open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جميڪا

**جميڪا**   ڪيريبئن سمنڊ ۾ واقع ھڪ ملڪ جو نالو جنھن جي پکيڙ 10,990 چورس ڪلوميٽر آهي. ھي ملڪ ھڪ ٻيٽ تي مشتمل آهي جيڪو ڪيريبئن سمنڊ جو چوٿون وڏو ٻيٽ آھي ۽ ڪيوبا کان 145 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھن ملڪ جا اصل رھاڪو اراواڪ ۽ ٽائنو ماڻھو ھيا.  ھن ملڪ جي آبادي 69 لک آھي. ھتان جي ٻولي انگريزي آهي. آمريڪا، ڪئناڊا کان پوء جيميڪا انگريزي ڳالھائيندڙ ماڻھن جو  آمريڪي کنڊن جو ٽيون وڏو ملڪ ۽ ڪيريبئن سمنڊ جو سڀ کان وڌيڪ ڳتيل آبادي وارو ملڪ آهي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر ڪنگسٽن آهي جنھن جي آبادي 937700 آھي. 

سال 1494ع ۾ ڪرسٽوفر ڪولمبس جي آمد کان پوء سنڌو سنئون ھي ملڪ اسپين جي حاڪميت ۾ اچي ويو ۽ سال 1655ع تائين اسپین جي قبضي ۾ رھيو ۽ ان سال برطانيا جي قبضي هيٺ آيو جنھن ان جو نالو جميڪا رکيو. برطانوي ڪالوني واري دور ۾ ھي ملڪ کنڊ برآمد ڪندڙن ملڪن ۾ سرفهرست بڻجي ويو ۽ ھن ملڪ جي معيشت جي طاقت آفريڪي غلام ھيو. برطانيا آخرڪار 1838ع ۾ سڀني غلامن جي آزادي جو اعلان ڪري ڇڏيو. 6 آگسٽ 1962ع ۾ ھن ملڪ يونائيٽيڊ ڪنگڊم کان آزادي حاصل ڪئي.

ھن ملڪ جي تقريبن سموري آبادي آفريڪي نسل جي آھي باقي ٿورن ۾ يورپي گورا، چيني، لبناني ۽ ھندوستاني شامل آهن. ھن ملڪ جي معيشت مٿين درجي واري درمياني آمدني واري آهي. ھن ملڪ م سياحن جي آمد جي سالياني شرح 43 لک آھي.

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:جميڪا
زمرو:وچ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي
برمودا

left|thumb|300x300px|خلا مان برمودا جي هڪ تصوير
**برمودا** (انگريزي: Bermuda؛ اچار: ) وڏي ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾، ٻيٽن جي ميڙ تي مشتمل، هڪ برطانوي سمنڊ پار علائقو آهي، جيڪا مکيه زمين آمريڪا جي اوڀر ڪناري جي ويجھو آهي. سڀ کان ويجهو مکيه زمين جو علائقو، اولهه-اتر اولهه ۾ 643 ميل (1,035 ڪلوميٽر) جي فاصلي تي، آمريڪا جي رياست اترڪيرولينا جو ساحل آهي. برمودا 181 ٻيٽن تي مشتمل آهي، پر جئين ته سڀ اهم ٻيٽ پلن سان ڳنڍيل آهن، هڪ ئي زمين ٽڪرو ٺاهيندا نظر اچن ٿا. ان جو زميني علائقو 54 چورس ڪلوميٽر (21 چورس ميل) آهي. هن ملڪ جي گادي جو هنڌ هيملٽن آهي. 

برمودا جي آبهوا، گرم سياري ۽ گرم اونهاري سان،  هڪ ٽراپيڪل آبهوا آهي. ان جي آبهوا پڻ اتر اڌ گول ۾ ٻين ساحلي علائقن وانگر سامونڊي خاصيتون ڏيکاري ٿي (سمنڊ مان گرم، نم هوا سان نسبتا وڌيڪ نمي ۽ مستحڪم گرمي پد کي يقيني بڻائي ٿي). برمودا سخت موسم جو شڪار آهي (ٻيهر اڀرندڙ ٽراپيڪل سائيڪلون کان). تنهن هوندي به، ان کي مرجان ريف (۽ مکيه ترقي واري علائقي جي اتر ۾ ان جي پوزيشن) کان ڪجهه تحفظ حاصل آهي، جيڪو طوفانن جي هدايت ۽ شدت کي محدود ڪري ٿو. * 

برمودا هڪ خودمختيار پارلياماني جمهوريت آهي جنهن جي گاديءَ واري هنڌ هيملٽن ۾ واقع هڪ ٻہ ايواني پارليامينٽ آهي. اسيمبلي جو گھر 1620ع کان قائم آهي، جيڪو ان کي دنيا جي قديم ترين قانون ساز ادارن مان هڪ بڻائي ٿو. وزيراعظم حڪومت جو سربراهه هوندو آهي ۽ باضابطه طور تي گورنر طرفان مقرر ڪيو ويندو آهي، جيڪو برطانوي حڪومت طرفان بادشاهه جي نمائندي طور نامزد ڪيو ويندو آهي. برطانيه پرڏيهي معاملن ۽ دفاع جو ذميوار آهي. 1995ع ۾ هڪ آزادي ريفرنڊم منعقد ڪيو ويو جنهن ۾ وڏي اڪثريت آزادي جي خلاف ووٽ ڏنو. علائقو 9 پارش ۾ ورهايل آهي. 

2019ع تائين، برمودا جي آبادي لڳ ڀڳ 64,000 ماڻهن جي هئي، جيڪا ان کي برطانيا جي سمنڊ پار علائقن جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو بڻائي ٿو. ڪارا برمودن، هڪ متنوع آبادي، بنيادي طور تي آفريقي، يورپي ۽ اصلي آمريڪي نسل جي ڪنهن به ميلاپ جي، آبادي جو لڳ ڀڳ %50 ٺاهيندا آهن، جڏهن ته گورا برمودن، بنيادي طور تي برطانوي، آئرش ۽ پرتگالي نسل جا، آبادي جو %30 ٺاهيندا آهن. ٻين نسلن جا ننڍا گروهه پڻ موجود آهن يا مخلوط نسل جي طور تي سڃاڻپ ڪرائڻ ٿا. آبادي جو لڳ ڀڳ %30 پيدائش جي لحاظ کان برمودن نا آهن. اڳوڻي برطانوي اتر آمريڪا ۾ آخري باقي علائقو (1867ع ۾ ڪينيڊا جي ڪنفيڊريشن ۽ نيو فاؤنڊلينڊ جي ڪالوني 1907ع ۾ نيو فاؤنڊلينڊ جي ڊومينين بڻجڻ کان پوءِ، برمودا ۾ انگريزي جي هڪ الڳ ٻولي آهي ۽ تاريخي طور تي آمريڪا ۾ ٻين انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن،  آمريڪا، ڪينيڊا ۽ دولت مشترڪه ۾ شامل ڪيريبين رياستن سان مضبوط لاڳاپا رکي ٿو. اهو ڪيريبين ڪميونٽي جو هڪ ساٿي ميمبر آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*  of the Government of Bermuda
* Bermuda Tourism
* Bermuda Guide
* Bermuda Parliament
* Bermuda Chamber of commerce
* Bermuda's British Army forts from 1609 (archived 26 September 2006)
* 

* Bermuda  **[[:en:The World Factbook|ڪتاب عالمي حقائق]]** ۾ معلومات
* وڪيميڊيا نقشي نامو Bermuda
*  link=|16x16px  طرفا وڪي سفر
; حڪومت
* حڪومت برمودا *سرڪاري موقع حباله*
زمرو:برمودا
زمرو:منحصر علائقا
زمرو:آمريڪا ۾ منحصر علائقا
زمرو:اتر آمريڪا ۾ منحصر علائقا
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:ٻيٽن جا ميڙ
زمرو:ائٽلانٽڪ وڏو سمنڊ
زمرو:گڏيل بادشاھت جا منحصر علائقا

## حوالا

### سائيٽيشن

* 
*
پوپٽ

[thumb|''[Prodryas|Prodryas persephone*, a [[Late Eocene]] butterfly from the [[Florissant Fossil Beds National Monument|Florissant Fossil Beds]]. 1887 engraving]]
[[فائل:PZSL1889Plate31 Fossil Papilionid Butterfly Lithopsyche antiqua from Early Oligocene Bembridge Marls.png|thumb|*Lithopsyche antiqua*, an [[Early Oligocene]] butterfly from the Bembridge Marls, [[Isle of Wight]]. 1889 engraving]]

*'پوپٽ''' هڪ جيت آهي۔ جيڪو پنهنجي خوبصورت پرن جي ڪري ممتاز آهي۔ دنيا ڀر ۾ 17500 جي ويجھو پوپٽ جا قسم ملن ٿا انواع ۔ پوپٽن کي پنج خاندانن ۾ ورهايو ويو اهي.

پوپٽ پنهنجي زندگي جي دوران 4 مختلف حالتن مان گزرندو آهي:
# آنو
# لاروا
# پيوپا
# پوپٽ
گلن جي رس پوپٽن جي بنيادي خوراڪ آهي۔ ان کان علاوه زرگل داڻا وڻن جي رس، ميوا ۽ ڪيتريون ئي شيون به انهن جي خوراڪ ۾ شامل آهن۔

## تصويرون

فائل:VV001 Delias eucharis Enhanced.JPG|
فائل:Cairns birdwing - melbourne zoo.jpg|
فائل:Butterfly Morpho rhetenor helena (M) KL.jpg|
فائل:Chrysophanus.phlaeas.2163.jpg|
فائل:Julia-heliconian-butterfly.jpg|
فائل:RN016 Talicada nyseus.jpg|
فائل:Commonbuckeye.JPG|
فائل:Tagpfauenaugen1.jpg|Inachis io
فائل: Papilio constantinus on flower.jpg|Papilio constantinus
فائل:Red Helen (Papilio helenus) at Samsing, Duars, WB W IMG 6219.jpg|Papilio helenus
فائل:Schwalbenschwanz papilio machaon.jpg |Papilio machaon
فائل:Rapsweissling_Pieris_napi.jpg|
ٿل ريگستان

**ٿل ريگستان** (؛ اردو:صحرائے تھل) پاڪستان جي صوبي پنجاب ۾ '10°31 اتر ۽ '30°71 اوڀر    تي واقع آهي. پوٺوهار پليٽيو جي ويجھو واقع، علائقو انڊو۔ملایان (Indomalayan) جيوگرافڪ دائري ۾ اچي ٿو ۽ وڌ ۾ وڌ ويڪر 70 ميل (119 ڪلوميٽر) سان لڳ ڀڳ 190 ميل (310 ڪلوميٽر) تائين پکڙيل آهي.  اهو اتر ۾ سالٽ رينج جي پیڊیمونٽ، اولهه ۾ سنڌو درياھ جي ٻوڏ واري ميدان ۽ اوڀر ۾ جهلم ۽ چناب ندين جي ٻوڏ واري ميدان سان جڙيل آهي. هي هڪ سب۔ٽراپيڪل ريگستان آهي، جيڪو جاگرافيائي لحاظ کان چولستان ۽ ٿر جي ريگستانن سان مشابهت رکي ٿو. 

