پاڪستان ۾ شادي

**پاڪستان ۾ شادي** ( Urdu    ) پاڪستاني مردن ۽ عورتن پاران قائم ڪيل ۽ ان تي عمل ڪيل شادي جي روايتن سان لاڳاپيل آهي. مقامي ۽ علائقائي تبديلين جي باوجود، پاڪستان ۾ شاديون عام طور تي اسلامي ازدواجي فقه جي پيروي ڪن ٿيون. شادين کي نه رڳو مڙس ۽ زال جي وچ ۾ اتحاد جي طور تي ڏٺو ويندو آهي، پر انهن جي لاڳاپيل خاندانن جي وچ ۾ پڻ اتحاد طور تي ڏٺو ويندو آهي. هي روايتون دنيا جي ٻين ملڪن تائين پکڙيل آهن جتي اوورسيز پاڪستاني برادريون موجود آهن.

## شادي کان اڳ

### ڳولا
پاڪستاني روايتي شادين جو پهريون قدم امڪاني گھوٽ يا ڪنوار () ڳولڻ آهي. 20 سالن جي عمر کان پوءِ، مرد ۽ عورت ٻنهي کي امڪاني گھوٽ ۽ ڪنوار سمجهيو ويندو آهي. پاڪستان ۾ گهڻيون شاديون روايتي ترتيب ڏنل شاديون ، نيم ترتيب ڏنل شاديون يا پيار جون شاديون هونديون آهن.

* *ترتيب ڏنل شادي* تڏهن ٿيندي آهي جڏهن خاندان جو ڪو ميمبر، ڪو ويجهو دوست يا ڪو ٽيون شخص ٻن مفروضي مطابق مطابقت رکندڙ ماڻهن کي شادي ۾ گڏ ڪرڻ ۾ مدد ڪندو آهي. گهوٽ ۽ ڪنوار عام طور تي اڳ ڪڏهن به نه مليل هوندا آهن، ۽ انهن جي وچ ۾ ڪا به ڳالهه ٻولهه هڪ اجنبي سان ننڍڙين ڳالهين جي برابر هوندي آهي. شادي جي هن شڪل کي روايتي سمجهيو ويندو آهي، پر اها نئين نسلن ۾ مقبوليت وڃائي رهي آهي.
* *نيم ترتيب ڏنل شادي* هڪ وڌندڙ رجحان آهي جتي مرد ۽ عورت ٻئي شادي کان اڳ هڪ ٻئي سان رابطو ڪندا آهن. مرد ۽ عورت ٻنهي کي عام طور تي ڪيترائي "ملڻ ۽ سلام ڪرڻ" جا موقعا ملندا آهن، جنهن جي ڪري ٻنهي کي واقفيت جو احساس حاصل ٿيندو آهي. هي عمل ڪجهه مهينن کان ڪجهه سالن جي عرصي ۾ ٿي سگهي ٿو ۽ شادي ۾ ختم ٿي سگهي ٿو يا نه به ٿي سگهي ٿو. البته، جيڪڏهن ٻئي شادي تي متفق ٿين ٿا، ته امڪاني گھوٽ پنهنجي خاندان سان رابطو ڪري امڪاني ڪنوار جي خاندان کي هڪ تجويز موڪليندو.
* *محبت جون شاديون* (جن کي ڪورٽ ميريج پڻ چيو ويندو آهي) ناياب آهن، ڇاڪاڻ ته "خانداني رضامندي" جو تصور ختم ڪيو ويو آهي. اهڙي "آزاد مرضي" روايتي ذهنيت کي چئلينج ڪري ٿي ڇاڪاڻ ته اهو پاڪستاني سماج ۾ طاقتور اداري - خاندان - جي "بي عزتي" ڪري ٿو. خانداني رضامندي کان سواءِ، شادين کي عام طور تي ناپسند ڪيو ويندو آهي.

### تجويزون
هڪ دفعو مرد يا عورت يا ٻنهي مان ڪنهن هڪ جو فيصلو ٿي ويندو آهي، ته امڪاني گھوٽ جي خاندان جا هڪ يا وڌيڪ نمائندا امڪاني ڪنوار جي خاندان سان ملاقات ڪندا آهن. ترتيب ڏنل شادين ۾، پهرين ملاقات صرف ڌرين لاءِ هڪ ٻئي سان واقفيت حاصل ڪرڻ لاءِ هوندي آهي ۽ ان ۾ ڪا رسمي تجويز شامل نه هوندي آهي. پهرين ملاقات کان پوءِ، مرد ۽ عورت ٻنهي کي پنهنجو رايو هوندو آهي ته اهي هن ملاقات جي پيروي ڪرڻ چاهين ٿا يا نه. هڪ ڀيرو ٻئي ڌريون متفق ٿي وينديون آهن، هڪ تجويز پارٽي () ڪنوار جي گهر ۾ منعقد ڪئي ويندي آهي، جتي گھوٽ جا والدين ۽ خاندان جا بزرگ رسمي طور تي ڪنوار جي والدين کان شادي ۾ سندس هٿ گهرندا آهن. نيم ترتيب ڏنل شادين ۾، پهرين يا ٻئي ملاقات ۾ هڪ رسمي تجويز شامل ٿي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته مرد ۽ عورت ٻئي اڳ ۾ ئي شادي لاءِ متفق ٿي چڪا آهن - تجويز گهٽ يا وڌيڪ هڪ رسم آهي. محبت جي شادين ۾، مرد سڌو سنئون عورت کي پيشڪش ڪري ٿو. هڪ ڀيرو شادي جي تجويز قبول ٿي وئي، ته مشروبات ۽ ريفريشمينٽ پيش ڪيا ويندا آهن. انفرادي خانداني روايتن جي بنياد تي، ٿيڻ واري ڪنوار کي زيور ۽ مختلف قسم جا تحفا پڻ پيش ڪري سگهجن ٿا. ڪجهه مذهبي خاندان سورة الفاتحه پڻ پڙهي سگهن ٿا.

### مڱڻي
مڱڻي (جنهن کي *نسبت* ،  يا *حبر بندی*  چيو ويندو آهي) جوڙيءَ جي مڱڻي جي نشاندهي ڪرڻ لاءِ هڪ رسمي تقريب آهي. اها عام طور تي هڪ ننڍڙي تقريب آهي جيڪا ٿيڻ واري گھوٽ ۽ ڪنوار جي خاندانن جي ڪجهه ويجهن ميمبرن جي موجودگي ۾ ٿيندي آهي. امير خاندانن ۾ منڊيون ۽ زيورن جون ٻيون شيون ٿيڻ واري گھوٽ ۽ ڪنوار جي وچ ۾ مٽايون وينديون آهن. روايتي مڱڻيءَ جي تقريب ۾، گھوٽ ۽ ڪنوار کي گڏ نه ويهاريو ويندو آهي، ۽ منڊيون ڪنوار جي ماءُ يا ڀيڻ طرفان ڪنوار جي آڱر ۾ وڌيون وينديون آهن، ۽ ان جي برعڪس. بهرحال، نئين نسلن ۾ الڳ ٿيل مڱڻي جون تقريبون ناياب ٿي ويون آهن ۽ منڊيون عام طور تي جوڙي جي وچ ۾ مٽايون وينديون آهن. پوءِ جوڙي لاءِ دعا (دعا) ۽ برڪتون پڙهيون وينديون آهن، ۽ شادي جي تاريخ جو فيصلو ڪيو ويندو آهي.

## شادي
thumb|هڪ پاڪستاني ڪنوار پنهنجي ''نڪاح جي'' ڪاغذ تي صحيح ڪندي
هڪ عام پاڪستاني شادي ٻن مکيه واقعن تي مشتمل هوندي آهي - نڪاح ۽ وليمو. پاڪستان ۾ ترتيب ڏنل ۽ نيم ترتيب ڏنل شاديون اڪثر ڪري ڊگهي عرصي ۾ مڪمل ٿينديون آهن ۽ مڱڻيءَ جي ڏينهن کان شادي جي تقريب تائين هڪ سال يا وڌيڪ وقت گذري سگهي ٿو. شادي جون رسمون ۽ جشن نسل ۽ مذهب جي لحاظ کان مختلف هوندا آهن.

### نڪاح

*نڪاح* هڪ رسمي شادي جي تقريب آهي جتي شادي جو معاهدو، يا *نڪاحنامو*  ()، گھوٽ ۽ ڪنوار ٻنهي پاران ويجهي خاندان جي ميمبرن جي موجودگي ۾ سهي ڪيو ويندو آهي. *نڪاح* عام طور تي مسجد ۾ هڪ مذهبي عالم، جهڙوڪ امام، مفتي، شيخ يا ملا، طرفان ادا ڪيو ويندو آهي، جنهن کي پاڪستان ۾ حڪومت طرفان تقريب ڪرڻ لاءِ لائسنس ڏنو ويندو آهي. گھوٽ ۽ ڪنوار ٻنهي کي ٻه شاهد موجود هجڻ گهرجن ته جيئن اهو يقيني بڻائي سگهجي ته شادي رضامندي سان ٿي آهي.

### وليمو

*وليمو* () مڙس ۽ زال پاران منعقد ڪيل رسمي استقباليو آهي ۽ پڪي طور تي شادي کي عام ڪري ٿو. اهو عام طور تي هڪ وڏو جشن آهي جنهن ۾ ڪيترائي مائٽ ۽ ٻنهي خاندانن جا دعوت ڏنل مهمان شرڪت ڪندا آهن. روايتي طور تي، وليمو گهر ۾ منعقد ڪيو ويندي هيو پر اڄڪلهه شادي هالن، ريسٽورنٽ يا هوٽلن ۾ وڌيڪ منعقد ٿي رهيا آهن.

## علائقائي تبديليون
پاڪستان ۾ شادين لاءِ ڪافي علائقائي تبديليون آهن.

### بلوچ شاديون
بلوچ شاديون شاندار ۽ مختصر هجڻ جي ڪري مشهور آهن. بلوچي ٻولي ۾، گهوٽ کي *سلونڪ* چيو ويندو آهي، جڏهن ته ڪنوار کي *بنور* چيو ويندو آهي. بلوچ شاديون اڪثر ڪري مڪمل ٿيڻ ۾ صرف هڪ يا ٻه ڏينهن لڳائن ٿيون.

#### زماتي

بلوچي ٻولي ۾ شادي جي تجويز کي *زماتي* چيو ويندو آهي. بلوچ ثقافتي اصولن جي تحت، امڪاني گھوٽ جي خاندان جا بزرگ امڪاني ڪنوار جي خاندان جي گهر ويندا آهن ۽ ٻنهي جي شادي لاءِ رضامندي لاءِ هڪ باقاعده درخواست ڪندا آهن. ماضي ۾، ڪنهن به تجويز کي قبول ڪرڻ جو فيصلو امڪاني ڪنوار جي خاندان جي بزرگ ڪندا هئا. اڄڪلهه، امڪاني ڪنوار کان پڇيو ويندو آهي ته ڇا هوءَ تجويز کي قبول ڪرڻ ۾ دلچسپي رکندي. هڪ ڀيرو قبول ٿيڻ کان پوءِ، ٿيندڙ ڪنوار کي هڪ سينگاريل ڳاڙهو اسڪارف ۽ تحفا پيش ڪيا ويندا آهن.

#### هبار بندي

بلوچي ٻولي ۾ *هبار بندي* مڱڻيءَ کي چيو ويندو آهي. *هبار* فيصلي جي معنيٰ ڏئي ٿو، جڏهن ته *بنديءَ* جو مطلب اتحاد آهي. هي عرصو بلوچ شادي جو تمام اهم حصو آهي، ڇاڪاڻ ته قانوني ذميواريون مقرر ٿيل آهن.

#### بجر

بلوچي ٻولي ۾ *بجر* کي تعاون چيو ويندو آهي. حقيقت ۾، هي چندو وصول ڪرڻ آهي، جنهن جي ذريعي گھوٽ (سلونڪ) يا سندس خاندان جا ميمبر برادري جي ميمبرن (خاص طور تي مائٽن ۽ دوستن) کان مالي مدد حاصل ڪندا آهن ته جيئن نئين شادي شده جوڙي جي شادي ۽ شروعاتي مهينا آساني سان انجام ڏئي سگهجن. بجر عام طور تي ڍورن يا فصلن جي صورت ۾ ايندو هو پر اڄڪلهه گهڻو ڪري پئسا آهن، جيڪي بعد ۾ مائٽن ۽ دوستن جي شادين تي واپس ڪيا ويندا آهن.

#### لوٽوکي

بلوچي ٻولي ۾ *لوٽوکي کي* دعوت نامو چيو ويندو آهي. ٻنهي خاندانن جي عورتن کي اهو ڪم ڏنو ويندو آهي ته اهي سڀني دعوت ڏني ويندڙ ماڻهن جي فهرست لکن. بعد ۾، هي فهرست هر دعوت ڏنل شخص پاران ڏنل تحفن کي نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. بعد ۾، قرض مستقبل جي شادين يا تقريب ۾ واپس ڪيو ويندو آهي.

#### جول بندي

*جول بندي* هڪ بلوچ شادي جي تقريب آهي جيڪا شادي جي تقريب جي شروعات جي نشاندهي ڪري ٿي. اهو عام طور تي ڪنوار جي گهر ۾ منعقد ڪئي ويندي آهي، ۽ تصور ۾ رسمِ حنا سان ملندڙ جلندڙ آهي. "جول" جو ترجمو وڏي چڱي طرح سينگاريل ڪپڙي ۾ ٿئي ٿو، جڏهن ته هن صورت ۾ "بندي" جو مطلب آهي هڪٻئي سان ڳنڍڻ. هن تقريب دوران، ڪنوار کي سينگاريل ڪپڙي سان ڍڪيو ويندو آهي، جيڪو عام طور گھوٽ جي خاندان پاران سلائي ڪيو ويندو آهي.

#### دوزوخي ۽ حنا بندي

*دوزوخي* ۽ *حنا بندي* (مهندي جي رسم) هڪ بلوچ شادي جي تقريب آهي جنهن ۾ ڪنوار جي هٿن تي مهندي لڳائي ويندي آهي. اهو اڪثر ڪري شادي جو سڀ کان وڌيڪ پرجوش حصو هوندو آهي، جنهن ۾ دوست ۽ ڪٽنب جا ميمبر ڪنوار جي مٿي تي هڪ پليٽ ۾ پئسا رکندا آهن، جنهن کي *ليٿ* سڏيو ويندو آهي. جيئن شام ٿيندي آهي، محفل ۽ خوراگ ٿيندي آهي.

#### محفل ۽ خوراگ

بلوچي ٻولي ۾ *محفل کي* اجتماع چيو ويندو آهي، جڏهن ته *خوراگ* کي کاڌو چيو ويندو آهي. گڏجاڻي دوران، مرد روايتي بلوچ ناچ " *چاپ"* پيش ڪندا آهن.

#### جانهه
 
*جانهه* هڪ بلوچ شادي جي تقريب آهي جيڪا گهوٽ جي خاندان پاران منعقد ڪئي ويندي آهي.

#### نڪاح
مٿي ذڪر ڪيل روايتون ساڳيون آهن.

#### مبارڪي
*مبارڪي* () بلوچ شادي ۾ شادي کان پوءِ جي هڪ عام ضيافت آهي ۽ ڪنوار جي خاندان پاران منعقد ڪئي ويندي آهي. ڪنوار جي خاندان جي مائٽن ۽ دوستن سان گڏ ڪنوار جي خاندان جي سڀني ميمبرن، دوستن ۽ مائٽن کي دعوت ڏني ويندي آهي.

#### وليمو
مٿي ذڪر ڪيل روايتون ساڳيون آهن.

### پشتون شاديون
پشتون شاديون پشتونولي جي رسمن ۽ قدرن تي عمل ڪن ٿيون. ماضي ۾، شاديون بنيادي طور تي قبائلي وابستگين تي ٻڌل هيون.

