open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نڪاراگُئا جو انقلاب

سال 1979ع ۾ لاطيني آمريڪا جي مُلڪ نڪاراگُوا ۾ هٿياربند جاکوڙ ذريعي آمريڪا مخالفت سوشلسٽ انقلاب يا نڪاراگُوا جو انقلاب (Nicaraguan Revolution) آيو. هن ويڙهه ۾ نڪاراگوا جي انقلابين 50 ورهين کان صاحبي ڪندڙ ’سوموزا خاندان‘ کي جولاءِ 1979ع ۾ مُلڪ مان ڀڄي وڃڻ تي مجبور ڪيو، ’سوموزاخاندان‘ جي فوجن ۽ عوامي حمايت سان ويڙهاڪن جي وچ ۾ ٿيندڙ انهيءَ ويڙھ ۾ لڳ ڀڳ 50،000 ماڻهو مارجي ويا ۽ لڳ ڀڳ ملڪ جي 20 سيڪڙو آبادي بي گهر ٿي. سوموزا کان پوءِ ’ڊئنيئل اورتيگا‘ جڏهن نڪاراگوا جو صدر ٿيو ته، کاٻي ڌر سان لاڳاپو رکڻ ڪري، آمريڪا ان جي مخالفت ڪندي، سندس مُخالف ’ڪونٽرا باغين‘ جي مدد ذريعي انقلاب کي ناڪام ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. آمريڪي صدر ’رونالڊ ريگن‘ جي حڪومت ۽ سندس مُشيرن ننهن چوٽيءَ جو زور لڳائي، اورتيگا سرڪار کي ناڪام ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کين ڪجهه به هڙ حاصل نه ٿيو. پوءِ اورتيگا جي حُڪومت جو خاتمو عام چونڊن ۾ سندس مُخالف صدارتي عورت اميدوار ’چامارو‘ جي سوڀ ذريعي ٿيو.
## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:آمريڪا
يو يو هني سنگ

**هني سنگهه (هرديش سنگهه)**  هڪ هندستاني پنجابي گانا ڳائڻ وارو فنڪار آهي۔ هو دهلي ۾ ڄميو، ٽرينيٽي اسڪول مان موسيقي جي پڙهائي  ڪئي۔ هو پنجابي، هندي ۽ انگريزي ۾ گانا ڳائيندو آهي۔

زمرو:1983ع جون پيدائشون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
پرڏيهي جهنڊو

**پرڏيهي جهنڊي** (foreign flag) جو اصطلاح سامونڊي ۽ هوائي اچ وڃ تي لاڳو ٿئي ٿو. ڪو به اهڙو سامونڊي يا هوائي جهاز، جيڪو ڪنهن ٻئي مُلڪ ۾ رجسٽرڊ ٿيل هُجي، پر سندس پَرَن تي ڪنهن الڳ ملڪ جو جهنڊو لڳل هُجي ، ته اهڙن جهازن کي فارين فليگ جي اصطلاح سان سڏيو وڃي ٿو. اها ساڳي صورتحال ٻين مُلڪن سان به لاڳو ٿئي ٿي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:ڪاروباري اصطلاح
فوجي معاملن ۾ انقلاب

هٿيارن ٺاهڻ ۾ نون هُنرن ۽ فنن جي استعمال سبب، فوج سازيءَ واري شعبي ۾ هڪ نئون انقلاب آيو آهي. اڄڪلهه هر ملڪ جي فوجن ۾ نئين ٽيڪنالاجيءَ مطابق ٺهيل هٿيار آڻڻ ڏاڍو ضروري سمجهيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته ٽيڪنالاجيءَ جي مدد سان هٿيارن جو ٺيڪ نشاني تي لڳڻ ۽ ويريءَ (دشمن) کي وڌ کان وڌ نقصان رسائڻ جون صلاحيتون حاصل ٿي وڃن ٿيون. ”سرد جنگ“ دؤران، فوجي معاملن ۾ هن قسم جي واضح تبديليءَ کي هاڪاري قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ ته جديد قسم جي اهڙن هٿيارن جي هجڻ سان ۾ُخالف ڌُر کي سخت جوابي اُلر جو خوف رهي ٿو ۽ انهيءَ خوف سبب اهو اڳرائي نٿو ڪري، نتيجي ۾ ٻن برابري ڪندڙ ڌُرين وچ ۾، جنگ جا امڪان سگهارا نٿا رهن. پر 1991ع ۾ ٿيل ايراني نار (Persian Gulf) واري جنگ دوران اهڙن هٿيارن جي اجائي استعمال، شديد جنگي خطرن کي اڃا وڌيڪ سگهارو ڪري ڇڏيو آهي. سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي ذريعن جي هٿيارسازيءَ ۾ استعمال کان کانسواءِ، سڌي يا اڻ سڌي طرح جنگي صورتحال بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ ۽ ان جي صحيح موقعن تي استعمال ذريعي، جنگ جي نتيجن جي اڳواٽ علم بابت به اڳڀرائي ٿي آهي. ريووليوشن ان ملٽري افيئرس (Revolution in Military Affairs, RMA) کي جديد نظرين هيٺ وڏي حاصلات جي انداز ۾ ڏٺو وڃي ٿو. اڄوڪي دُنيا ۾ ”اطلاعاتي فن“ (Information Technology) جي اچڻ سان، تڪراري ڌُرين وچ ۾ جيڪا ڄاڻ حاصل ڪرڻ جي ڊوڙ ”ڇتي ڇڪتاڻ“ ۾ تبديل ٿي آهي، تنهن فوجي نظام جي جوِڙجڪ ۽ ملڪي سيڪيورٽي سرشتي ۾ پڻ ڏاڍي اهم جڳهه والاري آهي. تازو 2010ع ۾ انٽرنيٽ جي ويب سائيٽ ”وڪي ليڪس“ (WikiLeaks) جديد ٽيڪنالاجيءَ ذريعي، دُنيا جي اهم فوجي ۽ سياسي ادارن جي چُرپُر بابت جيڪا اچرج ۾ وجھندڙ ڄاڻ ڏني آهي، انهيءَ سڄي دنيا جي حڪومتن ۾ ٿرٿلو مچائي ڇڏيو آهي. ”وڪي ليڪس“ طرفان دُنيا جي وڏن سياسي ۽ فوجي طاقتن ۽ سندن ادارن جي نظامن ۾ جيڪي اُڻايون بيان ڪيون آهن، تن سڄي دُنيا جي فردن توڙي گروهن ۾ ”انفارميشن سيڪيورٽي“ جي حوالي سان هڪ خوفناڪ صورتحال پيدا ڪري ورتي آهي، جنهن ڪري آمريڪا ۽ سندس يورپي اتحادين سميت، دُنيا جي اڪثر ملڪن، پنهنجي ۾ُختلف سرشتن جي حفاظت تي تمام گهڻو ڌيان ڏيڻ شروع ڪيو آهي. هن وقت RMA جي ۾ُک مامرن ۾، حاصل ٿيل ڪنهن به معلومات کي محفوظ ڪرڻ ۽ اُن کي نروار ٿيڻ کان بچائڻ وارو نُڪتو تمام وڏي اهميت حاصل ڪري چُڪو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي سياست
زمرو:سفارتڪاري
معرفت

Бог любить нас 
**معرفت** (Maarfat) يا روحاني جو درجو (Stage of Spiritualism) صوفين جي چوٿين ۽ آخري منزل آهي، جتي طالب کي حق (خدا، سچ ۽ فطرت) جو عرفان حاصل ٿئي ٿو. هن منزل ۾ سالڪ، رب کي سڃاڻي وڃي ٿو، جنهن ڪري کيس هر شئي ۾ حق جو جلوو ۽ جمال نظر اچي ٿو. شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ صوفين جي چئن منزلن جو ذڪر پنهنجي شاعريءَ ۾ هن طرح ڪيو آهي:

 ساري سک سبق، شريعت سندو سوهڻي، طريقتا تکو وهي،
حقيقت جو حق، معرفت مَرڪ، اصل عاشقن کي. 


## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:اسلامي اصطلاح
سامراج جو جنگ پسند نظريو

**سامراج جو جنگ پسند نظريو** (Denial Theory of Imperialism) نظريي مطابق سامراجي قوتون جنگ جي عمل کي پسند ڪن ٿيون، ڇاڪاڻ ته وِيڙهن جي ڪري سندن هٿيار، جنگي پُرزا، اوزار ۽ ٻيا سامان کپن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ اُهي شاهوڪار ٿين ٿيون.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:جنگ
محمد موسيٰ ڀٽو

**محمد موسىٰ ڀٽو** سنڌ جو مشهور مذهبي عالم ۽ اديب آهي. پاڻ سنڌ ۾ وڌندڙ لادينيت ۽ مذهب بيزار لاڙي خلاف ڀرپور علمي محاذ وڙهيا. ان مقصد خاطر سنڌ جي آزاد خيال اديبن ۽ شاعرن سان خط و ڪتابت شروع ڪيائون اسلام ڏانهن واپس اچڻ جي دعوت ڏنائون. سندس ڪوششن سان سنڌ جي عظيم ۽ نامياري شاعر شيخ اياز لادينيت کي خيرباد چئي واپس اسلام طرف آيو. سائين جي ايم سيد جي ڪتابن جي جواب ۾ جيڪي ڏٺو آهي مون لکيائون. ان کان سواء به پاڻ لڳ ڀڳ ڏيڍ سو سنڌي ٻوليَ ۾ پنجاھ مختلف زبانن ۾ ڪتاب لکي سنڌ ڌرتي جي خدمت ڪيائون.

## شروعاتي حالات
حافظ موسىٰ ڀٽو صاحب حيدرآباد جا رهاڪو آهن. شروع ۾ جماعت اسلامي سان گڏجي ڪم ڪيائون، پر بعد ۾ سياست کي ڇڏي گوشه نشيني اختيار ڪيائون. ۔

## ادبي خدمتون
حافظ صاحب جو گھڻو ڪم سنڌي ٻوليَ ۾ ٿيل آھي. پاڻ سنڌي توڻي ٻين زبانن ۾ جملي 200 ڪتاب لکيا آھن. جن مان ڪجهه ڪتاب ھيٺيان آھن؛

* اصلاح نفس کا لائحہ عمل
* معاشرے کی اسلامی تشکيل نو اور تصوف و احسان
* عرفان لطيف
* شاه عبداللطيف بهڻائی کا پيغام جديد انسان کے نام
* سنده کے اکابر بزرگ شاعر اور انـکے کلام کی تشريح
* بزرگان دين کی تعليمات
* تعلیمات مجدد الف ثانی
* کچه دير مولانا رومی کی معيت ميں
* تصوف و اہل تصوف- سلف اور خلق کی نظر ميں
* اسلامی فکر، بيسويں صدی ميں
* برصغير ہند کی اسلاميت کی ممتاز شارح
* عصر حاضر کی شخصيتيں ميری نظر میں
* برصغير ہند کی بعض علمی شخصيتيں، اپنی فکر و کردار کے آئينے ميں
* صدائے محبت
* خدا، اسلام ۽ جديد سائنس
* مذهب ۽ سائنس
* روشني ڏانهن سفر
* جيڪي ڏٺو آھي مون
* شيخ اياز جي زندگي جا آخري ڏھ سال
* شرح شاھ جو رسالو

ان کان سواء پاڻ "انجمن فڪر و نظر سنڌ" نامي ھڪ علمي اداري جا باني ۽ ماھوار بيداري رسالي جا ايڊيٽر به آھن.

## سنڌي اديبن ڏانهن خط
ڀٽو صاحب سنڌ جي نامور اديبن ڏانهن خط وڪتابت ذريعي دعوت موڪليائين. پاڻ سائين جي.ايم. سيد، رسول بخش پليجي، محمد ابراهيم جويو ۽ شيخ اياز کي ڏانهن واپسي لاء دعوت نامه مڪا ۽ کين لادينيت پرچار کان روڪيائين. سندس محنت سان شيخ اياز تائب ٿيو ۽ دين مخالف لٽريچر بدران دعائيه ۽ مناجاتي اشعار لکڻ شروع ڪيا. تنهن کان سواء لادين قوتن تي پڻ سخت نقطه چيني ڪيائين.

## شيخ اياز جو رجوع ٿيڻ
سندس ڪوششن جو نتيجو ھو جو شيخ اياز دھريت کان بيزار ٿي واپس اسلام طرف آيو. نه صرف ايترو پر بعد ۾ پاڻ دين بيزار فڪر کي سخت ننديندا ھئا. جنھن ڪري کين آزاد خيال ڌر طرفان سخت مخالفت کي منھن ڏيڻو پيو. جيڪي دانشور ۽ قلمڪار ھن کان شيخ اياز جو دفاع ڪندا ھئا. ھاڻي ساڳين دانشورن طرفان مٿس سخت تنقيدون ٿيڻ لڳيون. ڀٽي صاحب سندس ديندار حياتي جا لمحات پنھنجي ڪتاب "شيخ اياز جي زندگي جا آخري ڏھ سال" ۾ قلمبند ڪيا آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:اسلامي ليکڪ
زمرو:سنڌي شخصيتون
تخيل

thumb|120px| واشنگٽن جو ڪانگريس جي لائبريري۾ تخيل جو مجسمو

**”تخيل“** عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنا آهي،”تصور، خيال، سوچ، ويچارڻ يا (Imagination).“ اصطلاحي معنا اَٿس، اها قوت، جا خيالي صورت ٺاهي ذهن جي اڳيان آڻي بيهاري. اصل ۾ ”تخيل“ ايجاد جي قوت جو ئي نالو آهي..”تخيل“ شعر جو هڪ عنصر آهي. تخيل جي قوت سان هڪ شاعر جي آڏو ڪائنات جون شيون عجيب ۽ غريب نموني ۾ اچن ٿيون، جن کي ڏسي هو اهي حقيقتون بيان ڪري ٿو، جيڪي هڪ فلاسافر يا سائنسدان به ڪڏهن ڪڏهن پيش نه ڪري سگهندو آهي. مطلب ته ’تخيل‘ صرف خيالي تصورن جو نالو آهي.

## حوالا

زمرو:ادراڪ
زمرو:شاعري
زمرو:لسانيات
زمرو:لغت
ورلڊ بينڪ گروپ

**عالمي بئنڪ جو گروپ** يا ورلڊ بئنڪ گروپ (World Bank Group) پنجن بين السرڪاري تنظيمن جهڙوڪ،  انٽرنيشنل بئنڪ فار ري ڪنسٽرڪشن ۽ ڊولپمينٽ (IBRD)، ملٽي ليٽرل انويسٽمينٽ گارنٽي ايجنسي (MIGA) ۽ انٽرنيشنل سينٽر فارسيٽلمينٽ آف انويسٽمينٽ ڊسپيوٽز (ICSID) انٽرنيشنل ڊولپمينٽ ائسوسئيشن (IDA) ۽ انٽرنيشنل فنانس ڪارپوريشن (IFC) تي ٻڌل هڪ ادارو آهي. هيءُ گروپ دُنيا ۾ معاشي سرگرمين جي واڌاري لاءِ جاکوڙي ٿو ۽ خاص ڪري اُسرندڙ ملڪن جي مالي سهائتا ڪري ٿو. عام طرح ’ورلڊ بئنڪ‘ رڳو IBRD ۽ IDA جي لاءِ ڪتب ايندو آهي، جڏهن ته ’ورلڊ بئنڪ گروپ‘ مٿين پنجن ادارن لاءِ گڏيل طور ڪتب اچي ٿو. ورلڊ بئنڪ گروپ جو قيام 27 ڊسمبر 1945ع تي عمل ۾ آيو ۽ هن وقت تائين 185 ملڪ سندس ميمبر بڻجي چُڪا آهن.

## حوالا

زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:ڪامرس
زمرو:بينڪنگ
زمرو:اقتصاديات
اصحاب الرس

**اصحاب الرس** قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل انھن قومن مان ھڪ آھي جن مٿان خدا جي نافرماني ڪرڻ سبب عذاب نازل ٿيو ھو. قرآن مجيد ۾ ٻن ھنڌن تي ھن قوم جو ذڪر آيل آھي.

## قرآن  مجيد ۾ ذڪر

قرآن مجيد ۾ ارشاد آھي :
:وَّ عَادًا  وَّ  ثَمُوۡدَا۠  وَ اَصۡحٰبَ الرَّسِّ وَ قُرُوۡنًۢا  بَیۡنَ  ذٰلِکَ  کَثِیۡرًا ﴿38﴾

**ترجمو** : ۽ عاد ۽ ثمود ۽ رس وارن ۽ ان جي وچ ۾ ڪيترين  قومن کي اسان ھلاڪ ڪيو.

:کَذَّبَتۡ قَبۡلَہُمۡ قَوۡمُ نُوۡحٍ وَّ اَصۡحٰبُ الرَّسِّ  وَ  ثَمُوۡدُ ﴿ۙ12﴾

**ترجمو** : ۽ ان کان اڳ ۾ نوح جي قوم، رس (کوھ) واري قوم ۽ ثمود قوم بہ (نبي سڳورن) کي ڪوڙو ڪيو.

## تعارف

"رس" جي لغوي معنيٰ "کوھ " آھي. اھڙي طرح "اصحاب الرس" جي معنىٰ "کوھ وارا" ٿيندي. ان لقب جو سبب ھي ٻڌايو وڃي ٿو تہ ھن قوم پاڻ ۾ مبعوث ٿيل نبي کي ھڪ کوھ ۾ اندر قيد ڪيو ھو.

## مفسرين جا رايا

## موھن جو دڙو ۽ اصحاب الرس

## حوالا

زمرو:سنڌو ماٿري جي سڀيتا
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
ذيابيطس (شوگر)

**ذیابيطس ميليٽس** (Diabetes-mellitus)، اڪثر ڪري عام طور تي ذیابيطس، شوگر یا مٺی پيشاب جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، عام طور تي دائمي بيمارين جو هڪ گروپ آهي جيڪو مسلسل رت جي اعلي شڪر جي سطح سان منسوب ڪيو ويو آهي. ذیابيطس م يا ته لبلبی (Pancreas) جی ڪافي مقدار م انسولين پيدا نه ڪرڻ جو سبب آهي يا جسم جا سيلز هارمون جي اثرن کي رد نه ڪري رهيا آهن. 

ڪلاسيڪي علامتن ۾ اڃ، پیشاب جی واد (polyurea)، وزن گھٽائڻ (weight loss) ۽ ٻرندڙ نظر (blurred vision) شامل آهن. جيڪڏهن علاج نه ڪيو وڃي ته اها بيماري مختلف صحت جي پيچيدگين کي جنم ڏئي سگهي ٿي، جن ۾ دل جي نظام، اکين، گردن ۽ اعصاب جي خرابيون شامل آهن. ذیابيطس جو علاج نه ڪيو ويو يا خراب علاج ڪيو ويو، جن جی سبب هر سال تقريبن 15 لک موت جو سبب بڻجن ٿا.

ذیابيطس جا اهم قسم ٽائپ 1 ۽ ٽائپ 2 آهن، جيتوڻيڪ ٻيا فارم پڻ موجود آهن. ٽائپ 1 لاءِ سڀ کان وڌيڪ عام علاج انسولين جي متبادل علاج (انسولين انجيڪشن) آهي، جڏهن ته،  ٽائپ 2 کي سنڀالڻ لاءِ،  ذیابيطس مخالف دوائون (جهڙوڪ ميٽفارمين ۽ سيماگلوٽائيڊ) ۽ طرز زندگي ۾ تبديليون استعمال ڪري سگهجن ٿيون. حمل واري ذیابيطس، هڪ فارم جيڪو ڪجهه  عورتن ۾ حمل دوران پيدا ٿئي ٿو، عام طور تي حمل کان پوء جلدي ختم ويندو آھی.

سال 2021ع تائين، اندازي مطابق سڄي دنيا ۾ 53 ڪروڙ 70 لک ماڻهن کي ذیابيطس هئي، جيڪا بالغن جي آبادي جو 10.5 سيڪڙو هئي، جنهن ۾ تائپ 2 سڀني ڪيسن جو 90 سيڪڙو آهي. اهو اندازو آهي ته سال 2045ع تائين، لڳ ڀڳ 78 ڪروڙ 30 لک بالغ، يا اٺ مان هڪ، ذیابيطس سان زندگي گذاريندا، جیڪو موجوده انگن اکرن کان 46 سيڪڙو اضافو آهي. بيماريءَ جو پکڙجڻ تمام گهڻو ڊرامائي طور تي، گهٽ ۽ وچين آمدني وارن ملڪن ۾ جاري آهي. شرح عورتن ۽ مردن ۾ هڪجهڙائي آهي، ذیابيطس سان گڏ دنيا ۾ موت جو ستين وڏو سبب آهي. ذیابيطس سان لاڳاپيل صحت جي سار سنڀار تي عالمي خرچ 760 بلين آمريڪي ڊالر فی سال آهي.

## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:رت جي بيماريون
سفارتي ناچاڪي

**سفارتي ناچاڪي** يا ڊپلو مئٽڪ اِل نيس (Diplomatic Illness) ڪنهن خاص قسم جي تقريب ۾ شامل ٿيڻ کان نٽائڻ، مليل دعوت ۾ اچڻ کان لنوائڻ ۽ ڪنهن به سڏايل ميڙ ۾ پنهنجو موقف ڏيڻ کان پاسيرو رهڻ جي شعوري ڪوشش سبب، گهڻو ڪري سفارتڪار پنهنجي ”ناچاڪيءَ ”جو بهانو گهڙي وٺندا آهن. اها حڪمت عملي اختيار ڪندي سفارتڪار پاڻ کي غير ضروري ڏچن کان بچائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. ان لاءِ ٻيو اصطلاح ”سفارتي ڪن لاٽار“ (Deafness Diplomatic) به استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن مطابق تجربيڪار سفارتڪار جڏهن ڪنهن به قسم جي معاملي يا ڳالهه کان لنوائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن ۽ ان بابت تبصري کان پلئه آجو ڪرڻ گهرندا آهن، ته حلقي ۾ موجود هوندي ۽ بيان ٿيل ڳالهه ٻڌندي به نه ٻڌڻ جو تاثر ڏيئي يعني ُٻڌي اَڻ ٻُڌي ڪري جُند ڇڏائيندا آهن.. سفارتي ناچاڪي (Diplomatic Illness) هڪ تسليم ٿيل سفارتي اصطلاح آهي، جيڪو اُن صورتحال لاءِ استعمال ٿئي ٿو جتي سياسي يا سفارتي اڳواڻ ڄاڻي واڻي بيماري يا لاڳاپيل عذر پيش ڪري، تڪراري ڳالهين، ميڙن يا فيصلاڪن ملاقاتن کان پاسو ڪندا آهن. هي اصطلاح صرف مغربي سفارتڪاري تائين محدود نه رهيو آهي، پر ان جا مثال يورپ، روس ۽ ڏکڻ ايشيا جي سياسي تاريخ ۾ پڻ ملن ٿا.

## سفارتي ناچاڪي جا مثال

*1926ع ۾ ڏکڻ آمريڪا جي ملڪن پيرو، بوليويا ۽ چلي جي وچ ۾ ناڪام سفارتي ڳالهين کان پوءِ، جنرل جان جي. پرشنگ جي آمريڪا واپسيءَ وقت سندس صحت خراب هئڻ جو ذڪر ڪيو ويو. تنقيد ڪندڙ حلقن ان حالت کي “سفارتي ناچاڪي” (Diplomatic Illness) قرار ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو تڪراري معاملن بابت وڌيڪ وضاحت ڏيڻ کان پاسيرو رهيو..

*1948ع ۾ چيڪوسلوواڪيا ۾ ڪميونسٽ اقتدار سنڀالڻ دوران پرڏيهي وزير جان ماسارڪ ڪيترن ئي مغربي سفارتي رابطن کان الڳ ٿي ويو. ان وقت اهو خيال عام ٿيو ته هن “سفارتي ناچاڪي” اختيار ڪئي هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هو ڄاڻي واڻي بين الاقوامي رابطن کان پري رهيو.

*1995ع ۾ جڏهن بوسنيا ۾ سربي فوجون نيٽو سان ٿيل معاهدي تحت سرائيوو ڀرسان پسپائي اختيار ڪري رهيون هيون، تڏهن راتڪو ملاديچ جي عارضي غير حاضريءَ کي ڪجهه ذريعن “سفارتي ناچاڪي” سان جوڙيو، يعني ڄاڻي واڻي منظرنامي کان غائب رهڻ.

*روس جي اڳوڻي صدر بورس يلٽسن بابت مختلف وقتن تي اهو چيو ويو ته هو “سفارتي ناچاڪي” جو سهارو وٺندو رهيو. اهڙا الزام خاص طور 1994ع ۾ چيچنيا جنگ جي شروعات، 1998ع ۾ آزاد رياستن جي دولتِ مشترڪه (CIS) جي اجلاس، ۽ 1999ع ۾ بيلاروس سان معاهدي جي موقعي تي لڳايا ويا. بهرحال، ڪيترن مؤرخن موجب يلٽسن واقعي گهڻن وقتن تي حقيقي بيمارين ۾ مبتلا رهيو.

*2006ع ۾ پولينڊ جي اڳواڻ ليخ ڪاجنسڪي جرمني سان سفارتي اختلافن کان پوءِ ويمار ٽرائنگل اجلاس ۾ شرڪت کان پاسو ڪرڻ لاءِ بيماريءَ جو حوالو ڏنو، جنهن کي مبصرن “سفارتي ناچاڪي” جي هڪ مثال طور ڏٺو.

## ڏکڻ ايشيا جا مثال

ڏکڻ ايشيا جي سفارتي تاريخ ۾ پڻ اهڙا مثال ملن ٿا، جتي اڳواڻن صحت يا عارضي ناچاڪيءَ جو حوالو ڏئي سفارتي دٻاءَ کان پاسو ڪيو. 1970ع واري ڏهاڪي ۾، هندستاني وزيراعظم اندرا گانڌي بابت ڪجهه سفارتي مبصرن لکيو ته هن مخصوص بين الاقوامي ملاقاتن ۽ غير سازگار سفارتي فورمن کان بچڻ لاءِ صحت بابت عذر پيش ڪيا، جنهن کي غير رسمي طور “سفارتي ناچاڪي” جي زمري ۾ رکيو ويو. البت، سرڪاري سطح تي ان کي هميشه ذاتي صحت جو معاملو قرار ڏنو ويو.

## حوالا

زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
برھانپور ڪي سنڌي اولياء

**برهانپور ڪي سنڌي اولياء** پاٽ شريف جي ڪجهه بزرگن هندستان ۾ علم ۽ ادب جي جوت جلائي. ڏهين صديءَ جي انهن عالمن سڳورن ۾ مسيح الاولياء شيخ عيسيٰ سنڌي پاٽائي جو نالو بہ سرفهرست آهي. انهن عالمن پٺيان اهو علائقو سنڌي پوره سڏجڻ لڳو. جيڪو برهانپور مڌيہ پرديش ۾ آهي. 1947ع کان پوءِ ان علائقي جو هڪ اهل قلم محمد مطيع الله راشد برهانپوري سنڌ جي شهر ڪراچيءَ ۾ اچي مقيم ٿيو. جنهن پير حسام الدين راشدي جي فرمائش تي خطن ذريعي برهانپور مان سنڌي بزرگن متعلق معلومات گڏ ڪئي ۽ ڪتاب تيار ڪيو. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ۽ ڪجهه ٻين سنڌ جي عالمن ان ۾ ڪجهه جهول محسوس ڪندي ان کي ٻيهر لکرائڻ يا حاشين ذريعي مڪمل ڪرڻ جي ضرورت محسوس ڪئي. سنڌي ادبي بورڊ جنهن اهو ڪتاب ڇپرايو هو، تنهن پاٽ جي انهن بزرگن جي اولاد مان مخدوم سليم الله صديقي کي اهو ڪم سونپيو، جنهن ان ڪتاب جا تعليقات لکي مڪمل ڪيو، جيڪو 2006ع ۾ بورڊ طرفان شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:2006ع ۾ ڇپيل اردو ڪتاب
ابو ايليا

ابو ايليا , ھڪ سنڌي ڪھاڻيڪار ۽ اردو شاعر آھي ـ ھو لاڙڪاڻي جو رھاڪو آھي ـ پاڻ پائلٽ اسڪول مان ميٽرڪ ۽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان گريجوئيشن ڪيائين. کيس ننڍي هوندي کان وٺي پڙهڻ لکڻ جو شوق رهيوـ
ابوايليا ۾ هڪ اهڙي لڇ آهي، جيڪا هن جي ڪهاڻين مان ايان آهي، سا اها ته دين کي ٻن طرفن کان ڇيهو رسيو آهي، هڪ ته انهن کان جيڪي دين جي ويجهو ئي ناهن، پر شايد اهو ايترو وڏو نقصان نه آهي جيترو انهن کان ٿيو آهي جيڪي نالي ماتر مسلمان آهن يا اهي جيڪي پاڻ کي دين جا ٺيڪيدار ٿا سڏائن ٿا. ابو ايليا هڪ اهڙي شخصيت جو مالڪ آهي جيڪو نه ته دنيا جي نشي ۾ مست دين کان اياڻو آهي ۽ نه ئي وري دينداريءَ جي مستيءَ ۾ دنيا کان پاسيرو آهي. بس هو پنهنجي اندر ۽ ٻاهر هڪ اهڙي انسان جي ڳولھا ڪري رهيو آهي، جيڪو يا ته ماڻهونءَ کان انسان بڻجڻ جي منزل ڏانھن وکون کڻي رهيو آهي ، يا وري انسان شناسيءَ جو اهو سفر مڪمل ڪري انسانيت جي معراج تي پھچي چڪو آهي
سنڍيڪا اڪيڊمي پاران سندس ڪتاب اندر جو اھاء  ڇپجي پڌرو ٿيو آھي ـ 

## حوالا
بلبل

**بُلبُل** يا **بربل**، پکيءَ جو هڪ قسم. سنڌ ۾ هن پکيءَ کي ”ڀوري“، ”ڀورڙو“ بہ چوندا آهن. هيءُ جهنگ جو هڪ ننڍڙو، جهرڪيءَ جيڏو ۽ اُن سان ملندڙ شڪل وارو پکي ٿئي ٿو. هن جي کنڀن ۽ پَرن جو رنگ ڪارسرو ۽ اڇاڻ تي مائل ٿئي ٿو. عام طرح سان هيءُ پکي باغن ۽ پوکن ۾ ملندو آهي، مگر سياري جي مند ۾ جهنگ ۾ به مليو وڃي. ٻوليون ڪندڙ پکين ۾ شمار ٿيندو آهي.

## مشھوري

هن کي ماڻهو پاليندا آهن ۽ ”ٽپا“ سيکــاري، هٿ تي ويهاريــندا آهــن. بلبل لاءِ چـوڻي مشهور آهي: ” چپي تي ويهارڻ“ يعني هٿ وس ڪرڻ، پنهنجي حڪم تابع ڪرڻ وغيره. بلبل مسافر پکين ۾ شمار ٿيندي آهي. سنڌ ۾ سياري جي موسم ۾ ايندي آهي. ايراني ۽ ترڪي ٻوليءَ جي شاعرن، هن رنگين ۽ سهڻي پکيءَ کي پنهنجي شاعريءَ ۾ گهڻو ڳايو آهي. سنڌ جي شاعرن به بلبل کي ايراني شاعريءَ جي لوازمات سان ٺهڪائي ڳايو آهي. ايران واريءَ بلبل جا پٺا ڳاڙها ۽ پيٽ اڇو ٿيندو آهي ۽ مٺو راڳ ڪندي آهي. جڏهن ته سنڌ واريءَ بلبل جا کنڀ ڪارسرا ۽ پيٽ اڇاڻ تي مائل ٿيندو آهي. انهيءَ مان اندازو ٿئي ٿو ته ايران واري بلبل ٻي آهي، جنهن کي اتي جي شاعرن ”بلبل هزار داستان“ ڪري ڳايو آهي. اها بهار جي مند ۾، ايراني گلاب جي خوشبوءِ تي مست ٿي وڃي ڪرندي آهي ۽ گل جي پاڙ ۾ موجود ڪنڊو (خار) سندس جسم ۾ چُڀي ويندو آهي ۽ مري ويندي آهي. بلبل چار يا پنج آنا ڏيندڙ پکي آهي. اُن جي خوراڪ ننڍا ننڍا جيت آهن ۽ ان سان گڏ اَن جا داڻا به چڳندي آهي. هن پکيءَ جي خوبين ۾ سندس مٺو آواز ۽ مٺيون لاتيون آهن. بهار جي موسم ۾ ان جو پرسوز آواز سڄي رات گونجندو رهندو آهي. پرهه ڦٽيءَ کان اڳ پهر کن لاءِ هن جي ٻوليءَ ۽ لات ۾ ڄڻ خوشيءَ جو اظهار ٿيندو آهي. هيءُ پکي گلاب جي گل جو عاشق آهي ۽ عاشق وانگر هن جي سرشت ۾ محبت جو جذبو سمايل آهي. تصوف جي ڪتابن ۾ بلبل جي خاص وصف بيان ڪئي وئي آهي ته هوءَ مست آهي ۽ گل جي عشق ۾ پنهنجو وجود فنا ڪريو ڇڏي. سعدي شيرازيءَ جو چوڻ آهي ته ”بلبل انهيءَ ڪري فريادي آهي، جو هن تازو هاڻي محبت ڪرڻ سکي آهي.“ سعديءَ جي نظر ۾ ”بلبل دراصل بهار جي نقيب آهي“. اهو به خيال آهي ته ”بلبل کي سندس مٺڙين لاتين جي ڪري پڃري ۾ بند ڪيو ويندو آهي.“، ليڪن ٻئي شاعر جي خيال ۾ ”بلبل کي پنهنجي فرياد ۽ آزين جي ڪري قيد ڪبو آهي، ته جيئن هوءَ پنهنجي آزاديءَ کان محروم ٿي وڃي.“ عبدالحق ”حامد“ جي خيال ۾ ”بلبل صبح جو اذان ڏئي ٿي. هن جو آکيرو اونداهيءَ ۾ حب الوطنيءَ جي علامت آهي. هن جون لاتيون عشقيہ قصيدن لاءِ نموني طور ڪم اچن ٿيون. هيءَ خدا جو شاعر آهي. هن جا قصيدا فطرت جي ورقن مان پڙهيا ويندا آهن“

## ويڙھ

سنڌ ۾ هن ننڍڙي پکيءَ کي افغانستان جي ٻٽير وانگر وڙهڻ سيکاريندا آهن. ان ڪم لاءِ نر پکي چونڊيو ويندو آهي. پهريان ان کي ننڊ ڪرڻ نه ڏيندا آهن، پوءِ ان کي اٺ- ڏهه ڪلاڪ بک ڏيندا آهن، ته جيئن سڏ تي اچڻ سکي. ان بعد ڪوڏيءَ کي ٿورو اٽو لائي بلبل کي شيون جهٽڻ سيکاريندا آهن. انهيءَ وقت ان کي چورمو يا چٻاڙيل ڀڳڙا کارائيندا آهن. ويڙهائڻ وقت ٻن بلبلين جي وچ ۾ ڪا کاڌي جي شيءِ اڇلائيندا آهن ته هو هڪٻئي سان ڳنڍجي وينديون آهن. سندن مالڪ کين آڱر ڏيئي ڀڙڪائيندا آهن. بلبل ويڙهو پکي نه آهي. هو فقط چهنب ڪم آڻيندو آهي، جنهنڪري اهي ورلي مرنديون آهن. بلبل جي ويڙهه تي شرطون قسمت سان رکندا آهن. کٽڻ واري کي، فقط هار وارو پکي ملندو آهي. ڇوڪرا انهيءَ رونشي جا ڪوڏيا هوندا آهن. هنن مختلف پکين ۽ انهن جي وڙهڻ ۽ ٺونگي هڻڻ جي نموني وغيره کي سڃاڻڻ لاءِ ڪيترائي خاص لفظ ۽ محاورا ايجاد ڪيل آهن.

## حوالا

زمرو:پکي
زمرو:پاڪستان جا پکي
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڪابينا

**ڪابينا** 'آهي فاسٽ فوڊ ریسٹورانٽ جيڪو خاص طور تي هيمبرگرز ٺاهيندو آهي. اهو 1950 ع ۾ ڪورپس ڪرسي، ٽيڪساس جي شهر ۾ ٺهرايو ويو هو.
يروشلم

**بيت المقدس** هيءُ شهر اسرائيل ۽ اردن جي سرحد تي تل ابيب جي ڏکڻ اڀرندي ۾، يهوديه جي پهاڙي ۽ پٿريلي لاهه تي واقع آهي. 1950ع ۾ هن جديد شهر کي اسرائيل جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو. قديم شهر اردن جي علائقي ۾ شامل رهيو. بيت المقدس يهودين ۽ عيسائين جو مقدس شهر ۽ مسلمانن جو قبله اول ۽ اهم زيارتگاهه آهي. يهودين ۽ مسيحين جي مذهبي ڪتاب ۾ ان کي ”صيهون“ چيو ويو آهي. هيءُ شهر خدا جي نشاني آهي. ٽنهي مذهبن جا سڀ مقدس قديم ماڳ، هن شهر ۾ آهن. مسلمان حرم شريف جي زيارت ڪن ٿا، جيڪو احاطو آهي. انهيءَ ۾ قبة الصخرا ۽ مسجد اقصيٰ واقع آهن. چيو وڃي ٿو ته حرم شريف جي مشرقي ديوار جو هيٺيون حصو ”هيڪل سليمانيءَ“ جو آهي. اتي ئي ديوار گريه آهي، جيڪا يهودين جي لاءِ مقدس آهي. اُهي انهيءَ ديوار وٽ اچي، هيڪل کي ياد ڪري روئندا آهن. مسيحين جي خيال ۾ ڪنيسة القيام مقدس آهي، جيڪا روايت جي مطابق ”کوپري“ نالي پهاڙي واقع آهي. اها ئي پهاڙي هئي، جنهن تي مسيحي عقيدي موجب، حضرت عيسيٰ عليه السلام کي صليب تي چاڙهيو ويو هو.

## جاگرافي

قديم شهر کي چوديواري آهي، جيڪا سلطان سليمان اول (1542ع ۾) اڏائي هئي. ان جي مشرق ۾ قدروان واديءَ آهي، جنهن جي پار گشمنيءَ جو باغ، ڪوهه زيتون آهي. جديد شهر (مغرب) سياسي ۽ اقتصادي مرڪز آهي. ان ۾ سرڪاري جايون، اسڪول، فلسطين جي آثار قديمه جو عجائب گهر، خانقاهه ۽ يهودين جون عبادتگاهون آهن. بيت المقدس ۾ ”عهدنامه قديم ۽ جديد“، ٻنهي ۾ بيان ڪيل ماڳن ۽ واقعن جا آثار وڏي تعداد ۾ موجود آهن. هيءُ شهر گهٽ ۾ گهٽ 15 صديون قبل مسيح کان آباد آهي. ممڪن آهي ته اهو بيت المقدس (يروشلم) هجي. حضرت دائود عه ان کي يبوسين کان وٺي پنهنجو دارالحڪومت بنايو. حضرت سليمان معبد تعمير ڪرائي، ان کي شان شوڪت بخشيو هو. هتي يهودا جي بادشاهن زوال پذير طاقت قائم رکڻ لاءِ لاحاصل ڪوششون ڪيون. عظيم عبراني پيغمبرن جي وڏي تعداد هن شهر جي گهٽين ۾ وعظ ڪيا. 586 ق. م ۾ بابُلَ هن تي قبضو ڪيو. عزارا ۽ نحمياه، جلاوطنيءَ کان پوءِ، هن کي ٻيهر تعمير ڪرايو. هيءُ مڪابين ۽ خاندان هيروديس جو مرڪز رهيو. قديم رومي بادشاهه بيت المقدس جا دشمن هئا. مسلمانن جو عقيدو آهي ته نبي سڳورو حضرت محمد صلي الله عليه وسلم بيت المقدس ۾ تشريف فرما ٿيو هو. 637ع ۾ هيءُ شهر مسلمانن جي ملڪيت ۾ شامل ٿيو. 1099ع ۾ ٻيهر مسيحي بيت المقدس تي قابض ٿي ويا. 1187ع ۾ سلطان صلاح الدين ايوبيءَ جي قيادت ۾ مسلمانن وري هن شهر کي فتح ڪيو. اهڙيءَ طرح پهرين عالمي جنگ تائين مسلمانن جي قبضي ۾ رهيو. عالمي جنگ دوران فلسطين انگريزن جي قبضي ۾ رهيو. جون 1967ع ۾ عربن (متحده عرب جمهوريه، اردن ۽ شام) ۽ اسرائيلين جي وچ ۾ جيڪا جنگ لڳي، تنهن ۾ اسرائيلين بيت المقدس جي عربي علائقن تي قبضو ڪري ورتو. اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ فيصلو ڪيو ته اهو علائقو واپس ڪيو وڃي، ليڪن اسرائيلين ان تي عمل ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.

## حوالا

زمرو:فلسطین
زمرو:اسرائيل
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اسرائيل ۾ شهر
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:فلسطين ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
روحلو خان جعفري

**روحلو خان جعفري** ولد محمد علي، پيدائش 1930.

روحلو خان، جعفري برادري جو ٻيو مقدم ٿي گذريو آهي،
سندس نالي تي ڳوٺ حاجي روحلو خان جعفري تعلقي ڳڙھي ياسين جي يونين ڪائونسل ڳھڻو واھ ۾ آھي.
حالتن جي ٺيڪ ڪٿ

**حالتن جي ٺيڪ ڪٿ**، حالتن جي صحيح ڪٿ،  صورتحال جو ٺيڪ اندازو لڳائڻ يا ڊفينيشن آف دي سچوئيشن (Defination of the Situation) جو  اصطلاح آمريڪي سماجي سائنسدان ”ٿامس“ جي حوالي سان 1958ع ۾ ڪتب آيو ۽ ان وقت کان سماجيات ۽ سماجي نفسياتدانن طرفان مسلسل استعمال ٿيندو رهيو آهي. هي هڪ سماجي سمجھ جو هڪ قسم آهي، جنهن ذريعي فرد ۽ گروھ حالتن جي منظر نگاري پنهنجي سمجھ ۽ حالتن آهر ڪن ٿا ۽ ان جي بنياد تي ”حقيقتن“ بابت داخلي ورتاءُ، رويو يا سلوڪ جوڙين ٿا. اهي حقيقتن کي ٻاهرين سچائيءَ طور نٿا مڃين، جنهن جي نتيجي ۾ وچٿرين پاليسين جو ٺهڻ اڻٿيڻ جوڳو ٿي پوي ٿو. انهيءَ ڪري اندازن تي بيٺل پاليسيون، اڻ چٽن فيصلن کي جنم ڏين ٿيون ۽ اڻ ٽا فيصلا غلط نتيجن تائين پهچائين ٿا. ان سلسلي ۾ 1941ع ۾ ”پرل هاربر“ تي ٿيل جاپاني حملي کي مثال ٺاهيندي، ڪيترا ڇنڊڇاڻ ڪندڙ ٻڌائين ٿا ته آمريڪي فيصلا سازن طرفان صورتحال بابت غلط اندازو لڳائڻ جي ڪري آمريڪا کي وڏو نقصان کڻڻ سان گڏ پنهنجي ساک کي به ٻوڙيو. ”صورتحال جو صحيح اندازو“ عوامي راءِ (Public Opinion) کي سمجهڻ ۽ عوامي راءِ مطابق پاليسيون جوڙڻ ۾ پڻ مددگار ثابت ٿئي ٿو. سياسي تجزيه نگارن جي خيال موجب ڪنهن به صورتحال جو درست اندازو لڳائڻ سان صحيح فيصلن ۽ صحيح نتيجن کي حاصل ڪرڻ ٿيڻ جوڳو ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:سماج
زمرو:سفارتڪاري
سلطان راهي

**سلطان راهي** (1938 - 1996) هو هڪ تمام مشهور فلمي اداڪار هو. هن گهڻو ڪري پنجابي فلمن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن کان 804 کان وڌيڪ پنجابي ۽ اردو فلمز ۽ گني ورلڊ رڪارڊ جي ڪتاب ۾ سندس ڪم ڪيو.

### ابتدائي زندگي
سلطان راهي برٽش راج، اتر پرديش ۾ پيدا ٿيو. هو گهڻو ڪري پنجاب، پاڪستان ۽ هندو سکن ۾ مشهور هو. هن جي پٽ جي منهن ڏسي، هڪ صوبائي گورنر جناب مجيد عبدالمجيد، هن چيو ته "هڪ ڏينهن هن پنهنجي نالي سلطان سلطان خان کي ظاهر ڪيو جيئن بادشاه ماڻهن کي حڪمراني ڪندو، پٽ کي نوازيو ويو." ڇا هو انهي کان پوء، ثابت ٿي چڪو آهي ته نه رڳو هندي فلم صنعت بادشاهي جي طور تي فيصلو ڪيو، پر اردو ۽ پنجابي ٻولين جي ماڻهن اهو سمجھندا هئا ته لکين ماڻهنले دلين تي مدار رکي. جڏهن هو فوج ۾ ويو، هن شهر ۾ شهر موڪليو، پر هو اڪثر ڪري راولپنڊي ۾ رهي. سلطان خان جي پرائمری اسڪول راولپنڊي ۾ بندوبست ڪئي وئي، مذهبي خاندان جو ماحول خالص هڪ اسلامي هو، انهي جو مقصد واضح طور تي نظر انداز ڪيو ويو ۽ ان جي بنيادي جذبي ۾ موت جي وقت تائين زندگي گذاري. هڪ اهم ڪردار آهي.

### فلمي ڪيريئر
سلطان راهي 1959 ع ۾ بيگي ۾ هڪ اضافو هو. جيتوڻيڪ هن 1960 جي شروعات ۾ ڪجهه سالن تائين جدوجهد ڪئي هئي، صرف چند حمايت واري راند کيڏي رهيا آهن.هن جو نقشو 1972 ع ۾ آيو، جڏهن سندس ٽي فلمون هير جائيليز جو جشن ڪيو. 1975 ع ۾ پنجابي فلمن جي عاشق لاء هڪ ايڪڙ آئوٽ بڻجي ويو.سال 1979 ع ۾ پنهنجي سڄي زندگي بدلائي وئي، جيئن ته سندس فلم ڌڻي جٽ کي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ ڪامياب پاڪستاني فلم بڻجي ويو.

### وفات
9 جنوري 1996 تي هن کي مکيه هاء وي تي پاڪستان ۾ شاٽيو ويو ۽ قتل ڪيو ويو هو. گرين ٽرڪ روڊ، گوجرانوالا جي ڀرسان سامان آباد چنگئي جي ويجهو آهي.
## خارجي ڳنڍڻا
* 

## حوالا

زمرو:پاڪستاني مرد فلمي اداڪار
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:راولپنڊي ضلعي جا ماڻهو
زمرو:فلمي اداڪار
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:1938ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
جھوڙ نانگ

** جهوڙ نانگ** (King Cobra) جنھن جو حياتياتي نالو، اوفيوفيگس ھانا (Ophiophagus Hannah) آھي، جنھن کي "راج نانگ" به سڏيو وڃي ٿو، پر اصل واسينگ کان رنگ توڙي عادت ۾ مختلف ٿيندو آهي. هي نانگ سنڌ ۾ خاص ڪري ٿر واري علائقي ۾ ٿيندو آهي. هيءُ وئينس نانگ جهڙو هيڊو ناسي رنگ جو ٿئي ٿو. هن جي پٺيءَ تي 40 کان پنجاهه ڇلا ٿيندا آهن، مٿو زيتوني ناسي، ڳچي هلڪي ڦٽل نارنگي رنگ جي ٿيندي اٿس. 

هيءُ دنيا ۾ مختلف هنڌن جي نسبت سان مختلف رنگن جهڙوڪ، ڪاري، ناسي، پيلي، سائي ۽ اڇتهي پيلي رنگ جو هوندو آهي. هن نانگ کي دنيا جي ڊگهي ۽ زهريلي نانگ جي حيثيت حاصل آهي. هيءُ ڊيگهه ۾ واسينگ کان وڌيڪ ڊگهو، يعني عام طور 3 کان 5 ميٽر يعني 10 کان 16 ۽ وڌ ۾ وڌ 18 فوٽ ٿئي ٿو. هيءُ اڪثر گهاٽن ٻيلن ۾ ملي ٿو، ان کان علاوه جهنگن، ٻيلن، کليل ميدانن، زرعي زمينن، آبادين جي ويجهو توڙي ويرانين، گهميل علائقن توڙي پاڻيءَ ۾ رهندو آهي. هيءُ سال جي اندر ٻه کان چار ڀيرا کل لاهيندو آهي. ڇيڙڻ تي ڏنگ هڻي ٿو. هن جي ڏينهن جو نظر ڪمزور ٿئي ٿي، تنهنڪري ڏينهن جو پڪڙڻ ۾ آسان آهي. رات جي وقت سرگرم رهي ٿو، ڪنهن به خطري محسوس ڪرڻ تي ڄمي وڙهندو آهي ۽ حملو ڪندو آهي. هن جي نظر عموماً انتهائي تيز هوندي آهي ۽ 330 ميٽرن جي دوري تائين ڏسي سگهندو آهي. ڏينهن جو فقط ڊيڄارڻ لاءِ حملو ڪري ٿو. هيءُ ڪرڙيون، پکي، آنا ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٻي جنس جا نانگ به کائيندو آهي. جنوري کان مارچ هن جي جنسي ميلاپ جو وقت هوندو آهي، هن جي مادي اپريل ۽ جون جي وچ ۾ آنا ڏئي ٿي، جن مان 30 کان 45 ڏينهن ۾ ٻچا نڪرن ٿا. نر ماد هڪٻئي جي حفاظت ڪن ٿا. واسينگن جيان ننڍڙو ڦڻ به ٺاهي سگهندا آهن. هيءُ نانگ تقريبن ويهن سالن تائين زنده رهي ٿو.

## حوالا

زمرو:نانگ
زمرو:ريڙهيون پائيندڙ جانور
جنيوا گڏجاڻيون

**جنيوا گڏجاڻيون** (Geneva Conventions)، 1954ع ۾ ٿيل معاهدا، جن جو مقصد پهرين هند چين جنگ (54-1946ع) جي خاتمي جو بنياد مهيا ڪرڻ هو. هن ويڙهه ويٽنام کي پنهنجي حڪمران فرانس جي خلاف ڪري ڇڏيو. هن معاهدي جو مسودو جولاءِ 1954ع ۾ سوئيزرلينڊ جي شهر جنيوا ۾ تيار ٿيو. هن ۾ ڏکڻ اتر ايشيا مان فرانسيسي فوج جي واپسيءَ جو مطالبو ڪيو ويو ۽ ويٽنام کي ڏکڻ ۽ اتر ٻن حصن ۾ عارضي طور تي ورهائڻ جي تجويز ڏني وئي ته جيئن 1956ع ۾ چونڊون ڪرائي، انهن کي ٻيهر متحد ڪيو وڃي ۽ ان ورهاڱي جي حوالي سان ٿيل تڪرار نيٺ (75، 1959ع) تي ختم ٿيو. هند- چين جنگ جي پهرين فيصلائتي ويڙهه، 7 مئي 1954ع تي لڳي. جڏهن ته فرانسيسين کي ڪميونسٽن هٿان شڪست کائڻي پئي. ٽئين ڏينهن ڪميونسٽن جي نمائندي جنيوا ۾ فرانسيسي حڪومت سان گڏ ويهي جنگ جي خاتمي جي شرطن تي ڳالهه ٻولهه ڪئي. جنهن ۾ فرانس جي وفادار ويٽنامين کانسواءِ ڪمبوڊيا، لائوس، يو. ڪي، آمريڪا ۽ يو. ايس. ايس. آر جي نمائندن به شموليت ڪئي. ڪميونسٽن فرانسيسين جي مڪمل نيڪال ۽ ڊيموڪريٽڪ ري پبلڪ آف ويٽنام کي تسليم ڪرڻ تي زور ڏنو. (جنهن جي قيام جو اعلان هوچي منَهه 1945ع ۾ ڪيو هو). ڊي. آر. وي کي پنهنجي اتحادي ملڪن پسني چين ۽ يو. ايس. ايس. آر کان مدد ملڻ جي اميد هئي، پر ٻنهي ان تي دٻاءُ وڌو ته 1956ع ۾ قومي چونڊون ٿيڻ تائين ويٽنام جي عارضي ورهاست کي قبول ڪيو وڃي. ٻن مهينن جي ڊگهين ڳالهين کان پوءِ ڪميونسٽن (ويٽ منهه) رضامندي ڏيکاري ۽ ويٽ منَهه جي فوج اتر پاسي هلي وئي. جڏهن ته فرانسيسي ۽ ويٽنامي فوج ڏکڻ واري پاسي وڌي. آمريڪا نه پيو چاهي ته فرانس ڳالهين بائوداڻي جي جاءِ تي نگو دينهه ديام کي اينٽي ڪميونسٽ ويڙهه جو ويٽنامي اڳواڻ بڻايو. ديام چونڊن جو بائيڪاٽ ڪيو ۽ جنيوا معاهدن جي ڀڃڪڙي ڪندي، فوج ٺاهڻ شروع ڪئي. 1960ع ۾ ديام جي مخالفن نيشنل لبريشن فرنٽ نالي گوريلا تنظيم ٺاهي، جنهن جو مقصد ديام جي حڪومت جو خاتمو ۽ ويٽنام کي ٻيهر متحد ڪرڻ هو. ويٽنامي حڪومت کي بچائڻ لاءِ آمريڪا پنهنجي فوج ويٽنام موڪلي. 1965ع کان شروع ٿيل جنگ 1975ع تائين جاري رهي، جڏهن ته ويٽنام ڪميونسٽ حڪومت جي ماتحت ٻيهر متحد ٿيو.

## حوالا

زمرو:جنيوا گڏجاڻيون
مائڪروسافٽ ايج

**مائڪروسافٽ ايج** يا صرف **ايج** (، خفيا نالو: **Spartan**)، هڪ ویب برائوزر آهي جيڪو مائڪروسافٽ ونڊوز 10، ونڊوز 10 موبائل ۽ ايڪس باڪس لاءِ جوڙيو آهي. هن ویب برائوزر مائڪروسافٽ جي سمورن ڊوائيسز ۾، اڳوڻي ويب برائوزر انٽرنيٽ ايڪسپلورر جي جاءِ ورتي آهي. مائڪروسافٽ مطابق هي هڪ هلڪو (گهٽ وزن) ویب برائوزر آهي، هن ۾ ڪورٽانا ۽ ٻيون خصوصيتون پڻ شامل ڪيو ويون آهن. 

### مارڪيٽ ۾ حصو




## وڌيڪ ڏسو
* 
* 
* 
## حوالا

زمرو:ویب برائوزر
زمرو:مائڪروسافٽ ايج
اتحادي فوجن جو يورپ ۾ مُک فوجي مرڪز

**اتحادي فوجن جو يورپ ۾ مُک فوجي مرڪز** (Supreme Headquarters Allied Powers in Europe, SHAPE) نيٽو معاهدي جي فوجن جو مرڪز بيلجيم جي شھر ”مونر“ جي علائقي ”ڪاستيا“ ۾ 1951ع کان قائم آهي ۽ يورپي مُلڪن ۾ فوجي سرگرمين تي نظر رکي ٿو. پر تازو 2003ع ۾ ان اداري کي سڄي دُنيا ۾ نيٽو فوجن جي آپريشن جو مرڪز بڻايو ويو آهي. آمريڪي فوجن جو ڪو بہ سينئر چئن تارن وارو جنرل هن اداري جو ڪمانڊنگ آفيسر يا سربراھ سڏائبو آهي. اداري جو پھريون سربراھ ۽ بانيڪار جنرل آئزن هاور هو.

## حوالا

زمرو:يورپ
زمرو:جنگ
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
مستقل اتحاد

**مستقل اتحاد** (Permanent Alliance) امن جي ڏينهن ۾ محدود مفادن جي حاصلات لاءِ مستقل بُنيادن تي وجود ۾ ايندڙ اتحاد کي ”مستقل اتحاد“ سڏجي ٿو. اهڙا اتحاد منڍ ۾ خاص مُدي لاءِ ٿينداآهن، پر پوءِ انهن جي لاڀائتي ۽ ڪارائتي ثابت ٿيڻ تي سندن مُدو وڌايو ويندو آهي. مثال طور جون 1881ع ۾ روس، آسٽريا ۽ جرمنيءَ جي بادشاهن پاڻ ۾ اتحاد ڪري، ٽن ورهين کانپوءِ ان جي ٻيهر نئون ڪيو. ساڳي طرح 1882ع ۾ وچ يورپ جي ٽن طاقتن يعني جرمني، آسٽريا ۽ اٽليءَ پاڻ ۾ اتحاد ڪيو، جيڪو 1915ع تائين قائم رهيو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
پيڙا نگارِي

پِيڙانِگارِي (Peerranigaari) ڪنهن فرد جي انهن ڳالھين، جنهن جو مرڪز سندس حياتيءَ جي ناڪاري پاسن، رخن، غلطين، ڀُلن، چُڪِن، ناڪامين، ۽ بدقسمتين کي بيان ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:انسان
زمرو:ڪيفيت
5 آڪٽوبر

**5 آڪٽوبر** ، عيسوي سال جو 278 هون (ليپ سال 279 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 87 ڏينهن (ليپ سال 88 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا
* **[[1948ع]]** – اشڪ آباد زلزلي ۾ 1 کان 1 لک 10 هزار تائين ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.
* **[[1984ع]]** – مارڪ گيرنو پهريون ڪينيڊي شهري هو جيڪو خلا ۾ ويو.
* **[[1986ع]]** – برطانوي اخبار دي سڊني ٽائيمز مورڊڪائي ونونو جي ڪهاڻي شايع ڪئي جنهن ۾ اسرائيل جي خفيا ايٽمي منصوبي تان پردو کنيو ويو.

## پيدائش

* **[[1924ع]] ــ [[:en:Javed_Iqbal_(judge)|جسٽس جاويد اقبال]]**، قانوندان ۽ فلاسافر

* **[[1844ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AF%D9%8A%D9%88%D8%A7%D9%86%20%DA%AA%D9%88%DA%99%D9%88%20%D9%85%D9%84%20%DA%86%D9%86%D8%AF%D9%86%20%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D9%84%D9%86%D8%A7%DA%BB%D9%8A ڪوڙومل چندن مل کلناڻي]**، اديب، ليکڪ ۽ تعليمدان

* **[[1946ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=زاهده%20حنا زاھدہ حنا]**،  ليکڪا
***[[1954ع]] ــ [[اعجاز علي خان جتوئي]]**، سياستدان
***[[1956ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=دودو%20مهيري دودو مھيري]**، قومپرست سياسي اڳواڻ
***[[1957ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سيد%20عبدالرحيم%20موسوي سيد عبدالرحيم موسوي]**، ليکڪ ۽ ڪالم نگار
## فوتگيون

* **[[1979ع]] ــ [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=شيخ%20واحد%20بخش واحد بخش شيخ]**، ليکڪ ۽ تعليمي ماھر

## ڏڻ ۽ عام موڪل
* استادن جو عالمي ڏينهن 

## وڌيڪ ڏسو
*6 آڪٽوبر
*7 آڪٽوبر

## حوالا

زمرو:سال جا ڏينهن
زمرو:آڪٽوبر
بااثر حلقا

**بااثر حلقا**، **باخبر حلقا** يا اَٽينٽِو پبلڪ (Attentive Public) جو اصطلاح اصل ۾ عام ِراءِ جي ڇيڻاڀور ڪرڻ ۾ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي. هيءُ اصطلاح، عام طور تي پاليسيءَ جي جوڙجڪ ۾ رياست اندر علمي، ڳردار ۽ ڄاڻ ڀريو ورتاءُ رکندڙ حلقي جي اهميت بيان ڪري ٿو. هن حلقي ۾ سماج جو مٿيون حصو، جيڪو مملڪتي ڪاروبار هلائي ٿو، يا هيٺيون حصو (عوام) جنهن جو موقف ۽ سلوڪ وقت بوقت تبديل ٿيندو رهي ٿو، شامل نہ آهي. عام طرح سان اولھ جا ميڊيائي حلقا، اُن سان لاڳاپيل مضمون نويس، ڪالم نگار ۽ عوامي راءِ تي اثر انداز ٿيندڙ مُختلف فرد/ ادارا ”باخبر حلقا“ سڏجن ٿا. اهي حلقا گهرو توڙي پرڏيهي معاملن تي ٽيڪاٽپڻي ڪندي، عوامي راءِ جوڙڻ ۽ عوامي راءِ کي حاڪم طبقن تائين پهچائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. توڻي سندن پھچ ۽ انگ محدود هُجي ٿو. خاص ڪري ڪن مبصرن جي راءِ آهي تہ پرڏيھي يا رياستي معاملن ۾ خاص مفاد رکندڙ گروھ (Interest Groups) ۽ سياسي جماعتون فيصلا سازيءَ ۾ وڏي اهميت رکن ٿا. پر ”باخبر حلقا“ بظاهر ان قسم جي دلچسپي نہ رکندي بہ، فيصلا-سازيءَ واري عمل سان اثرانداز ٿين ٿا ۽ سياسي قيادت جي فراهميءَ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. اولھ جي  مُلڪن يا خاص ڪري آمريڪا ۾ عوام طرفان سياسي معاملن ۽ پاليسي سازيءَ واري عمل ۾ گهَٽيل دلچسپيءَ کي ذهن ۾ رکندي، با خبر حلقا ”طاقت جي مرڪزن“ تائين، نہ رڳو عوامي خواهشن کي پھچائين ٿا، پر گڏوگڏ سندن سرواڻي ڪندي کين مُختلف مرحلن تي سولايون بہ ڏين ٿا.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سفارتڪاري
محدود اتحاد

**محدود اتحاد** يا **لميٽيڊ الائنس** (Limited Alliance) جنگ ۽ امن جي ڏينھن ۾ ٻن کان وڌيڪ رياستن وچ ۾ ڪن محدود مقصدن جي پورائي لاء ٿيندڙ ٺاھ کي ”محدود اتحاد“ چئجي ٿو. ان قسم جي اتحادن ۾ عام طور سياسي، واپاري ۽ اقتصادي معاملا شامل هوندا آهن. جهڙوڪ آسيان (ASEAN) ۽ سارڪ (SAARC) وغيره. انهن تنظيمن جي ميمبر مُلڪن جي وچ ۾ ٿيندڙ ٺاھ محدود معاملن تي اتحاد کي جنم ڏيندا آهن. هي اتحاد خاص معاملن جي نبيري ۽ حاصلات لاءِ قائم ڪيا ويندا آهن ۽ انهن ۾ سياسي اختلافن کي پرڀرو رکيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
مُڪمل سرسي

**مُڪمل سرسي** يا ائبسوليوٽ ايڊوانٽيج (Absolute advantage) هڪ ڌُر يا مُلڪ طرفان ساڳي لاڳت ذريعي ڪنهن به وکر کي ٻين مُلڪن يا ڌُرين جي ڀيٽ ۾ جهجهي مقدار ۾ پيدا ڪرڻ واري صلاحيت کي چيو وڃي ٿو. هي اصطلاح سڀ کان اڳ اسڪاٽلئنڊ جي معاشي ماهر ’آدم ايڊم سمٿ‘ (1790-1723) بين الاقوامي واپار جي حوالي سان ڪتب آندو هو. واپار ۾ ”مُڪمل سرسي“ تڏهن ملي سگهي ٿي، جڏهن ڪو به مُلڪ سستي پورهيي، گهٽ مواصلاتي خرچ ۽ بهتر ٽيڪنالاجيءَ ذريعي، مقابلي ۾ آيل ٻين ڌُرين کي پوئتي ڇڏي ڏئي ٿو. اهڙي طرح منڊيءَ ۾ خاص وکر/ خدمت ۽ پيداوار جي حوالي سان سندس هڪ هٽي قائم ٿي وڃي ٿي. هي اصطلاح  بچاءُ ۽ معاشي حوالي سان ، ڪنهن ڌُر يا رياست کي ٻين رياستن مٿان مليل برتريءَ کي پڻ واضح ڪندو آهي. 

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
گورمينٽ بوائز پرائمري اسڪول محمد بچل ڀاڻپوٽو

گ.ب.پ اسڪول محمد بچل ڀاڻپوٽو يونين ڪائونسل ميان نور محمد جا قبا(اڳوڻي يو سي کڙ) ۾ موجود آھي، ھي اسڪول ڳوٺ جي فقير صفت ماڻھوءَ جي نالي تي ٺھيل آھي ۽ ڳوٺ جو نالو بہ ساڳيو آھي.

ھي اسڪول 1992 ع ۾ منظور ٿيو.
لوھم جو دڙو

**لوھم جو دڙو**، جيڪو ھاڻي شريف آباد ٿي ويو آھي. نوي واري ڏھاڪي کان اڳ، لوهم جي دڙي (Loham jo Darro) جو آڳاٽو ماڳ ھڪ دڙي جي شڪل ۾ ھوندو ھئو. جنھن کي وفاق جي سرڪاري ڪاڳرن ۾ ”لوھم جو دڙو“ ڄاڻايل ھئو. مقامي ماڻھو ھن دڙي کي "اونڌي شھر" سان ڀيٽيندا ھئا. ھي ماڳ وفاقي نوادراتي کاتي پاران آرڪيولاجيءَ جي سائيٽ قرار ڏنو ويو ھئو. پر پوءِ ھن تاريخي ماڳ کي "سڪني ٻني" قرار ڏيارائي، ھتي ٽن ماڻھن پھريان گهر ٺھرايا، جن ۾ ھڪ کي ان وقت پوليس لاڪ اپ به ڪيو، پر ٻن ڏينھن ۾ ئي ڏوڪڙن جي وٺ وٺان ۾ ھمراھ نه رڳو نڪري آيو پر ھڪ سال اندر ھن قديم ماڳ تي چار گھر ٻيا به ٺھي ويا ۽ ائين 1994ع ۾ ھن تي مڪمل طور تي ھڪ ڳوٺ ”شريف آباد“ نالي قائم ٿي ويو.

شريف آباد (Shareefabad) جي اسڪول جي هڪ استاد جاويد احمد آرائين ٻڌايو ته پوري ڳوٺ ۾ ھاڻي منو جريب اھڙو بچيو آھي، جنھن تي جايون ناھن ٺاھيل، باقي ھي سڄو تاريخي دڙو ھاڻي ڳوٺ ٿي چڪو آھي. ھن ٻڌايو ته جڏھن هتي قبضو ڪري گھرن جا بنياد وڌا ويا ھئا ته اندران ھڏيون نڪري رھيون ھيون، ھڏين سان گڏ ٺڪرين جا ٽڪرا به ھوندا ھئا. پر هاڻي ھي تاريخي ماڳ لوھم جو دڙو ناھي رھيو، پر جيڪڏھن پياري ڳوٺ جي ريلوي اسٽيشن واري ڦاٽڪ کان اترين پاسي ڏسبو ته مٿاھينءَ تي ھڪ ڳوٺ ضرور ملندو، جنھن جو نالو ھاڻي ”شريف آباد“ آھي.

## حوالا

زمرو:دادو ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
زمرو:دادو ضلعي جا تاريخي ماڳ
ايروڪواس قبيلن جون نياتون

رتَ جي رشتن تي ٻڌل مٽين مائٽين واري نظام هيٺ قديمي ڪٽنبي سرشتي کي نئين ترتيب ڏئي بيهارڻ وارو ڪارنامو، مارگن  حقيقي مثالن ڏيڻ ڪري ڏيکاريو ثابت به ڪري ڏيکاريو آهي ته: (1) آمريڪي انڊين قبيلن ۾ رتَ جي رشتن تي ٻڌل مٽين مائٽين وارا گروھ جن کي سڃاڻپ لاءِ جانورن جا نالا ڏنا ويندا هئا. پنهنجي انهيءَ نظام جي ڍانچي، روح ۽ جوهر ۾ سندن نظام به قديم يوناني ۽ رومن نياتن سان بلڪل ٺهڪي اچي ٿو. (2) ته آمريڪي انڊين نياتون به خود قديمي عالمي نظام جو اصلوڪو سچو روپ آهن. (3) ته يوناني ۽ رومن نياتون پڻ ڄڻ ته انهن وانگر پيدا ٿيل يا سندن نقل ڪيل روپ هيون. (4) ته قديم زماني ۾ سمورن يوناني ۽ رومن سماجي سرشتن يعني ڪٽنبن، نياتن، برادرين ۽ قبيلن ۾ ساڳيو آمريڪي انڊين قبيلن وارو نظام موجود هوندو هو. (5) ته جيتري تائين اسان جا ڄاڻ ذريعا ڪم ڪن ٿا، اهو ساڳيو نياتي قسم وارو نظام سمورن اڻسڌريل معاشرن ۾ سندن سڌرڻ واري دور ۾ داخل ٿيڻ واري دور تائين هڪڙي ئي قسم جو هوندو آهي ۽ ان کانپوءِ وارن زمانن ۾ پڻ ساڳيو رهندو آيو آهي. 

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:معاشرو
انڊروميڊا ڪهڪشان

**انڊروميڊا ڪهڪشان** (Andromeda Galaxy) کي M31 جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو. ھي ڏاڍي دلچسپ ڪھڪشان آھي. هي ڪھڪشان اسان جي مِلڪي وي  يا کرائين واٽ کان 25،000،00 نوري ورهين جي پند تي آھي. اسان جي ڪھڪشان جي سڀني کان ويجھي ۾ ويجھي گليڪسي انڊروميڊا ئي آھي . انڊروميڊا اسان جي لوڪل گروپ آف گليڪسي ۾ سڀني کان وڏي ۾ وڏيي ڪھڪشان آھي.

انڊروميڊا ڪھڪشان 2،20،000 نوري ورهين جي پنڌ تي پکڙيل آھي.  جڏھن ته اسان جي ھي کيرائين واٽ ڪھڪشان 1،80،000 نوري ورهين جي پنڌ تي پکڙيل آھي.

انڊروميڊا ڪھڪشان جي پھرين ڳولھا 1612ع ۾ جرمن اسٽرانومر Simon Marius سائمن ميريئس ڪئي هئي. 1764ع ۾ چارلس ميسيئر ھن ڪھڪشان جو نالو M31 رکيو. ھي گليڪسي اگھاڙين اکين سان نظر اچڻ باوجود ھن جي لڀڻ جو سهرو سائمن کي ڏانهن وڃي ٿو. 1880ع وليئم فاشنس ھن پھرين تصوير ٺاھڻ ۾ ڪامياب ويو.

2006ع ۾ ھبل ٽيلي اسڪوپ ذريعي خبر پئي ته ھن ڪھڪشان ۾  هڪ Trillion stars يا ھڪ ھزار ڪروڙن کان به وڌيڪ تارا آھن. جيڪي اسان جي کيرائين واٽ يا  ملڪي وي کان گهڻا آھن. اسان جي ملڪي وي ۾ چار سئو billion star چاليھ کرب تارا موجود آھن.

انڊروميڊا کي اگھاڙين اکين سان صاف آسمان ۾ ڏسي سگھئون ٿا. فلڪيات جي ڄاڻن جي تحقيق موجب انڊروميڊا ۽ ملڪي وي گليڪسي لڳ ڀڳ ساڍا چار کرب ورهين کان پوءِ پاڻ ۾ ٽڪرائجي ويندا ۽ ھڪ نئين گليڪسي وجود ۾ ايندي. انڊروميڊا لڳ ڀڳ ڏھ ارب ورهيه اڳ وجود ۾ آئي هئي . منڍ ۾ انڊروميڊا ۽ ٽرائينگلر گليڪسيون پاڻ ۾ ويجھا هيون تنهنڪري انڊروميڊا، ٽرائينگلر کي پنھنجي اندر ضم ڪري وڏي ٿي وئي. 

جيئن ته ھر ڪھڪشان ۾ بليڪ ھول ھجي ٿو. ھن ڪھڪشان ۾ به ھڪ وڏو بليڪ ھول آھي. جنھن جي چوڌاري تارا ڦرن ٿا. ھن وڏي بليڪ ھول کانسواءِ ڇويھ ٻيا بليڪ ھول به لڀي ٿي چڪا آھن. ھي ڪھڪشان منڍ کان ئي فلڪيات جي ماهرن جو پاڻ ڏانهن ڌيان ڇڪائيندي آئي آهي. مستقبل ۾ اسٽرانومرَ ھن جي باري وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاء جاکوڙ ڪري رهيا آھن. 

## حوالا

زمرو:فلڪي شيون
زمرو:ڪهڪشائون
زمرو:ٻاهرين خلا
زمرو:ڪهڪشانوي نجميات
مور ساگر

محمد خان **مور ساگر** جوڻيجو،1 جنوري 1979ع تي ڳوٺ ميون ملوڪ، تعلقو تلھار، ضلع بدين، سان تعلق رکندڙ محمد رمضان جوڻيجو جي گهر ۾ جنم ورتو. جنھن پرائمري تعليم پنھنجي ڳوٺ ميون ملوڪ ورتي جڏهن ته مئٽرڪ هاءِ اسڪول رپ، انٽر اسلاميه ڊگري ڪاليج بدين حاصل ڪئي. بيچلر ۽ ماسٽر سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ڪئي.
## ملازمتو
همت پرنٽرز حيدرآباد  تي 1996ع کان 1997ع (آپريٽر)، ساگر پريس بدين 1997ع کان 2000ع تائين (مئنيجر)، الرزاق پرنٽرز حيدرآباد 2001ع کان 2010ع (ڊزائينر/ آپريٽر). ساحل پرنٽرز اينڊ پبليڪيشن حيدرآباد 2011ع کان (ذاتي ڪاروبار).
## ادبي سفر
1995ع ۾ ادبي سفر جي شروعات ڪئي، ادبي دُنيا ۾ شاعري، ڪالم، ڪھاڻيون، ڊائري، سفرنامه، خط لکيا.
* شاعري ۾: غزل، نظم، وايون، بيت، چئوسٽا، پنج ڪڙا، ترائيل، سانيٽ، دوها، گيت، ڪنٽ، رينگا، ڇتارا، هائيڪا، ڏيڊ سِٽا لِکيا آهن. 
* رِسالا: پھريون نظم پندرنھن روزا عبرت مئگزين ۾ شايع ٿيو. اُن کانپوءِ باقائد سنڌ جي ڪُنڊ ڪڙچ مان نِڪرندڙ سمورن رسالن ۾ لکڻ جي ڪوشش ڪيم جن مان، پندرنھن روزا عبرت، ماهوارا سوجھرو، ماهوار صبح ٿيندو، ماهوار ساڃاهه، ماهوار مومل، ماهوار غزل، ماهوار سنڌ اسٽار، ماهوار ينگ جنريشن، ماهوار انٽرنيشنل لائينز، ماهوار نئين زندگي، ماهوار هالار، ماهوار چانڊوڪي، ماهوار ڪاڪ، ماهوار ڪينجھر، ماهوار ادب، ماهوار سڏ، ماهوار رچنا، ماهوار سنڌ رائيٽر، ماهوار نئين سوچ، ماهوار پيغام احمد،  سليلوار سماج سُڌار، سلسليوار جاکوڙ، سلسليوار آڪاش، ڪاليج ميگزين لاڙ، سلسليوار ڏياٽي، سلسليوار سنڌ راڻي وغيره.
* اخبارون:  روزاني آفتاب، روزاني، بخت ور، روزاني خادم وطن، روزاني شام، روزاني عبرت ۾ شاعري شايع ٿي چُڪي آهي.
سنڌي ادبي سنگت: سنڌي ادبي سنگت شاخ بدين جو ڪائونسلر، جوائنٽ سيڪريٽري، سيڪريٽري طور ڪم ڪيو.
ايوارڊ: سنڌي ادبي سنگت سنڌ طرفان، ڀٽائي آرٽ ڪائونسل طرفان، رانجھاڻي آرٽ سرڪل طرفان، يعقوب ذرڪريا يادگار ايوارڊ، شهباز دُراني يادگار ايوارڊ.
* سرٽيفڪيٽ:  سنڌي ادبي سنگت سنڌ طرفان، ماهوار هالار ۽ ماهوار سنڌ رنگ طرفان، بدين مئگزين طرفان، اين جي او ڊور طرفان، 

## تصنيفون
* ڇپيل ڪتاب:  پيار جي پنڌ ۾ (شاعري) 2005ع،  حيدرآباد کان هنزه تائين (سفرنامو) 2014. پيار جي پنڌ ۾ (شاعري) ٻيو ڇاپو 2018ع، مور اِن ملائيشيا (سفرنامو) 2018ع.
* اڻ ڇپيل ڪتاب: ڪڏهن ڪڏهن ته سارجو (خط)، زندگي جا پَل جي مون گهاريا پنڌ ۾ (سنڌ جو سفر). شاعري جو نئون سھڙيل ڪتاب. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
مديجي

**مدئجي** شڪارپور ضلعي جي ڳڙھي ياسين تعلقي جو ھڪ شھر آھي. ھي شھر عالمي ثقافتي ورثي جي ماڳ موئن جي دڙي کان 68 ڪلوميٽر اوڀر ۾ آھي.

شھر ۾ 132ڪ.و. جي گرڊ اسٽيشن جو اڱارو، 2 فيبروري، 2016ع تي افتتاح ڪيو ويو آھي.

## حوالا

زمرو:شڪارپور ضلعو
چڪ، سنڌ

**چڪ** شڪارپور ضلعي جو ھڪ شھر آھي. ھي شھر جھان خان کان 13 ڪلوميٽر اوڀر ۾ آھي. شھر جو نالو چيڪي مٽيءَ جي ڪري پيو.

## نمايان شخصيتون
* جان محمد مھر، صحافي

## حوالا

زمرو:شڪارپور ضلعو
ڳڙھي ياسين

ڏسو شھر جو سيٽلائيٽ ڦوٽو http://satellites.pro/Garhi_Yasin#27.911849,68.512416,15
**

**ڳڙھي ياسين''':  شھر ڳڙھي ياسين تعلقي جو صدر ھنڌ آھي ۽ ھي شھر شڪارپور ضلعي ۾ آھي. ڳڙھي ياسين، شڪارپور شھر کان پندرھن ڪلوميٽر جي پنڌ تي اولھ طرف واقع آھي. سنڌ اسيمبليءَ جي اسپيڪر سراج دراني جو تعلق ھن شھر سان آھي.جاگرافي مطابق ھن جي بيھڪ اتر ۾  27° 54' 0 ۽ اوڀر  ۾ 68° 31' 0" ڊگري تي آهي ھي شھر شڪارپور کان 15.2 ڪ. م.جي فاصلي تي روڊ ذريعي ڳنڍيل آھي. ھن شھر جو سنڌ اسيمبلي جو ميمبر پيپلزپارٽي سان لاڳاپيل آغا سراج احمد ڪوٽ دراني جي آغا صدرالدين جو پٽ آھي جيڪو 5 آڪٽوبر 1953 ۾ پيدا ٿيو. پاڻ صوبائي وزير بہ رھي چڪو آھي ۽ 30 مئي 2013 کان 28 مئي 2018 تائين سنڌ اسيمبلي جو اسپيڪر رھي چڪو آھي.ھن شھر ۾ ھڪ سرڪاري مونو ٽيڪنيڪل ڪاليج پڻ واقع آهي .31 مارچ 1998 تي پوري تعلقي جي آبادي
227,966 ھئي جيڪا 15 مارچ 2017 جي آدمشماري ۾ وڌي 315,883 ٿي وئي آھي جنھن مان شھر جي آبادي35,849 آھي باقي 280,034
تعلقي جي ٻھراڙيءَ ۾ رهي ٿي. فيڊرل شريعت ڪورٽ جي اڳوڻي چيف جسٽس `غا رفيق بارڪزئي دراني جو تعلق به ھن شھر سان اھي.ھن شھر جي ڀرسان ڳوٺ مانڌو جي وانڍ لڳ کيرٿر ڪئنال جي وچ تي پاڻي واري مسجد مشھور آھي. برٽش انڊيا گورنمينٽ کيرٿر ڪئنال جي کوٽائي دوران لينڊ اڪئيزيشن تحت جوڻيجن جو ڳوٺ خالي ڪرائي کيرٿر ڪئنال اتان گذاريو ۽ ان رستي ۾ ھڪ مسجد بہ اچي پئي جنھن جي ڊاھڻ جو فيصلو ڪيو ويو جنھن جي مقامي ماڻهن مولانا تاج محمد امروٽي جي قيادت ۾ مخالفت ۽ مزاحمت ڪئي ۽ مسجد وٽان ڪئنال جو رخ تبديل ڪرڻ جو مطالبو ڪيو پر انگريز سرڪار مسجد ڊاھڻ کان لاچار ٿيڻ باوجود ڪئنال جو رخ تبديل نہ ڪيو ۽ مسجد کي وچ ڪئنال ۾ برقرار رکيو ويو جنھن بعد اھا پاڻي واري مسجد جي نالي سان مشهور ٿي وئي 

## تاريخ
ھي شھر شڪارپور سان گڏ سکر ضلعي جو تعلقو ھيو.پھرين جون 1977 ۾ شڪارپور کي ضلعي حيثيت ڏئي سکر کان ڌار ڪيو ويو ۽ ڳڙهي ياسين کي شڪارپور جو تعلقو بڻايو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:شڪارپور ضلعو
برما ٻوٽي

**برما ٻوٽي** (*Barma Booti*) پسارڪي وکر جو هڪ قسم آھي. هي بنيادي طور تي ھڪ قسم جو گاھ آھي، جنھن جا پن سُڪل ٿين ٿا ۽ ان جون ڪاٺيون هئڊي ۽ سبز رنگ جون ٿين ٿيون.

