ثانوي تعليم

**ثانوي تعليم** (Secondary education) يا **پوسٽ پرائمري تعليم** تعليم جي بين الاقوامي معيار جي درجه بندي (ISCED) جي پيماني تي ٻن مرحلن تي مشتمل هوندي آهي: ليول 2 (*لوئر سيڪنڊري* يا جونيئر سيڪنڊري) جيڪو بنيادي تعليم جو ٻيو ۽ آخري مرحلو آهي، ۽ ليول 3 (*اپر سيڪنڊري* يا سينيئر سيڪنڊري) جيڪو اعليٰ تعليم (Tertiary education) کان اڳ وارو مرحلو آهي. هر ملڪ جو مقصد بنيادي تعليم مهيا ڪرڻ هوندو آهي، پر انهن جا نظام ۽ اصطلاح مختلف ٿي سگهن ٿا. ثانوي تعليم عام طور تي ڇهن سالن جي ابتدائي تعليم کان پوءِ شروع ٿيندي آهي ۽ ان کان پوءِ اعليٰ تعليم، پيشي ورانه تعليم يا ملازمت جو مرحلو اچي ٿو. اڪثر ملڪن ۾ ثانوي تعليم لازمي آهي، گهٽ ۾ گهٽ 16 سالن جي عمر تائين. ٻار عام طور تي 12 سالن جي عمر ۾ لوئر سيڪنڊري مرحلي ۾ داخل ٿيندا آهن.
1989ع کان وٺي، تعليم کي ٻارن جو بنيادي انساني حق تسليم ڪيو ويو آهي؛ ٻارن جي حقن جي ڪنوينشن جي آرٽيڪل 28 ۾ چيو ويو آهي ته ابتدائي تعليم مفت ۽ لازمي هجڻ گهرجي جڏهن ته ثانوي تعليم جا مختلف فارم، بشمول جنرل ۽ پيشي ورانه تعليم، هر ٻار لاءِ دستياب ۽ پهچ ۾ هجڻ گهرجن.
قديم ۽ قرون وسطيٰ جي دور ۾، ثانوي تعليم چرچ پاران صرف اميرن جي پٽن، پادرين ۽ يونيورسٽي جي تياري ڪندڙن لاءِ هئي. ريناسنس ۽ صنعتي انقلاب کان پوءِ، تعليم جو مقصد تبديل ٿيو ۽ رياست چرچ کان تعليم جو ڪنٽرول پنهنجي هٿ ۾ کنيو. 1945ع کان پوءِ ثانوي تعليم جي حقن کي قانوني شڪل ڏني وئي.

## وصف
ثانوي تعليم مان مراد باقاعده تعليم جو اهو مرحلو آهي جيڪو ابتدائي تعليم کان پوءِ ۽ اعليٰ تعليم کان اڳ اچي ٿو. هي عام طور تي 12 کان 18 سالن جي عمر جي شاگردن کي ڏني ويندي آهي. ثانوي تعليم جو مقصد شاگردن کي اهڙي تعليم فراهم ڪرڻ آهي جيڪا کين اعليٰ تعليم يا عملي زندگي (ورڪ فورس) لاءِ تيار ڪري.
1997ع جي ISCED مطابق تعليم جا ست ليول آهن:

#پري پرائمري تعليم (Pre-primary)
#ابتدائي تعليم (Primary education)
#لوئر سيڪنڊري (Lower secondary)
#اپر سيڪنڊري (Upper secondary)

پوسٽ سيڪنڊري نان ٽرشري (Post-secondary non-tertiary)
اعليٰ تعليم جو پهريون مرحلو (First stage of tertiary education)
اعليٰ تعليم جو ٻيو مرحلو (Second stage of tertiary education)
هن نظام ۾، ليول 1 ۽ 2 ملي ڪري **[[بنيادي تعليم]]** بڻائين ٿا.
**لوئر سيڪنڊري تعليم** جي شروعات تڏهن ٿيندي آهي جڏهن شاگرد هڪ واحد ڪلاس ٽيچر (جيڪو سڀ مضمون پڙهائيندو آهي) کان نڪري مختلف مضمونن جي ماهر استادن (Subject specialists) وٽ وڃن ٿا. ان جو مقصد بنيادي تعليم کي مڪمل ڪرڻ ۽ عمر ڀر جي سکيا (Lifelong learning) لاءِ بنياد رکڻ آهي.
**اپر سيڪنڊري تعليم** بنيادي تعليم جي مڪمل ٿيڻ تي شروع ٿئي ٿي. هتي تعليم جو مرڪز شاگردن جي دلچسپي ۽ مستقبل جي رخ مطابق هوندو آهي. هن سطح جي تعليم عام طور تي رضاڪارانه هوندي آهي.

## تاريخ

ثانوي تعليم جي شروعات انهن سماجن ۾ ضروري ٿي وئي جن وٽ ابجد (الف بي) هئي ۽ جيڪي واپار ۾ مشغول هئا. مغربي يورپ ۾، رسمي ثانوي تعليم جا نشان 320 ق.م جي قديم ايٿنز جي تعليمي سڌارن ۾ ملن ٿا. رومي ۽ يوناني اسڪولن ۾ ست آزاد فن (Liberal arts) پڙهايا ويندا هئا: *گرامر، بيان بازي (Rhetoric)، منطق، حساب، جاميٽري، موسيقي* ۽ *فلڪيات*.

قرون وسطيٰ دوران چرچ ثانوي تعليم جو مکيه مرڪز هو. پر 1100ع کان پوءِ شهرن جي واڌ ويجهه سان چرچ کان آزاد 'گرامر اسڪول' قائم ٿيا.

### ريناسنس ۽ ريفارميشن (جاڳرتا ۽ سڌارو)
ريفارميشن جي دور ۾ بائيبل کي مقامي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو، جنهن سان عام ماڻهن ۾ تعليم جو شوق پيدا ٿيو. واپار ۽ نوآبادياتي دور جي ضرورتن مطابق نيويگيشن، ٻولين ۽ انتظامي مهارتن جي گهرج وڌي، جنهن ڪري اسڪولن جي نصاب ۾ تبديلي آئي. ڪومينيس (1592–1670) تعليم جو هڪ نئون ماڊل پيش ڪيو، جيڪو اڄوڪي مغربي اسڪولي نظام (ڪنڊر گارٽن، ايليمينٽري، سيڪنڊري، يونيورسٽي) سان مشابهت رکي ٿو.

### صنعتي انقلاب ۽ عالمي تعليم
18 هين صدي ۾ صنعتي انقلاب جي ڪري تعليم يافته افرادي قوت جي ضرورت پيدا ٿي. فرانس ۾، نيپولين هڪ منظم نظام (Lycee) قائم ڪيو. انگلينڊ ۾ 1870ع جي ايڪٽ ذريعي رياست غريبن جي تعليم جي ذميواري کنيو. 1948ع ۾ انساني حقن جي عالمي پڌرنامي ۾ تعليم کي هر انسان جو حق قرار ڏنو ويو. انگلينڊ ۾ 1972ع ۾ اسڪول ڇڏڻ جي عمر وڌائي 16 سال ڪئي وئي.

## حوالا

زمرو:تعليمي مرحلا