open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انگريزي مٿين ڪلاسن لاءِ جاگرافي (ڪتاب)

**انگريزي مٿين ڪلاسن لاءِ جاگرافي** ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 124 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو آهي. ان جو پهريون ڇاپو، سال 1936ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1936ع ۾ ڇپيل انگريزي ڪتاب
انگريزي سنڌي ڊڪشنري (پرمانند ميوارام)

هيءَ ڊڪشنري پرمانند ميوارام جي ترتيب ڏنل آهي. هيءَ ڊڪشنري، پهريون ڀيرو 1933ع ۾ ڇپي ۽ ٻيو ۽ ٽيون دفعو ”نئين انگريزي- سنڌي ڊڪشنريءَ“ جي نالي سان 1976ع ۽ 1980ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، سنڌ يونيورسٽيءَ طرفان شايع ٿي. هيءَ ڊڪشنري ساهتيه اڪيڊمي نئين دهليءَ طرفان پڻ ڇاپي وئي آهي. هن ڊڪشنريءَ مان شاگرد، -استاد- ۽ ليکڪ اڃا تائين چڱيءَ طرح سان مستفيد ٿي رهيا آهن ۽ هيءَ سنڌي ادب ۾ خاص جاءِ والاريندڙ آهي.

## حوالا
انگريزي سنڌي ڊڪشنري (غلام مصطفيٰ شاھ)

**انگريزي سنڌي ڊڪشنري** نالي سان ھڪ ڊڪشنري غلام مصطفيٰ شاھ جي ترتيب ڏنل آهي. هيءَ ڊڪشنري سرڪاري آفيسن ۾ لکپڙھ لاءِ ڪم ايندڙ انگريزي اصطلاحن جي متبادل سنڌي اصطلاحن تي مشتمل دفتري لغت آهي. ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 202 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ، نيو گرين پريس، حيدرآباد مان 1972ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
انگريزي سنڌي ڊڪشنري (رشيد احمد ميمڻ)

هيءَ ڊڪشنري رشيد احمد ميمڻ ڊبل ڪرائون سائيز ۾، -ٽن- جلدن ۾ تيار ڪري ڇپرائي آهي جيڪا هن وقت تائين ڇپيل سمورين ڊڪشنرين ۾ وڌيڪ لفظ رکي ٿي. هن ۾ سائنس -ٽيڪنالاجي- مختلف علمن ۽ فنن بابت لفظ پڻ شامل آهن. هيءَ ڪفايت اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران سن 2006ع ۾ پڌري ڪئي وئي آهي.

## حوالا
انگڙو

مَلهه جو هڪ داءُ، جنهن ۾ هڪڙو ملهه مخالف جي ٽنگ کي آڏڙي ڏيئي، پٺتي ڌڪي، ڪيرائي وجهي. ان داءُ کي ”جانٺو“ به چئجي. 
وڻ مان ميوو وغيره پٽڻ لاءِ ڪاٺي يا لوهه جي تار جو ڪنڍو، جيڪو ميوي جي ڏانڊيءَ ۾ وجهي ڇڪجي ته ميوو پٽجي اچي، ان کي به انگڙو چوندا آهن، پر جيڪڏهن ڪنڍو ننڍو هوندو ته ان کي ”انگڙي“ چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
انگڙيء واري ڌڪڻي

اڍائي ٽي فوٽ ڊگهي سيخ کي گول ۾ موڙي ڇلائون ڦيٿو جوڙي ۽ هڪ اڍائي فوٽ ڊگهي سيخ جي پڇڙي ڪنڍيءَ وانگر ورائي پوءِ هيءَ ڌڪڻي ڌڪين. هيءُ لوهار ٺاهي ڏيندا آهن ۽ -ٻار- خريد ڪري -ان- ڇلائين گول (رنگ) کي انگڙيءَ جي اَڙ ۽ ٽيڪ تي اڳيان ڌڪيندا هلائيندا ويندا آهن.

## حوالا
انگستانو

**انگستانو** درزڪي ڪم جو هڪ اوزار آھي. سبڻ يا ڀرڻ وقت اشھد آڱر تي چڙهيل لوهي ٽوپي، جيڪا آڱر ۾ سئيءَ ٽنبجڻ کان بچاءُ ڪندي آهي.

## حوالا
انگلينڊ جا اڍائي سال

هيءُ ڪتاب لعل محمد جوڻيجي جي ڊائريءَ، تاثرن ۽ خطن تي مشتمل آهي، جيڪي هن انگلينڊ ۾ رهائش دوران لکيا. هو -برطانيا- ۾ اڪائونٽس جي ڊگري حاصل ڪرڻ ويو هو، پر اتي حالتون هن لاءِ ناسازگار رهيون ۽ بنا ڊگري وٺڻ جي سنڌ موٽي آيو. -برطانيا- ۾ سمورو وقت افراتفريءَ ۾ گذاريائين. هن -برطانيا- ۾ سنڌ سان محبت جو ناتو قائم رکيو. ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ، لعل جوڻيجي جي تعارف دوران هن ڪتاب بابت لکيو آهي ته هي خط ۽ ڊائري بنا ڪنهن تصنع جي لکيل آهن، ڇوته هي شايع ٿيڻ لاءِ لکيل نه آهي، -ان- ڪري هنن ۾ جيڪو ڪجهه به لعل لکيو آهي، اهو سندس اندر جو اڌمو آهي. اهو اڌمو جيڪو ڪنهن به ٺاهه ٺوهه يا مصلحت آميزيءَ کان پاڪ آهي. هن -برطانيا- جي زندگيءَ جو سچو پچو عڪس چٽيو آهي ۽ منافقي نه ڪئي آهي. هيءُ ڪتاب اروڙ -اشاعت- گهر، سکر پاران 1986ع ۾، رشيد ڀٽيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 346 صفحن جي ڪرائون سائيز ڪتاب جي قيمت 30 رپيا آهي.

## حوالا
انگلينڊ ۾ سڀاڻي جا اسڪول (ڪتاب)

ڪتاب **انگلينڊ ۾ سڀاڻي جا اسڪول** جو مترجم پھلاجراءِ واسواڻي آهي. هن ڊبل رايل سائيز ڪتاب ۾ 28 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا ڄاڻايل آهي. ڄيٺمل پرسرام هيءُ ڪتاب بلئوٽسڪي پريس، حيدرآباد مان ڇپايو، جنھن جو سال ڄاڻايل ناهي.

## حوالا
انگھ

ڪاٺيءَ جي نڪتل کُتَ. چهنبياري ڪاٺي، جيڪا ڪپڙي وغيره کي لڳي ۽ اُن کي ڦاڙي وجهي يا اٽڪي پوي. وڻ مان وڍيل ٽاريءَ جو باقي بچيل ٽڪرو، جيڪو وڻ جي ڏار ۾ بيٺو هجي. قاصائي ڪا ڦنڊر يا -ٻڪري- وڻ جي هيٺان ڪُهندو ۽ وڍيل عضون يا گوشت کي ٽنگڻ لاءِ وڻ جي نڪتل کُتن يا لوهه جي ڪُنڍن ۾ ٽنگيندو. 

سنڌ جي ڳوٺن ۾ اِهو رواج آهي ته ڪو ماڻهو ڦنڊر يا -ٻڪري- ڪُهي، -ان- جو گوشت وڪڻندو ته ڳوٺ کان ٻاهر وڻ جي انگهن ۾ ڪٺل جانور جا عضوا ٽنگي ڇڏيندو. پوءِ اُتي -تڏو- وڇائي، -ان- تي ڪاٺيءَ جو -ٽڪر- يا اَڏِي رکي گوشت ٽنگي ڇڏيندو.

## حوالا
انگھ دڙو

هي اسلامي وچئين دور جو آهي. ماڳ شھدادڪوٽ، ميروخان روڊ ضلعو قمبر شھدادڪوٽ ۾ واقع آهي. ماڳ -اتر- ڊگھائي ڦاڪ 27◦ 51′ 20′′ ڊگرين ۽ -اوڀر- ويڪرائي ڦاڪ 67◦59′00′′ ڊگرين تي واقع آھي. ھي دڙو 125x130 ميٽر ڊيگهه ويڪرو ۽ 6 ميٽر اوچو آھي. ھتان مليل وٿن مان معلوم ٿئي ٿو ته ھي وچين اسلامي دور جو ماڳ آھي. ھن جي کوٽائي ٿيل ڪانه آھي. ھي ماڳ ھوريان ھوريان ختم ٿي رھيو آھي جو زرعي زمين جي والار ۾ اچي ويو آھي. ھيٺ خبر ناھي پاڻ سان ڪھڙي -تاريخ- رکي ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
انگي اصول (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب عبدالڪريم سنديلي جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 112 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، ايم. اسلم ميان، سال 1956ع ۾ ڇپايو

## حوالا
انگي حساب (ڪتاب)

انگريزن جي آئي، ڏيهي -ٻولي- پڙهائڻ لاءِ سنڌ ۾ اسڪول کليا، -جن- ۾ ٻين مضمونن سان گڏ رياضيءَ جو مضمون به لازمي پڙهايو ويندو هو. -ان- ضرورت کي محسوس ڪندي انگريزيءَ مان رياضيءَ جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ ڪتاب ترجمو ڪيا ويا. انهن کي انگي حساب سڏيو ويو، پهرين ڪرشنا شاستري گوڊبولي جي رياضيءَ تي لکيل ڪتاب جو سنڌيءَ ۾ 1869ع ڌاري ترجمو ٿيو. -ان- کان پوءِ انهيءَ نموني تي ضرورت مطابق سڀني ڪلاسن لاءِ جدا جدا ڪتاب لکيا ويا. هيٺ رياضيءَ جي موضوع تي -انگريز- دور ۾ سنڌيءَ ۾ لکيل انهن ڪجهه آڳاٽن ڪتابن جو تفصيل ڏجي ٿو، جيڪي دستياب ٿيا آهن.

## حوالا
انگي حساب (اصولن سان)

هيءُ ڪتاب -الله- بخس -ٽالپر- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 574 صفحا آهن ۽ قيمت 5 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -الله- بخش حسين خان -ٽالپر-، پاڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1951ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (مولچند منگھومل واسواڻي)

**انگي حساب** مولچند منگهومل واسواڻيءَ ۽ ساٿين جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 143 صفحا ۽ قيمت 10 آنا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ميشرس ايم. ايم واسواڻيءَ، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1928ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، نئشنل پريس، حيدرآباد مان 1934ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، مولچند وشنداس، پاپولر پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، مولچند وشنداس، تاج محل پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ستون ڇاپو، تاج محل پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 176 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو اٺون ڇاپو، سنڌ بوڪ ڊيپو طرفان تاج محل پريس، حيدرآباد مان 1946ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 118 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو نائون ڇاپو به ڇپيو. هن ڪتاب ۾ 118 صفحا آهن ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي، جيڪو مولچند وشنداس واسواڻيءَ، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (ڪرمچند ليلارام ھڱوراڻي)

هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 377 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ميشرس پوڪرداس، ڪارونس پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.

ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ڪارونس پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1930ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ٽيڪچند ليکراج هوتاڻيءَ، 1936ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هن ڪتاب جو جدا ڇاپو لڪشمي پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1937ع ۾ ڇپيو، جنهن جي قيمت 5 -آنا- آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، ڀوڄراج پوڪرداس سال 1938ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هيءُ ڪتاب پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1940ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون
انگي حساب (شيخ عبدالحق)

هيءُ ڪتاب شيخ عبدالحق جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 174 ۽ قيمت 14 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو اٺون، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو نائون، ساڳيءَ پريس، مان 1934ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڏهون ڇاپو پوڪرداس ائنڊ سنز 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو.

ٻيون ڪتاب: هيءُ ڪتاب عبدالحق شيخ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سيد مٺن شاهه، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1914ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون
انگي حساب (ڪشنچند تيرٿداس شاھاڻي)

**''انگي حساب** هيءُ ڪتاب ڪشنچند تيرٿداس شاهاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 144 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو ٻيو، ايڊيوڪيشنل پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:ورھاڱي کان سنڌ جا درسي ڪتاب
انگي حساب (رسول بخش)

هيءُ ڪتاب رسول بخش جو لکيل آهي، جيڪو هن ٻئي درجي وارن لاءِ لکيو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 5 -آنا- ڄاڻايل آهي. جي. -آر-. آسراڻيءَ، راڄپال پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1934ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، جي. -آر-. آسراڻيءَ، راڄپال پريس، شڪارپور مان 1945ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 142 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي.

## حوالا
انگي حساب (ھرچند سنگھ جي. پرسواڻي)

هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه جي. پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، هيچند سنگهه پرسواڻي، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1934ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (محمد صديق ميمڻ)

هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز واري هن ڪتاب ۾ 192 صفحا آهن. مدن لال پوڪرداس ديش متر پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.

چوٿون ڀاڱو:هيءُ ڪتاب خانبهادر محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 74 صفحا آهن ۽ قيمت 15 -آنا- ڄاڻايل آهن. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1957ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوڏهون ڇاپو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، سنڌ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (پيسومل ريجھومل)

انگي حساب ( ڀاڱو چوٿون ):هيءُ ڪتاب پيسومل ريجهومل جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 68 آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي . پهريون ڇاپو ، غلام محمد شاهواڻيءَ ، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (فتح محمد دوست محمد قريشي)

**''انگي حساب**، هيءُ ڪتاب فتح محمد دوست محمد قريشيءَ جو لکيل آهي، جيڪو پنجين درجي لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري ڪتاب ۾ 142 صفحا ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مدن لال پوڪرداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو چوٿون، مدن لال پوڪرداس، ڪرائون اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:ورھاڱي کان اڳ سنڌ جا درسي ڪتاب
انگي حساب (قاضي جان محمد اڪبر علي)

هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 162 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي . پهريون ڇاپو ، پوڪرداس ائنڊ سنز ، سنڌ پرنٽنگ پريس ، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، به پوڪرداس ائنڊ سنز ، سال 1937ع ۾ چنڊن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان ڇپايو . هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، امر اليڪٽرڪ ورڪس حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، چندن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ڪرائون پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ستون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو اَٺون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ديش متر پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1946ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو نائون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، آفتاب پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.

ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 39 صفحا ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، مدن لال پوڪرداس، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، مدن لال پوڪرداس، امر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 482 صفحا آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي.

ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو ستين درجي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 212 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊر پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون
انگي حساب (ڪرشنا شاستري گوڊبولي)

هن ڪتاب جو ليکڪ ڪرشنا شاستري گوڊبولي آهي، جيڪو ڪراچيءَ جو رهندڙ هو. هن 724 صفحن تي انگي حساب ترتيب ڏنو، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيو ۽ -ان- جون هڪ هزار ڪاپيون ڇپيون. -ان- وقت ڪتاب جي قيمت 8-1 (هڪ رپيو -اٺ- -آنا-) هئي. هيءُ ڪتاب -تعليم- کاتي جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان سال 1869ع ۾ ڇپيو ۽ شايع ٿيو. هن انگي حساب جو ٻيو ڇاپو، سال 1881ع ۾ ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان شايع ٿيو، جنهن ۾ 528 صفحا هئا. قيمت 9 -آنا- ڄاڻايل آهي.

## حوالا
انگي حساب (ڪنيا لعل سيتلداس ناگپال)

هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل سيتلداس ناگپال جو لکيل آهي ، جيڪو هن ٽئين درجي لاءِ لکيو . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي . ڄيٺانند هيمنداس ، هيمراج پرنٽنگ پريس ، سکر مان سال 1945ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، ساڳيءَ پريس ، مان 1946ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انگي حساب (محمد اسماعيل عرساڻي)

هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو درجي ٽئين لاءِ لکيو ويو. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 127 صفحا آهن ۽ قيمت 15 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپيو.

ٻيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو ٻئي درجي لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.

ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو هن درجي چوٿين لاءِ لکيو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 120 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.

چوٿون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو درجي ٻئي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. رايل سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 108 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سنڌ ٽيڪسٽ بُڪ بورڊ، حيدرآباد، -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان سال 1972ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪتاب ايجنسي طرفان -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان 1973ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انگي حساب (شرف الدين شاھ راشدي)

هيءُ ڪتاب شرف الدين شاهه راشديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 1097 صفحا آهن ۽ قيمت 10 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس حيدرآباد مان سال 1956ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (محمد ابراھيم عباسي)

هيءُ ڪتاب محمد ابراهيم عباسيءَ ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 256 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 28 پئسا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، 1968ع ۾ ڇپيو ۽ ڇاپو اٺون، محمد يوسف ۽ برادرس، فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1968ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (الله بخش ٽالپر)

هيءُ ڪتاب -الله- بخش -ٽالپر- جو لکيل آهي، جيڪو درجي پنجين جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 215 صفحا آهن ۽ قيمت 97 پئسا ڄاڻايل آهن. ڇاپو نائون، عجائب اسٽور، نئشنل پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1970ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، عجائب اسٽور سکر، نيو گرين پريس، حيدرآباد مان سال 1973ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انگي حساب (وزيرمل اتمچند لالواڻي)

هيءُ ڪتاب وزيرمل اتمچند لالواڻيءَ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 66 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. گورنمينٽ سينٽرل بوڪ ڊيپوءَ سنڌ گزيٽ، ڪمرشل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1894ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انگي حساب (محمد ابراھيم جويو)

هيءُ ڪتاب محمد ابراهيم جويي ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 286 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 68 پئسا آهي. ڇاپو ٽيون، شيخ غلام علي ائنڊ سنز ڪراچي، نيو گرين پريس، حيدرآباد مان سال 1973ع ۾ ڇپرايو.

## حوالا
انگي حساب (ڪشنچن اتمچند)

ڪتاب **انگي حساب** ڪشنچند اتمچند جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 340 صفحا آهن. هيءُ ڪتاب سال 1906ع ۾ ڇپيو. پريس، وغيره ڄاڻايل ناهي.

## حوالا

زمرو:1906ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
انگي حساب (ڏئيم مل اتمچند لالواڻي)

هيءُ ڪتاب ڏئيم مل اتمچند لالواڻيءَ جو لکيل آهي . ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 484 صفحا ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي . ڇاپو چوٿون ، -الحق- پريس ، سکر مان سال 1908ع ۾ ڇپيو . هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو ، مرڪنٽائيل اسٽيم پريس ، ڪراچيءَ مان سال 1911ع ۾ ڇپيو . هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو ، واسنمل ڪشنچند پريميئر پريس ، حيدرآباد مان سال 1914ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انگي حساب (ھمتسنگھ گاجسنگھ آڏواڻي)

هن ڪتاب جو ليکڪ همتسنگهه گاجسنگهه -آڏواڻي- هو، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ هو. 414 صفحن واري هن ڪتاب جون 515 ڪاپيون ٽائيپ ۾ ڇپيون. ڪتاب جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ انگي حساب، ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1893ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، رايل سائيز ۾ 330 صفحن تي مشتمل، وڪٽوريا پريس، سکر مان 1916ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انگي حساب (ڪشنچند گلابسنگھ گدواڻي)

هيءُ ڪتاب ڪشنچند گلابسنگهه گدواڻيءَ ۽ ساٿين جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 176 صفحا ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌ جووينائيل ڪوآپاريٽو سوسائٽيءَ، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1926ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نئشنل پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1928ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
انگي حساب (مرزا قليچ بيگ)

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 133 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، تيجنداس جي. ڀٽاڻيءَ، نئشنل پيس، حيدرآباد مان سال 1927ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1932ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انگي حساب (اوڌنمل سترامداس سڌاڻي)

هن ڪتاب جو ليکڪ اوڌنمل سترامداس سڌاڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم هو. سندس ٺاهيل انگي حساب 84 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيل آهي. هن ڪتاب جي ڇپيل ڪاپين جو تعداد 500 آهي ۽ هڪ ڪاپيءَ جو ملهه 4- 1 (هڪ رپيو 4 -آنا-) آهي. هي5 ڪتاب قيصريه پريس، حيدرآباد مان 1897ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
زمرو:درسي ڪتابون
زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون
انگي حساب ۽ جاميٽري (علي محمد مھر)

هيءُ ڪتاب علي محمد مهر جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي ، جنهن ۾ 346 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي . ڇاپو پهريون ، محمد يوسف ائنڊ برادرس ، حيدرآباد مان سال 1962ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون ، سال 1963ع ۾ ڇپيو .

## حوالا
انگي حساب ۽ جاميٽري (شرف الدين شاھ راشدي)

هيءُ ڪتاب شرف الدين شاهه راشديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 216 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 29 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، رايل بوڪ ڊيپو حيدرآباد سال 1964ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انند ڀيرو (راڳڻي)

**انند ڀيرو** يا **انند ڀيرون** ڀيرو راڳ جو قسم ۽ سمپورن راڳڻي آهي . هي راڳ بہ مشر ميل آهي ، جنهن ۾ بلاول اترانگ ۾ ۽ ڀيرو پور وانگ ۾ ملايل آهن ، جيئن تہ ڀيرو جو قسم آهي ، ان لاءِ ڀيرو جو انگ دربل رکڻ ضروري اهي ۽ بلاول جو انگ ڪي قدر دٻيل هجي تہ چڱو . هن راڳڻيءَ ۾ اگر دَيوت تيور ڪجي تہ  راڳ سور ڪانت جي صورت وٺندو ، جيڪو هاڻي رواج ۾ ڪو نہ آهي.

**هن جو خاص سرگم**: سا . را را . سا - ني ڌي پِا – سا - گي را گي ماپا ما گي را - را - سا آهي. هن جي آروهي سارا گي ما پا ڌي ني سَا ۽ امروهي ساني ڌي پا ما گي را سا آهي، جڏهن تہ وادي سُر کرج ۽ سموادي سُر ڌيوت آهي.

## حوالا
انواد سوسائٽي بمبئي

1977ع ڌاري هيءَ ڊرئميٽڪ سوسائٽي بمبئيءَ ۾ قائم ٿي، جنهن جا بانيڪار سنڌيءَ جا ناميارا ليکڪ جسونت ڪمار، رميش مهتا، وشنو -ڀاٽيا- ۽ مدن -جماڻي- هئا. هن سوسائٽيءَ مشهور ناٽڪ: -ادو عبدالرحمان-، ميونسپل ڪائونسلر، انڌڪار، شڪار، پريم پکيئڙا، گرائونڊ فلور، سچ ڇا آهي وغيره ڪيا، -جن- ۾ حصو وٺندڙ ڪلاڪار:-بينا- منسکاڻي، رتنا پنجابي، آشا چاند، شيلا ساجناڻي، هري رامچنداڻي، لڪشمي منسکاڻي، لتا منواڻي، شرت ڀڳتياڻي، بنسي هرياڻي ،رينو لعلواڻي، ليلو پنجواڻي، اجيت وڇاڻي، جڳديش شرما، مدن -جماڻي-، منوج ڪمار، پريم لالا، دليپ چڳاڻي، جسونت ڪمار، رميش ڪرناڻي، سريچند ماکيجا، نريندر بجاج، سريش بلواڻي، اشوڪ کتري، رميش ڀاوناڻي، رام لهيجا، موهن ڊنگرا ۽ پرڪاش چوڌري هئا.

## حوالا
انوار سھيلي

thumb|''انوار سھيلي جي ڪھاڻين مان ھڪ ڪھاڻي جو منظر''

**''انوار سھيلي** فارسي ٻوليءَ ۾ اخلاقي ۽ ادبي ڪتاب، جيڪو جانورن جي دلچسپ ۽ سبق آموز ڪهاڻين جو مجموعو آهي. هن ڪتاب جو مؤلف ملا حسين واعظ ڪاشفي (910ھ/1504ع) هو. هيءُ ڪتاب نظام الدين امير شيخ احمد سهيليءَ جي خواهش تي لکيو ويو. ڪتاب لکندڙ جو بظاهر مقصدُ ابوالمعاليءَ جو ڪتاب ”ڪليله دمنه“ کي مڪمل فارسيءَ ۾ لکڻ ۽ ان مان عربي شعر ۽ مثال ڪڍڻ هو، پر هو ان ۾ ڪامياب ٿي نه سگهيو، البت هن ”ڪليله دمنه“ مان ڪيترو ئي حصو حذف ڪري، ان جي جاءِ تي پنهنجي طرفان مقدمو لکيو ۽ ان سان گڏ مثنوي مولانا روم، گلستان سعدي ۽ ٻين ڪتابن جي حڪايتن جا حوالا آڻي، ڪتاب ٺاهيو، ۽ ان کي امير احمد سهيليءَ جي نالي پٺيان ”انوار سهيليءَ“ جو نالو ڏنو. هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي.*

==*حوالا''==

## حوالا

زمرو:فارسي ادب
انوپ ڳڙھ (قديم آثار)

**انوپ ڳڙهه1** (Anup Garh I ) سنڌو تهذيب جي پوئين دور (Late Harappan Period) سان واسطو رکندڙ ماڳ  ويڪرائي ڦاڪ "38'15°26 اتر ۽ ڊگهائي ڦاڪ "28'20°76 اوڀر تي ڳوٺ انوپ ڳڙهه، ضلعي جند، هريانا، ڀارت ۾ موجود آهي. هن دڙي کي مقامي طور "کيرا" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. ٻن هيڪٽرن (4.94 ايڪڙن) جي ايراضيءَ ۾ پکڙيل هن دڙي جو وڏو حصو پوکيءَ هيٺ اچي چڪو آهي. مٿاڇري تان ملندڙ ٺڪراٺو ۽ ٻيون وٿون سنڌو تهذيب جي پوئين دؤر سان ڀيٽڻ جهڙيون ملن ٿيون.

انوپ ڳڙهه 2 (Anup Garth II) هي ٻيو دڙو آهي جيڪو ڳوٺ انوپ ڳڙهه (هريانه) کان 2 ڪلو ميٽر اتر ۾ هڪ واريءَ جي ڊرينهن تي آهي جيڪا زميني سطح کان 4 ميٽر اچي آهي. هي دڙو ويڪرائي ڦاڪ "59'15°29 29° اتر ۽ ڊگهائي ڦاڪ "50'20°79 اوڀر تي هريانه صوبي جي شهر انوپ ڳڙهه ۾ پراڻي مينار کان 500 ميٽرن جي فاصلي تي موجود آهي. ماڳ جو وڏو حصو پوکائي هيٺ اچي چڪو آهي. جڏهن باقيات 2.5 هيڪٽرن جي ايراضيءَ ۾ ڦهليل آهن. هتان سنڌو تهذيب جي اوج واري دؤر (Calture Harappan period) جا نوادرات مليا آهن. ٿانون ۾ ڳنائين ٿالهي جنهن جي منهن جا ڪنا ٻاهر نڪتل آهن. هڪ ڪَنو، ڪنهن ٿانون جو پاسو، پيالا، پاٽيون ۽ ٻيو ٺڪر جو سامان مليو آهي.

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:ڀارت
انود ڪاسائي

**انود ڪاسائي** روايت ۾ آيل آڳاٽي وقت جي هڪ ظالم ڪاسائيءَ جو نالو، جيڪو سيوهڻ جي قلعي ۾ رهندو هو ۽ ماڻھو ڪھي ان جو گوشت، جانورن جي گوشت ۾ ملائيندو هو. ’*انود ڪاسائيءَ جي کڏ*‘ محاورو عام طور ان وقت استعمال ڪبو آهي جڏهن ڪي گهڻيون شيون گم ٿي وڃن تہ چئبو ڪيڏانھن ويون؟ انود ڪاسائيءَ جي کڏ تہ ڪانھي.

## حوالا
انود ڪاسائي جي کڏ

سيوهڻ شهر ۾ هڪ مشهور کڏ، جيڪا ”انود ڪاسائيءَ“ جي نالي سان سڏجي ٿي، جنهن لاءِ چون ٿا ته تمام اونهي هوندي هئي، جنهن ۾ هو ڪٺل ماڻهن جا هڏا ڦٽا ڪندو هو. 
’-انود ڪاسائيءَ جي کڏ-‘، محاورو عام طور -ان- وقت استعمال ڪبو آهي، جڏهن گهڻيون شيون گُم ٿي وڃن، ته چئبو، ڪيڏانهن ويون؟ ”-انود- ڪاسائي جي کڏ ته ڪونهي.

## حوالا
انوار الاسرار تفسير

انوار الاسرار -تفسير- (قلمي ):هيءُ قرآن حڪيم جو -تفسير- آهي. جنهن ۾ سالڪ لاءِ -تصوف- جون انتهائي نازڪ ۽ نفيس ڳالهيون ظاهر ڪيون ويون آهن. -ان- جو مؤلف مسيح الاولياء شيخ عيسيٰ جند -الله- سنڌي پاٽائي ثم برهانپوري آهي. قرآن مجيد جي -تفسير- انوار الاسرار عربيءَ ٻوليءَ ۾ چئن جلدن ۾ سندس مشهور -تصنيف- آهي. -ان- -تفسير- جا چند نامڪمل نسخا سنڌ ۾ پڻ موجود آهن. هڪ نسخو جيڪو سورة الطور کان الحديد تائين آهي. مسيح الاوليا شيخ عيسيٰ جي اولاد مان مخدوم سليم -الله- صديقي جي ذاتي ڪتب خاني ۾ موجود آهي. جنهن جو سنڌي ترجمو ۽ اصل متن اداره -پاٽ- هائوس حيدرآباد طرفان 1998ع ۾ ڇپرائي پڌرو ڪيو ويو آهي.

## حوالا
انوار الھديٰ بجواب آئينه حق نما

هيءُ ڪتاب مرحوم محمد بخش ”واصف“ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن. قيمت ۽ ڇاپو ڄاڻايل ناهي. ليٿو پيس، ڪراچيءَ مان سال 1934ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انور احمد خان مھر

انور احمد خان مهر ولد شاهنواز خان مهر 16 نومبر 1951ع ۾ ڳوٺ -تماچاڻي- ضلعي سکر ۾ ڄائو. هو ايم. اي سان گڏ ايل ايل بي آهي، پر پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. 2002ع وارين چونڊن ۾ ايم. پي. اي چونڊيو هو. -ان- کان اڳ 1979ع 1983 ۽ 1987ع ۾ ضلعي ڪائونسل جو ميمبر پڻ رهيو. 2006ع ۾ ٽيننسي ايڪٽ ۾ ترميمن جي سفارش لاءِ جوڙيل خاص ڪميٽيءَ جو ميمبر هو. هن 2008ع ۾ پ پ جي -ٽڪيٽ- تي شڪارپور جي -تڪ- پي -ايس- 2 مان چونڊ کٽي ۽ هن وقت گهرو معاملن بابت -اسيمبلي- جي ڪميٽيءَ جو چيئرمئن پڻ آهي.

## حوالا
قاضي انور احمد

**''قاضي انور احمد** ولد **قاضي محمد هاشم**، 18 ڊسمبر 1934ع تي موري ۾ ڄائو.*

== *تعليم* ==

*بي. اي ( آنرز )، ايل. ايل. بي فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن سنڌ يونيورسٽيءَ مان حاصل ڪيائين.*

== *خدمتون* ==

*ڊسٽرڪٽ پبلڪ پراسيڪيوٽر جي عهدي تي فائز ٿيو. سنڌي زبان ۽ ادب سان گهري دلچسپي رکندو هو. هڪ سٺو مضمون نگار ۽ افسانه نويس پڻ هو. سندس ڪيترائي مضمون ”نئين ۽ نرالي دنيا“ جي نالي سان 53 1952ع ڌاري روزنامه ”نواءِ سنڌ“ ۾ ڇپيا. مهراڻ آرٽس ڪاليج مورو، جنهن سوسائٽيءَ طرفان هلندو هو، قاضي صاحب ان جو صدر هو. 1960ع ۾ ”تعارف نفسيات“ جي نالي سان نفسيات جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ هڪ ڪتاب ڇپيل اٿس.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
انور الدين جتوئي

مشهور اُستاد ۽ راڳي -انور- الدين ولد حاجي محمد عثمان -جتوئي- 2 فيبروري 1944ع تي ڳوٺ -ٺوڙها-، تعلقي موري ۾ -جنم- ورتو. ابتدائي -تعليم- نوان -جتوئي- ۽ مئٽرڪ هاءِ اسڪول موري مان پاس ڪيائين. جنهن بعد پرائمري -استاد- مقرر ٿيو، کيس ننڍپڻ کان وٺي ڳائڻ جو شوق هوندو هو. راڳ جي باقاعدي سکيا حافظ محمد اسحاق ٽلٽيءَ واري کان حاصل ڪيائين ۽ -ان- کانپوءِ -استاد- علي نواز خان ۽ امداد ميراثيءَ کان راڳ جي فن جي وڌيڪ سکيا ورتائين، کيس ڀٽائي جون وايون ڳائڻ ۾ دسترس حاصل آهي. هن صوفياڻا ڪلام وڌيڪ ڳايا آهن. هن وقت تائين پي. ٽي. وي سميت مختلف سنڌي چئنلن تي ڳائي پاڻ مڃائي چڪو آهي. ڀٽائي، سچل، قلندر شهباز جي ڪانفرنسن ۽ ٻين ثقافتي پروگرامن ۾ ڳائي ڪيترا -انعام- به حاصل ڪيا اٿس. هن -آمريڪا- ۾ به پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو آهي.

## حوالا
انودرت (تال)

هيءَ لئي ۾ درت کان ٻيڻي رفتار واري ٿئي ٿي . يعني سندس ماترائن جو عرصو سيڪنڊ جي چوٿين حصي برابر هوندو آهي ، ڪي ڪي گائڪ درت کان پوءِ انودرت ۾ تانو هڻندا آهن . -ترانو- به گهڻو ڪري هن لئي ۾ ڳاتو وڃي ٿو . انودرت ۾ آنڱرين جي ڦڙتائي ۽ فن ۾ پختگي جي ضرورت رهي ٿي . -ان- کان سواءِ لئي جو لطف محال آهي . هن لئي ۾ -تان- هڻڻ ۾ پختگي ۽ هڪ سُر کان ٻئي تائين اچڻ لاءِ گلي ۾ وڏي لچڪ جي ضرورت آهي.

## حوالا
آغا حامد علي احمد زئي

**آغا حامد علي احمد زئي** ولد آغا محمد ابراهيم. سندس پيدائش 11 آڪٽوبر 1936ع تي حيدرآباد شهر ۾ ٿي. سنڌي پرائمري استاد ٿيو، پر پوءِ ماستري ڇڏي حڪمت جا امتحان ڏنائين. انوکي قسم جو شاعر هو. ”انور“ تخلص رکندو هو. دريائي مشاعرو، آفتابي مشاعرو، ماهتابي مشاعرو ۽ انهيءَ قسم جا ٻيا مشاعرا سندس ذوق جي خبر ڏين ٿا. سندس ڪلام جا هيٺيان مسودا اڻ ڇپيل آهن. (1) ’ثمرات بحر‘، (2) ’ثمرات سماء‘، (3) ’لون انور‘، (4) ’ڪليات انور‘، (5) ’حيوانات انور‘، (6) ’طائران انور‘، (7) ’معدنيات انور‘، (8) ’امر انور‘، (9) ’نباتات انور‘، (10) ’خدائي انور‘، (11) ’حشرات انور‘، ۽ (12) ’چار جماعتون‘.

## حوالا

زمرو:1936ع جون پيدئشون
انور الدين شيخ

**انورالدين شيخ** (Anwaruddin Sheikh) سنڌ جو هڪ ناميارو تعليمي ماهر، بااصول منتظم ۽ سماجي خدمتن سبب مشهور شخصيت هو. کيس پني عاقل ۾ جديد تعليمي شعور بيدار ڪندڙ باني طور سڃاتو وڃي ٿو.

## پيدائش ۽ تعليم
انورالدين شيخ 16 نومبر 1931ع تي پنو عاقل جي معروف سماجي شخصيت امير بخش شيخ جي گھر ۾ جنم ورتو. هن پنهنجي ابتدائي تعليم مين پرائمري اسڪول پني عاقل مان حاصل ڪئي. سيڪنڊري تعليم لاءِ هن سکر جي ڊي. سي هاءِ اسڪول ۾ داخلا ورتي، جڏهن ته انٽر ۽ بي.اي جي تعليم شڪارپور جي مشهور سي.اينڊ.ايس ڪاليج مان حاصل ڪيائين.

1958ع ڌاري هن سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان ايم. اي ڪئي. يونيورسٽي ۾ پڙهڻ دوران هن مشهور عالم ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي رهنمائي هيٺ ساڍا ٽي سؤ صفحن تي مشتمل هڪ ڪتاب جو ترجمو ”وهم“ جي عنوان سان ڪيو، جيڪو اڄ به سنڌالاجي ۾ موجود آهي.

## عملي زندگي ۽ خدمتون
انورالدين شيخ پنهنجي عملي زندگيءَ جو آغاز هڪ استاد جي حيثيت سان ڪيو. هو مرحوم لطف الله بدويءَ کي پنهنجو آئيڊيل استاد مڃيندو هو. 
* **انتظامي عهدا:** 1960ع ۾ هن هيڊ ماستر طور ذميواريون سنڀاليون. هن چڪ، مدئجي، ڳڙهي ياسين، ڀيلار ۽ پني عاقل ۾ تعليمي نظام جي ترقيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيو. 
* **تعليمي بورڊ:** بعد ۾ کيس تعليمي بورڊ سکر جو ڪنٽرولر مقرر ڪيو ويو، جتي هو پنهنجي ايمانداري ۽ سخت انتظامي اصولن سبب مشهور رهيو. ان کان پوءِ هن ڊائريڪٽوريٽ آف اسڪولس ايجوڪيشن حيدرآباد ۾ اسٽيٽيڪل آفيسر طور پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ 1986ع ۾ رٽائر ٿيو.

## مهراڻ ايڊيوڪيشنل سوسائيٽي جو قيام
1985ع ۾ هن پنهنجي شهر ۾ تعليمي معيار جي سڌاري لاءِ عبدالڪريم شيخ، محمد نواز ڀٽي، محمد پنجل مهيسر ۽ ٻين دوستن سان ملي ”مهراڻ ايڊيوڪيشنل سوسائيٽي“ جو بنياد وڌو. هن سوسائيٽي تحت ”مهراڻ ماڊل اسڪول“ قائم ڪيو ويو. 
هن اداري جي مقبوليت جو اندازو ان مان لڳائي سگهجي ٿو ته شهيد بينظير ڀٽو پنهنجي حڪومت دوران ٻه ڀيرا هن اداري جو دورو ڪيو ۽ 50 لک رپيا سهڪار طور ڏنا. هن وقت هتي ڪي.جي کان ڪاليج سطح تائين هزارين شاگرد جديد سائنسي تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

## تصنيفون ۽ تاليفون
هن تعليمي خدمتن سان گڏ ادبي ميدان ۾ پڻ پنهنجو حصو وڌو:
* 1970ع ۾ سندس ڪتاب ”جديد سنڌي مضمون“ شايع ٿيو.
* رياضيءَ جو هڪ ترتيب ڏنل ڪتاب پڻ شايع ٿيس.
* ترجمو ڪيل ڪتاب ”وهم“.

## وفات
انورالدين شيخ 29 آڪٽوبر 2005ع تي رمضان المبارڪ جي مهيني ۾ وفات ڪري ويو. کيس پني عاقل جي ”مائي جندو قبرستان“ ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا
انور پاشا (ناول)

محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو هي ناول ڪتابي شڪل ۾ جون 1957ع ۾ شايع ٿيو. انهيءَ کان اڳ اهو ناول ماهوار ”انسان“ ۾ قسطن وار شايع ٿيو. انور پاشا جي خلافتي دور ۾ هليل جمهوري تحريڪ دوران ترڪيءَ جو مقبول ترين اڳواڻ هو، پر پهرئين مهاڀاري جنگ ۾ ترڪيءَ جي شموليت جي سندس غلط فيصلي ترڪيءَ کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ جلا وطن جي عبرتناڪ ڪهاڻي ناول جي شڪل ۾ سنڌيءَ ۾ پهريون دفعو آئي. دراصل هيءُ ناول، ون يونٽ خلاف مزاحمتي ادب جي هڪ اهم ڪڙي هو، جنهن ۾ سنڌي قومپرستيءَ جي تبليغ ڪيل هئي. نتيجي ۾ ناول کي 1957ع ۾ ئي ضبط ڪيو ويو. 

ناول جي متن ۾ جملي 284 صفحا آهن. پهرين ايڊيشن (1957ع ۾) قيمت 4.00 رپيا ۽ ٻيو ايڊيشن آگسٽ 1998ع ۾ عثمانيه لائبريري ڪنڊيارو طرفان ڇپايو ويو جنهن جي قيمت 35.00رپيا لکيل هئي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي
زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجمو ڪيل ناول
انور بلوڇ (ليکڪ)

ڪهاڻيڪار، ناول نويس ۽ ڊرامي نگار -انور بلوچ- جو -جنم-، 
16 -اپريل- 1952ع تي ڳوٺ محمد حسين -بليدي-، تعلقي نصير آباد، ضلعي شهدادڪوٽ ۾ ٿيو. -تعليم- بي. -ايس-. سي (فاريسٽري) ۽ ايم. اي اڪنامڪس اٿس. -ان- کان علاوه -آبپاشي- ۽ واٽر مئنيجمينٽ بابت -آمريڪا- ۽ لاهور مان تربيت ورتل اٿس. سندس -تصنيف- ۾ سنگسار (ڪهاڻيون: 1990ع) اي ٽرپ ٽو -آمريڪا- (سفرنامو: 1996ع)، -ٿوهر ڳاڙها گل- جلد- پهريون (نوٽ بوڪ تان: 1998ع)، ميرو -پاڻي- سنڌوءَ جو (ڪهاڻيون: 2000ع)، ڪارو -پاڻي- (ڪهاڻيون: 1998ع)، آڪاش کان اڳتي (ناول:1998ع) -ٿوهر ڳاڙها گل- جلد-ٻيو (نوٽ بوڪ تان: 2004ع)، مان منصور ته ناهيان پر...... (مضمون، مقالا ۽ مهاڳ: 2004ع)، پلصراط تي هڪ وک (ڪهاڻيون: 1996ع)، دوزخ مان دري (ناول: 2006ع)، ديس نماڻو ارڏا ماڻهو (مهاڳ، مقالا، مضمون: 2009ع) ۽ ايلشبا (ناول: 2009ع)، -باک- ڦٽيءَ جو سوجهرو (ناول:2009ع) شامل آهن. هن وقت ڊويزنل فاريسٽ آفيسر آهي.

## حوالا
انور بلوچ (راڳي)

ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد جو هڪ نه وسرندڙ آواز ۽ بهترين فنڪار -انور بلوچ-، 13 -اپريل- 1944ع تي، هيرآباد، حيدرآباد ۾ ڄائو. هن شروعاتي -تعليم- پرائمري اسڪول جان محمد -جمالي- ۽ پوءِ نورمحمد هاءِ اسڪول، حيدرآباد مان حاصل ڪئي. ذهين ۽ هوشيار هو، -ان- ڪري -آخوند- اشرف هن جي مدد ڪندي، کانئس ڏهين ڪلاس جو فارم ڀرايو ۽ کيس مئٽرڪ پاس ڪرايائين. 
انور -بلوچ-، ڊي. اي. او (گرلس) وٽ ڪلارڪي ڪري، انٽر تائين -تعليم- حاصل ڪئي. هن اسٽيج ۽ ٽي. وي ڊراما به ڪيا. سندس فن جو قدر ڪندي کيس ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد ۾ پروڊيوسر مقرر ڪيو ويو. پاڻ سخت محنت ۽ جاکوڙ سبب جوانيءَ ۾ ئي بيمار ٿي پيو ۽ ڊگهيءَ بيماريءَ ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا
انور جوکيو

ڪهاڻيڪار **علي انور جوکيو** پهرين آڪٽوبر 1957ع تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. پاڻ سٺو ليکڪ آهي. سندس تصنيفون مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿينديون رهن ٿيون. سندس ڇپيل ڪتابن ۾: ”پنهنجا پرين پراوا“ (ڪهاڻيون 1994ع) ۽ “گرين هائوس“ (ڪهاڻيون 1996ع) شامل آهن. هن مند وار ”سنڌ“ نالي رسالي جا ڇهه پرچا پڻ شايع ڪيا. پاڻ حيدرآباد ۾ رهي ٿو.
## حوالا

زمرو:سنڌي ڪھاڻيڪار
انور حسين صديقي

ڊاڪٽر -انور حسين صديقي- 10 فيبروري 1938ع ۾ حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو. هن 1961ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان پبلڪ ايڊمنسٽريشن ۾ ماسٽرس ڪئي ۽ 1966ع ۾ -آمريڪا- جي سائودرن ڪيليفورنيا مان پبلڪ ايڊمنسٽريشن ۾ پي.ايڇ.ڊي ڪيائين. 1961ع ۾ هن ڪراچي جي پبلڪ ايڊمنسٽريشن جي نيشنل انسٽيٽيوٽ ۾ بطور ريسرچ ايسوسيئيٽ جي حيثيت سان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي ۽ اتي ئي هو 74-1973 ۾ -ان- اداري جو ڊائريڪٽر ٿي ويو. 1975ع ۾ لاهور جي -پاڪستان- ايڊمنسٽريٽو اسٽاف ڪاليج ۾ ڊائريڪٽر ريسرچ ۽ اسٽڊيز جي حيثيت سان شامل ٿيو. -جتي- هو ترقيءَ جي مختلف تربيتي پروگرامن ۾ شامل ٿي ويو. ڊاڪٽر -انور- حسين 1982ع ۾ نائجيريا جي احمدو بيلو يونيورسٽي جي انسٽيٽيوٽ آف ايڊمنسٽريشن جو چيف صلاحڪار/ پروفيسر طور به پڻ ڪم ڪيو ۽ انسٽيٽيوٽ جي انيڪ پروگرامن، قانون، لوڪل گورنمينٽ، بزنس ايڊمنسٽريشن، پبلڪ ايڊمنسٽريشن جي ميدان ۾ -ترقي- ڏياري. 1986ع ۾ هي اسلامڪ لا اڪيڊمي، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي -اسلام- -آباد- جو وائيس پريزيڊنٽ ۽ ڊائريڪٽر جنرل مقرر ٿيو، -جتي- هن 1992ع تائين رهيو. 1992ع کان 1995ع تائين ڊاڪٽر -انور- حسين فيڊرل جوڊيشل اڪيڊمي ۽ قانون واري وزارت -اسلام- -آباد- جو ڊائريڪٽر جنرل رهيو. ڊيپوٽيشن وارو اهو عرصو پورو ڪرڻ کان پوءِ انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي ۾ بطور وائيس پريزيڊنٽ ۽ انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ايڪنامڪس جي ڊائريڪٽر جنرل جي حيثيت سان واپس موٽي آيو، -جتي- هن 1997ع -جنوري- تائين ڪم ڪيو. 1997ع فيبروري ۾ هي علامه اقبال اوپن يونيورسٽي جو وائيس چانسلر بڻيو، ڊاڪٽر -انور حسين صديقي- ٻن ڪتابن جو مصنف به آهي ۽ هن جا 33 کان وڌيڪ مضمون قومي ۽ -بين- الاقوامي سطح تي ڇپجي چڪا آهن. ڊاڪٽر -انور- حسين ڪيترن ئي تربيتي پروگرامن ۾ حصو ورتو توڙي قومي ۽ -بين- الاقوامي سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪئي. هي ڪيترن ئي قومي ۽ -بين- الاقوامي تنظيمن ۽ پروفيشن باڊيز جو ميمبر پڻ رهيو آهي. ڊاڪٽر -انور- حسين پبلڪ ايڊمنسٽريشن، اقتصاديات ۽ مئنيجمينٽ جي شعبن جو ماهر سمجهيو وڃي ٿو.

## حوالا
انور ڏنگڙائي

سندس اصل نالو -انور- علي ابڙو آهي. هو 25 ڊسمبر 1964ع تي ڳوٺ ڏنگڙي لڳ موهين جو دڙو ۾ پيدا ٿيو. بي اي پاس ڪري وڌيڪ پڙهڻ ڇڏيائين. هو شاعر ۽ نثرنگار آهي. سندس ڪيتريون ئي تصنيفون رسالن، اخبارن ۾ ڇپيل آهن. ڇپيل ڪتابن ۾ ”ڏوٿي انهيءَ ڏيهه جا“ (سفر نامو 1994ع)، مُهين جو ماڻهو“ (سوانح: سوڀو گيانچنداڻي 2006) شامل آهن. هن وقت هو لاڙڪاڻي ۾ رهي ٿو.

## حوالا
انور سائينء جو رسالو

شاعريءَ جو هي مجموعو ”-انور- سائين جو رسالو“ درگاهه جهانپور شريف گھوٽڪيءَ جي سجاده نشين صوفي سيد -انور علي شاهه- جي ڪلام تي مبني آهي. جيڪو 2007ع ۾ درگاهه عاليه جهانپور شريف پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي. هن رسالي ۾ موجود شاعريءَ جو اڌ حصو اڳ ۾ ”ديوان -انور-“ نالي سان 2000ع ۾ ڇپيو هو. -ان- کانسواءِ درگاهه جي فقيرن ۽ ٻين هنڌان مليل ڪلام کي گڏ ڪري”-انور- سائينءَ جي رسالي“ جي صورت ۾ ڇپايو ويو آهي. هن ۾ -انور- سائين جو مڪمل ڪلام شامل ڪيل آهي. هيءُ رسالو فقير سيد عبادت علي شاهه سهيڙيو آهي ۽ رسالي جا نگران فقير سيد سخاوت علي شاهه (هاڻوڪو سجاده نشين) سيد منور علي، سيد تصور علي، سيد عبادت علي، سيد -بشارت- علي ۽ فقير سيد قدير حسين شاهه آهن. جڏهن ته نظر ثاني فقير سيد حضور بخش شاهه، فقير سيد سخاوت علي شاهه، سيد عبادت علي شاهه، پروفيسر عبدالمجيد سنڌي ۽ فقير -استاد- -بشير احمد- سومري ڪئي آهي. رسالي ۾ سندن سنڌي، سرائيڪي ۽ -اردو- ڪلام شامل آهي. ڪلام جو پيش لفظ فقير سيد عباد علي شاهه لکيو آهي، جنهن ۾ فقير -انور- سائين ءَ جي حسب نسب جي تفصيلي طور ڄاڻ ڏني وئي آهي. پڪي جلد ۾ ڇپيل هن ڪتاب ۾ فقير -انور- سائين ۽ ٻين سجاده نشينن جون چئن صفحن تي رنگين -تصويرون- به ڏنل آهن. ڊيمي سائيز ۾ ڇپيل هن رسالي جي قيمت هديو 150 روپيه آهي.

## حوالا
انور ساگر ڪانڌڙو

انور ساگر ڪانڌڙو- موري شهر جو نوجوان شاعر آهي. هن پهرين مئي 1973ع تي ڳوٺ ’الهبچائي ڪانڌڙي‘ تعلقي موري ۾ -جنم- ورتو. سندس ڳوٺ دادو- موري پل جي ڀرسان آهي، درياهه ۽ ڪچي جي نظارن هن ۾ ننڍي هوندي کان فطرت سان پيار پيدا ڪيو ۽ سندس من جو لڪل تخليقڪار شاعر جي صورت ۾ نڪري نروار ٿيو. 2001ع ۾ سگا پاران ڪرايل ڪُل سنڌ مشاعري ۾ ٻي پوزيشن حاصل ڪيائين. مئٽرڪ ڪرڻ بعد پرائمري ماستري ڪيائين. ڊبل ايم. اي (ايم. اي سنڌي ۽ ايم. اي -اردو-) آهي. 1999ع ۾ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان امتيازي نمبرن ۾ پاس ڪري، 2000ع کان گورنمينٽ ڊگري ڪاليج (ڪاري موري) حيدرآباد ۾ گورنمينٽ ڪاليج نوشهروفيروز ۽ گورنمينٽ ڪاليج قاسم -آباد- ۾ بطور ليڪچرر -اردو- ڪم ڪيائين، ڪجهه وقت سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ڄامشوري ۾ سبجيڪٽ اسپيشلسٽ -اردو- طور خدمتون سرانجام ڏيندي ڪلاس پهرئين کان ٻارهين ڪلاس تائين جي -اردو- درسي ڪتابن جي -ايڊيٽر- طور ڪم ڪيائين. 1996ع ۾ سنڌي ادبي سنگت موري جو سيڪريٽري، ضلعي نوشهري فيروز جو رابطه سيڪريٽري (1998ع) ۽ سگا موري جو جوائنٽ سيڪريٽري رهي چڪو آهي. 2003ع ۾ سنڌ پروفيسر ليڪچرر ائسوسيئيشن گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد جو صدر رهي چڪو آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ 1- ”دمادم مست قلندر“ (ترتيب ڏنل مقالا 2008ع)، 2- ”سماجي اڀياس“ (ضلعو دادو، ڄامشورو، قمبر – شهدادڪوٽ، لاڙڪاڻو، ڪنڌڪوٽ ۽ جيڪب -آباد- آهن. سندس ڇپائي هيٺ ڪتابن ۾ ”زندگيءَ جو ناد کڻي شاعري اُٿي“، ”سنڌي ادب جي مختصر -تاريخ-“ ۽ سنڌي ادبي بورڊ ۾ ترجمي جو ڪتاب ”لوڪ ڪهانيان“ ڇپائي هيٺ آهن. هو اڄڪلهه گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج قاسم -آباد- ۾ ليڪچرر آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
انور سيال

صحافي **انور سيال** 4 جنوري 1947ع تي ڳوٺ سيد حاجي ابراهيم شاھ (ويجهو بڇيري ريلوي اسٽيشن) ۾ محمد بخش سيال جي گهر ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم ڳوٺ جي اسڪول ۾ حاصل ڪرڻ کانپوءِ، وڌيڪ تعليم لاءِ نواب شاھ آيو، جتي ڊي. سي هاءِ اسڪول نوابشاھ ۾، ايڇ. ايم خواجا صاحب جي رهنمائيءَ ۾ تعليم حاصل ڪيائين. گريجوئيشن سچل سرمست ڪاليج، نواب شاھ مان ڪيائين.

## خدمتون

هن جمهوريت جي بحالي ۽ ون يونٽ خلاف تحريڪن ۾ ڀرپور حصو ورتو. نواب شاهه ۾ ’هلال پاڪستان‘ جو نمائندو رهيو ۽ بعد ۾ ان ئي اخبار جي ڪراچي آفيس ۾ سب ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. ان کانپوءِ روزاني ’آفتاب‘ حيدرآباد ۾ سينئر سب ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. شروعاتي دور ۾ هن ڪيترائي مضمون لکيا.
 
سال 1978ع ۾ فوجي ڊڪٽيٽر جنرل ضياءِ الحق خلاف سڄي ملڪ ۾ تحريڪ هلي، جنهن ۾ صحافين بہ ڀرپور حصو ورتو ۽ ان تحريڪ دوران انور سيال سميت پنجن صحافين کي گرفتار ڪري کين ڦٽڪا هنيا ويا هئا. انهيءَ تحريڪ کي زنده رکڻ لاءِ، تحريڪ جي اڳواڻن جي چوڻ تي، پس منظر ۾ رهي، وڏي جدوجهد ڪيائين.

## ھن وقت

انور سيال، حيدرآباد پريس ڪلب جو سينئر ميمبر آهي ۽ هن وقت ريٽائرڊ زندگي گذاري رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:1947ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي شخصيتون
انور ضياء عباسي

**انور ضياءُ عباسيءَ** ميهڙ ۾ 1952ع ڌاري جنم ورتو. متحرڪ سياسي ورڪر بہ رهيو. هو شاعر ۽ نثر نگار طور ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو. سندس شعري مجموعو ”ڀنڀٽ ڀنڀٽ شعلا شعلا“، ”ڪلهوڙا ۽ سنڌ“ (ٻہ جلد)، ڪهاڻين جو مجموعو ”ٻاٽ ۾ لاٽ“ ۽ ڊرامو ”روپلو ڪولهي“ تمام گهڻو مشهور ٿيا. مخدوم بلاول پبليڪيشن بہ قائم ڪيائين، جنهن پاران: دل جو ديوتا، ماءُ جي محبت ۽ تاريخ ڪنهن کي معاف نہ ڪندي ۽ ٻيا ڪتاب ڇپرايائين. 6 مارچ 2001ع تي لاڏاڻو ڪيائين. 10 مجموعن کان وڌيڪ قلمي مواد سندس پونيرن وٽ محفوظ آهي.

## حوالا

زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:2001ع جون وفاتون
انور عباسي

محمد -انور- ولد حبيب -الله- عباسي، 8 سيپٽمبر 1934ع تي خيرپور ۾ ڄائو. -تعليم- ايم. اي ۽ بي. ٽي اٿس. پاڻ -استاد- آهي. سندس تصنيفون (1) ’سڪندراعظم‘، ۽ (2) عشق رسول‘ (3 حصا آهن.)

## حوالا
انور علي سرھيو

ليکڪ ۽ استاد **انور علي سرهيو ولد محمد اسماعيل** سرهيو دادو شھر ۾ 10 نومبر 1945ع تي ڄائو. 1962ع ۾ گورنمينٽ پائلٽ اسڪول دادوءَ مان ميٽرڪ ۽ 1966ع ۾ ڊگري ڪاليج دادو مان بي. اي ڪيائين، بعد ۾ سنڌ يونيورسٽي مان ايم. اي (اقتصاديات) ڪيائين. ان دوران ’شارٽ هينڊ ٽائيپ‘ ۾ ڊپلوما پڻ ڪيائين ۽ 1970ع ۾ گورنمينٽ ڪمرشل ٽريننگ انسٽيٽيوٽ دادوءَ ۾ انسٽرڪٽر طور عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. جتي اڳتي هلي ساڳي اداري جو پرنسپال بڻيو، ان وچ ۾ 1986ع کان 1998ع ۾ گورنمينٽ ڪمرشل انسٽيٽيوٽ سيوهڻ جو انچارج رهيو ۽ آخر ۾ دادو واري ٽريننگ انسٽيٽيوٽ مان رٽائر ڪيائين.

انور علي سرهيي پھريون ڀيرو 1981ع ۾ ٽائيپ رائيٽنگ جو تدريسي ڪتاب تيار ڪيو، جيڪو سنڌ بورڊ آف ٽيڪنيڪل ايڊيوڪيشن ڪراچيءَ طرفان ڇاپيو ويو. 2002ع ۾ سنڌ حڪومت طرفان گورنمينٽ ڪمرشل ٽريننگ انسٽيٽيوٽ دادو جي ڪارڪردگي تي کيس گورنر سنڌ طرفان انعام ۽ سندس ٻن شاگردن کي گولڊ ميڊل پڻ مليا. ان امتحان ۾ سندس ٽريننگ انسٽيٽيوٽ پھريون نمبر ماڻيو. 2003ع ۾ هو اي. ڊي. او لٽريسي ۽ تعليم بالغان جي عھدي تي پڻ رهيو. پاڻ سنڌ بورڊ آف ٽيڪنيڪل ايڊيوڪيشن جي گورننگ باڊي جو ٻہ سال ميمبر رهيو. 1975ع کان وٺي ”سگا“ دادو شاخ جو ميمبر هئڻ سان گڏ هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جو ميمبر پڻ آهي. هن وقت سندس رهائش دادو شھر ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:1945ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي شخصيتون
انور علي شاھ

سيد -انور علي شاهه- 1906ع ڌاري ڳوٺ جهانپور شريف تعلقي گهوٽڪيءَ ، ضلعي سکر ۾ ڄائو . سندس شجرو اٺن واسطن کان پوءِ عبدالڪريم شاهه سبيءَ واري ۽ چوڏهن واسطن کان پوءِ جهانيان جهان گشت سان ملي ٿو . 
جڏهن کيس اسڪول ۾ پڙهڻ لاءِ ويهاريو ويو ته -ان- طرف ڪوبه ڌيان نه ڏنائين . مجبور ٿي مائٽن کيس گهر ۾ ويهاري ڇڏيو . پيءُ جي وفات کان پوءِ سندس تربيت جو ذمو سندس چاچي بهادرشاهه کنيو ، جيڪو پاڻ عالم ۽ حافظ قرآن هو . -انور- شاهه کي جڏهن قرآن شريف پڙهڻ لاءِ ويهاريو ويو ته هڪ مهيني ۾ پڙهي پورو ڪيائين . ڪجهه وقت لاءِ -جامع مسجد- ۾ امامت به ڪيائين . نهايت سخي هوندو هو . ڳوٺ ۾ هڪ آشيانو به اڏيائين ، -جتي- عقيدتمند ۽ مريد وٽس گهڻي انداز ۾ اچڻ لڳا . انهيءَ وقت کان شاعري پڻ شروع ڪيائين . سندس شاعري سنڌيءَ ، اردوءَ ، سرائيڪيءَ ۽ فارسيءَ ۾ آهي . 5 -جولاءِ- 1962ع تي وفات ڪيائين . سندس مزار تي هر سال 21 محرم تي ميلو لڳندو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا بزرگ
انور قنبراڻي

**انور قنبراڻي** (انگريزي: Anwar Qanbrani) سنڌي ٻولي جو مقبول عوامي شاعر هو.

## زندگي جو احوال
مشهور عوامي شاعر انور قنبراڻي جو نالو علي انور پٽ ميوو خان قنبراڻي هو. هن 12 فيبروري 1963ع ۾ ڳوٺ ڦلوءَ قنبراڻي ۾ جنم ورتو جيڪو ڳوٺ دادو ضلعي جي تعلقي جوهي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ آهي.هن 1967ع ۾ پنهنجي ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان پنج درجا پاس ڪري ٻني ٻاري جي ڪم کي وڃي لڳو هو. 20 سالن جي عمر ۾ ڳوٺ ڇڏي دادو شهر لڏي آيو. شروع ۾ سنڌ جي نامياري شاعر استاد بخاريءَ کان شاعريءَ جي اصلاح ورتائين.انور قنبراڻي محبت، درد ۽ وڇوڙي جو شاعر هو. هن وڇوڙي بابت تمام گهڻي شاعري ڪئي آهي. سندس منظور سخيراڻيءَ جو ڳايل ڪلام **ڪو نه بچسان، درد تيڏي وچ رو رو دم ڏيسان** کان ڪافي مشهور ٿيو. هن جي شاعري منظور سخيراڻي، جلال چانڊيو، الھداد زرداري, سرمد سنڌي ۽ ٻين فنڪارن وڏي تعداد ۾ ڳاتي آهي. هن جي ڪلامن جون 200 کان مٿي ڪيسٽون نڪتيون.

## لاڏاڻو
انور قنبراڻي 10 آگسٽ 2018ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
انور منصور مڱريو

محمد انور علي ولد محمد پريل ” بيدار “ مڱريي جو ادبي نالو ” -انور منصور مڱريو- “ آهي ، سندس -جنم- 19 -جنوري- 1973ع تي ڳوٺ سنگرار تعلقي روهڙي ، ضلعي سکر ۾ ٿيو . سندس -تعليم- B . E -اليڪٽرانڪس- ۽ ايم . اي سنڌي ادب آهي . سندس شاعري ۽ تحقيقي مقالا سنڌ جي مختلف علمي ادبي رسالن ۾ شايع ٿيندا رهن ٿا . ” شيخ -اياز- جي بيتن جو فني ۽ فڪري اڀياس “ جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ ايم . فل ڪري رهيو آهي . بردي سنڌيءَ جي فن ۽ فڪر بابت ” توکي ساهه سنڀاري “ نالي هڪ ڪتاب ڇپائي جي مرحلن ۾ اٿس .
سنڌ پروفيسرس ليڪچررس ايسوسيئيشن ضلعي نوابشاهه جو صدر ۽ جنرل سيڪريٽري رهيو آهي . هن وقت سپلا حيدرآباد ريجن جي ايڊيشنل سيڪريٽري طور ڪم ڪري پيو . پنهنجي والد محمد پريل ” بيدار “ مڱريي جي نالي سان نوابشاهه ۾ ادبي فورم به قائم ڪيو اٿس . -ان- پليٽ فارم -تان- ڪجهه ادبي پروگرام به ڪرايل اٿس . هن وقت نوابشاهه جي ڊگري ڪاليج ۾ ليڪچرر طور پنهنجون خدمتون انجام ڏئي رهيو آهي.

## حوالا
انور پيرزادو اڪيڊمي

انور پيرزادو اڪيڊمي، نامور نقاد، صحافي، اديب ۽ شاعر انور پيرزادي جي ياد ۾ سندس فرزند زرار پيرزادي جي ڪوشش سان قائم ٿي آهي، هن اڪيڊميءَ هن وقت تائين 6 ڪتاب ڇپايا آهن، -جن- ۾ (ا) متان وساريو (2007)، (2) -ڀٽائي -(2007ع)، (3) ممبئي ياترا (ڀارت جو سفر نامو: 2008ع)، (4) سنڌ (2008ع)، مهين جو دڙو (2009ع) ۽ (6) جديد سنڌي -ادب -(-جنوري- 2010ع) شامل آهن. سڀئي ڪتاب -انور- پيرزادي اجي تحريرن تي مشتمل آهن. اها اڪيڊمي گلشن حديد ڪراچيءَ ۾ واقع آهي.

سنڌ جي ناليواري صحافي ليکڪ ۽ اديب -انور- پيرزادي جي نالي سان منسوب هن اڪيڊميءَ جو بنياد سندس فرزند زرار پيرزادي، 2007ع ۾ رکيو. هيءَ اڪيڊمي -انور- پيرزادي جي وفات ڪرڻ بعد وجود ۾ آئي آهي ۽ -انور- پيرزادي جي اڻ ڇپيل مواد کي وقت به وقت ڪتابي صورت ۾ ڇپائي پڌرو ڪندي رهي آهي. هن اڪيڊميءَ هن وقت تائين -انور- پيرزادي جا -اٺ- ڪتاب: (1)’متان وساريو‘ (2007ع)، (2)’ڀٽائي‘ (2008ع)، (3)’موهن جو دڙو‘ (2009ع)، (4)’ممبئي ياترا‘ (سفر نامو 2009ع)، (5)’سنڌ‘ (2009ع)، (6) ’جديد سنڌي ادب‘ (2010ع) (7) انٽرويو ۽ تقريرون (2010ع) (8) ڀڻ جهڻ (2012ع) ڇپائي پڌرا ڪيا آهن.

## حوالا
انور وسطڙو (راڳي)

انور- وسطڙي جو -جنم- 1940ع ڌاري ڳوٺ مچر ضلعي نوشهري فيروز ۾ ٿيو . شروعاتي -تعليم- ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان ورتائين . نائين جماعت هاءِ اسڪول ٺاروشاهه ۾ پڙهيو . پوءِ پڙهڻ ڇڏي ڏنائين . اسڪول ڇڏڻ کانپوءِ ٻيڙين ٻڌڻ جو ڪم ڪرڻ لڳو ، اهو ڌنڌو سندس پيءُ ۽ ڀائر به ڪندا هئا . ٻيڙين ٻڌڻ دوران محمد رفيع ۽ چندر جا ڪلام ٻڌندو هو ۽ انهن کي جهونگاريندو هو . اتان کيس ڳائڻ جو شوق پيدا ٿيو ۽ -استاد- محمد صالح خاصخيليءَ جو شاگرد ٿيو ۽ -ترت- پوءِ -استاد منظور علي خان- کان ڌاڳو ٻڌايائين . 1976ع کان هن ريڊيو ۽ ٽي وي تي ڳائڻ شروع ڪيو ، ڪيترين فلمن ۾ پڻ ڳاتائين . پنجابي فلم ” وفاياران دي “ سنڌي فلم ” پرديسي ۽ پيار “ ” پرو چانڊيو “ جا گانا ڳاتائين . هن ڪجهه عرصو اداڪاري به ڪئي . هن سنڌ اندر مختلف ثقافتي ۽ ادبي ڪانفرنسن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو آهي . مصري شاهه اوارڊ ۽ لطيف ايورڊ مڃتا طور مليا اٿس.

## حوالا
انور شاھ (شاعر)

انورشاهه ڪافي گو شاعر هو. هن جي ڪافين ۾ فقيراڻو رنگ آهي. 30- 1920ع ڌاري ٿي گذريو آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.

## حوالا
انوکا آزمودا (ڪتاب)

سنڌي ٻوليءَ ۾ افسانن ۽ مشاهدن جو ڪتاب، جيڪو پروفيسر رام پنجواڻيءَ لکيو آهي. هيءُ ڪتاب 1965ع ۾ ڇپيو. ڪتاب 188 صفحن تي مشتمل آهي. ليکڪ کي هن ڪتاب تي ڀارت جي ساهتيه اڪادمي دهليءَ طرفان -انعام- به مليو. ڪتاب ۾ 16 افسانا ۽ مشاهدا ڏنل آهن. ڪتاب جو مهاڳ -ٻلديو گاجرا- جو مهاڳ لکيل آهي. ڪتاب ۾ شامل افسانن ۾ اهو ٻڌايو ويو آهي ته ايشور (خدا) ۾ اٽل عقيدو ئي انساني ڪاميابيءَ جو راز آهي. ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ ڇپيل آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:سنڌي ادب
انيتا بوس (ڪتاب)

*هيءُ ڪتاب نوتن گوپالداس ڪرپالاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 115 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ڀارت جيون ساهتيه منڊل طرفان، ٻاپا پرنٽنگ ورڪس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1946ع ۾ ڇپيو.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:1946ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
انيتا شاھ لڪياري

انيتا شاهه لڪياري، نوجوان اسڪالر، ليکڪا ۽ ڪالم نگار آهي. هوءَ 15 نومبر 1974ع تي حيدرآباد ۾ ڄائي. سندس وڏا اصل خدا آباد ضلعي دادوءَ جا آهن.

## تعليم
سندس تعليم ايم.بي.اي (مارڪيٽنگ: 1998ع) ۽ ايم.اي (سوشيالاجي: 2002ع) آهي. ان کان سواءِ انسٽيٽيوٽ آف وومين اسٽڊيز لاهور مان پوسٽ گريجوئيٽ سرٽيفڪيٽ (2000ع) ۽ يونيورسٽي آف ميري لئنڊ ڪاليج پارڪ، آمريڪا مان هيوبرٽ همفيري فيلوشپ (07-2006ع) دوران عورت ۽ سياست، عورت ۽ ميڊيا، فلم ميڪنگ، ويب سائيٽ ڊولپمينٽ ۽ پراڊڪشن، ڪهاڻي ۽ تخليقي لکڻين جي موضوعن تي مختلف ڪورس ڪيل اٿس. سينٽر آف جينڊر اسٽڊيز اسٽريٿ ڪلائيڊ يونيورسٽي گلاسڪو (انگلنڊ) طرفان آڪٽوبر 2005ع کان جنوري 2006ع تائين مختلف موضوعن تي ڪرايل سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ ريسرچ اسڪالر طور شرڪت ڪيائين. ان کان سواءِ غيرت جي نالي تي سنڌ ۾ ٿيندڙ عورتن جي قتلام بابت مونوگراف به لکيل اٿس.

## ادبي سفر
هن لکڻ جي شروعات 1994ع کان روزاني ”ڪاوش“ ۾ ڪالمن ذريعي ڪئي. سندس لکڻين جا موضوع خاص طور تي سنڌ جي ڳوٺاڻي عورت جي حوالي سان سماجي ۽ معاشي ترقيءَ بابت آهن. هن سنڌيءَ ۾ 500 کان مٿي ڪالم لکيا آهن. 
## مهارتي سفر
انيتا شاهه 1997ع کان 1999ع تائين بي.بي.سي انگلش لئنگئيج سينٽر حيدرآباد ۾ لئنگئيج ٽيچر طور پڙهايو آهي. 1998ع ۾ ايم.بي.اي ڪرڻ کان پوءِ ساڳئي انسٽيٽيوٽ ۾ (آڪٽوبر 1999ع کان جنوري 2000ع تائين) ريسرچ ايسوسيئيٽ ۽ انسٽرڪٽر رهي. ساڳئي سال انسٽيٽيوٽ آف ماڊرن سائنس اينڊ آرٽس حيدرآباد ۾ به انسٽرڪٽر رهي. ان بعد مختلف پرڏيهي يونيورسٽين ۽ ادارن ۾ -تعليم- حاصل ڪرڻ سان گڏ فيلوشپ حاصل ڪيائين. مارچ کان جون 2007ع تائين وائيس آف آمريڪا جي پروگرام”بيانڊ دي هيڊلائينز“ جي رپورٽر ۽پروڊيوسر به رهي. ڪمپيئر جي حيثيت ۾ سندس ڪي. ٽي. اين تان مختلف سياسي ۽ سماجي موضوعن تي 50 کان وڌيڪ ٽاڪ شو نشر ٿي چڪا آهن. پي. ٽي. ويءَ تي به ڪم ڪيو اٿس. روزاني ”ڪاوش“ اخبار ۾ ڪالم لکڻ جو سلسلو اڃا به جاري رکيو اچي. 
## پيشو
هوءَ عورتن جي حقن لاءِ عملي طرح پاڻ پتوڙيندي رهي آهي. سرڪاري نوڪريءَ دوران ثقافت کاتي ۾ سيڪشن آفيسر رهي. مئي 2001ع کان ڪجهه عرصي تائين سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جي ڊپٽي سيڪريٽري رهي. 2004ع ۾ CARE نالي سان هڪ غير سرڪاري سماجي تنظيم جو بنياد وڌائين، جنهن کي پوءِ 2006 ع ۾ ٽرسٽ فار رورل اپ لفٽ ، ڪلچر اينڊ انوائرمينٽ (TRUCE) جي نالي سان رجسٽر ڪرايائين، جنهن جي پاڻ باني ۽ چيف -ايگزيڪيوٽو- آهي. سندس تنظيم، يو. اين. ڊي. پي جي ننڍي گرانٽ واري پروگرام سان گڏجي، مٽياريءَ ۾ هڪ پراجيڪٽ هلائي رهي آهي.2001ع ۾ عورتن جي مسئلن بابت ڀرپور نموني سان لکڻ تي کيس خيرالنساءَ -جعفري- ادبي اوارڊ ۽ خان محمد پنهور اوارڊ ملي چڪا آهن. هن وقت سنڌ گورنمينٽ ۾ ڊي. ڊي. او روينيو حيدرآباد طور (شهباز بلڊنگ حيدرآباد ۾) خدمتون سر انجام ڏئي رهي آهي.

زمرو:سنڌي ماڻھو
انيتا غلام علي

**انيتا غلام علي**، ماهر تعليم ۽ سماجي اڳواڻ ھئي. 2 آڪٽوبر 1934ع تي ڪراچيءَ ۾ جنم ورتائين. پاڻ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي اڳوڻي جج، جسٽس فيروز علي نانا جي ڌيءَ ۽ مرزا قليچ بيگ جي ڏوهٽي ھئي. ابتدائي تعليم سينٽ لارنس اسڪول، ڪراچيءَ مان ورتائين. جڏهن تہ مئٽرڪ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين، تنهن دور ۾ يونيورسٽي ۾ مئٽرڪ جا امتحان ورتا ويندا هئا. 1957ع ۾ بي. ايس سيءَ جي ڊگري، ڊي. جي سائنس ڪاليج ڪراچيءَ مان ۽ 1960ع ۾ مائڪرو بائلاجيءَ ۾ ايم. ايس. سي، ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. 1961ع ۾ سنڌ مسلم سائنس ڪاليج ۾ ليڪچرر مقرر ٿي. پنهنجي تعليمي ڪئريئر دوران ڪراچي يونيورسٽيءَ جي سنڊيڪيٽ ۽ پوءِ سينيٽ جي ميمبر رهي. 1985ع ۾ اقوام متحده جي ڪانفرنس ۾ پاڪستاني وفد جي ڊپٽي ليڊر طور شرڪت ڪيائين. پاڪستان ڪاليج ٽيچرز ائسوسيئيشن سنڌ جي صدر بہ رهي چڪي آهي. آپا انيتا 1960ع کان 1972ع تائين ريڊيو پاڪستان تي انگريزيءَ ۾ خبرون پڙهندي هئي. پاڻ تعليمي ۽ سماجي مسئلن تي ڪيترائي مقالا لکيا. ڪيترين ئي بين الاقوامي ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪيائين. سندس خدمتن جي اعتراف طور کيس ڪيترائي اعزاز ۽ اوارڊ مليا. جن ۾ تمغئہ حسنِ ڪارڪردگي (1999ع) ۽ ستاره امتياز (2004ع) نمايان آهن. سنڌ جي نگران ڪابينہ ۾ ٻہ ڀيرا وزير تعليم بہ رهي، ان کان علاوه راندين، ثقافت، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي سميت نوجوانن واري وزارت جون بہ مختصر ذميواريون نڀايون. لڳ ڀڳ ويھن سالن کان مٿي سنڌ حڪومت جي ”سنڌ ايڊيوڪيشن فائونڊيشن“ جي اڳواڻ رھي. پاڻ ڪراچي جي *سائوٿ سٽي اسپتال* ۾ ساھ جي بيماريءَ سبب 8 آگسٽ 2014ع تي وفات ڪيائون

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:2014ع جون وفاتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو: سنڌ جا تعليمي ماهر
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
انيتي ڍنڍ

هيءَ ڍنڍ تعلقي خيرپورناٿن شاهه ۾، وسائي ڳوٺ جي ڀرسان خانپور شهر جي -اوڀر- ۾ آهي. ”وسايو ڳوٺ“ اُتان ڪڏهن وهندڙ پراڻ درياهه جو ڄڻ ته -بندر- هو. قاضي برهان الدين وارو مقام، جنهن کي ’قاضي برهڻ‘ جو مقام به چوندا آهن، هن ڍنڍ جي اولهه ۾ ويجهو آهي. هيءَ ڍنڍ تمام پراڻي آهي، جيتوڻيڪ هاڻي ايراضيءَ ۾ -ٿوري- -بچي- آهي، پوءِ به چڱي ڍنڍ آهي ۽ فشريز کاتي مان ٺيڪي تي کڄندي آهي. سياري ۾ جڏهن پرديسي پکي سنڌ ۾ ايندا آهن ته هن ڍنڍ -تان- به ڀيرو ڪندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي به سٺي مرندي آهي.

## حوالا
انيس الدين ڀٽي

**پروفيسر ڊاڪٽر انيس الدين ڀٽي** 1957ع ڌاري سکر ۾ جنم ورتو. سندس وڏن جو تعلق اروڙ سان رهيو آهي، ناليواري اديب رشيد ڀٽي مرحوم سان ويجهڙائي رهيس، جو سندس ويجهو مائٽ هو. ڊاڪٽر انيس الدين، انٽر تائين تعليم سکر ۾ حاصل ڪئي، ايم. بي. بي. ايس جي ڊگري 1983ع ۾ سنڌ ميڊيڪل ڪاليج ڪراچيءَ مان حاصل ڪيائين.

1992ع ۾ هن آرٿوپيڊڪ سرجريءَ ۾ ايف سي پي ايس ڪئي. هن سنگاپور، جرمني ۽ انگلينڊ مان فيلو شپ حاصل ڪيائين. پاڻ مختلف ذميواريون نڀائي رهيو آهي. جن ۾ پروفيسر آرٿوپيڊڪ ۽ ٽراما سينٽر جناح اسپتال ڪراچي؛ چيئرمئن پيڊياٽرڪ آرٿوپيڊڪ فورم پاڪستان، وائيس پريزيڊنٽ آرٿو پيڊڪ ايسوسيئيشن آف سارڪ (SAARC) جڏهن تہ هو پاڪستان آرٿوپيڊڪ ائسوسيئيشن جو جنرل سيڪريٽري ۽ وائيس پريزيڊنٽ پڻ رهيو آهي. پروفيسر انيس الدين ڀٽيءَ آرٿوپيڊڪ سرجريءَ جي مختلف عنوانن تي ڪيترائي تحقيقي مضمون لکي ٻاهرين ملڪن ۾ ڇپايا آهن. پاڻ ٽن ڪتابن جو ليکڪ بہ آهي. 
# History of JPMC, Karachi “JPMC a National Pride”. 
# Archives of Orthopedic Surgery JPMC 
# Manual of Operation Theater Management 

ڊاڪٽر انيس ڀٽيءَ ملڪ جي ڪيترن ئي هڏين جي ڊاڪٽرن جي تربيت ۽ رهنمائي بہ ڪئي آهي ۽ ڪيترائي ڪامياب آپريشن بہ ڪيا اٿس. پاڻ ڪراچيءَ سان گڏ سکر ۾ بہ مريضن جي علاج لاءِ وقت ڏئي ٿو.

## حوالا
انيس العاشقين عرف معجزات محمدي

هيءُ ڪتاب حسين علي شاهه جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 176 صفحا آهن ۽ -ان- جي قيمت ٻه رپيا 4 -آنا- آهي. هيءُ ڪتاب هريسنگهه ڪتب خاني، سکر طرفان هريسنگهه پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1923ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
انيس المتقين و سراج الجاھلين

هيءُ ڪتاب ميان امين جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي. قاضي ابراهيم، هريبه لنگوس پريس، بمبئيءَ مان سال 1874ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا