڪار جي بندش هئي، اها به روايت آهي ته هي ٻيلو ميرن کان اڳ ڪلهوڙن جي دؤر ۾ به موجود هو.
## لغوي معنا
لفظ ”پئي“ معنيٰ اهڙي زمين، جنهن کي ٻن پاسن کان پاڻي لڳي يا ٻن ڪڙين جي وچ واري زمين. ان پئي لفظ مان ظاهر آهي ته ڪنهن وقت درياهه جي ٻن ڍورن جي وچ ۾ ٻيٽ هو، جنهن تي قدرتي درياهي ٻيلو نروار ٿيو. انگريزن جي دور ۾ سنڌو درياهه تي 35-1931ع دوران جديد آبپاشي نظام رائج ٿيو ته سنڌو درياهه کي بچاءَ بندن ۾ قيد ڪيو ويو. ان ڪري ماحولياتي تبديليون اڻٽر ٿيون. ان دوران ”پئي ٻيلي“ کي درياهي ڪچي مان ٻاهر ڪڍيو ويو ۽ آبپاشي نظام ذريعي آباد رکڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. هن ٻيلي لاءِ روهڙي ڪئنال جي راهب شاهه شاخ ذريعي پاڻي منظور ڪيو ويو، پاڻيءَ جو ٻيو سبب ڪيترائي ٽيوب ويل آهن، جيڪي ٻيلي کي پاڻي پهچائين ٿا.
## محل وقوع
پئي ٻيلو سڪرنڊ شهر کان ڏکڻ اولهه ۾ پنجن ڪلوميٽرن تي سڪرنڊ باءِ پاس سان لڳو لڳ آهي. ٻيلي جي اولهه ۾ سنڌو درياهه آهي، بند جي هن پار سَن شهر آهي. پئي ٻيلي ڏانهن ٻيو رستو مجيد ڪيرئي ڳوٺ کان به وڃي ٿو. پئي ٻيلي جي اولهه پاسي ديهه ماروي، ڏکڻ طرف ديهه تلي ۽ موريو لاکو، اتر ۽ اوڀر ۾ ديهه سڪرنڊ آهن. هينئر ٻيلي جو اڳوڻو اوج نه رهيو آهي. پاڻيءَ جي کوٽ ۽ غير قانوني وڻن جي واڍيءَ هن سهڻي شڪارگاهه جو حُسن برباد ڪري ڇڏيو آهي.
ايراضي ۽ آبادي: پئي ٻيلو 1883ع کان باقاعدي لک هيٺ آهي، ان وقت هن جي ايراضي 5901 ايڪڙ هئي. ايوب خان جي دور ۾ 1015 ايڪڙ زمين زرعي کاتي کي ڏني وئي. 1995ع ۾ ان مان 140 ايڪڙ فوج کي ڇانوڻي ٺاهڻ لاءِ ڏني وئي، هن وقت اها زمين آباد آهي ۽ مقاطعي تي ڏنل آهي. هينئر ٻيلي کاتي وٽ باقي 4646 ايڪڙ زمين باقي آهي. اهڙيءَ ريت هتي نباتات ۾ ٻٻر، بيد مشڪ، ٻير، ديوي، کٻڙ، ڪنڊي، لئي، ڪرڙ ۽ ٽالهيءَ جا وڻ آهن. پئي ٻيلي ۾ سراسري طور 338 ايڪڙ ٻٻر، 107 ايڪڙ بيد مشڪ، 1045 ايڪڙ ڪنڊي ۽ 12 ايڪڙن تي شيشم جا وڻ آهن. ٻين به ڪيترن قسمن جا وڻ ٻوٽا ۽ گاهه موجود آهن. 
## جانور ۽ پکي
جيئن ته پئي ٻيلو شڪار گاهه آهي. هتي ايوب خان جو بنگلو ٺهرايل به آهي. هتي موجود شڪار گاهه ۾ هرڻ ۽ ڦاڙها آهن. جڏهن ته هتي ٻين جهنگلي جانورن ۾ سوئر، گدڙ، نور، سيڙهه، جهنگلي ٻلا وغيره ۽ پکين ۾ ڪارو تتر، اڇو تتر، ڳيرو، طوطو، هيڙهو، باز، بلبل، چڪور، ڪانءُ، ڪٻرون ٻيا موجود آهن.
## حوالو

## حوالا
دڙي مگسي

ڳوٺ دڙِي مگسي ضلعي شهيد بينظيرآباد (نوابشاه) جي تعلقي سڪرنڊ ۾ اولهندي طرف محرابپور روڊ کان اٺ ڪلو ميٽرن تي واقع آهي اٽڪل پنج هزار ماڻهن جي آبادي تي ٻڌل هن ڳوٺ جو سرڪاري طور ۽ اصل نالو بخشو مگسي آهي ڪيترائي سو سال اڳ ۾ درياءُ ۾ آيل تباه ڪار ٻوڏ سبب ڪافي نقصان ٿيو هو آس پاس جا سمورا ننڍا وڏا ڳوٺ پاڻي ۾ ٻڏي ويا هئا ها پر هي ڳوٺ مٿي دڙي تي هئڻ سبب ٻڏڻ کان مڪمل طور محفوظ رهيو جنهن جي ڪري هن ڳوٺ کي دڙِي مگسي طور سڏڻ شروع ڪيو ويو ۽ اڄ تائين مشهور آهي پاڻي .بجلي .گئس .ٽيليفون سميت هر ضرورت موجود آهي سنڌ ۽ بلوچستان جو مشهور سخي دل ۽ مهمان نواز انسان حاجي امام بخش مگسي پڻ هن ڳوٺ جو هو ۽  مرحوم رئيس مير حسن مرحوم رئيس گل حسن مرحوم رئيس محمد حسن مگسي پڻ هن ڳوٺ جون نمايان انسان هئا ان کان علاوا سنڌ جو مشهور اديب ڊاڪٽر عبدالرسول قادري مگسي ب هتان جو آهي جڏهن ت جسقم جو شهيد چيئرمين بشِر خان قريشي ب هن ڳوٺ کي پنهنجو ٻيو گهر چوندو هو هتان جا رهواسي تمام گهڻا تعليم يافتا ۽ وڏن عهدن تي فائز آهن ڳوٺ ۾ هڪ هاءِ اسڪول ٽي ڇوڪرن جا ۽ ٻ ڇوڪرين جا  پرائمري اسڪول ۽ اسپتال آهي  ڳوٺ جو چڱو مڙس انجنيئر شبير احمد مگسي هن وقت سئي گئس جي ريجنل مينيجر طور ڪم ڪري رهيو آهي سندس ڀاءٌ ميهار مگسي ب پيٽروليم ۾ وڏو آفيسر آهي ان کان علاوا رياض مگسي آبادي جي ڀلائي ..نثار احمد خوراڪ کاتي ۽ بشير مگسي روينيو کاتي ۾ 
۽ غلام رسول مگسي ۽ سندس ڀاء مرتضى مگسي ناڻي کاتي ۾ آفيسر آهن
جڏهن ت شاه محمد تيل ڪمپني ۾ تاج محمد ۽ ممتاز مگسي ٽيليفون کاتي ۾ ملازم آهن جڏهن ت ٻيا ننڍا ملازم پيرل. سرور. مقصود غلام مصطفى مگسي ۽ رمضان سيال ڪلارڪ  آهن مشتاق مگسي ذاڪر. محمد رميز ۽ نثار بينظير وٽرنري يونيورسٽي سڪرنڊ ۾ ملازم آهن فاروق مگسي ڊپٽي ڪمشنر آفيس ۾ ملازم آهي  
سجاد مگسي سلمان خان ۽ عابد حسين چنو سئي گئس ۾ ملازم آهن
ڊاڪٽر گلشير ۽ ڊاڪٽر سڄڻ صحت کاتي ۾ 
ان کان علاوا معشوق علي مگسي.دلشير اعجاز لطيف.۽ حميد مگسي تعليم کاتي ۾ 17 هين گريڊ جا ملازم آهن جڏهن ت دڙي مگسي ۾ اڪثريت ۾ پرائمري استاد ب آهن جنهن ۾ انور مگسي مشتاق احمد.لياقت علي اڪبرمگسي ڌڻي بخش چنو.امجد. عرفان علي. محمد رفيق مگسي ميوو بروهي مجيد مگسي منصور علي آهن 
جڏهن ت اقبال احمد سيال ۽ ظفر مگسي خصوصي تعليم ۾ ملازم آهن
جاڙي جبل جي جنگ

*جاڙي جبل واري جنگ (Jarray Jabal Wari Jang) سنڌ جي تاريخ جو حصو آهي. جاڙو جبل اَڄ به ڪڇ (Kuchh) جي علائقي ۾ موجود آهي. هيءَ جنگ 1763ع ۾ ڪَڇ جي علائقي ۾، راڻي راءِ لاکي ۽ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي وچم ۾ لڳي هئي. هن جنگ ۾ ميان غلام شاهه ڪلهوڙو  ستر هزار لشڪر  سان راءِ لاکيءَ سان مقابلي لاءِ ڪڇ آيو هو، هن جنگ ۾ راءِ لاکيءَ جي، لشڪر جي، جاڙي جبل تي موجود توبخاني ۾ مان هڪ توب اوچتو  ڦاٽي پوڻ سبب راءِ لاکيءَ جا ڪيترائي اهم لشڪري مارجي ويا، نتيجي ۾ لشڪرين ۾ ڦوٽ پئجي وئي. نيٺ راءِ لاکيءَ آڻ مڃيندي، پنهنجي ڀيڻ ميان غلام شاهه کي نڪاح ۾ ڏيڻ تي راضي ٿي وئي. هن جنگ ۾ مير بهرام خان ٽالپر ڏاڍي بهادري سان وڙهيو، جنهن جي نتيجي ۾ راءِ لاکيءَ جي لشڪر جا ڪيترائي سردار مارجي ويا. راءِ لاکيءَ جي آڻ مڃڻ کان پوءِِ ميان غلام شاهه ڪلهوڙو 2 رجب 1176ھ/ 17 جنوري 1763ع تي واپس پنهنجي تخت گاهه ڏانهن موٽي آيو.* 
## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:غلام شاهه ڪلهوڙو
زمرو:1763ع
پلاسٽڪ سرجري

thumb|کاٻو|پلاسٽڪ سرجري دوران

**پلاسٽڪ سرجري** (plastic surgery) سرجري جي هڪ شاخ، جنهن جو تعلق انساني جسم جي ڪنهن به ضايع يا مسخ ٿيل حصي کي ٻيهر ٺاهڻ يا ٺيڪ ڪرڻ آهي. هن خرابي جو سبب پئدائشي (مثال طور: ڪٽيل چپ) يا ڪنهن حادثي جو نتيجو به ٿي سگهي ٿي. پلاسٽڪ سرجري جو بنيادي مقصد عيبن کي ختم ڪرڻ، متاثر عضوي جي ڪارڪردگي بحال ڪرڻ ۽ ظاهري صورت کي بهتر بنائڻ هوندو آهي.
## تاريخ
پلاسٽڪ سرجري پراڻي وقت کان هلندڙ آهي. 2000 ق. م جي هندستان ۾ به ڪٽيل نڪ کي ٺيڪ ڪرڻ لاءِ آپريشن ڪيا ويندا هئا. ان دور ۾ نڪ ڪـٽـڻ هـڪ ســزا هئـي. قـديـم رومي ۽ يـونانـي مقالن ۾ به ان قسم جي سرجريءَ تي بحث ٿيل ملي ٿو. سورهين صديءَ تائين ان سلسلي ۾ ڪا ذڪر جوڳي اڳڀرائي نه ٿي. ويهين صديءَ ۾ ٻي عالمي جنگ کانپوءِ نـفـسيـاتـي عــلاج ۾ پلاسٽڪ سرجري جي اهميت ثابت ٿي وئي. جنگ ۾ زخمي ٿيندڙن جا متاثر عضوا بحال ڪيا ويا ۽ ڪاسميٽڪس جي لحاظ کان به انهن کي بهتر بڻايو ويو. 
## زيبائش
اڄڪلهه آرائش ۽ زيبائش جي لاءِ به پلاسٽڪ سرجري انتهائي اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي، اهو به پلاسٽڪ سرجريءَ جو ڪمال آهي، جو انسان هڪ دفعو ٻيهر جوان ٿيو پوي. پلاسٽڪ سرجريءَ ذريعي جڳ مشهور پاپ گلوڪار مائيڪل جيڪسن به پنهنجي ڪاري رنگ کي ڀوري رنگ ۾ تبديل ڪرائي پنهنجا نقش تبديل ڪرايا هئا.
## حوالو

## حوالا
پلڙا

thumb|کاٻو|پلڙا

**پَلڙَا** (Acacia Pods) ٻَٻُر جي وڻ جون ڦَريون. انهن ڦرين ۾ اندر ”ٻٻر“ جو ٻج چيچڪن جي صورت ۾ هوندو آهي. سُڪل توڙي آلا پلڙا چوپايو مال، ٻڪريون، رڍون، ڳئون، مينهون ۽ اُٺ چاهه سان کائيندا آهن. پلڙن جو ٻج (چيچڪا)  عورتون ڪارا وار ڪرڻ لاءِ مٿي ۾ به وجهنديون آهن. پلڙن ۾ خاص قسم جي رس ٿيندي آهي، جيڪو جانورن جي کَلُن صاف ڪرڻ ۽ رڱڻ ۾ ڪم ايندي آهي. شيخ اياز جي شاعريءَ ۾ به پلڙن جو ذڪر آهي:
ڪنڊيءَ نه سڱري، ٻٻر نه پلڙو،
سائو نه سلڙو، ڇانگو نه ڇيلڙا،
مارو اڪيلڙا!

## حوالو

## حوالا
پڳ

**پڳ** گهر يا راڄ جي اڳواڻ يا وڏي کي ٻڌائيندا آهن، اهو گهر يا راڄ جو چڱو مڙس سمجهيو ويندو آهي ۽ مٿس راڄ جي هر ڪا ذميواري وڌل هوندي آهي. پڳ ٻڌائڻ واري موقعي تي ٻيا مٽ مائٽ بہ ”ور“ ڏيندا آهن. قبائلي سردار کي بہ پڳ ٻڌائبي آهي. پڳ ورثي ۾ ملندي آهي. روايتن ۽ رسمن موجب ڌاريي کي پڳ نہ ٻڌائبي آهي.

## پڻ ڏسو
* پٽڪو

## حوالا
قربان جيلاني

**قربان جيلاني**، ريڊيو ۽ ٽيليويزن جو مشهور اداڪار، 1938ع ڌاري حيدرآباد ۾ ڄائو. 
## فني سفر
سال 1959ع کان هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد کان پنهنجي فني زندگيءَ جي شروعات ڪئي. ترت پوءِ ريڊيو ڪراچيءَ تي ڊرامن ۾ صداڪاري ڪرڻ لڳو. ريڊيو تي مصطفيٰ قريشي ۽ محمد علي جهڙا وڏا آرٽسٽ سندس هـمعـصـر هئـا. جيـئـن ئـي پـاڪـستان ٽيليويزن ڪراچيءَ جي شروعات ٿي ته قربان جيلانيءَ به اردو ۽ سنڌي ڊرامن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. سندس شمار پهرين جوڙ جي اداڪارن ۾ ٿيڻ لڳو. سندس گهر واري عذرا شيرواني به ساڻس ڪيترن ئي ارود ڊرامن ۾ گڏ ڪم ڪيو. نامور ڊراما نگارن عبدالقادر جوڻيجي جي ڊرامي ’ڇوٽِي سِي دُنيا‘ ۽ حسينه معين جي ’انڪل عرفي‘ ۾ سندس ڪردار ساراهڻ جوڳا آهن. قربان جيلانيءَ سنڌيءَ کان وڌيڪ اردو ڊرامن ۾ ڪم ڪيو آهي. فلمي دنيا جو به معروف اداڪار رهيو آهي. 
## فلمي دنيا
هن 16 فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي، جن ۾ 7 سنڌي، 8 اردو ۽ هڪ پنجابي فلم شامل آهن. قربان جيلانيءَ جي خاص ڊرامن ۾ ’هيلو هيلو‘، ’انتظار فرمايي‘، ’شمع‘، ’رات ڪي آنکين‘، ’ديوارين‘، نادان ناديه‘، ’الجهن‘ وغيره اچي وڃن ٿا، 
## سنڌي فلمون
جڏهن ته سنڌي فلمن ۾ ’چانڊوڪي‘ (1969ع)، ’جيجل‘ (1973ع)، ’غيرت جو سوال‘ (1974ع)، ’البيلي‘ (1974ع)، ’رت جا رشتا‘ (1975ع)، ’شهزور‘ (1976ع)، ’رت جي راند‘ (1976ع) وغيره شامل آهن.
## وفات
قربان جيلانيءَ 30 آڪٽوبر 1996ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪئي. سندس پٽ عدنان جيلاني پڻ فني دنيا ۾ پنهنجو نالو روشن رکيو آهي.
## حوالو

## حوالا
جيمس آباد

**جيمس آباد** ضلعي ميرپورخاص جو شھر ڪوٽ غلام محمد جو پراڻو نالو.

## جاگرافي
ميرپورخاص کان 45 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واقع هيءُ شهر مشهور انگريز جيمس برنس اوڻيهين صديءَ ۾ جوڙايو. 1920ع ۾ هن کي تعلقي جي حيثيت ملي. هن شهر ۾ هڪ ٽائون ڪميٽي پڻ جوڙي وئي آهي. روڊ رستي هيءُ شهر ميرپورخاص سان ڳنڍيل آهي. هن وقت جيمس آباد کي سنڌ جي محب وطن سياستدان، غلام محمد ڀرڳڙيءَ جي نالي ’ڪوٽ غلام محمد ڀرڳڙي‘ سان سڏيو وڃي ٿو. شهر جي ڀرسان ملڪ جو وڏي ۾ وڏو خانگي فروٽ فارم ’ڪاڇيلو فارم‘ پڻ موجود آهي.
## حوالا