open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کجي

**کجي** (Date tree) گهڻو ڪري سڀ کجيون ٻج جهلين ٿيون، جو پوکبو آهي. ٻج پوکڻ جي موسم سانوڻيءَ جو مهينو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ڦٽڻ ۾ هي گهڻو وقت وٺنديون آهن. تنهنڪري جنهن ڪونڊيءَ ۾ ٻج وڌو ويو هجي، تنهن جي سڄي سال تائين نظر رکجي.

هنن کجين جا گهڻا ئي قسم آهن، جن مان اسين هيٺ رڳو چار ڏيون ٿا:
# سوپاري: هيءَ هڪڙي تمام سهڻي کجي آهي. قد جي به چوري پني آهي. پن ڇهن فوٽن تائين ڊگها ٿيندا اٿس. هن ۾ نر ماديون به آهن. مٿي هن جو اسان ميون جي باب ۾ ذڪر ڪيو آهي.
# نيٽ يا بيد: نيٽ، جنهن کي هندستانيءَ ۾ بيد ۽ انگريزيءَ ۾ راٽن چوندا آهن، سو کجيءَ جي ذات ۾ به اچي سگهي ٿو، گاهه ۾ به. هن جو ٿڙ گُريءَ دار يا سنڌن وارو ٿيندو آهي، جنهن جي مٿان ڪنڊن وارن پنن جا کوپا چڙهيل رهن ٿا. پن ڇٽيهن انچن تائين ڊگها ٿيندا اٿس. ميوو ننڍڙو ٿيندو اٿس، جو سواد ۾ ڦڪو ٿيندو آهي. هي وڻ جيسين ننڍو آهي تيسين سهڻو آهي. هن جا ٻه ٽي قسم آهن.
# ناريل: هن جو ذڪر اسان ميون جي باب ۾ آندو آهي. گلن جي باغ ۾ ناريل جي کجيءَ جا اهي قسم رکبا آهن، جي تمام ننڍا ۽ سهڻا ٿيندا آهن.
# پکن واري کجي: هيءَ کجي قد جي تمام وڏي ٿيندي آهي، مگر جيسن ننڍي آهي تيسين تمام سهڻي ٿيندي آهي. پن گول پکي جهڙا ٿيندا اٿس، تنهنڪري اهو نالو پيو اٿس. انگريزيءَ ۾ فان پام چوندا اٿس.

کجين جا وڻ ميون جي باغ ۾ به رکندا آهن ۽ گلن جي باغ ۾ به. پهرئين هنڌ ميوي جي ڪري ۽ ٻئي هنڌ پنن جي توڙي خود وڻ جي سهڻائيءَ ڪري. کجين جا گهڻا ئي قسم آهن: هڪڙين کجين مان کجور نڪرندي آهي، جنهن مان ڪتَل ۽ کارڪون ٿينديون آهن. ٻيون آهن ناريل جون کجون. ٽيون آهن سوپاريءَ جون. ناريل ۽ سوپاريءَ کي ميوي ۾ شمار ڪري، اسين انهن جو هت هيٺ ٿورو بيان ڏينداسين. مگر انهن کانسواءِ ٻيون به ڪي کجيون آهن، جي ڦر جي ڪري نه پر پنن جي سهڻائيءَ ڪري باغن ۾ رکندا آهن. انهن جو هتي بيان ڏيڻ ضروري ناهي.

واريون کجيون گهڻو ڪري هندستان جي سڀني ڀاڱن ۾ ٿين ٿيون. هنن جو چڱو قسم اُهو آهي جو اصل عربستان مان آيل آهي. کجور جا گهڻا ئي قسم آهن جو مٺاڻ، قد ۽ شڪل ۾ تفاوت رکن ٿا. گهڻن هنڌن ته غريب ماڻهن جي خاص ۽ خلاصي خوراڪ آهي. بعضي نرم صورت ۾ رکي ڇڏيندا آهن، جنهن کي کجور يا ڪتل چوندا آهن. بعضي خشڪ صورت ۾، جنهن کي کارڪون چوندا آهن. اَڌَ ڪري سڪائيندا آهن ته آڌ يا چوندا اٿن. ڇهارا به انهن مان ٿيندا آهن. کجور گهڻن قسمن سان  کائڻ ۾ ايندي آهي. حلوي ۽ پلاءَ ۾ به ڪم آڻيندا آهن.

هنڌن ۾ نه هيءَ کجور رڳو رس جي لاءِ پوکيندا آهن، جنهن کي تاڙي سڏيندا آهن. جهڙوڪ بمبئيءَ ۽ بنگال ۾.
ڊاڪٽر ”بونيِو يا“ عربي کجن جي پوکڻ بابت هڪڙو ننڍو ڪتاب لکيو آهي، سو پڙهڻ جهڙو آهي. بهتر دستور اهو آهي ته کجيون تڪن يا جُهمٽن ۾ پوکجن، جي جهمٽ هڪٻئي کان سورهن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي هجن. کجيون ٻجن مان به ٿينديون آهن، پر پاڙن جون شاخون يا انگور به گهڻو ڪم ايندا آهن. کاري يا ڪلراٺي ۽ لوڻائتي زمين کجين لاءِ تمام چڱي آهي. مٺيءَ زمين ۾ رکيل کجين کي ڀاڻ وانگي شورو يا لوڻ وجهجي ته چڱو آهي، خصوصاً عربي کجين کي.
سنڌ ۾ روهڙيءَ جي آسپاس ۽ ٻين گهڻن هنڌن ۾ کجين جا باغ ٿين ٿا، جن مان عمدي  قسم جي کجور جو فصل لهي ٿو. عربيءَ کجور جو هڪڙو  قسم  آهي، جنهن ۾ ککڙي ڪا نه ٿيندي آهي، اها بيدانه سڏبي آهي. کجور کي انگريزيءَ ۾ ڊيٽس چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ميوا
زمرو:کجيءَ جو وڻ
زمرو:ميوا
زمرو:وڻ
ڪرائينم

**ڪرائينم** هڪڙو ڳنڍين وارو گل جو ٻوٽو آهي، يعني جنهن جي پاڙ ۾ بصر وانگي ڳنڍ ٿئي ٿي. هن جا ٽيهارو کن قسم آهن. هن جا گل وڏا ٿا ٿين. هن جي هڪڙي قسم کي هندستاني ماڻهو سُک درسن سڏيندا اهن. ڪرائينم انگريزي ڪتابي نالو اٿس. سُک درسن جا پن سنها ٿا ٿين، هڪڙي کان وٺي ٽن فوٽن تائين ڊگها ٿا ٿين. گل اڇا ٿا ٿينس جي خوشبوءِ وارا ٿا ٿين، خاص ڪري رات جي وقت. ٻيو هڪڙو هن جو قسم آهي، جنهن کي دکن ۾ ناگدان سڏيندا آهن. ٽيو به هڪڙو انهيءَ ڳنڍين واريءَ ذات جو آهي، جنهن کي جهنگلي انناس چوندا آهن.
 


thumb|left|upright=0.8|''ڪرائنم ''
جو ھڪ قسم حيدرآباد دکن ۾

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
نرگس

**نرگس**، هن مشهور نالي هيٺ ڪيترائي ڳنڍين وارا ٻوٽا اچن ٿا. انگريزيءَ ۾ هن کي نارسِسَ چون ٿا. هيءَ ذات هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ ٿيندڙ آهي. ٽَڪرن تي ته جهنگلي به ٿين ٿا. هن جا پنجٽيهه قسم شمار ڪيا اٿن. هنن جي لاءِ زمين هلڪي هئڻ گهرجي، جنهن ۾ ڀاڄيءَ جي پنن جو ڀاڻ ۽ پراڻا ڇيڻا ۽ واري گڏيل هجي. ڳنڍيون ٽي انچ اونهيون پوکجن. وڏيون ڌار ڌار هڻجن ۽ ننڍيون ٽي ٽي کڏ هڪ ڪونڊيءَ ۾، جيسين نڪرن نه، تيسين پاڻي گهڻو نه گهرندا آهن. جڏهن هنن جا پن خزانيءَ ۾ سڪن تڏهن پاڻي ڏيڻ بند ڪجين، نه ته پپو ڏجين. هن جا گل اڪثر پيلا ٿيندا آهن، ڪي اڇا به ٿيندا آهن. هن جي هڪڙي قسم کي فارسيءَ ۾ نرگس شهلا چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:باغباني
زنبق

**زنبق** ڳنڍين واريءَ ذات جو ٻوٽو آهي. هن جا ڇٽيهه قسم شمار ڪيا اٿن. ڳنڍيون آڪٽوبر ۾ هڻندا آهن. گهڻو ڪري هي سڄي سال ۾ ساوا رهندا آهن. گل وڏا اڇا ڪندا آهن. منجهن ٿوري چڱي بوءِ به رهندي آهي. فتنو گل به زنبق جي جماعت مان آهي. هن ذات کي انگريزيءَ ۾ آئرسِ سڏيندا آهن. نيلي گلن واري کي ايراني زنبق چوندا آهن. انگريزي ۽ سپانش ذاتيون به آئرس جون مشهور آهن.

## حوالا
گل چيٽو

**گل چِيٽو** کي انگريزيءَ ۾ ٽائيگر فلائوئر چوندا آهن. هي وڏين ڳنڍين وارو ٻوڙو آهي، وڏا نماءَ وارا گل ڪندو آهي، هن جا پن چمڪندڙ کهنبي رنگ جا ٿيندا آهن ۽ انهن جي وچ ۾ چيٽي جي کل جهڙا دٻڪ رهندا آهن. ڳنڍيون مارچ ۽ اپريل ۾ هڻندا آهن.

## حوالا
زعفران

thumb|Saffron crocus, ''Crocus sativus'', with its vivid crimson stigmas and styles
thumb|Delicate saffron threads, plucked from crocus flowers and dried

**زعفران** ڳنڍين وارو گل جو ٻوڙو آهي. انگريزيءَ ۾ سافران چونس ٿا. ڪتابي نالو ڪروڪس اٿس، جنهن ذات جو هي هڪڙو قسم آهي، هي ڪشمير ۾ چڱو ٿيندو آهي. ڳنڍيون آڪٽوبر ۾ پوکبيون اٿس. ولايتي ڪروڪس هتي چڱو نه ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:عرب کاڌا
زمرو:مصالحا
ڪيتڪي

**ڪيتڪي** گل مشهور آهي. ڏکڻ هندستان ۾ ڪيوڙا چوندا اٿس. انگريزيءَ ۾ رواجي نالو اٿس سڪروُ پائن، ڇالاءِ جو ٿڙ يا ڏانڊيءَ جي چوٽيءَ وارا پن اسڪروءَ وانگي ويڙهيل ٿيندا اٿس، ڪتابي نالو اٿس پانڊينس.

هن جو ٻوڙو گهڻي جاءِ ٿو والاري، جو ٽارين مان پيون ٽاريون مٿي ڪڍي بيهاري ٿو. سانوڻ جي ڏينهن ۾ گل ڪندو آهي. مکريءَ جا پن اڇا اٿس، جو کوپي وانگي ننڍڙن سپنج جهڙن ڳُتيلن گلن کي ويڙهيو بيٺا آهن. هنن وڻن مان ڪي نر ۽ ڪي ماديون ٿيندا آهن. نر جي انهن گلن وارن ساون پنن مان سُرهو تيل ڪڍندا آهن، جنهن کي ڪيوڙي جو تيل چوندا آهن. اهو مکڻ جي ڪم ايندو آهي. هن جي گلن ۾ چندن جي ڪاٺيءَ جهڙي باس ٿيندي آهي. باغ ۾ جتي هي وڻ بيٺل هوندو آهي، ان جي آسپاس ڏاڍي هٻڪار اٿندي آهي. هن جا قلم لڳندا آهن، جي مينهن جي موسم ۾ هڻندا آهن.

## حوالا

زمرو:پولينشين کاڌا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سائي چانھ

**سائي چانھ** (Lemon-grass) هڪڙو گاھ آهي جو اڪثر باغن ۾ هڻندا آهن. هتي عام آهي. هن جي پنن ۾ هڪڙي چڱي خوشبوءِ ٿيندي آهي، جنهن ڪري اهي چانهه ۾ يا ٻين کاڌي جي شين ۾ وجهندا آهن. هندستاني مالهي انهيءَ کي اگهياگهاس ۽ انگريزيءَ ۾ ليمن گراس (يعني ليمي جو گاهه) چون ٿا. هن جو هڪڙو قسم آهي جنهن کي رانسا گراس چون ٿا، اهو دکن جي ٽَڪرن ۾ گهڻو ٿيندو آهي.پن اهڙا خوشبودار اٿس، جو انهن مان هڪڙو سرهو تيل ڪڍندا آهن، جو وائي سور جي لاءِ چڱو آهي.

## حوالا
جدوار

**جَدوار** (Zidory) هي هيڊ يا سنڍ جي جماعت مان آهي. پاڙن ۾ ڳڙيون ٿينديون اٿس. گل وڏا سهڻا ۽ رنگن وارا ٿيندا اٿس. هن جا گهڻائي قسم آهن. هڪڙي وڏي جدوار، ٻي ڳاڙهي جدوار جنهن کي جهنگلي هيڊ به سڏيندا آهن. جدوار جو انگريزي نالو زيڊوري آهي. اپريل ۾ گل نڪرندا اٿس؛ جي ڪي کهنبا ۽ ڪي پيلا ٿيندا اٿس. بنگال ۾ عام آهي. هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي دکن ۾ سِندربار چوندا آهن. انهن جي پنن کي نپوڙڻ سان چڱي باس نڪرندي آهي.

## حوالا
ڀونء چمپا

**ڀونء چمپا** (Koempferia) هڪڙو ننڍڙو ٻوٽو آهي، جو بلڪل زمين سان لڳو رهندو آهي. تنهنڪري جيسين ڪونڊيءَ ۾ رکيل نه هوندو، تيسين ڏسڻ ۾ نه ايندو. نومبر ۾ هن جا پن سڙي ڇڻي پون  ٿا. وري جڏهن هي اپريل ۾ گل ڪري چُڪي ٿو، تڏهن ٻاهر نڪرن ٿا. گل جا ٻه پن اڇا ۽ به ڳُوڙها ڳاڙها ٿا ٿين. گل زمين کان ٻه ٽي انچ مٿي مس بيهندا آهن. هڪٻئي پٺيان گهاٽ ڪري پيا نڪرندا آهن. صبح جو ٿڙن ۽ سانجهين جو ڪومائجن. منجهانئن ڏاڍي خوشبوءِ اٿندي آهي. چمپا گل ٻئي هنڌ ڏنو ويو آهي. هن کي زمين سان لڳي بيهڻ ڪري ڀؤن چمپا چون ٿا. هن جا به گهڻا ئي قسم آهن. هن ذات جو انگريزيءَ ۾ ڪتابي نالو آهي ڪِيمپفريا، هن جماعت ۾ هڪڙو ٻيو ٻوڙو آهي، جو ٽي فوٽ وڏو ٿيندو آهي ۽ بلڪل اڇا گل ڪندو آهي؛ جي تمام خوشبودار ٿيندا آهن. انهن کي انگريزيءَ ۾ گارلنڊ فلائوئر (يعني هار جو گل) ۽ دکنيءَ ٻوليءَ ۾ هيم چمپا يا سنتوڪ چوندا آهن. هنن مان ڪي پيلا گل به ڪندا آهن.
چَوڙَ به هن ذات مان آهن ۽ پيلا گل به ڪندا آهن.

## حوالا
عقيق (گل)

**عقيق** هڪڙو عام گل آهي، جنهن کي فارسيءَ ۾ عقيق البَحر چون ٿا،  دکني ٻوليءَ ۾ ديوڪيلي. انگريزي ڪتابي نالو اٿس ڪنا، ۽ رواجي نالو انڊين شاٽ (هندي ڇيرا)؛ ڇالاءِ جو ٻج ڪارو ۽ ڇين جهڙو ٿيندو اٿس- اِهو هميشھ جُهلِي بيهندو آهي. ننڍڙا کُليل پر ڳاڙها قرمزي گل ٿيندا اٿس.
هن جا ڪيترائي قسم آهن، جي پيلا ۽ ٻين رنگن جا گل ڪندا آهن. سڀ قد ۾ ٽن فوٽن کان ڇهن فوٽن تائين ٿيندا آهن. هي پاڙون ۽ اوڌون هڻي پاڻهي وڌندا ويندا آهن. هي ٻج سان به پيدا ٿيندا آهن ۽ پاڙون ڇِني هڻڻ سان به.

## حوالا
لالا

250px|thumb|upright|Variegation produced by the tulip breaking virus

**لالا** هتي جنهن کي لالا جو گل چوندا آهن، سو پُست جي ذات مان آهي، جنهن جو اسان مٿي بيان ڏنو آهي. انهيءَ ۾ ڪُپڙيون ٿينديون آهن، جنهن کي فارسيءَ ۾ گل لالا چون ٿا ۽ جنهن جو انگريزيءَ ۾ نالو آهي ٽُيولِپ، سو ٻيءَ طرح جو گل آهي، يعني سوسن يا انگريزيءَ لِليءَ جي ذات مان آهي. انهيءَ کي پاڙ ۾ بصر وانگي ڳنڍيون ٿينديون آهن. انهيءَ مان به ٻه قسم نرگس ۽ زنبق جا آهن، جن جو اسان مٿي بيان ڏنو آهي.

سچو پچو گل لالا، جنهن جون ڳنڍيون ولايت کان اينديون آهن، سو هندستان ۾ چڱو نٿو ٿئي. پوکڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي پر پن ڪري ٿو ۽ گل نٿو ڪري. آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي.

## حوالا
سوُسن گل

**سوسن** کي انگريزيءَ ۾ لِلي چون ٿا. هيءُ گلن جي هڪ وڏيءَ ذات جو نالو آهي، جنهن مان لالا، نرگس، فتنو ۽ زنبق وغيره ڏنا ويا آهن. خاص سوسن جي گل جا به گهڻا ئي قسم آهن. جپان جا آيل، البت هن ملڪ ۾ ٿين ٿا. جبلن تي پوکڻ سان به چڱا ٿا ٿين. هيٺ زمين تي آڪٽوبر ۾ پوکڻ گهرجن ۽ جبلن تي فيبروريءَ ۾.

هن مان بصر جي ڀوڪن وانگي ڏانڊيون نڪرن ٿيون، جي اٽڪل پندرهن انچ وڏيون ٿين ٿيون، جن ۾ اڇا گل ڇهن انچن جيڏا وڏا نڪرن ٿا. منجهن خوشبوءِ ٿيندي آهي. مارچ مهيني ۾ گل ڪندا آهن. هي گل ڪونڊين ۾ وجهي ورانڊن ۾ رکبا آهن. جون جي وچ ڌاري پن سڪي وڃن ٿا؛ وري آڪٽوبر ۾ ڳنڍيون ڦٽن ٿيون ۽ پن ڪڍن ٿيون. تڏهن وري ڳنڍيون ڪڍي ٻين ڪونڊين ۾ رکجن. پٽڙو ڀاڻ، پاڻي ۽ وارياسي مٽي هنن لاءِ چڱي آهي.

هن جو هڪڙو قسم جنهن کي انگريزيءَ ۾ گلور يوسا ۽ دکني ٻوليءَ ۾ بَڇ ناگ چون ٿا، سو سنهڙو ول وانگي ٿو ٿئي. پن سنهڙا اٿس ۽ پاڙون نلين وانگي اٿس جي چون ٿا ته زهري آهن. گل سهڻا ڪندو آهي، جي روز بروز رنگ بدلائيندا وڃن، نيٺ ڪومائجي ڪريو پون.

## حوالا

زمرو:گل
گل شبو

**گل شَبُو** هي گل به سوسن، زنبق ۽ بصر جي جماعت مان آهي. انگريزيءَ ۾ ٽيُوب روز (يعني نليءَ وارو گلاب) چوندا اٿس. ڪتابي نالو پاليانٿس اٿس. هي هندستان جي باغن ۾ تمام عام  آهي. هن جي ڏانڊي ٽي فوٽ مٿي وڃي ٿي. چڱي زمين ۾ ته ڇهن فوٽن تائين به وڃي ٿي ۽ اڇن گلن جا ڇڳا جهلي بيهي ٿي، جنهن جي خوشبوءِ پري پنڌ تائين وڃي ٿي. لکن ٿا ته ڪنهن خاص هوا ۾ هنن گلن مان برقي چڻگون نڪرن ٿيون. جڏهن گل ڪري بس ٿئي تڏهن ڏانڊيءَ کي وڍي ڇڏڻ کپي ته وري ٻي نڪري. سڄي سال ۾ گل رهنس ٿا. پاڙ جي ڳنڍين جدا ڪري هڻڻ سان، ٻيا ٻوٽا پيدا ڪري سگهجن ٿا. ٻج به پوکبو آهي، جو هن مان سياري جي موسم نڪرندو آهي. هن جو هڪڙو قسم آهي، جو ڊبل يعني وڏا ٻٽا ڀريل گل جهليندو آهي، پر انهن ۾ اهڙي خوشبوءِ نٿي ٿئي، جهڙي يڪن پنن وارن گلن ۾ ٿي ٿئي.

ڪپتان ”ڪُڪ“ لکي ٿو ته: ”هن گل جي بوءِ هوا جي گرميءَ ڪري ڏينهن جو ايتري نه ٿي ٿئي، جيتري رات جو ٿي ٿئي.“ انهيءَ ڪري شبو چونس ٿا.

## حوالا
يڪا

**يڪا** انگريزي ڪتابي نالو آهي. رواجي نالو اٿس آڊمس نيڊل (يعني حضرت آدم جي سئي). هي ولايتي ٻوٽو آهي. هن جو هڪڙو ٻه قسم هن ملڪ ۾ عام آهي. هڪڙي قسم جو نالو آهي، سپانش بيئنيٽ (يعني اسپين جي سنگين) يڪا جا پن وڏا، سخت ۽ چپترا آهن، هنن جي چهنب ۾ هڪڙو سئيءَ جهڙو ڪنڊو رهي ٿو. سانوڻيءَ جي ڏينهن ۾ هزارين اڇا گل ڪري ٿو، جي گهنڊڻين وانگي لڙڪي بيهندا آهن. هن جاپن گهميل زمين ۾ پورجن، ته اتي پاڙون هڻي ڦٽن ٿا. هڪڙي قسم جي پنن جي وَٽِ ٿورو اڇي ٿيندي آهي. يڪا جا ڪل ٽيهه قسم شمار ڪيا اٿن. ڪنئار ٻوٽي به هن ذات مان آهي، جا هتي عام آهي.

## حوالا
سنبل

250px|thumb|left|Nowruz Sonbol (Hyacinth)

**سنبل** کي انگريزيءَ ۾ هائيئسنٿ چون ٿا. هي به پاڙ جي ڳنڍين وارو وڻ يا ٻوڙو آهي، بنگال ۾ هي چڱا نه ٿا ٿين، مگر اتر هندستان ۾ هي چڱا ٿين ٿا. ڳنڍيون ولايت کان اينديون آهن. چڱيون ڳنڍيون  اهي آهن جي نوڪدار يا ننڍيون ٿيون ٿين. سنبل پوکڻ لاءِ ڪونڊيون فوٽ کن اونهيون هئڻ گهرجن. انهن ۾ مٽيءَ سان گڏ پراڻو، ڀُتو، ڳائو ڀاڻ، پنن جو ڀاڻ، واري ۽ ڪاٺيءَ جي خاڪ يا اڱرن جا ڀور، مليل هئڻ کپن. ڳنڍ ٿورو اونهي پورڻ گهرجي. گهم موجود ڪرڻ لاءِ بهتر آهي ته ڪونڊيءَ جي مٿان ٽن چئن انچن جيترا پراڻا ڇوڏا يا پنن جو چورو وجهي ڇڏجي، جو گهم کي نڪرڻ نه ڏيندو. جڏهن سلا ڦٽي انهيءَ ڍڪ تائين اچن، تڏهن ٿورو ٿورو ڪري اُس ۽ کلي هوا ڏجيِن. منجهن پاڻي بيهڻ نه ڏجي. سنبل رکڻ لاءِ شيشي جون ڪونڊيون ٿيون ٿين، جي پاڻيءَ سان ڀري تن ۾ وڻ رکندا آهن..

## قسم
سنبل جا گهڻا ئي قسم ٿيندا آهن. سنبل خطائي، سنبل هندي ۽ سنبل الطيب وغيره. سنبل هنديءَ کي انگريزيءَ ۾ سيپائڪنرڊ ۽ خطائيءَ کي انجيليڪا چوندا آهن.

## گئلري

فائل:P1130470 Hyacinthus orientalis Common hyacinth (Hyacinthaceae).JPG|Wild-type *Hyacinthus orientalis* in cultivation
Image:Hyacinths - floriade canberra.jpg|Hyacinth cultivars in Floriade, Canberra
Image:Floriade canberra02.jpg|Hyacinth cultivars in Floriade, Canberra
فائل:White and purple hyacinths.JPG|White and purple hyacinth cultivars in Detroit, Michigan


## حوالا
سرو (وڻ)

thumb
**سرو** وڏو وڻ پنن جي سونهن ۽ قد جي کڙائيءَ ڪري مشهور آهي ۽ گهڻن هنڌن تي ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هي تمام گهڻو ٻج جهلي ٿو، جو فيبروريءَ مارچ ۾ پوکبو آهي پر ٻج ڦٽڻ ۾ گهڻو وقت وٺندو آهي، تنهنڪري جنهن ڪونڊيءَ ۾ هجي تنهن جي گهڻي چُرپُر نہ ڪجي. سڀ ڪنهن زمين تي ٿيندو. هن کي انگريزيءَ ۾ سائپريس چون ٿا. هي وڻ لئي يا آسرنهن جي جماعت مان آهي.

## قسم
هن جا عمدا قسم چين ۽ ڀوٽان مان ايندا آهن. هن جي هڪڙي قسم کي ويپنگ سائپريس (يعني رئندڙ سرو) چون ٿا. هي سٺ فوٽ ڊگهو ٿئي ٿو. هن وڻ کي انگريز ماڻهو ماتم جي نشاني سمجهندا آهن ۽ اڪثر قبرستانن ۾ رکندا آهن. ايران ۾ هي وڻ قد جي سنوت لاءِ مشهور ۽ پسند آهي، جنهن ڪري سروسهي چوندا اٿس.

هن جو هڪڙو قسم، جنهن کي ولايتي سرو چوندا آهن، سو بنگال، ملايا ۽ آسٽريليا ۾ عام آهي. انهيءَ کي پن ڪو نه ٿئي، رڳو سايون ٽاريون اٿس. اهو جهنگلي ٿيندو آهي. چون ٿا تہ هوا کي صاف ڪرڻ جي منجهس خاصيت رکيل آهي.

لئي جي ذات مان ٻيا بہ ڪي قسم هندستان ۾ پيدا ٿين ٿا. خاص ڪري ٽڪرن ۾ هڪڙي کي انگريزيءَ ۾  ويپنگ ولو (يعني رئندڙ لئو) چون ٿا. هي گهڻو پاڻي گهري ٿو. هي جٽاءُ بہ ٿورو ڪندو آهي. قلم برسات جي موسم ۾ لڳندا اٿس. سرو جي هڪڙي قسم کي سرو آزاد چون ٿا، جنهن کي انگريزيءَ ۾ سيڊرٽري چون ٿا. لئي کي سنڌيءَ ۾ آسرنهن بہ چوندا آهن ۽ سندس گل کي ڪُنگو.

## حوالا

زمرو:وڻ
ھيرڻ

thumb|رڪينيس ڪميونس يا تلسي جو ھڪ ٻوٽو گلن جي ڦوٽھڙي کان پوء ٻجن سميت
**هيرڻ** (انگريزي: Castor plant؛ اردو: ارنڈ) هن کي هندي ۾ ايرنڊي ۽ انگريزيءَ ۾ ڪسٽر آئل پلانٽ يا پاماڪرسٽاءِ چون ٿا، ڪتابي نالو اٿس رائسينس. هي موچارو وڻ ٿو ٿئي؛ جتي ڪٿي پيدا ٿئي ٿو. پن ساوا وڏا ۽ سهڻا کهنبا گل ٿا ٿينس. باغ ۾ خالي پيل ٽڪر تي چڱو ٺهندو. ڪٿي ته ٻنين ۾ به پوکيندا آهن. هن جو ٻج وڏو ۽ سهڻو ٿو ٿئي، منجهانئس پيڙي تيل به ڪڍندا آهن. منجهس جلاب جو اثر رهي ٿو. اهو ٻج پوکڻ سان پيدا ٿيندو آهي. 

هيرڻ ٿر ۾ هڪ سائيدار درخت سمجهيو وڃي ٿي ۽ ان کي چاهه سان پوکي ان جي پرورش ڪئي وڃي ٿي.
ٿر واري ڀاڱي ۾ ٻه- ٽي هيرڻ جا وڻ گهڻو ڪري سڀ ڪنهن تڙ  تي پوکيل نظر انداز ايندا آهن. جتي مسافر تڙ تان پاڻيءَ  ڍڪ پي، انهن جا ڇانو ۾ گهڙي کن ساهي پٽيندا آهي. پارڪر واري ڀاڱي ڏي ته هيرن جي باقاعدي پوک ٿئي ٿي. ايرنڊن جي فصل مان اتي جا ماڻهو اٽڪل چار دفعا ايرنڊن جا ڏينا  ڪڍن ٿا، پوءِ انهن کي سڪائي ڪٽي ڳاهي خرارن جي انداز ۾ هيرڻ جون ککيون ڪڍي گجرات سان واپار ڪن ٿا.  ايرنڊن  جي پوک مان پارڪرين کي نهايت سٺي پيدائش آهي. پارڪر جا ڪولهي ايرنڊن جي فصل جا ماهر ليکيا ويندا آهن.  سنڌ ۾ ايرنڊيءَ جي پوک ننگرپارڪر تعلقي ۾ وڌيڪ ٿيندي آهي. باقي سنڌ ۾ به هيرڻ جو وڻ نظر ايندو آهي. هيرڻ جو ٻج ڇڳن جي صورت ۾ ٿيندو آهي. هيرڻ جي ٻج جي کل کي مختلف مصنوعات، مثال طور؛ نائيلون، پلاسٽڪ، وارنش، مصنوعي چمڙي ۽ ڪپڙي جي صنعت ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو. هي ٻوٽو ٿر ۾ ماڻهو پنهنجن گهرن ۾ ۽ کوهن تي پوکيندا آهن. اُن کي پاڻيءَ جي ججهي ضرورت ٿيندي آهي ۽ شروع ۾ سنڀال ڪرڻي پوندي آهي. هڪ دفعو اُڀريو ته ٽي سال هلندو آهي، ان بعد سُڪي ويندو آهي. اُن جا پن وڏا، پنجن چهنبن وارا ٿيندا آهن. بدن ۾ ڪٿي به سور هجي ته مٿان پن ٻَڌڻ سان فائدو ٿيندو آهي. اُن جو ٿڙ ۽ ٽاريون ڳاڙهيري رنگ جون ٿينديون آهن. اُن جي ڪاٺي پوچِي هئڻ ڪري ڪنهن به ڪم ڪو نه اچي. اُن جي ٽارين ۾ ڳاڙها گلن جا جهڳٽا ٿين، جن ۾ ڏينا ٿين، جن جي اندر داڻا هوندا آهن. پچڻ بعد ڏينا لاهي ڀڃي اندران داڻا ڪڍندا آهن، اُن کي ٿر ۾ ”ايرنڊا“ چون. انهن داڻن ۾ تيل ٿئي ٿو. ايرنڊن کي پيڙي تيل ڪڍبو آهي، جو ڪيترين دوائن ۾ ڪم ايندو آهي. پارڪر ۾ هيرڻ جو فصل پوکيندا آهن. سموريون ٻنيون ساون هيرڻن سان ڀجر وينديون آهن، جي پريان ائين پيون ڏسبيون آهن جو ڄڻ ته وونئڻن جو فصل آهي. قد به وونئڻن جيڏو هوندو آهي. هن فصل مان ماڻهو پوکڻ بعد چار دفعا ڏينا ڪڍندا آهن. پوءِ کرن ۾ سڪائي ڪُٽي ڳاهي صفا ڪري گڏ ڪندا آهن، جي خرارن جي انداز ۾ ٿيندا آهن. سال بسال هزارين ماڻ ايرنڊا ٻاهر وڪري لاءِ ونيدا آهن، جن مان ججهي پيدائش ٿيندي آهي. پارڪر ۾ ٻانڀڻ ۽ ڪولهي خاص انهيءَ پوک جا ڄاڻو ۽ ماهر آهن.

## ھيرڻ جا قسم
هيرڻ جا ٻه قسم ٿين  پهرئين قسم جا پن وڏا، سائي رنگ جا، ڏانڊي جو رنگ ڳاڙهو، گل ڳاڙها ۽ ٻجن جو جهڳٽو وڏو، جن ۾ داڻا به ڳاڙهيرا ٿين. اهو قسم ماڻهو گهرن ۾ پوکيندا آهن. ٻئي قسم جا پن، ڏانڊي ۽ گل اڇاڻ تي مائل، ٻجن جو جهڳٽو ننڍو ٿئي، هي قسم جا پن، ڏانڊي ۽ گل اڇاڻ تي مائل، ٻجن جو جهڳٽو ننڍو ٿئي، هي قسم ٻنين ۾ پوکيو ويندو آهي.هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي چيني هيرڻ چون ٿا، جو ڳاڙها ۽ پيلا گل ڪندو آهي. انگريزيءَ ۾ ڪورل پلانٽ يا فزڪ نٽ چوندا اٿس. هن جو ٻج ٻيرن جي داڻن جهڙو ٿيندو آهي. ٻيو به هڪڙو قسم اٿس، جنهن کي مغلي هيرڻ چوندا آهن. هن جو انگريزي ڪتابي نالو جاٽر وفا آهي. هيرڻ يوفاربيا جي جماعت ۾ داخل آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:فصل
جمالو گھوٽو

**جمال گهوٽو** (انگريزي نالو: Baliospermum) ٻوٽن جي ھڪ نسل آهي، جيڪي خاندان يوفوراٻياشيا جي اندر آھي ۽ پهرين ڀيرا سال 1825ع ۾ هڪ نسل طور درجه بندي ڪئي وئي. اهو ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ هماليه جا ڏيهي آهن. هي هڪڙو ننڍو وڻ آهي. پن ڊگها، ننڍا ۽ پشمدار اٿس. گل پيلا اٿس. ڦر سائو اڇن ليڪن سان ٿو ٿئيس. ٻج ڪارو ۽ چمڪندڙ اٿس. گلن جي ڪري هتي ڏنو ويو آهي. جمال گهوٽي جو جلاب مشهور آهي. ڪونڪن ۾ ۽ گهاٽن ۾ گهڻو ٿيندو آهي.

**نوعون** 
# باليو اسپرمم انگسٽيفوليم - تبت، چين 
# باليو اسپرمم بلوباتم - تبت، چين
# باليو اسپرمم ڪيلسينم - اتر انڊوچائنا، اوڀر هماليه، ينان، چين
# باليو اسپرمم سولانيفوليم - انڊوچائنا، هماليه، ينان، چين، مغربي ملائيشيا، سماترا، جاوا ليسر سنڊا ٻيٽ، انڊونيشيا
# باليو اسپرمم يوئي - ينان، چين، ميانمار

**اڳ ۾ شامل** 

ٻئي نسل، چيلوسا ٽرگونسٽمون ڏانهن منتقل ڪيا ويا؛
# بي. اينالايانم - چيلوسا مونٽانا 
# بي. مليانم - چيلوسا مونٽانا
# بي. ريڊيوڊيس - ٽرگونسٽمون ريڊيوڊيس

## طب

:نالا: ع. حب السلاطين، ف. تخم بيد، انجير خطائي، هه. وغيره___ جيپال گهوٽو، دند شاب ۽ حب الملوڪ.
:اثر: گرم خشڪ 4، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: کير يا گيهه، عيوض: ___-، وزن: اڌ رتيءَ کان هڪ رتيءَ تائين.
:سڃاڻپ: هي داڻا هيرڻ جي ڪڪڙين جي نموني تي چٽڪمرا ٿيندا آهن.
(زهردار آهن، تنهنڪري هنن کي اصلاح ڪري پوءِ ڪم آڻجي.)
:خاصيت: گهاٽي بلغم ۽ غليظ خلطن جو جلاب آهي، جلندر، يرقان، ٻرهل، سنڌن جي سور، بادفرنگ، ٽانڪيءَ جي ڦٽن ۽ ڦرڙين، پرميل، مثاني جي ڦٽ، نزلي، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت، سخت سوڄ لاءِ مفيد آهي. وڇون ۽ نانگ جي زهر لاءِ ترياق آهي.
:نوٽ: هن کي صفا ڪري کير يا ڏڌ ۾ رڌي، پتا ڪڍي، ليمي جي پاڻيءَ ۾ کرل ڪري پوءِ ڪم آڻجي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:طبي ٻوٽا
جسوندي

**جسوندي** (Chinese Shoe plant)، هندستانيءَ ۾ جسونديءَ کي جُوئا به چوندا آهن. هي به عجائب جي ذات مان آهي. انگريزيءَ ۾ جائنيز شو پلانٽ (يعني چيني جتيءَ جو وڻ) چونس ٿا. هي هڪڙو پکڙندڙ ۽ گهاٽ ڪندڙ ٻوڙو آهي. چنهنبيارا ۽ ڪارائيءَ جهڙن ڪنارن وارا پن اٿس. کهنبا ڳاڙها گل اٿس، جي هميشہ پيا ٿيندا آهن. گل جي وچان هڪڙي ڊگهي ۽ سهڻي ڏانڊي نڪتل رهندي آهي. هن جا ٽي چار قسم ٿيندا آهن. ڪن جا گل هلڪا ۽ ڪن جا ڀريل ٿا ٿين ۽ رنگ ۾ به تفاوت رهين ٿو. هي ٻج ڪين ڪندو آهي. بيل پتا، عنبري ۽ لال عنبريِ. هي عجائب جي ٻين قسمن جا نالا آهن، جي دکن ۾ مشهور آهن.

## حوالا
جھومڪا (وڻ)

**جهومڪا** (Abutilon)، هي هندستاني نالو آهي، اهو هن وڻ کي انهيءَ لاءِ ڏنو اٿن، جو سندن گل جهومڪن يا پنڙن وانگي لڙڪي بيهندا آهن. انگريزي نالو ابيوٽِلان اٿس. هي ڊگهو، گهاٽن ۽ گهڻن پنن وارو ٻوڙو آهي.گل وڏا ٿيندا اٿس، جي ڦڪي نارنگيءَ رنگ جهڙا ٿيندا آهن ۽ مٿن ڀورا ليڪا نڪتل ٿيندااٿن. هي تمام نازڪ ۽ سهڻا ٿيندا آهن. اُس ۽ مينهن کان بچائڻ گهرجين. ٻج ۽ قلمن مان ٿيندا آهن. سال سال ۾ نوان پوکجن ته بهتر آهي.

هن جو هڪڙو پيلن گلن وارو قسم آهي، جنهن کي دکن۾ مدام سڏيندا آهن. ٻيا به ڪيترائي قسم اٿس، جي وڻ جي قد ۽ گل جي رنگن ۾ تفاوت رکن ٿا.

## گئلري


فائل:Abutilon theophrasti 002.jpg|*[[Abutilon theophrasti]]*
فائل:Starr 021209-0009 Abutilon incanum.jpg|*[[Abutilon incanum]]*
Image:Abutilonmenziesii2web.jpg|*[[Abutilon menziesii]]* 
فائل:Abutilon pictum 02.jpg|*[[Abutilon pictum]]*
فائل:Abutilon Kentish Belle.JPG|*Abutilon* 'Kentish Belle'
فائل:Abutilon-megapotamicum.jpg|*[[Abutilon megapotamicum]]*
فائل:Abutilon Indicum 7288.JPG|*[[Abutilon indicum]]*
فائل:Starr 031210-0131 Abutilon grandifolium.jpg|*[[Abutilon grandifolium]]*


## حوالا

زمرو:وڻ
قرنو

**قَرنو** (اردو: چمپا، انگريزي: Mesua) قرني جو گل هتي مشهور آهي، جنهن مان موتئي ۽ گلاب وانگر عرق ڪڍندا آهن. هن کي اردو ۾ چمپا ۽ انگريزيءَ ۾ مائڪيلس چمپڪا چون ٿا. هي هڪڙو ننڍو وڻ آهي، قد ۾ اٽڪل ويهه فوٽ ٿو ٿئي. پن تمام سهڻا ٿا ٿينس. سياري جي شروع ۽ آخر ۾ بي شمار وڏا ۽ سنهڙن پنن وارا گل جهليندو آهي، جي ليمي جي رنگ جهڙا ٿيندا آهن. منجهن تمام چڱي خوشبوءِ ٿيندي آهي، جا پري تائين پئي ايندي آهي. گلن کان پوءِ اهو وڻ وري ٻيرن جهڙو پيلو ڦر جهلي ٿو، جو هن کي بلڪل ٿڪايو ڇڏي، جنهن ڪري بعضي هي وڻ ڦر جهلڻ کانپوءِ ٻئي سال وري گل نه ڪندا آهن. ٻج پوکڻ سان ٿيندو آهي.

هن جماعت جو هڪڙو ٻيو وڻ آهي، جنهن کي ناگ چمپا يا ناگسر چوندا آهن. انهيءَ جا پن نشتر جهڙا ٿيندا آهن، جي مٿان لسا، چمڪندڙ، هيٺان اڇا ۽ پشم وارا ھوندا آھن. اهو وڻ پهرين مارچ ۾ قرمزي رنگ جا گل ڪري ٿو، جنهن ڪري صبح يا شام جو اس پوڻ ڪري، وڻ پري کانباهه جي شعلي يا مچ وانگي پيو ڏسجي ۽ اپريل ۾ وري وڏا پيليءَ اک سان اڇا گل ڪري ٿو. انهن جي خوشبوءِ آسپاس کي واسي ڇڏيندي آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ آئرن ووڊ ٽري (يعني لوهه جي ڪاٺيءَ جو وڻ) چون ٿا. ڪتابي نالو ميسوئا اٿس.

ٽيون قسم به هن جو آهي، جنهن کي سلطان چمپا چون ٿا. هي وڏي قد جو وڻ آهي، وڏن، لسن، ڳوڙهن ۽ ساون پنن سان ٿئي ٿو. هي وڏا ۽ اڇي رنگ جا خوشبودار گل جهلي ٿو، جن مان وري بيشمار وڏا ٻج نڪرندا آهن. جون مهيني ۾ گل ڪري ٿو. انگريزي نالو اٿس ڪالو لمف ۽ زردي رنگ جا ٿين ٿا. پاڙون ڇني ڌار ڪري هڻڻ سان پيدا ٿئي ٿو. آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:باغ باني
زمرو:باغباني
جيرينم

**جيرينيم** جو ڪتابي نالو پيلر گونيم آهي. انهيءَ نالي هيٺ هڪڙيءَ ذات جا سوين قسم اچي وڃن ٿا، جي خاص ولايت جا آهن، پر هتي به گهڻو پوکڻ ۾ اچن ٿا. هن جو مکيه قسم کهنبا گل ڪندو آهي، مگر ٻيا قسم جدا جدا رنگن جا آهن. هي سال ۾ ڪنهن به وقت قلمن هڻڻ سان ٿين ٿا. ٽڪرائتين جاين تي چڱا ٿا ٿين. اتان قلم هٿ ڪري واريءَ ۾ هڻي ڇڏجن. ٻن ٽن هفتن ۾ لڳي ويندا. پوءِ هڪڙو هڪڙو ڪري جدا جدا ننڍيءَ ڪونڊيءَ ۾ رکجي. جڏهن وڌن تڏهن وري ٽپائي وڏين ڪونڊين ۾ رکجن. پويون ڀيرو ڊسمبر ۾ چورجين. مِٽي ڀلي هجي. پاڻي مئو ڏجين ۽ هفتي هفتي ۾ پٽڙو ڀاڻ به ڏجين. پنن کي صابڻ جي گجيءَ سان ڌوئڻ گهرجي. اهڙي ڪوشش سان جنوريءَ کان مارچ تائين،بلڪه پوءِ ڀرو، مزي مزي جا گل ڪندا.

اونهاري ۽ سانوڻ ۾ انهن ٻوٽن کي سنڀالي رکڻ ڏاڍو مشڪل آهي. پر باغ جي مَنهَهَ ۾ لڪائجين.
هنن جو ٻج به پوکبو آهي، مگر چڱا قلمن سان ٿيندا آهن، جي آڪٽوبر ۾ هڻبا آهن. سرديءَ جي موسم ۾ گل ڪندا آهن.
هنن  جا سوين قسم آهن، جيئن مٿي به چيو ويو آهي، هڪڙا ته عام کهنبن گلن وارا، ٻيا ٽامي، سون ۽ چانديءَ جي رنگ جي پٽن وارا، ٽيان ولين جي پنن وارا، ڇوٿان ليمي ۽ گلاب جي بوءِ وارا، پنجان وڏن ۽ عجيب رنگن جي گلن وارا، هنن جا نالا ڏيڻ اجايو آهن. ولايتي ٻج وڪڻڻ وارا، هنن جي جدا جدا قسمن جي نالي واري ٻج موجود ڪري ڏين ٿا،سو وٺي پوکجي.
هن جماعت جي هڪڙي ذات پاڙ جي ڳنڍين واري آهي، جنهن کي آگزال س چون ٿا..

## حوالا
گل عباسي

**گل عباس** (عباسي) مشهور گل آهي. هن جو وڻ ننڍو ٿو ٿئي. هميشھ گل ڪندو آهي. گل موچارا ۽ وڏا اٿس. ڪي ٻيلا، ڪي ڳاڙها، ڪي ڳاڙها پيلن ليڪن يا دٻڪن سان، ڪي اڌ پيلا ۽ اڌ ڳاڙها. ڪڏهن ته ساڳئي، يعني هڪ ئي وڻ ۾ گهڻن رنگن جا گل ٿين ٿا. ٻج ڪارن مرچن جهڙو ججهو ڪندو آهي. پنهنجي ڇڻيل ٻج مان پاڻهئي ڦٽندو آهي. هڪڙو قسم هن جو اڇا گل ڪندو آهي،جنهن ۾ هڪڙي نلي چار پنج انچ ڊگهي ٿيندي آهي. انهيءَ مان نارنگيءَ جي گلن جهڙي بوءِ نڪرندي آهي، انهيءَ کي خوشبودار عباسي چئي سگهجي ٿو.
هن گل کي انگريزيءَ ۾ مارو هِل آف پيرو چوندا آهن، جو اصل پيرو جو آهي. ڪتابي نالو مِرابلِس اٿس. آمريڪا ۾ رواجي نالو فور او ڪلاڪ (يعني چار بجا) اٿس، ۽ ساڳيءَ طرح دکن ۽ ٻين هنڌن ۾ به هن کي چار وڳي جو نالو مليل آهي، ڇالاءِ جو اڪثر شام جو چئين وڳي نوان گل جهليندو يا کوليندو آهي.

## طب

:نالا: ع. عباسي، ف. گلمول، هه. وغيره___ عباسي ۽ نارکيوا.
:اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: مقعد کي، ميل: ___-، عيوض: رتن جوت، وزن: گل ٽن کان پنج ماسا.
:سڃاڻپ: ننڍو ٻوٽو گلڪاريءَ جو باغن ۾ پيدا ٿيندو آهي. هن جو گل اڇي، ڳاڙهي ۽ هيڊي رنگ تي ٿيندو آهي. هن جو ٻج مرچن جي داڻن وانگر ڪاري رنگ جو ٿئي ٿو.
:خاصيت: هن جون پاڙون ۽ پن ڪاڙهي پياربا ته دمڪشيءَ کنگهه، گهاٽي بلغم کي تحليل ڪرڻ، سيني ۽ ڦڦڙن مان بلغم کي پچائي ڪڍڻ لاءِ مفيد ثابت ٿيندو. هن جو ٻج پراڻي پرميل، مثاني، گردي جي ڦٽ، وائي بادي کي تحليل ڪرڻ ۽ پيشاب ۽ حيض کي جاري ڪرڻ لاءِ مجرب آهي.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:طبي ٻوٽا
چيڻوٺي

thumb|کاٻو|چيڻوٺي
**چِيڻوٺي** کي **لالڙي** به چوندا آهن. هندي ۾ گُنگچي چونس ٿا. انگريزيءَ ۾ وائلڊ لِڪرس (يعني جهنگلي ملٺي يا مٺي ڪاٺي) چوڻ ٿا ۽ ڪتابي نالو، آبرس آهي.

هيءَ هڪڙي سائي ول آهي، جنهن جي کليل ڦرين ۾ چڻي جيڏا ڳاڙها داڻا ٻج جا رهن ٿا، جن تي ڪارو داغ رهي ٿو. ڏاڍو سهڻو ٿيندو آهي. اهي سونارا وزن ڪرڻ ۾ ڪم آڻيندا آهن ۽ ٻيا ماڻهو پوئي هار ڪندا آهن، يا ٻئي ڪنهن سونهن جهڙي ڪم ۾ آڻيندا آهن.

هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن ۾ عاج جهڙا اڇا داڻا ٿيندا آهن. هنجا گل ننڍڙا ڦِڪي واڱڻائي رنگ جا ٿيندا آهن. هن جو ٻج سانوڻ جي ڏينهن ۾ پوکبو آهي.

## طب

:نالا: ع. عين الديڪ، ف. چشم خروس، هه. وغيره___ گهونگهچي، والي سرخ، تخم ۽ خمخ.
:اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: گرم مزاجن کي، ۽ مٿي جو سور، ميل: ڌاڻا تازا، (ڪوتمير)، وزن: اڌ کان ڏيڍ رتي.
:سڃاڻپ: ڳاڙهي رنگ جو جوئر جي داڻن کان ٿورو وڏو ٻج جو قسم آهي. هن جا ٻه - ٽي قسم ٿيندا آهن (هڪ اڇو، ٻيو ڪارو ۽ ٽيون ڳاڙهو).
:خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهن. مني ۽ قوت باهه وڌائي ٿو، امساڪ پيدا ڪن ٿيون.
دماغ ۽ سيني جي رطوبت کي خشڪ ڪن ٿيون، يرقان، ٻرهل، سنڌن جي سور ۽ سيني جي بيمارين ۾ مفيد آهي. اهل صنعت جا اُن کي پاري ۾ عقد ڪندا آهن. هن طرح: پنن ۽ چيڻوٺين جو اڌ پاءُ جيترو وزن کڻي گهوٽي، لغدو ٺاهي اُن ۾ پارو ٻه تولا رکي گلحڪمت ڪري پنج سير ڇيڻن ۾ باهه ڏجي ته پارو عقد ٿي ويندو.

## حوالا

زمرو:طبي ٻوٽا
گل مور

**گل مور** هڪڙو وڏو وڻ آهي جو مشهور آهي. هن ذات جو انگريزي ڪتابي نالو پائنسيانا آهي. هن جا چار پنج قسم آهن. هڪڙي قسم ۾ ڪنڊا به ٿين ٿا. اونهاري ۽ سانوڻ ۾ گل جهلي ٿو، جي وڏا ۽ ڏيک وارا آهن. هڪڙا پيلا ٿيندا آهن ۽ ٻيا ڳاڙها. اهو ڪنڊن وارو وڏو قسم درخت ناهي. انهيءَ کي سياري ۾ ڇانگڻ کپي، نه ته جهنگ ڪري وجهندو هي پنهنجي ڇڻيل ٻج مان ڦٽندو آهي. اٺن مهينن جي اندر گل ڪري ٿو. هن کي هنديءَ ٻوليءَ ۾ ڪرشن چرن چون ٿا. انگريزي رواجي نالو پيڪاڪ فلائوئر (يعني مور جو گل) اٿس. فارسيءَ ۾ گل طره چوندا اٿس.

سچو پچو گل مور يا جنهن کي چوڻ ۾ گل مهر ڪندا يا چوندا آهن، سو وڏي قسم وارو وڻ آهي. هي اصل ماڊا گاسڪر جو آهي. انهيءَ کي انگريزي توڙي فرينچ ماڻهو فليم آف فاريسٽ (يعني ٻيلي يا جهنگ جو مشعل) چوندا آهن. ننڍي هوندي پن تمام سهڻا ٿينس ٿا. اپريل ۽ مئي مهينن ۾ بيشمار کهنبا ۽ پيلا گل ڪري ٿو. اهو تمام جلد وڌندڙ آهي. ڏاڍي هوا نقصان رسائيندي اٿس. ٻج گهڻو ڪندو آهي جو سانوڻ ۾ پوکبو آهي. ٻج وڏو ۽ سخت ٿو ٿئيس، تنهنڪري پهرين سوسڙي پاڻيءَ ۾ ڀِجائي، پوءِ پوکيندا آهن ته جلد ڦُٽي.L

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:آفريڪا جا وڻ
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
بيگونيا

**بيگونيا**، هن انگريزي ڪتابي نالي هيٺ، ڪيترن ئي قسمن جا سهڻن پنن ۽ گلن وارا وڻ اچي وڃن ٿا.اڪثر هماليه جبل تي ٿين ٿا. ڪي برازيل مان آندا اٿن. بيگونيا ٻن مکيه قسمن جا آهن: هڪڙا اهي جن جا گل سهڻا ۽ ٻيا اهي جن جا پن سهڻا آهن. پهرئين قسم جا به وري ٻه قسم آهن: هڪڙا اهي جن جون پاڙون نلين جهڙيون آهن ۽ ٻيا اهي جن جون پاڙون اهڙيون ناهن. هي اڪثر ڇانو جي منهه هيٺ ۽ گهرن جي ورانڊن ۾ رکبا آهن هنن جي پوکڻ لاءِ هلڪي ۽ پوري زمين هئڻ چڱي آهي، ڇالاءِ جو هنن کي اڌ تائين ته پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ ٺڪرين سان ڀرجي. پوءِ مٽيءَ سان پراڻو پنن جو ڀاڻ ۽ درياهه جي واري هڪ جيتري ملائي، ٿوري گچ يا ڪڪريءَ جي ٽڪرن سان گڏي، منجهس وجهجي انهيءَ ۾ وڻ پوکجي. مٿانئس گچ جا وڏا ٽڪر رکي ڇڏجن ته جڏهن سلو نڪري تڏهن سندن پن مٿي رهن ۽ هيٺ مٽيءَ تي نه لڳن. لڙڪندرن کوکن يا ٽوڪرين ۾ به هي ٻوٽا رکندا آهن. هنن جا قلم به لڳندا آهن پر جي هڪڙو پن کڻي نج واريءَ ۾ پوربو ۽ چڱيءَ طرح پاڻي ڏبس ۽ مٿانئس شيشي جو ڍڪ ڏيئي ڇڏبو، ته منجهانئس ٻه ٽي سلا نڪري پوندا، سانوڻيءَ جي موسم انهيءَ ڪم لاءِ تمام چڱي آهي.

بيگونيا جا ٻه سو کن قسم لکيا اٿن. پر جڏهن انهن جا ڏيهي نالا سڃاڻپ لاءِ ڪنيهن، تڏهن سندن تفصيل ڏيڻ جو به ضرور نه ٿو ڏسجي.
بيگونيا جو انگريزي رواجي نالو ايليفنٽس ايئر (يعني هاٿيءَ جو ڪن) آهي. هن جو مکيه قسم گلابي رنگ جا گل ڪندو آهي. هنن ۾ نر ۽ مادي به ٿيندا آهن. دکني ماڻهو هن کي موتيا سڏيندا آهن.

## حوالا
عجائب گھر (گل)

250px|thumb|''Hibiscus hirtus''

250px|thumb|''Hibiscus lobatus''
250px|thumb|''Hibiscus hispidissimus'' (wild hibiscus)

**عجائب گهر** (Habiscus) گل گهڻن قسمن جو آهي. هن جو انگريزي ڪتابي نالو هائيبسڪس آهي. هن جو هڪڙو قسم ته ڳاڙهو ٿو ٿئي. ٻيو عجيب قسم آهي جنهن جا گل ڀريل ٿا ٿين. کلڻ مهل اڇا ٿين، پوءِ پيازي ۽ پوءِ آخر ڳاڙها ٿي ويندا آهن. انهيءَ ڪري انگريزيءَ ۾ هن جو رواجي نالو چينجبل روز (يعني مٽجڻ وارو گلاب) آهي. هي ننڍو وڻ ٿو ٿئي، اٽڪل اٺ فٽ وڏو آهي. پن وڏا پشمدار ۽ دل جي شڪل جهڙا اٿس. اڪثر آڪٽوبر ۽ نومبر مهينن ۾ گل جهلي ٿو. قلمن هڻڻ سان وڌي سگهي ٿو. هلڪي گل وارو، ٻج مان به ٿيندو آهي. هن جو ٻيو هڪڙو قسم آهي جو پڻ رنگ بدلائيندو آهي. هي وچولي قد جو آهي. انهيءَ کي هندستانيءَ ۾ بالاڪري سڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:باغباني
سرنھن(وڻ)

**سرِنهِن** وڻ مشهور آهي. هي به ٻٻر واري اڪيشيا جي جماعت ۾ داخل ڪيو اٿن. انگريزيءَ ۾ سرِس ٽري چونس ٿا. هندستاني ماڻهو به سرس چونس ٿا. مگر جنهن کي سنڌيءَ ۾ سريس ٿا چون، سو ٻيو وڻ آهي؛ جو جبلن ۾ ٿو ٿئي ۽ اڇي ڪاٺي ٿيندي اٿس، جنهن مان لڪڻ جوڙيندا آهن. ڪي هن وڻ کي آلبزيا جي جماعت ۾ داخل ڪن ٿا.
هن جا گل وڏا ڦندڻ جهڙا ساوا پيلا ٿيندا آهن. خوشبوءِ به اهڙي اٿن جو آسپاس کي واسي ڇڏيندا آهن. ڦريون به ٿينديون اٿن، جن ۾ ٻج رهندو آهي. القاهره ۾ هي وڻ تمام گهڻا ٿا ٿين.هي وڻ ٿر ۾ عام نه آهي، پر شهرن ۾ جيئن ته ڇاڇري، چيلهار ۽ مٺيءَ ۾ ڪي وڻ آهن. اُن جو ڇوڏو اڇي رنگ جو، پن ڪنڊي جي پنن جهڙا، ڇر وڏا ۽ گهاٽا ٿيندا آهن، جنهنڪري ڇانوَ لاءِ سٺو آهي. هن جو قلم لڳندو آهي، تنهنڪري ماڻهو پنهنجن گهرن، کوهن ۽ وٿاڻن تي پوکيندا آهن. اُن ۾ ڪمان وانگر ٿورو وريل چپٿريون ڦريون ٿينديون آهن، جي پچڻ بعد پيلي رنگ جون ٿينديون آهن، منجهن داڻا ٿيندا آهن.

## طب
سرنھن جي وڻ کي عربي ۾ سلطان الاشجار، فارسي ۾ درخت ذڪريا، هندي ۾ سرس ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ ڊاڙي گڊ، اسرس ۽ سرسيون چوندا آھن. طب ۾ ان جو اثر سرد خشڪ آھي ھي وڏو وڻ ٿئي ٿو، جنهن جا پن گدامڙيءَ جي پنن جي نموني تي، پر اُنهيءَ کان ڪجهه وڏا ۽ ويڪرا ٿين ٿا. هنن جو گل اڇو ۽ خوشبودار ٿئي ٿو. هن ۾ ڦريون ٿينديون آهن. هن جا پن ۽ ڇوڏا ڪاڙهي گرڙيون ڪرائجن ته ڏندن جي سور کي لاهي، ڏندن ۽ مهارن کي مضبوط ڪن ٿا.هن جي گلن جو عرق دماغ کي خوش ڪري ٿو، رت چڱو پيدا ڪري ٿو، معدي جي ڪيڙن کي مارڻ، ڦٽن ۽ ڦرڙين کي ڇٽائڻ لاءِ مفيد آهي. هن گل جي سنگهڻ سان مٿي جي سور کي فائدو ٿيندو. هن جو ٻج ڪٽي مٿي جي سور، نزلي ۽ زڪام لاءِ ناس ڪرائجي.

## حوالا

زمرو:وڻ
مولسري

**مولسري** کي هندستاني مالسري ۽ بلڪل به سڏيندا آهن. انگريزي ڪتابي نالو مائميوساپس اٿس. هي وڏو وڻ ٿو ٿئي. شڪل جو سهڻو آهي. گل ڦڪا ساوا ۽ اڇا ڪري ٿو. گلن جي موسم مارچ مهينو اٿس. ٻج مان ٿيندو آهي. گل تمام خوشبودار ٿيندا اٿس. پوسل تي گهڻو ٿيندو آهي. آگري جي تاج محل واري باغ ۾ هن جا ڪيترائي سهڻا وڻ بيٺل آهن.

## حوالا
گائو پتا

**گائو پتا** هڪڙي ول آهي، جا تمام زور واري ۽ وڪوڙيندڙ آهي. پن وڏا، ٿورو گول، دل جهڙا ٿيندا اٿس. وڏا گلابي رنگ جا گل جهليندي آهي. باغ ۾ ڪچرو ڪيووجهي، تنهنڪري ڪنهن پاسي واري منهه تي چاڙهي ڇڏجيس. برسات جي موسم ۾ ٻج پوکڻ سان ٿيندي آهي. انگريزيءَ ۾ ايليفنٽ ڪر يپر (يعني هاٿي ول) چوندا اٿس، اهو نالو رڳو زور ڀري هئڻ ڪري مليو اٿس.

## حوالا
چنبيلي

[380px|thumb| [چنبيليءَ جو گل]]

**چنبيلي** (انگريزي: Jasmine؛ فارسي: ياسمين) جا گهڻا ئي قسم آهن جي هندستان ۾ به عام ٿين ٿا. ڪي خوشبوءِ جي ڪري ۽ ڪي سهڻيءَ شڪل جي ڪري مشهور آهن. ڪن جا ته رڳو پن سهڻا ٿيندا آهن، تنهنڪري باغن ۾ پوکيندا آهن. ڪي وڻ ٻوڙن وانگي ٿيندا آهن ۽ ڪي ولين وانگي ٽيڪ تي بيهندا آهن. هي وڻ اڪثر جهنگ ڪري ويندو آهي، تنهنڪري ڇانگ ڪندو رهجيس. ڪي ته اصل ٽڪرن جي پيدائش آهن، پر هيٺ به ٿين ٿا. سڀني جون اوڌون ۽ قلم لڳندا آهن. انهيءَ ڪم لاءِ سانوڻيءَ جي موسم چڱي آهي. هن مان خوشبودار تيل ۽ عطر ڪڍندا آهن. هن جا ٽيهارو کن قسم مشهور آهن. جن جو هيٺ ڌار ڌار مختصر بيان ڏيون ٿا.

380px|thumb|Common jasmine

## طب

نالا: ع. ياسمين، ف. ياسمون، هه. وغيره___ چنبيلي، سيام، منجلاب ۽ گل هاشم.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: بنفشو ۽ گلاب جا گل، عيوض: نرگس، وزن پاڙ ٽن کان پنج ماسا.
سڃاڻپ: هي وڻ ننڍو گل ان جو اڇي ۽ هيڊي رنگ تي خوشبودار ٿيندو آهي.
خاصيت: هن جا گل دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهن، رت صفا ۽ چڱو پيدا ڪن ٿا، بلغمي ۽ سوداوي خلطن ۽ جگر جي سدن کي ڪڍن ٿا، وائي باديءَ کي تحليل ڪن ٿا. هن جا پن ۽ ڪاٺيون ۽ پاڙون ڪاڙهي پيارجن ته فالـج، لقوي ۽ ڪچن خلطن کي پچائي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو، پيشاب جاري ڪري ٿو، هن جون گرڙيون وات جي پچڻ، وات جي ڦٽن ۽ بدبوءِ ڏندن ۽ مهارن جي مضبوطيءَ لاءِ مفيد آهي..

## حوالا

زمرو:گل
جاء (ٻوٽو)

500px|thumb|right|Jasminum grandiflorum

جاءِ:

هيءَ سچي پچي چمبيلي آهي. هن کي هندستاني ماڻهو جاٽي ۽ ڪٿ بيل به سڏيندا آهن. انگريزيءَ ۾ هن کي سپانش جاسمن (يعني اسپين جي ياسمين) چوندا آهن. هن جا پن چڱا ٿيندا آهن. اونهاري ۽ سانوڻ جي ڏينهن ۾ گل ڪندي آهي، جي وچولي قد جا ۽ اڇا ۽ سرها ٿيندا آهن. گل سنگهڻ لاءِ يا هارن ۾ پوئڻ لاءِ گهڻو ڪم ايندا آهن. سڪي کان پوءِ به گلن مان بوءِ ڪين ويندي آهي. هن جو ٻوڙو تمام گهڻي گيل ڪري ٿو، وڌي ٿو ۽ ان جون ٽاريون اندر زمين ۾ وڃي، اوڌن وانگي اتي پاڙون ٿيون هڻن. جي سنڀال ڪبي ته هڪڙي ٿڙ تي به بيهاري سگهبو، جو ٻانهن جهڙو ٿلهو ٿيندو ۽ ٻه ٽي فوٽ وڏو ٿيندو.
## حوالا

## حوالا
ٽانگر

**ٽانگر** چمبيليءَ جي قسم کي هندستاني ماڻهو جُوئي چوندا آهن. هن جا پن وڏيرڙا دل جي شڪل جهڙا ٿا ٿين. هي بہ تارن جهڙا اڇا ۽ سرها گل ڪري ٿو، جي اڪثر اپريل ۾ ظاهر ٿيندا آهن.

## حوالا
ھار سينگار (وڻ)

[thumb|Fruit in [Bardhaman, West Bengal, India]]
thumb|Saplings of coral jasmine tree, udumalpet, Tamilnadu, India

{{Speciesbox
|name = Parijat, night-flowering jasmine
|image = Coral Jasmine flower.jpg

**هار سينگار** ()، ياسمين جماعت جي هڪ وڻ جو نالو آهي. هي وڻ اٽڪل ڏهه فوٽ وڏو آهي. هي تمام گهڻا ۽ اڇا تارن جهڙا گل ڪري ٿو، جن جي وچ ۾ واڱڻائي نشان آهي. 

سيپٽمبر مهيني کان وٺي نومبر تائين، ڏهاڙي رات جو گل جهليندو آهي ۽ آسپاس وارن هنڌن کي خوشبوءِ سان ڀري ڦٽو ڪندو آهي. صبح جو سڀ گل پاڻهئي هيٺ ڇڻي پوندا آهن. هن کي سال بسال ڇانگ ڪرڻ کپي، خاص ڪري گلن جي وقت کان پوءِ. برسات جي ڏينهن ۾ هن جو ٻج پوکيندا آهن. سڀ ڪنهن ٽئين ورهيه نوان وڻ رکجن.
هن کي انگريزيءَ ۾ نائيٽ بلومنگ ٽري آف ساڊنيس (يعني رات جو گل ڪندڙ غم جو وڻ) چوندا آهن. ڪتابي نالو نڪٽانٿيز اٿس.
## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سدا ڦل

[thumb|A [Vinca minor|periwinkle flower]]
**سدا ڦُل**، هن کي فارسيءَ توڙي هندستاني ۾ گل فرنگ چون ٿا. انگريزي نالو پيري وِنڪل اٿس. اولڊميڊ (يعني ڪراڙي زال) بہ چونس ٿا. ڪتابي نالو اٿس وهنڪا. هي ننڍڙو ٻن فوٽن جيڏو وڻ ٿئي ٿو. گلابي رنگ جا گل ڪندو آهي، جي هميشھ ٿيندا اٿس. ٻج جهليندو آهي، جو پوکڻ ۾ ايندو آهي. هن جا پيوند به لڳندا آهن. هن جا ٻه ٽي قسم آهن. هڪڙو ته بلڪل اڇا گل ڪندو آهي. ٻيو نيلا گل ڪندو آهي. هي ولايتي آهي، مارچ ۽ فيبروريءَ ۾ گل جهليندو آهي. بعضي بعضي هن کي انگريز ماڻهو گريو يارڊ فلائوئر (يعني قبرستان جو گل به چوندا آهن.).

## حوالا
موتيو

موتيو:

هي به چمبيليءَ جو قسم،تمام چڱي خوشبوءِ رکندو آهي. ڪي سنڌي ماڻهو هن کي رابيل به سڏيندا آهن. هندستاني ۾ موتيا به چونس ۽ بيل به چونس. انگريزي ماڻهو هن کي عربي ياسمين چوندا آهن. هن جو ٻوڙو اڍائي فوٽن جيڏو ٿئي ٿو. پن بيضوي، چار پنج انچ ڊگها ۽ ٽي انچ ويڪرا ٿيندا اٿس.

## حوالا

## حوالا
موگرو

**موگرو** يا **مگرو**: هي ياسمين جي ذات جو وڏو ۽ ڀريل گل آهي. هن کي به عربي ياسمين چوندا آهن. هن جا گل اڇي گلاب جي گل جهڙا ٿيندا آهن. هن جا هار پوئي ماڻهو ڳچيءَ ۾ وجهندا آهن. منجهن موچاري خوشبوءِ ٿيندي آهي.
عربي ياسمين جا ٽي قسم آهن: هڪڙو هلڪن ۽ يڪن پنن وارا گل ڪري ٿو. اهو ٻوڙي جيڏو آهي، ٻه اڍائي فوٽ مس وڏو ٿو ٿئي. هن جا پن اڪثر ڪينئن کاڌل يا سڙيل رهندا آهن. هن کي هندستاني ماڻهو بيل چوندا آهن، يا جنهن کي موتيو چون ٿا. ٻيو قسم انهيءَ کان وڏيرڙا گل ڪندو آهي، جنهن کي انگريز ماڻهو ڊبل گلن واري عربي ياسمين چوندا آهن. ٽيون وري اڃا به وڏا گل ڪندو آهي، جنهن کي موگرو چون ٿا ۽ انگريزي ماڻهو انهيءَ کي وڏن ڊبل گلن واري عربي ياسمين جو نالو ڏين ٿا.

## حوالا
نازبو (جڙي)

thumb|250px|left|Basil sprout at an early stage

**نازبو** (Basil)، فارسيءَ ۾ ريحان چوندا آھن، خاندان لمياسي (منٽس) جي هڪ سائي پنن  واري کاڌي جي جڙي (herb) آهي. اها هڪ ٿلهو ٻوٽو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ کاڌي ۾ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ خوشبوءِ ٿي ٿئي. ساوڙا ڪارڙا ۽ سنهڙا گل ڪندو آهي، جي سنگ وانگي ٿيندا آهن. هي ٻج مان ٿئي ٿو. مغربي کاڌن ۾، عام اصطلاح "باسل" مختلف قسمن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جن کي جينيوا باسل يا مٺي تلسي پڻ سڏيو ويندو ۽ ڪڏهن ڪڏهن گُلال تلسي به چوندا اٿس. تلسي مرڪزي آفريڪا کان ڏکڻ اوڀر ايشيا تائين اڀرندڙ اڀرندڙ علائقن ۾ ٿيندي آهي. معتدل موسمن ۾ تلسي کي سالياني ٻوٽي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، پر ان کي گرم باغباني علائقن ۾ ٿڌڙي يا ميڊيٽرينين آبهوا وارن علائقن ۾ هڪ مختصر-رهندڙ سالياني يا ٻه ساله پوکي سگهجي ٿو.
[thumb|250px|[Timelapse of growing basil]]
thumb|250px|left|Basil growing in the sun
thumb|250px|left|Desiccated basil showing seed dispersal

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:ڄاڙيون
تلسي

**تُلَسِي**: هي نفيس، خوشبودار ۽ وڻندڙ ٻوٽو آهي، جنهنڪري ماڻهو گهرن ۾ پوکيندا آهن. هڪ دفعو اڀرڻ بعد ٽن – چئن سالن تائين سائو بيٺو هوندو آهي. هندو ماڻهو ته اُن جي پوڄا ڪندا آهن. زالون صبح جو اُٿي پڻيءَ جو لوٽو ڀري هن جي پاڙ وٽ هارينديون آهن. اُن جو قد ٽي – چار فوٽ کن ٿيندو آهي ۽ چار انچ کي سنگ ٿيندو آهي، جنهن ۾ ڇڊا ڇڊا ننڍا گل ٿيندا آهن، جي خوشبودار هوندا آهن، اُن جا پن مَروئي جي پنن وانگر، پر ڪجهه لاٺيرا ۽ چهچ ساوا نه هوندا آهن، پر هلڪي سائي رنگ جا ٿيندا آهن. پن ۽ گل ڪيترين ئي بيمارين ۾ ڪم آڻبا آهن. ڪيترا ماڻهو تُلسيءَ جا تازا نڪتل سنگ پٽي چانهه ۾ وجهندا آهن ته خوشبودار ۽ ذائقي وارا ٿيندا آهن. پن ۽ گل ڪيترين ئي بيمارين ۾ ڪم آڻبا آهن. ڪيترا ماڻهو تُلسيءَ جا تازا نڪتل سنگ پٽي چانهه ۾ وجهندا آهن ته خوشبودار ۽ ذائقي واري ٿيندي آهي. ٻيا به گهڻيئي طبعي فائدا آهن.هيءَ نازبوءِ واري ذات مان آهي، يعني بيسل آهي؛ مگر هن کي پاڪ بيسل ڪري چوندا آهن، هندن وٽ هي ٻوڙو پاڪ سمجهيل آهي ۽ تنهنڪري انهيءَ کي پوڄيندا آهن. واڱڻائي رنگ جا ننڍڙا گل اٿس. ٻج مان پيدا ٿئي ٿي، جو منجهانئس گهڻو نڪري ٿو.
هن جي هڪڙي قسم کي گلال تلسي چوندا آهن؛ جنهن جا پن وڏا ۽ چنهنبيارا ٿيندا آهن. ڪي ته نازبوءِ کي اهو نالو ڏيندا آهن. سچي پچي تلسيءَ کي ڪاري تلسي چوندا آهن ۽ ٻيا جيڪي قسم آهن تن کي رام تُلسي (پيلن گلن واري ۽ لال تلسيءَ کي (واڱڻائي ڳاڙهن گلن واري) ۽ ٻين نالن سان سڏيندا آهن..

## حوالا
لاوھينڊر

**لاوهينڊر** نالي جو خوشبودار عرق ماڻهو ڪپڙن تي وجهندا آهن. هي هڪڙو مزي جهڙو ننڍڙو ولايتي ٻوڙو آهي، جو ٻج مان پيدا ٿيندو آهي. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي. هي ننڍڙو وڻ گهڻن ورهين تائين رکي سگهجي ٿو ۽ قد ۾ بہ وڌائي سگهجي ٿو. هي سڄو پشمدار ٿئي ٿو. ڪي قسم لسا بہ ٿيندا اٿس. گل ڪارا نيلا يا اڇا ڪندو آهي. دکن ۾ هن کي گوريا آسماني چوندا آهن..

## حوالا
بگنونيا

بِگنونيا؛ هن نالي هيٺ ڪيترائي وڻ، وليون ۽ ٻوڙا اچي وڃن ٿا، جي اڪثر باغن ۾ ڏسبا آهن. هنن جا ولايتي قسم گهڻا ئي آهن. بگنو نيا ڪتابي نالو آهي، پر رواجي نالو انهيءَ ذات وارن گلن جو ٽرمپيٽ فلائورس (يعني توتاڙي جهڙا گل) آهي، ڇالاءِ جو اڪثر انهن گلن جي اهڙي شڪل ٿيندي آهي. گهڻو ڪري سڀ وڏا وڻ ٿا ٿين، هي ڳاڙها ۽ پيلا گل ڪندا آهن. بوءِ چڱي نه ٿيندي اٿن، مگر جڏهن وڻ گلن سان ڀرجي بيهندا آهن، تڏهن ڏاڍا سهڻا لڳندا آهن. گلن ڪرڻ کانپوءِ ڇانگ ڪرڻ مان فائدو رسندو اٿن. هنن جا قلم به لڳندا آهن ۽ پيوند به ٿيندا آهن. هنن ۾ ڦريون به ٿينديون آهن، جن ۾ پشم سان ٻج ٿيندا آهن ۽ اهي چپترا ٿيندا اٿس. اڇا، پيلا ۽ ٻين رنگن جا به گل ٿيندا اٿس. خشڪ پٿرن واري زمين هنن لاءِ چڱي آهي. پاڻي گهڻو ڪو نه گهرجين. مگر جيڪي ولين جهڙا ٿيندا آهن ۽ مَنَهَه ۽ پڃرن تي چڙهندا آهن، تن کي سو پاڻي گهرجي. ٻج سان به ٿيندا آهن. هن جا تمام گهڻا قسم آهن، جن جا نالا انگريزي آهن. انهن جي ڏيڻ جو ضرور ڪو نه ٿو ڏسجي. دکن ۾ هن ذات جي گلن جا هيٺيان نالا آهن؛ڦلڦار، سَرسِنگي، پالنگ، کَرسِنگ وغيره..

## گئلري

Image:Angel Trumpets shrub -- Brugmansia suaveolens.jpg| Angel trumpets shrub -- *Brugmansia suaveolens*
Image:Brugmansia (detail).jpg|*Brugmansia* hybrid flower
Image:Bundesarchiv Bild 135-KA-02-039, Tibetexpedition, Trichterblume.jpg|*Brugmansia suaveolens*
Image:Angel Trumpets -- Brugmansia suaveolens.jpg|Angel trumpets -- *Brugmansia suaveolens*
Image:Brugmansia_tree.jpg|*Brugmansia × candida*,  Mangonui, North Island, New Zealand
Image:Brugmansia_vulcanicola.jpg|*Brugmansia vulcanicola* flower
فائل:Brugmansia_29.jpg|*Brugmansia suaveolens* flower
Image:AngelTrumpet_Mounts_Asit.jpg|Mounts Botanical Garden, West Palm Beach, Florida
Image:Brugmansia_x_Candida.jpg |*Brugmansia x candida*, Berkeley, California, USA


## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:آئي يو سي اين ناپيد جهنگلي جيوت جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:Articles with short description
گل چين

**گل چين**:  گلچين کي گُلاچين به چوندا آهن. هندستاني ماڻهو سون چمپا يا خير چمپا به چونس ٿا. انگريزيءَ ۾ سپانش جاسمن    چوندا اٿس. ڪتابي نالو اٿس پليو ميريا.
هي هڪڙو ننڍو وڻ آهي، ڏهه ٻارهن فوٽ وڏو ٿيندو آهي. جڏهن پنن سان ڀريل هوندو آهي، تڏهن ڏاڍو سهڻو لڳندو آهي، پر سياري ۾ جڏهن پن ڇڻي پوندا اٿس، ڏاڍو بڇڙو لڳندو آهي. اونهاري ۽ سانوڻ جي موسم ۾ وڏا ۽ اڇا گلن جا جهمٽ جهلي بيهندو آهي، جن ۾ خوشبوءِ به ڏاڍي ٿيندي آهي. سياري ۾ ڪڏهن ڪڏهن اهو هڪ ٻه جوڙو ڦرين جو ڏيندو آهي. مکريون هن گل جون ڳاڙهي رنگ جون ٿينديون آهن. گل کي چڱيءَ طرح کولي ڏسبو ته هيٺئين پاسي اڌ ڳاڙهو اٿس ۽ اڌ اڇو. گل جا ڪنارا مٿي جيڪي وريل آهن ۽ رنگ جا به قرمزي ٿين ٿا، تنهنڪري لڳن به ڏاڍا سهڻا ٿا. هن جا ٻه چار قسم آهن. هڪڙو پيلو ٿيندو آهي، پر سادي قسم جو آهي.

## حوالا

زمرو:گل
گل حرڪت

گل حَرڪت:

هن نالي جي گل وارو وڻ هڪڙو ننڍو ٻوڙو ٿو ٿئي، جو اٽڪل ٽي فوٽ وڏو آهي. پن ڪنڊن وارا اٿس. گل آسماني نيلي رنگ جا اٿس، جي اپريل ۽ مئي مهيني ۾ کلندا آهن. کڏن ۽ پاڻيءَ جي دُٻن تي جهنگلي به ٿين ٿا. مگر ڪونڊيءَ ۾ سهڻا ٺهندا آهن. گل واري ڪونڊي، وري پاڻيءَ جي ٻيءَ ڪونڊيءَ ۾ رکڻ گهرجي. هي ٻج مان به ٿيندو آهي ۽ پاڙن ڇني هڻڻ سان به. هن جو دکني نالو نِوگر يا مارنڊي آهي. هن ذات جو انگريزي نالو اڪانٿس آهي..

## حوالا

## حوالا
ڊھليا

**ڊئليا** (Dahlia) ( , ) ٻوٽن جي هڪ نسل آهي، جنهن جو تعلق ٿلهي، ناليدار، جڙي ٻوٽين واري بارمياري ٻوٽن سان آهي، جيڪو ميڪسيڪو ۽ وچ آمريڪا جو اصل آهي. دال واري ٻج وارا، ڊائيڪوٽيلئڊينس (dicotyledonous) ٻوٽن جي اسٽيرئشيا (Asteraceae) خاندان جي ميمبر جي حيثيت سان، ان جي مائٽن ۾ سورج مکھی، ڊيزي، ڪرائسنٿيمم ۽ زينيا شامل آهن.  ڊئليا جي 49 نوعون آهن، جن ۾، سواءِ نيري جي، لڳ ڀڳ هر رنگ ۾ گل آهن.  هائبرڊن سان گڏ عام طور تي باغ جي ٻوٽن وانگر پوکيا ويندا آهن. 

ڊئليا، اسپينيئن جي فتح تائين صرف ايزٽيڪ (Aztecs) ۽ ٻين ڏکڻ اتر آمريڪي ماڻهن پاران سڃاتو ويندو هو، جنهن کان پوء ٻوٽن کي يورپ ڏانهن آندو ويو. کنڊ (Sugar) ۾ وڌيڪ، ڪجهه قسمن جا ٽيوبر (tubers) انسانن لاءِ قيمتي هوندا آهن. فرڪٽن (Fructan) جو هڪ خاص پولي سڪچرائڊ پڻ آهي، جيڪو انولن جي نالي سان مشهور آهي، هن جي ٽيوبر سان حاصل ڪيو ويندو آهي.

**ڊيليا** (Dahlia) هڪڙو ڏيک وارو انگريزي گل آهي، جو يڪن پنن وارو به ٿيندو آهي ۽ ٻٽن وارو به. هي گهڻن قسمن جو آهي ۽ ڏاڍا چڱا رنگ ڪندو آهي. وڏي يا ڊبل گل واري قسم جون پاڙون ڇني ڌار ڪري هڻندا آهن. انهيءَ ڪم لاءِ مئي مهينو چڱو آهي. ڪونڊيءَ ۾ جيسين ڦٽي، تيسين سنڀال سان پاڻي ڏجين. پوءِ ڪڍي ڪنهن چڱيءَ زمين تي رکجي. قلم به لڳي سگهنس ٿا، مگر انهن جي مٿان شيشي جو ڍڪ ڏيڻ کپي. ننڍن گلن واري قسم جو ٻج، مئي ۽ جولاءِ جي مهينن ۾ پوکبو آهي، جو ستت ئي ڦٽندو آهي. جڏهن سلا ٻن انچن جيڏا ٿين، تڏهن ڪڍي ڪونڊين يا ٻارن ۾ رکجن. زمين آلي ۽ پوسل واري هئڻ گهرجي. جڏهن ڇهن انچن جيڏا ٿين تڏهن وري ڪڍي ٻئي هنڌ رکجن.

هن ذات جي قسمن جا سڀ انگريزي نالا آهن، تنهنڪري نه ٿا ڏجن. سڃاڻپ جهڙو هڪڙو آهي جنهن کي آڪل ڪرهو چوندا آهن، جو ننڍڙا پيلا گل ڪندو آهي. ڊهليا سورج مکيءَ جي ذات کي بہ چون ٿا، جنهن کي آسٽر بہ چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
زمرو:گلن جا قسم
زنگي

**زنگي** (Yellow Oleander)، سائنسي نالو، ڪاسڪابيلا ٿيويٽيا (Cascabela thevetia)، جهنگي گل به سڏيندا آهن، فارسيءَ ۾ خرزهره ۽ هنديءَ ۾ ڪونيل چوڻ ٿا، هڪ زهريلو ٻوٽو آهي. هن جو تعلق ٻوٽن جي نِيريَم اوليانڊر خاندان کان آهي، هن ڪري هن جو عام نالو پيلو اوليانڊر آهي. هي ٻوٽو اٺ فٽ تائين مٿي ويندو آهي. جتي ڪٿي عام آهي، گهڻيون ٽاريون ڪڍندو آهي، جي گلابي، ڳُوڙها ڳاڙها، اڇا ۽ ٻين رنگن جا يڪا توڙي ڊبل يعني ڀريل گل ڪندا آهن. منجهس گل سدائين رهي سگهن ٿا. گلن ۾ هڪڙي قسم جي خوشبوءِ به رهندي آهي. ڏکڻ آمريڪا ۾ هي وڻ جهنگلي ٿين ٿا. 

هن وڻ جي ڪاٺيءَ جي رس، چون ٿا ته زهر جو اثر رکي ٿي. ٻج به منجهانئس پيدا ٿيندو آهي پر اڪثر سندس قلم لڳندا آهن. هڪٻئي ۾ پيوند به ٿيندا آهن. هن جي لاءِ وارياسي يا پٿرن واري زمين چڱي آهي. پاڻيءَ جا ڪنارا هن کي وڌيڪ پسند ايندا آهن. گلن ڪرڻ کان پوءِ، ٽاريونوڍي، ٽينءَ پتيءَ جيڏيون ڪري ڇڏجن. پاڙ واري زمين کوٽي ڀاڻ ڏيڻ گهرجي.

هن جو هڪڙو قسم، جنهن کي پيلو زنگي يا ڪونيل چون ٿا، حقيقت ڪري، ٻيءَ ذات جو اهي. اهو انگشتان جي شڪل جهڙا پيلا گل ڪري ٿو. اصل ڏکڻ آمريڪا جو آهي. اٺ ڏهه فوٽ وڏو ٿيندو آهي. انگريزي ڪتابي نالو ٿِيويِٽا اٿس. بادام جهڙو ڦر به جهليندو آهي، جو ٻج ڪري پوکبو آهي.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
زمرو:ڀارت جا ٻوٽا
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ٻوٽا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڪاڪٽس

thumb|ڪاڪٽس
**ڪاڪٽس** نالي واريءَ ذات ۾ گهڻن ئي قسمن جا وڻ ۽ ٻوٽا داخل ٿين ٿا، جن جي مکيه جاءِ آمريڪا آهي، پر هاڻي هندستان ۾ به گهڻا ٿا ٿين. هي جهنگلي به ٿيندا آهن. هنن کي گهڻي اُس ۽ گهڻي گهم نقصان پهچائيندي آهي. جڏهن هي وڌڻ ۾ هجن تڏهن پاڻي ڏجين، نه ته بس. زمين چن واري گهرجين. هن قسم جا وڏا وڻ به ٿيندا آهن. انهن جي پاڙ ۾ چن، سرن جا ٽُڪر ۽ گچ جو ڪچرو وجهڻ گهرجي ۽ وهندڙ پاڻي ڏجي. هي وڻ اهڙا ڏاڍا آهن، جو ٽاريءَ جو ٽڪر وڍي ڪٿي به هڻبو ۽ پاڻي ڏبس، ته لڳي ويندو. هن جا ولايتي قسم تمام چڱا ٿيندا آهن. هن ذات جي وڻن کي ڇانَو وڌيڪ پسند آهي.

هن جي قسمن مان هڪڙو ته اهو آهي جنهن کي نانگ ڦڻ يا نانگ ڦڻي ٿوهر به چون ٿا. انهيءَ جو اشارو اسان ٿوهر هيٺ ڏنو آهي. انهيءَ کي انگريزيءَ ۾ اوپنشيا يا پِرِڪلي ڪاڪٽس (يعني ڪنڊن وارو ڪاڪٽس)، يا انڊين فِگ (يعني هندي انجير) چون ٿا. ٻيو هن جو قسم آهي، جنهن کي ٽرڪس ڪيپ (يعني ترڪي ٽوپي) يا ميلو ڪاڪٽس (يعني گدري جهڙو ڪاڪٽس) چون ٿا. ٽيون قسم آهي جنهن کي نِپل ڪاڪٽس (يعني بُبي جهڙو ڪاڪٽس) چون ٿا، جو انهن ۾ جانورن جي ٿڻن جهڙيون نليون رهن ٿيون، جن جي وچ ۾ گل نڪرندا آهن.

## حوالا
گل انار

thumb|گل انار

**گل اَنار** يا **هزارو**:
هي ڏاڙهونءَ جي وڻ جو گل آهي، جو وڏو ۽ کهنبو يا ڳاڙهو ٿيندو آهي. هن جا ڪي قسم وڏن ٻوڙن جهڙا ٿا ٿين. ڪي ته ڦر ڪو نه ڪن، رڳو گل ڪندا آهن، جي تمام وڏا ۽ ڀريل ٿيندا آهن. ڪن هنڌن تي ته جهنگلي ٿيندا آهن. گلن ڪرڻ کانپوءِ ٽارين جي ڇانگ ڪجي، نه ته جهنگ ڪري وجهندا. هي ٻج مان ٿيندا آهن، قلم ۽ اوڌون به لڳنديون اٿن. هن کي انگريزيءَ ۾ ڊبل فلائوئرڊ پوميگرانيٽ (يعني ڊبل گل وارو ڏاڙهون) چوندا آهن. ڪتابي نالو پيونيڪا گرانيٽم اٿس. هن کي گل هزارو به چوندا آهن.
هن جو هڪڙو بنِدرو قسم آهي، جو قد ۾ فوٽ جيڏو مس ٿيندو آهي. چون ٿا ته هن جو هڪڙو قسم اڇن گلن وارو به آهي..

## حوالا
گل دائودي

380px|thumb|گل دائودي جا مختلف رنگ

گل دائودي (Chrysanthemum) ھڪ مشهور گل آهي. هنديءَ ۾ چندر مُلِڪ چوندا اٿس. هي ننڍو ٻوڙي جهڙو وڻ آهي، جو نومبر ۽ ڊسمبر جي مهينن ۾ گل جهليندو آهي، جو وچولي قد جا ۽ سونهري پيلي رنگ جا ٿيندا آهن. هن جا ڪيترائي قسم آهن. اڇن گلن وارو ڏاڍو سهڻو آهي. گل ڀريل اٿس. ٻيا ڪي هلڪا يڪن پنن وارا ۽ جدا جدا رنگن جا ٿيندا آهن. جپاني قسم ته ڪاڪاٽو پکيءَ جي چوٽيءَ جهڙو ٿيندو آهي. هنن ۾ خوشبوءِ به ٿيندي آهي. گهڻي اُس ۽ مينهن ۾ هنن کي نقصان پهچندو آهي، تنهنڪري پناهه ۾ رکڻ گهرجين. هنن جي پاڙ جي مٽي وقت بوقت ضرور مٽائڻ گهرجي.

جنوريءَ جي شروع ڌاري يا جڏهن گل ڪومائجن، تڏهن گلن واريون ٽاريون يا ڏانڊيون وڍي ڇڏجن. پوءِ وڻ ڪونڊيءَ مان ڪڍي يا چڪي زمين مان ڪڍي ان جي پاڙن جي مٽي آهستي ڌار ڪري، پاڙون ڇني ڌار ڪجن. تنهن کانپوءِ ڪنهن ڇانَو واري هنڌ، زمين ٺاري، پراڻو ڀاڻ ۽ واري ملائي، اهي پاڙون قلمن وانگي فوٽ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي هڻي وڃجن. قطارون به فوٽ فوٽ تي ڪجن. پوءِ هر روز پاڻي ڏيندو رهجين. ته پاڻهئي لڳي وينديون ۽ وڌڻ لڳنديون ۽ مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ڌاري موچارا وڻ ٿي ويندا. انهيءَ وقت وري اهي پاڙون ڪڍي جدا ڪري ڪونڊين ۾ آڪٽوبر تائين رکجن. وري جتي نئين مٽي هجي، اتي نئين ڪونڊين ۾ رکجن.
سياري ۾ دائوديءَ جي وڻن جي پاڙن کي ٽنڊڻيون لڳنديون آهن، جي تندون کائي وينديون آهن؛ جنهنڪري وڻ سڙي ويندا آهن. جڏهن وڻ ڪوماڻل ڏسڻ ۾ اچن، تڏهن وڻ جي مٽي ڪڍي، وري نئين مٽيءَ واري هنڌ يا ٻي ڪونڊيءَ ۾ وڻ کي رکجي.

دائوديءَ کي ڀلي زمين ۽ ججهو پاڻي گهرجي. پٽڙو ڀاڻ ۽ صابڻ جي گجي هن لاءِ تمام فائدي واري آهي.
دائوديءَ جا سٺ کان به وڌيڪ قسم آهن، جن جا جدا جدا انگريزي نالا آهن. انهن جي ڏيڻ جو ضرور ڪونهي.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:طبي ٻوٽا
نوسرو

**نوسرو** هڪڙو وڏو وڻ آهي. گل ڳاڙها ننڍڙي پکيءَ جهڙا ٿيندا اٿس، جي تمام سهڻا ٿيندا آهن. گل سانوڻيءَ ۾ نڪرندا اٿس. ٻج بہ ٿيندو اٿس، قلم بہ لڳي سگهنس ٿا.

## حوالا
تيزي گل

**تِيزي گل** هڪڙو ننڍو ٻوڙو ٿو ٿئي. آسماني رنگ جا گل ڪندو آهي، جي سھڻا لڳندا آهن.

## حوالا
بھمني

**بھمني** Celerbrookia هڪڙو ننڍڙو وڻ آهي، جنهن جا پن سيج ڀاڄيءَ جهڙا ٿيندا آهن. هي نرم ۽ پشمدار ٿيندو آهي. گل ننڍڙا اڇڙا ٿيندا اٿس. ڪي ڦڪا ساوا گل ڪندا آهن. انگريزيءَ ۾ ڪولبرو ڪيا سڏيندا اٿس.

## حوالا
آڪاس ول

380px|thumb|left|آمريڪي رياست ھوائي جي آڪاس ول جي تصوير

380px|thumb|left|بھاماس ملڪ جي آڪاس ول

آڪاس ول:

هيءَ هڪڙي قسم جي وڻن تي چڙهندڙ ول آهي، جنهن کي پن ڪو نه ٿئي. اڪثر آسٽريليا ۽ آفريڪا ۾ ٿيندي آهي. بي پاڙيءَ ول وانگي رڳو تندون ٿيندي آهي. سائي پيلي رنگ جي ٿيندي آهي. گل ننڍڙا ۽ چڌن جيڏا اٿس، جي ڇڳن وانگي بيهندا آهن. ڪاري رنگ جو ڦر به ڪندي آهي، جو مٽر جيڏو ٿيندو آهي. هنديءَ ۾ آڪاس ول ۽ انگريزيءَ ۾ ڪاسي ٿيا چونس ٿا.
380px|thumb|left|آڪاس ول جا گل

## حوالا
روپ مجنون

**رُوپ مجنون**:  هي گل گهڻن قسمن جو ٿئي ٿو. وڻ وڏي ٻوڙي جهڙو ٿو ٿئي. جڏهن گلن سان ڀرجي ٿو بيهي تڏهن تمام سهڻو ٿو لڳي. انهيءَ مهل پٽڙو ڀاڻ ڏيڻ گهرجيس. گلن ڪرڻ کانپوءِ ڇانگ ڪجيس. ڪن مان ٻج به نڪرندو آهي جو پوکجي ٿو، مگر اڪثر هن جا قلم ۽ پيوند لڳندا آهن، جي سانوڻيءَ جي موسم ۾ هڻبا آهن.
هي وڻ يا ٻوڙا پنجن ڇهن فوٽن جيڏا ٿيندا آهن. جيڪي قسم هتي مشهور آهن سي ڳاڙها گل ڪندا آهن. ڪن ۾خوشبوءِ به ٿيندي آهي. گل ننڍڙا ڇڳن ۾ ٿيندا اٿن. ڪن جا اڇا گل ٿين ٿا. ڪن جا اڇا، پشمدار، خوشبودار ۽ ڪنارن سان ٿين ٿا.
هن جا پنجاهي يا سٺ کن قسم ٿيندا. هڪڙي قسم کي هندستانيءَ ۾ پالڪ جُوئي چوندا آهن، تنهن جا گل ننڍڙا ۽ اڇڙا ٿيندا آهن، جن ۾ جوئي يعني ٽانگر جهڙي بوءِ ٿيندي آهي. گل اپريل مهيني ۾ کُلندا اٿس.
روپ مجنوءَ کي انگريزيءَ ۾ اگزورا چوندا آهن..

## حوالا

زمرو:گل
ديو ڪنچن

**ديو ڪنچن** هڪڙو جابلو اُبنوس جي قسم جو وڻ آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ باهينيا چون ٿا. هي وڏي قد جو مضبوط درخت ٿو ٿئي. نومبر جي مهيني ۾ گل ڪندو آهي، جي تمام وڏا ۽ ڳُوڙهي گلابي رنگ جا ٿيندا آهن. ڪچنال جنهن جو اشارو اسان مٿي ڪنهن باب ۾ ڏنو آهي، سو به باهينيا جي جماعت مان آهي. رڳو نالا ٻيا اٿن. باهينيا جا ٻيا به گهڻا قسم آهن.

## حوالا