open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هو چي منھ شهر

**هو چي منھ شهر** (انگريزي: Ho Chi Minh City، ويٽنامي: Thành phố Hồ Chí Minh)، تاريخي طور تي ۽ اڃا تائين عام طور تي سائيگون (فرانسيسي: Sài Gòn)  جي نالي سان مشهور آهي، ويتنام جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي جنهن جي آبادي سال 2023ع جي مطابق ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ هئي. شهر جي جاگرافي دريائن ۽ واهن جي ذريعي بيان ڪئي وئي آهي، جن مان سڀ کان وڏو سائيگون درياهه آهي. هڪ ميونسپلٽي جي حيثيت سان، هوچي منھ شهر جي 16 شهري ضلعن، پنج ڳوٺاڻا ضلعن ۽ هڪ ميونسپل شهر (ذيلي شهر) تي مشتمل آهي. ويتنام ۾ سڀ کان وڏي مالي مرڪز جي حيثيت سان، هو چي منھ شهر وٽ ويتنام جي سڀني صوبن ۽ شهر مان سڀ کان وڏي مجموعي علائقائي گهريلو پيداوار آهي، جيڪو ملڪ جي ڪل گهريلو پيداوار جو چوٿون حصو ڏئي ٿي.   هو چي منھ شهر جو ميٽروپوليٽن علائقو ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن جي تنظيم، آسيان (ASEAN) جي 5هين وڏي معيشت آهي، جيڪو آسيان ملڪن جي راڄڌانين کان ٻاهر سڀ کان وڏي پڻ آهي.

اهو علائقو شروعاتي طور تي ڪمبوڊين رياستن جو حصو هو جيستائين اهو 1698ع ۾ ويٽنامي نگوئين لارڊز جي رياست جو حصو نه بڻيو، ڇاڪاڻ ته ڊاِ ويٽ جي نام تيئن جي توسيع پسند پاليسي هئي. اهو نگوئين بادشاهن جي آخر ۾ نگوئين خاندان جي ٺهڻ کان اڳ جو گاديءَ جو هنڌ هو. سائيگون جي قلعي جي زوال کان پوءِ، اهو سال 1862ع کان 1949 تائين فرانسيسي ڪوچينچينا جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو. اهو 1887ع کان 1902ع تائين فرانسيسي انڊوچائنا ۽ ٻيهر 1945ع کان 1954ع ۾ ان جي خاتمي تائين جو گاديءَ جو هنڌ پڻ رهيو. فرانس پاران ويتنام جي آزادي ۽ اتحاد کي تسليم ڪرڻ کان پوءِ، اهو 1949ع کان 1955ع تائين ويتنام رياست جو گاديءَ جو هنڌ رهيو. سال 1954ع جي ورهاڱي کان پوءِ، اهو ڏکڻ ويتنام جو گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو جيستائين ان تي اتر ويتنام قبضو نه ڪيو.  1976ع ۾ هڪ متحد ڪميونسٽ رياست ٺاهي وئي ۽ شهر جو نالو انهن جي اڳوڻي اڳواڻ هو چي منھ جي نالي تي رکيو. 1990 جي ڏهاڪي جي شروعات ۾، شهر ۾ تيزي سان واڌ ۽ جديديت آئي، جنهن ويٽنام جي جنگ کان پوءِ جي معاشي بحالي ۾ حصو ورتو ۽ ان جي بين الاقوامي واپاري مرڪز جي حيثيت کي بحال ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. 

هو چي من شهر جي هڪ ڊگهي روايت آهي ته اهو ڏکڻ ويٽنام ۾ خاص طور تي ۽ عام طور تي ويٽنام ۾ معيشت، تفريح ۽ تعليم جي مرڪزن مان هڪ آهي. اهڙي طرح، شهر ويٽنام ۾ سڀ کان مصروف بين الاقوامي ٽرانسپورٽ مرڪز پڻ آهي، ڇاڪاڻ ته ٽين سن نٿ انٽرنيشنل ايئرپورٽ ويٽنام ۾ تقريبن اڌ بين الاقوامي آمدن جو حساب رکي ٿو ۽ شهر جي بندرگاهه ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ مصروف ترين ڪنٽينر بندرگاهن مان هڪ آهي. هو چي منھ شهر پڻ هڪ سياحتي ڪشش جو ماڳ آهي. شهر جي ڪجهه جنگي ۽ تاريخي نشانن ۾ آزادي محل، لينڊ مارڪ 81 (ويتنام ۾ سڀ کان وڏي عمارت)، جنگ جي باقيات ميوزيم ۽ بنھ ٿانھ مارڪيٽ شامل آهن. شهر پنهنجي تنگ گهٽين ۽ رات جي زندگي جي لاءِ پڻ مشهور آهي. هن وقت، هو چي منھ شهر سمنڊ جي سطح ۾ واڌ ۽ ٻوڏ جي وڌندڙ خطرن سان گڏوگڏ عوامي انفراسٽرڪچر تي سخت دٻاءُ کي منهن ڏئي رهيو آهي. 

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## انتظام
## آباديات
## بنيادي ڍانچو
## ٽرانسپورٽ
## معيشت
## صحت جي سار سنڀال
## تعليم
## سياحت
## ثقافت

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Official website  (archived 18 February 2010)
*Ho Chi Minh City People's Council (archived 26 October 2015)
*

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:ويٽنام
زمرو:ويٽنام ۾ شهر
نائيجر رياست

**نائيجر رياست** (Niger State)، نائيجيريا جي وچ اوڀر واري علائقي جي هڪ رياست آهي. رياست جي سرحدون اوڀر ۾ ڪدونا رياست ۽ وفاقي راڄڌاني واري علائقي، اتر ۾ ڪيبي ۽ زمفارا رياستن ۽ ۽ ڏکڻ ۾ ڪوگي ۽ ڪوارا رياستن سان ملڻ ٿيون، جڏهن تہ رياست جي اولهندي سرحد نائيجيريا-بينن بين الاقوامي سرحد جو حصو آهي. ايراضي جي لحاظ کان اها نائيجيريا جي سڀ کان وڏي رياست آهي. رياست جو گاديءَ جو هنڌ مينا شھر آهي ۽ رياست 25 مقامي حڪومتي علائقن ۾ ورهايل آهي. ٻين وڏن شهرن ۾ بيدا، ڪونٽاگورا ۽ سوليجا شامل آهن. 

نائيجيريا جي 36 رياستن مان، نائيجر يارهين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست آهي جنهن جي آبادي سال 2020ع تائين تقريبن 67 لک هئي. جاگرافيائي طور تي، رياست اوڀر ۾ اولهه سوڊاني سوانا ۽ باقي رياست ۾ گني ٻيلا-سوانا موزائيڪ ايڪو ريجن جي وچ ۾ ورهايل آهي. ڪينجي ڍنڍ ۽ نائجر درياهه ۽ ڪدونا درياءَ رياست جا اهم پاڻي جا ذخيرا آهن، جن ۾ نائجر درياهه ڪينجي ڍنڍ کان رياست جي اولهه واري حصي مان وهندو آهي ۽ ڪوارا رياست سان سرحد ٺاهيندو آهي. نائجر رياست ڪينجي ڊيم، جيبا ڊيم ۽ شيرورو ڊيم جو گهر پڻ آهي، جيڪي هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور جا اهم ذريعا آهن. اتي ڪينجي نيشنل پارڪ پڻ واقع آهي، جيڪو نائيجيريا جو سڀ کان وڏو نيشنل پارڪ آهي، جنهن ۾ ڪينجي ڍنڍ، بورگو گيم رزرو ۽ زگورما گيم رزرو شامل آهن.

نائيجر رياست نسلي طور تي متنوع آهي، جنهن ۾ آڊارا، فولاني، گباگي، هائوسا، هون-ساري، ڪمباري، ڪموڪو، ڪورو گنگاوا، نوپي ۽ ٻيا نسلي گروهه شامل آهن. اسلام ۽ عيسائيت سڀ کان وڏا مذهب آهن ۽ روايتي آفريڪي مذهبن جي پيروي ڪندڙن جي اقليت آهي.

تاريخي طور تي، جديد نائيجر رياست جا ڪجهه حصا طاقتور رياستن جا مرڪز هئا، جن ۾ نوپي بادشاهت، گباگي ۽ هائوسا بڪوائي رياستون شامل آهن. اڻويهين صديءَ جي شروعات ۾، رياست جا ڪجهه حصا فولاني جهاد کان پوءِ سوڪوٽو خلافت ۾ شامل ڪيا ويا. 1900ع جي شروعات ۾ برطانوي نوآبادياتي قبضي کانپوء علائقو اتر نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽريٽ جو حصو بڻجي ويو. سال 1960ع ۾ نائيجيريا جي آزادي تي، رياست شروعاتي طور تي 1967ع تائين اتر علائقي جو حصو هئي ۽ پوء اتر-اولهه رياست جو حصو بڻجي ئي. 1976ع ۾، نائيجر رياست کي اتر-اولهه رياست جي ٽٽڻ کان پوءِ هڪ الڳ رياست طور بڻايو ويو ۽ 1990ع جي ڏهاڪي ۾، نائيجر رياست ڪوارا رياست کان بورگو علائقو حاصل ڪيو.

معاشي طور تي، نائيجر رياست وڏي پيماني تي زراعت سان گڏ چوپائي مال جي فارمنگ ۽ رڍن جي چاڙهڻ تي انحصار ڪندي آهي. رياست پنهنجي پن بجلي هائيڊرو پيدا ڪرڻ واري ڊيمن جي ڪري نائيجيريا جي توانائي جي شعبي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. نائيجر رياست جي جي ڊي پي ملڪ ۾ ڏهين نمبر تي آهي، پر انساني ترقي جي اشاريي جي درجه بندي گهٽ آهي. 

## تاريخ

## جاگرافي
## حڪومت
## آباديات
## ٻوليون
## قدرتي وسيلا
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## گيلري

File:State secretariat Minna DJI 0957.jpg|نائيجر رياست جو سيڪريٽريٽ 
File:Mobil Roundabout Minna.jpg|موبل جنڪشن 
File:Drone shot of Bahago roundabout Minna.jpg|بهاگو چورنگي 
File:St. Michaels Catholic Church Minna.jpg|سينٽ مائيڪل ڪيٿولڪ چرچ، منا شهر 
File:City gate 6 Minna DJI 0944.jpg|منا شهر ۾ ڀلي ڪري آيا (داخلو)
File:Inland valley rice production near Bida, Niger State, Nigeria - panoramio (1).jpg|بيدا شهر جي ويجهي چانور جي پيداوار واري وادي


## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Official portal
* News on Niger State

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
ڪوارا رياست

**ڪوارا** (انگريزي: Kwara State؛ يوروبا: Ìpínlẹ̀ Kwárà، اپنلي ڪوارا) نائيجيريا جي اولهه واري هڪ رياست آهي. هن رياست جي حدون اوڀر ۾ ڪوگي رياست، اتر ۾ نائيجر رياست ۽ ڏکڻ ۾ اڪيتي، اوسن ۽ اويو رياستن سان ملڻ ٿيون. اولهه ۾ هن جي سرحد نائيجيريا ۽ بينن جي بين الاقوامي سرحد جو حصو آهي.   رياست جي راڄڌاني الورن شهر آهي. رياست 16 مقامي حڪومتي علائقن ۾ ورهايل آهي.

نائيجيريا جي 36 رياستن مان، ڪوارا ايراضيءَ ۾ نائين نمبر تي آهي پر سال 2016ع تائين لڳ ڀڳ 32 لک آبادي سان گڏ ڇهين نمبر تي گهٽ آبادي واري رياست آهي. جاگرافيائي طور تي، ڪوارا اوڀر ۾ اولهه سوڊاني سوانا ۽ رياست جي باقي حصي ۾ گني ٻيلا-سوانا موزائيڪ ايڪو ريجن جي وچ ۾ ورهايل آهي. اهم جاگرافيائي خاصيتن ۾ درياءَ شامل آهن جن ۾ نائجر درياهه اتر سرحد سان گڏ جيبا ڍنڍ ۾ وهندو آهي ان کان اڳ جو سرحد طور جاري رهي ٿو جڏهن ته اوون، آسا، الوڪو ۽ اويون نديون اندروني حصي مان وهنديون آهن. رياست جي اتر اولهه ۾ ڪينجي نيشنل پارڪ جو بورگو سيڪشن آهي، هڪ وڏو قومي پارڪ جنهن ۾ سائو ٻگھا، هپو، آفريقي هاٿي، زيتوني لنگور ۽ ڇه سڳا ھرڻ سان گڏ ڌرتيء تي ڪجهه آخري بچيل اولهه آفريقي شينهن جي آبادي شامل آهي. ڏور ڏکڻ اولهه ۾، اولڊ اويو نيشنل پارڪ جي هڪ ننڍڙي حصي ۾ تاج واري عقاب، جهنگي چيل، جهنگي ڀينس،  ڀولڙن ۽ ڪوب هرڻ جي آبادي آهي. 

ڪوارا رياست ۾ مختلف نسلي گروهن جي آبادي ڪيترن ئي سالن کان رهي آهي، خاص طور تي اڪثريت يوروبا ماڻهو جيڪي سڄي رياست ۾ رهن ٿا. اتر اوڀر ۾ نوپي ماڻهن جي وڏي اقليت، اولهه ۾ باریبا (باٽونو) ۽ بوسا (بوڪوبارو) ماڻهو ۽ ايلورن ۾ فولاني ماڻهو، جيڪا خانه بدوش چرواهن جي طور تي رياست مان گذرندا آهن.

نوآباديات جي دور کان اڳ، علائقي جي اڪثريت جيڪي هاڻي ڪوارا رياست آهي اويو سلطنت جو حصو هو، بورگو بادشاهتن ۾ اولهائين حصن جو حصو باریبا، بوڪو ۽ بيسا ماڻهن ۽ نوپي بادشاهت (1531-1835) جي آبادي سان گڏ هو. سال 1800ع جي وچ ۾، فولا جهادي تحريڪ ڪوارا رياست جي ڪجهه حصي تي قبضو ڪيو جيڪو هاڻي آهي ۽ ان کي سوڪوٽو خلافت جي گوانڊو امارت ۾ شامل ڪيو. 1890ع ۽ 1900ع جي ڏهاڪي ۾، برطانوي نوآبادياتي فوجون علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ان کي اتر نائيجيريا پروٽيڪٽريٽ ۾ شامل ڪيو. اتر نائيجيريا پروٽيڪٽريٽ پوء 1914ع ۾ برطانوي نائيجيريا ۾ ضم ٿي ويو، جيڪا اڳ جو 1960ع ۾ آزاد نائيجيريا جو حصو بڻجي ويو. اصل ۾، موجود ڪوارا رياست 1967ع تائين آزادي کان پوءِ واري اترين علائقي جو حصو هئي، جڏهن اهو علائقو ورهايو ويو ۽ علائقو اولهه مرڪزي رياست بڻجي ويو. 1976ع ۾ رياست جو نالو ڪوارا رياست رکيو ويو ۽ سال 1990ع جي ڏهاڪي م ان جي ڏکڻ اوڀر کي ڪوگي رياست جو حصو بڻائڻ لاءِ ورهايو ويو ۽ ان جي اتر اولهه بورگو ڊويزن کي نائيجر رياست جي بورگو ڊويزن ۾ شامل ڪيو ويو.

معاشي طور تي، ڪوارا رياست گهڻو ڪري زراعت، خاص طور تي ڪافي، ڪپهه، مونگ پھلي، ڪوڪو، پام (تيل جي کجي) ۽ ڪولا نٽ فصلن تي ٻڌل آهي. معيشت جي ٻيئن اهم شعبن ۾ ملازمتون خاص طور تي ايلورين شهر ۾ ۽ ڍورن، ٻڪرين ۽ رڍن جي چرپر ۽ پالڻ آهن. ڪوارا رياست ۾ اعليٰ تعليم جا ڪيترائي ادارا موجود آهن ۽ رياست ملڪ ۾ گڏيل طور تي  انساني ترقي جي اشاريه تي ويهون نمبر تي آهي.  

## تاريخ
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
??????? ??? ??? 2021

The **2021 Pakistan Super League** (also known as **PSL 6** or for sponsorship reasons **HBL PSL 2021**) was the sixth season of the Pakistan Super League, a franchise Twenty20 cricket league established by the Pakistan Cricket Board (PCB) in 2015. It was initially scheduled to be the second season held entirely in Pakistan in February and March 2021, after the previous seasons were held elsewhere due to the security situation there.

On 4&nbsp;March 2021, the PCB suspended the tournament with 14 of the scheduled 30 group matches having been played after multiple cases of COVID-19 were recorded. In March, the PCB proposed to reschedule the remaining fixtures for June 2021 with all matches to be held in Karachi, however, on 4&nbsp;May, all the teams asked the PCB to move to the United Arab Emirates (UAE) because of a surge in COVID-19 cases in Pakistan.

On 20&nbsp;May 2021, approval was granted to play the remaining matches of the PSL 6 in Abu Dhabi and the tournament restarted on 9&nbsp;June. On 24 June 2021, Multan Sultans beat Peshawar Zalmi in the final, by 47 runs to win their first title.

## League stage

## Fixtures
The PCB confirmed the fixtures for the tournament on 8 January 2021. The tournament was initially scheduled to take place in February and March.

## Playoffs
اونڊو رياست

**اونڊو رياست** (يوروبا: Ìpínlẹ̀ Oǹdó، اپنلي اونڊو) ڏکڻ اولهه نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي. اها 3 فيبروري 1976ع تي اڳوڻي اولهائين رياست مان ٺاهي وئي هئي. اونڊو رياست جي حدون اتر ۾ ايڪيٽي رياست، اتر اوڀر ۾ ڪوگي رياست سان 45 ڪلوميٽر، اوڀر ۾ ايڊو رياست، ڏکڻ اوڀر ۾ ڊيلٽا رياست سان 36 ڪلوميٽر، ڏکڻ اولهه ۾ اوگن رياست سان 179 ڪلوميٽر، اتر اولهه ۾ اوسون رياست سان 77 ڪلوميٽر ۽ ڏکڻ ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ سان ملڻ ٿيون. رياست جو گاديءَ جو هنڌ اڪيور شهر آهي، جيڪو قديم اڪيور بادشاهت جو اڳوڻو گاديءَ جو هنڌ هو. رياست ۾ بينن جي بائيٽ جي ويجهو مينگرو-دلدلي ٻيلو شامل آهي. 

"سن شائن اسٽيٽ" جي نالي سان مشهور، **اونڊو رياست** ملڪ جي 18هين سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست، ۽ زمين جي لحاظ کان 25 هين وڏي رياست آهي. رياست ۾ گهڻو ڪري يوروبا نسل آباد آهي،  ۽ عام ڳالهه ٻولهه طور يوروبا ٻولي ڳالهائي ويندي آهي.  ڪوڪو ٻج جي پيداوار، زراعت، اسفالٽ کاڻ کني ۽ رياست جي وسيع ساحلي پٽي سان لاڳاپيل سرگرميون پڻ معيشت جو حصو آهن. اهو ايڊانري انسيلبرگ ٽڪرين جو گھر آهي، جيڪيون نائيجيريا جي اولهه واري اڌ ۾ سڀ کان اچو، 1000 ميٽر کان وڌيڪ اچو، جاگرافيائي نقطو آهي.
## تاريخ
## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
اينوگو رياست

**اينوگو** (اِگبو: Ọ̀hà Enugu، اورا اينوگو) جنهن کي اِگبو مقامي پاران لفظي طور تي "اينوگوو" (Enụgwụ) طور تلفظ ڪيو ويندو آهي، نائيجيريا جي ڏکڻ-اوڀر جيوپولٽيڪل زون ۾ هڪ رياست آهي، جنهن جي سرحد اتر ۾ بينو ۽ ڪوگي رياستن، اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ ايبونئي رياست، ڏکڻ ۾ ابيا رياست ۽ اولهه ۾ انامبرا رياست سان آهي. رياست پنهنجو نالو پنهنجي گاديءَ واري هنڌ ۽ سڀ کان وڏي شهر، اينوگو تان ورتو آهي. شهر 1917ع ۾ ٽائون شپ جو درجو حاصل ڪيو ۽ ان کي اينوگو-نگوو سڏيو ويو. ٻين مقامي برادرين جي ملڪيت وارن علائقن ڏانهن تيزيءَ سان واڌ جي ڪري، ان جو نالو 1928ع ۾ اينوگو رکيو ويو.
## تاريخ
## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
اوشن رياست

**اوشن رياست** (يوروبا: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun، اپنلي اوشن)، ڏکڻ اولهه نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي. رياست اوڀر ۾ ايڪيٽي رياست سان 84 ڪلوميٽر ۽ اونڊو رياست سان 78 ڪلوميٽر تائين، اتر ۾ ڪوارا رياست سان 73 ڪلوميٽر تائين، ڏکڻ ۾ اوگن رياست سان 84 ڪلوميٽر تائين  ۽ اولهه ۾ اويو رياست سان، گهڻو ڪري اوشن درياءَ جي پار، ڳنڍيل آهي. رياست جو نالو اوشن درياءَ، هڪ اهم درياهه جيڪو رياست مان وهندو آهي، جي نالي تي رکيو ويو آهي. رياست 27 آگسٽ 1991ع تي اويو رياست جي ڏکڻ اوڀر کان ٺهي هئي ۽ ان جو گاديءَ جو هنڌ اوسوگبو شهر آهي.

## تاريخ
## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
اوگون رياست

**اوگون** (Ogun State) ڏکڻ اولهه نائيجيريا جي هڪ رياست آهي. رياست جي حدون ڏکڻ ۾ لاگوس رياست ۽ بينن جي بائٽ، اوڀر ۾ اونڊو رياست ۽ اتر ۾ اويو ۽ اوسن رياستن سان ملڻ ٿيون. جڏهن ته اولهه واري حد نائيجيريا ۽ بينن جي بين الاقوامي سرحد جو حصو آهي. راڄڌاني ۽ سڀ کان وڏو شهر ابيئوڪوتا آهي. رياست 20 مقامي حڪومتي علائقن ۾ ورهايل آهي.

**Ogun State** is a state in southwestern Nigeria. It is bordered to the south by Lagos State and the Bight of Benin, to the east by Ondo State, and to the north by Oyo and Osun states while its western border forms part of the national border with the Republic of Benin. The capital and largest city is Abeokuta, and the state is divided into 20 local government areas.

Of the 36 states, Ogun is the 24th largest in area but among the top fifteen most populous, with an estimated population of about 6.4 million as of 2020. Geographically, the state lies primarily in the tropical Nigerian lowland forests ecoregion, although parts of the state's north transition into the Guinean forest–savanna mosaic and some of the coastal south reach the Central African mangrove ecoregion. The Ogun and Yewa rivers are the state’s major waterways while the Omo Forest Reserve in the southeastern part of the state is one of the most important conservation areas in the country — home to a variety of bird species along with some of Nigeria's last remaining Nigeria-Cameroon chimpanzee and African forest elephant populations.

Demographically, the Yoruba people are the largest ethnic group in the state — particularly the Awori, Egba, Ijebu, and Yewa subgroups. Additionally, there are ethnic minorities of non-indigene groups in urban areas and indigenous Egun people along the border with Benin. In terms of religion, the majority of the state's population are Christian with a significant Muslim minority.

Historically, parts of modern Ogun State were included in several kingdoms, including the Benin, Ijebu, and Oyo states. In the late nineteenth century, British expeditions took control of the area and Abeokuta became a major center of missionary activity and education. During the early colonial period, the area was part of the Southern Nigeria Protectorate, which later merged into colonial Nigeria. After independence in 1960, the region was part of the Western Region until the creation of Ogun State in 1976 from the old Western State.

Economically, Ogun State is a major industrial hub with a growing base of factories and companies, especially along the Lagos–Ibadan Expressway corridor. Agriculture remains vital in rural areas, with key crops including cassava, cocoa, and maize along with the indigenous Ofada rice. The state is also known for its cultural heritage, crafts, and textile traditions along with the arts. Ogun ranks in the mid-range in Human Development Index and has the eighth highest GDP in the country.

**اوگون** (Ogun State) ڏکڻ اولهه نائيجيريا جي هڪ رياست آهي. رياست جي حدون لاگوس رياست، بينن جي بائيٽ ۽ اوسن رياست سان ملڻ ٿيون.

## تاريخ
## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
ايمو رياست

**ايمو رياست** (اِگبو: Ora Imo) نائيجيريا جي ڏکڻ-اوڀر واري جيو پوليٽيڪل علائقي ۾ هڪ رياست آهي. رياست جي حدون اتر ۾ انامبرا رياست، ڏکڻ ۽ اولهه ۾ ريورز رياست ۽ اوڀر ۾ ابيا رياست سان ملڻ ٿيون. هن جو نالو ايمو ندي مٿان رکيو ويو آهي، جيڪا رياست جي اوڀر واري حد سان لڳ وهي ٿي. رياست جي راڄڌاني اوويري شهر آهي.

**Imo** () is a state in the South-East geopolitical zone of Nigeria, bordered to the north by Anambra State, Rivers State to the west and south, and Abia State to the east. It takes its name from the Imo River which flows along the state's eastern border. The state capital is Owerri and the State's slogan is the "Eastern Heartland."

Of the 36 States in Nigeria, Imo is the third smallest in area but is fourteenth most populous with an estimated population of over 5.4 million as of 2022. Geographically, the state is divided between the Niger Delta swamp forests in the far east and the drier Cross–Niger transition forests in the rest of the state. Other key geographical features are the state's rivers and lakes with the Awbana, Imo, Orashi, and Otamiri rivers along with the Oguta Lake in western Imo State.

The Imo state economy is highly dependent on agricultural production, especially the production of palm oil, which a majority of citizens rely on for cooking. A key minor industry is the extraction of crude oil and natural gas, especially in Imo's north and west.

Imo State currently has the third highest Human Development Index out of all states in Nigeria, and consistently ranks as a top performing state in literacy and educational attainment.

**ايمو رياست** (اِگبو: Ora Imo) نائيجيريا جي ڏکڻ-اوڀر واري جيو پوليٽيڪل علائقي ۾ هڪ رياست آهي. رياست جي حدون زمفارا، ابيا ۽ ريورز رياستن سان ملڻ ٿيون. اوڀر واري حد تي ايمو ندي وهي ٿي.

## تاريخ
## حوالا

زمرو:نائيجيريا جي رياستون
نظرياتي ڪيميا

**نظرياتي ڪيميا** (Theoretical Chemistry) علم ڪيميا جي اها شاخ آهي جيڪا نظرياتي عموميت کي اڳ وڌائي ٿي، جيڪيون جديد علم ڪيميا جي نظرياتي هٿيارن جو حصو آهن: مثال طور، ڪيميائي بانڊنگ، ڪيميائي رد عمل، ويلنس، امڪاني توانائي جي مٿاڇري، ماليڪيولر مدار، مدارن جا باهمي عمل ۽ ماليڪيول کي فعال ڪرڻ جا تصور.
زمرو:ڪيميا
علم ڪيميا جو خاڪو

هيٺ ڏنل خاڪو علم ڪيميا جي هڪ جائزي ۽ موضوعي رهنمائي طور ڪم ڪري ٿو:

**[[علم ڪيميا]]** (Chemistry) ايٽمي مادن (مادا جيڪا ڪيميائي عنصرن تي مشتمل هوندا آهن) جي سائنس آهي، خاص طور تي انهن جي ڪيميائي ردعمل جي سائنس آهي، پر مادن جي خاصيتن، جوڙجڪ، بناوٽن، روين ۽ تبديليون جيڪا هنن جي ڪيميائي رد عمل سان لاڳاپيل آهن، پڻ هن ۾ شامل آهن. علم ڪيميا جو تعلق مرڪزي طور تي ايٽمن ۽ ٻين ايٽمن سان انهن جي باهمي عمل ۽ خاص طور تي ڪيميائي بانڊن جي خاصيتن سان آهي.

## خلاصو

## شاخون
## تاريخ
## ڪيميڪلز

## ايٽمي نظريو
## حرارتي ڪيميا

## ڪيميائي ادب
## فهرستون
## پڻ ڏسو
## ٻاهرين لنڪس

## حوالا

زمرو:سائنس جا خاڪا
زمرو:ڪيميا
ايليومينيم

**ايليومينيم** (Aluminium) هڪ ڪيميائي تت آهي. هن جي علامت "Al" ۽ ايٽمي نمبر "13"  هوندو آهي. ان جي گھاٽائي ٻين عام ڌاتو جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهي، اسٽيل جي لڳ ڀڳ ٽيون حصو. ايلومينيم کي آڪسيجن سان تمام گهڻو لاڳاپو آهي، هوا جي سامهون اچڻ تي مٿاڇري تي آڪسائيڊ (Al2O3) جي هڪ حفاظتي پرت ٺاهيندي آهي. اهو ڏسڻ ۾ چانديءَ وانگر نظر اچي ٿو، ان جي رنگ ۽ روشني کي ظاهر ڪرڻ جي وڏي صلاحيت ۾. اهو نرم، غير مقناطيسي، ۽ نرم آهي. ان ۾ 27Al، هڪ مستحڪم آئسوٽوپ آهي،  جيڪو تمام گهڻو آهي، ايلومينيم کي ڪائنات ۾ 12 هون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي عنصر بڻائي ٿو. 26Al جي ريڊيو ايڪٽيويٽي ان کي ريڊيوميٽرڪ ڊيٽنگ ۾ استعمال ڪرڻ جو سبب بڻائي ٿي.

ڪيميائي طور تي، ايلومينيم بورون گروپ ۾ هڪ ٻاهرين منتقلي ڌاتو (Outer Transition Element) آهي؛ جيئن گروپ لاءِ عام آهي، ايلومينيم بنيادي طور تي +3 آڪسائيڊيشن حالت ۾ مرکبات ٺاهيندو آهي. ايلومينيم ڪيشن Al3+ ننڍو ۽ تمام گهڻو چارج ٿيل آهي؛ جيئن ته، ان ۾ وڌيڪ پولرائيزنگ پاور آهي ۽ ايلومينيم پاران ٺاهيل بانڊن ۾ وڌيڪ ڪوويلنٽ (Covalent)  ڪردار آهي. آڪسيجن لاءِ ايلومينيم جو مضبوط لاڳاپو فطرت ۾ ان جي آڪسائيڊ جي عام موجودگي ڏانهن وٺي ٿو. ايلومينيم زمين تي بنيادي طور تي ڪرسٽ ۾ پٿرن ۾ ملي ٿو، جتي اهو آڪسيجن ۽ سلڪون کان پوءِ، ٽيون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو عنصر آهي. اهو صنعتي طور تي باڪسائيٽ، هڪ تلچھٽ وارو پٿر جيڪو ايلومينيم معدنيات سان مالا مال آهي جي کان کني ذريعي حاصل ڪيو ويندو آهي.

ايلومينيم جي دريافت جو اعلان 1825 ۾ ڊينش فزڪسسٽ هانس ڪرسچن آرسٽيڊ پاران ڪيو ويو هو. ايلومينيم جي پهرين صنعتي پيداوار 1856 ۾ فرانسيسي ڪيمسٽ هينري ايٽين سينٽ-ڪليئر ڊيويل پاران شروع ڪئي وئي هئي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:بورون گروپ
آيوڊين

**آيوڊين** (Iodine) هڪ ڪيميائي تت آهي جن جي علامت "I" ۽ ايٽمي نمبر "53" آهي. اها مستحڪم حالت ۾ هيلوجنز مان سڀ کان ڳرو تت آهي، اهو معياري حالتن ۾ هڪ نيم چمڪندڙ، غير ڌاتو ٺوس جي طور تي موجود هوندو آهي جيڪو °114 سينٽي گريڊ (°237 فارنهائيٽ) تي هڪ واڱڻائي مائع ٺاهي ٿو ۽ °184 سينٽي گريڊ (°363 فارنهائيٽ) تي هڪ واڱڻائي گئس ۾ اُبلندو آهي. هي تت سال 1811ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان برنارڊ ڪورٽوئس پاران دريافت ڪيو ويو هو ۽ ٻن سالن بعد جوزف لوئس گي-لوساڪ پاران قديم يوناني لفظ "آيوڊس"  (Ιώδης)، جنهن جي معنيٰ "واڱڻائي" آهي، سان هن جو نالو رکيو ويو. 

آئيوڊين ڪيترن ئي آڪسائيڊيشن حالتن ۾ ٿئي ٿو، جن ۾ آئيوڊين آئن(I−)، آئيوڊيٽ آئن (IO-3) ۽ مختلف پيريوڊيٽ اين آئن شامل آهن. سڀ کان ڳري ضروري معدني غذائيت جي طور تي، آئيوڊين ٿائرائيڊ هارمونز جي ٺهڻ لاءِ گهربل آهي. آئيوڊين جي گهٽتائي تقريبن ٻه ارب ماڻهن کي متاثر ڪري ٿي ۽ ذهني معذوري جي روڪٿام لاء مکيه ذريعيو آهي. 

اڄ آئيوڊين جا غالب پيدا ڪندڙ چلي ۽ جاپان آهن. ان جي اعلي ايٽمي نمبر ۽ نامياتي مرڪبن سان ڳنڍڻ جي آساني جي ڪري، ان کي هڪ غير زهريلي ريڊيوڪونٽرسٽ مواد جي طور تي پڻ پسند ڪيو ويندو آهي. انساني جسم پاران ان جي جذب جي خاصيت جي ڪري، آئيوڊين جا ريڊيو ايڪٽو آئسوٽوپس ٿائرائيڊ ڪينسر جي علاج لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿا. آئيوڊين کي ايسيٽڪ ايسڊ ۽ ڪجهه پوليمر جي صنعتي پيداوار ۾ هڪ ڪيٽالسٽ طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو عالمي صحت تنظيم (WHO) جي ضروري دوائن جي فهرست تي آهي.

## طبيعي خاصيتون
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:هيلوجن گروپ
برومين

**برومين** (Bromine) هڪ ڪيميائي تت آهي؛ ان جي علامت "Br" ۽ ايٽمي نمبر "35" آهي. اهو ڪمري جي گرميء پد تي هڪ غير مستحڪم ڳاڙهي-ڀوري رنگ جو مائع آهي جيڪو آساني سان بخارات بڻجي ويندو آهي ۽ ساڳئي رنگ جا بخارات (Vapours) ٺاهيندو آهي. ان جون خاصيتون ڪلورين ۽ آئوڊين جي وچ ۾ وچولي آهن. ٻن ڪيميا دان، ڪارل جيڪب لوئگ (1825ع) ۽ اينٽوئن جيروم بالارڊ (1826ع) پاران آزاد طور تي الڳ ڪيو ويو، ان جو نالو قديم يوناني "βρῶμος" (بروموس) يعني بدبو مان نڪتل آهي، جيڪو ان جي تيز ۽ چڀندڙ بوءَ جو حوالو ڏئي ٿو.

## طبيعي خاصيتون
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:هيلوجن گروپ
ڪدونا رياست

**ڪدونا رياست** (هائوسا: جىِهَر كَدُنا، مدينة كدونا؛ فولا: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤳𞤢𞤣𞤵𞤲𞤢، لئيدي ڪدونا؛ Sitet Kaduna) نائيجيريا جي اتر اولهه جيو پوليٽيڪل زون ۾ هڪ رياست آهي. رياست جو گاديءَ جو هنڌ، ڪدونا شهر، جيڪو 2006ع تائين ملڪ جو اٺون وڏو شهر هو. سال 1967ع ۾ نارٿ-سينٽرل رياست، جنهن جديد ڪاتسينا رياست کي به شامل ڪيو ويو هو، ڪدونا رياست سال 1987ع ۾ پنهنجون موجوده سرحدون حاصل ڪيون. ڪدونا رياست ايراضي جي لحاظ کان ملڪ جي چوٿين وڏي رياست ۽ ٽئين سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست آهي. رياست ۾ اهم تعليمي ادارن جي موجودگي، جئين ته احمدو بيلو يونيورسٽي, ڊيفينس اڪيڊمي، ايئر فورس انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي (AFIT) ۽ ڪدونا پولي ٽيڪنڪ وغيره جي ڪري، رياست کي سکيا جو مرڪز سڏيو ويندو آهي.

جديد ڪدونا رياست آفريڪا جي قديم ترين تهذيبن جي جڳهن جو ماڳ آهي، جنهن ۾ نوڪ تهذيب شامل آهي جيڪا 1500 ق.م. کان 500ع تائين ترقي ڪئي .  نائين صدي جو جاگرافيدان ۽ تاريخدان، يعقوبي، هائوسا بادشاهتن جي وجود کي دستاويز ڪيو، جيڪيون سال 1800ع جي شروعات ۾ علائقي کي سوڪوٽو خلافت ۾ شامل ڪرڻ تائين موجود هيون. نوآبادياتي دور ۾، برطانوي قيادت پاران ڪدونا شهر کي اتر نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو.

رياستي معيشت زراعت تي، خاص طور تي ڪپهه ۽ مونگ پھلي جي پيداوار تي منحصر آهي. ڪدونا رياست پرتشدد نسلي ۽ مذهبي تڪرار جو هنڌ رهي آهي،  سال 2002ع ۾ مس ورلڊ فسادن سان رياست جي گاديءَ واري هنڌ ۾ توهين مذهب تي تقريباً 250 موت ۽ تقريبن 30,000 گهرن کي نقصان پهتو.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا جي رياستون
سوڪوٽو خلافت

**سوڪوٽو خلافت** (عربي: دولة الخلافة في بلاد السودان)، جن کي سوڪوٽو سلطنت به چيو ويندو آهي، اولهه آفريڪا جي هڪ عظيم مسلم رياست هئي. هن جي بنياد عثمان دان فوديو سال 1804ع ۾ فولاني جهاد دوران هائوسا بادشاهتن کي جنگ ۾ شڪست ڏيڻ کان پوءِ رکيو هو. خلافت جون حدون موجوده ڪيمرون، برڪينا فاسو، نائجر ۽ نائيجيريا جي حصن تائين پکڙيل هيون. 

سال 1837ع تائين، خلافت جي آبادي ٻه ڪروڙ ماڻهن جي هئي، جيڪا ان کي اولهه آفريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي واري سلطنت بڻائيندي هئي. سال 1903ع ۾ مسلمانن جي هن عظيم رياست جو خاتمو هن وقت ٿيو، جڏهن جرمن، برطانوي، ۽ فرانسيسي سامراجي فوجون هن علائقي کي فتح ڪيو ۽ ان کي نئين قائم ڪيل نوآبادين، اتر نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ، سيني گامبيا، نائيجر ۽ ڪيمرون ۾ ورهائي ڇڏيو.

خلافت سال 1802ع ۾ هائوسا بادشاهه يونفا پاران عثمان دان فوديو کي قتل ڪرڻ جي ڪوشش کان پوءِ وجود ۾ آئي. ظلم کان بچڻ لاءِ، شيخ عثمان، سندس پوئلڳن سان گڏ فيبروري،  1804ع ۾ گوڊو ڏانهن هجرت ڪئي. شيخ عثمان جا پوئلڳن، هن سان، اميرالمومنين جي حيثيت سان بيعت ڪيا. سال 1808ع تائين، سوڪوٽو خلافت هائوسالينڊ ۽ ڪيترن ئي آس پاس جي رياستن تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو هو. ڇهين خليفي احمدو رفائي جي دور ۾، رياست پنهنجي وڌ ۾ وڌ حد تائين  پهتي وئي، جيڪا اولهه آفريڪا جي هڪ وڏي حصي کي ڍڪيندي هئي. سال 1903ع ۾ ٻارهين ۽ آخري خليفي محمدو الطاهرو کي برطانوي فوجون پاران گرفتار ڪين کانپوء قتل ڪيو ويو.

ڪيترن ئي آزاد هائوسا بادشاهتن جي تناظر ۾ بنجڻ واري هي رياست پنهنجي عروج تي 30 کان وڌيڪ مختلف امارتن ۽ ٻن ڪروڙ کان وڌيڪ ماڻهن کي ان وقت آفريڪا کنڊ جي سڀ کان وڏي آزاد مملڪت ۾ ڳنڍيو. مؤرخ جان ايلائفي جي مطابق، سوڪوٽو "ٽراپيڪل آفريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ خوشحال علائقو" هو. خلافت امارتن جي هڪ ڍري ڪنفيڊريشن هئي جيڪا امير المومنين، سوڪوٽو جي سلطان جي بالادستي کي تسليم ڪندي هيون.

جيتوڻيڪ يورپي نوآبادين خلافت جي سياسي اختيار کي ختم ڪري ڇڏيو، پر سلطان جو لقب برقرار رکيو ويو، جيڪو اڄ تائين علائقي ۾ مسلمانن لاءِ هڪ اهم مذهبي حيثيت رکي ٿو. عثمان دان فوديو جي جهادي تحريڪ سوڊاني سوانا ۽ ساحيل جي ٻين حصن ۾ لاڳاپيل جهادن جي هڪ سلسلي کي شروع ڪيو جيڪو هاڻي نائيجيريا جي سرحدن کان پري آهن، جنهن جي ڪري انهن علائقن ۾ جيڪي هاڻي جديد دور ۾ سينيگال، مالي، آئيوري ڪوسٽ، چاڊ، سينٽرل آفريقي ريپبلڪ ۽ سوڊان ۾ آهن، اسلامي رياستن جي بنياد پئجي وئي.

سوڪوٽو خلافت جي ورثي ۽ عثمان دان فوديو جي تعليمات علائقي جي تاريخ تي هڪ مستقل اثر ڇڏيو، جنهن ۾ معاصر نائيجيريا ۽ اولهه آفريڪا شامل آهن. سوڪوٽو دور اولهه آفريڪا ۾ ڪجهه مشهور ليکڪ پيدا ڪيا، جن ۾ ٽي مکيه اصلاح پسند اڳواڻ، عثمان دان فوديو، عبدالله دان فوديو ۽ محمدو بيلو شامل آهن، جن ٽن سو کان وڌيڪ ڪتابون لکيا، جن ۾ منطق، تفسير، رياضي، حڪومت، قانون، فلڪيات، گرامر ۽ طب شامل آهن. ان دور جا ڪجهه ٻيا مشهور عالم شيخ عبدالقادر دان طافا ۽ نانا اسماء هئا. انهن سڀني عالمن جو اڃا تائين اولهه آفريڪا ۽ ڪجهه جو وچ اوڀر تائين وڏي پيماني تي مطالعو ڪيو پيو وڃي.

## تاريخ
## حوالا

زمرو:آفريڪا جي تاريخ
زمرو:نائيجيريا جي تاريخ
زمرو:آفريڪا ۾ اڳوڻي سلطنتون
نڪل

**نڪل** (Nickel) هڪ ڪيميائي تت آهي. هن جو نشان "Ni" ۽ ايٽمي نمبر "28" آهي. اهو هڪ چانديءَ جيڙو اڇي چمڪندڙ ڌاتو آهي جنهن ۾ ٿوري سون رنگت آهي. نڪل هڪ سخت ۽ نرم منتقلي ڌاتو آهي. خالص نڪل ڪيميائي طور تي رد عمل ڪندڙ آهي، پر وڏا ٽڪرا معياري حالتن ۾ هوا سان رد عمل ڪرڻ ۾ سست هوندا آهن ڇاڪاڻ ته نڪل آڪسائيڊ (NiO) جي هڪ غير فعال پرت مٿاڇري تي ٺهندي آهي جيڪا وڌيڪ سنکنرن کي روڪيندي آهي. تنهن هوندي به، خالص اصلي نڪل زمين جي ڪرسٽ ۾ صرف ٿوري مقدار ۾ ملي ٿو، عام طور تي الٽرامافڪ پٿرن ۾ ۽ وڏن نڪل-لوهه جي ميٽيورائٽس جي اندروني حصي ۾ جيڪي زمين جي ماحول کان ٻاهر آڪسيجن جي سامهون نه آيا هئا.

اهو لوهه جي ميلاپ سان، جيڪو انهن عنصرن جي اصليت جو عڪس آهي، جيئن سپرنووا نيوڪليوسنٿيسس جي مکيه آخري پيداوار، ۾ ملي ٿو. هڪ خيال اهو آهي ته  زمين جي ٻاهرين ۽ اندروني ڪور لوهه-نڪل مڪسچر سان ٺهيل آهن.

نڪل جو استعمال (قدرتي ميٽيورڪ نڪل-لوهه جي مصر جي طور تي) 3500 قبل مسيح ۾ ڳولي لڌو ويو آهي. نڪل کي پهريون ڀيرو سال 1751ع ۾ ايڪسل فريڊرڪ ڪرونسٽيڊٽ پاران الڳ ڪيو ويو ۽ هڪ عنصر جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو، جنهن شروعاتي طور تي لاس، هيلسنگ لينڊ، سويڊن جي ڪوبالٽ مائنز ۾، تانبا جي معدنيات طور غلط سمجهيو. عنصر جو نالو جرمن ڏند ڪٿا جي هڪ شرارتي ڪردار، نڪل (پراڻي نڪ سان ملندڙ جلندڙ) مان آيو آهي. نڪل معدنيات، ٽامي جي معدنيات وانگر سائو ٿي سگهي ٿو ۽ "ڪپفرنڪل" (Kupfernickel؛ نڪل جو ٽامو) جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته انهن ڪو به ٽامو نه پيدا ڪندا آهن.

جيتوڻيڪ زمين جي ڪرسٽ ۾ گهڻا نڪل آڪسائيڊ جي طور تي موجود آهن، اقتصادي طور تي وڌيڪ اهم نڪل معدنيات سلفائيڊ آهن، خاص طور تي پينٽلينڊائيٽ. مکيه پيداواري هنڌن ۾ سولاويسي، انڊونيشيا، سڊبري علائقو، ڪينيڊا (جيڪو موسميات جي اصليت جو سمجهيو ويندو آهي)، پئسفڪ ۾ نيو ڪيليڊونيا، مغربي آسٽريليا، ۽ نورلسڪ، روس شامل آهن.

نڪل چئن عنصرن مان هڪ آهي (ٻيا لوهه، ڪوبالٽ ۽ گڊولينيم آهن) جيڪي ڪمري جي حرارت تي فيرومگنيٽڪ آهن. جزوي طور تي نڪل تي ٻڌل النيڪو مستقل مقناطيس لوهه تي ٻڌل مستقل مقناطيس ۽ نادر زمين جي مقناطيس جي وچ ۾ وچولي طاقت جا آهن. ڌاتو خاص طور تي مصر ۽ سنکنرن جي مزاحمتي پليٽنگ ۾ استعمال ٿيندو آهي.

دنيا جي پيداوار جو تقريباً %68 اسٽينلیس سٹیل ۾ استعمال ٿيندو آهي. %10 وڌيڪ نڪل تي ٻڌل ۽ ٽامي تي ٻڌل مصر لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. %9 پليٽنگ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.  %7 اسٽيل جي مصر لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.  %3 فاؤنڊيريز ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ %4 ٻين ايپليڪيشنن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي جهڙوڪ ريچارج ايبل بيٽرين ۾، جن ۾ برقي گاڏين (EVs) شامل آهن. نڪل کي سڪن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ نڪل پليٽ ٿيل شيون ڪڏهن ڪڏهن نڪل الرجي کي جنم ڏين ٿيون. هڪ مرڪب جي طور تي، نڪل ۾ ڪيترائي خاص ڪيميائي پيداوار جا استعمال آهن، جهڙوڪ هائيڊروجنيشن لاءِ هڪ ڪيٽالسٽ، ريچارج ايبل بيٽرين لاءِ ڪيٿوڊ، رنگ ۽ ڌاتو جي مٿاڇري جي (treatment) شامل آهن. نڪل ڪجهه مائڪروجنزمن ۽ ٻوٽن لاءِ هڪ ضروري غذائيت آهي جن ۾ نڪل سان گڏ اينزائمز هڪ فعال سائيٽ طور تي آهن.

## طبيعي خاصيتون
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:پلاٽينئم گروپ
عثمان ابن علي

**سيدنا عثمان بن علي** (عربي: عُثْمان اِبِنْ عَلي) امير المومنين سيدنا علي بن ابي طالب رضي الله تعالٰي عنه ۽ ام البنين جا پٽ هئا. هنن ڪربلا جي جنگ ۾ امام حسين رضي الله تعالٰي عنه جي گڏ وڙهيا، جنهن ۾ هنن شهيد ٿي ويا. مسلمانن ۾ سيدنا عثمان کي سندس قرباني جي ڪري تمام گهڻو عزت ڏني ويندي آهي. ڪجهه ذريعن موجب سيدنا عثمان 21 سالن جا هئا ۽ شهيد ٿيڻ وقت سندس ڪو به اولاد نه هئي. 

عثمان ۽ سندس ڀائر سيدنا عباس ابن علي، سيدنا عبدالله ابن علي ۽ سيدنا جعفر ابن علي پنهنجي ڀاء، سيدنا حسين ابن علي رضي الله تعالٰي عنه سان گڏ مڪي کان ڪوفي جو سفر ڪيا ۽ ڪربلا جي جنگ ۾ شهيد ٿي ويا. سندن قبرون سيدنا حسين ابن علي رضي الله تعالٰي عنه جي مزار ۾ ڪربلا جي شهيدن جي اجتماعي قبر ۾ آهن.

## خاڪو

## سوانح حيات
He was the son of Ali and Fatima bint Hizam. Apparently, 'Uthman did not get married and had no children. In a weak narration, Ali named his son Uthman after Uthman ibn Maz'un according to shia narration.

Uthman's mother, Fatima, was the daughter of Hizam ibn Khalid ibn Rabi'a from the Arab tribe of Banu Kilab. She was the mother of three more sons of Ali, namely Abbas, Abdullah, and Ja'far, and for this reason she became known as Umm al-Banin.

### Death
Uthman went to the battlefield saying: "I am Uthman the possessor of glory, my master is Ali the executor of virtuous deeds, this is Husayn the master of fairness, the master of the young and old". Khawli ibn Yazid al-Asbahi shot an arrow at Uthman's forehead resulting in him falling off his horse. Then a man from the Banu Darim tribe beheaded him.

Uthman ibn Ali was 21 years old when he was killed on the day of Ashura. His grave is in the shrine of Husayn.

## حوالا

زمرو:اسلام
پلاٽينيم

**پلاٽينيم** (Platinum) هڪ ڪيميائي تت آهي جن جو نشان "Pt" ۽ ايٽمي نمبر "78" آهي. اها هڪ گھاٽائي واري، لچڪدار، نرم، انتهائي گهٽ ردعمل واري، چانديءَ جهڙي اڇي، قيمتي منتقلي ڌات آهي. ان جو نالو اسپيني لفظ پلاٽينا مان نڪتل آهي، جيڪو پلاٽا (معني: چاندي) جي تصغير (diminutive form) آهي.
 
اها عنصرن جي پلاٽينم گروپ جو ميمبر آهي ۽ عنصرن جي دوري جدول ۾، اها گروپ 10 ۾ آهي. ان جا ڇهه آئسوٽوپس قدرتي طور تي موجود آهن. اها ڌرتيء جي مٿان واري پرت، ڪرسٽ، ۾ موجود ناياب عنصرن مان هڪ آهي، جن جي سراسري گهڻائي تقريبن هڪ ڪلوگرام ۾ 5 مائڪرو گرام (0.000005 گرام) تائين هوندي آهي. اهو نڪل ۽ ٽامي جي ڪجهه ڪچڌاتن (ores) ۾ ملي ٿو ۽ گڏوگڏ اها کاڻن، گهڻو ڪري ڏکڻ آفريڪا جي کاڻن کان ڪڏهيو ويندو آهي، جن حصو دنيا جي ڪل پيداوار جي 80 سيڪڙي کان وڌيڪ آهي. زمين جي ڪرسٽ ۾ ان جي گهٽتائي جي ڪري، ساليانو صرف ڪجهه سو ٽن ائي حاصل ڪيو ويندو آهي ۽ ان جي اهم استعمال جي ڪري، اها هڪ تمام مهانگي ۽ اهم قيمتي ڌاتن ۾ شمار ڪيو ويندو آهي.
[کاٻو|thumb|A native platinum nugget, [Kondyor Massif|Kondyor mine, Khabarovsk Krai]]
کاٻو|thumb|Platinum-palladium ore, Stillwater mine, Beartooth Mountains, Montana, US
کاٻو|thumb|Sulfidic serpentinite (platinum-palladium ore) from Stillwater Mine, Beartooth Mountains, Montana, USA
پلاٽينم تمام گهٽ ردعمل واري ڌاتن مان هڪ آهي. ان ۾ اها تيز گرميء پد تي به سنکنرن لاء قابل ذڪر مزاحمت هوندي آهي ۽ هن ڪري ان کي هڪ "نوبل  ڌات) سمجهيو ويندو آهي ۽ نتيجي طور اها ڌات، مرڪبن جي شڪل جي بجاء خالص عنصري حالت ۾ ملي ٿي. جيئن ته اهو قدرتي طور تي مختلف دريائن جي جلو واري ريتي ۾ ٿئي ٿو، اهو پهريون ڀيرو، آمريڪا جي دريافت کان اڳ، ڏکڻ آمريڪا جي مقامي ماڻهن پاران آرٽيفيڪٽ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. ان جو حوالو 16هين صدي جي شروعات ۾ يورپي لکڻين ۾ ڏنو ويو، پر سائنسدانن طرفان ان جي جاچ شروع نه ڪئي وئي، جيستائين اينٽونيو ڊي اولوا سال 1748ع ۾، آمريڪا جي اصلوڪن پاران هن نئين ڌات جي استعمال تي هڪ رپورٽ شايع نه ڪيو. 

پلاٽينم کي بطور ڪيٽالسٽ، ليبارٽري جي سامان، اليڪٽروڊ، ڪنيڪٽر، پلاٽينم مزاحمت واري ٿرماميٽر، ڏند سازي جي آلات ۽ زيورن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. پلاٽينم کي شيشي جي صنعت ۾ پگھريل شيشي کي هٿي وٺرائڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڳري ڌاتو جي طور تي،  ان جا لوڻ صحت جي مسئلن جا سبب بڻجندا آهن، پر ان جي سنکنرن جي مزاحمت جي ڪري، ڌاتو پلاٽينم کي خراب اثرات سان نه ڳنڍيو ويو آهي. پلاٽينم تي مشتمل مرڪبن، جهڙوڪ سسپلٽين، آڪساليپلٽين ۽ ڪاربوپلٽين، ڪينسر جي ڪجهه قسمن جي خلاف ڪيموٿراپي ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن.

## نالو
خاصيتون: مرڪب: تاريخ: پيداوار: درخواستون: صحت جا مسئلا: پڻ ڏسو: ٻاهرين لنڪس:
## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

* حوالا
* حوالا

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:پلاٽينئم گروپ
ڪرپٽون

**ڪرپٽون** (Krypton؛ قديم يوناني لفظ κρυπτός، ڪرپٽوس يعني 'لڪيل' مان) هڪ ڪيميائي عنصر آهي، جن جو نشان **Kr** ۽ ايٽمي نمبر **36** آهي. اها هڪ بي رنگ ۽ بوءِ کان پاڪ نوبل گئس آهي. اها فضا ۾ تمام ٿوري مقدار ۾ هوندي آهي. اها اڪثر ڪري فلوريسينٽ ليمپ ۾ ٻين ناياب گئسن سان گڏ استعمال ٿيندي آهي. ڪرپٽون ڪابه ڪيميائي رد عمل نه ڪندي آهي، ڇو ته هن جي آخري مدار ۾ ڪو به ردعمل وارو اليڪٽران نه هوندو آهي.

ڪرپٽون، ٻين نوبل گيسن وانگر، روشني ۽ فوٽوگرافي ۾ استعمال ٿيندو آهي. ڪرپٽون جي روشني ۾ ڪيتريون ئي اسپيڪٽرل لائينون آهن ۽ ڪرپٽون پلازما روشن، اعليٰ طاقت وارن گيس ليزرن (ڪرپٽن آئن ۽ ايڪسائيمر ليزر) ۾ ڪارآمد آهي، جن مان هر هڪ اسپيڪٽرل لائن کي گونجندو ۽ وڌائيندو آهي. ڪرپٽون فلورائيڊ هڪ مفيد ليزر ميڊيم پڻ ٺاهيندو آهي. 

1960 ۾، بين الاقوامي وزن ۽ ماپ جي بيورو ميٽر کي خلا ۾ خارج ٿيندڙ روشني جي 1,650,763.73 طول موج (Wavelength) طور تي بيان ڪيو جيڪو آئسوٽوپ ڪرپٽن-86 ۾ 2p10 ۽ 5d5 سطحن جي وچ ۾ اليڪٽران جي منتقلي دوران خارج ٿيندڙ  روشني جي طول موج هئي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:نوبل گيسون
مينگانيز

**مينگنيز** (Manganese) هڪ ڪيميائي تت آهي، جن جو نشان "Mn" ۽ ايٽمي نمبر "25" آهي. اهو هڪ سخت، ڀُرندڙ، چاندي جي رنگ جو ڌاتو آهي. اهو اڪثر ڪري معدنيات ۾ لوهه سان ميلاپ ۾ ملي ٿو. مينگنيز کي پهريون ڀيرو 1770ع جي ڏهاڪي ۾ الڳ ڪيو ويو، اها هڪ منتقلي ڌاتو (Transition Element) آهي. 

صنعتي مصرن ۾ هن جي گهڻ رخي استعمال، خاص طور تي اسٽيل (Stainless Steel) ۾، هن جي مڪسنگ، اسٽيل جي طاقت، ڪم ​​ڪرڻ جي صلاحيت ۽ مزاحمت کي بهتر بڻائي ٿو. مينگنيز آڪسائيڊ کي هڪ آڪسائيڊائزنگ ايجنٽ طور استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ هن کان سواء رٻڙ ۾ شامل ڪرڻ لاء،  شيشو ٺاهڻ لاء ۽ ڀاڻ ۽ سيرامڪس ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. مينگنيز سلفيٽ کي فصلن ۾ فنگي جي ختم ڪرڻ لاء فنگيسائيڊ طور به استعمال ڪري سگهجي ٿو.

مينگنيز انساني غذا جو پڻ هڪ ضروري جزو آهي. اهو غذا جي وڏي نيوٽريئنٽ (macronutrient) جي ميٽابولزم، هڏن جي ٺهڻ ۽ آزاد ريڊيڪل جي دفاعي نظام ۾ اهم آهي. اهو ڪيترن ئي پروٽين ۽ اينزائمز ۾ هڪ اهم جزو آهي. اهو گهڻو ڪري هڏن ۾ ملي ٿو، پر جگر، بکين ۽ دماغ ۾ پڻ ملي ٿو. انساني دماغ ۾، اها مينگنيز ميٽالوپروٽين سان ڳنڍيل آهي، جيڪو ايسٽروسائٽس ۾ گلوٽامن جي سنٿيسس لاء سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر آهي .

ليبارٽرين ۾ هن جو هڪ ڊيپ واڱڻائي لوڻ، پوٽاشيم پرمينگيٽ جي صورت ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو ڪجهه اينزائمز جي فعال جڳهن تي ٿئي ٿو. هڪ اهم ڪم هن جو آڪسيجن سان گڏ (Mn-O) ڪلستر آهي، جيڪو ٻوٽن ۾، آڪسيجن جي ٺاهڻ ۾، آڪسيجن وڌائڻدڙ طور ڪم ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:مينگينيز گروپ
هرنائي شهر

**هرنائي شهر** (پشتو: هرنائ) پاڪستان جي بلوچستان صوبي جي هرنائي ضلعي جي انتظامي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو. سال 2007ع تائين، هي شهر سبي ضلعي ۾ هو.  

اهو بلوچستان صوبي جي اتر اوڀر واري حصي ۾ واقع آهي. هي شهر زيارت، لورالائي ۽ صوبائي گاديءَ واري هنڌ ڪوئيٽا سان گھريل آهي. آبادي گهڻو ڪري پشتونن جي آهي جنهن کان پوءِ بلوچ آهن. شهر ۾ ڳالهائي ويندڙ ٻولي ترينو آهي، جيڪا پشتو جي هڪ منفرد ۽ قديم لهجو آهي.  

هن شهر ۾ پختون قبيلا جهڙوڪ ترين، مشواڻي ۽ ڪاڪڙ ۽ مري بلوچ آباد آهن.

## حوالا

زمرو:بلوچستان جا شهر
ڪيميائي عنصرن جي فهرست

اڄا تائين 118 **ڪيميائي عنصرن** (Chemical Elements) جي سڃاڻپ ڪئي وئي آهي ۽ پيور ۽ اپلائيڊ ڪيمسٽري جي بين الاقوامي يونين (IUPAC) طرفان سرڪاري طور تي انهن کي نالا ڏنا ويا آهن. هڪ ڪيميائي عنصر، جنهن کي اڪثر ڪري صرف هڪ عنصر سڏيو ويندو آهي، هڪ قسم جو ايٽم آهي جنهن جي ايٽمي مرڪز ۾ پروٽان جو هڪ مخصوص تعداد هوندو آهي، جن کي ايٽمي نمبر (Z) چئبو آهي.

عنصرن جي دوري جدول سڀني 118 عنصرن جي وضاحت جي هڪ بصري شڪل آهي، جن جي تاريخ ۽ اصول جديد ڪيميا جي بنيادي ترقي مان هڪ هئا. اها انهن عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي لحاظ کان هڪ جدولي ترتيب آهي، جيڪا عام طور تي مڪمل عنصر جي نالن جي جاءِ تي مختصر ڪيميائي علامتون استعمال ڪندي آهي.

هيٺ ڏنل فهرست پڻ مفيد آهي. اها فھرست به دوري جدول وانگر، عنصرن کي انهن جي ايٽم ۾ پروٽان جي تعداد جي لحاظ کان منظم ڪري ٿي. اها هن عنصرن ۽ هنن جي ايٽمن جي ٻين خاصيتن، جهڙوڪ ايٽم جي وزن (Atomic Mass)، گھاٽائي ۽ برقي منفيت، جي ڄاڻ پڻ ڏئي ٿي.

## فهرست

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*Atoms made thinkable, an interactive visualisation of the elements allowing physical and chemical properties of the elements to be compared

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ڪيميائي عنصرن جي فهرستون

## حوالا
ريڊيئم

**ريڊيئم** (Radium) هڪ ڪيميائي تت آهي جن جو نشان "Ra" ۽ ايٽمي نمبر "88" آهي. ريڊيم هڪ ڪيميائي عنصر آهي. ان جو نشان Ra ۽ ايٽمي نمبر 88 آهي. اهو دوراني جدول جي گروپ 2 ۾ ڇهون عنصر آهي. ان کي الڪلين زميني ڌاتو پڻ سڏيو ويندو آهي. خالص ريڊيم چاندي جو اڇو هوندو آهي، پر اهو هوا جي سامهون اچڻ تي نائٽروجن (آڪسيجن جي بدران) سان آساني سان رد عمل ڪري ٿو، ريڊيم نائٽرائڊ (Ra3N2) جي هڪ ڪاري مٿاڇري واري پرت ٺاهيندو آهي. ريڊيم جا سڀئي آئسوٽوپ ريڊيو ايڪٽو آهن، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ ريڊيم-226 آهي جنهن جي اڌ زندگي 1,600 سال آهي. جڏهن ريڊيم خراب ٿئي ٿو، اهو آئنائيزنگ تابڪاري کي ضمني پيداوار جي طور تي خارج ڪري ٿو، جيڪو فلوروسينٽ ڪيميڪلز کي متحرڪ ڪري سگهي ٿو ۽ ريڊيوولومينسنس جو سبب بڻجي سگهي ٿو. هن ملڪيت لاءِ، ان جي دريافت کان پوءِ ان کي خود روشن رنگن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويو. تابڪاري عنصرن مان جيڪي مقدار ۾ ٿين ٿا، ريڊيم کي خاص طور تي زهريلو سمجهيو ويندو آهي، ۽ اهو ڪارڪينوجينڪ آهي ڇاڪاڻ ته ان جي تابڪاري ۽ ان جي فوري طور تي خراب ٿيندڙ پيداوار ريڊون ۽ هڏن ۾ جمع ٿيڻ جي رجحان جي ڪري.  

ريڊيم، ريڊيم ڪلورائڊ جي صورت ۾، ميري ۽ پيئر ڪيوري پاران 1898 ۾ جاچيموف ۾ معدنيات مان دريافت ڪيو ويو. انهن يورينائيٽ مان ريڊيم مرڪب ڪڍيو ۽ پنج ڏينهن بعد فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز ۾ دريافت شايع ڪئي. ريڊيم کي ان جي ڌاتوئي حالت ۾ ميري ڪيوري ۽ اينڊري لوئس ڊيبيرن پاران 1910 ۾ ريڊيم ڪلورائڊ جي اليڪٽرولائيزيشن ذريعي الڳ ڪيو ويو، ۽ جلد ئي بعد ۾ ڌاتو آسٽريا، آمريڪا ۽ بيلجيم ۾ وڏي پيماني تي پيدا ٿيڻ شروع ٿيو. بهرحال، عالمي سطح تي پيدا ٿيندڙ ريڊيم جو مقدار هميشه ٻين عنصرن جي مقابلي ۾ ننڍو رهيو آهي. جڏهن ته، عالمي سطح تي پيدا ٿيندڙ ريڊيم جو مقدار ٻين عنصرن جي مقابلي ۾ هميشه ننڍو رهيو آهي، ۽ 2010 جي ڏهاڪي تائين، ريڊيم جي سالياني پيداوار، خاص طور تي خرچ ٿيل ايٽمي ايندھن مان ڪڍڻ ذريعي، 100 گرام کان گهٽ هئي. 

فطرت ۾، ريڊيم يورينيم جي معدنيات ۾ هڪ گرام جي ستين حصي جيتري مقدار ۾ ملي ٿو، في ٽن يورينائيٽ، ۽ ٿوريم جي معدنيات ۾ ٽريس مقدار ۾. ريڊيم جاندارن لاءِ ضروري ناهي، ۽ ان جي تابڪاري ۽ ڪيميائي رد عمل صحت تي منفي اثر وجهڻ جو امڪان پيدا ڪن ٿا جڏهن ان کي بايو ڪيميڪل عملن ۾ شامل ڪيو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته ان جي ڪيلشيم جي ڪيميائي نقل جي ڪري. 2018 تائين، ايٽمي دوائن کان سواءِ، ريڊيم جو ڪو به تجارتي استعمال ناهي. اڳ ۾، 1910 کان 1970 جي ڏهاڪي تائين، ان کي ريڊيوولومينسنٽ ڊوائيسز لاءِ ريڊيو ايڪٽو ذريعو طور استعمال ڪيو ويندو هو ۽ ان جي علاج واري طاقت لاءِ ريڊيو ايڪٽو ڪوڪري ۾ پڻ. ان جي تقريبن سڀني استعمالن ۾، ريڊيم کي گهٽ خطرناڪ ريڊيوآئسوٽوپس سان تبديل ڪيو ويو آهي، ان جي باقي ڪجهه غير طبي استعمالن مان هڪ ايٽمي ري ايڪٽرن ۾ ايڪٽينيم جي پيداوار آهي.

## تفصيل

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:الڪلائن زميني ڌاتو
زمرو:ڪيميائي تت
زينون

**زينون** (Xenon) هڪ ڪيميائي تت آهي، ان جو نشان "Xe" ۽ ايٽمي نمبر (Z) "54" آهي. اهو هڪ گهاٽو، بي رنگ ۽ بوءِ کان پاڪ نوبل گيس آهي جيڪو زمين جي ماحول ۾ تمام گهٽ مقدار ۾ ملي ٿو. جيتوڻيڪ اهو عام طور تي غير رد عمل وارو (inert) آهي، پر ڪجهه رد عملن، جيهڙو کي زينون هيڪسا فلورو پلاٽينيٽ (پهريون نوبل گيس مرڪب جيڪو سنٿيسائز ڪيو ويو) جي ٺاهڻ ۾ ڪيميائي رد عمل کان گذرندو آهي.

زينون فليش ليمپ ۽ آرڪ ليمپ ۾ ۽ سرجري دوران، مريض کي بي هوش ڪرڻ لاء هڪ عام انيسٿيٽڪ طور به استعمال ڪيو ويندو آهي. پهرين زائمر ليزر ڊيزائن (Ximer Laser Design) ۾ هڪ ڊائمر زينون ماليڪيول (Xe2) کي وچولي طور استعمال ڪيو ويو، جڏهن ته ابتدائي ليزر ڊيزائنن ۾ زينون فليش ليمپ کي پمپ طور استعمال ڪيو ويندو هو. زينون کي فرضي ڪمزور رد عمل واري وڏي ذرڙن جي ڳولا ۽ خلائي جهاز ۾ آئن ٿرسٽرز کي اڳ وڌائڻ لاء، پروپيلنٽ طور به استعمال ڪيو ويندو آهي.

قدرتي طور تي موجود، زينون جا ست مستحڪم آئسوٽوپس ۽ ٻه ڊگهي عرصي تائين رهندڙ ريڊيو ايڪٽو آئسوٽوپس آهن. 40 کان وڌيڪ غير مستحڪم زينون آئسوٽوپس ريڊيو ايڪٽوپس جي زوال پذيري (decay) مان گذرن ٿا. زينون جي آئسوٽوپن جو هي تناسب شمسي نظام جي شروعاتي تاريخ جي مطالعي لاءِ هڪ اهم اوزار آهي. ريڊيو ايڪٽو زينون-135، آئيوڊين-135 (ايٽمي ڀنج جي پيداوار) جي بيٽا زوال (decay) ذريعي پيدا ٿئي ٿو. اهو ايٽمي ري ايڪٽرن ۾ سڀ کان اهم، پر هڪ مرحلي تي ناپسنديده، نيوٽرانن جو جاذب آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:نوبل گيسون
اسڪينڊيئم

**اسڪينڊيئم** (Scandium) هڪ ڪيميائي تت آهي؛ ان جو نشان **Sc** ۽ ايٽمي نمبر **21** آهي. اهو هڪ اڇو، چاندي جهڙي چمڪ وارو ڊي-بلاڪ جو ڌاتو عنصر آهي. تاريخي طور تي، هن کي يٽريئم (Yttrium) ۽ بئين لنٿانائيڊ سان گڏ، هڪ نادر زميني عنصر جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي. اها سال 1879ع ۾ اسڪنيڊينيويا جي يوڪسينائٽ ۽ گڊولينائٽ ڪچڌاتن جي اسپيڪٽرل تجزيي ذريعي دريافت ڪيو ويو.

اسڪينڊيم يورينيم ۽ ناياب ڌاتن جي مرڪبن جي اڪثر ذخيرن ۾ موجود آهي، پر اهو دنيا جي صرف ڪجهه کاڻن ۾ انهن مان ڪڍيو ويندو آهي. گهٽ دستيابي ۽ هن جي  ڌات جي تياري ۾ مشڪلاتن جي ڪري (جيڪا پهريون ڀيرو 1937ع ۾ ڪيو ويو)، اسڪينڊيم جا استعمال 1970ع جي ڏهاڪي تائين ترقي نه ڪيا، جيستائين اسڪينڊيم جا ايلومينيم جي مصرن تي مثبت اثر دريافت ٿيا. اهڙي مصرن ۾ ان جو استعمال ان جو واحد وڏو استعمال رهي ٿو. اسڪينڊيم آڪسائيڊ جو عالمي واپار هر سال 15 کان 20 ٽن تائين آهي. 

اسڪينڊيم جي مرڪبن جون خاصيتون ايلومينيم ۽ يٽريم جي وچ ۾ وچولي آهن. ميگنيشيم ۽ اسڪينڊيئم جي وچ ۾ هڪ ترچھو تعلق (diagonal relation) موجود آهي، جهڙوڪ بيريليم ۽ ايلومينيم جي وچ ۾ آهي. گروپ 3 ۾ عنصرن جي ڪيميائي مرڪبن ۾، غالب آڪسيڊيشن حالت +3 آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:لنٿانائيڊ
زمرو:اسڪينڊيئم گروپ
هانڪيو

**هانڪيو ريلوي** (阪急電鉄 هانڪيو ڊينٽيٽسو)، جي نالي سان واپار ڪندي، اصل ۾ هانڪيو ڪارپوريشن (阪急電鉄株式会社، هانڪيو ڊينٽيٽسو ڪابوشيڪي گيشا) هڪ نجي جاپاني ريلوي ڪمپني آهي، جيڪا اتر ڪنسائي علائقي کي مسافر ۽ شهري سروس فراهم ڪري ٿي. اها هانڪيو هانشين هولڊنگز انڪارپوريشن جي مکيه ملڪيتن مان هڪ آهي جيڪي پاڻ هانڪيو هانشين توهو گروپ (جن ۾ H2O ريٽيلن ڪارپوريشن ۽ توهو ڪمپني،  گوڊزيلا جي خالق، شامل آهن) جو حصو آهي. هانڪيو ريلوي جو مکيه ٽرمينل اوساڪا ۾ اُميدا اسٽيشن تي آهي ۽ هنجي بوگي جو خاص رنگ ناسي-ڳاڙهو (Maroon) آهي. 

هانڪيو نيٽ ورڪ هر هفتي 19,50,000 ماڻهن جي خدمت ڪري ٿو ۽  بغير ڪنهن اضافي چارج جي ڪيترن ئي قسمن جي ايڪسپريس سروس پيش ڪري ٿو. هانڪيو ڪارپوريشن ۽ هانڪيو هانشين هولڊنگز، انڪارپوريٽيڊ، ٻنهي جا هيڊ آفيس 1-16-1، شيباتا، ڪيتا-ڪو، اوساڪا تي آهن ۽ هنن جا رجسٽرڊ هيڊ ڪوارٽر ايڪيدا اسٽيشن، 1-1، ساڪيماچي، ايڪيدا، اوساڪا پريفيڪچر تي آهي.  

تاڪارازوڪا ريويو (ميوزڪ ٿيٽر پرفارمنس ڪمپني، صرف عورتن لاءِ) هانڪيو ريلوي جي هڪ ڊويزن طور مشهور آهي، ان جا سڀئي ميمبر هانڪيو پاران ملازم آهن.

## تاريخ
تاريخ: 
## ريل لائينون
 
## رولنگ اسٽاڪ
 
ڀاڳا: ٽيڪسي جو 
## ڀاڙا
## مشهور ثقافت ۾

**هانڪيو** (انگریزي: Hankyu؛ جاپاني:阪急電鉄) جاپان جي هڪ خانگي ريلوي ڪمپني آهي، جيڪا اتر ڪانسائي علائقي کي مسافر برداري ۽ شهري خدمتون فراهم ڪري ٿي. اها هانڪيو هانشين هولڊنگز انڪارپوريشن جي مکيه ملڪيت آهي، جيڪي هانڪيو هانشين توهو گروپ جو حصو آهي. ريلوي جو مکيه ٽرمينل اوساڪا ۾ اُميدا اسٽيشن تي آهي. هانڪيو بوگين جو خاص رنگ ميرون آهي.

هانڪيو نيٽ ورڪ هفتي جي ست ڏينهن 1950000 ماڻهن جي خدمت ڪري ٿو ۽ بغير ڪنهن اضافي چارج جي ڪيترن ئي قسمن جي ايڪسپريس سروس پيش ڪري ٿو.

تاڪارازوڪا ريويو، موسيقي جي هڪ مڪمل طور تي عورتن جي ٿيٽر پرفارمنس لاء ڪمپني، هانڪيو ريلوي ڪمپني جي هڪ ڊويزن جي طور تي مشهور آهي ۽ ان جا سڀئي ميمبر هانڪيو پاران ملازم آهن.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ريلويز 
* شنڪانشين
* ميگليو ٽرين

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*{{سرڪاري ويب سائيٽ|https://www.hankyu.co.jp/en{}  
*    
*  
*  

زمرو:هانڪيو ريلوي
زمرو:ريل ٽرانسپورٽ
زمرو:جاپان ۾ اچ وڃ
زمرو:ريل جون ڪمپنيون
زمرو:جاپان ۾ ريل ٽرانسپورٽ
زمرو:جاپان جي ريلوي ڪمپنيون
زمرو:اوساڪا صوبي ۾ قائم ڪمپنيون 
زمرو:جاپان ۾ معياري گيج ريلوي 
زمرو:1910 ۾ کوليون ويون ريلوي لائينون 
زمرو:ميڊوري-ڪائي 
زمرو:1910 ۾ قائم ٿيل جاپاني ڪمپنيون زمرو:هانڪيو هانشين هولڊنگز 
زمرو:1910 ۾ قائم ٿيل ريلوي ڪمپنيون

## حوالا
ٽائيٽانيئم

**ٽائيٽانيئم** (Titanium) هڪ ڪيميائي تت آهي؛ هن جو نشان **Ti** ۽ ايٽمي نمبر **22** آهي. اهو فطرت ۾ صرف هڪ آڪسائيڊ جي طور تي ملي ٿو. ان کي چاندي رنگ واري، گهٽ گھاٽائي ۽ اعلي مضبوطي واري هڪ چمڪندڙ منتقلي ڌاتو پيدا ڪرڻ لاءِ گهٽائي (reduced) سگهجي ٿو، جيڪا سمنڊ جي پاڻي، شاھي پاڻي (aqua regia) ۽ ڪلورين ۾ سنکنرن جي مزاحمت ڪندڙ (antirusting) طور بهترين آهي.

ٽائيٽانيئم سال 1791ع ۾ وليم گريگور پاران دريافت ڪيو ويو ۽ هن جو نالو يوناني ڏند ڪٿائن جي ڪردار ٽائيٽن جي نالي تي رکيو ويو. هي عنصر ڪيترن ئي معدنيات، خاص طور تي روٽائل ۽ ايلمينائيٽ، ۾ ٿئي ٿو، جيڪي زمين جي ڪرسٽ ۽ ليٿوسفيئر ۾ وڏي پيماني تي ورهايل آهن. اهو تقريبن سڀني جاندار شين ۾، انهي سان گڏ پاڻي، پٿر ۽ مٽي جي جسمن ۾ ملي ٿو. ڌاتو ڪرول ۽ هنٽر عملن ذريعي ان جي مکيه معدنيات مان ڪڍيو ويندو آهي. 

سڀ کان عام مرڪب، ٽائيٽينيم ڊاءِ آڪسائيڊ (TiO2)، هڪ مشهور فوٽو ڪيٽيلسٽ آهي ۽ اڇي رنگن جي تياري ۾ استعمال ٿيندو آهي. ٻين مرڪبن ۾ ٽائيٽينيم ٽيٽرا ڪلورائڊ (TiCl4)، جيڪو دونھين جي اسڪرين ۽ ڪيٽيلسٽ جو هڪ جزو آهي،  ۽ ٽائيٽينيم ٽرائڪلورائڊ (TiCl3) جيڪو پولي پروپيلين جي پيداوار ۾ ڪيٽيلسٽ طور استعمال ٿيندو آهي، شامل آهن. 

ٽائيٽينيم کي لوھ، ايلومينيم، وينڊيم ۽ موليبڊينم سان ملايو وڃي ٿو، ۽ نتيجي ۾ ٺھيل ٽائٽينيم مصر مضبوط، ھلڪو وزن ۽ ورسٽائل آھن. ايپليڪيشنون جن ۾ ايرو اسپيس، فوجي سامان، صنعتي عمل، آٽوميٽو، زراعت، راندين جو سامان، زيور ۽ اليڪٽرانڪس شامل آھن. ٽائيٽينيم کي سڀ کان وڌيڪ بايو مطابقت رکندڙ ڌاتو مان ھڪڙو پڻ سمجهيو ويندو آھي. جيڪو طبي ايپليڪيشنن، بشمول مصنوعي عضوا، آرٿوپيڊڪ ۽ ڏندن جي امپلانٽس ۽ جراحي آلات، جي ھڪڙي حد تائين پھچائي ٿو. ڌات جون ٻہ سڀ کان وڌيڪ مفيد خاصيتون سنکنرن جي مزاحمت ۽ هن جي گهٽ  گھاٽائي جي مقابلي ۾  مضبوطي جو تناسب آهن، جيڪو ڪنهن به ٻئي ڌاتو عنصر کان وڌيڪ آهن. خالص حالت ۾، ٽائيٽينيم، گهٽ گھاٽائي سان گڏ، اسٽيل وانگر مضبوط هوندو آهي. هن عنصر جي ٻه ايلوٽروپڪ شڪلون ۽ پنج قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ Ti کان Ti تائين آهن، جنهن ۾ Ti سڀ کان وڌيڪ مقدار (%73.8) ۾ موجود آهي.

## تفصيل
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ٽائيٽينيم گروپ
گئليئم

**گئليئم** (Gallium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Ga** ۽ ايٽمي نمبر **31** آهي. 1875ع ۾ فرانسيسي ڪيمسٽ پال ايميل ليڪوڪ ڊي بوئسبوڊران پاران دريافت ڪيل، عنصري گيليم معياري درجه حرارت ۽ دٻاءُ تي هڪ نرم، چانديءَ جهڙو ڌاتو آهي. ان جي مائع حالت ۾، اهو چانديءَ جهڙو اڇو ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن ڪافي زور لڳايو وڃي ته، مضبوط گيليم ڪنڪوائيڊ طور تي ٽٽي سگهي ٿو. 1875ع ۾ ان جي دريافت کان وٺي، گيليم کي گهٽ پگھلڻ واري پوائنٽن سان مصر ٺاهڻ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويو آهي. اهو سيمي ڪنڊڪٽرز ۾، سيمي ڪنڊڪٽر سبسٽريٽس ۾ ڊوپينٽ جي طور تي پڻ استعمال ٿيندو آهي.
## خاڪو

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
جرمئنيئم

**جرمئنيئم** (Germanium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Ge** ۽ ايٽمي نمبر **32** آهي. اهو چمڪندڙ، سخت ڀُرندڙ، ڀوري مائل اڇو ۽ ڏسڻ ۾ سليڪان وانگر آهي. اهو ڪاربان گروپ ۾ هڪ اڌ ڌاتو (ميٽلائيڊ) يا غير ڌاتو آهي جيڪو ڪيميائي طور تي سليڪان سان ملندڙ جلندڙ آهي. سليڪان وانگر، جرمئنيئم قدرتي طور تي رد عمل ڪري ٿو ۽ فطرت ۾ آڪسيجن سان ڪمپليڪس ٺاهي ٿو.

## خاڪو

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪاربان گروپ
سيلينيم

**سيلينيم** (Selenium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Se** ۽ ايٽمي نمبر **34** آهي. ان جي مختلف فزيڪل شڪلون آهن، جن ۾ اينٽن وانگر ڳاڙهو پائوڊر، هڪ شفاف ڪارو جامد، ۽ هڪ ڀورو ڌاتو جهڙو شڪل شامل آهي. اهو هن خالص حالت ۾ يا زمين جي ڪرسٽ ۾ خالص معدني مرڪب جي طور تي گھٽ ائ ٿئي ٿو. سيلينيم (يوناني: σελήνη 'چنڊ') 1817ع ۾ جونز جيڪب برزيليئس پاران دريافت ڪيو ويو، جنهن نئين عنصر جي اڳ ۾ دريافت ٿيل ٽيلريم (زمين جي نالي تي) سان هڪجهڙائي جو ذڪر ڪيو.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:چالڪوجين
زمرو:ڪيميائي تت
روبيڊيم

**روبيڊيم** (Rubidium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Rb** ۽ ايٽمي نمبر **37** آهي. اهو الڪلي ڌاتو گروپ IA ۾ هڪ تمام نرم، اڇو-ڀورو رنگ جو ٺوس آهي، جيڪو پوٽاشيم (K) ۽ سيزيم (Cs) وانگر آهي. روبيڊيم گروپ ۾ پهريون الڪلي ڌاتو آهي جنهن جي گھاٽائي پاڻي کان وڌيڪ آهي. ڌرتيءَ تي، قدرتي روبيڊيم جا ٻه آئسوٽوپ موجود آهن: 72 سيڪڙو هڪ مستحڪم آئسوٽوپ 85Rb ۽ 28 سيڪڙو ٿورو ريڊيو ايڪٽو 87Rb، جنهن جي اڌ زندگي 48.8 ارب سال آهي.

## خاڪو

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:الڪلي ڌاتو
پلاڊيئم

**پلاڊيئم** (Palladium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Pd** ۽ ايٽمي نمبر **46** آهي. اهو هڪ نادر ۽ چاندي جي چمڪ واري اڇي رنگ جو ڌاتو آهي. پلاڊيئم، پلاٽينم، روڊيم، روٿينيم، اريڊيم ۽ آسميئم گڏ ٿي عنصرن جو هڪ گروپ ٺاهيندا آهن، جنهن کي پلاٽينم گروپ ڌاتو (PGM) سڏيو ويندو آهي. انهن ۾ هڪجهڙي ڪيميائي خاصيتون آهن، پر پلاڊيئم جو پگھلڻ جو نقطو ۽ گھاٽائي انهن سڀ مان گهٽ آهي.

پيليڊيم ۽ ان جي ڪنجينر پلاٽينم جي اڌ کان وڌيڪ سپلاءِ ڪيٽيليٽڪ ڪنورٽرز ۾ استعمال ٿيندي آهي، جيڪي گاڏين جي خارج ٿيڻ ۾ 90 سيڪڙو نقصانڪار گيسن (هائيڊرو ڪاربن، ڪاربن مونو آڪسائيڊ، ۽ نائٽروجن ڊاءِ آڪسائيڊ) کي غير زهريلو مادن (نائٽروجن، ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ ۽ پاڻي جي بخارات) ۾ تبديل ڪندا آهن. پيليڊيم اليڪٽرانڪس، ڏندن جي علاج، دوائن، هائيڊروجن صاف ڪرڻ، ڪيميائي ايپليڪيشنن، اليڪٽرو ڪيميڪل سينسرز، اليڪٽرو سنٿيسس، زميني پاڻي جي علاج، ۽ زيورن ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي. پيليڊيم ايندھن جي سيلن جو هڪ اهم جزو آهي، جنهن ۾ هائيڊروجن ۽ آڪسيجن بجلي، گرمي ۽ پاڻي پيدا ڪرڻ لاءِ رد عمل ظاهر ڪن ٿا.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:پلاٽينئم گروپ