open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فنلينڊ

**فن لينڊ** (Finland)، سرڪاري طور تي فنلينڊ جي جمهوريه، اتر يورپ ۾ هڪ نورڊڪ ملڪ آهي. ان جي سرحد اتر اولهه ۾ سويڊن، اتر ۾ ناروي ۽ اوڀر ۾ روس سان، اولهه ۾ نار بوٿنيا ۽ ڏکڻ ۾ فنلينڊ جي نار سان، ايسٽونيا جي سامهون آهي. فنلينڊ 3,38,145 ڪلوميٽرزچورس (1,30,559 اسڪوائر ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي  ۽ ان جي آبادي 56 لک آهي. هيلسنڪي راڄڌاني ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. آبادي جي وڏي اڪثريت نسلي فنش آهن. سرڪاري ٻوليون فننش ۽ سويڊش آهن، جن مان 84.9 سيڪڙو آبادي پهرين پنهنجي مادري ٻولي ڳالهائين ٿا ۽ 5.1 سيڪڙو بعد ۾ ڳالهائين ٿا.  

فنلينڊ جي آبهوا ڏکڻ ۾ خشڪ براعظمی کان اتر ۾ بوريل تائين مختلف آهي. زمين جو احاطو گهڻو ڪري بوريل ٻيلو آهي، جنهن ۾ 1,80,000 کان وڌيڪ رڪارڊ ٿيل ڍنڍون آهن.

آخري برفاني دور کان پوءِ فنلينڊ پهريون ڀيرو 9000 ق. م. ۾ آباد ٿيو. پٿر جي دور ۾، سيرامڪس جي مختلف اندازن جي ڪري، مختلف ثقافتون ظاهر ٿيون. برونز جي دور ۽ لوھہ جي  دور کي فينوسڪنڊيا ۽ بالٽڪ علائقي ۾ ٻين ثقافتن سان رابطي جي نشاندهي ڪئي وئي هئي. 13ھین صدي عيسوي جي آخر کان، فنلينڊ اترين صليبي جنگن جي نتيجي ۾ سويڊن جي سلطنت جو حصو بڻجي ويو. سال 1809ع ۾، فنلينڊ جنگ جي نتيجي ۾، فنلينڊ سويڊن کان قبضو ڪيو ويو ۽ فنلينڊ جو هڪ گرانڊ ڊچي بڻجي ويو، هڪ خودمختيار رياست جن تی روسي سلطنت جي حڪمراني هئي. ان عرصي دوران فنش فن جي ترقي ٿي ۽ مڪمل آزاديءَ جو خيال زور وٺڻ لڳو. 1906ع ۾، فنلينڊ پهريون يورپي رياست بڻجي ويو جنهن کي آفاقي ووٽ ڏيڻ جو حق ڏنو ويو ۽ دنيا جي پهرين رياست بڻجي وئي جنهن سڀني بالغ شهرين کي عوامي آفيس لاء هلائڻ جو حق ڏنو. سال 1917ع جي روسي انقلاب کان پوءِ فنلينڊ پنهنجي مڪمل آزادي جو اعلان ڪيو. 

سال 1918ع ۾ قوم فنلينڊ جي گهرو ويڙهه ۾ ورهائجي وئي. ٻي عالمي جنگ دوران، فنلينڊ سياري جي جنگ ۽ تسلسل واري جنگ ۾ سوويت يونين خلاف، ۽ بعد ۾ لپ لينڊ جنگ ۾ نازي جرمني جي خلاف وڙهندو رهيو. نتيجي طور، هن پنهنجي علائقي جا حصا وڃائي ڇڏيو پر ان جي آزادي برقرار رکي.

فنلينڊ 1950ع تائين وڏي پيماني تي زرعي ملڪ رهيو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، ان تي تيزيءَ سان صنعتي ترقي ڪئي ۽ هڪ ترقي يافته معيشت قائم ڪئي، جيڪا نارڊڪ ماڊل تي ٺاهيل فلاحي رياست سان. هن ملڪ کي مجموعي خوشحالي ۽ اعلي فيصد آمدني جو تجربو ڪرڻ جي اجازت ڏني. سرد جنگ دوران، فنلينڊ سرڪاري طور تي غيرجانبداري جي پاليسي کي قبول ڪيو. ان وقت کان وٺي، اهو سال 1995ع ۾ يورپي يونين، 1999ع ۾ يوروزون ۽ 2023ع ۾ نيٽو جو ميمبر بڻجي چڪو آهي. فنلينڊ مختلف بين الاقوامي تنظيمن، جهڙوڪ گڏيل قومن، نارڊڪ ڪائونسل، شينجیئن علائقو، ڪائونسل آف يورپ، ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزیشن ۽ اقتصادي ترقی جی تنظیم، او ای سی ڊی (OECD) جو میمبر آھي.
## تاريخ
قبل از تاريخ: 
## جاگرافي
thumb
thumb
## حڪومت ۽ سياست
thumb|پرچم
thumb|هٿن

## معيشت
## آبادي
## ثقافت
## پڻ ڏسو
* نورڊڪ ملڪ

## خارجي لنڪس

## حوالا



زمرو:عيسائي رياستون
زمرو:فن لينڊ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:ملڪ
زمرو:نورڊڪ ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
آگ ٽي وي

**آگ ٽي وي** پاڪستان جي نوجوان نسل جي لاءِ ٺاھيو ويل چينل آھي جنھن ۾ انٽرٽينمنٽ سان گڏوگڏ موسيقي جا پروگرام ڏيکاريا ويندا آھن۔ آگ ٽي وي جي وی جيز (VJ's) جا نالا ھيٺ ڏنل . 
* ‎‎‎VJ Fuse/وي جي فيوز
* VJ Meter/وي جي ميثر
* VJ Jugnoo/وي جي جگنون
* VJ Raheel/وي جي راحيل
* VJ Reeshem/وي جي ريشم
* VJ Mahira/وي جي ماحرا
* VJ Yasir/وي جي ياسر
* VJ Alishba/وي جي علشبہ

## پڻ ڏسو
* بي بي سي نيوز
* جيو ٽي وي
* ريڊيو پاڪستان
* پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن
* پاڪستان جا ٽي وي چينل

## خارجي ڳنڍڻا
* آگ ٽي وي 
زمرو:ابلاغ عامه
زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا
پاڙو

**پاڙو** ()
( *maḥalla*, بنگالي: মহল্লা *mahallā*,  *mōhallā*,  *maḥalla*, ) ھڪ انتظامي تقسيم آھي جيڪا عرب ملڪن، بلقان، ڏکڻ ايشيا اولھ ايشيا ۽ ويجھن ملڪن ۾ استعمال ٿئي ٿي۔

## وصف

ڀر ۾ اڏيل گهر، ٻه گهر هجن يا گهڻا گهر هجن، پر هڪٻئي جي ڀر ۾ هجن، ڀت ڀت سان هجين يا جنڊو گڏ هجي يا سامهون هجن. اهڙيءَ طرح اڏيل گهرن جي مجموعي کي ”پاڙو“ چوندا آهن. پاسي واري گهر ۾ رهندڙ کي ”پاڙيسري“ چوندا آهن. ٻهراڙين ۾ پاڙي ۾ فقط مٽن مائٽن جا گهر ٿيندا آهن، پر ننڍن يا وڏن شهرن ۾ ڪير به پاڙيسري ٿي سگهي ٿو، ڪا جهل پل نه هوندي آهي.

## حق

چوندا آهن ته ”پاڙو نبين کي به پيارو آهي“. پاڙيسرين جي حقن کي هر معاشري ۾ قبول ڪيو ويو آهي. نبي سڳوري صلي الله عليه وسلم پاڙيسريءَ جي حقن تي تمام گهڻو زور ڏنو آهي.

## حوالا

زمرو:سماج
سند

ڪنھن بہ ڳالھ (خواھ اھا تعليم سان لاڳاپيل ھجي يا ڪاروبار زندگي سان) جي گواھي جي سلسلي ۾ ڏني ويندڙ ھڪ رسمي دستاويز کي **سند** چيو ويندو آھي ان کي انگريزي ۾ Certificate چيو وڃي ٿو. جڏھن تہ سنڌي ۾ عام طور تي اس مان ھڪ تعليمي سند يا degree جي مراد ورتي وڃي ٿي، پر جيئن تہ مٿي بيان آيو تہ سند جو لفظ صرف تعليمي degree جي لاءِ مخصوص نہ آھي.

زمرو:سلجھائپ صفحا
تعليمي بورڊ

ھڪ منتظمن يا ڊائريڪٽرز جي مجلس جيڪا ھڪ اسڪول، ڪاليج يا يونيورسٽي جي منتظم ھوندي آھي-
گھڙي

*لفظ گھڙي جي ٻي استعمال جي لاءِ ڏسو: وقت*
thumb|300x300 عڪسلون|‏ھڪ جديد گھڙي
**گھڙي** (watch)، وقت ٻڌائڻ وارو آلو (ننڍو گھڙيال) جيڪو ھڪ ئي شخص جي استعمال جي لاءِ ٺاھيو ويندو آھي. اڄ ڪالھ اِن مان مُراد عموماً ويڻي جي گھڙي (ھٿ گھڙي يا دستي گھڙي) ھوندي آھي جنھن کي ھٿڪڙي يا پٽّي جي ذريعي ويڻي تي ٻڌو ويندو آھي. جديد گھڙيون وقت سان گڏوگڏ ڏينھن، تاريخ، مھينو ۽ سال بہ ٻڌائن ٿيون جڏھن تہ برقي گھڙين ۾ ٻيون بہ اِضافي خصوصيتون ٿي سگھن ٿيون.
## پڻ ڏسو
* گھڙيال
* آلاتي گھڙي
* حسابگر گھڙي
* ساعتيات
## حوالا
جينيات

**جينيات** (Genetics) جاندارن ۾ نسل (Genus)، جينياتي تبديلي ۽ نسلي وراثت جو مطالعو آهي. اهو حياتيات ۾ هڪ اهم شاخ آهي ڇاڪاڻ ته وراثت حياتيات جي ارتقاء لاء اهم آهي. گريگور مينڊل، هڪ موراوين آگسٽين پادري، جيڪو 19هين صدي ۾ برنو ۾ ڪم ڪري رهيو هو، پهريون شخص هو جنهن سائنسي طور جينيات جو مطالعو ڪيو. مينڊل، وقت جي حوالي سان، والدين کان اولاد تائين نمونن سان "ورثي جي خاصيتن" جو اڀياس ڪيو. هن ڏٺو ته جاندار (مٽر جا ٻوٽا) وراثت جي خاصيتون جدا جدا ”ورثي جي اڪائين“ ذريعي حاصل ڪن ٿا. هي اصطلاح، اڄ به استعمال ڪيو ويندو آهي، ڪجهه حد تائين مبهم تعريف آهي جنهن کي جين (Gene) طور حوالو ڏنو ويو آهي.
 
21هين صديءَ ۾ جينياتي وراثت ۽ ماليڪيولر وراثت جا طريقا اڃا تائين جينيات جا بنيادي اصول آهن، پر جديد جينيات جين جي ڪم ۽ رويي جي مطالعي لاءِ وسيع ٿي چڪي آهي. جين جي جوڙجڪ ۽ ڪم، تغير ۽ ورهاڱي جو اڀياس جيو گھرڙي جي حوالي سان، عضوي (مثال طور غلبو) ۽ آبادي جي حوالي سان ڪيو ويندو آهي. جينيات ڪيترن ئي ذيلي شعبن کي جنم ڏنو آهي، جن ۾ ماليڪيولر جينيات، ايپي جينيٽڪس ۽ آبادي جي جينيات شامل آهن. وسيع ميدان ۾ اڀياس ڪيل جاندار زندگيءَ جي دائرن (آرڪيا، بيڪٽيريا ۽ يوڪيريئوٽا) تي مشتمل آهن. جينياتي عمل هڪ عضوي جي ماحول سان گڏ ڪم ڪن ٿا ۽ ترقي ۽ رويي تي اثر انداز ڪرڻ لاء تجربو، اڪثر ڪري فطرت بمقابله پرورش جو حوالو ڏنو ويو آهي. جاندار جيو گھرڙا يا جاندار جي اندروني يا ٻاھرين ماحول جين ٽرانسپشن کي وڌائي يا گھٽائي سگھي ٿي. هڪ شاندار مثال جينياتي طور تي هڪجهڙائي واري مڪئي جا ٻه ٻج آهن، هڪ، هڪ معتدل آبهوا ۾ رکيل آهي ۽ هڪ خشڪ آبهوا ۾ (ڪافي آبشار يا مينهن نه هجڻ جي ڪري). جڏهن ته مڪئي جي ٻن ٻوٽن جي سراسري اوچائي جينياتي طور تي طئي ڪيو ويندو آهي، هڪ خشڪ آبهوا ۾ صرف هڪ ٻوٽي جي اوچائي، ان جي ماحول ۾ پاڻي ۽ غذائي اجزاء جي کوٽ سبب، معتدل آبهوا ۾ رکيل ٻوٽي جي مقابلي ۾ اڌ تائين وڌي ٿي.

## اصطلاح
## تاريخ
## وراثت جون خاصيتون
## وراثت لاء ماليڪيولر بنياد
## جين جو اظهار
## جينياتي تبديلي
## تحقيق ۽ ٽيڪنالاجي
## سماج ۽ ثقافت
جڏهن کان ڊاڪٽر جي ڊي واٽسن ۽ ايف ايڇ سي ڪرڪ، ڊي ايس اَي ماليڪيول جي ڪيميائي بناوت دنيا آڏو آشڪار ڪئي آهي (جنهن دريافت تي کين 1962ع ۾ نوبل انعام سان نوازيو ويو) تڏهن کان جينياتي سائنس (Genetics) ۾ تمام تيز ترقي ٿي آهي. اها دنيا پري ناهي، جڏهن ڪا عورت ”انساني ڳڀڙن جي بئنڪ“ مان پنهنجي پسند جو ڪو ”ڄميل ڳڀڙو (Frozen Embryo) چونڊي، ان کي پنهنجي ڳڀ ۾ چنبڙائيندي ۽ نون مهينن کانپوءِ هڪ اهڙي بار کي جنم ڏيندي جنهن جي کل جي رنگ، اکين جي رنگ، قد ۽ پيدائشي بيمارين کان پاڪ گهڻو ڪري پاڪ هوندا.
## پڻ ڏسو
* ايمبريالوجي
* جينياتي خرابي 
* جينياتي تنوع 
* جينياتي انجنيئرنگ 
* جينيات جو خاڪو 
## خارجي لنڪس

* 
* 
* 
* 

## حوالا

زمرو:جينيات
زمرو:علم حياتيات
زمرو:درسي علم
زمرو:علم طب جا شعبا
زمرو:علم حياتيات جون شاخون
زمرو:زندگي جي سائنس
لاکا ويلفيئر ايسوسيئيشن

**لاکا ويلفيئر ايسوسيئيشن** جو بنياد 1988 ۾ مرحوم عبدالحفيظ لاکو صاحب جن پنهنجن ساٿي سان گڏجي ڪيو،، جنهن ڪجهه عرصو ڪم ڪيو ۽ بعد ۾ ڪجهه مسئلن جي ڪري هن تنظيم کي بند ڪيو ويو.
ان کان پوءِ مختلف ماڻهن پنهنجي وس آهر هن کي هلايو ۽ ڀلائي جا ڪن ڪندا رهيا،،،،،، نوشهروفيروز ،ڪنڊيارو ۾ رهندڙ سردار نور احمد لاکو جي فرندن سردار ڀلي رکيو لاکو، ءِ سندن ڀائٽئي سردار عبدالحڪيم لاکو جن لاکا برادري جا ميڙاڪا ڪرايا ۽ ان ديوران برادري سان رابطي ۾ رهيا،،، جنهن ۾ لاکا برادري جي هيٺئيڻ طبقي کي بالڪل نظر انداز پئي ڪيو ويو،،، ان صورتحال کي سامهون رکندي حيدرآباد جو رهواسي پروفيسر ڊاڪٽر محمد حنيف لاکو جن ان تنظيم کي هلائڻ جو سوچيو.... ۽
سائبورگ

**سائبورگ** (Cyborg) تجربا ٿي رهيا آهن تہ انسان جي جسم ۽ ڪمپيوٽر جو ڪنھن طرح سان ميلاپ ڪرائجي. سائنس فڪشن ۽ فلمن ۾ تہ هي هڪ سٺو موضوع رهيو آهي. انساني شين جي هڪ ٻئي سان ملي وڃڻ کان سائنس فڪشن ۽ فلمن ۾ سائبورگ (Cyborg) جي نالي سان سڏيو ويو آهي. انسان کي مشين سان ڳنڍي هن جي ذهانت کي وڌائڻ تي بہ تجربا ٿي رهيا آهن. هڪ اهڙي سرشتي تي ڪم هلي رهيو آهي جنھن ۾ انسان جون سوچون خود بخود هڪ ڪمپيوٽر جي حافظي واري يونٽ ۾ داخل ٿي وڃن، جن تي بنياد تي اهو ڪمپيوٽر فيصلا ڪري.

## تعريف ۽ تفصيل
## اصل
## انجنيئرنگ ۾ سائبورگ ٽشو
## حقيقي سائبورگائيزيشن جي ڪوششون
## عملي ايپليڪيشنون
## مستقبل جي گنجائش ۽ امپلانٽيبل ٽيڪنالاجي جو ضابطو
## سائبورگ فائونڊيشن
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:ڪمپيوٽر
زمرو:زندگي جي سائنس
گورنر

**گورنر** (governor) ڪيترن ئي ملڪن ۾ ھڪ حڪومتي اھلڪار ھوندو آھي عام طور تي مختيارڪار يا امرن کي انجام ڏيڻ جو ذميدار ھوندو آھي جنھن جو درجو رياست جي سربراھ جي تحت ھوندو آھي.
زمرو:اختيار وارا عھدا
زمرو:حڪومتي پيشا
زمرو:حڪومتي عھديدار
وڏو وزير

**وڏو وزير** ڀارت، پاڪستان ۽ دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ صوبي يا رياست جي سطح تي حڪومت جو سڀ کان وڏو وزير ھوندو آھي۔ ھي حڪومت ھلائڻ جو زميدار ھوندو آھي۔ عام طور تي صوبائي اسيمبلي ۾ اڪثريتي جماعت جو سربراھ ھوندو/ھوندي آھي۔

زمرو:حڪومتي سربراهه
شھر جو ناظم

**حاڪمِ شھر **يا **ميئر** (انگريزي:Mayor) شھر جو ذميدار ۽ منتظم ٿيندو آھي۔ ان جي چونڊ ان ئي شھر جا رھڻ وارا ماڻھو ڪندا آھن۔ ڪڏھن مرڪزي حڪومت بہ حاڪم شھر متعين ڪندي آھي۔ کوڙ ساترا مل مثلاََ جرمني ۽ آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ حاڪمِ شھر بلدياتي حڪومتي انتظام ۽ ورھاست ۾ سڀ کان وڏو منصب ھوندو آھي۔
زمرو:اختيار وارا عھدا
زمرو:حڪومتي پيشا
ٿري (واھڻ)

**ٿري** (Thari) سنڌ، پاڪستان جو ھڪ قديم ننڍو شھر آھي، جيڪو ڪراچي کان 229 ڪلوميٽر پري ۽ حيدرآباد کان 70 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آھي. ٿري انتظامي اعتبار کان تعلقي ماتلي، ضلعي بدين جي يونين ڪائونسل آھي.

## تاريخ
سنڌ جي سومرا حڪمرانن ٿري کي پنھنجي تخت جو پائو بڻايو ۽ شان ۽ شوڪت سان سنڌ تي حڪمراني ڪئي۔

## پڻ ڏسو
* سومرو
* سنڌ جا شھر

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ھنڱورجا

**ھنڱورجا** سنڌ پاڪستان جو ھڪ قديم شھر آھي جيڪو قومي شاھراھ تي ڪراچي کان 400 ڪلوميٽر پري ۽ راڻي پور کان 14 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي آھي۔ ھنڱورجا انتظامي اعتبار سان تعلقي سوڀوديري، ضلعي خيرپور جي يونين ڪائونسل آھي۔

## نالي جو سبب
تاريخ ھنڱورجا جو مصنف پروفيسر (ر) مير محمد سومرو چوي ٿو تہ،

ممتاز نقاد اللہ رکيو ٻُٽ جنھن سماٽ تي مڪمل ڪتاب لکيو آھي، ان جي تحقيق جي موجب ھنڱورجا سماٽ جي ذات آھي۔ مرزا قليچ بيگ جو چوڻ آھي تہ سما خاندان جون جدا جدا شاخون آھن ۽ ان ۾ ھنڱورجا بہ نمايان آھي۔

## قدامت
قدامت جي لحاظ سان ھي شھر تمان قديم آھي۔ شھر جي قيام جي تاريخ نہ ملي سگھي آھي پر اھو ثابت ٿي چڳو آھي تہ ھي شھر سن 947ھ کان بہ پھريان آباد ھيو۔

## نامور شخصيتون
* سيد ناصر علي شاھ لڪياري (اڳوڻو پير آف ھنڱورجا)
* سيد ڪاظم علي شاھ لڪياري (ميمبر قومي اسمبلی)
* منشي عبدالرؤف سھتو(اديب، انشاپرداز)
* مخدوم غلام عباس صديقی (عالمِ دين)
* مخدوم ھنڱورجو (عالمِ دين)
* مولانا الله بخش سومرو (عالمِ دين)
* پروفيسر (ر) مير محمد سومرو (مفسر قرآن، شاعر، محقق، تاريخ دان, مصنف تاریخ ہنگورجا)
* نصير سومرو (شاعر)
* جسٽس (ر) زوار حسين جعفري (اڳوڻو جج سپريم ڪورٽ)
* ميجر (ر) افتخار حسين زيدي (مصنف)
* محمد موسيٰ سومرو (اڳوڻو سيڪشن آفيسر)
* ڄام حمز علي خان سھتو (قانون دان)

## لاڳاپيل علائقا
* ٺري ميرواھ
* راڻي پور
* سيٺارجا
* سوڀوديرو

## پڻ ڏسو
* تاريخ ھنڱورجا
* مير محمد سومرو
* سومرو
* نصير سومرو
* سنڌ جا شھر

## حوالا



زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:خيرپور ضلعو
راڻي پور

**راڻي پور** (Ranipur) جي لاءِ توھان ھيٺ ڏنڪ صفحن سان رجوع ڪري سگھو ٿا:

## جڳھون

### بنگلا ديش
* راني پور، بنگلا ديش

### پاڪستان
* راڻي پور، پاڪستان

### ڀارت
* راني پور،اتر پرديش
* راني پور، اتر اکنڊ
* راني پور،بھار
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
راڻيپور، سنڌ

**راڻي پور** (اردو: رانيپور) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جي سوڀو ديرو تعلقي جي ھڪ ننڍو شهر ۽ ٽائون ڪاميٽي آهي جيڪا نيشنل ھاء وي 5 تي واقع آھي. 

ھن شھر جي ڀرسان ھڪ ڪلوميٽر جي فاصلي تي ڳوٺ درازا واقع آهي، جتي سنڌ جي صوفي شاعر سچل سرمست جو مقبرو آهي. هن کان علاوه ھن شھر ۾ مختلف پيرن فقيرن جا مقبرا پڻ آھن جن م صالح شاھه، درگاہ حضرت سید حاجنہ شاھه ۽ سخی بودلا بخاری شامل آهن. شھر ۾ يادگار علامتي دروازا پڻ آھن جن ۾ باب دستگير، باب سچل سرمست، باب بودلا، باب صالح شاھه، باب عبدالجبار شاھ ۽ باب ڇتن شاھه بادشاھ شامل آهن. ھي شھر راڻي پور ھڪ عورت جي نالي سان مشهور آهي جنهن جي مزار درگاہ حضرت سید حاجنه شاہ سچي بودلا رح جي روضي ۾ موجود آهي. ھن شھر ء ان جي پسگردائيءَ وارن ڳوٺن ۾ مختلف ذاتين جا سنڌي ڳالهائيندڙ ماڻهو رھن ٿا، جن ۾ ننگريجا، راڄپر، عباسي، سيد، ڪلھوڙا،  سولنگي، ڄامڙا، وطني، جوڻيجا، ثڳڙ، بروھي، ڀيلار، شاھاڻي، وساڻ، سھتا، پیرزادہ، ھڱورا ۽ گھانگھرا وغيرہ شامل آھن. ھتي راڻي پور شوگر مل ھڪ اھم صنعتي يونٽ آھي.

## تعليم
ھڪ ننڍڙو شھر ھوندي بہ ھي تعليم ۾ اڳڀرو رهيو آهي. ھتي گورمينٽ پرائمري اسڪول 1892 ۾ قائم ٿيو. گورنمينٽ ھاء اسڪول جو قيام 1939 ۾ عمل ۾ آيو. ان وقت راڻي پور ميرن جي رياست خيرپور جو حصو ھيو. ھن وقت اتي گورنمينٽ گرلس پرائمري اسڪول، سچل سرمست بوائيز ڊگري ڪاليج،گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج ، مھراڻ ھائر سيڪنڊري پبلڪ اسڪول، بحريہ فائونڊيشن ڪاليج ۽ ٻيا کوڙ سارا پرائيويٽ اسڪول موجود آهن پر ھن شھر کي تعليم جي حوالي سان مظھر مسلم ماڊل ھائر سيڪنڊري اسڪول راڻي پور جي ڪري وڌيڪ مشھور آھي جنھن جو باني انجنيئر ممتاز علي چنو آھي. ھن اسڪول ۾ بورڊنگ واري سھولت پڻ موجود آهي ۽ پري پري جا علائقن جا شاگرد ھتي تعليم پرائين ٿا.
thumb
thumb

## حوالا

زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
نيو ڪراچي ٽائون

**نيو ڪراچي ٽائون** (اردو: نیو کراچی ٹاؤن) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ناظم آباد ضلعي جي اتر اوڀر واري حصي ۾ واقع آهي. اهو سال 1958ع جي فوجي عمل کان پوءِ ڪچي آبادين کي آباد ڪرڻ وقت قائم ٿيو. سال 2001ع ۾ سٽي ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ ڪراچي پاران ٽائون سسٽم قائم ڪيو ويو. سال 2011ع ۾  شھري حڪومتي نظام کي ختم ڪري پراڻو ضلعي نظام بحال ڪيو ويو. سال 2015ع ۾ ڪراچي سينٽرل ضلعي جي حصي طور نيو ڪراچي ٽائون کي ٻيهر نيو ڪراچي سب ڊويزن ۾ منظم ڪيو ويو. سال 2022ع ۾ سنڌ حڪومت هڪ نوٽيفڪيشن جي ذريعي ٽائون سسٽم بحال ڪيو. سال 2023ع جي پاڪستاني آدمشماري جي مطابق نيو ڪراچي ٽائون جي آبادي 1,166,742 آهي.

## خارجي ڳنڍڻا
* ڪراچي جي ويب سائيٽ 
* نئين ڪراچي ٽائون 

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
حب ندي

**حب ندي**  ڪراچيءَ کان ست ڪوهه پري پٻ جبل جي اتر واري قطار وٽان بلوچستان جي حد مان هلي ٻه سؤ چاليھ ميلن تائين پٽ پُسائيندي ڪراچيءَ جي پريان ڪيپ مانز (راس ڪماريءَ) وٽ عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندي آهي. حب ندي ماضيءَ جي قديم سنڌ مان ۽ هينئر سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحد وٽان وهي سمنڊ ۾ پوي ٿي. يعني حب نديءَ جو اوڀر وارو پاسو سنڌ ۾ ۽ اولھ وارو پاسو هن وقت بلوچستان ۾ آهي. اڳوڻي سنڌ م سنڌ ۾ سنڌوندي کان سواءِ ٻي ندي حب ھئي. 
## پاڻي جو ذريعو
حب نديءَ جو دارومدار کيرٿر جبل تان هيٺ ڪرندڙ پاڻيءَ تي آهي، جڏهن کيرٿر ۽ بلوچستان جي ٻين جبلن تان پاڻي مختلف نئين جي صورت ۾ گڏ ٿي حب نديءَ ۾ پوي ٿو، تڏهن حب نديءَ جي پاڻيءَ ۾ اضافو ٿئي ٿو. ڪيتريون ئي نيون برساتن کان پوءِ جبلن تان وھي سمنڊ، سنڌوندي ۽ منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪنديون آھن. حب ندي سنڌونديءَ کان به وڌيڪ تيز وهندڙ ندي آهي.

## حوالا
ڀٽ شاهه

**ڀِٽ شاھ** (BhittShah) سِنڌ جو هِي شهر **حضرت شاھ عبداللطيف ڀِٽائي رحمة الله عليه** جي مُقبري جي ڪري مشهور آهي. ڀِٽ شاھ شهر مٽياري ضلعي جي هالا تعلقي ۾ آهي. هِي شهر هالا کان اوڀر_ڏکڻ ڪُنڊ تي 14 ڪلوميٽرن جي مُفاصلي تي واقع آهي. 

## بيهڪ
ڀٽ شاھ شهر تعلقي هالا ضلعي مٽياري ۾ آهي. حيدرآباد کان 47 ڪلوميٽر اُتر پاسي واقع آهي. هِي شهر **ڀٽ شاھ،** شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي مزار جي ڪري سُڃاتو وڃي ٿو. هِي شهر ٽنڊوآدم کان اولھ پاسي 23 ڪلوميٽرن جي مُفاصلي تي آهي.

## تعليمي نظام

## حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
چانهون جو دڙو

**چانهون جو دڙو** (Chanhu jo daro) سنڌ جي نواب شاھ ضلعي ۽ هاڻ شهيد بينظير آباد ضلعي جي شهر سڪرنڊ جي ڳوٺ جمال ڪيرئي ڀرسان وادي سنڌ جي تهذيب جو قديم ترين ماڳ آهي جيڪو موهن جو دڙو ۽ هڙاپا کان به وڌيڪ قديم چيو وڃي ٿو. هيءُ شهر 1931ع ڌاري قديم آثارن جي ماهرن ڳولي لڌو. جنهن جي کوٽائي 36-1935ع ۾ هڪ آمريڪي ماهر ارنيسٽ مئڪي، ميوزم آف فائين آرٽس آمريڪا طرفان ڪرائي. جنهن بعد هن دڙي جي وڌيڪ ٻيو دفعو کوٽائي اين. جي. مجمدار ڪرائي. فرانسيسي ماهرن تازو 2015 ۽ 2016ع ۾ چانهون جي دڙي جي وڌيڪ کوٽائي ڪئي.

چانهون جي دڙي جا قديم آثار ٽن مختلف دڙن جي شڪل ۾ ورهايل آهن. جيڪي 50 فوٽ اوچا ۽ 29 ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهن. ماهرن هنن دڙن جون ٻن مختلف هنڌن تي کوٽايون ڪرايون. هڪ هنڌ 17 فوٽ ۽ ٻئي هنڌ 26 فوٽ اونهي کوٽائي ڪرائي وئي. جنهن بعد پاڻي نڪرڻ لڳو. جنهن ڪري وڌيڪ کوٽائي جو ڪم روڪيو ويو. جڏهن ته پاڻيءَ واري سطح کان هيٺ به آباديءَ جا آثار ملن ٿا. جيڪي پاڻي جي سطح اڀري اچڻ ڪري في الحال راز ۾ رهجي ويا.

کوٽائي ڪندڙ ماهرن کي هتي هڪ ٻئي هيٺان چئن آبادين جا آثار مليا آهن. جن مان هيٺين ٽن آبادين جو واسطو سنڌو سڀيتا جي شهري تمدن سان آهي. جيڪا اڄ کان 5 هزار سال اڳ پنهنجي عروج تي هئي. جنهن جا هن کان اڳ نشان موهن جي دڙي ۽ هڙاپا مان ملي چڪا آهن. جڏهن ته مٿين آبادي گهڻي پوءِ جي آهي. جيئن ته چانهون جو دڙو سنڌو سڀيتا جي ٻين شهرن وانگر ان وقت سنڌو درياهه جي اڀرندي شاخ کان ٽن ميلن جي مفاصلي تي هو. ان ڪري مختلف وقتن تي ٻوڏون اچڻ ڪري تباهه ۽ برباد ٿيندو رهيو. پر پوءِ به ان جا رهواسي هن شهر کي وري وري اڏيندا ۽ آباد ڪندا رهيا. اهو سلسلو 3000 ق.م کان 1500 ق.م تائين جاري رهيو. پوءِ جڏهن تمام وڏين ٻوڏن هن شهر کي مڪمل تباهه ڪري ڇڏيو ته ڪي صديون ته هي عظيم شهر ماڻهن جي نظرن مان لهي ويو. بعد ۾ 1350 ق.م ڌاري جهڪر ڪلچر سان واسطو رکندڙن وري ٻيهر هن شهر کي آباد ڪيو. جن درياهي سطح کان مٿڀري جڳهه ڏسي اتي پنهنجا ديرا ڄمايا. اين جي مجمدار مٿئين تهه مان جهڪر ڪلچر جي ماڻهن جا هٿ جا ٺهيل باسڻ هٿ ڪيا آهن. جن جهڙا هن کان اڳ جهڪر جي قديم آثارن جي کوٽاين مان هٿ آيا آهن. جهڪر ڪلچر جي ماڻهن جون رهائشي جايون، سنڌو سڀيتا جي شهري تمدن سان واسطو رکندڙ دور کان الڳ نوعيت جون آهن. سندن رهائشي گهر مستطيل قسم جا آهن، جن جا فرش ڪچا ۽ ڀتيون پڻ آڏيون ابتيون آهن. ان ڪري مٿئين تهه جو هيٺين ٽن تهن سان ڪنهن به قسم جو واسطو نه آهي.

تازو فرانسيسي ماهرن 2015ع ۽ 2016ع ۾ چانهون جي دڙي جي وڌيڪ کوٽائي ڪئي. ماهرن جي ٽيم جي سربراهه اروري ڊائيڊر (Aurore Didier) ۽ قديم آثارن جي ماهر ڊال اورسو (D'allOrso) تازي تحقيق بعد ٻڌايو آهي ته هي شهر ڪرافٽس جو مرڪز هو. هتان هٿ جي هنر جا شاندار نمونا مليا آهن. ٿانون تي رنگين چٽسالي ٿيل آهي. هن شهر جي پهريون ڀيرو کوٽائي انڊين آرڪيالاجي جي ماهر اين.جي.مجمعدار 1930ع ڌاري ڪئي هئي. چانهون جي دڙي مان مليل قديم برتن ۽ ٻيا نوادرات ممبئي ۽ آمريڪا جي ميوزمن ۾ رکيل آهن. هن شهر جي هاڻي 80 سال گذرڻ بعد ٻيهر کوٽائي ڪئي وئي آهي. کوٽائي دوران تاريخي مڻڪا، ٿانوَ، رانديڪا ۽ ٻيون شيون هٿ ڪيون ويون آهن. فرانسيسي ماهر ڊاڪٽر ميڊم اروڙا، ڊاڪٽر پاسڪل، ڊاڪٽر ڊيوڊ، مسٽر زيون جي اڳواڻي ۾ ٿيندڙ کوٽائي مان نه رڳو آڳاٽي تهذيب جا گهر، گهٽيون ۽ ناليون ظاهر ٿيو آهن. پر ڪچن ۽ پڪين سرن جي اوساري واريون ڀتيون ظاهر ٿيون آهن. چانهون جو دڙو موهن جي دڙي جو هم اثر آهي.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:قديم ماڳ ۽ مڪان
زمرو:سنڌ جي جاگرافي
لانڍي ٽائون

**لانڍي ٽائون** (انگريزي: Landhi Town) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گاديءَ جي ھنڌ ڪراچي جي 18 واھڻن مان ھڪ آھي۔ آگسٽ 2000ع ۾ بلدياتي نظام متعارف ڪرائي وڃڻ سان ئي ڪراچي ڊويزن ۽ ان جي ضلعن جو خاتمو ڪري ڪراچي شھري ضلعي حڪومت جو قيام عمل ۾ آندو ويو۔ ان جي نتيجي ۾ شھر کي 18 واھڻن (ٽائونز) ۾ ورھايو ويو جن ۾ لانڍي ٽائون بہ شامل آھي. لانڍي ٽائون پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪورنگيءَ جو هڪ تعلقو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪورنگي ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
سمارٽ بيلٽ

سام سنگ ڪمپني سينسر سان ليس هڪ اهڙو بيلٽ ٺاهڻ جو اعلان ڪيو آهي، جيڪو نه رڳو چيلهه جي ويڪر پر توهان جي ورزش ۽ کائڻ جي عادت کي نوٽ ڪري سگهي ٿو ۽ ٻين سرگرمين جي ڳڻپ پڻ رکي ٿو. ان کي بيلٽ بدران ويلنيس بيلٽ مطلب **ويلٽ** جو نالو ڏنو ويو آهي، هن ۾ هڪ پيڊوميٽر به لڳل آهي، جيڪو هلڻ دوران اوهان جي قدمن جي ڳڻپ ڪندو رهندو ۽ اهو به ٻڌايندو ته اڄ اوهان ڪيتري دير تائين ويٺل رهيا. ان کانسواءِ **ويلٽ** چيلهه جي ويڪر ۾ ذرڙي گهٽ وڌ بابت به آگاهه ڪندو، ڇو ته چيلهه وڌڻ سان صحت بابت ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيندا آهن. 
## حوالا

زمرو:صحت
زمرو:طبي آلات
زمرو:ٽيڪنالاجي
ڪراچي جا ٽائون

پاڪستان جي صوبي سنڌ جو صوبائي گاديءِ جو ھنڌ ڪراچي انتظامي طور تي ھاڻي ڇھن ضلعن ۾ ورھايل آھي. 2000 کان اڳ انھن ضلعن جو تعداد پنج ھيو جن ۾ ڪراچي ڏکڻ ضلعو، ڪراچي اوڀر ضلعو، ڪراچي سينٽرل ضلعو، ڪراچي اولھ ضلعو ۽ ملير ضلعو شامل ھيا.14 آگسٽ 2000 ۾ جنرل پرويز مشرف جي حڪومت مڪاني حڪومتن واري سڌارن ذريعي جيڪو ناظمن وارو نئون نظام متعارف ڪرايو ان تحت ڪراچي ۾ اھي پنج ضلعا ختم ڪري شھري حڪومت قائم ڪئي جنھن ۾ ڪراچي شھر کي نئين انتظامي يونٽن ۾ ورھايو ويو جن کي ٽائون سڏيو ويو. ڪراچي جي شھري حڪومت م 18 انتظامي ٽائون ٺاھيا ويا ۽ ڪراچي جون 6 ڇانوڻين ان کان علاوه ھيون. انھن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:

تاريخ 11 جنوري 2011 تي سنڌ حڪومت مڪاني حڪومتن جو نئون قانون نافذ ڪري ناظمن واري نظام سان گڏوگڏ شھري حڪومت جي نظام کي ختم ڪري ڪراچي  م پراڻن پنجن ضلعن کي بحال ڪري ڇڏيو. ڪراچي ورھاست اھڙي طرح ضلعن ۽ سب ڊويزنن يا تعلقن ۾ ڪري پراڻو نظام بحال ڪيو ويو ۽ 2013 ۾ ڪراچي ۾ ھڪ نئون ڪورنگي ضلعو پڻ قائم ڪيو ويو.  تعلقن ۽ يا سب ڊويزنن کي وري يونين ڪاؤنسلن م ورھايو ويو.

### ڇانوڻيون

### يونين ڪائونسلون
شھري حڪومت جي ناظمن واري پراڻي نظام ۾ 18 ٽائون وڌيڪ يونين ڪائونسلن ۾ ورھايل ھئا. ڪراچي ۾ ڪل 178 يونين ڪائونسلون آھن۔ جن جي فھرست ھيٺ ڏنل آھي :

**اورنگي ٽائون**

**سائيٽ ٽائونن**

**لياري ٽائون**

**صدر ٽائون**

**اتر ناظم آباد ٽائون**

**گلبرگ ٽائون**

**لياقت آباد ٽائون**

**نئين ڪراچي ٽائون**

**جمشيد ٽائون**

**گلشن اقبال ٽائون**

**ڪورنگي ٽائون**

**شاھ فيصل ٽائون**

**لانڍي ٽائون**

**ملير ٽائون**

**گڏاپ ٽائون**

**بن قاسم ٽائون**

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
گابوپٽ

**گابوپٽ** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گاديءَ جي ھنڌ ڪراچي جي واھڻن مان ھڪ واھڻ ڪيماڙي ٽائون جو ھڪ علائقو آھي۔

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* ڪراچي شھري حڪومت جي باضابطہ سائيٽ 
* شھري حڪومت جي ويب سائيٽ تي ڪياماڙي ٽائون جو صفحو
ڪراچي بندرگاھ

**ڪراچي پورٽ** یا **ڪراچي بندرگاھ** پاڪستان جو سڀ کان وڏو ۽ مصروف ترين پورٽ آھي. ھتان کان سالانو **2.5** **[[ڪروڙ]]** ٽن جي سامان جي تجارت ٿيندي آھي، جيڪا پاڪستان جي ڪل تجارت جو تقريباً **60** سیڪڙو آھي.

بندرگاھ قديم ڪراچي شھر جي مرڪز جي ويجھو ڪيماڙي ۽ صدر جي علائقن جي وچ ۾ واقع آھي. پنھنجي جاگرافيائي محل وقوع جي ڪارڻ ھي بندرگاھ اھم آبي گزرگاھن مثلاً آبنائي ھرمز جي بالڪل ويجھو واقع آھي. اهو پڻ وچ ايشيائي ريپبلڪن لاءِ سامونڊي واپار لاءِ گيٽ وي خدمتون پيش ڪرڻ لاءِ مثالي جاء  تي واقع آهي. بندرگاھ جو انتظام ھڪ وفاقي اداري، ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي حوالي آھي. ھي ادارو اڻويھين صدي عيسوي ۾ برطانوي دور حڪومت ۾ قائم ڪيو ويو ھو.

## پڻ ڏسو
• پاڪ سنڌيانا ٻيٽ

• بابا ڀٽ ٻيٽ

• پورٽ قاسم

## حوالا

زمرو:بندرگاھون
زمرو:پاڪستان جي بندرگاهون
زمرو:پاڪستان ۾ اقتصادي ترقي
زمرو:سنڌ ۾ نقل ۽ حمل
زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جي جاگرافي
زمرو:ڪراچي ۾ بندرگاهون
زمرو:وڪي منصوبو پاڪستان مضمون
نور الله تنيو

**نورالله تنيو** (Noorullah Tuniyo) شهداد ڪوٽ ۾ استاد نيڪ محمد تنيي جي گهر ۾ 1985ع ڌاري جنم ورتو. هن جو والد اسڪول ۾ استاد هو، جنهنڪري هن پنهنجي اولاد کي پڙهائڻ ۾ ڪار ڪسر باقي نه ڇڏي. نور الله شروعاتي تعليم شهداد ڪوٽ مان، مئٽرڪ ۽ انٽر جو امتحدا لاڙڪاڻي مان پاس ڪري بي ايس سي پاس ڪيائين.

## سياسي زندگي
نورالله جو قومي سياست ڏانهن لاڙو ننڍپڻ کان ٿيو، ڇو ته سندس چاچو الطاف تنيو جي ايم سيد جي سياسي پارٽي جيئي سنڌ سان لاڳاپيل هو، وٽس قومي ڪارڪنن جي اچ وڃ هوندي هئي. جڏهن سرائي قربان سان ويجهڙائي ٿيس ته سرائي جي دوستي هن کي مڪمل نظرياتي بڻائي ڇڏيو ۽ جيئي سنڌ قومي محاذ ۾ شامل ٿي ڪم ڪرڻ لڳو، پوءِ جڏهن سرائي قربان جيئي سنڌ متحده محاذ ۾ شامل ٿيو ته هيءُ به ساڻس جسمم ۾ شامل ٿيو. هن جو گهڻو وقت سرائي قربان ۽ روپلي سان گڏ گذرندو هو ـ

نورالله 21 اپريل 2011ع تي سرائي قربان، روپلي چولياڻي سان گڏ سنڌ جي تنظيمي دوري تي وڃي رهيو هو ته سانگهڙ کپري روڊ باکوڙي موريءَ وٽ قانون نافذ ڪندڙ ادارن هٿان زخمي ٿيو، ان دوران سندس ساٿي شهيد ٿي ويا، پر نورالله بچي ويو هو، مقامي ماڻهن هن کي اسپتال پهچائڻ چاهيو پر هن انهن کي چيو ته توهان مان ڪنهن وٽ موبائيل فون هجي ته هنن نمبرن تي اطلاع ڪيو ـ نورالله جو ان وقت سينو گولين سان پروڻ ٿيل هو ۽ سندس چيلھ کان هيٺيون حصو مڪمل سڙي ختم ٿي چڪو هو، پر هن جو حوصلو سلامت هو ۽ هن اهڙي حالت ۾ انهن دوستن جا نمبر ٻڌايا ۽ پاڻ انهن دوستن سان ڳالهائي کين آگاھ ڪيو ته اسان جي مٿان قانون لاڳو ڪندڙ ادارن حملو ڪيو آهي، سرائي قربان ۽ روپلو شهيد ٿي ويا آهن، سندس دوستن کي يقين ئي نه پئي آيو ته ائين ڪئين پيو ڳالهائي، تيستائين مقامي صحافين ٽي وي چينلن تي بريڪنگ نيوز نشر ڪئي ته سڄي سنڌ باھ جي ڄڀين ۾ ڀڙڪي اُٿي ۽ سڄي سنڌ مان قومي ڪارڪنن جاقافلا باکوڙي موريءَ تي پهچڻ شروع ٿي ويا ـ نورالله سانگڙ کان ڪراچي  تائين وڏي همٿ ڏيکاري ۽ هن سنڌي، اردو توڙي انگريزي ميڊيا جي اڳيان ٿيل واقعي جي حوالي سان کلي ڳالهايو هو.

## لاڏاڻو
نورالله تنيئي جون ٻئي ڄنگهون اڳم ئي ستُ وڃائي چڪيون هيون. نيٺ زخمن جا سور نه سهندي 30 اپريل 2011ع تي اسپتال ۾ شهيد ٿي ويو، جتان سندس مائٽن ۽ قومي ڪارڪنن جي قافلي جي صورت ۾ شهداد ڪوٽ آندو ويو، جتي سندس وصيت موجب کيس پنهنجي شهيد ساٿي سرائي قربان کهاوڙ جي ڀر ۾ مٽي ماءُ حوالي ڪيو ويو.
## حوالا

زمرو:قومپرست
زمرو:جيئي سنڌ
زمرو:سنڌي شخصيتون
سنڌ تي حڪمراني ڪندڙ

**سنڌ تي حڪمراني ڪندڙ** ۽ انهن جو عرصو

* 495ع کان 632ع تائين  رائي خاندان
* 632ع کان 712ع تائين برهمڻ
* 712ع کان 1050ع تائين عرب
* 1050ع کان 1350ع تائين سومرا
* 1350ع کان 1520ع تائين سمان
* 1520ع کان 1555ع تائين ارغون
* 1555ع کان 1592ع تائين ترخان
* 1592ع کان 1701ع تائين مغل
* 1701ع کان 1783ع تائين ڪلهوڙا
* 1783 کان 1843ع تائين ٽالپر
* 1843ع کان 1947ع تائين انگريز

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:تاريخ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
بِرلا گهراڻو

**بِرلا گهراڻي** () نه رڳو محنت ڪري پنهنجي بزنيس کي وڌايو آهي ۽ برلا گهراڻي جا فرد وڏا ماڻهو ٿيڻ جي باوجود به غريب عوام جي ڀلائيءَ جو ڏاڍو خيال رکن ٿا ۽ خير خيراتون ڪن ٿا. بنارس هندو يونيورسٽيءَ جي مندر کان سوائي برلا گهراڻي وارن هندستان جي ٻين به ڪيترن ئي شهرن ۾ وڏي خرچَ سان اُتم قسم جا مندر ٺهرايا آهن. ان کان سوائيَ سڄي هندستان ۾ هنن جون 18 خيراتي اسپتالون ۽ 45 اسڪول آهن. برلا انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي ائنڊ سائنس نه رڳو انڊيا جي شهرن: الهه آباد، ڪولڪتا، پٽنا، چنائي (مدراس)، جئپور، حيدرآباد دکن، گوا وغيره ۾ آهن، پر دبئي، مسقط، عمان ۽ راس الخيما (UAE) ۾ پڻ آهن.

برلا گهراڻي جو لاڳاپو راجستان جي مارواڙي مهيشوري ڪميونٽي سان آهي. سندن وڏي **شِو نارائڻ برلا** واپار خاطر 1857ع ۾ پنهنجي راجستاني ڳوٺ جھڻجھڻي مان لڏي بمبئي ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جِتي هن پنهنجو ٽريڊنگ هائوس کوليو. ان جي هلڻ سان 1861ع ۾هن پنهنجي پٽ **بلديوداس برلا** کي ڪلڪتي موڪليو ته هو اتي فئملي بزنيس شروع ڪري. اڄ برلا فئملي جو ڪيميڪلز، سيمينٽ، فائيبر، ميٽل، فرٽلائيزر کان بلبن، ڌاڳي، IT سروسز، ٽيليڪام ۽ سافٽ ويئر تائين 33 ملڪن ۾ آدتيا برلا گروپ نالي ڪاروبار آهي. آدتيا ٻلديو داس جو پٽ ۽ شِو نارائڻ جو پوٽو هو. اڄ ڪلهه آدتيا جو پٽ **ڪمار منگارام برلا** 1995ع کان وٺي جڏهن هو رڳو 28 سالن جو هو، **برلا ڪمپني** جو چيئرمين آهي. روينيو جي حساب سان هيءَ ڪمپني انڊيا جي ٽيون نمر (RIL ۽ ٽاٽا ڪمپني کان پوءِ) امير ڪمپني آهي، جنهن جي مختلف ڪارخانن ۽ آفيسن ۾ 136000 ماڻهو ڪم ڪن ٿا.

**برلا ڪمپنيءَ** (Birla company) جو هاڻوڪو چيئرمين **ڪمار منگالام** 1967ع ۾ ڄائو. هن جو ننڍپڻ ڪوڪلتا ۽ ممبئي ۾ گذريو. هن بي ڪام ممبئي يونيورسٽي مان ڪئي ۽  چارٽر اڪائونٽنسي لنڊن مان ڪئي. هن جي شادي **نيرجا برلا** سان ٿي، جيڪا اڄ ڪلهه برلا گروپ وارن جو ممبئي وارو مشهور تعلمي ادارو **ادتيا برلا ورلڊ گروپ**  (Aditya Birla Group) هلائي ٿي. کين ٽي ٻار: انان ياشري، آريامان وڪرم ۽ ادوائتيشا آهن.

## حوالا

زمرو:صنعت
زمرو:هندوستان
سياجي رائو گائيڪ واد

**سياجي رائو گائيڪ واد** 1863ع ۾ ڄائو. ڄمڻ وقت هن نالو **شريمنت گوپال** رائو هو. هو ننڍي عمر ۾ يعني اٽڪل ٻارهن تيرهن سالن جي ڄمار ۾،  سن 1875ع ۾ بڙودا جي تخت تي ويٺو ۽ 1939ع تائين يعني مرڻ تائين، 64 سال حڪومت ڪيائين. 

بڙودا جي مهاراجا سَياجي رائو گائيڪ واد پنهنجي تعليمي خدمتن لاءِ ڏاڍو مشهور آهي. بڙودا سلطنت (گجرات) جو هي راجا جيڪو پاڻ گجراتي نه، پر مرهٺو هو. هن مهاراجا پنهنجي جنتا کي پڙهيل ڳڙهيل بنائڻ لاءِ ڏاڍي جاکوڙ ڪئي. هن نوجوان حاڪم پنهنجي عوامي خدمتن جي ڪوششن سان، ماڻهن ۽ رياست جي قسمت ئي بدلائي ڇڏي. تعليم تي هڪ طرف ته امن امان، ايگرڪلچر ۽ سوشل رفارمس تي ٻي طرف ڌيان ڏنائين. هن تعليم ۽ آرٽ جي ترقيءَ سان گڏ ڪارخانا لڳرايا، جيئن غريب عوام روزگار کي لڳي سگهي. بڙودا جي ٽيڪسٽائيل انڊسٽري جو هي راجا باني هو. انڊيا جي هر شهر ۾ جيڪا بئنڪ آف بڙودا نظر اچي ٿي ان جي شروعات هن مهاراجا 1908ع ۾ ڪئي، جيئن دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇَ ۾ رهندڙ گجراتي هن بئنڪ ذريعي فائدو وٺي سگهن. بڙودا شهر ۾ جيڪا سينٽر لئبرري آهي، اها هن راجا جي ذاتي لئبرري هئي، جنهن کي پوءِ وڌايو ويو. ڪِتابن سان دلچسپي رکڻ واري هن راجا پنهنجي رياست جي هر شهر ۽ هر ڳوٺ ۾ لئبرري کولائي. هي پهريون انڊين راجا هو، جنهن پنهنجي رياست ۾ 1906ع ۾ هر ٻار لاءِ پرائمري تعليم لازمي (ڪمپلسري) ۽ مفت ڪئي. شهرين جي وندر ۽ سک لاءِ پارڪ ۽ باغيچا ٺهرايا. بڙودا شهر جو ڪماتي باغ جيڪو هاڻ سندس نالي سَياجي باغ سڏجي ٿو، هن جو انهن ڏينهن جو ٺهرايل آهي. هن مهاراجا، بڙودا شهر ۾ نه رڳو اسڪول پر 1881ع ۾ بڙودا ڪاليج آف سائنس نالي ڪاليج کوليو، جنهن کي پوءِ سندس پوٽي سَر پرتاپ سنگھ گائيڪ واد 1949ع ۾ يونيورسٽيءَ جو درجو ڏياريو ۽ ان جو نالو ڏاڏي تان مهاراجا سَياجي يونيورسٽي رَکيو. 

گجرات جي هن مهاراجا سياجي رائو نه رڳو تعليم عام ڪئي، پر ذهين شاگردن کي پڻ اڳيان آندو. دادا ڀائي نائوروجي جيڪو جيتوڻيڪ پارسي هو، پر هن جي قابليت ڏسي بڙودا رياست جي هن مهاراجا هن کي 1874ع ۾ پنهنجو ديوان يعني وزير بنايو. دادا ڀائي نائوروجي اها اهم شخصيت آهي، جنهن مان محمد علي جناح ڏاڍو متاثر هو ۽ دادا ڀائي نائوروجي نالي سان روڊ به ڪراچي شهر ۾ جناح جي مزار وٽان لنگهي ٿو.

## حوالا

زمرو:ڀارتي قومپرست
زمرو:1939ع جون فوتگيون
دادا ڀائي نائوروجي

**دادا ڀائي نائوروجي** 1825ع ۾ ممبئي ۾ گجراتي ڳالهائيندڙ پارسي خاندان ۾ ڄائو.

thumb|Naoroji in 1892.
دادا ڀائي نائوروجي (Dadabhai Naoroji) ڏاهو، مفڪر، تعليم دان، ڪپنهه (Cotton) جو وڏو واپاري، سماجي اڳواڻ ۽ هندستان جي شروع جي سياستدانن مان هڪ هو. دادا ڀائي نائوروجي پهريون ايشين هو، جيڪو برطانيا جي اسيمبلي (هائوس آف ڪامنس) جو 1892ع کان 1895ع تائين ميمبر رهيو ۽ اهو پڻ ته هو پهريون انڊين هو، جيڪو ممبئي (Mumbai) جي ايلفنسن انسٽيٽيوٽ جو 1950ع ۾ ليڊنگ پروفيسر مقرر ٿيو ۽ 1955ع ۾ هو ممبئي جو مشهو مئٿميٽڪس ۽ نئچرل فلاسافي جو پروفيسر هو. 1859ع ۾ هن ”نائوروجي ائنڊ ڪمپني“ نالي پنهنجي ڪاٽن ٽريڊنگ ڪمپني کولي ان کان پوءِ 1867ع ۾ دادا ڀائي لنڊن جي يونيورسٽي ڪاليج ۾ گجراتي جو پروفيسر ٿي رهيو. بڙودا، گجرات جي مهاراجا سياجي رائو گائيڪ واد (Maharaja Sayaji Rao Gaekwad) پاڻ وٽ وٺي آيو هو. دادا ڀائي نائوروجي جيتوڻيڪ پارسي هو، پر هن جي قابليت ڏسي مهاراجا هن کي 1874ع ۾ پنهنجو ديوان يعني وزير بنايو. محمد علي جناح 1876ع ۾ ڄائو هو ۽ دادا ڀائي نائوروجي کان 51 سال ننڍو هو. پر دادا ڀائي نائوروجي اها اهم شخصيت هئي، جنهن کان محمد علي جناح به ڏاڍو متاثر هو. 

پاڻ 30 جون 1917ع تي 91 سالن جي عمر ۾ بمبئي ۾ گذاري ويو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:ماهر تعليم
زمرو:1917ع جون فوتگيون
نيو وشواناٿ مندر

انڊيا ته ڇا بلڪي ايشيا جي وڏي بنارس هندو يونيورسٽي (BHU) گنگا نديءَ جي ڪناري جي ڀرسان اڌ گول جي شڪل ۾ آهي، جنهن جي وچ ۾ وشواناٿ مندر پري کان نظر اچي ٿو هي مندر واراناسي شهر ۽ بنارس هندو يونيورسٽيءَ جو لينڊ مارڪ آهي. عمارت سازي ۽ خوبصورت گلڪارين ۽ رنگن ڪري هي هر هڪ لاءِ ڪشش جو سبب آهي.
فائل:New Vishwanath Temple at BHU.jpg

هي مندر **نيو وشواناٿ مندر** جي نالي سان به سڏجي ٿو، اصل ۾ هي بنارس شهر جي هڪ اهم مندر "ڪاشي وشواناٿ مندر" جي رپليڪا (replica) آهي جيڪو بنارس هندو يونيورسٽي جي باني پنڊت مدن موهن مالويا جي خواهش تي انڊيا جي امير ۽ مشهور واپاري ۽ ڪارخانيدار ڪٽنب برلا وارن 1966ع ۾ ٺهرايو. ان ڪري هن مندر کي "بِرلا مندر" به سڏيو وڃي ٿو. هن مندر جو ٽاور ويهه ماڙ آهي ۽ دهلي جي قطب مينار کان پوءِ ٻئي نمبر تي اتاهون آهي. مندر جا ٻه حصا آهن: گرائونڊ فلور ۽ فرسٽ فلور. جيڪي يونيورسٽيءَ جي رنگن مان هڪ گلابي رنگ سان پينٽ ٿيل آهن. مندر جي در وٽ ڪجهه دڪان پڻ آهن، جن مان ڪي گل وڪڻڻ وارن جا، ڪي ڌرمي ڪِتابن جا ته، ڪي چانهه بسڪيٽن جا. مندر جي در وٽ جِتي بوٽ لاهي اندر گهڙجي ٿو، اصل هي مندر شِو ديوتا جو ئي سمجھڻ کپي جو هندو ڌرم ۾ "وشواناٿ" شِو ديوتا جو ٻيو نالو آهي. وشواناٿ به عام نالو آهي. 

مندر جي سهڻي عمارت، صفائي سٿرائيءَ کان سوائيَ ان جي چوڌاي سهڻي نموني سان ڇانگيل وڻ ۽ ٻارين ۾ رنگين موسمي گل ۽ آسمان تي ڪڪر هجڻ ڪري ڪڏهن جھڙ ته ڪڏهن اس سٺو نظارو پيش ڪيو ٿي. مندر جي اوسي پاسي ويهڻ لاءِ ماربل ٽاپ جون بينچون رکيل آهن. مندر جو وچ شو لنگم  آهي، جنهن جي چوڌاري ننڍا ننڍا نتراج، پنج مکي يعني پنجن منهن وارو مهاديو، پاروتي، گنيش، هنومان ۽ ناندي يعني ڍڳي جا مندر آهن. ڪجهه شاگرد سرسوتي ديوي اڳيان بيٺل هئا جيڪا بنارس هندو يونيورسٽي جي لوگو تي پڻ ٺهيل آهي.

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:هندوستان
زمرو:مذهب
يورپ ۽ هندوستان

**هڪ ڪاٿي موجب 1750ع کان 1850ع جي دور تائين يورپ ۽ هندوستان جي هر فرد جي آمدني (Per Capita Income) هڪ جيتري هئي. پر يورپ جي سخت سياري جي ڀيٽ ۾ هندوستان جي گرم موسم سبب، هندوستان ۾ رهندڙن جي زندگيءَ جو معيار يورپ وارن کان وڌيڪ سٺو هو.** 

**پر سرمائيداراڻو جمهوري انقلاب (Capitalist Democratic Revolution) هندوستان ۾ نه آيو. ڪارل مارڪس (Karl Marx) ان جو سبب اهو ٻڌايو آهي ته هندوستان (India) جا ڳوٺ ايشيائي نموني جي پيداوار سبب پاڻڀرا هئا. پر جيئن ته هاري ڪڏهن به سرمائيداري انقلاب جو هر اول دستو نه رهيا آهن، ڇو جو اهي قدرت تي ڀاڙڻ وارو قدامت پرست طبقو آهن. گرامچيءَ جي ”بي عمل مزاحمت“ جي نظريئي جو لاڳاپو به سامراجي دور سان آهي، نه ڪي ”آزاد سماج“ سان. ڳالهه بلڪل صاف پئي آهي ته يورپ جا ڏاها (دانشور) بهادر هئا ۽ اهي پادري ۽ بادشاهه جي اختيار (اٿارٽي) کي چيلينج ڪرڻ ۽ سوال اٿارڻ ۽ سوال ڪرڻ جي همٿ رکندا هئا، پوءِ ڀلي کين زهر جا پيالا پيڻو پيا، جيئرا ساڙيا ويا، ڦاهين تي ٽنگيا ويا ۽ سندن سِر ڌڙ کان ڌار ڪيا ويا.**

**جڏهن ارڙهين صديءَ ۾ يورپ ۾ جاڳرتا جي تحريڪ، فرانسيسي انقلاب (French Revolution) جو روپ وٺي رهي ئي هئي ته ان زماني ۾ هندوستان، ترڪي، ايران ۽ وچ اوڀر ۾ ماٺار لڳي پئي هئي.** 

زمرو:تاريخ
زمرو:مذهب
زمرو:سياست
زمرو:يورپ
بنارس هندو يونيورسٽي

**بنارس هندو يونيورسٽي** (Banaras Hindu University) 1300 ايڪڙن تي پکڙيل هيءَ يونيورسٽي نه رڳو انڊيا پر ايشيا جي وڏي يونيورسٽي آهي، جنهن ۾ ويھ هزار شاگردن جي رهائش جو بندوبست آهي، جن لاءِ 60 هاسٽلون آهن. 

بنارس هندو يونيورسٽيءَ (BHU) ۾ چئن سالن جي انڊر گرئجوئيٽ ”بيچلر آف ٽيڪنالاجي“ ۾ ڊگري ۽ پوسٽ گرئجوئيٽ ”بيچلر آف ٽيڪنالاجي“ ۾ ڊگري ۽ پوسٽ گرئجوئيٽ ”ماسٽر آف ٽيڪنالاجي“ ۽ Ph.D ڊگرين جا جيڪي ڪورسز ٿين ٿا اهي هنن انجنيئرنگ برانچن ۾ ٿين ٿا:

*سيرئمڪ انجنيئرنگ
*مڪيميڪل انجنيئرنگ
*سول انجنيرنگ (جنهن ۾ مختلف برانچون آهن جيئن ته هئڊرالڪ ۽ واٽر رسورسز انجنيئرنگ، جيو ٽيڪنيڪل انجنيئرنگ، اسٽرڪچرل انجنيئرنگ، انورانمينٽل انجنيئرنگ، ۽ ٽرانسپورٽيشن انجنيئرنگ)
*اليڪٽريڪل انجنيئرنگ
*اليڪٽرانڪس انجنيئرنگ (جنهن ۾ وڌيڪَ برانچون هي آهن: مائڪرو ويو انجنيئرنگ، ڪميونيڪيشن سسٽمس انجنيئرنگ وغيره)
*ميڪينيڪل انجنئيرنگ
*مائيننگ انجنيئرنگ
*بايو ميڊيڪل انجنيئرنگ
*ميٽلرجيڪل انجنيئرنگ

بنارس هندو يونيورسٽيءَ ۾ ٽيهن کان مٿي ملڪن جا شاگرد آهن ۾ ٽيهن کان مٿي ملڪن جا شاگرد آهن. هن يونيورسٽيءَ جو ڊسيپلين ۽ تعليم جو معيار مٿاهون آهي.

بنارس هندو يونيورسٽيءَ جي مرڪزي لئبرري **سياجي رائو گائيڪ واد لئبرري** (The Sayaji Rao Gaekwad Library)، ممبئي يونيورسٽي جي سينٽرل لئبرري ”نهرو لائبرري“ کان بہ وڏي آهي. هن لئبرري ۾ 13 لکن کان به مٿي ڪِتاب آهن. هيءَ لئبرري 1941ع ۾ ٺهي راس ٿي هئي، جنهن جو خرچ بڙودا جي مهاراجا سَياجي رائو گائيڪ واد سوم (Sayaji Rao Gaekwad III) ڏنو هو.

## حوالا

زمرو:يونيورسٽيون ۽ ڪاليجز
روزا

مسلمان (Muslims) رمضان يا رمدان (Ramadan) شريف ۾ سڄي دنيا جا مسلمان روزا (Fasting) رکندا آهن، پر دنيا ۾ اسلام کان سواءِ ٻيا به اهڙا مذهب آهن، جيڪي پنهنجي پيروڪارن کي مختلف مذهبي ڏينهن دوران روزا رکڻ جي تلقين ڪن ٿا. اسلام کان سواءِ ٻيا ڇهه مذهب اهڙا آهن جن جا مڃيندڙ روزا رکن ٿا. 

يهودي (Jwes): يهوديت ۾ **يوم ڪپور** يا **يومِ ڪفارا** کي روزي جي ڏينهن طور ياد ڪيو ويندو آهي. ان کان سواءِ يهودي ڪئلينڊر (Jewish calendar) ۾ ڇهه وڌيڪ ورزا به شامل آهن جن ۾ **تشابائو** جي ڏينهن جو به روزا شامل آهن. ان ڏينهن يروشلم (Jerusalem) ۾ يهودين جي خدائن کي تباهه ڪيو ويو هو. 

ٻُڌ مَت (Buddhist): ٻُڌ مَت سان تعلق رکندڙ لڳ ڀڳ سڀ فرقا سال ۾ ڪجھه روزا ضرور رکندا آهن، انهن ۾ پوري چنڊ جي ڏينهن ۽ ان جي ٻيو ڏينهن شامل آهي. 

ڪيٿولڪ (Catholic): عيسائي مذهب جي اهم فرقي ڪيٿولڪ سان تعلق رکندڙ ماڻهو **ايش وينس ڊي** ۽ **گڊ فرائيڊي** (Good Friday) جي ڏينهن روزا رکندا آهن. ان کان سواءِ ڪيٿولڪ عيسائي نفس مارڻ واري وقت ۾ ايندڙ سڀني جمعي جي ڏهاڙن تي گوشت کائڻ کان پرهيز ڪندا آهن. 

هندو مَت (Hindus): هندو مذهب ۾ نئين چنڊ جي موقعي تي ۽ **شِوراتري** ۽ **سرسوَتي** جھڙن ڏڻن جي موقعي تي روزا رکڻ عام آهي. 

مور مونز (Mormons): مور مونز سان تعلق رکندڙ ماڻهو هر مهيني جي پهرين آچر جي ڏينهن روزا رکندا آهن. 

بهائي عقيدو (Bahai faith) : بِهائي مذهب سان تعلق رکندڙ ماڻهو بِهائيءَ سال جي 19 هين مهيني ۾ يعني 2 کان 20 مارچ تائين، جيڪو **ايلا** چورائيندو آهي ۾ روزا رکندا آهن. 
## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:عبادات
رڍ

**رڍ** گھريلو سطح تي پاليو ويندڙ ھڪ چوپايو جانور آھي، جيڪو جگالي ڪندو آھي. ان کي گوشت، اُنَ ۽ کير جي لاءِ پاليو ويندو آھي. دنيا ۾ رڍن جي پيداوار جو ڪم 11 ھزار قبل مسيح کان شروع ٿيو موجوده دور ۾ رڍن جا 800 کان وڌيڪ قسم ملن ٿا ھي جانور دنيا جي ھر خطي ۾ پاليو وڃي ٿو۔ گرم، ٿڌن، سرسبز يا غيرآباد، جابلو، ريگستاني ۽ دريائي علائقن ۾ ھي جانور ھر جڳھ کي پنھنجو مسڪن بڻائي ڇڏي ٿو۔ دنيا جي 168 ملڪن ۾ ھن کي پاليو وڃي ٿو۔ انھن ملڪن ۾ چين، پاڪستان، ڀارت، عرب ملڪ، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، سوڊان، مليشيا ۽ انڊونيشيا شامل آھن ۔08-2007ع جي انگن اکرن مطابق دنيا ۾ 9 ڪروڙن جي لڳ ڀڳ رڍن جي تعداد ملي ٿي۔ ھي جانور گوشت، ان، کل ۽ کير حاصل ڪرڻ لاءِ نھايت اھم آھي۔

زمرو:سبزي خور حيوان
زمرو:پالتو جانور
زمرو:رڍ
زمرو:قرباني جا جانور
گووندا

پورو نالو گووِند اَرون آھوجا (پيدائش 21 ڊسمبر 1963ع)، گووِندا جي نالي سان گھڻو ڄاتو ويندڙ، ھندوستاني اداڪار، مزاح ڪار، ناچ ڪندڙ ۽ اڳوڻو سياستدان. ھندي فلمن ۾ ڪيل سندس ڪم جي ڪري گھڻو سُڃاتو وڃي ٿو. ھن ٻہ فلم فيئر اسپيشل ايوارڊ ۽ بھترين مزاح ڪاري تي ھڪڙو فلم فيئر ايوارڊ حاصل ڪيو آھي.

[ساڄو|thumb|alt=Govinda, looking pensive in a purple satin shirt|Govinda at [Katrina Kaif's birthday party in 2008]]
## جيون ڪٿا
بالي ووڊ جي اداڪار گووندا (سڄو نالو گووندا ارجن آهوجا) جي وڏن جو ڳوٺ پاڪستان جي صوبي پنجاب جو گجرانوالا آهي، جِتي سندس پيءُ ارون آهوجا 1917ع ۾ ڄائو، جنهن لاهور جي انجنيئرنگ ڪاليج مان تعليم حاصل ڪئي. ان زماني جي هڪ پروڊيوسر محبوب خان کيس 1937ع ۾ ممبئي وٺي آيو ۽ پنهنجي فلم ”ايڪ هي راستا“ ۾ هيرو جو پارٽ ڏنائين. گووندا جي والد جي ائڪٽنگ جا جوهر 1940ع ۾ ٺهيل ”عورت“ فلم ۾ نظر اچن ٿا.

گووندا (Govinda) جي ماءُ، نسيم مسلمان هئي، انگريزي وڪيپيڊيا موجب انڊين اداڪار گوندا جو بڻ سنڌي ۽ پنجابي آهي. اهو ته طئي آهي ته سندس والد پنجابي هو، ان جو مطلب ته گووندا جي ماءُ، نسيم سنڌياڻي هئي. شادي کان پوءِ گووندا جي ماءُ نسيم پاڻ کي نرملا ديوي سڏائڻ لڳي. ارون (گووندا جو پيءُ) ۽ نسيم (ماءُ) پهريون دفعو "سويرا" فلم ٺهڻ دوران هڪ ٻئي سان مليا ۽ 1941ع ۾ شادي ڪيائون. چون ٿا ته ارون کي پوءِ پنهنجيون فلمون ٺاهڻ جو شوق ٿيو، پر پهرين ئي فلم جنهن جو هو پروڊيوسر ٿيو سخت فلاپ وئي، کيس وڏو نقصان ٿيو، جنهن جي صدمي ۾ هو کٽ تي ڪريو ته مرڻ تائين بيمار ئي رهيو. سندن گهر ممبئي جي ڪارٽر روڊ تي هو، اهو وڪڻي ممبئي جي اتر ۾ ٻهراڙيءَ واري علائقي ويرار ۾ اچي رهيو، جِتي گووندا 1963ع ۾ ڄائو. گووندا سندس والد ارون جي ڇهن ٻارن مان سڀني کان ننڍو آهي. ان ڪري هن کي ننڍي هوندي کان وٺي گهر ۾ "چي چي" سڏين ٿا. ”چي چي“ پنجابي ٻولي جو لفظ آهي، جيڪا اڄ به گووندا جي گهر ۾ ڳالهائي وڃي ٿي ۽ ان لفظ جي معنيٰ آهي چيچ (هٿ جي ننڍي آڱر). گووندا جو پيءُ جيئن ته فلم نه هلڻ جي غم ۾ بيمار رهيو ان ڪري گووندا جي ماءُ نرملا ديويءَ هن کي نپائي وڏو ڪيو.
[//en.wikipedia.org/wiki/Govinda_(actor)]

## حوالا

زمرو:اداڪار
زمرو:بالي ووڊ
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:فلم
زمرو:1963ع جون پيدائشون
اونداهي ڌرتي روشن هٿ

هن ناول ۾ آغا سليم (Agha Saleem) تاريخي ڪردارن ۽ واقعن کي هڪ نئين روپ ۾ پيش ڪيو آهي. هن ناول ۾ آغا جي فني طرز ۽ شعور جو وهڪرو خاص طور تي ورجينيا وولف ۽ قرت العين حيدر جي ناول **آگ ڪا دريا** تان متاثر ٿيل لڳي ٿو، پر هن ۾ ٽيڪنيڪ جو استعمال آغا جي پنهنجي ڪاوشن ۽ اصلي محسوس ٿئي ٿي. هن ناول ۾ انساني تهذيب ۽ تاريخ جي شعور, جذبن ۽ احساسن جي ترجماني، مشاهدي جي قوت، تجربي ۽ تخيل جي مضبوطي، ڪردارنگاري ۾ جوڀن ۽ اسلوب جي روشني آغا جي هن لکڻي کي ڪمال بخشيو آهي. 

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي ناول
صيهونيت

**صيھونيت** (Zionism) مان مراد آهي يھوديت يا يھودين جي سياسي ۽ مذهبي تحريڪ. هن نظريي يا تحريڪ جي اصل شروعات تہ پھرين صدي عيسويءَ دوران، يھودين جي، وچ اوڀر مان جلاوطنيءَ سان ٿي، جيڪا مختلف روپن ۾ صدين تائين جيئري رهي. جديد صيھوني تحريڪ جي شروعات 1897ع ڌاري سئٽزرلينڊ جي شھر بيسل (Basle) ۾ سڏيل عالمي يھودي ڪانگريس ۾ ٿي. آسٽرو-هنگريائي رياست جي شھر پيسٽ ۾ ڄاول مشھور صيھعني صحافي ۽ اڳواڻ ٿيوڊورهَرزل 1896ع ۾ **يھودي رياست** (Der Jude Stat) جي عنوان سان پمفليٽ لکي، هن تحريڪ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو. هن نظريي جي سلسلي ۾ کيس اوڀر يورپ مان بہ سٺي حمايت حاصل ٿي. صيھونيت يا زاينزم جو مقصد دُنيا ۾ يھودين لاءِ هڪڙي رياست قائم ڪرڻ هو، جيڪا قدامت پسند يھودي نظريي موجب سندن مفادن جو بچاءُ ڪري ۽ کين پنھنجي عقيدي مُوجب زندگي گذارڻ جو حق ملي. هن تحريڪ جو پورائو 1948ع ۾ ٿيو، جڏهن وچ اوڀر ۾ اسرائيل وجود ۾ آيو.

## حوالا

زمرو:قوم
زمرو:سياست
زمرو:يهوديت
زمرو:قومپرستي
زمرو:نسل پرستي
زمرو:سياسي تحريڪون
پائيدار ترقي

**پائيدار ترقي** (Sustainable Development) زندگيءَ جي معيار کي بهتر بنائڻ جي سرگرمي، جيڪا خاص طور تي انهن ملڪ ۾ سرانجام ڏني وڃي، جن جو سياسي، معاشي ۽ سماجي ڍانچو هيڻو ۽ مسئلا وڌيل هُجن. ان سلسلي ۾ اُسريل يا ترقي ڪيل ملڪن ۽ بين الاقومي ادارن طرفان اُسرندڙ يا ترقي ڪندڙ ملڪن جي مختلف شعبن ۽ ادارن لاءِ اهڙيون رٿائون جوڙيون وينديون آهن، جن جا اثر گهڻ مُدتي ٿين. انهن رٿائن ۾ اڏاوتون، رابطائي سرشتا، صحت، تعليم، صنعت ۽ فني سهڪار سميت گهڻا ئي شعبا اچي وڃن ٿا. رٿائن جي اوليت لاڳاپيل ملڪن جي ضرورتن کي نظر ۾ رکندي ڪئي وڃي ٿي.
## حوالا

زمرو:سماجيات
زمرو:معيشت
زمرو:درسي علم
ڪائنات جو نور

قرآن مجيد ۾ ٻڌايو ويو آهي ته:

اَللّٰہُ نُوۡرُ السَّمٰوٰتِ وَ الۡاَرۡضِ (النور: 35)

”الله آسمانن ۽ زمين جو نور آهي.“

يعني هن سڄيءَ ڪائنات ۾ جتي به ڪا روشني يا سُهائي آهي، اها خدا جي ذات جي ڪري آهي. خدا جيڪڏهن روشني نه ڏي ته ڪنهن ٻئي هنڌان ڪنهن کي روشني ملڻ واري ناهي.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:عقيدو
سريندر ولاسائي

**سريندر ولاسائي** پهريون دلت برادري سان تعلق رکندڙ انگريزي ميڊيا جو صحافي آهي.

زمرو:1968ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني هندو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
هيڪڙائي جو راز

هيڪڙائي جي راز کي هن تمثيل جي ذريعي ڏاڍي سولائي سان ٿورن لفظن ۾ سمجهي سگهجي ٿو. جيڪڏهن اوهان هڪ ٽڪريءَ جي هيٺان بيٺا هجو، ته اتان اوهان کي هڪ ئي رستو ڏسڻ ۾ ايندو، جيڪو ٽڪري تي مٿي وڃي رهيو هوندو. پر جيڪڏهن اوهان ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي چڙهي وڃو ۽ ان جي چئني پاسن ڏانهن نهاريندؤ ته اوهان کي اهو نظر ايندو ته ٽڪريءَ جي هر پاسي کان رستا ئي آهن ۽ اهي سڀئي الڳ الڳ هئڻ جي باوجود هڪ ئي اوچائي تي پهچن ٿا.

زمرو:سماجيات
زمرو:انسانيات
زمرو:مذهب
ويڙهايو ۽ حڪومت ڪيو

ويڙهايو ۽ حڪومت ڪريو يا ڊوائيڊ اينڊ رُول (Divide and rule) هڪ قسم جو ڏانءُ، اٽڪل يا طريقو آهي، جنهن ذريعي ماڻهن کي پنهنجي فرمانبرداري ۽ حڪم هيٺ رکڻ لاءِ انهن کي پاڻ ۾ ٺهڻ نه ڏبو آهي يا پاڻ ۾ ويڙهايو ويندو آهي، ته جيئن اُهي ٻڌي ڪري حاڪم جي مخالفت نه ڪري سگهن. اهو طريقو گهڻو ڪري دُنيا جي پوئتي پيل يا هيڻن ملڪن تي زوريءَ قبضا ڪندڙ ڌاريا ۽ پرماري طاقتون ڪم آڻينديون آهن. هونئن ته هيءُ طريقو يهودي قبيلن، رومي سلطنت ۽ يورپي سياست ۾ به آزمايو ويو آهي، پر ويجهي ماضيءَ ۾ ان جو بهترين مثال برطانيا جو ننڍي کنڊ ۾ مڪاني ماڻهن ۽ پارٽين کي پاڻ ۾ ويڙهائي، سندن مُلڪ ۽ وسيلن تي قبضو ڪرڻ جي صورت ۾ سامهون آيو.

هيءَ هندستان ۾ برطانوي راڄ حڪومت جي ٻٽي پاليسي هئي. جنهن کي ان زماني جي ليفٽنينٽ جنرل ڪوڪ (General Coke) فارمولي جي صورت ڏيندي چيو هو ته **ويڙهايو ۽ حڪومت ڪيو** (Divide and Rule).

اڻ گُهري صورتحال جي شروعات لارڊ **جيمس بروس ايلگن** (James Bruce Eligin) جي زماني ۾ ٿي. جيڪو 63- 1862 ۾ هندستان جو وائسراءِ هو. انگريز گورنمينٽ جي سيڪريٽري آف اسٽيٽ مسٽر وڊ (Wood) لنڊن کان نئين دهلي ۾ رهندڙ وائسراءِ کي خط لکيو ته: We have maintained our power in India by playing off one part against the other and we must continue to do so. Do all you can, therefore, to prevent all having a common feeling

اسان هندستان ۾ پنهنجي حڪومت، اتان جي هڪ طبقي کي ٻئي طبقي جي خلاف ويڙهائي باقي رکي آهي. اسان کي ائين ڪندو رهڻ گهرجي. (هندستان ٽائيمس 30 مارچ 1995ع).

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:تنازعو (عمل)
زمرو:سياست
زمرو:سياسي اصطلاح
فلڪيات

**فلڪيات** (Astronomy) هڪ قدرتي سائنس آهي جيڪا آسماني شين ۽ ڪائنات ۾ واقع ٿيندڙ واقعن جو مطالعو ڪري ٿي. اهو انهن جي اصليت ۽ انهن جي مجموعي ارتقا کي بيان ڪرڻ لاءِ رياضي، فزڪس ۽ ڪيمسٽري استعمال ڪري ٿو. دلچسپي جي شين ۾ سيارا، چنڊ، تارا، نيبولا، ڪهڪشان، ميٽيورائڊس، اسٽرائڊس ۽ ڪاميٽ شامل آهن. لاڳاپيل واقعن ۾ دنیا جی سپرانووا ڌماڪا، گاما شعاع جا ڦڙا، ڪواسار، بلزار، پلسر ۽ ڪائناتي مائڪرو ويڪرو پسمنظر جي تابڪاري شامل آهن. عام طور تي، فلڪيات هر ان شيء جو مطالعو ڪري ٿو جيڪو ڌرتيء جي ماحول کان ٻاهر نڪرندو آهي. علم ڪائنات، علم فلڪيات جي هڪ شاخ آهي جيڪا پوري ڪائنات جو مطالعو ڪري ٿي. 

فلڪيات قديم ترين قدرتي سائنسن مان هڪ آهي. رڪارڊ ٿيل تاريخ ۾ شروعاتي تمدن رات جي آسمان جو طريقي سان مشاهدو ڪيو. انهن ۾ مصري، بابلي، يوناني، هندستاني، چيني، مايا ۽ آمريڪا جا ڪيترائي قديم مقامي ماڻهو شامل آهن. ماضيءَ ۾ فلڪيات ۾ مختلف شعبا، جيئن فلڪيات، مشاهداتي فلڪيات، آسمان جي نيويگيشن ۽ ڪئلنڊر ٺاهڻ شامل هئا. پروفيشنل فلڪيات کي مشاهدي ۽ نظرياتي شاخن ۾ ورهايو ويو آهي. مشاهداتي فلڪيات فلڪياتی اجسام جي مشاهدي مان ڊيٽا حاصل ڪرڻ تي مرکوز آهي. ھن ڊيٽا کي پوءِ فزڪس جي بنيادي اصولن کي استعمال ڪندي تجزيو ڪيو ويندو آھي. نظرياتي فلڪيات، فلڪياتی شين ۽ رجحان کي بيان ڪرڻ لا ڪمپيوٽر يا تجزياتي ماڊل جي ترقي جي طرف مبني آهي. اهي ٻه شعبا هڪ ٻئي کي پورو ڪن ٿا. نظرياتي فلڪيات مشاهدي جي نتيجن کي بيان ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي ۽ مشاهدو نظرياتي نتيجن جي تصديق ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. فلڪيات انهن چند سائنسن مان هڪ آهي جنهن ۾ شوقين هڪ سرگرم ڪردار ادا ڪن ٿا. اهو خاص طور تي حقيقي واقعن جي دريافت ۽ مشاهدي لاء صحيح آهي. شوقين فلڪيات دان ڪيترن ئي اهم دريافتن، جهڙوڪ نوان ڪاميٽ ڳولڻ، سان مدد ڪئي آهي.

## تاريخ
فلڪيات جي علم کي ٻن وڏن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. 
بطلوسي فلڪيات، جيڪا ٽئين صدي عيسويءَ ۾ شروع ٿي هئي، ان مطابق ڌرتيءَ کي ڪائنات جو مرڪز مڃيو ويندو هو ۽ سمجهيو ويندو هو ته سج ۽ تارا جيڪي به آهن انهن سڀني جو مرڪز اسان جي هيءَ ڌرتي يا زمين آهي.

ڪوپرنيڪس جي فلڪيات سورهين صدي عيسويءَ ۾ شروع ٿي، جنهن مطابق ڪائنات جي مرڪز جي ڪا ڄاڻ ناهي. ڌرتي جو سيارو سج جي چوڌاري ۽ پنهنجي محور تي ڦري رهيو آهي ۽ ڦرڻ جا ٻيا به دائرا آهن جيئن سج منڊل (نظام شمسي) ۽ ٻين ڪهڪشائن جو نظام وغيره.

ستين صدي عيسوي ۾ جڏهن اسلام اڀريو ته عربن جي فلڪيات سادن مشاهدن تي بيٺل هئي. انهن ڏٺو پئي ته چنڊ ۽ سج اُڀرن ۽ لهن ٿا، گهٽجن ۽ وڌجن ٿا، چنڊ جي گهٽجڻ ۽ وڌڻ جو چڪر 29 کان 30 ڏينهن ۾ پورو ٿئي ٿو. سج جي شمسي سال جي پوري ٿيڻ ۾ چنڊ جا ٻارنهن مهينا لڳن ٿا.

جيستائين بطلوسي فلڪيات ۽ ان سان ملندڙ جلندڙ هندي فلڪيات جو اثر رهيو، ته ان دور جا مذهبي عالم پنهنجي ڌرمي ڪتابن مان اهو ثابت ڪندا هئا ته سندن مذهبي ڪتاب عين بطلوسي فلڪيات مطابق آهن. الخوارزمي، الفرغاني، بن الهثيم، ابو عبداجزجاني، البيروني، معين الدين الاردي، ناصر الدين الطوسي، قطب الدين الشيرازي، ابن الشاطر ۽ ٻين جا ڪتابَ ان ڳالهه جي پڪ ڪرائين ٿا.

سورهين صدي ۾ جڏهن نڪولس ڪوپرنيڪس جي فلڪيات اڀرڻ لڳي ۽ ويهين صدي تائين اها پنهنجي صداقت سان عالمي طور ڇانئجي وئي ته وري مذهبي عالمن پنهنجي پنهنجي مذهبي ڪتابن مان ثابت ڪري ڏيکاريو ته ڪوپرنيڪس جي فلڪيات جي سچائي سندن مذهبي ڪتابن مطابق آهي، جيڪا سندن مذهبي ڪتابن ۾ سوين سال اڳ ئي بيان ڪري ڇڏي وئي هئي.

## حوالا

زمرو:فلڪيات
زمرو:ڪائنات
زمرو:درسي علم
ماءُ کان سواءِ ٻار جي پيدائش

نئين زندگي پيدا ڪرڻ ۾ ماءُ جو ڪردار ٻٽو ٿيندو آهي.

* 1. زائيگوٽ، مرد جي اسپرم ۽ عورت بيضي جي ملاپ سان ٺهي ٿو.

* 2. پوءِ ان رائيگوٽ جي واڌ ويجهه ماءُ جي ”رحم“ ۾ ٿيندي آهي.

چين ۾ ڪوئن تي ٿيڻ واري تحقيق ۽ تجربن مان هيءَ ڳالهه سامهو آئي آهي ته نئين زندگيءَ جي ”زائيگوٽ” (شروعاتي گهرڙي) جي ٺهڻ ۾ ماءُ ۽ پيءَ، ٻنهي جو ڪردار لازمي ناهي.

ڪنهن به فرد جي اسٽيم سيل کي اسپرم يا بيضي (بيدي) ۾ تبديل ڪري سگهجي ٿو. ائين اسپرم ۽ بيضي جي ميلاپ سان زائيگوٽ (جين) ٺاهي سگهجي ٿو. جنهن کان پوءِ فطري طريقي سان زائيگوٽ ماءُ جي رحم ۾ واڌ ويجهه ڪري ”ٻار“ بڻجي سگهي ٿو.

* 1. ان جو مطلب ٿيو ته هڪ مرد جي اسٽيم سيل مان ٺاهيل اسپرم ۽ ٻئي مرد جي اسٽيم سيل مان ٺاهيل بيضي کي ملائي ٻار پيدا ڪري سگهجي ٿو.

* 2. هڪ مائيءَ جي اسٽيم سيل مان ٺاهيل اسپرم ۽ ٻئي مائيءَ جي اسٽيم سيل مان ٺاهيل بيضي کي پاڻ ۾ ملائي ٻار پيدا ڪري سگهجي ٿو.

* 3. ٽئين جنس جا فرد به واڌو ڪروموسوم جي نفي ڪري ٻار پيدا ڪرڻ جي عمل شامل ٿي سگهن ٿا.

هڪ شخص (مرد يا عورت) جي اسپرم ۽ ٻئي شخص جي بيضي (بيدي) جي ميلاپ سان ٺاهيل زائيگوٽ (جين)، ڪنهن ٽئين عورت يا ڀاڙي تي ورتل ماءُ (surrogate mother) جي ”رحم“ ۾ واڌ ويجهه ڪرائي ٻار پيدا ڪري سگهجي ٿو. 

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:حياتيات
زمرو:ايمبريولاجي
ماءُ پيءُ جو ادب

"۽ ماڻھوءَ کي پنھنجي ماءُ پيءُ سان چڱائي ڪرڻ جو حُڪم ڪيوسون، (جو) اوکائيءَ سان سنديس ماءُ کيس (پيٽ ۾) کنيو آھي ۽ اوکائيءَ سان کيس ڄڻيو آھي، ۽ اُنجو (پيٽ ۾) کڻڻ ۽ اُن جو (کير کان) ڇڏائڻ ٽيھ مھينا آھي، تان جو جڏھن پنھنجيءَ جواني کي پُھتو ۽ چاليھن ورھن کي پھتو (تڏھن) چوندو آھي ته اي منھنجا پالڻھار مون کي توفيق ڏي ته تنھنجي انھيءَ نعمت جو شڪر ڪريان, جيڪا مون تي ۽ منھنجي ماءُ پيءُ تي انعام ڪئي اٿيئي ۽ ته (اھڙا) چڱا ڪم ڪريان جن کان راضي رھين ۽ منھنجي اولاد مون لاءِ سُڌار، بيشڪ آءٌ توڏانھن موٽيس ۽ بيشڪ آءٌ مسلمانن منجھان آھيان" (15)

  "۽ جنھن پنھنجي ماءُ پيءُ کي چيو ته اوھان کان بيزار آھيان مون کي انجام ڏيو ٿا ڇا ته (قبرن مان) ڪڍيو ويندس ۽ بيشڪ مون کان اڳ (ماڻھن جا) ڪيترائي جُڳ گذري ويا آھن، ۽ اُھي ٻئي الله کي ٻاڏائيندا آھن ۽ (چوندا اٿس ته) پنھنجي ڪم بختي ڇڏي ايمان آڻ، بيشڪ الله جو انجام سچو آھي، پوءِ چوندو آھي ته اِھي رڳو اڳوڻن جو آکاڻيون آھن" (17)

ماءُ ۽ پيءُ اهڙيون شخصيتون آهن جن جو احترام هر انسان تي لازم آهي. ساڻن بدسلوڪي خدا سان بدسلوڪيءَ جي برابر آهي. جيڪي پنهنجي والدين کي رنجائين ٿا سي پاڻ به جلد ئي ان جو شڪار ٿيندا. ڪير به ڪاٿو نٿو لڳائي سگهي ته والدين ڪيتري پيار ۽ پاٻوهه مان اولاد جي پرورش ڪن ٿا ۽ کين گهڻا ڏوجهرا برداشت ڪرڻا پون ٿا. سندن اولاد سان محبتن جو ڪاٿو لڳائي ئي نٿو سگهجي. اهوئي سبب آهي جو والدين جو احترام اسان سڀني تي نه رڳو فرض آهي پر اسان کي ان جو ڦل به ضرور ملڻو آهي.

اهي ماڻهو جيڪي والدين خوشنوديءَ کي خدا جي خوشنودي سمجهن ٿا سي دنيا ۽ آخرت ۾ سوڀارا رهن ٿا. جيڪي والدين جي وجود کي بار سمجهن ٿا سي تحقيق شيطان جا پوئلڳ آهن ۽ دنيا ۽ آخرت ۾ سزا جا حقدار بڻجن ٿا.

جيڪڏهن توهان اهو ڄاڻڻ چاهيو ٿا ته ڪو شخص الله تعاليٰ جو ڪيترو احترام ڪري ٿو ته پهرين اهو ڏسو ته اهو شخص والدين جو ڪيترو احترام ڪري ٿو. ان مان بهتر اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته ان شخص جي دل ۾ خدا جي لاءِ ڪيترو احترام آهي. ڏک جي ڳالهه اها آهي ته جيڪي ماڻهو خدا سان محبت جي دعوا ڪن ٿا سي به والدين جو جوڳو احترام نٿا ڪن.

جيڪڏهن ڪو شخص سنئين واٽ تي هلي ٿو ته اهڙن ماڻهن جي والدين جي خوشيءَ جو ڪو ٺڪاڻو نه هوندو آهي. سٺا ڪٽنب ئي سٺي معاشري جي نشاني هوندا آهن. جنهن شخص کي پنهنجي ڪٽنب ۾ ڪو مقام حاصل هوندو آهي ته معاشرو به ان کي احترام جي نظر سان ڏسندو آهي. ان مان اهو ظاهر ٿيو ته جيڪو والدين جو احترام ڪري ٿو ته معاشرو ان جو احترام ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اخلاقيات
زمرو:شخصي تعلقات