open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرواڻ گڏجاڻي

**سرواڻ گڏجاڻي**، **سربراھ گڏجاڻي** يا سمٽ ڪانفرنس (Summit Conference) ڪن بہ ٻن يا ٻن کان وڌيڪ ملڪن جي سرواڻن يا اڳواڻن جي وچ ۾ طئي ٿيل اهڙي گڏجاڻي، جنهن ۾ ڪن خاص مسئلن تي گهنڀيرتا سان ۽ فيصلائتي انداز ۾ ويچاريو وڃي. ان حوالي سان بين الاقوامي لاڳاپن ۾ اڳوڻي سوويت يونين ۽ يونائٽيڊ اسٽيٽس جي رياستي/ حڪومتي سربراهن جي هڪٻئي سان وقت بوقت ٿيندڙ ملاقاتن خاص طور تي مشهوري ماڻي. اڄوڪي دور ۾ دنيا کي مسئلن جي حل لاءِ هن قسم جون گڏجاڻيون گهرايون وڃن ٿيون.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
تهران ڪانفرنس

تهران گڏجاڻي يا تهران ڪانفرنس (Tehran Conference) ٻي مهاڀاري لڙائيءَ دؤران 28 نومبر کان ڊسمبر 1943ع ۾ ايران جي گادي جي هنڌ تهران جي سوويت سفارتخاني ۾ ٿي گُذري، جنهن ۾ برطانوي وزير اعظم ونسٽن چرچل، آمريڪي صدر روز ويلٽ ۽ روسي پريميئر جوزف اسٽالن شرڪت ڪئي. هڪ گڏيل بيان ۾ ٽنهي ملڪن جي نمائندن دنيا جي ٽنهي ملڪن ننڍين ۽ وڏين رياستن کي نئين ٺهندڙ بين الاقوامي تنظيم ۾ شرڪت جي دعوت ڏني. گڏيل قومن جي اداري (UNO) ٺهڻ ۾ هن ڪانفرنس کي اهم سمجهيو ويندو آهي. ان کان سواءِ هن ڪانفرنس ۾ هڪ معاهدي تي صحيون پڻ ٿيون، جنهن مطابق نازي جرمنيءَ جي قبضي هيٺ آيل فرانسيسي علائقي جي آزاديءَ لاءِ جاکوڙ ڪرڻ ۽ جرمنيءَ خلاف آپريشن شروع ڪرڻ بابت وقت جو تعين ڪرڻ کان سواءِ، اتحادي قوتن جي جنگي حڪمت عمليءَ بابت سهمت پيدا ڪرڻ هُئو.ان کان سواءِ اولهه يورپ ۾ جرمنيءَ خلاف نئون محاذ کولڻ به هن ڪانفرنس جي مقصدن ۾ شامل هو. هن ڪانفرنس جي نتيجي ۾ ايران کي پڻ مُختلف قسمن جا فائدا مليا.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:گڏيل قومن جو ادارو
ڏاکڻي آفريقي ترقياتي سهڪاري ڪائونسل

**ڏاکڻي آفريقي ترقياتي سهڪاري ڪائونسل** يا سدرن ايفريڪن ڊولپمينٽ ڪوآرڊينيشن ڪانفرنس (Southern African Development Coordination Conference SADCC) جو بنياد زمبيا جي شهر’لوساڪا‘ ۾ 01 اپريل 1980ع ۾ پيو. ان تنظيم جو بنيادي مقصد علائقائي اقتصادي سهڪار وڌائڻ ۽ ڏکڻ آفريقا تي دارومدار گهٽائڻ هيو، انگولا، بوٽسوانا، لپسوٿو، ملاوي، موزمبيق، سوازي لينڊ، تنزانيه ۽ زيمبيا ان جا ميمبر هئا. 1992ع ۾ ان تنظيم جي جڳهه تي ڏاکڻي آفريقي ترقياتي برادري يعني (Southern African Development Community، SADC) ٺاهي وئي. هن تنظيم جا 15 علائقائي ميمبر آهن ۽ سندس مرڪز ’بوٽسوانا‘ جي گاديءَ جي هنڌ ”گئبورون“ ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:ڏکڻ اوڀرين آفريڪا
زمرو:سياست
حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي

**حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي** انگريزي ٻولي (Haji Manik Khan Kingrani) پنهنجي قبيلي جو نيڪ مرد ٿي گذريو آهي. سنڌ جي دادو ضلعي  جي جوهي تعلقي ۾ هڪ ننڍڙي ڳوٺ ۾ اٽڪل 1894ع ۾ برطانوي هندستان ۾ پيدا ٿيو ۽ 76 سالن جي ڄمار ۾ 1969ع ڌاري وفات ڪيائين. اٽڪل 1896ع ۾  برصغير(گڏيل هندستان) ۾ پليگ جي وبا ڦهلي هئي جنهن سنڌ ۾ به پکڙجي هزارين حياتيون ڳڙڪايون هُيون. پليگ لاءِ اها روايت آهي ته جڳهه تبديل ڪرڻ يا لڏي وڃڻ سان ماڻهو بچي ويندو آهي. انهيءَ روايت جي پيش نظر حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي جو والد پنهنجي بچي ويل ڪجهه رشتيدارن سميت ڳوٺ ڪنگراڻي (هاڻوڪو ڳوٺ گل محمد گنب، جوهي تعلقو) منجهان لڏي پنهنجي وڏڙن جي زمينن ۾ نئون ڳوٺ ٻَڌِي ويٺو جيڪو پوءِ حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي جي نالي پُٺيان ڳوٺ حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي سڏجڻ لڳو. هيءَ ڳوٺ جوهي کان اٽڪل 3 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واقع آهي. کيس چار پُٽ محمد خان، محند ابراهيم، سومار خان ڪنگراڻي ۽ الهورايو هئا. ڳوٺ حاجي ماڻڪ ڪنگراڻي جوهي-ڀان سيدآباد روڊ سان سرڪاري رڪارڊ ۾ عزيز ڪنگراڻي لنڪ روڊ ذريعي ڳنڍيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
گڏيل قومن جي آباديءَ ۽ ترقيءَ بابت ڪانفرنس

**گڏيل قومن جي آباديءَ ۽ ترقيءَ بابت ڪانفرنس** 
گڏيل قومن جي سهڪار سان 5 کان 13 سيپٽمبر 1994ع تي مصر جي گاديءَ جي هنڌ ’قاهره‘ ۾  ٿي، جنهن ۾ 170 کان وڌيڪ ملڪن، غيرسرڪاري تنظيمن ۽ ميڊيا جي 2000 کان وڌيڪ نمائندن شرڪت ڪئي. انهيءَ ڪانفرنس ۾ سال 2000ع ۾ بين الاقوامي، قومي ۽ مقامي سطح تي انساني آباديءَ جي پالنا ، لڏپلاڻ (هجرت)، ٻارن جي موت، ڄم تي ضابطي، عورتاڻي تعليم جي بهتريءَ ۽ حمل جي محفوظ طريقن سميت ڪيترن انساني معاملن جي حوالي سان بحث ڪيو ويو ۽ مٿين شعبن ۾ بهتر ماحول پيدا ڪرڻ لاءِ رٿابندي ڪئي وئي.

## حوالا

زمرو:گڏيل قومون
زمرو:عالمي سياست
زمرو:سماجي مسئلا
زمرو:آبادي جي ڀلائي
زمرو:گڏيل قومن جي تاريخ
اوشانيا پئسفڪ آئلينڊ

**بحرستان** يا پئسفڪ سمنڊ وارا ٻيٽ يا اوشيانا پئسفڪ آئلينڊ (Oceania Pacific Island) ننڍن وڏن ٻيٽن تي پئسفڪ (ڍرويا سُست) وڏي سمنڊ ۾ موجود 10،000 چورس ڪلوميٽر پکيڙ رکندڙ ڇهن ملڪن (آسٽريليا، نيوزيلئنڊ، پاپوا نيوگني، فِجي، ڪريبائي ۽ مارشل ٻيٽ وارو علائقو جن جي 2004ع ۾ ڪل آبادي 30،379460 هُئي. اهي ٻيٽ گهڻو ڪري يورپي ملڪن جون بيٺڪون هُئا، ۽ بنا ڪنهن جدوجهد جي آزادي ماڻيائون. 1987ع ۾ فجيءَ جي ٻيٽن تي فوجي بغاوت ٿي ۽ پاپوا نيوگنيءَ ۾ وسيلن جي مالڪيءَ تان سياسي ٽڪراءُ ٿيو. 1985ع کان هي علائقو ائٽمي هٿيارن کان پاڪ قرار ڏنو ويو.

## حوالا

زمرو:اوشينيا پئسفڪ آئيلينڊز
زمرو:منحصر علائقا
زمرو:ٻيٽن جا ميڙ
زمرو:پئسفڪ سمنڊ ۾  ٻيٽن جا ميڙ
زمرو:اوشينيا جي جاگرافي
زمرو:اوشينيا جا علائقا
زمرو:اوشينيا ۾ منحصر علائقا
زمرو:اوشينيا جا جاگرافيائي علائقا
اسپيني آمريڪي جنگ

**اسپيني آمريڪي جنگ** يا **اسپينش اَميرڪن وار** (Spanish American War) آمريڪا ۽ اسپين جي وچ ۾ 1898ع ۾ اڍائي مھينن تائين وڙهي وئي، جنهن ۾ اسپين کي سخت هار ٿي. اسپيني ڪالوني ڪيوبا ۾ بغاوتن کي چٿڻ لاءِ اسپين سخت پاليسيون ٺاهڻ شروع ڪيون ۽ آمريڪا تي ڪيوبا جي مدد جو الزام هڻي، سندس بحري جھاز ”مئين“ کي 15 فيبروري 1898ع تي هوانا ۾ تباھ ڪيو، جنھن ۾ 260 آمريڪي مارجي ويا. جنهن کان پوءِ آمريڪا اسپين خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. هيءَ جنگ پئرس جي ٺاھ مطابق ختم ٿي، جنهن ۾ اسپين طرفان فلپائن، ڪيوبا، پيورٽوريڪو جون ڪالونيون آمريڪا حوالي ڪيون. انهيءَ ويڙھ کانپوءِ آمريڪا عالمي جنگي طاقت طور تي اُڀرڻ شروع ڪيو.

## حوالا

زمرو:تواريخ
زمرو:جنگيون
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ
گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقيءَ بابت ڪانفرنس

**گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقي بابت ڪانفرنس** جنھن کي مختصرن (UNCTAD) چوندا آھن. تاريخ 30 ڊسمبر 1964ع ۾ قائم ٿيل گڏيل قومن هيٺ بين السرڪاري اداري جو مقصد اسرندڙ ملڪن جي اقتصادي ترقي ۽ انهن کي اُسريل ملڪن جي صف ۾ بيهارڻ لاءِ بين الاقوامي واپار کي هٿي وٺرائڻ آهي. ان کانسواءِ پيداواري جنسن جون مُناسب ۽ مستحڪم قيمتون مقرر ڪرائڻ به سندس مُکيه ڪمن مان آهي. هي ادارو جهاز راني، صنعت، جنسن واري واپار لاءِ امداد فراهم ڪرڻ ۽ ٽيڪنالاجي مُهيا ڪرڻ جي سلسلي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. گڏيل قومن جي تنظيمي ڍانچي اندر هيءَ ادارو UNDP سان گڏجي ڪم ڪري ٿو. سندس هيڊ ڪوارٽر سئٽزرلئنڊ/سئزرلئنڊ جي شهر جنيوا ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:عالمي واپار
زمرو:گڏيل قومون
زمرو:عالمي سياست
زمرو:عالمي معشيت
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:گڏيل قومن جي تاريخ
پرڏيهي امداد

**پرڏيهي امداد**، ٻاهرين امداد يا **فارين ايڊ** (Foreign aid) اصل ۾ ڪنهن شاهوڪار مُلڪ يا تنظيم طرفان موڙيءَ، وکر ۽ خدمتن جي صورت ۾ ٻئي گهرجائو مُلڪ يا آباديءَ جي مدد ڪرڻ جو عمل آهي. عام طور اُسريل ملڪن طرفان هيءُ اقتصادي اٽڪل پنهنجا سياسي مقصد حاصل ڪرڻ لاءِ ڪتب آندي وڃي ٿي. 

پرڏيهي امداد ڏيندڙ ۽ وٺندڙ وچ ۾ هڪ تعلق ٿئي ٿو، جنهن کي هاڪاري انداز ۾ ڏٺو وڃي ٿو. پر چئي سگهجي ٿو ته ٻن غير برابر ملڪن جي وچ ۾ امدادي تعلق ناڪاري ۽ ظالماڻو به ٿي سگهي ٿو. ملڪن سان گڏ بين الاقوامي ادارا جهڙوڪ گڏيل قومون ۽ عالمي بئنڪ وغيره به امداد جي حوالي سان اهم ڪردار ادا ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:ماليات
زمرو:عالمي سياست
زمرو:ميڪرو معاشيات
سومار خان ڪنگراڻي

**سومار خان ڪنگراڻي** انگريزي ٻولي (Soomar Khan Kingrani)  حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻيءَ جو ٽيون نمبر پُٽ هو. سندس جنم  12 جولاءِ 1937ع تي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڳوٺ حاجي ماڻڪ خان ڪنگراڻي ۾ ٿيو. 1946ع ۾ پرائيمريءَ جا چار درجا ڳوٺ گل محمد گنب جي پرائيمري اسڪول منجهان پاس ڪيائين. سنڌي فائينل جي تعليم پاس ڪري پوءِ واپار جي ڪرت شروع ڪيائين پر فائدو نه پوڻ سبب واپار ڇڏي پنهنجي پيءَ سان زمين سنڀالڻ جي ڪم ۾ هٿ ونڊائڻ لڳو. انهيءَ وچ ۾ کيس پرائيمري استاد ٿيڻ جي آڇ ٿي پر اها آڇ قبول نه ڪيائين. 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ايوب خان جي دور ۾ بلدياتي چونڊن ۾ حصو ورتائين ۽ جوهي تعلقي جي يونين ڪائونسل ڪمال خان جو ڪائونسلر چونڊيو ويو. 1970ع ۾ پنهنجي والد جي وفات کان پوءِ مڪمل طور آبادگاريءَ ڏانهن توجه ڏنائين.  طويل علالت کان پوءِ 7 نومبر 2003ع تي  وفات ڪيائين. کيس چئن پُٽن عزيز ڪنگراڻي، اڪبر ڪنگراڻي ،نصراللہ ڪنگراڻي ۽ ماڻڪ ڪنگراڻي سان گڏ ٽن نياڻين جو اولاد ٿيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
ميان نصير محمد ڪلھوڙو

**ميان نصير محمد ڪلھوڙو** انگريزي (Mian Naseer Muhammad Kalhoro) سنڌ ۾ ڪلهوڙا خاندان جو پهريون فرد هو جنهن سنڌ ۾ ڪلهوڙاخاندان جي جهڙوڪر حڪمرانيءَ جي شروعات ڪئي.
مير علي شير قانع ٺٽوي جي ڪتاب تحفته الڪرام (Tuhfatul Kiraam) ۾ ڄاڻيل آھي ته: ميان شاھل محمد جي شھادت کان پوءِ سندس ڀائيٽو، ميان نصير محمد، 1068 ھه بمطابق 1657ع ۾ پنھنجي بزرگن جي ڪرسيءَ تي ويٺو. ھيءُ پنھنجي بزرگن کان به گوءِ کڻي ويو. سندس ھمعصر ھِن جي جماعت ڏسي ساڙ کائڻ لڳا: نيٺ مقامي ماڻھو جنگ لاءِ تيار ٿي ويا ۽ بکر (Bakkhar) جي مغلن کي ھنن تي چاڙھي آيا. اُن ڪري فقير نصير محمد (Faqeer Naseer Muhammad) ٿر ڏانھن ھليو ويو، پر اُتي پوک جي انتظام نه ھئڻ ڪري ھو وري موٽي پنھورن جي علائقي ۾ آيو. مير پنھورن جو سردار فقير صاحب کي تڙي ڪڍڻ لاءِ بکر جي حاڪم جي صلاح سان وڏي لشڪر سان ڪاھي آيو. ان لشڪر ۾ پتي پٺاڻ سبيءَ جو حاڪم مرزا خان به شريڪ ھو. ڪجهه جھڙپن کان پوءِ اُھو پٺاڻ حاڪم صلح جي بھاني سان فقير صاحب کي قيد ڪري، بادشاھه عالمگير وٽ وٺي ويو. ميان نصير محمد ڪلھوڙو اتي ڳچ عرصو قيد رھيو. پٺيان سندس فقيرن تي ڪيترا ڀيرا مغلن حملا ڪيا ته جيئن ھيءُ مذھبي روپ ۾ قومي سنڌي تحريڪ بلڪل ختم ٿي وڃي. انھيءَ وچ ۾ ميان نصير محمد به مغلن جي قيد مان ڀڄي نڪتو ۽ پنھنجي وطن پھچي ويو. اِھي حالتون ڏسي، سنڌي ماڻھو سندس چوڌاري گڏ ٿيڻ لڳا.

فقير نصير محمد پنھورن جي اھڙي علائقي ۾ اچي رھيو، جنھن جي ھڪ طرف جبل ۽ ٻئي پاسي پاڻي ھو، اتي ھن ڳوٺ ڳاڙهي (Garhi) آباد ڪيو جيڪو ڳوٺ اڄ به گاج ندي (نئي گاج) جي ڪناري، خيرپور ناٿن شاه تعلقو، دادو ضلعو ۾ موجود آهي. هن ڳوٺ وٽ ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي جوڙايل مسجد به موجود آهي. پنھنجو اصلي علائقو ”فوجي فقير“ ۽ ڪاڇو، عنايت فقير کي ڏنائين. سندس اُھي فقير، جيڪي اڳي تجرد واري زندگي گذاريندا ھئا، سي شاديون ڪري عيالدار ٿي پيا ۽ ملڪ ۽ زمين وڌائڻ جو فڪر ڪرڻ لڳا ۽ مير يعقوب بکر جي حاڪم کي زبردست شڪست ڏنائون. اھڙيءَ ريت، مغلن جي اقتدار جي حامين سان ڪيترين جنگين ۾ فقيرن کي سوڀ نصيب ٿي. نيٺ ھنن **لاکاٽ پرڳڻو** (Laakkhaat pargginno) مغلن کان مقاطعي تي ورتو ۽ ساھتي پرڳڻي تي طاقت سان قبضو ڪري ورتائون. انھيءَ پرڳڻي ۾ ڪلھوڙن جي ھڪ فقير ”**فيروز ويرڙ“** نئون شھر ٻَڌايو، جيڪو اڳتي ھلي 'نوشهرو فيروز (Naushahro Feroz) جي نالي سان مشھور ٿيو. انھيءَ ريت ميان نصير محمد جي مريدن، سنڌ تي ھڪ قِسم جو اقتدار حاصل ڪري ورتو. ميان نصير محمد ڪلھوڙو 1103ھ بمطابق 1692ع ۾ وفات ڪئي. سندس مقبرو ڳوٺ ڳاڙهي کان اولهه ۾ سندس نالي پٺيان قبرستان ۾ آهي جيڪو ضلعي دادو جي تعلقي خيرپور ناٿن شاھ ۾ آهي. قبرستان ڀرسان ڳوٺ به سندس نالي پويان سڏجي ٿو. اھي ڪوششون، سنڌ ۾ قومي حڪومت جي قيام لاءِ پِيڙھه وارو پٿر ھيون، جن ۾ **ميان نصير محمد** جي درويشاڻي اڳواڻيءَ کي وڏو دخل آھي. 

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
آپريشن رد الفساد

پاڪستان جي چئني صوبن ۾ دهشتگردي ۽ ڏهڪاءَ وارن وڏن واقعن جي لهر کانپوءِ پاڪستاني فوج جي سرواڻ جنرل قمر جاويد باجوا پاران سڄي ملڪ ۾ **آپريشن رد الفساد** (Operation Rad ul Fasaad) شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو آهي. ان کان پهرين فوج اڳوڻي سپهه سالار جنرل پرويز مشرف جو ”آپريشن راه راست“ (Operation Raah e Raast)، جنرل اشفاق پرويز ڪيانيءَ جو ”آپريشن راه نجات“ (Operation Raah e Nijaat) ۽ جنرل راحيل شريف جو ”آپريشن ضرب عضب“ (Operation Zar e Azb) پڻ ٿي چڪا آهن.

گهڻ ئي ورهين کان ملڪ اندر مختلف ن آپريشن ٿي چڪا آهن. ڪراچيءَ ۾ رينجرز، بلوچستان ۾ ايف سي ۽ فاٽا ۾ دهشتگردن خلاف فوج پاران لڳاتار آپريشن ٿيندا اچن پيا. فاٽا (FATA) جيڪو 1980ع جي ڏهاڪي کان وٺي عقيدي پرست جهادي ويڙهاڪن جو مضبوط مرڪز هو، ان کي ڪنهن حد تائين دهشتگردن کان آجو ڪيو ويو پر دهشتگرديءَ جي اصل پاڙ کي ختم نه ڪرڻ ڪارڻ اها اڃان به موجود هئي. فاٽا ۾ آپريشن دوران روزانو درجنين دهشتگردن جي مارجڻ ۽ سندن ٺڪاڻا تباهه ٿيڻ جا اعلان ٿيندا رهيا آهن پر انهن جي ڪنهن آزاد صحافتي يا ٻئي ڪنهن ساک واري اداري پاران پڪ سان ساک ڪون ڏني آهي ته اهي خبرون صحيح هيون يا غلط.  توڻي جو وقتي طور تي دهشتگرديءَ جي واقعن کي ٿوري وقت لاءِ ٻنجو به آيو هو.

جيتوڻيڪ انهن سڀني آپريشنن دوران به بلوچستان ۽ پنجاب ۾ دهشتگرديءَ جا وڏا واقعا رپورٽ ٿيا پر، صورتحال ماضيءَ جي ڀيٽ ۾ گهڻي بهتر ٿيڻ لڳي هئي. پر آپريشن دوران گهڻا معاملا اڻ نبريل رهندا آيا آهن. جنهنڪري ملڪ جا سڄاڻ حلقا  ان حوالي سان پنهنجي ڊپ جو اظهار به ڪندا آيا هئا ته متان دهشتگرديءَ جو ورجاءُ واپس نه موٽي اچي. فاٽا ۾ آپريشن ٿيڻ جو هڪ نتيجو اهو نڪتو جو سوات آپريشن جيان ڪيترائي جهادي ويڙهاڪ روپ مٽائي افغانستان، سنڌ ۽ پنجاب جي مختلف علائقن ۾  وڃي پناهه ورتي ۽ پاڻ کي ٻيهر منظم ڪرڻ شروع ڪيو. فاٽا ۾ ٿيل آپريشن جي نتيجي ۾ دهشتگردن جا ٺڪاڻا تباهه ته ٿيا پر، انهن جا ٻين علائقن خاص طور تي پنجاب ۾ موجود ٺڪاڻا ساڳي طرح برقرار رهيا. فاٽا، ڪراچي ۽ بلوچستان جي مختلف علائقن ۾ سخت آپريشن کانپوءِ ويڙهاڪ گروهن جا مضبوط ڳڙهه جيڪي اڳواٽ کي پنجاب هئا سي اتي جو اتي جيئن جو تيئن رهندا پيا اچن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:پاڪستان جي تاريخ
واهي پانڌي

**واهي پانڌي** (انگريزي: Wahi Pandhi) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جو اهم تاريخي شهر آهي جيڪو ڪاڇي جي صحرا ۾ کيرٿر جبلن جي سلسلي منجهان نئي نليءَ ۾ وهي ايندڙ چشمن جي پاڻيءَ جي واهيءَ  جي ڪناري قائم آهي جنهن ڪري مٿس نالو واهي پيو. بعد ۾ پانڌي خان لغاري هن شهر ۾ آباد ٿيو ته سندس نالي پويان واهي پانڌي سڏجڻ لڳو. واهي پانڌي جوهي تعلقي جو اهم ۽ قديم وارپاري شهر آهي. واهي پانڌي گورک هل اسٽيشن کي قريب ترين شهر آهي جيڪو قديم رماني ۾ ڪوٽيرو دڙو تي قائم هو. آثار قديمه جي مشهور ماهر اين. جي. مجمدار  برطانوي هندستان جي ورهاڱي کان اڳ کوجنا وسيلي، واهي پانڌي لڳ ڪوٽيرو دڙي مان آمري (قديم آثار)، بلوچستان جي قُلي ۽ نال تهذيب جي دور جاآثار ڳولي لڌا هئا. واهي پانڌي شهر جي آبادي 50،000 جي قريب آهي. واهيءَ ۾  ڊگري ڪاليج به آهي ته اسپتال پڻ آهي.

## تاريخ
هيءَ وسندي موهن جي دڙي جي شهر تمدن کان اڳ جو هڪ ننڍو ڳوٺ يا واهڻ آهي. کوٽائي دوران اتان ٻه تهه مليا آهن.  هيٺيون تهه، جيڪو ڳوٺاڻي ثقافت واري دور جو آهي، اتان آمريءَ جي دؤر وارا ٿانون مليا آهن. جڏهن تہ مٿئين تھ مان هڙاپا دور جا مخصوص ٿانو ڳاڙهي تر تي ڪاري چٽسالي وارا مليا آهن. قديم آثارن جي ماهر فليم جي راءِ ۾ ته اهو ضرورري ناهي ته اهڙي چٽسالي واري ٿانو فقط هڙاپا دور سان واسطو رکندڙ هجن. جڏهن تہ هتان ملندڙ ڪن ٿانون جو واسطو ڏاکڻي بلوچستان سان به آهي. ٿانون کان سواءِ هتان افغانستان جي قديم آثار منڊيگڪ مان لڀندڙ قيمتي مڻيا، نيزا، چقمقي پهڻ وارا اوزار پڻ مليا آهن. چٽن ۾ پپر جو پن، مڇين جا ڇلر ۽ ڍڳن جا چٽ عام آهن. ڍڳي جو نمونو بلوچستان جي ڪلي-ميهي ڪلچر سان واسطو رکندڙ آهي. جڏهن ته مڇين جا ڇلر موهن جي دڙي سان واسطو رکندڙ آهن.

وسنديءَ ۾ ٻن قسمن جا گهر ملن ٿا. هن وسندي جا مرڪزي گهر جيڪي ننڍڙي ايراضيءَ ۾ پکڙيل آهن ۽ هڪ قدرتي مٿانهين دڙي تي آهن. انهن گهرن مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو تک هيءُ گهر جيڪي مرڪز ۾ آهن، اهي ڳوٺ جي چڱي مڙس ۽ سندس عزيزن جا هوندا ۽ ان مرڪزي رهائشي ايراضيءَ جي چوڌاري پري پري تائين چوٿائي کن ميل ۾ اڪيلا گهر يا گهرن جا ميڙاڪا لڌا ويا آهن، جيڪي ٻئي قسم جي گهرن ۾ شامل آهن، جتان ڪافي انداز ۾ ڀڳل ٿانون، قيمتي چقمقي پهڻ جا اوزار مليا آهن. اهي گهر وسنديءَ جي هارين نارين ۽ مالوندن جا هوندا. پانڌي واهي وسنديءَ جا رهواسي هاري ۽ مالدار هئا. پنهنجو گهڻو وقت مال چارڻ ۽ زراعت ڪرڻ تي صرف ڪندا هئا.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
مالياتي معاملن جو انتظام

هي اڪائونٽنگ جو هڪ اصطلاح آهي، جنھن کي **مالياتي معاملن جو انتظام** يا **مينيجمينٽ اڪائونٽنگ** (Management accounting) سڏيو ويندو آهي. هي صنعتي حساب ڪتاب کان الڳ معنيٰ رکي ٿو. هن ۾ بنيادي خرچ پکن، لاڳتن جي مڪمل ڄاڻ هجي ٿي، جنھن جي بنياد تي وڏا پروجيڪٽ فيصل ڪيا ويندا آهن. هي مالياتي ليکو هوندو آهي، جنھن جو واسطو سڄي ڪاروبار جي مالياتي معاملن سان هجي ٿو.

## حوالا

زمرو:ڪامرس
زمرو:اڪائونٽنگ
ڄام ھيبت خان

ٽلٽيءَ جي جنگ کان پوءِ سنڌين ٻي ويڙھ ارغون لشڪر سان **چالار** جي ميدان ۾ لڙي. انھيءَ ويڙھ ۾ سنڌين جي لشڪر جي اڳئين حصي جي اڳواڻي **ڄام ھيبت خان** (Haibat Khan) ڪئي. ڄام ھيبت خان، ڄام صلاح الدين جو پُٽ، سلطان مظفر گجراتيءَ جو ناٺي ۽ سنڌ جي حاڪم، **ڄام سنجر** جو پڙ پوٽو ھو.

گجرات جي حاڪمن سان سنڌ جي سمن جي سڱاوتي آڳاٽي ھئي. ھي ٻئي خاندان، اصل ۾ راجپوت ھئا، جيڪي پوءِ مسلمان ٿيا. فرق رڳو ھيءُ آھي ته سَما، چندر ونشي راجپوت (Chandawanshi Rajpoot) ھئا ۽ گجرات جا مظفريه حاڪم، سورج ونشي راجپوتن (Sooraj Wanshi Rajpoot) مان ھئا.

پھريون سَمون حاڪم ڄام جوڻو (jaam Joonno) ھو، جنھن مظفريه بادشاھن سان مٽيءَ مائٽيءَ وارو رستو رکيو. ڄام جوڻي جي ھڪ ڌيءُ سان گجرات (Gujraat) جي حاڪم محمد شاھ شادي ڪئي. اُنھيءَ مائيءَ پيٽان گجرات جو ناميارو حاڪم **محمود بيگڙو** پيدا ٿيو. اُنھيءَ بادشاهه پنھنجي ماءُ جي يادگار طور ننگر پارڪر ۾ ھڪڙي مسجد ٺھرائي، جنھن جا آثار اڃا تائين موجود آھن. اُنھيءَ سڱاوتيءَ کان پوءِ گجرات ۽ سنڌ جا حاڪم پيا ھڪ ٻئي سان مِٽيون مائٽيون ڪندا ھئا. جڏھن به ڪو سنڌي ڪنھن ڳالھ تان ناراض ٿيندو ھو ته گجرات ھليو ويندو ھو.

چالار (چيلار) جي جنگ جي محرڪ ڄام صلاح الدين جي ڀيڻ، گجرات جي شاھي خاندان ۾ پرڻايل ھئي ۽ سندس پُٽ ھيبت خان يا فتح خان جي گھر ۾ گجرات جي بادشاهه جي ڌيءُ ھئي.

ھيبت خان، ڏاڍو بھادر، دلير ۽ محب وطن ھو. جنگ چيلار ۾ جڏھن جنگ لاءِ صِفن جي ترتيب شروع ڪئي ويئي ته کيس **مقدمة الجيش** (مُھاڙي دستي) جو اڳواڻ مقرر ڪيو ويو ھو. اِنھيءَ جنگ ۾ ھُو ڏاڍي بھادريءَ، دليريءَ ۽ حُب الوطنيءَ سان وڙھندي، وطن لاءِ سِر ڏيئي سرھو ٿيو. اھا جنگ 1520ع ۾ لڳي ھئي.

## حوالا

زمرو:سما جاتيون
زمرو:سما شاهي گهراڻو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
ٺٽي تي قبضي کان پوءِ آزاديءَ لاءِ سنڌين جي پھرين ڪوشش

سيوھڻ فتح ڪرڻ کان پوءِ شاھه بيگ ارغون، دولهه دريا خان جي پُٽن ڏانھن سنڌ جي شاعر، قاضي قادن کي موڪليو ته ھُو دولهه جي پٽن **محمود** ۽ **مٺڻ** کي شاھه بيگ جي اطاعت لاءِ راضي ڪري. پر محب وطن پيءُ جي سورھيه پُٽن قاضي قادن سان مِلڻ کان ئي انڪار ڪيو. شاھه بيگ سيوھڻ کان **ٽلٽيءَ** (Ttaltti) ويجھو پھتو، ته جاسوسن کيس خبر ڏني ته محمود، مٺڻ، **ڄام سارنگ سھتو** ۽ **رڻمل سوڍو**، اوھان سان ڳالھائڻ لاءِ تيار آھن، پر **مخدوم بلاول** انھن کي نه رڳو ملڻ کان روڪيو ويٺو آھي، پر جنگ ڪرڻ لاءِ نصيحت ڪري رھيو آھي. اھا خبر ٻڌي، شاھه بيگ (Shah Beg Argghoon) ٻيڙين جي رستي درياھه پار ڪيو. ٽلٽيءَ جي سنڌين شھر کان ٻاھر نڪري، **جوڌا سنگھ سوڍي** (Jodhaa Singh Sodho) جي ڀاءُ **رڻمل سوڍي** کي لشڪر جو مھندار مقرر ڪري، ويڙهه جي تياري ڪئي. مير فاضل، شاھه بيگ جي لشڪر جي اڳئين حصي جو مھندار ٿي ميدان ۾ آيو ۽ جنگ شروع ٿي ويئي. اڃا ويڙهه هلي ئي ھئي ته شاھه بيگ پاڻ فوج وٺي پھتو. انھيءَ تازي فوجي مدد پھچڻ سان ارغون فوج جو حوصلو وڌي ويو ۽ انھيءَ فوج ڏاڍي تيز رفتاريءَ سان اڳتي وڌي، شھر جي دروازي تي قبضو ڪيو. سنڌين جو گهڻو لشڪر ميدان جنگ ۾ ڪم آيو، باقي ميدان ڇڏي، ڪنھن نئين مورچي ۽ ميدان جي ڳولا ۾ نڪري ويو. شاھه بيگ سوڀ کان پوءِ فاتحاڻي شان سان شھر ۾ داخل ٿيو، پر سندس اُميدن جي اُبتڙ شھر جي گھِٽيءَ گھِٽيءَ ۾ ارغون لشڪر کي سخت مزاحمت سان منھن ڏيڻو پيو. شھر جو ھر مرد، عورت، ٻڍو، ٻار، ڪاريگر، ھنرمند، عالم، خطابي ۽ شاعر، مغل فوجين لاءِ ھڪ جانٺي جوان جو روپ اختيار ڪري ويو. پورا ٽي ڏينھن ٽلٽيءَ جي شھر ۾ لڙائي، قتل عام، خونريزي ۽ باھه جو ناچ ٿيندو رھيو. سنڌي، پنھنجي ماتر ڀوميءَ جي محبت ۾ قتل ٿيندا رھيا. ٽلٽيءَ جو شھر، ماڻھن ۽ سامان کان بلڪل خالي ۽ تباھه ٿي ويو. اُنھيءَ جنگ ۾ **رڻمل سوڍو**، **ڄام سارنگ سھتو**، **مِٺڻ** ۽ **محمود** مارجي ويا.

ھن جنگ جي خاص اھميت اُن ڪري به آھي، جو اُن ۾ تخت ۽ تاج جي بدران حب الوطنيءَ جو خاص جذبو ڪم ڪري رھيو ھو ۽ سنڌ جا ماڻھو ديس جي آزاديءَ لاءِ پنھنجي پوري سگهه سان ڌارئين ڦورو ۽ ڌاڙيل سان ٽڪراءُ کائي رهيا هئا، جيڪو پنھنجو مُلڪ ۽ عورتون رضا خوشيءَ سان بابر جي حوالي ڪري، سنڌ تي قيامت وانگر اچي ڪڙڪيو. ٻي وڏي ڳالھه ته ھيءَ جنگ، مذھب ۽ ويڇن کان بلند ٿي، قومي بنيادن تي وڙھي ويئي؛ جنھن ۾ ھندو مسلم، پنڊت، مولوي، صوفي، جوڳي، جاگيردار ۽ ھاريءَ جو  اتحاد ۽ اتفاق نظر اچي ٿو. جنگ جي سپھ سالار **رڻمل سوڍي** جي ڪمان ۾ **مخدوم بلاول** (Makhdoom Bilawal) جھڙي ولي الله جا خليفا ۽ شاگرد به مادر وطن جا نعرا ھڻندي شھيد ٿيا.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
جيوٽيگنگ

جيو ٽيگنگ (Geo tagging) انٽرنيٽ (ڳنڍڄاڙ) جي دنيا جو هڪ فيچر آهي، جنهن جي ذريعي ڪوبه شخص، ڇِڪيل تصوير جي باري ۾ ڄاڻ حاصل ڪري سگھي ٿو ته هِي تصوير ڪهڙي جڳهه تي ورتي وئي آهي ۽ هِي تصوير ڪنهن جي آهي يا ڇا جي آهي. جيو ٽيگنگ هڪ اهڙو طريقيڪار يا پراسيس آهي، جيڪو ڦوٽوئن، وڊيوز، ايس.ايم.ايس يا ويبسائٽن ۾ جغرافيائي سڃاڻپ کي شامل ڪري ٿو. اسان جيڪا به تصوير ڇِڪيون ٿا، ائنڊرائيڊ سسٽم ان ۾ جيوٽيگنگ شامل ڪريو ڇڏي. جيو ٽيگنگ ڪئمرا آن ڪرڻ مهل پاڻمرادو آن ٿيو وڃي، جيڪو بند پڻ ڪري سگھجي ٿو، جيو ٽيگنگ ذريعي هن وقت نه رڳو گوگل ۽ فيسبڪ پر دنيا جون کوڙ ساريون ڪمپنيون پنهنجن موبائل ايپليڪيشنز ۾ استعمال ڪري رهيون آهن. ڪئمرا واريون ايپليڪيشنز جيو ٽيگنگ ڪتب آڻيندي ڇِڪيل ڦوٽوئن جي ڄاڻ محفوظ ڪري وٺنديون آهن. 

## گوگل وٽ جيو ٽيگنگ ٻن طريقين سان ٿيندي آھي
*1. پاڻمرادو جيو ٽيگ: هن ٽيگنگ تحت گوگل پاڻ دنيا جي نقشي تي ڪٿي نه ڪٿي اڳواٽ نشان لڳل ھجڻ ڪري پنھنجي نقشي ۾ داخل ڪري ڇڏيندي آھي. ان کي گوگل جي نقشي تي لاوارث نشان (Orphan tag) سمجھيو ويندو آھي. ھن قسم جي ٽيگ کي نه ته ترميمي سگھجي ٿو نه وري ان ۾ ڪا ڄاڻ داخل ئي ڪري سگهجي ٿي.

*2. مڪمل جيو ٽيگ: ھن قسم جي جيو ٽيگ ۾ ھيٺيون شيون لازمي ھونديون آھن.
الف: ماڳ مڪان جي ڄاڻ، مڪمل نالو، ماڳ جو درجو يا ڀاڱو، رابطي لاءِ فون نمبر، ڪا ويب سائيٽ، ماڳ جي تصوير، وڊيو يا 360 اسڪريني سير وغيره
ان جيو ٽيگ کي اڃا بھتر کان بھتر ڪرڻ لاءِ ترميم جي 100 سيڪڙو جاءِ موجود ھوندي آھي ۽ گوگل جي سڀني واپرائيندڙن (صارفن) کي کليل اجازت ھوندي آھي ته ان ۾ پنھنجي ڪئمرائن مان نڪتل تصويرون رکي سگهن.
ان کان اھم ڳالھ اھا ته اھا ٽيگ وري گوگل جي ”ڪاروباري ويبسائيٽن“ ۾ پاڻمرادو ھڪ ويب سائيٽ جو ڊومين ڏيندي آھي، ۽ تصديق (پَڪ) ڪرائي ان ماڳ جو آفيشل گوگل پلس جو صفحو به ٺاھي سگهجي ٿو.

## حوالا

زمرو:ٽيڪنالاجي
سهمتي

اتفاق راءِ، يڪراءِ، سهمتي، هڪجهڙائي يا ڪنسينسس (Consensus) لاطيني ٻوليءَ جو هڪ اصطلاح آهي، جنهن جي لفظي معنا آهي”گڏ محسوس ڪرڻ“. عام طور حڪومتي سرشتن ۾ چونڊڻ جي آزاديءَ ۽ عام راءِ واري حق جي اڻاٺ سبب فيصلو ڪرڻ جو طريقيڪار اتفاق راءِ سان ڪيو ويندو آهي . اهڙو اتفاق، جنهن تي لاڳاپيل ڌرين کي ڪو وڏو اعتراض نه هجي ۽ ٿورائيءَ جي راءِ کي به فيصلي ۾ شامل ڪيو ويو هُجي. هي عمل ’ڳالهه ٻولهه واري سفارتڪاريءَ‘ ذريعي چڱ مڙسيءَ جي جذبي سان، گڏيل قومن جي ’سمنڊ واري قانون بابت ٿيل ڪنوينشن‘ ۾ باضابطا طور ’جينٽل مين ايگريمينٽ‘ جي ٺهڻ دوران هڪ شِق طور شامل ٿيو. هاڻي اهو طريقو ڪيترن ئي فورمن ۽ ڪانفرنسن ۾ استعمال ٿئي ٿو.’ اتفاق راءِ‘ گڏيل راضپي ۽ گڏيل راضپي لاءِ ٿيندڙ ڪوششن وارين ٻنهي معنائن ۾ استعمال ٿئي ٿو. ان ۾ هر ڌُر جي خواهشن جو ڪو نه ڪو حصو شامل ڪرڻ، فيصلي ۾ سڀني شامل ڌُرين جي راءِ کي جائتو ڪرڻ ، ذاتي/ گروهي مفادن کان مٿائون ٿي گڏيل ڀلائيءَ جي جذبي کي ترجيح ڏيڻ، لاڳاپيل هر ڌُر طرفان پنهنجين صلاحيتن کي ٿيندڙ فيصلي ۾ سيڙائڻ، وڌ کان وڌ ڌُرين کي فيصلي ۾ شامل ڪرڻ لاءِ جاکوڙڻ ۽ اختلافي ڌُرين جي فيصلي جو حصو بڻائڻ وارا نُڪتا شامل هوندا آهن.

## حوالا

زمرو:ارتقائي طريقو
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:جمھوريت
زمرو:سياست
زمرو:گڏجاڻي
رگ ويد

**رگ ويد** (؛
(Sanskrit:ऋग्वेद)
رگ جي معني آھي: تعريف، چمڪ ءويدا جي معني آهي: ڄاڻ. هزارين سال اڳ سنڌو درياهه جي ڪناري تي لکيل مذهبي رچنائن جي چئن مجموعن: ”رگ ويد“، ”سام ويد“، ”يجر ويد“ ۽ ”اٿر ويد“ مان پهريون مجموعو آهي. رگ ويد ۾ ڏھ هزار منتر يا مناجاتي گيت آهن. اهو ويد مڪمل نظم جي صورت ۾ آهي، جنهن ۾ هندن جي خدائن جي تعريف ۽ بزرگيءَ متعلق گيت جمع ڪيا ويا آهن ۽ ديوتائن کي مخاطب ڪري کانئن دعائون طلب ڪيون ويون آهن. رگ ويد باقي سڀني ويدن ۾ سڀ کان پراڻو آهي. هن ويد ۾ سنڌو درياهه ۽ سنڌ جو ذڪر پڻ ملي ٿو.
thumb|300px|''رگويد '' جو اڻويھين صديءَ جو نسخو جيڪو ديوناگري ۾ لکيل آهي

رڳ ويد يا رگ ويد (Ragg Ved or Rug Veda) سناتن ڌرم يا هندو ڌرم جو حصو آهي. اٿر ويد چئن ويدن مان آخري يعني چوٿون ويد. آڳاٽي ۾ آڳاٽو رگ ويد، اُن کان پوءِ يجر ويد ۽ سام ويد، اهم ڌرمي گرنٿ آهن. جڏهن ته چوٿون نمبر اٿر ويد پوئين دور جو ويد آهي، جنهن ۾ ٽوڻا ڦيڻا ۽ منتر شامل آهن.

رڳ ويد مقدس ۾ بيان ڪيل آهي ته،


سنڌ گهوڙن ۾ شاهوڪار آهي،

رٿئن ۾ شاهوڪار، ڪپڙن ۾ شاهوڪار،

عاليشان هيرن جواهرن ۾ شاهوڪار،

کائڻ پيڻ ۾ شاهوڪار ۽

هن سنڌو جا ڪپر سُرهن گلن سان ڀريا پيا آهن.

(رڳ ويد، منڊل 10)

رگ ويد جي ٻولي ۽ پارسين جي زنداوستا جي ٻولي هڪ ٻئي کي بلڪل ويجهيون آهن. زنداوستا گهڻو پوءِ جو لکيل آهي ۽ ان جي ٻولي ڪيتريقدر قديم پارسيءَ جهڙي آهي.

## رگويد جا گيت

رِگ ويد جا حمديہ گيت قديم ترين زماني ۾ به قديم هندستانين جي تهذيب، رهڻي ڪهڻي، هنر، صنعتن، جنگين ۽ فتوحات جي هڪ وفادار تصوير محفوظ ڪن ٿا. رِگ ويد ۾ هزار کان وڌيڪ گيت شامل آهن، جيڪي فطرت جي ديوتائن کي مخاطب ڪري چيا ويا آهن، جهڙوڪ اگني (باهه)، اندر (مينهن جو ديوتا)، ورڻ (آسمان)، سَوِتا (سج) ۽ مروت (طوفاني هوائون) وغيره<. جيتوڻيڪ عبادت فطرت جي قوتن ڏانهن ڪئي ويندي هئي، قديم هندستانين کي اها سمجهه هئي ته اهي سڀ قوتون هڪ ئي اعليٰ خدا سان وابسته آهن. رِگ ويد ۾ چيو ويو آهي:

رگويد ۾ پنجاب جي دريائن جو بار بار ذڪر ملي ٿو، جن کي گڏيل طور تي سپت سنڌو چيو ويو آهي، جن مان پهريون سنڌو (انڊس) ۽ آخري سرسوتي درياهه آهي. ان مان واضح ٿئي ٿو ته آريه نسل جي ماڻهن جي ابتدائي آبادڪاري انهن ٻن دريائن جي وچ واري علائقي ۾ ٿي هئي.

۔

## رگ ويد ۾ سنڌ ۾ آيل زلزلن جو ذڪر
رگ ويد ۾ **سپت سنڌو** (Sapat Sindhu) (سنڌو ماٿر جي ستن دريائن واري ملڪ) جو ذڪر آهي، تنهن ۾ سنڌ جي حدن جو ذڪر نه ٿو ملي. رگ ويد جي منڊل 2، سوڪت 17 ۾ ڏهڪائيندڙ زلزلن جو ذڪر آهي، جن انهيءَ وقت ۾ ئي ملڪ جي طبعي صورت ۾ ڦيرو پئي آندو. رگ ويد کانپوءِ جي احوالن مان به ائين ظاهر آهي ته وقت بوقت زلزلن ۽ سنڌونديءَ جي ڦيرين گيرين ڪيئن ساوا پاسا سُڃا، ۽ سڃا پاسا ساوا ڪيا آهن. سنه 962ع ۾ اهڙو هڪ زلزلو آيو، جنهن **بکر وارا ٽَڪَر** به ٽوڙي ڇڏيا، ۽ الور ۽ ٻيا ڪيترا آباد شهر ويران ٿي ويا. سنڌونديءَ، جا **الور واري ٽڪريءَ** جي بنهه هيٺان وهندي هئي، تنهن پنهنجو رخ ئي ڦيرائي ڇڏيو. پڇاڙيءَ وارو زلزلو 1819ع ۾ ٿيو، جنهن سنڌ جي سڄي لاڙ واري ڀاڱي جي طبعي صورت ڦيرائي ڇڏي، ۽ ڪڇ جو رڻ، جنهن مان اڳي درياهه وهندو هو، ۽ راحموڪي بازار (Raahmoki Baazaar)، سنڌڙي ۽ ٻيا بندر به اُتي هئا، تن به پنهنجي سهڻي صورت ڦيرائي، ۽ برپٽ ٿي پيو.

## حوالا

زمرو:ھندومت

زمرو:سنڌو ندي
زمرو:هندو لکتون
زمرو:ڪتاب مقدس
20 جمادي الثاني

## واقعا

## پيدائشون
* فاطمه زهرا جي پيدائش جمعي تي بعثت جي پنجين سال ۾ مڪي ۾ ٿي۔

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

20
21 جمادي الثاني

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 13ھ - حضرت ابوبڪر صديق جي وفات۔

## موڪلون ۽ ڏڻ

21
22 جمادي الثاني

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 13ھ - بمطابق 23 آگسٽ 634ع حضرت ابوبڪر صديق مديني ۾ فوت ٿيا.

## موڪلون ۽ڏڻ
* 22 جمادي الثاني تي يوم صديق ملھايو ويندو آھي.

22
فيروز فقير ويراڙ

جڏھن ميان نصير محمد کي، ميرزا خان پنيءَ دوکي سان گرفتار ڪرائي ھندوستان وٺي ويو، تڏھن به سنڌ ۾ مغلن جي خلاف فقير جي آزاديءَ جي جنگ جھَڪي ڪانه ٿي ۽ اِنھيءَ جنگ کي جاري رکندڙ فقيرن مان، فيروز **فقير ويراڙ** سرِ فھرست آھي.

ھڪ دفعي فيروز فقير جي قيادت ۾ فقيرن بکر جي گورنر مير يعقوب کي وڏي هار ڏني. اُن کان پوءِ به فقير ننڍين ننڍين جنگين ۾ مغلن جي حامين کي شڪستون ڏيندا رھيا. پوري ساھتي پرڳڻي تي فيروز فقير ۽ فريد فقير جي ڪوشش سان قبضو ٿيو. انھيءَ پرڳڻي ۾ فيروز فقير ھڪ نئين شھر جو بُنياد وڌو، جنھن کي اڄ ”نوشھرو فيروز“ چيو وڃي ٿو.

اڳتي ھلي ميان دين محمد جي دؤر ۾ سنڌين جي نا اتفاقي، وري ميرزا پنئي کي فقيرن تي حملي ڪرڻ لاءِ گِھلي آئي، پر اُن جي دال نه ڳري ۽ فيروز فقير جي اڳواڻيءَ ۾ فقيرن کيس هار ڏني. انھيءَ شڪست جو ٻُڌي، مغليه درٻار مان مغلن جو ناميارو سردار امير شيخ جھان، فقيرن کي ناس ڪرڻ لاءِ مقرر ٿيو. انھيءَ شخص ايندي شرط فقيرن تي حملو ڪيو.

فقيرن طرفان اُتي ڏيري جي قلعي مان ٻاھر نڪري، فيروز فقير جي اڳواڻيءَ ۾ ڳيريلي ۾ مغل لشڪر تي ڇاپو ھنيو، جنھن مغلن جون وايون بتال ڪري ڇڏيون. ھوڏانھن ميان دين محمد فيروز فقير جي مدد لاءِ ٻيو لشڪر موڪليو. ٻنھي لشڪرن گڏجي فيروز فقير جي اڳواڻيءَ ۾ مغل فوج تي حملو ڪيو، جنھن ۾ مغل سردار مارجي ويو ۽ بکر جي حاڪم ڀڄي جان بچائي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
مادر علمي

**مادر علمي** (Alma- Mater) اسڪول، ڪاليج، يونيورسٽي، جنهن مان تعليم پرائي وئي هجي، پر خاص طور هي اصطلاح يونيورسٽيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، ڇو تہ يونيورسٽيءَ کي سڀني علمن جي ماءُ چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:تدريسي اصطلاح
ڄام کنگھار

مرزا شاھه حسن ارغون (Mirza Shah Beg Argghoon)، سوچيو ته ساموئي شھر جا اُھي ماڻھو، جي ساموئيءَ تي ارغون قبضي کان پوءِ ڪَڇ ڏانھن لڏي ويا آھن ۽ اُتي رھيا آھن، تن کي پنھنجو ڪرڻ گھرجي، نه ته اُھي سدائين ارغون حڪومت لاءِ خطري جو سبب بڻبا رھندا. 

اُنھن سمن ۾ **ڄام کنگھار** (Jjaam Kkhanghaar) نالي سمن جو چڱو مڙس ھو، جنھن جو ڏھڪاءُ سنڌ ۽ ڪَڇ ۾ مشھور ھو. ھُو وڏو دلير باھمت ۽ وطن دوست انسان ھو. ھن ڪَڇ ۾ رھي، جاڙيجن ۽ سوڍن سان ملي، دشمنن سان مقابلي جون تياريون پئي ڪيون. اِھي حالتون جاچي، مرزا شاھه حسن، ڄام کنگھار کي ھيٺيون خط لکيو:
”توکي خبر آھي ته گهڻي وقت کان اسان هن مُلڪ تي قبضو ڪري چُڪا آھيون. اسان ھيءُ مُلڪ فتح ڪيو آھي ۽ اُن کي گند ڪچري کان صاف پاڪ ڪري ڇڏيو آھي. ھاڻي تنھنجي لاءِ مناسب آھي ته ڪَڇ جا بھترين گھوڙا، جن جي مشھوري ٻڌي وڃي ٿي، اسان لاءِ وٺي اچ ۽ اسان کان نوڪريون ۽ عھدا حاصل ڪري، ھِن توھان جي پنھنجي مُلڪ ۾ آرام سان اچي رھه. اسان جي پاڙي ۾ رھي، تون پنھنجي ناداني ۽ غفلت جي ڪري، اسان جي برابريءَ ۽ ھڪجھڙائيءَ جا جيڪي خيال رکين ٿو، تن کي پنھنجي دل مان ڪڍي ڇڏ. جيڪڏھن توکي اسان جي اطاعت ۽ فرمانبرداري منظور ھجي ته تنھنجي لاءِ مناسب آھي ته قيمتي تحفن سان گڏ پنھنجي گذريل ڪوتاھين ۽ ڏوھن تي لکت ۾ معافي وٺي، اسان جي قدم بوسيءَ جي سعادت حاصل ڪر. اھڙي صورت ۾ ھن مُلڪ کي پنھنجو اباڻو مُلڪ سمجھي، امن جي جڳھ تصور ڪر. جيڪڏھن نه، ته پوءِ خوب ياد رک ته اسان جو ارادو احمد آباد ۽ گجرات ڏانھن آھي. اسان جڏھن ايڏانھن وينداسين، تڏھن تنھنجي واٽ وٺي وينداسين ۽ غرور جي اُھا ھوا جيڪا تنھنجي دماغ ۾ ويٺل آھي، سا ڪڍي ڇڏينداسون.“ 

جڏھن ھيءُ خط، جنھن ۾ ڌمڪي ۽ نرمي ٻئي موجود ھيون، ڄام کنگھار کي پھتو، تڏھن ھن ارغون فاتح کي جيڪو جواب ڏنو، اهو بي مثال آھي. ڄام کنگھار لکيو:

”اسان جابلو ماڻھو پٿر وانگر آھيون. اسان پنھنجي عزت جي حفاظت چڱيءَ طرح ڪري ڄاڻون ٿا. اسان پنھنجي ٿورڙي روزيءَ تي آسرو ڪيو ويٺا آھيون. اسان وٽ ايتري دولت ناھي جو گھوڙا ۽ قيمتي جنسون پنھنجي مُلڪ مان حاصل ڪري، تنھنجي لاءِ موڪليون. اسان جي گذارن جي صورت ھيءَ آھي، جو اسان ڪن بکين اگھاڙن راجپوتن کي لُٽ مار لاءِ سنڌ ۽ گجرات موڪليندا آھيون. اھي تلوار جي زور سان جيڪي ڪجهه ڦري آڻين ٿا، ان تي اسان جو گذارو آھي. اُن حالت کان پوءِ به جيڪو شخص پنھنجي ننگ ۽ عزت جي شيشي کي ھن پٿر سان ٽوڙڻ چاھي؛ پنھنجي شيشي کي ھن سنگِ خارا تي اڇلائڻ گھري ۽ پنھنجو مال دولت ھنن بکين اگھاڙن جي حوالي ڪرڻ جي خواھش ڪري، ته پوءِ سندس مرضي. ان کان وڌيڪ ٻي ڪھڙي خوشيءَ جي ڳالھ ٿيندي، جو رب سائين ڪنھن جي روزي ان جي گھر موڪلي ڏئي. اسان تنهنجي اچڻ جا منتظر آھيون.“

انھيءَ خط جي لھجي مرزا شاھه حَسن کي مڇرائي وڌو ۽ ھو ھڪدم لشڪر وٺي ڄام کنگھار تي ڪاھي ويو. ڄام جي سپاھين ۽ ساٿين ارغون فوج سان کليل جنگ وڙھڻ نا مناسب سمجھي، ڇاپا مار جنگ شروع ڪئي. سنڌي سپاھي رات جو لِڪي، شاھه حسن جي لشڪر تي راتاھا ھڻندا ھئا ۽ جيڪي کُوھه ۽ تلاءَ مرزا شاھه حسن جي رستي ۾ ايندا ھئا، تن ۾ مُئل جانور ۽ ٿوھر وجھي، پاڻيءَ کي زھريلو ۽ اڻ واپرائيجندڙ بڻائي وري جبلن ۾ لِڪي ويندا ھئا. مرزا شاھه حسن انھن مصيبتن کان بيزار ٿي، گجرات ۽ احمد آباد جي فتح جو ارادو بدلائي، **ڄام کنگھار** جي سپاھه سان نالي ماتر صلح ڪري موٽي آيو. ڄام کنگھار ان کان پوءِ به خاموش ٿي نه ويٺو ۽ ارغونن سان وڙھيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
پاڪستان ۾ عام موڪلون

**پاڪستان ۾  عام موڪلون** are celebrated according to Islamic or Gregorian calendars for religious and civil purposes, respectively. Religious festivals like Eid are celebrated according to the Islamic calendar whereas other national holidays like international labour day, Pakistan day, and Quaid-i-Azam Day are celebrated according to the Gregorian calendar.

## پاڪستان ۾ موڪلون

## اڌ موڪلون يا قومي ڏينھن
In addition to the holidays now no longer national holidays, several commemorations are observed as national days without a holiday:

* April 21 - Death Anniversary of Allama Muhammad Iqbal
* April 22 - National Book Day
* May 28 - Youm-e-Takbir
* September 6 - Army Day/Defence Day or armed forces day of Pakistan (Youm-e-Fauj)
* September 7 - Air Force Day (Youm-e-Fizaia) Depend on Federal Government 
* September 8 - Victory Day/Navy Day (Youm-e-Bahria)
* October 16 - Death anniversary of Liaquat Ali Khan
* October 24 - Azad Kashmir Day (Youm-e-Tasees)
* December 7 - National Voter's Day

## پڻ ڏسو
* List of festivals in Pakistan
* Muslim holidays

## حوال

## خارجي ڳنڍڻا


موڪلون
زمرو:پاڪستسن ۾ ڏڻ
پاڪستان
پاڪستان جو سنيما

پاڪستان قائم ٿيڻ وقت لاهور ۾ صرف ٻه اسٽوڊيو هئا،  جيڪي به نامڪمل هئا، ان ڪري هتي فلم سازي وڏي پئماني تي ترقي نه ماڻي. 1948ع ۾ هڪ صرف فلم ٺهي، 1949ع ۾ ست (7)۽ 1950ع ۾ نوَ (9) فلمون مڪمل ٿيون. هن وقت 6 فلم اسٽوڊيو لاهور ۾ ۽ ٻه ڪراچيءَ ۾ آهن، جن مان ڪي اسٽوڊيو ساز ۽ سامان جي لحاظ سان معياري آهن. گهڻيون فلمون پنجابي ٻوليءَ ۾ ٺهن ٿيون. ان کان پوءِ ٻئي نمبر تي اردو فلمون آهن. پشتو ۽ سنڌي ٻولين ۾ به ڪي فلمون ٺهيون آهن. هن وقت پاڪستاني سئنيمائن ۾ ڪي خاص معياري فلمون ڪو نه ٿيون هلن. پر ٽيلي فلم پراڊڪشن عام ٿي آهي، جيڪي اردو ۽ سنڌيءَ ۾ به ٺهن ٿيون ۽ انهن ۾ نجي ادارا ڪم ڪن ٿا. جڏهن ته فلم انڊسٽريءَ کي هٿي وٺرائڻ جي سخت ضرورت آهي.

پاڪستان جون ڪجهه دستاويزي فلمون بين الاقوامي ميلن ۾ انعام به کڻي آيون، جن مان هڪڙي فلم ”پاڪستان جي ڪهاڻي“ 1966ع جي مقابلي ۾ پيش ڪئي وئي. فلمي صنعت کي هٿي ڏيڻ لاءِ حڪومت گهڻيون سهوليتون مهيا ڪري رهي آهي، انهيءَ سلسلي ۾ فلم ڊيولپمينٽ ڪارپوريشن جو قيام قابل ذڪر آهي.پر ويجهي ماضيءَ ۾ ڪيتريون ئي دستاويزي ۽ ٽيلي فلمون عالمي سطح تي مشهور ٿيون.

## فلم انڊسٽري
زمرو:پاڪستان جي سنيما
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
ميٽنگ سنڌ

**ميٽنگ** پاڪستان جي صوبي سنڌ ھڪ ٻھراڙيءَ آھي. ھتي ھڪ ريلوي اسٽيشن ميٽنگ ريلوي اسٽيشن بہ آھي. ھي ڊگھائي ڦاڪ 25.73 ۽ ويڪرائي 67.94 تي آھي.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* ميٽنگ جو نقشو
## حوالا

زمرو:سنڌ جا گوت
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
اِلا

منو ڀڳوان جي ٽئين مکيه پٽ جو نالو ”**اِلا**“ (**Illa**) هو، جنهن بابت چيل آهي ته هو پوءِ مرد مان ڦري زال ٿيو هو. **اِلا** جو ناميارو پٽ راجا پروروس هو، جنهن **پرتيسٿان** (هاڻوڪي الله آباد) ۾ اچي راڄ ڪيو، ۽ چندرونسي گهراڻي (Chandravansi dynasty) جو بنياد وڌائين. انهيءَ گهراڻي وارا ”الا“ جو اولاد هئا، تنهنڪري ”آئل“ (اِلا جو اولاد) سڏبا هئا. اهي ئي ”آئل“ آريه لوڪ هئا، جن سنڌو ماٿر اچي وسائي. اهي ”آئل“ ڪٿان آيا؟ پراڻن پستڪن مان پڌرو آهي تہ آهي نڪي اصل هندستان جا رهاڪو هئا، نڪي وچ ايشيا جا ويٺل هئا؛ پر سندن گهراڻي جو بنياد وجهندڙ راجا پروروس ميرو پربت کان هماليا جبل (Himalayan heights) وارا لَڪَ لتاڙي هندستان ۾ آيو هو. **مسٽر پارجيٽر** ڪلڪتي هاءِ ڪورٽ جي جج، هندن جي پراڻن مان جيڪي تاريخي احوال سوڌي ڪڍيا آهن، تن ۾ ائين ئي ڄاڻايل آهي. 

## حوالا

زمرو:هندو پُراڻ ۾ ڪردار
زمرو:هندو ديويون
زمرو:چندر ونشي
زمرو:هندو پُراڻ ۾ ڪردار
پاڪستان اسٽيٽ آئل

**پاڪستان اسٽيٽ آئـل** پاڪستان جي هن سڀ کان وڏي پيٽروليم ڪمپنيءَ جو بنياد 3 جون 1974ع تي پيو، جنهن کي پهرين ”پاڪستان اسٽوريج ڊيولپمينٽ ڪارپوريشن“ سڏيو ويو، ان بعد هڪ نئين منصوبي هيٺ ”اسٽيٽ آئل ڪمپني لميٽڊ“ سڏي وئي. هيءَ ڪمپني وفاقي حڪومت جي هٿ هيٺ رهي. ان ۾ پاڪســتــان نيـشــنـل آئل لمـيـٽڊ (PNO) ۽ پريميئر آئل ڪمپني لميٽڊ (PCC) کي به ضم ڪيو ويو. ڪجهه وقت کان پوءِ ان کي پبلڪ لميٽڊ ڪمپنيءَ ۾ تبديل ڪري، ان کي پاڪستان اسٽيٽ آئل ڪمپني(PSO)  رکيو ويو. هن ڪمپنيءَ جي مقصدن ۾: 

* (1) خودڪفيل سرڪاري پاليسيءَ موجب پيٽروليم مصنوعات جي مارڪيٽنگ ۾ وڌ ۾ وڌ حصيداري، 

* (2) پيٽروليم شعبي ۾ مارڪيٽنگ، اسٽوريج، ورهاست ۽ وڪري جي ترقياتي پروگرامن ۾ ڀرپور شرڪت، 

* (3) عام شهرين ۽ آبادگارن جي عام استعمال لاءِ پيٽروليم جي هر وقت موجودگي يقيني بڻائڻ، 

* (4) پيٽرول جي شين ۾ ملاوٽ خلاف مدد ڪرڻ وغيره شامل آهن.

پي. ايس. او وفاقي حڪومت جي مقرر مئنيجنگ ڊائريڪٽر جي نگرانيءَ ۾ ڪم ڪندي آهي. ڪمپني پيٽروليم ۽ قدرتي وسيلن جي وزارت هيٺ آهي. ڪمپنيءَ جي هيڊ آفيس ڪراچي، ڪلفٽن ۾ واقع آهي.
زمرو:پاڪستان جون تيل ۽ گئس ڪمپنيون
زمرو:پاڪستان حڪومت جي ملڪيت ڪمپنيون
پاڪستان اسٽيل ملز

**پاڪستان اسٽيل ملز ڪارپوريشن**، پاڪستان جو قومي فولادي ڪارخانو آهي، جيڪو ’ڪراچي اسٽيل پراجيڪٽ‘ جي نالي سان آگسٽ 1968ع ۾ پبلڪ سيڪٽر تحت شروع ڪيو ويو ۽ پوءِ ان کي ڪمپنيز ائڪٽ تحت رجسٽرڊ ڪيو ويو. هنجي پيڙهه جو پٿر 30 ڊسمبر 1973ع تي ان وقت جي وزيراعظم (شهيد) ذوالفقار علي ڀُٽي رکيو.

1969ع ۾ پاڪستان اسٽيل ملز جي اڏاوت لاءِ فزيبلٽي رپورٽ تي ڪم شروع ڪيو ويو. 1971ع ۾ پاڪستان ۽ USSR وچ ۾ پاڪستان اسٽيل مل جي اڏاوت دوران فني ۽ مالي تعاون بابت معاهدو ٿيو.

ان کان اڳ هيڏي وڏي پراجيڪٽ تي ڪم نه ٿيو هو، تنهن ڪري اعليٰ ماهرن کان مدد ورتي وئي.
هي ڪارخانو ڪراچيءَ جي اوڀر طرف 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي پپريءَ (بن قاسم) وٽ  18600 ايڪڙن تي مشتمل آهي، جنهن ۾ پلانٽ جي پکيڙ 10،390 ايڪڙ آهي. هن وقت پاڪستان اسٽيل مل پاڪستان جي مڙني صنعتي ڪمپنين کان وڌيڪ اپت ڏيندڙ ڪارخانو آهي، جيڪو ساليانو 3 ملين ٽن اسٽيل پراڊڪٽ ڏيندو آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان حڪومت جي ملڪيت ڪمپنيون
پاڪستان جو جهنڊو

**پاڪستان جو قومي جهنڊو** مستطيل شڪل جو آهي، جنھن جو چوٿون حصو اڇو ۽ ٽي حصا گهاٽي سائي رنگ جا آهن. اڇو حصو اقليت وارين قومن کي ظاهر ڪري ٿو. سائو حصو جنھن جي وچ ۾ هلال (پھرين تاريخ جو چنڊ) ۽ پنج ڪُنڊو تارو ٺھيل آهي، سو مسلمانن جي نمائندگي ڪري ٿو.

زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
پاڪستان سپر ليگ 2017ع

## افتتاحي تقريب

ليگ جي افتتاحي تقريب دبئي انٽرنيشنل ڪرڪيٽ اسٽيڊيم، دبئي ۾ 9 فيبروري تي ٿي ھئي۔ جنهنجي  ميزباني  اداڪار فھد مصطفيٰ ڪئي ھئي۔ 2016ء ليگ جي فاتح اسلام آباد يونائيٽڊ  ميدان ۾ روايتي شلوار قميص ۾ مارچ ڪيو۔ پاڪستاني ثقافتي پرفارمنس ۾ ڍولچين براھ راست شان دار مظاھر ڪيو، جميڪن پاپ اسٽار ۽ گلوڪار شگي، وري پاڪستاني گلوڪارن جن ۾ شھزاد روئي ۽ علی ظفر ليگ جي ترانن باترتيب "بھلے بھلے" ۽ "اب کھیل جمے گا" تي ڪارڪردگِي جو مظاھرہ ڪيو۔ 26،000 ھجوم  ميدان ۾ رنگا رنگ تقريب ۾ شرڪت ڪئي۔ تقريب آتشبازي سان گڏ ختم ٿي۔۔

### رانديگر

## حوالا

زمرو:پاڪستان سپر ليگ
ڇڪتاڻ ۾ واڌ

**ڇڪتاڻ ۾ واڌ**, تڪڙي واڌ، تڪراري ڊوڙ يا ايسڪيليشن (Escalation) ڪن به ٻن تڪراري ڌرين وچ ۾ نفسياتي توڙي طبعي حوالن سان ڇڪتاڻ ۾ واڌ جو عمل کي چيو وڃي ٿو، جيڪو ٻنهي ڌرين ۽ ساڻن واسطيدارن ۾ ڳڻتيءَ ۽ بيچينيءَ جي صورتحال کي جنم ڏئي. ان صورتحال ۾ ٻن ملڪن جي سرحدن تي فوجن جي انگ ۾ واڌ، هٿيار ٺاهڻ جي عمل ۾ تيزي، پروپيگنڊائي طريقن ۾ تيزي ۽ ٻيا ڪيترا سگهارا محرڪ اچي وڃن ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هي اصطلاح پهريون ڀيرو 1938ع ۾ ڪتب آندو ويو ، پر ڪولڊ وار يا ’ٿڌي لڙائيء‘َ واري دور ۾ ٻن جڳ پڌرن ماهرن ’هرمن ڪان‘ جي ڪتاب On Escalation، 1965 ۽ ’برنارڊ بروڊي‘ جي ڪتاب Escalation and the Nuclear Option، 1966 ذريعي تمام گهڻو مشهورٿيو. هي اصطلاح سوويت يونين ۽ آمريڪا وچ ۾ نيوڪليائي هٿيارن جي ڊوڙ ۽ عالمي معاملن ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ سبب وڌيڪ ڌيان جو سبب بڻيو. ان ذريعي ٻنهي مها طاقتن منجهه تباهيءَ جوڳي ۽ تڪليف ڏيندڙ تڪرار شروع ٿيا. جيڪي ’ڪيوبائي ميزائيل مامري‘ سميت مختلف معاملن/رخن ۾ ٽين مهاڀاري لڙائيءَ جهڙي صورتحال پيدا ڪرڻ جو سبب بڻيا. هي اصطلاح جنگي هنر، معاشيات، نفسيات ۽ ٻين شعبن ۾ مختلف معنائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جي ابتڙ بيان ڪرڻ لاءِ De-escalation جو اصطلاح ڪم آڻبو آهي. ان ذريعي ٻن تڪراري ڌرين ۾ عروج تي پهتل ڇڪتاڻ کي گهٽائڻ ۽ ويڙهه لاءِ تيار ڌرين کي ٺاري سرچاءَ واري رخ ۾ وٺي وڃڻ لاءِ سفارتڪاريءَ سميت هڙئي امن ڀريا طريقا آزمايا ويندا آهن. ان جي نتيجي ۾ تڪراري ڌريون غير فوجي طريقي سان پنهنجا اختلاف نبيرينديون آهن. ان جو هڪ مثال ’ڪيوبائي ميزائيلن وارو گهوٽالو‘ آهي، جنهن ۾ ٻنهي مها طاقتن ڇڪتاڻ کي وڌائڻ ۽ گهٽائڻ جي سلسلي ۾ مثالي ڪردار ادا ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:تنازعو (عمل)
زمرو:سياست
سنڌي ٻوليءَ جي اخبارن جي فھرست

سنڌي ٻولي فن، ساهتيا ۽ سڀيتا جو هڪ ڊگهو ايتهاس آهي. پهرين سنڌي اخبار ’سنڌ سڌار‘ هئي، جيڪا 1884ع ۾ ٺهي. 1947 ۾ سنڌي ٻولي جي اخبارن گڏيل هندستان جي ورهاڱي لاءِ اهم ڪردار ادا ڪيو، 1920 ۾، "ال-وحيد" اخبار حاجي عبدالله هارون پاران ڪراڇي منجهان ڇاپي وئي.

### سنڌي ٻوليءَ جون اخبارون ۽ رسالا
سنڌي ٻوليءَ ۾ به ڪافي اخبارون نڪتيون. ماضيءَ ۾ ’الوحيد‘ اخبار ورهاڱي کان اڳ آزاديءَ جي هلچل ۾ سنڌ جي جدوجهد جي نمائندگي ڪئي. ان کان سواءِ سکر، شڪارپور ۽ حيدرآباد مان ٻيون به اخبارون ۽ رسالا جاري ٿيندا رهيا. هن وقت به ڪيتريون ئي اخبارون سنڌيءَ ۾ نڪرن پيون، جيئن: عبرت، ڪاوش، ڪوشش، شام، سنڌو، سنڌ، مهراڻ، خبرون، خلق، سچ، سنڌ بُليٽن، تعمير سنڌ، هلچل، سوڀ، فيصلو، سُڪار ۽ احساس وغيره آهن، جڏهن ته آفتاب، سنڌ نيوز، خادم وطن ۽ سرواڻ وغيره، اهي اخبارون به حيدرآباد مان شايع ٿينديون آهن. هلال پاڪستان، عوامي آواز، سنڌ سجاڳ، برسات ۽ پاڪ اخبارون، ڪراچيءَ مان شايع ٿينديون آهن. پاڪ سنڌ سکر مان ۽ مقدمو لاڙڪاڻي مان نڪرن ٿيون. گهڻو ڪري سڀ اخبارون ڪمپيوٽر تي ڪمپوز ٿين ٿيون.

انهن کان سواءِ هفتيوار، پندرهن وار، ماهوار ۽ ٽماهي ادبي رسالا پڻ باقاعدگيءَ سان شايع ٿيندا رهندا آهن. جن ۾ سنڌو، عبرت مئگزين، ماهوار نئين زندگي، ماهوار سرتيون، ٽماهي مهراڻ، ماهوار سوجهرو، ماهوار امرتا، ٽماهي سارنگا، همرچو، پرک، پرهه، جاکوڙ، ٽماهي سنڌي ٻولي، ٽماهي ڪلاچي، ڇماهي ادب، ڪينجهر، افيئر نيوز مئگزين وغيره. الوحيد ۽ قرباني سنڌ جون اهي تاريخي اخبارون هيون، جن پاڪستان جي قيام کان اڳ نه فقط پاڪستان جي تحريڪ ۾ حصو ورتو، پر مسلمانن جي سجاڳيءَ لاءِ پڻ تبليغ جو ڪارنامو انجام ڏنو. هفتيوار ۽ ٽه روزه اخبارن ۽ رسالن جو وڏو تعداد سنڌيءَ ۾ نڪرندڙ آهي.
* الوحيد
* روزاني سنڌي سکر
* روزاني سنڌ سجاڳ
* روزانہ سنڌي
* روزاني ڪاوش
* روزاني عبرت
* روزاني سوڀ
* روزاني پنهنجي اخبار
* روزاني جيجل
* روزاني عوامي آواز
* روزاني مهراڻ
*

## پاڪستان ۾ سنڌي اخبارون
پاڪستان ۾ سنڌ مان نڪرندڙ سنڌي اخبارن جي فهرست ھيٺ ڏجي ٿي.

{| class="wikitable sortable"
|-
|

## هندستان ۾ سنڌي اخبارون
هندستان ۾ سنڌي اخبارن جي فهرست هيٺ ڏجي ٿي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ اخبارن جي فهرست

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا فهرستون
زمرو:سنڌي ميڊيا
زمرو:سنڌي ٻولي جي ماس ميڊيا
ننڍو اتحاد

**ننڍو اتحاد** (Little Entente) 21-1920ع ۾ چيڪوسلواڪيا جي صدر ايڊورڊ بينس جي ڪوششن سان، چيڪوسلواڪيا، رومانيا ۽ يوگوسلاويا وچ ۾ ٿيو. هن ٺاھ جو خاص مقصد يورپ ۾ پھرين عالمي جنگ کانپوءِ ٿيندڙ گڏيل دفاع واري جاکوڙ يا امن واري مصلحت (1919ع) کي برقرار رکڻ ۽ ميمبر ملڪن کي هنگري ۽ بلغاريا جي امڪاني حملن کان بچائڻ هو. جرمنيءَ جي امڪاني حملن کان حفاظت لاءِ ٿيل مٿين مُلڪن وچ ۾ هن ٺاھ جي تمام گهڻي پٺڀرائي ڪندي، فرانس مٿين ٽنهي مُلڪن جي اقتصادي ۽ فوجي مدد ڪئي. ميمبر ملڪن ۾ اختلافن سبب 1936ع ۾ هي ‎ٺاھ ڊهڻ شروع ٿيو ۽ 1938ع ۾ مڪمل طور ختم ٿيو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
اوستا

**اوستا** جي معنيٰ آهي ”مول“ (Text)، ۽ ”زند“ ان جي شرح يا ٽيڪا (Commentary) آهي. انهيءَ سبب پارسي لوڪ اصل چوندا هئا ”اوستا وزند“. جن يوروپي عالمن اول انهيءَ ڌرمي پستڪن جو اڀياس ڪيو، تن نالو ڦيرائي ڪيو ”زنداوستا“.
## حوالا
هندن ۽ پارسين جو هڪ مکيه ديوتا

هندن ۽ پارسين جو هڪ مکيه ديوتا **سورج**، (سج) آهي، جو اصل ۾ آهي سنسڪرت لفظ **سؤريا**؛ پر هنديءَ ۾ **سؤر** به چون. انهيءَ ”سؤر“ لفظ جو اچار ايرانيءَ ۾ ڦيري ڪيائون **خور**، جنهن جي پٺيان ”شيد“ لفظ گڏي چون **خورشيد** (Khursheed) معنيٰ **سج**. رگ ويد ۾ سورج ديوتا جو ٻيو نالو آهي **متر** (Mitra)، جنهن جو اچار **زنداوستا** ۾ ”مٿر“ ۽ هاڻوڪي پارسيءَ ۾ آهي **مهر** معنيٰ ”سج“. هيءَ نهايت آڳاٽو نالو آهي. قديم رومن لوڪ (Romans) به **سورج ديوتا** کي پوڄيندا هئا، ۽ **مٿرس** (Mithras) ڪوٺيندا هئس. انگريزي لفظ( Mithraic, Mithraicism) وغيره انهيءَ ساڳئي سنسڪرت لفظ **متر** (ايراني ”مٿر“) مان ٺهيا آهن. هن مان ائين سمجهجي ٿو ته متر ديوتا (سورج) جي پوڄا جو رواج انهيءَ قديم زماني ۾ پيو، جنهن زماني ۾ سڀ آريا لوڪ (Aarians) **ميرو پربت** طرف گڏ رهندا هئا، ۽ ڇهن مهينن جي رات گذرڻ کانپوءِ سج ڏسڻ ۾ ايندو هون ته اُن کي ديوتا ڪري پوڄيندا هئا.
 

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ ۾ مذهب
يمراج

هندو ماڻهو موت جي ديوتا کي چون **يم**، جنهن جو اچار زنداوستا ۾ **ييم** (Yima) آهي. سنڌيءَ ۾ **يم** بدران عام طرح **جم** (Jam) چئبو آهي. پارسيءَ ۾ به ائين چون ٿا انهيءَ ”جم“ لفظ“ پارسي نالو **جمشيد** (Jamshed) ٺهيو آهي، يعني”شيد لفظ پٺيان گڏيو اٿن، جيئن **خور** سان **شيد**. خورشيد (Kursheed) نالي ۾ به گڏيو اٿن.

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:هندو ديوتا ۽ لکتون
زمرو:هندو ديوتا
سوم

آڳاٽا آريا لوڪ **سوم** (Saom) نالي هڪ سفيد رس کي ديوتا ڪري پوڄيندا هئا. **زنداوستا** ۾ ”سوم“ جو اچار ”هوم-هئوم“(Haom) آهي. هتي به ”س“ کي ڦيرائي ”ھ“ ڪيو اٿن. اهڙيءَ ريت ٻين ڪن ديوتائن جا نالا جهڙا رگ ويد ۾ تهڙا پارسين جي زنداوستا ۾ آهن. انهن ديوتائن بابت ڏند ڪٿائون به ٻنهي ڌرمي پستڪن ۾ ساڳيون آهن. 

## حوالا
گورک هل اسٽيشن

**گورک هل اسٽيشن** سنڌ جي حَسين ترين ۽ ٿڌي جابلو چوٽي آهي. کيرٿر جابلو سلسلي ۾ 5,689 فوٽ (1,734 ميٽر) جي اوچائي تي، دادو شهر کان 94 ڪلوميٽر (58 ميل) اتر اولهه ۾ گورک هل اسٽيشن ضلعي دادو، جوهي تعلقي ۾ واقع آهي.  گورک هل اسٽيشن دادوءَ کان 92 ڪلوميٽر،جوهيءَ کان 74 ڪلوميٽر ۽واهي پانڌيءَ کان 50 ڪلوميٽر اولھ-اُتر طرف آهي. گرمين ۾ هت تمام گهڻي ٿڌي ۽ خوشگوار موسم ٿيندي آهي. هتي گورک ڊولپمينٽ اٿارٽي پاران ڪافي ترقياتي ڪم ڪيا ويا آهن. هت هوٽل ۽ رهائش لاءِ ريسٽورنٽ پڻ موجود آهي. واهي شهر مان گورک لاءِ نجي سواريءَ به موجود آهي.

## سيرسپاٽو
گورک هيل اسٽيشن ڪراچي کان 423 ڪلوميٽر (263 ميل) ۽ تقريبن 8 ڪلاڪن جي فاصلي تي واقع آهي. هل اسٽيشن شهر کان هزارين سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪي ٿي.

## گورک نالو
کورک نالي بابت نامياري محقق تاج صحرائي موجب کورک تي نالو  گرو گورکناٿ جي ڪري پيل ڀانئجي ٿو. سندس راءِ موجب گرو گورکناٿ هت آيل هو. ۽ گورک وٽ تيرٿ ڪنب پڻ هو. ڪن گورک کي هروڀرو گئون رڪشا سان ڳنڍيو آهي. گورک جي نالي بابت اها به راءِ آهي ته فارسي لفظ گرگ مان نڪتل آهي جنهن جو بلوچي ٻولي ۾ بگاڙ گرک آهي ۽ ٻنهي جي معني بگهڙ آهي نامياري ليکڪ ۽ محقق عزيز ڪنگراڻي جو خيال آهي ته قديم زماني ۾ بگهڙ  رڳو گورک تي نه هوندا. بگهڙ  گورک سان گڏ  سڄي کيرٿر جبل توڻي ڪاڇو ۾  به هوندا تنهنڪري اهو وسهڻ کان ٻاهر آهي ۽ نه ئي انهن لفظن جو سنڌي ٻولي جي لفظ گورک سان تعلق آهي. عزيز ڪنگراڻي جي راءِ موجب گورک اصل سنڌي لفظ آهي ۽ مقامي طور اهو نالو پيل آهي جنهن لاءِ سندس چوڻ آهي ته پرمانند ميوارام جي انگريزي سنڌي لغت ۾ کورک لفظ  لاءِ لفظ (Intricate) ۽ (Difficult) ڪم آندا آهن جن جي معني 'مشڪل', 'انتهائي ڏکيو' يا 'پار نه ڪري سگهڻ' ڏنل آهي. لڳ ڀڳ ساڳي  معني ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ پڻ جامع سنڌي لغات ۾ ڏني آهي تنهڪري کورک تي نالو گورک اصل سنڌي ٻولي جي لفظ گورک تان ورتل آهي. غور ڪبو ته گورک کي سر ڪرڻ ڪو سولو يا سهنجو نه آهي. انتهائي مشڪل آهي. 


Image:Fountain Of Gorakh.Jpg|Fountain of Gorakh Hill or Hengar Spring
Image:Road To Gorakh.Jpg|Road To Gorakh Hill
فائل:Wahi Pandi, on Gorakh Hill.jpg|Wahi Pandi, nearby village
File:Gorakh hilltop.jpg|گورک جي ڇوٽي


## پڻ ڏسو
بڊو ھل اسٽيشن

ڪتي جي قبر

ڪچرڪ جبل

## ٻاھريان ڳنڍڻا
* گورک ھلز ڊويلپمينٽ اٿارٽي 

## حوالا

زمرو:دادو ضلعو
زمرو:سياحت
زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
ڳؤنٽ

هندو ماڻھو ڪن ڪارجن مھل **ڳؤنٽ** ڪم آڻيندا آهن. اهو ”ڳؤنٽ“ اصل ۾ آهي سنسڪرت لفظ **گوموتر** (Gaomutar) يعني **گانءِ جو مٽ**، جنھن جي بدران پارسي چون **گومز** (Gomez) ۽ اهو ڪن پارسين جو نالو بہ آهي. آڳاٽن آرين گانءِ جي ڇيڻي ۽ **ڳؤنٽ** ۾ ڪيترا ئي گڻ ڏٺا، تنھنڪري انهن جي ڪم آڻڻ جو رواج وڌائون، ڊاڪٽر مارٽن هاگ چوي ٿو تہ يورپ ۾ هارين نارين جا ويج ڳؤنٽ ۽ ڇيڻو عام طرح دوا طور ڪم آڻيندا آهن.

## حوالا

زمرو:ھندومت
کاٻي ڌر

کاٻي ڌر يا ليفٽ (The left) عام طور سياسي ماهرن وٽ کاٻي ڌرجو ذڪر اشتراڪي نظريئي جي حوالي سان اچي ٿو. پر حقيقت ۾ 1789ع واري فرانسيسي انقلاب کانپوءِ هن اصطلاح زور وٺڻ شروع ڪيو. فرانس جي اعليٰ اختياراتي اداري ”ايسٽيٽ جنرل“ (جنهن جي حيثيت پارليامينٽ جي برابر هئي) جي اجلاس ۾، رڪنن جي ويهڻ جو انتظام اهڙي طرح ڪيو ويو، جو بادشاهه جي حمايتين کي ساڄي هٿ ۽ مخالفن کي کاٻي هٿ تي ويهاريو. جنهن کان پوءِ اهو اصطلاح مشهور ٿيو. کاٻي هٿ تي ويٺل ميمبر انقلاب جا حمايتي ۽ ترقي پسند سوچ رکڻ وارا هئا ۽ ساڄي هٿ تي ويهڻ وارا بادشاهي راڄ واري روايتي سوچ جا حامي هئا. هاڻوڪي دور ۾ ان اصطلاح هيٺ، ڪا به ڌُر ڪنهن به سياسي نظام ۾ اهڙن حلقن جي نمائندگي ڪري ٿي، جيڪي سماجي تبديليءَ جي ذريعي وڌيڪ مُهذب ۽ انسان دوست سماجي ۽ سياسي سرشتي جي بحاليءَ تي زور ڏين ٿا. مُختلف فڪري نظرين ۽ روين جي هيٺ هُئڻ ڪري، ”کاٻي ڌر“ جا مُختلف قسم آهن. منجهائن ڪي بلڪل ڪٽر، ڪي وچٿرا، ته ڪي وري اولهه جي جمهوري نظام جي بلڪل ابتڙ/ ويجهو آهن.”کاٻي ڌر جا“ دراصل سياسي حقن جي جدوجهد جو اصطلاح آهي، جيڪو سجاڳيءَ واري دور ۾ يورپ ۾ شروع ٿيو. کاٻي ڌر وارا عام طرح لبرل ۽ روشن خيال فڪر جا مالڪ هئڻ سان گڏ حڪومت نواز ڌرين ۽ رجعت پسندن جا مخالف هئا، جيڪي مذهبي تنگدلي ۽ رجعت پسند خيالن جي ڪري ترقيءَ جا مخالف هئا. ورهاڱي کان پوءِ جڏهن سنڌي ادب ۾ترقي پسند لاڙي زور ورتو ته سنڌي اديب واضح طور ٻن گروهن ۾ ورهائجي ويا. هڪڙا ساڄي ڌر وارا اديب ته ٻيا کاٻي ڌر وارا اديب هئا. کاٻي ڌر وارا اديب ترقي پسند ۽ انقلابي سوچ وارا ۽ مروج نظام کي بدلائڻ جا حامي هئا، هو سنڌ جي صوفي شاعرن جي انقلابي تصوف جا به حامي هئا، ۽ روشن خيال، سيڪيولر قدرن جي نمائندگي ڪندا رهيا آهن. .

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سياسي اصطلاح
زمرو:سياسي جھڪاءُ
شاهه عقيق بابا

**سيد اصغر علي شاھ بخاري** المعروف *شاھ عقيق بابا* ()، *روحاني جراح*(). پاڻ سھرورديو جو ولي بزرگ ٿي گذريو آھي. کيس ھڪ ھندو شخص جنھن جو تعلق ھڪ ڌاڙيل ٽولي سان ھيو، سن 1451ع ۾ شھيد ڪيو ھو. 

## زندگي
شاھ عقيق بابا 1432ع کان 1451ع تائين زندھ رھيو.شاھ عقيق کي سھروردیو ولي جي طور تي ياد ڪيو ويندو آھي. جڏھن سندن والد مّحمد شريف الدين بخاري جي وفات ٿي تہ پاڻ 7 سال جي عمر ۾ پنھنجي ڀاءُ حضرت عبدالله شاھ بخاري سان گڏ اوچ شريف کان سنڌ لڏي آيو.
thumb|200px|شاھ عقيق جي قبر مبارڪ

حضرت عبدالله شاھ بخاري المعروف جلالي، سيد ڪستوري شاھ بخاري، حضرت ڪبير الدين بخاري المعروف مسڪين شاھ ۽ شاھ موسيٰؒ تمام مشھور سھرورديو سلسلي جا وليءَ گذريا آھن ۽ شاھ عقيق بابا جا ڀائي گذريا آھن. ۽ بابا جا ٻيو جو ٻيو جيد ولي گذريو آھي.

## شھادت جو ڪارڻ
1451ع/855ھ جو زمانو ھو. گھڻو ڪري جمادي الاول جي نئين چنڊ جي ڇنڇر جي رات سومھڻي جي نماز کان بعد شاھ عقيق بابا جي نڪاح جي رسم ميين عثمان شاھ جي ڌيءُ سان ٿي رھي ھئي. ايتري ۾ پاڙي مان ھڪ عورت جيڪا رن زال ھئي، روئندي آئي ۽ بابا کي فرياد ڪيائين تہ *ھن جي سڪيلڌي پٽ کي ڌاڙيلن اغوا ڪري ورتو آھي ۽ مقرر رقم ادا ڪرڻ جو چيو آھي. جيڪڏھن مھلت جي اندر رقم ادا نہ ڪئي وئي تہ منھنجي پٽ کي ماريو ويندو*.
thumb|170px|شاھ عقيق جي مزار جو ٻاھريون ڏيک
پاڻ رن زال مائي گڏ ڌاڙيلن وٽ وڃي پھتا. ڌاڙيلن کي ان ڳالھ جو علم ھو تہ سندن کي الله ايتري طاقت ڏني آھي تہ اجيڪڏھن پٽ ھنيائون تہ پورو جو پورو ڳوٺ تباھ ٿي ويندو. پر ھنن سندن کي ڏسندي ئي منڍي مبارڪ ڌڙ کان جدا ڪري ڇڏي سندن جي منڍي پري وڃي ڪري. سندن جي منھن مبارڪ مان شھادت جي ڪلمي جون صدائون گونجي رھيون ھيون.

## عرس

سندن جو عرس ھر سال جمادي الاول جي نئين چنڊ تي ملھايو ويندو آھي.
سندن جو عرس مبارج ھر سال ھن جي ڀاءُ جلالي جي عرس سان گڏ ملھايو ويندو آھي- ھنن جو عرس "شاھ عقيق ٽائون" ، چوھڙ جمالي ، سجاول ضلعي ۾ روايتي جوش ۽ جذبي سان ملھايو ويندو آھي جنھن ۾ سڄي ملڪ بھر کان لکين زائر ايندا آھن ۽ الله جي شان سان لکين زائرن شفا ماڻيندا آھن ۽ فيضياب ٿيندا آھن. ۽ ڪيترائي زائر پنھنجي مرضن مان شفاياب ٿيندا آھن. ڀلي مرض ڪيترو ئي وڏو ڇو نہ ھجي. بس خواب ۾ ڏنل بشارت پتي عمل ڪرڻ عام طور تي ھڪ ضروري شرط  مڃي وئي آھي ۽ ان ڪري سندن کي**روحاني سرجن** چيو ويندو آھي.

## نسب جو شجرو
*علي ابن ابي طالب
*حسين ابن علي
*زين العابدين
*محمد باقر
*جعفر صادق
*موسي ڪاظم
*علي رضا
*محمد تقي
*سيد جعفرثاني
*سيد علي اصغرؒ
*سيد احمد ابن علي
*سيد محمو دابن احمدؒ
*سيد محمد ابن محمودؒ
*سيد جعفر ابن محمدؒ
*سيد الموئد ابن جعفرؒ
*جلال الدين سرخ بخاري
*سيد علي ابن جلال بخاري
*سيد محمود ابن علي بخاري
*سيد علي اصغر بخاري
*سيد عبد المجيد بخاري
*سيد عبدالحميدببخاري
*سيد عبدالله بخاري
*سيد شريف الدين بخاري
*سيد اصغر علي بخاري المعروف شاھ عقيق الشھيدؒ

## حوالا

## پڻ ڏسو
Sindhi, Habibu, *Sawanah hayat Shah Yaqiq Shaheed* Bukhari (Biography of Saint Shah Yaqiq Bukhari)*، Soshal Vailfe'ar Anjuman-i-Ghulaman-i-Mustafa (Cuhar Jamali, 1986)

زمرو:1432ع جو پيدائشون
زمرو:1451ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
زمرو:ھاشمي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني صوفي
زمرو:سوانح عمري
زمرو:سنڌي ماڻھو]]