ليونارڊو ڊي ونچي

**ليوناردو دي سر پِيئرو دا وِنچي**  نشاۃ ثانيہ جو ھڪ اسڪالر، سائنسدان، رياضي دان، انجنيئر، موجد، مصّور، مجسمہ ساز، معمار، ماھر نباتيات، موسيقار ۽ ليکڪ ھو. ليوناردو کي اعلي ريناسنس (High- Renaissance) جو عظيم ھمه دان (Polymath) ۽ "ريناسنس جي شخصيت" سمجھيو ويندو آھي. اُنجو "ختم نه ٿيڻ وارو تجسس" ۽ "اِختراع جو تخيل" خوب سراھيو ويندو آھي.

ونسي ۾، يا ان جي ويجهو، هڪ ڪامياب نوٽري ۽ هڪ هيٺين طبقي جي عورت جي شاديءَ کان ٻاهر پيدا ٿيو، هن فلورنس ۾ اطالوي مصور ۽ مجسمه ساز اينڊريا ڊيل ويروچيو کان تعليم حاصل ڪئي. هن شهر ۾ پنهنجي ڪيريئر شروع ڪيو، پر پوء گهڻو وقت ميلان ۾ ليوڊوويڪو فورزا جي خدمت ۾ گذاريو. بعد ۾، هن فلورنس ۽ ميلان ۾ ٻيهر ۽ گڏوگڏ مختصر طور تي روم ۾ ڪم ڪيو، سڀني تقليد ڪندڙن ۽ شاگردن جي وڏي پيروي کي راغب ڪيو. فرانسس اول جي دعوت تي، هن پنهنجا آخري ٽي سال فرانس ۾ گذاريا، جتي 1519ع ۾ وفات ڪيائين.

سندس وفات کان پوءِ اڄ تائين ڪو اهڙو دور نه آيو آهي، جتي سندس ڪاميابين، مختلف دلچسپين، ذاتي زندگيءَ ۽ تجرباتي تصورن ۾ دلچسپي ۽ تعريف، کيس ثقافت ۾ بار بار نالو ۽ موضوع نہ بڻايو هجي. ليونارڊو مغربي آرٽ جي تاريخ ۾ سڀ کان وڏي مصور جي حيثيت سان سڃاتو وڃي ٿو ۽ اڪثر ڪري اعلي ريناسنس جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو. ڪيترن ئي گم ٿيل ڪمن ۽ 25 کان گهٽ منسوب ٿيل وڏن ڪمن جي باوجود؛ جنهن ۾ ڪيترائي نامڪمل ڪم شامل آهن، هن مغربي ڪينن ۾ ڪجهه سڀ کان وڌيڪ اثرائتو پينٽنگون ٺاهيون. "مونا ليزا" سندس مشهور ڪم آهي ۽ دنيا جي سڀ کان مشهور انفرادي مصوري آهي. "آخري ماني" (The Last Supper) هر وقت جي سڀ کان وڌيڪ پيش ڪيل مذهبي مصوري آهي ۽ هن جي "ويٽروين مين" ڊرائنگ کي پڻ ثقافتي آئڪون طور سمجهيو ويندو آهي. 2017ع ۾، "سلويٽور مونڊي"، مڪمل طور تي يا جزوي طور ليونارڊو سان منسوب ٿيل، نيلام ۾ 450.3 ملين آمريڪي ڊالرن ۾ وڪرو ٿيو ۽ عوامي نيلام ۾ وڪرو ٿيل سڀ کان مهانگي پينٽنگ لاءِ هڪ نئون رڪارڊ قائم ڪيو.

