open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زاڪاٽيڪاس شھر

**زاڪاٽيڪاس شھر** (Zacatecas City) ميڪسيڪو جو شھر، ميونسپالٽي ۽ ميڪسيڪو جي رياست زاڪاٽيڪاس جو گاديءَ جو هنڌ آهي جيڪو وچ ميڪسيڪو جي اتر ۾ واقع آهي. ھن شھر جي آبادي سال 2000ع ۾ 1,13,947 ھئي. ھي شھر ھڪ اونھي ۽ سوڙھي کاھي ۾ سمنڊ جي سطح کان 2,500 ميٽر (8,200 فٽ) جي بلندي تي واقع آهي. ھاڻي تائين شھر جي اھم معيشت اتان جون کاڻون آھن. شھر ھڪ واپاري ۽ صنعتڪاري جو پڻ مرڪز آهي ۽ ڪيٿيڊرل ھجڻ جي ڪري پڻ مشھور آھي.

ھن شھر جو بنياد سال 1548ع ۾ پيو ۽ ٻہ سال پوء ھتي چاندي جي دريافت ٿي جنهن ڪري کيس سال 1585ع ۾ ھڪ شھر جي حيثيت ڏني وئي. اوڻوھين صدي عيسويءَ تائين ھن شھر جي چوڌاري چاندي جي کاڻين مان دنيا جي چاندي جو پنجون حصو نڪري چڪو ھو.

## تاريخ
ھن شھر جي ابتدا سورھين صدي عيسويءَ ۾ اتي معدنياتي کاڻ لاء اسپيني ڪيمپ لڳائڻ سان ٿي. هن وقت مقامي رھاڪو ان ڳالھه کان واقف ھيا تہ اتي چاندي ۽ ٻي معدنيات جا ذخيرا آهن. ان دولت جي ڪري ھتي تيزي سان ھي شھر وسجي نئين اسپين جو ھڪ اھم شھر ٿي ويو جنھن جي چاندي اسپين جي شاھي حڪومت کي مالا مال ڪيو. اوڻوھين صدي ۾ ھن علائقي ۾ جنگ لڳي ھئي ۽ ويھين صديءَ ۾ 1914ع ۾ ھن علائقي وري تي ميڪسيڪو واري انقلاب  وقت "جنگ زاڪاٽيڪاس" لڳي جنھن بعد ھن شھر تي فرانسسڪو ولا قبضو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ميڪسيڪو
زمرو:ميڪسيڪو ۾ شهر
زمرو:اتر آمريڪا جا شھر
زمرو:ميڪسيڪو جي تهذيب
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ميڪسيڪو ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:اتر آمريڪا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زاڪاٽيڪاس

**زاڪاٽيڪاس**   (). جنھن جو سرڪاري نالو *زاڪاٽيڪاس جي آزاد ۽ خودمختيار رياست * آھي. اھا ميڪسيڪو جي 32 رياستن مان ھڪ رياست آھي  جنھن جي ورھاست 58 ميونسپالٽين ۾ ٿيل آهي. ھن رياست جو گاديءَ جو هنڌ زاڪاٽيڪاس شھر آھي. 

## رياست بابت تفصيل
 
ھي رياست ميڪسيڪو جي اترئين وچولي حصي ۾ واقع آهي. ان جي 2000 ۾ آبادي 1,353,610 ۽ پکيڙ 28,283 چورس ميل يا
73,252 چورس ڪلوميٽر ھئي. رياست جي سمنڊ جي سطح کان سراسري بلندي 7,700 فٽ يا 2,350 ميٽر آهي. اسپين جيئن ان کي فتح ڪيو تہ ھتي معدنيات جي دريافت شروع ٿي ۽ ان جي ڪجهه کاڻون سورھين صدي عيسويءَ جون ھيون. ھتان جي مکيه معيشت زراعت، چوپائي مال جي افزائش ۽ گوشت جي انڊسٽري آھي.

## حوالا

زمرو:ميڪسيڪو
زمرو:ميڪسيڪو جون رياستون
ذوالفقار گاڏهي

**ذوالفقار گاڏهي** (انگريزي:Zulfiqar Gadehi) سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ليکڪ آهي.

## زندگي جو احوال
ذوالفقار گاڏهي جو پورو نالو ذوالفقار علي گاڏهي آهي. هن پهرين سيپٽمبر 1966ع تي امداد علي گاڏهي جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس اباڻو ڳوٺ شير محمد گاڏهي ، سنڌ جي دادو ضلعو 
جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو ۾ آهي.

## ادبي خدمتون
ذوالفقار گاڏهي لکڻ جي شروعات 1990ع ۾ ڪئي. هيءُ منفرد شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ نثر نويس آهي. سندس ڪهاڻيون، شاعري ۽ مضمون ڪيترين ئي سنڌي اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. هن اردو ۾ پڻ لکيو آهي.اردو ۾ پڻ سندس ڪتاب ڇپيل آهن. هيءُ هميشه منفرد موضوعن لي ڇُهي لکي ٿو. رومانس سندس لکڻين جو روح آهي. ذوالفقار گاڏهي سنڌي ادبي سنگت سان به سلهاڙيل رهيو آهي ۽ ان جو مرڪزي اڳواڻ به رهيو آهي.

## ڪتاب
ذوالفقار جا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن جن ۾ **موکي مٽ اپٽيا**، **مان اُماس ۽ چنڊ**، **هينئڙو ٻيڙي جان** ، **ھڪ وک جو سفر**۽ اردو ۾ **دریچہ بے صدا** ڇپيل آهن.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ڪهاڻيڪار
احمد شاڪر

**احمد شاڪر** (انگريزي:Ahmed Shakir) سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ليکڪ آهي.

## زندگي جو احوال
احمد شاڪر جو اصل نالو احمد علي گائنچو پٽ محمد خان گائنچو آهي. هيءُ 5 فيبروري 1997ع تي سعودي عرب مڪي ۾ پيدا ٿيو پر سندس اباڻو شهر ميهڙ، تعلقو ميهڙ، دادو ضلعو، سنڌ آهي جتي  هاڻي رهائش پذير آهي. 
## اتعليم ۽ ادب
هن ننڍپڻ ۾ شاعري ۽ نثر لکڻ شروع ڪيو. هن مسلسل جاکوڙ، محنت ۽ مشقت سان ننڍي عمر ۾ شاعر ۽ ليکڪ طور پاڻ کي مڃايو آهي. هن مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ هاءِ اسڪول ميهڙ منجهان پاس ڪيو ۽ انٽر جو امتحان گورنمينٽ ڪاليج ميهڙ مان پاس ڪيائين. شاڪر بي ڪام جي ڊگري شهيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي، شھيد بينظير آباد اڳ (نوابشاھ) مان حاصل ڪئي. احمد شاڪر جي شاعري ۽ توڙي نثر نگاري هند توڙي سنڌ جي سنڌي ٻولي ۾ نڪرندڙ  اهم رسالن ۽ اخبارن ۾شايع ٿيل آهي. سندس ڪتاب، **قديم دؤر جون عظيم فلسفي عورتون**, **ڪوتا جِي ڪلا** ۽ **هڪ نظر هيڏانهن بِه** ڇپيل آهن. احمد شاڪر ڪيترن ئي ڪتابن جو تجزيو به لکيو آهي. شاڪر سماج ۾ ٿيندڙ ناانصافين تي به قلم کنيو آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
راڌا

thumb|راڌاراڻي جي راجستاني انداز ۾ پينٽنگ

**راڌا** () (هندي: राधा) کي **راڌيڪا**، **راڌاراڻِي**، **ڪشوري**، **راڌي**، **شياما**، **سري جي**، **هري** ۽ **پريا** جي نالو سان پڻ سُڃاتو ويندو آهي. راڌا هندو مذهب ۾ خاص طور گوديا وشنومت جي روايت ۾ هڪ معروف ديوي آهي، جنهن جي محبت ۽ عقيدت جي ديوي طور پوڄا ڪئي ويندي آهي. راڌا ڀڳوان ڪرشنا جي ابدي ساٿياڻي آهي ۽ ان سان گڏ ابدي رهائش گولوڪا ڌام ۾ گڏ رهندي آهي. ايئن مڃيو ويندو آهي تہ هوءَ ديوي لڪشمي، ڀڳوان ويشنو جي زال جو اوتار آهي ڇاڪاڻ تہ ڪرشنا پاڻ ويشنو جو اوتار آهي. هيءَ ڪرشنا جي اندروني سگهہ يا هالديني شڪتي (آنند شڪتي) آهي. لکتن (صحيفن) موجب، هوءَ برج گوپيس (ڪُنؤاري ڏوڌڻ) جي سردار هئي، گوپي جيڪي ڪرشن لاءِ پنهنجي پوري عقيدت لاءِ سُڃاتا ويندي آهن. هيءَ شري ڪرشنا (ڀڪتي ديوي) لاءِ پارا ڀڪتي (مڪمل عقيدت) جي مثال آهي ۽ ڪجهه روايتن مطابق هيءَ ڀڳوان ڪرشنا جو ناري وارو روپ آهي. هر سال راڌراڻي جي جنم جو ڏينهن راڌاشتمي طور ملهايو ويندو آهي.

ڪجهه ماڻهن کيس انساني روح (آتما) جي تشبيهه طور پڻ مڃيندا آهن، هن جي محبت ۽ ڀگوان ڪرشنا جي لاءِ آرزو کي نظرياتي طور روحاني نشوونما لاءِ ۽ خدا سان ميلاپ لاءِ انساني جستجو جي علامت سمجيو ويندو آهي. ڪيترا ئي ساهتيا (ادبي) ڪم کيس کان متاثر ٿيل آهن، ۽ ڪرشنا سان گڏ سندس راس ليلا ناچ ڪيترن ئي قِسمنِ جي پرفارمنس آرٽس کي متاثر ڪيو آهي.

کيس ورينداون ايشوري (شِري ورينداون ڌام جي راڻي) پڻ سڏيو ويندو آهي، جيڪا کير واري، ڏوڌڻ راڻي ۽ ورينداون بارسنا جي راڻي طور ظاهر ٿي هئي. شري ڪرشنا کي هن بي لوث محبت ۽ ارپڻ جي سکيا ڏني.هيءَ وشنومت ۾ اعليٰ ديوي آهي. راسڪ سنتن هن جو ذڪر سپريم ديوي جي نزول، لامحدود لڪشمي جي ماخذ،طور ڪيو آهي، هيءَ يوگامايا ۽ هلادني شڪتي (الٰهي محبت جي طاقت) جي اصل شڪل آهي جيڪو مُک ڀڳوان شري ڪرشنا جي اصل طاقت آهي.

هندستان ۾، خاص طور تي گوديا ويشنواس پاران، اولهہ بنگال ۾ وشنواس، بنگلاديش مانيپور ۽ اوڙيسا ۾ راڌا کي پوڄا ڪئي ويندي آهي. ٻئي جاءِ تي، نمبارڪا سمپراديا ۽ شري چيتانيا مهاپراڀو سان ڳنڍيل تحريڪن ۾ سندس گهڻو احترام ڪيو ويو آهي.

راڌا وشنويت روايت جي معروف ديوي آهي. هيءَ ڪرشن جي سڀ کان وڌيڪ محبوب گوپي هُئي، هندو اِن کي ۽ ڪرشن کي پُوڄيندا آهن. یہ وچئين دور جي زماني جي هندو لکتن ۾ ڀگوان ڪرشن جي سڀ کان وڌيڪ اهم ساٿياڻي ذڪر ڪيل آهي. راڌا شڪتيت جو پڻ هڪ اهم حصو آهي. ديوي ۽ گوپي راڌا کي لڪشمي جو اوتار سمهيو ويندو آهي.

## بڻ بنياد
سنسڪرت لفظ راڌها (سنسڪرت:राधा) جو مطلب "خوشحالي، ڪاميابي" آهي.

## تشريح

راڌا هندومت جي وشنومت روايتن ۾ هڪ اهم ديوي آهي.سندس لڇڻَ (خاصيتون)، ظاهري ڏيکاءُ ۽ ڪردار علائقن جي لحاظ کان مٽجندڙ آهي.شروعاتي زماني کان وٺي، هوءَ ڳنوارُ (ڳئون چاريندڙ) ڪرشن سان لاڳاپيل هئي، جيڪو ڀگواد گيتا جو پرچارڪندڙ (ڳالهائيندڙ، اسپيڪر) آهي.

### راڌا ۽ سيتا
راڌا-ڪرشنا ۽ سيتا رام جا جوڙا ٻن مختلف ترتيب جي شخصيتن جي نمائندگي ڪن ٿا، ڌرم ۽ طرز زندگي تي ٻہ نظريا، ٻئي زندگي جي راهہ ۾ لاڏڪوڏ سان هلندڙ آهن جنهن کي هندوڌرم سڏيو ويندو آهي.

## مندر

راڌا ۽ ڪرشنا چيتانيا مهاپرڀو، والاڀاچاريا، چنديداس ۽ وشنومت (وشنووزم) جي ٻين روايتن ۾ مندر جي ڌيان جو مرڪز آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* '''Radha''' at Encyclopædia Britannica 
* Radha at Encyclopedia.com
* Devi in Hinduism (with Radha), Arthur M. Sackler Gallery and Freer Gallery of Art, Smithsonian Institution, Washington, DC
* Radha  on Krishna.com
* Radha in the Erotic Play of the Universe, David C. Scott, United Theological College, Bangalore

زمرو:ماتا ديويون
زمرو:هندو ديويون
زاگريئوس

300px|thumb|زائگوس جو نئين جنم بعد ڊيونيسوس جي روپ جو خيالي مجسمو

**زاگريئوس** يوناني ديومالا جو ھڪ ڪردار آھي جيڪو قديم يونان جي ھڪ مذھب آرفزم (Orphism)، جنھن کي عربي ۾  آرفڪية چون ٿا، جي ھڪ ديوتا جو نالو آهي. جنھن لاء اھو خيال ھيو تہ اھو زيوس ديوتا ۽ پرسيفيني ديوي جو پٽ ھيو ھن جو جوڙ ديومالا يعني زمين سان ملايو ويندو ھو ۽ کيس زير زمين دنيا جو طاقتور ديوتا سمجھيو ويندو ھو. مشھور يوناني الميه نگار ايسڪيلس ان کي ھيڊز سان جوڙيو کيس ھيڊز يا ھيڊز جو پٽ قرار ڏنو انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق اھو زيوس جو سندس پنھنجي ڌيءَ پرسيفيني مان ڄاول ھڪ پٽ ھيو. زيوس کيس پنھنجو وارث بڻائڻ لاء پيدا ڪيو ۽ ان کي لامحدود طاقتن سان نوازيو. اڃان ٻار ھيو تہ ان کان ھيرا ديوي حسد ڪندي ٽائٽن کي مڇرائي ان تي حملو ڪرايو. انھن زاگريئوس کي ٽڪرا ٽڪرا ڪري ان جي دل کي ڇڏي باقي سڀ کائي ڇڏيو. ان جي دل کي ايٿنا ديوي بچائي زيوس وٽ کڻي آئي ۽ دل کي زيوس ڳڙڪائي  زاگريئوس کي ٻيھر ڪدموس جي ڌي سملي مان ڊيونيسوس جي صورت ۾  پيدا ڪيو.

## حوالا

زمرو:زيوس جا ٻچا
زمرو:يوناني ديومالا
زاما واري جنگ

**زاما واري جنگ** يا ** جنگ زاما **  موجوده تيونس جي سليانه گورنري جي ھڪ مقام زوما يو زومه ۾ 202 ق م ۾ لڳل ھڪ لڙائي جيڪا ڪارٿيج ۽ رومن ايمپائر وچ ۾ لڳي جنھن سان پيونڪ جنگن جي ٻئين دور جو انت ٿيو. تاريخ م پيونڪ جنگون ڪارٿيج جي ايمپائر ۽ رومن ايمپائر وچ ۾ لڳيون ھيون. زوما واري جنگ م ھنيبال کي شڪست آئي ھئي. انسائڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق ھن جنگ ۾ رومي اسڪپيئو آفريڪي جي ڪمان ۾ وڙھيا ۽ مخالف ڪارٿيج جي فوج جي ڪمان ڪندڙ ھنيبال ھيو. رومي ڪارٿيج طرف جڏھن پيشقدمي ڪري آيا تہ ان وقت ھنيبال اٽلي ۾ ھيو ۽ پنھنجي شھر ڪارٿيج کي بچائڻ لاءِ اٽلي کان ڪارٿيج (موجوده تيونس) موٽي آيو. ان وقت نوميڊيائي بادشاھت جو لشڪر بادشاھ ماسينيسا جي ڪمان م اچي رومي فوج سان ملي ويو جنھن سان رومين جي ھنيبال جي فوج تي برتري ٿي وئي . جنگ ۾ ھنيبال ھارائي ويو.

## جنگ جا نتيجا
ڪارٿيج رومن ايمپائر آڏو پيش پيو. ڪارٿيج اسپين روم جي حوالي ڪيو، پنھنجا تقريبن سڀ بحري ٻيڙا بہ رومين کي پيش ڪيا ۽ پنجاھ سالن تائين روم کي خراج جي رقم جي ادائگي ڪندو رھيو.

## حوالا

زمرو: قديم ڪارٿيج
زمرو: رومن ايمپائر
زمرو: نوميڊيائي بادشاھت
زمرو: ھنيبال جون جنگون
زمرو:تيونس جي تاريخ
زمرو:پيونڪ جنگن جو ٻيون دور
مهاديوي

**مهاديوي آدي، پراشڪتي** يا **آدي شڪتي** ()  (سنسڪرت: आदि पराशक्ति) هندومت جي پنٿ (فرقو) شڪتي مت جي مکيا ڌڻي (الک) ديوي آهي. جنهن کي "پرما شڪتي" ، "آدي شڪتي" ، "مهاشڪتي" ، "مهاديوي" ، ”مها شڪتي“، ”مها ديوي“، پاروتي،  "مهاگوري" ، "مهاسرسوتي" ، "مهالڪشمي" ، "مهاڪالي" ، ستيام شڪتي يا رُڳو "شڪتي" جي نالي سان پڻ سُڃاتي ويندي آهي. ڪيترن ئي شڪتي لکتن مطابق "پراما" جو مطلب مطلق (ڪامل الٰهي) آهي، "ستيا" جي معنيٰ سچائي آهي. ديوي-ڀگواتا پورانا ۾ بيان ڪيل آهي تہ آدي پراشڪتي سموري سرشٽي (ڪائنات) جي اصلي سرجڻهار، ڏسندڙ (نگران) ۽ تباهي ڪندڙ آهي. اهو پڻ مڃيو ويندو آهي تہ ديوي پاروتي آدي پراشڪتي جي سموري (مڪمل) ۽ سڌو سنئون اوتار آهي.

## بُڻ ڀاسُ (ايٽيمولاجي)
آدي پاراشڪتي جو مطلب آهي "پهريون سپريم-پاور". آدي (आदि،ādi) ٻولَ جي لفظي معنيٰ "مُنڍ، شروعات" آهي. شڪتي جسماني سرشٽي (ڪائنات) کان ٻاهر هڪ طاقت ڏانهن اشارو آهي؛ اهو لفظ پاڻ ئي پاڙَ کان شرشٽي (शक् ،śak) مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "قابل ٿيڻ،" PIE * ḱak- کان ورتل آهي.

## اهميت
ديوي گيتا ۾، اها رِٿ ڏنل آهي تہ هن پنهنجي هڪ شڪتين منجهان پاروتي جي سروُپ (اوتار) ۾ بدلجڻ کان اڳ هوءَ هماليا بادشاهہ ڏانهن سامهون آئي ۽ ان کي ايشوري (اِلاهي)، سدائين لازوالُ وديا نازل ٿي. هن پنهنجو پاڻ کي ويدن جي لفظن ۾ هن ريت بيان ڪيو، "جنهنکي نہ تہ شروعات ۽ نڪي ڪوبہ اَنتُ (پُڄاڻي) آهي. رُڳو هوءَ پاڻ ئي سدائين امر رهندڙ حقيقت آهي. هوءَ سمورو سَنسارُ (سرشٽي، ڪائنات، عالم، جهان) جي رچنا ڪندڙ آهي. هوءَ پنهنجو پاڻ ئي اڪيلي سوڀاري ۽ سوڀ جي پڌاري (ڏيکاءُ، اظهار) آهي. هوءَ پڌري (ڏيکاءُ ڏيندڙ، ظاهر)، ۽ اڻ ڏيکاءُ ڏيندڙ (ڳُجهي، لِڪيل) ۽ اعليٰ منتقلي ديوتا آهي. انکانپوءِ هن پنهنجي اڻ لڀ شڪل ۾ ڏيکاءُ ڏنائين: ستيالوڪا/برهمالوڪا هن جي مُکُ (مُنهن، نرڙ، نراڙ) ۾ ويهاريل هو؛ رچنا ڪيل سرشٽي (ڪائنات) سندس وارَ هُيا. سج ۽ چنڊ سندس اکيون هيون. سندس ڪنن ۾ چار طرف (رُخ، پاسا) هيا؛ ويدَ (ويدا) سندس چوڻيون (ٻولَ) هيا؛ موت، سِڪ پاٻوهه ۽ جذبا هن جا ڏند هيا. مايا هن جي مُرڪَ منجهان ڏيکُ ڏنو.

## هندو ڌرم ۾ آدي پراشڪتي

شڪتا پِراڻن کانسواءِ، آدي شڪتي جو ڪڏهن بہ "آدي شڪتي" جي نالي سان ذڪر نہ آيو آهي. پر اَڻَ سِڌي ريت، هو پڻ کيس اعلي وَجُودُ (هَستي، جي وُ) مڃين ٿا.

### شيوا پُراڻَ ۾
شيوا پوراڻ چئي ٿو تہ آدي پراشڪتي، سرشتي جي شروعات مهل پرابرهمڻ پاراشيوا يعني ڀڳوان شيوا جو کاٻو اَڌ سان *پراما پراڪرتي*/ ديوي آدي پرشڪتي جي رُوپَ ۾ مادياتي رُوپ (اوتار) بڻجي وئي هئي.

### شڪتا پوراڻا ۾
"ديوي ڀاگوتا پوراڻا" چوي ٿو تہ شوا هزارين سالن تائين بيجي منتر "هريم"  وسيلي آدي پراشڪتي کي پرچائڻ لاءِ پوڄا (عبادت) ڪئي. تنهنکانپوءِ هوءَ پنهنجي هڪ شڪتي شيوا سامهون  سدهاداري جي روپ (اوتار) ۾ ڀڳوان شيو جي ساڄي اڌ کان ظاهر ڪئي.

## سکھ مت ۾ آدي پراشڪتي
سکھ ازم  (سکهه مت) ۾ پڻ آدي شڪتي جو تصور کي پيش ڪيو ويو آهي. فرق ڇَڙو فلسفي ۾ آھي. سکھ ازم ۾، کاندا، خدا جي لامحدود طاقت جي علامت آهي، جڏهن ته هندومت ۾ ڀڳوان جي ان کاندا شڪتي کي "آدي شڪتي" سَڏيو ويو آهي.

## نوٽس

## حوالا
* Brown, Cheever Mackenzie (1998). *[https://books.google.com/books?id=OxayHczql9EC The Devī Gītā: the song of the Goddess; a translation, annotation, and commentary]*.
* Kinsley, David. *[https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions]*. .

زمرو:هندو ديويون
زمرو:پاروتي جا اوتار
زمرو:يگانو ڌڻي
زمرو:شيوا جون ساٿياڻيون
زيمبيزي ندي

**زيمبيزي ندي** يا **درياء زيمبيزي** (Zambezi River) آفريڪا جو چوٿون وڏو، اوڀر طرف وھندڙ سڀ کان وڏو ۽ ھندي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندڙ سڀ کان وڏو درياء يا ندي آهي. ان جي طاس وارو علائقو 13,90,000 چورس ڪلوميٽر (5,40,000 چورس ميل) تي مشتمل آهي. ھي درياء 2,574 ڪلوميٽر (1,599 ميل) ڊگھو آھي ۽ زيمبيا کان شروع ٿي اوڀر انگولا مان گذري نميبيا جي اتر-اوڀر سرحد سان گڏوگڏ ھلي، اتر بوٽسوانا جي سرحد کان گذري، زيمبيا ۽ زمبابوي جي وچ واري سرحد کان ٿي موزمبيق ڏانهن وڃي ٿو ۽ پوء ھندي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. 

انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا مطابق ھي ندي ڏکڻ-وچ آفريڪا ۾ واقع آهي، جيڪا اتر-اولھه زيمبيا مان نڪري ٿي ۽  ڏکڻ طرف انگولا جي اوڀر ۽ زيمبيا جي اولھ واري سرحد کان بوٽسوانا جي سرحد سان ملندي اوڀر طرف مڙي زيمبيا ۽ زمبابوي وچ ۾ سرحد بڻجي وچ موزمبيق ۾ داخل ٿي چائنڊي شھر لڳ موزمبيق واري چينل (سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ھن درياء جي ڊيگھ 2,200 ميل (3,500 ڪلوميٽر) آھي. ھن جو معاون نديون يا ٽربيوٽريون پڻ کوڙ آھن جن ۾ ڪوانڊو، ڪافو ۽ شري شامل آهن. ھن درياء جي کوجنا ڊيوڊ لونگ اسٽون 1850ع واري ڏھاڪي ۾ ڪئي ھئي.

## حوالا

زمرو:زيمبيا
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:آفريڪا جا درياهه
زيمبوئانگا

**زيمبوئانگا** فلپائينز  جي زيمبوئانگا اپٻيٽ ۾ واقع ھڪ شھر جو نالو آهي. ھي شھر فلپائينز جو پکيڙ ۾ ٽيون ۽ آبادي ۾ ڇھون نمبر وڏو شھر آھي. زيمبوئانگا اپٻيٽ جو سڀ کان وڏو واپاري ۽ صنعتي مرڪز پڻ آھي.12 آڪٽوبر 1936 ۾ ھن شھر کي چارٽر شھر جو درجو مليو ۽ 26 فيبروري 1937 م ان جو افتتاح ڪيو ويو. شھر جي آبادي 2000 ۾ 601,794 ھئي. شھر جو بنياد 1635 ۾ اسپينين ھڪ قلعو ٺھرائي رکيو جيڪو ڪجهه عرصي کانپوءِ ڏکڻ فلپائينز جو وڏو واپاري مرڪز ٿي ويو. ٻين جنگ عظيم ۾ ھي شھر جاپاني دفاعي صدر مقام ھيو. 1945ع ۾ آمريڪي فوجين جي قبضي ۾ آيو. ھن شھر کان رٻڙ، سچا موتي، کوپرو، مھوگني جي ڪاٺ جي برآمد ٿيندي آهي. مورو واري پتل ۽ ڪانسي جي ٿانون ٺاھڻ جو پڻ مرڪز آهي. ھي شھر سياحتي مرڪز پڻ آھي.

## حوالا

زمرو:فلپائينز جا شھر
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
مهجبين قزلباش

**مهجبين قزلباش** (انگريزي:  Mahjabeen Qazalbash، جنم: 1958ع ـ وفات: 26 فيبروري 2020ع) پشتو ٻوليءَ جي مشهور ڳائڻي هئي. هن سنڌي، اردو، هندڪو، سرائڪي ۽ اردوءَ ۾ به خوبصورت گيت ڳايا. هن فارسيءَ ۽ ترڪي ٻوليءَ ۾ پڻ پنهنجا سر وکيريا. کيس پنهنجي مٺڙي آواز ۽ من موهيندڙ گائڪيءَ سبب ”سرحد جي بلبل“ ڪوٺيو ويندو هو.
## ذاتي زندگي
مهجبين قزلباش جو جنم 1958ع ۾ پشاور ۾ ٿيو. سندس وڏا اصل ۾ ايراني هئا. مهجبين جو ڏاڏو ايران ڇڏي اچي افغانستان ۾ رهيو، اڳتي هلي هن جي مائٽن پشاور جا وڻ اچي وسايا. مھجبين جو ننڍپڻ پشاور ۾ ئي گذريو. سندس اصل نالو ثريا بيگم هو. هن 13 سالن جي ننڍڙي ڄمار ۾ ڳائڻ شروع ڪيو. هوءَ  اورڪزئي قبيلي سان واسطو رکندڙ فلمي اداڪار امان اللّٰہ  خان عرف ائمل خان سان شاديءَ جي ٻنڌڻن ۾ ٻڌل هئي. کيس ٻه پٽ ۽ هڪ ڌيءَ جو اولاد هو.  کيس ڇھ ڀائر ۽ هڪ ڀيڻ هئي.  سندس ڀيڻ جو نالو شاهين قزلباش هو.

## فن جو سفر
مهجبين 13 سالن جي ننڍڙي ڄمار ۾ ڳائڻ شروع ڪيو.پنهنجي خوبصورت آواز ۽ سر تار جي سڃاڻپ سببان ٿوري ئي عرصي ۾ مشهوري ماڻڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. ريڊيو پاڪستان پشاور کان هن فني زندگيءَ جي شروعات ڪئي. سندس پشتو ڳايل گيت ٻڌندڙن ۾ ڪافي مقبول ٿي ويا. بعد ۾ هن ٻين ٻولين ۾ به پنهنجي آواز جو جادو جاڳايو. هن ڪيترين ئي فلمن لاءِ به گيت ڳايا. هن جا ڳايل سنڌي گيت به ڪافي مقبول آهن. خاص طور تي مرحوم شمشيرالحيدريءَ جو گيت ”تون ياد وري آئين“ هن انتهائي خوبصورتيءَ سان ڳايو آهي.

## وفات
عمر جي آخري حصي ۾ کيس دل جي تڪليف ٿي پئي. 2015ع ۾ کيس پهريون دل جو دورو پيو. دل جي مرضن جي مشهور ماهر ڊاڪٽر عدنان گل سندس اينجيوگرافي ڪئي. آخرڪار هن 26 فيبروري 2020ع تي پشاور ۾ دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو.

## حوالا
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:سنڌي راڳي
ڪماري (ديوي)

[thumb| [ڀگتاپور جي هِڪَ اَڳُوڻِي ڪُماري]]

**ڪُماري **  يا **ڪُماري ديوي** يا ** جيوت ديوي- نيپال** هِڪَ مذهبي ثقافت آهي، جنهن ۾ هندومت ۽ ٻڌمت ٻُڌاِزم جا مَڃيندَڙ هڪ نوجوان نابالغ ڪُنوري چوڪريءَ کي جيوت (زنده) ديوي جو خطاب ڏئي کيس پوڄا ڪندا آهن ۽ ان ۾ ديوي جي سَمورين طاقتن (شَڪتين) جو تصور ڪندا آهن. اُن کي ڪُماري سَڏيو ويندو آهي. لفظ ڪماري سنسڪرت جي ٻولَ *ڪماريا * منجهان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ “شهزادي“ آهي۔

نيپال ۾ ڪُماري ثقافت جو رواج وڏي تعداد ۾ ملي ٿو. ڪُماري جي چُونڊَ نيپال جا ٻُڌڌرم مَڃيندڙ نيواري نسل جي وجرچاريا قوم جي ڪنهن ڪُنواري (نابالغ) ڇوڪري جي چُونڊ ڪندا آهن، جنهنکي ڪماري جو خطاب ڏنو ويندو آهي. ڪماري کي ٻڌمت کانسواءِ هندومت جا مَڃيندَڙ پڻ پوڄيندا آهن. ائين ناهي تہ ڇَڙو پُوري نيپال ۾ هڪ ڪماري آهي، پرَ هر شهر ۾ الڳ الڳ ڪماري لاءِ چُونڊ ٿيندي آهي ۽ ڪنهن مهل هڪ ئي شهر ۾ هڪ کان وَڌيڪ ڪماريون هونديون آهن. کٽمنڊو جي **شاهي ڪماري** ڪماري گهر ۾ رهندي آهي، جنهنکي گهڻو اعزاز حاصل آهي. ڪماري گهر شهر جي وچ ۾ موجود آهي. ڪماري کي چُونڊڻ جو طريقو ڏاڍو مُنجهائِيندڙ آهي. 2017 ۾ شاهي ڪماري جو نالو تريشا شاڪيا هيو، جنهن جي ڄمار رُڳو 3 سال هُئي، جنهن کي سيپٽمبر 2017 ۾ ٻيهر چُونڊيل ماووادي حڪومت پاران نامزد ڪيو ويو هيو، جيڪا سرڪار بادشاهت کي ختم ڪري قائم ڪئي وئي هئي. انکانپوءِ ٻئي درجي جي ڪماري پٽن، نيپال جي مَڃي ويندي آهي، جنهن کي 2014 ۾ نامزد ڪيو ويو هيو ۽ هوءَ ٻئين سڀ کان وڌيڪ جيئري (زنده) مجسم ديوي آهي.

ڪُماري جي چُونڊ جو عمل هڪ ڏينهن جي دورانيو وارو هوندو آهي جنهن کي نوراتري ۽ درگا پوجا جي ڏهاڙن ۾ پوڄا ڪئي ويندي آهي. کٽمنڊون وادي ۾ اها روايت گهڻو وهنواري (عام) آهي. ڪماري کي تليجو جو اوتار مَڃيو ويندو آهي. جڏهن ان جي جوان (بالغ) ٿيڻ جو پهريون رَت (ماهواري) ايندو آهي، تڏهن هيئن سمجهيو ويندو آهي تہ ديويءَ ان جي جسم کي الوداع چئي ڇڏيو آهي. انهيءَ ريت زخم، روڳ (بيماري) ۽ رَت جي گهٽتائي کي پڻ ديوي جي رخصت ٿيڻ طور سمجهيو ويندو آهي.

## فلسفو ۽ روايت
نابالغ ڇوڪري جي عبادت ڪرڻ سموري دنيا جي رچنائن ۾ موجود الٰهي شعور جي عبادت سان تعبير ڪيو ويندو آهي. سڀ کان وڏي ديوي يامها ديوي سموري ظاهر سنسار کي پنهنجي بدن سان وجود بخشيو آهي ۽ هوءَ سمورن بي جان ۽ شعور رکندڙ شين ۾ برابر طور موجود رهندي آهي. بي جان مجسمو يا بُت جي عبادت اصل ۾ هڪ حقيقت يا علامت جي عبادت آهي. ڪنهن بہ ديوي يا ديوتا کي پوڄڻ جي لاءِ ان جو مجسمو چِٽيو (ٺاهيو) ويندو آهي ۽ انهيءَ بُت (مجسمو) کي پوڄِيندي اهو تصور ڪيوويندو آهي تہ ان بُت وسيلي ان حقيقي ديوي، ڀڳوان يا ديوتا جي پوڄا ڪئي پئي وڃِي. ڪنهن شعور رکندڙ يا با حيات بُت مخلوق جي عبادت پڻ ان تصور سان ڪئي ويندي آهي تہ ان نابالغ ڇوڪري ۾ مها ديوي جو اوتار موجود آهي ۽ ان ٻارڙي جي پوڄا اصل ۾ مها ديوي جي پوڄا آهي.
شڪتي مت جي لکتن ۾ ديوي مهاتميا يا چنڊي بابت هي عقيدو آهي تہ اها دنيا جي سمورين جيئرن نارين جي جسم ۾ موجود رهندي آهي. ڪماري جو پورو فلسفو ان بنياد تي آهي. پر جڏهن دييو مهاتميا جي پوجا جو مسئلو هوندو آهي تہ صرف هڪ نابالغ ٻارڙِي کي ئي چُونڊيو ويندو آهي ڇو تہ ائين مڃيو ويندو آهي ته بالغ ٿيڻ جو رت اچڻ کانپوءِ ڇوڪري جي پويترتا عافيت ويندي رهندي آهي.

هندو لکتون، جهڙوڪ جنانروا رودرامالا تنتر ۾ ڪماري جو نالو ڄمار جي لحاظ کان موجود آهي؛

## حوالا

زمرو:ديوتا بڻيل ماڻهو
زمرو:ناري ٻُوڌا ۽ اُتم فطري جيوَ
زمرو:نيپال جو سماجڪ اتهاس
زمرو:نيپال ۾ مندرَ
زمرو:نيپال ۾ هندوڌرم
زمرو:نيپال ۾ ٻُڌڌرم
زمرو:نيپالي مذهبي اڳواڻ
زمرو:نيوار
زمرو:هندو ديويون
زمرو:هندواِزم ۽ ٻارَ
زمرو:ٻُڌاِزم ۽ ٻارَ
زمرو:ڪُنواري ديويون
زمرو:ھندو جيوت ديويون
محمد يوسف

**محمد يوسف** (انگريزي:Muhammad yousuf) سنڌ جو مشهور ڪلاسيڪي ۽ لوڪ فنڪار هو.

## زندگي جو احوال
استاد محمد يوسف 14 جنوري 1940ع تي سنڌ جي شهر حيدرآباد ۾ ٽئين نمبر تلاءَ جي دين علي شاھ پاڙي ۾ ڄائو هو. سندس پيءُ جو نالو لونگ فقير مڱڻهار هو. لونگ فقير بهترين ڍولڪ نواز هو جيڪو ڳائيندو به هو ته وڄائيندو به هو. لونگ فقير ڍولڪ نواز طور ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جو مُلازم هو.

## فن ۽ تربيت
محمد يوسف پرائمريءَ تائين تعليم حاصل ڪئي. هن اُستاد غلام حُسين خان عرف اُستاد بيبي خان کان راڳ جي سکيا ورتي. ان کانپوءِ هن اُستاد اُميد علي خان، اُستاد مُبارڪ علي خان ۽ سونا خان بلوچ کان به سکيو. هن سڀ کان وڌيڪ سکيا استاد منظور علي خان کان ورتي.
## فن جي شروعات
محمد يوسف راڳ ڳائڻ جي باقاعدي شروعات ننڍي ڄمار ۾ 1951ع ۾ هڪ محفل سان ڪئي. پوءِ هن ريڊيو پاڪستان ڪراچيءَ تان ڳائڻ شروع ڪيو جڏهن ته هن 1955ع ۾ حيدرآباد ريڊيو اسٽيشن تي ڳائڻ شروع ڪيو. محمد يوسف پاڪستان ٽيليويزن تي به ڳاتو ۽ ڪيترين فلمن لاءِ به پلي بئڪ سنگر طور ڪلام ڳاتائين.
## اوارڊ
محمد يوسف کي ٻه ڀيرا تمغه حسن ڪارڪردگي ايوارڊ، چار شاهه عبداللطيف ڀٽائي ايوارڊ، چار لعل شهباز قلندر ايوارڊ، ۽ ٽي سچل سرمست ايوارڊ مليا. هن کي اهو اعزاز به حاصل اهي ته سڀ کان پهرين شاه لطيف ايوارڊ کيس ئي مليو آهي.

## وفات
محمد يوسف 14 فبروري 1997ع ۾ وفات ڪري ويو.
## حوالا

زمرو:فنڪار 
زمرو:لوڪ فنڪار 
زمرو:تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي پلي بيڪ گلوڪار
زمرو:1940ع جون پيدائشون
زمرو:1997ع جون فوتگيون
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:پاڪستاني فلمي راڳيندڙ
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:سنڌي راڳي
شاداب خان

**شاداب خان** (انگريزي: Shadab Khan) پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جو هڪ رانديگر آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* پاڪستان
* پاڪستان سپر ليگ

## حوالا

زمرو:1998ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:خيبر پختونخوا جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيوت ماڻهو
شاردا سنھا

**شاردا سنھا** () ميٿلي ٻولي جي لوڪ ڳائڻي آھي. هيءَ ڀوجپوري ٻولي ۽ مگهئي ٻولي ۾ پڻ راڳ ڳائيندي آهي. ميٿلي ٻولي ۾ مشهور ڇٺ پوجا وارو گيت *هو ديناناٿ* سندس ئي ڳايل آهي. ڀارت جي سرڪار کيس 2018 واري جمهوريا ڏهاڙو جي موقعي تي رياست جو ٽيون وڏو شهري ايوارڊ پدم ڀوشن سان نوازيو.

## جيون ڪٿا
شاردا سنها جو جنم ڀارت جي رياست بهار جي سپول ضلعو ۾ هولاس، رگهوپور ڳوٺ ۾ ٿيو.

## ڪيريئر
هن پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ميٿلي گانن سان ڪئي. ميٿلي کانسواءِ هيءَ ڀوجپوري ۽ مگهائي ٻولين ۾ ڳائيندي آهي. راڳ لاءِ سندس خدمتن جي عيوضي ۾ هندستان جي حڪومت کيس پدم ڀوشن اعزاز سان نوازيو. پرياگ سنگيت سميتي الهہ آباد ۾ بسنت مهوستسو کي آرگنائز ڪيو، جنهن ۾ پدم شري شاردا سنها بهار جي مُندَ جا لوڪ گيت ۽ گانا پيش ڪيا. هيءَ درگا پوجا جي موقعي تي هر سال ڳائيندي آهي ۽ لوڪ گيت پيش ڪندي آهي. هن وزيراعظم ماريشس نائين رام گولان جي بهار آمد جي موقعي تي پڻ پنهنجا گيت ڳايا.

2010 ۾ پرگتي ميدان، نئي دهلي ۾ بهار اتسومي جي موقعي تي پڻ هن کي ڳائڻ جو موقعو مليو هيو.
هن بالي ووڊ کي پڻ پنهنجو سُريلو آواز ڏنو آهي. 1989 ۾ باليووڊ فلم مئين ني پيار ڪيا ۾ هن “ڪهي تو سي سجنا“ گانو ڳايو هيو. فلم (گينگز آف واسع پور-ٻئي) لاءِ هن “تار بجلي سي پتلي“ گانو ڳايو ۽ چار فوٽيا ڇوڪري فلم لاءِ “ڪون سي نگريا“ گانو کي پڻ پنهنجو آواز اَرپيو هيو.

## شاردا سنها ۽ ڇٽ
شاردا سنها کي ماڻهو ڇٽ جي سبب ياد ڪندا آهن. ايئن پڻ چئجي تہ شاردا سنها ۽ ڇٽ کي هڪ ٻئي سان گڏ ياد ڪيو ويندو آهي. هن پاران 2016 ۾ اَٽڪل هڪ ئي ڏهاڪو کانپوءِ ڇٽ جي لاءِ ٻہ گانا ڳائي عقيدت مندن (فينز) جي دل خوشي سان ڀري ڇڏي هئي. سندس پڇاڙڪو البم جيڪو مذهبي ۽ روحاني گيتن تي ٻڌل هيو، سو 2006 ۾ جاري (رليز) ٿيو هيو.

## حوالا

زمرو:راڳي
زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
شهرو فيروز

**شهرو فيروز** (انگريزي: Shahroo Feroz) هڪ مشهور سنڌي فلم هئي جيڪا 18 آڪٽوبر 1968ع ۾ ڪراچيءَ مان رليز ٿي. هيءَ فلم خادم فلمس ڪمپنيءَ پاران ٺاهي وئي هئي.  هن فلم ۾ مشتاق چنگيزي هيرو ۽ ماه پارا هيروئن جو ڪردار ادا ڪيو. ٻيا اداڪار جن هن فلم ۾ ڪم ڪيو تن ۾ حسن بانو، شڪيل لاسي، محمود لاسي، صالح محمد قوال، شيخ حسن، ملڪ انوکو، نوربانو ۽ شاڪر شامل هئا. مرحوم مشتاق چنگيزيءَ جي هيرو طور هيءَ پهرين فلم هئي. هن فلم جو هدايتڪار شيخ حسن، پروڊيوسر خادم حسين بلوچ ۽ ليکڪ رشيد احمد لاشاري هو. هن فلم جي موسيقي غلام عليءَ ترتيب ڏني. 
هن فلم ۾ حضرت سچل سرمست ۽ رشيد احمد لاشاريءَ جا ڪلام ۽ گيت روناليليٰ، دينا ليليٰ، تاج ملتاني، محمد يوسف، محمد ابراهيم ۽ سليمان شاھ جي آوازن ۾ رڪارڊ ڪيا ويا.

## حوالا
زمرو:پاڪستاني فلمون
زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
سپنا چوڌري

**سپنا چوڌري** () هڪ ڀارتي ناچڻي ۽ اداڪارا آهي. هيءَ هريانا رياست جي رهاڪو آهي.
## شروعاتي زندگي
سپنا کي ست ڀائر ۽ هڪ ڀيڻ آهي. هن جي ذات جٽ آهي. هي 25 سيپٽمبر 1990 تي روهتاڪ، هرياڻا، انڊيا ۾ پيدا ٿي هئي ۽ هينئر نئين دهلي ۾ رهندي آهي.
سندس پيدائشي نالو سشميتا آهي.

## ڪيريئير
سپنا ڊانسنگ ڪيريئر جي شروعات 12 سال جي ڄمار کان ڪئي. هن پوءِ آرڪيسٽرا گروپ ٺاهيو. سپنا چوڌري ڪلرز ٽي وي تي هندستان جي سڀ کان مشهور رئيلٽي شو بگ باس سيزن 11 (2017) ۾ حصو ورتو.
هيءَ پاران فلم 'جرني آف ڀنگواور' (2017) ۾ هڪ ڪردار ۾ نظر آئي. سندس ٻيون فلمون 'ويري ڪي شادي' (2018) ۽ 'نانو ڪي جانو' (2018) ۾ ڪردار نڀايو اٿائين.
## سياست
سپنا چوڌري پهرئين بي جي پي پر پوءِ هن انڪار ڪيو ته هن بي جي پي ۾ شموليت ناهي ڪئي رڳو منوج تيواري جي ڪيمپئن هلائي هيائين, پوءِ ڪانگريس ۾ شامل ٿي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:1990ع جون پيدائشون
گانڌي ڌام

**گانڌيڌام** (انگريزي: Gandhidham) هندستان جي گجرات رياست ۾ ڪڇ ضلعي جو هڪ شهر آهي. هيءُ شهر 1947ع ۾ هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ سنڌ مان لڏي آيل سنڌين جي آبادڪاريءَ لاءِ قائم ڪيو ويو. هن شهر کي اهو نالو هندستان جي مهان اڳواڻ مهاتما گانڌيءَ جي نالي سان منسوب ڪرڻ لاءِ ڏنو ويو. هيءُ شهر ڪڇ جو هڪ معاشي مرڪز آهي جيڪو گجرات رياست ۾ تيزيءَ سان ترقيءَ جون وکون کڻي رهيو آهي. هيءُ شهر گجرات رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان اٺون وڏو شهر آهي. هندستان        جو مشهور ”ڪنڊلا بندرگاھ“ هن شهر کان رُڳو 14 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آهي.      

## تاريخ
1947ع ۾ سنڌ جا هندو پنهنجا اباڻا ڪک ڇڏي هندستان وڃڻ تي مجبور ٿيا. سنڌ مان لڏي آيل سنڌي هندو برادريءَ جي آبادڪاريءَ لاءِ ڪڇ جي مهاراجه شري کنگهارجي جديجا پنهنجي 15000 ايڪڙ زمين ڀائي پرتاب ڏيالداس جي حوالي ڪئي.  ڀائي پرتاب ”سنڌو ٻيهر آبادڪاري ڪارپوريشن لميٽيڊ“ (Sindhu Rehabilitation Corporation Limited)   جي نالي سان هڪ ادارو جوڙيو جنهن جو چيئرمين آچاريه ڪرپلاڻي ۽ مينيجنگ ڊائريڪٽر پرتاب ڏيالداس مقرر ٿيو. هن اداري جو مقصد پنهنجي سنڌ مان لڏي آيل هندن کي پنهنجا ذاتي اجها ٺاهڻ ۾ مدد ڪرڻ هو.   هن شهر جي پيڙھ جو پٿر مهاتما گانڌيءَ 1947ع ۾ رکيو ۽ شهر جو نالو ”گانڌيڌام“ رکيو ويو.  هيءُ هڪ سنسان بياباني علائقو هو جتي هر طرف نانگن، بلائن ۽ وڇن جا ٻِر پکڙيا پيا هئا. علائقي کي پاڪ صاف ڪرڻ لاءِ پرتاب راءِ اعلان ڪيو ته هر وڇون مارڻ تي 25 پئسا ۽ هر نانگ مارڻ تي 50 پئسا انعام ڏنو ويندو. 

## جاگرافي ۽ آبهوا
هن شهر جي بيهڪ 23.080 اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 70.130 ڊگهائي ڦاڪ اوڀر آهي. هتان جي اونهاري جي موسم گرم ۽ خشڪ رهي ٿي ۽ گرميءَ جو درجو 450C   جي آسپاس رهي ٿو. سياري ۾ چڱي خاصي ٿڌ پوي ٿي ۽ گرميءَ جو درجو 30 تائين ڪري پوي ٿو. هتان جي آبهوا ريگستاني آهي ۽ سڄو سال برسات وسڻ جو تمام گهٽ امڪان هوندو آهي. هتان جو ساليانو سراسري گرميءَ جو درجو  26.80C آهي جڏهن ته برسات جو سراسري وسڪارو 375 ملي ميٽر آهي.

## سياسي انتظام
هن شهر جي نمائندگيءَ لاءِ گجرات لوڪ سڀا ۾ هڪ سيٽ رکيل آهي.

## اديپور ۽ گانڌيڌام جي سرزمين
گانڌيڌام هندستان جي تاريخي شهر اديپور کان فقط ڇهن ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اڏيو ويو هو. وقت سان گڏوگڏ وڌندڙ آباديءَ ٻنهي شهرن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ڇڏيو آهي. اڄڪلھ هي ٻئي شهر هڪ ئي ميونسپالٽيءَ جو حصو آهن. هن ميونسپالٽيءَ جو وارڊ پهرئين کان ڇهون اديپور جي حدن ۾ آهي ۽ ستين کان ٻارهون  گانڌيڌام جي حدن ۾ آهي. فقط هوائي اڏي ڏانهن ويندڙ رستو ٻنهي شهرن کي هڪٻئي کان جدا ڪري ٿو. جيڪا زمين ”سنڌو ٻيهر آبادڪاري ڪارپوريشن لميٽيڊ“ جي مالڪيءَ ۾ آهي تنهن کي ”وارڊ“ ڪوٺيو وڃي ٿو، جڏهن ته ڪنڊلا پورٽ ٽرسٽ جي مالڪيءَ هيٺ آيل زمين کي ”سيڪٽر“ سڏيو وڃي ٿو. گانڌيڌام ۾ 13 سيڪٽر شامل آهن.

## اچ وڃ
هي شهر روڊ، ريل ۽ هوائي اڏي جي وسيلي هندستان جي ٻين شهرن سان ڳنڍيل آهي. هتان جي هوائي اڏي کي ”ڪنڊلا هوائي اڏو“  (Kandla Airport) ڪوٺيو وڃي ٿو. هيءُ هڪ مقامي هوائي اڏو آهي جتان فقط احمدآباد ۽ سورت لاءِ اڏامون هلن ٿيون. 

هن شهر کان احمدآباد، بنگلور، پوني، ڀڄ، بريلي، جوڌپور، ممبئي ۽ ٻين شهرن لاءِ ريل گاڏيون هلن ٿيون. سراسري طور تي اٽڪل 31 ريل گاڏيون روزانو گانڌيڌام ريلوي اسٽيشن تي اچن ۽ وڃن ٿيون. اين ايڇ 8 اي (NH 8A) شاهراھ هن شهر کي دهلي، ممبئي ۽ ٻين شهرن سان ملائي ٿي.

## حوالا
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
زمرو:ڪڇ ضلع ۾ شهر ۽ قصبا
زمرو:گانڌي ڌام
جيوتي يادو

**جيوتي يادو**  ڀارتي صحافڻ آهي ۽ *دي پرنٽ* سان ڪم ڪندي آهي. وزارت ترقي ناري ۽ ٻار، حڪومت هندستان سان لاڳاپيل سماجي ۽ جنسي برابري ۽ سياسي مسئلن تي جيوتي نظر رکندي آهي.
 جيوتي دي پرنٽ تي هندي ۾ هفتيوار ڪالم **ميري جان مجهي خبر هي** لکندي آهي. معلومات جو دو ۾ بدلجندڙ ڀارت تي لکڻ جيوتي جو اهم وندُر آهي ۽ ان تي گهڻو لکندي آهي.**هٿيار کان وڌيڪ خطرناڪ آهي، ڀڙڪاءُ ڀاشڻ** ۽ **ڀارت بن گيا وشو گرو، [[ڊونلڊ ٽرمپ|ٽرمپ]] کي لڳي [[جارج پنجون]] جي اک**  جيوتي جا ذڪر لائق مضمون آهن.

## پيدائش ۽ تعليم
جيوتي يادو 17 ڊسمبر 1994 تي ڀارت جي صوبو هرياڻا جي علائقي مهيندرڳڙھ ۾ پيدا ٿي هئي. تربيت ۽ شروعاتي تعليم مهيندرڳڙھ ۾ ماڻيائين. ٻارنهين درجي ۾ چڱن نمبرن سان پاس ٿيڻ  سبب جيوتي يادو پوري ضلعي ۾ پهرئين پوزيشن حاصل ڪئي. ان ڪاميابي جيوتي لاءِ  دهلي يونيورسٽي جا دروازا کولي ڇڏيا. جيوتي  دهلي يونيورسٽي جي دولت رام ڪاليج منجهان انگريزي ادب ۾ بي-اي ۽ ايم-اي ڪئي. 
## ڪيريئر
جيوتي ڀارت جي ڳوٺاڻي زندگي بابت لکڻ ۾ شوق رکندي آهي. پنهنجي صحافتي زندگي جي شروعات *دي للنٽاپ* سان سيپٽمبر 2016 ۾ ڪيائين. سوشل ميڊيا تي ڀارت جي ڳوٺاڻي زندگي بابت جيوتي جي مَضمونَن کان متاثر ٿي ڪري دي للنٽاپ کيس سڏ ڏنو. انکانپوءِ جيوتي نيوز 18 ۽ انشارٽس لاءِ لکيو ۽ مارچ 2019 ۾ دي پرنٽ ۾ ڪم ڪرڻ لڳي. جيوتي  اُتر هندستان ۾ سفر ڪري اجتماعي ڏاڍائي جي واقعن بابت لاڳاپيل سماچار گڏ ڪيا.
وزارت ترقي ناري ۽ ٻار، حڪومت هند سماجي ۽ جنسي برابري ۽ سامپراديڪ ڌنگن جي خبر ٺاهڻ جيوتي جي اهم وندُر آهي. جيوتي هن وقت دي پرنٽ سان لاڳاپيل آهي.

### دي پرنٽ
جيوتي مارچ 2019 کان دي پرنٽ سان لاڳاپيل آهي. دي پرنٽ تي هيءَ هاڻي سياسي حالتن تي لکندي آهي. ۽ هندي ۾ هفتيوار ڪالم 'ميري جان مجھي خبر هي'' هيٺ مضمون لکندي آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*جيوتي يادو فيس بڪ تي
*جيوتي يادو انسٽاگرام تي
*جيوتي يادو جو ٽويٽر هينڊل
*ميري جان مجھي خبر هي

زمرو:هرياڻا کان صحافي
زمرو:ڀارتي بلاگر
زمرو:ڀارتي سياسي صحافي
زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زاپوپان

**زاپوپان** (Zapopan) ميڪسيڪو جو ھڪ شھر ۽ بلديه آهي جيڪا ميڪسيڪو جي رياست جيلسڪو ۾ واقع آهي ۽ اها ان رياست جو ٻيون وڏو شھر آھي. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق ھن شھر جي آبادي سال 2000ع ۾ 9,10,690 ھئي. ميڪسيڪو جي الھندي پاسي جي وچ تي جيلسڪو رياست ۾ گواڊلهارا ندي جي وادي ۾ واقع آهي. ھي شھر رياست جيلسڪو جو واپار ۽ زرعي صنعت جو مرڪز آهي جنھن جي پسگردائيءَ ۾ اناج، ميوا، ڪپھ، ڪمند، ڀاڄين جي پيدوار، چوپائي مال جي افزائش ۽ ماکي جي مکين جي افزائش سان گڏوگڏ سياحت پڻ اتان جي معيشت جو حصو آهي. ھتي سترھين صدي جي ٺھيل زاپوپان واري بيسيليڪا سياحن جو مرڪز آهي.

## پڻ ڏسو
:باب:شهر
:باب:اتر آمريڪا
## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:ميڪسيڪو
زمرو:ميڪسيڪو ۾ شهر
زمرو:اتر آمريڪا جا شھر
زپوريزيا

**زپوريزيا** يا  يا  يوڪرين جي ڏکڻ-اوڀر ۾ درياء ڊنيپر  (آمريڪي انگريزي: نيپر ) جي ڪپ تي واقع ھڪ شھر جو نالو آهي جيڪو يوڪرين جي زپوريژيا اوبلاسٽ جو گاديءَ جو هنڌ آھي. ھي شھر ڊنيپر ھائڊرو پاور اسٽيشن ۽ خورتيتسيا نالي دريائي ٻيٽ جي ڪري مشهور آهي. ھي شھر فولاد جي صنعت، المونيم، ھوائي جھازن جي انجڻن جي صنعت، گاڏين جي صنعت، ٽرانسفارمرن جي صنعت جو مرڪز آهي. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق ھن شھر جو پراڻو نالو اليڪساندروسڪ شھر ھيو ۽ 1921 م مٽائي موجوده نالو زپوريژيا رکيو ويو. 2001 ۾ شھر جي آدمشماري 815،000 ھئي.  

## تاريخ
1770ع ۾ ھتي حڪومتي ڪنٽرول قائم رکڻ لاءِ اليڪساندروسڪ نالي قلعو ٺھرايو ويو ۽ اھڙي طرح ھتي قلعي لڳ آبادي قائم ٿي جنھن کي 1806ع ۾ شھر جو درجو ڏنو ويو. 1927 کان 1932 تائين ڊنائيپر ھائيڊرو اليڪٽرڪ اسٽيشن (ان وقت جو دنيا جي سڀ کان وڏي ھائڊرو اليڪٽرڪ اسٽيشن) جي ٺھڻ سان شھر ۾ ڪافي واڌ آئي.  ٻين جنگ عظيم ۾ ان ڊيم کي تباھ ڪيو ويو پر پوء نئين سر تعمير ڪيو ويو.

## معيشيت
زپوريژيا جي سڀ کان وڏي صنعت فولاد جي آھي ۽ ھتي گاڏين جا ڪارخانا پڻ آهن.

## حوالا

زمرو:زپوريزيا اوبلاسٽ
زمرو:يوڪرين جا شهر
ايميليانو زاپاٽا

**ايميليانو زاپاٽا سالازار**:
8 آگسٽ 1879ع ۾ ميڪسيڪو جي موريلوس رياست جي ھڪ ڳوٺ ۾ پيدا ٿيندڙ ھي اڳواڻ جڏھن سترھن سالن جو ٿيو ته سندس پيءُ وفات ڪري ويو جنھن ڪري خاندان جي ذميداري جو بار ھن تي پيو. ميڪسيڪو جي انقلاب جو ھڪ ڪردار ھيو ۽ موريلوس رياست جي زاپاٽاسمو ھاري تحريڪ جو سرواڻ ھيو. ھنن جون زمينون کسجڻ بعد ھن پاڙي جي ھارين کي گڏ ڪري احتجاج ڪيو ۽ پوء طاقت جي استعمال سان ھنن پنھنجون زمينون واپس ورتيون. شروعاتي سياست م ھن ڊياز خلاف سياسي تحريڪ ۾ بھرو ورتو ھو. ھن پورفريو ڊياز جي خلاف فرانسسڪو جي ھڪ ۾ ھڪ ننڍي فوج تيار ڪئي. 1910 واري انقلاب م ھي موريلوس رياست ۾ مرڪزي انقلابي ڪردار ھيو.
thumb|زاپاٽا جو پنھنجي وڏي ڀاءُ سان نڪتل تصوي
ٻين کوڙ ھاري اڳواڻن سان گڏجي ھن ڏکڻ جي آزادي واري فوج جو بنياد رکيو جنھن جو ھي سربراھ ٿي ويو ۽ ھن جي فوج ڊياز واري وفاقي فوج جي ڪئائوٽلا واري جنگ ۾ شڪست ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. ان بعد جڏهن انقلابي اڳواڻ مڊيرو صدر ٿيو تہ اھو زاپاٽائي تحريڪ سان لاتعلق ٿي انھن کي ڌاڙيلن جو ٽولو قرار ڏئي ڇڏيو. نومبر1911ع ۾ زاپاٽا پلان ڊي ايالا جي نالي سان زميني اصلاحن کي لاڳو ڪندي زمينن جي ھارين ۾ نئين سر تقسيم شروع ڪئي تہ مڊيرو زاپاٽائي تحريڪ جي موريلوس رياست مان پاڙ پٽڻ لاء وفاقي فوج موڪلي انھن تي چڙھائي ڪئي. وفاقي فوج ڳوٺن کي ساڙي آبادي کي جبري طور تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو تہ زاپاٽا جي تحريڪ کي اڃان طاقت ملي وئي ۽ ھن وفاقي فوج کي موريلوس مان ٻاھر ڌوڪي ڇڏيو. فيبروري 1913ع ۾ مڊيرو جي خلاف بغاوت ٿي ۽ ھيورٽا (Huerta) ان کان اقتدار کسي ورتو پر ان کي اتر ميڪسيڪو جي آئينيت جي حامين جي وينوستيانو ڪرانزا (Venustiano Carranza)، آلوارو اوبريگان (Álvaro Obregón) ۽ فرانسسڪو پانچو ولا ([Francisco "Pancho" Villa) جي سربراهي ۾ اتحاد جولاءِ 1914ع ۾ زاپاٽا جي فوج جي مدد سان اقتدار کان ٻاهر ڪيو. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق مڊيرو سان زميني اصلاحن تي نہ ٺھندي زاپاٽا گوريلا جنگ شروع ڪري ھيسيئنڊاز (وڏن زميندارن) کان زمينون کسي ھارين کي ڏيڻ شروع ڪيون. ھن منڊيرو کي اقتدار کسي قتل ڪندڙ جنرل وڪٽريانو ھيورٽا کي شڪست ڏئي.
.
thumb|زاپاٽا ۽ ولا پنھنجي گڏيل فوج سان گڏ 6 ڊسمبر 1914ع ۾ ميڪسيڪو ۾ داخل ٿيندي
ڪرانزا جي اقتدار کي تسليم نہ ڪيو ۽ پنھنجي زميني اصلاحن واري پروگرام تي عمل شروع ڪيو. انقلابين جي ھيورٽا تي فتح بعد انھن اگئاسڪيلائنٽيز جي ڪنوينشن ذريعي پنھنجي طاقت جي تعلقاتن کي نبيرڻ جي ھڪ ناڪام ڪوشش ڪئي. زاپاٽا ۽ ولا ڪرانزا کان ٽٽي ويا ۽ ميڪسيڪو انقلاب آڻيندڙن طرفان گھرو ويڙھ جو شڪار ٿي ويو. فرانسسڪو پانچو ولا سان اتحاد ۾ مايوسي ملڻ بعد زاپاٽا پنھنجي اختيار واري علائقي موريلوس ۾ سماجي تعمير نو ۾ لڳي ويو ۽ تجويزيل زميني اصلاحن کي لاڳو ڪيو. ڪرانزا پنھنجي طاقت مرڪوز ڪندي ولا کي 1915ع ۾ شڪست ڏني. ڪرانزا موريلوس م ڪاھي آيو ۽ زاپاٽا ان خلاف گوريلا جنگ جو آغاز ڪيو. 1917 ۾ زاپاٽا موريلوس تي ٻيھر قبضو ڪري ورتو ۽ ويڙھ جاري رھي.

thumb|10 اپريل 1919 تي نڪتل زاپاٽا جي لاش جي ھڪ تصوير
10 اپريل 1919 ۾ زاپاٽا ھڪ گھات لڳايل حملي ۾ مارجي ويو. ميڪسيڪو جي 1917 جي آئين جو آرٽيڪل 27 سندس زرعي مطالبن جي ڪري وڌو ويو ھو</re

## حوالا

زمرو:ميڪسيڪو
زمرو:ھاري اڳواڻ
زمرو:ميڪسيڪو جو انقلاب
زمرو:ميڪسيڪو جي تاريخ
زمرو:ميڪسيڪو جي سياست
زمرو:ميڪسيڪو جي شخصيتون
زمرو:1879ع جون پيدائشون
زمرو:1919ع جون فوتگيون
زمرو:ميڪسيڪو جي گوريلا ويڙھ
زمرو:ميڪسيڪو جي گھرو ويڙھ
زمرو:ميڪسيڪو جي ھاري تحريڪ

زمرو:انقلاب
زمرو:تاريخ
زمرو:سياست
زمرو:شخصيتون
مٺڙا شال ملن

**مٺڙا شال ملن** (انگريزي: Mithra Shaal Milan) مشهور سنڌي فلم هئي جيڪا ڪراچيءَ مان 8 نومبر 1972ع تي جاري ٿي. عشرت چوڌري، چڪوري، مشتاق چنگيزي،  ۽ ملڪ انوکو هن فلم جا مکيه اداڪار هئا. هن فلم جو هدايتڪار اي ايڇ صديقي ۽ پروڊيوسر زاهد حسين هو. هن فلم جي موسيقي غلام عليءَ ترتيب ڏني. هن فلم جا مڪالما نالي واري ليکڪ امر جليل لکيا هئا. هيءَ پهرين سنڌي فلم هئي جنهن کي پاڪستان جو مشهور فلمي نگار ايوارڊ مليو.

هن فلم جا سمورا گانا عوام ۾ ڪافي مقبول ٿيا. خاص طور تي شيخ اياز جي وائي ”سنڌڙيءَ تي سر ڪير نه ڏيندو، سهندو ڪير ميار او يار“ اڄ ڏينهن تائين مشهور آهي. اها وائي مرحوم فقير عبدالغفور جي آواز ۾ رڪارڊ ڪئي وئي هئي.

هن فلم جا ڪجهه ٻيا گيت:

* مونکي قسمت مار کارائي الاڙي، گهوڙا ڙي، باباڙي (آواز: محمد يوسف)
* سڄڻ آيا، ڀلي آيا، سهڻن جو سلامي ٿيان (آواز: محمد يوسف)
*هو ڳايو جمالو، منهنجو سڄڻ آيو خير سان، هو جمالو (آواز: رونا ليليٰ)
* 

## حوالا

زمرو: سنڌي فلمون
زاپوٽڪ ماڻھو

**زاپوٽڪ** يا **زاپوتڪ**   ميڪسيڪو جا اصل رھاڪو آھن جن کي ميڪسيڪو جا انڊين سڏيندا آهن. انھن جي آبادي گھڻي ڀاڱي ڏکڻ ميڪسيڪو جي واھاڪا(Oaxaca) ۾ واقع آهي. ھن وقت زاپوٽڪ ماڻھن جو تعداد اٺ لک کان ڏھ لکن تائين آهي. 

ڪولمبس جي آمد کان اڳ ميسو-آمريڪي تھذيب ۾ زاپوٽڪ تھذيب ترقي ۾ اڳڀري ھئي. قديم زاپوٽڪ تھذيب موجوده واھاڪا شھر (Oaxaca City ) لڳ جبل مائونٽ البان جي ڀر ۾ واقع ھئي.  . ان تھذيب م پھريون ڀيرو ميسوآمريڪي صورتخطي ۾ لکڻ جي شروعات ٿي ۽ 52 سالن وارو ڪيلينڊر پڻ ٺاھيو ويو جيڪو بعد ۾ ٻين گروھن پڻ اختيار ڪيو. موجوده دؤر ۾ زاپوٽڪ ماڻھن جو سماجي وڏي پيماني تي زرعي آھي  ۽ آھستي آھستي تبديلي طرف وڌي رهيو آهي. ھنر م گھڻي ڀاڱي ٺڪر جي ٿانون ۽ ڪتڻ وارا ھنر رواج ۾ آھن. ھي ماڻھو رومن ڪيٿولڪ مذهب کي مڃيندا آھن تنھن ھوندي بہ اھي بد روحن ۽ ڏندڪٿائن ۾ يقين رکندڙ آھن.

## حوالا

زمرو: ميڪسيڪو جا نسلي گروھ
زارا جو محاصرو 1202ع

**زارا جو محاصرو** يا **زادار جو محاصرو** :  يا  چوٿين صليبي مھم ۾ ڪيٿولڪ صليبي فوج جو ڪنھن ڪيٿولڪ شھر زارا، جنھن جو ھاڻي نالو زادار آھي،  جو پھريون محاصرو ھيو جيڪو 1202ع ۾  10 نومبر کان 24 نومبر تائين جاري رھيو. زادار ۽ زارا ساڳي شھر جا نالا آھن. زادار ھن وقت ڪروئيشيا  ۾ واقع آهي. زادار تي پھرين وينس جي ريپبلڪ جو قبضو ھيو 
پر 1186ع ۾ شھرين بغاوت ڪري ھنگري جي بادشاھت جي اختيار ۾ رھڻ جي چونڊ ڪئي.  صليبي فوجن کي سمنڊ پار ڪرڻ لاء وينس جي ريپبلڪ جي مدد گھربل ھئي. ريپبلڪ  اھا مدد ان شرط تي ڪرڻ جو معاھدو ڪيو تہ پھرين صليبي فوج زادار يا زارا تي وينس جي ريپبلڪ جي قبضي ۾ آڻڻ لاء مدد ڪري. اھڙي طرح صليبين کي قسطنطنيه وڃڻ کان اڳ وينس جي مدد ۾ ان شھر جو محاصرو ڪري وينس جي حوالي ڪرڻو پيو. پوپ معصوم ٽئين صليبين کي ايئن ڪرڻ کان نہ رڳو
منع ڪئي پر انھن سان تعلق قطع ڪرڻ جي ڌمڪي پڻ ڏني پوء بہ صليبي فوج ريپبلڪ آف وينس سان ڪيل معاھدي تي عمل ڪيو ۽ شھر جي فتح بعد 1203ع ۾ قسطنطنيه طرف رواني ٿي وئي. پوپ ان جنگ جي پاداش ۾ صليبي فوج سان سماجي بائڪاٽ جو اعلان ڪيو پر پوء صليبي فوج کي معافي ڏني.

## حوالا

زمرو:صليبي جنگون
زمرو: وينس جي ريپبلڪ
زمرو: چوٿين صليبي جنگ
زمرو: ڪروئيشيا جي تاريخ
زمرو:وينس جي تاريخ
ساراگوسا

**ساراگوسا** يا  "زاراگوزا" (Zaragoza؛ عربي:سرقسطه)  اسپين جي ھڪ شھر جو نالو آهي جيڪو  صوبي ساراگوسا جو گادي جو هنڌ پڻ آھي. اھو ايبرو ندي ۽ ان جي معاون شاخن ھئيروا ندي ۽ گاليگو ندي جي وچ تي ايبرو ندي جي طاس واري علائقي ۾ واقع آهي. پھرين جنوري 2019ع تي ھن شھر جي آبادي 7,06,904 ھئي. شھر ۽ ان جي ميونسيپل اختيار واري علائقي جي پکيڙ 1062.64 چورس ڪلوميٽر (410.29 چورس ميل) آھي. پکيڙ ۾ ھن شھر جي ميونسيپلٽي اسپين جي پنجين وڏي ميونسيپلٽي آهي. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق سال 2001ع ۾ شھر جي آبادي 6,14,905 ھئي. اسپين جي اتر-اوڀر ۾ واقع ھي شھر اراگون ڪميونٽي جو صدرمقام آھي ۽ ايبرو ندي جي ڏکڻ واري ڪپ تي واقع آهي. ھي شھر صنعتي مرڪز آهي ء ھتي ھر سال نيشنل ٽريڊ فيئر منعقد ٿيندو آهي. شھر جي اھم عمارتن ۾ رومن ۽ گوٿن وارا چرچ ۽ ٻيون جايون شامل آهن.

## تاريخ
ھن شھر واري جاء تي پھرين ڪيلٽائبيرين وسندي سالدوبا واقع ھئي جنھن تي پھرين صدي قبل مسيح جي پوئين دؤر ۾ رومين قبضو ڪيو هو ۽ اتي ھڪ سيزر آگسٽا جي نالي سان ھڪ ڪالوني قائم ڪئي ۽ اھو نالو بگڙجندو ساراگوسا ٿي ويو. ٽي صدي عيسويءَ ۾  ھن شھر کي ڪليسائي عھدن مان سقف جي سيٽ (episcopal see) (بشپ جي اختيار واري سيٽ) جو درجو ڏنو ويو. سال 714ع ۾ مسلمانن ھن شھر تي قبضو ڪيو. ٻارھين کان پندرھين صدي عيسويءَ  تائين ھي شھر اراگون جي بادشاھت جو گاديءَ جو هنڌ رھيو. سال 1808ع کان 1809ع تائين ٻہ ڀيرا ھي شھر فرانسيسي فوجن جي محاصري ۾ رھيو. سال 1474ع ۾ ھتي يونيورسٽي قائم ٿي.
## پڻ ڏسو
:باب:شهر
:باب:يورپ
## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:اسپين
زمرو:اسپين جا شهر
زمرو:يورپ جا شهر
زيبرا

**زيبرو** (Zebra)، گھوڙي جي ڪٽنب جو اڇن ڪارن پٽن وارو جانور آهي. اھي پنھنجي گروھه ۾ رھڻ وارا جانور آھن. اھي گھوڙي ۽ گڏھن وانگر پالتو نہ بڻجي سگھيا. زيبرن جون ھن وقت ٽي جنسون آهن: ميداني زيبرا، جابلو زيبرا ۽ گريوي واري زيبرا. زيبرن جون ٻيون نوعون نابود ٿي چڪيون آهن. ميداني ۽ جابلو زيبرا واريون جنسون ھپوٽگرس جي ذيلي نسل سان تعلق رکن ٿيون. 

گريوي واري زيبرا ڊوليڪوھيپس جي ذيلي نسل جي جنس آهي جيڪا ڏسڻ ۾ گڏھ سان مشابهت رکندڙ آھي جنھن سان زيبرائن جو ويجھو رشتو آهي. ميداني ء جابلو زيبري جي مشابھت گھوڙي سان وڌيڪ آھي. ٽئي جنسون ايڪئيس نسل مان آھن. ھن وقت جابلو زيبرا ۽ گريوي واري زيبرا جون جنسون شڪار جي ڪري خطري م آهن. انسائيڪلو پيڊيا برٽانيڪا مطابق زيبرو ھڪ گاھه خور جانور آهي جنھن جو قد عام طور تي 47 کان 55 انچ (120 کان 140 سينٽي ميٽر) آھي. آفريڪا جي اوڀر ۽ اولھه جي ميداني علائقي واري بورشيل زيبرا (Burchell’s zebra) جا پٽا ويڪرا ھوندا آھن. ڪينيا، ايٿوپيا ۽ صوماليه جي بنجر علائقن ۾ ملندڙ اي. گريوي (E. grevyi) جي نالي واري گريوي واري زيبرا (Grevy’s zebra) جا پٽا سوڙھا ۽ پيٽ اڇو ھوندو آھي. نميبيا ۽ سائوٿ آفريڪا جي اولهندي پاسي ننڍين پھاڙين جي ميداني علائقن م رھندڙ زيبرن جي جسم جي پوئين حصي تي سيخن وانگر نمونا ٺھيل ھوندا آھن.

## حوالا

زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:گاھ خور جانور
زمرو:سبزي خور مماليا
زمرو:ايڪئيس نسل وارا جانور
سلوني گور

**سلوني گور**   ڀارتي مزاحيا اداڪارا آهي. سلوني پنهنجو مزاحي نالو *نجما آپي* سان مشهور ڪيو آهي. سلوني سماجي مسئلن کي پنهنجي وڊيوز وسيلي اُجاڳر ڪندي آهي. سلوني ٽويٽر ۽ انسٽاگرام جي پليٽفارم تان پنهنجا وڊيوز ماڻهن تائين پهچائيندي آهي.سلوني دهلي يونيورسٽي ۾ تعليم ماڻي رهي آهي. سلوني جا گهڻا وڊيوز هڪ منٽ کان گهٽ وقت جا آهن ۽ ڪُجھ ٻن منٽن کان وڌيڪ وقت جا پڻ آهن. سلوني سفا گهٽ لمحن ۾ پنهنجي وڊيوز وسيلي ڪيترائي سوالَ پُڇي وٺندي آهي. سي اي اي، دلي هوا آلودگي، بصرن جي قيمت، ڊونلڊ ٽرمپ جو ڀارت اچڻ، پوها ۽ ڪرونا وائرس وغيرہ سلوني گور جون نمايان رچنائون آهن.

## جنم ۽ اڀياس
سلوني گور 12 ڊسمبر 1999  تي اتر پرديش جي مشهور شهر [بلند شهر] ۾ جنم ورتو. گور پنهنجو شروعاتي اڀياس بلند شهر جي رينائيسنس اسڪول کان ماڻيو ۽ هاڻي دهلي يونيورسٽي منجهان سياست سائنس (پوليٽيڪل سائننس) ۽ سماجي سائنس (سوشل سائنس) ۾ بي-اي جي شاگردياڻي آهي.
## کِل ڀوڳ
سلوني گور  *پنڪي ڊوگرا* جي ڪردار سان اَهل (ميميڪري) ۽ ڀوڳ ڪرڻ جي شروعات ڪئي. انکانپوءِ *ڪسم بهن جي* ۽ *آشا بهن جي* نالو سان ڪردارن وسيلي سماجي مسئلن کي اجاڳر ڪيائين. 2018 ۾ سلوني  *نجمہ آپي* جو ڪردار پيش ڪيو. نجما آپي جي ڪردار سان سلوني  ڀارت جي مرڪزي بجيٽ سال 2020، سي-اي-اي ۽ دهلي گدلاڻ (دلي پوليوشن) جهڙن حساس عنوانن تي وڊيوز ٺاهي انهن سان لاڳاپيل مسئلن کان ماڻهن ۾ سُجاڳي آندي. نجما آپي جي ڪردار سان سلوني **السلام عليڪم ، انشٽاگرام ڪي بندو** سان پنهنجي وڊيوز جي شروعات ڪندي آهي. نقاب پائي سلوني وڊيو ٺاهيندي آهي ۽ مُرڪندي سماجي مسئلن ڏانهن ڌيان ڇڪائيندي آهي. ڪنگنا راناوت جي  آهَل (مميڪري) پڻ سلوني جي اهم وِندُرَ آهي.ڀارت ۾ بصرن جو مُلهه کان وٺِي ڊونلڊ ٽرمپ جي اچڻ تي پڻ سلوني پنهنجي وڊيوز وسيلي سوال اُٿاريندي آهي.

## اهم وڊيوز
سلوني گور جا ڪُجھ اهم کِل ڀوڳ وارا وڊيوز:
* سي اي اي سان لاڳاپيل ڄاڻ 
* ڀارت ۾ بصر جو مُلههُ  
* ڪنگنا رناوت ويلنٽائن ڊي جي موقعي تي 
* ٽرمپ ڀارت آيو 
* پوها ۽ ڪرونا وائرس 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* سلوني گور ٽوئيٽر تي
* سلوني گور انسٽاگرام تي
* سي اي اي سان لاڳاپيل ڄاڻ 
* ڀارت ۾ بصر جو مُلههُ  
* ڪنگنا رناوت ويلنٽائن ڊي جي موقعي تي 
* ٽرمپ ڀارت آيو 
* پوها ۽ ڪرونا وائرس 
زمرو:1999ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:دهلي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:جيوت ماڻهو
زيبرا مڇي

**زيبرا مڇي** (Zebra fish) جنھن جو حياتياتي نالو ڊانيو ريريو (Danio rario) آھي، ھڪ تازي پاڻيء واري مڇي آهي، جن جو تعلق مڇين جي منو (minnow) خاندان سان آهي ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ملندي آهي. مارڪيٽ ۾ هن جو نالو "زيبرا ڊينيو" آهي. 

اھا ھڪ ڪرنگهي واري مڇي آهي ۽ سائنسي تحقيق م خاص طور تي دوائن جي ترقي ۾ ان جو گھڻو استعمال ٿيندو آهي. انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا مطابق اھا مڇي ساڳي وقت مڇين جي ٻن علحده گروھن سان تعلق رکندڙ آهي، جن ۾ ھڪڙي تازي پاڻيء واري نسل براڪائڊانيو، سائپرنڊاء خاندان م ۽ ٻيون کاري پاڻي واري نسل ٽيروئس (Pterois) اسڪارپئنيڊاء خاندان ۾ شامل آهن. زيبرا ڊينيو (براڪائڊانيو ) تازي پاڻيء واري مڇي گھر ۾ رکڻ واري مشھور مڇي آهي جنھن جو اصل تعلق ايشيا سان آهي. ان جي ڊيگھه 1.5 انچ يا 4 سينٽي ميٽرن تائين ھوندي آھي. ان کي تيز نيري رنگ ۽ چاندي جي رنگ جا افقي پٽا ٿيندا آهن. ان جي ڪجهه جنسن کي "شينھن مڇي" يا "ٽرڪي مڇي" جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:مڇيون
زمرو:ڪرنگهيدار مڇيون
زمرو:هڏي واري مڇيون
زمرو:پاڪستان جون مڇيون
زمرو:پاڪستان جي دريائي مڇيون
زمرو:پاڪستان مٺي پاڻي جون مڇيون
اسٽرلنگ

thumb|اسٽرلينگ جو قلعو
**اسٽرلنگ** () مرڪزي اسڪاٽلينڊ جو هڪ شهر آهي جيڪو گلاسگو جي اتر اوڀر ۾ 42 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ۽ ايڊنبرا جي اتر اولھ ۾ 60 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آباد آهي. هيءُ شهر فورٿ نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. هيءُ شهر هڪ وڏي بڪل وانگيان آهي جيڪو اسڪاٽلينڊ جي هيٺين علائقن کي مٿين علائقن سان ڳنڍي ٿو. هن شهر جي جاگرافيءَ جي اهميت کي ڏسندي اها چوڻي  مشهور هئي ته جنهن اسٽرلنگ فتح ڪيو تنهن ڄڻ ته اسڪاٽلينڊ فتح ڪيو.

هن شهر لاءِ هڪ دلچسپ ڏندڪٿا مشهور آهي. چيو وڃي ٿو ته نائين صدي عيسويءَ ۾ هتي انگريزن جي حڪومت هئي. اوچتو ئي اوچتو شهر تي ڊنمارڪ جي لوڪن حملو ڪيو. هڪ بگهڙ رڙيون ڪري شهر جي رکوالن کي خبردار ڪيو. شهر جا سپاهي بگهڙ جي رڙين تي سجاڳ ٿي پيا ۽ هنن حملو ڪندڙن کي ڀڄائي ڇڏيو. اڄ تائين بگهڙ جي تصوير کي شهر جي نشانيءَ طور استعمال ڪيو وڃي ٿو.

## تعارف
اسٽرلنگ جو شهر اسڪاٽلينڊ جي ورثو راڄڌاني آھي، جتي آزاديءَ جون جنگيون وڙهيون ۽ کٽيون ويون، جتي ٽي صدين تائين حڪمرانن وڏي شان مان سان حڪمراني ڪئي ۽ جتي واپارين ۽ ڪاريگرن پنھنجي واپار کي قلعي جي ھيٺان لاڳيتو ڪم ڪيو.

## حوالا

زمرو:اسڪاٽلينڊ ۾ شھر
زڪريا عليه السلام

[thumb|ذڪريا نبي ھڪ خيالي تصوير ۾ [سيستاني ڪليسا جي ڇت تي ويٺل ڏيکاريل]]

**زڪريا** يا **زڪريا نبي** يھودين يا بني اسرائيل جي ھڪ پيغمبر جو نالو جنھن جو ذڪر عبراني بائيبل ۾ ٿيل آهي. کيس يھودين جي صحيفي زڪريا جي ڪتاب جو ليکڪ ۽ ٻارھن ننڍڙن پيغمبرن مان يارھون نمبر سمجھيو ويندو آھي. ھي يھودہ جي بادشاھت جو پيغمبر ۽ حزقل (Ezekiel) وانگر ڪاھن
(Kohen) گھراڻي سان تعلق رکندڙ هو.

thumb|150px| جيمز ٽساٽ جي ٺاھيل زڪريا نبي جي خيالي تصوير

ڪتاب زڪريا جي مطابق زڪريا پيغمبر عدو جو پوٽو ۽ براخايا نالي شخص جو پٽ ھيو. ڪتاب عذرا  ۾ کيس عدو جو پٽ ڏيکاريو ويو آهي. سندس پيغمري وارو دؤر 520 ق م ۾ شروع ٿيو ان وقت ايراني بادشاھ دارا پھرين جو بادشاھي جو ٻيون سال ھيو. زڪريا جو سڀ کان وڏو مقصد ٻئين ٽيمپل جي تعمير ھيو. متي واري انجيل ۽ لوقا واري انجيل ۾ بہ ھڪ زڪريا پٽ يھويادہ جو ذڪر ٿيل آهي پر غالب امڪان آهي تہ يھودين جو ھي پيغمبر اھو ساڳيو شخص ناھي عبراني صحيفن مطابق 12 پيغمبرن مان ھڪ يھودي پيغمبر جنھن جون اڳڪٿيون ڪتاب زڪريا ۾ بيان ڪيل آھن. ھن چاھيو پئي تہ يھودين جي بابل ۾ جلاوطني کان يروشلم واپسي ٿئي، ٽيمپل جي نئين سر تعمير ٿئي ۽ دنيا اسرائيل جي خدا کي تسليم ڪريو.

## حوالا

زمرو:بني اسرائيلن جا پيغمبر
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:عيسائيت
زمرو:نبي ۽ رسول
زمرو:يهوديت
ارنيسٽو زيديلو

ارنيسٽو سيديلو :  تاريخ 27 ڊسمبر 1951 ۾ پيدا ٿيو. ميڪسيڪو جو معاشيات جو ماھر ۽ سياستدان آھي. پھرين ڊسمبر 1994ع کان 30 نومبر 2000ع تائين ميڪسيڪو جو صدر رھيو. سندس تعلق انسٽيٽيوشنل ريووليوشنري پارٽي سان ھيو. صدرات دوران پھرين مھيني ۾ ئي ميڪسيڪو جي ڪرنسي (پيسو) جي تاريخ جو وڏو بحران پيدا ٿيو جنھن کي ھن منھن ڏنو 
ھن ان بحران جو ذميدار پنھنجي پيشرو ڪارلوس سئلينس ڊي گورٽاري جي پاليسين کي قرار ڏنو. ھن سندس ڀاءُ رائول سئلينس ڊي گورٽاري کي گرفتار ڪرايو.سندس حڪومت ۾ زاپاتيستا فوج ۽ پاپولر انقلابي فوج سان حڪومتي فوج کي چڪرين جو ٻيھر آغاز ٿيو ۽ ھن تڪراريفوباپارا فنڊ ذريعي ميڪسيڪو جي بينڪاري نظام کي بچائڻ جي ڪوشش ڪئي.

## خاندان ۽ ابتدائي زندگي
ميڪسيڪو سٽي ۾ پيدا ٿيندڙ ارنيسٽو سيديلو ھڪ ميڪينڪ روڊولفو سيديلو ڪاسٽيلو جو پٽ ھيو ۽ سندس ماء جو نالو مارٿا عليشيا پونسي ديليئن ھئي. ھن جي بھتر تعليم لاءِ خاندان ميڪسيڪو جي رياست باجا ڪيليفورنيا جي شھر ۽ گادي جي هنڌ ميڪسيڪئلي منتقل ٿيو جتي کيس ابتدائي تعليم ملي 1965 م جڏھن 14 سالن جو ٿيو تہ ميڪسيڪو سٽي موٽي آيو جتي نيشنل پوليٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ ۾ داخل ٿيو ۽ ساڳي وقت تعليمي خرچن کي منھن ڏيڻ لاءِ نيشنل آرمي اينڊ نيوي بئنڪ ۾ ملازمت پڻ ڪيائين. 1972ع ۾ معاشيات ۾ گريجوئيشن کانپوءِ ليڪچر ڏيڻ شروع ڪيائين. شاگردي واري دؤر م ھن سان گڏ پڙھندڙ نلدا پيٽريشيا ويلئسڪو سان ويجهڙائپ ٿيس جنهن سان ھن شادي ڪئي ۽ ان مان کيس پنج ٻار ٿيا ھن 1974ع ۾ ييل يونيورسٽي مان ماسٽر ۽ پي ايڇ ڊي جي تعليم حاصل ڪئي. پي ايڇ ڊي ۾ ھن جي مقالي جو عنوان: "ميڪسيڪو جي پبلڪ واري ٻاھرين قرض ۽ تيل جي تازي تاريخ ۽ مستقبل جي واڌ" ھيو.

## سياسي زندگي

1987 ۾ ھي بجيٽ ۽ منصوبابندي واري سيڪريٽريٽ ۾ منصوبابندي ۽ بجيٽ جي ضابطي وارو ڊپٽي سيڪريٽري مقرر ٿيو. 1988 ۾ 36 سالن جي عمر ۾ سيڪريٽريٽ جو سربراھ ٿيو ۽ ھن سائنسي ۽ ٽيڪنالاجي جا سڌارا پڻ پيش ڪيا. 1992 ۾ ملڪ جي صدر ڪارلوس سئلينس ڊي گورٽاري کيس تعليم عام جو سيڪريٽري مقرر ڪيو. سال گذرڻ بعد ھن نوڪري تان استعيفا ڏئي سياست ۾ شامل ٿيو. انسٽيٽيوشنل ريووليوشنري پارٽي جي صدارتي چونڊ لاء اميدوار ڊونالڊو ڪولوسيو جي چونڊ مھم ھلائي.ھن ميڪسيڪو جي مرڪزي بينڪ بينڪ آف ميڪسيڪو لاء انسٽيٽيوشنل ريووليوشنري پارٽي جي رڪن طور ڪم ڪيو جنھن م ملڪ جي بھتري لاءِ ھن ميڪرو ايڪانامڪ پاليسين جي حمايت ڪئي. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق 27 ڊسمبر 1951ع ۾ ميڪسيڪو سٽي ۾ پيدا ٿيندڙ ارنيسٽو ھڪ مزدور خاندان ۾ پليو ۽ 1971ع ۾ ميڪسيڪو ۾ اقتدار ۾ رھندڙ پارٽي جو رڪن ٿيو. ييل يونيورسٽي مان معاشيات ۾ پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪري بجيٽ ۽ منصوبابندي واري وزارت ۾ سيڪريٽري طور ڪم ڪندي ھن ميڪسيڪو جي ٻاھرين ڀاري قرضن تي ضابطي، ناڻي جي ڦھلاء کي گھٽائڻ ۽ متوازي بجيٽ ٺاهڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو. انسٽيٽيوشنل ريووليوشنري پارٽي جي صدارتي اميدوار لوئيس ڊونالڊو ڪولوسيو جي قتل بعد ھي ان پارٽي جو اميدوار ٿي صدر چونڊجي آيو. ھن غربت جي خاتمي لاء سڌارا آندا، ڪرپشن جو خاتمو ڪيو ۽ چونڊ نظام کي جمھوري بڻائڻ واري ڪم کي اڳتي وڌايو. ھن 1994ع ۾ جيڪا پيسو جي قدر م ڪمي آندي ان سان ھڪ بحران جنم ورتو جنھن کي منھن ڏيڻ لاء آمريڪي امداد جو سھارو ورتو.

## حوالا

زمرو:1951ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ميڪسيڪو جا سربراھ
زمرو:ميڪسيڪو جا سياستدان
زمرو:ميڪسيڪو جا صدر
زمرو:ميڪسيڪو جا معاشياتدان
زمرو:جيوت ماڻهو
صفد

**صفد**     يا  اسرائيل جي اترئين ضلعي ۾ واقع ھڪ شھر آھي جيڪو سامونڊي سطح کان 2953 فٽن (900 ميٽرن ) جي بلندي تي واقع گليل  واري خطي جو سڀ کان بلند ترين مقام آهي، جنھن سبب اونھاري ۾ ھن شھر جي موسم گرم ۽ سياري م تمام ٿڌي ھوندي آھي ۽ سياري م اڪثر برف پوندي آهي. ٻئين ٽيمپل واري دؤر ۾ ھي شھر انھن پنجن بلند مقامن مان ھڪ ھيو جن تي باھ ٻاري روش ھوديش (عبراني ڪيلنڊر جي ھر مھيني جو پھريون ڏينھن) ۽ جشنن جو اعلان ڪيو ويندو ھيو ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ اھو صليبين جي يروشلم واري بادشاھت جو سفت جي نالي سان ھڪ قلعبند شھر ھيو.
1266ع ۾ مملوڪن جي سلطنت جي سلطان بيبرس ھن شھر تي قبضو ڪيو ۽ پنھنجو گورنر مقرر ڪري قلعو کيس سونپيو. ھي شھر مملوڪ شام جي ھڪ صوبي صفد جو صدرمقام پڻ رھيو. ان صوبي ۾ انوقت الجليل ۽ جنين وارا علائقا پن شامل ھيا. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق 2004 ۾ ھن شھر جي آبادي جو تخمينو 27,300 ھيو. ھي شھر اتر اسرائيل م طبريا ڍنڍ (گليل وارو سمنڊ) جي ڀرسان واقع آهي. اھو يھوديت جي چئن پاڪ شھرن مان ھڪ آھي.فليويئس جوزفس پھرين صدي عيسويءَ ۾ ۽ ٻيھر صليبين وچولي دؤر ۾ ھن شھر جي قلعبندي ڪرائي ھئي. ھي شھر سورھين صدي عيسويءَ ۾ يھودي وجدانيت واري مڪتبه فڪر جو مرڪز رھيو ۽ 1948ع ۾ جديد اسرائيلي رياست جو حصو ٿي ويو. ھن شھر جي معيشت ھلڪي صنعت ۽ سياحت تي مشتمل آهي.

## حوالا

زمرو: اسرائيل جا شھر
زمرو: فلسطين جا شھر
زمرو: گليل وارو خطو
زمرو: اسرائيل جا بلند مقام