امام مسلم

**ابو الحسين مسلم بن الحجاج بن مسلم بن ورد القشيري النيسابوري**{{#tag:ref
|ڪڏهن ڪڏهن سندس والد جو نالو حجاج بدران الحجاج لکيو ويو آهي. سندس پڙڏاڏو جو نالو مختلف صورتن ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جيئن ڪوشاذ يا ڪرشان يا ڪوشان. أبو الحسين مسلم بن الحجاج بن مسلم بن وَرْد القشيري النيسابوري؛ تقريباً 815 – مئي 875 عيسوي / 206 – 261 هجري)، عام طور تي **امام مسلم** جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، هڪ نامور اسلامي عالم هو جيڪو نيشابور جو رهواسي هو، ۽ خاص طور محدث (حديث جو عالم) طور مشهور هو۔
سندس حديثن جو مجموعو *[[صحيح مسلم]]* سني اسلام ۾ ڪتبِ ستہ (ڇهه وڏا حديثي ڪتاب) مان هڪ آهي، ۽ *[[صحيح بخاري]]* سان گڏ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ صحيح (*[[صحيح]]*) حديثي مجموعن مان شمار ڪيو وڃي ٿو۔

## سوانح حيات
مسلم بن الحجاج جو جنم نيشابور جي شهر ۾ ٿيو، جيڪو ان وقت عباسي صوبي خراسان (اڄوڪي اتر اوڀر ايران) ۾ شامل هو۔ تاريخدان سندس پيدائش جي سال بابت اختلاف رکن ٿا، پر عام طور تي 202 هجري (817/818ع)، يا 204 هجري (819/820ع)،
 يا 206 هجري (821/822ع) بيان ڪيو وڃي ٿو۔

ذهبي چيو آهي: ”چيو وڃي ٿو ته سندس پيدائش 204 هجري ۾ ٿي“، پر هن اهو به چيو: ”منهنجو خيال آهي ته هو ان کان اڳ پيدا ٿيو هو.“

ابن خلڪان ڪنهن به حافظ حديث کان مسلم جي ڄمڻ جي تاريخ يا وفات وقت عمر بابت ڪا قطعي روايت نه لڀي، سواءِ ان اتفاق جي ته هو 200 هجري (815/816ع) کان پوءِ پيدا ٿيو هو۔ ابن خلڪان، ابن الصلاح جي حوالي سان، جيڪو حاڪم نيسابوري جي ڪتاب *كتاب علماء الأمصار* مان نقل ڪري ٿو، ٻڌائي ٿو ته مسلم 25 رجب 261 هجري (مئي 875ع) تي وفات وقت 55 ورهين جو هو، تنهن ڪري سندس پيدائش جو سال 206 هجري (821/822ع) هجڻ گهرجي۔
ابن البيّع رپورٽ ڪري ٿو ته مسلم کي نيشابور جي هڪ پاڙي نصرآباد ۾ دفن ڪيو ويو۔

عالمن موجب، مسلم جو نسل عرب هو۔
سندس نسبت ”القشيري“ ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪري ٿي ته هو بنو قشير قبيلي سان تعلق رکندڙ هو، جنهن جا ماڻهو خلافت راشدہ جي توسيع دوران نون فتح ڪيل فارسي علائقن ڏانهن لڏي ويا هئا۔ ٻن عالمن، ابن الاثير ۽ ابن الصلاح، موجب مسلم انهيءَ قبيلي جو فرد هو۔ سندس خاندان فتح کان لڳ ڀڳ ٻه صديون پوءِ فارس ڏانهن لڏي آيو هو۔

مسلم جي استادن ۾ هرملة بن يحيى، سعيد بن منصور، عبدالله بن مسلمة القعنبي، الذهلي، بخاري، ابن معين، يحيى بن يحيى النيسابوري التميمي ۽ ٻيا شامل هئا۔ سندس شاگردن ۾ ترمذي، ابن ابي حاتم الرازي ۽ ابن خزيمه شامل هئا، جن سڀني حديث تي پنهنجا ڪتاب لکيا۔ جزيرة العرب، مصر، عراق ۽ شام ۾ تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هو پنهنجي اباڻي شهر نيشابور ۾ اچي رهيو، جتي هن بخاري سان ملاقات ڪئي ۽ زندگي ڀر جي دوستي قائم ٿي۔

### ماخذ
مسلم جي حياتي بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيترائي ماخذ اهم حيثيت رکن ٿا۔ يارهين صديءَ ۾ خطيب بغدادي جو لکيل ڪتاب *[[تاريخ بغداد]]* اسلامي ماخذن ۾ سندس حياتي بابت ايندڙ سڀني بيانن جو بنياد بڻيو۔ مثال طور، ذهبي جي ڪتاب *تاريخ الاسلام* ۾ مسلم جي مڪمل سوانح ۾ 27 روايتون شامل آهن، جن مان 11 (41٪) الخطيب جي *تاريخ بغداد* مان ورتل آهن۔ مسلم جي حياتي بابت ٻي اهم ترين ماخذ حاڪم نيسابوري جو *تاريخ نيشابور* آهي۔ *تاريخ بغداد* ۾ شامل 14 بيانن مان به اڌ (7) *تاريخ نيشابور* مان ورتل آهن۔

## صحيح مسلم

نائين صدي عيسوي جي وچ ڌاري، مسلم انهن حديثن جو مجموعو ترتيب ڏنو، جن کي هو مڪمل طور تي صحيح سمجهندو هو، جيڪو اڄ *صحيح مسلم* جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ اڄ اهو سني اسلام ۾ ڪتبِ ستہ (حديث جا ڇهه معياري ڪتاب) مان هڪ شمار ڪيو وڃي ٿو۔ خاص طور تي، اهو ۽ صحيح بخاري گڏجي هن سلسلي جا ٻه سڀ کان وڌيڪ اهم مجموعا سمجهيا وڃن ٿا، ۽ ٻنهي کي گڏجي صحيحين چيو وڃي ٿو۔ هن ڪتاب ۾ حديثن جو تعداد ٽي هزار کان ٻارهن هزار تائين بيان ڪيو وڃي ٿو، اهو ان ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته تڪراري روايتون شامل ڪيون وڃن ٿيون يا نه۔ مسلم جو مجموعو صحيح بخاري سان وڏي حد تائين مشترڪ آهي؛ الجوزقي موجب، ٻنهي ۾ 2,326 روايتون گڏيل آهن۔ ٻنهي مجموعن ۾ لڳ ڀڳ 2,400 راوي مشترڪ آهن؛ صرف 430 راوي صحيح بخاري ۾ اهڙا آهن، جيڪي صحيح مسلم ۾ ناهن، ۽ صحيح مسلم ۾ 620 راوي اهڙا آهن، جيڪي صحيح بخاري ۾ شامل ناهن۔

## اثر ۽ ورثو
اهلِ سنت جي عالم اسحاق بن راهويه سڀ کان پهريون شخص هو جنهن مسلم جي ڪتاب جي سفارش ڪئي۔

شروع ۾ اسحاق جي همعصرن هن ڪتاب کي قبول نه ڪيو؛ ابو زرعه الرازي اعتراض ڪيو ته مسلم ڪيترائي اهڙا مواد ڇڏي ڏنا هئا، جن کي هو پاڻ صحيح سمجهندو هو، ۽ اهڙن راوين کي شامل ڪيو جيڪي ڪمزور هئا۔

بعد ۾ ابن ابي حاتم (وفات 327/938) مسلم کي ”قابلِ اعتماد، حديث جي علم ۾ مهارت رکندڙ وڏن عالمن مان هڪ“ قرار ڏنو؛ پر اها راءِ ابو زرعه ۽ سندس والد ابو حاتم جي ڀيٽ ۾ گهٽ تعريف تي مشتمل آهي۔ ساڳي صورتحال ابن النديم سان پڻ ملي ٿي۔

وقت سان گڏ، مسلم جو ڪتاب ايترو اهم بڻجي ويو جو اهلِ سنت وٽ ان کي حديثن جو ٻيون سڀ کان وڌيڪ صحيح مجموعو سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو صرف صحيح بخاري کان پوءِ درجو رکي ٿو۔

## تصنيفون
* *[[صحيح مسلم]]* — سندس صحيح حديثن جو مجموعو

## تعارف
**امام مسلم** جو پورو ۽ صحيح نالو **مسلم** آهي. پيءُ جو نالو الحجاج ء مسلم جي ڪنيت ابوالحسن آهي.لقب عساڪرالدين آهي سندس نسب مسلم بن حجاج بن ورد بن مسلم ورد بن کوشار آهي.

امام مسلم جي نسبت قبيلي قشير جي طرف آهي ء خراسان جي هڪ مشهور نيشاپور جي طرف ڪندي نيشاپوري به آهي.**'

## سن ولادت

امام مسلم جي سن جي ولادت ۾ ڪجهه اختلاف آهن عام طور تي ٽي سن ولادت پيش ڪيا ويندا آهن 202ھ، 204ھ ء 206ھ

## تعليم ۽ استاد

اوهان 218 هجري ۾ حديثن جي سماع شروع ڪئي اوهان جا استاد امام احمد ، امام حنبل،امام احمد بن یو نس، سعید بن منصور، ابو عبداللہ بن مسلمہ، حرملہ بن یحییرح وغیرہ شامل آهن. امام مسلم حديثن کي گڏ ڪرڻ لاءِ عراق،حجاز،شام مصر جا سفر ڪيا.

## شاگرد

امام ترمذی ابو عیسی ترمذی، امام ابوبکر ابن خزیمہ امام ابوعوانہ، ابو حاتم رازی یحیی بن ساعدہ امام مسلم جا شاگرد آهن.

## ڪتابون

اوهان  جي مشهور ڪتاب صحيح مسلم آهي  ان کان علاوه جيڪي ڪتابو لکيو آهن سي ڪجهه هن ريت آهن

# المسند الکبیر علی الرجال
# الا سماء والکنی
# کتاب الجامع علی الابواب
# الجامع الکبیر
# کتاب السیر
# کتاب علل
# کتاب الوجدان
# کتاب الا قران
# کتاب المشائخ ثوری
# کتاب سوالا ت امام احمد بن حبنل
# کتاب حدیث عمر وبن شعیب
# کتاب مشائخ مالک
# کتاب مشائخ ثوری
# کتاب مشائخ شعبہ
# کتاب اولادصحابہ
# کتاب اوہام المحدثین
# کتاب رواہ الشا مین
# کتاب رواۃ الا عتبار
# کتاب المخغرمین

## وفات

امام مسلم 261 هجري ۾ صفات ڪئي سندس عمر 57 سالن جي هئي اوهان کي نيشاپور ۾ دفن ڪيو ويو.

## پڻ ڏسندا

*امام بخاري

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* مسلم اسڪالرز تي حياتياتي ڄاڻ
* سنه ڊاٽ ڪام تي سوانح حيات
* امام مسلم جو مختصر تعارف
* امام مسلم جي سوانح
* صحيح مسلم جو انگريزي ترجمو 
* امام مسلم جو انٽرايڪٽو خانداني وڻ
* امام مسلم جي استادن ۽ شاگردن جو خاڪو

## حوالا

زمرو:حديث
زمرو:علم حديث
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:Articles with short description