open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وليد بن عبدالملڪ

**وليد بن عبدالملڪ**    يا **وليد پھريون**(ڄ:688 عيسويءَ ۾ )(و:23 فبروري 715 ۾ ) اموي خليفي جو نالو آهي جنھن 705 کان پنھنجي وفات تائين خلافت بنو اميہ تي حڪومت ڪئي. ھن جي دؤر م خلافت جون حدون سڀ کان وڌيڪَ وڌيون ھيون جو سندس دؤر م اسپين ، وچ ايشيا ۽ سنڌ جا علائقا خلافت جو حصو ٿيا ھئا. ھن تي الزام ھيو تہ ھن امام زين العابدين کي زھر ڏياريو ھيو.   

## سندس زندگي

وليد مديني ۾ 668 ۾ عبدالملڪ بن مروان جي گھر ۾ پيدا ٿيو. ھن جي ماء نجد جي ھڪ قبيلي بنو عبس قبيلي جي ھئي جيڪو بنو غفطان قبيلي جي شاخ ھيو. عبدالملڪ بن مروان پنھنجي زندگيءَ ۾ ئي وليد جي لاء بعيت وٺي ڇڏي ھئي.
تاريخ معصومي ۾ مير معصوم بکري لکي ٿو تہ:ڪن تاريخ نويسن جي چوڻ موجب وليد هڪ ظالم حاڪم هو، پر گهڻن مورخن جي اعتقاد موجب هو بني اميه (جي گهراڻي) مان ڀلي ۾ ڀلو خليفو هو، ڇاڪاڻ ته دمشق واري جامع مسجد جا ”جامع بني اميه“ جي نالي سان مشهور آهي، انهيءَ ٺاهي هئي. ”تاريخ گزيدهه“ ۾ لکيل آهي ته ڇهه ڀيرا ڏهه ڏهه لک سونا دينار انهيءَ جي اڏاوت تي خرچ ڪيائين، چون ٿا ته هر روز ٻارنهن هزار ماڻهو انهيءَ مسجد تي ڪم ڪندا هئا. مديني شريف ۾ رسول الله جي مسجد کي هن ڪشادو ڪرايو، ۽ بيت المقدس ۾ مسجد اقصى کي پڻ نئين سر اڏايائين، سڀ ڪنهن نابين کي سونهون ڏنائين، ۽ ڪوڙهين کي به ٻي مخلوق کان جدا ڪري، انهن لاءِ وجهه معاش مقرر ڪيائين، سندس خلافت جي زماني ۾ فرغانا تائين مارواءُ النهر جا شهر، ڪابل، سنڌ ۽ ملتان جون حڪومتون فتح ٿيون. ”تاريخ مرات الجنان“ ۾ هن طرح لکيل آهي، ته گهڻي ظلم هوندي به وليد گهڻو قرآن پڙهندو هو، ۽ رمضان شريف جي مهيني ۾ ٻارهن ختما پورا ڪندو هو. ”تاريخ گزيده“ ۾ لکيل آهي ته وليد پنهنجي خلافت واري زماني ۾ برپٽ جي رستي تي پاڻيءَ جا تلاءَ ٺهرايا هئا ۽ دمشق ۾ اسپتال ۽ مهمان خاني جو بنياد وڌو هئائين. کانئس اڳ هيءُ رسم ڪانه هوندي هئي. نماز جي ٻانگ لاءِ منارو ٺاهڻ سندس ايجاد آهي. سندس وفات سن 96ههھ جي جمادي الاول مهيني ۾ ٿي. هن جي عمر 49 سال ۽ ٿورو مٿڀرو هئي، ۽ سندس حڪومت جو عرصو 9 سال 8 مهينا ۽ ڪجهه قدر مٿڀرو هو. ھن بري ۽ بحري  فوج کي تمام مضبوط ڪيو  

 
## حوالا
9 آڪٽوبر

**9 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 282 هون (ليپ سال 283 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 83 ڏينهن (ليپ سال 84 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1962ع]]** ـ يوگنڊا برطانيا کان آزادي حاصل ڪئي. **
* **1981ع** – فرانس ۾ [[ڦاسي جي سزا|موت جي سزا]] ختم ڪئي وئي.
* **2006ع** – اتر ڪوريا پهريون [[اتر ڪوريا ايٽمي تجربو 2006ع|ايٽمي تجربو]] ڪيو.
* **2012ع** – [[ملالا يوسفزئي]] کي قتل ڪرڻ جي طالبانن جي ڪوشش ناڪام وئي.

== پيدائش ==
* **1926ع** ــ [[روٿ ايلس]]، گڏيل بادشاھت جي آخري عورت جنھن کي موت جي سزا ملي

== فوتگيون ==
* **1992ع** ــ [[استاد بخاري]]، برک شاعر
* **2019''' ــ اسلم آزاد، ريڊيو ۽ ٽي وي جو ميزبان، صحافي ۽ اديب

## ڏڻ ۽ عام موڪل
* ليف ايريڪسن جو ڏينهن

## وڌيڪ ڏسو
*10 آڪٽوبر
*11 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
اسراريت

thumb| بنجين جي سينٽ ھلڊيگارڊ ۾ آفاقي انسان جي 1185 واري مورت

**اسراريت** يا ،**باطنيت**'  مذھبي وجد يا حواسن جي متبادل ڪيفيت جو نالو آهي جن سان مختلف نظريا، اخلاقيات، مذھبي رسمون، ڏند ڪٿائون، روايتي قصا ۽ جادو وغيره لاڳاپيل ھوندا آھن. اھا لڪل ۽ مڪمل سچ اندر بصيرت جي حاصلات ۽  مختلف مشاھدن ۽ عملن جي تائيد سان ايندڙ مڪمل انساني تبديلي جو حوالو ڏيندي آھي. انگريزي لفظ **مسٽس ازم** اصل يوناني   لفظ **μυω :**مان نڪتل آهي. جنھن جي معني آھي *'مان لڪايان ٿو*،' اڄوڪي دور م ان جو مطلب ڏاڍو محدود  پر ان جو اطلاق وسعت وارو آھي. ان جي معني آهي  جز جو ڪل ,  عظيم ھستي يا خدا سان وصال  باطنيت جو تصور ھر مذھب ۾ ملي ٿو. باطني مشاھدو درحقيقت اسراريت جو مکيه جز آهي.ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:هاڻي تائين اسان رڳو تصور پرستن جي حواسن تي ڪيل حملي جو بچاءُ ٿي ڪيو ۽ هاڻي اسان منطق جي حوالي سان زندگيءَ جي مسئلن بابت ڳالهائينداسين. پر ان کان اڳ اسان کي عقل تي اسراريت جي حملي جي ڳالهه ڪرڻي آهي. هيوم چيو آهي ته عقل انسان جو مخالف ٿيندو ته انسان به عقل جي خلاف ٿي ويندو. عقل خواهشن جي پورائيءَ لاءِ ڪو جواز پيدا نه ڪندو ته خواهشون عقل جي خلاف ٿي پونديون. خواهشن تي ٻڌل زندگي جنهن جو عقل سان واسطو ڪونهي ان لاءِ چئي سگهجي ٿو ته اها عقل کان مٿانهون منطق ايجاد ڪندي جيڪو اسان جي خواهشن ۽ خوابن جو جواز هوندو.
ان مقصد لاءِ ڊيموڪريٽس تصور پرستيءَ جو بنياد وڌو. ايليا جي شڪ پرست فلاسافر زينو اسراريت Mysticism جي واٽ ڪڍي. سقراط کان هڪ صدي اڳ هن پنهنجن مونجهارن سان عقل تي اهڙيون چٿرون ڪيون جو عقل بي عقلي نظر اچڻ لڳو. ايڪيلينز ڪُميءَ جي ڪڍ ٿو وڃي پر جيئن ته ڪُمي هن کان اڳ پنهنجيءَ جاءِ تان هلي هئي انڪري هو ڪُميءَ کي پڄي نٿو سگهي. هو جڏهن پنهنجيءَ جاءِ تان ڪُميءَ واري هنڌ تائين پڄي ٿو ته ڪُمي اڳتي وڌي ٿي وڃي. هو وري جڏهن ڪُمي واري هنڌ پڄي ٿو ته ڪُمي وري اڳتي وڌي ٿي وڃي ۽ اهو سلسلو ختم نٿو ٿئي. اسين جيستائين اهو محسوس نه ڪيون ته عقل سڀ ڪجهه ثابت ڪري سگهي ٿو، معنيٰ ته عقل ڪجهه به ثابت نٿو ڪري سگهي. ساڳئي طرح ڇٽل تير هڪ هنڌ بيٺل مڃيو ٿو وڃي. ڇٽل تير هڪ پل ۾ هڪ هنڌ آهي انڪري اهو ان پل ۾ ساڪن آهي ۽ اهڙيءَ ريت هو پنهنجي رفتار ۾ هرهڪ پل ۾ ساڪن آهي. اناطول فرانس ان مان اهو نتيجو ٿو ڪڍي ته دليلن سان هر شيءِ ثابت ٿي سگهي ٿي. ايليا جي زينو ثابت ڪري ڏيکاريو هو ته اڏامندڙ تير هڪ هنڌ بيٺل آهي. دليلن سان اسان ان جي ابتڙ ڳالهه به ثابت ڪري سگهون ٿا پر حقيقت هي آهي ته ابتڙ ڳالهه کي ثابت ڪرڻ ڏکيو آهي.

## حوالا

زمرو:انساني رويا
زمرو:عقلي فلسفو
عينيت

**عينيت** تصور پرست تحريڪ جو پيغمبر پادري برڪلي هو. هن چيو ته مادي کي اوهان احساس ۽ مشاهدي جي ذريعي سڃاڻو ٿا ان جي حقيقت حواسن جي شاهديءَ ۾ آهي، جيڪڏن ڪو ذهن ان جو مشاهدو نه ڪري ته ان جو وجود (جيتريقدر اسان چئي سگهون ٿا) ئي نه هجي. نه رڳو ايترو پرڪانٽ ان ۾ وڌيڪ واڌارو ٿو ڪري ۽ چئي ٿو ته اهي احساس پنهنجي ليکي بي معنيٰ مجموعو آهن، اها مشاهدي جي قوت آهي جيڪا انهن وکريل احساسن کي ترتيب ڏيئي ڪا بامعنيٰ صورت ٿي ڏي. يعني احساسن ۾ ترتيب ذهن آڻي ٿو ۽ انهن کي هڪُ به ذهن ٿو ڪري ۽ اهڙيءَ طرح ڪنهن به شيءِ جي رڳو اڌ کي مشاهدو ڪندڙ ذهن تخليق ٿو ڪري. سوال ٿو پيدا ٿئي ته اهو ذهن جيڪو شين کي جوڙي ٿو يا تخليق ٿو ڪري پاڻ ڪيئن مادي جي پيداوار ٿي سگهي ٿو.
”اوهان ٺيڪ ٿا چئو“ انهن مان سڀ کان صاف ذهن رکڻ واري شوپنهار چيو: ”جنهن حقيقت کي اسين پوريءَ طرح سمجهي سگهون ٿا اها اسان جو پاڻ آهي، اها کِل جهڙي ڳالهه آهي ته اسان پنهنجي ان ”پاڻ“ کي اهڙي مادي ۾ بدلائي ڇڏيون جنهن کي اسان خيال جي صورت ۾ پنهنجن اڻ پورن حواسن سان حاصل ٿيل شاهدين سان سڃاڻون ٿا. جيڪڏهن اسان مادي کي اندران ۽ ٻاهران اهڙيءَ طرح ڄاڻي سگهون ها جهڙيءَ طرح اسان پنهنجي پاڻ کي ٿا ڄاڻيون ته اسان مادي جي اصليت ۽ ارادي جي اها قوت ڏسون ها جيڪا اسان جي جسمن کان وڌيڪ اسان جي ذهنن جي ويجهو آهي. اهڙين حالتن ۾ منطق جي نقطئه نگاهه کان ماديت لاءِ جاءِ ڪانهي، بخرموشوف ۽ مائرباغ ساده فلاسافر آهن:
اها ڪچي ڦڪي ماديت جيڪا اڻويهين صديءَ جي وچ ۾ ان خودفريبيءَ سان پيش ڪئي وئي ته هيءَ هڪ نئين فلاسافي آهي، اها احمقاڻي انداز سان حياتيءَ جي ارادي کان انڪار ٿي ڪري ۽ سڀ کان پهرين زندگيءَ جي حقيقتن جي طبعياتي ۽ ميڪانڪي قوتن سان تشريح ڪرڻ جي ڪوشش ٿي ڪري ۽ پوءِ انهن کي مادي جا ميڪانڪي اثر ٿي چوي. روشني، حدت ۽ بجليءَ جون خاصيتون پري جي ڳالهه آهن مان اهو به نٿو مڃي سگهان ته عام ڪيميائي مرڪبن جي به ميڪانڪي تشريح ٿي سگهي ٿي. انهن جي تشريح قوت سان ئي ڪري سگهجي ٿي. نٽشي کي ماده جو اهو نظريو ۽ ارادي جي قوت جو تصور ورثي ۾ مليو هو جيڪو هن شوپنهار جي ارادي واري نظريي کان ورتو هو. ڪو ديندار به ماديت جي ايترو خلاف نه هوندو جيترو راهبن ۽ دينيات جو مذاق اڏائيندڙ هي فلاسافر هو. هن جو پروگرام هو ته ”ميڪانڪيت ۽ مادي کان بلڪل پرهيز.“ ڇاڪاڻ ته اهي ٻئي هيٺين درجي لاءِ اظهار جا طريقا آهن ۽ اها نهايت گهٽيا شڪل آهي جيڪا ارادي جي قوت اختيار ڪندي آهي.“ هڪ سٺي جرمن وانگر تصور پرستيءَ جي فلاسافيءَ کي هو پوريءَ طرح هضم ڪري ويو. هن جو چوڻ آهي ته مادو فريب آهي، اهڙو وهم آهي جيڪو اسان حواسن مان حاصل ٿيندڙ شاهدين جي تشريح لاءِ گهڙيو آهي. جيستائين مادي ائٽمن جو تعلق آهي هي هڪ اهڙي فلاسافي آهي جنهن جي پوريءَ طرح ترديد ٿي چڪي آهي  ۽ يورپ جي علمي دنيا ۾ ڪوبه اهڙو شخص ڪونهي جيڪو ان کي اهميت ڏي. هو شونپهار وانگر ان نتيجي تي پڳو ته اهو مفروضو پيش ڪري سگهجي ٿو ته ساري ميڪانڪي عمل ۾ جيڪا به قوت ڪم ڪري ٿي اها ارادي جي طاقت يا ارادي جو اثر آهي. هڪ ائٽم ارادي جي قوت جو هڪ معمولي مقدار آهي. تصور پرستيءَ انهن باغين تي حيرتناڪ اثر ڪيو جيڪي ماديت ڏانهن مائل هئا ته اها مذهبي عقيدن جي خلاف استعمال ٿي سگهي ٿي، هربرٽ اسپينر چيو ته مون کي جيڪڏهن چيو وڃي ته ٻن مان هڪ جي چونڊ ڪر، هڪُ ذهني واقعن کي مادي واقعن جي وسيلي سمجهڻ، ۽ ٻيو مادي واقعن کي ذهني واقعن جي وسيلي سمجهڻ ته مان پهرين جي چونڊ ڪندس، ۽ مايوسيءَ جو دلچسپ پيغمبر برٽرينڊرسل لکي ٿو:

## حوالا

زمرو:سائنس جو فلسفو
11 آڪٽوبر

**11 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 284 هون  (ليپ سال 285 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 81 ڏينهن (ليپ سال 82 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1851ع]]** – بمبئي حڪومت ڪيپٽن اسٽيڪ طرفان ڏنل عربي اکر، سنڌي رسم الخط ۾ شامل ڪرڻ جي منظوري ڏني.
* **[[1947ع]]** – خيرپور رياست کي پاڪستان ۾ شامل ڪيو ويو.

## پيدائش
* **[[1915ع]]** – اظھر گيلاني، سنڌي شاعر
* **[[1944ع]]** – امداد علي اعواڻ، وڪيل
* **[[1949ع]]** – عبدالواحد آريسر، سنڌي قومپرست اڳواڻ

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ
* ٻاهر نڪرڻ جو قومي ڏينهن

## وڌيڪ ڏسو
*12 آڪٽوبر
*13 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
ٻاهر نڪرڻ جو قومي ڏينهن

**ٻاهر نڪرڻ جو قومي ڏينهن** ، هر سال ايل جي بي ٽي ڪيو ، برادري بابت ڄاڻ اجاگر ڪرڻ لاءِ 11 آڪٽوبر تي آمريڪا ۽ 12 آڪٽوبر تي ٻين ملڪن ۾ ملهائجندڙ ڏينهن جو نالو آهي. هي ڏينهن پهريون دفعو 1988ع تي آمريڪا ۾ ملهايو ويو، جنهن جو مقصد عورتزاد ۽ هم جنس پرستن جي حقن ۽ آزادي لاءِ خاندان کان ٻاهر نڪري هم جنس پرست عورت ۽ هم جنس پرست مردن آواز بلند ڪرڻ هو. هن ڏينهن ۾ هم جنس پرستن لاءِ خاموشي ۽ غفلت بابت ماڻهن کي آگاهه ڪيو ويندو آهي، ته جيئن اگر ڪنهن جي خاندان ۾ ڪو هم جنس پرست آهي ته سندس سان تعلق بهتر ڪيا ويا وڃن نه ڪي هوموفوبيا جو شڪار ٿي انهن کي نظرانداز ڪيو وڃي.

ويجهي ماضي ۾ هم جنس پرست عورتن ۽ مردن جي اصطلاح کي ايل جي بي ٽي برادري ۾ ضم ڪيو ويو آهي، ۽ ٻاهر نڪرڻ جو ڏينهن صرف انهن تائين محدود ناهي پر انسانذات ۾ نر ۽ مادي کان سواءِ ٻي سوچ يا جنس وارن ماڻهن لاءِ برابري جا حق گھرڻ پڻ آهي.

## حوالا
ليف ايرڪسن جو ڏينهن

**ليف ايڪريسن جو ڏينهن** ، هر سال آمريڪا ۾ 9 آڪٽوبر تي ملهايو ويندو آهي. هي ڏينهن ليف ايرڪسن پاران پهريون دفعو اتر آمريڪا ۾ قدم رکڻ واري ڏينهن تي ملهايو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عام موڪلون
11 جُولاءِ

**11 جُولاءِ** ()، عيسوي سال جو 192 هون (ليپ سال 193 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 173 ڏينهن (ليپ سال 174 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
***[[1877ع]]** – اليگزينڊر گراھم بيل (تصوير) ميبل هبارڊ سان شادي ڪئي.
***[[1950ع]]** – پاڪستان بين الاقوامي مالياتي فنڊ ۽ عالمي بينڪ جي رڪنيت اختيار ڪئي.
***[[1957ع]]** – پرنس ڪريم حسيني، ٽئين آغا خان جي وفات بعد اسماعيلي شيعہ جماعت جو 49ھون امام مقرر ٿيو.
***[[1969ع]]** – انسٽيٽويٽ فار اسلامڪ ريسرچ پاڪستان، جي اڳوڻي ڊائريڪٽر فضل الرحمان پاران اسلام تي لکيل ڪتاب تي پابندي هئي وئي.
***[[1972ع]]** – ٻولي وارن فسادن سبب ٺٽو پڻ سخت متاثر ٿيو، اتي 144 قلم لاڳو ڪيو ويو.
***[[1991ع]]** – برطانيا ۾ ليبر پارٽي جي ميمبر ٽيري فيلڊس کي، ٽيڪس جمع نه ڪرڻ سبب 60 ڏينهن لاءِ جيل موڪليو ويو.
***[[2011ع]]** – مڪاني ادارن جي ناظمن واري نظام جو خاتمو ڪري ڪراچي جا پنج ضلعا بحال ڪيا ويا.

## پيدائش
***[[1937ع]]** – ايشور چندر، سنڌي ۽ هندي ٻوليءَ جو ڪهاڻيڪار

## فوتگيون
***[[1938ع]]** – آغا صوفي، تصوف جو ڄاڻو ۽ سچل سرمست جو سوانح نگار
***[[1957ع]]** – پرنس آغا خان ٽيون، اسماعيلي فرقي جو امام

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:جُولاءِ
حيا

thumb|upright|سن 1861 ۾ ليوپولڊ ڪيمبرڊ جو ٺاھيل حياء جي نالي سان ھڪ مجسمو

**حيا**ول ڊيورنٽ لکي ٿو ته حياءُ هڪ چالاڪيءَ واري پسپائي آهي جيڪا ڊپ ۽ صفائي پسنديءَ مان پيدا ٿيندي آهي ۽ تهذيب ۽ رحمدلي سان وڌندي آهي. اها خاصيت رڳو انسانن ۾ نه آهي پر حيوان مادي به لڳ جي مند کانسواءِ لڳ ڪرڻ کان لنوائيندي آهي. Beaumarchais چوي ٿو ته ”ماڻهو جانورن کان ان ڳالهه ۾ الڳ آهي جو بنان اُڃ جي پيئندو ۽ سڀني موسمن ۾ هم بستري ڪندو آهي.“ مهذب ماڻهوءَ ۾ حياءُ محبت جي هڪ تمام سٺي نفسياتي ترقي آهي. هو اهو عاليشان مقام حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ ڪڏهن ڪڏهن روح جي محرڪات تي حاوي ٿي وڃي ٿو. پراڻي زماني ۾ مليشيا ۾ عورتن ۾ خودڪشي ڪرڻ جي وبا پکڙي هئي تڏهن اتان جي ڪن عقلمند قانون سازن حڪم جاري ڪيو هو ته جيڪي عورتون خودڪشي ڪنديون انهن جي لاشن کي گهٽين مان اگهاڙو گهمايو ويندو ۽ عورتن جي خودڪشي بند ٿي وئي.ول ڊيورنٽ وڌيڪ لکي ٿو تہ:وليم جيمس جو خيال آهي ته حياءُ فطري ۽ جبلتي نه آهي پر حاصل ڪيل جذبو آهي. عورتن ڏٺو ته فراخدلي ڌڪار پيدا ڪندي آهي ته هنن پنهنجو اهو مشاهدو پنهنجن ڌيئن ڏانهن منتقل ڪيو. ڊڊرو Didero 	اڃا ڪجهه پوئتي وڃي ان دور جي ڳالهه ڪئي ته ساڙيل مردن عورتن تي پنهنجو مالڪاڻو حق قائم ڪرڻ لاءِ 	زوريءَ مٿن حياءُ مڙهيو. ڪيترن قبيلن ۾ رڳو پرڻيل عورتون ڪپڙا پائينديون هيون جو سندن مڙس سمجهندا هئا ته اهڙيءَ طرح زالن تي سندن مالڪاڻا حق قائم رهندا. پوءِ جڏهن عورتن کي قبضي ۾ رکڻ جي بجاءِ شادي ڪاروبار ٿي وئي تڏهن والدين ڏٺو ته ڪنواري ڇوڪريءَ جا وڌيڪ پئسا ٿا ملن ته هنن ڇوڪرين جي حياءُ جي پرورش ڪئي. انهن مختلف وسيلن سان حياءُ اڀريو ۽ عورتن جو دلفريب حسن ٿي ويو. بي حياءَ عورتون مردانيت وارن مردن لاءِ وقتي طور پرڪشش هونديون آهن. نمائش ۾ احتياط ۽ حسن ۽ خوبيءَ جي اظهار ۾ اختصار سندن شڪار جا بهترين هٿيار آهن. جڏهن بدن جي خاص عضون بابت اسان کي گهٽين ۾ سکيا ملندي ته ان سان اسانجو ڌيان ته ڇڪبو پر جذبات ۾ تحرڪ نه ايندو. جوان ماڻهو جهڪيل نگاهن ڏانهن ڇڪبو آهي جو غير شعوري طور سمجهندو آهي ته ان حياءُ ۾ عورت جو روحاني طرح پاڻ ارپڻ جو جذبو لڪل آهي جيڪو عورت جو هڪ اعليٰ ڳڻ آهي. حياءَ عورت جي پنهنجن انعامن ۾ بخيلي آهي جنهن مان مرد جي همٿ ۽ جرئت کي آزمائيندي آهي، کيس غير معمولي ڪم ڪرڻ لاءِ هرکائيندي ۽ هن جي انهن لڪل صلاحيتن کي اُڀاريندي آهي جيڪي عام ماڻهن جي زندگين جي تهن ۾ لڪل هونديون آهن. ٿي سگهي ٿو ته مردن جا تعميري ڪارناما پکين جي رنگين شان وانگر جنسي حسن ۽ نمائش جي ڪري ٿي سگهيا هجن.حياء عام طور تي لباس ۽ ذاتي روش جي اھڙي طريقي جو نالو آهي جنهن ۾ ٻين ۾ شھواني ڪشش جو تاثر نہ ٿي سگھي. حياء لاء استعمال ٿيندڙ انگريزي لفظ ماڊيسٽي لاطيني ٻوليءَ جي لفظ ماڊيسٽس (modestus) مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي مقرر حد ۾ رھڻ ("keeping within measure")  حياء جا معيار ھر معاشري جي بنياد تي  مختلف رھندا آيا آهن ۽ مختلف معاشرن ۾ جسم جا ڪجهه حصا ظاھر ڪرڻ بيحيائي سمجھيو ويندو آھي. ڪجهه معاشرن ۾ عورت پاران پنھنجو پورو جسم ڍڪڻ ۽ خاندان کان ٻاھرين مردن سان نہ ڳالھائڻ حياء جي علامت سمجھو ويندو آھي. ڪن معاشرن ۾ ھڪ حصي وارو سوئمنگ لباس ۽ ڪن ۾ ٻن حصن يعني انگي ۽ ڪڇي وارو سوئمنگ لباس بہ حياء وارو سمجھيو ويندو آھي. موجوده دور ۾ ڪن معاشرن ۾ مڪمل اوگھڙ کي بہ برداشت ڪيو وڃي ٿو. ورلڊ نيڪڊ بائيڪ رائيڊ يا اگھاڙو ٿي موٽرسائيڪل ھلائڻ جي عالمي تقريب ان جو ھڪ مثال آھي.

## حوالا

زمرو:انساني رويا
اولاد

**اولاد**ٻار پيدا ڪرڻ سان مرد رڳو سماج ۽ نسل جي فرد هجڻ جا فرض ادا نه ڪندو آهي پر پنهنجي تڪميل به ڪندو آهي. هو انهن ذميوارين کي قبول ڪندو آهي جيڪي بالغ ٿيڻ سان هن تي پونديون آهن. هو پيءُ ٿيڻ واري پنهنجي جبلت جي تسڪين ڪندو آهي ۽ ٻارن کي پنهنجي پوڙهائپ جي خوشيءَ جو ضامن سمجهندو آهي ۽ گهڻي ڀاڱي موت جي صياد کان بچي ويندو آهي. موت اسان جو گوشت ۽ رت کڻي ويندو آهي ۽ جوانن لاءِ جاءِ پيدا ڪندو آهي. پر اهي جوان اسان جو رت، اسان جي زندگي ۽ اسان جو روح آهن. اسان موت کي پنهنجي زندگيءَ جو رڳو هڪ حصو ڏيندا آهيون ۽ اسان جي زندگيءَ جو بچيل حصو، اسان کان نيپاج وٺي، زندگيءَ جي وهڪري مان نئون جسم وٺندو آهي. اسان جا ٻار اسان کي ڏک ڏيندا آهن پر اهي اسان کي تمام گهڻي خوشي به ڏيندا آهن جيڪا محبت جي نشي کان به وڌيڪ مستي ڏيندڙ هوندي آهي. مرد کي تڪميل حاصل ڪرڻ گهرجي پر هڪ الڳ شخصيت وانگر نه جيڪو مقابلي جي چنبي ۾ ڦاٿل آهي، پر هڪ وسيع شخصيت جي جُزَ جي حيثيت ۾، هڪ عاشق جي حيثيت ۾ جيڪو وٺڻ کان وڌيڪ ڏيندو آهي، هڪ پيءُ جي حيثيت ۾ جيڪو نسل جي بقاءَ لاءِ خوشيءَ سان زندگيءَ جي تسلسل ۽ بقا ۾ شريڪ ٿيندو آهي ڇاڪاڻ ته جُزَ جي ڪل سان سهڪار ئي اخلاق جي جان، زندگيءَ جو راز ۽ خوشيءَ جو سرچشمو آهي. عورت فطريءَ طرح امن ۽ تحفظ جي طالب هوندي آهي، جنگ جي نه. ڪن ساهوارن جي نسلن ۾ ته ماديءَ ۾ وڙهڻ جي جبلت ڪانه هوندي آهي. هوءَ جڏهن به وڙهندي آهي ته پنهنجن ٻچن لاءِ وڙهندي آهي، هن ۾ جيڪڏهن تيزي آهي ته اها هوءَ تڏهن ڪم آڻيندي آهي جڏهن نسل کي خطرو هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:قانوني اصطلاحون
طلاق

**طلاق** جو مطلب شاديءَ جو ڪنھن بہ ھڪ ڌر يا ٻنھي جي مرضيءَ سان يا ڪورٽ جي مداخلت سان خاتمو آھي.

## طلاق بابت مختلف ملڪن جا قانون
آمريڪي ڪانگريس جي هڪ ميمبر ۽ سندس زال گڏجي طلاق جي درخواست ڏني جيڪا ان بنياد تي رد ٿي وئي ته هنن ڪنهن به خدائي قانون جي ايڏي ڀڃڪڙي نه ڪئي هئي ۽ نه ئي ڪو انساني قانون ٽوڙيو هو جو هنن لاءِ طلاق ضرور ٿئي ۽ طلاق لاءِ هنن گڏجي پنهنجي جيڪا مرضي ڏيکاري هئي ان تي طلاق ٿي نٿي سگهي، هنن کي ساري زندگيءَ لاءِ هڪ ٻئي سان جڪڙيو ويو. اهڙيون حالتون زنا جي ترغيب ڏين ٿيون. ڪيترن سالن کان جپان ۾ ٻنهي ڌرين جي مرضيءَ سان طلاق ٿي ويندي آهي پر پوءِ به اتي طلاق جو سراسري انگ آمريڪا ۾ طلاق جي انگ کان گهڻو گهٽ آهي. روس ۾ 1907ع کان اهڙي قسم جو قانون نافذ آهي. روم ۾ اهڙو قانون هو جنهن کي پوءِ بوناپارٽ پنهنجي آئين ۾ شامل ڪيو هو پر بوربون خاندان جي جاهل فردن ان کي رد ڪري ڇڏيو هو..
## طلاق جو اسلامي نظريو

## طلاق جو سيڪيولر نظريو

## طلاق جو عيسائي نظريو

## ھندو مذھب م طلاق

## يھوديت جو طلاق بابت نظريو

## طلاق جا ٻيا نظريا

## حوالا

زمرو:طلاق
زمرو:خانداني قانون
باھ

thumb|دنيا جي اندر باھ لڳڻ وارين جاين جو ناسا جي سيٽلائيٽ مشاھدي سان ٺھيل نقشو جنھن ۾ مختلف رنگ باھ جي بار بار لڳڻ جي مقدار کي ظاھر ڪن ٿا
**باھه** (Fire) آڪسيجن جي مدد سان شين جي اخراجي گرمي يا ان جي اثر مان پيدا ٿيندڙ  ٻرڻ جو ھڪ ڪيميائي عمل جو نالو آھي جنھن ذريعي گرم روشني ٻاھر نڪرندي آهي. شين جي ان اخراجي گرمي کي علم ڪيميا ۾ گرمي ٻاھر ڪڍڻ وارا پروسس (Exothermic process) ۽ ٻرڻ جي ان عمل کي ڪمبسشن (Combustion) چئبو آهي. باھه جي گرم ھجڻ جو ڪيميائي سبب ان ٻرڻ جي عمل ۾  ماليڪيول واري آڪسيجن جي ڪمزور ٻٽي بانڊ (double bond) O2 جو، ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ CO 2 وارين شين جي طاقتور بانڊن ۾ تبديلي ۽ ان جو 418 ڪلو جول في مول (32 گرام) توانائي جاري ڪرڻ آھي. ٻرڻ جي ان عمل ۾ گرمي جو درجو ھڪ اھڙي سطح تي ٿي ويندو آهي جو باھه جا شعلا ڀڙڪي پوندا آهن جنھن کي اگنيشن پوائنٽ (ignition point) چوندا آهن. شعلو باھه جو نظر ايندڙ حصو ھوندو آھي جنھن م ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ، پاڻي جا بخار، آڪسيجن ۽ نائيٽروجن شامل ھوندا آھن. جڏھن اھي تمام گرم ھوندا آھن تہ انھن جون گئسون آئئنن(ions) ۾ تبديل ٿي  پلازما پيدا ڪنديون آهن. ٻرندڙ شين جي مادي ۽ ان جي ٻاھران لڳل ملاوٽ جي آڌارَ تي باھه جي رنگ ۽ ان جي شدت ۾ فرق ٿيندو آهي. جڏھن ساون وڻن ٻوٽن وغيره کي باھه لڳندي آهي تہ باھه نائيٽروجن ٻاھر ڪڍندي آهي ۽ ٻيا عنصر جن ۾ پوٽيشيم ۽ فاسفورس شامل آهن خاڪ ۾ رھجي ويندا آهن ۽ جلد مٽي جو حصو ٿي ويندا آهن.
thumb|280px|آمريڪي هوائي فوج جا جوان تربيت جي دوران باھ وسائڻ جو عملي مظاهرو ڪندي
## تاريخ
هي قديم عنصر آهي، جيڪو زمين تي ٻين "آدين" (هميشه قائم رهندڙ) عنصرن سان گڏ وجود ۾ آيو. يونانين ۽ ان کان پوءِ مصرين جن چئن عنصرن کي بنيادي قرار ڏنو، تن ۾ باھه به شامل آهي. هوا، باھه، پاڻي ۽ مٽي بنيادي عنصر آهن. يوناني فلسفين کان پوءِ ايرانين باھه کي مقدس عنصر ڄاڻي، اُن جي پوڄا ڪرڻ شروع ڪئي. بابل ۽ نينوا جي تهذيب ۾ باھه جي پوڄا لاءِ وڏا آتشڪدا ٺاهيا ويا. زردشتي دستور مطابق اُها جاءِ جتي مقدس باھه رکي وڃي ٿي، عموماً اٺ ڪنڊي ٺاهي ويندي هئي، جنهن جي وچ ۾ آتشدان هوندو هو. آهستي آهستي اهو دستور ٿي ويو تہ مقدس باهه تي سج جي روشني نه پوي، تنهن ڪري عبادتگاهه اونداها رهڻ لڳا هئا. 31 ھجري بمطابق 651ع ۾ جڏهن بلخ فتح ٿيو ته اَهڙن آتش ڪدن جي باھه هميشه لاءِ ٿڌي ٿي ويئي. هندو ڌرم ۾ "اندر ديوتا" کي باھه جو ديوتا سڏيو وڃي ٿو.

## انساني زندگيءَ ۾ باھ جي اھميت
باھه ماڻهوءَ کي آب و هوا جي محتاجيءَ کان آجو ڪيو ۽ کيس دنيا تي ڇانئجڻ جي اهليت ڏني. باهه سان ئي ماڻهوءَ جا اوزار مضبوط ٿيا ۽ اهڙيون شيون جيڪي اڳ هو کائي نٿي سگهيو سندس خوراڪ جو حصو ٿيون. سڀ کان اهم ڳالهه اها ٿي ته باهه ماڻهوءَ کي رات جو مالڪ بڻايو ۽ هن جي شامن ۽ صبحن کي روشن ڪيو. ٿوري دير لاءِ ان زماني جو تصور ڪيو جڏهن ماڻهو اوندهه تي غالب نه ٿيو هو. اڃا تائين اسان جي روايتن ۽ شايد ته اسان جي رت ۾ ان دور جو روپ موجود آهي. ڪو وقت هو جو اوندهه ماڻهوءَ لاءِ عذاب هئي ۽ اوندهه کان ڊڄي هو پنهنجي غار ۾ هليو ويندو هو. هاڻي اسين صبح کان اڳ غارن ۾ نٿا وڃون. صبح جو سج اڀرڻ جي نظاري کان محروم ٿيڻ وڏي بيوقوفي آهي پر اوندهه جي ڊپ کان آزاد ٿيڻ به وڏي نعمت آهي. ماڻهوءَ جڏهن پنهنجن هٿن سان روشن ڪيل ستارن سان رات کي روشن ڪيو ته هن جو روح روشن ٿي ويو ۽ زندگيءَ جي چرپر ۽ خوشي ماڻڻ جا امڪان وڌي ويا. اسان شايد ڪڏهن به هٿرادو روشنيءَ جي ايجاد جا ٿورا لاهي نه سگهنداسين.
## حوالا

زمرو:فلسفو
زمرو:ڪيميائي عمل
زمرو:طبيعيات
انسان جي جتماعي تنظيم

**اجتماعي تنظيم**:
ٻه ماڻهو پاڻ ۾ وڙهن ٿا، هڪ ٻئي کي ڪيرائي کيس قتل ٿو ڪري ۽ چئي ٿو ته جيڪو جيئرو آهي اهو صحيح آهي ۽ جيڪو قتل ٿيو اهو غلطيءَ تي هو. اهو اڄ به بين الاقوامي جهيڙا نبيرڻ جو اهوئي طريقو آهي. هنن جي ڀيٽ ۾ ٻه ماڻهو ٻيا ڏسو. هي به وڙهن ٿا. هڪ ٻئي کي چئي ٿو ته جهيڙو ڇڏيون جو متان جهيڙي ۾ مارجي نه وڃون، ان ڪري هل ته ڪنهن چڱي مڙس وٽ هلي نبيرو ڪرايون. جنهن وقت هن هڪ ٻئي کي ائين ٿي چيو اهو وقت انسان جي تاريخ جو سڀ کان اهم وقت هو. انهن مان هڪ ڄڻي جي به ناڪار سان وحشي پڻو جاري رهي ها. پر هنن جي هاڪار سان تهذيب هڪ ٻيو مرحلو طي ڪري ورتو. اهو مرحلو انتشار جي جاءِ تي تنظيم، وحشي پڻي جي جاءِ تي تدبر ۽ ڏاڍائيءَ جي جاءِ تي قانون جو احترام هو اجتماعي تنظيم فطرت کان مليل سوکڙي آهي جنهن جي پناهه ۾ رهڻ جي ڪري اسان ان جي اهميت کي نٿا سمجهون. ان جي اهميت جي خبر تڏهن ٿي پئي جڏهن اسان دنيا جي اهڙن حصن ۾ سفر ٿا ڪيون جتي اڃا تائين انتشار ۽ بدنظمي آهي. اسان جون اسمبليون سچ پچ ته اهڙيون ايجادون آهن جن تي اعتبار ڪري نٿو سگهجي ۽ جيڪي وچولي ذهن جي نمائندگي ٿيون ڪن. پر ان هوندي به اسان کي زندگي ۽ جائداد جو تحفظ حاصل آهي ۽ ان جو قدر اسان تڏهن ٿا ڪيون جڏهن ڪو انقلاب يا ڪا گهرو لڙائي ان کي وحشي پڻي ۽ بربريت ۾ بدلائي ٿي ڇڏي. اڄ جي دور جي سفر جي وچولي دور واري يورپ ۾ سفر سان ڀيٽ ڪيو جڏهن هرطرف رهزن هئا. تاريخ جي ڪنهن به دور ۾ اهڙو انتظام ۽ اهڙي آزادي نظر نٿي اچي جيڪا اڄڪلهه جي انگلستان ۾ نظر ٿي اچي. آمريڪا ۾ به جيڪڏهن اتان جي ميونسپالٽين ۾ قابل ماڻهن کي جاءِ ملي ته اتي به اهڙا امڪان پئدا ٿي وڃن. اسان کي بهرحال سياسي خرابين ۽ جمهوري بدنظميءَ کان ايڏو پريشان ٿيڻ نه گهرجي. سياست زندگي نه آهي زندگيءَ جو رڳو هڪڙو رُخ آهي..... انهن جي خرابين جي تَہه هيٺ سماج ۾ روايتي نظام قائم آهي جيڪو ڪٽنبن، اسڪولن ۽ ٻين هزارين ادارن جي صورت ۾ اسان جي تخريب پرست فطرت کي تعاون ۽ نيڪيءَ ۾ بدلائي ٿو. اسان کي ان ڳالهه جو خيال نٿو رهي ته اسين هڪ اهڙي سماجي نظام جو جزو آهيون جيڪو سوين نسلن جي ڪوشش ۽ ناڪامين، صدين جي علم ۽ دولت جو ڦل آهي..

## حوالا
اونهارو

[left|thumb|200px|''[بيلجيم ۾ اونھاري دوران ٻنين جو نظارو*]]
[[فائل:Field Hamois Belgium Luc Viatour.jpg|کاٻو|thumb|200px|[[بيلجيئم]] ۾ اونھاري جي موسم ۾ زمين جو ڦوٽو]]

*'اونھارو*' هڪ موسم جو نالو آهي.هن موسم ۾ ڏينهن وڏا ٿيندا آهن ۽  راتيون ننڍيون۔ گرمي پد وڌيڪ هوندو آهي۔ سال جو سڀ کان وڏو ڏينهن 21 [[جون]]  هن موسم ۾ ٿيندو آهي.شمسي سال جي حساب سان اپريل جو اڌ، مئي، جون، جولاءِ ۽ آگسٽ جو اڌ، اونهاري جا مهينا ليکيا ويندا آهن.* سال جي چئن ٽيمپريٽ مندن منجهاران ھڪ مند جو نالو جيڪا سڀ کان وڌيڪَ گرم ھوندي آھي ۽ بھار کانپوءِ شروع ٿيندي آهي  ۽ جنهن کانپوءِ سرء جي مند شروع ٿيندي آهي. اونهاري ۾ ڏينھن وڏا ۽ راتيون ننڍيون ٿينديون آهن. تاريخ 21 جون ھن مند جو وچ ھوندو آھي
.موسمياتي ڄاڻ پٽاندڙ ھيءَ مند خط استوا جي اتر واري اڌ گول ۾ جون، جولائي ۽ آگسٽ ۾ ٿيندي آهي ۽ ڏکڻ واري ڌرتي جي اڌ گول ۾ ڊسمبر، جنوري ۽ فبروري ۾ ٿيندي آهي. موسمياتي علمن پٽاندڙ سموريون مندون ڪيلينڊر جي مھيني جي پھرين تاريخ تي شروع ٿينديون آهن ۽ آخري تاريخ تي ختم ٿينديون آهن. 

## حوالا

زمرو:اونهارو
زمرو:موسم
زمرو:مُندون
مولا ندي

**مولا ندي** ، پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ واقع هڪ ندي جو نالو آهي، جنهن جي اوچائي سطح سمنڊ کان 45 ميٽر آهي.
 
## پڻ ڏسو
* نئولانگ ڊيم

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* مولا ندي تي نئولانگ ڊيم

زمرو:جهل مگسي ضلعو
زمرو:زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون نديون
ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970ع

**ليگل فريم ورڪ آرڊر ،1970** (ايل. ايف. او.)(LFO) ھڪ صدارتي حڪمنامو ھيو جيڪو پاڪستان جي ان وقت جي صدر آغا محمد يحي خان جاري ڪيو هو، جنھن تحت پاڪستان ۾ 1970ع جي چونڊن لاءِ سياسي اصول ء قانون ڏنا ويا ھيا. ھن قانون ذريعي پاڪستان جي اندر ويسٽ پاڪستان واري ون يونٽ جي اسڪيم جو خاتمو آڻي سنڌ، خيبرپختونخواهه، بلوچستان ۽ پنجاب جي پراڻي صوبائي حيثيت بحال ڪئي وئي ملڪ جو نالو اسلامي جمهوريه پاڪستان رکيو ويو. ھن قانون جو مقصد ملڪ ۾ نئون آئين اڻڻ پڻ ھيو. اھو 30 مارچ 1970 م جاري ڪيو ويو.ان کان اڳ يحي خان ايسٽ پاڪستان جي گورنر ذريعي مجيب الرحمان سان مذاڪرات ڪيا ھيا جنھن م مجيب الرحمان واعدو ڪيو هو ته اليڪشن بعد ھو پنھجي مطالبن ۾ لچڪ آڻيندو . ھن قانون مطابق قومي اسيمبلي جون 313 سيٽون متعين ڪيون ويون جن مان آبادي جي اڪثريت ھجڻ جي ڪري بينگال يا  اوڀر پاڪستان جون 169 سيٽون متعين ٿيون باقي 144 اولھ پاڪستان جي چئن صوبن جون، جن تي سڌوسنئون اليڪشن ڪرائڻي ھئي.   

## حوالا

زمرو:پاڪستان جو آئين
زمرو:پاڪستان ۾ چونڊون
12 آڪٽوبر

**12 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 285 هون  (ليپ سال 286 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 80 ڏينهن (ليپ سال 81 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1960ع]]** – جاپاني سوشلسٽ پارٽي جي اڳواڻ انيزرو اسانوما کي لائيو ٽي وي پروگرام ۾ قتل ڪيو ويو.
* **[[1999ع]]** – سويت يونين جي اڳوڻي خودمختيار رياست ابخازيه جارجيا کان آزادي جو اعلان ڪيو.
* **1999ع** – پرويز مشرف پاڪستان ۾ مارشل لا لاڳو ڪيو.
* **[[2017ع]]** – آمريڪا يونيسڪو مان ٻاهر نڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن کان پوءِ اسرائيل پڻ ان اداري مان نڪري ويو.

## پيدائش
* **[[1900ع]]** ــ سيد باغ علي شاھ لکوي، شاعر
* '''1939ع''' –  تسنيم احمد صديقي، سول سرونٽ
* **[[1942ع]]** ــ حاجي محمد عثمان جلباڻي ، سنڌ جو سياستدان
***[[1939ع]]** – حميد سنڌي، سنڌي اديب
*'''1944ع''' –  پرويش شاھين،  دانشور ۽ اديب

* '''1952ع'''  – مدد علي سنڌي،  صحافي، اديب ۽ سياسي ڪارڪن  
*'''1963ع''' –  ڊاڪٽر ديارام،   سنڌ جو سياستدان

***[[1965ع]]** – اعجاز منگي، سنڌي اديب 
*'''1977ع'''  –  اويس قادر شاھ،   سنڌ جو سياستدان

## وفات
***[[1939ع]]** – ٻڍل فقير، صوفي فقير
* **[[1952ع]]** ــ رامانند سوامي، فقيرمنش انسان
* 1993ع ــ حڪيم عبداللطيف ڊومڪي، اديب ۽ ڀٽائيءَ جي ڪلام جو پارکو
* **[[1996ع]]** ــ امير علي چانڊيو، نثرنويس ۽ شاعر

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*13 آڪٽوبر
*14 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
دوا ساز صنعت

[thumb|
[گلائويڪ ، ھڪ دوا جيڪا ڪينسر جي کوڙ قسمن جو علاج آھي جيڪا مارڪيٽ م نووارٽس آندي آهي جيڪا دنيا جي وڏين دواساز ڪمپنين مان ھڪ آھي]]

**دواساز صنعت**
مرضن جي علاج لاءِ دوائون دريافت ڪرڻ، ٺاھڻ، پيدا ڪرڻ،۽ مارڪيٽ ۾ وڪڻڻ جو نالو آهي دواساز ڪمپنيون پنھنجي ڏنل نالي سان  يا ڪمپني جي نالي کان بغير   دوائون ۽ طبي  پرزا ٺاھينديون آھن. اھو سمورو صنعتي ڪاروبار دوائن متعلق قانونن، قائدن ۽ ضابطن جي تحت ھلندو آھي جنھن م حق محفوظ قانون (patent rights) ۽ٽريڊ مارڪ پڻ شامل آهن.

## تاريخ
 
جديد دواساز صنعت جي شروعات مقامي لائسنس يافتہ دواسازن جيڪي روايتي جڙي ٻوٽين وارين دوائن جي ڪاروبار مان اڀريا جن  اڻويهين صدي جي وچين دؤر ۾ ٿوڪ واري صنعت ۾  مارفين ۽ ڪؤنين موڪلڻ شروع ڪيون. انھن آفيم مان سور ۽ آرام ڏيڻ واريون دوائون ٺاھيون.ھڪ جرمن پنجساري فريڊرڪ سرٽرنر آفيم مان ٺاھيل ان مرڪب کي يوناني خوابن واري ديوتا مارفيس جي نالي تي مارفين رکيو.ان ساڳي دؤر ۾ اڄوڪين گھڻ قومي ڪمپنيون جھڙوڪ: مرڪ ، ھوفمن لا روچ، بروز ويلڪم(جيڪا ھاڻيگليڪسو سمٿ ڪلنجو حصو آهي)، ابٽ ليبارٽريز، ايلي للي ۽ اپ جان(ھاڻي فائزر جو حصو آهي) اھي ننڍڙن دوائن جي دڪانن سان شروع ٿيون ھيون.1880 واري ڏھاڪي جي پوئين حصي ۾ جرمني جي  خضاب ٺاھيندڙ صنعتڪارنڏامريا ڊرانڀر، ۽ ٻين معدني وسيلن مان ملاوٽ کان پاڪ انفرادي نامياتي مرڪب مطلق نموني سان دريافت ڪيا جنھن سان انھن نامياتي  ڪيميائي ترڪيبن جا شروعاتي طريقا دريافت ڪيا   انھن ڪيميائي ترڪيبن جي واڌ ويجھ سائنسدانن کي ڪيميائي مادن جي ترڪيبي بناوٽ ۾ ڦيرڦار ڪرڻ جي صلاحيت پيدا ڪئي جنھن سان دواسازي جي سائنس ۾ واڌرو ٿيو

## حوالا

زمرو:صنعتون (معاشيات)
ڪوٽڙي ڪبير

**ڪوٽڙي ڪبير** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي نوشهرو فيروز جي تعلقي مھراب پور جي ھڪ يونين ڪاؤنسل جو نالو آھي جيڪا نيشنل ھاء وي 5 (N5) تي واقع آهي. ڪوٽڙي ڪبير جو قديم ڳوٺ پڪي شاهي رستي تي، هالاڻي ۽ هنڱورجا جي وچ تي تعلقي ڪنڊياري ۾ واقع آهي. غالبا سنڌ ۾ اسلام جي آمد يعني 2- صدي هجري (8 عيسوي) کان وٺي هيءُ ماڳ تعليم ۽ تدريس جو مرڪز بنيو. هتي جا عالم گهراڻا، خاص طرح صديقي، قاضي، انصاري، مخدوم (جن مان ڪي هتا لڏي ٻئي پاسي ويا) صدين کان وٺي هتي آباد ٿيل آهن ، ۽ انهن آڳاٽي وقت کان وٺي علمي درسگاهون قائم ڪري علم جو چراغ روشن ڪيو. مخدوم عبدالڪريم يا قاضي نظام الدين، جيڪي ڪوٽڙي ۾ مدفون آهن، انهن جو سلسلو هت باقي نه رهيو آهي، پر هتان جو صديقي گهراڻو، جنهن جي هڪ نيڪ ۽ نامور عالم ۽ بلند پايي جي صوفي درويسش ”شيخ ڪبير“، جنهن جي نالي پويان هيءُ شهر ”ڪوٽڙي ڪبير“ سڏجي ٿو، تنهن صدين کان وٺي اسلامي تعليم ۽ تبليغ جو سلسلو جاري رکيو آھي.
زباني طور مليل روايتن  ۽ ڪن قلمي ڪتابن ۾ درج ٿيل عبارتن جي آڌار تي هن گهراڻي جو (قدري اڻپورو) شجرو مرتب ڪيو ويو اهي، جنهن مان معلوم ٿيندو ته بزرگ درويش ۽ عالم ”شيخ ڪبير“ سندس وڏي ڏاڏي مخدوم شيخ اسحاق جي اٺين پيڙهي مان هو. شيخ اسحاق ڏهين صدي هجري ۾ گذاريو، پر سندس ولادت غالباً 9- صدي هجري ۾ ٿي. کانئس مٿي وارو شجرو سلامت نه رهيو آهي، پر هي بزرگ حضرت ابوبڪر صديق رضه جي اولاد مان آهن ۽ سندن وڏا آڳاٽي وقت کان هت مقيم ٿيا. مخدوم اسحاق جو پٽ مخدوم هارون ٿيو، جنهن سنه 971 هجري ۾ وفات ڪئي.. ھن شھر ۾ اولياءَ شيخ الھيار جو مقبرو بہ مشھور آھي . ”ڪوٽڙي ڪبير“ وارو ماڳ انهيءَ رخ تي واقع آهي، جنهن رخ سان محمد بن قاسم ”ساوڙي“ (تعلقو نوابشاهه) کان پوءِ اروڙ طرف ڪوچ ڪيو ۽ واٽ تي ڪن ماڳن تي عرب قبيلن جا ڪي فرد آباد ڪيا. ڪوٽڙي ڪبير جو ”سوا لک مقام“ پڻ هن ماڳ جي قدامت تي شاهد آهي. ازانسواءِ هتي ڪن مقبرن ۽ مسجدن جي ”سِرن واري سٿ“ سان تعمير به انهيءَ اڏاوت جو نمونو آهي، جيڪا ڇهين صدي هجري يا ان کان اڳ رائج هئي.

## گئلري

فائل:Haroonbinishaque.jpg|مخدوم ھارون بن اسحاق جي مزار
فائل:makhdoommahmood.jpg|مخدوم محمود جي مزار
فائل:makhdoomkabir.jpg|مخدوم محمد ڪبير جي مزار
فائل:makhdoommuhammadkabir.jpg|مخدوم محمد ڪبير جي مزار
فائل:sakhiallahyar.jpg|مخدوم سخي الھيار جي مزار


## حوالا
فادر ڪوٽواڻي

**فادر ڪوٽواڻي**فادر ڪوٽواڻي جو جنم ڳوٺ عظمت تعلقي سکر ۾ ٿيو. ابتدائي تعليم ڳوٺ ۾ ۽ انگريزي تعليم ”نيو ماڊل هاءِ اسڪول“ ڪراچي ۽ ”نو ودياله هاءِ اسڪول“ حيدرآباد ۾ ورتائين. ارڙهن سالن جو هو ته سندس والد لاڏاڻو ڪري ويو. انهيءَ موقعي وارين ”اگني سنسڪار“ ۽ ”گنگا اشنان“ وارين مذهبي رسمن کيس هندو ڌرم کان متنفر ڪري ڇڏيو. پرمانند ميوا رام جي اثر هيٺ 1933ع ۾ عيسائي ٿيو. هيءُ پهريون سنڌي ڪئٿولڪ آهي، جيڪو 1944ع ۾ پادريءَ جي منصب تي رسيو. پاڻ 1938ع ۾ ”جوت“ جو ايڊيٽر ٿيو.

## حوالا
گوئٽي

**يوھان ولف گئنگ وان گوئٽي**     (28 آگسٽ، 1749ع - 22 مارچ، 1832ع) جرمن ليکڪ، ۽ سياستدان ھيو. ھن جي لکڻين ۾ ناول، شاعري، نثر، بيت، ڊراما، آتم ڪھاڻي، يادگيريون، تنقيد، علم نباتات ، ائناٽامي ۽ رنگن جا موضوع شامل آهن.جن ڏھ ھزار کان وڌيڪَ خط لکيا ۽ 3000 جي لڳ ڀڳ ڊرائينگ ڪئي.گوئٽي 28، آگسٽ 1749ع تي فرينڪفرٽ اون ۾ پيدا ٿيو. ڄمڻ وقت ايترو ته ضعيف هو، جو سندن مائٽن کي هن ٻار جي بچڻ جي ڪابه اميد نه هئي، پر ڪنهن ٿي ڄاتو ته اهو ڪمزور ٻار اڳتي هلي ڪهڙا ڪارناما سرانجام ڏيندو. سندس والد بنيادي طور تي ڪاريگر هو، جو ترقي ڪري وڃي ”امپيريل ڪائونسل“ جو ميمبر ٿيو هو. هن جي والده وري وڪيلن جي خاندان مان هئي.
گوئٽي انهن ٽن عظيم انسانن مان سڀ کان پهريون ڄائو، جن اڳتي هلي جرمنيءَ جو نقشو ئي بدلائي ڇڏيو. باقي ٻن شخصيتن ۾ شيلر 1759ع ۾ ۽ نيپولين ڏهه سال پوءِ پيدا ٿيو. گوئٽي پنهنجي اکين سان ڪيترائي اهم واقعا ڏٺا. هن انهيءَ ”جرمن پارليامينٽ“ کي ختم ٿيندو ڏٺو، جيڪا قرون وسطيٰ کان وٺي هن قوم جو مضبوط ادارو ٿي رهي هئي. کيس آمريڪا جي جنگ آزاديءَ جي مشاهدي ماڻڻ جو به موقعو مليو. فرانس جو انقلاب، نيپولين جو عروج ۽ زوال ۽ آخر ۾ 1830ع وارو پيرس جو انقلاب به ڏٺائين.
گوئٽي پنهنجي تعليم ليبزگ ۽ اسٽريبرگ ۾ ورتي. قانون جي سند وٺڻ کان پوءِ ويزلر جي سپريم ڪورٽ ۾ نوڪري ڪيئاين. 1776ع ۾ ويمر ويو، جتي پريوي ڪائونسلر ۽ وزير بڻجي ويو. هو هڪ ئي وقت وزير، مصور، سائنسدان ۽ اديب هو. هن جرمنيءَ جي شاعريءَ کي عوامي رنگ ڏنو، اتان جي ناٽڪي دنيا ۾ نئون روح ڦوڪيو ۽ پنهنجي قلم جي قوت سان پنهنجي علم ادب جي تاريخ کي سينگاريو. سندس لکيل ڪتابن جو تعداد چاليهن جي لڳ ڀڳ آهي، جن مان ”پوئٽري ائنڊ ٽرٿ“ (شاعري)، گوزفان برلي شنگين“ (ڊرامو)، ”دي ساروز آف ينگ ورڌر“ (ناول)، ”اگمانٽ سٽو“ (ناول)، ”افي جنائي“ (ناول)، ”ميٽ امارفوسس آف پلانٽس“ (سائنس) ۽ ”فائوسٽ“ ذڪر ڪرڻ جي قابل آهن. سندس وفات 1833ع ۾ ٿي. 

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:فلسفي
زمرو:ادبي شخصيتون
زمرو:جرمن شخصيتون
زمرو:جرمني جي شخصيتون
زمرو:1832ع جون فوتگيون
زمرو:جرمن مرد غير افسانوي ليکڪ
13 آڪٽوبر

**13 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 286 هون  (ليپ سال 287 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 79 ڏينهن (ليپ سال 80 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1923ع]]** – انقره ترڪي جو گادي واري هنڌ بڻايو ويو.
* **[[2016ع]]** – مالديپ دولت مشترڪه مان نڪري ويو.

## پيدائش
* **[[1884ع]]** – ايلسا قاضي، علامه قاضي جي گهر واري
* **[[1916ع]] ــ [https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=چيتن%20ماڙيوالا چيتن ماڙيوالا]**، تاريخ جو پروفيسر ۽ اديب
* **[[1925ع]] ــ  [[:en:Margaret_Thatcher|مارگريٽ ٿيچر]]** ، برطانيہ جي پھرين عورت حڪمران
* **[[1948ع]]** – نصرت فتح علي خان، پاڪستاني ڪلاڪار

## وفات
* **[[892ع]]** – امام ترمذي، محدث
* **[[1867ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ديوان%20ليلارام%20وطڻ%20مل%20خاڪي ديوان ليلارام وطڻ مل خاڪي]**، نقاد، ناٽڪ نويس ۽ شاعر
* **1932ع ــ [https://www.britannica.com/biography/Ahmad-Shawqi احمد شوقي]**، مصر جو مشھور شاعر
* 1982ع ــ قاضي فيض محمد صديقي، سياستدان، وڪيل ۽ ليکڪ
* **[[1987ع]]** – ڪشور ڪمار، هندوستاني ڪلاڪار
* **[[1996ع]] ــ [[امير علي چانڊيو]]**، نثرنويس ۽ شاعر

## عام موڪل ۽ ڏڻ

## وڌيڪ ڏسو
*14 آڪٽوبر
*15 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
سر سارنگ

**سر سارنگ**سارنگ سنسڪرت زبان جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي مور جي ٻولي. ان کان علاوه هڪ راڳڻيءَ جو به نالو آهي. سنپورڻ راڳ جي قسمن مان هڪ آهي. هڪ راڳڻيءَ جا سُر حقيقي معلوم ٿيندا آهن. هيءُ راڳ ٻن پهرن جو ڳايو ويندو آهي. شاسترن ۾ هيءُ هڪ ڀلارو راڳ ڄاڻايو ويو آهي. هي معنائون شبد ساگر (هندي ڊڪشنري) ۽ جان پليٽس جي هندستاني انگريزي ڊڪشنري ۾ ڄاڻايل آهن. هندي جي مشهور ڊڪشنري ”شبد ساگر“ ۾ سارنگ جي معنيٰ ميگهه، بادل ۽ کنوڻ پڻ ڄاڻايل آهي. موسيقيءَ جي ماهرن جو چوڻ آهي ته هن راڳ جي ڳائڻ سان مينهن وسندو آهي. واقعي اها هڪ حقيقت آهي، ڇاڪاڻ ته جن ڪنور جو راڳ ٻڌو، تن جو چوڻ آهي ته ڪنور جڏهن سارنگ ڳائيندو هو ته آسمان تي ڪڪر ڇانئجي ويندا هئا ۽ مينهن وسڻ لڳندو هو.

## حوالا
رھمڪي بازار

**رھمڪي بازار** بگڙيل نالو **رحمڪي بازار** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ڏيپلو جو  ھڪ مشھور تاريخي ڳوٺ،  جيڪو ماضيءَ ۾ ھڪ شھر ھيو جتي ڀر ۾ سنڌو درياهه جي ھڪ شاخ پراڻ درياءَ وھندو ھيو جتي ھڪ دريائي بندر واقع ھيو جيڪو گذريل اٺن ڏهن صدين ۾ مصروف بندر رھيو پر سنڌو درياهه جي وھڪري جي تبديلي  جي ڪري ان جي پراڻ درياء واري شاخ ختم ٿي وڃڻ سان بندر ڦٽي ويو. رھمڪي بازار جي جاگرافيائي بيهڪ 24.31756 ڊگريون اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69.15398 ڊگريون اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي واقع آھي . اھو ڳوٺ سمنڊ جي سطح کان 33 ميٽر اوچو آهي .سندس ڀرسان ’پراڻ ‘درياهه جي وهڪري جا نشان اڃان موجود اھن. قديم شهر ٿر جي مشھور ذات راهمن جو هو  رهمڪي بازار جو اوج ارڙهين  صديءَ جي اڌ تائين قائم رهيو ،جيستائين سنڌو درياهه رخ نه بدلايو .ميان غلام شاهه جي وقت ۾ درياهه پنهنجو رخ بدلائي ٻئي گس سان وهڻ لڳو ،جنهن جي نتيجي ۾ پراڻ وارو وهڪرو بند ٿي ويو .ٻيو ته مير مراد علي ٽالپر جي وقت ۾ کوسن ۽  واگهيلن هن شهر کي ڦري تباهه ڪيو هو. برهاڙي جي مند ۾ پراڻ وارو پيٽ بدستور جاري رهندو هو، تان جو 1762ع ۾ ميان غلام شاهه سنڌ جي زمين کي سيراب ڪرڻ لاءِ درياء کي جيڪي بند ٻڌايا، انهن جي ڪري پراڻ وارو وهڪرو بلڪل بند ٿي ويو. رهي کُهي ڪسر 1819ع واري زلزلي پوري ڪئي، جنهن ۾ سمنڊ جي پاڻيءَ ڪڇ جي رڻ واري سڄي زمين کي لوڻ کاڻ بنائي ڇڏيو. اهي ئي سبب هئا جن جي ڪري رحمڪي بازار ۽ ان کان هيٺانهون علائقو ويران ٿي ويو، ۽ سرحدي بندر اجڙي ويا. سنڌ گزيٽئر جي مصنف جي. ڊبليو. سٿ وري انهيءَ تباهيءَ جي ذميواري ميان غلام شاهه تي اڇلي وڌي آهي. هو لکي ٿو ته:
”ڪڇ جي رڻ وارو ڪنارو گهڻو ڪري برباد ٿيل شهرن سان ڀريل آهي. انهن مان گهڻا شهر سنڌ جي حاڪم ميان غلام شاهه ڪلهوڙي ۽ ڪڇ جي راجا جي وچ ۾ ٿيل جنگين ۾ تباهه ٿيا. باقي بچيل 1819ع واري زلزلي ۾ پٽ پئجي ويا، رحمڪي بازار به انهن ڦٽل شهرن مان هڪ آهي. هن شهر ۾ اڃا تائين ڦٽل قبا، مزارون ۽ مسجدون دڙن جي صورت ۾ يادگار نظر اچن ٿا.“
رهمڪي بازار کي محض هڪ دريائي بندر جي حيثيت حاصل نه هئي، پر هڪ وڏي تجارتي مرڪز يا مارڪيٽ جي ڪري مشهور هو. سڻائي بندر هئن ڪري مِٺي توڙي کاري جا ٻيڙا هتي آسانيءَ سان لنگر انداز ٿيندا هئا سنڌ ۽ ڪڇ جو ڳانڍاپو به هن ئي بندرگاهه وسيلي قائم ٿي رهيو. هتان ئي ٻيڙن ذريعي وڏي سمنڊ ۾ داخل ٿي پنهنجي منزل ڏانهن وڃي سگهبو هو. اڪثر انگريز سياحن سنڌ ۾ داخل ٿيڻ لاءِ هن ئي بندرگاهه تان سفر ڪيو. اڄ به سنڌ ۽ ڪڇ جي درميان خشڪي وارو سفر رهمڪي بازار وٽان آساني سان ڪري سگهجي ٿو.ڏيپلي تعلقي ۾ رڻ جي ڪنڌيءَ تي جهونو ڳوٺ آهي. اڳي مشهور بندر هو، مگر هاڻي اها رونق ڪانه رهي

## نالو

رهمڪي بازار بابت چيو وڃي ٿو ته ”راهما“ يا ”راهوما“ قوم جا ماڻهو ڪڇ مان ڪَهي اچي هن سر زمين تي آباد ٿيا، تنهنڪري انهيءَ ايراضي ۽ سندن بستيءَ کي راهمن جو شهر يا راهمن جي بازار جي نالي سان سڏيو ويو.
ليڪن سنڌ گزيٽيئر ۾ هن شهر کي ”رحيمڪي بازار“ ڄاڻايو ويو آهي، يعني ته ”رحيم“ نالي ڪنهن شخص جي آباد ڪيل بستي.
اهو شهر راهمن جو هجي يا رحيم جو، خود شهر جي نالي مان ئي ان جي حقيقت معلوم ڪري سگهجي ٿي. ”رحم ــ ڪي ــ بازار“ جي ٽن لفظن واري صورت مان پهريون لفظ ”رهم“ ڪنهن قوم (راهما) يا ڪنهن شخص (رحيم) جو مخفف آهي ته پوءِ ٻيو لفظ ”ڪِي“ حرف اضافت طور ڪم آيو آهي. ٽيون لفظ ”بازار“غور طلب آهي. سنڌ ۾ ”بازار“ جي نسبت سان اها واحد بستي آهي، جڏهن ته ٻيا شهر ”وَسئينء“، ”ڳڙهه“، يا ”ڪوٽ“ وغيره جي ترڪيب سان مروج آهن.

## حوالا
پراڻ درياء

**پراڻ درياء** سنڌ جو ھڪ ڦٽل درياءَ جيڪو سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ھو جيڪو ٿرپارڪر واري پاسي وھندڙ ھيو.قديم زماني کان وٺي سنڌوندي پنهنجا وهڪرا پئي بدلايا آهن. مسٽر آر ــ جي. بئنرجِي، بهاولپور کان وٺي کير ٿر پهاڙ جي قطار تائين جملي ارڙهن هنڌن تي سنڌونديءَ جي وهڪرن جا رخ معلوم ڪيا، جن مان پُراڻ به هڪ وهڪرو هو. وري پُراڻ جي نالي سان به ٻه ڍورا نظر اچن ٿا: هڪڙو اُڀرنديون پُراڻ ڍورو، جيڪو ضلعي ٿرپارڪر مان ڪُنري، فضل ڀنڀري ۽ نئين ڪوٽ کان ڦِرندو، ٿر جِي ڪَٺار سان وهي، ونگي پتڻ وٽان لنگهي، رهمڪي بازار وٽان وهندو، ڪڇ جي رڻ مان ٿي، وهي وڃي سمنڊ جي ڪوريءَ نار ۾ ڇوڙ ڪندو هو. ٻيو الهنديون پُراڻ ڍورو، جيڪو جهُڏي شهر، محراب جي ڳوٺ، بدين ضلعي ۾ باغ جي شهر (قديم ٻنگار شهر)، ڏيهي جرڪس اولياء جي درگاهه وٽان لنگهي، نندي شهر جا اُتريان پَٽ پُسائيندو، ونگي پتڻ کان هيٺ اُڀرندئين پُراڻ ڍوري سان وڃي گڏبو هو. ان بعد ٻئي ڍورا يڪي وهڪري جي صورت ۾ ڪوريءَ نار ۾ وڃي پوندا هئا. پُراڻ جو اهوئي وهڪرو هو، جنهن جي پاڻيءَ تي ڪڇ جي رڻ واري ايراضي ۾ آبادي ۽ لکپت ۾ ساريال جي پوک ٿيندي هئي. اهو سڄو علائقو پُراڻ جي پاڻيءَ تي سرسبز ۽ آباد هو.
ڪوريءَ نار کان وٺي ونگي پتڻ تائين، پُراڻ تي ٽي مشهور بندر هئا: علي بندر، رهمڪي بازار ۽ سنڌڙي. پُراڻ جي هڪ ڇاڙ تي سومرن جو مشهور تختگاهه وڳهه ڪوٽ آباد هو، جيڪو رهمڪي بازار کان پنج ميل پري هو. دراصل ڪڇ جي رڻ وارا بندر ۽ بستيون ڄڻ ته سرحدي چونڪيون هيون. اُتي ڪوٽ اڏيل هئا، جن ۾ سنڌ يا ڪڇ جا سرحدي محافظ موجود هوندا هئا. ڪڇ جو علائقو اڪثر سنڌ جي حڪومت ۾ شامل هوندو هو، پر جيڪڏهن ڪنهن راءِ يا راجا، ڪڇ جي خودمختاري جو قصد ڪيو هوندو، ته به سنڌ جي حڪومت جو ڏن ڀَرُو ٿي رهيو ٿي.

## درياء جي ڦٽڻ جو سبب
برهاڙي جي مند ۾ پراڻ وارو پيٽ بدستور جاري رهندو هو، تان جو 1762ع ۾ ميان غلام شاهه سنڌ جي زمين کي سيراب ڪرڻ لاءِ درياء کي جيڪي بند ٻڌايا، انهن جي ڪري پراڻ وارو وهڪرو بلڪل بند ٿي ويو. رهي کُهي ڪسر 1819ع واري زلزلي پوري ڪئي، جنهن ۾ سمنڊ جي پاڻيءَ ڪڇ جي رڻ واري سڄي زمين کي لوڻ کاڻ بنائي ڇڏيو. اهي ئي سبب هئا جن جي ڪري رحمڪي بازار ۽ ان کان هيٺانهون علائقو ويران ٿي ويو، ۽ سرحدي بندر اجڙي ويا.

## حوالا
مير لطف الله عرف متارو

**مير لطف الله عرف متارو** سنڌ جي ڪلهوڙا خاندان جي حاڪم ميان نورمحمد ڪلهوڙي جو وزير ھيو.مير لطف الله، ميان صاحب جو خاص وزير ۽ صلاحڪار هو. سرڪاري دفتر ۽ ٻاهرين ملڪن سان خط و ڪتابت ڪرڻ جو دفتر پڻ سندس ئي سپرد هو. سرڪاري فرمان ۽ لکپڙهون ۽ حڪومت جا نازڪ ۽ منجهيل سياسي مسئلا ۽ اهم مراسلا، مير لطف الله پاڻ لکندو هو.
مير لطف الله جي شروعاتي دور ۾ جيڪي به اهم سياسي خواهه ملڪي معاملا درپيش آيا، تن سڀني ۾ هن نهايت ئي تدبر، دانشمدي ۽ سياڻپ سان پنهنجا رايا ۽ مشورا ڏنا ۽ سندس انهن راين ۽ مشورن کي ميان نور محمد خان ڪلهوڙي وٽ وڏو وزن هوندو هو. نه صرف ملڪي، بلڪ ڪلهوڙا خاندان جا گهرو مسئلا پڻ مير صاحب حل ڪندو هو، ۽ انهن ۾ کيس ڪافي دخل هوندو هو.ميان نورمحمدخان جي طرفان دهليءَ جي مغل درٻار ۾ سفير جي حيثيت ۾ رهندو هو ۽ سنڌ جي مفادات جي تحفظ جو ڪم ڪندو هو. انهيءَ ڳالهه جي ثابتي منشي انند رام ”مخلص“ جي ”رقعات مخلص“ جي ديباچي مان ظاهر ٿئي ٿي. ساڳئي وقت انهن خطن مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته انند رام ”مخلص“ مير صاحب جو گهاٽو دوست هو ۽ مير صاحب جي معرفت ”مخلص“ جا دهلي سرڪار جي وزير اعتمادالدوله سان دوستي جا تعلقات استوار ٿيا هئا..
مير لطف الله، ميان صاحب پاران سفارت ۽ وڪالت کان سواءِ ٻين به ڪيترن ئي ملڪ جي سياسي ۽ فوجي مهمن ۾ گڏ رهيو. مير لطف الله سياسي بصيرت سان گڏ اعليٰ درجي جو فوجي جنرل پڻ هو. پاڻ ڪيترين ئي فوجي صلاحيتن جو مالڪ هو. سن 1158ھ/1745ع ۾ جڏهن ميان نور محمد خان ڪلهوڙي ڪانجيءَ جي قلعي تي ڀرپور حملو ڪيو هو، ان وقت مير لطف الله به ميان صاحب سان گڏ رهيو هو ۽ قلعي جي فتح ۾ مير صاحب جو پڻ هٿ ونڊايائين.

## ذاتي زندگي

”گلدسته نورس بهار“ جي بيان مطابق مير لطف الله کي ڪلهوڙن جي دؤر ۾ وڏي اهميت حاصل هئي. پاڻ سنڌ ۾ گهڻو ڪري پنهنجي عرفي نالي ”مير متارو“ سان مشهور رهيو آهي. سندس حياتيءَ جي احوال متعلق شمس العلماء مرزا قليچ بيگ لکي ٿو:

مرزا قليچ بيگ جي تقليد ڪندي مولائي شيدائي مرحوم ”تاريخ جنت السنڌ“ ۾ مير صاحب جي باري ۾ لکي ٿوته:
”مير لطف الله عرف مير متارو ڪلهوڙن جي پاران دهلي درٻار ۾ سفير ٿي رهيو هو. مير لطف الله عرف مير متارو ولد سيد عبدالڪريم، جو شاهه صدر لڪيءَ واري جي اولاد مان هو، ميان نورمحمد ڪلهوڙي جو وزير ٿي رهيو. سندس تاريخ وفات محمد پناهه ”رجا“ ٺٽوي هن ريت ڪڍي آهي:
 
مير علي شير ”قانع“ ٺٽوي ”مقالات الشعراء“ ۾ سندس هڪ ڀاءُ جو ذڪر ڪيو آهي. مير قانع سندس ڀاءُ جي وفات جو ساڳيو سال سندس وفات وارو ڄاڻايو آهي. مير قانع لکي ٿو ته: ”مير لطف الله جو هڪ ڀاءُ مير شهزادو هو، جو پڻ 1160ھ ۾ فوت ٿيو. قاضي عبدالقادر هن جي وفات جي تاريخ هن ريت چئي: ”گرفته مسڪن باشد شهيد شهزاده“ 1160ھ  . انهيءَ بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته مير صاحب جي ڀاءُ شهزادي ڪنهن جنگي مهم ۾ شهادت حاصل ڪئي هئي.

## آخري ايام

مير لطف الله سن 1160 هجريءَ ۾ هن فاني دنيا مان رحلت ڪئي. مير صاحب کي ميان نورمحمدخان ڪلهوڙي جي طرفان دولتپور ۽ اُن جي آس پاس جي زمين جاگير ۾ مليل هئي. مير صاحب پنهنجي حياتي جا ڏينهن خداآباد ۾ پورا ڪيا. ان وقت اڃا محمد آباد جو وجود به ڪونه هو. وفات کان پوءِ سندس لاش کي سندس جگير دولت پور صفن ۾ دفن ڪيو ويو. مير لطف الله عرف مير متارو جي تربت دولتپور شهر ۾ قومي شاهراه جي بلڪل وٽ سان اڀرندي طرف کان ميان محمد حسن کهاوڙ جي تعمير ڪرايل ڪچي قلعي جي اولهه ۾ واقع آهي. مير متارو جي وفات کان پوءِ اها جاگير محمد حسن کهاوڙ جي حصي ۾ آئي، جنهن اتي مٽيءَ جو ڪچو قلعو ٺهرايو هو. مزار جي سادي اڏاوت هن پوئين ويجهڙائيءَ واري دور جي آهي. هن وقت دولتپور جا مقامي ماڻهو ان کي ”پير يا درويش متارو“ جي نالي سان سڏين ٿا.

## حوالا
14 آڪٽوبر

**14 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 287 هون  (ليپ سال 288 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 78 ڏينهن (ليپ سال 79 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1958ع]]** – سنڌ هاري ڪاميٽي کي ختم ڪري عوامي نيشنل پارٽي ۾ ضم ڪيو ويو.
* **[[1977ع]]** – پاڪستان جي پهرين عورت ڊبٽي اسپيڪر بيگم اشرف عباسي کي گھر ۾ نظربند ڪيو ويو.
* **[[2015ع]]** – تونسا شريف ۾ بم ڌماڪي جي نتيجي ۾ 7 ماڻهو اجل جو شڪار ۽ 13 زخمي ٿي پيا.

## پيدائش
* **[[1890ع]]** – آئزن هاور، آمريڪا جو چوٽيهون صدر
*'''1921ع''' ــ '''اوج علوي'''، شاعر ۽ نثرنويس
*'''1961ع''' ــ **محمد علي شيخ**، انتظامي سربراھ، سنڌ مدرستہ الاسلام يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر
*'''1964ع''' ــ '''مخدوم سعيدالزمان عاطف'''، شاعر ۽ روحاني پيشوا
*'''1977ع''' ــ '''سعيد اجمل'''،  پاڪستان جو اڳوڻو ڪرڪيٽر
* **[[1981ع]]** – '''گوتم گنڀير'''، هندوستاني ڪرڪيٽر
## وفات
* **[[1092ع]]** – نظام الملڪ، سنڌ ۽ ملتان جو گورنر
*'''1963ع''' ــ چغدو حاجي شيرمحمد شيرل، شاعر ۽ نثرنويس
*'''1980ع''' ــ '''مولانا مفتي محمود'''، ديني عالم ۽ سياستدان

## عام موڪل ۽ ڏڻ
* يوڪرين جي دفاع جو ڏينهن

## وڌيڪ ڏسو
*15 آڪٽوبر
*16 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
يوڪرين جي دفاع جو ڏينهن

**يوڪرين جي دفاع جو ڏينهن** ، هي ڏينهن هر سال 1 آڪٽوبر تي ملهايو ويندو آهي ۽ هن ڏينهن تي يوڪرين ۾ عام موڪل هوندي آهي. هي ڏينهن پهرين دفعي 2015ع تي ملهايو ويو. ان جو پهريون جشن 2015 ۾ هو (پر پوءِ 2023 تائين اهو 14 آڪٽوبر تي ملهايو ويو). 

## تاريخ
14 آڪٽوبر 2014ع تي يوڪرين جي  هڪ صدارتي حڪمنامي کان پوءِ هي ڏينهن ملهاجڻ جو اغاز ٿيو، هي ڏينهن يوڪرين جي مٿان روس جي فوجي مداخلت جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.  5 مارچ 2015ع تي هن ڏينهن کي يوڪريني پارليامنٽ پڻ منظور ڪيو.

## پڻ ڏسو
* يوڪرين جون عام موڪلون

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:يوڪرين ۾ عام موڪل
زمرو:يوڪريني ثقافت
زمرو:يوڪريني معاشرو
زمرو:آڪٽوبر جا ڏڻ
زمرو:يوڪرين ۾ عام موڪلون
جامع مسجد خدا آباد

thumb|خداآباد واري ڪلھوڙن جي تاريخي مسجد جو ٻاھريون گيٽ

thumb|خداآباد واري ڪلھوڙن جي تاريخي مسجد جو اندريون گيٽ
**جامع مسجد خدا آباد**  نامور ڪلهوڙي حڪمران، ميان يار محمد ڪلهوڙو ٺهرائي، جيڪا اڄ به دادو ضلعو ۾ خدا آباد جي شهر ۾ دادو کان 10 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي ڏکڻ طرف انڊس هائي وي جي قريب واقع آهي. ميان يار محمد ڪلهوڙي تڏهوڪي هن مرڪزي شهر جو بنياد رکيو هو ۽ جيئن خاندان ترقي ڪندو ويو، تيئن مرڪز جي رونق، آرائش ۽ حسن ۾ به اضافو ٿيندو رهيو. ميان غلام شاهه جي دور تائين خداآباد جي عظمت ۾ ڪو به فرق نه آيو. 

عبدالنبيءَ جڏهن مير عبدالله خان ٽالپر ۽ مير فتح خان ٽالپر کي قتل ڪرايو، تڏهن ٽالپرن انتقام جي جوش ۾ اچي خدا آباد تي حملو ڪيو. هنن شهر کي لُٽيو ۽ جاين کي باهه ڏئي ڇڏي. اهڙيءَ طرح سال 1781ع ۾ خدا آباد جو شهر تباهه ٿي ويو.

هينئر خدا آباد ۾ فقط ٻه جايون بچيل آهن: هڪڙي جامع مسجد ۽ ٻيو ميان يار محمد خان جو مقبرو. جامع مسجد اڄ به موجود آهي، جيتوڻيڪ پوڻا ٻه سئو سال گذري چڪا آهن، باغ علي خائف، ”نامہء نغز“ ۾ لکيو آهي ته ”جڏهن هيءَ مسجد جوڙي وئي، ته منجهس نقاشيءَ جو ڪم نهايت عمدو ڪيو ويو. قبو ايترو بلند ٺهرايو ويو، جو آسمان سان وڃي مليو. چٽساليءَ جي ڪم ۾ شنگرف گهڻو استعمال ڪيو ويو. هن کي بيت المقدس ته نٿو چئي سگهجي، پر اُتي هر وقت ذڪر ٿيندو رهي ٿو. نحو ۽ صرف جا استاد، عربيءَ جي تعليم ۽ تدريس ۾ مشغول آهن. صحيح بخاري پڙهائي وڃي ٿي. حافظ قرآن جي تلاوت ڪندا رهن ٿا، ۽ ذاڪر تسبيح ۾ مصروف آهن.“ 
thumb|خداآباد واري ڪلھوڙن جي تاريخي مسجد جو اندريون منظر

هينري ڪوزنس جي بيان مطابق ”هيءَ مسجد ميان يار محمد خان ڪلهوڙي ٺهرائي هئي. هن جا ٻه حصا هئا: هڪڙو اسي فوٽ ڊگهو ۽ ايڪيهه فوٽ ويڪرو، ۽ ٻيو اسي فوٽ ڊگهو ۽ پنجويهه فوٽ ويڪرو. اُچائي چوٽيهه فوٽ هئي. ٻاهرئين دروازي تي، ٻنهي پاسن ڪاشيءَ جو نهايت دلاويز ڪم ٿيل هو. چٽساليءَ جي ڪم ۾ هن کان اڳ تڪلف ۽ بناوت کان ڪم ورتو ويندو هو، ميان صاحب انهيءَ پراڻي طريقي کي ترڪ ڪري نئون طريقو اختيار ڪيو ۽ مسجد ۾ جيترو به ڪاشيءَ جو ڪم ڪرايو، ان جي اصليت جي شان کي قائم رکيو.

## تصويرون

فائل:Gate of Jamia Mosque (Khudabad).jpg|مُک دروازو
فائل:Tomb of Yar Muhammad Khan Kalhora 01.jpg
فائل:Inside view of Jami Masjid.jpg
فائل:View from verandah Jami Masjid Khudabad.jpg|مسجد جو اندريون ڏيک
فائل:Inside Jami Masjid Khudabad.jpg
فائل:Grave Yar Mohammad.jpg|مزر يار محمد ڪلهوڙو
فائل:Back View from Main Road - Jamia Mosque (Khudabad).jpg|مسجد جو پويون ڏيک


## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:دادو ضلعو
زمرو:سنڌ جون مسجدون
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
زمرو:سنڌ جي تاريخي عمارتون
زمرو:دادو ضلعي جا تاريخي ماڳ
قادري سلسلو

**قادري سلسلو**  ھي سلسلو پير عبدالقادر جيلاني يا گيلاني (1077–1166) سان منصوب آھي جنھن جو تعلق ايران جي صوبي گيلان سان ھيو. ھن سلسلي جو تعلق سني  اسلام جي  بنيادي رڪنن سان آهي. ھن سلسلي جا بزرگ  دنيا جي مختلف ملڪن م ڦھليا جن ۾ ترڪي، پاڪستان، ايران، بنگلاديش، انڊيا، افغانستان، روس ، فلسطين،. اسرائيل، بلقان وارا ملڪ ۽ چين شامل آهن  ,ان کانسواءِ اوڀر ۽ اولھ آفريڪا ، مراڪش، اسپين، ايٿوپيا، صوماليا ۽ مالي ۾ به. عثمان ترڪ خليفي سليمان عبدالقادر جيلاني جي قبر مٿان گنبذ ٺھرايو ۽ قادري سلسلي وارن جون ھمدرديون حاصل ڪيون .سنڌ وارن کي چشتي طريقي سان ڪو به چاهه نه رهيو. باقي قادري طريقو، سو گهڻو اڳ هتي سهروردي طريقي سان گڏوگڏ هلندو رهيو. حضرت سيد عبدالقادر جيلانيؒ جو اولاد سنڌ ۾ اڳ ئي پهچي چڪو هو. ساڳيءَ ريت اُچ وارن قادري بزرگن جو سنڌ سان لاڳاپو هو. درازن وارا فاروقي بزرگ به قادري هئا.روضي ڌڻي حضرت پير محمد راشدؒ، ڪنگريءَ مان سوئي (ضلع سکر) سيراب ٿي. سوئي مان ڀرچونڊي.حافظ محمد صديق ڀرچونڊي واري بابت مولانا عبيدالله سنڌي رحه فرمائيندو هو ته، ”منهنجي اکين جنيدِ وقت حضرت حافظ محمد صديق ڀرچونڊي وارن جهڙو اهل الله نه ڏٺو.“ هن جي وڏن خليفن مان ٻه شخص  1- ابوالسراج مولانا حافظ غلام محمد دين پوري رحه 2- مولانا تاج محمود امروٽيؒ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:اسلام
منتخب الغات شاھجھاني

**منتخب اللغات شاهجھاني** سيد عبدالرشيد ٺٽوي (وفات: 71 – 1670ع) جو شمار هندستان جي چند مشهور عالمن ۾ ٿئي ٿو. سيد عبدالرشيد ٺٽوي پنهنجي لکيل ٻن لغتن جي ڪري گهڻو مشهور ۽ مقبول آهي. سندس پھرئين لغت ”منتخب اللغات شاهجھاني“ روزمره جي زندگي ۾ استعمال ٿيندڙ عربي لفظن جي فارسي ترجمي تي مشتمل ۽ هندستان ۾ ”رشيدي عربي“ جي نالي سان مشهور آهي. انگريز فهرست نگار بلاخمن (Blochman)  هن لغت جي باري ۾ لکي ٿو تي سيد عبدالرشيد ٺٽويءَ هيءَ لغت 37 – 1636ع/10466ھ ۾ مڪمل ڪئي ۽ ببادشاھ شاهجھان ڏانهن منسوب ڪئي. آخر ۾ مصنف هن لغت جي مڪمل ٿيڻ جي ماده تاريخ هيٺئين فقري مان ڪڍي آهي.

## حوالا
فرھنگ رشيدي

**فرهنگ رشيدي**
سيد عبدالرشيد ٺٽويءَ (وفات: 71 – 1670ع) جي هيءَ ٻي لکيل لغت آهي، جيڪا فارسيءَ مان فارسي زبان جي لغت آهي، عام طرح هن کي ”رشيدي فارسي“ چئجي ٿو. عبدالرشيد ٺٽويءَ هيءَ لغت 54 – 1653ع / 1064ھ ۾ مڪمل ڪئي. پهرين لغت جيان هيءَ لغت به هُنَ بادشاهه شاهجهان ڏانهن منسوب ڪئي. هيءَ فارسي زبان جي پهرين لغت آهي، جيڪا تنقيدي انداز ۾ لکيل آهي ۽ فارسي لغتن ’فرهنگ جهانگيري‘، ’فرهنگ سروري‘ ۽ ’مجمع الفارس‘ جي وڌايل ۽ سڌاريل شڪل آهي. هن لغت کي رائل ايشياٽڪ سوسائٽي آف بنگال طرفان مولوي ذوالفقار علي ايڊٽ ڪري ٻن حصن ۾ ببليوٿيڪا انڊيڪا ۾ 75 – 1870ع ۾ شايع ڪيو. هن لغت جو آخري ڇاپو تهران مان محمد عباسيءَ نظرثاني ڪري 1958ع ۾ ڇپايو آهي. آخر ۾ ضميمي طور سيد عبدالرشيد ٺٽويءَ جو لکيل هڪ ٻيو ڪتاب ”معربات رشيدي“ پڻ ڏنل آهي. ڊاڪٽر نذير احمد هي ڪتاب عبدالجليل بلگراميءَ ڏانهن منسوب ڪيو آهي. هن لغت جو هڪ قلمي نسخو سنڌ يونيورسٽيءَ جي لئبرريءَ ۾ ۽ ٻه قلمي نسخا پنجاب يونيورسٽي لاهور جي لئبرريءَ ۾ موجود آهن. اُن کان علاوه، هندستان جي مختلف ڪتبخانن ۾ پڻ هن جا قلمي نسخا موجود آهن.

## حوالا
تونسا شريف بم ڌماڪو

**تونسا شريف بم ڌماڪو** ، آڪٽوبر 14، 2015ع تي ڪيو ويو. جڏهن هڪ خودڪش بمبار پنجاب جي شهر تونسا شريف ۾ پاڪستان مسلم ليگ جي اڳواڻ سردار امجد فاروق خان کوسا جي آفيس تي بم ڌماڪو ڪيو. ان وقت سردار امجد اتي موجود نه هو، جڏهن ڌماڪي سبب 7 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 13 کان وڌيڪ زخمي ٿيا. ڌماڪي جي زميواري تحريڪ طالبان پاڪستان جي ذيلي تنظيم جماعت ال احرار قبول ڪئي.

## حوالا

زمرو:2015ع ۾ پاڪستان ۾ ٿيل دهشتگرد ڪاروايون
اشرف عباسي

**بيگم اشرف عباسي**  سنڌي سياستدان هئي، جيڪا پاڪستان جي قومي اسيمبلي جي پهرين عورت ڊپٽي اسپيڪر مقرر ٿي. هي پاڪستان پيپلز پارٽي جي قيادت ذوالفقار علي ڀٽو ۽ بينظير ڀٽو جي تمام ويجهي هئي. هي اولهه پاڪستان جي اسيمبلي ۾ 1962 کان 1965 تائين رڪن رهي. هن بعد ۾ پ پ پ ۾ شوليت اختيار ڪئي ۽ 1970ع جي چونڊن ۾ سوڀاري ٿي.

## ذاتي زندگي
هن شروعاتي تعليم 1940ع ۾ ڏيارام ڄيٺمل سائنس ڪاليج، ڪراچي مان مڪمل ڪئي. وڌيڪ تعليم هن دهلي جي ليڊي هارنج ميڊيڪل ڪاليج مان حاصل ڪئي. هن ايم بي بي ايس جي سند ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي مان حاصل ڪئي. هن لاڙڪاڻي ۾ پنهنجي ڪلينڪ به کولي ۽ هن لاڙڪاڻي جي سول اسپتال ۾ به ڪم ڪيو. هن تعليم جي واڌري لاءِ ڪم پڻ ڪيو. هي 4 آگسٽ 2014ع تي وليد ڳوٺ لاڙڪاڻي ۾ وفات ڪري وئي. هن ٽن پٽن صفدر علي عباسي، منور علي عباسي ۽ اختر علي عباسي جي امڙ هئي.

## سياسي زندگي
عباسي اولهه پاڪستان جي قومي اسيمبلي جي 1962ع کان 1965ع تائين رڪن رهي. هي بعد ۾ پ پ پ ۾ شامل ٿي ۽ 1970ع جي چونڊن ۾ سوڀاري ٿي. هي 1973ع کان 1977ع تائين پاڪستان جي قومي اسيمبلي جي پهرين ڊپٽي اسپيڪر رهي. 1988 کان 1990ع تائين هي ٻيهر ڊپٽي اسپيڪر چونڊي وئي. هن زيبسٽ لاڙڪاڻي جي چيئرپرسن، سنڌ يونيورسٽي ۽ علامه اقبال اوپن يونيورسٽي جي سيڊيڪٽ جي رڪن طور خدمتون سرانجام ڏنيون. هي آئيني ڪاميٽي جي پڻ رڪن هئي. هن عريب عورتن جي مدد لاءِ مدر ٽرسٽ 1996ع تي قائم هئي.

## آتم ڪٿا
* *جيڪي هلن هيڪليون*

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* اشرف عباسي  Woman.com.pk تي

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عورت رڪن
زمرو:ڊپٽي اسپيڪر قومي اسيمبلي پاڪستان
زمرو:سنڌي عورت ليکڪائون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جا سياستدان
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جا ماڻهو
زمرو:1925ع جون پيدائشون
زمرو:2014ع جون فوتگيون