هيليئم

**هيليئم** (Helium)، قديم يوناني لفظ "هيليوس" (ἥλιος، معني، "سج وارو") مان ورتل، هڪ ڪيميائي تت آهي. ان جو نشان "He" ۽ ايٽمي نمبر "2" آهي. هي هڪ رنگ، بوءِ ۽ ذائقي کان پاڪ، غير زهريلي، غير فعال (Inert) ۽ مونو اٽامڪ گيس آهي ۽ ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول ۾ نوبل گيس جو پهريون ميمبر آهي. ان جو اُبلڻ جو نقطو سڀني عنصرن ۾ گهٽ ۾ گهٽ آهي، ۽ ان جو معياري دٻاءُ تي پگھلڻ جو نقطو ناهي. اهو مشاهدي لائق ڪائنات ۾ هائيڊروجن کان پوءِ ٻيو سڀ کان هلڪو ۽ ٻيو سڀ کان وڌيڪ گهڻائي عنصر آهي. اهو ڪل عنصري ماس جي لڳ ڀڳ 24٪ تي موجود آهي، جيڪو سڀني ڳري عنصرن جي مجموعي ماس کان 12 ڀيرا وڌيڪ آهي. ان جي گهڻائي سج ۽ مشتري ٻنهي ۾ ان سان ملندڙ جلندڙ آهي، ڇاڪاڻ ته هيليم-4 جي تمام گهڻي ايٽمي پابند توانائي (في نيوڪليون) هيليم کان پوءِ ايندڙ ٽن عنصرن جي حوالي سان. هي هيليم-4 پابند توانائي اهو به سبب آهي ته اهو ايٽمي فيوزن ۽ ريڊيو ايڪٽو ڊاهي ٻنهي جي پيداوار ڇو آهي. ڪائنات ۾ هيليم جو سڀ کان عام آئسوٽوپ هيليم-4 آهي، جنهن جو وڏو حصو بگ بينگ دوران ٺهيو هو. ستارن ۾ هائيڊروجن جي نيوڪليئر فيوزن ذريعي نئين هيليم جي وڏي مقدار پيدا ٿئي ٿي. 

هي هائيڊروجن کان پوءِ مشاهدي واري ڪائنات ۾ ٻيو سڀ کان وڌيڪ هلڪو ۽ ٻيو وڏو عنصر آهي. اهو ڪل عنصري ڪميت جو 24 سيڪڙو موجود آهي، جيڪو سڀني وڏن عناصرن جي گڏيل ڪميتن کان 12 ڀيرا وڌيڪ آهي. هيليئم کان پوءِ ايندڙ ٽن عنصرن جي حوالي سان هيليئم-4 جي تمام گهڻي ايٽمي بائنڊنگ انرجي (في نيوڪلون) جي ڪري سج ۽ مشتري ٻنهي ۾ ان جي گهڻائي ساڳي آهي. هي هيليم-4 بائنڊنگ انرجي ان لاءِ به حساب رکي ٿي ڇو ته اها ائٽمي فيوزن ۽ ريڊيويڪل ڊیڪي ٻنهي جي پيداوار آهي. ڪائنات ۾ هيليم جو سڀ کان وڌيڪ عام آئسوٽوپ هيليم-4 آهي، جنهن جي وڏي اڪثريت بگ بينگ دوران ٺاهي وئي هئي. نئين هيليم جي وڏي مقدار ستارن ۾ هائڊروجن جي ايٽمي فيوزن ذريعي ٺاهي وئي آهي.

هيليم پهريون ڀيرو 1868ع ۾ سج گرهڻ دوران سج جي روشنيءَ ۾ اڻڄاتل، پيلي اسپيڪٽرل لڪير جي نشاني جي طور تي جارجس ريٽ،  ڪئپٽن سي ٽي هيگ،  نارمن آر. پوگسن      ۽ ليفٽيننٽ جان هرشل پاران دريافت ڪيو ويو. ۽ بعد ۾ فرانسيسي آسترونومر، جولیس جانسین طرفان تصديق ڪئي وئي. جانسن عام طور تي نارمن لاکير ​​سان گڏ عنصر کي ڳولڻ سان گڏيل طور تي اعتبار ڪيو ويندو آهي. جانسن 1868ع جي سج گرهڻ دوران هيليم اسپيڪٽرل لڪير کي رڪارڊ ڪيو، جڏهن ته لاکير ​​ان جو مشاهدو برطانيه مان ڪيو. بهرحال، صرف لاڪير اهو تجويز ڪيو ته لڪير هڪ نئين عنصر جي ڪري هئي، جنهن جو نالو هن سج جي نالي تي رکيو. عنصر جي باضابطه دريافت سال 1895ع ۾ ڪيمسٽ سر وليم رامسي، پروفیسر ٽيوڊور ڪلايو ۽ نيلس ابراهام لنگليٽ پاران ڪئي وئي، جن کي هيليم مليو، جيڪو يورينيم جي معدنيات مان نڪرندو هو، جيڪو هاڻي هڪ الڳ معدني نسل نه آهي، پر  يورينائيٽ جو هڪ قسم جي طور تي. سال 1903ع ۾، هيليم جا وڏا ذخيرا آمريڪا جي مختلف حصن ۾ قدرتي گئس جي فيلڊن ۾ مليا، جيڪي اڄ تائين گئس جو سڀ کان وڏو سپلائر آهي.

مائع هيليم کرائیوجینک (cryogenics) (ان جو سڀ کان وڏو اڪيلو استعمال، پيداوار جي هڪ چوٿين جي باري ۾ استعمال ڪرڻ)، سپر ڪنڊڪٽنگ مقناطيس جي ڪولنگ ۽ ايم آر آئي اسڪينر ۾ ان جي مکيه تجارتي ايپليڪيشن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. هيليم جا ٻيا صنعتي استعمال، جيئن گئس کي پريشر ڪرڻ ۽ صاف ڪرڻ، آرڪ ويلڊنگ لاءِ حفاظتي ماحول جي طور تي ۽ عملن ۾ جيئن ته سلڪون ويفرز ٺاهڻ لاءِ ڪرسٽل اُڀري، پيداوار جي اڌ گيس جو حساب آهي. هڪ ننڍڙو پر معروف استعمال غبارن ۽ هوائي جهازن ۾ گئس کڻڻ جي طور تي آهي. جيئن ڪنهن به گيس سان جنهن جي کثافت هوا کان مختلف هجي، هيليم جي هڪ ننڍڙي مقدار کي ساهه کڻڻ سان انساني آواز جي ٽمبر ۽ معيار کي عارضي طور تي تبديل ڪري ٿو. سائنسي تحقيق ۾، هيليم-4 (هيليم 1 ۽ هيليم 2) جي ٻن فلوئڊ مرحلن جو رويو انهن محققن لاءِ اهم آهي جيڪي ڪوانٽم ميڪانڪس جو مطالعو ڪري رهيا آهن (خاص طور تي سپر فلوئڊيٽي جي ملڪيت) ۽ انهن لاءِ جيڪي رجحان کي ڏسن ٿا، جهڙوڪ سپر ڪنڊڪٽيویٽي، پيدا ٿيل. معاملي ۾ بلڪل صفر جي ويجهو.

ڌرتيء تي، اهو نسبتا نادر آهي (فضا ۾ حجم جي لحاظ کان 5.2 ذرات في ملين). اڄڪلهه موجود اڪثر زميني هيليم قدرتي تابڪاري عنصرن (ٿوريم ۽ يورينيم، جيتوڻيڪ ٻيا مثال به موجود آهن) جي قدرتي تابڪاري ڪٽڻ سان پيدا ڪيا ويا آهن، جيئن ته اهڙين Decay مان خارج ٿيندڙ الفا ذرڙا هيليئم-4 نيوڪليس تي مشتمل هوندا آهن. هي ريڊيوجينڪ هيليم قدرتي گئس سان گڏ 7 سيڪڙو مقدار جي لحاظ کان وڏي مقدار ۾ ڦاٿل آهي، جنهن مان ان کي تجارتي طور تي گھٽ درجه حرارت جي الڳ ٿيڻ واري عمل ذريعي ڪڍيو ويندو آهي جنهن کي فريڪشنل ڊسٽليشن سڏيو ويندو آهي. زميني هيليم هڪ غير قابل تجديد وسيلو آهي، ڇاڪاڻ ته هڪ ڀيرو فضا ۾ ڇڏيل آهي، اهو فوري طور تي خلا ۾ ڀڄي ويندو آهي. ان جي فراهمي تيزي سان گهٽجڻ لڳي.  بهرحال، ڪجهه مطالعن مان معلوم ٿئي ٿو ته هيليم ڌرتيء جي اندر تابڪاري جي Decay سان پيدا ٿئي ٿي، قدرتي گئس جي ذخيرن ۾ گڏ ٿي سگهي ٿي توقع کان وڏي مقدار ۾، ڪجهه حالتن ۾ آتش فشاني سرگرمي طرفان جاري ڪئي وئي آهي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:نوبل گيسون