رائيٽ آنربل

**رائيٽ آنربل** يا انتھائي محترم, نھايت محترم، نھايت عزت مآب:  ***The Right Honourable*** (مخفف: **The Rt Hon.** يا ان جون ٻيون صورتون) هڪ اعزازي خطابي انداز آهي، جيڪو روايتي طور تي ڪجهه خاص شخصيتن ۽ اجتماعي ادارن لاءِ برطانيا، اڳوڻي برطانوي ايمپائر، ۽ دولتِ مشترڪه ۾ استعمال ٿيندو رهيو آهي. اڄڪلهه هي اصطلاح خاص طور تي برطانيا، ڪينيڊا، نيوزيلينڊ، ۽ ڪجهه حد تائين آسٽريليا ۽ نيپال ۾ اعليٰ سرڪاري عهدن سان وابسته اعزازي انداز طور استعمال ٿئي ٿو.

هن پسمنظر ۾ *رائيٽ* (Right) هڪ ظرف آهي، جنهن جو مطلب آهي “نھايت” يا “مڪمل طور”. گرامري لحاظ کان، *رائيٽ آنربل* يا  نھايت محترم (The Right Honourable) هڪ صفتي وصفي فقرو آهي، جيڪو ڪنهن شخص بابت اضافي ڄاڻ فراهم ڪري ٿو. تنهنڪري ان کي سڌي خطاب ۾ استعمال ڪرڻ، يا نالي جي جاءِ تي اڪيلي لقب طور لکڻ درست نه سمجھيو وڃي ٿو؛ بلڪه اهو ٽئين شخص واري صيغي ۾ نالي يا ڪنهن اسم سان گڏ استعمال ٿيندو آهي، جنهن کي اهو وصف ڏئي ٿو

رائٽ جي انگريزي لفظ *Right* کي مختصر ڪري *Rt*، ۽ *آنربل* يا  عزت مآب (Honourable) کي *Hon.* لکيو ويندو آهي، يا ٻئي گڏ. لفظ *The* ڪڏهن ڪڏهن لکڻ وقت مختصر صورت ۾ ڇڏبو آهي، پر اچار ۾ هميشه پڙهيو ويندو آهي.

## عام يا موجوده استعمال وارا ملڪ

### برطانيا (يونائيٽيڊ ڪنگڊم)

#### حقداري

برطانوي حڪومت موجب،. هيٺيان ماڻهو *رائيٽ  آنربل* (نھايت عزت مآب) خطاب سان سڏجڻ جا حقدار آهن: ; پروي ڪائونسل جا ميمبر: پروي ڪائونسل اصولي طور بادشاهه/ملڪه جي رسمي صلاحڪارن جو ادارو آهي. ڪابينه جا ميمبر، سينيئر سياستدان، ۽ ڪجهه ٻيا اعليٰ آفيسر سڄي عمر لاءِ ميمبر مقرر ٿيندا آهن، ۽ پوءِ ذاتي طور *رائيٽ آنربل* (انتھائي محترم) جي خطاب سان سڏجڻ جا حقدار هوندا آهن.
; پيريج (اميراڻو طبقو) جا ميمبر جيڪي مارڪئس کان هيٺ درجي ۾ هجن
: ارل ۽ ڪائونٽيسون، وائسڪائونٽ ۽ وائسڪائونٽيسون ۽ بئرون ۽ بئرونيسون جيڪي اصل/حقيقي لقب (موروثي يا زندگي ڀر) رکن ٿا، ذاتي طور *رائيٽ آنربل* خطاب جا حقدار آهن. ڪنهن پير جي زال يا بيوه کي به قانوني طور پنهنجي مڙس جي خطاب جو حق حاصل هوندو آهي; ڪجهه شهرن جا لارڊ ميئر ۽ لارڊ پروووِسٽ ( عهدي موجب ميمبر ex officio): لنڊن، ڪارڊف، بيلفاسٽ، برسٽل ۽ يارڪ جا لارڊ ميئر؛ ۽ ايڊنبرگ ۽ گلاسگو جا لارڊ پروووِسٽ پنهنجي عهدي دوران *رائيٽ آنربل* (نھايت عزت مآب) سڏبا آهن. بهرحال، هي خطاب عهدي سان لاڳاپيل هوندو آهي، شخص جي نالي سان نه.

#### پروي ڪائونسلر

پروي ڪائونسلر بادشاهه/ملڪا طرفان وزيراعظم جي صلاح تي مقرر ٿيندا آهن، ۽ عملاً سڄي عمر لاءِ ميمبر رهندا آهن، جيستائين هو استعيفا نه ڏين يا کين خارج نه ڪيو وڃي. عملي طور، پرائيوي ڪائونسل جي رڪنيت عام طور هيٺين کي ڏني ويندي آهي:

* ڪيبينيٽ جا سڀ ميمبر (جيڪي فني لحاظ سان پروي ڪائونسل جي ڪميٽي آهي) ۽ حڪومت جا ڪجهه ٻيا اهم سينيئر وزير؛
* شيڊو ڪابينه جا وڏا سينيئر ميمبر، پارليامينٽ ۾ وڏين سياسي پارٽين جا اڳواڻ، ۽ اسپيڪر؛
* اسڪاٽلينڊ، ويلز ۽ اتر آئرلينڊ جا پهريان وزير، ۽ اسڪاٽش پارليامينٽ ۾ سڀ کان وڏي مخالف پارٽي جو اڳواڻ؛
* انگلينڊ جي چرچ جا ٻئي آرچ بيشپ، جيڪي عهدي موجب هائوس آف لارڊز ۾ ويهندا آهن؛
* سينيئر جج، جيڪي پروي ڪائونسل جا عدالتي ڪم سرانجام ڏيندا آهن؛
* دولتِ مشترڪه ملڪن جا سينيئر نمائندا؛ ۽
* برطانوي شاهي خاندان جا سينيئر فرد.

ان ڪري برطانيا جا ڪيترائي اڳوڻا ۽ موجوده نمايان سياستدان *رائيٽ آنربل* (نھايت محترم) خطاب جا حقدار آهن.

اتر آئرلينڊ جي پروي ڪائونسل 1971ع کانپوءِ ڪا نئين مقرري نه ٿي، پر بچيل مقرر ڪيل ميمبر اڃا به هن انداز جا حقدار آهن. غير برطانوي دولتِ مشترڪه-شهري جج جيڪي پروي ڪائونسل جي عدالتي ڪميٽي ۾ مقرر ٿين، اهي به هن خطاب جا حقدار آهن، البت جج جي پنهنجي ملڪ ۾ اهو خطاب نظرانداز به ٿي سگهي ٿو. هن وقت هائوس آف لارڊز ۽ ڪاليج آف آرمس جو رواج هي آهي ته *رائيٽ آنربل* (نھايت عزت مآب) خطاب صرف پروي ڪائونسلرن لاءِ لاڳو ڪيو وڃي.

#### پيرز (Peers)

هر اهڙو پير (اميراڻي طبقي جو ميمبر) جيڪو مارڪئس کان هيٺ درجي ۾ اصل/حقيقي پيريج رکي ٿو، *رائيٽ آنربل* خطاب جو حقدار آهي، ۽ اهڙي پير جون زالون ۽ بيواهون به. پر ڪنهن پير جو وارث جيڪو رواجِي/لحاظي لقب استعمال ڪري، ان کي اهو انداز نه ڏنو ويندو. ايرل کان مٿي درجي وارن پيرز لاءِ ٻيا انداز آهن: ڊيوڪ ۽ ڊچس لاءِ *[[دي موسٽ نوبل]]* يا ھز گريس يا ھر گريس, ۽ مارڪئس ۽ مارڪيونس لاءِ *[[ موسٽ آنربل]]*.

پيرز مان جيڪي گڏوگڏ پروي ڪائونسل جا ميمبر به هجن، ۽ جيڪي نه هجن، انهن ۾ فرق ڪرڻ لاءِ نالي بعد وارا اکر (post-nominal letter) جھڙوڪ  PC ڪڏهن ڪڏهن استعمال ڪيا ويندا آهن. اهو سڀني درجن واري پيرز تي لاڳو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ⁠ته ڊيوڪ يا مارڪئس جيڪڏهن پروي ڪائونسلر بڻجن به، ته انهن جو وڌيڪ اعليٰ انداز برقرار رهندو، ۽ بغير انهن اکرن جي سڃاڻپ مشڪل ٿي سگهي ٿي. عملي طور، سرڪاري ڇاپن ۾، جتي مونجهارو ٿي سگهي، اتي *رائيٽ آنربل* خطاب کي پروي ڪائونسلرن جي سڃاڻپ لاءِ خاص طور استعمال ڪيو ويندو آهي.

#### لارڊ ميئر، لارڊ پروووِسٽ ۽ ٻيا آفيسر

لنڊن، ڪارڊف، بيلفاسٽ ۽ يارڪ جا لارڊ ميئر؛ ۽ ايڊنبرگ ۽ گلاسگو جا لارڊ پروووِسٽ پنهنجي عهدي دوران *رائيٽ آنربل* انداز جا حقدار آهن. بيلفاسٽ ۽ ڪارڊف وارا بادشاهه/ملڪا جي واضح عطا سان، ۽ ٻيا قديم روايت موجب. هي انداز شخص جي ذاتي نالي سان نه، پر عهدي جي نالي سان استعمال ٿيندو آهي، جيئن: “ رائيٽ آنربل لارڊ ميئر آف لنڊن” يا “ رائيٽ آنربل  لارڊ پرووسٽ آف سٽي آف ايڊن برگ”..  ٻيا لارڊ ميئر ڪڏهن *[[رائيٽ ورشپفل]]* به سڏيا وڃن ٿا، ۽ ٻيا ڪيترائي لارڊ پروووِسٽ ڪو خاص خطاب استعمال نٿا ڪن. 1920ع واري ڏهاڪي تائين، ڪي شهرن جا ميئر (مثلاً ليڊز جو لارڊ ميئر) غير رسمي طور *رائيٽ آنربل* استعمال ڪرڻ لڳا، جنهن بابت پارليامينٽ ۾ سوال به اٿيو. برسٽل جو لارڊ ميئر اڃا تائين بغير سرڪاري اجازت جي *رائيٽ آنربل* استعمال ڪري ٿو. جون 2003 ۾ جاري ڪيل هدايتن ۾ چانسري واري ڪرائون آفيس سفارش ڪئي ته ايبرڊين ۽ ڊنڊي جا لارڊ پروووِسٽ به ايڊنبرگ ۽ گلاسگو وانگر *رائيٽ آنربل* سڏيا وڃن.

لنڊن ڪائونٽي ڪائونسل (LCC) جي چيئرمين کي 1935 ۾ بادشاهه جارج پنجون جي سلور جوبلي جي جشن طور اهو خطاب ڏنو ويو. 1965 ۾ LCC جي جاءِ تي ايندڙ گريٽر لنڊن ڪائونسل (GLC) جي چيئرمين کي به اهو خطاب ڏنو ويو، جيستائين 1986 ۾ GLC ختم نه ٿي.

*رائيٽ آنربل* خطاب لارڊ ليئون ڪنگ آف آرمز لاءِ به عهدي دوران استعمال ٿئي ٿو، ۽ اهو انداز سندس ذاتي نالي بدران عهدي جي نالي کان اڳ ايندو آهي، جيئن ٻيا عھدي واري حيثيت (ex officio) تحت استعمال ڪن ٿا.

#### هائوس آف ڪامنس

برطانوي هائوس آف ڪامنس جي چيمبر ۾  ھائوس جي ميمبرن کي اجازت ناهي ته هو هڪٻئي کي سڌو مخاطب ڪن، يا ٻيا ميمبر نالي سان سڏين؛ بلڪه هو اسپيڪر کي مخاطب ڪري ٻين ميمبرن ڏانهن اڻ سڌي نموني حوالو ڏيندا آهن. هي رواج شائسته لهجي ۽ نظم برقرار رکڻ لاءِ آهي. ڪرسيءَ تي ويٺل شخص (Chair) ئي ميمبرن کي نالي سان مخاطب ڪندو آهي. ميمبر عام طور پنھنجي پارٽي جي ساٿي لاء "ماء آنربل فرينڊ" (منھنجو عزت مآب دوست) چوندا آهن، ۽ ٻي صورت ۾ “آنربل جينٽلمين/ ليڊي/ ميمبر”. ضرورت پئي ته حلقو (“ جو  آنربل  ميمبر...”) يا وزيراڻو عهدو (مثلاً "منھنجا رائيٽ آنربل دوست وزيراعظم ”) وضاحت لاءِ شامل ڪري سگهن ٿا.

هڪٻئي کي *آنربل* (عزت مآب) سڏڻ صرف ايوان جي اندر هڪ شائستگي آهي، ايوان کان ٻاهر ڪو رسمي انداز ناهي. پر جيڪڏهن ڪو ميمبر حقيقت ۾ *رائيٽ آنربل* خطاب جو حقدار هجي (عملي طور هميشه پروي ڪائونسل جي رڪنيت سبب)، ته ايوان ۾ به کيس اهڙي طرح سڏيو ويندو آهي. ڪڏهن روايتي طور پادرين لاءِ رورنڊ (*reverend*)، فوجي آفيسرن لاءِ گالنٽ (*gallant*)، ۽ بيرسٽرن لاءِ لرنڊ (*learned*) جا اضافي لفظ به لڳايا ويندا آهن؛ 2010 جي ماڊرنائيزيشن ڪميٽي رپورٽ کان پوءِ ختم ڪرڻ جي سفارش ٿي، پر عملي طور اڃا جاري آهي. خلاصو:
* جيڪي ميمبر پروي ڪائونسلر نه هجن، انهن لاءِ “آنربل”.
* جيڪي ميمبر پروي ڪائونسلر هجن، انهن لاءِ “رائيٽ آنربل”.
* “(رائيٽ) آنربل اينڊ رورنڊ" پادرين لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.
* “(رائيٽ) آنربل ۽ گالنٽ” فوجي آفيسرن لاءِ.
* “(رائيٽ) آنربل  ۽ لرنڊ ” بيرسٽرن لاءِ.

#### اجتماعي ادارا

*رائيٽ آنربل* (نھايت محترم) کي ڪيترن اجتماعي ادارن جي نالن کان اڳ پڻ مھڙ (prefix) طور وڌو ويندو آهي، جيئن: رائيٽ آنربل 
* “ نھايت محترم (رائيٽ آنربل) روحاني ۽ دنياوي لارڊز مجلس پارليامينٽ"، يعني ھائوس آف لارڊز
* “نھايت محترم" (رائيٽ آنربل) پروي جا لارڊز”، يعني يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي پروي ڪائونسل
* “  ايڊمرلٽي وارا نھايت محترم (رائيٽ آنربل) لارڊز”، يعني اڳوڻو ايڊمرلٽي وارو بورڊ

### ڪينيڊا (Canada)

ڪينيڊا ۾ رڳو ٽن سڀ کان اعليٰ سرڪاري عهدن تي ويٺل ماڻهن کي *رائيٽ آنربل* (فرينچ ۾ ) سڏيو ويندو آهي. اڳي اهو يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي پروي ڪائونسل ۾ مقرري سبب هو، پر ليسٽر پيئرسن جي حڪومت دوران ڪينيڊين مقرريون بند ٿي ويون. هاڻي، جيڪي ماڻهو هيٺين عهدن مان ڪنهن عهدي تي هجن يا رهي چڪا هجن، اهي سڄي عمر لاءِ *رائيٽ آنربل* انداز جا حقدار آهن:

* ڪيناڊا جو گورنر جنرل
* ڪابينه جو وزيراعظم
* ڪيناڊا جو چيف جسٽس مم

*رائيٽ آنربل* کي ھز ايڪسيلنسي يا ھر ايڪسيلنسي سان نه ملايو وڃي، جيڪو گورنر جنرل پنهنجي عهدي دوران استعمال ڪري ٿو؛ ۽ نه ئي *[[ آنربل]]* سان، جيڪو رڳو عهدي دوران استعمال ٿئي ٿو (سواءِ نووا اسڪوٽيا، البرٽا، سسڪاچوان ۽ اونٽاريو، جتي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جا اعزازي ميمبر مستقل طور هي خطاب رکن ٿا)؛ جڏهن⁠ته سينيٽر ۽ ڪنگز پروي ڪائونسل آف ڪيناڊا جا ميمبر (عام طور ڪابينه جا وزير، ۽ ڪڏهن پارٽي اڳواڻ يا صوبائي پريميئر) زندگيءَ دوران  *آنربل * رکن ٿا.

گورنر جنرل ممتاز ڪينيڊين شخصيتن کي به زندگيءَ لاءِ هي خطاب ڏئي سگهي ٿو، جيتوڻيڪ انهن وٽ اهي عهدا نه هجن جن مان پاڻمرادو حقداري پيدا ٿئي. اهو ٻه ڀيرا ٿيو آهي: 1992 ۾ ڪيناڊائي ڪنفيڊريشن جي 125هين سالگرهه تي اٺ سياسي شخصيتن کي، ۽ 2002 ۾ ڊگهي عرصي جي ايم پي ھرب گري کي رٽائرمينٽ تي.

وقت سان گڏ، ڪيترائي ڪينيڊين شخصيتون برطانوي پرائيوي ڪائونسل جون ميمبر بڻيون ۽ *رائيٽ آنربل*(نھايت محترم) انداز جون حقدار ٿيون—يا ته برطانيا ۾ خدمتن سبب (مثلاً لنڊن ۾ نمائندن طور)، يا امپيريل جنگي ڪابينه جي ميمبرشپ سبب، يا پنهنجي سياسي اهميت سبب. انهن ۾ ڪينيڊا جي شروعاتي وزيراعظمن مان ٽي ( اليگزينڊر ميڪنيزي، جان ايبٽ، ۽ ميڪنيزي بوئل ) کان سواءِ گهڻا شامل هئا، ڇاڪاڻ⁠ته اهي ان دور ۾ وزيراعظم هئا جڏهن ڪينيڊا اندروني طور هن عنوان کي استعمال ڪرڻ شروع نه ڪيو هو.

### نيوزيلينڊ

نيوزيلينڊ ۾ اڳي وزيراعظم ۽ ڪجهه ٻيا سينيئر وزير عام طور تي برطانوي پروي ڪائونسل ۾ مقرر ٿيندا هئا ۽ ان سبب *رائيٽ آنربل* سڏبا هئا.

ھيلن ڪلارڪ پنهنجي وزيراعظمي (1999–2008) دوران ڪنهن نئين پرائيوي ڪائونسلر جي سفارش نه ڪئي. 2009 ۾ اعلان ٿيو ته سندس جانشين جان ڪي به برطانوي تاج کي وڌيڪ مقررين لاءِ سفارشون نه ڪندو.

آگسٽ 2010 ۾ نيوزيلينڊ جو شاھي سربراھ اعلان ڪيو ته فوري طور تي، جيڪي ماڻهو هيٺين عهدن تي هجن، ۽ جيڪي ان تاريخ کان پوءِ انهن عهدن تي مقرر ٿين، انهن کي زندگيءَ لاءِ *رائيٽ آنربل* انداز ڏنو ويندو:
* نيوزيلينڊ جو گورنر جنرل
* نيوزيلينڊ جو وزيراعظم
* نيوزيلينڊ جو چيف جسٽس
* نيوزيلينڊ جي ھائوس آف ريپريزينٽيٽو جو اسپيڪر

هي تبديلي ان ڪري آندي وئي جو نيوزيلينڊ وارن جي برطانوي پرائيوي ڪائونسل ۾ مقرريءَ جو رواج ختم ٿي چڪو هو. البت، فوري اثر محدود رهيو، ڇو⁠ته جن کي انداز ڏنو ويو انهن مان اڪثر اڳ ئي پرائيوي ڪائونسلر هئا..

زنده نيوزيلينڊرز جيڪي پروي ڪائونسل جي رڪنيت سبب *رائيٽ آنربل* آهن:
* سر جيفري ونسٽن رسل پالمر (1985) – وزيراعظم
* هيلن ايلزبيٿ ڪلارڪ (1990) – وزيراعظم
* سر ڊونلڊ چارلس ميڪنن (1992) – نائب وزيراعظم
* سر وليم فرانسس برچ (1992) – ڪابينا وزير
* سر جان اسٽيل هينري (1996) – ڪورٽ آف اپيل جج
* سر ايڊمنڊ والٽر ٿامس (1996) – سپريم ڪورٽ جج
* ڊيم جينيفر ميري شپلي (1998) – وزيراعظم
* ونسٽن ريمونڊ پيٽرز (1998) – نائب وزيراعظم
* سر ڊگلس آرتھر مونٽروز گراهام (1998) – ڪابينا وزير
* سر ڪينيٿ جيمس ڪيٿ (1998) – ڪورٽ آف اپيل جج
* سر پيٽر بلانچارڊ (1998) – سپريم ڪورٽ جج
* سر اينڊريو پيٽرڪ چارلس ٽپنگ (1998) – سپريم ڪورٽ جج
* وايٽ بيٿم ڪريچ (1998) – نائب وزيراعظم
* ڊيم سيان سيرپوهي ايلياس (1999) – چيف جسٽس
* سائمن ڊيوڊ اپٽن (1999) – ڪابينا وزير

زنده نيوزيلينڊرز جيڪي 2010 واري تبديليءَ سبب زندگيءَ لاءِ * رائٽ آنربل* آهن:

### آفريقا

ڪينيا جي وزيراعظم جو عهدو پنهنجي وجود واري عرصي دوران *رائيٽ آنربل* (نھايت محترم) جي خطاب سان سڏبو هو۔ آزاديءَ کان پوءِ ڪينيا ۾ ٻه شخص اهڙا ٿيا، جن کي *رائيٽ آنربل* جو خطاب ڏنو ويو: ملڪ جو باني اڳواڻ ۽ پهريون وزيراعظم جومو ڪينياتا (Jomo Kenyatta)، ۽ ٻيو وزيراعظم رائلا امولو اوڊنگا (Raila Amolo Odinga)، جيڪو 2008ع کان 2013ع تائين هن عهدي تي رهيو۔ رائلا امولو اوڊنگا، جنهن کي عوامي طور *بابا* (Baba) ــ يعني سياسي پيءُ ۽ هڪ معما ــ پڻ چيو وڃي ٿو، آفريڪا ۾ هڪ وڏو سياسي اهڃاڻ سمجهيو وڃي ٿو۔ هو پين آفريقن ازم (Pan-Africanism) جو حامي ۽ بھتر حڪمراني (Good Governance) لاءِ جدوجهد ڪندڙ اڳواڻ طور سڃاتو وڃي ٿو۔ هن وقت نميبيا (Namibia) ۽ يوگنڊا (Uganda) جا وزيراعظم پڻ *رائيٽ آنربل* جي اعزازي انداز سان سڏيا وڃن ٿا۔ ان کان علاوه، يوگنڊا جي پارليامينٽ جو اسپيڪر ۽ ڊپٽي اسپيڪر به هن اعزازي انداز جا حقدار آهن۔

### ڪيريبين

بارباڊوس، گريناڊا، سينٽ لوسيا، سينٽ ونسنٽ اينڊ دي گرينڊينز ۽ ٽرينڊاڊ اينڊ ٽوباگو جا وزيراعظم *رائيٽ آنربل* (نھايت محترم) جي خطاب سان سڏيا وڃن ٿا۔ ان کان علاوه، ويسٽ انڊيز فيڊريشن جي وزيراعظم کي به، هن فيڊريشن جي مختصر وجود واري عرصي دوران، *رائيٽ آنربل* جو اعزازي انداز ڏنو ويندو هو۔
### ملائيشيا

ملائيشيا ۾ وفاقي سطح تي رڳو ملائيشيائي وزيراعظم، سندس يا سندس جي ڊپٽي وزيراعظم، فيڊرل ڪورٽ جا چار جج ۽ اهي پارليامينٽ جا ميمبر جيڪي تُون (Tun) جي لقب سان نوازيل هجن، *رائيٽ آنربل* ( نھايت محترم) جي انداز سان سڏيا وڃن ٿا۔  

ملئي ٻولي ۾ اهو خطاب *Yang Amat
Berhormat* سڏبو آهي، جڏهن ⁠ته ججن لاءِ *Yang Amat Arif* استعمال ڪيو ويندو آهي۔  

صوبائي سطح تي منتري بيسار، چيف منسٽر ۽ پريميئر]] ۽ سندن ڊپٽي پڻ *رائيٽ آنربل* سڏجن ٿا۔

### نيپال

نيپال ۾ صدر، نائب صدر، ايوانِ نمائندگان جو اسپيڪر، وزيراعظم ۽ چيف جسٽس کي رسمي طور *رائيٽ آنربل* () چيو ويندو آهي۔  وزير، پارليامينٽ جا ميمبر (هيٺيون ۽ مٿيون ايوان، ۽ صوبائي اسيمبليون) ۽ صوبن جا چيف منسٽر رڳو *آنربل* (محترم) سڏيا وڃن ٿا۔   غير رسمي گفتگو ۾ ڪڏهن ڪڏهن “آنربل” لفظ جي استعمال بابت مذاق پڻ ڪيو ويندو آهي، جيئن وڌيڪ سينيئر ۽ گهٽ سينيئر عهدن وارن ۾ فرق ظاهر ڪيو وڃي۔   انگريزي ۾ هي خطاب ڪڏهن ڪڏهن *The Rt. Hon’ble* طور به لکيو ويندو آهي۔

### ڏکڻ ڪوريا

ڏکڻ ڪوريا ۾ صدر، وزيراعظم، نيشنل اسيمبلي جو اسپيڪر ۽ سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس  *رائيٽ آنربل* ( نھايت محترم) جو خطاب استعمال ڪري سگهن ٿا۔

### اسپين

اسپين جي خودمختيار برادرين مان ڪاتالونيا (Catalonia) ۾ ڪاتالونيا جو صدر ۽ پارليامينٽ جو صدر کي رسمي طور *رائيٽ آنربل* ( نھايت محترم) سان مخاطب ڪيو ويندو آهي۔

## خطاب جو تاريخ ۾ يا محدود استعمال ٿيڻ وارا ملڪ

### آسٽريليا

آسٽريليا ۾ ايڊليڊ، برسبين، هوبارٽ، ميلبورن، پرٿ ۽ سڊني جا لارڊ ميئر عهدو سنڀاليندي، ‘‘رائيٽ آنربل'' جي خطاب جا حقدار هوندا آهن۔ تاريخي طور، ڪيتريون ئي آسٽريلين شخصيتون برطانيه جي برطانوي پروي ڪائونسل جا ميمبر هئڻ سبب هن خطاب جون حقدار رهيون آهن۔ آسٽريليا جي ھم منصب اداري فيڊرل ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ۾ مقرري، پاڻمرادو ’’رائيٽ آنربل‘‘ جو خطاب عطا نٿي ڪري۔ شاهي پروي ڪائونسل ۾ مقررين ۾ عام طور رياستي ۽ وفاقي سطح جا سينيئر سياستدان ۽ جج شامل هوندا هئا۔  ميلڪم فريزر (Malcolm Fraser) 1976ع ۾ اهڙو آخري وزيراعظم هو، جنهن پروي ڪائونسل جي مقرري قبول ڪئي ۽ ان سبب ’’رائيٽ آنربل‘‘  سڏجڻ جو حق حاصل ڪيو۔ هن کان اڳ وارن 21 وزيراعظمن مان صرف چار اهڙا هئا، جيڪي پروي ڪائونسل جا ميمبر نه هئا: الفريڊ ڊيڪن (Alfred Deakin) مقرري جي پيشڪش رد ڪئي ھئي، ڪرس واٽسن (Chris Watson) کي ڪڏهن پيشڪش ئي نه ٿي، آرٿر فيڊن (Arthur Fadden) پيشڪش عهدو ڇڏڻ بعد قبول ڪئي، ۽ گف وِٽلم (Gough Whitlam)  مقرري جي پيشڪش رد ڪئي ھئي۔ آسٽريليا جو آخري گورنر جنرل، جيڪو ’’رائيٽ آنربل‘‘ جي خطاب جو حقدار هو، سر نينيئن اسٽيڦن (Ninian Stephen) هو۔

موجوده دور ۾ آسٽريليا جون حڪومتون هاڻي آسٽريلين کي برطانوي اشرافيه (Peerage) ۾ بلند ڪرڻ يا برطانوي پرائيوي ڪائونسل ۾ مقرري جي سفارش نٿيون ڪن. تنهن هوندي به، ڪجهه موجوده آسٽريلين شهري اڃا تائين موروثي اشرافي لقب رکن ٿا (مثال طور مالڪم مري، ٻارهون ارل آف ڊنمور (Malcolm Murray, 12th Earl of Dunmore)).

### آئرلينڊ

آئرلينڊ جي پروي ڪائونسل جا ميمبر ’’رائيٽ  آنربل‘‘ جي لقب جا حقدار هئا، جيتوڻيڪ ڊسمبر 1922ع ۾ آئرش فري اسٽيٽ  جي قيام کان پوءِ پرائيوي ڪائونسل عملي طور پنهنجا سمورا اختيار وڃائي ويٺي ۽ گڏجاڻيون به نه ٿيون ٿين. تنهن هوندي به، ڊبلن جو لارڊ ميئر، برطانيا ۾ پنهنجي ڪجهه هم منصبن وانگر، اهو اعزازي لقب استعمال ڪندو رهيو، ڇاڪاڻ ⁠ته اهو لقب کيس قانون سازي ذريعي الڳ نموني سان عطا ڪيو ويو هو؛ پر 2001ع ۾ مقامي حڪومت بابت قانوني سڌارن جي نتيجي ۾ اهو لقب ختم ڪيو ويو.

### سري لنڪا

سري لنڪا (جيڪو اڳ ۾ برطانوي سيلون (British Ceylon) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو) ۾ برطانوي روايت تي عمل ڪيو ويندو هو، جتي برطانيا جي پروي ڪائونسل جا سيلوني ميمبر ’’رائيٽ آنربل‘‘ جي لقب سان سڏبا هئا، ۽ سنھالا ٻولي ۾ کين  چيو ويندو هو. سيلون مان پروي ڪائونسل ۾ مقرر ٿيل شخصيتن ۾ ڊي. ايس. سينانائڪي (D. S. Senanayake) ۽ سر جان ڪوٽيلاؤالا (Sir John Kotelawala) شامل هئا.

## حوالا