open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آمهون سامهون (ڪتاب)

بابي تحريڪ جي پس منظر ۾ لکيل هن ڪتاب جي اصل ليکڪ جميله هاشمي آهي. ڪتاب جو هيءُ سنڌي ترجمو لطيف -اياز- -ابن حيات پنهور- جو ڪيل آهي. ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن. ڪتاب جو پهريون ڇاپو سنڌي ساهت گهر طرفان 2008ع ۾ شايع ڪيو. جنهن جي قيمت 150 رپيا ڄاڻايل آهي.

زمرو:ڪتاب
مٽياري

**مٽياري** (Matiari) پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ شھر آھي ۽ ھي ضلعي مٽياريءَ ۽ مٽياري تعلقي جو صدر مقام آھي. شھر جي جاگرافيائي بيهڪ 25| lat_m = 35| lat_s = 45| lat_NS = N ليٽيٽوڊ ۽ 68| long_m = 26| long_s = 41| long_EW = E لانگيٽيوڊ تي آهي.

شھر برٽش دؤر ۾ ھڪ وڏو ڳوٺ ھيو نيشنل ھاء وي ايم 5 جي ٺھڻ کان پوءِ آھستي آھستي ترقي ڪئي. پھرين ھالا تعلقي جو حصو رھيو پوء ھن شھر کي تعلقي جو درجو مليو 2005 ۾ ضلعي صدر مقام ٿيو جنھن سان شھر جي ايراضي ۽ آبادي ۾ اضافو ٿيو. حيدرآباد جي بلڪل ويجھو ھجڻ ڪري ھتان جي ماڻهن جي حيدرآباد اچ وڃ گھڻي ٿئي ٿي. ھتان جي رھاڪن ۾ سيد ، ميمڻ ، خاصخيلي ، کوسا، سما، ڪلھوڙا ، مجيداڻا، ساھووال شامل آهن.ھن شھر جي آئيس ڪريم پوري سنڌ ۾ مشھور آھي پري پري جا ماڻهو شوق سان کائڻ ايندا آهن.

## ڏسو
* مٽياري تعلقو
* مٽياري ضلعو

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:مٽياري ضلعو
آمو درياءُ

-تاجڪستان- جو هڪ مشهور درياءُ، جيڪو پامير جي مٿانهين پٽ وٽان نڪري پهرين سڌو الهندي طرف هلي، پوءِ -ترمذ- کان ڪجهه -اتر- طرف رهي، ارل ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو آهي. هيءُ درياءُ وچ -اوڀر- ۽ هند- پاڪ جي -تاريخ- جو اهم ڪردار آهي. هن درياءُ جو ’-آمو-‘ نالو غالباً ’آمل‘ شهر جي ڪري مشهور ٿيو. -ايران- جي فتح کان پوءِ عرب هن درياءَ کان اڳتي واري علائقي کي ”ماوراءُ النهر“ يعني درياءَ -پار- وارو علائقو چوڻ لڳا. هيءُ هڪ تاريخي درياءُ آهي، جنهن جي ٻنهي ڪنارن تي ڪئين شهر -آباد- هئا ۽ اڃا تائين ڪئين شهر -آباد- آهن.

## درشن خانو

فائل:Amudaryasunset.jpg|ترڪمانستان ۾ آمودريا وٽ سج لهڻ جو ڏيکُ
File:Amu darya delta.jpg|آمودريا ڊيلٽا
File:Amudaryamap.jpg|آمودريا نقشو
File:Afghanistan - Tajikistan Bridge Completion.jpg|افغانستان - تاجڪستان پُل جي اڏاوت مڪمل
File:Bridge.Amu.Darya.Urgench.jpg|آمو درياءَ تي ارجينچ (ازبڪستان) جي ويجهو پونٽون پُل


## حوالا

زمرو:درياءَ
آمين

**آمين** اصل ۾ عبراني زبان جو لفظ آهي، جيڪو عربي زبان ۾ پڻ ساڳي صورت ۾ استعمال ٿيو آهي. هن لفظ جي لغوي معنيٰ آهي ”خدايا قبول ڪر“. گهڻو ڪري هي لفظ ”سورة الفاتحہ“ (الحمد شريف) جي پُڄاڻيءَ تي ۽ هر دعا جي آخر ۾ چيو ويندو آهي. قرآن پاڪ ۾ هي لفظ نہ آهي، ۽ نہ ئي وري ٽئين خليفي جامع القرآن حضرت عثمان غني رضہ جي مرتب ٿيل ابتدائي نسخي ۾ آيل آهي. البتہ هر دعا جي آخر ۾ ”آمين“ چوڻ سنت آهي، جنھن مان خير ۽ برڪت جي مراد ورتي وڃي ٿي.
## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:لفظ
زمرو:مذهبي اصطلاحون
ريڊيو اسٽوڊيو 54 نيٽ ورڪ

ريڊيو اسٽوڊيو 54 نيٽ ورڪ، يا اسٽوڊيو 54 نيٽ ورڪ ، lokre، Calabria هڪ اطالوي خانگي ريڊيو اسٽيشن قائم آهي. Messina، Ridgeway Calabria، vibe Valiante، katnzru، kusynza krutny، لاسي، putynza ۽ salynu): ڏکڻ اٽلي، جتي نو صوبن اسٽوڊيو جي پنجن پرڏيهي وزير 54 نيٽ ورڪ broadcasts. پروگرام ميوزڪ پروگرامن ۽ خبرون ۽ موجوده وقت جي معلومات شامل آهي.

thumbnail
## External links
* Radio Studio 54 Network Official Website 
* Radio Studio 54 Network webcast streaming
آندل فقير

**آندل فقير** ولد ولي محمد، شڪارپور لڳ ڳوٺ بيگاريءَ جو رھواسي ھو، 1330ھ / 1912ع ۾ ڄائو. پاڻ پنھنجي خاندان سميت سيد پيرل شاھ جو طالب ٿيو. آندل فقير کي راڳ ويراڳ پسند ھو، ھو سٺو شاعر ٿي گذريو آھي. سندس ڪلام قلمي نسخي جي صورت ۾ موجود آھي. ھن 6 جولاءِ 1972ع تي وفات ڪئي.
## حوالا

زمرو:1912ع جون پيدائشون
زمرو:1972ع جون وفاتون
آنڪ

**آنڪ** يا **آنو** اعشاري نظام کان اڳ جي هڪ سڪي جو نالو، جنھن ۾ چار پئسا ٿيندا هئا. (ان وقت هڪ رپئي ۾ سورهن آنا ۽ 64 پئسا هوندا هئا.)

## حوالا

زمرو:سڪا
آنڪي

محصول طور ڏنل رقم، جيڪا گھڻو ڪري ھڪ رپئي تي ھڪ آنو ھوندي ھئي. ٻي اھا رقم، جيڪا ننڍو يا زير دست حاڪم ھر سال فاتح يا بالادست حاڪم کي ڍل يا ڏن طور ادا ڪندو ھو، اھا رقم گھڻو ڪري ھڪ رپئي تي ڇھه آنا مقرر ھوندي ھئي، -ان- ڪري انھيءَ ڍل يا ڏن کي ’ڇھه آنڪي‘ به چوندا ھئا. داداگيريءَ ۾ زوريءَ ڪنھن جوا جي اڏي يا ٽڪريءَ تان ورتل ڀتو يا ڏن پٽ به ان ۾ شامل آھي. سنڌي ٻوليءَ ۾ ”آنڪي ڀرڻ“ اصطلاح طور ڪم ايندو آھي.

زمرو:ٽئڪس
آنگاس

وڏي جهنڊي يا عَلَم کي -آنگاس- چئبو آهي. اڳئين دور ۾ ڪنهن سردار جي شامياني يا رهائشگاهه جي اڳيان لڳل جهنڊي (جيڪو اڳواڻ جي شهر ۾ موجودگيءَ جو اهڃاڻ هوندو هو.) يا امام بارگاهه جي اڳيان، يا ڪنهن پِڙَ ۾ نشانيءَ طور لڳل جهنڊي کي -آنگاس- سڏبو آهي. سنڌ ۾ عام طرح -اهل- تشيع جي اوتارن، مڪانن، مزارن ۽ -امام- بارگاهن جي اڳيان وڏو اوچو جهنڊو لڳل هوندو آهي، جنهن کي ”-آنگاس-“ چوندا آهن. شيعن جي چوڻ موجب اهو نشان حضرت عباس علمدار جو آهي. سنڌ ۾ -آنگاس- جو رواج آڳاٽو آهي. اوتارن ۽ پڙن (-امام- بارگاهن) جي اڳيان وڏا وڏا -آنگاس- لڳل هوندا آهن. پِڙن ۾ عام طرح نغارن جون گهٽ ۾ گهٽ ٻه جوڙيون رکيل هونديون آهن. ذوالحج واري عيد ڏهاڙي نماز عصر کان پوءِ هر -امام بارگاهه- ۾ نقارن جو واڄو ٿيندو آهي، -ان- واڄي کان پوءِ شيعا محرم الحرام جون سڀئي تياريون شروع ڪري ڏيندا آهن. اهو ڄڻ محرم مهيني جو اعلان آهي. -ان- کان پوءِ مؤمن آنگاسن لاهڻ جي تياري ڪندا آهن ۽ پهرين محرم کان اڳ علم تي رنگ روپ ڪري علم چاڙهيندا آهن. پوءِ پهرين عشري جا ڏهه ئي ڏينهن روزانو شام جو نغارن جو واڄو ٿيندو آهي، گهوڙا (ذوالجناح) نڪرندا آهن، سيج جي رات ۽ عاشورن جي ڏينهن عصر جي وقت تائين عزاداري ٿيندي آهي،
ماتم ٿيندو آهي، مؤمن سينا ڪوبي ڪندا، زنجيرون هڻندا ۽ سج لٿي کان پوءِ شامِ غريبان جي مجلس ٿيندي آهي. -ان- کان علاوه شيعا روزانو صبح جو ڪم ڪار تي وڃڻ وقت -آنگاس- کي هٿ لائي شهيدن کان دعا گهرندا، يا جنهن به وقت موقعو مليو، -آنگاس- کي ڇُهي عقيدت جو اظهار ڪندا. -آنگاس- تي هار گُل ٽنگيندا ۽ اگربتيون ٻاريندا آهن. -آنگاس- ۾ لڳل ڪپڙي کي ”بيرڪ“ چوندا آهن، انگاس لهڻ کان پوءِ عقيدتمند -ان- ڪپڙي جا -ٽڪر- تبرڪ طور کڻي ويندا آهن.
-آنگاس- جي جيتري ڪاٺي ڊگهي هوندي، اوتري قدر -ثواب- وڌيڪ ٿيندو، ائين مڃتا آهي، سنڌ ۾ هن وقت قديم -ترين- علم پاڪ ٻه آهن هڪ سائين قلندر شهباز جي روضي تي ۽ ٻيو ٽنڊي -آغا- جي قديم -امام بارگاهه- ”علي -آباد-“ ۾ لڳل آهي. سنڌ ۾ علم پاڪ جي رواج کي عام ڪرڻ جو سهرو سنڌ جي آخري تاجدار مير محمد نصير خان ٽالپور -جعفري- تي آهي ۽ علمن ۾ خوبصورتي لاءِ چونڪ مدنن ۽ ڊيلن جو رواج ٽنڊي -آغا- جي رهواسي ميرزا -امام- علي بيگ وڌو. ميرزا -امام- علي بيگ نقاشي جي فن کان واقف هو.

