open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بهاولنگر ضلعو

**بهاولنگر ضلعو** (اردو ۽ پنجابي:ضلع بہاولنگر)  پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. پاڪستان جي آزاديءَ کان اڳ، بهاولنگر بهاولپور رياست جو حصو هو، جنهن جي حڪومت بهاولپور جي نواب وٽ هئي. بهاولنگر شهر ضلعي جي گاديءَ جو هنڌ آهي.

بهاولنگر ضلعي جون حدون اوڀر ۾ ڀارتي پنجاب جي ضلعي فيروزپور ۽ ڏکڻ ۾ راجسٿان جي ضلعي بيڪانير سان ملڻ ٿيون، جڏهن ته ان جي اولهه ۾ بهاولپور ضلعو واقع آهي ۽ ان جي اتر طرف ستلج ندي وهي ٿي. بهاولنگر ضلعو 8,878 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.

## تاريخ
نواب بهاول خان اول بهاولپور جي ٻئي نواب جي حيثيت سان سال 1746ع ۾ تخت نشين ٿيو. محمد مبارڪ سالن تائين ڪاميابيءَ سان حڪومت ڪرڻ کان پوءِ سال 1772ع ۾ وفات ڪري ويو ۽ سندس ڀائٽيو صاحبزاده جعفر خان عرف نواب محمد بهاول خان دوم 1772ع ۾ تخت نشين ٿيو.

## انتظامي تقسيم

بهاولنگر ضلعو 8,878 چورس ڪلوميٽر (3,427.8 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جنهن ۾ پنج تعلقا ۽ 118 يونين ڪائونسلون شامل آهن:

## آباديات
سال 2023ع جي مردم شماري جي مطابق، بهاولنگر ضلعي ۾ 5,57,616 گهر هئا ۽ آبادي 35,50,342 هئي. ضلعي ۾ جنس جو تناسب 108.27 مردن ۽ 100 عورتن جو هيو ۽ خواندگي جي شرح 57.01 سيڪڙو هئي. (%63.55 مردن لاءِ ۽ %49.95 عورتن لاءِ). 9,71,921 (سروي ڪيل آبادي جو %27.42) ڏهه  سالن کان گهٽ عمر وارا هئا. 9,74,118 رهواسي (%27.44) شهري علائقن ۾ رهندا هئا.

### مذهبي وابستگي

سال 2023ع ۾، 19,653 رهواسي (%0.55) مذهبي اقليتن مان هئا، جن مان عيسائي 14,577، هندو (بشمول شيڊول ڪاسٽ) 3,106 احمدي 1,598، سک 39، پارسي 2 ۽ ٻيا 331 هئا. 

### ٻوليون

سال 2023ع جي آدمشماري مطابق، آبادي جو **94.08** سيڪڙو پنجابي، **3.35** سيڪڙو اردو ۽ **1.74** سيڪڙو سرائيڪي کي پهرين ٻولي طور ڳالهائي ٿو.

## خواجه تاج الدين چشتي جو مزار
شيخ خواجه تاج الدين چشتي جيڪا تاج سرور چشتي جي نالي سان مشهور آهن، چشتيه سلسلي جا صوفي بزرگ هئا. هن پاڪپتن جي بابا فريد الدين گنج شڪر جا پوٽا هئا ۽ سندس اولاد سال 1265عيسوي بمطابق 574 هجري جي آس پاس چشتيان ڳوٺ جو بنياد وڌو. سندس تبليغي دعوت جي ڪري پنجاب جي ڪيترن ئي مقامي قبيلن اسلام قبول ڪيو. شيخ خواجه تاج الدين چشتيءَ کي ڪيترن ئي مغل ۽ ترڪ قبيلن جي دشمنيءَ جو منهن ڏسڻو پيو، جن سندس مسلمان مشنري دعوت جي مخالفت ڪئي. هن هڪ جنگ ۾ شهيد ٿي ويا ۽ کيس چشتيان ۾ دفن ڪيو ويو. صوفي بزرگ شيخ خواجه تاج الدين چشتيءَ جي درگاهه چشتيان شهر ۾ آهي. شيخ تاج الدين چشتيءَ جي درگاه کي روزو تاج سرور چيو وڃي ٿو. 
## پڻ ڏسو
* :باب:پنجاب
* :باب:پاڪستان
* بهاولنگر جنڪشن ريلوي اسٽيشن 
* ڀارت-پاڪستان تعلقات

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:بهاولنگر ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
ڊيرا غازي خان ضلعو

**ڊيرا غازي خان ضلعو** (اردو: ضلع ڈيره غازى خان؛ سرائيڪي: ضلع دیرہ غازی خان) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. ان جو انتظامي گاديءَ جو هنڌ ڊيرا غازي خان شهر آهي. 

ضلعو سنڌو درياءَ جي اولهه ۾ واقع آهي. سليمان جبل ضلعي جي اتر ۾ 10,000 فوٽ (3,000 ميٽر) جي اوچائي تي اڀرن ٿا. مشهور سياحتي منزلون فورٽ منرو، يڪبائي هِل اسٽيشن ۽ مبارڪ ٽاپ آهن.

## انتظاميه
ضلعي کي ٻن تعلقن ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪا ڪل ملائي 60 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهن.

## تاريخ
ڊيرا غازي خان جي چوڌاري، اهو علائقو، قديم زماني ۾ مليان ماڻهن جي آبادي هئي. پوءِ اهو وسيع ملتان علائقي جو حصو هو. ٻڌ مت جا پهرين کان ٽين صدي عيسوي تائين جا آثار، ڪوٽ ڇٽه تعلقي ۾ دلو راءِ ۾ مليا آهن. 

ڊيرا غازي خان جو شهر 15هين صدي جي آخر ۾ قائم ٿيو ۽ نواب غازي خان ميراني، نواب حاجي خان ميراني جي پٽ جي نالي تي رکيو ويو هو. شهر جو بنياد تڏهن پيو جڏهن ملتان جي لانگهه سلطنت جو شاهه حسين بلوچ ماڻهن کي علائقي ۾ آباد ٿيڻ جي دعوت ڏني. ٻن ٻين ڊيرن (آبادين)، ڊيرا اسماعيل خان ۽ ڊيرا فتح خان سان گڏ، ان پنهنجو نالو ڊيراجات رکيو. ڊيراجات آخرڪار 1849ع ۾ سک جنگ کان پوءِ انگريزن جي قبضي ۾ آيا ۽ ٻن ضلعن: ڊيرا غازي خان ۽ ڊيرا اسماعيل خان ۾ ورهايو ويو.   ڊيراجات ضلعو انگريزن طرفان سال 1848-1849ع جي ٻي اينگلو-سک جنگ کان پوءِ، ان جي اڳوڻي سک حڪمرانن کان کٽيو ويو هو. آزادي کانپوءِ، شهر جا ڪيترائي هندو رهواسي هندستان جي دهلي جي ڊيراوال نگر ڪالوني ۾ آباد ٿيا. پوء راجن پور ضلعو ڊيرا غازي خان ضلعي مان ڌار ڪئي ٺاهيو ويو.

سال 2004-2005ع جي سروي جي بنياد تي، ڊيرا غازي خان ضلعو پاڪستان جي 20 غريب ترين ضلعن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. ان جي آبادي جو لڳ ڀڳ 51 سيڪڙو غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي گذاري ٿو.

## آباديات
سال 2023ع جي آدمشماري مطابق، ڊيرا غازي خان ضلعي ۾ 2,92,658 گهر ۽ آبادي 23,48,245 آهي. ضلعي ۾ جنس جو تناسب 100.71 مردن جي مقابلي ۾ 100 عورتن جو آهي، جڏهن ته خواندگي جي شرح %43.98 آهي، جنهن م مردن لاءِ %47.78 ۽ عورتن لاءِ %35.64 جو شرح آهي. سروي ڪيل آبادي جو 34.06 سيڪڙو (7,97,634) 10 سالن کان گهٽ عمر وارا آهن ۽ 27.65 سيڪڙو (6,49,290) آبادي شهري علائقن ۾ رهندڙ هئي. 

### مذهب

سال 2023ع جي مردم شماري جي مطابق، آبادي جي وڏي اڪثريت (تقريبن %99.62) مسلمان هئي. عيسائي سڀ کان وڏي اقليت (%0.30) هئا. ان کان پوءِ احمدي (%0.07) هئا. باقي هندو ۽ سک هئا.

### ٻوليون
سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق، آبادي جو 87.90 سيڪڙو سرائيڪي، 7.68 سيڪڙو بلوچڪي ۽ 3.40 سيڪڙو اردو کي پنهنجي مادري ٻولي طور ڳالهائيندو هو.

## قابل ذڪر ماڻهو
* غازي خان: شهر جو باني
* فاروق خان لغاري: پاڪستان جو اڳوڻو صدر 
* حافظ عبدالڪريم: اڳوڻو سينيٽر ۽ وفاقي وزير 
* سردار ذوالفقار علي خان کوسه: پنجاب جو اڳوڻو گورنر 
* زرتاج گل زرين: اڳوڻي وزير ۽ ميمبر قومي اسيمبلي، سينيئر ميمبر پاڪستان تحريڪ انصاف 
* سردار دوست محمد کوسه: پنجاب جو اڳوڻو نگران وڏو وزير 
* سردار اويس خان لغاري: مسلم ليگ (ن) جو سينيئر ميمبر، وفاقي وزير برائي پيٽروليئم ۽ توانائي 
* سردار جمال خان لغاري: اڳوڻو ميمبر پنجاب صوبائي اسيمبلي 
## پڻ ڏسو

* فورٽ منرو
* ڊيرا غازي خان شهر
* ڊيرا غازي خان ڊويزن 
* سليمان جبلن جو سلسلو
* پنجاب، پاڪستان جا ضلعا 
* ڪوٽڙي-اٽڪ ريلوي لائين 
* غازي يونيورسٽي
* ڊيره غازي خان ريلوي اسٽيشن 
* پياله ڍنڍ، غازي گهاٽ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعو
زمرو:ڊيرا غازي خان ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
## پڻ ڏسو
فيصل آباد ضلعو

**فيصل آباد ضلعو** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ فيصل آباد شهر آهي جيڪو پاڪستان جي وڏن شهرن مان هڪ آهي.

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
حافظ آباد ضلعو

**حافِظ آباد ضلعو** (اردو، پنجابي: ضلع حافظ آباد) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. حافظ آباد کي سال 1993ع ۾ ضلعي جو درجو ڏنو ويو؛ هن کان اهو گوجرانوالا ضلعي جو هڪ تعلقو هو. اهو وچ پنجاب ۾ واقع آهي ۽ زرعي پاسي تي چانورن جي صنعت ۽ صنعتي پاسي تي ڌاتو جي صنعت لاءِ مشهور آهي ۽ پاڪستان مان چانورن جا مٿيان 5 برآمد ڪندڙ حافظ آباد سان تعلق رکندڙ آهن. ضلعي جو گاديءَ جو هنڌ، حافظ آباد، پنجاب جي انتظاميه کي مضبوط ڪرڻ لاءِ مشهور آهي.

## تاريخ

## حوالا

زمرو:حافظ آباد ضلعو
زمرو:گجرات ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
گجرانوالہ ضلعو

**گوجرانواله ضلعو** (اردو: ضِلع گوجرانوالہ)، هڪ ضلعو آهي جيڪو پنجاب، پاڪستان جو حصو آهي. گوجرانوالا ضلعو وزيرآباد، سيالڪوٽ، حافظ آباد ۽ شيخوپوره ضلعن سان ملندڙ آهي. گوجرانوالا ضلعي ۾ 5 قومي اسيمبلي ۽ 12 پنجاب اسيمبلي جا تڪ آهن. گوجرانوالا پهلوانن جي شهر جي نالي سان مشهور آهي ۽ پنهنجي کاڌي لاءِ مشهور آهي.
## تاريخ
## حوالا

زمرو:گجرانواله ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
گجرات ضلعو

**گُجرات ضلعو** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.

## حوالا

زمرو:گجرات ضلعو
زمرو:گجرات ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
قصور ضلعو

thumb|پنجاب جي نقشي ۾ قصور ضلعو نمايان ڪيل آهي
**قصور ضلعو** (اُچار: ڪَسُور زِلو) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
خانيوال ضلعو

**خانيوال ضلعو** (Khanewal District) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. پاڪستان جي سال 1998ع جي مردم شماري مطابق، ضلعي جي آبادي 20,68,490 هئي، جن مان 17.42 سيڪڙو شهري هئا. خانيوال 0'18°30 اتر ۽ 0'55°71 اوڀر ڦاڪ ۾ 128 ميٽر جي اوچائي تي واقع آهي.

## انتظامي ڊويزن
انتظامي مقصد لاءِ ضلعي خانيوال کي 4 تعلقن ۽ 168 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي، جن ۾ 114 ڳوٺاڻا ۽ 54 شهري شامل آهن، جن جا چونڊيل نمائندا ضلعي ۽ تحصيل ڪائونسلون ٺاهيندا آهن. سياسي حلقن ۾ 4 قومي ۽ 7 صوبائي اسيمبلين جون سيٽون شامل آهن. هن ضلعي ۾ چار تعلقا آهن، جيڪي هن ريت آهن:

1. خانيوال تعلقو

2. ميان چنو تعلقو

3. ڪبيروالا تعلقو

4. جهانيان تعلقو 
## جاگرافي
## موسم
## آبادي
## تعليم
خانيوال ضلعي ۾ تعليمي نظام مخصوص جديد، مذهبي، ثقافتي، سماجي، تجارتي ۽ سائنسي حڪمن سان جوڙيو ويو آهي. ضلعي جي موجوده خواندگي جي شرح 39.9 سيڪڙو آهي. خانيوال ضلعي ۾ اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جو وسيع سلسلو آهي، جيڪي مختلف وهڪرن کي پورو ڪن ٿا. خانيوال ضلعي، پاڪستان جي اڪثر ضلعن وانگر، پرائمري کان يونيورسٽي سطح تائين سرڪاري ۽ خانگي تعليمي ادارا آهن. اڪثر تعليمي ادارا پرائمري کان يونيورسٽي سطح تائين صنف تي ٻڌل آهن. سمورا تعليمي ادارا صوبائي حڪومتن جي ذميداري آهن. وفاقي حڪومت اڪثر ڪري نصاب جي ترقي، تصديق ۽ تحقيق جي ڪجهه فنانسنگ ۾ مدد ڪري ٿي. 
## قابل ذڪر ماڻهو
• مولانا طارق جميل، اسلامي اسڪالر

• سيد فخر امام، پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو سابق اسپيڪر

• غلام حيدر وائن، پنجاب جو سابق وڏو وزير

• هرگوبند کرانا، طب لاءِ هندستاني آمريڪي نوبل انعام يافته
## ڳوٺ
• چک 138/10-R

• چک 15/9-R ساهنوالا

• چڪ 14/9-R بتيانوالا

• چک 7/9-R رحمان ڳڙهه

• چک 14/8-R گل آباد

• چک 17/9-R جنت پور

• چک 13/9-R ڊانگرا والا

• چک 16/9-R

• چک 8/9-R قصبہ

• چک 9/9-R سرگنہ والا

• چک 4/9-R دولت پور

• چک 5/9-R يارو والا 
## پڻ ڏسو
• خانيوال

• خانيوال تعلقو

• خانيوال جنڪشن ريلوي اسٽيشن

## حوالا

زمرو:خانيوال ضلعو
زمرو:ملتان ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
خوشاب ضلعو

**خوشاب ضلعو** (اردو، پنجابي: ضِلع خُوشاب) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. خوشاب ضلعو پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي، جنهن جو انتظامي گاديءَ جو هنڌ جوهر آباد آهي. ضلعي جو نالو خوشاب جي تاريخي شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي. 

ضلعو چار تعلقن؛ خوشاب، نورپور ٿل، قائد آباد ۽ نوشهره، تي مشتمل آهي. خوشاب هيوي واٽر ۽ نيچرل يورينيم ريسرچ ري ايڪٽر جو گھر آهي،  جيڪو پاڪستان جي ايٽمي هٿيارن جي پروگرام جو حصو آهي.   ضلعو خوشاب سرگوڌا، جهلم، چکوال، ميانوالي، ڀڪر ۽ جهنگ جي ضلعن سان سرحدون شيئر ڪري ٿو.

## تاريخ

## حوالا

زمرو:خوشاب ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
لاهور ضلعو

**لاهور ضلعو** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. لاهور شهر پاڪستان جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي ۽ پنجابي صوبي جي گادي آهي.

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
زمرو:ضلعو لاهور
زمرو:لاھور ضلعو
جهنگ ضلعو

**جَهنگ ضلعو** (اردو، پنجابي: ضلع جھنگ) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي فيصل آباد ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. ضلعي ۾ چار تعلقا؛ شورڪوٽ، جھنگ، احمد پور سيال ۽ اٺاره ھزاري آهن. پاڪستان جي سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق ضلعي جي آبادي 30,77,720 آهي. جهنگ شهر ضلعي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ انتظامي مرڪز آهي.

## تاريخ
## جاگرافي
## انتظامي ورهاست
## حوالا

زمرو:جھنگ ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
جهلم ضلعو

**جَهَلَم ضلعو** (اردو، پنجابي: ضلع جہلم) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي، جيڪو جزوي طور تي پوٺوهار پليٽيو ۽ سنڌو ماٿري، پنجاب، جي ميدان ۾ ورهايل آهي. جهلم پنجاب جي قديم ترين ضلعن مان هڪ آهي. اهو 23 مارچ 1849ع تي قائم ٿيو. اهو پنجاب صوبي جي اترين حصي ۾ واقع آهي. جهلم ضلعي جي حدون ڏکڻ ۾ سرگوڌا ۽ منڊي بهاءُ الدين جي ضلعن، ڏکڻ اولهه ۾ خوشاب ضلعي، اوڀر ۾ گجرات ضلعي، اولهه ۾ چڪوال ضلعي، اتر اوڀر ۾ ميرپور، آزاد ڪشمير  ۽ اتر ۾ راولپنڊي ضلعي کان ملنديون آهن. جهلم ندي ان جي ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ وهندي آهي. 

جهلم انگريزن ۽ بعد ۾ پاڪستان جي فوج کي ڪيترائي سپاهي فراهم ڪرڻ لاءِ مشهور آهي، جنهن جي ڪري ان کي "سپاهين جو شهر" يا "شهيدن ۽ جنگجوئن جي سرزمين" پڻ سڏيو ويندو آهي. سالٽ رينج جبلن جي سلسلي ۾ کيوڙه جي کاڻ ۾ لوڻ ڪڍيو ويندو آهي. ضلعي ۾ ٻه ڪوئلي جون کاڻون آهن جتان پاڪستان ريلوي پنهنجي سپلاءِ جا ڪجهه حصا حاصل ڪري ٿي. اها پنجاب صوبي ۾ واحد ڪوئلي جون کاڻون آهن جيڪي ڪم ڪندڙ حالت ۾ آهن. لوڻ جي واپار جو مکيه مرڪز پنڊ دادن خان آهي. پاڪستان ريلوي جي مکيه لائين، ضلعي جي وچ ۾ گذرندي آهي ۽ هڪ برانچ لائين ذريعي پڻ لنگهيو آهي.

## تاريخ
## حوالا

زمرو:جهلم ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
مظفرڳڙھ ضلعو

**مظفرڳڙھه ضلعو** (مظفر ڳڙهه، اُچار: مُزَفَّر ڳَڙھ) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ڊيرا غازي خان ڊويزن ۾ هڪ ضلعو آهي.

## حوالا

زمرو:مظفرڳڙهه ضلعو
زمرو:ڊيرا غازي خان ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
نارووال ضلعو

**نارووال ضلعو** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.

پير رياست علي طاهري نقشبندي مجددي هن ضلعي جو رهاڪو آهي جيڪو سنڌ جي درگاهه الله آباد شريف، ڪنڊيارو جي گادي نشين خواجه محمد طاهر بخشي نقشبندي المعروف سڄڻ سائين جو خليفو آهي.

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
ملتان ضلعو

**ملتان ضلعو** (اُچار: مُلتان زِلو) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. ملتان شهر پنجاب صوبي جي وڏن شهرن مان هڪ آهي.

## حوالا

زمرو:ملتان ضلعو
زمرو:ملتان ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
پاڪپتن ضلعو

پاڪپتڻ ضلعو پاڪستان ۾ پنجاب صوبي جو هڪ ضلعو آهي، پاڪپتڻ شهر ضلع جي گاديء جو آهي.

ضلعي ٻن تعلقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن ۾ 63 يونين ڪائونسلون آهن.

## تاريخي پس منظر
پاڪپتڻ جو پراڻو اجوڌن آهي. مشهور صوفي بزرگ بابا فريد الدين مسعود شڪر گنج کان پوءِ هنجو نالو مٽائي پاڪ پتڻ رکيو ويو.

## ٻوليون

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
رحيم يار خان ضلعو

**رحيم يار خان ضلعو** (انگريزي: Rahim Yar Khan District؛ اردو، پنجابي: ضلع رحیم یار خان)، پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ رحيم يار خان شهر آهي. مشهور شهرن ۾ رحيم يار خان ۽ صادق آباد شامل آهن. سال 2023ع جي مردم شماري موجب آبادي 55,64,703 هئي. رحيم يار خان ضلعي ۾ عام طور تي سرائيڪي، پنجابي ۽ اردو ٻوليون ڳالهايون وينديون آهن. ان جي ايراضي 11,880 چورس ڪلوميٽر آهي.

## انتظامي ورهاست
## تاريخ
## جاگرافي
## آباديات
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## معيشت
## قابل ذڪر ماڻهو
## پاڙيسري علائقا
## پڻ ڏسو

**رحيم يار خان ضلعو** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:رحيم يار خان ضلعو
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا

## حوالا
راجن پور ضلعو

**راجن پور** (اردو: ضِلع راجن پُور) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ڊيرا غازي خان ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. ان جو انتظامي مرڪز راجن پور شهر ۾ آهي. راجن پور ضلعو پهرين جولاءِ 1982ع تي ٺاهيو ويو. سال 2023ع جي پاڪستان جي مردم شماري مطابق، راجن پور ضلعي جي آبادي 2,323,980 (2.3 ملين) هئي.
## انتظامي ذيلي تقسيم
راجن پور ضلعو ٽن تعلقن (انتظامي سب ڊويزنن) ۽ 44 يونين ڪائونسلن تي مشتمل آهي.

## جاگرافي
راجن پور سنڌو درياهه جي اولهه ۾ واقع آهي. ان جي اتر طرف ڊيرا غازي خان ضلعو ۽ اولهه طرف بلوچستان، پاڪستان جي ضلعي، ڊيرا بگٽي سان لڳل آهي. اوڀر طرف مظفر ڳڙهه ۽ رحيم يار خان ضلعن سان لڳل آهي، جڏهن ته ان جو ڏکڻ حصو صوبي سنڌ جي ضلعي ڪشمور سان ڍڪيل آهي. سليمان جبل ضلعي جي اولهه ۾ اڀري ٿو.
## آبادي
## تعليم
راجن پور ۾ ڪل 1,160 سرڪاري اسڪول آهن جن مان 41 سيڪڙو (479 اسڪول) ڇوڪرين لاءِ آهن. ضلعي جي سرڪاري اسڪولن ۾ 1,48,746 داخلا آهن. 
## زراعت
راجن پور ۾ زراعت جو دارومدار صرف واهه جي آبپاشي تي آهي، ڇاڪاڻ ته علائقي ۾ برساتون نه ٿيون پون. پنجاب جا پنج درياهه مٺن ڪوٽ جي ويجهو وانگ جي علائقي ۾ ملن ٿا. ان ڪري اهي نديون آبپاشي ۽ گهريلو استعمال لاءِ پاڻي مهيا ڪن ٿيون. مينهن جي موسم (جولاءِ-سيپٽمبر) دوران ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن وڏي برسات هن علائقي ۾ ٻوڏ جو سبب بڻجي ٿي، پر اهڙيون ٻوڏون نادر آهن. راجن پور ۾ ٻوڏ جو پاڻي ڪوه سلطان ۽ شاڪر جي وهڪرن سان گڏ سنڌوءَ درياهه مان اچي ٿو. راجن پور ضلعو [ڪپهه][ ۽ [ڪمند جي فصلن لاءِ مشهور آهي، جيتوڻيڪ اتي ڪڻڪ، چانور ۽ تماڪو به تمام گھٽ پوکيا وڃن ٿا. 
## ڪاروبار
راجن پور ڪپهه جي ڪاروبار لاءِ به مشهور آهي. هن ضلعي ۾ ڪپهه جون ڪيتريون ئي صنعتون آهن جيڪي ڪپڙي جي ملن لاءِ ڪپهه جي ضرورت پوري ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. جڏهن ته ڪجهه ماڻهو زرعي ڪم به ڪن ٿا، جيڪو راجن پور جو مکيه ڪاروبار آهي. 
## آبپاشي نظام
## ٻوڏ
## جايون
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
اوڪاڙا ضلعو

**اوڪاڙا ضلعو** (پنجابي، اردو: ضلع اوکاڑہ)، پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي. اهو 1982ع ۾ الڳ ضلعو بڻيو، ان کان اڳ اهو ساهيوال ضلعي جو حصو هو. ملتان روڊ ضلعي جي گاديءَ واري هنڌ اوڪاڙه کي لاهور سان 110 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ڳنڍي ٿو ۽ فيصل آباد سان، راوي نديءَ جي پار، 100 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ڳنڍي ٿو.

thumb|پنجاب جي نقشي ۾ اوڪاڙا ضلعو نمايان ڪيل آهي

## حوالا

زمرو:اوڪاڙه ضلعو
زمرو:ساهيوال ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
ننڪانہ صاحب ضلعو

**ننڪانه صاحب ضلعو** (اردو: ضِلع ننكانہ صاحِب؛ پنجابي: ضلع ننکاݨا صاحب) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو لاهور ڊويزن اندر هڪ ضلعو آهي. ضلعي حڪومت جي صدر مقام ننڪانه صاحب شهر آهي، جڏهن ته شاهڪوٽ سڀ کان وڏو شهري مرڪز آهي. ننڪانه صاحب ضلعو لاهور شهر کان تقريباً 75 ڪلوميٽر (47 ميل) اولهه ۽ فيصل آباد شهر کان تقريباً 53 ڪلوميٽر (33 ميل) اوڀر ۾ واقع آهي. سال 2005ع تائين اهو شيخوپوره ضلعي جو حصو هو.

'Nankana Sahib District is a district within the Lahore Division of Punjab, Pakistan. Nankana Sahib is the seat of the district government, and Shahkot is the largest urban center. The district of Nankana Sahib is located about  west of Lahore and about  east of Faisalabad. Until 2005, it was part of Sheikhupura District.

**ننڪانه صاحب ضلعو** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.

☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆

## حوالا

زمرو:ننڪانه صاحب ضلعو
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
ٽوبہ ٽيڪ سنگھ ضلعو

**ٽوبا ٽيڪ سنگھ ضلعو** (پنجابي:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ؛ اردو: ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ)، پاڪستان جي صوبي پنجاب جي فيصل آباد ڊويزن جو ھڪ ضلعو آھي. اهو ويڪرائي ڦاڪ تي 33°30 کان 2°31 اتر ۽ ڊگھائي ڦاڪ تي 8°72 کان 48°72 اوڀر جي وچ ۾ واقع آهي. اهو سال 1982ع  ۾ الڳ ضلعو بڻيو.
## نالو
## تاريخ
## ڊيموگرافي
پنجابي
## معيشت
## انتظاميه
# ٽوبه ٽيڪ سنگھ تعلقو
# ڪماليه تعلقو
# گوجره تعلقو
# پيرمحل تعلقو

**يونين ڪائونسلون**: 82 يونين ڪائونسلون

## قابل ذڪر ماڻهو
## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:ٽوبا ٽيڪ سنگهه ضلعو
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
وهاڙي ضلعو

**وھاڙي ضلعو** (Vehari District) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام وھاڙي شھر آھي. ھي ضلعو انتظامي طور تي ٽن تعلقن ۾ ورھايل آھي جن ۾ وھاڙي تعلقو، ميلسي تعلقو ۽ بوريوالا تعلقو شامل آهن. ان کان علاوه ھن ضلعي جون ٽي سب تحصيلون پڻ آھن جن ۾ گگو سب تحصيل، ڪرم پور سب تحصيل ۽ جلا جيم سب تحصيل شامل آهن. ھن ضلعي جو قيام پھرين جولائي 1976ع تي ٿيو. ان کان آڳ ھي ٽئي تعلقا ملتان ضلعي جو حصو ھيون جن کي ڌار ڪري نئون ضلعو ٺاھي، وھاڙي شھر کي ان جو صدر مقام بڻايو ويو. ھي ضلعو ستلج ندي جي ساڄي ڪپ تي واقع آھي جيڪا ھن ضلعي جي ڏکڻ واري حد تي واقع آھي. ھن ضلعي جي مکيه ٻولي پنجابي ٻولي آهي جيڪا 83 سيڪڙو ماڻهن جي مادري  ٻولي آهي. 11 سيڪڙو ماڻهن جي مادري ٻولي سرائيڪي ۽ 5 سيڪڙو جي اردو آهي.

## حوالا

زمرو:وهاڙي ضلعو
زمرو:ملتان ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
خيبر پختونخوا جا ضلعا

پاڪستان جو صوبو خيبر پختونخوا انتظامي طور 38 ضلعن ۾ ورهايل آهي (مطابق فيبروري، 2023).

هيٺ توهان کي خيبرپختونخواه صوبي جي سڀني 38 ضلعن جي هڪ فهرست ملندي، جنهن سان اهو تعلق آهي، ضلعي جي ايراضي، ضلعي جي آبادي ۽ کثافت، هر ضلعي جي سراسري سالياني آبادي جي واڌ جي شرح ( 1998 ۽ 2017 جي وچ ۾)، ۽ نقشو ان جي جڳھ کي ڏيکاري ٿو. ضلعا شروعاتي طور تي الفابيٽ جي ترتيب ۾ درج ٿيل آهن، پر انهن کي مختلف طريقن سان ترتيب ڏئي سگهجي ٿو ٽيبل جي هيڊرن تي ڪلڪ ڪندي.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست
ايبٽ آباد ضلعو

ضلعو ايبٽ آباد پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو ھڪ ضلعو آھي۔ ھي ضلعو 1969 چورس ڪلوميٽر تي پکڙيل آھي ۽ ايبٽ آباد شھر ھن ضلعي جو ڳڙھ آھي۔ *ايبٽ آباد ضلعي*' جا ٻه تعلقا آھن: ايبٽ آباد تعلقو ۽ حويليان تعلقو۔ ھن جي اترين پاسي مانسهره ضلعو اوڀارين پاسي مظفرآباد ضلعو الھندي پاسي ھريپور ضلعو ۽ ڏکڻ پاسي راولپنڊي ضلعو آھي۔

## ھزاره صوبو تحريڪ

ايبٽ آباد ضلعو ھزاره صوبو ٺاھڻ جي تحريڪ جو ڳڙھ آھي۔ ھزاره جا رھواسي خيبر پختونخوا صوبي جي رٽ کي نٿا مڃن۔ ھو پنھنجو و الڳ صوبو ٺاھن چاھن ٿا۔ ھزاره وارا اھو سمجھن ٿا صوبي خيبر پختونخوا جي آمدني جو 80٪ ٺاھي ٿو۔ 39٪ بجلي ھزاره جي علائقي تربيلہ ۾ ٺھي ٿي۔ پاڪستان جي 70٪ چانھ ۽ 100٪  تماک ھزاره ۾ پيدا ٿئي ٿو۔ ھزاره ۾ پڙھيا لکين جي آبادي 94٪ آھي۔ شاھراھ قراقرم ھزاره مان لنگھي ٿي۔
**ايبٽ آباد ضلعو** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
بٽگرام ضلعو

**بٽگرام ضلعو** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي. ھن جا ٻه تعلقا آھن: بٽگرام تعلقو ۽ الائي تعلقو۔

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
شيخوپوره ضلعو

**شيخوپوره ضلعو** (اُچار: شيخُوپُرا زِلو) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو هڪ ضلعو آهي.
thumb|پنجاب جي نقشي ۾ شيخوپوره ضلعو نمايان ڪيل آهي

## حوالا

زمرو:شيخوپوره ضلعو
زمرو:لاهور ڊويزن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ضلعا
چترال ضلعو

**چترال ضلعو** (اُچار: چِترال زِلو) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:ضلعو چترال
ھنگو ضلعو، پاڪستان

**هنگو ضلعو** (اُچار: هَنگُو زِلو) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
ھريپور ضلعو

**هري پور ضلعو** (اُچار: هَرِي پُر زِلو) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي. ھری پور تعلقو غازي تعلقو۽ خان پور تعلقو ھن جا تعلقا آھن۔

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
ڪوھاٽ ضلعو

**ڪوهاٽ ضلعو** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
مٿيون ڪوھستان ضلعو

**مٿيون ڪوهستان ضلعو (جلڪوٽيا، شينا، ھندڪو، اردو: ضلع بالائی کوہستان)** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي هزاره ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. اڳوڻي ڪوهستان ضلعي کي 2014ع ۾ ٽوڙي مٿيون ڪوهستان ۽ هيٺيون ڪوهستان نالن سان ٻه ضلعا ٺاهيا ويا.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
ڊيرا اسماعيل خان ضلعو

**ڊيرا اسماعيل خان ضلعو** (اردو: ضلع ڈیرہ اسماعیل خان) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ڊيره اسماعيل خان ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. هي صوبي جو سڀ کان ڏکڻيون ضلعو آهي. ان جي اُتر ۾ لڪي مروت ۽ ٽانڪ ضلعا آهن، جڏهن ته اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ پنجاب صوبو لڳي ٿو. ان جي اولھ ۾ قبائلي علائقا آهن. ضلعي جي گاديءَ جو هنڌ ڊيره اسماعيل خان شھر آهي. ضلعي جي ايراضي 9,334 چورس ڪلوميٽر (3,604 چورس ميل) ۽ آبادي سال 2017ع جي مردم شماري جي مطابق 16,27,132 آهي.
## جاگرافي
ڊيرا اسماعيل خان ضلعو اوڀر طرف پنجاب جي ضلعن بھکر ۽ ڊيرا غازي خان سان لڳل آھي. سنڌو نديءَ جي ڪناري سان ضلعي جا اڀرندي ڀاڱا زرخيز ٻرندڙ ميدانن جي ڪري نمايان آهن، جڏهن ته درياهه کان پري زمينون مٽيءَ تي مشتمل آهن، جيڪي برساتن جي ڪري ڪٽجي وڃن ٿيون. ضلعي جي ڏکڻ اولهه طرف ڏکڻ وزيرستان ضلعي جي هڪ پتلي پٽي آهي، جيڪا ڊي آءِ خان کي پاڙيسري صوبي بلوچستان ۾ ڪوه سليمان جبل کان جدا ڪري ٿي. اتر اولهه ۾ ٽانڪ ضلعو آهي. ڊي آءِ خان، لڪي مروت ضلعي جي مروت پلین کان مٽيءَ ۽ سٽي پٿر جي ٽڪرن جي ڪري جدا ٿيل آهي، جيڪا اوڀر ۾ سليمان جبل کان سنڌو نديءَ تائين پکڙيل آهي، جنهن کي شيخ بدين جبل طور سڃاتو وڃي ٿو. رينج جي بلند ترين چوٽي شيخ بدين جبل آهي، جيڪا شيخ بدين نيشنل پارڪ طرفان محفوظ آهي. سنڌو درياهه جي ڀرسان چونا پٿر جي ٽڪرين جو هڪ ٽڪرو آهي، جنهن کي ڪافر ڪوٽ جبلن جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جتي ڪافر ڪوٽ جو قديم هندو ڪمپليڪس واقع آهي. ڊي آءِ خان کي پاڪستان جو مرڪز پڻ سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ان جي هنڌ ڀکر، اتر پنجاب جي ميانوالي، بلوچستان جي ژوب ۽ پاڪستان جي قبائلي علائقي ڏکڻ وزيرستان جي وچ ۾ آهي. 

## تاريخ
اهو نالو لنگاھہ سلطنت جي نمائندی، ملڪ سهراب دوڊئي جي پٽ دوڊئي اسماعيل خان جي نالي تي رکيو ويو آهي، جنهن علائقي جو بنياد رکيو. 

### قديم تاريخ

مشهور نقشبندي درگاه خانقاه احمديه سعيديه هن ضلعي جي موسيٰ زئي شريف شهر ۾ واقع آهي جتي ڪيترن ئي نقشبندي صوفي بزرگن جون قبرون موجود آهن. هن درگاه جي بنياد حاجي دوست محمد قندهاري وڌي جيڪو شاه احمد سعيد مجددي مهاجر مدني جو وڏو خليفو هو. سنڌ جي نقشبندي بزرگ خواجه عبدالغفار نقشبندي، پير مٺا سائين جو سلسلو به هن درگاه سان ملي ٿو.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:ڊيرا اسماعيل خان ضلعو
زمرو:ڊيرا اسماعيل خان ڊويزن
شاهه ڪريم جو ڪلام (ڪتاب)

هي ڪتاب ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌي جو لکيل آهي جيڪو شاهه عبدالڪريم بلڙيء واري جن جي سنواح حيات، شخصيت، ادب ۽ شاعري جو ذڪر ڪيو اٿس.
هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1995ء ۾ڇپيو.
پشاور ضلعو

**پشاور ضلعو** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخواھ جو ھڪ ضلعو آھي. پشاور شھر ھن ضلعي ۽ صوبي جي گاديء جو ھنڌ آھي. ھي ضلعو 1,257 چورس ڪلوميٽر ايراضي تي پکڙيل آھي.

## تصويرون

فائل:Peshawar.jpg


زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
مانسھرہ ضلعو

**مانسهره ضلعو** (اُچار: مان سِهرا زِلو، اردو: ضلع مانسہرہ، انگريزي: Mansehra District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي۔ ھن جا ٽي تعلقا ۽ ٻه قبيلائي علائقا آھن۔ ٽي تعلقا ھي آھن: بالاڪوٽ تعلقو، مانسھره تعلقو، اوگئي تعلقو.

## خارجي ڳنڍڻا
* مانسھره جا اسڪول
* مانسھره 
* مانسھره 
* مانسھره
* اپنا مانسھره 
* ھزاره يونيورسٽي

زمرو:مانسهره ضلعو
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
بنون ضلعو

**بنون ضلعو** (اُچار: بَنُّوں، اردو: ضلع بنوں، انگريزي: Bannu District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
بونير ضلعو

**بونير ضلعو** (اُچار: بُنير زِلو، اردو: ضلع بونیر، انگريزي: Buner District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
سشات

**سشات** (Seshat)  قديم مصري مذهب ۾ حڪمت، علم، ۽ لکائي جي ديوي هئي۔

## تصويرون

فائل:Hatshepsut and Seshat.jpg|
فائل:Luxor temple 16.jpg|
فائل:Seshat in Luxor.jpg|
فائل:Seshat. Karnak Temple - Luxor.jpg|


## حوالا

زمرو:وديا ديويون
زمرو:ڏاهپ ديويون
زمرو:لکت
چارسدہ ضلعو، پاڪستان

**چارسده ضلعو**  (پشتو: چارسده ولسوالی، اردو:ضلع چارسدہ) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي پشاور ڊويزن جو هڪ ضلعو آھي جيڪو پشاور ضلعي جي اُتر ۾ واقع آهي. سال 1998ع ۾ هڪ الڳ ضلعي طور قائم ٿيڻ کان اڳ، اها پشاور ضلعي جي هڪ تحصيل هئي. ضلعي جي آبادي جي اڪثريت پشتون آهي. ضلعي جو هيڊڪوارٽر چارسده شهر آهي، جيڪو ڪنهن وقت پشاور جي اڳوڻي ميٽرو پوليٽن علائقي جو حصو هو.

## حوالا

زمرو:چارسده ضلعو
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
ھيٺيون دير ضلعو

**هيٺيون دير ضلعو** يا ڏکڻ دِير ضلعو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.


زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
تورغر ضلعو

**تور غر ضلعو** (اُچار: تور غَر زِلو، انگريزي: Torghar District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي. هن ضلعي کي 28 جنوري 2011 تي قائم ڪيو ويو، ان کان پهريان هي هڪ نيم قبائلي علائقو هو. ان جو اصلوڪو نالو ڪالا ڍاڪا آهي، پر ضلعي جو درجو ملڻ تي ان کي تور غر نالو ڏنو ويو.

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان_جا_ضلعا
نوشھرہ ضلعو

**نوشهره ضلعو** ( اردو: ضلع نوشہرہ، انگريزي: Nowshera District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي پشاور ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. ضلعي جي گاديءَ جو هنڌ ۽ هيڊ ڪوارٽر نوشھره شهر آهي.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
شانگلا ضلعو

**شانگله ضلعو** (اردو: ضلع شانگلہ، انگريزي: Shangla District) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو هڪ ضلعو آهي.

زمرو:پاڪستان جا ضلعا
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
موسيٰ زئي شريف

**موسيٰ زئي شريف** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي ڊيرا اسماعيل خان ۾ واقع هڪ ننڍو شهر آهي.

مشهور نقشبندي درگاه خانقاه احمديه سعيديه هن شهر ۾ واقع آهي جتي ڪيترن ئي نقشبندي صوفي بزرگن جون قبرون موجود آهن. هن درگاه جي بنياد حاجي دوست محمد قنڌاري وڌي جيڪو شاه احمد سعيد مجددي مهاجر مدني جو وڏو خليفو هو. سنڌ جي نقشبندي بزرگ پير مٺا سائين جو سلسلو به هن درگاه سان ملي ٿو.
خانقاه احمديه سعيديه

خانقاه احمديه سعيديه پاڪستان ۾ نقشبندي طريقت جي هڪ مشهور خانقاه يا درگاهه آهي. هي خانقاه موسيٰ زئي شريف شهر ۾ آهي جو ڊيرا اسماعيل خان ضلعي، خيبر پختونخوا صوبي ۾ واقع آهي.

هن درگاهه جو بنياد حاجي دوست محمد قندهاري نقشبندي وڌو، جيڪو شاه احمد سعيد مجددي مهاجر مدني جو وڏو خليفو هو. پاڻ خانقاه جو نالو پنهنجي مرشد جي نالي پويان رکيائين. کانئس پوءَ هن درگاهه جو انتظام سندس وڏي خليفي خواجه محمد عثمان داماني هلايو، جنهن وصيت ڪري هي درگاهه پنهنجي صاحبزادي خواجه سراج الدين جي حوالي ڪئي.

ويهين صديءَ ۾ سنڌ ۾ نقشبندي طريقي جي علمبردار صوفي بزرگ پير مٺا سائين جو سلسلو به هن درگاهه سان جڙيل آهي. پير مٺا سائين جو مرشد پير فضل علي قريشي خواجه سرج الدين جو خليفو هو.
حاجي خير محمد عباسي

**حاجي خير محمد عباسي نقشبندي** مجددي بخشي طاهري حيدرآباد جو هڪ صوفي بزرگ هو. پاڻ نقشبندي طريقي سان لاڳاپيل هو ۽ درگاهه الله آباد شريف (ڪنڊيارو) جي باني پير سهڻا سائين ۽ سندس گادي نشين پير سڄڻ سائين جو خليفو هو. پاڻ 2011 ۾ وفات ڪيائين ۽ حيدرآباد شهر ۾ گاڏي کاتي جي علائقي ۾ حيدر چوڪ جي ويجهو عمر اسلام مسجد ۾ دفن ٿيل آهي. سندس جنازي نماز سندس مرشد سڄڻ سائين عيدگاھ، قاسم آباد ۾ پڙهائي جنهن ۾ هزارين ماڻهو شريڪ ٿيا.
محمد طاهر

خواجه محمد طاهر عباسي بخشي هاڻوڪي دؤر ۾ سنڌ جو مشهور صوفي بزرگ ۽ روحاني رهبر آهي جنهن جا مريد سنڌ کان سوا پاڪستان ۽ ڪيترن ئي ٻاهرين ملڪن ۾ موجود آهن. پاڻ نقشبندي مجددي طريقي جو مرشد آهي.

مولانا محمد طاهر عباسي نقشبندي کي سنڌ ۾ سندس مريد پيار مان محبوب سڄڻ سائين سڏيندا آهن، جنهن ڪري کيس ان ئي لقب سان سڃاتو ويندو آهي. پاڻ درگاه الله آباد شريف لڳ ڪنڊيارو جو گادي نشين آهي، جنهن جو بنياد سندس والد ۽ مرشد پير سهڻا سائين وڌ هو. سهڻا سائين لاڙڪاڻي جي مشهور بزرگ پير مٺا سائين جو سڀ کان وڏو خليفو هو ۽ جماعت اصلاح المسلمين جو باني پڻ هو.

## تعليم ۽ تربيت
سڄڻ سائين 1963 ۾ لاڙڪاڻي جي ڀرسان درگاھ رحمت پور شريف ۾ پيدا ٿيو. اڳتي هلي سندس والد دادو ضلعي ۾ راڌڻ جي ويجهو درگاه فقيرپور شريف قائم ڪئي، جتي سڄڻ سائين پنهنجي بنيادي تعليم پرائي. ان بعد سهڻا سائين ڪنڊيارو جي لڳ درگاھ الله آباد شريف قائم ڪئي جتي هڪ وڏو ديني مدرسو به قائم ڪيو ويو. سڄڻ سائين انهيءَ مدرسي مان تعليم پرائي ۽ اعليٰ تعليم حيدرآباد ۽ ڪراچي جي مدرسن مان حاصل ڪئي جڏهن ته سنڌ يونيورسٽي مان ماسٽر جي ڊگري به حاصل ڪئي.

تصوف جي نقشبندي طريقي ۾ پاڻ پنهنجي والد سهڻا سائين کان روحاني تربيت ۽ نسبت حاصل ڪئي. سلوڪ جي سبقن مڪمل ڪرڻ کان پوءِ سهڻا سائين کيس خلافت عطا ڪئي. سهڻا سائين جي وفات کان پوءِ سندس مڙني خليفن گڏجي ڪري سڄڻ سائين کي درگاهه جو گادي نشين بڻايو ۽ سڀني مريدين نئين سر ساڻس بيعت ڪئي.

## مريد ۽ خليفا
هن وقت سڄڻ سائين جي خليفن جو تعداد 400 جي لڳ ڀڳ آهي جڏهن ته مريدن جو ڳاڻيٽو ڏھ لک کان مٿي ٻڌايو وڃي ٿو. انهن کان سوا ٻيا به لکين ماڻهو سندس عقيدمند آهن. هر سال نومبر جي مهيني ۾ درگاهه الله آباد شريف تي عرس ٿيندو آهي جنهن ۾ ڏھ لک کان وڌيڪ ماڻهو شامل ٿيندا آهن. سندس خليفا سموري سنڌ، پنجاب، بلوچستان، آسٽريليا، برطانيا، ناروي، دبئي، چين ۽ سري لنڪا وغيره ۾ موجود آهن ۽ ديني تبليغ توڙي روحاني ۽ اخلاقي اصلاح جو ڪم ڪندا رهن ٿا.

سندس مشهور خليفن ۾ هي نالا شامل آهن:
* سندس وڏو فرزند صاحبزاده جعفر صادق عباسي نقشبندي طاهري
* سهڻا سائين جو ڏوهٽو مولانا محمد جميل عباسي نقشبندي طاهري
* پير مٺا سائين جو ڏوهٽو صاحبزاده ديده دل غفاري، جيڪو درگاهه غريب آباد، لاڙڪاڻي ۾ رهي ٿو.
* پير فضل علي قريشي جو ڏوهٽو مولانا رفيق احمد شاھ فضلي نقشبندي، جيڪو درگاھ مسڪين پور شريف، ضلعي مظفرڳڙھ جو گادي نشين آهي.
* علامه محمد ادريس ڏاهري نقشبندي، جيڪو سنڌ جو مشهور واعظ ۽ خطيب آهي ۽ ڪيترن ئي ديني ڪتابن جو مصنف آهي. سندس ڪارنامن مان سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن شريف جو مڪمل تفسير نوَ جلدن ۾ لکيل به شامل آهي.
* پير سيد محمد جيئل شاھ جيلاني، جيڪب آباد (وفات 2015)
* حاجي خير محمد عباسي نقشبندي طاهري، گاڏي کاتو، حيدرآباد (وفات 2011)
* پير رياست علي طاهري، سيالڪوٽ، پنجاب
* پير سيد اسماعيل شاھ طاهري، راولپنڊي، پنجاب
* حاجي محمد علي بوزدار، ٽنڊو الهيار ضلعو (وفات 1996)
* علامه مفتي محمد رمضان لاکو، ڪراچي، وفات 2014
* بيدار مورائي، مورو، وفات 2013

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌ جا بزرگ
زمرو:سنڌ ۾ مذهب
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جا سياستدان
زمرو:1963ع جون پيدائشون
جن گن من

**جن گن من** ڀارت جو قومي ترانو آهي، جيڪو بنگالي ٻولي ۾ هيو۔ پوء هن کي سنسڪرت جو لهجو ڏئي ڪري سنواريو ويو۔ هن جو شاعر نوبل لاريٽ رابندرناٿ ٽئگور آهي۔ هي ترانو در اصل، ڪنگ جارج پنجون جي لاء لکيو ويو هو، جڏهن ڀارت جي حڪومت هن جي حوالي ٿي، هن جي تاج پوشي ٿي رهي هئي، ان وقت خدا جي حمد جي لاء لکيل نظم هيو۔ انڊين نيشنل ڪانگریس جي 1911 اجلاس ۾ هي پهريون دفعو ڳايو ويو۔ 24 جنوري 1950 تي ڀارت جي قانون ساز ڪميٽي سرڪاری طور تي منظوري ڏني ۽ هي نظم، ڀارت جو قومي ترانو ٿي ويو۔

## ترانو




## انگريزي ترجمو ۽ ڪمپوزيشن - شهر مدنپلي
[200px|thumb|کاٻو|[رابندرناٿ ٽئگور۔]]
رابندرناٿ ٽيگور، هن تراني کي ديوناگري (سنسڪرت) مان انگريزي ترجمو ڪيو۔ اني بسينٽ جي قائم شده ڪاليج، جيڪا بسينٽ ٿيوسوفڪل ڪاليج جي نالي سان مشهور آهي، ڪجهه ڏينهن ٽيگور هن ڪاليج ۾ گذاريا هئا۔ انهن ئي ڏينهن ۾ هن انگريزي ترجمو هن ڪاليج ۾ ڪيو۔ اتفاق سان ان جي ڌن به هتي ٺاهي وئي۔ ۽ هي ڪاليج، رياست آنڌرا پرديش ، چتور ضلع جي شهر مدنپلي ۾ آهي۔

هن ترجمي جي جلد کي اڄ به هن ڪاليج ۾ ڏسي سگھجي ٿو۔

## پڻ ڏسو
* وندي ماترام

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* National Anthem - Know India. National Portal of India. Government of India. (Also contains the official version of the Indian National Anthem in mp3 format
* Indian Anthem in MIDI Format.

زمرو:اولهه بنگال
زمرو:ايشائي قومي ترانا
زمرو:ايشيائي ترانا
زمرو:بنگال
زمرو:بنگالي ادب
زمرو:رابندر ناٿ ٽيگور
زمرو:قومي ترانو
زمرو:ڀارت
زمرو:ڀارت جون قومي علامتون
زمرو:ڪلڪتو
فارسي ٻولي

**فارسي** (Persian) هڪ هند-يورپي ٻولي آهي جيڪا ايران، افغانستان ۽ تاجڪستان ۾ ڳالهائي ويندي آهي. فارسی کي ايران، افغانستان ۽ تاجڪستان ۾ سرڪاري ٻولي جي حيثيت حاصل آهي. ايران، افغانستان، تاجڪستان ۽ اُزبڪستان ۾ تقريباً 72 ملين ماڻهن جي مادري ٻولي آهي. يونيسڪو کان به هڪ دفعو مطالبو ٿي چڪو آهي ته هو فارسي کي پنهنجي ٻولين ۾ شامل ڪري. افغاني دري ٻوليءَ کي منگولين جھڙن ٻولين سان گھڻو ملايو ويو آھي.

upright|thumb|فارسي

فارسي اسلامي دنيا ۽ اولهه جي دُنيا جي لاء ادب ۽ سائنس ۾ حصو وجھڻ جو هڪ ذريعو رهي آهي. پاڙيسري ٻولين مثلاً اردو تي هن جي ڪيترائي اثر آهن. پر عربي تي هن جو اثر گھٽ رهيو آهي، پشتو ٻولي کي فارسي جي ٻي شڪل قرار ڏنو ويندو آهي ۽ ٻنهي جي قاعدا به ڪافي حد تائين هڪ جهڙا آهن.

برطانوي راڄ کان پهرين، فارسي کي ننڍي کنڊ ۾ ٻي  ٻولي جو درجو حاصل هيو؛ هن ڏکڻ ايشيا ۾ تعليمي ۽ ثقافتي ٻولي جو امتياز حاصل ڪيو ۽ مُغل دورِ حڪومت ۾ هي سرڪاري ٻولي بڻي. 1857ع ۾ هن جو سرڪاري ۽ دفتري رواج ختم ڪيو ويو. 1843ع کان ننڍي کنڊ ۾ انگريزي صرف تجارت ۾ استعمال ٿيڻ لڳي. فارسي ٻولي جو هن خطي ۾ تاريخي اثر هندستاني ۽ ٻين ڪيترن ئي ٻولين تي لڳائي سگھجي ٿو. خصوصاً اردو ٻولي فارسي ۽ ٻيون ٻوليون جيئن عربي ۽ تُرڪي ٻولي جي اثر جو نتيجو آهي، جيڪا مُغل دورِ حڪومت ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيڻ واري ٻولي هئي.

## جماعت بندي
فارسي، ايراني ٻولين جي اولهه واري گروهه سان تعلق رکي ٿي جيڪا هند-يورپي ٻولين جي هڪ شاخ آهي ۽ فاعل-مفعول-فعل قسم جي آهي. عام خيال جي برعڪس هي سامي ٻولي نه آهي.

## مقامي نالا
* **فارسي**: ايران ۾ ڳالهائي ويندڙ لهجي جو سرڪاري نالو.
* **تاجڪ**: مرڪزي ايشياء ۾ سرڪاري نالو.
* **دري**: افغانستان ۾ ڳالهائي ويندڙ لهجي جو سرڪاري نالو.

## خارجي ڳنڍڻا
* فارسي ٻولي<br>  
## حوالا

زمرو:فارسي ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:هند۔ايراني ٻوليون
زمرو:ايران جون ٻوليون
زمرو:افغانستان جون ٻوليون
زمرو:تاجڪستان جون ٻوليون
زمرو:آذربائيجان جون ٻوليون
زمرو:ازبڪستان جون ٻوليون
زمرو:بحرين جون ٻوليون
زمرو:روس جون ٻوليون
زمرو:عراق جون ٻوليون
زمرو:ڪويت جون ٻوليون
ڪوهستان ضلعو

**ڪوهستان ضلعو** پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جو اڳوڻو ضلعو هو. هن ضلعي کي 2014 ۾ ٻن ضلعن ۾ ورهايو ويو: مٿيون ڪوهستان ۽ هيٺيون ڪوهستان. ھن جا ٽي تعلقا آھن: پالاس تعلقو پٽن تعلقو داسو تعلقو. ڪوھستان صوبي خيبر پختونخواھ جو سڀ کان غريب ضلعو آھي۔
## خارجي ڳنڍڻا
* http://www.dawn.com/2002/09/23/ebr2.htm
ھيٺيون ڪوھستان ضلعو

**هيٺيون ڪوهستان ضلعو** (شينا، اردو: ضلع زیریں کوہستان)  پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي هزاره ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي. اڳوڻي ڪوهستان ضلعي کي سال 2014ع ۾ ٽوڙي مٿيون ڪوهستان ۽ هيٺيون ڪوهستان نالن سان ٻه ضلعا ٺاهيا ويا. پٽن ضلعي هيٺيون ڪوهستان جو هيڊڪوارٽر آهي.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا
زمرو:پاڪستان جا ضلعا
سيد جيئل شاهه جيلاني

پير سيد محمد جيئل شاھ جيلاني جيڪب آباد جو صوفي بزرگ ۽ نقشبندي طريقي جو مرشد هو. پاڻ شيخ عبدالقادر جيلاني جي اولاد مان هو. سندس شجرو هن ريت آهي:

سيد محمد جيئل شاھ ولد عبدالرحمٰن شاھ ولد سيد گل شاھ ثاني ولد عبدالرحمٰن شاھ ولد سيد ڀاون شاھ ولد سيد گل شاھ ڪماني بغدادي ولد سيد عبدالرحمٰن ڪاظم. پاڻ 14 آگسٽ 1947 تي فجر جي وقت ڄائو ۽ 10 آگسٽ 2015 تي تقريبن 68 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين.

پير جيئل شاھ جيلاني سنڌ جي مشهور روحاني مرڪز درگاهه الله آباد شريف مان نقشبندي فيض پرايو ۽ خلافت حاصل ڪئي. پاڻ پهريان قادري طريقي ۾ داخل هو، پر پنهنجي مرشد جي وصال کان پوءِ پير سهڻا سائين سان بيعت ڪري نقشبندي طريقو سکيائين ۽ خلافت حاصل ڪيائين. سهڻا سائين کان پوءِ سندس فرزند ۽ گادي نشين پير سڄڻ سائين سان بيعت ڪيائين.

سيد جيئل شاھ جيلاني جا مريد جيڪب آباد کان سواءِ بلوچستان جي ڪافي علائقن ۾ موجود آهن.
اردو وڪيپيڊيا

اردو وڪيپيڊيا، وڪيپيڊيا جو اردو نسخو آهي جنهن جي شروعات مارچ **2004ء** ۾ ٿي. هن وقت اردو وڪيپيڊيا ۾ **2,36,000** کان وڌيڪ مضمون موجود آهن ۽ اردو وڪيپيڊيا مضمون جي تعداد جي  لحاظ کان 49هين درجي تي آهي.

## تاريخ

## ارتقا

## 2004 کان 2006 تائين

## 2007 کان 2010 تائين

## 2011 کان 2013 تائين

## 2014 ۽ 2015 ۾

## صارف ۽ سڌارا




## سنگ ميل
* 15 مارچ، 2007ء تي 5,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 12 نومبر، 2008ء تي 9,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 29 مارچ، 2009ء تي 10,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 18 فيبروري، 2013ء تي 20,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 15 مارچ 2014ء تي 30,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 24 اپريل،  2014ء تي 50,000 مضمون مڪمل ٿيا. 
* ڊسمبر، 2014ء تي 60,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 12 آگسٽ 2015ء تي 75,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 9 سيپٽبر 2015ء تي 80,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 29 ڊسمبر 2015ء تي 1,00,000 مضمون مڪمل ٿيا.
* 7 فيبروري 2024ع تي 2,00,000 مضمون مڪمل ٿيا.

## حوالا



## خارجي ڳنڍڻا
* (اردو) اردو وڪيپيڊيا
* (اردو) اردو وڪيپيڊيا نسخو محمول
* وڪيپيڊيا زيرو

زمرو:روئي خط ڄاڻ چيڪلو
زمرو:وڪيپيڊيا بلحاظ ٻولي
علامه محمد ادريس ڏاهري

علامه محمد ادريس ڏاهري نقشبندي سنڌ جو مشهور واعظ ۽ خطيب آهي ۽ ڪيترن ئي ديني ڪتابن جو مصنف آهي. سندس ڪارنامن مان سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن شريف جو مڪمل تفسير نوَ جلدن ۾ لکيل به شامل آهي.

علامه محمد ادريس ڏاهري نقشبندي طريقي ۾ درگاهه الله آباد شريف جي باني پير سهڻا سائين کان خلافت حاصل ڪئي، ۽ کانئس بعد سندس فرزند ۽ گادي نشين پير سڄڻ سائين سان بيعت ڪئي.
چيڪامس ڍنڍ

ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبيا ۾ واقع هڪ ڍنڍ-

زمرو:برٽش ڪولمبيا جون ڍنڍون
ام ڪلثوم سلطان

**ام ڪلثوم سلطان** (Ümmügülsüm Sultan) هڪ عثماني شهزادي هئي جيڪا سلطان احمد ٽيون ۽ امينه مهر شاهه سلطان جي ڌيء هئي. سال 1724ع ۾ هن جي پيءُ هن جي شادي گرانڊ نيويشهرلي دامت ابراهيم پاشا جي ڀائٽي گن علي پاشا سان ڪرائي. پهرين جلوس 20 فيبروري 1724ع تي علي بي جي شاديءَ جي تحفن جي وڏي وزير جي محل کان ٽوپ ڪاپي محل ڏانهن منتقلي جي موقعي تي، گرانڊ ايڊمرل ڪيمڪ مصطفيٰ پاشا جي اڳواڻي ۾ ٿيو. گرانڊ ايڊمرل علي پاشا جو چڱو مڙس هو.

## حوالا

زمرو:مسلمان عورتون
زمرو:عثمانيه خاندان
زمرو:تاريخ ۾ عورتون
زمرو:1708ء جون پيدائشون
زمرو:1732ء جون وفاتون
تورخان خديجه سلطان

**تورخان خديجه سلطان** (Turhan Hatice Sultan) سلطان سلطنت عثمانيه ابراهيم پهريون جي خاصڪي سلطان ڪنيز هئي۔ هو بطور محمد رابع والده سلطان به هئي۔
زمرو:1620ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
لابي

300px|thumb|left|ايلب درياهه
300px|thumb|left|ايلب درياهه

**لابي** يا **ايلب** (چيڪي ٻولي ۾:Labe) جمهوريہ چيڪ ۽جرمني جو هڪ اهم درياهه جيڪو سلسلو ڪرڪونشي مان نڪري ڪري  جرمني جي ميدانن ۾ وهندو اتر سمنڊ ۾ وڃي ڪري ٿو۔ هن جي ڊيگهه 725 ميل آهي جنهن مان 525 ميلن تائين جهاز راني ٿي سگهي ٿي. ورسائي معاهدي جي ڪري هي هڪ بين الاقوامي آبي شاهراهه آهي۔

زمرو:يورپ جا بين الاقوامي درياهه
زمرو:چيڪ جا درياهه
زمرو:جرمني جا درياهه
زمرو:درياهه
زمرو:جمهوريہ چيڪ
زمرو:ڪرڪونشي صلاح
افلاطوني اڪيڊمي

thumb|اڪيڊمي جو ھڪ خيالي منظر
**اڪيڊمي** ( The Academy)، نامور يوناني فلسفي افلاطون جو قائم ڪيل هڪ علمي ادارو، جنهن ۾ هو شاگردن کي تعليم ۽ بحث ڪرڻ سيکاريندو هو، جنهن ۾ عورتون به تعليم جي لاء وينديون هيون. هن ۾ هڪ ڪتب خانو به شامل هيو.
هن کي دنيا جي پهرين يونيورسٽي بہ چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:افلاطون
وڪيپيڊيا برادري

thumb|left|upright=4

[thumb|300px|Q[وڪيمينيا 2012 جي موقع تي اجتماعي تصوير]]

thumbtime=3:52|thumb|300px|وڪيپيڊيا برادري جو شوق، دلچسپي ۽ سرگرمي ڏسو

آن لائن موجود وڪيپيڊيا جا شراڪتدار ۽ رضاڪار **وڪيپيڊيا برادري** چورائيندا آهن۔ انهن کي **وڪيپيڊين**به چيو ويندو آهي، جن ۾ اڪثر صارف رضاڪار هوندا آهن۔ جيڪو به صارف وڪيپيڊيا ۾ ترميم ڪندو آهي ان کي وڪيپيڊين چيو ويندو آهي۔ چاهي اها ترميم ڪيتري ئي معمولي ڇو نه هجي. هو ڪير به هجي (محترم يا محترمہ) هو وڪيپيڊيا ۾ ترميم ڪري هن فخر جو حامل ٿي ويندو آهي۔

زمرو:وڪيپيڊيا
زمرو:برادريون
وهب بن عبد مناف

وهب بن عبد مناف

انهن جو شجرو نسب هي آهي
**وهب بن عبد مناف** بن زهرۃ بن ڪلاب بن مرۃ . سندن جو قبيلو قريش هيو ۽ بني زهره جا سرادار هيا قبل از اسلام. پاڻ جناب سرور ڪونين جا نانا هيا ۽ سندن جو لقب ابو ڪبشه هيو ۽ جناب رسالتمآب جي ظهور کان بعد سندن کي ماڻهو ابن ابو ڪبشه چئي ڪري پڪاريندا هيا.
والده ماجده جي طرف کان حضور صلی اللہ علیہ وسلم جو شجرو نسب هي آهي.
# حضرت محمد صلي الله عليه وسلم 
# بن آمنه 
# بنت وهب
# بن عبد مناف
# بن زهره
# بن ڪلاب 
# بن مره
حضور عليه الصلوۃ والسلام جي والدين جو نسب نامو ڪلاب بن مره تي ملي وڃي ٿو ۽ اڳتي هلي ڪري ٻئي سلسله هڪ ٿيبوڃن ٿا ، عدنان تائين سندن جو نسب نامو صحيح سندن سان گڏ باتفاق مؤرخين ثابت آهي ان کان بعد نالن ۾ ڪجهه اختلاف آهي ۽ حضور صلی الله عليه وسلم جڏهن به پنهنجو نسب نامو بيان فرمائيندا هيا ته عدنان تائين ذڪر فرمائيندا هيا. ( ڪرماني بحواله حاشيه بخاري جلد اول صفحہ 543 )
پر هن تي تمام مورخين جو اتفاق آهي ته عدنان حضرت اسماعيل عليه السلام جي اولاد مان آهي ۽ حضرت اسماعيل عليه السلام حضرت ابراهيم عليه السلام جو فرزند ارجمند آهي.

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
سلطنت

**سلطنت**   لفظ *سلطان* مان نڪتو آهي جنهن جو مطلب "محڪم يا حڪمران"۔سلطنت کي اسان حاڪميت به چئي سگهون ٿا۔
سلطنت هونئن سياسي طور تي هڪ شهنشاهه يا سلطان جي زيرِ نگراني جاگرافيائي علائقي کي **سلطنت** چئبو آهر۔ هڪ سلطنت هڪ ئي شاهه يا صدر جي ماتحت قابو ۾  هوندي آهي۔ سلطنت جي اندر ڪافي عهدا هوندا آهن جن ۾ بادشاهه، ملڪه، وزيراعظم، وزير دفاع، وزير خزانه، وزير فوج، وزير تعليم ،سپاهي ۽ ٻيا بيشمار عهدا موجود هوندا آهن۔ پر سڀ کان وڏو عهدو بادشاهه جو هوندو آهي۔

## تصويرون

فائل:Map achaemenid empire en.png|
فائل:Maurya empire in 265 BCE.jpg|


## حوالا

زمرو:حڪومت
زمرو:علائقائي وجود
زمرو:اڳوڻيون سلطنتون
زمرو:بادشاهت
زمرو:حاڪميت
زمرو:سلطنت
زمرو:شاهي سلطنتون
زمرو:آئيني رياستوں جا قسم
سلطنت برطانيا

thumb|left|سلطنت برطانيا 1921ء ۾
**سلطنت برطانيه** (British Empire) پنهنجي ويڪر جي اعتبار سان تاريخ جي سڀ کان وڏي سلطنت هئي ۽ ڪافي عرصي تائين هي هڪ عالمي طاقت رهي۔ 1921ء تي پنهنجي طاقت ۽ ويڪر جي انتها تي هي 33 ملين چورد ڪلوميٽر رقبي تي پکڙيل هئي ۽ ان جي حڪمراني هيٺ 45 ڪروڙ 80 لک ماڻهو هيا جيڪي ان وقت جي عالمي آبادي جو هڪ ڀاڱي چار ٿين ٿا۔ هي ايتري ويڪري هئي جو هن جي باري ۾ چيو ويندو هو ته سلطنت برطانيا تي ڪڏهن سج لهندو نه هيو. هي دنيا جي پنجن ئي آباد کنڊن تي موجود هئي۔

هن جي شروعات آئرلينڊ ۾ 1541ء کان ٿي۔ 1607ء ۾ آمريڪا ۾ جيمز ٹائون پهرين انگريز آبادر هئي۔ 1707 ۾ اسڪاٽ لينڊ ۽ انگلستان متحد ٿين ٿا۔ برطانوي نيون آباديون اتر آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا، آفريڪا، آسٽريليا ۽ ايشيا ۾ پکڙجنديون وڃن ٿيون۔ هن دوران گڏيل آمريڪي رياستن جي آزادي ۽ سلطنت برطانيا کان عليحدگي هڪ علائقائي نقصان ته هيو پر تجارتي ۽ معاشي تعلق بدستور قائم رهيق۔
thumb|left|لارڊ ڪلائيو جنگ پلاسي ۾
برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني  سلطنت برطانيا جي ڦهلاء ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو۔ انجي ابتدا 1600ء ۾ ملڪه ايلزبٿ پهرين جي دور ۾ بحيثيت هڪ تجارتي ڪمپني جي ٿي۔ هن جو مقصد هندستان  سان تجارت هئي۔ مغل سلطنت جي زبون حالي طاقت جو خال پيدا ڪيو جيڪو ايسٽ انڊيا ڪمپني  پورو ڪيو. 1857ء تي ننڍو کنڊ مڪمل طور تي سلطنت برطانيا جو حصو بڻجي چڪو هو۔

## وڌڻ جا سبب

* سائنسي دريافتن ماب بروقت فائدو حاصل ڪرڻ۔
* ملڪ جي اندر سياسي نظم و ضبط۔
* تمام وڏي تجارتي بحريه جنهن تي توپون لڳائي ڪري انھن کي جنگي بحريه ۾ تبديل ڪري سگهجي پيو۔
* سٺن حڪمرانن جو تسلسل۔
* يورپ جي معاملن مان پنهنجو پاڻ کي بچائي رکڻ ۽ پنهنجي توانائين کي سلطنت جي تعمير ڪرڻ ۾ صرف ڪيو. يورپ جي معاملن ۾ تڏهن دخل ڏنو جڏهن هالیئينڊ ۽ بيلجيم ۾ مداخلت ڪئي وئي۔

## سلطنت برطانيه پاڪستان ۾
هندستان جي ورهاست 15 آگسٽ 1947ء کان بعد ٻئي ملڪ ڊومِنِيَن چورايا۔ پاڪستان تي عملي طور تي گورنر جنرل جي حڪومت قائم هئي،  پر باقاعده عملي و اِختياري آزادي 23 مارچ 1956ء تي عمل ۾ آئي جڏهن پاڪستان جو پهريون آئين منظور ٿيو۔  آگسٽ 1947ء کان فيبروري 1952ء تائين شاهه انگلستان جارج ڇهون جي ۽ فيبروري 1952ء کان مارچ 1956ء تائين ملڪه ايلزبٿ ٻين جي حڪمراني قائم رهي۔۔ هي سڄو عرصو " ڈومِنِيَن آف پاڪستان " يعني "مملڪت پاڪستان"جي نالي سان مشهور آهي۔  هن دوران پاڪستان ز۾ چار گورنر جنرل [قائداعظم محمد علي جناح، خواجه ناظمُ الدين، ملڪ غلام محمد، جنرل اسڪندر مرزا]  ۽ چار ئي وزير اعظم [خان لياقت علي خان، خواجه ناظمُ الدين، محمد علي بوگره، چوڌري محمد علي] ٿيا۔

## زوال

ابتدا وانگر هن جو زوال به آئرلينڊ کان 1922ء ۾ شروع ٿيو۔ 1947 ۾ ننڍو کنڊ عليحده ٿيو.

## دنيا تي اثر

## ظلم
* 1877۔1878ء ۾ دڪن، هندستان جي قحط ۾ 12 کان 29 ملين فرد فوت ٿيا، ڇو ته هندستان ۾ انُ موجود هيو پر برطانوي وائسراء حڪم ڏنو ته برطانيه موڪليو وڃي۔ هن کان بعد بچڻ وارن فاقه زده هارين کان پوين سالن جي tax وصول ڪري انهن کي مالي طور تي به ڪنگال ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:سامراجيت
زمرو:گڏيل بادشاھت
زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:گڏيل بادشاهت جي تاريخ
اومان

**اومان** (Oman؛ )، سرکاری طور تی "سلطنت عمان" (Sultanate of Oman؛ عربی: سلطنة عُمان) ھڪ عرب ملڪ جو نالو جيڪو عرب جزيري نما جي ڏکڻ-اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي اولھه ايشيا ۾ واقع آهي. ان جي اتر-اولھه ۾ گڏيل عرب امارتون، اولھه ۾ سعودي عرب ۽ ڏکڻ-اولھه ۾ يمن آھي. ان جون سامونڊي حدون ايران ۽ پاڪستان سان لڳن ٿيون. اومان ۾ مطلق العنان بادشاھت آھي. جتي جو حاڪم سال 1970ع کان وٺي سلطان قابوس بن سعيد السعيد آھي. عربي سرڪاري ٻولي آھي ۽ مسقط هن جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گادي جو هنڌ آهي.

اهو گڏيل قومن، عرب ليگ، گلف ڪوآپريشن ڪائونسل، نان الائنڊ موومينٽ، ۽ آرگنائيزيشن آف اسلامي تعاون جو ميمبر آهي. ان ۾ تيل جا ذخيرا عالمي سطح تي 22 هين نمبر تي آهن. 2010 ۾، گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام اومان کي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ سڌريل ملڪ جي طور تي درج ڪيو ويو گذريل 40 سالن دوران ترقي جي لحاظ کان. ان جي معيشت جو هڪ حصو سياحت ۽ واپار مڇي، تاريخون ۽ ٻين زرعي پيداوار شامل آهي. ورلڊ بئنڪ عمان کي اعلي آمدني واري معيشت جي طور تي درجه بندي ڪري ٿو ۽ 2024 ع ۾ عمان عالمي امن انڊيڪس جي مطابق دنيا ۾ 37 هين پرامن ملڪ جي حيثيت رکي ٿو. 

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## سياست
## معيشت
## آباديات
## ثقافت
## گيلري

File:001027-Muscat-IMG 6483-2.jpg|A mosque in Muscat, Oman
File:Fort Mutrah in Muscat, Oman.jpg|Mutrah Fort, Muscat, Oman
File:Sultan Qaboos Grand Mosque in Muscat, Oman.jpg|Sultan Qaboos Grand Mosque, Muscat, Oman
File:001025-Muscat-IMG 5662-2.jpg|Sultan's Ship, Mutrah, Muscat, Oman
File:001024-Muscat-Pan1-2.jpg|Al Amarat Hills, Muscat, Oman
File:001027-Muscat-IMG 6501-2.jpg|Al Azaiba Beach, Muscat, Oman
File:001026-Muscat-IMG 6183-2.jpg|Library of Sultan Qaboos Grand Mosque, Muscat, Oman


## پڻ ڏسو
* فهرست لاڳاپيل مضمون عمان
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* وزارت سياحت *سرڪاري موقع حباله*
* وزارت اطلاعات *سرڪاري موقع حباله*
* Oman  **[[:en:The World Factbook|ڪتاب عالمي حقائق]]** ۾ معلومات
* سلطنت عمان  منصوبو مفتوح فهرست تي 
* عمان  بی بی سی نيوز سان
* وڪيميڊيا نقشي نامو Oman
* link=|16x16px  طرفان وڪي سفر

زمرو:اومان
زمرو:عمان
زمرو:ملڪ
زمرو:بادشاهتون
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ
زمرو:عربستان جا ملڪ
زمرو:اولھه ايشيا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:فارسي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:سواحلي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا

## حوالا
گيبون

**گيبون** (Gabon)، سرڪاري طور تي گبونيز ريپبلڪ (فرينچ: République gabonaise)، آفريڪا کنڊ جي وچ آفريڪا جي ائٽلانٽڪ ساحل تي، خط استوا جي ڏانهن هڪ ملڪ آهي. ان جي اتر ۾ ڪيمرون، اوڀر ۾ ريپبلڪ آف ڪانگو، اتر اولهه ۾ استوائي گني، اولهه ڏانهن گني جي نار ۽ اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ ريپبلڪ آف ڪانگو آهي. ان جي ايراضي 2,70,000 چورس ڪلوميٽر (1,00,000 چورس ميل) ۽ آبادي 20 لک ماڻهن جي آهي. هتي ساحلي ميدان، جبل (ڪرسٽل جبل ۽ وچ ۾ چيلو ماسف) ۽ اوڀر ۾ هڪ سوانا آهن. لبرويل ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي.

گبون جا اصل رهاڪو پگمي (Pygmi) قوم هئا. 14هين صدي عيسويء جي شروعات ۾ بنتو (Bantu) مهاجرن پڻ علائقي ۾ آباد ٿيڻ شروع ڪيو. سال 1960ع ۾ فرانس کان آزاد ٿيڻ کان وٺي، گبون جا ٽي صدر ٿي چڪا آهن. 1990ع واري ڏهاڪي ۾، هن هڪ گهڻ جماعتي نظام ۽ هڪ جمهوري آئين متعارف ڪرايو جنهن جو مقصد وڌيڪ شفاف چونڊ جو عمل ۽ ڪجهه سرڪاري ادارن ۾ سڌارا آڻڻ هو. ان جي باوجود، گبونيز ڊيموڪريٽڪ پارٽي (PDG) غالب پارٽي رهي جيستائين ان کي سال 2023ع گبونيز بغاوت کان هٽايو ويو. 

گبون هڪ ترقي پذير ملڪ آهي، انساني ترقي جي انڊيڪس ۾ 112هين نمبر تي آهي. اهو في ماڻهو آمدني جي لحاظ کان آفريڪا جي امير ترين ملڪن مان هڪ آهي؛ تنهن هوندي به، آبادي جو وڏو حصو تمام غريب آهن. عمر بونگو سال 1967ع ۾ آفيس ۾ آيو ۽ هڪ خاندان ٺاهيو، جنهن پنهنجي طاقت کي هڪ گراهڪ نيٽ ورڪ، فرانسفريڪ ذريعي مستحڪم ڪيو.

گبون جي سرڪاري ٻولي فرانسيسي آهي، ۽ بنتو نسلي گروهه ملڪ جي آبادي جو تقريبا 95 سيڪڙو آهي. عيسائيت قوم جو سڀ کان وڏو مذهب آهي، جيڪو تقريبا 76 سيڪڙو آبادي طرفان مشق ڪيو ويو آهي. پيٽروليم ۽ غير ملڪي نجي سيڙپڪاري سان، ان ۾ چوٿون بلند ترين انساني ترقي انڊيڪس (HDI)، (ماريشس، سيشليز ۽ ڏکڻ آفريڪا کان پوءِ) آهي ۽ ڪنهن آفريڪي قوم جو پنجون بلند ترين مجموعي گھربل پيداوار (GDP) في کس (PPP) (سيچلس، ماريشس، استوائي گني ۽ بوٽسوانا کان پوءِ) آهي. اوپيڪ جي مطابق سال 2023ع ۾ گبون جي نامياري جي ڊي پي في کس 10,149 آمريڪي ڊالر هئي.

## تاريخ
## سياست
## جاگرافي
## معيشت
## ٽرانسپورٽ
## آباديات
## ثقافت
## پڻ ڏسو
:باب:آفريڪا
* آفريڪا ۾ اسلام

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
*Gabon . *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency.
*Gabon from the BBC News
*
* Key Development Forecasts for Gabon from International Futures
*2009 report (PDF) from Direction générale de la statistique et des études économiques

زمرو:گیبون
زمرو:ملڪ
زمرو:جمهوريا
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اوپيڪ جي ميمبر رياستون
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:فرانس جي اڳوڻي ڪالونيون
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ رياستن جي عالمي تنظيم جا ميمبر ملڪ
زمرو:فوجي آمريت

## حوالا
ست (ديوتا)

**ست** (Set: mythology) قديم مصري مذهب ۾ ريگستان، طوفان، ۽ غير ملڪين جو ديوتا هيو۔

{[زمرو:قديم مصر]]
بحرين

**بحرين** (انگريزي: Bahrain؛ عربي:مملڪت البحرين) عربستان سان لڳل فارس جي نار ۾ هڪ ٻيٽ تي مشتمل ننڍڙو ملڪ آهي. هن جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾ سعودي عرب آهي ۽ "شاهه فهد برج" سان بحرين سان ڳنڍيل آهي. فارس جي نار ۾ هن جي اوڀر ۾ ٻيو عرب ملڪ، قطر آهي. قطر ۽ بحرين جي وچ ۾ پل ٺاهڻ جو منصوبو 2008ع ۾ شروع ڪيو ويو جيڪو اڃان شروع نه ٿيو آهي. هتان قومي ۽ سرڪاري ٻولي عربي آهي ۽ راڄڌاني جو نالو منامه آهي.

## تفصيل
ايراني نار (Arabian Gulf) جو هيءُ آزاد ملڪ، سعودي عرب ۽ قطر جي وچ تي واقع آهي. سرڪاري نالو ”اسٽيٽ آف -بحرين-“ اٿس. هن ملڪ جي پکيڙ 678 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ -ان- جي گاديءَ جو هنڌ ”مناما“ (Manama) آهي. سرڪاري -ٻولي- عربي ۽ سڪو ”دينار“ سڏجي ٿو. هتي جو مذهب -اسلام- آهي. هن ٻيٽ جي ڊيگهه 48 ڪ. م (30 ميل) ۽ ويڪر 16 ڪ. م (10 ميل) آهي. هتي جو اوچو -جبل- ”دخان“ آهي، جنهن جي اوچائي 135 ميٽر آهي. آب وهوا -ٿڌي-، ڊسمبر ۽ مارچ مهينن ۾ مينهن پوي ٿو، جڏهن ته سراسري گرميءَ جو پد 19 درجا آهي. هيءُ ملڪ عيسوي سال کان 2000 سال اڳ واپار جو وڏو مرڪز هو. 18 صدي عيسويءَ ۾ خليفي خاندان جي قبضي هيٺ رهيو. هن ملڪ جو 1861ع ۾ -برطانيا- سان دفاعي معاهدو ٿيو. 1971ع ۾ -آزادي- حاصل ڪيائين ۽ 1973ع ۾ پارلياماني نظام قائم ڪيو ويو. ملڪ جو وڏو سربراهه ”-امير-“ آهي، جيڪو وزيرن کي مقرر ڪندو آهي؛ جڏهن ته سمورن وزيرن جو سربراهه وزيراعظم هوندو آهي. هيءُ ملڪ قدرتي وسيلن سان مالامال آهي. هتي -تيل- جا وڏا ذخيرا، قدرتي گئس، چن جو -پٿر- ۽ جپسم وڏي تعداد ۾ ملي ٿو. -ان- کان سواءِ هتي -تيل- صاف ڪرڻ ۽ جهازن جي مرمت جا ڪارخانا پڻ آهن. هن وقت -بحرين- -تيل- جي واپار، بئنڪنگ ۽ تجارت جو وڏو مرڪز آهي.

## فهرست لاڳاپيل مضمون بحرين
* فهرست لاڳاپيل مضمون بحرين

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:ملڪ
زمرو:بحرين
زمرو:بادشاهتون
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:عربستان جا ملڪ
زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ
زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا