ديوسائي نيشنل پارڪ

**ديوسائي نيشنل پارڪ** () پاڪستان جو هڪ بلندي وارو الپائن ميدان (پليٽيو) ۽ قومي پارڪ آهي جيڪو گلگت بلتستان جي ضلعي اسڪردو کرمنگ ۽ استور ضلعي جی وچ ۾ واقع آهي. ديوسائي جو ميدان سمنڊ جي سطح کان 4,114 ميٽر (13,497 فوٽ) جي مٿي بلندي تي واقع آهي ۽ دنيا ۾ ٻيو نمبر بلند ترين پليٽيو سمجهيو ويندو آهي. پارڪ 3,000 ڪلوميٽر جی ایراضی تي پکڙيل آهي. نومبر کان مئي تائين، پارڪ جي زمین برف سان ڍڪيل آهي. چشمي ۾ گلن جي پار ۽ ڪيترن ئي قسمن جي تتریون چشمي جي مند ۾ پارڪ کي گلن ۽ تترین جي مختلف قسمن جي هڪ منفرد منظر پيش ڪري ٿو.

سال جي نو مهينن، ديوسائي مڪمل طور تي برف ۾ ڍڪيل آهي. شينه زبان ۾، ديوسائي لفظ جو مطلب آهي ديوي جي زمين، ڇاڪاڻ ته روايت مطابق، اهو اوزياشيا ديوی جو گهر آهي ء ديوسائي سڏبو آهي. جتي بالي ۾ هن کي ڀريل سر سڏيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته هتي موجود ڪيترن ئي گلن جي ڪري گلن جي زمين آهي. اتي دیوسائی تائين پهچڻ لاء ٻه رستا آهن۔ هڪ اسڪردو کان آهي ۽ ٻيو ايورور کان آهي. ترڪي اسڪردو کان 35 ڪلوميٽر آهي ۽ سينٽنيلي ڍنڍ ۽ سينٿري پارڪ تي جيپ پاران ٻه ڪلاڪ وٺندو آهي. ديوسائي صديين ڍنڍ ۽ سينٽنيلي ڳوٺ ذريعي پهچي سگهجي ٿو. صرف 40 منٽن ۾ اسڪردو ٺهرايو ته اسلام آباد مان هڪ روزانو پرواز پر موسم سست ٿئي ٿي، جيڪا جلدي مائل آهي. اهڙيء طرح سياحين عام طور تي سامراجي رستي سان گڏ سکي کي ترجيح ڏيندا آهن. ڪرڪوپور راولپندي کان ايبٽ آباد، مانسھرا، بشام، شيڪس بجيجي هاء وي اسڪاروو ۾ هاء وي سان ملن ٿا. ٿڪل محسوس نه ڪيو هڪ ٻئي رستي تي ديسا تائين پهچڻ لاء، راولپنڊي جي پير واديه ايئر کان آسٽور تائين ڪوچ اچي ٿو. ٻيو 45 ڪلوميٽر بعد، اڪوور اچي رهيو آهي. سفر تقريبا 22 ڪلاڪ لڳندي آهي. ايورور هڪ تاريخي شهر سمنڊ جي سطح کان 3200 ميٽر آهي. ورهاڱي کان اڳ، ڪارواين سرينگر کان گلگت تائين گذري وياهتي هڪ هوٽل پڻ رهائش ۽ هڪ ننڍو بازار آهي جتي بنيادي ضرورتن تي مليل آهن. ھڪ رات جو رھڻ کانپوء، سفر ھڪڙو جپ ۾ ٿيندو جيڪا آسٽور ۾ آسانی سان دستياب آھي. جيڪڏهن جيپ Astor نڪرندي آهي،تنهن کان پوء ساڳئي وقت اتي درياهه جي ديسائي کان هڪ درياهه آهي. هي درياهه پنهنجي رنگ کي مختلف هنڌن ۾ تبديل ڪرڻ لڳي ٿو. پڪي جي ڳوٺ ۾، شفاف چمڪندڙ آهي ۽ ان جي رنگ نيري آهيوڌيڪ اڳتي گار جو ڳوٺ آهي، جنهن مان هڪ روڊ بوبان ڏانهن وڌي ٿو، جيڪو هڪ خوبصورت دريائن جي شهر آهي. ٻن ڪلاڪن جي سفر کان پوء، چلم چاڪي اچي ٿو. اهو هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي ڪي دڪان ۽ هڪ هوٽلگهڻا سپاهي هتي هتي ڏسندا آهن جيئن ڪارگيل جي رستي تي. هڪ ٻيو پندرهن منٽن کان پوء 'هماليه واريو ليوٽ چيڪ پوسٽ' تي پهچي وئي. پوسٽ چيڪ ڪريوپر ڊيسائي ۾ جانورن جي بقا لاء هر شخص 20 رپيا في جي هڪ استعمال لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. ديائي مئي 1993 ع ۾ ڄائو هونیشنل پارڪ جو درجو ڏنو ويو آھي. جنھن جي  رو کان ھتان شڪار تي مڪمل پابندي آھي تا ڪي ھتان وٺڻ واري  جانورون خصوصاً بھوري ریچھ جو تحفظ ڪیو ويو ۔ ان وقت دیوسائي ۾ محض 30 ریچھ موجود ھوا ڪڏھن ھتان جام جي تعداد ۾ ریچھ گھمندق ھئا پر انساني لالچ جي ڪري خوبصورت ۽ پاڪستان جي سب کان وڏو آدم خور جانور ( گوشت ۽ سبزي خور) جو شڪار ڪري معدومیت کان ٻہ چار ڪري ڇڏيا۔ ھي ریچھ سال جا ڇھ مھينا سردین ۾ نومبر کان اپریل غارن ۾ سمنھندو رھندو آھي ان جي دوران ان جي جسم کي چربي وگھري ڪري ان کي توانائي فراھم ڪري ٿي۔ جب برف وگھري ٿي تہ ھي پنھنجي غار مان نڪرندو آھي۔ ریچھ جي علاوا ھتي مارموٽ (خرگوش جي ھڪ نسل) تبتي ڀیریا ،لال لومري، ھمالین آئي بیڪس، اڙیال ۽ برفاني چیتي کان علاوا ھجرتی پرندئ جنھن ۾ گولڊن ایگل، دارھي والا عقاب ۽ فیلڪن قابل ذکر آھي ۔ ان کان علاوا ھتي تقریباً 150 اقسام جي قیمتي ۽ نایاب جري بوٽیان بہ پائيو وڃن ٿيون، جن ۾  محض 10تا15 مقامي ماڻھن مختلف بیماریون جي لاءِ استعمال ڪيو وڃن ٿيو.هن چيڪ پوسٽ کان پوء، ديسا جي حقيقي حسن لاٿو آهي. سرسبز اسٽوپائن ۽ پس منظر ۾، خوبصورت يڪ ۽ ڊگهي وارين ٻڪريون تمام خوبصورت نظر اچن ٿيون. ٿر جي وسيع ميدان تي هڪ نظر مختلف رنگ جا گلا۽ انھن مان گھڻا پنھنجي پيرن تي پوئتي ۽ ھٿن تي بيھي پنھنجي ھٿن تي خوش ٿيا آھن، پر جئين انھن انھن کي پھچي ٿي، اھي پنھنجي بلن ۾ پھچي ويا. ديس چارننڍن برفن جي وڇايل جبلن جي چوڌاري، جڏهن سج انهن تي چمڪندو آهي ته جبل جبل وانگر نظر اچن ٿا، پر اهي ٽڪرين ڪڏهن به ننڍا نه آهن. انهن جي اوچائي سترهن هزار فوٽ آهي.پر 12000 فوٽ جي اوچائي هئي، رڳو رڳو ننڍن ٽڪرن کي محسوس ڪندو آهي. پوري پوري جي ڊيگهه جي ڪري هڪ اهڙو وڻ نه آهي، تنهنڪري پکين کي سندن جستجو زمين تي ٺاهيندا آهن. ڊيسائي جو تمام گهڻي وقت ۾ديسائي جو سڀ کان وڏو نقشو چچچور ڏانهن آهي، جيڪو چچرچ کان نڪري ڏسي، توهان جي وچ ۾ ھڪڙو وڏي ميدان ڏسڻ ۾ ايندي.خوبصورت درياء گذري ٿو، ۽ فيلڊ جي آخر ۾ اهي نعرا بعد سرسبز ۽ برفاني چوڪيون. عاليشان مناظر ۽ فيلڊ جي وسيع، شهري سياحن جي وات سان ڏسي ٿو، اهو منظر جو هڪ ذريعو آهيھڪڙو تحفو آھي اهو پڻ هڪ وڏو ڪيمپ سائيٽ آهيسکاري جي رهائشي هتي وڏي تعداد ۾ فوٽن کي جشن ڪرڻ لاء هتي ايندا. ڍنڍ جو پاڻي لڪير ۽ پردوش آهي، انهي ڪري رنگين پٿر ۽ ٽرندڙ ان جي هيٺان نظر اچي ٿو ۽ هڪ خوبصورت ڏسڻ پيش ڪن ٿا. هانندي جي پاڻي جڏھن ڪنارن سان لڳندا آھن تہ توجلترنگ جي آواز پیدا ڪندا آھن۔ ان آواز ۽ منظر سان سیاح مسحور ٿي وڃي ٿو  ۽ ان جو دل ان منظر کي ڇھڏي ڪري آڳتي وڃڻ کان انڪار ڪري ڇڏي ٿو پر ھو سیاح ھہ نہ جو ڪنھن ھڪ ھنڌ تي رڪي وڃي۔ اسلام آباد کان گلگت وڃڻ واري فلائٽ کان بہ ھي نندي نظر ايندي آھي۔ مسافرن ۽ پائلٽ جي مطابق بعض ذاویون کان ھي نندي پنھنجي شفافیت جي وجا سان بالڪل خالي نظر ايندي آھي۔ شیوسر نندي کان  ٿوري فاصلي تي جیپ ڪارو پاڻي نامي دریا ۾ موجود ڪن۔ دريا ۾ موجود ڪاري پٿھر سان وجي کان ھي دریاڪاري پاڻي سڏيندا آھن۔ ھتان جیپ ۾ موجود ماڻھن دعا ڪندا آھن.نديء کي پار ڪرڻ دوران جپ کي بند نه ڪريو يا اهو پاڻي جي پاڻيء ۾ جيپ کي دٻائڻ جي خيال سان رت جي وڻن ۾ منجمد ڪرڻ شروع ڪيو ويندو. عام طور تي ڪجھه بعد جدوجهد جو ڊرائيور جي مهارت ۽ الله جي جيپ پٿر واري درياء. اسان جي اڳيان منزل وڏو پاڻي ديسائي ۾ سڀ کان وڏي درياء آهي. هي پڻ سندس نالي جو سبب آهي. ديسائي جي هڪ پل پڻ آهي. پل جو لوھ واري تارن ۽ لکين تختن مان بنا آھي. هر سال برفاني دور ۾، پل وري ٻيهر خراب ٿي. جئين ته توهان پل پار ڪري، هڪ بورڊ نظر اچن ٿا - هماليه وائلڊ لائيو پروجيڪٽ. ديائي نيشنل پارڪ جڙيل علائقو ڳاڙھو ٻني هتي گڏوگڏ سندن ڪئمپ جي تحقيق ڪئي پئي وڃي، اسان هتي جهنگلي جيوت جي نمائندن سان گڏ آهيون.۽ اتي جيائي ۾ جهنگلي جيوت بابت خاص طور تي هن کي ڳاڙھو ٻڍو بابت گهڻو ڄاڻ هئي. انهن سياحن جي لاء هتي ۽ انهن سهولتن لاء ٿڌو پاڻي جو هڪ چشمو آهيڇو ته انهن جون سهولتون، گهڻيون ڪئمپنگ ساڳئي جڳهه تي ٿينديون آهن. ديسائي ۾ ڪئمپنگ جي حوالي سان، ذهن ۾ رکون ٿا ته اتي موجود ناهي. کائڻ لاء ٹن پيس وٺو ۽ خام رشنخام ريشنون، ڪاٺيء يا چولڻ سان گڏ پچائڻ لاء ۽ نڪرڻ لاء مضبوط پاڻي ڏيڻ جو تنبو. رات جي روشني لاء اضافي بيٽرين سان لالچ ۽ چمڪيون ڏيو. هتي ڪافي ۾۽ صحتمند مچھر پڻ مليا آهن، تنهنڪري ميڪوٽو اختياري استعمال ڪريو. هتي موسم هتي هڪ چيلين وانگر رنگ بدليندي آهي، اڃان تائين سڀ کان وڌيڪ ٿڌڙو منهن چمڪندڙ ٿيندو، ايندڙ ڏينهن مينهن يا برفاني آهي.ٿي سگهي ٿو. ها، اونهاري ۾ پڻ هتي برف هڻي ٿي. رات جو تمام ٿڌي وقت تي گرم لباس رکندو آهيرات جي وقت ڪڪر کي ڪيمپ ۽ گندي آئي. رات جو منظر تمام خوبصورت آهي ڇو ته آسمان رات تي تارن ۾ گم ٿي ويندو آهي. ڏينهن جي ڏينهن، ڀرسان ڳوٺن جي رڍن کي سندن ٻڪريون ۽ يڪ چڙهي ڏٺو ويو آهيصدين تائين، جڏهن جهلم جو برف ڳاڙهو ٿي، ديوايسائي جي برف سان ڳاڙهو ۽ مظفر آباد هتي پنهنجا مال ۽ نطفن جي ذريعي ڍور آڻيندي. اهڙا ڪيترائي رنگ آهن ۽ اهي ڪيترائي گلن جيڪي توهان اهي سڀ ڏينهن ڏسي سگهو جيڪڏهن توهان شڪار جو شوق آهي ۽ انهن جا گهراڳ به هوندا آهن، انهن لاء گهڻن شين جو شوقين جا موقعا موجود آهن. جيڪڏهن توهان ٻٽا ڏسڻ چاهيندا، هماليه وائلڊ لائف کي هٽائڻ. بس ٻه ڏينهنهتي موجود رهندڙ ڪافي مواد آهي. جيڪڏهن توهان هتي کان جاري آهي، صرف اڌ ڪلاڪ کان پوء، ڀرسان هڪ ڪيمپنگ واري ماڳ هوندي. هتي پڻ جيپ سان گڏ ٻن دريائن کي سختيء سان پار ڪري ٿو. هي رهوڳوٺن ۾ صرف 15 منٽن کان پوء کاڌي لاء ڪئمپ قائم ڪيا ويا آهن ڊيسائي جي آخري ڪنڊ مال مارڪ وٽ ايندا آهن. سياحن ۽ وائلڊ لاء پڻ ڪئمپ پڻ موجود آهيهتي هڪ جيوت لائيٽ چيڪ پوسٽ پڻ آهي. اتان کان، هڪ ذيلي ٽريڪ برج گراٽ ڏانهن وڌي ٿو. برجي لا جي نمايان اها آهي ته هتي ڪرڪوورام سيريز جي ڇهه چوڪن وانگر ڪ-2، براڊڪ پيڪ، گشبرام 1، گشبامم 2، گشبام 4 ۽ مشعل مشغول نظر اچن ٿا.اچو ھڪڙي جڳھ ۾ اھڙيون وڏا عجيب ويٺل دنيا ۾ ڪٿي نھ آھن. هتان کان سفر شروع ٿئي ٿو ۽ هڪ ڪلاڪ جي سفر کان پوء هن ڍنڍ کي پار ڪري.سڪيورو جو شهر اچي ٿو. جتي ڊائري جي اونچائي کان هڪ مسافر پاڻ کي ڌارين اجنبي طور ڏسي رهي آهي، مارڪيٽ جي سڀني سير ۽ زندگي جي حسن کي ڏسي. هن جي بار بار بار ڍنڍ کان وڌي رهي آهي۽ جيڪڏهن هن کي واقعي ڪانه هئي ته هن جي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ ميدانن ۾ ڳاڙھو ڀنڀن، سازش آوماس ۽ خوشبو رنگين گلن جي خوشبو ۾. ڇا هوء واقعي واقعي هئي؟ اهو سڀ ڪجهه خواب آهي.

## حوالا

زمرو:قومي پارڪ
زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:پاڪستان جا قومي پارڪ