وسڪونسن

**وسڪونسن** (تلفظ: وِسڪانسن) آمريڪا جي گڏيل رياستن جي هڪ رياست آهي، جيڪا اپر مڊويسٽ ۽ وڏين ڍنڍن واري علائقي ۾ واقع آهي. ان جي اولهه ۾ منيسوٽا، ڏکڻ اولهه ۾ آئيووا، ڏکڻ ۾ ايلينوئي، اوڀر ۾ مشي گن ڍنڍ، اتر اوڀر ۾ مشي گن رياست ۽ اتر ۾ سپيرير ڍنڍ واقع آهن. لڳ ڀڳ 60 لک آبادي سان وسڪونسن آباديءَ جي لحاظ کان آمريڪا جي 21هين وڏي رياست ۽ رقبي جي لحاظ کان 23هين وڏي رياست آهي. هن رياست ۾ ڪُل 72 ڪائونٽيون آهن. وسڪونسن جو سڀ کان وڏو شهر ملواڪي آهي، جڏهن ته گاديءَ جو هنڌ ۽ ٻيو وڏو شهر ميڊيسن شهر آهي. ٻين اهم شهري علائقن ۾ گرين بي ۽ فاڪس سٽيز شامل آهن.

وسڪونسن جي جاگرافي گهڻي تنوع رکي ٿي. اتر ۾ گهڻا ٻيلا آهن (جن ۾ چيوا ميگون–نيڪوليٽ نيشنل فاريسٽ شامل آهي)، اولهه ۾ غير برفاني ڊرفٽ ليس ايريا جون ٽڪريون آهن، جڏهن ته اندروني حصن کان اوڀر طرف ليڪ مشيگن تائين ميداني علائقا، نچاڻيون زمينون ۽ فارم پکڙيل آهن. وسڪونسن وٽ گريٽ ليڪس جي ٽئين وڏي سامونڊي ڪناري جي ڊگھائي آهي، جيڪا صرف اونٽاريو ۽ مشي گن کان گهٽ آهي.

يورپي رابطي وقت هن علائقي ۾ الگونڪين ۽ سيوئن قومون رهنديون هيون، ۽ اڄ وسڪونسن ۾ وفاقي سطح تي تسليم ٿيل يارهن اصلي آمريڪي قبيلن جا علائقا موجود آهن. وسڪونسن اڳ ۾ نارٿ ويسٽ ٽيريٽري جو حصو هو ۽ 1848ع ۾ رياست طور يونين ۾ شامل ٿيو. اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ گهڻا يورپي مهاجر، خاص طور جرمني ۽ اسڪينڊينيويا مان، هتي اچي آباد ٿيا.

وسڪونسن اڄ به جرمن-آمريڪي ۽ اسڪينڊي نيوين-آمريڪي ثقافت جو اهم مرڪز آهي، خاص طور کاڌي ۾، جهڙوڪ براتوُرسٽ ۽ ڪرنگل. هي رياست آمريڪا جي اهم ڏوهي پالڻ وارن علائقن مان هڪ آهي ۽ ان کي “آمريڪا جو کيرستان” چيو وڃي ٿو. وسڪونسن خاص طور پنهنجي پنير لاءِ مشهور آهي.
ميلواڪي ۾ بيئر جي صنعت ڊگهي عرصي کان قائم آهي، ۽ وسڪونسن پنهنجي نرم وسڪونسن جي شراب وارا قانون ۽ پيئڻ واري ثقافت لاءِ پڻ سڃاتي وڃي ٿي. هن رياست جي معيشت جو بنياد پيداوار، صحت جون خدمتون، معلوماتي ٽيڪنالاجي ۽ زراعت تي آهي، خاص طور کير، ڪرين بيري ۽ جنسنگ تي. سياحت به وسڪونسن جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.

وسڪونسن ۾ يونيسڪو جو هڪ عالمي ورثو پڻ موجود آهي، جيڪو مشهور معمار، فرينڪ لوئيڊ رائيٽ جي ڊزائين ڪيل ٻن اهم عمارتن تي مشتمل آهي: ٽيلائيسن ۽ هيربرٽ ۽ ڪيٿرين جيڪبز فرسٽ هائوس. سياسي طور وسڪونسن کي قومي ۽ رياستي چونڊن ۾ هڪ “سوئنگ اسٽيٽ” سمجهيو ويندو آهي ۽ ريپبلڪن پارٽي جو بنياد به سال 1854ع ۾ وسڪونسن ۾ پيو. وسڪونسن زمين جي لحاظ کان 25 نمبر وڏي رياست آهي ۽ 20 هين وڏي آبادي واري رياست آهي. اهو 72 ڪائونٽين ۾ ورهايل آهي ۽ 2020ع جي مردم شماري جي مطابق تقريبن 59 لک جي آبادي هئي. آبادي جي ٻين وڏن مرڪزن ۾ گرين بي، ڪينوشا، ريسائن ۽ فاڪس سٽيز شامل آهن. يورپي رابطي جي وقت، علائقو الگونڪوائن (Algonquian) ۽  سايووان (Siouan) قومن طرفان آباد هو، ۽ اڄ اهو يارنهن وفاق طور تسليم ٿيل قبيلن جو گهر آهي. ان جي معيشت تي، پيداوار، صحت جي سار سنڀار، معلوماتي ٽيڪنالاجي ۽ زراعت، خاص طور تي ڊيري، ڪرينبيري ۽ جينسنگ (ginseng) جو تسلط آهي. سياحت پڻ رياست جي معيشت ۾ هڪ اهم حصو آهي. سال 2020ع ۾ مجموعي گھربل پيداوار 348 بلين آمريڪي ڊالر هئي. وڪوسنسن هڪ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ جو گهر آهي، جنهن ۾ ٻه اهم عمارتون شامل آهن جيڪي وڪونسن ۾ پيدا ٿيل آرڪيٽيڪٽ فرينڪ لائيڊ رائٽ پاران ٺاهيل آهن: هن جو اسٽوڊيو ٽاليسن ۾ اسپرنگ گرين جي ويجهو ۽ ميڊيسن ۾ سندس جيڪبس l هائوس. ريپبلڪن پارٽي سال 1854ع ۾ وسڪونسن ۾ قائم ڪئي وئي. وڌيڪ تازن سالن ۾، خاص ڪري 2016ع ۽ 2020ع ۾، وسڪونسن صدارتي چونڊن ۾ هڪ جنگ جو ميدان رهيو آهي.

## وسڪونسن نالو
لفظ *وسڪونسن* اُن نالي مان نڪتل آهي، جيڪو يورپي نوآبادڪاريءَ جي زماني ۾ هن علائقي ۾ رهندڙ الگونڪين ٻوليون ڳالهائيندڙ مقامي آمريڪي گروهن مان ڪنهن هڪ وسڪونسن درياهه لاءِ رکيو هو. فرانسيسي ڳولا ڪندڙ جاڪ مارڪيٽ 1673ع ۾ وسڪونسن درياهه تائين پهچندڙ پهريون يورپي هو، ۽ هن پنهنجي جرنل ۾ درياهه کي  (ممڪن طور ᒣᔅᑯᐤᓯᣙ *meskowsin*) سڏيو. پوءِ وارن فرانسيسي ليکڪن  جي اِسپيلنگ بدلائي  ڪئي، ۽ وقت سان گڏ اهو نالو وسڪونسن درياهه سان گڏ ڀرپاسي وارن علائقن لاءِ به استعمال ٿيڻ لڳو. جڏهن 19هين صديءَ جي شروعات ۾ انگريزي ڳالهائيندڙ وڏي تعداد ۾ هتي اچڻ لڳا، ته هنن  جي اِسپيلنگ کي انگريزي بڻائي *Wisconsin* ڪيو. وسڪونسن ٽيريٽري جي قانونساز اداري 1845ع ۾ موجوده اِسپيلنگ کي سرڪاري طور منظور ڪيو.

الگونڪين ٻولين ۾ “وسڪونسن” لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ ۽ اُن جي اصلي معنيٰ ٻنهي بابت ڄاڻ وقت سان ڌنڌلي ٿي وئي آهي. جيتوڻيڪ مختلف تشريحون موجود آهن، پر گهڻيون تشريحون درياهه ۽ اُن جي ڪنارن سان لڳل ڳاڙهي سينڊ اسٽون (sandstone) سان ڳنڍين ٿيون. هڪ نمايان نظريي مطابق نالو مائيامي ٻوليءَ جي لفظ  مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ  (“اها ڳاڙهي پئي آهي/ڳاڙهي نظر اچي ٿي”) آهي—هي وسڪونسن درياھ جي اُن منظر ڏانهن اشارو آهي، جتان اهو وسڪونسن ڊيلز درياھ جي ڳاڙهي سينڊ اسٽون (وارياسي پٿر) مان وهي ٿو. ٻين نظرين ۾ چيو ويو آهي ته نالو Ojibwa ٻوليءَ جي ڪيترن ممڪن لفظن مان ڪنهن هڪ مان آيو آهي، جن جي معنيٰ  (“ڳاڙهي پٿر واري جاءِ”)،  (“جتي پاڻي گڏ ٿين ٿا”) يا  (“وڏو پٿر”) ٿي سگهي ٿي. وڌيڪ تازو، يونيورسٽي آف وسڪونسن-گرين بي جي ليڪچرر ۽ مينوميني بزرگ ناپوس ٽرني تجويز ڏني ته نالي جو ماخذ مينوميني ٻوليءَ جو لفظ *Wēskōhsaeh* ٿي سگهي ٿو، جنهن جي معنيٰ “سٺي جاءِ” آهي.

## تاريخ

### قديم تاريخ

وسڪونسن گذريل لڳ ڀڳ 14,000 سالن دوران ڪيترين ئي ثقافتن جو گهر رهيو آهي. سڀ کان پهريان ماڻهو لڳ ڀڳ 10,000 ق م ۾ وسڪونسن برفاني دور دوران هتي پهتا. اهي ابتدائي رهواسي، جن کي پيلئو-انڊين سڏيو وڃي ٿو، برفاني دور جي هاڻي ختم ٿي ويل جانورن جو شڪار ڪندا هئا، جهڙوڪ بواز ماسٽوڊان—هڪ قديم ماسٽوڊان جو ڍانچو، جيڪو ڏکڻ اولهه وسڪونسن ۾ ڀالن جي نوڪن سان گڏ مليو.
برفاني دور جي پڄاڻي لڳ ڀڳ 8000 ق م ۾ ٿي، جنهن کان پوءِ ايندڙ آرڪيئڪ دور ۾ ماڻهو شڪار، مڇي مارڻ ۽ جهنگلي ٻوٽن مان خوراڪ گڏ ڪرڻ تي گذر ڪندا هئا. زرعي سماج آهستي آهستي ووڊلينڊ دور دوران، 1000 ق م کان 1000 عيسويءَ تائين، وجود ۾ آيا. هن دور جي آخر ۾ وسڪونسن “ايفيجي ماونڊ ثقافت” جو مرڪز هو، جنهن زمين تي جانورن جي شڪلن وارا هزارين دڙا (ماونڊ) تعمير ڪيا.

ان کان پوءِ، 1000 کان 1500 عيسويءَ جي وچ ۾، مسيسيپيائي ۽ انيئوٽا ثقافتن مضبوط وسنديون ٺاهيون، جن ۾ ڏکڻ اوڀر وسڪونسن ۾ موجود قلعي بند ڳوٺ ازٽالان به شامل هو. ونيوٽا ماڻهن کي جديد آئيوائي ۽ ھو-چنڪ قومن جا ابا ڏاڏا سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي يورپين جي اچڻ وقت مينوميني قوم سان گڏ وسڪونسن علائقي ۾ رهندا هئا. ٻيا مقامي آمريڪي گروهه، جيڪي يورپين جي پهرين آبادڪاريءَ وقت وسڪونسن ۾ رهندا هئا، انهن ۾ اوجبوي، ساڪ، ميسڪواڪي، ڪيڪاپو ۽ پوٽاواٽومي شامل هئا، جيڪي 1500 کان 1700ع جي وچ ۾ اوڀر کان لڏي هتي آيا.

### يورپي آبادڪاري

اهو امڪان آهي ته وسڪونسن تائين پهچندڙ پهريون يورپي فرانسيسي ڳولا ڪندڙ جين نڪوليٽ هو. هن 1634ع ۾ جارجين بي کان وڏيون ڍنڍون وسيلي ٻيڙي هلائي اولهه طرف سفر ڪيو، ۽ روايتي طور سمجهيو وڃي ٿو ته هو گرين بي ڀرسان ڳاڙھن ڪنارن وٽ لٿو.
پيري ريڊيسن ۽ ميڊرڊ ڊيس گروسيليئرس 1654–1666ع دوران ٻيهر گرين بي آيا ۽ 1659–1660ع ۾ چيڪوميگن بي پهتا، جتي هنن مقامي آمريڪين سان فر جي واپار ڪئي. 1673ع ۾ جيڪس مارڪئٽي ۽ لوئيس جوليئٽ پهريان ماڻهو هئا، جن فاڪس-وسڪانسن واٽر وي وسيلي مسيسيپي درياھ تائين، پريئري دو شين، وسڪونسن ڀرسان، سفر جو رڪارڊ لکيو.

سترهين ۽ ارڙهين صديءَ دوران فرانسيسي واپاري، جهڙوڪ نڪولس پيرٽ، وسڪونسن ۾ پشم جي واپار ۾ سرگرم رهيا، پر فرانسيسين 1763ع ۾ فرينچ انڊين جنگ کان پوءِ برطانيا کي علائقي جو ڪنٽرول وڃائڻ تائين وسڪونسن ۾ ڪا به مستقل آبادڪاري نه ڪئي. ان جي باوجود، جنگ کان پوءِ به ڪيترائي فرانسيسي واپاري علائقي ۾ رهيا، ۽ ڪجهه، جهڙوڪ چارلس ڊي لينگليڊ، 1764ع کان مستقل طور وسڪونسن ۾ آباد ٿي ويا.
برطانوي آهستي آهستي فرينچ اينڊ انڊين وار دوران وسڪونسن تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، 1761ع ۾ گرين بي تي قبضو ڪيو ۽ 1763ع ۾ سڄي علائقي تي حاوي ٿيا. فرانسيسين وانگر، برطانوي به بنيادي طور فر جي واپار ۾ دلچسپي رکندا هئا. 1791ع ۾ هڪ اهم واقعو تڏهن پيش آيو، جڏهن ٻه آزاد آفريقي-آمريڪي واپاري موجوده مارينيٽ ڀرسان مينوميني ماڻهن سان گڏ فر واپار جو مرڪز قائم ڪيو.

### آمريڪي علائقو

آمريڪي انقلابي جنگ کان پوءِ، 1783ع ۾ وسڪونسن گڏيل رياستن جي ملڪيت بڻيو. 1787ع ۾ اهو نارٿ ويسٽ ٽيريٽري جو حصو بڻيو، پوءِ مختلف وقتن تي انڊيانا ٽيريٽري، اليونوائي ٽيريٽري ۽ مشيگن ٽيريٽري ۾ شامل رهيو. برطانوي اثر 1812ع جي جنگ کان پوءِ ختم ٿيو، جنهن سان علائقي ۾ آمريڪي موجودگي پڪي ٿي.
آمريڪي دور ۾ معيشت کلن جي واپار مان هٽي ڪري شيھي (lead) جي کاڻن ڏانهن مڙي. معدني دولت جي اميد ڪيترن ئي مهاجرن کي معدنياتي جاين ۽ ڊاج وِل ڏانهن آندو. ڪجهه کاڻ کوٽيندڙ ڪندڙ پنهنجي کوٽيل کوهن ۾ رهندا هئا، جنهن سبب کين “بيجر” سڏيو ويو—۽ اتان ئي وسڪونسن کي “بيجر اسٽيٽ” جو لقب مليو.

### رياستي حيثيت

آباديءَ ۾ واڌ کان پوءِ، وسڪونسن 29 مئي 1848ع تي گڏيل رياستن جي 30هين رياست طور شامل ٿيو. ان وقت Nelson Dewey پهريون گورنر ٿيو، جنهن نئين رياستي حڪومت جي قيام ۽ بنيادي ڍانچي، رستن، ريلوي لائينن، واهن ۽ بندرگاهن، جي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

### گهرو ويڙهه وارو دور ۽ معاشي واڌ

شروعاتي وسڪونسن جي سياست غلامي بابت قومي سطح جي وڏي بحث سان جڙيل هئي. پنهنجي بنياد کان ئي آزاد رياست هئڻ سبب، وسڪونسن اترين غلامي جو خاتمي واري (ابوليشنسٽ) تحريڪ جو اهم مرڪز بڻيو. هي بحث 1854ع ۾ خاص طور تي تڏهن تيز ٿي ويو جڏهن يشوع گلوور، ميزوري جو ڀڳوڙو غلام، ريسين ۾ گرفتار ڪيو ويو. گلوور کي وفاقي ڀڳوڙن غلامن واري قانون (1850) تحت حراست ۾ ورتو ويو، پر ابوليشنسٽن جي هڪ هجوم اُن جيل تي حملو ڪيو جتي گلوور قيد هو ۽ کيس ڪينيڊا ڀڄڻ ۾ مدد ڏني. ان واقعي مان پيدا ٿيل مقدمي ۾ وسڪونسن سپريم ڪورٽ آخرڪار ڀڳوڙن غلامن واري قانون کي غيرآئيني قرار ڏنو. ريپبلڪن پارٽي، جيڪا 20 مارچ 1854ع تي غلاميءَ جي واڌ خلاف سرگرم ڪارڪنن پاران رائپون ۾ قائم ڪئي وئي، انهن واقعن کان پوءِ رياستي سياست تي حاوي ٿيندي وئي.

آمريڪي گهرو ويڙھ دوران، وسڪونسن جا لڳ ڀڳ 91,000 فوجي يونين لاءِ وڙهيا. وسڪونسن جون ڪيتريون ئي ريجمينٽون نمايان رهيون، جن مان ٽي ريجمينٽون مشهور "آئرن بريگيڊ" ۾ شامل هيون— ٻي وسڪونسن, ڇهين وسڪونسن، ۽ ستين وسڪونسن. اٺين وسڪونسن، جيڪا پڻ سخت جنگين ۾ شامل رهي، اڪثر ڪري پنهنجي مسڪوٽ اولڊ ايب (هڪ گنجو عقاب) سان گڏ ميدانِ جنگ ۾ داخل ٿيندي هئي.

رياست بڻجڻ جي شروعاتي سالن ۾ وسڪونسن جي معيشت ۾ به تنوع آيو. سيصا (ليڊ) جي کاڻڪني گهٽجڻ لڳي، جڏهن ته زراعت رياست جي ڏاکڻي اڌ ۾ هڪ وڏو پيشو بڻجي وئي. اناج کي منڊيءَ تائين پهچائڻ لاءِ رياست اندر ريلويون وڇايون ويون، ۽ ريسين ۾ جي. آءِ. ڪيس اينڊ ڪمپني جهڙيون صنعتون زرعي اوزار ۽ مشينري ٺاهڻ لاءِ قائم ٿيون. 1860ع واري ڏهاڪي دوران وسڪونسن ٿوري عرصي لاءِ ملڪ جي اهم ڪڻڪ پيدا ڪندڙ رياستن مان هڪ بڻيو. ساڳئي وقت، ڪاٺ/لڪڙي جي صنعت رياست جي گهڻ-ٻيلن واري اترين علائقن تي حاوي رهي، ۽ لا ڪراس، او ڪليئر، ۽ واساو جهڙن شهرن ۾ آرا مشينون اڀري آيون. انهن معاشي سرگرمين جا ماحولياتي لحاظ کان ڳرا نتيجا نڪتا. 19هين صديءَ جي آخر تائين، گهڻي ۽ سخت زراعت مٽيءَ جي زرخيزي کي نقصان پهچايو ۽ ڪاٺ ڪٽائي رياست جا گهڻا ٻيلَ ختم ڪري ڇڏيا. انهن حالتن ڪڻڪ جي زراعت ۽ ڪاٺ جي صنعت کي تيزيءَ سان زوال ڏانهن ڌڪي ڇڏيو.

1890ع واري ڏهاڪي کان وسڪونسن جي هارين ڪڻڪ کان هٽي کير-پيداواري (ڊئري) ڌنڌي ڏانهن رخ ڪيو، ته جيئن زمين جو وڌيڪ پائيدار ۽ منافعي بخش استعمال ٿي سگهي. ڪيترائي مهاجر پنير ٺاهڻ جون روايتون ساڻ کڻي آيا، جيڪي رياست جي موافق جاگرافي ۽ يونيورسٽي آف وسڪونسن ۾ اسٽيفن بيبڪاڪ جي اڳواڻي هيٺ ڊئري تحقيق سان گڏجي، وسڪونسن کي آمريڪا جي کير واري زمين جي شهرت ڏيارڻ ۾ مددگار بڻيون. ان دوران، الڊو ليئوپولڊ سميت تحفظِ فطرت جا حامي 20هين صديءَ جي شروعات ۾ رياست جا ٻيلَ ٻيهر بحال ڪرڻ ۾ مددگار ٿيا، جنهن سان وڌيڪ نون سرن سان هلندڙ ڪاٺ ۽ پيپر مل صنعت لاءِ راهه هموار ٿي ۽ اترين ٻيلن ۾ تفريحي سياحت کي به وڌايو ويو. 20هين صديءَ جي شروعاتي دور ۾ وسڪونسن ۾ صنعتڪاري پڻ زور وٺندي وئي، جنهن کي يورپ مان ايندڙ وڏي مهاجر مزدور قوت هٿي ڏني. ميلواڪي جهڙن شهرن ۾ صنعتون شراب سازي ۽ خوراڪ پروسيسنگ کان وٺي ڳري مشينري ۽ اوزار سازي تائين پکڙيل هيون، ۽ 1910ع تائين ڪُل پيداوار جي قدر موجب وسڪونسن آمريڪي رياستن ۾ اٺين نمبر تي اچي ويو.

### پروگريسِو دور ۽ عالمي جنگون

20هين صديءَ جي شروعاتي دور ۾ ترقي پسندظ سياست جي اڀار کي نمايان حيثيت حاصل ٿي، جنهن جي اڳواڻي رابرٽ ايم. لا فولٽ ڪئي، جيڪو 1901ع کان 1906ع تائين گورنر ۽ 1906ع کان 1925ع تائين آمريڪي سينيٽر رهيو. 1901ع کان 1914ع جي وچ ۾ وسڪونسن ۾ پروگريسِو ريپبلڪنن ملڪ جو پهريون جامع رياستي پرائمري چونڊ نظام قائم ڪيو، ڪم جي هنڌ زخمن بابت پهريون اثرائتو مزدورن جي معاوضي جو قانون نافذ ڪيو، ۽ پهريون رياستي آمدني ٽيڪس پڻ متعارف ڪرايو، جنهن سان ٽيڪس لاڳو ٿيڻ کي اصل ڪمائيءَ سان وڌيڪ متناسب بڻايو ويو.

پهريئن عالمي جنگ دوران، وسڪونسن ۽ ان جي ڪيترن وسڪونسن جيظريپبلڪن پارٽي ريپبلڪنن، ترقي پسند ۽ قدامت پسندن جي غيرجانبداريءَ سبب، ۽ رياست جي آباديءَ ۾ جرمن-آمريڪي ۽ اسڪينڊي نيوين-آمريڪين جي وڏي حصي جي ڪري، ڪيترن “تمام گهڻن محب وطنن” طرفان وسڪونسن تي “غدار رياست" هجڻ جا الزام لڳايا ويا.

يورپ ۾ جنگ جاري رهندي، لا فولٽ وسڪونسن ۾ جنگ-مخالفت تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي ۽ پروگريسِو سينيٽرن جو هڪ گروهه صدر ووڊرو ولسن جي اُن بل کي روڪڻ ۾ سرگرم رهيو، جنهن تحت واپاري جهازن کي هٿياربند ڪرڻ جي ڳالهه هئي. ڪيترن وسڪونسن جي سياستدانن، جهڙوڪ ايمانوئل ايل. فلپ ۽ آروِن لينروٽ تي “ٻٽي وفاداري” جا الزام لڳايا ويا. جنگ جا کُلا مخالفت ڪندڙ موجود هئڻ باوجود، جنگ شروع ٿيندي ئي ڪيترن وسڪونسن وارن غيرجانبداري ڇڏي ڏني. ڪاروبار، محنت ڪش، ۽ زراعت جنگ مان خوشحالي ماڻي. 118,000 کان وڌيڪ ماڻهو فوجي خدمتن ۾ ويا، ۽ وسڪونسن اُن قومي ڀرتي بابت سڀ کان پهرين رپورٽ ڪندڙ رياست هئي، جيڪا آمريڪي فوج جي ذريعي ڪئي وئي. گورنر فلپ رياست ۾ جرمن-مخالف هسٽيريا کي روڪڻ ۾ ڪامياب رهيو.

ان دور ۾ ترقي پسنف “وسڪونسن آئيڊيا” تحت يو ڊبليو–ايڪسٽينشن نظام وسيلي يونيورسٽي آف وسڪونسن جي خدمتن کي سڄي رياست تائين وڌايو ويو. 1932ع ۾ يو ڊبليو جي معاشيات جي پروفيسرن جان آر. ڪامنز ۽ هيرالڊ گرووز وسڪونسن کي آمريڪا جو پهريون بي روزگاري معاوضي وارو پروگرام ٺاهڻ ۾ مدد ڏني. يونيورسٽيءَ جي ٻين “وسڪونسن آئيڊيا” وارن عالمن اهو منصوبو تيار ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو، جيڪو 1935ع جي نيو ڊيل واري سوشل سيڪيورٽي ايڪٽ جو بنياد بڻيو، ۽ وسڪونسن جي ماهر آرٿر جي. آلٽمائيئر ان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.
لا فولٽ جي وفات کان پوءِ، سندس پُٽ فلپ ۽ رابرٽ لا فولٽ وسڪونسن ريپبلڪن پارٽيءَ جي قيادت سنڀالي، ۽ پوءِ پنهنجي والد جي آمريڪي پروگريسِو پارٽي جي جانشين طور وسڪونسن پروگريسِو پارٽي قائم ڪئي. هي پارٽي 1930ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾ صدر فرينڪلِن ڊي. روزويلٽ ۽ پروگريسِو ڊيموڪريٽن جي سهڪار سان طاقت ورتي، ۽ رياست ۽ ڪانگريس ۾ ڪيترائي عهدا کٽي ورتا. پارٽي پوءِ ڪمزور ٿيڻ لڳي، ۽ فلپ تي اسڪينڊل ۽ آمرانه رويي جا الزام لڳڻ کان پوءِ، هو 1938 ۾ گورنري جي چونڊ جوليس پي. هائل کان هارائي ويو ۽ سياست ڇڏي ٻي عالمي جنگ ۾ خدمتون انجام ڏيڻ لاءِ ويو. فلپ جنهن تنظيم کي قومي سياسي نئين ترتيب لاءِ اڳڀرو ڪرڻ گهريو، نيشنل پروگريسِوز آف آمريڪا—اها به پوءِ ڪمزور ٿي وئي، ۽ آخرڪار وسڪونسن پروگريسِوز پارٽي ختم ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏنو.

### ويهين صديءَ جي وچ کان اڄ تائين

ٻي عالمي جنگ جي فوري پوءِ واري دور ۾ وسڪونسن وارا ڪيترن مسئلن تي ورهايل هئا، جهڙوڪ گڏيل قومن جو قيام، يورپ جي بحاليءَ جي حمايت، ۽ سوويت يونين جي وڌندڙ طاقت. پر جڏهن يورپ جو “آئرن ڪرٽن” جي پس منظر ۾ ڪميونسٽ ۽ سرمائيدار ڪئمپن ۾ ورهائجي ويو، ۽ پروگريسِو پارٽي ٽٽي پئي، تڏهن رابرٽ لا فولٽ جونيئر 1946ع جي سينيٽ چونڊ وڙهڻ لاءِ ٻيهر وسڪونسن ريپبلڪن پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو. هو جوزف ميڪارٿي کان 1946 واري ريپبلڪن پرائمري]] ۾ ٿوري فرق سان هارائي ويو. 1949ع جي يني ڪميونسٽ انقلاب کان پوءِ، عوامي راءِ ڪميونسٽ واڌاري جي مقابلي ۾ جمهوريت ۽ سرمائيداريءَ جي تحفظ جي حمايت ڏانهن وڌيڪ جهڪڻ لڳي.

ويهين صديءَ جي وچ کان آخر تائين، وسڪونسن ڪيترن سياسي انتهاپسند رخن جو شاهد رهيو: 1950ع واري ڏهاڪي ۾ سينيٽر ميڪارٿي جي ڪميونزم-مخالفت مهم، ۽ 1970ع ۾ ماحولياتي اڳواڻ گيلورڊ نيلسن طرفان زمين جو ڏينھن جي بنياد. يو ڊبليو-ميڊيسن ۾ ويتنام جنگ خلاف شديد احتجاجن دوران، انارڪسٽن جي حملي جو انجام آگسٽ 1970ع ۾ اسٽرلنگ هال بم ڌماڪي جي صورت ۾ نڪتو. 1990ع واري ڏهاڪي ۾ ريپبلڪن گورنر ٽامي ٿامپسن جي دور ۾ رياست ويلفيئر سڌارا به آندا. ان سان گڏ، 20هين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ وسڪونسن جي معيشت ۾ وڌيڪ تبديليون آيون، جتي ڳري صنعت ۽ پيداوار گهٽجڻ لڳي ۽ ان جي جاءِ تي دوا، تعليم، زرعي ڪاروبار، ۽ سياحت تي ٻڌل سروس معيشت وڌيڪ اهم ٿي وئي.

## جاگرافي

وِسڪانسن آمريڪا جي وچ اولھ ۾ واقع آھي ۽ اھو عظيم ڍنڍن جو علائقو ۽ اپر مڊ ويسٽ ٻنھي جو حصو آھي۔ رياست جو ڪُل رقبو  آھي۔ وِسڪانسن جي اتر ۾ ڍنڍ سپيرير ۽ مشِيگن، اوڀر ۾ ڍنڍ مشيگن، ڏکڻ ۾ الينواءِ، ڏکڻ اولهه ۾ آئيوا ۽ اتر اولهه ۾ منيسوٽا واقع آھن۔ مشيگن سان سرحدي تڪرار ٻه عدالتي ڪيسن ذريعي حل ڪيو ويو، ٻئي وِسڪانسن بمقابله مشيگن، 1934ع ۽ 1935ع ۾۔ رياست جون حدون اولهه ۾ مسيسيپي درياهه ۽ سينٽ ڪروئي درياهه، ۽ اتر اوڀر ۾ مينومِني درياهه ۽ مونٽريل درياهه تي مشتمل آھن۔
وڏين ڍنڍن ۽ مسيسيپي درياھ جي وچ ۾ واقع ھجڻ سبب، وِسڪانسن ۾ جاگرافيائي خاصيتن جي وڏي تنوع موجود آھي۔ رياست کي پنج نمايان علائقن ۾ ورھايو ويو آھي۔ اتر ۾، سپيرير ڍنڍ جو گھٽ ميداني علائقو ڍنڍ سپيرير جي ڪناري سان گڏ ھڪ پٽو والاري ٿو۔ ان کان ٿورو ڏکڻ طرف، اتر ھاءِ لينڊ واقع آھي، جتي گڏيل سخت ڪاٺ ۽ سدا بہار وڻن جا وڏا ٻيلا آھن، جن ۾  تي پکڙيل شيڪوا ميگون–نڪوليٽ نيشنل فاريسٽ پڻ شامل آھي، گڏوگڏ ھزارين برفاني ڍنڍون، ۽ رياست جو سڀ کان اوچو نقطو ٽِمز ھِل پڻ ھتي واقع آھي۔ رياست جي وچ ۾، مرڪزي ميداني علائقو موجود آھي، جتي سينڊ اسٽون جون منفرد بناوٽون جهڙوڪ وِسڪانسن درياھ جا ڊيلز موجود آھن، ۽ ساڳئي وقت زرعي لحاظ کان زرخيز زمينون پڻ ملن ٿيون۔ ڏکڻ اوڀر ۾ اوڀر ريڄز ۽ گھٽ زميني علائقو واقع آھي، جيڪو وِسڪانسن جي ڪيترن ئي وڏن شھرن جو گھر آھي۔ ھن علائقي ۾ ريڄن ۾ نائيگرا ايسڪارپمينٽ شامل آھي، جيڪو نيو يارڪ کان وڌي ٿو، گڏوگڏ بليڪ رِور ايسڪارپمينٽ ۽ ميگنيشيَن ايسڪارپمينٽ پڻ شامل آھن۔
ڏکڻ اولهه ۾، اولهه اپلينڊ ھڪ سخت ۽ اڀريلو منظرنامو آھي، جتي ٻيلا ۽ زراعت گڏيل صورت ۾ موجود آھن، جن ۾ مسيسيپي درياهه جي ڪنارن تي ڪيترائي اڀرا ٽڪر (بلفس) ۽ بارابو رينج شامل آھن۔ ھي علائقو ڊرفٽ ليس علائقو جو حصو آھي، جيڪو آئيوا، الينواءِ ۽ منيسوٽا جي حصن تائين پکڙيل آھي۔ مجموعي طور، وِسڪانسن جي زمين جو 46٪ حصو ٻيلن سان ڍڪيل آھي۔

وِسڪانسن ۾ اهڙيون جيالاجيڪل بناوٽون ۽ معدني تهه موجود آهن، جن جي عمر ٽن ارب سالن کان به وڌيڪ کان وٺي ڪجهہ هزار سالن تائين پکڙيل آهي، جڏهن ته گهڻا پٿر لکين سالن پراڻا آهن۔ سڀ کان پراڻيون جيالاجيڪل بناوٽون 600 ملين سالن کان وڌيڪ اڳ پري ڪيمبرين دور ۾ ٺهيون، جيڪي گهڻو ڪري برفاني تههن جي هيٺان واقع آهن۔ بارابو رينج جو وڏو حصو بارابو ڪوارٽزائيٽ ۽ ٻين پري ڪيمبرين ميٽامورفڪ پٿرن تي مشتمل آهي۔ هي علائقو تازين برفاني دور دوران، يعني وِسڪانسن گليشيئيشن ۾، گليشيئرن سان ڍڪيل نه رهيو۔ لينگليڊ ڪائونٽي ۾ هڪ اهڙي مٽي ملي ٿي، جيڪا ڪائونٽي کان ٻاهر تمام گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن کي اينٽيگو سلٽ لوم سڏيو وڃي ٿو۔

رياست ۾ 12,000 کان وڌيڪ نالن وارا درياهه ۽ وهڪرا موجود آهن، جن جي ڪُل ڊيگهه  آهي۔ رياست ۾ 15,000 کان وڌيڪ نالن وارا ڍنڍون آهن، جن جو ڪُل رقبو لڳ ڀڳ  آهي۔ ڍنڍ وِنيبيگو سڀ کان وڏي اندرين ڍنڍ آهي، جنهن جو رقبو  کان وڌيڪ آهي، ۽ ان جي ڪناري جي ڊيگهه  آهي۔ ٻنهي عظيم ڍنڍن جي ڪنارن سان گڏ، وِسڪانسن وٽ  کان وڌيڪ ساحلي پٽي آهي ( کان وڌيڪ، جيڪڏهن ننڍا ٻيٽ ۽ کوٽايون شامل نه ڪيون وڃن)۔  وِسڪانسن جا ڪيترائي نالن وارا ٻيٽ عظيم ڍنڍن ۾ واقع آهن؛ ڪيترائي ڊور پيننسولا جي چوڌاري ڍنڍ مشيگن ۾ آهن يا ايپسٽل ٻيٽن جو حصو آهن، جيڪي ڍنڍ سپيرير ۾ واقع آهن۔ باقي وِسڪانسن جا ٻيٽ مسيسيپي درياهه ۽ اندرين ڍنڍن ۽ درياهن ۾ واقع آهن۔

نيشنل پارڪ سروس جي تحفظ هيٺ علائقن ۾ ايپسٽل ٻيٽ نيشنل ليڪ شور، آئيس ايج نيشنل سينڪ ٽريل، ۽ سينٽ ڪروئي نيشنل سينڪ رِوَر وي ۽ نارٿ ڪنٽري نيشنل سينڪ ٽريل جا حصا شامل آهن۔ ان کان علاوه، رياست ۾ 18 وڌيڪ قومي قدرتي نشانيون موجود آهن، جن ۾ واريءَ جا ٽڪر، دلدل، ٻوڏيل علائقا، ۽ پراڻا ٻيلا شامل آهن۔ وِسڪانسن ۾ 50 رياستي پارڪ يونٽ آهن، جيڪي  کان وڌيڪ رقبو والارين ٿا، ۽ انهن کي وِسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف نيچرل ريسورسز سنڀالي ٿو۔ ٻيلي کاتي وٽ  وڌيڪ زمين آهي، جيڪا وِسڪانسن جا رياستي ٻيلا آهن۔

### موسم

وِسڪانسن جو گهڻو حصو گرم-اونهاري واري نمي واري براعظمي آبهوا (ڪوپن *Dfb*) ۾ شامل آهي، جڏهن ته ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه جا حصا گرم-اونهاري واري نمي واري براعظمي آبهوا (ڪوپن *Dfa*) ۾ اچن ٿا۔ رياست ۾ سڀ کان وڌيڪ گرمي پد وِسڪانسن ڊيلز ۾ 13 جولاءِ 1936ع تي رڪارڊ ٿيو، جتي گرمي 114 °F (46 °C) تائين پهتي۔ سڀ کان گهٽ گرمي پد ڪوڊري ڳوٺ ۾ 2 ۽ 4 فيبروري 1996ع تي −55 °F (−48 °C) رڪارڊ ٿيو۔ وِسڪانسن ۾ ساليانو برفباري به گهڻي ٿيندي آهي، ڏکڻ علائقن ۾ سراسري طور  ۽ ڍنڍ سپيرير جي سنوبيلٽ علائقي ۾ هر سال  تائين۔

### شهر

وِسڪانسن ۾ ٽن قسمن جون ميونسپلٽيون آهن: شهر، ڳوٺ، ۽ ٽائونون۔ شهر ۽ ڳوٺ شامل ٿيل شهري علائقا آهن۔ ٽائونون ڪائونٽين جون غير شامل ٿيل ننڍيون سول ورهاستون آهن، جن وٽ محدود خود حڪمراني هوندي آهي۔
وِسڪانسن جي ٻه ٽيهائي کان وڌيڪ آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي۔
ملواڪي، جيڪو ڏکڻ اوڀر وِسڪانسن ۾ واقع آهي، رياست جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 580,000 آهي۔ ملواڪي ميٽروپوليٽن علائقو رياست جي 1.57 ملين آبادي تي مشتمل آهي۔ لڳ ڀڳ 280,000 آبادي سان، رياستي گاديءَ جو هنڌ ميڊيسن مستقل طور تي رياست ۽ ملڪ جي رهائش لائق شهرن ۾ شمار ٿيندو آهي، ۽ اهو وِسڪانسن جو تيزي سان وڌندڙ شهر پڻ آهي۔
ڏکڻ وِسڪانسن ۾ واقع ميڊيسن ميٽروپوليٽن علائقو ۾ لڳ ڀڳ 680,000 ماڻهو رهن ٿا۔
رياست ۾ وچولي جسامت وارا ڪيترائي شهر پکڙيل آهن۔ انهن مان سڀ کان وڏو گرين بي آهي، جيڪو اتر اوڀر وِسڪانسن ۾ واقع آهي، ۽ ان جي ميٽرو علائقي ۾ لڳ ڀڳ 320,000 ماڻهو رهن ٿا۔ ٻين ميٽروپوليٽن شهرن ۾ ايپلٽن، ريسِين، او اسڪوش، ايو ڪليئر، جينز وِل، واوساو، لا ڪراس، شيبوئگن، ۽ فونڊ ڊو ليڪ شامل آهن۔ ان کان علاوه، ٻيا 12 شهر مائيڪروپوليٽن شمارياتي علائقن جا مرڪز طور ڪم ڪن ٿا، جيڪي عام طور تي ڀرپاسي ڪم ڪندڙ فارمن جي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل هوندا آهن۔ 2011ع تائين، وِسڪانسن ۾ 12 اهڙا شهر هئا جن جي آبادي 50,000 يا ان کان وڌيڪ هئي، جيڪي رياست جي 73٪ روزگار جي نمائندگي ڪن ٿا۔

## آبادي (ڊيموگرافڪس)

### آبادي

آمريڪا جي مردم شماري بيورو وسڪانسن جي آباديءَ جو اندازو 1 جولاءِ 2019 تي 5,822,434 لڳايو، جيڪو 2010 آمريڪا جي مردم شماري کان پوءِ 2.4٪ واڌ ڏيکاري ٿو. هن ۾ گذريل مردم شماري کان پوءِ 150,659 ماڻهن جي قدرتي واڌ شامل هئي (يعني 614,771 ڄمڻيون منفي 464,112 فوتگيون)، ۽ خالص لڏپلاڻ (net migration) سبب 12,755 ماڻهن جي گهٽتائي پڻ شامل هئي. اميگريشن (immigration) نتيجي طور 59,251 ماڻهن جي خالص واڌ ٿي، جڏهن ته آمريڪا جي اندروني لڏپلاڻ سبب 72,006 ماڻهن جي خالص گهٽتائي ٿي.

HUD جي 2022 واري سالياني بي گهرن جي جائزي جي رپورٽ موجب، وسڪانسن ۾ اندازاً 4,775 بي گهر ماڻهو هئا.

2022 ۾، يورپي نسب جا پنج سڀ کان وڏا گروهه هي هئا: جرمن (36٪)، آئرش (10.2٪)، پولش (7.9٪)، انگريز (6.7٪)، ۽ نارويجي (6.3٪). رياست جي هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان عام نسب جرمن آهي، سواءِ مينومني، ٽريمپيلو، ۽ ورنين جي. وسڪانسن ۾ ڪنهن به ٻي رياست جي ڀيٽ ۾ پولش نسب وارن رهواسين جو سيڪڙو سڀ کان وڌيڪ آهي. 2022 واري آمريڪي ڪميونٽي سروي مطابق، وسڪانسن جي آباديءَ مان 7.6٪ هسپانڪ يا لاطيني اصل (ڪنهن به نسل جا) هئا. سڀ کان وڏا هسپانڪ نسب وارا گروهه هي هئا: ميڪسيڪن (5.1٪)، پورٽو ريڪن (1.1٪)، وچ آمريڪا وارا (0.4٪)، ۽ ڪيوبي (0.1٪)، جڏهن ته 0.9٪ ماڻهن ٻين هسپانڪ يا لاطيني اصليتن جي رپورٽ ڪئي.

پنهنجي قيام کان وٺي، وسڪانسن نسلي طور گهڻ-گڏيل (ethnically heterogeneous) رهيو آهي. فرانسيسي فر-واپارين (fur traders) واري دور کان پوءِ آبادگارن جي ايندڙ لهر کني ڪندڙن (miners) تي مشتمل هئي، جن مان ڪيترائي ڪورنيش هئا؛ اهي رياست جي ڏکڻ اولهه واري علائقي ۾ اچي رهيا. ان کان پوءِ ايندڙ لهر تي “يانڪيز” (Yankees) جو غلبو هو—اهي انگريز نسل جا لڏپلاڻ ڪندڙ هئا جيڪي نيو انگلينڊ ۽ اپ اسٽيٽ نيو يارڪ مان آيا؛ رياست-هئڻ جي شروعاتي سالن ۾ انهن رياست جي ڳري صنعت، مالي معاملن، سياست، ۽ تعليم تي غلبو رکيو. 1850 کان 1900 جي وچ ۾، مهاجر گهڻو ڪري جرمن، اسڪينڊي ني وين (جنهن ۾ سڀ کان وڏو گروهه نارويجي هو)، آئرش، ۽ پولش هئا. 20هين صديءَ ۾، ڪافي افريقي آمريڪي ۽ ميڪسيڪن ملواڪي ۾ اچي رهيا؛ ۽ ويٽنام جنگ جي خاتمي کان پوءِ همونگ ماڻهن جي هڪ وڏي آمد ٿي.

مختلف نسلي گروهه رياست جي مختلف علائقن ۾ وڃي وسيا. جيتوڻيڪ جرمن مهاجر سڄي رياست ۾ وسي رهيا، پر سڀ کان وڏو ارتڪاز (concentration) ملواڪي ۾ هو. نارويجي مهاجر اتر ۽ اولهه ۾ ڪاٺ ڪٽائي (lumbering) ۽ زراعت/فارمنگ وارن علائقن ۾ وسي رهيا. آئرش، اطالوي، ۽ پولش مهاجر بنيادي طور شهري علائقن ۾ آباد ٿيا. مينومني ڪائونٽي اوڀر آمريڪا ۾ اها واحد ڪائونٽي آهي جتي مقامي آمريڪين جي اڪثريت آهي.

افريقي آمريڪي ملواڪي ڏانهن آيا، خاص طور 1940 کان پوءِ. وسڪانسن جي افريقي-آمريڪي آباديءَ جو 86٪ چار شهرن ۾ رهندو آهي: ملواڪي، ريسين، بيلواٽ، ۽ ڪينوشا؛ جڏهن ته ملواڪي ۾ رياست جي ڪارن آمريڪين مان لڳ ڀڳ ٽي-چوٿون رهندا آهن. گريٽ ليڪس واري علائقي ۾، صرف ڊيٽرائيٽ ۽ ڪليولئنڊ ۾ افريقي-آمريڪي رهواسين جو سيڪڙو وڌيڪ آهي.

وسڪانسن جي ايشيائي آباديءَ مان لڳ ڀڳ 33٪ همونگ آهن، ۽ وڏيون برادريون ملواڪي، واسو، گرين بي، شيبوگن، ايپلٽن، ميڊيسن، لا ڪراس، ايو ڪليئر، اوشڪوش، ۽ مينٽووڪ ۾ موجود آهن. وسڪانسن ۾ 61,629 ماڻهو—يا آباديءَ جو لڳ ڀڳ 1٪—پاڻ کي همونگ طور سڃاڻن ٿا.

وسڪانسن جي رهواسين مان 71.7٪ وسڪانسن ۾ ڄائو، 23.0٪ آمريڪا جي ڪنهن ٻي رياست ۾ ڄائو، 0.7٪ پورٽو ريڪو، آمريڪا جي ٻيٽ وارن علائقن ۾ ڄائو، يا آمريڪي والدين وٽ پرڏيهه ۾ ڄائو، ۽ 4.6٪ پرڏيهي ڄاول هئا.

2018 ۾، وسڪانسن ڏانهن مهاجرن (immigrants) جا اصل ملڪ هي هئا: ميڪسيڪو، ڀارت، چين، لاوس، ۽ فلپائن.

;ڄمڻين جي ڊيٽا

*نوٽ: جدول ۾ ڄمڻ جا انگ 100٪ کان وڌيڪ ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هسپانوي ماڻهن کي سندن نسل (ethnicity) ۽ سندن نسلاني درجي (race) ٻنهي حسابن سان ڳڻيو ويندو آهي، جنهن سبب ڪُل انگ وڌي ويندو آهي.*

* 2016 کان پوءِ، اڇا هسپانوي نسل جا ڄمڻ الڳ الڳ گڏ نه ڪيا ويندا آهن، پر هڪ ئي *هسپانوي* درجي ۾ شامل ڪيا ويندا آهن؛ هسپانوي اصل جا ماڻهو ڪنهن به نسل سان تعلق رکي سگهن ٿا.

### مذهب

پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ جي 2022 واري *آمريڪن ويلوز سروي (American Values Survey)* مطابق، جيڪي ماڻهو ڪنهن مذهب يا روحاني روايت سان پاڻ کي وابسته سمجهندا هئا، اهي رياست جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 75٪ هئا. وسڪانسن وارن مان 69٪ پاڻ کي عيسائي طور سڃاڻايو. تفصيل سان، جواب ڏيندڙن مان 25٪ پاڻ کي مين لائن پروٽيسٽنٽ، 12٪ ايونجيليڪل پروٽيسٽنٽ، 4٪ ٻين پروٽيسٽنٽن، ۽ 27٪ ڪيٿولڪ طور سڃاڻايو. آباديءَ مان لڳ ڀڳ 25٪ ڪنهن به مذهبي جماعت سان وابسته نه هئا. هن سروي مطابق ننڍيون اقليتون يهودي (1٪)، هندو (1٪)، ٻڌ (1٪)، جِيهوواه جا شاهد (1٪)، يونيٽيرين يونيورسلِسٽ (1٪)، مسلمان (<1٪)، مورمن (<1٪)، ۽ ٻيا عقيدا پڻ موجود آهن.
وسڪانسن ۾ عيسائيت غالب مذهب آهي. ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز جي 2020 واري مطالعي مطابق، ڪيٿولڪيت هڪ واحد سڀ کان وڏي فرقي  طور هئي جنهن جا 1,237,342 پيروڪار هئا؛ ان کان پوءِ ايونجيليڪل لٿرن چرچ اِن آمريڪا جا 316,245 ميمبر، ۽ وسڪانسن ايونجيليڪل لٿرن سنوڊ جا 209,788 پيروڪار هئا. 276,904 ماڻهو غيرفرقي عيسائيت سان وابسته هئا.

### ڏوھ

2009 لاءِ سڄي رياست ۾ ايف بي آءِ (FBI) جي ڏوهن واري شماريات ۾ هي انگ شامل هئا: 144 قتل/غيرغفلت واري انسان ڪشي؛ 1,108 زنا بالجبر ؛ 4,850 ڦرلٽ؛ 8,431 شديد حملا؛ ۽ 147,486 ملڪيت جا ڏوھ . وسڪانسن، بيورو آف جسٽس انفارميشن اينڊ انالسس  وسيلي پنهنجون شماريات پڻ شايع ڪري ٿو. رياست 2009 ۾ 14,603 پرتشدد ڏوهن  جي رپورٽ ڏني، جن جي ڪليئرنس ريٽ ( يعني % حل ٿيل) 50٪ هئي. رياست 2009 ۾ 4,633 جنسي حملا رپورٽ ڪيا، ۽ جنسي حملن لاءِ ڪُل ڪليئرنس ريٽ 57٪ هئي.

## معيشت

2023ع ۾ وسڪانسن جي رياستي مجموعي پيداوار 413.966 ارب ڊالر هئي، جيڪا ان کي آمريڪا جي رياستن ۾ مجموعي پيداوار جي لحاظ کان 21هين نمبر تي رکي ٿي.  
وسڪانسن جي معيشت جو بنياد صنعتڪاري، زراعت ۽ سياحت تي آهي. 2022ع ۾ في فرد ذاتي آمدني 61,475 ڊالر هئي، جڏهن⁠تہ علائقائي قيمتي برابري مطابق ترتيب ڏيڻ کان پوءِ اها 66,596 ڊالر ٿي. مئي 2025ع تائين رياست ۾ بيروزگاري جي شرح 3.3٪ هئي.  
2009ع کان وٺي وسڪانسن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 7.25 ڊالر في ڪلاڪ آهي، جيڪا وفاقي شرح جي برابر آهي.
وسڪانسن ۾ قائم اٺ وڏيون ڪمپنيون فارچون 500 جي فهرست ۾ شامل آهن. 2024ع ۾ هن فهرست ۾ نارٿ ويسٽرن ميچوئل، فائزرِو، مين پاور گروپ، راڪ ويل آٽوميشن ۽ ڊبليو اي سي انرجي گروپ (سڀئي ملواڪي ۾)، ان کان سواءِ ڪولز (مينومني فالز)، امريڪن فيملي انشورنس (ميڊيسن) ۽ اوشڪوش ڪارپوريشن (اوشڪوش) شامل هيون.

### صنعت
2015ع تائين وسڪانسن ۾ صنعتڪاري سان لاڳاپيل روزگار جو انگ لڳ ڀڳ 500,000 هو، جيڪو 1970ع جي سطح جي برابر هو. بهرحال، 2000ع کان 2016ع تائين رياستي مجموعي پيداوار ۾ صنعت جو حصو 21.5٪ کان گهٽجي 18.5٪ ٿي ويو، جيڪو سڀني رياستن ۾ اٺين نمبر تي هو.  
1970ع ۾ ڪُل روزگار جو 28٪ صنعت سان لاڳاپيل هو، جيڪو 2015ع ۾ گهٽجي 14٪ رهجي ويو. 2008ع ۾ صنعتڪاري مان حاصل ٿيندڙ پيداوار 48.9 ارب ڊالر هئي، جنهن وسڪانسن کي صنعتي پيداوار ۾ ڏهين نمبر تي رکيو.
وسڪانسن جون اهم صنعتي ڪمپنيون هي آهن: ڪوهلر ڪمپني، مرڪري مرين، راڪ ويل آٽوميشن، جانسن ڪنٽرولز، جان ڊيئر، برگس اينڊ اسٽرئٽن، ملواڪي اليڪٽرڪ ٽول ڪمپني، ملر اليڪٽرڪ، ڪيٽرپلر، اوشڪوش ڪارپوريشن، هارلي ڊيوڊسن، ڪيس آءِ ايڇ، ايس سي جانسن اينڊ سن، ايشلي فرنيچر ۽ ايرينس.
وسڪانسن ڪاٺ ۽ ڪاغذ جي صنعت ۾ به نمايان حيثيت رکي ٿو. رياست ڪاغذ ۽ پيڪيجنگ جي پيداوار ۾ ملڪ اندر پهرين نمبر تي آهي. ليڪ ونيباگو کان گرين بي تائين لوئر فاڪس نديءَ جي 39 ميلن واري حصي ۾ 24 ڪاغذ جا ڪارخانا قائم آهن.
وسڪانسن ۾ ڪاٺ جي صنعت انتهائي اهم حيثيت رکي ٿي، ۽ رياست ڪاغذ ۽ پيڪيجنگ جي وڏي پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي. وسڪانسن ڪاغذي شين جي پيداوار ۾ سڄي ملڪ اندر پهرين نمبر تي آهي؛ ليڪ ونيباگو کان گرين بي تائين هيٺئين فاڪس نديءَ جي  ڊگهي حصي سان گڏ 24 ڪاغذ جا ڪارخانا قائم آهن.
رياست جي صنعتڪاري شعبي جو وڏو حصو تجارتي خوراڪ جي تياري تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ مشهور برانڊ جهڙوڪ آسڪر ميئر، ٽامب اسٽون منجمد پيزا، جانسن وِل براٽس، ۽ يوزنگر جي ساسج شامل آهن. صرف ڪرافٽ فوڊز وسڪانسن ۾ پنج هزار کان وڌيڪ ماڻهن کي روزگار ڏئي ٿي. ملواڪي بِيئر جي وڏي پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي ۽ اڳ ۾ ملر بريونگ ڪمپني—ملڪ جي ٻي وڏي بِيئر ٺاهيندڙ—جو مرڪزي دفتر پڻ هتي موجود هو، جيستائين اها ڪُورز سان ضم نه ٿي. ان کان اڳ شلٽز، بليٽز، ۽ پيبسٽ ملواڪي جون بنيادي بِيئر ٺاهيندڙ ڪمپنيون هيون.
صحت جي سار سنڀال وارن اوزارن ۽ سافٽ ويئر جي ترقي ۽ تياري پڻ رياست جي معيشت جو هڪ وڌندڙ شعبو آهي، جنهن ۾ اهم ادارا جهڙوڪ جي اي هيلٿ ڪيئر، ايپڪ سسٽمز، ۽ ٽو مو ٿراپي شامل آهن.

### زراعت

وسڪانسن آمريڪا جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي جي پنير پيدا ڪري ٿو، ۽ پنير جي پيداوار ۾ قومي سطح تي اڳواڻ آهي. کير جي پيداوار ۾ وسڪانسن ڪيليفورنيا کان پوءِ ٻئي نمبر تي آهي، ۽ في فرد کير جي پيداوار ۾ ڪيليفورنيا ۽ ورمونٽ کان پوءِ ٽئين نمبر تي آهي.  
وسڪانسن مکڻ جي پيداوار ۾ به ٻئي نمبر تي آهي، ۽ ملڪ جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي جو مکڻ پيدا ڪري ٿو. وسڪانسن آمريڪا جي اها واحد رياست آهي جتي پنير ۽ مکڻ ٺاهيندڙن لاءِ لائسنس رکڻ لازمي آهي.
رياست قومي سطح تي سيلج لاءِ مکئي، ڪرئن بيري، جنسنگ، ۽ سنيپ بين جي پيداوار ۾ پهرين نمبر تي آهي. رياست قومي سطح تي ڪرئن بيري جي اڌ کان وڌيڪ فصل ۽ 97٪ جنسنگ پيدا ڪري ٿي. وسڪانسن جَو، آلو، گاجر، کٽا چيري، ميپل شربت، ۽ مٺو مکڻ جي پيداوار ۾ به اڳواڻ آهي.
رياست جي زرعي اهميت وسڪانسن جي رياستي چوٿائي سڪو تي هولسٽائن ڳئون، مکئي جي ٻوٽي، ۽ پنير جي ڦيٿي جي تصويرن مان ظاهر ٿئي ٿي. رياست هر سال "ايلس اِن ڊيريلينڊ" چونڊي ٿي، جيڪا سڄي دنيا ۾ وسڪانسن جي زرعي شين جي تشهير ڪري ٿي. ڊيري صنعت جي اهميت سبب وسڪانسن کي "آمريڪا جي ڊيريلينڊ" سڏيو وڃي ٿو، جيڪو 1940ع ۾ سرڪاري رياستي نعرو بڻايو ويو.

### سياحت

وسڪانسن جي سياحت کاتي موجب، 2021ع ۾ سياحت مان ڪُل 20.9 ارب ڊالر جو معاشي اثر پيدا ٿيو، جيڪو رياست جو ٽيون وڏو شعبو آهي.  
سمر فيسٽ ۽ اي اي اي ايئر وينچر اوشڪوش جهڙا ميلا عالمي ڌيان ڇڪائين ٿا ۽ هر سال لکين سياح آڪرش ڪن ٿا. رياست جا اهم سياحتي ماڳ هارلي ڊيوڊسن ميوزيم، ليمبو فيلڊ، ملواڪي آرٽ ميوزيم، چيذن ميوزيم آف آرٽ، هينري وِلاس زو، نيشنل ريل روڊ ميوزيم، ۽ وسڪانسن اسٽيٽ ڪيپيٽل آهن.  
ٻيا اهم سياحتي هنڌ ٽاليئسن—معمار فرينڪ لائيڊ رائيٽ جو اسٽوڊيو—هاوس آن دي راڪ، ۽ سرڪس ورلڊ ميوزيم آهن، جيڪو رِنگلنگ برادرز جي آبائي شهر بارابو ۾ واقع آهي.
وسڪانسن ندي جا ڊيلز، جيڪي ڏکڻ-مرڪزي وسڪانسن ۾ پٿريلي بناوتن سبب مشهور هڪ تنگ وادي (گهاري) آهن، هر سال چار ملين کان وڌيڪ سياحن کي پاڻ ڏانهن متوجه ڪن ٿا، جتي دريائي نظارن جي پاڻيءَ واري سير ۽ علائقي ۾ موجود ڪيترن ئي تفريحي پارڪن جو وڏو ڪردار آهي. ويجهو موجود ڊيولز ليڪ اسٽيٽ پارڪ پڻ وسڪانسن جا رياستي پارڪن مان سڀ کان وڌيڪ گهميل پارڪن مان هڪ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ڊيلز جي ويجهو آهي ۽ پنهنجي قدرتي نظارن سبب به مشهور آهي.
ڊور پيننسولا، جيڪو رياست جي اوڀرئين ڪناري کان ٻاهر طرف وڌيل آهي، ان ۾ ڊور ڪائونٽي شامل آهي، جيڪا ٻيڙين هلائيندڙن لاءِ هڪ مشهور منزل آهي، ڇو⁠تہ پيننسولا جي ٻنهي پاسن—گرين بي ۽ ليڪ مشيگن—تي قدرتي بندرن ۽ ٻيڙين جي لانچنگ پوائنٽن جو وڏو تعداد موجود آهي. هي علائقو هر سال ٻن ملين کان وڌيڪ سياحن کي پاڻ ڏانهن ڇڪي ٿو، جيڪي ان جي خوبصورت ڳوٺن، موسمي چيري چونڊ، ۽ مڇي اُبالڻ (فش بوئل) جي روايت مان لطف اندوز ٿين ٿا.
رياست ۾ ڍنڍن ۽ ندين جي وڏي تعداد سبب، پاڻيءَ سان لاڳاپيل وندر انتهائي مقبول آهي. نارٿ ووڊز ليڪ ڪنٽري ۾، جيڪو اڳ ۾ ڪاٺ جي صنعت تي ٻڌل علائقو هو، هاڻي گهڻو ڪري موڪلن جي منزل ۾ تبديل ٿي چڪو آهي. ماحول ۽ ماحوليات بابت وڌندڙ دلچسپي، شڪار ۽ مڇي مارڻ جهڙين روايتي دلچسپين سان گڏجي، ويجهن شهرن مان وڏي شهري آبادي کي پاڻ ڏانهن ڇڪي ٿي. ڏکڻ اوڀر وسڪانسن ۾ ليڪ جنيوا پڻ پاڻيءَ سان لاڳاپيل وندر لاءِ اهڙي ئي مقبول آهي.

### توانائي

وسڪانسن ۾ تيل، گئس يا ڪوئلي جي ڪا به پيداوار نٿي ٿئي. رياست اندر بجلي جي پيداوار گهڻي ڀاڱي ڪوئلي مان ٿئي ٿي. ٻيا اهم ذريعا قدرتي گئس ۽ نيوڪليئر توانائي آهن.
رياست وٽ اهو قانوني هدف مقرر هو ته 2015 جي پڄاڻي تائين ان جي بجليءَ جو ڏهه سيڪڙو قابلِ تجديد ذريعن مان حاصل ڪيو وڃي. اهو هدف حاصل ڪيو ويو، پر گهڻو ڪري رياست کان ٻاهر وارن ذريعن ذريعي. ، ان ڏهه سيڪڙو مان لڳ ڀڳ ٽيون حصو ٻاهرين رياستن، خاص طور تي مني سوٽا ۽ آئيوا مان هوا ذريعي پيدا ٿيل بجلي مان حاصل ٿيندو هو. رياست وٽ اندروني سطح تي هوا جي توانائي جي ترقي لاءِ غير جانبدار پاليسيون آهن.

### ٽيڪس نظام

وسڪانسن ذاتي آمدني ٽيڪس وصول ڪري ٿو، جيڪو پنج آمدني درجان جي بنياد تي 4٪ کان 7.65٪ تائين آهي. رياست جو وڪرو ٽيڪس ۽ استعمال ٽيڪس 5.0٪ آهي. اُڻونجاهه ڪائونٽين ۾ اضافي طور 0.5٪ وڪرو/استعمال ٽيڪس به لاڳو آهي.
وسڪانسن جي رهواسين تي لاڳو ٿيندڙ سڀ کان عام ملڪيت ٽيڪس حقيقي ملڪيت ٽيڪس آهي، يعني رهائشي ملڪيت تي ٽيڪس. وسڪانسن گاڏين تي ملڪيت ٽيڪس لاڳو نٿو ڪري، پر سالياني رجسٽريشن فيس ضرور وصول ڪري ٿو. ملڪيت ٽيڪس مقامي حڪومتن لاءِ آمدني جو سڀ کان اهم ذريعو آهي، ۽ اسڪول ضلعن، فني-تربيتي ڪاليجن، خاص مقصد وارن ضلعن ۽ ٽيڪس واڌاري واري مالي ضلعن جي فنڊنگ جو به بنيادي طريقو آهي. برابر ڪيل قدر رياست ۾ سڀني ٽيڪس لائق ملڪيتن جي مڪمل مارڪيٽ قيمت تي ٻڌل هوندا آهن، سواءِ زرعي زمين جي. هارين کي رليف ڏيڻ لاءِ زرعي زمين جي قيمت ان جي زرعي استعمال جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي، نه⁠ته ممڪن ترقياتي قيمت جي بنياد تي. اهي برابر ڪيل قدر رياستي امدادي ادائيگين جي ورڇ لاءِ استعمال ٿين ٿا، جڏهن⁠تہ مقامي اسيسرن طرفان تيار ڪيل اسيسمينٽون هر ميونسپلٽي اندر ملڪيت ٽيڪس جو بار ورهائڻ لاءِ استعمال ٿين ٿيون.
وسڪانسن غير محسوس ملڪيت تي ڪو به ٽيڪس لاڳو نٿو ڪري. وسڪانسن وارثي ٽيڪس به وصول نٿو ڪري. 1 جنوري 2008 تائين، وسڪانسن جو جاگير ٽيڪس وفاقي جاگير ٽيڪس قانونن کان الڳ هو؛ ان ڪري رياست ڪجهه وڏين جاگيرن تي پنهنجو جاگير ٽيڪس لاڳو ڪندي هئي.
وسڪانسن ۾ ڪا به ٽول روڊ موجود ناهي؛ شاهراهن جي تعمير ۽ سار سنڀال لاءِ ڪجهه حصو موٽر ايندھن ٽيڪس مان ۽ باقي رقم رياستي جنرل فنڊ مان ڏني ويندي آهي. غير شاهراهي رستن جي تعمير ۽ سار سنڀال مقامي حڪومتون (ميونسپلٽيون يا ڪائونٽيون) ڪن ٿيون.

## ثقافت

وسڪانسن جي رهواسين کي ”وسڪانسنائٽس“ چيو ويندو آهي. رياست جي ڳوٺاڻي معيشت ۾ کير پالڻ ۽ چيز ٺاهڻ سان لاڳاپيل حوالن جي روايتي اهميت (رياست جون لائسنس پليٽون 1940 کان وٺي ”آمريڪا جو ڊيريلينڊ“ لکن ٿيون) سبب هڪ لقب (ڪڏهن ڪڏهن غير رهواسين وٽان طعن طور به استعمال ٿيندڙ) ”چيزهيڊز“ مشهور ٿيو، ۽ پيل فوم مان پنير جي ٽڪري (وِج) جهڙي شڪل ۾ ٺهندڙ ”چيزهيڊ ٽوپين“ جو رواج به پيدا ٿيو.
وسڪانسن ۾ شهرين جي ورثي کي ملهائڻ لاءِ ڪيترائي نسلي ميلا سڄي رياست ۾ منعقد ٿين ٿا. اهڙن ميلن ۾ سمر فيسٽ، اوڪٽوبر فيسٽ، پولش فيسٽ، فيسٽا اٽاليانا، آئرش فيسٽ، باستيل ڊييز، سٽيندي مائي (نارويجي آئين جو ڏينهن)، شيبوئگن ۾ براٽ(ورسٽ) ڊييز، پولڪا ڊييز، منرو ۽ ميڪوان ۾ چيز ڊييز، آفريڪن ورلڊ فيسٽيوَل، انڊين سمر، عرب فيسٽ، وسڪانسن هاءِلينڊ گيمز، ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آهن.

### معماري

اتر يورپي ماڻهن جي وسڪانسن ڏانهن لڏپلاڻ ۽ اپر مڊويسٽ ۾ اچڻ سان گڏ، اهي ڪاٺين ٿنڀن وارا گهر (لاگ گهر) ٺاهڻ جون تڪنيڪون به پاڻ سان گڏ کڻي آيا.
ملواڪي آرٽ ميوزيم پنهنجي ”ڪوادرئچي پيويلين“ سبب مشهور آهي، جيڪو اسپيني معمار سانتيئگو ڪالاتراوا پاران ٺاهيو ويو. ڪوادرئچي پيويلين ۾ هڪ هلندڙ، پرن جهڙو ”برڪ *[[بريز سوليئل]]*“ موجود آهي، جيڪو ڏينهن جو  جيتري پر ڦهلاءُ تائين کلي ويندو آهي، ۽ رات يا خراب موسم ۾ اوچي محرابي ڍانچي تي ويڙهجي بند ٿي ويندو آهي.
فرينڪ لوئڊ رائيٽ، جيڪو پريئري اسڪول طرزِ تعمير ۽ يوسونيا ن گهر واري تصور جو اڳواڻ معمار طور سڃاتو وڃي ٿو، وسڪانسن ۾ ئي پرورش پائي. 20هين صدي ۾ رائيٽ جو گهر ۽ اسٽوڊيو ٽاليئسن ۾ هو، جيڪو اسپرنگ گرين، وسڪانسن جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. ٽاليئسن ۽ ميڊيسن ۾ يوسونين جيڪبس آءِ هائوس، ”فرينڪ لوئڊ رائيٽ جي 20هين صدي جي تعمير“ جي حصي طور يونيسڪو جي عالمي ورثي ماڳن ۾ شامل آهن. وسڪانسن ۾ رائيٽ جا ٻيا اهم ڪم واواتوسا ۾ ايننشيئيشن گريڪ آرتھوڊڪس چرچ، ميڊيسن جي فرسٽ يونيٽيرين سوسائٽي، ۽ جانسن وئڪس هيڊڪوارٽرز آهن. ميڊيسن ۾ مونو نا ٽيرس—هڪ ڪنوينشن سينٽر، جيڪو ٽاليئسن جي معمار اينٿني پٽنَم پاران ڊزائين ڪيو ويو—رائيٽ جي 1930ع واري ڊزائين تي ٻڌل آهي.

### شراب

شراب نوشي ڊگهي عرصي کان وسڪانسن جي ثقافت جو هڪ اهم حصو سمجهي ويندي رهي آهي، ۽ رياست في-ڪس شراب استعمال، رياست وار شراب استعمال، ۽ پيئندڙن جي تناسب جهڙن قومي ماپن ۾ اڪثر مٿين درجن ۾ يا ويجهو رهندي آهي. البت في-واقعي في-ڪس استعمال ۾ رياست جو درجو گهٽ آهي؛ واقعن جو تعداد (يعني اهي موقعا جن ۾ شراب شامل هجي) نمايان طور تي وڌيڪ يا سڀ کان وڌيڪ هوندو آهي، پر هر واقعي ۾ مقدار گهٽ هوندي آهي—جنهن سبب وسڪانسن جي پيئڻ واري صورت کي بار بار ۽ نسبتاً معتدل چيو وڃي ٿو. جرمن لڏپلاڻ واري ورثي سان ثقافتي سڃاڻپ، ملواڪي ۾ وڏين برورين جي ڊگهي موجودگي، ۽ ٿڌي آبهوا جهڙا عنصر اڪثر وسڪانسن ۾ شراب نوشي جي گهڻائي سان ڳنڍيا وڃن ٿا.
وسڪانسن ۾ ڪيترائي وڏا بروري ڪارخانا قائم ٿيا، خاص طور تي ملواڪي ۾، جنهن کي صديءَ جي موڙ کان اڳ ”برو سٽي“ جو لقب به مليو. ملر برونگ ڪمپني، پابسٽ برونگ ڪمپني، جوزف شليٽز برونگ ڪمپني، ۽ جيڪب لائيننڪُوگل برونگ ڪمپني سڀ مقامي ڪاروبار طور شروع ٿيا ۽ پوءِ قومي مارڪيٽن تائين پهتا. ٻين مشهور ڪرافٽ برون ۾ ”ايلي اسائلم“، ڪئپيٽل، اسپريخر، ۽ نيو گليرس شامل آهن؛ آخري برانڊ پنهنجي ”اسپاٽيڊ ڪا“ فارم هائوس ايلي لاءِ مشهور آهي، جيڪا رڳو وسڪانسن ۾ ئي وڪرو ٿيندي آهي.
وسڪانسن ۾ قانوني شراب نوشي جي عمر 21 سال آهي، سواءِ ان حالت جي جڏهن ڪو شخص والدين، سرپرست، يا مڙس/زوجه (جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 21 سال جو هجي) سان گڏ هجي. جيڪڏهن ڪو شخص برور، بروپب، هول سيلر، يا ”شراب اِيڌن“ جو پيدا ڪندڙ وٽ ملازمت ڪري، ته شراب رکڻ بابت عمر جون ڪجهه گهرجون ختم ڪيون وڃن ٿيون. شراب خريد ڪرڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ قانوني عمر 21 سال آهي، ۽ ان بابت ڪا به استثنا ناهي. ”ايبسولوٽ سوبراٽي“ قانون موجب، جيڪو شخص قانوني عمر (هن وقت 21) کان گهٽ هجي، اهو شراب استعمال ڪرڻ بعد گاڏي هلائي نٿو سگهي. 2003 ۾ وفاقي حڪومت جي دٻاءَ سبب، ڊي يو آءِ (نشئي حالت ۾ ڊرائيونگ) جي جرم لاءِ منع ٿيل رت ۾ شراب جي حد 0.08 بي اي سي تي گهٽائي وئي.

### کاڌو

وسڪانسن جو کاڌو پنهنجي چيز ۽ ٻين کير وارين شين سبب مشهور آهي. ڪولبي چيز پهريون ڀيرو 1885 ۾ وسڪانسن ۾ تيار ٿيو (نالو ڪولبي، وسڪانسن تان رکيو ويو)، ۽ برڪ چيز پهريون ڀيرو 1877 ۾ رياست ۾ ٺهيو. رياست آمريڪا ۾ لمبرگر چيز جي واحد پيدا ڪندڙ پڻ آهي. چيز ڪرڊز هڪ مشهور صورت آهي، جيڪا الڳ ڪري ٿڌي حالت ۾ سنئڪ طور به کائي سگهجي ٿي، يا بيٽر ۾ ويڙهي تري ڪري شروعاتي کاڌي طور پيش ڪئي وڃي ٿي—اڪثر رينچ ڊريسنگ سان ڊِپنگ ساس طور گڏ ڏني ويندي آهي. هاٽ اينڊ اسپائسي چيز بريڊ، جيڪو ميڊيسن ۾ تيار ۽ وڪرو ٿيندو آهي، مانيءَ جو هڪ مشهور قسم آهي.
وسڪانسن چيز جو ملڪ اندر سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ آهي، ۽ چيز کي رياست جي سرڪاري کير واري پيداوار قرار ڏنل آهي. رياست ڪرين بيريز (سرڪاري ڦر) ۽ جنسينگ جي به اهم پيدا ڪندڙن مان آهي. ميڊيسن ۾ ڊين ڪائونٽي فارمرز مارڪيٽ ملڪ جو سڀ کان وڏو ”صرف پيدا ڪندڙن“ وارو هارين جو مارڪيٽ آهي.
جمعي رات جو فش فراءِ—اڪثر بيٽر ۾ ويڙهي تريل پرچ يا والي آئي—وسڪانسن ۾ عام روايت آهي، جڏهن⁠تہ اتر اوڀر وسڪانسن ۽ ڊور ڪائونٽي ۾ مڇي اُبالڻ (فش بوئل) وڌيڪ مقبول آهي. سپر ڪلب به وسڪانسن جي کاڌي واري ورثي جو هڪ عام رجحان آهي ۽ اڪثر فش فراءِ لاءِ منزل بڻجي ٿو؛ ٻين تريل شين کي به عام طور ساٿين کاڌن طور پيش ڪيو ويندو آهي، جڏهن⁠تہ ٽارٽر ساس ۽ ڪول سلا يا ”ڪرِمزَن سلا“ جهڙا ڪنڊيمينٽ پڻ ملن ٿا—ڪرِمزَن سلا، ڪول سلا جو اهڙو قسم آهي جنهن ۾ وسڪانسن جون ڪرين بيري شامل هونديون آهن. بيئر-چيز سوپ عام طور مختلف قسم جي بيئر ۽ چيڊر يا ڪولبي چيز مان، ساڳي وقت ساسيج، آلو ۽ سائي پياز سان گڏ تيار ڪيو ويندو آهي.
بويا وسڪانسن ۾ عام هڪ اسٽو آهي، جيڪو اڪثر گوشت ۽ ڀاڄين جي ”ميرپوا“ (ڀاڄين جو ملايل بنياد) سان تيار ڪيو ويندو آهي ۽ ”بويا ڪيٽل“ ۾ هلڪي آنچ تي ڪيترن ڏينهن تائين پچايو ويندو آهي.
ڏکڻ اوڀر واري شهر ريسين پنهنجي ڪرِنگل سبب مشهور آهي، جيڪو هڪ مٺو پَتلو-پف پيسٽري جهڙو مٺاڻ آهي ۽ اڪثر ڊيسرٽ طور پيش ڪيو ويندو آهي. هي نسخو 1800ع واري ڏهاڪي ۾ ڊينش آمريڪين هن علائقي ۾ آندو، ۽ 2013 ۾ ڪرِنگل کي وسڪانسن جي سرڪاري رياستي پيسٽري قرار ڏنو ويو. وسڪانسن اسٽيٽ فيئر پنهنجي وڏن ڪريم پفس سبب به مشهور آهي.
بٽر برگر جو آغاز وسڪانسن ۾ ٿيو، گهڻو امڪان سوليءَز گرِل ( گلينڊيل ) ۾. ڪلورز هڪ مڊويسٽ علائقي جي فاسٽ-ڪيجول کاڌي واري ريسٽورنٽ چين آهي، جيڪا اصل ۾ ساڪ سٽي مان شروع ٿي ۽ هن وقت پريئري ڊُو سَيڪ ۾ هيڊڪوارٽر رکي ٿي؛ اهو بٽر برگر، تريل چيز ڪرڊز ۽ منجمد ڪسٽڊ پيش ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. لا ڪرواءِ اسپارڪلنگ واٽر جو آغاز لا ڪراس مان ٿيو.

### فلم
وسڪانسن ۾ هڪ محدود پر وڌندڙ فلم انڊسٽري موجود آهي، جنهن کي 2025 ۾ رياستي ترغيبن جي ٻيهر بحالي سان جزوي سهارو مليو.

### موسيقي

ملواڪي هر سال سمر فيسٽ جي ميزباني ڪري ٿو، جنهن کي ”دنيا جو سڀ کان وڏو موسيقي فيسٽيوَل“ سڏيو ويندو آهي؛ هي فيسٽيوَل ڍنڍ ڪناري هينري مائير فيسٽيوَل پارڪ ۾ منعقد ٿيندو آهي، جيڪو ڊائون ٽائون جي ڏکڻ پاسي واقع آهي؛ ۽ اتي ئي اونهاري دوران ڪيترن نسلي موسيقي فيسٽيوَلن جي به ڊگهي قطار لڳندي آهي. وسڪانسن ايريا ميوزڪ انڊسٽري هر سال وسڪانسن جي بهترين فنڪارن لاءِ ايوارڊ شو منعقد ڪري ٿي. ايپلٽن ۾ مائيل آف ميوزڪ مختلف اندازن جو هڪ ساليانو ”سڀ اصل“ موسيقي فيسٽيوَل آهي، جيڪو اڻڄاتل گهمندڙ موسيقارن ۽ بينڊن تي ڌيان ڏئي ٿو. ٻين موسيقي فيسٽيوَلن ۾ هوف بيٽ ڪنٽري فيسٽ، ڪنٽري جئم يو ايس اي، هوڊاگ ڪنٽري فيسٽيوَل، لائيفسٽ، پورٽر فيلڊ ڪنٽري ميوزڪ فيسٽيوَل، ٽوئن ليڪس ۾ ڪنٽري ٿنڊر يو ايس اي، ۽ ڪنٽري يو ايس اي شامل آهن.

### تفريح

وسڪانسن جو گهڻ رخو قدرتي نظارو رياست کي ٻاهرين تفريح لاءِ هڪ مقبول موڪلن واري منزل بڻائي ٿو. سياري وارن واقعن ۾ اسڪينگ، برف تي مڇيگيري، ۽ ورلڊ چيمپيئن شپ سنوموبائل ڊربي شامل آهن. وسڪانسن ٻن وڏين ڍنڍن (گريٽ ليڪس) جي ڪنارن تي واقع آهي ۽ اندروني علائقن ۾ به مختلف سائيزن جون ڪيترين ڍنڍون موجود آهن؛ رياست ۾  پاڻي موجود آهي، جيڪو ٽي ٻين رياستن—الاسڪا، مشيگن، ۽ فلوريڊا—کان سواءِ سڀني کان وڌيڪ آهي. وسڪانسن شپ ريڪ ڪوسٽ نيشنل ميرين سينڪچوئري 2021 ۾ ڍنڍ مشيگن جي وسڪانسن ڀرسان پاڻيءَ ۾ قائم ڪئي وئي، ۽ اها تاريخي لحاظ کان اهم ڪيترن ٻڏل جهازن جي ماڳ طور سڃاتي وڃي ٿي.
وسڪانسن ۾ ٻاهرين سرگرميون تمام مقبول آهن، خاص طور شڪار ۽ مڇيگيري. شڪار ٿيندڙ جانورن مان سڀ کان وڌيڪ عام وائيٽ ٽيل هرڻ آهي. وسڪانسن ۾ هر سال 600,000 کان به وڌيڪ هرڻ-شڪار لائسنس وڪرو ٿين ٿا. 2008 ۾ وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف نيچرل ريسورسز شڪار کان اڳ هرڻن جي آبادي جو اندازو 1.5 کان 1.7&nbsp;ملين جي وچ ۾ لڳايو.

### راندين

وسڪانسن ٽن راندين ۾ ميجر ليگ ٽيمن وسيلي نمائندگي رکي ٿو: فٽبال، بيسبال، ۽ باسڪيٽبال. ليمبو فيلڊ، جيڪو گريِن بي، وسڪانسن ۾ واقع آهي، نيشنل فٽبال ليگ جي گريِن بي پيڪرز جو گهر آهي. پيڪرز 1921 ۾ ليگ جي ٻي سيزن کان اين ايف ايل جو حصو آهن، ۽ اين ايف ايل ۾ سڀ کان ننڍي شهر جي فرنچائز آهن، ۽ واحد فرنچائز جيڪا رياست ڀر ۾ شيئر هولڊرن جي ملڪيت آهي. ملواڪي بروئرز، رياست جي واحد ميجر ليگ بيسبال ٽيم، 2001 کان ملواڪي ۾ امريڪن فيملي فيلڊ ۾ کيڏي رهي آهي. بروئرز کان اڳ ملواڪي وٽ ٻه اڳيون ميجر ليگ ٽيمون رهيون آهن. پهرين ٽيم (نالي ۾ به بروئرز) 1901 ۾ رڳو هڪ سيزن کيڏي، پوءِ سينٽ لوئس برائونز بڻجي وئي. ملواڪي 1953 کان 1965 تائين (جڏهن هو بوسٽن کان لڏي آيا) هاڻي واري اٽلانٽا بريوز فرنچائز جو به گهر رهيو، ۽ 1957 ۾ ورلڊ سيريز کٽي. ملواڪي بڪس ( نيشنل باسڪيٽبال ايسوسيئيشن ) پنهنجا گهريلو ميچ فائزرَو فورم ۾ کيڏن ٿا.
رياست ۾ هوڪي ( ملواڪي ايڊمرلز ) ۽ بيسبال ( وسڪانسن ٽِمبَر ريٽلرز، جيڪي ايپلٽن ۾ آهن، ۽ بيلوئٽ اسڪاءِ ڪارپ، هاءِ-اي مائنر ليگز جا) جون مائنر ليگ ٽيمون به آهن. انهن وابسته مائنر ليگ ٽيمن کان علاوه، وسڪانسن وٽ امريڪن ايسوسيئيشن آف پروفيشنل بيسبال جون ٻه ٽيمون به آهن: ملواڪي مِلڪ مين ( فرينڪلِن ۾) ۽ ليڪ ڪَنٽري ڊاڪ هائونڊز ( اوڪونومووڪ ۾) وسڪانسن ۾ نارٿ وُڊز ليگ جون نَو ٽيمون پڻ آهن. ميڊيسن مالارڊز، لا ڪراس لاگرز، ليڪ شور چِنوڪس، او ڪليئر ايڪسپريس، فونڊ ڊُو لاڪ ڊاڪ اسپائيڊرز، گريِن بي راڪرز، ڪينوشا ڪِنگ فِش، واساو وُڊچڪس، ۽ وسڪانسن ريپڊز رافٽرز—سڀئي ڪاليجي آل-اسٽار اونهاري ليگ ۾ کيڏن ٿا. پيڪرز کان علاوه، گريِن بي هڪ اِنڊور آمريڪن فٽبال ٽيم گريِن بي بليزَرد ( اِنڊور فٽبال ليگ ) جو به گهر آهي. رياست ست ڀيرا ايم آءِ ايس ايل/ايم اي ايس ايل چيمپيئن ملواڪي ويو جو پڻ گهر آهي. وسڪانسن فارورڊ ميڊيسن ايف سي جو به گهر آهي، جيڪا پروفيشنل فٽبال (ساڪر) ٽيم آهي ۽ يو ايس ايل ليگ وَن ۾ کيڏي ٿي. ناردرن ايليٽ فٽبال ليگ ۾ وسڪانسن جون ڪيترين شوقيا نيم-پرو ٽيمون شامل آهن.
وسڪانسن ۾ ڪيترائي ڪاليجي راندين جا پروگرام پڻ آهن، جن ۾ اين سي اي اي ڊويزن ون جون وسڪانسن بيجرز، ملواڪي پينٿرز، ۽ گريِن بي فينڪس شامل آهن. مارڪيٽ گولڊن ايگلز ( بِگ ايسٽ ڪانفرنس ) رياست جو ٻيو وڏو ڪاليجي پروگرام آهي، ۽ پنهنجي مردن جي باسڪيٽبال ٽيم لاءِ مشهور آهي. يونيورسٽي آف وسڪانسن سسٽم جا ٻيا ڪيترائي اسڪول وسڪانسن اِنٽر ڪاليجيئيٽ اٿليٽڪ ڪانفرنس ۾ ڊويزن ٿري سطح تي مقابلو ڪن ٿا. هي ڪانفرنس ملڪ جي ڪامياب ترين ڪانفرنسن مان هڪ آهي؛ 30 مارچ 2015 تائين 15 مختلف راندين ۾ 107 اين سي اي اي قومي چيمپيئن شپون دعويٰ ڪيون ويون.
ملواڪي مائيل، هڪ اوول ٽريڪ جيڪو 1903 ۾ کليو، دنيا جو سڀ کان پراڻو هلندڙ موٽر اسپورٽس وينيو آهي؛ هن اِنڊي ڪار سيريز ۽ ناسڪار ايڪسفنيٽي سيريز جي ميزباني ڪئي آهي. روڊ آمريڪا، ايلکارٽ ليڪ، وسڪانسن جي ويجهو، 2024 تائين اِنڊي ڪار سيريز، آءِ ايم ايس اي اسپورٽس ڪار چيمپيئن شپ، اسپورٽس ڪار ڪلب آف آمريڪا جي جي ٽي ورلڊ چيلنج آمريڪا، ٽرانس-ايم سيريز، ۽ موٽو آمريڪا سوپر بائيڪ چيمپيئن شپ جون ريسون ميزباني ڪري ٿو. ورلڊ چيمپيئن شپ سنوموبائل ڊربي ايگل رِور، وسڪانسن ۾ منعقد ٿيندو آهي. عالمي چيمپيئن شپ آف-روڊ ريسنگ جو ايونٽ ڪرينڊن اِنٽرنيشنل آف-روڊ ريس وي ۾ ٿيندو آهي.
وسڪانسن ۾ ملڪ جو سڀ کان پراڻو هلندڙ ويلوڊروم ڪينوشا ۾ آهي، جتي 1927 کان وٺي هر سال ريسون ٿينديون رهن ٿيون.
شيبوئگن ۾ وِسلِنگ اسٽريٽس گولف ڪلب واقع آهي، جنهن 2004، 2010 ۽ 2015 ۾ پي جي اي چيمپيئن شپس ۽ 2020 ۾ رائيڊر ڪپ (يو ايس اي ۽ يورپ جي وچ ۾ گولف مقابلو) جي ميزباني ڪئي. گريٽر ملواڪي اوپن، جيڪو پوءِ يو ايس بئنڪ چيمپيئن شپ اِن ملواڪي سڏجڻ لڳو، 1968 کان 2009 تائين پي جي اي ٽور جو ٽورنامينٽ هو، جيڪو هر سال برائون ڊير ۾ ٿيندو هو. 2017 ۾، ايرِن هِلز—ايرِن، وسڪانسن ۾ هڪ گولف ڪورس، ملواڪي کان لڳ ڀڳ 30 ميل اتر اولهه—يو ايس اوپن جي ميزباني ڪئي.

## حڪومت ۽ سياست

وسڪانسن جو آئين رياستي حڪومت جي ڍانچي ۽ ڪم کي واضح ڪري ٿو، جيڪا ٽن شاخن ۾ منظم آهي: انتظامي، قانون ساز، ۽ عدالتي. وسڪانسن بليو بُڪ رياست جي حڪومت ۽ سياست بابت بنيادي ڇپيل حوالو سمجهيو وڃي ٿو. اهو هر ٻن سالن بعد ٻيهر ڇپبو آهي، ۽ ان جون ڪاپيون رياستي قانون سازن وٽان ملي سگهن ٿيون. مينومني جو قانون به مينومني انڊين رزرويشن اندر لاڳو ٿئي ٿو.

### رياستي حڪومت

انتظامي شاخ جي اڳواڻي وسڪانسن جو گورنر ڪري ٿو. موجوده گورنر ٽوني ايورز آهي، جنهن 7 جنوري 2019 تي عهدو سنڀاليو. وسڪانسن جو آئين گورنر کي رياستي قانون ساز اداري پاران پاس ڪيل بلن تي ويٽو جو اختيار ڏئي ٿو، ۽ خرچن/رقمن وارن بلن تي لائين-آئيٽم ويٽو جو اختيار به ڏئي ٿو. ليفٽيننٽ گورنر، جيڪڏهن گورنر عهدو ڇڏڻ يا هٽجڻ سبب موجود نه هجي، ته سندس جاءِ تي اچي ٿو ۽ گورنر پاران سونپيل ذميواريون ادا ڪري ٿو. موجوده ليفٽيننٽ گورنر سارا روڊريگز آهي. انتظامي شاخ جا ٻيا چونڊيل آئيني عهدا هي آهن: سيڪريٽري آف اسٽيٽ (سارا گوڊليوسڪي)، ٽريزرر (جان ليبر), اٽارني جنرل (جوش ڪول), ۽ غير پارٽي بندي سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن (جل انڊرلي).

وسڪانسن اسٽيٽ ليجسليچر وسڪانسن جي قانون ساز شاخ آهي. ليجسليچر هڪ ٻن ايوانن وارو ادارو آهي، جنهن ۾ وسڪانسن اسٽيٽ اسيمبلي ۽ وسڪانسن اسٽيٽ سينيٽ شامل آهن. اسيمبلي ۾ 99 ميمبر آهن، ۽ سينيٽ ۾ 33 ميمبر آهن. وسڪانسن اسيمبلي جا سڀ 99 ميمبر ٻه سالن جي مدت لاءِ چونڊيا وڃن ٿا ۽ انهن تي مدت جون حدون لاڳو ناهن. اهڙيءَ طرح وسڪانسن سينيٽ جا سڀ 33 ميمبر چار سالن جي مدت لاءِ چونڊيا وڃن ٿا ۽ انهن تي به مدت جون حدون لاڳو ناهن. سينيٽ جو اڌ حصو هر ٻن سالن بعد چونڊبو آهي. ٻنهي ايوانن جا ميمبر پنهنجين صفن مان ووٽ ذريعي صدارت ڪندڙ عهديدار چونڊين ٿا، جيئن اسيمبلي جو اسپيڪر ۽ سينيٽ جو صدر. سينيٽ ۽ اسيمبلي ٻنهي جا قانون ساز ساليانو $55,141 پگهار وٺن ٿا. ٻن سالن ۾ هر قانون ساز کي $66,008 عام آفيسي خرچن، ڇپائي، ٽپال ۽ ضلعي خط و ڪتابت لاءِ ڏنا وڃن ٿا.

وسڪانسن جي عدالتي نظام جا چار درجا آهن: ميونسپل عدالتون، سرڪٽ عدالتون، اپيلن جي عدالت، ۽ سپريم ڪورٽ. ميونسپل عدالتون عام طور مقامي آرڊيننس سان لاڳاپيل معاملن جا ڪيس ٻڌن ٿيون. سرڪٽ عدالتون وسڪانسن جون ٽرائل عدالتون آهن؛ انهن کي رياست اندر سڀني ديواني ۽ فوجداري ڪيسن ۾ ابتدائي اختيار حاصل آهي. سرڪٽ ڪورٽن جي فيصلن خلاف چئلينج وسڪانسن ڪورٽ آف اپيلز ۾ ٻڌا وڃن ٿا، جيڪا 16 ججن تي مشتمل آهي ۽ عام طور ٽي ججن وارن بينچن ۾ ويهندي آهي. رياست جي اعليٰ ترين اپيلٽ عدالت طور، وسڪانسن سپريم ڪورٽ هيٺين عدالتن مان اپيلون به ٻڌي سگهي ٿي ۽ ڪجهه اصل ڪارروايون به. ڪيسن جا فيصلا ڪرڻ کان علاوه، سپريم ڪورٽ رياست جي عدالتي نظام جي انتظام ۽ وسڪانسن ۾ قانوني پيشو اختيار ڪرڻ جي ضابطن جي نگراني جي ذميوار پڻ آهي.

### وفاقي نمائندگي

2020 جي مردم شماري کان پوءِ آمريڪي جي ڪانگريسي ورهاست مطابق، وسڪانسن وٽ آمريڪي ايوانِ نمائندگان ۾ اٺ سيٽون آهي.  آمريڪا جي
119هين گڏيل رياستن واري ڪانگريس جي وقت تائين ڇهه وفاقي نمائندا ريپبلڪن آهن جڏهن ته ٻه ڊيموڪريٽ آهن. گوين مور وسڪانسن جي وفد ۾ سڀ کان سينيئر ميمبر آهي، جڏهن ته سڀ کان جونيئر ٽوني وِڊ آهي. وسڪانسن جو سينيئر آمريڪي سينيٽر رون جانسن (ريپبلڪن) آهي، ۽ جونيئر ٽيمي بالڊون (ڊيموڪريٽ) آهي.

وسڪانسن آمريڪا جي ستين سرڪٽ جي اپيلٽ عدالت جي اپيلٽ اختيار هيٺ اچي ٿو، جنهن ۾ وسڪانسن جو اوڀر ضلعي ڊسٽرڪٽ ڪورٽ ۽ وسڪانسن جو اولهه ضلعي ڊسٽرڪٽ ڪورٽ شامل آهن.

### سياست

وسڪانسن کي وفاقي سطح تي جھول واري رياست سمجهيو وڃي ٿو، جتي ڪڏهن ڊيموڪريٽ ۽ ڪڏهن ريپبلڪن اميدوار ڪامياب ٿين ٿا. ريپبلڪن ڊونلڊ ٽرمپ 2024 جي آمريڪي صدارتي چونڊ ۾ رياست 0.87٪ جي فرق سان کٽي؛ ۽ اُن چونڊ ۾ هي فرق سڀني رياستن مان سڀ کان گهٽ هو. ڊيموڪريٽ جو بائيڊن 2020 جي آمريڪي صدارتي چونڊ ۾ 0.63٪ جي ننڍڙي فرق سان وسڪانسن کٽي هئي. ٽرمپ 2016 ۾ به 0.77٪ جي اهڙي ئي گهٽ فرق سان وسڪانسن کٽي، ۽ اهو پهريون ڀيرو هو جو وسڪانسن 1984 کان پوءِ ڪنهن ريپبلڪن صدارتي اميدوار کي ووٽ ڏنو. وسڪانسن نيري ڀت جو حصو هو—اهڙيون رياستون جن کي ڊيموڪريٽ پارٽي هر صدارتي چونڊ ۾ 1992 جي آمريڪي صدارتي چونڊ کان 2012 جي آمريڪي صدارتي چونڊ تائين کٽي رهي. 1848 ۾ رياست بڻجڻ کان وٺي، وسڪانسن ۾ ريپبلڪن صدارتي اميدوار 26 ڀيرا کٽيا، ڊيموڪريٽ 18 ڀيرا، ۽ هڪ ڀيرو پروگريسِو پارٽي کٽي.
رياستي سطح تي وسڪانسن مقابلي واري نوعيت رکي ٿو؛ حڪومت تي ڪنٽرول باقاعدي طور ٻنهي پارٽين جي وچ ۾ بدلجندو رهي ٿو. 2014 جي وسڪونسن جون عام چونڊون کان پوءِ گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، اٽارني جنرل ۽ ٽريزرر سڀ ريپبلڪن هئا، جڏهن ته سيڪريٽري آف اسٽيٽ ڊيموڪريٽ هو. پر 2018 جي چونڊن ۾ ڊيموڪريٽن بيلٽ تي موجود سڀ آئيني رياستي عهدا کٽي ورتا؛ وسڪانسن ۾ 1982 کان پوءِ اهو پهريون ڀيرو ٿيو. وسڪانسن جي 46 گورنرن مان 32 ريپبلڪن، 12 ڊيموڪريٽ، هڪ وِگ، ۽ ٻه وسڪانسن پروگريسِو پارٽي جا ميمبر رهيا آهن.
2020 جي هڪ مطالعي موجب، شهرين لاءِ ووٽ ڏيڻ جي آسانيءَ جي لحاظ کان وسڪانسن کي 25هين نمبر تي رکيو ويو. ڪجهه ماڻهن جو دليل آهي ته 2011 کان پوءِ رياست ۾ جمھوريت جي واپسي جا لاڙا وڌيا آهن. ڪجهه سياسي سائنسدان وسڪانسن کي مخلوط نظام طور درجا بندي ڪن ٿا؛ رياست جون وسڪونسن جو ايوانِ نمائندگان ۽ رياستي ليجسليچر (يونائيٽيڊ اسٽيٽس) واريون چونڊون آزاد ته آهن، پر منصفاڻي ناهن، ۽ ضلعن ۾ “تمام شديد پارٽي بندي واري جيريمانڊرنگ” وسيلي ريپبلڪنن کي “چونڊاتي گردش کان وڌيڪ” مضبوط ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وڃي ٿي. وسڪانسن سپريم ڪورٽ 2023 جي فيصلي *[ڪلارڪ بنام وسڪانسن اليڪشنز ڪميشن]]* ۾ قانون ساز جيريمانڊرنگ کي رد ڪيو.

آمريڪي گهرو ويڙهه دوران، وسڪانسن هڪ تاريخي طور ريپبلڪن رياست هئي؛ حقيقت ۾ اها ئي اها رياست آهي جتي ريپبلڪن پارٽي جنم ورتو، پر 19هين صديءَ جي آخر ۾ نسلي ۽ مذهبي مسئلن اتحاد ۾ عارضي ورهاست پيدا ڪئي. 1890ع جي بينٽ قانون واري مهم تڪراري طور سڀني اسڪولن ۾ تعليم جو واحد ذريعو انگريزي کي لازمي قرار ڏنو، جنهن سبب جرمن برادري ريپبلڪن پارٽي ڇڏي ڊيموڪريٽڪ پارٽي ڏانهن منتقل ٿي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ريپبلڪن پارٽي ان قانون جي حمايت ڪئي هئي.

وسڪانسن جي سياسي تاريخ وسيع دائري تي پکڙيل آهي، جنهن ۾ رابرٽ لا فوليٽ ۽ پروگريسِو تحريڪ کان وٺي نمايان ڪميونزم مخالف جوزف مڪ ڪارٿي تائين شخصيتون شامل آهن. 20هين صديءَ جي شروعات کان آمريڪا جي سوشلسٽ پارٽي جو مرڪز ملواڪي ۾ رهيو. هن رجحان کي “''سيور سوشلسزم''" سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ چونڊيل عهديدار انقلاب بدران عوامي ڪم ۽ سڌارن تي وڌيڪ ڌيان ڏيندا هئا (جيتوڻيڪ شهر ۾ انقلابي سوشلسزم به موجود هو). هن جو اثر 1950ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾ وڏي حد تائين ڳاڙهي خوف ۽ نسلي ڇڪتاڻ سبب گهٽجي ويو. گڏيل رياستن جي ڪنهن وڏي شهر جو پهريون سوشلسٽ ميئر ايمِل سائيڊل هو، جيڪو 1910ع ۾ ملواڪي جو ميئر چونڊيو ويو؛ ان کان پوءِ شهر ڊينيل هوان، فرينڪ پي زيڊلر ۽ هينري مائر کي پڻ سوشلسٽ ميئر چونڊيو. سوشلسٽ اخبار ايڊيٽر وڪٽر برگر کي بار بار آمريڪي ايوانِ نمائندگان جو ميمبر چونڊيو ويو.

20هين صديءَ جي پهرين اڌ دوران، وسڪانسن جي سياست تي رابرٽ لا فوليٽ ۽ سندس پٽن جو غلبو رهيو، جيڪي شروعات ۾ ريپبلڪن پارٽي سان ۽ پوءِ وسڪانسن پروگريسِو پارٽي سان لاڳاپيل رهيا. 1945ع کان وٺي، رياست ۾ ريپبلڪن ۽ ڊيموڪريٽن جي وچ ۾ ويجهو توازن برقرار رهيو آهي. وسڪانسن جو ڪانگريس ميمبر پال ريان 2012 جي چونڊ ۾ مِٽ رومني سان گڏ ريپبلڪن نائب صدارتي اميدوار هو، ۽ بعد ۾ گڏيل رياستن جي ايوانِ نمائندگان جو اسپيڪر طور 54هين نمبر تي خدمتون سرانجام ڏنيون.

### بين الاقوامي لاڳاپا
وسڪانسن جا ڀيڻ-رياست لاڳاپا هيسه (جرمني)، چيبا پريفيڪچر (جاپان)، جاليسڪو (ميڪسيڪو)، هيلونگجيانگ (چين)، ۽ نڪاراگوا سان آهن. ميڪسيڪو قونصل خانو 1 جولاءِ 2016 تي ملواڪي ۾ کوليو ويو.

## تعليم

وسڪانسن، مشيگن ۽ مينيسوٽا سان گڏ، مڊويسٽرن علائقي ۾ آمريڪي رياستي يونيورسٽي تحريڪ جي اُڀار دوران، آمريڪي گهرو ويڙهه کان پوءِ، اڳواڻ رياستن مان هو. 20هين صديءَ جي شروعات تائين، رياست ۾ تعليم “وسڪانسن آئيڊيا” جي حمايت ڪندي هئي، جنهن جو زور رياست جي ماڻهن جي خدمت تي هو. “وسڪانسن آئيڊيا” ان دور ۾ ڪاليجن ۽ يونيورسٽين اندر موجود پروگريسِو تحريڪ جو نمايان مثال هئي.
وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن رياست ۾ رياستي تعليمي ايجنسي ۽ عوامي لائبريرين جي انتظام جو ذميوار ادارو آهي. هن کاتي جي اڳواڻي وسڪانسن جو سپرنٽنڊنٽ آف پبلڪ انسٽرڪشن ڪندو آهي، جيڪو غير پارٽي بندي، آئيني عهديدار هوندو آهي ۽ هر چار سالن بعد بهار جي پرائمري چونڊن ۾ چونڊيو ويندو آهي، جيڪا گذريل سال جي صدارتي چونڊ کان ڇهه مهينا پوءِ ٿيندي آهي.
وسڪانسن ۾ سرڪاري پوسٽ سيڪنڊري تعليم ٻن ادارن تي مشتمل آهي. وسڪانسن يونيورسٽي سسٽم ۾ رياست جون ٻه ٽئير ون تحقيقي يونيورسٽيون شامل آهن، جيئن ڪارنيگي فائونڊيشن فار دي ايڊوانسمينٽ آف ٽيچنگ پاران درجا بندي ڪيل آهن: مرڪزي وسڪانسن يونيورسٽي–ميڊيسن ۽ وسڪانسن يونيورسٽي–ملواڪي. هن سسٽم ۾ وڌيڪ يارهن جامع يونيورسٽيون ۽ ڏهه ٻه-ساله برانچ ڪيمپس شامل آهن. اهو ملڪ جي سڀ کان وڏن سرڪاري اعليٰ تعليمي نظامن مان هڪ آهي، جتي هر سال 160,000 کان وڌيڪ يونيورسٽي شاگرد داخل ٿين ٿا ۽ سڄي رياست ۾ لڳ ڀڳ 41,000 تدريسي ۽ غير تدريسي عملي کي روزگار مهيا ڪيو وڃي ٿو. 16 ڪيمپس تي ٻڌل وسڪانسن ٽيڪنيڪل ڪاليج سسٽم ٻه-ساله اسوسيئيٽ ڊگريون، هڪ ۽ ٻه ساله ٽيڪنيڪل ڊپلوما، ۽ مختصر مدي وارا ٽيڪنيڪل ڊپلوما ۽ سرٽيفڪيٽ جاري ڪري ٿو. اهو وسڪانسن جي ڪاروباري ۽ صنعتي برادري کي تربيت ۽ ٽيڪنيڪي سهائتا پڻ فراهم ڪري ٿو.
ڪيرول يونيورسٽي وسڪانسن جو پهريون اعليٰ تعليمي ادارو هو. اهو علائقائي قانون ساز اسيمبلي طرفان 31 جنوري 1846 تي قائم ڪيو ويو، ۽ گهرو ويڙهه دوران عارضي طور پنهنجون ڪارروائيون معطل ڪيون ويون. بيلوئٽ ڪاليج رياست جو سڀ کان پراڻو لڳاتار هلندڙ ڪاليج آهي، جيڪو 2 فيبروري 1846 تي قائم ٿيو. مارڪيٽ يونيورسٽي ٽئير ٽو تحقيقي يونيورسٽي ۽ داخلا جي لحاظ کان وسڪانسن جي سڀ کان وڏي نجي يونيورسٽي آهي. اها 1909 ۾ دنيا جي پهرين گڏيل تعليم ڏيندڙ ڪيٿولڪ يونيورسٽي بڻجي. ٻين نجي ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ الورنو ڪاليج، ڪارٿيچ ڪاليج، ڪانڪورڊيا يونيورسٽي وسڪانسن، ايج وُڊ يونيورسٽي، ليڪلينڊ يونيورسٽي، لارنس يونيورسٽي، ميڊيڪل ڪاليج آف وسڪانسن، ملواڪي اسڪول آف انجنيئرنگ، ريپن ڪاليج، سينٽ نوربرٽ ڪاليج، وسڪانسن لوٿرن ڪاليج، ۽ ويٽربو يونيورسٽي شامل آهن.

## آمد و رفت

وسڪانسن ۾ اٺ تجارتي خدمتون مهيا ڪندڙ هوائي اڏا آهن، جن کان علاوه ڪيترائي جنرل ايويئيشن جا هوائي اڏا پڻ موجود آهن. ملواڪي مچل انٽرنيشنل ايئرپورٽ وسڪانسن ۾ واقع سڀ کان وڏو هوائي اڏو آهي، جنهن کي ايف اي اي ايئرپورٽ درجابندي موجب وچولي-هب بنيادي تجارتي سروس سهولت طور درجا ڏنو ويو آهي. ڊين ڪائونٽي ريجنل ايئرپورٽ ۽ ايپلٽن انٽرنيشنل ايئرپورٽ کي ننڍي-هب بنيادي تجارتي هوائي اڏن طور درجا ڏنو ويو آهي، جيڪي ميڊيسن ۽ فاڪس سٽيز علائقن کي خدمتون فراهم ڪن ٿا.
وسڪانسن ۾ ڪيترائي انٽر سٽي بس هلائيندڙ ادارا خدمتون مهيا ڪن ٿا، جيڪي 71 اسٽاپن ۽ 53 شهرن تائين پهچ رکن ٿا. هيٺيان بس آپريٽر مقرر شيڊول موجب بس سروس فراهم ڪن ٿا: ايم ٽريڪ ٿرووَي، بيجر بس، فلڪس بس، گري هائونڊ لائينز، انڊين ٽريلز، جيفرسن لائينز، ليمرز بس لائينز، ميگا بس، وين گيلڊر بس ڪمپني، ۽ وسڪانسن ڪوچ لائينز.
وسڪانسن ۾ اٺ وسڪانسن ۾ انٽر اسٽيٽ هاءِ ويز جي فهرست شامل آهن، جن مان پنج انٽر اسٽيٽ هاءِ وي سسٽم#پرائمري رستا ۽ ٽي انٽر اسٽيٽ هاءِ وي سسٽم#معاون رستا آهن. هن نظام جو پهريون حصو 1956 ۾ تعمير ٿيو، ۽ ان جي تازين توسيع 2015 ۾ ٿي، جڏهن آءِ-41 کي نظام ۾ شامل ڪيو ويو. وسڪانسن جي سڀ کان ڊگهي انٽر اسٽيٽ هاءِ وي آءِ-94 آهي. رياست ۾ چوڏهن آمريڪي نمبر ڏنل هاءِ ويز پڻ آهن، جيڪي 1926 کان وچ 1930ع واري ڏهاڪي تائين مقرر ڪيا ويا. ان کان علاوه ڪيترائي ڪاروباري رستا به آهن، جيڪي عام طور مقامي حڪومتن طرفان سنڀاليا وڃن ٿا. وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف ٽرانسپورٽيشن 158 رياستي ٽرنڪ هاءِ ويز سنڀالي ٿو، جيڪي ٻه-لين وارا ڳوٺاڻا رستا کان وٺي محدود داخلا واري فري ويز تائين پکڙيل آهن. اهي هاءِ ويز رياست جي ٽرانسپورٽيشن فنڊ ذريعي مالي سهائتا حاصل ڪن ٿيون، جيڪو ٻين رياستن جي هاءِ وي فنڊن کان ان لحاظ سان منفرد آهي جو اهو مڪمل طور عام فنڊ کان الڳ رکيو ويندو آهي؛ تنهنڪري ٽرانسپورٽيشن مان حاصل ٿيندڙ آمدني لازمي طور ٽرانسپورٽيشن تي ئي خرچ ڪئي وڃي ٿي. رياستي هاءِ ويز جي اڪثريتي فنڊنگ پيٽرول ٽيڪسن ۽ گاڏين جي رجسٽريشن فيسن مان اچي ٿي.

ايم ٽريڪ روزانو مسافر ريل سروس ملواڪي ۽ شڪاگو جي وچ ۾ *[[هياواٿا]]* ذريعي فراهم ڪري ٿو. *[[بوريالس]]* روزانو شڪاگو ۽ سينٽ پال، مينيسوٽا تائين سروس مهيا ڪري ٿو، ۽ ڊگهي فاصلي واري بين الرياستي *[[ايمپاير بِلڊر]]* ريل جي مددگار سروس آهي؛ اهي ٻئي وسڪانسن جي ڪيترن ئي شهرن ۾ اسٽاپ رکن ٿا. شهري ريل فراهم ڪندڙ ميٽرا جي يونين پيسفڪ / نارٿ لائين جو اترئين آخري اسٽيشن ڪينوشا ۾ آهي، جيڪا وسڪانسن رياست ۾ واحد ميٽرا لائين ۽ اسٽيشن آهي. دي هاپ، ملواڪي ۾ جديد اسٽريٽ ڪار نظام، 2018 ۾ سروس شروع ڪئي. 2.1 ميل (3.4&nbsp;ڪلو ميٽر) تي مشتمل شروعاتي لائين ملواڪي انٽرموڊل اسٽيشن کان برنس ڪامنز تائين هلي ٿي.

## رياستي نشان

وسڪانسن کي روايتي طور “بيجر اسٽيٽ” سڏيو ويندو آهي، جنهن جو سبب ان جي شروعاتي تاريخ ۾ سيسو جي کان کني آهي. رياست جا ڪيترائي ابتدائي آبادڪار ڏکڻ اولهه وسڪانسن جي معدنيات سان مالا مال علائقي ۾ کان کني جي امڪان سبب هتي آيا، اهو علائقو اڳ ۾ آمريڪا جا مقامي ماڻهو ۽ گڏيل رياستن جي وچ ۾ تڪرار هيٺ رهيو هو. ڪجهه کان کنيندڙ سياري دوران زمين جي مٿان عمارتون ٺاهڻ لاءِ وقت يا وسيلن جي کوٽ سبب ٽڪرين جي اندر کوٽ ڪري رهائش اختيار ڪندا هئا. جيئن آمريڪن بيجر پنهنجن پنجن سان کوٽ ڪري ٻُريون ٺاهي ٿو، اهڙيءَ طرح انهن کان کنيندڙن کي “بيجر” جو لقب ڏنو ويو. وسڪانسن يونيورسٽي–ميڊيسن 1889 ۾ هن لقب کان پوءِ بيجر کي پنهنجي ماسڪوٽ طور اختيار ڪيو؛ ۽ 1957 ۾ بيجر کي وسڪانسن جو سرڪاري رياستي جانور قرار ڏنو ويو.

* رياستي لقب: *بيجر اسٽيٽ*، *آمريڪا جو کير جو ملڪ*
* رياستي نعرو: *فارورڊ*
* رياستي گيت: *آن، وسڪانسن!*
* رياستي پکي: آمريڪن رابن
* رياستي جانور: آمريڪن بيجر
* رياستي گهريلو جانور: کير واري ڳئون
* رياستي جهنگلي جانور: اڇي پڇ وارو هرڻ
* رياستي مڇي: مسڪلنج
* رياستي حشره: اولهه واري ماکيءَ جي مک
* رياستي ڪتو: آمريڪن واٽر اسپينيل
* رياستي کير جي پيداوار: چيز
* رياستي ميوو: ڪرين بيري
* رياستي اناج: مڪئي
* رياستي پيسٽري: ڪرنگل
* رياستي مشروب: کير
* رياستي ڪاڪٽيل: برانڊي اولڊ فيشنڊ
* رياستي ناچ: پولڪا
* رياستي فوسل: ٽريلوباٽ
* رياستي گل: ووڊ وائلٽ
* رياستي وڻ: شوگر ميپل
* رياستي پٿر: گرينائيٽ
* رياستي معدني: گيلينا
* رياستي سڪو: 2004 ۾ جاري ٿيل آمريڪي سڪو، جنهن تي رياستي نعرو، ڳئون جو مٿو، پنير جو ڦيرو ۽ مڪئي جو ٻوٽو ڏيکاريل آهي.
* رياستي مٽي: انٽيگو

## وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
* 
* Cross, John A. and Kazimierz J. Zaniewski. *The Geography of Wisconsin* (University of Wisconsin Press, 2022) online review
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
:*وڌيڪ ڪتاب ڏسو [[وسڪانسن جي تاريخ]] تي*

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* وسڪانسن جي صحت ۽ آبادي بابت ڊيٽا لا ڪراس ميڊيڪل هيلٿ سائنس ڪنسورشيم
* وسڪانسن لاءِ توانائي پروفائيل — معاشي، ماحولياتي ۽ توانائي ڊيٽا
* وسڪانسن تاريخي سوسائٽي
* وسڪانسن رياست جو مجموعو طرفان وسڪانسن يونيورسٽي ڊجيٽل ڪليڪشن سينٽر
* وسڪانسن جي آزاديءِ اظهار جي ورثي بابت
* وسڪانسن ڊپارٽمينٽ آف ٽورازم
* .
* 
* .

زمرو:وسڪونسن
زمرو:وچ اولهائين آمريڪا
زمرو:اوڀرين اتر مرڪزي رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون رياستون
زمرو:متصل آمريڪا
زمرو:1848ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:1848ع ۾ آمريڪا ۾ اسٽيبلشمينٽ