open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اکيون (ڪتاب)

هن نالي سان ڊاڪٽر هر نام داس جو انگريزيءَ ۾ لکيل هڪ ڪتاب، جنهن جو هاسي مل -تلوڪچند- جڳتياڻيءَ سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو، ۽ ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻيءَ اسڪائي پريس مان ڇپائي پڌرو ڪيو. -اکيون- ۽ -ان- جي نظر کي ڪيئن قائم رکجي، -ان- بابت ڪي ڳالهيون ۽ قاعدا هن ڪتاب ۾ بيان ڪيا ويا آهن. اهي ڳالهيون اسين پنهنجي ڌيان ۾ رکي اکين جي مختلف بيمارين کان -بچي- سگهون ٿا. ڪتاب جو پهريون ڇاپو، بلئوٽسڪي پريس، حيدرآباد مان 1927ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 128 صفحا آهن.

## حوالا
اکيون آرسيون

هيءُ ڪتاب نسيم احمد کرل جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 94 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سهڻي پبليڪيشن، حيدرآباد سال 1968ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اکيون آلا چنڊ

هي لاڙڪاڻي جي نوجوان شاعر محمد علي -پٺاڻ- جي نثري نظم جو پهريون مجموعو آهي، جيڪو ڊسمبر 1988ع ۾ سنڌي ادبي سنگت شاخ بکي، تعلقي ڏوڪريءَ جي سيڪريٽري هدايت منگيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو هو. شآعر پنهنجي ڪتاب جو انتساب پنهنجي -امڙ- جي نالي ڪيو هو، هن ڪتاب تي تفصيلي مهاڳ ’سور جي سفر‘ جي عنوان سان -انور- پيرزادي لکيو آهي، شاعر جي سڃاڻپ مشهور ڪهاڻيڪار رزاق مهر ڪرائي آهي. ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جا 120 صفحا ۽ قيمت 10 روپيا رکيل آهي.

## حوالا
اکيون ميگھ ملار

سنڌ جي نامياري شاعر ’بردي سنڌيءَ‘ جي شاعريءَ جو پهريون مجموعو، جيڪو 1961ع ۾ سنڌي ادبي سنگت، نوابشاهه جي سيڪريٽري منظور حسين قريشيءَ، سنگت پبليڪيشن، نوابشاهه پاران ڇپائي پڌرو ڪيو هو ۽ 92 صفحن جي هن مختصر شعري مجموعي جي قيمت ڏيڍ رپيو رکي وئي هئي، جيڪو اسلاميه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو. هن ڪتاب ۾ بردي جا گيت، ڪافيون، وايون، نظم، -بيت-، دوها ۽ قطعا شامل آهن ۽ اُن جي ترتيب نامياري شاعر شمشيرالحيدريءَ ڏني آهي. هن مختصر شعري مجموعي جو تعارف سنڌ جي ٻن عظيم شاعرن شيخ -اياز- ۽ تنوير عباسيءَ جو لکيل آهي. شيخ -اياز- لکيو آهي ته ’بردي جي شاعري ڏسي مون کي بلڙيءَ واري جي دوهي جي پهرين سٽ ياد ايندي آهي: ’پاڻياريءَ سر ٻهڙو‘ - ۽ تنوير عباسيءَ بردي جي گيتن کي ’جيئرا جاڳندا گيت‘ سڏيو آهي.

## حوالا
اکياڙي

thumb|

اکين تي ٻڌڻ لاءِ ڪپڙو. اٺ يا ڍڳي کي نار، هرلي يا گهاڻي ۾ وهائڻ لاءِ -ان- جون -اکيون- ٻڌڻ ضروري هونديون آهن، ڇوته انهن ۾ وهندڙ جانور کي فطرت جي خلاف گول ڦرڻو هوندو آهي جي سندس -اکيون- کليل هونديون ته اهو جانور گول ڦرڻ بدران فطري طور تي سامهون سڌو هلڻ شروع ڪندو، جنهنڪري نار، هرلو يا گهاڻو ڦري ڪونه سگهندو، پر جي وهٽ جون -اکيون- ٻڌل هونديون آهن ته پوءِ هو جيتوڻيڪ ڦرندو ته گولائيءَ ۾ پيو آهي، پر اکين ٻڌل هئڻ جي حالت ۾ سمجهندو ائين آهي ته سڌو ۽ سامهون پيو هلان. اها گول ڦرڻ واري چال جانور کي ڏاڍي ڏکي لڳندي آهي ۽ هو جلد ئي ٿڪجي بيزار ٿي پوندو آهي.

## حوالا
اکيراج

ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺيءَ ۾ هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ 8 ڳوٺ -آباد- آهن. ”اکيراج“ جي نالي سان پڻ هڪ ڳوٺ انهن ۾ شامل آهي، هتي پرائمري اسڪول به موجود آهي.

## حوالا
اڪ ٽٽڙو

اڪ جي -ٻوٽي- جو ڦر، جنهن کي ”اڪ جو انب“ به چوندا آهن. -اڪ- جي -انب- مان -ٻوهه- نڪرندو آهي، جيڪو ايترو نرم ۽ هلڪو ٿيندو آهي، جو هوا ۾ هيڏانهن هوڏانهن اڏامندو رهندو آهي.

## حوالا
اڪ جون ڦلڙيون ڀيڄ ڀني

هي ڪتاب سنڌ جي مهان شاعر شيخ اياز جي شاعريءَ جو مجموعو آهي، جنهن ۾ نثري نظم شامل آهن. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، ساڳئي نالي سان 1965ع ڌاري شايع ٿيو هو، پر مارشل لا جي سختيءَ سبب پڌرو نه ٿي سگهيو، بعد ۾ شيخ -اياز- هن ڪتاب جا ڪجهه نظم، ٻين نثري ڪتابن ۾ به داخل ڪيا. هن ڪتاب جي اهميت محسوس ڪندي، ڏاهي اديب محمد ابراهيم جويي شيخ -اياز- فائونڊيشن حيدرآباد پاران ڊسمبر 2002ع ۾ -ان- کي شايع ڪرايو. هن ڪتاب جو مهاڳ به محمد ابراهيم جويي لکيو آهي، ڪچي جلد جي 115 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 50 رپيا آهي.

## حوالا
اڪ شيدي

ٺٽي ضلعي جو مشهور ملهه پهلوان، جيڪو ويهه پنجويهه سال اڳ ٿي گذريو آهي. نالي وارن پهلوانن سان مقابلا ڪيائين.

## حوالا
اڪادمي ادبيات پاڪستان

**پاڪستاني ٻولين جي ادب** جي ترقيءَ، اديبن ۽ شاعرن جي مدد ۽ ڀلائيءَ لاءِ 1976ع ۾ قومي اسيمبليءَ جي هڪ ٺهراءَ ذريعي، هيءُ ادارو وجود ۾ آيو. هيءُ ادارو، وفاقي وزارت تعليم جي هٿ هيٺ ڪم ڪندو آهي. هن جي مرڪزي آفيس اسلام آباد ۾ آهي ۽ ڪراچي، لاهور، پشاور ۽ ڪوئيٽا ۾ هن جون صوبائي شاخون ڪم ڪري رهيون آهن. هن اداري جو پهريون پراجيڪٽ ڊائريڪٽر مشهور اردو شاعر جناب احمد فراز هو، بعد ۾ هي عهدو ”چيئرمئن“ جي نالي ۾ تبديل ڪيو ويو. پهريون چيئرمئن جنرل شفيق الرحمان هو. ان کان پوءِ پروفيسر پريشان خٽڪ، محترم احمد فراز، محترم غلام رباني اگرو، محترم فخر زمان ۽ محترم نذير ناجي ۽ افتخار عارف نمبر وار چيئرمئن ٿيا. هن وقت جناب فخر الزمان ٻيهر چيئرمئن ٿيو آهي. اڪادميءَ جي ٽه ماهي رسالي ”ادبيات“ جي ذريعي سڀني پاڪستاني ٻولين، اردو، سنڌيءَ، پنجابيءَ، پشتو،   بلوچيءَ، سرائيڪيءَ ۽ ڪشميريءَ ٻولين وغيره جون نه فقط جديد ۽ ڪلاسيڪل تخليقون شايع ڪيون وڃن ٿيون، پر انهن ٻولين جي لسانياتي مسئلن تي تحقيقي مقالا پڻ پيش ڪيا وڃن ٿا. 

اڪادميءَ طرفان هيستائين 150 کان مٿي ڪتاب ڇپجي چڪا آهن. اڪادميءَ طرفان وقت به وقت "اهل قلم ڪانفرنسون" به ٿيندون رهن ٿيون. اڪادمي ملڪ جي بهترين ۽ پهريون دفعو ڇپجي آيل ڪتابن تي انعام پڻ ڏيندي آهي. بهترين سنڌي ڪتاب ۽ شاهه لطيف تي بهترين ڪتاب لاءِ ڌار ڌار انعام رکيل آهن. هن اداري پاران ٻين صوبن جي علمي ادبي ادارن سان گڏ سنڌ ۾ سنڌي ادبي بورڊ، سنڌي لئنگويج اٿارٽيءَ ۽ ٻين ادارن کي مالي مدد ڏني ويندي آهي.
## اردو ادب

The **Pakistan Academy of Letters** (**PAL**) () is a national academy with its main focus on Pakistani literature and related fields. It is the largest and the most prestigious learned society of its kind in Pakistan, with activities throughout the nation. It was established in July 1976 by a group of renowned Pakistani writers, poets, essayists, playwrights, and translators, inspired by the Académie Française.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:اردو ادب
زمرو:پشتو ادب
زمرو:سنڌي ادب 
زمرو:بلوچي ادب
زمرو:پنجابي ادب
زمرو:سرائيڪي ادب  
زمرو:ڪشميري ادب
زمرو:پاڪستاني ادب 
زمرو:پاڪستان جي ٻوليون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
اڪارڊين

**اڪارڊين**: اٽڪل اڌ صدي اڳ يورپ آيو آهي. هارمونيم جهڙو ٿئي. پر هن جي ڌوڻ ٻيڻي ٽيڻي ٿئي. هن جو آواز مرلي ۽ هارمونيم جي ميلاپ جهڙو لڳي. وڌيڪ سبڪ ۽ سريلو آهي. ڳچي ۾ وجهي بيهي وڄائبو آهي. هي ساز گهڻو ڪري سازيني ۾ وڄي. پر ڪي ڳائڻ وارا هن ساز سان سنگت به ڪن.

## حوالا
اڪ مڪڙ

ھيءُ جيت عام مڪڙ جيڏو، پر سائي ڦڪي رنگ جو ٿيندو آهي. گهڻو ڪري اڪ جي وڻ تي ڏسڻ ۾ ايندو آهي، جنهنڪري ئي هن جو نالو ”اَڪ مڪڙ“ پيو آهي. هيءُ جيت ڊگهين ٽنگن ۽ مُڇن سان ٿئي. ساين ٽارين يا گاهه ۾ لڪي ويندو ته نظر نه ايندو. گاهن ۾ به ويهندو آهي. وسڪاري وقت -جام- ڏسڻ ۾ ايندو آهي. -ٿري- ٻوليءَ ۾ هن کي ”گوگو“ به چوندا آهن.

## حوالا
اڪال استت

هن ڪتاب جو مصنف آوتسنگهه مهتاب سنگهه -آڏواڻي- آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ صفحا 168 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. هيءُ ڪتاب چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1933ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اڪال ڀونگو مندر

هي پراڻو مندر ڪراچيءَ ۾اسپينسر اکين واري اسپتال جي سامهون سييتل ڪمپائونڊ ۾ آهي. هن پوري علائقي کي ڪنهن وقت اڪال ڀونگو چيو ويندو هو. هي وڏو مندر هو پر خود هتان جي رهندڙ هندن جيڪي سيتل ڪمپائونڊ ۾ وڏي تعداد ۾ رهن ٿا. مندر کي ڊاهي هتي گهر اڏيا آهن ۽ مندر کي محدود ڪري هڪڙي ڪمري تائين ڪيو ويو آهي. هن مندر تائين پهچڻ ۾ سوڙهين گهٽين مان گذري وڃڻو پوي ٿو ۽ گهڻي علائقي تائين گهٽين جي فرش تي اڃا مندر جا خوبصورت ٽائلز لڳل آهن. هي مندر پنهنجي اڏاوت ڪري لي مارڪيٽ ۽ رنڇوڙ لائين کان نظر ايندو هو. سيتل پاڙي ۾ ٻه ٻيا ننڍا مندر جيڪي ورهاڱي کان پوءِ ٺاهيا ويا آهن. انهن ۾ هڪ گڻيش ۽ ٻيو هڙمان (هنومان) مندر پڻ آهن.

## حوالا
اڪالي

ڪتاب ”سنڌ جي هندن جي -تاريخ-“ موجب ”ڪال“ معنيٰ وقت، ”اڪال“ معنيٰ ”لازمان “ (Timeless) جي حوالي سان آهي. اهو ايشور جو هڪ صفاتي نالو آهي. ايشور جي نڪا آد نڪا آنت آهي، تنهنڪري ”اَڪال“ سڏجي ٿو. جيڪو ماڻهو رڳو اڪال پرک کي مڃي ٿو، اهو ئي ”-اڪالي-“ ڪوٺجي ٿو. 
”-اڪالي-“ عام طرح ”خالصا“ سڏبا آهن. ”خالصا“ لفظ جو مطلب آهي اهڙي زمين جا نجي طرح سرڪار جي ملڪيت هجي ۽ جنهن تي ڪنهن به جاگيردار يا زميندار جو ڪو به حق نه لڳندو هجي.“ -اڪالي- پاڻ کي اڪال پرک (ايشور) جي خلاصي ملڪيت سمجهندا آهن ۽ مٿن ٻئي ڪنهن به ديوتا جو ڪو به حق ڪونه لڳي. اهو ئي سبب آهي جنهنڪري -اڪالي- ”واهگروءَ جا خالصا“ سڏبا آهن. حقيقت ڪري اڪالين جو ٻين خالصن کان ڌار فرقو آهي ۽ اهي ”نهنگ“ ڪوٺبا آهن. ”نهنگ“ (سنگ، سنسڪرت نهه سنگ) معنيٰ ”جنهنجو ڪنهن سان به سنگ يا لاڳاپو نه هجي“ اهي ڪل مرجاتا، لوڪ مرجاتا ۽ دنيا جا سڀ واسطا ڇڏي، پنهنجو -تن-، من ۽ ڌن گروءَ -تان- قربان ڪرڻ لاءِ هردم تيار هوندا آهن، تنهنڪري ”نهنگ“ ڪوٺبا آهن. 
اڪالي يا خالصا گروءَ جا سک آهن. سک ڌرم جو بنياد گرو نانڪ صاحب وڌو هو، جنهن 1469ع ۾ -اوتار- ڌريو هو. سنڌ ۾ سک ڌرم ڦهلائڻ لاءِ گرونانڪ صاحب ڪراچيءَ تائين به آيو هو ۽ هاڻوڪي رتن تلاءِ وٽ اچي رهيو هو، انهيءَ پوتر اسٿان تي گرو صاحب جي درٻار ٺهيل آهي. اورنگزيب -بادشاهه- جي وقت ۾ سندس مقرر ڪيل عملدار مسلمانن وٽان زڪوات ۽ غير مسلمانن وٽان -جزيو- (ڍل) اوڳاڙيندا هئا. گرو گوبند سنگهه جي حڪم پٽاندر سکن انهيءَ ڍل ڏيڻ کان نابري واري، ته ساڻن سختيون ٿيون، جي ڪجهه ڏينهن ساندهه هليون. سري گرو گوبند سنگهه پنهنجي وقت جون حالتون ڏسي، اڪال پنٿ -جاري- ڪيو. سکن ۾ ڌرم جو انگ وڌايائين ۽ منجهن ملٽري مزاج اهڙو ڦوڪيائين جو پنجاب جي سکن جي ڪايا پلٽ ٿي پئي. اهڙا ته طاقتور ٿيا جو پنجاب جي مسلمان حاڪمن کان حڪومت کسي، پنهنجي بادشاهي برپا ڪيائون، جنهنڪري پوءِ مهاراجا رنجيت سنگهه پنجاب جو حاڪم ٿيو. اڄ به سک پنهنجي خاص مزاج سبب دنيا ۾ مشهور آهي. اڪال پنٿ ڦهلائڻ لاءِ گرو گوبند سنگهه پنهنجا پرچارڪ -اتر- سنڌ ۾ موڪليا هئا، جنهنڪري اتي لاڙڪاڻي ۽ ٻين هنڌن تي هر هڪ گهر مان هڪڙو نه ٻيو پاڻ کي ”سنگهه“ سڏائيندو آهي ۽ پوءِ ڀلي ته ڪيس ڌاري هجي يا نه. 
خالصن جون پنج نشانيون آهن هڪ ڪيس (وار)، ٻيو ڪنگو، ٽيون ڪنگڻي، چوٿون ڪڇو ۽ پنجون ڪرپان، اهي سڀ لفظ ”ڪ“ اکر سان شروع ٿين ٿا.

## حوالا

زمرو:سک مت
اڪبر نظير نمائي

اديب ۽ شاعر سيد غلام اڪبر شاهه، ادبي نالو ”نظير“ نمائي. 16 -اپريل- 1950ع تي ڳوٺ نِمون يار علي شاهه لڳ اڏيرو لال ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي ۽ ايم. ايڊ ڪري -تعليم- کاتي سان وابسته ٿيو ۽ هن وقت اسسٽنٽ پروفيسر، ڪاليج آف ايجوڪيشن حيدرآباد ۾ آهي. سندس تصنيفن ۾ ”تعليمي عمرانيات (1996ع)، ”هالا هيرن کاڻ“ (1997ع)، ”يا نصيب“ (شاعري، 1998ع) ڇپيل آهن. هو هن وقت حيدرآباد ۾ رهندڙ آهي.

## حوالا
اڪبر آشرم لاڙڪاڻو

هيءُ ادارو مشهور صوفي، ويدانتي شاعر ۽ اديب امرت راءِ جئه سنگهاڻي ’سام‘ 9 اپريل 1930ع تي قائم ڪيو. هن اداري پاران ماهوار رسالو ’رهاڻ‘ جاري ڪيو ويو. ان کان سواءِ هن اداري پاران امرت راءِ جئه سنگهاڻي ’سام‘ جا ڪجهه ڪتاب: ’پينو جي سوغات‘، ’اتم باغ‘، ’ديوان سام‘، ’دل جو جام‘، ’ايئا جو آواز‘، ’تون ۽ مان‘ پڻ ڇپايا ويا. ان کان علاوه سام جي ڌرم پتني ڊاڪٽر سرلا ديويءَ جي ڊائري ’جيتامڙي جي ڊائري‘ صوفي ڌڻي بخش ۽ ڊاڪٽر سرلا ديوي جو لکيل ’سام سان گڏ ٻه ٽي گهڙيون‘ ۽ ڌڻي بخش سهاڳ جو ’اڪبر آشرم ٽرئڪٽ‘ 1943ع ۾ ڇپايا ويا. سام جا ڪجهه انگريزي ڪتاب به هن اداري ڇپايا آهن.

## حوالا
اڪبر اديب

اصل نالو غلام اڪبر ولد غلام محمد منگي، پيدائش 4 فيبروري 1946ع، ضلعو جيڪب آباد، -تعليم- بي. اي اٿس. سندس تصنيفون هيٺينءَ ريت آهن: ’روڳن جي مالها‘ (ڪهاڻيون) ۽ ’سنڌي ڪهاڻيون‘ هيءُ شاعر، نثر نويس، اسٽيج ڊرامن جو ليکڪ ۽ ڪهاڻيڪار آهي.

## حوالا
جلال الدين اڪبر

شهنشاهه -جلال- الدين محمد اڪبر ، مغل سلطنت جو نيڪ نام -بادشاهه- ، عمرڪوٽ سنڌ ۾ 15 -آڪٽوبر- 1542ع تي ڄائو هو . 1556ع ۾ والد جي وفات وقت هي پنهنجي -استاد- -بيرم خان- سان گڏ ڪلانور ( ضلعي گورداسپور ) ۾ هو ، اتي ئي هن جي -تخت- نشينيءَ جون رسمون ادا ڪيون ويون . جلد ئي هن -پاڻيپٽ- جي ميدان ۾ ، هيمو بقال سان لڙائي ڪئي ، جنهن ۾ فتح حاصل ڪيائين ۽ -ان- سان سندس سلطنت کي ايندڙ لوڏا ، ڪجهه جَهڪا ٿيا . 
مغليه سلطنت جو بنياد -بابر بادشاهه- 1526ع ۾ وڌو ، ۽ چئن سالن کان پوءِ هو وفات ڪري ويو . همايون 1530ع ۾ -تخت- تي ويٺو ، پر 1540ع ۾ شيرشاهه سوريءَ کان شڪست کاڌائين . شيرشاهه سوريءَ جي مرڻ کان پوءِ همايون ، جڏهن وري -تخت- حاصل ڪيو ته هو به جلد ئي حادثي جو شڪار ٿي مري ويو . 
جيستائين اڪبر 18 سالن جو نه ٿيو هو ، تيستائين -بيرم خان- ئي سلطنت جو مختيار هو ، ۽ پوءِ جڏهن اڪبر واڳون سنڀاليون ته فتحن جو ، هڪ اڻ کٽ سلسلو شروع ٿي ويو . راجپوتانا جي راجائن جي اڪثريت ازخود ئي فرمانبردار ٿي وئي ، ميواڙ جي راجا مقابلو ڪيو ، پر شڪست کاڌائين . راجا اُڌي سنگهه ۽ سندس جاءِ نشين پرتاب به مقابلي کان پوءِ ماتحت ٿي ويا . مالوا ، گجرات ، خانديش ، -احمد آباد- ، گونڊوانا ، -بنگال- ، اُڙيا ، ڪشمير ، سنڌ ، مطلب ته ڏکڻ -ايشيا- جي هڪ حصي کان سواءِ ، ڪابل کان -احمد نگر- تائين ، ۽ سنڌ کان -بنگال- تائين سمورو ملڪ مغلن جي اثر هيٺ اچي ويو . 
اڪبر -بادشاهه- ملڪي ۽ فوجي انتظامن جي -اصلاح- ڪئي . زمينن جي معاملي ۾ ، شيرشاهه جي نظام کي بهتر بنايائين . هن سلطنت جي انتظامي عهديدارن جا 33 درجا بنايا ، -جن- ۾ سڀني کان ننڍو درجو ، ڏهن سپاهين جي آفيسر جو هو ۽ وڏو درجو ڏهن هزارن تائين هو ، پر اڪبر پنجن هزارن کان وڌيڪ درجي وارو عهدو ، شهزادن کانسواءِ ٻيو ڪنهن کي به نه ڏنو . سڀني کي روڪ پگهار ڏنو ويندو هو . هن ازبڪن ۽ پنهنجي -ڀاءُ- مرزا حڪيم جي بغاوتن کي به ڪچليو . 
اڪبر ، سموريءَ سلطنت کي 18 صوبن ۾ ورهايو ، ۽ هر صوبي ۾ هڪجهڙو نظام چالو ڪيو . سندس دؤر ۾ علم ۽ فن جي تمام گهڻي -ترقي- ٿي . فيضي ، -ابوالفضل- ، -تان سين -، -تلسي- داس وغيره اڪبري درٻار سان لاڳاپيل رهيا ، جيڪي سندس ” نون رتنن “ مان هئا . هن جي دؤر ۾ ’اڪبر نامه ‘ ، ’-آئين اڪبري- ‘ ، ’طبقات اڪبري ‘ ۽ ’منتخب التواريخ ‘ وغيره جهڙا ڪتاب لکيا ويا . هن ’دين الاهي ‘ نالي مذهب به شروع ڪيو ، جنهن ۾ مذهب ۽ ذات -پات- جي فرق کي ختم ڪيائين ، ۽ مرڪزي بنياد -توحيد- تي رکيائين ( تفصيل لاءِ ڏسو ” دين الاهي “ ) . 
جيتوڻيڪ هن باقاعدي -تعليم- حاصل ڪانه ڪئي ، پر هو نهايت ڪامياب حڪمران ثابت ٿيو . -ان- صورت ۾ اڪبر جو چاليهن سالن وارو دؤر مغل شهنشاهت جو عظيم الشان دؤر ثابت ٿيو . 
” -آئين اڪبري- “ ۽ ” اڪبر نامه “ مان ، اڪبر جي شخصيت ۽ ڪارنامن کان سواءِ ، سندس فڪر ۽ حڪمت تي ، مفصل روشني پوي ٿي . ڊاڪٽر ايشوري پرشاد ، -اڪبر بادشاهه- کي -ان- وقت جي دنيا ۽ يورپ جي همعصر حڪمرانن ، خاص ڪري -انگلنڊ- جي راڻي ايلزبيٿ ( 1533_ 1603ع ) ۽ -اسپين- جي فلپ ٻئين ( 1598_ 1527ع ) سان ڀيٽ ڪرڻ کان پوءِ کيس -تاريخ- جو عظيم حڪمران سمجهي ٿو . هن 5 رجب 949ھ/16 -آڪٽوبر- 1605ع تي ” آگري “ ۾ وفات ڪئي . 
سندس -جنم- واري هنڌ تي سيد هاشم شاهه کيجراڙيءَ واري -پٿر- هڻائي ، -ان- تي پنهنجو نالو ۽ -اڪبر بادشاهه- جي -جنم- جو سال ( 1542ع ) لکايو هو . اهو -پٿر- عمرڪوٽ شهر کان هڪ ڪلو ميٽر ڏکڻ طرف اڄ به موجود آهي.

## حوالا

زمرو:هندستاني سورما
اڪبر بادشاھ، ملا دوپيازو ۽ بيربل وزير

هيءُ ڪتاب محمد اسحاق جو لکيل آهي ، جنهن جي قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي . ليکڪ هيءُ ڪتاب اسلاميه پريس لاهور مان سال 1899ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اڪبر بروھي

اڪبر بروهي سورج آباد محله دادو ۾ سال 1960ع ۾ ڄائو. ننڍي لاڪر راڳ سان دلچسپي هئس، ته اچي استاد محمد صالح ساند دادوءَ واري جو شاگرد بڻيو، جيڪو استاد بيبي خان جو شاگرد ۽ وڏو راڳي هو، اڪبر بروهي استاد سان تانپوري تي سنگت ڪندو هو. سوز علي فقير طبلو وڄائيندو هو. استاد صالح ساند جي وفات کان پوءِ استاد غلام عباس جيڪو استاد منور علي خان جو پٽ ۽ استاد بڙي غلام علي خان جو ڀائٽيو هو، ان جو شاگرد ٿيو. 30 سال کن رياضت ۾ لڳي ويس. هن وقت استاد نظر محمد چنا کان پوءِ راڳ جي سٺي ڄاڻ رکي ٿو. ڪوئٽا ريڊيو ۽ حيدرآباد ريڊيو تي اڪبر بروهي، سنڌي، بلوچي، براهوي، اردو ۽ سرائيڪي ۾ ڪلام چيا آهن. سندس آواز پنهنجي استاد محمد صالح جهڙو آهي. هن وقت دادوءَ ۾ هن کان وڌيڪ راڳ داري جي حساب سان ڪو به ڳائڻو ڪو نه آهي. منظور سخيراڻي، آصف چارڻ، يا دادوءَ جا ٻيا فنڪار سندس شاگرد آهن.

## حوالا
اڪ پٽي دڙو

هي ماڳ جو قسم قبل از تاريخ جو آھي. تعلقي ٿاڻو بولاخان ضلعي ڄام شورو ۾  ويڪرائي ڦاڪ 25◦48′ 27′′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 67◦33′28′′ تي موجود آھي . ھي ماڳ ڳجھڙي ڍوري جي ڏکڻ ۾ ۽ ڳوٺ مير حسن گبول ۽ ڳوٺ جڙيو ڇٽو وٽ ھڪ ٽڪري جي لاھيءَ تي آھي . دڙي تي قبل از تاريخ ۽ قديم تاريخي دور جون ڪجهه وٿون ملن ٿيون . سڄو دڙو ڌاراوتون ڳوليندڙن کوٽي ڦٽو ڪيو آھي . ان لاءِ ھي ماڳ ضعيف حال ۾ آھي . ھن جي آرڪيالاجي کاتي طرفان کوٽائي ٿيڻ گھرجي . ھن ماڳ جو اڳ ڪنھن به ذڪر نه ڪيو آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
اڪبر جي سخا عرف راڻي پدماوتي

هيءُ ڪتاب هيمنداس شامداس جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 120 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو پهريون، نئشنل پريس، حيدرآباد مان سال 1942ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اڪبر خميسو خان

**اڪبر خميسو خان** (Khamiso Khan سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ مشهور الغوزو نواز آهي. اڪبر خميسو خان 10 آگسٽ 1967ع تي سنڌ جي ضلعي حيدرآباد جي شهر حيدرآباد ۾ مشهور الغوزي نواز مرحوم خميسي خان جي گهر ۾ پيدا ٿيو. اڪبر خميسو خان هن وقت سنڌ جو نامور الغوزي نواز مڃيو وڃي ٿو، جنهن کي تازو هن سال صدارتي اوارڊ به مليو آهي، پاڻ ضلعي بدين جي ڳوٺ راجا موريءَ جو رهاڪو آهي، جتي الغوزي کي سندس خاندان ۾ سڀ کان پهرين سندس والد ۽ چاچي وڄائي سنڌ ۾ وڏو نالو ڪڍيو.
 
اڪبر خميسي خان کي ريڊيو پاڪستان، حيدرآباد تي محترم نصير مرزا آڊيشن وٺي متعارف ڪرايو ۽ هن جلد ئي سنڌ، پاڪستان ۽ دنيا ۾ فن جو مظاهرو ڪري شهرت ماڻي، الغوزي جي فن کيس دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن جو سير به ڪرايو. سندس والد خميسو خان تمغهءِ حسن ڪارڪردگي ۽ ستاره امتياز جهڙا اوارڊ حاصل ڪيا هئا، سندس خواهش هئي ته سندس پٽ اڪبر پڻ پڙهڻ سان گڏ الغوزي جو فن به سکي.
 
8 مارچ 1983ع تي استاد خميسو خان پنهنجي هن لائق فرزند کي تربيت ڏيندي دل بيهي وڃڻ سبب وفات ڪري ويو. اڪبر جي والد جي اها خواهش 1996ع ۾ ان وقت پوري ٿي، جڏهن پاڻ ريڊيو تي آڊيشن ڏيئي ڪامياب ٿيو، هن الغوزي وڄائڻ ۾ نت نوان تجربا ڪيا آهن ۽ سنڌي لوڪ ڌنن سان گڏوگڏ مختلف ملڪن جي لوڪ ڌن کانسواءِ ڪلاسيڪي راڳ راڳڻيون به وڄائي سگهندو آهي ۽ هن ڪيترن اهڙن سرن تي تجربي طور الغوزو وڄايو، جن تي کانئس اڳ ڪنهن به طبع آزمائي نه ڪئي هئي. سنڌي ڪلواڙي ۽ دادري تي سمورا الغوزي نواز ڌنون وڄائيندا آهن، پر هن روپڪ تال، چنچل تال، جهپ تال ۽ سُول فاخته (پنج ماترائون) تي لوڪ ڌنون وڄائڻ جا تجربا ڪيا آهن ۽ ان کانسواءِ الغوزي تي چين، جرمني ۽ ٻين ملڪن جون لوڪ ڌنون وڄايون آهن. هن تازو ورلڊ صوفي فيسٽيول لاهور جي اوپن ٿيٽر ۾ فن جو مظاهرو ڪيو، ساڻس گڏ بنبُو فليوٽ ماسٽر اڪمل قادري، شهنائي نواز استاد علي نواز خان ۽ سِتار نواز شاهد حسين حيدرآباديءَ سنگت ڪئي، اتي هن الغوزي تي راڳ پِيلو وڄائي ماڻهن کي جهومائي ڇڏيو. تازو هن صدارتي اوارڊ پڻ حاصل ڪيو آهي ۽ اميد ڪري سگهجي ٿي ته پنهنجي والد جيان سنڌ ۽ پاڪستان جو نالو وڌيڪ روشن ڪندو.

## حوالا

زمرو:بدين ضلعي جا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:سنڌ جي ثقافت
زمرو:موسيقار
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:1967ع جون پيدائشون
اڪبر ساگر

سندس اصل نالو علي اڪبر جوکيو آهي، شڪارپور جو ناميارو شاعر آهي. هو 1- -آڪٽوبر- 1956ع تي ڳوٺ چوڏهيو سڌايو، شڪارپور ۾ پيدا ٿيو. بي. اي ايگريڪلچر انجنيئرنگ ۽ ايم اي (ايڪانامڪس) ۾ ڪئي آهي. هن وقت ايگريڪلچرل ڊولپمينٽ -بئنڪ- آف -پاڪستان- ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر آهي. سندس شاعريءَ جا 3 مجموعا شايع ٿي چڪا آهن. -جن- ۾ ”سوچ-لوچ“ (1983)، ”مون ۾ آهين تون“ (1991)، ”من اندر جا لوچ“ (2002) شامل آهن. هو هن وقت ڪراچي ۾ رهي ٿو سندس اولاد  ضلع جی شھر ٹھل ۾ رهي ٿي سندس ٻه صاحبزادہ آھن محمد جعفر جوکيو۽ ڪريم بخش جوکيو.

## حوالا
اڪبر سومرو

نوجوان ڪهاڻيڪار ۽ نثر نگار -اڪبر سومرو- ولد عبدالڪريم سومرو، 25 -جنوري- 1959ع تي، ٽنڊي الهيار، ضلعي حيدرآباد ۾ ڄائو. ايم. -ايس- سي (ايگريڪلچر) زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان ۽ سول انجنيئرنگ ۾ ڊپلوما پوليٽيڪنيڪل ڪاليج حيدرآباد مان ڪيائين. نئشنل هاءِ وي اٿارٽيءَ ۾ 1985ع ۾ ملازم ٿيو ۽ هن کاتي ۾ گذريل ٻن سالن کان اسسٽنٽ ڊائريڪٽر جي عهدي تي ڪم ڪري رهيو آهي. 
اڪبر سومرو، ادبي دنيا ۾ ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار طور سڃاتو وڃي ٿو، جڏهن ته ڪجهه شعر به لکيا اٿس. هن وقت تائين سندس ڇپيل ڪتابن ۾، ’ڊائريءَ جا پنا‘ (1981ع)، ’من جي هن -پار-‘ (1984ع_ ڪهاڻيون)، ’چهرا چهرا شهر‘ (1991ع_ خط)، ’ڪيسوڦل‘ (1992ع_ ڊائري) ۽ ’شهر جي ڳالهه‘ (1998ع_ ناول) شامل آهن. هن وقت مين قاسم -آباد- حيدرآباد ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
اڪبر لغاري

**اڪبر لغاري** 30 نومبر 1963ع تي تعلقي هالا جي ڳوٺ ٽالھي خان لغاري لڳ ڀاڻوٺ ۾ پيدا ٿيو. پاڻ سنڌي ٻوليءَ جو اديب آھي، ڪھاڻين ۽ ادبي تاريخ تي ڪم ڪيل اٿن. جڏھن تہ مختلف سرڪاري کاتن ۾ پنھنجون خدمتون ڏيندا رھيا آھن. ھن وقت سنڌ صوبي جي تعليم کاتي جا سيڪريٽري ريٽائر ٿيل آھي.

## تعليم
سندس تعليم پي ايڇ ڊي  آهي.

## سرڪاري ذميواريون
شروعات ۾ تعليم کاتي ۾ جونيئر  طور ڀرتي ٿيا ۽ ان حيثيت ۾ ڳوٺ مبارڪ جروار، حمايت الاسلام هاءِ اسڪول حيدرآباد ۽ هوپفل هاءِ اسڪول حيدرآباد ۾ پڙهائيندو رهيا. بعد ۾ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان ڏئي، 1991ع ۾ پاڪستان ڪاليج سعيدپور، بدين ۾ ليڪچرر ٿيا. 1989ع ۽ 1990ع ۾ ٻہ دفعا سي ايس ايس جو امتحان پاس ڪيائون. 1992ع ۾ اسسٽنٽ ڪمشنر جي ٽريننگ ڪري 1993ع ۾ موٽروي ۾ اسسٽنٽ ڪمشنر ٿيا. 1994ع ۾ ريلوي مئجسٽريٽ حيدرآباد، 1995ع ۾ ايس. ڊي. ايم مٺي، 1996ع ۾ ايڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر دادو، 1997ع ۾ ايس. ڊي. ايم ڊگهڙي، 1998ع ۾ سيڪريٽري RTA حيدرآباد، 1999ع ۾ ايس. ڊي. ايم ميرپور خاص، 2000ع ۾ سٽي مئجسٽريٽ ڪراچي (ڏکڻ)، 2001ع ۾ ڊيِ. اِي. او فنانس سانگهڙ، 2002ع ۾ ٽِي. ايم. او ڪورنگي ڪراچي، 2003ع ۾ ڊائريڪٽر ٽوئرزم، 2003ع ۾ ئي ڊپٽي سيڪريٽري ثقافت ۽ سياحت کاتو، 2004ع ۾ اِي. ڊِي. او روينيو دادو، 2005ع ۾ اِيِ. ڊِي. او روينيو ڄامشورو، 2007ع ۾ ڪين ڪمشنر حيدرآباد ۽ 2008ع ۾ ڊِي. سي. او عمرڪوٽ طور پنهنجون خدمتون انجام ڏنائون. ھاڻي سنڌ صوبي جي تعليم کاتي جي سيڪريٽري تان ريٽائر لڳل آهي.

## ادبي سفر
سندن جي تصنيفن ۾ ”سنڌي ادب جو مختصر جائزو“ (1992ع) ۽ ”فلسفي جي مختصر تاريخ“ (2003ع) شامل آهن. ان کان سواءِ ادبي تنقيد ۽ شيخ اياز بابت سندس ڪيترائي مضمون روزاني ”ڪاوش“ ۾ ڇپيا آهن. ٽہ ماهي ”مھراڻ“ رسالي ۾ سندس ڪھاڻيون بہ شايع ٿيل اٿن. ”سارنگا“ رسالي جي اعزازي سٿ ۾ بہ شامل رھيا آھن.

## حوالا

زمرو:1963ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:جيوت ماڻهو
اڪٿ ڪھاڻي ڪبير

هي ڪتاب سنڌي ٻوليءَ جي برک ليکڪا، ڪهاڻيڪار ۽ ناول نويس ريٽا شهاڻيءَ جو سوانحي ناول آهي. جنهن ۾ هن مشهور ويدانتي شاعر ڪبير جي جيون ڪهاڻي ناول جي انداز ۾ لکي آهي. ريٽا شهاڻيءَ هن ڪتاب ۾ عام ناول واري انداز کان هٽي پنهنجي مخصوص اسلوب ۾ -ڀڳت ڪبير- جي ڪهاڻي بيان ڪئي آهي. هن -ڀڳت ڪبير- جي ڪوِتا کي بنياد بڻائي راويءَ جي روپ ۾ نه رڳو -ڀڳت ڪبير- جي جيون ڪٿا بيان ڪئي آهي، پر -ان- جي دوهن جي اپٽار ۽ اڀياس به فلسفاڻي انداز ۾ بيان ڪيو آهي. سنڌي ادب ۾ ڪنهن شاعر جي ڪٿا لکڻ جو هي هڪ انوکو ۽ منفرد انداز آهي، جنهن ۾ ليکڪا جي -آتما- شاعريءَ جو روپ وٺي شاعر ۾ واسو ڪري ٿي ۽ پوءِ مسلسل شاعري ئي شاعر جي زندگيءَ، فن ۽ فڪر جو احاطو ڪري ٿي، اهڙي طرح ناول نگار پردي جي پويان هليو وڃي ٿو ۽ اسڪرين جي پڙهندڙ، ڏسندڙ جي صورت ۾ شاعر جي اڪٿ ڪهاڻيءَ کي چرندو پرندو ڏسي ٿو. هن ناول ۾ ڀڳتي مارڳ جي سمجهاڻي سهڻي نموني ڏنل آهي. هن ڪتاب تي سنڌي ٻوليءَ جي نامور دانشور سائين محمد ابراهيم جويي 22 صفحن جو مهاڳ لکي -ڀڳتي تحريڪ- جي -تاريخ- تي نه رڳو روشني وڌي آهي ۽ ٻڌايو آهي ته -تاريخ- جي وچين دور 700ع کان 1600ع تائين -ڀڳتي تحريڪ- جو زور ٻن شين تي رهيو، هڪ پريم ۽ ٻيو ارپنا (Devotion)، انهن ٻنهي شين کي سڀ کان اعليٰ وجود (Supreme Being) تائين پهچڻ لاءِ ضروري ڄاڻايو ويو. جويي صاحب لکيو آهي ته -ڀڳت ڪبير- جنهن فلسفي جو سفير هو، -ان- جي اسان کي اڄوڪي دور ۾ گهڻي گهرج آهي. هن دورجي ڀڳتي هيءَ آهي ته اسين سماج / سماجن ۾ برابري، انصاف ۽ آزاديءَ تي ٻڌل هڪ نئين سماج جي -تخليق- ڪريون. هن ڪتاب ۾ -آسي زميني-، موهن مدهوش ۽ ليکڪا ريٽا شاهاڻيءَ جا ليک پڻ آهن. هن خوبصورت چار رنگي ٽائيٽل ۽ ڊيمي سائيز جي 152 صفحن تي مشتمل ڪتاب جي قيمت 140 رپيا آهي، جيڪو ڪويتا پبليڪيشن ڊسمبر 2008ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
اڪرام الله ڌاريجو

اڪرام -الله- خان ڌاريجو 7 فيبروري 1971ع تي گهوٽڪيءَ ۾ ڄائو. پ. پ جو ايم.پي.اي آهي، جيڪو صوبائي اسيمبلي سنڌ جي گهوٽڪيءَ واري -تڪ- پي -ايس- 6 -تان- ڪامياب ٿيو. سندس تعلق گهوٽڪيءَ جي ڌاريجا خاندان سان آهي، جيڪو سياسي حوالي سان مشهور آهي. هن -پاڪستان- کان علاوه ڪيليفورنيا يونيورسٽي -آمريڪا- ۾ به -تعليم- حاصل ڪئي. جتان بزنس مئنيجمينٽ ۾ پي.ڊي. اي جي ڊگري حاصل ڪيائين ۽ پ پ نارٿ -آمريڪا- جو 2001ع کان 2005ع تائين وائيس پريزيڊنٽ پڻ رهيو. هن وقت ناڻي، -بين- الصوبائي رابطن، ايڪسائيز اينڊ ٽيڪسيشن ۽ اريگيشن بابت ڪميٽين جو ميمبر ۽ سروسز اينڊ جنرل ايڊمنسٽريشن بابت ڪاميٽيءَ جو چيئرمين آهي. پاڻ سنڌ پيپلز ڊولپمينٽ ڪميٽي ضلعي گهوٽڪيءَ جو چيئرمين به آهي. سندس مستقل رهائش عادلپور ضلعي گهوٽڪي ۾ آهي.

## حوالا
اڪرام ساگر عباسي

هن جو اصل نالو اڪرام -الله- عباسي آهي، هو سٺو شاعر ۽ ڪهاڻيڪار آهي. هو 14-آگسٽ 1969ع ۾ پنجو ديرو ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. -تعليم- بِي اَي اٿس. هن جي ڇپيل ڪتابن ۾ ”مان اسڪول پڙهندس“ ٻارن لاءِ ڪهاڻيون) 1993ع، ”سنڌين جي شڪست جا ڪارڻ“ (1994)، ”سنڌ -ارغون- دور ۾“ (2000)، ”-تاريخ- جي ڪٽهڙي ۾“ (1996) ڇپيل آهن. هن وقت هو لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
اڪتال

اڪتال(وڄت): هي 12 ماترائن جي تال آهي، -تين تال- وانگر ڪلاسيڪي ۽ نيم ڪلاسيڪي راڳن ۾ وڄائي ويندي آهي. آلاپ کان پوءِ جڏهن آهستي آهستي مڌ لئي ۾ ڳائبو آهي ته هي تال وڄائي ويندي. هن ۾ شانتي ۽ ڌيرج گهڻي آهي. ٻه ٻه ماترائون ڪري ڇهن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، -ٽين- ۽ ستين ماترا خالي آهن.

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12 
ڌن- ڌن-	ڌا-	ترڪ-	تي-	نا-	ڪت-	تا-	ڌا-	ترڪ-	ڌي-	نا 
يا 
ڌن ڌن –ڌاگي - ترڪٽ تونا – ڪت تا –ڌاڳي ترڪت – ڌن نا 
x 0 2 0 3 4

## حوالا
اڪرم علي ملاح

اڪبر علي ملاح اصل ويٺل شهر -ترائي-، ضلعي بدين لڳ ڳوٺ خاشيءَ ۾ 1905ع ڌاري ڄائو. سندس -ڀاءُ- محمد هاشم کي راڳ جي -ٿوري- گهڻي ڄاڻ هئي، جنهن کي ٻڌندي هن کي اُتان راڳ جو شوق جاڳيو. جهنگ جهر جهاڳيندو، گهمندو ڦرندو، آخر ڪجهه وقت کان پوءِ رئيس ڪريم بخش نظاماڻيءَ وٽ حاضري ڏنائين، -جتي- هر وقت راڳ رنگ جي محفل متل هوندي هئي. -ان- کان پوءِ دڙي ۾ حافظ فيض محمد وٽ راڳ جي 12، 13 سال رياضت ڪيائين. وري ميرپور بٺوري ۾ خانصاحب مبارڪ علي خان جي شاگرديءَ ۾ پڻ رهيو آهي، جتان هن راڳ بابت گهڻو ڪجهه پرايو. گهڻين ئي ڪچهرين ۾ حصو ورتائين، گهڻو ڪري سنڌ جي مشهور صوفي شاعرن شاهه لطيف، مصري شاهه، صاحبڏني فاروقي، سچل، حمل ۽ ٻين جا ڪلام ڳايائين.

## حوالا
اڪبري مسجد، روھڙي

**اڪبري مسجد**، روهڙيءَ ۾ ھي مسجد مؤ (وار) مبارڪ واري درگاھ جي ڀرسان آھي. ھيءَ مسجد بکر جي مغل گورنر نواب فتح خان، 992ھ/ 1584ع ۾ جوڙائي، هن مسجد کي ٽي گنبذ آهن ۽ ان ۾ ڪاشيءَ جو ڪافي سٺو ڪم ٿيل آهي. 1320ھ/ 1902ع ۾ ھن مسجد جي مرمت ڪرائي وئي ھئي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون مسجدون
زمرو:پاڪستان جون مسجدون
اڪري رعيتي

تعلقي سيوهڻ، ضلعي دادوءَ جي هڪ ديهه، جنهن ۾ ”اَڪري“ ڳوٺ -آباد- آهي.

## حوالا
اڪڙ

**اِڪَڙ**  هي ٻوٽو سخت زمين ۾، جتي پاڻيءَ جي مار گهڻي هوندي آهي، اتي اُڀرندو آهي. لس ئي لس وڌندو ويندو آهي، ست-اٺ فوٽ ڊگهو ٿئي. ان جي ڇوڏن ۾ تاندورا ٿين. ماڻهو اهي تاندورا ڪڍي گڏ ڪن، ان کي اڪوارو چون، جنهن مان رَسا، ولوڙن جا نيترا ۽ کٽن جي واڻ ٺاهين. هي مضبوط ٻوٽو آهي ۽ پارڪر ۾ گهڻو ٿئي ٿو.هيءُ ٻوٽو عام طرح سڄي سنڌ جي، ٻنين ۾ ٿيندو آهي. هيءُ ٻوٽو سخت زمين ۾ جتي پاڻيءَ جي مار هوندي آهي، اُتي اُڀرندو آهي. ست، اٺ فوٽ ڊگهو ٿئي ٿو. پارڪر جي علائقي ۾ جام ٿيندو آهي. هن جي ڇوڏن ۾ تاندورا ٿيندا آهن، جن کي ڪڍي، گڏ ڪري، اُن مان رسا ۽ نوڙيون وٽي، کٽن لاءِ واڻ ٺاهيندا آهن. اَڪڙ کي ”-ايڪڙ- “ بہ چون ۽ هاري ڪلر ۽ سم واريءَ زمين ۾ خاص ڪري پوکيندا آهن ڇو تہ هي ٻوٽو ڪلر ۽ سم کي چوسي ٿو.

## حوالا
اڪڙي

پير پٿوري جي پَٽ جو نالو ”اڪَڙِيءَ جو پَٽُ“ هو، جنهن جي نالي پويان هن ايراضيءَ ۾ ’اڪڙي وڏي‘، ’اڪڙي ننڍي‘، ’اڪڙو وڏو‘ ۽ ’اڪڙو ننڍو‘ نالا پيا. ’اَڪڙو‘ قديم ۽ موجوده، ’اڪڙي‘ جو شهر آهي، جيڪو پٿوري جي ماڳ کان اٽڪل ٻه ڪلو ميٽر ڏکڻ طرف آهي. اڪڙي جو پراڻو شهر هن وقت ڦٽل پڊ جي صورت ۾ آهي.

## حوالا
اڪسير الاحمر في اسرار الجعفر

هيءُ ڪتاب محمد عثمان نورنگ زادي جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 92 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. منشي پوڪرداس هيءُ ڪتاب مفيد عام پريس، لاهور مان سال 1917ع ۾ ڇپايو. 
هن ڪتاب جو ٻيو حصو 108 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت به 4 آنا آهي. هن ڪتاب جو ڇاپو ٻيو، خورشيد عالم پريس، لاهور مان سال 1917ع ۾ ڇپيو.

اڪسير الاحمر في اسرار الجفر (ٽي حصا گڏ) (ڪتاب ):هيءُ ڪتاب محمد عثمان نورنگزادي جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 320 صفحا آهن، -جن- جي قيمت 10 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، منشي پوڪرداس، محمدي پريس، لاهور مان سال 1914ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مولوي محمد عظيم تاجر ڪتب شڪارپور، خورشيد عالم پريس، لاهور مان ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اڪن نيرا ڦليا

هي سنڌ جي نامياري شاعر شيخ اياز جو شعري مجموعو آهي، جنهن ۾ -بيت-، نظم، گيت ۽ وايون شامل آهن. -اياز- جي هيءَ شاعري -ٿر- جي پسمنظر ۾ ڪيل آهي، -ان- ۾ نه رڳو -ٿر- جا اصطلاح، پر سمون، -تهذيب-، -تاريخ- ۽ طبعي سونهن بيان ٿيل آهي. شيخ -اياز- هن ڪتاب جي ارپنا پنهنجي دوست ۽ محسن محمد ابراهيم جويي جي نالي ڪئي آهي. ڪتاب جو پهريون ڇاپو -آڪٽوبر- 1988ع ۾ نيو فيلڊس پبلڪيشن حيدرآباد شايع ڪيو ويو. ڪتاب جي قيمت ڪچي جلد سان 30 رپيا ۽ پڪي جلد سان 50 رپيا آهي. ڪتاب 150 صفحن تي مشتمل آهي.

## حوالا
اڪرم مڱڻھار

**اڪرم مڱڻھار** (شرناءِ نواز) لاڙڪاڻي شھر جو رهاڪو هو. هي فنڪار شرناءِ وڄائڻ جو وڏو ماهر هو. سندس ٽولو، جنهن ۾ سندس ڀاءُ غلام جعفر دهل جو وڄيو هو، سڄي سنڌ ۾ مقبول ۽ مشھور هو. اڪرم مڱڻھار خانصاحب پيرل خان جو شاگرد هو. ۽ پيرل خان بسم الله خان جي پايي جي شرناءِ وڄائيندو هو. اڪرم 1975ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1975ع جون وفاتون
اڪوئي

**اڪوئي** هڪ قسم جو جابلو ٻوٽو، جيڪو پسارڪي وکر طور ڪم ايندو آهي. هيءُ ٻوٽو ڀنگ جي ٻوٽي جهڙو ٿئي ۽ تاثير به ڀَنگ وانگر هلڪي نشي وارو ٿئيس. جابلو چوپايو مال هيءُ ٻوٽو چرندو آهي. ڳڙ جيڪو اندر ۾ گند ڪري وڃي، پر ڦاٽي نه سگهي، ان کي اِڪوئي جي لپري ٻڌندا آهن ته ڳڙ ڦاٽي پوندو ۽ سور پڻ ڀڄي پوندو آهي.

## حوالا

زمرو:جابلو ٻوٽا
اڪوائي

**اڪوائي** (وڄت) 16 ماترائن جي لئي آهي. پھرين سم ۽ 5 ۽ 13 ضرب ۽ 9 ماترا خالي آهي. چئن ماترائن ۾ چئن حصن ۾ ورهايل آهي.

:1تا 2آ 3گهي 4گهي – 5تا 6گهي 7آ 8گهي – 9تا 10آ 11گهي 12گهي 13تا 14گهي 15اي 16گهي 

ٻيو ٺيڪو 

:1ڌا 2آ 3آ 4گهن - 5ڌا 6آ 7گهن 8گهن - 9تا 10آ 11آ 12ڪِن - 13ڌا 14آ 15گهن 16گهن

## حوالا
اڪول

اڪول- جو وڻ سنڌ جي جابلو علائقن ۾ ٿيندو آهي. -ان- جي اوچائي 30 کان 40 فوٽن تائين ٿيندي آهي. -ان- جي ننڍين ٽارين تي سخت ڪنڊا هوندا آهن، پر وڏيون ٽاريون ڪنڊن کان خالي هونديون آهن. وڻ جي -ٿڙ- ۽ ٽارين جو رنگ سفيد ٿيندو آهي. گل چٻاڙڻ سان -ٿورو- ڪڙو لڳندو آهي، جنهن سان دل ڪچي ٿيندي آهي. هن جا پن آڙوءَ جي پنن سان ملندڙ جلندڙ هوندا آهن، پر -ان- وانگر نوڪدار نه هوندا آهن. هن جو ميوو ڄمونءَ کان ننڍو ٿيندو آهي ۽ پچي ڄمونءَ وانگر ٿي ويندو آهي، پر -ان- جو ذائقو ڦڪو هوندو آهي. -اڪول-، آفيم جو ترياق (-اوتار-) آهي. جيڪڏهن ڪو شخص آفيم زهر جي مقدار ۾ کائي يا ايترو کائي جو نشو تمام گهڻو ٿي وڃيس ته -اڪول- جي ڪاٺي، پاڻيءَ ۾ گهوٽي پيارڻ سان آفيم جو اثر بلڪل ختم ٿي وڃي ٿو، پر -ان- ڪم لاءِ اندر واري سخت ڪاٺي کڻبي آهي، جيڪا ڳاڙهي ۽ ڪِٺُ ٿئي ٿي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته کير پياڪ ٻارن جي سوڪڙي لاءِ به، هي مفيد ۽ بهترين دوا آهي.

زمرو:وڻ
اڪي ٻڌي راند

**اڪي ٻڌيءَ راند**: ڪي -ٻار- وڃي چيچڪا، ٿڌڙا ۽ ککڙيون ميڙي چونڊي پاڻ وٽ گڏ ڪندا، پوءِ هڪ ڄڻو مُٺ ڀري چوندو: ”اِڪي ڪي ٻڌي؟“ پوءِ ٻي ڇوڪري چيو: ”اِڪي“ ته ٻه ٻه داڻا ڪري ڳڻيندا جي هڪ داڻو بچيو ته چوندڙ کٽيو، اهي سڀئي داڻا جيت ۾ پاڻ کڻندو، پر جي ڳڻپ کان پوءِ ٻه داڻا -بچي- پيا ته ٿي ”-ٻڌي-“. واڪ ڏيندڙ هارايو. اهو ايترا داڻا پنهنجي جهول مان ڪڍي کٽيندڙ کي ڀري ڏيندو. هي راند وڏيءَ عمر وارا به ڪندا آهن، پر داڻن جي بجاءِ کائڻ واريون ڪنگڻيون ڏهه، ٻارهن هٿ ۾ جهلي وٺي هٿ جي مهٽو ڏيندا. پوءِ اهي -ٽڪر- ٿيل ڪنگڻيون ڳڻيندا جي ڀڃندڙ کٽيو ته سڀ -ٽڪر- کڻي ويندو ۽ هاريندڙ ڪنگڻين جا پئسا ڀري ڏيندو، پر جي واڪ ڏيندڙ جيتيو ته ڀڃندڙ ڪنگڻين جا پئسا ڀريندو ۽ ٽڪرا واڪ ڏيندڙ کڻندو. ڌڪي وري پنج کان ڏهن تائين ڏونگهيون هڪ ٻئي مٿان رکي مڪ سان ڀڃن، پوءِ انهن جا ٽڪرا ڳڻين، جي ڪا ڏونگهي سڄي رهجي ويئي ته ڀڃندڙ سڀني جا پئسا ڀري ڏيندو.ا ٻه ڄڻا گڏجي ڪندا آهن. ڪوڏيون کڻي ٻنهي هٿن جي ٻڪ سان کَڙکڙائي هڪ هٿ ۾ ڪجهه ڪوڏيون وٺي، مُٺ بند ڪري، ٻئي کان پُڇندو ته اِڪي يا ٻَڌي؟ هو ڪو نالو وٺندو، پوءِ مُٺ کولي ڪوڏيون ڳڻيندا، جي اڳلي جي چوڻ موجب هونديون ته هُن کٽيو ۽ سڀگ کيس ڏيندو، پر جي نه هونديون ته اوتريون هن کان وٺندو.

## حوالا

زمرو:رانديون
اڪيلائي جا ھڪ سؤ سال

**اڪيلائي جا هڪ سو سال** (انگريزي: One Hundred Years of Solitude؛ اسپيني: Cien años de soledad) لاطيني آمريڪي ملڪ، ڪولمبيا جي ليکڪ، گئبرئيل گارشيا مارڪيز جو 1967ع جو ناول آهي، جيڪو "بوينڊيا خاندان"، جنهن جو اباڻو، جوز آرڪيڊيو بوينڊيا، "ميڪونڊو" جي فرضي شهر جي بنياد رکي هئي، جي گھڻ-نسلي ڪهاڻي ٻڌائي ٿو. ناول کي اڪثر ڪري عالمي ادب ۾ عظيم ڪاميابين مان هڪ طور حوالو ڏنو ويندو آهي.  ان کي، مارچ 2007ع ۾ ڪولمبيا جي، ڪارٽاجينا ڊي اينڊيز يونيورسٽي ۾ منعقد ٿيندڙ اسپيني ٻوليءَ جي چوٿين بين الاقوامي ڪانفرنس دوران اسپيني ٻوليءَ جي سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ طور تسليم ڪيو ويو. 

جادوئي حقيقت پسند انداز ۽ ڪتاب جو موضوعي مواد، 1960ع ۽ 1970ع جي ڏهاڪي جي لاطيني آمريڪا جو ادبي عروج، جيڪو انداز ۾ يورپ ۽ اتر آمريڪا جي جديديت     ۽ ڪيوبائي وينگارڊيا ادبي تحريڪ کان متاثر هو، ان کي هڪ اهم نمائندي ناول طور جاء ڏنو.

مئي 1967ع، جڏهن کان اهو پهريون ڀيرو بيونس آئرس ۾ ايڊيٽوريل سڊاميرڪانا پاران شايع ٿيو آهي،  ڪتاب جو 46 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي   ۽ پنج ڪروڙ کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿيون آهن. ناول جيڪا گارسيا مارڪيز جي عظيم تخليق ۽ مشهوري جو سبب سمجهيو ويندو آهي، وڏي پيماني تي ساراهيو ويو آهي ۽ ان کي هسپانوي ادبي ڪينن ۽ عالمي ادب ۾ ٻنهي ۾ سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ تسليم ڪيو ويو آهي. 

سال 2024ع ۾، ڪتاب کي هڪ مجاز ٽيليويزن سيريز طور ترتيب ڏنو ويو، جيڪا نيٽفلڪس (Netflix) ۽ گارسيا مارڪيز جي پٽن پاران تيار ڪيل ايگزيڪيوٽو سيريز طور جاري ڪئي وئي.

## پس منظر
## پلاٽ
## ڪردار
## علامتون ۽ استعارا
## مکيه موضوع
## تعبير
## اندروني حوالا
## مطابقت
## سنڌي ترجمو
هسپانوي ٻوليءَ جي مشهور ناول نويس ۽ ڪهاڻيڪار، گئبريل گارشيا مارڪئيز جي مشهور ناول “One Hundred Years of Solitude” جو سنڌيءَ ۾ ترجمو، سنڌيءَ جي نامور ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ناٽڪ نويس، براڊڪاسٽر ۽ سنڌي ادبي بورڊ جي اڳوڻي سيڪريٽري مراد علي مرزا، "اڪيلائيءَ جا هڪ سؤ سال" نالي سان ڪيو آهي، جيڪو سنڌيڪا اڪيڊميءَ، ڊيمي سائيز جي 354 صفحن تي مشتمل، 2000ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي، جنهن جي قيمت 160 رپيا آهي. هيءُ ناول ويهين صديءَ جي پوئين اڌ جو شاهڪار ناول آهي، جنهن کي 1982ع ۾ ادب جو نوبل انعام مليو. هيءُ ناول اصل ۾ هسپانوي ٻوليءَ ۾ لکيو ويو ۽ بعد ۾ دنيا جي پنجٽيهن ٻولين ۾ ان جو ترجمو ٿيو آهي ۽ اُن جو هي سنڌي ترجمو، ڇٽيهين ٻوليءَ ۾ ٿيو آهي. گارشيا مارڪئيز جي هن ناول توڙي ٻين تخليقن مان پبلو نرودا چواڻي "سندس وطن جي مٽيءَ جي ڀنل خوشبوءِ اُٿندي محسوس ٿئي ٿي". هن ناول ۾ اُتان جي خانه بدوشن، مظلومن ۽ مسڪينن جي حالت بابت ذڪر ڪيل آهي. هن ناول جون، دنيا اندر هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ ڪاپيون ڇپجي چڪيون آهن. گارشيا مارڪئيز کي نوبل انعام ڏيندڙ بورڊ، پنهنجي انعام ڏيڻ واري اعلان ۾ چيو هو ته:   
 "گارشيا مارڪئيز جي ناولن ۽ ڪهاڻين ۾ اچرج جهڙين حقيقي ڳالهين کي بيحد خوبصورت تصوراتي انداز ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جن جي ذريعي هڪ وڏي کنڊ جي زندگيءَ ۽ اُن جي تضادن جي ڀرپور ترجماني ڪيل آهي".

ڪھڙو انگريز ڪشمنر جي حڪمن تحت سنڌي ٻولي ٔ لأِ صورتخطي مقر ٿي.

## پڻ ڏسو
* لي مونڊي جون 100 صدي جون ڪتابون 
* سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ڪتابن جي فهرست * هڪ سئو سال اڪيلائي (ٽي وي سيريز) 
* جيڪا باقي رهي ٿو، ايڊٿ فنچ کان 
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ناول
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب
زمرو:هسپانوي ادب
زمرو:لاطين آمريڪي ادب
اڪيلائيء جو آسمان

هيءَ ڪتاب نوجوان شاعر ايوب کوسي جو شعري مجموعو آهي. جنهن ۾ غزل ۽ نظم آهن. هن ڪتاب جو مهاڳ نامياري اديب ۽ نقاد تاج جويي لکيو آهي، هو ايوب کوسي جي شاعريءَ بابت لکي ٿو. ”ايوب کوسي وٽ احساساتي زبان ۽ پنهنجو نڪور تاڃي پيٽو آهي، جنهن ۾ نقل جو شائبو به موجود نه آهي. هن جو اندازِ بيان منفرد ۽ تخليقي آهي.“ گلشن پبليڪيشن پاران هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 2004ع ۽ ٻيو ڇاپو -جولاءِ- 2008ع ۾ شايع ڪيو ويو. پڪي جلد سان 168 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 روپيا آهي.

## حوالا
اڪيواري

اڪيواري/اڪيواڙي: هي هڪ ديهه جو نالو آهي جيڪا ڪراچي ۾ آهي، موجوده حسن اسڪوائر، نيشنل اسٽيڊيم، شانتي نگر، محمد علي سوسائٽي ۽ طارق روڊ واري علائقي ۾ -اڪ- گهڻا هوندا هئا، -ان- ڪري هي علائقو اڪين واري، ”اڪن وارو پٽ“ مشهور هو، جيڪو بعد ۾ بگڙجي -اڪيواري- ۽ اڪيواڙي ٿيو. هن ديهه جون حدون پراڻي سبزي منڊي جي سامهون موجوده الهلال هائوسنگ سوسائٽي، -آغا خان- اسپتال، محمد علي سوسائٽي کان ريلوي لائين تائين، ٻئي پاسي موجوده يونيورسٽي روڊ جيڪو ڪجهه وقت اڳ تائين گڏاپ ۽ -ٿاڻو بولا خان- روڊ جي نالي سان مشهور هو، شهر ڏانهن ويندي هن جي کاٻي پاسي مدو ڳوٺ، سفاري پارڪ لڳ مولڙي -جبل- کان -آمري- ڍوري تائين ۽ اڳتي هلي ناٿا خان پل جي وچ تائين هن ديهه جون حدون آهن. سي او ڊي وارو فوجي علائقو، ڊالميا، سيمنٽ فيڪٽري، عزيز -ڀٽي- پارڪ، -اردو- يونيورسٽي، نيپا، سوڪ سينٽر، ضلع ڪائونسل ڪراچي جي پراڻي آفيس وارا علائقا انهيءَ ديهه ۾ آهن.

## حوالا
اگر بتي

**اگربتي**:(Incense):هڪ قسم جي وڻ جي خوشبوءِ دار ڪاٺي، جيڪا -ٻارڻ- سان خوشبوءِ ڏيندي آهي، عام طرح ماڻهو -اگر بتي- درگاهن، مزارن، قبرن ۽ گهرن ۾ خوشبوءِ لاءِ ٻاريندا آهن، سنڌ ۾ جابلو ايراضيءَ ۾ -اگر- جا ننڍا ننڍا -ٻوٽا- ٿيندا آهن، پر انهن ۾ ڪا خاص خوشبوءِ ڪانه هوندي آهي. هن ڪاٺيءَ کي ”اکر“ به چيو وڃي ٿو.
thumb|upright|Burning incense stick and its smoke
انگريزيءَ جو لفظ انسينس (incense) لاطيني لفظ انسينڊر incendere مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي سڙڻ.اگربتيء جو استعمال قديم مصر ۽ بابل ۾ بہ ٿيندو ھو. يونان ۽ روم ۾ اگربتي جو استعمال  بابل کان ڦھليو. سنڌ جي قديم تھذيب ۾ به اگربتي جو استعمال ٿيندو ھو موھن جي دڙي مان اگربتي جا برنر پڻ مليا آهنانڊيا ۾ اگربتي جو استعمال اوڀر ايشيا کان پھتو. مزھبي عبادتن ۾ اگربتي جي استعمال جي ابتدا چين 2000 ق.م. ۾ ڪئي.

[thumb|اگربتي ٺاھڻ ۾ استعمال ٿيندڙ جزا (تصوير ۾ کاٻي کان ساڄي ۽ مٿان کان هيٺ)مڪو پائوڊر
 (''Machilus thunbergii'') بورنيول
[Borneolڪافور camphor 
(*[[Dryobalanops aromatica]]
*)سماترا Sumatra، بينزوئن 
Benzoin (*Styrax benzoin*),اوماني
 Omani frankincense 
(*[[Boswellia sacra]]*), Guggul (*[[Commiphora wightii]]*), Golden Frankincense (*Boswellia papyrifera*), نئين دنيا جو تولو بلاسم
the new world  Tolu balsam (*Myroxylon toluifera*) from South America, Somali myrrh (*Commiphora myrrha*), Labdanum (*Cistus villosus*), Opoponax (*Commiphora opoponax*)۽ اڇي سندل جي ڪاٺي جو ٻورو (*[[Santalum album]]*)]]

## حوالا
اگني

ويدن جي زماني جو مشهور ديوتا، جيڪو -آسمان- ۾ سج جي شڪل ۾، هوا ۾ وِڄ جي روپ ۾ ۽ زمين تي -باهه- جي صورت ۾ ظاهر ٿيندو آهي. هندو مختلف موقعن تي باهه ٻاري هن جي پوڄا ڪندا آهن ۽ هن ئي ديوتا جي نسبت -باهه- کي متبرڪ سمجهندا آهن. 
چيو وڃي ٿو ته هيءُ ديوتا ٻن ڪاٺين جي پاڻ ۾ گِهڻ سان پيدا ٿيو هو. ڪن جو خيال آهي ته هو -برهما- جو پٽ هو، جيڪو -آسمان-، فضا، پاڻيءَ ۽ ڌرتيءَ تي رهندو هو. -اگني- ديوتا جون هزارين -اکيون- آهن، -جن- سان پوڄا ڪندڙن کي ڏسندو آهي.

## حوالا

زمرو:هندو ديوتا
اگھاڙا آواز (ڪتاب)

سنڌ ۽ هند جي مشهور شاعر هريڪانت جي ڪويتائن جو مجموعو، ڊيمي سائيز جي 76 صفحن تي مشتمل ’اگهاڙا آواز‘ جي نالي سان 1981ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، جنهن جي قيمت 15 رپيا آهي، جيڪو رتن آڏواڻيءَ، نئين دهليءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو، جيڪو مهروان مامتاڻيءَ جي چترن سان سينگاريل آهي. ’اگهاڙا آواز‘ ۾ نئين ڪويتا نهايت بيباڪيءَ سان لکي، معاشري کي ننگو ڪيو ويو آهي.

## حوالا
اڪير

اڪير ھڪ خاص قسم جو لوڪ گيت آهي. جيڪو ٿرپارڪر خاص ڪري ڏيپلي ۽ -ان- جي آسپاس وارن علائقن ۾ رائج آهي. مضمون جي لحاظ کان هن گيت ۾ مائٽن جي محبت، اباڻي ڳوٺ جي -اڪير- جھڙا موضوع سمايل آهن. هن گيت ۾ ڏوراهين پنڌ تي پرڻائي ڏنل ڇوڪري مائٽن کي ياد ڪرڻ دوران ڪانگ کي مائٽن لاءِ نياپو ڏي ٿي. پري کان ڪنهن اوٺيءَ کي ايندو ڏسي کيس وڏو -ڀاءُ- ڀانئي ٿي ۽ سمجھي ٿي ته هو کيس وٺڻ لاءِ پيو اچي، گيت ۾ -ان- قسم جو پس منظر سمايل هوندو آهي. هن گيت جو نمونو هيٺ ڏجي ٿو: 

آيل مانجھو مٿو گونٿيو چهنا! 
]امـــــڙ مــــنهنـــجــــو مـــٿو ڳنـــــڌيـــو[ 

لڪ -تان- چڙهتي مان جويو ڙي چهنا 
]ڀـٽ تـــي چـڙهــنـدي نــهــاريـــم[ 

مهانجي موڀي جھڙو ٽيٺا ٺيٺ- گمانا 
]ڄڻ ته وڏي -ڀاءُ- جھڙو ڪو اچي پيو[


## حوالا
اگھم ڪوٽ

**اگھاماڻو** يا **اگھم ڪوٽ** دڙن ۽ قبرستان تي مشتمل ھي ماڳ حيدرآباد کان 25 ميل ڏکڻ -اوڀر- طرف، تعلقي ماتلي ۾ چمبڙ کان چار ميل پري ڏکڻ ۾ غلام علي روڊ کان ٽي فرلانگ اولهه طرف. بدين ضلعي ۾ آهي. هي ماڳ ھندو دور ۾ اوج تي ھو. -اتر- 25◦13′50′′ ۽ -اوڀر- 68◦46′20′′ درجا آهي. ھن وقت شھر جا دڙا ۽ قبرستان ٻه سؤ کن ايڪڙن ۾ ڦھليل آھن. راجا اگھم، راءِ گھراڻي جي حاڪم راءِ سھيرس جي دور ۾ لوھاڻي پرڳڻي جو حاڪم ھو. تنھن ڪري اھو ماڳ اگھم لوھاڻي جي نالي پويان سڏجي ٿو. -تاريخ- موجب اگھم چچ جي تعبيداري قبول نه ڪئي ھئي. شاھي فوج سان پڄي نه سگھيو ۽ قلعي ۾ آخري پساهه کنيائين. عربن جي وقت ھي شھر پنھنجي اوج تي ھو. محمد -بن قاسم- به ھن شھر کي فتح ڪيو. ھن شھر جي تباھيءَ جا ڪارڻ معلوم ناھن، پر نادرشاهه جي حملن ۽ سنڌو وھڪري جي ڦيرگهير جو ھٿ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. قبرستان ۾ مخدوم محمد اسماعيل سومري جو مقبرو اھم آھي. شاهه محمد سھروردي، اسلم شاهه، اشرف شاهه قادري جي قبرن کان سواءِ تحفه الڪرام ۾ جنھن شيخ اسحاق -بن- سلطان -بن- -بهلول- قادريءَ جو ذڪر ٿيل آهي، جيڪو حضرت عبدالقادر جيلاني رحھ جي اولاد مان ھو -ان- جي قبر پڻ ھتي آھي. مخدوم محمد اسماعيل جي مقبري جي ڏکڻ ۾ ٽه- قبائين مسجد جا کنڊر ملن ٿا. ڪجهه ماپون هن ريت آهن. مسجد 40x15 فوٽ، صفي جي ڏاکڻي ڀت ڀڳل آهي. مسجد جو ورانڊو 12 فوٽ کن ويڪرو ۽ مسجد جي دروازي تي ھڪ ڪتبي ھجڻ جا نشان آھن، جيڪو فارسيءَ ۾ لکيل آھي. مسجد ٺھڻ جو سن 647ھ ڏنل آھي. جڏھن ته مخدوم محمد اسماعيل -جن- جي وفات جو سن 998ھ آھي. معنيٰ مخدوم صاحب جي وفات کان به ٽي ساڍا ٽي سؤ سال اڳ جي تعمير ٿيل آھي. مخدوم اسماعيل جي مقبري جي -اتر- طرف مخدوم پير حسين شاهه جي چوکنڊي آھي. سڀ مزارون خسته حالت آھن. دڙي تي ڪابه کوٽائي ڪانه ٿي آھي. کوٽائي ڪجي ته معلوم ٿئي.

## حوالا

زمرو:بدين ضلعو
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:لوهاڻا
اگھاماڻي تڙ

اگهاماڻي تڙ/بندر: دادو ڪئنال جي -اوڀر- ۾ تعلقي ميهڙ ۾ هڪ ڳوٺ هن نالي سان موجود آهي، جيڪو آڳاٽي زماني ۾ سنڌو درياهه جو مشهور -بندر- هو. هن -بندر- -تان- -تيلي ٻج-، مڱ، رانهان، مٽر، چڻا، ڪپهه، نير ۽ -اناج- وغيره ٻاهر ويندو هو. سنڌ جي ٻين بندرن وانگي سچو گيهه هتان کان ٻاهر موڪليو ويندو هو. هي -بندر- سمن جي صاحبيءَ ۾ ختم ٿي ويو ۽ هاڻي هڪ ڳوٺ جي صورت ۾ -آباد- آهي.

## حوالا
اگھم راجا

اگهم راجا-، راءِ گهراڻي جي حاڪم راءِ سهيرس پٽ راءِ سهاسيءَ جي دور ۾، سنڌ جي ڏاکڻي حصي ”لوهاڻي پرڳڻي“ جو حاڪم هو. سندس گاديءَ جو هنڌ -برهمڻ آباد- هو. چچ، راءِ سهيرس کان حڪومت هٿ ڪرڻ بعد سيوستان کان ٿيندو، جڏهن لوهاڻي پرڳڻي پُهتو، ته اتي راجا -اگهم- کان پنهنجي تابعداريءَ جي گهر ڪيائين. راجا -اگهم-، هڪ مڪار ۽ فريبي حاڪم جي تابعداريءَ بدران، -جنگ- کي ترجيح ڏني، اهڙيءَ طرح اها -جنگ- هڪ سال تائين هلندي رهي. -جنگ- جي آخر ۾ -اگهم-، لوهاڻي پرڳڻي پُهتو، -اگهم- لوهاڻي قلعي -بندي- ڪئي ۽ -ان- قلعي بنديءَ واري وقت ۾ پاڻ مري ويو، جڏهن ته کانئس پوءِ سندس پُٽ کي گاديءَ تي ويهاريو ويو، جنهن چچ جي تابعداري قبول ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون شخصيتون
اگھوتري اخبار

**اگھوتري اخبار** روزاني اخبار جو پھريون پرچو 9 جنوري 1937ع تي لاڙڪاڻي مان جاري ٿيو. هن اخبار جو ايڊيٽر هرچو مل بيکچند هو. هيءَ اخبار هڪ ئي وقت سنڌي، اردو، هندي، گجراتيءَ ۾ نڪرندي هئي. اخبار جي هيڊ آفيس جيلس بازار لاڙڪاڻي ۾ هوندي هئي. اخبار جو ساليانو چندو ٽي روپيا هو، هن اخبار جون 60 ڪاپيون نڪرنديون هيون.

## حوالا
اگھي ڪير ڳوڙھا

هي ڪتاب نئين ٽهيءَ جي شاعر -اياز- رضويءَ جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. هِن ڪتاب ۾ صرف غزل شامل آهن، جيڪو اميشا پبليڪيشن نئين ڪوٽ پاران سال 2005ع ۾ شايع ٿيو. 
هي ڪتاب پڪي جلد، ڊيمي سائيز ۽ 136 صفحن تي مشتمل آهي. هن ڪتاب جو مهاڳ نئين ٽهيءَ جي ناليواري شاعر ايوب کوسي لکيو آهي، جڏهن ته -تاج- -بلوچ-، وفا ناٿن شاهيءَ، سيد ماڪن شاهه رضويءَ، حنيف عاطر، امر ساھڙ ۽ نصير مرزا جا رايا به ڪتاب ۾ ڏنا ويا آهن.

## حوالا
اگور ندي

اگور ندي- هنگول جو ئي ٻيو نالو آهي، هنگلاج مندر ويندڙ ياترين کي ’اگوري‘ چوندا آهن. جيئن لاهوت ويندڙن کي ’لاهوتي‘ چئبو آهي. ياتري هتي خاص پوڄائون ڪندا آهن. هتي (اگور نديءَ تي) ياترا لاءِ آيل بيواهه عورتون پنهنجا مٿا ڪوڙائين ٿيون. انهن سان گڏ مرد ۽ ڇوڪرا به مٿا ڪوڙائين ٿا. هن رسم کي ”ڀدر“ سڏجي ٿو. شادي شده عورتون -ان- رسم کان آجيون آهن. جڏهن ته مرد ياتري ڏاڙهيون مڇون به ڪوڙائيندا آهن. بليموريا به ساڳي ڳالهه ڪئي آهي. هتي ئي جڻين يا سڳا ٻڌڻ جي رسم ٿيندي آهي. جڻيو، هندوڌرم جي 17 سنسڪارن مان هڪ آهي. سندن -تشريح- موجب جڻئي جي -ٽن- ڌاڳن ۾ ايشور سمايل آهي. -ان- ڪري براهمڻ هٿان جڻيا پارائي هر -ٻار- کي علم پرائڻ لاءِ وهاريو وڃي ٿو. هيءَ رسم، اصل ۾ -ٻار- کي هندو ڌرم ۾ باقاعدي شامل ڪرڻ آهي. -ان- کانپوءِ هنگلاج جا ياتري ورت رکي -آسا پورا- لاءِ روانا ٿين ٿا. هتان سامان ٽرڪن -تان- لاهي اٺن تي رکيو ويندو آهي ۽ آساپورا تي لاهبو آهي. هيءُ فاصلو 8 ميل کن آهي. -آسا پورا- کان اڳتي ڏکي واٽ سبب -اٺ- وڃي نه سگهندا آهن، پر روايت موجب اٺ اتان اڳتي -ان- ڪري نه وڃي سگهندا آهن، جو -ان- پوتر ماڳ تي هلڻ سان اٺن جا پير سڄي پوندا آهن.

## حوالا
اڱاريا

هي بلوچن جو قبيلو ۽ ذات آهي ۽ لس ٻيلي جي قبيلن مان تعداد ۾ سڀني کان وڏو قبيلو آهي. لاکڙي ۽ لياري جي علائقن ۾ ’لاکڙو‘، ’هاڙهو‘، ’ٻهار‘، ’ڊگهو‘، ’کڙڪيرو‘، ’ڦور‘ ۽ ’هڱور‘ اڱارين جون خاص بستيون آهن. اڱارين مان هڪڙا ”ذڪري“ فرقي ۾ شامل آهن ۽ ٻيا سُني مسلمان آهن. ’راڌا‘ سندن سردار گهر آهن. 
اڱاريا ڪلمتي بلوچن جو قبيلو آهي. سندن وڏو مَلڪ طوطو ڪرمتي هو، جنهن کي ٻه پٽ ٿيا، راڌو ۽ سومار. راڌي جو اولاد، جيڪو سنڌ ۾ سڪونت پذير آهي، سو پڻ پهريائين لس ۾ رهندو هو. لس جي هيٺئين ڀاڱي ۾ ”گهاڙيون“ يا -پٿر- جون چٽن گلن واريون قبرون ڪلمتي بلوچن جي قبيلي جي آڳاٽين ستين جون يادگار آهن. اڪثر گهاڙين تي -بلوچ- بهادرن جا نالا ۽ گهوڙا اڪريل آهن. راڌي جي اولاد مان سنڌ ۾ ’مَلڪ‘ آهن، جيڪي ميرپورساڪري جي ’راڄ ملڪ‘ ۾ رهن ٿا ۽ ٻيا جاتيءَ وارا ملڪ آهن، جيڪي -جت- قبيلن جا سردار آهن.

## حوالا
اڳتي تاڻ امنگ جي

هي ڪتاب مضمون ۽ خاڪن تي مشتمل آهي، ڪتاب جو مصنف، نامور شاعر ۽ ليکڪ راشد مورائي آهي، ڪتاب جو مهاڳ مشهور اديب ۽ تعليمي ماهر نذير قاضي لکيو آهي، جڏهن ته بيڪ ٽائيٽل تي مير محمد پيرزادي، عبدالحڪيم ارشد، تاج جويي، رکيل مورائي، الهه بخش راٺوڙ ۽ محمد مريد لنڊ جا ويچار شامل آهن، پڪي جلد سان ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، المهراڻ فائونڊيشن سانگھڙ پاران -جنوري- 2006ع ۾ شايع ٿيو، 184 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 130 روپيا آهي.

## حوالا
اڳتي قدم (رسالو)

سنڌ جي مشهور شاعر شيخ اياز، شڪارپور شهر مان سال 1947ع ۾ هڪ ماهوار رسالو **”اڳتي قدم“** (Aggtay) جاري ڪيو، جنهن ۾ هن ترقي پسند تحريڪ جي اثر هيٺ سنڌي ادب جو سگهارو تصور پيش ڪيو. ”اڳتي قدم“ جو پهريون پرچو آگسٽ 1947ع ۾ موتي پرنٽنگ پريس، ٺاٺارا محلي، شڪارپور مان ڇپجي پڌرو ٿيو هو. ”اڳتي قدم“ پهريون سنڌي رسالو هو، جو تعميري ۽ ترقي پسند ادب جي بنيادي نڪتي تي تنقيد ۽ تنقيد جي جديد قدرن کي پنهنجن صفحن ۾ سمائي نروار ٿيو. ان ۾ شامل شاعريءَ، ڪهاڻين ۽ ٻين لکڻين تي باقاعدي ايڊيٽر پاران تنقيدي راءِ ڏني ويندي هئي. ”اڳتي قدم“ جو ٻيو پرچو، سيپٽمبر 1947ع ۾ شايع ٿيو، جنهن ۾ ڪهاڻيون ۽ شاعري شامل هئي. ان جو ٽيون پرچو، آڪٽوبر 1947ع ۾ شايع ٿيو، جنهن ۾ پڻ ساڳئي انداز جو مواد شامل هو. ”اڳتي قدم“ رسالي جاري ڪرڻ وقت شيخ اياز جي عمر 24 ورهيه هئي. رسالي تي شيخ اياز جي قابليت ۽ صلاحيتن جي ڇاپ نمايان نظر اچي ٿي. ورهاڱي جي ڌڪ شيخ اياز کي به متاثر ڪيو، سندس ساٿي ساڃهه وند هندو اديب ڀارت لڏي ويا، نتيجي طور ٻين اشاعتي ادارن وانگر هي رسالو ”اڳتي قدم“ به بند ٿي ويو. پر هن رسالي جي تخليقن جا سنڌي ادب تي تمام وڏا اثر رهيا آهن. ’اڳتي قدم‘ جي ٽنهي پرچن کي گڏي، ساڳئي نالي سان ڊيمي سائيز ڪتابي صورت ۾ محمد ابراهيم جويي صاحب 2001ع ۾ شيخ اياز فائونڊيشن پاران ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن 192 صفحن جي ڪتاب جي قيمت 60 رپيا رکي وئي آهي. 

1970ع واري ڏهاڪي ۾ حيدرآباد مان مدد علي سنڌيءَ پڻ ’اڳتي قدم‘ جي نالي سان رسالي جا ڪيترائي شمارا شايع ڪيا. 

## حوالا

زمرو:صحافت
زمرو:سنڌي ادب
اڳتي قدم پبليڪيشن شڪارپور

**اڳتي قدم پبلڪيشن** جو بنياد سنڌ جي شاعر شيخ اياز آگسٽ 1947ع ۾ وڌو هو. هن پبليڪيشن پاران ’سوويت روس‘ نالي هڪ ڪتاب بہ شايع ڪرايو ويو هو. ان ڪتاب کان سواءِ ماهوار ’اڳتي قدم‘ بہ شايع ڪيو ويندو هو، جنهن جا فقط ٽي پرچا شايع ٿيا. شيخ عبدالرزاق ’راز‘ لکي ٿو تہ 1947ع جي شروعات ۾ شيخ اياز شڪارپور مان ’اڳتي قدم‘ رسالو جاري ڪيو، جنهن ۾ هن ظاهر ظهور مارڪسزم جي تائيد ڪئي ۽ گڏوگڏ جديد ادب کي سوشلزم جي اصولن تي پرکڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد ابراهيم جويو لکي ٿو تہ: رسالي ’اڳتي قدم‘ جنهن سنڌي ادب جي ترقي پسند لاڙن کي جاڳايو، گڏ ڪيو ۽ پاڻ ڀرو ڪيو. اياز هن رسالي جا فقط ٽي پرچا ڪڍيا، پر ان مختصر عرصي ۾ هن رسالي سنڌي ادب جي نڪ ۾ جا غلاميءَ جي ناڪيلي پيل هئي، اها لاهي ڦٽي ڪئي ۽ ان کي اڳتي وڌڻ لاءِ پنهنجو مقصد، پنهنجي راهه ۽ پنهنجو ارادو عطا ڪيو. ’اڳتي قدم‘ رسالي جي ٽنهي پرچن نهايت ئي معياري ادب ڇپيو. اڳتي قدم جي ٽنهي پرچن جي مواد کي 2000ع ۾ محمد ابراهيم جويي، پنهنجي پيش لفظ سان نئين سر ڪمپوز ڪرائي ڊيمي سائيز ۾ ڪتابي صورت ۾ شيخ اياز فائونڊيشن پاران ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن ۾ ڊاڪٽر انور فگار هڪڙي جو ’اڳتي قدم‘ بابت تفصيلي مضمون بہ شامل آهي.

## حوالا
اڳتي قدم (ڪتاب)

سنڌ جي نامور -ترقي- پسند ڪهاڻيڪار ۽ اديب گوبند مالهيءَ جي ڪهاڻين جو هڪ مجموعو پڻ ’-اڳتي قدم-‘ جي نالي سان -اپريل- 1986ع ۾، سنڌي ٽائيمس پبليڪيشن الهاس نگر (ڀارت) پاران، نارائڻ ڀارتيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي، جنهن ۾ مالهيءَ جون 10 ڪهاڻيون شامل آهن. هي سنڌي ٽائيمس پبليڪيشن پاران مالهيءَ جي ڪهاڻين جو ڇپايل ٻيو مجموعو آهي، سندس پهريون مجموعو ’اها به -آکاڻي- آ‘ نالي سان ڇپايو ويو هو. ’-اڳتي قدم-‘، ڪرائون سائيز جي 136 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت 10 رپيا رکيل آهي.

## حوالا
اڳٺ

سٿڻ يا شلوار کي چيلهه ۾ قابو ٻڌڻ واري پَٽي، جيڪا پٽهڙ هجي يا ڄاريءَ جي ٺهيل هجي. -اڳٺ- سٿڻ جي اُبداڻي ۾ پوندو آهي. -اڳٺ- کي ”ناڙو“ ۽ ”ازاربند“ به چوندا آهن. 
اڳٺ اڻڻ جو هنر سنڌ جي گهرو هنرن ۾ شامل ٿئي ٿو، جيڪو آڳاٽي دؤر کان هلندو اچي ٿو، اَڳٺ ٺاهڻ لاءِ خاص قسم جو فريم ٿئي، جنهن کي ”ڪارچوپ“ يا ”ڪارب“ سڏين. جيڪو وڏين اُڀين پَٽين ۽ -ٽن- ننڍين پاسيرين پَٽين تي ٺهيل هوندو آهي. اُڀين پٽين تي وري مٿي کان پنج ست سوراخ ٿين، جيڪي -اڳٺ- جي ڊيگهه جي ماپ لاءِ گهٽ وڌ ڪيا ويندا آهن. انهن سوراخن ۾ وري ڪليون پونديون آهن، جيئن ماپ پوري ٺهي. -اڳٺ- ٺاهڻ لاءِ سر يا ڪاني جون تيليون پڻ استعمال ٿين. -اڳٺ- ٺاهڻ کان اڳ زمين ۾ ڪليون کوڙي تاڃي ڪڍبي آهي، پوءِ ڪارب تي چاڙهي اُڻت ڪبي آهي. اڻت اُبتي ۽ سبتي وَرَ تي ٿئي. اڻت لسي به ٿئي ته نمونن تي پڻ ٿئي. -اڳٺ-، سُٽ، ڪشميري، پشم ۽ ريشم جي ڌاڳن مان ٺهندا آهن. اڳٺن جي ڪارب -تان- لهڻ کان پوءِ پلوَ جي ٻڌڻي ٿئي. -اڳٺ- جا پَلَوَ، موتين، ستارن، ٽِڪُن، جهاٻن جهوڙن، ٽؤنرن، منڍين، لالن وغيره سان به ٻڌجن. پر ڪي سادا پَلو ڳنڍين ۽ مينڊين تي اُنهيءَ رنگ ۽ انهيءَ ڌاڳي سان ٻڌجن، -جن- جو -اڳٺ- ٺهيل هوندو آهي. -اڳٺ- پڙي جي ڏيج ۾ خاص ڪري ڏنا وڃن ٿا. گهوٽ پاران -اڳٺ-، سڳيون، رومال وغيره، هڪ -ٽوال- ۾ -ٽاڪي- ڏين، جنهن کي ’-بازار-‘ ڪوٺين. -اڳٺ- گهريلو صنعت طور ناڻي ڪمائڻ لاءِ پڻ عورتون توڙي مرد واندڪائيءَ ۾ گهر ۾ ويهي ٺاهين ۽ پوءِ ڳوٺن ۽ شهرن ۾ دڪاندارن کي اُهي پڄايو ڏين. ميلن ۾ ته اڳٺن جا کوڙ سارا نمونا لڏندا لمندا نظر ايندا آهن. ميلي تي وڃڻ لاءِ اڳواٽ ئي ٻهراڙيءَ جون عورتون پنهنجن مردن لاءِ نهايت سهڻن پلاندن جي ٻَڌ وارا -اڳٺ- ٺاهين، جيڪي مرد وري قميص کان هيٺ لڙڪائي هلن. سٿڻ ۾ -اڳٺ- وجهڻ واري ڪاٺيءَ کي -اڳٺ- وجهڻي چون. 
اڳٺ سنڌي ٻوليءَ ۾ اصطلاحي لحاظ کان تمام گهڻي اهميت رکي ٿو. جنهن ۾ سماجي روين جي پرک پوي ٿي: جيئن ته: ”-اڳٺ- جو سڱ هئڻ، (ساهُرن سان مائٽي هئڻ)، ”-اڳٺ- جو ور“ (شاديءَ جي ذريعي مائٽيءَ جو رستو ڳنڍڻ). ”-اڳٺ- ڇوڙي ويهڻ“ (همت هارڻ، گيدي ٿيڻ، مايوس ٿي ويهي رهڻ) وغيره. 
امير ماڻهن وٽ چانديءَ جون -اڳٺ- وجهڻيون هونديون آهن. شاديءَ وقت گهوٽ ۽ ڪنوار کي -اڳٺ- وجهڻي ڏاجي ۾ ڏيندا آهن. موجوده دور ۾ پلاسٽڪ مان به -اڳ ٺ- وجهڻيون ٺهنديون آهن.
سنڌ جا اڳٺ به بهترين ٿيندا آهن. ڇپر- باقي  اڳٺ ته خير عام آهن، پر ڄاريءَ جا اڳٺ زالون اهڙا ته اُڻينديون آهن، جو حيرت وٺيو وڃي. اڳٺ اڻڻ لاءِ پهرين زالون سٽ يا پٽ هٿ ڪنديون آهن. ڪي رنگي رنگي جو، ڪي هڪ رنگو. پوءِ زمين تي چار ڪليون کوڙي انهن ۾ اڳٺ جي تاڃي ڪڍنديون، ننڍو اڳٺ ٺاهڻو هوندو اٿن ته ننڍي تاڃي، جي وڏو ته وڏي تاڃي ڪڍنديون. پوءِ اڳٺ ڪلين تان لاهي ڪارچوب تي چاڙهينديون ۽ اڻنديون وينديون، جي تيليون گهڻيون تيار ٿي ويندو. ته وري ڇنڊي پڇڏينديون،  تان جو سڄو اڳٺ تيار ٿي ويندو. ڪي زالون اهڙيون به هونديون آهن، جو جي انهن جون اکيون ٻڌي ڇڏجن ته به هٿ کي مجال آهي، جو ڪا ٻِٽ پوي يا تند رهجي يا گهاري پئي.
ڪاريگر زالون اڳٺ تي اوڄي جا اهڙا ته گل رکي وينديون آهن، جو واه واه! ڇا جن جيرا، ڇا ڄاريون مطلب ته تعريف لڳي پئي هوندي آهي، ڪي زالون ته اهڙيون هنر واريون ٿيندون آهن، جو اڳٺ اُڻي وڃڻ کان پوءِ، ڪٿان به کڻي تند ڪڍجي ته ڇا مجال جو اڳٺ اڌو اڌ ٿي پئي. اهي هوندا آهن ڏيڍي اُڻ وارا اڳٺ. سادا اڳٺ هر ڪا زال ٺاهيو وڃي، پر ڏيڍي اُڻ وارا ڪي ٿوريون زالون ٺاهي ڄاڻن. اڳٺ لاهڻ کان پوءِ اڳٺ جا پلاند ٻڌنديون. پلوَن تي هريڙون اهڙيون ٻڌي وينديون، جو ڳنڍ ڏسي عقل حيران ٿيو وڃي ته اهڙي سوڌي ۽ ڊگهي ڳنڍ ڪيئن آئي! پوءِ پڇڙن تي زري ويڙهي هيٺيان چانديءَ جا جهاٻا به هڻنديون آهن. ڪي موتي ۽ ڪچ ڪوڏيون به هڻن، جي اڳٺ جي زينت وڌايو ڇڏين.

## حوالا
اڳھ

هڪ قسم جي -بلا- جيڪا فقط -ٿر- ۾ ٿئي. سنڌ جي کاري ۽ لاڙ واري حصي ۾ -ان- کي ”ارڙ -بلا-“ چئجي ٿو. هيءَ -بلا- تمام ٿلهي ۽ ايتري ڳري ٿيندي آهي جو مشڪل سان هلي يا رڙهي سگهندي آهي. چرندي وقت اهڙو ته زورائتو آواز ڪندي آهي، جيڪو ڳچ پنڌ تي سُوساٽ جي صورت ۾ ٻڌڻ ۾ ايندو آهي. هيءَ هلي يا ڊوڙي چڪ هڻي نه سگهندي آهي، باقي جيڪڏهن اوچتو ڪنهن جو پير مٿان پيس يا ويجهو ٿي لنگهيو ته اُن کي چڪي وجهندي آهي.

## حوالا
اڳوڻي ڪاروباري ڌر

هيءُ ڪتاب گورڏني مل بختراءِ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 18 صفحا آهن. واڌومل. ٽي. ڪيسواڻيءَ، هيءُ ڪتاب ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1945ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اڳي ائين ھياس

سنڌ جي نالي واري اديب فضل احمد بچاڻيءَ جي يادگيرين تي ٻڌل هيءُ ڪتاب، نيو فيلڊس پبليڪيشن، حيدرآباد، ٻن ڀاڱن ۾، 1984ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. پهرئين ڀاڱي جي قيمت 20 رپيا ۽ ٻئي ڀاڱي جي قيمت 25 رپيا آهي. ڪتاب جو ٽائيٽل نامياري مصور علي اڪبر ٺاهيو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
ال ڪانءُ

ڪانءُ جو ٻچو. جيئن ته ڪانءُ جي -ٻچي- جو وات پنهنجي قد -بت- جي لحاظ کان وڏو ٿيندو آهي ۽ هر وقت پنهنجي آکيري مان ڪنڌ ڪڍيو ”ڪان ڪان“ ڪندو رهندو آهي، تنهنڪري وڏو وات ڦاڙي اجايون رڙيون ڪندڙ کي طنزيه طور ”ال ڪانءُ“ چوندا آهن.

## حوالا