زمرو:جھنڊا
آنند ٽهلراماڻي

سنڌ جو ناميارو ليکڪ ۽ هدايتڪار آنند ٽهلراڻي 15 آگسٽ 1932ع تي ميهڙ، ضلعي دادو ۾ ڄائو، سندس تعليم ايم. اي، ايل.ايل.بي ۽ ڊي.ايل.پي هئي. سندس ڇپيل ڪتاب هي آهن
#نرس (ناول 1956ع)، 
#اَڀا (ناول ترجمو 1957ع) 
#سانجهيءَ جا پاڇولا (ڪهاڻيون 1978ع) 
#ساڻ چور ۽ چور 
#سوريءَ سڏ ڪيو 
#ميونسپل ڪائونسلر 
آنند ناٽڪن جي هدايتڪاري پڻ ڪئي ۽ بڙودي مان ماهوار رسالو ”سنگيتا“ ڪڍندو رهيو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
آنند درٻار (ڪتاب)

سنڌي ٻوليءَ جي مشهور عالم ۽ اديب جيٺمل پرسرام جڳ مشهور عالم ڪرشنا مورتيءَ جي ڪتاب The Kingdom Happiness جو ترجمو **آنند درٻار** جي نالي سان ڪيو هو، جيڪو بلئو ٽسڪي پريس حيدرآباد مان 1927ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، هن ۾ ڪرشنا مورتيءَ جون هالنڊ، اومين ۽ اراڊا جي قلعي ۾ ڏنل تقريرون آهن. هن ڪتاب جو مختصر مهاڳ ناليواري ٿياسافسٽ عورت ائني بسنت لکيو آهي، جنهن جي نالي سان حيدرآباد ۾ بسنت هال پڻ ٺهيل آهي.

## حوالا

زمرو:1927ع ۾ لکيل سنڌي ڪتاب
آنچي ڦول

ڪنگور جي فوٽ کن نڙي ۽ سٽ يا پٽ مان ٺھيل ٽئونر، ڦول جي وچ ۾ سئي مضبوطيءَ سان ٻڌي، ڦول ۽ سئيءَ کي آنچيءَ واري نڙانڊيءَ ۾ وجھي، ڦوڪ ڏبي ته سئي ڦول سميت زور سان نڪري وڃي ڪنھن نشاني تي لڳندي. آڳاٽي وقت ۾ اھڙيون نڙانڊيون (زھر ۾ ٻڏل سين وارا ڦول) دشمن کي مارڻ لاءِ ھٿيار طور ڪم ايندا ھئا.

## حوالا

زمرو:ھٿيار
آنچي

بانس يا نڙ جي ڇليل سنھي ڪاٺي. حقي يا چلم ۾ نڙ طور ڪم ايندڙ ڪچو بانس، آنچي يا ڪنگور جي ٻوٽي جي پور واري نڙانڊي، **آنچي** سڏبي آھي.

## حوالا

زمرو:ڪاٺ
آنند مٽائي

**آنند مٽائي** 1930 ۾ ڄائو. ورهاڱي کان پوءِ 44 سي، آرام ڪوآپريٽو سوسائٽي واڪولا، سانتاڪروز (ايسٽ)، بمبئي ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سڃاڻپ اداڪار، هدايتڪار ۽ اسٽيج ڪنٽرولر طور اٿس.

## فني خدمتون
اداڪار طور ”ناٽڪ ۾ ناٽڪ“، ”گستاخي معاف“، ”نمي ڏس“، ”پئسي جا رنگ“ ۽ ”رات جو يارهين بجي“ ۽ هدايتڪار طور ”پيار ڪري ڏس“، ”ضرورت آهي جوءِ جي“، ”پلئُہ پلي“ ۽ ٻين انيڪ ناٽڪن جھڙوڪ: ”ڏس پئسي جا رنگ“، ”طلاق“، ”هڪ ٻہ ٽي“، ”ماءُ تہ منھنجي“، ”واھ ڙي زمانا“ ۽ ”هيءَ يا هوءَ“ وغيره ۾ لائيٽنگ ڏنل. سنڌي رنگ منچ کان سواءِ هندي، مرهٽي ۽ گجراتي ناٽڪن ۾ پڻ لائيٽنگ ڏني اٿس. گجراتي سنسٿا آءِ. اين. ٽيءَ جي گهڻو ڪري سڀني ناٽڪن ۾ لائيٽنگ ڏنائين. 

## اعزاز
مھاراشٽر راجيہ ناٽڪ چٽاڀيٽيءَ ۾ بھترين لائيٽنگ لاءِ انعام حاصل ڪيا اٿس. دهليءَ جي نئشنل اسڪول آف ڊراما مان ٽن سالن جو ڊراما ڪورس پاس ڪري، پھرئين سنڌي هجڻ جو شرف حاصل ڪيائين. 

## حوالا

زمرو:1930ع جون پيدائشون
آنند هندوجا

**آنند هندوجا** 1937ع ۾ جنم ورتو. هن پاڻ کي ڪھاڻيءَ جي صنف ۾ مڃرايو. خاص ڪري پيار جون ڪھاڻيون سندس سڃاڻپ رهيون، جيڪي ”زندگيءَ جو مرڪز“ نالي سان 1993ع ۾ ڇپجي پڌريون ٿيون. اهي ڪھاڻيون نوجوانن لاءِ خاص توجھ ۽ دلچسپيءَ جو مرڪز رهيون آهن.

## حوالا

زمرو:1937ع جون پيدائشون
زمرو:ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
آني

thumb|Ovum
ھر مادي مڇيءَ ۾ **آني** ٿيندي آھي، جيڪا دراصل مڇيءَ جو ٻج يا آنا آھي (مڇيءَ ۾ آنيون ھميشه ٻه ٿينديون آھن) . مڇيءَ ۾ آني ننڍي ٿئي ٿي، پر آنياري پلي ۾ به وڏيون آنيون ٿينديون آھن. ھر ڪنھن مڇيءَ جي آنيءَ جي خاصيت جدا جدا ٿئي ٿي. حڪيمن موجب طبي لحاظ کان ڏنڀري جي آني بلغم کي گھٽائي ٿي. نڙيءَ ۽ آواز کي صاف ڪري ٿي. قوت باھ کي وڌائي ٿي. تازي آني لوڻي رکڻ کان پوءِ به رڌي ڪم آڻجي ته فائديمند ٿئي ٿي.

## حوالا

زمرو:خوراڪ
آنياري

**آنياري** سامونڊي يا درياهي ساهوارو، گانگٽ جي جنس مان آهي. هيءَ کنڀڙين ۾ آني لڪائيندي آهي، جيڪا چار انچ کن ٿيندي آهي ۽ کائڻ ۾ گانگٽ وارو سواد اٿس. ’آنياري‘ رڌي کلن سوڌِي کائبي آهي. ساٽي سان سٽبي آهي، تہ گوشت جھڙا ڇاڱورا کلن مان نڪريو اچنس.

## حوالا

زمرو:جاندار
آهت

**آھت**، ڪڙمي، ڪاسبي يا ڪنهن ٻئي مُهاڙيءَ کي ساليانو، فصل لهڻ تي سندس خدمتن عيوض آهت ڏنو ويندو آهي. سنڌ ۾ اڳي فصل لهڻ تي بٽئيءَ وقت ڪمين ڪاسبين ۽ ٻين مُهاڙين کي ساليانو ٻنڌاڻ يا لاڳ فصل مان وچان ڪڍي ڏبو هو: جيئن مسجد لاءِ هڪ ٽويو، مُلان لاءِ هڪ ٽويو، ڪنڀار لاءِ اڌ ٽويو، حجم لاءِ اڌ ٽويو، لوهار لاءِ اڌ ٽويو، واڍي لاءِ اڌ ٽويو، سيد لاءِ ٻہ ٽويا. جيڪڏهن ڪو فقير فقراه اچي نڪتو تہ ان کي بہ لَپ کَن اَنَ جي اُنهيءَ وقت ڏيندا هئا. ننڍڙن ٻارن کي وري پاٽي يا چوٿائي مفت ۾ ڏبي آهي، جنهن کي رُونگ چئبو آهي. سنڌ ۾ آھت پنهنجي سرندي مطابق ڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:زراعت
آهر

**آهُرِي** يا **آهر** جو ٻج (ڄانڀي ۽ سرنهن جي جنس مان) پتائي گجرن جو آچار. ’آچار‘ گهڻين ئي شين جو ٺهي ٿو، پر خاص ’گجرن‘ جي ٺهيل آچار کي ”آهري“ سڏبو آهي. گجرن کي ڪٽي انهن ۾ سائي ٿوم جا ٽڪر، (جنهن کي لاڙ ۾ ’آهر‘ چون) ڏڏر ٿيل، هئڊ، ڳاڙها مرچ ۽ لوڻ چمچي کن سرنهن جي تيل ۾ ملائي پاڻيءَ ۾ سَنڌِين. ٻئي ڪنهن بہ آچار کي ’آهري‘ بہ سڏبو آهي.

## حوالا

زمرو:آچار
آهو ٻير

عام ٻيرن کان ڪجهه ننڍا ٻير، ڳاڙهي رنگ تي ڪاراڻ مائل، ذائقي ۾ ڪسارا مٺا ٿيندا آهن. هنن جو شمار پسارڪي وکرن ۾ ٿيندو آهي.
حڪيمن موجب بند ٿيل پيشاب کي جاري ڪن ٿا. چيو وڃي ٿو ته ٻيرن جو ڪاڙهو، کنگهه ۽ دمڪشيءَ، بدن جي خارش ۽ ڇاپاڪي ۾ به فائدو ڪري ٿو ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي پيٽ رستي خارج ڪري ٿو.

زمرو:خوراڪ
آنهن

چوپائي مال جي پاڻي پيئڻ لاءِ کوهه جي ڀرسان ٺهيل حوض يا آواڙو.
## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي بولی
آهورو

**آهُرو** يا **آهورو** چوپائي مال جي چاري کائڻ لاءِ ڪُونَر، مٽيءَ يا سِرُن جو چورس يا مستطيل حوض، جنھن ۾ گاھ وغيره وجهبو آهي تہ جيئن چوپايو مال، جهنگ چري، اچي آهوري ۾ گاھ ۽ ڏارو وغيره کائي ڍءُ ڪري. انهيءَ ڪري چوڻي آهي تہ ’جن کاڌو آهورن ۾، سي پاهورن ۾ ڪيئن کائيندا؟‘ (پاهورو يعني توبرو).

ٿر ۾ ٽوهن وجهڻ لاءِ کوٽيل کڏ کي بہ آهورو چئبو آهي. ٿر ۾ جيڪو ڏُٿ گڏ ڪندا آهن، اُن ۾ ٽوھ بہ شامل هوندو آهي. ان جو تفصيل هن طرح آهي تہ گهر جي اڱڻ ۾ يا ڪنھن محفوظ جاءِ تي هڪ وڏي کڏ کوٽي، ان ۾ تازن ٽوهن جون ٽوڪريون ۽ ڀريون وجهندا ويندا آهن. جڏهن کڏ جا ٽي حصا ڀرجي ويندا آهن، تڏهن باقي کڏ کي واريءَ سان ڀري ڇڏيندا آهن. گهڻي وقت گذرڻ کان پوءِ انهيءَ کڏ مان ٽوهن کي ڪڍي، انهن کي ڏنڊن سان ڪُٽي يا انهن تي هلر ڪاهي، وائُري، ٻج ڪڍي صفا ڪري رکندا آهن. اُها کڏ، جيڪا ٽوهن سُڪائڻ لاءِ کوٽي ويندي آهي، ان کي آهرو ۽ سڪل ٻجن کي ’ڪُوريون‘ (ڪُريون) چوندا آهن.
ٿر جا ماڻهو اهي ٻج گڏ ڪري گُنديون ڀري رکندا آهن ۽ مھينن جا مھينا صرف انهن ڪرين تي گذران ڪندا آهن. کائڻ کان اڳ انهن ٻجن کي دانگيءَ تي ڀُڃي، ان ۾ ٿورو لوڻ ملائي، پوءِ ڀڳڙن وانگر ٻُڪ ڀري کائيندا آهن.

