open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تيزاب-اساس ردعمل

علم ڪيميا ۾، هڪ **تيزاب-اساس ردعمل** (Acid-Base Reaction) هڪ ڪيميائي عمل آهي جيڪو هڪ تيزاب ۽ اساس جي وچ ۾ ٿئي ٿو. اهو ٽائيٽريشن ذريعي پي ايڇ (pH) کي طئي ڪرڻ لاء استعمال ڪري سگهجي ٿو. ڪيترائي نظرياتي فريم ورڪ هن ردعمل جي ميڪانزم جي متبادل تصورات ۽ لاڳاپيل مسئلن کي حل ڪرڻ ۾ انهن جي اپليڪيشن مهيا ڪن ٿا. انهن کي تيزاب-اساس نظريا سڏيو وڃي ٿو، مثال طور، ليوس جو تيزاب-اساس نظريو، برونسٽڊ-لوري جو تيزاب-اساس نظريو يا آرهينيس جو تيزاب-اساس نظريو.

انهن جي اهميت گيس يا مائع اينٽيٽيز لاءِ تيزاب-اساس رد عمل جي تجزيي ۾ واضح ٿئي ٿي، يا جڏهن تيزاب يا اساسي ڪردار ڪجهه گهٽ ظاهر ٿي سگهي ٿو. انهن تصورن مان پهريون فرينچ ڪيميادان، انتوني ليوائيزير، 1776ع ڌاري ڏنو هو. 

اهو ضروري آهي ته تيزاب-اساس رد عمل جي ماڊل کي نظرين طور سوچڻ گهرجي جيڪي هڪ ٻئي کي پورو ڪن ٿا. مثال طور، موجوده ليوس ماڊل ۾ وسيع تر تعريف موجود آهي ته هڪ تيزاب ۽ اساس ڇا آهن، جنهن ۾ برونسٽڊ-لوري نظريو هڪ ذيلي سيٽ آهي ته ڪهڙي شيون تيزاب ۽ اساس آهن ۽ آرهينيس نظريو سڀ کان وڌيڪ محدود آهي. 

تيزاب ۽ اساس جي تعريفون

ليوس تيزاب-اساس ردعمل جي طاقت جي مقدارڻ

تيزاب-اساس توازن 

تيزابي-الڪلي رد عمل

chemistry, an **acid–base reaction** is a chemical reaction that occurs between an acid and a base. It can be used to determine pH via titration. Several theoretical frameworks provide alternative conceptions of the reaction mechanisms and their application in solving related problems; these are called the acid–base theories, for example, Brønsted–Lowry acid–base theory.

Their importance becomes apparent in analyzing acid–base reactions for gaseous or liquid species, or when acid or base character may be somewhat less apparent. The first of these concepts was provided by the French chemist Antoine Lavoisier, around 1776.

It is important to think of the acid–base reaction models as theories that complement each other. For example, the current Lewis model has the broadest definition of what an acid and base are, with the Brønsted–Lowry theory being a subset of what acids and bases are, and the Arrhenius theory being the most restrictive.

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي عمل
نفس پرست

**نفس پرست** هڪ نظريو آهي جنهن ۾ احساس ۽ تصور حقيقي معرفت جو بنيادي ۽ سڀ کان اهم روپ آهن. اهو تجريدي خيالن جي مخالفت ڪري سگهي ٿو. 

## پڻ ڏسو

* تجربيڪاري
* مثبتيت
* سولپسزم
* روحانيت

## فوٽ نوٽس
جوزف پرسٽلي

**جوزف پرسٽلي** (Joseph Priestley؛ (24 مارچ 1733ع - 6 فيبروري 1804ع)، FRS،  هڪ انگريز ڪيميادان، يونيٽيرين عيسائي، قدرتي فلسفي، عالم، گرامر دان، گھڻن مضمونن جو معلم ۽ ڪلاسيڪل لبرل سياسي نظريي جو ماهر هو. هن 150 کان وڌيڪ ڪم شايع ڪيا ۽ سائنس جي ڪيترن ئي شعبن ۾ تجربا ڪيا. ڪيميا ۾ پريسٽلي کي آڪسيجن جي دريافت جو ڪريڊٽ ڏنو ويو آهي، جيڪا هن سال 1774ع ۾  مرڪيورڪ آڪسائيڊ جي حرارتي ٽٽ جي ذريعي الڳ ڪيو.

هن جي حياتيءَ دوران، پرسٽلي جي ڪافي سائنسي شهرت هن جي ڪاربونيٽيڊ پاڻي جي ايجاد، بجليءَ تي هن جي لکڻين ۽ ڪيترن ئي گيسن جي دريافت تي رهي، جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور آڪسيجن آهي جن کي پرسٽلي "ڊي فلوجسٽڪ هوا“ جو نالو ڏنو. پرسٽلي جي فلوجسٽن نظريي جو دفاع ڪرڻ ۽ هن نظريات کي رد ڪرڻ جو عزم جيڪا ڪيميائي انقلاب بڻجي ويا، آخرڪار هن کي سائنسي برادري ۾ الڳ ٿلگ ڪري ڇڏيو.  

پرسٽلي جي سائنس سندس مذهبي نظريات سان جڙيل هئي ۽ هن مسلسل ڪوشش ڪئي ته روشن خيال عقليت پسنديءَ کي عيسائي مذهبي نظريات سان ملائي. هن جي مابعدالطبعيات لکت ۾، پرسٽلي ڪوشش ڪئي مذهبيات، ماديت ۽ عزم کي گڏ ڪري، هي هڪ اهڙو منصوبو هئو جنهن کي "بيوقوف ۽ اصل" سڏيو ويو. 

هن يقين ڪيو ته فطري دنيا جي صحيح سمجهه انساني ترقي کي وڌائيندو ۽ آخرڪار مسيحي ملينيم جو ذريعو بڻجي ويندو. پرسٽلي، جيڪو خيالن جي آزاد ۽ کليل تبادلي تي پختو يقين رکندو هو، رواداري ۽ مذهبي اختلاف ڪندڙن لاءِ برابري جي حقن جو حامي هو، جنهن هن کي انگلينڊ ۾ وحدانيت پرست عيسائيت ڦيلائڻ ۾ مدد پڻ ڏني. پرسٽلي جي اشاعتن جي تڪراري نوعيت، پهريان آمريڪي انقلاب ۽ بعد ۾ فرانس جي انقلاب جي سندس واضح حمايت سان گڏ، عوامي ۽ حڪومتي توهين کي جنم ڏنو؛ آخرڪار هن کي 1791ع ۾، پهرين لنڊن ۽ پوءِ آمريڪا ڏانهن ڀڄڻ تي مجبور ٿيو. بعد ۾ هڪ متشدد ٽولو سندس برمنگهم گهر ۽ چرچ کي ساڙي ڇڏيو. هن پنهنجا آخري ڏهه سال نارٿمبرلينڊ ڪائونٽي، پنسلوانيا ۾ گذاريا. 

هڪ عالم ۽ استاد جي طور تي، پرسٽلي پنهنجي سڄي زندگي تدريسي علم ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جنهن ۾ انگريزي گرامر تي بنيادي ڪم ۽ تاريخ تي ڪتابن جي اشاعت شامل آهي. هن ڪجهه سڀ کان وڌيڪ اثرائتو شروعاتي تاريخي ٽائم لائنون تيار ڪيون. تعليمي لکڻيون پرسٽلي جي مشهور ڪمن مان هيون. يقينن، سندس مابعدالطبعياتي ڪم، جيتوڻيڪ، سڀ کان وڌيڪ پائيدار اثر رکندڙ آهن، جيئن هاڻي فلاسفرن جهڙوڪ جيريمي بينٿم، جان اسٽوارٽ مل ۽ هربرٽ اسپينسر پاران استعمال جي بنيادي ذريعن طور سمجهيو وڃي ٿو. 

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم

## ڪيريئر
نيدهام مارڪيٽ ۽ نانتوچ: وارنگٽن اڪيڊمي: ليڊز: ڪالن: برمنگهم: هيڪني: پنسلوانيا: 
## ڊگريون
## ورثو
## آرڪائيو
## چونڊيل ڪم

## پڻ ڏسو
* انتوائن ليوازئي
* بنجامن فرينڪلن 
* آزاد دريافتن جي فهرست 
* لبرل نظريادانن جي فهرست

## خارجي لنڪس

* Links to Priestley's works online
* The Joseph Priestley Society
* Joseph Priestley Online : Comprehensive site with bibliography, links to related sites, images, information on manuscript collections, and other helpful information.
* Radio 4 program on the discovery of oxygen by the BBC
* Collection of Priestley images  at the Schoenberg Center for Electronic Text and Image

### مختصر آن لائن سوانح عمريون
* "Joseph Priestley: Discoverer of Oxygen" at the American Chemical Society
* Joseph Priestley at the Woodrow Wilson National Fellowship Foundation
* Joseph Priestley from the *[[Encyclopædia Britannica]]*
* ExplorePAHistory.com 
* 

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:سائنسدان
زمرو:ڪيميا دان
زمرو:1804ع جون فوتگيون
انتوائن ليوازئي

**انتوائن لورينٽ ڊي ليوازئي** (**Antoine-Laurent de Lavoisier**؛ 26 آگسٽ 1743ع – 8 مئي 1794ع)، ; , پڻ فرانس جي انقلاب کان پوءِ صرف انتوائن ليوازئي، هڪ فرانسيسي رئيس ۽ ڪيميا دان هو، جيڪو ارڙهين صديءَ جي ڪيميائي انقلاب جو مرڪز هو ۽ جنهن جو ڪيميا ۽ حياتيات، ٻنهي جي تاريخ تي وڏو اثر آهي.

اهو عام طور تي قبول ڪيو ويو آهي ته ڪيمسٽري ۾ ليوازئي جي عظيم ڪاميابيون گهڻو ڪري هن جي سائنس کي هڪ معيار کان مقدار ۾ تبديل ڪرڻ جي سبب آهن. ليوازئي سڀ کان وڌيڪ مشهور، هن جي دھڻ (Combustion) ۾ آڪسيجن جي ڪردار جي دريافت لاءِ آهي. هن 1778ع ۾ آڪسيجن جو نالو رکيو، ان کي هڪ عنصر طور تسليم ڪيو، هائڊروجن کي هڪ عنصر طور سڃاتو (1783ع) ۽ فلوجسٽن جي نظريي کي رد ڪيو. ليوازئي ميٽرڪ سسٽم جي تعمير ۾ مدد ڪئي، عناصر جي پهرين وسيع فهرست لکي ۽ ڪيميائي نالن جي سڌاري ۾ مدد ڪئي. هن 1787ع ۾ سليڪون جي وجود جي اڳڪٿي ڪئي ۽ دريافت ڪيو ته، جيتوڻيڪ مادو پنهنجي شڪل تبديل ڪري سگهي ٿو، پڻ ان جو ماس هميشه ساڳيو رهي ٿو. هن جي زال ۽ ليبارٽري اسسٽنٽ، ماري-اين پاولز لاويزيئر، پاڻ هڪ مشهور ڪيمسٽ بڻجي وئي. 

ليوازئي ڪيترن ئي اشرافيه ڪائونسلن جو هڪ طاقتور ميمبر، ۽ فرمئ جينيرالي (Ferme Générale) جو منتظم هو. فرمئ جينيرالي قديم شاهي حڪومت جي سڀ کان وڌيڪ نفرت واري جزن مان هڪ هو، ڇاڪاڻ ته اهو منافعو هن رياست جي خرچ تي ورتو، ان جي معاهدي جي شرطن جي رازداري ۽ ان جي هٿياربند ايجنٽن جي تشدد جي ڪري، سڀ کان وڌيڪ نفرت واري جزن مان هڪ هو. انهن سڀني سياسي ۽ معاشي سرگرمين هن کي پنهنجي سائنسي تحقيق کي فنڊ ڏيڻ جي قابل بڻايو. فرانسيسي انقلاب جي عروج تي، هن تي ٽيڪس فراڊ ۽ خراب تمباڪو وڪڻڻ جو الزام لڳايو ويو ۽ سائنس ۾ سندس تعاون جي اعتراف ۾ هن جي زندگي بچائڻ جي اپيل جي باوجود کيس گلوٽين تي موت جي سزا ڏني ويي. هڪ سال ۽ اڌ کان پوء، هن کي فرانسيسي حڪومت طرفان معاف ڪيو ويو. 

## سوانح عمري
## علم ڪيميا ۾ حصو
## قابل ذڪر ڪم
## ورثو
## ايوارڊ ۽ اعزاز
## چونڊيل لکڻيون

## پڻ ڏسو
* جوزف پرسٽلي
## خارجي لنڪس

* Archives: Fonds Antoine-Laurent Lavoisier, Le Comité Lavoisier, Académie des sciences
* Panopticon Lavoisier a virtual museum of Antoine Lavoisier
* Bibliography at Panopticon Lavoisier
* Les Œuvres de Lavoisier
**هن جي ڪم مٿان**
* Location of Lavoisier's laboratory in Paris
* Radio 4 program on the discovery of oxygen by the BBC
* Who was the first to classify materials as "compounds"?  – Fred Senese
* Cornell University's Lavoisier collection
**هن جي لکتون**
* Les Œuvres de Lavoisier (The Complete Works of Lavoisier) edited by Pietro Corsi (Oxford University) and Patrice Bret (CNRS) 
* Oeuvres de Lavoisier (Works of Lavoisier) at Gallica BnF in six volumes. 
* WorldCat author page
* Title page, woodcuts, and copperplate engravings by Madame Lavoisier from a 1789 first edition of *[https://digital.sciencehistory.org/works/v979v4270 Traité élémentaire de chimie]* (all images freely available for download in a variety of formats from Science History Institute Digital Collections at digital.sciencehistory.org).

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:سائنسدان
زمرو:ڪيميا دان
زمرو:ماهر حياتيات
ريڊوڪس

**ريڊوڪس** (Redox) يا ريڊڪشن-آڪسيڊيشن،   هڪ قسم جو ڪيميائي عمل آهي جيڪا عمل ڪرڻ واري ڪيميائي شيئن ۾ آڪسيڊيشن حالتن کي تبديل ڪري ٿو. آڪسيڊيشن اليڪٽران جي گهٽتائي يا آڪسيڊيشن حالت ۾ اضافو آهي ۽ ريڊڪشن يا گهٽتائي اليڪٽرانن جي واڌاري يا آڪسيڊيشن حالت ۾ گهٽتائي آهي. ڪيميائي رد عمل ۾ آڪسيڊيشن ۽ ريڊڪشن وارا عمل هڪ ئي وقت ۾ ٿيندا آهن.

ريڊوڪس ردعمل جا ٻه طبقا آهن: 

# **اليڪٽرانن جي منتقلي**: عام طور تي، صرف هڪ اليڪٽران هن ائٽم، آئن، يا ماليڪيول سان وهي ٿو جيڪا آڪسائيڊ ٿي وڃي ٿو، ايٽم، آئن يا ماليڪيول ۾ جيڪو گھٽجي (reduced) ٿي وڃي ٿو. هن قسم جو ريڊوڪس عمل اڪثر ڪري ريڊوڪس جوڙن ۽ اليڪٽروڊ پوٽينشل جي لحاظ کان بحث ڪيو ويندو آهي.
# **ايٽمن جي منتقلي**: هڪ ائٽم هڪ ذيلي ذخيري (Substrate) کان ٻئي ڏانهن منتقل ٿئي ٿو. مثال طور، لوهه جي زنگ لڳڻ ۾، لوهه جي ايٽم جي آڪسائيڊ حالت وڌي ويندي آهي جيئن لوهه هڪ آڪسائيڊ ۾ بدلجي ويندو آهي ۽ ان سان گڏ، آڪسيجن جي آڪسائيڊ حالت گهٽجي ويندي آهي جيئن اهو لوهه مان نڪرندڙ اليڪٽران کي قبول ڪري ٿو. جيتوڻيڪ آڪسائيڊ ردعمل عام طور تي آڪسائيڊ ٺاهڻ سان لاڳاپيل آهن، ٻيون ڪيميائي جنسون ساڳيو ڪم ڪري سگهن ٿيون. گهي بڻائڻ جي عمل ۾، هائيڊروجنيشن ۾، بانڊ جهڙوڪ C=C هائڊروجن ايٽم جي منتقلي سان گھٽجي ويندا آهن.

## اصطلاحات
## ميڪانزم ۽ توانائيون
## معياري اليڪٽروڊ پوٽينشل
## ريڊوڪس ردعمل جا مثال
## صنعت ۾ ريڊوڪس ردعمل
## حياتيات ۾ ريڊوڪس ردعمل
## ارضيات ۾ ريڊوڪس ردعمل
## مٽي ۾ ريڊوڪس ردعمل

## پڻ ڏسو
* ويلنسي
* آڪسيڊيشن حالت 
* ڪيميائي مرڪب
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## خارجي لنڪس

زمرو:ڪيميا
زمرو:ريڊوڪس
زمرو:ڪيميائي عمل

## حوالا
راجر بيڪن

**راجر بيڪن** OFM  (لاطيني: Rogerius Baconus؛ 1219-1292)، جيڪو پڻ علمي اعزاز ڊاڪٽر ميرابيلس (Doctor Mirabilis) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، هڪ پوليميٿ، قرون وسطي جو انگريز فلسفي، سائنسدان، اللهيات جو ماهر ۽ فرانسسڪن پادري هو، جيڪو فڪري طور تي، تجربي جي ذريعي فطرت جي مطالعي تي زور ڏنو. راجر بيڪن کي قرون وسطيٰ جي عظيم پوليميٿن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي، هن پنهنجي ڪيٿولڪ عقيدي ۽ سائنسي سوچ کي ڳنڍيو.

شروعاتي جديد دور ۾، هن کي هڪ جادوگر سمجهيو ويندو هو ۽ خاص طور تي هن جي ميڪانياتي يا نيورومانٽڪ ڪانسي ٿيل سر جي ڪهاڻي لاء مشهور هو. هن کي، هن جي استاد رابرٽ گروسسٽسٽ سان گڏ، جديد سائنسي طريقي جي ابتدائي يورپي وڪيلن مان هڪ طور تسليم ڪيو ويو آهي. بيڪن ابن الهيثم (الهزين) جي تجرباتي طريقي کي ارسطو سان منسوب ڪيل نصوص جي مشاهدن تي لاڳو ڪيو. بيڪن تجرباتي جاچ جي اهميت کي تڏهن دريافت ڪيو جڏهن هن حاصل ڪيل نتيجا انهن کان مختلف هئا جن جي اڳڪٿي ارسطو ڪري ها.

هن جي لساني ڪم کي عالمگير گرامر جي شروعاتي نمائش لاءِ پيش ڪيو ويو آهي ۽ 21هين صدي جي ٻيهر جائزي تي زور ڏنو ويو آهي ته بيڪن بنيادي طور تي هڪ قرون وسطي وارو مفڪر هو، هن جي "تجرباتي" علم جو گهڻو حصو اسڪالر روايت جي ڪتابن مان حاصل ڪيو ويو. هو، تنهن هوندي به، جزوي طور تي وچولي دور جي يونيورسٽين جي نصاب جي نظرثاني جو ذميوار آهي، جنهن ۾ روايتي کواڊريويم ۾ بصريات جو اضافو ڏٺو ويو.

بيڪن جو وڏو ڪم، "اوپس ميجس" (Opus Majus)، پوپ جي درخواست تي 1267ع ۾ روم ۾ پوپ ڪليمينٽ IV ڏانهن موڪليو ويو. جيتوڻيڪ گن پاؤڊر پهريون ڀيرو، چين ۾ ايجاد ڪيو ويو ۽ بيان ڪيو ويو آهي، بيڪن يورپ ۾ پهريون شخص هو جنهن پنهنجي گن پاؤڊر فارمولا کي رڪارڊ ڪرايو.

## سوانح عمري
## ڪم
## ورثو
## مشهور ثقافت ۾
## پڻ ڏسو
* ڊيڪارٽ

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
"Roger Bacon" – In Our Time 2017
* 1901–1906 Jewish Encyclopedia: Bacon, Roger
* Roger Bacon Quotes at Convergence
* Roger Bacon: On Experimental Science, 1268
* Brehm, Edmund A., "Roger Bacon's Place in the History of Alchemy" 
* 
* classic wood engraving of Roger Bacon's visage, appears in Munson and Taylor's "Jane's History of Aviation" c.1972

زمرو:فلسفي
زمرو:سائنسدان

## حوالا
جيڪ دي رپر

**جيڪ دي رپر** (Jack the Ripper) هڪ اڻڄاتل سيريل قاتل هو جيڪو 1888ع ۾ لنڊن جي  وائيٽ چيپل ضلعي، انگلينڊ ۾ ۽ ان جي آس پاس سرگرم هو. ٻنهي فوجداري ڪيس جي فائلن ۽ همعصر صحافتي اڪائونٽن ۾، قاتل کي "وائيٽ چيپل مرڊرر" (White Chapel Murderer) ۽ "ليدر ايپرون" (Leather Apron) به سڏيو ويندو هو.

جيڪ دي رپر جي حوالي سان ڪيل حملن ۾ عام طور تي عورتون شامل هيون جيڪي طوائف طور ڪم ڪنديون هيون جيڪي لنڊن جي ايسٽ اينڊ جي ڪچي بستين ۾ رهنديون هيون ۽ ڪم ڪنديون هيون. پيٽ جي عضون کان اڳ سندن گلا ڪٽيا ويا. گهٽ ۾ گهٽ ٽن متاثرين مان اندروني عضون کي هٽائڻ جي نتيجي ۾ اهو اندازو لڳايو ويو آهي ته انهن جي قاتل کي ڪجهه اناٽومي يا جراحي جي ڄاڻ هئي.  قتل سان ڳنڍيل افواهون سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر 1888 ۾، زور پڪڙجي ويون ۽ ميڊيا جي آفسن ۽ اسڪاٽ لينڊ يارڊ پاران ڪيترن ئي خطن کي وصول ڪيو ويو جيڪا قاتل طرفان هجڻ جا دعوا ڪيا ويا.  

"جيڪ دي رپر" جو نالو "ڊيئر باس ليٽر" سان اڀريو جيڪو هڪ شخص طرفان لکيل آهي جيڪو قاتل هجڻ جي دعويٰ ڪري ٿو، جيڪو پريس ۾ ورهايو ويو. اهو خط وڏي پيماني تي اسپام مڃيو ويو ۽ مڃيو ويو ته شايد صحافين طرفان ڪهاڻي ۾ دلچسپي وڌائڻ ۽ انهن جي اخبارن جي گردش کي وڌائڻ لاءِ لکيو ويو آهي. هڪ ٻيو خط، ”دوزخ کان خط“، وائيٽ چيپل ويجيلنس ڪميٽي جي جارج لسڪ کي مليو ۽ هڪ محفوظ انساني گردي جو اڌ کڻي به گڏ هو، جيڪو مبينا طور تي متاثرين مان هڪ کان ورتو ويو هو. عوام تيزي سان هڪ واحد سيريل قاتل جي وجود تي يقين ڪرڻ لڳو جنهن کي جيڪ دي رپر جي نالي سان سڃاتو وڃڻ لگو، خاص طور تي ٻنهي قتلن جي غير معمولي وحشي طبيعت ۽ ڏوهن جي ميڊيا ڪوريج جي ڪري. 

اخبارن جي وسيع ڪوريج رپر تي وسيع ۽ پائيدار بين الاقوامي بدنامي ڏني ۽ ڏند ڪٿا مضبوط ٿي وئي. سال 1888ع ۽ 1891ع جي وچ ۾ وائيٽ چيپل ۽ اسپيٽل فيلڊس ۾ ڪيل يارنهن وحشيانه قتلن جي هڪ سلسلي جي پوليس جي تحقيق، سڀني قتلن کي 1888ع جي قتلن سان مڪمل طور ڳنڍڻ ۾ ناڪام رهي. پنج متاثرين؛ ميري اين نڪلز، ايني چپمن، ايلزبيٿ اسٽرائڊ، ڪيٿرين ايڊوڊز ۽ ميري جين ڪيلي، ”ڪيننيڪل فائيو“ جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا ۽ 31 آگسٽ ۽ 9 نومبر 1888ع جي وچ ۾ ڪيل سندن قتلن کي اڪثر آپس ۾ ڳنڍيل سمجهيو وڃي ٿو. قتل ڪڏهن به حل نه ڪيا ويا ۽ انهن ڏوهن جي چوڌاري ڏند ڪٿا تاريخي تحقيق، لوڪ داستان ۽ افسانوي تاريخ جو هڪ مجموعو بڻجي ويو ۽ اڄ ڏينهن تائين عوامي تخيل تي قبضو ڪيو آهي.

## پس منظر
## قتل
## تحقيق
## مشڪوڪ ملزم
## خط
## ميڊيا
## ورثو
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

* Jack the Ripper at casebook.org
* Home page of jack-the-ripper.org
* Jack the Ripper: The 1888 Autumn of Terror at whitechapeljack.com
* Contemporaneous news article pertaining to the murders committed by Jack the Ripper
* 1988 centennial investigation into the murders committed by Jack the Ripper compiled by the Federal Bureau of Investigation
* 2014 news article focusing upon modern geographic profiling techniques used to discover the most likely location Jack the Ripper lived
* Letters claiming to be from Jack the Ripper at nationalarchives.gov.uk
* Jack the Ripper at the *[[Encyclopædia Britannica]]*
* Article focusing upon the murders committed by Jack the Ripper  published by the Texas State University

## حوالا

زمرو:جرميات
نيپال 2024 جي ٻوڏ

2024 جي نيپال ۾ آيل ٻوڏ جولاءِ جي شروعات، آگسٽ جي وچ، ۽ سيپٽمبر جي آخر ۾ سالياني مون سون جي موسم دوران سخت برساتن جو هڪ نتيجو هو، جنهن سبب سڄي ملڪ ۾ وڏي ٻوڏ اچي وئي ۽ ان سان گڏ ڪيترائي مٽيءَ جا ٽڪرا به ٿيا سيپٽمبر جي ٻوڏ، جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ جاني ۽ مالي نقصان ٿيو گهٽ ۾ گهٽ 1970 کان وٺي هن علائقي ۾ رڪارڊ ڪيل تمام گهڻي برساتن جي ڪري، خود هڪ گهٽ دٻاءُ واري نظام جو نتيجو آهي.

## حوالا

زمرو:نيپال
زمرو:نيپال ۾ شهر
اسڪاٽ لينڊ يارڊ

**اسڪاٽ لينڊ يارڊ** (Scotland Yard)، سرڪاري طور تي نيو اسڪاٽ لينڊ يارڊ (New Scotland Yard)، لنڊن جي ميٽرو پوليٽن پوليس جو هيڊ ڪوارٽر آهي، علائقائي پوليس فورس گريٽر لنڊن جي 32 بورو (ڪائونٽين) جي پوليسنگ لاءِ ذميوار آهي. ان جو نالو اصل ميٽروپوليٽن پوليس هيڊ ڪوارٽر جي مقام، 4 وائٽ هال، جنهن جو مکيه عوامي داخلا ويسٽ منسٽر اسٽريٽ تي هو جنهن کي گريٽ اسڪاٽ لينڊ يارڊ سڏيو ويندو هو، مان نڪتل آهي. 

اسڪاٽلينڊ يارڊ جو داخلا نه صرف عوامي دروازو بڻجي ويو ۽ وقت گذرڻ سان گڏ، اسڪاٽ لينڊ يارڊ نه رڳو هيڊ ڪوارٽر جي عمارت جي عام نالي طور، پر **ميٽروپوليٽن پوليس سروس** (MPS) جي پاڻ ۽ پوليس آفيسرن، خاص طور تي جاسوس، جيڪي ان ۾ خدمت ڪن ٿا، لاء استعمال ٿيڻ لگو. نيو يارڪ ٽائمز سال 1964ع ۾ لکيو ته جيئن **وال اسٽريٽ** نيويارڪ جي **مالياتي ضلعي** کي پنهنجو نالو ڏنو، تيئن اسڪاٽ لينڊ يارڊ لنڊن ۾ پوليس جي سرگرمين جو نالو بڻجي ويو.

اها فورس **1890**ع ۾ گريٽ اسڪاٽ لينڊ يارڊ کان وڪٽوريا ايمبئنڪمينٽ تي هڪ نئين مڪمل ٿيل عمارت ڏانهن منتقل ٿي وئي ۽ نئين هيڊڪوارٽر لاءِ ”**<small>نيو اسڪاٽ لينڊ يارڊ</small>**“ نالو اختيار ڪيو ويو. ڀرسان هڪ عمارت سال **1906**ع ۾ مڪمل ڪئي وئي. هڪ ٽين عمارت سال **1940**ع ۾ شامل ڪئي وئي. سال **1967**ع ۾ ميٽروپوليٽن پوليس پنهنجي هيڊ ڪوارٽر کي ٽن عمارتن واري ڪمپليڪس کان هڪ ڊگهي، نئين تعمير ٿيل، نيو اسڪاٽلينڊ يارڊ جي ڀرسان وڪٽوريا ۾ براڊوي تي تعمير ڪيو. سال **2013**ع ۾، اهو اعلان ڪيو ويو ته اها فورس ويسٽمنسٽر جي **ڪرٽس گرين بلڊنگ** ۾ وڪٽوريا ائمبئنڪمٽ ڏانهن ٻيهر منتقل ٿيندي، جنهن جي پٺيان روايت کي "**نيو اسڪاٽلينڊ يارڊ**" جو نالو ڏنو ويو. جديد نيو اسڪاٽلينڊ يارڊ ڏانهن هي منتقلي سال **2016**ع ۾ مڪمل ڪئي وئي.

## تاريخ

## مشهور ثقافت

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
* Metropolitan Police Branches 
*Blumberg, Jess. "A Brief History of Scotland Yard", Smithsonian.com, 28 September 2007.
* 
*

## حوالا

زمرو:عمارتون
زمرو:جرميات
زمرو:گڏيل بادشاھت
نامياتي ڪيميا

**نامياتي ڪيميا** (Organic Chemistry) علم ڪيميا جي اندر هڪ ذيلي نظم آهي جنهن ۾ نامياتي مرڪبن ۽ نامياتي مواد، يعني مادو ان جي مختلف شڪلن ۾ جنهن ۾ ڪاربن ايٽم شامل آهن، جي ساخت، خاصيت ۽ رد عمل جو سائنسي مطالعو شامل آهي. ڍانچي جو مطالعو انهن جي ساخت جي فارمولا کي طئي ڪري ٿو. خاصيتن جي مطالعي ۾ طبيعي ۽ ڪيميائي خاصيتون شامل آهن ۽ ڪيميائي رد عمل جي تشخيص انهن جي رويي کي سمجهڻ لاء ڪئي ۾ اچي ٿي. نامياتي رد عمل جي مطالعي ۾ قدرتي شين، دوائن ۽ پوليمر جي ڪيميائي ٺهڪندڙ ۽ ليبارٽري ۾ انفرادي نامياتي ماليڪيولن جو مطالعو ۽ نظرياتي (سيليڪو ۾) مطالعو شامل آهي.

نامياتي ڪيميا ۾ اڀياس ڪيل ڪيميائي شين جي حد ۾ شامل آهن هائڊرو ڪاربن (مرکب جن ۾ صرف ڪاربن ۽ هائيڊروجن شامل آهن) ۽ گڏوگڏ ڪاربن تي ٻڌل مرکبات، پر ان سان گڏ ٻيا عنصر شامل آهن، خاص طور تي آڪسيجن، نائٽروجن، سلفر، فاسفورس (ڪيترن ئي بايو ڪيميڪل ۾ شامل آهن) ۽ هيلوجن. اورگانوميٽالڪ ڪيميا (Organometallic chemistry) انهن مرڪبن جو مطالعو آهي جنهن ۾ ڪاربن- ڌاتو بانڊ شامل آهن.

ان کان علاوه، همعصر تحقيق نامياتي ڪيميا تي ڌيان ڏئي ٿي، جنهن ۾ لانٿانائڊس سميت ٻيون آرگنوميٽاليڪس، خاص طور تي منتقلي ڌاتو (Transition Metal) زنڪ، ٽامو، پيليڊيم، نڪل، ڪوبالٽ، ٽائيٽينيم ۽ ڪروميم شامل آهن. 

نامياتي مرڪب سڄي زميني زندگيءَ جو بنياد بڻجن ٿا ۽ اڪثر ڄاتل ڪيميائي مادن تي مشتمل آهن. ڪاربن جي بانڊنگ نمونن، ان جي ويڪرائي چار سان؛ فارمل سنگل، ڊبل ۽ ٽرپل بانڊز، گڏوگڏ ڊي لوڪلائيزڊ اليڪٽرانن سان ٺھيل، نامياتي مرڪبن جي صف کي ڍانچي جي لحاظ کان متنوع بڻائي ٿي ۽ انھن جي ايپليڪيشنن جي حد تمام گھڻي آھي. اها ڪيترن ئي تجارتي پروڊڪٽس بشمول دواسازي؛ پيٽروڪيميڪل ۽ زرعي ڪيميڪل ۽ انهن مان ٺاهيل پراڊڪٽ جن ۾ لبريڪينٽ، سالوينٽ؛ پلاسٽڪ، ٻارڻ (Fuels) ۽ ڌماڪيدار مادن جي بنياد ٺاهيندا آهن يا انهن جا جز آهن. نامياتي ڪيميا جو مطالعو آرگنوميٽلڪ ڪيمسٽري ۽ بايو ڪيمسٽري کي اوورليپ ڪري ٿو، پر دوائن جي ڪيميا، پوليمر ڪيمسٽري ۽ مواد جي سائنس سان پڻ اوورليپ ڪري ٿو.

## تعليمي پهلو
نامياتي ڪيمسٽري عام طور تي ڪاليج يا يونيورسٽي جي سطح تي سيکاريو ويندو آهي. اهو هڪ تمام مشڪل مضمون سمجهيو ويندو آهي، پر اهو پڻ شاگردن لاء دستياب آهي. 
## تاريخ
## وصفون
## خاصيتون
## نامياتي مرڪبن جا نالا رکڻ
## نامياتي مرڪبن جي درجه بندي
## نامياتي رد عمل
## نامياتي جوڙجڪ
## پڻ ڏسو
* نامياتي ڪيميا جو خاڪو 
* نامياتي ردعمل جي فهرست 
* بايو ڪيمسٽري

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* MIT.edu, OpenCourseWare: Organic Chemistry I
* HaverFord.edu, Organic Chemistry Lectures, Videos and Text
* Organic-Chemistry.org, Organic Chemistry Portal – Recent Abstracts and (Name)Reactions
* Orgsyn.org, Organic Chemistry synthesis journal
* Pearson Channels, Organic Chemistry Video Lectures and Practice Problems
* Khanacademy.org, Khan Academy - Organic Chemistry

زمرو:نامياتي ڪيميا

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:نامياتي ڪيميا
زمرو:علم ڪيميا جي شاخون
غير نامياتي ڪيميا

**غير نامياتي ڪيميا** (Inorganic Chemistry) جو تعلق غير نامياتي ۽ آرگنوميٽالڪ مرڪبن جي ترکیب ۽ رويي سان آهي. هن فيلڊ ۾ اها ڪيميائي مرڪب شامل آهن جيڪي ڪاربن تي ٻڌل نه آهن، جيڪي نامياتي ڪيميا جا مضمون آهن. ٻن شعبن جي وچ ۾ فرق مطلق کان پري آهي، ڇاڪاڻ ته آرگنوميٽلڪ ڪيميا جي ذيلي نظم ۾ گهڻو اوورليپ آهي. ڪيميائي صنعت جي هر پاسي ۾ هن جا اطلاق آهن، جن ۾ ڪيٽيليسس، مواد جي سائنس، رنگ، سرفيڪٽينت، ڪوٽنگ، دوائون، اينڌن (ٻارڻ جو) ۽ زراعت شامل آهن.
## غير نامياتي مرڪبن جي موجودگي
ڪيترائي غير نامياتي مرڪب فطرت ۾ معدنيات جي طور تي مليا آهن. مٽيءَ ۾ آئرن سلفائيڊ جهڙوڪ پائرائٽ يا جپسم جي طور تي ڪئلشيم سلفيٽ شامل ٿي سگھي ٿو. غير نامياتي مرڪب به مليا آهن ملٽي ٽاسڪنگ ۾ بائيو ماليڪيولز: جيئن اليڪٽرولائٽس (سوڊيم کلورائڊ)، انرجي اسٽوريج ۾ (ATP) يا اڏاوت ۾ (ڊي اين اي ۾ پولي فاسفيٽ ريبون).
## تعلق
## غير نامياتي ڪيميا جي ذيلي تقسيم
## وضاحتي غير نامياتي ڪيميا
## اسپيڪٽرو اسڪوپي ۽ مقناطيسيت
## ٿرموڊائنامڪس ۽ غير نامياتي ڪيميا
غير نامياتي ڪيميا لاءِ هڪ متبادل مقداري انداز رد عمل جي توانائي تي ڌيان ڏئي ٿو. اهو طريقو انتهائي روايتي ۽ تجرباتي آهي، پر اهو پڻ مفيد آهي. وسيع تصورات جيڪي ٿرموڊائنامڪ اصطلاحن ۾ پکڙيل آهن، ان ۾ ريڊوڪس پوٽينشل، تيزابيت ۽ مرحلي جي تبديليون شامل آهن. غيرنامياتي ٿرموڊائنامڪس ۾ هڪ ڪلاسڪ تصور بورن-هيبر چڪر Born-Haber) cycle) آهي، جيڪو ابتدائي عملن جهڙوڪ اليڪٽران جي لاڳاپي جي توانائي جو اندازو لڳائڻ، ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، جن مان ڪجهه کي سڌو سنئون نه ٿو ڏسي سگهجي. 
## ميڪاني غير نامياتي ڪيميا
## غير نامياتي مرڪبن جي خاصيت
## مصنوعي غير نامياتي ڪيميا
جيتوڻيڪ ڪي غير نامياتي جنسون فطرت مان خالص روپ ۾ حاصل ڪري سگھجن ٿيون، پر اڪثر ڪيميائي پلانٽن ۽ ليبارٽرين ۾ ٺھيل آھن. غير نامياتي مصنوعي طريقن کي جزو جي رد عمل جي volatility يا solubility جي مطابق، تقريبن درجه بندي ڪري سگهجي ٿو. حلبل volatile غير نامياتي مرڪب نامياتي مرڪب ٺاھڻ جي طريقن سان تيار ڪيا ويا آھن. ڌاتو تي مشتمل مرڪبن لاءِ جيڪي هوا ڏانهن رد عمل رکن ٿا، Schlenk لائن ۽ دستانو باڪس ٽيڪنڪ جي پيروي ڪئي وڃي ٿي. غير مستحڪم مرکبات ۽ گيس کي "ويڪيوم ميني فولڊز" ۾ ڦيرايو ويندو آهي، جنهن ۾ شيشي جي پائپنگ شامل هونديون آهن جيڪي والوز ذريعي هڪ ٻئي سان ڳنڍيل هوندا آهن، جن مان مڪمل طور تي 0.001 mm Hg يا گهٽ تائين ٻاهر ڪڍي سگهجي ٿو. مرکبات مائع نائيٽروجن (b.p. 78K) يا ٻين ڪرائيوجن استعمال ڪندي ڳري ويندا آهن.

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:درسي علم
زمرو:غير نامياتي ڪيميا
زمرو:علم ڪيميا جي شاخون
فطرت (فلاسفي)

فلاسفي ۽ قدرتي فلاسفي ۾ **فطرت** جا ٻه باہم لاڳاپيل مطلب آهن. هڪ طرف، ان جو مطلب آهي سڀني شين جو سيٽ جيڪي قدرتي آهن، يا فطرت جي قانونن جي عام ڪم جي تابع آهن. ٻئي طرف، ان جو مطلب ضروري خاصيتون ۽ انفرادي شين جا سبب آهن. 

فطرت جي معنيٰ ۽ اهميت کي ڪيئن سمجھجي، مغربي تمدن جي تاريخ ۾، مابعدالطبعيات ۽ علم جي فلسفي جي شعبن ۾، ان سان گڏ نظريي ۽ سائنس ۾ بحث جو موضوع رهيو آهي. قدرتي شين جو مطالعو ۽ باقاعدي قانون جيڪي انهن تي ضابطو رکن ٿا، ان بحث جي مقابلي ۾ ته ان جي قدرتي هجڻ جو مطلب ڇا آهي، قدرتي سائنس جو علائقو آهي. لفظ "فطرت" (nature) لاطيني لفظ "nātūra" مان نڪتل آهي، هڪ فلسفياڻو اصطلاح آهي جيڪو فعل جي پيدائش مان نڪتل آهي، جيڪو اڳئين (سقراط کان اڳ) فعل مان نڪتل قدرتي واڌ لاءِ يوناني اصطلاح، "phusis" جي ترجمي جي طور تي استعمال ڪيو ويو آهي. اڳي ئي طبقاتي دور ۾، فلسفيانه استعمال ۾ انهن لفظن جا ٻه لاڳاپيل معنا ملن ٿيون، جيڪي عام طور تي هي آهن ته اهي ان طريقي ڏانهن اشارو ڪن ٿا، جنهن ۾ شيون پاڻ ۾  ”فطري طور“، انساني سوچ، خدائي مداخلت يا ڪنهن به شيءِ کان ٻاهر جي ”مداخلت“ کان سواءِ، ٿين ٿيون، قدرتي شين لاءِ عام سمجهيو وڃي ٿو. فطرت جي سمجھڻ جو دارومدار ڪم جي موضوع ۽ عمر تي منحصر آهي جتي اهي ظاهر ٿينديون آهن. مثال طور، ارسطو جي قدرتي خاصيتن جي وضاحت ان کان مختلف آهي، جيڪا جديد فلسفي ۽ سائنسي ڪمن ۾ قدرتي خاصيتن مان آهي، جيڪا ٻين سائنسي ۽ روايتي استعمال کان به مختلف ٿي سگهي ٿي.
 
## ڪلاسيڪل فطرت ۽ ارسطو جي مابعدالطبعيات
 
## مشرقي فلسفي ۾

## جديد سائنس ۽ فطرت جا قانون
## مابعدالطبعيات کان بچڻ جي ڪوشش
## جديد فطرت
## مابعدالطبعيات جي بقا
مابعدالطبعيات کان سواءِ فطرت جو مطالعو==
## پڻ ڏسو
* فلاسفي 
* فطري فلاسفي

 
## خارجي لنڪس
* Gerard Naddaf, *The Greek Concept of Nature*, New York, State University of New York Press, 2005.
* 

zh-yue:Nature

## حوالا

زمرو:فلسفو
زمرو:قدرتي تاريخ
زمرو:سائنس جو فلسفو
2024 حزب الله هيڊ ڪوارٽر حملو

27 سيپٽمبر 2024 حزب الله جو سيڪريٽري جنرل حسن نصرالله، بيروت 2 تي اسرائيلي هوائي حملي ۾ مارجي ويو. اهو حملو حزب الله جي اڳواڻن جي هڪ اجلاس دوران ٿيو جيڪو هڪ هيڊڪوارٽر ۾ واقع آهي جيڪو رهائشي عمارتن جي هيٺان واقع آهي هرت هريڪ ۾ رهائشي عمارتن جي هيٺان بيروت جي ڏکڻ ۾ اسرائيلي هوائي فوج طرفان جنگي جهازن کي استعمال ڪيو ويو.
## حوالا

زمرو:حزب الله
فزڪس ۾ نوبل انعام

**فزڪس ۾ نوبل انعام** (سويڊش: Nobelpriset i fysik) هڪ ساليانو انعام آهي جيڪو رائل سويڊش اڪيڊمي آف سائنسز پاران، انهن ماڻهن لاءِ جن فزڪس جي شعبي ۾ انسانيت لاءِ تمام گهڻيون خدمتون سرانجام ڏنيون آهن، ڏنو ويندو آهي. اهو سال 1895ع ۾ الفريڊ نوبل جي وصيت سان قائم ڪيل پنجن نوبل انعامن مان هڪ آهي ۽ سال 1901ع کان نوازيو ويندو آهي، ٻيا انعام ڪيميا، ادب، امن ۽ فزيالوجي يا طب ۾ آهن. فزڪس ۾ نوبل انعام، روايتي طور تي نوبل انعام جي تقريب ۾ پيش ڪيل پهريون انعام هوندو آهي.

انعام هڪ تمغي سان گڏ هڪ ڊپلوما ۽ مالياتي انعام لاء هڪ سرٽيفڪيٽ تي مشتمل آهي. ميڊل جي سامهون واري پاسي الفريڊ نوبل جي ساڳي تصوير ڏيکاري وئي آهي جيڪا طب، ڪيمسٽري ۽ ادب جي ميڊلن تي ڏيکاريل آهي. 

فزڪس ۾ پهريون نوبل انعام جرمن طبيعيات دان، ولهيلم روئنٽجن کي، ان جي غير معمولي خدمتن جي اعتراف ۾ ڏنو ويو (هن ايڪس ريز جي دريافت ڪئي). هي انعام نوبل فائونڊيشن پاران منظم ڪيو ويندو آهي ۽ وڏي پيماني تي سڀ کان وڌيڪ معزز انعام طور سمجهيو ويندو آهي جيڪو هڪ سائنسدان، فزڪس ۾ حاصل ڪري سگهي ٿو. اهو 10 ڊسمبر، نوبل جي ورسي، تي اسٽاڪ هوم، سويڊن ۾ هڪ سالياني تقريب ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. سال 2023ع تائين، مجموعي طور تي 224 ماڻهن کي هي انعام ڏنو ويو آهي.

## خارجي لنڪس

* "All Nobel Laureates in Physics" at the Nobel Foundation.
* "The Nobel Prize Award Ceremonies and Banquets" at the Nobel Foundation.
* "The Nobel Prize in Physics" at the Nobel Foundation.

## حوالا

زمرو:اعزاز
زمرو:طبيعيات
زمرو:نوبل انعام
ميڪس پلانڪ

**ميڪس ڪارل ارنست لُڊوگ پلانڪ** ForMemRS  (جرمن: maks plaŋk؛ 23 اپريل 1858ع - 4 آڪٽوبر 1947ع) هڪ جرمن نظرياتي طبيعيات دان هو جنهن جي توانائي جي ڪوانٽا جي دريافت کيس سال 1918ع ۾ فزڪس ۾ نوبل انعام ڏياريو.

پلانڪ نظرياتي فزڪس ۾ ڪيتريون ئي اهم خدمتون سرانجام ڏنيون، پر هڪ طبيعيات دان جي حيثيت سان سندس شهرت بنيادي طور تي سندس ڪوانٽم ٿيوري جي شروعات ڪندڙ طور آهي ۽ جديد فزڪس جي باني مان هڪ آهي،  جنهن ايٽمي ۽ ذيلي ائٽمي عملن جي سمجھه ۾ انقلاب آندو. هو پلانڪ ڪانسٽنٽ لاءِ سڃاتل آهي، جيڪا ڪوانٽم فزڪس لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿو ۽ جنهن کي هو اڪائين جو هڪ سيٽ ڏنو، جنهن کي اڄڪلهه پلانڪ اڪائيون سڏيو وڃي ٿو، جيڪا بنيادي طبيعياتي مستقلن جي حوالي سان بيان ڪيل آهي. 

پلانڪ ٻه ڀيرا جرمن سائنسي اداري ڪيزر ولهيلم سوسائٽي جو صدر رهيو. سال 1948ع ۾، ان کي ميڪس پلانڪ سوسائٽي (Max-Planck-Gesellschaft) جو نالو ڏنو ويو، جن ۾ اڄڪلهه 83 ادارا شامل آهن جيڪي سائنسي هدايتن جي وسيع رينج جي نمائندگي ڪن ٿا. 

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
## ڪيريئر
## ذاتي زندگي ۽ موت
## مذهبي نظريا
## پبليڪيشن
## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

*
* 
* Annotated bibliography for Max Planck from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Max Planck – Encyclopædia Britannica article
* Max Planck Biography – www.nobel-prize-winners.com
* Max Planck Institutes of Natural Science and Astrophysics
* Max Planck – Selbstdarstellung im Filmportrait (1942), [Cinematic self-portrait of Max Planck], Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften, 1942
* , 2 June 1920 *The Genesis and Present State of Development of the Quantum Theory*
* Life–Work–Personality – Exhibition on the 50th anniversary of Planck's death

زمرو:سائنسدان
زمرو:طبیعیات دان
زمرو:ميڪس پلانڪ
زمرو:نوبل انعام يافته 
زمرو:سائنسدان جي فهرست
زمرو:طبيعيات دان جي فهرست
زمرو:1858ع جون پيدائشون
زمرو:1947ع جون فوتگيون

## حوالا
ارون شروڊنگر

**ارون رڊولف جوزف اليگزينڊر شروڊنگر (ForMemRS)**   (Erwin Schrödinger؛ 12 آگسٽ 1887 - 4 جنوري 1961)، هڪ نوبل انعام کٽيندڙ آسٽريائي/آئرلينڊ جو طبعيات دان هو، جنهن کي طبيعيات جي ماهرن جي ترقيءَ جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو. خاص طور تي، هن کي شروڊنگر مساوات، هڪ مساوات جيڪا هڪ نظام جي روشني جي موجن جي ڪم کي ڳڻڻ جو طريقو مهيا ڪري ٿي ۽ اها ڪيئن وقت ۾ حرڪت طور تي تبديل ٿئين ٿيون، کي ترتيب ڏيڻ لاءِ سڃاتو وڃي ٿو. هن سال 1932ع ۾، اصطلاح، ”ڪوانٽم اينٽيگلمينٽ“ ٺاهي،  ۽ ان تي بحث ڪرڻ وارو سڀ کان پهريون طبیعیات دان هو.

ان کان علاوه، هن فزڪس جي مختلف پهلوئن: شمارياتي ميڪانڪس ۽ ٿرموڊائنامڪس، ڊاء اليڪٽرڪ جي فزڪس، رنگن جي نظريي، اليڪٽرو ڊائنامڪس، عام نسبت جي نظريي ۽ ڪاسمولوجي تي ڪيترائي ڪم لکيا ۽ هن هڪ متحد فيلڊ ٿيوري ٺاهڻ لاءِ ڪيتريون ئي ڪوششون ڪيون. هن جي ڪتاب، "زندگي ڇا آهي؟" ۾، شروڊنگر، زندگي جي رجحان کي فزڪس جي نقطي نظر کان ڏسي، جينيات جي مسئلن کي خطاب ڪيو. هن سائنس جي فلسفي جي پهلوئن، قديم ۽ مشرقي فلسفي جي تصورن، اخلاقيات ۽ مذهب تي پڻ تمام گهڻو ڌيان ڏنو. هن فلسفي ۽ نظرياتي حياتيات تي پڻ لکيو. مشهور ڪلچر ۾، هو پنهنجي "شروڊنگر جي ٻلي" سوچ جي تجربن لاء مشهور آهي.

هن پنهنجي زندگيءَ جو گهڻو حصو هڪ تعليمي حيثيت سان گذاريو، مختلف يونيورسٽين ۾ پوزيشنون حاصل ڪرڻ سان، شروڊنگر، پال ڊيراڪ سان گڏ، سال 1933ع ۾، ڪوانٽم ميڪانڪس تي سندس ڪم لاء، فزڪس ۾ نوبل انعام حاصل ڪيو، ساڳئي سال هن نازي ازم جي مخالفت سبب جرمني ڇڏي ڏنو. هن جي ذاتي زندگي ۾، هو پنهنجي زال ۽ پنهنجي داشته ٻنهي سان گڏ رهندو هو، جنهن جي ڪري هن کي آڪسفورڊ ۾ پنهنجي پوزيشن ڇڏڻ لاء مسئلا پيدا ٿي ويا. ان کان پوء، سال 1938ع تائين، جيستائين نازي قبضو ڪيو جڏهن هو ڀڄي ويو، هن گراز، آسٽريا ۾ پوزيشن حاصل ڪئي ۽ آخرڪار ڊبلن، آئرلينڊ ۾ هڪ ڊگهي مدي وارو بندوبست ڳوليائين، جتي هو 1955ع ۾ رٽائر ٿيڻ تائين رهيو ۽ جتي هن ڪيترن ئي نابالغ عورتن سان جنسي تعلقات قائم ڪيا.

## خارجي لنڪس

* Erwin Schrödinger and others on Austrian banknotes 
* 
* "*[https://www.univie.ac.at/zbph/ausstellung/schroedinger/bio/bio1.htm biographie]*" (in German) or
* "*[https://www.univie.ac.at/zbph/ausstellung/schroedinger/ebio/bio1.htm Biography from the Austrian Central Library for Physics]*" (in English)
* Encyclopædia Britannica article on Erwin Schrödinger
* with his Nobel Lecture, 12 December 1933 *The Fundamental Idea of Wave Mechanics*
* Vallabhan, C. P. Girija, "*[https://web.archive.org/web/20030816185613/http://www.photonics.cusat.edu/article2.html Indian influences on Quantum Dynamics]*" [*ed.* Schrödinger's interest in Vedanta]
* Schrödinger Medal of the World Association of Theoretically Oriented Chemists (WATOC)
* ''The Discovery of New Productive Forms of Atomic Theory'' Nobel Banquet speech (in German)
* Annotated bibliography for Erwin Schrödinger from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
*  Critical interdisciplinary review of Schrödinger's "What Is life?"
* ''Schrödinger in Oxford by Sir David C Clary '' , World Scientific, 2022

## حوالا

زمرو:جديد طبیعیات
زمرو:سائنسدان
زمرو:شخصيتون
زمرو:طبيعيات دان
زمرو:1887ع جون پيدائشون
زمرو:1961ع جون فوتگيون
جرميات

**جرميات** يا ڪرمنالاجي (Criminology)، لاطيني "crimen" (الزام) ۽ قديم يوناني لفظ "λογία" (بحث) مان نڪتل آهي، ڏوهن ۽ انحرافي رويي (deviant behaviour) جو مطالعو آهي. جرميات ٻنهي رويي جي سائنس ۽ سماجي سائنس ۾ هڪ گھڻائي واري شعبي جو ميدان آهي، جيڪو بنيادي طور تي سماجيات، اقتصاديات، قانون، نفسيات، بشريات ۽ حياتيات جي ماهرن، سياسي سائنسدانن، فلسفين، سماجي ڪارڪنن ۽ قانون ۽ فقه جي عالمن جي تحقيق تي ڌيان ڏئي ٿو. انهي سان گڏ عمل جيڪي انصاف جي انتظاميا ۽ فوجداري انصاف واري نظام کي بيان ڪن ٿا، جي تحقيق تي ڌيان ڏئي ٿو. 

جرميات جا ماهر (Criminologists) اها ماڻهو آهن جيڪي ڏوهن ۽ سماج جي ردعمل جي وچ ۾ چونڪ جي ڳولا ۽ تحقيق ۾ مشغول آهن. ڪجهه ڏوهن جا ماهر امڪاني ڏوهين جي رويي جي رجحانات کي ڳوليندا آهن. هڪ وسيع معنى ۾، اهي پروفيسر تحقيق ۽ پڇا ڳاڇا ڪن ٿا، مفروضن کي ترتيب ڏين ٿا ۽ منظم انداز ۾ مشاهدي جي رجحانن جي ڇنڊڇاڻ ڪن ٿا.

جرميات جي ماهرن جي دلچسپي ۾، ڏوهن جي نوعيت ۽ ڏوهين جو مطالعو، ڏوهن جي قانون جي ابتدا، ڏوهن جي ايٽولوجي، ڏوهن تي سماجي ردعمل، قانون لاڳو ڪندڙ ادارن ۽ ڏنڊ جي ادارن جي ڪارڪردگي شامل آهن. اهو وسيع طور تي چئي سگهجي ٿو ته ڏوهن جي سائنس پنهنجي تحقيقات کي ٽن لائينن سان هدايت ڪري ٿو: 

* پهريون، اهو فوجداري قانون جي نوعيت ۽ ان جي انتظاميه ۽ حالتن جي تحقيق ڪري ٿو جنهن جي تحت اهو ترقي ڪري ٿو؛
* ٻيو، اهو ڏوهن جي سبب ۽ ڏوهين جي شخصيت جو تجزيو ڪري ٿو ۽
* ٽيون، اهو ڏوهن جي ڪنٽرول ۽ ڏوهين جي بحالي مطالعو ڪري ٿو. اهڙيء طرح، ڏوهن جي دائري ۾ قانون ساز ادارن، قانون لاڳو ڪندڙ ادارن، عدالتي ادارن، اصلاحي ادارن ۽ تعليمي، نجي ۽ سرڪاري سماجي ادارن جون سرگرميون شامل آهن.
## علمي ڏوهن جي تاريخ
## فڪر جا اسڪول
## ڏوهن جا قسم ۽ وصفون
## ذيلي موضوع
جرميات ۾ مطالعي جا اها علائقا شامل آهن: 
* تقابلي ڏوهن جو اڀياس، جيڪو ڏوهه جي نمونن ۾ فرق ۽ هڪجهڙائي جي نشاندهي ڪرڻ لاءِ، ثقافتن ۾ ڏوهن جي سماجي رجحان جو مطالعو آهي. 
* ڏوهه جي روڪٿام 
* ڏوهن جا انگ اکر 
* ڏوهي رويو 
* ڏوهي ڪيريئر ۽ مزاحمت 
* گهريلو ويڙه 
* انحرافي رويو 
* فوجي عدالتي ادارن جو جائزو 
* ڏوهه جو خوف 
* بين الاقوامي ڏوهن جي متاثرين جو سروي 
* ٻارن جا ڏوهه 
* ڏوهن تي سزائن جو اڀياس 
* قانون جي سماجيات 
* وڪٽمولاجي 
## پڻ ڏسو
* ڏوهه جي سائنس
* فارنزڪ سائنس 
* جرميات جي ماهرن جي فهرست 
* ٽابو (ممنوع)
 
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:جرميات
زمرو:درسي علم
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:طبي قانون
زمرو:روين جي سائنس
زمرو:جرم جي نفسيات
زمرو:علم معاشرت جا ذيلي شعبا
زمرو:علم معاشرت جي ذيلي شعبن جون اندروني شاخون

## حوالا
طبيعيات جو خاڪو

هيٺ ڏنل خاڪو، هڪ جائزو ۽ فزڪس جي بنيادي گائيڊ طور تي مهيا ڪيو ويو آهي.

**[[فزڪس]]** - قدرتي سائنس جنهن ۾ مادي، خلائي وقت ذريعي ان جي حرڪت ۽ لاڳاپيل تصورن جهڙوڪ توانائي ۽ قوت سان گڏ جو مطالعو شامل آهي. وڌيڪ وسيع طور تي، اهو فطرت جو عام تجزيو آهي، جيڪو اهو سمجهڻ لاء ڪيو ويو آهي ته ڪائنات ڪيئن ڪم ڪري ٿي.
## فزڪس ڪهڙي قسم جو مضمون آهي؟
فزڪس کي هيٺين سڀني جي طور تي بيان ڪري سگهجي ٿو: 
* ھڪڙو تعليمي نظم: تعليمي شعبن، نصاب ۽ درجا؛ قومي ۽ بين الاقوامي سماج؛ ۽ خاص جرنل سان گڏ ھڪڙو تعليمي نظم 
* هڪ سائنسي ميدان (سائنس جي هڪ شاخ): سائنس جي اندر خاص ماهرن جي وڏي پيماني تي سڃاتل درجي ۽ عام طور تي ان جي پنهنجي اصطلاحن کي ظاهر ڪري ٿو. اهڙي فيلڊ کي عام طور تي هڪ يا وڌيڪ سائنسي جرنلز جي ذريعي نمائندگي ڪئي ويندي آهي، جتي ان ميدان جي وڏن جي نظرثاني ٿيل تحقيق شايع ڪئي ويندي آهي. 
* هڪ فطرتي سائنس: جيڪو قاعدن کي واضح ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو ۽ فطرتي دنيا کي تجرباتي ۽ سائنسي طريقن سان استعمال ڪري ٿو. 
* هڪ طبيعي سائنس - جيڪو غير جاندار نظامن جو مطالعو ڪري ٿو. 
* هڪ حياتياتي سائنس: جيڪو جاندارن ۾ طبيعي عملن جي ڪردار جو مطالعو ڪري ٿو.  
## شاخون
## تاريخ
## عام تصورات
## فهرستون
* فزڪس جي مضمونن جو انڊيڪس 
* عام فزڪس نوٽس جي فهرست 
* فزڪس جي مساواتن جي فهرست 
* فزڪس ۾ اهم اشاعتن جي فهرست 
* سائنس ۾ قانونن جي فهرست 
* رياضي ۽ سائنس ۾ استعمال ٿيندڙ اکرن جي فهرست
* مشھور طبيعيات دانن جي فهرست 
* فزڪس جي رسالن جي فهرست 
* عام طور تي فزڪس ۾ استعمال ٿيندڙ متغير 
* فزڪس جي انعامن جي فهرست 
## پڻ ڏسو
* فطري فلسفو 
* ڪلاسيڪل ميڪانيات 
* جديد طبيعيات

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:طبيعيات
حرڪت (فزڪس)

فزڪس ۾، **حرڪت** (Motion) اها آهي جڏهن ڪا شئي هڪ ڏنل وقت ۾ ريفرنس پوائنٽ جي حوالي سان پنهنجي پوزيشن تبديل ڪري ٿي. حرڪت کي رياضياتي طور تي بيان ڪيو ويو آهي هٽڻ، فاصلو، رفتار، ولاسٽي، اسراع (Acceleration) ۽ مبصر جي حوالي سان فريم جي رفتار، وقت جي تبديلي سان ان فريم جي نسبت جسم جي پوزيشن ۾ تبديلي کي ماپ ڪري ٿو. فزڪس جي اها شاخ اهي جيڪا شين جي حرڪت کي انهن جي سببن جي حوالي سان بيان ڪري ٿي، ان کي ڪائنيميٽڪس چئجي ٿو، جڏهن ته اها شاخ جيڪا قوتن ۽ انهن جي حرڪت تي اثر جو مطالعو ڪري ٿي، ان کي ڊائنامڪس چئجي ٿو.
## خارجي لنڪس

* Feynman's lecture on motion
* 

## حوالا

زمرو:ميڪانيات
زمرو:طبيعي خاصيتون
ماس ضايع ڪرڻ

thumb|مس مڊل اسڪول، 2002.
**ماس ويسٽنگ جنهن** کي ماس موومينٽ به چيو ويندو آهي ڪشش ثقل جي قوت هيٺ پٿرن يا مٽي جي هيٺان سلپ جي حرڪت لاءِ هڪ عام اصطلاح آهي. اهو مختلف آهي.
فرقو

**هڪ مذهبي** فرقو مذهبن جو هڪ گروهه آهي جهڙوڪ مشرقي آرٿوڊوڪس چرچ، اينگليڪنزم ۽ فرقن جو تعلق پروٽيسٽنٽزم سان آهي آرٿوڊوڪس قدامت پسند ۽ اصلاحي يهوديزم، اهو پڻ اسلام ۾ ٻن بنيادي فرقن، سني ۽ شيعه ڏانهن اشارو ڪري ٿو  ۽ هندو مذهب ۾ مکيه ديوتا يا فلسفيانه عقيدو هڪ فرقي جي نشاندهي ڪري ٿو جيڪو پڻ ثقافتي ۽ مذهبي رسمن تي عمل ڪري ٿو.



## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:خاندان
زمرو:سماج

زمرو:مذهبي فرقا
1 مارچ

1 مارچ، 1 مارچ يا 1 3 تي پيدا ٿين ٿا اهي ٽئين مهيني جو پهريون ڏينهن سال جو 60 هون ڏينهن يا سال جو 61 هون ڏينهن هوندو آهي.

## پيدائشون

### 1

* 1 مارس

### أ

* أبو بكر أحمد حليم

### س

* سلطان بهو

### ش

* شهيد أفريدي

### أ

* عبد الناصر عبد الفتاح محمد

## هتي جاري رکو

* قطر نيوز : اهو اڄ ڏينهن تي ٿيو. نيو يارڪ.
* ٽائمز: اهو هن ڏينهن تي ٿيو. بي بي سي.
* اهو هن ڏينهن ٿيو.

## حوالا

زمرو:1 مارچ جون پیدائشون
حجم

**حجم** (Volume) ٽن-طول عرض خلا ۾ جگهه جو هڪ ماپ آهي. اهو اڪثر ڪري SI نڪتل اڪائين (جهڙوڪ ڪعبي ميٽر ۽ ليٽر) يا مختلف امپيريل يا يو ايس جي رواجي اڪائين (جهڙوڪ گيلن، ڪوارٽ، ڪعبي انچ) استعمال ڪندي عددي طور تي مقدار ۾ مقرر ڪيو ويندو آهي. ڊگھائي ۽ اوچائي جي تعريف (ڪعبي) حجم سان ڳنڍيل آهي. ڪنٽينر جو حجم عام طور تي، ڪنٽينر جي گنجائش سمجھيو ويندو آھي؛ يعني، سيال جي مقدار (گيس يا مائع) جيڪا ڪنٽينر رکي سگهي ٿو، بجاءِ ان جاءِ جي مقدار جي جيڪا ڪنٽينر پاڻ هٽائي سگھي ٿو. ميٽونيمي جي ذريعي، اصطلاح "حجم" ڪڏهن ڪڏهن  لاڳاپيل علائقي ڏانهن اشارو ڪرڻ لاء (مثال طور، حد تائين حجم)، استعمال ڪيو ويندو آهي.

آڳاٽي زماني ۾، مقدار کي ساڳي شڪل واري قدرتي ڪنٽينر استعمال ڪندي ماپي ويندو هئو. بعد ۾، معياري ڪنٽينر استعمال ڪيا ويا. ڪجھ ساديون، ٽي-طول عرض واري شڪليون انھن جي مقدار کي آساني سان حساب ڪتاب جي فارمولن کي استعمال ڪري سگھن ٿيون. وڌيڪ پيچيده شڪلين جا حجم انٽيگرل ڪيڪولس سان ڳڻي سگھجن ٿا جيڪڏھن شڪل جي حد لاءِ ھڪڙو فارمولا موجود آھي. صفر-، هڪ- ۽ ٻه-طول عرض واري شيئن جو ڪو به حجم نه هوندو آهي؛ چار ۽ اعليٰ طول و عرض ۾، عام حجم لاءِ هڪجهڙائي وارو تصور هائپر ووليوم آهي.

## تاريخ

## خاصيتون

## ماپ

## حساب ڪتاب

## نڪتل ڪيل مقدارون

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

* 
* 

## حوالا

زمرو:حجم
زمرو:پيمائش
زمرو:طبيعي مقدارون
گهاٽاڻ

**ڪثافت** (Density) يا حجم جي ڪميتي ڪثافت يا مخصوص ڪثافت، هڪ مادي جي ڪميت في اڪائي حجم جي مقدار آهي. علامت، ρ (هيٺيون صورت ۾ يوناني اکر rho) اڪثر ڪري ڪثافت لاءِ استعمال ٿئي ٿي، جيتوڻيڪ لاطيني اکر، D  پڻ استعمال ڪري سگھجي ٿو. رياضياتي طور تي، ڪثافت جي وضاحت، ڪميت جي مقدار کي حجم سان ورهايل؛ \rho = \frac{m}{V},سان ڪيو ويندو آهي. جتي ρ ڪثافت، m ڪميت ۽ V حجم آهي. ڪجهه حالتن ۾ (مثال طور، آمريڪا جي تيل ۽ گئس جي صنعت ۾)، ڪثافت کي واضح طور تي ان جي وزن في اڪائي حجم جي مقدار جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو سائنسي طور تي غلط آهي؛ هن مقدار کي صحيح طور تي مخصوص وزن سڏيو ويندو کپي.

هڪ خالص مادي لاءِ ڪثافت ان جي ڪميت جي ارتڪاز (Mass Concentration) جي برابر عددي قدر هوندي آهي. مختلف مواد ۾ عام طور تي مختلف ڪثافت هونديون آهن ۽ ڪثافت شايد اڇال، پاڪائي ۽ پيڪنگ سان لاڳاپيل هجي. اوسميم (Osmium) گرمي پد ۽ دٻاء جي معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪثيف ڄاڻايل عنصر آهي. 

اڪائين جي مختلف نظامن ۾ ڪثافت جي مقابلي کي آسان ڪرڻ لاءِ، ڪڏهن ڪڏهن ان کي بغير طول و عرض جي مقدار "نسبتي ڪثافت" يا "مخصوص ڪشش ثقل" سان تبديل ڪيو ويندو آهي، يعني مواد جي ڪثافت جو تناسب هڪ معياري مواد، عام طور تي پاڻي، جي ڪثافت سان نسبت. اهڙيءَ طرح پاڻيءَ جي نسبت هڪ شي جي گهٽ نسبتي ڪثافت جو مطلب آهي ته اها شي پاڻيءَ مٿان تري سگهجي ٿي. 

مواد جي کثافت گرمي پد ۽ دٻاء سان مختلف ٿي ويندي آهي. هي تغير عام طور تي جامد (Solids) ۽ مائع لاءِ ننڍو هوندو آهي پر گئسن لاءِ تمام گهڻو هوندو آهي. ڪنهن به شئي تي دٻاءُ وڌڻ سان ان جو حجم گهٽجي ٿو ۽ ان ڪري ان جي ڪثافت وڌي ٿي. ڪنهن به شيءِ جي گرمي پد کي وڌائڻ سان (ڪجهه استثنا سان) ان جو حجم وڌ ٿي ويندو آهي جيڪا ڪثافت کي گھٽائي ٿو. اڪثر مواد ۾، ڪنهن رطوبت جي تري کي گرم ڪرڻ جي نتيجي ۾ گرميءَ جي تري کان مٿي تائين منتقلي ٿيندي آهي، جنهن جي ڪري گرم ٿيل رطوبت جي ڪثافت ۾ گهٽتائي ايندي آهي، جنهن جي ڪري گرمي ٿلهي غير گرم مواد جي نسبت سان اڀرندي آهي. 

ڪنهن به مادي جي کثافت جو بالعڪس لاڳاپو ڪڏهن ڪڏهن ان جو مخصوص حجم، هڪ اصطلاح جيڪي ڪڏهن ڪڏهن ٿرموڊائنامڪس ۾ استعمال ٿيندي آهي، سڏيو ويندو آهي. ڪثافت هڪ عمدي خاصيت (Intensive Property) آهي، ڇو ته مادي جي مقدار کي وڌائڻ سان ان جي ڪثافت نه وڌندي آهي، بلڪ ان جي ڪميت وڌندي آهي. 

ٻيون تصوراتي لحاظ کان نسبتي مقدارن يا نسبتن ۾ مخصوص ڪثافت، نسبتي ڪثافت (مخصوص ڪشش ثقل) ۽ مخصوص وزن شامل آهن.

## خارجي لنڪس
* Video: Density Experiment with Oil and Alcohol
* Video: Density Experiment with Whiskey and Water
* Glass Density Calculation – Calculation of the density of glass at room temperature and of glass melts at 1000 – 1400°C
* List of Elements of the Periodic Table – Sorted by Density
* Calculation of saturated liquid densities for some components
* Field density test 
* Water – Density and specific weight
* Temperature dependence of the density of water – Conversions of density units
* A delicious density experiment 
* Water density calculator  Water density for a given salinity and temperature.
* Liquid density calculator Select a liquid from the list and calculate density as a function of temperature.
* Gas density calculator Calculate density of a gas for as a function of temperature and pressure.
* Densities of various materials. 
* Determination of Density of Solid , instructions for performing classroom experiment.
* 
* 

## حوالا

زمرو:طبيعي مقدارون
زمرو:طبيعي خاصيتون
ايران جو اسرائيل تي حملو (اپريل 2024)

اهي فوجي حملا آهن فضا ۾ ڊرون سسٽم سان ۽ ايراني انقلابي گارڊ پاران شروع ڪيل ڪيترن ئي بيلسٽڪ ميزائلن سان گڏ عراق ۾ اسلامي مزاحمت لبناني حزب الله ۽ يمني حوثي انصار الله جي تعاون سان اپريل جي وچ واري رات تائين. 14 اپريل 2024 جو صبح، اسرائيل تي.

## حوالا
سپر ڪنڊڪٽر

**سپر پسرائيندڙ** (Superconductors) مادن مان اليڪٽرانن يا بجلي جو ڪرنٽ بنا ڪنهن رڪاوٽ جي لنگهي وڃي ٿو، جنهن جي ڪري وولٽيج ۾ ڪنهن به نموني جي گهٽتائي نه ايندي آهي.

هن ميدان ۾ هڪ ٻيو ڪم 1933ع ۾ ٿيو، جڏهن جرمني جي تحقيقدان والٿر ميسنر ۽ رابرٽ اوچنسينفيلڊ اهو ڄاڻي ورتو ته سُپر پسرائيندڙ مادو مقناطيسي ميدان کي ڌڪي ٿو. ان ئي اصول جي بنياد تي جنريٽر پڻ ڪم ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:برقناطيسيت
جمي ڪارٽر

**جيمس ارل ڪارٽر** هڪ آمريڪي سياستدان ۽ انسان دوست آهي، جيڪو 1977 کان 1981 تائين آمريڪا جو 39 هون صدر رهيو. 1 آڪٽوبر 1924 تي ڄائو، هو ڊيموڪريٽڪ پارٽي جو ميمبر آهي، هو 1971 کان جارجيا جو 76 هون گورنر هو 1975 ۽ جارجيا رياست جو سينيٽر 1963 کان 1967 تائين.

## حوالا

زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر
زمرو:1924ع جون پيدائشون
مٽيءَ جا وهڪرا

**مڊ فلو جنهن** کي مٽي سلائيڊ يا مڊ فلو به چيو ويندو آهي هڪ روپ آهي ماس ضايع ڪرڻ،جنهن ۾ ملبي ۽ گندگي جو تيز وهڪري شامل آهي جيڪو پاڻي شامل ڪرڻ سان مائع بڻجي ويو آهي.
فزڪس ۾ نوبل انعام حاصل ڪندڙن جي فهرست

**[[فزڪس ۾ نوبل انعام|طبيعيات ۾ نوبل انعام]]** (Nobel Prize in Physics) هر سال رائل سويڊش اڪيڊمي آف سائنسز پاران طبيعيات جي مختلف شعبن ۾ خدمت سرانجام ڏيڻ واري سائنسدانن کي ڏنو ويندو آهي. اهو سال 1895ع ۾ الفريڊ نوبل (جيڪو سال 1896ع ۾ وفات ڪري ويو) جي وصيت سان قائم ڪيل پنجن نوبل انعامن مان هڪ آهي، جيڪو طبيعيات ۾ شاندار ڪارڪردگيءَ تي نوازيو ويندو آهي. نوبل جي وصيت موجب، انعام نوبل فائونڊيشن پاران انتظام ڪيو ويندو آهي ۽ رائل سويڊش اڪيڊمي آف سائنسز پاران ڏنو ويندو آهي.  اهو انعام اسٽاڪ هوم ۾ 10 ڊسمبر تي، نوبل جي موت جي ورسي تي، هڪ سالياني تقريب ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. هر وصول ڪندڙ هڪ ميڊل، هڪ ڊپلوما ۽ هڪ مالياتي انعام حاصل ڪري ٿو جيڪو مختلف سالن ۾ مختلف هوندو آهي.

## انڳ اکر
فزڪس ۾ نوبل انعام سال 2023ع تائين 224 ماڻهن کي ڏنو ويو آهي.  فزڪس ۾ پهريون انعام سال 1901ع ۾ جرمني جي ولهيلم ڪانراڊ رونٽجن کي ڏنو ويو، جنهن کي 1,50,782 سويڊش ڪرونا (SEK) مليا. جان بارڊين واحد انعام يافته آهي جنهن ٻه ڀيرا؛ 1956ع ۽ 1972ع ۾ انعام ماڻيو.

وليم لارنس براگ فزڪس ۾ سڀ کان ننڍي عمر ۾ نوبل انعام حاصل ڪندڙ هو. هن انعام سال 1915ع ۾ 25هين سالن جي عمر ۾ حاصل ڪيو. فزڪس ۾ سڀ کان وڏي عمر جو نوبل انعام حاصل ڪندڙ آرٿر اشڪن هو جنهن جي عمر 96 سال هئي جڏهن هن کي سال 2018ع ۾ انعام ڏنو ويو.

صرف پنج عورتون انعام ماڻيون آهن: ماري ڪيوري (1903)، ماريا گوپرٽ-ميئر (1963)، ڊونا اسٽريڪلينڊ (2018)، اينڊريا گيز (2020) ۽ اين لي-هوئيلير (2023). اين.  لي-هوئيلير (L'Huillier) کان اڳ، هر عورت کي انعام جو صرف چوٿون حصو مليو هو، جيتوڻيڪ ميري ڪيوري کي ڪيميا ۾ سال 1911ع ۾ غير شيئر ٿيل نوبل انعام مليو هو. سال 2023ع ۾، لي-هوئيلير کي هڪ ٽيون حصو مليو. 

ڇهه سال اهڙا آهن جن لاءِ فزڪس ۾ نوبل انعام نه ڏنو ويو (1916، 1931، 1934، 1940 ۽ 1942). اهڙا 9 سال به هئا جن لاءِ فزڪس جو نوبل انعام هڪ سال لاءِ ملتوي ڪيو ويو: 

* ميڪس وون لاؤ کي سال 1914ع جي انعام جو اعلان نومبر 1915ع ۾ ڪيو ويو.
* انعام سال 1917ع ۾ نه ڏنو ويو، ڇاڪاڻ ته فزڪس جي نوبل ڪميٽي فيصلو ڪيو ته ان سال جي نامزدگين مان ڪو به ضروري معيار تي پورو نه لهي ٿو، پر سال 1918ع ۾ چارلس گلوور بارڪلا کي ڏنو ويو ۽ سال 1917ع جي انعام ۾ شمار ڪيو ويو.
* سال 1919ع ۾ ميڪس پلانڪ کي ڏنل 1918ع جي انعام لاءِ هن مثال جي پيروي ڪئي وئي،
* سال 1921ع جو انعام سال 1922ع ۾ البرٽ آئن اسٽائن کي ڏنو ويو،
* سال 1924ع جو انعام 1925ع ۾ ميني سيگباهن کي ڏنو ويو،
* سال 1925 جو انعام جيمس فرانڪ ۽ گستاو هارٽز کي 1926ع ۾ ڏنو ويو،
* سال 1928ع جو انعام 1929ع ۾ اوون رچرڊسن کي ڏنو ويو،
* سال 1932ع جو انعام 1933ع ۾ ورنر هيزنبرگ کي ڏنو ويو،  ۽ 
* سال 1943ع جو انعام سال 1944ع ۾ اوٽو اسٽرن کي ڏنو ويو.

*

## انعام حاصل ڪندڙ جي فهرست

### ملڪن جي لحاظ کان نوبل انعام کٽندڙ جي تعداد

## پڻ ڏسو
* نوبل انعام حاصل ڪندڙن جي فهرست 
* مشهور طبيعيات دان جي فهرست

## خارجي لنڪس

* Official website of the Royal Swedish Academy of Sciences 
* Official website of the Nobel Foundation 

## حوالا

زمرو:طبيعيات
الفريڊ نوبل

**الفريڊ برنهارڊ نوبل** (سويڊش: ˈǎlfrɛd nʊˈbɛlː؛ 21 آڪٽوبر 1833ع - 10 ڊسمبر 1896ع) هڪ سويڊش ڪيميادان، موجد، انجنيئر ۽ ڪاروباري هو. هو بارود جي ايجاد ڪرڻ ۽ نوبل انعام قائم ڪرڻ لاءِ پنهنجي وصيت ڪرڻ لاءِ مشهور آهي.  هن سائنس ۾ پڻ ڪيترائي اهم ڪردار ادا ڪيا، هن پنهنجي حياتيءَ ۾ 355 ايجادن جا پيٽنٽ حاصل ڪيا.

ممتاز نوبل خاندان جو ميمبر، نوبل سائنس ۽ سکيا، خاص ڪري ڪيميا ۽ ٻولين ۾ ابتدائي مهارت ڏيکاري. هن کي ڇهن ٻولين تي عبور حاصل هو ۽ 24 سالن جي ڄمار ۾ هن پنهنجو پهريون پيٽنٽ داخل ڪرايو. هن پنهنجي خاندان،  جيڪا بوفورس ڪمپني جو مالڪ هو، جيڪا لوهه ۽ اسٽيل پيدا ڪندڙ هو،   سان گڏ ڪيترائي ڪاروباري منصوبا شروع ڪيا، جنهن کي هن،   توپن ۽ ٻين هٿيارن جي هڪ وڏي صنعت بڻائي ڇڏيو. نوبل جي سڀ کان مشهور ايجاد، ڊائنامائيٽ، نائٽروگليسرين استعمال ڪندي هڪ ڌماڪيدار مادو هو، جنهن کي 1867ع ۾ پيٽنٽ ڪيو ويو هو. هن وڌيڪ سال 1875ع ۾ جيلگنائيٽ ۽ 1887ع ۾ بيلسٽائٽ ايجاد ڪيو. 

هن جي موت تي، نوبل پنهنجو ورثو نوبل انعامن کي فنڊ ڏيڻ لاء هڪ فائونڊيشن کي عطيو ڪيو، جيڪو هر سال انهن ماڻهن کي سڃاڻي ٿو جن "انسانيت لاء سڀ کان وڏو فائدو ڏنو".   مصنوعي عنصر نوبيليم هن جي نالي پٺيان رکيو ويو ۽ هن جو نالو ۽ ورثو پڻ ڪمپنيون جهڙوڪ ڊائينامٽ نوبل ۽ اکزو نوبل، جيڪي هن جي قائم ڪيل ڪمپنين کي ضم ٿيڻ کان هيٺ وجود ۾ آيو آهن. نوبل کي رائل سويڊش اڪيڊمي آف سائنسز جو ميمبر چونڊيو ويو، جيڪي، سندس مرضي موجب، طبيعيات ۽ ڪيميا ۾ نوبل انعام حاصل ڪندڙن کي چونڊڻ جي ذميوار هوندي.

## حوالا

زمرو:ڪيميا دان
زمرو:نوبل انعام يافته
زمرو:سويڊن جي شخصيتون
زمرو:علم ڪيميا ۾ نوبل انعام کڻندڙ
زمرو:1833ع جون پيدائشون
زمرو:1896ع جون فوتگيون
ڪارل لينيئس

**ڪارل لينيئس** (23 مئي 1707 - 10 جنوري 1778)، جيڪو پڻ 1761ع ۾ ڪارل وون لين جي نالي سان مشهور ٿيو، هڪ سويڊش حياتيات جو ماهر ۽ طبيب هو، جنهن کي باضابطه طور تي ٻه نامي نومنڪليچر، جاندارن کي نالو ڏيڻ جو جديد نظام، متعارف ڪرائڻ لاء، "جديد ٽيڪسانومي جي پيء" جي طور سڃاتو وڃي ٿو. سندس ڪيتريون ئي لکڻيون لاطيني ۾ هيون. هن جو نالو لاطيني ۾ ڪيرولس لنائيئس (Carolus Linnæus) ۽ سندس 1761ع ۾ ورهاڱي کان پوءِ، ڪيرولس آ لائنئي (Carolus a Linné) طور ترجمو ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:حياتيات
زمرو:ماھر حياتيات
لينئي جي گلن جي گھڙي

**لينئي جي گلن جي گھڙي** (Linnaeus flower clock) هڪ باغباني وارو منصوبو هو جيڪو ڪارل لينئي (Carl Linnaeus) پاران تيار ڪيو ويو هو ته وقت جي نشاندهي ڪرڻ لاء، ڪيترن ئي ٻوٽن جو فائدو وٺن، انهن جي گلن،  جيڪا ڏينهن جي خاص وقتن تي صحيح طور تي کلڻ يا بند ٿيڻ ٿا.  لينئي جي سوانح عمري جي نوٽس موجب، هن 1748ع ۾ گلن جي گھڙي دريافت ڪئي ۽ ان کي ترقي ڏني.   اهو هن حقيقت تي تعمير ڪريل هئي ته اتي ٻوٽن جا قسم آهن جيڪي ڏينهن جي مقرر ڪيل وقتن تي پنهنجن گلن کي کل يا بند ڪن ٿا. هن پنهنجي سال 1751ع جي اشاعت فلاسوفيا بوٽانيڪا ۾ هن اهو تصور پيش ڪيو، ان کي هورولوجيم فلورا (گلڻ جي گهڙي) سڏيو. هن جا مشاهدا ڪيئن ٻوٽا وقت سان گڏ تبديل ٿيا ڪيترن ئي اشاعتن ۾ اختصار ڪيا ويا آهن. باغباني جي، گلڻ جو المانڪ (Calendarium florae) سال 1755ع ۾ فطرت ۾ موسمي تبديلين ۽ نباتاتي باغن کي بيان ڪري ٿو. "وڻن جي ننڊ" (Somnus plantarum)  ۾ هن بيان ڪيو آهي ته ڪيئن مختلف ٻوٽا رات جي وقت ننڊ لاءِ تيار ٿيڻ ٿا ۽ ورناشيو آربورم (Vernatio arborum) ۾ هو مختلف وڻن ۽ ٻوٽن ۾ ٻوٽي جي ٽٽڻ جي وقت جو حساب ٻڌائي ٿو.   هن شايد ڪڏهن به اهڙو باغ نه لڳايو هجي، پر ان خيال کي 19هين صدي جي شروعات ۾ ڪيترن ئي نباتاتي باغن (Botanical Garden) پاران ڪوشش ڪئي وئي، جنهن ۾ مليل ڪاميابي هئي. ڪيترائي ٻوٽا مضبوط سرڪاڊيئن تال (Harmony) ڏيکارين ٿا ۽ ڪجھ کي ڪافي وقت تي کولڻ جو مشاهدو ڪيو ويو آهي، پر اهڙي گھڙي جي درستگي گهٽجي ويندي آهي ڇاڪاڻ ته گلن جو وقت موسم ۽ موسمي اثرن کان متاثر ٿيندو آهي. لينئي پاران رڪارڊ ڪيل گلن جا وقت پڻ ويڪرائي ڦاڪ جي ڪري ڏينهن جي روشني ۾ اختلافن سان مشروط آهن: هن جي ماپ اپسالا ۾ گلن جي وقت تي ٻڌل آهي، جتي هن پنهنجي يونيورسٽي جي تعليم حاصل  ڪئي ۽ ڏني هئي. لينئي پاران استعمال لاءِ تجويز ڪيل ٻوٽا ھيٺ ڏنل جدول ۾، رڪارڊ ٿيل اوپننگ ٽائيم موجب ترتيب ڏنل؛ ڏنل آھن. "-" ظاهر ڪري ٿو ته ڊيٽا غائب آهي.

## حوالا

زمرو:باغباني
زمرو:نباتاتيات