open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هونڊورس

**ھونڊورس** (Honduras؛ )   ، جن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف ھونڊورس آهي، وچ آمريڪا ۾ واقع هڪ ملڪ آهي جن جون سرحدون اولھه ۾ گوئٽي مالا، ڏکڻ-اولھه ۾ ايل سلويڊور، ڏکڻ-اوڀر ۾ نڪاراگوا ۽ ڏکڻ ۾ فونسيڪا واري نار وٽ پيسفڪ سمنڊ سان ملن ٿيون ۽ اتر ۾ ھونڊوراس جي نار سان ملن ٿيون. راڄڌاني جو نالو ٽيگوسيگلپا آهي.

ھي ملڪ سورھين صدي ۾ اسپيني بيٺڪيت بڻجڻ کان اڳ ڪيترين ئي ميسوآمريڪي تھذيبن جو مرڪز رھيو ھو جن ۾ سڀ کان مشهور مايا واري تھذيب آھي. اسپين اتي رومن ڪيٿولڪ عقيدو ۽ اسپيني ٻولي سميت ڪيتريون ئي ريتون متعارف ڪرايون جيڪي مقامي ثقافت سان رلي ملي ويون. 1821 ۾ آزاد ٿيندڙ ھي ملڪ تڏهن کان وٺي ھڪ ريپبلڪ رھيو آھي. ان جو اڃان تائين شمار غريب ملڪن ۾ ٿئي ٿو. 1960 ۾ بين الاقوامي انصاف واري عدالت جي فيصلي مطابق ان جي اترئين پاسي ۾ ماسڪئيٽو وارو سامونڊي ڪنارو کيس نڪاراگوا کان مليو. ملڪ جي معيشت زرعي آھي جيڪا قدرتي آفتن جو شڪار ٿيندي رھي ٿي . 1998 وارو مچ نالي سامونڊي طوفان ان جو ھڪ مثال آهي. عام ماڻھو جو تعلق زرعي پوکي سان آهي. دولتمند ماڻھو شھرن ۾ رھندڙ آھن. ھن ملڪ جي انساني ترقي جي اشاريي جي شرح 0.625 آهي جنھن ڪري ان جو شمار وچولي ترقي وارن ملڪن ۾ ٿئي ٿو. ھتان جو سماج گھڻي ڀاڱي ميسٽيزو ماڻهن جو آهي. ان سان گڏوگڏ اتي آمريڪي انڊين، ڪارا ۽ گورا پڻ رھندڙ آھن.

## حوالا

زمرو:ھونڊورس
زمرو:ملڪ
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
ننڊ جو فالج

**ننڊ جو فالج** ()

ڇا توهان کي ڪڏھن ننڊ دوران ايئن محسوس ٿيو آھي تہ اوھين جاڳي رھيا آھيو پر اوھان جو جسم بي ساھو لڳو پيو آهي ۽ ڪابه چرپر نه ٿو ڪري سگهي ؟؟  طبي دنيا ۾ ان حالت کي ننڊ جو فالج يا سليپ پيرالائسز چيو ويندو آهي، جيڪا خواب سان ملندڙ جلندڙ ڪيفيت آھي. 

جڏھن انسان ننڊ ڪندو آهي ته ننڊ جي شروعات NREM (Non Rapid Eye Movement) سان ٿيندي آهي، جنھن کي اوھان ڪچي ننڊ چئي سگھو ٿا، ڪچي ننڊ (NREM) دوران جسم جا تقريباً سڀ عضوا ڪم ڪرڻ جي رفتار گھٽ ڪري ڇڏيندا آھن، ايستائين جو دل به آھستي ڌڙڪندي آهي. جنھن کان پوء پڪي ننڊ (REM= Rapid Eye Movement) شروع ٿيندي آھي. ڪچي ننڊ دوران دماغ پنھنجو آرام ڪري چڪو ھوندو آھي ۽ پڪي ننڊ ۾ دماغ سجاڳ ٿي ڪري پنھنجا ذاتي ڪم پورا ڪندو آهي، جيئن يادون پڪيون ڪرڻ، غير ضروري شين کي وسارڻ ۽ لاشعور جي اوسر ڪرڻ وغيره. 

جڏھن پڪي ننڊ دوران دماغ يادن سنڀالڻ، عادت سکڻ ۽ لاشعور جي تعمير ڪندو آهي ته ھو پھرين جسم جي حرڪت بند ڪري پوري جسم کي ساڪن ڪري ڇڏيندو آهي. جنھن کي (Atonia) يا جسم جو حفاظتي طور بند ٿي وڃڻ چئبو آهي. اھو سڀ جسم جي حفاظت لاء ھوندو آھي جيئن خواب دوران دماغ ۾ حرڪت جو اثر جسم تي حقيقي طور نه ٿئي. مثال طور جڏھن اوھان خواب ۾ ڀڄي رھيا ھجو ته جسم ڪا حرڪت ڪري زخمي نه ٿي پوي.

پڪي ننڊ دوران دماغ جو جسم کي عارضي طور "بند" ڪرڻ کي سليپ پيرالائسز چئبو آهي. جنھن ۾ دماغ جا خيال بلڪل حقيقي محسوس ٿيندا آهن، پر جسم بنا حرڪت جي ساڪن پيو ھوندو آھي. ياد رهي ته پڪي ننڊ (REM) ۾ اکيون بند ھجڻ باوجود تيز حرڪت ڪري سگھن ٿيون ۽ دل جو ڌڙڪو به تيز ٿي سگھي ٿو. 

## حوالو

پڪي ننڊ (REM sleep) ننڊ جي چار مرحلا مان هڪ آهي. هن مرحلي دوران دماغ ۽ جسم جون ڪيتريون سرگرميون وڌي وڃن ٿيون، ڪڏھن ته جسم  ۾ ايتريون سرگرميون ٿين ٿيون جو ڄڻ ماڻهو جاڳندو هجي. REM ننڊ 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ان وقت دريافت ڪئي وئي، جڏهن سائنسدانن سمهندڙ ٻارن جي اکين کي تڪڙو تڪڙو حرڪت ڪندي ڏٺو.

اکين جي اھا حرڪت "REM" نالو ڏيڻ جو سبب بڻي. وقت سان گڏ، محققن معلوم ڪيو ته ان مرحلي ۾ سڀ کان وڌيڪ خواب ايندا آهن. اهڙي ننڊ ڪيترن ئي جاندارن ۾ ڏٺي وئي آهي، جنهن مان ان جي ارتقائي اهميت ظاهر ٿئي ٿي.
(سليپ فائونڊيشن آرگنائيزيشن جي ٿورن سان)

Rapid eye movement (REM) sleep is one of four stages of sleep. During REM sleep, many aspects of brain and body activity ramp up, at times almost to the same level as when you’re awake 
. 

REM sleep was first discovered in the 1950s, when scientists studying sleeping infants noticed distinct periods when their eyes darted quickly from side to side behind closed eyelids. These rapid eye movements earned REM sleep its name.

Over time, researchers have gathered more and more data about REM sleep, including the fact that it’s the sleep stage with the most active dreaming 
. REM sleep has also been detected in many mammals and other animals, highlighting its evolutionary importance.

By. https://www.sleepfoundation
Org
پائيپ مڇي (دريائي)

**پائيپ مڇي**   سنگنٿيڊاء ڪٽنب جي مڇي جو ھڪ قسم جيڪو درياء ۾ رھندڙ ھوندو آھي ۽ ان کي ايسٽوئرن پائيپ مڇي يا دريائي پائيپ مڇي پڻ سڏين ٿا. ان جو حياتياتي نالو سنگناٿس واٽر ميئيري آهي. اھا جنس رڳو ڏکڻ آفريڪا جي ڪجهه دريائن ۾ ٿورائيءَ ۾ ملندڙ آهي جن ۾ ڪيرئيگا ندي، ڪسوگا ندي، بشمئنس ندي، ايسٽ ڪلينيموڊ ندي شامل آھن.  ۽ ان جي جنس نابودي جي خطري ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:مڇيون
زمرو:مڇين جا عام نالا 
زمرو:هڏي واري مڇيون
زمرو:آفريڪا جون مڇيون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون مڇيون
زمرو:آفريڪا جون دريائي مڇيون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون دريائي مڇيون
زمرو:آفريڪا جي مٺي پاڻي جون مڇيون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا جي مٺي پاڻي جون مڇيون
زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
روون اٽڪنسن

**روون سباستين اٽڪنسن**، سي بي اي (پيدائش: 6 جنوري 1955ع) هڪ انگريزي اداڪار، مسخرو (مذاقي، کلائيندڙ) ۽ منظرنگار  آهي. سٽڪام، بليڪ ايڊر ۽ مسٽر بين ڊرامن کيس ڏاڍو مشهور بڻايو مزاحيا خاڪن جي هڪ ٽيليويزن شو ناٽ دي نائن او ڪلاڪ نيوز (1979ع-کان-1982ع تائين) ۽ وري 1979ع ۾ دي سيڪرٽ پوليس مينز با ۾ شرڪت ڪرڻ جي وسيلي روون کي مشهور بڻايو. هن جي ٻين ڪلاڪاري ڪمن ۾ بانڊ سلسلي جي فلم نيور سي نيور اگين ۽ سٽ ڪام دي ٿِن بليو لائن (سنهي نيري قطار) (1995ء-1996ء) شامل آهن.

کيس دي آبزرور اخبار برطانوي مزاح جي 50 مزاحيا اداڪارن ۾ ڳڻيو آهي، جڏهن تہ 2005 ۾ هڪ راءِ شماري (سروي) ۾ هي سموري دنيا جي سرفهرست 50 مزاح نگارن منجهان هڪ قرار ڏنو ويو. مسٽر بين جي فلمي تشڪيل بين ۽ مسٽر بينز هاليڊي (مسٽر بين جي موڪل جو ڏينهن)، ۽ ان سميت جوني انگلش (2003) ۽ جوني انگلش ريبورن (2011 فلم) پڻ وڏي پردي (بگ اسڪرين) تي سندس ڪاميابين ۾ ڳڻي ويندي آهي.

## شروعاتي زندگي
اٽڪنسن، چار ڀائرن ۾ سڀني کان گهٽ ڄمار(عمر ۾ ننڍو) آهي. هي Consett، ڪائونٽي ڊرهم، انگلينڊ ۾ 6 جنوري 1955  تي پيدا ٿيو.

هن جو پيءُ ايرڪ اٽڪنسن هڪ هاري ۽ ڪمپني جو ڊائريڪٽر  هيو. هن ايلامي سان جون 29، 1945 تي پرڻو (شادي) ڪيو. هن جا ٽي وڏا ڀائر پال (جنهن جو کيرپيئڻ واري ڄمار ۾ موت ٿي ويو)، راڊني، (هڪ Eurosceptic ماهر اقتصاديات جيڪو 2000 ۾ برطانيا آزادي پارٽي جي اڳواڻي واريون چُونڊون هارجي ويو هيو)، ۽ روپرٽ آهن.

اٽڪنسن انگليڪان خاندان ۾ نپيو وڏو ٿيو، شروعاتي تعليم ڊرهم ڪوريسٽرز اسڪول ۾ حاصل ڪيائين، جڏهن تہ پوءِ سينٽ بيز اسڪول، ۽ نيوڪيسل يونيورسٽي ۾ تعليم حاصل ڪئي، جتان هن اليڪٽريڪل انجينئري ۾ سند (ڊگري) حاصل ڪئي. 1975 ۾ هِن اليڪٽريڪل انجينئري ۾ ايم ايس سي (MSc) جي سَندَ (ڊگري) جي لاءِ ڪوئنز ڪاليج، آڪسفورڊ ۾ داخلا ورتي. هي ساڳيو تعليمي ادارو آهي جتي هن جي پيءُ  سال 1935 ۾ ميٽرڪ ڪئي هئي، ۽ جنهن اٽڪنسن کي 2006 ۾ اعزازي فيلو بڻايو.

آگسٽ 1976 ۾ ايڊنبرا فرنچ فيسٽيول جي موقعي تي اوڪسفرڊ ريوو ۾ هن ڏانهن پهريون ڀيرو قومي سطح تي ماڻهن جو ڌيان ڇڪجي آيو. تيستائين هي آوڪسفرڊ ۾ ڪيترن ئي ناٽڪ (شوز) جي لاءِ ابتدائي خاڪا لِکي ۽ پيش ڪري چُڪو هيو.

## ڪيريئر

### ريڊيو
اٽڪنسن 1978 ۾ بي بي سي ريڊيو 3 جي هڪ مزاحيا سلسلي ۾ جلوا ڏيکاريا جيڪو *اٽڪنسن پيپل* سڏبو هيو. هي فرضي عظيم شخصيت سان ٽوڪَ (طنز) واري انٽرويو جو هڪ سلسلو هيو، جيڪو اٽڪنسن پاڻ ئي ٺاهيو هيو. ان سلسلي کي اٽڪنسن ۽ رچرڊ ڪرٽس لکيو هيو جڏهن تہ گريف رهائز جونز انهن ناٽڪن کي پروڊيوس ڪيو هيو.
## حوالا

زمرو:فلم
زمرو:مسٽر بين
زمرو:اداڪار
زمرو:برطانوي شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:آزاد تقرير ڪارڪن
زمرو:1955ع جون پيدائشون
گڏيل جنسي تعليم

**گڏيل جنسي تعليم** يا **گڏيل تعليم** يا  **ڪو-ايجوڪيشن**  يا (**Mixed sex education**) يا (**Co-education**) تعليم جو ھڪ اھڙو نظام آھي جنھن ۾ ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون گڏجي تعليم حاصل ڪندا آهن. يونائيٽيڊ ڪنگڊم يا برطانيا ۾ ان نظام لاء **مڪسڊ** لفظ استعمال ٿيندو آهي.  اڻويھين صدي عيسويءَ کان پهرين دنيا ۾ ھڪ جنسي تعليمي نظام وڌيڪ مروج ھيو جنھن بعد مغرب ۾ مخلوط تعليمي نظام ھڪ معيار بڻجي ويو. ھڪ جنسي تعليمي نظام اڪثر مسلمان ملڪن ۾ قائم رھيو. دنيا جو قديم مخلوط تعليمي نظام وارو اسڪول آرچبشپ ٽينيسن واري چرچ جو انگلينڊ ھاء اسڪول آھي جيڪو 1714ع ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي شھر ڪروئيڊن ۾ قائم ٿيو جتي اڄ تائين مخلوط تعليمي نظام جاري آهي.  دنيا جو سڀ کان پراڻو بورڊنگ وارو مخلوط تعليمي نظام وارو اسڪول ڊالر اڪيڊمي اسڪاٽلينڊ جي ڊالر نالي پارش ۾ واقع آهي جيڪو 1818 ۾ قائم ٿيو ۽ جتي 1250 کن 5 کان 18 سالن تائين عمر جا ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون پڙھن ٿا.
دنيا جي پھرين مخلوط تعليم واري ڪاليج اوبرلن ڪاليجيئيٽ جي انسٽيٽيوٽ آھي جيڪا آمريڪا جي رياست اوھيو جي شھر اوبرلن ۾ 3 ڊسمبر 1933 ۾ قائم ٿي. .  برطانيا جي پھرين مڪسڊ تعليم واري يونيورسٽي  برسٽل يونيورسٽي ھئي جيڪا 1876 کان مخلوط تعليم ڏئي رھي آھي جنھن کي شروع ۾ يونيورسٽي ڪاليج، برسٽل سڏيندا هئا..

## تاريخ
سورھين صدي عيسويءَ ۾ رومن ڪيٿولڪ چرچ جي  اٽلي جي شهر ٽرينٽو ۾ ٽرينٽ واري ڪائونسل ٻارن جا مفت پرائمري اسڪول قائم ڪيا جتي ھر طبقي جي ٻارن کي گڏيل تعليم ڏني وئي. اصلاحتن بعد اولھ يورپ ۾ مخلوط يا گڏيل تعليم متعارف ٿيڻ شروع ٿي. ان وقت پروٽيسٽنٽ عيسائين ڇوڪرن سان گڏوگڏ ڇوڪرين کي بہ بائيبل پڙھائڻ تي زور ڏنو. اھا روايت اتر انگلينڊ ۾  زور وٺي وئي ۽ گڏوگڏ اسڪاٽلينڊ ۽ انگلينڊ جي ٻيٺڪن ۾ پڻ گڏيل تعليم کي فروغ مليو. آمريڪا ۾ پڻ انقلاب بعد چرچ طرفان قائم ڪيل تعليمي ادارا گڏيل تعليمي نظام وارا ھيا. 1900 تائين آمريڪا جا پبلڪ ھاء اسڪول اڪثر گڏيل تعليمي نظام وارا ھيا. ويھين صديءَ جي شروعات ۾ گڏيل تعليمي نظام دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ جاري ٿي چڪو ھيو. فرانس ۾ 1957 ۾ مخلوط تعليم ملڪ جي سمورن پرائمري اسڪولن ۾ لازمي ڪئي وئي ۽ 1975 ۾ اھا ملڪ جي سموري يونيورسٽين ۾ پڻ لازمي ڪئي وئي آمريڪا جي پھرين مڪسڊ تعليم واري سرڪاري يونيورسٽي 1855 ۾ قائم ٿي جنھن جو نالو يونيورسٽي آف آئيووا آهي..

## حوالا
نيل درياھہ

thumb|نيل درياھہ جيڪو دنيا ۾ سڀ کان ڊگھو درياھہ آهي.
**نيل درياھہ** يا **نيل ندي**  اتر اوڀر آفريڪا ۾ ڏکڻ کان اتر طرف وھندڙ آفريڪا کنڊ جو سڀ کان وڏو درياھ ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگھو دریاھہ آھي. برازيل مطابق اميزون درياء ھن درياء کان ڊگھو درياء آھي. چار ھزار ميلن کان بہ وڏو نيل درياھہ آفريڪا جی ملڪ، روانڊا مان وڪٽوريا ڍنڍ کان اڇي نيل جي نالي سان شروع ٿي تنزانيا، يوگنڊا کان سوڊان اچي ٿو جتي نيرو نيل ايٿوپيا کان شروع ٿي اڇي نيل سان سنگم ڪندي ٻئي گڏجي ھڪ ٿي اڳتي اتر ۾ مصر جي بيابان کي سير ڪندي ميڊيٽرينين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو.

## تاريخ
نيل درياء جي وادي آفريڪا جي اھو پھريون علائقو آھي جتي زراعت جي شروعات ٿي. انجي پاسن کان زراعت جي شروعات 6000 کان 5500 ق.م. ۾ شروع ٿي. وڻن پوکڻ جي شروعات جو عمل 8000  ق.م. شروع ٿيو.

## حوالا

زمرو:مصر
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:آفريڪا جا درياهه
سوارا ڀاسڪر

**سُوَارا ڀاسڪر** () هڪ ڀارتي فلمي اداڪارا آهي. هن گهڻي ريت باليووڊ فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي. سندس بهترين اداڪاري جي عيوض کيس ٻہ ڀيرا اسڪرين اعزاز سان نوازيو ويو ۽ ٽي ڀيرا فلم فيئر ايوارڊ جي لاءِ نامزد پڻ ڪيو ويو.

سوارا هڪ نيول آفيسر چترپو آدي ڀاسڪر جي ڌيءُ آهي، هن جو ننڍپڻ دهلي ۾ گذريو. دهلي يونيورسٽي کان انگريزي ۾ بي اي ڊِگري حاصل ڪرڻ کانپوءِ جواهرلال نهرو يونيورسٽي ۾ ايم اي سماجيات (سوشيالاجي) جي لاءِ داخلا ماڻيائين.

## ڪيريئر
thumb|سوارا ڀاسڪر ويڊنگ جنڪشن فيسٽيول شو ۾ چڙهائي (ريمپ) پَنڌُ (واڪ) ڪري رهي آهي
سوارا 2009 ۾ پنهنجي شروعاتي فلم مڌولال ڪيپ واڪنگ ۾ معاون ڪردار نڀايو. سال 2011 ۾ فلم تنوويڊزمنو ۾ معاون ڪردار نڀايائين، جنهن ۾ سندس اداڪاري وڏي پيماني تي مڃي وئي. ان فلم ۾ هن جي ڪارڪردگي (پرفارمنس) کي فلم تنقيد نگارن طرفان ساراهيو ويو ۽ بهترين معاون اداڪارا لاءِ فلم فيئر اعزاز (ايوارڊ) جي لاءِ کيس نامزد ڪيو ويو. سال 2013 جي رومانوي (رومانٽڪ) فلم رانجهنا جنهن کي فلمي تنقيدنگارن خراجِ تحسين پيش ڪيو، تنهن فلم ۾ سندس اداڪاري کي ڏاڍو ساراهيو ويو. ان فلم جي اداڪاري سبب هن کي ٻيهر بهترين معاون اداڪارا لاءِ فلم فيئر ايوراڊ جي لاءِ نامزد ڪيو ويو. تنو ويڊز منو ريٽرنز جي اداڪاري کي پڻ وڏو ساراهيو ويو، انکانپوءِ فلم پريم رتن ڌن پايو ۾ ڪردار نڀايائين. اهي ٻئي فلمون سال 2015 ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪمائيندڙ فلمون آهن. سال 2016 جي فلم نل بٽي سناٽا ۽ سال 2017 جي فلم انارڪلي آف آرا کي پڻ سُٺي نگاهہِ سان ڏٺو ويو، جنهن ۾ هن مُک اسٽار طور ڪردار نڀايو هيو. انهيءَ فلم جي لاءِ کيس بهترين اداڪارا لاءِ اسڪرين تنقيدي اعزاز سان نوازيو ويو ۽ نيٺ فلم کي بهترين اداڪارا لاءِ فلم فيئر ايوراڊ نامزد ڪيو ويو.

## شروعاتي زندگي
سوارا جي پيدائش اپريل 9، 1988 تي دهلي ۾ ٿي. هن جو پيءُ چترپو ادي ڀاسڪر تيلگو نيول آفيسر هيو ۽ هن جي ماءُ جواهرلال نهرو يونيورسٽي ۾ پروفيسر هُئي. سوارا دهلي ۾ ئي پرورش پاتي ۽ سردار پٽيل ودياليا منجهان اسڪولي تعليم پرائي. انکانپوءِ دهلي يونيورسٽي جي مرانڊا هائوس منجهان بي اي انگريزي جي تعليم حاصل ڪيائين، جتي هڪ ٻئي اداڪارا منيشا لامبا سندس هم ڪلاسي (ڪلاس فيلو) هُئي، انکانپوءِ هن جواهر لال نهرو يونيورسٽي کان سماجيات (سوشيالوجي) ۾ ايم اي جي ڊگري ماڻي.

## فلمن جي فهرست

## ٽيليويزن

## ايوارڊ

## وڌيڪ ڏسو
* ويجهر ۾ انڊيا ۾ سٽيزنشپ ايڪٽ ۾ ترميم خلاف هلندڙ ملڪ گير احتجاجن جي حوالي سان سوارا ڀاسڪر پڻ  شهرت ترميم ايڪٽ کي ڀارت مخالف ۽ اشوب (منحوس) سڏيو آهي.

*ڀارتي فلمي اداڪارائن جي فهرست
* ڀارتي سينيما
*ڀارت ۾ سنڌي

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* 
* 

زمرو:1988ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:جواهرلال نهرو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:دهلي کان اداڪارائون
زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:فوجين جا ٻچا
زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
احمدي

**احمديہ ڪميونٽي** ھڪ تڪراري اسلامي تبليغي تحريڪ جو نالو آهي جنھن جو بنياد مرزا غلام احمد (1835 - 1908) برٽش انڊيا واري دؤر ۾ وڌو. ان جي شروعات اتر انڊيا جي ھڪ شھر قادياڻ ۾ 1889 ۾ ٿي ۽ اتان تبليغ ذريعي دنيا جي مختلف علائقن ۾ ڦھلجي وئي جن ۾ آفريڪا، ڏکڻ-اوڀر ايشيا، برطانيا، اتر آمريڪا شامل آهن. ان تحريڪ جي رڪنن ۾ گھڻي ڀاڱي پئسي وارا ماڻھو شامل آهن. 1914 ۾ اھا ٻن ڌڙن ۾ ورھائجي وئي جن مان ھڪ ڌڙو **قادياڻي** ۽ ٻيو **لاھوري** سڏجڻ لڳو. قادياڻي ڌڙي پنھنجو نالو **احمديہ مسلم ڪميونٽي** رکيو لاھوري ڌڙي جو نالو **اسلامي تبليغ واري احمديہ ايسوسيئيشن** ھيو. ٻنھي گرپن پنھنجي جماعتن ۾ تبليغ ذريعي رڪنن جو وڏو اضافو ڪيو. 2001 ۾ دنيا ۾ احمدي ڪميونٽي ۾ شامل ماڻھن جي تعداد جو تخمينو ھڪ ڪروڙ کان مٿي ھيو پر ان ڪميونٽي مطابق تعداد ان کان گھڻو مٿي آھي ۽ وڌي رھيو آھي.

## نالو
ھن جماعت جو احمدي نالو جماعت جي مطابق حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جي قرآن ۾ ڏنل نالي احمد جي نسبت سان رکيو ويو.

## عقيدو
احمدي ڪميونٽي جو عقيدو آهي تہ اوڻويھين صدي ۾ اسلام زوال طرف وڌي رھيو ھو ان ڪري خدا مذھب جي تجديد خاطر غلام احمد قادياڻي کي دنيا ۾ موڪليو. اھي قرآن کي پنھنجو پاڪ ڪتاب سمجھن ٿا ۽ انھن قرآن جا دنيا جي مختلف ٻولين ۾ ترجما پڻ ڪيا آھن. احمدي اسلام جي پنج بنيادي رڪنن : ڪلمه طيب، نماز، زڪوات، روزو ۽ حج ۾ يقين رکندڙ آھن. انھن جو خيال آهي تہ غلام احمد خدا طرفان موڪليل پيغمبر مسيح ۽ مھدي ھيو جنھن جي اڳواٽ بشارت ٿيل ھئي ۽ جيڪو مسلمان ان کي نہ ٿو مڃي اھو ڪافر آهي. ھنن جي دعوا مطابق غلام احمد ڀڳوان ڪرشن ھيو جيڪو انساني روپ ۾ ڌرتي تي پيدا ٿيو. ھنن جو عقيدو آهي تہ غلام احمد کان پوء خلافت جو اختيار خليفي جي ذريعي جاري آھي ھنن جي ان عقيدي تي مسلمانن، ھندن ۽ عيسائين مان ڪافي ماڻھن اعتراض اٿاريا. قدامت پسند اسلامي گروھن پاران انڊيا ۽ پاڪستان ۾ انھن تي حملا ڪري نشانو بڻايو. پاڪستان ۾ سني مسلڪ وارن طرفان زبردست مخالفت ڪري لاھوري گروپ ھاڻي مرزا غلام احمد کي پيغمبر تسليم نہ ٿو ڪري پر کيس مجدد سمجھي ٿو. 1974 ۾ پاڪستان ۾ احمدي جماعت وارن کي آئين ۾ ترميم ڪري غير مسلم اقليت قرار ڏنو ويو ھو جنھن بعد 1984 ۾ انھن جي سرگرمين تي سرڪار پاران پابندي لڳائي وئي.. 

### ختم نبوت
احمدين مطابق قرآن خدا جو انسانن لاء آخري  پيغام آھي ۽ محمد صہ شريعت ڏيندڙ آخري نبي آهي پر خدا طرفان چونڊيلن سان رابطن جو سلسلو جاري رھندو جيڪي پيغمبر محمد صہ جي مڪمل پيروي ڪندڙ ھوندا. اھڙي طرح ھنن جي دعوا آھي تہ غلام احمد قادياڻي خدا جو چونڊيل پيغمبر آھي. ان دعوا جي ڪري اھي اسلامي دنيا اندر مسلمانن ۾ تڪراري بڻجي ويا.

## صدر مقام
1947 ۾ ننڍي کنڊ جي ورھاست بعد ھنن پنھنجي صدر مقام پاڪستان جي پنجاب ۾ ربوا منتقل ڪيو. ان بعد 1980 واري ڏھاڪي ۾ پاڪستان اندر سخت مخالفت جي ڪري انھن جي چوٿين خليفي مرزا طاھر احمد صدر مقام ربوا کان لنڊن منتقل ڪيو. ھن وقت ان ڪميونٽي جو خليفو مرزا مسرور احمد آھي جيڪو مرزا طاھر احمد جو پٽ ۽ مرزا غلام احمد جو پڙ پوٽو آهي.
## ساڳي نالي سان ٻيون جماعتون
مصر ۾ ھڪ صوفي بزرگ احمد البدوي (1200-1276) جا عقيدتمند پڻ احمدي سڏبا آهن جن جو ھن جماعت سان ڪوبه تعلق ناهي.

## پابنديون ۽ تشدد
پاڪستان جي صدر محمد ضيا الحق جي حڪومت دوران آرڊيننس 20 پاس ڪيو ويو،  جنھن تحت احمديہ جماعت جي پيروڪارن جو پاڻ کي مسلمان ظاھر ڪرڻ ڏوھ قرار ڏنو ويو۔ ھنن جي لاءِ پنھنجو پاڻ کي مسلمان چوڻ، اسلامي طريقي سان سلام ڪرڻ، ۽ ٻين ڪيترن ئي اسلامي اصطلاحن جو استعمال منع قرار ڏنو ويو، اھڙي قانون جي ڀڃڪڙي تي ٽن سالن جي قيد ۽ جرماڻي جي سزا ٻڌايل آھي.

## حوالا

زمرو:مذھب ۽ عقيدا
زمرو:پاڪستان ۾ مذھب ۽ فرقا
زمرو:مذهب سان لاڳاپيل ماڻهو
مهراڻ هاءِ وي

thumb|مھراڻ هاءِ وي اشارو پٽي

**مهراڻ هاءِ وي** (جنهن کي نوابشاهه-ڪوٽ لالو-ڪمب روڊ ۽ سرڪاري طور تي هاءِ وي-31 جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو آهي)، سنڌ ۾ صوبائي سطح تي انتظام هيٺ هڪ هاءِ وي آهي، جيڪو خيرپور کان نوابشاهه تائين پکڙيل آهي. 

هي رستو عام طور تي ٻهراڙيءَ منجهان گذري ٿو، جيڪو شهيد بينظيرآباد ضلعي ۾ دوڙ ۽ ٻانڌي شهرن ۽ خير پور ضلعي ۾ فيض گنج (پڪا چانگ)، ڪوٽ لالو، ٺري ميرواهه ۽ راڻي پور سميت مختلف ٻهراڙي وارن علائقن منجهان گزري ٿو ۽ راڻيپور شهر ۾ وڃي اين-5 قومي شاهراهه سان ملي ٿو. هي رستو (روٽ) 131 ڪلوميٽر  (81 ميل) ڊگهو آهي، جنهن جي رفتار حد 60 ڪلوميٽر/ في ڪلاڪ  (37 ميل في ڪلاڪ) آهي، سواءِ انهن شهرن جي، جتي رفتار جي حد کي گهٽائي 40 ڪلوميٽر  في ڪلاڪ (25 ميل في ڪلاڪ) رکيو ويو آهي. ان رستي تي سفر جو ڪُل وقت اٽڪل 1 ڪلاڪ 58 منٽ آهي. اُتريون ٽرمنس (آخري اسٽيشن) قومي شاهراهہ N-5 سان وڃي ملي ٿو جڏهن تہ ڏاکڻيون ٽرمينس اين-305 قومي شاهراهہ سان وڃِي ملي ٿو.

## تاريخي پس منظر
مهراڻ شاهراهہ جي نئين سِر اڏاوت کان اڳ، هي رستو (روڊ) ڪنب-نواب شاهہ روڊ جي نالي سان سُڃاتو ويندو رهيو آهي. دفتري ڪاروائي جي رسمي پابندي (ريڊ ٽيپ ازم) ۽ اڻَ پورن اڏاوتي حصن جي سبب سڙڪ جي نئين سِر تعمير جو ڪم ڪيترن ئي سالن کان زيرالتوا رهيو، جنهن جي سبب سان گهڻو ماحولياتي آلودگي پکڙجندي رهي. سنڌ هاءِ ويز کاتي جون 1، 2015 تي نئين سِر اڏاوت ۽ بحالي جو ڪم پورو ڪيو هيو ۽ ان روڊ جي بحالي ۽ اڏاوت لاءِ ايشيائي ترقياتي بئنڪ پاران مالي سهائتا جو فنڊ جاري ڪيو ويو هيو.

## حادثا
thumb|View of Mehran Highway, also known as the Nawabshah–Kot Lalu–Kumb Road, prior to reconstruction.
مهراڻ هاءِ وي تمام گهڻي مقدار واري ٽريفڪ روڊ آهي، ڇاڪاڻ تہ اهو نواب شاهہ ۽ خيرپور ضلعن کي پاڻ ۾ زميني رستي سان ملائي ٿو ۽ سکر ڏانهن اچڻ وڃڻ جي لاءِ هڪ شارٽ ڪٽ پيش ڪري ٿو. ڪراچي، خيبر پختونخوا، گلگت بلتستان، وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن ۽ ڪراچي سان آزاد ڄمون ۽ ڪشمير کان ايندڙ ويندڙ گهڻي وزن واريون گڏيون، ٽرڪون ۽ ٻيون باربرداري، روانگي (آمدورفت) گاڏيون اڪثر اين-5 قومي شاهراهہ ۽ ٽول ٽيڪس کان بچڻ جي لاءِ هن 2 لين شاهراهہ جو استعمال ڪن ٿيون. مهراڻ شاهراهہ تان گزرندڙ انهن وزني گاڏين (هيوي وهيڪلز) ۽ مسافر بسن ۽ ڪوچن جي سبب گذريل ڪُجهہ سالن ۾  مختلف موتمار حادثا ٿي چڪا آهن. 20 آگسٽ 2013 تي، اوچ شريف (بهاولپور) کان ڪراچي ايندڙ مسافر بس ٺري ميرواهہ ويجهو سوئي گيس وٽ اونڌي ٿي پئي هئي، جنهن جي نتيجي ۾ 6 مسافر مري پيا هيا. 24 آگسٽ 2014 تي پنجاب کان ڪراچي ڏانهن ويندڙ مسافر بس ڪوٽ لالو ڀرسان ڪراچي کان ٺري ميرواهہ ڏانهن واپس ويندڙ مسافر وين سان ٽڪرائجي وئي، جنهن ۾ 10 مسافر مري ويا ۽ 11 زخمي ٿي پيا هيا، اهي سمورا فوتي ۽ زخمي ٿيل مسافر ٺري ميرواهہ جا رهواسي (رهائشي) هيا.

## پڻ ڏسو

* سنڌ جا صوبائي هاءِ ويز

* پاڪستان ۾ ٽرانسپورٽ


## حوالا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Mehran Hwy Pakistan
* Distance from Kumb-Nawabshah
* http://www.sindh.gov.pk/SINDH%20ROAD%20MAP.gif 

زمرو:سنڌ ۾ روڊ ٽرانسپورٽ
زمرو:سنڌ ۾ نقل ۽ حمل
محمد فقير مسخرو

**محمد فقير مسخرو** (Muhammad Fakir Comedian؛ پيدائش: 1927ع، وفات: 27 فيبروري 1985ع) سنڌ جو مشهور مزاحيه فنڪار هو.

## زندگي جو احوال
محمد فقير مسخرو جي نالي سان مشهور مزاحيه فنڪار جو اصل نالو محمد خان پٽ صحبت خان لغاري هو. هيءُ 1927ع ۾ سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڳوٺ 'وارياسو' ۾ پيدا ٿيو. بعد ۾ دادو شهر جي مزدور آباد پاڙي ۾ مستقل رهائش اختيار ڪيائين.

## خدمتون
محمد فقير مسخري 16 سالن جي ڄمار ۾ فن جي شروعات ڪئي. هن پنهنجي فنڪارانه صلاحيتن وسيلي سنڌ ۾ پاڻ مڃايو ۽ مسخريءَ جي فن ۾ بادشاھ جو لقب ماڻيائين. 1953ع ۾ ان وقت سنڌ جي گورنر سندس مزاح ۽ لوڪ ڏاهپ جي گڻ عيوض کيس 16 ايڪڙ زمين انعام ۾ ڏني. کيس مڃتا طور ملڪ امير محمد خان، ذوالفقار علي ڀٽو، وزير اعلي پنجاب محمد ياسين وٽو، عبدالوحيد ڪٽپر، پيرعلي محمد راشدي، ايوب کهڙو، عبدالستار پيرزادو، ڄام صادق علي، احمد خان بارڪزئي، پير الاھي بخش ۽ ٻين طرفان انعام ۽ سرٽيفڪيٽ مليا. هيءُ موسيقي ۽ شاعري جي به خاصي ڄاڻ رکندو هو. محمد فقير اڪثر محفلن جي شروعات پنهنجي شاعري سان ڪندو هو.

## وفات
محمد فقير مسخرو 27 فيبروري 1985ع تي وفات ڪري ويو. کيس دادو شهر ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:فنڪار
چيڪلو

**چِيڪلو** (انگريزي: Cheeklo) سنڌ جي هڪ قسم جي قديم راند آهي جيڪا خاص سنڌ جي ٻهراڙيءَ ۾ ٻار کيڏندا آهن.چِيڪلو ڪاٺ منجهان ٺهندو آهي. چِيڪلو جي بناوت ۾ ٻه حصا ٿيندا آهن. هڪ کي مُنِي چئبو آهي جيڪا نوڪدار هوندي آهي. اها زمين ۾ کوڙي ويندي آهي ۽ ان جو نوڪدار حصو مٿي هوندو آهي جنهن ۾ ڪماڻ وانگر هڪ ڪاٺي ڪم ايندي آهي جنهن کي وچ تي کانچو هوندو آهي ۽ ڇيڙن وٽ وڍ هوندا آهن. ان جو کانچو نوڪدار مُني ۾ وڌو ويندو آهي. ان جي چيڙن تي ٻار چڙهندا آهن ۽ پينگھ جيان لڏندا به ته ڦرندا به آهن. چِيڪاٽ يا آواز ڪرڻ لاءِ کانچي ۾ اڱر يا اڱار گهوٽي تيل ملائي وڌو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:رانديون
راهي چنا

**راهي چنا** (انگريزي:Rahi Channa)  ( پيدائش: 6 جنوري 1950ع - وفات: 16 فيبروري 1997ع) سنڌي ٻولي جو اديب ۽ شاعر هو.

## زندگي جو احوال
راهي چنا 6 جنوري 1950ع تي جوهي تعلقي ، ضلعي دادو ءَ  جي شهر جوهي ۾ ڄائو. سندس عمر 6 سال مس هئي جو سندس پيءُ لاڏاڻو ڪري ويو. غربت سبب ٻاروتڻ ۾ پيٽ قوت لاءِ ڇولا وڪڻڻ، بوٽ پالش ڪرڻ يا  ٻي ڪا مزدوري ڪرڻ لڳو. غربت جي انهيءَ عالَم ۾  جوهي واسي سندس دوست ۽ پاڙيسري پروفيسر عبيد الله عباسي سندس سهائتا ڪئي جيڪو سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽري واري شعبي ۾ پروفيسر هو.  هن تعليم جاري رکي ۽ پوءِ سنڌ يونيورسٽي جي ڪيميسٽري جي شعبي ۾ پنهنجي ساڳي دوست جي مدد سان 1971ع ۾ ليب اسسٽنٽ مقرر ٿيو.

## ادب ۽ شاعري
راهي چنا 1965ع ۾ ادب جي ميدان ۾ پير پاتو. شروعات شاعري سان ڪيائين. هيءُ سنڌي ادبي سنگت شاخ جوهي ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ سنڌ يونيورسٽي ڪالوني ڄامشورو جو باني ميمبر به رهيو. ادبي سنگت جي ڄاڻايل شاخن جو سيڪريٽري به رهيو. سندس ڪتاب تاج جويو ترتيب ڏنا پر اهي پڌرا ٿي نه سگهيا.

## لاڏاڻو
راهي چنا 16 فيبروري 1997ع تي ڄامشورو ۾ لاڏاڻو ڪري ويو ۽ کيس ريلوي اسٽيشن ڄامشورو پرسان قبرستان ۾ مٽيءَ ماءُ حوالي ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:شاعر
عرب

200px|thumb|ڇھين صدي عيسويءَ جون عربياڻيون

**عرب**  ISO 233 ; عربي اچار : 
عربي ڳالھائيندڙ ماڻھو يا عربن جي ملڪن جا سامي نسل جا ٻيون ٻوليون ڳالھائيندڙ ماڻھو جيڪي وچ اوڀر ۾  عربي اپٻيٽ (عربستان)، شام ۽ عراق سان گڏوگڏ اتر آفريڪا ۾ وڏي اڪثريت سان رھن ٿا. انھن ملڪن کي عرب قومن واريون رياستون سڏيو ويندو آهي. اسلام جو آغاز پڻ انھن ماڻھن ۾ مڪي شھر کان ٿيو. ھي ماڻھو قبيلن ۽ ذاتين تي مشتمل آھن. اسلام جي آمد کان اڳ عرب قبيلن جي صورت ۾ اڪثريت ۾  عربي اپٻيٽ يا عربستان واري علائقي جا رھاڪو ھيا. تاريخ ۾ عربن جو سڀ کان پھريون ذڪر اشورين جي متن ۾ نائين صدي قبل مسيح ۾  ٿيل آھي. بيابان ۾ رھندڙ عرب بدوي سڏبا آهن.

## حوالا

زمرو:عرب ماڻھو
زمرو:ماڻھو
زمرو:عربستان
زمرو:ماڻھو بلحاظ ٻولي
زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل
زمرو:عرب ثقافت
منظور سخيراڻي

**منظور سخيراڻي** (انگريزي:Manzoor Sakhirani) سنڌ جو ناليوارو راڳي ۽ موسيقار آهي. منظور سخيراڻي بهارالدين سخيراڻي جي گهر ۾ 14 اپريل 1959ع تي سنڌ جي ضلعي دادو جي شھر دادو ۾ ڄائو. سندس پيءُ روينيو کاتي ۾ نوڪري ڪندو هو. هن پرائمريءَ کان مئٽرڪ تائين تعليم دادو شهر ۾ پِرائي. وڌيڪ تعليم جاري رکي نه سگهيو. کيس ڳائڻ جو شوق ٻالڪپڻ کان هو. هن ڪلاسيڪي راڳ جي سکيا گويئي استاد قدرت ﷲ کان ورتي. 1983ع ۾ سندس پهرين آڊيو ڪيسيٽ پڌري ٿي. کيس ريڊيو پاڪستان، ڪراچي تي پروڊيوسر نثار ميمڻ متعارف ڪرايو. پاڪستان ٽيليويزن نيٽ ورڪ ڪراچي تان پروڊيوسر اعجاز عليم عقيلي 1976ع ڌاري روشناس ڪرايو. هن سنڌ جي ڪلاسيڪل ۽ جديد شاعرن کي ڳاتو آهي. جن ۾ شاھ عبداللطيف ڀٽائي، استاد بخاري، علي گل سانگي، عبدالغفار تبسم ۽ انور قنبراڻي قابل ذڪر آهن. منظور سخيراڻي، سنڌ ۽ پاڪستان کانسواءِ دبئي، شارجا، ڀارت ۽ سعودي عرب ۾ به پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:راڳي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:سي ايس 1 جي Sindhi ٻولي جو مآخذ
زمرو:1959ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي راڳي
عرب ليگ

**عرب ليگ** (Arab League؛ عربي: الجامعة العربية)، سرڪاري طور تي عرب رياستن جي ليگ (عربي: جامعة الدول العربية)، عرب دنيا جي هڪ علائقائي تنظيم آهي. عرب ليگ قاهره ۾ 22 مارچ 1945ع ۾ شروعاتي طور تي ست ميمبرن؛ مصر، عراق، اردن، شام، سعودي عرب، لبنان ۽ اتر يمن سان قائم ڪئي وئي. هن وقت ليگ جا 22 ميمبر آهن. بعد ۾ شامل ٿيڻ واري ملڪن جا نالا، الجيريا، بحرين، ڪومورو آئلينڊز، جبوتي،ڪويت، لبيا، ماريطانيہ، مراڪش، اومان، فلسطين، قطر، تيونس، يونائيٽيڊ عرب امارات، صوماليا ۽ سوڊان آهن. ان جو مستبل صدر مقام مصر جي شھر قاھرہ ۾ آھي.

اها عرب اتحاد ۽ سھڪار جي لاء ھڪ تنظيم آھي. اھو فورم  عرب ملڪن جي پنھنجي سياسي، قانوني، سلامتي، آمدورفت، رابطن جي ذريعن، معاشي ترقي ، سماجي ۽ ثقافتي معاملن متعلق سمورن مسئلن کي حل ڪرڻ لاء آھي. ان جو سڀ کان وڏو آفيسر آن جو سيڪريٽري جنرل ھوندو آھي ۽ سڀ کان وڏي اختياري ان تنظيم جي ڪائونسل آهي جيڪا رڪن ملڪن جي نمائندن تي مشتمل ھوندي آھي. عرب ليگ جو اجلاس سال ۾ ٻہ دفعا ٿيندو آهي جنھن ۾ ملڪن جا سربراهه شريڪ ٿيندا آهن.

## ملڪن جي رڪنيت جون تاريخون

 
* مصر (باني):   22 مارچ 1945  
(1979 کان 1989 تائين ان جي رڪنيت معطل رھي)
*عراق(باني): 22 مارچ 1945  
*اردن(باني ۽ ان وقت ٽرانس جارڊن جي نالي سان شامل ٿيو): 22 مارچ 1945  
*لبنان(باني): 22 مارچ 1945   
*سعودي عرب(باني): 22 مارچ 1945   
*شام(باني): 22 مارچ 1945  
*يمن(باني): 22 مارچ 1945 
* لبيا: 28 مارچ  1953  
* سوڊان:   19 جنوري 1956
* مراڪش: 1 آڪٽوبر 1958
* تيونس:1 آڪٽوبر 1958 
* ڪويت:20 جولاءِ 1961
* الجيريا: 16 آگسٽ 1962
* متحده عرب امارات: 12 جون  1971
* بحرين: 11 سيپٽمبر 1971
* قطر:11 سيپٽمبر 1971 
* اومان:29 سيپٽمبر 1971
* ماريطانيہ: 26 نومبر 1973
* صوماليا: 14 فيبروري 1974
* فلسطين (فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن جي جاء تي): 9 سيپٽمبر  1976
* جبوتي: 9  اپريل 1977
* ڪومورو آئلينڊز: 20 نومبر 1993

## عرب ليگ جا سيڪريٽري جنرل

 

## حوالا

زمرو:تنظيمون
زمرو:ايشيا ۾ تنظيمون
زمرو:سياسي تنظيمون
زمرو:آفريڪا ۾ تنظيمون
زمرو:بين الحڪومتي تنظيمون
ڪنايو

**ڪِنايو** (metonymy) عربي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي لغوي معنى آهي 'رمز يا اشاري ۾ بيان ڪرڻ'. مطلب اشارن ۾ اهڙا لفظ ڳالھائجن جن جون ٻہ معناعون يا ٻہ مطلب هجن يا نڪرن. ڳالھايل لفظ جي بنيادي يا اصلوڪي معنى هڪڙي هجي ۽ ان منجهان ڪنھن ٻئي شيءِ ڏانھن اشارو ٿيل هجي يا ڳجهو بيان ڪيل هجي تہ اهو ڪنايو سڏبو آهي.
:مثال:
:*ڪيترين عورتن گڏجي ڪنوار کي مُوڙو ڏنو.
:*هن جون ٻانهون ڊگهيون آهن. 
:*هن جا هٿ اسلام آباد پڄن ٿا.

## حوالا
چنگ

**چَنگ** (انگريزي:Chang Instrument؛ فارسي: چنگ؛ عربي: صَنْج) هڪ فارسي موسيقيءَ جو اوزار آهي، جيڪو عمودي ڪنوير هارپ آهي. اهو قديم فارس جي دور ۾، خاص طور تي ساساني خاندان جي دور ۾، تمام گهڻو مشهور هو ۽ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويو، جتي اهو اڪثر ڪري شاهه جي درٻار ۾ استعمال ڪيو ويندو هو. اهو پڻ 19هين صدي عيسويء تائين عثماني سلطنت ۾ استعمال ڪيو ويو پر ان کان پوء ترڪي لوڪ موسيقي مان غائب ٿي ويو.

The **chang** (; ; ;  *al-ǧank* or صَنْج *ṣanǧ*; Georgian: ჩანგი *changi*) is a Persian musical instrument, a vertical angular harp. It was very popular and used widely during the times of ancient Persia, especially during the Sasanian Dynasty where it was often played in the shahs' court. It was also played until the 19th century in the Ottoman Empire but has since disappeared from Turkish folk music.
thumb|Georgian Changi
thumb|Chang instrument

هڪ ساز آهي جيڪو آڳاٽي زماني کان سنڌ ۾ رائج آهي. چنگ ساز سنڌ جو قديم قومي ۽ عوامي ساز آهي. هيءُ ساز ڦوڪ ۽ آڱر جي ضرب سان وڄايو ويندو آهي، لوھ جي اٽڪل چار سوت کن ٿلهي تار کي موڙي گول دائري جي صورت ۾ آندو ويندو. هر هڪ گول جي مُنڍ وٽان ٽن سوتن جي وٿي رکي ويندي. ان جون تارون ٻاهر ڇڪي، ٽن انچن جي مفاصلي تي چنهنبيارون رکيون وڃن ٿيون. گول جي وچ تي هڪ سنهي چپٽي تار چهنب وانگر نڪري ٿي ۽ ٻنهي سرن وٽان ٻاهر نڪتل تارن جي وچ مان گذري، تارن جي ڇيڙي وٽ مٿي مُڙي ٿي ته جيئن ان کي آڱر سان  ضرب ڏئي لڙائي يا ڇيڙي وڄائي سگهجي. اهائي تات سر ڇيڙيندي آهي. 

## خارجي لنڪس
* A Persian harp played by Tomoko Sugawara.
* Talk and demonstration of harp-playing by Rabe'eh Zand.
* The Persian harp . (Simorgh orchestra website.)

زمرو:موسيقي جا اوزار

## حوالا

زمرو:ثقافت
زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
عرفات (ميدان)

thumb|
حاجي عرفات جي ميدان تي دعا گھرندي

thumb|عرفات جو ميدانِ ، 2003ع
**عرفات** : سعودي عرب جي شھر مڪي ۾ مرڪزي شھر کان 12 ميلن جي فاصلي تي واقع ھڪ ميدان جو نالو آهي جتي 9 ذوالحج تي منجھند جو حج دوران حاجي حج جو خطبو ٻڌندا آهن. قرآن ۾ ان کي ھڪ پاڪ مقام سڏيو ويو آهي. عرفات جي ان خطبي ۾ شرڪت کانسواءِ حج اڻپورو ھوندو آھي. اسلامي روايتن مطابق حضرت آدم ۽ حضرت حوا جنت مان نيڪالي بعد ان ميدان تي ٻيھر مليا ھيا ۽ اتي جبرائيل کين حج جون رسمون سيکاريون.
thumb|عرفات جو جبل
ان ميدان تي ھڪ ننڍڙو جبل واقع آهي جنھن کي جبل عرفات سڏيندا آهن جنھن تي بيھي 632ع ۾ حضرت محمد صه پنھنجي حج جو آخري خطو ڏنو. عرفات جي ميدان تي ھڪ وڏي مسجد ٺاھي وئي آھي جنھن جو نالو نمرا مسجد آھي جتان ھاڻي حج جو خطبو ڏنو ويندو آهي جيڪو پوري دنيا ۾ نشر ٿيندو آهي. ان ميدان تي ٻيو پاڪ مقام مزدلفہ آھي جتي حاجي خيمن ۾ رات گذاريندا آهن. ان کان علاوه ھڪ مقام منا آھي جتي حاجي مڪي واپسي وقت ٽن ٺلھن کي پٿريون ھڻي حج مڪمل ڪندا آهن. ھن وقت اتي ان ميدان تي جديد سھولتن سان ويھ لک ماڻهن جو بندوبست ڪيل آھي.اھو ميدان مڪي جي اوڀر طرف 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي جتي ھڪ گرينائيٽ جو جبل ساڳي نالي سان سڏجي ٿو..
## حوالا

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
سيف سميجو

**سيف سميجو** () (پيدائش:23 جنوري 1984) هڪ موسيقار، گيت لکندڙ ۽ پاڪستاني صوفي، لوڪ بينڊ دي اسڪيچس جي اڳواڻي ڪندڙ راڳي (ڳائڻو) سميت باني آهي. مئي 2014 ۾ هن حيدرآباد، سنڌ ۾ پهريون ميوزڪ آشرم (اسڪول) کوليو، جنهن جو نالو "لاهوتي ميوزڪ آشرم" آهي.  هن ڪوڪ اسٽوڊيو ۾ داستان مومل راڻو تي موسيقي تيار ڪئي آهي..

## شروعاتي جيون ۽ تعليم
سيف سميجو 23 جنوري 1984 تي خيرپور، سنڌ ۾ پيدا ٿيو هو. هن سنڌ يونيورسٽي منجهان انگريزي ادب ۾ بيچلرز جي تعليم ماڻي آهي.

## ميوزڪ ڪيريئر
مستقل مزاجي سان دي اسڪيچس جا گيت جهڙوڪ ننڊ نشي ويچ، راڻو، رات، مين صوفي هون، مينا نہ رُڳو سنڌ ۾ پَر پوري پاڪستان ۾ مقبول هٽ ٿيا. ويجهر ۾ هڪ نئون ميوزڪ البم تون (انگريزي: يُو) ۽ هڪ نئون گانو جوڳي لائونچ ڪيو ويو آهي.. سيف موسيقيءَ ۾ اصل راجسٿاني تڙڪو پيش ڪرڻ لاءِ مائي ڌائي سان ملي ڪري گانا ڳايا آهن، انکانسواءِ سندس ويچارَ هيا تہ لاهوتي ميوزڪ آشرم وسيلي ٻين فنڪارن سان گڏ پڻ تعاون ڪيو وڃِي.

### لاهوتي سڌوسنئون سيشن
لاهوتي لائيو سيشن سيف سميجو پاران جون 2013 ۾ شروع ڪيو ويو، جيڪا هڪ هفتيوار سرگرمي آهي، جنهن ۾ سنڌ جا مختلف موسيقار سڌوسنئون (براهہ راست، لائيو) ميوزڪ ڳائڻ جي لاءِ سميجو جي ٺِڪاڻي تي گڏ ٿيندا آهن. ان تحت پيش ڪيل پرفارمنس جا آڊيو ۽ وڊيو رڪارڊ ڪري سماجي ذريعن (سوشل ميڊيا) تي جاري ڪيا ويندا آهن.

سميجو پاڻ ڄامشورو ۾ هڪ راڪ بينڊ دي سڪيچز جو سرواڻُ آهي، ۽ وڏي وقت کان لاهوتي سيشن ڪرڻ چاهيائين. ثقافتي بچاءُ جي لاءِ لاهوتي جي سڌو سنئون (لائيو، براهہ راست) سيشن جي انتهائي ڪچي شڪل ۾ سندس خواب سچ ٿئي ٿو.. سميجو جو چوڻ آهي تہ، "منهنجو مقصد نہ صرف اهو هيو تہ انهن راڳين (موسيڪارن) کي رڪارڊ ڪجي، پر اعليٰ آوازي (صوتي) ۽ تصويري معيار ۾ ائين ممڪن بڻائڻو هيوتہ انهن کي سوشل ميڊيا تي پڻ اوتري ئي سُٺي انداز ۾ پيش ڪري سگهجي.".

لاهوتي لائيو سيشنز وسيلي اَٽِڪَل 50 مختلف لوڪ ڳائڻن کي رڪارڊ ڪيو ويو آهي ۽ انهن جي ڳايل گيتن کي جاري ڪيو ويو آهي ۽ انهن منجهہ ڪيترائي فنڪار پهرئين ڪڏهن بہ ڪيمرا سامهون يا رڪارڊنگ ۾ ناهين آندا ويا.. ڪُجھ نمايان فنڪارن ۾ مائي ڌائي، ذوالفقار فقير، اريب اظهر، بينڊ بيل، ٺٽو سان واسطو رکندڙ ٻہ چنگ وڄائيندڙ - علي محمد ۽ فيروز رانجهو، مانجهي فقير، طالب طلاري، مائي هنجو ۽ محمد حسن شامل آهن.

### لاهوتي ميوزڪ آشرم
لاهوتي اسڪول آف ميوزڪ، اصل ۾ لاهوتي لائيو سيشنز جو واڌارو (ايڪسٽينشن) آهي جيڪي ديسي موسيقي اوزارن ۽ سازن جي بچاءَ (تحفظ)، تعارف سميت سيف طرفان شروع ڪيو ويو. لاهوتي ميوزڪ اسڪول جي نالي سان واڳيل لاهوتي ميوزڪ آشرم حيدرآباد ۽ ڄامشورو ۾ پهريون ميوزڪ اسڪول آهي جنهن جي مهورت (افتتاح) مئي 2014 ۾ ڪئي وئي. اسڪول ۾ ڇٽيھ ڪلاڪ جي ميوزڪ سکڻ جا ماڊيول پيش ڪيا ويندا آهن، جِن ۾ ڪيبورڊ، گيٽار، باس گٽار ۽ دهل سميت اولهہ جا موسيقي اوزار ۽ ديسي موسيقي اواز جهڙوڪ چنگ، بوڻينڊو، شهنائي، تنبورو، سارنگي، نار، سِتار، بانسري ۽ ڍولڪ/ طبلو سميت ٻيا اوزار پڻ پيش ڪيا ويندا آهن., انکانسواءِ اُهي شاگرد جيڪي موسيقي جي تياري واري ميدان ۾ دلچسپي رکندا آهن تِن کي پڻ پنهنجي صلاحيتن (اسڪلز) کي ڪمِ آڻن لاءِ اسٽوڊيو جون سهوليتون ڏنيون وينديون آهن..

## ڊسڪوگرافي
البمز
* دستڪاري (2009)
* تون (يُو) (2016)
ميوزڪ وڊيو ۽ سنگلز
* مينا

## ٻاهِريان ڳنڍڻا
* Saif Samejo on Spotify

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:راڳي
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1984ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي راڳي
عرفات (جبل)

**جبل عرفات** :   مڪي جي اوڀر طرف 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي عرفات جي ميدان تي واقع ھڪ گرينائيٽ جو جبل آھي جيڪو حج جي پاڪ مقامن مان ھڪ آھي  جنھن تي بيھي حضرت محمد صه پنھنجو حج وارو آخري خطو ڏنو ھيو. اسلامي روايتن مطابق ھن جبل تي جنت نيڪالي کان پوءِ آدم ۽ حوا ٻيھر مليا ھيا ۽ کين جبرائيل حج ڪرڻ سيکاريو ھو.دنيا جي مسلمان ملڪن مان ملين جي تعداد ۾ مسلمان هت حج ادا ڪرڻ لاءِ گڏ ٿيندا آهن.

## حوالا
مرلي

**مُرلي** سنڌ جو تمام قديم ساز آهي. هن کي پُنجي (Pungi) به چيو ويندو آهي.هيءُ ساز تنبوري يا يڪتاري کان به آڳاٽو ۽ قديم ساز آهي. هن کي جوڳي وڄائيندا آهن.

## بناوت
مرلي جو ڊڍ ڪدُو مان ٺهندو آهي. منهن کان هڪ نڙ جو ننڍو پائيپ وڌو ويندو آهي جنهن مان ڦوڪ ڏبي آهي. هيٺئين حصي ۾ ٻه ننڍا نڙ جا ٽُڪرا هوندا آهن جن ۾ سوراخ هوندا آهن جن تي آڱريون رکي موسيقي موجب سُر وکيريا ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
سرندو

**سرندو** به ٻين سازن وانگر سنڌ ۾ پراڻي وقت کان مقبول ساز آهي. سڙندو به هڪ تارن واري ساز جو قسم يا نمونو آهي. هيءُ سڄو ڪاٺ جو ٺهيل هوندو آهي.  سُر جي مٺاس لاءِ سرندي کي لوهيڙي وڻ جي ڪاٺ مان ٺاهيو ويندو آهي. ان کانسواءِ ٽالهي ۽ باهڻ جي ڪاٺ منجهان به ٺاهيو ويندو آهي. سڙندو وڄائڻ واري لار يا گُري گز لئي جي ڪاٺ مان جوڙي ويندي آهي جنهن ۾ سُرن لاءِ گهوڙي جي پڇ جا وار ٻَڌا ويندا آهن. هڪ هٿ لار يا گزي هلائبي آهي ۽ ٻئي هٿ سان سرندي جون تارون ڇيڙيون وينديون آهن ته مڌر شر ڇڙي پوندا آهن. سرندي ۾ 11 کان 13 تاڙون هونديون آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
رياضت

thumb|190px|1860 واري ڏھاڪي ۾ نڪتل بينگال جي ھڪ عارف مسلمان صوفي فقير جي تصوير

**رياضت**:  جنھن کي عربي ۾ ذھد چوندا آھن.اھو ھڪ اخلاقي نظريو آهي جيڪو ڪمال تي پھچڻ لاء نفساني لذتن کي گھٽائڻ خاطر روحاني مشقن وارو طريقو ٻڌائي ٿو. ذھد خواھش ۽ دنيا لاء حرص جو ابتڙ آهي. ان ۾ طرحين طرحين مذھبي مشقون شامل ھونديون آھن جن وسيلي جسم ۽ خواھشن تي ضابطو حاصل ڪيو ويندو آهي تہ جيئن ذھني ۽ روحاني ڪيفيت جي تسڪين ٿئي. انگريزي لفظ اسيٽسزم يوناني لفظ ايسڪيسس (askesis) مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي تربيت يا مشق. رياضت جو تصور ھندو مت ، ٻڌ ازم ، عيسائيت ۽ محدود نموني اسلام ۾ بہ ملي ٿي. پر اسلام ۾ ان جي انتھا ۽ غيرشادي شدہ زندگي گزارڻ جي ترديد ملي ٿي ڇوتہ اسلام اعتدال تي زور ڏئي ٿو. رياضت جي شروعات انھن ڪوششن سان ٿئي ٿي جيڪي  انسان ڪجهه اھم مقصد يا منزل حاصل ڪرڻ لاءِ ڪندو آهي. انھن مقصدن ۾ پنھنجي نفس جي تڪميل، انسانيت،  نظريا،  خودي، يا ڪا ھنر واري فني مھارت شامل آھن.  قديم دؤر جا اسرائيلي جنگ تي وڃڻ کان اڳ جنسي ميلاپ کان پرھيز ڪندا ھيا. جيڪو پڻ رياضت جو ھڪ مثال آهي.

## اسلام ۾ رياضت : ذھد
اسلام ۾ 30 ڏينھن روزا رکي انھن م کائڻ پيئڻ ۽ جنسي خواھشن پوري ڪرڻ کان پرھيز ڪرڻ ۽ حج جي دوران پاڻ تي مختلف پابنديون لڳائي پاڪ رکڻ, رات جي وقت جاڳي عبادت ڪرڻ وغيره رياضت جا مثال آھن. اسلام ۾ رياضت ۾ مھارت عارفاڻي راھ تي ھلندڙ صوفين کي آھي. خيال آهي ته لفظ صوفي **صوف** (suf) لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ **ان جو ٺھيل جبو** آھي جيڪي ذاھد يا رياضت ڪندڙ پائيندا ھيا. صوفين جي دعوا آھي تہ اھي محمد صہ ۽ اسلاف جي نمونن يا طريقن تي ھلندڙ آھن. جيڪڏهن تاريخي طور تي ڏسجي ته آھي اسلام کان اڳ جي وچ اوڀر ۽ ايشيا جي مذھبن کان متاثر ٿيل آھن. محمد صہ پنھنجي زندگي نھايت سادگيءَ سان گذاري ۽ باقائدگي سان تھجد پڙھندڙ ھو  ۽ نفساني ضابطو رکندڙ ۽ ڪثرت سان روزا رکندڙ  ھيو. ان بعد مسلمانن جڏھن دنيا فتح ڪرڻ شروع ڪئي ته ذھد جي رستي تي ھلندڙ حسن بصري جھڙن شخصن مسلمان حاڪمن جي دولت سان چاھ ۽ عيش عشرت واري زندگي کي رد ڪري ڇڏيو. سندن خيال ھو تہ دنيا جو چاھ ماڻھن کي خدا کان ۽ ان جي  فرمانبرداري کان ۽ جنت جي حاصلات کان ھٽائي ڇڏي ٿو. انھن غريبي واري روحاني زندگيءَ کي چونڊيو. انھن جي سلسلن تي ھلندڙ فقير سڏبا ھئا جنھن جي معني غريب ماڻھو ھئي. فارسي ۾ فقير لاء درويش لفظ استعمال ٿيندو آهي. انھن صوفين رياضت جا طريقا اپنايا تہ جيئن پنھنجي نفس جي خواھشن ۽ اڌمن تي ضابطو ڪري سگھن. روحاني تڪميل جي راھ  ۾  غربت، توبھ، ترڪ دنيا، پرھيزگاري، تياڳ،  ۽ جسماني بک منزلون سمجھيون ويون.سفيان ثوري چيو ھو تہ دنيا ۾ ذھد ھڪ ننڍڙي اميد آهي. ھن جو ھڪ ٻيو قول آهي تہ ذھد يا رياضت دنيا ۾ ھڪ اميد جو محل آھي. ابن المبارڪ جو قول آهي تہ ذھد خدا تي ڀروسو ڪندي غريبي سان محبت ڪرڻ جو نالو آهي. ابو سليمان الداراني جو قول آهي تہ ذھد ھر ان شئي کي ترڪ ڪرڻ جو نالو آهي جيڪا خدا جي رستي کان ھٽائي ٿي. جنيد بغدادي جو قول آهي تہ دنيا کي حقير سمجھي ان جا آثار دل مان مٽائڻ جو نالو ذھد آھي.

## حوالا
زمرو:مذهبي اصطلاحون
شرناءِ

180px|thumb|شرناءِ
thumb|شرناءِ
**شرناءِ**سنڌ جو قديم ساز آهي جيڪو شادي يا خوشي جي ٻين موقعن تي وڄايو ويندو آهي. شرناءِ ٻٻر جي پراڻي ڪاٺ مان جوڙي ويندي آهي ۽ ڪنگور جي پتي سان وڄائي ويندي آهي. شرناءِ ۾ مٿان سڌا اٺ سوراخ ۽ نائون سوراخ هيٺ ٿئي ٿو، جيڪو ‘ٻاٻيهو’ سڏجي ٿو. شرناءِ ڪک کان وڄندي آهي. ‘ڪک’ واري جاءِ اڪثر ڪري ٽڪنڊي ٿئي ٿي جتي ڪوڙي ڪنگور جي توتري وجهبي آهي جنهن کي زور سان ڦوڪ ڏبي آهي ته شرناءِ وڄندي آهي.  انهيءَ ڪک جي مٿان ريشم يا ڪپھ جو چارو ٻڌبو آهي ته جيئن ڪک سوگهو رهي. ڪک وري ڪنهن چپر ذريعي نليءَ سان اٽڪيل ٿئي ٿو، جيڪا ڪنهن هڏيءَ جي جُڙيل هوندي آهي. اها گول ۽ سنهي ٿئي جنهن کي چپن ۾ جهلي، اتان ڦوڪ ڏبي آهي. ڪک ۽ چپر وري هڪ نليءَ سان ڳنڍيل هوندا آهن. اها ‘توتاريءَ جو آواز’ آواز واري خول ۾ پهچائي ٿي جنهن کي ‘ناري’ سڏن ٿا. جڏهن ته شرناءِ جي اٺن سوراخن کي ‘تارا’ ۽ هيٺئين سوراخ کي ٻاٻيهو سڏن ٿا. شرناءِ ۾ گول توتاري جهڙو منهن ٿئي ٿو جنهن منجهان آواز نڪري ٿو. گول توتاري  کي ڳانن ۽ ڌاڳن سان سينگاريندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
غوث بخش بروهي

**غوث بخش بروهي** (انگريزي:Ghous Bux Brohi) سنڌ جو ناميارو الغوزو نواز ۽ بانسري نواز آهي. کيس مڃتا طور صدارتي اوارڊ تمغه حسن ڪارڪردگي سان گڏ ڪيترائي اوارڊ مليل آهن.

## زندگي جو احوال
غوث بخش بروهي پٽ عطا محمد بروهي جو جنم 1943ع ۾ ڳوٺ کڏڙو سانگهڙ ضلعو ۾ ٿيو. سندس وڏڙا اصل سرهاڙي ڳوٺ ۾ ويٺل هئا جيڪي پوءِ کڏڙو ۾ آباد ٿيا. هي صرف پرائمري تائين تعليم حاصل ڪري سگهيو.

## فني خدمتون
غوث بخش بروهي فني سفر جي شروعات 1965ع ۾ ڪئي. هن شروع ۾ پنهنجي سوٽ استاد محمد صالح بروهي کان بانسري وڄائڻ جو فن سکيو. بعد ۾ استاد مصري خان جمالي جي شاگرد حاجي خان چانڊيو کان سُر ۽ لئي جو هنر سکيو. پوءِ بانسري سان گڏ الغوزو وڄائڻ شروع ڪيائين. کيس ڪلاسيڪي موسيقي جي بهترين ڄاڻ آهي جنهن ڪري بانسري يا الغوزي تي موسيقي جا سر وکيري ٿو. هن اول نجي محفلن ۾ فن جو مظاهرو ڪيو پوءِ ريڊيو پاڪستان ۽ پاڪستان ٽيليويزن تي به فن جي مظاهري جو کيس موقعو مليو ۽ شهرت ماڻيائين. هن سنڌ، پاڪستان کان سواءِ ڪوريا، اٽلي،لنڊن،فلپائين،جرمني،هالينڊ ۽ ٻين ملڪن ۾ فن جو مظاهرو ڪري چڪو آهي. 1999ع ۾ سندس سي ڊي رليز ٿي. هيءُ لوڪ ورثه طرفان 2012ع ۾ اسلام آباد ۾ منعقد ٿيل ثقافت ميلي ۾ به فن جو مظاهرو ڪري چڪو آهي. هن وقت هيءَ ناميارو فنڪار ڪافي عرصي کان اکين جي بيماري ۾ مبتلا آهي. هن جي الغوزا نوازي سنڌ، پاڪستان جي ٻين فنڪارن سان گڏ جپسي يا روما ۽ سنتي جي موسيقي ۽ ثقافت جي ڏهاڙي تي انٽر نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ٽريڊيشنل موزڪ پاران برلن جرمني ۾ 1992ع ۾ رڪارڊ ڪئي وئي.

## اوارڊ
غوث بخش بروهي کي مڃيا طور 1984ع ۾ شهباز گولڊ اوراڊ ڏنو ويو. کيس 1995ع ۾ شاھ عبداللطيف ڀٽائي اوارڊ مليو. کيس 2009ع ۾ صدارتي اوارڊ پرائيڊ آف پرفارمنس سان نوازيو ويو.

## حوالا

زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:لوڪ فنڪار
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:جيوت ماڻهو
مشنري ڊيٽنگ

**مشنري ڊيٽنگ** (ڌرم پرچار ڪندڙ طرفان ڊيٽنگ يا مذهب جي تبليغ ڪندڙ پاران ڊيٽنگ ) هڪ مذهبي عقيدي واري ماڻهو، عام طور تي عيسائيت يا اسلام جي فرد جو فعل آهي، جيڪو ٻئين مختلف عقيدا رکندڙ يا مذهب جي ماڻهوءَ جو مذهب تبديل ڪرڻ جي مقصد سان ڊيٽنگ ڪندو آهي.

## پڻ ڏسو
* فلرٽي فشنگ
* لوو بومبنگ
* لو جهاد
* لينڊ جهاد
* ازدواجي تبديلي مذهب

## حوالا

زمرو:ڊيٽنگ
پھرين مھاڀاري جنگ

thumb|پهرئين مهاڀاري جنگ (پهرئين عالمي جنگ، پهرئين عظيم جنگ، ورلڊ وار ون) جي منظرنگاري لاءِ فلم جي ايڊيٽنگ (Montage)
**پھرين مھاڀاري جنگ** () جنهن کي پهرين عالمي جنگ يا پهرين عظيم جنگ پڻ چنبو آهي سا 28 جولاءِ 1914ع کان شروع ٿي ۽ 11 نومبر 1918ع تائين جاري رهي. هيءُ جنگ يورپ، روس،آمريڪا ۽ وچ ايشيائي ملڪن يا علائقن وچ ۾ لڳي. جنگ جو بنيادي ڪارڻ عالمي طاقت يا مرڪزي طاقت بڻجڻ هو. هڪ پاسي مکيه طور هيءَ جنگ ”اتحادين“ يعني فرانس، برطانيا، آمريڪا، اٽلي، جاپان، بيلجيم، سربيا، رومانيا، يونان، پورچوگال، مانٽينيگرو ۽ روس وغيره ۽  ٻئي پاسي مُک ”محوري طاقتن“، يعني جرمني، آسٽريا-/هنگريائي سلطنت، بلغاريا ۽ تُرڪيءَ جا ملڪ هئا. 1917ع ۾ آمريڪا مخالفن کي شڪست ڏئي عالمي مرڪزي سگھ حاصل ڪئي هئي. هيءَ جنگ وڏي تباهي جو سبب بڻي.

## وڌيڪ ڏسو
* ٻين مھاڀاري جنگ

## حوالا

زمرو:جنگ
زمرو:جنگيون
زمرو:عالمي سياست
زمرو:پهرين مهاڀاري جنگ
زمرو:20ھين صدي جي تاريخ
زمرو:يورپ سان لاڳاپيل جنگيون
زمرو:ترڪي سان لاڳاپيل جنگيون
زمرو:20ھين صدي جي جنگيون
پنجر (ناول)

**پنجر** (, ) هڪ اغوا ٿيل هندو ڇوڪريءَ ۽ هندو مسلم تڪرار سال 1950 جو پنجابي ناول آهي. هي ناول ڀارت جي مشهور ليکڪا، ناول نگار ۽ شاعرا امرتا پريتم جو جڳ مشهور ناول آهي. انهيءَ عنوان سان هڪ فلم پڻ ٺهي چُڪي آهي.

## آکاڻي
انساني جبلّت جو ٽڪراءُ جڏهن انساني قدرن سان ٿيندو آهي تہ وڏو الميو جنم وٺندو آهي. اهو ئي الميو امرتا پريتم جي ناول پنجر ۾ پڻ نظر اچي ٿو. ليکڪا پاڻ چوي ٿي تہ ’الميو هي ناهي تہ زندگي جي ڊگهي سفر تي سماج جا ٻنڌڻ پنهجا ڪنڊا وکيريندا رهن ۽ اسان جي پيرن منجهان سموري عمر رت وهندو رهي، پر الميو هي ٿيندو آهي تہ توهان رتورت پيرَن سان هڪ اهڙي مقام تي بيٺا هجو، جنهن لاءِ اڳتي ڪوبہ رستو توهان کي سڏيندو ئي نہ هُجي‘.

پِنجر جي ڇوڪري پڻ نيٺ هڪ اهڙي ئي چوراهي تي وڃي پهچي ٿي. ساڳئي جوڀن جواني جنهن کي امرتا پريتم ڪُجھ هن ريت عڪاسي ڪئي آهي ’پندرنين سال ڄمار ۾ پارو جي انگ انگ ۾ چُرپُر (هلچل) مچي وئي. گُذريل سال وارا سمورا چولا (قميضون) کيس سوڙها ٿي پيا، ويجهي هڪ پِڙيءَ (بازار، منڊي) تان پارو گُلن واري چتتي وارو نئون چولو (قميض) سُبرايائين، اوڍڻيءَ کي تمام ننڍو ابرق لڳايائين، پارو جي ساهيڙين سندس منڱيندي رام چند کي پري کان پارو ڏيکاري. پارو جي اکڙين ۾ ان جي صورت سموهجي وئي. ان جي باري ۾ سَوچي سَوچي پارو جو مُنهن ڳاڙهو ٿي وڃي ٿو‘.

بهرحال رام چند بدران ناريءَ جي مُقدّر ۾ هڪ ٻيو همراهه رشيد لکيل آهي: هڪ مسلمان ڇوڪرو جنهن جا گهرڀاتي هڪ پُراڻي خانداني قتل جو بدلو وٺڻ جي لاءِ پارو کي اغوا ڪري آڻين ٿا ۽ رشيد سان زوري پاندَ ۾ وجهي ڇڏين ٿا۔ انهي ءَ دوران مُلڪ جو ورهاڱو ٿي وڃِي ٿو. رشيد پارو سان زبردستي شادي ڪري سندس اسلامي نالو حميدهہ رکي ڇڏي ٿو ۽ پاڪستان وٺي وڃِيس ٿو، پر اهو پارو جي لاءِ ڏکن ڏولاون جو انتُ نہ پر اها تہ شروعات هُئي.

## فلم

ان حقيقت کان انڪار ڏاڍو مُشڪل آهي تہ امرتا پريتم جو هي مختصر ناول ان جي هڪ غير معروف تحرير هُئي، جنهن سان تمام ٿورڙا ماڻهو ئي واقف هيا، پر 2003 ۾ چندر پرڪاش دِويدي انکي اسڪرين پلي جي شڪل ڏني ۽ ان ناول تي فلم تيار ٿي ٻاهر پهتي تہ چئوطرف ان ڪهاڻيءَ جي واکاڻ ٿيڻ لڳي. پارو/ حميدہ جو ڪردار انتهائي مهارت سان ارميلا مٽونڊلڪر نڀايو آهي ۽ ان جي مڱيندي رام چند جي ڪردار ۾ سنجي سوري پنهنجي فن جو ڪمال ڏيکاريو، پر رشيد جو مشڪل ۽ پيچيدہ ڪردار هڪ اهڙو چيلنج هيو، جنهن کي منوج واجپائي کانسواءِ شايد ڪو قبول نہ ڪري سگهي ها.

## حوالا

زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:1950ع جا ناول
زمرو:1950ع ڀارتي ناولَ
زمرو:پنجابي ٻولي جا ناول
زمرو:فلمن ۾ ورتل هندستاني ناولَ
زمرو:فڪشن ۾ هندستان جو ورهاڱو
زمرو:هندستاني عورتن بابت ناولَ
آيت الله

**آيت الله**:  ٻارھن امامن واري شيعه اسلام جي عالمن جو تمام اعليَ درجي وارو لقب آھي جنھن جي معنيَ آهي **الله جي نشاني**. اھڙا عالم اسلامي تعليم، فقه، اسلامي فلسفي ۽ قرآن جي قرائت جا ماھر ۽ معلم ھوندا آھن. ان لقب کان ٻئي نمبر تي انھن جو لقب **حجته الاسلام** آھي. ان لقب جي شروعات ويھين صدي جي ابتدا ۾ قم واري مدرسي کان ٿي. شيعن جي ايران ۽ عراق وارن اصولي مڪتبه فڪر وارن مدرسن کي حوزة سڏيندا آھن. اتي تعليم مڪمل ڪندڙ مجتھد کي آيت الله جو لقب ملندو آهي جيڪو شيعه اسلام جي چئن سرچشمن : قرآن، سنت، اجماع ۽ عقل (سني اسلام ۾ قياس) جي بنيادن تي فتوا ڏئي سگھندو آھي. ان مرتبي ملڻ بعد اھو شيعن جو عالم حوزة ۾ معلم واري خدمت جي قابل ٿي ويندو آهي ۽ بطور جج بہ ڪم ڪري سگھندو آھي. سني اسلام ۾ ان جي برابر لقب مفتي ھندو آھي. آيت الله عظمیٰ وري وڏي ۾  وڏو عالم يا سپريم ليڊر ھوندو آھي جيئن سني اسلام ۾ مفتي اعظم  ھوندو آھي. گھڻي ڀاڱي آيت الله عالمن جي تربيت ايران جيقم ۽مشھد وارن ۽عراق جي نجف وارن مدرسن ۾ ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو: شيعه اسلام
زمرو: قم
زمرو: مفتي
زمرو: لقب
زمرو: مذھبي عالم
زمرو: مدرسو
انساني حقن جي تعليم

**انساني حقن جي تعليم** (انگريزي:Human Rights Education) جي وصف ايئن ڪري سگهجي ٿي ته اها انساني حقن بابت ڄاڻ، ان جي قدرن کي سمجهڻ واري مهارت جي تعمير ڪري ٿي ته ان جي ڪهڙي شئي انساني حقن جي تصور يا اصولن لاءِ قابل قبول آهي. هن قسم جي سکيا شاگردن کي پنهنجن تجربن کي انساني حقن جي نقطءِ نظر تحت پرکڻ سيکاري ٿي ۽ انساني حقن جي تحت سوچڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ پاڻ کي ضم ڪرڻ جي انهن ۾ صلاحت اجاگر ڪري ٿي. عالمي اسيمبلي موجب انساني حقن جي تعليم ماڻهن کي ذهني طور صحتمت يا سگهارو بڻائڻ جي هڪ رستو يا طريقيڪار آهي جنهن تحت آهي پاڻ ۾ مهارت يا پاڻ ۾ روش پيدا ڪري سگهن جيڪا برادري، سماج يا دنيا جي سطح تي انساني وقار ۽ برابري کي فروغ ڏئي سگهي.
## غير امتيازي
قومي اقتصاديات يا معاشيات ۽ سماجي حقن ۾ غير امتيازي سلوڪ يا فرق واري پهلو جي اهميت بيان ڪيل آهي. حڪومتن کي ان کي ڏسڻ گهرجي ۽ ان تي بنا رنگ، نسل، مذهب، ٻولي، برادري يا قبيلي، قوم يا سماجي خطي، سياسي يا ذاتي موفق، ڄم يا ڪنهن ٻئي معيار پٽاندڙ بغير امتياز جي عمل ڪرڻ گهرجي. سمورا شاگرد، والدين ۽ برادريون حق رکن ٿيون ته اهي انهن ٿيندڙ فيصلن ۾ حصو وٺن جيڪي سندن اسڪول يا تعليم جي حق کي متاثر ڪرڻ لڳن ٿا.
## انساني حقن جي تعليم ۽ تربيت
انساني حقن جي تنظيم (OHCHR) ٽيڪنيڪل سهڪاري پروگرامن جي تناظري ۾ قومي يا مقامي سطح تي انساني حقن جي تعليم ۽ تربيت کي فروغ ڏيڻ جي حق ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:انساني حق
زمرو:مذھب ۽ تعليم
زمرو:تعليم بلحاظ موضوع
زمرو:عالمي قانون
صيهونيت ورڌ

[thumb|کاٻو|[2008ع-2009ع غزا تي اسرائيلي حملو|غزہ جي جنگ جي خلاف ملبورن ۾ احتجاج, 2009 ع]] 
[thumb|کاٻو|7 سيپٽمبر 2006 ۾ ٽرافلگر اسڪوائر, [لنڊن. تي]]
**صيهون مخالفت** صيهونيت جي مخالفت آهي.جديد دور ۾ هي اصطلاح سطحي طور تي يهود جي نسلي قوميت ۽ انهن  يهودي سياسي  تحريڪن ۽ يهودي ثقافت جي مخالفت آهي، جيڪا  يهودي جنم ڀومي ۽  يهودي رياست  جي حمايت ڪري ٿي، انهن علائقن (فلسطين، ڪنعان  ۽ بيت المقدس) ۾ جيڪي تاريخي طور تي يهودي رياست  ۾ رهيا آهن. ضد صهيوني اسرائيل جي رياست جي مخالفت  طور پڻ ڏٺي وڃي ٿي. هي اصطلاح مختلف مذهبي، اخلاقي ۽ سياسي نقطِي نظر جي وضاحت لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، پر ان جي ترغيب ۽ اظهار جو ٽڪراءَ گهڻي حد تائين مختلف آهي، ڇوتہ "صيهون مخالفت" کي ائين نہ ڏٺو وڃِي ٿو تہ ان جو ڪو هڪ واحد نظريو يا ماخذ هجي. ڪهڙي ريت ان تي  فلسفياڻو خيالن جي ڏي وٺ ڪئي وڃي ۽ ڪهڙي طرح هي ڪنهن سياسي يا سماجي مهم جي اندر رهي لاڳو ڪيو ويندو آهي انهن ٻنهين جي وچ۾ پڻ فرق آهي. ڪيترن ئي قابل ذڪر يهودي ۽ غير يهودي ذريعن جي راءِ آهي تہ صيهونيت مخالفت اڄڪلهه جي ضدساميت جي لاءِ آڙ بڻجي چڪو آهي، هي هڪ اهڙِي صورت  آهي تہ تنقيدنگارن جهڙوڪ  اسرائيلي پاليسين تي تنقيد ڪرڻ وارن کي خاموش ڪرڻ جو هڪ حربو قرار ڏنو ويو آهي. جڏهن تہ  ٻين تنقيد نگارن   سٽيون م ڪوهن ، برائن ڪليگ  ۽  ٽوڊ گيٽلن ,ان ۾ ڪو به گڏيل تعلق نہ ڏٺو.

## تاريخ

## حوالا
سک

**سِک** (انگريزي:Sikhs) سک مت يا سک مذهب جي پوئلڳن کي سک ڪوٺبو آهي. پاڪستان ۾ سک مذهب جا ماڻهو پنجاب ۽ سرحدي صوبي خيبر پختونخوا ۾ آهن. سکن جو اهم روحاني پيشوا گُرو نانڪ آهي.

## حوالا
اريٽيريا

**اريٽيريا (Eritrea)** آفريڪا جو ھڪ ملڪ  آھي جنھن جي گاديءَ جو هنڌ اسمارا آھي. انھن جون سرحدون اولھ ۾ سوڊان سان، ڏکڻ ۾ ايٿوپيا سان، ڏکڻ-اوڀر ۾ جبوتيء سان ۽ اتر-اوڀر ۽ اوڀر ۾ ڳاڙهي سمنڊ سان ملن ٿيون.

## تفصيلي تعارف

ھن ملڪ جي پکيڙ 117600 ھم چورس ڪلوميٽر آهي جنھن ۾ دھلڪ آرڪيپيلگو Dahlak Archipelago
۽ ٻيا ڪيترائي  ٽگرنيا Tigrinyas آھي جيڪو آباديءَ جو % 55 آهي. ٻئي نمبر تي ٽگري آھن جيڪي آبادي جو %30 آھن نلوصحرائي نلوئي بہ اتان جي نسلي گروهن ۾ شامل آهن . ان ملڪ جي آبادي عيسائيت ۽ اسلام سان تعلق رکندڙ آهي. پھرين يا ٻي صدي عيسويءَ ۾ موجوده اريٽيريا جو تقريبن سمورو علائقو اڪسوم جي بادشاھت جو حصو ھيو . ھن ملڪ ۾ عيسائيت چوٿين صدي عيسويءَ ۾ اختيار ڪئي وئي. 1942 ۾ اٽليءَ جي بيٺڪي فوج جي شڪست کان بعد اريٽيريا برطانيہ جي فوجي ڪنٽرول ۾ آيو جيڪو 1952 تائين جاري رھيو.1952 ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي فيصلي ھيٺ اريٽيريا مقامي پارليامينٽ جي حڪومت ھيٺ آندو ويو پر ڏھن سالن لاءِ ان جي خارجي ۽ دفاعي ايٿوپيا جي وفاقي اختيار ۾ ڏنا ويا پر 1962 ۾ ايٿوپيا ان جي برعڪس ان جي پارليامينٽ کي منسوخ ڪري ان کي پنھنجي ملڪ جو حصو بڻائي ڇڏيو. ان کان اڳ ئي 1960 اتان جي ماڻهن اريٽيرين لبريشن فرنٽ نالي پارٽي ٺاهي مخالف شروع ڪري ڏني ھئي  ۽ ٽي سال ھٿياربند جدوجهد کانپوءِ 1991 ۾ اريٽيريا کي ايٿوپيا کان آزاد ڪرايو. اريٽيريا ھڪ پارٽيءَ واري رياست آھي ۽ آزادي کان پوءِ ڪڏهن بہ اتي اليڪشن ڪانہ ٿي آهي. اريٽيريا گڏيل قومن، آفريڪي يونين جو ميمبر آهي ۽ عرب ليگ ۾ مبصر آھي.

## حوالا

زمرو:اريٽيريا
زمرو:ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:آفريڪي سڱ جا ملڪ
زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
پمپري

**پمپري** (انگريزي: Pimpri) هندستان جي رياست مهاراشٽر جي  شهر پوني جو هڪ مضافاتي علائقو آهي. هن علائقي جو انتظام ” پمپري چنچواد ميونسپل ڪارپوريشن“  هلائي ٿي. هن ڪارپوريشن  جو بنياد 1982ع ۾ پيو. هتان جي مکيه ٻولي مرهٺي آهي. هتي سنڌ مان لڏي ويل سنڌي به چڱي موچاري تعداد ۾ رهن ٿا. هڪ اندازي موجب پمپري ۽ پوني ۾ سنڌين جي آبادي لڳڀڳ 125،000 آهي. اڪثر سنڌين جا گهر سنڌي ڪالوني يا پمپري ڪئمپ واري علائقي ۾ ٺهيل آهن. پمپري اسٽيشن جي آسپاس به سنڌين جا ڪافي بنگلا ۽ گهڻماڙ عمارتون آهن. هتي ڪيترائي مندر آهن جن ۾ جهولي لال مندر، سري بالاجي مندر ۽ ماتا راڻيءَ جو مندر خاص ذڪر جي لائق آهن. هتي سکن جو هڪ گوردوارو به آهي جنهن کي ”گرونانڪ درٻار“ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. 

## تهذيب ۽ ثقافت
پمپري شهر ۾ مختلف مذهبن جا ماڻهو نهايت پيارمحبت ۽ ڀائيچاريءَ واري ماحول ۾ رهن ٿا. نفرت جو نالو نشان به ڪونهي. هتي هندو، مسلمان، سک ۽ ٻيا پنهنجا پنهنجا ڏڻ، عيدون ۽ ميلا انتهائي پرامن ماحول ۾ جوش ۽ جذبي سان ملهائين ٿا. هتي جيڪي ميلا منعقد ٿين ٿا تن ۾ چاليهو، دسهڙو، چيتي چند، ڏياري، عيد ميلادالنبي، شِوِ جيانتي ۽ ٻيا شامل آهن. هتي جي ماتا ويشنو ديويءَ جو مندر ڏسڻ لاءِ پري پري کان ماڻهو ڪهي اچن ٿا. مختلف سماجي تنظيمن پاران هفتيوار، ماهوار ۽ سالياني بنياد تي لنگر ورهائڻ جو اهتمام ڪيو وڃي ٿو. چيتي چنڊ جو ميلو تمام وڏي پيماني تي انتهائي ڌام ڌوم سان ملهايو وڃي ٿو جنهن ۾ باليوڊ جا اداڪار ۽ اداڪارائون به حصو وٺنديون آهن. پمپري تعليم جي ميدان ۾ به سٺي ساک رکي ٿو. هتي ڪيترائي تاريخي تعليمي ادارا قائم ٿيل آهن جن ۾ جئه هند اسڪول ، هندستان اينٽي بايوٽڪس اسڪول ۽ ڊي وائي پٽيل اسڪول ۽ ڪاليج سڄي هندستان ۾ مشهور آهن. هتي سٺي ساک رکندڙ اسپتالون به موجود آهن.

## صنعتون
پمپري ۾ وڏيون وڏيون صنعتون قائم ٿيل آهن جن ۾ ٽاٽا موٽرس، مرسيڊيز بينز، بجاج آٽو، فورس موٽرس ۽ اِيٽن خاص ذهر جي لائق آهن. ٽائمس آف انڊيا جهڙي جڳ مشهور اخبار به هتان شايع ٿئي ٿي. هتي چمڙي مان ٺهندڙ شين، صابڻ، بجليءَ جي سامان ٺاهڻ ۽ پينسلين جا ڪارخانا پڻ آهن.

## حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