open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪالاش قوم

thumb|301x301 عڪسلون|هڪ ڪالاش ڇوڪري پنهنجي روايتي ڪالاش لباس ۾
thumb|304x304 عڪسلون|'''بهار جي مند ۾، ڪالاش ماڻهو "جوشي" جو مشهور ميلو ملهائيندر'''
**ڪالاش** (**[[اردو]]**: کیلاش؛ <small>'''انگریزی'''</small>: Kalash) هڪ قبيلو آهي جيڪو هندو ڪش جبل جي سلسلي ۾ خيبر پختون خواه صوبي جي چترال ضلعي جی ڪالاش وادین ۾ رھندا آھن. قبيلو ڪالاش ٻولي ڳالهائيندو آهي جنهن، جو تعلق دردی ٻولين جي خاندان سان آهي. هيءَ ٻولي هن علائقي ۾ تمام گهڻي مشهور آهي.

## حوالا

زمرو:نسلي مذهب
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
زمرو:پاڪستان ۾ مذھب ۽ فرقا
پي پي-51 (سيالڪوٽ-8)

**پي پي-51 (سيالڪوٽ-8)** () پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي. 

## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
ڪاليج آف فزيشنز اينڊ سرجنز پاڪستان

**ڪاليج آف فزيشنز اينڊ سرجنز پاڪستان** (College of Physicians and Surgeons Pakistan) مختصر طور تي **CPSP** هڪ ريگيوليٽري ڪاليج آهي جيڪو سال 1962ع ۾ پاڪستان جي پارليامينٽ جي هڪ خاص ايڪٽ پاران پوسٽ گريجوئيٽ طبي تعليم ۽ پيشه ورانه ترقي جي نگراني لاءِ قائم ڪيو ويو. اهو طب، سرجري ۽ دندان سازي جي خاصيتن ۾ پوسٽ گريجوئيٽ ٽريننگ کان پوء سرٽيفڪيٽ پيش ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ نگھداشت صحت
زمرو:پاڪستان ۾ موجود ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ قائم تعليمي تنظيمون
زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري
زمرو:پاڪستان ۾ موجود طب ۽ صحت جا ادارا
ولنيئس

**ولنيئس** (Vilnius)، اڳ ۾ انگريزيءَ ۾  "ولنا" (Vilna) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، ليٿوانيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، ۽ بالٽڪ رياستن ۾ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. جنوري، 2024ع اندازي مطابق، ولنيئس جي آبادي 6,02,430 هئي، ۽ ولنيئس شهري علائقو جيڪو شهر جي حدن کان ٻاهر پکڙيل آهي ان جي اندازي مطابق آبادي 7,08,627 آهي.

ولنيئس پنهنجي پراڻي شهر جي فن تعمير لاءِ قابل ذڪر آهي، جيڪو يورپ جي سڀ کان وڏي ۽ بهترين محفوظ ڪيل پراڻي شهرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. ولنيئس کي سال 1994ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثو قرار ڏنو ويو.    آرڪيٽيڪچرل اسلوب جنهن کي ولنيئن باروڪ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ان شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو اوڀر وارو باروڪ شهر آهي ۽ الپس جبل جي سڀ کان وڏي اتر ۾ آهي. 

هي شهر اڳ ۾ ئي پولش۔لٿوانين دولت مشترڪه جي زماني ۾ ان جي گهڻ ثقافتي آبادي لاءِ مشهور هو، هم عصر ذريعن سان ان جو مقابلو بابل شھر سان ڪيو ويو آهي. ٻي عالمي جنگ ۽ هولوڪاسٽ کان اڳ، ولنيئس يورپ ۾ يهودين جي اهم مرڪزن مان هڪ هو. ان جي يھودين جي اثر سبب ان جو نالو "لٿوانيا جو يروشلم“ رکيو ويو. نيپولين ان کي ”اتر جو يروشلم“ سڏيو، جيئن هو 1812ع ۾ اتان گذريو.

سال 2009ع ۾، ولنيئس، آسٽريا جی شھر لينز سان گڏ، يورپ جي ثقافت جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڈنو ویو. سال 2021ع ۾، ولنيئس کي fDi جي مستقبل جي 25 عالمي شهرن مان هڪ رکيو ويو. ولنيئس کي دنيا جي وڏن مالي مرڪزن مان، عالمي سطح تي 76هين ۽ يورپ ۾ 29هين نمبر تي، گلوبل مالي مرڪز انڊيڪس جي مطابق، مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. سال 2023ع ۾، ولنيئس سال 2023ع نيٽو اجلاس جي ميزباني ڪئي. ولنیئس یوروشھرن (Eurocities) ۽ يونين آف ڪيپيٽلز آف يورپي يونين (UCEU) جو ميمبر آهي.

## حوالا

زمرو:لٿوينيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:لٿونيا ۾ شهر
ريگا

**ريگا** (انگریزی: Riga؛  لاتوين ٻولي: Rīga؛ لٽگالين:  Reiga؛ ليونين: Rīgõ) يورپي ملڪ لاتويا جي گاديءَ جو هنڌ، پرائمٽ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، ان سان گڏ بالٽڪ رياستن ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. 6,09,489 باشندن جو گھر، ھی شھر لاتويا جي ڪل آبادي جو ٽيون حصو آھي. ريگا ميٽرو پوليٽن علائقي جي آبادي، جيڪا شهر جي حدن کان ٻاهر پکڙيل آهي، سال 2023 جي اندازي مطابق 8,60,142 آھي. هي شهر ريگا نار جي ڪناري تي داوگاوا نديءَ جي ڪناري تي آهي جتي اهو بالٽڪ سمنڊ سان ملي ٿو. ريگا جو علائقو 307.17 چورس ڪلوميٽر (118.60 چورس ميل) تي پکڙيل آهي ۽ 1 کان 10 ميٽر (3 کان 33 فوٽ) سمنڊ جي سطح کان مٿي هڪ لوڻ ۽ سٽي واري ميدان تي آهي. 

## حوالا

زمرو:ليٽويا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:لاتويا ۾ شهر
زمرو:لاتويا ۾ آباد ساحلي هنڌ
سنڌ وائلڊ لائيف ڊپارٽمينٽ

**سنڌ وائلڊ لائيف ڊپارٽمينٽ** (Sind Wildlife Department) سنڌ، پاڪستان ۾ هڪ سرڪاري ادارو آهي جيڪو علائقي ۾ جهنگلي جيوت ۽ جيوتائي تنوع بابت آگاهي وڌائڻ تي ڌيان ڏئي ٿو.

## پس منظر
هي ڊپارٽمينٽ سنڌ وائلڊ لائف پروٽيڪشن، پريزرويشن، ڪنزرويشن اينڊ مئنيجمينٽ ايڪٽ 2020 تحت ڪم ڪري ٿو. هي ايڪٽ جهنگلي جيوت جي تحفظ ۽ پائيدار استعمال لاءِ ۽ سنڌ صوبي ۾ محفوظ علائقن کي قائم ڪرڻ، انتظام ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي.

## جهنگلي جيوت جي تحفظ لاءِ ڪائونسل
حڪومت پاران سنڌ ڪائونسل فار ڪنزرويشن آف وائلڊ لائيف قائم ڪئي وئي آهي. ڪائونسل جي ذميوارين ۾ جهنگلي جيوت جي استحڪام لاءِ ويزن ۽ رهنمائي فراهم ڪرڻ شامل آهي؛ جهنگلي جيوت جي اسٽيڪ هولڊرز جي وچ ۾ تعاون کي فروغ ڏيڻ؛ آگاهي مهم ۽ سيمينار منظم ڪرڻ؛ ۽ جهنگلي جيوت جي بهتري لاءِ فنڊ گڏ ڪرڻ شامل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستان جا ادارا
زمرو:حڪومت سنڌ
زمرو:سنڌ جا سرڪاري ادارا
فارس جي نار

**فارس جي نار** (فارسی:خلیج فارس؛ انگریزی: Persian Gulf؛ عربی: خلیج الفارسی) پاڻي (سمند) جو علایقو ايران ۽ عربستان جی وچ ۾ هندي سمنڊ جي هڪ توسيع آهي. اهو هرمز جي آبنائي ذريعي اوڀر ۾ عمان جی نار سان ڳنڍيل آهي. شط العرب نديءَ جو ڊيلٽا اتر۔اولهه ساحلی علایقو ٺاهي ٿو.

خليج فارس ۾ مڇي مارڻ جا ڪيترائي ميدان، وسيع ريف (اڪثر ڪري پٿر، پر مرجان پڻ)، ۽ موتي جي اوسٽرز جي گهڻائي آهي، پر ان جي ماحوليات کي صنعتڪاري ۽ تيل جي وهڪري جي ڪري نقصان پهچايو ويو آهي.

نار فارسي نار جي طاس ۾ آهي، جيڪو سینوزوئ Cenozoic اصل جو آهي ۽ زگروس جبلن جي هيٺان عربي پليٽ جي ذيلي ذخيري سان لاڳاپيل آهي. بيسن جي موجوده ٻوڏ، هولوسين برفاني پس منظر م سمنڊ جي سطح وڌڻ سبب، 15,000 سال اڳ شروع ٿي هئي.
## حوالا

زمرو:فارس جي نار
زمرو:نارون
زمرو:عربي سمنڊ جي نارون
زمرو:قطر جي ساحلي جاگرافي
زمرو:سعودي عرب جي ساحلي جاگرافي
زمرو:ڪويت جي ساحلي جاگرافي
زمرو:عمان جي ساحلي جاگرافي
زمرو:ايران جي ساحلي جاگرافي
زمرو:بحرين جي ساحلي جاگرافي
زمرو:گڏيل عرب امارات جي ساحلي جاگرافي
زمرو:عربي سمنڊ جي سامونڊي جاگرافي
پاراماريبو

**پاراماریبو (Paramaribo)** سرينام جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر آهي، جيڪو پاراماریبو ضلعي ۾ سورينام نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. پاراماریبو جي آبادي سال 2012ع جي آدمشماري جي مطابق 240942 هئي، جيڪي سورینام جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ اڌ آهي (سال 2012ع جي مردم شماري مطابق). پاراماريبو جو تاريخي اندريون شهر سال 2002ع کان يونيسڪو جي عالمي ورثي وارو ماڳ آهي.

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## آباديات
آبادي (2012 جي مردم شماري) 240,924. 
## معيشت
## حڪومت
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## ثقافتي ورثو

تاريخي پراڻو شهر پاراماريبو. * يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ. * نوآبادياتي طرز جا گھر، واٽر ڪانٽ، پاراماريبو. * معيار: ثقافتي: ii، iv * حوالو: 940 * لکڻ: 2002 (26 هون سيشن) * رقبو: 30 هيڪٽر * بفر زون: 60 هيڪٽر. * 

17هين ۽ 18هين صدي ۾ قائم ٿيل ڊچ نوآبادياتي شهر کي 2002ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو. تاريخي اندروني شهر سورينام نديءَ جي کاٻي ڪناري تي واقع آهي. عمارتن ۽ گهٽي جي منصوبي جو اصل فن تعمير گهڻو ڪري برقرار ۽ محفوظ رهيو آهي.

The Dutch colonial town established in 17th and 18th centuries was declared a UNESCO World Heritage Site in 2002. The historic inner city is located along the left bank of the Suriname River. The original architecture of buildings and street plan has largely remained intact and preserved.

## قابل ذڪر لينڊ مارڪ

*Fort Zeelandia
*Presidential Palace of Suriname
*Roman Catholic St Peter and St Paul Cathedral
*Suriname Mosque
*National Assembly of Suriname
*Neveh Shalom Synagogue
*The Arya Diwaker Hindu Temple
*Garden of Palms, a landscape garden of royal palms behind the presidential palace
*Centrumkerk
*Kwakoe, abolition of slavery memorial

## ٻڙيا شهر - ڀينر شهر
پيراماريبو سان گڏ جڙيل آهي: 
* اينٽورپ، بيلجيم 
* هانگزو، چين 
* وليمسٽاڊ، هالينڊ 
* يوگياڪارتا، انڊونيشيا
* ميامي-ڊيڊ ڪائونٽي، فلوريڊا رياست، آمريڪا

## گيلري
## پڻ ڏسو

**پاراماريبو** (Paramaribo) ڏکڻ آمريڪا جي ملڪ سورينام جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گادي جو هنڌ آهي، جيڪا پاراماريبو ضلعي ۾، سرينام نديء جي ڪناري تي آباد آهي. پاراماریبو جي آبادي لڳ ڀڳ 2,41,000 آهي، جيڪي سورینام جي ڪل آبادي (سال 2012ع جي آدمشماري) جو لڳ ڀڳ اڌ آهي. پاراماريبو جو تاريخي اندريون شهر 2002ع کان يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*

زمرو:پاراماريبو
زمرو:سورينام
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ بندرگاهه شهر
زمرو:سورينام ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ

## حوالا
کرمنگ وادي

**وادي کرمنگ** (انگريزي: Khurming Valley؛ اردو: کھرمنگ)، "ڪارتاڪشو" جي نالي سان پڻ مشهور آهي، پاڪستان جي گلگت بلتستان صوبي ۾ واقع پنجن مکيه وادين مان هڪ آهي.   علائقو سال 2015ع ۾ هڪ انفرادي ضلعو بڻجي ويو، ان جو عارضي هيڊ ڪوارٽر ٽولٽي جي شهر ۾ قائم ڪيو ويو. وادي اسڪردو شهر کان 75 میل (120 ڪلوميٽر) جي مفاصلي تي آھي.

علائقي جي سياحتي منزلن ۾ منٿوڪا آبشار، خاموش آبشار، مهدي آباد وادي ۽ کرمنگ خاص وادي شامل آهن. کرمنگ اهو جاء آهي جتي سنڌو درياهه ڀارت جي قبضي واري علائقي ليه ضلعي مان پاڪستان جي انتظام ۾ تڪراري ڪشمير واري علائقي ۾ داخل ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:پاڪستان ۾ واديون
زمرو:گلگت بلتستان جي جاگرافي
واپڊا

**واٽر اينڊ پاور ڊولپمينٽ اٿارٽي** (WAPDA) هڪ عوامي سهولت جو ادارو آهي جيڪا حڪومت جي ملڪيت آهي. واپڊا جي وسيلن ۾ تربيلا ڊيم ۽ منگلا ڊيم شامل آهن. ان جو هيڊ ڪوارٽر لاھور ۾ آهي.
## تاريخ
پڻ ڏسو: پاڪستان ۾ ڊيم ۽ ذخيرن جي فهرست 

واپڊا 1958ع ۾ پارليامينٽ جي هڪ ايڪٽ ذريعي قائم ڪئي وئي ته جيئن بنيادي ڍانچي جي سار سنڀال کي صوبائي ادارن جي نگرانيءَ ۾ شامل ڪيو وڃي. ان جي چيئرمن ۾ اعليٰ سرڪاري ملازمن جهڙوڪ غلام اسحاق خان، غلام فاروق خان ۽ آفتاب غلام نبي قاضي شامل هئا، جيڪي اڳتي هلي صدر پاڪستان، وزير تجارت ۽ اقتصادي صلاحڪار رهيا. آڪٽوبر 2007 ۾، تھرمل پاور مئنيجمينٽ کي نئين ٺھيل پاڪستان اليڪٽرڪ پاور ڪمپني (PEPCO) ۾ ورهايو ويو. 
## واپڊا واٽر ويزن 2025
## افعال
## پڻ ڏسو
• بجلي جي ورڇ پاڪستان جون ڪمپنيون 

• پاڪستان ۾ ڊيم ۽ ذخيرا 

• پاڪستان ۾ بجلي جو شعبو

• پاڪستان جي معيشت 

• متبادل توانائي ڊولپمينٽ بورڊ
 
• نيشنل اليڪٽرڪ پاور ريگيوليٽري اٿارٽي 

• ڪي-اليڪٽرڪ 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا سرڪاري ادارا
زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري
سيستاني ماڻهو

**سيستاني ماڻهو** (تاريخي طور تي " ساڪزئي " پڻ سڏيو ويندو آهي) ايراني نسل جو هڪ نسلي گروهه آهي     جيڪي گهڻو ڪري ڏکڻ اوڀر ايران ۾ سيستان نالي علائقي ۾ رهن ٿا ۽ تاريخي طور تي ڏکڻ اولهه افغانستان ۾. سندن ٻولي فارسي ۽ سيستاني آهي. 
 
نسل جي لحاظ کان، رالنسن سيستانين کي، هرات جي جمشيدين سان گڏ، آرين نسل جو خالص مثال سمجهي ٿو.

ماضيءَ ۾، سيستان جا ماڻهو وچين ايراني ٻوليون ڳالهائيندا هئا جهڙوڪ پارٿين پهلوي، وچين پارسي (ساساني پهلوي) ۽ هاڻي اهي فارسي ٻولي ٻولي ڳالهائيندا هئا، جن کي سيستاني چيو ويندو آهي.
سيستاني سٿين قبيلن مان بچيل آهن. سٿين آرين جو آخري گروهه هو، جيڪي 128 ق.م ۾ ايران ۾ داخل ٿيا.
اهي سيستان ۽ بلوچستان صوبي جي مرڪزي ۽ اترين حصي ۾ رهن ٿا. تازن ڏهاڪن کان، ڪيترائي ايران جي ٻين حصن جهڙوڪ تهران ۽ گولستان صوبن ڏانهن مختلف سياسي ۽ موسمي سببن جي ڪري لڏي ويا آهن.

## وسيلا
منگلا ڊيم

**منگلا ڊيم** ( ) پاڪستان جي آزاد ڪشمير جي ميرپور ضلعي ۾ جهلم درياهه تي هڪ گهڻ مقصدي ڊيم آهي. اهو دنيا جو ڇهين نمبر وڏو ڊيم آهي. منگلا جو ڳوٺ، جيڪو ڊيم جي منهن تي آهي، ان جي نالي سان ڪم ڪري ٿو. نومبر 1961ع ۾، منصوبي جي چونڊيل ٺيڪيدارن کي ظاهر ڪيو ويو؛ اهو اعلان ڪيو ويو ته بيني اينڊ پارٽنرز (هڪ برطانوي انجنيئرنگ فرم)، ڊيم جي تعمير لاء، جيوفري بيني جي اڳواڻي ۾ اڳواڻي ڊيزائنرز، انجنيئرز ۽ انسپيڪٽرن جي طور تي ڪم ڪرڻ واري آھي. اهو منصوبو منگلا ڊيم ڪانٽريڪٽرز جي نالي سان مشهور هڪ ڪنسورشيم طرفان شروع ڪيو ويو، جنهن ۾ اٺ آمريڪي تعميراتي فرم شامل هیو جن کي گائي ايف اٽڪنسن ڪمپني پاران اسپانسر ڪيو ويو جيڪو ڏکڻ سان فرانسڪو ڪيليفورنيا ۾ واقع هئي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ڊيم ۽ آبي ذخيرا
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:جھلم
زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:آزاد ڪشمير جي تاريخ
تيان شان

**تيان شان** (چیني:天山؛ روسی:Тянсан؛ منگول:𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃؛ تووا:Тэнгэр уул؛ ایغور: تەڭرىتاغ؛ قازق:Тәңіртауы/Алатау؛ کرغز: Теңир-Тоо/Ала-Тоо؛ ازبک:Тян-Шан) جنهن کي "ٽينگري تاگ" يا "ٽينگر-تو"، جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، جنهن جي معنيٰ آهي ”خدا جا جبل/جنت“، وچ ايشيا ۾ جبلن جي سلسلو جو هڪ وڏو نظام آهي. سڀ کان وڏي چوٽي جینگش چوکوسو آهي، جيڪا  بلند آھي. ان جو هيٺيون نقطو طورپان ڊپريشن آهي، جيڪو 154 میٹر (505 فوت) سمنڊ جي سطح کان هيٺ آهي.

انهن جبلن جي قديم ترين تاريخي حوالن مان هڪ شايد زیونگنو لفظ قلیان (چینی:祁连:Qílián) سان لاڳاپيل هجي، جيڪو، تانگ مبصر يان شيگو جي مطابق، "آسمان" لاء زیونگنو لفظ آهي. سيما ڪيان، گرانڊ مورخ، جي رڪارڊ ۾، يوزي (Yuezhi) جي وطن جي حوالي سان "قليان" جو ذڪر ڪيو آهي، ۽ اهو اصطلاح جبلن جي سلسلي جی بدران، 1500 کلومیٹر (930 میل) اڳتي اوڀر تيان شان ڏانهن اشارو ڪيو آهي، جيڪو هاڻي "قليان جبل" طور سڃاتو وڃي ٿو.  روس جی ریاست تووا (Tuva) ۾ "تنن۔اولا" جبل جي نالي جي ساڳي معني آهي. چيني نالو تيان شان گهڻو ڪري جبلن جي روايتي ڪرغز نالي، "تينرٽو" جو سڌو ترجمو آهي. 

تيان شان جبل ٽينگری مذھب ۾ مقدس جبل آهي. ان جي ٻي بلند ترين چوٽي "خان ٽينگري" جي نالي سان مشهور آهي، جنهن جو ترجمو ٿي سگهي ٿو "روحن جو خدا". سال 2013ع جي عالمي ورثي واري ڪانفرنس ۾، چين جي اولهه واري علائقي شنجيانگ ۾ تيان شان جي اڀرندي حصي کي عالمي ورثي واري ماڳ طور درج ڪيو ويو. قزاقستان، ڪرغزستان ۽ ازبڪستان ۾ اولهه وارو حصو وري سال 2016ع ۾ درج ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:ڪرغيزستان
زمرو:جبلن جا سلسلا
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ايشيا ۾ جبلن جا سلسلا
زمرو:ڪرغيزستان جي جاگرافي
زمرو:ڪرغزستان ۾ جبلن جا سلسلا
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:چين ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ڪرغزستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
آنسو ڍنڍ

**آنسو ڍنڍ** ( )، خيبر پختون خوا جي وادي ڪاغان ۾ واقع آهي. اهو پاڪستان جي ضلعي مانسهره ۾ واقع پاڻيءَ جو هڪ ڳوڙها نما ذخیرو آهي.  4,245 ميٽر (13,927 فوٽ) سمنڊ جي سطح کان مٿي، آنسو ڍنڍ هماليه رينج جي بلند ترين ڍنڍن مان هڪ آهي. اهو ڪاغان وادي جي سڀ کان وڏي چوٽي، مليڪا پربت جي ويجهو آهي. 

آنسو ڍنڍ کي سال 1993ع ۾ پاڪستان ايئر فورس جي پائلٽس ان علائقي ۾ نسبتاً گهٽ اونچائي تي اڏام ڪري دریافت ڪيو. وڌندڙ سياحت ڍنڍ ۽ ان جي قدرتي ماحول جي رستي کي تنگ ڪري ڇڏيو آهي، جيڪو ان جي ماحولياتي نازڪت کي ظاهر ڪري ٿو.
## حوالا

زمرو:ڍنڍون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ڍنڍون
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
ڪاغان وادي

**ڪاغان ماٿري** (**[[هندڪو ٻولي|هندڪو]]، [[اردو]]: وادی کاغان**) خيبرپختونخوا صوبي، پاڪستان جي ضلعي، مانسهره جي بالاڪوٽ تعلقي جي هڪ الپائن وادي آهي.   وادي **155** ڪلوميٽر (**96** میل) ڊگهي آهي ۽ ان جي هيٺين اچائي **650** ميٽر (**2,134** فوٽ) کان وڌي، بابوسر لڪ وٽ ان جي سڀ کان اچي نقطي **4,170** ميٽر (**13,690** فوٽ) تائين پهتي ٿي. ڪشمير ۾ سال **2005ع** جي تباهي واري زلزلي جي ڪري لينڊ سلائيڊنگ سبب وادي ڏانهن ويندڙ ڪيترائي رستا تباهه ٿي ويا، جيتوڻيڪ روڊن کي ٻيهر تعمير ڪيو ويو آهي. هي پاڪستان ۾ هڪ مشهور سياحتي مقام آهي. 
## حوالا

زمرو:مانسهره ضلعو
زمرو:واديون
زمرو:پاڪستان ۾ واديون
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
بالاڪوٽ تعلقو

**بالاڪوٽ تعلقو** () پاڪستان جي خيبرپختونخواه صوبي جي ضلعي مانسهره جو هڪ انتظامي سب ڊويزن (تعلقو) آهي. بالاڪوٽ هن علائقي جو مکيه شهر آهي. اهو انهن شهرن مان هڪ هو، جيڪو 2005ع ۾ ڪشمير جي زلزلي ۾ تباهه ٿي ويو، اتي لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو عمارتون تباهه ٿي ويون. بالاڪوٽ جا ڳوٺ تمام گهڻا متاثر ٿيا ۽ لينڊ سلائيڊنگ سبب هزارين ماڻهو بي گهر ٿيا، جتي امدادي ڪارروايون بچيل ماڻهن جي مدد ڪري رهيا هئا.

سال 2017ع جي مطابق ان جي آبادي  هئي. هن تعلقي جي وڏي ڳالهائيندڙ ٻولي هندڪو آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
باغ سر ڍنڍ

**باغ سر ڍنڍ** (اردو: باغ سر جھیل) هڪ ڍنڍ آهي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 975 ميٽر مٿي آهي، جيڪا سماهني وادي، ضلعي ڀمبر، آزاد ڪشمير، پاڪستان ۾ آهي. ڍنڍ اٽڪل اڌ ڪلوميٽر ڊگهي آهي ۽ بنڊالا وادي کي نظر ڪري ٿي. ڍنڍ هڪ مشهور سياحتي ماڳ آهي. ڪيترائي مقامي ۽ لڏپلاڻ ڪندڙ پکي، خاص ڪري بتھ ۽ گيز، ڍنڍ ۾ رهن ٿا. ڍنڍ ڪنول (Water Lilly) جي رهائش آهي، ۽ چوڌاري ٽڪريون چير، يا پائن جي وڻن ۽ للي جي گلن سان ڍڪيل آهن.

جڏهن کان ڀمبر مغل شهنشاهن جي رستي تي پيو، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن ڪشمير وادي جو دورو ڪندا هئا، هن علائقي ۾ ڪيترائي آثار قديمه جا آثار موجود آهن. باغ سر جو قلعو سمنڊ جي سطح کان 3353 فوٽ بلندي تي واقع آهي. مغل شهنشاهه جهانگير 1627ع ۾ ڪشمير کان واپسي تي سرائي صباآباد جي ويجهو وفات ڪئي. سندس لاش کي محفوظ رکڻ لاءِ اندريون کوٽيون دفن ڪيون ويون ۽ پوءِ لاش لاهور پهچايو ويو. 

گرينائيٽ جي هن چار ماڙ اڏاوت احمد شاهه ابدالي، رنجيت سنگهه ۽ گلاب سنگهه جي دور ۾ تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. چيو وڃي ٿو ته مغل شهنشاهه جهانگير، ڪشمير جي وادي مان واپسيءَ تي بيمار ٿي پيو ۽ آخرڪار هن قلعي ۾ ئي وفات ڪيائين.
## حوالا

زمرو:ڍنڍون
زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون
زمرو:آزاد ڪشمير جون ڍنڍون
پاڪستان ۾ زراعت

thumb|300x300 عڪسلون|پاڪستان ۾ زرعي پيداوار جي ترقي 1961ع کان وٺي 2015ع تائين آمريڪي ڊالر ۾
thumb|303x303 عڪسلون|پاڪستان ۾ زراعت ۽ زمين جو استعمال. (صرف اهم فصلون)
[thumb|200x200 عڪسلون|[ملتان، پاڪستان ۾ آم جو باغ]]
[ساڄو|thumb|200x200 عڪسلون|[Indus River Delta|سنڌو نديءَ جو ڊيلٽا]]

زراعت کي پاڪستان جي معيشت جي ريڙهه جي هڏي سمجهيو ويندو آهي، جيڪو گهڻو ڪري پنهنجي وڏن فصلن تي ڀاڙي ٿو. پاڪستان جا بنيادي قدرتي وسيلا قابل زراعت زمين ۽ پاڻي آهن. زراعت پاڪستان جي جي ڊي پي جو اٽڪل %18.9 آهي، ۽ مزدور قوت جو تقريباً %42.3 ملازمت ڪري ٿو. سڀ کان وڌيڪ زرعي صوبو پنجاب آهي جتي ڪڻڪ ۽ ڪپهه سڀ کان وڌيڪ پوکيا وڃن ٿا. آم جا باغ گهڻو ڪري سنڌ ۽ پنجاب صوبن ۾ ملن ٿا، ان ڪري ان کي دنيا جو چوٿون وڏو آم جي پيداوار ڪندڙ ملڪ سڏيو وڃي ٿو.  

هاري پنهنجي ٽريڪٽرن کي ٻارڻ لاءِ ڊيزل تي ڀاڙين ٿا، ۽ نتيجي ۾، ڊيزل جي قيمتن ۾ اضافو سندن مشڪلاتن کي وڌيڪ وڌائينديون آهن.

پاڪستان پيٽروليم شين جو خالص درآمد ڪندڙ ملڪ آهي ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ رپئي جي قدر ۾ ڪنهن به قسم جي گهٽتائي سبب پيٽرول ۽ ڊيزل ٻنهي جي قيمتن ۾ اضافو ٿيو آهي، جيڪي عام ماڻهو وڏي پئماني تي استعمال ڪن ٿا.

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستان جي معيشت
زمرو:پاڪستان ۾ زراعت
زمرو:زراعت
پاڪستان جي ثقافت

**پاڪستان جي ثقافت** (Culture of Pakistan) انڊو-فارسي ڪلچرل ميٽرڪس ۾ ٻڌل آهي جيڪو ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جي سڃاڻپ جو بنياد رکي ٿو. علائقي ڏکڻ ايشيا، وچ اوڀر ۽ وچ ايشيا جي مکيه ثقافتي ڪمپليڪس جي اندر هڪ الڳ ثقافتي يونٽ قائم ڪيو آهي. مختلف نسلي گروهن جي وچ ۾ ثقافت ۾ فرق آهي، جهڙوڪ لباس، کاڌو، ۽ مذهب، خاص طور تي جتي اسلام کان اڳ جون رسمون اسلامي عملن کان مختلف آهن.

سال 1956ع کان هڪ اسلامي رياست جي حيثيت سان پاڪستان جي وجود ۾ اچڻ سبب پاڪستاني ثقافت ۽ روزمره جي زندگيءَ جي اڪثر حصن ۾ اسلام کي وڏي پيماني تي داخل ڪيو ويو آهي، جنهن مطابق مسلمان اڪثريتي آبادي جي تاريخي قدرن ۽ روايتن کي متاثر ڪيو آهي. شاديون ۽ ٻيا وڏا واقعا ثقافت ۾ علائقائي فرقن کان خاص طور تي متاثر ٿيندا آهن، پر عام طور تي، جتي گهربل هجي، اسلامي فقه جي پيروي ڪندا آهن.

پاڪستان ۾ سول سوسائٽي گهڻو ڪري درجابندي واري آهي، مقامي ثقافتي آداب ۽ روايتي اسلامي قدرن تي زور ڏئي ٿو جيڪي ذاتي ۽ سياسي زندگي کي سنڀاليندا آهن. بنيادي خانداني يونٽ خاندان آهي، جيتوڻيڪ سماجي ۽ اقتصادي سببن جي ڪري، ايٽمي خاندانن ڏانهن وڌندڙ جو رجحان آهي. ٻنهي مردن ۽ عورتن لاءِ روايتي لباس شلوار قميص آهي. پتلون، جينز ۽ شرٽ پڻ مردن ۾ مشهور آهن. تازن ڏهاڪن ۾ وچولي طبقي جو انگ وڌي 35 ملين ٿي ويو آهي ۽ اپر ۽ اپر مڊل ڪلاس 17 ملين جي لڳ ڀڳ ٿي ويو آهي ۽ طاقت ڳوٺاڻن زميندارن کان شهري اشرافيه ڏانهن منتقل ٿي رهي آهي. پاڪستاني تہوار، جن ۾ عيدالفطر، عيدالاضحيٰ، رمضان، ڪرسمس، ايسٽر، هولي ۽ ديوالي شامل آهن، اڪثر ڪري مذهبي آهن. وڌندڙ گلوبلائيزيشن جي نتيجي ۾ پاڪستان اي ٽي ڪيرني گلوبلائيزيشن انڊيڪس ۾ 56 هين نمبر تي اچي ويو آهي.
## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستاني ثقافت
زمرو:پاڪستاني سماج سنٻنڌي سڀيتا
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي ثقافت
پي پي-103 (فيصل آباد-6)

**پي پي-103 (فيصل آباد-6)** () پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008 
## عام چونڊون، 2013
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013
## عام چونڊون، 2018
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
فيصل آباد صدر تعلقو

**فيصل آباد صدر (Faisalabad Sadar)**، پنجاب، پاڪستان جي ضلعي فيصل آباد جو هڪ تعلقو آهي. پاڪستان جي سال 2017ع جي مردم شماري مطابق تعلقي جي آبادي14,65,411 آھي. هتي 96 سيڪڙو آبادي مسلمان ۽ 3.99 سيڪڙو عيسائي آهن.

## حوالا

زمرو:فيصل آباد ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
زمرو:اھي صفحا جيڪي سانچن جي سڏن ۾ ٻٽيون شيون استعمال ڪن ٿا
زمرو:صفحا جنم ۾ غير-انگي فارميٽ.نم آرگيومينٽ آھي
زمرو:غيرمددي پيراميٽر سان حوالا تي مشتمل صفحا
پاڪستان جي تاريخ

**پاڪستان جي تاريخ** سال 1947ع ۾ ملڪ جي ٺهڻ کان اڳ سان شروع ٿئي تي. جيتوڻيڪ، پاڪستان سال 1947ع ۾ هندستان جي ورهاڱي ذريعي هڪ مڪمل نئين ملڪ جي طور تي ٺاهيو هو، پر زمين جي تاريخ گهڻو اڳتي وڌي ٿي ۽ افغانستان، هندستان ۽ ايران سان جڙيل آهي. ننڍو کنڊ جي اتر-اولهه جي وسعت ۽ ايران جي پليٽيو جي اڀرندي سرحدن تي پکڙيل، اڄوڪي پاڪستان جو علائقو هڪ وڏي تهذيب جي زرخيز زمين ۽ وچ ايشيا ۽ ويجھي اوڀر ڏانهن ڏکڻ ايشيا جي گيٽ وي جي طور تي ڪم ڪيو.

آفريڪا کان ٻاهر انسانن (Homo sapiens) جي پهرين ساحلي لڏپلاڻ واري رستي تي واقع، علائقو جديد انسانن جي شروعات ۾ آباد هو. ڏکڻ ايشيا ۾ ڳوٺاڻي زندگيءَ جي 9,000 سالن جي تاريخ پاڪستان ۾ مهر ڳڙهه جي ماڳ جديد پٿر جي دور (7000 ق.م کان 4300 ق. م) تائين ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ شهري زندگيءَ جي 5,000 سالن جي تاريخ سنڌو ماٿري جي تهذيب   مختلف ماڳن تائين ملي ٿي، جنهن ۾ موهن جو دڙو ۽ هڙپا شامل آهن. 

سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ، هند-آريائي قبيلا ويدڪ دور (1500 ق.م کان 500 ق. م) ۾ لڏپلاڻ جي ڪيترن ئي لهرن ۾ وچ ايشيا کان پنجاب ۾ لڏي ويا، انهن سان گڏ انهن جون مخصوص مذهبي روايتون ۽ رواج به آيا، جن جو ميلاپ مقامي ثقافت سان ٿي ويو. انڊو-آرين جي مذهبي عقيدن ۽ عملن مان باختريا-مارگيانا ڪلچر ۽ اڳوڻي سنڌو ماٿري جي ھڙپائي سنڌو عقيدن آخرڪار ويدڪ ڪلچر ۽ قبيلن کي جنم ڏنو. انهن ۾ سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر گندھارا تهذيب هئي، جيڪا هندستان، وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر جي سنگم تي وڌي، واپاري رستن کي ڳنڍيندي ۽ مختلف تهذيبن جي ثقافتي اثرات کي جذب ڪئي. شروعاتي شروعاتي ويدڪ ثقافت هڪ قبائلي، ڇرواهن جو سماج هئي، جيڪو سنڌو ماٿري ۾ مرڪز هو، جيڪو اڄ پاڪستان آهي. هن دور ۾ ويد، هندومت جي قديم ترين صحيفن تي مشتمل هئا. ايندڙ هزارين سالن ۾ اڄوڪي پاڪستان جي خطي ۾ ڪيترائي اثر شامل ٿيا، جيڪي قديم، خاص ڪري هندو-ٻڌ، ٽيڪسيلا جي ماڳن، ۽ تخت ڀائيءَ، 14هين صديءَ جي ٺٽي جي اسلامي۔سنڌي يادگار، ۽ لاهور جي 17هين صدي جي مغل يادگار شامل آهن. 19هين صدي جي پهرين اڌ ۾، علائقي کي ايسٽ انڊيا ڪمپني پاران مختص ڪيو ويو، ان کان پوء، سال 1857ع کان پوء، 90 سالن جي سڌي برطانوي راڄ جي ذريعي، ۽ ان جي مستقبل جي قومي شاعر علامه اقبال ۽ ان جي باني محمد علي جناح، ٻين جي ڪوششن جي ذريعي سال 1947ع ۾ پاڪستان جي قيام سان ختم ٿي. ان وقت کان وٺي، ملڪ سول۔جمهوري ۽ فوجي حڪمراني ٻنهي جو تجربو ڪيو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ اهم معاشي ۽ فوجي ترقي ۽ گڏوگڏ عدم استحڪام جا دور آيا. بعد ۾ اوڀر پاڪستان جي علحدگيءَ سان بنگلاديش جي نئين قوم بڻجي وئي. 

## علائقي جي تاريخ
## قبل از تاريخ
## ڪانسي جو دور
## ابتدائي تاريخ - لوهه جو دور
## قديم تاريخ
## ڪلاسيڪل تاريخ - وچين سلطنتون
## وچين دور - اسلامي دور
## ابتدائي جديد دور
## نوآبادياتي دور
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:تحريڪ پاڪستان
جهانيان تعلقو

**جهانيان** (اردو، پنجابي: تحصِيل جہانياں)، پاڪستان جي صوبي پنجاب جي خانيوال ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. جهانيان شهر هن تعلقي جو صدر مقام آهي. ان تعلقي ۾ ڳالهائي ويندڙ ٻوليون پنجابي، سرائيڪي، ميواتي  ۽ هريانوي آهن.

## حوالا

زمرو:خانيوال ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
خانيوال تعلقو

**خانيوال تعلقو** ()، پاڪستان جي صوبي پنجاب جي خانيوال ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. اهو انتظامي طور تي 25 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي، جن مان 6 تعلقي گادي واري هنڌ خانيوال ۾ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:خانيوال ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
ميان چنو تعلقو

**ميان چنو** (اردو:تحصِيل مِياں چنُّوں) پاڪستان جي صوبي پنجاب ۾ خانيوال ضلعي جو هڪ تعلقو آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ ميان چنو شهر آهي.

## حوالا

زمرو:خانيوال ضلعو
زمرو:پنجاب جا تعلقا
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز

**ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز** (DUHS) هڪ عوامي طبي يونيورسٽي آهي جيڪا ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جي شهري ميٽروپوليٽن علائقي ۾ واقع آهي. ان جو بنياد سال 1945ع ۾ سنڌ جي ان وقت جي گورنر سر هيگ ڊائو رکيو هو.

يونيورسٽي ۾ ٻه هيلٿ سائنسز انڊر گريجوئيٽ تحقيقي ادارا شامل آهن: ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ۽ ڊائو انٽرنيشنل ميڊيڪل ڪاليج. يونيورسٽي وٽ پوسٽ گريجوئيٽ اڀياس جو هڪ تمام مضبوط ڊپارٽمينٽ پڻ آهي جيڪو DUHS ۾ مختلف بنيادي طبي سائنسز ۽ ڪلينڪل سائنسز پروگرامن جي نگراني ڪري ٿو.

1945ع ۾ ڊائو ميڊيڪل ڪاليج جي نالي سان قائم ٿيو، اهو ڪاليج بايوميڊيڪل، صحت ۽ طبي تحقيقي پروگرامن تي مضبوط زور ڏيڻ لاءِ مشهور آهي. هي 2014ع سان ايڇ اي سي پاران اعليٰ طبي اسڪولن ۾ شامل آهي. اهو پڻ QS ورلڊ يونيورسٽي رينڪنگ پاران طب جي ميدان ۾  دنيا جي 600 بهترين يونيورسٽين درجه بندي ڪيو ويو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:پاڪستان ۾ نگھداشت صحت
زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:ڪراچي ۾ صحت ادارا
زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جون فهرستون
علي پور تعلقو

**علي پور** (اردو: تحصِيل على پُور) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي مظفر ڳڙهه ضلعي جو هڪ تعلقو (انتظامي سب ڊويزن) آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ علي پور شهر آهي. علي پور 1701ع تائين پنهور راجپوت رياست هئي، بعد ۾ هي علائقو مظفر ڳڙهه جي نون نوابن جي قبضي ۾ آيو.

علي پور شهر ڏکڻ پنجاب ۾ تعليم جو مرڪز آهي. علي پور شهر ۾ اعليٰ تعليم لاءِ پريميئر ڪاليج آهي، جنهن جو نالو علي پور ڪاليج علي پور آهي، جيڪو يونيورسٽي آف ايجوڪيشن لاهور سان لاڳاپيل آهي. علي پور شهر ۾ ڇوڪرن لاءِ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج، عورتن لاءِ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج، معياري تعليم ڏيڻ وارو مشهور اسڪول آهي. مشهور هاءِ سيڪنڊري اسڪول ۽ ڪاليج آهن راشد منهاس هائير سيڪنڊري اسڪول فار بوائز، راشد منهاس هائير سيڪنڊري اسڪول فار گرلز، آصف سليم هائير سيڪنڊري اسڪول، رشيد گرلز هائير سيڪنڊري اسڪول، الفلاح هائر سيڪنڊري اسڪول، پنجاب گرلز ڪاليج، اسٽار هائير سيڪنڊري اسڪول فار بوائز، ممتاز ميرٽ هائير سيڪنڊري اسڪول فار گرلز، پنجاب گروپ آف ڪاليج، نيو راشد منهاس هائير سيڪنڊري اسڪول فار گرلز، ذڪريا هائر سيڪنڊري اسڪول (گرلز) اقبال ميرٽ هائير سيڪنڊري اسڪول (گرلز) انٽرميڊيٽ لاءِ اميدوار علي پور شهر ۾ واقع آهن.
## حوالا

زمرو:مظفرڳڙهه ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
ڀلوال تعلقو

**ڀلوال تعلقو** (پنجابي، ) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي سرگوڌا جو هڪ تعلقو آهي. هي انتظامي طور 53 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي، جن مان چار تعلقي راڄڌاني ڀلوال ٺاهين ٿيون.

## حوالا

زمرو:سرگوڌا ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
غزه جي پٽي

**غزه جي پٽي** (عربي: قطاع غزه؛ انگريزي: Gaza Strip) يا صرف غزه رياست فلسطين جو هڪ خودمختار علايقو آهي ۽ ٻن فلسطيني علائقن مان ننڍو آهي (ٻيو اولهه ڪناري آهي). رومي سمنڊ جي اڀرندي ڪناري تي غزه جي ڏکڻ۔اولهه ۾ مصر ۽ اوڀر ۽ اتر ۾ اسرائيل جي سرحد آهي.

هي علائقو تڏهن وجود ۾ آيو جڏهن سال 1948ع جي عرب۔اسرائيل جنگ دوران مصر جي قبضي ۾ آيو، ۽ فلسطينين لاءِ پناهه گاهه بڻجي ويو، جيڪي سال  1948ع جي فلسطين جنگ دوران بي دخل ڪيا ويا. بعد ۾، سال 1967ع جي ڇهين ڏينهن واري جنگ دوران، اسرائيل غزه جي پٽي تي قبضو ڪري ورتو ۽ فلسطيني علائقن تي ڏهاڪن تي ۾ محيط فوجي قبضو شروع ڪيو. سال 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾ اوسلو معاهدو فلسطيني اٿارٽي (PA) کي  ۽ شروعاتي طور تي سيڪيولر پارٽي الفتح جي اڳواڻي ۾ هڪ محدود گورننگ اٿارٽي جي طور تي تسليم ڪيو ويو ۽ سال 2006ع ۾ اسلامي حماس جي هٿان ان پارٽي جي چونڊ ۾ شڪست کان پوءِ، حماس غزه جي حڪومت سنڀالي ۽ بعد ۾ اسرائيل سان جنگ شروع ڪئي.

سال 2005ع ۾، اسرائيل غزه مان پنهنجي فوجن کي واپس وٺي ڇڏيو، ان جي نوآبادين کي ختم ڪري ڇڏيو، ۽ غزه تي هڪ عارضي بندش (blockade) لاڳو ڪئي. سال 2007ع ۾ حماس جي قبضي کان پوءِ بندش غير معين ٿي وئي، مصر طرفان غزه سان گڏ ان جي زميني سرحد تي پابندين ذريعي حمايت ڪئي وئي.  

اسرائيل جي انڪار جي باوجود، اقوام متحده (UNO)، انٽرنيشنل ڪميٽي آف ريڊ ڪراس ۽ انساني حقن جون ڪيتريون ئي تنظيمون غزه کي اسرائيلي فوجي قبضي هيٺ رکڻ تي احتجاج جاري رکنديون آهن، ڇاڪاڻ ته اهي هن علائقي تي اسرائيل جي موثر فوجي ڪنٽرول کي سمجهي رهيا آهن؛ اسرائيل تڪرار ڪري ٿو ته اهو علائقو تي قبضو رکي ٿو.    

موجوده بندش ماڻهن ۽ سامان کي آزاديء سان داخل ٿيڻ يا علائقي کي ڇڏڻ کان روڪي ٿي، ان ڪري، غزه کي اڪثر ڪري "اوپن ايئر جيل" سڏيو ويندو آهي. اقوام متحده، گڏوگڏ گهٽ ۾ گهٽ 19 انساني حقن جي تنظيمن، اسرائيل تي زور ڀريو آهي ته هو بندش ختم ڪري. اسرائيل هن پٽي تي پنهنجي بندش کي جواز بڻائي ڇڏيو آهي ته هو هٿيارن جي وهڪري کي روڪڻ چاهين ٿا، پر فلسطيني ۽ حقن جي گروهن جو چوڻ آهي ته اهو اجتماعي سزا جي برابر آهي ۽ زندگين جي سخت حالتن کي وڌائي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ جاري ڏڪار آهي. 

غزه جي پٽي 41 ڪلوميٽر (25 ميل) ڊگھي آھي 6 کان 12 ڪلوميٽر ويڪرو آھي ۽ ڪل ايراضي 365 چورس ڪلوميٽر (141 چورس ميل) آهي. اٽڪل 365 چورس ڪلوميٽر تي تقريبن 20 لک فلسطيني،  غزه دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آبادي جي کثافت مان هڪ آهي. غزه جي 70 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي پناهگير يا پناهگيرن جي اولاد آهي، جن مان اڌ جي عمر 18 سالن کان گهٽ آهي. مسلمان غزه جي اڪثريتي آبادي آهن ۽ فلسطيني عيسائي اقليت ۾ موجود آهن. غزه جي آبادي جي سالياني واڌ جي شرح %1.99 (2023ع جو اندازو)، دنيا ۾ 39هين نمبر تي آهن. غزه جي بيروزگاري جي شرح، مجموعي طور تي %46 سان ۽ نوجوانن جي بيروزگاري جي شرح %70 سان، دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي، ان جي باوجود، علائقي جي خواندگي جي شرح %97 آھي، جيڪو ويجهي مصر جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهي، جڏهن ته نوجوانن جي خواندگي جي شرح %88 آهي. غزه کي سالن کان فلسطيني قوميت ۽ مزاحمت جو ذريعو ڏٺو ويو آهي. 

## حوالا

زمرو:فلسطین
زمرو:فلسطين جي جاگرافي
غزه نسل ڪشي

اسرائيلي رياست تي الزام لڳايو ويو آهي ته غزه جي پٽي ۾، اسرائيل-حماس جنگ دوران، فلسطينين جي نسل ڪشي ڪئي وئي. مختلف عالمن، ۽ گڏيل قومن جي اسپيشل رپورٽر فرانسسڪا الباني، اهي دليل ڏين ٿا ته سينيئر اسرائيلي اهلڪارن پنهنجي بيانن ۾ غزه جي آبادي کي "تباهه ڪرڻ" جي ارادي جو مظاهرو ڪيو، جيڪو نسل ڪشي جي قانوني حد تائين ملڻ لاءِ لازمي شرط آهي.

ڏکڻ آفريڪا جي حڪومت، بين الاقوامي عدالت انصاف (ICJ) ۾ اسرائيل جي خلاف، ڏکڻ آفريڪا بمقابله اسرائيل، نسل ڪشي جو الزام لڳائيندي، ڪارروائي شروع ڪئي آهي. هڪ ابتدائي فيصلي ۾، ICJ منعقد ڪي وئي ته ڏکڻ آفريڪا کي حق آهي ته هو اسرائيل جي خلاف پنهنجو ڪيس آڻي، جڏهن ته فلسطينين کي "نسل ڪشي کان تحفظ جا جائز حق" تسليم ڪيو ويو، جيڪي ناقابل تلافي نقصان جي حقيقي خطري کي منهن ڏئي رهيا آهن. عدالت اسرائيل کي حڪم ڏنو ته هو جينوسائيڊ ڪنوينشن جي تحت پنهنجي ذميدارين تي عمل ڪندي پنهنجي طاقت جي اندر سمورا قدم کڻن ته جيئن نسل ڪشي جي عملن کي روڪڻ، نسل ڪشي جي ترغيب کي روڪڻ ۽ سزا ڏيڻ، ۽ غزه ۾ بنيادي انسانيت جي خدمتن جي اجازت ڏني وڃي. اسرائيل ان ڪيس کي ”مڪمل طور تي بي بنياد“ ۽ ”اخلاقي طور تي نفرت ڪندڙ“ قرار ڏنو آهي ۽ ICJ جي حڪمراني کي يهودي دشمن قرار ڏنو آهي. 

مارچ 2024 جي وچ تائين، اسرائيلي فوجون 31,500 کان وڌيڪ فلسطينين کي قتل ڪيو. غزه ۾ هر 75 ماڻهن مان هڪ، هڪ ڏينهن ۾ 195 قتل عام آهن. متاثرين جي اڪثريت عام شهرين جي هئي، جن ۾ 25,000 کان وڌيڪ عورتون ۽ ٻار ۽ 95 صحافي شامل هئا. ٻڌايو پيو وڃي ته تباهه ٿيل عمارتن جي ملبي هيٺ هزارين وڌيڪ لاش آهن. مارچ 2024ع تائين، غزه ۾ 374 صحت جي سارسنڀال ڪارڪنن کي قتل ڪيو ويو. 

ڪيترن ئي اشاعتن ۾ بحث ڪيو ويو ته اسرائيل جا ڪارناما حماس لاءِ دفاعي جواب آهن، نه ته فلسطينين تي سڃاڻپ جي بنياد تي حملا، ۽ خبردار ڪيو ويو آهي ته اهي دعوائون عالمي نسل ڪشي جي قانونن کي ڪمزور ڪري سگهن ٿيون. آسٽريا جي چانسلر ۽ چيڪ وزيراعظم گڏجي دليل ڏنو ته اسرائيل جي خلاف ڪاررواين جي نتيجي ۾ آءِ سي جي جي سياست ٿي سگهي ٿي. 
## پس منظر
## متاثرين:
## نسل پرستي جو الزام:
## نسل ڪشي جو الزام:
## علمي ۽ قانوني گفتگو:
## سياسي تنظيمن ۽ حڪومتن پاران بيان:
## قانوني ڪارروائي:
## بين الاقوامي تعاون:
## ثقافتي گفتگو:
## پڻ ڏسو:
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:فلسطین
گلگت بلتستان جي تعلقن جي فهرست

پاڪستان ۾ هڪ تعلقو ضلعي جي هڪ انتظامي سب ڊويزن آهي. اها يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهن. هتي گلگت بلتستان جي سڀني تعلقن جي هڪ فهرست آهي.

## بلتستان ڊويزن
### گهانچھی ضلعو
• ڊگھوني تعلقو

• پنجي تعلقو 

• مشھبرم تعلقو

• چوربٽ تعلقو

• ڪيريس تعلقو

• ھالدي تعلقو
### روندو ضلعو
• روندو تعلقو 
### شگر ضلعو
• شگر تعلقو

• گلاب پور تعلقو 
### اسڪردو ضلعو
• گلتري تعلقو 

• اسڪردو تعلقو 

• گومبا تعلقو 
### کرمنگ ضلعو
• کرمنگ تعلقو

## ديامر ڊويزن
### استور ضلعو
• استور تعلقو

• شونٽر تعلقو

### ڊيرل ضلعو
• ديريل تعلقو 
### ديامر ضلعو
• بابوسر تعلقو

• چلاس تعلقو

• گوهر آباد تعلقو

### تانگير ضلعو
• تانگير تعلقو

## گلگت ڊويزن
### غذر ضلعو
• پونيال تعلقو 

• اشڪومان تعلقو
### گلگت ضلعو
• ڊنر تعلقو 

• گلگت تعلقو 

• جگلوت تعلقو 
### گوپس ياسين ضلعو
• گوپس تعلقو

• ياسين تعلقو

• پھنڊر تعلقو 
### هنزه ضلعو
• علي آباد تعلقو

• گوجال تعلقو

### ضلع نگر
• نگر- I تعلقو

• نگر-2 تعلقو 

• چلت تعلقو

## حوالا

زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:گلگت بلتستان جا تعلقا 
زمرو:گلگت بلتستان جي انتظامي ورهاست
پبي تعلقو

**پبي** (Pabbi Tehsil) ضلعي نوشهره، خيبر پختون خواه، پاڪستان ۾ واقع هڪ تعلقو آهي.  هن تعلقي جو نالو پبي شهر جي نالي تي آهي، جيڪو جي ٽي روڊ تي واقع آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
پهاڙ پور تعلقو

**پهاڙ پور تعلقو** (پہاڑ پور تحصيل) هڪ تعلقو آهي جيڪا ڊيره اسماعيل خان ضلعي، خيبر پختونخوا، پاڪستان ۾ واقع آهي.

هن تعلقي کي انتظامي طور 18 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايو ويو آهي جنهن جو هيڊ ڪوارٽر پهاڙ پور ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
گلگت تعلقو

**گلگت (Gilgit Tehsil)** پاڪستان جي گلگت بلتستان علائقي جو هڪ تعلقو آهي.

زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:گلگت بلتستان جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
جمرود تعلقو

**جمرود تعلقو** (Jamrud Tehsil) هڪ سب ڊويزن آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي خيبر ۾ واقع آهي. سال 2017ع جي مردم شماري مطابق تعلقي جي آبادي 2,28,001 آھي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
چارسده تعلقو

**چارسده** (Charsadda) هڪ تعلقو آهي جيڪا پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي چارسده   ۾ واقع آهي. 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
شبقدر تعلقو

**شبقدر** (Shabqadar) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي چارسده جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي جو نالو شبقدر شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو گاديءَ جو هنڌ ۽ تعلقا هيڊڪوارٽر آهي. 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
ڪمي

**ڪُمي** (tortoise) ھڪ جل ٿل واسي جانور آھي ان ڪري ھي پاڻي ۽ خشڪي ۾ رھي سگهي ٿو. ھي ڪڇون جي نسل مان آھي.
ٽوپي تعلقو

**ٽوپي** (Topi) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي صوابي جو هڪ تعلقو آهي. اهو انتظامي طور تي 20 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي؛ 

1۔ ٽوپي اوڀر 

2۔ ٽوپي اولهه

3۔ بٽڪارا

4۔ زروبائي 

5۔ ڪلابت

6۔ ڪوٺي

7۔ ميني

8۔ گاه باسني

9۔ گندف 

10۔  گني چتر

11۔ ڪبگاني

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
تخت ڀائي تعلقو

**تخت ڀائي** (Takht Bhai) پاڪستان جي صوبي، خيبر پختون خواهه جي ضلعي، مردان جو هڪ تعلقو آهي. سال 2017ع جي مردم شماري جي مطابق هن جي آبادي 6,26,523 آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
عمان جي نار

**عمان جي نار** يا (Gulf of Oman؛ عربي:خليج عمان؛ ، درياءِ اومان)، جن کي مڪران جي نار (؛ ) به چيو ويندو آهي، هندي وڏي سمنڊ ۾ هڪ نار آهي جيڪي عربي سمنڊ کي هرمز جي سامونڊي گذرگاهه سان ڳنڍي ٿي، جيڪي پوءِ فارس جي نار ڏانهن هلي ٿي. هن جون حدون اتر ۾ ايران ۽ پاڪستان، ڏکڻ ۾ اومان ۽ اولهه ۾ گڏيل عرب امارات سان لڳن ٿيون.

## وڌيڪ اڀياس
* "The Book of Duarte Barbosa" by Duarte Barbosa, Mansel Longworth Dames. 1989. p.&nbsp;79. 
* "The Natural History of Pliny". by Pliny, Henry Thomas Riley, John Bostock. 1855. p.&nbsp;117
* "The Countries and Tribes of the Persian Gulf" by Samuel Barrett Miles - 1966. p.&nbsp;148
* "The Life & Strange Surprising Adventures of Robinson Crusoe of York, Mariner". by Daniel Defoe. 1895. p.&nbsp;279
* "The Outline of History: Being a Plain History of Life and Mankind". by Herbert George Well. 1920. p.&nbsp;379.
* "The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge" by Johann Jakob Herzog, Philip Schaff, Albert Hauck. 1910. p.&nbsp;242
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:عمان جي نار
زمرو:نارون
زمرو:ايران جون نارون 
زمرو:ايران جا سمنڊ 
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:اومان جي جيوگرافي
زمرو:اومان جي ساحلي جاگرافي
زمرو:پاڪستان جي ساحلي جاگرافي
زمرو:هندي وڏي سمنڊ جي طبعي جاگرافي
زمرو:ايران ۾ پاڻي جا جسم 
زمرو:پاڪستان ۾ پاڻي جا جسم 
زمرو:اومان جا پاڻي جا جسم 
زمرو:گڏيل عرب امارات جا پاڻي جا جسم زمرو:هندي سمنڊ جون سامونڊي گذرگاهون 
زمرو:عربي سمنڊ ۾ پاڻيءَ جا جسم 
زمرو:پاڪستان-ايران حد 
زمرو:اومان-گڏيل عرب امارات حد 
زمرو:اولهائين هندي سمنڊ
چارباغ تعلقو

**چارباغ** (Charbagh) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي سوات جو هڪ تعلقو آهي.

ضلعي سوات ۾ ست تعلقا آهن: 

1۔ ** چارباغ تعلقو**

2۔ بابوزئي تعلقو

3۔ مٽہ تعلقو

4۔ خوازہ خيله تعلقو

5۔ بريڪوٽ تعلقو
 
6۔ ڪبل تعلقو
 
7۔ بحرين تعلقو 

هر هڪ تعلقي ۾ يونين ڪائونسلن جو ڪجهه تعداد شامل آهي. سوات ضلعي ۾ 65 يونين ڪائونسلون آهن، جن ۾ 56 ڳوٺاڻا ۽ 9 شهري آهن.

خيبرپختونخواه لوڪل گورنمينٽ ايڪٽ 2013 موجب.  چارباغ تعلقي جا هيٺيان پنج وارڊ آهن:

# چارباغ l
# چارباغ II
# گلي باغ
# تلي گرام
# ڪشوارا

يونيورسٽي آف سوات، چارباغ بازار کان 800 ميٽر جي مفاصلي تي "الله آباد" ۾ آهي، ڪيڊٽ ڪاليج سوات، صوبي جو هڪ اهم تعليمي ادارو آهي، جيڪو "گلي باغ" ۾ آهي ۽ پرائيويٽ يونيورسٽي ٽائون پڻ هن تعلقي ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
مستوج تعلقو

**مستوج** (Mastuj) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي اپر چترال جو هڪ تعلقو آهي. مستوج اصل آبادي آهي. اهو'17°36 اتر ء'31°72 اوڀر تي 2,359 ميٽر (7,742 فوٽ) جي اوچائي تي واقع آهي.

اتي پراڻي قلعي جا ٿرا آهن جيڪي اصل ۾ 18ھین صدي عيسويءَ ۾ ٺاهيا ويا ۽ ڪيترائي ڀيرا ٻيهر تعمير ٿيا. 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ
چغرزئي قبيلو

**چغرزئي** (Chagharzai) يوسفزئي قبيلي جي مليزئي قبيلي جو هڪ ڀاڱو آهي. ڪرنل هيرالڊ ڪارمائيڪل وائيلي، سال 1858-1932، هڪ برطانوي فوجي مورخ انهن ماڻهن کي هيٺين لفظن ۾ بيان ڪيو آهي:

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا
اتمان خيل تعلقو

**اتمان خیل** ( ) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي باجوڙ جو هڪ انتظامي سب ڊويزن (تعلقو) آهي. اتمان خيل باجوڙ ضلعي جي ستن تعلقن مان پنجون نمبر وڏو آهي.
## حوالا

زمرو:باجوڙ ضلعي ۾ آبادي واريون جايون
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
سرائي نورنگ تعلقو

**سرائي نورنگ** ( ؛ ) هڪ تعلقو آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي لڪي مروت ۾ واقع آهي. سال 2017ع جي مردم شماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 296,908 آهي. اهو گهڻو ڪري ٻهراڙي وارو علائقو آهي، پر ان ۾ هڪ شهري علائقو، نارنگ شهر، شامل آهي، جنهن جي آبادي 29,955 آهي. نارنگ ضلعي لڪي مروت جو ٻيو نمبر وڏو شهر ۽ بنون ڊويزن ۾ ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
جبلن جا سلسلا

[thumb|[هماليا|هماليه جو هڪ نظارو، دنيا جي بلند ترين جبلن جو سلسلو، خلا کان منظر]]
thumb|سمنڊ جي تھن مان سڀ کان ڊگھو جبل جو سلسلو
[thumb|[انڊيز جبل جو سلسلو|اينڊیز جبلن جو فضائي نظارو، زمين تي دنيا جو سڀ کان ڊگهو جبل وارو سلسلو]]
**جبل جو سلسلو** (Mountain Range)  جبلن جي مسلسل قطار آهي. انهن جبلن جي چوڌاري زمين عام طور تي بلند ٿيندي آهي ۽ اهي وادين ۽ لنگهن ذريعي هڪ ٻئي کان جدا ٿي ويندا آهن. هماليه جي علائقي ۾ دنيا جا بلند ترين جبل موجود آھن، جن مان بلند ترين مائونٽ ايوريسٽ آهي. دنيا جو سڀ کان ڊگهو جبل جو سلسلو سمنڊ جي هيٺان آهي ۽ لڳ ڀڳ سڄي دنيا جي چوڌاري ڦري ٿو. هن سلسلي جي ڊيگهه 65,000 ڪلوميٽر آهي ۽ جيڪڏهن ان جي شاخن کي به شامل ڪيو وڃي ته ان جي ڊيگهه 80,000 ڪلو ميٽر ٿي ویندي آھي. انڊيز جبل جو سلسلو زمين تي سڀ کان ڊگھو جبلن جو سلسلو آهي، جنهن جي ڊيگهه 7,000 ڪلوميٽر آهي.

## جبلن جا سلسلا
### گريٽ ڊيوائڊنگ رينج

گريٽ ڊيوائڊنگ رينج (The Great Dividing Range) ڪوئينزلينڊ، آسٽريليا ۾ هڪ جبلن جو سلسلو آهي.
## حوالا

زمرو:زميني شڪليون
زمرو:جبلن جا سلسلا
ست چوٽيون

thumb|380x380 عڪسلون|دنيا جي نقشي تي ست چوٽيون.

**ست چوٽيون** هر براعظم جي بلند ترين چوٽي/جبل تي مشتمل آهن.

## چوٽين جي فهرست

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:جبل
ليوانت (سر زمين شام)

**ليوانت (سر زمين شام)** ( ) هڪ تاريخي جاگرافيائي اصطلاح آهي جيڪو اولهه ايشيا جي مشرقي ميڊيٽرينين علائقي جي هڪ وڏي علائقي ڏانهن اشارو ڪري ٿو ۽ سياسي اصطلاح "مڊل ايسٽ" جو بنيادي علائقو. ان جي تمام تنگ معنيٰ ۾، جيڪو اڄ ڪلهه آثار قديمه ۽ ٻين ثقافتي حوالن ۾ استعمال ۾ آهي، اهو اولهه ايشيا ۾ ميڊيٽرينين سمنڊ سان لڳل، قبرص جي برابر زمين جو هڪ ٽڪرو آهي:   يعني شام جو تاريخي علائقو ("سر زمین شام")، جنهن ۾ اڄوڪي اسرائيل، اردن، لبنان، شام، فلسطين ۽ ترڪي جو گهڻو حصو وچ فرات جي ڏکڻ اولهه ۾ شامل آهي. ان جي وڏي خصوصيت اها آهي ته اها آفريڪا ۽ يوريشيا جي وچ ۾ زميني پل جي نمائندگي ڪري ٿي. ان جي وسيع تاريخي معنيٰ ۾، ليوانت ۾ اڀرندي ميڊيٽرينين سمنڊ جا سمورا جزائر شامل آهن؛ يعني، ان ۾ اڀرندي ميڊيٽرينين سمنڊ جي ڪنارن سان گڏ اهي سڀئي ملڪ شامل آهن، جيڪي ڏاکڻي يورپ ۾ يونان کان وٺي سائرینيڪا، اتر آفريڪا ۾ اڀرندي لبيا تائين پکڙيل آهن.

13هين ۽ 14هين صديءَ ۾، اصطلاح ليونٽ (Levante) اطالوي سامونڊي واپار لاءِ مشرقي بحر روم ۾ استعمال ڪيو ويو، جنهن ۾ يونان، اناطوليا، شام۔فلسطين ۽ مصر شامل آهن، يعني وينس جي اوڀر واري سرزمين. آخرڪار اهو اصطلاح مسلمان ملڪن شام۔فلسطين ۽ مصر تائين محدود ٿي ويو. اصطلاح 15ھین صدي عيسويء جي آخر ۾ فرانسيسي کان انگريزيء ۾ داخل ٿيو. اهو اطالوي  مان نڪتل آهي، معنيٰ ”اڀرڻ“، مطلب آهي سج جو اڀرڻ اوڀر ۾،  ۽ وسيع طور تي اصطلاح "المشرق" (  ) جي برابر آهي. معنيٰ ”اڀرندي هنڌ، جتي سج اڀري ٿو“. 

سال1581ع ۾ انگلينڊ عثماني سلطنت سان واپار ڪرڻ لاءِ لیوانت ڪمپني قائم ڪئي. لیوانت ریاستن (Levant States) جو نالو پهرين عالمي جنگ کان پوءِ شام ۽ لبنان تي فرانسيسي مينڊيٽ جي حوالي سان استعمال ڪيو ويو. شايد اهو ئي سبب آهي جو اصطلاح لیوانت خاص طور تي جديد شام، لبنان، فلسطين، اسرائيل، اردن ۽ قبرص جي حوالي سان استعمال ڪيو ويو آهي. ڪن عالمن جو خيال آهي ته اهو نالو لبنان جي نالي مان نڪتل آهي. اڄ اصطلاح اڪثر پراگيتاني يا قديم تاريخي حوالن سان گڏ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جي ساڳي معنيٰ آهي ”شام۔فلسطين“ يا "الشام" () یا سر زمین شام، اهو علائقو جيڪو اتر ۾ ترڪي جي تورس جبل، اولهه ۾ رومي سمنڊ، اوڀر ۾ اتر عرب ريگستان ۽ عراق ۽ ڏکڻ ۾ سينائی، جنهن کي مڪمل طور شامل ڪري سگهجي ٿو يا نه.  عام طور تي، ان ۾ ترکی جو علایقو اناطوليا (جنهن کي ايشيا مائنر پڻ سڏيو ويندو آهي)، قفقاز جبل، يا عربستان جو ڪو به حصو شامل ناهي. سیلیسیا (Cilicia) (ايشيا مائنر ۾) ۽ سينائي اپٻيٽ (ايشيائي مصر) ڪڏهن ڪڏهن شامل آهن.

همعصر علائقي جي نالي جي طور تي، ڪيترن ئي لغتن ۾ ليونٽ کي اڄ به آثار قديمه سمجهيو وڃي ٿو.   

لیوانت "اولھ ايشيا، مشرقي ميڊيٽرينين ۽ اتر اوڀر آفريڪا جو لنگهه" بيان ڪيو ويو آهي، ۽ جيولوجيڪل اصطلاحن ۾ "عربي پليٽ جي اتر اولهه" طور بيان ڪيو ويو آهي. ليونٽ جي آبادي نه رڳو جاگرافيائي بيهڪ، پر کاڌي پيتي، ڪي رسمون ۽ تاريخون شيئر ڪن تا. اهي اڪثر ڪري لیونتائن (Levantines) طور حوالو ڏنو ويو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* ''France and the Levant''  (Handbook), HMSO, London, 1920

زمرو:سرزمين شام
زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا 
زمرو:اولهه ايشيا جا تاريخي علائقا
زمرو:اردن جي جاگرافي
زمرو:اسرائيل جي جاگرافي
زمرو:شام جي جاگرافي
زمرو:ڪپرس جي جاگرافي
زمرو:لبنان جي جاگرافي
زمرو:اوڀر رومي سمنڊ جو علائقا
زمرو:قبرص جي جاگرافي 
زمرو:هتائ صوبي جي جاگرافي 
زمرو:اسرائيل جي جاگرافي 
زمرو:اردن جي جاگرافي 
زمرو:لبنان جي جاگرافي 
زمرو:شام جي جاگرافي 
زمرو:وچ اوڀر جي جاگرافي 
زمرو:فلسطين جي جاگرافي
زمرو:ايشيا جا علائقا 
زمرو:اولهه ايشيا 
زمرو:عربستان جا جاگرافيائي علائقا
ايمازون درياھہ

**ايمازون درياھہ** (انگريزي:Amazon River، اسپيني:Río Amazonas، پورچوگيزي:Rio Amazonas) ڏکڻ آمريڪا ۾ پاڻيءَ جي خارج ٿيڻ واري مقدار جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي، ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو يا ٻيو ڊگهو درياءَ وارو نظام آهي، جنهن جو رتبو نيل دریاھہ سان تڪراري آهي.

نيواڊو میسیمي تي اپوریمیڪ نديءَ جو هيڊ واٽر لڳ ڀڳ هڪ صدي تائين سمجهيو ويندو هو ایمازون بيسن جو سڀ کان ڏور ذريعو جيستائين سال 2014ع جي هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته اهو پيرو ۾ ڪورڊیلیرا رومی ڪروز (Cordillera Rumi Cruz) تي مانتارو درياهه جو هيڊ واٽر آهي. مانتارو ۽ اپوریمیڪ نديون ملن ٿيون، ۽ ٻين شاخن سان گڏ اڪائیالی درياهه ٺهي ٿي، جيڪا نتيجي ۾ اقویتوس، پيرو جي مٿي واري ماران نديءَ سان ملي ٿي، جيڪا برازيل کان سواءِ ٻين ملڪن کي ایمازون جو مکيه اسٽيم سمجهي ٿي. برازيلین هن حصي کي سوليمين نديءَ جی  مٿان ان جي سنگم سان ريو نيگرو سڏين ٿا جنهن کي برازيلين سڏين ٿا Amazon at Meeting of Waters ( ) مناس ۾، درياهه تي سڀ کان وڏو شهر.

ایمازون نديءَ جو اوسط خارج ٿيڻ لڳ ڀڳ  آهي، تقريبن  في سال، ايندڙ ستن وڏن آزاد دريائن کان وڌيڪ گڏيل. ڊسچارج جي لحاظ کان مٿين ڏهن دريائن مان ٻه ایمازون نديءَ جون شاخون آهن. ایمازون عالمي دريائن جي سمنڊن ۾ خارج ٿيڻ جو 20 سيڪڙو جي نمائندگي ڪري ٿو. ایمازون طاس دنيا جو سڀ کان وڏو نيڪال جو حوض آهي، جنهن جي ايراضي لڳ ڀڳ  آهي. اڪيلي برازيل ۾ درياهه جي نيڪال جو حصو ڪنهن ٻئي نديءَ جي طاس کان وڏو آهي. ایمازون برازيل ۾ داخل ٿئي ٿو وهڪري جو فقط پنجون حصو جيڪو آخرڪار ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، پر ان وقت اڳ ۾ ئي ڪنهن ٻئي نديءَ جي خارج ٿيڻ جي ڀيٽ ۾ هن نقطي تي وڏو وهڪرو آهي. 
## نوت


## حوالا

زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا درياهه ۽ نديون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ پاڻي جا جسم
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جي طبعي جاگرافي
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جي جاگرافي
فلپائن سمنڊ

**فلپائن سمنڊ** (Philippine Sea) هڪ بند سمنڊ آهي جيڪو فلپائن آرڪيپيلاگو (ان ڪري نالو) جي اوڀر ۾ مغربي پئسفڪ سمنڊ جو هڪ ٿلهي سمنڊ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو سمنڊ آهي، جيڪو اندازي مطابق  50 لک چورس ڪلوميٽر (20 لک چورس میل) جي  مٿاڇري تي قبضو ڪري ٿو. فلپائن سامونڊي پليٽ سمنڊ جو فرش ٺاهيندي آهي. ان جي الهندي سرحد اولهه ۾ پهرين ٻيٽن جي زنجير آهي، جنهن ۾ اتر اولهه ۾ ريوڪيو ٻيٽ ۽ اولهه ۾ تائيوان شامل آهن. ان جي ڏکڻ-اولهه سرحد ۾ فلپائن جا ٻيٽ لوزون، ڪيٽان ڊيونس، سمار، ليٽي ۽ منڊانائو شامل آهن. ان جي اتر واري سرحد جاپاني ٻيٽن ھونشو، شيڪوڪو ۽ ڪيوشو تي مشتمل آھي. ان جي اڀرندي سرحد اوڀر ۾ ٻي ٻيٽن جي زنجير آهي، جنهن ۾ بونين ٻيٽ ۽ اتر اوڀر ۾ آئيو جيما، اوڀر ۾ ماريانا ٻيٽ (جنهن ۾ گوام، سيپیان ۽ ٽينين شامل آهن)، ۽ هالمهرا، پلاوو، ياپ ۽ اوليتي شامل آهن. ڪيرولين ٻيٽ ڏکڻ اوڀر ۾. ان جي ڏاکڻي سرحد انڊونيشيا جو موروٽائي ٻيٽ آهي.

سمنڊ ۾ هڪ پيچيده ۽ متنوع سمنڊ هيٺان جاگرافي آهي. فرش کي جيولوجيڪل فالٽ ۽ فريڪچر زونز جي هڪ سلسلي ذريعي هڪ ڍانچي بيسن ۾ ٺاهيو ويو آهي. ٻيٽ آرڪس، جيڪي اصل ۾ پکڙيل رستا آھن جيڪي سمنڊ جي مٿاڇري کان مٿي اڀري رھيا آھن ھن علائقي ۾ پليٽ ٽيڪٽونڪ سرگرميءَ سبب، فلپائني سمنڊ کي اتر، اوڀر ۽ ڏکڻ ۾ گھيرو ڪن ٿا. فلپائن جي آرڪيپيلاگو، ريوڪيو ٻيٽ، ۽ مارياناس جا مثال آهن. فلپائني سمنڊ جي هڪ ٻي نمايان خصوصيت  اونهي   سامونڊي خندق (Trench) جي موجودگي آهي، انهن مان فلپائني خندق ۽ ماريانا خندق، جنهن ۾ ڌرتيءَ تي سڀ کان اونهو نقطو آهي.

thumb|فلپائن سمنڊ

## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:سمنڊ
بنگال جي نار

**بنگال جي نار** یا خليج بنگال (Bay of Bengal) هندي سمنڊ جو اتر اوڀر وارو حصو آهي. دنيا جی سڀ کان وڏي نار، جاگرافيائي طور تي برصغير پاڪ و ھند ۽ انڊوچائنیز اپٻيٽ جي وچ ۾ واقع آهي، جيڪو بنگال جي علائقي (موجوده بنگلاديش جي) هيٺان واقع آهي (جنهن جي بنياد تي هن خليج جو نالو برطانوي راڄ دوران رکيو ويو هو).

ڪيترائي ڏکڻ ايشيائي ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ بنگال جي نار تي منحصر آهن. جغرافيائي طور تي، نار اولهه ۽ اتر اولهه طرف هندستان، اتر ۾ بنگلاديش، ۽ اوڀر ۾ ميانمار ۽ هندستان جي انڊمان ۽ نيڪوبار ٻيٽن سان جڙيل آهي. ان جي ڏاکڻي حد سنگامان ڪانڊا، سري لنڪا ۽ سماترا جي اتر اولهه واري نقطي، انڊونيشيا جي وچ ۾ هڪ لڪير آهي. ڪاڪس بازار، دنيا جو سڀ کان ڊگهو سامونڊي ڪناري ۽ سندربن، سڀ کان وڏو مينگروو ٻيلو ۽ بنگال ٽائيگر جي قدرتي رهائش، نار سان گڏ واقع آهن.

خليج بنگال  جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.اسڪوائر&nbsp;mi) بنگال جي نار ۾ ڪيتريون ئي وڏيون نديون وهن ٿيون: گنگا۔هوگلي، پدما، برهمپترا۔جمنا، برڪ۔سورما۔ميگھنا، ایراودي ندي، گوداوري ندي، مهاندي، برهماڻي ندي، بيتراني ندي، ڪرشنا ندي ۽ ڪاويري ندي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* 487 V. Suryanarayan, Prospects for a Bay of Bengal Community
* Arabian Sea: depth contours and undersea features – Map/Still – Britannica Concise
* Bay of Bengal in Encyclopedia
* Bay of Bengal Large Marine Ecosystem Project

زمرو:نارون
زمرو:بنگال جي نار
زمرو:ايشيا جون نارون
زمرو:ايشيا ۾ پاڻي جا جسم
زمرو:ايشيا جي سامونڊي جاگرافي
زمرو:هندي سمنڊ جا حاشيائي سمنڊ  
زمرو:سامونڊي آثار قديمه 
زمرو:بنگلاديش-هندستان حد 
زمرو:بنگلاديش-ميانمار حد 
زمرو:ڀارت جون نارون 
زمرو:بنگلاديش جا پاڻي جا جسم 
زمرو:انڊونيشيا جون نارون 
زمرو:ميانمار جا پاڻي جا جسم 
زمرو:سري لنڪا جا پاڻي جا جسم
مرجان سمنڊ

**مرجان  سمنڊ** یا **ڪورل سمنڊ** (انگریزی: Coral Sea؛ فرينچ: Mer de Corail) ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ جو ھڪڙو سمنڊ آھي جيڪو آسٽريليا جي اتر اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي آھي ۽  آسٽريليا جو ھڪڙو عبوري بايوريجن جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آھي. ڪورل سمنڊ 2.00 ڪلوميٽر (1.200 ميل) آسٽريليا جي اتر اوڀر ساحل کان هيٺ پکڙيل آهي. ان جو گهڻو حصو ڪورل سمنڊ جي فرينچ نيچرل پارڪ (فرينچ: پارڪ نيچرل ڊي لا مير ڊي ڪوريل) ۽ آسٽريليا جي ڪورل سمنڊ مئرين پارڪ طرفان محفوظ آهي. سمنڊ ڪورل سمنڊ جي جنگ، ٻي عالمي جنگ دوران جاپان جي سلطنت جي بحري فوجن ۽ آمريڪا ۽ آسٽريليا جي وچ ۾ هڪ وڏو تصادم جو هنڌ هو. 

سمنڊ ۾ ڪيترائي جزائر ۽ مرجان جی چٹانون (Coral Reef) شامل آهن، گڏوگڏ دنيا جو سڀ کان وڏو ريف سسٽم، گريٽ بيئرر ريف (GBR)، جنهن کي 1981ع ۾ يونيسڪو پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو هو. 1975ع ۾ گريٽ بيئرر ريف تي تيل جي ڳولا جا اڳوڻا سمورا منصوبا ختم ڪيا ويا ۽ ڪيترن ئي علائقن ۾ مڇي مارڻ تي پابندي آهي. ڪورل سمنڊ جي ريف ۽ ٻيٽ خاص طور تي پکين ۽ آبي زندگي ۾ مالا مال آهن ۽ هڪ مشهور سياحتي منزل آهن، ٻئي ملڪي ۽ بين الاقوامي طور تي.

## جاگرافي
اهو اولهه ۾ ڪوئنزلينڊ جي اوڀر واري ساحل سان جڙيل آهي، جنهن ۾ گريٽ بيئرر ريف شامل آهي، اوڀر ۾ وانواتو (اڳوڻي نيو هيبرائڊس) ۽ نيو ڪيليڊونيا طرفان، ۽ اتر اوڀر ۾ تقريباً سليمان ٻيٽ جي ڏاکڻي حد تائين. اتر اولهه ۾، اهو اوڀر پاپوا نيو گني جي ڏکڻ سامونڊي ڪناري تائين پهچي ٿو، اتي پاپوا جي نار سميت. اهو ڏکڻ ۾ تسمان سمنڊ سان، اتر ۾ سليمان سمنڊ سان ۽ اوڀر ۾ پئسفڪ سمنڊ سان ملي ٿو. اولهه ۾، اهو ڪوئنزلينڊ جي مکيه سامونڊي ڪناري سان جڙيل آهي، ۽ اتر اولهه ۾، اهو تورس اسٽريٽ ذريعي ارافورا سمنڊ سان ڳنڍي ٿو. سمنڊ ان جي گرم آبهوا، بار بار برساتن ۽ اڀرندڙ طوفانن سان مشھور آهي.
## حدون
## ارضيات
## هائيڊرولوجي
## تاريخ
## موسم
## فلورا
## جانور
## انساني سرگرميون
## تحقيق
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
*

## حوالا

زمرو:سمنڊ
زمرو:آسٽريليا جي جاگرافي