open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرمد سنڌي

**سرمد سنڌي** (انگريزي:Sarmad Sindhi)(جنم: 7 مئي 1958ع-لاڏاڻو:27 ڊسمبر 1996ع) سنڌ جو ناميارو ڪلاڪار ۽ گائڪ هو. کيس سنڌ جو ٻيجل سڏيو ويندو آهي.

## زندگي جو احوال
سرمد جو اصل نالو عبدالرحمان مغل هو. هن خيرپور ميرس جي هڪ ننڍڙي شهر پريالو ۾ 7 مئي 1958ع تي جنم ورتو. ننڍي عمر کان ئي کيس ڳائڻ جو شوق هو، سندس آواز ۾ تمام گهڻي ڪشش هئي. جڏهن سرمد سنڌيءَ جي پهرين آڊيو ڪيسٽ ريليز ٿي ته ان جو هڪ گيت ”سورن سندي سڪرات آ“ جيڪو استاد بخاريءَ جو لکيل هو تمام گهڻو مشهور ٿيو. عام طور سرمد، سنڌي ٻوليءَ ۾ ڳائيندو هو پر سندس سرائيڪي گيت به ڏاڍا مقبول ٿيا. سرمد سنڌي هڪ ڪار روڊ حادثي سبب هن دنيا مان 27 ڊسمبر 1996ع ۾ لاڏاڻو ڪيو.
سرمد سنڌي جو ان حادثي کان اڳ به هڪ روڊ حادثو ٿيو هو، جنهن ۾ سرمد کي تمام گھڻا ڌڪ لڳا هئا. سندس ڀاءَ احمد مغل پهريان هن جا مشهور گيت ٻيهر ڳائي شهرت ماڻي، هاڻ هو پاڻ هڪ بهترين راڳي تسليم ڪيو وڃي ٿو. سرمد سنڌي جي قومي گيتن ڳائڻ جي ڪري کيس سنڌ جو قومي راڳي پڻ ڪوٺيو وڃي ٿو. سرمد سنڌي شروع ۾ ٽي ويءَ تان هڪ گيت ”لڳي رهي آ ٿڌڙي هير“ ڳايو جنهن جو شاعر سميع بلوچ آهي، جيڪو پڻ تمام گھڻو مشهور ٿيو. سرمد سنڌي، شاھ عبدللطيف ڀٽائيءَ جا پڻ ڪيترائي گيت ۽ وايون ڳايون آهن. سرمد سنڌي جا سنڌي انقلابي گيت تمام گھڻا مشهور ٿيا، جن ۾ ” او قاتل بدلو وٺنداسين، مان نٿو مڃان، انقلاب ساٿيو،“ ۽ اهڙا ٻيا ڪيترائي بهترين گيت ذڪر لائق آهن.

## حوالا

## ٻاهريون لنڪون
* [//en.wikipedia.org/wiki/Sarmad_Sindhi سرمد سنڌي انگلش پيڊيا]

زمرو:1996ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:ميرپور خاص ضلعي جا ماڻھو
زمرو:سنڌي راڳي
سامي (شاعر)

سامي ٽالپور دور جو هڪ سنڌي شاعر ٿي گذريو آهي. ان جو اصل نالو "ڀائي چين راءِ بچومل" هيو. سندس جنم 1743ع ۾ شڪارپور، سنڌ ۾ ٿيو. سندس تخلص "سامي" هيو ۽ اُنهيءَ نالي سان مشهور ٿيو. هن ويديڪ ڏاهپ کي پنهنجي سنڌي شولوڪ ۾  بيت شڪل سان ملائي ڇڏيو. 

**سامي** جو اصل نالو ڀائي چين راءِ بچو مل لنڊ هو. ڀائي چين شڪارپور ۾ 1743ع ۾ ڄائو. هن جيڪا شاعري ڪئي ان کي "سامي جا سلوڪ" سڏيو وڃي ٿو.

سامي تخلص اختيار ڪرڻ جو سبب هي ٻُڌايو ويو آهي تہ هِن پنهنجي گرو (مُرشد، اُستاد) سوامي مينگهراج ٻانڀڻ جي نالي کي شرف ڏيڻ خاطر ايئن ڪيو،ڪٿي ڪٿي ٻانڀڻ کي به تخلص طور ڪم آندو اٿس. هو هندومت سان لاڳاپيل هيو ۽ هڪ شاعر هيو، سندس شعرن جي مجموعي جو نالو سامي جا سلوڪ آهي، ساميءَ جي وفات  شڪارپور شهر ۾ سال 1850ع ۾ 107 سالن جي ڄمار ۾ ٿي.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
*Sami Chain Rai Bachomal

زمرو:1743ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:1850ع جون فوتگيون
زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
درزي

thumb|left| چين ۾ روڊ پاسي ھڪ درزي

**درزي**: جنھن کي عربي ۽ فارسي ۾ **خياط**، ترڪي ٻولي۾ **تيرزي** ۽ اردو ۽ ھندي ۾ ساڳيو درزي چوندا آهن.  ڪپڙن جي سلائي ڪرڻ واري شخص کي **درزي** چيو ويندو آهي، ۽ ان پيشي کي درزڪو ڪم چوندا آهن. جيڪڏهن اھو ڪم پيشي جي حساب سان عورت ڪري ان کي درزياڻي سڏيو ويندو آهي. انگريزي لفظ ٽيلر لاطيني لفظ ٽيليو talio ۽ ٽيليا talea  مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڪٽڻ.درزي فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي ڪپڙن سبڻ وارو . اھو لفظ درز مان نڪتل آهي جنھن جي معني سبڻ آھي. درزي ڪپڙن لاء پھرين ڪپڙن  جي سلائي لاء ماپ وٺندو آهي ۽ ڪپڙن کي ان ماپ مطابق مخصوص نموني ۾ سبڻ لاء ان سبيل ڪپڙي جي ماپ جي حساب سان ڪٽائي ڪندو آهي جنھن بعد ان کي سبي قميص، سلوار ، پينٽ ،ڪوٽ يا ڪنھن مخصوص لباس جو روپ ڏئي تيار ڪندو آهي.  درزڪي ڌنڌي ۾ وڏي تقسيم عورتن ۽ مردن جي لباس ۾ جنس مطابق فرق ھجڻ جي ڪري ٿيل آهي. عورتن جا درزي الڳ ۽ مردن جا الڳ ھوندا آھن. اسلامي روايتن مطابق  ڪپڙن کي سبڻ جي شروعات حضرت ادريس عليه اسلام ڪئي ھئي. درزي ڪم کي سلائي جو ڪم چوندا آھن. عام طور تي اھو ڪم ڪپڙن جي سلائي مشينن تي ڪيو ويندو آھي. سنڌ ۾ ٻھراڙيءَ ۽ شھرن ۾ وچولي طبقي ۾ اڪثر عورتون گھرن ۾ اھو ڪم سکي زنانه ڪپڙا ۽ ننڍن ٻارن جا ڪپڙا گھرن ۾ بہ سبنديون آھن پر درزي ان کي چوندا آهن جيڪي اھو ڪم بطور ھڪ پيشي جي ڪندا آهن. سنڌ جي شھرن ۾ زناني ڪپڙن سبڻ لاء ڪم ڪندڙ درزي اڪثر مرد ھوندا آھن. شھرن ۾ پينٽ شرٽ ۽ ڪوٽ سبڻ لاء وري علحده درزي ھوندا آھن جن کي پنھنجي ان ڪم ۾ خاص مھارت ھوندي آھي. درزي ساڳي وقت ڊزائينر بہ ھوندو آھي جيڪو ڪپڙي کي اھڙي طرح مھارت سان ماپ تي ڪٽيندو آھي جو سبڻ سان ھڪ مخصوص ڊزائين اختيار ڪندو آهي. درزي جو اھم اوزار ان جي قينچي ھوندو آھي جيڪا عام طور تي وڏي سائيز واري ھوندي آھي.

## حوالا
ڪوٽڙي بئراج

thumb|ڪوٽڙي بئراج
سنڌ جي زراعت جو دارومدار سنڌو درياءَ تي آهي. سنڌو درياھ تي ٻڌل **ڪوٽڙي بئراج** سنڌ جي زراعت ۾ وڏو ڪردار ادا ڪري ٿو. 12 فيبروري 1950ع تي ڪوٽڙي بئراج جي پيڙھ رکي وئي، پنجن سالن کان پوءِ 15 مارچ 1955ع تي ڪم جو افتتاح ڪيو ويو. ڪوٽڙي شهر جي ويجهو هجڻ جي ڪري هن جو نالو به ڪوٽڙي بئراج سڏيو ويو. هن بئراج تي 5 ڪروڙ 57 لک رپيا خرچ ٿيا، وهندڙ واهن ۽ شاخن تي به 124 ڪروڙ خرچ ٿيا.

## خارجي ڳنڍڻا ۽ حوالا
* [//en.wikipedia.org/wiki/Indus_River انڊس رور، ڪوٽڙي بئراج]

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
صلاح الدين تنيو

صلاح الدين تنيو هڪ ٽي وي اداڪار هو.

**صلاح الدين** جو پورو نالو صلاح الدين ولد محمد ابراهيم تنيو آهي. هن 28 فيبروري 1949ع تي ڳوٺ حاجي ڌڻي بخش تنيي تعلقي قمبر ۾ جنم ورتو. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول سکر مان 1965ع ۾ ڪيائين. جڏهن ته بي. ايس. سي (آنرس) 1967ع ۾ ۽ ايم. ايس. سي سنڌ يونيورسٽي انسٽيٽيوٽ آف ڪيمسٽريءَ مان پاس ڪيائين. سڀ کان اول ملازمت جو آغاز سال 1973ع ۾ لوڪل گورنمينٽ کاتي حيدرآباد کان ڪيائين، جتي حيدرآباد ميونسپل ڪارپوريشن ۾ اسسٽنٽ ٽيڪسيشن آفيسر ٿي ڪم ڪيائين. ست سال نوڪري ڪرڻ بعد 1979ع ۾ ليڪچرر طور علامه اقبال ڪاليج ڪراچيءَ ۾ مقرر ٿيو. بعد ۾ پبلڪ سروس ڪميشن پاس ڪري 1981ع صحت کاتي ۾ ڊرگ انسپيڪٽر مقرر ٿيو، کيس سال 1991ع ۾ ترقي ملي ۽ بحيثيت ڊويزنل ڊرگ انسپيڪٽر لاڙڪاڻو 1994ع تائين ڪم ڪيائين. 1994ع ۾ سندس بدلي ڪراچيءَ ٿي، ترقي ڪندي ڊويزنل ڊرگ انسپيڪٽر ۽ پوءِ چيف ڊرگ انسپيڪٽر ٿي سال 2009ع ۾ رٽائر ڪيائين.
صلاح الدين تنيو پوري پاڪستان ۾ ٽيليويزن جي ڊرامن وسيلي سڃاتو وڃي ٿو. هن شروع ۾ ريڊيو تي ڪم ڪيو، ان کان پوءِ پي ٽي وي ڊرامن جي سلسلي ”ناٽڪ سڀا“ ۾ پيش ٿيندڙ ڊرامي ”ناسور“ ۾ ڪردار ادا ڪيائين. اهو سندس پهريون ڊرامو هو. ان کان پوءِ هن کي ڪافي عرصو ننڍا ننڍا ڪردار ملندا رهيا، اڄ هو سنڌي ۽ اردو ڊرامن جي سينيئر اداڪارن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. شوڪت شوري جي لکيل ۽ فيض ٻگهيي جي پروڊيوس ڪيل سنڌي ڊرامي ”باک“ ۾ مولوءَ جي ڪردار ۾ گهڻو مشهور ٿيو. سندس سنڌي ڊراما تمام گهڻا آهن، پر هن کي مرزا قليچ بيگ جي ڪلاسڪ ناول ”انڪوائري آفيسر“، کان سواءِ ”ڄار“، ”ملڪيت“، ”مور اڏاڻا مور“، ”دنيا ديواني“، ”قربتون“، ”آس“ ڊرامن جي ڪري گهڻي پذيرائي ملي.
کيس ڊرامي ”آس“۾ پي ٽي وي پاران 1999ع جو بهترين ريجنل اوارڊ مليو. تنيي صاحب 25 سالن ۾ ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو آهي. پروڊيوسر منظور مگسيءَ جي ڊرامي ”دراڙين“ ۾ نيشنل اوارڊ لاءِ منتخب ٿيو. صلاح الدين جو پهريون اردو ڊرامو، پروڊيوسر هارون رند جو پروڊيوس ڪيل ”ڇوٽي سي دنيا“ هو، جنهن جو ليکڪ عبدالقادر جوڻيجو هو. ان کان پوءِ پروڊيوسر سيد علي رضويءَ پاران عبدالقادر جوڻيجي جو سال 1991ع ۾ پيش ٿيندڙ ڊرامو ”ڇوٽي بڙي لوگ“ شامل آهي، جنهن کي سنڌ ڪلچرل ايسوسيئيشن پاران اوارڊ به مليو. ان سال ئي ٻيو ڊرامو ”جنرل هوش محمد“ جيڪو پروڊيوسر فيض ٻگهيي پروڊيوس ڪيو. ان کان سواءِ ”آسمان تڪ ديوار“، ”جهنگل“ ۽ ”زرد پتون ڪا پن“ ۾ به هن ڪم ڪيو. هن 1997ع ۾ ڊرامي ”سب سي بڙا رپيا“ جي هدايتڪاري به ڪئي. ان کان سواءِ سندس ئي پيشڪش ۾ رحمت الله ماڃوٺيءَ جو ڊرامو ”ڪالي چادر“ ڪيترن ئي ٽي وي چينلن تي هلڻ کان سواءِ اين. ٽي. وي تي به هليو. صلاح الدين تنيي اٽڪل پنجن فلمن ۾ پڻ ڪم ڪيو آهي. جن ۾ غفار تبسم جي سنڌي فلم ”برسات“، ايس. گل جي فلم ”سهڻا سائين“، محمود صديقيءَ جي فلم ”علي گوهر“ ۽ ”آخري گولي“ وغيره شامل آهن. هن جو چهرو اداڪار وحيد مراد سان ملندو آهي، ۽ جڏهن فلم ”هيرو“ جي فلمبنديءَ دوران وحيد مراد وفات ڪري ويو ته هدايتڪار اقبال يوسف ان فلم کي مڪمل ڪرڻ جو اعلان ڪندي، وحيد مراد سان ملندڙ چهرن جو انٽرويو ڪيو. جنهن ۾ صلاح الدين کي چونڊيو ويو، پر پوءِ کيس ان اردو فلم جو ڪم نه ڏنو ويو. پاڻ اسٽيج ڊرامن جو بهترين اداڪار ۽ پروگرام آرگنائيزر به آهي. هن ڪيترن ئي ضلعن ۾ شاندار ورائٽي پروگرام پڻ ڪيا آهن. هن وقت به صلاح الدين تنيو مختلف ٽي. وي چئنلن تي ڊرامن ۾ بهترين اداڪاري ڪري رهيو آهي. سندس ٻه پٽ به اداڪاريءَ طرف راغب ٿيا آهن. پاڻ هن وقت سنڌي پرائيويٽ ٽي. وي چينلن تي ڊراما ڊائريڪٽر جي حيثيت سان به ڪم ڪري ٿو

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1949ع جون پيدائشون
عزيز ڀنگوار

**عزيز ڀنگوار**، (Aziz Bhangwaar) جنهن جو ڇٺيءَ جو نالو ”آچر“ هو، سنڌ جي هڪ ڳوٺ ۾ ”حاجي صيفل خان“ جي گھر ۾ پيدا ٿيو. هاءِ اسڪول تائين تعليم سانگھڙ ضلعي جي ننڍڙي شهر ”کڏڙي“ (*Khhaddrray*) مان حاصل ڪيائين، اتان مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ 1968ع ۾ ”گورنمينٽ ڪاليج نواب شاھ“ ۾ فرسٽ ايئر لاءِ داخلا ورتائين. جتي تعليم حاصل ڪرڻ دوران ئي سياست ۾ جيئي سنڌ اسٽوڊينٽ فيڊريشن جي ڪارڪن طور اڀريو، سندس چواڻي تـ” مون کي سياست ۾ آڻيندڙ دوست شاھ محمد شاھ آهي“ دوران ڪارڪن هو ڪيترائي ڀيرا گرفتار پڻ ٿيو. 1967ع کان پوءِ هلايل شاگردن جي قومي تحريڪ ۾ هڪ ڪارڪن جي حيثيت سان پنهنجي قومپرست سياست جي شروعات ڪئي

سائين جي ايم سيد پنهنجي ڪتاب” ديدار دل داستانِ محبت“ ۾ هن جو نالو محب وطن ماڻهن جي لسٽ ۾ لکيو آهي. جڏهن تـ عزيز ڀنگوار پنهنجي لکيل ڪتاب ” مان ڏوهي هان“ ۾ پاڻ کي هڪ غدار ۽ خودپرست شخص چيو آهي. هن جي چوڻ مطابق تـ هن سنڌيت جو ڪوڙو لباس پهري عوام آڏو پنهنجو نالو ڪڍائڻ خاطر اهو سڀ ڪجهه ڪيو. 

12نومبر 1977ع ڌاري کيس برادري جي ڪنهن ذاتي تڪرار جي نتيجي ۾ سندس ذات برادريءَ جي مخالفن نوابشاھ ۾ ڄام صاحب روڊ تي ڪهاڙين جا ڌڪ هنيا، جنهن جي نتيجي ۾ عزيز هيٺئين ڌڙ کان معذور ٿي ويو، جنهن جي لاءِ هُن جو چوڻ آهي ته هُن ڌرتيءَ ماءُ کي رنجايو آهي، جنهن جو هي نتيجو آهي. ان معزوري واري صورت حال ۾ پنهنجي ذاتي ۽ سياسي زندگيءَ ۾ شعوري ۽ لاشعوري طور ڪيل ڏوهن جو اعتراف پنهنجي ڪتاب ”مان ڏوهي هان“ ۾ لکيو.

عزيز ڀنگوار جڏهن قومپرست سياست کان مُنهن مُوڙي ان وقت جي وزيراعليٰ غلام مصطفا جتوئي جي ڪيمپ ۾ شامل ٿيو ۽ ان کانپوءِ سندس شفقت سان اِي ٽِي اُو مقرر ٿيو.

عزيز ڀنگوار پنهنجي ڪتاب ”مان ڏوهي هان“ ۾ اّرپنا هن طرح لکي آهي تہ:

1. سنڌ امڙ: جنهن جي پوتر مٽي مان جنم ورتو ۽ ان جو پورو قرض چڪائي نہ سگهيس. اڄ جڏهن ماتا ناراض آهي تہ منهنجا قدم بہ ڌرتي ماتا تي وزن ٿيل آهن“

2. رهبرِ سنڌ جي ايم سيد: (جنهن ڌرتي سان پيار ڪرڻ جو سبق ڏنو ۽ اميدون رکي پنهنجي ڪتاب ”دياردل - داستان محبت“ ۾ مونکي محب وطن ماڻهن لکيو پر ان سان ڪيل قول بہ پاڙي نہ سگهيس.

3. پنهنجي جيون ساٿي رشيده: (جنهن مونسان دنيا جا سڀ لاڳاپا لاهي ڏک سک ۾ ساٿ ڏنو. ويندي معزوري ۾ بہ دل جو آٿت ۽ گهر جو سهارو ٿي مان ان لاءِ بہ .............. ۽ محبت جي عدالت ۾ بہ ڏوهي آهيان.)

عزيز ڀنگوار کي ٻـ پُٽ طارق عزيز ۽ ڪاشف عزيز آهن.

## حوالا

زمرو:قومپرستي
زمرو:سنڌي شخصيتون
عبدالرزاق سومرو

**عبدالرزاق سومرو** جي پيدائش مورو ۾ ٿي. پاڻ مورو شهر جو رهاڪو هو، سندن شهادت جي تاريخ 7 آگسٽ آهي.

## سياسي خدمتون

عبدالرزاق سومري، 1970ع ۾ 30 کان وڌيڪ دوستن سان گڏجي مورو شهر ۾ جيئي سنڌ اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو  بنياد رکيو. انهن ڏينهن ۾ يعني 70ع واري ڏهاڪي ۾ اوڀر توڙي اولهه پاڪستان ۾ ٻولي تحريڪ عروج تي هئي. بنگال ۾ ٽئگور جا گيت ۽ سنڌ ۾ اياز ۽ نارائڻ شام جا بيت جهونگاريا ويندا هئا تہ:
:الا ائين م هوءِ، جو ڪتابن ۾ پڙهجي،
:هئي سنڌ ۽ سنڌ وارن جي ٻولي.
::نارائڻ شام

ٻولي تحريڪ جي زورَ، ڪالونيل مائينڊ سيٽ رکندڙ اسٽيبلشمينٽ کي صفا پريشان ڪري ڇڏيو. ون يونٽ لاڳو ٿيل هو، جنهن جي ڪري **سنڌ** ۽ **سنڌي** چوڻ ۽ لکڻ تي بندش پيل هئي. سنڌ ۾ ان ٻولي تحريڪ ۾ ساهه وجهڻ ۽ ان لاءِ جاکوڙ ڪرڻ واري هر مرحلي ۾ عبدالرزاق سومرو سڀني کان اڳڀرو هوندو هو.

ننڍي کنڊ جي ورهاڱي کان پوءِ سنڌي ٻولي کي ختم ڪرڻ جون ناپاڪ رٿائون شروع ٿي چڪيون هيون، جن جي جواب ۾ سنڌي نوجوان ڀڙڪي اٿيا ۽ ”فردوس پبليڪيشن هالا“، ”ادبي ادارو حيدرآباد“، ”پرھ ڦٽي حيدرآباد“ جهڙا ادارا قائم ڪيا، جن مان سنڌي ناول ڇاپيا ويا ۽ ڪي پوءِ ڇپجي پڌرا ٿيا. بزم فردوس هالا جو هڪ ناول ۽ ”ڪاروان زندگي“ انجم هالائيءَ جو لکيل ذڪر جوڳو هو. شهيد عبدالرزاق سومرو به ان ساڳي ڪڙي ۽ جاکوڙ جو حصو هو.

عبدالرزاق سومري بابت سندس ساٿي راشد مورائي پنهنجي ڪتاب **اڳتي تاڻ امنگ جي** ۾ لکي ٿو ته؛ 17 جنوري 1971ع تي سائين جي ايم سيد جي سالگرھ جي ڪاڄ موقعي تي ڪراچي ۾ جيترو وقت هو مون سان گڏ هو کيس اها ئي اڻ تڻ هئي ته موري ۾ ڀٽائيءَ جي فڪر کي هٿي ڏيڻ گهرجي. يونيورسٽي جي تعليم دوران هڪ ڀيرو جڏهن دادو کان مورو ڏانهن موٽي رهيو هو تہ ساڻس گڏ مشتاق قاضي بہ هو. مون سان لليا پتڻ سنڌوءَ جي ڪپ تي مليو ته ”سندس هٿ ۾ ڪچي جي چيڪي مٽي جا چاپڙ هئا“ مون پڇيو تہ هي ڇو کنيا اٿو؟ چيائين يونيورسٽي جي هاسٽل ۾ پنهنجي روم ۾ رکندس. هن چيڪي مٽي مان سنڌ جي سرهاڻ اچي ٿي. انهن ئي ڏينهن ۾ سنڌالاجي کي ڌارين ساڙي ڇڏيو هو تہ ان کي ٻيهر ساڳي حالت ۾ آڻڻ لاءِ ٻين دوستن سان گڏجي عبدالرزاق سومري ڪشتو هٿ ۾ کڻي چندو گڏ ڪيو.

ان تحريڪ جي زور کي ٽوڙڻ لاءِ سڄي سنڌ ۾ ان وقت ٻولي وارا وڳوڙ ڪرايا ويا، عبدالرزاق سومري کي قيد ڪرڻ ۽ رستي تان هٽائڻ لاءِ سازشون گهڙجڻ شروع ٿي ويون. نيٺ وطن ۽ سنڌي ٻولي جي ويرين 7 آگسٽ 1972ع جي منجهند جو هن کي پنهنجي ماءَ ٻولي يعني سنڌي ٻولي سان پيار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ شهيد ڪري ڇڏيو.

## حوالا
ٿامس پين

**ٿامس پين** (Thomas Penn) اوڀر انگلستان جي هڪ ننڍڙي شهر ٿٽفورڊ ۾ 19 جنوري 1737ع ۾ ڄائو، سندس پيءُ هڪ غريب مزدور هو.

**Thomas Penn** ( – 21 March 1775) was an English landowner and mercer who was the chief proprietor of Pennsylvania from 1746 to 1775. He was one of 17 children of William Penn, the founder of the colonial-era Province of Pennsylvania in British America. In 1737, Thomas Penn negotiated the Walking Purchase, a contested land cession treaty he negotiated with Lenape chief Lappawinsoe that transferred control over 1,200,000 acres (4,860&nbsp;km2) of territory in the present-day Lehigh Valley and Northeastern Pennsylvania regions of Pennsylvania and a portion of West Jersey in colonial New Jersey from the Lenape tribe to the Province of Pennsylvania.

Born in 1702 in Kensington, England into a Quaker family, Penn was apprenticed to a London mercer at a young age by his father William due to his family's financial insecurity. When his father died in 1718, William's last will and testament gave his proprietorship of Pennsylvania to his three sons, including Penn. In 1732, Penn travelled to the colony to assume control over his family's interests in Pennsylvania, including collecting unpaid rents.

As his family back in England were deeply in debt, Penn abandoned his father's conciliatory approach towards Indian tribes residing on the colonial frontier in order to acquire more land to sell. In addition to signing treaties with Indian leaders, Penn strengthened the power of the deputy governor and frequently used his prerogative to overturn legislation from the Pennsylvania General Assembly, acts which made him unpopular in the colony.

Penn returned to England in 1741, though he continued to exert control over affairs in Pennsylvania. When his brother John died in 1746, his will and testament passed control over John's share of the family proprietorship to Penn, making his the chief proprietor of Pennsylvania. In 1751, he married Lady Juliana Fermor, who he went on to have seven children with. Penn eventually died at his country estate of Stoke Park, Buckinghamshire in 1775.
**ٿامس پين** (Thomas Penn) اوڀر انگلستان جي هڪ ننڍڙي شهر ٿٽفورڊ ۾ 19 جنوري 1737ع ۾ ڄائو، سندس پيءُ هڪ غريب مزدور هو، 13 سالن جي عمر تائين هن تعليم حاصل ڪئي، ان کان پوءِ هي هڪ بحري جهاز ڪنگ آف پروشيا ۾ ملازم رکيو ويو، هن اتي شادي به ڪئي پر سندس زال صرف هڪ سال جي عرصي کان پوءِ گذاري وئي. ان کان پوءِ هو لنڊن آيو جتي هن کي آبڪاري کاتي ۾ ملازمت ملي. هن 1971ع ۾ ٻي شادي ڪئي، سندس زال تماڪ ۽ ڪرياني جو دڪان به کوليو پر اهو هلي نه سگهيو. غربت ۽ قرض جي ڪري هن جي زال هن کي ڇڏي هلي وئي. ان عرصي ۾ هن جي ملاقات مشهور آمريڪي دانشور بينجامن فرينڪلن سان ٿي، جنهن هن کي آمريڪا وڃڻ جو زور ڀريو. ٿامس پين آمريڪا جي شهر فلاڊلفيا ۾ پهتو، جتي هن کي ڪجهه عرصي ۾ هڪ مئگزين پينسلونيا ۾ ايڊيٽر جي نوڪري ملي. ٿامسس ان رسالي ۾ شيدين جي غلامي جي خلاف هڪ مقالو لکيو ۽ شيدين جي آزادي جو مطالبو ڪيو. ان جي نتيجي ۾ فلاڊلفيا ۾ غلامي خلاف پهرين آمريڪي ڪائونسل جو بنياد پيو.
صوفي وريل فقير

لاڙڪاڻي ۾ سخي سلطان باهوءَ جي سروري قادري طريقي جو وڏو مرشد صوفي وريل فقير ابڙو 1838 عيسويءَ ۾ ڳوٺ ڏتل ابڙي ۾ پئدا ٿيو.
وريل فقير ولد حمل خان 1842ع ڌاري ڳوٺ ڏتل ابڙي تعلقي قمبر، اڳوڻي ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو، سندس وڏا اصل ۾ ڀاڳناڙيءَ جا رھاڪو ھئا. وريل ننڍي ھوندي مال چاريندو ھو ۽ جھنگ جھر ۾ سريلي آواز ۾ ڪافيون ڳائيندو ھو. انھيءَ زماني ۾ ڳوٺ ڏتل ابڙي ۾ ھڪ درويش -الله- ڏني فقير، جيڪو پاڻ شاعري ڪندو ھو، اچي پنھنجو آستانو اڏيو، وريل فقير -الله- ڏني فقير جا -بيت- ۽ ڪافيون ڳائيندو ھو، جڏھن -الله- ڏني فقير، وريل جي واتان پنھنجا شعر بيحد سريلي آواز ۾ ٻڌا ته بيحد متاثر ٿيو ۽ وريل کي دل سان دعا ۽ داد ڏنائين. وريل فقير به -الله- ڏني فقير کان متاثر ٿيو ۽ درويش -الله- ڏني کي پنھنجو مرشد تسليم ڪيائين. -ان- بعد محفلون منعقد ٿيڻ لڳيون ۽ اوري پري جا ڪيئي فقير، صوفي، سالڪ، راڳي ۽ ڳائڻا وقت بوقت فقير سان ملڻ ۽ وحدت جي واٽ پڇڻ لاءِ پيا ايندا ھئا، -ان- کان علاوه وقت جا مشھور گويا به وٽس ايندا ھئا. پاڻ جھان گشتي به ڪيائين، اڪثر پيدل سفر ڪندو ھو. قلندر لال شھباز جي درگاھ تي به حاضري ڏيندو رھيو. سندس شاعري بيتن ۽ ڪافين تي مشتمل آھي. ھن سنڌيءَ کان علاوه سرائڪيءَ ۾ پڻ ڪلام چيو. وريل فقير 7 صفر 1338 ھجري مطابق 1919ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1838ء جون پيدائشون
سنڌو ديش لبريشن آرمي

سنڌوديش لبريشن آرمي، (انگريزي:Sindhudesh Liberation Army) جيڪا سنڌ لبريشن آرمي يا ايس. ايل. اي نالي سان پڻ سڃاتي وڃي ٿي، اها بلوچستان لبريشن آرمي جي طرز جي هڪ ويڙهاڪ تنظيم آهي، جيڪا پاڪستان کان سنڌ جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪري رهي آهي. سنڌوديش لبريشن آرمي جو نالو پهريون دفعو 2010ع ۾ سامهون آيو، جڏهن هن تنظيم حيدرآباد لڳ ريلوي پٽڙين تي ٿيندڙ ڌماڪن جي زميواري قبول ڪئي. هن تنظيم جي اڳواڻي، چيف ڪمانڊر دريا خان ڪري رهيو آهي، پاڪستان جي ميڊيا مطابق هن تنظيم کي جيئي سنڌ متحدا محاذ جو چيئرمن شفيع محمد برفت ڪابل مان هلائي رهيو آهي.

## دهشتگرد تنظيم قرار ڏنل
مختلف وقتن تي پاڪستان جي ميدِيا ۽ قانون لاڳو ڪندڙ ادارن پاران چيو ويو آهي ته سنڌوديش لبريشن آرمي هڪ دهشتگرد تنظيم آهن. پاڪستان مسلسل الزام لڳائي رهيو آهي ته هن تنظيم کي انڊيا جي مدد حاصل آهي. پر هڪ چوپڙي ۾ ڪمانڊر دريا خان پاڻ کي ڌرتي جو پٽ ڪوٺيو آهي.

## سنڌي قومپرستي ۾اُڀار
گذريل ڪجهه سالن کان سنڌ اندر ننڍي ساخت جي بم ڌماڪن ۾ واڌ آئي آهي. 2012ع کان پوءِ سنڌ ۾ هن تنظيم پاڪستان جي قومي بينڪ جي برانچن تي ڌماڪا يا آهن. سنڌوديش لبريشن آرمي هڪ ئي ڏينهن ۽ هڪ وقت ۾ لڳاتار ڌماڪا ڪرڻ جي لاءِ پڻ سڃاتي وڃي ٿي.
* گلشن حديد ڪراچي ۾ چيني شهرين کي کڻي ويندڙ گاڏي تي بم سان حملو ڪيو ويو. گاڏي هلائيندڙ ۽ چيني شهري سخت زخمي ٿي پيا. حملي کان هڪ مهينو اڳ پاڪستان جي ڳجهن ادارن سنڌ جي گهرو کاتي کي لکيو هو ته سنڌوديش لبريشن آرمي چائينا پاڪستان اقتصادي راهداري واري منصوبي ۾ ڪم ڪندڙ چيني شهرين کي نشانو بڻائي سگھي ٿي.

## وڌيڪ ڏسو
* بلوچستان لبريشن آرمي
* سنڌوديش
* سنڌي قومپرستي
## حوالا

زمرو:پاڪستان پاران دهشتگرد قرار ڏنل تنظيمون
زمرو:پاڪستان جون عليحدگي پسند تحريڪون
زمرو:پاڪستان ۾ عليحدگي پسندي
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي قوم پرستي
زمرو:قوم پرست سياست
ڊي. ڊي سنڌي

زور شور سان كوششون  لا  ڊي. ڊي سنڌي
كشور لالوאڻي
جدא جدא سنسٿائن پارאن كوششون كيون پيون  سنڌي ٻولي کي وڌאئڻ لا
وڃن. אن ۾ كوبه شك نه آهي ته ميڈيا هك وאحد وسيلو آهي جنهن وسيلي אسين
کي وڌאئي سگهون ٿا.  هر گهر تائين پهچي سگهون ٿا ۽ پنهنجي سنڌي ٻولي
۾ كيترאئي پروگرאم جدא جدא چئنلس تان پيش ٿين ٿا. گهڻائي كلاكار  سنڌي
نرتيه، سنگيت ، ناٹك ، ويڈيو فلمن وسيلي سنڌي كلا جو جوهر ڏيکاري رهيا
آهن. پر تنهن هوندي به אهو سڀ كجهه كافي نه آهي.
ضرورت آهي هك سنڌي چئنل جي جيئن گهر ويٺي ماڻهو سنڌي كلا جو
سان سمجهي سگهن. אن ڏس ۾ 7  کي گهرאئي  لطف ماڻي سگهن ۽ سنڌي ٻولي
مي 2009 تي ”سنڌي سنگت“ پارאن هوٹل روزوڊ ۾ هك بيٺك كوٺائي وئي.
سنڌي سنگت وقت به وقت دبئي ۽ هندستان ۾ سنڌي پروگرאم كرאئيندي آهي ۽
دوردرشن تي سنڌي سرهاڻ ٹي وي پروگرאم پڻ پيش كندي آهي. هن طرفان
كيتريون ئي ٹيليفلمون پڻ پروڊيوس كيون ويون آهن.
هن بيٺك ۾ رאم جوאهرאڻي، مرلي אڏناڻي، چندر منگهناڻي، كشن ورياڻي،
هريش دبي، جئرאم روپاڻي، هيرو ٺاروאڻي، ٺاكر چاولا، پارو ٺاكر چاولا، پريم
تولاڻي ۽ ٻيا شريك هئا. بيٺك جي صدאرت آشا چاند كئي. آيل سڀني אديبن،
كلاكارن، سماج سيوكن پنهنجا ويچار پيش كيا ۽ خوאهش ظاهر كئي ته
אسانکي پنهنجو سنڌي چئنل هئڻ گهرجي. بيٺك ۾ אهو فيصلو كيو ويو ته نئين
هاڻ هك  گهر كئي ويندي جنهن لا  يكدم سنڌي چئنل لا  سركار ٺهڻ کانپو
۾  هيٺ دهلي  كاميٹي ٺاهي ويندي جيكا دאدא رאم ڄيٺملاڻي جي אڳوאني
منسٹرن سان ملي سنڌي چئنل جي گهر کي عملي روپ ڏيندي. هاڻ אمبيكا سوني
אئنڈ بي جي منسٹر چونڈي وئي آهي אنسان نئين سر كوشش شروع  جيكا آ
كبي.
ياد رهي ته אن ڏس ۾ گذريل 22 ڊسمبر 2008 تي אسانجي پياري אڳوאن دאدא
۽ آشا چاند אنفارميشن ۽ برאڊكاسٹنگ منسٹر آنند شرما سان  رאم ڄيٺملاڻي
ملاقات كئي هئي جنهن هنن سان وאعدو كيو ته هو אنهن جي ڳالهه تي خاص
ڌيان ڏيندو.
سنڌي شاعري

شاعريءَ (Poetry) کي ڪويتا به چئبو آهي. شاعري جذبن جي اظهار جو نالو آهي، جيڪا دل سان ڪئي ويندي آهي. وليم وزڊس ورٿ چيو هو ته ”شاعري اندر جي اڌمن جو اظهار آهي.“ شاعري قدرتي ڏات هوندي آهي، جنهن سان اندر جي ترجماني ٿئي ٿي. شاعر جي ھڪ اھڙي تخليق جيڪا انسان جي جذبن ۽ احساسن سان واسطو رکي ٿي. پر ان ۾ خيال جي پرواز به اعليٰ هوندي آهي. شاعري انساني زندگيءَ جي تصوير ۽ اندروني ڪيفيتن جو اظھار آھي. شاعري قدرت جي دلفريب ۽ دلڪش منظرن جو عڪس به ڪري ٿي. سنڌي زبان ۾ شاعري عام طرح ٽن نمونن جو آهي جهڙوڪ: (1)قديم شاعري. (2) عروضي شاعري. (3) جديد شاعري. 1- سنڌي ادب ۾ شاعريءَ جي صنف تمام قديم اھي. عربن جي زماني کان به گهڻو اڳ سنڌ ۾ شعر چيو ويندو ھو. قديم شاعري ۾ گنان، ڪبت (الف اشباع)، ڏوهيڙو، بيت، وائي، ڪافي ۽ سلوڪ، وغيره شامل آهن. شاعريءَ جون هي صنفون هندي ڇند وديا ۽ موسيقيءَ جي ماترائن تي ٻڌل هونديون آهن. ۽ منجهن سٽون موزون ۽ قافيي واريون ٿينديون آهن. هن ۾ لوڪ، لوڪ-ڪلاسيڪل ۽ ڪلاسيڪل شاعري اچي وڃي ٿي. 2- عروضي شعر اهو آهي، جو علم عروض جي قانونن پٽاندڙ جوڙيل هجي؛ يعني شعر ۾ مصرعون نه رڳو وزن ۽ قافيي واريون هجن، پر ان سان گڏ اهي مقرر بحر جي وزنن ۽ ارڪانن موجب هئڻ کپن. اهڙي شعر ۾ قافيي سان گڏ ”رديف“ به ڪم آندو ويندو آهي. هن قسم جي شعر ۾، حمد، نعت، قصيدو، غزل، نظم، مثنوي، رباعي، قطعو، مستزاد، فرد، مسمط، ترجيع بند، ۽ ترڪيب بند، وغيره اچي وڃن ٿا.

شاعري، قصيدي يا غزل جي شروعاتي يا پهرئين بند جي ٻن مصرعن کي ”منڍ“ يا ”پهريون بند“ (Starting Stanza) چئجي ٿو. اردو ۽ عربيءَ ۾ ان کي ”مطلع“ چيو وڃي ٿو. اصل ۾ ”مطلع“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معا آهي ،”اُڀرندڙ، ظاهر ٿيندڙ. اصلاحي معنا ۾ هن مان مراد اها آهي شعر جون ٻئي مصرعون قافيي واريون هونديون آهن؛ يا وري قافيي سان گڏ رديف به شامل هوندوآهي. خاص ڪري غزل ۾ ”پهريون بند“ يا مطلع جو هجڻ تمام ضروري آهي. باقي ٻين شعرن ۾ انهيءَ جي ايتري ضرورت نه هوندي آهي.
سنڌي آنلائين ڊڪشنري پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد

thumb|ساڄو|250px|سنڌي ادب تي لکيل ڪتاب سنڌي ادب جي شروعات ۽ ارتقاء بابت عالمن ۾ ڪجهه اختلاف آهن. ڪجهه عالمن جي اها راءِ آهي ته سنڌي شاعريءَ جي شروعات عربن جي دؤر ۾ ٿي، پر ڪجهه عالمن جو اهو چوڻ آهي ته سنڌي شاعريءَ جي ابتدا سومرن جي دؤر ۾ ٿي.

"اره بره ڪنڪره، ڪرڪري مندرا"
يا ڪن روايتن موجب اهو جملو هيئن آهي؛
"اره اصره ڪڪرا. ڪي ڪره مندره"

هن جملي بابت چيو وڃي ٿو ته ڪو سنڌي مائهو بغداد ويو ۽ اتي يحيى بن برمڪيءَ جي روبرو اهو جملو پڙهيائين. انهي جملي جي معنى هن ريت ٻڌائي وڃي ٿي. "جڏهن اسان وٽ نيڪين جو ٿئي ٿو ته ان وقت تنهنجو ئي نالو ورتو ويندو آهي".
هن جملي بابت ڪيترن ئي ماهرن جا تحقيقي مقالا ڇپجي چڪا آهن ۽ اڪثر ماهرن جي اها راءِ آهي ته اهو جملو ڪنهن افريقي ٻولي جو آهي. جيڪو حضرت بلال رسول ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جي شان ۾ چيو هيو. بحر حال جيڪڌهن هن جملي کي سنڌي ڪري به مڃجي تڏهن هن دؤر کي "سنڌي ادب جو دؤر" نٿو چئي سگهجي. سنڌي ادب جي باقائده شروعات سومرن جي دؤر ۾ ٿي جنهن کي "سنڌي ادب جو اوائلي دؤر" به سڏيو وڃي ٿو.

زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:ادب
زمرو:پاڪستاني ادب
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:شاعري
حافظ زين الدين ميسر

حافظ زين الدين مهيسر جن استاد هئا خيرپور جي ميرن جا جن جو ذڪر ڪتاب خيرپور جي  ميرن جو ادب سياست ۽ ثقافت ۾ حصو ۾ آيو آهي ۽  پير سائين روضي ڌڻي ر ح جا پڻ استاد هئا ان جو زڪر ملفوظات ۾ آيل آهي ۽ جن جو تعلق ڳوٺ مهيسر وڏا سان هو سائين جن جي آخري آرام گاه مشهور قبرستان شيخ طيب نانگو ۾ نزد لاڙڪاڻو بئي پاس وٽ آهي
يانڪا ڪُپالا

ايون ڊيمنيڪاوچ لوٽسيوچ :**Ivan Daminikavich Lutsevich**: جو قلمي نالو **يانڪا ڪُپالا**     – June 28, 1942) هو. 

## تفصيلي تعارف
يانڪا ڪپالا:  جانڪا ڪپالا:  ويھين صديءَ جو بيلورشين ٻولي جو ھڪ وڏو  شاعر ۽ ليکڪ ھيو

thumb|left|245px|بيلاروسجي ضلعي منسڪ جي ڳوٺ ويازينڪا ۾ گھر جتي يانڪا ڪپالا پيدا ٿيو

پاڻ 7 جولائي 1882 ۾ ويازينڪا ڳوٺ ۾ ميلاڊزينچنا(Maladzyechna) جي علائقي ۾ پيدا ٿيو.ھن جو خاندان جو تعلق سلاچٽا(Szlachta) نسل سان ھو. ھن جا پيء ماء بي زمين ھاري ھئا ۽ فولوارڪ(folwark) ۾ ڪڙمت ڪندا ھئا. ھن ابتدائي تعليم بيلورشين ٻوليءَ ۾ حاصل ڪئي ۽ 1898 ۾ مڪمل ڪيائين. 1902 سندس پيءُ وفات ڪئي تہ ھن خانگي نوڪريون ڪرڻ شروع ڪيون جن ۾ ٽيوشن پڙهائڻ،  دڪان تي مددگار ۽ رڪارڊ سنڀالڻ شامل آهن . ادب ۾ ھن جي پھرين سنجيده ڪوشش پولش ٻولي ۾ جذبات سان ڀريل نظم زيارنو *Ziarno* ھئي جيڪو نظم ھن 1903 يا 1904 ۾ فرضي نالي ڪي.اي (K-a)سان لکيو. بيلورشين ٻوليءَ ۾ ھن جو پھريون نظم مايا ڊوليا ("Мая доля")جيڪو 15 جولائي 1904 ۾ لکيو. ھن جو پھريون شايع ٿيل نظم مزھڪ "Мужык" يعني ڪڙمي ("Peasant")ھيو جيڪو تقريباً سال بعد ڇپيو. ھن جي شاعري مختلف بيلورشين اخبارن ۾ ڇپجندي رھي

thumb|1909 م سينٽ پيٽرس برگ يونيورسٽي ۾ پروفيسر اي. چارنيائوف (A. Charniaev) وٽ تعليم حاصل ڪندي

ڪپالا 1908 ۾ بيلاروس مان ولنيوئس (Vilnius) ھليو ويو جتي ھن شاعري جاري رکي ۽ سندس شاعري جو پھريون ڪتاب ڇپيو جنھن جو نالو زيليجڪا (Жалейка) يعني ھڪ ننڍي بانسري  (The Little Flute) ھيو. زار جي حڪومت ان ڪتاب کي حڪومت مخالف قرار ڏيندي ضبط ڪري ان تي بندش وڌي. 1909 ۾ ھن جي گرفتاري جو حڪم منسوخ ڪيو ساڳي سال ھي سينٽ پيٽرس برگ روانو ٿيو جتي ھن  ڪيترائي ڪتاب ڇپيا جن ۾ ايڊويڪناجا پئسنيا
(Адвечная песьня) يعني  **ابدي گيت**. يانڪا ڪپالا ميڪسم گورڪي کان ڏاڍو متاثر ھيو. 

## سويت يونين واري دور ۾
1917 جي آڪٽوبر انقلاب کان پوءِ ھن جي شاعري ۾ وڏي تبديلي آئي جو ان ۾ اميد شامل. ھن مختلف ڪتابن جا بيلورشين ٻوليءَ ۾ ترجما ڪيا جن ۾ بين الاقوامي مارڪسي ترانو  **دي انٽرنيشنل** شامل ھيو . ان ھوندي بہ ھن بيلاروس جي سويت مخالف قومپرستن سان پنھنجا ناتا قائم رکيا جنھن ڪري 1930 واري ڏھاڪي ۾ ھن کي بندشن سان منھن ڏيڻو پيو تان جو اخبار ۾ معافي نامو ڇپرايائين.1941 ۾ کيس شاعري ۾  سندس ڪتاب ايڊ سيرڪا (Ад сэрца) يعني **دل سان**جي لکڻ تي آرڊر آف لينن جو ايوارڊ مليو. 1941 ۾ نازي جرمنيءَ جڏهن بيلاروس تي قبضو ڪيو تہ ماسڪو ۽ وري تاتارستان منتقل ٿي ويو پر پوءِ بہ جن پنھنجي ھم وطن بيلورشين جي نازين جي خلاف جدوجھد جي حق ۾ لکندو رھيو. 1942 ۾ ماسڪو شھر جي ھوٽل ماسڪو جي ڏاڪڻ ۾ ڪرڻ جي ڪري ھن جو پراسرار موت واقع ٿيو. تحقيقات بعد ان کي ھڪ حادثو قرار ڏنو ويو پوء بہ ان جي قتل ۽ خودڪشي جو ڳالھيون ھلنديون رھيون

ڪپالا بيلورشين ثقافت جي نشان بڻجي ويو. 1945 ۾ ان جي بيواھ جي ڪوششن سان منسڪ شھر ۾ ھڪ ميوزيم قائم ڪيو ويو جيڪو بيلاروس ۾ ادب جو ھڪ مکيه ميوزيم بڻجي ويو. 1978 ۾ ھروڊنا(Hrodna) ھن جي نالي سان يانڪا ڪپالا يونيورسٽي قائم ڪئي وئي.

## خارجي ڳنڍڻا

* Yanka Kupala's sonnets  translated by Vera Rich
زمرو:1942ع جون فوتگيون
زمرو:20هين صدي جا مرد ليکڪ
ڳوٺ جمع خان اگھم

**ڳوٺ جمع خان اگھم** ؛  ضلع :لاڙڪاڻي جي رتوديرو تعلقي ۾ شهدادڪوٽ روڊ تي تقريباً 5 ڪلوميٽر فاصلي تي وايا جويا ڳوٺ اتر طرف آهي، هي ڳوٺ اوائلي آهي ۽ پنهنجي تر ۾ علم جو مرڪز آهي، جيڪو وڏيري جمع خان جي نالي ٻڌل آهي جيڪو هن علائقي جو پريو مڙس هو، هتي اگھم، راڄپر، انڙ، سيال، اڄڻ رهن پيا اڪثريت اگھمن جي آهي، آبادي جي لحاظ کان تر جو وڏو ڳوٺ سڏبو آهي، يونين ڪائونسل پڻ آهي.
پليجو (مجاور)

**پليجو** قوم جيڪا تقريبن حضور اڪرم صلي الله عليه وسلم جي زماني کان هلندي پئي اچي.
جيئن ته ٻين قومن ۾ (اوڙڪ) هوندي تيئن پل
ڪمسوترا (ڪتاب)

thumb|
ڪمسوترا ھڪ ڪتاب جو نالو آھي جنھن ۾ سيڪس جون مختلف پوزيشنون يا بيھڪيون بيان ٿيل آھن.
بيدار مڱريو محمد پريل

بيدار مڱريو محمد پريل: اديب ، شاعر ، مترجم ۽ عالم دين -استاد- محمد پريل ” بيدار “ مڱريو 8 جنوري 1937ع تي ڳوٺ سنگرار ، تعلقي روهڙي ، ضلعي سکر ۾ ڄائو . سندس تعليم ايم . اي . سنڌي ، ايل . ايل . بي ۽ ايم ايڊ آهي . 1954ع ڌاري تعليم کاتي ۾ پرائمري -استاد- طور ڀرتي ٿيو . 1973ع ۾ H . S . T ۽ پوءِ هاءِ اسڪول سنگرار جي هيڊ ماستر طور رٽائرمينٽ ورتائين . مذهب ڏانهن لاڙي سبب مولوي درس نظامي ( 2005ع ، جامع عربي مفتاح العلوم حيدرآباد ) ، شهادت العالميه ( 2005ع وفاق المدارس پاڪستان ملتان ) ، مفتي في الفقه ( 2006ع جامع عربيه انوار العلوم ڪنڊيارو ، نوشهروفيروز ) ۽ تجويد و قرات القرآن ( 2007ع ، جامع عمر ڪراچي ) جهڙا اهم ڪورس به ڪيل اٿس . في البديهه شاعريءَ ۾ دسترس حاصل اٿس . سندس شاعري ماهوار ” شريعت “ ، ” -بيداري- “ ، ” انوار العلوم “ جي سالنامي ، نعت نمبر ۽ گل ڦل ۾ شايع ٿيل آهي . سندس ترجمو ٿيل ڪتابن ۾ -بهشتي- زيور ، تعليم -اسلام- ، ڪشف المحبوب ، مطالب القرآن ، رشحات الفنون ۽ آخري منزل شامل آهن . ” -اسلام- بابت نومسلم علماءِ ۽ حڪماءِ جا رايا “ جي عنوان سان سندس قسطوار مضمون ” شريعت “ رسالي ۾ ڇپيل آهن . سندس فرزند -انور منصور مڱريو- به سنڌي ٻوليءَ جو سٺو شاعر ۽ محقق آهي .
راجا پرويز اشرف

**راجا پرويز اشرف** (پيدائش: 26 ڊسمبر 1950) پاڪستان جون پنجويھون وزيراعظم رھي چڪو آھي۔ 22 جون 2012 تي وزارت جو قلمدان سنڀاليو۔ ان کان اڳ پاڪستان جي صدر آصف علي زرداري جي ڪابينه ۾ مارچ 2008 کان فيبروري 2011 تائين پاڻي ۽ بجلي جو وفاقي وزير بہ رھي چڪو آھي.راولپنڊي ضلعي کان پاڪستان پيپلز پارٽي جي سرڪرده اڳواڻن ۾ سندن جو شمار ٿئ ٿو۔

راجا پاڻي ۽ بجليءَ جي وزارت جي زماني ۾ ڪرائي تي ھلايا ويندڙ بجلي ڪارخانا لڳائڻ جي ڪاروبار ۾ ڪروڙن روپين جي غبن جي وجهه سان بدنام ٿيو ۽ **راجا رينٽل** جي عرف سان مشھور ٿيو۔
ھن جي زماني ۾ بجلي جي بندش 22 ڪلاڪ روزانه تائين پھچي وئي۔

## خارجي ڳنڍڻا
* 
* 
* 
* 

|-

## حوالا

زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جا رڪن
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:راولپنڊي جا سياستدان
زمرو:1950ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
سيد تاج الدين عرف شاهه طريل

*
## پير تاج الدين شاه عرف شاه طريل

پير تاج الدين عرف شاه طريل به اسماعيلي سلسلي جي هڪ ڪڙي آهي، پاڻ پير صدرالدين شاه جا آخري فرزند آهن جن تبليغ جي ارادي سان [اچ شريف مان هجرت ڪري اچي[ بدين وسايون

## شادي
 
شاه طريل بدين ۽ انجي ڀرپاسي ڏانهن تبليغ ڪندو جڏهن ڪنري لڳ پهتو ته اتي جي رهاڪو ٺڪرن مان شادي ڪيائين جنهن مان کيس حضرت شاه اسماعيل رح ڄاوُ .  شاه اسماعيل جا ٻه پٽ هئا مرتضي شاه ۽ هاشم شاه جن جو شجرو هن ريت آهي

## شاه طريل جو شجرو مبارڪ
 
حضرت پير تاج الدين عرف شاه طريل جو شجرو مبارڪ
* سيد تاج الدين عرف شاهه طريل
* پير صدرالدين شاه
* سيد صلاح الدين
* سيد اسلام الدين
* سيد مومن شاهه
* سيد خالد الدين شاهه
* سيد مشتاق بن سيد احمد
* سيد غالب
* سيد عبدالجمال
* سيد منصور
* سيد منصور
* سيد مسافر
* سيد امام الدين
* سيد محمد
* سيد اسماعيل
* سيد حضرت امام جعفر صادق
*  امام باقر
*  حضرت امام زين العابدين
*  حضرت امام حسين رح
*  حضرت علي ڪرم الله وجهه
ماموئيءَ يا ساموئيءَجا بيت

سنڌ ۾ مامويين جو قصو مشهور آهي، جي ست درويش ٿي گذريا آهن. چون ٿا ته هڪ لڱا ملتان جو مشهور عارف، مخدوم بهاءُالدين ٺٽي ۾ پنهنجي مريدن کي ملڻ لاءِ آيو. سندس جاهل مريدن ڀانيو ته جيڪڏهن مرشد سائينءَ کي ڪهي ۽ رڌي کائينداسين ته هو هميشه اسان جي هردي ۾ حاضر رهندو.انهيءَ خام خيالي جي خبر مخدوم صاحب جي وڏي خليفي شيخ جيئي کي پئجي ويئي، سو مخدوم صاحب کي گوشائتو ڪري، پاڻ سندس بستري تي سمهي پيو. مريدن به کيس پنهنجو مرشد سمجھي، هڻي ڳترا ڳترا ڪري وڌو، ۽ گوشت ڪُني ۾ وجھي رڌڻ لڳا. جڏهن اهو رجھي تيارٿيو، تڏهن کائڻ کان دل ٽهي وين ۽ ڏاڍو پڇتايائون. پوءِ ڪني جو ڍڪڻ قابو ڪري، کڻي سرڻ درياءُ ڪيائونس. قضا سان اهو ڪنو ڪن ستن مهاڻن جي ور چڙهي ويو. رڌو پڪوڪنو ڏسي، پاٿاري ماري ، گوشت ڪڍندا ڳرڪائيندا ويا. بس هنن جو گوشت چکڻ ۽ ولي ٿيڻ. پوءِ ته اڳڪٿين ڪرڻ ۾ اچي پلٽيا. آخر ڪرامتون ڏيکاريندي، ڪهندي ڪهندي اچي ٺٽي۽  ڄام تماچي جي ڪچهري ۾ نڪتا.ڄام کي چيائون ته * تنهنجي تخت هيٺان زمين ۾ هڪ واسينگ آهي،جنهن جي ڦڻ ٺٽي ۾ آهي ۽ پڇڙي دهليءَ ۾. جيسين انهيءَ نانگ جو رخ ٺٽي طرف رهندو، تيسين تنهنجي تخت بخت کي لهر لوڏو نه ايندو.* آخر فقيرن جي صلاح سان، لوه جو وڏو ڪير ٺهرائي، زمين ۾ کوڙائي، نانگ جي منڍي قابو ڪيائون. انهيءَ ته ٺٽي جا ماڻهوٺٺوليون ڪرڻ لڳا. ڄام به هوڙائي ڪري ڪيِر کڻي پٽايو. ڇا ڏسن ته چهنب رت سان رتي پيئي آهي. ڪير نڪرڻ شرط نانگ به کڻي پنهنجي منڍي دهليءَ طرف ڦيرائي. پوءِ ماڻهن ۾ هراس پئجي ويو. فقيرن کي گھڻيون ئي منٿون ڪيائون ته * ڪئن به ڪري نانگ جو رخ وري ٺٽي طرف ڦيرايو.* پر هو باز نه آيا.ڄام کي به ڏاڍا خار آيا، سو يڪدم حڪم ڪيائين ته سسيون ڌڙن کان ڌار ڪريو. جڏهن ست ئي فقير شهيد ٿي ويا، تڏهن هر هڪ جو ڌڙپنهنجي پنهنجي سسي هٿ ۾ کڻندو، ۽ سنڌ جي آئيندي حال بنسبت بيتن ۾ پيشن گوئي ڪندو، اُڀرندي جي  طرف اُڏاڻو. جڏهن سڀيئي ڌڙعامريءَ جي ڀر سان پُرڻ درياءٌ جي ڪپ وٽ پهتا، تڏهن زمين تي لهي پيا. سندن قبرون اڄ ڏينهن تائين اُتي ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. سندن پيشن گوئي کي ماموئيءَ يا ساموئيءَ جا بيت ڪري سڏيندا آهن.
اُهي هي آهن:

### پهريون درويش

هاڪ وَهندو هاڪڙو، ڀڄندي ٻنڌ آروڙ

بِهَ مڇي ۽ لوڙه، سَمي ويندي سوکڙي.

### ٻيو درويش

وَسِي وَسِي آرُ، جڏهين وڃي ڦٽندو

تڏهن ٻاروچاڻو ٻارُ، پَنجين دَرَمَنَ وِڪبو.

### ٽيون درويش

ڪاري ڪاٻاري، جھيڙو لڳندو ڇَهَ پهر

مِر مِچِي ماري، سُکِ وَسندي سنڌڙِي

### چوٿون درويش

مِر مِچِي ماري، مِر مِچِي ڪهڙا پارَ؟

هيٺين ڪاريون پوتيون، مَٿن ڪارا وارَ.

### پنجون درويش

لڳندي لاڙان، سونڪو ٿيندو سرِي ۾ 

جڏهن ڪڏهن سنڌُڙِي اُوڳوُڻان وِڻاهُ.

### ڇهون درويش

نِيرا گھوڙا ڏُٻَرا ، اُتَرَ کئون ايندا

گھَاگھيرِيُون گَسن تي، وِراهي ويندا

تِهان پوءِ ٿيندا، طَبَلُ تاجاڻيين جا.

### ستون درويش

اَچي ويهجا، ماڙُهئا! نَنگرَ جي آڌارِ

پُراڻا پَرارِ، نوان مَ اَڏجا نِجھُرا.

حوالو: برٽن صاحب جو ڪتاب: سنڌ ۽ اُن جا ماڻهو.ص 86-92

شاه جو رسالو: گربخشاڻي(1993ء) ص 513-514
الياس ابڙو

سنڌ يونيورسٽيءَ جو اڳوڻو وائيس چانسلر **پروفيسر محمد الياس ابڙو**، 20 نومبر 1920ع تي محمد رمضان ابڙي جي گهر ۾ ڄائو. 1948ع ڌاري سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم اي ۽ 1952ع ۾ ايل ايل بي ڪيائين. اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ لنڊن ويو، جتي لنڊن يونيورسٽيءَ مان 1958ع ۾ ايم ايس سي پوليٽيڪل سائنس ۽ اڪنامڪس ۾ ڪيائين. سندس ڪيترائي تحقيقي مضمون ڇپجي چڪا آهن، جيڪي ڪيترن ئي سيمينارن ۽ ورڪشاپن ۾ پڙهيا ويا آهن. پاڻ 1949ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر ۽ 1955ع ۾ پروفيسر مقرر ٿيو. اهڙيءَ طرح سخت محنت ۽ پيشي سان سچائيءَ سبب ترقيءَ جون منزلون طيءِ ڪندو، 1963ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري ۾ ڪامرس شعبي جو چيئرمئن ۽ 1975ع ۾ آرٽس فئڪلٽيءَ جو ڊين ۽ 1980ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر مقرر ٿيو. ان کان سواءِ پاڻ ڪراچي سيڪنڊري بورڊ جو چيئرمئن، تعليم کاتي ۾ آفيسر آن اسپيشل ڊيوٽي ۽ ٻين عهدن تي پڻ رهي چڪو آهي. سندس وفات 30 آڪٽوبر 1994ع تي ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
نور محمد لاشاري

نور محمد لاشاري 24 آڪٽوبر 1931 تي سيوهڻ ويجهو ڪوٽ لالو لاشاري ۾ جنم ورتو ۽ هن شروعاتي تعليم بوبڪن مان حاصل ڪئي.
هن ڪيترائي مشهور ڊراما ڪيا، جن مان سندس ڊرامي دنگي منجهه درياءَ کي جرمني فيسٽيول ۾ٽيون نمبر مليو. نور محمد لاشاري ريڊيو، اسٽيج، فلم ۽ ٽي وي جي سوين ڊرامن ۾ ڪم ڪيو ۽ هن 1960 ۾ راڳي طور آڊيشن ڏنو، جنهن ۾ کيس ناڪامي حاصل ٿي، جنهن کانپوءِ هن صداڪاري شروع ڪئي. نور محمد لاشاري پهرين فيبروري 1997ع تي وفات ڪري ويو، جنهن جي آخري آرامگاهه ڪراچي جي منگهو پير واري علائقي ۾ آهي.
راولا منڊي

راولا منڊي (پنجابي: ਰਾਵਲਾ ਮਂਡੀ) ڀارت جي راجسٿان ۾ واقع ضلعي سري گنگانگر جو هڪ ننڍو قصبو آهي.

thumbnail|راولا منڊي جي نهر

## گيلري

Rawla Mandi Mosque.jpg|The Mosque at Rawla Mandi
Rawla mandi ambedkar park.jpg|Ambedkar Park was built and opened for public in 2013.
Rawla Mandi NP SCHOOL.jpg|Naseeb Parvarish School
The head-001.jpg|Rawla Mandi bridge or Head (R.D. 321) and its water gates 1) Water gates to KPD distributory. 2) Main gates. 3) Water gates to KND distributory


## خارجي ڳنڍڻا
* MJK college, Rawla Mandi   
*Gurudwara Singh Sabha programnes,images , Rawla Mandi  
* Bikaner university 
* Munda Computer Edu Care An ISO 9001:2008 Certified Institution, Rawla Mandi 
*everything about Anupgarh canal 

زمرو:تعلقي گهرسانا ۾ ڳوٺ
زمرو:ضلعو سري گنگانگر
زمرو:ضلعي سري گنگانگر ۾ ڳوٺ
زمرو:راجسٿان
زمرو:ڀارت جا قصبا
ڀٽ ڏيٿري

ڀٽ ڏيٿري پوسٽ آفيس يارو لنڊ جي ويجهو آهي ۽ تعلقو مير پور ماٿيلو آهي
ڀٽ ڏيٿري تي اڪثر ٺڪريون مِلنديون آهن چوندا آهن تي هي پهريان مومل جو پتڻ هيو ، هتي ٻيا به کوڻ سارا عجعبات ٿي سگهن ٿا مگر ڳولڻ وارا شايد ٿڪجي پيا آهن 
هتي اڄ ڪلهه لنڊ قوم جو زريناڻي پاڙو رهندو آهي منهنجي پئيداش به اُتي ٿي هئي
## خارجي ڳنڍڻا
زريناڻي جو بلاگ پوسٽ
سرڪش سنڌي

سرڪش سنڌي انگريزي (Sarkash Sindhi) (پيدائش: پهرين آڪٽوبر 1940ع - وفات: 5 مارچ 2012ع) سنڌ جو ناميارو ۽ اڏول مزاحمت ۽ محبت جو شاعر هو.
## احوال
سرڪش سنڌي پهرين آڪٽوبر 1940ع تي ڳوٺ پليپوٽا ميهڙ تعلقودادو ضلعي ۾ برک عالم عبدالله چانڊيو جي گهر ۾ پيدا ٿيو،سندس اصل نالو عبدالمجيد چانڊيو هو. بعد ۾ سندس خاندان لاڙڪاڻي شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي.هن 1954ع کان لکڻ جي شروعات ڪئي. سندس تحرير ٿيل ڪتابن ۾ ”درد دل“، ”امن آب حيات“، ”پيار ۽ آزادي“، ”سنڌو جاڳي ٿو“، ”جوڻيون جيءَ جھان جون“، ”سچ ٿا مرد چون“، ”سمنڊ ڇوليون ٽهڪ“ ”زندگيءَ جي گونج“ ۽ ٻانهن وراڪا شامل آهن. سرڪش سنڌي هڪ علمي گهر سان وابسته رهيو ۽ بنيادي طور پاڻ ڏهن سالن جي عمر ۾ قرآن شريف جو ترجمو پورو ڪيو هئائين. فارسي، عربي پڙهيل هئس. سندس ٻه ڀائر هئا. سندس تعليم ايم.اي ۽ بي.ايڊ هئي. 1961ع ۾ پرائمري استاد مقرر ٿيو. 1974ع ۾ سيڪنڊري استاد مقرر ٿيو. 26 سال نوڪري پوري ڪري 1987ع ۾ لاڙڪاڻي جي پائليٽ هاير سيڪنڊري اسڪول مان ايڇ.ايس.ٽي طور رٽائرمينٽ ورتائين. سندس 11 کان مٿي ڪتاب ڇپيل آهن. سندس شعر ۾مزاحمتي ۽ انقلابي عنصر گهڻو آهي. 5 مارچ 2012ع ۾ لاڙڪاڻي ۾ ڪينسر وِگهي وفات ڪيائين. سرڪش روشن خيال ۽ وطن دوست شاعر هو. سندس سنڌ ۽ جي.ايم سيد سان بيپناھ انسيت هئي. زندگي جي آخري گهڙين تائين سيد ۽ سنڌ سان سلهاڙيل رهيو. بحر ريز گفتگو، صدين جي گهاون کائڻ باوجود به موهن جي دڙي جهڙي اڏولتا تاڻي بيٺل شيهي جهڙي وجود واري سرڪش پنهنجي زندگيءَ جو نصب العين ”سنڌ سان وفا“ بڻائي ڇڏيو هو. حسن، عشق، پريت، آزادي، امن، عالم انسانيت ۽ وطن پرستي سندس وجود جي سرشت جي هر نس نس ۾ موجود ڏسڻ ۾ اينديون رهيون. سندس آخري آرامگاه به لاڙڪاڻي ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:1940ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ليکڪ
زخمي چانڊيو

**ناليواري مزاحمتي شاعر، استاد، سماج سڌارڪ ۽ اديب زخمي چانڊيو** جو اصل نالو **ڄام خان** ولد مولابخش چانڊيو هو، سندس جنم مزدورن جي عالمي ڏينهن 1 مئي تي سن 1961ع تي شهر ڊکڻ، تعلقي ڳڙهي ياسين، ضلعي شڪارپور ۾ ٿيو، تعليمي سفر پرائمري کان ويندي ايم. اي تائين جاري رهڻ بعد کيس تعليم کاتي ۾ استاد طور نوڪري ملي، بعد ۾ هو ڳوٺ جواب پور مان 1996ع ۾ لڏي اچي لاڙڪاڻي ۾ مڪمل طور رهائش پذير ٿيو، ان دوران پاڻ تعليم کاتي ۾ انتظامي عهدن تي پڻ رهيو، آخر ۾ هاءِ اسڪول ٽيچر جي حيثيت ۾ پاڻ شيخ زيد هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي ۾ به درس و تدريس واري پيغمبري پيشي سان سلهاڙيل رهيو. کيس 6 پٽ ۽ 6 نياڻين جو اولاد آهي، پاڻ سنڌي ادبي سنگت شاخ ڊکڻ جو باني، سيڪريٽري رهيو، سنڌي ادبي سنگت سنڌ ضلعي شڪارپور جو رابطا سيڪريٽري پڻ رهيو، انساني حقن واري ڪميشن ضلعي لاڙڪاڻي جو عهديدار، سچوا جو مرڪزي اڳواڻ، جيئي سنڌ هلچل کان علاوه ٻين ڪيترن ئي سماجي ۽ ادبي تنظيمن سان مختلف حيثيتن ۾ واڳيل رهيو. هُن پنهنجو آواز شاعريءَ ذريعي بيباڪيءَ سان وڏي واڪي ايوانن تائين پهچايو ۽ سموري حياتي انهن ئي مظلوم ماڻهن جي حقن جي ڳالهه ڪئي، جن کي هر دور ۾ ٿڏيو ۽ لتاڙيو ويو آهي.آمريتي دورن ۾ مزاحمتي شاعري ڪرڻ جي ڏوهه ۾ سنڌ ڌرتيءَ جي هن ارڏي ۽ برجستي شاعر کي جيل به وڃڻو پيو، 2000ع مارچ ۾ شاعري پڙهڻ عيوض جيل ياترا ڪيائين. 
زخمي چانڊيو پنهنجي ڳوٺ جوابپور چانڊيو کان ڪيترن ئي ڳوٺن ۾ اسڪول کولرايا، ۽ نياڻين کي روزگار سان لڳرايو.سندس شاعري جا چار ڪتاب ”شهر شهر زخمي“(2001ع)، ”ڏاڍو ساريندين"(2006ع," مُنهنجي مئي کان پوءِ"( 2016ع) ۽ ٻارن لاءِ" مٺڙا ٻار"(2018ع)شايع ٿيل آهن. 24 هين آڪٽوبر 2000ع تي صبح ويل اسڪول ڏانهن ويندي رستي ۾ قبائلي نفرتن ۾ شهيد ڪيو ويو. سندس آخري آرامگاه ڊکڻ ضلعي شڪارپور سنڌ ڀرسان آبائي قبرستان ۾ آهي.
لاڻي

ٻوٽيءَ جو هڪ قسم، هن جا ست قسم ٿيندا آهن (1. اوتُ لاڻي يا اُشڪ لاڻي 2. مِٺي لاڻي يا سمندر لاڻي 3. گهرو لاڻي 4. کاري لاڻي 5. ڪؤنٽِي لاڻي 6. پٽ لاڻي يا گڏهه لاڻي 7. چوٽي لاڻي يا ڦِسر لاڻي) هن کي ساڙي کار ٺاهين ۽ ڀاڄيءَ طور به ڪم اچي. طبعياتي نالو Salsola
مليريا

[thumb|left|300px|[مليريا وائرس]] 
**مليريا** لفظ اطالوي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معني آهي: ”گندي هوا“ مخصوص علائقن ۾ مليريا جي عام هئڻ جو سبب اينو فليز (Anopheles) نالي مڇر آهي. هي مڇر مليرياجي جراثيم کي، جيڪو انهيءَ جي جسم ۾ پلندو آهي. انسان  ۾ منتقل ڪندو آهي.

تيز بخار سان گڏ سيءُ لڳڻ ۽ رت جي گهٽتائي مليريا جي عام علامت آهي. مريض جي مرڻ جو سبب دماغ ۾ رت جي نالين ۾ تباهه ٿيل ڳاڙهن ذرڙن جو جمع ٿيڻ آهي. انهن ۾ رت جي گردش جي رڪاوٽ ڪارڻ بڻجندي آهي.

مليريا جا جراثيم اينو فليز مڇر جي معدي ۾ پلندا آهن، جيڪي معدي کان ان جي وات ڏانهن سفر ڪندا آهن، جڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کي چَڪُ پائيندو آهي ته، هي جراثيم ان جي منهن مان نڪري انهيءَ ماڻهوءَ جي رت جي گردش ۾ داخل ٿي ويندا آهن ۽ هڪ خاص وقفي کان پوءِ بيماريءَ جون علامتون وقفي وقفي سان ظاهر ٿينديون آهن. 
مليريا جو خاتمو انهيءَ صورت ۾ ممڪن آهي ته، اينو فليز مڇر کي ختم ڪيو وڃي. ترقي يافته ملڪن ۾ جتي گندي پاڻيءَ جي نيڪال جو مناسب انتظام، صحت ۽ صفائي جا اصول آهن، اتي هن بيماريءَ سان منهن ڏيڻ لاءِ انسان داخلي طور پنهنجو دفاع ڪرڻ ۽ خارجي طرح ان کي ختم ڪرڻ جا ذريعا استعمال ڪيا آهن. داخلي طور ڪجهه دوائون، جهڙوڪ: ڪلورو ڪوئين (Chloroquin)، ڪونين (Quninine)، پيلوڊرين (Paludrine)، ڊاراپرم (Daraprim) ۽ ڪن  نين دوائن وغيره جو استعمال آهي، جيڪي انساني جسم ۾ داخل ٿي مليريا جي جراثيم سان جنگ ڪري انهن کي ختم ڪري ڇڏينديون آهن.
خارجي طور تي مڇر کي ختم ڪرڻ جون تدبيرون ڪيون وڃن ٿيون، ان جو طريقو اهو آهي ته، اهي سڀ جايون صاف ڪيون وڃن ٿيون، جتي اهو پلجي ٿو. بيٺل پاڻي خارج ڪيو وڃي ٿو.
مينهن جي بيٺل پاڻيءَ يا ٻئي گدلي پاڻيءَ ۾ ڊي، ڊي ٽي يا ٻيون جيت مار دوائون استعمال ڪيون وڃن ٿيون، جنهن سان مڇرن جا آنا ۽ مڇرن جي ٻچن کي ختم ڪيو وڃي ٿو.
مليريا هڪ ننڍي جيوڙي جو اثر آهي جنهن کي پلازموڊيئم Plasmodium چيو ويندو آهي. هي ڪجهه ڏينهن لاءِ ماڻهوءَ جي جگر ۾ جاءِ ٺاهيندو آهي ان کان پوءِ وڌيڪ جيوڙا ٺهڻ شروع ٿيندا آهن جيڪي ڳاڙهن جزن تي حملو ڪرڻ شروع ڪندا آهن ۽ اهڙي طرح هڪ شخص کي بيمار ڪرڻ کان پوءِ ٻئي صحتمند ماڻهوءَ تائين پڻ پهچي ويندا آهن. هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين بيماري پهچائڻ جو ڪم مادي مڇر ”Anophels“ سر انجام ڏيندي آهي. جڏهن بخار واري ماڻهوءَ کي چڪ هڻي ٿي ته ان جي جسم مان جيوڙن واري رت جي ڦڙي کي ڇڪي وٺي ٿي، هي انهيءَ جي جسم ۾ وڃڻ کان پوءِ ان جي Silvary glands اندر پهچي ويندا آهن ۽ انهيءَ انتظار ۾ هوندا آهن ته هي مادي مڇر ڪڏهن ٿا ڪنهن صحتمند  ماڻهوءَ کي چڪ هڻن ته جيئن ان کي بلڊ اسٽريم Blood Streem ۾ داخل ٿيڻ جو موقعو ملي. اهڙيءَ طرح مليريا هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين پهچندي ويندي آهي. حقيقت ۾ مليريا ٿيڻ جو سبب ٻين مرضن وانگر کاڌ خوراڪ صحيح نه هئڻ به آهي. جنهن جي ڪري ماڻهن جي جسماني نظام ۾ زهريلا مادا وڌي ويندا آهن. ان جي ڪري ئي بيماريون وڌيڪ وڌن ٿيون ۽ مليريا جا جيوڙا جسم اندر پرورش وٺندا هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين پهچندا رهن ٿا.
اڄڪلهه هٿرادو غذائون مثلاً اڇي کنڊ، اڇو اٽو، ۽ انهن مان تيار ٿيل کاڌا. دٻن ۾ پئڪ ٿيل کاڌا، چانهن ، ڪافي ۽ الڪوحل وارا جوس ماڻهن جي جسماني نظام جي قوت کي ٽوڙي ٿا ڇڏين جنهن جي ڪري به مليريا وڌندي وڃي ٿي.

## حوالا

## حوالا
اخلاق انصاري

**اخلاق انصاري** جو پورو نالو اخلاق احمد انصاري ۽ ادبي نالو اخلاق انصاري آهي، کيس ادبي ورثو سندس والد مرحوم انيس انصاريءَ کان مليو. 24 اپريل 1957ع تي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتائين، پرائمري تعليم، پي سي اسڪول لاڙڪاڻي ۽ سيڪنڊري تعليم گورنمينٽ پائليٽ اسڪول مان حاصل ڪري گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان انٽرميڊئيٽ ڪري سنڌ يونيورسٽيءَ مان پوسٽ گريجوئيشن ڪيائين. شروع کان ئي مختلف علمي ادبي تنظيمن ”گلن جهڙا ٻارڙا“، سنڌي ادبي سنگت انڊس لٽرري فورم، انيس انصاري اڪيڊمي، ايڪسپلورر ۽ شاهه لطيف اسڪائوٽس سان سلهاڙيل رهيو. هو سٺو ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1) رڃ ۾ رابيل(ڪهاڻيون) (2) مان ڪائنات آهيان (ڪهاڻيون (3) اڏوهي (ناول)، جڏهن ته سندس ڪجهه ڪتاب ڇپائيءَ جا منتظر آهن، جن ۾ (1) زندگي ڪجهه به نه ! (2) چهرا چهرا چنڊ (خاڪا) ۽ (3) رت جگي مين ديکها هوا سپنا (اردو ڪهاڻين جو مجموعو) اچي وڃن ٿا. هو هن وقت گورنمينٽ ڪاليج نئين ديري ۾ ڪيمسٽريءَ جي مضمون ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ۽ سچل ڪالوني لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
اختر درگاهي

شاعر ۽ اديب **اختر درگاهيءَ **جو اصل نالو **اختر علي ميراڻي** آهي. 24 سيپٽمبر 1963ع تي، سنڌ جي تاريخي شهر روهڙيءَ ۾ ڄائو. سندس پيءُ ”درگاهي ميراڻي“ سنڌ جو ناميارو شاعر ۽ سندس ڏاڏي مائي “بيگم فقيرياڻي“، سنڌ جي نامياري ڪلاڪار ۽ شاعره هئي.

## تعليم ۽ خدمتون

1980ع ۾ روهڙيءَ مان مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ، سنڌي ادب ۽ معاشيات ۾ ماسٽر ڪيائين. هن وقت زرعي ترقياتي بئنڪ ۾ آفيسر آهي.

## ادبي سفر

هيل تائين سندس شاعريءَ جا ٽي مجموعا، ”گل ۽ مکڙيون“ (ٻارن لاءِ) ۽ ’رنگ، خوشبو ۽ هوا‘ ۽ ”شاعري مُرڪي پئي“ (2000) ڇپجي چڪا آهن، هن بيدل سائينءَ جو اردو ڪلام ترتيب ڏيئي ڇپايو آهي، جنهن تي سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 1997ع جو ’تحقيقي ادب جو اوارڊ‘ حاصل ڪري چڪو آهي. سکر نئشنل سيمينار 26- 27 مئي 2001ع تي هن جو ٻيو تحقيقي ڪتاب ’تذڪره جهان شاهي‘ ڇپجي پڌرو ٿيو ۽ 2003ع ۾ سندس ٽيون تحقيقي ڪتاب ”بيدل، بيڪس ۽ سڪايل“ شايع ٿيو. ان کان سواءِ بيدل يادگار ڪميٽيءَ پاران نڪرندڙ مخزن ”بيدل“ جا ڪيترائي شمارا ترتيب ڏئي ڇپائي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1963ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
اشتياق انصاري

**اشتياق انصاري** (انگريزي: Ishtiaq Ansari) سنڌ، پاڪستان سان تعلق رکندڙ سنڌي ٻولي جو محقق ۽ ڪهاڻيڪار آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن.

## زندگي ۽ تعليم
اشتياق انصاري جو اصل نالو اشتياق احمد آهي. پاڻ سنڌي ٻوليءَ جي نامياري اديب انيس انصاريءَ جي گهر ۾ لاهوري محلي لاڙڪاڻي ۾ 30 جنوري 1952ع جنم ورتائين. شروعاتي تعليم قمبر شهر ۽ لاڙڪاڻي مان حاصل ڪيائين، بعد ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان گريجوئيشن سان گڏ مهراڻ يونيورسٽيءَ مان سول انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪئي. شاگرديءَ واري زماني ۾ ڪرڪيٽ ۽ ٻين راندين سان دلچسپي هئس. سٺو ائٿليٽ بہ رهيو ۽ شاگرد سياست ۾ بہ بهرو ورتائين ۽ ڪجهہ عرصو جيل ۾ بہ رهيو. ايگزيڪيوٽو انجنيئر طور دادو ۾ بہ رهيو. هن وقت حسين آباد، حيدرآباد ۾ پنهنجي جيون ساٿي شبنم گل سان گڏ رهائش پذير آهي، جيڪا پڻ سنڌي زبان جي مشهور ڪهاڻيڪاره ۽ ڊرامہ نگار آهي.

## ادبي خدمتون
سير سفر ۽ تحقيق سندس مشغلو رهيو آھي. مهم جوئيءَ واري سلسلي ۾ هن ساٿين سان گڏجي 1989ع ۾ ٻيڙين ذريعي درياھ ڪابل کان مهم شروع ڪئي، جيڪا عربي سمنڊ ۾ پورٽ قاسم وٽ ختم ڪئي وئي. انڊس ڊيلٽا بابت مهمن دوران ديبل بندر جي ڳولا بہ ڪيائين ۽ انکان سواءِ اڇڙي ٿر، لاهوت لامڪان ۽ کيرٿر جا تحقيقي سفر ڪيائين. هن سفرناما ۽ ڪهاڻيون بہ لکيون آهن. “دکم“ (ڪهاڻيون) اڻڇپيل ڪتاب آهي. کيس سنڌي ادبي سنگت ۽ سنڌي ايسوسيئيشن آف نارٿ آمريڪا طرفان اوارڊ پڻ مليا آهن. هن گهڻائي ملڪ گهميا آهن.

## ڪتاب
سندس ڇپيل ڪتابن ۾:

*سنڌ جا ڪوٽ ۽ قلعا (تحقيق)
*خيما کاهوڙين (سفرنامو)،
*اينٿراپالاجيڪل ناول ”اوڏ مٽيءَ جا ڪوڏ“ 
*ووڙيم سڀ وٿاڻ (سفرنامو)
*انيس انصاري فن ۽ شخصيت
*”ڌرتي ماتا“ (تحقيق)
*”جتي ماڻڪ ماڳ“ (تحقيقي مضمون) 
*گورک تحقيق

## اوارڊ
اشتياق انصاري کي سنڌي ايسوسيئيشن آف نارٿ آمريڪا ۽ سنڌي ادبي سنگت طرفان ادبي خدمتن تي اوارڊ مليل آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:محقق
زمرو:ڪهاڻيڪار
اڪبر جسڪاڻي

**اڪبر جسڪاڻي** انگريزي (Akbar Jiskani) (پيدائش: پهرين سيپٽمبر 1958ع - وفات: 13 آگسٽ 1999ع) سنڌ جو ناميارو ڪهاڻيڪار، ناول نگار، شاعر ۽ صحافي هو.

## جنم
اڪبر جسڪاڻي ولد ڄام خان جسڪاڻي، پهرين سيپٽمبر 1958ع تي سنڌ جي ضلعي دادوءَ جي شهر جوهيءَ ۾ ڄائو

## ننڍپڻ
اڪبر ننڍڙو ئي هو، ته سندس والد سعودي عرب ۾ گذاري ويو. اڪبر کي ناني ۽ نانيءَ پاليو. کيس ڪو چاچو يا مامو به نه هو.هن پرائيمري تعليم جوهي شهر جي مين پرائيمري اسڪول مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ جوهي هاءِ اسڪول مان ڪيائين. بي.اي ۽ ايم.اي دادو ڪاليج مان ڪيائين. زندگيءَ جا اڙانگا پيچرا طئي ڪندي، 1975ع ۾ ”جيئي سنڌ“ تحريڪ جو ميمبر ٿيو. اُن کان پوءِ جيئي سنڌ پروگريسو اسٽوڊنٽس فيڊريشن (وطن دوست پارٽي) ۽ سنڌ هاري ڪميٽيءَ لاءِ ڪم ڪيائين. هن جوهي شهر ۾، ترقي پسند قومپرست شعور پکيڙڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. سنڌي ادبي سنگت، جوهي شاخ جو بنياد به هن وڌو. ذوالفقار علي ڀٽي شهيد خلاف چاڪنگ ڪرڻ جي ڏوهه ۾ جيل به ڪمايائين.

## نوڪري
اڪبر جسڪاڻي کي مشهور اديب ۽ ڪهاڻيڪار سيد ظفر حسن جي دؤر ۾ سنڌي ادبي بورڊ ۾ لائبريرين مقرر ڪيو ويو. بعد ۾ ٻارڙن جي ماهوار رسالي ”گل ڦل“ جو اسسٽنٽ ايڊيٽر ۽ 1987ع ۾ ايڊيٽر مقرر ٿيو.

## ادبي سفر
هن فتاح هاليپوٽي (شرجيل) جي همٿائڻ تي ڪهاڻين لکڻ جي شروعات ڪئي. هن جون شروعاتي ڪهاڻيون ماهوار ”سوجهري“ ۾ ٻارڙن جي صفحي ۾ ڇپيون. اُن کان پوءِ روزاني آفتاب، عبرت، سنڌ نيوز ۽ دُعا ۾ به لکيائين. هن جي ٻاراڻين ڪهاڻين جا مجموعا ”بتين واري ناني“ (ناوليٽ)، ”رمون پيٽي“ ۽ ”خيرو حجم“ جي نالي سان نثار حسينيءَ ڇپرايا، جن مان ’رمون پيٽي‘ ۽ ’بتين واري نانيءَ‘ کي سنڌي ٻاراڻي ادب جي حوالي سان سنڌالاجيءَ طرفان بهترين ڪتاب طور انعام ڏنو ويو. اڪبر جو ڪتاب ”گلڙن جا گهاءَ“، هالا جي دوستن ڇپرايو. ان کانسواءِ اڪبر جون مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ ڪالم ۽ ڪهاڻيون ڇپيل آهن. اڪبر شادي نه ڪئي. 

## ٻاراڻي ادب جو سهيڙيندڙ
اڪبر جسڪاڻي کان پوءِ ڄڻ ته ٻارن جو ادب ئي هن جهان مان لاڏاڻو ڪري ويو، هن پنهنجي سڄي حياتي ٻارن کي ارپي. سنڌي سماج ۾ جتي ورهاڱي کان اڳ ادب سرجيو ويو ان کان پوءِ جيڪو آڱرين تي ڳڻڻ جيترو ڪم ٿيو ته ان جو وڏو حصو اڪبر جسڪاڻي ڏانهن وڃي ٿو.
## سانڍيل ڪتاب
هن فوت ٿيڻ کان اڳ، سگا شاخ جوهيءَ پاران، جوهي شهر ۾ قائم ڪيل گاج لائبرري (هاڻي اڪبر جسڪاڻي ميموريل لائبرري) لاءِ پنهنجا سانڍيل ڪتاب ڊاڪٽر حميد سومري جي حوالي ڪيا. سندس دوستن عزيز ڪنگراڻي، شريف ٿهيم، ڊاڪٽر ستار ٻٻر، ڊاڪٽر جُمن باهوٽو ۽ ٻين اڪبر جسڪاڻي ميموريل لابرري کي پنهنجي طرفان نه صرف ڪتاب ڏنا پر مالي سهائتا به ڪئي. لائبرري لاءِ انگريزي اردو ۽ سنڌي اخبارون به گهرائڻ شروع ڪيون. هن لائبرري قائم ٿيڻ سان ڪيترائي نوجوانن کي مطالعي جو ماحول مليو. هيل تائين ڪيترائي ئي غريب نوجوان هن لابرري ۾ ويهي مطالعو ڪري چٽا ڀيٽيءَ جا امتحان ڏئي مختلف ادارن ۾ اهم عهدن تي رسيا آهن.

## پراسرار موت
اڪبر جسڪاڻيءَ جو لاش حيدرآباد جي سحرش نگر واري ويران گهر مان، 13 آگسٽ 1999ع تي سڙيل حالت ۾ مليو. سندس موت اڄ ڏينهن تائين هڪ راز بڻيل آهي. اڪبر جسڪاڻي جي موت بابت ٻه ڳالهيون سامهون آهن, پر هن وقت تائين اهي ٻئي ڳالهيون ثابت نه ٿي سگهيون آهن ته اڪبر جو موت ڪيئن ۽ ڇو ٿيو؟ ڪي چون ٿا ته اڪبر جو قتل ٿيو هو، ته وري ڪي اهو به تاثر ڏين ٿا ته اڪبر آپگهات ڪيو هو، جيڪڏهن اڪبر جو قتل ٿيو هو ته ان جا ڪارڻ ڪهڙا هئا ۽ جيڪڏهن هن آپگهات ڪيو هو ته ان جو سبب ڪهڙو هو؟ 

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:ٻاراڻو ادب
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:1958ع جون پيدائشون
زمرو:1999ع جون فوتگيون