open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ستيا گهاٽ

1828ع ۾ جيمس برنس (James Burns)، پنهنجي سفرنامي ”ايَ وزٽ ٽو ڪورٽ آف سنڌ“  ۾ لکي ٿو ته 24 جنوري تي اسان ٺٽي کان پنهنجو سفر شروع ڪيو ۽ سانجهي ڌاري پير پَٺو (Peer Pathho) جي ويجهو سيتا گهاٽ تي پهتاسين، جيڪو پريان کان ئي نظر اچي رهيو هئو.
سنڌو دريا جي بگهاڙ وهڪري کي سيتا جي نالي سان به سڏيو ويندو آهي. جيڪو ڪنهن ڪنهن هنڌان هڪ ڪوهه جيترو ويڪرو پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:ٺٽو
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
سمجهاڻي

thumb|ساڄو|180px| بليڪس لا ڊڪشنري ۾ لفظن جون تعريفون

سمجهاڻي___(  Definition)

ڪنهن لفظ، نالي، نقطي، اصطلاح يا جملي جي معنيٰ ۽ سمجهاڻي جي سهي ۽ مناسب نموني ۾ سمجهاڻي، وضاحت، سمجهاڻي، وصف، بيان، سڃاڻپ، واقفيت، واکاڻ، ساراھ..
ڪنهن به موضوع يا شيءِ جي وصف، ان جي گڻن، خامين ۽ استعمال کي کولي بيان ڪرڻ. ٻين لفظن ۾ هر شيءِ، جيڪا عملي يا عقلي آهي، اها وضاحت طلب آهي. ان جي بيان کي تعريف چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:رياضياتي اصطلاح
زمرو:لغت نويسي
ماحولياتي سياست

**ماحولياتي سياست** يا **انوايورنمينٽل پاليٽڪس** ()، سياست ۽ زندگيءَ جي ٻين شعبن ۾ ماحوليات واري رخ يا پاسي جي هڪ اهم عالمي معاملي، ۽ محرڪ طور اڀرڻ سبب ان جو بين الاقوامي معاملن تي گهرو اثر پيو آهي. انهيءَ ڪري هي موضوع هڪ ڌار شعبي طور نمايان ٿيو آهي. جنهن ۾ خاص ڪري ماحول سان لاڳاپيل نظرين ۽ متن جو اڀياس ۽ سياسي جماعتن توڙي سماجي طور اِن موضوع ۾ دلچسپي وٺندڙ گروهن جو جائزو ورتو وڃي ٿو. انهن سڀني ڌرين لاءِ ضروري آهي ته اُهي ڪنهن به فورم تي پاليسي جوڙڻ دوران، عوامي ڀلي جو خيال رکڻ وارن معاملن کي اهميت ڏين ۽ وايو منڊل کي انساني صحت مطابق رکڻ لاءِ تجويزون ڏين. ماحولياتي سياست عام طور تي چئن رُخن ۾ اڀياس ڪرڻ تي زور ڏئي ٿي.
* 1.ماحولياتي تحريڪن ۽ پارٽين جو جائزو وٺڻ.
* 2. عوامي سطح تي پاليسيون جوڙڻ دوران ماحولياتي معاملن جي اهميت معلوم ڪرڻ.
* 3. ماحوليات جي باري ٿيل عملي ڪم بابت ويچارڻ.
* 4. بين الاقوامي ماحولياتي مامرن کي دُنيا جي سياست ۾ چٽو ۽ اهم ڪرڻ. ماحولياتي سياست عالمي لاڳاپن ۾ فطري ماحول جي بقا ۽ انسان دوست سماج جي اڏاوت لاءِ جاکوڙڻ تي زور ڏئي ٿي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:پوليٽڪل سائنس
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:ماحولياتي سماجي سائنس
سيسر

**سيسر** (In Romanized Sindhi: Seesar) يا سيسار (In Romanized Sindhi: Seesar) واڳون جو هڪ قسم آهي. هن واڳون جو هي قسم سنڌ مان هاڻي ختم (Extinct) ٿي چڪو آهي. هن قسم جي واڳون سنڌ ۾ هڪڙو ئي بچيو هو، جنهن کي سنڌ ۾ 1953ع ۾ **ناٿي پٽيل**، **ڍوري ناري** ڀرسان بندوق هڻي ماري وڌو هيو، ان کانپوء واڳون جو اهو نسل سنڌ مان ختم ٿي ويو.

*شاهه عبدالطيف پنهنجي شاعريءَ  ۾ سيسر واڳون جو ذڪر هن ريت ڪيو آهي.

 گِھڙِي گَھڙو هَٿِ ڪري، اِلاهِي تُهارَ!
ڄَنگَھ ڄَرڪي واتَ ۾ سِسِيءَ کي **سيسارَ**؛
چُوڙا ٻِيڙا چِڪَ ۾، لُڙَ ۾ لُڙِهيَس وارَ؛ 
مِڙيا مَڇَ هزارَ، ڀاڱا ٿِيندِي سُھڻِي. 
 (شاهه) 

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:شاعري
زمرو:شاهه عبدالطيف ڀٽائي
زمرو:سنڌو رومن سنڌي
زمرو:انڊس رومن سنڌي
ٽاريڊو روڊ

**ٽاريڊو روڊ** جنهن کي رڳو ٽارڊيو به سڏين ٿا، ڪراچي زم زما ايوينيو وانگر ممبئيءَ جو رهائشي علائقو به آهي ته ڪمرشل علائقو به. جتي ’ڪراس روڊ‘ نالي ممبئي جو سڀ کان وڏو شاپنگ مال آهي، جتان هر شيءِ خريد ڪري سگهجي ٿي. **امپيريل ٽاور** نالي ٻه 60 ماڙ اتاهيون عمارتون آهن، جيڪي انڊيا جون ڊگهي ۾ ڊگهيون عمارتون چئي سگهجن ٿيون اهي به هتي ئي آهن. ٽاريڊو روڊ ممبئي جو هڪ اهم روڊ آهي، جيڪو اتر ۾ حاجي علي درگاهه کان شروع ٿئي ٿو ته ڏکڻ ۾ نانا چوڪ تائين هليو وڃي. هن روڊ جو هاڻ سرڪاري نالو **پنڊت مدن موهن مال ويا روڊ** رکيو ويو آهي، پر ماڻهن جي وات تي اڄ به **ٽارڊيو روڊ** آهي، جنهن جو ڪارڻ شايد اهو هجي جو نوان نالا ڊگها هجڻ ڪري ماڻهو پراڻن کي ئي چهٽيا پيا آهن.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:ممبئي
ٿنڪ ٽئنڪ

ماهرن جو جوڙ، ڪَٺ، گروپ يا ٿنڪ ٽئنڪ، 1950ع جي ڏهاڪي کان بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هلندڙ اصطلاح، جنهن مطابق مُختلف رياستن اندر بظاهر ڪنهن به قوت جي مُداخلت کان وانجهيل، آزاد اهڙي اداري يا فردن کي think tank چئجي ٿو، جنهن کي تحقيقي ڪم جاري رکڻ لاءِ بنا ڪنهن سياسي دٻاءُ جي فنڊن جي فراهمي ٿيندي هُجي. اهڙو ادارو پرڏيهي پاليسي، سماجي پاليسي، حڪمت عملي، معيشيت، واپار ٽيڪنالاجي ۽ عالمي لاڳاپن جي مُختلف رُخن ۾ تحقيق ڪندو رهي ٿو ۽ آخر رياست جي انهن شعبن جي نئين سرجوڙجڪ واري عمل تي اثر انداز ٿئي ٿو. ڪا به رياست سندس ”پرگهور“ لهندي، کيس ڪن دائرن تائين محدود رکي ٿي ۽ اداري جي ”تحقيق“ جون حدون مقرر ڪري ٿي. سرد جنگ وارن ڏهاڙن ۾ انهن ادارن جي اهميت وڏي پئماني تي مڃي ويئي. اهڙا ڪجهه ادارا نجي شعبي ۾ به ڪم ڪن ٿا ۽ دُنيا ۾ لڳ ڀڳ 6 هزار اهڙا ادارا ڪم ڪري رهيا آهن، جن مان هڪ اڀياس موجب آمريڪا ۾ هن مهل اهڙن ادارن جو تعداد 2 هزارن جي لڳ ڀڳ آهي. اڄڪلهه جي حالتن مطابق ٿنڪ ٽئنڪ، هڪ اهڙو سرڪاري يا غير سرڪاري تحقيقي ادارو سڏجي ٿو، جيڪو جمهوري معاشري ۾ پاليسي جوڙڻ، گهڻ رُخي سوچ ترتيب ڏيڻ، صاف شفاف تجربا ڪرڻ، صورتحال ڪٿڻ سميت فيصلا سازيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. اڄڪلهه ماحوليات، ڀونءِ واد يا گلوبلائيزيشن (Globalization) ۽ سياسي معيشت جي حوالي سان انهن ادارن وڏي اهميت اختيار ڪري ورتي آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
پروميٿيس

thumb|200px|right|پروميٿيس انسانن لاءِ باھ کڻي ايندي

ديوتا، قدرت ۽ تقدير جي زنجيرن ۾ ٻڌل **پروميٿيس** (انسان) شعور، ڄاڻ، ادراڪ، علمن ۽ تيڪنالاجي تي عبور حاصل ڪندو ويو ۽ پوءِ هن قدرت جي قانونن کي ڄاڻي ورتو، جنهن سان ڪائنات جا مظهرَ ٺهن ٿا. تنهنڪري **[[شيلي]]**، پرومٿيس تي هڪ سهڻو ڊرامائي نظم (Prometheus Unbound) لکي ٿو.

انساني هيرو، پروميٿيس **Prometheus** (; ,   آسماني ديوتا طرفان کيس ٻڌل زنجيرن کي ٽوڙي ڇڏي ٿو. 
پهريئن ايڪٽ ۾ ٻڌايو وڃي ته پروميٿيس پنهنجي ڪيل گناهه تي ايذاءُ سهي رهيو آهي، ڇو جو هو انسانيت کي آزاديءَ تحفو ڏئي چڪو آهي.

ٻئي ايڪٽ جي شروعات آسيا(حوا) سان ٿئي ٿو. هتي هڪ پراسرار ڪردار **[[ڊيموگارگن']]'' (Demogorgon) آڏو اچي ٿو، ديوتا (خدا) جو تخت اونڌو ڪري وجهي ٿو.
نقادن ان کي قدرت يا [[فطرت]] ۾ ٿيڻ واري پراسيس سان ڀيٽيو آهي. ان کي وقت، تاريخ، عمل به چئي سگهون ٿا. ڊيموگارگن کي پاڻ به خبر ڪونهي ته کيس ڪير ڪنٽرو ڪري ٿو. آسيا، هن کان پڇي ٿي ته، هي [[خير ]]۽ [[شر]] ڇو پيدا ٿيا، ان جي وراڻي ۾ هو چوي ٿو ته، صداقت جي گهرائي ۾ وڃي ڏسجي ته ڪا به صورت قائم ۽ دائم نٿي رهي. پر هڪ ڳالهه پڪ سان چئي سگهجي ٿي ته هاڻي انسان جي اڀرڻ جو وقت اچي ويو آهي.

ٽئين ايڪٽ ۾ ديوتا (خدا) پنهنجي [[حمد]] ۽[[ ثنا ]]ڪري رهيو آهي. مان [[قادر مطلق]] آهيان، هر شئي منهنجي آڏو سجدي ۾ آهي، سواءِ انساني [[روح ]]جي، جيڪا [[آسمان]] طرف [[شڪ]] ۽ ڏاڍائي سان ڏسي رهي آهي. هي [[دل]] سان [[عبادت]] نه ڪرڻ وارو اهڙي [[بغاوت]] پيدا ڪري رهيو آهي، جنهن سبب هن [[دنيا]] تي منهنجي پراڻي حڪمراني غير محفوظ ٿي چڪي آهي. ديوتا جا اُڊڪا ائين ئي نه هئا. **ڊيموگارگن''' کيس بيدخل ڪري ڇڏي ٿو. پوءِ انساني سماج ۽ فطرت جي وري اڏاوت ٿئي ٿي ۽ انسانن جي وچم هڪ نئون ڀائيچارو جنم وٺي ٿو.
ڇوٿين ايڪٽ ۾ سڀ روح سَرهائي سان گيت خوشيءَ جا ڳائين ٿا. انسان جي سونهن تي حمد ڳايا وڃن ٿا. انسان ديوتائي رعب، پوڄا پاٽ، بادشاهه کان آجپو ماڻڻ کان پوءِ پنهنجي طبقاتي، قبائلي، ۽ قوميتي هٿ ڪَڙولن کي ٽوڙي ڇڏي ٿو ۽ ان وٽتهذيب، عدل ۽ انصاف ۽ عقل اچي وڃي ٿو.

پروميٿيئس يوناني ڏندڪٿائن موجب، دنيا جو پهريون باغي آهي، جنهن يونان جي سڀ کان سگهاري ديوتا زيوس(Zeus) جي ڊڪٽيٽرشپ کان بغاوت ڪئي ۽ هيٺ زمين تي پيل انساني مخلوق کي سگهاري ٿيڻ ۽ غلاميءَ جي شرمناڪ زندگيءَ تي سوڀ ماڻڻ جا راز ٻڌايا هئا، جن مان هڪ باھ جو استعمال به هو. موٽ ۾ پروميٿيئس تي، زيوس جو ڏمر لاڳو ٿيو ۽ سندس حڪم هيٺ، پروميٿيئس کي يونان جي پهاڙ جي چوٽيءَ تي زنجيرن سان ٻڌي، مٿس هڪڙي ڳجهه جي ڊيوٽي مقرر ڪئي وئي، جيڪا رات ٿيڻ تائين، سڄو ڏينهن پروميٿيئس جو ماس پٽيندي هئي. زيوس جو حڪم هو ته جيسي تائين پروميٿيئس معافي نٿو گهري، تيسي تائين کيس انهيءَ مسلسل عذاب ۾ مبتلا رکيو وڃي. ڏندڪٿا موجب پروميٿيئس ٽيهه هزار سال اها سزا ڀوڳي. پروميٿيئس جي ڪردار کي سڀ کان پهرين مشهور يوناني ناٽڪ نويس اِسڪائيلس (Aeschylus) ادب ۾ امرتا ڏني. سنڌي ادب ۾ ماڻڪ (1943-1982ع) جو ناول ”پاتال ۾ بغاوت“ پروميٿيئس جي علامتي ڪردار تي ٻڌل آهي.

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:فلاسافي
زمرو:ڊراما
زمرو:ڏندڪٿائون
لالا لجپت راءِ

**لالا لجپت راءِ** (Lala Lajpat Raai) پنجاب جو هندو ليکڪ ۽ سياستدان ٿي گذريو آهي، جنهن آزاديءَ لاءِ انگريزن سان سڄي عمر ويڙهاند ڪئي. لجپت راءِ وڪالت جي تعليم لاهور مان حاصل ڪئي ۽ ماڻهن کي سياست ۽ لکڻين ذريعي آزاديءَ جي مهم لاءِ سجاڳ ڪيو. پاڻ "آريه گزٽ" نالي اخبار به ڪڍيائين ۽ "سرونٽس آف پيپل سوسائٽي" پڻ قائم ڪئي.  
## سوانح عمري
لالا لجپت راءِ سال 1865ع ۾ لاهور، پنجاب، برطانوي راج ۾ ڄائو. هن جي انگريزي ۾ لکيل آٽو بايوگرافي، "دي اسٽوري آف مائي لائف" تمام مشهور آهي. سندس هڪ ٻي ڪتاب به بيحد مشهور آهي، جيڪي سياست جي شاگردن ۽ سياستدانن کي ضرور پڙهڻ گهرجي. هن آخري ڪتاب "اَن هپي انڊيا" آمريڪي تاريخدان جي ڪتاب، "مدر انڊيا" جي جواب ۾ لکيو. لالا لجپت راءِ سال 1928ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## لکيل ٻي ڪتابون
* The man and his work
* USA - A hindu’s impression and a Study
* England’s Debt to India
* Unhappy India

## ورثو
لالا لجپت راءِ جي نالي سان روڊ نه رڳو ممبئي ۾ آهي، جيڪو ممبئي ۾ حاجي علي چوڪ وٽ آهي پر لالا لجپت جي نالي سان روڊ حيدرآباد، سنڌ ۾ پڻ آهي. جنهن کي لجپت روڊ سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياستدان
زمرو:پنجابي شخصيتون
انگريز دانشورن جو حلقو

علم بين الاقوامي لاڳاپن سان لاڳاپيل انگريز دانشورن جو حلقو يا انگلش اسڪول آف آءِ. آر (English School of I. R)، بين الاقوامي لاڳاپن جي حوالي سان نوان تصور ڏيندڙ، هي دانشور حلقو ”لنڊن اسڪول آف ايڪنامڪس ۽ پوليٽيڪل سائنس“ واري اداري سان لاڳاپو رکي ٿو. هن حلقي بابت مشهور مبصر روائيَ ايِ جونس  (Roy.E.Jones) سڀ کان اڳ پنهنجي مضمون ‘Review of International Studies’ ۾ ذڪر ڪيو. هن حلقي ۾ سي. اي. ڊبليو . ميننگ ۽ مارٽن وائيٽ کي پايو وجهندڙ سمجهيو وڃي ٿو، ’پر هيڊلي بُل‘، ’ايف ايس نارٿيج‘، ’مائيڪل ڊونيلان‘، ’ايلن جيمس‘، ’آر-جي ونسينٽ‘ ۽ ’جيمس مَيل‘ به هن لڏي ۾ شامل آهن. هيءُ حلقو دُنيا ڏانهن تڪميل پسنديءَ وارو (Holistic) رويو رکڻ ڪري ”بين الاقوامي سماج وارو نظريو“ رکندڙ لڏي طور مشهور آهي. هن نظريي مطابق ڪنهن به رياست جي تصور کي لاڳو قانونن، ريتن رسمن، قدرن ۽ ادارن کان پرڀرو ڪري نٿو سمجهي سگهجي. ان حوالي سان بين الاقوامي لاڳاپن جي مضمون کي سماجي جوڙجڪ کي سمجهڻ ۽ ان لاءِ مرتب ڪيل اصول جوڙيندڙ علم چئي سگهجي ٿو، جيڪو عدم مرڪزيت جي نُڪتي تحت موجود رياستي نظام ۾ نظم ضبط ۽ آزاديءَ جي ِِِِضمانت ڏئي ٿو. هيءُ حلقو ”آمريڪن اسڪول آف سائنٽفڪ پاليٽڪس“ جي اُبتڙ نظريئي ۾ يقين رکي ٿو. لنڊن اسڪول آف ايڪنامڪس سان لاڳاپيل آسٽريليائي، ڏکڻ آفريقي، اسڪاٽش ۽ ويلش مُفڪر هن لڏي جو حصو آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:سماج
زمرو:معاشرو
پاڪستان ۾ ائٽمي توانائي

*[[پاڪستان]] جو ائٽمي طاقت سان هلندڙ  واحد پاور اسٽيشن  (بجلي گهر) ڪراچيءَ ۾، ڪئناڊا جي فني تعاون ۽ مالي امداد سان تعمير ڪيل آهي. ڪراچيءَ جو نيو ڪليئر پاور پلانٽ (ڪئنوپ) 1952ع ۾ 25 ملين ڊالر جي خرچ سان شروع ٿيو. ڪئنوپ جي بجلي سپلاءِ ڪرڻ جي گنجائش 137 ميگاواٽ آهي. *
ساڄو|thumb|250x250 عڪسلون|
*پاڪستان لاءِ هڪ ٻئي اهڙي بجلي گهر جي به ضرورت آهي، پر ان جو هر منصوبو وڏيون عالمي طاقتون صرف ان  ڪري مسترد ڪري ڇڏينديون آهن، جو پاڪستان سي. ٽي. بي. ٽي (CTBT) تي دستخط نه ڪئي آهي.  آمريڪا جو پاڪستان  جي مختلف حڪومتن تي دٻاءُ رهندو پيو اچي ته هو پنهنجو ائٽمي پروگرام ختم ڪري، پر پاڪستان جو موقف آهي ته کيس پاڙيسري ملڪن کان خطرن سبب ائٽمي پروگرام کي  جاري رکڻو پوي ٿو.* 

*هڪ سرڪاري اندازي موجب، معاشي ترقيءَ جي ساليانه شرح واڌ کي ڏسندي پاڪستان کي بجليءَ جي پيداواري گنجائش کي وڌائڻو پوندو. ان جو واحد حل ائٽمي طاقت تي هلندڙ  بجلي گهر قائم ڪرڻ آهي. هن وقت پاڪستان دنيا جي ائٽمي قوت وارن ملڪن جي فهرست ۾ شامل  ٿي ويو آهي.*

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ اقتصادي ترقي
سومناٿ مندر

thumb|سومناٿ مندر
سومناٿ مندر يا سومناٿ مندر (انگريزي: Somnath Temple ؛ گجراتي: سومناتھ مندر ؛ سنسڪرت: سومناٿ مندر) ، گجرات ، هندستان جي اولهه واري ڪناري تي واقع آهي.

## سومناٿ تي محمود عزنوي جي ڪاهه
مخلتف ريسرچ اسڪالر ۽ تاريخ جي ڇنڊڇاڻ ڪندڙ تحقيقدان ان ڳالهه يا دعوا جي پڪن ثبوتن، سچائين ۽ مظبوط حقيقتن جي بنياد تي چيلينج ڪري رهيا آهن ته محمود غزنوي ڪو سومناٿ تي ڪاهه ڪئي هئي. ڇو جو سومناٿ، افغانستان کان گهڻو پَري، انڊيا جي رياست گجرات جو ان زماني ۾ هڪ عام ڳوٺ هو ۽  ان زماني ۾ سومناٿ جي ڪا جاگرافيائي، سياسي يا اقتصادي اهميت ڪو نه هئي. ان زماني ۾ اتي ڪجهه عام مندر هئا، پر اهڙا ڪي به ثبوت نٿا ملن ته ان زماني ۾ اتي ڪو اهم مندر هو.

سوال اهو آهي ته جيڪڏهن اتي ڪو اهم مندر هو ۽ سومناٿ ڪو اهم شهر هئو ته پوءِ هندو پنهنجي روايتن موجب ان مندر يا شهر ڏانهن ياترا لاءِ ڇو نٿا وڃن، جيئن اهي پاڪستان جي ڪٽاس راڄ مندر يا سنڌ ۽ بلوڇستان جي حد تي هنگلاج ۾ نانيءَ جي مندر ڏانهن وڃن ٿا يا جيئن هندو بنارس ياترا يا ڪشمير ۾ ٿيرٿ ياترا يا گنگا اشنان وغيره تي وڃن ٿا. تنهنڪري لڳي ائين ٿو ته مسلمانن محمود عزنويءَ کي زوري عظيم مسلم هيرو ۽ جرنيل ظاهر ڪرڻ لاءِ سومناٿ جي سوڀ جو فرضي قصو گهڙيو هو، جنهن جو حقيقت سان ڪو به لاڳاپو  نظر نٿو اچي.

سوچڻ جي ڳالهه آهي ته محمود عزنوي، لڳ ڀڳ هڪ هزار سال پهرين سڄو پنجاب پار ڪري، سنڌ جي ريگستاني علائقي ۽ پوءِ ڌٻڻن واري علائقي مان گذري، سفرن ۽ منزلن جا سور سهي وڃي گجرات تائين رسيو ۽ سندس رستي ۾ ڪنهن سان جنگ جي به ڪا شاهدي نٿي ملي. ڇا محمود عزنوي ۽ سنڌس هيڏي ساري لشڪر ڪا سليماني ٽوپي پائي رکي هئي جو اهو ڪنهن کي به نظر نه آيو ۽ سدو وڃي سومناٿ پهتو.

