open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڇھ سٽا

**ڇھ سٽو** (Sestet) ڇهن سٽن تي مشتمل شعري صنف قديم روايتي شاعريءَ ۾ ’مسدس‘ ڇهن سٽن جي بندن تي مشتمل نظم هوندو هو. ’ڇھ سٽا‘، ’مسدس’ کان هٽيل شعري صنف آهي. مسدس واري گهاڙيٽي ۾ طويل نظم ٿين ٿا. جڏهن تہ ”ڇھ سٽا“ جي صنف ۾ طويل توڙي الڳ الڳ نظم بہ لکيا وڃن ٿا. سنڌيءَ ۾ شيخ اياز (1923-1997ع)جي شاعريءَ جي مجموعي ”رڻ تي رم جهم“ ۾ ڇھ سٽي جي گهاڙيٽي ۾ طويل نظم به موجود آهي. جڏهن تہ انفرادي ڇھ سٽا بہ ملن ٿا.

## حوالا
ڇيڄ

**ڇيڄ** (Marriage Dance) شاعريءَ جو هڪ قسم، جيڪو سادو ۽ وڻندڙ هوندو آهي. ان ۾ سونهن جي ڀيٽ به ڪئي ويندي آهي. شيخ اياز پرينءَ جي سونهن جو بيان هن ”ڇيڄ“ ذريعي ڪيو آهي. ان ڇيڄ تي نرتيه به ڪري سگهجي ٿو. اڙي چنڊ، اڙي چنڊ، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس روپ سندس رنگ، ائين آهه جِئين تون! اڙي رات اڙي رات، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس وار سندس ونگ، ائين آهه جِئين تون! اڙي ڦول اڙي ڦول، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس رنگ سندس انگ، ائين آهه جِئين تون! اڙي هير اڙي هير، پرين تو ته ڏٺو ناهه، سندس ساٿ سندس سنگ، ائين آهه جِئين تون! 

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعري
ڇيد

**ڇيد** ، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ڀڃڻ، ٽوڙڻ، جدا جدا ڪرڻ. ڇيد اصلوڪو سنڌي ٻوليءَ جو لفظ آهي،  ۽ تفريق عربي زبان جي لفظ فرق مان جڙيو آهي، جنهن جي پڻ لغوي معنيٰ ساڳي آھي.

ڇيد  يا  تفريق  جملي جو ٿيندو آهي، جو ٻن يا وڌيڪ لفظن جو مجموعو ٿئي ٿو ۽ منجهانئس پورو مطلب نڪري ٿو. جملي ۾ اڪثر ٽي شيون هونديون آهن؛ مون ماني کاڌي. مٿئين مثال ۾ مون (فاعل)، ماني (مفعول) ۽ کاڌي (فعل) آهي. ”فاعل“ جي معنيٰ آهي ”ڪم جو ڪندڙ؛“ . سنڌي جملن ۾ ”فاعل“ جملي جي شروعات ۾ ايندو آهي. ”مفعول جي معنيٰ آهي ”جنهن تي ڪم ٿئي“.مفعول“ جملي جي وچ ۾ هوندو آهي. ۽ ”فعل“ جو مطلب آهي ”جيڪو ڪم ڪيو وڃي“.”فعل“ جملي جي پڇاڙيءِ ۾ ٿيندو آهي. تمام مختصر جملا رڳو ٻن شين (فاعل ۽ فعل) تي مشتمل هوندا آهن. انهن مختصر جملن جو ڇيد ڪرڻ وقت، هر هڪ جملي کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويندو آهي، جنهن مان پهرئين حصي کي ”مبتدا“ ۽ ٻئي حصي کي ”خبر“ چئبو آهي. ”مبتدا“ جي معنيٰ آهي ”ڪنهن ڪم جي ابتدا يا شروعات ڪندڙ“. جملي ۾ ڪم جي ابتدا ڪندڙ کي ”فاعل“ چئبو آهي، جو ڇيد ڪرڻ وقت مبتدا واري خاني ۾ رکبو آهي. ڇيد جو ٻيو حصو آهي ”خبر“. فاعل جيڪو ڪم ڪري ٿو، ان جي وضاحت ڪندڙ لفظ انهيءَ ”خبر“ واري خاني ۾ رکبا آهن. اهي لفظ فعل جي صورت ۾ هوندا آهن.ڪنهن به جملي جي ڇيد ڪرڻ وقت پهريائين ان جو فاعل معلوم ڪبو آهي، جنهن لاءِ ان جملي ۾ پيل فعل کان ”ڪير“ يا ”ڪنهن“ جو سوال پڇبو آهي؛ ۽ مفعول معلوم ڪرڻ لاءِ وري انهيءَ فعل کان ”ڇا“ جو سوال ڪبو آهي. اهڙي نموني سان جملي ۾ آيل ”فاعل“، ”مفعول“ ۽ ”فعل“ چڱيءَ طرح سان معلوم ڪري سگهبا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
حاشيو

**حاشيو** (Annotation) ڪتاب جي ورق جي چئني پاسن کان ڇڏيل اهو حصو هوندو آهي، جنھن تي ليکڪ، مرتب يا مترجم وغيره ڪتاب جي متن تي پاسي کان وضاحت لکندا آهن. پير حسام الدين راشدي ڪيترن ئي فارسي ڪتابن کي ايڊٽ ڪري، حواشيا لکي شايع ڪرايو. سندس وڏو ڪمال اهو هو تہ هن پنھنجي وسيع ڄاڻ سان فارسي ڪتابن جا ترجما بہ ڪيا ۽ مواد ۽ متن تي حاشين ۾ پنھنجا رايا بہ ڏنا ۽ سنڌ جي تاريخ جو اصلي چھرو صاف ڪري ڏيکاريو.

## حوالا

زمرو:حوالا
زمرو:لکت
گرامري حالت

**گرامري حالت** مختلف لفظن جي فقري يا جملي ۾ حالتن موجب شڪليون بدلائڻ کي چئجي ٿو. مثال طور ڪو اسم فاعل طور استعمال ٿئي تہ ان جي حالت فاعلي چئبي، جيڪڏهن مفعول طور ڪتب اچي تہ حالت مفعولي ٿيندي. پر جي ان کانپوءِ حرف جر اچي تہ حالت جري ٿيندي. جيئن ڇوڪرو (فاعلي)، ڇوڪرَي (مفعولي).

## حوالا

زمرو:گرامري حالتون
حرف

**حرف** عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، سنڌيءَ ۽ اردوءَ ۾ بہ عام مروج آهي. سنڌي زبان ۾ حرف کي ”اکر“، سنسڪرت ۽ هنديءَ ۾ ”اڪشر“ چيو ويندو آهي. ”حرف“ جو مطلب آهي ”آواز کي ظاهر ڪرڻ يا اچارڻ وارو نشان“. ٻين لفظن ۾ ائين چئجي تہ هر هڪ آواز جي لکيل صورت کي ”حرف“ چئبو آهي. دراصل ”حرف“ جي بنيادي معنيٰ آهي ڪنارو يا پاسو“ڇاڪاڻ تہ اهو ڪنارو يا پاسو وٺي بيھي ٿو. مطلب تہ ڪنھن بہ سمجهڻ جهڙي آواز جي بدران ڪا بہ مقرر ٿيل نشاني جيڪا ڪم آڻجي ٿي، تنھن کي ”اکر“ يا ”حرف“ چئبو آهي.

## حوالا
حرف جر

**حرف جر** (Preposition) اهڙا لفظ جيڪي جملي ۾ ڪنھن اسم يا ضمير جي پٺيان اچن ۽ جملي ۾ اڳئين لفظ جو صحيح مطلب ظاھر ڪندو آهي. 

:مثال:
::ماڻھو ڀت وٽ ويٺو آھي.
::ھي ڪتاب احمد جو اھي.

انگريزيءَ ۾ اهو اسم کان پھرين ايندو آهي، ان ڪري Presposition سڏبو آهي پر سنڌيءَ ۾ جيئن تہ اسم کان پوءِ ايندو آهي، ان ڪري Postpistion ٿي ڪم ايندو آهي.

## لفظ جر

لفظ جر جي معني آهي ڇڪڻ يا ڇڪ ڪرڻ يا ڪشش ڪرڻ

## حوالا

زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
زمرو:نحو
حرف جملو

**حرف جملو** (Conjunction) اھو لفظ جو جملي جي اڳئين ۽ پوئين لفظ کي يا جملي جي ٻن ڀاڱن کي يا ٻن جملن کي پاڻ ۾ ڳنڍي، ان کي حرف جملو چئجي ٿو. جيئن ’**يا**‘، **۽** وغيره.

ٻن لفظن کي ڳنڍڻ جو مثال: احمد ۽ محمد گڏجي گهميا پئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي گرامر( وياڪرڻ)
حرف ندا

**حرف ندا** (Interjection) ان لفظ کي چئجي ٿو جيڪو سڏ ڪرڻ جي ڪم اچي يا منجھانئس ڪو احساس ظاھر ٿئي. جيئن عجب، خوشي، ڏک وغيره. مثال: **افسوس**!، **ھاءِ ھاءِ**!، **واه واه**! **اڙي مار**، وغيره.

## حوالا

زمرو:حرف ندا
زمرو:ڳالھائڻ جا لفظ
حرف صحيح

**حرف صحيح**، **ملندڙ** يا **هم آواز** (Consonant) ھن سرشتي ۾ لکت ۾ ڪتب ايندڙ علامتي نشاني ڳالھائڻ واري ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ آواز (سُر يا وينجن) جي عيوضي ھوندي آھي. جيئن تہ ھر ھڪ ٻوليءَ ۾ ڪتب ايندڙ اھم آوازن يعني صوتين (Phoneme) جو تعداد محدود ھوندو آھي، انھيءَ ڪري لکت ۾ علامتي نشانين جو عدد بہ محدود ھوندو آھي. ھاڻوڪي دؤر ۾ اوج تي رسيل گهڻي ڀاڱي سڀني ادبي ٻولين جي لکاوٽ ان قسم جي آھي.

## حوالا
حسن بيان

**حسن بيان** (Beauty of Expression) گفتگو يا عام ڪاروباري تحرير ۾ اسان جي ڪوشش هوندي آهي تہ اوترو ڳالهايون يا لکون جيتري ضرورت هجي. ان جي برعڪس ادب ۾ ڪوشش ڪئي ويندي آهي تہ اسان جيڪا ڳالھ لکون اها سهڻي ۽ سليقي سان چيل هجي. مطلب تہ ’حسن بيان‘ ادبي تحرير لاءِ انتهائي ضروري آهي.

## حوالا
حسن غزل

**حسن غزل** (Beauty of ghazal) غزل جي بھترين شعر کي **بيت الغزل** يا حسن غزل چيو ويندو آهي. اهڙن شعرن تي مشاعرن ۽ محفلن ۾ واه واه گهڻي ٿيندي آهي.

## حوالا
حقيقت نگاري

**حقيقت نگاري** (Realism) ترقي پذير دؤر جي پھرين هاڪاري ۽ ڀرپور تحريڪ هئي. ڪوربي (Courbet)(1819-1877ع) ۽ سندس ساٿي انهيءَ تحريڪ جا اڳواڻ هئا. ماحول جي صحيح عڪاسي، انهيءَ جو بنياد هو، هيٺيون طبقو ۽ روزمره جا مظاهر انهيءَ جا حقيقي موضوع هئا. اڳتي هلي حقيقتن نگاري ادبي تحريڪ بڻجي دنيا جي ادب کي متاثر ڪيو. ان ۾ زندگيءَ جي مشاهدن کي اصليت سان پيش ڪرڻ اهم هو، ڀلي ان ۾ زندگيءَ جون تلخ حقيقتون شامل ڇو نہ هجن. دنيا کي سائنسي تحقيقات ۽ طريقن ذريعي ڄاڻي سگهجي ٿو. ان جي وصف ٻڌائي سگهجي ٿي . ان بابت معلومات گڏ ڪري سگهجي ٿي. جڏهن تہ ٻئي نظرئي مطابق خارجي دنيا کي جبلتي شعور ۽ اندر واري اک سان ڄاڻي سگهجي ٿو. پر ادب ۾ حقيقت پسنديءَ جي وصف بنھ الڳ آهي. جڏهن ڪو بہ تخليقڪار پنھنجي شھپاري يا تخليق ذريعي زندگيءَ جي سچائيءَ سان ترجماني ڪري تہ انهيءَ کي حقيقت پسندي چيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:20هين صدي جو ادب
حڪايت

**حڪايت** (Hagiography) ڪا ڪھاڻي، قصو، داستان وغيره قديم افسانوي ادب جي سڀ کان اهم شاخ آهي، جنهن ۾ جانورن جون حڪايتون آهن؛ اهي دنيا جي اڪثر قديم زبانن ۾ ملن ٿيون. هونئن تہ سڄي دنيا جي غير مھذب قبيلين بہ حيواني ڪھاڻيون بيان ڪيون ويون آهن. پر انھن ۾ ڪي اخلاقي سبق ڪونہ ٿا ملن. پر مشرق جون حيواني ڪھاڻيون اخلاقي آهن. سنڌيءَ جي اوائلي ڪھاڻين ۾ پھريون ڪتاب ’حڪايت الصالحين‘ (درويشن جي حياتيءَ جو احوال) کي ليفٽيننٽ آرٿر شايع ڪرايو هو. 

## حوالا
حمد

**حمد** (Hymn) عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنھن جي لفظي معنيٰ آهي ”ساراھ، تعريف، ثنا، واکاڻ“.حمد نظم جو اھو نمونو اھي، جنھن ۾ ڌڻي سڳوري جي ساراھ ڪئي ويندي اھي. سنڌي شاعريءَ ۾ حمد ۾ بيت بہ ٿين تہ وائي، ڪافي، غزل بہ لکيا وڃن ٿا. حمد محفلن ۽ پروگرامن ۾ اڪثر تلاوت کانپوءِ پڙھيو ويندو اھي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي شاعري
خارجيت

**خارجيت** (Objectivity) ۽ داخليت جا اصطلاح 18 صدي دوران انگريزي تنقيدي ادب ۾ استعمال ٿيڻ لڳا، خاص طور تي جان رسڪن (1819-1900ع) جي لکڻين ۾. خارجيت پسندن جو خيال هو تہ ليکڪ پنھنجين لکڻين ۾ پاڻ يا ذاتي وابستگيءَ کي ٻاهر رکي، خاص طور تي جڏهن هو ٻين بابت لکندو هجي.

## حوالا
خانقاھ

**خانقاھ** (Khanqah) صوفي فقيرن جي رهڻ ۽ ويھڻ جي جاءِ، جنھن کي هنديءَ ۾ آشرم بہ چيو ويندو آهي. سنڌ جا صوفي ڪلاسيڪل شاعر خانقاهن ۾ ويھندا هئا.

## حوالا
خروشتي اسڪرپٽ

**خروشتي رسم الخط** (Kharooshti Script) يا کروشِتي جي ارتقا افغانستان ۽ پاڪستان جي مٿاهين علائقن ۾ ٿي. اها سنسڪرت کان اڳ واري دور ۾ گنڌاري پراڪرت ٻولي لکڻ لاءِ استعمال ۾ آندي وئي هئي. اها رسم الخط ٽئين صدي قبل مسيح جي ڌاري لکت ۾ آئي. اڳتي هلي ٽين صدي عيسوي ۾ ختم ٿي. ان رسم الخط ۾ گنڌارا تھذيب جي دور ۾ ”ڪشن“ شھنشاهت جي زماني ۾ ترقي ورتي. اها ساڄي–کاٻي بہ  لکي ويندي هئي تہ کاٻي–ساڄي بہ لکي ويندي هئي.

## حوالا
خطاطي

**خطاطي خوشخطي**(Calligraphy) خوبصورت هٿ لکڻي. پين يا قلم يا پينسل سان لکيل خوبصورت ۽ وڻندڙ لکت. اڳي جڏهن ڪتاب جي ڪميوٽرائيزڊ لکت يا ٽائپنگ جو بندوبست نه هوندو هو تڏهن خوشخطي جي وڏي اهميت هوندي هئي. اڄ به خطاط خوبصورت نموني قرآن شريف ۽ ٻين ڪتابن جي ڪتابت ڪري داد حاصل ڪندا آهن.
thumb|کاٻو|250px|(certifying competence)، عربيءَ ۾ تحرير ڪيل اجازو 1206ھ خطاطيءَ جي فن سان لاڳاپيل آھي.

خطاطيءَ جو فن خطاطي لکائيءَ جو ھڪ فن آھي. ھي فن دنيا جي ھر ڪنڊ اور ھر زبان ۾ ملي ٿو. ھي فن خوش خطي جي لاءِ آھي. رومن، لاطيني، عربي ٻولين ۾ ھي فن ڪافي مقبول آھي.

## پڻ ڏسو
* اسلامي خطاطي

## تصويرون

فائل:Chayyam guyand kasan behescht ba hur chosch ast small.png|
فائل:Asemic graffiti.jpg|


## خارجي ڳنڍڻا
* My Name in Arabic - Free Arabic Calligraphy
* Calligraphy Islamic  - اسلامی خطاطی
* Gallery of Arabic calligraphy - National Institute for Technology and Liberal Education
* Samples of Islamic calligraphy
* Islamic Calligraphy in the Library of Congress, Washington D.C.
* C.A.U.S. – Alphabets and Calligraphy

ئ

## حوالا

خطاطي
زمرو:ڪتاب هنر
زمرو:ڪتابت
خط نويسي

**ھن مضمون کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي.** (*نومبر 2018ع*)
**خط نويسي** (Letter Writing)، ”خط“ والدين، ڀائرن، گهر جي ڀاتين، چاچن، مامن، ٻين عزيزن، دوستن، عالمن، اديبن، استادن، شاگردن ۽ وڏين شخصيتن ڏانهن لکيو ويندو آهي. خط، غيرافسانوي ادب جو ھڪ قسم آھي. خط نويسيءَ جي تحرير، دل جي اندرئين تَهه مان نڪرندڙ صنف آهي، جيڪا مختلف ارتقائي مرحلا طئي ڪري اڄ اِنشاپردازيءَ جي اُوچي مقام تي پهتي آهي ۽ اعليٰ ادب جو رُتبو ماڻي چڪي آهي. خط اڳتي هلي اڌ ملاقات جي صورت اختيار ڪري ويو. خطَ لفظن جو روپ ڌاري ڄڻ ته ”اڌ ملاقات“ بڻجي ويندو آهي.ادبي دنيا ۾ خطن کي وڏي اهميت آهي. دنيا جي اعليٰ ادب ۾ مارڪس سِسَرو (106-43BC)، مائيڪل ائنجلو (1564_1475ع)، روسو (1778-1712ع)، ورڊس ورٿ (1850- 1770ع)، مخدوم محمد معين ٺٽوي (متوفي 1161ھ)، مرزا غالب، جواهر لال نهرو، ابوالڪلام آزاد، سائين جي. ايم. سيد، علامه آءِ. آءِ. قاضي، محمد ابراهيم جويو، شيخ اياز ۽ ٻين علم، ادب، سياست ۽ فن لطيف جي مختلف شعبن ۾ پنهنجو پاڻ موکيندڙ اڪابرن خط نويسيءَ جي شهرت کي بلندين تائين پهچائي ڇڏيو آهي.

## حوالا
خطبو

**خطبو** (Address) خطبو، لفظ خطاب مان ورتل آهي، جنھن کي سنڌيءَ ۾ مذهبي خطاب يا واعظ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. خطبن ۾ اسلامي تعليمات جو پيغام ڏنو ويندو آهي. قرآن ۽ حديث جي روشنيءَ ۾ مذهبي فريضا سيکاريا ويندا آهن. خطبا اڪثر نثر ۾ هوندا آهن پر، سنڌيءَ ۾ ڪيترا خطبا شاعريءَ ۾ بہ لکيل آهن. مولوي غلام رسول جتوئي جا خطبا اڄ تائين جمعي جي نماز ۾ پڙهايا ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:نماز
خفيہ تحرير

**خفيہ تحرير** (Cipher) لکت، تحرير جنهن ۾ خفيہ طريقو استعمال ڪيو ويندو آهي، جيئن ڪو عام ماڻهو اهڙي تحرير پڙهي نہ سگهي. ان لکت ۾ حرفن کي تبديل ڪري نئين معنيٰ ڪڍي ويندي آهي.

## حوالا
خاڪا نويسي

**خاڪا نويسي** سوانحي ادب جو هڪ حصو آهي. جنھن ۾ ليکڪ ڪنھن هستيءَ، شخص يا بزرگ جي زندگي۽ سندس خدمتن کي چٽيندو آهي. هي گهڻين حقيقتن ۽ رنگن سان چٽيل نہ عڪس آهي ۽ نه ئي وري ڪو فوٽو گراف، جنھن ۾ رواجي ۾ رواجي چيز بہ اچي ويندي آهي. ادب ۾ جنھن کي خاڪا نويسي چئبو آهي، ان ۾ گهٽ ۾ گهٽ لفظن سان ادبي نموني ڪنهن هستيءَ، شخص يا بزرگ کي چٽيو ويندو آهي. عام طور ڪن خاص شخصن تي خاڪا لکيا ويندا آهن. ليڪن خاڪا نويس عڪس ٺاهي زندگيءَ ۾ حقيقتن جي سچائي ۽ غير شخصي رخ ضروري ڏيندو آهي، ان ۾ تصور کي بلڪل جڳھ ڪانهي. جيوني ڪنھن شخص جي سموري زندگي يا زندگيءَ جي گهڻي حصي کي پاڻ سمائي ٿي. جڏهن تہ ڪنهن جو خاڪو، ليکڪ جي ڏات ۽ زندگي سان جوڙيل ڪنھن شخص جو مختصر چتر آهي. ان نموني جيون ڪھاڻي ۽ سوانح نگاريءَ کان الڳ آهي. خاڪي چٽڻ ۾ اختصار ۽ شدت (Intensity) استعمال ڪئي ويندي آهي. ٿورن لفظن ۾ بہ گهڻو ڪجهہ چوڻ خاڪي جي چٽڻ جي خصوصيت آهي. سنڌي ادب ۾ خاڪا نويسيءَ جا ڪيترائي سٺا ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن، جن ۾ ”جنم گذاريم جن سين“ (جي ايم سيد)، ”سانگي ڪي ساريام“ (شيخ عبدالرزاق راز)، ”شڪليون“ (عبدالقادر جوڻيجو)، ”فن، شخصيت، انداز“ (ڊاڪٽر شمس الدين عرساڻي)، ”ڏاهپ ۽ ڏات جي لاٽ“ (سراج) وغيره.

## حوالا
خام خيالي

**خام خيالي** (Euphoria) خوشفھميءَ واري ڪيفيت، حالت تہ سڀ ڪجهہ ٺيڪ آهي. ليکڪ زندگيءَ جي حقيقتن کي ڏسڻ بجاءِ تصوراتي طور فراريت حاصل ڪري ذهني آسودگي ڳوليندا آهن ۽ خوشفھميءَ جو شڪار ٿيندا آهن.

## حوالا
خلاصو

**خلاصو** (Summary) اختصار سان پيش ڪرڻ. ڪنهن ڪتاب، تقرير يا فلم وغيره کي مختصر ڪرڻ جو عمل يا حالت. مثال طور روسو (1712-1778ع) جي ڪتاب ايمائل (Emile) کي عام پڙهندڙ جي سهولت لاءِ خلاصو ڏئي پيش ڪرڻ وغيره. 

## حوالا

زمرو:اشاعت
زمرو:تدريسي اصطلاح
خوجڪي اسڪرپٽ

**خوجڪي رسم الخط** (Khojki Script) بہ سنڌي رسم الخط جو پراڻو نمونو آهي، جنهن ۾ اسماعيلي خوجن جو مذھبي ادب لکيو ويو آهي. اھا لپي پير صدر الدين ايجاد ڪئي، يا ان ۾ اصلاح ڪئي. ان کي ”چاليھ اکري“ يا ”پير صدر الدين (1290-1409ع) جي سنڌي“ يا ”خوجڪي سنڌي“ بہ چيو وڃي ٿو. خوجڪي سنڌي خصوصي طور تي خوجا ڪميونٽي استعمال ڪندي آھي. جيتوڻيڪ اسماعيلي خوجن جو تعلق ايران-سينٽرل ايشيا سان هو، پر سنڌ ۾ انهن جي تبليغ جو ذريعو مقامي ٻولي هئي جنهن ڪري سندن رسم الخط ۽ ادب جو اثر سنڌ ۾ بہ ٿيو. خوجڪي رسم الخط جو تعلق کاٻي هٿ کان شروع ٿيندڙ رسم الخط سان آھي، جنهن جي الفابيٽ ۾ ماترائون ناگري لپيءَ وانگر لڳايون وينديون آھن، خوجڪي رسم الخط ۾ لکيل ڪيتروئي مواد موجود آهي، جنھن ۾ گنان به اچي وڃن ٿا.

## حوالا

زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:گجراتي ٻولي
خود آگاهي

**خود آگاهي** (Self Awareness) مان مراد ذات ۽ پنھنجي ذاتي صلاحيت کي سڃاڻڻ آهي. يعني انسان کي معلوم ٿئي تہ هو ڇا آهي، ڪٿان آيو آهي ۽ سندس زندگيءَ جو مقصد ڇا آهي. هي لفظ صوفي شاعرن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جن جو درس آهي تہ ’جنھن پاڻ سڃاتو، تنھن رب کي سڃاتو‘. شاھ لطيف چيو آهي تہ: ”صوفين صاف ڪيو، ڌوئي ورق وجود جو“.

## حوالا

زمرو:تشخص
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
خود اقراريت

خود اقراريت ____سالپسزم__(Solipsism):

سالپسزم:**Solipsism** 
(; )    اهو نظريو ته وجود فقط پنهنجي ذات (Self) آهي يعني پنهنجي ذات ۽ نفس کانسواءِ ڪوبه حقيقي وجود نه آهي، “فقط آءُ ئي آهيان” جو نظريو. 

## حوالا
خودڪلامي

**خود ڪلامي** (Monologue) لفظ مونو لاگ اصل ۾ يوناني ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ ٻن لفظن: Monos (مونس) يعني اڪيلو (Alone) ۽ Logue يعني ڳالهائڻ (Speak) مان گڏجي هڪڙو لفظ مونو لاگ وجود ۾آيو، جنهن ۾ فقط هڪ طرفو ڳالهائڻ هوندو آهي. خود ڪلامي يا مونو لاگ جو ادب ۾ سڀ کان پهريون مثال، مشهور يوناني ڊرامه نگار سوفوڪليز (Sophocles) جي ڊرامنَ ۾ ملي ٿو. ان جو ئي هڪ ٻيو قسم آهي پنهنجو پاڻ سان ڳالهائڻ ان کي ’Soliloquy‘ چئبو آهي. خود ڪلاميءَ جو اصطلاح خصوصي طور ڊرامن سان منسوب هو. شيڪسپيئر جي اڪثر غمگين ڊرامن ۾ مرڪزي ڪردار پاڻ سان ڳالهائين ٿا. مونو لاگ قديم شيءِ آهي. پر سنڌيءَ ۾ انهيءَ ٽيڪنڪ تي تمام گهٽ لکيو ويو هي. سڀ کان پهريون نالو امر لعل هنڱوراڻيءَ جو سامهون اچي ٿو، جنهن جي افساني ”ادو عبدالرحمان“ جو ڪردار ٻين جي موجودگيءَ ۾ يڪ طرفو ڳالهائي ٿو. انهيءَ کان گهڻو پوءِ 1965 ۾هريش واسواڻيءَ جو ساهت ڌارا رسالي ۾ هڪڙو مونو لاگ ڇپيو. پاڻ سان پاڻ ڳالهائڻ واري انداز ۾ فني لحاظ سان اهو مڪمل مونو لاگ آهي ۽ شايد سنڌيءَ ۾ پهريون پورو مونو لاگ ۾ افسانو آهي.”روشني جي تلاش“ناول ۾ اغا سليم ھڪ نئين ٽيڪنڪ خود ڪلامي (Monologue) شامل ڪئي اھي. سنڌي ڊرامن ۾ خود ڪلاميءَ جا ڪيترا مثال ملن ٿا. ان کان علاوه سنڌي ڪهاڻيءَ ۾ به خودڪلاميءَ جا بيشمار مثال موجود آهن. خاص طور 1970ع کان پوءِ جديديت واري دور ۾ شوڪت شوري، مشتاق شوري، نور گهلوءَ ۽ ٻين خود ڪلاميءَ جي طرز ۾ ڪهاڻيون لکيون آهن. شبنم گل جو هڪ طويل نظم ”خود ڪلامي“ جي نالي سان شايع ٿيل آهي. 

## حوالا

زمرو:افسانو
دادائيت

**دادائيت** يا **ڊاڊائزم** ( Dadaism) دراصل فن، ادب ۽ موسيقيءَ ۾ هڪ تحريڪ هئي، جنھن ۾ مروج فني ۽ سماجي قدرن جو مذاق اڏايو ويو. هن قسم جي رجحان جو آغاز سوئيٽزرلينڊ ۾”ٽوٽسن ٽسارا“ ۽ هن جي همعصرن ڪيو. ٿوري وقت ۾ هن تحريڪ پنھنجي وقت جي سڀني اخلاقي ۽ ذهني تحفظات کي بالائي طاق رکي فن ۾ هر بي راھ رويءَ کي جائز ٺھرايو. دادائيت جي ان منفي رجحان ۽ ان جي بي اعتدالين ڪري ان شريڪ جا ڪيترا حامي ان کان جدا ٿي ويا. هن قسم جا نقاد انھيءَ ئي تحرير کي سٺو سمجهن ٿا، جنھن ۾ فني بي راھ روي ۽ روايت کان بغاوت هجي.

## حوالا
داخليت

**داخليت** (Subjectivism) اُها تحرير/شاعري جنھن ۾ ذاتي خيالن، تاثرن ۽ زندگيءَ جو اثر نمايان طور نظر اچي. رومانوي لکڻين ۾ ذاتي داخليت جو اثر وڌيڪ هوندي آهي.

## حوالا
دانشور

**دانشور** (Scholar) ڏاهو، دانشمند، حڪمت ۽ دانائيءَ جون ڳالهيون ڪندڙ. عالم ۽ اديب جڏهن ڏاهپ جي منزل تي پهچندا آهن تڏهن اديب هجڻ سان گڏوگڏ دانشور به سڏبا آهن.

## حوالا

زمرو:تدريس
زمرو:تدريسي اصطلاح
زمرو:ڄاڻ
زمرو:خيال
دراھو

**دراهو** (Duraho) ھنر جو ھڪ اھڙو قسم اھي، جنھن ۾ سگھڙن ۽ شاعرن ٻٽو ھنر ڪم اندو آھي يا ٻن قسمن جي لڪ رکي اھي. دراھو فارسي لفظ اھي. دو (ٻہ)+ راھ= رستو، ٻن راستن وارو

## حوالا
درٻاري شاعري

**درٻاري شاعري** (Skadic Verse) درٻاري شاعرن جي حڪمرانن جي مشھوري ۾ ڪيل شاعري کي چيو وڃي ٿو.

## حوالا
درٻاري ليکڪ

**درٻاري ليکڪ** (Court - Writer) اهو ليکڪ جيڪو حڪمرانن جي شان ۾ قصيدا ڳائي، چمچا گيري ڪري. سندن هر پاليسيءَ جي حمايت ڪري، مضمون ۽ ڪھاڻيون لکي ۽ شاعري ڪري. هي ليکڪ پنھنجي ذاتي مفادن لاءِ ڪم ڪندا آهن، اگر حڪمرانن جون پاليسيون عوام جي خلاف هونديون ۽ درٻاري ليکڪ ان جي حمايت ۾ لکندو آهي تہ هن قسم جا اديب قوم ۽ ٻوليءَ جا غدار سڏيا ويندا آهن.

## حوالا
خيالي لکت

**خيالي لکت** يا **انوماني لکت** (Ideographic Writing) تصويري لکت وسيلي، انساني جذبن جي ترجماني نٿي ڪري سگھجي. ان قسم جي اظھار لاءِ اھڙين تصويري لکتن کي ذريعو بڻايو ويو، جنھن ۾ مقصد سان گڏ ترجماني به شامل ھئي. مثال طور سج لاءِ سج جي چمڪندڙ تصوير ته تصويري لکت چئبي، پر ڏينهن يا روشنيءَ جو خيال ظاهر ڪرڻ لاءِ سج نڪرندڙ ڪرڻا ڏيکاريا وڃن. رات لاءِ چنڊ ستارا، اک مان ڳوڙھا ڪرڻ يعني ڪنھن جو روئڻ، مطلب ته اھڙيون تصويرون جوڙيون ويون، جن مان اظھار نڪري. ھن قسم جي لکتن کي ”ڪشف الخيالات“ به چيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:ربطيات تدابير
زمرو:رسم الخط
درسي ڪتاب

**درسي ڪتاب** (Text Book) اسڪول، ڪاليج، يونيورسٽي يا مدرسي ۾ لازمي نصابي ڪتابون آهن۔ سنڌ ۾ سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ ڄامشوري ۾ قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو نصابي ڪتاب شايع ڪندو آهي. موجوده دؤر ۾ سنڌ حڪومت اسڪولن ۽ ڪاليجن جي شاگردن کي مفت درسي ڪتاب فراهم ڪرڻ جو سلسلو شروع ڪيو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* سنڌي سونھون

## حوالا

زمرو:درسي ڪتابون
زمرو:تعليمي مواد
زمرو:ڪتاب بلحاظ قسم
دريا پنٿي

**دريا پنٿي** (Water Worshiprs) سنڌو درياھ جي پوڄا ڪندڙ، يا ورن ديوتا (درياھ جي ديوتا، جي پوڄا ڪندڙ هندو.) اهي جل پوڄا ڪندڙ هوندا آهن

## حوالا
دستاڳ

**دستاڳ** (Destag) ڪوهستاني علائقي جي خاص پرولي. اھا پرولي جنھن ۾ پھريائين ڀڃڻي واري چيز جا اھڃاڻ ۽ اشارا آيل ھجن، پر اڳتي ھلي ان تان ڦري وڃجي. مثال طور: ”نچي ٿو ناچو خان، پر ناچو بہ ناھي.

## حوالا

زمرو:Adb
زمرو:ادب
دستاويز

**دستاويز** (Document) هڪرو لکيل حڪومت جي مُهر وارو ڪاغذ ھوندو آھي. هن قسم جي ڪاغذ تي ڪنهن به سودي، واپار جي لکت ، خريد و فروخت جي شاهدي، قسم نامون وغيره سرڪاري طور شاهدن جي صحيءَ سان لکيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:اطلاع
زمرو:دستاويز
زمرو:انفارميشن سائنس
دستاويزي فلم

**دستاويزي فلم** (Documentary) اهڙي فلم جيڪا ڪنھن شخصيت جي جيون ڪھاڻيءَ تي ٻڌل هجي، اهڙي فلم جيڪا ڪنھن جڳھ، يا مڪان تي ٺھيل هجي، اهڙي فلم جيڪا ڪنھن واقعي تي ٺھيل هجي، اهڙي فلم جيڪا ڪنھن ملڪ يا خطي جي سياسي، سماجي، جاگرافيائي، فطري منظرن، سياحت ، مذهبي حالتن وغيره تي ٺھيل هجي. هن قسم جي فلم ۾ تحقيقي انداز ۾ پس پرده يا پيش پرده ڪھاڻي ٻڌائي ويندي آهي ۽ ان سان گڏوگڏ ڪھاڻيءَ جا منظر بہ ڏيکاريا ويندا آهن.

## حوالا
دستخط

دستخط__ صحي __ سگنيچر _(Signature):

[thumb|300px|آمريڪي آزاديء جي پڌرنامي تي  [جان ھين ڪاڪ جي صحي ھين ڪاڪ جو نالو دستخط جي علامت سمجهيو ويندو آهي]]

**signature** سگنيچر
هٿ جي لکت، هٿ اکر، صحيءَ جو نشان. هيءَ مختصر مگر اهم نشاني چئي سگهجي ٿي. سرڪاري ۽ مالياتي وهنوار ۾. 

## حوالا

زمرو:لکت
درخواست

**درخواست** (petition) اهڙي لکت کي چئبو آهي، جيڪا ڪنھن مقصد يا غرض لاءِ ڪنهن اعليٰ سرڪاري عملدار يا آفيسر جي خدمت ۾ موڪلي ويندي آهي. درخواست لکندڙ اُن جي ذريعي پنھنجي گذارش پيش ڪندو آهي. شاگردن کي بہ اسڪول جي هيڊ ماستر/هيڊماسترياڻي کي مختلف مقصدن لاءِ الڳ الڳ درخواستون لکڻيون پونديون آهن.

## حوالا
دلوراءِ

**دلوراءِ** (Dilorai) سنڌ جو مشهور لوڪ داستاني ڪردار آھي. دلو راءِ هو برهمڻ آباد جو راجا هو. هي نيم عشقيہ داستان ان وقت جو آهي جڏهن سومرن جي حڪومت لاڙ ۾ قائم ٿي هئي. راجا دلوراءِ سنڌ تي حڪومت ڪندو هو، کيس ڏمڻ سوناري نالي وزير هو.

## حوالا
دعائيہ شاعري

**دعائيہ شاعري** اها شاعري، جنھن ۾ ڌڻي تعاليٰ کان پنهنجي مسئلن، رهنمائي، نيڪي، مدد وغيره لاءِ دعا گهريل هجي. مثال طور شاھ جو بيت هيٺ ڏجي ٿو
:

:جيڏو تنھنجو نانءُ ٻاجهہ بہ اوڏيائي مڱان،
:ري ٿنبي ري ٿوڻيي، تون ڇپر تون ڇان، 
:ڪياڙو ڪھان، توکي معلوم سڀڪي.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
دؤر

**دؤر** (Period) تاريخن کي مختلف دؤرن ۾ ورهايو ويندو آهي. اهڙي طرح ادب جي تاريخ کي بہ مختلف دورن ۾ ورهائبو آهي. ان کان پوءِ وري دؤرن ۾ لاڙا ۽ ادبي تحريڪون ۽ منزلون بہ اچي وينديون آهن. سنڌي ادب بہ مختلف دورن ۾ ورهايل آهي.

## حوالا
دنيوي علم

**دنيوي علوم** (Worldly Science) اهي علم جيڪي مادي دنيا جي حقيقت بابت هجن. انهن علمن جو دائرو مادي دنيا تائين محدود هجي. سڀئي سائنس مضمون ۾ دنيوي علمن جي زمري اچن ٿا. 

## حوالا
دوھو سورٺو

**دوهو سورٺو** ھن قسم جي بيت ۾ اڪثر ائين ٿيندو اھي تہ پھرين سٽ ۾ قافيو آخر ۾ ۽ ٻي سٽ ۾ قافيو وچ ۾ ايندو اھي. يا وري ائين بہ ٿيندو اھي تہ پھرين سٽ ۾ قافيو وچ ۾ ايندو اھي ۽ پوئين سٽ ۾ آخر ۾ ايندو آھي.
:مثال
::ھاڪ وھندو ھاڪڙو، ڀڄندي ٻنڌ اروڙ،
::بہ مڇي ۽ لوڙھ، سمي ويندا سوکڙي. (ماموئي فقير)

## حوالا
لامذهبيت

thumb|ڪوبه مذهب نه  جو نشان

**دهريت** (): ”دهر“ جي معنيٰ  ”زمانو“  يا ”دنيا“ آهي. دهريت واري نظريو رکندڙ ماديت پرست هوندا آهن ۽ ڪنهن به خدا جي وجود يا تصور کان انڪار ڪندا آهن. هي نظريو ڪميونزم جي دور ۾ وڌيڪ اُڀريو. ناستڪ ماڻهو مادي کي ڪڏهن نه ختم ٿيندڙ ۽ مستقل مڃيندا آهن . سندن خيال موجب زمانو ازلي ۽ ابدي آهي ۽ دنيا جي زندگيءَ کان پوءِ ڪا به زندگي ناهي. ۽ قدرت جي قانون جو عمل دنيا جي هر ڪم جو ذميوار آهي جنهنڪري دنيا جُڙي هئي، جنهن ۾ تبديلي ٿيندي رهندي آهي، ناستڪ ماڻهو هر ڳالھ ۾ منطق ۽ سبب ڳولهيندا آهن ، پر انهن سڀني ڳالهين جي هوندي هو هڪ مٿانهين ذات جا به قائل آهن جنهن کي هي قدرت يا فطرت سڏيندا آهن.. دهريت جي لغتي معني ۾ هڪ اهڙي مفهوم لاءِ استعمال ٿيندو آهي تہ جڏهن ڪوئي خدا (ديوتائن) جو انڪاري هجي ۽ زمانو (وقت) جي ازلي ۽ ابدي صفت جو قائل هجي. اهو مفهوم ئي لفظ دهريت مذهب کان انڪاري هجڻ واري مطلب ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي؛ ان کي انگريزي ۾ atheism سڏبو آهي جڏهن ته لغتي معنائن  atheism جو درست سنڌي ترجمو لامذهبيت (يا فارسي عبارت ۾ ناخدائي) سڏيو ويندو آهي؛ لفظ دهریت بذات خود سيڪيولرازم ۽ materialism سان وڌيڪ ويجهو آهي. لفظ دهريت منجهان ئي ان جو شخصي استعمال يعني دهريو ، ملحد جا لفظ پڻ اَخذ ڪيا ويندا آهن. ناستڪ (دهريو، ڪافر، ناستڪ، لامذهب ملحد يا الحق)، اهو شخص جيڪو خدا يا ديوتائن جي وجود ۾ عقيدو نٿو رکي يا خدا جي وجود ۾ گهٽ يقين رکندو آهي. ناستڪ جو عالمي ڏهاڙو 17 مارچ آهي، جنهنجي شروعات 2013 ۾ ٿي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*لامذهبيت
*اٿيئزم
*اٿيئزم|انٽرنيٽ انسائيڪلوپيڊيا آف فلاسافي

زمرو:مذهب
زمرو:لامذهبيت
ديباچو

[150px|thumb|کاٻو|وليم بلڪي پاران بيت [ميلٽن: ٻن ڪتابن وارو بيت|ميلٽن بابت لکيل ديباچو]]
**ديباچو** ، ڪنهن ڪتاب يا ادبي ڪم جي شروعات ۾ لکيل لفظن کي چيو ويندو آهي، ديباچو ڪتاب جو لکيڪ لکندو آهي جڏهن ته ڪتاب بابت لکيڪ کان سواءِ ڪير ٻيو مضمون لکي ته ان کي پيش لفظ چيو ويندو آهي. پيش لفظ اڪثر ديباچي کان پهرين موجود هوندو آهي. ديباچي ۾ اڪثر اهو ٻڌيل هوندو آهي ته ڪتاب ڪنهن جي مدد سان مڪمل ٿيو.

ديباچي ۾ اهو ٻڌايو ويندو آهي ته هي ڪتاب ڪيئن ممڪن بڻيو، ڪتاب لکڻ جو خيال ڪيئن آيو. ان کان سواءِ ليکڪ انهن جا ٿورا مڃيندو آهي جن ڪتاب ۾ سهڪار ڪيو. ديباچي جي هيٺ اڪثر ليکڪ جي صحيح، تاريخ ۽ جاءِ لکيل هوندي آهي پر ديباچي لاءِ اهو ضروري ناهي، جڏهن ته پيش لفظ ۾ لکندڙ جي صحيح هجڻ ضروري آهي.

Preface لاطيني ٻولي جي لفظن prae ۽ fatia جو مرڪب آهي، جنهن جي معني ”پهريون ڳالهائڻ“ آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* تمهيد
* پيش لفظ
* ارپنا
* مقدمو

## حوالا

زمرو:ڪتاب ڊزائين
زمرو:ڪتابي اصطلاعون
سر ديسي

**سر ديسي** هڪ راڳڻي آهي، جيڪا ديپڪ راڳ جي پنجن زالن مان هڪ آهي ۽ منجهند جو ڳائبي آهي. هن نالي سان شاھ لطيف جو هڪ سر آهي هن سر ۾ سسئيءَ جي پڪي ارادي ۽ واٽ جي مونجهارن جو وستار بہ آهي. شاھ لطيف هن سر ۾ سسئيءَ کي نھايت نازڪ انداز ۾ سندس ننڊ کي ننديو آهي.

## حوالا
ديسي ٻولي

**ديسي ملڪي ٻولي** (Vernacular) ڪنھن بہ ملڪ جي ديسي يا علائقي جي ٻولي، جيڪا عوام ۾ مروج هجي.

## حوالا

زمرو:لوڪ ڪهاڻي
ديوان

**ديوان** (Deewan) فارسي لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي، ”ماڻهو جي گڏ ٿيڻ جي جاءِ.“ مجازا ’ڪچهري‘. اصطلاحي معنيٰ موجب، ڪنهن شاعر جي الف- ب واري قافيي تي جوڙيل غزل جي مجموعي کي ”ديوان“ چئبو آهي. هن جي ڪن غزلن ۾، قافيي جي پٺيان ’رديف‘ به استعمال ڪيو ويندو آهي، پر اهو ضروري نه آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ الف-ب جي 52 (ٻاونجاهه) اکرن جي قافيي تي، پهريون مڪمل ديوان، آخوند گل محمد هالائيءَ جوڙي تيار ڪيو، جو ”ديوان گل“ جي نالي سان سنه 1272هجريءَ ۾ پهريون دفعو بمبئيءَ مان ڇپجي پڌرو ٿيو، جنهن کان پوءِ ٻين سنڌي شاعرن به ديوان لکڻ شروع ڪيا. هن وقت سنڌي زبان ۾ اهڙا ڪيترائي ديوان ڇپيل توڙي اڻ ڇپيل صورت ۾ موجود آهن. ”ديوان گل“ کان پوءِ جيڪي ديوان هن وقت تائين سنڌيءَ ۾ ڇپجي چڪا آهن تن مان ڪن جا نالا هت پيش ڪجن ٿا: ”ديوان قاسم“، ”ديوان بلبل“، ”ديوان قليچ“، ”ديوان بيڪس“، ”ديوان نجفي“، ”ديوان حافظ“، ”ديوان صوفي“، ”ديوان احسن“، ”ديوان عطا“، ”ديوان اسير“، ”ديوان فاضل“، ”ديوان حامد“، ”ديوان فدا“، ”ديوان بيوس“، ”ديوان خاڪي“، ”ديوان قادري“، ”ديوان ڪوجهي“، ”ديوان غلام اڪبر“، ”ديوان انجم“، ”ديوان سانگي“، ”ديوان بيدل“، ”ديوان مجروح“، ”ديوان مسڪين“، ”ديوان واصف“، ”ديوان حفيظ“، ”ديوان مفتون“، ”ديوان سام“ ۽ ”ديوان طالب الموليٰ“.

## ديوان (عھدو يا خطاب)

ڪلهوڙن، ٽالپرن ۽ اوائلي انگريزن جي دؤرن ۾ سرڪاري ملازم جيڪي عامل جي عهدي تي فائز هوندا هئا، انهن کي جڏهن ترقي ملندي هئي تڏهن انهن کي ديوان جي عهدي تي فائز ڪيو ويندو هو. جڏھن انگريزن ملڪ جو نظام سنڀاليو تڏھن لکت پڙھت فارسيءَ ۾ ھلندڙ هئي سرڪاري دفترن آڏو ويٺل عامل ان کي فارسيءَ ۾ لکندا ھئا ۽ انگريز آفيسرن کي وري انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪري ڏنا ويندا ھئا. مطلب ته ديوان پنهنجي دؤر جا ڪامورا هوندا هئا. مثال طور ديوان ننديرام، ديوان اڌارام.

## حوالا
ديوناگري اسڪرپٽ

thumb|Devanagari text from Vayu Purana (Marathi Translation).

ديو ناگري رسم الخط___(Dev Nagri Script):

برھمي لپيءَ مان ترقي ڪري جڙيل رسم الخط. ديوناگري رسم الخط صدين کان ھندو مذھب جو مقدس خط رھيو آھي. ڪيترائي مذھبي ڪتاب ۽ سنيھا ھن رسم الخط ۾ لکيل آھن. گڏيل ھندستان، ايشيا ۾”ننڍي کنڊ“ (Sub continent) سان مشھور آھي، ھن پوري خطي ۾ صدين کان سنسڪرت ڌرمي زبان ۽ ديو ناگري ڌرمي رسم الخط رھيو آھي. ديو ناگري رسم الخط ھميشه کاٻي کان ساڄي طرف لکيا ويندا آھن. مرليڌر جيٽلي مطابق سڄي ”ڀارت ۾ ۽ ڀارت کان ٻاھر پڻ، ٻين ڪئين ملڪن ۾ ديوناگري لپيءَ جي ڦھلاءِ جو مکيه سبب اھو آھي تھ اھا مڪمل طور تي سائنسي سرشتي واري آھي. ھن لپيءَ ۾ ماترائن جو استعمال لازمي ھئڻ ڪري لکيل ٻوليءَ ۽ ڳالھائڻ جي ٻوليءَ جي روپ ۾ گھڻي ۾ گھڻي مشابھت آھي. 

## حوالا
دويت

**دويت**، **دوئي** يا **ٻيائي**  (Dualism) فلسفي جي دنيا ۾ هر نظرئي ۾ هر صورت جي لحاظ کان ٻہ اصول عمل پيرا ٿيندا آهن. مثال طور خيال ۽ مادو، هيئت ۽ شڪل وغيره . يوناني ڏاهن دويت جي نظرئي کي متعارف ڪرايو، خاص طور تي افلاطون (424-347 ق-م) ان ۾ وڏو ويساه رکندو هو. ان جو ضد “ادويت” آهي. تصوف ۽ ويدانت ۾ وحدت جو تصور آهي، جنھن ۾ شرڪ يا دويت جي نفي هوندي آهي.

## حوالا

زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:علم موجودات
ڍاٽ

**ڍاٽ**
ٿر جي وچواري ٽڪريءَ کي ڍاٽ چئبو آهي. هن حصي ۾ عمرڪوٽ، ڇاڇرو تعلقو ۽ مٺيءَ جو ڪجهه حصو اچي وڃي ٿو. هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ڏکڻ – اولهه ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هتي ڀٽون وچوليون آهن، منجهانئن ڪي ڪي وڏيون به آهن. ڏهر چڱا آهن. زمين ڀلي ۽ آبادي لائق آهي. هن ڀاڱي جي ڪري عام طرح سڄي ٿر کي ’ڍاٽ‘ چوندا آهن ۽ رهاڪن کي ’ڍاٽي‘ چئبو آهي..

## حوالا
ڍاٽيئڙو

**ڍاٽيئڙو** (Dhatiaro) ٿر جو جمالو آهي. ڍاٽيئڙو، ڍاٽي، ڍول، ٿر جا ٿري ماڻهو خاص ڪري ڌنار ڳائيندا آهن: سارو تان سيارو، مون گندي ۾ گذاريو رليءَ جي رولاڪي، ماريو ڙي ڍاٽيئڙا هيلو ڪو وري آ.

## حوالا
ڍول مارو

**ڍول مارو** (Dhol Maroo) رومانوي داستان ٿري/راجسٿاني خطي سان واسطو رکي ٿو. هن داستان جا مرڪزي ڪردار ڍولو نروار ۽ مارل آهي. هي داستان سومرن جي اوائلي دور جو چيو وڃي ٿو. ڍولو نروار پنھنجي دور جو وڏو دلير حاڪم هو. ڍولي جي حاڪميت کانپوءِ جيڪي بہ حاڪم ٿيا، تن کي ”ڍوليو“ ڪوٺيو ويو.

## حوالا
رجحان

**لاڙو**، **ڌارا** يا **رجحان** (Trend) مان ڪيتريون ئي مرادون ٿي سگھن ٿيون.

*ادب ۾ **ڌارا** لفظ جي معنيٰ آهي ”ادبي سرگرمي“، جيڪا ڪنهن هڪ لکت يا ليکڪ تائين محدود نه هجي، پر پنهنجي گهيري ۾ گهڻن لکتن ۽ ليکڪن کي سمائي سگهي. ڌارا ڪنهن ادبي گڻ-ڀاوَ جي سوچ آهي. ڌارا ڪنهن به وقت جي پابند ڪانه هوندي آهي، ان ڪري ڪابه ادبي ڌارا هڪ کان وڌيڪ دورن ۾ ڦهليل ٿي سگهي ٿي. جيئن سنڌي ادب جي اوائلي دور ۾ روحانيت جي ڌارا موجود هئي، جن ۾ شاهه، سچل، سامي سميت ڪيترائي شاعر اچي وڃن ٿا.
ڌرم شالا

ڌرم شاله __(Dharamshala):

هندو تيرٿ ڪرڻ وارن، زائرين جي رهڻ وارن جي جاءِ. اڄڪلهه سڀني طبقن ۾ مهمانن کي پئسن جي عيوض رهائڻ واري جڳهه هوندي آهي، جنهن کي هنديءَ ۾ ڌرمشاله چيو وڃي ٿو. سنسڪرت ٻوليءَ ۾ ڌرم (धर्म)  معنيَ مذھب آھي ۽ شالا (शाला) معني پناھگاھ .اھڙي طرح ڌرم شالا  جي معني آھي مذھبي زائرين کي رھائڻ لاءِ جاء.ڌرم شالائون ٺھرائڻ ھندو، جين ۽ تبتي ٻڌن جي مذھبن جي مشترڪ ريت آھي.اھا جاء سراء نہ ھوندي آھي جيڪا مسافرن لاءِ ھوندي آھي .صرف مذھبي زيارت ڪندڙ اتي رھي سگھي ٿو.


فائل:Seth Sadasukh Gambhir Chand Kothari Dharamshala, estb. 1822 (V.S. 1978), Haridwar.jpg|*Seth Sadasukh Gambhir Chand Kothari Dharamshala*, estb. 1822 (V.S. 1978), Haridwar. Donated by a businessman
فائل:Dharamshala (Rest House for pilgrims), Haridwar.jpg|Dharamshala at Haridwar
فائل:Sawarankaron ki Dharamshala (Goldsmith Resthouse), Railway road, Hariwar.jpg|Sawarankaron ki Dharamshala (Resthouse for Goldsmiths), Railway road, Haridwar.
فائل:Nepali Dharamshala Varanasi.jpg|Nepali Dharamshala for Nepali students and religious pilgrims in Varanasi.


## حوالا
ڌماچوڪڙي

**ڌماچوڪڙي** (Dhamachokri / Spiritual Dance) مان مراد راڳ يا گاني سان گڏ جهمر هڻڻ آهي. هي هڪ قسم جو روحاني ناچ آهي جيڪو سنڌ جي مختلف درگاهن تي عقيدت طور ڪيو ويندو آهي.

## اهميت ۽ تاريخ
سنڌ جي صوفي بزرگن جي آستانن تي هن ناچ جا مختلف نمونا ملن ٿا:
* حضرت شاھ عبدالڪريم بلڙي واري جي درگاهه: حضرت سيد عبدالڪريم بلڙي واري (1538ع-1623ع) جي روضي تي هن قسم جو ناچ ٿيندو آهي، جنهن کي مقامي طور ”شينهن“ چيو ويندو آهي.
* ڀٽ شاھ تي ڌمال: حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائي (1689ع-1752ع) جي درگاهه تي پڻ ”ڌمال“ جي صورت ۾ ڌماچوڪڙي لڳندي آهي. هن ۾ عقيدتمند شينهن جي گجڪار وانگر پنهنجي زبان مان ”هو هو“ جا لفظ ڪڍندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:صوفياءِ سنڌ
زمرو:سنڌي لوڪ ناچ
ذاتي تنقيد

**ذاتياتي تنقيد** (Personal Criticism)، تنقيد جي هن قسم ۾ نقاد ليکڪ جي انفراديت، ليکڪ جو انداز انهيءَ انداز ۽ تخليقي عمل دؤران وقت جي حالتن کي ڏسندو آهي. تنقيد جي هن قسم ۾ فن جي پرک ۽ جاچ کي ڪا بہ اهميت نہ ڏني ويندي آهي. ان ڪري فني لوازمات بدران نقاد تخليق ۾ تخليقڪار ۽ سندس دؤرجي جهلڪ ڏسڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. تنقيد جو هي قسم ڪنهن بہ فن پاري يا تخليق جو معيار مقرر نٿو ڪري، پر وقت ۽ فرد جو بيان ڪري ٿو.

## حوالا
ڏات

**ڏات** (Natural Talent) خداداد صلاحيت يا قدرت طرفان مليل صلاحيت. اڪثر ماڻهن جو خيال آهي تہ شعر، شاعر جي زبان تي يا قلم تي بيساختہ اچي ويندو آهي. اهو شعر انهن شعرن کان وڌيڪ لطيف ۽ وڻندڙ هوندو آهي، جيڪو غور و فڪر کان پوءِ لکيو ويندو آهي، شاعر جي اهڙي صلاحيت کي ”ڏات“ يا وجدان چيو ويندو آهي. ڏات قدرت جي طرفان تحفو هوندي آهي. ڏات ڌڻين وٽ سوچڻ ۽ خيالن جي تمام وڏي حساسيت هوندي آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي لغت
ڏٺ

ڏٺ __(Dith’a):

ڏَٺ لفظ جي معنيٰ اھي ’ڏٺل شيءِ‘. ڏَٺ لوڪ ادب جي مکيه ۽ تمام ڏکي صنف آھي. ھن ۾ ڪو شاعر يا سگهڙ ڪنھن شيءِ/واردات کي ڏسي. ان کي بيت يا فقري ۾ لڪائي پيش ڪندو آهي. ھن صنف کي عام طرح ”بيت“ ۾ يا نثري انداز ۾ ڀڃبو آھي. ”ڏٺ“ کي ڪي وري پرولي بھ چون، ليڪن جوڙجڪ ۽ مضمون جي لحاظ کان پرولي ۽ ڏٺ ٻنھي ۾ گھڻو فرق اھي. ڇاڪاڻ تھ ڏٺ“ ۾ ڪنھن ڏٺل شيءِ يا ٻڌل شيءِ کي لڪ ۾ پيش ڪبو اھي. مثال طور: هڪ ماڻهوءَ ڏٺو ته مال جي ڀاڻ ۾ کُتل منيءَ تي نانگ ڇپ هنيو ويٺو آهي، هن ڏٺ جوڙي ورتي:

## حوالا
ڏٺ پرولي

**ڏٺ پرولي**ءَ ۾ ڪا شيءِ ڏسي يا ٻڌي هڪدم پرولي ٺاهي ڏيڻ کي چئبو آهي. ڏٺ پروليءَ ۾ ڪنھن وٿ يا واقعي جي تصوير چٽيل هوندي آهي ۽ ھر پرولي اڪثر بيت جي صورت ۾ ھوندي آھي. مثال طور: نر1، نار2 ھٿ ۾، نار2، ھٿ ۾ نار2، اڃا کڻي نھار، تہ نار3، نارن4 وچ ۾ (1) نر = آئينو (2) نار = عورت (3) نار = ڦڻي (4) نارن = وارن مطلب تہ: آئينو عورت هٿ ۾، عورت هٿ ۾ ڦڻي اڃا نھار کڻي تہ ڦڻي وارن ۾!

## حوالا
داستان

داستان__قصا__ (Tales):

سنڌي ناول يا ڪھاڻيءَ جو سفر آکاڻي، داستان ۽ قصي کان شروع ٿيو آھي. داستان/قصن جو پلاٽ ناول وانگر منظم ھئڻ بدران پيچيده ۽ منجھيل ھوندو اھي. ليڪن ان پيچيدگيءَ ۾ بہ دلڪشي ھوندي اھي. ٻئي طرف داستان/قصي ۾ ماحول اجنبي ۽ اوپرو ھوندو اھي. خيالي واقعن کان علاوه ھن ۾ عجيب دنيا جھڙوڪ، پريون، ڪوھ قاف واري دنيا ھوندي آھي.قصن جا ڪردار عشقيه، سٺائي ۽ بدڪاري تي مشتمل ھوندا اھن. قصن ۾ ڪردار نگاري ھميشہ مافوق الفطرت ھوندي اھي. جڏھن تہ ناول ۾ ڪرداري نگاري ھميشہ اصل ۽ عام زندگيءَ مان ھوندي اھي. قصن ۾ عام طور تي ديو، بادشاھ، شھزادا وغيره ٿين ٿا، جڏھن تہ ناول ۾ ھر انسان پوءِ ڀلي ڪھڙي بہ طبقي سان تعلق رکي، اھو ڪردار ھوندو اھي. قصن ۾ نمودار ٿيندڙ واقعا ھميشہ غير فطري ھوندا اھن. قصا قديم دور کان ھر ٻوليءَ ۾ رائج ھوندا اھن. سندن مقصد اخلاقيات جي تبليغ ۽ بھادرن جا ڪارناما ۽ عشقيہ داستان ھوندا آھن. قصو نثر ۾ بہ لکي سگھجي ٿو تھ نظم ۾ بہ. سنڌي ٻوليءَ ۾ ”گل خندان“، ”الف ليليٰ“، ”داستان امير حمزه“، ”چار درويش“، ”طوطي نامو“، ”سيف الملوڪ“، ”حاتم طائي“، ”گل بڪا ولي“ ۽ ٻيا ڪيترائي عشقيہ قصا ۽ رزميہ قصا مقبول اھن. ان کانسواءِ ”سسئي پنهون“، ”سهڻي ميهار“ ۽ ”ليلا چنيسر“ جا به قصا مشهور رهيا آهن. جن مان شاهه لطيف به استفادو ڪيو. 

## حوالا

زمرو:داستان
زمرو:ادب بلحاظ صنف
زمرو:نثر بلحاظ صنف
زمرو:ادب
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
ڌمال

**ڌمال** __(Qalandri Dance):

”ڌمال“ جي لغوي معنيٰ آهي؛ ٽپ (ڪڏ) ڌم چوڪڙي ، هل (هنگامو) يا شور (غلغلو) .اصطلاحي محاوري ۾ دهل (نغاري) جي ڌن تي هڪ قسم جو راڳ آهي، جيڪو فقير باهه جي مچ آڏو بيهي ، پاڻ کي بيخوديءَ ۾ آڻي، مٿس نچندا ڪڏندا آهن. صوفين وٽ ڌمال جو رواج صدين کان هلندو پيو اچي. هو انهيءَ ناچ کي ذڪر جو طريقو ۽ عقيدت جو اظهار سمجهن ٿا. گهڻو ڪري الله لوڪ درويشن، بزرگن ۽ صوفي فقيرن جي درگاهن تي ڌمال لڳندي آهي. لعل شهباز قلندر جي درگاهه تي پڻ ڌمال جو شغل صبح ۽ شام ٿيندو اچي ٿو. ڌمال: ڌمال سنڌ ۾ اولياء الله جي ميڙن تي ڌمال ضرور وڄي. اهڙي ميڙا ٽي ڏينهن هلن ۽ ٽئي ڏينهن نوبت وڄڻ سان فقير اچي گڏ ٿين ۽ ڌمال تي وجداني ڪيفيت ۾ ناچ ڪن. ڪي فقير پاڻ ڇيريون، نقيلون ۽ گهڙيال به آڻين ۽ وقت سر انهن کي به وڄائين يا علي ۽ قلندر مست جا نعرا به لڳائين. جيڪو فقير ايندو سو پهرين نوبت جو سلام ڀريندو ۽ پوءِ نغارن ۽ دهلن جي اڳيان بيهي تار تي نچندو. هن ناچ ۾ ادائن جي ڪا خاص بندش ناهي.
ڌمال جنهن کي لئي ڪاريءَ ۾ ڌمار چون، اٺن ماترائن جو تال ٿئي. اهي ماترائون هي آهن.
جها- ني- گِهنا- جهين تا- ڪتا- گهين
مڱڻهار فقير شاديءَ مراديءَ دس ۾ پهرين ۽ آخر ۾ ڌمال ضرور وڄائين سنڌ ۾ ته ڌمال قلندر جي نوبت کي چون.
اولنگ: مڱڻهار فقير پنيءَ مراد دس ۾ ڌمال کان پوءِ اولنگ وڄائين. اولنگ ستن ماترائن جو تال ٿئي،جيڪي هي آهن:
گهنا- تيندا- ڪتيندا- جها
هن تال جو ذڪر لئي ڪاريءَ جي ڪتابن ۾ نٿو ملي، هي تال ناچ لئي ۾ ناهي، پر خاص سنڌ جي پيداوار آهي.
شادمانو: دس ۾ اولنگ کان پوءِ شادمانو وڄائين. هي تال چوڏهن ماترائين جو ٿئي جيڪي هي آهن:
جهين داتا- جهين جهان- گهنا- تين داتا- جهين جهان- گهنا
هي تال به خالص سنڌي تال آهي ۽ ناچ لئي ۾ ناهي. هن تال کي دهلن جي دس ۾ به وڄائين. ۽ نغارن تي به وڄائين.
چيڻيون: شادماني کان پوءِ دس ۾ چيڻيون وڄائين. چيڻون اٺن ماترائن جو تال آهي جيڪي هي آهن:
تين ته گيدي، تين ته گيدي، ٿان ته گيدڪ
چيڻون هڪ ناچ ڌن آهي، جيڪا سنڌ کان ملتان تائين مشهور آهي. خود بلي شاه انهيءَ ڌن تي ٻول به ٻڌا آهن:
چيڻان ابن چڙهيسان يار!
هن مان اهو به ثابت ٿو ٿئي ته هيءُ ڌن يا اهي ٻول چيڻي ڇڙهڻ مهل ڳايا ويندا آهن.
سنڌ ۾ نچڻ وارا، پيرن ۾ ڇير ٻڌي، هٿن ۾ ڇير دار ڏونڪا کڻي نچيندا آهن، اڪيلا به نچن پر گهڻو ڪري ٻه-چار گڏ ٿي نچن ته وڌيڪ مزو اچي.
سنڌ ۾ مڱڻهار چيڻي کي ڄمائي بلمپت لئي ۾ آهستي وڄائين شاديءَ ۾ جي ڪنواريتي گهر ۾ پِڙو کڻي ويندا آهن ته دهلاري چيڻون وڄائيندا آهن، پوءِ انهيءَ تي ناچ به ٿئي ۽ زالون گهڻو ڪري هي لاڏو به چون.
آ لٿي ئي، آلٿي دروازي، لاڏي دي ڄڃ آ لٿي ئي!
آ لٿي ئي دروازي
هيٺ ابل دي هرڻان مهري، گاشيءَ جوڙ بنايا....

 
ائين ڳائي پڙو ڪنواريتي گهر رسائين..

## حوالا

زمرو:ناچ
ڏند ڪٿا

**ڏند ڪٿا**، **ديومالا** يا **مائٿولاجي** (Mythology)، تاريخ کي پڙهڻ پروڙڻ سان خبر پوي ٿي ته تاريخ انساني جدوجهد، ارتقا، سماجي تبديلين جي حقيقي ۽ سچي روداد آهي، جنهن ۾ پراڻي قبائلي نظام کان غلاميءَ جي دور، غلاميءَ جي دور کان جاگيرداري، جاگيرداريءَ کان سرمائيداريءَ دور ۽ ان کان سوشلزم ڏانهن انساني سفر جا سچا داستان ملن ٿا. پر اهي واقعا لکڻ کان اڳ زباني روايتن ذريعي پکڙيا ته انهن ۾ غير حقيقي ڳالهيون به شامل ٿينديون ويون. ان ڪري انهن کي ’روايتي تاريخ‘ چيو ويو. قديم يونان کان وٺي مشرق تائين هر ٻوليءَ ۾ اهڙا قصا، لوڪ ڪهاڻيون، واقعا، مذهبي، سياسي، سماجي ۽ معاشي روايتون حادثا بيان ٿيل هوندا آهن ، جن کي موجوده ذهن قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هوندو. اهڙن قصن ۽ ڪهاڻين کي خيالي قصا، مائٿولاجي يا ڏند ڪٿائون چيو ويندو آهي. ڏند ڪٿائي قصن کي ’ديو مالائي قصا‘ به چيو ويندو آهي. ڏند ڪٿائن ۾ اڪثر ديو، پريون، ديوتا، اوتار، پراسرار مخلوق خاص طور هوندا آهن. ادبي محققن جو خيال آهي ته ڏند ڪٿائون ئي اوائلي ادب جي تخليق جو ڪارڻ آهن.

## حوالا

زمرو:لوڪ ڪهاڻي
ڏورو

**ڏورو** (Doro) ٿري لوڪ گيت، جنهن تازي پرڻجي ويل ڪنوار پنهنجي مائٽن کي ياد ڪندي ڳائيندي آهي. هوءَ پنهنجي ڳوٺ جي گهرن، تلائن ۽ برساتن کي ياد ڪندي آهي: پڳ تان جهٻڪي هار ڏورو!

## حوالا

زمرو:راڳ جا قسم
ڏونڪن جو ناچ

ڏونڪن جو ناچ__ ڏوڪلن واري ڊانس __(Dokli Dance):

عوامي ناچ جو هي قسم، خوشيءَ جي موقعي يا شادين وغيره تي پيش ڪيو ويندو آهي. گهڻو ڪري سنڌ جي ٿر واري علائقي ۾ هي ناچ زياده مروج آهي. ٻار کان ٻڍي تائين ڏونڪن جي ناچ فقط مرد ئي حصو وٺندا آهن. ناچ وجهندڙ ٻنهي هٿن ۾ ڏوڪلا کڻندا آهن. ان کان پوءِ دهل جي خاص وڄت (انداز) تي هڪ ٻئي سان ڏوڪلا هڻي سريلو آواز پيدا ڪندا آهن ۽ ڦيرا به پائيندا آهن، هن کي ’ڏانڊئي‘ راند به چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:ناچ
زمرو:رانديون
ڏھر

**ڏهر** لوڪ ادب جي ھڪ اھم صنف آھي. ھي لفظ اصل ۾ ”ڏاھر“ آهي، جيڪو ”ڏاھ“ مان ورتل اھي. جنھن جي معنيٰ آھي ڏس پتو، سُڌ، سياڻپ وغيره. ٿر ۾ ٻن ڀٽن جي وچ ۾ ماٿر يا گهڻي مٽيءَ واري ننڍي ميدان کي ڏهر چوندا اهن. شاھ سائينءَ جي هڪ سُر جو نالو بہ ڏهر آهي. هالا جي صوفي بزرگ، فارسيءَ جي عالم ۽ اوائلي شاعر مخدوم نوح (1505-1590ع) جي درگاھ جا مريد، پنھنجي مرشدن جي تعريف ۽ ذڪر جي سلسلي کي بہ ڏهر چوندا آهن. مخدوم طالب الموليٰ (1919-1993ع)، منٺار فقير راڄڙ ۽ ٻين جا ڏهر چيل آهن.

## حوالا
ڏھس

**ڏهس** لوڪ شاعريءَ ۾ سينگار شاعريءَ سان واسطو رکي ٿو. هن قسم جي بيت ۾ ڏھ تشبيھون، ڏھ ڪنايا، ڏھ استعارا يا ڏھ نالا ڏنا ويندا آهن. اهي ڏھ نالا ڪڏهن هڪ ئي ٻوليءَ مان تہ ڪڏهن وري مختلف ٻولين مان کنيا ويندا آهن. لوڪ شاعريءَ ۾ سگهڙپائيءَ جو هي هڪ اهم قسم آهي، جنھن جي هر بيت ۾ ڪنھن شيءِ جا هڪ کان وڌيڪ نالا ڏجن يا ڏھ نالا ڏجن. ان کي ڏهس نامو چئبو آهي.

## حوالا
ڏھوڪو

**ڏهوڪو** (*Dahoko*) ٿري لوڪ گيت، جنهن ۾ عورت پنهنجي پرديس ويل محبوب کي ياد ڪندي گيت ڳائيندي آهي. ان ۾ انتظاري ۽ بي قراري هوندي آهي. ”ڏهوڪي ماري ڏو، جي ٿي يا جان، تہ ڪر ٿي لاجان“.

## حوالا
ڏيڍ سٽا

**ڏيڍ سٽا** فارسيءَ جي مستزاد ۽ پنجابي گيت ’ماهيا‘ جي طرز تي چيا ويا آهن. هيءَ سنڌي شاعريءَ ۾ هڪ نئين صنف آهي. جيڪا آسانيءَ سان ڳائي سگهجي ٿي. هي ڏيڍ سٽا عروضي وزنن توڙي ڇند تي لکيا وڃن ٿا. شيخ اياز جا ڏيڍ سٽا ڪجهہ ’مفعول مفاعيلن‘، ڪجهہ فاعلن مفاعيلن ۽ ڪجهہ مفعول فاعلاتن جي وزنن تي لکيل آهن. جڏهن تہ ٿورا ماترائن جي حساب سان بہ لکيل آهن. ڏيڍ سٽي ۾ پھرين اڌ سٽ ٿئي ٿي، جنھن جي آخر ۾ قافيو اچي ٿو ۽ ٻي مڪمل سٽ هوندي آهي، جنھن جي آخر ۾ قافيو اچي ٿو، جڏهن تہ ڪجهہ ڏيڍ سٽن جي پھرئين اڌ سٽ ۾ توڙي ٻي سڄيءَ سٽ ۾ قافين سان گڏ رديف پڻ استعمال ٿئي ٿو.

:ڄڻ ڪـُتِ ستائي ٿي اي موت ائين مون کي، هيءَ رُتِ ستائي ٿي! — شيخ اياز (هي رديف واري ٽہ سٽي جو مثال آهي)

## حوالا

زمرو:شاعري
ڊائجيسٽ

**ڊائجيسٽ** (Digest) هڪ قسم جو رسالو، جنھن ۾ سلسليوار ڪھاڻيون، شاعري، خاڪا، لطيفا، مضمون ۽ روزمره جي دلچسپيءَ جو مواد شامل هجي. ڊائجيسٽ مروج يا همعصر ادب کي اختصار سان پيش ڪرڻ جو ذريعو آهي. ڊائجيسٽ ۾ اڪثر مواد افسانوي، سفري ۽ مھم جاتي هوندو آهي، جيڪو تفريحي وڌيڪ هوندو آهي. ڊائجسٽ جي ڪا گهڻي ادبي حيثيت نہ هوندي آهي. سنڌيءَ ۾ پھريون ڊائجيسٽ ۾ عبدالغفور رستيءَ ملير ڊائجيسٽ نالي سان ڪڍيو هو.

## حوالا
ڊائري

**ڊائري** (Diary)، لغوي معنيٰ موجب ڊائري هڪ اهڙي ڪاپي، نوٽبڪ يا چوپڙي آهي، جنهن ۾ روز بروز ڪيل ڪمن ڪارين جو ليکو رکيو وڃي ٿو. ڊائريءَ لاءِ سنڌيءَ ۾ ’روزنامچو‘ مناسب لفظ آهي، جيڪو ڊائريءَ جي مٿينءَ خصوصيت کي ظاهر ڪري ٿو. ڊائريءَ ۾ عام طور تازن آزمودن تي لکيو ويندو آهي يا اهو به ممڪن آهي ته ڪڏهن ڪڏهن گهڻو اڳ ٿيل وارداتن يا مليل آزمودن تي وري نظر ثاني ڪئي وڃي. ليڪن آتم ڪٿا ۾ سڄي ماضيءَ تي نسبتي طور وڌيڪ بلوغت ۽ گنڀيرتا جي گنجائش آهي. ڊائريءَ ۾ انفراديت هوندي آهي.

## حوالا
راجائي اسڪرپٽ

**راجائي رسم الخط** (Rajai Script) اها رسم الخط ڀانڪي رسم الخط جو هڪ نمونو آهي. ڇاڪاڻ تہ ڀانن، ڀاٽن ۽ چارڻن کي راجا بہ چيو ويندو آهي. انهن تي ”ڪوي راج“ يعني ”شاعرن جو بادشاھ“ جو نالو بہ مشھور آهي.

## حوالا
ايناگورسس

**ائناگورسس**، *راز معلوم ٿيڻ* (Anagnorisis) هي اصطلاح ڊرامي يا ناول لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اِن جو مفهوم اِهو آهي تہ جڏهن ڪنهن ڪردار تي ڪو راز کُلي يا معلوم ٿئي، جيڪو اِن کان اڳ هن کي معلوم نہ هجي.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
زمرو:افسانو
رامڪلي

رام ڪلي __(Ram Kali):

شاهه لطيف جو سر رامڪلي، هنڊول راڳ جي پنجن زالن مان هڪ آهي. هن سُر ۾ جوڳ ۽ ويراڳ جا خيال سمايل آهن. شاهه جي سر رام ڪليءَ ۾ جوڳين جي وڏائي ڳائي ويئي آهي ۽ سندن زندگيءَ جي اٿڻ ويهڻ ، گڻن، اوگڻن کي خوب چٽيو ويو آهي. کين ڪيترن ئي نالن سان پڻ سڏيو ويو آهي. مثال طور جوڳي، لاهوتي، ويراڳي، ڪاپڙي، بيراگي، بابو، نانگا، سامي، آديسي وغيره وغيره. 

## حوالا
راوڻ

thumb|left|سري لنڪا جي ڪونسورام مندر وٽ راوڻ جو پتلو
**راوڻ** (Rawan) رامائڻ جو اهم ڪردار جيڪو رام جو دشمن هو. راوڻ، سري لنڪا جو راجا هو.راوڻ لفظ جي معنيٰ آهي ھجڻ.  راوڻ ھڪ وڏي سنياسي وشراوا  ۽ دائيتي خاندان جي شھزادي ڪئڪسي جو پٽ ھو. ھندو ڏندڪٿائن مطابق ھن کي ڏھ سر يا مٿا ھيا.ھو ھر سال پنھنجو ھڪ سر ڪپي شو ديوتا آڏو پيش ڪندو ھو. ھر سر ھن جي خواهش جي ترجماني ڪندو ھو اھڙي طرح ھي شو کي راضي ڪرڻ لاءِ پنھنجي خواهش قربان ڪندو هو. ھن کي شو جو ڀڳت بہ چيو ويندو آهي..راوڻ کي رامائڻ ۾ راڪشس سڏيو ويو آهي. ڪجهه شو جا اھڙا مندر بہ آھن جتي راوڻ جي پوڄا ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:هندو ديوتا
راوي

**راوي** (Narrator) (راوي، بيان ڪندڙ، قصو ٻڌائيندڙ, بيان ڪندڙ- آکاڻي ٻڌائڻ وارو) زباني بيان ڪندڙ، روايت ڪندڙ. ڊرامي جي اصطلاح ۾ راوي ان کي چئبو آهي، جيڪو ڊرامي جو اهو حصو بيان ڪري ٻڌائي، جيڪو پس پرده هجي. سنڌي سگهڙ لوڪ ادب جي ذخيري کي سيني بہ سيني سانڍيندا يا ٻئي نسل تائين پھچائيندا رهيا آهن. ٻين لفظن ۾اهو سگهڙ راوين جو ڪمال آهي جو لوڪ ادب محفوظ رهيو آهي. 

## حوالا

زمرو:افسانو
راء

**راءِ** (Opinion) لفظ جي معنيٰ آهي ”رٿ“، ”تجويز“، ”مشورو“، ”صلاح“، ”خواهش“. راءِ کي تنقيد جو اهم قسم چئي سگهجي ٿو، جنھن ۾ نقاد پاڻ کي فقط غلطين ڪڍڻ تائين محدود نہ رکي بلڪہ انهن غلطين ختم ڪرڻ جي صلاح بہ ڏئي.

## حوالا

زمرو:عقيدو
رائڌڻ ور

**رائڌڻ ور**  ٿر جو مشھور لوڪ گيت، جيڪو وسڪاري جي موسم ۾ زالون ڳائينديون آهن. جڏهن گهڻو وسڪارو ٿيندو آهي ۽ هر طرف ساوڪ ٿيندي آهي، تڏهن خوشيءَ جي موقعي تي ڳايو ويندو آهي.

## حوالا
رباعي

**رباعي** (انگريزي: Rubaʿi) چئن سٽن واري شعر کي چيو ويندو آھي. رباعي عربي ٻولي جي لفظ ”ربع“ مان نڪتل اھي، جنھن جي معنيٰ آھي چار. رباعيءَ جي صنف ۾ چار سٽون ھونديون اھن. رباعيءَ ۾ پھريون ٻہ سٽون ۽ چوٿين سٽ ھم قافيہ هونديون آهن. رباعي هڪ خاص وزن "مفعول مفاعيلن مفاعيلن فعل" ۾ لکي ويندي آهي. هن وزن کان علاوه ٻئي ڪنهن وزن ۾ لکيل چئن سٽن وارو شعر راباعي نہ پر قطعو يا چئو سٽو چئبو. عمر خيام جون رباعيون مشھور اھن. جيڪي فارسيءَ ۾ چيل اھن. انھن جو ترجمو مرزا قليچ بيگ، واصف، احسن، بشير سيتائي ۽ شفقت حسين وڌو ڪيو آھي. استاد بخاري جون رباعيون سنڌي شاعري جو سرمايو آهن.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:فارسي ادب
زمرو:ادبي صنفون
رپ

**رپ** لفظ جي معنيٰ آهي ”ڳري آفت“. شاھ لطيف جي رپ نالي واري سُر ۾ فراق يا ڦوڙائي جو ذڪر آهي. عاشقن لاءِ هڪ ساعت جي جدائي بہ ڪاريھر جي ڏنگ مثل هوندي آهي. مطلب تہ وڇوڙو عاشق لاءِ ڳري آفت هوندو آهي، انهيءَ لحاظ کان هن سر تي اهو نالو رکيو ويو آهي.

## حوالا
رجائيت

**رجائيت** (Optimism) يا **اميد پرستي** هڪ نظريو آهي، جنهن مطابق هيءَ دنيا سڀني امڪاني دنيائن کان بهتر آهي ۽ هيءَ ڪائنات باطل تي حق کي غالب ڪندي آهي. ادبي دنيا ۾، شين يا واقعن کي روشن ڏسڻ ۽ مستقبل جي باري ۾ اميدپرستي ڏيکارڻ واري نقطه نظر کي ’رِجائيت‘ چيو ويندو آهي. جنهن اديب جي لکڻين ۾ رِجائيت هوندي آهي ان کي رجائي چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:انساني رويا
زمرو:تشخص
زمرو:زندگي جو فلسفو
زمرو:شخصيتون
رجز

**رجز** (Rajiz) عربي شاعريءَ جو قسم آهي، عرب لڙائيءَ دوران بهادريءَ سان وڙهڻ واري لاءِ رجزيه شاعري ڪندا هئا. سنڌيءَ ۾ رجزيه شاعري، پڻ جنگين جي حوالي سان ڪئي وئي، سمن ۽ سومرن جي دورن ۾ رجزيه شاعريءَ جا ڪيترا مثال ملن ٿا. مثال طور: دوري پڙ کڻايو پنج سو جربين گهاڙيا، ڪوڏاريا، کاهبون، خوب کڻين. 

## حوالا
رام ليلا

**رام ليلا** (Ram Leela) جي رچنائن جو رواج سنڌ ۽ هند قديم دور کان رائج ھو. ھن کيل کي هندو ڏاڍي احترام سان اسٽيج تي پيش ڪندا رهيا آهن. ھنن تماشن ۾ رنگا رنگي ويسن کان سواءِ بھترين ڪوتا، موسيقي رقص (نرتڪ) جو ميلاپ ھوندو آھي. رام ليلا شري رامچندر ۽ سيتا ماتا جي والميڪي ڪٿا کي ماڻھن اڳيان پيش ڪيو ويندو آهي. رام ليلا جي سانگ شري رامچندر جو قصو اسٽيج تي ڏيکاريو ويندو اھي. جنھن ۾ سندس بنواس ٿيڻ، سيتا جي اغوا ٿي وڃڻ ۽ ان کي حاصل ڪرڻ لاءِ سمنڊ پار ڪري لنڪا جي راجا راوڻ سان جنگ ڪرڻ ۽ فتح پائڻ ۽ سيتا ماتا کي حاصل ڪرڻ. رام ليلا جي کيل ۾ شري رامچندر جي راوڻ سان جنگ ۽ فتح ۽ ڪرشن ليلا ۾ شري ڪرشن مھراج جي ڪنس پاپيءَ سان جنگ ۽ آخر ۾ فتح نيڪي جي ڏيکاري وڃي ٿي.

## حوالا
رامائڻ

thumb|
پينٽنگ ۾ والميڪي کي رامائڻ لکندي ڏيکاريو ويو آهي.

**رامائڻ** هندو ڌرم جو هڪ مقدس تاريخي ڪتاب آهي. عالم هن تصنيف جو صحيح زمانو مقرر ڪري نه سگهيا آهن. هي ڪتاب مغربي بنگال ۽ بهار جي مذهبي روايتن جو آئينه دار آهي. رامائڻ ۾ ڪل 48000 شعر آهن جن ۾ شري رام جي انهن جنگين جو ذڪر آهي، جيڪي سريلنڪا جي بادشاه راوڻ سان پنهنجي ونيءَ سيتا کي ڇڏائڻ لاءِ وڙهيون هيون. هندو ڌرم جي ڪتاب مھاڀارت جو سنڌي ۾ ترجمو ڏھين صديءَ ۾ ۽ رامائڻ جو سنڌيءَ ترجمو سومرن جي راڄ دؤران يارھين صديءَ ۾ ٿيو هو. خيال آهي ته هي ترجمو ديوناگري رسم الخط ۾ ڪيو ويو هوندو.

## حوالا

زمرو:ڏندڪٿائون
زمرو:هندو لکتون
زمرو:هندو ڪوتا
زمرو:ھندو ڏندڪٿائون
زمرو:سنسڪرت ۾ مثنوي بيت
رجعت پسند اديب

**رجعت پسند اديب** (Conventional Writer) پراڻن خيالن وارو يا قدامت پسند اديب. رجعت پسند، تبديليءَ، جدت ۽ جديدت جا مخالف هوندا آهن، هنن کي ساڄي ڌُر وارا اديب سڏيو ويندو هو.

## حوالا
رديف

**رديف** (*Radeef*) عربي ٻوليءَ جي لفظ ردف منجهان نڪتل آهي جنھن جي لغوي معنيٰ آهي، ”ٻٽو“ يا ”ٻيلهہ سوار“. اصطلاحي معنيٰ موجب، اهو لفظ يا لفظن جو مجموعو، جيڪو غزل جي مصرع ۾ قافيي جي پڇاڙيءَ ۾ گڏ ۽ پٺيان ٻِٽو اچي. هر هڪ شعر ۾ رديف جو هجڻ لازمي نہ هوندو آهي. ڪي شاعر پنهنجي ڪلام ۾ رديف نہ بہ آڻيندا آهن ۽ ڪي وري پنھنجي ڪلام ۾ رديف جو آزاديءَ سان استعمال ڪندا رهندا آهن.جنھن شعر ۾ فقط قافيو آھي، رديف ڪونھي، تنھن کي مقفيٰ ٿا چون ۽ جنھن ۾ رديف اھي. انھيءَ کي مردف چئبو آھي.

## مثال
:هل تہ دل درد سان ملي ڏسجي. 
:درد کي بہ درد آ پُڇي ڏسجي.

ھن شعر ۾ ”ڏسجي“ رديف آهي. ٻيو مثال:

:ها ٻُڌو ٿم تہ عشق گهاڻو آ، 
:اچ تہ هينئڙا گهرائجي ڏسجي.

## حوالا
رزميہ مثنوي

**رزميہ مثنوي** (Epic Masnavi) هن قسم جي مثنويءَ ۾ ڪنھن لڙائيءَ يا جنگ جو مفصل احوال يا ڪو دکدائڪ واقعو بيان ڪيو ويندو آهي، جنھن جي پڙهڻ يا ٻڌڻ سان ان جو سمورو نقشو اکين اڳيان پيو ڦرندو آهي ۽ ازخود زبان مان غم ۽ غصي جا آواز اُڌمو کائي ٻاهر نڪرندا آھن.

## حوالا
لکت

**رسم الخط** يا **لپي** (Script) مان مطلب هوندو آهي تہ ”لکت جو رواج.“ ھر سڌريل ٻوليءَ کي ھڪ مخصوص، مناسب ۽ ٺھڪندڙ رسم الخط (Script) ضرور ھوندو آھي. جن ٻولين وٽ رسم الخط جي نعمت نہ آھي، اھي لکيل ادب کان خالي زبانون سڏبيون آھن ۽ انھن جي حيثيت صرف ڳالهائڻ واري زبان (Spoken language) تائين محدود ھوندي آھي.مطلب تھ ھر مھذب ۽ سڌريل ٻوليءَ کي مستقل تحرير ھيٺ آڻڻ لاءِ ھڪ رسم الخط ھئڻ ضروري آھي. 1853ع ۾ جيستائين سنڌي لاءِ موجوده معياري رسم الخط (عربي-سنڌي رسم الخط) منظور نہ ٿي ھئي تيستائين سنڌي زبان ڪيترن ئي مختلف رسم الخطن ۾ لکي ويندي ھئي.مثال طور: گرمکي، ديوناگري، عربي، خداوادي، لھاڻڪي، ميمڻڪي، خوجڪي، ٺٽائي، گجراتي، شڪارپوري، ساکرو، ونگائي، سيوهاڻي، ڀاٽيائي. اھڙي طرح ويهين صديءَ جي آخر ۾ سنڌ ۾ حليم بروھي (1935-2010ع)، سراج (11933-2013ع) ۽ ٻين سنڌيءَ لاءِ رومن اسڪرپٽ جي تجويز بہ ڏني، جيڪا اُلٿي (ٽرانليٽريشن) جي حد تائين استعمال ٿئي ٿي.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
رمزيت

**رمزيت** ۽ **اشارت** (Symbolic Meaning)، رمزيت مان مراد لفظن جو اهڙو استعمال آهي، جيڪو ان جي مفهوم ۾ سطحي معنيٰ کان علاوه هڪ نئين معنيٰ لاءِ بحث جو سبب بڻجي. جيئن ڪنهن عبارت يا شعر ۾ لفظن جي حيثيت اشارن سان ظاهر ٿيندي آهي، جيڪا معنيٰ ۾ اعليٰ يا لطيف تر سطح جي طرف اشارو ڪري ته ان کي رمزيت ۽ اشاريت به چئبو آهي. 

## حوالا
روايت

**روايت/روايتون**  (Tradition) هر معاشري ۾ روايتون موجود هونديون آهن. انساني زندگيءَ ۾ ڪجهه اهڙا، تصور، قدر ۽ طور طريقا هوندا آهن، جن تي سڀ ماڻهو متفق هوندا آهن ۽ جڏهن عام ماڻهو اهڙن قدرن، ريتن ۽ رسمن، طور طريقن کي پنهنجو آدرش (Ideal) سمجهي وٺن، تڏهن اهي روايتون ٿي پونديون آهن. ادب جون هر دَور جون ڪي مخصوص روايتون هونديون آهن، جن کي يڪدم ترڪ ڪرڻ بدران انهن جو تسلسل ۽ رفته تبديليءَ جو عمل صحتمند ۽ نين روايتن کي جنم ڏيندو آهي. 

## حوالا

زمرو:سماج فلسفو
زمرو:لوڪ ڪهاڻي
روايت پرستي

**روايت پرستي** (Traditionalism) مان مراد ٿي سگھي ٿي:

* روايت
* روايتي شاعري
* رعايتي مدد
* رعايت (سياسيات)
روايتي شاعري

**روايتي شاعري** (Dral Poetry) اهڙي شاعري جيڪا لکت ۾ نه آئي هجي پر نسل در نسل زباني روايتن ذريعي راوين جي زباني محفوظ رهي هجي، سنڌ ۾ ڀٽ، ڀاڻ ۽ چارڻ اهڙي شاعري ڳائي وڄائي مشهور ڪندا هئا. سومرن جي دور ۾ دودي چنيسر جو قصو اهڙي ريت مشهور ٿيو ۽ ان بابت ڪيل شاعري روايتي شاعري آهي. ٻيا ڪيترائي رزميه داستان به رواين ذريعي محفوظ ٿيل آهن. 

## حوالا
روحانيت

**روحانيت** (Spiritualism) هڪ عقيدو آهي ته مري ويل ماڻهن جا روح زنده آهن ۽ اهي روحاني دنيا (جنت) ۾ رهن ٿا ۽ اهي زنده ماڻهن کي ڏسن ٿا ۽ رابطو به ڪري سگهن ٿا. اڻويهين صديءَ ۾ ايلن ڪارڊڪ (1804-1869ع) ۽ ٻين يورپ ۽ آمريڪا ۾ هن عقيدي کي گهڻو ڦهلايو ويو. هن نظرئي مطابق انسان ان حقيقت کي حاصل ڪرڻ لاءِ هڪ اندروني يا باطني راهه ذريعي پنهنجي وجود جي جوهر کي ڄاڻي سگهي ٿو. اهڙي باطني قوت حاصل ڪرڻ لاءِ کيس مراقبو (Meditation)، عبادت ۽ غور ۽ فڪر (Contemplation) ڪرڻا پوندا آهن، جنهن کان پوءِ هو پاڻ سڃاڻڻ ذريعي ٻين انسانن يعني انسانيت، فطرت ۽ ڪائنات سا الاهي دنيا (Divine Realm) سان جڙندو آهي. صوفي مت سان روحانيت جو ويجهو تعلق آهي، ڇو جو روحانيت اهڙو عمل آهي، جيڪو مادي دنيا جي خواهشن کان پاڪ هجي ٿو، جنهن ۾ روحاني تقاضائون پوريون ٿين ٿيون.

## حوالا

زمرو:نيون مذهبي تحريڪون
روح عصر

**روح عصر** (Sprit of Age)، Zeitgeist (ٽسائنجيئسٽ) جرمن ٻوليءَ جو لفظ آهي، Zeit (وقت) ۽ Geist (روح) يعني “وقت جو روح”. ان جو مطلب آهي ته ڪنهن دور جو غالب فڪري لاڙو. اهڙو لاڙو يا نظريو، جيڪو ڪنهن به دور ۾ سياسي، سماجي، اخلاقي يا ادبي طور غالب رهيو هجي. اهڙا رجحان نسل در نسل اثر ڇڏيندا آهن. 

## حوالا
رڪن (شاعري)

رڪن (Dactyl)، ”رڪن“ جمع ”ارڪان“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”ٿنڀ“. اصطلاحي معنيٰ موجب، ڪنهن مقرر بحر جو اهو ”حصو يا تڪ“، جنهن سان شعر ۾ ڏنل لفظن جي تقطيع (ورهاست) ڪجي يا ان کي توري ۽ ماپي سگهجي. ارڪان ڪنهن بحر ۾ اٺ هوندا آهن تہ ڪنهن ۾ ڇھ ۽ ڪنهن ۾ وري چار ٿيندا آهن، جيئن بحر واري باب ۾ ڏنا ويا آهن، اهي ارڪان شعر کي موزون يا ترتيبوار بڻائڻ لاءِ هڪ قسم جا ماپا يا وٽ آهن. ارڪان اصل ۾ ڪل اٺ آهن؛ جهڙوڪ: procedure ”فعولن- فاعلن- فاعلاتن- مفاعيلن- مفاعلتن – متفاعلن- مفعولات- مستفعلن“؛ پر علم عروض جي باني خليل بن احمد بصريءَ (718-791ع) انهن ۾ ڪجهه ردوبدل ڪري پنهنجا پندرهن (15) بحر جوڙي پيش ڪيا، جنهن کان پوءِ ٻين شاعرن انهن ۾ وقت به وقت اضافو پئي ڪيو آهي. اهي 39 کن آهن.

## حوالا
رقيب

**رقيب** (Rival/Antagonist) سنڌي ۾ ان کي ’کر‘ چيو وڃي ٿو. ڪنھن ڊرامي، فلم يا افساني ۾ هيرو جو مخالف. عشقيہ ڪھاڻين ۾ ڪردارن جي ٽڪنڊي ۾ هڪ ڪردار، جيڪو عاشق ۽ معشوق جي وچ ۾ رنڊڪ بنجي.

## حوالا
رودر رس

**رودر رس** (Furious Song) اهو شعر، جنھن ۾ ڪاوڙ، غصو ڏيکاريل هجي، ان ۾ ڏند ڪرٽڻ، مٺيون ڀڪوڙڻ، اکيون ڳاڙهيون ڪري نھارڻ وغيره جو تاثر ملي. مثال طور: ڀلاڙي چور توکي سڃاڻان ڪريان واقف ٿو توکي هاڻ پاڻان (فاضل)

## حوالا