## خاصيتون ۽ استعمال
هي ٻوٽي قديم زماني کان طب يوناني ۽ پسارڪي وکر طور استعمال ٿيندي رهي آهي. حڪيمن موجب هن ٻوٽي ۾ ڪيتريون ئي شفا بخش خاصيتون موجود آهن.

## بناوت
* **پن:** هن جا پن سڪل ۽ سنها ٿين ٿا.
* **رنگ:** ان جي ڏانڊين يا ڪاٺين جو رنگ گهڻو ڪري هئڊو (پيلو) ۽ سائو (سبز) هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:پسارڪا وکر
زمرو:ٻوٽا
زمرو:طب
برمودا ٽڪنڊو

**برموڊا ٽِڪنڊو** () جنھن کي ”شيطان جو ٽِڪنڊو“ ۽ ”وڃايَلن جو پاتال“ (Limb of the Lost) بہ چوندا آهن.

سمنڊ جي ھن پر اسرار ٽڪنڊي جو پھرين ”ميامي ٽڪنڊو“ نالو رکيو ويو، جنھن تي آمريڪا ڏاڍي ڪاوڙ ڪئي تہ ان سان سندس خوبصورت بندرگاھ ”ميامي“ ڊپ جي علامت بڻجي ويندو ۽ دنيا جا سياح ميامي اچڻ ڇڏي ڏيندا، ان کانپوءِ ان ٽڪنڊي کي ” پورٽوريڪو ٽڪنڊو “ سڏڻ جو فيصلو ٿيو، پر انھن بہ گوڙ ڪيو، پوءِ ”برمودا ٽڪنڊو“ رکيو ويو. 20 کن چورس ميلن جيترو آهي. 

## مشھوري

ھي آمريڪا جي ڏکڻ اوڀر طرف ائٽلانٽڪ سمنڊ جي ايراضيءَ ۾ آهي ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ ڪيئي پاڻيءَ جا جهاز، هوائي جهاز ۽ ٻيڙيون پراسرار حالتن ۾ گم ٿي ويون آهن. هن ايراضيءَ ۾ اهڙي گمشدگين دنيا جو ڌيان ڇڪايو آهي، ڇاڪاڻ تہ گم ٿيل جهاز وغيره ايترا تہ گھڻا آهن، جو عام طرح ايتريءَ ننڍي ايراضيءَ ۾ انھن جو گم ٿيڻ اَڻٿيڻ جوڳو (ناممڪن) ٿو لڳي. ان کان سواءِ انھن واقعن وقت آبهوا بہ بهتر چئي وئي آهي ۽ ان وقت ڪن بہ ڏکيائين جا اطلاع نہ مليا آهن. مڪمل ڳولھا جي باوجود، ڪوبہ باقي بچيل ماڻهو، ٻُڏل جهازن جي رَهت سهت، لاش ۽ گم ٿيل جهازن مان وهيل تيل جو ڪو نشان پتو نہ مليو آهي. ڪن حالتن ۾ تہ ٻيڙيون نھايت چڱي حال ۾ هيون ۽ رڳو انھن جا ملاح گم هئا. ڪن ٻيڙين ۾ تہ ميزن تي تازو کاڌو رکيل هو، جانورن کي ڪو نقصان نہ پهتو هو، پر ماڻهو گم هئا. هتي ايترا جهاز بلڪل گم ٿي ويا آهن ۽ انھن جي ڳولھا ۾ ويندڙ هوائي جهاز بہ غائب ٿي ويا آهن، جو ان ڳالھ جي منطقي سمجھاڻي اڻٿيڻي ٿي لڳي. طوفان، هوا جي حالت، ميڪانڪي مسئلن ۽ انساني غلطيءَ ذريعي اِهي گمشدگيون سمجھائڻ محال ٿيون لڳن. هنن عجيب وارتائن جا پراسرار سبب ڄاڻايا وڃن ٿا.

## حوالا


زمرو:ڌرتيءَ جا ڳجھ
زمرو:مياميءَ جي جاگرافي
زمرو:غير معمولي ٽڪنڊا
زمرو:Urban legends
نم (ڳوٺ)

**نم شريف** شڪارپور ضلعي جي تعلقي ڳڙھي ياسين ۾ ھڪ ڳوٺ آھي. ھي ڳوٺ ڳڙھي ياسين جي اتر اولھ ۾ 16 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي.
thumb|نم شريف ۾ سيد حيدر شاھ ۽ محمد شاھ جيلانيءَ جا مقبرا
هي ڳوٺ يونين ڪائونسل نم شريف جو هيڊ ڪوارٽر آهي جتي يونين ڪائونسل هيڊ ڪوارٽر آفيس، سميت گورنمينٽ هاءِ اسڪول، گورنمينٽ پرائمري اسڪول، بيسڪ هيلٿ يونٽ، ايگريڪلچر يونٽ فيلڊ آفيس، وٽنري سينيٽر، برانچ پوسٽ آفيس، فلٽر پلانٽ، جانورن جو ڍڪ وغيرہ موجود آهن. هي ڳوٺ هڪ تاريخي قديمي سڃاڻپ رکي ٿو نورالله خان جوڻيجو جي ڪري، جنھن کي 1973ع ۾ شهيد ڪيو ويو هو. نورالله خان جوڻيجو 1970ع واري ڏهاڪي ۾ يو سي نم شريف جو 17 ديهن تي بنا مقابلي چيئرمين چونڊيو هيو.

زمرو:ڳڙھي ياسين تعلقو
زمرو:شڪارپور ضلعو
ورينداوان

**بندرا بن**' يا **برندابَن** ڀارت جي اولھ ۾ اترپرديش جو هڪ علائقو ۽ آبادي. هندن جي روايت موجب شري ڪرشن مهراج پنهنجي جواني هتي گذاري هئي، تنهن ڪري ڪرشن مهراج جي پوڄا پاٺ، سوانح ۽ ڪارنامن ۾ ”برندابن“ جو ذڪر ضرور ٿيندو رهندو آهي. ”برندا بن“ کي عرف عام ۾ ”بندرا بن“ به چوندا آهن. سنڌيءَ ۾ اُن کي ”وندر وڻ“ به چيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:ڪرشن
زمرو:هندومت
آرائين روڊ ريلوي اسٽيشن

**آرائين روڊ ريلوي اسٽيشن** پاڪستان ۾  سکر جي ويجھو ڳوٺ آرائين ۾ آھي. ھينئر ھي اسٽيشن عام استعمال ۾ نہ آھي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ريلويز
* ريلوي اسٽيش

## خارجي ڳنڍڻا
* پاڪستان ريلوي جي ويب-سرزمين

زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
جھان خان (شھر)

**جھان خان** شڪارپور ضلعي ۾ ھڪ شھر آھي. ھي شھر چڪ شھر جي اولھ ۾ 13 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي.

## حوالا

زمرو:شڪارپور ضلعو
گوسڙجي ريلوي اسٽيشن

**گوسڙجي ريلوي اسٽيشن** پاڪستان جي ضلعي سکر ۾ آھي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ريلويز
* ريلوي اسٽيشن

## خارجي ڳنڍڻا
* پاڪستان ريلوي جي ويب-سرزمين

زمرو:سکر ضلعي جون ريلوي اسٽيشنون
زمرو:پاڪستان ۾ ريل اچ وڃ
زمرو:پاڪستان جون ريلوي اسٽيشنون
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
مدئجي روڊ ريلوي اسٽيشن

**مدئجي روڊ ريلوي اسٽيشن** 
(، ) مدئجي، پاڪستان ۾ آھي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنن جي فھرت
* پاڪستان ريلويز

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
*پاڪستان ريلويز جي سرڪاري ويب-سرزمين
حبيب ڪوٽ جنڪشن ريلوي اسٽيشن

**حبيب ڪوٽ جنڪشن ريلوي اسٽيشن** (Habib Kot Junction railway station) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي شڪارپور جي حبيب ڪوٽ ڳوٺ ۾ آھي. ڪوٽڙي-چمن مين ريلوي لائين ۽ ڪوٽري-لاڙڪاڻو برانچ ريلوي لائين جو جنڪشن آھي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنن جي فھرست
* پاڪستان ريلويس

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
*پاڪستان ريلويز جي سرڪاري ويب-سرزمين

زمرو:شڪارپور ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:شڪارپور ضلعي ۾ ريلوي اسٽيشن
زمرو:روهڙي-چمن ريلوي لائین جا اسٽيشن
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
زمرو:پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشن
لکي غلام شاھ

**لکي غلام شاھ** شڪارپور ضلعي جو ھڪ شھر آھي ھي شھر شڪارپور جي ڏکڻ ۾ 13 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آھي. ھي شھر لکي تعلقي جو صدر ھنڌ آھي.  تاريخ 30 – جنوري 1979ع تي “لکي” کي تعلقي جو درجو ڏيئي، شڪارپور ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو.

## تاريخ
رحيمداد مولائي شيدائي، شڪارپور جي بنياد، مهرن ۽ دائود پوٽن وچ ۾ جنگين ۽ لکي شهر جي بنياد پوڻ جي حوالي سان تحرير ڪري ٿو ته:
”دائودپوٽن..... منجهان دائود خان بهادر ٿي گذريو آهي. هن جهانگير جي زماني ۾ مهر قوم کي شڪست ڏيئي، لکيءَ جو ڳوٺ تعمير ڪرايو. لکي ۽ خانپور وارو جهنگ دائود پوٽن جو شڪار گاهه هو. منجهائن بهادر خان دائود پوٽي پير سلطان ابراهيم شاهه جي فرمائش موجب، سن 1026ھ ( 1617ع) ۾ شڪارپور جو شهر ٻڌو.پروفيسر شريف ”شاد“ سومرو، رحيمداد مولائي شيدائي جي مٿين بيان جي حوالي سان لکي ٿو ته:
”هڪ انگريز مصنف جي. بي مالسن (G.B. Malleson)پنهنجي مشهور ڪتاب ”اين هسٽاريڪل اسڪيچ آف دي نيٽيو انڊين اسٽيٽس ان انڊيا“ جي بيان مطابق شهنشاهه جهانگير جي دور ۾ امير 	بهادر خان دائودپوٽو، ”مهرن جي قبيلي کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ، جتوئين کي شڪست ڏيئي، لکيءَ جو ڳوٺ تعمير ڪرايو. لکي ۽ خانپور وارو جهنگ دائود پوٽن جو شڪارگاهه هو..... .“
شريف شاد سومرو، مولائي شيدائي ۽ جي. بي ميلسن جي بيانن کي رد ڪندي تحرير ڪري ٿو ته: ”مٿي ذڪر ڪيل تاريخي بيانن م تضاد نظر اچي ٿو. هڪ طرف ”جنت النسڌ“ جو مصنف رحيمداد مولائي شيدائي اهو لکي ٿو ته ”مهرن جي قوم کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ جتوئين کي شڪست ڏيئي لکيءَ جو ڳوٺ تعمير ڪرايو ته ٻئي طرف وري تاريخ سنڌ ڪلهوڙا دور وارو غلام رسول مهر صفحي 107 تي لکي ٿو ته ”لکي ۽ خانپور شڪارپور جي تعمير کان اڳ جا واقع هئا ۽ ان زماني جا مشهور شهر هئا.

## حوالا

زمرو:شڪارپور ضلعو