open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪارو بورڊ

**بليڪ بورڊ** (Blackboard) يا **چاڪ بورڊ** (Chalkboard) لکڻ جي هڪ اهڙي سطح آهي جنهن کي ٻيهر استعمال ڪري سگهجي ٿو. ان تي ڪيلشيم سلفيٽ يا ڪيلشيم ڪاربونيٽ جي لٺين سان لکيو ويندو آهي، جنهن کي عام طور تي **[[چاڪ]]** چئبو آهي.

بليڪ بورڊ اصل ۾ ڪاري يا گھري سرمائي رنگ جي سليٽ (slate) پٿر جي لسڙين ۽ سنهڙين چادرن مان ٺاهيا ويندا هئا.

## بناوت
thumb|چاڪ بورڊ ۽ ان جي ٽري ۾ رکيل ڊسٽر (eraser)

هڪ بليڪ بورڊ سادي نموني ڪاٺ جي تختي تي گهري رنگ جي ميٽ (matte) رنگ (اڪثر ڪري ڪارو، ڪڏهن ڪڏهن گهرو سائو) لڳائي تيار ڪري سگهجي ٿو. ريسٽورينٽ ۽ بار روزاني جي خاص کاڌن جي اشتهار لاءِ پڻ بليڪ بورڊ استعمال ڪندا آهن.
جديد دور ۾ بليڪ بورڊن جو بهترين قسم پورسلين (porcelain) مان تيار ڪيل اسٽيل جا بورڊ آهن. پورسلين تمام سخت مادو هوندو آهي ۽ اهڙا بورڊ لڳاتار استعمال جي باوجود 10 کان 20 سالن تائين هلي سگهن ٿا.
ليڪچر هالز (Lecture theatres) ۾ ڪڏهن ڪڏهن هڪ کان وڌيڪ بورڊ لڳل هوندا آهن، جن کي ليڪچرار ضرورت موجب مٿي يا هيٺ ڪري سگهي ٿو ته جيئن وڌيڪ معلومات هڪ ئي وقت ڏيکاري سگهجي.

## چاڪ جون لٺيون
thumb|بليڪ بورڊ تي چاڪ سان لکڻ جو اثر

چاڪ اڇي ۽ مختلف رنگن ۾ پيدا ڪيا ويندا آهن. اڇو چاڪ اڪثر ڪري **ڪيلشيم ڪاربونيٽ** (calcium carbonate) مان ٺهيل هوندو آهي جيڪو لائم اسٽون مان حاصل ٿئي ٿو، جڏهن ته رنگين چاڪ **ڪيلشيم سلفيٽ** (calcium sulphate) يا جپسم مان تيار ڪيا ويندا آهن.

## استعمال جا مسئلا

چاڪ جي مٽي (dust) سبب ساهه جي بيمارين جهڙوڪ دم (asthma) ۽ الرجي ۾ اضافو ٿي سگهي ٿو. ان کان علاوه هي مٽي حساس اوزارن جهڙوڪ ڪمپيوٽرن کي پڻ نقصان پهچائي سگهي ٿي. وقت سان گڏ بليڪ بورڊن تي "گوسٽنگ" (ghosting) جو مسئلو پيدا ٿيندو آهي، جتي پراڻي لکيل چاڪ جا نشان مڪمل طور ختم نه ٿيندا آهن.
بليڪ بورڊ تي ننهن يا ڪنهن ڌاتوءَ جي شيءِ رگڙڻ سان جيڪو آواز پيدا ٿيندو آهي، اهو اڪثر ماڻهن لاءِ تمام گهڻو بيزار ڪندڙ هوندو آهي. تحقيق موجب انسانن جي فطرت ۾ اهڙي آواز کان نفرت شامل آهي.

## تاريخ
لکڻ واري سليٽ جو استعمال هندوستاني اسڪولن ۾ قديم زماني کان ٿيندو رهيو آهي. **البيروني** پنهنجي ڪتاب "ڪتاب الهند" (11هين صدي جي شروعات) ۾ لکي ٿو:
> "اهو اسڪولن ۾ ٻارن لاءِ ڪاريون تختيون استعمال ڪن ٿا، ۽ انهن تي اڇي مادي سان کاٻي کان ساڄي لکن ٿا."> 

يورپ ۾ 16هين صديءَ ۾ موسيقيءَ جي تعليم لاءِ وڏن بليڪ بورڊن جو استعمال شروع ٿيو. "Blackboard" جو لفظ انگريزيءَ ۾ 18هين صديءَ جي اڌ ڌاري استعمال ٿيڻ لڳو. آمريڪا ۾ بليڪ بورڊ تي چاڪ جو پهريون مستند استعمال 21 سيپٽمبر 1801ع تي هڪ رياضي جي ليڪچر دوران ٿيو. سائي رنگ جا بورڊ (Greenboards) 1930ع واري ڏهاڪي ۾ متعارف ٿيا ۽ 1950ع واري ڏهاڪي ۾ مقبول ٿيا.

## گيلري

File:Einstein blackboard.jpg|البرٽ آئن اسٽائن جو استعمال ڪيل بليڪ بورڊ، آڪسفورڊ يونيورسٽي، 1931ع
File:Boy in school, 1961 (52338002867).jpg|سيٽل، آمريڪا ۾ هڪ اسڪولي ٻار، 1961ع
File:Lembeck mit 5-HT.jpg|هڪ آسٽريائي ڪيميا دان رنگين چاڪ سان گڏ، 1970ع
File:ASC Leiden - Coutinho Collection - 12 18 - Campada college on the northern frontline, Guinea-Bissau - 1973.tif|استاد بليڪ بورڊ جي مدد سان وزن جو نظام سمجهائيندي، گني بساؤ، 1974ع
File:Kyomachi No.8 Café welcome blackboard 20190406.jpg|تائي پي، تائيوان ۾ اشتهاري بليڪ بورڊ، 2019ع


## پڻ ڏسو
* وائٽ بورڊ (Whiteboard)
* چاڪ (Chalk)
## حوالا

## وڌيڪ پڙهو
* Aldrich Kidwell, Peggy. *Tools of American Mathematics Teaching, 1800–2000*.
* Whitney, Frederick. *Blackboard sketching* (1909).
چاڪ

{short description|نرم ڪاربونيٽ پٿر}}

چاڪ (Chalk) هڪ نرم، اڇو، سوراخدار، رسوبي پٿر آهي. هي چوني جي پٿر جي هڪ شڪل آهي جيڪا معدني ڪيلسائٽ مان ٺهيل هوندي آهي. هي اصل ۾ سمنڊ جي اندر خوردبيني جاندارن، خاص طور تي پلانڪٽن جي سخت حصن جي جمع ٿيڻ سان ٺهيو هو. چاڪ سڄي مغربي يورپ ۾ عام آهي، جتي ان جا ذخيرا فرانس جي ڪجهه حصن جي هيٺان موجود آهن، ۽ ڊوور جي ٽڪرين وانگر ساحلي علائقن تي ان جون اڀيون لڪون اڪثر نظر اينديون آهن.
چاڪ کي صنعتي استعمال لاءِ کاڻين مان ڪڍيو ويندو آهي، جهڙوڪ ان ٻجهل چونو (Quicklime)، سرون ۽ بلڊرز پٽي ٺاهڻ لاءِ. ان کان علاوه زراعت ۾ تيزابيت واري زمين جي pH وڌائڻ لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو. هي "بليڪ بورڊ چاڪ" طور لکڻ ۽ چٽسالي لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ اڄڪلهه اهي ٻين معدنيات يا جپسم مان به ٺاهيا وڃن ٿا.== وضاحت ==

چاڪ چوني جي پٿر جو هڪ سنهي بناوت وارو قسم آهي جيڪو پنهنجي هلڪي رنگ، نرمي ۽ وڌيڪ سوراخدار هجڻ ڪري سڃاتو وڃي ٿو. هي گهڻو ڪري پلانڪٽن (جهڙوڪ foraminifera يا coccolithophores) جي ڪيلسائٽ خولن يا ڍانچي جي ننڍڙن ٽڪرن مان ٺهيل هوندو آهي.

چاڪ عام طور تي لڳ ڀڳ خالص ڪيلسائٽ () هوندو آهي، جنهن ۾ صرف 2% کان 4% ٻيون معدنيات شامل هونديون آهن. چاڪ ظاهري طور تي جپسم ۽ ڊائٽومائيٽ سان مشابهت رکي ٿو، پر ان کي ان جي سختي، فوسل مواد، ۽ تيزاب سان عمل (رئڪشن) ذريعي سڃاڻي سگهجي ٿو (تيزاب سان ملڻ تي هي گڦ پيدا ڪندو آهي).

## بناوت
مغربي يورپ ۾، چاڪ ڪريٽيسيئس (Cretaceous) دور جي آخر ۾ (100 کان 61 ملين سال اڳ) ٺهيو هو. هي سمنڊ جي 100 کان 600 ميٽر جي گهرائيءَ ۾ جمع ٿيو هو. ان وقت موسم خشڪ هئي جنهن ڪري ويجهي پٿرن جي کاڌ (Erosion) گهٽ ٿي، جنهن ڪري چاڪ تمام گهڻو خالص حالت ۾ ملي ٿو.

فيلنٽ (Flint) پٿر جا تهه اڪثر چاڪ جي اندر مليا آهن. هي شايد خوردبيني سامونڊي جاندارن مان نڪتل سليڪا مان ٺهن ٿا.

## جيوگرافيائي ورڇ
چاڪ ڪريٽيسيئس دور جي سمنڊ جي تهن ۾ ايترو عام آهي جو ان دور جو نالو ئي لاطيني لفظ creta (چاڪ) تان رکيو ويو آهي.
انگلينڊ جون مشهور اڇيون ٽڪريون (White Cliffs of Dover) چاڪ مان ٺهيل آهن. ان کان علاوه فرانس جي شيمپين (Champagne) علائقي جي هيٺان به چاڪ جا وڏا ذخيرا آهن، جتي شراب رکڻ لاءِ هٿرادو غارون ٺاهيون ويون آهن. چاڪ جا ذخيرا اتر آمريڪا، مصر ۽ مغربي آسٽريليا ۾ پڻ مليا آهن.

## کوٽائي (Mining)
چاڪ کي زمين جي مٿان ۽ زير زمين کاڻين ذريعي ڪڍيو ويندو آهي. صنعتي انقلاب دوران سيمينٽ ۽ سرن جي وڌندڙ گهرج سبب چاڪ جي کوٽائيءَ ۾ تمام گهڻو اضافو ٿيو هو.

## استعمال

گهڻا ماڻهو چاڪ کي اسڪول ۾ بليڪ بورڊ تي لکڻ واري ڪاٺيءَ طور سڃاڻندا آهن. اڄڪلهه بليڪ بورڊ وارا چاڪ جپسم مان به تيار ڪيا وڃن ٿا. "ڊسٽ ليس" (ڌوڙ کان پاڪ) چاڪ ڪاربونيٽ مان ٺاهيا ويندا آهن جيڪي وڏا ذڙا پيدا ڪن ٿا جيڪي هوا ۾ نٿا اڏرن.

* ورزش: جمناسٽڪ ۽ جبلن تي چڙهندڙ ماڻهو هٿن جي گرفت مضبوط ڪرڻ لاءِ ميگنيشيم ڪاربونيٽ چاڪ استعمال ڪندا آهن ته جيئن پگهر جذب ٿي سگهي.
* زراعت: چاڪ کي تيزابيتي زمين جي pH کي برابر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
* صفائي: ٽوٿ پيسٽ ۾ چاڪ جي معمولي مقدار شامل ڪئي ويندي آهي جيڪا ڏندن جي صفائيءَ ۾ مدد ڪري ٿي.
* درزڪو ڪم: درزي ڪپڙي تي نشان لڳائڻ لاءِ "فرينچ چاڪ" استعمال ڪندا آهن، جيڪو اصل ۾ ٽالڪ (Talc) مان ٺهيل هوندو آهي.

انگلينڊ ۾ چاڪ جي جبلن تي وڏا نقش نگار (Hill figures) ٺاهيا ويا آهن. گاهه کي هٽائي هيٺيان اڇو چاڪ ظاهر ڪيو ويندو آهي، جنهن سان خوبصورت تصويرون ٺهنديون آهن، جهڙوڪ "لٽلنگٽن وائٽ هارس".
## حوالا
جوتا

**جوتا** (Shoe) پيرن جي پوشاڪ جو هڪ قسم آهن، جيڪي عام طور تي جوڙي جي صورت ۾ هوندا آهن. انهن جو مقصد انساني پير کي تحفظ فراهم ڪرڻ ۽ آرام پهچائڻ آهي. عام طور تي هڪ جوتو کاٻي پير لاءِ ۽ ٻيو ساڄي پير لاءِ ٺاهيو ويندو آهي.
جيتوڻيڪ انساني پير مختلف علائقن ۽ موسمن سان مطابقت پيدا ڪري سگهي ٿو، پر اهو حساس هوندو آهي، ۽ جوتا ان کي تحفظ فراهم ڪن ٿا. شروعات ۾ جوتن جي بناوت رڳو ضرورت تي ٻڌل هئي، پر وقت گذرڻ سان گڏ اهي فيشن جو حصو بڻجي ويا. ڪجهہ جوتا حفاظتي اوزار طور پڻ پاتا ويندا آهن، جھڙوڪ 'اسٽيل-ٽو' (steel-toe) بوٽ، جيڪي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙن لاءِ لازمي هوندا آهن.

ان کان علاوه، جوتن جا ڪيترائي نمونا تيار ڪيا ويا آهن؛ مثال طور، اُچي کڙي وارا جوتا (High heels) اڪثر عورتون خاص تقريبن ۾ پائينديون آهن. اڄڪلهه جوتا اسٽائل، بناوت ۽ قيمت جي لحاظ کان تمام گهڻا مختلف آهن. هڪ سادي سينڊل رڳو هڪ سنئين تري ۽ پٽي تي ٻڌل ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته مشھور ڊيزائنر جا تيار ڪيل جوتا تمام مهانگا ٿين ٿا.
روايتي طور تي، جوتا چمڙي، ڪاٺ يا ڪپڙي (canvas) مان ٺاهيا ويندا هئا، پر هاڻي اهي رٻڙ، پلاسٽڪ ۽ ٻين مصنوعي مواد مان تيار ڪيا وڃن ٿا. عالمي سطح تي، جوتن جي صنعت سالياني 200 ارب ڊالرن جو ڪاروبار آهي.

## تاريخ

### قديم دور

#### قديم ترين ثبوت
سڀ کان قديم ڄاتل جوتا 'سيج برش' جي ٻوٽي مان ٺهيل سينڊلون آهن، جيڪي آمريڪا جي رياست اوريگون جي 'فورٽ راڪ غار' مان مليون آهن، اهي تقريبن 10,500 سال پراڻيون آهن. دنيا جو قديم ترين چمڙي جو جوتو 2008ع ۾ آرمينيا جي هڪ غار مان مليو، جيڪو 3500 ق.م جو ٻڌايو وڃي ٿو.
آرڪيالاجسٽن جو خيال آهي ته انسانن تمام گهڻو اڳ جوتا استعمال ڪرڻ شروع ڪيا هئا، پر مواد جي جلد خراب ٿي وڃڻ جي ڪري انهن جا ثبوت ملڻ مشڪل آهن.

#### آمريڪا
اتر آمريڪا جي قديم رهاڪن ۾ 'موڪاسن' (moccasin) جوتا تمام گهڻا مشهور هئا، جيڪي چمڙي يا هيرڻ جي کل مان ٺاهيا ويندا هئا.

#### آفريڪا ۽ وچ اوڀر
قديم مصر جي ديواري چٽن مان معلوم ٿئي ٿو ته اتي 4000 ق.م ۾ سينڊلون پاتيون وينديون هيون. اهي عام طور تي پاپائرس (papyrus) يا کجيءَ جي پنن مان ٺاهيون وينديون هيون.

#### ايشيا ۽ يورپ
قديم يونان ۾ جوتن کي فضول خرچي ۽ غير ضروري سمجهيو ويندو هو. هو اڪثر اگهاڙي پير هلڻ کي ترجيح ڏيندا هئا. ان جي ابتڙ، رومن تهذيب ۾ جوتا طاقت ۽ تمدن جي نشاني هئا. رومي سپاهي خاص قسم جا جوتا پائيندا هئا جن جي تري ۾ ڪوڪا لڳل هوندا هئا ته جيئن اهي گهڻو وقت هلن.

### قرون وسطيٰ ۽ ابتدائي جديد دور
وچين دور ۾ يورپ ۾ 'ايسپيڊريل' (espadrille) مشهور هئا، جن جا ترا سڻيءَ (jute) مان ٺهيل هوندا هئا. چين ۾ سونگ خاندان جي دور ۾ عورتن جي پيرن کي ٻڌڻ (foot binding) جي رسم جي ڪري خاص قسم جا ننڍڙا جوتا ٺاهيا ويندا هئا.
## حوالا
سينڊل

**سينڊل** (Sandals) جوتن جو هڪ کليل قسم آهن، جيڪي هڪ تري (sole) تي ٻڌل هونديون آهن. اهي پيرن سان چمڙي يا ڪپڙي جي پٽين ذريعي ڳنڍيل هونديون آهن جيڪي پير جي مٿئين حصي يا پير جو ويڻي (ankle) جي چوڌاري ٻڌجن ٿيون. چپلن ۾ مختلف اوچائيءَ جون کڙيون (heels) به ٿي سگهن ٿيون. جيتوڻيڪ چپلن ۽ ٻين جوتن ۾ فرق ڪڏهن ڪڏهن واضح نه هوندو آهي، پر عام طور تي سينڊل اهي آهن جن ۾ پير جو گهڻو حصو اگهاڙو يا کليل رهي ٿو.

ماڻهو ڪيترن ئي سببن جي ڪري سينڊل پائيندا آهن، جن ۾ گرم موسم ۾ آرام، معاشي فائدا (ڇو ته اهي ٻين جوتن جي ڀيٽ ۾ سستيون آهن) ۽ فيشن شامل آهن. سينڊل پيرن کي ٿڌو ۽ خشڪ رکن ٿيون، جنهن ڪري پيرن ۾ فنگس (athlete's foot) ٿيڻ جو خطرو گهٽجي وڃي ٿو.

## نالو ۽ بڻ بنياد
انگريزي لفظ *sandal* فرانسيسي ٻوليءَ جي لفظ *sandale* مان نڪتو آهي، جيڪو لاطيني لفظ *sandalium* مان ورتل آهي. اهو اصل ۾ قديم يوناني لفظ *sandálion* مان آيو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ هن کي عام طور تي **ڇٻو** چيو ويندو آهي، جڏهن ته قديم سنڌي ادب ۾ پيرن جي پوشاڪ لاءِ **پادر** يا **پاپوش** جھڙا لفظ بہ ملن ٿا.

## تاريخ

سينڊل دنيا جي **قديم ترين پوشاڪ** آهن. آمريڪا جي رياست اوريگون جي فورٽ راڪ غار مان 1938ع ۾ مليل سينڊل اٽڪل 10,500 کان 9,300 سال پراڻيون آهن.

قديم مصري ماڻهو کجيءَ جي پنن ۽ پاپائرس (papyrus) مان سينڊل ٺاهيندا هئا. هيروڊوٽس موجب، قديم مصر جي پادرين لاءِ پاپائرس جون سينڊل پائڻ لازمي هو. قديم يونان ۾ عورتون اڪثر سينڊل پائينديون هيون جن جا ترا ڪاٺ يا چمڙي جا هوندا هئا.
قديم روم ۾، امير طبقو گهرن جي اندر آرامده سينڊل (solea) پائيندو هو، پر ٻاهر اهي 'ڪيلسيس' (calceus) جوتا پائڻ پسند ڪندا هئا. رومي سپاهي خاص قسم جون سينڊل پائيندا هئا جن کي **ڪيليگي** (Caligae) چيو ويندو هو.

## بناوت
چپلن جا ترا مختلف مواد مان ٺاهي سگهجن ٿا، جهڙوڪ رٻڙ، چمڙو، ڪاٺ، گاهه يا رسي. تري کي پير سان ڳنڍڻ لاءِ پٽيون يا تندا استعمال ڪيا ويندا آهن. ڪجهه چپلن ۾ انگلي (toe thong) هوندي آهي جيڪا آڱوٺي ۽ آڱر جي وچ مان گذري ٿي.

## مختلف قسم
* **چپل** (Flip-flops): سڀ کان عام ۽ سستو قسم، جيڪو اڪثر گهرن يا سمنڊ جي ڪناري پاتو وڃي ٿو.
* **گيٽا** (Geta): جاپاني ڪاٺ جون سينڊل.
* **واراجي** (Waraji): جاپاني گاهه جون سينڊل.
* **جتي** (Slipper): نرم ۽ آرامده گهرو سينڊل.
* **هواراچي** (Huarache): ميڪسيڪو جون هٿ سان ٺهيل چمڙي جون سينڊل.
* **پدوڪا** (Paduka): قديم هندستان جون ڪاٺ جون سينڊل، جن ۾ آڱوٺي وٽ هڪ ڳنڍ هوندي آهي.
* **سنڌي جتي**: سنڌ جي روايتي چمڙي جي جتي، جيڪا چپل جو هڪ بند قسم آهي پر ڪي خاص قسم چپل وانگر کليل هوندا آهن.

## گيلري

File:Yoga sandals.jpg|يوگا سينڊل جن ۾ هر آڱر لاءِ الڳ پٽي هوندي آهي.
File:Sandals on feet.jpg|هڪ شخص چمڙي جون سينڊل پاتل.
File:Grecian sandals.jpg|يوناني طرز جون سينڊل.
File:Teva Terra Fi 5 Sandals.jpg|پهاڙي علائقن ۾ هلڻ لاءِ مضبوط سينڊل.
File:MulticolorSandalette.jpg|اوچي کڙي (High-heeled) واريون سينڊل.
File:A simple sandals in the office.jpg|آفيس ۾ پائڻ لائق ساديون سينڊل.


## پڻ ڏسو
* جوتا
* موچي
* پير

## حوالا

## ببليوگرافي

* 
* 
*
رياضياتي جدول

**رياضياتي جدولون** (Mathematical tables) معلومات جي اهڙي ترتيب يا جدولن کي چيو ويندو آهي، جن ۾ عام طور تي انگ اکر ڏنل هوندا آهن جيڪي مختلف دليلن (arguments) جي حسابي نتيجن کي ظاهر ڪن ٿا. ٽرگناميٽرڪ جدولون قديم يونان ۽ هندستان ۾ علم نجوم ۽ بحري سفر (navigation) لاءِ استعمال ڪيون وينديون هيون. اهي جدولون 1970ع واري ڏهاڪي تائين، اليڪٽرانڪ ڪيلکوليٽرن جي عام ٿيڻ تائين، حساب ڪتاب کي آسان ۽ تيز ڪرڻ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيون. لاگرٿم (logarithms) ۽ ٽرگناميٽرڪ تفاعلن جون جدولون رياضيات ۽ سائنس جي درسي ڪتابن جو لازمي حصو هونديون هيون.

## قسم

### ٽرگناميٽرڪ جدولون
ٽرگناميٽرڪ جدولون سائن، ڪوسائن، ٽينجنٽ ۽ ٻين نسبت سنگت جي قيمتن تي ٻڌل هونديون آهن، جيڪي زاويه جي لحاظ کان ڏنل هونديون آهن.

### لاگرٿم جون جدولون

عام لاگرٿم (جنھن جو بنياد 10 هوندو آهي) جون جدولون اليڪٽرانڪ ڪيلکوليٽرن جي ايجاد کان اڳ وڏي پيماني تي استعمال ٿينديون هيون. ان جو سبب هي هو تہ لاگرٿم جي مدد سان ضرب ۽ ونڊ جا ڏکيا سوال، جوڙ ۽ ڪٽ جي سادي سوالن ۾ تبديل ٿي ويندا هئا. 10 جي بنياد واري لاگرٿم جي اها خاصيت آهي ته هڪ کان وڏن انگن جو لاگرٿم جو حصو جنهن کي 'مينٽيسا' (mantissa) چيو ويندو آهي، اهو ساڳيو رهندو آهي، جڏهن ته ان جو صحيح عدد وارو حصو جنهن کي 'ڪيڪٽرسٽڪ' (characteristic) چيو ويندو آهي، اهو انگن جي تعداد مان معلوم ڪري سگهجي ٿو.

#### تاريخ
لاگرٿم جو طريقو پهريون ڀيرو جان نيپيئر 1614ع ۾ پيش ڪيو هو. انگريز رياضيدان هينري برگس 1615ع ۾ نيپيئر سان ملاقات ڪئي ۽ تجويز ڏني تہ لاگرٿم جو بنياد 10 رکيو وڃي، جنهن کي هاڻي 'عام لاگرٿم' چيو وڃي ٿو.

## تاريخ ۽ استعمال

ٽرگناميٽرڪ تفاعلن جي پهرين جدول قديم يونان ۾ هپيارڪس (Hipparchus) تيار ڪئي هئي. هندستاني رياضيدان آريا ڀٽا (Aryabhata) جي تيار ڪيل سائن (sine) جدول کي تاريخ جي پهرين باقاعده سائن جدول سمجهيو وڃي ٿو.
اڻويهين صديءَ ۾ چارلس بيبيج پاران تجويز ڪيل 'ڊفرنس انجڻ' (Difference engine) جو مقصد بہ لاگرٿم جي جدولن کي انسانن جي غلطين کان پاڪ ۽ مشيني طور تي تيار ڪرڻ هو. 1972ع ۾ سائنٽيفڪ ڪيلکوليٽرن جي مارڪيٽ ۾ اچڻ کان پوءِ رياضياتي جدولن جو استعمال تقريبن ختم ٿي ويو.

اڄڪلھ اهي جدولون ڪمپيوٽر پروگرامنگ ۾ "Lookup tables" جي صورت ۾ استعمال ٿين ٿيون ته جيئن حساب ڪتاب کي تيز بڻائي سگهجي.

## پڻ ڏسو
* لاگرٿم
* ٽرگناميٽري
* کوڙو (Multiplication table)
* عددي تجزيو (Numerical analysis)

## حوالا


## خارجي لنڪس
* LOCOMAT : رياضياتي ۽ فلڪياتي جدولن جو مرڪز.
مارڪر پين

**مارڪر پين** (Marker pen)، جنهن کي سنڌيءَ ۾ عام طور تي **مارڪر** يا **اسڪيچ پين** چيو ويندو آهي، هڪ اهڙي پين آهي جنھن جي اندر پنهنجي مس (ink) جو ذخيرو هوندو آهي ۽ ان جي نوڪ سوراخدار ۽ دٻيل ريشن، جهڙوڪ **فيلٽ** (felt) مان ٺهيل هوندي آهي.

مارڪر پين هڪ ڪنٽينر (شيشي، ايلومينيم يا پلاسٽڪ) ۽ ان جي اندر مس جذب ڪندڙ مواد تي مشتمل هوندو آهي. مارڪر جي مٿئين حصي ۾ نب (nib) هوندي آهي، جيڪا قديم دور ۾ سخت فيلٽ مان ٺهندي هئي، ۽ ان تي هڪ ڍڪ (cap) هوندو آهي ته جيئن مس سڪي نه وڃي.

## تاريخ
لي نيومين (Lee Newman) 1910ع ۾ فيلٽ نوڪ واري مارڪر پين جو پيٽنٽ حاصل ڪيو. پر جديد مارڪرن جي مقبوليت 1953ع ۾ سڊني روزنٿال جي "ميجيڪ مارڪر" (Magic Marker) سان شروع ٿي. 1962ع ۾ ٽوڪيو اسٽيشنري ڪمپني (جيڪا بعد ۾ Pentel بڻجي وئي) جي يوڪيو هوري جديد فائبر نوڪ واري پين تيار ڪئي. 1980ع جي ڏهاڪي ۾ پهرين سيڪيورٽي مارڪر متعارف ڪرائي وئي، جنهن جي مس صرف الٽرا وائلٽ روشنيءَ ۾ نظر ايندي آهي.

## مارڪرن جا قسم

### پڪو مارڪر (Permanent marker)

اهي مارڪر شيشي، پلاسٽڪ، ڪاٺ، ڌاتو ۽ پٿر تي لکڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا. انهن جي مس پاڻيءَ سان نه مٽجي سگهندي آهي ۽ ڪيترن ئي سالن تائين برقرار رهي ٿي. پر انهن کي ڪيميائي مادي جهڙوڪ ايسيٽون (acetone) سان صاف ڪري سگهجي ٿو.

### هاءِ لائيٽر (Highlighters)

هاءِ لائيٽر لکيل متن جي مٿان نشان لڳائڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن ته جيئن اهم جملن کي نمايان ڪري سگهجي، جڏهن ته لکت پڙهڻ جي قابل رهندي آهي. اهي عام طور تي تيز رنگن (neon colors) ۾ هوندا آهن.

### وائيٽ بورڊ مارڪر (Whiteboard markers)

اهي مارڪر اڻ سوراخدار سطحن جهڙوڪ وائيٽ بورڊ يا شيشي تي لکڻ لاءِ هوندا آهن. انهن جي مس اهڙي هوندي آهي جو ڪپڙي يا ڊسٽر سان آسانيءَ سان مٽجي ويندي آهي. انهن کي "ڊراءِ ايريز مارڪر" (dry-erase marker) به چيو ويندو آهي.

### اليڪشن مارڪر (Election marker)
اهي مارڪر چونڊن ۾ ووٽرن جي آڱرين تي نشان لڳائڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن ته جيئن ڌانڌلي يا ٻيهر ووٽ پائڻ کي روڪي سگهجي. هن جي مس ۾ سلور نائيٽريٽ هوندو آهي جيڪو ڪيترن ڏينهن تائين ناهي مٽبو.

## مقامي نالا
دنيا جي مختلف حصن ۾ مارڪر کي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو:
* **ڏکڻ ايشيا (پاڪستان/هندستان):** هتي هن کي عام طور تي "مارڪر" يا "اسڪيچ پين" چيو ويندو آهي.
* **آسٽريليا:** هتي هن کي اڪثر "ٽيڪسٽا" (texta) چيو ويندو آهي.
* **نيوزيلينڊ:** هتي هن کي "ووڊ" (vivid) چيو ويندو آهي.
* **ڏکڻ آفريقا:** هتي هن کي "ڪوڪي" (koki) چيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو

* پين
* مس

## حوالا

## خارجي لنڪس
*
کوڙو

رياضيءَ ۾، **ضرب جي جدول** (جنھن کي سنڌيءَ ۾ عام طور تي **کوڙو** چيو ويندو آهي) هڪ اهڙي رياضياتي جدول آهي، جيڪا ڪنھن بہ حسابي نظام لاءِ ضرب جي عمل کي واضح ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.
ڏهائي (decimal) نظام جي ضرب جي جدول يا کوڙا سڄي دنيا ۾ ابتدائي تعليمي سطح تي رياضيءَ جي بنياد طور پڙهايا وڃن ٿا. ڪيترن ئي ماهرن موجب، گهٽ ۾ گهٽ 9 × 9 تائين کوڙا ياد ڪرڻ تمام ضروري آهن.

## تاريخ

### قديم دور

سڀ کان قديم ڄاتل کوڙا اٽڪل 4000 سال اڳ بابلي تھذيب (Babylonians) پاران استعمال ڪيا ويا هئا. پر انهن جو نظام 60 جي بنياد تي ٻڌل هو. ڏهي نظام (Base-10) تي ٻڌل سڀ کان قديم کوڙا چين ۾ بانس جي پٽين تي لکيل مليا آهن، جيڪي تقريبن 305 ق.م جا آهن.

ضرب جي جدول کي ڪڏهن ڪڏهن قديم يوناني رياضيدان فيثاغورث (570–495 ق.م) سان پڻ منسوب ڪيو ويندو آهي، ۽ ڪيترن ئي ٻولين (جھڙوڪ فرانسيسي ۽ اطالوي) ۾ هن کي "فيثاغورث جي جدول" چيو وڃي ٿو.

### جديد دور
عام طور تي پرائمري اسڪولن ۾ 1 کان 10 يا 1 کان 12 تائين جا کوڙا پڙهايا ويندا آهن. هيٺ ڏنل جدول 12 تائين جي ضرب کي ظاهر ڪري ٿي:




سنڌي تعليمي نظام ۾ کوڙا ياد ڪرڻ جو روايتي طريقو ڪجهہ هن ريت هوندو آهي (مثال طور 2 جو کوڙو):
* ايڪ ٻڪان ئي ٻہ
* ٻہ ٻڪان چار
* ٽہ ٻڪان ڇهہ
* چار ٻڪان اٺ... ۽ اهڙي طرح اڳتي.

## کوڙن ۾ ترتيب يا نمونا
ضرب جي جدول ۾ ڪجهہ نمونا (patterns) ٿين ٿا جيڪي ياد ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿا. مثال طور، 5 جو کوڙو هميشہ 0 يا 5 تي ختم ٿئي ٿو. 9 جي کوڙي ۾ نتيجي جي انگن جو جوڙ هميشہ 9 ٿئي ٿو (جھڙوڪ 9×2=18، ۽ 1+8=9).

## حوالا
وڻڪاري

**وڻڪاري**، **ٻيلا لڳائڻ**، **ڪاٺ جي پلانٽيشن** يا **ٽمبر فارم** (Tree plantation) مان مراد اهڙا ٻيلا آهن جيڪي ڪاٺ جي وڏي پيماني تي پيداوار لاءِ لڳايا ويندا آهن. ان ۾ عام طور تي هڪ ئي قسم جا وڻ پوکيا ويندا آهن، جنھن کي **مونوڪلچر ٻيلو** (monoculture forest) چيو ويندو آهي. لفظ "ٽري فارم" نرسرين ۽ ڪرسمس جي وڻن جي فارمن لاءِ بہ استعمال ٿيندو آهي. پلانٽيشن ذريعي ٿوري وقت ۾ ڪاٺ جي وڏي مقدار پيدا ڪري سگهجي ٿي. اهي ٻيلا اڪثر سرڪاري ادارن (جھڙوڪ برطانيہ ۾ فاريسٽري ڪميشن) يا خانگي صنعتن (جھڙوڪ آمريڪا ۾ وائير هائوسر يا انڊونيشيا ۾ ايشيا پلپ اينڊ پيپر) پاران لڳايا ويندا آهن. ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾، ساڳ (teak) جي پلانٽيشن ڪيترن ئي هنڌن تي قدرتي ٻيلن جي جاءِ ورتي آهي.

صنعتي پلانٽيشن جو انتظام تجارتي پيداوار لاءِ ڪيو ويندو آهي. اهي ٻيلا اڪثر هڪ ئي عمر جي وڻن تي مشتمل هوندا آهن. پوکيا ويندڙ ٻوٽا اڪثر جينياتي طور تي بھتر ڪيل هوندا آهن تہ جيئن اهي تيزيءَ سان وڌن ۽ بيمارين جو مقابلو ڪري سگهن.

پلانٽيشن مان ڪاٺ جي پيداوار قدرتي ٻيلن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻي هوندي آهي. جتي قدرتي ٻيلا ساليانو 1 کان 3 ڪيوبڪ ميٽر في هيڪٽر پيداوار ڏيندا آهن، اتي تيزي سان وڌندڙ وڻن جي پلانٽيشن 20 کان 30 ڪيوبڪ ميٽر تائين پيداوار ڏئي سگهي ٿي. سال 2000ع جي انگ اکرن موجب، پلانٽيشن عالمي ٻيلن جو صرف 5 سيڪڙو هئي، پر ان مان دنيا جي ڪاٺ جي ضرورتن جو 35 سيڪڙو پورو ڪيو ويو هو.

## واڌ جو چڪر (Growth cycle)

* **زمين جي تياري:** پھرين سال ۾ زمين کي صاف ڪري نرسري مان حاصل ڪيل ٻوٽا (saplings) لڳايا ويندا آهن. اهي ٻوٽا اڪثر تيزيءَ سان وڌندڙ نسل جا هوندا آهن.
* **نگھداشت:** شروعاتي سالن ۾ ٻوٽن تي ڀاڻ ۽ جيت مار دوائن جو استعمال ڪيو ويندو آهي.
* **گهٽتائي (Thinning):** جڏهن وڻ وڌي گيجهو ٿي ويندا آهن، تہ مقابلو گهٽائڻ لاءِ وچ مان ڪجهہ وڻ ڪٽيا ويندا آهن. اهي ڪٽيل وڻ ڪاغذ جي لوگو (pulp) يا پارٽيڪل بورڊ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* **تياري ۽ واڍي:** 10 کان 60 سالن جي عرصي ۾ جڏهن ٻيلو مڪمل تيار ٿي ويندو آهي، تہ سمورا وڻ ڪٽي ڪاٺ حاصل ڪيو ويندو آهي.
* ان کان پوءِ زمين کي ٻيھر صاف ڪري نوان وڻ لڳايا ويندا آهن.

## آبھوا جي تبديلي ۾ ڪردار
ٻيلا فضا مان ڪاربان ڊاء آڪسائيڊ کي جذب ڪري گلوبل وارمنگ کي گهٽائڻ ۾ مدد ڪن ٿا. تيزي سان وڌندڙ نوجوان وڻ وڌيڪ ڪاربان جذب ڪن ٿا. جيڪڏهن هن ڪاٺ مان پائيدار سامان تيار ڪيو وڃي تہ اهو ڪاربان ڪيترن ئي سالن تائين ذخيرو ٿيل رهي ٿو.

## مسئلا

### مونوڪلچر (Monocultures)
[Image comparing biodiversity in a natural forest vs a plantation monoculture]
قدرتي ٻيلن جي مقابلي ۾، پلانٽيشن ۾ جيو تنوع (biodiversity) تمام گهٽ هوندي آهي. هتي صرف هڪ ئي قسم جا وڻ هجڻ ڪري اهڙو ماحول (ecosystem) ناهي جڙندو جيڪو جانورن يا پکين لاءِ موزون هجي.

### سماجي مسئلا
ڪجهہ ملڪن ۾ قدرتي ٻيلن کي ڪٽي پلانٽيشن لڳائڻ سان مقامي ماڻهن جا حق متاثر ٿيندا آهن. انڊونيشيا ۾ وڏين ڪمپنين پاران قدرتي ٻيلن کي ڪٽڻ ڪري مقامي آباديءَ جي گذر سفر جا ذريعا متاثر ٿيا آهن.

### غير مقامي وڻ
پلانٽيشن ۾ اڪثر اهڙا وڻ لڳايا ويندا آهن جيڪي ان علائقي جا نہ هوندا آهن. مثال طور ڏکڻ آمريڪا ۾ لڳايل 88 سيڪڙو ٻيلا غير مقامي نسلن جا آهن.

## پڻ ڏسو
* ٻيلو کاتو
* وڻڪاري جي تاريخ
* ڪاٺ جي صنعت

## حوالا
پٽڪو

**پٽڪو** (Patko) سنڌي لباس جو هڪ اهم حصو آهي، جيڪو مٿي تي ٻڌڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي اٽڪل ڇهن والن يا ان کان گهٽ وڌ ماپ جي ڪپڙي جو ٽڪر هوندو آهي، جيڪو اڪثر ڪري ململ جو ٿيندو آهي. پٽڪو بوسڪي، اجرڪ يا لونگيءَ جو به ٻڌبو آهي. سنڌي سماج ۾ پٽڪي کي رڳو لباس نہ، پر عزت ۽ احترام جي نشاني طور ڏٺو ويندو آهي.

## قبيلي وار سڃاڻپ
هر ذات ۽ قبيلي جي پٽڪي ٻڌڻ جو طريقو يا "ڀير" جدا جدا هوندو آهي. پٽڪي جي ڀيرَ مان اها سڃاڻپ ٿيندي آهي تہ همراھ ڪهڙي قبيلي سان واسطو رکي ٿو.
* **جتوئي:** هن قبيلي جا ڪجهہ پاڙا پٽڪي جو پلاند ورائي ڪلهي تي رکندا آهن، جڏهن تہ ٻيا مٿي پٽڪي ۾ ئي هڻي ڇڏيندا آهن.
* **مڱڻھار:** هي اڪثر ڪري رنگين پٽڪو ٻڌندا آهن.
* **جوڌپوري پٽڪو:** هي وڏو ۽ رنگ وارو پٽڪو هوندو آهي، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ پندرهن ويھن هٿن جي ماپ جو هوندو آهي. ان جو ڀير مڱڻهارن جي پٽڪي سان مشابھت رکي ٿو.
* **سوڍا راجپوت ۽ ٿر جا رهواسي:** هي ماڻهو ڇيٽ وغيره (پوتئي) جي پڳ ٻڌندا آهن.
* **لاڙ جا ماڻهو:** لاڙ جا رهواسي اڪثر اڍائي ٽن والن جو هلڪو پٽڪو ٻڌندا آهن.

## پڳ ۽ پڳدار
عام طور تي ڳوٺن ۾ ماڻهو پٽڪو ٻڌندا آهن، پر جڏهن اهو راڄ جي اڳواڻ کي ٻڌايو ويندو آهي تہ ان کي **”پڳ“** چيو ويندو آهي. هر قبيلي جو پنهنجو اڳواڻ يا "پڳدار" ٿيندو آهي. سنڌ ۾ راشدي خاندان جو اڳواڻ **[[پير پاڳارو]]** جي نالي سان مشھور آهي. سنڌي معاشري ۾ پڳدار جي فيصلي کي وڏي اهميت ۽ مانُ ڏنو ويندو آهي.

## اصطلاح ۽ محاورا
سنڌي ٻوليءَ ۾ پٽڪي بابت ڪيترائي اصطلاح موجود آهن، جيڪي عزت ۽ ذلت سان منسوب آهن:
 
* **پٽڪو لاهڻ:** بيعزتي ڪرڻ.
* **پٽڪو ٻڌائڻ:** عزت ڏيڻ.
* **پٽڪو لاهي هٿ ۾ ڪرڻ:** پنھنجي عزت وڃائڻ يا ٻئي جي عزت تي حملو ڪرڻ.
* **پٽڪي لھرائڻ:** پڳ لاهي بي مانائتو ڪرڻ يا عزت خراب ڪرڻ.

## حوالا

زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:لباس
زمرو:سنڌ جا قبيلا
سامونڊي سلطنت

**سامونڊي سلطنت** يا ٿئلئسوڪريسي (Thallasocracy)، هڪ اهڙي رياست هوندي آهي جنهن جي بنياد سامونڊي علائقن تي هوندي آهي. روايتي سامونڊي سلطنتون، انهن جي سامونڊي بنيادي علائقن جي مقابلي ۾ اندروني علائقن تي گهٽ غالب ھوندي آهن. انهن جي مثالن ۾ فونيقي رياستون طائر، صيدون ۽ قرطاجنه؛ ميڊيٽرينين سمنڊ جي اطالوي سامونڊي جمهوريائون وينس ۽ جينوا؛ عربي سمنڊ جي عماني سلطنت ۽ سامونڊي ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ سري وجايا ۽ ماجهاپاهت جون سلطنتون شامل آهن. تنهن ڪري ٿاليسوڪريسي کي روايتي سلطنتن کان ڌار ڪري سگهجي ٿو، جتي هڪ رياست جا علائقا، جيتوڻيڪ ممڪن طور تي بنيادي طور تي يا صرف سامونڊي رستن سان ڳنڍيل آهن، عام طور تي ٽيليوروڪريسي ("زمين تي ٻڌل حڪمراني") ۾ مکيه زمين جي اندروني حصن تائين وڌندا آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* The Fragility of Thalassocracy, Pericles to Heinlein

زمرو:سامونڊي جمهوريتون
زمرو:ساحل 
زمرو:سلطنت
زمرو:سمنڊ
زمرو:حڪومت 
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ 
زمرو:سامونڊي تاريخ
زمرو:حڪومت جا قسم  
زمرو:بحري تاريخ 
زمرو:سامونڊي رستا 
زمرو:نوآبادياتي دور جي تاريخ 
زمرو:بين الاقوامي واپار جي تاريخ 
زمرو:سامونڊي آمدورفت جي تاريخ
ٽوپي

**ٽوپي** يا **ڪيپ** (Cap) مٿي جي هڪ سادي ۽ سڌي پوشاڪ (headgear) آهي. ان جو پھريون ظھور 3200 ق.م جيترو قديم آهي. انگريزي لفظ "cap" قديم فرانسيسي لفظ "chapeau" مان نڪتو آهي، جنھن جو مطلب آهي "مٿو ڍڪڻ". وقت سان گڏ هن لفظ جي معنيٰ ۾ تبديليون آيون آهن، پر اڃا تائين هي مٿي جي پوشاڪ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. اهي عام طور تي غير رسمي محفلن، راندين ۽ فيشن ۾ مشھور آهن. اهي اڪثر ڪري گرمائش لاءِ يا سج جي روشنيءَ کان اکين کي بچائڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آهن. بيس بال ڪيپ (Baseball caps) دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ عام استعمال ٿيندڙ ٽوپين مان هڪ آهي.

## قسم

* **[[سنڌي ٽوپي]]** (Sindhi Cap): سنڌ جي هڪ قديم ۽ ثقافتي ٽوپي، جيڪا پنھنجي خوبصورت گلڪاري ۽ شيشي جي ڪم جي ڪري پوري دنيا ۾ مشھور آهي.
* **[[بيس بال ڪيپ]]** (Baseball cap): اڳيان نڪتل حصي (visor) واري ٽوپي.
* **[[بيري]]** (Beret): هڪ نرم ۽ گول فوجي يا فيشن جي ٽوپي.
* **[[بيڻي]]** (Beanie): بناوت واري اوني ٽوپي جيڪا مٿي سان چنبڙيل هوندي آهي.
* **[[فيس]]** (Fez): جنھن کي ترڪي يا رومي ٽوپي بہ چيو ويندو آهي.
* **[[گانڌي ٽوپي]]** (Gandhi cap): اڇي ڪپڙي جي سادي ٽوپي.
* **[[ڪراڪل]]** (Karakul): جنھن کي جناح ڪيپ بہ چيو ويندو آهي.
* **[[ڪپا]]** (Kippah): يھودي مردن پاران پاتل ننڍڙي ٽوپي.
* **[[ٽربن]]** (Turban): جنھن کي سنڌيءَ ۾ **پڳ** يا **دستار** چيو ويندو آهي.
* **[[شنڪو]]** (Shako): هڪ اوچي فوجي ٽوپي.

### بيس بال ڪيپ جا قسم

## موجوده دور ۾ استعمال
ٽوپيون شروع ۾ سج کان بچاءُ لاءِ هيون، پر هاڻي اهي راندين ۽ فيشن جي صنعت جو اهم حصو بڻجي چڪيون آهن.

### رانديون
راندين ۾ ٽوپين جو استعمال سج جي روشنيءَ کان بچڻ لاءِ ڪيو ويو. سڀ کان پھريان بيس بال جي راند ۾ 1849ع ۾ اسٽرا (straw) جون ٽوپيون پاتيون ويون. هاڻي ڪرڪيٽ، گولف ۽ ٽينس جھڙين راندين ۾ بہ مخصوص ٽوپيون پاتيون وڃن ٿيون.

### فيشن
1980ع واري ڏهاڪي ۾ اسپورٽس ڪيپس عام عوام ۾ مشھور ٿيون. نيو ايرا (New Era) جھڙين ڪمپنين راندين جي ٽوپين کي عام ماڻهن لاءِ تيار ڪيو. هاڻي اهي ميوزڪ وڊيوز، فلمن ۽ فيشن رن وي (runways) تي عام نظر اچن ٿيون.

## گيلري

File:Cap MET 26.231.8.jpg|17 صدي عيسويءَ جي اطالوي ٽوپي.
File:Train engineer hat-2.png|ريلوي انجنيئر جي ٽوپي.
File:Saraiki Topi (Sindhi Cap).jpg|روايتي سنڌي ٽوپي.


## پڻ ڏسو
* دستار
* سنڌي ثقافت

## حوالا
ورانڊو

**ورانڊو** (Veranda يا verandah) هڪ ڇت وارو، کليل لنگهہ يا پورچ هوندو آهي، جيڪو عمارت جي ٻاهران جڙيل هوندو آهي. ورانڊو اڪثر ڪري هڪ جهنگلي يا ريلنگ ذريعي اڌ بند ٿيل هوندو آهي ۽ اڪثر عمارت جي سامهون ۽ پاسن تائين پکڙيل هوندو آهي.
ماهرن ۾ هن لفظ جي هجي (spelling) تي اختلاف آهن. *ڪنسائيز آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري* "h" واري ورزن (verandah) کي هڪ قسم طور ڏئي ٿي، جڏهن تہ *دي گارڊين اسٽائل گائيڊ* موجب "veranda" لکڻ گهرجي. آسٽريليا جي *ميڪواري ڊڪشنري* "verandah" کي ترجيح ڏئي ٿي.

## اصطلاح ۽ تاريخ (Etymology)
لفظ "ورانڊو"، جيڪو برطانيہ ۽ فرانس ۾ استعمال ٿئي ٿو، انگريز ننڍي کنڊ (بنگالي: বারান্দা، هندي: बरामदा، اردو: برآمدہ) تان کڻي ويا هئا. اهو ممڪن آهي تہ هي لفظ فارسي ٻوليءَ جي لفظ "برآمد" مان نڪتو هجي جنھن جي معنيٰ آهي "ٻاهر نڪتل"، يعني اهڙو حصو جيڪو ڪمرن کان ٻاهر نڪتل هجي. جيتوڻيڪ هن لفظ جي صحيح اصل معلوم ناهي، پر ماهرن جو خيال آهي تہ اهو پورچوگيزن جي ذريعي ننڍي کنڊ ۾ آيو هوندو. ننڍي کنڊ جي قديم تعميراتي فن واستو شاستر ۾ هن خصوصيت لاءِ "الندا" (Alinda) لفظ استعمال ڪيو ويو آهي.

## تعميراتي انداز

### آسٽريليا
ورانڊو آسٽريليا جي تعميراتي فن جو هڪ نمايان حصو رهيو آهي ۽ 1850ع واري ڏهاڪي ۾ نوآبادياتي عمارتن ۾ عام ٿيو. "ڪئينزلينڊر" (Queenslander) گهرن جو هڪ اهڙو انداز آهي جيڪو گرم علائقن جي مناسبت سان ٺاهيو ويو آهي، جنھن جي سڀ کان وڏي سڃاڻپ ان جا وڏا ورانڊا آهن جيڪي ڪڏهن ڪڏهن سڄي گهر جي چؤڌاري هوندا آهن.

### هندستان
هندستان جي گرم ۽ خشڪ موسم ۾ ورانڊو هڪ قدرتي ضرورت آهي. گجرات ۾ ورانڊي کي "اوٽالا" ۽ هندي پٽي ۾ "الندا" چيو ويندو آهي. هي جڳھ رڳو ٿڌاڻ لاءِ نہ پر سماجي زندگيءَ جو مرڪز پڻ هوندي آهي جتي پاڙيسري گڏجي ڪچھري ڪندا آهن ۽ ٻار رانديون کيڏندا آهن. ڏکڻ هندستان ۾ ان کي "ٿننائي" (thinnai) چيو وڃي ٿو.

### آمريڪا
نيو اورلينز، لوزيانا ۾ "ڪريول ٽائون هائوس" پنھنجي ورانڊن جي ڪري مشھور آهن. ايئر ڪنڊيشن جي ايجاد کان اڳ، آمريڪا جي ڏکڻ وارن علائقن ۾ اڪثر گهر ورانڊن سان گڏ ٺاهيا ويندا هئا تہ جيئن هوا جي گذر کي يقيني بڻائي سگهجي.

## پڻ ڏسو

*ڇت
*ڪمرو

## حوالا

## خارجي لنڪس

*Archnet discussion forum on Verandah 

زمرو:تعميراتي حصا
زمرو:هندي لفظ ۽ محاورا
زمرو:ڇپر
غسل خانو

**غسل خانو** (Bathroom) هڪ اهڙو ڪمرو آهي جتي ماڻهو پنھنجو جسم يا جسم جا حصا ڌوئيندا آهن. ان ۾ هيٺين مان هڪ يا وڌيڪ شيون ٿي سگهن ٿيون: هڪ شاور، هڪ باٿ ٽب، هڪ بِيڊيٽ (bidet) ۽ هڪ سِنڪ (جنھن کي برطانيہ ۾ واش بيسن بہ چيو ويندو آهي). اڪثر ڪري هن ۾ هڪ ٽوائلٽ (تخليو) پڻ شامل هوندو آهي. ڪجهہ ملڪن ۾ رڳو ٽوائلٽ وارن ڪمرن کي بہ اصطلاحي طور "باٿ روم" يا "واش روم" چيو ويندو آهي، جڏهن تہ برطانوي انگريزيءَ ۾ انهن کي "لو" (loo) يا "واٽر ڪلوزيٽ" (WC) چيو وڃي ٿو.
تاريخي طور تي، وهنجڻ اڪثر هڪ اجتماعي سرگرمي هوندي هئي جيڪا عوامي حمامن ۾ ٿيندي هئي. ڪجهه ملڪن ۾ جسم جي صفائيءَ جو هي سماجي پھلو اڃا بہ اهم آهي، جھڙوڪ جاپان ۾ *[[سينٽو]]* ۽ اسلامي دنيا ۾ حمام (جنھن کي اولھ/مغرب ۾ "ترڪش باٿ" چيو ويندو آهي).

## قسم ۽ اصطلاح

دنيا ۾ غسل خاني جي بناوٽ ۽ ان لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاحن ۾ فرق ملي ٿو. هڪ "مڪمل باٿ روم" (full bathroom) ۾ عام طور تي باٿ ٽب يا شاور، ٽوائلٽ ۽ سنڪ هوندو آهي. هڪ *اين سوئيٽ* (en suite) باٿ روم سڌو سنئون بيڊ روم سان ڳنڍيل هوندو آهي. جڏهن تہ هڪ "جيڪ اينڊ جلي باٿ روم" (Jack and Jill bathroom) ٻن الڳ بيڊ رومن جي وچ ۾ هوندو آهي جيڪو ٻنهي بيڊ رومن جا رهواسي استعمال ڪندا آهن.
آمريڪا ۾، باٿ رومن جي درجابندي "هالف باٿ" (صرف ٽوائلٽ ۽ سنڪ) يا "ٿري فورٿ (3/4) باٿ" (ٽوائلٽ، سنڪ ۽ شاور) جي صورت ۾ ڪئي ويندي آهي. ڪينيڊا ۾، گهرن ۽ عوامي هنڌن تي اهڙي ڪمري لاءِ "واش روم" جو لفظ وڌيڪ استعمال ٿيندو آهي.

## بناوٽ جا اصول

### پلمبنگ (Plumbing)
غسل خاني جي ڊيزائن ۾ گرم ۽ ٿڌي پاڻيءَ جي وڏي مقدار ۾ فراهمي ۽ گندي پاڻيءَ جي نيڪال (سيوريج يا سيپٽڪ ٽانڪي تائين) جو خيال رکڻ ضروري هوندو آهي. غسل خاني جي ڀتين ۽ فرش تي اهڙو مواد استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو پاڻيءَ کان متاثر نہ ٿئي، جھڙوڪ سيرامڪ ٽائلون، شيشو يا پلاسٽڪ.

### بجلي (Electricity)
بجليءَ جا اوزار جھڙوڪ روشنيون، هيٽر ۽ گرم ٽو ريل (towel rails) مستقل طور تي فڪس هجڻ گهرجن تہ جيئن بجليءَ جي جهٽڪي (electric shock) کان بچي سگهجي. آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ غسل خانن ۾ "گرائونڊ فالٽ سرڪٽ انٽرپرٽر" (GFCI) ساڪيٽ لڳائڻ لازمي آهي تہ جيئن حادثي کان بچي سگهجي.

## تاريخ

وهنجڻ جي طريقن جو پھريون رڪارڊ 3000 قبل مسيح تائين ملي ٿو. ان دور ۾ پاڻيءَ جي وڏي مذهبي اهميت هئي ۽ ان کي جسم ۽ روح جي پاڪيزگي جو ذريعو سمجهيو ويندو هو. سنڌو تھذيب جي لڳ ڀڳ سڀني گهرن ۾ غسل خانو هوندو هو. غسل خانو اڪثر ڪري گرائونڊ فلور تي هوندو هو ۽ پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ فرش ۾ سوراخ ۽ ديوارن ۾ پڪي مٽيءَ جا پائپ لڳل هوندا هئا، جيڪي شھر جي مکيہ ڊرينيج سسٽم سان ڳنڍيل هئا.
قديم يوناني ۽ رومي تھذيبن ۾ بہ وهنجڻ کي طرزِ زندگيءَ جو اهم حصو سمجهيو ويندو هو. رومي ماڻهن وڏا عوامي حمام (thermae) تعمير ڪرايا هئا جيڪي نہ صرف وهنجڻ پر سماجي گڏجاڻين جا مرڪز پڻ هوندا هئا.

## گيلري

File:Badkamer kasteel van gaasbeek.jpg|بيلجيم ۾ هڪ غسل خانو
File:Bathroom in the Beamish Museum 01.JPG|20 صديءَ جي شروعاتي دور جو غسل خانو، انگلينڊ
File:Modern bath rooms and appliances - a few suggestions about plumbing valuable to home builders or those about to remodel their present dwellings. (1903) (14798031263).jpg|1903ع جي هڪ غسل خاني جو خاڪو
File:2020-01-09 Media Tour Youth Olympic Village Lausanne (2020 Winter Youth Olympics) by Martin Rulsch 63.jpg|2020ع جي ونٽر يوٿ اولمپڪس ۾ رانديگرن جو غسل خانو


## پڻ ڏسو
* پاخانو

## حوالا
کڙي

**کڙي** (Heel) پير جي پويون حصو آهي. هي ران جي هيٺين هڏين جي جوڙ جي پويان، کڙي جي هڏي (Calcaneus) جي ابھار تي ٻڌل هوندي آهي.

## بناوٽ (Structure)
کڙي جي بناوٽ هلڻ دوران پيدا ٿيندڙ دٻاءُ کي برداشت ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي. 

* **کڙي جي کل:** کڙي جي هيٺان کل جي هڪ ٿلهي تهه (تقريبن 2 سينٽي ميٽر) هوندي آهي، جنهن ۾ چرٻي (fatty tissue) جا خانا هونديون آهن. هي خانا جھٽڪن کي جذب ڪرڻ (Shock absorber) جو ڪم ڪن ٿا.
* **اڪيليس ٽينڊن (Achilles tendon):** هي جسم جو سڀ کان مضبوط پٽو (tendon) آهي جيڪو ڄنگهه جي مشڪن کي کڙي جي هڏي سان جوڙي ٿو. ان جي مدد سان انسان پير کي هيٺين طرف موڙي سگهي ٿو.

## ڪم (Function)
کڙي جو بنيادي ڪم جسم جي وزن کي هلڻ، ڊوڙڻ يا بيهڻ دوران سهاري ڏيڻ آهي. پير جون هڏيون هڪ ڪمان (Arch) وانگر هونديون آهن، جنهن ۾ کڙي پويون بنيادي نقطو هوندي آهي جيڪو وزن کڻندو آهي.

## طبي مسئلا
کڙيءَ سان لاڳاپيل ڪجهه عام مسئلا هي آهن:
* **کڙين جو ڦٽڻ (Cracked heels):** کل جي خشڪي ۽ مليل کل جي ڪري کڙيون ڦٽي پونديون آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن دردناڪ ٿي سگهن ٿيون.
* **پلانٽر فيسائٽس (Plantar fasciitis):** کڙي جي هيٺان سوزش سبب ٿيندڙ درد.
* **ڪيلڪينيل اسپر (Calcaneal spur):** کڙي جي هڏي جو غير معمولي وڌڻ.

## ٻين جانورن ۾
ڊگهن پيرن وارن جانورن (جهڙوڪ گهوڙا يا ڪتا) ۾ کڙي زمين کان مٿي هوندي آهي. پکين ۾، کڙي اهو جوڙ هوندو آهي جيڪو پويان مڙيل نظر ايندو آهي (جنهن کي عام طور تي غلطيءَ سان "گوڏو" سمجهيو ويندو آهي).

## پڻ ڏسو
* پير
* گوڏو
* انساني هڏائون پڃرو

## حوالا

زمرو:پير
زمرو:انساني اناٽومي
پيرن جون آڱريون

**پير جون آڱريون** (Toes) چار پيرن وارن جانورن (Tetrapod) جي پيرن جا هٿراڌو حصا آهن. اهي جانور جيڪي پنهنجي آڱرين تي هلن ٿا (جيئن ٻليون) انهن کي *digitigrade* چيو ويندو آهي، جڏهن ته انسان ۽ ٻيا جانور جيڪي پيرن جي تلي تي هلن ٿا، تن کي *plantigrade* چيو وڃي ٿو.

## بناوٽ (Structure)
انسان جي هر پير ۾ عام طور تي پنج آڱريون هونديون آهن. وڏي آڱر (Hallux) کان سواءِ، هر آڱر ٽن هڏين (Phalanx) تي مشتمل هوندي آهي: ويجھي، وچين ۽ پرانهين هڏي. وڏي آڱر ۾ صرف ٻه هڏيون هونديون آهن.

پير جون آڱريون هي آهن:
* **پهرين آڱر:** جنهن کي وڏي آڱر يا آڱوٺو (Hallux) چيو ويندو آهي.
* **ٻي آڱر:** اشاري واري آڱر.
* **ٽي آڱر:** وچين آڱر.
* **چوٿين آڱر:** منڊي واري آڱر.
* **پنجين آڱر:** چيچ يا ننڍي آڱر.

### مشڪون (Muscles)
آڱرين جي حرڪت بنيادي طور تي مشڪن جي پٽن (Tendons) ذريعي ٿيندي آهي جيڪي ڄنگهه ۽ پير جي مشڪن سان جڙيل هوندا آهن.

### رت جي رسد ۽ رڳون
آڱرين کي رت پير جي ميٽاٽارسل شريانين مان ملي ٿو ۽ رڳون ان کي واپس دل ڏانهن وٺي وڃن ٿيون.

## ڪم (Function)
انساني پير جون آڱريون هلڻ دوران توازن برقرار رکڻ، وزن کڻڻ ۽ جسم کي اڳيان وڌڻ لاءِ زور ڏيڻ ۾ مدد ڪن ٿيون.

## طبي اهميت
آڱرين ۾ ڪيترائي طبي مسئلا ٿي سگهن ٿا:
* **موچ اچڻ (Stubbed toe):** آڱر جو ڪنهن سخت شيءِ سان ٽڪرائجي وڃڻ.
* **گوٽ (Gout):** وڏي آڱر جي جوڙ ۾ يورڪ ايسڊ جي ڪري سوزش ۽ درد ٿيڻ.
* **هيمر ٽو (Hammer toe):** آڱر جو غير معمولي طور مڙي وڃڻ.
* **پولي ڊيڪٽائلي (Polydactyly):** پنجن کان وڌيڪ آڱريون هجڻ.

## تاريخ ۽ ارتقا
ارنسٽ هيڪل (Ernst Haeckel) مطابق، پيرن جي پنجن آڱرين وارو نظام مڇين جي پرن مان ارتقا ڪري ايمفيبيئن (جل ٿلي) جانورن تائين پهتو، جتان اهو انسانن ۾ منتقل ٿيو.

## پڻ ڏسو
* پير
* هٿ جون آڱريون
* کڙي

## حوالا

زمرو:پير
زمرو:اناٽومي
تشدد

**تشدد** (Violence) کي انسانن پاران جسماني طاقت جي استعمال جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي ته جيئن ٻين جاندارن کي نقصان، جهڙوڪ تڪليف، زخم، معذوري، موت، نقصان ۽ تباهي، پهچائي سگهجي. ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (WHO) تشدد کي "جسماني طاقت جو ارادي طور تي استعمال، جيڪو پاڻ، ٻئي شخص، يا ڪنهن گروهه يا برادري جي خلاف خطرو يا حقيقي طور تي هجي، جن جي نتيجي ۾ يا ته زخم، موت، نفسياتي نقصان، خرابي يا محرومي جو سبب بڻجندو آهي يا ان جي نتيجي ۾ ٿيڻ جو امڪان وڌيڪ هوندو آهي". اهو تشدد هن قسمن کي شامل ڪرڻ جي ضرورت کي تسليم ڪري ٿو جيڪو زخم يا موت جو سبب نه بڻجندو. 
## قسمون
## اثرات
## پھچاءُ
## عامل
## روڪٿام
## نقطه نظر
## پڻ ڏسو
## حوالا
 
## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:انساني رويا
زمرو:تشدد
زمرو:سماجي تنازعا
زمرو:سماجي مسئلا
گوڏو

**گوڏو** (Knee) انسانن ۽ ٻين پرائميٽس ۾ جسم جو اهو حصو آهي جيڪو ران کي ڄنگهه سان جوڙي ٿو. هي انساني جسم جو سڀ کان وڏو جوڙ آهي. گوڏو ٻن جوڙن تي مشتمل هوندو آهي: هڪ ران جي هڏي (Femur) ۽ ڄنگهه جي وڏي هڏي (Tibia) جي وچ ۾، ۽ ٻيو ران جي هڏي ۽ گوڏي جي چپڻي (Patella) جي وچ ۾.

گوڏو هڪ تبديل ٿيل 'هنج جوڙ' (Hinge joint) آهي، جيڪو نه صرف ڄنگهه کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو، پر ان ۾ معمولي گردش (rotation) جي به گنجائش هوندي آهي.

## بناوٽ (Structure)
گوڏي جي بناوٽ ۾ ٽي اهم حصا شامل آهن:
# **پيٽيلو فيمورل (Patellofemoral):** جتي گوڏي جي چپڻي (Patella) ران جي هڏي سان ملي ٿي.
# **ميڊيل ٽيبيو فيمورل (Medial tibiofemoral):** اندريون جوڙ.
# **ليٽرل ٽيبيو فيمورل (Lateral tibiofemoral):** ٻاهريون جوڙ.

ڄمڻ وقت گوڏي جي چپڻي صرف نرم هڏي (Cartilage) جي صورت ۾ هوندي آهي، جيڪا 3 کان 5 سالن جي عمر تائين سخت هڏي ۾ تبديل ٿي ويندي آهي.

### هڏيون ۽ مادا
گوڏي جو جوڙ هڪ خاص تيزاب جهڙي مادي (Synovial fluid) سان ڀريل هوندو آهي، جيڪو حرڪت دوران رگڙ کي گهٽائي ٿو. ان ۾ نرم هڏيون (Cartilage) پڻ هونديون آهن جيڪي هڏن کي هڪ ٻئي سان ٽڪرائڻ کان بچائين ٿيون.

### ميناسڪس (Menisci)
گوڏي ۾ اڌ گول چڪر وانگر ٻه نرم هڏيون هونديون آهن جن کي 'ميناسڪس' چيو ويندو آهي. هي جوڙ جي وچ ۾ وزن کي برابر ورڇڻ ۽ جھٽڪن کي جذب ڪرڻ جو ڪم ڪن ٿيون.

## رڳون ۽ پٺا (Ligaments)
گوڏي کي مضبوطي فراهم ڪرڻ لاءِ ان ۾ ڪيترائي اهم پٽا (Ligaments) هوندا آهن:
* **انٽيريئر ڪروشيئيٽ لڳامينٽ (ACL):** هي گوڏي کي اڳيان وڌڻ کان روڪي ٿو.
* **پوسٽيريئر ڪروشيئيٽ لڳامينٽ (PCL):** هي گوڏي کي پويان وڃڻ کان روڪي ٿو.
* **ميڊيل ڪوليٽرل لڳامينٽ (MCL):** هي اندروني پاسي کان مضبوطي ڏئي ٿو.
* **ليٽرل ڪوليٽرل لڳامينٽ (LCL):** هي ٻاهرين پاسي کان مضبوطي ڏئي ٿو.

## اهميت
گوڏو انساني جسم جي وزن کڻڻ ۽ حرڪت ڪرڻ (هلڻ، ڊوڙڻ ۽ ٽپڻ) لاءِ انتهائي ضروري آهي. وڌيڪ وزن يا غلط حرڪت سبب گوڏي ۾ سور يا گٺيو (Osteoarthritis) جي بيماري ٿي سگهي ٿي.

## پڻ ڏسو
* انساني هڏائون پڃرو
* جوڙ

## حوالا

زمرو:انساني اناٽومي
زمرو:جوڙ
پراجڪتا ڪولي

**پرجڪتا ڪولي** (پيدائش 27 جون 1993) هڪ هندستاني يوٽيوبر ۽ اداڪاره آهي. هو پنهنجي يوٽيوب چينل Möstly Scene ۽ Netflix جي رومانوي ڊراما سيريز Messached (2020 کان) ۽ سنگل پاپا (2025) تي پنهنجي پرفارمنس لاءِ مشهور آهي. هن فلمن جگ جگ جيو (2022) ۽ سني سنسڪري جي تلسي ڪماري (2025) ۾ پڻ معاون ڪردار ادا ڪيا آهن.

## ابتدائي ۽ ذاتي زندگي
پرجاڪتا ٿاڻي ، مهاراشٽر ۾ پيدا ٿيو ۽ وڏو ٿيو.  هن وسنت وهار هاءِ اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ ملنڊ جي وي جي وازي ڪاليج آف آرٽس، سائنس اينڊ ڪامرس مان ماس ميڊيا جي بيچلر جي ڊگري حاصل ڪئي.  هن جو پيءُ هڪ ريسٽورنٽ آهي. 

2023 ۾، ڪولي پنهنجي ڊگهي وقت جي بواءِ فرينڊ وڪيل ورشنڪ خانال سان پنهنجي مصروفيت جو اعلان ڪيو.  انهن ٻنهي جي 13 سالن جي ڊگهي ڪچهري جو عرصو هو ۽ ملاقات تڏهن ٿي جڏهن پرجڪتا 18 سالن جي هئي ۽ ورشنڪ 22 سالن جي هئي.  25 فيبروري 2025 تي ، ڪولي ڪرجت ۾ خانال سان شادي جي ٻَڌڻ ۾ ٻڌو. 

## ڪيريئر

### شروعاتي ڪيريئر ۽ يوٽيوب چينل
ڪولي پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ممبئي ۾ فيور 104 ايف ايم ريڊيو اسٽيشن تي آر جي طور تي انٽرن جي حيثيت سان ڪئي ، ۽ بعد ۾ هڪ يوٽيوب چينل شروع ڪيو. 

ڪولي فيبروري 2015 ۾ پنهنجو چينل MostlySane شروع ڪيو.  هن 2018 ۾ دهلي ۾ يوٽيوب فين فيسٽ ۽ 2019 ۾ ممبئي ۾ پرفارم ڪيو.  2020 ۾ ، هن پنهنجي يوٽيوب اوريجنلز شو پريٽي فٽ جي شروعات جو اعلان ڪيو. پهرين قسط 21 جنوري تي جاري ڪئي وئي. 

اپريل 2019 ۾ ، يوٽيوب جي اڳوڻي سي اي او سوسن ووجڪيڪي پرجڪتا ڪولي جي 'ريئل ٽاڪ اڱارو' سيريز کي هڪ هندستاني يوٽيوبر سان هن جي پهرين رابطي لاءِ انٽرويو پليٽ فارم طور چونڊيو.  سيريز ۾ سڌگرو ۽ اداڪارن جهڙوڪ آدم سينڊلر ۽ جينيفر اينسٽن سان انٽرويو پڻ شامل آهن. 

جولاءِ 2025 ۾، ڪولي پهريون هندستاني مواد ٺاهيندڙ بڻجي ويو جيڪو TIME100 تخليقڪارن جي فهرست ۾ شامل ٿيو، جنهن سڄي دنيا مان 100 بااثر ڊجيٽل تخليقڪارن کي تسليم ڪيو. 

### اداڪاري
جولاءِ 2020 ۾ ، ڪولي هڪ مختصر فلم جاري ڪئي ، خيالي پلو. هن پوءِ نومبر 2020 ۾ رليز ٿيل Netflix سيريز Mismatched ۾ اداڪاري ڪئي. 2022 ۾، هوءَ ڌرما پروڊڪشن جي فلم جگ جگ جويو ۽ مس ميچڊ (سيزن 2) ۾ نظر آئي. ** 2023 ۾، هن هڪ زي ٿيٽر ٽيلي پلي جي سرخي ڪئي جنهن جو نالو آهي شادي ناهي هو ساکتي جنهن جي هدايتڪاري آڪرش کھرانا ڪئي هئي.  هن انو مينن جي پراسرار فلم نيات ۾ وديا بالن، رام ڪپور، راهول بوس، ميتا وششٿ، نيرج ڪابي، شاهانا گوسوامي، امرتا پوري، ديپنيتا شرما ۽ ششانڪ اروڙا سان گڏ ڪم ڪيو.2025 ۾، هوءَ ڊارر شو انڌيرا (ٽي وي سيريز) ۾ ظاهر ٿي، ايڪسل انٽرٽينمينٽ پاران تيار ڪيل پرائم ويڊيو لاءِ. 

هن مراٺي سئنيما ۾ ڪرنتي جيوتي وديالي مراٺي مڌيم سان پنهنجي شروعات ڪئي جيڪا تجارتي ڪاميابي بڻجي وئي. 

## فلموگرافي

### فلمون

### ٽيليويزن

### موسيقي وڊيو ۾ نمائشون

## ڊسڪوگرافي

### سنگلز

## ايوارڊ ۽ نامزدگيون

## حوالا

زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:مراٺي ماڻهو
زمرو:1993ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
سمبل توقير

**سنبل توقير** (پيدائش 15 نومبر 2003) هڪ هندستاني اداڪاره آهي جيڪا بنيادي طور تي هندي ٽيليويزن ۾ ڪم ڪري ٿي. هوءَ سڀ کان وڌيڪ املي چترويدي راٺوڙ جي ڪردار لاءِ سڃاتو وڃي ٿو املي [1] ۽ آءِ اي ايس ڪاويا بنسل پردھان ڪاويا – هڪ جزبا ، هڪ جنون. [2] هن جي پرفارمنس لاءِ هن کي انڊين ٽيليويزن اڪيڊمي ايوارڊ ۽ انڊين ٽيلي ايوارڊز لاءِ نامزدگي ملي آهي. 2022 ۾، هن ڪلرز ٽي وي جي ريئلٽي ٽي وي شو بگ باس 16 ۾ حصو ورتو ۽ 7 هين نمبر تي ختم ٿيو.

## ابتدائي زندگي
سنبل توقير اتر پرديش جي شاهجهان پور ۾ پيدا ٿيو ۽ ڇهن سالن جي عمر تائين ڪٽني، مڌيا پرديش ۾ رهيو. ڇهن سالن جي عمر ۾ هن جا والدين جدا ٿي ويا ۽ سندس پيءُ توقير حسن خان سنبل ۽ سندس ننڍي ڀيڻ ثانيه کي دهلي وٺي آيو، جتي هنن ايندڙ 5-6 سال گذاريا. سنبل ۽ ثانيه جي پرورش سندن پيءُ طرفان اڪيلي والدين جي حيثيت سان ٿي. 

سنبل هاءِ اسڪول اين ٽي سي سي هاءِ اسڪول ملاد ويسٽ ، ممبئي ۾ ۽ 12 هين ڪلاس خانگي اسڪول مان مڪمل ڪيو. 

سنبل هڪ اداڪار جي حيثيت سان تربيت حاصل ڪئي آهي اداڪاري اڪيڊمي. 

## ڪيريئر
هن پنهنجي اداڪاري جي شروعات 2014 ۾ بگ ميجڪ تي هر مشڪيل ڪا هل اڪبر بربل ۽ زي ٽي وي تي جوڌا اڪبر ۾ ٻار جي حيثيت سان معاون ڪردارن سان ڪئي. سنبل 2014 ۾ بگ ميجڪ تي ڊانس ريئلٽي شو هندستان ڪا بگ اسٽار ۾ حصو ورتو. 2014 کان 2016 تائين ، هوءَ ٽي وي سيريز جهڙوڪ آهٽ ، گنگا ، بالوير ۽ من ۾ وشواس هي ۾ چائلڊ آرٽسٽ طور نظر آئي. 2016 ۽ 2019 جي وچ ۾ ، هن واريس ، چڪرڌاري اجي ڪرشنا ، چندرگپت موريا ، ۽ ايشارون ايشارون مين سميت سيريز ۾ ڪم ڪيو.

2019 ۾ ، هن کي هندي ٻولي جي ڪرائيم ڊراما فلم آرٽيڪل 15 ۾ ڪاسٽ ڪيو ويو جنهن ۾ ايوشمان کھرانا اداڪاري ڪئي ، جتي هن امالي جو ڪردار ادا ڪيو. انهي ساڳئي سال ، هوءَ گيت 'واست' جي ميوزڪ وڊيو ۾ نظر آئي.

2020 ۾، توقير پنهنجي ڪيريئر ۾ هڪ موڙ حاصل ڪيو جڏهن هن کي ڪاسٽ ڪيو ويو، اسٽار پلس شو املي ۾ سمارٽ ڳوٺ جي ڇوڪري املي جا ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ، گشمير مهاجاني، فهمان خان ۽ ميوري ديش مک سان گڏ. خان سان سندس جوڙي کي ساراهيو ويو، جنهن لاءِ انهن کي بهترين آن اسڪرين ڪپل لاءِ انڊين ٽيلي ايوارڊ لاءِ نامزد ڪيو ويو. 2022 ۾، هن گيم شو رويوار ود اسٽار پريوار ۾ املي جي مقابلي ۾ حصو ورتو. ساڳئي سال هوءَ ميوزڪ ويڊيو 'عشق هو گيا' ۾ فهمان خان جي سامهون نظر آئي.

2022 کان 2023 تائين ، هن ڪلرز ٽي وي جي قيدي ريئلٽي شو بگ باس 16 ۾ حصو ورتو.  هوءَ گهر ۾ 125 ڏينهن گذارڻ کانپوءِ ستين نمبر تي ختم ٿي.  توقير سيزن جو سڀ کان وڌيڪ معاوضو ڏيندڙ مقابلو ڪندڙ هو.  2023 ۾ ، هن ڪلرز ٽي وي تي گيم شو انٽرٽينمينٽ ڪي رات هائوس فل ۾ حصو ورتو ۽ 'سازشين' ميوزڪ ويڊيو ۾ ظاهر ٿيو.

هوءَ ساڳئي سال ڪاويا سان گڏ ٽيليويزن تي واپس آئي – هڪ جزبا، هڪ جنون، سوني انٽرٽينمينٽ ٽيليويزن تي، مشڪت ورما جي سامهون آءِ اي ايس ڪاويا بنسل جو مرڪزي ڪردار ادا ڪندي. 

## فلموگرافي

### فلمون

### ٽيليويزن

### موسيقي وڊيو ۾ نمائشون

## ايوارڊ ۽ نامزدگيون

## حوالا

زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:دهلي کان اداڪارائون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
ميڌا شنڪر

ميڌا شنڪر (پيدائش 1 آگسٽ 1997) هڪ هندستاني اداڪاره آهي جيڪا هندي فلمن ۾ ڪم ڪرڻ جي ڪري مشهور آهي. شنڪر برطانوي مني سيريز بيچم هائوس (2019) سان اداڪاري جي شروعات ڪئي ۽ ان جي پيروي ڪئي ڪجهه معاون حصا. هن سوانح عمري ڊراما 12th Fail (2023) سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن هن کي بهترين عورت ڊيبيو لاءِ زي سيني ايوارڊ حاصل ڪيو. 

## زندگي ۽ ڪيريئر
شنڪر اتر پرديش جي شهر نوئڊا ۾ ڄائو ۽ وڏو ٿيو. شنڪر هڪ تربيت يافته هندستاني ڪلاسيڪل ڳائڻو آهي. هن نيشنل انسٽيٽيوٽ آف فيشن ٽيڪنالاجي ، دهلي مان فيشن مينيجمينٽ ۾ ماسٽر جي ڊگري مڪمل ڪئي. 

شنڪر اداڪاري جي شروعات 2019 ۾ برطانوي ٽيليويزن سيريز بيچم هائوس سان ڪئي ، جتي هن روشنارا جو ڪردار ادا ڪيو.  شنڪر پوءِ 2021 ۾ پنهنجي فلمي شروعات ڪئي، شادسٿان سان، هڪ هندي نوجوان ميوزڪ فلم.  نيوز 18 جي شرشتي نيگي جي راءِ ڏني ، 'ميڌا هڪ نوجوان جي ڪمزورين ۽ مايوسين کي انتهائي ايمانداري سان چينل ڪري ٿي'.  انهي ئي سال، هن اسٽريمنگ سيريز دل بيڪرار ۾ سڀ کان ننڍي ڀاءُ ايشوري جو ڪردار ادا ڪيو، جنهن کي نقادن طرفان مثبت تبصرا مليا. 

2022 ۾، شنڪر مينارا جو ڪردار ادا ڪيو، هڪ ڇوڪري جيڪا پنهنجي بواءِ فرينڊ کي ميڪس، من ۽ ميوزاڪي ۾ هڪ وڏي عمر جي مرد لاءِ ڊمپ ڪري ٿي. فلم کي مختلف فلمي فيسٽيول ۾ تنقيدي پذيرائي ملي. [10] 2023 ۾، شنڪر وڪرانت ميسي جي سامهون ڊراما فلم 12th Fail ۾ UKPSC آفيسر شرڌا جوشي جو ڪردار ادا ڪيو.  انڊيا ٽوڊي جي ڀاونا اگروال نوٽ ڪيو ، 'ميڌا شنڪر شرڌا جي حيثيت ۾ ، پڻ هڪ متعين حصو آهي ، ۽ هوءَ اها ڪرچ آهي جيڪا فلم ۾ هلڪي لمحن ۾ مدد ڪري ٿي'.  دي هندو جي انوج ڪمار بيان ڪيو آهي ته شنڪر پنهنجي 'شائستگي ۽ گرمجوش' سان متاثر ڪري ٿو.  فلم هڪ سليپر هٽ طور اڀري آئي. اها هن جي ڪاميابي ثابت ٿي ۽ هن جي وسيع مڃتا حاصل ڪئي. 

## فلموگرافي

### فلمون

### ٽيليويزن

### دستاويزي فلم

## ايوارڊ ۽ نامزدگيون

## حوالا

زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1997ع جون پيدائشون
ڏوئي

**ڏوئي** (اردو: چمچ، انگريزي: Ladle/Spoon) سنڌي ثقافت ۽ رڌڻي جو هڪ اهم ۽ قديمي اوزار آهي، جيڪو ٻوڙ رڌڻ، ورهائڻ يا کائڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هيءَ اڪثر ڪري ڪاٺ مان ٺھيل هوندي آهي، پر جديد دور ۾ پلاسٽڪ ۽ اسٽيل جون ڏوئيون پڻ عام آهن.

## بناوت
ڏوئيءَ جا ٻہ مکيہ حصا ٿيندا آهن:
# **ڳن:** هٿ سان جهلڻ وارو ڊگهو حصو.
# **ڪپو:** اڳيون ويڪرو يا اونهو حصو جنھن ۾ کاڌو کڻبو آهي.

روايتي طور سنڌ ۾ ڏوئيون لئي، ٽالهي يا ٻٻر جي ڪاٺ مان تيار ڪيون وينديون آهن. ڪاٺ جي ڏوئيءَ جي خاصيت اها آهي تہ اها گرم ٻوڙ ۾ رکڻ سان گرم ناهي ٿيندي، جنھن ڪري رڌڻي ۾ ڪم ڪندڙ کي سھولت رهندي آهي.

## قسم
سنڌي سماج ۾ ڏوئيءَ جا مختلف قسم ۽ نالا آهن:
* **ڪاٺ جي ڏوئي:** خاص ڪري ديڳين يا وڏن ٿانون ۾ ٻوڙ رڌڻ لاءِ.
* **کيرڻي:** کير ولوڙڻ يا کير گرم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ خاص ڏوئي.
* **ڪفگير:** سوراخن واري ڏوئي، جيڪا ترڻ (Frying) جي ڪم اچي ٿي.

## ثقافتي اهميت
سنڌي ٻوليءَ ۾ ڏوئيءَ سان لاڳاپيل ڪيتريون ئي چوڻيون ۽ پھاڪا پڻ مشھور آهن. مثال طور: *"ڏيڻ واري جي هٿ ۾ ڏوئي آهي"* (يعني جنھن وٽ اختيار هجي، اهو جنھن کي چاهي نوازي سگهي ٿو). 

قديم زماني ۾ سنڌ جا واڍا (ڪاٺ جو ڪم ڪندڙ) ڏوئيءَ تي خوبصورت گُلڪاري ۽ نقش نگاري پڻ ڪندا هئا، جنھن ڪري هيءَ سنڌي هنر جو هڪ نمونو پڻ سمجهي ويندي هئي.

## پڻ ڏسو
* رڌڻو
* سنڌي ثقافت

## حوالا
پيالو

**پيالو**، **وٽي** يا **ڪٽورو** (انگريزي: Bowl) عام طور تي هڪ گول شڪل جو ٿانو آهي جيڪو کاڌي تيار ڪرڻ، پيش ڪرڻ، ذخيرو ڪرڻ يا کائڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. پيالي جو اندروني حصو گولي وانگر اونهو هوندو آهي، جنھن جا ڪنارا ۽ تري هڪ ٻئي سان مليل هوندا آهن. اها بناوت مائع (پاڻياٺ) ۽ ڇڙوڇڙ کاڌي کي رکڻ لاءِ تمام مناسب هوندي آهي، ڇاڪاڻ تہ ڪشش ثقل (Gravity) جي ڪري کاڌو پيالي جي مرڪز ۾ گڏ رهندو آهي.

پيالي جي ماپ مختلف ٿي سگهي ٿي؛ ننڍا پيالا هڪ شخص جي کاڌي لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جڏهن تہ وڏا پيالا جھڙوڪ سلاد جا پيالا يا پنچ پيالا، گهڻي مقدار ۾ کاڌو رکڻ لاءِ ڪم ايندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن پيالن، پليٽن ۽ پيالين (Cups) جي وچ ۾ فرق ڪرڻ مشڪل هوندو آهي، جيئن چانهہ جو پيالو (Cup) اصل ۾ هڪ تمام ننڍڙو پيالو هوندو آهي.

## پس منظر
جديد پيالا سيرامڪ، ڌاتو، ڪاٺ، پلاسٽڪ ۽ ٻين مواد مان ٺھيل هوندا آهن. پيالا هزارين سالن کان انسان جي استعمال ۾ آهن. تمام قديم پيالا چين، قديم يونان، ڪريٽ ۽ آمريڪا جي قديم قبيلن جي تھذيبن مان مليا آهن. آرڪيالاجي (ماهر آثار قديمہ) موجب، هينئر تائين لڌل سڀ کان قديم پيالو اٽڪل 18,000 سال پراڻو آهي.

قديم يوناني مٽيءَ جي ٿانون ۾ مختلف قسمن جا پيالا جھڙوڪ "فيال" (Phiale) ۽ "پاٽڙا" (Patera) مشھور هئا. چين ۾ نيو ليٿڪ (Neolithic) دور جا چٽسالي ٿيل پيالا وڏي تعداد ۾ مليا آهن.

## اجتماعي پيالو
ڪيترن ئي ثقافتن ۾، کاڌو ۽ پيئڻ هڪ گڏيل يا اجتماعي پيالي مان ورهايو ويندو آهي. آفريڪي ملڪ مالوي ۾ هڪ شھر جو نالو "بانڊياگارا" آهي، جنھن جو مطلب آهي "وڏو کائڻ جو پيالو". سينيگال ۾ "لاک" (Lakh) نالي ٻاجهري جي ماني يا پوري هڪ اجتماعي پيالي يا ٿالهہ ۾ پيش ڪئي ويندي آهي.

چين ۾ دسترخوان جي آداب موجب، اجتماعي پيالي مان پنھنجي چاپ اسٽڪس (Chopsticks) سان کاڌو کڻڻ غير اخلاقي سمجهيو ويندو آهي جيڪڏهن اتي ورڇڻ لاءِ الڳ چمچا موجود هجن.

## گئلري

File:A Replica of Arjan bowl.jpg|قديم ايراني پيالو "جام ارجن"
File:Phoenician - Bowl with Hunting Scene - Walters 57705.jpg|فينيقي چانديءَ جو پيالو، شڪار جو منظر
File:Bowl MET DP243440 (cropped).jpg|قديم مصري پيالو؛ 200–150 ق.م
File:Clevelandart 1949.561.jpg|پيرو جو قديم پيالو
File:Roman, 1st century - Ribbed Glass Bowl - 2009.474 - Cleveland Museum of Art.tif|رومي دور جو شيشي جو پيالو؛ پھرين صدي عيسوي
File:Late 1800s wooden bowl Solberga parish Kungaelv municipality Sweden.jpg|19هين صدي جو ڪاٺ جو پيالو، سوئيڊن
File:Cat food (pellets and water).jpg|پالتو جانورن (ڪتن ۽ ٻلين) لاءِ پيالا


## وڌيڪ ڏسو
* ٿانوَ
* ٿالهي
* رڌڻو

## حوالا
ڊيزل انجڻ

**ڊيزل انجڻ** (Diesel Engine) هڪ اندروني ساڙ واري انجڻ آهي جنهن ۾ ڊيزل اينڌن کي باهه ڏيڻ لاء سلنڊر ۾ هوا جي وڌندڙ گرمي پد، جيڪا ميڪانيڪي دٻاء جي ذريعي پيدا ٿئي ٿي، جي ڪري ٿيندي آهي؛ تنهن ڪري، ڊيزل انجڻ کي "دٻاء ذريعي باهه ڏيڻ وارو انجن" (Compression-Ignition Engine) يا **CI انجڻ** پڻ سڏيو ويندو آهي. اها هن انجڻن سان متضاد آهي جيڪا هوا ۽ اينڌن جي مرڪب کي باهه ڏيڻ لاء اسپارڪ پلگ استعمال ڪندا آهن، جهڙوڪ پيٽرول انجڻ يا قدرتي گئس يا مائع پيٽروليم گئس وانگر گيس اينڌن استعمال ڪندي، گئس انجڻ. ڊيزل انجڻ جو نالو ان جي موجد، جرمن انجنيئر روڊولف ڊيزل جي نالي تي رکيو ويو آهي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* 
* 
* 

### پيٽنٽ قسمون
* Method of and Apparatus for Converting Heat into Work. # 542846 filed 1892 
* Internal Combustion Engine #608845 filed 1895

زمرو:انجن
زمرو:ڊيزل انجن
زمرو:اندرين ساڙ وارو انجڻ
زمرو:جرمن ايجادون
زمرو:جرمن ايجادون
زمرو:1893ع ۾ جرمني 
زمرو:1893ع ۾ متعارف ڪرايل ايجادون
آروشي شرما

آروشي شرما (پيدائش 18 نومبر 1992) هڪ هندستاني اداڪاره آهي جيڪا هندي فلمن ۽ سيريز ۾ ڪم ڪري ٿي. هن امتياز علي جي فلم تماشا (2015) ۾ معمولي ڪردار سان اداڪاري جي شروعات ڪئي ۽ علي جي محبت آج کل (2020) ۾ ڪم ڪرڻ تي مڃتا ملي. شرما ان کان پوءِ نيٽ فلڪس ڊراما فلم جادوگر (2022) ۽ سيريز ڪالا پانی (2023) ۾ اداڪاري ڪئي آهي.

## ابتدائي زندگي
شرما 18 نومبر 1995 تي شمله ، هماچل پرديش ۾ پيدا ٿيو.  هن جا والدين وڪيل آهن. هن انفارميشن ٽيڪنالاجي ۾ جيپي يونيورسٽي آف انفارميشن ٽيڪنالاجي، هماچل پرديش مان گريجوئيشن ڪئي. هوءَ گروگرام ۾ ڪم ڪري رهي هئي ، اداڪاري ڪرڻ کان اڳ. 

## ڪيريئر
شرما پنهنجي اداڪاري جي شروعات 2015 ۾ امتياز علي جي تماشا سان ڪئي. هن رنبير ڪپور جي ڪردار جي استاد جو ڪردار ادا ڪيو ۽ گيت 'چلي ڪهاڻي' ۾ سميوڪتا جو ڪردار ادا ڪيو. 

هوءَ پوءِ ٻن مختصر فلمن ۾ نظر آئي، ڪيٽورس: 2017 ۾ ڌروو سهگل سان گڏ گهٽجڻ واري واپسي ۽ 2018 ۾ پاويل گلاٽي سان گڏ ٻيو رستو. شرما علي جي محبت آج ڪل ۾ ڪارتڪ آريان جي سامهون نظر آئي. هندستان ٽائمز جو ذڪر آهي ، 'آروشي لطيف، سادي آهي ۽ هن جي اظهار ۽ چهري کي هن جي ڊائلاگ کان وڌيڪ متاثر ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي'.  ٽائمز آف انڊيا نوٽ ڪيو ته شرما ڪافي اثرائتي طريقي سان پهچائي ٿو. 

2022 ۾، شرما Netflix جي جادوگر ۾ جيتندر ڪمار جي سامهون نظر آئي. هن هڪ ڊاڪٽر، ديشا چبرا جو ڪردار ادا ڪيو، جنهن جا رستا هڪ جادوگر سان گڏ آهن، جيڪو پڻ هڪ فٽبالر آهي. Rediff.com چيو ، 'شرما وهڪري سان گڏ وڃي ٿو ۽ مينو جي غير صحت مند جبلتن کي بالي ووڊ جي خطرناڪ طور تي نرم مزاج جي هڪ ٻئي مظاهري سان بااختيار بڻائي ٿو.' انڊيا ٽوڊي هن جي ڪارڪردگي کي سراسري طور بيان ڪيو.  شرما نيٽ فلڪس جي سيريز ڪالا پني (2023) ۾ پڻ اداڪاري ڪئي. 

## فلموگرافي

### فلمون

### ٽيليويزن

## حوالا

## خارجي لنڪس

* 
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1995ع جون پيدائشون