هرمز سامونڊي گذرگاهه

**هرمز سامونڊي گذرگاهه (**Strait of Hormuz**؛** ) فارس جي نار ۽ عمان جي نار جي وچ ۾ هڪ سامونڊي گذرگاهه آهي، ان جي اتر واري ساحل تي ايران واقع آهي، ۽ ڏکڻ واري ساحل تي مسندام جزيري نما آهي، جيڪو گڏيل عرب امارات ۽ مسندام گورنريٽ، عمان جي هڪ ايڪسڪليو پاران ورهايو ويو آهي. هي گذرگاهه لڳ ڀڳ 104 ميل (167 ڪلوميٽر، 90 ناتيڪل ميل)  ڊگهي اهي. ويڪر لڳ ڀڳ 60 ميل (97 ڪلوميٽر،  52 ناٽيڪل ميل) کان 24 ميل (39 ڪلوميٽر، 21 ناٽيڪل ميل) تائين مختلف آهي. 

اها فارس جي نار کان کليل سمنڊ تائين واحد سامونڊي رستو فراهم ڪري ٿي ۽ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ حڪمت عملي واري (strategic) طور تي اهم چوڪ پوائنٽس مان هڪ آهي. سال 2023ع کان 2025ع جي وچ ۾ دنيا جي مائع قدرتي گئس (LNG) جو 20 سيڪڙو ۽ پيٽرول جو 25 سيڪڙو واپار هر سال هن گذرگاهه مان گذريو. اهو يورپ ۽ ايشيا لاءِ پيٽروليم شين جو هڪ وڏو ذريعو آهي ۽ ان کي يورپ جي توانائي جي سيڪيورٽي لاءِ "نازڪ" قرار ڏنو ويو آهي. اهو قطر، ڪويت ۽ بحرين سميت ڪيترن ئي خليجي علائقن لاءِ واحد سامونڊي رستو پڻ آهي ۽ آبنائي ۾ خلل رسد جي سخت کوٽ جو سبب بڻجي سگهي ٿي.

تيران ۽ باب المندب سامونڊي گذرگاهن جي برعڪس، وچ اوڀر جي تڪرارن دوران روايتي طور تي ڪڏهن به هن گذرگاهه کي ڊگهي عرصي تائين بند نه ڪيو ويو آهي. جيتوڻيڪ ايران ڪڏهن ڪڏهن آبنائي کي بند ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني هئي،  ۽ هاڻ ايران تي آمريڪا ۽ اسرائيل جي حملي کان پوء ان کي بند ڪري ڇڏيو آهي. جڏهن ته، سال 2026ع جي ايران جنگ دوران هي گذرگاهه بين الاقوامي برادري جي توجه جو هڪ وڏو مرڪز بڻجي ويو، جن جي نتيجي ۾ "هرمز گذرگاهه جو بحران" پيدا ٿيو آهي.

## نالو

فارسي لفظ "هرمز" زرتشتي مذهب جي ديوتا اهورا مزدا جي نالي جي وچين فارسي جي تلفظ مان نڪتل آهي. متبادل طور، اهو تجويز ڪيو آهي ته اهو نالو مقامي فارسي لفظ، "**هورمغ**" (کجورن جي جاءِ) مان نڪتل آهي  هڪ نظريو دعويٰ ڪري ٿو ته هرمز جي گذرگاهه جو نالو، فارس جي بادشاهه شاپور ٻين، جيڪو سال 309 ۽ 379 عيسوي جي وچ ۾ حڪومت ڪندو هو، جي ماءُ جي نالي، "افرا هرمزد" تي رکيو ويو هوندو. هڪ ٻيو گهٽ ممڪن نظريو اهو آهي ته اهو نار لاء يوناني لفظ هرموس (ὅρμος) مان آيو آهي.

فارس جي نار جي افتتاح کي "پيريپلس آف دي اريٿرين سمنڊ"،   پهرين صديءَ جي هڪ بحري جهاز جي رهنمائي ڪندڙ ڪتاب، ۾ بيان ڪيو، پر نالو نه ڏنو؛

17هين صدي عيسوي ۾ اورمس جي بادشاهت هتي، اينڊاش ۾ واقع هئي. عالم، تاريخدان ۽ لسانيات جا ماهر "اورمز" جو نالو مقامي فارسي لفظ "هور مغ" مان ورتو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي کجيءَ جو وڻ. هن فارسي لفظ جو زرتشتي مذهب جي ديوتا هرموز (اهورا مزدا جو هڪ قسم) جي فارسي نالي سان مشابهت جي نتيجي ۾ اهو يقين پيدا ٿيو آهي ته اها لفظ لاڳاپيل آهن.

15هين صدي کان وٺي، اسٽريٽجڪ نقطي نظر کان، لنگهه جي جاگرافي برقرار رهي ۽ پرتگال جهڙين پرڏيهي طاقتن جي آمد سان ان جي اهميت کي وڌايو (جنهن 16هين ۽ 18هين صدي جي وچ ۾ پنهنجي موجودگي برقرار رکي). اهو ٻين اڀرندڙ طاقتن جهڙوڪ انگلينڊ سان تڪرار کي به ڀڙڪايو، جڏهن اهو 17هين صدي ۾ علائقي ۾ پهتو.

## جهاز راني
ٽڪراءَ جي خطري کي گهٽائڻ لاءِ، گذرگاهه مان گذرندڙ جهاز ٽرئفڪ سيپريشن اسڪيم (TSS) تي عمل ڪن ٿا. ايندڙ جهاز هڪ لين استعمال ڪن ٿا. ٻاهر نڪرندڙ جهاز ٻيو. هر لين ٻه ميل ويڪرو آهي. لين ٻن ميل ويڪر "ميڊين" سان الڳ ٿيل آهن. 

گذرگاهه کي پار ڪرڻ لاءِ جهاز، گڏيل قومن جي سمنڊ جي قانون تي ڪنوينشن (UNCLOS) جي ٽرانزٽ پاس جي شقن جي تحت، ايران ۽ اومان جي علائقائي پاڻين مان گذرن ٿا.     جئين ته سڀني ملڪن ڪنوينشن جي تصديق نه ڪيا آهن، آمريڪا سميت گھڻا ملڪ انهن روايتي جهاز راني جي ضابطن کي قبول ڪن ٿا، جيئن ڪنوينشن ۾ ڪوڊ ڪيو ويو آهي.

سال 1959ع ۾، ايران پنهنجي علائقائي سمنڊ کي 12 ناٽيڪل ميل (22 ڪلوميٽر) تائين وڌائي لنگهه جي قانوني حيثيت کي تبديل ڪيو ۽ اعلان ڪيو ته اهو نئين وڌايل علائقي ذريعي صرف غير جنگي ٽرانزٽ کي تسليم ڪندو. سال 1972ع ۾، اومان پڻ فرمان ذريعي پنهنجي علائقائي سمنڊ کي 12 ناٽيڪل ميل (22 ڪلوميٽر) تائين وڌايو. اهڙيءَ طرح، سال 1972ع تائين، ايران ۽ اومان جي گڏيل علائقائي پاڻين جي ڪري هرمز جي ساموندي گذرگاهه جنگي ٻيڙين لاء مڪمل طور تي "بند" ٿي وئي. 1970ع جي ڏهاڪي دوران، ايران يا اومان ٻنهي جنگي جهازن جي گذرڻ ۾ رڪاوٽ وجهڻ جي ڪوشش نه ڪئي، پر 1980ع جي ڏهاڪي ۾، ٻنهي ملڪن دعويٰ ڪيا، جيڪا روايتي (پراڻي) قانون کان مختلف هئا. سال 1989ع ۾ گڏيل قومن جي ڪنوينشن (UNCLOS) جي تصديق ڪرڻ تي، اومان پنهنجي سال 1981ع جي شاهي فرمان جي تصديق ڪندڙ اعلان پيش ڪيو ته ان جي علائقائي سمنڊ ذريعي صرف غير جنگي ٽرانزٽ کي گذرڻ جي اجازت آهي. اعلان ۾ وڌيڪ زور ڏنو ويو ته پرڏيهي جنگي جهازن کي اوماني علائقائي پاڻين مان گذرڻ کان اڳ اڳواٽ اجازت وٺڻ جي ضرورت هوندي.

سال 1982ع ۾ ڪنوينشن تي دستخط ڪرڻ تي، ايران هڪ اعلان ۾ داخل ٿيو جنهن ۾ چيو ويو آهي ته "صرف سمنڊ جي قانون جي ڪنوينشن جي رياستن کي ان ۾ پيدا ڪيل معاهدي جي حقن مان فائدو حاصل ڪرڻ جو حق هوندو"، جنهن ۾ "بين الاقوامي جهاز راني لاءِ استعمال ٿيندڙ آبنائي ذريعي گذرڻ جو حق" شامل آهي. سال 1993ع ۾، ايران سامونڊي علائقن تي هڪ جامع قانون نافذ ڪيو. جنهن جون دفعات گڏيل قومن جي ڪنوينشن (UNCLOS) جي دفعات سان ٽڪراءُ ڪن ٿيون، جنهن ۾ هڪ شرط شامل آهي ته جنگي جهاز، آبدوزون ۽ ايٽمي طاقت وارا جهاز ايران جي علائقائي پاڻين مان گذرڻ کان اڳ اجازت حاصل ڪن. آمريڪا اومان ۽ ايران جي ڪنهن به دعويٰ کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن مان هر هڪ جي مخالفت ڪيو آهي.

## پيٽرول جي واپار جو رستو

سال 2023-2025ع دوران، دنيا جي مائع قدرتي گئس جو %20 ۽ پيٽرول جو %25 واپار هرمز گذرگاهه مان گذريو، جيڪا واپار لاءِ ان جي اهم مقام کي ظاهر ڪري ٿو. 

آمريڪي توانائي انفارميشن ايڊمنسٽريشن جي مطابق (2011 ۾) روزانو سراسري طور تي 14 ٽينڪر فارس جي نار مان 17 ملين بيرل (27,00,000 ڪعبي ميٽر) خام تيل کڻي گذرندا هئا. انهن خام تيل جي برآمدات مان %85 کان وڌيڪ روزاني بنيادن تي ايشيائي مارڪيٽن ڏانهن ويندا هئا، جنهن ۾ جاپان، ڀارت، ڏکڻ ڪوريا ۽ چين سڀ کان وڏيون منزلون هيون. 2018ع ۾، سال 2019ع جي قيمتن تي 1.2 ارب ڊالر جي ماليت جو تيل گذرگاهه مان روزانو 21 ملين بيرل جي مقدار ۾ گذريو.

جيڪڏهن هرمز گذرگاهه ذريعي تيل جي رسد هڪ ڊگهي عرصي تائين خاص طور تي متاثر ٿئي تي، ته اها ڀارت ۽ چين جهڙن وڏن ايشيائي درآمد ڪندڙن لاءِ تيل جي فراهمي جو هڪ وڏو بحران پيدا ڪري سگهي ٿو.

## واقعا

### ٽينڪر جنگ

ايران-عراق جنگ جو ٽينڪرن جي جنگ جو مرحلو هن وقت شروع ٿيو، جڏهن عراق 1984ع جي شروعات ۾ ايران جي خارگ ٻيٽ تي تيل جي ٽرمينل ۽ تيل جي ٽينڪرن تي حملو ڪيو. صدام حسين جو ايراني شپنگ تي حملو ڪرڻ جو مقصد، ٻين شين جي وچ ۾، ايران کي انتهائي قدمن سان جوابي ڪارروائي ڪرڻ لاءِ اڀارڻ هو،جيئن ته هو هرمز جي گذرگاهه کي سڀني سامونڊي ٽرئفڪ لاءِ بند ڪري ڇڏي ۽ ان ڪري آمريڪي مداخلت کي آڻڻ جو موقعو ملي. پر ايران عراقي شپنگ تي انتقامي حملي کي محدود ڪيو ۽ گذرگاهه کي بند نه ڪيو.

### آپريشن پرئينگ مينٽس

آپريشن پرائينگ مينٽس 18 اپريل 1988ع تي ايران-عراق جنگ دوران فارس جي نار ۾ بين الاقوامي پاڻين ۾ ايراني سامونڊي بارودي سرنگن جي تنصيب ۽ پوء هڪ آمريڪي جنگي جهاز کي نقصان پهچائڻ جي بدلي ۾ ايراني علائقائي پاڻين اندر آمريڪي هٿياربند فوجن پاران حملو ڪيو ويو. آمريڪي نيوي ڪيترن ئي سطحي جنگي جهازن جي گروپن سان گڏ، هوائي جهاز ڪيريئر يو ايس ايس انٽرپرائز جي جهازن ۽ ان جي ڪروزر اسڪارٽ، يو ايس ايس ٽرڪسٽن سان حملو ڪيو. حملي جي شروعات ٻن سطحي گروپن جي مربوط حملي سان ٿي.
### ايران ايئر جي فلائيٽ 655 کي ڪيرائڻ

3 جولاءِ 1988ع تي، 290 ماڻهو مارجي ويا جڏهن هڪ ايران ايئر ايئربس A300 کي آمريڪي بحريه جي گائيڊڊ ميزائل ڪروزر يو ايس ايس ونسنس (سي جي-49) پاران آبنائي تي گولي هڻي ماريو ويو جڏهن ان کي غلط طور تي جيٽ فائٽر طور سڃاتو ويو هو.

### ٽڪراءُ

جنوري، 2007ع ۾، ايٽمي آبدوز يو ايس ايس نيوپورٽ نيوز آبنائي جي ڏکڻ ۾ 3,00,000 ٽن جاپاني پرچم واري خام تيل جي ٽينڪر ايم وي سان ٽڪرائجي وئي. ڪو به زخمي نه ٿيو ۽ ڪو به تيل نه لٿو. 20 مارچ 2009ع تي، آمريڪي نيوي جي **يو ايس ايس هارٽ فورڊ** آبنائي ۾ **يو ايس ايس نيو اورلينز** سان ٽڪرائجي وئي. ٽڪراءُ جي سبب **يو ايس ايس نيو اورلينز** جو هڪ فيول ٽينڪ ڦاٽي پيو، جنهن مان 25,000 آمريڪي گيلن (95 ڪيوبڪ ميٽر) ڊيزل ٻارڻ نڪري ويو.

### ايراني نيوي جا حادثه
مئي 2020ع ۾، ايران هڪ دوستانه فائر حادثي ۾ پنهنجي ئي هڪ جهاز تي ميزائل فائر ڪيا، جن ۾ 19 ملاح مارجي ويا.  2 جون 2021ع تي، ايراني بحري فوج جو هڪ تبديل ٿيل اول ڪلاس ريپلينشمينٽ آئلر، آئرس خارگ، باهه لڳڻ کان پوءِ هرمز گذرگاهه ۾ ٻڏي ويو. اهو بحري فوج جو سڀ کان وڏو جهاز هو.

### Iranian ship seizures

On 28 April 2015, IRGCN patrol boats contacted the Marshall Islands–flagged container ship *[[MV Maersk Tigris|Maersk Tigris]]*, which was westbound through the strait, and directed the ship to proceed further into Iranian territorial waters, according to a spokesman for the U.S. Defense Department. When the ship's master declined, one of the Iranian craft fired shots across the bridge of *Maersk Tigris*. The captain complied and proceeded into Iranian waters near Larak Island. The U.S. Navy sent aircraft and a destroyer, USS ''Farragut'', to monitor the situation. Maersk says it agreed to pay an Iranian company $163,000 after an Iranian court ruling over a dispute about 10 container boxes transported to Dubai in 2005. An appeal court raised the fine to $3.6 million.

On 4 January 2021, the Tasnim News Agency reported that a South Korea–flagged oil vessel headed from Saudi Arabia to the United Arab Emirates was seized for allegedly causing pollution violations. The ship was said to be carrying roughly 7,000 tons of ethanol. South Korea refused to comment on the accusation of causing oil pollution in the Strait of Hormuz. The ship, *Hankuk Chemi*, was headed to the UAE port Fujairah after loading oil from Jubail, Saudi Arabia on 2 January 2021, as per ship-tracking data gathered by Bloomberg.

In April 2024, the Iranian Navy seized *[[Iranian seizure of the MSC Aries|MSC Aries]]*, a Portuguese-flagged container ship sailing through the Gulf of Oman off the UAE coast of the Emirati port city of Fujairah, then steered the container ship through the strait, with 25 personnel on board, claiming that it had violated maritime laws. The crew of 25 included 17 Indian nationals, Filipinos, Pakistanis, a Russian, and an Estonian.

### Iranian preparations to mine the strait
As of 2019, the U.S. Defense Intelligence Agency estimated that Iran possessed over 5,000 naval mines capable of rapid deployment via high-speed boats. In June 2025, it was reported that U.S. intelligence detected, possibly through satellite imagery or human informants, that Iranian military forces loaded naval mines onto vessels in the Persian Gulf, an act which was interpreted as a preliminary step to blockading the strait. The mines were ultimately not deployed, though their presence raised alarms in Washington about Tehran's intent to escalate the conflict. It is unclear whether the mines were later removed.

### U.S.–Iran disputes, threats to close the Strait
#### 2008

Naval stand-offs between Iranian speedboats and U.S. warships in the strait occurred in December 2007 and January 2008. U.S. officials accused Iran of harassing and provoking their naval vessels, but Iran denied the allegations. On 14 January, U.S. Navy officials appeared to contradict the Pentagon version of the 16 January event, in which the Pentagon had reported that U.S. vessels had almost fired on approaching Iranian boats. The Navy's regional commander, Vice Admiral Kevin Cosgriff, said the Iranians had "neither anti-ship missiles nor torpedoes" and he "wouldn't characterize the posture of the US 5th Fleet as afraid of these small boats". 

On 29 June, the commander of Islamic Revolutionary Guard Corps, Mohammad Ali Jafari, said that if either Israel or the U.S. attacked Iran, it would seal off the strait to wreak havoc in the oil markets. Cosgriff warned that such Iranian action would be considered an act of war, and the U.S. would not allow Iran to hold hostage a third of the world's oil supply. On 8 July, Ali Shirazi, a mid-level clerical aide to Iranian supreme leader Ali Khamenei, was quoted telling the Revolutionary Guards, "The Zionist regime is pressuring White House officials to attack Iran. If they commit such a stupidity, Tel Aviv and U.S. shipping in the Persian Gulf will be Iran's first targets and they will be burned."

In the last week of July, in Operation Brimstone, dozens of U.S., and naval ships from other countries, came to undertake joint exercises for possible military activity in the shallow waters off the coast of Iran. By 11 August, more than 40 U.S. and allied ships were en route to the strait.

#### 2011–12

On 27December, 2011, Iranian vice president Mohammad Reza Rahimi threatened to cut off oil supply from the strait should economic sanctions limit, or cut off, Iranian oil exports. A U.S.Fifth Fleet spokeswoman said the Fleet was "always ready to counter malevolent actions", whilst Admiral Habibollah Sayyari of the Iran Navy claimed cutting off oil shipments would be "easy". Despite an initial 2%rise in oil prices, markets ultimately did not react significantly to Iran's threat, with oil analyst Thorbjoern Bak Jensen concluding "they cannot stop the flow for a longer period due to the amount of U.S.hardware in the area".

On 3January, 2012, Iran threatened to take action if the U.S.Navy moved an aircraft carrier back into the Persian Gulf. Iranian Army chief Ataollah Salehi said the U.S. had moved a carrier out of the Persian Gulf because of Iran's naval exercises, and Iran would take action if the ship returned. "Iran will not repeat its warning... the enemy's carrier has been moved to the Gulf of Oman because of our drill. I recommend and emphasize to the American carrier not to return to the Persian Gulf", he said. 

U.S.Navy spokesman Commander Bill Speaks responded that deployment of U.S.military assets would continue as has been the custom stating: "The U.S.Navy operates under international maritime conventions to maintain a constant state of high vigilance in order to ensure the continued, safe flow of maritime traffic in waterways critical to global commerce." While earlier statements from Iran had little effect on oil markets, coupled with new sanctions, later comments drove crude futures higher, up over4%. Pressure on prices reflected a combination of uncertainty driven further by China's response – reducing oil January 2012 purchases from Iran by50% compared to 2011.

By January 2012, U.S.-led sanctions began to show economic effects, as the Iranian currency lost 12%of its value. Further pressure on Iranian currency was added by French Foreign Minister Alain Juppé who was quoted as calling for more "strict sanctions" and urged EU countries to follow theU.S. in freezing Iranian central bank assets and imposing an embargo on oil exports.

On 9January, 2012, Iranian Defense Minister Ahmad Vahidi denied that Iran had ever claimed it would close the strait, saying that "Iran is the most important provider of security in the Strait... if one threatens the security of the Persian Gulf, then all are threatened." Iran's Foreign Ministry confirmed on 16January it had received a letter from the U.S.; authorities were considering whether to reply, although the contents of the letter were not divulged. The U.S. had previously announced its intention to warn Iran that closing the strait is a "red line" that would provoke an American response. 

General Martin Dempsey, the chairman of the Joint Chiefs of Staff, said the U.S. would "take action and re-open the Strait", which could be accomplished only by military means, including minesweepers, warship escorts and potentially airstrikes. U.S. defense secretary Leon Panetta told troops that the U.S. would not tolerate Iran closing the strait. Nevertheless, Iran continued to discuss the impact of shutting the strait on oil markets, saying any disruption of supply would cause a shock "no country" could manage.

By 23January, a flotilla had been established by countries opposing Iran's threats to close the strait. These ships operated in the Persian Gulf and Arabian Sea off the coast of Iran. The flotilla included three American aircraft carriers, three destroyers, seven British warships, including the destroyer  and four Type23 frigates, and the French frigate *[[French frigate La Motte-Picquet|La Motte-Picquet]]*. On 24January, tensions rose further after the European Union imposed sanctions on Iranian oil. A member of Iran's parliament said, "If any disruption happens regarding the sale of Iranian oil, the Strait... will definitely be closed".

#### 2018 and 2019
In July 2018, Iran again made threats to close the strait, citing looming American sanctions after the U.S. withdrew from the JCPOA deal. In August, Iran test-fired a ballistic missile. According to the officials, the anti-ship Fateh-110 Mod 3 flew over 100 miles on a flight path over the strait to a test range in the Iranian desert. "It was shore-to-shore", said a U.S. official.

On 22 April 2019, the U.S. ended the oil waivers, which had allowed some of Iran's customers to import Iranian oil, without risking financial penalties as part of U.S. economic sanctions. Al Jazeera quoted Major-General Mohammad Bagheri of the Iranian Armed Forces, stating "We are not after closing the Strait of Hormuz but if the hostility of the enemies increases, we will be able to do so... If our oil does not pass, the oil of others shall not pass the Strait of Hormuz either".

#### 2019 attacks on oil tankers
Iran has persistently attacked vessels and seized ships amidst political issues. On 13 June 2019, the oil tankers *Front Altair* and *Kokuka Courageous* were rocked by explosions shortly before dawn; the crew of the latter reported seeing a flying object strike the ship. They were rescued by the destroyer  while the crew of the *Front Altair* were rescued by Iranian ships. U.S. secretary of state Mike Pompeo issued a statement accusing Iran of the attacks, Iran denied this calling it a false-flag attack.

In July 2019, a Stena Bulk Tanker, *Stena Impero*, sailing under a British flag, was boarded and captured by Iranian forces. The spokesman for Iran's Guardian Council, Abbas Ali Kadkhodaei, was quoted as describing the seizure as a "reciprocal action". This was presumed to be in reference to the seizure of an Iranian tanker, *[[Grace 1]]*, bound for Syria in Gibraltar a few days prior.

In 2020, France deployed about 600 troops at sea and in the air under the CTF474 to protect maritime trade, regional business, and to ease local tensions. Since the first week of April 2020, the operation combines the Dutch frigate Ruyter, the French frigate Forbin, and one French airplane ATLANTIC2 (ATL2).

#### 2025

On 14 June, Iran reportedly issued a threat to block the strait in response to Israeli attacks targeting its military and nuclear infrastructure. The *[[Financial Times]]* reported that such action could cause oil prices to surge beyond the recent 7–14% increases, possibly exceeding $100 to $150 per barrel. This would likely fuel global inflation and contribute to an economic downturn. Analysts emphasized the vulnerability of regional exporters, noting that "Saudi Arabia, Kuwait, Iraq and Iran are wholly locked into one tiny passage for exports." The strait handles 18-19 million barrels per day, nearly 20% of global oil consumption, including crude, condensates, and fuel. Analysts have warned that Iran could suffer severe consequences from any attempt to block the strait. "Iran's economy heavily relies on the free passage of goods and vessels through the seaway, as its oil exports are entirely sea-based," analysts from JP Morgan explained. Closing the strait could strain Iran's crucial energy trade with China, its only major oil customer. U.S. Secretary of State Marco Rubio also warned Iran against attempting to shut down the strait, stating that such a move would be "economic suicide" for the Islamic Republic, as the waterway is vital for its exports. On 17 June, two oil tankers collided in the strait, though reports did not suggest that this was a security-related incident. The vessels involved were the *Front Eagle*, carrying crude oil from Iraq to China, and the *Adalynn*, which was unladen and en route to the Suez Canal. Both caught fire on deck, but no oil spill occurred. All crew members aboard the *Adalynn* were safely evacuated by the UAE coast guard.

After the United States strikes on Iranian nuclear sites on 22 June, the Iranian Parliament voted to close the strait. A final decision rests with Iran's Supreme National Security Council. Revolutionary Guards commander Esmaeil Kousari confirmed that shutting the strait would be executed "whenever necessary", to protect national sovereignty and deter further foreign aggression. The potential closure of the strait, through which 20% of the world's oil supply transits, would significantly disrupt global energy markets. Such a move could cause oil prices to increase and risk destabilizing the global economy, given the strait's critical role as a maritime chokepoint for crude oil, liquefied natural gas, and other petroleum products. On 23 June 2025, oil prices were below $70 again (7% lower than on 20 June), indicating that the oil market viewed the U.S. strikes, and Iran's response (the strait remaining open, and 2025 Iranian strikes on Al Udeid Air Base), as inconsequential.

#### 2026

Before the 2026 Israeli–United States strikes on Iran, ship insurance for the strait increased from 0.125% to between 0.2% and 0.4% of the ship insurance value per transit. For very large oil tankers, this is an increase of a quarter of a million dollars. By 9 March, insurance rates were reported to have increased by four to six times over the previous week, and the U.S. government began to help insurers under the Terrorism Risk Insurance Act.

On 28 February 2026, amid the 2026 Iran war and after the assassination of Iranian supreme leader Ali Khamenei, Iran's Revolutionary Guards began issuing  transmissions stating that ship passages through the Strait of Hormuz were "not allowed". Although the closure is not legally binding, military and industry sources say that safety cannot be guaranteed, and many ships stayed in port or turned back, while at least 17 oil tankers continued traveling through the strait.

2 مارچ تي، اسلامي انقلابي گارڊ ڪور (IRGC) سرڪاري طور تي تصديق ڪئي ته هرمز جي گذرگاهه بند ڪئي وئي آهي  ۽ جيڪو به جهاز گذرگاهه ۾ داخل ٿيندو ان کي باهه ڏني ويندي. اهو ايران جي حملي جي ڪيترن ئي رپورٽن کان پوءِ آيو آهي جيڪي هرمز جي آبنائي ۾ گذرندڙ جهازن تي هئا. تنهن هوندي به، ڪجهه جهاز اڃا تائين محفوظ طور تي آبنائي مان گذريا.  ٻئي ڏينهن، صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو ته "آمريڪا جي نيوي "جلد کان جلد" گذرگاهه ذريعي گذرندڙ ٽينڪرن کي بچائڻ لاء حڪمت عملي شروع ڪندي".

12 مارچ تي، هرمز جي گذرگاهه ۾ ٽي ڪارگو جهازن کي نشانو بڻايو ويو. اهو ساڳئي ڏينهن، جڏهن توانائي جي بين الاقوامي ايجنسي (IEA) پاران اعلان ڪيل 400 ملين بيرل تيل جي ڇڏڻ جو اعلان ڪيو ويو، تي ٿيو. اهو پڻ چيو ويو ته هرمز جي گذرگاهه ۾ ايران پاران لڳ ڀڳ هڪ درجن بارودي سرنگون مقرر ڪيون آهن، جنهن سان تيل ۽ ايل اين جي جي برآمدات بند ٿي ويون آهن.

15 مارچ تي، جڏهن ايران اعلان ڪيو ته هنن سامونڊي پاڻي جي رستي تي ڪنٽرول ڪيو آهي، ٽرمپ چيو ته يورپي ۽ ايشيائي قومن جو اتحاد سامونڊي مفادن جي حفاظت لاءِ اتي جنگي جهاز موڪليندو. بهرحال، انهن قومن اهڙي اتحاد کي رد ڪري ڇڏيو ۽ تڪرار جو سفارتي حل ڳولي رهيا آهن. 

ٽرمپ خبردار ڪيو آهي ته جيڪڏهن چين هرمز جي گذرگاهه کي محفوظ بڻائڻ ۾ آمريڪا جي مدد نه ڪندو ته چيني اڳواڻ شي جن پنگ سان رٿيل سربراهي اجلاس خطري ۾ پئجي سگهي ٿو. هي اهم پاڻي جو رستو، جنهن مان عالمي تيل جو 20 سيڪڙو گذري ٿو، آمريڪا، اسرائيل ۽ ايران جي وچ ۾ جاري تڪرار جي ڪري رڪاوٽن کي منهن ڏئي رهيو آهي. ٽرمپ زور ڏنو ته چين، جيڪو پنهنجي توانائي جي درآمد جي 90 سيڪڙو لاءِ آبنائي تي ڀاڙي ٿو،  ان کي محفوظ ڪرڻ لاءِ صرف آمريڪا تي ڇڏڻ بدران، ان کي کليل رکڻ جي ذميواري شيئر ڪرڻ گهرجي.

## ايران جي گذرگاهه بند ڪرڻ جي صلاحيت

ملينيم چئلينج 2002ع هڪ وڏي جنگي مشق هئي، جيڪا سال 2002ع ۾ آمريڪي هٿياربند فوجن پاران ڪئي وئي هئي. ان ۾ هڪ ملڪ (ممڪن طور تي ايران) پاران گذرگاهه کي بند ڪرڻ جي ڪوشش جي نقل ڪئي وئي هئي. مفروضا ۽ نتيجا متنازع هئا. ايران جي نقلي حڪمت عملي مادي طور تي اعليٰ آمريڪي هٿياربند فوجن کي شڪست ڏني.

بين الاقوامي سيڪيورٽي ۾ سال 2008ع جي هڪ مضمون ۾ دعويٰ ڪئي وئي هئي ته ايران هڪ مهيني لاءِ گذرگاهه ۾ ٽرئفڪ کي سيل ڪري سگهي ٿو يا روڪي سگهي ٿو ۽ آمريڪا پاران ان کي ٻيهر کولڻ جي ڪوشش تڪرار کي وڌائڻ جو سبب بڻجندي.  پوء جي شماري ۾، جرنل هڪ جواب شايع ڪيو، جنهن ۾ اهم مفروضن تي سوال اٿاريو ۽ ٻيهر کولڻ لاءِ هڪ تمام مختصر وقت تجويز ڪيو.

وڌيڪ اهو ته گذرگاهه ذريعي تيل جي برآمدات تي ايران جي پنهنجي انحصار ۽ انهي سان گڏ درآمدات، پنهنجي طور تي تيل صاف ڪرڻ جي ناڪامي جي ڪري، ايران پاران گذرگاهه جي بندش ممڪن ناهي. درآمدات ۽ برآمدات لاءِ ايران جو گذرگاهه تي پنهنجو انحصار نه رڳو، اهو اشارو آهي، ته هڪ ڊگهي بندش پر واپار، جيڪو ان مان وهندو آهي، تي ان جي اتحادين جو انحصار پڻ ممڪن ناهي ۽ اهڙي بندش جو امڪان  نه ٿيڻ جو مشورو ڏئي ٿو. هڪ نيوڪلاسيڪل حقيقت پسند تجزيو اسٽريٽ جي حوالي سان ايراني پاليسي کي "ٻٽي منهن" طور بيان ڪري ٿو. غير وجودي خطري واري ماحول ۾ تهران اسٽريٽ کي کليل رکڻ سان سيڪيورٽي فراهم ڪندڙ طور ڪم ڪرڻ جو رجحان رکي ٿو، جڏهن ته وجودي طور تي سمجهيل خطرن جي تحت اهو حساب ڪتاب وارا خطرا کڻندو آهي ۽ آبي رستي کي هڪ وسيع دفاعي هٿيار ۽ برڪمين شپ حڪمت عملي ۾ شامل ڪندو آهي. هي تشريح ايران کي هڪ ردعمل واري اداڪار جي طور تي پيش ڪري ٿو جو رعايتون حاصل ڪرڻ لاءِ هن کي هٿيار طور استعمال ڪري سگهي ٿو ۽ بين الاقوامي برادري طرفان ڊي-اسڪيليٽري قدمن کي متحرڪ ڪري سگهي ٿو. هي نظريا پڻ زور ڏيڻ ٿا ته هرمز جي گذرگاهه جي حوالي سان ايران جي حڪمت عملي پاڻي رستي تي ان جي پنهنجي، اهم ڀائيوارن، مادي حدن ۽ پابندين جي انحصار جي ڪري محدود آهي، جيڪو ان جي آزادي کي گهٽائي ٿو ۽ خطرو کڻڻ ۽ مشورو ڏئي ٿو ته ڪو به ڊگهو بندش ايران ۽ ان جي اتحادين لاءِ خاص طور تي نقصان ڪار هوندو. 

ڊسمبر 2011ع ۾، ايران جي نيوي هرمز سامونڊي گذرگاهه سان گڏ بين الاقوامي پاڻين ۾ ڏهه ڏينهن جي مشق شروع ڪئي. ايراني ريئر ايڊمرل حبيب الله سياري چيو ته گذرگاهه کي مشق دوران بند نه ڪيو ويندو. ايراني فوجون آساني سان اهو ڪم ڪري سگهن ٿيون، پر اهڙو فيصلو سياسي سطح تي ٿيڻ گهرجي.  پينٽاگون جي ترجمان، ڪئپٽن جان ڪربي پاران ڊسمبر 2011ع ۾ حوالو ڏنو ويو جن ۾ چيو ويو هو ته "دنيا جي ان حصي ۾ تڪرار وڌائڻ جون ڪوششون غير مددگار ۽ غير پيداواري آهن. اسان جي طرفان، اسان مطمئن آهيون ته اسان وٽ خطي ۾ ڪافي صلاحيتون آهن ته اسان پنهنجن دوستن ۽ ڀائيوارن ۽ انهي سان گڏ بين الاقوامي برادري سان ڪيل واعدن جو احترام ڪري سگهون". بروڪنگس انسٽيٽيوٽ جي هڪ ماهر، سوزانئ مئلوني چيو ته "اميد اها آهي ته آمريڪي فوج ڪنهن به ايراني خطري کي نسبتاً جلدي حل ڪري سگهي ٿي."

سال 2012ع ۾ آمريڪي جوائنٽ چيفس آف اسٽاف جي چيئرمين، جنرل مارٽن ڊيمپسي چيو هو ته، "ايران صلاحيتن ۾ سيڙپڪاري ڪئي آهي، جيڪي حقيقت ۾ ڪجهه وقت لاءِ هرمز گذرگاهه کي بلاڪ ڪري سگهن ٿيون." هن چيو ته، "اسان صلاحيتن ۾ سيڙپڪاري ڪيا آهيون ته جيئن يقيني بڻايو وڃي ته جيڪڏهن اهو ٿئي ٿو، ته اسان ان کي شڪست ڏئي سگهون ٿا."

مئي 2012ع ۾ سمندري قانون جي ترڪ محقق، نيلوفر اورل جو هڪ مضمون اهو نتيجو ڪڍي ٿو ته، جيڪڏهن ايران ٻيڙين، جهڙوڪ تيل جي ٽينڪرن، جي گذرڻ کي روڪڻ جي پنهنجي منصوبي تي عمل ڪندو، اهو UNCLOS، جيڪو سال 1994ع ۾ لاڳو ٿيو ۽ سال 1958ع جي وڏي سمنڊن تي ڪنوينشن، ٻنهي جي خلاف ورزي ڪئي ويندي ۽ اهو ته گذرڻ جو عمل قانوني طور تي اقتصادي پابنديون لاڳو ڪرڻ سان لاڳاپيل ناهي. مضمون وڌيڪ زور ڏئي ٿو ته هڪ ساحلي رياست "ٽرانزٽ يا غير معطل معصوم گذرڻ" کي صرف تڏهن روڪي سگهي ٿي جڏهن: 

# گذرڻ دوران طاقت جو خطرو يا حقيقي استعمال ٿئي. 
# ڪنهن ٻئي طريقي سان جهاز بين الاقوامي قانون جي اصولن، جيئن گڏيل قومن جي چارٽر ۾ شامل آهن، جي خلاف ورزي ڪري ٿو.

سال 2013ع تائين، UNCLOS معاهدي جي تصديق 63 رياستن، جنهن ۾ گھڻيون نيٽو-بلاڪ ۽ سوويت-بلاڪ جو قومون شامل آهن، پاران ڪئي وئي هئي، سواء اوپيڪ ۽ عرب ليگ جي گهڻن ملڪن، جهڙوڪ شام، مصر، اردن، سعودي عرب ۽ ايران ۽ انهي سان گڏ چين، اتر ڪوريا ۽ ڏکڻ ڪوريا، جنهن پاران تصديق نه ڪئي وئي هئي. فيبروري 2026ع تائين، آمريڪا کانسواءِ، جنهن معاهدي جي تصديق نه ڪئي آهي.  يورپي يونين ۽ سڀني وڏين طاقتن سميت سميت 157 خودمختيار رياستون معاهدي ۾ شامل آهن.

## متبادل رستا

سال 2025ع تائين، روزانو لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 50 لک بيرل تيل جي منتقلي گذرگاهه ذريعي ڪئي ويندي هئي. ساحلي پائپ لائنن جي وڌ ۾ وڌ گنجائش تقريباً 30 لک بيرل آهي. مايع قدرتي گئس (LNG) جي مڪمل طور تي ٻيڙين جي ذريعي، گذرگاهه جي ذريعي ممڪن آهي. 

جون 2012ع ۾، سعودي عرب عراق-سعودي عرب پائپ لائن (IPSA) کي ٻيهر کوليو، جيڪي سال 2001ع ۾ عراق کان بيهر حاصل ڪئي وئي هئي. اها عراق کان سعودي عرب جي ذريعي ڳاڙهي سمنڊ جي بندرگاهه تائين سفر ڪري ٿي. ان جي روزاني گنجائش 16 لک 50 هزار (2,62,000 ڪعبي ميٽر) آهي. 

جولاءِ 2012ع ۾، گڏيل عرب امارات نئين حبشان-فجيره تيل پائپ لائن (ابو ظهبي ۾ حبشان فيلڊ کان اومان جي نار تي فجيره تيل ٽرمينل تائين) کي مؤثر طريقي سان آبنائي هرمز کي نظرانداز ڪندي استعمال ڪرڻ شروع ڪيو. ان جي وڌ ۾ وڌ گنجائش تقريباً 20 لک بيرل (3,20,000 ڪعبي ميٽر) في ڏينهن آهي، جيڪي امارات جي سال 2012ع جي پيداوار جي شرح جي ٽن چوٿين کان وڌيڪ آهي. گڏيل عرب امارات فجيره جي اسٽوريج ۽ آف لوڊنگ جي گنجائش کي پڻ وڌائي رهيو آهي. 

گڏيل عرب امارات فجيره ۾ دنيا جي سڀ کان وڏي خام تيل جي ذخيري جي سهولت ٺاهي رهيو آهي جن ۾ هڪ ڪروڙ 40 لک بيرل (22,00,000 ڪعبي ميٽر) رکڻ جي گنجائش آهي. عالمي تيل ۽ واپاري مرڪز جي طور فجيره جي واڌ کي وڌائڻ لاءِ، حبشان-فجيره رستو امارات جي توانائي جي حفاظت کي محفوظ بڻائي ٿو ۽ ان کي زميني تيل پائپ لائن ٽرانسپورٽ، جيڪو تيل جي ٽرانسپورٽ جو سستو ترين روپ سمجهيو ويندو آهي، هجڻ جو فائدو آهي ۽ انشورنس جي قيمتن کي به گھٽائي ٿو، جئين ته تيل ٽينڪرن کي هاڻي فارس جي نار ۾ داخل نه ٿيڻ جي ضرورت نه پوندي. 

جولاءِ 2012ع جي فارن پاليسي آرٽيڪل ۾، گال لوفٽ ايران ۽ آبنائے هرمز جو مقابلو عثماني سلطنت ۽ داردانيلس سان ڪيو، جيڪو هڪ صدي اڳ روسي اناج جي ترسيل لاءِ هڪ رڪاوٽ هو. هن اشارو ڪيو ته هرمز گذرگاهه ۾ ڇڪتاڻ انهن ماڻهن کي متبادل جهاز راني صلاحيتون ڳولڻ تي مجبور ڪري رهي آهي جيڪا هن وقت فارس جي نار مان ترسيل تي منحصر آهن. هن چيو ته سعودي عرب اومان ۽ يمن تائين نئين پائپ لائنون ٺاهڻ تي غور ڪري رهيو آهي ۽ عراق شايد خام تيل کي ميڊيٽرينين سمنڊ تائين پهچائڻ لاءِ استعمال نه ٿيندڙ عراق-شام پائپ لائن کي بحال ڪري سگهي ٿو. لوفت چيو ته هرمز جي ٽرئفڪ کي گهٽائڻ "مغرب کي پنهنجي موجوده ايران کي ڪنٽرول ڪرڻ جي حڪمت عملي کي وڌائڻ جو هڪ نئون موقعو پيش ڪري ٿو."

## پڻ ڏسو
*  
* ابو موسيٰ ٻيٽ
* بندر لينگه - ايران جي هرمزگان صوبي ۾ شهر 
* عمان جي نار 
* فارس جي نار 
* هرمزگان صوبو - ايران جو صوبو
* هرمزگان جي بادشاهت - فارس جي نار ۾ بادشاهت (11هين صدي کان 1622ع) 
* سائرس اعظم - هخامنشي سلطنت جو باني

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
*  
* 
* 

زمرو:هرمز سامونڊي گذرگاهه
زمرو:سامونڊي گذرگاهون
زمرو:فارس جي نار
زمرو:عمان جي ساحلي جاگرافي
زمرو:ايران جي ساحلي جاگرافي
زمرو:ايران جا پاڻي جا جسم 
زمرو:عمان جا پاڻي جا جسم 
زمرو:گڏيل عرب امارات جا پاڻي جا جسم زمرو:ايران جون سرحدون 
زمرو:عمان جون حدون 
زمرو:گڏيل عرب امارات جون حدون زمرو:عمان جي نار 
زمرو:هرمزگان صوبي جون زميني شڪلون هرمز 
زمرو:فارسي نار جا پاڻي جا جسم هرمز 
هرمز 
هرمز