حقيقت اها آهي ته ان زماني ۾ زرعي حوالي سان خوشحال ۽ سَرهي رڳو سنڌ هئي (ان زماني ۾ ڪشمير تائين جو علائقو لڳ ڀڳ سنڌ ئي سڏجندو هو)، اهي ئي ڪارڻ هئا جو سڀئي ٻاهريان ڦورو رخ سنڌ ڏانهن ئي ڪندا هئا. ان زماني ۾ سنڌو نديءَ جي ڪري، سنڌ ۾ ڪڻڪ، خوراڪ، وهٽن، ميون ۽ ڀاڄين جي گهڻائي جي هوند اصل ۾ ڦوروئن ۽ ڌاڙيلن کي سنڌ تي ڪاهي اچڻ لاءِ انهن جي دل ۾ اِڇا يا خواهش پيدا ڪندي هئي. اهو ئي سبب هو جو محمود عزنوي سترانهن ڪاهون رڳو سنڌ ۽ پنجاب تي ڪيون ۽ پوءِ نيٺ ان سڄي پرڳڻي کي پنهنجي سلطنت يعني هاڻوڪي افغانستان ۾ ضم ڪري ڇڏيو.

محمود عزنوي کي عظيم مسلمان سپهه سالار ظاهر ڪرڻ رڳو سياسي مقصدن لاءَ هو. ان جو حقيقتن يا سچائي سان ڪو لاڳاپو نه هئو. ڇو جو محمود عزنوي جي پنهنجي علائقي يعني باميان، افعانستان ۾ گوتم ٻڌ جا وڏا وڏا بُت موجود هئا، جيڪڏهن محمود عزنوي اهڙو  ئي سچو بت شڪن هئو ته پوءِ ان افغانستان کان هزارين ميل پَري گجرات ۾ وڃي بُت ڇو ڀڳائين، هن سومناٿ ۾ موجود بتن کان به وڏا بُت جيڪي سندس علائقي ۾ موجود هئا سي ڇو نه ٽوڙيا. تنهنڪري اها ڳالهه ته  محمود عزنوي پاران سومناٿ تي ڪاهه اسلام جي واڌاري لاءِ ڪئي وئي هئي جو حقيقتن سان پَري پَري تائين ڪو  لاڳاپو نظر ڪو نه ٿو اچي. بلڪي محمود عزنوني ته پاڻ ايران، خراسان جي مسلمان رياستن تي ڪاهون ڪري انهن کي تباهه ۽ برباد ڪيو هئو.

## محمود غزنوي ۽ قرامطه
محمود غزنوي مالدار واپارين تي پهريائين قرامطي ملحد چئي انهن تي الزام لڳرائيندو هو ۽ پوءِ کانئن وڏي رقم وٺي سندن قرامطي يا قرامطه نه هئڻ جي شاهي سند جاري ڪندو هو. 

## حوالا

زمرو:ھندومت
لائي فاءِ

**لائيَ فاءِ** (Li-Fi) هڪ اهڙي ٽيڪنالاجي آهي، جيڪا اڳتي هلي، ڳنڍڄار (Internet) جي رفتار کي هاڻوڪي واءِ فاءِ جي ڀيٽ ۾ سئو سيڪڙو وڌيڪ تيز ڪري ڇڏيندي. هڪ فرانسيسي ڪمپني اوليڊڪوم هن وائرليس ٽيڪانالاجي کي ٺاهيو آهي، جيڪا ايل اي ڊيءَ تي ڪم ڪري ٿي ۽ اهو به ايڏي ته تيز رفتاري سان جو ليبارٽري ۾ ان حوالي ٿيل ٽيسٽ جي دوران **ڳنڍڄار** يا انٽرنيٽ 224 جي بي في سيڪنڊ جي رفتار سان هلائڻ ۾ ڪاميابي ماڻي. هن ڪمپني جي ٺاهيل ايل ايِ ڊي لائٽ بلبس جي ذريعي ڏاڍي تيز رفتاري سان ڊيٽا کي 200 گيگا بائٽس في سيڪنڊ جي رفتار سان ٽرانسمٽ ڪيو وڃي ٿو. هن رفتار جي تيزيءَ جو اندازو اوهان ائين لڳائي سگهو ٿا ته هن جي مدد سان اوهان اَک ڇنب ۾ 23 ڊي وي ڊيز فلمون ڊائون لوڊ ڪري سگهو ٿا.

## حوالا

زمرو:انٽرنيٽ
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:سائنسي اوزار
سنڌو رومن سنڌي

**سنڌو رومن سنڌيءَ** () مان مراد هڪ اهڙي لپي يا اسڪرپٽ آهي، جنهن تحت انگريزي الفابيٽ يا اَي بي سي ذريعي سولائي سان سنڌي لکي ۽ پڙهي سگهجي.

سنڌو رومن سنڌي ۾ زير، زبر ۽ پيش جي ڏاڍي اهميت آهي. سنڌو رومن سنڌيءَ ۾ لفظ جي اُچار، آواز، بيهڪ، گهڙت، ۽ گهرج آهر زَبرَ لاءِ گهڻو ڪري ”A“ ڪتب آندي وڃي ٿي، پر ڪن خاص حالتن يا صورتن ۾ ايڪسيپشن جي طور تي زبرَ لاءِ ”U“ به ڪتب آڻڻ جي اجازت آهي. ساڳي نموني سنڌو رومن سنڌيءَ ۾ زير لاءِ ”I“ ڪتب آندي وڃي ٿي، پر ڪن خاص حالتن يا صورتن ۾ ايڪسيپش جي طور تي زير لاءِ اِيِ ”E“ به ڪتب آڻڻ جي اجازت آهي ۽ پيش لاءِ U ڪتب آندي وڃي ٿي. سنڌو رومن سنڌي ۾ لفظَ لکڻ مهل جيترو  زير، زبر ۽ پيش جو خيال رکيو ويندو، اوترو ئي سنڌو رومن سنڌي صحيح ۽ سٺي لکجندي.

## رومن سنڌي ڊڪشنري
گلوسبي ڊڪشنريز جي عالمي اداري، **رومن سنڌي** (Roman Sindhi) کي به سنڌي ٻوليءَ جي هڪ لپيءَ قرار ڏيندي پنهنجي ڊڪشنريز ۾ شامل ڪري ورتو آهي ۽ هاڻي رومن سنڌي ڊڪشنري به گلوسبي ڊڪشنرين ۾ شامل آهي.

***[[چائو يو گوانگ|چائو يو گوانگ طرفان چيني ٻوليءَ کي رومن لپيءَ تي آڻڻ جي باري ۾ پڙهڻ لاءِ هتي ٺڙڪ ڪيو]]**

## حوالا

زمرو:لپيون
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌو رومن سنڌي
زمرو:انڊس رومن سنڌي
زمرو:انڊس رومن سنڌي اسڪرپٽ
جاب اينالائيسز

**جاب اينالائيسز** (Job analysis) مان مراد، ڪنھن بہ نوڪريءَ جو اونهائي ۾ تجزيو ڪرڻ آهي تہ جيئن نوڪري جي ايگريمينٽ ڪرڻ وقت وڌ ۾ وڌ فائدا ۽ مدو حاصل ڪري سگهجي ۽ اهو پڻ چڪاسڻ تہ نوڪري ڪندڙ جون لياقتون اداري لاءِ ڪيتريون لاڀائيتيون ٿي سگهن ٿيون. 

## حوالا

زمرو:ڪامرس
زمرو:بنيڪاري
سنڌ سڌار

**سنڌ سڌار** () سنڌي ٻوليءِ ۾ پهرين اخبار تسليم ڪئي وڃي ٿي. هي اخبار تعليم کاتي طرفان 1882ع ۾ جاري ڪئي وئي. هن اخبار جا پهريان ايڊيٽر مرزا صادق علي بيگ، ساڌو هيرانند ۽ ٻيا ناليرا صحافي ٿي گذريا آهن.   
## تضاد
ڪجهه سنڌي محقق معين الاسلام ته ڪجهه وري سنڌ سڌار کي سنڌي جي پهرين اخبار چون ٿا. اخبار جي ڇپجڻ جي تاريخ بابت ڪي به متفق رايا موجود ناهن.  
## وڌيڪ ڏسو
* معين الاسلام
## حوالا

زمرو:1884ع
زمرو:سنڌي اخبار
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
چائو يو گوانگ

**چائو**، چُنگ جي شاهي گهراڻي جي صاحبي () واري زماني ۾ 1906ع ۾ ڄائو هو، پوءِ اڳتي هلي چين جي ڪميونسٽ حڪمرانن جو سخت مخالف ٿي ويو.
left|thumb|Zhou Youguang and his family, c. 1930.

## پن ين
**چائو يو گوانگ**  يا زائو يو گوانگ ()، چيني ٻوليءَ کي **رومن اسڪرپٽ** يا **رومن رومن لپي** يعني **پن ين** (Pinyin) جو ٺاهيندڙ  ۽ چيني ٻوليءَ کي **پن ين** تي آڻڻ جو بُنياد رکندڙ ۽ مهندار هو.

## سوانح
چائو (Zhou)، ڪميونسٽ پارٽيءَ طرفان **رومن لپي** ٺاهڻ واري ڪاميٽيءَ جي انچارج يا سرواڻ جي حيثيت ۾، 1950ع ۾ چيني ٻوليءَ لاءِ **پن ين** يعني لکڻ ۽ پڙهڻ جو هڪ اهڙو نظام ٺاهڻ لاءِ جاکوڙ شروع ڪئي، جنهن جي ذريعي چيني ٻوليءَ کي **رومن الفابيٽ** ۾ لکي ۽ پڙهي سگهجي ۽ ٽن سالن جي لڳاتار جاکوڙ ۽ محنت کانپوءِ نيٺ چائو **پن ين** لپي ٺاهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو.

نئين لپيءَ نه رڳو ٻوليءَ جي واڌاري لاءِ سٺو سوڻ ثابت ٿي، پر ان تعليم جي واڌاري ۽ عام ماڻهن تائين تعليم پهچائڻ ۾ پڻ اهم ڪرادار ادا ڪيو.

چائو، جواني ۾، آمريڪا ۾ پڻ رهيو ۽ وال اسٽريٽ ۾ بروڪر جي طور تي ڪم پڻ ڪيائين.

چائو، 1949ع ۾، چين ۾ ڪميونسٽ انقلاب اچڻ کانپوءِ موٽي آيو ۽ چيني بوليءَ لاءِ **رومن لپي** ۾ اهڙو نظام ٺاهڻ جي ڪاميٽيءَ جو انچارج مقرر ڪيو ويو، جنهن تحت چيني ٻوليءَ کي رومن يا انگريزي الفابيٽ جي ذريعي لکي ۽ پڙهي سگهجي.

هن هڪ ڀيري 1912ع ۾، بي بي سي وارن کي ٻڌايو ته، اسان کي چيني ٻوليءَ لاءِ **رومن لپي** يا **پن ين** ٺاهڻ ۾ ٽي ورهيه محنت ڪرڻي پئي، پر چيني ٻوليءَ لاءِ ٺاهيل **رومن لپي** يا **پن ين** جو شروع ۾ ماڻهو مذاق اڏائيندا هئا ۽ چٿرون ڪندا هئا ۽ اسان کي چيني ٻوليءَ کي انگريزي الفابيٽ جي 26 اکرن تي آڻڻ لاءِ نه رڳو ڊگهو وقت لڳو، پر ان حوالي تمام گهڻي محنت پڻ ڪرڻي پئي.

