open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پيرپور رپورٽ

**پيرپور رپورٽ** آل انڊيا مسلم ليگ جي ڪائونسل 10 مارچ 1938ع تي، هڪ ڪاميٽي يونائيٽيڊ پراونسز جي مغل اشرافيه جي خاندان جي ھڪ وارث راجا سيد محمد مھدي آف پيرپور جي صدارت هيٺ مقرر ڪئي، جنهن جي حوالي اهو ڪم لڳايو ويو تہ هو انهن ھندو مسلم فساد وارن واقعن جي تحقيق ڪري، جيڪي ڪانگريس وزارتن جي دور ۾ رونما ٿيا آهن. ان ڪاميٽيءَ جي رپورٽ **[[پيرپور رپورٽ]]**  جي نالي سان پڌري ٿي. اھا مسلم ڪيس جي چٽن دليلن واري ھڪ بھترين لکت آھي. ان ۾ اتر اولھ سرحدي صوبي کي ڇڏي ڪري ڪانگريس جي حڪومت وارن باقي سمورن صوبن جي واقعن جا مختصرن تفصيل بيان ڪيل آهن جيڪي ڪاميٽي ذاتي انڪوائريون ڪري ڪٺا ڪيا ھئا. رپورٽ ڪانگريس جي بند دروازي واري پاليسي کي نروار ڪري ٿي ۽ ثابت ڪري ٿي تہ برطانوي طرز واري پارلياماني حڪومت انڊيا ۾ ھلڻ جھڙي ناھي.
پيرپور رپورٽ  کان پوءِ  ڪيمبرج يونيورسٽيءَ جي پروفيسر ڪوپ لينڊ جي رپورٽ پڌري ٿي، جنهن ڪانگريس حڪومتن لاءِ هيٺين رپورٽ درج ڪئي آهي: آڪٽوبر 1937ع جي شروعات کان وٺي، سيپٽمبر 1939ع جي آخر تائين، ڪانگريسي صوبن ۾، 57 زبردست فساد ٿيا. انهن مان بهار ۾ 15، يو پي ۾ 14، سي پيءَ ۾ 11، مدراس ۾ 8، بمبئيءَ ۾ 7، اوڙيسيا ۾ 1 ۽ اتر اولھ سرحد صوبي  ۾ 1،  انهن فسادن ۾ قتل ٿيلن جو اندازو 17000 هزار هو.“ اهو فسادن جو سلسلو هلندو رهيو. 1944ع ۾ محمد علي جناح، علي ڳڙه ۾ هڪ تقرير ڪئي جنھن ۾ ۽ پشاور ۾ 27 نومبر 1945ع تي وڌيڪ ان جي وضاحت ڪندي فرمايو: ”اسان ٻنهي قومن ۾، صرف مذهب جو فرق ناهي؛ اسان جو ڪلچر، هڪ ٻئي کان جدا آهي؛ اسان جو دين، اسان کي هڪ جداگانه قانون حيات ٿو ڏئي، جو زندگيءَ جي هر شعبي ۾ اسان جي رهنمائيءَ لاءِ ڪافي آهي. اسان ان نصب العين تي زندگي گذارڻ گهرون ٿا.“  جون 1945ع ۾، فرنٽيئر مسلم اسٽوڊنٽس جي نالي پنهنجي پيغام ۾ محمد علي جناح فرمايو: ”پاڪستان مان اسان جو مطلب اهو ناهي تہ اسان غير ملڪي حڪومت کان آزادي ٿا گهرون، پر ان مان اها مراد آهي تہ اسان جو ’اسلامي نطريه حيات‘ هجي، جنهن جي حفاظت ضروري آهي. اسان کي رڳو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻي ناهي، پر قابل بہ ٿيڻو آهي، جيئن اسان ان جي حفاظت بہ ڪري سگهون ۽ اسلامي تصورن ۽ اصولن تي زندگي بہ گذاري سگهون.“ ان حوالي سان، جواهر لال نهرو اعلان ڪيو تہ: ”هندوستان ۾ رڳو ٻه قوتون آهن، هڪ انگريز ٻي ڪانگريس!“ جنهن جي جواب ۾ جناح چيو تہ ”بيشڪ! ٽين قوت بہ آهي، جيڪا آهي مسلمان!" 1946ع ۾، برطانيه مان هڪ وزارتي مشن آيو، جنهن هندو مسلم مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، مختلف سياسي پارٽين ۽ اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. پر مسلمانن ان کي رد ڪري ڇڏيو. ان جي رد عمل طور بمبئيءَ ۾ مسلم ڪائونسل ’راست اقدام‘ جو اعلان ڪيو.  16 آگسٽ 1946ع تي ڪلڪتي ۾ وڏا فساد ٿيا، جنهن ۾ شهري ماريا ويا، ڪروڙن جي جائداد ساڙي وئي. محمد علي جناح اعلان ڪيو تہ: ”پاڪستان هاڻي مسلمانن لاءِ زندگيءَ جو هڪ لازمي شرط بنجي چڪو آهي، ان کي دنيا جي ڪا بہ طاقت ٽاري نه ٿي سگهي!“  

## حوالا
ٿر جو ڪوئلو

**ٿر جو ڪوئلو** 1988ع ۾ برٽش اوورسيز ڊيولپمينٽ ايجنسيءَ (ODA) اسلام ڪوٽ کان اٽڪل 15 ڪلوميٽر اوڀرندي طرف ڳوٺ ٿهاريي هاليپوٽا ۾ ڪوئلي جي ڳولا ۾ ڪامياب ٿي. 1989ع ۾ هڪ تنظيم ‘GSP/ UGS’ ڇاڇري جي ڀرسان سازدا طرفان کوٽايل پاڻيءَ جي کوهه جو ارضي ۽ طبعي جائزو ورتو ۽ ٻڌايو تہ ٿر واري رڻ پٽ ۾ ڪوئلي جو وسيع ذخيرو موجود آهي. فيبروري 1992ع ۾ ٿر ۾ ڪوئلي جي موجودگيءَ لاءِ ڊرلنگ وسيلي چار سوراخ ڪيا ويا. هن وقت تائين ٿر ۾ 9100 چورس ڪلوميٽرن کان مٿي ايراضيءَ ۾ 224 ڊرل سوراخ ڪيا ويا آهن ۽ مجموعي طور ٿر مان 175 ارب ٽن ڪوئلي ملڻ جو اندازو لڳايو ويو آهي، جنهن سان دنيا ۾ ڪوئلي جي پيداوار وارن ملڪن ۾ پاڪستان ستون نمبر وڏو ملڪ شمار ٿيندو. ٿر ۾ ڪوئلي جي ايراضيءَ جو وچور هن ريت آهي:
* ٿر جي ڪوئلي وارو علائقو سنڌ جي اوڀرندي طرف ٿر واري رڻ پٽ ۾ آهي ۽ اهو علائقو ويڪرائي ڦاڪ 24030’ اُتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 7003’ اوڀر ڊگهائي ڦاڪ  تي آهي.
* ٿر جي ڪوئلي واري ايراضيءَ جي پکيڙ اٽڪل 9100 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي. (اها ايراضي ٿر جي ڪل ايراضي 22000 چورس ڪلوميٽرن مان آهي) ۽ اها (اتر- ڏکڻ) طرف 140 ڪلوميٽر ۽ (اوڀرندي- اولهندي) طرف 65 ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي.
* ٿر جي ڪوئلي وارو علائقو ٿرپارڪر ضلعي جي مٺي، ڇاڇري ۽ ننگرپارڪر تعلقن ۾ آهي.
* ٿر جي ڪوئلي جي ذخيرن جو تخمينو 175 ارب ٽن آهي.
* ڪوئلي جي هن ذخيري جي حساب سان ڪوئلي جي پيداوارن وارن وڏن 12 ملڪن جي فهرست ۾ پاڪستان ستون نمبر بيهي ٿو.
* ٿر جي ڪوئلي جو معيار لگنئيٽ A کان B آهي، جيڪو بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ مناسب آهي.
پاڪستان جي قيام وقت ڪوئلو، ڪچو لوهه ۽ ٻي معدنيات ڀارت جي حصي ۾ آيون. پاڪستان ۾ معدني کاڻيون نه هئڻ جي برابر هيون ۽ انهن جي پيداوار ملڪي ضرورت ۾ ناڪافي هئي. انهيءَ ڪري ٻاهران گهرائڻ ۾ گهڻو سرمايو ضايع ٿيندو هو. 
## حوالا
زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
در محمد ڪمال سولنگي

مشهور صحافي در محمد ڪمال ولد حاجي محمد عيسيٰ سولنگي، 8جولاءِ 1947ع تي ڳوٺ ڪوڙي جا ڀاڻ، تعلقي نوشهري فيروز ۾ جنم ورتو. 

## اوائلي تعليم
ابتدائي تعليم ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان ورتائين، مئٽرڪ 1962ع ۾ مدرسه هاءِ اسڪول نوشهري فيروز مان ڪيائين. بي اي 1972ع ۾ ڪيائين ۽ ايل. ايل. بي 1974ع ۾ ڪيائين. ان کان سواءِ سنڌ طبيه ڪاليج حيدرآباد مان بي. يو. ايم. ايس جو سرٽيفڪيٽ 1969ع ۾ ورتائين، جنهن ۾ هن اولھ پاڪستان ۾ پهرين پوزيشن ماڻي. 

## ملازمت ۽ صحافت
در محمد ڪمال ملازمت جو آغاز 1963ع ۾ سيڪنڊري اسڪول ٽيچر جي حيثيت ۾ حيدرآباد مان ڪيو. نورالدين مڊل اسڪول حيدرآباد جو هيڊ ماستر به ٿيو. ساڳئي عرصي ۾ صحافت جو آغاز ڪندي ’نواءِ سنڌ‘ اخبار سان وابسته رهيو. بعد ۾ ’الوحيد‘ جي ٻئي دؤر ۾ اخبار جو سبايڊيٽر ٿيو. 1974ع ۾ ’آفتاب‘ اخبار جو پهريون پرچو به هن ئي ايڊٽ ڪيو، جڏهن ته ان ئي عرصي دوران ’اديون‘ رسالي جي ايڊيٽنگ به ڪيائين. سيد سردار علي شاهه جي صدارت ۾ نڪرندڙ اخبار روزاني ’مهراڻ‘ ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ سان گڏ روزاني ’خادم وطن‘ ۾ به ڪم ڪيائين. 1974ع ۾ روزاني ’عبرت‘ ۾ سب ايڊيٽر ٿيو. اپريل 1976ع ۾ ڪميشن جو امتحان پاس ڪري اطلاعات کاتي ۾ انفرميشن آفيسر مقرر ٿيو. 1979ع ۾ جڏهن مولانا وسيع مظهر ندوي حيدرآباد جو ميئر هو، تڏهن هي ڊيپوٽيشن تي ميونسپل ڪارپوريشن ۾ پي. آر. او مقرر ڪيو ويو. 1979ع ۾ واپس اطلاعات کاتي ۾ آيو. 1981ع ۾ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل بدين ۾ پي.آر. او مقرر ڪيو ويو. انهيءَ عرصي دوران لاڙ بابت تحقيقي مضمونن جي مقابلي ۾ حصو وٺي ’لاڙ جو لعل‘ اوارڊ حاصل ڪيائين. اهو مقابلو سنڌي ادبي سوسائٽيءَ پاران شيخ محمد سومار جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيو. 1986ع ۾ اسسٽنٽ ڊائريڪٽر انفرميشن بدين مقرر ٿيو. 1989ع ۾ ڊائريڪٽر انفرميشن حيدرآباد جي اضافي چارج کيس ملي. 1990ع ۾ باقاعدي کيس انفرميشن حيدرآباد جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو. 1995ع ۾ کيس انفرميشن آفيس ميرپور خاص بدلي ڪيو ويو. 1997ع ۾ ٻيهر حيدرآباد ۾ انفرميشن ڊائريڪٽر جو عهدو سنڀاليائين. 2001ع ۾ وزير اعليٰ سنڌ جو پريس سيڪريٽري رهيو. 2003ع ۾ ڪراچي ۾ اطلاعات کاتي جو ڊائريڪٽر ٿيو. ان کانپوءِ حيدرآباد بدلي ٿي آيو. 2007ع ۾ رٽائرمنٽ ورتائين.  

## ادبي خدمتون
در محمد ڪمال ڪيتري عرصي کان شاھ عبداللطيف ڀٽائيءَ جي رسالي تي به ڪم ڪري رهيو آهي. سندس لوڪ ادب سان خاص دلچسپي رهي آهي. هن جي ئي ڪوششن سان شاهه لطيف جي سالياني عرس تي 1995ع کان سگھڙن جي ڪچهريءَ جو سلسلو شروع ٿيو. هن ’پنهنجو گهر‘ جي نالي سان ميوزم به ٺاهيو، جنهن ۾ گھريلو استعمال ۽ ثقافتي پس منظر جا سوين ائٽم موجود هئا. بعد ۾ اهو سمورو سامان سنڌ ميوزيم حيدرآباد کي ڏنائين. در محمد ڪمال ’سنڌي لوڪ ادب تنظيم‘ (سلات) جي ڪنوينر جي حيثيت ۾ سنڌ جي مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ڪيتريون سگهڙ ڪچهريون ڪرائي چڪو آهي ۽ سندس خدمتن جو اهو سلسلو اڃا تائين هلندڙ آهي. سنڌ جي ثقافت، تاريخ ۽ جاگرافيءَ تي لکيل سندس لاتعداد مضمون روزاني عبرت، آفتاب ۽ ٻين اخبارن ۾ ڇپيل آهن، جيڪو سلسلو اڃا تائين هلندڙ آهي. هن 1983ع ۾ ’سولنگي تاريخ‘ نالي ڪتاب لکيو. ان کانسواءِ وٽس مختلف موضوعن تي ڪافي ڪتاب ترتيب ڏنل آهن. 

## موت
در محمد ڪمال 27 فيبروري 2017ع تي ڳوٺ ٺٽ سولنگيءَ ۾ وفات ڪئي.
مصعب بن الزبیر

مصعب بن الزبير (وفات 691) ٻئين فتني جي زماني جو هڪ عرب فوجي ڪمانڊر هو. هو عبد الله بن الزبير جو ننڊو ڀاءُ ۽ پيغمبراسلام محمد جي صحابي زبير بن العوام جو پٽ هو. پنهنجي ڀاءُ جي مڪي خلافت جي قائم ٿيڻ کان پوءِ هن اموي خلافت جي صوبي فلسطين خلاف ناڪام مهم جي اڳواڻي ڪئي. بعد ۾ هو 686ع کان 691ع تائين بصره جو گورنر رهيو. هن 687ع ۾ شيعه انقلابي مختار الثقفي کي ڪوفي ۾ قتل ڪيو ۽ عراق تي مڪمل ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو. عراق ۾ هن جي پاليسين جي ڪري سندس وڏي ڀاءُ کيس گورنري تان هٽائي ڇڏيو، پر ڪجهه عرصي بعد وري بحال ڪيو. هو چار سالن بعد مسڪن جي جنگ ۾ اموي خلافت جي فوجين هٿان مارجي ويو.
خيبرپختونخوا صوبائي اسيمبلي

**خيبرپختون خواهه صوبائي اسيمبلي**، پاڪستان ۾ خيبرپختونخوا قانون ساز اسيمبلي آهي. اهو پاڪستان جي آئين جي آرٽيڪل 106 جي تحت قائم ڪيو ويو هو. هن ايوان ۾ 124 سيٽون آهن ، جن مان 99 سڌي طرح چونڊيل آهن ، جڏهن ته 22 سيٽون عورتن لاءِ ۽ 3 غير مسلم اقليتن لاءِ مخصوص آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون صوبائي اسيمبليون
زمرو:حڪومت پاڪستان
متحده قومي موومينٽ پاڪستان

متحده قومي موومينٽ هڪ پاڪستان جي سياسي پارٽي آهي. اها اختلافن جي ڪري متحده کان ڌار ٿي وئي.  

ايم ڪيو ايم پاڪستان اصل ۾ الطاف حسين طرفان ايم ڪيو ايم کان ڌار ٿيڻ وارو گروهه آهي.

ايم ڪيو ايم پاڪستان 23 آگسٽ ، 2016 تي ٺاهي وئي جڏهن ڊاڪٽر فاروق ستار هڪ پريس ڪانفرنس ۾ اعلان ڪيو ته هو محترم الطاف حسين ۽ سندس لنڊن واري پارٽي سان سڀئي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيندو.

22 آگسٽ 2016 تي الطاف حسين جي پاڪستان ۽ رياست مخالف تقرير ڪرڻ کانپوءِ پارٽي ٺهي وئي ، جنهن کانپوءِ ايم ڪيو ايم جي ڪارڪنن هڪ نجي نيوز چينل تي حملو ۽ ڪاوڙ ڪئي.

بدامنيءَ جي پٺيان پيرا ملٽري فورسز ايم ڪيو ايم جي اعليٰ قيادت کي گرفتار ڪيو ، جيڪي بعد ۾ آزاد ڪيا ويا ، جڏهن ته نائن زيرو تي تنظيم جو هيڊڪوارٽر ۽ ان جا سڀئي يونٽ آفيسن کي بند ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:متحدهہ قومي موومنٽ
زمرو:پاڪستان ڊيموڪريٽڪ موومنٽ جون رڪن تنظيمون
مختار الثقفي

مختار بن ابي عبيد ثقفي (622 - 3 اپريل 687) ڪوفي ۾ علوين جو حامي انقلابي هو، جنهن 685 ۾ اموي خلافت خلاف بغاوت جي اڳواڻي ڪئي ۽ ٻئين فتني دوران 18 مهينن تائين عراق تي حڪمراني ڪئي.

مختار 622ع ۾ طائف ۾ ڄائو ۽ ننڍي عمر ۾ عراق هليو ويو ۽ ڪوفي ۾ وڏو ٿيو. 680 ۾ ڪربلا جي جنگ ۾ اموي خلافت جي فوج جي هٿان پيغمبر اسلام محمد جي ڏوهٽي حسين بن علي جي موت جي بعد  هن مڪي ۾ اموين جي حریف خليفي عبد الله بن الزبير سان اتحاد ڪيو پر سندن اتحاد گھڻي دير نه هلي سگھيو. نتيجي طور مختار ڪوفي موٽي ويو جتي هن محمد بن حنفيه ،چوٿين خليفي علي جو پٽ ۽ حسين جو ڀاءُ، جي مهدي ۽ امام هجڻ جي دعوي ڪئي ۽ علوي خلافت جي قيام ۽ حسين جي قتل جو بدلو وٺڻ جي لاءِ مهم هلائي. هن آڪٽوبر 685ع ۾ زبيري گورنر کي نيڪالي ڏئي ڪوفي تي قبضو ڪري ورتو. بعد ۾ هن حسين جي قتل ۾ ملوث ماڻهن کي سزائون ڏيڻ جو حڪم جاري ڪيو. ابن الزبير سان دشمني مختار جي لاءِ نقصانڪار ثابت ٿي ۽ آخرڪار چار مهينن جي گهيري کان پوءِ بصري جي زبيري حاڪم مصعب بن الزبیر جي فوجن مختار کي سندس ست هزار ساٿين سميت قتل ڪيو.

جيتوڻيڪ مختار شڪست کاڌي ۽ سندس انقلاب ناڪام ٿيو پر هن جي تحريڪ جا دور رس نتيجا نڪتا. هن جي وفات بعد هن جي پوئلڳن هڪ بنياد پرست شيعه فرقو قائم ڪيو، جيڪو بعد ۾ ڪيسانيه جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ جنهن ڪيترن ئي نون عقيدن جو بنيد وڌو ۽ بعد ۾ ايندڙ شيعن جي نظرين کي متاثر ڪيو. مختار موالين (عراق جا مقامي ماڻهون جن اسلام قبول ڪيو) جي سماجي حيثيت کي بلند ڪيو ۽ اهي هڪ اهم سياسي وجود بڻجي ويا. موالين ۽ ڪيسانيه 60 سالن بعد عباسي انقلاب ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. مسلمانن ۾ مختار هڪ تڪراري شخصيت آهي؛ ڪيترن ئي جي مطابق هو هڪ ڪوڙو نبي هو، پر شيعه هن کي قدر جي نگاه سان ڏسن ٿا ان ڪري جو هن حسين جي َقاتلن کان بدلو ورتو. جديد دور جا مورخ به هن بابت مختلف رايا رکن ٿا. ڪجهه جو چوڻ آهي ته هو هڪ مخلص انقلابي هو ۽ ڪجهه جي مطابق هو هڪ مڪار  موقعي پرست شخص هو.
مهاجر قومي تحريڪ (حقيقي)

**مهاجر قومي موومينٽ پاڪستان** (اردو: **مہاجر قومی موومنٹ پاکستان**)، مهاجر قومي مومينٽ (هاڻ متحدہ قومي مومينٽ) کان ڌار ٿيندڙ هڪ گروپ، مهاجر قومي موومينٽ (حقيقي) جي نالي سان پڻ سڃاڻيو وڃي ٿو، هڪ قوم پرست سياسي پارٽي آهي، هن پارٽي جو دعويٰ آهي ته اها پاڪستان جي صوبي، سنڌ ۾ اردو ڳالهائيندڙ، مهاجرن جي نمائندگي ڪري ٿي. هن جماعت جو اڳواڻ (Chairman) آفاق احمد آهي.

## پڻ ڏسو
 جيڪو 1991ع ۾ عمران خان ۽ ڀارت جي سنڌ ۾ دہشتگردي جي سپوٽ ڏيڻ سان حاصل ٿيو. آڄ جي جديد دؤر ۾ سنڌ ۽ پاڪستان جي مختلف حصن ۾ دہشتگردي ڪرڻ مصروف عمل آھي. ۽ ايم ڪيو ايم پارٽي جي صدر الطاف حسين جي ڍي حنا الطاف آھي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:متحدهہ قومي موومنٽ
ايملي وان ڪيمپ

**ايملي آئيرين وانڪمپ** (پيدائش 12 مئي 1986) ڪينيڊا جي مشهور اداڪار آهي ڊبليو ڊبليو ايڇ ٽي وي سيريز ايور ووڊ ۾ پنهنجي ڪردار لاءِ اي بي سي ڊراما برادرز ۽ ڀيڻ ۽ انتقام ، ۽ جيئن مارول ڪارميٽر / ايجنٽ 13 ۾ مارول سئنيما يونيورسٽ فلمن ۾ ڪئپٽن آمريڪا: دي سيٽر سپاهي (2014) ۽ ڪئپٽن آمريڪا: سول وار (2016) ۽ ايندڙ ڊزني + سيريز دي فالڪن ۽ ونٽر سولجر (2021).وانڪامپ اسٽارس عورتن جي اڳواڻي طور تي فاکس ميڊيڪل ڊراما سيريز دي ريزيڊنٽ ۾ ، جيڪو جنوري 2018 ۾ شروع ٿيو 2017-18 گڏيل رياستن جي ٽيليويزن موسم جي وچ ۾ داخل ٿيڻ.
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
درٻيلو ريلوي اسٽيشن

**درٻيلو ريلوي اسٽيشن** پاڪستان جي سنڌ صوبو ضلعو نوشهروفيروز ۾ درٻيلو شهر ۾ هڪ ريلوي اسٽيشن جو نالو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* پاڪستان ريلويز
* ريلوي اسٽيشن

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* پاڪستان ريلوي جي ويب سائٽ
گريٽ انڊين پينسينولا ريلوي

thumb|Extent of Great Indian Peninsula Railway network in 1870
**عظيم انڊين اُپٻيٽ ريلوي** () مرڪزي ڪمپني انڊيا ۽ پاڪستان ريلوي کان اڳ برصغير ​​۾ ڪم ڪندڙ هڪ ڪمپني هئي.

## حوالا
پدماوتي

[thumb|left|[پدماوتي مندر| پدماوتي مندر، ٿروچنور]]
پدماوتي هندو ديوي آهي. هوءَ لڪشمي جي اوتار آهي ، ايليمينٽل پراڪرتي جي هندو ديوي. پدماوتي سري وينڪٽيسورا جو ڪنسور ۽ ديوي مهالڪاشمي جو اوتار آهي. پدماويءَ جو نالو سنسڪرت لاءِ آهي ”هوءَ جيڪا ڪنول گُل (لوٽس) کان اڀري آئي“.

## حوالا

زمرو:هندو ديويون
رفيق تارڙ

**محمد رفيق تارڙ** () سال (1997 کان 2001) 1997 جي سپريم ڪورٽ جو جج طور رٽائر ٿيڻ بعد مسلم ليگ (ن) جي ٽڪيٽ تي سينيٽ جو ميمبر چونڊجي ويو ۽ بعد ۾ ساڳئي سال ملڪ جو صدر به ٿيو. هن جي عهدي دوران صدر جا اختيار آهستي آهستي گهٽايا ويا ۽ آخرڪار ، تيرهين ترميم ذريعي ، صدر جا اختيار مڪمل طور تي آئين جي روح ۾ گهٽائي ويا. 1999 ۾ جنرل پرويز مشرف طرفان نواز شريف جي حڪومت ختم ڪرڻ بعد ، هن کي آفيس مان نه هٽايو ويو ۽ 2001 تائين صدر رهيو.

*محمد رفيق تارڑ ( اردو:محمد رفيق تارڑ ؛ 2 نومبر، 1929ع - 7 مارچ 2022ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ قانوندان هو، جيڪو جنوري، 1998ع کان جون 2001ع ۾ استعيفيٰ ڏيڻ تائين پاڪستان جو نائين صدر رهيو، ۽ ان کان اڳ سال 1997ع ۾ پنجاب صوبي مان سينيٽر جي حيثيت سان سياست ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ، تارڙ 1991ع کان 1994ع تائين سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي سينيئر جسٽس ۽ 1989ع کان 1991ع تائين لاهور هاءِ ڪورٽ جي 28هين چيف جسٽس طور خدمتون سرانجام ڏنيون.*

Tarar was born in Mandi Bahauddin, and graduated with LLB from University of the Punjab in 1951, before starting practice as a lawyer in Lahore High Court the following year. In 1966, he pursued a career as a jurist. Tarar later served as a justice in Pakistan's highest courts. After his retirement at 65, he started a political career as a legal advisor to Nawaz Sharif. Tarar became a senator from Punjab in 1997 and the same year nominated as presidential candidate by PML-N, but his nomination paper was rejected by the Acting Chief Election Commissioner. Barrister Ijaz Husain Batalvi assisted by M. A. Zafar and Akhtar Aly Kureshy Advocate, challenged his rejection in Lahore High Court and the Full Bench set aside the rejection order of the Election Commission and he was elected president of Pakistan in the presidential election by a margin of 374 out of 457 votes of the Electoral College.

Tarar assumed office in January 1998 with heavy criticism by opposition especially from former Prime Minister Benazir Bhutto who accused him of illegally legitimizing dismissal of her government as a judge of the Supreme Court of Pakistan. As head of state, Tarar shifted Pakistan's system of government from semi-presidential system to parliamentary democratic system by signing the Thirteenth Constitutional Amendment. He surrendered his reserve power of dismissing the Prime Minister, triggering new elections and dissolving the National Assembly. He also signed the Fourteenth and Fifteenth amendment to the constitution that limited the powers of the presidency from executive to a figurehead.

Tarar resigned as President in 2001 in the wake of the 1999 Pakistani coup d'état. He resisted and did not endorse the 12 October 1999 military coup. He was forced to step down by then Chief Executive Pervez Musharraf and ultimately succeeded by Musharraf through a referendum held in 2002. Twenty months after seizing power in a coup, General Musharraf took the head of state's oath and became the fourth military ruler to become president.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستان جا صدر
زمرو:حڪومت پاڪستان
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:1929ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا سياستدان
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
علي رضا قاضي

علي رضا قاضي، انگريزي(Ali Raza Qazi) قاضي علي رضا سهتي، 14 اپريل 1976ع ۾ ضلعي نوشـﮬـري فيروز، تعلقي ڀريا جي ڳوٺ دليپوٽا ۾، علائقي جي نامياري تعليمدان استاد دين محمد سهتي جي گهر ۾ جنم ورتو. انٽر تائين تعليم مٺياڻي ۽ نوشهري فيروز مان حاصل ڪرڻ بعد شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور ميرس مان سنڌيءَ ۾ ايم اي ڪيائين. 2001ع کان 2006ع تائين صحافت سان لاڳاپيل رهيو، مختلف سنڌي روزاني اخبارن: ’تعمير سنڌ‘، ’سنڌ‘، ’هلچل‘، ’شام‘، ’ڪوشش‘ ۽ ’پاڪ‘ ۾ سب ايڊيٽر ۽ انچارج ايڊيٽوريل پيج جي حيثيت ۾ ڪم ڪيائين، سندس ٻه سؤ جي لڳ ڀڳ مضمون مختلف اخبارن ۾ ڇپجي چڪا آهن. 2006ع ۾ تعليم کاتي ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو. سندس پهريون ڪتاب ساهتي پرڳڻي جي مشهور سماجي شخصيت ڊاڪٽر رانجهن پنهور تي لکيل تاثراتي خاڪن جي ڪتاب ’ساهتيءَ جو اڻ ملھ هيرو‘ آهي، جيڪو 2008ع ۾ گل پنهور پبليڪيشن ڳوٺ گل محمد پنهور طرفان ڇپجي پڌرو ٿيو. 2012ع ۾ ساهتيءَ جي تاريخي شـﮬـر ٺاروشاه تي لکيل دستاويزي ڪتاب: ’ٺاروشاه 9 ڪلوميٽر‘ لکيائين؛ جيڪو ’علي پبليڪيشن ٺاروشاه‘ طرفان پڌرو ٿيو. سندس اختصاري ڪهاڻين جو مجموعو بِ ڇپجي چڪو آھي. ان کان سواءِ ايڊيٽر جي حيثيت ۾ ڊگري ڪاليج ڪنڊياري جي سالياني مخزن ’ساهتيءَ‘ ۾ پڻ ڪم ڪيو اٿس؛ جنهن جا ٻه ساليانه شمارا نڪري چڪا آھن.

## حوالا
مڪيش امباڻي

**مڪيش [[ڌيرو ڀائي امباڻي|ڌيرو ڀائي انباڻي]]** جيڪو 19 اپريل 1957ع تي ڄائو، انڊيا جو بلينيئر، وڏي ڇڪ رکندڙ ڪاروباري ۽ ”ريلائينس انڊسٽريز لمٽيڊ“ جا دنيا جي پنج سٶ خوشقسمت ڪمپنين مان هڪ ۽ مارڪيٽ ملھ جي ڪري ڀارت جي وڌيڪ ڪارآمد ڪمپنين مان آھي جو چيئرمين، مينيجنگ ڊائريڪٽر،71.1 US $ بلين آمريڪي ڊالر رکندڙ ايشيا جو ٻيو وڏو مالدار ماڻھو ۽ 23 ڊسمبر 2020ع جي رپورٽ انوسار دنيا جو 21 مالدار ترين شخص آھي.

جنوري 2021ع جي دُنيا جي سڀني کان وڌيڪ سُکين ماٹھن جي فھرست ۾ سندس نالو نائين نمبر تي اچي ويو آھي، سندس ملڪيت جو ڪُل ڪاٿو 76.6 ارب آمريڪي ڊالر آھي.
## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:گجراتي ماڻهو
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:ممبئي جا ماڻهو
جواهر لال نهرو

**جواهر لال نهرو** () هندستان جو پهريون وزيراعظم هو. هو انڊين نيشنل ڪانگريس جو اڳواڻ ۽ انڊين آزادي موومينٽ ۾ اهم شخصيت هو. هن جي مار ۾ هو پنڊت نهرو يا پنڊت جي نالي سان پڻ مشهور هو.

## حوالا

زمرو:1889ع جون پيدائشون
زمرو:1964ع جون فوتگيون
زمرو:ڀارتي قومپرست
ڄمون ۽ ڪشمير

ڄمون ۽ ڪشمير هيٺين جي حوالي سان ٿي سگھي ٿو:

* ڪشمير، ننڍو کنڊ پاڪ ۽ هند جو اتر اولهه وارو جاگرافيائي علائقو
* ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)، ڪشمير ۾ ھڪ ذيلي علائقو جيڪو انڊيا جو 2019 کان هينئر تائين يونين علائقو آھي
* ڄمون ۽ ڪشمير (رياست)، هندستان جي طرفان والاريل ڪشمير جو هڪ صوبو رياست جيڪو 1954 کان 2019 تائين آهي
* ڄمون ۽ ڪشمير (پرنسلي اسٽيٽ) ، هڪ برطانوي را of جي هڪ پرنسي رياست جيڪا 1846 کان 1947 تائين ڪشمير جي علائقي سان گهڻي حد تائين ٺهڪي اچي ٿي
* آزاد ڄمون ۽ ڪشمير، يا آزاد ڪشمير، پاڪستان جي طرفان والاريل ڪشمير جو هڪ صوبو خودمختيار اداري واري حيثيت سان

## پڻ ڏسو

* ڪشمير تڪرار
* اڪسائي چن
* ٽرانس قراقرم پيچرو (Trans-Karakoram Tract)
* گلگت بلتستان
* لداخ
* جمون (سلجهائپ)
* ڪشمير (سلجهائپ)
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
هريانا

**هريانا** (هندي: हरियाणा) اتر هندستان ۾ هڪ رياست آهي. لفظ هريانا جو مطلب آهي ’هريانوي ڳالهائيندڙن جو ملڪ'. 1 نومبر 1966ع تي پنجاب جي لساني تنظيم سازي کان پوءِ ٺھيو ويو. ھي علائقو 1.4 سيڪڙو (44,212 چورس ڪلوميٽر يا 17,070 چورس ميل) هندستان جي زميني ايراضيءَ کان گھٽ ايراضيءَ جي لحاظ کان 21 هين نمبر تي آھي. رياست جي گاديءَ جو هنڌ چندي ڳڙھ آهي، جيڪو  اھا پاڙيسري رياست پنجاب سان شئیر ڪري ٿو ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر فريد آباد آهي، جيڪو قومي گادي واري علائقي جو هڪ حصو آهي. گڙگائون (Gurgaon) جو شهر هندستان جي سڀ کان وڏي مالي ۽ ٽيڪنالاجي مرڪزن مان آهي. هريانا ۾ 6 انتظامي ڊويزنون، 22 ضلعا، 72 سب ڊويزنون، 93 روينيو تحصيلون، 50 ذيلي تحصيلون، 140 ڪميونٽي ڊولپمينٽ بلاڪ، 154 شهر ۽ ٽائون، 7,356 ڳوٺ ۽ 6,222 ڳوٺ پنچايتون آهن. اڪثريت جي ٻولي هريانوي آهي.

هريانا ۾ 32 اسپيشل اقتصادي زونز (SEZs) شامل آهن، خاص طور تي صنعتي ڪوريڊور منصوبن جي اندر واقع آهن جيڪي قومي گادي واري علائقي کي ڳنڍيندا آهن. گرگائون هندستان جي اهم انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ آٽو موبائيل مرڪز مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. هريانا انساني ترقي جي انڊيڪس ۾ هندستاني رياستن ۾ 11 هين نمبر تي آهي. هريانا جي معيشت هندستان ۾ 13 هين وڏي ۾ وڏي آهي، مجموعي رياستي گھريلو پيداوار (GSDP) انڊين روپين 7.65 ٽريلين سان ۽ ملڪ جي 5th- اعليٰ ترين GSDP في کس INR آهي. 2,40,000. رياست تاريخ، يادگار، ورثو، نباتات ۽ جانور ۽ سياحت ۾ مالا مال آهي، هڪ سٺي ترقي يافته معيشت، قومي شاهراهن ۽ رياستي روڊن سان. ان جي اتر ۾ پنجاب ۽ هماچل پرديش، اولهه ۽ ڏکڻ ۾ راجسٿان سان سرحدون لڳل آهن، جڏهن ته درياهه يمنا اتر پرديش سان ان جي اڀرندي سرحد ٺاهي ٿي. هريانا ملڪ جي گاديءَ واري علائقي دهلي کي ٽن طرفن (اتر، اولهه ۽ ڏکڻ) کان گهيرو ڪري ٿو، نتيجي ۾، هريانا رياست جو هڪ وڏو علائقو منصوبابندي ۽ ترقي جي مقصدن لاءِ هندستان جي اقتصادي طور اهم قومي گادي واري علائقي ۾ شامل آهي.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:ڀارت جي رياستون
زمرو:پنجابي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
ھريانوي ٻولي

**هرياڻوي ٻولي** هندستاني رياستن هريانا ۽ دهلي ۾ ڳالھائي وڃي ٿي. ڪن هنڌن تي ان کي ”بيٺل تقرير“ بہ چئبو آهي.

## حوالا
ڀوجپوري ٻولي

بھوجپوري (ديوناگري: ڀوجپوري هي آڊيو مدد ٻُڌي · ·اڻ) هندستان-نيري ۽ نيپال ۾ ڳالهائي هڪ انڊو آريائي ٻولي آهي. اهو اتر اوڀر مدھ پرديش ۽ اتر ڇاتسھھ ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. عام طور تي بھوجپوري پاڪستان ، بنگلاديش ، جميڪا ، ڪيريبين ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ پڻ ڳالهايو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:موريشس جون ٻوليون
زمرو:نيپال جون ٻوليون
ميٿلي ٻولي

ميٿلي (ميٿلي / ميٿلي) ننڍو کنڊ ​​جي هڪ انڊو آريائي ٻولي آهي، خاص طور تي هندستان ۽ نيپال ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هندستان ۾ ، اها بهار ۽ جهارکنڊ جي رياستن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. اها 22 مڃيل هندستاني ٻولين مان هڪ آهي. نيپال ۾ ، ان کي مشرقي ترائي ۾ ڳالهايو وڃي ٿو ۽ نيپال ۾ اها ٻي تمام مشهور ٻولي آهي. اهو نيپال جي 122 مڃيل ٻولين مان هڪ آهي. شروعاتي طور تي ، تاروهو رسم الخط مٺيلي جو شروعاتي الف بي هو. اها ٻولي مختلف مقامي ٻولين ۾ به لکي وئي هئي. اڄڪلهه اهو ديوناگري لپي ۾ لکيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:انڊيا جون ٻوليون
زمرو:نيپال جون ٻوليون
مارواڙي ٻولي

مارواڙي ٻولي 

مارواڙي راجسٿاني ٻولي آهي ھي ٻولي راجسٿان ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالھائي وڃي ٿي ھن جا تمام گھڻا لھجا آهن سنڌ ۾ تقريبا 25 لک ۽ نيپال قريب 25 ھزار مارواڙي  ٻوليون مختلف لھجن ۾ موجود آهن ـ عمرڪوٽ ٿر ميرپور ۽ خيرپور به مارواڙي  ٻوليَ ڳالھائي وڃي ٿي ھجرات ھريانا جوڌپور ۽ نيپال  جي ڪجهه علائقن ۾ پڻ ھي  ٻولي گهڻي تعداد ۾ ڳالھائي وڃي ٿي  
زمرو:سنڌ جون ٻوليون
زمرو:نيپال جون ٻوليون
## حوالا
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
لال بهادر شاستري

لال بهادر شاستري (2 آڪٽوبر 1904 - 11 جنوري 1966) ، هندستان جو ٽيون ۽ ٻيو مستقل وزيراعظم هو. هو 1963 کان 1965 تائين هندستان جو پرڏيهي وزير هو. هو اترپرديش جي مغل سرائي ۾ پيدا ٿيو. ٻار وانگر ، هن جو نالو لعل بهادر سريوستوا هو. سندس والد شاردا پرساد هڪ غريب استاد هو ، جيڪو بعد ۾ فنانس ڊپارٽمينٽ آفيس ۾ ڪلارڪ ٿي ويو. هندستان جي آزاديءَ بعد لال بهادر شاستري اترپرديش جو پارلياماني سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو. هو گوبند بلڀت صوبائي حڪومت جي دوران مشير ۽ ٽريفڪ وزير مقرر ٿيو. سندس صلاح تي ، هندستان ۾ پهريون ڀيرو ، گدلاڻ تي ضابطو رکڻ لاءِ اسٽيڪن جي بدران واٽر ڪينن جو استعمال ڪيو ويو. 1951 ۾ جواهر لال نهرو جي قيادت ۾ کيس آل انڊيا ڪانگريس ڪميٽي جو جنرل سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو. هن 1952 ، 1957 ۽ 1962 جي چونڊن ۾ ڪانگريس پارٽي کي وڏي ڪاميابي ماڻڻ لاءِ سخت محنت ڪئي. 27 مئي 1964 ع تي وزيراعظم جي دور ۾ جواهر لال نهرو جي وفات کان پوءِ ، لال بهادر شاستري 9 جون ، 1964 ع تي وزيراعظم جو عهدو سنڀاليو.

## حوالا

زمرو:1904ع جون پيدائشون
زمرو:1966ع جون فوتگيون
ميواڙي ٻولي

ميوري هند آريائي راجسٿاني ٻولي جي اهم ذيلي ٻولين مان هڪ آهي. اها تقريبن هندستان جي راجسٿان ، راجسامند، ڀيلواڙي، اُوديپور ۽ چتور ڳڙھ ضلعن ۾ اٽڪل اڌ لک سمجهي وڃي ٿي. اهو ايس او او لفظ آرڊر آهي

## حوالا

زمرو:انڊيا جون ٻوليون
ڊوگري ٻولي

ڊوگرن ٻولي هڪ هند آريائي ٻولي آهي ، جنهن جي ڪل ۽ هندستان ۾ ڳالهائيندڙن جي تعداد تقريباً 5 لک آهي.

## حوالا
اولھندي پھاڙي ٻوليون

**اولھندي پھاڙي ٻوليون** اتر-آريائي ٻولين جو هڪ گروھ آهي، جيڪي هماليہ رينج جي الھندي حصن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي، گهڻو ڪري هندستاني رياست هماچل پرديش ۾، ڄمون ۽ اتراکنڊ جي ڪجهہ حصن ۾ پڻ.

## حوالا
دي اليوسٽريٽڊ لنڊن نيوز

**دي اليوسٽريٽڊ لنڊن نيوز** ڇنڇر 14 مئي 1842ع تي ظاهر ٿي، دنيا جي پھرين روشن ترين هفتيوار ميگزين جي حيثيت سان ظاهر ٿي.

## حوالا
راجپوتانا

راجپوتنا ، معنيٰ ”راجپوتن جي زمين“، هندستان ۾ هڪ علائقو هو جنهن ۾ خاص طور تي هاڻوڪي هندستاني رياست راجسٿان، گڏوگڏ مڌيا پرديش ۽ گجرات جا حصا ، ۽ جديد دور جو ڏکڻ پاڪستان سنڌ جا ڪجهه ملندڙ علائقا شامل هئا.

## حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:مڌيا پرديش جو اتهاس
اتراکنڊ

**اتراکنڊ** (Uttarakhand; هندي: उत्तराखण्ड، لفظي طور تي "اتر جي زمين")، جن کي اترانچل (2007 تائين سرڪاري نالو) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو, اتر ڀارت ۾ هڪ رياست آهي. رياست اتر اولهه ۾ هماچل پرديش، اتر ۾ تبت، اوڀر ۾ نيپال ۽ ڏکڻ ۾ اتر پرديش سان سرحد تي آهي. اتراکنڊ جو ڪل علائقو 53,483 چورس ڪلوميٽر (20,650 چورس ميل) آهي, جيڪي ڀارت جي ڪل ايراضي جي %1.6 آهي. دهرادون رياست جي گاديءَ جو هنڌ آهي. نيني تال عدالتي گاديءَ جو هنڌ آهي. رياست ڪل 13 ضلعن سان ٻن حصن; ڳڙھوال ۽ ڪمائون ۾ ورهايل آهي. ٻيلو رياست جي جاگرافيائي علائقي جو %45.4 ڍڪي ٿو. پوکي لائق علائقو ڪل جاگرافيائي علائقي جو %16 آهي. رياست جون ٻه وڏيون دريائون (گنگا ۽ ان جي معاون ندي جمنا) ترتيب وار گنگوتري ۽ جمناوتري گليشيئر مان نڪرنديون آهن. بهترين هوا جي معيار جي انڊيڪس سان ڀارت جي مٿين 10 سبز رياستن ۾ ڇهين نمبر تي آهي.

اتراکنڊ جي تاريخ قبل از تاريخ دور جي آهي. آثار قديمه جي ثبوتن سان انساني رهائش ڏيکاري ٿي. اهو قديم ڪورو ۽ پنچال بادشاهتن جو حصو هو. ويدڪ دور ۾. ۽ بعد ۾ ڪنندا جهڙين خاندانن جو عروج ۽ ٻڌمت جو اثر ڏٺو. جيئن اشوڪ جي فرمانن مان ظاهر ٿئي ٿو. جيتوڻيڪ بنيادي طور تي زراعت ۽ هائيڊرو پاور ذريعي هلائي وئي. رياست جي معيشت هاڻي سروس انڊسٽري جي غلبي ۾ آهي. سروس سيڪٽر ۾ بنيادي طور تي سفر، سياحت ۽ هوٽل انڊسٽري شامل آهن. رياست لوئر هائوس لوڪ سڀا ۾ پنج سيٽون ۽ مٿئين هائوس راجيا سڀا ۾ ٽي سيٽون حصو ڏئي ٿي. 

رياست جي رهواسين کي انهن جي اصليت جي علائقي جي لحاظ کان ڳڙههوالي يا ڪومائوني سڏيو ويندو آهي. آبادي جي ٽن چوٿين کان وڌيڪ ماڻهن طرفان هندومت تي عمل ڪيو ويندو آهي. اسلام ايندڙ سڀ کان وڏو مذهبي گروهه آهي. هندي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. ۽ رياست جي سرڪاري ٻولي پڻ آهي. مقامي علائقائي ٻولين سان گڏ ڳڙھوالي، جونسري، رونگپو، ڀوٽيا، گرجاري ۽ ڪمائوني شامل آهن. اتراکھنڊ ٻن عالمي ورثي وارين جڳهن جو گھر پڻ آهي.
## تاريخ
اتراکنڊ هندستان جي اتر ۾ هڪ رياست آهي. اها ڀارت جي 27 رياست آهي. اترپرديش رياست، انڊيا 9 نومبر 2000 تي قائم ڪئي وئي ، جيڪا اترپرديش جي 13 اتر اولهه ضلعن تي مشتمل هئي. ان جا پاڙيسري رياستون هماچل پرديش، هريانه ۽ اترپرديش آهن. گادي جو هنڌ ۽ تجارتي مرڪز دهرادون آهي.
  
## جاگرافي
## آباديات
## انتظامي ڊويزن
## حڪومت ۽ انتظاميه
## ثقافت
## معيشت
## نقل و حمل
## سياحت
## تعليم
## راندين
## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهرين لنڪس

## حوالا

زمرو:ڀارت جي رياستون
هماچل پرديش

**هماچل پرديش** (هندي: हिमाचल प्रदेश؛ لفظی معنی: "برف سان ڀريل جبل وارو صوبو") هندستان جي اترئين حصي ۾ هڪ رياست آهي. مغربي هماليه ۾ واقع، اهو تيرهن جبلن واري رياستن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي چوٽيون ۽ وسيع درياهه سسٽم جي خصوصيت سان انتهائي منظرنامي جي خاصيت آهي. هماچل پرديش هندستان جي اتر ۾ واقع رياست آهي ۽ اتر ۾ ڄمون ۽ ڪشمير ۽ لداخ جي يونين علائقن سان سرحدون حصيداري ڪري ٿي، ۽ اولهه ۾ پنجاب جی رياست، ڏکڻ اولهه ۾ هريانا، ڏکڻ اوڀر ۾ اتراکنڊ ۽ ڏکڻ طرف اتر پرديش سان هڪ تمام تنگ سرحد آهي. رياست چين جي خودمختيار علائقي، تبت سان اوڀر ۾ هڪ بين الاقوامي سرحد پڻ حصيداري ڪري ٿي. جيڪا 21,495 چورس ميل (55,670 چورس ڪلوميٽر) جي ايراضي تي پکڙيل آهي. هماچل پرديش 12 ضلعن ۾ ورهايل آهي.

هماچل پرديش کي ”ديو ڀومي“ جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، جنهن جي معنيٰ آهي ”خدا جي زمين“ ۽ وير ڀومي جنهن جو مطلب آهي ”بهادر جي سرزمين“. خاص طور تي جبل وارو علائقو جنهن ۾ اڄوڪي هماچل پرديش شامل آهي، اڳ-تاريخي دور کان آباد آهي، ٻين علائقن مان انساني لڏپلاڻ جي ڪيترن ئي لهرن جي شاهدي ڏني وئي آهي. ان جي تاريخ جي ذريعي، علائقي ۾ گهڻو ڪري مقامي بادشاهن جي حڪمراني هئي، جن مان ڪجهه وڏين سلطنتن جي تسلط کي قبول ڪيو. انگريزن کان هندستان جي آزاديءَ کان اڳ، هماچل برطانوي هندستان جي پنجاب صوبي جي جابلو علائقن تي مشتمل هو. آزاديءَ کان پوءِ، ڪيترن ئي جابلو علائقن کي چيف ڪمشنر صوبي هماچل پرديش جي حيثيت سان منظم ڪيو ويو، جيڪو بعد ۾ يونين ٽيريٽري بڻجي ويو. 1966 ۾، پاڙيسري پنجاب رياست جا جبل علائقن کي هماچل ۾ ضم ڪيو ويو ۽ آخرڪار 1971 ۾ مڪمل رياست جو درجو ڏنو ويو. هماچل پرديش وادين ۾ پکڙيل آهي، جن مان ڪيترائي ساليانو نديون وهنديون آهن. زراعت، باغباني، هائيڊرو پاور ۽ سياحت رياست جي معيشت جا اهم جز آهن. جبل واري رياست لڳ ڀڳ عالمي طور تي بجليءَ واري آهي، جنهن ۾ 99.5 سيڪڙو گهرن وٽ 2016 تائين بجلي آهي. رياست کي 2016 ۾ هندستان جي ٻئين کليل ۾ رفع حاجت کان پاڪ رياست قرار ڏنو ويو. سال 2017 ۾ CMS-انڊيا ڪرپشن اسٽڊي جي هڪ سروي موجب، هماچل پرديش هندستان جي سڀ کان گهٽ ڪرپٽ رياست آهي.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:ڀارت جي رياستون
زمرو:پنجابي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
ٻيون فتنو

**ٻيون فتنو** يا ٻين گھرو ويڙهه (680ع کان 692ع) ابتدائي خلافت اموي جي زماني ۾ اسلامي ڪميونٽي ۾ عام سياسي ۽ فوجي انتشار ۽ اختلافن جو دور هو. اهو پهرين اموي خليفي معاويه اول جي موت کانپوءِ 680ع ۾ شروع ٿيو ۽ تقريبن ٻارهن سالن تائين جاري رهيو. جنگ ۾ اموي خلافت کي ٻن چيلينجن جو مهاڏو هيو، پهريون حسين ابن علي ۽ سندس حامين  سليمان بن سرد ۽ مختار الثقفي، جن عراق ۾ حسين جي قتل جي انتقام جي لاءِ تحريڪون هلايون، ۽ ٻيو عبدالله ابن الزبير طرفان.

ٻئين فتني جا بنيادي سبب پهرين فتني سان جڙيل آهن. ٽئين خليفي عثمان جي قتل کان پوءِ اسلامي برادري قيادت جي سوال تي پنهنجي پهرين گهرو ويڙهه جو تجربو ڪيو جنهن ۾ خلافت جا مکيه مدعي علي ۽ معاويه هئا. 661ع ۾ علي جي قتل ۽ ساڳئي سال سندس جانشين حسن جي دستبرداري بعد معاويه خلافت جو اڪيلو حاڪم ٿيو. معاويه پاران پنهنجي پٽ يزيد کي خليفو نامزد ڪرڻ جو بي مثال اقدام جي سخت مخالفت ٿي ۽ معاويه جي مرڻ کان پوءِ مخالفت ۽ چڪتاڻ وڌي ويئي. حسين بن علي کي ڪوفي جي علوي حامين طرفان دعوت ڏني وئي ته بني اميه جو تختو اونڌو ڪرڻ جي لاءِ هو سندن اڳواڻي ڪري پر هو پنهنجي ڪجهه ساٿين سان ڪوفي ويندي ڪربلا جي جنگ ۾ آڪٽوبر 680ع ۾ مارجي ويو. حجاز ۾ ابن الزبير ۽ مدني انصار طرفان يزيد جي مخالفت وڌڻ لڳي. يزيد جي فوج  آگسٽ 683ع ۾ مديني ۾ حڪومت مخالف باغين کي حملو ڪري شڪست ڏني ۽ بعد ۾ مڪي جو محاصرو ڪيو جتي ابن الزبير جو هيڊڪوارٽر هيو. ان ئي سال نومبر ۾ يزيد جي فوت ٿيڻ کان پوءِ محاصرو ختم ٿي ويو ۽ اموي خلافت جو اثر رسوخ شام جي ڪجهه حصن کان سواءِ مڪمل ختم ٿي ويو؛ اڪثر صوبن ابن الزبير کي خليفي طور تسليم ڪيو. حسين جي قتل جي انتقام جو مطالبو ڪرڻ واري حامي تحريڪن جو هڪ سلسلو ڪوفي ۾ ابن سرد جي توابين تحريڪ سان شروع ٿيو. توابين کي اموين جنوري 685ع ۾ عين الواردا جي جنگ ۾ ڪچلي ڇڏيو ۽ ڪوفي تي وري مختار قبضو ڪيو. جيتوڻيڪ هن جي فوجن آگسٽ 686ع ۾ خاذر جي جنگ ۾ وڏي اموي فوج کي شڪست ڏني پر مختار ۽ سندس ساٿين اپريل 687 ۾ زبيرين جي هٿان شڪست کاڌي ۽ قتل ڪيا ويا. عبدالملڪ ابن مروان جي قيادت ۾  اموين عراق ۾ مسڪن جي جنگ ۾ زبيرين کي شڪست ڏيڻ ۽ 692ع ۾ مڪي جي محاصري ۾ ابن الزبير کي قتل ڪرڻ کان پوءِ خلافت تي پنهنجو ڪنٽرول بحال ڪري ورتو.

عبد الملڪ خلافت جي انتظامي ڍانچي ۾ اهم سڌارا ڪيا، بشمول خليفي جي اختيارن ۾ اضافو، فوج جي نئين سر انتظامي جوڙجڪ ۽ بيوروڪريسي کي عربي ۽ اسلامي رنگ ڏيڻ. ٻي فتنه جي واقعن اسلام ۾ فرقيواريت جي رجحان کي تيز ڪيو ۽ مختلف عقائد جا بنياد پيا جيڪي بعد ۾ اسلام جي سني ۽ شيعه فرقن جو بنياد بڻيا.

## حوالا
ليکراج ڪشنچند عزيز

ليکراج ڪشنچند عزيز 19 ڊسمبر 1897ع ۾ حيدرآباد، سنڌ ۾ ڪشنچند نائون مل جي گهر ۾ ڄاپيو. پاڻ ڪي سي ڪاليج جي پروفيسر هئڻ سان گڏ بمبئي يونيورسٽي جي بورڊ آف اسٽڊيز جو ميمبر بِ هو.   

هن سنڌي ٻوليءَ ۾ شاعري ڪري سنڌي ادب جي پھڳ کي وسيع ڪيو. ساڳيءَ ريت پاڻ هڪ نثر نويس پڻ هو. هن ناٽڪ لکيا ۽ خاص طور مضمومن جي مجموعي ”ادبي آئينو" کيس تمام گهڻي شهرت ڏني، جنهن تي کيس انعام سان پڻ نوازيو ويو. هيءُ ڪتاب سنڌ ۽ هند جي يونيورسٽين جي نصاب ۾ پڻ شامل آهي. هيءُ ڪتاب 1941ع ۾ ڇپيو ۽ هي مضمونن جو مجموعو، سنڌ يونيورسٽي، ڪراچي يونيورسٽي ۽ شاهہ لطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ بي اي ۽ ايم اي جي نصاب لاءِ منظور ٿيل آهي. ليکراج ڪشنچند عزيز جو نالو لغت نويسن واري پنوتريءَ ۾ پڻ اچي ٿو.  

## حوالا
https://sindhipeoples.blogspot.com/2015/08/blog-post_26.html?m=1
انڊو-پاڪستاني جنگ 1965ع

**انڊو-پاڪستاني جنگ 1965ع** هندستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ هيءَ پهرين عالمي جنگ هئي، جنهن ۾ هڪ طرف (انڊيا) بين الاقوامي سرحد پار ڪري ٻئي طرف جنگ بندي (پاڪستان) مسلط ڪئي هئي. آپريشن جبرالٽر بنيادي سبب هو. 17 ڏينهن جي هن جنگ ۾، ٻئي ڌريون پنهنجن فتحن جي دعويٰ ڪن ٿيون.

thumb|Kashmir map NL

## حوالا

زمرو:مسئلو ڪشمير
دنيا ۾ جي ڊي پي واري فھرست (مساوي قوت خرید)

thumb|left|500px|ملڪ لحاظ في ماڻهو خام ملڪي پيداوار2015

اها برابري قوت خريداري جي سگهه  مجموعي  (في ماڻهو) گهريلو پيداوار جي لحاظ کان ملڪن جي فهرست آهي.

## حوالا
انٽرنيشنل مانيٽري فنڊ

**انٽرنيشنل مانيٽري فنڊ** يا **بين الاقوامي مالياتي فنڊ** (International Monetary Fund) هڪ عالمي مالياتي ادارو آهي جيڪو قومي معيشتن ۽ انهن جي گڏيل ڪارڪردگي، خاص طور تي پرڏيھي مٽاسٽا، پرڏيھي قرضن، ۽ انهن جي اقتصادي بهتري ۽ مالياتي خسارن جي نگراني ڪندو آهي. قرض ۽ فني مدد فراهم ڪندو آهي. ٻي عالمي جنگ ڪيترن ئي يورپي ملڪن کي ادائيگي جي توازن وڃائي ويٺي. هي ادارو اهڙن ملڪن جي مدد لاءِ وجود ۾ آيو. اهو عالمي جنگ ۽ مالي معاملن کي بريٽن ووڊس معاهدي جي تحت ٽياڪڙي جي لاءِ ڊسمبر 1945ع ۾ ٻي عالمي جنگ کانپوءِ قائم ڪيو ويو. اهو دفتر واشنگٽن ڊي سي ۾ آهي. هن وقت 185 ميمبر ملڪن آهن. اتر ڪوريا ، ڪيوبا ۽ ڪجهہ ٻين ننڍن ملڪن کي استثنيٰ ڏيڻ سان ، سڀئي ملڪ ميمبر آهن. بين الاقوامي پئسي فنڊ (IMF) پنهنجي فيصلن لاءِ ووٽن جي غير منصفاڻي ورڇ سبب وڏي طاقتن جي تسلط ۾ آهي. اهو تقريبن سڀني ملڪن کي قرض فراهم ڪري ٿو جيڪي ٻاهرين قرضن ۾ شامل آهن. انھن قرضن سان گڏ ، غريب ملڪن تي ڪجهہ شرطون پڻ لاڳو ڪيون وينديون آهن، جنھن تي تنقيد ڪندڙن جو خيال آهي تہ اهي حالتون گهڻو ڪري مقروض ملڪ جي اقتصادي حالت خراب ڪرڻ بدران ان کي خراب ڪري ڇڏينديون آهن. بين الاقوامي ادارن جو ڍانچو بدلائڻ جي ضرورت، جهڙوڪ بين الاقوامي پئسي فنڊ، وقت سان گڏ وڌيڪ محسوس ڪيو پيو وڃي.

## حوالا
انساني ترقياتي انڊيڪس جي لحاظ سان ملڪن جي فهرست

گڏيل قومن جي اداري جو ترقياتي پروگرام (UNDP) سالياني انساني ترقي جي رپورٽ ۾ 193 قومن جي انساني ترقي جي اشاري (HDI) کي مرتب ڪري ٿو. انڊيڪس، هڪ ڏنل ملڪ ۾، انساني ترقي جو اندازو مهيا ڪرڻ لاءِ، صحت، تعليم، آمدني ۽ رهائش جي حالتن تي غور ڪري ٿو، جئين ته ملڪن جي وچ ۾، وقت سان گڏ، مقابلو ڪري سگهجي.

ايڇ ڊي آءِ انساني ترقي جو سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ اشارو آهي ۽ اها تبديل ٿيندو رهندو آهي ته ماڻهو هن تصور کي ڪيئن ڏسن ٿا.  بهرحال، انڊيڪس جي ڪيترن ئي پهلوئن تي تنقيد ڪئي وئي آهي. ڪجهه عالمن تنقيد ڪئي آهي ته، ڪئين خاص طور تي فيڪٽرن کي وزن ڏنو ويندو آهي؟ ملڪن جي وچ ۾ زندگي جي توقع جي اضافي سال کي ڪيئن مختلف انداز ۾ قدر ڪيو ويندو آهي؟  ۽ محدود ڪرڻ وارا فيڪٽر جيڪا ان تي غور ڪن ٿا؟ ورڇ ۽ صنفي عدم مساوات جي سطحن جهڙن فيڪٽرن جي ڇڏڻ کي نوٽ ڪندي. هن جي جواب ۾،  يو اين ڊي پي پنهنجي سال 2010ع جي رپورٽ ۾ عدم مساوات سان ترتيب ڏنل انساني ترقي جو اشاريو (IHID) متعارف ڪرايو ۽ پوء واري جي جواب ۾ سال 1995ع جي رپورٽ ۾ صنف جي لحاظ کان ترقي جو اشاريو(GDI) متعارف ڪرايو. سمجھي ويندڙ حد کان وڌيڪ سادگي اختيار ڪرڻ ۽ هر ملڪ لاءِ هڪ ئي انگ استعمال ڪرڻ جي ڪري، ٻين تي تنقيد ڪئي وئي آهي.

ملڪن اندر ترقياتي فرق کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، هڪ ذيلي قومي ايڇ ڊي آءِ (SHDI) جيڪا 1,600 کان وڌيڪ علائقن لاءِ ڊيٽا جي خاصيت رکي ٿي، سال  2018 ۾، گلوبل ڊيٽا ليب، ريڊباؤڊ يونيورسٽي، هالينڊ پاران متعارف ڪرائي وئي. سال 2020ع ۾، يو اين ڊي پي هڪ ٻيو انڊيڪس، سياروي دٻاءُ سان ايڊجسٽ ٿيل انساني ترقي جو اشاريو (PHDI) متعارف ڪرايو، جيڪا وڌيڪ ماحولياتي طور تي خرابي  واري ملڪن جي اسڪور کي گهٽائي ٿو۔

## طول و عرض ۽ اشاريا
## فهرست
انساني ترقي جي رپورٽ ۾ گڏيل قومن جي سڀني 193 ميمبر رياستون ۽ انهي سان گڏ فلسطين جي رياست ۽ هانگ ڪانگ خاص اقتصادي علائقو (SER) جو ڊيٽا شامل آهي.  بهرحال،  انساني ترقي جي انڊيڪس کي گڏيل قومن جي ٻن ميمبر رياستن، موناڪو ۽ اتر ڪوريا، لاءِ نه ڳڻيو ويو آهي. انڊيڪس جا صرف ڪجهه حصا انهن ٻن ملڪن لاءِ ڳڻيا ويندا آهن. ڪڪس آئيلينڊز، ويٽيڪن سٽي ۽ نايئو جي رياست، گڏيل قومن جي نظام اندر صرف ٽي رياستي پارٽيون آهن، جيڪيون رپورٽ ۾ شامل نه آهن. ڪل 192 ملڪن ۽ هڪ علائقي لاءِ اشاريو موجود آهي. 

* **☆☆☆ ڊيٽا سال 2023ع لاءِ آهي.**

## علائقا ۽ گروپ
## پڻ ڏسو

هي فهرست گڏيل قومن طرفان جاري ڪيل انساني ترقي بابت رپورٽ ۾ شامل آهي 24 جولاءِ 2014 تي. اها فهرست 2013 جي شماريات جي مطابق مرتب ڪئي وئي آهي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* UN Human Development Reports
زمرو:حڪومت
زمرو:انساني ترقي
زمرو:آبادي جي ڀلائي
زمرو:انساني ترقي جي انڊيڪسن جي لحاظ کان ملڪن جون فهرستون

## نوٽ
جنڊ

**جنڊ** (انگريزي:Grinder) ھڪ قسم جي چڪي آهي جيڪو هٿ سان هلائي آڳاٽي زماني ۾ ڪڻڪ، جوئر يا ٻاجهر پينهي اٽو ڪرڻ يا اٽو پينهڻ لاءِ ڪم ايندو هو. جنڊ تي اٽو اڪثر ڪري عورتون پيهنديون هيون.  جنڊ کان پوءِ جانڊھ ڪم اچڻ لڳو جنهن ۾ جانور جوٽيو ويندو هو. اڄ به ٻهراڙين ۾ جنڊ يا جانڊهه جو رواج موجود آهي.

## بناوت
جنڊ جا ٻه پُڙ ٿيڻ جيڪي پٿر جا هوندا آهن. هيٺئين پڙ ۾ لوھ جو ڪِير يا ڪِل هوندو آهي. مٿئين پُڙ ۾ سوراخ ويڪرو هوندو آهي جنهن ۾ ڪاٺ جي مڪڙي هوندي آهي. ان مڪڙي ۾ سوراخ ٿئي ٿو جنهن ۾ هيٺئين پُڙ جو ڪير ايندو آهي. مٿئين پُڙ ۾ ڪاٺ جو هٿيو پوندو آهي جنهن ۾ هٿ وجهي جنڊ ڪاهبو آهي. مڪڙي وٽان کليل حصي ۾ ان وجهبو آهي جنهن کي ٻُڪِي چئبو آهي. جنڊ ماٽ ۾ رکبو آهي جنهن ۾ اٽو گڏ ٿيندو ويندو آهي. ماٽ اڪثر ٺڪر جي ٺهيل هوندي آهي.
## حوالا

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
ڪربلا جي جنگ

ڪربلا جي جنگ (عربي: مَعْرَكَة كَرْبَلَاء) 10 آڪٽوبر 680ع تي (اسلامي ڪئلينڊر مطابق 10 محرم 61ھ) ٻئين اموي خليفي يزيد اول جي فوج ۽ اسلامي پيغمبر محمد جي ڏوهٽي حسين ابن علي جي اڳواڻي ۾ هڪ ننڍي جٿي جي وچ ۾ ڪربلا عراق ۾ وڙهي وئي.

پهرئين اموي خليفي معاويه پنهنجي وفات کان پهرين پنهنجي پٽ يزيد کي پنهنجو جانشين نامزد ڪيو. يزيد جي نامزدگي جي محمد جي ڪجھه مشهور صحابين جي پٽن، جن ۾ چوٿين خليفي علي جو پٽ حسين، ۽ زبير بن العوام جو پٽ عبد الله ابن الزبير شامل آهن، سخت مخالفت ڪئي. 680ع ۾ معاويه جي وفات کانپوءِ يزيد حسين ۽ ٻين مخالفت ڪندڙن، جيڪي سڀ ان وقت مديني ۾ مقيم هئا، کان بيعت جي گھر ڪئي. حسين بيعت نه ڪئي ۽ مڪي هليو ويو. ڪوفي، جيڪو هڪ عراقي شهر ۽ علي جي خلافت جو مرڪز هيو، جي گھڻن ئي ماڻهن کي شام جي اموي خليفن کان سخت نفرت هئي ۽ عليءَ جي گهراڻي سان هڪ ڊگهي عرصي کان گھري وابستگي رکندا هئا. انهن حسين کي اموين جو تختو اونڌو ڪرڻ جي لاءِ سندن اڳواڻي ڪرڻ جي پيشڪش ڪئي. حسين لڳ ڀڳ 70 مردن ۽ ڪجهه گھر وارن سان ڪوفي روانو ٿيو پر هن جي قافلي کي ڪوفي کان ڪجهه فاصلي تي خليفي جي 1000 فوجي لشڪر روڪي ورتو. هن کي ڪوفي بجاءِ اتر طرف وڃڻ تي مجبور ڪيو ويو ۽ هو پنهنجي قافلي سان 2 آڪٽوبر تي ڪربلا جي ميدان ۾ پهتو، جتي جلد ئي 4000 فوجين جو وڏو اموي لشڪر پهتو. جيئن ته ڪوفي جي اموي گورنر عبيد الله بن زیاد حسين کي بيعت ڪرڻ کانسواءِ محفوظ رستو ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ۽ حسين بيعت ڪرڻ کان انڪاري هيو، ان ڪري هڪ هفتي کان جاري ڳالهيون ناڪام ٿي ويون. نتيجي ۾ 10 آڪٽوبر تي جنگ ڇڙي وئي جنهن ۾ حسين پنهنجي گهڻن ئي مائٽن ۽ ساٿين سميت مارجي ويو جڏهن ته هن جي اتي موجود خاندان وارن کي قيد ڪيو ويو. ڪربلا جي جنگ کان ستت ئي پوءِ ٻئين فتني جو آغاز ٿي ويو جنهن دوران عراقين حسين جي موت جو بدلو وٺڻ جي لاءِ ٻه جدا مهم جوئيون ڪيون؛ پهرين سليمان بن صرد جي اڳواڻيءَ ۾ توابين تحريڪ ۽ ٻيو مختار الثقفي ۽ سندس ساٿين جو انقلاب.

ڪربلا جي جنگ علوي حامين جي جماعت (شيعت علي) کي پنهنجي مخصوص رسمن ۽ اجتماعي سڃاڻپ واري هڪ ڌار مذهبي فرقي ۾ تبديل ڪيو. اهو واقعو شيعه تاريخ، روايت ۽ علوم ۾ هڪ مرڪزي مقام رکي ٿو ۽ شيعه ادب ۾ ان جو بار بار ذڪر ڪيو ويو آهي. شيعن لاءِ حسين جي تڪليف ۽ موت ظلم جي خلاف جدوجهد ۽ ناانصافي ۽ ڪوڙ خلاف انصاف ۽ حق پرستيءَ لاءِ قرباني ڏيڻ جي علامت بڻجي ويو. اهو شيعه عقيدي جي ماڻهن کي بهادريءَ ۽ قربانيءَ جو تصور مهيا ڪري ٿو. شيعه مسلمان هن جنگ جي ياد اسلامي مهيني محرم جي پهرين ڏهن ڏينهن واري عرصي ۾ ملهائيدا آهن جنهن جي پڄاڻي مهيني جي ڏهين تاريخ تي ٿيندي آهي، جنهن کي عاشوري جو ڏينهن به سڏيندا آهن. هن ڏينهن تي شيعه مسلمان ماتم ڪندا، عوامي جلوس ڪڍندا، مذهبي گڏجاڻيون ڪندا، پنهنجن سينن کي ڪٽيندا ۽ ڪن حالتن ۾ پاڻ کي زخمي به ڪندا آهن. سني مسلمان پڻ هن واقعي کي عظيم تاريخي سانحو سمجهندا آهن. حسين ۽ سندس ساٿين کي وڏي تعداد ۾ سني ۽ شيعه مسلمان شهيد تصور ڪندا آهن.
جسونت سنگهه

”ميجر“ ”جسونت سنگهه“ (:3 جنوري 1938 - 27 سيپٽمبر 202)ھندستاني فوجي  آفيسر ۽ هندستاني ڪابينا وزير هو.هو ڀارتيہ جنتا پارٽي (بي جي پي) جي بنيادي ميمبرن مان هو ، ۽ هندستان جي سڀ کان ڊگهي خدمت ڪندڙ پارليامينٽ ميمبرن مان هو ، 1980 ۽ 2014 جي وچ ۾ لڳاتار لوڪ سڀا يا راجي سڀا جو ميمبر رهيو.صدارتي اميدوار 2012 ۾ هندستاني نائب صدارتي اليڪشن ۾. سنگهه صرف راجسٿان مان هڪ اڳواڻ هو ، جنهن کي پرڏيهي معاملن ، مالياتي ۽ دفاع جو وزير ٿيڻ جو اعزاز حاصل هو. جون 2020 ۾ کيس علاج لاءِ دهلي ۾ آرميءَ جي ريسرچ ۽ ريفرل اسپتال ۾ داخل ڪيو ويو. هو 2020 ۾ پنهنجي وفات تائين ڇهن سالن تائين ڪوما جي حالت ۾ رهيو.

## ابتدائي زندگي
سنگهه 3 جنوري 1938 ع تي راجسٿان جي ڳوٺ جيسل ، بارمير ضلعي ۾ ، راجپوت خاندان ۾ پيدا ٿيو. هن جو پيءُ جسوال جي ٺڪر سردار سنگهه راٿور هو ۽ هن جي ماءُ ڪنور بيوا هئي. سنگت هوتيل ڪنور سان شادي ڪئي هئي. هو 1960 واري ڏهاڪي ۾ انڊين آرمي ۾ آفيسر هو ۽ مييو ڪاليج ۽ نيشنل ڊفينس اڪيڊمي خدوڪاسلو جو هڪ سابق صدر هو

## ڪيريئر جا واقعا
واجپائي جي حڪومت ۾ ، سنگهه پرڏيهي وزير هو ۽ بعد ۾ وزير خزانه بڻجي ويو. هو پڻ دفاع جو وزير هو جڏهن جارج فرنينڊس کي تہلڪا جي نمائش کانپوءِ استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ڪيو ويو.

سنگهه کي آمريڪا سان لاڳاپن کي سنڀالڻ جي واکاڻ ڪئي وڃي ٿي ، جيڪا 1998 واري هندستاني ايٽمي تجربن کان پوءِ پريشان ٿي وئي ، پر آمريڪي صدر [بل ڪلنٽن] جي [2000] جي دوري جي تڪميل کان پوءِ بهتر ٿي ويو. آمريڪا سان ڳالهين دوران سفارتڪار ۽ سفارتڪار جي حيثيت سان هن جي مهارت ان جي آمريڪي هم منصب اسٽروب ٽالبٽ طرفان سٺي نموني قبول ڪئي وئي آهي.

سنگهه گهڻو ڪري سياسي پارٽين پاران دهشتگردن کي قندھار منتقل ڪرڻ لاءِ تنقيد ڪندو رهيو آهي ، افغانستان. انهن اغوا ڪيل انڊين ايئر لائنز جي پرواز آءِ سي 814 کان مسافرن جي بدلي ۾ هندستان سرڪار طرفان آزاد ڪيا ويا.

سنگهه کي ڪرنل سونارام چوهدري تي 2014 جي عام چونڊن لاءِ بي جي پي پاران بي ايم جي طرفان پارليامينٽ جو ميمبر ٽڪيٽ ڏيڻ کان انڪار ڪيو ويو. بدقسمتي سان ، سنگھ بارمر جي علائقي کان آزاد اميدوار طور پنهنجو نامزدگي داخل ڪيو. اڳتي هلي ، هو ڇهن سالن لاءِ بي جي پي مان لاڏاڻو ڪري ويو ۽ اليڪشن هارائي ويو.

## حوالا

زمرو:1938ع جون پيدائشون
زمرو:2000ع جو ڏهاڪو
زمرو:2020ع جون فوتگيون
زمرو:ھندو
روشني پبليڪيشن

روشني پبليڪيشن، انگريزي(Roshini Publication) ڪنڊيارو/ حيدرآباد سنڌ جي هن مشهور اشاعتي اداري جو بنياد ڪنڊياري، ضلعي نوشهري فيروز ۾ 1981ع ۾ پيو. هن اداري جو روحِ روان علي نواز گھانگھرو ابتدا کان علمي ۽ ادبي ڪتاب شايع ڪرائيندو رهيو آهي. روشني پبليڪيشن طرفان 600 ڪتاب مختلف موضوعن تي شايع ٿي چڪا آهن، جن ۾ ادب، مذهب، تصوف، لطيفيات،شاعري، لوڪ ادب، ناول، ڪهاڻيون، سفرناما، تحقيق، تنقيد، آتم ڪٿا، سائنس، فلسفو، تاريخ، سياست، طب، زراعت، قانون، گرامر، ٻاراڻي ادب جهڙا موضوع شامل آهن. ان کان سواءِ هن اداري طرفان مختلف موضوعاتي ڊڪشنريون، ٻوليءَ بابت اردو ۽ انگريزيءَ ۾ ڪتاب پڻ شايع ٿيندا رهيا آهن. روشني پبليڪيشن شاهه لطيف جا رسالا ۽ صوفي بزرگن جو ڪلام پڻ ڪتابي صورت ۾ پيش ڪندي رهي آهي. هي پهريون خانگي ادارو آهي، جنهن اڄ تائين 600 ڪتاب ڇپرايا آهن. ان جو 600 نمبر ڪتاب غلام محمد شهواڻيءَ جو ترتيب ڏنل ’شاهه جو رسالو‘ آهي. هن اداري پاران جي. ايم سيد، محمد ابراهيم جويي، شيخ اياز، استاد بخاري، امرجليل، نورالهدى شاهه، طارق عالم ابڙي، الطاف شيخ، خليل جبران، نجم عباسي، پير حسام الدين، ميمڻ ميمڻ عبدالمجيد سنڌي، سراج، عبدالقادر جوڻيجي، عطا محمد ڀنڀري، ڊاڪٽر فهميده حسين ۽ ٻين عالمن ۽ اديبن جا ڪتاب شايع ڪيا ويا آهن. هي ادارو اڄ به علم ادب لاءِ جاکوڙيندو رهي ٿو. روشني پبليڪيشن پاران حيدرآباد ۾ ’شاهه لطيف ڪتاب گهر‘ قائم آهي، جنهن تي روشني پبليڪيشن سميت ٻين اشاعتي ادارن جا ڪتاب وڪرو ڪيا وڃن ٿا.
ايلون مسڪ

ايلون مسڪ انگريزي(Ellon Musk) 28) جون 1971ع ۾ ڏکڻ آفريڪا ۾ پيدا ٿيو. اڄڪلھ ھڪ جڳ مشھور ڪينيڊيائي-آمريڪي واپاري، انجنيئر، ايجادي ۽ سرمائيڪار آھي. بجلي تي هلڻ وارين گاڏين، ٻيهر ڪتب لائق راڪيٽن جي تياري ۽ اهڙن ٻين ڪيترن ئي وڏن انقلابي منصوبن پٺيان ايلون جو ئي انقلابي دماغ ڪم ڪري رهيو آھي.  ايلون نہ فقط اسپيسX ۽ ٽيسلا موٽرز جو CEO آھي پر شمسي شھر(Solar city) جو چيئرمين ۽ پي-پال، زپ-2 جو بہ ڀاڱيوار ۽ پايو وجهندڙ آھي. انهن مِڙني منصوبن کان مٿي ايلون هائيپرلُوپ جي نانءُ سان هڪ نئين ڪلپناتي اچ وڃ جي سرشتي جي پيشڪش ڪئي آھي، جنهن جي سوڀ کان پوءِ اچ وڃ جي دنيا جو روپُ ئي ٻيو هوندو. جنوري 2016ع ۾ ايلون جي ڌَن جي اثاثن جو انگ 12.4 ارب ڊالر ٿيو، جنهن سبب هو ڌرتيءَ جي شاهوڪار ماڻھن جي لسٽ ۾ اٺيتاليهين نمبر تي آيو. جنوري 2021ع ۾ ايلون مسڪ دنيا جو شاھوڪار ترين ماڻھو بڻجي ويو.

## حوالا
زمرو:1971ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:آزاد تقرير ڪارڪن
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪيمياگر (ناول)

ڪيمياگر مشهور برازيلي ڪهاڻيڪار پائلو ڪوليهو جو 1988ع ۾ لکيل ناول آھي. اصل پرتگالي ٻوليءَ ۾ لکيل هي ناول گهڻو ترجمو ٿيندڙ ۽ گهڻ وڪرو ٿيندڙ ناول آھي. هي هڪ حوصلو ڏياريندڙ ناول آھي جو هڪ نوجوان ريڍار سانتياگو تي فوڪسڊ آھي جو پنهنجي خواب جي ساڀيان لاءِ مصر جي اهرامن ڏانهن راهي ٿئي ٿو. جتي هڪ بزرگ جي ڏس موجب سندس خزانو پوريل آھي. هن ناول جو سنڌي ترجمو احرار يوسف ڪيو آھي جو هڪ سٺو ليکڪ هجڻ سان گڏ ڪيريئر ڪائونسلر پڻ آھي.

## پلاٽ

## پسمنظر

## استعمال

## حوالا

زمرو:پرتگالي ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:لاطين آمريڪي ادب
ميگها آڪاش

ميگها آڪاش(Megha Akash) ڄم 26 آڪٽوبر 1995ع هڪ ڀارتي اداڪاره آھي جا تامل، تيليگو ۽ هندي فلمن ۾ ڏسجندي آھي. هن پنهنجي اداڪاريءَ جي شروعات هڪ تيليگو فلم `ڪوڙ`(Lie) کان ڪئي.

## اوائلي عمر ۽ سکيا
ميگها 26 آڪٽوبر 1995ع تي چنائي تامل ناڊو اسٽيٽ ۾ پيدا ٿي. هن ”ليڊي اينڊل اسڪول چنائي“ ۾ تعليم پرائي.

## اداڪاري سفر
ميگها پنهنجي اداڪاريءَ جي ابتدا ”اُرو پڪا کٽائي“ فلم سان ڪئي پر اها 25 ڊسمبر 2020ع تي زي-5 تي دير ريليز ٿي. هن پوءِ 2017ع ۾ ريليز ٿيل فلم ”ڪوڙ“ تي ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ۽ اها ئي سندس پهرائت فلم ڳڻجي ٿي. ان کان پوءِ هن ڌَنش سان ” اينائي نوڪي پائيم ٿوٽا“ جي شوٽنگ مڪمل ڪئي پر ان کان اڳ”پيٽا“ پهريان رليز ٿي.

## فلمون

### سنگيت وڊيوز

## حوالا
زمرو:1995ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تامل سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تيلگو سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
پکيڙ جي لحاظ کان ملڪن جي فهرست

هي علائقن جي ملڪن جي فهرست آهي. چارٽ ڏسو.

## دنيا جو نقشو بلحاظ آبادي
thumb|left|600px|upright=3.2|دنيا جا سڀ کان وڏا ملڪ ڄمون رنگ ۾ ڏيکاريا ويا آهن جڏهن ته ننڍڙن ملڪن کي بنفشي رنگ ۾ ڏيکاريو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:جاگرافي-سان لاڳاپيل فهرستون
شملا ڪنوينشن

شملا وفد 1905ع ۾ مسلمان جاگيردارن، سرمائيدارن، دانشورن ۽ سياستدانن تي مشتمل هڪ وفد ھو جو انگريزن سان ڪجهه مسلمانن جي حقن بابت مطالبا کڻي مليو. وفد جي اڳواڻي سر آغا خان ڪري رهيو هو جنهن جو مقصد مسلمانن بابت انگريزن وٽ جڙيل غلط فهميون ڏور ڪرڻ ھو. هاڻوڪي سمي ۾ ان وفد کي مسلمانن لاءِ هڪ وڏو سنگ ميل سمجهو ويندو آھي. جنهن کان سُتت پوءِ مسلم ليگ جڙي ۽ پاڪستان نالي هڪ مسلم فيڊريشن ٺھي.

## اتهاسڪ پسمنظر
بنگال جي ورهاڱي تي هندن جي مخالفت مسلم نوابن،سرمائيدارن ۽ جاگيردارن کي ڪانگريس کان جدا سياست تي اڪسايو. اهڙي طرح برطانوي سامراج ڪانگريس جي وڌندڙ مقبوليت، مطالبن ۽ وڌندڙ دٻاء جو زور ٽوڙڻ لاء انهن مسلم نوابن ۽ جاگيردارن کي سياست ۾ حصو وٺڻ جو شوق ڏياريو. سڀ کان پهريان کين اها صلاح علي ڳڙھ ڪالج جي پرينسپل آرچي بالڊ  نواب محسن الملڪ کي ڏني ته هو وائسراء ھند سان ڊائريڪٽ رابطو رکن ۽ هن ان ملاقات جو بندوبست به ڪيو.

## انگريزن جو ردعمل
اها هڪ تسليم ٿيل حقيقت آ ته شملا وفد جي سلسلي ۾ برطانوي حڪومت خفيه طور پيش ھئي. اها اسڪيم آر چي بالڊ ۽ وائسراء جي سيڪريٽري ڊنلپ اسمٿ جي درميان ٺھي هئي. محترمه ليڊي منٽو پنهنجي ڊائري جي 1 آڪٽوبر ١٩٠٦ واري صفحي تي لکي ٿي ته ” اڄ ھڪ سرڪاري آفسر طرفان هڪ خط مليو، جنهن ۾ لکيل آ ته اڄ ھڪ اهڙو واقعو رونما ٿيو آھي، جيڪو هندستان جي تاريخ تي وڏي عرصي تائين ڇانيل رهندو، ۽ اهو 62 ملين ماڻھن کي برطانوي حڪومت جي سخت مخالفت کان روڪڻ کان گهٽ ناهي“. محترمه جو اشارو شملا وفد ڏانهن هيو، جنهن کي برٽش سامراج هٿي ڏني هئي.

## ڀاتي ميمبر
36 ماڻھن جو اهو وفد مسلم رهنمائن جيڪي برطانوي وفادار هئا ۽ جاگيردار، نواب ۽ سرمائيدارن تي مشتمل هو. وفد جو سربراھ سر آغا خان هيو، جنهن جي وفاداري برطانوي حڪومت سان چٽي ۽ واضع هئي.

## گُهرپ
ان وفد وائسراء جي سامهون جيڪو ياداشتنامو پيش ڪيو ان ۾ هيٺيان مطالبا شامل هئا.

* مسلمانن جي جدا چونڊن ۾ حصي سميت اقليتي علائقن ۾ سندن آباديء کان وڌيڪ سٽون ڏيڻ 
* سرڪاري دفترن ۾ مسلمانن کي نمائندگي.
* گزيٽيڊ نان گزيٽيڊ، هائي ڪورٽن، چيف ڪورٽن ۽ وائسراء ھند گورنرن  جي ڪائونسلن ۾ مسلمانن جي نمائندگي.
* مسلم يونورسٽيون قائم ڪرڻ جهڙا مطالبا شامل هئا.

## تڪرار
زبير احمد فردوسيءَ جي ڪتاب ” ريشمي رُومال تحريڪ“ لکڻ موجب ” انهن مطالبن جو اگر تنقيدي جائزو ورتو وڃي ته اهو چٽو ٿي ويندو ته مسلمان جاگيردارن، نوابن ۽ سرمائيدارن جو اهو وفد پنهنجي معاشي ۽ سياسي فائدن لاء وائسراء ھند سان مليو. نَ ئي هنن جي عام مسلمانن جي معاملن سان دلچسپي هئي. نَ ئي وري اهڙو ثبوت ٿو ملي جيڪو هنن جي قومپرستاڻي ذھن جي عڪاسي ڪري. ان کان علاوه انهن جي مطالبن مان اهڙو ڪو اشارو به نه ٿو ملي، جيڪو هندستانين جي قوم پرستاڻي جنگ ۽ آزاديء جي حقن جي جدوجهد جي نمائندگي ڪري. ان سڀني مطالبن مان سندن تحفظ ته بجا هيو پر عام ۽ هيٺئين طبقي جي مسلمان کي ڪو خاص فائدو نه هيو. نصابي ڪتابن ۾ ڀلي اهو ياداشت نامو مسلمانن جي لاء ھڪ اهم ترين ۽ سندن زندگيون تبديل ڪندڙ ڪري پڙھايو ويندو هجي.“

## حوالا
آبادي گهاٽائي لحاظ کان ملڪن جي فهرست

هي ملڪن ۽ انهن جي علائقن جي آبادي واري فهرست آهي. ماڻهن جو تعداد في چورس ڪلوميٽر درجه بندي لاءِ ماپيو ويندو آهي. فهرست ۾ آزاد ملڪ شامل آهن انهن سان گڏ انهن جو قبضو ڪيل يا انتظام ٿيل نيم خودمختيار علائقا ۽ غير مڃيل به آهن پر اصل ۾ آزاد ملڪ. دريائن گڏيل قومن جي تخميني مطابق جولاءِ 2005 ۾ زميني بند آبي جھاز جهڙوڪ lن lون ۽ آباديون شامل آهن.

## آبادي گهاٽائي لحاظ ملڪن ۽ علائقن جي فهرست
* هر جڳهه لاءِ لنڪس لاڳاپيل ڊيموگرافي واري صفحي ڏانهن وڃو، جڏهن دستياب هجي.

* انحصار انهن جي ڪنٽرول رياستن سان قوس ۾ ڏيکاريل آهن. 

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:فهرستون
داس ڪيپيٽل

**داس ڪيپيٽل** ، ڪارل مارڪس جو تاريخي ماديت ۽ سياسي معيشت جي تنقيد تي ٻڌل بنيادي ڪتاب آھي. ھي ڪتاب ٽن جلدن تي مشتمل آھي، جيڪي 1867ع، 1885ع، ۽ 1894ع تي شايع ٿيا. سندس زندگي جي ھن آخري ڪم ۾ ھن سرمائيدارانہ نظام جو تجزيو تاريخي ماديت تحت ”جديد سماج جي اقتصادي قانون کي ننگو ڪرڻ“ جي لفظن سان ڪيو آھي, جيئن ھن کان اڳ آدم سمٿ ۽ ڊيوڊ ريڪارڊو ڪيو ھو. داس ڪيپيٽل جو ٻيو ۽ ٽيون جلد مارڪس جي نوٽس مان، سندس وفات کان پوءِ ھن جي ساٿي فريڊرڪ اينگلس چپرايا. داس ڪيپيٽل 1950ع کان اڳ شايع ٿيل سماجي سائنس جي ڪتاب ۾ سڀ کان وڌيڪ حوالي طور استعمال ٿيندڙ ڪتاب آهي.
 
## حوالا

زمرو:ڪارل مارڪس
زمرو:جرمن ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:ڪميونزم
1

**1** (ھڪ، اِڪائي ۽ ٻَڌيءَ لاءِ پٹ ڪَتب اچي ٿو) ھڪڙو انگ آھي، جيڪو انگي عدد لاءِ ڪَتب اچي ٿو. ھي ھيڪڙائي ۽ ڳٹپ يا ماپ جي اِڪائي جي نمائندگي ڪندو آھي.

نشانيءَ جي روايت ۾ جتي ٻُڙي (0) نہ ھاڪاري ۾ شُمار ٿيندو آھي ۽ نہ ناڪاري ۾، اُتي 1 پھريون ۽ ننڍي ۾ ننڍو ھاڪاري سالم عدد آھي.

1 عدد، 0 (ٻُڙي) کان وڏو ۽ 2 کان ننڍو ھوندو آھي.

## حوالا