open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انيس المريدين

هيءُ ڪتاب خواجه حافظ محمد حسن جان سرهنديءَ، پنهنجي والد خواجه عبدالرحمان جي سوانح ۽ نقشبندي سلسلي جي وضاحت ۾ لکيو آهي. اصل فارسي ڪتاب 1910ع ۾ امرتسر مان ڇپيو هو، جنهن جو ترجمو مولانا محمد اسحاق محمد صالح انصاريءَ ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب خواجه محمد حسن جان اڪيڊميءَ، ٽنڊي سائينداد طرفان ڇپيو آهي. سال ڄاڻايل ناهي.

## حوالا
انيس المساڪين (راحت السالڪين)

قاضي غلام هادي مرحوم جو سنڌ جي صوفي تحريڪ تي لکيل هيءُ مفصل ڪتاب ٻارهن بابن تي مشتمل آهي. ورهاڱي کان اڳ ڇپيو. هن ڪتاب ۾ سنڌ جي تاريخ متعلق به ڪي اهم ڳالهيون لکيون ويون آهن، مثلاً: شاهه عنايت صوفيءَ واري جنگ وغيره. هن ڪتاب جي عنوانن جي فهرست مان ڪتاب جي اهميت جو اندازو ٿيندو. هيءُ ڪتاب بيدل سائينءَ جي مجازي دوست ميان پيرمحمد جي صاحبزادي ميان غلام مهدي مرحوم، لکاسنگهه وڪيل روهڙيءَ واري جي تحريڪ تي تصنيف ڪيو. ڪتاب جي ابتدا ۾ نظم آهي ۽ تصوف جو ٿورو احوال بيدل جي تاليف ”فوائدالمعنويءَ“ مان ڏنو ويو آهي. ان کان پوءِ هيٺينءَ طرح باب ۽ مضمون آندل آهن:

باب پهريون: تصوف سنڌ ۾ ڪيئن آيو؟ شاهه عنايت صوفيءَ جو جنم ۽ ننڍپڻ جو احوال. 

باب ٻيو: مرشد جي ڳولا ۾ نڪرڻ، مرشد جي ڪچهري، سنڌ ۾ اچڻ، شاهه شهيد جي شادين جو ذڪر، يارمحمد ڪلهوڙي جو ضد پوڻ، لڙائيءَ جو بيان (18 ذوالقعد 1129ھ/ آڪٽوبر 1716ع کان 11 صفر 1130ھ/جنوري 1717ع تائين ڪلهوڙن جو دور هو)، سندن ڀاءُ ۽ ڀائٽي جي همراهن سميت شهادت، سر مبارڪ جو دهليءَ وڃڻ، سر مبارڪ جي مخدوم ٺاري ۽ هڪ ٻئي فقير سان گفتگو، دهليءَ ۾ سر مبارڪ جي پهچڻ جون وارداتون ۽ سنڌ ڏانهن موٽڻ. 

باب ٽيون: حضرت شهيد جي خليفن جو بيان، مير الله شاهه رضوي'>جان الله شاهه رضوي، ساقي نامه جان الله شاهه، ميخانه مير الله شاهه رضوي'>جان الله شاهه رضوي، مير قلندر علي شاهه جو بيان، ميان باقر علي شاهه جو بيان، سر صوفي قلندر علي شاهه، مير منور علي شاهه ۽ مير فتح علي شاهه جو بيان، مير سيد ميان علي اڪبر جو بيان، سيد ميان جان الله شاهه ٽئين جو بيان، شاهه عبدالطيف ٺٽويءَ جو بيان، خليفي شاهه عبدالڪريم ٺٽويءَ جو بيان، خليفي اسحاق فقير جو بيان، خليفي محمد صديق جو بيان، خليفي خواجه عبدالله جو بيان، خليفي سليمان هند جو بيان، خليفي ابن جو بيان ۽ خليفي ميان محمد اسماعيل شاهه ٺٽويءَ جو بيان. 

باب چوٿون: حضرت صوفي صاحب جو اولاد، شاهه خليل الله جو بيان، شاهه عزت جو احوال، شاهه غلام الله قلندر جو بيان، ڀِٽ تجل شريف ۾ سندن حالات، تجل ڳوٺ جو ٻڌجڻ ۽ سندن روضي مبارڪ جو احوال. 

باب پنجون: حضرت صوفي صاحب جي گاديءَ جو ڦُرجڻ، پير محمد زاهد شاهه جو بيان، ميان ابراهيم شاهه ثالث جو بيان، شاهه فضل الله قلندر جو بيان، مخدوم پني لڌي جو بيان، شاهه فضل الله جو ڪنبي جي کوهه تان ميرانپور هلڻ ۽ شاهه فضل الله جي وفات جو بيان. 

باب ڇهون: شاهه فضل الله جي ٻن خليفن جو بيان، فقير محمد صادق جو بيان، فقير ميان عبدالله جو بيان، سيد فتح الدين شاهه جهانيان پوٽي حيدرآباديءَ جو بيان، ۽ مدئي فقير حجام جو بيان. 

باب ستون: شاهه عزت الله ثانيءَ جو بيان ۽ شاهه رحمت الله قلندر جو بيان. 

باب اٺون: شاهه ابراهيم چوٿين جو بيان ۽ مخدوم ميان زاهد جو بيان. 

باب نائون ۽ ڏهون: ميرانپور جي گاديءَ جي تجل شريف وارن بزرگن جي هٿ اچڻ ۽ عبدالستار سجاده نشين جو بيان. 

باب يارهون: عبدالستار جو سجاده نشين ٿيڻ ۽ مخدوم شهاب الدين جو بيان. 

باب ٻارهون: سرنامو ڇا آهي؟

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:اسلامي ڪتابون
انيس الواعظين عرف محمدي

هيءُ ڪتاب منشي عبدالستار جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ليکڪ هيءُ ڪتاب اسلاميه پريس، لاهور مان سال 1896ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
انيس انصاري

**انيس انصاري** ھڪ سنڌي ليکڪ، افسانہ نويس، شاعر ۽ محقق ھو. ھن جو شمار سنڌ جي مڃيل ڪھاڻيڪارن مان ٿئي ٿو. 

## ننڍپڻ

سندس اصل نالو **الھ بخش انصاري** هو. 26 جولاءِ 1923ع تي مرحوم احمد بخش انصاري جي گهر ۾ جنم وٺندڙ انيس انصاري والدين جو اڪيلو اولاد هو، ڇو تہ سندس پيدائش کان ڪجهہ ڪلاڪ اڳ سندس والد ماجد 25 ورهين جي ڄمار ۾ گذاري ويو. 

## تعليم

هن شروعاتي تعليم لاڙڪاڻي جي هڪ ديني مدرسي مان حاصل ڪئي. اديب جمال ابڙو بہ سندن ھم ڪلاسي ھو. 1933ع ۾ انگريزي پڙهڻ لاءِ مدرسہ هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي ۾ داخل ٿيو، جتان 1940ع ۾ ميٽرڪ ڪيائين. 

## شادي ۽ نوڪري

سندس شادي ۽ پھرين نوڪري 1943ع ۾ ٿي. انيس انصاري نوڪري جي شروعات ڪلارڪيءَ سان ڪئي ۽ آخر ۾ ايڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر جي عھدي تان رٽائر ٿيو. 

## ادبي سفر

هن نوجوانيءَ ۾ ئي لکڻ شروع ڪيو. ماهوار رسالي ”اديب سنڌ“ ۾ سندس شروعاتي لکڻيون شايع ٿيون، جيڪو ”سنڌ سڌار سوسائٽيءَ“ طرفان 1941ع ۾ جاري ٿيو ۽ 1952ع تائين ڇپجندو رهيو. انيس انصاري اٽڪل ٽيھارو کن ڪھاڻيون ۽ افسانا لکيا، سندس ڪھاڻين جو ڪتاب ”انيس جا افسانا“ ڇپيل آهي. 1988ع ۾ سندس ڪھاڻي ”پينشنر“ تي سنڌ ثقافت کاتي طرفان ”جمال ابڙو اوارڊ“ ۽ ڏھ هزار رپيا ڏنا ويا. سندس ڪھاڻيءَ جو اردو ۽ پنجابيءَ ۾ بہ ترجمو ٿيو. سنڌي اردو، انگريزي کان سواءِ هندي ۽ گرمکي (لپي) ٻوليءَ تي پڻ دسترس هئس. پاڻ ڪي نظم اردو ۽ هنديءَ ۾ پڻ لکيائين. انيس انصاريءَ کي مڇيءَ جي شڪار، فوٽوگرافي، والي بال، آرٽ ۽ مطالعي سان گهڻو لڳاءُ رهيو. سندس ڪھاڻيون ”چانڊوڪيءَ جو زهر“، ”لاٺي چارج“، ”سج گرهڻ“، ”ردي“ ۽ ٻيون ڪيتريون ڪھاڻيون شاهڪار آهن. هن پنھنجي اولاد کي بہ ڀرپور وقت ڏئي سندن سٺي پرورش ڪئي، سندس فرزند اشتياق انصاري، مشتاق انصاري، اخلاق انصاري، آفاق انصاري ۽ اسحاق انصاري نمايان مقام تي آهن.

## وفات

انيس انصاري 77 سالن جي ڄمار ۾ 6 مارچ 2000ع تي وفات ڪئي، سندس آخري آرامگاھ لاڙڪاڻي ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:1923ع جون پيدائشون
زمرو:2000ع جون فوتگيون
انيس انصاري فن ۽ شخصيت (ڪتاب)

هي نامور محقق ۽ سياح اشتياق انصاريءَ جو پنهنجي والد انيس انصاريءَ جي سوانح ۽ ادبي خدمتن تي ايم.اي سنڌيءَ جو مونوگراف آهي، جيڪو ڪويتا پبلڪيشن حيدرآباد -اپريل- 2008ع ۾ ڪتابي صورت ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ انيس انصاريءَ جي شخصيت ۽ ادبي پورهئي تي تفصيلي روشني وڌي وئي آهي. انيس انصاريءَ ڀرپور زندگي گذاري آهي. هو سماج سڌارڪ، موسيقيءَ جو ڄاڻو ۽ مهمان نواز شخص هو. اشتياق انصاريءَ پنهنجي والد جي مصروفيتن ۽ مشغولين جي ذڪر سان گڏ انيس انصاريءَ جي همعصر، اديبن جي راين خاندان جي علم ۽ ادب جي تفصيل ڇپيل مواد جي فهرست ۽ سندس افسانه نگاريءَ جي مختلف دورن تي تفصيل سان لکيو آهي. پڪي جلد سان 224 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 200 روپيا آهي.

## حوالا
انيس جا افسانا

هي ڪتاب انيس انصاريءَ جي افسانن جو مجموعو آهي. جنهن ۾ هن جا 32 افسانا لکيل آهن. هن ڪتاب جو مهاڳ مشهور اديب ۽ آرڪيالاجسٽ ڪليم لاشاريءَ لکيو آهي. هي ڪتاب 221 صفحن تي مشتمل آهي. جيڪو مهراڻ پبلشرز ڪراچيءَ ڇپرائي پڌرو ڪيو آهي. -ان- جي قيمت 160 روپيا آهي.

## حوالا
ڊاڪتر انيس خورشيد

**پروفيسر ڊاڪٽر انيس خورشيد**، لائبرري ۽ انفارميشن سائنس ۾ شهرت رکندڙ آهي. 2 سيپٽمبر 1924ع (رڪارڊ موجب 21 مارچ 1926ع) تي مهاراشٽر ۾ ڄائو. سندس علمي ڪاوشن جو تفصيل هن طرح آهي: 
1954ع ڌاري ڪراچي يونيورسٽيءَ جي لائبرريءَ ۾ ڪلاسيفاير مقرر ٿيو. 1957ع ڌاري ساڳي يونيورسٽيءَ مان لائبرري سائنس جي مضمون ۾ ڊپلوما ڪيائين. 1959ع ڌاري آمريڪا جي ريوجرس (Rutgers) يونيورسٽيءَ مان لائبرري ۽ انفارميشن سائنس ۾ ايم. اي ڪيائين. 62 1961ع ڌاري ”پاڪستان لائبرري ائسوسيئيشن“ جو ميمبر ۽ جنرل سيڪريٽري رهيو. 1962ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ”لائبرري ۽ انفارميشن سائنس“ جي شعبي ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. 1969ع ۾ آمريڪا جي ”پٽسبرگ“ (Pittsburgh) يونيورسٽيءَ مان لائبرري ۽ انفارميشن سائنس ۾ پي. ايڇ. ڊيءَ جي ڊگري حاصل ڪيائين. 1970ع کان 1973ع تائين ٻيهر پاڪستان لائبرري ائسوسيئيشن جو ميمبر ۽ جنرل سيڪريٽري چونڊيو ويو. 1972ع کان 1986ع تائين ڪراچي يونيورسٽيءَ جي لاڳاپيل شعبي ۾ چيئرمئن جي حيثيت سان خدمتون انجام ڏنيون. ان کان سواءِ 1976ع کان 1978ع تائين ڏکڻ ايشيا جي علائقائي سرگرمين (آءِ. ايف. ايل. ايز) جو چيئرمئن رهيو. 
ڊاڪٽر انيس خورشيد جا لکيل مضمون مختلف اردو ۽ انگريزي اخبارن ۾ ڇپجي چڪا آهن. پي.ا يڇ. ڊيءَ لاءِ لکيل سندس مقالو پٽسبرگ يونيورسٽيءَ طرفان ڇاپيو ويو آهي. ان کان علاوه قائداعظم جي زندگيءَ تي سندس لکيل ڪتاب جا ٻه جلد، قائداعظم اڪيڊميءَ پاران شايع ڪيا ويا آهن. سندس لکيل ٻه ڪتاب ”ڪئٽلاگنگ آف پاڪستاني نيمس“ ۽ ”جديد ڪئٽلاگ سازي“ پاڪستان جي تعليمي ادارن ۾ نصاب طور پڙهايا وڃن ٿا. اُن کان سواءِ ”پلاننگ ائنڊ مئنيجمينٽ آف لائبرري ائنڊ انفارميشن سروسز اِن پاڪستان“ به سندس اهم تصنيف آهي. 1996ع ۾ بهتر ڪارڪردگيءَ تي کيس صدارتي اوارڊ سان نوازيو ويو.

## حوالا

زمرو:لائبريري سائنس
زمرو:انفارميشن سائنس
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1924ع جون پيدائشون
انيس مھيري

**انيس مھيري** جو اصل نالو **محمد ابراهيم ولد حاجي غلام حسين** آھي، ذات مھيري. سندس پيدائش 15 مارچ 1918ع تي شھر ٽنڊي محمد خان ۾ ٿي. سنڌي فائنل امتحان پاس ڪري، مسلم اسڪول ۾ استاد ٿيو. سندس هيٺيان ڪتاب ڇپيل آھن: (1) ’جرنيل اعظم‘ (خالد بن وليد)، (2) ’اصول نجات‘، (3)سولو تفسير پاره‘، (4) ’ورثن لاءِ قانون‘.

## حوالا

زمرو:1918ع جون پيدائشون
انور ھالائي

**محمد شفيع ولد احمد خان ابڙو** ”شيدا“، 15 ڊسمبر 1925ع تي هالا ۾ ڄائو. سنڌي ٻوليءَ جو سٺو شاعر هو. شاعريءَ جي اصلاح انجم هالائيءَ ۽ اختر هالائيءَ کان وٺندو هو. انهن جي ئي صحبت ۾ **”انور هالائي“** طور سڃاتو ويو. بزم طالب الموليٰ سنڌ جي سيڪريٽري جنرل جي حيثيت سان زندگيءَ جو وڏو حصو، ادبي خدمتن ۾ گذاريائين. سنڌي ادبي بورڊ جي ٻارن جي رسالي ”گل ڦل“ جو ڪيترا سال ايڊيٽر رهيو. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”چنڊ جون ڪلائون“ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپيل آهي. سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن، هن جو ترتيب ڏنل ڪتاب ”ٻارن جو شاھ“ پڻ ڇپايو آهي، جنهن ۾ هن ٻارن جي سمجھ وارا شاھ جا بيت شامل ڪيا هئا. هن ڪتاب جو پيش لفظ محمد ابراهيم جويي جو لکيل آهي. انور هالائي، 12 جنوري 1994ع تي دل جي دؤري سبب وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1925ع جون پيدائشون
زمرو:1994ع جون وفاتون
انيسه رحمان

پاڪستان ٽيليويزن- جي پهرين سنڌي نيوز ڪاسٽر، سماجي ڪارڪن ۽ ليکڪا، -انيس ميمڻ- جنهن جو شاديءَ کانپوءِ هاڻوڪو نالو انيسه رحمان آهي. هن پهرين مئي 1952ع تي، ٽنڊي ڄام، ضلعي حيدرآباد ۾ محمد يعقوب ميمڻ جي گهر ۾ -جنم- ورتو. مئٽرڪ، ماڊل اسڪول، سنڌ يونيورسٽيءَ مان، 1968ع ۾ ڪيائين. بي.اي (زبيده ڪاليج، حيدرآباد) ۽ 1974ع ۾ ايم. اي (-بين- الاقوامي تعلقات) سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. ڪاليج ۽ يونيورسٽيءَ جي زماني ۾، گهڻو سرگرم رهي؛ مختلف تقريبون، تقريري مقابلا ۽ سهائتا شو ڪرائڻ ۾ سندس هٿ رهيو. جڏهن ته هوءَ ٻه سال سنڌ يونيورسٽيءَ ۾، شاگردياڻين جي چونڊيل نمائنده رهڻ کان سواءِ، ”ورلڊ يونيورسٽي سروس“ جي لوڪل ڪاميٽيءَ جي ميمبر، سنڌ اسپيڪرس فورم جي نائب چيئرمئن ۽ حيدرآباد ڪائونسل آف آرٽس ائنڊ ڪلچر جي بورڊ آف ڊائريڪٽرس جي ميمبر پڻ رهي آهي. کيس اهو به اعزاز حاصل رهيو آهي ته ’سنڌ پيپلز اسٽوڊنٽس فيڊريشن‘ گرلس برانچ جي پهرين خاتون ڪنوينر بڻي، ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ٻين ڇوڪرين جي سياسي ۽ سماجي طور تي همٿ افزائي ڪيائين.

1972ع ۾ ٽي ويءَ -تان- سنڌي خبرون نشر ٿيون ته پهرئين ئي ڏينهن -انيس ميمڻ- نيوز ڪاسٽر جي حيثيت سان خبرون پڙهيون. 1975ع کان 1979ع تائين، ڪراچيءَ ۽ سکر ۾ -پاڪستان نئشنل سينٽر- جي ريزيڊنٽ ڊائريڪٽر رهي، جتان جنرل ضياءَ جي آمرانه دور ۾ کانئس جبراً استعيفا ورتي وئي. -ان- کان پوءِ ڪجهه سال سگا جي قائم ڪيل اسڪول ايم. اي. ايف ڪراچيءَ جي پرنسپال طور فرائض سرانجام ڏنائين. بعد ۾ کيس پي. آءِ. اي ۾ نوڪري ملي، -جتي- هن وقت مارڪيٽنگ ڊپارٽمينٽ جي جنرل مئنيجر آهي.

انيس ميمڻ، 70 جي ڏهاڪي ۾ گهڻي تعداد ۾ مضمون، شاعري ۽ ڪهاڻيون لکيون، جيڪي هلال -پاڪستان- -اخبار- جي عورتن جي صفحي ”سگهڙين سٿ“ ۽ ٻين رسالن ۾ شايع ٿيون. 89- 1988ع ۾ پنهنجي ڀيڻ ڊاڪٽر فهميده حسين سان گڏ عورتن لاءِ هڪ ماهوار رسالو ”سگهڙين سٿ“ پڻ -جاري- ڪيائين. جنهن جا ٻارنهن پرچا شايع ٿيا، اهو سنڌيءَ جو پهريون عورتن جو رسالو هو، جيڪو ڪمپيوٽر تي ڪمپوز ٿيو هو.

## حوالا
اڻ وسرندڙ ڪھاڻيون

سهڻي پبليڪيشن جي ”آڳاٽي ادب“ سلسلي جو ٻيو ڪتاب، طارق اشرف، سهڻي پبليڪيشن، الهندي ڪچي حيدرآباد مان 1972ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪرائون سائيز جي 106 صفحن تي مشتمل هن ٻئي ڇاپي جي قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا آهي. هنن ڪهاڻين جو پهريون ڇاپو 1944ع ۾ نامياري ڪهاڻيڪار گوبند پنجابيءَ ”ريگستاني ڦول“ عنوان سان ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن ۾ 13 اصلوڪيون ڪهاڻيون شامل آهن.

مجموعي جا ليکڪ: رام پنجواڻي، آنند گولاڻي، رميش چندر، ڀڳوان لعلواڻي، نارائڻ ڏيوناڻي، جيوت نرياڻي، سوڀو گيانچنداڻي، ليلو رُچنداڻي، ڪشن مسرور، ڪرشن کٽواڻي، موهني چنديراماڻي، شيخ عبدالستار ۽ گوبند مالهي آهن.

## حوالا
اڻڄاتل شھر جو نقشو

هي نامياري ڪهاڻيڪاره ۽ ڪالم نگار شبنم گل جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جنهن ۾ ڪل ٻارنهن ڪهاڻيون شامل آهن، -جن- جو وچور هن ريت آهي: (1) خوشبوءِ جو موت، (2) ساحلن جي هوا، (3) خالي رستي جو ڏک، (4) وڃائجي ويل پَل، (5) -اڻڄاتل شهر جو نقشو-، (6) لڙاٽيل شام، (7) ليکڪ، -اکيون- ۽ انتظار، (8) سيڪنڊ چوائس، (9) لهندڙ سج جو منظر، (10) ساحل جي تمنا، (11) رُڃ ۾ گلاب ۽ (12) ڪوتا ڪهاڻي. ڪتاب بابت ولي رام ولڀ جا تاثر شامل آهن. ليکڪا ڪتاب جي ارپنا پنهنجي والد محترم ڊاڪٽر -بشير احمد- لاشاريءَ جي نالي ڪئي آهي. 204 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، ڊسمبر 1995ع ۾، نيوفيلڊس حيدرآباد پڌرو ڪيو. ڪتاب جي قيمت ڪچي جلد ۾ 70 ۽ پڪي جلد ۾ 95 روپيا ڄاڻايل آهي.

## حوالا
اڻڄاڻ (ڪتاب)

مشهور قومي اڳواڻ ۽ اديب قاضي فيض محمد جو ناول ”-اڻڄاڻ-“، سندس ٽيون نمبر ناول آهي. هن کان اڳ سندس ٻه ناول ”-جنسار-“ ۽ ”-ٻاويهه سؤ ٻاويهه-“ ڇپجي مقبوليت ماڻي چڪا آهن. هي ڊيمي سائيز جي 123 صفحن تي مشتمل ڪتاب، سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد، -اپريل- 1993ع ۾ ڇپايو آهي، جنهن جي قيمت 40 رپيا آهي. هن ناول جو بنيادي نقطو اهو آهي ته انساني ارتقا ۾ سڄي دنيا جي سماج ۾، شروع کان -انسان- جو ڪهڙو ڪردار رهيو آهي ۽ سنڌ وارن ڪهڙو ڪردار ادا ڪيو آهي. سنڌ وارن جيڪو امن ۽ محبت جو پيغام ڏنو آهي، اهو به هن ناول ۾ موجود آهي ته هن سنڌ ۽ سنڌين مان ڪهڙيون اميدون رکيون آهن، -ان- جون جهلڪيون به هن ناول ۾ ڄاڻايل آهن.

## حوالا

زمرو: سنڌي ناول
اڻراھ جي پٽي

هيءُ دڙو هندو/اسلامي دور سان تعلق رکي ٿو. محراب پور شھر ۽ ٽنڊي مير عاليءَ جي وچ تي ضلعي خيرپورميرس ۾ واقع آهي. دڙي جي ايراضي ٻن ميلن ۾ پکڙيل آھي. دڙا 5 کان 10 فوٽ اوچا آھن. اڳي اڃا وڏي ايراضي ھوندي، پر هاڻي گھڻو حصو زرعي آباديءَ ھيٺ اچي چڪو آھي. لڳي ٿو ڪا ڪھني بستي آھي. مٿاڇري تي ٺڪراٺو ھندو ۽ اسلامي دور سان ڀيٽڻ جھڙو آھي. ھيٺين تهن ۾ ڪو وڏو تاريخي دفينو ٿي سگھي ٿو. -ٿورو- ھيٺ کوٽڻ سان ٽامي جا سڪا ۽ ٻيون وٿون ملن ٿيون. کوٽائي ٿيل ڪانه آھي.

## حوالا
اڻوٽ

هڪ قسم جو ڳهه، جيڪو پيرن جي آڱوٺن ۾ پائبو آهي. پيرن جي آڱوٺن جو ڇَلو جنهن ۾ ننڍڙيون ڇمڪڻيون ٿين. هيءُ ڳهه چانديءَ توڙي سون مان ٺهندو آهي.

## حوالا
مير انيس

مير ببر علي انيس 1220ھ مطابق 1805ع ۾فيض -آباد- ۾ پيدا ٿيو. سندس والد مير خليق (مرثيه گو شاعر) ۽ جدِ اعليٰ مير حسن دهلوي هو. مير انيس لکنؤ ۾ -تعليم- حاصل ڪئي، عربيءَ ۽ فارسيءَ ۾ ڪامل دسترس حاصل ڪرڻ کانپوءِ فنِ شاعريءَ ۾ ڪمال حاصل ڪيائين. شروع ۾ غزل گوئيءَ جو شوق هوس مگر شفيق پيءُ جي نصيحت تي غزل گوئي ڇڏي سلام، نوحه، مرثيه ۽ رباعيون چوڻ شروع ڪيائين. مير انيس کي -ٻه ڀائر- هئا، مير نواب مونس (صاحب ڪليات) ۽ مير مهر علي ’انس‘ (صاحب ڪليات)، مير انيس جا ٻئي ڀائر پنهنجي دور جا مشهور مرثيه گو ۽ سلام گو شاعر هئا، ليڪن انيس جو درجو اعليٰ هو. 
اها حقيقت آهي ته مرثيه گوئيءَ جي شروعات سنڌ مان ٿي، اردوءَ ۾ مرثيي کي مير انيس ۽ ميرزا سلامت علي دبير اوج تي رسايو ۽ سنڌيءَ ۾ ’سيد ثابت علي شاهه‘، ’ميرزا فتح علي بيگ‘، ’مير حسن علي خان -ٽالپر-‘ ۽ ’ميرزا ٻڍل بيگ مرثيي کي عروج تي رسايو. -اردو- جي مرثيه گو شاعرن ۾ ’ميرزا دبير‘ ۽ ’مير انيس‘ کي اهو مقام حاصل ٿيو، جيڪو وري ڪنهن کي به نه مليو. مير انيس 29 شوال 1291ھ مطابق 9 ڊسمبر 1874ع ۾ لکنؤ ۾ وفات ڪئي. مير انيس جو سنڌ سان گهرو تعلق آهي. سندس مرثيا ۽ سلام سنڌ ۾ عزاداريءَ جي ڏهاڙن ۾ -پڙهيا- ويندا آهن ۽ سندس -اردو- مرثين جا منظوم ترجما سنڌ جي ڪجهه مرثيه گو شاعرن ڪيا آهن. مير انيس جو تقريباً سڄو ڪلام شايع ٿي چڪو آهي، ليڪن سنڌ ۾ به ڪافي ڪاتبن ميرزا دبير ۽ مير انيس جا مرثيا نقل ڪيا آهن، انهن ۾ -آخوند محمد عالم-، ميرزا ٻڍل بيگ، ميرزا قاسم علي بيگ، ميرزا قربان علي بيگ ۽ ميرزا -امام- علي بيگ جا نالا قابل ذڪر آهن. انهن جي -بياض- ۾ مير انيس، ميرزا دبير ۽ ٻين -اردو- شاعرن جا اڻ ڇپيل لاتعداد مرثيا قلمي صورت ۾ موجود آهن.

## حوالا

زمرو:1874ع جون فوتگيون
زمرو:1802ع جون پيدائشون
اھا بہ ڪا آکاڻي آھي

هي گوبند مالهيءَ جي ڪهاڻين جو پهريون مجموعو آهي. هيءُ ڪرائون سائيز ڪتاب 1984ع ۾، سنڌي ٽائيمس پبليڪيشن، الهاس نگر، بمبئيءَ ۾ ڇپيو. قيمت 10 رپيا اٿس، گوبند مالهيءَ جي سنڌي ساهتيه ۾ ناول نويس طور سڃاڻپ آهي. -ان- کان سواءِ مالهي صاحب کي سنڌي عام جنتا، لوڪ سنگيت، سنڌين جي هلچل، ناٽڪ نويس، ڪهاڻي نويس، -اخبار- نويس طور به سڃاڻي. ’اُها به ڪا -آکاڻي- آهي‘ ڪتاب ۾ گوبند مالهيءَ جون 1955 تائين لکيل ڏهه ڪهاڻيون آهن. هن ڪتاب جون ٽي ڪهاڻيون تمام گهڻيون مشهور آهن، -جن- ۾ ’اها به ڪا -آکاڻي- آهي؟‘، ’شرنارتي‘ ۽ ’سورن جي ڪهاڻي‘ شامل آهن.

## حوالا
انيل ڪن

انيل ڪن هنگلاج مندر آڏو ”چوراسي -جبل-“ تي آهي. انيل، هوا ديوتا جو ٻيو نالو آهي، جڏهن ته ڪن جي معنيٰ آهي، -تلاءُ-. -ان- ريت -انيل ڪن- جي معنيٰ ٿي ”هوا ديوتا جو -تلاءُ-“. هن ماڳ تي انهيءَ نالي پوڻ جو -ان- کانسواءِ ٻيو ڪو به سبب ڪونهي ته پاڻيءَ جو اهو -تلاءُ- -جبل- تي مٿانهينءَ تي آهي. ٻيا سڀ تلاءَ هيٺانهن هنڌن تي، مختلف اوچاين تي آهن. هن ڪُن ڏانهن وڃڻ جو رستو آساپورا وٽان آهي. ميل کن چڙهائيءَ کانپوءِ لهڻو پوي ٿو، -جتي- ميدان آهن. جي جي ڊيگهه ويڪر عام پير جيتري آهي. اڳواڻ هتي اڌ ڪلاڪ کن ترسي ٿو ۽ ياتري ڀڄن پڙهن ٿا. هتان اڌ فرلانگ تي گورک ناٿ جي ڌوڻي آهي. هتي به ياتري ترسن ٿا ۽ پٿرن جا ننڍڙا ننڍڙا گهر ٺاهين ٿا. عقيدي موجب جيڪو هتي گهرڙو ٺاهيندو. -ان- کي سرڳ ۾ محل ملندو. اڳتي ٽي وڏا کوهه (تلاءَ) آهن، -جن- کي -انيل ڪن- چئجي ٿو. هڪ ڪن يا تلاءَ جي گولائي 12 فوٽ کن آهي ۽ انهن مان -پاڻي- ٻڙڪي نڪري ٿو. ساڳيو -پاڻي- چئن ميلن جي ٽٻيءَ کان پوءِ ڪٿي ڪٿي ظاهر ٿي نيٺ هنگلاج ديويءَ جي مندر وٽان لنگهي ٿو. ياتري هن تلاءَ جو -پاڻي- پيئندا به آهن ته بوتلن ۾ ڀري گهر به کڻي ويندا آهن. هن کوهه تي ياتري هٿ منهن ڌوئي پاڪائي ڪندا آهن. 
هن ڪن ۾ جيڪي -تري- ڄاڻن سي هڪ ڇپ مٿان بيهي -ٽپو- ڏيندا آهن ۽ وَنگ جهڙي هڪ لنگهه مان ٻئي پاسي پهچندا آهن. ائين ڪرڻ سان سمجهيو ويندو آهي ته -ان- سان گناهه ڌوپجي وڃن ٿا ۽ ماڻهو پاڪ پوتر ٿئي ٿو. هڪ عقيدي موجب -انيل ڪن- ۾ سنان ڪرڻ سان -انسان- چوراسي لک جنمن جي چڪر کان مڪتي حاصل ڪري ٿو. شايد -ان- ڪري ئي هن -جبل- جو نالو ”چوراسي“ آهي. هندو ياتري هتي به ناريل سان پوجا ڪن ٿا يا پاڻيءَ ۾ زور سان ناريل اڇلائين ٿا. جيڪڏهن پاڻيءَ جا ٻڙڪا چڱيءَ مقدار ۾ اڀريا ته اهو فرد سمجهندو ته سندس گناهه معاف ڪيا ويا.

## حوالا
اڻي

**اڻي** نيزي يا تير جي سنهڙي چھنب. گذريل وقت جا هٿيار خاص ڪري ڀالا ۽ تيرَ، ڪاٺ جا ٺھيل هوندا هئا، رڳو سندن چھنبون لوھ مان ٺھيل هونديون هيون. نيزي جو ڏنڊو بانس يا ڪاٺيءَ جو هوندو هو، جنھن ۾ لوھ جي چھنب وجهبي هئي. تير، ڪانھن جي ڪانيءَ يا ڪَھُو جي گهڙيل ڪانيءَ مان ٺھندا هئا، پر انھن جي اَڻي لوهي ٺھيل هوندي هئي. نيزي جي ”چھنب“ چئبي ۽ تير جي ”اَڻي“.

## حوالا
اھا شام

سنڌي ٻوليءَ جي محبوب ۽ مقبول ڪهاڻيڪار موهن ڪلپنا جي ستن ڪهاڻين تي مشتمل ڊيمي سائيز جي 116 صفحن وارو هيءُ ڪتاب، ”ڪونج ڪتابي سلسلي“ جو چوٿون ڪتاب آهي، جيڪو پرڪاش. ايڇ موٽواڻيءَ، ڪونج پبليڪيشن بمبئيءَ پاران، -انقلاب- پرنٽنگ پريس الهاس نگر 3 مان ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. ڪتاب جي ڇپائيءَ جو سال 1981ع، قيمت 8 رپيا آهي. موهن ڪلپنا هن ڪتاب جي منڍ ۾ ”سنڌي ادبي مڪتبن جو -بين- السطور“ عنوان سان هڪ مختصر مهاڳ ۾ لکيو آهي ته ’منهنجي ڪهاڻين ۾ انساني رشتن جا ڪي حلقا آهن، ۽ استري ۽ پرش (زال ۽ مڙس) جي باهم رشتي تي هن مجموعي اندر -ان- هڪ حلقي جو فقط هڪ جزو ئي ملي سگهي ٿو. -ان- کان وڌيڪ دعويٰ ڪرڻ جي جرئت مان نٿو رکي سگهان‘.

## حوالا
اھل بيت

حضور پاڪ صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي خاندان جا ڀاتي، -جن- ۾ حضرت علي عه، حضرت فاطمة الزهرا عه، حضرت حسن عه ۽ حضرت حسين عه اچي وڃن ٿا. عام طرح ”سيد“ يا ”سادات“ قبيلي وارن کي ”-اهل بيت-“ چوندا آهن.

**آلِ رسول** صلعم جي لغوي معنيٰ آهي ”رسولِ پاڪ صلي الله عليه وسلم جا پويان، وارث، اولاد يا خاندان. اصطلاحي زبان ۾ سندن نياڻي بيبي فاطمة الزهريٰ رضه جي بطن مان پيدا ٿيل اولاد، جيڪي سيد آهن، انهن کي آلِ رسول صلعم چئبو آهي. قرآن پاڪ ۾ هي ڪيترين ئي جاين تي استعمال ٿيل آهي، ساڳي ترڪي- سان ٻين نبين توڙي مشهور ماڻهن بابت به سندن نالن سان نسبت رکندڙ اهڙا لفظ آيل آهن، جھڙوڪ: آلِ ابراهيم، آلِ يعقوب، -آلِ عمران-، آلِ لوط، آلِ هارون ۽ آلِ فرعون وغيره. تاريخي اعتبار سان ”-آلِ رسول صلعم-“ (آلِ محمد صلي -الله- عليه وسلم) جو نالو تيستائين قائم رهندو، جيستائين دنيا قائم آهي.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اسلامي اصطلاح
اھل حديث

مسلمانن جو اهو فرقو، جيڪو حديث کي قرآن سان لازم سمجهي ٿو.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:سني اسلام
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلام ۾ مذھب ۽ فرقا
زمرو:پاڪستان ۾ اسلامي فرقا
اھر

ڳاڙهي رنگ جو تمامس جهڙو -ٻج-، جيڪو پسارڪي وکر طور ڪم اچي. هن کي -آهر- به چون. ذائقي ۾ تيز ٿئي. هن جا ٽي قسم ٿيندا آهن: هڪڙي -جبل- جي -آهر-، ٻي پوٺن جي -آهر- ۽ -ٽين- باغن جي -آهر-. هي فصل سرءُ جي موسم ۾ پوکبو آهي. 
طبي لحاظ کان معدي ۽ جيري جي سور کي فائدو ڪري ٿي. ڪنهن به عضوي ۾ سور ٿئي ته اهُر کي گهوٽي سُرڪي ۾ ملائي، ڪاغذ تي مکي سور واري هنڌ تي رکڻ سان سور گهٽجي ٿو. -آهر- آچار ۾ کٽاڻ پيدا ڪرڻ لاءِ به ڪم ايندي آهي.

## حوالا
اھل ڪتاب

**اھل ڪتاب** الاهي ڪتابن کي مڃيندڙ مسلمان، يھودي ۽ عيسائي، جن جي نظر ۾ قرآن شريف، توريت، زبور ۽ انجيل آسماني ڪتاب آهن.

## حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلام ۽ ٻيا مذهب
زمرو:اسلامي اصطلاح
اھن

**اھن** ساهمي جي پُڙن کي برابر ڪرڻ لاءِ هلڪي پُڙ ۾ وڌل وزن. جيڪڏهن ساهميءَ جا پُڙ برابر نہ هجن، يعني هڪڙو هلڪو ۽ ٻيو ڳرو هجي تہ پوءِ هلڪي پُڙ ۾ ايترو وزن وجهجي، جو اُن جي وجهڻ سان ٻئي پُڙَ برابر ٿي بيهن. يعني ٻنهي پُڙن کي برابر ڪرڻ لاءِ هلڪي پُڙَ ۾ اضافي وزن وجهجي، ان وزن کي ”اَهَنُ“ چوندا آهن.

## حوالا
اھل سنت

’سنت‘ يعني عادت يا دستور. اصطلاحاً پيغمبر -اسلام- صلي -الله- عليه وسلم جو طريقهءِ عمل، جنهن کي احاديث ۽ (فعلي) چيو ويندو آهي. مسلمانن جي گهڻائي انهن کي واجب العمل مڃي ٿي ۽ اهي -اهل- سنت يا سُني چوائين ٿا. انهيءَ ڪري صحيح حديثن ۽ قرآني احڪامن جي تعبير ۽ تفصيل، جيڪي فقہ جا مستند -امام- يا ماهر علماءَ جي قياس ۽ اجماع امت تي مبني آهن، -اهل- سنت جي مذهبي دستورالعمل جو جز بنجي ويا آهن.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:سني اسلام
زمرو:اسلام ۾ مذھب ۽ فرقا
زمرو:پاڪستان ۾ اسلامي فرقا
عبدالمجيد ماجد اھروي

عبدالمجيد ”ماجد“ پٽ فقير خاصخيلي (خليفو) 9 ذوالحج 1320ھ/1915ع ۾ ڳوٺ صوفي فقير تعلقي عمر ڪوٽ ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ حاصل ڪرڻ کانپوءِ انگريزيءَ جي -تعليم- وٺڻ لاءِ سنڌ مدرسة -الاسلام- ڪراچيءَ ۾ داخل ٿيو، -جتي- حڪيم فتح محمد سيوهاڻي ۽ مرحوم قاضي عبدالقيوم جي صحبت ۾ طب سکڻ لڳو. گھرو مجبورين سبب انگريزيءَ جا ٽي درجا پڙهڻ کانپوءِ -تعليم- اڌ ۾ ڇڏي ڳوٺ آيو ۽ پنهنجي گھر جو ڪاروبار هلائڻ لڳو. ساڳي وقت ولهيٽ جي مدرسي ۾ مولوي عبدالڪريم ساند وٽ عربي ۽ فارسيءَ جي ڪجهه -تعليم- حاصل ڪيائين. اڳتي هلي طب جو ڌنڌو اختيار ڪيائين. طب سان گڏوگڏ ڳوٺ ۾ ٻارن کي ديني -تعليم- به ڏيندو هو ۽ آخر وقت تائين ڳوٺ جي -جامع مسجد- جو پيش -امام- رهيو. سندس وڏا صوفي صادق فقير سومري جا مجاور هئا، تنهنڪري والد جي وفات کانپوءِ پاڻ به درگاهه جو مجاور ٿي رهيو. عبدالمجيد اهروي 1995ع ۾ پنهنجي ڳوٺ ۾ وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه صوفي صادق فقير جي مقام ۾ آهي. 
عبدالمجيد کي شاعري ورثي ۾ ملي. شاعريءَ جي شروعات ننڍپڻ ۾ ئي هاريءَ جي شان ۾ لکيل هڪ شعر سان ڪيائين. ننڍپڻ ۾ لکيل سندس واقعاتي شعر جيڪڏهن پڙهي ڏسبا ته ڏاڍا دلچسپ لڳندا. 1952ع کان باقاعدي شاعري ۾”ماجد“ تخلص اختيار ڪيائين، سندس ڳوٺ جنهن هنڌ آهي، انهيءَ ديهه جو نالو ”اُهر“ آهي. انهيءَ نسبت سا ”اُهروي“ چوائڻ ۽ لکڻ لڳو. صوفي قلندر بخش شهيد، محمد فقير کٽياڻ ۽ رکيل شاهه ڀاڳناڙيءَ وارو سندس صحبتي هئا. عبدالمجيد ”ماجد“ بزم ادب، صوفي فقير جو آخر تائين جنرل سيڪريٽري رهيو. سندس ڪلام ڏوهيڙن، بيتن، ڪافين، نظمن، غزلن، مداحن، ٽيهه اکرين، مناظرن، ٽيهين ڏينهن وغيره تي مشتمل آهي. سندس شاعريءَ جي مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته سندس ڪلام نصيحت آميز عشق محبت جي ذڪر سان ڀرپور آهي. سندس شاعريءَ ۾ فني پختگي به آهي. ڪلام جي -ٻولي- سادي ۽ سلوڻي آهي. سندس ڪيترائي نظم ۽ قطعا تاريخي حيثيت رکن ٿا.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا بزرگ
اھنير

thumb|گھوٽ جو اھنر گڏ بيٺل

**اھنر** يا اھنير/اھيئنر شاديءَ جي هڪ رسم موجب گهوٽ جو محافظ سندس سڳو عزيز ٿيندو آهي، جيڪو ونواھ کان وٺي لانئُن لهڻ تائين گهوٽ سان رات ڏينهن گڏ هوندو آهي. لاچاريءَ جي حالت ۾ دوست وغيره به اها خدمت انجام ڏيندا آهن. ’اهنير‘ جون هيٺيون ذميداريون ٿينديون آهن: 
(1) اهنير کي ساڳيا گهوٽ وارا ڳانا ٻڌبا آهن ۽ مينديءَ وغيره جي رسمن ۾ به گهوٽ جهڙا سوڻ ساٺ ڪيا ويندا آهن. 
(2) اهنير پنهنجي هٿ ۾ -تلوار-، ڪاتِي يا ڇري پاڻ سان گڏ رکندو آهي ۽ گهوٽ ڪيڏانهن به ويندو ته -ان- سان گڏ ويندو آهي. 
(3) نڪاح يا لانئن تي وڃڻ کان اڳ گهوٽ کي وهنجڻ، آڍ مک ڪرڻ ۽ ڪپڙن پارائڻ ۾ مدد ڪندو آهي. 
گهوٽ لانئن تي ويندو ته -ان- مهل اهنير جي ذميداري ختم ٿي ويندي. شاديءَ کان پوءِ اهنير کي گهوٽيتن جي طرفان نئون وڳو ۽ -اجرڪ- تحفي ۾ ملندي آهي. 
’اَهنيرَ‘ کي ڪن خطن ۾ ’-انهيار-‘ به چوندا آهن. سنڌ ۾ هندو توڙي مسلم برادرين جي اڪثر ذاتين ۾ اها رسم ادا ڪندا آهن. ڪن ذاتين ۾ اهو ڪردار گهوٽ جو سالو (ڪنوار جو -ڀاءُ-) ادا ڪري ته ڪن ذاتين ۽ قبيلن ۾ وري گهوٽ جو ويجهو سؤٽ ماسات يا گهوٽ جو گهاٽو دوست اها ريت نڀائيندو آهي. 
اَهنيرَ ونواھ کان شادي ٿيڻ تائين گهوٽ سان گڏوگڏ هوندو آهي، ۽ پيٺي، ميندي، موڙ، چُوريءَ، بُسرين، مطلب ته مڙني رسمن ۾ جيئن گهوٽ کي ساٺ ڪن، تيئن اَهنير کي به ساٺ ڪن. اَهنير کي ساٺن دوران چرچا به ڪن ته جُٺ به ڪن. اَهنيرَ گهوٽ جي سنڀال ڪندڙ به ٿيندو آهي. ٿرپارڪر ۾ سماٽ ذاتين ۾ اهنيرَ کي ”اڻوهو“ يا ”اڻهيار“ به ڪوٺين. 
شاديءَ جي ريتن رسمن ۾ جڏهن مسلمانن ۾ نڪاح پوي ۽ هندن ۾ اگنيءَ جا ڦيرا ٿين ته پوءِ اَهنيرَ آجو ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:رسمون
اھنسا (ڪتاب)

هن نالي سان هڪ ڪتاب عدم تشدد جي موضوع تي -پاروتي- آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جي قيمت ۽ پريس، ڄاڻايل ناهي. ”سري وجيه ڌرم“ وارن هيءُ ڪتاب سال 1944ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اھير

واديءِ سنڌ جو قديم قبيلو. مسلمانن ۽ هندن جي هڪ ذات جو نالو. ڳنوار، ڳئون پاليندڙ.

## حوالا
اھي ڏينھن اھي شينھن

**اُھي ڏينھن اُھي شينھن** پير علي محمد راشديءَ جي تصنيف آھي، جيڪا ٽن جلدن ۾ سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد ڇپائي آهي. هن ڪتاب جو جلد پھريون، سال 1966ع ۾ ڇپيو جنهن ۾ 536 صفحا هئا. جلد ٻيو، سال 1980ع ۾ ڇپيو، جنھن ۾ 498 صفحا هئا ۽ جلد ٽيون، سال 1981ع ۾ ڇپيو، جنھن ۾ 470 صفحا هئا. هن ڪتاب جا نوان ڇاپا نيو فليڊ پبليڪيشن ۽ روشني پبليڪيشن بہ ڇپايا آهن. هن ڪتاب ۾ پير صاحب سنڌ جي سياست، صحافت، ادب ۽ ٻين شعبن جي شصيتن بابت پنهنجي مائيدار ٻوليءَ ۾ ذڪر ڪيو آهي ۽ان کي تاريخ ساز ڪتاب جي حيثيت ڏني آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتابون
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:1966ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1980ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1981ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اھير ڀيرو (راڳڻي)

**اهير ڀيرو**، **اهير ڀيروون راڳڻي** هي ڀيرو ٺاٺ جي سمپورن راڳڻي آهي. هن ۾ مڌم چٽو ڪري لڳايو ويندو آهي، پور وانگ ۾ ڀيرو جو انگ ۽ اترانگ ۾ ڪافي ٺاٺ سان ملندڙ آهي، اهيري ڀيروين ۽ ٽوڙي ٺاٺن ۾ به ڄاڻايل آهي. ڀائو ڀٽ پنڊت ڀيرون جا ڏھ قسم لکيا آهن، جيڪي هي آهن.
#آڍو ڀيرون
#کاڊو ڀيرون
#سمپورن ڀيروون
#بسنت ڀيروون
#آنند ڀيروون
#نند ڀيرون
#سُر ناڪر شن ڀيروون
#گنڌار ڀيروون
#رام ڀيروون
#ڀولي ڀيروون
انھن مان رڳو ڪجهہ قسم مروج آهن.

هن جو خاص سرگم هي آهي: گي کي را سا- سا سا را سا- نا سا را سا- نِا ساگي- گي گي ما- گي ما را پا- گي ما را سا- را را سا- گي را گي ما- ما ما پا گي ما را- را سا- سا را سا ما- گي راگي ما- ما ما پا گي- ما را- را سا سا را سا ما- گي را سا پا- گي ما پا- گي ما پا گي- ما گي را سا آهي. هن جي آروهي: ساراگي ما پا ڌي نا سا ۽ امروهي: سانا ڌي پا ما گي را سا آهي، جڏهن تہ وادي سُر کرج ۽ سموادي مڌم آهي.

## حوالا
اوئن

**اوئِنُ** (Trailing/ Eclipta Prostrata) هڪ قسم جو ٻوٽو. هيءُ ننڍو ٻوٽو پاڻيءَ جي ڪنارن تي ٿئي ٿو، رنگ گهاٽو سائو ڪاراڻ مائل، پسارڪي وکر طور ڪم اچي ٿو. هن کي گهوٽي، ترن جي تيل ۾ ڪوسو ڪري، سوڄ تي ٻَڌبو ته ان کي نرم ڪري سُور لاهي ڇڏيندو آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:ٻوٽا
اوئي

پاڻيءَ وجهڻ جي ننڍي کلي، سانداري. -اوئي- ڪوهستان ۾ پاڻيءَ سان ڀري کڻندا آهن ته جيئن سفر ۾ ڪم اچي. اِها ننڍي سانداري آهي، جيڪا ڇيلي جي کل مان ٺاهيندا آهن، جنهن ۾ ٻه اڍائي ليٽر -پاڻي- پوندو آهي.

## حوالا
آئل اينڊ گيس ڊولپمينٽ ڪمپني لميٽڊ

**''آئل اينڊ گئس ڊولپمينٽ ڪارپوريشن** (او. جي. ڊي. سي) حڪومت پاڪستان جي انتظام هيٺ تيل ۽ گئس ڳوليندڙ ڪمپني آهي. هن جو قيام 1961ع ڌاري عمل ۾ آيو. شروع ۾ هڪ معاهدي تحت روس جي حڪومت اوزار ۽ ماهر مهيا ڪيا، جن جي مدد سان تيل ۽ گئس جي ڳولا وارو سلسلو شروع ڪيو ويو. تيل ۽ گئس جي ڳولا لاءِ کوهه کوٽڻ ۽ اتان تيل ۽ گئس ڪڍڻ او. جي. ڊي. سي جي ذميواري آهي. هن ڪمپني پنهنجي قيام کان وٺي هينئر تائين وڏي پئماني تي ارضياتي ۽ جاگرافيائي سروي ڪري تيل ۽ گئس جي موجودگيءَ جي نشاندهي ڪندي ڪيترائي کوهه کوٽي چڪي آهي. هيءَ ڪمپني نه رڳو خشڪي تي پر سمنڊ ۾ به تيل جي ڳولا ۾ مصروف عمل آهي.*
 
*سنڌ ۾ او. جي. ڊي. سي جون ڪيتريون ئي فيلڊون قائم آهن، جن ۾: ٽنڊو آدم آئل ڪامپليڪس حيدرآباد، قادرپور گئس فيلڊ گهوٽڪي، ٻوٻي آئل ڪامپليڪس سانگهڙ، ڪُنر گئس فيلڊ ٽنڊو الهيار، ريتي مارو گئس فيلڊ ڏهرڪي، دڙو گئس فيلڊ ٽنڊو محمد خان، سنجهورو گئس فيلڊ سانگهڙ، نور بنگلا گئس فيلڊ بدين، هينڊي سري گئس فيلڊ ڄامشورو شامل آهن. ان کان سواءِ پاڪستان جي ٻين صوبن ۾ به او. جي. ڊي. سي جون ڪافي فيلڊون قائم آهن.

## ''حوالا''

## ''خارجي ڳنڍڻا''
* ''آئل اينڊ گيس ڪمپني لميٽڊ 
* Forbes report on OGDC privatization
* OGDCL Pakistan starts trading at London Stock Exchange 

زمرو:اسلام آباد ۾ بنياد پيل ڪمپنيون
زمرو:پاڪستان جا وفاقي کاتا ۽ ايجنسيون
زمرو:پاڪستان جون تيل ۽ گيس جون ڪمپنيون
زمرو:پاڪستان جون تيل ۽ گئس ڪمپنيون
زمرو:پاڪستان حڪومت جي ملڪيت ڪمپنيون
زمرو:پاڪستان ۾ قدرتي گيس جون پائيپلائينون
زمرو:1961ع ۾ قائم ٿيل توانائي جون ڪمپنيون
زمرو:1961 establishments in Pakistan
زمرو:Government-owned companies of Pakistan
زمرو:Companies listed on the Lahore Stock Exchange
زمرو:Companies listed on the London Stock Exchange
زمرو:Companies listed on the Karachi Stock Exchange
زمرو:Companies listed on the Islamabad Stock Exchange
زمرو:Non-renewable resource companies established in 1961
اوائلي ھاٿي

سنڌ ۾ وڏي جسامت جا مماليه (136 ملين سال اڳ) برابر پيدا ٿيا. اهڙي دريافت 1982ع ڌاري آمريڪي سائنسدانن ڪئي هئي پر انهن کان به گهڻو اڳ مسٽر بلانفورڊ کوج ڪري چڪو هو. ايڇ ٽي سورلي جي سنڌ گزيٽر ۾ به ڊائنو ٿيريم جو ذڪر موجود آهي. 2003ع ڌاري -بدر- ابڙي به -ان- سلسلي ۾ ڪنهن هنڌ ڊائنو ٿيريم جو سڄو سارو هڏائون پڃرو ڏٺو آهي. هن وٽ -ان- ماڳ جا ڪوآرڊينيٽس (ڊگهائي ۽ ويڪرائي ڦاڪ موجب پوزيشن) موجود آهن، جنهن جاءِ تي اهو هڏائون پڃرو موجود آهي، -ان- جو ڏس هن عام نه ڪيو آهي ته متان ماڻهو لالچ ۾ اچي اهو پنڊ پهڻ ٿيل ڍانڍو ضايع ڪن. 
ڊائنو ٿيريم 14 فٽ قدبت جو -اوائلي هاٿي- هو. اهو آڳاٽي دور جي برفاني هاٿي ميموٿ (Mammuthus) کان جسماني طور ڪافي وڏو نسلي طور -ان- جو به -تڙ- ڏاڏو هو. -ان- جا وَڄ اڄوڪي هاٿيءَ وانگر مٿين ڄاڙيءَ ۾ ڪو نه هئا، پر اهي هيٺين ڄاڙيءَ سان ڳنڍيل ۽ مٿان کان هيٺ زمين ڏانهن وريل هوندا هئا. -ان- جا کائڻ وارا اصل ڏند مهارن کان مٿي 3.5 سينٽي ميٽر ۽ ويڪر ۾ 6.5 سينٽي ميٽر هئا. هي ڏند ڏاٺن جهڙا آهن، -جن- ۾ ٻن کان ٽي کانچا (ridges) آهن. اهي ڏاٺون ظاهر ڪن ٿيون ته هي هاٿي پنهنجي غذا کي وات ۾ چڱيءَ طرح چٻاڙي کائيندو هو. ڊائنو ٿيريم مايوسين (25 ملين سال اڳ) پلائسٽيسن عهد تائين موجود هو. سائنسدانن جو خيال آهي ته هي ٻيلن ۾ رهندو هو ۽ هيٺ وريل نيشن سان ٻوٽن جون پاڙون ۽ وڻن جا -ٿڙ- کوٽي کائي ويندو هو. يعني لڪيءَ وارو -جبل- انهن ڏينهن ۾ گهاٽي ٻيلي سان ڍڪيل هو، اهي برساتي -ٻيلا- هئا -جن- ۾ تمام ڊگها وڻ موجود هئا. اهڙن ڊگهن وڻن جا پنڊ پهڻ موجود آهن. لڪي -جبل- ۾ -بدر- ابڙي جي رپورٽ موجب انهن مان هڪ وڻ جو 52 فٽ يڪو -ٿڙ- ايترو ويڪرو آهي، جو اهو ٻن ماڻهن جي گڏيل ڀاڪر ۾ مشڪل سان ايندو. اهو -ٿڙ- کان به وڏو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته -ان- جو باقي حصو ٽڪريءَ ۾ اندر پوريل آهي. هڪ ٻيو پنڊ پهڻ 120 فٽ ڊگهوهو، پر بدقسمتيءَ سان اهو پنهنجي وزن سبب ٽڪرن ٽڪرن جي صورت ۾ هڪ ڍوريءَ تي آرپار پيو آهي. اهو علائقو ارضياتي طور ’منڇر جوڙجڪ‘ جو آهي. 
ٽيون مرحلو اڇي سرمائي ۽ ناسي وارياسي -پٿر- ۽ نارنگي ڳاڙهي مٽيءَ تي ٻڌل آهي ۽ الهندي سنڌ ۾ آهي. هي ٿُلهو، وڏن تَهن وارو سرمائي ريتيلو -پٿر- آهي، پر ڪنگلامَرَٽ حالتن ۾ به ملي ٿو، جنهن جي درجي -بندي- گاج ناڙي ننڍڙين گول پٿرين ۽ گول جِنبن (pebbles and boulders) طور ڪري سگهجي ٿي. -ان- ۾ پٿرايل ٻيلو آهي، جنهن ۾ ٿُڙن جا ٽڪرا ڏسجن ٿا. -ان- ۾مٽيءَ جو به وڏو مقدار آهي. -ان- جي ٿولهه 3000 فٽن تائين آهي. سيوهڻ کان -اتر- ۾ اهو حصو گاج نئن وٽ ۽ وري ڏکڻ ۾ لڪي شاهه صدر کان رني ڪوٽ سلسلي ۽ پوٺن جي وچ ۾ هلندو وڃي ٿو، يعني اهو ئي زمانو لڪي سلسلي ۽ -ان- جي ڀرپاسي ۾ عظيم برساتي ٻيلن ۽ انهن ۾ رهندڙ عظيم جهنگلي جيوت (هاٿين) جو آهي. -ان- خطي ۾ -اوڀر- وارو سڄو علائقو، جيڪو هاڻي سنڌ جو ميداني علائقو آهي، -ان- وقت سمنڊ هو.

## حوالا
اوبرو

**اوبرو** ڪورڪي ڪم جو چرخو، جيڪو سِٽ يا پٽ ويڙهڻ جي ڪم ايندو آهي. ھلندڙ دور ۾ سُٽ ڪتڻ، تاڃي ٺاهڻ، ڪپڙي اُڻڻ جو هنر هٿ سان هلندو ٿو اچي. پر هاڻي آڏاڻا بجليءَ تي هلن ٿا، تنهنڪري ڪم تيزيءَ سان ٿئي ٿو.

## حوالا
بارڪ اوباما

آمريڪا جي 44 هين صدر جي حيثيت سان قسم کڻندڙ ڪاري نسل وارو نئون چونڊيل صدر بارڪ حسين اوباما 4 -آگسٽ- 1961ع تي آمريڪي رياست ’هوائي‘ (Hawaii) ۾ پيدا ٿيو. سندس والد جو واسطو ڪينيا سان هو، ٻن سالن جي عمر ۾ سندس والدين ۾ علحدگي ٿي وئي، جنهن کانپوءِ سندس ماءُ ٻي شادي ڪري -انڊونيشيا- منتقل ٿي وئي، -جتي- بارڪ اوباما جڪارتا ۾ ابتدائي -تعليم- حاصل ڪئي. بارڪ اوباما 1996ع ۾ آمريڪي رياست ايلي نائي (Illinois) جو -اسيمبلي- ميمبر چونڊجي پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات ڪئي. هو 10 سالن جي عمر ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر -آمريڪا- ۾ پنهنجي ناناڻي گھر منتقل ٿيو، -جتي- هن هارورڊ اسڪول مان 1979ع ۾ گريجوئيشن ڪئي. اعليٰ -تعليم- لاءِ بارڪ اوباما نيويارڪ منتقل ٿي ويو ۽ ڪولمبيا يونيورسٽيءَ مان 1983ع ۾ سياست جي دگري حاصل ڪئي. نيويارڪ ۾ 16 سال رهڻ کانپوءِ بارڪ اوباما شڪاگو هليو ويو. -جتي- هن پنهنجي عملي زندگيءَ جي شروعات ڪئي. بارڪ اوباما ۽ مشل رانسن جي 1979ع ۾، شڪاگو ۾ ملاقات ٿي ۽ ٻنهي 03 نومبر 1992ع ۾ شادي ڪئي. بارڪ حسين اوباما ٻن ڌيئرن 10 ورهين جي حاليا ۽ 07 سالن جي نتاشا جو پيءُ آهي. بارڪ اوباما ٻن ڪتابن جو ليکڪ به آهي. -جنوري- 2003ع ۾ هو ايلي نائي اسيمبليءَ جي هيلٿ اينڊ هيومن سورسز سوسائٽيءَ جو چيئرمئن چونڊجي آيو. 2004ع ۾ بوسٽن ۾ بارڪ اوباما ڊيموڪريٽڪ جي قومي ڪنوينشن ۾ اهم خطاب ڪيو ۽ بش انتظاميه تي ڇتي -تنقيد- ڪئي. -ان- خطاب تي اوباما کي ڀرپور موٽ ملي ۽ هو سڄي -آمريڪا- ۾ مشهور ٿي ويو. هن آمريڪي سينيٽ جي قانون سازيءَ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن 10 فيبروري 2007ع تي -آمريڪا- جي صدارتي چونڊون وڙهڻ جو اعلان ڪيو. هن اڳ ۾ ڊيموڪريٽڪ -پارٽي- طرفان نامزدگيءَ لاءِ پنهنجي مخالف هيلري ڪلنٽن کي سخت مقابلي کانپوءِ شڪست ڏئي مخالفن کي حيران ڪري ڇڏيو، جنهن کانپوءِ صدارتي چونڊن ۾ پنهنجي مخالف ريپبلڪن اميدوار جان مڪين کي شڪست ڏئي ۽ -آمريڪا- جو 44 هون صدر چونڊجي ويو.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر
اوبڻي

**اوبڻي** سُٽ يا پٽ ويڙهڻ لاءِ ڪورڪي ڪم جو هڪ ننڍو چرخو.

## حوالا
اوپريب(ڪاٺ)

**اوپريب** يا **اوپري** کٽ جي سيرانديءَ ۽ پيرانديءَ وارن پاسن لڳل ڪاٺين جو نالو آھي. کٽ ۾ چار پاوا ۽ ٻہ ايسون ۽ ٻہ اوپريون ٿينديون آھن، اوپريون اسين کان ننڍيون ٿيندو آھن. ڪن جڳهن تي اُوپرن کي ٻانهيون ۽ سيرون به چَون. پيرانديءَ واري اوپري ۾ واڏڻ وجهندا آهن.

اوپريون آسرِي لئو، لوهيڙي، ٻير، کٻڙ،  سميت ڪيترن ئي ڪاٺين مان ٺھن ٿيون، ان کان سواءِ موجودہ دور ۾ کٽ لوھ مان پڻ ٺھن ٿا.

## حوالا
اوپڻي

پٿر- جو هڪ -اوزار- جيڪو سونارا سون جي صفائي ڪرڻ ۽ چمڪائڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. -اوپڻي- عقيق (-پٿر- جو قسم جنهن مان مڻيا يا مڻڪا ٺهندا آهن) جو ڊگهو -پٿر- ٿئي ٿو. سونارڪو ڪو به ڪم تيار ڪبو ته -جنسار- ۽ اوجر (صفائي) کانپوءِ -ان- کي -اوپڻي- -پٿر- سان گسائبو ته سون ۾ چمڪ ايندي. چمڪ پيدا ڪرڻ جو اهو قديم طريقو سونارا اڄ به ڪم آڻيندا رهن ٿا. اوپڻ (-پاڻي- يا پاڻياٺ منتقل ڪرڻ) انهيءَ فعل کي چئبو آهي، جنهن موجب هڪ پاسي جو -پاڻي- ٻئي پاسي منتقل ٿي ويندو آهي، عتيق جي انهيءَ -پٿر- کي جنهن سان زيور گسائبو آهي، انهيءَ ۾ عقيق جي چمڪ منتقل ٿي ويندي آهي، انهيءَ ڪري انهيءَ -پٿر- کي ”-اوپڻي-“چئبو آهي ۽ انهيءَ -پٿر- سان پيدا ٿيل چمڪ کي ”-اوپڻي- اوجر“ چئبو آهي.

## حوالا
سنگيت ناٽڪ (اوپيرا)

alt=سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جو ٿيٽر|thumb|سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جو ٿيٽر
**اوپيرا** (Opera ):ناٽڪ جو هڪ قسم، جنهن ۾ موسيقيءَ جو عنصر گھڻو شامل هوندو آهي. -اوپيرا- ۾ سڄو متن ۽ گفتگوءَ جو ڳچ حصو سازن جي ميلاپ سان ادا ڪيو ويندو آهي. سڀ کان اڳ ۾ اٽالين -اوپيرا-، جنهن جي شروعات 16 هين صدي عيسويءَ کان ٿي ۽ رڳو يوناني ۽ لاطيني لوڪ ڪهاڻين کي -اوپيرا- لاءِ چونڊيو ويندو هو ۽ سڀني سُريلن ايڪٽرن کي پنهنجا جوهر ڏيکارڻ جو موقعو ڏنو ويندو هو. موجوده -اوپيرا- 16هين ۽ 17هين عيسوي جي عڪاسي ڪري ٿو، اهو يورپ جي نئين جاڳرتا/ نشاة ثانيه (Reuaissances) جو دؤر هو، جنهن ۾ ماڻهو ٻهروپ ڌاري، ڳوٺن ۽ شهرن ۾ سازن ۽ پنهنجي آوازن سان ماڻهن کي وندرائيندا هئا. انهيءَ زماني جو -انگريزي- ٻوليءَ جو -اوپيرا- (The beggar Opera)، -جرمني- ٻوليءَ جو Sings Piel، فرينچ ٻوليءَ جو Yaudeville وغيره ماڻهن کي وڻندا هئا. -ان- کانپوءِ خاص طور تي انگريزيءَ ۾ جيڪي -اوپيرا- لکيا ويا، -تن- ۾ گفتگوءَ کان وڌيڪ سازن جي ڌُن ذريعي مطلب ادا ڪرڻ کي وڌيڪ اهميت حاصل هوندي هئي. 
اوپيرا ۾ عشق ۽ محبت جي داستانن کي سُريلي گفتگو جي انداز ۾ آرڪيسٽرا جي ڌن سان پيش ڪيو ويندو هو، -ان- کان پوءِ بئليٽ ناچ کي پڻ -اوپيرا- جو هڪ حصو بڻايو ويو. ڇاڪاڻ جو بئليٽ ناچ پڻ يورپ ۾ مشهور ٿيو هو. بئليٽ ناچ جي ڪري، -اوپيرا- ۾ ڪهاڻيءَ جو تسلسل برقرار رکي نه سگھبو هو. -ان- کانسواءِ اداڪارن جا تاثرات به مڪالمن مطابق قائم رکي نه سگهبا هئا. -اٽلي-، روس ۽ فرانس ۾ مشهور -اوپيرا- نويس پيدا ٿيا. پر انهيءَ زماني جي -اوپيرا- هائوسن ۽ موجوده وقت جي -اوپيرا- هائوسن ۾ وڏو فرق اچي ويو آهي. برطانيه ۾ به وقفي وقفي سان پيش ڪيل ڪجهه -اوپيرا- ناٽڪن کان سواءِ ٻيا وڌيڪ مقبول ٿي نه سگھيا. 
دنيا جي ڪيترن ئي شهرن ۾ وڏا وڏا ۽ خوبصورت -اوپيرا- هائوس موجود آهن. پر آسٽريليا جي شهر سڊنيءَ ۾ ٺهيل، گرانڊ -اوپيرا- هائوس جيڪو 1973ع ۾ جڙي راس ٿيو، -ان- کي به دنيا جي جديد عجائبات ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. هن -اوپيرا- هائوس کي -ٽن- پاسن کان سامونڊي -پاڻي- وڪوڙيو بيٺو آهي يا ائين کڻي چئجي ته هڪڙي ننڍي اُپ ٻيٽ تي اڏيل اهو -اوپيرا- هائوس، بلڪل -ان- جاءِ تي آهي، -جتي- 1788ع ۾ برطانوي آبادڪار پهريون دفعو اچي لٿا هئا. انهيءَ -اوپيرا- هائوس جو نقشو، ڊينمارڪ جي انجينئر جورين اٽزان (Joern Utzon) سن 1957ع ۾ تيار ڪيو هو. هي -اوپيرا- هائوس -ٽن- وڏن هالن تي مشتمل آهي ۽ اٽڪل پنجن ايڪڙن جي ايراضي تي پکڙيل آهي.

## حوالا

زمرو:ناچ
ٽام ڪروز

**ٽام ڪروز **(ٽام ٿامس ڪروز؛ 3 جولاءِ 1962) تي پيدا ٿيو، جيڪو هڪ آمريڪي اداڪار ۽ فلمون ٺاهيندڙ آهي.  هي هڪ ناليوارو هالي ووڊ اداڪار آهي، سندس مشهور ۽ ناليوارين فلمن ٽاپ گن، نائيٽ اينڊ ڊي، مشن امپاسيبل سیریز  جون چار فلمون شامل آهن. تازو راڪ آف ايجز ۾ ادا ڪيل سندس يگاني ڪردار کي تبصري نگارن ساراهيو آهي. اڄڪلهه ٽام ڪروز، **جيڪ ريچر** فلم ۾ ڪم ڪري رهيو آهي. 

## فني ڪيرئیر
ٽام ڪروز شروع ۾ ننڍا ڪردار ادا ڪيا. ٽام، هدايتڪار ٽوني اسڪاٽ مرحوم جي فلم ٽاپ گن مان نامياري ماڻي، ان فلم باڪس آفيس تي 176 ملين ڊالرز جو ڌنڌو ڪيو هيو. ان کان سواءِ کيس **بارن آن دي فورٿ آف جولاءِ**، **ميگنوليا**، **دي لاسٽ سيمورائي**. **ڪوليٽرل آور آ فيو گڊ** ۾ سٺي اداڪاري ڪرڻ تي پڻ ايوارڊز ملي چڪا آهن. هن فلمساز جي حيثيت ۾ مشن امپاسبل کان شروعات ڪئي. سندس ادا ڪيل ايڪشن سينن ڏاڍي مشهور ماڻي آهي. اڄڪلهه، هو **جيڪ ريچر** فلم ۾ ڪم ڪري رهيو آهي، جنهن ۾ سندس ڪرادر جاچ آفيسر جو آهي. هن فلم جون هدايتون **ڪرسٽوفر مڪ ڪيوري** ڏئي رهيو آهي. ان کان سواءِ ٽاپ گن 2 ۽ مشن امپاسيبل 5 جي شروعات پڻ جلد ٿيڻ واري آهي. 

## ذاتي زندگي
ٽام ڪروز ٽي وهانءَ ڪيا، جيڪي ٽن طلاقن سان پڄاڻيءَ تي پهتا. سندس پهرين شادي اداڪارا مِمي روجرز سان، ٻي نڪول ڪڊمين ۽ ٽئين اداڪارا ڪيٽي هومز سان ٿي، جنهن جي پڄاڻي ڪيٽي هومز جي طرفان عدالت ۾ خلع جي درخواست ذريعي طلاق سان ٿي. ڪيٽي هومز مان کيس هڪ ڌي **سوري ڪزوز** آهي. جيڪا پنهنجي ماءُ سان گڏ رهي ٿي.
ٽام ڪروز سائينٽولوجي مذهب کي مڃڻ وارن مان آهي.
ٽام ڪروز جا ناليواري فٽ بالر ڊيوڊ بيڪم سان ويجها دوستاڻا لاڳاپا آهن۔ 

## اعزازَ
2012ع ۾ ٽام ڪزوز کي فوربس ميگزين جي پاران ست ڪروڙ پنجاهه لک ڊالر ساليانو ڪمائڻ واري هالي ووڊ اداڪارن جي فهرست ۾ شامل ٿيڻ جو اعزاز پڻ حاصل آهي. 
ٽام ڪروز کي ٽي ڀيرا **گولڊن گلوب** ايوارڊ ملي چڪو آهي.

## نوٽس

زمرو:1962ع
زمرو:1962ع جون پيدائشون
زمرو:آمريڪي مرد فلمي اداڪار
زمرو:آمريڪي اداڪار
زمرو:آمريڪي فلم اداڪار
زمرو:آمريڪي معذور افراد
زمرو:اداڪار
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:فلمر اداڪار
زمرو:فلمساز
زمرو:ويهين صدي جا آمريڪي مرد اداڪار
زمرو:جيوت ماڻهو
پاڪ–چين اقتصادي راهداري

**پاڪ چين اقتصادي راهداري** (**CPEC**)  هڪ تمام وڏي واپاري رٿا آهي، جنهن جو مقصد ڏکڻ اولھ پاڪستان کان چين جي اتر اولھ جي خودمختيار علائقي سنڪيانگ تائين گوادر بندرگاھ، ريلوي اور موٽر وي جي ذريعي تيل ۽ گيس کي گهٽ کان گهٽ وقت ۾ پهچائڻ آهي.  اقتصادي راهداري پاڪ چين لاڳاپن ۾ مرڪزي اهميت حاصل آهي، گوادر کان ڪاشغر تائين لڳ ڀڳ 3،000 ڪلوميٽر ڊگھي آهي. هيءَ رٿا پوري ٿيڻ ۾ ڪيترائي ورهيه لڳندا ۽ هن رٿا تي ڪُل 46 بلين ڊالرن جي لاڳت جو ڪاٿو لڳايو ويو آهي.  راہداری چین کی 21ویں صدی میں شاہ راہ ریشم میں توسیع ہے۔

**سي پيڪ** جو مطلب آهي **پاڪ-چين واپاري واٽ** يا **چين پاڪستان اقتصادي راهداري** يا **چائينا پاڪستان ايڪانمڪ ڪاريڊور** (China-Pakistan Economic Corridor, C-PEC). 

ترقي ۽ رٿابنديءَ جي وفاقي وزير احسن اقبال ٻڌايو آهي ته بلوچستان ۽ فاٽا ۾ پاڪ چين اقتصادي راهداري جي رستي تي اڳتي هلي ٽي نيون مادر علميون (يونيورسٽيون) کوليون وينديون.

## سي-پيڪ علمي معشيت ڏانهن اڳڀرائي
چين پاڪستان اقتصادي راهداريءَ ۾ گهڻيون ئي صلاحيتون موجود آهن. اڄ جي دور ۾ رڳو قدرتي وسيلا نه پر انساني محنت ۽ انساني وسيلا پڻ سماجي ۽ اقتصادي ترقيءَ جا اهم ذريعا سمجهيا وڃن ٿا. سي پيڪ جا چار اهم جزا يا نقطا آهن. 

1. ٽيڪنيڪي تربيتي مرڪز جيڪي پنهنجي صنعتي علائقي کي سٺا ٽيڪنيڪي هنرمند ڏئي سگهن.

2. اهڙا ٽيڪنيڪي مرڪز ٺاهڻ جيڪي انهن شعبن ۾ کوجنا ڪن، جيڪي گهربل صنعتي گهرجن کي سمجهي سگهن.

3. ڪمپنيون شروع ڪرڻ وارن جي مدد لاءِ ٽيڪنالاجي پارڪس هجن، جتي ڪارخانيڪاريءَ (صنعتي) شعبي سان لاڳاپيل  نيون شيون تياري جا مرحلا پار ڪري سگهن.

4. اهڙيون صنعتون هجن، جيڪي خاص شعبن ۾ سٺي ٽيڪنيڪي پيداوار ڏئي ملڪ جي ايڪسپورٽ کي تيزي سان وڌائي ملڪ جي ترقي کي هٿي وٺائي سگهن.

## تاريخ
## منصوبو
20 اپريل 2015ع تي پاڪستان ۾ چيني صدر جي دوري جي وقت، مختلف کاتن ۾ لڳ لاڳاپن يا سرچاءَ جي 51 ياداسٽن تي چين ۽ پاڪستان جي وچ ۾ رٿائن تي صحيون ٿيون. 
راہداری کے بڑے منصوبے جو دوطرفہ تعاون سے ہیں:

## سڙڪون منصوبا
280px|thumb|A map of the CPEC roadway network.
چين ۾ ون بيلٽ اينڊ ون روڊ فورم شروع ٿيو، جنهن ۾ 29 ملڪن جا سربراهه شريڪ ٿيا.

## نقشو روٽ
700px|وچ ۾

## وڌيڪ ڏسو

* پاڪ چين تعلقات
* Foreign trade of Pakistan
* List of megaprojects

## تشریحون

## حوالا

## External links
* 

زمرو:پاڪستان ۾ اقتصادي ترقي
زمرو:تجارتي گزرگاهون
زمرو:چين–پاڪستان اقتصادي راهداري
زمرو:نواز شريف انتظاميا
زمرو:چين–پاڪستان تعلقات
زمرو:اقتصادي سرگرميون
اوپن جيل بدين

ڪکائن گهرن نما ٺاهيل هي اوپن جيل، بدين کان 35 ڪلو ميٽر پري ”ولاسي“ جي علائقي ۾ آهي. هيءُ جيل عام جيلن کان ڪافي منفرد آهي. هن جيل ۾ قيدين جي مٿان نه ڪو پهرو آهي نه اوچي ديوار، نه ماڙي، نه ڄاريءَ مان ملاقات جو تصور، نه ڪي وردي وارا سپاهي نه خوف وغيره، سنڌ جو هيءُ واحد اوپن جيل آهي، جنهن جو بنياد 1960ع ۾ -ٺٽي- ۾ پيو، جيڪو بعد ۾ ڊسمبر 1962ع ڌاري -بدين- جي ”ولاسي“ علائقي ۾ منتقل ڪيوويو، -ان- وقت -بدين- حيدرآباد ضلعي ۾ هو. -اوپن جيل بدين- قائم ٿيڻ وقت حڪومت طرفان جيل لاءِ 2600 -ايڪڙ- زمين ڏني وئي، جنهن بعد ٻيا 600 -ايڪڙ- پڻ زمين به مقاطعي تي حاصل ڪئي وئي. ڪکاين جهوپڙين تي مشتمل هن جيل ۾ هڪ قطار ۾ -اٺ- جهوپڙيون ۽ ٻي قطار ۾ ٻارنهن جهوپڙيون آهن. جيڪي سڀ هڪ جهڙيون آهن، پر هڪڙين کي آفيسن جو نالو ڏنو ويو آهي ۽ ٻين کي آفيسرن جي رهائش گاهه ۽ -ٽين- کي بئرڪون چيو وڃي ٿو، جيل موڪلڻ وقت قيديءَ کان سندس مذهبي ڪتاب تي قسم ورتو ويندو آهي ته هو کليل جيل ۾ وڃڻ کانپوءِ پنهنجي سزا پوري ڪندو ۽ ڪيڏانهن نه ڀڄندو. اهڙيءَ طرح قسم وٺڻ کانپوءِ کين کلئي جيل جي حوالي ڪيو ويندو آهي. قيدي هن قسم جي جيل ۾ آزاد گهمن ٿا، مٿن ڪو پهريدار نه هوندو آهي. جيل ۾ زمين -آباد- ڪرڻ لاءِ حڪومت طرفان ”سومرا شاخ“ نالي هڪ واهه کوٽرايو ويو، جنهن مان جيل جي زمين کي -آباد- ڪيو ويندو آهي. هن جيل جي قيدين کان هارپي جي مشقت ورتي ويندي آهي. سڄو ڏينهن قيدي آزاديءَ سان گهمندا ۽ پنهنجي مرضيءَ سان ڪم ڪندا آهن. شام جو هڪ ڇپر ۾ ڪٺا ٿيندا آهن، -جتي- روايتي طور قيدين جو ٽوٽل ڪيو ويندو آهي. جيل جي شروعاتي ڏينهن ۾ قيدين جو انگ 500 کان وڌيڪ هوندو هو، جيڪو وقت به وقت گهٽ ٿيندو ويو. هتي انتظام خاطر 20 سپاهي مقرر ٿيل آهن. هي جيل جنهن جي عملي ۾ هڪ سپرنٽينڊنٽ، هڪ جيلر، چار هيڊ وارڊ (جمعدار)، هڪ ڊاڪٽر، هڪ ڪمپائونڊر، ٽي ڪلارڪ، هڪ ٽريڪٽر ڊرائيور، هڪ جنريٽر آپريٽر، هڪ -استاد-، هڪ مذهبي -استاد- ۽ هڪ جيپ ڊرائيور شامل آهي. هيءُ جيل 1999ع ۾ حيدرآباد جي اڳوڻي جيل سپرنٽينڊنٽ ميجر کوسي جي مبينا ڪوششن سان -بند- ڪيو ويو. پر اڃا تائين اتي انتظاميه مقرر آهي. هن قسم جو جيل پنجاب صوبي جي بوريان والا ۾ پڻ هو، جيڪو پڻ -بند- ٿي ويو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جاگرافي اسٽب
چيني ٻولي

:
thumb|کاٻو
**چيني ٻولي** () دنيا جي تمام ٻولين کان مختلف هئي ۽ آهي، ان ۾ نہ الف بي آهن، نہ هِجيَ، نہ قائدا ۽ نہ لفظن جي ورهاست. هڪ ئي لفظ پنهنجي بيان، مضمون ۽ لهجي جي اعتبار کان اسم ذات، اسم صفت، فعل ۽ حال ٿي سگهي ٿو. هر هڪ ڳانڍاپي جا لفظ چئن کان نو لهجن تائين ادا ڪري سگهجن ٿا ۽ جنهن لمحي ۾ اُهي ادا ٿيا هوندا ان لحاظ کان اُن جي معنيٰ ۾ پڻ فرق ٿيندو آهي، اُنهن جي لکڻ جو طريقو بہ عجيب آهي، سِٽون اُفقي جي بدرآن عمودي هونديون آهن.

چيني ٻولي ۾ عام ڳالھ ٻولھ جي لاءِ ٻيا ٽِي هزار لفظ استعمال ٿيندا آهن، اخبار یا معمولي ڪتاب پڙهڻ جي لاءِ ساڍا ٽي هزارنشانين جو ڄاڻڻ ضروري آهي، هڪ يونيورسٽي جي شاگرد کي ڇھ هزار نقشا (نشانيون) سکڻا پوندا آهن، جڏهن تہ هڪ چيني ٽائپ رائٽر ۽ ڪمپيوٽر ۾ پندرنهن کان ويھ هزار علامتون ڪتب اينديون آهن.

چيني ٻولي لِکڻ جي لاءِ هر لفظ آڏين ليڪن سان ملي ٺهي ٿو، جنهن کي Stroke چيو ويندو آهي، بنيادي طور تي چيني خط ۾ 12 اسٽروڪ استعمال ٿيندا آهن.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:تائيوان جون ٻوليون
زمرو:چيني ٻولي
زمرو:چيني ٻوليون
زمرو:چين جون ٻوليون
زمرو:سنگاپور جون ٻوليون
زمرو:سينگاپور جون ٻوليون
زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون
زمرو:هانگ ڪانگ جون ٻوليون
اوڀارا

thumb| نار لڳ نظر ايندڙ اڀيون ڪاٺيون يا اوڀارا
هُرلي يا نار جي ڍيڍيءَ ۾ لڳل اُڀيون ڪاٺيون. ڍيڍيءَ جو ڪم ڀانڊي کي ڦيرائڻ آهي، جنهن جي ڦرڻ سان مالھہ ۾ ٻڌل لوٽا يا ڪنگريون پاڻيءَ سان ڀرجي نيسر ۾ پونديون.

**اوڀارو** ٻوڙ يا ٻاڙوڌو ٻوڙ وهڻ. نار يا هرلي جي وهُڪ. نار جو اُهو چڪرو، جنهن کي ”ڀانڊو“ چوندا آهن، ان جي مالھہ ۾ پاڻي ڪڍڻ لاءِ لوٽا يا ڪنگريون ارڙين ۽ رسن سان ٻڌل هونديون آهن، لوٽا جيڪڏهن تڙ واري پاڻيءَ ۾ فوٽ ٻہ فوٽ ٻُڏي وهندا آهن، تہ ان حالت ۾ چوندا تہ هُرلو ”ٻاڙوڌو“ يا ”ٻاتڙ ٻوڙ“ پيو وهي، پر جيڪڏهن پاڻي گهٽ ٿي هُرلي جي ڀانڊي کي ڇڏي هيٺ لهي ويندو تہ پوءِ چوندا تہ نار ”ڇاڙهو“ يا ”ٽنگڙ“ ٿي پيو وهي. ڇاڙهي يا ٽنگڙ جي حالت ۾ نارُ پاڻي بہ گهٽ ڪڍندو ۽ وَهڪ ۾ بہ ڳرو ٿي پوندو آهي. ان جي برعڪس هرلو ٻاڙوڌو يا ٻاتڙ ٻڌو پيو وهندو تہ اهو وهڻ ۾ بہ هلڪو ٿي پوندو ۽ پاڻي بہ گهڻو ڪڍندو. جيئن تہ هرلو ٻاڙوڌو صرف انهيءَ صورت ۾ وهي سگهندو، جنهن صورت ۾ پاڻي گهڻو هوندو ۽ ان جي سطح مٿي هوندي، تنھنڪري ”اوڀارو ٻوڙ“ يا ”ٻاڙوڌو ٻوڙ“ جو اصطلاح گهڻائيءَ ۽ افراط جي معنيٰ ۾ ڪم ايندو آهي. اهڙيءَ طرح ”پاڻيءَ سانگهارو ڪيو“ يعني پاڻيءَ جي گهٽتائيءَ جي ڪري، اُن جي سطح هيٺ لھي وئي تہ پوءِ هرلو ڇاڙهو وهندو ۽ ان طرح ”سانگهارو ڪرڻ“ جي اصطلاح جي معنيٰ ”ٿورائي، گهٽتائي ۽ ڪمي“ ٿيندي.

:::::سُورن سانگهارو، ڪڏهن تان ڪونہ ڪيو، 
:::::آيل! اوڀارو، ٻاڙوڌو ٻوڙ وهي. (شاھ)

## حوالا
اوڀارو

درياھ جو اُبتو وَهڪرو. ڪٿي ڪٿي درياهه ۾ گهنڊيءَ يا ور جي ڪري وهندڙ -پاڻي- ڪپر سان ٽڪرجي وري پوئتي ورندو آهي، جيتوڻيڪ اُن جي وَهڪ اڳتي هوندي آهي. اهڙي غيرمعمولي اُبتي وهڪري کي ”-اوڀارو-“ چئبو آهي. ”-اوڀارا-“ ترڻ وارن جي لاءِ تڪليف جو باعث بڻبا آهن، ڇاڪاڻ جو اوڀاريءَ وهڪ جي ڪري ڪڏهن ڪڏهن درياهه ۾ ڪُنَ به ٿي پوندا آهن، تنهنڪري اهڙن اوڀارن ۾ ٻڏڻ جو خطرو به ٿي سگهي ٿو.

## حوالا
اوڀڙ

وڻن، ٻوٽن، گاهه وغيره جي واڌ. ٻوٽن جو ڦوٽهڙو. وڻ، -ٻوٽا-، گاهه وغيره جيئن ته زمين مان اُڀرندا آهن، تنهنڪري مجموعي طور انهن سڀني کي گڏي ”-اوڀڙ-“ چوندا آهن.

## حوالا
اوتڙ

درياهه يا سمنڊ جو اُهو تَڙ، -جتي- ٻيڙين جي بيهڻ جو سهنج نه هجي. اُهو سامونڊي ڏکيو ڪنارو، جنهن تي ٻيڙيءَ يا غوراب جي لنگر هڻڻ جي سولي جاءِ نه هجي. مثلاً ڇولين جي تيزيءَ سبب ٻيڙيءَ کي نقصان پهچي، يا تانگهي پاڻيءَ ۾ ٻيڙيءَ جو تر لڳي پوي، جو پوءِ نڪري نه سگهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي لغت
اوٺا ڊھو ديھ

**اوٺا ڊھو ديھ** ٿرپارڪر ضلعي جي تعلقي ڏيپلي ۾ هڪ ديھ جنهن ۾ 15 ڳوٺ آباد آهن.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
اوٺيئڙو

## اوٺيئڙو (مڇي جو قسم)

اوٺار/ اوٺيئڙو: درياهي مڇيءَ جو هڪ قسم. هن مڇيءَ کي ”اوٺيار“ به چوندا آهن. هيءَ مڇي -بت- ۾ ويڪري ٿيندي آهي، پر نموني ۾ وونچ جهڙي آهي. ڊيگهه ۾ 6/7 -انچ- ٿئي ٿي، وزن -پاءُ-، وڌ ۾ وڌ ڏيڍ -پاءُ- ٿئي. اوٺار مڇي کائڻ ۾ لوجريءَ جهڙي ٿيندي آهي. ليئي يا مَلِي قسم جي مڇين ۾ شمار ٿئي ٿي. آنيءَ جي مند ۾ -آني- ڪري. هيءَ مڇي پنهنجو ولر ٺاهي، اٿل جي پاڻيءَ ۾ هلندي آهي. هن جون ڪليون قد -بت- جي لحاظ کان ٿلهيريون ٿين ٿيون. ٻوڙ کان وڌيڪ -تري- کائجي ٿي. ڇلهر سنهڙا اٿس. رنگ سفيد ٿيندو اٿس. سڻي مڇيءَ سان نسبت رکي ٿي. ٻن پاکن وارن رڇن ۾ هيءَ مڇي ڦاسندي ناهي، پر سنها رڇ هن مڇيءَ کي ڦاسائڻ لاءِ ڪم ايندا آهن. سنڌ ۾ هيءَ مڇي به ٻين مڇين وانگر ڪثرت سان استعمال ٿئي ٿي. هن جي غذا به گاهه، -اناج- ۽ پاڻيءَ جا جيت وغيره آهن.

## اوٺيئڙو ([[شاعري]])

(Othearo):اوٺيئڙو ٿري لاڏي جو قسم آهي، ڀٽن تي ٻي سواري نه هئڻ ڪري اٺن تي پاکڙا وجهي ماڻهو/ مسافر ڀاڙي تي پري پري سفر ڪندا آهن ۽ جيڪو گيت ڳائيندا آهن، تنهن کي ”اوٺيئڙو“ سڏبو آهي.

## حوالا

زمرو:مڇي جا قسم
اوٽن جو دڙو

اسلامي دور جو هيءُ ماڳ ديهه سيهرات، تپي ماتلي- ماتلي کان ڦلڪار ويندڙ رستي تي بدين ضلعي ۾ آهي. ھيءُ دڙو زمين جي سطح کان 5 فوٽ کن مٿي آھي. مٿاڇري تي ٺڪراٺو عام آھي، جيڪو گھڻو ڪري اسلامي دور سان واسطو رکي ٿو. ھينئر اتي قبرستان آھي. سانوڻ فقير بيتن جو وڏو شاعر به اتي دفن ٿيل آھي. مٿي وچ ۾ ھڪ مسجد جا آثار نظر اچن ٿا. دڙو کوٽائي ٿيل ڪونه آھي. چون ٿا ته ھي ڏاڍو ستابو شھر ھو.

## حوالا
اوٽو

واريءَ، ڇيڻي ۽ مٽيءَ ملايل گاري مان ڏنل ليپو. وونئڻاٺين يا ڪانن جي پترن مان ٺهيل لانڍيءَ (گهر) کي مضبوط ڪرڻ لاءِ ليپو ڏبو آهي، جيڪو واري، ڇيڻو ۽ مٽي ملائي ٺاهيل گاري مان ڏبو آهي. گاري جي انهيءَ هٿ کي ’-اوٽو-‘ چوندا آهن. صفي جي اڳيان اڱڻ ۾ ٺهيل ٿلهي کي به ”-اوٽو-“ چوندا آهن.

## حوالا
اوٿارو

**اوٿارو** خواب يا ننڊ ۾ اٿي ڪري بيھوشيءَ جي حالت ۾ گهمڻ يا ڪم ڪرڻ کي چئجي ٿو. ڪن ماڻهن کي اوٿاري جي بيماري ٿيندي آھي.

## حوالا
اوٿو

هڪ قسم جو ننڍڙو جيت، جيڪو اڇي، ڀوري رنگ جي ڪارن پٽن سان ٿيندو آهي. هيءُ جيت اُن يا ڏاس جا کٿا، ڪمريون، لويون ۽ کاهيون ٽُڪي کائيندو آهي، تنهنڪري اهڙين شين کي اڪثر اُس ڏيکاربي رهبي آهي. هن جيت کي سنڌ جي ڪن خطن ۾ ”چٿو“ ۽ ”ڏُٿو“ به چوندا آهن.

## حوالا
اوج علوي

سنڌي ٻوليءَ جي شاعر ۽ نثر نويس. اوج علويءَ جو اصل نالو شفيع محمد ولد درمحمد علوي هو. سندس پيدائش 14 -آڪٽوبر-، 1921ع تي شهر شڪارپور ۾ ٿي. ايم. اي ڪيائين. انفرميشن آفيسر هو ۽ 1972ع ۾ وفات ڪيائين. سندس بيشمار مضمون ۽ مقالا ماهوار رسالن جهڙوڪ: ”نئين زندگي“، ”ڳوٺ سڌار“ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. هن ملتان ۾ انفرميشن آفيسر هئڻ دوران وفات ڪئي. پبلڪ لائبرري -باغ- لانگي خان ۾ سندس سمورا ڪتاب رکيا ويا، -جن- ۾ سنڌي جو گهڻو تعداد هو ۽ هن وقت باقاعدي -ان- لائبرريءَ ۾ سوين ڪتابن تي مشتمل سنڌي سيڪشن موجود آهي. هن لائبرريءَ جو سيڪريٽري ائڊووڪيٽ عمر ڪمال خان رهيو آهي.

## حوالا
اوجھري

جانور جو اهو اندريون عضوو ، جنهن ۾ جانور جو کاڌو ( گاهه وغيره ) گڏ ٿئي ٿو . اهو هڪ وڏي ڳوٿريءَ وانگر ٿئي ٿو . -اوجهري- رڌي کائڻ لاءِ به ڪم اچي ٿي . اها طبي لحاظ کان دير هضم غذا آهي ، تنهنڪري چوندا آهن ته اوجهريءَ کي گرم مصالحن ۾ ڳاري پوءِ کائبو ته معدي کي طاقت ايندي ، پر هن جي کائڻ کان پوءِ يڪدم -پاڻي- پيئڻ سان نقصان ٿيندو آهي.

## حوالا