موسيٰ

**موسيٰ** (; ; ) ابراهيمي مذهبن ۾ هڪ اهم شخصيت آهي. هو عبراني بائيبل موجب هڪ مذهبي اڳواڻ، قانون ساز، ۽ پيغمبر هو. عام طور تي کيس تورات جو مصنف پڻ سمجهيو ويندو آهي.

عبراني ٻوليءَ ۾ کيس اڪثر *موشي ربينو* (، معنيٰ: "اسان جو استاد موسيٰ") سڏيو ويندو آهي ۽ يهوديت ۾ کيس سڀ کان اهم پيغمبر منيو وڃي ٿو. عيسائيت، اسلام،  بهائي مذهب، ۽ راسٽافاري تحريڪ پڻ کيس هڪ عظيم پيغمبر طور تسليم ڪن ٿا.

خروج جي ڪتاب موجب، موسيٰ ان دور ۾ پيدا ٿيو جڏهن سندس قوم (بني اسرائيل) جي تعداد ۾ اضافو ٿي رهيو هو ۽ مصري فرعون کي ڊپ هو ته اهي دشمنن جي مدد نه ڪن. موسيٰ جي عبراني ماءُ يوڪيبيد کيس تڏهن لڪايو جڏهن فرعون سڀني عبراني ڇوڪرن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو هو، ۽ کيس مصر جي شاهي خاندان پاران گود ورتو ويو. هڪ مصري غلام-ماسٽر کي قتل ڪرڻ کان پوءِ، موسيٰ مدين ڏانهن ڀڄي ويو جتي هن جيٿرو (شعيب) وٽ ڌنار طور ڪم ڪيو. ڏهن آفتن کان پوءِ، موسيٰ عبراني ماڻهن کي مصر مان ٻاهر ڪڍيو، ڳاڙهي سمنڊ کي پار ڪيو ۽ کين طورِ سينا ڏانهن وٺي ويو، جتي هن ڏهه حڪم (Ten Commandments) حاصل ڪيا. 120 سالن جي عمر هوندي به، موسيٰ اسرائيل جي سرزمين پهچڻ کان اڳ وفات ڪري ويو.

## شروعاتي زندگي

موسيٰ جو تعلق لاوي قبيلي سان هو. نئين فرعون بني اسرائيلن جي وڌندڙ آبادي کان ڊڄي، هر نئين ڄاول عبراني ڇوڪري کي نيل ندي ۾ اڇلائڻ جو حڪم ڏنو. موسيٰ جي ماءُ يوڪيبيد کيس ٽي مهينا لڪائي رکيو. جڏهن وڌيڪ لڪائڻ ممڪن نه رهيو، تڏهن هن هڪ ٽوڪري تيار ڪئي ۽ کيس نديءَ جي ڪناري تي لٽ ۾ رکي ڇڏيو، جڏهن ته سندس ڀيڻ مريم پري کان پهرو ڏئي رهي هئي.

فرعون جي ڌيءَ نديءَ تي وهنجڻ آئي ته کيس هڪ روئيندڙ ٻار مليو. کيس معلوم ٿيو ته اهو عبراني ٻار آهي. مريم ويجهو اچي هڪ عبراني عورت (جيڪا اصل ۾ موسيٰ جي ماءُ هئي) کي کير پيارڻ لاءِ پيش ڪيو، جنهن لاءِ فرعون جي ڌيءَ کيس پگهار به ڏني. جڏهن ٻار وڏو ٿيو ته کيس فرعون جي ڌيءَ وٽ وٺي آيا، جنهن سندس نالو موسيٰ رکيو، جنهن جي معنيٰ آهي "پاڻيءَ مان ڪڍيل".
موسيٰ شاهي درٻار ۾ پلجي وڏو ٿيو. هو تعليم يافته ۽ جسماني طور مضبوط هو. کيس قيادت ۽ جنگي حڪمت عمليون سيکاريون ويون. جوانيءَ ۾ هن هڪ مصري گارڊ کي قتل ڪري وڌو جيڪو هڪ عبراني غلام کي ماري رهيو هو، جنهنڪري کيس مصر ڇڏڻو پيو.

## ٻرندڙ ٻوٽو (The Burning Bush)
موسيٰ مدين ڏانهن هليو ويو، جتي هن شعيب جي ڌيءَ صفورا سان شادي ڪئي. هڪ ڏينهن جڏهن هو رڍون چاري رهيو هو ته هن طورِ سينا (Horeb) وٽ هڪ ٻوٽو ڏٺو جنهن کي باهه لڳل هئي پر اهو سڙي نه رهيو هو. جڏهن هو ويجهو ويو ته الله تعاليٰ ساڻس ڪلام ڪيو ۽ کيس پنهنجي جتي لاهڻ جو حڪم ڏنو ڇاڪاڻ ته اها پاڪ زمين هئي. کيس حڪم مليو ته بني اسرائيلن کي مصر مان آزاد ڪرائي. موسيٰ پنهنجي ڀاءُ هارون کي ترجمان طور پاڻ سان گڏ کنيو.

## موسيٰ ۽ فرعون
موسيٰ فرعون وٽ ويو ۽ کيس بني اسرائيلن کي آزاد ڪرڻ لاءِ چيو، پر فرعون انڪار ڪيو. نتيجي ۾ الله تعاليٰ مصرين تي ڏهه آفتون موڪليون. آخري آفت سڀني پهرين ڄاولن جي موت هئي. فرعون بني اسرائيلن کي وڃڻ جي اجازت ڏني، پر پوءِ پنهنجو فيصلو تبديل ڪري لشڪر سان سندن پويان پيو. موسيٰ پنهنجي لٺ سان ڳاڙهو سمنڊ کي ٻن حصن ۾ چيري ڇڏيو، جنهن مان بني اسرائيل سلامتيءَ سان پار ٿي ويا پر فرعون جو لشڪر غرق ٿي ويو.

## ريگستان جو سفر
موسيٰ بني اسرائيلن کي ريگستان مان وٺي ويو، جتي الله کين کائڻ لاءِ من ۽ سلويٰ ۽ پيئڻ لاءِ پٿر مان پاڻي ڏنو. طورِ سينا تي موسيٰ 40 ڏينهن ۽ راتيون گذاريون ۽ الله کان ڏهه حڪم حاصل ڪيا، جيڪي پٿر جي تختين تي لکيل هئا.
جڏهن موسيٰ واپس آيو ته هن ڏٺو ته ماڻهو سوني گابي (واڇي) جي پوڄا ڪري رهيا آهن. هو ايترو ته ڪاوڙجي ويو جو هن هٿ ۾ موجود تختيون زمين تي هڻي ڇڏيون جيڪي ٽڪرا ٽڪرا ٿي ويون. بعد ۾ هن الله کان معافي گهري ۽ الله کيس ٻيون تختيون عطا ڪيون.

## وفات
بني اسرائيل 40 سال صحرا ۾ ڀٽڪندا رهيا. موسيٰ وفات کان اڳ يوشع کي پنهنجو جانشين مقرر ڪيو. موسيٰ 120 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي ۽ کيس ڪنعان (وعدو ڪيل زمين) ڏسڻ نصيب نه ٿي.

## تاريخي موسيٰ
بائيبل، تورات ۽ قرآن ۾ موسيٰ جو ذڪر مليو آهي. ڪجهه قديم تاريخ نويسن جهڙوڪ ٽيسيٽس (Tacitus) ۽ اسٽرابو (Strabo) پڻ سندس بابت لکيو آهي. جيتوڻيڪ قديم مصر يا اشور جي آثار قديمه مان 850 قبل مسيح کان اڳ جو ڪو اهڙو لکت وارو رڪارڊ نه مليو آهي جيڪو بائيبل جي انهن قصن جي تصديق ڪري، پر ڪيترن ئي فرعونن پنهنجي شڪست جا رڪارڊ مٽائي ڇڏيا هئا.

## تنقيد
ڪجهہ جديد مفڪرن جهڙوڪ ٿامس پين (Thomas Paine) ۽ رچرڊ ڊاڪنز (Richard Dawkins) موسيٰ جي دور جي ڪجهه سخت قانونن ۽ جنگين تي تنقيد ڪئي آهي. پر يھوديت، عيسائيت ۽ اسلام ۾ کيس هڪ انتهائي مقدس ۽ معتبر شخصيت منيو وڃي ٿو.

## حوالا

## لاڳاپيل صفحا
* ڏھ حڪم
* تورات

## ٻاهريان ڳنڍڻا