سياسي جاگرافي

**سياسي جاگرافي** جو تعلق سياسي عملن جي مقام جي طور تي غير مساوي نتيجن ۽ انهن طريقن جي مطالعي سان آهي جن ۾ سياسي عمل پاڻ ۾ جڳهن جي جوڙجڪ کان متاثر ٿين ٿا. روايتي طور تي، تجزيي جي مقصدن لاءِ، سياسي جاگرافي ٽن پيماني جا جوڙجڪ اختيار ڪري ٿي جنهن ۾ مرڪزي طور تي رياست جو مطالعو، ان کان مٿي بين الاقوامي لاڳاپن (يا جيو پوليٽڪس ) جو مطالعو ۽ ان کان هيٺ مقامي علائقن جو مطالعو شامل آهي. ذيلي شعبن جي بنيادي مقصدن کي ماڻهن، رياست ۽ علائقي جي وچ ۾ باهمي لاڳاپن جي طور تي خلاصو ڪري سگهجي ٿو.

## تاريخ
سياسي جاگرافي جي اصل انساني جاگرافي جي بنيادن ۾ آهي ۽ ابتدائي عمل ڪندڙ بنياد جي طور تي طبعي جاگرافي، رياستي علائقن ۽ رياستي طاقت جي وچ ۾ لاڳاپن جي فوجي ۽ سياسي نتيجن سان لاڳاپيل هئا. خاص طور تي ٻنهي علائقائي جاگرافي سان ويجهي وابستگي هئي، ان جو ڌيان علائقن جي منفرد خاصيتن تي هو ۽ ماحولياتي تعين پسندي، انساني سرگرمين تي طبعي ماحول جي اثر تي زور ڏيڻ سان. هن وابستگي جو اظهار جرمن جاگرافيدان فريڊرڪ رتزل جي ڪم ۾ مليو، جنهن 1897 ۾ پنهنجي ڪتاب Politische Geographie ۾، Lebensraum (رهائش واري جاءِ) جو تصور تيار ڪيو جيڪو واضح طور تي هڪ قوم جي ثقافتي واڌ کي علائقائي واڌ سان ڳنڍيندو هو ۽ جيڪو بعد ۾ 1930ع جي ڏهاڪي ۾ جرمن "ٽئي دور" (Third Reich) جي سامراجي واڌ لاءِ علمي جائزيت فراهم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو.
 
برطانوي جاگرافيدان هالفورڊ ميڪينڊر پڻ ماحولياتي تعين پسندي کان تمام گهڻو متاثر هو ۽ 'تاريخ جي جاگرافيائي محور' يا هارٽ لينڊ ٿيوري (1904 ۾) جي پنهنجي تصور کي ترقي ڪندي هن دليل ڏنو ته سامونڊي طاقت جو دور ختم ٿي رهيو آهي ۽ زمين تي ٻڌل طاقتون عروج تي آهن ۽ خاص طور تي، جيڪو به 'يوروشيا' جي دل کي ڪنٽرول ڪندو اهو دنيا کي ڪنٽرول ڪندو. هن نظريي ۾ سامونڊي طاقت جي اهميت بابت الفريڊ ٿيئر ماهان جي خيالن جي بلڪل خلاف تصورات شامل هئا.

## مطالعي جا شعبا

1970ع جي ڏهاڪي جي آخر کان وٺي، سياسي جاگرافي هڪ ٻيهر بحالي (Renaissance) نشاة ثانيه مان گذري آهي، ۽ ان کي اڄ جي ذيلي شعبن مان هڪ طور بيان ڪري سگهجي ٿو. هن بحالي کي جرنل، "پوليٽيڪل جيوگرافي ڪوارٽرلي" جي لانچ ۽ ان جي واڌ کي "پوليٽيڪل جيوگرافي" جي طور تي ٻه مهيني اشاعت جي ذريعي مضبوط ڪيو ويو. جزوي طور تي هي واڌ سياسي جاگرافيدانن پاران انساني جاگرافي جي ٻين شعبن ۾ اڳ ۾ اختيار ڪيل طريقن کي اپنائڻ سان لاڳاپيل آهي، مثال طور، رون جي. جانسٽن (1979) جو چونڊ جاگرافي تي ڪم مقداري فضائي سائنس جي اپنائڻ تي تمام گهڻو انحصار ڪيو، رابرٽ ساڪ (1986) جو علائقائيت تي ڪم رويي جي طريقي تي ٻڌل هو، هينري باڪس (1987) سياسي جاگرافي تي معلومات ۽ ٽيليڪميونيڪيشن نيٽ ورڪن جو اثر ڏيکاريو، ۽ پيٽر ٽيلر (مثال طور 2007) جو ورلڊ سسٽم ٿيوري تي ڪم ساختياتي مارڪسزم جي اندر ترقي جي ڪري گهڻو ڪري رهيو هو. جڏهن ته، هن ذيلي شعبي جي حياتي ۽ اهميت ۾ تازو واڌارو سرد جنگ جي خاتمي جي نتيجي ۾ دنيا ۾ تبديلين، هڪ نئين عالمي نظام جي ظهور سان (جيڪو اڃا تائين، صرف خراب طور تي بيان ڪيو ويو آهي) ۽ نئين تحقيقي ايجنڊا جي ترقي، جهڙوڪ سماجي تحريڪن ۽ سياسي جدوجهد تي تازو ڌيان، قوم پرستي جي مطالعي کان ٻاهر، "سائي سياست" (Green Politics) جي جاگرافي ۾، ماحولياتي احتجاج جي جيو پوليٽيڪس سميت، پڻ دلچسپي وڌي رهي آهي ۽ اسان جي موجوده رياستي آلن جي صلاحيت ۾، ۽ وسيع سياسي ادارن ۾، ڪنهن به همعصر ۽ مستقبل جي ماحولياتي مسئلن کي قابليت سان حل ڪرڻ لاءِ، ان جي واضح علائقائي بنياد سان پڻ لاڳاپيل آهي.

سياسي جاگرافي روايتي سياسي سائنس جي طريقن جي دائري کي، اهو تسليم ڪندي ته طاقت جو استعمال رياستن ۽ بيوروڪريسي تائين محدود ناهي، پر روزمره جي زندگي جو حصو آهي، وڌايو آهي. ان جي نتيجي ۾ سياسي جاگرافي جا ڌيان ٻين انساني جاگرافي جي ذيلي شعبن جهڙوڪ اقتصادي جاگرافي، ۽ خاص طور تي، سماجي ۽ ثقافتي جاگرافي جي مسئلن سان گڏ وڌي رهيا آهن. جڳهه جي سياست جي مطالعي جي حوالي سان، جيتوڻيڪ معاصر سياسي جاگرافي پنهنجي ڪيترن ئي روايتي مقصدن کي برقرار رکي ٿي، لاڳاپيل علائقن ۾ گھڻ-ضابطي جي توسيع انساني جاگرافي جي اندر هڪ عام عمل جو حصو آهي جنهن ۾ مطالعي جي اڳوڻي الڳ الڳ علائقن جي وچ ۾ حدون ختم ڪرڻ شامل آهي ۽ جنهن جي ذريعي شعبو پاڻ ڦلي ڦولي رهيو آهي.

From the late-1970s onwards, political geography has undergone a renaissance, and could fairly be described as one of the most dynamic of the sub-disciplines today. The revival was underpinned by the launch of the journal *[[Political Geography Quarterly]]* (and its expansion to bi-monthly production as *Political Geography*). In part this growth has been associated with the adoption by political geographers of the approaches taken up earlier in other areas of human geography, for example, Ron J. Johnston's (1979) work on electoral geography relied heavily on the adoption of quantitative spatial science, Robert Sack's (1986) work on territoriality was based on the behavioural approach, Henry Bakis (1987) showed the impact of information and telecommunications networks on political geography, and Peter Taylor's (e.g. 2007) work on World Systems Theory owed much to developments within structural Marxism.  However, the recent growth in vitality and importance of this sub-discipline is also related to the changes in the world as a result of the end of the Cold War.  With the emergence of a new world order (which as yet, is only poorly defined) and the development of new research agendas, such as the more recent focus on social movements and political struggles, going beyond the study of nationalism with its explicit territorial basis. There has also been increasing interest in the geography of green politics (see, for example, David Pepper's (1996) work), including the geopolitics of environmental protest, and in the capacity of our existing state apparatus and wider political institutions, to address any contemporary and future environmental problems competently.

Political geography has extended the scope of traditional political science approaches by acknowledging that the exercise of power is not restricted to states and bureaucracies, but is part of everyday life.  This has resulted in the concerns of political geography increasingly overlapping with those of other human geography sub-disciplines such as economic geography, and, particularly, with those of social and cultural geography in relation to the study of the politics of place (see, for example, the books by David Harvey (1996) and Joe Painter (1995)).  Although contemporary political geography maintains many of its traditional concerns (see below) the multi-disciplinary expansion into related areas is part of a general process within human geography which involves the blurring of boundaries between formerly discrete areas of study, and through which the discipline as a whole is enriched.

In particular, contemporary political geography often considers:
* How and why states are organized into regional groupings, both formally (e.g. the European Union) and informally (e.g. the Third World)
* The relationship between states and former colonies, and how these are propagated over time, for example through neo-colonialism
* The relationship between a government and its people
* The relationships between states including international trades and treaties
* The functions, demarcations and policing of boundaries
* How imagined geographies have political implications
* The influence of political power on geographical space
* The political implications of modern media (e.g. radio, TV, ICT, Internet, social networks)
* The study of election results (electoral geography)

خاص طور تي، جديد سياسي جاگرافي اڪثر ڪري غور ڪري ٿي: 
* ڪيئن ۽ ڇو رياستون ٻئي رسمي طور (مثال طور يورپي يونين) ۽ غير رسمي طور تي (مثال طور ٿرڊ ورلڊ) علائقائي گروپن ۾ منظم آهن. 
* رياستن ۽ اڳوڻي ڪالونين جي وچ ۾ تعلق ۽ اهي وقت سان ڪيئن پروپيگنڊا ڪيا ويندا آهن، مثال طور نوآبادياتيزم ذريعي
* هڪ حڪومت ۽ ان جي ماڻهن جي وچ ۾ تعلق بين الاقوامي واپار ۽ معاهدن سميت رياستن جي وچ ۾ لاڳاپا حدود جي 
* ڪم، حد بندي ۽ پوليسنگ
* تصور ڪيل جاگرافي جا سياسي اثر ڪيئن آهن 
* جغرافيائي جڳهه تي سياسي طاقت جو اثر 
* جديد ميڊيا جا سياسي اثر (مثال طور ريڊيو، ٽي وي، آئي سي ٽي، انٽرنيٽ، سماجي نيٽ ورڪ) 
* چونڊن جي نتيجن جو مطالعو (چونڊين جي جاگرافي) 
### خاص سياسي جاگرافي
 
خاص سياسي جاگرافي (Critical political geography) بنيادي طور تي جديد رجحانات جي مقابلي ۾ روايتي سياسي جاگرافي جي تنقيد سان لاڳاپيل آهي. جيئن "ڪريٽيڪل جاگرافي" ڏانهن گهڻو قدم کڻڻ سان، دليل گهڻو ڪري پوسٽ ماڊرن، پوسٽ اسٽرڪچرل ۽ پوسٽ ڪالونيل نظريات مان نڪتل آهن. مثالن ۾ شامل آهن: 
* فيمينسٽ جاگرافي، جيڪا طاقت جي لاڳاپن کي پدر شاهي طور تسليم ڪرڻ لاءِ دليل ڏئي ٿي ۽ سڃاڻپ ۽ سڃاڻپ جي سياست جي متبادل تصورن کي نظرياتي بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿي. لاڳاپيل خدشن جهڙوڪ ڪوئر ٿيوري ۽ نوجوانن جي مطالعي سان گڏ 
* پوسٽ ڪالونيل نظريا، جيڪي گهڻو ڪري سياسي جاگرافي جي سامراجي، عالمگير نوعيت کي تسليم ڪن ٿا، خاص طور تي ترقياتي جاگرافي ۾ 

Critical political geography is mainly concerned with the criticism of traditional political geographies vis-a-vis modern trends.  As with much of the move towards 'Critical geographies', the arguments have drawn largely from postmodern, post structural and postcolonial theories.  Examples include:
* Feminist geography, which argues for recognition of the power relations as patriarchal and attempts to theorise alternative conceptions of identity and identity politics. Alongside related concerns such as Queer theory and Youth studies
* Postcolonial theories which recognise the Imperialistic, universalising nature of much political geography, especially in Development geography

## قابل ذڪر سياسي جاگرافيدان
* جان اي. اگنيو 
* سائمن ڊالبي 
* ڪلاس ڊوڊز 
* ڊيرڪ گريگوري 
* رچرڊ هارٽشورن 
* ڪارل هائوسوفر 
* رون جي. جانسٽن 
* ريس جونز 
* سنڊي ڪيٽز 
* پيٽر ڪروپوٽڪن 
* يويس لاڪوسٽ 
* هالفورڊ ميڪينڊر 
* ڊورين ميسي 
* جو پينٽر 
* فريڊرڪ رزل 
* راشئل پين 
* گلين روز 
* لنڊا ميڪ ڊويل 
* سنڊي ڪيٽز 
* ايلن چرچل سيمپل 
* پيٽر جي. ٽيلر

## پڻ ڏسو
* جاگرافي جي مضمونن جو انڊيڪس
* جاگرافي جي تاريخ 
* خودمختيار رياستن جي فهرست 
* ٽوبلر جو جاگرافي پهريون قانون
* ٽوبلر جو جاگرافي جو ٻيو قانون 
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*

زمرو:سياسي جاگرافي
زمرو:انساني جاگرافي
زمرو:جاگرافي جون شاخون