open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عاجز ميرواھي

"عاجز ميرواھي"، ھڪ سنڌي شاعر، اديب، ليکڪ ۽ تعليمدان آھي. سندس پورو نالو آيت الله لغاري  آھي. سندس جنم جنوري 1، 1980 ڳوٺ شاھ محمد لغاري، لڳ ٺري ميرواهه ، ضلعي خيرپور ۾ ٿيو . 

## ادبي پورھيو
عاجز ميرواھي جي ادبي پورهيي ۾ شعري مجموعو جي ڇپيل ڪل ڪتابن جو تعداد 7 آھي. جن ۾ سور سانڀر سندا، ڪٺورتا جو احساس، ھوا جو ڏينھن، درد جون شڪليون  ٻول انمول، پنھنجا گيت پيارا، سڀ رنگ سھڻا سھڻا شامل آهن. سندس نثر ۾ ٻه ڪتاب اڻ ڇپيل آھن.
 
### ادبي وابستگي
عاجز ميرواھي سنڌي ادبي سنگت شاخ ٺري ميرواهه جو اڳوڻو سيڪريٽري آھي. نوجوان ليکڪ يوسف جميل لغاري کانس ادبي رهنمائي وٺندو رهيو آهي. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:ٺري ميرواھ جا ماڻهو
ٻيلو شھر

ھي سجاول ضلعي جو هڪ تاريخي شهر آهي. سجاول شهر جي ضلعي ٿيڻ کان پھرين ھي شھر تعلقي جي حيثيت رکندو هو ۽ سجاول ٻيلي تعلقي جو هڪ ڳوٺ ھو.ھي شھر اٽڪل 1900ع ڌاري يونين ڪاؤنسل جو درجو رکندڙ شهر آهي. ھن شھر جي ترقي ۾ رڪاوٽ جو سبب ھتي ٿوري ٿوري عرصي کان پوءِ ٻوڏن جو اچڻ پڻ آهي. ھتي جي نالي وارين شخصيتن ۾  مولانا حاميد الله لاڙائي ۽ پروفيسر عبد الرحيم ڏيٿو شامل آهن.
فائيور

فائيور (Fiverr) هڪ فري لانسنگ پليٽ فارم آهي، جيڪو ڪاروبارن ۽ انٽرپرينيئورز کي انھن فري لانسرز سان ڳنڍي ٿو جيڪي ڊيجيٽل مھارتن ۾ پنھنجون خدمتون پيش ڪن ٿا، جهڙوڪ؛ ڪانٽينٽ رائيٽنگ، گرافڪ ڊيزائنگ، وڊيو ايڊيٽنگ، ۽ وڌيڪ. 

فائيور هڪ آن لائن مارڪيٽ وارو ماڳ آهي، جيڪو ڪاروبار ۽ ماڻهن کي مختلف ڪمن ۽ منصوبن لاءِ فري لانس ٽيلينٽ ڳولڻ ۽ ڀرتي ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو ڪاروبارن ۽ انھن انٽرپرينيوئرز جي لاءِ هڪ سولو پليٽ فارم آهي جن کي پنھنجي ڪجهه ڪمن کي آئوٽ سورس ڪرڻ جي ضرورت پوندي آهي، ڇو جو اهو ڊجيٽل پليٽ فارم کين خاص صلاحيتن ۽ تجربي وارا ماھر سولائي سان ڳولڻ ۽ ڀرتي ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو جن جي کين ضروت آهي. فائيور تي فري لانسرز پنھنجي ڊجيٽل مھارتن ۽ خدمتن جو هڪ وڏو سلسلو جھڙوڪر مواد ٺاھڻ کان وٺي ڊجيٽل مارڪيٽنگ، وڊيو ايڊيٽنگ تائين، ۽ وڌيڪ آڇي سگھن ٿا.

فائيور کي استعمال ڪندڙ، مھارتن صلاحيتن ۽ ماڳ جي بنياد تي فائيور تي فري لانسرز جي ڳولا ڪري سگهن ٿا، انهي سان گڏ ڪلائنٽن جو جائزو ۽ درجا بندي پڙهي سگهن ٿا. فائيور تي فري لانسرز پنھنجو پروفائل ٺاهيندا آهن، جنھن ۾ اھي  پنھنجي صلاحيتن، مھارتن ۽ تجربي جي باري ۾ لکندا ۽ ڄاڻ ڏيندا آھن، انهي سان گڏ اهي خدمتون ۽ مھارتون جيڪي اهي آڇين ٿا، انهن جي قيمت يا مُلھ به لکن ٿا ته اھي هيتري کان هيتري رقم ۾ اھو ڪري ڪري ڏئي سگھن ٿا ۽ واھپيندڙ پوءِ پليٽ فارم ذريعي فري لانسرز سان ڳالھ ٻولھ ڳالھ ٻولھ ڪن ٿا، ائين پروجيڪٽ جي تفصيلن تي بحث کان وٺي، قيمتن تي ڳالھ ٻولھ، ۽ ادائگيون هن پليٽ فارم ذريعي ڪيون وڃن ٿيون.

فائيور فري لانسرز لاءِ هڪ ناميارو پليٽ فارم آهي، جتي پنھنجو پورٽ فوليو ٺاھي، پنهنجون مھارتون ۽ خدمتون ڏيھان ڏيھي مارڪيٽ پليس تي آڇي يا پيش ڪري سگھجن ٿيون، انهي سان گڏ انهن ڪاروبارن ۽ ماڻهن جي لاءِ جن کي پنھنجي ڪمن ۽ منصوبن کي آئوٽ سورس ڪرڻ جي ضرورت پوي ٿي، انھن جي لاءِ ھي پليٽ فارم پروفيشنلز سان ڳنڍجڻ ۽ رِموٽلي ڪم ڪرائڻ جو هڪ سولو ۽ لاڀائيتو طريقو آهي.
ٻيلو شھر سجاول

ھي سجاول ضلعي جو هڪ تاريخي شهر آهي. جنھن کي يونين ڪاؤنسل جو درجو مليل آهي.
ايمل هالبرگ

**ايمل هالبرگ** (فني: *Emil Hallberg*) هڪ فني اداڪار ۽ ڊانسر آهي. هو صابن جي سيريز ۾ آنني "ڪهاڻي" تلاسما جي ڪردار لاء مشهور ٿيو آهي *[[صلاة الامت]]*. اهو ڪردار فيبروري 2011 کان نومبر 2018 تائين اسڪرين تي رهيو آهي ۽ اپريل 2019 کان جون 2020 تائين، جڏهن ڪردار حادثي ۾ مري ويو. هو 2021 ۾ ايلينا جي تصورن ۾ ظاهر ٿيو آهي. هن آن لائين سيريز *[[ينگ مين ڪيش مين]]* ۾ ٽيل پڻ ادا ڪيو آهي، جيڪو 2013 جي اونهاري ۾ ڏيکاريو ويو هو، ۽ فلم *[[نائيٽ ميري 2 - پينجنين نادو]]* ۾، جنهن جو پريميئر ڊسمبر 2014 ۾ ٿيو.

هالبرگ ڊانسنگ ود دي اسٽارز جي نائين سيزن جي هڪ قسط ۾ مهمان جج طور ڪم ڪيو. ٻين شين سان گڏ، هالبرگ کي ناچ پڻ پسند آهي، جتي هن 2010 ۾ جونيئر چيمپيئن شپ جو سلور ۽ 2013 ۾ يوٿ 10 ڊانس چيمپيئن شپ جو گولڊ ميڊل کٽيو. هو گٽار ۽ باس پڻ وڄائي ٿو.

هالبرگ جو پٽ آهي هيلينا آتي-هالبرگ.

## خارجي لنڪس
*ايمل هالبرگ IMDb
مولانا حاميد الله لاڙائي

مولانا حامد الله لاڙائي سنڌ جو هڪ جيد عالم ٿي گذريو آهي. پاڻ سجاول ضلعي جي ٻيلو شھر سان واسطو رکن ٿا. سندس نالي پٺيان ٻيلو شھر ۾ سڀ کان پراڻي جامع مسجد، جامع مسجد حامديہ ٻيلو موجود آهي.
درجو (حياتيات)

حياتياتي درجه بندي ۾ **درجو** (Class) يا جماعت جاندارن جي اھڙي گروھه کي چيو ويندو آهي جيڪو ساڳئي خاصيتون رکندڙ خاندان جي ميڙ کي ظاھر ڪن ٿا.

حياتياتي درجي بندي ۾، درجو (لاطيني ٻولي: classis) هڪ ٽيڪسانومي جو درجو آهي، انهي سان گڏ،  ان درجي ۾،  ٽيڪسون (Taxon)  ٽيڪسانومي جي هڪ اڪائي (Unit) آهي. اهو لاڳاپيل ٽيڪسانومي ترتيب (Order) جو هڪ گروپ آهي. ٻيون سڃاتل صفون نزولي ترتيب ۾، زندگي، ڊومين، بادشاهت، فائلم، آرڊر، خاندان، جينس ۽ اسپيسيز آهن، جنهن جي، فائيلم ۽ آرڊر جي وچ ۾ درجه بندي شامل آهي.

## حوالا

زمرو:درجو (حياتيات)
زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
ترتيب (حياتيات)

**ترتيب** يا **آرڊر** (Order) حياتيات ۾ جاندارن جي اھڙي گروھه کي چيو ويندو آهي جيڪو ساڳئي خاصيتون رکندڙ خاندانن جي ميڙ کي ظاھر ڪندا ھجن.

ترتيب يا آرڊر (لاطيني ٻولي: ordo) لئنيئس جي درجه بندي (Linnaean taxonomy) جي اٺن وڏين درجي بندي واري درجي بندين مان هڪ آهي. اهو خاندان ۽  درجي (Class) جي وچ ۾ ورهايل آهي. حياتياتي درجه بندي ۾، آرڊر هڪ ٽيڪسانومي جو درجو آهي جيڪو جاندارن جي درجه بندي ۾ استعمال ڪيو ويو آهي ۽ نامزد ٿيل ڪوڊن (Codes) جي ذريعي تسليم ڪيو ويو آهي. آرڊر سان سڌو مٿي ۽ خاندان سان سڌو هيٺ، هڪ فوري طور تي اعليٰ درجو، سپر آرڊر، ڪڏهن ڪڏهن شامل ڪيو ويندو آهي. هڪ آرڊر پڻ لاڳاپيل خاندانن جي گروپ جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو. 

هر جاندار جو آرڊر سان ڪهڙو تعلق آهي ۽ ڇا نه آهي، اهو هڪ ٽيڪسانومي جي ماهر طرفان طئي ڪيو وڃي ٿو، جيئن ته ڇا هڪ خاص ترتيب (Order) کي تسليم ڪيو وڃي يا نه. گهڻو ڪري ڪو به صحيح معاهدو نه آهي، مختلف ٽيڪسانومي جا ماهر، مختلف پوزيشن کڻندا آهن. هتي ڪي به سخت قاعدا نه آهن ته جيئن هڪ ٽيڪسانومي جي ماهر جي حڪم بيان ڪرڻ يا تسليم ڪرڻ ۾ پيروي ڪرڻ جي ضرورت آهي. ڪجھ درجه بنديون (Taxa) تقريبن عالمي طور تي قبول ڪيا ويا آھن، جڏھن ته ٻيا، تمام گھٽ سڃاتل آھن.

آرڊر جو نالو عام طور تي وڏي لکائي (Capital Letters) سان لکيو ويندو آهي. جاندارن جي ڪجهه گروهن لاءِ، انهن جا آرڊر مناسب اسڪيمن جي پيروي ڪري سگهن ٿا. ٻوٽن، فنگس ۽ الجي جا آرڊر، ايلس (-ales)  جو لاحقو استعمال ڪن ٿا (مثال طور Dictyotales). پکين ۽ مڇين جا آرڊر لاطيني لفظ ايفورميس (-iformes) لاحقي طور استعمال ڪن ٿا،  جنهن جي معنيٰ آهي ’شڪل جو هجڻ‘ (مثال طور پاسريفارمس)، پر ٿلهي جانورن ۽ ان ورٽيبريٽس جا آرڊر ايترو هڪجهڙا نه هوندا آهن (مثال طور، آرٽيوڊڪٽائلا، اڪٽينياريا، پرائميٽ وغيره).

## حوالا

زمرو:ترتيب (حياتيات)
زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
نسل (حياتيات)

**نسل** يا **جڻ** (genus) جاندارن جي اھڙي گروھه کي چيو ويندو آهي جيڪو ساڳئي خاصيتون رکندڙ نسلن تي آڌاريل ھجي.

حياتيات ۾ **نسل** (Genus؛ جمع: genera) نوع (Species) کان مٿانهون ۽ خاندان جي هيٺان هڪ ٽيڪسونومڪ درجو آهي، جيئن جاندار، فوسل ۽ وائرس جي حياتياتي درجي بندي ۾ استعمال ٿئي ٿو. بائينوميئل نومنڪليچر ۾، نسل جو نالو نسل جي اندر ھر جنس لاءِ بائينوميئل نوع (species) جي نالي جو پھريون حصو ٺاھي ٿو. مثال پينٿرا ليو (شير) ۽ پينٿرا اونڪا (جيگوار) پينٿرا جي نسل ۾ ٻه قسم آهن. پينٿرا فيليڊي خاندان جي هڪ نسل آهي. 

هڪ نسل جي جوڙجڪ ٽيڪونومسٽ طرفان طئي ڪيو ويندو آهي. جينس جي درجه بندي لاءِ معيار سختي سان ڪوڊ نه ڪيا ويا آهن، تنهنڪري مختلف اختياريون اڪثر ڪري نسلن لاءِ مختلف درجه بندي ٺاهيندا آهن. ڪجھ عام طريقا استعمال ڪيا ويا آھن، جيتوڻيڪ،  وضاحتي طور تي ڪارائتو ٿيڻ لاءِ اھو خيال شامل آھي ته ھڪڙي نئين بيان ڪيل نسل انھن ٽن معيارن کي پورو ڪرڻ گھرجي: 

# مونوفائل: هڪ آبائي ٽيڪسون جا سڀئي اولاد گڏجي گڏ ڪيا ويا آهن (يعني فائلوجينيٽڪ تجزيي کي واضح طور تي، مونوفائل ۽  هڪ جدا نسب جي حيثيت ۾ صحيحيت، ٻنهي کي ظاهر ڪرڻ گهرجي).
# مناسب ٺهڪندڙ: هڪ نسل کي بلا ضرورت وڌائڻ نه گهرجي.
# خاص فرق: ارتقا سان لاڳاپيل معيار جي حوالي سان، يعني ماحوليات، مورفولوجي يا حياتياتي جاگرافي جي حوالي سان؛ ڊي اين اي سيڪيونس، بجاء  ارتقائي نسلن کي موڙڻ جي شرط جي، سواءِ انهن صورتن ۾ جتي اهي سڌي طرح نسل جي وهڪري ۾ اچڻ ٿا (مثال طور پوسٽ زيگوٽڪ رڪاوٽون)،  هڪ نتيجو آهي.

ان کان علاوه، نسل کي ٻين (انالوگ) نسلن وانگر ساڳئي قسم جي فائلوجينيٽڪ اڪائين مان ٺهيل هجڻ گهرجي.

## حوالا

زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
خاندان (حياتيات)

حياتيات ۾ **خاندان** يا ڪٽنب اھڙو حياتياتي گروھه آهي جيڪو ساڳئي خاصيتون رکندڙ جڻن يا جينرا تي شامل ھوندو آھي.

**خاندان** (لاطيني: familia، جمع: familiae)، لئنيئس جي اٺن وڏين درجي بندين مان ھڪ آھي. اهو ترتيب (Order) ۽ جينس (Genus) جي وچ ۾ ورهايل آهي. هڪ خاندان کي ذيلي خاندانن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جيڪي خاندان ۽ جينس جي صفن جي وچ ۾ وچولي صفون آهن. آفيشيل خاندان جا نالا اصل ۾ لاطيني آهن؛ تنهن هوندي به، مشهور نالا اڪثر استعمال ڪيا ويندا آهن: مثال طور، اخروٽ جي وڻ ۽ هڪوري وڻن جو تعلق جگلنڊاسيا (Juglandaceae) خاندان سان آهي، پر ان خاندان کي عام طور تي "اخروٽ خاندان" سڏيو ويندو آهي. 

ھڪڙي خاندان جي ٺھين جي وضاحت؛ يا ڇا هڪ بيان ڪيل خاندان کي تسليم ڪيو وڃي، جيڪو قائم ڪيو ويو آهي، هن جو فيصلو فعال ٽيڪسونومسٽ طرفان ڪيو ويندو آهي. خاندان کي بيان ڪرڻ يا تسليم ڪرڻ لاءِ سخت ضابطا نه آهن، اڃان تائين ٻوٽن جي دائري ۾، اهي درجه بندي اڪثر ٻوٽن جي نسلن جي نباتاتي ۽ پيدائشي، بيئن خاصيتن تي ڀاڙين ٿا. ٽئڪسونومسٽ اڪثر ڪري انهن وضاحتن تي مختلف نقطه نظر رکندا آهن، جنهن جي ڪري سائنسي برادريءَ ۾ ڊگهي عرصي تائين وسيع اتفاق راءِ جي کوٽ آهي. نئين ڊيٽا ۽ متنوع راين جي مسلسل اشاعت ترتيبن کي آسان ڪرڻ ۽ آخرڪار وقت جي حوالي سان اتفاق راءِ تائين پهچڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:ٽيڪسانومي (حياتيات)
درجابندي

درجيبندي يا درجابندي (انگريزي: classification) اھڙي طريقي ڪار کي چيو ويندو آهي جنهن ۾ جاندارن کي مختلف گروپن ۾ ورهائي انھن تي مخصوص نالا رکيا ويندا آهن.
زمرو:نظريو
زمرو:درجابندي نظام
وڏو وزير (ڀارت)

**وڏو وزير** يا **وزير اعليٰ** (chief minister) ڀارت ۾ رياستي حڪومت ۾  رياست جي انتظامي سربراھ کي سڏيو ويندو آهي. جڏهن تہ گورنر راڄ لاڳو ٿيڻ جي صورت ۾ صوبي جو انتظامي سربراھ گورنر ھوندو آھي.

زمرو:حڪومتي سربراھ
جامع مسجد حامديہ ٻيلو

ھي ٻيلو شھر ضلعي سجاول ۾ موجود سڀ کان پراڻي جامع مسجد آهي. جيڪا سنڌ جي نامياري عالم مولانا حامد الله ٻيلوي جي نالي پٺيان سڏجي ٿي.
جيمي-لي ڇهه

**جيمي-لي سيڪس** (انگريزي: *Jamie-lee Six*) هڪ بيلجيم اداڪار، ٽيليويزن پيش ڪندڙ ۽ متاثر ڪندڙ آهي. هوءَ 2016 کان وٺي نوجوانن جي پليٽ فارم *[[ملائڻ]]* جي هڪ اندروني آهي.

ڇهه پنهنجي اداڪاري ڪيريئر جي شروعات 12 سالن جي عمر ۾ ڪئي. هن ٽيليويزن سيريز *[[ايلا]]* ۾ ڪليو ڊي واچٽر جو پهريون ڪردار ادا ڪيو.

ڇهه ڊراما سيريز *[[D5R]]* (مڪمل دي وجيور ۾) ۾ امبر جي ڪردار سان مشهور ٿي ويا. ڪڏهن به ڊرامي جي تربيت جي پيروي ڪرڻ کان سواء، ڇهن کي 300 نوجوانن سان گڏ هڪ آڊيشن دوران 16 سالن جي عمر ۾ ڪيٽ نيٽ سيريز ۾ امبر جي حيثيت ۾ مرڪزي ڪردار حاصل ڪيو. 

فيبروري 2020 ۾ هوءَ ڪاميڊي ۾ ڏسي سگھجي ٿي *[[هيري ننڍڙن کي ڏسي ٿو]]* پاران جون وان ايرڊ. پيداوار *[[فارس ٿيٽر]]* جي هٿن ۾ آهي. هي سندس اسٽيج ڊيبيو آهي.

هوءَ يوٽيوب تي پنهنجي روزاني زندگيءَ بابت ويلاگس رکي ٿي. هن مارچ 2021 ۾ هڪ ڊسڪ جوڪ جي حيثيت سان شروعات ڪئي. 2022 ۾ هن VTM تي *[[غدار]]* ۾ شرڪت ڪئي جتي هوءَ هڪ غدار هئي.

## حوالا
ڪم (طبعيات)

ڪم (Work) علم طبعيء ۾ اھڙي عمل کي چئبو آهي جنهن ۾ ڪجهه زور لڳي گڏوگڏ ڪجهه مفاصلو بہ طئه ٿئي.

فزڪس ۾، ڪم هڪ توانائي آهي جيڪو ڪنهن شئي ڏانهن منتقل ڪيو ويو آهي يا طاقت جي استعمال ذريعي هٽائو (displacement)  سان. ان جي آسان ترين شڪل ۾، حرڪت جي سمت سان ٺهڪندڙ مسلسل قوت لاء، ڪم  قوت ۽ فاصلي جي سفر جي پيداوار جي  برابر آهي. 

W=F.s

هڪ قوت کي مثبت ڪم ڪرڻ لاءِ چئبو آهي جيڪڏهن لاڳو ڪيو وڃي ته ان ۾ هڪ جزو هجي جيڪو لاڳو ٿيڻ واري نقطي جي ھتائو جي سمت ۾ هجي. هڪ قوت منفي ڪم ڪري ٿي جيڪڏهن ان ۾ قوت جي درخواست جي نقطي تي ھتائو جي سمت سامهون هڪ جزو آهي. مثال طور، جڏهن هڪ بال کي زمين کان مٿي رکيو وڃي ٿو ۽ پوءِ اڇلايو وڃي ٿو، ته بال تي ڪشش ثقل قوت طرفان ڪيل ڪم مثبت آهي ۽ بال جي وزن جي برابر آهي (هڪ قوت) جي ھٹائو فاصلي سان ضرب ڪيو وڃي ٿو. زمين (هڪ ھٹائو). جيڪڏهن بال کي مٿي طرف اڇلايو وڃي ٿو، ڪشش ثقل قوت طرفان ڪيل ڪم منفي آهي ۽ مٿي جي سمت ۾ ھتائو سان ضرب ڪيل وزن جي برابر آهي. 

ٻئي قوت ۽ ھٹائو ویکٹر آهن. ڪيل ڪم ٻن ویکٹرز جي ڊاٽ پراڊڪٽ پاران ڏنل آهي. جڏهن قوت "F" مسلسل آهي ۽ قوت ۽ ھٹائو "s"  پڻ مسلسل آهي ء بئین جي وچ ۾ زاويو "θ" آھی،  پوء ڪيو ويو ڪم  هيت ڏنل آهي:  W = F s \cos{\theta}جيڪڏهن قوت متغير آهي، ته پوءِ ڪم کي هيٺين مساوات ذريعي ڏئي سگهجي ٿو؛

W = \int \vec{F} \cdot d\vec{s}


ھتی d\vec{s}
 ھٹائو واری ویکٹر م معمولی تبدیلی آھی.

ڪم هڪ اسڪيلر مقدار آهي،, تنهنڪري ان جي صرف مقدار ھوندی آهي ۽ ڪا به سمت ناهي. ڪم توانائي کي هڪ جاءِ کان ٻئي هنڌ، يا هڪ روپ ٻئي ڏانهن منتقل ڪري ٿو. ڪم جو SI يونٽ جول (J) آهي، ساڳيو يونٽ توانائي لاءِ آهي.

## حوالا

زمرو:ميڪانيات
زمرو:طبيعي مقدارون
زمرو:طبيعي خاصيتون
زمرو:ميڪينيڪل انجنيئرنگ
آئسوٽوپ

**آئسوٽوپ** يا **همجاء** (Isotope)  ڪيميائي عنصرن جي اھڙي حالت آھي جنھن ۾ عنصرن جا ايٽمي نمبر (Z)  تہ ساڳيا ھوندا آهن پر انهن جا ايٽمي مايا (A). مختلف ھوندا آھن ۽ عنصرن جي دوري جدول ۾ ساڳي پوزيشن آهي، تنهنڪري ساڳئي ڪيميائي عنصر سان تعلق رکن ٿا، پر  انهن جي نيوڪليس ۾ نيوٽران جي مختلف انگن جي ڪري، مختلف ايٽمي ماس نمبر (A) رکندا آهن. جڏهن ته ڏنل عنصر جي سڀني آئسوٽوپس ۾ ساڳيون ڪيميائي خاصيتون هوندرون آهن، پر انهن جا ايٽمي مايا ۽ طبيعي خاصيتون مختلف هونديون آهن.

## حوالو

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي تت
ايٽمي نمبر

**ايٽمي نمبر** (Atomic Number) ھر ڪيميائي عنصر ۾ موجود اليڪٽرانن يا پروٽانن جي تعداد کي ظاھر ڪري ٿو. هن سائنسي علامت "Z" دؤري جدول ۾ عنصرن جي ترتيب سندن وڌندڙ ايٽمي نمبر مطابق ڪئي وئي آهي.

ڪنهن ڪيميائي عنصر جو ايٽمي نمبر يا نيوڪليئر چارج نمبر (علامت Z) ان جي ايٽمي نيوڪليس جو چارج نمبر آهي. پروٽان ۽ نيوٽران تي مشتمل عام نيوڪليس لاءِ، اهو پروٽان نمبر (np) يا ان عنصر جي هر ايٽم جي نيوڪليس ۾ موجود پروٽان جي تعداد جي برابر آهي. ايٽمي نمبر کي عام ڪيميائي عنصرن کي منفرد طور تي سڃاڻڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. عام غير چارج ٿيل ايٽم ۾، اليڪٽرانن جي تعداد پڻ ايٽمي نمبر (پروٽان جي تعداد)جي برابر هوندي آهي. 

هڪ عام ايٽم، جنهن ۾ پروٽان، نيوٽران ۽ اليڪٽران شامل آهن، ۾ ايٽمي نمبر "Z" ۽ نيوٽران نمبر "N" جو مجموعو ايٽم جو ايٽمي ماس نمبر "A" ڏئي ٿو. جيئن ته پروٽان ۽ نيوٽران جو ماس تقريبن ساڳيو هوندو آهي (اليڪٽران جو ماس ۽ نيوڪليس بانڊنگ جي ڪارڻ ماس جي ڪمي هميشه نيوڪليس جي ماس جي مقابلي ۾، نه هجڻ برابر آهي). ڪنهن به ايٽم جو ايٽمي ماس، جڏهن ڊالٽن، هڪ مقدار جنهن کي "نسبتي آئسوٽوپ ماس" سڏيو ويندو آهي، پوري ماس نمبر A جي %1 جي اندر هوندو آهي.
 
ايٽم جيڪي ساڳيا ايٽمي نمبر پر مختلف نيوٽران نمبر، ۽ ان ڪري مختلف ماس نمبر رکڻ ٿا، همجاء يا آئسوٽوپ (Isotopes) طور سڃاڻيا وڃن ٿا. قدرتي طور تي موجود عنصرن ۾ 3/4 کان وڌيڪ آئسوٽوپس جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن. 

ايٽمي ماس نمبر جي علامت Z، علم ڪيميا ۽ طبيعيات جي خيالن جي جديد ترکیب کان اڳ جي آهي، جيڪا جرمن لفظ (Zahl، معني نمبر) مان آئي آهي.

## نوٽيشن
## تاريخ
## ڪيميائي خاصيتون
## نوان عنصر
## پڻ ڏسو
* دوري جدول
* ڪيميائي نشاني
* ڪيميائي عنصر
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪيميائي مقدارون
زمرو:دوري جدول
ايٽمي مايو

**ايٽمي مايو** (Atomic mass) (*m*a or *m*) ڪنهن به ڪيميائي تت جي هڪ ايٽم جو مايو آهي. ايٽمي مايو گهڻو ڪري نيوڪليس ۾ موجود پروٽان ۽ نيوٽران جي گڏيل ماس مان ايندو آهي، ۽ اليڪٽران جي ماس ۽ نيوڪليئر بائنڊنگ توانائي جو به معمولي حصو هوندو آهي. عنصر جي ايٽم، آئن يا ايٽمي نيوڪليس جو ايٽمي مايو انهن جي پروٽان، نيوٽران ۽ اليڪٽران جي ماس جي مجموعي کان ٿورو گهٽ هوندو آهي. ( جي حساب سان ماس-توانائي جي تبديلي جي ڪري).

ايٽمي مايو اڪثر ڪري ڊالٽن (Da) يا گڏيل ايٽمي ماس يونٽ (u) ۾ ماپيو ويندو آهي. هڪ ڊالٽن ڪاربن-12 ايٽم جي ماس جي ٻارهين حصي (1⁄12) جي برابر هوندو آهي. تنهن ڪري، ايٽمي ماس جي عددي قدر جڏهن ڊالٽن ۾ ظاهر ڪئي ويندي آهي ته ماس نمبر جي لڳ ڀڳ ساڳي قدر هوندي آهي. 

هڪ ايٽمي مايو يونٽ (m.u) جي قدر 1.660539066 ×10^-27 ڪلوگرام (m_{\rm{u}} = 1.660539066 \times 10^{-27} \ \mathrm{kg})  آهي. ڊالٽن ۾ ماس ۽ ڪلوگرام ۾ ماس جي وچ ۾ فرق ايٽمي ماس مستقل (mu) استعمال ڪندي معلوم ٿي سگهجي ٿي.

## ايٽمي مايو نمبر
ايٽمي مايو نمبر (Atomic Mass Number)، سائنسي نشان (A)، هڪ ڪيميائي تت جي ايٽم جي نيوڪليس ۾ موجود پروٽانن ۽ نيوٽرانن جي گڏيل تعداد آهي. ڪنهن به تت جي هڪ ايٽم جو مايو هن نمبر جي ايٽمي مايو اڪائين (Atomic Mass Unit) جي برابر هوندو آهي. ايٽمي مايو اڪائي (Atomic Mass Unit)، جنهن کي مختصر طور تي a.m.u لکبو آهي، هڪ پروٽان يا نيوٽران جو مايو هوندو آهي، جيڪا 10^-23 آهي. مثال طور آڪسيجن جو ايٽمي مايو نمبر 16.25 آهي. هن جو معني اڪسيجن جي هڪ ايٽم جو مايو 16.25 amu آهي.
## نسبتي آئسوٽوپ مايو
ساڳئي ايٽمي نمبر (Z) رکندڙ پر مختلف ايٽمي مايو يا مايو نمبر (A( رکندڙ عنصرن کي آئسوٽوپ چيو ويندو آهي.

نسبتي آئسوٽوپ مايو هڪ آئسوٽوپ جي ايٽمي ماس *m*a کي ايٽمي ماس ڪانسٽنٽ *m*u سان ورهائي حاصل ڪري سگهجي ٿو. اهڙي طرح، ڪاربن-12 ايٽم جو ايٽمي مايو تعريف جي لحاظ کان 12 Da (ڊالٽن) آهي، پر ڪاربن-12 ايٽم جو نسبتي آئسوٽوپ مايو صرف 12 آهي.

## ايٽمي ماس جو ماپ
## ايٽمي ۽ ماليڪيولر ماس جي وچ ۾ تعلق
## تاريخ
## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* ايٽمي نمبر

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* NIST relative atomic masses of all isotopes and the standard atomic weights of the elements
* AME2003 Atomic Mass Evaluation  from the National Nuclear Data Center

## حوالا

زمرو:طبيعي ڪيميا
زمرو:طبيعي مقدارون
زمرو:ڪيميائي اصطلاحون
زمرو:ڪيميائي مقدارون
زمرو:ماپ جي اڪائيون
زمرو:دوري جدول
عامل شيون

عامل شيون ( انگريزي: Reactants) شروعاتي شيون آهن جيڪي ڪيميائي عمل ڪري نيون شيون ٺاهين ٿيون.
زمرو:ڪيميائي عمل
پيداواري شيون

پيداواري شيون (انگريزي: chemical products) ڪيميائي عمل جي نتيجي ۾ ٺھندڙ شين کي چيو ويندو آهي.
زمرو:ڪيميائي عمل
آڀير

آڀيرَ، اوائلي سنڌ جو ھ ڪ حصو

آڀير: اِھو نالو مھاڀارت جي ”سڀا پروَ ۽ ڀيشم پروَ“ ٻنھي ۾ ملي ملي ٿو. جنھن بابت  اھو ذڪر ملي ٿو تہ اھو صوبو سنڌ ۾ سرسوتي نديءَ جي ڪناري تي ھيو. جديد سنڌ صوبو پھرين عربي سمنڊ جي ٻئي طرف بہ پکڙيل ھو ۽ اُن صوبي جا سڀ رھواسي آڀير سڏائيندا ھئا. 

اھي سڀ مھاراج يڌشٽر جي ماتحت ھئا ۽ مارڪنڊيہ پُراڻ جي مطابق ان حصي جا مليچ ڀارت تي بہ حڪمراني ڪندا. اڳتي ھلي ڪري اھو درست ثابت ٿيو، جيئن پوليندَن سان ٿيو. پوليندَن جي طرف کان سڪندراعظم ڀارت کي فتح ڪيو ۽ آڀيرن جي طرف کان محمد غوري ڀارت تي سوڀ حاصل ڪئي. اھي آڀير لوڪ (ماڻھو) پھرين براھمڻي تھذيب ۾ ڪشتريہ ھئا، پر بعد ۾ انھن ان سان پنھنجو لاڳاپو ٽوڙي ڇڏيو. جيڪي ڪشتريہ پرشُورام کان ڊڄي ڪاڪيش جي جابلو خطن ۾ لِڪي ويا ھئا، بعد ۾ اھي ئي آڀير سڏيا ويا ۽ جنھن جڳھ بہ اھي رھيا، اھو آڀير ملڪ سڏيو ويو. 

## حوالا
ٽوبياس اولڊرڪ

**ٽوبياس اولڊرڪ** (ڊچ: *Tobias Oelderik*) ھڪ ڊچ اداڪار آھي. هن پنهنجي اداڪاري ڪيريئر جي شروعات 2014ع ۾ ڪئي.

هن ميڊيا ڪاليج ايمسٽرڊيم ۾ فلمي اداڪار طور تربيت ڪئي.

## حوالا

## خارجي لنڪس
* ٽوبياس اولڊرڪ IMDb
* ٽوبياس اولڊرڪ Instagram
مصطفي

**مصطفي** مان ڪيترائي مراد ٿي سگھن ٿا.
* مصطفي ڪمال اتاترڪ
* مصطفي تاج ڪالوني
* مصطفي باليل

زمرو:سلجھائپ صفحا
ويب 3

**ويب 3** (ويب 3.0 طور پڻ سڃاتو وڃي ٿو) ورلڊ وائڊ ويب جي جديد سرجائڻ لاءِ هڪ خيال آهي جنھن ۾ decentralisation، بلاڪچين ٽيڪنالاجيون ۽ ٽوڪن تي ٻڌل اقتصاديات جھڙا تصورات شامل آهن. ڪجهہ ٽيڪنالاجسٽ ۽ صحافين ان کي ويب 2.0 سان مقابلو  مقابلو ڪرڻ جو نئون ٽيڪنالاجي سڏيو آهي. جتي اهي چون ٿا تہ ڊيٽا ۽ مواد مرڪزي ڪمپنين جي هڪ ننڍڙي گروپ ۾ آهن ڪڏهن ڪڏهن "بگ ٽيڪ" پڻ حوالو ڏنو ويو آهي. ويب 3، 2014ع ۾ "Ethereum" جي باني "گيون ووڊ" پاران ٺھرايو ويو، ۽ اها خيال 2021ع ۾ cryptocurrency جي شوقينن، وڏين ٽيڪنالاجي ڪمپنين، ۽ وينچر ڪيپيٽل فرم ۾ دلچسپي حاصل ڪئي.
سڃاڻ

**سڃاڻ** (Knowledge) حقيقتن جي آگاهي، فردن ۽ حالتن سان واقفيت، يا عملي مهارت آهي. حقيقتن جي سڃاڻ، جن کي تجويزاتي سڃاڻ پڻ سڏيو ويندو آهي، اڪثر ڪري سچي عقيدي جي طور تي بيان ڪئي ويندي آهي جيڪا جواز جي لحاظ کان راءِ يا اندازي کان مختلف آهي. جڏهن ته فلسفين ۾ وسيع اتفاق آهي ته تجويزاتي سڃاڻ سچي عقيدي جي هڪ شڪل آهي، ڪيترائي تڪرار جواز تي ڌيان ڏين ٿا. ان ۾ سوال شامل آهن ته جواز کي ڪيئن سمجهڻ گهرجي؟ ڇا ان جي بلڪل ضرورت آهي ۽ ڇا ان سان گڏ، ان کان سواء ڪجهه ٻيو گهربل آهي؟ اها تڪرار 20هين صدي جي پوئين اڌ ۾ "گيٽيئر ڪيسز" نالي واري سوچ جي تجربن جي هڪ سلسلي جي ڪري، جن متبادل تعريفن کي جنم ڏنو، شدت اختيار ڪئي.

سڃاڻ ڪيترن ئي طريقن سان پيدا ٿئي ٿي. تجرباتي سڃاڻ جو مکيه ذريعو تصور آهي، جنهن ۾ ٻاهرين دنيا بابت سکڻ لاءِ حواسن جو استعمال شامل آهي. خود شناسي (Introspection) ماڻهن کي انهن جي اندروني ذهني حالتن ۽ عملن بابت سکڻ جي اجازت ڏئي ٿي. سڃاڻ جا ٻيا ذريعن ۾  ياداشت، عقلي وجدان، استنباط ۽ مشاهدو شامل آهن. بنياديت جي مطابق، انهن مان ڪجهه ذريعا بنيادي آهن ڇاڪاڻ ته اهي ٻين ذهني حالتن تي انحصار ڪرڻ کان سواءِ، عقيدن کي جواز فراهم ڪن ٿا. هم آهنگي پسند هن دعويٰ کي رد ڪن ٿا ۽ دليل ڏين ٿا ته علم لاءِ اعتبار ڪرڻ واري جي سڀني ذهني حالتن ۾ ڪافي حد تائين هم آهنگي ضروري آهي. لامحدوديت جي مطابق، عقيدن جي هڪ لامحدود زنجير جي ضرورت آهي. 

سڃاڻ جي جاچ ڪرڻ وارو مکيه شعبو علم العلم آهي. جيڪو ماڻهن جي ڄاڻ جو مطالعو ڪري ٿو ته اهي ان کي ڪيئن ڄاڻن ٿا؟ ۽ ڪنهن شيءِ کي ڄاڻڻ جو ڇا مطلب آهي؟ اها ڄاڻ جي قدر ۽ فلسفياتي شڪ، جيڪو ڄاڻ جي امڪان تي سوال اٿاري ٿو، تي بحث ڪري ٿو. ڄاڻ ڪيترن ئي شعبن سان لاڳاپيل آهي جهڙوڪ علم (Science)، جنهن جو مقصد سائنسي طريقو استعمال ڪندي، ورجائيندڙ تجربي جي بنياد تي، مشاهدي ۽ ماپ جي ذريعي ڄاڻ حاصل ڪرڻ آهي. مختلف مذهبن جو خيال آهي ته انسانن کي علم ڳولڻ گهرجي، ۽ اهو ته خدا يا وحي ئي مطلق ڄاڻ جو ذريعو آهي. ڄاڻ جي بشريات هن جو مطالعو آهي ته ڄاڻ ڪيئن حاصل ڪئي ويندي آهي ۽ مختلف سماجن ۾ ذخيرو ۽ حاصل ڪئي ويندي آهي ۽ رابطو ڪئي ٿي؟ڄاڻ جي سماجيات هن جو جائزو وٺندو آهي ته ڪهڙي سماجي تاريخي حالتن ۾ ڄاڻ پيدا ٿئي ٿي ۽ ان جا ڪهڙا سماجي نتيجا آهن. ڄاڻ جي تاريخ  تحقيق ڪري ٿي ته مختلف شعبن ۾ ڄاڻ ڪيئن ترقي ڪئي آهي ۽ تاريخ جي دوران ترقي ڪئي آهي.

## پڻ ڏسو
**معرفت** (Knowledge) عربي ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جي معني آهن، حقيقتن جي آگاهي، فردن ۽ حالتن سان واقفيت، يا هڪ عملي مهارت آهي. حقيقتن جو علم، جنهن کي تجويزاتي علم پڻ سڏيو ويندو آهي، اڪثر ڪري سچي عقيدي جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي جيڪو جواز جي لحاظ کان راءِ يا اندازي کان مختلف آهي. جڏهن ته فلسفين ۾ وسيع اتفاق آهي ته تجويزاتي علم سچي عقيدي جي هڪ شڪل آهي، ڪيترائي تڪرار جواز تي ڌيان ڏين ٿا. ان ۾ سوال شامل آهن ته جواز کي ڪيئن سمجهڻ، ڇا ان جي بلڪل ضرورت آهي، ۽ ڇا ان کان علاوه ڪجهه ٻيو گهربل آهي. اهي تڪرار 20 صدي جي پوئين اڌ ۾ گيٽيئر ڪيسز نالي سوچ جي تجربن جي هڪ سلسلي جي ڪري تيز ٿي ويا، جيڪي متبادل تعريفن کي جنم ڏنو.

هن جا ڪيترائي قسم آهن. ھي انسانن جي امتيازي خاصيت آهي. انسان جي زندگي جي مختلف شعبن ۾ ڏينهون ڏينهن ترقي جو راز ڄاڻ ئي ته آهي. تجربي يا تفاعل سان حاصل ٿيندڙ ڄاڻ کي پڻ معرفت چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:ڄاڻ
زمرو:سچ
زمرو:دماغي عنوان
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
اڳڪٿي

**اڳڪٿي** مان مراد آھي ھلندڙ وقت ۾ ٿيندڙ وارتائون نظر ۾ رکندي، ايندڙ وقت ۾ ٿيندڙ امڪاني صورتحال جو اندازو لڳائڻ.

## حوالا

زمرو:سائنسي طريقو
معدو (عضوو)

**معدو** (انگريزي: stomach) ھاضمي جو مکيہ عضوو آهي. ھاضمي جي سرشتي ۾ ھن کي مرڪزي حيثيت حاصل آهي. ھي ھڪ طرف کاڌي جي نالي ۽ ٻي طرف ننڍي آنڊي سان ڳنڍيل ھوندو آھي.

## حوالا
اوڄو يا تاندورو

ھڪ کان وڏيڪ جيو گھرڙن جو اھڙو ميڙ جيڪو ڪو خاص حياتياتي عمل سرانجام ڏي ان کي اوڄو يا تاندورو  چئبو آهي. 

ھڪ کان وڏيڪ، مختلف تاندورن جو ميڙ جيڪو خاص حياتياتي عمل سرانجام ڏي ان کي عضوو چئبو آهي.
پيراسائيٽولاجي

**پيرا سائيٽولاجي** (Parasitology)، علم طفيليات يا پرازيات علم حياتيات جي اھڙي شاخ آهي جيڪا پرازيات، انهن جي ميزبان جاندارن ۽ انهن جي وچ ۾ تعلق جو مطالعو آهي. هڪ حياتياتي نظم جي طور تي، پيراسائيٽولوجي جو دائرو سوال ۾ موجود عضوي يا ماحول طرفان نه پر انهن جي زندگي جي طريقي سان طئي ڪيو ويندو آهي. ان جو مطلب اهو آهي ته اهو ٻين شعبن جو هڪ ٺهڪندڙ ٺاهيندو آهي ۽ شعبن جهڙوڪ سيل بايولوجي، بائيو انفارميٽڪس، حياتياتي ڪيميا، سالماتي حياتيات، امونولوجي، جينيات، ارتقاء ۽ ماحوليات کان ٽيڪنڪ  ڇڪيندو آهي.

**پيرا سائيٽولاجي** (Parasitology)، علم حياتيات جي اھڙي شاخ آهي جيڪا مفت خور جاندارن جي باري ۾ معلومات مهيا ڪري ٿي.

**Parasitology** is the study of parasites, their hosts, and the relationship between them. As a biological discipline, the scope of parasitology is not determined by the organism or environment in question but by their way of life. This means it forms a synthesis of other disciplines, and draws on techniques from fields such as cell biology, bioinformatics, biochemistry, molecular biology, immunology, genetics, evolution and ecology.

## حوالا

زمرو:علم حياتيات
زمرو:مفت خور جاندار
زمرو:علم حياتيات جون شاخون
حياتي جو دائرو

**حياتي جو دائرو** (Biosphere؛ βίος، زندگي ۽ σφαῖρα، دائرو) جنهن کي ماحولياتي دائرو (Ecosphere؛ οἶκος، آبادي ۽ σφαῖρα، دائرو) پڻ سڏيو، ويندو آهي، ڌرتيءَ تي موجود سڀني ايڪو سسٽمن جي مجموعي کي چيو ويندو آهي.  

هن دائري ۾ ڌرتيءَ تي موجود سڀئي حيات اچي وڃي ٿي.  سڀني ماحولياتي نظامن جو عالمي مجموعو آهي. ان کي ڌرتيءَ تي زندگي جو زون پڻ چئي سگهجي ٿو. بايوسفيئر (جيڪو ٽيڪنيڪل طور تي هڪ گول خول) مادي جي حوالي سان عملي طور تي، گهٽ ۾ گهٽ ان پٽ ۽ آئوٽ پُٽ سان، هڪ بند نظام آهي. توانائي جي حوالي سان، اهو هڪ کليل نظام آهي، جيڪا فوٽو سنٿيسس جي ذريعي تقريباً 100 ٽيرا واٽ جي شرح سان شمسي توانائي حاصل ڪري ٿو. سڀ کان عام بايو فزيولوجيڪل تعريف موجب، بايوسفيئر عالمي ماحولياتي نظام آهي جيڪو سڀني جاندارن ۽ انهن جي لاڳاپن کي ضم ڪري ٿو، جنهن ۾ سگمنڊل (Lithosphere)، واھ منڊل (Cryosphere)، ڪرائوسفيئر، هائيڊروسفيئر ۽ ماحول جي عنصرن سان انهن جو رابطو شامل آهي. 

حياتي جي دائري جي ارتقا پذير ٿيڻ جو تصور آهي، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 3.5 ارب سال اڳ بايوپوئيسس (غير جاندار مادو مان قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ زندگي، جهڙوڪ سادا نامياتي مرڪب) يا بايوجينيسس (جاندار مادو مان پيدا ٿيندڙ زندگي) جي عمل سان شروع ٿيو. عام معنيٰ ۾، بايوسفيئر ڪو به بند، خود-ضابطي ڪندڙ نظام آهن جن ۾ ماحولياتي نظام شامل آهن. ان ۾ مصنوعي حياتياتي دائرن جهڙوڪ BIOS-2 ۽ BIOS-3 ۽ ممڪن طور تي ٻين سيارن يا چنڊن جا دائرا شامل آهن.
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Article on the Biosphere at Encyclopedia of Earth
* GLOBIO.info, an ongoing programme to map the past, current and future impacts of human activities on the biosphere
* Paul Crutzen Interview, freeview video of Paul Crutzen Nobel Laureate for his work on decomposition of ozone talking to Harry Kroto Nobel Laureate by the Vega Science Trust.
* Atlas of the Biosphere

## حوالا

زمرو:زندگي
زمرو:ماحوليات
زمرو:سامونڊي سائنس
ڀرتي يا بار

ڀرتي يا بار (انگريزي: charge) مادي جي ذرڙن ايٽمن جي اھڙي خاصيت آهي جنهن جي ذريعي اھي ھڪٻئي سان ڳنڍيل ھوندا آهن.

اليڪٽران تي ڪاٽو،  پروٽان تي واڌو بار ۽ نيوٽران تي ڪا بہ بار نہ ھوندي آھي. بار جو ايڪو ڪولمب ٿيندو آهي.
زمرو:سلجھائپ صفحا
ڏهائي سرشتو

ڏھائي سرشتو، يا ڏھائي انگ سرشتو انگن جو سڀ کان مشهور سرشتو آهي جنهن جو بنياد ڏھ تي رکيل آهي.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
ھڏائون سرشتو

**ھڏن جو ڍانچو** (Skeleton) هڪ جوڙجڪ جو فريم آهي، جيڪا لڳ ڀڳ سڀ ئي جانورن جي جسمن کي سهارو ڏيندو آهي. ڪرنگھيدار جانورن جو جسم هڏن جو ٺھيل ھوندو آھي. اھي ھڏا پاڻ ۾ ملي ڪري ھڏن جو سرشتو جوڙيندا آهن. ھڏا جانورن کي توازن قائم رکڻ ۽ سھارو ڏيڻ جو ڪم ڪندا آهن. ھڪ بالغ انسان ۾ 206 ھڏا هوندا آهن ۽ ٻار کي ڄمڻ وقت 300 ھڏا ھوندا آھن.

هڏن جو ڍانچو هڪ ساختي فريم آهي. جيڪو گهڻن جانورن جي جسم کي سهارو ڏئي ٿو. ڍانچن جا ڪيترائي قسم آهن. جن ۾ ايڪسوسڪليٽن، جيڪو هڪ سخت ٻاهرين خول آهي، جيڪو هڪ جانور جي شڪل کي برقرار رکي ٿو، اينڊوسڪليٽن، هڪ سخت اندروني فريم، جنهن سان عضوا ۽ نرم ٽشوز ڳنڍيل آهن ۽ هائيڊروسڪليٽن، هڪ لچڪدار اندروني ڍانچو جيڪو جسم جي رطوبتن جي هائيڊروسٽيٽڪ دٻاءُ جي مدد سان سپورٽ ڪيو ويندو آهي، شامل آهن. 

ورٽيبريٽس اهي جانور آهن جن ۾ اينڊوسڪليٽن هوندو آهي. هڪ محوري ورٽيبرل ڪالم جي چوڌاري مرڪز هوندو آهي ۽ انهن جا ڍانچا عام طور تي هڏن ۽ ڪارٽيليجن مان ٺهيل هوندا آهن. غير فقاري جانور ٻيا جانور آهن، جن ۾ ورٽيبرل ڪالم جي کوٽ هوندي آهي ۽ انهن جا ڍانچا مختلف هوندا آهن، جنهن ۾ سخت خول وارا ايڪسوسڪيليٽن (آرٿروپوڊس ۽ گھڻا مولسڪس ۾)، پليٽ ٿيل اندروني خول (مثال طور ڪجهه سيفالوپوڊس ۾ ڪٽل بونز) يا راڊز (مثال طور ايچينوڊرمز ۾ اوسيڪلز)، هائيڊرو اسٽيٽيڪل طور تي سپورٽ ٿيل جسم جي گفا (گهڻو ڪري) ۽ اسپيڪيولز (اسپنج) شامل آهن. ڪارٽيليج هڪ سخت ڳنڍيندڙ ٽشو آهي. جيڪو ڪرنگهي وارن جانورن ۽ غير ڪرنگهي وارن جانورن جي ڍانچن ۾ ملي ٿو.

thumb|ساڄو| ڪرنگهي وارن جانورن جا ھڏا

## حوالا

زمرو:اناٽومي
زمرو:فزيالوجي
جل ٿيليا

**جل ٿل واسي** يا **جل ٿيليا** (Amphibians)، ٿڌي رت وارا، غير امنيوٽڪ، امنيوٽڪ ٽيٽراپاڊ جي ابتڙ، جنهن ۾ ايمنيٽڪ جھلي هوندي آهي، جهڙوڪ ريپٽائل، پکي ۽ مماليا، چار ٽنگن وارا ڪرنگھيدار جانور آھن جيڪي جماعت، امڦيبيا (Amphibia) ٺاھيندا آھن. جل ٿيليا اھڙا جانور آهن جيڪي پنھنجي زندگي پاڻي ۽ خشڪ زمين، ٻن تي گذاريندا آھن. مثال طور: ڏيڏر، ڪمي، سليمينڊر وغيره.

**جل ٿل واسي** يا **جل ٿيليا** (Amphibians)، ٿڌي رت وارا، غير امنيوٽڪ، چار ٽنگن وارا ڪرنگھيدار جانور آھن جيڪي جماعت، امفڦيبيا (Amphibia) ٺاھيندا آھن. وسيع معنيٰ ۾ هي هڪ پيرافيليٽڪ گروهه آهي، جن ۾ سڀني ٽيٽراپوڊ سواءِ امنيوٽس (ٽيٽراپاڊ جنهن ۾ ايمنيٽڪ جھلي آهي، جهڙوڪ ريپٽائل، پکي ۽ مماليا)، شامل آهن. سڀ موجود جل ٿيلن جو تعلق مونوفيليٽڪ ذيلي ڪلاس ليسامفيبيا سان آهي، جن ۾ ٽن حياتياتي آرڊر آهن: انوويرا (ڏندڪ ۽ ٽاڊز)، يوروڊيلا (سلامندر) ۽ جمنوفيونا (سيسيلين). گهڻو ڪري سيميواٽڪ جي طور تي ترقي ڪئي وئي آهي، جل ٿيلا مختلف قسم جي رهائشن کي آباد ڪرڻ لاء موافقت ڪيو آهي، اڪثر نسلن سان گڏ مٺي پاڻي، ويٽ لينڊ يا زميني ماحولياتي نظام (جهڙوڪ riparian woodland، fossorial ۽ حتي arboreal habitats). انهن جي زندگي جو چڪر عام طور تي آبي لاروا جي طور تي شروع ٿئي ٿو جن کي گلن سان گڏ ٽيڊپولس جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، پر ڪجهه نسلن ان کي نظرانداز ڪرڻ لاء رويي جي موافقت ٺاهيا آهن.

## حوالا

زمرو:جل ٿيليا
زمرو:ڪرنگھيدار جانور
انعام ڀٽي

**انعام ڀٽي**  قوم پرست اڳواڻ، ليکڪ ۽ مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي ، ڄامشورو ۾ ڪيميڪل انجنيئرنگ جو پروفيسر آھي. انعام ڀٽي 4 سيپٽمبر 2019ع تي دبئي ويندي ڪراچي ائيرپورٽ تان کنڀي گم ڪيو ويو ۽ 6 سيپٽمبر تي آزاد ڪيو ويو. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ليکڪ
ناظم جوکيو قتل ڪيس

**ناظم جوکيو قتل ڪيس**  سنڌ ۾ ٿيندڙ ھڪ هاءِ پروفائيل قتل ڪيس آھي.  قومي اسيمبلي جي تڪ اين اي 236 (ملير-I) جي ميمبر ڄام عبدالڪريم بيجار مبينہ طور سالار ڪوٽ ۾ 3 نومبر 2021ع تي ناظم سجاول جوکيو کي تشدد بعد قتل ڪري ڇڏيو. 

قتل کان پوءِ ڄام عبدالڪريم دبئي فرار ٿي ويو، جنھن کان پوءِ ملير جي جڊيشل ميجسٽريٽ 27 جنوري 2022ع تي ملزم کي مفرور قرار ڏنو. 7 فيبروري 2022ع تي ناظم جوکيو ڪيس دھشتگردي ٽوڙ عدالت ۾ منتقل ڪيو ويو. 12 جنوري 2023ع تي عدالت سڀني ملزمن کي ڪيس مان بري ڪري ڇڏيو.

## حوالا
حياتياتي سرشتو

مختلف عضوا ملي ڪري جڏهن ڪو خاص عمل سرانجام ڏيندا آهن تہ انهن کي سرشتو چئبو آهي. ساهوارو مختلف سرشتن مان ملي ڪري ٺهندو آهي. انسان جا اھم سرشتا ھي آهن: 
# تنتي سرشتو 
# ساھ کڻڻ جو سرشتو 
# رت جي دوري جو سرشتو
# ھاضمي جو سرشتو 
# نيڪال جو سرشتو
# ھڏائون سرشتو
## حوالا

زمرو:طب
زمرو:حياتيات
زمرو:فزيالوجي
ڪريما مختيار

**ڪريما مختيار**  يا **آيت محمود البدري**؛ 16 جنوري 1934ع تي پيدا ٿيندڙ مصري اسٽيج، ٽيليويزن ۽ فلمي اداڪارہ ھئي. ھن جي فني زندگي 50 سالن تي محيط آھي، ۽ ھن کي ”مصري سينيما جي ماءُ“ ڪري ياد ڪيو ويندو آھي.

## زندگي
ڪريما اسيوط شھر ۾ پيدا ٿي ۽ بيچلر جي سند ڊرامٽڪ آرٽس ۾ حاصل ڪئي. ھن ايڪٽر ۽ ڊاريڪٽر نور الدمرداش سان شادي ڪئي. جنھن مان ھڪ پٽ معتز الديمرداش آھي جيڪو ٽيليويزن پرزينٽر آھي. ھن پنھنجي زندگي جي شروعات *بابا شرو* نالي ريڊيو جي ھڪ پروگرام تان ڪئي ۽ ساڳي وقت ھن مشھور اداڪار صالح ذوالفقار سان سيون ليٽرس (Seven Letters) نالي سيريز ۾ ڪم پڻ ڪيو. ھن جي فني زندگي 50 سالن تي محيط ھئي. 

## مڃيتا ايوارڊ
ھن فني خدمتن سبب ڪيترائي ايوارڊ ۽ اعزاز کٽيا. 2007ع ۾ قاھرہ ميڊيا فيسٽيول ۾ ھن کي بھترين ٽيليويزن اداڪارہ جي ايوارڊ سان نوازيو ويو. 16 جنوري 2023ع تي ڪريما جي جنم ڏڻ جي موقعي تي گوگل پاران گوگل ڊوڊل جاري ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:1934ع جون پيدائشون
چڻنگ سنگت

**چڻنگ سنگت** ناز سنائي جي قيادت ۾ نوجوان شاگردن جي ھڪ تنظيم ھئي، جيڪا نظرياتي طور جي ايم سيد جي نظريي سان وابسطہ ھئي. ھي تنظيم چڻنگ سنگت نالي رسالو پڻ ڪڍندي ھئي.
## پسمنظر
جيئي سنڌ محاذ ۾ شاگردن، پورهيتن ۽ عورتن جا ذيلي فرنٽ ھئا، تڏھن محسوس ڪيو ويو تہ اسڪولي سطح کان ٻارن ۾ قومي شعور ۽ تنظيم بابت ساڃاهه پيدا ڪرڻ لاءِ ٻارن جي ذيلي فرنٽ به ٺاهجي، ان وقت ٻارن جي تنظيم، چڻنگ سنگت ناز سنائي هلائيندو هئو، جنهن جو لاڳاپو به جي ايم سيد جي سوچ سان هئو، جيئي سنڌ محاز ان تنظيم کي پنهنجو ذيلي فرنٽ بڻائڻ جي رِٿ ڏني پر ناز سنائي ان ڳالهه سان سهمت نه ٿيو، تنھن کان پوءِ سرور سھتي نوجوانن لاءِ جيئي سنڌ لطيف سنگت جو بنياد رکيو. ڊاڪٽر شاهنواز شيخ ھن تنظيم جي شھدادڪوٽ جو صدر ۽ بعد ۾ مرڪزي جنرل سيڪريٽري رھيو. ھي تنظيم چڻنگ سنگت نالي رسالو پڻ ڪڍندي ھئي. چڻنگ رسالي جو ايڊيٽر ناز سنائي پاڻ ھيو ان کان سواءِ ھن تنظيم ۾ ٻارن جي ميمبرشپ ڪئي ويندي ھئي ۽ ھي تنظيم رسالن کان سواءِ ٻيا ڪتاب پڻ ڇپرائيندي ھئي.

## چڻنگ سنگت جا نامور ڪارڪن
* سميع الله ڪلهوڙو
* روشن علي ٻرڙو
* رڪ سنڌي

## حوالا
جديد ڪهاڻي: فن ۽ موضوع

**جديد ڪھاڻي: فن ۽ موضوع** ()، سنڌي ليکڪ ۽ ڪھاڻيڪار عباس ڪوريجو جو سنڌي ڪھاڻي جي تاريخ تي تحقيقي ڪتاب آھي. ڪتاب جا ھن وقت تائين ٻہ ڇاپا شايع ٿي چڪا آھن. پھريون ڇاپو 2015ع تي جڏھن تہ ٻيو ڇاپو 2020ع تي چپجي پڌرو ثيو. ھن ڪتاب جي ٻي ڇاپي جي رونمائي تقريب 2020ع ۾ گڏيل عرب امارات جي رياست دبئي ۾ ٿي، ھن ڪتاب ۾ ليکڪ گذريل ٻن صدين ۾ لکجندڙ سنڌي ڪھاڻي جي تاريخ بيان ڪئي آھي.

## حوالا

زمرو:2015ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
سنڌ تي برطانوي سوڀ

**سنڌ تي انگريزن جي سوڀ** ۾ ٽڪراءُ ۽ لڙائين جو هڪ سلسلو شامل هو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ فتح ٿي، پوءِ ٽالپرن جي دور ۾، سنڌ انگريزن جي راڄ ۾ شامل ٿي. اِن حملي جي اڳواڻي ايسٽ انڊيا ڪمپني ڪري رهي هئي. فيبروري ۽ مارچ 1843ع جي وچ ۾ ٻه وڏيون جنگيون ٿيون، جن ۾ حيدرآباد جي جنگ ۽ مياڻي جي جنگ لڳي.

انگلستاني سرڪار سر جيمز آوٽرام ۽ سر چارلس نيپئر کي سنڌ جي سلطنت تي سوڀ ماڻڻ جو آديش ڏنو. شروع ۾ جن شهرن تي ڌيان ڏنو ويو، اهي مياڻي ۽ حيدرآباد هئا، اهي ٻئي شهر سنڌ لاءِ ضروري هئا.

انگريزن سنڌ تي ڪاهه ڪئي ته جيئن سنڌوءَ جي علائقي ۾ نمايان حيثيت حاصل ڪئي وڃي ۽ سولائيءَ سان پنجاب کي پنهنجي تسلط هيٺ آڻي سگهجي، جنهن سان انگريزن جو مقصد اتر اولهه هندستان جي علائقي تائين وڌائڻ جي لاءِ سرڪشت بڻائي سگهجي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
اسلام ۾ عورتون

**اسلام ۾ عورت**، مسلم عورتن (عربي:المسلمة، جمع: المسلمات) جا تجربا مختلف سماجن ۾ وڏي پيماني تي مختلف هوندا آهن. ساڳئي وقت، انهن جو مسلمان هجڻ هڪ عام عنصر هوندو آهي جيڪو انهن جي زندگين تي مختلف سطحن تي اثر انداز ٿئي ٿو ۽ انهن کي هڪ گڏيل سڃاڻپ ڏئي ٿو، جيڪو انهن جي وچ ۾ وسيع ثقافتي، سماجي ۽ اقتصادي اختلافن کي ختم ڪرڻ جو ڪم ڪري ٿو.

اسلامي تاريخ ۾ عورتن جي سماجي ۽ روحاني حيثيت تي جن شين جو اثر پيو، انهن ۾ اسلام جو پوتر متن، قرآن، حديث، نبي سڳوري جو طريقو، اجماع، فرضن، قانون سازي ۾ ايڪتا راءِ (اجماع)، ويچار (تفقه)، تصوف، هڪجهڙن حالتن ۾ قانون جو ويچار ڪرڻ (قياس)، فتويٰ، مذهبي نظريا يا قانون جي نقطه نظر جي باري ۾ غير پابند راءِ يا مذهبي عقيدن بابت فيصلا يا قانون جي روش شامل آهن. ان کانسواءِ، اسلام کان اڳ ڪلچر، سيڪيولر قانون، جن کي قبول ڪيو وڃي ٿو جيستائين اهي شريعت سان ٽڪراءُ نه ٿا ڪن، مذهبي اختياريون بشمول سرڪاري ادارا جيئن ته انڊونيشيا علماءِ ڪائونسل ۽ ترڪي جا مذهبي ۽ روحاني استاد، خاص ڪري اسلامي روحانيت يا تصوف ۾ ممتاز آهن. انهن مان ڪيترن جن ۾ مشهور ابن عربي به شامل آهي، پنهنجي مضمونن ۾ اسلام ۾ عورتن بابت اصول جي مابعد الطبعياتي اهميت کي اجاگر ڪيو آهي.

ان ۾ ڪافي فرق آهي ته ڪيئن درج ڪيل ذريعن جي تشريح ڪئي وڃي ٿي؛ سني ۽ شيعه، جيڪي تقريباً 9 سيڪڙو مسلمان آهن، نظرياتي بنياد پرست، خاص ڪري وهابيت يا سلفيزم، جيڪي اٽڪل 9 سيڪڙو تي مشتمل آهن. عام طور تي وهابي ۽ سلفي صوفي خيالن کي رد ڪن ٿا. انهن فرقن جو گهرو اثر آهي ته عورتن کي هڪ فرقي ۾ ڪيئن ڏٺو وڃي ٿو. ان جي ابتڙ، اسلامي قدامت جي اندر، ٻنهي قائم ڪيل فقه ۽ تصوف جا اسڪول ڪنهن حد تائين اثرانداز آهن.

## اثر جا ذريعا
مسلمان عورتن لاءِ اسلام جي اثر جا چار ذريعا آهن. پهرين ٻه، قرآن ۽ حديث، بنيادي ماخذ سمجهيا وڃن ٿا. جڏهن ته ٻيا ٻه ثانوي ۽ نڪتل ماخذ آهن، اسلامي فقه جي مختلف اسڪولن ۽ مسلم فرقن جي وچ ۾ اختلاف آهي. اجماع، قياس فتاوي ۽ اجتهاد جي صورت ۾ موثر ثانوي ماخذ موجود آهن.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:سماج
زمرو:عورتون
زمرو:مسلمان عورتون
چاند بي بي

**سلطانه چند بي بي** (1550-1599 عيسوي) هڪ هندستاني حڪمران ۽ جنگجو هئي. هن 1580-1590 ۾ ابراهيم عادل شاهه II جي اقليت دوران بيجاپور سلطنت جي ريجنٽ ۽ 1595-1600 ۾ پنهنجي وڏي ڀائٽي بهادر شاهه جي اقليت دوران احمد نگر سلطنت جي ريجنٽ طور ڪم ڪيو.   &#x5D; چاند بي بي  ع ۾ شهنشاه اڪبر جي مغل فوجن خلاف احمد نگر جي دفاع لاءِ مشهور آهي.

## شروعاتي زندگي
چاند بي بي احمد نگر ، هندستان جي حسين نظام شاهه اول جي ڌيءَ هئي   احمد نگر جي سلطان برهان نظام شاهه II جي ڀيڻ هئي. کيس عربي ، فارسي ، ترڪي ، مراٺي ۽ ڪنڙ سميت ڪيترين ئي ٻولين تي عبور حاصل هو. هوءَ ستار وڄائيندي هئي ۽ گل رنگڻ هن جو شوق هوندو هو. 

## بيجاپور سلطنت
اتحاد جي پاليسي تي عمل ڪندي، چاند بيبي جي شادي بيجاپور سلطنت جي علي عادل شاهه اول سان ٿي.  *بيجاپور* جي اڀرندي سرحد جي ڀرسان سندس مڙس پاران ٺهرايل هڪ کوهه جو نالو *چند باودي* رکيو ويو.   &#x5D;

علي عادل شاهه جي پيءُ، ابراهيم عادل شاهه اول، اقتدار کي سني اميرن، حبشي ۽ دڪنين ۾ ورهايو هو. البت علي عادل شاهه شيعن جي حمايت ڪئي.  1580ع ۾ سندس وفات کان پوءِ، شيعه سردارن سندس نون ورهين جي ڀائٽي ابراهيم عادل شاهه II کي حاڪم مقرر ڪيو.  ڪمال خان نالي هڪ دکني جنرل اقتدار تي قبضو ڪري ريجنٽ ٿيو. ڪمال خان چانڊ بي بي جي ب عزتي ڪئي، جنهن محسوس ڪيو ته هو تخت تي قبضو ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو. چاند بيبي هڪ ٻئي جنرل حاجي ڪشور خان جي مدد سان ڪمال خان تي حملي جي سازش ڪئي.  ڪمال خان ڀڄڻ دوران گرفتار ٿيو ۽ قلعي ۾ سندس سر قلم ڪيو ويو.

## چاند بي بي جو محل
صلابت خان II جي مقبري کي مقامي طور غلط طور تي "چاند بيبي جو محل [چاند بيبي جو محل]" ۽ ساڳئي نالن سان سڃاتو وڃي ٿو.  

## مشهور ثقافت ۾
هندستاني فلمساز نارائن رائو ڊي سرپوتدار 1931ع ۾ *چند بيبي* (يا *احمد نگر جي راڻي* ) هڪ خاموش فلم ٺاهي. *سلطانه چند بيوي* ، راني جي باري ۾ هڪ هندستاني هندي فلم آهي، جنهن ۾ اداڪار شڪنتلا پرانجپي 1937 ۾ رليز ٿي 

## دفن ڪرڻ جي جاءِ
ميرابتوراب ترابي مشهدي  دکن جي نظام شاهه کان هڪ مشن مليو ته چاند بيبي جون هڏيون مشهد ۾ آڻي انهن کي امام رضا جي مزار جي ڀرسان دفن ڪيو. 

## پڻ ڏسو

* شروعاتي جديد جنگ ۾ عورتن جي تاريخ

## حوالا




زمرو:تاريخ ۾ عورتون
زمرو:هندستاني راڻي ساٿياڻيون
زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون
زمرو:16 صدي عيسوي زماني جي جنگ ۾ زائفائون
زمرو:سورهين صدي عورت حڪمران
اينڊريو ٽيٽ

**ايموري اينڊريو ٽيٽ III** (پيدائش ڊسمبر 1، 1986) هڪ برطانوي-آمريڪي سوشل ميڊيا جي شخصيت، ڪاروبار ڪندڙ، ۽ اڳوڻو پروفيشنل ڪڪ باڪسر آهي. 

ٽيٽ 2005 ۾ ڪڪ باڪسنگ جي مشق شروع ڪئي ۽ 2009 ۾ سندس پهرين چيمپئن شپ حاصل ڪئي. هن 2016 ۾ وڏي پئماني تي ڌيان ڇڪايو، جڏهن هو برطانوي ريئلٽي شو *بگ برادر* ۾ ظاهر ٿيو ۽ سوشل ميڊيا تي سندس تبصرو تڪرار کي راغب ڪرڻ کانپوءِ هٽايو ويو. هن پنهنجي ويب سائيٽ ذريعي ادا ڪيل ڪورسز ۽ رڪنيتون پيش ڪرڻ شروع ڪيون ۽ هڪ انٽرنيٽ جي مشهور شخصيت جي حيثيت سان مشهور ٿيو، "الٽرا مذڪر، الٽرا لگژري لائف اسٽائل" کي فروغ ڏنو. هڪ خود بيان ڪيل بدانتظامي ،  ٽيٽ جي تڪراري تبصري جي نتيجي ۾ هن کي ڪيترن ئي سوشل ميڊيا پليٽ فارمن تان معطل ڪيو ويو آهي.   

29 ڊسمبر 2022 تي، ٽيٽ ۽ سندس ڀاءُ ٽرسٽان کي ٻن عورتن سميت رومانيا ۾ گرفتار ڪيو ويو. اهي چارئي انساني اسمگلنگ ۽ هڪ منظم ڏوهن جي گروهه ٺاهڻ جي شڪ ۾ آهن. رومانيا پوليس جو الزام آهي ته گروپ متاثرين کي سوشل ميڊيا لاءِ ادا ڪيل فحش مواد ٺاهڻ تي مجبور ڪيو. 
## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
لوڪ شفا ڏيندڙ

هڪ لوڪ شفا ڏيندڙ هڪ اهڙي عورت آهي جيڪا بنا تعليمي ڊگري جي روايتي طريقن، جڙي ٻوٽين جي علاج ۽ مختلف صلاح يا مشورن کي استعمال ڪندي شفا جي فن تي ڪم ڪري ٿي.
لوڪ شفا ڏيندڙ هڪ اعليٰ تربيت يافته واري شخص ٿي سگهي ٿي جيڪا پنهنجي خاصيتن جي پيروي ڪري، مطالعي، مشاهدي ۽ تقليد ذريعي سکيا حاصل ڪندي آهي. ڪجهه ثقافتن ۾ اهو پڻ چيو ويندو آهي ته لوڪ شفا ڏيندڙ شخص کي پنهنجي والدين کان شفا ڏيڻ جو "تحفو" ورثي ۾ مليو آھي.

## گريني عورتون
ڏاکڻي اپالاچيا ۽ اوزارڪس ۾ ظعيف عورتن جيڪي ڏاڏي يا ناني جو حيثيت رکن ٿيون ان کي لوڪ شفا ڏيندڙ يا دائيون پڻ قرار ڏنو ويو آهي، ڪجهه تعليمي ماهرن طرفان 1880 کان 1930 جي ڏهاڪي تائين ڏاکڻي اپالاچيا ۽ اوزارڪس ۾ ان ڪم ڪرڻ جي دعوي پڻ ڪئي وئي آهي.
اهي نظرياتي طور يا عام طور تي ڪميونٽي ۾ وڏي عمر واريون عورتون آهن ۽ ڏکڻ اپاليچيا جي غريب ڳوٺاڻن علائقن ۾ ٻين ماڻهن جي صحت جي سار سنڀار ڪندڙ واريون عورتون پڻ سڏيون وينديون آهن. لوڪ شفا ڏيندڙ ان ڪم جي ادائيگي جو توقع نه ڪنديون آهن يا کڻي ائين چئجي ته لوڪ شفا ڏيندڙ عورتون رضاڪارانه طور تي ڪم ڪنديون آهن. جڙي ٻوٽين جي علاج ۽ دائيپو ڪم ڪرڻ جي حيثيت سان لوڪ شفا ڏيندڙ عورتن جو انهن معاشرن ۾ احترام ڪيو ويندو آهي.
انهن لوڪ شفا ڏيندڙن عورتن جو ذڪر جان سي ڪيمپبل پاران The Southern Highlander and His Homeland ڪتاب ۾ ڪيو ويو آهي. }}

## مبينا ڪينسر جو علاج
اپالاچيا ۾ لوڪ طب جو تاريخي طور تي چمڙي جي ڪينسر جي علاج جا غير روايتي طريقا شامل آهن.
1900 جي شروعات ۾، هڪ ورجينين شخص، ٿامس ريلي ڪارٽر نالي شخص دائپي جي ڪم ڪرڻ کان علاوه چمڙي جي ڪينسر کي شفا ڏيڻ واري قابليت جي ڪري مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ هو هڪ وزير هو، پر هن جو علاج خاص جڙي ٻوٽين ۽ ٻوٽن جي استعمال يا انهن مان دوائون ٺاهڻ تي ڌيان ڏيڻ بجاءِ اعلي طاقت تي ڀروسو ڪرڻ هو.
ڪارٽر پنهنجي فارمولا کي ڳجهو رکيو، هن جي پنهنجي خاندان سميت ڪيترن ئي ماڻهن جي زخمن ۽ چمڙي جي بيمارين جو علاج ڪيو. انهن بيمارين لاءِ‌ مڃيو ويندو هيو ته اهي ڪينسر جون بيماريون آهن.

## حوالا

زمرو:ھندومت
مغل سلطنت

**مغليه سلطنت** (Mughal Empire) ابتدائي جديد سلطنت هئي، جنهن 16هين ۽ 19هين صدي جي وچ ۾ ڏکڻ ايشيا جو گهڻو حصو سنڀاليو.  اٽڪل ٻن سؤ سالن تائين، سلطنت اولهه ۾ سنڌو درياهه جي ڪناري کان، اتر اولهه ۾ اتر افغانستان ۽ اتر ۾ ڪشمير، اوڀر ۾ موجوده آسام ۽ بنگال ۽ ڏاکڻي هندستان ۾ ڏکڻ پليٽيو جي مٿيان علائقن تائين پکڙيل هئي.
[thumb|سلطنت پنهنجي وڏي حد تائين لڳ ڀڳ 1700ع [اورنگزيب عالمگير|اورنگزيب جي دور ۾ (1658-1707)]]روايتي طور تي اهو خيال ڪيو وڃي ٿو ته مغليه سلطنت جو بنياد سال 1526ع ۾ شهنشاهه، ظهيرالدين بابر وڌو، جيڪو فرغنه (اڄوڪي ازبڪستان) جو هڪ جنگجو سردار هو، جنهن دهلي جي بادشاهه، سلطان ابراهيم لوڌي کي پاڻي پت جي جنگ ۾ شڪست ڏيڻ لاءِ پاڙيسري صفوي ۽ عثماني سلطنتن کان مدد ورتي هئي. سال 1720ع ۾ شهنشاهه، اورنگزيب عالمگير، جنهن جي دور حڪومت ۾ سلطنت به پنهنجي وڌ کان وڌ جاگرافيائي حد تائين پهچي چڪي هئي، جي وفات کانپوء هئي سلطنت زوال جو شڪار ٿي وئي، پوء سال 1760ع تائين پراڻي دلي ۽ ان جي آس پاس واري علائقي تائين محدود ٿي وئي. سال 1857ع ۾ جنگ ازادي کانپوء انگريز، جيڪا پهرين ئي سلطنت تي مڪمل اختيار حاصل ڪري ويا هئا، سرڪاري طور تي مغل سلطنت جي خاتمي ۽ هندستان تي برطانوي راج قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيا.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:تاريخ
زمرو:مغليه سلطنت
زمرو:اڳوڻي سلطنتون
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ
بمبئي بيڪري

**بمبئي بيڪري**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد جي قديم بيڪري آھي، جنھن جو نالو ھندوستان جي شھر بمبئي تان کنيل آھي.

## وڌيڪ ڏسو
*

## حوالا

زمرو:ڪاروباري ادارا
زمرو:تنظيمون
زمرو:پاڪستان جون بيڪريون
زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
اڀرندڙ سج ميڊل

**وسام الشمس المشرقة** (جاپاني ۾: 旭日章،https://www8.cao.go.jp/shokun/en/index-e.html وتنطق «**كيوكوجيتسو شو**»، ۽ انگريزي ۾: Order of the Rising Sun)،سنڌي: اڀرندڙ سج ميڊل سج اهو جاپان جي،https://www8.cao.go.jp/shokun/shurui-juyotaisho-kunsho/tokasho.html شهنشاهه طرفان اختيار ڪيل جاپاني حڪومت جو عالمي ۽ بين الاقوامي زهر آهي.
https://quanonline.com/military/military_reference/japanese/rising_sun_7.php
مرڪز|thumb
ڀوراگون

ڀوراگاون آسام جي هندستاني رياست ۾ هڪ شهر جو نالو آهي. ڀوراگاون موريگاون ضلعي جي ڀوراگاون تهسل ۾ واقع آهي. ڀوراگاون برهمپوترا جي ڏکڻ ڪناري تي واقع آهي.
## معنيٰ

نالو ، ڀوراگاون آسامي لفظ ڀور (ভূর) مان نڪتل آهي ، جنهن جو مطلب آهي ڪاٺ ، بانس جي وڻ ، بانس يا رڻ وانگر وهندڙ مواد مان ٺهيل هڪ فليٽ سچل جوڙجڪ. ۽ گيون لفظ جو مطلب آهي ڳوٺ. ماضيءَ جي زماني ۾، مقامي ماڻهو هن بر کي ٽرانسپورٽ جو ذريعو بڻائيندا هئا. بعد ۾ ان جاءِ کي ڀوراگاون سڏيو ويو.

هن شهر جو نالو شايد برهمپوترا درياءَ جي ويجهو زرخيز زمين تي واقع آهي، جيڪو صدين کان ڀوراگاون جي ماڻهن لاءِ معيشت جو هڪ اهم ذريعو رهيو آهي.

## حوالو
علي رضا سولنگي

علي رضا سولنگي( ڄم, 1982) ڳوٺ ٺٽ سولنگيءَ سان ناتو رکندڙ هڪ سنڌي ڊائريڪٽر اداڪار, اسڪرپٽ رائيٽر, ڪمپيئر, باڪسنگ کيڏاري ۽ ڪوچ, سماجي ورڪر ۽ سياستدان آھي, جو سنڌي, اردو ۽ پنجابي ڊرامن ۽ فلمن ۾ ڪم ڪري ٿو. سندس مشهور ڊرامن ۾ ميراث ۽ فاصلون ڪي درميان سنڌي ۽ اردو چينلن تي آن ايئر ٿي چڪا آھن. جڏهن تہ سندس ڪيتريون ئي سنڌي فلمون رليز ٿيل آھن, جنهن مان هن ڪيترين ئي فلمن ۾ ڊائريڪٽر طور ڪم سر انجام ڏنو آھي. رضا پنهنجي تڪ تي آزاد اميدوار جي طور تي يوسي چيئرمين ٿيڻ جي ڊوڙ  ۾ چونڊ پڻ وڙھي چڪو آھي.

## ابتدائي عمر ۽ سکيا
رضا جي پيدائش مئي 1982ع تي جمال الدين سولنگي جي گهر ۾ ڳوٺ سکيو سولنگي ۾ ٿي. جتان ننڍپڻ ۾ ٺٽ سولنگي لڏي آيو, جتان ابتدائي سکيا پرايائين. رضا ايترو وڏو ڊگري ھولڊر ناھي پر زندگيء جي مڙني شعبن ۾ مڃتا ماڻيندڙ ھڪ تخليقي ذھن جو مالڪ ثابت ٿيو آھي. مئٽرڪ غلام محمد پنھور ھاء اسڪول مان پاس ڪري سرڪاري جاب کي ترجيع ڏنائين. سرڪاري جاب دوران ئي هن پهريائين حيدرآباد منجهان فقير محمد بلوچ کان باڪسنگ جي سکيا ورتي جيڪو پاڪستان ڪلر هولڊر هيو. ان کان پوء ايشين ڪلر هولڊر محبوب پٺاڻ کان ڪوئٽہ منجھان باڪسنگ جي وڌيڪ سکيا ورتائين ۽ فني ڪيريئر پڻ جاري رکيائين. رضا باقائده طور فني ڪيريئر جي ابتدا 2000ع دوران ڪئي.

## فني ڪيريئر
رضا باقائده طور فني ڪيريئر جي ابتدا 2000ع دوران ڪئي. ان دوران هن لاهور, بهاولپور, آزاد ڪشمير, راولپنڊي ۽ جهلم جهڙن وڏن شھرن ۾ اداڪاريء جا جوهر ڏيکاريندو پئي آيو آھي. ۽ سنڌي, اردو توڙي پنجابي فلمن, ڊرامن ۽ اسٽيج شوز ۾ ننڍا وڏا ڪردار نڀائيندو پئي آيو آهي. کيس ڪردار ۾ گهڙي ڪري خوبصورتيء سان نڀائڻ جو فطرتي ڏانءُ آھي. جنهن ڪري کيس ماڻھو نالي سان گهٽ ڪردار سان وڌيڪ سڃاڻندا آھن. هن پنهنجي ڪيريئر ۾ ھيرو, ولن, سائيڊ, بزرگ توڙي مسخري جو ڪردار پئي نڀايو آھي. 

## نمايان ڪم
سندس نمايان فلمن ۾ ٽٽل زنجير, بدلي جي باھ, نگهبان, سنڌباد, شير سنڌ ۽ ٻيون به ڪيتريون ئي شامل آھن. جڏهن تہ ڊرامن ۾ ميراث(سنڌي) ۽ فاصلون ڪي درميان(اردو) سنڌي ۽ اردو چينلن تان آن ايئر ٿي چڪا آھن. 

## سياسي زندگي
علي رضا سماج سڌاري جي ڪمن ۾ پڻ اڳڀرو پئي رهندو آيو آھي. سندس چواڻي تہ خدمت سندس اولين ترجيع رهي آھي. 2022ع جي بلدياتي چونڊن ۾ يوسي سطح تي چيئرمين جي چونڊ لاء آزاد اميدوار جي حيثيت ۾ ھن يارهن سؤ ووٽ کنيا پر ڪامياب نہ ٿي سگهيو. 

## ذاتي زندگي
هو چئن ڀائرن ۾ وڏو آھي ۽ چئن پٽن جو پيءُ پڻ آھي. هو هڪ خوش مزاج ماڻھو آھي ۽ پنهنجي گهرجا ڪم ڪار ڪرڻ ۾ خوشي محسوس ڪندو آھي. ڪڏهن ڪڏهن دوستن لاءِ هو برياني ۽ ٻوڙ پاڻ رڌيندو آھي. کيس سنگيت سان گهڻو چاھ آھي. اداڪارن ۾ کيس نصير الدين شاھ, پاريش راول, جم ڪيري, مصطفي قريشي, محمد علي, شاهد, گلاب چانڊيو, منصور بلوچ, صلاح الدين تنيو, فريد نواز ۽ انور سولنگي پسند آھن.

## حوالا
نڪولس پريٽس

**نڪولس پراٽس بٽينڪوٽ پائرس** (پيدائش 4 مئي 1997)، جيڪو وڌيڪ مشهور آهي **نڪولس پريٽس**، هڪ برازيل اداڪار آهي.

## حوالا

زمرو:1997ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
مسڪين توڏو جمالي

مسڪين توڏو جمالي جو نالو اصل نالو محمد حسن جمالي ولد محمد بخش جمالي ھو. پاڻ ڳوٺ صاحب خان جمالي، ضلعي نوابشاھ ھاڻوڪي شھيد بينظير آباد ۾ 1954 ۾ ڄاوا. ان وقت پڙھائي جو شعور تمام گھٽ ھيو پاڻ  1966ع م  ڳوٺ ميوو جمالي مان استاد ٺارو جمالي صحبت ۾  پنج درجا تعليم حاصل ڪئي ۽ تنھن بعد والدين سان گڏ ٻني ٻارو ڪرڻ لڳو. 1967 ۾ پنھنجي وڏي ڀاءُ حاجي محمد ايوب جمالي سان گڏ 13 سالن جي عمر پيرين پنڌ قافلي ۾ ايران کان عراق شام رستي ڪم ڪار ڪرڻ لاء سعودي عرب پھتو، جتي ڪجهه وقت لوڪل رستا ٺاھيندڙ ڪمپني ۾ ڪم ڪرڻ کان پوء 17 سالن جي عمر سعودي عرب جي فوج ۾ ڀرتي ٿيو. جتي 3 سال نوڪري ڪئي بعد ۾ ڇڏي ڏني،  سال کان 1973ع ۾ ذوالفقار علي ڀٽو سان جدہ ۾ ملاقات ٿي. پاڻ انھن ڏينھن ۾ ڀٽو صاحب جي شخصيت کان متاثر ٿي پ پ پ شموليت ڪئي. پاڻ 1981 ۾  14 سالن بعد وطن واپس وريو.پاڻ سال سواء پاڪستان رھيو شادي ڪئي ۽ ڪجهه وقت کان پوء وري بحري جھاز رستي سعودي ويو.  پوء ائين بحري جھاز رستي ھر ٻئين ٽين سال ايندو رھندو ھو، پاڻ سڀ کان پھرين پاڪستان ۾ رنگين ٽي وي آندي. جيڪا Made In Japan ھئي. مسڪين توڏو جمالي ريڊيو ۽ ٽي وي وڏي شوق سان ٻڌندو ھو، مسڪين لتا منگيشڪر ، رونہ ليلا، استاد محمد جمن، لطيف چانڊيو، فوٽو زرداري  جو پرستار ھو. زندگي جا  تقريبن 29 ٻاھرين وطن کان ٻاھر شام، ايران، مسڪت، عراق، عمان، ابو دبئي رھيو، 18 حج ۽ 22 عمرہ ادا ڪيائين.  مسڪين اسان جي علائقي جو پھريون شخض ھو جيڪو عربي، فارسي، انگريزي، عربي، اردو، بلوچي، سنڌي يعني ست اٺ ٻوليون ڳالهائيندو ھو. مسڪين 1998 وطن واپس آيو. پان بعد ور اسٽاپ کان نوابشاه ڪافي عرصو راھو خاصخيلي ۽ عثمان لاکو سان گڏ ٽانگو ھلائيندو ھيو. ڪجھہ وقت ٽانگو ھلائڻ کا پوء پاڻ پلمبري ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. مسڪين پلمبري جو تمام وڏو مڃيل ڪاريگر ھيو. پاڻ زندگي جي آخري ڏينھن تائين حق حلال جي مزدوري ڪندو رھيو. 7 جون 2017 جي رات مسڪين سيلون ٻڌي رھيو ھو تہ دل جو دورو پوڻ سبب تقريبن 65 سالن جي عمر وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه  اباڻي قبرستان دوست پير تعلقي سڪرنڊ ۾ آھي
فقير آلو سائين

آلو فقير: آلو فقير نالي بزرگ ذات جو چانڊيو هو ۽ مشهور بزرگ عبدالله شاه گودڙئي جو پوئلڳ ۽ پنهنجي وقت جو سخي ۽ سپهه سالار ٿي گذريو آهي. سلطان غياث الدين بلبن جي وفات کان پوءِ جڏهن سندس پوٽو 689ھ/ 1290ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ سندس حڪومتي دور ۾ ملڪ اندر افراتفريءَ جو ماحول وڌي ويو ۽ لاقانونيت کي هٿي ملي، تڏهن مرزاڻي قبيلي جي ماڻهن حمل خان مرزاڻي چانڊئي جو مال اچي ڦريو، ڦريل مال واپس ڪرائڻ لاءِ ٻين چانڊين سان گڏ هي درويش به ساڻن ويو. ٻنهي قبيلن وچ ۾ جنگ لڳي، جنهن ۾ ٻين ڪيترن ماڻهن سان گڏ هيءُ به قتل ٿي ويو. آلو فقير کي 7 رجب 691ھ مطابق 1292ع تي اتي ئي جنگ جي ميدان ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا
گرڙ پکي

**گُرُڙُ پکي** پراڻي دور جي آکاڻين ۾ گُرڙُ پکيء جو ذڪر گهڻو ٿيندو هو. اهو آکاڻين وارو گرڙ پکي ايڏو وڏو هوندو هو جو جيئري جاڳندي انسان کي پنھنجي چنبن ۾ پڪڙي اڏامي ويندو هو. هن جي رهائش بلند پھاڙن تي هوندي هئي. سنڌباد جي سفرنامن واري قصي ۾ بہ گرڙ پکيء جو ذڪر آهي. فارسي ۾ ان کي هما ۽ سيمرغ چوندا آهن. قديم دور کان وٺي هن پکي کي ڀاڳ بخت جي علامت ليکيندا آهن. چوندا آهن تہ جنھن ماڻهو تي هما پکيء جو پاڇولو پوندو اهو ضرور بادشاه بڻجي ويندو. اهو بہ چيو ويندو هو تہ جيڪو هن پکي کي ماريندو اهو چاليھن ڏينھن ۾ پاڻ بہ ضرور مرندو.

هي عجيب و غريب ۽ منفرد پکي انگريزيءَ ۾ *lammergeier* ۽ *Bearded vulture* جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن جي سائنسي سڃاڻپ *Gypaetus barbatus* جي نالي سان ٿيندي آهي. ھي ڳجهہ جو ڪو قسم نہ آھي هن کي نہ ڳجهہ ۾ شامل ٿو ڪري سگهجي ۽ نہ ئي ٻين شڪاري پکين ۾. هن جي کاڌ خوراڪ 80 کان 90 سيڪڙو صرف هڏا هوندا آهن. مئل جانورن جا هڏا. هڏن کائڻ لاءِ بہ هي ڏاڍو دلچسب طريقو استعمال ڪندو آهي. وڏي سائز جا هڏ چنبن ۾ کڻي فضا جي بلنديءَ تان انھن کي پٿرن تي ڪيرائندو آهي تہ ڀڄي ڀري پون ۽ سولائي سان کائي سگهي. قدرتي طور هن جو معدي جي تيزابيت بہ تمام گهڻي هوندي آهي جيڪا ماهرن موجب +1 ph تائين ٿيندي آهي. اها تيزابيت هن کي سخت هڏا هضم ڪرڻ ۾ مدد ڏيندي آهي. سخت ۾ سخت هڏو بہ هن جو معدو 24 ڪلاڪن ۾ صفا ڳاري ڇڏيندو آهي.

گرڙ پکيءَ جي پيمائش 94 کان 125 سينٽي ميٽر ٿيندي آهي ۽ پرن جي پکيڙ 7.6 فوٽن کان 9.3 فوٽن تائين هوندي آهي. هن جو سراسري وزن سوا 6 ڪلوگرام ٿيندو آهي. آفريڪي جنس ان کان ڪجهہ هلڪي ٿيندي آهي.

هي پوري دنيا ۾ ٿيندو آهي، سنڌ جي جابلو علائقي ۾ بہ 20ھين صديءَ تائين هن جي رهائش هوندي هئي مگر 80 ۽ 90 وارن ڏهاڪن ۾ دنيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ هن جي آبادي تمام گهڻو گهٽجي وئي هئي تنھن کان پوء مختلف علائقن ۾ هن جو نسل بچائڻ جو ڪوششون تيز ڪيون ويون ۽ هاڻي هن جي آبادي ٻيھر مستحڪم ٿيڻ لڳي آهي.

گرڙ پکي بلند جبلن تي پٿرن ۾ ڪاٺين سان پنھنجو آکيرو ٺاهيندو آهي. آکيرو بہ تمام وڏو هوندو اٿس عام طور تي چار فوٽ گولائي ۾ ۽ سوا ٻہ فوٽ گهرو. ڪٿي ڪٿي تہ 7-8 فوٽ گولائي ۽ 3 فوٽ اونهائي وارا آکيرا بہ لڌا ويا آهن. هن جي مادي سال ۾ صرف هڪ ڀيرو سياري جي آخر ۾ هڪ يا ٻہ آنا لاهيندي آهي. 55 کان 60 ڏينھن جي آري کان پوء آني مان ٻچو نڪرندو آهي. 100 کان 130 ڏينھن تائين ٻچو آکيري ۾ رهندو آهي. ان کان پوءِ اڏام لائق ٿيندو آهي. اڏرڻ لائق ٻچو پوء بہ تقريبن 2 سال پنھنجي والدين سان گڏ گذاريندو آهي. گرڙ پکين جي سراسري عمر 22 سال ليکي ويندي آهي پر ڪجهہ پکي 45 سالن جي عمر تائين بہ زنده رهندي ڏٺا ويا.
زمرو:آئي يو سي اين خطري طرف ويندڙ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سنڌي لاءِ ساهتيه اڪيڊمي ايوارڊ ماڻيندڙن جي فهرست

هيءَ  سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪم لاءِ ساهتيه اڪيڊمي انعام ماڻيندڙن جي  فهرست  آهي.

ساهتيه اڪيڊمي ايوارڊ هڪ ساليانو انعام آهي جيڪو ساهتيه اڪيڊمي (هندستان جي نيشنل اڪيڊمي آف ليٽرز) پاران 24 هندستاني ٻولين ۾ ليکڪن کي ڏنو ويندو آهي. انعام  پهريون ڀيرو 1955 ۾ نوازيو ويو ۽ قائم ڪيو ويو. اهو 2009 کان وٺي 100,000 روپين جو مالياتي انعام، ۽ هڪ حوالو رکي ٿو.  سنڌي ٻوليءَ جي اديبن جي فهرست هيٺ ڏجي ٿي جن کي ايوارڊ مليا آهن.  

## کٽيندڙ

## حوالا

زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي ادب
هنشين ٽائيگرز

**هنشين ٽائيگرز** (انگریزي: Hanshin Tigers؛ جاپاني:阪神タイガース) هڪ جاپاني بيس بال ٽيم آهي.
## جائزو

جاپان ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور بيس بال ٽيم،ڪيترائي مداح بال پارڪ ڏانھن وڃو.
جڏهن توهان چيمپيئن شپ کٽيندا، اوترو وڌيڪ جاپاني معيشت بهتر ٿيندي، توهان وڌيڪ پرجوش ٿي ويندا.

شوفو اوڪاڊا نالي هڪ شخص مئنيجر آهي ۽ رانديگرن کان وڌيڪ مشهور آهي.ميچ کانپوءِ بيان هن ٽيم جي هڪ خاصيت آهي.
زمرو:جاپان