سئوويرا بادشاهت

**سئوويرا بادشاهت **:(**Sauvīra**) هڪ قديم بادشاهي آهي جنهن جو ذڪر ديرين ويدڪ ۽ شروعاتي ٻڌ ڌرم جي ادب، ۽ هندو رزميه *[[مهاڀارت]]* ۾ ملي ٿو. هن جو ذڪر اڪثر سنڌو بادشاهي سان گڏ واديءِ سنڌ جي هيٺين حصي ۾ ٿيندو آهي. ان جو راڄڌاني شهر روروڪا (Roruka) کي موجوده اروڙ/روهڙي (سنڌ) سان سڃاڻپ ڏني ويندي آهي، ۽ ٻڌ ادب ۾ ان کي هڪ وڏو واپاري مرڪز پڻ چيو ويو آهي. مهاڀارت موجب جايدرٿ سنڌون، سوويرائن ۽ شِوين جو بادشاهه هو، جنهن سوويرا ۽ شِوي، ٻه بادشاهيون جيڪي سنڌو بادشاهيءَ جي قريب هيون، فتح ڪري ورتيون. جايدرٿ دُريوڌن جو ساٿي هو ۽ دُريوڌن جي ڀيڻ دُسّلا (Dussala) جو مڙس پڻ هو. سوويرا بادشاهيءَ کي دوارڪا ۽ اَنارت بادشاهين جي قريب به ٻڌايو ويو آهي. *ڀاڳوت پراڻ* موجب سئوويرائن جو هڪ زماني ۾ اَڀير سان به لاڳاپو رهيو.

## مھاڀارت

### ثقافتي مشابهت

ثقافتي لحاظ کان، ڪردار ڪرن سئوويرائن کي مادرن سان مشابه قرار ڏنو: "پراسٿالا، مادرا، گنڌارا، اَراٽا (Arattas)، اهي جن کي کاسا سڏيو وڃي ٿو، واساتي، سنڌو ۽ سئوويرا، انهن سڀني جون رسمون تقريباً ساڳي ريت قابلِ ملامت آهن." (8:44)

### فوجي عادتون
گنڌرو يا گنڌارا، سنڌو ۽ سئوويرا پنهنجن ننھن ۽ ڀالن سان بهترين وڙهن ٿا. اهي بهادر ۽ وڏي طاقت وارا آهن. انهن جون فوجون سڀني لشڪرن کي شڪست ڏئي سگهن ٿيون. اُشينارا وڏي طاقت رکن ٿا ۽ هر قسم جي هٿيارن ۾ ماهر آهن. اوڀر وارا جنگي هاٿين جي پٺ تي وڙهڻ ۾ ماهر آهن ۽ متبادل جنگي طريقن ۾ به چالاڪ آهن. ياون، ڪمبوڄ ۽ جيڪي مٿرا جي آس پاس رهن ٿا، اُهي ننگي ٻانهن سان وڙهڻ ۾ ماهر آهن. ڏکڻ وارا تلوار هٿ ۾ کڻي وڙهڻ ۾ ماهر آهن. (12:100)

### سنڌو ۽ سئوويرا جا جنگي مقابلا

مهاڀارت جي ڪتاب 5، سيڪشن 133 ۾ ڪردار ڪُنتي **وِدولا** (Vidula) جي ڪهاڻي ٻڌائي ٿي. وِدولا پنهنجي پٽ کي، جيڪو سئوويرا جو بادشاھ هو پر سنڌو بادشاھ طرفان جلاوطن ڪيو ويو هو، همٿايو ته هو سنڌوئن سان جنگ ڪري ۽ پنهنجو راڄ واپس وٺي: "شهزادي وِدولا هڪ ڏينهن پنهنجي پٽ کي ڇنڊ پٽي، جيڪو سنڌوئن جي بادشاھ هٿان شڪست کان پوءِ نااميديءَ ۾ پيو هو." (5:133) "اي پٽ! خوش ٿيءُ ۽ سئوويرائن جي ڌيئرن جي صحبت ۾ دولت سان خوش ره، ۽ ڪمزوريءَ سبب ساينڌون جي ڌيئرن جي تابع نه ٿيءُ." (5:134) "ماءُ جي لفظي تيرن سان چڀي پٽ پاڻ کي اُٿاريو... ۽ [سنڌوئن کي شڪست ڏئي] اهو سڀ ڪجهه حاصل ڪيائين جنهن ڏانهن ماءُ اشارو ڪيو هو." (5:136)

### سوويرا جا بادشاهه

#### راهوڳن

بادشاھ راهوڳن جي به ذڪر ۾ اچي ٿو ته هو ڀرت سان مليو ۽ سندن وچ ۾ زندگي ۽ ان جي معنيٰ بابت طويل گفتگو ٿي.

#### سئوويرا

سئوويرا بادشاهيءَ جو بنياد شهزادي سئوويرا رکيو، جيڪو شِوي جي پٽن مان هڪ هو. پاڙيسري بادشاهيون مادر، ڪيڪيه ۽ سنڌو، شِوي جي ٻين ٽن پٽ، مادرڪ، ڪيڪيه ۽ ورسادرڀ—، سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون.

#### جايدرٿ
جايدرٿ نه رڳو سئوويرا جو، پر  سنڌو ۽ ٻين علائقن جو به بادشاھ هو. (3:265) شِوي، سئوويرا ۽ سنڌو قبيلن جا جنگجو جايدرٿ جي حڪم هيٺ هئا. (3:269)

ڪتاب 11، سيڪشن 22 ۾ جايدرٿ کي ٻيهر سنڌو ۽ سايوِيرا (Saivira) جو بادشاھ چيو ويو آهي ۽ ٻڌايو ويو آهي ته هو—دُسّلا (دُريوڌن جي ڀيڻ) کان سواءِ—، ٻين ٻن زالن سان به شادي شده هو: هڪ گنڌارا مان ۽ ٻي ڪمبوڄ مان.

مهاڀارت ۾ ڪيترن هنڌن تي جايدرٿ کي سئوويرا جو بادشاھ چيو ويو آهي، جيئن جايدرٿ جي ساٿي ڪوٽڪه (Kotika) ۽ دروپدي جي گفتگو ۾: مان بادشاهه سُرٿ جو پٽ آهيان، جنهن کي ماڻهو ڪوٽڪه جي نالي سان ڄاڻن ٿا... ۽ جيڪڏهن، اي پاڪدامن عورت، تو ڪڏهن **[[جايدرٿ]]** جو نالو ٻڌو هجي، سئوويرائن جو بادشاهه، ته اهو ئي هتي ڇهه هزار رٿن جي اڳواڻي ۾ موجود آهي... ۽ ٻارهن سئوويرا شهزادن کي سندس علمبردار طور بيان ڪيو ويو آهي... (3:263)

#### ٻيا سئوويرا بادشاهه

سئوويرائن ۾ هڪ بادشاهه **سَترنجَيَ** (Satrunjaya) جو ذڪر (12:139) تي اچي ٿو. سڄو باب هن بادشاھ ۽ ڀاردواج ڪلن جي هڪ رِشيءَ جي گفتگو تي مشتمل آهي. ارجن ۽ ٻين پانڊو شهزادن ايتري طاقت حاصل ڪئي جو انهن جنگ ۾ اُن وڏي سئوويرا کي قتل ڪيو جنهن ٽن سالن تائين قرباني ڪئي هئي... پوءِ **وِپُلا**، سئوويرائن جو بادشاهه... ارجن جي طاقت جو مزو چکيو... ۽ سئوويرا جي بادشاھ **سُميترا** (ٻيو نالو دَتّامِتر) کي به ارجن پنهنجي تيرن سان دٻايو... (1:141)

هڪ *پراجاپتي* (پُراڻيون روايتن ۾ وڏو پِتا/پيشوا) منُو ۽ سندس نسل، جيڪي سئوويرا تي حڪمراني ڪندا رهيا، جو بيان ڀيشم هن ريت ڪري ٿو: منُو جو هڪ پٽ... اِڪشوَاڪو نالي... سندس ڏهون پٽ... دَسَسوا... ماهِسمتي جو بادشاھ ٿيو... پوءِ مَديراسوا... پوءِ دِيوتي مَت... پوءِ سئوويرا نالي پاڪباز بادشاھ... ۽ سئوويرا جو پٽ سُدُرجَيه...(13:2)
بادشاهه **سئوويرا** جو ڪتاب 1، سيڪشن 67 ۾ به "زمين تي ڪيترن بهادر بادشاهن" مان هڪ طور ذڪر آهي.

"سئوويرائن مان **اجاوِندو**" (Ajavindu) جو ذڪر پنهنجي ئي نسل کي ناس ڪرڻ واري طور (5:74) تي اچي ٿو.

### ڪوروڪشيتر جي جنگ ۾ سئوويرا
ڪوروڪشيتر جي جنگ ۾ سئوويرا پنهنجي حڪمران جايدرٿ جي اڳواڻيءَ ۾ ڪورون (ڪوروَن) سان گڏ بيٺا. (6:71)، (7:10,136)

"ڀيشم جي ڊويزن ۾ ڌرتراشٽر جا سڀ پٽ... ۽ اهي سڀ ڪشترِي جن کي اموستا چيو وڃي ٿو... ۽ سنڌو ۽ سئوويرا... ۽ پنجن دريائن واري علائقي جا بهادر رهواسي شامل هئا." (6:20)

"اڀيشاها، سُورسين، شِوي، واساتي... ٽِرِگرتا... ڪيڪيه... سوويرا... ۽ اوڀر، اولهه ۽ اتر جي علائقن جا رهواسي—سڀ جاني نقصان جي پرواهه کان سواءِ وڙهڻ لاءِ تيار هئا." (6:18)

اهي جنگجو جيڪي ارجن جي مقابلي ۾ هئا، يعني **سوويرڪ** (Sauvirakas) ۽ سنڌوا-پوروا... (7:108). "گهڻا جنگجو... نِشاد، سوويرا، والھيڪا (Bahlika kingdom)، داردا، اولهه وارا، اتر وارا... ڪيڪيه وغيره به ارجن تي ٽٽ پيا." (6:118) ڀيشم... ساينڌوا ۽ اوڀر جي جنگجُون ۽ سوويرا ۽ ڪيڪيه جي حفاظت هيٺ وڏي جوش سان وڙهيو. (6:52)

"سوويرا، واساتي، ڪشودرڪ، مالوا، اهي سڀ، سانتنو جي پٽ [ڀيشم] جي حڪم تي ڪِرتِن [ارجن] سان جنگ لاءِ جلد پهتا." (6:59)

### مهاڀارت ۾ ٻيا حوالا

* "گناهگار ارادن سان، هي (يعني شِشُپال چيدي جو) بيگناهه وابھرو (اڪروُر) جي زال کي، جڏهن اها دوارڪا کان سوويرائن جي ملڪ ڏانهن پئي وئي، زبردستي کڻي ويو." (2:44) (هي قديم رستي جي نشاندهي ڪري ٿو جيڪو دوارڪا ۽ سوويرا کي ملائيندو هو.)
* "مناسيو... پنهنجي زال **سوويري** مان ٽن پٽن—شڪت، سهنه، ۽ واگمي—جو پيءُ ٿيو." (1:94) (ممڪن آهي ته اهو رڳو اتفاقي مشابهت هجي.)
* شاليه جو ذڪر سوويرا ڪلن سان (8:9) تي اچي ٿو. (ممڪن آهي ترجمي جي غلطي.)

## ڪلاسيڪي متن
*[[ڀاڳوت پراڻ]]* موجب، سوويرائن جو هڪ زماني ۾ اَڀير قبيلي سان لاڳاپو رهيو.

*[[چرڪ]]* جو مجموعو (سنڌي ۾: چرڪ سنهيتا؛ سنسڪرت चरकसंहिता *چرڪا سمھيتا*) آيورويد بابت اوائلي متن آهي، جيڪو غالباً پنهنجي موجوده صورت ۾ عيسوي دور جي شروعاتي صدين ۾ مڪمل ٿيو. ان مجموعي جي وِمانسٿان (Vimānasthāna) حصي جي باب 1، آيت 18 ۾ مصنف لکي ٿو ته سوويرا جا ماڻهو کاڌي ۾ لوڻ کي تمام گهڻو پسند ڪن ٿا ۽ کير ۾ به لوڻ وجهڻ تائين پهچن ٿا؛ جنهن سبب (چيو وڃي ٿو ته) کين سستي، ڍر، ۽ جسماني ڪمزوري جهڙيون تڪليفون ٿين ٿيون.
```0

## حوالا