لاگوس

**لاگوس** (Lagos؛ يوروبا: Èkó) يا لاگوس شهر، ڏکڻ اولهه نائيجيريا ۾ هڪ وڏو ميٽرو پوليٽن شهر آهي. ٻه ڪروڙ ۽ ڏهه لک (21 ملين) جي مٿين آبادي اندازي سان، اهو نائيجيريا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ آفريقي کنڊ تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهري علائقو آهي.   لاگوس نائيجيريا جي قومي راڄڌاني هئي، جيستائين حڪومت ڊسمبر 1991ع ۾ ملڪ جو مرڪز ابوجا ڏانهن منتقل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 

لاگوس هڪ وڏو آفريقي مالي مرڪز آهي ۽ وڏي ۾ وڏي رياست، لاگوس ۽ نائيجيريا جو اقتصادي مرڪز آهي. شهر آفريڪا ۾ واپار، تفريح، ٽيڪنالاجي، تعليم، سياست، سياحت، فن ۽ فيشن تي هڪ اهم اثر رکي ٿو. لاگوس دنيا جي تيز ترين وڌندڙ شهرن ۽ شهري علائقن جي مٿين ڏهن مان پڻ آهي. ميگا شهر، آفريڪا ۾ چوٿين نمبر تي جي ڊي پي آهي ۽ کنڊ تي سڀ کان وڏي ۽ مصروف ترين بندرگاهن مان هڪ آهي. وڏي شهري آبادي ۽ بندرگاه جي ٽرئفڪ جي مقدار جي ڪري، لاگوس کي ميڊيم-پورٽ ميگاسٽي طور درجه بندي ڪيو ويو آهي.

لاگوس 15هين صدي عيسويءَ ۾ اولهه آفريڪا جي ٻيٽن جي يوروبا جي آوري ذيلي گروپ جي گھر جي طور تي اڀريو، جيڪي اڄوڪي لوڪل گورنمينٽ ايرياز (LGAs) ۾ لاگوس ٻيٽ، ايٽي-اوسا، امووو-اوڊوفن ۽ اپاپا شامل آھن. 15 صدي عيسويءَ ۾، آوري جي آباديءَ کي بينن سلطنت فتح ڪيو ۽ ٻيٽ بينن جو جنگي ڪيمپ بڻجي ويو، جنهن کي ”ايڪو“ سڏيو ويو، جيڪو ان وقت بنين جي اوبا اوبا اورهوگبا جي ماتحت هو. يوروبا اڃا تائين، لاگوس ڏانهن اشارو ڪرڻ لاء، ايڪو نالو استعمال ڪندا آهن. ٻيٽن کي ڪريڪ کان ڌار ڪيو ويو آهي، لاگوس لاگون (Lagoon) جي ڏکڻ-اولهه وات کي ڇڪيندي، بيريئر ٻيٽن ۽ ڊگها سٽي اسپيٽس جهڙوڪ بار بيچ، جيڪي 100 ڪلوميٽر (62 ميل) اوڀر ۽ اولهه طرف پکڙيل آهن، ته بحر اوقيانوس کان بچاءُ ڪيو پيو وڃي. تيزيءَ سان شهري ٿيڻ جي ڪري، شهر لاگون جي اولهه ڏانهن، جيئن اڄوڪي لاگوس مين لينڊ، اجيرومي-آفيلوڊون ۽ سورولير جا علائقا شامل ٿين، وڌايو ويو. اهو لاگوس جي ٻن مکيه علائقن: ٻيٽ، جيڪو لاگوس جو اصل شهر هو ۽ مکيه لينڊ، جنهن ۾ ان کي وڌايو ويو آهي، ۾ درجه بندي ڪرڻ جو سبب بڻيو. سال 1967ع ۾ لاگوس رياست جي ٺهڻ تائين، هن شهر جو علائقو سڌو وفاقي حڪومت طرفان لاگوس سٽي ڪائونسل ذريعي سنڀاليو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ لاگوس شهر کي اڄوڪي ستن لوڪل گورنمينٽ ايرياز (LGAs) ۾ ورهايو ويو ۽ ان ۾ هڪ اضافو ٻيا شهر (جيڪي هاڻي 13 LGAs ٺاهين ٿا) ان وقت جي مغربي علائقي مان رياست ٺاهڻ لاءِ ڪيو ويو.

جڏهن ته، رياست جي گاديءَ جو هنڌ 1976ع ۾ اڪيجا (Ikeja) ۽ بعد ۾ وفاقي گاديءَ جو هنڌ 1991ع ۾ ابوجا منتقل ڪيو ويو، لاگوس اڃا تائين وڏي پيماني تي هڪ شهر طور حوالو ڏنو ويو آهي، اڄوڪي لاگوس، جنهن کي "ميٽرو پوليٽن لاگوس" به چيو ويندو آهي، ۽ سرڪاري طور تي "لاگوس ميٽروپوليٽن ايريا" هڪ شهري مجموعو آهي،   جنهن ۾ 16 لوڪل گورنمينٽ ايريا شامل آهن، جڏهن تي اڪيجا رياست لاگوس جو گاديءَ جو هنڌ آھي.  هي گڏيل علائقو لاگوس رياست جي ڪل زميني ايراضيءَ جو 37 سيڪڙو آهي، پر رياست جي ڪل آبادي جو 85 سيڪڙو آهي.

ميٽروپوليٽن لاگوس جي آبادي تڪراري آهي. سال 2006ع جي وفاقي مردم شماري جي انگن اکرن ۾، گڏجاڻي جي آبادي اٽڪل نوي لک ماڻهن جي هئي. بهرحال، انگ اکر لاگوس اسٽيٽ گورنمينٽ پاران تڪرار ڪيو ويو، جنهن بعد ۾ پنهنجي آبادي جي ڊيٽا جاري ڪئي، لاگوس ميٽروپوليٽن ايريا جي آبادي کي لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ ۽ سٺ لک (16 ملين) تي رکي. روزاني، لاگوس جو علائقي ۾ 3,000 ماڻهو يا 11 لک جي لڳ ڀڳ هر سال وسي رهيا آهن، تنهن ڪري 2022ع ۾ وڏي  لاگوس علائقي جي حقيقي آبادي جو انگ لڳ ڀڳ ٻه ڪروڙ اسي لک آهي (2018ع ۾ ڪجهه ٻه ڪروڙ ۽ 35 لک کان مٿي). لاگوس شايد ڪنشاسا کي آفريڪا جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري شهر جي طور تي ختم ڪري ڇڏيو آهي. 2015ع تائين، غير سرڪاري انگن اکرن موجب ”گريٽر ميٽروپوليٽن لاگوس“ جي آبادي، جنهن ۾ لاگوس ۽ ان جي ڀرپاسي وارو ميٽرو علائقو شامل آهي، اوگن رياست تائين پکڙيل آهي، تقريبن ٻه ڪروڙ ۽ ڏهه لک آهي. لاگوس ڪنوربيشن اولهه آفريڪا جي ساحل تي هڪ اڀرندڙ بين الاقوامي ميگالوپولس عابدجان-لاگوس ڪوريڊور جو حصو آهي جنهن ۾ پنج خودمختار رياستن جا علائقا شامل آهن.

لاگوس يونيورسٽي نائيجيريا جي پهرين نسل جي يونيورسٽين مان هڪ آهي. لاگوس جو ڪاروباري ضلعو ٽينوبو اسڪوائر جو گھر آهي، جنهن جو نالو اشرافيه غلامن جي واپاري،  افيونروئي ٽينوبو جي نالي پٺيان رکيو ويو آهي. لاگوس جو مرتلا محمد انٽرنيشنل ايئرپورٽ، جيڪو اڳوڻي نائجيريا جي صدرن مان هڪ مرتلا محمد جي نالي تي رکيو ويو آهي؛ آفريڪا جي مصروف ترين ايئرپورٽن مان هڪ آهي. لاگوس نيشنل اسٽيڊيم مختلف بين الاقوامي راندين جي واقعن جي ميزباني ڪئي آهي جهڙوڪ سال1980ع جو آفريڪن ڪپ آف نيشنز.

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## موسم
## انتظاميه
## ڊيموگرافي
## معيشت
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## صحت جي سار سنڀار
## ثقافت
## سياحت
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

* 
* State Judiciary of Lagos

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:وڏا شهر
زمرو:نائجيريا ۾ شهر
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:نائجيريا جا بندرگاهه وارا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ بندرگاهه وارا شهر