open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڊالٽن جو جزوي دٻاء جو قانون

**ڊالٽن جو قانون** (Dalton's Law)، جنهن **کي ڊالٽن جو جزوي دٻاءُ جو قانون** پڻ سڏيو ويندو آهي، ٻڌائي ٿو ته غير رد عمل ڪندڙ گيسن جي ميلاپ ۾، ڪل دٻاءُ انفرادي گيسن جي جزوي دٻاءُ جي مجموعي جي برابر هوندو آهي.  هن اصول جو مشاهدو سال 1801ع ۾ جان ڊالٽن پنهنجي تجربن دوران ڪيو ۽ سال 1802ع ۾ شايع ڪرايو. ڊالٽن جو قانون، گئس جي ٻين قانون وانگر مثالي گئسن سان لاڳاپيل آهي.
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:طبيعيات
جنت المعليٰ

**جنت المعليٰ يا جنت المعلاه** (عربي: جَنَّة ٱلْمُعَلَّاة؛ سڀ کان اعليٰ جنت)، مڪه المڪرمه ۾ *[[مسجد الحرام]]* جي اتر ۾ هڪ قبرستان آهي. المعليٰ قبرستان مڪي جي ماڻهن لاءِ اسلام کان اڳ واري دور کان وٺي اڄ تائين هڪ عام قبرستان آهي. اهو مڪي ۾ الحجون روڊ تي مسجد الحرام کان المعابدة پاڙي ڏانهن ويندڙن رستي جي کاٻي پاسي واقع آهي. اتي ڪيترائي جيد صحابه، صحابيات ۽ اهم شخصيتون دفن ٿيل آهن، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور سيده خديجه الڪبريٰ جي قبر آهي ۽ انهي سان گڏ ڪيترائي تابعين ۽ عالم به هتان مدفون آهن. المعليٰ قبرستان ۾ مئلن کي غسل ۽ ڪفن ڏيڻ لاءِ جاء ۽ ايمبولينسن جو پڻ انتطام آهي.

## دفن ٿيل مشهور شخصيتون

* أم المؤمنين سيده خديجه رضي الله تعالٰي عنها
* قاسم (رسول الله جا پٽ)
* عبدالله/طيب/طاهر (رسول الله جا پٽ)
* عبد المطلب بن هاشم (رسول الله جا ڏاڏا)
* أبو طالب بن عبد المطلب (رسول الله جا چاچا)
* عبد مناف بن قصي (رسول الله جا ابن ڏاڏاڻا)
* قصي بن كلاب (جد الرسول)
* هاشم بن عبد مناف (جد الرسول)
* آمنه بنت وهب (رسول الله جي ماء)
* عبد الرحمن بن أبي بكر (صحابي)
* أسماء بنت أبي بكر (صحابيه)
* سمية بنت خياط (صحابيه)
* زينب بنت مظعون (صحابيه)
* عبدالله بن زبير (صحابي)
* حافظ ابن حجر ((عالم مسلم)
* فضيل بن عياض (عالم ۽ صوفي)
* أبو جعفر المنصور (عباسي خليفو)
* علاء الدين الشيرازي (عالم ۽ صوفي) 
* ملا علي القاري (مُحدّث، فقيه ۽ مُفسّر القرآن)
* محمد علوي المالكي (عالم، فقيه)
* شيخ محمد حسن عباس (مسجد الحرام جا موذن)

## پڻ ڏسو
## ٻاھريان گهنڊڻا
## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:مقدس اسلامي ماڳ
وجي ڪارنڪ

وجي سرينواس ڪرنڪ هڪ رٽائرڊ انڊين ايئر فورس ونگ ڪمانڊر آهي جيڪو 1971 جي هندستان-پاڪستان جنگ دوران پنهنجي قيادت لاءِ مشهور آهي. جنگ دوران، هو ڀُج ايئر بيس جو انچارج هو. جنگ دوران، ڀُج هوائي پٽي هوائي حملي ۾ تباهه ٿي وئي جنهن ۾ پاڪستاني بمبار نيپالم بم ڪيرايا. ڀُج ايئرپورٽ حملي جو مقابلو ڪجهه ماڻهن پاران پرل هاربر تي جاپاني حملي سان ڪيو ويو آهي. هوائي اڏي تي 14 ڏينهن ۾ 35 ڀيرا حملو ڪيو ويو جنهن ۾ 92 بم ۽ 22 راڪيٽ حملا ڪيا ويا. ڪرنڪ 300 مقامي عورتن جي مدد سان ٽن ڏينهن ۾ ڀُج ايئرپورٽ ٻيهر تعمير ڪيو.
زمرو:1939ع جون پيدائشون
فاطمه بنت اسد

**فاطمه بنت اسد** (عربي: فَاطِمَة بِنْت أَسَد؛ 555–626 عيسوي) ابو طالب جي زال، علي بن ابي طالب جي ماءُ ۽ رسول الله ﷺ جي چاچي هئي. سيده خديجه بنت خويلد (محمد جي زال) کان پوءِ، فاطمه بنت اسد ٻي عورت هئي جيڪا اسلام ۾ داخل ٿي. علي بن ابي طالب کي سندس ماءُ پاران حيدر جو نالو ڏنو ويو، جنهن جي معنيٰ شينهن آهي. انهن جو وصال سال 4 هجري ۾ مدينه منوره ۾ ٿيو ۽ انهن جي قبر جنت البقيع جي قبرستان ۾ آهي. 

فاطمه بنت اسد ۽ سندس مڙس، ابو طالب، پندرهن سالن تائين محمد جي گود ورتل والدين طور ڪم ڪيو، جڏهن رسول الله  پنهنجي ماءُ کي ڇهن سالن جي عمر ۾ وڃائي ڇڏيو هو، سندس پيءُ سندس پيدائش کان اڳ فوت ٿي چڪا هيا. سالن کان پوءِ، پيغمبر صلي الله عليه وسلم فاطمه بنت اسد کان حاصل ڪيل پيار جو بدلو ڏنو ۽ هنن جي ننڍي ٻار علي کي پنهنجي پٽ طور اختيار ڪيو.

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:صحابيات
موته جي جنگ

**غزوہ موته** (عربي: غَزْوَة مُؤْتَة)، جن کي "سريه موته" يا "موته جي مهم" (عربي: سَريّة مُؤْتَة) به چيو ويندو آهي، هڪ فوجي مهم هئي جيڪا جمادي الاول، اٺين هجري سال (آگسٽ 629ع) ۾ اردن جي ڪرڪ گورنريٽ ۾ موته شهر ۾ ٿي. جنگ ۾ هڪ طرف رومي فوج ۽ هن جا مقامي عرب قبيلا، بنو غسان ۽ بنو لخم هئا ۽ ٻئي طرف 3000 مسلمان جنگجوئن جو هڪ ننڍڙو فوجي دستو هو، جن کي جنگ ڪرڻ جي بجاء صرف رومي  فوج جي نگراني لاء  موڪليو ويو هو. جي فوج ۽ ٻئي طرف رومي فوج ۽  جي وچ ۾ ٿي. ڪيترائي تاريخي ماخذ متفق آهن ته مهم جو سبب شرهبيل بن عمرو الغساني پاران الحارث بن عمير الازدي جو قتل هو، جنهن کي پيغمبر محمد ﷺ بصريٰ (ڏکڻ شام ۾ هڪ شهر) جي بادشاهه ڏانهن اسلام جي دعوت ڏيڻ لاءِ پيغام موڪليو هو. 

جنگ موته عرب جزيره نما کان ٻاهر مسلمانن پاران وڙهندڙ پهرين جنگ هئي. ٽي هزار مسلمان جنگجو ٻه لک رومين ۽ انهن جي اتحادي عرب قبيلن جي خلاف ڇهن ڏينهن تائين مقابلو ڪيو. جنگ ستين ڏينهن تي ختم ٿي جڏهن خالد بن وليد، فوج جو ڪمانڊر، گهٽ ۾ گهٽ نقصان سان ڪاميابي سان پوئتي هٽي ويو.   ٽي مسلمان ڪمانڊر جنهن کي پيغمبر محمد ﷺ جنگ جي اڳواڻي لاءِ چونڊيو هو: زيد بن حارثة، جعفر بن أبي طالب ۽ عبد الله بن رواحة، هن جنگ ۾ شهيد ٿي ويا.

## پس منظر
## رسول الله جي نصيحت
## فوجن جي نقل و حرڪت
## جنگ
## موته جي ٻي جنگ
## پڻ ڏسو
* خالد بن وليد 
* يرموڪ جي جنگ 
* دمشق جي فتح

## پس منظر

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:اسلامي جنگون

## حوالا

* الرحيق المختوم، المباركفوري - دار الوفاء 2000 م - ص 394 ~ 399
زيد بن حارثه

**زيد بن حارثه** (عربي: زيد بن حارثة الكلبي؛ 581-629 ع)، هڪ ابتدائي مسلمان (سابقون الاولين) صحابي ۽ پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم جا گود ورتل پٽ هئا. عام طور تي کيس سيده خديجه، حضرت علي مرتضی ۽ ابوبڪر صديق کان پوءِ اسلام قبول ڪندڙ چوٿون شخص سمجهيو ويندو آهي. زيد بن حارثه هڪ غلام هئا، جنهن کي حڪيم بن حزام (بي بي خديجه جو ڀائٽيو) عڪاز جي بازار مان ان لاءِ خريد ڪيو،  پوءِ زيد بن حارثه سندس ۽ محمد صلي الله عليه وسلم جا ورتل پٽ ۽ گهر وارن جو حصو بڻجي ويا. نبي محمد صلي الله عليه وسلم انهن کي ايترو پيار ۽ مان ڏنو ته ٻين انهن کي زيد بن محمد جي نالي سان سڏائڻ لڳا، جيڪا پوء قرآن جي هڪ آيت سان واضح ڪيو ويو ته گود ورتل پٽ خوني رشتو نه آهي ۽ انهن کي سندس حقيقي پيءُ يعني حارثه جي نالي سان سڏايو وڃي.

زيد رضي الله عنه شروعاتي مسلمان فوج ۾ ڪمانڊر هئا ۽ پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم جي حياتيءَ ۾ ڪيترن ئي شروعاتي فوجي مهمن جي اڳواڻي ڪئي. زيد سيپٽمبر 629 عيسوي ۾ پنهنجي آخري مهم جي اڳواڻي ڪئي ۽ بازنطيني شهر بصريٰ (شام جو هڪ شهر) تي حملو ڪرڻ لاءِ نڪتا. بهرحال، مسلم فوج کي بازنطيني فوجن روڪي ڇڏيو. زيد بن حارثه پوء هڪ ٻئي مهم، موته جي جنگ ۾ لشڪر جي اڳواڻي ڪندي، شهيد ٿئي ويا.
## ننڍپڻ
## غلامي
## مڪي ۾ زندگي
## اسلام قبول ڪرڻ
## هجرت
## شاديون ۽ ٻار
## فوجي مهمون
## موته جي جنگ ۽ شهادت
## خانداني شجرو
## پڻ ڏسو
:باب:اسلام
* موته جي جنگ
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:صحابه
زمرو:مسلم جرنيل
جعفر بن ابي طالب

**جعفر ابن ابي طالب** (عربي: جَعْفَر ٱبْن أَبِي طَالِب؛ 590ع - 629ع)، جنهن کي "جعفر طيار" (عربي: جَعْفَر ٱلطَّيَّار) جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي،  رسول الله صلي الله عليه وسلم جا صحابي ۽ حضرت علي ڪرم الله وجهه جا وڏا ڀاءُ هئا.

## ابتدائي زندگي
## ابيسينيا ڏانهن هجرت
## عرب ڏانهن واپسي
## موته جي جنگ
## مزار
## اولاد
* عبد الله بن جعفر، جنهن زينب بنت علي سان شادي ڪئي؛ سندن پٽ عون ۽ محمد ڪربلا جي جنگ ۾ شهيد ٿيا. 
* محمد بن جعفر 
* عون بن جعفر 
* يحييٰ بن عمر: هڪ اولاد جنهن بغاوت جي اڳواڻي ڪئي. 
* عبد الله بن معاويه: هڪ اولاد جنهن کي ڪوفي ۾ شيعن امام مقرر ڪيو ۽ بغاوت جي اڳواڻي ڪئي. 
## گيلري
## پڻ ڏسو
* بنو هاشم 
* آفريڪا ۾ مسجدن جي فهرست 
* نگاش، ايٿوپيا ۾ مسجد النجاشي 
* مسجد الصحابه، مساوا، اريٽيريا
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:محمد
زمرو:صحابه
زمرو:بنو هاشم
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:مھاجر صحابہ

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:صحابه
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:مھاجر صحابہ
موته

**موته** (عربي: مُؤْتَة) اردن ۾ ڪرڪ گورنريٽ ۾ هڪ ننڍڙو قصبو آهي. مُوته يونيورسٽي هن اي قصبي ۾ واقع آهي.   

اسلام ۾، اها سال 10 هجري/629 عيسوي ۾ جنگ موته جي جاء جي طور مشهور آهي، جيڪا رسول الله صلي الله عليه وسلم جي دور ۾ مسلمانن ۽ بازنطيني سلطنت جي وچ ۾ پهريون فوجي ويڙهه ھيو. جنگ ۾ شهيد ٿيڻ واري اسلامي لشڪر ٽي ڪمانڊر، جعفر بن ابي طالب، عبدالله بن رواحه ۽ زيد بن حارثه، جي قبرون هڪ مزار هيٺ آهن.

موته جي قصبي جو ذڪر عثماني ٽيڪس رجسٽر ۾ 1596ع جي هڪ نوٽ ۾ هن طرح آيو آهي؛ 
 "موته، جيڪو ڪرڪ جي ناحيه (تعلقي) ۾ واقع آهي، جيڪا اجلون جي سنجڪ (ضلعي) جو حصو آهي، ان ۾ 14 گهرانه آباد آهن، جيڪا سڀ ئي مسلمان آهن. ڳوٺاڻا زرعي شين؛ جنهن ۾ ڪڻڪ، جَو، اونهاري جي فصلون، زيتون ۽ انگور جا باغ، ميوي جا وڻ، ٻڪريون ۽ مکي جا ڇت شامل آهن، تي هڪ مقرر ٽيڪس ادا ڪندا آهن."

## پڻ ڏسو
* ارض شام
* جنگ موته

## حوالا

زمرو:اردن
زمرو:تاريخ اسلام
ٽيگوسيگلپا

**ٽيگوسيگئلپا** (Tegucigalpa)، رسمي طور تي ٽيگوسيگئلپا، سينٽرل ضلعي جي ميونسپلٽي جنهن کي عام ٻولي ۾ ٽيگوس (Tegus) يا ٽيگوز (Teguz) چيو ويندو آهي. ٽيگوسيگئلپا ان جي جڙيل شهر، ڪوماياگويلا سان گڏ، هونڊورس جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي.

اسپين نسل جي باشندن پاران 29 سيپٽمبر 1578ع تي دعويٰ مٿان،  ٽيگوسيگئلپا 30 آڪٽوبر 1880ع تي صدر مارڪو اوريليو سوٽو جي دور ۾ هونڊورس جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جڏهن هن ڪوماياگوا کان حڪومت جي گادي منتقل ڪيو، جيڪا سال 1841ع ۾ پنهنجي آزادي کان وٺي هونڊوراس جي گاديءَ جو هنڌ هيو. سال 1936ع جي آئين ۾ ٽيگوسيگئلپا ۽ ڪوماياگوا کي گڏ ڪري، هڪ مرڪزي ضلعي طور قائم ڪيو ويو  ۽ موجوده 1982ع جو هونڊوراس آئين جڙيل شهرن کي هڪ مرڪزي ضلعي طور جاري رکي ٿو، جيڪا مستقل قومي گاديءَ جو هنڌ طور ڪم ڪري ٿو. 

ٽيگوسيگئلپا ڏکڻ-مرڪزي هاءِ لينڊ علائقي ۾ واقع آهي، جيڪو فرانسسڪو مورازان ڊپارٽمينٽ جي نالي سان مشهور آهي، جن جو اهو ڊپارٽمينٽل گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي.  اها هڪ وادي ۾ آهي، جيڪا جبلن سان گھريل آهي.

ٽيگوسيگئلپا ۽ ڪوماياگوا، ڀينر شهر آهن، پر فزيڪل طور تي چولوٽيڪا نديءَ ذريعي ڌار ڌار ٿيل آهن. مرڪزي ضلعو فرانسسڪو مورازان ڊپارٽمينٽ جي 28 ميونسپلٽين مان سڀ کان وڏو آهي.

ٽيگوسيگالپا هونڊوراس جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي ۽ گڏوگڏ ملڪ جو سياسي ۽ انتظامي مرڪز پڻ آهي. ٽيگوسيگالپا 25 غير ملڪي سفارتخانن ۽ 16 قونصل خانن جي ميزباني ڪري ٿو.   اهو ڪيترن ئي رياستي ملڪيت واري ادارن جهڙوڪ ENEE ۽ Hondutel، جيڪا بالترتيب قومي توانائي ۽ ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپنيون آهن، جو گهر آهي. شهر ملڪ جي سڀ کان اهم عوامي يونيورسٽي، هونڊوراس جي نيشنل آٽونموس يونيورسٽي ۽ گڏوگڏ قومي فٽبال ٽيم جو گهر پڻ آهي. شهر کي ٻه بين الاقوامي هوائي اڏن؛ ٽونڪونٽن ۽ ڪوماياگوا پاران خدمت فراهم ڪئي ويندي آهي.

سينٽرل ضلعي ميئر جو دفتر (الڪالڊيا ميونسپل ڊيل ڊسٽريٽو سينٽرل) شهر جو گورننگ باڊي آهي، جنهن جي سربراهي هڪ ميئر ۽ 10 ٻيا ميمبر (ايلڊرمين) ڪندا آھن، جيڪا ميونسپل ڪارپوريشن (Corporación Municipal) ٺاهيندا آهن.  ڊپارٽمينٽ جي سيٽ هجڻ ڪري، فرانسسڪو مورازان جو گورنر آفيس پڻ گاديءَ واري هنڌ ۾ آهي. سال 2008ع ۾، شهر 1.555 ارب ليمپيرا (82,189,029 آمريڪي ڊالر) جي منظور ٿيل بجٽ تي ڪم ڪندو هو. سال 2009ع ۾، شهري حڪومت 1.955 ارب ليمپيرا (103,512,220 آمريڪي ڊالر) جي آمدني جي رپورٽ ڪئي، جيڪا پاناما سٽي کان سواءِ وچ آمريڪا جي ڪنهن به ٻئي گاديءَ واري شهر کان وڌيڪ آهي.

ٽيگوسيگالپا جو انفراسٽرڪچر ان جي آبادي جي واڌ سان گڏ نه رهيو آهي. شهري منصوبابندي جي کوٽ،  گهڻ-گهڻي شهري آبادي ۽ غربت جاري مسئلا آهن. روڊ انفراسٽرڪچر 400,000 کان وڌيڪ گاڏين کي موثر طريقي سان سنڀالڻ جي قابل ناهي. نتيجي ۾ سخت رش پيدا ٿئي ٿو.   قومي ۽ مقامي حڪومتن ٻنهي انفراسٽرڪچر کي بهتر بڻائڻ ۽ وڌائڻ ۽ انهي سان گڏ شهر ۾ غربت کي گهٽائڻ لاءِ قدم کنيا آهن.

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## آباديات
## معيشت
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## ٻن شهر - ڀينر شهر
## قابل ذڪر ماڻهو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Official Portal of the Government of Honduras
* Official Portal of the Government of Tegucigalpa
* Interactive map of Tegucigalpa 

زمرو:ٽيگوسيگئلپا 
زمرو:ھونڊورس
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون

## حوالا
گواتيمالا شهر

**گواتيمالا شهر** (انگريزي: Guatemala City؛ اسپيني: Ciudad de Guatemala)، جيڪو عام طور تي گواتي (Guate) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جمهوريه گواتيمالا جو قومي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو گواتيمالا ڊيپارٽمينٽ جو ميونسپل گاديءَ جو هنڌ ۽ وچ آمريڪا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهري ميٽروپوليٽن علائقو پڻ آهي. هي شهر ملڪ جي ڏکڻ-مرڪزي حصي ۾ خانقاه واري وادي (Valle de la Ermita) نالي جي هڪ وادي ۾ آهي.

گواتيمالا شهر جمهوريه گواتيمالا جو سياسي، ثقافتي، مذهبي ۽ اقتصادي مرڪز آهي ۽ وچ آمريڪا جي علائقي ۽ ان کان ٻاهر، سڄي لاطيني آمريڪا تي وسيع مالي، تجارتي ۽ ثقافتي اثر وجهي ٿو.

## نالا
## تاريخ
گواتيمالا شهر، ميسوامريڪا ۾ مايا جي اصلي شهر ڪمينالجويو جو هنڌ آهي، جيڪو بنيادي طور تي 1500 ق.م. ۽ 1200ع عيسوي جي وچ ۾ آباد هو. موجوده شهر اسپيني ماڻهن پاران قائم ڪيو ويو، جڏهن انهن جي نوآبادياتي راڄڌاني، جنهن کي هاڻي اينٽيگوا گوئٽي مالا سڏيو ويندو آهي، 1773ع جي تباهي ڪندڙ سانتا مارٽا زلزلي ۽ ان جي آفٽر شاڪس جي ڪري تباهه ٿي وئي.  اهو گوئٽي مالا جي آس پاس جي ڪئپٽنسي جنرل جو ٽيون شاهي راڄڌاني بڻجي ويو؛ جيڪو پاڻ شاهي اسپيني آمريڪا ۾ نئين اسپين جي وڏي وائيسرائيلٽي جو حصو هو ۽ انيسوي صدي تائين نوآبادياتي حڪمراني هيٺ رهيو. 

سيپٽمبر 1821ع ۾، گوئٽي مالا شهر وچ آمريڪا جي آزاديءَ جي مشهور قانون جو هنڌ هو، جنهن اسپيني سلطنت کان علائقي جي آزادي جو اعلان ڪيو. ان جي تصديق ۽ نفاذ 15 سيپٽمبر تي ڪيو ويو، هاڻي هر سال گوئٽي مالا جي آزادي جي ڏينهن طور ملهايو ويندو آهي ۽ "ڊياس پيٽريوس" سڏيو ويندو آهي. ايندڙ ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين، گواتيمالا شهر، نئين قائم ٿيل ۽ آزاد "وچ آمريڪا جي گڏيل صوبن جي حڪومت"، جن کي بعد ۾ ٻيهر منظم ڪيو ويو ۽ "وچ آمريڪا جي وفاقي جمهوريه" جو نالو ڏنو ويو، جو وفاقي گاديءَ جو هنڌ رهيو.  آگسٽ 1847ع ۾، گوئٽي مالا هن وڏي وفاق سان ڌار ٿي، پاڻ کي هڪ آزاد جمهوريه قرار ڏنو ۽ گوئٽي مالا شهر ان جو قومي گاديءَ جو هنڌ بڻيو.
## جاگرافي
## شهري انتظاميه
## آباديات
## معيشت
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## سياحت
## ثقافت
## قابل ذڪر ماڻهو
## گيلري

**گواتيمالا شهر 1875ع ۾**

**گواتيمالا شهر 2020ع ۾**

## پڻ ڏسو
:باب:شهر

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* 
* Official Website of the Municipalidad de Guatemala 

زمرو:گواتيمالا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:گواتيمالا شهر
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون

## حوالا
سان سيلويڊور

**سان سيلويڊور** (انگريزي: San Salvador؛ اسپيني: san salβaˈðoɾ]) ايل سيلويڊور جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ۽ ان اي نالي سان ڊپارٽمينٽ آهي. اهو ملڪ جو سڀ کان وڏو شهري مجموعو آهي، جيڪو ملڪ جي سياسي، ثقافتي، تعليمي ۽ مالي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو.   سان سيلويڊور جي ميونسپلٽي ۾ 2024ع تائين 5,25,990 ماڻهو رهندا هئا. سان سيلويڊور جو ميٽروپوليٽن علائقو، جيڪو گاديءَ جو هنڌ ۽ ان جي 13 ميونسپلٽيز تي مشتمل آهي، جي آبادي 24,04,097 آهي. سان سيلويڊور جي شهري علائقي جي آبادي 16,00,000 ماڻھن تي مشتمل آهي.

هي شهر ايل سلواڊور جي وزارتن جي ڪائونسل، ايل سلواڊور جي قانون ساز اسيمبلي، ايل سلواڊور جي سپريم ڪورٽ ۽ ٻين سرڪاري ادارن جو گهر آهي ۽ انهي سان گڏ ايل سلواڊور جي صدر جي سرڪاري رهائش پڻ هتي آهي. سان سيلويڊور ايل سلواڊور جي هائي لينڊ ۾ واقع آهي، آتش فشانن سان گھريل آهي ۽ اهو زلزلي جو شڪار رهندو آهي.

سان سلواڊور علائقائي ۽ بين الاقوامي راندين جي مقابلن ۽ سياسي ۽ سماجي تقريبن جو ميزبان شهر رهيو آهي. سال 1935ع، 2002ع ۽ 2023ع ۾ وچ آمريڪي ۽ ڪيريبين رانديون ۽ سال 1977ع ۽ 1994ع ۾ وچ آمريڪي رانديون هتي منعقد ٿـيون، انهي سان گڏ سال 1975ع ۽ 2023ع جا  مس يونيورس جا مقابلا هتان منعقد ٿيا. سان سلواڊور سال 2008ع ۾ 18هين آئيبيرو-آمريڪي سربراهي اجلاس، اسپيني ۽ پرتگالي دائري ۾ سڀ کان اهم سماجي سياسي تقريب، جو ميزبان شهر پڻ هو. سينٽرل آمريڪن انٽيگريشن سسٽم جو هيڊ ڪوارٽر سان سلواڊور ۾ آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Municipality of the city of San Salvador
* The Tramways of San Salvador, 1876–1929

زمرو:سان سيلويڊور
زمرو:ايل سيلويڊور
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون

## حوالا
اڇو انقلاب(انڊيا)

اڇو انقلاب، يا آپريشن فلڊ دنيا جو سڀ کان وڏو ڊيري ڊولپمينٽ پروگرام ۽ هندستان جي نيشنل ڊيري ڊولپمينٽ بورڊ جو هڪ تاريخي منصوبو هو, جو 13 جنوري 1970ع تي شروع ڪيو ويو. ان منصوبي هندستان کي کير جي کوٽ واري قوم کان دنيا جي سڀ کان وڏي کير پيدا ڪندڙ ملڪ ۾ مٽايو، 1998ع ۾ آمريڪا کي پوئتي ڇڏي 2018ع ۾ عالمي پيداوار جو اٽڪل 22.29 سيڪڙو حاصل ڪيو. 30 سالن اندر، ان منصوبي هندستان ۾ في ماڻھو دستياب کير کي ٻيڻو ڪيو ۽ ڊيري فارمنگ کي هندستان جي سڀ کان وڏي خود پائيدار ڳوٺاڻي روزگار پيدا ڪندڙ صنعت بڻايو. اهو پروگرام هارين کي پنهنجي ترقي جي سڃاڻپ ڪرائڻ ۽ انهن کي پنھنجي هٿ سان پيدا ڪيل وسيلن تي ڪنٽرول ڏيڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ شروع ڪيو ويو هيو. ان ”جرسي ڳئون“ کي به فروغ ڏنو ۽ هندستانين ۾ ليڪٽوز اڻ-سھپ کي تمام گهڻو وڌايو. ڊاڪٽر ورگيز ڪورين(امول جي چيئرمين ۽ باني)کي وزيراعظم لال بهادر شاستريءَ پاران اين ڊي ڊي بي جو چيئرمين نامزد ڪيو ويو. ڪورين پروگرام کي ڪاميابي ڏانهن وڌايو ۽ جنھن کي پوءِ ان جو معمار پڻ تسليم ڪيو ويو آهي. امول ۾ ”آنند پيٽرن تجربو“ سڏيو ويندڙ ريءَ مينھن جي کير اسڪيم پائوڊر کير ٺاهڻ واري اٽڪل پڻ پروگرام جي ڪاميابي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. اهو ماڻهو جنهن هن تجربي کي ممڪن بڻايو، سو ڪورين سان گڏ هري چند ميگها دلايا هو. جنھن جي ئي ڏَسَ امول کي ڳئون جي کير تي ٻڌل نيسلي جھڙو سپلائر ڪاميابي سان ٺاهڻ جھڙو بڻايو.
يرموڪ جي جنگ

**يرموڪ جي جنگ** (عربي: معركة اليرموك)، راشدين خلافت جي دور ۾ بازنطيني سلطنت جي فوج ۽ اسلامي فوجن جي وچ ۾ هڪ وڏي جنگ هئي. جنگ ۾ ڪيترائي ننڍا ويڙهه شامل هيا، جيڪا آگسٽ 636ع ۾ ڇهن ڏينهن تائين جاري رھيا. اها جنگ، گليلي سمنڊ جي ڏکڻ اوڀر ۾، يرموڪ ندي جي ويجهو ٿي هئي. جنگ جو نتيجو مسلمانن جي هڪ فيصلي ڪندڙ فتح هئي، جنهن سرزمين شام (Levant) ۾ ست صدين پراڻي رومي حڪمراني جو خاتمو ڪيو. يرموڪ جي جنگ کي فوجي تاريخ ۾ سڀ کان فيصلي ڪندڙ جنگين مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. اها پيغمبر محمد ﷺ جي وصال کان پوءِ، ان وقت جي رومي سرزمين شام ۾ اسلام جي تيزيءَ سان پيش قدمي جو اعلان ڪندي، ابتدائي اسلامي فتحن جي پهرين عظيم لهر جي شروعات کي ظاهر ڪئي ٿي.

مسلمانن جي اڳڀرائي کي روڪڻ ۽ وڃايل علائقو واپس حاصل ڪرڻ لاءِ، رومي شهنشاهه هرقل مئي 636ع ۾ سرزمين شام ڏانهن هڪ وڏي مهم موڪليو. جيئن بازنطيني فوج ويجهو آئي، مسلم فوج حڪمت عملي طور تي شام کان پوئتي هٽي، جزيره عرب جي ويجهو يرموڪ جي ميدانن تي پنهنجون سڀئي فوجون ٻيهر گڏ ڪيون، جتي انهن کي مضبوط ڪيو ۽ عددي طور تي اعليٰ بازنطيني فوج کي شڪست ڏني. جنگ کي وڏي پيماني تي خالد بن الوليد جي سڀ کان وڏي فوجي فتح سمجهيو ويندو آهي ۽ تاريخ ۾ سڀ کان وڏو جنگي حڪمت عملي جو ماهر ۽ گهوڙي سوار ڪمانڊرن مان هڪ جي حيثيت سان سندس شهرت کي مضبوط ڪيو.

## رومي لشڪر جو جوابي حملو
## مسلمانن جي حڪمت عملي
## جنگ جي ميدان جو نقشو
## فوجن جي تعيناتي ۽ صف بندي
## رومي فوج ۾ ڇڪتاڻ
## باقاعده جنگ
## نتيجو
## تجزيو
## پڻ ڏسو
:باب:اسلام
* موته جي جنگ
* سرزمين شام
* خالد بن وليد

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Yarmouk in Sword of Allah at GrandeStrategy by A. I. Akram
*Battle of Yarmuk, 636

زمرو:636ع
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:اسلامي جنگون
زمرو:خلافت راشده جو دور
زمرو:خلافت راشده دور جي جنگون

## حوالا
شانتي ديوي

شانتي ديوي (11 ڊسمبر 1926 - 27 ڊسمبر 1987)، جيڪا پنهنجي گذريل زندگي ۾ لوگدي ديوي (18 جنوري 1902 - 4 آڪٽوبر 1925) جي نالي سان پڻ مشهور آهي، هڪ هندستاني عورت هئي جنهن دعويٰ ڪئي ته هن پنهنجي گذريل زندگي کي ياد رکيو ۽ ٻيهر جنم جي تحقيق جو موضوع بڻجي وئي. هندستاني سياسي اڳواڻ مهاتما گانڌي پاران قائم ڪيل هڪ ڪميشن سندس دعويٰ جي حمايت ڪئي، جڏهن ته محقق بال چند نهتا جي هڪ ٻي رپورٽ ان کي تڪراري بڻايو. بعد ۾، ڪيترن ئي ٻين محققن سندس انٽرويو ڪيو، ۽ سندس باري ۾ مضمون ۽ ڪتاب شايع ڪيا.
زمرو:1926ع جون پيدائشون
زمرو:1987ع جون فوتگيون
ليسيئم شوونفرٿائي

***غرقد يا لائسيئم شوئنفرٿي (Lycium schweinfurthii)،*** نباتاتي خاندان، سولينئسي (Solanaceae) ۾ گلن واري ٻوٽي جو هڪ قسم آهي. هي ٻوٽو رومي سمنڊ (ميڊيٽرينين سمنڊ) جي ڏکڻ ۾ الجيريا، تيونس، لبيا، مصر، اسرائيل ۽ فلسطين، قبرص ۽ ڏکڻ ايجين (ڪريٽ، ڪارپاٿوس، روڊس) ۽ سسلي ۽ پينٽيليريا ۾ ٿئي ٿو.

## تفصيل

غرقد (Shore Bird) ساحلي لائسيم جي ترتيب (سائنسي نالو: لائسيم شوئنفرٿي) هڪ ڏکڻ ميڊيٽرينين ٻوٽن جو نسل آهي، جيڪو غير معمولي، الجهيل ۽ ڪنڊن وارو آهي جنهن جون شاخون ساحلي ميدان ۽ نيگيو جي ريتي ۾ وڌنديون آهن، سولاناسي خاندان مان. اهو لائسيم جي پنجن قسمن مان هڪ آهي جيڪي اسرائيل جي سرزمين ۾ وڌندا آهن. اسرائيل ۾ انهن نسلن جي وچ ۾ فرق ڪرڻ ڏکيو آهي ۽ شايد ميدان ۾ به ناممڪن آهي. ميوي جو رنگ ۽ ورڇ واري علائقي کي هڪ رهنمائي طور استعمال ڪري سگهجي ٿو: نيگيو ۾، عرب لائسيم ڳاڙهي ٻيرن سان وڌندو آهي. ساحلي ميدان ۾، ساحلي لائسيم ڪارا ٻيرن سان وڌندو آهي. ميڊيٽرينين علائقي ۾، يورپي لائسيم ڪارا ٻيرن سان وڌندو آهي.

**אֲטַד הַחוֹף** (שם מדעי: *Lycium schweinfurthii*) הוא מין שיח דרום ים-תיכוני, לא מצוי, סבוך וקוצני עם ענפים קשתיים הגדל בחולות מישור החוף והנגב ממשפחת הסולניים. הוא אחד מחמשת מיני האטד הגדלים בארץ ישראל. האבחנה בין המינים האלה בישראל קשה ואולי אף בלתי אפשרית בשדה. ניתן להסתייע בצבע הפרי ובאזור התפוצה: בנגב גדל **אטד ערבי** שפריו אדום. במישור החוף גדל **אטד החוף**, שפריו שחור. בחבל הים-תיכוני גדל **[[אטד אירופי]]** שפריו סגול כהה.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:ٻوٽا
زمرو:نباتاتيات
بنو هاشم

**بنو هاشم** (عربي: بنو هاشم) عرب قبيلي، قريش جي هڪ شاخ آهي جنهن سان پيغمبر اسلام، محمد ﷺ جو تعلق هو. هن شاخ جو نالو محمد ﷺ جي ڏاڏي هاشم بن عبد مناف جي نالي تي رکيو ويو.
## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:تاريخ اسلام
شميم سومرو

**شميم سومرو** انگريزي ٻولي (Shamim Soomro) سنڌي ٻولي جي شاعره آهي. سندس شاعري سنڌ جي اهم رسالن ۾ ڇپي آهي ۽ ريڊيو پاڪستان تان نشر ٿي آهي.

## زندگي جو احوال
شميم سومرو جو جنم ضلعو دادو جي  شهر دادو ۾ علي بخش سومرو جي گهر ۾ ٿيو. هن انٽر تائين تعليم دادو ۾ حاصل ڪئي. شميم سومرو ننڍپڻ کان شاعري جي شروعات ڪئي. هن غزل، گيت، نظم، حمد، نعت جي صنفن ۾ گهڻي طبع آزمائي ڪئي آهي. هن استاد بخاري کان متاثر ٿي شاعري ڪئي. سندس شاعري سنڌ جي اهم رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپيل آهي جن ۾ سنڌي ادبي بورڊ طرفان ڇپجندڙ ٽماهي مهراڻ ۽ هزار داستان ذڪرجوڳا آهن. ان کانسواءِ سندس شاعري ريڊيو پاڪستان ڪراچي ۽ حيدرآباد تان پڻ نشر ٿيندي رهي ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
سانتو ڊومنگو

**سانتو ڊومنگو** (Santo Domingo)، جيڪو اڳ ۾ "سانتو ڊومنگو ڊي گزمان" جي نالي سان مشهور هو، ڊومينيڪن ريپبلڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ آبادي جي لحاظ کان ڪيريبيئن جي علائقي ۾ سڀ کان وڏو ميٽرو پوليٽن علائقو آهي. سال 2022ع تائين، شهر جي مرڪز جي آبادي 10,29,110 هئي ۽ هن جي ميٽروپوليٽن علائقي، گريٽر سانتو ڊومنگو جي آبادي 42,74,651 هئي. شهر ڊسٽريٽو نيشنل (DN) جي حدن سان ڳنڍيل آهي، جيڪو پاڻ ٽن پاسن کان سانتو ڊومنگو صوبي سان ڳنڍيل آهي.

سانتو ڊومنگو 1496ع ۾ اسپيني سلطنت پاران قائم ڪيو ويو ۽ آمريڪا ۾ سڀ کان پراڻي مسلسل آباد يورپي نوآبادي آهي. اهو نئين دنيا ۾ اسپيني نوآبادياتي حڪمراني جي پهرين گادي، ڪئپٽنسي جنرل سانتو ڊومنگو هئي. سانتو ڊومنگو، تعليمي ادارن، گرجا گھرن، قلعن ۽ خانقاهن جو هنڌ آهي. شهر جي نوآبادياتي علائقي کي يونيسڪو پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو آهي. سانتو ڊومنگو کي سال 1936ع کان 1961ع تائين سيوداد ٽروجيلو (اسپيني) سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته ڊومينيڪن ريپبلڪ جي آمر، رافيل ٽروجيلو، گاديءَ جي هنڌ جو نالو پنهنجي نالي تي رکيو. سندس قتل کان پوءِ، شهر جو اصل نالو ٻيهر بحال ڪيو ويو.

سانتو ڊومنگو ڊومينيڪن ريپبلڪ جو ثقافتي، مالي، سياسي، تجارتي ۽ صنعتي مرڪز آهي. ملڪ جي صنعتن جو وڏو حصو شهر اندر واقع آهي. سانتو ڊومنگو ملڪ جي مکيه بندرگاهه طور پڻ ڪم ڪري ٿو. اوزاما نديءَ جي مُنهن تي شهر جي بندرگاهه تي سڀ کان وڏا جهاز ايندا آهن ۽ بندرگاهه وڏي مسافر ۽ مال بردار ٽرئفڪ کي سنڀاليندي آهي.

## تاريخ

## جاگرافي
## حڪومت
## معيشت
## تعليم
## ثقافت
## ميڊيا
## پارڪ
## رانديون
## گيلري

File:AMH-6754-NA Bird's eye view of the city of Santo Domingo.jpg|سينٽو ڊومنگو شهر جيئن جوهانس ونگبونز 1665 ۾ ڏيکاريو. نيشنل آرڪائيو
File:Santo Domingo - Edificio Diez 0591.JPG|ايڊيفيسيو ڊياز
File:Statue of Antonio de Montesinos, Santo Domingo D.R.jpg|انتونيو ڊي مونٽيسنوس جو مجسمو
File:Statue of Pablo Duarte at Av.John F. Kennedy.jpg|جان ايف. ڪينيڊي ايونيو، سانتو ڊومنگو 
File:SD Noche 2.jpg|Santo Domingo at night
File:Avenida Anacaona.jpg|سينٽو ڊومنگو ۾ اناڪاونا ايونيو. ميراڊور ڊيل سر پارڪ
File:Iglesia de Las Mercedes CCSD 09 2018 1476.jpg|چرچ آف  نيوسترا سينورا دي لاس مرسيدي 
File:DOMREP-s-dom-panteon-innen.jpg|نيشنل پئنٿيون
File:Calle Arzobispo Meriño CCSD 07 2019 CCSD 07 2019 0023.jpg|آرچ بشپ ميرينو (Arzobispo Meriño) اسٽريٽ 


## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:سانتو ڊومنگو
زمرو:ڊومينيڪن ريپبلڪ
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ

## حوالا
پورٽ او پرنس

**پورٽ-او-پرنس** (انگريزي: Port-au-Prince؛ هيٽي فرينچ: Pòtoprens) هيٽي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. 2022ع ۾ شهر جي آبادي جو اندازو **12,00,000** هو. ميٽروپوليٽن علائقي سان گڏ ان جي آبادي جو اندازو **26,18,894** آهي. ميٽروپوليٽن علائقي کي IHSI پاران پورٽ-او-پرنس، ڊيلماس، سائٽي سوليل، ٽيبارئ، ڪيريفور ۽ پيشن وائل جي ڪميونٽيز سميت بيان ڪيو ويو آهي.

پورٽ-او-پرنس شهر گوناوي جي نار تي آهي. اها نار جنهن تي شهر واقع آهي، هڪ قدرتي بندرگاهه طور ٽائنو جي تهذيبن کان وٺي معاشي سرگرمي کي برقرار رکيو آهي. اهو پهريون ڀيرو 1749ع ۾ فرانسيسي نوآبادياتي حڪمراني هيٺ آيو. شهر جو لي آئوٽ هڪ ايمفي ٿيٽر وانگر آهي. تجارتي ضلعا پاڻي جي ويجها آهن، جڏهن ته رهائشي پاڙا مٿي ٽڪرين تي واقع آهن. شهر جي مٿان ٽڪرين ۾ ڪچي آبادين جي تيز واڌ جي ڪري ان جي آبادي جو اندازو لڳائڻ ڏکيو آهي. جڏهن ته، تازي اندازي مطابق ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ 37 لک آهي (ملڪ جي قومي آبادي جو لڳ ڀڳ ٽيون حصو).     شهر 2010ع ۾ هڪ وڏي زلزلي کان تباهي سان متاثر ٿيو ۽ وڏي تعداد ۾ اڏاوتون خراب يا تباهه ٿي ويون هيون. هيٽي جي حڪومت موت جو انگ 2,30,000 ٻڌايو. گينگ تشدد وسيع آهي ۽ اغوا، قتل عام ۽ اجتماعي زيادتي عام واقعا آهن (اڪثر ڪري پوليس آفيسرن ۽ سياستدانن جي شراڪت سان).

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## معيشت
## ٽرانسپورٽ
## آباديات
## صحت
## ثقافت
## تعليم
## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
* Tour Virtual of Port au Prince – Brazilian Site
* Port-au-Prince  U.S Embassy
* Live Radios from Haiti 
* "Scientists: Why Haiti Should Move Its Capital". *[[Time (magazine)|Time]]* magazine

زمرو:هيٽي
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:پورٽ-او-پرنس
زمرو:بندرگاهه وارا شهر
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:هيٽي ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:اتر آمريڪا جا بندرگاهه شھر

## حوالا
مونٽريال

**مونٽريال** (Montreal) ڪينيڊا جي صوبي، ڪيوبيڪ جو سڀ کان وڏو شهر، ڪينيڊا جو ٻيو نمبر وڏو ۽ اتر آمريڪا جو نائين نمبر وڏو شهر آهي. اهو سال 1642ع ۾ "ميري جو شهر" (Ville-Mary) جي نالي سان قائم ڪيو ويو ۽ هاڻي ان جو نالو ماؤنٽ رائل، ٽن چوٽين وارو جبل جنهن جي چوڌاري ابتدائي آبادي ٺاهي وئي هئي، جي نالي تي رکيو ويو آهي. شهر وڌيڪ طور مونٽريال ٻيٽ تي مرڪوز آهي، پر ڪجهه، تمام ننڍا ٻيٽ پڻ هن جي حدود ۾ شامل  آهن، جن مان سڀ کان وڏو ايل بيزارڊ آهي. شهر ڪينيڊا جي قومي راڄڌاني، اوٽاوا کان 196 ڪلوميٽر (122 ميل) اوڀر ۾ ۽ صوبائي راڄڌاني، ڪيوبيڪ شھر کان 258 ڪلوميٽر (160 ميل) ڏکڻ اولهه ۾ آهي. 

سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق شهر جي آبادي 17,62,949 هئي ۽ ميٽروپوليٽن آبادي 4,291,732 هئي، جيڪا هن کي ڪينيڊا ۾ ٻيو نمبر وڏو ميٽروپوليٽن علائقو بڻائي ٿي.

## نالو

مونٽريال جي ٻيٽ تي آهي ۽ ڪجهه ننڍرا ٻيٽ، جنهن ۾ سڀ کان وڏو ايل بيزارڊ آهي.

سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق شهر جي آبادي 17,62,949 هئي ۽ ميٽروپوليٽن آبادي 4,291,732 هئي، جيڪا هن کي ڪينيڊا ۾ ٻيو نمبر وڏو ميٽروپوليٽن علائقو بڻائي ٿي.

فرانسيسي شهر جي سرڪاري ٻولي آهي.  مونٽريال انهن شھرن مان هڪ آهي، جيڪا ٻه ٻوليون ڳالهائيندڙ شهر آھن، جئين ته آبادي جو %58.5 فرانسيسي ۽ انگريزي ٻئي ڳالهائي سگهي ٿو. 

مونٽريال کي 1970ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورانٽو آبادي ۽ معاشي طاقت ۾ پوئتي ڇڏي ويو. اهو فن، ثقافت، ادب، فيشن ڊيزائننگ، ٽيڪنالاجي، فضائي ٽرانسپورٽ، تعليم، فلم ۽ ٽيليويزن، سياحت ۽ ماليات جو هڪ اهم مرڪز رهي ٿو. اهو شهري هوابازي جي بين الاقوامي تنظيم جي هيڊ ڪوارٽر جو هنڌ آهي.    ان کي سال 2006ع ۾ "يونيسڪو سٽي آف ڊيزائن" جو نالو ڏنو ويو.   ان کي باقاعدي طور تي شاگردن لاءِ دنيا جي ڏهه بهترين شهرن مان هڪ طور درجه بندي ڪيو ويندو آهي.   سال 2018ع ۾، مونٽريال کي عالمي شهر جي حيثيت سان درجه بندي ڪئي وئي. 

مونٽريال ڪيترن ئي اهم بين الاقوامي واقعن جي ميزباني ڪئي آهي. سال 1967ع جي بين الاقوامي ۽ عالمگير نمائش ۽ سال 1976ع جي اولمپڪس گيمز جي ميزباني ڪئي آهي.   هن کان سواء شهر فارمولا ون جي ڪينيڊين گرانڊ پرڪس ۽  مونٽريال انٽرنيشنل جاز فيسٽيول جي ميزباني ڪري ٿو. اهي.  .  راندين ۾، اهو ڪيترن ئي پيشه ور ٽيمن جو گهر آهي، خاص طور تي نيشنل هاڪي ليگ جي ٽيم، "ڪينيڊين"، جيڪي هاڪي جي اسٽينلي ڪپ کي رڪارڊ 24 ڀيرا کٽيو آهي.

## تاريخ

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:مونٽريال
زمرو:ڪينيڊا
زمرو:ڪيوبيڪ
زمرو:ڪيوبيڪ جا شهر
زمرو:ڪينيڊا ۾ شهر
زمرو:اتر آمريڪا جا بندرگاهه شھر

## حوالا
ھڪ جماعتي رياست

ھڪ جماعتي (انگريزي: One-party system يا single party system) ھڪ اھڙو نظام آ جنھن ۾ ھڪ سياسي جماعت  پوري ملڪ ته حڪومت ڪندي آ. ھي نظام اڪثر ڪميونسٽ ملڪن ۾ هوندو آ ھي

## حوالو
يورو

**يورو** (Euro؛ علامت: € ۽ ڪرنسي ڪوڊ: EUR) يورپي يونين جي 27 ميمبر رياستن مان 20 جي سرڪاري ڪرنسي آهي. رياستن جي هن گروپ کي سرڪاري طور تي يورو ايريا يا عام طور تي يورو زون (Eurozone) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هڪ يورو کي 100 يورو سينٽ ۾ ورهائي سگهجي ٿو.

**يورو** (Euro؛ علامت: **[[Euro sign|€]]** ۽ ڪرنسي ڪوڊ:  EUR) يورپي يونين جي 27 ميمبر رياستن (AUnmb) مان 20 جي سرڪاري ڪرنسي آهي. رياستن جي هن گروپ کي سرڪاري طور تي يورو ايريا يا عام طور تي يورو زون (Eurozone) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هڪ يورو کي 100 يورو سينٽ (Euro-Cent؛ c) ۾ ورهائي سگهجي ٿو.

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* European Union – Euro
* European Commission – Euro Area
* European Central Bank – Euro
* European Central Bank – Euro Exchange Rates

زمرو:يورو
زمرو:ڪرنسي
زمرو:يورپي يونين
زمرو:يورپي ڪرنسيون
زمرو:گردشي ڪرنسيون

## حوالا
هرگيسا

**هرگيسا** (/انگريزي: Hargeisa؛ صومالي: Hargeysa؛ عربي: هرجيسا) جمهوريه صومالي لينڊ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ هورن آف آفريڪا ۾ هڪ حقيقي خود مختيار رياست آهي، جيڪي اڃا تائين بين الاقوامي سطح تي صوماليا جو حصو سمجهي وڃي ٿي. اها پڻ صومالي لينڊ جي علائقي، مارودي جيڪس جي علائقائي راڄڌاني آهي.

## تاريخ

## حوالا
زمرو:آفريڪا
صومالي لينڊ (ملڪ)

**صومالي لينڊ** (Somaliland) آفريڪي سڱ ۾ واقع هڪ بين الاقوامي طور تي اڻ ڄاتل (Unrecognised) ملڪ آھي ۽ هرگيسا شھر راڄڌاني طور ڪم ڪندو آهي. صومالي لينڊ جي حڪومت ان علائقي کي برٽش صومالي لينڊ جي محافظ رياست جي جانشين رياست جي حيثيت سان سمجهي ٿي، جيڪا 1960ع ۾ ڪجهه ڏينهن لاءِ صومالي لينڊ جي رياست طور آزاد ٿي هئي،  ان کان اڳ انھي هفتي، رضاڪارانه طور تي، صومالي جمهوريه ٺاهڻ لاء، صوماليا (اڳوڻي اطالوي صومالي لينڊ) جي اعتماد واري علائقي سان اتحاد ڪيو.

## عام حوالو
## صومالي لينڊ جي جاگرافي
## صومالي لينڊ جي حڪومت ۽ سياست
## صومالي لينڊ جي تاريخ
## صومالي لينڊ جي ثقافت
## صومالي لينڊ جي معيشت ۽ انفراسٽرڪچر
## صومالي لينڊ ۾ تعليم
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Somaliland official website
* Democracy Comes of Age in Somaliland Contemporary Review, 2005, Stefan Simanowitz
* Somaliland BBC Country Profile
* Somaliland - Interest free but not yet Shari’ah-compliant economy
* United Kingdom parliamentary debate on recognition of Somaliland, February 4, 2004 led by Tony Worthington
* Somaliland recognition finds enhanced support

زمرو:صومالي لينڊ
زمرو:اوڀر آفريڪا
زمرو:تڪراري علائقا
زمرو:آفريڪا ۾ تڪراري علائقا
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا

## حوالا
سرڳ واسي ٻارڙا

سُرڳُ واسي ٻارڙا" (فارسي: بچه‌های آسمان, انگريزي Children of Heaven) 1997ع جي هڪ ايراني فيملي ڊراما فلم آهي جيڪا جڳ مشھور ايراني فلمساز ”ماجد مجيديءَ“ پاران لکي ۽ هدايت ڪئي وئي. هي ڪهاڻي هڪ ڀاءُ ۽ ڀيڻُ جو پيڇو ڪري ٿي ۽ انهن جي جوتن جي گم ٿيل جوڙيءَ جي سفر بابت آهي. فلم کي هاڪاري موٽ ملي، ۽ 1998ع ۾ سُٺي ۾ سُٺي پرڏيھي ٻولي جي فلم لاءِ اڪيڊمي ايوارڊ لاءِ چونڊي وئي. ڀاءُ ڀيڻ علي ۽ زهرا, زهره جي جوتن جي جوڙيءَ جي گم ٿيڻ کي لڪائڻ لاءِ هڪ پيچيده انتظام ڪن ٿا. پر جڏهن اهو ڪرڻ ڏکيو ٿي ويندو اٿن، ته علي نوان جوتا کٽڻ جي ڊوڙ ۾ حصو وٺڻ جو فيصلو ڪري ٿو. 

فلم ڏَسي ٿي ته هن دنيا ۾ دَيا يا رحمدليءَ جي ڪا به کوٽ ڪانھي, پر هڪ ماڻھوءَ کي ٻئي ماڻھوءَ جي پيڙاوَ ۽ نظرئي کي سمجھڻ گھرجي.
ڪيريبيئن علائقو

**ڪيريبيئن علاقو** يا صرف ڪريبيئن (انگريزي: Caribbean ؛  اسپيني: Caribe؛ فرانسيسي: le Caraïbes)، جن کي ٻيٽن جو علائقو (Antilles) پڻ سڏيو ويندو آهي، آمريڪي کنڊن جي وچ ۾ هڪ علائقو آهي، جيڪو اتر ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڪيريبين سمنڊ جي چوڌاري آهي ئئ گهڻو ڪري اولهائين ٻيٽن (West Indies) سان اوورليپنگ ڪري ٿو. اتر ۾ اتر آمريڪا، اولهه ۾ مرڪزي آمريڪا، ۽ ڏکڻ ۾ ڏکڻ آمريڪا سان سرحد تي، ان ۾ ڪيترائي ٻيٽ، ڪي، ٻيٽ، ريف ۽ ڪنارا شامل آهن. ان ۾ ويسٽ انڊيز جا لوڪيان آرڪيپيلاگو، گريٽر اينٽيلس، ۽ ليزر اينٽيلس شامل آهن؛ يوڪاتان جزيره نما جا ڪوئنٽانا رو ٻيٽ ۽ بيليز ٻيٽ؛ ۽ بي ٻيٽ، مسڪيٽو ڪيز، سين اينڊريس جو آرڪيپيلاگو، پروويڊنسيا، ۽ سانتا ڪيٽيلينا، ڪارن ٻيٽ، ۽ وچ آمريڪا جا سان بلاس ٻيٽ. ان ۾ آمريڪا جي براعظمي سرزمين تي ساحلي علائقا پڻ شامل آهن جيڪي اتر آمريڪا ۾ يوڪاتان جزيره نما کان وٺي وچ آمريڪا ۾ گيانا تائين علائقي سان ڳنڍيل آهن.

## ڪئربيئن

The **Caribbean** (Spanish: Caribe; French: le Caraïbes) 

ڪيريبين (اسپيني: Caribe؛ فرانسيسي: le Caraïbes)، ٻن آمريڪي کنڊن جي وچ ۾ هڪ علائقو آهي جيڪو اتر ايٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڪيريبين سمنڊ جي چوڌاري مرڪوز آهي ۽ گهڻو ڪري ويسٽ انڊيز سان اوورليپنگ ڪري ٿو. هن جي سامونڊي حدون اتر ۾ اتر آمريڪا، اولهه ۾ وچ آمريڪا ۽ ڏکڻ ۾ ڏکڻ آمريڪا سان آهن. هن علائقي ۾ ڪيترائي ٻيٽ، ڪي ٻيٽ،  ۽ ڪنارا شامل آهن. ان ۾ ويسٽ انڊيز جو لوڪيان آرڪيپيلاگو، گريٽر اينٽيلس، ۽ ليزر اينٽيلس شامل آهن؛ يوڪاتان جزيره نما جا ڪوئنٽانا رو ٻيٽ ۽ بيليز ٻيٽ؛ ۽ بي ٻيٽ، مسڪيٽو ڪيز، سين اينڊريس جو آرڪيپيلاگو، پروويڊنسيا، ۽ سانتا ڪيٽيلينا، ڪارن ٻيٽ، ۽ وچ آمريڪا جا سان بلاس ٻيٽ. ان ۾ آمريڪا جي براعظمي سرزمين تي ساحلي علائقا پڻ شامل آهن جيڪي اتر آمريڪا ۾ يوڪاتان جزيره نما کان وٺي وچ آمريڪا ۾ گيانا تائين علائقي سان ڳنڍيل آهن.

is a region in the middle of the Americas centered around the Caribbean Sea in the North Atlantic Ocean, mostly overlapping with the West Indies. Bordered by North America to the north, Central America to the west, and South America to the south, it comprises numerous islands, cays, islets, reefs, and banks. It includes the Lucayan Archipelago, Greater Antilles, and Lesser Antilles of the West Indies; the Quintana Roo islands and Belizean islands of the Yucatán Peninsula; and the Bay Islands, Miskito Cays, Archipelago of San Andrés, Providencia, and Santa Catalina, Corn Islands, and San Blas Islands of Central America. It also includes the coastal areas on the continental mainland of the Americas bordering the region from the Yucatán Peninsula in North America through Central America to the Guianas in South America.

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:آمريڪا کنڊ جا علائقا
زمرو:اتر آمريڪا جا علائقا
زمرو:وچ آمريڪا جا علائقا
زمرو:آمريڪا جي جاگرافي
ويسٽ انڊيز

ويسٽ انڊيز (West Indies) آمريڪا کنڊ جو هڪ ٻيٽ وارو علائقو آهي، جيڪو اتر ايٽلانٽڪ سمنڊ ۽ ڪيريبين سمنڊ سان گھريل آهي. ان ۾ تيرهه 13 خودمختيار رياستون، اڻويهه 19 انحصاري علائقا ۽ ٽن ٻيٽن جا مجموعا (گريٽر اينٽيلس، ليسر اينٽيلس ۽ لوڪيان ٻيٽن جو مجموعو) شامل آهن.

## تفصيل

The **West Indies** is an island subregion of the Americas, surrounded by the North Atlantic Ocean and the Caribbean Sea, which comprises 13 independent island countries and 19 dependencies in three archipelagos: the Greater Antilles, the Lesser Antilles, and the Lucayan Archipelago.

The subregion includes all the islands in the Antilles, in addition to The Bahamas and the Turks and Caicos Islands, which are in the North Atlantic Ocean. The term is often interchangeable with "Caribbean", although the latter may also include coastal regions of Central and South American mainland nations, including Mexico, Belize, Honduras, Panama, Colombia, Venezuela, French Guiana, Guyana, and Suriname, as well as the Atlantic island nation of Bermuda, all of which are culturally related but geographically distinct from the three main island groups. 

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:جاگرافي
زمرو:آمريڪا
زمرو:آمريڪا
اسپغول جو ٻوٽو (پلانٽئگو اوواٽا)

**پلانٽاگو اوواٽا** (Plantago ovata)، ڪيترن ئي عام نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، جن ۾ بلونڊ پلانٽين (blonde plantain)، ريگستاني ڪڻڪ (desert Indianwheat)، بلونڊ سائيليم (blond psyllium) ۽ **اسپغول** شامل آهن، رومي سمنڊ واري علائقي جو اصل آهي ۽ وچ، اوڀر ۽ ڏکڻ ايشيا ۽ اتر آمريڪا ۾ قدرتي طور تي پيدا ٿئي ٿو.

اهو اسپغول (psyllium)، هڪ قسم جو غذائي فائبر جو هڪ عام ذريعو آهي. سائيليم جا ٻج جا ٿلڪا (اسپغول) هضم نه ٿيندڙ آهن ۽ حل ٿيندڙ فائبر، جن کي بائيٽريٽ پيدا ڪندڙ بيڪٽيريا طرفان بائيٽرڪ ايسڊ، هڪ مختصر زنجير فيٽي ايسڊ ۾ خمير ڪري سگهجي ٿو، جو ذريعو آهن.  پلانٽاگو اوواٽا سائيليم تي مشتمل تجارتي شين ( اسپغول) جو سڀ کان مشهور ذريعو آهي. 

پلانٽاگو اوواٽا (Plantago ovata)، (ڪيترن ئي عام نالن سان سڃاتو وڃي ٿو جن ۾ شامل آهن؛ ، ريگستاني انڊين ڪڻڪ ()، بلونڊ سائل يئم ۽ اسابگھول)، ميڊيٽرينين علائقي جو اصل آهي ۽ مرڪزي، اوڀر ۽ ڏکڻ ايشيا ۽ اتر آمريڪا ۾ قدرتي طور تي پيدا ٿيو آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Plants For A Future: ''Plantago ovata''
*Jepson Manual Treatment
*Photo gallery

زمرو:پلانٽاگو
زمرو:ٻوٽا
زمرو:طبي ٻوٽا
زمرو:ايشيا جي نباتاتون
زمرو:وچ ايشيا جي نباتاتون
زمرو:ڏڪڻ ايشيا جي نباتاتون
زمرو:اولهه ايشيا جي نباتاتون
زمرو:اتر آفريڪا جي نباتاتون
زمرو:اولهه ايشيا جي نباتاتون
زمرو:گڏيل رياستن جي نباتاتون

## حوالا
لڏپلاڻ ڪرڻ واري مئمل جي فهرست

**مئمل** (Mammal) يعني ٿن وارا جانور، جيڪا نومولود کي کير پيارڻ ٿا، موسم ۽ ضرورت طور پنهنجي اصل رهائش کي ڇڏي بئي جڳھون تي عارضي يا مستقل لڏ پلاڻ ڪرڻ ٿا. ھيٺ م انهن جي فهرست ڏنل آھي.
## فهرست

هيٺ ڏنل ٿڻائتن جانورن پاران وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ٿيندي آهي، يا ٿيندي رهيي ٿي:

**آفريڪا**:
* هارٽي هرڻ 
* اسپرنگ بوڪ 
* ڪارو جهنگلي هرڻ 
* نيرو جهنگلي هرڻ 
* بلس بوڪ 
* تيانگ 
* برچيل جو زيبرا 
* ڪواگا (ناپيد) 
* ٿامسن جو گزيل 
* مونگالا گزيل 
* اڇي ڪن وارو ڪوب 
* گرانٽ جو گزيل 
* اسڪيمٽر-سڱ وارو اوريڪس 
* وائينٽ ايلينڊ 

**اتر آمريڪا**: 
* پرونگ هورن 
* خچر هرڻ 
* بائسن 
* واپيٽي 
* ميڪسيڪن جي آزاد دم وارو چمگادڙ 
 
**اتر آمريڪا ۽ يوريشيا** 
* رينڊيئر/ڪيريبو

**يوريشيا** 
* سائبيرين رو هرڻ 
* چيرو 
* ڪُلان 
* منگوليائي هرڻ 
* سائيگا 
 
انهن لڏپلاڻ ڪندڙ ٿڻائتن ۾ اسپرنگ بوڪ، ڪارو وائلڊ بيسٽ، بليس بوڪ، سيميٽر-هنگ وارو اوريڪس، ۽ ڪولان ناپيد ٿي ويا آهن.

## حوالا

زمرو:ايٿالاجي
زمرو:حيواني رويا
زمرو:حيوانيات
زمرو:ماحوليات
زمرو:حيوانات جو لڏپلاڻ
جانورن جي روين جو علم

**جانورن جي رويي جو علم** (Ethology)، علم حيوانات جي هڪ شاخ آهي جيڪا انسانن کان سواء ٻين جانورن جي رويي جو مطالعي تي ڌيان ڏئي ٿو. ان جون سائنسي پاڙون چارلس ڊارون جي ڪم ۽ 19هين صدي جي آخر ۽ 20هين صدي جي شروعات ۾ آمريڪي ۽ جرمن پکين جي ماهرن جن ۾ چارلس او. وٽمن، آسڪر هينروٿ ۽ واليس ڪريگ شامل آهن، جي ڪمن ۾ آهن. هن جي جديد نظم جي شروعات،  ولنديزي حياتيات دان نڪولاس ٽينبرگن ۽ آسٽريائي حياتيات دان ڪونراڊ لورينز ۽ ڪارل وون فريش، جيڪا 1973ع ۾ طب ۾ نوبل انعام جا فاتح هئا جي ڪم سان ٿي. اخلاقيات ليبارٽري ۽ فيلڊ سائنس کي گڏ ڪري ٿي، جنهن جو نيورو اناٽمي، ماحوليات ۽ ارتقائي حياتيات سان مضبوط تعلق آهي.
## اشتقاق
## تاريخ
## رويي جا تعين ڪندڙ
## ملڻ ۽ بالادستي لاءِ جنگ
## سماجي رويو
## ٽنبرگن جا چار سوال
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

## حوالا

زمرو:ارتقائي حياتيات
زمرو:ايٿالاجي
زمرو:حيوانيات
زمرو:حيواني رويا
زمرو:رويا
زمرو:علم حيوانات جون شاخون
اسڪواڊ راند

***اسڪواڊ گيم*** (   ) هڪ ڏکڻ ڪوريائي ڊسٽوپيئن سروائيول ٿرلر ڊراما ٽيليويزن سيريز آهي جيڪا نيٽ فلڪس لاءِ هوانگ ڊونگ-هيڪ پاران ٺاهي وئي، لکيل ۽ هدايت ڪئي وئي آهي. هي سيريز هڪ خفيه مقابلي جي چوڌاري گهمي ٿي جنھن ۾ 456 رانديگر، جيڪي سڀئي سخت مالي مشڪلاتن ۾ آهن، پنهنجي جان خطري ۾ وجهي ٻارن جي راندين جي هڪ سيريز کيڏڻ لاءِ جيڪي  49 بلين وون يان 39.86 ملين ڊالر جي انعام کٽڻ جي موقعي لاءِ موتمار بڻجي ويا آهن. سيريز جو عنوان ڪورين ٻارن جي راند *اوجينگيو* ("اسڪواڊ") مان ورتو ويو آهي. لي جنگ-جي ، جيڪو سيريز جي مرڪزي ڪردار سيونگ گي-هون جو ڪردار ادا ڪري ٿو، هڪ گڏيل ڪاسٽ جي اڳواڻي ڪري ٿو.

هوانگ پنهنجي معاشي جدوجهد، انهي سان گڏ ڏکڻ ڪوريا ۽ سرمائيداري ۾ طبقاتي تفاوت جي بنياد تي اهو خيال پيش ڪيو.   جيتوڻيڪ هن ڪهاڻي 2009 ۾ لکي هئي، هوانگ کي خيال کي فنڊ ڏيڻ لاءِ ڪا پروڊڪشن ڪمپني نه ملي سگهي جيستائين نيٽ فلڪس 2019 جي آس پاس پنهنجي پرڏيهي پروگرامنگ پيشڪش کي وڌائڻ جي مهم جي حصي طور دلچسپي نه ورتي.

*اسڪواڊ گيم* جو پهريون سيزن 17 سيپٽمبر 2021 تي سڄي دنيا ۾ رليز ڪيو ويو، جنهن کي ڏاڍي تاريف ۽ بين الاقوامي ڌيان مليو. اها نيٽ فلڪس جي سڀ کان وڌيڪ ڏٺي ويندڙ سيريز بڻجي وئي ۽ ان کي ڪيترائي ايوارڊ مليا، جن ۾ ڇهه پرائم ٽائيم ايمي ايوارڊ ۽ هڪ گولڊن گلوب شامل آهن. ٻئي سيزن جي پيداوار جولاءِ 2023 ۾ شروع ٿي، ۽ 26 ڊسمبر 2024 تي رليز ڪئي وئي، جنهن جا گهڻو ڪري مثبت جائزو ورتا ويا. ٽيون ۽ آخري سيزن ٻئي سيزن سان گڏ هڪ کان پوءِ هڪ فلمايو ويو، ۽ 27 جون 2025 تي رليز ڪيو ويو، هن ڀيري ملا جلا جائزو ورتو ويو.
## حوالو
مڊگاسڪر (فلم)

**مڊگاسڪر** () هڪ آمريڪي اينيميٽڊ ڪاميڊي فلم آهي. هي فلم جو ليکڪ ۽ هدايت ڪار ايريڪ ڊارنيل ۽ ٽام ميڪ گراٿ آهي. 27 مئي 2005 تي هيءَ فلم جاري ٿي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:آمريڪي فلمون
زمرو:انگريزي-ٻولي فلمون
نصير احمد سومرو

نصير احمد سومرو (اردو: نصیر احمد سومرو؛ 1969 يا 1970 - 17 مارچ 2025)، هڪ وقت تي سڀ کان ڊگهو زنده پاڪستاني هو، جيڪو 2.36 ميٽر (7 فوٽ 9 انچ) تي بيٺو هو. اٺ فوٽ جي اوچائي سان ضيا رشيد کان پوءِ، سومرو کي 2024 ۾ اڳوڻي جي وفات تائين ملڪ جو ٻيو نمبر ڊگهو ماڻهو سمجهيو ويندو هو.
انساني جين جي فهرست

انساني جين کي هن طرح ورهايو ويو آهي:

* ڪروموسوم جي لحاظ کان  
* پروٽين-ڪوڊنگ 
* ٽرانسڪرپشن فيڪٽرز

هيٺ ۾ جين جون فهرستون هنن جي ورهاست جي لحاظ کان ڏنل آهن:

## ڪروموسوم جي لحاظ کان جين
## پروٽين-ڪوڊنگ جين
## ٽرانسڪرپشن فيڪٽر جين

## تفصيل

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
*iHOP-Protein Information Database
*NextBio-Life Science Search Engine
*Entrez-Cross Database Query Search System
*TranscriptomeBrowser

زمرو:جينيات
زمرو:انساني ڪروموسوم
زمرو:جينيات سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:حياتيات سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:سائنس سان لاڳاپيل فهرستون

## حوالا
شاڪر شجاع آبادي

شاڪر شجاع آبادي هڪ مشهور سرائيڪي ٻولي جو شاعر آهي جو ( 25 فيبروري 1954) ملتان، پاڪستان جي ويجهو هڪ ننڍڙي شهر شجاع آباد ۾ ڄائو.
پر اسرار ڪائنات

**پراسرار ڪائنات** (اصل نالو انگريزي ۾: The Mysterious Univers) برطانوي فلڪيات دان سر جيمز جينز جي هڪ مشهور سائنسي ڪتاب آهي، جيڪي پهرين ڀيرا 1930ع ۾ ڪيمبرج يونيورسٽي پريس پاران شايع ٿي. آمريڪا ۾، اها ميڪملن پاران شايع ڪئي وئي.

***The Mysterious Universe*** is a popular science book by the British astrophysicist Sir James Jeans, first published in 1930 by the Cambridge University Press. In the United States, it was published by Macmillan.

## تفصيل
The book is an expanded version of the Rede Lecture delivered at the University of Cambridge in 1930. It begins with a full-page citation of the famous passage in Plato's *[[Republic (Plato)|Republic]]*, Book VII, laying out the allegory of the cave. The book made frequent reference to the quantum theory of radiation, begun by Max Planck in 1900, to Albert Einstein's general relativity, and to the new theories of quantum mechanics of Heisenberg and Schrödinger, of whose philosophical perplexities the author seemed well aware.

A second edition appeared in 1931. The book was reprinted 15 times between 1930 and 1938 and in September 2007 ().

### مواد
* Foreword
* The Dying Sun
* The New World of Modern Physics
* Matter and Radiation
* Relativity and the Ether
* Into the Deep Waters
* Index

There are two pages of photographic plates:
* "The Depths of Space," taken with the Mount Wilson observatory;
* "The Diffraction of Light and of Electrons," bearing out the wave nature of electrons and protons predicted by quantum theory.

The US edition has woodcut illustrations by the painter Walter Tandy Murch.

### تنقيد
The book was denounced by the Cambridge philosopher Ludwig Wittgenstein, "Jeans has written a book called *The Mysterious Universe* and I loathe it and call it misleading. Take the title...I might say that the title *The Mysterious Universe* includes a kind of idol worship, the idol being Science and the Scientist."

## ٻاهريان ڳنڍڻا
### تبصرا
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ايڊيشن
*  (1937 ed.)
* ** (1948 ed.)
* Audiobook

زمرو:سائنسي ڪتابون
زمرو:سائنس جو فلسفو
زمرو:طبيعيات جون ڪتابون

زمرو:ڪتاب 
زمرو:مشهور ڪتابون

## حوالا
درياء خان لغاري

درياءخان لغاري (انگريزي: Darya Khan Laghari) پاڻ سنڌي ناول نگار طور ڄاتو وڃي ٿو، پاڻ سنڌي ٻوليءَ ۾ ٽرائلاجي لکي رهيو آهي جنهن جا ٻہ حصا مڪمل ٿي چڪا آهن، جنهن ۾ هوءَ ناول پهريون حصو آهي ۽ ناول سندس جي ٽرائلاجي جو ٻيو حصو آهي، سندس جي ٽرائلاجي جو آخري ناول لکڻي هيٺ آهي جيڪو جلد پڙهندڙن سامهون ايندو ۽ سنڌي ادب ۾ درياءخان لغاري جي ٽرائلاجي سراج الحق ميمڻ، آنند کيماڻيءَ ۽ منير چانڊيو جي ٽرائلاجين بعد  سنڌي ٻوليءَ جي چوٿين ٽرائلاجي هوندي. 

*درياءخان لغاري جو  (جنم 3 جنوريءَ 1993ع) [[سانگھڙ|سانگهڙ]] ضلع جي ننڍڙي شهر پيرومل لڳ ڳوٺ حاجي بچل لغاري  ۾ ٿيو.*

پاڻ پرائمري تعليم سال 2006ع ۾ سندس ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان پاس ڪئي، پاڻ ميٽرڪ گورنمنٽ هاءَ اسڪول پيرومل مان 2011ع ۾ پاس ڪئي، پاڻ انٽر کپرو جي ڊگري ڪاليج مان انجنيئرنگ 2013ع  ۾ پاس ڪرڻ بعد بي ايس جي تعليم لاءِ 2014ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي جيوگرافيءَ شعبي ۾ داخلا ورتي ۽ پاڻ 2017ع  ۾ بي ايس جي ڊگري حاصل ڪئي. 

## خاندان
سندس والد جو نالو يعقوب لغاري (رٽائيرڊ پرائمري استاد) آهي ۽ ڏاڏي جو نالو حاجي بچل لغاري هو، جيڪو شهر جي معزز ماڻهن ۾ شمار ٿيندو هو ۽ ڳوٺ سندس نالي سان سڏبو آهي.

سندس ڌرم پتنيءَ ارم درياء آهي، جنهن جو ساٿ جنوريءَ 2021ع کان شروع ٿيو جيڪو جاري ۽ ساري آهي. 

## ننڍپڻ ۽ تعليم
درياءخان لغاري جنهن جو (جنم 3 جنوريءَ 1993ع) سانگهڙ ضلع جي ننڍڙي شهر پيرومل لڳ ڳوٺ حاجي بچل لغاري جي پرائمري استاد يعقوب لغاري جي گهر ۾ ٿيو.

پاڻ پرائمري تعليم سال 2006ع ۾ سندس ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان پاس ڪئي، پاڻ ميٽرڪ گورنمنٽ هاءَ اسڪول پيرومل مان 2011ع ۾ پاس ڪئي، پاڻ انٽر کپرو جي ڊگري ڪاليج مان انجنيئرنگ 2013ع  ۾ پاس ڪرڻ بعد بي ايس جي تعليم لاءِ 2014ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي جيوگرافيءَ شعبي ۾ داخلا ورتي ۽ پاڻ 2017ع  ۾ بي ايس جي ڊگري حاصل ڪئي. 

## ادب
پاڻ جي ادب لکڻ جي شروعات پهرين ناول هوءَ سان ڪئي جيڪو رومي پبلشر حيدرآباد 2022ع جي مئي مهيني ۾ آندو جيڪو مقبوليت جو ڪارڻ رهيو، سندس جو ٻيو ناول ۽ جي نالي سان ديبل پبلشر حيدرآباد ڊسمبر 2024ع ۾ آندو ۽ گڏي گڏ ديبل پبلشر حيدرآباد هوءَ ناول جو ٻيو ڇاپو پڻ ڊسمبر 2024ع ۾ آندو. 

## جيوگرافي
پاڻ بي ايس جي تعليم لاءِ 2014ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي جيوگرافيءَ شعبي ۾ داخلا ورتي ۽ پاڻ 2017ع ۾ بي ايس جي ڊگري حاصل ڪئي. ان دوران آس پاس جي ماحول مان تمام گهڻو متاثر ٿيو ۽ پاڻ 2022ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي پسمنظر ۾ هوءَ جي نالي سان ناول لکي ڇپرايو. سندس ناولز ۾ پڻ جوگرافيءَ جو پسمنظر ۽ جيوگرافيءَ ۾ پڙهايل مضمونن جو اثر پڻ ۾ نظر اچي ٿو.

## تصنيفون
پاڻ سنڌي ٻوليءَ ۾ ٽرائلاجي لکي رهيو آهي جنهن جا ٻه حصا مڪمل ٿي چڪا آهن، جنهن ۾ هوءَ ناول پهريون حصو آهي ۽ ناول سندس جي ٽرائلاجي جو ٻيو حصو آهي، سندس جي ٽرائلاجي جو آخري ناول لکڻين هيٺ آهي جيڪو جلد پڙهندڙن سامهون ايندو ۽ سنڌي ادب ۾ درياءخان لغاري جي ٽرائلاجي سراج الحق ميمڻ، آنند کيماڻيءَ ۽ منير چانڊيو جي ٽرائلاجين بعد  سنڌي ٻوليءَ جي چوٿين ٽرائلاجي هوندي. 

هوءَ ناول (مئي 2022ع رومي پبلشر حيدرآباد)

۽ ناول (ڊسمبر 2024ع ديبل پبلشر حيدرآباد)

هوءَ ناول ”ٻيو ڇاپو“ (ڊسمبر 2024ع ديبل پبلشر حيدرآباد)

## حوالا
فطري سائنس جو خاڪو

هيٺ ڏنل خاڪو فطري سائنس جي هڪ جائزي ۽ موضوعي رهنمائي جي طور تي ڏنو ويو آهي:

**[[فطري سائنس]]** &#x2013; سائنس جي هڪ وڏي شاخ جيڪا تجرباتي ثبوتن جي بنياد تي فطرت جي مظاهرن جي وضاحت ۽ اڳڪٿي ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿي. فطريي سائنس ۾، هڪ مفروضي کي هڪ سائنسي نظريي طور تسليم ڪرڻ لاء، هن جي سائنسي طور تي تصديق ضروري آهي. صحيح تسليم ٿيڻ، درستگي ۽ سماجي طريقا ڪار جيڪي معيار جي ڪنٽرول کي يقيني بڻائين ٿا، جهڙوڪ ماهر جو جائزو ۽ نتيجن جي ورجائي، هن مقصد لاءِ استعمال ٿيندڙ معيار ۽ طريقا آهن. قدرتي سائنس کي ٻن مکيه شاخن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: 

* زندگي جي سائنس 
* طبعي سائنس

انهن مان هر هڪ شاخ ۽ انهن جي سڀني ذيلي شاخن کي، فطري سائنس سڏيو ويندو آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:علم فطري سائنس
زمرو:سائنس جا خاڪا
فطري تاريخ جا عجائب گھر

**فطري تاريخ جا عجائب گھر** يا **قدرتي تاريخ جا عجائب گھر** هڪ (Museums of Natural  History) هڪ سائنسي ادارو هوندو آهي، جتي فطري تاريخ جا مجموعا رکيا ويندا آهن، جن ۾ جانورن، ٻوٽن، فنگس، ماحولياتي نظام، ارضيات، پيليونٽولوجي، موسم ۽ ٻين جا موجوده ۽ تاريخي رڪارڊ شامل آهن.

## حوالا
{{حوالا==
## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:عجائب گھر
زمرو:قدرتي تاريخ
ترندڙ بادل

ترندڙ بادل (انگريزي: The Drifting Clouds) ڪرشن کٽواڻيءَ جو لکيل هڪ مشهور سنڌي ناول آهي، جيڪو ورهاڱي کان پوءِ جي سنڌي ادب جو اهم شاهڪار سمجھيو وڃي ٿو. هي ناول لڏپلاڻ، سڃاڻپ، يادگيرين، ۽ نفسياتي بيچينين جهڙن موضوعن کي ڳوليندو آهي، خاص ڪري انهن ماڻهن جي زندگيءَ جي تصوير ڏي ٿو، جيڪي 1947ع جي ورهاڱي کان پوءِ بي گهر ٿيا.
هي ناول ورهاڱي کان پوءِ جي دور ۾ لکيو ويو، جڏهن لکين سنڌي هندن کي سنڌ (هاڻ پاڪستان) مان لڏي ڀارت اچڻو پيو. ناول جو ليکڪ ڪرشن کٽواڻي پڻ ان تاريخي تڪليف مان گذريو هو، جنهن جي عڪس سندس هن ناول ۾ ڏسي سگهجي ٿو. ناول لڏپلاڻ جي درد، سماجي بيچيني، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي تلاش کي بيان ڪري ٿو.
ناول جو مرڪزي ڪردار حشو ڪيولراماڻي آهي، جيڪو هڪ پناهگير طور نئين زندگيءَ جي شروعات ڪري ٿو. ورهاڱي سبب هن کي پنهنجو ڳوٺ، پنهنجي مٽي، ۽ پنهنجي سڃاڻپ ڇڏڻي پوي ٿي. ناول سندس اندوني جنگ، مايوسي، يادگيرين ۽ اميدن جو عڪس آهي.
"ترندڙ بادل" جو نالو علامتي آهي، جيڪو انهن ماڻهن جي بي گهر هجڻ ۽ تڙپندڙ زندگيءَ جي علامت آهي – جيئن بادل ترندا رهن ٿا، تيئن اهي ماڻهو به بيقراريءَ سان نئين جاءِ جي تلاش ۾ ڀٽڪندا رهيا. ناول جي موضوئن ۾ لڏپلاڻ ۽ وڃايل سڃاڻپ, ذاتي ۽ اجتماعي يادگيريون, ذهني بيچيني ۽ وجودي بحران, ڪميونٽيءَ جي حالتن جو مشاهدو شامل آهن. 
ادبي اهميت
ترندڙ بادل سنڌي ادب جو هڪ علامتي، نفسياتي ۽ تاريخي شاهڪار آهي، جيڪو سنڌي قوم جي تاريخي درد کي تخليقي انداز ۾ پيش ڪري ٿو. ناول جي ٻولي ادبي، دل کي ڇهندڙ ۽ گهري علامتن سان ڀرپور آهي. هي ناول نه صرف ادب پر تاريخي شعور ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي مطالعي لاءِ پڻ اهميت رکي ٿو. ناول انگريزي, هندي, پنجابي ۽ اردو سميت پاڪستان ۽ ڀارت جي ڪيترين ئي علاقائي ٻولين ۾ الٿو ٿي چڪو آهي. 
ڪرشن کٽواڻي هڪ ناليوارو سنڌي افسانا نويس، ناول نگار ۽ صحافي هو. هن جا اڪثر ناول ورهاڱي کان پوءِ جي سنڌي قوم جي حالتن تي ٻڌل آهن. ترندڙ بادل کي سندس شاهڪار ناولن مان هڪ سمجھيو وڃي ٿو.
ٻاهرين خلاء جي ڳولا جو خاڪو

هي **خلائي ڳولا جو هڪ خاڪو** (Timeline of Space Explorations) آهي، جنهن ۾ قابل ذڪر ڪاميابيون، پهرين ڪاميابيون ۽ ٻاهرين خلاء جي ڳولا جا سنگ ميل شامل آهن.

هي خاڪو عام طور تي ڪنهن مخصوص ملڪ يا خانگي ڪمپني جي ڪاميابين ۾ فرق نه ٿو ڪري ۽ هن ڪاميابين کي سڃي انساني دنيا جي ڪاميابين طور رکي، ڏنو ويو آهي. ٻين صورتن لاء مضمون "خانگي خلائي پروازن جو خاڪو" يا "ادارن/ايجنسين طرفان خلائي ڪاميابين جو خاڪو" ڏسو.

## تاريخ
## پڻ ڏسو
:باب:ٻاهرين خلا
* هبل خلائي دوربين
* نيل آرم اسٽرانگ

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Chronology of Space Exploration  archive of important space exploration missions and events, including future planned and proposed endeavors
* Crewed spaceflight 1961–1980
* Crewed spaceflight chronology
* History of crewed space missions 
* Timeline of the Space Race/Moon Race 
* Chronology: Moon Race at russianspaceweb.com
* Space Timeline in 3d

زمرو:خلائي اڏامون
زمرو:ٻاهرين خلا
زمرو:خلائي ڳولا
زمرو:سائنسي ڳولا

## حوالا
شيوانگي جوشي

**شوانگي جوشي** هڪ هندستاني اداڪاره آهي جيڪا بنيادي طور تي هندي ٽيليويزن ۾ ڪم ڪري ٿي. هن پنهنجي ٽيليويزن ڪيريئر جي شروعات *پرواريش - ڪجهه کٽي ڪجهه ميٺي* ۾ هڪ مختصر ڪردار سان ڪئي ۽ بعد ۾ هن پنهنجي مڪمل اداڪاري جي شروعات 2013 ۾ *ڪليتي هي زندگي آنڪ ميچولي* سان ٽريشا جي روپ ۾ ڪئي. جوشي *يه رشتا ڪيو ڪيهلاتا هي* ۾ نيرا سنگانيا گوينڪا جي ڪردار لاءِ مشهور آهي.  هندستان ۾ سڀ کان وڌيڪ معاوضو وٺندڙ ٽيليويزن اداڪارائن مان هڪ،  هوءَ ڪيترن ئي اعزازن جي وصول ڪندڙ آهي جنهن ۾ هڪ ITA ايوارڊ ، ۽ ٽي گولڊ ايوارڊ شامل آهن.  جوشي پنهنجي اداڪاري ڪيريئر جي شروعات *پروواريش - ڪڇ کٽي ڪڇ ميٿي* ۾ ڪيميو سان ڪئي ۽ هن پنهنجي صحيح اداڪاري جي شروعات ڪئي جيڪا 2013 ۾ *ڪلهي هي زندگي آنڪ ميچولي* ۾ ٽريشا جو ڪردار ادا ڪيو. بعد ۾ هن *بيانتها* (2013-2013) ۾ عيت حيدر، *بيگوسرائي* (2015-2016) ۾ پونم ٿڪر جو ڪردار ادا ڪيو، ان کان علاوه هن کي *يه رشتا ڪيهلاتا هي* (2016-2021) ۾ نيرا سنگانيا گوينڪا جي ڪردار لاءِ نئين سڃاڻپ ملي، جنهن لاءِ کيس بهترين اداڪارا جو ايوارڊ مليو. ان کان پوءِ هن *باليڪا ودو 2* (2021-2022) ۾ آنندي چترويدي جو ڪردار ادا ڪيو، ارڌانا ساهني کي *بارساتين - موسم پيار ڪا* (2023-2024) ۾ ۽ *بيدي اچه لگتي هين 4* (2025) ۾ ڀگياشري جو ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ تيار آهي.

## حوالا

زمرو:1998ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو