open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گهرو ملازم

**گهرو ملازم** (Domestic worker) اهو شخص هوندو آهي جيڪو ڪنهن رهائشگاهه جي اندر ڪم ڪندو آهي ۽ ڪنهن فرد لاءِ گهرو خدمتون سرانجام ڏيندو آهي. انهن خدمتن ۾ گهر جي صفائي، سار سنڀال، رڌ پچاءُ (Cooking)، ڪپڙن جي ڌوئڻ ۽ استري ڪرڻ، ٻارن جي سنڀال (Childcare) يا بزرگن جي خدمت ۽ گهر جا ٻيا روزمره جا ڪم شامل آهن. روايتي انگريزي تناظر ۾ اهڙي شخص کي "سروس ۾" (in service) چيو ويندو هو.

ڪجهه گهرو ملازم پنهنجي مالڪ جي گهر ۾ ئي رهندا آهن. وڏن گهرن ۾ انتظامي ڪمن ۾ ماهر ملازمن جي تمام گهڻي اهميت هوندي هئي، پر عام طور تي گهرو ڪم کي گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ ڪيترن ئي ملڪن ۾ گهرو ملازمن جي تحفظ لاءِ قانون موجود آهن، پر انهن تي سختي سان عمل نه ڪيو ويندو آهي. ڪيترن ئي علائقن ۾ گهرو ڪم جي ضابطن جي کوٽ سبب ملازم سخت زيادتين ۽ غلامي جو شڪار پڻ ٿين ٿا.

## تاريخ

2015ع ۾، بين الاقوامي پورهيت تنظيم (ILO) هڪ اندازي مطابق ٻڌايو ته دنيا ۾ لڳ ڀڳ 6 ڪروڙ 71 لک گهرو ملازم آهن، پر ماهرن جو خيال آهي ته غير رجسٽرڊ هئڻ سبب هي انگ 10 ڪروڙ تائين ٿي سگهي ٿو. آءِ ايل او (ILO) موجب 83 سيڪڙو گهرو ملازم عورتون آهن ۽ انهن ۾ وڏو تعداد مهاجر پورهيتن جو آهي.

برازيل ۾ 2015ع کان پوءِ قانون پاس ڪيو ويو آهي ته گهرو ملازمن کي رجسٽرڊ معاهدي تحت رکيو وڃي ۽ کين ٻين پورهيتن وانگر برابر حق ملي سگهن، جن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت، پگهار سان موڪلون ۽ هفتيوار موڪل شامل آهن.

آمريڪا ۾ به گهرو ملازمن جو وڏو تعداد موجود آهي، پر کين اڃا تائين ڪيترن ئي بنيادي پورهيت تحفظن کان ٻاهر رکيو ويو آهي. "نيشنل ڊوميسٽڪ ورڪرز الائنس" جهڙيون تنظيمون انهن جي حقن لاءِ جدوجهد ڪري رهيون آهن.

دنيا ۾ گهرو ڪم جي صنعت تي عورتن جو غلبو آهي. جيتوڻيڪ هي عورتن کي روزگار فراهم ڪري ٿو، پر اهو سماج ۾ جنسي اڻ برابري جي سوچ کي به پختو ڪري ٿو ته گهرو ڪم رڳو عورتن جي ذميواري آهي. ٻارن جي سنڀال (Childcare) جي شعبي ۾ مردن جو انگ رڳو 3 کان 6 سيڪڙو آهي.

## قانوني تحفظ

برطانيه جو "ماسٽر اينڊ سرونٽ ايڪٽ 1823" پنهنجي قسم جو پهريون قانون هو، پر اهو گهڻو ڪري مالڪن جي فائدي ۾ هو. ويهين صديءَ ۾ پورهيتن جي حقن ۽ عورتن جي حقن جي تحريڪن کان پوءِ گهرو ملازمن جي حالتن ۾ بهتري آئي.

2011ع ۾، بين الاقوامي پورهيت تنظيم (ILO) "گهرو ملازمن لاءِ مناسب ڪم جي ڪنوينشن" منظور ڪيو. يوروگوئي پهريون ملڪ هو جنهن 26 اپريل 2012ع تي هن ڪنوينشن جي توثيق ڪئي.

## رهائش
ڪيترائي گهرو ملازم "لائيو-ان" (Live-in) هوندا آهن، يعني اهي مالڪ جي گهر ۾ ئي رهندا آهن. جيتوڻيڪ کين الڳ ڪمرا ڏنا ويندا آهن، پر اهي گهڻو ڪري گهر جي ٻين ڀاتين جي ڪمرن جي مقابلي ۾ ننڍا ۽ گهٽ آرامده هوندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن کين بيسمينٽ يا اسٽور روم ۾ رهڻو پوندو آهي.

## پڻ ڏسو
* غلامي
* پورهيتن جا حق
* ويزا

## حوالا
بينڪ نوٽ

**بئنڪ نوٽ** (Banknote) يا رڳو **نوٽ**جنهن کي اتر آمريڪي انگريزيءَ ۾ **بل** (Bill) پڻ چيو ويندو آهيهڪ قسم جي ڪاغذي ڪرنسي آهي جيڪا ڪا بئنڪ (جاري ڪندڙ بئنڪ) تيار ڪري ورهائيندي آهي ۽ اهو نوٽ رکندڙ شخص کي گهرڻ تي ادا ڪرڻ جي قابل هوندو آهي. بئنڪ نوٽ اصل ۾ تجارتي بئنڪن پاران جاري ڪيا ويندا هئا، جيڪي قانوني طور تي پابند هونديون هيون ته جڏهن نوٽ بئنڪ جي ڪيشيئر وٽ پيش ڪيو وڃي ته ان جي بدلي ۾ قانوني ٽينڊر (عام طور تي سون يا چانديءَ جا سڪا) ادا ڪن. اڄڪلهه اهي تجارتي بئنڪ نوٽ گهڻو ڪري قومي بئنڪ نوٽن سان تبديل ٿي ويا آهن جيڪي مرڪزي بئنڪون جاري ڪنديون آهن.

قومي بئنڪ نوٽ اڪثر ڪري قانوني ٽينڊر هوندا آهن، جنهن جو مطلب آهي ته قانون جون عدالتون انهن کي قرضن جي ادائيگي طور قبول ڪرڻ لاءِ پابند آهن. اڄڪلهه اڪثر قومي ڪرنسي جي پٺيان ڪو قيمتي ڌاتو (سون يا چاندي) موجود ناهي هوندو ۽ اهي صرف فيٽ مني (Fiat money) طور قدر رکن ٿيون. عام طور تي گهٽ قيمت لاءِ سڪا ۽ وڌيڪ قيمت لاءِ بئنڪ نوٽ استعمال ٿيندا آهن.

## تاريخ

## بئنڪ نوٽن جو جاري ٿيڻ

اڄڪلهه، عام طور تي ڪنهن ملڪ يا ڪرنسي يونين اندر بئنڪ نوٽ جاري ڪرڻ جي ذميواري رڳو هڪ مرڪزي بئنڪ يا خزاني جي وزارت وٽ هوندي آهي. تنهن هوندي به، ماضيءَ ۾ نجي بئنڪون پڻ نوٽ جاري ڪنديون هيون. مثال طور، آمريڪا ۾ قومي ڪرنسي اچڻ کان اڳ تجارتي بئنڪون قانوني طور تي بئنڪ نوٽ جاري ڪنديون هيون.

ڪجهه ملڪن ۾ اڄ به نجي بئنڪون نوٽ جاري ڪن ٿيون. مثال طور، برطانيه ۾، اسڪاٽ لينڊ ۽ اتر آئرلينڊ جون ڪجهه تجارتي بئنڪون پنهنجا نوٽ ڇپينديون آهن، جيتوڻيڪ اهي قانوني طور تي 'ليگل ٽينڊر' نه آهن پر پئسن طور استعمال ٿين ٿا. بئنڪ آف اسڪاٽ لينڊ يورپ جي پهرين بئنڪ هئي جنهن 1696ع ۾ ڪاغذي نوٽ ڪاميابيءَ سان جاري ڪيا.

## بئنڪ نوٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ مواد

### ڪاغذي بئنڪ نوٽ

اڪثر بئنڪ نوٽ **ڪپهه جي ڪاغذ** (Cotton paper) مان ٺهيل هوندا آهن، جنهن جو وزن 80 کان 90 گرام في چورس ميٽر هوندو آهي. ڪپهه کي ڪڏهن ڪڏهن لينن (Linen) يا ٻين فائبرن سان ملايو ويندو آهي. هي ڪاغذ عام ڪاغذ کان وڌيڪ پائيدار هوندو آهي ۽ عام طور تي ٻن سالن تائين خراب ناهي ٿيندو.

بئنڪ نوٽ تيار ڪرڻ وقت ان ۾ ڪجهه حفاظتي فيچرز (Security features) شامل ڪيا ويندا آهن:
* **واٽر مارڪ (Watermark):** ڪاغذ جي اندر هڪ تصوير جيڪا روشنيءَ ۾ ڏسڻ سان واضح ٿيندي آهي.
* **حفاظتي ڌاڳو (Security thread):** هڪ بارِيڪ ڌاڳو جيڪو ڪاغذ جي اندر هوندو آهي.
* **هولوگرام (Hologram):** هڪ چمڪندڙ پٽي جيڪا نوٽ کي مختلف زاوين تان ڏسڻ سان رنگ بدلائيندي آهي.

### پوليمر بئنڪ نوٽ

1988ع ۾، آسٽريليا پهريون ڀيرو پلاسٽڪ يا پوليمر مان ٺهيل بئنڪ نوٽ متعارف ڪرايا. پوليمر نوٽ ڪاغذي نوٽن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار هوندا آهن، اهي پاڻي سان خراب نه ٿيندا آهن ۽ انهن کي جعلي ٺاهڻ تمام ڏکيو هوندو آهي. اڄڪلهه ڪيترائي ملڪ جهڙوڪ ڪئناڊا، نيوزيلينڊ، برطانيه، ملائيشيا ۽ ويٽنام پوليمر نوٽ استعمال ڪري رهيا آهن.

## جعلسازي ۽ بچاءُ جا طريقا
بئنڪ نوٽن جي شروعات سان گڏ ئي جعلسازي (Counterfeiting) جو سلسلو به شروع ٿيو. ان کان بچڻ لاءِ بئنڪون مسلسل نوان طريقا استعمال ڪنديون آهن. اڄڪلهه نوٽن تي اهڙي مس (Ink) استعمال ڪئي ويندي آهي جيڪا رنگ بدلائيندي آهي، ۽ خوردبيني اکر (Microprinting) لکيا ويندا آهن جيڪي عام فوٽو اسٽيٽ مشين ذريعي ڪاپي نٿا ٿي سگهن.

## پڻ ڏسو
* سڪا
* ڪرنسي
* نوٽ (پئسا)

## حوالا

زمرو:لکت رابطو
مارڪيٽنگ

**مارڪيٽنگ** (Marketing) مان مراد گراهڪن کي حاصل ڪرڻ، کين مطمئن ڪرڻ ۽ انهن کي پاڻ سان جوڙي رکڻ جو عمل آهي. هي ڪاروباري انتظاميه ۽ واپار جي بنيادي حصن مان هڪ آهي.

مارڪيٽنگ عام طور تي وڪڻندڙ طرفان ڪئي ويندي آهي، جيڪو اڪثر ڪري ڪو پرچون فروش (retailer) يا ٺاهيندڙ (manufacturer) هوندو آهي. شيون ٻين ڪاروبارن کي (B2B) يا سڌي ريت صارفين کي (B2C) مارڪيٽ ڪري سگهجن ٿيون. ڪڏهن ڪڏهن مارڪيٽنگ جا ڪم مخصوص فرمز کي ڏنا ويندا آهن، جهڙوڪ اشتهارن جي ايجنسي يا مارڪيٽ ريسرچ فرم.

مارڪيٽنگ جي حڪمت عملي "مارڪيٽنگ ميڪس" (marketing mix) تي ٻڌل هوندي آهي، جيڪا پيداوار جي تفصيلن ۽ ان جي وڪري جي طريقن کي بيان ڪري ٿي. ان تي مارڪيٽ ريسرچ جي نتيجن ۽ گراهڪن جي خاصيتن جو گهرو اثر هوندو آهي.

## تعريف
آمريڪي مارڪيٽنگ ايسوسيئيشن (AMA) پاران مارڪيٽنگ جي موجوده تعريف هي آهي: "مارڪيٽنگ اها سرگرمي، ادارن جو سيٽ، ۽ عمل آهي جنهن ذريعي گراهڪن، ڪلائنٽس، پارٽنرز، ۽ مجموعي طور تي سماج لاءِ اهڙيون شيون يا خدمتون تيار ڪيون، پهچايون ۽ مٽايون وڃن جيڪي انهن لاءِ قدر (value) رکندڙ هجن".

مشهور ليکڪ ۽ ماهر فلپ ڪوٽلر 1980ع ۾ مارڪيٽنگ جي تعريف "ڏي وٺ جي عمل ذريعي ضرورتن ۽ خواهشن کي پورو ڪرڻ" طور ڪئي هئي، پر 2018ع ۾ هن ان کي وڌيڪ وسيع ڪندي چيو ته "هي هڪ اهڙو عمل آهي جنهن ذريعي ڪمپنيون گراهڪن کي پاڻ سان جوڙين ٿيون، مضبوط رشتا ٺاهين ٿيون، ۽ گراهڪن لاءِ قدر پيدا ڪن ٿيون ته جيئن بدلي ۾ گراهڪن کان قدر حاصل ڪري سگهجي".

جيتوڻيڪ اڳي مارڪيٽنگ کي صرف هڪ تخليقي صنعت (جهڙوڪ اشتهار بازي) سمجهيو ويندو هو، پر هاڻي سماجي سائنسن، نفسيات، ۽ اقتصاديات جي استعمال سبب ان کي هڪ "سائنس" طور تسليم ڪيو وڃي ٿو.

## تصور (Concept)
مارڪيٽنگ جو بنيادي تصور هي آهي ته ڪنهن به اداري کي پنهنجي مقصدن جي حاصلات لاءِ امڪاني گراهڪن جي ضرورتن ۽ خواهشن کي سمجهڻ گهرجي ۽ انهن کي پنهنجي مقابلي بازن (competitors) کان بهتر نموني پورو ڪرڻ گهرجي.

مارڪيٽنگ ۾ ٽي شيون اهم آهن:

* **ضرورتون (Needs):** اهي شيون جيڪي انسان جي بقا لاءِ لازمي آهن، جهڙوڪ کاڌو، پاڻي، ۽ اجهو.
* **خواهشون (Wants):** اهي شيون جن جي تمنا ڪئي وڃي، جيڪي بقا لاءِ لازمي نه هجن پر ثقافت يا ماحول سبب پيدا ٿين.
* **طلب (Demands):** جڏهن ضرورتن ۽ خواهشن کي خريد ڪرڻ جي قوت (پئسا) حاصل هجي، ته اهي معاشي طلب بڻجي وڃن ٿيون.

## B2B ۽ B2C مارڪيٽنگ
مارڪيٽنگ جا ٻه وڏا حصا آهن:

### B2B مارڪيٽنگ
B2B (Business-to-Business) مارڪيٽنگ مان مراد اهڙي حڪمت عملي آهي جيڪا ٻين ڪاروبارن يا تنظيمن کي شيون وڪڻڻ لاءِ استعمال ڪئي وڃي. مثال طور، هڪ ڪمپني جيڪا ٻي ڪمپنيءَ کي خام مال يا مشينري وڪڻي ٿي.

### B2C مارڪيٽنگ
B2C (Business-to-Consumer) مارڪيٽنگ مان مراد اهي طريقا آهن جن ذريعي ڪمپنيون پنهنجون شيون سڌي ريت عام ماڻهن (صارفين) کي وڪڻنديون آهن. ان ۾ جذباتي مارڪيٽنگ ۽ اشتهارن جو وڌيڪ استعمال ٿيندو آهي.

## پڻ ڏسو
* اشتهار بازي
* برانڊ مئنيجمينٽ
* صارفين جو ورتاءُ

## حوالا
ملڪيت

**ملڪيت** (Property) حقن جو هڪ اهڙو نظام آهي جيڪو ماڻهن کي قيمتي شين تي قانوني اختيار ڏئي ٿو، ۽ اهو خود انهن قيمتي شين لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو. ملڪيت جي نوعيت تي منحصر ڪندي، هڪ مالڪ کي اها شيءِ استعمال ڪرڻ، تبديل ڪرڻ، حصيداري ڪرڻ، ڪرائي تي ڏيڻ، وڪڻڻ، تبديل ڪرڻ، منتقل ڪرڻ، تحفي ۾ ڏيڻ يا تلف ڪرڻ جو حق حاصل هوندو آهي.

اقتصاديات ۽ سياسي اقتصاديات ۾، ملڪيت جون ٽي وڏيون صورتون آهن: **نجي ملڪيت** (Private property)، **عوامي ملڪيت** (Public property)، ۽ **اجتماعي ملڪيت** (Collective property). ملڪيت هڪ کان وڌيڪ ڌرين جي گڏيل ملڪيت پڻ ٿي سگهي ٿي.

آمريڪي قانون ۾، ملڪيت جي تعريف هر ان مادي يا غير مادي شيءِ طور ڪئي وئي آهي، جنهن ذريعي ماڻهن ۽ رياست جي وچ ۾ قانوني تعلق ان شيءِ تي قبضي يا قانوني حق کي لاڳو ڪري. ان تعلق کي "ملڪيتي نظام" (Property regime) چيو ويندو آهي.

ملڪيت جي قسمن ۾ شامل آهن:
* **غير منقوله ملڪيت** (Real property): زمين ۽ ان تي ٿيل تعميرات.
* **منقوله ملڪيت** (Personal property): مادي شيون جيڪي انسان جي قبضي ۾ هجن.
* **ذهني ملڪيت** (Intellectual property): فني تخليقن ۽ ايجادن تي خاص حق.

## جائزو

ملڪيت اڪثر ڪري مقامي اقتدار اعليٰ جي قانون ذريعي بيان ڪئي ويندي آهي. ڪجهه فيلسوفن جو خيال آهي ته ملڪيت جا حق سماجي روايتن مان پيدا ٿين ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي اخلاقيات يا فطري قانون ۾ ڳولين ٿا.

ايڊم سمٿ (1723–1790) جي مطابق، سرمائي کي بهتر بڻائڻ مان نفعي جي اميد نجي ملڪيت جي حقن تي ٻڌل هوندي آهي. جيتوڻيڪ سمٿ هي به چيو هو ته جتي وڏي ملڪيت هوندي آهي، اتي وڏي اڻبرابري پڻ هوندي آهي.

* **ڪلاسڪ لبرل ازم**: ملڪيت جي محنت واري نظريي تي يقين رکي ٿو. جان لاڪ مطابق، "هر انسان جي پنهنجي ذات تي ملڪيت آهي."
* **ڪنزرويٽزم** (Conservatism): هي نظريو سمجهي ٿو ته آزادي ۽ ملڪيت پاڻ ۾ جڙيل آهن. ملڪيت جيتري وڌيڪ ورهايل هوندي، رياست اوتري وڌيڪ مستحڪم هوندي.
* **سوشلزم**: نجي ملڪيت جي قيمت ۽ ان جي دفاع تي تنقيد ڪري ٿو، ۽ اجتماعي فائدي تي زور ڏئي ٿو.
* **ڪميونسٽ** (Communism): دليل ڏين ٿا ته پيداواري وسيلن جي گڏيل مالڪي ئي اڻبرابري کي ختم ڪري سگهي ٿي.

### ملڪيت جا قسم
اڪثر قانوني نظام زمين (غير منقوله ملڪيت) ۽ ٻين شين (منقوله ملڪيت) جي وچ ۾ فرق ڪن ٿا. منقوله ملڪيت کي وري مادي (Tangible) جهڙوڪ ڪارون ۽ ڪپڙا، ۽ غير مادي (Intangible) جهڙوڪ اسٽاڪ، بانڊز ۽ پيٽنٽس ۾ ورهايو ويو آهي.

ڪيترن ئي سماجن ۾ انساني جسم کي به هڪ قسم جي ملڪيت سمجهيو ويندو آهي، جنهن مان انساني حقن، غلامي، ۽ عضون جي عطئي جهڙا بحث جنم وٺن ٿا.

## لاڳاپيل تصور

## پڻ ڏسو
* نجي ملڪيت
* عوامي ملڪيت
* قانون
* اقتصاديات

## حوالا
شاپنگ سينٽر

**شاپنگ سينٽر** (Shopping center) يا **باقاعدي بازار**، جنهن کي شاپنگ ڪمپليڪس، شاپنگ آرڪيڊ، يا پلازا به چيو ويندو آهي، دڪانن جو هڪ اهڙو گروهه هوندو آهي جيڪي گڏجي تعمير ڪيا ويندا آهن، ڪڏهن ڪڏهن هڪ ئي ڇت هيٺ.

هڪ ئي ڇت هيٺ پرچون وڪرو ڪندڙن جو پهريون معلوم گڏجڻ قديم دور جي عوامي منڊين، ۽ وچ اوڀر جي ڍڪيل بازارن، **باضابطه بازارن** (بزار) ۽ **سوق** (souqs) ۾ ملي ٿو. پيرس ۾ 18هين صدي جي آخر ۽ 1850ع جي وچ ۾ اٽڪل 150 ڍڪيل رستا (passages) ٺاهيا ويا هئا، ۽ 19هين صدي ۾ سڄي يورپ ۾ شاپنگ آرڪيڊز جي وڏي تعداد تعمير ڪئي وئي. آمريڪا ۾ 1920ع واري ڏهاڪي ۾ گاڏين جي وڌندڙ استعمال پهرين شاپنگ سينٽرن جي بنياد وڌي جنهن ۾ پارڪنگ جي سهولت شامل هئي. 1956ع ۾ منياپولس جي ويجهو وڪٽر گروئن جو **سائوٿ ڊيل سينٽر** پهريون مڪمل طور تي بند (enclosed) شاپنگ مال هو.

**شاپنگ مال** شاپنگ سينٽر جو هڪ قسم آهي. آمريڪا ۾ ڪيترائي مال هن وقت زوال جو شڪار آهن ("مئل مال" يا dead malls) يا بند ٿي ويا آهن. ڪامياب مالن ۾ هاڻي تفريح، سينما گهر، ۽ تجرباتي خاصيتون شامل ڪيون ويون آهن. ڪينيڊا ۾، مونٽريال ۽ ٽورانٽو ۾ زير زمين رستا وڏن واپاري مرڪزن کي پاڻ ۾ ملائين ٿا.

يورپ ۾ شاپنگ سينٽر اڃا تائين ترقي ڪري رهيا آهن. اتي شاپنگ سينٽرن (هڪ ئي ڇت هيٺ دڪان)، شاپنگ پريسنڪٽس (پيادل هلڻ وارا علائقا)، هائي اسٽريٽ (مخصوص بازار)، ۽ ريٽيل پارڪن جي وچ ۾ فرق ڪيو ويندو آهي.

## قسم
انٽرنيشنل ڪائونسل آف شاپنگ سينٽرز (ICSC) شاپنگ سينٽرن کي هيٺين قسمن ۾ ورهايو آهي:

### عام مقصد وارا سينٽر
#### سپر ريجنل (Super-regional)
هڪ سپر ريجنل سينٽر کي عام طور تي شهر جو مرڪزي واپاري علائقو چيو ويندو آهي. ان جي پکيڙ اٽڪل  کان وڌيڪ هوندي آهي. ان ۾ ٽي يا ان کان وڌيڪ وڏا اسٽور (anchors) هوندا آهن ۽ هي سڄي خطي جو مکيه واپاري مرڪز هوندو آهي.

#### ريجنل (Regional)
ريجنل شاپنگ سينٽر (جنهن کي ٽائون سينٽر به چيو ويندو آهي) عام طور تي  کان  تائين هوندو آهي. ان ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻه وڏا اسٽور هوندا آهن. هتي سياحتي ڪشش، تعليمي ۽ رهائشي سهولتون به ٿي سگهن ٿيون.

#### ڪميونٽي (Community)
ڪميونٽي شاپنگ سينٽر عام طور تي وڏيون بازارون يا ريٽيل پارڪ هوندا آهن. انهن ۾ ٻه وڏيون سپر مارڪيٽون يا ڊسڪائونٽ اسٽور هوندا آهن. هي اٽڪل  تي پکڙيل هوندا آهن.

#### لوڪل يا نيبرهڊ (Neighborhood)
مقامي يا پاڙي وارا شاپنگ سينٽر عام طور تي  جا هوندا آهن. انهن جو مکيه مرڪز هڪ سپر مارڪيٽ يا وڏو ڪنوينينس اسٽور هوندو آهي جيڪو ويجهن ڳوٺن يا علائقن کي سهولت ڏيندو آهي.

#### پٽي بازار يا اسٽرپ مال (Strip mall)
اهي ننڍا سينٽر هوندا آهن جيڪي  کان گهٽ پکيڙ جا هوندا آهن. انهن کي اڪثر "پلازا" چيو ويندو آهي. اتر آمريڪا ۾ انهن کي باقاعدي "مال" نه سمجهيو ويندو آهي.

### شعبي تي ٻڌل (Sector-focused)
#### پاور سينٽر ۽ ريٽيل پارڪ

پاور سينٽر اهي کليل شاپنگ سينٽر آهن جتي وڏا اسٽور (Big-box retailers) مکيه حيثيت رکن ٿا. برطانيه ۽ يورپ ۾ انهن کي ريٽيل پارڪ چيو ويندو آهي، جيڪي اڪثر شهر جي ٻاهران واقع هوندا آهن.

## پڻ ڏسو
* مارڪيٽ
* واپار
* پرچون

## حوالا
سپر مارڪيٽ

**سپر مارڪيٽ** (Supermarket) هڪ پاڻمرادي خدمت (self-service) وارو پرچون دڪان آهي جيڪو هڪ ئي ڇت هيٺ مختلف حصن ۾ ورهايل کاڌي پيتي، مشروبات ۽ گھرو سامان جي وسيع ورائٽي پيش ڪري ٿو. سپر مارڪيٽ جو هي ريٽيل فارميٽ پهريون ڀيرو 1930ع واري ڏهاڪي ۾ آمريڪا ۾ ظاهر ٿيو. عام آمريڪي انگريزيءَ ۾ "گراسري اسٽور" (grocery store) ۽ "سپر مارڪيٽ" کي هڪٻئي جي جاءِ تي استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ٻين علائقن ۾ سپر مارڪيٽ عام دڪان کان وڏي هوندي آهي پر هائپر مارڪيٽ کان ننڍي هوندي آهي.

سپر مارڪيٽ ۾ عام طور تي تازو گوشت، ڀاڄيون، ميوا، کير جون شيون (ڊيئري)، بيڪري جو سامان ۽ ٻيون خوراڪ جون شيون هونديون آهن. ان کان علاوه اتي پيڪ ٿيل کاڌا، باورچي خاني جو سامان، صفائيءَ جو سامان، دوائون ۽ پالتو جانورن جي خوراڪ پڻ دستياب هوندي آهي. ڪجهه وڏيون سپر مارڪيٽون ڪپڙا، رانديڪا ۽ موسمي شيون (جهڙوڪ عيد يا ڪرسمس جا تحفا) پڻ وڪڻنديون آهن.

هڪ تمام وڏي سپر مارڪيٽ جيڪا ڊپارٽمينٽل اسٽور جي سهولتن سان گڏ هجي، ان کي **هائپر مارڪيٽ** چيو ويندو آهي. آمريڪا ۾ جيڪڏهن سپر مارڪيٽ جي اندر کائڻ پيئڻ جو وڏو انتظام هجي ته ان کي "گراسرينٽ" (grocerant) پڻ چيو ويندو آهي.

سپر مارڪيٽون عام طور تي رهائشي علائقن جي ويجهو هونديون آهن ته جيئن گراهڪن لاءِ آساني رهي. انهن جو بنيادي فائدو گهٽ قيمت تي هڪ ئي جاءِ تان سموري سامان جو ملي وڃڻ آهي. اڪثر سپر مارڪيٽون دير تائين يا 24 ڪلاڪ کليل رهنديون آهن. اهي پنهنجي مشهوري لاءِ اخبارن ۽ ٽيليويزن جو سهارو وٺنديون آهن.

## تاريخ

تاريخي طور تي، شروعاتي وڪڻندڙ گهٽي گهٽي گهمي سودو وڪڻندا هئا، پر 1920ع تائين آمريڪا ۾ ننڍا گراسري اسٽور عام ٿي ويا هئا. ان وقت گراهڪ کي ڪائونٽر جي ٻئي پاسي بيهڻو پوندو هو ۽ دڪان جو ملازم کين شيون ڪڍي ڏيندو هو. قيمتون مقرر نه هونديون هيون، جنهن ڪري گراهڪ کي بحث مباحثو (haggle) ڪرڻو پوندو هو.

پهرين پاڻمرادي خدمت (self-service) واري اسٽور جو تصور **ڪلارنس سانڊرس** پنهنجي اسٽور پگلي وگلي (Piggly Wiggly) ذريعي 1916ع ۾ متعارف ڪرايو. ان کان اڳ کاڌو نه ته سستو هو ۽ نه ئي ايترو گهڻو دستياب هو. 1812ع ۾ اٽڪل 90 سيڪڙو آمريڪي کاڌي جي پيداوار ۾ مشغول هئا ۽ خوراڪ جي کوٽ عام هئي.

جديد سپر مارڪيٽ جي شروعات بابت ڪافي بحث آهي، پر **فوڊ مارڪيٽنگ انسٽيٽيوٽ** جي تحقيق مطابق "پاڻمرادي خدمت، الڳ حصا، سستي قيمت ۽ وڏي پيماني تي وڪرو" سپر مارڪيٽ جون بنيادي خاصيتون آهن.

## پڻ ڏسو
* بازار
* هائپر مارڪيٽ
* آن لائن شاپنگ

## حوالا
اسٽاڪ ايڪسچينج

**اسٽاڪ ايڪسچينج** (Stock exchange) يا **سيڪيورٽيز ايڪسچينج**، هڪ اهڙي منڊي يا مرڪز آهي جتي اسٽاڪ بروڪر ۽ واپاري سيڪيورٽيز (securities) خريد ۽ وڪرو ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ ڪمپنين جا شيئرز، بانڊز ۽ ٻيا مالي اوزار. اسٽاڪ ايڪسچينج انهن سيڪيورٽيز جي جاري ڪرڻ، واپس وٺڻ، ۽ منافعي يا ڊيويڊنڊ جي ادائيگي جهڙن مالي معاملن لاءِ سهولتون پڻ فراهم ڪندي آهي. اسٽاڪ ايڪسچينج ۾ واپار ٿيندڙ شين ۾ لسٽ ٿيل ڪمپنين جا اسٽاڪ، يونٽ ٽرسٽ، ڊيريويٽوز (derivatives) ۽ بانڊز شامل آهن. اسٽاڪ ايڪسچينج اڪثر "مسلسل نيلامي" واري منڊي طور ڪم ڪندي آهي جتي خريدار ۽ وڪڻندڙ مٽاسٽا جي فرش تي يا اليڪٽرانڪ نظام ذريعي مالي معاملا طئي ڪندا آهن.

ڪنهن خاص اسٽاڪ ايڪسچينج تي واپار ڪرڻ لاءِ، سيڪيورٽي جو اتي لسٽ ٿيل هجڻ ضروري آهي. عام طور تي رڪارڊ رکڻ لاءِ هڪ مرڪزي مقام هوندو آهي، پر جديد دور ۾ واپار جو واسطو ڪنهن جسماني جاءِ سان گهٽجي ويو آهي، ڇاڪاڻ ته هاڻي اليڪٽرانڪ ڪميونيڪيشن نيٽ ورڪ استعمال ٿين ٿا، جيڪي تيز رفتار ۽ گهٽ خرچ واري واپار جي سهولت ڏين ٿا. اسٽاڪ ايڪسچينج تي واپار صرف انهن بروڪرز تائين محدود هوندو آهي جيڪي ان ايڪسچينج جا ميمبر هوندا آهن.

شروعاتي طور تي سيڪيورٽيز جاري ڪرڻ کي پرائمري مارڪيٽ ۽ ان کان پوءِ ٿيندڙ واپار کي سيڪنڊري مارڪيٽ چيو ويندو آهي. اسٽاڪ ايڪسچينج عام طور تي اسٽاڪ مارڪيٽ جو سڀ کان اهم حصو هوندي آهي.

## تاريخ
قرض ڏيڻ جي شروعات قرون وسطيٰ جي آخر ۾ اٽلي ۾ ٿي. 14هين صدي ۾، وينس جا قرض ڏيڻ واريون مٽاسٽا جي معلومات رکندا هئا ۽ گراهڪن سان ملاقاتون ڪندا هئا، بلڪل ائين جيئن اڄڪلهه جو بروڪر ڪندو آهي. وينس جي واپارين هڪ ٻئي سان قرضن جي مٽاسٽا جو اصول متعارف ڪرايو.

دنيا جي پهرين باضابطه اسٽاڪ مارڪيٽ 1602ع ۾ ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي قيام سان شروع ٿي. ايمسٽرڊم اسٽاڪ ايڪسچينج کي اڪثر دنيا جي قديم ترين "جديد" سيڪيورٽيز مارڪيٽ سمجهيو ويندو آهي. ٻئي طرف، ڪي ماهر سمجهن ٿا ته حصص جي مارڪيٽ قديم روم ۾ به موجود هئي.

1688ع ۾ جوزف ڊي لا ويگا جو ڪتاب *Confusion of Confusions* شايع ٿيو، جنهن ۾ اسٽاڪ مارڪيٽ جي ڪم ڪرڻ جو طريقو بيان ڪيو ويو هو. برطانيه ۾ لنڊن اسٽاڪ ايڪسچينج جي شروعات ڪافي هائوسز (coffee houses) کان ٿي.

آمريڪا ۾ 17 مئي 1792ع تي نيويارڪ اسٽاڪ ايڪسچينج جو بنياد رکيو ويو، جڏهن 24 بروڪرز "بٽڻ ووڊ معاهدي" (Buttonwood Agreement) تي صحيحون ڪيون.

### 19هين صدي کان پوءِ

بمبئي اسٽاڪ ايڪسچينج (BSE) جي شروعات پريم چند روي چند 1875ع ۾ ڪئي هئي. شروعات ۾ بروڪر هڪ بڙ جي وڻ هيٺ گڏ ٿيندا هئا، جيڪو مقام هاڻي "دلال اسٽريٽ" (Broker Street) جي نالي سان مشهور آهي.

## ڪردار

اسٽاڪ ايڪسچينج جا ڪجهه اهم ڪردار هي آهن:
* پئسو گڏ ڪرڻ (Raising capital)
* سيڙپڪاريءَ کي هٿي ڏيڻ
* ملڪي معيشت جي صورتحال کي ظاهر ڪرڻ
* شيئر هولڊرز جي حقن جي حفاظت ڪرڻ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج
زمرو:واپاري ادارا
زمرو:ماليات
زمرو:منڊي (معاشيات)
شاهه سعود بن عبدالعزيز آل سعود

**شاهه سعود بن عبدالعزيز آل سعود** ( ؛ 15 جنوري 1902&nbsp;- 23 فيبروري 1969ع) 9 نومبر 1953ع کان 2 نومبر 1964ع تي پنهنجي دستبرداري تائين سعودي عرب جو بادشاهه هو. پنهنجي دور حڪومت ۾، هن سال 1953ع کان 1954ع تائين ۽ سال 1960ع کان 1962ع تائين سعودي عرب جو وزيراعظم رهيو. تخت تي ويهڻ کان اڳ، شاهه سعود 11 مئي، 1933ع کان 9 نومبر  1953ع تائين سعودي عرب جو ولي عهد هو. هو سعودي عرب جي باني شاهه عبدالعزيز جو ٻيو پٽ هو.

شاهه سعود بادشاهه عبدالعزيز ۽ وضه بنت محمد العرير جو ٻيو پٽ هو. سال 1919ع ۾ شاهه سعود جي وڏي ڀاءُ شهزادي ترڪي جي وفات جي ڪارڻ، سعود بن عبدالعزيز کي پنهنجي پيءُ جو جانشين بڻجڻ جو حقدار ٺهرايو ويو؛ شاهه عبدالعزيز کيس سال 1933ع ۾ سعودي عرب جو ولي عهد مقرر ڪيو. سعود بن عبدالعزيز شاهه عبدالعزيز بن عبدالرحمان آل سعود جي فتحن ۾ ڪمانڊر طور ڪم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ سال 1932ع ۾ سعودي عرب قائم ٿيو. هو سال 1926ع کان 1932ع تائين نجد جو وائسراءِ هو ۽ هن پاڙيسري ملڪن ۾ پنهنجي پيءُ جي نمائندگي پڻ ڪئي. هن سعودي عرب جي مالي سڌارن ۾ ڪردار ادا ڪيو، سال 1948ع ۾ پهريون رياستي بجيٽ تيار ڪيو ۽ سال 1952ع ۾ سعودي مرڪزي بينڪ قائم ڪيو. سعود بن عبدالعزيز ملڪ جي بنيادي ڍانچي جي ترقي جي پڻ نگراني ڪئي.

سال 1953ع ۾ پنهنجي پيءُ جي وفات کان پوءِ، شهزادو سعود بن عبدالعزيز تخت تي ويٺو ۽ حڪومت کي ٻيهر منظم ڪيو. هن اهو ڪنوينشن قائم ڪيو ته سعودي عرب جو بادشاهه وزيرن جي ڪائونسل جي صدارت ڪندو. سعود بن عبدالعزيز آمريڪا سان دوستانه لاڳاپا برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن ته اسرائيل جي خلاف ٻين عرب ملڪن جي تڪرارن ۾ پڻ فلسطينين جي مدد ڪئي. سندس دور ۾، سعودي عرب 1961ع ۾ غير وابسته تحريڪ ۾ شامل ٿيو. جڏهن ته، سعودي قومي قرض جو مقابلو ڪرڻ ۾ شاهه سعود جي ناڪامي هن کي پنهنجي سوٽيلي ڀاءُ ۽ ولي عهد، شاھہ فيصل بن عبدالعزيز آل سعود سان طاقت جي جدوجهد ۾ آڻي ڇڏيو، جنهن جو نتيجو سعود جي جبري دستبرداري ۽ فيصل کي بادشاهه طور اعلان ڪرڻ تي نڪتو. سعود بن عبدالعزيز جلاوطني ۾ ويو ۽ پنهنجي ڪجهه پٽن جي مدد سان تخت واپس وٺڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي. هو سال 1969ع ۾ يونان جي شهر ايٿنس ۾ فوت ٿيو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سعودي شخصيتون
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جا شاهه
زمرو:شاهه سعود بن عبدالعزيز آل سعود
زمرو:آل سعود
زمرو:1902ع جون پيدائشون
زمرو:1969ع جون فوتگيون
شاهه خالد بن عبدالعزيز

**شاهه خالد بن عبدالعزيز آل سعود** (13 فيبروري 1913ع کان 13 جون 1982ع) 25 مارچ، 1975ع کان 1982ع ۾ پنهنجي وفات تائين سعودي عرب جو بادشاهه ۽ وزيراعظم هو. پنهنجي تخت نشيني کان اڳ، هو سعودي عرب جو ولي عهد هو. خالد سعودي عرب جي بادشاهت جي باني بادشاهه عبدالعزيز جو پنجون پٽ هو.

خالد شاهه عبدالعزيز ۽ الجواهره بنت مساعد السعود جو پٽ هو. هن پنهنجي سوٽيلي ڀاءُ شهزادي فيصل بن عبدالعزيز جي سعودي عرب جي پرڏيهي وزير جي حيثيت سان سندس فرضن ۾ مدد ڪئي. خالد 1930ع واري ڏهاڪي ۾ ٿوري وقت لاءِ حجاز علائقي جي وائسراءِ طور پڻ ڪم ڪيو. هن سال 1943ع ۾ شاهه فيصل سان گڏ آمريڪا جو دورو ڪيو، جنهن سان ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ سفارتي لاڳاپا قائم ٿيا. کيس سال 1962ع ۾ سعودي عرب جو ڊپٽي وزيراعظم مقرر ڪيو ويو. خالد جي پوري ڀاءُ، شهزادي محمد پاران شاهي جانشيني جي سلسلي کان دستبرداري کان پوءِ، شاهه فيصل سال 1965ع ۾ خالد کي ولي عهد نامزد ڪيو.

سال 1975ع ۾ شاهه فيصل جي قتل کان پوءِ، خالد تخت تي ويٺو. سندس دور ۾ تيل جي آمدني ۾ واڌ ۽ وچ اوڀر ۾ اهم واقعا ٿيڻ سبب ملڪ ۾ وڏيون ترقيون ٿيون. سال 1979ع ۾، عام ماڻهن جو هڪ گروهه مڪه المڪرمه ۾ مسجد الحرام تي قبضو ڪيو ۽ خالد کي اغوا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر ناڪام ٿي ويا. سعودي فوجون مسجد الحرام تي ٻيهر ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو، پر قبضي جي نتيجي ۾ سعودي عرب ۾ سخت مذهبي پاليسيون متعارف ڪرايون ويون. شاهه خالد سال 1982ع ۾ فوت ٿي ويو ۽ سندس ويڳو ڀاءُ، شاهه فهد ان جي جاءِ تي آيو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سعودي شخصيتون
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جا شاهه
زمرو:شاهه خالد بن عبدالعزيز آل سعود
زمرو:عرب شخصيتون
زمرو:آل سعود
زمرو:1913ع جون پيدائشون
زمرو:1982ع جون وفاتون
آمريڪي کنڊ جا کاڌا

**آمريڪي کنڊ جا کاڌا** (Cuisine of Americas)، يا **پان-آمريڪي کاڌا** (Pan-American Cuisine)، کاڌي جي تياري جي مختلف اندازن تي مشتمل آهن.

## اتر آمريڪا جا کاڌا


File:001_Tacos_de_carnitas,_carne_asada_y_al_pastor.jpg

اتر آمريڪي کاڌن ۾ اهي کاڌا شامل آهن جيڪي اتر آمريڪا جي ملڪن ۾ مقامي آهن يا تمام گهڻا مشهور آهن، جهڙوڪ ڪيناڊا جا کاڌا، آمريڪا جا کاڌا، ميڪسيڪو جا کاڌا ۽ لاطيني آمريڪا ۽ وچ آمريڪا جا کاڌا. اتر آمريڪي کاڌن تي ڪيترين بين الاقوامي کاڌن جو اثر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، خاص طور يورپي کاڌن ۽ پڻ مقامي آمريڪي کاڌن، يھودي کاڌن طعام ۽ ايشيائي کاڌن جو اثر ڏسڻ ۾ اچي ٿو.

هڪ وسيع جاگرافيائي-طعامي اصطلاح طور، اتر آمريڪي کاڌن ۾ لاطيني آمريڪي کاڌا وچ آمريڪي کاڌا ۽ ڪيريبين کاڌا پڻ شامل آهن. اهي علائقا اتر آمريڪا جو حصو آهن، تنهنڪري اهي علائقائي کاڌا پڻ اتر آمريڪي کاڌ خوراڪ جي دائري ۾ اچن ٿا.

تنهن هوندي به، "علائقائي" اصطلاح ڪجهه قدر مبهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ مثال طور پورٽو ريڪو جا کاڌا، ڪيوبا جي کاڌن کان نمايان طور مختلف ٿي سگهن ٿا؛ ميڪسيڪي کاڌا سرحد پار ڪري "ٽيڪس-ميڪس" ۽ "ميڪسي-ڪيلي" جهڙن ذيلي کاڌن تائين پکڙجي وڃن ٿا؛ ۽ مشي گن ۽ اونٽاريو جي کاڌن ۾ پاڻ ۾ وڌيڪ هڪجهڙائي آهي، بنسبت ان جي جو انهن مان ڪنهن جي مينيٽوبا يا آئيووا جي کاڌن سان هجي.

### ملڪ

* آمريڪي کاڌا
* انگوئلا جا کاڌا
* اينٽيگوا ۽ باربوڊا جا کاڌا
* باربيڊين کاڌا
* بھاميائي کاڌا
* بيليز جا کاڌا
* برموڊين کاڌا
* ڪيناڊا جا کاڌا
* ڪيمن ٻيٽن جا کاڌا
* ڪوسٽاريڪا جا کاڌا
* ڪيوبا جا کاڌا 
* ڊومينيڪا جا کاڌا
* ڊومينيڪن ريپبلڪ جا کاڌا
* گرين لينڊ جا کاڌا 
* گريناڊا جا کاڌا 
* گوئٽي مالا جا طعام
* هيٽي جا طعام
* هونڊورس جا طعام
* جميڪائي طعام
* ميڪسيڪي طعام
* نيڪاراگوا جا طعام
* پاناما جا طعام
* پورٽو ريڪن طعام
* سينٽ لوشين طعام
* سلواڊورين طعام
* ٽرينڊاڊ ۽ ٽوباگو جا طعام
* ورجن ٻيٽن جو طعام

## ڏکڻ آمريڪا جا کاڌا

ڏکڻ آمريڪا جي کاڌن جا ڪجهه تمام شاهڪار کاڌا ان کنڊ جي وچئين حصي، يعني ايميزون طاس مان اچن ٿيون. پيرو جهڙن ملڪن ۾ اِنڪا ۽ سندن "اِنڪا کاڌن" جو مضبوط اثر ملي ٿو. ٻٽاٽا ۽ پڻ "ڪينوئا" جهڙا ٻوٽا اڪثر پوکيا وڃن ٿا. ڏکڻ آمريڪا جي الهندي ڪناري سان پئسفڪ سمنڊ موجود آهي، جيڪو سامونڊي خوراڪ جو هڪ وڏو ذخيرو فراهم ڪري ٿو. هن کنڊ ۾ ڪيترائي ميداني علائقا به آهن، جيڪي گهڻي خوراڪ جي پوک لاءِ زرخيز آهن. پيٽاگونيا واري علائقي ۾، جيڪو ارجنٽائن جي ڏکڻ ۾ آهي، ڪيترائي ماڻهو رڍ ۽ دنبو ۽ هرڻ جو گوشت پيدا ڪن ٿا. ڪنگ ڪيڪڙو عام طور کنڊ جي ڏاکڻي ڇيڙي تي پڪڙيو وڃي ٿو. انٽارڪٽڪ ڪرل تازو ئي دريافت ڪيو ويو آهي ۽ هاڻي ان کي هڪ نفيس کاڌو سمجهيو وڃي ٿو. ٽونا مڇي ۽ گرم علائقن جون مڇيون سڄي کنڊ جي چوڌاري پڪڙيون وڃن ٿيون، پر ايسٽر ٻيٽ هڪ اهڙي جاءِ آهي جتي اهي وڏي مقدار ۾ ملن ٿيون. لوبسٽر پڻ "خوان فرنانديز ٻيٽن" مان وڏي مقدار ۾ پڪڙيو وڃي ٿو. برازيل ۾، سندن سڀ کان وڌيڪ روايتي کاڌو "فيجوآدا" آهي.

### ملڪ

* ارجنٽائني کاڌا
* بوليويائي کاڌا
* برازيلي کاڌا
* چلي جا کاڌا
* ڪولمبيا جا کاڌا
* ايڪواڊور جا کاڌا
* گيانا جا کاڌا
* پيراگوئي جا کاڌا
* پيرو جا طعام
* سورينام جا کاڌا
* يوروگوئي جا کاڌا
* وينزويلا جا کاڌا

## پڻ ڏسو
* لاطيني آمريڪي کاڌا
* آمريڪا جي کاڌن جي فهرست
## حوالا

زمرو:آمريڪا کنڊ
زمرو:کاڌا بلحاظ کنڊ
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:آمريڪي کنڊ جا کاڌا ۽ مشروب
زمرو:کاڌي ۽ مشروبات سان لاڳاپيل فهرستون
شاهه فهد بن عبدالعزيز

**شاھه فهد بن عبدالعزيز آل سعود** (1920، 1921 يا 1923 - 1 آگسٽ 2005ع) 13 جون 1982ع کان سال 2005ع ۾ پنهنجي وفات تائين سعودي عرب جو بادشاهه ۽ وزيراعظم هو. پنهنجي تخت نشيني کان اڳ، هو سال 1975ع کان 1982ع تائين سعودي عرب جو ولي عهد هو. هو سعودي عرب جي باني شاهه عبدالعزيز جو اٺون پٽ هو.

فهد ست سديري ڀائرن مان وڏو هو، جيڪا شاهه عبدالعزيز جي زال حسا بنت احمد السديري مان هئا. هن شاهه سعود بن عبدالعزيز آل سعود جي دور ۾ 1953ع کان 1962ع تائين تعليم جو وزير رهيو. ان کان پوءِ هو سال 1962ع کان 1975ع تائين، شاهه سعود بن عبدالعزيز جي دور حڪومت جي آخر ۾ ۽ شاهه فيصل جي دور حڪومت ۾ گهرو وزير رهيو. سال 1975ع ۾ شاهه فيصل جي قتل کان پوءِ جڏهن سندس ويٽو ڀاءُ خالد بادشاهه بڻيو ته کيس ولي عهد مقرر ڪيو ويو. شاهه خالد جي دور ۾ فهد بن عبدالعزيز کي ملڪ جو *حقيقي* اڳواڻ سمجهيو ويندو هو، جن جو هڪ سبب ڪجهه حد تائين شاهه خالد جي خراب صحت هئي. 

سال 1982ع ۾ شاهه خالد جي وفات کان پوءِ، شاهه فهد تخت تي ويٺو. کيس سال 1992ع ۾ سعودي عرب جو بنيادي قانون متعارف ڪرائڻ جو اعزاز حاصل آهي. سال 1995ع ۾ کيس فالج جو شڪار ٿيو، جنهن کان پوءِ هو پنهنجون مڪمل سرڪاري ذميواريون جاري رکڻ جي قابل نه رهيو. سندس ويڳي ڀاءُ وليعهد عبدالله بن عبدالعزيز بادشاهت جي *ڊي فيڪٽو* سربراهه طور ڪم ڪيو ۽ سال 2005ع ۾ سندس وفات کان پوءِ شاهه فهد جي جاءِ تي بادشاهه ٿيو. 23 سالن جي حڪومت سان، فهد سڀ کان وڌيڪ عرصي تائين حڪومت ڪندڙ سعودي بادشاهه رهي ٿو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:سعودي شخصيتون
زمرو:سعودي شخصيتون
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جا شاهه
زمرو:شاهه فهد بن عبدالعزيز آل سعود
زمرو:عرب شخصيتون
زمرو:آل سعود
زمرو:1920ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
ڪميونسٽ پڌرنامو

***ڪميونسٽ ميني فيسٽو*** ()، جنهن جو اصل نالو **ڪميونسٽ پارٽي جو منشور** () آهي، هڪ سياسي پمفليٽ آهي جيڪو جرمن فلسفين ڪارل مارڪس ۽ فريدرڪ اينگلز لکيو هو. هي منشور ڪميونسٽ ليگ پاران تيار ڪرايو ويو ۽ پهريون ڀيرو 1848ع ۾ لنڊن مان شايع ٿيو. هي متن سائنٽيفڪ سوشلزم جي باني پاران تاريخي ماديت (Historical materialism) جي نظريي کي عام ڪرڻ جي پهرين باضابطه ڪوشش هئي، جنهن ۾ چيو ويو ته "هينئر تائين جي سموري سماج جي تاريخ طبقاتي جدوجهد جي تاريخ آهي." يورپ ۾ 1848ع جي انقلابن دوران شايع ٿيندڙ هي منشور دنيا جي اثرائتي سياسي دستاويزن مان هڪ بڻجي ويو آهي.

منشور ۾ مارڪس ۽ اينگلز يورپي سماج جي ترقيءَ جو تجزيو ڪندي ٻڌايو ته ڪيئن سماج مختلف پيداواري مرحلن جهڙوڪ قديم ڪميونزم، جاگيرداري، ۽ سرمائيداري مان گذريو آهي. ليکڪن موجب سرمائيداري نظام ۾ بورجوا (سرمائيدار طبقو) پاران پروليٽريه (مزدور طبقو) جو استحصال ڪيو وڃي ٿو.

منشور جو نتيجو اهو آهي ته سرمائيداري نظام پنهنجي تباهي جا ٻج پاڻ پوکي ٿو ۽ هڪ اهڙو انقلاب ايندو جنهن سان هڪ بي طبقاتي سماج (classless society) قائم ٿيندو. منشور جي مشهور نعري "دنيا جا مزدورؤ، هڪ ٿي وڃو! توهان وٽ وڃائڻ لاءِ زنجيرن کان سواءِ ڪجهه به ناهي" سڄي دنيا جي مزدورن کي متحد ٿيڻ جو سڏ ڏنو.

## خلاصو
*ڪميونسٽ ميني فيسٽو* هڪ پيش لفظ (Preamble) ۽ چئن حصن تي مشتمل آهي. پيش لفظ جي شروعات انهن لفظن سان ٿئي ٿي: "يورپ کي هڪ آسيب (پاڇو) ڊيڄاري رهيو آهي—ڪميونزم جو آسيب."

### پهريون حصو: بورجوا ۽ پروليٽريه
هن حصي ۾ ٻڌايو ويو آهي ته سماج ٻن وڏن حصن ۾ ورهايل آهي: سرمائيدار طبقو ۽ پورهيت طبقو. مارڪس ۽ اينگلز موجب سرمائيدار طبقو پيداوار جي وسيلن کي جديد بڻائي ٿو پر ان سان گڏوگڏ مزدورن جو استحصال به ڪري ٿو. پروليٽريه (مزدور) آخرڪار متحد ٿي بورجوا (سرمائيدار) نظام جو خاتمو آڻيندا.

### ٻيو حصو: پروليٽريه ۽ ڪميونسٽ
هن حصي ۾ ڪميونسٽن جي مزدورن سان لاڳاپن تي بحث ٿيل آهي. هتي خانگي ملڪيت جي خاتمي جو دفاع ڪيو ويو آهي. حصي جي آخر ۾ ڪجهه فوري مطالبن جي فهرست ڏني وئي آهي، جهڙوڪ:
* زمين جي خانگي ملڪيت جو خاتمو.
* هڪ سخت ترقي پسند ٽيڪس (Progressive income tax).
* ٻارن جي پورھئي جو خاتمو ۽ مفت تعليم.

### ٽيون ۽ چوٿون حصو
ٽئين حصي ۾ ان وقت جي ٻين سوشلسٽ نظرين جو تنقيدي جائزو ورتو ويو آهي، جڏهن ته چوٿين حصي ۾ مختلف ملڪن جي اپوزيشن پارٽين بابت ڪميونسٽن جي موقف جي وضاحت ڪئي وئي آهي.

## لکڻ جو پسمنظر
1847ع ۾ مارڪس ۽ اينگلز "ليگ آف جسٽ" (League of the Just) ۾ شامل ٿيا، جنهن کي بعد ۾ ڪميونسٽ ليگ جو نالو ڏنو ويو. اينگلز شروعاتي طور تي هڪ دستاويز تيار ڪيو جنهن کي *Principles of Communism* چيو وڃي ٿو. مارڪس ان بنياد تي منشور جو آخري مسودو تيار ڪيو. جيتوڻيڪ منشور تي ٻنهي جا نالا آهن، پر اينگلز اعتراف ڪيو ته ان جو بنيادي خيال صرف ۽ صرف مارڪس جو هو.

## اثرات
منشور تي جرمن فلسفي، فرانسيسي سوشلزم ۽ انگريزي معاشيات جا گهرا اثر آهن. جيڪ دريدا جهڙن جديد فلسفين پڻ هن منشور جي استعارن ۽ سياسي اثرن جو تجزيو ڪيو آهي.
زمرو:سياست
زمرو:سينسرڊ ڪتاب
زمرو:مارڪسزم
زمرو:1848 جون لکڻيون
صالح آباد

**صالح آباد** (Salehabad)، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ منوڙي ۾ هڪ ماهيگيرن جو ڳوٺ آهي. صالح آباد اڳ ۾ هڪ ٻيٽ هوندو هو، پر هاڻي منوڙي سان ڳنڍيل آهي. اهو ڪياماڙي تائين فيري سروس ذريعي ڪراچي سان ڳنڍيل هو.

ڪياماڙي ٽائون ۾ ڪيترائي نسلي گروهه رهن ٿا. جن ۾ سنڌي، مهاجر، پنجابي، ڪشميري، سرائيڪي، پختون، بلوچ، ميمڻ، بوهرا ۽ اسماعيلي شامل آهن.  

منوڙا پراڻي صالح آباد، نئين صالح آباد ۽ ڪي پي ٽي علائقن ۾ ورهايل آهي. پراڻو صالح آباد، جيڪو منوڙا جو سڀ کان پراڻو رهائشي علائقو آهي، گهٽ آمدني وارن گروپن جو هڪ گهاٽو رهائشي علائقو آهي جن مان اڪثريت مڇي مارڻ واري برادري سان تعلق رکي ٿي.

نئون صالح آباد، جيڪو نئون اضافو آهي، بنيادي طور تي وچولي آمدني وارن گروپن جي آبادي آهي، جن مان اڪثريت رٽائرڊ ڪراچي پورٽ ٽرسٽ (ڪي پي ٽي) جا ڪارڪن ۽ مختلف برادرين جا ماڻهو شامل آهن. 

## پڻ ڏسو
* ماهيگيرن جي ڳوٺن جي فهرست
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Karachi Website

زمرو:ماهيگيرن جا ڳوٺ
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:ڪراچي جا قديم ڳوٺ
زمرو:ڪراچي ۾ ماهيگيرن جا ڳوٺ
زمرو:پاڪستان ۾ ماهيگير برادريون 
زمرو:ڪياماڙي ٻيٽن جو ميڙ
ڪراچي بندر

**ڪراچي بندرگاهه** (Karachi Harbour) هڪ تنگ خليج ۽ دريائي ڇيڙو آهي جيڪو ڪراچي ، پاڪستان ۾ سنڌو درياءَ جي ڊيلٽا جي اولهه ۾ واقع آهي. هي بندر اتر ۾ لياري ندي جي ڊيلٽا ۽ چنا ڪريڪ ۽ ڏکڻ ۾ عربي سمنڊ جي وچ ۾ آهي. سال 1886ع کان وٺي، بندرگاهه جي  حصن کي بهتر بڻايو ويو آهي ته جيئن ڪراچي بندرگاهه کي "پاڪستان جي مصروف ترين بندرگاهه" جو اعزاز حاصل ٿيو. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي ۾ بندرگاهيون
زمرو:پاڪستان ۾ نقل ۽ حمل
ڪاڪوپير

**ڪاڪوپير** (اردو: کاکا پير) ڪراچي بندر ۾ هڪ ماهيگيرن جو ڳوٺ ۽ اڳوڻو ٻيٽ آهي، جيڪا پاڪستان جي مرڪزي جي شهر ڪراچي، سنڌ کان 15 ڪلوميٽر (9.3 ميل) اولهه ۾ آهي. اهو هاڪس بي ساحل جي ويجهو، سينڊزپٽ ساحل جي اولهه واري ڪناري تي واقع آهي، جيڪو هاڻي ٻيٽ کي مکيه زمين سان ڳنڍي ٿو. ماڙي پور ان جي اتر ۾ واقع آهي. ڳوٺ جي باري ۾ ٻڌايو وڃي ٿو ته اهو لڳ ڀڳ 100 سال پراڻو آهي. ڳوٺ جا رهواسي اصل ۾ ڪراچي جي ميٺادر ۽ کارادر پاڙي جا رهواسي هئا، جنهن کي انگريزن پاران ڪراچي بندر جي تعمير دوران شمس پير ٻيٽ ۾ آباد ڪيو هو. انهن رهواسين وڌيڪ اولهه ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي ۽ ڪاڪو پير ٻيٽ تي ڳوٺ قائم ڪيو.

نسلي طور تي، آبادي گهڻو ڪري لاسي سنڌين جي آهي. جيڪا ڪراچي ۽ سنڌ جي ساحل جي اصل اصلي رهاڪن جي اولاد هجڻ جو دعويٰ ڪن ٿا.  سال2005ع ۾ ڳوٺ ۾ اندازاً 600 رهواسي هئا. سال 1952ع ۾ منوڙا-هاڪس بي روڊ جي تعمير کان اڳ، ٻين ڳوٺن جا مرد صرف تڏهن ئي ڪاڪا پير ۾ آباد ٿي سگهندا هئا، جڏهن اها ڳوٺ جي رهواسين ۾ شادي ڪندا هئا.  ڳوٺ مينگرو ٻيلن جي وچ ۾ آهي، جنهن بابت مقامي ماڻهن جي رپورٽ آهي ته ڏوهاري گروهن پاران ڪٽيا پيا وڃن، جيڪي مينگرو ندين کي ڀريندا آهن ۽ زمين وڪرو ڪندا آهن، جن سان علائقي جي ماحوليات کي سخت نقصان پهچي رهيو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Kakapir Fisherfolk Development Organization
* Study of Kaka Pir village - World Wildlife Fund

زمرو:ماهيگيرن جا ڳوٺ
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:ڪراچي جا قديم ڳوٺ
زمرو:ڪراچي ۾ ماهيگيرن جا ڳوٺ
زمرو:پاڪستان ۾ ماهيگير برادريون 
زمرو:ڪياماڙي ٻيٽن جو ميڙ
ميٺادر

**ميٺادر** (اردو: میٹھادر) پاڪستان جي شهر ڪراچي ۾ صدر ٽائون جي پاڙي مان هڪ آهي ۽ ڪراچي جو سڀ کان پراڻو حصو آهي جيڪو ڪڏهن ڀتن سان گھريل هو. ميٺادر ۽ ڀرپاسي وارو کارادر پاڙو گڏجي ڪراچي جو اصل مرڪز سمجهيو ويندو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪراچي جا پاڙا
زمرو:ڪراچي جا قديم پاڙا
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:ڪراچي ضلعو
زمرو:ڪراچي ضلعي جا پاڙا
ٽوِگ (سانچائي انجڻ)

**ٽوِگ:سانچائي انجڻ** (**Twig: Template Engine**) پي ايڇ پي پروگرامنگ ٻولي لاءِ هڪ سانچائي انجڻ آهي. ان جي نحو جنجا ۽ ڊي جانگو سانچن مان ورتل آهي. اهو هڪ کليل ذريعو سافٽويئر آهي جيڪو بي ايس ڊي لائسنس هيٺ جاري ڪيو ويو آهي ۽ فابين پوٽنسيئر طرفان سنڀاليو وڃي ٿو. شروعاتي نسخو آرمين روناشر ٺاهيو هو. سمفوني پي ايڇ پي فريم ورڪ نسخو 2 کان Twig کي پنهنجي ڊفالٽ سانچو انجڻ طور استعمال ڪري ٿو.

ساڳي سانچو ٻولي ننجڪس سانچو انجڻ ۾ پڻ استعمال ٿئي ٿي، تنهنڪري ننجڪس به هيٺين اوزارن ۾ سپورٽ ٿيل آهي.

## خصوصيتون
* پيچيده ڪنٽرول وهڪرو
* خودڪار escaping
* سانچو وراثت
* متغير فلٽر
* i18n سپورٽ (gettext)
* ميڪروز
* مڪمل طور وڌائڻ لائق

Twig هيٺين گڏيل ترقياتي ماحولن ۾ سپورٽ ٿيل آهي:
* ايڪليپس
* ڪوموڊو آءِ ڊي اي
* نيٽ بينز
* پي ايڇ پي اسٽارم
* IntelliJ IDEs (ويب اسٽارم وغيره)

۽ هيٺين ٽيڪسٽ ايڊيٽرن ۾:
* ايٽم
* ايميڪس
* نوٽ پيڊ پلس پلس
* سبلائم ٽيڪسٽ
* ٽيڪسٽ ميٽ
* وِم
* بريڪيٽس
* ويزول اسٽوڊيو ڪوڊ
* جي ٽي ڪي سورس ويو
* ڪوڊا
* سب اٿا ايڊٽ

## نحو
Twig ٽي قسم جا delimiter بيان ڪري ٿو:
* `` متغير يا اظهار جو نتيجو ڏيکارڻ لاءِ
* `{# ... #}` تبصرا لکڻ لاءِ
* `{% ... %}` حڪم هلائڻ لاءِ

apostrophe (') escape ڪردار طور استعمال ٿيندو آهي.

## آپريٽر جي فوقيت

## مثال

```html+twig
{% extends "base.html" %}
{% block navigation %}
<ul id="navigation">
{% for item in navigation %}
<li>
<a href="">

</a>
</li>
{% endfor %}
</ul>
{% endblock navigation %}
```


## حقيقي استعمال
Twig پي ايڇ پي ايڪو سسٽم ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ سانچائي انجڻ بڻجي چڪو آهي. اهو سمفوني فريم ورڪ جو ڊفالٽ سانچن واري انجڻ آهي ۽ ڪيترن CMS ۽ ايپليڪيشنن ۾ استعمال ٿئي ٿو:
* ڊروپل Drupal
* ڪرافٽ سي ايم ايس CraftCMS
* ايز پليٽفارم eZ Platform
* بولٽ سي ايم ايس Bolt CMS
* شاپ وائرڊ ShopWired

## پڻ ڏسو

* سمارٽي

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* https://twig.symfony.com

زمرو:سانچو انجڻ
زمرو:پي ايڇ پي لائبريريون
زمرو:پي ايڇ پي ۾ لکيل آزاد سافٽويئر
زمرو:ڊروپل
شيماني پريفيڪچر

**شيماني پريفيڪچر** (جاپاني: 島根県، شيمانئ-ڪين) جاپان جو هڪ پريفيڪچر آهي جيڪو هونشو جي چوگوڪو علائقي ۾ واقع آهي. شيماني پريفيڪچر جاپان جو ٻيو نمبر گهٽ آبادي وارو پريفيڪچر آهي جنهن جي آبادي 1 فيبروري، 2021ع تائين 6,65,205 هئي ۽ ان جو جاگرافيائي علائقو 6,708.26 ڪلوميٽر آهي. شيماني پريفيڪچر ڏکڻ اولهه ۾ ياماگوچي پريفيڪچر، ڏکڻ ۾ هيروشيما پريفيڪچر ۽ اوڀر ۾ توتوري پريفيڪچر سان ملي ٿو.

ماتسووئ شيمانئ پريفيڪچر جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. ٻين وڏن شهرن ۾ ايزومو، هامادا ۽ ماسودا شامل آهن. شيماني پريفيڪچر ۾ شنجي-ناڪومي ڍنڍ جي جو وڏو حصو شامل آهي جيڪا ميٽسووئ شهر تي مرڪز آهي ۽ لڳ ڀڳ 6,00,000 جي آبادي سان، ناگاتا ۽ گريٽر ڪانازاوا کانپوءِ جاپان جي ساحل تي جاپان جو ٽيون وڏو ميٽروپوليٽن علائقو آهي. شيماني پريفيڪچر اتر ۾ جاپان جي سمنڊ جي ساحلي پٽي، جتي آبادي جو 2/3 حصو رهي ٿو ۽ ڏکڻ ۾ چوگوڪو جبل سان ڳنڍيل آهي. شيمانئ پريفيڪچر جاپان جي سمنڊ ۾ اوڪي ٻيٽن تي حڪومت ڪري ٿو، جن ۾ قانوني طور تي تڪراري ليان ڪورٽ (竹島، تاڪيشيما) چٽان شامل آهن. شيماني پريفيڪچر ايزومو-ٽيشا، جاپان ۾ قديم ترين شنتو مزارن مان هڪ ۽ ٽوڪوگاوا دور جي ميٽسو قلعو جو گهر آهي.

## حوالا

زمرو:شيماني پريفيڪچر
زمرو:چوگوڪو ريجن
زمرو:جاپان جا پريفڪچر
زمرو:چوگوڪو ريجن جا پريفيڪچر
ياماگوچي پريفيڪچر

**ياماگوچي پريفيڪچر** (جاپاني: 山口県، ياماگوچي-ڪين) جاپان جو هڪ پريفيڪچر آهي جيڪو هونشو جي چوگوڪو علائقي ۾ واقع آهي.  ياماگوچي پريفيڪچر جي آبادي 1 فيبروري، 2018ع تائين 13,77,631 هئي ۽ ان جو جاگرافيائي علائقو 6,112 چورس ڪلوميٽر (2,359 چورس ميل) آهي. ياماگوچي پريفيڪچر اتر ۾ شيماني پريفيڪچر ۽ اتر اوڀر ۾ هيروشيما پريفيڪچر سان ملي ٿو.

ياماگوچي شهر گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ شمونوسيڪي ياماگوچي صوبي جو سڀ کان وڏو شهر آهي، ان سان گڏ ٻئي وڏي شهرن  ۾ ابئ، شونان ۽ ايواڪوني شامل آهن. ياماگوچي پريفيڪچر هونشو جي اولهه واري ڪناري تي واقع آهي جن جي ساحلي پٽي جاپان سمنڊ ۽ سيٽو ان لينڊ سمنڊ تي آهي ۽ ڪانمون سامونڊي گذرگاهه جي ذريعي ڪيوشو ٻيٽ کان الڳ ٿيل آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ياماگوچي پريفيڪچر
زمرو:چوگوڪو ريجن
زمرو:جاپان جا پريفڪچر
زمرو:چوگوڪو ريجن جا پريفيڪچر
ڳڻپ

**ڳڻپ** (Counting) هڪ محدود شين جي سيٽ جي عنصرن جي تعداد کي طئي ڪرڻ جو عمل آهي. اهو هڪ سيٽ جي سائيز کي طئي ڪري ٿو. ڳڻپ جو روايتي طريقو سيٽ جي هر عنصر لاءِ انهن عنصرن کي نشان لڳائڻ يا هٽائڻ لاءِ يا ساڳئي عنصر کي هڪ کان وڌيڪ ڀيرا ڏسڻ کان بچڻ لاءِ جيستائين ڪو به غير نشان ٿيل عنصر نه بچيو وڃي هڪ يونٽ طرفان هڪ ذهني يا زباني ڪائونٽر کي ڪجهه ترتيب ۾ مسلسل وڌائڻ تي مشتمل آهي. جيڪڏهن ڪائونٽر پهرين شئي کان پوءِ هڪ (1) تي سيٽ ڪيو ويندو آهي, آخري شئي جي ڏسڻ کان پوءِ قدر عنصرن جو گهربل تعداد ڏئي ٿو. لاڳاپيل اصطلاح قدر ڳولڻ (enumeration) هڪ محدود (مشترڪ) سيٽ جي عنصرن کي منفرد طور تي سڃاڻڻ يا هر عنصر کي هڪ انگ تفويض ڪندي لامحدود سيٽ جو حوالو ڏئي ٿو.

ڳڻپ ۾ ڪڏهن ڪڏهن هڪ کان سواءِ ٻيا انگ شامل هوندا آهن،  مثال طور، جڏهن پئسا ڳڻڻ، تبديلي کي ڳڻڻ، "ٻن جي حساب سان ڳڻڻ" (2، 4، 6، 8، 10، 12، ...). يا "پنج جي حساب سان ڳڻڻ" (5، 10، 15، 20، 25، ...). 

اهڙا آثار قديمه جا ثبوت آهن جيڪي ظاهر ڪن ٿا ته انسان گهٽ ۾ گهٽ 50,000 سالن کان ڳڻپ ڪري رهيا آهن. ڳڻپ بنيادي طور تي قديم ثقافتن پاران سماجي ۽ معاشي ڊيٽا کي ٽريڪ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي هئي. جهڙوڪ گروپ جي ميمبرن جو تعداد، شڪار ٿيل جانور، ملڪيت يا قرض جو حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي هئي. ڏکڻ آفريڪا ۾ سرحد جي غارن ۾ نشان لڳل هڏا پڻ مليا. جيڪو شايد اهو ظاهر ڪري سگهي ٿو ته ڳڻپ جو تصور انسانن کي 44,000 قبل مسيح کان اڳ معلوم هو. ڳڻپ جي ترقي رياضياتي نوٽيشن، انگن جي نظام ۽ لکڻ جي ترقي جو سبب بڻيو. 

## حوالا

زمرو:ڳڻپ  
زمرو:شماريات
زمرو:رياضي
زمرو:ابتدائي رياضي 
زمرو:انگن جا نظام
زمرو:پيمائش 
زمرو:اطلاقي رياضي 
زمرو:شمارياتي تصورات 
زمرو:رياضياتي منطق
ڪوآپريٽو

**ڪوآپريٽو** (Cooperative) جنهن کي **سهڪاري ادارو** يا **پورهيت سنگت** به چيو ويندو آهي، ماڻهن جي هڪ اهڙي "خودمختيار انجمن آهي جيڪي رضاڪارانه طور تي پنهنجيون گڏيل معاشي، سماجي ۽ ثقافتي ضرورتن ۽ امنگن کي هڪ گڏيل ملڪيت ۽ جمهوري طور تي ڪنٽرول ٿيل اداري ذريعي پورو ڪرڻ لاءِ متحد ٿين ٿا". ڪوآپريٽو ادارا پنهنجي ميمبرن پاران جمهوري طريقي سان هلايا ويندا آهن، جتي هر ميمبر کي ڊائريڪٽرن جي بورڊ جي چونڊ لاءِ هڪ ووٽ جو حق هوندو آهي. اهي اجتماعي ادارن (collectives) کان ان ڪري مختلف آهن جو اهي عام طور تي هيٺين سطح کان مٿي (bottom-up) جي بنياد تي ٺهيل هوندا آهن.

ڪوآپريٽو ۾ شامل ٿي سگهن ٿا:
* **[[ورڪر ڪوآپريٽو]]:** اهي ڪاروبار جيڪي اتي ڪم ڪندڙ ماڻهن جي ملڪيت هوندا آهن ۽ اهي ئي ان کي هلائيندا آهن.
* **[[صارفين جي ڪوآپريٽو]]:** اهي ڪاروبار جيڪي انهن ماڻهن جي ملڪيت هوندا آهن جيڪي اتان جون شيون يا خدمتون استعمال ڪن ٿا.
* **پيدا ڪندڙن (Producers) جي ڪوآپريٽو:** جتي پيدا ڪندڙ (جهڙوڪ هاري) پنهنجي پيداوار کي گڏيل فائدي لاءِ گڏ ڪندا آهن.
* **خريداري ڪوآپريٽو:** جتي ميمبر پنهنجي خريداري جي طاقت کي گڏ ڪندا آهن ته جيئن سستي اگهه تي شيون حاصل ڪري سگهن.
* **پليٽ فارم ڪوآپريٽو:** جيڪي شيون ۽ خدمتون وڪڻڻ لاءِ سهڪاري ملڪيت واري ويب سائيٽ يا موبائل ايپ استعمال ڪندا آهن.

ورلڊ واچ انسٽيٽيوٽ جي تحقيق مطابق، 2012ع ۾ تقريبن هڪ ارب ماڻهو 96 ملڪن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڪوآپريٽو جا ميمبر بڻجي چڪا هئا. دنيا جي 300 وڏين ڪوآپريٽو ادارن جو ساليانو ڪاروبار 2.2 ٽريلين ڊالر تائين پهچي ويو آهي.

تحقيق ڏيکاري ٿي ته ورڪر ڪوآپريٽو ٻين ڪاروباري ماڊلز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ لچڪدار هوندا آهن. برطانيه جي انگن اکرن موجب، 80 سيڪڙو ڪوآپريٽو پنهنجا پهريان پنج سال ڪاميابي سان گذارين ٿا، جڏهن ته ٻين ڪاروباري ماڊلز ۾ اها شرح صرف 44 سيڪڙو آهي.

## پسمنظر ۽ تاريخ

سهڪار جو عمل ايترو ئي پراڻو آهي جيتري انساني تاريخ. قديم قبيلا پڻ ڪم ۽ وسيلن جي ورڇ لاءِ سهڪاري ساخت (cooperative structure) تي ٻڌل هوندا هئا. جديد ڪوآپريٽو تحريڪ جون پاڙون صنعتي انقلاب واري دور ۾ ملن ٿيون. 

1761ع ۾، اسڪاٽ لينڊ ۾ Fenwick Weavers' Society ٺاهي وئي ته جيئن مقامي پورهيتن کي سستي اگهه تي اٽو (oatmeal) فراهم ڪري سگهجي. 1810 ۾، ويلش سڌارڪ **رابرت اوون** نيو لانارڪ ۾ پورهيتن لاءِ بهتر معيار متعارف ڪرايا ۽ رعايتي دڪان کوليا جن جو فائدو ملازمن کي مليو.

1844ع ۾ قائم ٿيل **روچڊيل پائنيئرز** (Rochdale Pioneers) کي جديد ڪوآپريٽو جو پهريون ڪامياب ماڊل تسليم ڪيو ويندو آهي. هنن "روچڊيل اصول" (Rochdale Principles) متعارف ڪرايا جيڪي اڄ به سڄي دنيا ۾ ڪوآپريٽو ادارن لاءِ بنياد آهن.

1895ع ۾ لنڊن ۾ **انٽرنيشنل ڪوآپريٽو الائنس** (ICA) قائم ڪئي وئي، جيڪا هن تحريڪ جي پهرين بين الاقوامي تنظيم هئي.

## حوالا
پائونڊ اسٽرلنگ

**اسٽرلنگ** (Sterling) (علامت: **[[پائونڊ جي نشاني|£]]**; ڪرنسي ڪوڊ: **GBP**) برطانيه ۽ ان جي نو سان لاڳاپيل علائقن جي سرڪاري ڪرنسي آهي. **پائونڊ** اسٽرلنگ جي مکيه اڪائي (unit) آهي، ۽ لفظ *پائونڊ* عام طور تي برطانوي ڪرنسي لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي، جنهن کي بين الاقوامي تناظر ۾ اڪثر **برطانوي پائونڊ** (British pound) يا **پائونڊ اسٽرلنگ** (pound sterling) چيو وڃي ٿو.

اسٽرلنگ دنيا جي قديم ترين ڪرنسي آهي جيڪا پنهنجي شروعات کان وٺي اڄ تائين مسلسل استعمال ۾ آهي. سال 2022 ۾، هي آمريڪي ڊالر، يورو، ۽ جاپاني ين کان پوءِ دنيا جي چوٿين وڏي تجارتي ڪرنسي هئي.

بئنڪ آف انگلينڊ اسٽرلنگ لاءِ مرڪزي بئنڪ آهي، جيڪا پنهنجا نوٽ جاري ڪري ٿي ۽ اسڪاٽ لينڊ ۽ اتر آئرلينڊ ۾ خانگي بئنڪن پاران نوٽن جي جاري ڪيل عمل کي پڻ منظم ڪري ٿي.

## نالا ۽ ايٽمولوجي
### لفظ جي شروعات

قرون وسطيٰ جي انگلينڊ ۾ ڪرنسي جي بنيادي اڪائي چانديءَ جو پيني (silver penny) يا اسٽرلنگ هئي، جنهن جو وزن اٽڪل ٽاور پائونڊ جي  حصي جي برابر هوندو هو. اهڙن 240 سڪن کي گڏائي هڪ "پائونڊ آف اسٽرلنگ" چيو ويندو هو.

لفظ "اسٽرلنگ" جي شروعات بابت مختلف نظريا آهن. آڪسفورڊ انگريزي ڊڪشنري موجب، سڀ کان وڌيڪ معتبر نظريو اهو آهي ته هي پراڻي انگريزي لفظ *steorling* مان نڪتو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "تاري وارو سڪو" (ڇاڪاڻ ته ڪجهه نارمن سڪن تي ستارا ٺهيل هوندا هئا).

### علامت (Symbol)

پائونڊ يونٽ جي علامت  آهي، جيڪا خطاطي جي لحاظ کان هڪ يا ٻن ليڪن (bars) سان لکي ويندي آهي. بئنڪ آف انگلينڊ 1975 کان وٺي رڳو هڪ ليڪ واري علامت استعمال ڪري رهي آهي. پائونڊ لاءِ اکر  جو استعمال قرون وسطيٰ جي لاطيني دستاويزن مان ورتو ويو آهي؛ "L" لاطيني لفظ *libra* (ليبرا) جو مخفف آهي، جيڪو رومي پائونڊ (وزن) جي اڪائي هئي.

### ڪرنسي ڪوڊ
اسٽرلنگ لاءِ ISO 4217 ڪرنسي ڪوڊ "GBP" آهي. هي ڪوڊ برطانيه جي ملڪي ڪوڊ (GB) ۽ پائونڊ (P) جي پهرين اکر کي ملائي ٺاهيو ويو آهي.

## حوالا
رينمنبي

**رينمنبي** (; ؛ علامت: **[[يوآن جي نشاني|¥]]**؛ ISO ڪوڊ: **CNY**؛ مخفف: **RMB**) چين جي سرڪاري ڪرنسي آهي. رينمنبي کي پيپلز بئنڪ آف چائنا جاري ڪندي آهي، جيڪا چين جو مرڪزي بئنڪ آهي. اپريل 2025 تائين، هي دنيا جي پنجين وڏي تجارتي ڪرنسي آهي. **چيني يوآن** () رينمنبي جي بنيادي اڪائي آهي.

هڪ يوآن کي 10 **جياؤ** () ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ هڪ جياؤ کي وڌيڪ 10 **فن** () ۾ ورهايو ويو آهي. عام طور تي بين الاقوامي سطح تي چيني ڪرنسي کي "يوآن" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

## مٽاسٽا جي شرح (Exchange rate)
2005 تائين، رينمنبي جي مٽاسٽا جي شرح آمريڪي ڊالر سان مقرر (pegged) هئي. جيئن ته چين پنهنجي معيشت ۾ سڌارا آندا، رينمنبي جي قيمت ۾ تبديليون ڪيون ويون ته جيئن چيني صنعت عالمي مارڪيٽ ۾ مقابلو ڪري سگهي. 2011 ۾، بين الاقوامي مالياتي فنڊ (IMF) چيو هو ته رينمنبي جي قيمت حقيقي قدر کان 23 سيڪڙو گهٽ رکي وئي آهي. تنهن هوندي، تازن سالن ۾ چيني حڪومت جي قدمن سبب ان جي قيمت ۾ استحڪام آيو آهي.

1 آڪٽوبر 2016 تي، رينمنبي پهرين اڀرندڙ مارڪيٽ ڪرنسي بڻجي وئي جنهن کي IMF جي "اسپيشل ڊرائنگ رائٽس" (SDR) ٽوڪري ۾ شامل ڪيو ويو.

## اصطلاحون

رينمنبي جو بين الاقوامي ڪوڊ **CNY** آهي. بين الاقوامي واپار ۾، چين کان ٻاهر استعمال ٿيندڙ رينمنبي کي اڪثر **CNH** چيو ويندو آهي، جڏهن ته چين جي اندر استعمال ٿيندڙ کي **CNY** چيو ويندو آهي.

عام گفتگو ۾، چيني ماڻهو يوآن جي بدران **ڪوائي** () ۽ جياؤ جي بدران **مائو** () جو لفظ استعمال ڪندا آهن.

## تاريخ
رينمنبي جو بنياد ڊسمبر 1948 ۾ پيپلز بئنڪ آف چائنا پاران رکيو ويو. هي چين جي عوامي جمهوريه جي قيام کان اٽڪل هڪ سال اڳ جاري ڪئي وئي هئي. شروع ۾ هي صرف ڪاغذي صورت ۾ هئي. 1955 ۾ ڪرنسي جو ٻيهر جائزو ورتو ويو ۽ نئون يوآن متعارف ڪرايو ويو.

2020 جي شروعات ۾، چين **ڊجيٽل رينمنبي** (e-CNY) پڻ متعارف ڪرائي، جيڪا مرڪزي بئنڪ جي ڊجيٽل ڪرنسي آهي. هي نظام ادائگين کي وڌيڪ محفوظ ۽ تيز بڻائڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي.

## حوالا
رپيو

**رپيو** يا **روپيو** (Rupee) ڀارت، موريتانيا، نيپال، پاڪستان، سيشلز ۽ سريلنڪا جي ڪرنسين جو گڏيل نالو آهي. ان کان علاوه هي افغانستان، بحرين، ڪويت، عمان، گڏيل عرب امارات، برطانوي اوڀر آفريڪا، برما، جرمن اوڀر آفريڪا ۽ تبيت جي اڳوڻي ڪرنسي پڻ رهي چڪو آهي. انڊونيشيا ۽ مالديپ ۾ ڪرنسي جي اڪائي کي بالترتيب *[[روپيه]]* (rupiah) ۽ *[[روفييا]]* (rufiyaa) چيو ويندو آهي، جيڪي رپيو لفظ جا ئي هم معنيٰ آهن.

ڀارتي رپئي ۽ پاڪستاني رپئي کي هڪ سو پئسن ۾ ورهايو ويو آهي. نيپالي رپيو پڻ هڪ سو پئسن يا چئن سوڪا (sukaa) ۾ ورهايل آهي. جڏهن ته موريتانيا، سيشلز ۽ سريلنڪن رپيا 100 سينٽس (cents) ۾ ورهايل آهن.

## اشتقاق (Etymology)

هندستاني لفظ *روپيا* () سنسڪرت جي لفظ *روپيا* () مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "گھڙيل چاندي يا چاندي جو سڪو". هي بنيادي طور تي صفت طور استعمال ٿيندو هو جنهن جي معنيٰ آهي "سهڻي شڪل وارو" يا "مهر لڳل". هي لفظ بنيادي لفظ *[[روپا]]* () مان ورتل آهي جنهن جي معنيٰ آهي "شڪل يا تصوير".

## تاريخ

روپئي جي تاريخ قديم هندستان (اٽڪل 3 صدي قبل مسيح) سان وڃي ملي ٿي. قديم هندستان دنيا ۾ سڪا جاري ڪندڙ اوائلي خطن مان هڪ هو. لفظ *روپيا* چاندي جي سڪي لاءِ سنسڪرت اصطلاح آهي.

چاڻڪيا پاران لکيل *[[ارٿ شاستر]]* ۾ چاندي جي سڪن کي *روپياروپا* جي نالي سان ذڪر ڪيو ويو آهي. سون (روپيا سورنا)، ٽامي (تامرا روپا) ۽ سيسي (سيسا روپا) جي سڪن جو ذڪر پڻ ملي ٿو.

1540 کان 1545 تائين پنهنجي حڪومت دوران، شير شاهه سوري هڪ نئون انتظامي نظام قائم ڪيو ۽ چاندي جو سڪو جاري ڪيو جنهن جو وزن 178 گرين هو، جنهن کي پڻ *روپيا* سڏيو ويو. هن تانبي جا سڪا پڻ متعارف ڪرايا جن کي *[[دم (سڪو)|دم]]* چيو ويندو هو. مغل سلطنت جي دور ۾ پڻ رپئي جو استعمال ساڳي معيار ۽ وزن سان جاري رهيو.

برطانوي راڄ دوران، 1835 جي ڪوائنيج ايڪٽ سڄي هندستان ۾ هڪ جهڙي ڪرنسي متعارف ڪرائي. 1947 ۾ آزاديءَ تائين هي نظام مختلف تبديلين سان جاري رهيو. آزاديءَ کانپوءِ هندستان ۽ پاڪستان پنهنجا پنهنجا روپيا جاري ڪيا.

### اوڀر آفريڪا ۽ عربستان
اوڀر آفريڪا، عربستان ۽ ميسوپوٽيميا جي مختلف علائقن ۾ پڻ مختلف وقتن تي رپيو گردش ۾ رهيو. هندستاني رپيو 1959 تائين دبئي ۽ قطر جي سرڪاري ڪرنسي هئي، جنهن کانپوءِ هندستان سون جي اسمگلنگ کي روڪڻ لاءِ "گلف رپيو" متعارف ڪرايو. هي 1966 تائين قانوني طور تي هلندو رهيو.

### اڪائيون (Denominations)
اصل چاندي جو رپيو 16 **آنن** (annas)، 64 **پئسن**، يا 192 **پائين** (pies) ۾ ورهايل هوندو هو. هندستان ۾ 1957 ۽ پاڪستان ۾ 1961 ۾ اعشاريه نظام (Decimalisation) متعارف ڪرايو ويو، جنهن کانپوءِ هڪ رپئي کي 100 پئسن ۾ ورهايو ويو.

رپئي لاءِ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ علامت "₨" آهي. هندستان 15 جولاءِ 2010 تي پنهنجي رپئي لاءِ نئين علامت () اختيار ڪئي.

بنگالي ۽ آسامي ٻولين ۾ رپئي کي "ٽڪا" (Taka) چيو ويندو آهي، جيڪو هندستاني بئنڪ نوٽن تي پڻ لکيل هوندو آهي. بنگلاديش آزاديءَ کانپوءِ 1971 ۾ پنهنجي ڪرنسي جو سرڪاري نالو "ٽڪا" (BDT) رکيو.

هندستان ۾ ڪرنسي جاري ڪرڻ جو اختيار رزرو بئنڪ آف انڊيا ۽ پاڪستان ۾ اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان وٽ آهي.

## علامت

علامت  ڀارتي رپئي جي نشاني آهي. جڏهن ته علامت  پاڪستان، سريلنڪا، نيپال، موريتانيا ۽ سيشلز ۾ استعمال ٿيندي آهي. نيپالي رپئي کي  سان پڻ ظاهر ڪيو ويندو آهي.

## حوالا
ڊونگ گوان

**ڊونگ گوان** (Dongguan) چين جي مرڪزي صوبي گوانگ ڊونگ ۾ هڪ پريفيڪچر سطح جو شهر آهي. پرل نديءَ جي ڊيلٽا ۾ هڪ اهم صنعتي شهر، ڊونگ گوان اتر ۾ صوبائي گادي وارو شهر گوانگزو، اتر اوڀر ۾ هيوزو، ڏکڻ ۾ شينزين ۽ اولهه ۾ پرل نديءَ سان حدون لڳائي ٿو. اهو پرل درياءَ ڊيلٽا جي تعمير ٿيل (يا ميٽرو) علائقي جو حصو آهي جنهن ۾ سال 2020ع جي مردم شماري جي مطابق 65.57 ملين کان وڌيڪ آبادي آهي 19,870 چورس ڪلوميٽر (7,670 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي نو ميونسپلٽين تي پکڙيل آهي. 

ڊونگ گوان جي شهري انتظاميه کي پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري جي نظريي سان خاص طور تي ترقي پسند سمجهيو ويندو آهي. ڊونگ گوان چيني شهرن ۾ برآمدات ۾ صرف شينزين، شنگهائي ۽ سوزهو کان پوءِ ٽئي نمبر تي آهي، جتي ترسيل ۾ 65.54 بلين ڊالر آهن. اهو دنيا جي سڀ کان وڏن شاپنگ مالن مان هڪ، نيو سائوٿ چائنا مال جو گهر پڻ آهي، جن ۾ وڌندڙ سرگرميون نظر اچي رهيون آهن. جيتوڻيڪ هي شهر جاگرافيائي طور تي ۽ ثقافتي طور تي ويٽو فارم ۾ ڪينٽونيز ۽ انهي سان گڏ فينگ گانگ ۽ چنگ شي جي صوبن ۾ ثقافتي طور تي هاڪا ثقافت جو حامل آهي، جديد دور جي آبادي جي اڪثريت چين جي ٻين حصن مان معاشي مهاجرن جي وڏي آمد جي ڪري منڊارن چيني ڳالهائيندي آهي. شهر ۾ ڪيتريون ئي يونيورسٽيون آهن، جنهن ۾ گوانگ ڊونگ يونيورسٽي آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي، گوانگ ڊونگ ميڊيڪل يونيورسٽي ۽ ڊونگ گوان يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي شامل آهن.
## حوالا

زمرو:ڊونگ گوان
زمرو:وڏا شهر
زمرو:چين جا شھر
زمرو:گوانگڊونگ صوبو
زمرو:گوانگڊونگ صوبي جا شھر