## ديهانت
چائو يو گوانگ، 14 جنوري، 2017ع تي، ڇنڇر جي ڏهاڙي، 111 ورهين جي ڄمار ۾، بيجنگ (Beijing) ۾ ديهانت ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:چين
زمرو:شخصيتون
زمرو:چيني ٻولي
زمرو:رومن لپي
https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zhou_Youguang&action=edit
سپتو

لفظ **هَفِتِ** جيڪو اصل ۾ فارسي لفظ آهي، ان جي سنڌي معنا **ست** ٿئي ٿي ۽ ان کي سپت (Sapat) به چوندا آهن. جيئن ته لفظ هفت، جيڪو ستن (ايڪاين) لاءِ ڪتب اچي ٿو سو عام طور تي مهيني جي چوٿين حصي لاءِ ڪتب ايندو آهي ۽ ان ۾ سَتَ ڏينهن هوندا آهن. ساڳئي نموني سنڌيءَ ۾ مهيني جي چوٿين حصي لاءِ لفظ **سپتو** (Sapto) استعمال ٿئي ٿو. قديم سنڌيءَ جي **“س”** سان شروع ٿيندڙ لفظ گهڻو ڪري قديم فارسيءَ ۾ **“ھ ”** سان شروع ٿا ٿين، ان قسم جو فرق اوهان کي قديم ڪتاب **رڳ ويد** (Rig Veda or Rugg Ved) ۽ فارسيءَ جي قديم ڪتاب اوستا (Ostaa) ۾ ملندو مثال طور: جيڪو لفظ **رڳ ويڌ** ۾ **سپت [[سنڌو]]** (Sapat Sindhu)  ڪتب آندل آهي، سو ساڳيو لفظ فارسيءَ جي ڪتاب **اوستا** ۾ **هفت هندو** (Hafit Hindu) جي نالي سان درج آهي، ان کان سواءِ هاڪڙي يا **سرسوتي نديءَ** (Sarswati River)  لاءِ **هرهوتي ندي** استعمال ٿيل آهي وغيره. ان مان ڄاڻ پوي ٿي ته سنڌي لفظ **سپتو** (Sapto) پهرين فارسي اثر جي ڪري ۽ ان کان پوءِ اردوءَ جي آڳانجهائي (غلبي) جي ڪارڻ هفتي ۾ تبديل ٿي پيو آهي، تڏهن به اڃان تائين گهڻا ماڻهو ان کي **سپتو** (Week) به چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:تاريخ
زمرو:فارسي
مصرع

**مصرع** (Stanza)  عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنھن جي لغوي معنيٰ آهي، ”دروازي جو هڪ طاق“. اصطلاحي معنيٰ موجب، شعر جي هڪ سٽ يا وڌيڪ سِٽون، جنھن ۾ شاعر مختلف لفظن کي هڪ هنڌ گڏ ڪري ۽ کين لڙهيءَ ۾ پوئي موزون طريقي سان پيش ڪري. اهڙيون ٻہ مصرعون گڏ آڻڻ سان شعر ٺھي پوندو. هڪ ڊگهي نظم ۾ اهڙي قسم جون ڪيتريون ئي مصرعون آڻي سگهجن ٿيون. مستزاد تي جوڙيل نظم ۾ مطلع جون ٻئي مصرعون وڌايل ٽڪري سميت هڪ ٻئي سان هم وزن ۽ هم قافيہ ٿينديون آهن ۽ باقي بندن مان هر هڪ بند جي پھرين مصرع ۾ ان جو وڌايل ٽڪرو پاڻ ۾ هم قافيہ ٿيندا آهن، پر مطلع سان ساڳئي قافيي ۾ نہ هوندا آهن. البت انھن جو وزن مطلع سان موافقت رکندو آهي ۽ ٻي مصرع ساڳئي وزن ۾ پھرئين بند جي ٻنھي مصرعن يعني مطلع سان هم قافيہ ٿيندي آهي.

**مصرع** يا **بند** (Stanza) عام طرح شعر جي ٻن مصرعن يا سٽن کي چئبو آهي. اصطلاحي معنيٰ ۾ نظم جي ترتيب ۽ خيالن جي با مقصد سٽاءَ يا مصرع بند سڏجي ٿو. نظم جي سٽاءَ موجب بند ٻن، چئن، پنجن، ڇهن ۽ اٺن سٽن جو بہ ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:شاعري
زمرو:لغت
ڪوهه مري

سنڌ جي دل حيدرآباد کان ڪوهه مري اتر طرف 1352 ڪلوميٽر جي پنڌ تي، پنجاب ۾، پاڪستان جي گاديءَ واري هنڌ اسلام آباد ۽ راولپنڊيءَ کان 50 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي ۽ سامونڊي سطح کان 2291 ميٽر، يعني 7517 فوٽن جي اوچائيءَ تي واقع آهي. روڊ رستي آرام سان وڃڻ لاءِ، رستي ۾ ٽي راتيون لڳي وڃن ٿيون.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جا شھر
ڪوارنيٽن

**قرنطين**، **ڪوارنيٽن** ()، ڪنهن بيماري يا وبائي مرض کي روڪڻ يا ضابطي ۾ آڻڻ لاءِ اُپاءُ طور روريءَ پابند يا اڪيلائي ۾ رهڻ، رهائڻ جو اهو مدو ھوندو آھي، تنھن کي ڪورنٽائين سڏيو ويندو آھي، جيڪو جهازن، فردن يا سامان سَڙي کي هڪ بندرگاهه يا مقام يا هنڌ تي پهچڻ مهل انهيءَ مقصد سان لاڳو ڪيو وڃي جو ان مان بيماريءَ جا جيوڙا ملڪ ۾ پکڙجڻ جو ڊپ هجي.

قرنطين، ڪوارنيٽن يا قئارنٽين مان مراد طبي جهل قيد ۾ ورتي وڃي ٿي. پرڏيهه مان پهتل اهڙن ماڻهن، جانورن، ٻوٽن ۽ وکرن کي هوائي اڏن يا بندرگاهن تي خاص وقت تائين روڪي رکڻ، جن جي آباديءَ سان لهه وچڙ جي نتيجي ۾ پکڙجندڙ بيماري پيدا ٿيڻ جو ڀئه هُجي. پهرين مهاڀاري لڙائيءَ تائين اها ”روڪ“ رڳو 40 ڏينهن تائين محدود هُئي، پر مُختلف معاهدن ۽ عهدنامن کان پوءِ، هاڻي ان سلسلي ۾ ڪو به خاص مدو مقرر نه ڪيو ويو آهي. جنهنڪري جُدا اسپتالن يا عارضي نظربنديءَ جي مرڪزن ۾ به مٿي بيان ڪيل مڙني ساهه وارن کي روڪي سگهجي ٿو. 

عالمي لاڳاپن ۾ 1937ع ۾ آمريڪي صدر ’روز ويلٽ‘ طرفان آندل Quarantine Doctrine وڏي اهميت رکي ٿي. صدر روز ويلٽ جو خيال هو ته جنگ به وچڙندڙ بيماري آهي، تنهنڪري يورپ جون فاشي جنگجو حُڪومتون ۽ جاپاني رياست دُنيا ۾ جنگ پکيڙي، عالمي امن جو هاڃو پهچائي رهيون آهن. سندس چوڻ هو ته اهڙين رياستن کي عالمي برادريءَ مان ٻاهر رکڻ ضروري آهي. دراصل اهو رويو ڪنهن به اڳرائي پسند رياست کي سزا ڏيڻ جي برابر آهي. هن تصور آڪٽوبر 1962ع ۾”ڪيوبائي ميزائل“ مامري دوران آمريڪا جي صدر ’جان – ايف ڪينيڊيءَ‘ طرفان، ڪيوبا جي ڪيل ناڪا بنديءَ وقت شهرت ماڻي.
## بُڻ بڻياد
فرانسيسي ٻولي ۾ ڪوارنٽين ۾ Quarantine لفظ جي معنيٰ آھي چاليھھ.
## حوالا

ڪوارنيٽن
زمرو:انفيڪشن واريون بيماريون
زمرو:سگھڀرائي
زمرو:سماج
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:معاشرو
پريالو

**پريالوءِ** خيرپور ضلعي جو هڪ تاريخي شهر آهي. مرزا قليچ بيگ لکيو آهي تہ:"ڀرالوءِ لوهري کان اٺن ڪوه پنڌ تي آهي. هاڻي رياست خيرپور ۾ آهي، اتي جي بزرگن مان سيد محمد صالح مشهور هو، جنهن جو قبو زيارت گاھ آهي. انهيءَ جي اولاد مان حيات شاھ ۽ ولايت شاھ هئا. ڀرالوءِ کان چئن ڪوهن تي وري ڪنگري آهي. جنهن کي بادشاهپور به چوندا هئا. اتي مشائخن مان هڪڙو شخص عبداڪريم نالي ۽ سندس پٽ عبدالعزيز ناليرا هئا. جڏهن کان پير حزب الله شاھ، جنهن کي پير پاڳارو ٿا چون ۽ جو حرن جو پير آهي.  اتي اچي ويٺو، تڏهن کان انهيءَ کي پير جو ڳوٺ ٿا سڏين. انهيءَ ۾ به وڏيون مسجدون آهن. انهيءَ پير صاحب ۽ حرن جو احوال تاريخ مان معلوم ٿيندو. اهو پير سيد شاھ علي مڪي جي اولاد مان آهي. جو سنه 711ع ۾ محمد قاسم سان گڏ سنڌ ۾ آيو ۽ لڪي ۾ اچي لٿو. هن بابت منهنجي لکيل شاھ ڀٽائي جي احوال ۾ به ذڪر آهي. پير محمد راشد انهن مان مشهور ٿيو. هن کي تيرهن پٽ هئا. سندس وفات مهل پٽن جي وچ ۾ پڳ تي جهيڙو ٿيو. انهي سيد پنهنجي پٽ صبغت الله  کي وارث ڪيو هو. جنهن ناري جي پاسي گهڻا مريد ڪيا. انهيءَ جي مارڻ جي ٻن ڀائرن ڪوشش ڪئي. تنهن ڪري هن جي مريدن پاڻ ۾ گڏجي پڪ ٺهراءُ ڪيو ته پنهنجي پير کان سواءِ سندس ڀاءُ يا ڪنهن به ٻئي عزيز جي فرمانبرداري نه ڪندا. انهي نمڪ حلاليءَ جي ڪري پير صبغت الله هنن کي حرن نالو ڏنو. جيئن حر امام حسين عليه السلام تي ڪربلا ۾ پنهنجو سر ڏنو هو. پر ٻيا مسلمان نفرت کان انهن کي لُر ڪري سڏڻ لڳا، جنهن جي معني پليت يا ناپاڪ آهي. پير صبغت الله جو پٽ علي گوهر شاھ هو. جو مير علي مراد خان خيرپور واري جو همعصر هو. انهيءَ جو احوال مون واريءَ خيرپور واري تاريخ مان معلوم ٿيندو. انهيءَ پير علي گوهر شاھ جو پٽ پير حزب الله شاھ هو. جنهن کي مون به ڏٺو هو."

## حوالا

زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
فُٽبال جنگ

فُٽبال جنگ يا فوٽ بال وار (Football War) آمريڪي کنڊ ۾ موجود ٻن ملڪن ايل ’سلواڊور‘ ۽ ’هونڊوراس‘ جي وچ ۾ گهڻي وقت کان ملڪي حدن جي معاملي ۾ جهيڙو هلندڙ هو. 1969ع جي جون ۾ جڏهن هونڊراس، ايل سلواڊور کان ورلڊ ڪپ جي ڪواليفائنگ ميچ ۾ کٽيو، ته 1970ع ۾ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ وڏي ويڙهاند لڳي. هن جنگ ۾ ڌرين جا لڳ ڀڳ 3000 ماڻهو مارجي ويا. هن ويڙهه کي ”سؤ ڪلاڪن واري لڙائي“ (چئن ڏينهن کان وڌيڪ هلندڙ) به چوندا آهن. هن جنگ ٻنهي مُلڪن کي تمام گهڻو هاڃو رسايو، نيٺ آمريڪي رياستن جي تنظيم (OAS)جي مداخلت تي ايليسلواڊور جي فوج هونڊوراس جي حدن کان موٽي وئي ۽ ويڙهه ختم ٿي.

## حوالا

زمرو:راند
زمرو:رانديون
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:سياست
تهذيبن جو ٽڪراءُ

**تهذيبن جو ٽڪراءُ** يا ڪليش آف سِوليزيشنس (Clash of Civilizations) جي حوالي سان 1993ع ۾ آمريڪا جي سياسي مُفڪر ۽ پرڏيهي پاليسيءَ جي صلاحڪار، سيموئيل هنٽنگٽن (Samuel P.Huntington) جو مضمون جڳ مشهور رسالي فارين افيئرز (Foreign Affairs) ۾ ڇپيو ، جنهن ۾ اوڀر ۽ اولهه جي تهذيبن جي وچ ۾ اختلافي اُهڃاڻن کي کولي سامهون آندو ويو. هي نظريو سڀ کان منفرد ڳالهه اِها ٻڌائي ٿو ته ايندڙ وقتن ۾ دُنيا جون قومون مذهبي، ثقافتي ۽ قومي سُڃاڻپ جي بنيادن تي وڙهنديون. ان ڏس ۾ هنٽنگٽن، تهذيبن جي ٽڪراءُ (Clash of Civilizations) جي مضمون ۾ هڪ هنڌ لکي ٿو: ”منهنجو خيال آهي ته ايندڙ وقتن ۾ قومن سياسي نظرين جا بُنياد ويڙهه يا جنگيون ڪرڻ جي مَتي تي رکنديون . اُهي هڪٻئي سان چٽا-ڀيٽي، معاشيات جي بنيادن تي نه بلڪي پنهنجي تهذيب کي مڃرائڻ يا ان جي حفاظت لاءِ وڙهنديون.“ هنٽنگٽن طرفان هيءُ اُڊڪو اوڀر ۽ اولهه جي ثقافتن جي هڪٻئي کان بلڪل مختلف هجڻ واري خيال هيٺ ڏيکاريو ويو آهي. ليکڪ طرفان اسلام جي بنيادي اصولن کي دنيا جي معاشي سرگرمين (مثال طور: آزاد منڊيون) جي لاءِ وڏو خطرو هجڻ جي علامت طور پيش ڪيو آهي. هنٽنگٽن جي نظر ۾ مسلمانن جو سڄي دنيا ۾ پکڙجڻ، اهڙي تهذيبي ٽڪراءَ جي اڳواٽ آگاهي آهي. ليکڪ جي اهڙن خدشن تي دُنيا ۾ تمام گهڻي ٽيڪاٽپڻي ٿي آهي. محققن جو رايو آهي ته هنٽنگٽن اسلام جي بنيادي اصولن کي سمجهڻ کان سواءِ ئي اهي ناڪاري اُڊڪا ظاهر ڪيا آهن. سندن چوڻ موجب دُنيا جي مُختلف قومن جو هڪ هنڌ هجڻ ۽ مُختلف ثقافتن سان اُن کي سينگارڻ وارو عمل (Mult-lateralism) دنيا لاءِ جهيڙي جي سبب طور نه بلڪي دُنيا آڏو مسئلن جي حل طور ڏٺو وڃي. هنٽنگٽن جي نقادن طرفان اُٿاريل انهن اعتراضن کي رد ڪندي، هنٽنگٽن جي اولهه ۾ هڪ وڏو گروهه اسلام جي پکڙجڻ کي ”تهذيبن جي ٽڪراءَ“ جو بنيادي ڪارڻ سمجهي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:مذهب
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:تهذيبون
زمرو:سياسي فلاسافي
ھائپر لوپ

thumb| ھائپر لوپ ٽرين جو خيال تصوير ۾ ڏيکاريل|265x265px

**هائپر لوپ**  ٽرين هڪ اهڙي گهٽ پريشر واري ٽيوب ۾ هلي ٿي، جنهن مان گهڻي ڀاڱي هوا ڪڍي خالي ڪيو ويندو آهي. زمين تي موجود ڪنهن به شئي جي رفتار ۾ سڀ کان وڏي رڪاوٽ هوا جي گاٺ هوندي آهي. هوا جي گهاٺ ختم ٿيڻ کانپوءِ هائپر لوب ٽرين نه رڳو  تمام گهڻي تيزي سان هلي ٿي، پر توانائي لاءِ ٻارڻ به تمام گهٽ ڪتب آڻي ٿي. هائپر لوپ ٽرين هاڻوڪي مقناطيسي لويٽيشن ٽرين کان ٻيڻي رفتار سان هلي سگهندي. هن وقت مقناطيسي ليويٽيشن ٽرين جي لڳ ڀڳ سراسري رفتار 268 ميل في ڪلاڪ آهي.

آمريڪا جي شھر لاس اينجلس جي هڪ ڪمپني هائپر لوب سسٽم تي اڳم ئي ڪم ڪري پئي ۽ هن هائپر لوب ٽرين جو آزمائشي تجربو اڳواٽ ئي لاس ويگاس جي هڪ ريگستان ۾ ڪاميابيءَ سان ڪري چڪي آهي.

ڪوريا به هن ٽيڪنالاجيءَ جي ميدان ۾ اڳتي اچڻ چاهي ٿي ۽ ڪوريا ريل روڊ ريسرچ انسٽيوٽ اميد ظاهر ڪئي آهي ته ڪوريا به جلد ئي هن ٽيڪنالاجي ۾ اڳڀري ٿي ويندي. ڪوريا جي ڪمپني، جنهن هائپر لوپ ٽرين ٺاهڻ لاءِ ڪم ڪري رهي آهي، ان لاءِ ڪوريا ٽائمز جو چوڻ آهي ته وڌ کان وڌ 767 ميل في ڪلاڪ جي تيز رفتاريءَ سان هلي سگهندي، اها رفتا لڳ ڀڳ آواز جي رفتا جي برابر آهي.

دٻئي ۾ پڻ هائپر لوپ سسٽم جي حوالي سان ويچارَ هلي رهيا آهن ۽ ايندڙ پنجن سالن ۾ ان ٽرين کي دٻئي ۾ هلايو ويندو.

ايلون مسڪ، جنھن ھائپر لُوپ جي نالي سان ھڪ نئين ڪَلپناتي ٽرانسپورٽ نظام جي رِٿا پيش ڪئي آھي. ھن جي ذريعي زمين جي سطح تي گھٽ دٻاءُ واري ٽيوب ۾ گھٹي دٻاءُ واري ڪيپسول جي ذريعي سفر ڪيو ويندو. ھوا جي دٻاءُ جي اِنھي تفاوت جي ڪري ئي ڪيپسول نھايت تيز رفتاريءَ سان پنھنجي منزل تي رَسندي.

جيڪڏھن ھيءَ نظام لاڳو ڪيو ويو تہ پوءِ ريل گاڏي ۽ ھوائي جھاز جي سفر جي ڀيٽ ۾ تمام گھٽ وقت ۾ پنھنجي منزل تي پھچي سگھبو. جنھن جو ڪاٿو تقريباً 1500 ڪلوميٽر (930 ميل) في ڪلاڪ ھوندو.

## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
هِيڻا، هَر ڪنهن وَهيڻا

**هِيڻا، هَر ڪنهن وَهيڻا** پهاڪي جو مطلب آهي تہ، غريب ۽ هيڻا ماڻهو سدائين محتاج ۽ ٻين جي هٿ وس رهيا آهن، انهن کي ٻين جي ڪاڻ ڪڍڻي پوي ٿي. مثال: ”غريب جي جوءِ ،جڳ جي ڀاڄائي.“

## حوالا

زمرو:سنڌي پهاڪا
زمرو:سنڌي ٻولي
اڻ ڌريو

اَڻ ڌريو، اَڻ ڌري يا معروضيت (Objectivity) جو مطلب آهي “اڻ ڌريو ٿيڻ”. ادب جي دنيا ۾ اديب جي معروضي (اَڻ ڌريو) ورتاءُ، معروضي (اَڻ ڌريو) طرز عمل. معروضي طرز مشاهدو، اَڻ ڌري پيشڪش. اَڻ ڌري تصوير ڪشيءَ جو مطلب اهو آهي ته ليکڪ جيڪي ڪجهه پيش ڪري ٿو، ان ۾ سندس ذات ۽ شخصي رنگ شامل نه آهي، بلڪي هو اڻ ڌريو ٿي ڪنهن حسد ۽ وڌاءَ کان سواءِ حالتن کي بيان ڪري رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:عالمي ادب
بانڊ

بنڪاري جي حوالي سان **بانڊ** (Bond) هڪ اهڙي ڊگهي مدي واري مالياتي ضمانت کي چئجي ٿو، جنھن ۾ بانڊ جاري ڪندڙ مالياتي ادارو بانڊ جاري ڪرڻ وقت واعدو ڪندو آهي تہ جيستائين بانڊ جو مدو پڪو ٿئي، تيستائين ان تي ٿيندڙ شرح وياج ڏيندو رهندو ۽ اصل موڙي مدي تي واپس ڪرڻ لاءِ ٻڌل رهندو.

## حوالا

زمرو:بينڪنگ
زمرو:ڪامرس
فلاحي رياست

**فلاحي رياست** (Welfare State) هڪ اهڙو رياستي سرشتو جنھن ۾ ڪا بہ حڪومت ماڻهن جي معاشي ۽ سماجي ڀلائيءَ لاءِ اُپاءَ وٺندي، گهربل بُنيادي شھري سھولتون ڏي، انساني زندگيءَ کي سولو، صحيح ۽ انصاف ڀريو بڻائڻ لاءِ پاڻ پتوڙي. ’فلاحي رياست، جو بنياد برابريءَ جي بُنياد تي موقعن کي حاصل ڪرڻ، پونجيءَ جي انصاف ڀري وِرڇ ۽ اڻھوند وارن طبقن کي معياري زندگي آڇڻ لاءِ کين سماجي امداد جي پھچائڻ وارن اُصولن تي بيٺل آهي. اهڙو عام ڀلائيءَ وارو پروگرام عام طور تي طبقاتي ۽ سماجي فرق کان مٿڀرو ٿي رياست جي هر ان شھريءَ لاءِ هجي ٿو، جنھن ذاتي زندگي گهاريندي ڪيترين سماجي ۽ معاشي تڪليفن کي منھن ڏيڻو پوي ٿو. ڪنھن بہ ”فلاحي رياست“ ۾ هر شھريءَ جي زندگيءَ جو معيار چڱو ڪرڻ لاءِ حُڪومتي سطح تي رٿابندي ڪندي، کيس بنيادي سھولتون پھچائڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي. انهن سھولتن ۾ عام رواجي سماجي گُهرجن جو پوُرائي، جنگ کان پرهيز، واپار تي ضابطي، رياستي وسيلن جي سماجي ڀلائيءَ جي حوالي سان واپرائجڻ ۽ رياستي ڌَنَ کي عوام ڏانھن ڪرڻ جا شرط بہ شامل آهن . ٽئڪسن جو مناسب سرشتو، سماجي تحفظ، بيروزگاريءَ ۾ گهٽتائي، زراعت تي خاص فائدا ۽ حڪومت طرفان سستس گهر اڏڻ جون رٿائون، انهيءَ سلسلي جون اهم ذميواريون آهن. اڄوڪي دور ۾ سُئٽزرلئنڊ، سويڊن، ناروي، فِنلئنڊ ۽ ڊينمارڪ کي اُهڃاڻي فلاحي رياستون سمجهيو وڃي ٿو . نئين فلاحي رياستي سرشتي ۾ پُروُشيا جي مدبر حاڪم **’اوٽو وان بسمارڪ‘** کي مُھندار سمجهيو وڃي ٿو ، جنھن 1840ع جي ڏهاڪي ۾ سياسي حمايت حاصل ڪرڻ جي خيال کان پنھنجي رياست اندر عوامي ڀلائيءَ جي ڏس ۾ رٿابندي ڪندي انساني سھولتن جي پھچائڻ کي ٿيڻ جوڳو ڪيو هو.

## حوالا

زمرو:فلاحي رياست
زمرو:حڪومت
زمرو:سماجيات
زمرو:سياسي سائنس
زمرو:آبادي جي ڀلائي
گلو بٽ

**گلو بٽ** پهرئين دفعو 17 جون 2014ع تي سانحو ماڊل ٽائون جي دوران سامنهون آيو۔ ڪجهه ميڊيا رپورٽس جي مطابق گلوبٽ جو تعلق حڪومتي جماعت مسلم ليگ ن سان آهي، پر وفاقي وزير ريلوي خواجا سعد رفيق جي دعوٰي آهو ته ان جو حڪومت سان ڪوئي تعلق ناهي ۔ پوليس انکي حراست ۾ وٺي پنچ روزہ ريمانڊ ورتي پر ٻيهر ضمانت جي بعد انکي ڇڏيو ويوۜ

## ''گلو بٽ'' جا ٻيا استعمال
لفظ ”گلو“ کي آڪسفورد لغت (آڪسفورڊ ڊڪشنري) ۾ شامل ڪيو ويو آهي۔ جنهن جو مطلب

"disruptive behavior of someone enjoying (good or bad) backing of the ruling/powerful segments of society".
لاهور سان تعلق رکندڙ ماهر لسانيات آڪسفورڊ لغت وارن کي لکيو ته پنهنجي نئين شماري (ايڊيشن ۾ ان لفظ جو اضافو ڪيو وڃي۔ پبلشر ان تي چيو ته ايندڙ شماري (ايڊيشن) ۾ هي لفظ شامل ڪيو ويندو۔ 

گلوبٽ تي هڪ گيم پڻ بڻجي چڪي آهي۔

گلو بٽ هاڻي هڪ معياري اصطلاح بڻجي چڪو آهي، حڪومتي سرپرستي ۾ غندا گردي ءِ بدمعاشي ڪرڻ وارن کي پاڪستاني معاشري ۾ گلوبٽ جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي۔ اهو محاورو ڪيترن ئي نيوز ٽيليويزن چينلن تو نيوز اينڪر دهرائيندا رهندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* سانحو ماڊل ٽائون
* بٽ
## حوالا

زمرو:2014ع ۾ پاڪستان
زمرو:پاڪستاني زير حراست ۽ قيدي ماڻهو
زمرو:پاڪستاني سياست
زمرو:پاڪستاني مجرم
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
جليڪٽون

**جليڪٽوُ يا جليڪٽون** (Jallikattu)، رياست تامل ناڊو, هندستان    جي ثقافتي راند آهي. هي راند سنڌو ماٿري ۾ رهندڙ دراوڙي لوڪ صدين کان کيڏندا اچن. اسپين جي ڍڳن واري راند وانگر ڪجهه فرق سان هي راند به ان جهڙي ئي نموني جي هڪ راند آهي. هن راند ۾ ڍڳي کي اَکاڙي ۾ موڪليو ويندو آهي ۽ ڪجهه ماڻهو ان ڍڳي قابو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن.

جليڪٽو عام طور تي هندستاني رياست تامل ناڊو جي ڪجهه علائقن ۾ (خاص طور تي ڏاکڻي ۽ مغربي تامل ناڊو ۾) متو پونگل جي ڏينهن تي پونگل جشن جي حصي طور کيڏيو ويندو آهي، جيڪو هر سال جنوري ۾ ٿئي ٿو. راندين سان لاڳاپيل زخمي ٿئن    ۽ موت جي واقعن، ٻنهي شرڪت ڪندڙن ۽ ان ۾ مجبور جانورن جي، جانورن جي حقن جي تنظيمن کي راندين تي پابندي لڳائڻ جو مطالبو ڪيو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ هندستان جي سپريم ڪورٽ گذريل ڪيترن ئي ڀيرا ان تي پابندي لڳائي چڪي آهي. سال جڏهن ته، پابندي خلاف ماڻهن جي احتجاج سان، راندين کي جاري رکڻ لاء 2017 ۾ هڪ نئون آرڊيننس ٺاهيو ويو. 

## ايٽمولوجي

## تاريخ

## جليڪٽو جا هنڌ

## قسمون ۽ ضابطا

## پيدائش

## تربيت ۽ تياري

## جانورن جي حقن جا خدشا

## پابندي، احتجاج ۽ اجازت

## جليڪٽو پريميئر ليگ

## مشهور ثقافت ۾

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:راند
زمرو:ڀارت
زمرو:ثقافت
زمرو:رانديون
لاهوتي ميلو

لاهوتي لفظ لاهُوت مان نڪتل آهي، جيڪو سنڌ ۽ بلوچستان جي حد تي هڪ اهڙو هنڌ آهي، جتي هزارين ياتري جبل جهاڳي ناني امان جي زيارت تي ويندا آهن. لاهوت لامکاں جو ذڪر شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ به پنهنجي شاعري ۾ ڪيو آهي. لاهوتي ميلي (Laahooti festival) جي شروعات 2016ع کان حيدرآباد، سنڌ کان ٿي هئي. 2016ع ۾ اهو ميلو 21 ۽ 22 جنوري تي حيدرآباد ۾ ٿيو هئو. 2017ع ۾ اهو ميلو 8 فيبروري تي حيدرآباد ۾ ٿيو هئو. 4 مارچ 2018ع حيدرآباد ۾ ٿيو, لاهوتي ميلو 2019ع سنڌ يونيورسٽي ۾ ٿيو

موسيقار سيف سميجو جي پروگرام لاهوتي لائيو سيشنز ۽ سنڌ ٿقافت کاتي جي انتظام هيٺ ٻن ڏينهن تائين هلندڙ هي جديد ۽ قديم جي ميلاپ واري انداز جو ميلو ڪئين رنگن سان سينگهاريل هوندو آهي، جنهن ۾ راڳ رنگ، ادب، سماجي مسئلن کان وٺي تصوف جي موصوعن تي ڳالهه ٻولهه ڪئي ويندي آهي ۽ ويچار ونڊيا ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:ميلا
ٿامس ڪارلائل

**ٿامس ڪارلائل** (Thomas Carlyle) وڪٽوريا زماني جو فلاسافر، مفڪر، ناول نگار ۽ تاريخدان هو. هن جو چوڻ هئو ته، تاريخ سواءِ عظيم انسانن جي سوانح حيات جي ٻيو ڪجهه به نه آهي. پنهنجي ان نظريئي جي تحت ئي هن پيغمبر، محمد صلي الله عليه وسلم جي "عظيم انسان" (The Great Man) جي طور ساراهه ڪئي، جنهن کي گهڻو ڪري، مسلمان حوالي جي طور تي ڪتب آڻيندا آهن.

## حوالا

زمرو:1881ع جون فوتگيون
زمرو:شخصيتون
زمرو:سياسي فلاسافي
مَٽيارين جو موتُ ويندي چي ويرم (چوڻي)

**مَٽيارين جو موتُ ويندي چي ويرم** سنڌي ٻولي جي ھڪ چوڻي آھي.
## پسمنظر
ڪلهوڙن ۽ ميرن جي دور ۾ مٽياريءَ جي ڪجهه عالمن فتوا ڏني هئي ته جنهن هندوءَ ڪنهن مسلمان کي ”ادا“، ”ڀائو“، ”يار“، ”دوست“ يا اهڙي لفظ سان ڳالهايو ته اهو ڄڻڪ مسلمان ٿي ويو، ان دور ۾ باقيل پوٽا سيدن جي پڳدار حاجي ميراوِل شاهه وٽ ته هندن کي مسلمان ڪرڻ جي سَند هئي، ادا، ڀائو ۽ يار چوڻ وارن هندن کي جهلي وٽس آندو ويندو هو ۽ پوءِ ان کي زوريءَ مسلمان ڪري هٿ تي مُهر هڻي ڇڏيندا هئا ۽ پوءِ هندن جو اندر ساڙڻ لاءِ ان کي ڪلهن تي کڻي شهر جو سرگس ڪرايو ويندو هو، اهو سلسلو انگريزن جي دور ۾ به ڪجهه عرصي تائين جاري رهيو. جنھن سبب مَٽيارين جو موتُ ويندي چي ويرم چوڻي مشھور ٿي.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:مذهب
زمرو:سنڌي پهاڪا
زمرو:سنڌي چوڻيون
سپرڪنڊڪٽيويٽي

**سپرڪنڊڪٽيويٽي** (Superconductivity) طبيعي خاصيتن جو هڪ سيٽ آهي جيڪو سپر ڪنڊڪٽر؛ مواد جنهن ۾ برقي مزاحمت ختم ٿي ويندي آهي ۽ مقناطيسي فيلڊ مواد مان خارج ٿي ويندا آهن، ۾ مشاهدو ڪيو ويو آهي. هڪ عام دھاتي ڪنڊڪٽر جي برعڪس، جنهن جي مزاحمت آهستي آهستي گهٽجي ويندي آهي جيئن ان جو گرمي پد گهٽجي ويندو آهي، ايستائين جو مڪمل صفر جي ويجهو، هڪ سپر ڪنڊڪٽر وٽ هڪ خاص نازڪ درجه حرارت هوندو آهي، جنهن جي مزاحمت اوچتو صفر تي اچي ويندي آهي.  سپر ڪنڊڪٽنگ تار جي لوپ ذريعي هڪ برقي ڪرنٽ، بغير ڪنهن مزيد طاقت جي، اڻڄاتل وقت تائين جاري رهي سگهي ٿو.

سال 1911ع ۾ ڊچ فزڪس دان هائيڪ ڪيمرلڱ اووينس (Heike Kamerlingh Onnes) پاران سپر ڪنڊڪٽيوٽيءَ جو رجحان دريافت ڪيو ويو. لوهه مقناطيسيت (ferromagnetism) ۽ ايٽمي اسپيڪٽرل لائنن وانگر، سپرڪنڊڪٽيويٽي هڪ رجحان آهي جنهن جي صرف ڪوانٽم ميڪنڪس ذريعي وضاحت ڪري سگهجي ٿي. اهو، سپر ڪنڊڪٽر جي اندرين ۾، ان جي سپر ڪنڊڪٽنگ حالت ۾ منتقلي دوران، مقناطيسي فيلڊ جي مڪمل منسوخي، "ميسنر اثر" (Meissner Effect) سان منسوب ڪيو ويو آهي. ميسنر اثر جي موجودگي ظاهر ڪري ٿي ته سپر ڪنڊڪٽيويٽي کي صرف ڪلاسيڪل فزڪس ۾ مڪمل ايصال (Conductivity) جي مثالي طور سمجهي نٿو سگهجي. 

سال 1986ع ۾، اهو دريافت ڪيو ويو ته ڪجهه  ٽامي جا پيروسڪائٽ سيرامڪ مواد °90 ڪيلون (منفي °183 سينٽي گريڊ) کان هيٺ، ايڙهي هڪ خاص گرمي پد رکڻ ٿا. اهڙي تيز منتقلي واري گرمي پد نظرياتي طور تي هڪ روايتي سپر ڪنڊڪٽر لاءِ ناممڪن آهي، جنهن ڪري مواد کي اعليٰ درجه حرارت جا سپر ڪنڊڪٽرز چيو وڃي ٿو.

سستي طور تي دستياب کولنٽ مائع نائٽروجن °77 ڪيلون (−196 ° C) تي ابل جي ٿو ۽ اهڙيءَ طرح ان کان مٿان گرمي پد تي سپر ڪنڊڪٽيويٽي جو وجود ڪيترن ئي تجربن ۽ ايپليڪيشنن کي آسان بڻائي ٿو جيڪي گهٽ گرمي پد تي گهٽ عملي آهن.

## تاريخ
## درجه بندي
## ابتدائي خاصيتون
## تيز گرمي پد تي سپرڪنڊڪٽيويٽي جون ايپليڪيشنون
## نوبل انعام

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Video about Type I Superconductors: R=0/transition temperatures/ B is a state variable/ Meissner effect/ Energy gap(Giaever)/ BCS model
* Lectures on Superconductivity (series of videos, including interviews with leading experts)
* YouTube Video Levitating magnet
* DoITPoMS Teaching and Learning Package – "Superconductivity" 
* The Schrödinger Equation in a Classical Context: A Seminar on Superconductivity – The Feynman Lectures on Physics.

زمرو:برقي ايصاليت
زمرو:طبيعي خاصيتون
زمرو:مقناطيسي ليويٽيشن
زمرو:طبيعيات جي اصطلاحون

## حوالا
نسلي صفايو

thumb|بي دخلي
**نسلي صفايو** (Ethnic Cleansing) ڪنھن ھڪ نسلي گروھ پاران ٻئي نسلي گروھ جي خلاف ڏاڍ، ظلم ۽ تشدد وسيلي کين ڪنھن علائقي منجهان سٽيل سازش ۽ رٿابندي تحت بي دخل ڪرڻ ۽ انھن تي غلبو پيدا ڪرڻ لاءِ اختيار ڪيل پاليسي، اڳڀرائي طاقت جو استعمال، ڏاڍ ظلم ۽ تشدد ڪرڻ، عدالت کان مٿانھين ڪارواين، آبادين ۾ ماڻهن جي چُرپر تي بندش ۽ کين ھڪ علائقي ۾ واڙڻ، سندن ملڪيتن تي قبضا ڪرڻ، فوجي آپريشن يا اھڙي ڪنھن آپريشن جي ڌمڪي ڏيڻ، مخالف نسل جي ماڻهن جي ملڪيتن مذھبي عبادتگاھن کي ساڙڻ يا بي حُرمتي ڪرڻ، جنسي ڏاڍائي ڪرڻ، مخالفن جي نياڻين کي زوري مذھب مَٽرائڻ واري عمل کي نسلي صفايو سڏجي ٿو.

ھي اصطلاح 1992 ۾ عالمي خابرو ادارن ۾ يوگوسلاويا جي صورتحال بابت گهڻو استعمال ٿيڻ کانپوءِ مشھور ٿيو ھيو.

## حوالا

زمرو:قوم
زمرو:تشدد
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:انساني رويا
زمرو:قومپرستي
زمرو:نسل پرستي
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
سوات ۾ پٿرن تي ٽي هزار ورهيه پراڻا تصويري عڪس

پاڪستان جي صوبي خيبر پختون خواه جي علائقي **سوات** جي تعلقي **بريڪوٽ** کان 8 ڪلوميٽرَ پنڌ تي **موضع ڪنڊاڪ ڪوٽه** جي جبل تي 3000 هزار ورهيه پراڻيون پينٽنگز لڌيون آهن.

هن علائقي کي **ڪاڪئي ڪانڊو** ۽ **سرگاه سر** سڏين ٿا. هي پراڻيون پينٽنگز انڊو آرين نسل جون هئڻ جون شاهديون مليون آهن.

هنن پينٽنگز کي ڌيان سان ڏسڻ کانپوءِ ماهر ان نتيجي تي پهتا آهن هتي **ايسپاسوئي** ۽ **ايساڪينو** يعني گهوڙن وارا ماڻهو (People of Horses) ۽ درد (Dard) قبيلا آباد هئا. هنن پينٽنگز مان ڄاڻ پوي ٿي ته ان دور ۾ هنن ماڻهن وٽ لکڻ ۽ پڙهڻ جي صلاحيت ڪنهن وٽ به ڪو نه هئي، تنهنڪري اهي تاريخ جو رڪارڊ تصويري صورت ۾ رکندا هئا.

هن سڄي واديءَ جي تاريخ پروٽو هسٽارڪ ڪلچر يعني تاريخ ۽ تاريخ کان پهرين جي زماني جي ثقافت تي بيٺل آهي. اندازو اهو ئي آهي ته هنن پينٽنگز ۾ ڪتب آيل رنگ ان دور ۾ هتان جي جبلن مان ملندڙ هڪ قسم جي پٿرن مان ٺاهيو ويو هوندو. جنهن کي **مائيڪا** چون ٿا. اهو رنگ ايڏو ته پڪو آهي جو ٽي هزار سالن کان پوءِ به ان رنگ مان ٺاهيل تصويرون صاف ڏسي سگهجن ٿيون.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:پاڪستان جي فطري تاريخ
زمرو:خیبر پختونخوا ۾ قديم آثار
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:خیبر پختونخوا جي فطري تاريخ
زمرو:خیبر پختونخوا ۾ قديم آثار جا ماڳ
عيد مبارڪ

**عيد مبارڪ** (، ، فارسي/اردو: ، پشتو (اختر مبارک)، ، ஈத் முபாரக்)   ھڪ ٻہ لفظي لفظ يا پيغام آھي جيڪو عيد الفطر يا عيد الاضحيٰ تي مسلمان ھڪ ٻئي کي ڏيندا آھن۔
ھي اردو، عربي، فارسي ۽ ترڪي سان گڏوگڏ پاڪستان ۽ بھارت جي ڪيترن ئي علاقائي ٻوليوں ۾ رائج آھي۔

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:عيد
زمرو:مذھبي اصطلاح
زمرو:رمضان
عيد نماز

**عيد نماز** (Eid prayers) (عربي: صلاة العيد) ٻن اسلامي ڏڻن (عيدين) جي موقعن تي ادا ڪئي ويندڙ خصوصي نماز آھي۔
عيد الفطر جي نماز پھرين شوال تي ادا ڪئي ويندي آھي۔ عيد الاضحيٰ جي نماز ڏھ ذوالحج تي ادا ڪئي ويندي آھي. ٻنھي موقعن تي ھي خصوصي نمازون عام طور تي عيد گاھ ۾ ادا ڪيون وينديون آھن۔ عيد جي نماز ۾ ٻہ رڪعتون واجب شامل آهن ۽ ان جي صحيح ۽ واجب ھجڻ لاء ساڳيا شرط آھن جيڪي جمعي جي نماز جا آھن پر عيد جي نماز ۾ خطبو شرط ناھي جيڪو جمعي جي نماز ۾ لازمي شرط ھوندو آھي. عيد نماز ۾ خطبو سنت آھي. عيد جي نماز جو وقت سج نڪرڻ سان پيلاڻ جي ختم ٿيڻ بعد شروع ٿئي ٿو ۽ سج جي زوال تائين جاري رھي ٿو پر مستحب آھي تہ عيد نماز ۾ دير نہ ڪئي وڃي. اھا نماز اڪيلي سر نہ ٿي پڙھي سگھجي. ان جي قضا ڪانہ ٿيندي آهي. ھن نماز ۾ اذان ۽ اقامت نہ ٿيندي آهي. اھل حديث وارن لاء عيد نماز ۾ عورتن جي ۽ ٻارن جي شرڪت سنت آھي. عيد جو خطبو سنت آھي پر ان جو ٻڌڻ واجب آهي.خطبو نماز بعد پڙھڻ سنت آھي. ٻہ خطبا پڙھڻ ۽ ٻنھي جي وچ ۾ جمعي جي نماز جي خطبي واري وقفي جيترو ويھڻ سنت آھي .

## پڻ ڏسو
* عيد الفطر
* عيد الاضحيٰ

زمرو:نماز
زمرو:عيد
عيد جي خرچي (عيدي)

مسلم ثقافت ۾ عيد جي ڏيھنن ھڪ فرد کان ٻئي کي، عام طور تي ٻارن کي ڏنو ويندڙ تحفو **عيدي** چيو ويندو آھي۔ ھي عام تحفا، مٺائيون، گل يا نقد رقم ٿي سگھي ٿو۔  

## حوالا

زمرو:عيد
فيس بڪ جو سولر پاور انٽرنيٽ ڊرون

**فيس بڪ** (Facebook) جي باني، مارڪ زڪربرگ (Mark Zuckerberg) سڄي دنيا کي ڳنڍڄار (انٽرنيٽ) سان ڳنڍڻ جي ڳالهه ڪئي آهي. ان مقصد لاءِ، سندس ڪمپنيءَ اهڙا وڏا ڊرونز ٺاهيا آهن جيڪي دنيا جي مختلف علائقن تائين ڳنڍڄار جي پهچ ۾ مدد ڏيندا. فيس بڪ جي ڪنيڪٽوٽي ليب، شمسي توانائي سان هلڻ وارن انهن ڊرونز کي ٺاهيو آهي جيڪي بوئنگ 747 جيترا وڏا آهن ۽ انهن کي "اڪيولا" جو نالو ڏنو ويو آهي. ان ڊرون، پهرين آزمائشي اُڏام جون 2016ع ۾ ڪئي، اها اُڏام 96 منٽ تائين جاري رهي. ڪمپني کي اميد آهي ته اڳتي هلي ڊرون ليزر بيم جي ذريعي دنيا جي ڏوانهن علائقن تائين انٽرنيٽ جي فيس بڪ کي پهچائي سگهبو.

## حوالا

زمرو:انٽرنيٽ
زمرو:ٽيڪنالاجي
راجا سامبس

**راجا سامبس** (يوناني ٻوليءَ ۾ اچاريل).راجا سامبس قديم سنڌ جي انهن مقامي حڪمرانن مان هو، جن جو ذڪر سڪندر مقدونيءَ جي هندستاني مهمن جي حوالي سان يوناني تاريخي ذريعن ۾ ملي ٿو. يوناني مؤرخن هن کي Sambus يا Samboos جهڙن نالن سان ياد ڪيو آهي. جديد تحقيق موجب، سامبس سنڌونديءَ جي هيٺئين علائقي (Lower Indus region) يا اولھ سنڌ جي ٽڪرين سان لاڳاپيل ڪنهن سياسي وحدت جو حڪمران هو، جڏهن ته سندس صحيح دارالحڪومت بابت مؤرخن ۾ اختلاف موجود آهي.

## سياسي ۽ تاريخي پسمنظر

سڪندر جي لشڪر ۾ ايراني، يوناني ۽ وچ ايشيا جا سپاھي ھئا. سن 327 ق- م ۾ يوناني فاتح ڪابل ۽ سوات مان ٿيندو، پنجاب ۾ گھڙيو، جتي ھن راجا پورس کي شڪست ڏني، پوءِ سنڌو نديءَ جي ذريعي ملتان پھچي، ھن ملتان جي مالي راجا کي شڪست ڏني. اڳتي ايندي ھن سانگلا شھر ۾ مقامي ماڻھن جي سخت مقابلي ۽ مزاحمت جو منھن ڏٺو. سانگلا شھر جا ستر ھزار ماڻھو سڪندر يونانيءَ جي فوجن ھٿان مارجي ويا. ايڇ ٽي لئمبرڪ مطابق راجا سامبس  ھڪ مقامي سردار ۽ اولھ سنڌ جي سنڌوندي جي ڀرسان يا ڏکڻ سنڌ جي ڪنھن علائقي جو حاڪم  ھيو ۽ ان جو راجا ميوسيڪانس (Musi­canus) سان سياسي ۽ فوجي تڪرار به هلندڙ هو.

## سامبس ۽ سڪندر جا لاڳاپا

ايڇ. ٽي. لئمبرڪ مطابق، امڪان آهي ته سڪندر شروعاتي مرحلي ۾ سامبس کي ميوسيڪانس جي وڌندڙ طاقت کي متوازن ڪرڻ لاءِ اولھ سنڌ جي ٽڪرين ۾ رهندڙ قبيلن تي اثر رکندڙ مقامي سردار طور قبول ڪيو هجي. سامبس شايد ان وقت سڪندر آڏو فرمانبرداري يا پٺڀرائي جو اظهار ڪيو، جڏهن ميوسيڪانس اڃا مڪمل طور مطيع نه ٿيو هو.

## بغاوت، فرار ۽ فوجي ڪارروايون

جڏهن سڪندر ميوسيڪانس کي معافي ڏئي ٻيهر اقتدار ۾ بحال ڪيو، تڏهن سامبس کي سياسي نقصان جو انديشو ٿيو. يوناني ذريعن موجب، سامبس ان صورتحال کان پوءِ فرار ٿي ويو، جنهن کي سڪندر بغاوت سمجهي سامبس جي علائقي ڏانهن فوجي پيشقدمي ڪئي. ڪيترائي شهر بغير مزاحمت جي يوناني فوجن حوالي ٿيا سڪندر سامبَس جي دارالحڪومت سِنديمَن جي دورازن وٽ اچي پهتو: دروازا کوليا ويا، ۽ سردار جي ڪٽنب جا ڀاتي پنهنجي هٿن ۾ هن جا خزانا کڻي، اچي ٻاهر بيٺا، ”جن جي قيمت جو هنن حساب لڳائي ڇڏيو هو“، ۽ تن سان گڏ هن جا هاٿي به ڪاهي آيا.

## برهمڻ شهر جي مزاحمت

لئمبرڪ نشاندهي ڪري ٿو ته مقامي ماٺ عارضي هئي. جلد ئي سامبس جي علائقي ۾ برهمڻن جي اثر هيٺ هڪ شهر کليل طرح سڪندر جي فوجن جي مقابلي لاءِ بيٺو. يوناني مؤرخ ايرين (Arrian) جي بيان موجب، جنهن کي لئمبرڪ، ڪرٽيئس روفس (Curtius Rufus) جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڀروسي جوڳو قرار ڏئي ٿو، سڪندر ان شهر تي سخت حملو ڪيو ۽ برهمڻ اڳواڻن کي قتل ڪرايو، ڇاڪاڻ⁠ ته هن انهن کي سامبس جي بغاوت جو محرڪ سمجھيو.

## انجام ۽ موت
يوناني روايتن موجب، سامبس آخرڪار سڪندر جي قبضي ۾ آيو يا سندس حڪم سان قتل ڪرايو ويو. سامبس جي موت جو وقت عام طور 327 ق.م کان 323 ق.م جي وچ واري عرصي سان ڄاڻايو وڃي ٿو. مقامي سنڌي ذريعن ۾ هن دور جي تفصيلي تاريخ محفوظ نه رهي آهي، تنهنڪري سامبس بابت بنيادي ڄاڻ گهڻي قدر يوناني مؤرخن تان ورتل آهي.

## تاريخي اهميت ۽ نئين تشريح

تحقيقي تاريخنويسيءَ ۾ (جهڙوڪ لئمبرڪ) سامبس کي هڪ مقامي سردار ۽ علائقائي حڪمران طور ڏٺو وڃي ٿو، جنهن جي سياسي حيثيت يوناني ماخذن جي روشنيءَ ۾ محتاط انداز سان سمجهي وڃي ٿي. ان جي ابتڙ، سنڌي قومپرست مؤرخ، خاص طور عبدالواحد آريسر، سامبس کي ڌارين يلغارن جي مقابلي ڪندڙ ۽ سنڌي مزاحمت جي علامتي ڪردار طور پيش ڪن ٿا، ۽ کيس وطن لاءِ وڙهندي قربان ٿيندڙ مقامي اڳواڻن ۾ ڳڻين ٿا.

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:آڳاٽي سنڌ جا راڄ ڪندڙ
اسٽيٽس ڪو

**ساڳيائپ**، جيئن جو تيئن يا اسٽيٽس ڪو (status quo) لاطيني ٻوليءَ  جو لفظ آهي، هن اصطلاح جي معنا آهي”ساڳي حالت برقرار هُجڻ“ يا اڳوڻي حالت برقرار رکڻ. ويجهي ماضيءَ جي بين الاقوامي سياست ۾ آمريڪا جي صدر ’جيمس منرو‘ 22 ڊسمبر 1823ع تي آمريڪي ڪانگريس آڏو پنهنجي تقرير ۾ هن نيتيءَ جو ذڪر ڪيو. جنهن جا ٻه مکيه اصول هئا. هڪ ته مختلف يورپي ملڪن جي وچ ۾ موجود ’طاقت جي ورهاست‘ جو آمريڪا احترام ڪندو. ٻيو ته طاقت جي اهڙي ورڇ ۾ ٿيندڙ ڪنهن به غير فطري تبديليءَ جي ڪوشش جي آمريڪا مزاحمت ڪندو.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:تبديلي
زمرو:سياست
اسلامي موڪلون

**اسلامي موڪلون** اھي ڏينھن آھن جن ۾ دين اسلام جا پوئلڳ ڪنھن اھم واقعي جي ياد ۾ خوشي يا غمي ملھائيندا آھن، عيد الفطر ۽ عيد الاضحیٰ 2 مشھور اسلامي موڪلون آھن۔ اسلامي موڪلون عام طور تي ھجری جنتري جي حساب سان ملھايون وينديون آھن۔

## مشھور اسلامي موڪلن جي فھرست
* عيد الاضحيٰ (10 ذوالحج) : 
* عيد الفطر (پھرين شوال): 
* عيد ميلاد النبي (12 ربيع الاول)
* معراج النبي (27 رجب)
* شب برات (15 شعبان)
* عاشورو (10 محرم)
* اربعين (20 صفر)
* شبِ قدر (27 رمضان)
* اسلامی نئون سال (پھرين محرم)

## پڻ ڏسو
* ڏڻ

## حوالا

زمرو:موڪلون
زمرو:اسلامي موڪلون
زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن
عثمان ٻيون

thumb|271x271 عڪسلون|عثمان دوم
عثمان ٻيون 1618ع کان وٺي ڪري پنھنجي وفات تائين خلافت عثمانيہ جي ڀڄ ڊڪ سنڀالڻ وارو سلطان ھو۔ ھو 3 نومبر 1604ع تي توپ ڪاپی محل استنبول ترڪي ۾ پيدا ٿيو ۽ 20 مئي 1622ع تي وفات ڪري ويو۔ ھن 1607ع ۾ پيدا ٿيڻ واري عائشہ سان شادی ڪئي۔ ھو سلطان احمد اول جو پٽ ھو۔ ھن جي والده سلطان ماھ فيروز خديجہ سلطان ھئي۔
هرچند رائي لکاڻي

**هرچند رائيَ** 15 سيپٽمبر 1915ع ۾ عمرڪوٽ ۾ پرائمري اُستاد گردهاري لال جي گهر ۾ پيدا ٿيو.

## سوانح
ڊاڪٽر هرچند رائيَ (Dr. Harchand Rai) ٿرپارڪر جي سوٽهڙ برادريءَ مان هو. هرچند رائي جو پُٽ مهيندر ديو مطابق هرچند 1940ع ۾ ممبئيءَ مان ڊاڪٽريءَ جي ڊگري حاصل ڪئي. ان زماني ۾ ٿر ۾ مختلف بيماريون عام هيون ۽ ڊاڪٽر نه هئڻ جي برابر هئا. ان وقت ڊاڪٽر هرچند نه رڳو دل سان ماڻهن جي خدمت ڪئي, پر غريبن جو مفت علاج به ڪيو. 

ڊاڪٽر هرچند ڪجهه وقت سنڌ جي مختلف علائقن ۾ سرڪاري نوڪري به ڪئي، پر پنهنجي علائقي ۾ ڊاڪٽرن جي کوٽ جي سبب نوڪري ڇڏي غريبن جي خدمت ۾ لڳي ويو. سندس ويجهي ساٿي ڊاڪٽر پرڌان روپاڻيءَ ٻڌيو ته ٿر پارڪر جي ڏورانهن علائقن مان اچڻ وارن غريب مريضن جو هو نه رڳو بنا ڪنهن ڌرمي متڀيد جي علاج ڪندو هئو، پر پنهنجي هڙان وڙان انهن کي ماني پڻ کارائيندو هو. 1987ع ۾ عمر ڪوٽ ۾ هڪ فلاحي اينٽي ٽي بي سينٽر ٺاهي عريبن جو مفت علاج ڪيائين.  اينٽي ٽي بي ايسوسي ايشن، عمر ڪوٽ جي هاڻوڪي صدر ڊاڪٽر سفيع محمد بجير ٻڌائي ٿو ته، ڊاڪٽر هرچند ۾ لالچ نالي جي ڪا شئي ڪو نه هئي. هو انساني خدمت کي عبادت سمجهندو هو.

عمر ڪوٽ جي صحافي الياس ٿريءَ، ڊاڪٽر هر چند جا ٿانوَ، رليون ۽ ٻيو سامان ائين سنڀالي رکيو آهي، جيئن دنيا جي ميوزيمن ۾ سنڀالي رکيو ويندو آهي.

ڊاڪٽر هرچند رائي سماجي ۽ ثقافتي خدمتن سان گڏوگڏ سياست ۾ به سرگرم رهيو. لوڪل باڊيز جي اليڪشن ۾ هو ٽي ڀيرا جنرل ڪائونسلر ۽ هڪ ڀيرو ميونسپل جو چيئرمين پڻ چونڊيو ويو. هن ٻه ڀيرا صوبائي اسيمبليءَ جي سيٽ لاءِ (1970 ۽ 1985) ۾ چونڊ وڙهي پر ڪامياب نه ٿي سگهيو.

هرچند رائي پاڪستان جي هندو برادريءَ جو پهريون فرد هو، جنهن کي سندس سماجي ۽ ثقافتي خدمتن جي عيوض صدارتي ايوارڊ ”تمغه امتياز“ پڻ ڏنو ويو هو. ان کان سواءِ به هن پنهنجي سماجي، ٽقافتي، رواداري ۽ انسانيت جي خدمت ڪَرڻ تي لڳ ڀڳ 40 مختلف ايوارڊ پڻ ماڻيا. 

ڊاڪٽر هرچند رائيَ تي سندس ڪيل سماجي خدمتن جي حوالي سان **”ڊاڪٽر هرچند رائي - انمول انسان جي اَمر ڪٿا“** سان هڪ ڪتاب پڻ ڇپجي چڪو آهي.

## ديهانت
ڊاڪٽر هرچند رائيَ 4 مارچ 2013ع تي ديهانت ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:پاڪستاني ماڻهو
سنڌي ادب ۾ افساني جي اِرتقا

سنڌي ٻولي ۾ ادب جون جديد صنفون (ناول، ڊرامي ۽ مضمون) انگريز جي دور ۾ داخل ٿيون۔ اھڙي طرح افسانو به ان ئي دور ۾ پروان چڙھيو۔ پر ان کي سنڌي افسانن جو اِرتقائي دور نٿو چئي سگھي۔

## پھريون دور (1851ع کان 1925ع تائين)

1851ع ۾ سورٺ راء ڏياچ، شھزادي مانڪ جي ڪھاڻي، ڀنڀي زميندار جي ڪھاڻي وغيرھ جي نالن سان ڪھاڻيون لکيون ويون، پر ان کي باقائده افساني جي ابتداء نٿو چئي سگھجي۔

### ھن دور جا مصنف:
*محمد عثمان ڏيپلائي
*ڄيٺمل پر سرام
*غلام حسين قريشي
*عبدالله عبد

## ٻيو دور (1925ع کان 1940ع تائين)

ھن دور کي ترجمي جو دور چئي سگھجي ٿو۔ ھن زماني ۾ ھندي، بنگالي، گجراتي ۽ ڪيترن ئي ٻي ٻولين مان افسانن جا ترجما ڪيا ويا۔

### ھن دور جا مصنف:

*مرزا نادر بيگ
*لطف الله بدوي
*امر لعل ھنگوراڻي
*عثمان علي انصاري

## ٽيون دور (1940ع کان 1947ع تائين)

ھي دور سنڌي افساني جو ھنگامي دور ڄاتو وڃي ٿو۔ برطانوي راڄ جي انتھا ٿي، آزادي جي تحريڪن زور پڪڙي رھيون ھيون، جنھن جو به وڏو اثر افساني تي پيو۔

### ھن دور جا مصنف:

*گوبند مالھي
*سگن آھوجا
*شيخ اياز
*ڪيرت ٻاٻاڻي

## نئون دور (1947ع کان 1960ع تائين)

ورھاڱي کان بعد ھي دور بحران سان ڀريل ھو۔ ڪيترا ئي پبلشر ۽ مصنف ڪوچ ڪري ويا۔ ڪجهه سالن بعد ترقي شروع ٿي جيڪا اڃان تائين روان دوان آھي۔

### ھن دور جا مصنف:

*جمال ابڙو
*غلام رباني آگرو
*اياز قادري
*جمال رند
*سراج ميمڻ
*ع ۔ ق شيخ
*بيگم زينت
*ثميره زرين

## جديد دور (1960 کان اڄ تائين)

افساني پنھنجي ترقي جون منزلون طي ڪري گھڻو اڳتي تائين پھچي چڪا آھي۔ ھن دؤر ۾ ڪيترائي نوان تجربا به ڪيا ويا آھن۔

### ھن دور جا مصنف:

*مھتاب محبوب
*غلام نبي مغل
*نسيم کرل
*امر جليل 
*نورالھديٰ شاھ
*آغا سليم
۽ ڪيترن ئي مصنفن ھن صنف تي طبع آزمائي ڪئي آھي ۽ ڪري رھيا آھن۔

زمرو:ادب
زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستاني ادب