هن علائقي جي خاصيت سان ڀٽ آهن، جيڪي وڏي پئماني تي ڦيرائڻ ۽ ڦرڻ جو امڪان آهن، انهي سان گڏ گهٽ برسات، گرميء جي تيز ڊيرنل تبديلي ۽ تيز هوا جي رفتار هن علائقي جي خاصيت آھي. خشڪي هڪ عام خصوصيت آهي ۽ دائمي گھاس گهڻو ڪري ٻوٽن جو حصو آهي.

اصل ۾ هي ٿل انهن ڇھن ضلعن ۾ هڪ ڊڪنڊو ٺاهي ٿو ۽ مظفر ڳڙهه وڃي ڪري ختم ٿئي ٿو. هن جي شروعات ضلعي خوشاب جي صدرمقام جوهر آباد کان شروع ٿئي ٿي ۽ قائد آباد کان هيٺ وري ضلعي ميانوالي ۾ هرنولي جي ويجهو کان شروع ٿي وڃي ٿو۔ خوشاب کان ميانوالي کي ملائڻ واري ريلوي کان ڏکڻ ۾ سڄو علائقو ٿل ريگستان جو آهي۔ هزارين سال پراڻي تاريخ جو حامل هي علائقو هاڻي ڪٿي سرسبز ٿي رهيو آهي پر هن جي اصل ثقافت زوال پذير ٿي رهي آهي ۽ اڪثر علائقن مان مٽجندي پئي وڃي۔  ھر طرف واري کے جا ڀٽ ۽ دڙا آهن۔ پاڻي ۽ آبادي گهٽ آهي۔ ريگستاني ٻوٽا ۽ جانور ملن ٿا۔ ٻئي درياهن جي هن درمياني علائقي کي سنڌ ساگر دو آب چوندا آهن۔ ٿل جي ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي ڏاڍي خوبصورت آهي۔ سنڌو درياهه مان ڪڍيل هڪ نهر ۽ ماڻهن جي شديد محنت ٿل کي آهستي آهستي زرعي علائقي ۾ بدلائي رهي آهي۔ راولپنڊي کان ملتان وڃڻ واري ريل گاڏي ٿل مان ٿي گذري ٿي. زراعت ۽ چوپائي مال پالڻ ان آباديءَ لاءِ معيشت جو مکيه ذريعو بڻجي ٿو، جيڪي سڄي علایقي ۾ پکڙيل ننڍين بستين ۾ رهن ٿا.
**ٿل ريگستان** پنجاب پاڪستان جي هڪ ريگستان جو نالو آهي۔ هي سلسلي ڪوهه نمڪ جي ڏکڻ ۾ سنڌو درياهه ۽ جهلم درياهه جي وچ ۾ ميانوالي، بکر، خوشاب جھنگليه ۽ مظفر ڳڙهه جي ضلعن ۾ واقع آهي. اصل ۾ هي ٿل انهن ڇھن ضلعن ۾ هڪ ڊڪنڊو ٺاهي ٿو ۽ مظفر ڳڙهه وڃي ڪري ختم ٿئي ٿو. هن جي شروعات ضلعي خوشاب جي صدرمقام جوهر آباد کان شروع ٿئي ٿي ۽ قائد آباد کان هيٺ وري ضلعي ميانوالي ۾ هرنولي جي ويجهو کان شروع ٿي وڃي ٿو۔ خوشاب کان ميانوالي کي ملائڻ واري ريلوي کان ڏکڻ ۾ سڄو علائقو ٿل ريگستان جو آهي۔ هزارين سال پراڻي تاريخ جو حامل هي علائقو هاڻي ڪٿي سرسبز ٿي رهيو آهي پر هن جي اصل ثقافت زوال پذير ٿي رهي آهي ۽ اڪثر علائقن مان مٽجندي پئي وڃي۔  ھر طرف واري کے جا ڀٽ ۽ دڙا آهن۔ پاڻي ۽ آبادي گهٽ آهي۔ ريگستاني ٻوٽا ۽ جانور ملن ٿا۔ ٻئي درياهن جي هن درمياني علائقي کي سنڌ ساگر دو آب چوندا آهن۔ ٿل جي ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي ڏاڍي خوبصورت آهي۔ 
سنڌو درياهه مان ڪڍيل هڪ نهر ۽ ماڻهن جي شديد محنت ٿل کي آهستي آهستي زرعي علائقي ۾ بدلائي رهي آهي۔ راولپنڊي کان ملتان وڃڻ واري ريل گاڏي ٿل مان ٿي گذري ٿي.

## حوالا

زمرو:ريگستان
زمرو:پاڪستان جا صحرا
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي
بازار

thumb|هڪ مورش بازار'''
**بازار** هڪ اهڙي کليل جڳهه کي چئبو آهي جتي دڪانن ۽ ٺيلن تي شين کي وڪري جي لاء رکيو ويندو آهي۔ هي اصطلاح انگريزي جي اسٽريٽ مارڪيٽ جو هم معني آهي۔

دڪانن جي قطار وارو هنڌ، -جتي- هر قسم جو واپار ٿئي. خريد و فروخت وارو هنڌ، -جتي- مستقل يا عارضي دڪان هجن. ميڙن وارن ڏهاڙن تي به عارضي -بازار- لڳندي آهي. مغلن جي دور ۾ شاهي خاندان جي عورتن لاءِ سال ۾ هڪ -ڀيرو -”مينا -بازار-“ لڳندي هئي، جنهن ۾ -بادشاهه- پاڻ شريڪ ٿيندا هئا. انهن بازارن ۾ لکين رپين جو واپار ٿيندو هو. هن وقت وڏن شهرن ۾ عام ماڻهن جي سهوليت لاءِ ”جمعي -بازار-“، ”-آچر- -بازار-“ ۽ عورتن لاءِ ”مينا -بازار-“ وغيره جي نالن سان ”بازارين“ جو سلسلو هلندڙ آهي. لفظ -بازار- شاهه لطيف به هڪ -بيت- ۾ ڪتب آندو آهي:

بازار کي مارڪيٽ به چئبو آهي. بازار فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ ان کي عربي ۾ . اھو شھر جي اھڙي جاء کي چوندا آهن جيڪو واپار ۽ ڌنڌن جو مرڪز ھوندو آھي. بازار ۾ ھر قسم جي ريزڪي وڪري ۽ ٻڌي وڪري، ھنر جي ڪم،  ڀانڊن ، ڪيفي ، حمامن، حجمن، ڪاريگرن، واڍن وغيرہ، جا ننڍڙا ۽  وڏا دڪان ، بئنڪون وغيره واقع ھوندا آھن. بازار صبح جو کلندي ۽ رات جو بند ٿيندي آهي. اھا مختلف شعبن ۾ پڻ ورھايل ھوندي آھي جن ۾ سونارن جي بازار، مصالحن جي بازار، ڪپڙي جي بازار، موبائل فونن جي بازار، اليڪٽرانڪ بازار، گوشت واري بازار، سبزين ۽ ميون جي بازار وغيره شامل آهن.

## حوالا
بڙ

220px|thumb|left|Thimmamma Marrimanu

250px|thumb|right|پاڪستان جي پنجاب ۾ ھڪ بڙ جو وڏو وڻ

   
**بڙ** ھڪ وڻ آھي جنھن جو نباتاتي نالو فڪوس رليجيوسا آھي. ھي وڻ ايشيا ۽ خاص طور تي ڏکڻ ايشيا ۾ ڪثرت سان ٿئي ٿو. انجير جي خاندان جي ھي وڻ جا پن دل جي شڪل جھڙا ھوندا آھن. ٻڌ مذهب ۾ ھي وڻ مقدس آھي ڇوتہ گوتم ٻڌ ھن وڻ جي ھيٺان نرواڻ ڪيو ھو

هي وڻ عام مشهور آهي. اُن جو ٿُڙ تمام ٿُلهو ٿيندو آهي. اُن جي ٽارين ۾ هيٺئين پاسي تندون نڪرنديون آهن جي وڌي وڃي زمين ۾ کُپنديون آهن ۽ اتي پاڙون کوڙي لڳي پونديون آهن. اُن جا پَن اڪ جي پنن وانگر، پر ڪجهه ننڍا ۽ ٿُلهيرا ٿيندا آهن. ڇوڏي جو رنگ اڇيرو ٿيندو آهي. هن جي ٽارين ۾ کير ٿيندو آهي جو ڪيترين دوائن ۾ ڪم ايندو آهي. اُن ۾ گول ننڍو ڦل ٿيندو آهي جو ڪنهن به ڪم ڪونه اچي. هي وڻ گهاٽو هوندو آهي، جنهنڪري ماڻهو ۽ جانور اُن جي ڇانوَ هيٺ آسائش وٺندا آهن.  

## تصويرون

فائل:Sacred fig (Ficus religiosa), College Green, Singapore Management University - 20131203.jpg|
فائل:Ficus religiosa young trunk in Hong Kong.JPG|
فائل:Ficus religiosa.JPG|
فائل:Coppersmith Barbet (Megalaima haemacephala) feeding on Ficus religiosa W IMG 8198.jpg|
فائل:पिपल.jpg|
فائل:Black-hooded Oriole eating Peepal fig I IMG 9785.jpg|
فائل:FicusReligiosa02_Asit.JPG|
فائل:FicusReligiosa04_Asit.jpg|
فائل:FicusReligiosa05_Asit.jpg|
فائل:Arbre-bodhi.jpg|
فائل:അരയാൽ.JPG|
فائل:അരയാൽ.jpg|
فائل:ആലില.JPG|
فائل:Anandabodhi.jpg|
فائل:ആൽമരം.JPG|
فائل:തലയാക്കുളം ക്ഷേത്രം- കിഴക്കേവശത്തെ ആൽമരം.jpg|
فائل:ആൽമരം 01.JPG|
فائل:ആൽമരം-തിരുവല്ല.jpg|
فائل:ആൽമരം-കായ്.jpg|


## حوالا

## حوالا
دڪان

دڪان , هَٽُ, () ڪنهن به خريد ۽ وڪري جي مرڪز کي سنڌي ٻولي ۾ دڪان چئبو آهي.

thumb|دڪان

زمرو:واپار
را

thumb|
**رسرچ اينڊ اینالائسس ونگ‎**  جنهن کي "را" ‎(RAW)‏ به چيو ويندو آهي .ڀارت جي خفيه ايجنسي آهي.جنهن جو قيام 21 سيپٽمبر 1968 تي عمل ۾ آيو.انجو هيڊڪوارٽر نئي دهلي ڀارت ۾ واقع اهي.هن جو موجوده ڊائريڪٽر سنجيو تريپٿي آهي.
انگريزي وڪيپيڊيا

انگريزي وڪيپيڊيا آزاد وڪيپيڊيا جو انگريزي نسخو آهي جنهن جي شروعات 15 جنوري 2001ء تي ٿي۔ آگسٽ 2009ء تائين هن ۾ ٽيهه لکن کان وڌيڪ مقالا موجود هيا۔

## صارف ۽ ترميمون





زمرو:روئي خط ڄاڻ چيڪلو
وڪيپيڊيا
زمرو:وڪيپيڊيا بلحاظ ٻولي
زمرو:ڄاڻ چيڪلو
زمرو:انگريزي ڄاڻ چيڪلو
پائوس ڪوپي درياهه

ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وهڻ وارو هڪ درياهه-
thumb|ساڄو|280px|پائوس ڪوپي درياھہ جو خوبصورت منظر

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياهه
زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
ھوماٿڪو درياھ

**ھوماٿڪو درياھ** ڪئناڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ وهڻ وارو هڪ درياھ آھي.
thumb|150px|هوماٿڪو تي علي الفجر جو ڏيک

زمرو:برٽش ڪولمبيا جا درياھ
ايريل

left|thumb|Ariel
ايريل يورينس جو هڪ چنڊ آهي۔
200px|left|thumb|ايريل، يوررنس کان اڳتي گذري رهيو آهي، جنهن جو پاڇو ڏسي سگهج ٿو۔

زمرو:يورينس
رومي سلطنت

thumb|350px|رومي سلطنت پنهنجي عروج تي، ڳاڙهو رنگ ۽ نيرو رنگ بالتريیب بعد از تقسيم جي مغربي )اولاهين( رومي سلطنت ۽ بازنطيني سلطنت کي ظاهر ڪري رهيا آهن

قديم زماني جي هڪ سلطنت، جنهن جي گادي جو هنڌ روم ھيو. هن سلطنت جو پهريون بادشاهه آگسٽس سيزر هيو، جيڪو 27 قبل مسيح ۾ تخت تي ويٺو۔ هن کان پهرين روم هڪ جمهوريه هيو، جيڪا جوليس سيزر ۽ پومپي جي گهرو ويڙهه ۽ گائس ماريئس ۽ سولا جي تنازعن جي ڪري ڪمزور ٿي وئي هئي.

گهڻائي هاڻوڪا ملڪ بشمول انگلستان، اسپین، فرانس، اٽلي، يونان، ترڪي ۽ مصر هن عظيم سلطنت جو حصو هيا۔ رومي سلطنت جي ٻولي لاطيني ۽ يوناني هئي۔ اولاهين رومي سلطنت 500 سالن تائين قائم رهي، جڏهن ته اوڀارين يعني بازنطيني سلطنت، جنهن ۾ يونان ۽ ترڪي شامل هيا، هڪ هزار سالن تائين موجود رهي. اوڀارين سلطنت جي گادي جو هنڌ قسطنطنيا هيو.

مغربي )اولهنين( رومي سلطنت 4 سيپٽمبر 476ع تي جرمنن جي هٿان تباهه ٿي وئي، جڏهن ته بازنطيني سلطنت 29 مئي 1453ء ۾ عثمانين جي هٿان فتح قسطنطنيا سان گڏ ختم ڪري ڇڏي۔

پنهنجي عروج جي دور ۾ رومي سلطنت 5،900،000 چورس ڪلوميٽرن (2،300،000 چورس ميل) تي پکڙيل هئي۔ اولهندين تهذيبن جي ثقافت، قانون، طرزيات، فن، ٻولي، مذهب، طرز حڪومت، فوجون ۽ طرز تعمير ۾ اڄ به رومي سلطنت جي جھلڪ نظر ايندي آهي۔

## لاڳاپيل مضمون
* مقدس رومي سلطنت
* رومي جمهوريه
* بازنطيني سلطنت
* ملڪن جا لاطيني نالا

## تصويرون

فائل:Skyphos Boscoreale Louvre Bj2367.jpg|
فائل:Nova-Zagora-history-museum-lamps-1-2century.jpg|
فائل:Céramique sigillée Metz 100109 2.jpg|
فائل:Boucles d'oreilles 3ème siècle Musée de Laon 030208.jpg|
فائل:Roman diatretglas.jpg|


زمرو:اطالوي ٻيٽ نما جا اڳوڻا ملڪ
زمرو:اڳوڻيون سلطنتون
زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:اولهندي تهذيب
زمرو:ايشيا جا اڳوڻا ملڪ
زمرو:تاررخ
زمرو:رومي سلطنت
زمرو:عالمي طاقتون
زمرو:قديم آفريڪا جون رياستون
زمرو:ميڊيٽيرين جي تاريخ
زمرو:يورپ جا اڳوڻا ملڪ
زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاھتون
زمرو:آفريڪا جا اڳوڻا ملڪ
ملڪن جي فهرست بلحاظ شراب جي پيداوار

هي فهرست ملڪن جي بلحاظ پيداوار شراب آهي جنهن جي بنيادي معلومات تنظيم خوراڪ ۽ زراعت (food and agriculture organization - fao) کان ورتي وئي آهي.

## حوالا
تبليسي

**تبليسي** (انگريزي: Tbilisi؛ جارجيائي ٻولي: თბილისი)، ڪجھ ٻولين ۾ اڃا تائين ان جي، سال 1936ع کان اڳ جي نالي، طفلس (Tiflis) سان سڃاتو وڃي ٿو. تبليسي ڪيترن ئي وڏين ٻولين ۾، خاص طور تي اسپيني، فارسي، جرمن، ترڪي ۽ ٻين بولین ۾ ان جي اڳوڻي نالي طفلس (Tiflis) سان سڃاتو وڃي ٿو. سال 1936ع کان اڳ روسي ماخذ ”ٽفلس“ پڻ استعمال ڪن ٿا. تبليسي یا  طفلس (جارجين:ტფილისი) جارجيا جو گادي جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جيڪو ڪورا نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 12 لک آهي.   تبليسي جو بنياد پنجين صدي عيسويءَ ۾ آئيبيريا خاندان (Iberia) جي واختانگ اَولَ (Vakhtang I) طرفان رکيو ويو ۽ ان وقت کان وٺي جارجيا جي مختلف بادشاهتن ۽ جمهوريتن جي راڄڌاني طور ڪم ڪري چڪو آهي.  1801ع ۽ 1917ع جي وچ ۾، پوء روسي سلطنت جو حصو، ٽفلس قفقاز جي وائسراءِ جي سيٽ هئي، جيڪا قفقاز جي اترين ۽ ڏاکڻين حصن تي حڪومت ڪندو هو.

يورپ ۽ ايشيا جي وچ ۾ سنگم تي ان جي مقام جي ڪري، ۽ منافعي واري سلڪ روڊ جي ويجهو هجڻ جي ڪري، سڄي تاريخ ۾، تبليسي مختلف عالمي طاقتن جي وچ ۾ تڪرار جو هڪ نقطو رهيو آهي. اڄ ڏينهن تائين، شهر جو مقام توانائي ۽ واپاري منصوبن لاء هڪ اهم ٽرانزٽ رستي جي حيثيت سان ان جي پوزيشن کي يقيني بڻائي ٿو. تبليسي جي تاريخ ان جي فن تعمير ۾ ظاهر ٿئي ٿي، جيڪا قرون وسطيٰ، نيوڪلاسيڪل، بيوڪس آرٽس، آرٽ نوو، اسٽالنسٽ ۽ جديد اڏاوتن جو ميلاپ آهي. تاريخي طور تي، تبليسي ڪيترن ئي ثقافتي، نسلي ۽ مذهبي پس منظر جي ماڻهن جو گهر رهيو آهي، جيتوڻيڪ ان جي آبادي گهڻو ڪري مشرقي آرٿوڊوڪس عيسائي آهي. قابل ذڪر سياحتي منزلن ۾ ڪيٿيڊرل سميبا ۽ سيوني، فريڊم اسڪوائر، رستاويلي ايونيو ۽ اگماشينبيلي ايونيو، وچين دور جي ناريڪالا قلعو، اوپرا ٿيٽر ۽ جارجيا نيشنل ميوزيم شامل آهن. تبليسي ۾ آبهوا اڪثر ڪري اونهاري ۾ °20 سينٽي گريڊ کان °32  سينٽي گريڊ  تائين ۽ سياري ۾ °1- سينٽي گريڊ کان°7 سينٽي گريڊ تائين هوندي آهي.

## گیلیری

Tbilisi-Abanotubani-04-2019-gje.jpg|ابانوتوباني
Tbilisi-Aghmashenebeli-06-99-2019-gje.jpg|اگھماشينيبيلي گھٽي
Tbilisi-Europaplatz-14-2019-gje.jpg|يورپ اسڪوائر
Tbilisi-Festung Nariqala-04-2019-gje.jpg|ناريڪالا قلعو
Tbilisi-Metekhi-Kirche-04-2019-gje.jpg|ميتکي چرچ
Tbilisi-Sameba-Kathedrale-20-Treppe-2019-gje.jpg|ڪيٿيڊرل


## حوالا

زمرو:جارجيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
نمل ڍنڍ

[350px|thumb|نمل ڍنڍ، [ميانوالي ضلعو|ميانوالي، پاڪستان]]
**نمل ڍنڍ** (Namal Lake) پاڪستان جي صوبي، پنجاب جي ضلعي ميانوالي ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:ميانوالي ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
زمرو:پنجاب، پاڪستان جون ڍنڍون
زمرد

هڪ سائي رنگ جو چمڪدار ۽ شفاف پٿر جيڪو نگيني کان علاوه دوائن ۾ بہ استعمال ٿيندو آهي. افغانستان، ڪشمير، پاڪستان، هندستان، آسٽريليا، ۽ آفريڪا ۾ ملندو آهي. دوا جي طور تي دل، مافي ۽ دماغ کي طاقت ڏيڻ لاء خاص طور تي فائديمند آهي.

## تصويرون

Image:National Museum of Natural History Emeralds 1.JPG|
Image:Chalk emerald 03.jpg|
فائل:Hooker Emerald Brooch.jpg|
فائل:Beryl-146853.jpg|
فائل:Beryl-130023.jpg|
فائل:emerald2.JPG|
الجزائر جي جاگرافي

thumb|250px| Satellite Map of Algeria
thumb|250px|Shaded relief map of Algeria with settlements and roads.
الجزائر جو رقبو 2,381,741 چورس ڪلوميٽر آهي۔ هن جو 80 سيڪڙو کان وڌيڪ علائقو ريگستان تي مشتمل آهي۔ هي اتر آفريڪا ۾ مراڪش ۽ تنزانيه جي پچ ۾ واقع آهي۔ هي آفريڪا جوسڀ کان وڏو ملڪ آهي۔ 

زمرو:الجيريا جي جاگرافي
شيوڪ درياهه

thumb|250px|وادي ۽ شيوڪ درياهه

هي درياهه لداخ,انڊيامان نڪري ٿو ۽بلتستان ضلعي گانڇي کان وهندو سنڌو درياهه۾ ڪري ٿو هن جي ڊيگهه 550 ڪلوميٽر آهي۔ هي درياهه سياچن گليشير سا گڏ واقع ریمو گليشير مان نڪري ٿو۔

زمرو:درياهه
صحافت

**صحافت** (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ جي عمل جو نالو آهي۔صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي صحافي چيو ويندو آهي۔  تڪنیڪيي لحاظ سان صحافت جي شعبي جي معنيٰ جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي۔ ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن۔ صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن۔
1605ء ۾ ڇپجڻ واري اخبار، *Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien* دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي۔ دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا 1702ء کان 1735ء تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي۔صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي. صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/ اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت. جنهن زماني ۾ صحافت ، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو. موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. 

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي۔ عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي۔ هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي ٽيليويزن، انٽرنيٽ ۽ ريڊيو جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي۔

رپوزتاز __( Reportage): رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري. 

## وڌيڪ ڏسو
* اخبار
* تاريخ صحافت
* وڪي نيوز

## حوالا
عضوو

علم طب ء حڪمت ۽ حياتيات جي شعبي ۾ عضوي کان، ٽشو (tissue) يا اوڄن  سان ملي ڪري ٺهڻ وارو هڪ اهڙو جسم  آهي جيڪو ڪو مخصوص فعل (function) انجام ڏيندو  هجي ۽ عام طور تي پنهنجي لاء مددگار ٻين عضون سان گڏ شامل ٿي ڪري هڪ نظام جسم ٺاهي سگھندو هجي. هن جو جمع عضوا آهي ۽ انگريزي ۾ هن کي (Organ) چيو ويندو آهي. مختلف عضون جي عام مثالن ۾ ؛ معدو ، دماغ ، دل، ڦڦڙ ۽  گردا وغيره جا نالا شامل آهن. 

جيوگهرڙو، جيڪو زندگيءَ جو بنيادي ايڪو ۽ جاندار آهي، اڳتي هلي خودرو (Autotrophic) جاندار بڻجي ويو، جنهن سج جي روشنيءَ مان پنهنجو کاڌو تيار ڪرڻ شروع ڪيو. سج جي روشنيءَ مان کاڌي تيار ڪرڻ واري روشنائي ترڪيب (Photosynthesis) واري عمل ۾ گهڻي انداز ۾ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ جذب ٿيندي ۽ آڪسيجن خارج ٿيندي آهي، جنهنڪري ان عمل جاندارن لاءِ جياپي جا رستا کولي ڇڏيا. 

زندگيءَ جي ارتقائي عمل ۾ وڌيڪ تيزي تڏهن آئي، جڏهن ڪجهه جاندارن/جيوگهرڙن جنسي پيدائش جو سلسلو شروع ڪيو، پاليئوزاڪ دور ۾ ئي سمنڊن، مڇين، وڻن، ٻيلن ۽ ڪوئلي جو وجود پيو. لکين سال گذرڻ کان پوءِ ڌرتيءَ جي گولي تي ميووزائڪ دور آيو، جنهن ۾ريڙهيون پائيندڙ جانور، ڊائنوسار ۽ وڏا اُڏامندڙ پکي منظر عام تي آيا، اهي جاندار زندگيءَ جي ارتقائي مرحلن ۽ حياتيات جي اصولن مان گذري، عروج تي رسيا هئا. لکن سالن جي ان دور کان پوءِ ڪينوزاڪ دور شروع ٿيو، جيڪو ٻن حصن ۾ ورهايل هو، هن دور جو هڪ حصو ’ٽيٽائيري‘ هو، جنهن ۾ نوان ٻوٽا ۽ کير پياريندڙ جانور نمودار ٿيا، ۽ ٻئي حصي ’ڪواٽرنري دور‘ ۾ جيوگهرڙي هڪ نئين ارتقا ڪري، ماڻهوءَ جي غير واضح شڪل اختيار ڪئي. زندگيءَ جي ابتدا کان وٺي علم حياتيات ارتقا جو سفر شروع ڪيو. قديم انسان کان وٺي هاڻوڪي جديد ۽ سُلجهيل انسان، علم حياتيات تي پنهنجا مفروضا مڙهڻ ۽ مشاهدا ڪرڻ شروع ڪيا. وقت گذرڻ سان هن علم ۾ واڌارو ۽ ترقي ٿي، جنهن انساني بقا ۽ بهبود لاءِ تمام گهڻي ڄاڻ مهيا ڪئي.ري سگھجن ٿا۔

مختلف عضوا ملي ڪري جڏهن ڪو خاص عمل سرانجام ڏيندا آهن تہ انهن کي سرشتو چئبو آهي.
## حوالا

زمرو:طب
زمرو:اناٽومي
زمرو:حياتيات
فهرست پاڪستان جا ريگستان

پاڪستان جا پنج وڏا ريگستان آهن.

## چولستان ريگستان
**چولستان ريگستان** جيڪو مقامی طور تي **روهي** جي نالي سان به مشهور آهي، بهاولپور، پنجاب، پاڪستان کان ٽيهه ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع هڪ ريگستان آهي. هي ريگستان  ٿر ريگستان سان وڃي ملي ٿو جيڪو سنڌ ا۽ ڀارت تائين پکڙيل آهي.

## وادي سنڌ جو ريگستان
**وادي سنڌ** جو ريگستان (Indus Valley Desert) اتر پاڪستان ۾ تقريبن غير آباد ريگستان آهي.

## خاران ريگستان

## ٿل ريگستان
**ٿل ريگستان** پنجاب پاڪستان جي هڪ ريگستان جو نالو آهي. هي پوٽوهار ۽ سلسلي ڪوهه نمڪ جي ڏکڻ ۾ سنڌو درياهه ۽ جهلم درياهه جي وچ ۾ ميانوالي، بکر، خوشاب جهنگ ليه ۽ مظفرڳڙهه جي ضلعن ۾ واقع آهي. اصل ۾ هي ٿل انهن ڇهن ضلعن ۾ اهڪ ٽڪنڊو ٺاهي ٿو ۽ مظفرڳڙھ پھچي ختم ٿئي ٿو.

## ٿر ريگستان
**ٿر** پاڪستان جي ڏکڻ اوڀر ۽ ڀارت جي اتر اولهه سرحد تي واقع آهي. هن جو رقبو 200,000 چورس ڪلوميٽر يا 77,000 چورس ميل آهي- هن جو شمار دنيا جي نائين وڏي ريگستان جي طور تي ڪيو ويندو آهي-

## حوالا


زمرو:پاڪستان جا ريگستان
زمرو:پاڪستان جا صحرا
گلگت

**گلگت** (Gilgit) پاڪستان جي صوبي گلگت بلتستان جو سڀ  کان وڏو شهر آهي. هي شاهراه قراقرم جي ويجھو واقع آهي. گلگت درياهه هن جي ويجھو گزري ٿو. گلگت جي اوڀر ۾ ڪارگل، اتر ۾ چين، اتر اولهه ۾ افغانستان، اولهه ۾ چترال ۽  ڏکڻ اوڀر ۾ بلتستان جو علائقو آهي. 

دنيا جا ٽن عظيم پهاڙي سلسلن هماليا، قراقرم ۽ هندو ڪشجو سنگم هن جي ويجھو  آهي. هتان جي ٻولي شينا آهي پر اردو عام سمجھي ويندي آهي. چين سان واپار جو مرڪز آهي. ڪي ٽو، نانگا پربت، راڪاپوشي ۽ اتر جون ٻيون بلند چوٽيون سر ڪرڻ وارا هتي ايندا آهن. هتان جي خاص شيء هتان جو موسم آهي جيڪا سال جي ٻارنهن مهينا ٿڌو هوندو آهي. گلگت جي اڪثريتي آبادی شيعه ماڻهن تي مشتمل آهي، جن ۾ گھڻا اثناعشري شيعه  آهن پر اسماعيلي ۽ سنين جي هڪ وڏي تعداد به هن علائقي ۾ آباد آهي. گلگت بلتستان ۾ هڪ فرقو نوربخشي آهي جيڪي نور بخش نالي مذهبي پيشوا جا پيروڪار آهن. پهرين نومبر 1947ع تي ڊوگرا راڄ کان آزادي حاصل ڪرڻ کان بعد گلگت بلتستان، پاڪستان سان ملحق ٿيو، پر پاڪستان جي انتظامي مشڪلاتن جي ڪري هن تحرير لکڻ تائين پاڪستان جي قومي اسمبلي ۾ نمائندگي موجود نه آهي.

## نالي جو مطلب

آريا ڪشمير مان گلگت جي رستي کان آيا. ”گلگٽ جي معنيٰ ”سوڙهو پيچرو“. شھر جو پراڻو نالو سارگن آھي بعد ۾ گلت نالو پيس.

## تاريخ
380px|thumb|گلگت کان ٻاهر ڪارگاھ ٻڌ
380px|thumb|ٻڌن جي دؤر جو ھينزل اسٽوپا

## ٻوليون
* اردو
* شينا
* بروشسڪي
* بلتي
* کوار
* وخي
* ڊوماڪي

## تصويرون

فائل:Gilgit Valley 3.JPG|گلگت
فائل:Gilgit Valley from Sonikot 3.Jpg|سونی کوٹ سے گلگت کا منظر


## حوالا

زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:گلگت بلتستان جا شهر
زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
حڪومت

ڪنھن مملڪت جي ادارن ، منصوبن ۽ خيالن کي ظاهر ڪرڻ ۽ انجو نظام هلائڻ جي لاء **حڪومت** (Government) جي تشڪيل عمل ۾ آندي ويندي آهي. ۽ سٺي حڪومت مملڪت جي فلاح ۽ بھبود ۽ خراب حڪومت ملڪ جي تباهي ۽ بربادي جو سبب هوندي آهي. مملڪت جي طاقت ۽ ڪمزوري جو اندازو بہ ان جي حڪومت مان لڳائي سگهجي ٿو. دنيا ۾ ڪيترن ئي قسمن جون حڪومتون قائم آهن جيڪي عليحده عليحده طريقن سان هلن ٿيون. مثلاً شخصي حڪومت، اشرافي حڪومت، جمھوري حڪومت، ۽ وفاقي حڪومت. عام طور تي هر حڪومت جي پيش نظر هيٺ ڏنل مقصد هوندا آهن.

*ملڪ کي ٻاهرين دشمنن جي حملي کان بچائڻ ۽ اندروني جھيڙا طي ڪرڻ.
*ملڪ ۾ عدل ۽ انصاف اخلاقي ۽ اجتماعي ترقي جي لاء قانون ٺاهڻ ۽ رائج ڪرڻ.
*رعايا جي تعليم ۽ ترقي ۽ معاشرتي حالت جي اصلاح جي لاء ڪوشش ۾ رهڻ وغيره وغيره

## قسم
حڪومت جا مختلف قسم هوندا آهن. مختلف دورن ۾ حڪومت مختلف شڪلن ۾ ملندي آهي. جيئن بادشاهت جيڪو پھرين سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيڻ وارو قسم هيو، هن کان بعد اسانجي سامھون مديني رياست جي خلافت سامھون آئي جيڪو حڪومت جو هڪ نئون انداز هيو.هن کان بعد جمھوريت آئي جيڪا اڄ ڪلھ جي دنيا جي 9/10 حصي کان بہ وڌيڪ آهي هن نظام ۾ سڌوسنئون عوام پنھنجا رهنما چونڊيندو آهي. حڪومت جو هڪ طرز آمريت بہ آهي جيڪو جمھوريت جو ضد آهي ۽ جنھن ۾ ڏنڊي جي زور تي حڪومت ڪئي ويندي آهي.

centre|thumb

## پڻ ڏسو
* ملڪ
* ملڪي سرحدون
زمرو:حڪومت
زمرو:سياسي اصطلاح
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
سرحد (ملڪ)

**سرحد** (border) ڪنهن حڪومت يا رياست وغيره جي زميني ڪناري يا حد کي ڇچيو ويندو آهي. 
ماضي ۾ سرحد ڪنهن حڪومت يا رياست جو مڪمل طور تي طي شده خط نه هيو بلڪه هي هڪ غير جانبدار خطو هوندو هيو جنهن کي گشتي جڳهه چيو ويندو هو. گشتي جڳهه تي ٻن لاڳاپيل ملن جا فوجي گشت ڪندا هيا. گشتي جڳهه جو تصوّر هاڻي هڪ مکمل طور تي طي شده ۽ نشان زده سرحد ۾ تبديل ٿي چڪو آهي. 
هوائي اڏن ۽ بندرگاهن کي به سرحد تصوّر ڪيو ويندو آهي. گھڻن ملڪ ۾ هڪ مروّج نظام جي تحت سرحد تي ماڻهن، جانورن ۽ ٻين شين جي اچ وڃ کي قابو ۾ رکيو ويندو آهي. بين الاقوامي قانون جي مطابق هر ملڪ کي پنهجي طور تي سرحدي شرط لاڳو ڪرڻ جو حق حاصل آهي. ڪنهن به ملڪ جي سرحد کي پار ڪرڻ جي لاء اُن ملڪ جا سرحدي شرط پورا ڪرڻا پوندا آهن. جيڪڏهن ڪو شخص هي شرط پورا نٿو ڪري ته، اُنکي سرحد پار ڪرڻ جي اِجازت نه ڏني ويندي آهي. 
سفري ڪاغذ(passport) ۽ ويزا (visa) به ڪافي ملڪن جي سرحدن کي پار ڪرڻ جي لاء ضروري دستاويز آهن. جيڪڏهن ڪو شخص ڪنهن غير ملڪ جي سرحدن جي اندر رهي ڪري قيام يا ڪم ڪرڻ چاهي ته ان جي  لاء اُنکي خصوصي هجرتي دستاويز (immigration documents) يا اجازت نامو (permit) جي ضرورت هوندي آهي. 
سامان (goods) کي سرحد جي آرپار کڻي وڃڻ تي محصول (tax) ڏيڻي پوندي آهي. سامان يا انسان ۽ جانور وغيره جو سرحد جي آرپار خفيه طور تي کڻي وڃن کي اسمگلنگ چيو ويندو آهي جيڪو غير قانوني آهي.

## پڻ ڏسو
* فهرست ملڪ ۽ علائقا بلحاظ زميني سرحد
* فهرست ملڪ ۽ علائقا بلحاظ سامونڊي حدون

## تصويرون

فائل:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|
فائل:Tijuana-san diego border deaths.jpg|
فائل:Lo Wu Restricted Area Sign.JPG|
فائل:Karigasniemi Finland Bridge over Inarijoki.jpg|
فائل:Argentina-Brazil border.jpg|
فائل:Peace Arch, U.S.-Canada border.jpg|
فائل:OffeneGrenzeNiederndorf-Oberaudorf.jpg|
فائل:GrenzeVaalsMitteRoteLinie.JPG|
فائل:Baarle-Nassau frontière café.jpg|
فائل:Eurode-Business-Center.jpg|
فائل:Border stone.JPG|
فائل:Puente sobre el Guadiana.JPG|
فائل:Treriks.jpg|
فائل:Indonesia-Timor Leste border.jpg|
فائل:USCanadaBorderByPhilKonstantin.jpg|
فائل:The Border on Killeen School Road - geograph.org.uk - 446719.jpg|
بي بي سي اردو

**بي بي سي اردو**  بي بي سي ورلڊ نيوز جي طرفان پاڪستاني ۽ ڀارتي پڙهندڙن جي لاء جاري ڪئي ويندڙ  خبرن جي ويب سائيٽ آهي۔ريڊيو تي به پوري پاڪستان ۾ ماڻهو هن جي خبرن کي پسند ڪندا آهن۔ گذريل سال فيبروري ۾ بي بي سي اردو پنهنجي پروگرام سيربين کي آج نيوز تي سومر کان جمعي تائين پيش ڪرڻ شروع ڪيو جنهن کان بعد سيربين پاڪ
thumb|بي بي سي اردو جو لوگو
ستان ۾ بي بي سي اردو جي رسائي ۾ اضافو ڪيو آهي۔ نه صرف هن بي بي سي جي هفته وار رسائي کي 56 لک فردن تائين وڌايو آهي بلڪه سيربين جي مدد سان بي بي سي جي ساک کي به تقويت ڏني آهي، جنهن جو اظهار ان جائزي ۾ ٿيو جنهن ۾ 94 سيڪڙو فردن بي بي سي تي اعتماد جو اظهار ڪيو۔بي بي سي اردو جا شوقين هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ آهن.

## ڏسو
٭بي بي سي اردو مک صفحو

٭بي بي سي اردو جا شوقين هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ<br>


## حوالو
نشانِ حيدر

**نشانِ حيدر** (Nishan-e-Haider) پاڪستان جو سڀ کان وڏو فوجي اعزاز آهي، جيڪو هن وقت تائين پاڪ فوج جي ڏهه شهيدن کي ملي چڪو آهي. پاڪستان جي زميني ۽ هوائي فوج جي تاريخ ۽ جي مطابق نشانِ حيدر حضرت علي رضي الله عنه جي نالي تي ڏنو ويندو آهي، ڇو ته انهن جو لقب "حيدر" (معني، شينهن) هيو ۽ انهن جي بهادري ضرب المثل آهي.
 
هي اعزاز صرف انهن فوجين کي ڏنو ويندو آهي،جيڪا وطن جي بچاء لاء انتهائي بهادري جو مظاهرو ڪندي شهيد ٿي چڪا هجن. اڄ تائين پاڪستان ۾ صرف ڏهن فوجين کي نشانِ حيدر کان نوازو ويو آهي، جنهن جا نالا هيٺ ڏنل آهن.
# ڪيپٽن محمد سرور شهيد
# ميجر طفيل محمد شهيد
# ميجر راجا عزيز ڀٽي شهيد
# ميجر محمد اڪرم شهيد
# پائلٽ آفيسر راشد منهاس شهيد
# ميجر شبیر شريف شهيد
# سوار محمد حسين شهيد
# لانس نائيڪ محمد محفوظ شهيد
# ڪيپٽن ڪرنال شير خان شهيد
# حوالدار لالڪ جان شهيد

## اعزاز حاصل ڪندڙ
# ڪيپٽن محمد سرور شهيد
# ميجر طفيل محمد شهيد
# ميجر راجا عزيز ڀٽي شهيد
# ميجر محمد اڪرم شهيد
# پائليٽ آفيسر راشد منهاس شهيد
# ميجر شبیر شريف شهيد
# سوار محمد حسين شهيد
# لانس نائيڪ محمد محفوظ شهيد
# ڪيپٽن ڪرنال شير خان شهيد
# حوالدار لالڪ جان شهيد

## پڻ ڏسو
* :زمرو:نشان حيدر ماڻيندڙ
## حوالا

زمرو:اعزاز
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستاني فوجي اعزاز
زمرو:1957ع ۾ شروع ٿيل اعزاز
زمرو:نشان حيدر ماڻيندڙ
ڀارت جو جهنڊو

**ڀارت جو جهنڊو** ٽن رنگن ۽ ٽن پٽرين تي مشتمل آهي۔ جيڪو نارنگي ،سفيد ۽ سائو آهي۔ هن جهنڊي جي ۾ نيري رنگ ۾ چڪرورتو آهي جنهن جي نشان اشوڪ چڪر به چوندا آهن لڳايو ويو آهي جيڪو سفيد پٽري تي آهي۔
هن جي ڊيگهه ۽ ويڪر جو تناسب 2:3 آهي۔

## پڻ ڏسندا
* جهنڊو
* ترنگو
* جهنڊو دروغ
* جهنڊن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڀارت جون قومي علامتون
زمرو:قومي جهنڊو
قومي جهنڊو

**قومي جهنڊو**  هڪ اهڙو جهنڊو هوندو آهي جيڪو هڪ ملڪ جي علامتي طور تي نمائندگي ڪندو آهي۔ ان کي حڪومت جي طرف کان لهرايو ويندو آهي، پر عموماً ان کي شهري بہ لهرائي سگهن ٿا۔ 

تمام عوامي (سرڪاري) ۽ خانگي عمارتون مثلاً مدرسن ۽ عدالتن تي قومي جهنڊو لهرايو ويندو آهي۔
زمرو:سماجيات
موري

موري يا اڇي موري يا ٿڌ جي موري ( حياتياتي نالو: Abelmoschus ) هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي جنهن کي سبزي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي۔ هن جو رنگ عموماً اڇو هوندو آهي ۔ ايشيا ۽ آفريڪا جي گهڻن علائقن ا۾ پوکي ويندي آهي۔ هن جو اباڻو وطن هڪ اندازي جي مطابق جاپان آهي ان جي ڪري هن کي جاپاني موري به چيو ويندو آهي۔ موري ۾ وٽامن G جي ڪافي مقدار آهي.

## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
زمرو:ايشيائي ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني ڀاڄيون
ڳاڙهي موري

left|thumb|200px|ڳاڙهيون موريون
**ڳاڙهي موري** هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي جنهن کي سبزي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي۔ هن جو رنگ عموماً ڳاڙهو هوندو آهي. هن کي قديم روم ۾ پوکيو ويندو هيو ۽ اڄ ڪلهه سلاد ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:سبزيون
غلام

left|thumb|250x250px|آمريڪا جي تعمير ۾ غلامن کي استعمال ڪيو پيو وڃي. ورجينيا جي باغن ۾ غلام ڪم ڪري رهيا آهن.
**غلام** () ان کي چيو ويندو آهي جيڪو ڪنهن ٻئي انسان جي ملڪيت ۾ ورتل هجي. ان جو رواج قديم زماني کان آهي. آمريڪا جي ترقي ۾ انهن غلامن جو وڏو هٿ آهي جن کي گورن آفريڪا کان اغوا ڪري آمريڪا پهچايو هيو.
تمام قديم قومن ۾ غلامن جو رواج هيو. قديم يونان ۽ روم ۾ عورتون غلامن سان مباشرت بہ ڪنديون هيون. مصر جي فرعونن بہ غلامن جي ذريعي اهرامن کي تعمير ڪيو. اسلام غلامي کان منع نہ ڪيو پر ان جي آزادي جو وڏو ثواب رکيو ايتري تائين جو غلامي تمام گھٽ ٿي وئي. اڄڪلھ غلام جو اصطلاح وسيع معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو مثلاً ڪوئي ملڪ ڪنهن ٻئي ملڪ جي زيرِ اثر آهي تہ چيو ويندو آهي تہ اهو ان جو غلام آهي. جيئن سعودي عرب ۽ پاڪستان آمريڪا جا غلام چورائيندا آهن. ان کان علاوه ماڻهو جذبات جا غلام هوندا آهن. عاشق معنوي اعتبار سان معشوق جو غلام هوندو آهي.

## غلام مرد

## غلام عورت
 غلام عورت کي اردو ۾ لونڊي چوندا آهن. اھي عورتون جيڪي جنگ ۾ گرفتار ٿينديون ھيون اھي لونڊيون قرار ڏئي ماڻھن ۾ تقسيم ڪيو ويندو ھيو. اسلام ۾ سوره النساء جي آيت نمبر 3 ۾ لونڊين سان نڪاح ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي.

## پڻ ڏسو
* غلامي
* غلام (نالو)

## حوالا
غلامي

thumb|right|گسٽاف بولانگر نالي مصور جي پينٽنگ ۾ غلامن جي منڊي جو منظر ڏيکاريل

غلام ان کي چئبو آھي جنھن کي ڪنھن ٻئي ۽ انسان جي ملڪيت ۾ ورتو وڃي. 1960ع ۾ پنڊت جواهرلال نهروءَ  هي انڪشاف ڪيو ته ’چين ۽ برما‘ جي سرحدي علائقن ۾ اڄ به، غلامي رائج آهي. انهن حقيقتن جي سامهون اچڻ سان ئي. ذهن اها ڳالهه سوچڻ تي مجبور ٿيو وڃي، ته انهن ترقي يافته ملڪن ۽ عيسائي پيشوائن، محض معاشره جي اصلاح، انساني فلاح و بهبود جي خاطر ئي غلاميءَ کي فروغ ڏنو آهي! هرگز نه، ڇو ته، اهي قومون جن جو مذهب عيسائي آهي، غلامن جي تجارت وڏي پيماني تي ۽ سربازار ڪنديون هيون. انهن قومن جي بادشاهن، قانوني طور غلامن جون قيمتون مقرر ڪيون، ته جيئن واپار جومعيار هڪ رهي.“ سيد امير علي فرمائي ٿو ته: ”روم ۾ عام طور تي هي دستور هوندو ته جڏهن ڪنهن غلام جي ڌيءَ جي شادي ٿيندي هئي ته پهرين رات آقا سان هم بستري ٿيندي هئي، انهيءَ شرمناڪ حرڪت مان عيسائي بشپ به دامن نه بچائي سگهيا.“ ”سينٽ آگسٽن غلاميءَ کي انساني گناهن جي سزا لاءِ هڪ قدرتي نظام قرار ڏنو آهي؛ جنهن جي برائي ڪرڻ به برائي سمجهي وڃي ٿي. ھربرٽ اسپينسر  پنهنجي ڪتاب  *پرنسپلز آف سوشالاجي*  ۾ لکي ٿو ته: ”غلاميءَ کان بغير سياست جو مرحلو تڪميل تي نٿو پهچي سگهي.“ ”الفريد  لکي ٿو ته: رياستهائي متحده آمريڪا ۾ کيس وحشت انگيز نطارا ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جيڪي ڪنهن به آمريڪيءَ لاءِ باعث فخر ڪونہ آھن. هنن وٽ هڪ قانون هوندو هو ته ڪو به نيگرو (شيدي) ڪنهن سفيدفام عورت سان نه ڪو ملي ٿو سگهي ۽ نه ڪو شادي ڪري ٿو سگهي. اگر ڪو اهڙو واقعو ٿي پيو ته پوءِ انهيءَ غريب کي تارڪول سان ليپ ڏئي ائين جلايو وڃي ٿو جيئن چراغ جلي! ۽ مزو اهو ته آفريڪي حڪومت کي پڻ مجبور ڪيو ويندو ته هن موقعي تي پنهنجو ڪو نمائندو موڪلي!“ ”مذهب ۽ اخلاق جي انسائيڪلو پيڊيا“ جي تحقيق موجب، ”غلامي هڪ معاشرتي رواج آهي، جنهن جي باعث هڪ شخص ٻئي جي ملڪيت ٿي وڃي ٿو.“ اين-گلبرسٽن، غلاميءَ جي عام پسنديده تعريف هيءَ ٿو ڪري ته، ”هيءَ هڪ اها طاقت آهي جا لامحدود آهي.“ غلاميءَ جي  مٿي ڪيل تعريف انهيءَ معاشرتي رواج جي تعريف آهي جو غير اسلامي معاشري ۾ عام هو. انهيءَ جو اُن غلاميءَ يا اُن معاشرتي رواج سان ڪو به واسطو ڪونهي، جنهن جي اسلام بحالت ِ مجبوري اجازت ڏني آهي.“ ”غير مسلم قومن ۽ انهن جي معاشري، پنهنجي گذريل تاريخ ۾ جنهن غلاميءَ جو تجربو ڪيو آهي، ان جو تصور يقيناً، هيبت ناڪ آهي. تڏهن ته غلاميءَ جي نالي ايندي ئي مغرب زده ۽ غير مسلم اهو سوچڻ لڳن ٿا ته هڪ نهايت ئي لاچار ۽  مجبور جانور تي ڦٽڪا لڳايا پيا  وڃن، انهن کان هر جائز ۽ ناجائز ڪم ورتو پيو وڃي ۽ انهن سان غير انساني سلوڪ ڪيو پيو وڃي. انهيءَ کي هر قوم روا رکيو، مگر اسلام جو دامن اهڙي غير انساني سلوڪ کان پاڪ آهي. مقصد اهو آهي ته اسلامي ۽ غير اسلامي ذهن غلاميءَ جي باري ۾ به متضاد تصور پيش ڪن ٿا.“  

## اسلام ۾ غلامي جو تصور
سوره محمد‘ (صلي الله  عليه وسلم) ۾ ارشاد خداوندي ٿئي ٿو ته ” قيدين تي احسان ڪريو يا معاوضو  وٺي ڇڏي ڏيو ته جنگ موقوف ٿي وڃي.“ هن سورة مان اها ڳالهه صاف ٿيو وڃي ته انهيءَ وقت تائين هو اسير رکي سگهجي ٿو؛ جيستائين اسلامي مفاد کي هن جي آزاديءَ مان خطري جو انديشو هجي، پر هن کي مستقل غلام  نٿو بنائي سگهجي ۽ اهائي مشيت ِايزدي آهي.  حضرت عمر؛ عمرو بن العاس کي، جيڪو مصر جو گورنر هو، لکيو هو ته 

 
هڪ حديث آهي تہ:

## حوالا

زمرو:ڪم
زمرو:مزدور
زمرو:ملازمت
دوستي

**''ھن مضمون کي گوگل ترجمو وسيلي ترجمو ڪيو ويو آھي، ان کي بھتر بڻائڻ جي ضرورت آھي.** (فيبروري 2017)*

*'دوستي*' ماڻهن جي وچ ۾ گڏيل ويجهڙائيءَ جو هڪ تعلق آهي. دوستي هڪ انجمن آهي جنهن کي نڀائڻ مشڪل هي. دوستي قربانيءَ جو ٻيو نالو آهي. دوستي کي سماجيات، سماجي نفسيات، علم الانسان، ۽ فلسفي کي علمي شعبن ۾ اڀياس ڪيو ويو آهي. دوستي جي لاءِ مختلف علمي نظريا پيش ڪيا ويا آھن جن ۾، سماجي تبديلي وارو نظريو، انصاف ڀريو نظريو، جدليات، ۽ ڌک سک ۾ گڏجي رهڻ جو نالو سچي دوستي آهي. دنيا ۾ خوش رهندڙ ماڻهن جي سروي ڪرڻوواري ڊيٽابيس جي مطالعي مان ڄاڻ ملي ته ويجهيون دوستيون رکندڙ ماڻهو وڌيڪ خوش آهن.*

## دوستي جون صورتون
thumb|''ننڍپڻ جا دوست''
*جيتوڻيڪ دوستي جون ڪيتريون ئي صورتون آھن، جن مان ڪي جاء کان جاء تي تبديل ٿي سگهن ٿيون، ڪجهه دوستيون رت جي رشتن کان وڌيڪ مضبوط هونديون آهن . دوستي ۾ هڪ ٻئي سان همدري ، ايمانداري، دوست اڳيان پاڻ کي ڪجهه به نه سمجهڻ ، ھڪ ٻئي جي صحبت ۾ ، ڀروسو، ۽ دلبر ٿيڻ جي صلاحيت جو فائدو شامل آهي.*

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* 
* BBC Radio 4 series "In Our Time", on ''Friendship'', 2 March 2006
* Friendship at the *[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]*

دوستي
زمرو:انساني سرگرميون
زمرو:جنسي مطالعا
زمرو:گروهي عمل
شاعر

شعر ٺاهڻ واري شخص کي شاعر چيو ويندو آهي۔
شاعري ھڪ لطيف فن آھي، جيڪو ڏات ۽ ڏانءُ جي ميلاپ سان سرجي ٿو ۽ اُنھيءَ ۾ فنڪارن جي تخليقي صلاحيت عام شين، عام واقعن، رواجي جذبن ۽ خيالن کي عام مان خاص ۽ ادنيٰ مان اعليٰ بڻائڻ جي سگهه رکي ٿي. شاعري ھڪ اھڙو تجربو آھي، جيڪو ھر ماڻھوءَ جي وس ۾ ڪونه ھوندو آھي، البت اُھو شاعر جي قلم سان لکيل لفظن جي ميڊيم ذريعي ماڻھوءَ جي دل ۽ دماغ، جذبي ۽ خيال کي متاثر ڪري ٿو. شاعري تخيلاتي فن به آھي، جيڪو شاعر جي اعليٰ تخيل (Imagination)جي عڪاسي ڪندو آھي ۽ پڙھندڙ يا ٻڌندڙ جي تخيل ۾ به تحرڪ پيدا ڪندو آھي.شاعر ڇاڇا ڪري سگهن ٿا، پنھنجي تخيلاتي ۽ تخليقي سگهه سان ڪھڙا ڪھڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، اُنھيءَ بابت اسان کي مشرق ۽ مغرب جي ڪتابن ۾ لکيل گهڻائي نظريا، طريقا، اصول ۽ قائدا قانون ملندا. ٿلھي ليکي چئي سگهي ٿو ته ھر شاعر جو تخيل (Imagination)پڙھندڙن کي انيڪ اڻ ڏٺل دنيائن جو سير ڪرائي سگهي ٿو؛ ھو پنھنجي ادراڪ ذريعي منجھن دنيا کي سمجھڻ ۽ ڄاڻڻ جي قوت پيدا ڪري سگهي ٿو؛ پنھنجي ٻوليءَ تي دسترس ذريعي لفظن معرفت سھڻا سھڻا عڪس ڏيکاري سگهي ٿو؛ مطلب ته ھو بھترين تخليقڪار (فنڪار)، بھترين تخيل رکندڙ، بھترين مطالعو ۽ مشاھدو رکندڙ، بھترين شعور رکندڙ، ٻوليءَ جو بھترين ڄاڻو يا ماھر، بھترين ڏاھپ رکندڙ، بھترين رھنما ۽ سونھون ٿي سگهي ٿو .... پر تڏھن به ھو ھڪ ڏاھو شاعر ۽ باشعور فنڪار ئي رھندو. اُن کي اُھو ئي رھڻ ڏنو وڃي ته بھتر آھي، پر اسان وٽ رواج ئي ڪجھه ٻيو آھي. اسان وٽ شاھه لطيف سميت اڪثر شاعرن جي شاعريءَ ۾ مٿي بيان ڪيل خوبيون ڏسڻ کان پوءِ عجيب عجيب جذباتي دعوائن ڪيون وڃن ٿيون. اڳي ته شاھه کي رڳو ھڪ پير، بزرگ ۽ ولي ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ٿيندي ھئي، پوءِ اُن جي ضد ۾ کيس نظرياتي شاعر، ڪميونسٽ، سوشلسٽ، قوم پرست ثابت ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون ويون، پر ھاڻي وري ھڪ ٻيو رجحان ڏسڻ ۾ ٿو اچي ... ته ھو سنڌي ٻوليءَ تي مڪمل دسترس رکڻ کان سواءِ ٻين ڪيترين ئي ٻولين جي ڄاڻ ٿو رکي، اِن ڪري ھو ”ماھرِ لسانيات“ آھي ؛ ھن ۾ سائنسي شعور آھي، اِن ڪري ھو ”سائنسدان“ به آھي ؛ ھو ڏاھو آھي ۽ ڏاھپ سندس شاعريءَ ۾ ڀري پيئي آھي، اُن جو مطلب ته ھو ”فلسفي“ جي علم جو به ماھر آھي، وغيره وغيره.ھيءَ ته ڳالھه وڃي اھا ٿي ته شاعر گل جي رنگ ۽ خوشبوءِ جو ذڪر ڪري ته اُن گل جي اصليت معلوم ڪرڻ لاءِ اُن جي پنکڙين کي پٽي، اُن جي اندروني ساخت کي بيان ڪري چئجي ته واھه شاعر ته وڏو باٽنيءَ جو ماھر آھي! فلاڻي گل جون خصوصيتون بيان ڪيون اٿس! جي ھو چنڊ جي حسن ۽ چانڊوڪيءَ جو ذڪر ڪري يا اُنھن کي محبوب سان ڀيٽي ته ويھي  چنڊ تي تحقيق ڪجي ۽ چئجي ته شاعر ته ماھرِ فلڪيات ٿو ڏسجي!
جيڪڏھن اسين واپس چيني شاعر لوچي جي وصف تي اچون ته ھو اسان کي ٻڌائي ٿو ته شاعر پاڻ ڪو وجود ڪونه ٿو تخليق ڪري، پر ھن جو ڪم عدم سان جھيڙڻ آھي ته جيئن اھو وجود کي پيدا ڪري. شاعر جو اھو به ڪم ڪونھي ته انتظار ڪري جيسين نڙيءَ مان رڙ نڪري، بلڪ سندس ڪم آھي دنيا کي معنيٰ ڏيڻ لاءِ جدوجهد ڪرڻ. خاموشيءَ يا ماٺ کي جواب ڏيڻ لاءِ مجبور ڪرڻ، ائين سندس نظم ۾ موسيقي پاڻ مرادو ماٺ مان اڀري ٿي، ڀلي خود شاعر ڪو موسيقيءَ جو ماھر نه به ھجي_ جڏھن ائين ٿئي ٿو تڏھن دل جي ھڪ ننڍڙي حصي مان جذبن جو سيلاب اُٿل کائي ٿو، تڏھن ئي شاعر چورس فٽ جي ڪاڳر تي لامحدود خيال، جذبا ۽ ڪيفيتون آڻي سگهي ٿو _ اُنھيءَ سموري عمل ۾ سندس ڪوشش يا جدوجھد (Struggle, Force and knock ) کيس دنيا جي اسرارن کي ڄاڻڻ ۾ مدد ڪري ٿي جيڪا ھو ٻين کي ڏيکارڻ چاھي ٿو، اِن ڪري اُن جو اظھار ڪري ٿو _  اُن کي ئي شاعر جو شعور چئي سگهجي ٿو.

## حوالا
مونا ليزا

thumb|298x298px|''مونا ليزه'' يا ''لا گايوڪونڊه'' (1503–1505/1507)—لووغ, پيرس, فرانس
**مونا ليزا**، تسڪانوي مصور ليو نارڊو ڊي ونچي جي مشهور پينٽنگ جنهن جي مرڪ ۾ ماڻهن کي محو ڪرڻ جي خوبي آهي. موناليزه جي پينٽنگ دنيا جي مشهور ترين عجائب گھر لووغ ۾ رکيل آهي، جيڪو فرانسيسي گادي جي هنڌ پيرس ۾ آهي.
سبي

**سبي**  پاڪستان جي  صوبي  بلوچستان جو هڪ شهر آهي ۽ ضلعي جو صدر مقام آهي. هن کي ضلعي جو درجو سال 1903ع ۾ مليو. سال 1974ع ۾ ضلعو نصير آباد ۽ ضلعو ڪوهلو ۽ سال 1983ع ۾ ڊيره بگٽي ۽ 1986ع ۾ ضلعو زيارت ٺاهڻ جي لاء هن کي ورهايو ويو۔ سبي،  پاڪستان جو گرم ترين علائقو آهي جتي گرمين ۾ گرمي پد 50 ڊگري کان به مٿي هليو ويندو آهي۔

## تاریخ
سیوي (هاڻي سبي) سيويءَ ۾ مضبوط قلعو هوندو هو ۽ اهو به سنڌ جي حدن اندر هو. سال 925ھ ( 1519ع) ۾ مرزا شاه بيگ ارغون قنڌار مان سيويءَ تي ڪاهه ڪئي. اتي جو حاڪم تڏهن پير ولي برلاس هو. انهيءَ کي فتح پور ۾ شڪست ڏيئي سيويءَ ۾ رهي پيو ۽ اتي گهڻيون عمارتون ۽ باغ جهوڙايائين ۽ پوءِ موٽي قنڌار ويو. سنڌ ۾ تڏهن ٺٽي ۾ ڄام نظام الدين حاڪم هو. انهيءَ جي پاران دريا خان مغلن سان وڃي وڙهيو، پر ڄام نندي جي مرڻ ڪري سنڌي موٽي ٺٽي آيا ۽ مغل پرتي ويا. ٻئي سال ۾ جڏهن ڄام فيروز سنڌ جي گاديءَ تي هو، تڏهن مرزا شاه بيگ پنهنجي ڀاءُ کي سيويءَ ۾ ڇڏي پاڻ لشڪر وٺي سنڌ ڏي آيو ۽ باغبان مان لنگهي ٺٽي جي ويجهو آيو، جتي ڄام جي پاران دريا خان اچي ساڻس وڙهيو ۽ مارجي ويو. پوءِ ٺٽو ڄام فيروز کي ڏيئي شاه بيگ موٽي سيوي ۽ شال ۾ آيو. سال 930ھ (1023ع) ۾ مرزا شاهه حسن بکر مان سيويءَ ڏي ويو، جو اُتي ارغونن ۽ هزارا واريءَ قوم جو تڪرار ٿي پيو هو. اُتي تڪرار لاهي، سيويءَ جي قلعي جي ازسر نو مرمت ڪرائي، پنهنجا نائب ويهاري، موٽي بکر آيو. سال 961ھ ( 1553ع) ڌاري مرزا شاه حسن بکر تي مير شاه محمود کي مقرر ڪيو. سلطان محمود خان تڏهن سيويءَ ۾ هو. بکر ۾ فساد ٿيڻ تي ماءُ جي پيغام پهچڻ شرط سلطان محمود خان آيو ۽ بکر جو ڪوٽ هٿ ڪيائين ۽ ٻين کي هڪالي ڪڍيائين. سال 1069ھ ( 1684ع) ڌاري ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي وقت ۾ سيويءَ جو حاڪم مرزا خان پني هو، تنهن جي ميان سان جنگ لڳي، پر سگهو ئي سندن وچ ۾ صلح ٿيو ۽ ميان نصير محمد دهليءَ جي بادشاه اورنگزيب عالمگير ڏي ويو. پوءِ به پني جا افغان سيويءَ ۽ شڪارپور جا حاڪم ٿيندا آيا. سال 1224ھ (1712ع) کان پوءِ جڏهن شاهزادو معزالدين سنڌ ۾ آيو، تڏهن ڪلهوڙا شاهي لشڪر سان وڙهيا ۽ ميان دين محمد گرفتار ٿيو. شاهزادي سيويءَ جي حاڪم بختاور خان کي مارائي غازي خان دودائي کي اتي مقرر ڪيو ۽ سگهوئي انهيءَ کي برطرف ڪري انهيءَ جي ڀاءُ مَلَڪ الهه بخش کي رکيائين ۽ پوءِ اسلام خان ۽ قائم خان ناهرن کي؛ پر انهن مان ڪنهين ڪين خاطريءَ جهڙو بندوبست رکيو، تڏهن ميان يار محمد ڪلهوڙي کي خدا يار خان جو خطاب ڏيئي سيويءَ جو حاڪم ڪيائين. ميان سيويءَ تي پهرين پنهنجي ڀاءُ مير محمد کي رکيو، ۽ پوءِ محمد داؤد خان کي. رحيم خان پرانڪ ۽ دولت خان پني فساد ڪيو، پر اُهي سڀيئي سزاياب ٿيا. پوءِ به گهڻن ڏينهن تائين داؤدپوٽن ۽ ڪلهوڙن سرائين جي وچ ۾ جهيڙو هليو؛ پر نيٺ ڪلهوڙا زور وٺي ويا. سال 1142ھ (1729ع) ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي وقت ۾ مراد ڪيلري گنجو، سيويءَ جو حاڪم ٿيو، جنهن اتي جي سردارن قيصر خان مگسي گنجابه يا گنداواهه واري کي ۽ ميري رند شورڻ واري کي ۽ بهرام لاشاري سيويءَ واري کي ۽ ميري بلري ڪجيءَ واري کي ۽ ٻين کي ماري مڃايو. سال 1151ھ (1738ع) ۾ جڏهن نادر شاهه سنڌ ۾ آيو، تڏهن شڪارپور دائودپوٽن کي ڏنائين ۽ سيوي افغانين کي، جيئن ڪي ورهيه اڳي هوندو هو.
## حوالا

زمرو:بلوچستان جون آباد جڳهون
زمرو:سبي ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
نئون ديرو

**نئون ديرو**: :**Naudero**, ) پاڪستاني صوبي سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي تعلقي رتوديرو جو ھڪ ٽائون ڪاميٽي وارو ننڍو شھر . جنھن جي يونين ڪائونسل ۾ ڀٽو خاندان جو اباڻو ڳوٺ ۽ قبرستان ڳڙهي خدابخش پڻ واقع آهي جتي پاڪستان جي اڳوڻن وزيراعظمن ذوالفقار علي ڀٽو ۽ بي نظير ڀٽو جون قبرون ھڪ عاليشان مقبري ھيٺ واقع آھن . نئون ديرو شھر ۾ ڀٽو خاندان جو اباڻو گھر پڻ واقع آهي جيڪو لاڙڪاڻي ضلعي جو پيپلز پارٽي جو ھڪ سياسي مرڪز آھي جتي ذولفقار علي ڀٽو ۽ بي نظير ڀٽو جي سالياني ورسين تي پيپلزپارٽي جي لڳ ڀڳ سموري قيادت گڏ ٿيندي آهي. ھن وقت اھو گھر شھيد بينظير ڀٽو جي مڙس آصف علي زرداري ۽ پٽ بلاول زرداري جي ملڪيت آهي. نئون ديرو ۾ مشھور نئون ديرو شگر مل بہ واقع آهي جيڪو اھم صنعتي ادارو آھي جنھن جي ھجڻ ڪري علائقي ۾ ڪمند جي فصل ۾ واڌارو ٿيو آهي.

thumb| شھر جي باب ذوالفقار جو ھڪ منظر

## حوالا
بت

**بُت** يا **صنم** هڪ تصوير يا مادي شيء هوندي آهي جيڪا ڪنهن خدائي جي نمائندگي ڪندي آهي جنهن جي نالي مذهبي پرشتش ڪئي ويندي آهي۔ عام زندگي م بُت اهڙي شيء کر چيو ويندو آهي جنهن جي انڌي ستائش، تعظيم ۽ عقيدت ڪئي وڃي۔

بدن، جسم، -پٿر-، مٽيءَ، ٽامي، پِتل وغيره مان ٺهيل بوتو. هيءُ فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو -ٽن- معنائن ۾ استعمال ٿيندو آهي: مندر، پگوڊا ۽ ٻُڌ، ڪنهن به بُت جي لاءِ ضروري ناهي ته اُهو ٻُڌ جو ئي هجي. پگوڊا جي معنيٰ ۾ -ان- جي استعمال جو نمايان مثال ”عجائب الهند“ ۾ ملي ٿو. الجاحظ، المسعوديءَ، البيرونيءَ ۽ شهرستانيءَ جهڙن مصنفن به ”بُت“ جي معنيٰ -ٻڌ- يعني گوتم ٻُڌ ڪئي آهي. ملتان جو پرهلاد مندر، جيڪو ”سون جي گهر“ جي نالي سان مشهور هو، -ان- جي -باري- ۾ المسعودي ذڪر ڪندي لکي ٿو ته هندن جي حساب موجب ٻڌ 
جو ظهور ڪروڙين سال پهرين ٿيو هو. البيرونيءَ کي -برهمڻ- -بت- جي -باري- ۾ 
ته سٺي معلومات هئي، ليڪن -ٻڌ- جي -باري- ۾ کيس خبر ڪانه هئي. 
علامه شهرستاني، -ٻڌ- ۽ اُن جي سکيا جي تعريف هن طرح ڪري ٿو ته ”-ٻڌ- هن ئي دنيا جو هڪ فرد آهي، جيڪو نه ته پيدا ٿئي ٿو، نه ڪي شادي ٿو ڪري، نه کائي پيئي ٿو، نه پوڙهو ٿئي ٿو، نه مري ٿو. پهريون -ٻڌ-، هجرت نبويءَ کان پنج هزار سال اڳ ظاهر ٿيو هو، -ٻڌ- جي پيروڪارن جو عقيدو آهي ته دنيا کي دوام حاصل آهي ۽ -انسان- پنهنجي اعمالن جي سزا جزا ٻي زندگيءَ ۾ حاصل ڪري ٿو.“ 
مسلمانن جي معلومات -ٻڌ- جي -باري- ۾ بلڪل ابتدائي هئي، تنهن هوندي به هيءَ ڳالهه قابل ذڪر آهي ته -جبل- آدم (سرانديپ) جي -باري- ۾ -ٻڌمت- جي هن روايت کي قبول ڪيائون، جنهن موجب -جبل- آدم جي چوٽيءَ کي گوتم -ٻڌ- سان نسبت ڏني وئي. جيئن اڳ ذڪر اچي چڪو آهي ته ”ٻُڌ“ لفظ ڪڏهن ڪڏهن ”-بت-“ جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. الجاحظ، ”بدُکُويرُ“ کي ”ڪُوير جو بُت“ سمجهي ٿو. صاحب ”-اخبار- الصين والهند“، ’بُد‘ کي ’بُت‘ ٻڌائي ٿو، جنهن جي هندستان ۾ پوڄا ڪئي وڃي ٿي ۽ -ان- تي ناريون صدقو ڏينديون آهن. ’الدمشقي‘ -ان- جو حال صحيح طرح سان قلمبند ڪيو آهي، ۽ خاص اُن پوڄا واري شيءِ ( يوني ۽ لنگم) کي ”بُد“ چيو آهي.

## حوالا
ڏهي

thumb|''Cacık'', a Turkish cold appetizer yogurt variety
ڏهي کير مان ٺاهي وينديڙ شيء آهي۔ نيم گرم کير ۾ ٿوري ڏهي ملائي ڇڏبي آهي، سازگار ماحول ۾ ٿوري ڏهي ۾ موجود فائديمند بيڪٽريا سڄي ئي کير کي ڏهي بڻائي ڇڏيندا آهن۔
ڳڙ

**ڳڙ** ڪمند جي رس مان ٺاهيو ويندو آهي.

هاري عام طور تي ويلڻ جي ذريعي ڪمند جي رس ڪڍندو آهي ۽ بعد ۾ انکي پچائي ڳڙ ٺاهيندو آهي.

## تصويرون

فائل:Lifting sugarcane toput in the machine.JPG|
فائل:Making Jaggery.JPG|
فائل:Penam kimda mamta.JPG|
فائل:Poyyimida penam;.JPG|
فائل:Ceruku rasam tIyaDamu..JPG|
فائل:Jaggery manufacture cleaning pans prior fresh manufacture.jpg|
فائل:Donilo bellam.JPG|

زمرو:ڀارتي کاڌا
ڳڙهي خدابخش

[thumb|ڳڙهي خدابخش، سنڌ، [پاڪستان ۾ ذوالفقار علي ڀٽو، بیيظیر ڀٽو ا۽ ٻين ڀٽو مرحومن جا مقبرا]]
**گڙھي خدابخش** نئون ديرو، سنڌ، پاڪستان جي ويجھو هڪ ڳوٺ آهي. هي ڳوٺ ڀٽو خاندان جي قبرستان جي ڪري مشهور آهي۔ هن قبرستان ۾ ذوالفقار علي ڀٽو، شاھنواز ڀٽو مرتضيٰ ڀٽو ۽ بينظیر ڀٽو دفن ٿيل آهن. هن ڳوٺ جو نالو خدابخش ڀٽو جي نالي تي رکيو ويو.

## پڻ ڏسو
* ذوالفقار علي ڀٽو جو مقبرو
* شهيد محترمه بينظير ڀٽو انٽرنيشنل ڪرڪيٽ اسٽيديم

## حوالا

زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
زمرو:لاڙڪاڻو ضلعي ۾ آبادي واري جايون
زمرو:لاڙڪاڻو ضلعي جي آبادي واري جڳهيون
طارق جميل

جنم : 1953

**طارق جميل** (معروف **مولانا طارق جميل**) هڪ پاڪستاني مبلغ ۽ عالمِ دين آهي۔ هن جو تعلق خانيوال، صوبي پنجاب جي شهر تلمبه سان آهي جيڪو ميان چنون جي ويجھو واقع آهي۔ هو تبليغي جماعت جو رڪن آهي ۽ فيصل آباد، پاڪستان ۾ هڪ مدرسو هلائيندو آهي۔ هن جي تبليغي ڪوششن جي ڪري ڪافي گلوڪار، اداڪار ۽ رانديگر دينِ اسلام جي طرف راغب ٿيا۔ان کان علاوه هن جون تقريرون هر مڪتب فڪر ٻڌندو آهي ۔

## ابتدائي حالات
طارق جميل جو تعلق هڪ زميندار گھراڻي سان آهي۔ اهن ابتدائي تعليم جي حصول کان بعد لاهور جي ڪنگ ايڊوڊ ميڊيڪل يونيورسٽي ۾ ايم بي بي ايس جي لاء داخلا ورتي۔ دورانِ تعليم هو تبليغي جماعت سان متعارف ٿيو ۽ پوء ان کان متاثر ٿي ڪري مذهبي تعليم جي حصول جي لاء جامعه عربيه رائيونڊ ۾ داخلا ورتي۔

## تبليغي جماعت
مولانا طارق جميل پنهنجي اندازِ بيان جي ڪري مشهور آهي۔ هن تبليغي جماعت سان گڏ 6 کنڊن جو سفر ڪيو آهي۔ هن جي مقتدن طرفان هن جا بيان انٽرنيٽ تي مختلف ویب سائيٽن تي پيش ڪيا ويندا آهن۔

## اثر
ماڻهون هن جون ڳالهيون وڏي تعداد ۾ ٻڌندا آهن، هن جي اخلاق کان متاثر ٿي ڪري  ڪافي معروف شخصيتون دائرۂ اسلام ۾ داخل ٿيون۔ هو فرقه واريت جو سخت مخالف آهي۔

## حوالا


زمرو:ايڪھين صدي جا پاڪستاني ماڻھو
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:ويبيڪ ڳنڍڻن سان ويب آرڪائيو سانچو
زمرو:1953ع جون پيدائشون
گودام

thumb|250x250px|هڪ خودڪار ذخيري <small>(auto-storage) وارو</small> گودام
**گودام** (godown) هڪ واپاري عمارت جتي سامان (goods) کي ذخيرو (storage) ڪيو ويندو آهي. هن کي مصنوع خانو بہ چئي سگھجي ٿو.

## پڻ ڏسو
* ڪارخانو