## حوالا

زمرو:پالتو جانور
آهوري جاگير

**آهوري جاگير** عمرڪوٽ ۽ ميرپورخاص ضلعن ۾ ديھن جو نالو آھي. هڪ ديھ ضلعي دادوءَ جي تعلقي خيرپورناٿن شاھ ۾ آهي، جنھن ۾ آهوري، ڪُنب ۽ ميربحرن جا ڳوٺ شامل آهن. ٻيءَ ديھ تعلقي عمرڪوٽ ۾ آهي، جنھن ۾ 7 ڳوٺ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آهوري راڄيتي

**آهوري راڄيتي** تعلقي خيرپورناٿن شاھ، ضلعي دادوءَ ۾ هڪ ديھ جو نالو آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آهوڙو

**آهڙيو** يا **آهوڙو** جانڊاهي ترڇا، ڪنڊائتا، کتون نڪتل پھڻ آهُڙا سڏبا آهن. اهو لفظ شاھ لطيف بہ استعمال ڪيو آهي”آڏ تراڇا آهڙا، ڏونگر کي ڏاڪا“. انهن پھڻن کي ٽاڪي، تراشي انهن مان جنڊ، چڪيون، اُکريون ۽ روهيون يا کرل ٺاهڻ وارن ڪاريگرن کي ”آهڙيا“ يا ’جنڊ آهوڙا‘ بہ چئبو آهي. اُهي اِهي ٺاهيل شيون کڻي ڳوٺن ۽ شھرن ۾ وڃي وڪڻندا بہ آهن، گهڻو ڪري اها ڪرت لورا ۽ بروهي ذات جا ماڻهو ڪندا آهن، پر ڪي غير مسلم خانہ بدوش پڻ اهو ڪم ڪن ٿا ۽ گسي ويل جنڊن کي ٽڪي ٻيھر ان پيھڻ لائق بڻائي ڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:پيشا
زمرو:سنڌي ماڻهو
شيخ موسيٰ آھيداڻي

هندوستان ۾ **شيخ موسيٰ بن اسحاق آهيداڻي رحمه اللہ** جو نالو مشهور بزرگن ۽ الله لوڪ صوفين ۾ شمار ٿئي ٿو. هيءُ 1292ع ڌاري آديپور ۾ ڄائو هو ۽ سلطان علاؤالدين خلجي جي دور ۾ سنڌ ۾ آيو. پنهنجي وقت جو ناميارو صوفي ۽ بزرگ ٿي گذريو آهي. پاڻ ”قادري“ طريقت سان وابسته هو. زندگيءَ جا آخري ڏينهن ساڱري درياهه جي ڪناري تي عبادت ڪندي گذاريائين. سال 1366ع تي وفات ڪيائين، کيس ساڱري واهه جي ڪناري تي دفن ڪيو ويو.
## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
آهير

**آھير** ڪڇ، ڪاٺياواڙ ۽ گجرات جو هڪ قبيلو، جيڪو سنڌ ۾ آباد هو. هن قبيلي جا ماڻهو ڳوٺن ۾ رهندا هئا ۽ اُتان کير کڻي شھرن ۾ وڪڻندا هئا. ڳوٺاڻا ۽ ڌاريا هجڻ جي ڪري، ساڻن سماجي معاملن ۾ وهنوار نہ رکيو ويندو هو. 

سنڌي ٻوليءَ ۾ ’آهير‘ اصطلاحي لفظ ليکجي ٿو، جنھن جي لغوي معنيٰ آهي ’ڌاريو مرد‘، سنڌي ٻوليءَ ۾ چوڻي مشهور آهي تہ: 
”آهير وڃائي اوبڻي، رن وڃايو رنبو“. 
اها چوڻي سماجي لحاظ کان طنزيہ ۽ تنقيدي چوڻي بہ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
آهيڙي

**آھيڙي** ھڪ خانہ بدوش راجسٿاني غير مسلم قبيلو. عام طرح اھي شڪاري جيڪي ڪوڙڪي وجهي جانور کي شڪار ڪندا آھن يا وري ڪنھن ھٿيار (ٽڪي) ڪاتر، گهوٻاٽي وغيره سان جانور کي زخمي ڪري جهليندا آھن. انھن شڪارين کي آھيڙي چوندا آھن. شڪاري اصل ۾ ھڪ خانہ بدوش قبيلو آهي. شاھ لطيف هي لفظ رسالي ۾ هن ريت ڪم آندو آهي: 
:جهنگل آهيڙين ري، ڀَنڻ ڪيو رُوندو. 
(شاه) 
:مومل ماري ميرَ، آهيڙين کي آڪري! 
(شاه، راڻو 8/7) 
:مُلان ملان مَ چئو، آهيڙي آهين! 
(شاه)

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
موھن آھوجا

صوفي موھن لال ولد پريم داس آھوجا، تعلقي لاڙڪاڻي جي ڳوٺ عاقل ۾ 17 ڊسمبر 1845ع تي ڄائو، ننڍپڻ ۾ ڳوٺ ۾ پيءُ سان گڏ ھٿ ونڊائيندو ھو، سندس طبيعت شروعات کان ئي صوفين ۽ ساڌن جي صحبت ۾ گذري، انھيءَ ڪري نوشھري فيروز جي نقشبندي بزرگ، شاھ نصير الدين صوفيءَ جو معتقد ٿيو. سڄي عمر راڳ ويراڳ ۾ صرف ڪندي آخري عمر، لاڙڪاڻي شھر جي اوڀارين طرف -اوتارو- (-تڪيو-) اڏي گذارڻ لڳو. 18 شعبان 1223ھ/12 مارچ 1925ع تي وفات ڪيائين. سيوھڻ ۾ سندس سماڌي جوڙي وئي، سنڌي ۽ ھندي زبانن ۾ سندس ڪلام ملي ٿو، هو سنڌيءَ جو سٺو شاعر هو، سندس سمورو ڪلام -تصوف- جي رنگ ۾ رڱيل آھي.
## حوالا

زمرو:صوفي
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
آواراه (ڪتاب)

موهن ڪلپنا جو لکيل ناول، جنهن جو پهريون ڇاپو، اپريل 1994ع ۾ شايع ٿيو. ناول جا صفحا 129 آهن ۽ قيمت 150 رپيا اٿس. هيءُ ناول نيو فيلڊس پبليڪيشن، حيدرآباد سنڌ جي طرفان ڇپايل آهي. هن ناول جا ڪردار پنهنجي دنيا جا خودمختيار سورما آهن. ٻاهران ائين پيو لڳندو ته اُهي زماني جي چال سان بدلجندا رهن ٿا، پر ڏيکاريل ائين آهي ته هي ڪردار زماني جي چال سان نه، پر زمانو هنن جي چال سان بدلجي رهيو آهي.

زمرو:سنڌي ناول
آوانڌو

ٻنيءَ ٻاري جي اصطلاح موجب ٻاري ۾ پاڻي ڇوڙڻ لاءِ ڪسيءَ يا اڏَ کي ڏنل ٻنو يا ڳنڍو. آوانڌو لوڙهڻ، آوانڌو ڀڃڻ ۽ آوانڌو ورائڻ اصطلاح آهن.
## حوالا

زمرو:زراعت
آونگ

**آونگ** ڪَچي ۽ ننڍي سُڪل مڇيءَ يا سُڪل ڪُرڙين کي سڏبو آهي. شاھ جي رسالي ۾ سر سامونڊيءَ هيٺ هڪ بيت جي سِٽ آهي تہ: 
”اسان اُڌارا، آڻي آونگ چاڙهيا“. (شاھ)

## حوالا

زمرو:مڇيون
آية الڪرسي

thumb|آيت الڪرسي

**آیت الڪرسي**: قرآن پاڪ جي ٽئين سيپاري ’تلڪ الرسل‘ ۽ سورة بقره جي آيت نمبر 255، جنهن ۾ لفظ ’ڪرسي‘ آيو آهي، تنهنڪري اُها ’آية الڪرسي' سڏجي ٿي. هن آيت ۾ الله تعاليٰ جون ڪي صفتون اثرائتي نموني بيان ٿيل آهن. حديث شريف ۾ هن آيت بابت وڏي فضيلت بيان ٿيل آهي، خاص ڪري خطري جي وقت ۾ پڙهڻ سان دل کي تقويت ملي ٿي. مسلمان گهڻو ڪري سمهڻ وقت هن آيت جو ورد ڪندا آهن. حضرت علي رضي اللہ تعالٰي عنہ کان روايت آهي ته حضور صلي الله عليه و سلم جن فرمايو ته جنهن مسلمان هر نماز بعد آية الڪرسي پڙهي، ان کي جنت ۾ وڃڻ کان ڪو به روڪي نه ٿو سگهي.

thumb|آیت الکرسی

**سنڌي ترجمو**

**الله** ئي سچو خدا آهي، جنهن کان سواءِ ڪو به معبود ناهي. هو جيئرو آهي. نه ئي هن کي ننڊ ايندي آهي نه  هن کي اونگھہ ايندي آهي. اهو سڀني جو پالڻهار آهي. جيڪي آسمانن ۽ زمينن ۾ آھي سو ان جو آھي. ڪير آهي جيڪو ڪنهن جي شفاعت ڪري پر ان جي اجازت سان؟ هو ڄاڻي ٿو جيڪي انهن جي اڳيان آهي ۽ جيڪي انهن جي پويان آهي ۽ اهي الله جي علم مان ڪنهن به شيءِ کي ڍڪي نه ٿا سگهن، سواءِ ان جي جو الله گھري. سندس تخت سڀني آسمانن ۽ زمين کي پکڙيل آهي ۽ اُن (ٻنهي جي حفاظت) جي مٿان گجگوڙ نه گذرندو ۽ اھو وڏي شان وارو آھي.

دين ۾ ڪابه جبر نه آهي، گمراهيءَ کان هدايت پڌري ڪئي وئي آهي، پوءِ جنهن طاغوت کي رد ڪيو ۽ پوءِ الله کي مڃيو، پوءِ ان هڪ اهڙو مضبوط حلقو رکيو آهي جيڪو ڪڏهن به ٽٽڻ وارو نه آهي، ۽ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي. الله مؤمنن جو نگهبان آهي ۽ (ان جي برعڪس) جن ڪفر ڪيو تن جا اولياءَ (مددگار) طاغوت آهن، جو انهن کي روشنيءَ مان ڪڍي اوندهه ۾ آڻن ٿا. هي دوزخي ماڻهو آهن اُھي ان ۾ ھميشه رھندا.

## حوالا

زمرو:قرآن
زمرو:اسلام
آيت

thumb|260px|سورھين صدي جو ھڪ کليل قرآن جنھن ۾ سورة ۽ آيتون ڏسجن ٿيون

**آيت**  يا **آية**   عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي *نشاني*. اهڙي نشاني، جيڪا تفسير ۽ تشريح کان سواءِ ئي سمجهه ۾ اچي. قرآن پاڪ جو هڪ جملو يا فقرو آيت سڏبو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ آيت لفظ قرآني حوالي سان استعمال ۾ اچي ٿو. قرآن پاڪ ۾ 6666 آيتون آيل آهن.آيتون يا “آيت” قران شريف جي هڪ جملي يا فقري کي چئبو آهي. آيت لفظ جي لغوي معنيٰ آهي ’نشاني‘. ڪلاسيڪي سنڌي شاعرن قران شريف جون آيتون تضمين طور شاعريءَ ۾ ڪم آنديون آهن. سنڌي شاعريءَ ۾ گھڻن اديبن جو خيال آھي تہ شاهه لطيف پنهنجن بيتن کي آيتون سڏيو آهي. ”جي تون بيت ڀانئيين، سي آيتون آهين! شيخ اياز بہ شاعرن جي سرتاج شاهه لطيف کي مخاطب ٿي چيو آهي: مون وٽ آهن بيت، تو وٽ مڙئي آيتون! تفھيم القرآن مطابق آيت جي معني آهي نشاني يا علامت جيڪا ڪنھن شئي جي طرف رھنمائي ڪري.قرآن ۾ ان لفظ جو استعمال چار مختلف معنائن سان ٿيو آھي: علامت يا نشاني؛ آثار ڪائنات؛ معجزات؛ ۽ قرآن جا فقرا. . قرآن ۾ ايتن  جي ڊيگھ گھٽ وڌ آھي . ڪي ننڍيون تہ ڪي وڏيون آيتون آهن. آيت مثال طور ھيٺ ڏجي ٿي:

مسلمانن جو ايمان آھي ته آيتون خدا جو انسانن لاء پيغام آهي.

حقيقت ۾ سنڌ جي مڙني شاعرن ۾ سڀني کان وڏو سالڪ ، قرآن پاڪ جو ادراڪ رکندڙ شاعر ڀٽائي صاحب ھو، اڄ سوڌو رهيوآهي. ان کان علاوه قرآن شريف شاھ صاحب سان ھميشه گڏ ھوندو ھو. ان جو چڱيئ ريت پاڻ مطالعو ڪندا رھندا ھئا. شاھ صاحب جي ڪجهه بيتن ۾ مڪمل آيتون تہ ڪٿي وري آيتن جا ڪجهه حصا ،جيئن جو تيئن عربي ٻوليء ۾ ڏنل آهن مثال: وفي انفسڪم افلا تبصرون، ...فڪان قاب قوسين او ادنی وغيره.

ان مان ظاھر ٿئي ٿو تہ شاھ صاحب قرآن پاڪ جو نھايت گھرو مطالعو ڪيو آھي. انھيئ سبب جي ڪري ڪجهه عالمن ۽ اديبن جي راء آھي تہ شاه صاحب پنهنجي شعرن کي آيتون ڪونہ سڏيو آھي، پر ھي شعر، "جي تو بيت ڀانئيا، سي آيتون آهين...." ھڪ واقعي سان منسوب آھي، ان واقعي جو ذڪر قرآن ۾ موجودآهي، اھو ائينء آهي تہ حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جن جڏھن ڪافرن کي ٻڌايو تہ مون ڏانهن الله جون آيتون نازل ٿيون آھين، تہ ان کي ڪافر  بلڪل مڃڻ لاء تيار نہ ھئا ۽ چوڻ لڳا تہ ھي محمد جي شاعري آھي يعني محمد جا بيت آھن. ڀٽائي صاحب ان سڄي مامري کي پنهنجي شعر۾ لکيو آھي   "جي تو بيت ڀانئنيا سي آيتون آھين، نيو من لائين پريان سندي پار ڏي"  اگر  ڀٽائي پنھنجن شعرن کي آيتون سڏي ھا تہ سندس ھمعصر نقاد عالم ، مخدوم ھاشم ٺٺوي ۽ ابو الحسن ڏاھري ضرور اعتراض ڪن هان، ڇوتہ انهن کي سندس دنبوري تي اعتراض هو. 

## آيتن جا قسم

قرآن ۾ آيتن جا ٻہ قسم ٻڌايا ويا آهن: (1)  محڪماتي (آيات محڪمات)  ۽ (2)  متشابھاتي (آيات متشابھات).
محڪماتي آيتون اھڙين آيتن کي چوندا آهن جيڪي چٽيون ۽ واضع آھن جن جي بنياد تي عالمن فقه جا اصول مرتب ڪيا آھن ۽ متشابھات آيتون اھي آھن جيڪي غيرواضع ۽ پراسرار آھن جن ۾ حروف مقطعات واريون آيتون شامل آهن ہا وري اھڙيون آيتون جيڪي قياس آرائي واريون  آھن يا جيڪي ويچار ڪندڙن ۽ روحاني رمز رکندڙن جو ڌيان ڇڪائينديون آھن . قرآن ۾ آيت لفظ خدا جي نشانين ۽ ڪائنات جي مظھرن لاء بہ استعمال ٿيو آهي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:قرآن
زمرو:اصطلاح قرآن
آيرويد

**آيرويد** (*Ayurveda*) لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز سنڌو ماٿريءَ جا موهن جو دڙو، ڪاشي ۽ ٽيڪسلا هوندا هئا.

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو  سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (*Yajrveda*) يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:ويدڪ دور
زمرو:لسانيات
زمرو:سنڌ
آئرلينڊ

**آئرلينڊ** () ملڪ جو سرڪاري نالو **جمهوريه آئرلينڊ (Republic of Ireland)** آهي، جنهن جو پراڻو نالو هائبرنيا هو. آئرلينڊ جي اصل معنيٰ آهي، ”الهندو ٻيٽ“. ڇو ته اهو يورپ جي اولهه ۾ آهي. آئرلينڊ برطانيا جي اولهه ۾ ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ موجود ٻيٽ آهي. اتريون آئرلينڊ هن جي اتر ۾ آهي.

[thumb|[Áras an Uachtaráin, آئرلينڊ جي صدر جي سرڪاري رھائش گاھ ]]

## جاگرافي

آئرلينڊ جي ڪل پکيڙ 70282 چورس ڪلوميٽر (27129 چورس ميل) ۽ آبادي 40 لک آهي. گاديءَ جو هنڌ ڊبلن (Dublin) ۽ سڀ کان مٿانهون هنڌ ڪارانٽو هل (بلندي: 1041 ميٽر) آهي. آئرلينڊ جي موسم وچولي، سرد ۽ خوشگوار رهندي آهي، جنهنڪري گاهه سڄو سال سائو رهندو آهي. آئرلينڊ جي مکيه معدنيات زنڪ، شيهو، قدرتي گيس، چاندي، ڊولومائيٽ، جست، جپسم، چُن ۽ ٽامو آهي.

thumb|آبادي جي ڪثافت

## تاريخ

آئرلينڊ کي زمرد جو ٻيٽ چيو ويندو آهي، تاريخدانن موجب آئرلينڊ جا پهريان رهواسي يورپ جي مرڪزي حصي مان اٽڪل 600 ق.م ۾ اچي هتي آباد ٿيا. انهن ماڻهن اتر اوڀر ڪناري (هاڻوڪي لارني) تي اچي پڙاءُ ڪيو. جيڪي شڪاري ۽ مهاڻا هئا. اٽڪل 400 ق.م ۾ برطانيا ۽ يورپ مان ايندڙ ڪيلٽڪ (Celtic) قبيلن آئرلينڊ تي حملو ڪري ٻيٽ کي توئاٿ (Tuath) نالي ننڍين رياستن ۾ ورهايو. لوهه جي زماني 300 ق. م ۾ ٻيٽ تي ڪيلٽڪ تهذيب ۽ ثقافت کي اسرڻ جو موقعو مليو. 432ع ۾ سينٽ پيٽرڪ عيسائي مذهب کڻي آيو، جنهن کي آئرش قوم قبوليندي کيس سرپرست (Patron) طور قبوليو. 14 صدي عيسويءَ ۾ لڳ ڀڳ سڄو آئرلينڊ نارمنن جي هٿ هيٺ اچي ويو، جن انگلينڊ جي اثرن مان پاڻ کي آجو ڪندي، پنهنجي زبان ۽ ڪلچر رائج ڪيو. 1541ع ۾ هينري اٺين انگريزي قانون نافذ ڪيا. ان کان پوءِ لاڳيتو انگريز ئي رهيا. 29 ڊسمبر 1937ع تي نئون آئين لاڳو ڪيو ويو. ملڪ کي IFS بجاءِ EIRE (آئرلينڊ) جو نالو ڏنو ويو. 30 مئي 2000ع تي برطانيا اتر آئرلينڊ اسيمبليءَ کي اندروني خودمختياري ڏني، پهرئين جنوري 2002ع تي آئرلينڊ ۾ يورپي يونين جي گڏيل ڪرنسي يورو رائج ڪئي وئي.

1937ع جي آئين موجب آئرلينڊ هڪ خودمختيار آزاد پارلياماني جمهوري رياست آهي. صدر رياست جو اڳواڻ، هٿياربند فوج جو سپريم ڪمانڊر ۽ پهريون شهري (First Citizen) آهي. آئرلينڊ جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 6 ڊسمبر 1921ع آهي ۽ گڏيل قومن جي اداري جو ميمبر 14 ڊسمبر 1955ع کان آهي.

## خارجي ڳنڍڻا

* 
* Government of Ireland
* Northern Ireland Executive


زمرو:برطانوي ٻيٽ
زمرو:سيلٽڪ قوموم
زمرو:ونڊيل خطا
زمرو:بين الاقوامي ٻيٽ

## حوالا

## حوالا
آوي

**آوي** اُها جاءِ، جتي ڪنڀار مٽيءَ مان گهڙيل ٿانو پچائي. ان جاءِ کي ’نهائين‘ به چوندا آهن.

”نهائينءَ کان نينهن، سِکُ منهنجا سپرين“! (شاھ)
آويءَ ۾ ٿانون پچائڻ جي ترڪيب هيءَ آهي ته پهريائين سڄي آويءَ جي تر ۾ ڀاڻ جو تھ وڇائبو آهي. پوءِ ٿانوَ اهڙي ترڪيب سان رکبا آهن، جيئن هر ٿانءَ کي باھ جي ڄَرَ چڱي طرح پچائي. ان کان پوءِ سڄي آويءَ کي ٿاڦن ۽ ڪڻاهن سان ڍڪي، انهن جي مٿان وري به ڀاڻ جو هلڪو تھ ڏيئي، مٿان مٽيءَ جو هلڪو تھ وڇائي ڇڏبو آهي. سڄي آويءَ کي باھ يڻ بدران، فقط هڪ طرف، هوا واري پاسي کان هڪ فوٽ کن ڳڙک ڇڏبو آهي، جتان آويءَ کي باھ ڏيڻ لاءِ مُوئو ٻاري ڏبو آهي. آهستي آهستي سڄي آويءَ ۾ باھ پکڙجي ويندي آهي. آويءَ ۾ هنڌ هنڌ منگها (هوا جي لنگھ جا سوراخ) ڇڏبا آهن، جيڪي آويءَ جي تپش تي ضابطو رکڻ لاءِ هوندا آهن. انهن منگهن کي پڪل ٺڪرن سان ڍڪي رکندا آهن. ستن ڏينهن کان پوءِ کولبي آهي.

## حوالا

زمرو:ٿانو
ميول نيوند رام آھوجا

اداڪار، ھدايتڪار ۽ ليکڪ، **ميول نيوند رام آهوجا** 5 جنوري 1937ع تي ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. ھن ڪيترائي ناٽڪ پيش ڪيا ھئا. جن ۾: پياسو من منھنجو، ڏينھن جا سپنا، مڪان خالي آھي. ميونسپل ڪائونسلر ۽ سڄڻ ڏنو سور وغيره. ھن جي مضمونن جو مجموعو 1980ع ۾ شايع ٿيو، پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ ھيءُ ھندستان جي شھر بڙودا ۾ وڃي رهيو.
## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:اداڪار
زمرو:ھدايتڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
سَنُ

**سن**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڄامشوري جي مانجھند تعلقي جو ھڪ  ننڍڙو تاريخي شهر آهي،  جتي سائين جي ايم سيد پيدا ٿيو ، سن کان  اٽڪل 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي رني ڪوٽ  واقع آهي.  سن انڊس ھاء وي کان ٻہ ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اوڀر طرف واقع آهي ۽ اولھ طرف وري سن شھر جي ريلوي اسٽيشن واقع آهي.  ھن شھر ۾ ٻين خلافت ڪانفرنس منعقد ٿي جنھن ۾ ننڍي کنڊ جا برک اڳواڻ شريڪ ٿيا ھيا.

## سن جون مشهور شخصيتون
* جي ايم سيد، جديد سنڌي قومپرستي جو باني
* سيد جلال محمود شاهه، اڳوڻو ڊپٽي اسپيڪر سنڌ اسيمبلي 
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون
سيد جلال محمود شاهه

**سيد جلال محمود شاهه** جي پيدائش سن ۾ ٿي، جلال محمود شاهه جي ايم سيد جو  پوٽو آهي. سيد جلال محمود شاه سنڌ يونايئٽيڊ پارٽي جا بانيڪار ۽ سربراه آهن. پاڻ سنڌ اسيمبلي جا ڊپٽي اسپيڪر به رهي چڪا آهن،
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1964ع جون پيدائشون
اباڻا (فلم)

**اباڻا** 1958ع جي دور جي بليڪ ايڊ وائيٽ فلم آهي، هن فلم جو هدايتڪار ڌرم ڪمار (ديپڪ شهاءِ) آهي.ورهاڱي کانپوءِ هندستان ۾ ٺهندڙ پهرين سنڌي فلم ’اباڻا‘ 24 جنوري 1958ع تي احمد آباد ۽ الهاس نگر ۾ رليز ٿي. فلم ۾ وچولي درجي جي خاندان جي ڪهاڻي ڏيکاريل آهي جيڪو ورهاڱي کانپوءِ ڏولاون ۾ آيل آهي . فلم ۾ شيلا راماڻيءَ هڪ ريلوي ملازم عورت ۽ هڪ پريمڪا جو ڪردار ادا ڪيو جيڪا ڪنهن شڪ جو شڪار ٿئي ٿي . اها ڪهاڻي ورهاڱي کان اڳ شروع ٿئي ٿي ۽ شڪ جو نبيرو ورهاڱي کانپوءِ ٿئي ٿو . ساڌنا جيڪا اردو/هندي فلمن جي مشهور اداڪاره هئي ، ان هن فلم ۾ هيروئن جو ڪردار ادا ڪيو هو ۽ معاوضي طور صرف هڪ روپيو ورتو هو . ان کانسواءِ ديپڪ آشا ، ڀڏي آڏواڻي ، ماستر ششيل ، ڪان موهن ۽ ٻين اداڪار طور ڪم ڪيو . فلم جو ڊائريڪٽر ديپڪ آشا ۽ ارجن هڱوراڻي هئا . مشهور شاعرن پرسرام ضيا ۽ پرڀو وفا فلم لاءِ گيت لکيا ، جڏهن ته ماستر چندر ، بلوسي راڻي ، آسن ميراڻي ، سرلاسامتاڻي ۽ وديا گربخشاڻي گيت ڳايا هئا . هن فلم جا گانا به تمام گهڻا مقبول ٿيا . هيءَ فلم تمام گهڻو ڪامياب وئي . هن فلم جي وڊيو سي ڊي نڪتل آهي .

## اداڪار
* ماسٽر چندر
* ڪان موهن
* شيلا رماني
* ساڌنا شيوداساني
* شيام

## حوالا

زمرو:ڀارتي فلمون
زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
دي پيشن آف دي ڪرائسٺ

ھالي ووڊ جي انگريزي فلم ۔ 25 فيبروري 2004ء تي ریلیز ڪئي وئي۔

## اداڪار
هن فلم جي هالي ووڊ جي مشهور اداڪار ميل گبسن ڊائريڪت ڪيو آھي. جڏھن ته ھن فلم جي اداڪارن ۾ جم ڪاويزل حضرت عيسيٰ عليه سلام جو ڪردار ادا ڪيو.

## ڪھاڻي
ھن فلم ۾  حضرت عیسیٰ جي مصلوب ھئڻ ۽ ان کان اڳ جي واقعن جي فلم بندي ڪئي وئي ۔فلم  يھودين کي حضرت عیسیٰ کي مصلوب ڪرڻ جو ذميدار بيھارييو ويو ۔

## اعتراض
فلم يھودي تنظيمن ۽ ڪيترن ئي عيسائي فرقن  به اعتراض ڪيا. جنھن ۾ سڀ کان وڏو اعتراض ھي ھو ته ھن فلم ۾ يه روين کي پوريءَ ريت حضرت عیسٰي کي ڦاھيءَ چاڙھائڻ جو ذميدار قرار ڏنو پيو وڃي جنھن سان يھودي مخالف جذبا ڀڙڪي رھيا آھن. میل گبسن جو چوڻ آھي ته ھن حقيقت کي اجاگر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آھي. ڪيٿولڪ پادرين به فلم کي ڪيٿولڪ مخالف ۽ صينويت مخالف قرار ڏيندي تنقيد جو نشانو بڻايو. پر ھدايتڪار مطابق انھن ھيءَ فلم محبت، امید، ایمان ۽ درگزر ڪرڻ جھڙن جذبن کي ترقي ڏيڻ جي لاءِ ٺاھي.

## ڪاميابي
ھن فلم ریلیز جي پھرين پنجن ڏينھمن ۾ ٻارھن ڪروڙ ٻاونجاھ لک ڊالر جو ڪاروبار ڪيو. فلم آسڪر ايوارڊ يافته فلم لارڊ آف رنگ جو ٻارھن ڪروڙ اڪيتاليھ لک جو رڪارڊ توڙيو. ائين ھڪ تنازعي فلم کي مشھور ڪري ڇڏيو ۽ ان کي غالباً تاریخ جي سڀ کان مشھور فلم بڻائي ڇڏيو۔ فلم کي اڪیڊمي ایوارڊ جي لاءِ به نامزد ڪيو ويو.

زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار
زمرو:فلم
مقتل الحسين

**مقتل الحسين** ھڪ اھڙي ڪتاب کي چيو ويندو آھي جنھن ۾ امام حسين ابن علي جي شھادت ۽ ڪربلا جي ٻين واقعن کي بيان ڪيو ويو ھجي۔ ھي ڪتاب ٻين صدي ھجري کان اڄ تائين لکيا پيا وڃن۔ گھڻا مشھور ڪتاب ٻين ۽ ٽين صدي ھجري ۾ لکيا ويا۔

## مشھور مقتل
* مقتل الحسين يا مقتل ابو مخنف: از ابو مخنف (وفات 157ھ)
* مقتل الحسين: از ابو عبداللہ محمد بن عمر بن واقد الواقدي (وفات 207ھ)
* مقتل الحسين: از محمد ابن سعد البغدادي (وفات 230ھ)
* مقتل الحسین: از احمد بن یحيٰ البلاذري (وفات 278ھ)
* مقتل الحسین: از ابو عباس اليعقوبي (وفات 283ھ)
* مقتل الحسين:از ابو محمد احمد بن اعظم الڪوفي (وفات 314ھ)
ڪمپيوٽر سائنس

**ڪمپيوٽر سائنس** (Computer Sciene) دراصل معلومات ۽ تخمين جي باري ۾ نظرياتي مطالعي ۽ ڪمپيوٽر جي نظام  ۾ ان جي لاڳو ڪندڙ متعلق آھي. ڪمپيوٽر سائنس حساب، معلومات ۽ آٽوميشن جو مطالعو آهي.   ڪمپيوٽر سائنس نظرياتي شعبن، جهڙوڪ الگورٿمز، ڪمپيوٽر جو نظريو ۽ معلوماتي نظريو ۽ لاڳو ڪيل شعبن تائين (بشمول هارڊويئر ۽ سافٽ ويئر جي ڊيزائن ۽ عمل درآمد) تي پکڙيل آهي.

الگورتھم ۽ ڊيٽا جي جوڙجڪ ڪمپيوٽر سائنس لاء مرڪزي آھن. ڳڻپيوڪر جو نظريو شماريات جي تجريدي ماڊل ۽ مسئلن جي عام طبقن سان تعلق رکي ٿو جيڪي انهن کي استعمال ڪندي حل ڪري سگهجن ٿا. ڪرپٽوگرافي ۽ ڪمپيوٽر سيڪيورٽي جا شعبا محفوظ رابطي لاءِ ذريعن جو مطالعو ڪرڻ ۽ حفاظتي خطرن کي روڪڻ ۾ شامل آهن. ڪمپيوٽر گرافڪس ۽ ڪمپيوٽيشنل جاميٽري تصويرن جي قسم کي پتو ڏين ٿا. پروگرامنگ ٻولي جو نظريو ڪمپيوٽيشنل پروسيس کي بيان ڪرڻ لاءِ مختلف طريقن تي غور ڪري ٿو ۽ ڊيٽابيس جو نظريو ڊيٽا جي ذخيرن جي انتظام سان لاڳاپيل آهي. انساني-ڪمپيوٽر جي وچ ۾ رابطي انٽرفيس جي تحقيق ڪري ٿي جن جي ذريعي انسان ۽ ڪمپيوٽر وچ ۾ رابطو ڪن ٿا، ۽ سافٽ ويئر انجنيئرنگ ترقي ڪندڙ سافٽ ويئر جي جوڙجڪ ۽ اصولن تي ڌيان ڏئي ٿو. علائقن جهڙوڪ آپريٽنگ سسٽم، نيٽ ورڪ ۽ ايمبيڊڊ سسٽم پيچيده سسٽم جي پويان اصولن ۽ ڊزائين جي تحقيق ڪن ٿا. ڪمپيوٽر آرڪيٽيڪچر ڪمپيوٽر جي اجزاء ۽ ڪمپيوٽر تي هلندڙ سامان جي تعمير کي بيان ڪري ٿو. مصنوعي ذهانت ۽ مشيني سکيا جو مقصد، مقصد تي مبني عملن، جهڙوڪ مسئلا حل ڪرڻ، فيصلو ڪرڻ، انسانن ۽ جانورن ۾ ماحولياتي موافقت، پلاننگ ۽ سکيا کي گڏ ڪرڻ آهي . مصنوعي ذهانت جي اندر، ڪمپيوٽر جي وژن جو مقصد تصوير ۽ وڊيو ڊيٽا کي سمجهڻ ۽ پروسيس ڪرڻ آهي، جڏهن ته قدرتي ٻولي پروسيسنگ جو مقصد متن ۽ لساني ڊيٽا کي سمجهڻ ۽ پروسيس ڪرڻ آهي.

ڪمپيوٽر سائنس جي بنيادي مقصد اهو طئي ڪرڻ آهي ته ڇا  خودڪار ٿي سگهي ٿو ۽ ڇا  نه ٿي سگهي.  ٽيورنگ ايوارڊ کي عام طور تي ڪمپيوٽر سائنس ۾ اعليٰ ترين اعزاز طور سڃاتو وڃي ٿو.

## تاريخ
## اصطلاح ۽ دائرو
## فلسفو
## ميدان
## دريافتون؛ پروگرامنگ جا نمونا
## تحقيق
## پڻ ڏسو
* سافٽ ويئر انجنيئرنگ
* ڪمپيوٽر سائنس جي لغت 
* ڪمپيوٽر سائنسدانن جي فهرست 
* ڪمپيوٽر سائنس انعامن جي فهرست
* ڪمپيوٽر سائنس ۾ اڳوڻن جي فهرست
* ڪمپيوٽر سائنس جو خاڪو

## خارجي لنڪس

* DBLP Computer Science Bibliography
* Association for Computing Machinery
* Institute of Electrical and Electronics Engineers

## حوالا

زمرو:درسي علم
زمرو:رسمي سائنس
زمرو:ڪمپيوٽر سائنس
زمرو:اطلاقي سائنس
زمرو:سائنس جا شعبا
وڪیل (قانون)

**وڪیل** (advocate) ھڪ اھڙي شخصیت کي چيو ويندو آھي جيڪو ٻين (پنھنجي گراھڪ) جي طرفان يا ان جي بابت گفتگو ڪري ، ھن مضمون ۾ ھيءَ گفتگو قانون سان لاڳاپيل خيال ڪئي وئي آھي ۽ ان سبب ھي مضمون رڳو قانونی وڪيلن جي باري ۾ ذڪر ڪري ٿو۔ عام طور تي اردو ۾ وڪیل جو لفظ lawyer جي متبادل طور تي به استعمال ڪيو ويندو آھي جيڪو صحيح ڪونه آھي ، lawyer کي اردو ۾  قانوندان چئبو آھي۔
خمير ٻولي

**کيمر ٻولي** (Khmer language؛ ؛ ) يا "ڪمبوڊيائي ٻولي"  تقريباََ هڪ ڪروڙ سٺ لک (16 ملين) گالهائيندر سان گڏ کيمر قوم (ڪمبوڊيا جا رهواسي) جي ٻولي ۽ ڪمبوڊيا جي سرڪاري ٻولي آھي.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:ويتڪ بوليون
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:ويٽنام جون ٻوليون
زمرو:ٿائيليند جون ٻوليون
زمرو:ڪمبوڊيا جون ٻوليون
ايمرلڊ درياھ

**ايمرلڊ درياھ** ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمييا ۾ وھڻ وارو ھڪ درياھ آھي.

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
رائين رور

**رائين رور** ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وھڻ وارو اھڪ درياھ آھي.

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
جميعت علماءِ اسلام

thumb|left|upright=1|جميعت علماء اسلام جو جھنڊو
**جميعت علماءِ اسلام** پاڪستان جي ھڪ سياسي جماعت آھي. ھن جماعت جو قيام  1945ع ۾ هن وقت عمل ۾ آيو، جڏھن جميعت علماءِ ھند برطانوي ھندستان جي ورھاڱي جي حوالي سان انڊين نيشنل ڪانگريس جي موقف جي حمايت ڪئي. ھن موقف سان اختلاف تي علامہ شبير احمد عثماني جي زير قيادت جميعت علماءِ اسلام وجود ۾ آئي.

جميعت علماءِ اسلام ديوبندي مسلڪ جي نمائنده تنظيم آھي. جيڪا پاڪستان ۾ ايوب خان جي دور تائين مذھبي جماعت  جي حيثيت سان ئي نمايان رھي پر ايوبي دور ۾ جديديت ۽ لادينيت جي مخالفت ۾ ھي مفتی محمود جي قيادت ۾ سياسي سرگرمين ۾ گھڙي پئي. 1960ع جي ڏھائي  جي آخر ۾ ايوب خان جي حڪومت جي خاتمي کانپوء سال 1970ع جي عام  چونڊن  ۾ جميعت علماءِ اسلام چونڊن ۾ حصو ورتو. 1972ع کان 1973ع تائين مفتي محمود سرحد (هاڻ خيبرپختو نخواه جو وزير اعليٰ به رھيو.

نظرياتي طور تي جميعت علماءِ اسلام اسلامي قانون جي نفاذ جي حامی آھي ۽ انھيءَ ڪري جماعت افغانستان ۾ طالبان جي زبردست حمايت ڪندي رھي آھي. جميعت علماءِ اسلام سڄي پاڪستان ۾ ھزارين مدرسا قائم ڪيا جيڪي ڪنھن به ٻئي مذھبي تنظيم کان وڌيڪ تعداد ۾ آھن.

سها مذھبي جماعتن جي اتحاد، متحده مجلس عمل ۾ به شامل رھي آھي. جنھن 2002ع جي عام چونڊن ۾ قومي اسيمبلي جي 73 نشستون ۽ 11.21سيڪڙو ووٽ حاصل ڪيا ھئا.

2008ع جي عام چونڊن ۾ متحده مجلس عمل جي ٻين اھم جماعت، جماعت اسلامي پاڪستان جي بائيڪاٽ جي ڪارڻ، صرف جميعت علماءِ اسلام (ف) مجلس عمل جي طرف سان حصو ورتو ۽ قومي اسيمبلي جي صرف 6 نشستن تي ڪاميابي حاصل ڪري سگھي۔ عورتن لاءِ مخصوص ھڪ نشست ملائي ڪري ڪل تعداد 7 ٺھي ٿي. صوبائي اسيمبلي ۾ جمعیت علماءِ اسلام (ف) صرف 14 نشستون حاصل ڪيون، جنهن ۾ اٺ (8) نشستون بلوچستان اسيمبلي، 4 نشستون خيبر پختونخوا جي اسيمبلي ۽ 2 نشستون پنجاب اسيمبلي جي شامل هيون.

## لاڳاپيل مضمون
جمعیت طلباء اسلام

جمعیت علماء پاکستان

جمعیت علماء ھند
زمرو:پاڪستان جون اسلامي سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
انڪوماپلاء درياھ

thumb|alt=انڪوماپلاءِ درياھ تي برساتي جهنگ|انڪوماپلاءِ درياھ تي ھڪ برساتي جهنگ
**انڪومپلاء درياھ** ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وھندڙ ھڪ درياھ آھي.

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
بش درياھ، برٽش ڪولمبيا

**بش درياھ** ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وھڻ وارو ھڪ درياھ آھي.

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
بلو درياھه (ڊيز درياھه جي شاخ)

**بليو درياهه** (Blue River) برٽش ڪولمبيا، ڪينيڊا جي اترين اندروني علائقي جي ڪوسيئر ۾ **ڊيز ندي**ءَ جي هڪ شاخ آهي، جيڪو ليارڊ فرسٽ نئشن جي بليو درياءَ انڊين ريزرو نمبر -1 تي ڏکڻ اوڀر ۾ آخري نديءَ ۾ وهي ٿو.
## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:ڪينيڊا
زمرو:درياھ ۽ نديون
زمرو:ڪينيڊا جي جاگرافي
زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
بيلا ڪولا درياھ

thumb|بيلا ڪولا ماٿري
**بيلا ڪولا درياھ** ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وھڻ وارو ھڪ درياھ آھي.

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
قادر خان

|}**قادر خان** (انگريزي ۾ Kader Khan) انڊيا جي فلمن جو مزاحيه اداڪار آهي. اسڪرپٽ ۽ ڊائيلاگ پڻ لکيا آهن پاڻ هدايتڪار پڻ رهي چڪو آهي. تقريبن 300 فلمن ۾ ڪم ڪري چڪو آهي. قادر خان تقريبن 1970ع ۾ فلن جي شروعات ڪئي هئي.

## ايوارڊ

### فلم فيئر ايوارڊ کٽيل
* 1982ع ۾ فلم فيئر ايوارڊ بترين ڊائيلاگ (ميري آواز سنو) لاءِ
* 1991ع ۾ فلم فيئر ايوارڊ بهترين مزاق (باپ نمبري بيٽا دس نمبري) لاءِ
* 1993ع ۾ فلم فيئر ايوارڊ بهترين ڊائيلاگ (انگار) لاءِ
* 2004ع ۾ فلم فيئر ايوارڊ بهترين حمايت ڪندڙ ڪردار (مجهسي شادي ڪرو گي) لاءِ

### فلم فيئر ايوارڊ ۾ نامزد
* 1984ع ۾ فلم فيئر ايوارڊ بهترين مزاق (همتوالا) لاءِ

## حوالا

زمرو:1937ع جون پيدائشون
زمرو:2018ع ۾ وفات
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
ريٽا شهاڻي

**ريٽا شهاڻي** (انگريزي:Rita Shahani) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙسنڌي ٻوليءَ جي مشهور ليکڪ هئي جنهن جا ڪيترائي ئي ڪتاب ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
ريٽا شهاڻي جو حيدرآباد سنڌ ۾ 24 آگسٽ 1934ع تي هڪ تعليم يافته خاندان جي فرد عالمچند اُڌارام جي گھر ۾ جنم ٿيو، جيڪو مشهور عالم منگهارام اڌارام ملڪاڻيءَ جو ڀاءُ هو.

## ساهتي خدمتون
ريٽا شهاڻي سنڌي ادب جي هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي. هن ڪويتا، ناول، ڪهاڻي، مضمون، تنقيد، سوانح، آتم ڪٿا ۽ سفرنامي تي ڪاميابيءَ سان قلم هلايو آهي. ريٽا شهاڻيءَ جا موضوع نهايت وسيع آهن،

## ڪتاب
(1) پنک وڄائين شنک‘ (شاعري: 1982ع)،
(2) ’منهنجي حد آڪـاش‘ (شاعري: 1984ع)،
(3) ’ڀنڀرڪي جي ڀُـڻ ڀُـڻ‘ (ناول: 1985ع)،
(4) ’کٿوريءَ جي کاڻ‘ (سفرنامو: 1986ع)،
(5) ’گيت رامايڻ‘ (مرهٽي گيت-رامائڻ جو سنڌي منظوم ترجمو: 1987ع)،
(6) ’سوريه ياترا‘ (شاعري: 1987ع)،
(7) ’منع ٿيل ميوو‘ (ڪهاڻيون: 1988ع)،
(8) ’سج کان چنڊ تائين‘ (ناول: 1989ع)،
(9) ’سڄاڻ جون سمرتيون‘ (منگھارام ملڪاڻيءَ جي سوانح: 1990ع)،
(10) ’پرهه جا پياڪ‘ (ناول: 1991ع)،
(11) ’پچڻ کي پچاءِ‘ (ڪهاڻيون: 1992ع)،
(12) ’گھنڊ ڄاڻ وڳو‘ (آتم ڪٿا: ڀاڱو پهريون: 1993ع)،
(13) ’ٻپهريءَ جا ٻه پل‘ (آتم ڪٿا: (ڀاڱو ٻيو: 1994ع)،
(14) ’ڇُهي مُئي‘ (ناول: 1995ع)،
(15) ’ارٽ جو آواز‘ (شاعري: 1996ع)،
(16) ’ببليءَ جون آکاڻيون‘ (ٻاراڻو ادب: 1996ع)،
(17) لپ ڀر مهراڻ‘ (ادبي مضمون: 1997ع)،
(18) ’سوال ئي سوال‘ (ڪهاڻيون: 1998ع)،
(19) ’يرودا جيل جون ڪهاڻيون‘ (سوانح: 2000ع)
(20) ’جيون ۽ ساهت‘ (ادبي مضمون: 2001ع)،
(21) گونگي گگن سان گفتگو (ناول: 2001ع)،
(22) ’ميران ٻائيءَ سان وارتا لاپ‘ (مڪالماتي گفتگو: 2002ع)،
(23) ’جتي منهنجا اوٺيئڙا‘ (سفرنامو: 2003ع)،
(24) ’ترڪڻا ترورا‘ (ناول: 2004ع)،
(25) ٻيپهريءَ جا ٻه پل (آتم ڪٿا: ٻئي ڀاڱا گڏ، سنڌ ۾ ڇپيل، 2004ع)،
(26) ’رشتن جو رقص‘ (ڪهاڻيون: 2008ع)،
(27) ’ست سر، ست رنگ‘ (ناول: 2008ع)،
(28) ’اڪٿ ڪهاڻي ڪبير‘ (سوانح: 2008ع)،
(29) ’جڏهن پرين ڪري ٿو پنڌ‘ (دادا جشن جي سوانح: 2008ع)،
(30) ’سفر در سفر‘ (سفرنامو: 2010ع)،
(31) ’بي زبان زبان‘ (ناول: 2010ع)،
(32) ’روبرو‘ (سوانح: 2012ع)،
(33) آڪاس- گنگا (خاڪا: 2013ع)
(34) چار هندي ڪتاب ۽ ٻن انگريزي ڪتاب
## ديهانت
ريٽا شهاڻي 15 سيپٽمبر 2013ع تي پوني ڀارت ۾ ديهانت ڪري وئي.

## حوالا
ريٽا شهاڻي جي لاڏاڻي جي خبر

ريٽا شهاڻي جا ڪتاب

ريٽا شهاڻي تي لکيل ارن باباڻي جو مضمون
فاروق شيخ

فاروق شيخ ( انگريزي ۾ Farooq Sheikh) جو جنم 25مارچ 1948ع ۾ ٿيو، انڊيا فلمن جو اداڪار تقريبن 1977ع کان ڪم ڪري رهيو آهي. مشهور پروگرام **جينا اسي ڪا نام هي** ٽي وي شو ۾ ڪم ڪري چڪو آهي.

## ذاتي زندگي

## فني سفر

## وفات
فاروق شيخ جو موت 27 ڊسمبر 2013ع ۾ دل جو دورو پڻ سبب ٿي، فاروق انڌير اولھ طرف مسلم قبرستان ۾ دفن ٿيل آهي، آخري رسمن ۾ جاويد اختر، رضا مراد، انوپم خير ۽ شبانا آزمي پڻ شريڪ ٿيا، سندس آخري آرامگاهه پنهنجي ماءُ جي پاسي ۾ آهي.

## فلمون
* گرم هوا (1973)
* ميري ساٿ چل (1974)

## حوالا

زمرو:1948ع جون پيدائشون
زمرو:گجراتي ماڻهو
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
پيداواري رشتا

**پيداواري رشتا**:
پيداواري رشتن مان مراد ماڻھن جو پاڻ کي اھڙيءَ ريت گڏ ڪرڻ آھي ته ھو پنھنجي روزمره جي روزي روٽي حاصل ڪري سگھن. انڪري پيداواري رشته ھر شڪل جي معاشري جو ڍانچو ھوندا آھن. ھي سماجي وجود جون اھي حالتون مھيا ڪندا آھن. مارڪس ان ڳالھ جي وضاحت ڪئي آھي ته پيداواري قوتن جو آغاز ڪھڙيءَ طرح سان مختلف پيداواري رشتن ۽ طبقاتي سماج جون مختلف شڪلون پيدا ڪندو آھي. ”طبقي“ سان اسان جي مراد معاشري جي اندر ماڻھن جو ھڪ اھڙو گروھ آھي جن جو پيداوار جي ذريعن سان ھڪ جھڙو تعلق ھجي. جنھن طبقي جي ملڪيت ۽ اختيار ۾ پيداوار جا ذريعا ھوندا آھن، ھُو معاشري تي حڪومت ڪندا آھن. ان سان گڏو گڏ ھيءَ ملڪيت ان کي ان قابل بڻائي ڇڏيندي آھي ته ھُو پورھيت طبقي کي پنھنجي جان حڪمران طبقي جي مفادن لاءِ مارڻ تي مجبور ڪري ڇڏي.
پورھيت طبقو اھڙي فضول پيداوار ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويندو آھي جنھن تي حڪمران طبقي جو گذارو ٿيندو آھي. مارڪس ان ڳالھ جي وضاحت ڪندي چئي ٿو ته ”مخصوص معاشي حالت جنھن ۾ غير ادا شده محنت“ سڌي سنئين پيدا ڪندڙن مان نچوڙي ويندي آھي، حاڪم ۽ محڪوم جي لاڳاپي جو تعين ڪندي آھي. انھيءَ بنياد مٿان سڄي جو سڄو معاشي سماج ٺھندو آھي، جيڪو پيداواري رشتن جي پنھنجي ذات جي اندران نڪرندو آھي. انھيءَ سبب سان گڏوگڏ مخصوص سياسي شڪل به. ان سان گڏ اسان کي ھن سياسي بنتر جو تعلق به ايندو آھي ته ڪھڙي طبقي وٽ اعلي اختيار ھوندو ۽ ڪھڙو طبقو عوام ھوندو. مختصر ھي ته ان جي لاڳاپي مطابق بڻجندڙ رياست جي مخصوص شڪل. (سرمايو_ ٽيون جلد)
ائٽ بي اوٽ (ڪتاب)

**ائٽ بي اوٽ** ڪتاب جهمٽمل خوبچند ڀاوناڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 18 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، اين. ايڇ پنجابيءَ ورهاڱي کان اڳ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
ڪهڪشان (ٽي وي پروگرام)

**ڪهڪشان** (انگريزي ۾ Kahkashan)  هندستان جي ٽيليويزن سيريل آهي، جنهن ۾ ڇھ مختلف اردو شاعر حسرت موهني، جگر مُرادآبادي، مخدوم محي الدين، جوش مليح آبادي، مجاز لکهنوي ۽ فراق گهورکپوري آهن. هن سيريل جا جملا علي سردار جعفري لکيا آهن ۽ هدايتڪار جلال آگاهه آهي. 1991 ۽ 1992 جي وچ ۾ شايع ڪئي وئي. سيريل جا ميوز جگجيت سنگهه ڪمپوز ڪيا هئا.

## حوالا

زمرو:اردو ٻولي جا ٽيليويزن پروگرام
ايڊورڊ ھيملٽن ائٽڪن

thumb|200px|ايڊورڊ ھيملٽن ائٽڪن (1851-1909)
**ايڊورڊ ھيملٽن ائٽڪن** () سنڌ جي گزيٽيئر جو مرتب، 16 آگسٽ 1851ع تي ساتر، ڀارت ۾ پيدا ٿيو. بنيادي تعليم ڀارت ۾ پنھنجي والد کان ورتائين. بي. اي ۽ ايم. اي بمبئي يونيورسٽيءَ مان فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. هندي ۽ انگريزيءَ کان سواءِ لاطيني ۽ يوناني ٻوليون بہ سٺي نموني ڄاڻندو هو.

## خدمتون

1876ع ۾ گورنمينٽ آف ممبئيءَ جي Customs and Salts Department ۾ نوڪريءَ جي شروعات ڪيائين ۽ مختلف شھرن ۾ خدمتون سرانجام ڏنائين. مئي 1903ع ۾ کيس ڪراچيءَ بدلي ڪري ڪسٽم ۽ سالٽ کاتي جو چيف ڪليڪٽر مقرر ڪيو ويو. جيتوڻيڪ سنڌ جو پھريون مڪمل گزيٽيئر اي. ڊبليو هگس 1876ع ۾ مرتب ڪيو هو، پر ان ۾ ڪيترين شين جي کوٽ جي ڪري هڪ مڪمل گزيٽيئر جي ضرورت محسوس ڪئي وئي. خاص طور تي ان وقت جي سنڌ جي ڪمشنر سر ايوان جيمس ان مسئلي ۾ تمام گهڻي دلچسپي ورتي. نيٺ بنجمين ايڊمن برنيڊن کي 15 نومبر 1904ع تي سنڌ جي ضلعن جي گزيٽيئر ترتيب ڏيڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو. مسٽر بينجمن ٿوري وقت ۾ ڪجهہ مواد بہ گڏ ڪري ورتو. خيال هو تہ هو هر ضلعي جو گزيٽيئر ٻن ٻن جلدن ۾ تيار ڪندو. حيدرآباد بابت مواد گڏ ڪندي مسٽر بينجمن برنيڊ جي طبيعت خراب ٿي وئي، جنھن ڪري هو موڪل تي لنڊن روانو ٿي ويو ۽ سڄي ڪم جي چارج مسٽر اي. ايڇ ائٽڪن کي ڏني وئي.

مسٽر ائٽڪن اڳ گڏ ٿيل مواد کي ٻيھر ترتيب ڏني، ورجاءَ وارو مواد مسودي مان ڪڍيو ويو. 1907ع ۾ نئين ترتيب ۽ مواد سان گزيٽيئر شايع ٿيو، جنھن جي جلد A کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو ۽ جلد B کي ڪيترن حصن ۾ آڻي ضلعي گزيٽيئر جي. ڊبليو سمٿ (J.W.Smith) ترتيب ڏنو. گزيٽيئر جي پھرئين حصي ۾ صوبائي معلومات جو مواد رکيو ويو، جنھن ۾ سنڌ جي آرڪيالاجي، زدامت (اينيڪئٽي) جاگرافي ۽ تاريخ جو مواد شامل هو، جڏهن تہ ضلعي مواد واري حصي ۾ واپار، انڊسٽري، تعليم، صحت، روينيو، عام تعلقات، قبيلا، قومون ۽ تاريخي جايون شامل ڪيون ويون. جلد B جي ضلعن جي لحاظ کان ترتيب هيٺينءَ ريت رکي وئي:
# V.B 1	Karachi District (1920)
# B – 2	Hyderabad District (1920)
# B – 3	Sukkur District (1919)
# B – 4	Larkana Distrcit (1919)
# B – 5	Nawabshah District (1920)
# B – 6	Thar and Parkar District (1919)
# B – 7	Upper Sindh Frontier District (1919)

## مڃتا

ضلعي گزيٽيئرن مان جتي ان دور جي تعليم، صحت، تجارت، زراعت ۽ لوڪل گورنمينٽ وغيره جي خبر پوي ٿي، اتي مشھور ماڻھن ۽ مشھور ماڳن جي معلومات بہ ملي ٿي. مسٽر ائٽڪن جيتوڻيڪ گزيٽيئر تي ڪم نہ ڪيو هو، پر بعد ۾ اهڙي ذميواري ملڻ تي هن ڪافي محنت ڪئي ۽ مواد جي سھيڙ جي خوبين ۽ خامين جي ذميواري پاڻ تي کنئي. اهو ئي سبب آهي تہ سڄي هندستان ۾ شايع ٿيل گزيٽيئرن ۾ ائٽڪن جي گزيٽيئر کي وڏي اهميت حاصل آهي. آگسٽ 1906ع ۾ اي. ايڇ ائٽڪن نوڪريءَ تان رٽائر ٿيو ۽ ’Eho‘ جي نالي سان هندستان جي نيچرل هسٽريءَ بابت لکندو رهيو. 1907ع ۾ هندستان کي الوداع ڪري برطانيہ روانو ٿي ويو، جتي ايڊن برگ ۾ 1909ع ۾ وفات ڪيائين.

## اھم ڪتاب

سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن، جن مان هيٺيان اهم آهن:
# The Tribes an any Frontier
# An Indian Matura list’s Foreign Pding (1883)
# Behind the Bungalow (1894)
# The Naturalist on the Prowl (1894)
# The Common Birds of Bombay (1900)

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* 
* 
** Common Birds of Bombay
** Common birds of India. 3rd edition with preface by Salim Ali and Loke Wan Tho
** Behind the Bungalow
** Tribes on my Frontier
** Concerning Animals and Other Matters

زمرو:1851ع جون پيدائشون
زمرو:1909ع جو وفاتون
زمرو:1909ع جون فوتگيون
زمرو:برطانوي جانور ڀياسدان
زمرو:برطانوي جيتڀياسدان
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
ائٽلس (ڪردار)

**ائٽلس** (Atlas) يوناني ديومالا جو هڪ طاقتور ڪردار جيڪو ڌرتيءَ جي گولي کي ڪلهي تي کڻي بيٺل ڏيکاريو ويندو آهي. هن کي ڌرتيءَ جي علمن جي ڄاڻ هئي، کيس سمنڊ جي اونهاين جي خبر هئي، زمين ۽ آسمان کي ڌار رکندڙ ٿنڀن جو سنڀاليندڙ هو. هي ديوتا Iapetus ۽ Cymene جو پُٽ ۽ پروميٿيس Prometheus جو ڀاءُ هو. ڪٿا موجب ائٽلس ڪنھن موقعي تي ديوتائن جي ديوتا زيوس Zeus جي حڪم جي نافرماني ڪئي هئي، جنھنڪري هن کي سزا طور زمين ڪلهي تي کڻي بيھڻ جو حڪم مليو. پروميٿس جي التجا تي هن جي سزا معاف ٿي، پر کيس پٿر بنايو ويو. اتر آفريڪا جو ائٽلس جبل ان جي نالي سان منسوب آهي. ان ئي حوالي سان جڏهن سورهين صديءَ ۾ ڌرتيءَ جا نقشا وغيره ٺھڻ لڳا تہ انهن کي ’ائٽلس‘ چوڻ شروع ڪيائون. هاڻي نقشن جي ڪتاب کي بہ ائٽلس Atlas چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:هيراڪليس جي ڏندڪٿا
زمرو:ٽائيٽنس
زمرو:ڪردار
2001 (سلجھائپ)

2001 مان مراد سال 2001ع ٿي سگهي ٿو، جڏھن تہ ان مان ٻيون مرادون بہ ٿي سگهن ٿيون.
2003ع

__NOTOC__

## واقعا
* **[[20 جُونِ]]** –  آمريڪا جي شهر سان فرانسسڪو ۾ وڪيميڊيا فائونڊيشن جو بنياد پيو.
* **[[11 آگسٽ]]** – ارڙهن مهينن کان پوءِ لاهور دهلي بس کي ٻيهر شروع ڪيو ويو.
* **[[27 ڊسمبر]]** – صدرِ پاڪستان جنرل پرویز مشرف تي راولپنڊي ۾ قاتلاڻو حملو ٿيو.

## پيدائش

## فوتگيون
* **[[13 ڊسمبر]]** — شمس سومرو، نثر نويس، ڪهاڻيڪار ۽ شاعر

## حوالا

زمرو:زمرو:ايڪيهين صدي
زمرو:سال
زمرو:2003ع
2004ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[22 جُونِ]]** ــ عمران خان ۽ جمائما گولڊ سمٿ وچ ۾ طلاق ٿي وئي، سندن شادي 9 سال ھلي.
* **[[24 جُونِ]]** ــ نيويارڪ رياست ۾ موت جي سزا وارو قانون ختم ڪيو ويو.
* **[[28 جُونِ]]** ــ عراق مٿان آمريڪي ۽ اتحادي طاقتن جي حڪمراني ختم ٿي، سمورا اختيار عراقي عبوري حڪومت حوالي ڪيا ويا.
***[[22 جُولاءِ]]** – استنبول کان انقره ويندڙ ريل جي حادثي ۾ 140 ماڻهو فوت ٿي ويا.
***[[23 سيپٽمبر]]** – هيريڪن جيني سبب هيٽي ۾ ٽي هزار کان وڌيڪ ماڻهو فوت ٿي ويا.

## پيدائش

## فوتگيون
***[[30 جُونِ]]** ــ جمال ابڙو، ليکڪ

زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
زمرو:2004ع
2005ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[13 جُولاءِ]]** – گھوٽڪي ريل حادثي ۾ 136 مسافر فوت ۽ 170 کان وڌيڪ زخمي ٿي پيا.
***[[14 جُولاءِ]]** – نيو هورائيزن پهريون خلائي مشن هو، جنهن پلوٽو جو مشاهدو ڪيو.
***[[17 جُولاءِ]]** – پاڪستان جي سڪيورٽي فورسز اتر وزيرستان ۾ 70 غيرملڪي دهشتگرد ماري ڇڏيا.
***[[23 جُولاءِ]]** – مصر جي علائقي شرم الشيخ ۾ ٽن بم ڌماڪن جي نتيجي ۾ اسي ماڻهو قتل ۽ سو کان وڌيڪ زخمي ٿي پيا.
***[[26 جُولاءِ]]** – ممبئي ۾ 24 ڪلاڪن ۾ 90 سينٽي ميٽر بارش ٿي.
***[[27 جُولاءِ]]** – ممبئي ۾ 24 ڪلاڪن جي دوران ريڪارڊ 944 ملي ميٽر مينهن سبب 786 ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.
***[[28 جُولاءِ]]** – آئرش ري پبلڪن آرمي (آئي آر اي) طرفان 30 سالن کان هلندڙ هٿياربند جهدوجهد جي خاتمي جو اعلان ڪيو ويو.
***[[3 آگسٽ]]** – ماريطانيہ ۾ فوجي بغاوت ٿي ۽ صدر احمد طايا جي حڪومت کي برطرف ڪيو ويو.
***[[7 آگسٽ]]** – لنڊن ۾ چار بم ڌماڪن جي نتيجي ۾ 37 شهري مارجي ويا.
***[[15 آگسٽ]]** – اسرائيل پاران غزه پٽي تان اٺٽيهه سالن کان پوءِ پنهنجا فوجي ڪڍيا ويا.
***[[30 سيپٽمبر]]** – محمد جا متنازه ڪارٽون ڊينمارڪ جي اخبار ۾ ڇاپيا ويا.
***[[8 آڪٽوبر]]** – 7.6 جي شدت سان ڪشمير ۾ آيل زلزلي ۾ 86 هزار کان وڌيڪ ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.

## پيدائش

## وفات
***[[25 آڪٽوبر]]** – زرينه بلوچ، لوڪ فنڪاره

## حوالا

زمرو:سال
زمرو:2005ع
2006ع

__NOTOC__

## واقعا
* **[[6 فيبروري]]** – سنڌي وڪيپيڊيا، کليل ڄاڻ چيڪلي جي شروعات ٿي.
* **[[15 جُولاءِ]]** –  سماجي رابطن جي ويبسائيٽ ٽوئيٽر جو بنياد پيو.
* **[[5 سيپٽمبر]]** – وزيرستان ۾ ويڙهاڪ ۽ پاڪستان سڪيورٽي فورسز جي وچ ۾ امن مهادو ٿيو.
* **[[4 آڪٽوبر]]** – وڪي ليڪس جو بنياد پيو.
* **[[9 آڪٽوبر]]** – اتر ڪوريا پهريون ايٽمي تجربو ڪيو.

## پيدائش

## فوتگيون

زمرو:2006ع
زمرو:سال
2008ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[26 جُولاءِ]]** – احمد آباد ۾ 21 بم ڌماڪن جي نتيجي ۾ 56 ماڻهو قتل ۽ 200 کان وڌيڪ زخمي ٿي پيا.
***[[18 آگسٽ]]** – پرويز مشرف قوم سان خطاب دوران پاڪستان جي صدارت تان استعفي جو اعلان ڪيو.
***[[6 سيپٽمبر]]** – پاڪستان ۾ صدارتي چونڊون ٿيون، آصف علي زرداري 481 ووٽ کڻي پاڪستان جو صدر منتخب ٿيو.
***[[9 سيپٽمبر]]** – آصف علي زرداري پاڪستان جي يارهين صدر جو قسم کنيو.
***[[20 سيپٽمبر]]** – باورد سان ڀريل ٽرڪ کي اسلام آباد جي ميريٽ هوٽل سان ٽڪرايو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ 54 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 266 زخمي ٿيا.
***[[7 آڪٽوبر]]** – خلائي پٿر ٽي سي 3 سوڊان جي مٿان اچي ڪريو.

## پيدائش

## فوتگيون

زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
زمرو:2008ع
2009ع

__NOTOC__

## واقعا
* **[[21 جُونِ]]** — پاڪستان سريلنڪا کي ھارائي ٽوينٽي20 ورلڊ ڪپ کٽيو.
***[[28 آڪٽوبر]]** – پشاور بم ڌماڪي جي نتيجي ۾ 137 ماڻهو اجل جو شڪار ۽ 213 زخمي ٿيا.

## پيدائش

## فوتگيون
***[[30 جُولاءِ]]** – ظهير الاسلام عباسي، پاڪستاني فوج جو جنرل
***[[23 آڪٽوبر]]** – سھراب فقير، سنڌي فنڪار

زمرو:2009ع
زمرو:سال
2011ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[11 جُولاءِ]]** – مڪاني ادارن جي ناظمن واري نظام جو خاتمو ڪري ڪراچي جا پنج ضلعا بحال ڪيا ويا.
***[[13 جُولاءِ]]** – گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل جي قرارداد 1999 تحت ڏکڻ سوڊان گڏيل قومن جي اداري جو 193ھون رڪن بڻيو.
***[[20 سيپٽمبر]]** – آمريڪي فوج ”نه پڇو، نه ٻڌايو“ پاليسي جو خاتمو آڻيندي هم جنس پرست مرد ۽ عورتن کي فوج ۾ شامل ڪرڻ جو اعلان ڪيو.
***[[31 آڪٽوبر]]** – دنيا جي آبادي ست ارب کان وڌي وئي. هن ڏينهن کي گڏيل قومن جي اداري ست ارب جو ڏينهن طور مقرر ڪيو آهي.

## فوتگيون
***[[4 جنوري]]** – سلمان تاثير، پنجاب جو گورنر
***[[12 جُولاءِ]]** – عبدالجبار جوڻيجو، سنڌ جو ناميارو اديب
***[[10 آڪٽوبر]]** – جگجيت سنگهه، هندوستاني ڪلاڪار
***[[23 آڪٽوبر]]** – نصرت ڀٽو، پاڪستاني سياستدان

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:سال
زمرو:2011ع
2012ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[27 جُولاءِ]]** – لنڊن اولمپڪس جو افتتاح ٿيو.
***[[12 آگسٽ]]** – سشيل ڪمار پهريون هندوستاني پهلوان هو جنهن اولمپڪس راندين  ۾ پهلواني جي مقابلن ۾ چاندي جو ٻلو کٽيو.
***[[9 آڪٽوبر]]** – ملالا يوسفزئي کي قتل ڪرڻ جي طالبانن جي ڪوشش ناڪام وئي.

## پيدائش

## فوتگيون
***[[18 جُولاءِ]]** – راجيش کنا، هندوستاني اداڪار

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:سال
زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
زمرو:2012ع
2015ع

__NOTOC__

## واقعا
* **[[11 سيپٽمبر]]** – مسجد الحرام، سعودي عرب ۾ ڪرين حادثي سبب 111 ماڻهو فوت ۽ 394 زخمي ٿي پيا.
* **[[10 آڪٽوبر]]** – ترڪي جي گادي واري هند انقره ۾ مرڪزي ريلوي اسٽيشن ويجهو ڌماڪي سبب 102 ماڻهو اجل جو شڪار ۽ 400 کان وڌيڪ زخمي ٿي پيا.
* **[[14 آڪٽوبر]]** – تونسا شريف ۾ بم ڌماڪي جي نتيجي ۾ 7 ماڻهو اجل جو شڪار ۽ 13 زخمي ٿي پيا.
* **[[26 آڪٽوبر]]** – افغانستان جي اترين علائقن ۾ هندوڪش جبل وٽ 7.5 شدت سان آيل زلزلي ۾ 398 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 2536 زخمي ٿي پيا.

## فوتگيون
* **[[15 جُولاءِ]]** – شيلا راماڻي، هندوستان اداڪاره

## حوالا

2015ع
زمرو:2015ء
زمرو:سال
2016ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[22 جُونِ]]** ــ پاڪستاني قوال امجد صابري کي نامعلوم ماڻھن قتل ڪري ڇڏيو.
* **[[14 جُولاءِ]]** ــ نيس، فرانس ۾ دهشتگرد ڪاروائي ۾ 86 شهري قتل ۽ 400 کان مٿي زخمي ٿي پيا.
* **[[18 سيپٽمبر]]** ــ ڄمون ۽ ڪشمير جي اوري سيڪٽر ۾ ھندوستاني فوج جي هيڊڪوارٽر تي حملي سبب 18 فوجي قتل ٿي ويا.
* **[[7 آڪٽوبر]]** ــ هيريڪن ميٿيو سبب 800 کان وڌيڪ ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا.
* **[[13 آڪٽوبر]]** ــ مالديپ دولت مشترڪه مان نڪري ويو.

## فوتگيون
***[[22 جُونِ]]** ــ امجد صابري، پاڪستاني قوال
* **[[8 جُولاءِ]]** ــ عبدالستار ايڌي، سماجي ڪارڪن
* **[[15 جُولاءِ]]** ــ قنديل بلوچ، پاڪستان ماڊل

زمرو:2006ع
زمرو:2016ء
زمرو:سال
زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال