open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اداره ادب نو حيدرآباد

**''ادب نو حيدرآباد**، ھي اشاعتي ادارو، ناليواري ڪهاڻيڪارن طارق اشرف ۽ غلام نبي مغل 1959ع ڌاري قائم ڪيو.*

== *اشاعتون* ==

*هن اداري پهريون ڪتاب ’پهريون قدم‘ 1960ع ۾ شايع ڪيو، جنهن ۾ مختلف افسانه نگارن جا لکيل افسانه شايع ڪيا، ’ٻيو قدم‘ 1968ع ۾ شايع ڪيو، جنهن ۾ غلام نبي مغل جون ڪهاڻيون شايع ڪيون ۽ ’ٽيون قدم‘ ۾ شمشير الحيدريءَ جو مجموعو ’لاٽ‘ شايع ڪيو. ان کان علاوه هن اداري طرفان ڪيترن ئي افسانن جا مجموعا، ناول ۽ سفرنامه وغيره شايع ٿيا، جن ۾: سونهن پٿر ۽ پيار، نئون شهر، عورت ۽ پيار، ڪرندڙ ديوارون، غدار، بندر بازاريون، وايون وڻجارن جون، ڏوري ڏوري ڏيهه وغيره شامل آهن. هن اداري تحت 1966ع کان سهڻي ڪتابي سلسلو شروع ڪيو ويو، جنهن ۾ غلام نبي مغل، نظير ٿيٻو، منصور قريشي، نسيم کرل، ظفر حسن به سهڪار ڪندا رهيا. هن اداري طرفان سهڻي رسالو باقاعدگيءَ سان نڪرندو هو ۽ ان جا خاص نمبر جن ۾ شيخ اياز نمبر، امر جليل نمبر ۽ نسيم کرل نمبر خاص اهميت رکندڙ آهن. طارق اشرف هن رسالي جا بهترين ايڊيٽوريل لکيا، سهڻي رسالو، طارق جي حياتيءَ تائين نڪرندو رهيو.

## ''حوالا''

زمرو:حيدرآباد جا اشاعتي ادارا
اداره انسانيت حيدرآباد

**اداره انسانيت حيدرآباد** سنڌي اديب، صحافي، عالم، دانشور ۽ قومي ڪارڪن محمد عثمان ڏيپلائيءَ سنہ 1952ع ۾ قائم ڪيو. هن اداري کي قائم ڪرڻ جو مقصد ڏيپلائي صاحب هنن لفظن ۾ بيان ڪيو آهي:

:”اڄ انسانيت جن پريشانين ۽ تڪليفن مان لنگهي رهي آهي، سا ڪنھن کان بہ ڳجهي ڪانهي. سڀ کان وڌيڪ ڏک ڀري ڳالھ اها آهي تہ انهن پريشانين ۽ تڪليفن جو ڪارڻ بہ انسان پاڻ ئي آهن ۽ فقط اڻ ڄاڻائيءَ سبب ئي هو پاڻ کي تڪليفون ۽ پريشانيون ڏئي رهيا آهن. دنيا جي دانشورن انهيءَ ڳالھ کي محسوس ڪري اهڙا ڪتاب لکيا آهن، جن جي پڙهڻ، دل سان هنڊائڻ ۽ عمل ڪرڻ سان انسان ذات تان ڏک ۽ تڪليفون لھي سندن دليون خوشيءَ سان ڀرپور ٿي وڃن ٿيون.“ 

مٿئين مقصد جي پوئواري ۾ هن اداري طرفان جديد ترقي پسند سوچ جي نمائندگي ڪندڙ عالمي لکڻين کي سنڌيءَ ۾ منتقل ڪرائي شايع ڪيو ويو. اهڙين لکڻين ۾ ”انسان جي تاريخ“ (مصنف: محمد عثمان ڏيپلائي)، ”پيغامِ لطيف“ جا ابتدائي باب (مصنف: جناب جي ايم سيد)، خواجہ احمد عباس جو ناول ”چارداڻا“ (مترجم: ابن حيات پنھور)، ڊانويسٽ جو ڪتاب ”آمريڪي شاعر“ (مترجم: احسان بدوي)، غلام حيدر ڄامائيءَ جو ڪتاب ”ماڻهو ۽ ڌرتي“، ڪرشن چندر جو ناول ”هاريءَ جي سجاڳي“ (مترجم: عبدالغفور انصاري)، ڪرشن چندر جو ناول ”سج ڏکڻ مان ٿو اڀري“ (مترجم: سراج الحق ’بسمل‘)، ڊيل ڪارينگيءَ جو ڪتاب ”راحت ڀري زندگي“ (مترجم: محمد عثمان ڏيپلائي)، ڊاڪٽر صادق جو ڪتاب ”چمڪندڙ زندگي“ (مترجم: محمد عثمان ڏيپلائي) شامل آهن. هيءُ ادارو ڏيپلائي صاحب جي مارشل لا تحت گرفتاريءَ کان پوءِ ختم ٿي ويو.

## حوالا
اداره سچل سرمست

**اداره سچل سرمست** شڪارپور جو باني اديب ۽ شاعر آغا عبدالنبي ’عليگ‘ هو. سن 1965ع ۾ هي ادارو قائم ڪيو ويو. شروع کان ئي صوفي جهامنداس ’عاشق‘ ان جو سيڪريٽري رهندو آيو. هن اداري پاران مشاعرن جون محفلون ٿينديون رهنديون آهن. آغا عبدالنبي ’عليگ‘ جي انتقال کان پوءِ غلام نبي ’مير‘ کي ان جو صدر چونڊيو ويو هو. ’مير‘ صاحب جي وفات کان پوءِ سندس وڏي فرزند نور نبي ’مير‘ ان جي سرپرستي ڪئي.

## حوالا
اداره لطيفي حيدرآباد

**اداره لطيفي حيدرآباد**، ھيءُ ادارو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1949ع ۾ لطيفي ڪلام جي اشاعت ۽ فڪر جي تبليغ واسطي قائم ڪيو. اداري طرفان 1950ع ۾ ”شاھ جو رسالو“ شايع ڪيو ويو، جنهن ۾ اُن وقت تائين شاھ سائينءَ ڏانهن منسوب سموري ڪلام کي يڪجاءِ ڪري محفوظ ڪيو ويو. اڳتي هلي ”شاھ جي رسالي جو نمبر“ ۽ ”شاھ جا گم ٿيل بيت“ پڻ شايع ڪيا ويا.

## حوالا
اداس واديون

هيءُ ڪتاب مشهور اديب ۽ ڪهاڻيڪار حميد سنڌيءَ جو لکيل ڪهاڻين جو پهريون مجموعو آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 241 صفحا آهن ۽ قيمت 20 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، زندگي پبليڪيشن حيدرآباد طرفان، سال 1964ع ۾ ڇپايو ويو.

## حوالا
ادا سائين (رسالو)

نٽ کٽ گروپ آف پبليڪيشن، حيدرآباد پاران سنڌيءَ ۾ ٻارن جو هيءُ ماهوار رسالو ”-ادا سائين-“ ڊسمبر 2006ع ۾ حيدرآباد مان شايع ڪيو ويو. هن رسالي جي مئنيجنگ ڪاميٽيءَ جو چيئرمين نواز علي ڀٽو ۽ چيف -ايڊيٽر- محمد وسيم خان آهي. رسالي جو -ايڊيٽر-خالد آزاد آهي، جڏهن ته قربان شيخ ۽ روپلو جويو اسسٽنٽ -ايڊيٽر- آهن. هيءَ رسالو پنهنجي دؤر جو ٻارن جو معياري ۽ سڀ کان وڌيڪ شايع ٿيندڙ رسالو رهيو آهي. هن رسالي ۾ نوجوان ليکڪن کان سواءِ معروف ليکڪ ڊاڪٽر -ادل سومرو-، -اياز گل-، نصيرمرزا،علي دوست عاجز ۽ ٻيا مستقل لکندا رهيا آهن. هن رسالي ۾ ٻارن جي ڪهاڻين، شعرن ۽ مضمونن سميت مستقل سلسلا، جهڙوڪ: ڪتابن سان ڳالهيون، خبرون چارون، ٻالڪ ڊائري، پروفائيل ۽ سڀ رنگ وغيره شايع ٿيندا رهيا آهن. هيءُ رسالو نٽ کٽ گروپ آف پبليڪيشن، حيدرآباد پاران شايع ٿي، بي -7، نسيم اپارٽمينٽ حيدرآباد مان پڌرو ٿئي ٿو. رسالي جي سائيز ڊيمي ۽ صفحا 80 آهن.

## حوالا
اداسيء جون آھون

**اداسيء جون آھون** هيءُ ڪتاب الھ بخش ٽالپر جو لکيل ناول آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 192 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، اداره آواز ادب طرفان، سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان، سال 1943ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، جنهن ۾ 167 صفحا آهن، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس طرفان مدينه پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان سال 1967ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:1943ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:سنڌي ناول
اداسين جو مندر

هيءُ مندر نوشهري فيروز شهر ۾ واقع آهي. هن مندر جا گرو يعني گادي نشين شادي ڪو نه ڪندا هئا، تنهن ڪري هن مندر کي ”اداسين“ جو مندر ڪوٺيو ويو. اداسي اصل ۾ سکن جو هڪ پنٿ آهي. هيءُ 300 سال پراڻو مندر آهي. مندر جا ڪل يارنهن گادي نشين ٿي گذريا آهن، جن مان ڪنهن به شادي ڪو نه ڪئي ۽ سموري ڄمار ڇڙو گذاريائون. اهي سڀ صوفياڻي مڪتبه فڪر جا پوئلڳ هئا. مندر جي شروع کان هلندڙ روايت جي ابتڙ هاڻوڪي گادي نشين بابا رامداس شادي ڪئي آهي. ان ڪري هاڻي هن مندر کي ”گروشتي گادي“ وارو مندر به چيو وڃي ٿو. يعني اهو مندر جنهن جو گدي نشين شادي شده آهي. هاڻوڪي گدي نشين بابا رامداس جو والد عيدن داس هندو پنچائت جو مکي آهي، جنهن مطابق صديون پراڻي روايت کي بابا تليداس جي مشوري سان تبديل ڪيو ويو آهي. هن مندر تي ٻارنهن مهينن ۾ 2 ميلا (1) گرو نانڪ جي جنم ڏينهن تي (2) شِوِ جي جنم ڏينهن تي لڳن ٿا، جنهن ۾ ڏورانهن هنڌن جا ياتري زيارت ڪرڻ لاءِ اچن ٿا. مندر جي عمارت پراڻي عمارت جي مٿان، نئين طرز سان تعمير ڪئي وئي آهي، جيڪا 2005ع ۾ جڙي راس ٿي هئي. مندر ۾ زيارت لاءِ ايندڙ ياترين کي ٽيئي وقت نگر مفت ڏنو وڃي ٿو. مندر جي عمارت ٽه ماڙ آهي. جنهن ۾ هر طبق تي شِوِ جي پوڄا ڪرڻ لاءِ شِوِ جو ترشول، لنگم ۽ شري ڪرشن جي مورتي وغيره رکيل آهي. ٻئي حصي ۾ گادي نشينن جون مورتيون وغيره رکيل آهن، جن ۾ بابا چيتنداس، بابا وِشنداس، بابا ڪنول داس، بابا مرچو داس، بابا تاملداس، بابا منگل داس، بابا ڌيانداس، بابا جهامنداس، بابا رامداس (هاڻوڪو گادي نشين). شامل آهن. مندر جي عمارت خوبصورت نموني تعمير ٿيل آهي. هيٺئين حصي ۾ ٻه ڪمرا آهن. عمارت پڪين سرن سان سيمنٽ تي اوساريل آهي. هيٺئين حصي واري ديوار کي ڳاڙهو رنگ ڪيل آهي. هڪ چورس دروازو ۽ ٽي لوهي دريون اٿس. پاسي ۾ ٺلهه تي ڇڄو اٿس. مندر جو صحن پڻ سنگ مرمر ۽ ماربل سان ڍڪيل آهي. مٿئين حصي ۾ هڪ وڏو هال ٺهيل آهي. ڇت جي ٻيڙ ٻني تي ديوار کنيل آهي، جنهن تي لوهي ڄاري لڳائي وئي آهي. ڇت تي هڪ ڪمرو به تعمير ڪيل آهي. هن مندر کي سنڌ اندر هندن جي عبادتگاهن ۾ وڏي اهميت حاصل آهي.
## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
ادب (رسالو)

***ادب*** رسالو حيدرآباد مان ماهوار شايع ٿيندو هو. جنھن جو پھريون شمارو جون 1996ع ۾ سنڌي ادبي سنگت شاخ حيدرآباد پاران شايع ٿيو. ان جو چيف ايڊيٽر گل ڪونڌر، ايڊيٽر جاويد سحر قريشي ۽ ايڊيٽوريل بورڊ ۾ سيد سردار، سنڌو قاضي، عمران لغاري ۽ عبدالحفيظ جمالي شامل هئا. هي رسالو تمام گهڻو عرصو جاري رهيو ۽ گل ڪونڌر هن جو روح روان رهيو. هن رسالي جا 111 پرچا شايع ٿيڻ کانپوءِ جڏهن ڊڪلئريشن ورتي وئي تہ ڊڪلئريشن ”اديب“ عنوان سان ملي، ان ڪري رسالي جو نالو ”ادب“ مان بدلائي ”اديب“ ڪيو ويو ۽ ان ريت ”اديب“ 112 کان 138 تائين پرچا شايع ٿي سگهيا. هن رسالي جي پھرئين پرچي کان پوءِ باقي 137 پرچا ادب اشاعت گهر، حيدرآباد پاران شايع ٿيا. هن رسالي جا ڪيترائي پرچا مختلف ادبي شخصيتن جي حوالي سان خاص نمبر طور شايع ٿيا، جن ۾ جي. ايم. سيد، امر جليل، حميد سنڌي، تاج جويو، امداد حسيني، محسن ڪڪڙائي، فوزيہ سومرو، نصير مرزا، ادل سومرو، اياز گل، آثم ناٿن شاهي، وفا ناٿن شاهي، يوسف سنڌي ۽ طارق اشرف وغيره شامل آهن. هن رسالي جو آخري پرچو مئي 2006ع ۾ شايع ٿيو ۽ پوءِ هي رسالو ڪجهہ مجبورين سبب بند ٿي ويو.

## حوالا
ادب ۽ تنقيد

**ادب ۽ تنقيد** ڪتاب ڊاڪٽر شيخ محمد ابراهيم ”خليل“ جو تنقيد جي فن تي لکيل مشهور ڪتاب آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 533 صفحا آهن ۽ قيمت 4 روپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، رباني پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1949ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:1949ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادب ۽ مروت

ڪتاب **ادب ۽ مروت** اُڌنمل سترامداس سڏاڻيءَ ۽ جڳتراءِ ايسرداس گڏجي لکيو. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 128 آهن ۽ قيمت 10 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ميشرس اڌنمل ۽ جڳتراءِ حيدرآباد وارن اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:1929ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اخوان يوسف عرف يوسف زليخا

**اخوان يوسف عرف يوسف زليخا** (حصو ٻيو) ڪتاب خليفي غلام الله جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 108 آهن ۽ قيمت 2 رپيا آهي، جيڪو ويڙهي مل کٽڻمل ورهاڱي کان اڳ لاڙڪاڻي مان ڇپايو.

## حوالا
ادب سنڌ (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب غلام حيدر گبول جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 60 صفحا آهن ۽ قيمت 50 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1952ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
ادب ۾ قدرن جو سوال

تنقيدي مضمونن تي مشتمل هيءُ ڪتاب ليکڪ ڪيرت ٻاٻاڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو ڪرائون سائيز جي 181 صفحن تي مشتمل آهي. ڪتاب جي قيمت ساڍا ٽي رپيا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب سورٺ پبليڪيشن بمبئيءَ طرفان 1974ع ۾ شايع ڪيو ويو آهي.

## حوالا
ادباڻي

مزاري بلوچن جو هڪ قبيلو. رستماڻين جو هڪ پاڙو.

## حوالا

زمرو:مزاري
ادبي آئينو

**ادبي آئينو** ڪتاب ليکراج ڪشنچند عزيز جي مضمونن جو مجموعو آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنھن ۾ 136 صفحا آهن. ڪتاب جي قيمت ٽي رپيا آهي. ڇاپو ٻيو، سنڌي ادبي مجلس، تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان، سال 65_ 1964ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، پريس مان ساڳئي اداري، سال 67_ 1966ع ۾ ڇپايو. هن جو هڪ ڇاپو ڀارت ۾ پڻ ڇپيو آهي.

## حوالا

زمرو:1965ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1966ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادب اشاعت گھر

**ادب اشاعت گهر** علمي ادبي ڪتابن/ رسالن جي اشاعت جو هي ادارو 1995ع ۾ سنڌي ادب جي شاعر گل ڪونڌر قائم ڪيو. هن اداري پاران ادب/ اديب رسالو شايع ٿيندو هو، جيڪو تمام گهڻي عرصي تائين جاري رهيو ۽ 138 پرچا شايع ٿيا. ان کان علاوه هن اداري پاران 10 کان وڌيڪ مختلف صنفن تي ڪتاب بہ شايع ڪيا ويا آهن.

## حوالا
ادبي انتخاب

**ادبي انتخاب** خليل جبران جي تحريرن جا ترجما آهن. ڪتاب عثمان علي انصاريءَ جي ترجمو ڪيل پنجن افسانن تي مشتمل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ هڪ سؤ صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. سنڌي ادب جي صلاحڪار بورڊ، هيءُ ڪتاب الوحيد پريس ڪراچيءَ مان، سال 1942ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:1942ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادبي اھڃاڻ

**''ادبي اھڃاڻ**، هيءُ ڪتاب مولانا غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 106 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مصنف پاڻ هاري حقدار پريس، حيدرآباد مان ڇپايو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:غلام محمد گراميءَ جا لکيل ڪتاب
ادبي اوسر

ڪتاب **ادبي اوسر** ڊاڪٽر غلام علي الانا جو ترتيب ڏنل آهي، هن ۾ مختلف ليکڪن جا تحقيقي ۽ ادبي مضمون سنڌي ادب جي مختلف صنفن بابت شامل آهن. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 134 صفحا آهن ۽ قيمت سوا ٻہ رپيا ڄاڻايل آهي. سنڌي زبان پبليڪيشن طرفان اُن جو پهريون ڇاپو، سنڌ پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان 1967ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.

## حوالا

زمرو:1967ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادبي تنقيد فن ۽ تاريخ

*هي ڪتاب [[ڊاڪٽر فهميده حسين]] جو لکيل آهي، جنهن جا ٻه ڇاپا اچي چڪا آهن. ڊيمي سائيز جو هي ڪتاب سنڌ ادبي اڪيڊميءَ پاران پهرين 1997ع ۾ ڇپيو، ان کان پوءِ ان کي سڌاري ٻيهر 2002ع ۾ شايع ڪيو ويو. هن ڪتاب ۾ ادبي تنقيد جي فن ۽ ان جي تاريخ تي تفصيل سان روشني وڌل آهي، جنهن ۾ يونان کان سنڌ تائين اهم تنقيدي نظرين ۽ ڪتابن تي روشني وڌل آهي. هن ڪتاب جي آخر ۾ ”ادبي وابستگي ڇا آهي“ جي عنوان سان ادب ۽ اديب جي ذميداريءَ تي لکيو ويو آهي. ان کان سواءِ پي گري جي جڳ مشهور ڪتاب ”ائپريسئيشن آف پوئٽري“ جو سنڌي ترجمو ”ادب جي ساڃاهه“ جي نالي سان ڪري هڪ باب طور شامل ڪيو ويو آهي. هن ڪتاب کي اڪادمي ادبيات پاڪستان پاران 2002ع جي بهترين سنڌي ڪتاب جو اوارڊ پڻ ملي چڪو آهي. هي ڪتاب سنڌ جي يونيورسٽين ۾ ايم. اي (سنڌيءَ) جي ڪورس تي پڻ رکيل آهي.*

## ''حوالا''

زمرو:1997ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:2002ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادبي جوھر

ڪتاب **ادبي جوھر** عابد لغاريءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنھن ۾ 427 صفحا آهن ۽ قيمت 4 رپيا ڄاڻايل آهي. رهبر پبليڪيشن طرفان پھريون ڇاپو، انڊس پرنٽرس، شاهد پرنٽرس ۽ خادم وطن پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1961ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادبي خزانو

**ادبي خزانو** ڪتاب جو مصنف مرحوم غلام محمد شاهواڻي آهي، جيڪو آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، شاهي بازار، حيدرآباد وارن ڇپيو. ڪتاب جا صفحا 114 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو آهي. اُن جو ڇاپو پھريون 1955ع ۾ شايع ٿيو.

هن نالي سان ٻيو هڪ جدا ڪتاب عابد لغاريءَ جو لکيل آهي. هن ڊبل ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنھن ۾ 323 صفحا آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. رهبر پبليڪيشن، حيدرآباد طرفان اُن جو ڇاپو پھريون، جمالي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1968ع ۾ پڌرو ٿيو.

## حوالا

زمرو:1955ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1968ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادب ٻولي تعليم

**ادب ٻولي تعليم** ڪتاب سنڌي ڏاهي ۽ اديب محمد ابراهيم جويي جو لکيل آهي. ڪتاب جو مواد پنجن ڀاڱن ۾ ورهايل آهي، جنھن ۾ جويي صاحب جي ويچارن، لاڙن ۽ نقطۂ نظر جي عڪاسي ٿئي ٿي. ڪتاب جي پرئين ڀاڱي ۾ ”ادبي سنگت“، ”مھراڻ“ ۽ ”سنڌو“ بابت ڊاڪٽر دائود پوٽي، رحيمداد مولائي شيدائي ۽ احمد بشير جي لکيل مضمونن ۽ ٻين ادب دوستن جا ادبي خط ۽ پڙهندڙن جا پيغام شامل آهن. ڪتاب جو ٻيو ڀاڱو ”ادبي پڌرناما“ صدارتي خطبا ۽ متفرقہ مضمونن تي مشتمل آهي ۽ ڪتاب جو ٽيون ڀاڱو ٻولي ۽ تعليم تي، جڏهن تہ چوٿون ڀاڱو تنقيدي مضمونن، تبصرن ۽ پنجون ڀاڱو ”پيغام ۽ شعر“ ۽ ٻين مختصر انٽرويوز تي مشتمل آهي. مجموعي طرح محمد ابراهيم جويي جو هي ڪتاب سنڌي ٻوليءَ جي سنجيده ادب جو اهم ورثو آهي. ڪتاب جو پيش لفظ ليکڪ جامي چانڊيي لکيو آهي، هيءُ ڪتاب سنڌي اديبن جي سھڪاري سنگت حيدرآباد سيپٽمبر 1998ع ۾ شايع ڪيو. ڪتاب جي قيمت 250 رپيا رکيل آهي. هيءُ ڪتاب ڊيمي سائيز ۾ 588 صفحن تي مشتمل آهي.

## حوالا

زمرو:1998ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
ادبي اصول

ھي ڪتاب غلام محمد شاهواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪتاب جو پهريون ڀاڱو ڪرائون سائيز جو آهي ۽ -ان- جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 112 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، خيرمحمد حاجي سليمان نظاماڻيءَ، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد سال 1954ع ۾ هن جو ٻيو ڇاپو ڇپايو ۽ ڇاپو ٽيون، سال 1962ع ۾، ڇاپو چوٿون 1965ع ۾، ڇاپو پنجون، فردوس پرنٽنگ پريس مان سال 1969ع ۾ ڇپيو. ساڳئي ڪتاب جو ٻيو ڀاڱو پڻ غلام محمد شاهواڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 95 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي، ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، آفتاب اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
ادراڪي بيگلاري

**ادراڪي بيگلاري** سنڌ ۾ ڏهين صدي هجريءَ جو مشهور فارسي گو شاعر، تاريخدان ۽ ترڪ قبيلي ارغون سان تعلق رکندڙ هو. هن خاندان جو مرڪز نصرپور هو. ادراڪيءَ پنهنجي زندگيءَ جا ڏينهن هتي ئي گذاريا ۽ هتي ئي وفات ڪيائين. هن جي پهرين تصنيف ”مثنوي چنيسر نامه“ آهي، جيڪا هن پنهنجي ممدوح مير ابوالقاسم بن شاهه قاسم زمان بن سيد قاسم بيگلاريءَ جي فرمائش تي 1601ع ۾ لکي. هيءَ مثنوي، سنڌي ادبي بورڊذ پاران شايع ٿيل آهي. سندس ٻي تصنيف ”بيگلار نامه“ آهي، جنهن ۾ هن ميرابوالقاسم جي والد، شاھ قاسم خان (1017ھ/1658ع) جي لڙاين کي فارسي نثر ۾ لکيو آهي. سندس هيءُ ڪتاب ترخاني دؤر متعلق هڪ مستند دستاويز جي حيثيت رکي ٿو.

بيگلارن جو قبرستان نصرپور جي ويجهو، ٽنڊي الهيار ٽنڊي آدم روڊ تي، اولهه طرف، ’تورڪيءَ‘ جي ڳوٺ ۾ ’ميين ونهيين‘ جي مزار جي ويجهو آهي، جنهن کي ”تورڪيءَ وارو قبرستان“ به سڏين ٿا. ادراڪي بيگلاري به انهيءَ قبرستان ۾ مدفون آهي.

## حوالا
ادريس محمد صديق

**ادريس محمد صديق** ممتاز صحافي، اديب، نقاد، محقق ۽ براڊڪاسٽر 1928ع تي يو.پي ۾ پيدا ٿيو. ادريس صديقي ڪنٽرولر نيوز ريڊيو پاڪستان ۽ ڊائريڪٽر ريسرچ پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف نيشنل افيئرز پڻ رهيو ۽ کيس بابائي اردو گولڊ ميڊل جي اعزاز سان پڻ نوازيو ويو. سندس وفات 4 فيبروري 2000ع تي لاهور ۾ ٿي. سندس هي تصنيفون آهن
:
#يہ مسائل تلفظ،
#اردو شاعري ڪا تنقيدي جائزه،
#وادي سنڌ ڪِي تھذيب،
#بابائي سخن،
#جاگ رها هي پاڪستان،
#خديجة الڪبريٰ،
#قدم قدم آباد

## حوالا

زمرو:1928ع جون پيدائشون
زمرو:2000ع جون وفاتون
ادو عبدالرحمان (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب ليکڪ امر لعل ھنڱوراڻي جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جنهن ۾ مکيه ڪهاڻي ”ادو عبدالرحمان“ سان گڏ ٻيون 11 ڪهاڻيون به شامل آهن. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز جي 99 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت ڇهه رپيا آهي. هيءَ ڪتاب سنڌي ٽائيمس الهاس نگر-3 بمبئيءَ وارن 1981ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جنهن جو ٻيو ڇاپو نيو فيلڊس پبليڪيشن طرفان 1985ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو. هي ڪتاب انگريزيءَ کان سواءِ هندستان جي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. سنڌ ۾ به ڪيئي ڇاپا پڌرا ٿيا آهن.ادو عبدالرحمان سنڌي افسانوي ادب جي هڪ مشهور ڪهاڻي آهي، جيڪا سنڌي ليکڪ امرلال هنگوراڻي لکي، ۽ سندس مجموعي پلواري ۾ 1930ع ۾ شايع ٿي.

## ڪهاڻيءَ جو خلاصو

هي ڪهاڻي سنڌ جي هڪ صوفي درويش عبدالرحمان جي ڪردار کي مرڪز بڻائي ٿي، جيڪو دنياوي حالتن بابت پنهنجي اندروني آواز سان گفتگو ڪندو رهي ٿو. هو روحاني دانائي، سادگي ۽ عاجزيءَ جي علامت طور پيش اچي ٿو. ڪهاڻيءَ ۾ هڪ غريب ماڻهوءَ تي چوريءَ جو ڪوڙو الزام لڳايو وڃي ٿو، جيڪو هڪ ڪيني ڀري واپاري طرفان هن تي مڙهيو وڃي ٿو. ادو عبدالرحمان عدالت ۾ ان غريب جي پاسي ۾ بيهي، پنهنجي صاف گوئي ۽ پاڻ سان مڪالمو ڪندي سماجي رياڪاري ۽ ڪوڙ کي وائکو ڪري ٿو.

## ثقافتي ۽ فڪري اهميت

هي افسانو سماجي ناانصافين، نوآبادي دور جي عدالتي نظام، ۽ انساني بناوٽي حيثيتن تي تنقيد ڪري ٿو. درويش ۽ مجسٽريٽ جي وچ ۾ ٿيندڙ ڳالهه ٻولهه وسيلي “دنياوي ڪوڙ” نروار ڪيا وڃن ٿا، ۽ سنڌي صوفي روايت جي اخلاقي روح، سچ، انصاف ۽ انسان دوستي، کي ساراهيو وڃي ٿو. حقيقت پسنديءَ تي ٻڌل هي ڪهاڻي پنهنجي فڪري گهرائي سبب هڪ ڪلاسيڪ حيثيت ماڻي، 1940ع ۾ ٻيهر ڇپي، ۽ بعد واري سنڌي افسانوي ادب تي به اثرانداز ٿي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اديب سنڌ (ڪتاب 1)

ڪتاب **اديب سنڌ** ضياءُ الدين ”بلبل“ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 57 صفحا آهن.

## حوالا
اديب فيروز شاھي

سندس پورو نالو مولانا دين محمد اديب فيروز شاهي، پاڻ سنڌ جو مشهور عالم، شاعر ۽ اديب هئا، جنهن سنڌي، عربي، فارسي ۽ اردوءَ ۾ شاعري ڪئي. نثر ۾ به ڪافي ڪتاب لکيائين. پاڻ ميهڙ تعلقي جي ڳوٺ فيروز شاهه ۾ 1897ع ۾ ڄائو هو، ان ڪري فيروز شاهي سڏايائين. علم جي تحصيل ۽ تڪميل بعد ڪيترن مدرسن ۾ درس تدريس جو ڪم شروع ڪيائين. ڪافي عرصو تاريخي شهر پاٽ ۾ به علم جي تدريس کي ڦهلايائين. آخري ڄمار ۾ حيدرآباد اچي رهيو. نور محمد هاءِ اسڪول جي هاسٽل جو پيش امام مقرر ٿيو. حيدرآباد ۾ قيام دوران ملڪ جي وڏن عالمن سان ملاقاتون ڪيائين. مولانا اشرف ٿانويءَ جو معتقد ٿيو. هُن مولانا روم جي مثنويءَ جو سنڌي ترجمو "اشرف العلوم" جي نالي سان ڪيو، سندس ٻين ڪتابن ۾ اصلاح احوال، بهشتي ڪوثر، خاتم الانبيا (نورالانوار جو سنڌي ترجمو) ۽ ڪشف المعجوب جو سنڌي ترجمو مشهور آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ٻولي
اذان

**اذان** معنيٰ خبردار ڪرڻ، سڏ ڪرڻ. اسلامي اصطلاح موجب اهي مقرر لفظ، جيڪي نمازن جي وقتن تي ٻانگو وڏي آواز سان ورجائيندو آهي، ۽ اهڙيءَ طرح ماڻهن کي باجماعت نماز لاءِ سڏيندو آهي. اهو طريقو نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جي مديني ۾ اچڻ کان پوءِ سن 2ھ/624ع ۾ -جاري- ٿيو. ٻين مذهبن ۾ گهنڊ گهڙيال وڄائڻ يا ناد وڄائڻ جو طريقو رائج آهي. 
مسلمانن جي -اذان- ۾ چار دفعا -تڪبير- (-الله- اڪبر)، ٻه دفعا ”اشهد -ان- لا الہ الاالله“، ”اشهد -ان- محمد رسول -الله-“، ”حي علي الصلواة“، ”حي علي الفلاح“، ۽ -تڪبير- ۽ آخر ۾ هڪ دفعو ”لا الہ الا -الله-“ جا لفظ چيا ويندا آهن. صبح واري ٻانگ ۾ ”حي علي الفلاح“ کان پوءِ ”الصلواة خير من النوم“ جا لفظ به ٻه ڀيرا چيا ويندا آهن. 
سنڌ ۾ -ٻارڙي- جي ڄمڻ تي -ان- جي ساڄي ڪن ۾ ٻانگ ڏني ويندي آهي. هنن لفظن سان ته ”ڀلي -آئين- -الله- جا مهمان! توتي لکين رحمتون نازل ٿين“. 
ڪنهن اوچتي آفت ۽ خطري جي وقت به مسلمانن ۾ ٻانگن ڏيڻ جو رواج آهي.

## حوالا
اديب انقلابي

**اديب انقلابي** جو اصل نالو **مظفر علي چانڊيو** آهي. هو اديب، نقاد ۽ محقق آهي. هو ڳوٺ گاهي خان چانڊيي ۾ پيدا ٿيو. هن ايم.بي.بي.ايس، ڊي.ايل.او، ايم.ايس.ايف ۽ آءِ.سي.ايس جون ڊگريون پاس ڪيون آهن ۽ هن وقت پيشي جي لحاظ کان ڊاڪٽر آهي. اديب انقلابي جو شمار سنڌ جي سٺن اديبن ۾ ٿئي ٿو. هن جا هن وقت تائين ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن. جن ۾ ”جساف جي ڏھ سالہ تاريخ“ (1982ع)، ”دنيا جا انقلابي ٻار“،(1982ع)، ”پشتو شاعريءَ جو سنڌي روپ“ (1983ع)، ”دنيا جا انقلابي ڊاڪٽر“ (1984ع)، ”سنڌ جي ڪوپائي ڪٿا“ (1993ع)، ”سنڌ جا عظيم ويڄ“ (1992ع)، ”ڪن، نڪ، ڳلي جون عام بيماريون“ (1985ع)، ”سائين جي ايم سيد سان ڪچھريون“ (1985ع)، ”ٽارچر سيل جي شاعري“ (1996ع)، ”گستاخ ڪلامي“ (2006ع) ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا آهن. هو هن وقت لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
اديب الحسن رضوي

مشهور ڊاڪٽر **اديب رضوي** ڪراچيءَ مان ايم.بي.بي.ايس. جي ڊگري وٺڻ کان پوءِ اعليٰ تعليم جي حصول لاءِ برطانيه هليو ويو. سال 1972ع ۾ واپس آيو ته ڪراچيءَ جي سول اسپتال ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور مقرر ٿيو. سندس ڪوششن سان ڪراچي سول اسپتال ۾، ملڪ جو ٻيو نمبر وڏو شعبو ”يورالاجي“ قائم ٿيو. آهستي آهستي ترقي ڪندي، ان شعبي ”سنڌ انسٽيٽيوٽ آف يورالاجي ائنڊ ٽرانسپلانٽيشن“ جي صورت اختيار ڪري ورتي، جنهن جو شمار ايشيا جي بهترين طبي ادارن ۾ ٿئي ٿو. هن اداري ۾ او پي ڊي جي مريضن سميت، سال ۾ هڪ لک کان وڌيڪ مريضن جو علاج ڪيو ويندو آهي. مريضن جو سموريون ٽيسٽون مفت ۾ ڪيون وينديون آهن. بُڪين جي تبديليءَ جو پهريون آپريشن پڻ ڊاڪٽر صاحب، هن ئي اداري ۾ 20 نومبر 1985ع تي ڪيو هو ۽ سال 2009ع تائين هزارين اهڙا آپريشن، ڊاڪٽر صاحب خود به ڪري چڪو هو. هو پاڪستان ۾ بڪين جي پيوندڪاريءَ جو وڏو ماهر ڊاڪٽر آهي. سندس خدمتن جي مڃتا طور ڪيترائي اوارڊ به مليا اٿس.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:صحت
زمرو:ماھر طب
زمرو:1938ع جون پيدائشون
اڌ رنگ

**اڌ رنگ** هڪ قسم جي بيماري، جنهن ۾ جسم جو هڪ -پاسو- سُڪي پوندو آهي، ۽ بيڪار ٿي ويندو آهي. بعضي اُن حصي ۾ ’رعشو‘ يا رڦڻي ٿي پوندي آهي، يا نستو ٿي ڦِري ويندو آهي. اِن کي ”فالج“ به چوندا آهن. اَڌرنگ ڪهڙي به عمر ۾ ٿي سگهي ٿو، ڄمڻ کان وٺي مرڻ تائين هن بيماريءَ جو حملو ٿي سگهي ٿو. عام طرح چيو ويندو آهي ته -اڌ رنگ- ”-بخار-“ جي شدت مان يا بلڊ پريشر وڌڻ سان ٿي پوندو آهي. هيءُ مرض دماغ، اعصاب يا عضون ۾ خلل پيدا ڪندو آهي ۽ جسم جو ساڄو يا کاٻو هڪ -پاسو- بي حس ڪري ڇڏيندو آهي. عام گهرو علاج طور -اڌ رنگ- جي مريض کي پاريهل يعني ڪبوتر جو گوشت رڌي کارائيندا آهن ۽ -ان- جو شوروو پياريندا آهن. جيڪڏهن مريض جو منهن ٽيڏو ٿي ويندو آهي ۽ واڇ ڦري ويندي ته -ان- کي ’لقوو‘ به چوندا آهن. عام ماڻهن ۾ ڪيترائي ٽوٽڪا مشهور آهن پر ڊاڪٽري علاج سان ئي مريض بهتر ٿيندو آهي. ورزش يا فزيوٿيراپيءَ ذريعي به علاج ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:اعصابي بيماريون
زمرو:موت جو سبب
اڌ گول ڦڻي

ڦڻيءَ جو هڪ قسم، جيڪا ڪاٺيءَ مان ٺاهين. سُٺي ڦڻي ڪَهوءَ جي ڪاٺ مان ٺهي. هيءَ ڦڻي مردن جي استعمال لاءِ هوندي آهي، جيڪا بلڪل نانگ جي ڦڻ وانگر هوندي آهي، جنهن جي فقط هڪ پاسي سنها ڏندا ٿين. ڪيترا مرد جيڪي وڏا وار رکن، اهي وارن ۾ ڦڻي هڻي مٿان -پٽڪو- ٻڌيو ڇڏين.

## حوالا
اڌارام ٿانورداس ميرچنداڻي

سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو ليکڪ، مترجم ۽ -تعليم- دان اڌارام ٿانورداس 1833ع ڌاري حيدرآباد ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- حيدرآباد جهڙي علمي ماحول ۾، قابل استادن جي زيرنگرانيءَ ۾ ٿي، جتان کيس سنڌي ادب جي خدمت ڪرڻ جو شوق جاڳيو. اڌارام ايتروئي سٺو مترجم هوندو هو، جيترو خود طبعزاد ليکڪ هوندو هو. هن شاعريءَ ۽ نثر ۾ ڪيترن ئي ڪتابن جا بهترين ترجما ڪيا، جيڪي سنڌي ادب جو بهترين سرمايو آهن. هن ڪامسين ۽ ڪامروپ جي بيتن جو ترجمو ڪيو. سندس لکيل ڪتاب هينئر ناياب آهن. اڌارام 1853ع ۾ بنيادي -تعليم- جي واڌاري ۽ سڌاري لاءِ -انگريز- دور ۾ اوائلي نصابي ڪتابن جي تياريءَ دوران سنڌي پهريون ۽ سنڌي ٻيو ڪتاب به ترتيب ڏنا هئا. سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيل پهريون ناول ’راسيلاس‘ به هن ديوان نولراءِ شوقيرام سان گڏ تيار ڪيو هو جيڪو 1870ع ۾ ڇپيو هو. سنڌي ٻوليءَ جي هن نامياري ليکڪ 1883ع ۾ وفات ڪئي. سنڌي ادب ۾ سندس نالو اڄ به وڏي عزت ۽ احترام سان ياد ڪيو وڃي ٿو.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
اسلم آزاد

**اسلم آزاد** ولد سليمان ڪورائي بلوچ، 28 آگسٽ 1950ع تي حيدرآباد ۾ جنم ورتو. هن ابتدائي تعليم کان وٺي گرئجوئيشن تائين حيدرآباد ۾ تعليم حاصل ڪئي. کيس ادب سان ننڍي هوندي کان ئي چاهه هو.

## ادبي سفر

اسلم آزاد جي اصل سڃاڻپ هڪ ڪمپيئر جي حيثيت سان آهي، پر هي صحافي ۽ اديب به رهيو آهي. هن پنهنجي صحافتي سفر جي شروعات آڪٽوبر 1967ع ۾ عبرت اخبار کان ڪئي ۽ چئن سالن کان پوءِ روزاني هلال پاڪستان جو سينيئر سب ايڊيٽر ٿيو. 1990ع تائين صحافت سان وابسته هئڻ سبب هن صحافت ۾ نوان لاڙا متعارف ڪرايا. ڪاليج واري زماني (1969ع کان 1971ع تائين) هن ’اسٽوڊنٽس پبليڪيشن‘ جا 14 ڪتابڙا شايع ڪيا. اهو دور مارشل لا جو هو. پر اسلم آزاد قومي جوابداريءَ سان ’اسٽوڊنٽس پبليڪيشن‘ کي جاري رکندو آيو. جنوري 1980ع ۾ هن ٽيليويزن جي اسٽيج جو سفر ”وينجهار“ پروگرام ۾ ڪمپيئر جي حيثيت سان شروع ڪيو. انهن ڏينهن ۾ ڪمپيئرنگ ظفر حسن ڪندو هو ۽ ان جي بيماريءَ کان پوءِ اسلم آزاد کي اهو موقعو مليو ۽ هو ٽيليويزن تي پنهنجي جاءِ ٺاهڻ ۾ ڪامياب ٿيو. اسلم آزاد ريڊيي تان به ڪافي پروگرام براڊڪاسٽ ڪيا، جن ۾ ڊراما، تقريرون وغيره شامل آهن. هن اٽڪل 15 ريڊيو ڊراما نشر ڪيا. اسلم آزاد ٻه ڀيرا لوڪ ميلن جي ڪمپيئرنگ ڪئي. 1985ع ۾ عام چونڊن جي پي. ٽي ويءَ تان سڌيءَ ريت نشر ٿيندڙ نتيجن واري پروگرام جي به ڪمپيئرنگ ڪيائين. هن پي. ٽي. ويءَ تي وينجهار، لطيفي لات، گهڙيال، پرک ۽ ٻين ڪافي پروگرامن ذريعي پاڻ مڃرايو، جنهن جي مڃتا طور پي ٽي ويءَ پاران کيس پروگرام ”لطيفي لات“ 1987ع جو پي ٽي وي اوارڊ ڏنو ويو. کيس سلور جوبلي پي ٽي ويءَ گولڊ ميڊل 1990ع به ملي چڪو آهي. ان کان سواءِ فني قدردانن پاران ڀٽائي اوارڊ ۽ ٻيا اوارڊ حاصل ڪيا اٿس.

تازو تصوف تي هڪ ڪتاب پڻ ڇپايو اٿس. هن وقت حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا

زمرو:1950ع جون پيدائشون
زمرو:اديب
تعمير حسين

**تعمير حسين** ناميارو گلوڪار تعمير حسين، مشھور موسيقار ۽ استاد غلام عليءَ جو فرزند آهي، هو چوٿين آڪٽوبر 1966ع ۾ حيدرآباد ۾ ڄائو. استاد غلام علي پھننجي دور جو وڏو موسيقار رهيو آهي، تعمير حسين پيءُ جي نظرداريءَ هيٺ راڳ سکيو. 1983ع ۾ پروڊيوسر اعجاز عليم عقيليءَ کيس پي. ٽي. ويءَ تي روشناس ڪرايو، جتي هن ڪيترائي ڪلام ڳاتا، تعمير حسين سنڌي، سرائيڪي بلوچي، اردو ۽ راجستانيءَ ۾ سٺو ڳائي ٿو. سندس پي. ٽي. وي تان ٿيل سنڌي پروگرامن ۾ همرچو، کٽڻھار، بوند بھار، چھچٽو، پرک، گهڙيال، سنڌ سينگار ۽ آبادگار، اردو پروگرامن ۾ رنگ ترنگ، ميوزڪ فيسٽيول، ٽيلي شو، معين اختر شو، بزم غزل وغيره شامل آهن، ريڊيي پاڪستان تي کيس نامور براڊڪاسٽر نصير مرزا آندو، جتي 1994ع کان ڳائي ٿو. ڪيترين فلمن ۾ بہ ڳائي چڪو آهي. هن وقت سنڌ ٽي. وي، ڪي. ٽي. اين، ڪشش ۽ مھراڻ چينلن تي پنھنجي فن جا جوهر ڏيکاري چڪو آهي ۽ مقبول فنڪار جي حيثيت ماڻي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1966ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي فنڪار
اڌاڻڪي

تعلقي ٽنڊي محمد خان، ضلعي حيدرآباد ۾ هڪ ديهه جو نالو. جنهن ۾ نور محمد ابڙو، ڄام نونداڻي،علي خان چانڊيو ۽ واحد بخش رند ڳوٺ آباد آهن.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
اذان عشق

هي ڪتاب صوفي ولي محمد ”تراب“ جي شاعريءَ جو مجموعو آهي، جيڪو سندس عقيدت مند نصرالله لغاريءَ، نومبر 2009ع ۾ تبسم پبليڪيشن ڦاڙياري ضلعي خيرپورميرس پاران ڇپائي پڌرو ڪيو. ڊيمي سائيز جي 245 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 200 روپيا آهي ۽ ڪتاب انٽيل ڪميونيڪيشن حيدرآباد مان ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. هن شعري مجموعي ۾ شاعر جو تعارف فقير رانجھن عليءَ لکيو آهي، جڏهن ته مهاڳ نامياري براڊڪاسٽر ڪوثر ٻرڙي لکيو آهي. صوفي ولي محمد جي شاعريءَ تي فقير قادر بخش ڪرم ٽالپر، زبير سومري ۽ نصرالله بليدي جا تاثرات پڻ موجود آهن. هن ڪتاب ۾ فقير ولي محمد تراب جون حمد، نعتون، ڪافيون، وايون، غزل، گيت ۽ بيت شامل آهن.

## حوالا
اذن عام

**اذن عام**  مرڻي جي هڪ رسم، جنهن ۾ فوتيءَ کي دفنائڻ کان پوءِ، قبرستان جي حد کان ٻاهر نڪري فاتحه پڙهي، عارضي عذرخواهي ڪرڻ کان پوءِ اعلان ڪرڻ ته جنهن کي تڪڙو ڪم هجي، اُهو وڃي ته کيس اجازت آهي. -ان- اعلان کي ”-اذن عام-“ چوندا آهن. ھي جمعي جي نماز جي واجب ٿيڻ جي شرطن منجھان ھڪ شرط آهي، جنھن جو مطلب ھي آھي ته جتي جمعي جي نماز پڙھي ويندي ھجي اتي ھر خاص ۽ عام کي شريڪ ٿيڻ جي عام اجازت ھجي ۽ ڪنھن قسم جي ڪابه رڪاوٽ ڪنھن لاءِ نہ ھجي.

## حوالا
اڌڪ

وڌيڪ اڌ مهينو جيڪو 15 ڏينهن جو ٿئي، جيڪو سنبت ۾ هر ٽئين سال، شمسي سال سان برابر ڪرڻ لاءِ -آکاڙ- ۽ ساوڻ مهينن جي وچ ۾ ڳنڍيو ويندو آهي. اُن مهيني کي ڌرمائو مهينو به چوندا هئا. پاڪستان کان اڳ ڀارت جي جدا جدا صوبن ۽ رياستن ۾ ڌرمي ڏينهن ملهائڻ ۾ يڪسانيت نه هئي، تنهنڪري 1954ع ۾ هند سرڪار جنترين ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪرڻ لاءِ معياري -جنتري- رائج ڪئي. 23 مارچ 1954ع کي هندي سنبت جي چيٽ مهيني جي پهرين -تاريخ- مقرر ڪئي. هن جنتريءَ ۾ مهينن جا ڏينهن هيٺينءَ طرح مقرر ڪيا ويا: چيٽ 30 ڏينهن، ويساک 31 ڏينهن، ڄيٺ 31 ڏينهن، -آکاڙ- 31 ڏينهن، ساوڻ 31 ڏينهن، -بڊو- 31 ڏينهن، -اسو- 30 ڏينهن، ڪتي 30 ڏينهن، ناهري 30 ڏينهن، پوهه 30 ڏينهن، مانگهه 30 ڏينهن ۽ ڦڳڻ 30 ڏينهن اهڙي طرح چنڊ جي حساب وارن مهينن جي کوٽ ڀري ويئي. هاڻي هندي سال ۾ ”اَڌڪ“ مهينو ڳنڍيو نه ويندو آهي.

## حوالا
اڌوري تصوير

وجوان ليکڪ شوڪت چاچڙ جو لکيل ڪتاب، جيڪو سنڌي ادبي بورڊ طرفان نومبر 2008ع ۾ شايع ٿيو ۽ ”ڪُل سنڌ ٻالڪ ميلي“ جي موقعي تي پڌرو ڪيو ويو. هن ڪتاب ۾ هاءِ اسڪول سطح جي ٻارن جي دلچسپي ۽ -اصلاح- تي مشتمل 9 بهترين ڪهاڻيون شامل آهن. روايتي انداز کان هٽي ڪري هنن ڪهاڻين ۾ جدت ۽ دلچسپ مڪالمن جو سٺو استعمال ڪيو ويو آهي -جن- ۾ دوستي، سماجي اوڻاين، -تعليم-، استادن ۽ بزرگن جي قدر کي پڻ موضوع بڻائي واقعن ۽ خوبصورت ڊائلاگن سان بيان ڪيو ويو آهي. 76 صفحن جي چار رنگي ٽائيٽل سان ڇپيل هن ڪتاب جي قيمت 75 رپيا لکيل آهي.

## حوالا
اڌي سنگھ جھونجھار

ڪارونجهر ۾ انگريزن سان مهاڏو اٽڪائيندڙ هي ڪردار روپلي ڪولهيءُ سان گڏ وڙهيو هو. روپلو اڪيلو جهونجهار نه هو، جنهن انگريزن سان مهاڏو اٽڪايو. روپلي کان سواءِ انگريزن سان ساڪريءَ جو ورڻ ذات جو مهاسنگهه -ٺاڪر- ، کارسر جو راجو چوهاڻ -ٺاڪر- ، ويرا واهه جو ٺَڪر اُڌي سنگهه ۽ ڪلياڻ سنگهه به وڙهيو. لاڌوجي، ڪاپڙي خان، راڻو ڪرم سنگهه جيل ۾ پيا، -جن- کي اُدي سنگهه جيل ڀڃي ڪڍيو. 
ان واقعي مهل تروٽ نگر -پارڪر- ۾ لاڌو سنگهه مينگهواڙ جي گهر ۾ لڪي ويو هو، سندس فوج -ان- مهل واڌڙائيءَ ۾ هئي. پوءِ تروٽ هتان رات جو ڀڄي ويو ۽ واڌڙائيءَ مان وڃي فوج آندائين. 
اُڌي سنگهه -ان- وقت تائين وڙهندو رهيو، جيستائين مارجي نه ويو، -ان- کانپوءِ تروٽ ننگر -پارڪر- تي ٻيهر قبضو ڪري ورتو. وڏو سوڀ ڪولهي مارجي ويو، ليمبو به مارجي ويو، ٻيا ڪيئي مارجي ويا پر سڀ کان بهادريءَ سان روپو وڙهيو، جيڪو انگريزن جي پهري هوندي به قلعو ٽپي، تهه خاني مان -بارود- ڪڍڻ آيو ۽ جهلجي پوڻ کان پوءِ سچي نه ڪيائين. روپلي ۽ سندس ساٿين کي جهونجهار (سورهيه سپوت) ڪري چيو وڃي ٿو. ”جهونجهار“ -ٿر- ۾ اهڙي سورهيه کي چئبو آهي، جيڪومرڻ کان پوءِ به ويڙهه -جاري- رکي.

## حوالا
اڍا

سمن جي هڪ شاخ يا ذات. اُڍن جو نسب نامو هن ريت آهي: اُڍو پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پت -اوڍر- پٽ نوتيار پٽ گجپت پٽ هسپت، جيڪو سنڌ جي سمن جو ڏاڏو هو. اُڍا هن وقت سڄيءَ سنڌ ۾ موجود آهن. سندن دؤر ۾ -بدين- ۾ ٻه مشهور ڪوٽ هئا.

## حوالا
اڍائي گھرن جو خير

ھيءُ ڪتاب پروفيسر هاسانند چاندومل جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 24 آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، سيٺ هيرانند، ڪوهنور پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان ڇپايو.

## حوالا
اڍيجاڻي

اڍيجا ذات جي نسبت رکندڙ هن نالي سان -بدين-، سجاول ۽ ڊگهڙي تعلقن ۾ ديهون -آباد- آهن. تعلقي ڊگهڙيءَ واري ديهه ۾ فقط ٻه ڳوٺ عثمان -آباد- ۽ بلالاڻي اسٽيٽ موجود آهن. شهدادپور شهر واري ايراضيءَ ۾ -اڍيجاڻي- شهر جو بنياد -اڍيجا- قبيلي وڌو هو.

## حوالا
اڏ

**اڏ** ٻنيءَ کي پاڻي رسائڻ لاءِ ننڍي واهي يا ڪَسِي (جيڪا ڪڙيي، نار يا هرلي مان پاڻي آڻي).

## حوالا
اڏام (ڪتاب)

ليکڪه رضيه کوکر. ڇاپو پهريون: -آگسٽ- 1983ع، هن ڪتاب ۾ رضيه کوکر جون ڪهاڻيون آهن. هي ڪتاب فريده شير، ڪافي پبليڪيشن، ڪراچي يونيورسٽيءَ ڪراچيءَ مان ڇپايو، جنهن جي قيمت 10 رپيا آهي.

## حوالا
اڏام کٽولو (ڪتاب)

):هيءُ ڪتاب محمد بخش جوهر جو لکيل آهي، جنهن ۾ جاسوسي ڳالهيون آهن. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 22 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس هيءُ ڪتاب، مدينه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1959ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اڏام کٽولي

قديم زماني جي آکاڻين ۾ جادوءَ جي زور تي اُڏامندڙ کٽ، غاليچو وغيره، اُڏندڙ کٽولي. هن قسم جا اڏامندڙ کٽولا يا قالين قديم عربي، فارسي ۽ هندي ادب جي قصن ۽ ڪهاڻين ۾ عام آهن.

## حوالا

زمرو:عربي علم الاساطير
زمرو:ڪمبل ۽ قالين
اڏامندڙ ڀوت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد بخش جوهر جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 70 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس حيدرآباد مان شايع ڪيو.

## حوالا
اڍيجا

**اڍيجا** سنڌ جي سمن جي ذات. انهن جي نسب جو سلسلو هن ريت آهي: اُڍيجن جو وڏو اُديجو پُٽ پلي پٽ رائڌڻ پٽ ڪاڪا پٽ سمون پٽ لاکو پٽ انڙ پٽ لاکو پٽ لاکير پٽ اُڍو پٽ اوڍر پٽ نوتيار.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
اڏامندڙ ٿالھيون (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب محمد بخش جوهر جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد پڪو آهي، جنهن ۾ 328 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، -باغبان- پبليڪيشن، حيدرآباد سال 1956ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اڏوھي (ڪتاب)

ھي ڪتاب نامياري اديب، ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس اخلاق انصاريءَ جو ناول آهي، جيڪو جيجل پبليڪيشن نصيرآباد ڇپرايو آهي. ڪتاب جو انتساب ناليوارن ڪهاڻيڪارن مشتاق شوري، مدد علي سنڌي ۽ ماڻڪ جي نالي ٿيل آهي. مهاڳ مشتاق احمد شوري لکيو آهي. هي ناول -ٽن- حصن تي مشتمل آهي. پهريون ”-اڏ-“، ٻيون ”اڏو“ ۽ ٽيون ”-اڏوهي-“. ڪتاب جي بئڪ ٽائٽل تي ڊاڪٽر -بدر- اڄڻ، -تاج- -بلوچ-، -اسحاق انصاري- ۽ عباس جلباڻيءَ جا مختصر رايا ڏنل آهن. چار رنگي ٽائٽل ۽ پڪي جلد وارو هي ناول 128 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جو ملهه 100 روپيا آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
اڏوھيء جي ڇن

اڏوهيءَ جي ڇَنَ: ضلعي بدين جي سامونڊي ڪناري تي، ڪوٺاري کان اولهه طرف ”-اڏوهيءَ جي ڇن-“ شروع ٿئي ٿي. انهيءَ نالي هوندي به هيءَ سرزمين اڄ به سرسبز ۽ کير وانگر اُجري آهي. -ٻٻر- ۽ ڪنڊيءَ جا وڻ منجهس گهڻا آهن. انهيءَ ڇن ۾ هرڻ، سهو ۽ -تتر- ٿئي. سياري جي شروعات ۾ هت -تلور- به ٿيندي آهي. 
هِت گلوريون تمام گهڻيون رهن ٿيون. هيءُ علائقو ”ڳورپٽ“ جانور جي جُوءِ آهي. هن ڇَن ۾ ٻه -جاڙيون- قبرون پڪين سرن سان ٻڌل آهي. هن علائقي ۾ پاڻيءَ جي وڏي تڪليف آهي. رڻ ۾ ڪجهه وقت -پاڻي- رهي ٿو ته پنهنجو ذائقو بدلائي ڪڙو ٿيو پوي. رڻ جي هوا ۾ هڪ قسم جي بوءِ ٿيندي آهي، جيڪا نئين ماڻهوءَ کي ڏاڍو پريشان ڪندي آهي.

## حوالا
اڏيرو مندر

اڏيري لال جو هڪ آستانو، ٽنڊي آدم لڳ اڏيري لال شهر ۾ آهي، جنهن کي هندو ۽ مسلمان ٻئي قدر جي نگاهه سان ڏسن ٿا. پر -اڏيرو مندر- جو نمونو ئي پنهنجو آهي. جيتوڻيڪ هيءُ ماڳ به اڏيري لال (درياهه پنٿين) سان منسوب آهي. اڏيري -پتڻ- لڳ ٺهيل هيءُ مندر ڏسي ماڻهو دنگ رهجي وڃي ٿو. 
مندرن جي ٻاهرين بيهڪ اسلامي عمارتن جهڙي آهي. هي ٻه مندر آهن. هن وقت درياهه پنٿين جو هتي ڪوبه پڌرو ثبوت نٿو ملي، سواءِ نالي جي. وڏو مندر سِرُن جي ڀڙڀانگ مقبري جو ڏيک ٿو ڏئي. ٻنهي مندرن کي گنبذ آهن. چئني ڪنڊن تي ننڍڙا منارا به اٿن. مندرن کي ڪنهن وقت اندران ٻاهران پلستر ٿيل هو، -جن- تي اڏيري لال جي درياهي پير جي روپ جي سهڻي چٽسالي ڪئي وئي هئي. ٻاهرئين پاسي هن وقت چٽسالي نظر نٿي اچي، البت ڪٿي ڪٿي پلستر نظر اچي ٿو. وڏي مندر ۾ اندر ڇت تي چٽسالي ٿيل آهي. اُڏيري مندر ۾ ٿيل چٽسالي رامائڻ واري ڪٿا تي ٻڌل آهي. لنڪا واري -جنگ- کي مهارت سان چٽيو ويو آهي. هي قبو 1044ھ جو آهي ۽ -ان- جي ماپ 30X28 فوٽ آهي. . اڏيري لعل بابت ڪيئي راويتون آھن. ھندو توڙي مسلمان ھن درگاهه تي اچن ٿا. اڏاوت پڪ سري آھي. پيڙهه -پٿر- جي ٻڌل اٿس. ڪاشيءَ جي سنھين سرن سان فرشبندي ٿيل آھي. ھيءُ قبو 1044ھ ۾ بندرنگ ولد گھن داس جوڙايو. -اوڀر- ۾ شيخن جا گھر، اولهه ۾ ڀڳل عمارت، -اتر- ۾ مسجد ۽ ڏکڻ ۾ گھٽي آھي.

## حوالا

زمرو:هندو مندر
ارائونڊ دي ورلڊ (ڪتاب)

نامياري ڪالم نگار ۽ سفر نامن جي ليکڪ محمد خان سيال جو سنڌيءَ ۾، انگريزي نالي سان لکيل هي ڪتاب، سفر نامي تي مشتمل آهي، جنهن ۾ ٽيهن ڏينهن اندر دنيا جي گولي کي اڪيلي سر چڪر هڻڻ جو سربستو ۽ دلچسپ احوال ڏنل آهي. انهيءَ سفر دوران، ليکڪ ڪراچيءَ کان جدي، مڪي، مديني، لنڊن، بيڊفورڊ، ايمسٽرڊم، نيويارڪ، لاس اينجلس (هالي ووڊ)، هونو لولو ۽ ٽوڪيو کان ٿيندو ڪراچيءَ موٽيو. هن ڪتاب جو مهاڳ، پنهنجي دؤر جي نامياري صحافي، روزاني ”-الوحيد-“ ۽ روزاني ”هلال -پاڪستان-“ جي اڳواڻي -ايڊيٽر- شيخ عبدالرحيم لکيو آهي. ڪتاب ۾ ڪل يارهن باب آهن. -جن- جو وچور هن ريت آهي: (1) ڀلي -پار- ڏانهن (مڪو شريف)، (2) مديني شريف ڏانهن سفر، (3) ڊيگال جي ديس ۾، (4) راڻي ايلزبيٿ جي راڄ ۾، (5) واهن ۽ هيرن جو شهر ايمسٽرڊم، (6) هيءُ نيويارڪ آهي، (7) جڳ مشهور هالي ووڊ ۾، (8) نرالي دنيا ڊزني لينڊ، (9) يونيورسل سٽي (هالي ووڊ)، (10) حيرت انگيز شهر هونو لولو ۽ (11) اڀرندڙ سج جي سرزمين جاپان. هي ڪتاب -جنوري- 1998ع ۾، عامر سيال پاران سورٺ اڪيڊمي ڪراچيءَ شايع ڪيو، ڊيمي سائيز ۾ 152 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 80 روپيا آهي.

## حوالا
ارباب (لقب)

**ارباب** سما قبيلي جي ڪن خاندانن جو لقب آھي. سمن جي مقابلي ۽ جنگين ۾ سماٽ قبيلن کي گهڻو نقصان پھتو. ان هوندي بہ ڪن قبيلن ۽ گروهن پنھنجو وجود برقرار رکيو. جيئن تہ اُنڙن پنھنجي موجوده اڳواڻ ”ڄام تماچيءَ“ جي روپ ۾، سمن جي شاهي خاندان جي نالي کي قائم رکيو آهي. سمو قبيلو گهڻين نکن ۾ ورهايل هو، جن جي سڃاڻپ پنھنجي سردارن جي نالن سان ٿيندي هئي. جھڙوڪ: ڄام، ارباب، وڏيرا ۽ ڄاموٽ وغيره.

ٿر ۽ گولاڙچي، توڙي سڄيءَ سنڌ ۾ رهندڙ نھڙي قبيلي جو سردار ارباب سڏجي. ويجهڙائيءَ ۾ نهڙين جو سردار ”ارباب توڳاچي“ هو، ان جي وفات کان پوءِ سردار ارباب امير حسن پڳ ڌڻي ٿيو.

هالن نون، دڙي، لاکن ۽ ٻَني جا ميمڻ بہ ارباب سڏائيندا آهن.

”ارباب“ عزت وارو لقب آهي، تنھنڪري عام ماڻھن پنھنجي اولاد (پٽن) جو نالو پڻ ارباب رکايو. انھيءَ ڪري ڪن ڳوٺن ۽ ديھن جا نالا بہ انھن ماڻھن جي پٺيان مشھور ٿيا.

## حوالا

زمرو:ذاتيون
زمرو:سنڌ جي ذاتيون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
ارباب الھجڙيو

ارباب- حاجي الهجڙيو نهڙيو 1862ع ۾ -ارباب- مٺا خان جي گهر ۾ ڳوٺ کيتلاري تعلقي ڏيپلي ضلعي ٿرپارڪر ۾ -جنم- ورتو. سياست جي شروعات 1895ع کان شروع ڪيائين. سياسي ميدان ۾ مسلم ليگ سان ساٿ ڏئي اڳتي وڌيو. -تحريڪ خلافت- ۾ حصي وٺڻ کان سواءِ علامه مشرقي جي 1931ع ۾ قائم ڪيل خاڪسار تحريڪ ۾ مير علي احمد -ٽالپر- ۽ مير رسول بخش -ٽالپر- سان گڏ حصو ورتائين. -آزاديءَ جي تحريڪ- دوران -ارباب- خانصاحب -توڳاچي- ۽ -تاج- محمد'>-ارباب -تاج- محمد- جو -ٻانهن- ٻيلي رهيو. لوڪل بورڊ جو ميمبر به رهيو، کيس جڏهن سياست ۾ ڪوڙ ۽ ٺڳي نظر اچڻ لڳس ته سياست کي خيرآباد چئي -الله- جي اطاعت، عبادت ۽ رياضت ۾ مشغول ٿي انسانيت جي خدمت ڪرڻ لڳو. اسلامي، ديني ۽ علمي معلومات جي -اشاعت- ۽ جهالت کي ختم ڪرڻ لاءِ 1929ع ۾ ستار -آباد- ۾ ”مظهر العلوم“ نالي سان هڪ وڏو ديني مدرسو قائم ڪرايائين، جنهن مان سوين شاگرد عربي، فارسي ۽ قرآن شريف جي -تعليم- حاصل ڪري چڪا آهن. انهيءَ مدرسي جو خرچ هي سخي مرد برداشت ڪندو هو. عالمن ۽ فاضلن سان روحاني ڪچهريون ڪري انهن مان فيض ۽ ذهني سڪون حاصل ڪندو هو. سندس زندگيءَ جو وڏي ۾ وڏو ڪارنامو، مولوي حاجي احمد ملاح جو سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن مجيد جو منظوم ترجمو پنهنجي خرچ تي ڇپائي، سنڌ جي عوام ۾ مفت تقسيم ڪرڻ هو. -ٿر- جو عوام سندس ديني، مذهبي ۽ سماجي خدمتون ڪڏهن به وساري نه ٿو سگهي. پاڻ 20 -آگسٽ- 1988ع ۾ هن فاني دنيا مان رحلت ڪري ويو. سندس آخري آرامگاهه ٿرپارڪر ضلعي جي ڏيپلي تعلقي ۾ سندس اباڻي ڳوٺ کيتلاريءَ ڀرسان کيتلاري قبرستان ۾ واقع آهي.

## حوالا
ارباب امير حسن

**ارباب امير حسن نهڙيو** ”ونگي جي ڄام“ جي نالي سان مشهور آهي. راڄوڻي جوڙ توڙ ۽ برادرين جي فيصلن ڪرڻ جو وڏو ماهر هو. 

ارباب امير حسن 1938ع ۾ ڳوٺ کيتلاري تعلقي ڏيپلي، ضلعي ٿرپارڪر ۾ جنم ورتو. سياست جي شروعات 1960ع کان ڪيائين. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ جڏهن ذوالفقار علي ڀٽي جي نگرانيءَ ۾ پيپلز پارٽيءَ جو جهنڊو ڦڙڪيو ته ان وقت سڄي سنڌ مان هڪ ارباب اميرحسن هو، جنهن آزاد اميدوار طور صوبائي اسيمبليءَ جي تڪ تان پيپلز پارٽيءَ جي اميدوار مير خدا بخش ٽالپر کي شڪست ڏئي ڪاميابي ماڻي هئي. 1980ع ۾ مجلس شورا جو ميمبر رهيو. 1985ع جي عام چونڊن دوران ٿرپارڪر جي قومي اسيمبليءَ جي سيٽ اين. اي 176 تان آزاد اميدوار طور فارم ڀرايائين. جتان ڪامياب ٿي پارليامينٽ ۾ پهتو ۽ محمد خان جوڻيجي جي حڪومت ۾ شامل ٿي ٿر واسين جي خدمت ڪيائين. 1988ع جي اليڪشن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. اهڙي طرح امير حسن'>ارباب امير حسن 1970ع کان 1990ع تائين لاڳيتو 20 سال حڪومت ۾ شامل رهيو، 1990ع واري اليڪشن ۾ سياست تان رٽائر ٿي واڳون پنهنجي ننڍي ڀاءُ ڊاڪٽر ارباب غلام رحيم جي حوالي ڪري کيتلاري ۽ ڍوڍاري جي اوطاقن تي ويهي راڄوڻي فيصلا ڪندو رهيو. سندس زندگيءَ جو وڏو ڪارنامو 1990ع ۾ ٿرپارڪر ضلعو قائم ڪرائڻ هو، 15 سيپٽمبر 2007ع ۾ وفات ڪيائين، سندس آخري آرامگاهه سندس اباڻي ڳوٺ کيتلاري ويجهو، کيتلاري قبرستان ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون شخصيتون
ارباب انور

ٿرپارڪر جي -ارباب- خاندان سان تعلق رکندڙ -ارباب انور- نهڙيو، 4 -اپريل- 1977ع تي ڳوٺ کيتلاري، تعلقي ڏيپلي ضلعي ٿرپارڪر ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- اباڻي ڳوٺ ۾ وٺڻ بعد سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان گريجوئيشن ڪيائين. 2000ع کان سياست جي ميدان ۾ پير رکيائين. 2003ع ۾ ضلعي ٿرپارڪر ۾ پبلڪ سيفٽي ڪميشن جو چيئرمئن ٿيو ۽ 2005ع تائين انهيءَ عهدي تي رهيو. -ان- کانپوءِ مڪاني چونڊن دوران 2005ع ۾ ٿرپارڪر جو ضلعي ناظم چونڊيو ويو ۽ 2008ع تائين ٿرپارڪر جو ضلعي ناظم رهيو.

## حوالا
اڏيرو لال (ڳوٺ ۽ ديھ)

**اڏيرو لال** هن نالي سان مٽياري ضلعي ۾ جدا جدا نالن سان هڪ ديھ، هڪ ڳوٺ ۽ هڪ ريلوي اسٽيشن واريون آباديون آهن. ”اڏيرو لال“ ديھ ۾ اڏيرو لال، کِدريون، بُھريون، مويجا، آخوند عبداللطيف ۽ پَنھون خاصخيليءَ جا ڳوٺ آباد آهن. ڳوٺ اڏيرو لال اسٽيشن، تعلقي مٽياريءَ جي ديھ ”کڏيءَ“ ۾ آباد آهي.

## حوالا
ارباب تاج محمد

ارباب -تاج- محمد-، سنڌ جي اڳوڻي وڏي وزير ڊاڪٽر -ارباب غلام رحيم- جو والد هو. سياست جي شروعات 1936ع ۾ بي. ڊي جي اليڪشن سان ڪيائين. ڳچ عرصو ضلعي ٿرپارڪر جو وائيس چيئرمئن ٿي رهيو، هڪ سماجي تنظيم ’-ٿر- ويلفيئر سوسائٽيءَ‘ جو 1937ع ۾ بنياد وڌائين ۽ -ان- تنظيم جو صدر ٿي رهيو. هن تنظيم جي پليٽ فارم -تان- -ٿر- جي عوامي ڀلائي ۽ ترقيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندو رهيو، گهڻو ڪري ضلعي هيڊ ڪوارٽر ميرپورخاص ۾ ئي رهندو هو ۽ ضلعي جي آفيسرن سان ملاقاتون ڪري، -ٿر- جي عوام جا مسئلا حل ڪرائيندو هو. پنهنجي وڏي -ڀاءُ- -ارباب- خانصاحب توڳاچيءَ سان گڏجي محمد علي جناح سان تحريڪ آزاديءَ لاءِ ڀرپور جدوجهد ڪيائين. کيس صدر محمد -ايوب خان- ’خدمت خلق‘ جو -تمغو- ڏنو. 1976ع ۾ وفات ڪيائين. سندس آخري آرامگاهه اباڻي قبرستان کيتلاري، تعلقي ڏيپلي، ضلعي ٿرپارڪر ۾ آهي.

## حوالا
ارباب خانصاحب توڳاچي

ارباب- خانصاحب -توڳاچي-، -ارباب- خاندان جي مشهور سخي مرد -ارباب- مير محمد جو پٽ هو. -ارباب- خانصاحب -توڳاچي- سياست جي شروعات 1925ع کان ڪئي. راڄوڻي فيصلن جو ماهر هو. 1936ع کان 1956ع تائين ليجسليٽو اسيمبليءَ جو ميمبر (M.L.A) رهندو آيو. 
1936ع ۾ پهريون ڀيرو خانصاحب عطا محمد پلي سان مقابلو ڪيائين ۽ کيس شڪست ڏئي اڪثريت سان ڪامياب ٿي ۽ M.L.A بڻيو. 1941ع جي اليڪشن ۾ غلام نبي شاهه کي شڪست ڏئي ٻيو ڀيرو ايم. ايل. اي بڻيو. 1946ع جي اليڪشن ۾ مير ملڪ محمد -ٽالپر- کي هارائي ٽيون ڀيرو ايم. ايل. اي طور ڪامياب ٿيو. 1956ع جي اليڪشن دوران سندس مقابلي لاءِ لطف علي دل ميدان ۾ لٿو، جنهن کي به ڪاميابي حاصل نه ٿي. -ٿر- جي عوام وڏي اڪثريت سان خانصاحب توڳاچيءَ کي ووٽ ڏئي پنجون ڀيرو ايم. ايل. اي طور ڪامياب ڪيو. -ارباب- توڳاچيءَ جي راڄوڻي -جوڙ توڙ-، ڏاهپ ۽ -ٿر- جي عوام لاءِ رات ڏينهن پاڻ پتوڙي خدمتن ڪرڻ عيوض -انگريز- سرڪار کيس ”خانصاحب“ جو لقب ڏنو. 
1943ع ۾ جڏهن سنڌ اسيمبلي قرارداد -پاڪستان- جو ٺهراءُ منظور ڪيو ته -ان- وقت -ارباب- خانصاحب توڳاچيءَ به پنهنجو قيمتي ووٽ قرارداد جي حق ڏئي ٿرواسين جي نمائندگي ڪئي. 
خانصاحب -توڳاچي- 1971ع ۾ لاڏاڻو ڪيو. سندس آخري آرامگاهه ڏيپلي تعلقي ۾ سندس اباڻي ڳوٺ کيتلاريءَ جي قبرستان ۾ واقع آهي.

## حوالا
ارباب ڇڄڙو

اداڪار ۽ ليکڪ **ارباب ولد محمد صديق ڇڄڙو** 4 جون 1954ع ڌاري ڳوٺ مورچوي تعلقي موري ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائو. پرائمري تعليم ڳوٺ جي اسڪول مان ۽ مئٽرڪ نوان جتوئي مان پاس ڪيائين، وڌيڪ تعليم حاصل ڪري نه سگهيو. ان کان پوءِ غريب ماڻهن جي حالتن کي اسٽيج تان پيش ڪرڻ جي خيال سان مشهور اسٽيج ڊراما نگار استاد محمد صديق پرهياڙ کان اداڪاري جي سکيا ورتائين. هن وقت تائين سوين اسٽيج ڊرامن ۾ ڪم ڪري چڪو آهي. کيس ڪيترا انعام به مليا آهن. سندس ڊرامي ”اڳيان ڏوڪر پٺيان جوڪر“ تمام گهڻي مقبوليت ماڻي، هن جا ڪجهه ڊراما مختلف سنڌي چينلن تان به هلي چڪا آهن.

## حوالا

زمرو:ڊراما
زمرو:اداڪار
زمرو:سنڌي ليکڪ 
زمرو:سنڌي شخصيتون
اڍو ڪيھر ۽ ھوٿل پري

روايتن ۾ آهي ته سنڌ جي لوڪ عشقيه داستان جا ڪردار. ڄام مناهين کي ٽي پٽ ٿيا، -جن- مان ننڍو پٽ اُڍو نهايت سهڻو هو. وڏي -ڀاءُ- هوٿيءَ جي زال اُڍي جي سونهن تي عاشق ٿي هئي. اڍو شاديءَ جي ڏينهن تي ڪپڙا -پائي- تيار ٿيو، تڏهن سندس ڀاڄائي ميڻاوتي پاڻ جهلي نه سگهي، پر اُڍي سندس خواهش پوري ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. تڏهن پنهنجي مڙس کي ابتيون سبتيون ڳالهيون ٻڌائي، اُڍي کي ملڪ نيڪالي ڏياريائين. 
اُڍو ملڪ ڇڏي ٻئي ملڪ ۾ روانو ٿي ويو. -ان- وقت ۾ ”سانگڻ نڱامرا“ نالي هڪ سردار جي ڌيءَ هوٿل به مرداني ويس ۾ پنهنجي پيءُ جو وير وٺڻ لاءِ پئي ويئي. ملاقات ۾ هڪ ٻئي سان حال احوال ڪندي قول قرار ڪيائون ته جيڪي به هٿ لڳو، تنهن جا هڪ جيترا حصا ڪبا. پوءِ اڳتي روانا ٿيا. بانڀڻاه جي ٻاهران کين ڏاچين جو وڳ نظر آيو. هو ڏاچيون ڪاهي روانا ٿيا ۽ پنهنجي حد ۾ پهچي مال جي ورهاست ڪيائون. هوٿل پنهنجي حصي وارو مال به اُڍي کي دوستيءَ ۾ ڏيئي رواني ٿي. 
هوٿل جي وڃڻ کان پوءِ اُڍي کي به هن کان سواءِ آرام نه آيو، سو هوٿل پٺيان روانو ٿيو. آخر ’چڪاسر‘ جي -تلاءُ- تي اچي پهتو ۽ اتي هوٿل جو گهوڙو ڏسڻ ۾ آيس. -تلاءُ- جي ڪپ تي چڙهي ڏٺائين ته -ان- ۾ هڪڙي نوجوان ۽ خوبصورت وينگس وهنجندي نظر آيس، جنهن جا ڊگها وار پاڻيءَ مٿان پکڙيل پيا هئا. اُتي اڍي جي گهوڙيءَ کي ڏسي هوٿل جي گهوڙي وٺي هڻڪارون ڪيون، تنهن تي هوٿل جو ڌيان اوڏانهن ڇڪجي ويو ۽ اُڍي کي بيٺل ڏٺائين. 
ان کان پوءِ ڄام اُڍو ۽ هوٿل اُتان گڏجي روانا ٿيا ۽ ’سَئي ڳوٺ‘ کان هڪ ميل پري ”هوٿل پرا“ نالي ڏونگر ۾ هوٿل جي غفا ۾ آيا ۽ اتي ٻنهي ڄڻن شادي ڪئي. ڪجهه وقت کان پوءِ کين ”جکرو“ پٽ ڄائو. هاڻي اُڍي کي پنهنجي وطن جي اُڪير ٿي. هوٿل چيس ته جيڪڏهن ڪنهن کي به مون بابت ٻڌايئي ته پوءِ آءُ هلي وينديس. انهيءَ شرط سان ٻارن سميت ڪڇ ۾ آيا. ڄام اُڍي جي اچڻ سان خوشيون ٿي ويون. 
هڪڙي ڏينهن دوستن ۽ مٽن مائٽن کيس شراب جي نشي ۾ مست ڪيو ۽ هن هوٿل بابت سربستي ڳالهه ٻڌائي ڇڏي. اها خبر جڏهن هوٿل کي پيئي، تڏهن پنهنجي ٻانهيءَ کي چار خط ڏئي اتان هلي ويئي. انهن خطن ۾ لکيل هو ته جڏهن اولاد وڏو ٿيندو، تڏهن کين لانئون ڏيڻ اينديس. اُڍي تمام گهڻي ڳولا ڪئي، پر هوٿل هٿ نه آيس. نيٺ پٽن جي شاديءَ جو خيال ڪري ڏينهن مقرر ڪيائين. 
شاديءَ واري ڏينهن هوٿل واعدي موجب پنهنجن پٽن کي لانئون ڏيڻ لاءِ آئي. لانئون ڏياري نُنهن کي چيائين: ”گهرو جيڪي گهرڻو اٿو!“ ڄام اُڍي ڪُنوارن کي سمجهائي ڇڏيو هو، -تن- وچن گهريو. هوٿل جي وچن ڏيارڻ کان پوءِ ڪنوارن کيس چيو ته ”هاڻي هميشه لاءِ هتي ئي رهي پنهنجي حياتيءَ جا ڏينهن پورا ڪر!“ -ان- ڏينهن کان وٺي هوٿل اُتي رهڻ لڳي. اهڙيءَ طرح اُڍي جو اجڙيل گهر وري -آباد- ٿيو. 
هيءُ داستان موجوده -ٺٽي- ضلعي جي سامونڊي ساحل يا کاري جي تاريخي پرڳڻي ”ڪڪرالي“ سان تعلق رکي ٿو، ۽ ڪڪرالي جي ڪيهر ڄامن جي ابتدائي اوج جو يادگار آهي. موجوده محال ڪيٽي -بندر- ۾ ’اوچتي‘ درياهه کان -اوڀر- طرف وارو ڀاڱو، موجوده شاهبندر -تعلقو-، موجوده جاتي تعلقي جو ڏاکڻيون ڀاڱو، ڪڪرالي ۾ شامل هئا، -جتي- آڳاٽي وقت کان وٺي سمن جي طاقتور قبيلي ڪيهرن جي سرداري هئي. ڪڪرالي جي ڪيهر ڄامن بابت -ٺٽي- ضلعي ۾ عام خاص ۾ اڃا تائين ڳالهيون ۽ حڪايتون هلندڙ آهن. يارهين ۽ ٻارهين صدي هجريءَ (17 ۽ 18 صدي عيسويءَ) واري دور ۾ ڪڪرالي جي ڄامن بابت سنڌ جي تاريخن ۾ پڻ حوالا آهن. ڏهين صدي هجريءَ جي آخر ڌاري ڪڪرالي جو حاڪم ڄام جراڙ هو. -ان- کان پوءِ ڄام ڏهيسر ٿيو، جو غالباً ڪافي طاقت ۽ همت وارو هو، ۽ -ٺٽي- ۾ ترخانن جي گاديءَ جو دعويدار مرزا جان بابا وٽس مدد وٺڻ لاءِ آيو هو.

## حوالا
ارباب ذڪاء الله

**ارباب ذڪاءُ الله** جو تعلق ٿرپارڪر جي ارباب گهراڻي سان آهي. هو 2002ع جي چونڊن ۾ ٿرپارڪر مان ايم اين اي چونڊيو هو. بعد ۾ هن اها سيٽ شوڪت عزيز لاءِ خالي ڪئي. جتان چونڊجڻ بعد شوڪت عزيز کي ملڪ جو وزيراعظم بڻايو ويو. بعد ۾ اها سيٽ خالي ڪرڻ تي ارباب ذڪاءُ الله ٻيهر ايم اين اي چونڊيو. 2008ع وارين چونڊن ۾ مسلم ليگ (ق) جي ٽڪيٽ تي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو.  2013ع جي چونڊن ۾ پڻ قومي اسيمبلي جي رڪن طور چونڊيو ويو.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
ارباب ذوالفقار علي

ارباب ذوالفقار علي- پٽ -ارباب- محمد عالم 3- مارچ 1982ع ۾ کيتلاري ضلعي ٿرپارڪر ۾ ڄائو. گريجوئيشن سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. 2008ع ۾ مسلم ليگ ق جي -ٽڪيٽ- تي ٿرپارڪر جي -تڪ- پي -ايس- 61 مان سنڌ -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو. هو -ارباب غلام رحيم- جو سئوٽ آهي. هو سنڌ -اسيمبلي- جي مختلف ڪميٽين جو ميمبر آهي.

## حوالا
ارباب عطاء الله

ارباب- عطاءُالله نهڙيو، پهرين -جنوري- 1958ع ۾ ضلعي ٿرپارڪر تعلقي ڏيپلي جي ڳوٺ کيتلاريءَ ۾ ڄائو. هن 1985ع کان ملڪي سياست ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيو. -ان- ئي سال ضلعي ڪائونسل ٿرپارڪر جو ميمبر چونڊيو ويو. 1991ع ۾ ضلعي ڪائونسل جو چيئرمئن ٿيو. 1993ع ۾ عام چونڊن ۾ حصو ورتائين ۽ پنهنجي -تڪ- -تان- صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊجي ويو. 1995ع کان 1997ع تائين لائيو اسٽاڪ جو صوبائي وزير رهيو. هي 2001ع کان 2005ع تائين ٿرپارڪر جو ضلعي ناظم رهيو آهي.

## حوالا
ارباب غلام رحيم

**ارباب غلام رحيم** 15 سيپٽمبر 1956ع ۾ ڄائو ۽ 2004ع کان 2007ع تائين سنڌ جو وڏو وزير رهيو. سندس تعلق ٿرپارڪر ضلعي جي ارباب خاندان مان آهي، جيڪو پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ سياست ۾ سرگرم رهيو آهي. ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو ڇڏڻ کان پوءِ ارباب غلام رحيم سنڌ ميڊيڪل ڪاليج ڪراچيءَ مان ڊاڪٽريءَ جو امتحان پاس ڪيو پر هن ڊاڪٽري پيشو اختيار ڪرڻ بدران سياست کي ترجيح ڏني. هن سياست ۾ شروعات 1981ع ۾ ضلعي ڪائونسل ٿرپارڪر جي چيئرميني سان ڪئي. بعد ۾ هو چار دفعا قومي اسيمبلي ۽ سنڌ اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو. 2002ع ۾ ٿرپارڪر ضلعي جي تڪ پي ايس 60 مان سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ مسلم ليگ (ق) جي حڪومت ۾ وزير ٿيو. 2004ع ۾ علي محمد مهر کان پوءِ سنڌ جو وڏو وزير مقرر ٿيو. مخالفن ڏانهن سندس سخت رويو رهيو. هو جنرل پرويز مشرف جو وڏو حامي ۽ پيپلز پارٽيءَ جو مخالف رهيو. 2008ع ۾ محترمه بينظير ڀٽو جي خلاف ڳالهائڻ جي ڪري سنڌ جا ماڻهو خاص ڪري پيپلز پارٽيءَ سان تعلق رکندڙ سندس سخت مخالفت ٿي پيا، نتيجي ۾ جنهن ڏينهن هو سنڌ اسيمبليءَ ۾ قسم کڻڻ آيو ان ڏينهن اسيمبلي جي ورانڊي ۾ هڪ اڻ وڻندڙ واقعو پيش آيو، جنهن جي نتيجي ۾ هو ملڪ کان ٻاهر هليو ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون
زمرو:1956ع جون پيدائشون
ارباب فيض محمد

حاجي -ارباب فيض محمد- نهڙيو، ارباب خانصاحب توڳاچيءَ جو پٽ هو، جنهن 1942ع ۾ ڳوٺ کيتلاري تعلقي ڏيپلي ۾ -جنم- ورتو. -ارباب فيض محمد- سياست جي شروعات 1970ع کان شروع ڪئي. 1977ع واري اليڪشن دوران پي. -ايس- 55 -تان- بنا مقابلي سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. 1985ع جي چونڊن ۾ اباڻي -تڪ- ڏيپلي جي صوبائي اسيمبليءَ جي سيٽ پي. -ايس- 55 -تان- سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 1988ع جي اليڪشن ۾ -ارباب فيض محمد- بنا مقابلي ڪامياب ٿيو. 1990ع جي اليڪشن دوران هن وري به اباڻي -تڪ- پي. -ايس- 55 ڏيپلي تي فارم ڀرايو ۽ ڪامياب ٿيو، سنڌ حڪومت ۾ شامل ٿي جيل کاتي جو صوبائي وزير ٿيو. 1997ع جي اليڪشن دوران ساڳي -تڪ- پي. -ايس- 55 ڏيپلي -تان- بنا مقابلي ڪامياب ٿيو. سنڌ حڪومت ۾ منرل، لائيو اسٽاڪ ۽ فشريز کاتي جو وزير بڻيو. اهڙي ريت اباڻي -تڪ- -تان- پنج دفعا سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. ٻه دفعا صوبائي وزير ٿيو، -ارباب فيض محمد- 27 نومبر 2000ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
ارباب کھاوڙ

ليکڪ ۽ قومپرست اڳواڻ -ارباب کهاوڙ- جو اصل نالو -ارباب- علي نبي بخش کهاوڙ آهي، هو ابتدا ۾ ’-ارباب- سنڌيءَ‘ جي نالي سان به لکندو هو. هو 11 -اپريل- 1947ع تي وارهه ۾ پيدا ٿيو. ايم. بي. بي. -ايس- ڪيائين. هن ”سنڌ دوست“ نالي رسالي جا ڪيترائي پرچا شايع ڪيا، جنهن جو پاڻ -ايڊيٽر- هو. سندس هڪ ڪتاب ”عوامي جمهوري -انقلاب-“ (1987ع) شايع ٿيل آهي. جيئي سنڌ پروگريسو اسٽوڊنٽس جو باني، جيئي سنڌ محاذ، سنڌ دوست -پارٽي- سنڌ نيشنل ڪانگريس ۽ سگا جو ميمبر رهيو، سندس مطالعي وارن سياسي ڪارڪنن ۾ شمار ٿئي ٿو.

## حوالا
ارباب حاجي عبدالله

ارباب حاجي عبدالله- نهڙيو پهرين -جنوري- 1949ع تي تعلقي ڏيپلي جي ڳوٺ کيتلاري ۾ ڄائو. 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان گريجويشن ڪيائين. 1980ع کان سياست ۾ شامل ٿيو. 1983ع کان 1984ع تائين ڪلوئي يونين ڪائونسل جو چيئرمئن رهيو. 2000ع وارين مڪاني چونڊن ۾ بنا مقابلي کيتلاري يونين ڪائونسل جو ناظم ٿيو. 2002ع جي عام چونڊن ۾ ننگرپارڪر جي -تڪ- -تان- صوبائي -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو. اهڙيءَ ريت 2008ع وارين عام چونڊن ۾ به ساڳي ئي -تڪ- -تان- هڪ ڀيرو ٻيهر صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 29 فيبروري 2008ع ۾ هڪ روڊ حادثي ۾ وفات ڪري ويو ۽ پنهنجي اباڻي ڳوٺ کيتلاريءَ جي قبرستان ۾ مدفن آهي.

## حوالا
ارباب حاجي خميسو ميمڻ

**ارباب حاجي خميسو ميمڻ** تعلقي ميرپور بٺوري جي دڙي ڳوٺ جو ويٺل هو. 1870ع ڌاري ڄائو هو. تعليم پوري پُني هُيس. ڪيترائي سال ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ ڪراچيءَ جو ميمبر رهيو. ڪجهه وقت لاءِ بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل تي ميمبر به چونڊيو ويو. 27 رمضان 1347ھ/17 فيبروري 1929ع ڌاري وفات ڪيائين.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
ارباب نيڪ محمد

ناميارو ليکڪ ۽ڪالم نگار. سندس اصل نالو نيڪ محمد نهڙي آهي، ادبي دنيا ۾ -ارباب نيڪ محمد- ۽ عوامي حلقن ۾ نيڪڻ فقير طور پڻ مشهور آهي. هو 1960ع ڌاري هندوستان جي علائقي ”سڄڻ -پار-“ ۾ ڄائو. سندن وڏا 1960ع کان پوءِ ٿرپارڪر سنڌ ۾ اچي -آباد- ٿيا آهن. ميٽرڪ جو امتحان عمرڪوٽ جي هاءِ اسڪول مان پاس ڪيائين. هن سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (اسلامڪ ڪلچر) ڪئي. مختلف ديني توڙي ادبي عالمن ۽ اڪابرن جي صحبت ۾ رهيو. سادو لباس پهريندو آهي ۽ خوش مزاج شخصيت جو مالڪ آهي، علمي، ادبي مطالعي سان گڏ حالات حاضره کان به باخبر رهي ٿو. سندس ڪالمن ۾ علمي ادبي ۽ سياسي بصيرت نمايان هوندي آهي. هن وقت عمرڪوٽ ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا