پاڪستان ۾ سياحت

**پاڪستان ۾ سياحت** (Tourism in Pakistan) هڪ وڌندڙ صنعت آهي. سال 2010ع ۾، "لونلي پلانٽ" پاڪستان کي "سياحت جي 'ايندڙ وڏي شيء'" قرار ڏنو. ملڪ جغرافيائي ۽ نسلي طور تي متنوع آهي ۽ ڪيترائي تاريخي ۽ ثقافتي ورثن جو ماڳ آهي. ڪونڏيناسٽ ٽريولر (Condé Nast Traveler) پاڪستان کي سال 2020ع لاءِ بهترين موڪلن واري منزل جو درجو ڏنو ۽ ان کي سال 2020ع لاءِ دنيا ۾ ٽيون سڀ کان وڌيڪ امڪاني ايڊونچر منزل پڻ قرار ڏنو. جيئن ملڪ ۾ سيڪيورٽي بهتر ٿيندي، سياحت ۾ اضافو ٿيندو؛ ٻن سالن ۾، ان ۾ 300 سيڪڙو کان وڌيڪ اضافو ٿيو آهي.

سال 2018ع ۾، برٽش بيڪ پيڪر سوسائٽي پاڪستان کي دنيا جي اعليٰ ايڊونچر سياحتي منزل جو درجو ڏنو، ملڪ کي بيان ڪيو ته ”زمين تي دوست ملڪن مان هڪ آهي، جبل جا منظر جيڪي ڪنهن جي به تصور کان ٻاهر آهن“.  فوربز پاڪستان کي سال 2019ع ۾ گهمڻ لاءِ "سڀ کان بهترين جڳهون" مان هڪ قرار ڏنو. ورلڊ اڪنامڪ فورم جي سفر ۽ سياحت جي مقابلي جي رپورٽ پاڪستان کي ان جي عالمي ورثي واري ماڳن جي عالمي منزلن جي 25 سيڪڙو ۾ مٿي رکيو آهي، جيڪي انڊس ڊيلٽا ۾ مينگرووز کان وٺي موهن جو دڙو ۽ هڙپا سميت سنڌو ماٿري جي تهذيبي ماڳن ڏانهن آھن.   

ورلڊ اڪنامڪ فورم جي سفر ۽ سياحت جي مقابلي جي رپورٽ 2017ع جي مطابق، سال 2015ع ۾ پاڪستان جي جي ڊي پي ۾ سفر ۽ سياحت جو سڌو سنئون حصو 328.3 ملين آمريڪي ڊالر هو، جيڪو مجموعي جي ڊي پي جو 2.8 سيڪڙو آهي.  ورلڊ ٽريول اينڊ ٽورزم ڪائونسل جي مطابق، سال 2016ع ۾ پاڪستان جي جي ڊي پي ۾ سفر ۽ سياحت جو سڌو حصو 793 بلين رپيا (4.0 ٽريلين رپيا يا 2021ع ۾ 14 بلين آمريڪي ڊالر جي برابر) هو، جيڪو مجموعي جي ڊي پي جو 2.7 سيڪڙو آهي. سال 2025ع تائين، حڪومت جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي ته سياحت پاڪستاني معيشت کي هڪ کرب رپيا (9.5 بلين آمريڪي ڊالر) جو حصو ڏيندو.  

آڪٽوبر 2006ع ۾، سال 2005ع جي ڪشمير جي زلزلي کان هڪ سال پوء، دي گارجين ملڪ جي سياحت جي صنعت کي مدد ڏيڻ لاء "پاڪستان ۾ پنجن سياحتي ماڳن" جي فهرست جاري ڪئي. انهن ماڳن ۾ لاهور، قراقرم هاءِ وي، ھنزہ ۽ سيف الملوڪ ڍنڍ شامل هئا. ملڪ جي ثقافتي ورثي کي فروغ ڏيڻ لاءِ، 2007ع ۾، پاڪستان ”وزٽ پاڪستان“ مارڪيٽنگ مهم شروع ڪئي، جنهن ۾ ميلا، مذهبي تهوار، علائقائي راندين جا واقعا، آرٽس ۽ ڪرافٽ شو، لوڪ فيسٽيول ۽ تاريخي ميوزيم جا افتتاح شامل هئا.

سال 2013ع ۾، پنج لک کان وڌيڪ سياحن پاڪستان جو دورو ڪيو، جن کان 298 ملين آمريڪي ڊالر جي آمدني ٿئي. انهن انگن اکرن کان وٺي سال 2018ع ۾ سياحن جو انگ 66 لک کان مٿي ٿي ويو. ان جي مقابلي ۾، پاڪستان جي گهريلو سياحت واري صنعت جو اندازو لڳايو ويو آهي 5 ڪروڙ سياح جيڪي ملڪ ۾ مختصر سفرن تي عام طور تي مئي ۽ آگسٽ جي وچ ۾ سفر ڪندا آهن. سياحن جي سڀ کان وڏي آمد برطانيه کان ۽ بعد ۾ آمريڪا، ڀارت ۽ چين کان آهي.

## جائزو

پاڪستان ۾ اهم سياحتي هنڌن ۾ موهن جو دڙو ۽ هڙپا جا کنڊر ۽ هماليه جا هل اسٽيشن شامل آهن. پاڪستان 7,000 ميٽرن (23,000 فوٽ) کان وڌيڪ جبلن جي ڪيترن ئي چوٽين جو گھر آهي، جن ۾ K-2 به شامل آهي، جيڪي دنيا جي چوڌاري سياحن ۽ جبلن جي سر ڪندڙن کي پاڻ ڏانهن ڇڪيندا آهن. پاڪستان جي اتر ۾ ڪيترائي پراڻا ڪوٽ، قديم فن تعمير ۽ هنزه ۽ چترال، جيڪا ننڍي ڪالاش برادري جو گهر آهي، جون واديون ۽ فيئري ميڊوز ۽ گلگت بلتستان جو ديامر ضلعو آهن. پنجاب جو تاريخي شهر لاهور، پاڪستان جو ثقافتي گاديءَ جو هنڌ آهي، جنهن ۾ مغل فن تعمير جا ڪيترائي مثال آهن جنهن ۾ بادشاهي مسجد، شاليمار باغ، جهانگير جو مقبرو ۽ لاهور جو قلعو شامل آهن.

## سياحتي ويزا
اصل مضمون: پاڪستان جي ويزا پاليسي 

سال 2019ع ۾، پاڪستان ملڪ ۾ سياحت کي وڌائڻ جي ڪوشش ۾ سفري ويزا جي دستيابي کي وڌايو. نئون پروگرام آمريڪا سميت 50 ملڪن جي مسافرن کي آمد تي ويزا ڏئي ٿو. ٻين 175 ملڪن جا شهري انٽرنيٽ تي ويزا لاءِ درخواست ڏئي سگهن ٿا. ان کان اڳ، ويزا رڳو پاڪستاني سفارتخانن مان حاصل ڪري سگهندا هئا.

## صوبن ۽ علائقن جي لحاظ کان سياحت
پاڪستان چار صوبن؛ بلوچستان، خيبر پختونخوا، پنجاب ۽ سنڌ، وفاقي علائقي؛ اسلام آباد راڄڌاني وارو علائقو ۽ ٻن خود مختيار علائقن؛ آزاد ڄمون ۽ ڪشمير ۽ گلگت بلتستان ۾ ورهايل آهي.

### گلگت بلتستان

گلگت بلتستان ۾ دنيا جي ڪجهه بلند ترين چوٽيون شامل آهن، جن ۾ K-2، دنيا جي ٻي بلند ترين چوٽي، به شامل آهي. گلگت بلتستان جي نظارن ۾ جبل، ڍنڍون، گليشيئر ۽ واديون شامل آهن. صوبو ان جي نشانين، ثقافت، تاريخ ۽ ماڻهن لاء پڻ دورو ڪيو ويندو آهي. K-2 بيس ڪيمپ، ديوسائي، نلتر، فيئري ميڊوز، بگروٽ وادي ۽ هوشي وادي علائقي ۾ عام سياحتي ماڳ آهن.

### بلوچستان

بلوچستان علائقي جي لحاظ کان پاڪستان جو سڀ کان وڏو صوبو آهي، جيڪو ملڪ جي ڪل ايراضي جو لڳ ڀڳ 43 سيڪڙو آهي. بلوچستان آرڪيالاجي جي لحاظ کان سڀ کان پراڻن نيوليٿڪ (7000 ق.م کان 2500 ق.م) ماڳن جو گھر آهي. مهر ڳڙهه ۽ نوشهرو هڪ قديم شهر هو، جيڪو سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب سان جڙيل آهي. 800 سال پراڻا قديم ماڳ قلعه لدگشت ۾ نوشهرواني جا مقبرا آهن. اورايا (Oraea) جي ماڳ تي هڪ قديم بندرگاهه هو، جيڪو قديم يوناني تهذيب دوران استعمال ٿيندو هو.

ڪوئيٽا بلوچستان جو صوبائي گاديءَ جو هنڌ آهي. دلچسپيءَ جي ماڳن ۾ محفوظ ٿيل هزارگنجي چلتن نيشنل پارڪ، هنه ڍنڍ، ڪوئيٽا جيولوجيڪل ميوزيم، بلوچستان آرٽس ڪائونسل لائبريري، ڪوئيٽا آرڪيالاجيڪل ميوزيم ۽ ڪمانڊ اينڊ اسٽاف ڪاليج ميوزيم شامل آهن. قائداعظم ريزيڊنسي زيارت جي شهر ۾ آهي، جيڪا "دنيا جي سڀ کان وڏي ۽ پراڻي صنوبر جي ٻيلن جي ڪري مشهور آهي". سبي هڪ اهم تاريخي شهر آهي، جنهن ۾ "جرگه هال" ۾ انهن آثارن جو مجموعو آهي، جيڪي مهر ڳڙهه، نوشهرو ۽ پيراڪ جي آثار قديمه جي ماڳن مان مليا آهن. ساليانو "سبي فيسٽيول" ۾ "گھوڙن ۽ ڍورن جو شو" شامل آھي.

صوبي ۾ ڪيترائي جبلن جا لڪ شامل آھن. بولان لڪ صوبائي شهر ڪوئيٽا ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه دروازو آهي. ٻين ۾  پاس لڪ، خوجڪ لڪ ۽ هرنائي لڪ شامل آهن. بلوچستان جي ساحلي پٽي سنڌ صوبي جي حد کان ايراني سرحد تائين پکڙيل آهي، جيڪا 750 ڪلوميٽرن (470 ميل) کان وڌيڪ آهي. گوادر شهر صوبي جو سڀ کان وڏو بندرگاهه آهي ۽ مڪران جي قديم علائقي جي ويجهو واقع آهي. پسني هڪ وچولي قد جو شهر آهي جيڪو مڇي مارڻ لاءِ مشهور آهي. مڪران ڪوسٽل هاءِ وي سان گڏ، ڪيترن ئي پٿرن جي شڪلين سان گڏوگڏ ڪنڊ ملير ۽ هنگول نيشنل پارڪ آهن.

### سنڌ

سنڌ پاڪستان جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. صوبو پنهنجي ثقافتي ۽ مذهبي ورثي ۽ تيزيءَ سان شهري ٿيڻ جي ڪري مشهور آهي ۽ قديم سنڌو ماٿري جي تهذيب جو گهر آهي. لاڙڪاڻي شهر جي ويجهو موهن جو دڙو ڏکڻ ايشيا جي سڀ کان وڏي شهري آباديءَ مان هڪ هو ۽ يونيسڪو جي عالمي ورثي وارو ماڳ آهي. چوڪنڊي جو مقبرو قديم سنڌي ۽ بلوچي ورثي جو ٻيو مثال آهي جيڪو لانڍي جي ڀرسان واقع آهي. ٻيو قديم شهر اروڙ سکر شهر جي ڀرسان واقع آهي. ڪاهو جو دڙو ميرپورخاص جي ڀرسان هڪ قديم ٻڌ ڌرم جي آثار قديمه وارو ماڳ آهي، جتي ٻڌمت جو اسٽوپا کوٽيو ويو هو. 

صوبي اندر ڪيترن ئي ماڳن آثار قديمه جي ماهرن کي اها صلاح ڏني آهي ته ڏکڻ ايشيا ۾ اسلام جي پهرين آمد ڪراچي ۾ ٿي. مڪلي هل دنيا جي سڀ کان وڏي قبرستان مان هڪ آهي ۽ اسلامي خاندانن جي ڪيترن ئي قديم مقبرن ۽ قبرن جو گهر آهي. حيدرآباد جي ٽالپرن ميرن به ڪيترائي ماڳ ڇڏيا، جن ۾ ٽالپر ميرن جا مقبرا، خيرپور ۾ فيض محل، قاسم قلعو، پڪو قلعو ۽ ڪوٽ ڊيجي جو قلعو؛ ۽ رني ڪوٽ جو قلعو اسلام جي حملي دوران ٺهيل هو. سنڌ ۾ ٺٽي، شاهه عبداللطيف ڀٽائي، لعل شهباز قلندر، شاھجھاني مسجد ٺٽو، مزار قائد، مير معصوم شاهه جو مينارو، ڀنڀور ۽ ڳڙهي خدا بخش سميت ڪيترائي ثقافتي ماڳ ۽ مزار آهن.
ڪراچي صوبي جي گاديءَ جو هنڌ ۽ پاڪستان جو سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو ملڪ جي باني محمد علي جناح جو گهر آهي، جنهن جي مزار قائد تي پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ شاندار مقبرو آهي. ڪراچي بندرگاهه ملڪ جي سڀ کان وڏي بندرگاهه آهي جنهن کانپوءِ ٻيو نمبر وڏو بندرگاهه قاسم آهي. شهر ۾ ڪيترائي ثقافتي ماڳ آهن جن ۾ موهٽا پيلس، نيشنل ميوزيم آف پاڪستان، ايمپريس مارڪيٽ، فريئر هال، جهانگير ڪوٺاري پريڊ، ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن بلڊنگ ۽ هندو جمخانا شامل آهن. شهر جي اندر ڪيترائي ساحل آهن، جن مان ڪجهه مشهور آهن ڪلفٽن سمنڊ، فرينچ ساحل، سينڊ اسپٽ سمنڊ ۽ منورا ٻيٽ. هي صوبو سنڌو درياءَ جو بيسن بڻجي ٿو ۽ ان ۾ ڪيئي ڍنڍون آهن، جن ۾ ڪينجهر ڍنڍ، منڇر ڍنڍ ۽ بکري واريو ڍنڍ شامل آهن. کيرٿر نيشنل پارڪ ڪيترن ئي جهنگلي جيوت جي نسلن لاءِ هڪ محفوظ رزرو آهي. ٿر ريگستان پڻ ان صوبي ۾ واقع آهي، جيڪو پنجاب ۽ هندستان کي ملائي ٿو. ڪڇ جو عظيم رڻ صوبي ۾ هڪ محفوظ آبي زمين آهي، جنهن ۾ ٻه جهنگلي جيوت پناهه گاهه آهن؛ رڻ آف ڪڇ جي جهنگلي جيوت جي پناهه گاهه ۽ نارا ريگستاني جهنگلي جيوت پناهه گاهه. سکر بئراج برسات نه پوڻ سبب پيدا ٿيندڙ ڏڪار جي خاتمي لاءِ ٺاهيو ويو. پورٽ گرانڊ فوڊ اينڊ انٽرٽينمينٽ ڪمپليڪس ڪراچي جي وچ ۾ هڪ تفريحي علائقو آهي جيڪو 19هين صديءَ جي اصلي جيٽي پل جي واٽر فرنٽ سان گڏ تعمير ڪيو ويو هو. اهو ڪمپليڪس هڪ ڏينهن ۾ 5,000 سياحن کي راغب ڪرڻ جي اميد رکي ٿو ۽ شاپنگ، ڊائننگ، ثقافتي ۽ ساحلي تفريحي سرگرمين جو هڪ وڏو مرڪز آهي. پورٽ گرانڊ نيپئر مول برج تي واقع آهي، جيڪو تاريخي طور تي شهر لاءِ اهم آهي، ۽ 19 صدي جي اصلي جيٽي برج.

is the provincial capital of the province and largest city of Pakistan. It is home to the founder of the nation Mohammad Ali Jinnah, whose tomb at Mazar-e-Quaid is the most iconic mausoleum in Pakistan. The Port of Karachi is the country's largest post followed by the second largest, Port Qasim. The city has a number of cultural sites including Mohatta Palace, National Museum of Pakistan, Empress Market, Frere Hall, Jehangir Kothari Parade, Karachi Municipal Corporation Building and the Hindu Gymkhana. There are several beaches within the city, some of the most famous are Clifton Beach, French Beach, Sandspit Beach and Manora Island.

The province forms the basin of the Indus River and has a number of lakes, including Keenjhar Lake, Manchar Lake and Bakri Waro Lake. Kirthar National Park is a protected reserve for several wildlife species. The Thar Desert is also located in the province which adjoins Punjab and India. The Great Rann of Kutch is a protected wetland site in the province, which has two wildlife sanctuaries; the Rann of Kutch Wildlife Sanctuary and the Nara Desert Wildlife Sanctuary. The Sukkur Barrage was built to alleviate famines caused by lack of rain.

Port Grand Food and Entertainment Complex is a recreational area in the centre of Karachi  that was built along the waterfront of the 19th-century Native Jetty Bridge. The complex is expected to attract up to 5,000 visitors a day and is a major hub of shopping, dining, cultural and coastal recreational activities. Port Grand is located on Napier Mole Bridge, which is historically significant to the city, and the 19th-century Native Jetty Bridge.

### خيبر پختونخوا

Khyber Pakhtunkhwa is located in the north-west region of Pakistan and is popular with adventurers and explorers. The province has a varied landscape ranging from rugged mountains, valleys, hills and farms. There are a number of Buddhist archaeological sites from the Gandhara civilisation such as Takht Bhai and Pushkalavati, and other Buddhist and Hindu archaeological sites including Bala Hisar Fort, Butkara Stupa, Kanishka stupa, Chakdara, Panjkora Valley and Sehri Bahlol.

The province's capital city is Peshawar, which is home to a number of sites including Bala Hisar Fort, Peshawar Museum, archaeological site of Gor Khuttree, Mohabbat Khan Mosque, old city of Sethi Mohallah, Jamrud Fort, the Sphola Stupa and the market at Qissa Khwani Bazaar. The city Dera Ismail Khan is known as the entrance into the province from Punjab and Balochistan, and for its Hindu ruins at Kafir Kot. Mardan city has Buddhist ruins at Shahbaz Garhi.
In the north of the province is the Swat valley One of the most important cities in the province is Mansehra, which is a major stop for tourists setting out to the Northern Areas and Azad Kashmir. The city is connected by the Karakoram Highway, which ends in China. Along the route, there are several stops including the Kaghan Valley, Balakot, Naran, Shogran, Lake Saiful Mulook and Babusar Top. There are also several other sites that attract a large number of tourists every year including Ayubia, Batkhela, Chakdara, Saidu Sharif, Kalam Valley and Hindu Kush mountain range in Chitral.

Several mountain passes run through the province. One of the most famous is the Khyber Pass, which links Afghanistan with Pakistan. The trade route sees a large number of trucks and lorries transporting goods in and out of the region. The Babusar Pass connects Thak Nala with Chilas on the Karakorum Highway. The Lowari Pass connects Chitral with Dir via the Lowari Tunnel. The highest mountain pass in Pakistan is the Shandur Pass, which connects Chitral to Gilgit and is known as the "Roof of the World". The pass is the centre of the Hindukush, Pamir and Karakoram ranges.

### پنجاب

Punjab is the second-largest province in Pakistan. It is known for its ancient cultural heritage and its religious diversity. The Indus Valley civilisation once ruled the region and a significant archaeological find was discovered at the ancient city of Harrapa. The Gandhara civilisation was also dominant at the site of Taxila in the north of Punjab. Several other civilisations such as Greeks, Central Asians and Persians ruled Punjab, leaving a number of sites that still exist today. Islam arrived in the region during the rule of the Umayyad Caliphate followed by the Ghaznavids. The Mughals took control of the region and ruled its land for several centuries. The Mughal heritage remained strong in Punjab with a large number of forts, tombs and monuments sintact today. The Durrani Empire ruled Punjab after the fall of the Mughal Empire for a short period following the rise of the Sikh Empire. The strong control of the Sikhs also left a number of sites that have remained intact throughout Punjab. The British Raj took control of the region until the independence.

Tourism in Punjab is regulated by the *Tourism Development Corporation of Punjab*. The province has a number of large cosmopolitan cities, including the provincial capital Lahore. Major visitor attractions there include Lahore Fort and Shalimar Gardens, which are now recognised World Heritage Sites. The Walled City of Lahore, Badshahi Mosque, Wazir Khan Mosque, Tomb of Jahangir and Nur Jahan, Tomb of Asaf Khan, Chauburji and other major sites are visited by tourists each year.

Rawalpindi is a famous hill station stop for tourists. The Pharwala Fort, which was built by an ancient Hindu civilisation, is on the outskirts of the city. The city of Sheikhupura also has a number of sites from the Mughal Empire, including the World Heritage-listed Rohtas Fort near Jhelum. The Katasraj temple in the city of Chakwal is a major destination for Hindu devotees. The Khewra Salt Mines is one of the oldest mines in South Asia. Faisalabad's clock tower and eight bazaars were designed to represent the Union Jack.

The province's southward is arid. Multan is known for its mausoleums of saints and Sufi pirs. The Multan Museum and Nuagaza tombs are significant attractions in the city. The city of Bahawalpur is located near the Cholistan and Thar deserts. Derawar Fort in the Cholistan Desert is the site for the annual Cholistan Jeep Rally. The city is also near the ancient site of Uch Sharif which was once a Delhi Sultanate stronghold. The Noor Mahal, Sadiq Ghar Palace and Darbar Mall were built during the reign of the Nawabs. The Lal Suhanra National Park is a major zoological garden on the outskirts of the city.

### آزاد ڪشمير

Azad Kashmir is situated in the northern part of the country. The northern part of Azad Jammu and Kashmir encompasses the lower part of the Himalayas, including Jamgarh Peak . Sarwali Peak in the Neelum Valley is the highest peak in the province. Ganga Choti is a peak in Bagh. The province is fertile, green and mountainous.

### اسلامآباد راڄڌاني وارو علائقو

Islamabad, Pakistan's capital city, is located on the Pothohar Plateau in the north-eastern part of the country between Rawalpindi District and the Margalla Hills National Park to the north. The region has historically been a part of the crossroads of [Punjab and Khyber Pakhtunkhwa with the Margalla Pass acting as the gateway between the two regions. Faisal Mosque (the largest mosque in South Asia, Margalla Hills National Park, Daman-i-Koh, Pakistan Monument, Rawal Lake, Simli Lake and Fatima Jinnah Park are among the tourist attractions in the territory. It is ranked as the second most-beautiful capital city in the world.

## يونيسڪو عالمي ورثي وارا ماڳ

جدول ۾ پاڪستان ۾ موجود هر عالمي ورثي واري ماڳ بابت معلومات ڏنل آهي. 

**نالو**: جيئن عالمي ورثو ڪميٽي پاران ڏنل 

**علائقو**: پاڪستان جي 8 انتظامي يونٽن مان هڪ 

**عرصو**: وقت جي اهميت، خاص طور تي تعمير جو 

**يونيسڪو ڊيٽا**: ماڳ جو حوالو نمبر؛ جنهن سال هن ماڳ کي عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو؛ اهي معيار جيڪي هيٺ ڏنل هئا: معيار (i) کان (vi) تائين ثقافتي آهن، جڏهن ته (vii) کان (x) تائين قدرتي آهن؛ ٻنهي معيارن کي پورا ڪرڻ واري ماڳن جي درجه بندي "مخلوط سائيٽن" جي طور تي ڪئي وئي آهي.

**وضاحت**: ماڳ جي مختصر وضاحت.

### Tentative list

In 2004, the Ministry of Tourism pushed forward for new sites in Pakistan to become a UNESCO World Heritage Site. In total, 26 sites are awaiting to be categorised as of 2016 which include:

* Badshahi Mosque, Lahore – mosque built in 1673 during Mugal Empire
* Shah Jahan Mosque, Thatta – mosque built in 1647 by Shah Jahan
* Wazir Khan Mosque, Lahore – mosque built in 1635 by Shah Jahan
* Tomb of Jahangir, Tomb of Asif Khan and Akbari Sarai Gateway in Lahore – mausoleum built in 1637
* Tomb of Bibi Jawindi, Baha'al-Halim and Ustead, Mosque of Jalaluddin Bukhari, Uch Sharif – five monuments of historical figures
* Tomb of Shah Rukn-e-Alam, Multan – tomb for Sufi Shah Rukn-e-Alam
* Chaukhandi Tombs, Karachi – tombs built during Mughal Empire
* Central Karakoram National Park – largest protected area in northern Pakistan
* Deosai National Park – a high-altitude alpine plain and a national park in Gilgit-Baltistan
* Hingol National Park – a national park in Balochistan
* Hiran Minar and Tank, Sheikhupura – built by Mughal Emperor, Jahangir in 1606
* Mehrgarh, Balochistan – one of the oldest Neolithic ruins and archaeological sites
* Rehman Dheri, Dera Ismail Khan – historical ruins of Indus Valley civilization
* Harappa, Punjab – historical ruins of the Bronze Age
* Katas Raj Temples – temples near Chakwal which are attributed to Hindu Shahis Eras dating from about 615–950 CE
* Nagarparkar Cultural Landscape – an important center of Jain religion and culture in Sindh
* Mansehra Rock Edicts, Mansehra – earliest writings of the third century BC
* Ranigat, Khyber Pakhtunkhwa – archaeological remains of a Buddhist monastic complex
* Shahbazgarhi Rock Edicts, Mardan – inscriptions of the Mauryan emperor, Ashoka
* Baltit Fort, Hunza Valley – Tibetan-style fort built in the 13th century
* Derawar Fort and the forts of Cholistan Desert – located in Punjab
* Ranikot Fort, Jamshoro District – one of the largest forts in the world
* Port of Banbhore – archaeological site of historical port city on the Indus River
* The Salt Range and Khewra Salt Mine – the second largest and oldest salt mine in the world
* Karez System – in Balochistan
* Ziarat Juniper Forest – a juniper forest in Ziarat, Balochistan
* Bhamala Stupa - the archaeological site of a historical point on the Haro River

### Other landmarks

Other landmarks and structures have not yet made the UNESCO Tentative List. Long before the creation of Pakistan after its partition from India in 1947, there existed diverse cultures and religions in the undivided India. India was the centre of various wars that led to several dynasties and tribes ruling its lands. They left behind landmarks, some of which have become national icons in Pakistan now whilst others need the attention of concerned authorities. Some of these include:

* Altit Fort in Hunza Valley
* Bagrot Valley
* Bala Hissar Fort in Peshawar
* Chaqchan Mosque in Khaplu
* Frere Hall in Karachi
* Khaplu Palace in Khaplu
* Mahabat Khan Mosque-A Mughal Era mosque in Peshawar
* Faisalabad Clock Tower and the Eight Bazaars
* 17th- and 18th-century Tombs of Talpur Mirs
* Faiz Mahal of the Talpur Mirs
* Samadhi of Ranjit Singh
* Mughal built the tomb of Asaf Khan at Shahdara Bagh
* Empress Market built during the rule of the British Empire
* The tomb of Qutb-ud-din Aibak, the first Sultan of Delhi and founder of the slave dynasty
* Mohatta Palace, built in 1927
* 18th-century Omar Hayat Mahal
* 19th-century Italian chateau Noor Palace
* The 3000 BC fort of Kot Diji and Faiz Mahal in Khairpur
* 16th-century fort at Skardu
* Nagar Fort at Chitral
*  Golra Sharif Railway Museum, Islamabad

Post-independence Pakistan retained its heritage by constructing sites to commemorate its independence by blending styles and influences from the past. Some of these include:

* Minar-e-Pakistan in Lahore
* Grand Jamia Mosque, Lahore
* Faisal Mosque in Islamabad
* The mausoleum of the founder of Pakistan, Mohammad Ali Jinnah
* Bab-e-Pakistan a memorial site for the victims of the independence
* Pakistan Monument in Islamabad
* The mausoleum of Allama Muhammad Iqbal
* Gorakh Hill, Dadu – situated on one of the highest plateaus of Sindh

## سياحتي علائقن ۽ ماڳن جي فهرست

In October 2006, *[[The Guardian]]* released what it described as "The top five tourist sites in Pakistan". Pakistan was ranked 47 out of 200 countries in an analysis of the World Travel and Tourism Council's (WTTC) growth figures by Lovehomeswap.com, which said, "If the country becomes more peaceful, visitor numbers are predicted to rise".

### اسڪيئنگ جا ريزورٽ

* Malam Jabba ski resort
* Naltar ski resort
* Nathia Gali
* Shimshal
* Rattu
* Astore

### واديون

### ڍنڍون

### آبشارون

* Dhani Waterfall
* Chotok Waterfalls
* Jarogo Waterfall
* Manthokha Waterfall
* Sajikot Waterfall
* Shingrai Waterfall
* Pir Ghaib Waterfall
* Hanna-Urak Waterfall
* Neela Sandh Waterfall
* Chajian Waterfall
* Umbrella Waterfall
* Noori Waterfall

### قومي پارڪ

## ڊيٽا
### سال جي مطابق سياحن جي آمد
#### 1990ع جو ڏهاڪو

#### 2000ع جو ڏهاڪو

#### 2010ع جو ڏهاڪو

## گيلري
گلگت بلتستان: 1. شنگريلا ڍنڍ ۽ ڀرپاسي واري تفريح گاهه. 2. نگر وادي مٿان راڪاپوشي جبل جا ٽاور. 3. ديسائي سرد ​​ريگستان، اسڪردو دنيا جو 4. عطا آباد ڍنڍ هنزا وادي تي ايمبولينس. 4. K-2، ڌرتيءَ تي ٻيون بلند ترين جبل. بلوچستان: 1. کنڊ ملير. 2. سياحن ڪوئيٽا مٿان ڪيمپون لڳايون. 3. زيارت ۾ قائداعظم جي رهائشگاهه. 4. اورماڑه، گوادر. 5. هنگول نيشنل پارڪ، مڪران، پاڪستان. خيبرپختونخواهه: 1. ڍنڍ سيف الملوڪ، ڪاغان وادي جي اترئين پاسي، سيف الملوڪ نيشنل پارڪ ۾ ناران شهر جي ويجهو آهي. 2. اترور، وادي سوات. 3. شوگران، ڪاغان وادي ۾ پيئي ڀاڄيون 4. چترال ۾ ڪرڪيٽ کيڏندڙ سياح. 5. پشاور ۾ بالا حصار قلعو. پنجاب: 1. لاهور ۾ بادشاهي مسجد. 2. مينار پاڪستان، لاهور. 3. لاهور جو قلعو. 4. لاهور جي ڪيترن ئي فوڊ اسٽريٽن مان هڪ. 5. نور محل بهاولپور ۾ هڪ محل آهي. سنڌ: 1. ڪراچي ۾ موهٽا محل. 2. ڪراچي ۾ فريئر هال. 3. Hawkes Bay Beach، ڪراچي. 4. موئن جو دڙو، لاڙڪاڻو. 5. لينس ڊائون پل، سکر. آزاد ڪشمير: 1. تبت، وادي نيلم. 2. سرل ڍنڍ، وادي نيلم. 3. شاردا، آزاد ڪشمير جو هڪ منظر. 4. گنگا چوٽي، باغ ضلعو. 5. چٽا ڪٿا ڍنڍ. اسلام آباد جي گاديءَ جو هنڌ: 1. شاهه فيصل مسجد، اسلام آباد. 2. مارگلا هيل کان فيصل مسجد جو هڪ منظر. 3. پاڪستان مونومينٽ، اسلام آباد. 4. راول ڊيم، اسلام آباد. 5. شڪرپاريان جي شروعات ويجهو ڪرسنٽ ۽ اسٽار مونومينٽ.

### گلگت بلتستان

Shangrila, Lower Kachura Lake.jpg|Shangrila Lake and adjoining resort
Rakaposhi, Nagar GB (Pakistan).jpg|The  Rakaposhi mountain towers over Nagar valley
Unexpected Snow in Katpana Skardu.jpg|Cold Desert, Skardu is the world's highest desert.
Aqua Ambulance.jpg|Ambulance on Attabad Lake Hunza
K2 2006b.jpg|K2, the second-highest mountain on Earth


### بلوچستان

File:2Kund Malir.jpg|Kund Malir
File:Pakistan's northern City of Quetta.JPG|Tourists camped over Quetta
File:Quaid-e-azam Residence in Ziarat.jpg|Quaid-e-Azam Residency
File:Ormara Pakistan.jpg|Gwadar
File:Baluchistan Canyons.jpg|Hingol National Park, Makran, Pakistan


### خيبر پختونخوا

File:Lake-saif-ul-malook Pakistan.jpg|Lake Saiful Muluk, located at the northern end of the Kaghan Valley, near the town of Naran in the Saiful Muluk National Park.
File:Atror, Swat KPK (Pakistan).jpg|Utror, Swat
File:Siri Payee Meadows and Makra Peak.jpg|Payee meadows in Shogran, Kaghan Valley
File:Qaqlasht, Chitral Pakistan.jpg|Tourists playing cricket in Chitral
File:Bala_Hisar_Fort.jpg|Bala Hissar Fort in Peshawar


### پنجاب

File:Badshahi Masjid at Sunset.jpg|Badshahi Mosque in Lahore
File:Minar e Pakistan night image.jpg|Minar-e-Pakistan, Lahore
File:Lahore Fort view from Baradari.jpg|Lahore Fort
File:Food street lahore.JPG|One of the several food streets in Lahore
File:Entrance of Noor Mahal.jpg|Noor Mahal is a palace in Bahawalpur.


### سنڌ

File:MohattaPalace.jpg|Mohatta Palace in Karachi
File:Frere Hall Karachi. Pakistan.jpg|Frere Hall in Karachi
File:HawksBay Beach.jpg|Hawke's Bay Beach, Karachi
File:Mohenjo-daro.jpg|Mohenjo-daro
File:Lansdowne Rohri, Sukkur.jpg|Lansdowne Bridge, Sukkur


### آزادڪشمير

File:Kel Taobut Road Neelum Valley AJK.JPG|Taobat, Neelum Valley
File:Saral Lake proper.jpg|Saral Lake, Neelum Valley
File:View From Sharda Fort, Azad Jammu & Kashmir, Pakistan.jpg| A View of Sharda, Azad Kashmir
File:Ganga Choti.jpg|Ganga Choti, Bagh
Lake of Chitta Khatta, Kashmir.jpg|Chitta Katha Lake


### اسلامآباد وفاقي علائقو

File:Shah Faisal Masjid, Islamabad.JPG|Faisal Mosque, Islamabad
File:Faisal Masjid seen from Margalla Hills.jpg|A view of Faisal Mosque, Margalla Hills
File:Pakistan Monument at Night.jpg|Pakistan Monument, Islamabad
File:Rawal dam.jpg|Rawal Dam, Islamabad
File:Crescent and Star Monument.jpg|Star and Crescent Monument near the start of Shakarparian


## پاڪستان جي ويزا پاليسي
## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ عالمي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پاڪستان ۾ عالمي ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پاڪستان ٽوئرزم ڊولپمينٽ ڪارپوريشن
* پاڪستان جا کاڌا
* پاڪستان جي ثقافت
* پاڪستاني فن تعمير
* پاڪستان جي جهنگلي جيوت
* پاڪستان ۾ رانديون
* پاڪستان ۾ ڪوٽن جي فهرست
* پاڪستان ۾ جبلن جي فهرست
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست
* پاڪستان ۾ قومي پارڪن جي فهرست
* پاڪستان جي ڍنڍن جي فهرست
* پاڪستان جي ڊيمن ۽ آبشارن جي فهرست
* پاڪستان ۾ ساحلن جي فهرست
* پاڪستان جي ريگستانن جي فهرست
* پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنن جي فهرست
* پاڪستان جي دريائن ۽ ندين جي فهرست

## خارجي لنڪس

* eVisa and Visa on Arrival , Government of Pakistan
* Ministry of Tourism, Government of Pakistan 
* Sindh Tourism Development Corporation
* Department of Tourism, Government of Khyber Pakhtunkhwa
* Official site, Government of Balochistan
* Department of Tourism, Government of Punjab
* Department of Culture & Tourism, Government of Sindh
* Department of Tourism, Government of Azad Jammu and Kashmir 
* Department of Tourism, Government of Gilgit-Baltistan

## حوالا

زمرو:سياحت
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت