open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خاتول محمد زي

**خاتول محمد زي**(؛ ڄائي <c. 1966)  افغان برگيڊيئر جنرل آھي جيڪا افغان نيشنل آرمي ۾ خدمتون سرانجام ڏئي رھي آھي. هيءَ پهريون ڀيرو 1980 جي ڏهاڪي دوران ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف افغانستان جي فوج ۾ ڪمشنر ٿي، جڏهن هيءَ ملڪ جي پهرين عورت بڻجي وئي جنهن کي پيرا ٽروپر طور تربيت ڏني وئي. هن پنهنجي ڪيريئر ۾ 600 کان وڌيڪ جمپ لاگ ڪيو آهي. هوء افغان فوج ۾ هڪ استاد جي حيثيت ۾ خدمتون سرانجام ڏيندي رهي جيستائين طالبان 1996 ۾ اقتدار سناليو. 2001 ۾ آمريڪا جي حملي کانپوءِ ٺاهيل فوج ۾ بحال ، هوءَ افغان تاريخ ۾ پهرين عورت بڻجي وئي جيڪا جنرل آفيسر جي درجي تي پهتي. 

## سناليندڙ
محمد زئي 1966 ع ڌاري ڪابل ، افغانستان ۾ پيدا ٿي. هوءَ 1983 ۾ آرمي ۾ شامل ٿي وئي جڏهن هن سيڪنڊري اسڪول مان گريجوئيشن ڪئي ، ۽ رضاڪارانه طور هڪ پيراٽروپر ٿي. سخت تربيت ۾ ڪاميابي ، بشمول  ٻہ ڏينھن ۾ جبلن جي چو ڌاري مارچ ڪيئ، ھن پنھنجو پھريون جمپ 1984 ۾ ڪيو.  پنھنجو ڪمرو حاصل ڪرڻ کان پوءِ ، ھن ڪابل يونيورسٽيءَ جي قانوني فيڪلٽيءَ ۾ ا ڪميشن ياس ڪئي ، گريجوئيشن ڪئي بيچلر جي ڊگريءَ سان ، انھيءَ ڪري ھوءَ ڪمشنر ٿي سگھي ٿي آفيسر طور. هوءَ بعد ۾ سوويت يونين جي هڪ فوجي اڪيڊميءَ ۾ اعليٰ تعليم حاصل ڪندي.  سوويت -افغان جنگ دوران ، هن کي جنگي پوزيشنن کان انڪار ڪيو ويو ، تنهنڪري هن پيراٽروپ ۽ ڪمانڊو ڪردار لاءِ پيراٽروپ انسٽرڪٽر ٽريننگ سپاهي طور ڪم ڪيو.  

هن 1990 ۾ شادي ڪئي ۽ هڪ پٽ هو ان کان اگ هن جو مڙس ، هڪ ساٿي آرمي آفيسر ، 1991 ۾ جنگ ۾ مارجي ويو. 1992 ۾ حڪومت جي خاتمي کان پوءِ ، هن 1990 ع جي شروعات ۾ گهرو ويڙهه دوران مجاهدين جي حڪومت هيٺ ڪم ڪيو، ۽ کيس فوج جي هوائي دفاعي شاخ لاءِ عورتن جي تربيت جو انچارج بڻايو ويو. تنهن هوندي ، هن کي پيراشوٽ جمپ ڪرڻ کان روڪيو ويو ۽ نئين پابندين جي تابع ڪيو ويو جيئن عوام ۾ عبايا پائڻ جي ضرورت.  1996 ۾ طالبان پاران ملڪ جي ڪنٽرول سن ،الڻ کان پوءِ ، هوءَ فوج مان ٻاهر ڪئي وئي ۽ هڪ بيوه طور مؤثر طريقي سان گهرن ۾ بند ٿي وئي. هوءَ بچي وئي غير معمولي نوڪرين جهڙوڪ سلائي ، ۽ ڇوڪرين لاءِ هڪ ويجهو اسڪول هلائيندي. 
alt=Khatool Mohammadzai with Afghan National Police|کاٻو|thumb| برگيڊيئر. جنرل. خطاب محمد زئي افغان نيشنل پوليس جي عورت ايجنٽن سان

## پڻ ڏسو

* افغان نيشنل آرمي
* بيبي عائشه
* لطيفه نبي زاده
* نيلوفر رحماني
* افغانستان ۾ عورتن جا حق

## حوالا
 
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:1960ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:افغان عورتون
زمرو:پشتون ماڻھو
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:جيوت ماڻهو
خادم سومرو

**خادم سومرو** (انگريزي ٻولي:Khadim Soomro) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ليکڪ آهي. سندس شاعري ۽ مضمون سنڌي ٻولي ۽ انگريزي ٻولي ۾ شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
خادم سومرو جو پورو نالو خادم حسين سومرو آهي. هيءُ دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي شهر جوهي ۾  27 فيبروري 1979ع تي غلام حسين سومرو گهر ۾ پيدا ٿيو.

## تعليم
خادم سومرو پرائيمري گورنمينٽ پرائمري اسڪول منجهان پاس ڪيائين. مئٽرڪ 1994ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان پاس ڪيائين. هن انٽر جو امتحان گورنمينٽ ڪاليج جوهي مان 1996ع ۾ پاس ڪيو. جڏهن تہ ايم اي سوشيالوجي  2000ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين.

## ادبي خدمتون
خادم سومرو لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. هن نامور اديب عزيز ڪنگراڻي جي رهنمائي ۾ **مخدوم ساحل سومرو** جي نالي سان لکڻ جي شروعات ڪئي ۽ پوءِ خادم سومرو نالي سان بہ لکڻ شروع ڪيو. هن کي سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو طرفان نڪرندڙ ٻارن جي رسالي گل ڦل پڙهڻ سان پيدا ٿيو.  سندس شاعري ۽ مضمون سنڌي ٻولي جي اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيڻ لڳي ۽  پوءِ انگريزي ٻولي ۾ مضمون بہ لکڻ شروع ڪيائين جيڪي شايع ٿيل آهن. هيءَ سنڌي ادبي سنگت شاخ جوهي جو ميمبر ۽ آڊيٽر به رهيو. هيءُ ساٿي ٻارڙا سنگت جوهي ۽ سجاڳ ٻار تحريڪ جوهي سان پڻ منسلڪ رهيو.  ايم اي ڪرڻ کان پوءِ هن عملي زندگيءَ جي شروعات ڪئي ۽ مختلف نجي ادارن ۾ ڪم ڪندو رهيو آهي. لکڻ پڙهڻ ۽ ادب سان سندس دلچسپي اڄ بہ آهي ۽ سندس مواد ڇپبو رهي ٿو.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
ستاره اچڪزئي

**ستارا اچڪزئي** () (پيدا 1956/1957 - 12 وفات ڪري ويو اپريل 2009 ع) جو هڪ اهم ترين هو افغان عورتن جي حقن ڪارڪن ۽ ۾ ريجنل پارليامينٽ جي هڪ ميمبر قنڌار . هوء طالبان پاران قتل ڪيو ويو.   

” اچڪزئي “ ھڪڙو نالو آھي جيڪو دراني قبيلي جي ھڪڙي ذيلي قبيلي ، پشتون ماڻھن جو حصو ، افغانستان  کان وڏي نسلي گروھن مان ھڪ آھي. هوء منعقد ٻٽي شھريت جي وچ ۾ افغانستان ۽ جرمني ،  ۽ چڱي ۾ سڃاتو ويندو هو ڪينيڊا جي طور تي سندس جي ڪجهه وڌايو خاندان جي ۾ رهن ٿا سليمان وساڻ علائقي. 

ملالائي ڪاڪڙ ۽ صفيه اماجان وانگر ، ستاره اچڪزئي کي طالبان پاران نشانو بڻايو ويو ٻيو ته هوءَ افغان عورتن جي حالت بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي هئي. 52 سالن جي عمر ۾ ، هوء 12 اپريل 2009 تي قندھار ۾ طالبان جي هٿياربندن هٿان قتل ٿي وئي.

ڪينيڊا حڪومت ان قتل جي مذمت ڪئي.  مائيڪل جين   گورنر جنرل  چيو

اسان ستارا اچڪزئي جي قاتل تي برابر ڏکيا ھئاسين ، پنھنجي وطن جي عورتن جي حقن لاءِ جرات مند ۽ قابل فخر ڪارڪن ،جنهن کي پوائنٽ بليڪ رينج تي گوليون هڻي قتل ڪيو ويو. طالبان تڪڙا ھئا ھن بي مثال تشدد جي ذميواري قبول ڪرڻ لاءِ ،افغانستان ۾ وڌيڪ ترقي ۽ استحڪام لاءِ سٺي ڪوششن ۾ رڪاوٽون وجھڻ لاءِ سرشار.

## قتل جي مذمت
اسان ستارا اچڪزئي جي قاتل تي برابر ڏکيا ھئاسين ، پنھنجي وطن جي عورتن جي حقن لاءِ جرات مند ۽ قابل فخر ڪارڪن ،جنهن کي پوائنٽ بليڪ رينج تي گوليون هڻي قتل ڪيو ويو. طالبان تڪڙا ھئا ھن بي مثال تشدد جي ذميواري قبول ڪرڻ لاءِ ،افغانستان ۾ وڌيڪ ترقي ۽ استحڪام لاءِ سٺي ڪوششن ۾ رڪاوٽون وجھڻ لاءِ سرشار.

## سياسي زندگي

* *”هوءَ هڪ ويڙهاڪ هئي ، هوءَ هڪ بهادر عورت هئي ۽ هن هميشه عورتن جي حقن ۽ غريبن جي حقن لاءِ وڙهندي هئي  ان ڪري اهي هن کي پسند نه ڪندا هئا.* *.* *.* *[مان] اهو آهي نقصان هر ڪنهن لاءِ جمهوريت لاءِ ، بنيادي طور تي ،ڇاڪاڻ ته هن وڙهيو هر ڪنهن لاءِ.* (اجمل ميوند ، محترمه اچڪزئي جو ڀائٽيو) 

## وفات
معروف افغان سياستدان ڏکڻ افغانستان جي صوبي قندھار ۾ صوبائي ڪائونسل جي اجلاس چڏڻ کانپوءِ گوليون هڻي قتل ڪيو ويو ، جنهن ۾ سندس ساٿين هن کي شرڪت نه ڪرڻ جي درخواست ڪئي هئي.

صوبي ۾ عورتن تي ٻيا به ڪيترائي حملا ٿي چڪا آهن ، جن ۾ صوبي جي عورتن جي معاملن واري کاتي جي سربراهه صفيه اماجان جو 2006 ۾ قتل پڻ شامل آهي.
*
*
## حوالا
 

## خارجي نڻا

* اچڪزئي جي قتل جو نوٽيس (in French)
* اچڪزئي جي قتل جو نوٽيس (in German)
* سي بي سي جي رپورٽ ستارا اچڪزئي تي
* ستاره اچڪزئي تي رپورٽ
* ستاره اچڪزئي بابت ''گلو ۽ ميل رپورٽ''
* ستاره اچڪزئي بابت ''اسٽار رپورٽ''
* ''هفنگٽن پوسٽ'' : ”ستاره اچڪزئي ، مسلمان عورتن لاءِ شهادت“
* بابت ستارا اچڪزئي جي رهنمائي بابت جرمني ۽ افغانستان ۾ (in German)
* ”عورتن کي روشناس ٿيڻ ڏيو“ ھيلين ارونگ پاران *سڊني مارننگ هيرالڊ ۾*
زمرو:2009ع جون فوتگيون
زمرو:1950ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
اڪبر جسڪاڻي (لائبريري)

**اڪبر جسڪاڻي لائبريري** (انگريزي :Akbar Jiskani Library) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي شهر جي اهم لائبريري آهي جيڪا سُڄاڻ ماڻهن اديب اڪبر جسڪاڻي جي نالي سان 1999ع ۾ قائم ڪئي. هن لائبريري کان هزارن جي تعداد ۾ شاگرد اسيفادو حاصل ڪري چُڪا آهن ۽ حاصل ڪن پيا.

## حوالا
مريم ڏاهر

**مريم ڏاهر** هڪ صومالي ڊاڪٽر ، محقق ۽ عورت مخالف جينياتي تنقيد جي سرگرم ڪارڪن آهي.    هوءَ ھڪ ننڍي ٽيم ته خلاف ديا قانون پڌرنامو جو حصو آهي FGM ۾ Somaliland . 

مريم ڏاهر پيدا ٿي ھارجيسا ۾  آھي . 

مريم ڏاهر 2010 ۾ هارجيسا جي ميڊيڪل يونيورسٽي مان گريجوئيشن ڪئي. هن سنگاپور جي جيمز لنڊ انسٽيٽيوٽ مان پبلڪ هيلٿ ريسرچ ۾ پوسٽ گريجوئيٽ ڊپلوما حاصل ڪيو. هن حاصل ڪئي ماسٽر آف سائنس آف هيلٿ ڪيئر مينيجمينٽ ۾ Università telematica internazionale Uninettuno کان .   

## سرگرمي
مريم ڏاهر عورتن جي جينياتي تنقيد (FGM) جي خطرناڪ اثرن کي ڏو جڏهن هن هڪ طبي ڊاڪٽر طور تربيت ورتي. ھن ڪيو کيس FGM جي خلاف مهم ۾. هن کي پنهنجي برادري کان تمام گهڻي مزاحمت ملي پر هوءَ قائم رهي.  داهر سوماليلينڊ جي چو چوڌاري ڳالھيون ۽ تقريبون منعقد ڪيون ته جيئن ماڻھن کي قائل ڪيو وڃي ته FGM جي نقصانڪار پيچيدگين بابت.   هوءَ بازار جي چو چوداري به گھمندي آهي عورتن سان الهه ولهه ڪرڻ بابت ان مسئلي بابت. 

مريم ڏاهر ان گروپ جو حصو ھو جنھن صومالينڊ ۾ FGM جي پابندي بابت قانون جو مسودو تيار ڪيو. اها اڃان تائين منظور ٿيل آهي. 

مريم ڏاهر سيکاريندي آهي فرانز فينن يونيورسٽي هارجيسا ۾. هن پنهنجي سرگرمي کي وڌايو تعليم جي ميدان ۾ FGM کي طبي نصاب ۾ شامل ڪرڻ جي مهم ذريعي.  هوءَ نوجوانن جي مخالف FGM صوماليلينڊ جي چيئرپرسن طور ڪم ڪري ٿي ، هڪ اهڙو اقدام جيڪو نوجوان برادريءَ کي همٿائي ٿو ته اهي سوماليلينڊ ۾ FGM کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن ۾ حصو ون. ڏاهر گڏيل قومن جي پاپوليشن فنڊ سان پڻ ڪم ڪري ٿي ته جيئن صوماليا ۾ عورتن تي ٿيندڙ تشدد جي مختلف شڪلن کي منهن ڏئي.  

مريم ڏاهر ڪم ڪيو ھيلٿ سسٽم اسٽرينٿ پروگرام ۾ اھو حصو ميڊيڪل ايجوڪيشن ۽ ھيلٿ سيڪٽر ريگيوليشن پروگرام جو ھو .

مريم ڏاهر وڌيڪ سينيئر ڪردار ن ڀايو صحت جي مختلف ادارن سميت ٽراپيڪل هيلٿ اينڊ ايجوڪيشن ٽرسٽ (THET) جن کي فنڊ ڏنو ويو DFID ۽ صحت واري وزارت سان.

## حوالا
 
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:جيوت ماڻهو
فريدہ مومند

**فريده مومند** (پيدائش 14 جنوري 1965) ھڪ افغان  جي ڊاڪٽر ۽ سياستدان آھي ، جيڪا وزير اعليٰ تعليم طور ڪم ڪري ٿي.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
مومند 1965 ۾ ننگرھار صوبي جي مومند دره ضلعي ۾ پيدا ٿي. هوءَ پشتون نسل جي آهي. هن رابعه بلخي هاءِ اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ ڪابل يونيورسٽي مان طب ۾ بي اي حاصل ڪئي. 

## سناليندڙ
مومند هڪ طبي ڊاڪٽر آهي ۽ ڪيترن ئي سرڪاري اسپتالن ۾ ڪم ڪري چڪي آهي.  هوءَ ڪابل ميڊيڪل يونيورسٽيءَ ۾ پروفيسر هئي.  هن جو مڙس اتر اتحاد جو ترجمان هو جنهن طالبان کي اقتدار کان پري رکڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏھن طالبان 1996 ۾ ڪابل تي قبضو ڪيو ، ان خاندان کي موت جون ڌمڪيون مليون ۽ ھو ڀڃي ويو پاڪستان .   اھي نومبر 2001 ۾ واپس آيا ، جڏھن ڪابل آزاد ڪيو ويو .  مومند ميڊيڪل اسڪول موٽي آيو ۽ کيس ڊين مقرر ڪيو ويو. هوءَ پڻ چونڊجي وئي هئي ته عورت يونيورسٽي جي شاگردن ۽ ملازمن جي نمائندگي ڪري. 

مومند 2005 جي پارلياماني اليڪشن ۾ ڪابل صوبي جي 400 کان و ڌيڪ اميدوارن مان هڪ هئي.  هوءَ 2009 جي صوبائي اليڪشن ۽ 2010 جي پارلياماني اليڪشن جي اميدوار پڻ هئي. 

مومند کي اپريل 2015 ۾ صدر اشرف غني جي ڪابينا ۾ اعليٰ تعليم جو وزير مقرر ڪيو ويو   بطور وزير ، هن يونيورسٽي جي امتحانن ۾ شفافيت جو مطالبو ڪيو ،  عورتن جي اسڪالرشپ ۾ وڪالت ڪئي ،  ۽ ڪابل يونيورسٽي ۾ صنفي اڀياس ۽ عورتن جي پڙهائيءَ جي پهرين پروگرامن جي شروعات جي حمايت ڪئي.  

2016 ۾ ، پارليامينٽ انهن وزيرن لاءِ مواخذي جي ڪارروائي شروع ڪئي جيڪي سال لاءِ پنهنجي ترقياتي بجيٽ جو 70 سيڪڙو کان و ڌيڪ خرچ ڪرڻ ۾ ناڪام ويا هئا.   مومند ستن وزيرن مان هڪ هئي جيڪو چار ڏينهن دوران برطرف ڪيو ويو.   هن کي طلب ڪيو ويو ته سال لاءِ پنهنجي ترقياتي بجيٽ جي خرچن بابت رپورٽ ڏني و ڃي ۽ جڏهن هو ان ڏينهن ظاهر نه ٿي ، ان جي غير موجودگي ۾ برطرف ڪيو ويو.  صدر غني برطرفين کي ”ناجائز“ قرار ڏنو ۽ سپريم ڪورٽ تي زور ريو ته مداخلت ڪن ،   جڏهن ته سي اي او عبدالله عبدالله وزيرن تي زور ريو ته اهي ڪم جاري رکن جيستائين آئيني آرٽيڪل جي تشريح نه ڪئي وي.   

## ذاتي زندگي
مومند شادي حبيب ريد سان ڪئي آهي ۽ انهن کي پنج ٻار آهن.  

## حوالا
 
زمرو:1965ع جنمَ
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:افغانستان جي سياست
زمرو:افغانستان جون عورتون
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:جيوت ماڻهو
رولا غني

**رولا ايف غني عبدالغني**   (افغانستان جو نالو: **بي بي گل؛**  پيدا 1948 ع) هڪ اڳوڻي آهي ته افغانستان جي پهرين لکيا ۽ اڳوڻي جي زال افغانستان جي صدر اشرف غني . 

2015 ۾ ، رولا غني  (بي بي گل )کي ٽائيم 100 *، ٽائم* ميگزين پاران دنيا جي بااثر ماڻهن جي لسٽ ۾ شامل ڪيو ويو. 

## ذاتي زندگي
ساڄو|thumb|210x210 عڪسلون| مشيل اوباما رولا غني ، 2015 سان گڏ هڪ چانهه جي ميزباني ڪئي.
رولا غني **رولا سعدي** ۽ پرورش لبنان ۾ ، لبناني مارونائي عيسائي خاندان ۾ ڄائي. هن 1969 ۾ سائنسز پوء ، فرانس مان ڊپلوما حاصل    هن 1974 ۾ بيروت جي آمريڪن يونيورسٽي مان پوليٽيڪل اسٽڊيز ۾ ماسٽر جي ڊگري مڪمل ڪئي ، جتي هن پنهنجي مستقبل جي مڙس اشرف غني سان ملاقات ڪئي. 

جوڙي 1975 ۾ شادي ڪئي ۽ ٻہ ٻار آهن : هڪ ڌيءَ ، مريم غني ، بروڪلن تي بصري فنڪار ،  ۽ هڪ پٽ طارق. رولا غني 1983 ۾ نيويارڪ شهر جي ڪولمبيا يونيورسٽي مان صحافت ۾ ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪئي. هوءَ 2003 ۾ افغانستان موٽي آئي. 

غني افغانستان ، لبنان ۽ آمريڪا ۾ شهريت رکي ٿو.   مبينا طور تي هوءَ عربي ، انگريزي ، فرينچ ، پشتو ۽ دري ڳالهائي ٿي . 

### 2014 کان
2014 ۾ صدارتي افتتاحي تقريب ۾ ، غني عوامي طور تي سندس زال جو شڪريو ادا ڪيو ، ان کي ويندي هڪ افغان نالي سان ، بي بي گل.  ”مان پنھنجي ساٿي بي بي گل جو شڪر ڪرڻ چاھيان ٿو ته منھنجي ۽ افغانستان جي مدد ڪرڻ لاءِ ،“ صدر غني چيو ، جذباتي ڏسڻ ۾. ”هن هميشه افغان عورتن جي حمايت ڪئي آهي ۽ مون کي اميد آهي ته هوءَ ائين ڪندي رهندي.   مؤرخ علي اي اولومي 2017 ۾ دليل ڏنو ته ، افغانستان جي راڻي ثريا جي مثال جي پيروي ڪندي ، رولا غني ملڪ ۾ عورتن جي حقن لاءِ حقيقي تبديلي آڻڻ ۾ مدد ڪري سگھي ٿي. 

ھوء افغانستان جي پھرين عورتن جي حق لاءِ وڪيل ھئي 

15 آگسٽ 2021 تي ، غني افغانستان مان پنھنجي مڙس ، ٻارن ۽  ويجھن ساٿين سان ٿي ويو جئين طالبان ڪابل تي قبضو ڪيو ارگ ، افغان صدارتي محل ، ڪجهه ڪلاڪن بعد طالبان پاران قبضو ڪيو ويو.   18 آگسٽ 2021 تي ، گڏيل عرب امارات جي حڪومت چيو ته غني خاندان پنھنجي ملڪ ۾ ھو. 

## پڻ ڏسو

* حامد ڪرزئي
* حشمت غني احمد زئي
* افغانستان جون راڻيون

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:1948ع جون پيدائشون
زمرو:افغانستان جون عورتون
زمرو:جيوت ماڻهو
عرب فيمينسٽ يونين

**عرب فيمينسٽ يونين (AFU)** **، جنهن کي آل عرب فيمينسٽ يونين** يا **جنرل عرب فيمينسٽ يونين** به چيو وڃي ٿو ، عرب ملڪن جي فيمينسٽ ايسوسيئيشنز جي هڪ تنظيم آھي ، جنهن جو بنياد 1945 ۾ پيو.  ان جو مقصد هو سماجي ۽ سياسي صنفي برابري حاصل ڪرڻ جڏهن ته عرب قوم پرستي کي فروغ ڏيڻ.

## پسمنظر
EFU عورتن جي بين الاقوامي اتحاد (IAW) سان لا ڳاپا قائم ڪيا جڏهن ته ان جا مقصد عالمي سطح تي عورتن جو حق هئا.

EFU کي آخرڪار IAW سان لاڳاپن کي درست ثابت ڪرڻ ۾ ڏکيائي پيش آئي ، جن جي قيادت برطانوي سامراج جا نشان ڏيا.

IAW جو فلسطين جي عورتن لاءِ صھونيزم جي خلاف موقف وٺڻ کان انڪار EFU -IAW تعاون جي پڇاڙيءَ جو نشان آھي.

1944 ۾ ، اي ايف يو آل عرب فيڊريشن آف وومين قائم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ، جنهن ٻن سالن بعد ترقي ڪئي ، عرب ليگ لاءِ مثال قائم ڪيو.

## تاريخ
AFU ٺاھيو ويو مصري فيمينسٽ يونين (EFU) ھدا شاروي جي تحت. EFU عرب دنيا ۾ منظم نسائي تحريڪ جو شروعاتي نقطو ھو جڏھن ان جو بنياد 1923 ۾ پيو. انٽرنيشنل وومين سوفريج الائنس ۽ وومين انٽرنيشنل ليگ فار پيس اينڊ فريڊم جو ميمبر بڻجڻ ، ان جي خواهش ھئي ته عرب دنيا جي عورتن جي تحريڪ کي بين الاقوامي سطح تي منظم ڪيو ويندو ، سا چڳيءَ طرح جيئن مغرب ۾ عورتن جي تحريڪ.

1938 ۾ ، EFU قاهره ۾ فلسطين جي دفاع لاءِ مشرقي عورتن جي ڪانفرنس جو انعقاد ڪيو ، ۽ ھدا شاروي تجويز ڪيو ته انفرادي ملڪ فيمينسٽ يونينون قائم ڪن ، ۽ اهي يونينون هڪ ٽي تنظيم ٺاهين ، عرب دنيا ۾ پکڙيل.

ڊسمبر 1944 ۾ ، EFU قاهره ۾ عرب فيمينسٽ ڪانگريس يا 1944 جي عرب عورتن جي ڪانگريس گڏ ڪئي ، جنهن باضابطه طور AFU قائم ڪيو. AFU مصر ۾ ھو ۽ انتظام ڪيو ويو EFU پاران: شراوي AFU جو پھريون صدر ٿيو ۽ ان جو خزانچي ۽ سيڪريٽري پڻ مصري ھئا. ٽرانس اردن ، عراق ، شام ، فلسطين ۽ لبنان کي به نمائندا ڏنا ويا ھر ھڪ بورڊ تي.

1960 واري ڏهاڪي کان ، نوان آزاد عرب ملڪن ۾ ڪيتريون ئي مطلق العنان حڪومتون نسلي تنظيم جي مخالفت ڪن ٿيون. 1956 ۾ ، مصري حڪومت EFU کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪيو. AFU پنھنجي ھيڊ ڪوارٽر کي بيروت ڏانھ منتقل ڪيو ، پر تنظيم انڪار ڪيو.

## حوالا

زمرو:دنيا جون فيمنسٽ تنظيمون
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:عورتن لاءِ اصطلاح
ريشمہ قريشي

**ريشما قريشي** هڪ انڊين ماڊل ، ولاگر ، ۽ تيزاب مخالف سرگرم آهي. ڀارت ۾ ، آمريڪا ۾ ماڊلنگ ۾ هن جو قدم ان وقت آيو جڏهن هن 2016 ع جي نيويارڪ فيشن ويڪ ۾ ارچنا ڪوچر لاءِ ڪيٽ واڪ ڪئي.

## ابتدائي زندگي ۽ حملو
قريشي پيدا ٿي ننڊي ۾ ننڊي ڌيءَ هڪ ٽيڪسي ڊرائيور جي مشرقي ممبئي ، انڊيا مان.  اھي رھندا ھئا ھڪڙي ٻن بيڊ روم واري اپارٽمينٽ ۾ ، جنھن ۾ رھيا ھئا خاندان جا سڀئي ڏھ ميمبر.  هن اسڪول ۾ ڪامرس جو امتحان پاس ڪيو. 

19 مئي 2014 تي ، سترهن سالن جي ڄمار ۾ ، قريشي تي ان جي مڙس جي ڀاءُ   حملي آورن پاران سلفيورڪ ايسڊ سان حملو ڪيو ويو جڏهن هوءَ عليم امتحان لاءِ اله آباد شهر و ڃي رهي هئي. حملو اصل ۾ ان جي ڀيڻ گلشن تي ڪيو ويو هو ، پر قريشي هن لاءِ غلط سمجهيو ويو. جڏهن ته ٻيا حملي آور ڪڏهن به گرفتار نه ٿيا حملي کانپوءِ ، هن جي ڀيڻ کي گرفتار ڪيو ويو. 

## ماڊلنگ
قريشي آھي  ڀارت ۾ Make Love Not Scars مهم جو چهرو.  *[[دي نيو يارڪ ٽائمز|نيو يارڪ ٽائمز]]* ٻڌايو ته سيپٽمبر 2015 تائين ، هن جون وڊيوز 900،000 کان و وڌيڪ ويئرز حاصل ڪري چڪيون آهن. 

2016 جي نيويارڪ فيشن ويڪ لاءِ ، هن انڊين ڊزائينر ارچنا ڪوچر لاءِ اوپن ڪيو ۽ هڪ ”شاندار ڪريم ۽ فلور فلور لينٿ گاؤن“ پاتو.  قريشي جو ٺاهيل چيڪا چن ۽ هن جا وار ابرري لوٽس پاران ڪيا ويا.  تجربي مان ، قريشي ٻڌايو ، ”ھي چڪر مون لاءِ اھم ھو ڇو ته مون وانگر ڪيتريون ئي ڇوڪريون آھن جيڪي تيزاب حملن کان بچيل آھن ، ۽ اھو انھن کي ھمت ڏيندو. ۽ اھو انھن ماڻھن کي ڏيکارڻ لاءِ به ويندو جيڪي ماڻھن کي سندن ظاھر جي بنياد تي فيصلو ڪن ٿا ته توھان کي نه گھرجي ھڪڙي ڪتاب کي ان جي ڪور سان - توھان کي ھر ڪنھن کي ڏسڻ گھرجي جيتوڻيڪ سا ڳيون اکيون. " 

2016 NYFW تي پڻ ھوءَ ويشالي ڪائوچر لاءِ ھلي ھئي. 

سيپٽمبر 2017 ع ۾، بشير قريشي جي Crocs Mysore فيشن هفتو، ۾ منعقد تي ڪاريگر Jaheena لاء ڪهي Mysore ، ڀارت آئي. 

## پڻ ڏسو

* تيزاب الائڻ

## حوالا
 
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
ڀتا خوري

**ڀتا خوريءَ** (Extortion) هڪ تشدد وارو جو ڏوھ آهي، جنهن تحت ڏوهاري ڪنهن بہ ماڻهوءَ تي دٻڙ ڌونس ڪري يا ڌمڪيون ڏئي، سندس مرضيءَ خلاف ۽ پنهنجي مرضيءَ موجب معاشي يا مادي فائدا حاصل ڪري.

ڀتا خوري! لاطيني زبان جو لفظ آهي، جنهن جو مطلب بليڪ ميلنگ، دٻاءُ، ڌوڪيبازي، ڏاڍ، ڏهڪاءُ، ڦر مار ۽ ڪنهن کي نقصان پهچائڻ آهي.

ڀتا خوري هڪ حقيقت آهي جيڪو لفظ هن دور ۾ دهشتگرد تنظيمن، ڦورن ۽  صحافت جي شعبي ۾ ڪجهه صحافين لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو،  جنهن تحت تشدد، ڌمڪيون ۽ ٻين ڏاڍاين وارن طريقن کي استعمال ڪري، ڪنهن کي خوف ۾ وجهڻ آهي ۽ ان خوف ۾ مبتلا ماڻهن کان پنهنجي مرضيءَ موجب، معاشي، سياسي، مادي فائدا وٺڻ جهڙا ڏوھ شامل آهن. جن ڏوهن وسيلي پنهنجي ڪٽنب يا اهل و عيال لاءِ  ڪم وٺڻ آهي!

بدقسمتيءَ سان ڀتا خوري هڪ عام ڏوھ بڻجي ويو آهي، پر ان کي قانون ذريعي گرفت ۾ آڻي سزاوار بڻائي سگهجي ٿو. ڇو تہ ڀتاخوري جسماني، اخلاقي، وراثت، املاڪ ۽ انسانن جي آزادي تي حملو ڪرڻ جي ذمري ۾ بہ اچي ٿو.

## حوالا

زمرو:ڀتاخوري
زمرو:غير قانوني پيشا
زمرو:تشدد وارو ڏوهه
زمرو:سمورا مضمون جن ۾ ڀروسي جوڳن حوالن جي کوٽ آهي
ڳوٺ سلطان چانڊيو

**ڳوٺ سلطان چانڊيو** (انگريزي:Village Sultan Chandio) سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو ۾ هڪ قديم ڳوٺ آهي ۽ آبادي جي لحاظ کان به وڏو ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ ناميارو شاعر احمد خان مدهوش پيدا ٿيو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
فريده ڪوڪي خيل آفريدي

**فريده ”ڪوڪي خيل“ آفريدي** هڪ پشتون ناري ، پاڪستان ۾ عورتن جي حقن جي ڪارڪن هئي. جولاءِ 2012 ۾ ، 25 سالن جي عمر ۾ ، کيس ڪم تي وڃڻ دوران گولي هڻي قتل ڪيو ويو.   

آفريدي ڄائي ۽ وڏي ٿيي خيبر قبائلي علائقي ۾ ، وفاق جي زير انتظام قبائلي علائقن (فاٽا) جو حصو ، پاڪستان جي اتر اولهه ۾ ھڪ غريب نيم خودمختيار علائقو ، افغانستان جي سرحد سان لڳل آھي. 

هن يونيورسٽي مان گريجوئيشن ڪئي ماسٽر جي ڊگري صنفي ا ڀياس ۾.  اسڪول ۾ هئڻ دوران ، پنهنجي ڀيڻ نور ضياءَ آفريدي سان ، هن سوسائٽي فار ايپيريال اينڊ وومين امپاورمينٽ ان رورل ايرياز (SAWERA) جو بنياد وو ، هڪ عورت هلائيندڙ اين جي اوز جيڪا فاٽا ۾ عورتن جي بااختيارگي کي فروغ ڏئي ٿي.  

آفريدي پاڪستاني حڪومت ، طالبان ، ۽ پاڪستاني معاشري جي پدرشاهي طبيعت جي مخالف ھئي. 

جون 2012 ۾ ، هن صحافين کي ٻڌايو ته هوءَ ڌمڪيون ملي رهيون آهين. هن جي دوستن ۽ ساٿين کي شڪ آهي ته اهي خطرا فاٽا جي طالبان ويڙهاڪن سان پيدا ٿيا آهن. 

5 جولاءِ 2012 تي ، جڏھن آفريدي پنھنجو گھر ڇڏي حيات آباد پشاور جي مضافات ۾ وڃڻ لاءِ وئي ، ان جي موٽرسائيڪل سوارن فائرنگ ڪئي ، جيڪي پوءِ فرار ٿي ويا. هوءَ اسپتال ۾ فوت ٿي وئي. 

عورت فائونڊيشن پشاور پريس ڪلب ۽ پاڪستان فيڊرل يونين آف جرنلسٽس ، خيبرپختونخواه جي انفارميشن منس پاران گڏ ڪيل هڪ احتجاجي ڪئمپ ۾ قتل جي مذمت ڪندي.

هوءَ خيبر پختونخوا ۾ ٻي عورت هئي جنهن کي طالبان شدت پسندن پاران نشانو بڻايو ويو. 

## پڻ ڏسو

* مسلمان عورت پرست  جي فهرست
* پاڪستان ۾ عورتون

## حوالا
 
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
زمرو:پشتون شخصيتون
زمرو:پشتون ماڻھو
زمرو:2012ع ۾ قتل ڪيل
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:آفريدي ماڻهو
زمرو:پاڪستان ۾ عورتن جا حق
جوڳي ٻولي

**جوڳي ٻولي ** () سنڌ (پاڪستان) ۽ هندستان جي هندـ آريائي ٻولي ڪُٽنب مان هڪ ٻولي آهي. هيءَ ٻولي انڊيا پاڪستان جي ڪجهه جوڳي ذاتين پاران ڳالهائي ويندي آهي.

## ڳالهائيندڙ
هن ٻولي کي عام طور تي مارواڙي ٻولي سمجهيو ويندو آهي، پر ضمير الڳ الڳ آهن. سنڌ جا ڪيترائي جوڳي (هندو جوڳي ۽ مسلمان جوڳي) سنڌي ٻولي سميت جوڳي ٻولي پنهنجي مادري ٻولي طور ڳالهائيندا آهن؛ جڏهن ته پاڪستان جي ٻين علائقن جا جوڳي گهڻوڪري جوڳي ٻولي ڳالهائيندا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ٻوليون
هند-ايراني ٻوليون

**هند-ايراني ٻوليون** (Indo-Iranic Languages)، جنهن کي مجموعي طور تي آريائي ٻوليون پڻ سڏيو ويندو آهي، هند-يورپي ٻولي خاندان جي سڀ کان وڏي شاخ ٺاهين ٿيون. انهن ۾ 300 کان وڌيڪ ٻوليون شامل آهن،  جنهن کي دنيا ۾ لڳ ڀڳ 1.7 ارب ڳالهائيندڙ، خاص طور تي ڏکڻ ايشيا، اولهه ايشيا ۽ وچ ايشيا جي ڪجهه حصن ۾ ڳالهائين ٿا. 

هند-ايراني ٻوليون ٽن وڏين شاخن؛ هند-آريائي، نورستاني ٻولي ۽ ايراني ٻولين ۾ ورهايل آهن. بديشي ٻولي، هند-ايراني شاخ اندر غير درجه بندي رهي ٿي. سڀ کان وڏي هند-ايراني ٻولي هندستاني ٻولي (هندي-اردو) آهي. 

هند-ايراني ٻولين جا علائقا يورپ (روماني)، قفقاز (اوسيتيائي، تات، تلش) کان وٺي ميسوپوٽيميا ۽ اوڀر اناطوليا (ڪوردي ۽ زازا)،   ليوانت ۽ اتر آفريڪا (ڊومئري) ۽ ايران ۾ فارسي ۽ اوڀر طرف سنڪيانگ (سريڪولي)، آسام (آسامي) ۽ ڏکڻ ۾ سري لنڪا (سنهالا)، مالديپ (ديويهي) ۽ وڌيڪ شاخ اوشيانا ۽ ڪيريبين (فجي هندي ۽ ڪيريبين هندستاني لاءِ ترتيب وار) تائين پکڙيل آهن. وڌيڪ انڊو-ايراني ڳالهائيندڙن جون وڏيون برادريون، اتر اولهه يورپ ۾، اتر آمريڪا، اوشيانا، اوڀر آفريڪا، ڏکڻ آفريڪا، ڪيريبين ۽ عرب ملڪن ۾ موجود آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Swadesh lists of Indo-Iranian basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)


زمرو:هند۔ايراني ٻوليون
زمرو:هند-يورپي ٻوليون

زمرو:اضافي حوالن جي ضرورت جا تمام صفحا
زمرو:GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
ايٿنولوگ

**ايٿنولوگ** (Ethnologue؛ ηthηologuε)  ھڪڙو ساليانو آنلائن حوالو اشاعت آھي جيڪو دنيا جي جيوت ٻولين بابت شماريات ۽ معلومات مهيا ڪري ٿو. اھو پھريون ڀيرو 1951ع ۾ جاري ڪيو ويو ھو ۽ ھاڻي ھر سال شايع ٿيندو آھي.

## حوالا

زمرو:ٻولي
زمرو:ٻولي خاندان
زمرو:لسانيات
گلوٽولاگ

**گلوٽولوگ** (Glottolog) دنيا جي گهٽ مشهور ڄاتل ٻولين جو ڪتابي انگ اکر (ڊيٽابيس) آھي، جيڪا جرمنيءَ جي ليپزگ ۾ "ميڪس پلانڪ انسٽيٽيوٽ فار ايوليوشنري اينٿروپالاجيءَ" ۾ پھريون تيار ڪيو ويو ۽ سنڀاليو ويو ۽ 2015ع ۽ 2020ع جي وچ ۾ ميڪس پلانڪ انسٽيٽيوٽ فار دي سائنس آف هيومن ھسٽري آف جينيا، جرمني ۾ سنڀاليو ويو. ان جي مکيه ڪيوريٽرز ۾ ھارالڊ ھيمرسٽرم ۽ مارٽن ھاسپلمٿ شامل آھن.

## حوالا

زمرو:ٻولي
زمرو:ٻولي خاندان
زمرو:لسانيات
فرزانه باري

**فرزانه باري** ( اردو : فرزانہ باری ، پیدائش: 7 مارچ ، 1957-) ھڪ پاڪستاني ناري پرست ، انساني حقن جي ڪارڪن ۽ اديب آھي ، جنھن قائداعظم يونيورسٽي ، اسلام آباد پاڪستان ۾ صنفي اڀياس کاتي جي ڊائريڪٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون.   

## سناليندڙ
باري پاڪستان ۾ عورتن جي حقن جي مسئلن تي هڪ اڳواڻي آواز آهي ، صنف جي مطالعي جي ميدان ۾ پنجن سالن کان و ڌيڪ علمي ۽ پيشه ورانه تجربي سان. هوء هڪ Ph.D آهي. ڊگري سوشيالاجي ۾ يونيورسٽي آف سسڪس ، برطانيه مان ، ڊاڪٽريٽ ٿيسز تي ”خاندان ۾ عورتن جي حالت تي روزگار جا اثر“ تي. هوءَ پڻ سرگرم آهي پاليسي مشوري ۽ وڪالت ۾ عورتن جي معاشي ، سياسي ۽ سماجي بااختيارگي تي معاشري ۾. هن تحقيق پڻ ڪئي ”پاڪستاني سياست ۾ عورتن جي بنيادي نمائندگي“ تي.    هوءَ پاڪستان جي ڪنهن به يونيورسٽي ۾ پهرين صنفي مطالعي واري شعبي جي باني آهي. 

## فيمينزم/انساني حقن جي ڪارڪن
فرزانه باري انساني حقن جي سرگرم ڪارڪن آهي جيڪا پاڪستان ۾ انصاف ۽ صنفي برابري کي فروغ ڏئي ٿي.   هوءَ مردن جي بالادستي واري نظام جي خلاف وڙهندي آهي  ۽ پاڪستان ۾ عورتن جي حقن بابت ضعيف اسلامي قاعدن جي حق ۾ التجا ڪري ٿي .  

2013 ۾ ، باري اندازو لايو ته گهٽ ۾ گهٽ يارهن لک عورتون ووٽ ڏيڻ جي اهل نه هيون اختيارين کين قومي سڃاڻپ ڪارڊ نمبر جاري نه ڪيا هئا.  جنوري 2014 ۾ ، هن ڪوهستان ڊانسنگ ويڊيو ڪيس ٻيهر کولڻ لاءِ ويڙهه ڪئي ، جتي هن دعويٰ ڪئي ته ويڊيو ۾ نظر ايندڙ ڇوڪرين کي پوءِ شادي ۾ ناچڻ کانپوءِ قتل ڪيو ويو.      آگسٽ 2015 ۾ ، هن ڳالهايو 300 ٻارن جي جنسي غلامن بابت حسين خان والا ڳوٺ(( ڪاسو ) ۾ 2006 کان 2014 تائين جنسي ويڊيو ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو.  مئي 2016 ۾ ، هن اسلامي ڪائونسل جي فيصلي جي سخت مخالفت ڪئي ته ان کي قانوني بڻايو ويو ته ان کي قانوني بڻايو وڃي ته مڙس کي ”ٿورڙو“ ڪري پنهنجي زالن کي ماريو ، ڪائونسل کي ”زوال پذير“ سڏيو. 

باري پاڪستان ۾ عورتن جي غيرت جي نالي تي قتل خلاف آواز اٿاريو.   آڪٽوبر 2016 ۾ ، جيئن پاڪستان جي قومي اسيمبلي غيرت جي قتل کي غير قانوني قرار ڏنو ، فرزانه باري خبردار ڪيو ته هي قانون نظرانداز ٿي سگهي ٿي ڏو ته هڪ جج کي سمجھ کان پهريان فيصلو ڪرڻو آهي تها اھا واقعي قتل غيرت جو ڪيس آهي يا نه.   

**عورتن جي جمهوري محاذ**

باري عورت ڊيموڪريٽڪ فرنٽ (WDF) جي ميمبر آهي جيڪا هڪ سوشلسٽ ڊيموڪريٽڪ عورتن جي تنظيم آهي.   هن عورت مارچ کي WDF جي ميمبرن سان گڏ 2018 ، 2019 ۽ 2020 ۾ منظم ڪيو. 

## سياست
باري هڪ سينيئر ا ڳواڻ ۽ عوامي ورڪرز پارٽي (AWP) جو نائب صدر پڻ رهيو. هوء AWP ۾ شامل ٿي وئي آهي ڇو ته اها 2012 ۾ هي هئي.    

## آرٽيڪلز
باري پڻ ڪيترائي مضمون لکيا هڪ ڪالم نويس جي طور تي *[[دي ايڪسپريس ٽريبيون|The Express Tribune]]* ۽ *Daily Times Pakistan* .  

* *عورت پارليامينٽرينز: پاڪستان ۾ سياست جي سرحدن کي چئلينج ڪندي* ، مارچ 2011 

## حوالا

زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:1952ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
اسمہ برلاس

**اسما برلاس** (پيدائش 1950) ھڪ پاڪستاني-آمريڪي اديب ۽ تعليمي ماهر آھي. هن جون خاصيتون شامل آهن تہ قابلي ۽ بين الاقوامي سياست ، اسلام ۽ قرآني هرمينيٽڪس ، ۽ عورتن جو مطالعو. 
## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
برلاس 1950 ۾ پاڪستان ۾ ڄائي.  هن ڪينيئرڊ ڪاليج مان انگريزي ادب ۽ فلسفي ۾ بيچلر آف آرٽس ۽ صحافت ۾ ماسٽر ڊگري پنجاب يونيورسٽي مان حاصل ڪئي. هوء پڻ ماسٽر جي ڊگري رکي ٿي ۽ Ph.D. بين الاقوامي اڀياس ۾ ڊينور يونيورسٽي مان .  

## سناليندڙ
برلاس پھريون عورت ھئي جنھن کي 1976 ۾ پرڏيهي سروس ۾ شامل ڪيو ويو.   ڇھن سالن بعد ، جنرل ضياءُ الحق جي حڪم تي کيس برطرف ڪيو ويو.   هن 1983 ۾ آمريڪا ۾ سياسي پناهه و ٺڻ کان پوءِ  دي مسلم اخبار ۾ اسسٽنٽ ايڊيٽر طور ڪم ڪيو 

بارلاس 1991 ع ۾ اتاڪا ڪاليج جي سياست کاتي ۾ شامل ٿيو. هوءَ باني ڊائريڪٽر هئي سينٽر آف دي اسٽڊي آف ڪلچر ، ريس ۽ اينٿيسٽيءَ جي 12 سالن تائين. هن 2008 ۾ ايمسٽرڊم يونيورسٽي ۾ فلسفي ۾ اسپنوزا چيئر منعقد ڪئي وئي آهي.  

## تحقيق
احراري، خاص طور سان ناروا سلوڪ جي رستي مسلمانن جي مذهبي علم پيدا تي روشني وڌي وئي آهي exegesis جي جو قرآن ، ڪنهن موضوع هوء سندس ڪتاب، ۾ ڳولا ڪري ڇڏيو آهي *ته قرآن جي Unreading سان ناروا سلوڪ تشريح: اسلام ۾ "مؤمن زالن کي"* . 

هوءَ اسلام جي پنهنجي نظرين ۽ تشريح کي ” اسلامي فيمينزم “ قرار ڏيڻ کان انڪار ڪري ٿي ، جيستائين ان اصطلاح کي ”صنفي مساوات ۽ سماجي انصاف جو اهڙو بيان نه ڪيو و ڃي جيڪو قرآن مان ان جي سمجھ ۽ حڪم حاصل ڪري ۽ حقن جي عملي پرچار ڪري. انصاف سڀني انسانن لاءِ پنھنجي وجود جي مجموعي طور تي عوامي-نجي تسلسل ۾.

پنهنجي پهرين ڪتاب ۾ ، *جمهوريت ، قوم پرستي ۽ ڪميونزم: ڏکڻ ايشيا ۾ نو آبادياتي ورثو* ، برلاس پاڪستاني سياست ۾ ملٽريزم جو تعلق برطانوي نوآباديزم سان ولهيو.

## ڪم

### ڪتاب
* *اسلام ، مسلمان ۽ آمريڪا: مذهب ۽ سياست تي مضمون* (انڊيا ، گلوبل ميڊيا پبليڪيشن ، 2004)
* *اسلام ۾ ”عورتن کي م "ڻ“: قرآن جي اڻ پڙھيل سرپرستيءَ واري تفسير* (يونيورسٽي آف ٽيڪساس پريس ، 2002).
* *جمهوريت ، قوم پرستي ، ۽ ڪميونزم: ڏکڻ ايشيا ۾ نوآبادياتي ورثو* (ويسٽ وييو پريس ، 1995)
* *قرآني سرپرستي کي منهن ڏيڻ* (يونيورسٽي آف ٽيڪساس پريس ، 2018) (ايندڙ) (رابرن فن سان گڏ لکيل) ؟ ؟
* *اسلام ۾ ”عورتن کي م "ڻ“: قرآن جي اڻ پڙھيل سرپرستيءَ واري تفسير* (نظرثاني ٿيل ايڊيشن. يونيورسٽي آف ٽيڪساس پريس ، فيبروري 2019) 

### مضمون
* "اسلامي يونيورسلزم کي بحال ڪرڻ: او /ر/اولهه ، اولهه/ ۽ هم آهنگي ،" عبدالعزيز سعيد ۽ مينا شريفي-فنڪ ۾ (ايڊ. ) ، *همعصر اسلام: متحرڪ ، نه جامد* (Routledge ، 2006).
* "عورتن جون ۽ فيمينسٽ ريڊنگز آف قرآن ،" جين ڊيمن ميڪالفي ۾ (ايڊ. ، *ڪيمبرج ڪمپينين ٽو دي قرآن* (ڪيمبرج يونيورسٽي پريس ، 2006).
* ”برابريءَ کي گلوبلائيز ڪرڻ: مسلمان عورتون ، علوم ۽ نسائيات ،“ فيرا سيمون ۾ (ايڊ. ) ، *شفٽ گرائونڊ تي: گلوبل ايرا ۾ مسلم عورتون* (NY: Feminist Press ، 2005).
* ” آمنہ ودود جي قرآن جي هرمينيٽڪس: عورتون پاڪ ڪتابن کي يهر پڙھي رهيون آھن ،“ سوھا تاجي فاروقي ۾ (ايڊ. ) ، *همعصر مسلم دانشور ۽ قرآن: ماڊرنلسٽ ۽ پوسٽ ماڊرنلسٽ اپروچس* (آڪسفورڊ: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ، 2004).

## پڻ ڏسو
* فاطمه مرنيسي
* زيبا مير حسيني
* عزيزه Y. al-Hibri
* آمنه ودود
* اسلامي فيمنزم

## حوالا

زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
زمرو:1950ع جون پيدائشون
زمرو:LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
سڪينا سمون

**سڪينا سمون** هڪ پاڪستاني سنڌي اداڪاره ، پروڊيوسر ۽ ڊائريڪٽر آهي. 

## سناليندڙ
سڪينہ سمون پاڪستان ۾ ريجنل ٽيليويزن ڊرامن ۽ ريڊيو ڊرامن ۾ پنھنجي اداڪاريءَ جي شروعات ڪئي. ديورين ۾ سندس شاندار اسڪرين ڪارڪردگي ، پاڪستاني معاشري ۾ غيرت جي نالي تي قتل جو هڪ سماجي *ڊرامو ، ڏٺو ويو ته هن کي پنهنجي بهترين اداڪارائن جي پهرين نامزدگي ملي.* سڪينہ پرفارمنس ڏيندي رهي جيڪا انهي تنقيدي ۽ تجارتي تعريف گڏ ڪئي.  وڌايل وقفي کان پوءِ ، سڪينا 2000 ۾ اسڪرين تي موٽي آئي ، ڪيترن ئي ايوارڊ کٽيندڙ ڊرامن جي اداڪاري ، پروڊيوس ۽ هدايتڪاري لاءِ.  2011 ۾ ، هن کي تمغا امتياز مليو ، پاڪستاني تفريحي صنعت ۾ سندس ڪم جي اعتراف ۾.  2014 ۾ ، هن پاڪستاني اديب عمرا احمد ، *محبت سب کا ستارا هيءَ* سان پنجين تعاون جي هدايت ڪئي ، جنهن کي تنقيدي ۽ تجارتي ٻنهي جي ساراهه ملي. تازو ئي ، هن هدايت ڪئي ۽ تيار ڪئي پنهنجي پهرين فيچر فلم ، انٽيزار (انگريزي: *Waiting* ) جيڪا 2020 ۾ رليز ٿيندي.    

## فلمي گرافي

## اوارڊ

## حوالا

زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارڻيون
شبير هاليپوٽو

**شبير هاليپوٽو** (انگريزي:Shabir Halepoto) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جي جديد سنڌي شاعريءَ جي ڌارا جو منفرد ۽ مقبول شاعر هو. سندس ڪافي ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
شبير هاليپوٽي جو اصل نالو غلام شبير هو. هيءُ  24 فبروري 1974ع تي ڳوٺ عبدالمجيد هاليپوٽي نوشهرو فيروز ضلعو جي هالاڻي تعلقو ۾ عبدالمجيد هاليپوٽي جي گهر ۾ پيدا ٿيو.

## تعليم
شبير شروعاتي تعليم پرائمري اسڪول هالاڻي مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ ووڪيشنل پوليٽيڪنڪ اسڪول سکر مان ڪيائين ۽ انٽر سائنس گورنمينٽ ڊگري ڪاليج ڪنڊيارو مان پاس ڪيائين. انٽر بعد  اکين جي بيماري سبب ڏسي سگهڻ کان محروم ٿي ويو پر هن همت نه هاري ۽  خاص ٻارن جي اسڪول مان بريل ذريعي تعليم پرائڻ شروع ڪئي . هن سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشورو مان سنڌي ادب ۾ فرسٽ ڪلاس ۾ ايم اي ڪئي.

## علمي ادبي خدمتون
شبير هاليپوٽي ننڍ پڻ کان شاعري شروع ڪئي. سندس شاعري سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي ٽماهي مهراڻ کان سواءِ ٻين ڪيترن ئي اهم رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهي. هن پنهنجي منفرد انداز ۾  شعر لکڻ سبب شهرت حاصل ڪئي. هن وائي، غزل، ۽ نظم جي صنفن تي وڌيڪ طبع آزمائي ڪئي. شبير علمي خدمتن جي سلسلي ۾ اول ڪجهه وقت سنڌ يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ ريسرچ ايسوسيئيٽ طور ڪم ڪيائين. .بعد ۾ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو  امتحان پاس ڪري گورنمينٽ  استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادوءَ ۾ سنڌيءَ ادب جو ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ علمي خدمتون سرانجام ڏنائين.

## ڪتاب
*گيت منهنجا ميت
*هينئڙو هيرڻ پن
*تو بن ڪجهه به نه مان
*موکي مٽ اپٽيا 
*آهيو منهنجي جان

## وفات
شبير هاليپوٽي 9 مئي 2014ع تي دل جي دوري سبب وفات ڪئي .سندس آخري آرامگاھ هالاڻيءَ ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌ جا جديد شاعر
عاليہ بخشل

**عاليہ بخشل**  ( اردو : عالیہ بخشل ، پيدائش: 3 جون 1978 -) ھڪ پاڪستاني فيمينسٽ ، سياسي ورڪر ۽ آرگنائيزر آھي. هوءَ وومين ڊيموڪريٽڪ فرنٽ  جنرل سيڪريٽري ۽ عوامي ورڪرز پارٽي ، سنڌ . جي عورت سيڪريٽري آهي. 

## سياست
عاليہ بخشل هڪ آهي سوشلسٽ  فيمينسٽ  منتظم    خير پور ميرس سنڌ پاڪستان سان تعلق رکي ٿي هن وقت حيدرآباد ، سنڌ . ۾ رهندڙ آهي.

**عوامي ورڪرز پارٽي**

بخشل عوامي ورڪرز پارٽي (AWP) جي سينئر ۽ معروف ميمبر آھي ۽ عورت سيڪريٽري AWP سنڌ طور خدمتون سرانجام ڏئي رھي آھي. 

## فيمينزم
**وومين ايڪشن فورم**

بخشل جي سياسي جدوجهد ۽ فيمينزم جي شروعات تڏهن ٿي جڏهن هوءَ وومين ايڪشن فورم ۾ شامل ٿي .  بعد ۾ هوءَ عوامي ورڪرز پارٽيءَ ۾ شامل ٿي وئي. هوء ناري جمھوري محاز  ( عورتن ڊيموڪريٽڪ فرنٽ )   هڪ سوشلسٽ فيمنسٽ تنظيمن جنهن جي شروع عورت آزادي مارچ (عورتن جي آزادي مارچ)  ملهائڻ 2018 ۾ تحريڪ عالمي عورتن جي ڏينهن هر سال ۽ ناريواد ميگزين.

**عورتن جي جمهوري محاذ**

بخشل جنرل سيڪريٽري طور ڪم ڪري رهي آهي  عورت جمهوري محاذ   WDF جي سرگرم ميمبر آهي ،  هن سنڌ جي ڪيترن ئي سياسي اسڪولن ۽ مطالعي جي حلقن کي منظم ڪيو آهي ته جيئن سنڌي عورتن جي پورهيت طبقي کي منظم ڪري سگهجي. وبائي مرض دوران ، هن پنهنجو آواز بلند ڪيو WDF فورم کان صحت جي سارسنڀال جي ڪمزورين تي  پورهيت طبقو ،  ۽ عورتن تي گهريلو تشدد.  هوءَ شاگرد مارچ 2020 جي منتظمين ۾ شامل هئي جتي هن مطالبو ڪيو ته شاگرد يونين جي بحالي جمهوري حق طور ڪئي وي. 

**عورت آزادي مارچ**

عورتن جمهوري محاذ جي ٻين ميمبرن سان گڏ عاليہ بخشل کي منظم ڪرڻ آهي عورت آزادي مارچ ۾ سنڌ 2018. کان  

## عورت آزادي مارچ

عورتن جمهوري محاذ جي ٻين ميمبرن سان گڏ عاليہ بخشل کي منظم ڪرڻ آهي عورت آزادي مارچ ۾ سنڌ 2018. کان

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ۾ عورتون
* پاڪستان ۾ فيمينزم
* عاليہ بخشل

## حوالا

زمرو:1978ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان ۾ نارين جا حقَ
زمرو:پاڪستان ناري واد
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:پاڪستاني سياسي عورتون
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:جيوت ماڻهو
جميلا افغاني

**جميلا افغاني** ( پيدائش 1976 ڪابل ۾)  ھڪ فيمينسٽ ۽ افغانستان ۾ عورتن جي حقن ۽ تعليم لاءِ سرگرم ڪارڪن آھي. هوءَ باني ۽ ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر آهي نور ايجوڪيشنل اينڊ ڪيپيسٽي ڊولپمينٽ آرگنائيزيشن (NECDO). هوءَ امبريلا تنظيم ، افغان وومين نيٽ ورڪ (AWN) جي ايگزيڪيوٽو ميمبر پڻ آهي.

## سوانح عمري
هڪ ٻار جي حيثيت ۾ ، افغاني کي پوليو هو ۽ بيماريءَ جي پيچيدگين جي ڪري لازمي طور تي هلڻ لاءِ هڪ ڪنگڻ استعمال ڪرڻ گهرجي.  جڏهن هوءَ چوڏهن سال جي هئي ته هن کي سر ۾ گولي لڳي وئي سوويت جنگ دوران . 

افغاني 1990 جي ڏهاڪي ۾ ڪابل لڏي ويا افغان گهرو ويڙهه دوران پشاور ۾ اچي آباد ٿيا.  افغاني پشاور يونيورسٽي مان بيچلر ۽ ماسٽر ڊگريون حاصل ڪيون.  افغانين جي پھرين نوڪري پاڪستان ۾ افغان پناهگيرن جي ڪئمپن ۾ سماجي ورڪر جي حيثيت ۾ ھئي.  هوء پڻ ڪئمپ بڻجي ۾ عورتن جي مدد جو ڄاڻو ذريعي Qur'anic تعليم طبقن. 

افغاني چيو آهي ته عورتن جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ هڪ وڏي رڪاوٽ عورت استادن جي کوٽ آهي.  2001 ۾ ، افغاني NECDO قائم ڪيو ، انھيءَ مقصد سان ته عورتن ۽ ٻارن کي تعليمي موقعا ملي سگھن.  NECDO پڻ سيکاري ٿو . طبقن ۾ تڪرار جي حل ۽ صنفي مسئلن بابت .  NECDO ڃاتو وڃي ٿو جديد طريقا ٺاھڻ لاءِ عورتن ۽ .ڇوڪرين تائين پھچڻ لاءِ. مثال طور ، اين اي سي ڊي او ڇوڪرين لاءِ لائبريري ٺاهي ، پر انهن ڇوڪرن کي ڀرتي ڪيو ته ڇوڪرين کي لائبريري جو دورو ڪرائين ، ڇوڪرن کي انعام ڏنا ويا هر پنجن ڇوڪرين لاءِ جيڪي اهي کڻي آيا.  هن جي تنظيم تقريبن 50،000 عورتن جي 22 صوبن ۾ خدمت ڪري ٿي. 

افغانين جو ڪم سڌو سنئون ان غلط فهميءَ کي چئلينج ڪري ٿو ته اسلام عورتن جي خلاف تشدد جي حمايت ڪري ٿو.  هن پهريون ٺاهيو ”صنف حساس تربيت افغانستان ۾ امامن لاءِ“.  هن پروجيڪٽ شروع ڪيو دلچسپي وارن امامن کي ڳولڻ لاءِ معلومات کي ڏسڻ لاءِ جيڪا هن ۽ ين تيار ڪئي هئي. امامن نئين مواد جي تبليغ ڪرڻ شروع ڪئي ، جيڪي عورتن جي حقن کي اسلامي نقطه نظر کان ، فوري طور تي شامل ڪن ٿا.  2015 ۾ ، هن وٽ تقريبن 6،000 امام هئا پروگرام سان ڪم ڪندڙ.  ڪابل ۾ ، ان جي پروگرام ”نتيجي ۾ شھر جي بااثر مسجدن *مان ويھ خطبن* (جمعي جي خطبن) جو سلسلو شروع ٿيو.  افغاني پنھنجي ڪم ذريعي دريافت ڪيو آھي ته ”عورتن جا وات بند ٿي ويندا آھن جڏھن انھن وٽ اسلامي جواز ناھن“ Afghanو ته افغاني ڪلچر تمام مذھبي ۽ قدامت پسند آھي.  هن جي صنفي تربيت مردن تي مضبوط اثر ڏيو آهي جن کي اهو احساس نه هو ته اسلام عورتن جي حقن جي اجازت ڏني آهي ۽ مردن کي عورتن جي وڪيلن ۾ تبديل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي آهي.  افغاني چيو آھي ته ”پروگرام پنھنجي قسم جو انقلاب آھي ڏٺو ته مذھبي ا ڳواڻ جيڪي عورتن تي ظلم ڪرڻ لاءِ سڃاتا ويندا ھئا ھاڻي انھن لاءِ انصاف جي فروغ لاءِ قرآن جا لفظ استعمال ڪن ٿا. 

هوءَ پڻ ڪم ڪري ٿي ته افغانستان ۾ سرپرستي ڪندڙ قبائلي نظام حڪومت کي چئلينج ڪري.  هوءَ افغانستان سان هڪ مسئلو اهو آهي ته شهري ”اسلام ، ثقافت ۽ سياست“ جي وچ ۾ فرق کي سمجهڻ کان قاصر آهن.  هوءَ ڃاڻي ٿي ته هن کي ڪجهه افغانين پاران خطرو آهي جيڪي هن جي تعليم جي خلاف آهن ۽ اسلام جي پرامن تشريح کي فروغ ڏئي رهيا آهن. 

افغاني کي 2008 ۾ تنينبوم امن سازي ۾ ايڪشن ايوارڊ سان نوازيو ويو.  2017 ۾ هوءَ فائنل ۾ شامل هئي نامزد ٿيل اورورا پرائز بيداري انسانيت لاءِ . 

 

## حوالا

* نور ايجوڪيشنل اينڊ ڪيپيسٽي ڊولپمينٽ آرگنائيزيشن (NECDO)
* Tanenbaum Peacemaker ايڪشن ۾ جميلا افغاني مذهب ۽ امن تي (وڊيو)
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:1974ع جون پيدائشون
زمرو:مضمون جن ۾ فارسي ٻولي جو متن شامل آھي
زمرو:افغانستان جون عورتون
زمرو:عورتن جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ
زمرو:سرگرم ڪارڪن عورتون
زمرو:جيوت ماڻهو
ياسمين اسماعيل

**ياسمين اسماعيل** (28 مارچ 1950 ، راولپنڊي ۾ - 18 جنوري 2002 ، ڪراچي ۾ )  پاڪستان جي هڪ مشهور ٽيليويزن اداڪاره ۽ ٿيٽر ۾  ڊائريڪٽر هئي. 

## ابتدائي زندگي ۽ ڪيريئر
28 مارچ 1950 تي راولپنڊي ۾ ڄائي ، ياسمين اسماعيل ڪيترن ئي اسڪولن ۽ ڪنوينٽس ۾ تعليم حاصل ڪئي ، جيئن سندس پيءُ ، هڪ آرمي ڪرنل ، هڪ هن  کان ٻئي جاءِ تي پوسٽ ٿيو. هن هوم اڪنامڪس ڪاليج مان گريجوئيشن ڪئي.

هوءَ 1971 ع ۾ پنهنجي والد جي وفات کانپوءِ ٿوري دير لاءِ ڪراچي منتقل ٿي وئي. هن 1974 ع ۾ شادي ڪئي. پي ٽي وي سان سندس وابستگي 1960 جي آخر ۾ شروع ٿي. ٿيٽر هن کي لالچ ۾ وجهي asڏيو جڏهن هوءَ 1980 ۾ گريپ ٿيٽر جي ڪراچي باب جي سربراهه بڻجي وئي. هن اٽڪل 24 ڊرامن جي هدايت ڪئي. سندن ڊراما ، اڪثر لکيا/ٺاھيا ويا آھن ڊراما نگار عمران اسلم پاران ، ماڻھن پاران ساراهيو ويو. رمضان کان ٿورو ا ، هن پنهنجي آخري ڊرامي جي هدايت ڪئي ، جنهن جو عنوان هو اسامه هو ته سمني اي ، جيڪو مسٽر اسلم لکيو هو. اسماعيل 1980 ۾ ڪراچيءَ ۾ گريپ ٿيٽر جي ڊائريڪٽر ٿي. 

## ذاتي زندگي ۽ موت
ان جي موت جي وقت ، ان جو پٽ امل اسماعيل ، 22 سالن جو ڪاروبار ڪندڙ ھو ۽ ان جي ڌيءَ ، سيلا اسماعيل ، انڊس وادي اسڪول آف آرٽ اينڊ آرڪيٽيڪچر جي 18 سالن جي شاگرد ھئي. هن جو مڙس ، طارق اسماعيل ، هڪ دوا ساز ڪمپني جو چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر هو. اسماعيل ڇاتي جي ڪينسر سبب 18 جنوري 2002 تي ڪراچيءَ ۾ 5 سالن تائين وڙھڻ کان پوءِ فوت ٿي ويو. کيس جمعي جي نماز عصر جي نماز کانپوءِ ڊفينس هائوسنگ اٿارٽي ڪراچي *جي آرمي قبرستان ۾ دفنايو ويو* . 

## ٽيليويزن

* تنھايان (1985) (پي ٽي وي)

## ٿيٽر ڊائريڪٽر

* عسامہ هو ته سامني آئي (آخري راند مرڻ کان ا)) 

## حوالا
 
زمرو:2002ع جون فوتگيون
زمرو:1950ع جون پيدائشون
زمرو:راولپنڊي جا ماڻھو
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارڻيون
روحل فقير

**صوفي روحل فقير** (1734 – 1804ء) هڪ صوفي-شاعر هيو. هن جي ذات زنگيجا هئي، هي مسلمان هيو. هندو ان کي ڀڳت ڪبير جو ٻيو جنم سمجهندا هئا، انهن جي شرڌا مطابق ڪبير جو ٻيو اوتار روحل جي نالي سان سنڌ ۾ ٿيو آهي. پر مزار تي موجود اسلامي پيروڪارن انهن سڀني ڳالهين کان انڪاري آهن. هن جي مزار ڪاندري شريف تعلقو روهڙي ضلعو سکر ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:1804ع جون فوتگيون
زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:صوفي شاعر
عمر ماروي (فلم)

**عمر ماروي** (عمر مارئي)، هڪ پاڪستاني سنڌي فلم آهي، جيڪا هڪ مشهور لوڪ ڪهاڻي، عمر ماروي تي ٻَڌل آهي، سيد حسين علي شاهه فاضلاڻي جي لکيل، شيخ حسين ۽ فاضلاڻيءَ پاران هدايت ڏنل، نگهت سلطانه ۽ نور محمد چارلي ان جا اداڪار هئا. 12 مارچ 1956 تي هيءَ فلم جاري ٿي. 

## حوالا

زمرو:پاڪستاني فلمون
زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
پرديسي (سنڌي فلم)

**پرديسي** 1958 جي سنڌي فلم آهي ان جو ايس. اي غفار هدايتڪار هيو.

## اداڪار
* نور محمد چارلي
* فاضلاڻي
* شمس الدين سومرو
* مصطفيٰ قريشي
* لالي
* سلومي
* رومي

## حوالا

زمرو:پاڪستاني فلمون
زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
راءِ ڏياچ (فلم)

**راءِ ڏياچ** () هڪ سنڌي فلم آهي جيڪا 1959ع هندستان ۾ ٺهي ۽ رليز ٿي. ان فلم جي ڪهاڻي شاهه عبداللطيف جي سر سورٺ تي آڌاريل آهي، جنهن ۾ راجا راءِ ڏياچ سنگيت جي سُرن تي عاشق ٿي هڪ سُرندي وڄائيندڙ ٻيجل کي سِر وڍي ڏئي ٿو. هيءَ فلم آتو لعلواڻي ٺاهي ۽ هدايتڪار جي .جي للا هو. فلم جا گيت پرسرام ضيا لکيا ۽ موسيقي بلو سي راڻي ڏني. هن فلم جي ڪهاڻي بهترين هئي جيڪا سنڌي ماڻهن کي ڏاڍي وڻي ۽ انهن فلم کي ساراهيو.

## ڪردار
* پرتاب منيار
* آتو لعلواڻي
* شانتي ڪان موهن
* ڀڏو آڏواڻي
* ٽُن ٽُن

## حوالا

زمرو:سنڌي فلمون
ٻيجل (ذات)

ٻيجل سنڌ جي مهر قبيلي جي چارڻ ذات جا آهن، هي سنڌ جي اتر طرف آباد آهن، سندن ٻولي سرائڪي آهي. هنن جو گذرسفر پوک ۽ مال تي آهي، هنن جو راڄ سرداري نظام هيٺ ڪم ڪري ٿو. ٻالاڻي ۽ ويجل هن ذات جا شريڪ ۽ قريب آهن.

## پڻ ڏسو

* ٻيجل

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
شريڪ (فلم)

**شريڪ** () هڪ 2001 جي آمريڪي ڪمپيوٽر اينيميٽڊ مزاحيه فلم آهي جنهن جو بنياد وليم اسٽيگ جي سا نالي 1990 جي افسانوي تصويري ڪتاب تي آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:آمريڪي فلمون
زمرو:انگريزي ٻولي جون فلمون
سينٽرل سپرير سروسز

سينٽرل سپيريئر سروسز (سي ايس ايس يا سول سرونٽس) ()  ھڪ مستقل اشرافيه سول سروس اٿارٽي آھي، ۽ سول سروس جيڪا بيوروڪريسي ڪمن کي ھلائڻ لاءِ ۽ سرڪاري سيڪريٽريٽ ۽ ڊائريڪٽوريٽ آف پاڪستان جي ڪابينا کي  هلائڻ جي ذميوار آھي. سول سروس جي حوالي سان سمورن معاملن تي وزيراعظم حتمي اختيار رکي ٿو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون ديواني ملازمتون
فلسنڌ-قومن جو زوال

فلسنڌ-قومن جو زوال () ايس بي اي وائن (SBAVine) پاران تيار ڪيل اردو ٽيلي فلم آهي، جنھن ۾ فلسطين تي يھودين جي قابض ھجڻ جي روشنيءَ ۾ سنڌ کي ڌاري آبادڪاري جي بنا ڪنھن قانوني منظوري جي  سنڌ سان ناانصافين متعلق ھڪ اھم پيغام ڏنو ويو آهي.

## ڪهاڻي
هن فلم جي ڪهاڻي فلسطين ۾ يهودي آبادڪاري جي پسمنظر ۾ سنڌ تي ڌاري آبادڪاري جي حوالي سان آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* فيس بڪ تي
* يوٽيوب تي ٽريلر
* يوٽيوب تي فلم

زمرو:فلمون
نثار احمد صديقي

**نثار احمد صديقي** (Nisar Ahmed Siddiqui) ھڪ نامور پاڪستاني مدرس، تعليم دان، سکر آءِ بي اي يونيورسٽيءَ جو باني وائيس چانسلر ۽ سنڌ، پاڪستان جو اڳوڻو بيوروڪريٽ ٿي گذريو آھي.

## تعليم
صديقي معاشيات ۾ سنڌ يونيورسٽي، ڄامشوري مان ماسٽرس جي ڊگري حاصل ڪئي. تعليم ۾ پڻ ماسٽر جي ڊگري اتائين ڪيائون. پاڻ 1987ع ۾ آمريڪا ويا جتان بوسٽن يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ۾ ايم بي اي ڪيائون.

## پيشا وارانه خدمتون
شروعات ۾، صديقي  بطور استاد خدمتون ڏنيون ۽ ھڪ اسڪول ۾ رياضي، معاشيات ۽ انگريزي ٻولي پڙھايائون. بعد ۾ سينٽرل سپيريئر سروسز جو چٽا ڀيٽي وارو امتحان پاس ڪيائون ۽ پاڪستان حڪومت ۾ بطور سماجي خدمتگار جي پيشا وارانه خدمتون ڏنائون. 30 آڪٽوبر 2019ع تي مرينو بيچ ھوٽل، ڪولمبو سريلنڪا ۾ ايسوسيئيشن آف مينيجمينٽ ڊولپمينٽ انسٽيٽيوشنس ان سائوٿ ايشيا (ايمڊيسا) جي پندرھين اجلاس ۾ پروفيسر صديقي کي 2019ع-2021ع جي عرصي لاءِ، ايمڊيسا جو صدر چونڊيو ويو.

## عظمت
پروفيسر نثار احمد صديقي پاڪستان جي تعليم جي شعبي ۾ سندس خدمتن جي ڪري بيحد عزت وارو رھيو. هن کي ”جديد دور جو سر سيد احمد خان“ سڏيو ويو. ”ميرٽ، ڪوالٽي، ايڪسيلنس ان ايجوڪيشن“ جو تاريخي نعرو، نثار احمد صديقي 1994ع ۾ سکر آءِ بي اي يونيورسٽي قائم ڪري سڄي پاڪستان ۾ پيش ڪيو. اداري 2017ع ۾ يونيورسٽي جو درجو حاصل ڪيو ۽ هو يونيورسٽي جو باني وائيس چانسلر بڻجي ويو. هن پاڪستان ۾ ڪميونٽي ڪاليجن جو تصور بہ آندو. پاڪستان جي تعليم لاءِ سندس قيمتي خدمتن جي اعتراف ۾، حڪومت پاڪستان کيس اعليٰ ترين سول ايوارڊ ستارۂ امتياز سان نوازيو.

## وفات
نثار صديقي 22 جون 2020ع تي ڪراچي جي ھڪ خانگي اسپتال ۾ وفات ڪئي. کيس سکر آءِ بي اي سکر يونيورسٽي جي اڱڻ ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني مدرس
زمرو: پيدائش جو سال اڻلڀ 
زمرو:2020ع جون فوتگيون
دي نمبرز (ويبسائٽ)

*دي نمبرز *' (The Numbers) هڪ فلم انڊسٽري ڊيٽا ويب سائيٽ آهي جيڪا باڪس آفيس جي آمدني کي هڪ منظم ، الگورٿمڪ طريقي سان ٽريڪ ڪري ٿي. ڪمپني پڻ تحقيقاتي خدمتون ڏئي ٿي ۽ فلم پروجيڪٽس جي آمدني جي اڳڪٿي ڪري ٿي.

## حوالا
صومالي ٻولي

**صومالي** (عثمانيا: 𐒖𐒍 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘 so)  هڪ افروايشيائي ٻولي آهي جيڪا ڪوشتي شاخ سان تعلق رکي ٿي. اهو بنيادي طور تي گريٽر صوماليا ۾ ۽صوماليا ڊاسپورا پاران مادري زبان طور  ڳالهايو وڃي ٿو. صومالي صوماليا ۽ ايٿوپيا ٻنهي ۾ هڪ سرڪاري ٻولي آهي ۽ جيبوتي ۾ قومي ٻولي طور ڪم ڪري ٿي،  اها ڪينيا ۾ پڻ هڪ تسليم ٿيل اقليتي ٻولي آهي. صومالي ٻولي سرڪاري طور تي لاطيني رسم الخط سان لکيل آهي، جيتوڻيڪ عربي رسم الخط ۽ ڪيترائي صومالي رسم الخط جهڙوڪ عثمانيه، ڪدر ۽ بوراما رسم الخط استعمال ڪيا ويا آهن.

## حوالا

زمرو:امتزاجي ٻوليون
زمرو:ايٿوپيا جون ٻوليون
زمرو:ٻوليون
زمرو:جبيوٽي جون ٻوليون
زمرو:ڊجبيوٽي جون ٻوليون
زمرو:سوماليه جون ٻوليون
زمرو:صوماليا جون ٻوليون
زمرو:ڪينيا جون ٻوليون
زمرو:آفريڪي ٻوليون
رومال

**رومال** ھٿ، منھن يا ٻيا عضوا اگهڻ لاءِ ڪتب ايندڙ مختصر ڪپڙي کي چيو ويندو آھي. رومال لباس جي حصي طور يا ناچ وقت بہ استعمال ڪيو ويندو آھي. مختلف ھنڌن تي رومال جي ماپ ۽ نمونا جدا جدا ھجن ٿا.
راجيو کنڊيلوال

thumb|راجيو کنڊيلوال
راجيو کنڊيلوال ڀارتي اداڪار آهي سنڌي سينما ۾. هو جئپور مان آهيراجيو کنڊيلوال

WIFT felicitation.JPG تي راجيو کنڊيلوال

2016 ۾ کنڊيلوال

جنم: 16 آڪٽوبر 1975 (عمر 46)[1]

جئپور، راجستان، انڊيا[2]

قوميت هندستاني

الما ميٽر سينٽ. زيويئر ڪاليج، احمد آباد

پيشو

اداڪار هوسٽ سنگر

فعال سال 1998 – موجوده

Kahiin to Hoga لاءِ ڄاتل سڃاتل

مڙس (ص) منجيري ڪمتيڪر (ايم. 2011) [3]

ٻار 1
زمرو:1975ع جون پيدائشون
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:جيوت ماڻهو
ھالينڊ

**هالينڊ** () هڪ جاگرافيائي علائقو ۽ نيدرلينڊز جي الهندي ڪناري تي اڳوڻو صوبو آهي. نالو هالينڊ پڻ اڪثر غير رسمي طور تي هالينڊ جي سموري ملڪ جي  لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ھي استعمال عام طور تي ٻين ملڪن ۾ قبول ڪيو ويندو آھي  ۽ عام طور تي پاڻ ڊچ به اهو استعمال ڪندا  آھن. بهرحال، نيدرلينڊز ۾ ڪجهه ، خاص طور تي هالينڊ کان ٻاهر وارن علائقن کان، سڄي ملڪ جي لاءِ اهو اصطلاح استعمال ڪرڻ اَڻوڻندڙ يا غلط بياني آهي.

## حوالا
نشان امتياز

**نشان امتياز** (Nishan-e-Imtiaz) پاڪستان جو سڀ کان وڏو سول ايوارڊ آهي. هي ايوارڊ هڪ شھري کي ڏنو وڃي ٿو جنھن قومي ۽ بين الاقوامي سطح تي ڪجهہ ڪيو آهي جنھن سان عالمي سطح تي ملڪ جي ساک اُڀري هُجي.

## حوالا

زمرو:اعزاز
زمرو:پاڪستان
زمرو:پاڪستاني فوجي اعزاز
زمرو:پاڪستان جا شھري اعزاز ۽ علامتون
زمرو:پاڪستان جا شهري اعزاز ۽ علامتون
ربن راڄپر

**ربن راڄپر** ضلعي خيرپور جي تعلقي ڪوٽڏيجيءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن:
# ربن راڄپر
# حاجي الهوڌايو ٻرڙو
# امام بخش سنجراڻي
# مٺو ميربحر
# فضل ڊکڻ
# جمن شاهه
# ڀريو ٻرڙو
# ملوڪ لنجواڻي
# حاجي سيفل موريجو
# عبدالحڪيم راڄپر
# حاجي محمد خان
# سيد 
# حاجي محمد دائم 
# ماستر حاجي بخش 
# ابو پوٽا 
# ابدال 
# ڪانڌرو
# ۽ سيال ڳوٺ.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
راڄپاري

**راڄپاري** ضلعي خيرپور جي تعلقي ڪوٽڏيجي ۾ هڪ ديھ آھي. نالو

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
ديهه سوهو

**ديھ سوهو** سنڌ جي ڪوٽ ڏيجي تعلقي، ضلعي خيرپور ۾ هڪ ديھ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
لکت سرشتو

هڪ لکت وارو سرشتو (Writing system) ظاهري طور زباني رابطي جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪو هڪ لِپي جي بنياد تي ۽ ان جي استعمال کي منظم ڪرڻ وارن قاعدن جي هڪ سيٽ جو هڪ طريقو آهي.

## حوالا

زمرو:لکت
زمرو:رسم الخط
يونيڪوڊ

**يونيڪوڊ** (Unicode)، اڳوڻو يونيڪوڊ معياري، هڪ انفارميشن ٽيڪنالاجي معيار آهي جيڪو لڳاتار انڪوڊنگ، نمائندگي ۽ متن کي سنڀالڻ جي لاءِ دنيا جي اڪثر لکڻين جي سرشتي ۾ بيان ڪيو ويو آهي.

## حوالا
ٽالپر وڏا

ٽالپر وڏا :تعلقي ڪوٽڏجيءَ ۾ هڪ ديهه جو نالو، ۽ ڳوٺ جو نالو به آهي، اُتي انهيءَ نالي سان هڪ ڳوٺ پڻ آباد آهي ،جنهن ۾ 1000 کن ماڻهو آباد آهن .هتي ڇوڪرن لاءِ پرائمري ۽ هاءِ اسڪول ۽ ڇوڪرين لاءِ پرائمري اسڪول موجود آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
پنھل راڄپر

پنهل راڄپر :ضلعي خيرپور جي تعلقي فيض گنج ۾ هڪ ديهه ،جنهن ۾ فقط هڪڙو ئي ڳوٺ ’سليمان بائوجي ‘نالي سان آباد آهي

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
ڪل ديسي پيداوار

**ڪُل ديسي اُپت**، (انگريزي: Gross domestic product، مخفف: GDP)، هڪ مخصوص وقت (عام طور مالياتي سال) جي دوران ڪنھن ملڪ جي حدن ۾ پيدا ٿيل سڀني جنسن جي ڪل بازاري قدر (انگريزي: Market Value مارڪيٽ ويليو) ڪُل گهريلو‘ يا ديسي پيداوار سڏبي آهي. اها معاشي ترقي جي سڀ کان اهم شمارياتي انڊيڪس آهي. ان ۾ اهي شيون ۽ خدمتون شامل نہ آهن جيڪي ان ملڪ جا شھري پرڏيھي ملڪن ۾ پيدا ڪندا آهن. جيڪڏهن ان ۾ اهي شيون ۽ خدمتون شامل ڪجن جيڪي ان ملڪ جا شھري پرڏيھي ملڪن ۾ پيدا ڪندا آهن ۽ اهي اُپت جو فرق ڪن تہ پرڏيھي ان ملڪ ۾ ڪري رهيا آهن تہ انکي ڪل قومي اُپت (GNP - Gross National Product) چوندا آهن.

## حوالا
2011 سنڌ ٻوڏ

**2011 جي سنڌ ٻوڏ** 11 آگسٽ 2011 ۽ 14 سيپٽمبر 2011 جي وچ ۾ صوبو سنڌ، پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ رڪارڊ ٿيل برسات هئي.

2011 سنڌ ٻوڏ جو سڀ کان وڏو ڪارڻ وڏو مينهُن هيو. 15 سيپٽمبر 2011 کانپوءِ، ٻوڏ جي پاڻيءَ هيٺ ٻُڏي ويل علائقن کان پاڻي 167 چورس ڪلوميٽر روزانو جي رفتار سان گهٽ ٿيو. ساڳئي ريت، موسلا ڌار بارش جي ڪري صوبو سنڌ جي 16 ضعلن ۾ شديد ٻوڏ آئي. اها ٻوڏ گذريل سال 2010 ۾ پاڪستان جي تاريخي ٻوڏ کانپوءِ آئي، جنهن پوري ڏيهه کي ناش ڪري ڇڏيو. هڪ اندازي مطابق 434 شهري مارجي ويا جڏهن ته 5.3 ملين ماڻهو ۽ 1،524،773 گهر متاثر ٿيا.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي واقعا
زمرو:تاريخ سنڌ (1947ع-تاحال)
زمرو:تاريخ سنڌ (1947ع-تاحال)
ڪل قومي آمدني

**مجموعي قومي آمدني** (gross national income - GNI) هيٺين تي مشتمل آهي: ذاتي خرچ جو خرچ مجموعي نجي سيڙپڪاري سرڪار جي خرچ جي خرچ آمدني جو آمدني ٻاهرين اثاثن مان  آمدني حاصل ٿئي ٿي مال ۽ خدمتن جي مجموعي برآمد

## حوالا
گو ، ڊاگ. گو! (ٽي وي سيريز)

**گو ، ڊاگ. گو!** () هڪ ڪينيڊين-آمريڪي ڪمپيوٽر متحرڪ اسٽريمنگ ٽيليويزن سيريز آهي جيڪا آدم پالٽزمان پاران تيار ڪئي وئي آهي.

## ڪهاڻي
ڳالهيون ٽيگ بررر جي ڀرسان ڦهليل آهن، هڪ دوستانه ڇهه ساله ڪتو آهي جيڪو وڃڻ چاهي ٿو، وڃڻ، وڃڻ. هوء جلدي ڳالهائيندي، جلدي هلائي، ۽ جلدي جلدي ممڪن نون دوستن ٺاهڻ چاهي ٿي. هوء هڪ ٽينڪ آهي جيڪو پنهنجي موٽرسائيڪل کي فيڪٽر ڪرڻ ۽ نئين ٺاهن جي ٺاهه سان پيار ڪندو آهي. ٽنگ پاون جي ڳوٺ ۾ پنهنجي ڪٽنب سان رهي ٿو - ما، پو، داڻي، دادا، ۽ سندس ڀائرن. هن جو بهترين دوست سکوچ پوچو اڳيان دروازو رهندو آهي، ۽ پائو جي سڄي گاڏين تي ٽگ جي موٽر سائيڪل ۽ سائڊ ڪار تي. ان جو وڌو اڇلائي ڪيترن ئي شاندار ڪردارن کي ڏيکاري ٿو جيڪو هر موڙ تي تڪليف آڻيندو آهي. هتي ليڊي ليڊي ليڊي جو هميشه هميشه هڪ نئين ٽوپي، منهول ڪتن جو مينهن ۾ رهندو آهي ۽ پاون جي تلفظ ۾ ڳالهائڻ لاء پاپ آهي، ۽ هڪ ڪئليلا گروپ بارپليل جو جيڪو گيت ذريعي هر شيء کي بيان ڪري ٿو. ٽيگ ۽ اسڪوچ مسئلا حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا، جهڙوڪ ڪتي جي پارٽي کي حاصل ڪرڻ يا نئين ميل ڪيريئر ڪتي جي مدد سان ميل پهچائڻ لاء ٽرئفڪ جام سان معاملو ڪرڻ. رستي ۾، ٽيگ سکندو آهي ته ڪڏهن ڪڏهن سست وڃڻ ۽ صبر ڪر.

## ڪاسٽ

* ميسيلا لوسي - ٽيگ بارڪر
* ڪالم شونڪر - اسڪوچ پوچو
* ڪيٽي گرفن - ما بارڪر
* مارٽن روچ - پاؤ بارڪر
* تاجا ايسين - چانڊوڪي بسڪيٽ
* ليون سمٿ - اسپيڪ بارڪر
* لندا بالنتي - ليڊي ليڊيا
* جوشوا گراهم - سام وھپٽ
* دائود برني - فرئنڪ
* آنند راجارام - بينز
* پال بڪلي ، رينو سيلمر ۽ زو ڊي اينڊريا - دي بارڪپيلس

## حوالا


## ٻاهريان ڳنڍڻا

* سرڪاري ويب سائيٽ
*
ڪيف

** خيو  ** يا **ڪئيف** (انگريزي: Kyiv) يورپ جي ملڪ يوڪرين جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر آھي جيڪو ان ملڪ جي وچ اتر ۾ نيپر ندي (Dnieper river) تي واقع آھي جنھن ۾ اٽڪل 30 لک ماڻھو رھندڙ آھن. پھرين جنوري 2021 تي ھن شھر جي آبادي 29,62,180 ھئي. 

ھي شھر يوڪرين سميت يورپ جو صنعتي، سائنسي، تعليمي ۽ ثقافتي سرگرمين جو ھڪ وڏو مرڪز آهي. ھي شھر 1934ع کان وٺي لاڳيتو سوويت يوڪرين ۽ پوء جمھوريۂ يوڪرين جي گادي جو هنڌ رھيو آھي. ھي مخصوص درجي وارو شھر چوڌاري خيو اوبلاسٽ سان گهيريل آهي. نيپر ندي ھن شھر جي وچ مان گذري ڪاري سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. شھر جي گورنر کي ملڪ جو صدر مقرر ڪندو آهي. شھري ڪائونسل جو سربراھ شھر جي ميئر ھوندو آھي جنھن جي چونڊ شھري عام ووٽن ذريعي ڪندا آهن. انتظامي طور تي شھر 8 ريئن يا ضلعن ۾ تقسيم ٿيل آهي. ھن شھر ۾ ڪيترائي عظيم ماڻھو ۽ سائنسدان پيدا ٿيا ۽ رھيا.  سياسي ۽ معاشي اھميت کان علاوه، خيو ھڪڙو اوڀر يورپ جي آرٿوڊوڪس عيسائيت جي مذھبي مرڪزن مان ھڪ آھي. شھر جا سياسي مرڪز ۽ غير ملڪي سفارتخاني جون آفيسون ۽ انتظامي مرڪز اسٽييوٽيونسڪي ضلعي ۾ آھن. اھو ملڪ جي اتر ۾ واقع آھي ۽ استنبول، ماسڪو، لنڊن، سينٽ پيٽرس برگ، برلن ۽ ميڊريڊ کان پوءِ يورپ ۾ ستين نمبر تي وڏي آبادي وارو شھر آھي.

## انتظامي تقسیم
ھن شھر کي نيپر ندي مشرقي ڪئيف ۽ مغربي ڪئيف ۾ تقسيم ڪري ٿي جن م ڪل 18 بلدياتي ضلعا واقع آھن. مغربي حصي ۾ 7 ضلعا آهن جنھن جي آبادي 2،642،440 آھي ۽ مشرقي حصي ۾ 3 ضلعا واقع آھن
۽۽ ان حصي جي آبادي 930،000 آهي.ب2007 جي آدمشماري مطابق ھن شھر ۾ 719 مذھبي گروہ ۽ تنظيمون موجود ھيون جن مان 177 پروٽيسٽنٽ عيسائي تنظيمون ۽ 8 اسلامي مرڪز پڻ شامل جي ھيا.

 

## آبھوا




## مشھور شخصيتون
* مخائيل بلگاڪوف, روسي ليکڪ ۽ ڊراما نويس
* وڪٽر اسڪومن, روسي پروفيسر، فلاسافر، ليکڪ، طب جو ماھر ۽ نفسياتدان

## حوالا

زمرو:يوڪرين
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:يوڪرين جا شهر