#### وادا
 هڪ پشتو اصطلاح آهي جيڪو لفظي طور تي "وعدو" جي طرف اشارو ڪري ٿو، پر ان جو مطلب "شادي" پڻ ٿي سگهي ٿو.

#### اتڻ
*اتڻ* هڪ پشتون ناچ آهي جيڪو عام طور تي شادي جي تقريب جي آخر ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. روايتي طور تي، اهو ناچ ٻه ڀيرا پيش ڪيو ويندو هو - هڪ ڀيرو شادي جي شروعات ۾ ۽ هڪ ڀيرو آخر ۾.

### پنجابي شاديون

#### ڍولڪي

*ڍولڪي* () هڪ تقريب آهي جنهن جو نالو ڍولڪي ساز تان ورتو ويو آهي ۽ پنجاب ۽ خيبر پختونخواه جي هزاره ڊويزن ۾ شادي جي تقريبن دوران وڏي پيماني تي پيش ڪئي ويندي آهي. روايتي طور تي، اصل شادي جي ڏينهن کان ڪيترائي ڏينهن يا هفتا اڳ، عورتون رات جو ڪنوار جي گهر ۾ گڏ ٿينديون آهن ۽ ٻين ڍولڪي سازن سان گڏ ڳائينديون ۽ ناچ ڪنديون آهن. هاڻي هي تقريب پڻ ڳائڻ جي هڪ رات تائين محدود ٿي وئي آهي ۽ اڪثر ڪري *رسمِ حنا جي* تقريب سان گڏ ڪئي ويندي آهي.&#x5B; *[[وڪيپيڊيا:حوالو گھربل|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2024)">حوالو گهربل</span>]]* &#x5D;

#### مڪلاوا/بڊ ڦيرا

*مڪلاوا* هڪ پنجابي رسم آهي. روايتي طور تي، شاديون مختلف شهرن ۽ ڳوٺن جي ماڻهن جي وچ ۾ ترتيب ڏنل هونديون هيون. ان جو مطلب اڪثر اهو هوندو هو ته ڪنوار پنهنجي نئين خاندان کان ناواقف هئي. نئين زندگي ۽ ماحول ۾ ان کي آسان بڻائڻ لاءِ، شادي کان ڪجهه ڏينهن بعد هن کي پنهنجي والدين جي گهر واپس آندو ويندو هو. پوءِ هن پنهنجي نئين مڙس جي گهر واپس وڃڻ کان اڳ ڪجهه وقت پنهنجي والدين جي گهر ۾ گذاري. هي رواج اڃا تائين پنجاب جي اڪثر ڳوٺاڻن علائقن ۾ عام آهي. اتر پنجاب ۽ ڪشمير ۾، ان کي بد ڦيرا (تبادلي جو چڪر) سڏيو ويندو آهي.

#### گودا ڦرائي/گھٽنا پڪڙائي
 
هڪ پنجابي رسم جنهن ۾ گھوٽ جو ننڍو ڀاءُ ڪنوار جي گوڏي کي جهليندو آهي ۽ جيستائين کيس ڪو قابل قبول پئسي جو تحفو نه ڏنو ويندو آهي، تيستائين نه ڇڏيندو آهي.

#### سمي
*[[سمي]]* هڪ لوڪ ناچ آهي جيڪو گهڻو ڪري اپر پنجاب جي پوٽوهار علائقي ۽ خيبر پختونخواه جي هزاره علائقي ۾ شادين دوران پيش ڪيو ويندو آهي.

#### رسمِ مهندي

*رسمِ مهندي/حنا* يا *مهندي* هڪ تقريب آهي جنهن جو نالو مهندي جي نالي تي رکيو ويو آهي، هڪ رنگ جيڪو لاسونيا انرميس ٻوٽي مان تيار ڪيو ويندو آهي جيڪو ڪنوار ۽ گھوٽ جي هٿن تي لڳائڻ لاءِ پيسٽ جي صورت ۾ ملايو ويندو آهي. هي تقريب شادي جي مکيه تقريب کان ڪجهه ڏينهن اڳ منعقد ڪئي ويندي آهي ۽ روايتي طور تي گھوٽ ۽ ڪنوار لاءِ الڳ الڳ منعقد ڪئي ويندي هئي. بهرحال، تقريب هاڻي اڪثر ڪري شادي هال ۾ گڏ ڪئي ويندي آهي. گھوٽ عام طور تي هڪ آرامده ڪارو يا اڇي شلوار قميص، شيرواني پائيندو، جڏهن ته ڪنوار عام طور تي ڪڙهائي ٿيل چمڪندڙ رنگ جي شلوار قميص، ساڙهي يا لهنگو پائيندي. علائقي ۽ نسلي پس منظر جي لحاظ کان، لباس زيورن سان گڏ هجي يا نه هجي. ڪجهه تقريب ۾، شادي شده عورتن جو هڪ خاص تعداد جيڪي ڪنوار سان ويجهڙائي رکن ٿيون، انهن جي هٿن تي مهندي لڳائي سگهن ٿيون، ۽ انهن کي مٺايون کارائي سگهن ٿيون. هي رسم ڪنوار جي شادي شده زندگي ۾ سٺي قسمت ۽ ڊگهي عمر آڻڻ لاءِ سمجهي ويندي آهي. ڪڏهن ڪڏهن جامع موسيقي ۽ اداڪاري جون پرفارمنس رسمِ حنا جي جشن جو حصو هونديون آهن، انهي سان گڏ ڪنوار ۽ ڪنوار جي خاندانن جي وچ ۾ مقابلا پڻ اڄڪلهه ڪافي عام آهن. روايتي طور تي هن کي "عورتن جو پروگرام" سمجهيو ويندو هو ڇاڪاڻ ته مرد ان ۾ حصو نه وٺندا هئا. بهرحال، هاڻوڪن نسلن ۾ اهو ڪافي تبديل ٿي چڪو آهي جتي مردن کي نمايان طور تي شرڪت ڪرڻي پوندي آهي. ڪجهه علائقن ۾، رسمِ حنا نه ملهائي ويندي آهي جڏهن ته ٻين علائقن ۾ ٻه رسمِ حنا جشن ملهايا ويندا آهن، هڪ گھوٽ جي خاندان طرفان ۽ ٻيو ڪنوار جي خاندان طرفان.

#### دوڌ پلائي

دوڌ پلائي (رسم دوڌ پلائي) هڪ روايت آهي جتي گھوٽ  کي ڪنوار جي خاندان (عام طور تي ڪنوار جي ننڍي ڀيڻ) پاران  کير جو هڪ سينگاريل گلاس پيش ڪيو ويندو آهي. پوءِ گھوٽ کير مان ڍڪ ڀري ڪنوار کي پيئڻ لاءِ ڏيندو آهي. کيس کير پيئڻو پوندو آهي ۽ ڪنوار کي گهر وٺي وڃڻ لاءِ ان جو خرچ ادا ڪرڻو پوندو آهي.

### واگ پڪڙائي

واگ پڪڙائي يا() هڪ روايت آهي جنهن ۾ گهوٽ پنهنجي ڀيڻ (ڀينرن) کي تحفي طور پئسا يا زيور ڏيندو آهي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ ڀينرون آهن، ته اهو انهن جي باهمي سمجهه تي منحصر آهي ته سڀئي ڀينرون تحفو وٺن ٿيون يا هڪ، ڀائرن جي تعداد تي منحصر آهي.

### راسته رُڪائي

راسته رڪائي يا () بارات يا مهندي ۾، جڏهن گهوٽ پنهنجي ڪٽنب ۽ ويجهن عزيزن سان گڏ ڪنوار جي گهر پهچي ٿو (اهو هال يا بازار ٿي سگهي ٿو)، ته ڪنوار جون ڀيڻون، ڪزن ۽ دوست گھوٽ لاءِ مکيه دروازو بند ڪري ڇڏيندا آهن. اهي ان کي ڪجهه پئسن جي بدلي اندر وڃڻ ڏيندا آهن.

### جوتا ڇُپائي

جوتا ڇُپائي يا () ۾ ڪنوار جون ڀينرون، ڪزن ۽ دوست ڪنهن نه ڪنهن طرح بارات جي تقريب دوران، روانگي کان ڪجهه منٽ اڳ، گھوٽ جا جوتا چوري ڪري لڪائي ڇڏيندا آهن. سندس جوتا چند هزارن/لکن پئسن ۾ واپس ڪيا ويندا آهن.

### مهاجر شاديون

#### مهندي
*مهندي* تقريب، ڏسو سيڪشن ” رسم-مهندي “.

#### رخصتي
*رخصتي* - "موڪلاڻي" (ڪڏهن ڪڏهن *ڊولي* () - "پالڪي") تڏهن ٿيندي آهي جڏهن گهوٽ ۽ ڪنوار خاندان جي بزرگن سان گڏ شادي واري هنڌ کان نڪرندا آهن. هن نقطي کان اڳ گھوٽ ۽ ڪنوار جو نڪاح خدا جي نظر ۾ امام مطابق ٿي چڪو هوندو آهي. هي سندس خاندان پاران ڪنوار جي الوداع آهي. رانديون ۽ مذاق ڪنوار جي والدين لاءِ ڊور جي موقعي سان گڏ آهن، جيئن ڊولي خانداني يونٽ مان پنهنجي ڌيءَ جي روانگي جي نشاندهي ڪري ٿي، پاڻ لاءِ هڪ نئون گهر قائم ڪرڻ لاءِ. جوڙي کي برڪت ڏيڻ ۽ بچائڻ لاءِ، قرآن کي ڪنوار جي مٿي تي رکيو ويندو آهي جڏهن هوءَ نڪرندي آهي، ۽ جيتوڻيڪ اهو اسلام يا مسلم روايت ۾ رخصتي لاءِ ڪو به بنياد ناهي. تازن وقتن ۾، ڪنوار جي خاندان پاران جوڙي تي ڪنٽرول ڪرڻ يا ڪنوار کان ڏاج ڪڍڻ لاءِ رخصتي کي روڪڻ يا دير ڪرڻ استعمال ڪيو ويو آهي.  شادي يا *رخصتي جي* تقريب ۾ ڄاڻي ٻجھي ڪري دير ڪرڻ يا نه ڪرڻ شايد رشتي کي رد ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ٿو وڃي. جڏهن ته، اسلام ۾ اهو حرام (ناقابل اجازت) سمجهيو ويندو آهي ته ڪنهن به شخص لاءِ نڪاح کان پوءِ شادي شده عورت کي پنهنجي مڙس سان گڏ وڃڻ کان روڪيو وڃي.

### سرائڪي شاديون

#### دستار بندي

*دستار بندي* هڪ تقريب آهي جتي گھوٽ جي مٿي تي پڳ رکي ويندي آهي ۽ مردانگي جي شروعات جي نشاندهي ڪندي آهي. گھوٽ جي خاندان جا بزرگ سندس مٿي تي پڳ رکندا آهن ۽ باضابطه طور تي کيس 'مردن جي دائري' ۾ شامل ڪندا آهن. هي تقريب عام طور تي خيبر پختونخواه، پنجاب ۽ اتر بلوچستان ۾ ڪئي ويندي آهي.

### سنڌي شاديون
 
**شادي کان اڳ جون رسمون:**

**پڌري** : پهرين گهوٽ جو خاندان پنهنجي پٽ لاءِ مناسب ڪنوار ڳوليندو آهي، سنڌ ۾ گهڻو ڪري شاديون مائٽن ۾ يا ساڳئي ذات ۾ ڪيون وينديون آهن، پر اڄ ڪلهه پيار جون شاديون به عام آهن، ڇوڪرو جو خاندان پهريان ڇوڪري جي گهر ويندو آهي، اهي ڇوڪري جي والدين کان پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي پٽ سان ڪرائڻ لاءِ پڇندا آهن. يا جيڪڏهن ڇوڪرو ۽ ڇوڪري هڪ ٻئي سان پيار ڪندا آهن ته اهي پنهنجي والدين سان ڳالهائيندا آهن، ۽ پوءِ ڇوڪرو جو خاندان ڇوڪري جي گهر ويندو آهي، جتي اهي پنهنجي ڌيءَ لاءِ پڇندا آهن. جڏهن ڇوڪري جي منظوري واري والدين تجويز قبول ڪندا آهن ته پوءِ مٺايون ۽ کير پيش ڪيو ويندو آهي، ۽ هر ڪو نئين جوڙي کي دعائون ڏيندو آهي، هن ملاقات کي "ڳالھ پڪي" سڏيو ويندو آهي.

**مڱڻي/ مڱڻو/ پوتي** : هڪ ڀيرو "ڳالھ پڪي" ٿي ويندي آهي، پوءِ مڱڻو يا مڱڻي (مڱڻي) ڪئي ويندي آهي. مڱڻي شادي کان هڪ مهينو يا ان کان به وڌيڪ اڳ ڪئي ويندي آهي، اها شادي کان اڳ جي رسم آهي، اها رمضان، ربيع الآخر، رجب ۽ شعبان جي مهينن ۾ سومر، اربع، خميس يا جمعي تي بهترين خوش نصيب ڏينهن تي ڪئي ويندي آهي.

مڱڻي جي ڏينهن تي، گھوٽ جو خاندان هڪ ڊگهو پردو (پوتي)، چولو، سُٿڻ سان ڪنوار جي گهر پهچندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن لهنگو به ڏنو ويندو آهي، ۽ ڪجهه زيور جهڙوڪ "هار"، هڪ "وار" ۽ "کيرول" مختلف قسمن جي سون جون منڊيون. ڪنوار جو گهر مهمانن جي اچڻ کان اڳ ئي سينگاريو ويندو آهي، ۽ گهر عام طور تي ٻن ڌرين ۾ ورهايل هوندو آهي، مرد مردن سان ڳالهيون ڪندا رهندا آهن، ۽ عورتون، هڪ حاجمان (حجم جي زال) سان گڏ. پوءِ ٿيندڙ ڪنوار کي ڪپڙا ۽ زيور پارائي، ڪمري جي هڪ نمايان حصي ۾ ويهاريو ويندو آهي، گھوٽ جي ماءُ پهريان ڪنوار کي هڪ وڏو ڪڙهائي وارو پردو "پوتي" پارائيندي آهي، ۽ سندس آڱر ۾ مڱڻيءَ جي منڊي پارائي ٿي، پوءِ ست "سهاڱڻيوڻ" شادي شده عورتون هڪ هڪ ڪري سندس وارن تي تيل لڳائين ٿيون ۽ چوٽيون ٺاهين ٿيون، سندس هٿن تي مهندي به لڳائين ٿيون، جڏهن ته کيس مٺايون کارائين ٿيون، جڏهن ته ٻيون عورتون سهرا/لاڏا/ڳيچ (روايتي لوڪ گيت) ڳائين ٿيون، ڪنوار جي ماءُ حجم جي زال کي مردن جي مجلس ۾ موڪلي ٿي، ڪنوار جي پيءُ ڏانهن کير جو هڪ وڏو ٿانو موڪلي ٿي. حاجمان مردن کي تحفو ڏئي ٿي، ۽ انهن کي ڪيترين ئي تعريفن ۽ مبارڪبادن سان پيئڻ تي مجبور ڪري ٿو، پوءِ مٺايون، خشڪ کجور ۽ پتاشا مرد ۽ عورت ٻنهي طرفن کان پيش ڪيا وڃن ٿا، جيڪي امير آهن اهي مٺا چانور (زردو)، ۽ سنڌي پلاءُ/ برياني ٻين شين سان گڏ پيش ڪندا آهن. پوءِ مرد ڍهل، شرنائي ۽ ٻين سازن جي آواز تي خوشي سان ناچ ڪندا آهن. گهڻي خوشي کان پوءِ مرد پنهنجا هٿ مٿي ڪن ٿا ۽ فاتحه پڙهن ٿا: ان کان پوءِ ڇوڪري جي پيءُ کي شادي لاءِ ڪجهه وقت مقرر ڪرڻ لاءِ چيو ويندو آهي. هو اهو مهينو ۽ ڏينهن جو نالو ڏئي ٿو، جنهن تي سڀئي ڌريون اٿي گهر ڇڏي وڃن ٿيون. جڏهن ڪارروائي جي هن حصي تي پهچن ٿيون، ته ميلاپ کي ٽوڙڻ نامناسب سمجهيو ويندو آهي.

مڱڻي ۽ شادي جي عرصي جي وچ ۾، ڪنوار جا والدين ۽ مائٽ سڀني وڏن موقعن جهڙوڪ عيد تي، ڪنوار لاءِ تحفا، ٿورا پئسا ۽ مٺايون، هڪ يا ٻه ڪپڙا کڻي ويندا آهن يا موڪليندا آهن.

**ونهواهه/ونواهه ۾ ويهارڻ**: شادي جي ڏينهن کان لڳ ڀڳ هڪ مهينو اڳ، "ونواهه ۾ ويهارڻ" نالي تقريب ڪئي ويندي آهي. هاڻي اهو صرف 7 يا 5 ڏينهن لاءِ ٿيندو آهي. گهوٽ/لاڏو/ونڙو جو خاندان ڪنوار/لاڏي/ونڙي جي گهر "پڙو" نالي شين سان گڏ ايندو آهي، ڪجهه مٺايون، صاف مکڻ، ميوا، خشڪ ميوا، خوشبودار تيل، مهندي، ۽ هڪ "اکيئو"، هڪ ننڍڙو ڪڙهائي وارو ڪپڙو جيڪو پردي طور استعمال ٿيندو آهي. ڪنوار کي ڪمري جي هڪ ڪنڊ ۾ منهن تي "اکيئو" رکي ويهاريو ويندو آهي، شادي جي ڏينهن/رات تائين، ڪجهه رسمون جهڙوڪ "سهاڳڻيون" شادي شده عورتون وارن ۾ تيل لڳائڻ کي "ونواهه جا ساٺ" به سڏيو ويندو آهي جنهن ۾ عورتون سهرا/لاڏا/ڳيچ ڳائينديون آهن، هڪ ڀيرو اهي رسمون پوريون ٿي وينديون آهن ۽ سڀ هليا ويندا آهن ته پوءِ ڪنوار کي هڪ ڪمري ۾ رهڻو پوندو آهي، ڪنهن کي به، هڪ عورت کي به نه، هن خاص وقت تي ڇوڪري جو چهرو ڏسڻ جي اجازت نه هوندي آهي. پر ڪنوار کي اڪيلو نه ڇڏڻ گهرجي، هر وقت هن سان گڏ ڪا به عورت ويٺي هجڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهو مڃيو ويندو آهي ته انهن وقتن دوران، بڇڙا روح گھوٽ يا ڪنوار کي نقصان پهچائي سگهن ٿا. هن عرصي دوران هن وٽ ٻيو ڪجهه به ڪرڻ لاءِ ناهي، هن کي صرف 5 ڀيرا نماز پڙهڻي پوندي آهي، پاڪ " قرآن " پڙهڻو پوندو آهي، الله جي عبادت ڪرڻي پوندي آهي، ۽ پنهنجي لاءِ ۽ پنهنجي بهتر شادي شده زندگي لاءِ دعا ڪرڻي پوندي آهي. کيس شادي جي ڏينهن تائين ڪنوار پاران موڪليل خشڪ ميون، مٺايون ۽ صاف ٿيل مکڻ سان ٺهيل هڪ قسم جي خاص ماني " بسري " ۽ "چورو/خورڪ" کارائي ويندي آهي، جيڪا شادي جي ڏينهن تائين ڪنوار کي موڪليل خشڪ ميون، مٺايون ۽ صاف ٿيل مکڻ سان ٺهيل هوندي آهي، ڪنوار کي صرف صحتمند کاڌو کائڻ جي اجازت هوندي آهي، جيڪو گهر ۾ ٺهيل مکڻ ۽ تيل سان ٺهيل هوندو آهي، ۽ ميوا به. ان جو اثر چمڙي ۽ رنگت جي لذت کي وڌائڻ لاءِ سمجهيو ويندو آهي. ونواهه دوران ڪنوار جي نڪ کي سوراخ ڪيو ويندو آهي، ڇوڪرين کي صرف ان وقت نڪ کي سوراخ ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي جڏهن انهن کي شادي ڪرڻي هوندي آهي، ٻي صورت ۾ غير شادي شده ڇوڪرين لاءِ نڪ کي سوراخ ڪرڻ تمام خراب سمجهيو ويندو آهي. پر هاڻي اهو بدلجي ويو آهي.

حجم جي زال هر روز ڪنوار کي پِٿي (صابڻ لاءِ هڪ سُڪسيڊينيم، جيڪو ڪڻڪ يا ماش جي مٺي تيل ۽ اٽي مان ٺهيل آهي، فيزيولس ريڊيٽس) سان غسل ڪرڻ ۽ ڌوئڻ لاءِ حاضر ٿيندي آهي، ۽ جسم جا وار ڪڍيا ويندا آهن. سينگار جا سڀئي مختلف فن، جهڙوڪ هٿن، پيرن ۽ وارن کي مهندي سان رنگڻ، چپن کي مساڳ (اخروٽ جي ڇل) سان رڱڻ، ڳلن کي سُرخي (لاک جي تياري، جيڪا رواج سان مطابقت رکي ٿي) سان ۽ اکين کي ڪجل ، يا ليمپ-ڪارو سان، پڻ آزمايا ويندا آهن. "تالا، جيڪي اڳيان ورهايل آهن، ۽ هڪ يا ٻن پليٽن ۾ پوئتي لٽڪڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، انهن کي تيل سان خوشبو ڏني وئي آهي،" ۽ احتياط سان لٽ ڪئي وئي آهي ته ڏسو ته پوئين وار سڀئي هڪجهڙا آهن؛ اڳيون حصو مسو ۽ پاڻي جي استعمال سان پيشاني تي سڌو ليٽڻ جي تربيت ڏني وئي آهي، '۽ نمڪ، يا رنگ جي چمڪ، پائوڊر چاندي جي پتي يا ٽيلڪ سان وڌي وئي آهي، ڪپهه جي هڪ پلاٽ سان ڳلن ۽ اکين جي چوڌاري حصن تي لاڳو ڪيو ويو آهي. ڪڏهن ڪڏهن صندل ۽ گلاب جو پاڻي مٿي ۽ جسم تي ملائي ويندي هئي، جڏهن ته پهرين کي "ميٽ" ۽ ليمي جي رس نالي مٽيءَ سان چڱيءَ طرح ڪنگڻ ۽ ڌوئڻ کان پوءِ. نوجوان شروعات ڪندڙ کي ڪنگائي ٿيل ڪپڙي ۾ بند مشڪ جي ٿوري کي هٿ ڪرڻ جي سائنس ۾ هدايت ڪئي ويندي آهي، ۽ تر سندس چهري ۽ چپن تي سوئي سان ٺاهيا ويندا آهن جيڪي انٽيموني ۽ ٻين رنگن جي معاملن ۾ ٻوڙيا ويندا آهن. مسي، يا ٽامي جو پائوڊر، اهو خيال ته اهو ڏندن کي مضبوط ڪري ٿو ۽ انهن جي اڇي پن کي دور ڪري ٿو، سنڌ ۾ گهٽ ئي عام عورتن پاران لاڳو ڪيو ويندو آهي. اهي تجربا ۽ تياري ڪيترن ئي ڏينهن تائين جاري رهندي آهي؛ ۽ سڄي عرصي دوران، گھمنڊڙ ايندا آهن. گهر ۾ ۽ ڪنوار جي پيءُ پاران دعوت ڏني ويندي آهي. عورتون سڀ شام جو ونواهه کان وِهانو (شادي) تائين روزانو "سنجھري" سڏجندڙ سهرا/لاڏا/ڳيچ ڳائينديون آهن. جديديت جي ڪري هاڻي انهن مان ڪيتريون ئي شيون نه ڪيون وينديون آهن، ڪنوار صرف پنهنجي سينگار لاءِ پارلر يا بيوٽي سيلون ڏانهن ويندي آهي.

گھوٽ کي گهڻو ڪجهه ڪرڻو ناهي؛ هن کي هٿن ۾ هڪ خنجر ۽ تسبيح ڏني ويندي آهي، (ڪنوار وانگر اهو به مڃيو ويندو آهي ته هن دور ۾ بد روح ڪنوار کي نقصان پهچائي سگهن ٿا، تنهن ڪري خنجر ۽ تسبيح تعويذ جو ڪم ڪن ٿا، وقت ۾ دشمن به گھوٽ کي نقصان پهچائي بدلو وٺندا هئا، تنهن ڪري هن کي سندس حفاظت لاءِ تلوار ڏني وئي، اهو پڻ گھوٽ کي هڪ جنگجو، مضبوط، مردانگي، ۽ سندس خاندان لاءِ هڪ سرپرست/محافظ هجڻ جي علامت ۽ علامت آهي) ۽ سندس هٿ تي هڪ "ڳانو" ڪلائي بند ٻڌل هوندو آهي، ان سان گڏ هڪ "ارهيار/ارهر" مقرر ڪيو ويندو آهي جيڪو شادي تائين هر وقت هن سان گڏ هوندو. هن کي صحتمند گهر ۾ ٺهيل بسري، چورو/خورڪ، "ديسي گيهه" ۽ "مکڻ" مان ٺهيل کاڌو، ميوو، خشڪ ميوو ۽ کير پڻ کارايو ويندو آهي. ٽي ڏينهن ڪافي سمجهيا وڃن ٿا ته کيس پِٿي سان صاف ڪيو وڃي، کيس سفيد رنگ جا امير ڪپڙا پهرايا وڃن، اجرڪ يا لنگي شال، پٽڪو (پگهار)، پئسن جا هار ۽ گلن سان ڍڪايو وڃي، کيس ڏينهن ۾ 5 ڀيرا نماز پڙهڻ، "قرآن" پڙهڻ ۽ پنهنجي ۽ پنهنجي شادي شده زندگي لاءِ دعا گهرڻ، ڪنوار کي مولود (پيغمبر جي ولادت جي ياد ۾) ۾ عوام کي ڏيکاريو وڃي، خاندان جي مائٽن ۽ دوستن کي دعوتون ڏنيون وڃن. ناچ پڻ ڪيو ويندو آهي.

**ٻُڪي** : هي رسم ونهواهه کان پوءِ ڪئي ويندي آهي جنهن ۾ ڌاڳو هڪ وڏي مٽيءَ جي ٿانءَ سان ڳنڍيو ويندو آهي جنهن کي "اکري" سڏيو ويندو آهي، ۽ خشڪ کجور ان ۾ ڪٽيا ويندا آهن جڏهن ته عورتون سهرا، لاڏا يا ڳيچ ڳائينديون آهن. پوءِ ڪنوار جو چاچو سندس چهري تي " مورهه " هڪ روايتي هيڊ پرس ٻڌندو آهي، پوءِ گهوٽ کي "کٽ" روايتي سينگاريل ڪاٺ جي بستري تي ويهاريو ويندو آهي، ۽ سندس ڀينرون، ماءُ ۽ ٻيا مائٽ سندس هٿن ۽ پيرن تي مهندي لڳائيندا آهن. پوءِ گهوٽ جو خاندان ڪنوار جي گهر ايندو آهي ۽ "ٻُڪي جا ساٺ" نالي ٻُڪيءَ جو رسمون ادا ڪندو آهي. اهي ڪنوار کي شادي جو لباس پڻ ڏيندا آهن جيڪو هوءَ شادي ۾ پائيندي، زيور، زيور ۽ سندس سينگار لاءِ ٻيون شيون.

**پڙ ڏيڻ:** پڙ ڏيڻ هڪ رسم آهي جنهن ۾ ڪنوار جو خاندان ڳوٺ جي درگاهه يا پير (هڪ بزرگ جي قبر) تي ويندو آهي ۽ ڪپڙي جي هڪ "چادر" پيش ڪندو آهي جنهن تي قرآني آيتون لکيل هونديون آهن، هن چادر کي (پڙ) سڏيو ويندو آهي، اهي بزرگ جي قبر تي تازيون گلاب جون پتڙيون پڻ پيش ڪندا آهن، ڪجهه "نياز" مٺايون، خشڪ کجور يا بسڪٽ يا ٻيو ڪجهه به جيڪو اهي ڏيڻ چاهين ٿا، اهو درگاهه تي موجود ماڻهن ۾ ورهايو ويندو آهي.

**شادي جون رسمون:**

شادي جي رسم عام طور تي رات جو ڪئي ويندي آهي. شام جو سوير نائي گهوٽ جي گهر اچي ٿو، کيس تيار ڪري ٿو، کيس نئين اڇي شلوار قميص (قميص ۽ پتلون) جا ڪپڙا، پڳ، اڳٺ، شال (اجرڪ لنگي / ملير / دوشالو)، مٿي تي ٻيو اضافي ڳاڙهو / گلابي رنگ جو نقاب، " موڙ " ۽ چپل جو هڪ جوڙو جيڪو ڪجهه به ڪنوار جي مائٽن پاران موڪليو ويندو آهي. ساڳئي وقت، ڪنوار کي حجم جي زال ڪپڙن جي سوٽ ۾ سينگاريو آهي، مختلف قسمن جا زيور سان گڏ، "جيڪي هن جي مستقبل جي مڙس جي خاندان طرفان هن لاءِ خريد ڪيا ويا آهن." سينگار کان پوءِ ڪفاري جي تقريب "گهور" ڪئي ويندي آهي، ٻنهي ڌرين جي مٿي تي پئسا اڇلائي يا اڇلائي. ڪٽيل ڪپڙا حجم ۽ سندس زال جي سهولت آهن. بعد ۾ ڪنوار کي شادي لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي، هوءَ شادي جو لباس عام طور تي ڳاڙهي رنگ جو چولو، لهنگو ۽ هڪ يا ٻه پردو پائيندي آهي، جنهن ۾ ڪيترائي زيور هوندا آهن، جن ۾ سڀ کان اهم نٿ (نڪ جو زيور) آهي ڇاڪاڻ ته اهو سنڌي مسلم سماج ۾ ازدواجي حيثيت جي علامت آهي، هوءَ پنهنجي شادي کان پوءِ به ڪجهه ڏينهن لاءِ نٿ پائيندي آهي، بعد ۾ نٿ کي "بولو/بولي/ڦلي/کيرو" سان تبديل ڪيو ويندو آهي، ٻيا اهم زيور چوڙا/چوڙيون آهن پر اڄڪلهه ان جي گهٽ اهميت آهي. جيئن ته لباس تي تمام گهڻو ڌيان ڏنو ويندو آهي، اهو گهٽ ۾ گهٽ اڌ رات کان اڳ ختم ڪيو ويندو آهي.

**ڄڃ :** جڏهن "گھوٽ" تيار هوندو آهي ته هو پنهنجي گهر کان نڪرندو آهي ته ڪنوار جي گهر ۾ شادي ڪري، پنهنجي خاندان، مائٽن ۽ دوستن سان گڏ ڪنوار جي گهر ڏانهن شادي جي جلوس ۾ وڃي، هو گهوڙي تي يا سنڌ جي ڪنهن حصي ۾ اٺ جي پٺي تي ويهندو آهي، پر اڄڪلهه هڪ سينگاريل ڪار ۾. ڍهل، شرنائي وغيره جي موسيقي سان، عورتون سهرا/لاڏا/ڳيچ ڳائينديون آهن، گهوٽ جون مائٽياڻيون سڄي سفر دوران ناچ ڪنديون آهن. هڪ ڀيرو ڪنوار جي گهر پهچي، آتشبازي، ناچ، موسيقي پيش ڪئي ويندي آهي.

**نڪاح** : جڏهن گھوٽ ڪنوار جي گهر پهچندو آهي ته سڀني مردن جو استقبال الڳ الڳ مردن جي حصي ۾ يا " ڇانو/شامياني " ۾ ڪيو ويندو آهي، هڪ وڏي رسمي خيمي ۾ جيڪو خاص طور تي شادين ۽ ٻين پروگرامن لاءِ ٺاهيو ويندو آهي، جتي شادي جي شاندار دعوت پڻ ڏني ويندي آهي، ۽ عورتون عورتن جي حصي ۾، جتي انهن جو استقبال ڪيو ويندو آهي، اهي اتي سهرا، لاڏا يا ڳيچ ڳائينديون آهن، مردن جي حصي ۾ جتي گھوٽ ويٺو هوندو آهي، هو مائٽن، هڪ ملان (پادري) ۽ نڪاح جي ڪارڪردگي لاءِ ضروري ٻين ماڻهن جو هڪ وڏو ميڙ ڏسندو آهي. مولوي، جيڪو گھوٽ ۽ ڪنوار جي پيءُ جي وچ ۾ ويٺو هوندو آهي، نڪاح جون رسمون ادا ڪري ٿو، شاهدن يا "وڪلين" کي ڪنوار جي ڪمري ۾ سندس منظوري لاءِ موڪليو ويندو آهي، گهڻو ڪري سندس پيءُ ۽ ڀائر، ڪنوار پاران ڏنل " حق مهر " (معاهدو) اسلامي قانونن مطابق ڪيو ويندو آهي، نڪاح ٿيڻ کان پوءِ سڀ پنهنجا هٿ مٿي ڪري دعا ڪندا آهن، مولوي قرآني آيتون پڙهندو آهي، پوءِ نڪاح مڪمل ٿيندو آهي، هر ڪو گھوٽ ۽ سندس پيءُ کي مبارڪباد ڏيندو آهي، انهن کي ڀاڪر پائي، "غور" ڏئي ۽ انهن تي پئسن جا هار پهرائي. هاڻي گھوٽ ۽ ڪنوار ٻئي سرڪاري طور تي اسلامي قانونن مطابق شادي شده آهن.

**شادي جون عجيب سنڌي روايتون ۽ رسمون:**

نڪاح کان پوءِ، گهوٽ پنهنجي ماءُ، ڀينرن ۽ ٻين عورت مائٽن سان گڏ ڪنوار جي گهر ۾ داخل ٿئي ٿو، پوءِ کيس ڪنوار جون ڀينرون، دوست ۽ عورت ڪزنون اندر وٺي وينديون آهن، جيڪي موقعي جو فائدو وٺندي ڪيتريون ئي رسمون ادا ڪنديون آهن.

پهريون رسمون گهر جي دروازي تي گهوٽ جي داخلا سان ڪيون وينديون آهن.

**ڍَڪڻن ڃڻ  ۽ ڪنڊي ڪڻو:گھوٽ**ر جي سامهون هڪ ننڍڙو مٽيءَ جو ڍڪ**ڻ**ن (مٽي جو ڍڪ) زمين تي الٽو رکيو ويندو آهي، پوءِ ان تي مُهر هڻڻ جي خواهش ڪئي ويندي آهي. جيڪڏهن هو ان کي هڪدم ٽوڙڻ ۾ ڪامياب ٿي ويندو آهي، ته هر ڪو سندس مردانگي جو سٺو نشان لڳائيندو آهي.

**ڪنڊي ڪپڻ** : سنڌ جي ٻين هنڌن تي، اهي ڪنڊي (ڪنڊن جي ٽاري) کي مضبوطيءَ سان زمين ۾ لڳائيندا آهن، ۽ گھوٽ جي هٿ ۾ تلوار ڏئي، خواهش ڪندا آهن ته هو هڪ ئي ڌڪ سان ان کي ڪٽي ڇڏي.

**ڏاوڻ ڏيڻ** : ڪنوار جي ڀيڻ گھوٽ جي آڱر جي جاءِ تي هڪ ڊگهو ڌاڳو وجهي ٿي، جڏهن ته سندس هٿ مٿي ڪيو ويندو آهي، آڱر کان پير تائين ڌاڳو ٻڌو ويندو آهي، گھوٽ کي ڌاڳو کي مخالف طرف ڇڪي ٽوڙڻ/ ڦاڙي ڇڏڻو پوندو آهي.

**پاڻي جي رسم ۽ سرمو لڳائڻ** : سنڌ جي ڪجهه حصي ۾ گھوٽ تي پاڻي جا ڦڙا ڇٽڻ جي رسم ادا ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته ٻين ۾ گھوٽ جي اکين ۾ سرمو (ڪوهل) لڳايو ويندو آهي.

ڪنوار جي ڀيڻ اهي رسمون ادا ڪندي آهي ۽ بدلي ۾ پئسا گهرندي آهي.

هڪ ڀيرو دروازي تي اهي رسمون پوريون ٿي وينديون آهن، پوءِ گهوٽ کي گهر ۾ داخل ٿيڻ ڏنو ويندو آهي ۽ "سيج" يا "کٽ" تي ويهاريو ويندو آهي، هڪ خاص جاءِ جيڪا گھوٽ ۽ ڪنوار لاءِ ويهڻ ۽ ڪجهه رسمون ادا ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي. گھوٽ کي اولهه طرف منهن ڪري ويهاريو ويندو آهي، ڪنوار جون ڀينرون ۽ ڪزنون ڪنوار کي هڪ ڪمري مان ڪڍنديون آهن ۽ ان کي گھوٽ جي مخالف طرف ويهارينديون آهن، جوڙي جي وچ ۾ هڪ وڏو تختو رکيو ويندو آهي. رسمون اتي ادا ڪيون وينديون آهن.

**لانئون ڏيڻ**: گهوٽ جا ماما ۽ انهن جون زالون هڪ هڪ ڪري اچن ٿيون ۽ گھوٽ ۽ ڪنوار جي پيشانين کي لڳاتار ست ڀيرا هٿ هڻڻ تي مجبور ڪن ٿيون. هر ڪو "لانئون" ڏيڻ کان پوءِ "گهور" پئسا ڏئي ٿو جڏهن ته ٻيون عورتون سهرا، لاڏا، ڳيچ ڳائين ٿيون.

**ڦُلا/گل چونڊڻ** : جڏهن "لانئون" ختم ٿين ٿيو، تڏهن "ڦُلا چونڊڻ" جي رسم ادا ڪئي ويندي آهي. سهاڳڻ ڪنوار تي زعفران يا هَيڊ سان رنگيل هڪ درجن ڪپهه جا گل اڇلائينديون آهن؛ پوءِ گھوٽ انهن کي کڻي هڪ طرف رکي ڇڏيندو آهي.

**تر ميڙڻ**: هن ريت ڪيو ويندو آهي: هڪ وڏي ٿالي، يا ڌاتو جي ٿال تي اڇا ۽ سڪل "تر" (سيسمم) جو هڪ مقدار آندو ويندو آهي، ۽ ڪنوار جي اڳيان رکيو ويندو آهي. هوءَ پنهنجيون هٿيون پاڻ ۾ ملائي، انهن کي اناج سان ڀريندي آهي، ۽ ان کي ڇهه يا ست ڀيرا گهوٽ جي هٿن ۾ وجهندي آهي. انهي دوران، سهاڳڻيون هن رسم لاءِ وقف ڪيل سهرا ڳائيندا آهن.

**چانور ميڙڻ**: هي دلچسپ تقريب "تر ميڙڻ" کان پوءِ ٿيندي آهي. سوهاڳڻ ڪنوار جي اڳيان لوڻ ۽ اڇي چانورن سان ڀريل هڪ ٿالهي برابر مقدار ۾ رکي ٿي. هاڻي گهوٽ شروعات ڪري ٿو ۽ پنهنجي ڪنوار جي هٿن ۾ ڇهه يا ست اناج جا ٻڪ وجهي ٿو.

(هن ڪارروائي جو مقصد شايد زال ۾ فرمانبرداري پيدا ڪرڻ آهي. انهي سان گڏ "رزق" کاڌي جي علامت آهي ته جيڪو ڪجهه به گھوٽ زال کي ڏيندو، هوءَ ان کي قبول ڪندي).

**کير منڊي** : گھوٽ ۽ ڪنوار جي وچ ۾ کير جو پيالو رکيو ويندو آهي، کير جي پيالي ۾ هڪ منڊي وجهبي آهي، ۽ گھوٽ ۽ ڪنوار کي اها ڳولڻي آهي، جيڪو به پهرين ڳولي ٿو سو کٽي ٿو، ۽ هر ڪو خوش ٿئي ٿو، اهو 3 ڀيرا ورجايو ويندو آهي.

**ونجڻي جي ساٺ** : هڪ مقامي هٿ وارو پکڙو گھوٽ کي ڏنو ويندو آهي، ۽ گھوٽ جي شال ۾ ڍڪيل هوندو آهي ۽ ان کي گھوٽ جي ڪلهن ۽ مٿي تي هٿ واري پکڙي جي آخري لٺ لڳائڻ لاءِ چيو ويندو آهي، پوءِ ڪنوار گھوٽ تي ساڳي رسم ورجائيندي آهي.

**مُٺ کولڻ**: پوءِ ڪنوار جي ساڄي هٿ ۾ هڪ سڪل کجور رکي ويندي آهي؛ ان کي چيو ويندو آهي ته ان کي مضبوطيءَ سان پڪڙي ۽ گھوٽ کان خواهش ڪئي ويندي آهي ته اها ان کان وٺي. ڇاڪاڻ ته هن کي صرف هڪ هٿ استعمال ڪرڻو پوندو آهي. جيڪڏهن هو ان کي کڻي ٿو ته سڀ خوش ٿين ٿا ۽ تاڙيون وڄائين ٿا، جيڪڏهن هو ناڪام ٿئي ٿو ته اهو عام کلڻ کي جنم ڏئي ٿو.

**ٽڪ جي رسم** : جنهن کي "منهن ڏسڻي" به چيو ويندو آهي، جوڙي جي وچ ۾ هڪ وڏو آئينو لڳايو ويندو آهي ۽ پوءِ ڪنوار جو پردو ٿورو کوليو ويندو آهي ۽ گھوٽ جو " موڙ " به هڪ طرف رکيو ويندو آهي، گھوٽ ۽ ڪنوار ٻئي هڪ ٻئي کي آئيني ۾ ڏسندا آهن. گھوٽ ڪنوار جو چهرو ڏسڻ لاءِ تحفو ڏيندو آهي.

**ڳنڍ کولڻ**: ڪنوار جي پردي ۽ گھوٽ جي شال جون ڪنڊن ۾ هڪ ڳنڍ ۾ ٻڌل هوندي آهي ۽ گھوٽ کي صرف پنهنجي آڱوٺي ۽ ننڍي آڱر سان کولڻ جي اجازت هوندي آهي.

**کير پيارڻي** : کير جو پيالو يا گلاس پهرين گھوٽ ۽ پوءِ ڪنوار کي پيئڻ لاءِ ٺاهيو ويندو آهي.

**پلَو ٻڌڻ** : آخر ۾ گھوٽ ۽ ڪنوار جي پردي جون ڪنڊون مضبوطيءَ سان هڪٻئي سان ٻڌيون وينديون آهن، ۽ نئون شادي شده جوڙو ڪنوار جي گهر مان نڪري ويندو آهي.

**جوتو لڪائڻ** : ڪنوار جون ڀينرون گھوٽ جا بوٽ لڪائي ڇڏينديون آهن، ۽ جيئن آخر ۾ جڏهن گھوٽ هلندو آهي ته ان کان بوٽن جي بدلي ۾ پئسا گهريا ويندا آهن.

**رخصتي** : شادي جي سڀني رسمن کان پوءِ، ڪنوار پنهنجي ماءُ، پيءُ، ڀاءُ، ڀينرن ۽ ٻين مائٽن کان جذباتي ٿي رخصتي وٺي ٿي.

**چاور جي رسم** : سنڌ جي ڪنهن حصي ۾ آخري رسم ادا ڪئي ويندي آهي، جڏهن ڪنوار پنهنجي گهر مان نڪرندي آهي، ته هوءَ پنهنجن هٿن ۾ چانور کڻي پنهنجي پٺيان اڇلائي ڇڏيندي آهي.

آخر ۾ جڏهن هوءَ گهر مان نڪرندي آهي ته پاڪ ڪتاب "قرآن" سندس مٿي تي کنيو ويندو آهي ڪنوار جي گهر ڏانهن.

#### شادي کان پوءِ جون رسمون
**ستاوڙو** : نئين شادي شده ڪنوار پنهنجي مڙس سان گڏ شادي کان پوءِ ستين ڏينهن تي پنهنجي والدين جي گهر ويندي آهي، جتي انهن جو استقبال دعوت سان ڪيو ويندو آهي، ۽ نئين ڪنوار کي خاندان سان ملڻ جو موقعو ملندو آهي.

**وليمو (استقبال)** : شادي کان پوءِ جي تقريب آهي جتي گھوٽ ۽ ڪنوار ٻنهي جي خاندان جي ميمبرن، مائٽن، دوستن، پاڙيسرين کي دعوت ڏني ويندي آهي ۽ هڪ شاندار دعوت ڏني ويندي آهي.

## هني مون

هني مون، يا *شبِ زفاف* (  )، جوڙي جي پهرين رات کي گڏ ڪرڻ جي حوالي سان آهي ۽ اهو ڪنوار جي گھوٽ جي گهر وڃڻ کان پوءِ ٿيندو آهي. شادي جي ڏينهن تي، جوڙي جي ڪمري کي گلن سان سينگاريو ويندو آهي. اهو رواج آهي ته گلاب يا گلاب جي پتين کي جوڙي جي بستري تي رکيو وڃي ۽ ڪڏهن ڪڏهن بستري جي پردي طور استعمال ڪرڻ لاءِ هار يا گلاب جي تارن کي. گھوٽ جون عورتون ڪنوار کي بيڊ روم ڏانهن وٺي وينديون آهن ۽ کيس ڪجهه وقت لاءِ گھوٽ جي اچڻ جو انتظار ڪرڻ لاءِ ڇڏيو ويندو آهي. هن موقعي تي گھوٽ لاءِ پنهنجي مائٽن سان ڪجهه دير تائين رهڻ عام آهي. مائٽن جي وڃڻ کان پوءِ، گھوٽ ڪمري ۾ داخل ٿئي ٿو جتي ڪنوار انتظار ڪري رهي آهي. روايتي طور تي ڪنوار جو پردو يا مٿي جو ڍڪ ( رئو يا چادر) ڍڪيل هوندو آهي ته جيئن اهو سندس چهري کي ڍڪي ( ). اهو رواج آهي ته مڙس ڪنوار جي پردي کي هڪ طرف برش ڪري ته جيئن ان رات پهرين شين مان هڪ طور تي سندس چهرو ظاهر ٿئي. ڪجهه خاندانن ۾ اهو به رواج آهي ته مڙس پنهنجي نئين شادي شده زال کي پيار جي هڪ ننڍڙي نشاني پيش ڪري. هي عام طور تي هڪ منڊي هوندي آهي.

## شادي جا ڪارڊ

## مذهبي رسمون

### مهر
مهر (  ) هڪ لازمي ڪنوار جي دولت جي ادائيگي آهي، جيڪا پئسن يا ملڪيت جي صورت ۾ هوندي آهي جيڪا گھوٽ طرفان ڪنوار کي ادا ڪئي ويندي آهي ۽ نڪاح جي معاهدي ۾ مقرر ڪئي وئي آهي. جڏهن ته *مهر* اڪثر پئسا هوندو آهي، اهو ڪجهه به ٿي سگهي ٿو جيڪو ڪنوار طرفان متفقه طور تي ڏنو ويندو آهي جهڙوڪ زيور، گهر جو سامان، فرنيچر، رهائش يا ڪجهه زمين. مهر عام طور تي اسلامي شادي دوران دستخط ٿيل شادي جي معاهدي ۾ بيان ڪيو ويندو آهي. مهر جي رقم گھوٽ جي خاندان طرفان طئي ڪئي ويندي آهي ۽ ادائيگي جو وقت ڳالهين جي قابل هوندو آهي.

## پڻ ڏسندا

* ترتيب ڏنل شادي
* باد (مشق)
* پاڪستان جي ثقافت
* پاڪستان ۾ طلاق
* پاڪستان ۾ هندو شادي جا قانون
* اسلامي ازدواجي فقه
* پاڪستان ۾ گهڻيون شاديون

## حوالا

## ڪتابي فهرست

* رسول، آءِ جي، ظهور، ايم وائي، احمد، آءِ *. وغيره.* ذهني معذوري سان متاثر ٿيل پاڪستاني خاندانن ۾ ناول جي قسمن جي وضاحت. *جينز جينوم* (2022). 

زمرو:پاڪستاني ثقافت
زمرو:اڻ-نظرثاني ٿيل ترجمن وارا صفحا