open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٿيوڦراسٽس

**ٿيوڦراسٽس** (Theophrastus؛ يوناني: Θεόφραστος، مطلب، خدائي ترجمان؛ اندازن 371 - 287 ق.م) ھڪڙو قديم يوناني فلسفي ۽ فطرت پرست ھو. ھو قديم يونان ۾ ليسبوس ۾ ايريسوس جو رهاڪو هو، هو ارسطو جو ويجهو ساٿي ۽ جانشين هو ۽ ليسيئم (اڪيڊمي)، اٿينس ۾ فلسفي جي اسڪول، جو سربراه هو. ٿيوڦراسٽس فلسفي جي سڀني شعبن ۾ ڪيترائي مقالا لکيا، جيڪي ارسطو جي نظام کي سپورٽ ڪرڻ، سڌارڻ، وڌائڻ ۽ ترقي ڪرڻ لاء ڪم ڪيا. هن مختلف شعبن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جن ۾ اخلاقيات، مابعدالطبعيات، نباتاتيات ۽ قدرتي تاريخ شامل آهن. علم نباتات ۾ هنجهي مقالن، "ٻوٽن ۾ تحقيق" (قديم يوناني: Περὶ φυτῶν ἱστορία، رومانوي: پيري ڦائٽون هسٽوريا) ۽ "ٻوٽن جا مقصد" (قديم يوناني: ῶν، رومانوي: پيري ايشيون ڦائٽيڪون) لاء، گهڻو ڪري "علم نباتات جو پيء" سمجهيو ويندو آهي. ٿيوڦراسٽس نباتاتي سائنس جو بنياد وڌو. سندس اصل نالو ٽرٽاموس (Tyrtamos؛ قديم يوناني: Τύρταμος) هو؛ پر ارسطو هن جي فصيح انداز جي اعتراف ۾، هن کي مشهور طور تي لقب، ٿيوڦراسٽس (خدائي ترجمان) ڏنو هو.

هو ننڍي عمر ۾ اٿينس آيو ۽ شروعات ۾ افلاطون جي اسڪول ۾ پڙهيو. افلاطون جي موت کان پوء، هن پاڻ کي ارسطو سان ڳنڍيو، جيڪو پنهنجي لکڻين ۾ ٿيوفراسٽس ڏانهن ويو. جڏهن ارسطو ايٿنس مان ڀڄي ويو، تڏهن ٿيوفراسٽس ليسيئم جو سربراهه ٿيو. ٿيوفراسٽس ڇٽيهه سالن تائين پيريپيٽيتڪ اسڪول جي صدارت ڪئي، جنهن دوران اسڪول تمام گهڻو ترقي ڪئي. هن کي اڪثر نباتات تي سندس ڪم لاءِ نباتاتيات جو پيءُ سمجهيو ويندو آهي. سندس وفات کان پوء ايٿينس جا شهري کيس هڪ عوامي جنازي سان عزت ڏني. اسڪول جي سربراه جي حيثيت سان سندس جانشين اسٽراٽو آف لمپساڪس هو. 

ٿيوفراسٽس جي دلچسپيون وسيع ھئي، جن ۾ حياتيات، طبعيات، اخلاقيات ۽ مابعدالطبعيات شامل آھن. هن جا ٻه بچيل نباتاتي ڪم، انڪوائري انٽو پلانٽس (هسٽوريا پلانٽرم) ۽ آن دي ڪازس آف پلانٽس، ريناسنس سائنس تي هڪ اهم اثر ڇڏيا آهن. اخلاقي ڪردارن تي، احساس پرستي تي ۽ پٿر تي، گڏوگڏ طبيعيات ۽ مابعدالطبعيات تي پڻ بچيل ڪم موجود آهن. فلسفي ۾ هن گرامر ۽ ٻولي جو اڀياس ڪيو ۽ منطق تي ارسطو جي ڪم ڪي جاري رکيو. هن خلا کي صرف جسمن جي ترتيب ۽ مقام، وقت کي حرڪت جو هڪ حادثو ۽ حرڪت کي سڀني سرگرمين جو لازمي نتيجو سمجهندو هو.

## سوانح عمري
## لکڻيون
## فلسفو
## ٿيوفراسٽس جو"پورٽريٽ"
## مشهور ثقافت ۾
## ڪم
## خارجي لنڪس

* Works by Theophrastus at Perseus Digital Library
* 
* 
* 
* 
* —Contains a translation of *On the Senses* by Theophrastus.
* 
* 
* Project ''Theophrastus'' 
* Online Galleries, University of Oklahoma Libraries 
* Theophrastus of Eresus at the Edward Worth Library, Dublin
* Theophrastus, Enquiry into Plants, Hort's English translation of 1916, as html tagged with geolocated place references, at ToposText
* 
*

## حوالا

زمرو:فلسفي
زمرو:نباتاتيات
زمرو:شخصيتون
زمرو:ماهر نباتات
ڪيتين ايونجيليڪل ڪانسني انسٽيٽيوٽ

thumb|400x400 عڪسلون|'''ڪِيتين ايونجيليڪل لوڪ ڪاليج'''
**ڪِيتين ايونجيليڪل لوڪ ڪاليج** (فننش ٻوليءَ ۾: Kiteen Evankelinen Kansanopisto)  ٻارن، بالغن، نوجوانن ۽ بزرگن لاءِ اسڪول آهي جيڪو فنليينڊ جي شھر ڪِيِتي، فنلينڊ ۾ واقع آهي.

**ڪِيتين ايونجيليڪل لوڪ ڪاليج** اوڀر فنلينڊ ۾ هڪ ايونجيليڪل لوڪ ڪاليج آهي، جيڪو يوھانسو کان تقريباً 60 ڪلوميٽر ڏکڻ ۽ ساوونلينا کان تقريباً 80 ڪلوميٽر اوڀر ۾ آهي. هي اسڪول ڪيتي شھر جي مرڪز ۾ واقع آهي، جنھن جي ويجھو سپر مارڪيٽون، فارميسي اسٽورَ، صحت مرڪز ۽ ٻيون سهولتون موجود آھن. اسڪول ۾ بالغن، ٻارن ۽ بزرگن لاءِ تعليم جا مختلف پروگرام جن ۾  اونهاري جا ڪئمپ پڻ شامل آھن پڙھائيا ويندا آھن. هر سال تقريباً 250 شاگرد ڊگھن ڪورسن ۾ شرڪت ڪن ٿا ۽ تقريباً 1100 شاگرد مختصر ڪورسز ۾ شرڪت ڪن ٿا. اڪثر مختصر ڪورس اونهاري ۾ منعقد ڪيا وڃن ٿا، جنهنڪري اسڪول سڄو سال سرگرمين سان ڀرپور هوندو آهي. **ڪِيتين ايونجيليڪل لوڪ ڪاليج** کي فنلينڊ جي تعليم ۽ ثقافت واري وزارت طرفان تسليم ڪيو ويو آهي ۽ اهو ان جي ضابطن مطابق هلندو آهي. هڪ رهائشي اسڪول طور، ڪاليج هڪ سماجي ماحول پيدا ڪري ٿو ۽ شاگردن جي مڪمل صلاحيتن کي پروان چڙهائڻ لاءِ هڪ اهم متبادل پيش ڪرڻ چاهي ٿو. سکيا جي عمل ۾ اهم اصولن ۾ پائيدار ترقي کي فروغ ڏيڻ، بين الاقوامي ۽ ثقافتي شعور، مساوي حقن ۽ عزت جو خيال رکڻ شامل آهي. اسڪول ۾ شاگردن لاءِ مختلف هاسٽلز ۾ رهائش جون سهولتون پڻ موجود آهن، جن ۾ غسلخانا، ساونا، ڪچن ۽ لانڊري روم شامل آهن. جنھن ڪري شاگردن لاءِ پڙهائي دوران اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ ممڪن آهي. اُھا ساڳئي رھائش اونهاري دوران ٻارن ۽ بزرگن جي ڪئمپ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.

## '''تاريخ'''
اسڪول جي بنياد 1943 ۾ مقامي چرچ جي ڪينٽر ڪالي تائيانين طرفان رکي وئي. پهريون ڪورس 1946 ۾ 36 شاگردن سان شروع ٿيو. جوسي هيٽونين اسڪول جو پهريون پرنسپل هو.

پهريون عمارت 1947 ۾ مقامي فارمرن جي عطين سان تعمير ڪئي وئي. 2013 تائين، اسڪول ۾ چار عمارتون آهن، جن ۾ اپارٽمينٽ، هڪ ترڻ جو تلاءُ، ساونا، ۽ ڪلاس روم شامل آهن.

## '''استاد'''
اسڪول ۾ مختلف ڪورسَ پڙھايا ويندا آهن، ۽ استاد مختلف شعبن ۾ مهارت رکن ٿا. سڀ کان وڌيڪ مشهور استاد اڳوڻو فننش بيس بال رانديگر پَسِي پِرِينين ۽ موسيقي استاد پليمن ڊيموف آهن. پليمن ڊيموف کي "نائٽ وش جو پيءُ" سڏيو ويندو آهي، ڇو ته هن ترجا تورونين ۽ توماس هولوپائينن کي سندن موسيقي ڪيريئر جي شروعات ۾ سکيا ڏني ۽ سپورٽ ڪيو. هن نائٽ وش جي البم "اوڪين بورن" ۾ وائلن پڻ وڄايو.

## '''تعليم'''
**ڊگها پروگرامز (سال جا تعليمي ڪورس):**

* گڏيل قومن ۾ انضمام     لاءِ تعليم     (Kotoutumiskoulutus)
* بحالي ۽ فني ڪم
* آرامده علاج
* ڪاليولائي جوائنٽ     ريپئرنگ
* تعليم ڏانهن سفر
* خاندان جي سنڀال     لاءِ تربيت

## '''مختصر ڪورسَ'''
ڪاليج ۾ مختلف ننڍا ڪورسَ ۽ مختلف ڪيمپون پڻ منعقد ڪيون وينديون آھن، جهڙوڪ:

* روحاني ڪورسَ
* معلوماتي ٽيڪنالاجي ڪورسَ
* صحت ۽ فلاح جا ڪورسَ
* اسڪيٽنگ جا ڪورسَ
* موسيقي جا ڪورسَ
* هٿ جي هنر جا ڪورسَ
* خاندان جي سنڀال     ڪندڙن لاءِ اضافي تربيتَ
* ٻارن لاءِ گرمي جو     ڪئمپون
* ٻولي ۽ ثقافت جا ڪورسَ
* ٻيا مختصر ڪورسَ ۽ ڪئمپون

**عام تعليم**

* بالغن لاءِ بنيادي     تعليم
* ثانوي تعليم لاءِ     تياري (TUVA)
* نوجوانن لاءِ هڪ     سال "نيوپپس" (نوجوانن جي ترقياتي پروگرام)

**اونهاري جا ڪئمپ**

* بين الاقوامي سائنس     ڪئمپ
* موسيقي ڪئمپ
* آئس هاڪِي
* آئس اسڪيٽنگ
* مختلف پروگرامز

## خارجي لنڪ
سرڪاري ويب سائيٽ
زمرو:فنلينڊ ۾ اسڪول
گريگور مينڊل

**گريگور جوھان مينڊل** OSA (چيڪ: Řehoř Jan Mendel؛ 20 جولاءِ، 1822ع -6 جنوري، 1884ع) هڪ آسٽريائي-چيڪ ماهر حياتيات، موسميات جو ماهر،  رياضي دان، آگسٽينين پادري ۽ برنو (برون) ۾ سينٽ ٿامس ايبي جو ايبٽ، موراويا جو مارگريوئيٽ هو. مينڊل آسٽريا جي سلطنت (اڄ جي چيڪ ريپبلڪ) جي سليسائي حصي ۾ هڪ جرمن ڳالهائيندڙ خاندان ۾ پيدا ٿيو ۽ هن کي جينيات جي جديد سائنس جي باني جي طور تي تسليم ڪيو ويو. جيتوڻيڪ هارين کي صدين کان خبر هئي ته جانورن ۽ ٻوٽن جي افزائش نسل (Breeding) ڪرڻ سان ڪي خاص خوبيون حاصل ٿي سگهن ٿيون، سال 1856ع ۽ 1863ع جي وچ ۾ مينڊل جي مٽر جي ٻوٽي جا تجربا وراثت جا ڪيترائي قاعدا قائم ڪيا، جن کي هاڻي مينڊل جا وراثت جا قانون چيو وڃي ٿو.

مينڊل مٽر جي ٻوٽن جي ستن خاصيتن تي ڪم ڪيو: ٻوٽن جي اوچائي، پوڊ جي شڪل ۽ رنگ، ٻج جي شڪل ۽ رنگ ۽ گلن جي پوزيشن ۽ رنگ. ٻج جي رنگ کي مثال طور وٺندي، مينڊل ڏيکاريو ته جڏهن هڪ سچي نسل وارو پيلو مٽر ۽ هڪ سچي نسل وارو سائو مٽر هڪ ٻئي سان ملي ٿو، انهن جي اولاد هميشه پيلو ٻج پيدا ڪندي آهي. بهرحال، ايندڙ نسل ۾، سائي مٽر 1 سائي کان 3 پيلي جي تناسب سان ٻيهر ظاهر ٿيا. ھن رجحان جي وضاحت ڪرڻ لاءِ، مينڊل ڪجھ خاص خاصيتن جي حوالي سان اصطلاحن کي ”مسلسل“ ۽ ”غالب“ بڻايو. اڳئين مثال ۾، سائي خاصيت، جيڪا لڳي ٿو ته پهرين فليلي نسل ۾ غائب ٿي وئي آهي، پسمانده آهي ۽ پيلو غالب آهي. هن پنهنجو ڪم 1866ع ۾، اڳڪٿي طور تي هڪ عضوي جي خاصيتن کي طئي ڪرڻ ۾، جنهن ۾ پوشيده ”فڪٽرن“ جي عملن جو مظاهرو ڪيو ويو، جنهن کي هاڻي جينز چيو ويندو آهي، شايع ڪيو.

مينڊيل جي ڪم جي وڏي اهميت کي 20هين صدي جي موڙ تائين (ٽي ڏهاڪن کان وڌيڪ)، هنجي قانونن جي ٻيهر دريافت تائين، تسليم نه ڪيو ويو. ايرخ وون شيرماڪ، هيوگو ڊي وريز ۽ ڪارل ڪورينز، 1900ع ۾ مينڊل جي ڪيترن ئي تجرباتي نتيجن جي تصديق ڪئي، جن سان جينيات جي جديد دور جي شروعات ٿي.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم

## تعليمي ڪيريئر

## تعاون

## مينڊيلين تضاد

## يادگار

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

*
* 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"
* Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno 
* Biography, bibliography and access to digital sources in the Virtual Laboratory of the Max Planck Institute for the History of Science
* Biography of Gregor Mendel
* GCSE student
* Gregor Mendel (1822–1884)
* Gregor Mendel Primary Sources
* Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years 
* Masaryk University to rebuild Mendel’s greenhouse | Brno Now
* Mendel Museum of Genetics
* Mendel's Paper in English
* Online Mendelian Inheritance in Man
* A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic

## حوالا

زمرو:جينيات
زمرو:شخصيتون
زمرو:سائنسدان
زمرو:ماھر حياتيات
زمرو:1822ع جون پيدائشون
زمرو:1884ع جون فوتگيون
ڪلوروپلاسٽ

**ڪلوروپلاسٽ** (Chloroplast)  هڪ قسم جي جھلي سان جڙيل آرگنيل آهي جيڪو پلاسٽيڊ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو جيڪو گهڻو ڪري ٻوٽن ۽ الجائي جي جيو گھرڙن ۾ ڦوٽوسنٿيسس ڪري ٿو. ڦوٽو سنٿيٽڪ پگمينٽ، ڪلوروفل سج جي روشنيءَ مان توانائي حاصل ڪري ٿو، ان کي بدلائي ٿو ۽ ان کي توانائي جي ذخيري واري ماليڪيولن اي ٽي پي (ATP) ۽ اين اي ڊي پي ايڇ (NADPH) ۾ محفوظ ڪري ٿو، جڏهن ته جيو گھرڙن ۾ پاڻيءَ مان آڪسيجن کي آزاد ڪري ٿو. ائي ٽي پي (ATP) ۽ اين ائي ڊي پي ايڇ (NADPH) پوءِ، ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ مان نامياتي ماليڪيول ٺاهڻ لاءِ هڪ عمل ۾ جنهن کي ڪيلون چڪر (Calvin cycle) سڏيو ويندو آهي، ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.
 
ڪلوروپلاسٽس ٻيا ڪيترائي ڪم سرانجام ڏين ٿا، جن ۾ فيٽي ايسڊ جي ٺاھڻ، امينو ايسڊ جي ٺاھڻ ۽ ٻوٽن ۾ مدافعتي ردعمل شامل آھن. هر جيو گھرڙي ۾ ڪلوروپلاسٽس جو تعداد مختلف هوندو آهي، ڪجهه يونيسيلولر الجائي ۾ هڪ کان، ٻوٽن جهڙوڪ، ارابيڊوپسس (Arabidopsis) ۽ ڪڻڪ ۾، 100 تائين هوندو آهي.

هڪ کلوروپلاسٽ کي ان جي ٻن جھلين ۽ ڪلوروفل جي اعلي ارتڪاز سان ممتاز ڪيو ويندو آهي. پلاسٽڊ (Plastid) جا ٻيا قسم، جهڙوڪ ليوڪوپلاسٽ ۽ ڪروموپلاسٽ، ڪلوروفل جي ٿوڙي مقدار تي مشتمل آهن ۽ فوٽو سنٿيسس نه ڪندا آهن. 

ڪلوروپلاسٽس انتهائي متحرڪ هوندا آهن، اها ٻوٽن جي سيلن جي چوڌاري گردش ڪندا آهن ۽ حرڪت ڪندا آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن، افزائش نسل لاء، ٻن حصن ۾ ٽٽجي ويندا آهن. انهن جو رويو سختي سان ماحولياتي عنصر، جهڙوڪ روشني جي رنگ ۽ شدت کان متاثر ٿئي ٿو.  ڪلوروپلاسٽس، جهڙوڪ مائٽوڪونڊريا، انهن جي پنهنجي ڊي اين اي تي مشتمل آهي، جيڪو سوچيو وڃي ٿو ته انهن جي اباڻي، هڪ ڦوٽوسنٿيٽڪ سائانو بيڪٽيريا جيڪو هڪ ابتدائي يوڪريوٽڪ جيو گھرڙي جي ذريعي ڀريل هو، کان وراثت ۾ آهي. ڪلوروپلاسٽس ٻوٽي جي جيو گھرڙن ذريعي نئين سر نه ٿا ٺاهي سگھجن ۽ جيو گھرڙن جي تقسيم جي دوران هر ڌيئر جيو گھرڙي طرفان وراثت ۾ ملندا آهن. 

هڪ استثنا سان (اموبائڊ پولينلا ڪروميٽوفورا)، سڀني ڪلورو پلاسٽس هڪ واحد انڊوسيمبيوٽڪ واقعي ۾ ڳولي سگهجن ٿا، جڏهن هڪ سائانو بيڪٽيريم هڪ يوڪريوٽ سان گهيريل هو. ان جي باوجود، ڪلوروپلاسٽس انتهائي متنوع جاندارن ۾ ڳولي سگهجن ٿا جيڪي سڌو سنئون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل نه آهن، جيڪا ڪيترن ئي ثانوي ۽ حتي ٽيٽيري انڊوسيمبيوٽڪ  واقعن جو نتيجو آهن.

## دريافت ۽ اڀياس
## ڪلوروپلاسٽس جي انڊوسيمبيوٽڪ اصليت
## پرائمري ڪلوروپلاسٽ جو سلسلو
## ثانوي ۽ ٽئين درجي ڪلوروپلاسٽ جو سلسلو
## ڪلوروپلاسٽ جي ڊي اين اي جي ساخت
## جڳھ
## فنڪشن ۽ ڪيمسٽري
## فرق، نقل ۽ وراثت
## خارجي لنڪس

* Chloroplast – Cell Centered Database
* 
* Co-Extra research on chloroplast transformation
* NCBI full chloroplast genome

## حوالا

زمرو:نباتاتيات
زمرو:اناٽومي
زمرو:ڪيميائي عمل
ڪوليسٽرول

**ڪوليسٽرول** (Cholesterol) سڀني اعليٰ جانورن جو پرنسپل اسٽيرول آهي، جيڪو جسم جي بافتن ۾ ورهايل آهي، خاص ڪري دماغ ۽ ريڙهه جي ڪنڊ (Spinal Cord) ۾ ۽ جانورن جي چرٻي ۽ تيل (Oils) ۾ وڏي مقدار ۾ موجود هوندو آهي. 

ڪوليسٽرول سڀني جانورن جي جيو گھرڙن جي ذريعي بايو سنٿيسز ٿئي ٿو ۽ جانورن جي جيو گھرڙن جي جھلين جو هڪ لازمي ساختي جزو آهي. ريڙهه جي هڏي واري جانورن ۾، ڪليجي جا جيو گھرڙا (hepatic Cells) عام طور تي وڏي مقدار ۾ ڪوليسٽرول پيدا ڪندا آهن. دماغ ۾، آسٽروسائٽ (astrocytes) ڪوليسٽرول پيدا ڪرڻ ٿا ۽ ان کي نيورون ڏانهن منتقل ڪرڻ ٿا. اهو پروڪاريوٽس (بئڪٽيريا ۽ آرڪيئا) ۾ نه هوندو آهي، جيتوڻيڪ اتي ڪجهه استثنا به آهن، جهڙوڪ مائيڪوپلازما (Mycoplasma)، جنهن کي افزائش لاء ڪوليسٽرول جي ضرورت هوندي آهي. ڪوليسٽرول اسٽيرائڊ هارمونز، بائل ايسڊ (صفري جي تيزاب) ۽ وٽامن ڊي جي بايوسنٿيسس جي اڳڀرائي طور ڪم ڪري ٿو.

رت ۾ ڪوليسٽرول جي اعلي سطح، خاص طور تي جڏهن گهٽ-ڪثافت لپوپروٽين (LDL، جيڪو اڪثر ڪري "خراب ڪوليسٽرول" جي طور تي حوالو ڏنو ويو آهي)، دل جي بيماري جو خطرو وڌائي سگھي ٿو.

فرانڪوئس پولئتيئر ڊي لا سئلي (François Poulletier de la Salle) پهريون ڀيرو سال 1769ع ۾ مثاني جي پٿرين ۾ ڪوليسٽرول کي نهري شڪل ۾ سڃاڻي ورتو. سال 1815ع ۾ ڪيميادان، مائيڪل يوگين شيورول ان مرڪب جو نالو ”ڪوليسٽرين“ رکيو. 

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:صحت
زمرو:حياتياتي ڪيميا
الجاحظ

thumb|alt=الجاحظ|الجاحظ
**الجاحظ**، ابو عثمان عمرو بن بحر الڪناني البصري (عربي: ابو عثمان عمرو بن بحر الکناني البصري، 776- 868ع) عام طور تي الجاحظ (لغوي معنيٰ: بگڙيل اکيون)، هڪ عربي پوليميٿ ۽ ادب جي ڪم جو مصنف هو، جنهن ۾ الهيات، حيوانيات، فلسفو، گرامر، جدليات، بيان بازي، لسانيات ۽ سياسي-مذهبي تڪرار (نظريا ۽ تنقيد) شامل آهن. هن جي وسيع حيوانيات تي ڪم کي قدرتي چونڊ (Natural Selection) ۽ اخلاقيات سان لاڳاپيل اصولن جي وضاحت سان اعتبار ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:سائنسدان
زمرو:عرب شخصيتون
زمرو:عرب ليکڪ
زمرو:ماھر حياتيات
زمرو:ماهر حيوانيات
اسلامي سونهري دور

**اسلامي سونهري دور (Golden Islamic Era)** اسلام جي تاريخ ۾ سائنسي، اقتصادي ۽ ثقافتي ترقيءَ جو دور، روايتي طور تي اٺين صدي کان 13هين صدي تائين هو.  

اهو دور روايتي طور سمجهيو وڃي ٿو ته عباسي خلافت ۾ هارون الرشيد (786ع کان 809ع) جي دور ۾ دارالحڪمه جي افتتاح سان شروع ٿيو، جڏهن ڏٺو ويو ته سڄي مسلم دنيا جا عالم، دنيا جي مشهور ڪلاسيڪي علم کي عربي ۽ فارسيءَ ۾ ترجمو ڪرڻ لاء بغداد، هن وقت جي دنيا جي سڀ کان وڏي شهر، ڏانهن رخ ڪيو هو. اهو دور روايتي طور چيو وڃي ٿو ته منگولن پاران بغداد تي حملي ۽ تاراجي  سبب سال 1258ع ۾ عباسي خلافت جي خاتمي سان ختم ٿي ويو.

ڪجھ متبادل بيانيه به آھن، جئين ته ڪجهه عالم، سنهري دور جي آخري تاريخ کي سال 1350ع تائين وڌايو، جنهن ۾ تيموري  دور ۾ ٻيهر عروج به شامل آهي،  جڏهن ته ڪجهه عالم سونهري دور جي پڄاڻيءَ کي 15هين صدي کان 16هين صدي جي آخر تائين ڏين ٿا، جن ۾ عثماني سلطنت جو عروج ٿيو.  

## تاريخ
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* Islamicweb.com: History of the Golden Age
* Khamush.com: ''Baghdad: Metropolis of the Abbasid Caliphate'' – Chapter 5 , *by [[Gaston Wiet]]*.
* U.S. Library of Congress.gov: The Kirkor Minassian Collection – *contains examples of Islamic book bindings*.

زمرو:اسلامي سونهري دور
زمرو:وچين دور ۾ سائنس
زمرو:اسلامي سونهري دور ۾ سائنس

## حوالا
ڪاهان تعلقو

**ڪاهان** (Kahan Tehsil) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ڪوهلو جو هڪ ڳوٺ ۽ تعلقو آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق تعلقي جي ڪل آبادي 107,840 آهي.  

هن جي اتر ۾ ڪوهلو، اتر اوڀر ۾ بارکان، اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ ڊيرا بگٽي، اولهه ۽ ڏکڻ اولهه ۾ سبي، اولهه ۽ اتر اولهه ۾ لورالائي آهي.ڪوهلو، ڊيرا بگٽي ۽ سبي ڏانهن ويندڙ رستا موجود آهن. ڳوٺ ۾ بجلي جو جنريٽر ۽ ٽيليفون ڪنيڪشن موجود آهن. آباديءَ جو مکيه آمدني جو ذريعو زراعت آهي، پر اتي پڻ چند دڪانون آهن جيڪي روزاني ضرورت جون شيون مهيا ڪن ٿيون.

ڪاهان مري قبيلي جو روايتي مرڪز ۽ قبيلي جي سردار جي اڳوڻي رهائشگاهه آهي. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ڏڪار ۽ سياسي تبديلين جي هڪ سلسلي کان پوءِ، جنهن ۾ سردارن جي ڪوئيٽا ڏانهن منتقلي ۽ ڪوهلو کي هڪ انتظامي مرڪز طور قائم ڪرڻ شامل هئا، ڳوٺ گهڻو ڪري غيرآباد ٿي ويو هو. ڪاهان سياستدان، خير بخش مري جو اباڻي ڳوٺ آهي.
## حوالا

زمرو:ڪوهلو ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
سوئي تعلقو

**سوئي تعلقو** (Sui Tehsil؛ بلوچي:سوئ تحصيل) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ڊيرا بگٽي ۾ هڪ تعلقو آهي، جيڪو سوئي گيس فيلڊ جي نالي سان مشهور آهي، جيڪا پاڪستان جي قدرتي گئس جي اهم ذخيرن مان هڪ آهي. جاگرافيائي طور تي سوئي بلوچستان، سنڌ ۽ پنجاب صوبن جي سنگم، پنجاب کان صرف 9 ڪلوميٽر ۽ سنڌ کان 10 ڪلوميٽر، ويجهو واقع آهي. 

سنڌو درياهه ان جي اوڀر ۾ اٽڪل 25 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي ۽ ڊيره بگٽي کان 40 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ واقع آهي. سوئي ۾ گئس ڪمپريشن جون سهولتون موجود آهن، جيڪي ڀرپاسي واري، پنجاب ۽ سنڌ جي شهرن ۽ بلوچستان جي گاديءَ واري شهر، ڪوئيٽا تائين، جيڪو 200 ميل پري واقع آهي، کي قدرتي گئس فراهم ڪن ٿيون.

**Sui** (Balochi: سوئ تعلقو) is a town and sub-district in the Dera Bugti District of Balochistan (Pakistan), known for the Sui gas field, one of the Pakistan's most significant natural gas reserves. Geographically, Sui is strategically located near the meeting point of Balochistan, Sindh, and Punjab provinces, just 9 kilometres from Punjab and 10 kilometres from Sindh. 

The Indus River lies about 25 kilometres to its east, and it is situated 40 kilometres south of Dera Bugti. Sui houses gas compression facilities that supply natural gas to surrounding towns in Punjab, Sindh, and as far as Quetta, Balochistan's capital city, located around 200 miles away.

**سوئي تعلقو** (Sui Tehsil؛ بلوچي:سوئ تحصيل) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ڊيرا بگٽي ۾ هڪ تعلقو آهي، جيڪو سوئي گيس فيلڊ جي نالي سان مشهور آهي، جيڪا پاڪستان جي قدرتي گئس جي اهم ذخيرن مان هڪ آهي. جاگرافيائي طور تي سوئي بلوچستان، سنڌ ۽ پنجاب صوبن جي سنگم، پنجاب کان صرف 9 ڪلوميٽر ۽ سنڌ کان 10 ڪلوميٽر، ويجهو واقع آهي. 

سنڌو درياهه ان جي اوڀر ۾ اٽڪل 25 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي ۽ ڊيره بگٽي کان 40 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ واقع آهي. سوئي ۾ گئس ڪمپريشن جون سهولتون موجود آهن، جيڪي ڀرپاسي واري، پنجاب ۽ سنڌ جي شهرن ۽ بلوچستان جي گاديءَ واري شهر، ڪوئيٽا تائين، جيڪو 200 ميل پري واقع آهي، کي قدرتي گئس فراهم ڪن ٿيون.

## حوالا

زمرو:ڊيره بگٽي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
ڦيلاواڱ تعلقو

**ڦيلاواڱ (Phelawagh)** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي ڊيرا بگٽي جو هڪ قصبو ۽ تعلقو آهي. ڦيلاواڱ جو شهر پڻ يونين ڪائونسل (هڪ مقامي حڪومتي ادارو) طور ڪم ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:ڊيره بگٽي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
بارکان تعلقو

**بارکان تعلقو** (Barkhan Tehsil) صوبي بلوچستان، پاڪستان جي ضلعي بارکان جو هڪ تعلقو آهي. تعلقي جو صدر مقام بارکان شهر آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 210,249 آهي. اهو انتظامي طور تي اٺ (8) يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي. 

## حوالا

زمرو:بارکان ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
گِچڪ تعلقو

**گچڪ تعلقو** (بلوچي، اردو: ) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي پنجگور جو هڪ تعلقو ۽ شهر آهي.
## حوالا

زمرو:پنجگور ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
تفتان، بلوچستان

**تفتان** (اردو:تفتان؛ بلوچي: تپتان) هڪ ٽرنڪ روڊ ۽ ريلوي ٽائون آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي چاغئي ۾ واقع آهي. اهو ايران ۽ پاڪستان جي سرحد تي اهم ڪراسنگ جي جائن مان هڪ آهي. اهو ڪوئيٽا کان روڊ يا ريل ذريعي 500 ڪلوميٽر (310 ميل) جي مفاصلي تي آهي.

اها ايران ۾ واقع حرارتي طور تي فعال اونداهي چوٽي جي اتر اوڀر يا ننڍي ماسف، جن کي تفتان پڻ سڏيو ويندو آهي، کان 62 ڪلوميٽر (39 ميل) جي مفاصلي تي آهي. ان جي الهندي انتها تي، ايران جو سرحد پار ڪرڻ وارو نقطو ميرجاوه آهي.
## حوالا

زمرو:چاغئي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
گنداخه تعلقو

**گنداخه** (Gandakha) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ضلعي اوستا محمد جو هڪ قصبو ۽ تعلقو آهي. گنداخه سنڌ جي سرحد جي ويجهو واقع آهي. سال 2017ع جي مردم شماري مطابق، آبادي 74,976 آهي، جڏهن اها ضلعي جعفر آباد جو هڪ تعلقو هئو. گنداخي کي خريف جي موسم ۾ پاڻي جي کوٽ جو منهن ڏسڻو پوي ٿو، جنهن ڪري علائقي جي زميندارن کي وڏو نقصان ٿئي ٿو. شهر ۾ مختلف نسلن جا ماڻهو آباد آهن، يعني جمالي، بروهي، چاولا، قمبراڻي، لاشاري، عمراڻي، رند، مگسي، سومرو وغيره.

## حوالا

زمرو:اوستا محمد ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
معركة هوشكيرش

**معركة هوشكيرش** ٽيون سليسائي جنگ هوچڪرچ جي جنگ آڪٽوبر 1758ع ۾ ٿي، جيڪا ٽين سائليس جنگ جو هڪ معمولي پاسو هئي، جنهن ۾ 80,000- مضبوط آسٽريا جي فوج فيلڊ مارشل ليوپولڊ جوزف گراف ڊان جي اڳواڻي ۾ 30,000 کي حيران ڪري ڇڏيو. فريڊرڪ عظيم جي اڳواڻي ۾ 36,000 پروشين فوج، آسٽريا جي فوج پروشين کي شڪست ڏني ۽ کين عام پسپائي تي مجبور ڪيو. جنگ حشر جي ڳوٺ ۾ ۽ ان جي آس پاس ٿي، 9 ڪلوميٽر (7 ميل) بائوٽسن جي اوڀر ۾.
مشرقي ڪلاسيڪي موسيقي

**مشرقي ڪلاسيڪي موسيقي** يا هندستاني ڪلاسيڪي موسيقي ننڍي کنڊ ​​جي اترين علائقن جي ڪلاسيڪي موسيقي آهي. ان کي اتر هندستاني ڪلاسيڪي موسيقي يا اتر ڀارتيه شاستريه سنگيت به سڏيو وڃي ٿو. لفظ شاستريه سنگيت جو لفظي معنيٰ آهي ڪلاسيڪل موسيقي ۽ عام طور تي هندستاني ڪلاسيڪي موسيقي جي حوالي سان پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. ستار ۽ سرود جهڙن سازن تي وڄائي ويندي آهي. اها 12هين صدي عيسوي ۾ ڪرناٽڪ موسيقي، ڏکڻ هندستان جي ڪلاسيڪل روايت، کان ڌار ٿي وئي. جڏهن ته ڪرناٽڪ موسيقي گهڻو ڪري سنسڪرت، ڪناڙا، تيلگو، تامل ۽ مليالم موسيقي تي مشتمل آهي، هندستاني موسيقي گهڻو ڪري هندي، اردو، برج، اوڌي، ڀوجپوري، بنگالي، راجسٿاني، مراٺي، سنڌي ۽ پنجابي ۾ لکيل ڪمپوزيشن استعمال ڪري ٿي. هندستاني ڪلاسيڪل موسيقي جو علم ڪلاسيڪل ميوزڪ اسڪولن جي نيٽ ورڪ ذريعي سيکاريو ويندو آهي، جنهن کي "گهرانا" سڏيو ويندو آهي. هندستاني ڪلاسيڪل موسيقي هندستان جي ثقافت جو هڪ لازمي حصو آهي ۽ سڄي ملڪ ۽ بين الاقوامي سطح تي پيش ڪيو ويندو آهي. استاد بسم الله خان، پنڊت ڀيم سين جوشي ۽ روي شنڪر سميت هندستاني ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي علمبردارن کي فن ۾ سندن خدمتن جي مڃتا لاءِ هندستان رتن، هندستان جو اعليٰ ترين سول ايوارڊ ڏنو ويو آهي. 
## تاريخ
## خاصيتون
## هندستاني موسيقي جا اصول
## ڪمپوزيشن جا قسم
## اوزار
## تهوار
## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:فن
زمرو:ثقافت
زمرو:موسيقي
سرود

**سرود** (Sarod) هڪ تار وارو ساز آهي، جيڪو هندستاني ننڍي کنڊ ۾ هندستاني موسيقي ۾ استعمال ٿيندو آهي. ستار سان گڏ، اهو سڀ کان مشهور ۽ ممتاز سازن مان آهي.  اها، ستار جي مٺي، اونڌي رچائي سان ڀرپور بناوت، همراهيءَ جي تارن سان، جيڪا اُن کي گونجندڙ ڪيفيت ڏئي ٿي، جي ابتڙ هڪ اونھي، وزني، خود شناسي آواز لاءِ سڃاتو وڃي ٿو.  هڪ گٽار وانگر اوزار، اهو نوٽس جي وچ ۾ مسلسل سلائڊ پيدا ڪري سگهي ٿو جنهن *کي مينڊ* (گليسندي) طور سڃاتو وڃي ٿو، جيڪي هندستاني موسيقي ۾ اهم آهن.
## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:فن
زمرو:موسيقي
زمرو:موسيقي جا اوزار
زمرو:فن مواد
ستار

**ستار** (انگريزي: ˈsɪtɑːr or sitāra) ھڪ تار وارو موسيقيءَ جو اوزار آھي، جيڪو هندستاني ننڍي کنڊ ​​مان شروع ٿيو، جيڪو ھندوستاني ڪلاسيڪل موسيقي ۾ استعمال ٿيندو آھي. اهو اوزار 18هين صدي عيسويء ۾ ايجاد ڪيو ويو، ۽ 19 صدي عيسويء ۾ ان جي موجوده شڪل ۾ پهتو. 18هين صديءَ جي مغل سلطنت جي هڪ شخصيت خسرو خان ​​کي جديد اسڪالرن پاران ستار جو موجد قرار ڏنو ويو آهي. اڪثر مؤرخن جي مطابق، هن ستار کي "سي تار" مان ٺاهيو، جيڪو عباسي يا صفوي نسل جو هڪ ايراني ساز هو.

هندستاني برصغير ​​​​۾ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويو، ستار روي شنڪر جي ڪمن ذريعي، 1950ع جي آخر ۾ ۽ 1960ع جي شروعات ۾، وڏي دنيا ۾ مشهور ٿي ويو.  1960ع جي ڏهاڪي جي وچ کان آخر تائين مدهر ثقافت جي آمد مغربي مشهور ميوزڪ ۾ ستار جي استعمال لاءِ هڪ رجحان قائم ڪيو، جنهن ۾ اهو اوزار بيٽلز، رولنگ اسٽونز، ميٽيليڪا ۽ ٻين ڪيترن ئي بئنڊن جي ٽريڪ تي ظاهر ٿيو.

## اصطلاح
ايٽيمولوجي: تاريخ: جسماني وضاحت: تعميراتي انداز: ستار جي ترتيب: راند: عالمي موسيقي جو اثر: ستار گھرانا: پڻ ڏسو: خارجي لنڪس:

Used widely throughout the Indian subcontinent, the sitar became popularly known in the wider world through the works of Ravi Shankar, beginning in the late 1950s and early 1960s. The advent of psychedelic culture during the mid-to-late 1960s set a trend for the use of the sitar in Western popular music, with the instrument appearing on tracks by bands such as the Beatles, the Rolling Stones, Metallica and many others.

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:ثقافت
زمرو:موسيقي جا اوزار
ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف هارٽ ڊيزيز

**ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف هارٽ ڊيزيز** (Karachi Institute of Heart Diseases)، مختصر طور تي **KIHD**، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ هڪ ٽرشري ڪيئر ٽيچنگ اسپتال آهي. هي شهر ڪراچي ۾ دل جي بيمارين جو ٻيو نمبر وڏو سرڪاري اسپتال آهي.  3.6 ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل 120 بسترن جي سهولت فيڊرل بي ايريا، ڪراچي ۾ واقع آهي.  انسٽيٽيوٽ ۾ ٻاهرين مريضن جي تشخيص ۽ علاج جون سهولتون، جهڙوڪ اليڪٽروڪارڊيوگرافي، ايڪس ري، ايڪو ڊاپلر، اينجيوگرافي، اينجيو پلاسٽي مهيا ڪري ٿو. اتي ٻه ڪورونري ڪيئر يونٽ، هڪ 20 بيڊ ايمرجنسي هال ۽ هڪ 80 بيڊ وارڊ آهي.

جنوري 2004ع ۾ ڪراچي جو ميئر نعمت الله خان ڪراچي انسٽيٽيوٽ جو پيڙهه جو پٿر رکيو. انسٽيٽيوٽ جون **2005ع** ۾ ڪم شروع ڪيو، سٽي ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ ان منصوبي تي اٽڪل 800 ملين رپيا خرچ ڪيا. مارچ 2008ع ۾، انسٽيٽيوٽ اسڪيمڪ مايوڪارڊيم جي علاج لاءِ مريضن کي انجيوجنيس جي نالي سان دل جي علاج جي سهولت فراهم ڪرڻ شروع ڪيو. ڊسمبر 2021ع ۾، انسٽيٽيوٽ ۾ نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ڪارڊيو ويسڪولر ڊيزيز جي 22هين چيسٽ پين يونٽ جو افتتاح ڪيو ويو. آگسٽ 2022ع ۾، انسٽيٽيوٽ ۾ ريسڪيو 1122 جي ايمرجنسي رسپانس سينٽر جو افتتاح ڪيو ويو. اپريل 2023ع ۾، انسٽيٽيوٽ ۾ هڪ ريسرچ ڊپارٽمينٽ جو افتتاح ڪيو ويو. مئي **2023**ع ۾ انسٽيٽيوٽ ۾ اينجيوگرافي مشين کي چالو ڪيو ويو. اپريل 2024ع ۾، ڪراچي ميٽروپولٽن ڪارپوريشن سٽي نرسنگ انسٽيٽيوٽ جو افتتاح ميئر ڪراچي مرتضيٰ وهاب ڪيو. مئي 2024ع ۾، ميئر ڪراچي، مرتضيٰ وهاب انسٽيٽيوٽ ۾ بليو ڪوڊ انٽيسيو ڪيئر وارڊ جو افتتاح ڪيو.

## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:صحت
زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جون اسپتالون
نعمت الله خان

**نعمت الله خان** (Naimatullah Khan؛1 آڪٽوبر 1930 - 25 فيبروري 2020) ڪراچي سان تعلق رکندڙ هڪ پاڪستاني سياستدان هو جنهن آگسٽ، 2001ع کان جون، 2005ع تائين ڪراچي جو سٽي ناظم (ميئر) رهيو. 

## شروعاتي زندگي ۽ ڪيريئر
هو پهرين آڪٽوبر 1930ع تي عبدالشکور خان جي گهر پيدا ٿيو، هو پشتون نسل سان تعلق رکندڙ مهاجر هو، جيڪو يوسفزئي قبيلي جي روهيله شاخ ۾ پيدا ٿيو. سندس تعلق فرخ آباد جي بنگش نوابن سان به هو. هن پنجاب يونيورسٽي مان صحافت ۾ ماسٽرز ۽ ڪراچي يونيورسٽي مان قانون جي ڊگري حاصل ڪئي. هو پيشي جي لحاظ کان وڪيل هو. هو پاڪستان جي سڀ کان وڏي اين جي او، الخدمت فائونڊيشن جو چيئرمين هو. 2005ع ۾ ڪراچي جي ميئر جي حيثيت سان، کيس دنيا جي ٽاپ 20 ميئرز جي لسٽ ۾ مقابلي لاءِ چونڊيو ويو.
## ڪراچي جو ميئر

پاڪستان ۾ صدر پرويز مشرف جي دور حڪومت ۾ اختيارات کي شهري سطح تي منتقلي واري منصوبي کانپوءِ ڪراچي جو پهريون ناظم هو. هن جو تعلق جماعت اسلامي پاڪستان سان هو، جيڪو ابوالاعلٰي مودودي ۽ نعيم صديقي جي فڪر کان متاثر هو. نعمت الله خان 2001ع ۾ سٽي ناظم (ميئر) چونڊيو ويو. ڪراچي جي بحاليءَ لاءِ 2900 ملين رپيا، سٽي ڪائونسل مختلف منصوبن جي منظوري ڏني، جهڙوڪ 18 وڏن روڊن تي فلائي اوور، 6 انڊر پاس، ٻه سگنل فري روڊ ۽ ڪراچي جي عوام لاءِ واٽر سپلاءِ جي هڪ وڏي اسڪيم، ڪي-3، شروع ڪئي وئي.

ڪراچي جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو ڪراچي جي سمورن اسٽيڪ هولڊرز کي ڪراچي ۾ ترقياتي ڪمن لاءِ شامل ڪيو ويو. ڪراچي ڊولپمينٽ پلان ۾ سگنل فري مين روڊ، ڪيترائي فلائي اوور، انڊر پاسز ۽ ڪيتريون ئي پاڻي جي سپلائي ۽ نيڪال جون لائينون تبديل ڪرڻ شامل هيو. شهر جي ميئر جي حيثيت سان سندس هڪ پروجيڪٽ ڪراچي لاءِ گرين لائين بس پراجيڪٽ هو، جتي هن سويڊن مان بسون درآمد ڪيون.

هڪ ٻيو عوامي خيال جيڪو هن متعارف ڪرايو، اهو هو ته ڪراچي جي 64 ڪلوميٽر جي ساحلي پٽي جي چوڌاري عربي سمنڊ جي ڀرسان ڳوٺن جي مقامي ڇوڪرن کي شامل ڪيو وڃي. اهي مقامي ڳوٺاڻا ڇوڪرا، جيڪي سمنڊ کان واقف هئا، سٺا ترڻ وارا هئا ۽ کين معاهدي جي بنياد تي لائف گارڊ جي طور تي رکيو ويو هو ته جيئن سامونڊي ڪناري تي ايندڙ عام سياحن ۽ پکين کي بچائڻ ۾ مدد ڪن، جڏهن انهن تفريح لاءِ سمنڊ ۾ ترڻ جي ڪوشش ڪن. سيپٽمبر 2017ع ۾، ٽن مهينن جي عرصي دوران 55 ماڻهن جي ٻڏڻ جي نتيجي ۾ اختيارين کي ڪراچي جي ساحل کي سيل ڪرڻو پيو. نعمت الله خان جون سال 2005ع ۾ پنهنجي عهدي تان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي ۽ پاڪستان جي ايندڙ سال  2005ع جي مڪاني چونڊن ۾ ٻيهر چونڊجي نه ويو.

هن 25 فيبروري 2020ع تي 89 سالن جي ڄمار ۾ ڪراچي، پاڪستان ۾ وفات ڪئي.

## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ميئر
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:جماعت اسلامي جا سياستدان
زمرو:1930ع جون پيدائشون
زمرو:2020ع جون فوتگيون
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
پاروم تعلقو

**پاروم** (Paroom) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي پنجگور ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. پاروم جو تاريخي علائقو گولڊ اسمٿ لائين ذريعي ورهايو ويو هو، تنهنڪري ان جو هڪ ننڍڙو حصو ايراني علائقي ۾ اچي ٿو. مقامي ڏند ڪٿا موجب ان کي گلشن به سڏيو ويندو هو، جنهن جي معنيٰ آهي، گلاب جو باغ. بلوچي ٻوليءَ ۾ لفظ پاروم جي معنيٰ آهي، ’وڌڻ‘ ۽ پاروم سان منسوب ڪيو ويو آهي ان جي نرم آبهوا ۽ زرخيز زمين جي ڪري، جيڪا سال ۾ هڪ کان وڌيڪ فصلن جي مدد ڪري ٿي. هن علائقي ۾ اڄ ٻه يونين ڪائونسلون آهن، پاروم ۽ ڪوه بن. آبادي جو تعداد اٽڪل 50,000 ماڻهن تي مشتمل آهي.

پاروم ۾ اونهاري جا مهينا ڏاڍا وڻندڙ ​​هوندا آهن ۽ اهو مڪران ڊويزن جي ٻين حصن ۾ گرم اونهاري جي ابتڙ پنهنجي ٿڌي اونهاري جي ڪري مشهور آهي. پاروم جا اڪثر رهواسي زراعت تي ڀاڙين ٿا، جن جو مکيه فصل موزاتي کجور آهي. ماڻهن جي مکيه آمدني زراعت ۽ سرحد جي ڪاروبار مان اچي ٿي. پاروم جا تاريخي ڳوٺ ديز (معنيٰ ’قلعو‘: پاروم جو مکيه قلعو ڪنهن زماني ۾ هتي هو)، دشت شهباز، جاين، ليگورڪ، سينگوزئي بازار، گواش ۽ شمع سر، ڪلري ۽ ريش پيش آهن. اتي ٻه آثار قديمه وارا ماڳ ڊمب نالي هئا، جيڪا پٿر جي نئين دور (Neolithic) جي ماڳن سان مشابهت رکن ٿا پر سال 2008ع ۾ بلڊوز ڪيا ويا ته جيئن علائقي کي زراعت لاءِ استعمال ڪيو وڃي. دمبني ڪور سان گڏ ٻيا به ڪيترائي ننڍا ڊمب آهن. دمبني ڪور هڪ خشڪ درياهه آهي، جيڪا پاروم ڪَپ (پاروم ڍنڍ) کي ڀريندي هئي جڏهن برسات پوندي هئي.

## حوالا

زمرو:پنجگور ضلعو
زمرو:بلوچستان جا تعلقا
پي پي-105 (فيصل آباد-8)

**پي پي-105 (فيصل آباد-8)** (پی پی-105، فیصل آباد-8) پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008ع
## عام چونڊون، 2013ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013ع
## عام چونڊون، 2018ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
تبوڪ جي مهم

**تبوڪ جي مهم** (عربي: غزوه تبوڪ)، جنهن کي "**تنگي جي سفر"** جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ فوجي مهم هئي جيڪا پيغمبر محمد ﷺ پاران آڪٽوبر 630ع (9 هجري) ۾ شروع ڪئي وئي هئي. هن تبوڪ جي اتر ۾، خليج عقبه جي ويجهو، موجوده اتر-اولهه سعودي عرب ۾ هڪ فوج، جيڪا 30,000 صحابه تي مشتمل هئي، جي اڳواڻي ڪئي.
## حوالا

زمرو:غزوه
زمرو:محمد
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:اسلامي جنگون
غزوه خندق

**غزوه خندق** يا خندق جي جنگ (عربي: غزوة الخندق)، جنهن کي اتحادي گروهن جي جنگ (عربي: غزوة الاحزاب) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، مسلمانن ۽ قريش جي وچ ۾ لڙائي جو حصو هئي، جتي هن ڀيري قريش جارحيت اختيار ڪئي ۽ بني غطفان سان گڏ 10,000 جي لشڪر سان اڳتي وڌيا ۽ مديني شريف جو محاصرو ڪيو. مسلمانن، جن مديني ۾ پنهنجو بچاءُ ڪيو ۽ پنهنجي بستيءَ جي چوڌاري، حضرت سلمان فارسيءَ رضي الله تعالي عنه جي تجويز تي خندق کوٽيا. اها جنگ، جيڪا 627ع ۾ ٿي ۽ اٽڪل ٻه هفتا هلي.

احد جي جنگ ۾ شڪست جي باوجود پيغمبر اسلام ﷺ جن کي طاقت ۽ شهرت ۽ اسلام جي پکڙجڻ کي جاري رکندي ڏسي قريش تنگ ٿي پنهنجي شهر مديني تي قبضو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. اهو محسوس ڪندي ته انهن وٽ فوجي صلاحيت گهٽ هئي، ڇاڪاڻ ته هن صرف واپاري هئا، انهن بدوين (بنو غطفان) سان زور ڀريو ته جيئن انهن کي مهم ۾ شامل ڪيو وڃي. بنو نضير، جن کي محمد ﷺ پهريان مديني مان نيڪالي ڏني هئي، اهي به انهيءَ ڪوشش جو حصو هئا، ايتري قدر جو انهن بدوين کي پنهنجو اڌ فصل خيبر ۾ پيش ڪيو ته جيئن کين حصو وٺڻ لاءِ قائل ڪيو وڃي. آخر ۾، هنن مبينا طور تي 10,000 مردن (جيمز واٽ جي اندازي مطابق 7,500 کان به گهٽ) جي اتحادي فوج گڏ ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا، جن ۾ بنو غطفان، بنو سليم ۽ بنو اسد شامل هئا. 

ٻئي طرف جڏهن محمد صلي الله عليه وسلم کي قريش جي اڳڀرائي جي خبر پئجي، حضرت سلمان فارسي،  انهن جي حرڪت کي روڪڻ لاء  سندس پوئلڳن کي هڪ اونهي خندق ٺاهن جي صلاح ڏني. بنو قريظه جو يهودي قبيلو خندق کوٽڻ ۽ اوزارن کي قرض ڏئي مسلمانن جي ان ڪوشش ۾ مدد ڪئي، پر پوء قريش ۽ بنو نضير جي يهودي سردارن جي اڪسائڻ تي غداري ڪيا. قريش جڏهن ويجهو پهتا ته اهي ان حڪمت عمليءَ کان ناواقف هئا ۽ خندق کان اڳتي وڌڻ لاءِ جدوجهد ڪرڻ لڳا. جيئن ئي گهيرو وڌندو ويو، نبي صلي الله عليه وسلم بنو غطفان سان ڳجهي ڳالهه ٻولهه ڪرڻ لاءِ وقت استعمال ڪيا ۽ پنهنجي مخالفن ۾ بي اعتمادي پيدا ڪيا. اٽڪل ٻن هفتن کان پوء، موسم خراب ٿي ويو ۽ حملي ڪندڙ پارٽي واپس ورتو. جنگ سبب مڪي وارن کي شام ڏانهن واپار ۽ سندن عزت جو گهڻو نقصان ٿيو. جڏهن ته مسلمانن جو رعب سڃي عرب تي پيو. احزاب جي موٽڻ کان پوءِ مٿس جبرائيل آيا، جنهن کيس بنو قريظه تي حملو ڪرڻ جي هدايت ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ مسلمانن طرفان ان جي آبادي کي قتل ۽ غلام بڻائي ڇڏيو.

## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*The Battle Of The Trench
*Al-Ahzab (the Confederates) Invasion
*A Restatement of the History of Islam and Muslims;The Battle of the Trench by Sayed Ali
*Battle of ''Ahzab'' '''(غزوة الاحزاب)'''

غزوه خندق
زمرو:جنگيون
زمرو:سيرت
زمرو:مدني دور
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:اسلامي جنگون
زمرو:اسلام ۽ يھوديت
زمرو:عربستان جي تاريخ
زمرو:يھوديت جي تاريخ
ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن

**ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن** (بلدیہَِ عظمیٰ کراچی) هڪ عوامي ڪارپوريشن ۽ گورننگ باڊي آهي جيڪا سنڌ جي گادي واري شهر، ڪراچي جي اڪٿر علائقن ۾ بلدياتي خدمتون فراهم ڪري ٿي.
## تاريخ
## بجٽ
## بلديه پاران هلندڙ اسپتالون
* عباسي شهيد اسپتال
* سرفراز شهيد اسپتال
* ڪراچي انسٽيٽيوٽ آف هارٽ ڊيزيز  
* ڪراچي ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪاليج
* سوڀراج زچگي جي اسپتال
* اسپينسر جي اکين واري اسپتال 
* جذام جي اسپتال
## پڻ ڏسو
* ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن بلڊنگ 
* ڪراچي جو ميئر
* شهري ضلعي حڪومت ڪراچي
* جمشيد نسروانجي
* حڪيم محمد احسن
* عبدالستار افغاني
* فاروق ستار
* نعمت الله خان 
* سيد مصطفيٰ ڪمال
* مرتضيٰ وهاب

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

## حوالا

زمرو:ڪراچي
ڪيل

**ڪئل** (انگريزي:Kel؛ اردو: کیل) پاڪستان جي انتظام واري، آزاد ڪشمير جي ضلعي نيلم ۾ هڪ ڳوٺ آهي. هي هڪ خوبصورت جبل وارو ڳوٺ آهي، جنهن جي چوڌاري پير پنجال جبلن جي سلسلي جي برفاني چوٽين سان ڍڪيل آهي. اهو سياري ۾ برف سان ۽ بهار ۾، گلن ۽ ديودار جي وڻن سان  ڍڪيل هوندو آهي. 

پاڪ فوج جي هڪ گيريزن پڻ ڪيل ۾ هڪ ڇانوڻي ۾ تعینات آهي. مظفرآباد ۽ ڪئل جي وچ ۾ روزانو بسون هلن ٿيون. راولپنڊي کان ڪئل تائين هڪ بس سروس پڻ هلندي آهي.

هتي پرائيويٽ هوٽلون ۽ هڪ ريسٽ هائوس، آزاد جمون ۽ ڪشمير سياحت ۽ آرڪيالاجي ڊپارٽمينٽ پاران هلائيندڙ، سياحن لاءِ موجود آهن. هن ۾ حبيب بئنڪ لميٽيڊ جي هڪ برانچ، بوائز ۽ گرلز ڊگري ڪالج، تعلقا هيڊ ڪوارٽر اسپتال ۽ هڪ بازار پڻ آهي. 

## پڻ ڏسو
* تائوبٽ 
* شارده
* گریز نيشنل پارڪ
* ڪُٽن

## خارجي لنڪس
* Hotel Bookings 

## حوالا

زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
نيوڪليئر تجربو

**نيوڪليئر تجربو** (Nuclear Test) ائٽم بم جي تجربي کي چئيبو آهي. هن سان تجربو ڪندڙ ملڪ جي ائٽمي صلاحيت جو اندازو ٿيندو آهي ۽ ته هنن وٽ ائٽم بم ٺاهڻ جي صلاحيت آهي.

ايٽمي هٿيارن جا تجربا تجربا آهن جيڪي ايٽمي هٿيارن جي ڪارڪردگي، پيداوار ۽ اثرات کي طئي ڪرڻ لاء ڪيا ويندا آهن. ايٽمي هٿيارن جي جاچ ڪرڻ بابت عملي معلومات پيش ڪري ٿي ته هٿيار ڪيئن ڪم ڪن ٿا، ڪيئن ڌماڪيون مختلف حالتن کان متاثر ٿين ٿيون ۽ ڪيئن عملدار، اڏاوتون ۽ سامان متاثر ٿين ٿا جڏهن ايٽمي ڌماڪن جي تابع ٿين ٿا. بهرحال، ايٽمي ٽيسٽ اڪثر ڪري سائنسي ۽ فوجي طاقت جي اشاري طور استعمال ڪيو ويو آهي. ڪيترن ئي تجربن کي سندن نيت ۾ خالص طور تي سياسي ڪيو ويو آهي؛ اڪثر ايٽمي هٿيارن واري رياستون عوامي طور تي هڪ ايٽمي ٽيسٽ ذريعي پنهنجي ايٽمي حيثيت جو اعلان ڪيو. 

پهريون ايٽمي ڊيوائس 16 جولاءِ 1945ع تي نيو ميڪسيڪو ۾ ٽرينيٽي سائيٽ تي آمريڪا طرفان ٽيسٽ طور ڌماڪو ڪيو ويو، جنهن جي پيداوار لڳ ڀڳ 20 ڪلوٽن ٽي اين ٽي جي برابر هئي. هڪ انجنيئرڊ ڊيوائس جو پهريون ٿرمو نيوڪليئر هٿيارن جو ٽيڪنالاجي ٽيسٽ، جنهن جو ڪوڊ نالو، آئيوي مائڪ هو، پهرين نومبر 1952ع (مقامي تاريخ) تي، پڻ آمريڪا طرفان، مارشل ٻيٽ ۾ اينيويٽڪ ائٽول (Enewetak Atoll) تي آزمايو ويو. 30 آڪٽوبر 1961ع تي نووايا زيمليا ۾ سوويت يونين جو "زار بمبا" سڀ کان وڏو ايٽمي هٿيار جو تجربو ڪيو ويو، جنهن جي طاقت، اندازي مطابق 50 کان 58 ميگا ٽن تائين هئي. 

ايٽمي ٽيڪنالاجيءَ جي اچڻ سان ۽ ان جي وڌندڙ اثرن سان هڪ مخالف ائٽمي تحريڪ وجود ۾ آئي ۽ 1963ع ۾ ان وقت جي چئن ائٽمي رياستن مان ٽي (برطانيه، آمريڪا ۽ سوويت يونين) ۽ ڪيترين ئي غير ائٽمي رياستن محدود ٽيسٽ پابندي جي معاهدي (Limited Test Ban Treaty) تي دستخط ڪيون، جن ۾ هي عزم ڪيو ويو ته ايٽمي هٿيارن کي فضا ۾، پاڻيء جي اندر، يا ٻاهرئين خلا ۾ جانچڻ کان پاسو ڪريو. پر معاهدو زمين جي اندر ايٽمي تجربن جي اجازت ڏني. فرانس 1974ع تائين فضا ۾ تجربن کي جاري رکي ۽ چين 1980ع تائين جاري رکيو. ٻئين ان معاهدي تي دستخط نه ڪيون آهن.

سوويت يونين پاران ڪيل زير زمين تجربا سال 1990ع تائين، برطانيه کان سال 1991ع تائين، آمريڪا کان سال 1992ع تائين ۽ چين ۽ فرانس ٻنهي سال 1996ع تائين نيوڪليئر تجربا جاري رکيا. سال 1996ع ۾ جامع نيوڪليئر-ٽيسٽ-بندش معاهدي (CTBT) تي دستخط ڪندي، انهن ملڪن سڀني ايٽمي تجربن کي ختم ڪرڻ جو واعدو ڪيو، اهو معاهدو اڃا تائين عمل ۾ نه آيو آهي ڇاڪاڻ ته اٺ ملڪن طرفان اڃا تائين هن جي تصديق نه ڪئي وئي آهي. غير دستخط ڪندڙ ملڪن هندستان ۽ پاڪستان آخري ڀيرو سال 1998ع ۾ ايٽمي هٿيارن جو تجربو ڪيو. اتر ڪوريا سال 2006ع، 2009ع، 2013ع، جنوري، 2016ع، سيپٽمبر 2016ع ۽ سال 2017ع ۾ ايٽمي تجربا ڪيا. سڀ کان تازو تصديق ٿيل ايٽمي تجربو سيپٽمبر 2017ع ۾ اتر ڪوريا ڪيو. 

## قسم
## مقصد
## مڪمل پيماني تي جاچ جا متبادل
## تاريخ
## حاصل
## ملڪ طرفان ايٽمي ٽيسٽ
## عالمي تباهي
## ٽيسٽ خلاف معاهدا
## متاثرين لاء معاوضو
## سنگ ميل ايٽمي ڌماڪا
## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

* Federation of American Scientists 
* Preparatory Commission for the Comprehensive Nuclear-Test-Ban-Treaty Organization
* Nuclear Weapon Archive
* NuclearFiles.org 
* What About Radiation on Bikini Atoll?
* 
* Bulletin of the Atomic Scientists
* Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Atomic Bomb website and nuclear weapon testing articles
* The Woodrow Wilson Center's Nuclear Proliferation International History Project

## حوالا

زمرو:نيوڪليئر فزڪس
زمرو:نيوڪليئر هٿيار
پاڪستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

پاڪستان جي ثقافتي ورثي ۾ آثار قديمه جا ماڳ، اسٽوپا، قلعا، مزارون، مقبرا، عمارتون، مسجدون، رهائش، يادگار ۽ عبادت جا هنڌ شامل آهن. پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم جي پاس ٿيڻ تائين، ڪي سائيٽون وفاقي حڪومت جي ماتحت هيون جڏهن ته ٻيون صوبائي ڊومين ۾ هيون. سال 1997ع ۾ پاڪستان انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي، وزارت ماحوليات پاڪستان پاران نوٽيفائيڊ محفوظ ڪيل آثار قديمه وارن ماڳن ۽ يادگارن جي فهرست شايع ڪئي وئي، جنهن موجب ڪل 389 ماڳ ۽ يادگار وفاقي حڪومت جي تحفظ هيٺ آهن جڏهن ته 444 صوبائي حڪومتن جي هٿ هيٺ آهن.   پنجاب ۽ سنڌ ئي ٻه صوبا آهن جن ۾ ورثي جي حفاظت لاءِ صوبائي سطح تي قانون آهن. انهن ماڳن کان علاوه، ڪيتريون ئي ٻيون جڳهيون آهن جيڪي غير محفوظ آهن يا ذاتي ملڪيت ۾ آهن. 

## علائقي وار ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
ملڪ ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي صوبن/علائقن جي لحاظ کان فهرستون هيٺ ڏنل آهن: 
* آزاد ڪشمير ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* بلوچستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پنجاب ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* سنڌ ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* گلگت بلتستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* اسلام آباد جي گادي واري علائقي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* خيبر پختونخوا ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* لاهور ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* ڪراچي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
پاڪستان ۾ عالمي ورثي واري ماڳن جي فهرست

گڏيل قومن جي تعليمي، سائنسي ۽ ثقافتي تنظيم (يونيسڪو) عالمي ورثي وارا ماڳ ثقافتي يا قدرتي ورثي لاءِ اھم جڳھون آھن جيئن يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ڪنوينشن، جيڪا 1972ع ۾ قائم ڪيو ويو، ۾ بيان ڪئي ويون آھن. ثقافتي ورثو يادگارن، جهڙوڪ آرڪيٽيڪچرل ڪم، يادگار مجسما، يا لکت، عمارتن جا گروپ ۽ ماڳن (بشمول آثار قديمه جا ماڳ) تي مشتمل آهي. قدرتي خاصيتون (طبيعي ۽ حياتياتي جوڙجڪ تي مشتمل)، جيولوجيڪل ۽ فزيوگرافڪ فارميشن (جنهن ۾ جانورن ۽ ٻوٽن جي خطري واري نسل جي رهائش به شامل آهن) ۽ قدرتي ماڳ جيڪي سائنس، تحفظ يا قدرتي حسن جي نقطي نظر کان اهم آهن، انهن کي قدرتي ورثي طور بيان ڪيو ويو آهي. پاڪستان 23 جولاءِ، 1976ع تي ڪنوينشن جي تصديق ڪئي ۽ ان جي ماڳن کي فهرست ۾ شامل ڪرڻ لاءِ اهل بڻايو ويو.

پاڪستان ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳن ۾  6 ماڳ آهن ۽ وڌيڪ 26 ماڳ عارضي فهرست ۾ شامل آهن. پهرين ٽن ماڳن کي 1980ع ۾ درج ڪيو ويو، موئن جو دڙو ۾ آثار قديمه جا آثار، تخت ڀائي جا ٻڌ ڌرم جا آثار ۽ پاڙيسري شهر بهلول ۽ ٽيڪسيلا جا آثار. ٻه ماڳ 1981ع ۾ درج ڪيا ويا ۽ فهرست ۾ سڀ کان تازو ماڳ روهتاس قلعو، سال 1997ع ۾ شامل ڪيو ويو. سڀئي ڇهه ماڳ ثقافتي آهن.

## عالمي ورثي جا ماڳ
يونيسڪو ڏهن معيارن جي تحت ماڳن کي عالمي ورثي واري ماڳن جي فهرست ۾ شامل ڪري ٿي؛ هر داخلو گهٽ ۾ گهٽ هڪ معيار کي پورو ڪرڻ گهرجي. معيار (i) کان (vi) ثقافتي آھن ۽ (vii) کان (x) قدرتي آھن. 

## عارضي فهرست
عالمي ورثي جي فهرست تي لکيل ماڳن کان علاوه، ميمبر رياستون عارضي ماڳن جي هڪ فهرست برقرار رکي سگهن ٿيون جيڪي اهي نامزدگي لاءِ غور ۾ اچي سگهن ٿيون. عالمي ورثي جي فهرست لاءِ نامزدگيون صرف ان صورت ۾ قبول ڪيون وينديون آهن جڏهن ماڳ اڳي ئي عارضي فهرست ۾ درج ٿيل هئي. پاڪستان جي عارضي فهرست ۾ ڇويهه  جڳهيون آهن.

## پڻ ڏسو
* هڙپا
* پاڪستان ۾ ڪوٽن جي فهرست 
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست 
* پاڪستان ۾ ٿقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جو ثقافتي ورثو
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
دراب پٽيل

دوراب فرامروز پٽيل (1924 – 15 مارچ 1997) پارسي نسل سان واسطو رکندڙ پاڪستاني جج ۽ قانوندان هو. هن پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جو جج ۽ سنڌ هاءِ ڪورٽ جو چيف جسٽس طور خدمتون انجام ڏنيون. پٽيل انساني حقن جو سرگرم حامي هو ۽ 1987ع ۾ ايشيائي انساني حقن ڪميشن (AHRC) جو باني ميمبر هجڻ سان گڏ پاڪستان انساني حقن ڪميشن جو گڏ باني پڻ هو.

دوراب پٽيل، جيڪو مذھباً پارسي هو، پاڪستان عدليه ۾ بلند عهدن تائين پهتو ۽ پاڪستان جي سينئر ترين ججن مان هڪ بڻيو. البت، هن 1981ع ۾ اصولن تي استعيفيٰ ڏئي ڇڏي، جڏهن هن ان وقت جي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ۽ آرمي چيف جنرل ضياءُ الحق جي وفاداري جو حلف کڻڻ کان انڪار ڪيو. پٽيل 1997ع ۾ اسلام آباد ۾ لوڪيميا سبب وفات ڪئي ۽ کيس ڪراچي ۾ دفن ڪيو ويو.

## شروعاتي زندگي
دوراب پٽيل مختلف بورڊنگ اسڪولن ۾ تعليم حاصل ڪرڻ بعد 1942ع ۾ بمبئي يونيورسٽي ۾ داخلا ورتي. هن 1944ع ۾ بمبئي يونيورسٽي مان قانون ۽ انصاف ۾ ايل ايل بي مڪمل ڪئي. 1945ع ۾ هو ڪراچي منتقل ٿيو ۽ سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ قانوني پريڪٽس شروع ڪئي. 1946ع ۾ هو وڌيڪ تعليم لاءِ برطانيا روانو ٿيو ۽ لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس ۾ داخلا ورتي. 1948ع ۾ هن معاشيات ۾ ايم ايس سي ۽ 1949ع ۾ قانون ۽ انصاف جي ترقي ۾ ايل ايل ايم حاصل ڪيو. سندس ماسٽرز ٿيسز پاڪستان جي معيشت ۽ قانوني نظام تي لکيل هئي. 1950ع ۾ پٽيل لنڪنز اِن مان بار ايٽ لا لاءِ ڪال حاصل ڪئي ۽ 1953ع ۾ بار پروفيشنل ٽريننگ ڪورس (BPTC) مڪمل ڪيو. ڊاڪٽريٽ مڪمل ڪرڻ بعد، هو واپس ڪراچي، ويسٽ پاڪستان هليو آيو ۽ ويسٽ پاڪستان هاءِ ڪورٽ ۾ قانوني پريڪٽس شروع ڪئي.

## عدالتي ڪيريئر
پٽيل 1964ع ۾ هاءِ ڪورٽ بار جو سيڪريٽري منتخب ٿيو ۽ 1967ع ۾ ان وقت جي ويسٽ پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي بنچ ۾ شامل ڪيو ويو. پٽيل کي 7 جنوري 1976ع تي سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي.

24 مارچ 1981ع تي جنرل ضياءُ الحق هڪ عارضي آئيني حڪم (PCO) جاري ڪيو ۽ هاءِ ڪورٽ ۽ سپريم ڪورٽ جي ججن کي ان تي حلف کڻڻ جي درخواست ڪئي. پٽيل حلف کڻڻ کان انڪار ڪيو ۽ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. جيڪڏهن پٽيل استعيفيٰ نه ڏي ها، ته هو سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس بڻجي سگهي ها. سپريم ڪورٽ مان استعيفيٰ ڏيڻ بعد، پٽيل پنهنجي باقي جي زندگي مظلومن ۽ محروم طبقن جي حقن لاءِ جدوجهد ۾ وقف ڪئي. 1990ع ۾، هو بين الاقوامي ججن جي ڪميشن (ICJ) جو رڪن چونڊڻ وارو ٻيو پاڪستاني بڻيو.

## اهم فيصلا

* پٽيل هڪ ورهاست واري فيصلي ۾ اقليت ۾ هو، جيڪو 4–3 جي ووٽ سان لاهور هاءِ ڪورٽ جي فيصلي کي برقرار رکيو، جنهن ۾ اڳوڻي وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو کي سزاءِ موت ٻڌائي وئي.

## پبليڪيشن

* *1989* ، پاڪستان ۾ فوجي آمريت ۽ ججن جو ڪردار (انگريزي ۽ اردو ۾)، دراب پٽيل طرفان.
* *1964* ، ليبرلز جا عهد ناما: جناح پيپرز (صرف انگريزي ۾)، دراب پٽيل طرفان

## حوالو


## خارجي لنڪس

* پاڪستان: بينا سرور پاران دراب پٽيل جو ٻيو

زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:1997ع جون فوتگيون
زمرو:1924ع جون پيدائشون
روهتاس قلعو

**روهتاس قلعو** (انگريزي: Rohtas Fort؛ پنجابي: روہتاس قلعہ؛ اردو: قلعہِ روہتاس) 16هين صدي جو هڪ قلعو آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي،  پنجاب جي ضلعي، جهلم ۾ دينا شهر جي ويجهو واقع آهي. سور جي بادشاهه شير شاهه سوري جو وزير راجه ٽوڊر مل هن قلعي جي تعمير جي نگراني ڪئي هئي، جيڪو هاڻي پنجاب جي سڀ کان وڏي ۽ مضبوط قلعن مان هڪ آهي.

قلعو قابل ذڪر طور تي پنهنجي اصل حالت ۾ برقرار رهيو آهي ۽ سال 1997ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو. يونيسڪو ان کي ”وچ ۽ ڏکڻ ايشيا جي مسلم فوجي فن تعمير جو هڪ غير معمولي مثال“ قرار ڏنو.

## جڳھ
## تاريخ
## فن تعمير
## وراثت ۽ تحفظ
## بي دخلي جو حڪم
سال 1992ع ۾، پاڪستان جي حڪومت روهتاس جي مقامي ماڻهن کي قلعي جي اندر واري علائقي کي ڇڏڻ جو حڪم ڏنو ۽ چيو ته حڪومت انهن لاء قلعي جي ٻاهران گهر ٺاهيندي. روهتاس شهر جو  چيئرمين ظفر چغتائي آرڊر جي مخالفت ڪندي اعلان ڪيو ته روهتاس جي مقامي ماڻهن جون ملڪيتون ڪا به حڪومت هٿ نه ٿي ڪري سگهي. اهو حڪم اڃا تائين نافذ آهي، پر ايندڙ ڪنهن به حڪومت ان تي عمل نه ڪيو ۽ شهرين کي قلعي اندر رهڻ جي اجازت ڏني. 
## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ عالمي ورثي واري ماڳن جي فهرست
* پاڪستان ۾ ڪوٽن جي فهرست 
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## خارجي لنڪس

* UNESCO World Heritage Centre Web page.

## حوالا

زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ ڪوٽ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
پي پي-127 (جھنگ-3)

**پي پي-127 (جھنگ-3)** (پی پی-127، جھنگ-3) پنجاب، پاڪستان جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008ع
## عام چونڊون، 2013ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013ع
## عام چونڊون، 2018ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
سيري بهلول

**سيري بهلول** (انگريزي:Seri Bahlol؛ اردو: سری بہلول)، پڻ سحر بهلول يا صحرا بهلول، هڪ شهر ۽ آثار قديمه وارو ماڳ آهي جيڪو تخت ڀائي جي ويجهو، ضلعي مردان، خيبر پختونخوا، پاڪستان ۾ پشاور کان 70 ڪلوميٽر اتر-اولهه طرف واقع آهي.

## تاريخ
سيري بهلول هڪ تاريخي ماڳ آهي ۽ ان کي سال 1980ع کان يونيسڪو جي عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو آهي. سيري بهلول جا آثار ڪشان دور ۾ ٺهيل هڪ ننڍڙي قديم قلعي جا آثار آهن.   جان مارشل جي دور ۾ شهر کي محفوظ ڪيو ويو. 

ان ۾ مهاتما ٻڌ جا آثار موجود آهن، جن جي صحيح کوٽائي نه ڪئي وئي آهي. قديم شيون جهڙوڪ مجسما، سڪا، برتن ۽ زيور عام طور تي مليا آهن. مقامي ماڻهو پنهنجي گهرن ۽ زمينن ۾ غير قانوني کوٽائي جاري رکي تاريخي يادگارن کي نقصان پهچائي رهيا آهن. قديم آثارن جا ڪجهه مقامي ڊيلر مقامي آبادي کي گمراهه ڪن ٿا ۽ انهن کي غيرقانوني کوٽائي ۾ ملوث ڪرڻ لاءِ اڀاري رهيا آهن. سيري بهلول جي باقيات کي محفوظ ڪرڻ لاءِ قومي ۽ بين الاقوامي ڌيان جي ضرورت آهي. 

"سيري بهلول" لفظ جي وضاحت مختلف ماڻهن مختلف طريقن سان ڪئي آهي. جڏهن ته مقامي ماڻهن جو چوڻ آهي ته هي ٻن هندي لفظن جو مجموعو آهي ”شري“ معنيٰ صاحب ۽ ”بهلول“ علائقي جي هڪ وڏي سياسي ۽ مذهبي اڳواڻ جو نالو آهي. بهرحال اهو نالو ايترو پراڻو ناهي جيترو ڳوٺ سيري بهلول. ڳوٺ هڪ ٽڪريءَ تي واقع آهي، جنهن کي هڪ نفيس پٿر جي ڀت سان محفوظ ڪيو ويو آهي، جيڪا ڪشان جي دور ۾ ٺاهي وئي هئي.  ڀت ڪيترن ئي هنڌن تي خراب ٿي چڪي آهي، پر اڃا تائين ڪيترن ئي هنڌن تي ڏسڻ ۾ اچي ٿي. ڳوٺ جي چوڌاري زرخيز زمين آهي، جتي مقامي ماڻهو زراعت ڪن ٿا. گذريل ڪجهه سالن کان آباديءَ جي تيزيءَ سان واڌ زرعي زمين کي پنهنجي لپيٽ ۾ آڻي ڇڏيو آهي، جيڪا خوراڪ جي تحفظ لاءِ خطرو آهي.

## گيلري

## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:خيبر پختونخوا
سروڻ ڪمار ڀيل

سروڻ ڪمار ڀيل'' ( پيدائش 1977) هڪ پاڪستاني هندو سياستدان، انساني حقن جو سرگرم ڪارڪن ۽ امن پسند ڪارڪن آهي. هو ملڪ جي ٻارن جي حقن بابت قومي ڪميشن جو ميمبر آهي جتي هو پاڪستاني اقليتن جي نمائندگي ڪري ٿو.  هو 2002ع کان پاڪستان تحريڪ انصاف (پي ٽي آءِ) جو ميمبر پڻ آهي 

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
سروڻ ڪمار ڀيل ۱۹۷۷ع ۾ ٿرپارڪر ضلعو جي هڪ گهٽ آمدني خاندان ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ، اوگا رام، ڀاڄيون ۽ ميوا وڪڻي پنهنجي خاندان جو گذر سفر ڪندو هو. سروڻ ابتدائي تعليم مورڪوٽ، تعلقي کپرو، ۽ سيڪنڊري تعليم گورنمينٽ هاءِ اسڪول غلام نبي شاهه، عمرڪوٽ مان حاصل ڪئي. هن پنهنجي انٽرميڊيئيٽ جي تعليم ڊگري ڪاليج کپرو ۾ حاصل ڪئي، پاڻ کي سنڀالڻ لاءِ هڪ ڪلينڪ ۾ ڪمپائونڊر طور ڪم به ڪيو. يو ڊي سي انڊر ڊسپينسر ڪورس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ڇاڇرو ۾ ڊسپينسر طور ڪم ڪيو  ۽  پوء سنڌ يونيورسٽي جامشورو ۾ بي اي، ايم اي سوشيالاجي، ۽  ايل ايل بي جي ڊڳري پڻ  حاصل ڪئي آهي.

## پروفيشنل زندگي
سروڻ ڪمار شروع  ۾ ڪجھ سال دسپينري ھلائي ۽ ڳڏو ڳڏ سماجي ڪمن ۾ به سرگرم رهيو. ۽ پوء سنڌ يونيورسٽي جامشورو ۾ بي اي، ايم اي سوشيالاجي، ۽  ايل ايل بي جي ڊڳري حاصل ڪرڻ کان پوء وڪالت ڪرڻ لڳو، ۽ هاڻي هائي ڪورٽ سنڌ جو وڪيل آهي. ۽  سنڌ بار ڪائونسل ۽ اسلام آباد بار ڪائونسل جو ميمبر پڻ آهي،   ۽ سروڻ ڪمار هن وقت وڪالت سان گڏ سماجي ڪم، ۽ پاڪستان ۾ رهندڙ اقيلتي بردارين جي نمائيندگي ۽ انن جي حققن لاء پڻ جھدوجھد ڪري رهيو آهي. .

## سماجي خدمتون ۽ جدوجهد
سروڻ ڪمار انساني حقنن بابت هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان ۽ ٻين تنظيمن سان ڳڏ ڪم ڪندو آهي.  ۽ پاڪستان ۾ اقيلتي برادرين جي جبري مذهب تبديلي، شيڊول ڪاسٽ جي برادرين کي حڪومتي ادارن ۾ نمائيندگي نه ڏيڻ  ۽ هندن جي زمينن تي قبضن خلاف ۽ غيرمسلم پاڪستانين جي حققن لاء آواز بلند ڪندو رهيو آهي.  سروڻ ڪمار مختلف مئسلن بابت ۱۵۰۰ ڪلو ميٽر پيادل لانگ مارچ  به ڪري چڪو آهي، جنهن ۾ سنڌ جي قومپرست ليڊرن پڻ شرڪت ڪئي هئي.  

## سياسي شموليت
سروڻ ڪمار ڀيل ۲۰۰۲ ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف پارٽي ۾ سموليت اخيتيار ڪئي، ۽ ۲۰۰۲ ۾ مکڻ سمو ميرپورخاص ۾ هڪ سياسي جلسو پڻ ڪرايو جنهن ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جي باني عمران خان  پڻ شرڪت ڪري خطاب ڪيو.  سروڻ ڪمار پارٽي جي مختلف عهدن تي پڻ رهيو، ۽ هن وقت انصاف لائرز فورم سينٽرل جو نائب صدر آهي. ۽ پاڪستان جي ساسي پارٽين ۾ شيڊيولڊ ڪاسٽ جي نمائندن کي شامل ڪرڻ جي حمايت ڪندو آهي  ۽ چوندو آهي ته حڪومتي ادارن ۾ انهن برادرين کي نمائندگي نه ڏيڻ ڪري انهن جو آواز وڏن ايوانن تائين نه پهچي رهيو آهي ۽ انهن جا مسئلا وڌي رهيا آهن 

## حوالو

زمرو:پاڪستاني هندو
زمرو:جيوت ماڻهو
سنڌي بریاني

**سنڌي بریاني** (Sindhi Biryani) هڪ گوشت ۽ چانورن جي برياني ڊش آهي جيڪا پاڪستان جي صوبي سنڌ سان تعلق رکي ٿي. ان جي مقبوليت جي ڪري، اهو پاڪستاني کاڌي ۽ سنڌي کاڌن جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڀاڄين مان هڪ آهي.

## اجزاء
هيٺيون بنيادي شيون آهن جيڪي هن مشهور سنڌي کاڌي کي پچائڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آهن: 
* ٻڪر يا ڪڪڙ جو گوشت يا مڇي يا جھينگا 
* باسمتي چانور
* تيل
* آلو 
* ٽماٽر 
* دُهائي 
* لال مرچ پائوڊر
* ڌڻيءَ جو پائوڊر
* هلدي پائوڊر 
* لوڻ 
* بصل 
* لسن 
* ادرڪ 
* الائجي 
* ڪارا الائچي/باديان 
* ڪاري مرچ 
* جِيرو 
* دارچيني 
* تاج پن 
* زعفران 
* سڪل آلو بخارا 
* سائي مرچ
* ڌڻيءَ جا پن 
* مينهن جا پن

## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:سنڌ جا کاڌا
زمرو:پاڪستان جا کاڌا
زمرو:سنڌي کاڌا
پاڪستاني کاڌا

**پاڪستاني کاڌا** (انگريزي: Pakistani Cuisine؛ اردو: پاکستانی پکوان) سڄي ڏکڻ، وچ ۽ مغربي ايشيا مان علائقائي پچائڻ جي طرز ۽ ذائقن جي ميلاپ جي طور تي نمايان ٿي سگهن ٿا. پاڪستاني کاڌا فارسي، هندستاني ۽ عرب کاڌن کان متاثر آهن. پاڪستان جي کاڌ خوراڪ پڻ پنهنجي ترڪيبون ۽ پچائڻ جي طريقن ۾ ڪجهه مغل اثرات کي برقرار رکي ٿي. پاڪستان جي نسلي ۽ ثقافتي تنوع، متنوع آبهوا، جاگرافيائي ماحول ۽ مختلف پيداوار جي دستيابي مختلف علائقائي کاڌن جي ڪري ٿي.

**Pakistani cuisine** (, <small>romanized</small>: *pākistānī pakwān*) can be characterized as a blend of regional cooking styles and flavours from across South, Central and Western Asia. Pakistani cuisine is influenced by Persian, Indian, and Arab cuisine. The cuisine of Pakistan also maintains certain Mughal influences within its recipes and cooking techniques. Pakistan's ethnic and cultural diversity, diverse climates, geographical environments, and availability of different produce lead to diverse regional cuisines.

Pakistani cuisine, as in the food culture of most Muslim nations, is structured around *[[halal]]* principles, which, for example, forbid pork and alcohol consumption in accordance with Sharia law, the religious laws of Islam. Many more details of halal regulations apply to meats, which types of animals are acceptable or “clean” for human consumption.

International cuisine and fast food are popular in major cities such as Islamabad and Karachi; blending local and foreign recipes (fusion food), such as Pakistani Chinese cuisine, is also common in large urban centres. As a result of lifestyle changes, health trends, and new dietary research being published, traditional ingredients such as masala (pre-mixed and ready-to-use) and ghee (clarified butter)—with its health benefits and high smoke point—have been increasingly popular.

## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جا کاڌا
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:پاڪستاني ثقافت