هن جي فني ذهانت لاءِ مشهور، هن هڪ فلائنگ مشين، هڪ قسم جي هٿياربند ويڙهاڪ گاڏي، مرڪوز شمسي توانائي، هڪ تناسب مشين جيڪا جمع ڪرڻ واري مشين ۾ استعمال ٿي سگهي ٿي ۽  ٻيڙين لاء ڊبل هل جو تصور ڏنو. نسبتاً ٿورڙا سندس ڊيزائن، تعمير ڪيا ويا يا اڃا به ممڪن هئا ته سندس زندگيءَ ۾ تعمير ٿي سگھن، جيئن ته ڌاتن جو ڪم ۽ انجنيئرنگ ڏانهن جديد سائنسي طريقا، ريناسنس جي دور ۾ ننڍپڻ ۾ هئا. تنهن هوندي به، هن جي ڪجهه ننڍڙي ايجادون، جهڙوڪ هڪ خودڪار بوبن وائنڊر ۽ تار جي طاقت جي جاچ لاء هڪ مشين،  پيداوار جي دنيا ۾، اڻ ڄاڻائي ۾ داخل ٿيون. هن اناٽومي، سول انجنيئرنگ، ارضيات، بصريات، هائڊروڊائنامڪس ۽ ٽرائيبلوجي ۾ ڪافي دريافتون ڪيون، پر هن پنهنجي نتيجن کي شايع نه ڪيو ۽ انهن جو ايندڙ سائنس تي ڪو به سڌو اثر نه هو.

## سوانح عمري

ليونارڊو ونچي جو صحيح نالو ليونارڊو دي سر پيرو دا ونسي (ليونارڊو، ونسي جي سير پيرو جو پٽ) هو،  15 اپريل، 1452ع تي فلورنس کان 20 ميل پري، ونسي جي ٽسڪن ٽڪريءَ واري شهر ۾، يا ان جي ويجهو ڄائو. هن جو جنم شاديءَ کان ٻاهر، پيرو دا ونسي (1426-1504)، فلورنٽائن جو قانوني نوٽاري ۽ ڪيٽرينا ڊي ميو لپي (1434-1494)،  جيڪي هيٺين طبقي جي هڪ عورت هئي، کان ٿيو. اهو غير يقيني رهي ٿو جتي ليونارڊو ڄائو هو؛ روايتي اڪائونٽ، هڪ مقامي زباني روايت مان جيڪو مورخ، ايمانوئيل ريپيٽي طرفان رڪارڊ ڪيو ويو آهي، اهو آهي ته هو انچيانو (Anchiano)، هڪ ٻهراڙيء ڳوٺ، جيڪو غير قانوني ڄمڻ لاء ڪافي رازداري پيش ڪري سگهندو هو، ۾ پيدا ٿيو هو. اهو به ممڪن آهي ته هو فلورنس جي هڪ گهر، جيڪو سير پيئرو جو هوندو، ۾ ڄميو. ليونارڊو جي والدين ٻنهي، انهن جي ڄمڻ کان هڪ سال پوء الڳ الڳ شادي ڪئي. ڪيٽرينا؛ جيڪو بعد ۾ ليونارڊو جي نوٽس ۾ صرف "ڪيٽرينا" يا "ڪيٽيلينا" جي طور تي ظاهر ٿئي ٿي، عام طور تي ڪيٽيرينا بوٽي ڊيل ويڪا جي نالي سان سڃاڻي وڃي ٿي،جنهن مقامي ڪاريگر انتونيو دي پيرو بوٽي ڊيل ويڪا سان شادي ڪئي، سير پيرو البيرا ايماڊور سان، هڪ سال گذرڻ کانپوء شادي ڪئي ۽ سال 1464ع ۾ هن جي موت کان پوء، ٻيون ٽي شاديون ڪيون.    سڀني شادين مان، ليونارڊو کي آخرڪار 16 اڌ ڀائر هئا (جن مان 11 ننڍپڻ ۾ موت کان بچي ويا) جيڪي هن کان تمام ننڍا هئا (آخري ڄائو هو جڏهن ليونارڊو جي عمر 46 سالن جي هئي) ۽ جن سان هن جو تمام گهٽ رابطو هو.


File:Leonardo da vinci, Head of a girl 01.jpg|*[[Head of a Woman (Leonardo, Turin)|Head of a Woman]]*, , Royal Library of Turin
File:Leonardo da Vinci - Portrait of a Musician - Pinacoteca Ambrosiana.jpg|*[[Portrait of a Musician]]*, , Pinacoteca Ambrosiana, Milan
File:Da Vinci Vitruve Luc Viatour (cropped).jpg|The *[[Vitruvian Man]]* () Accademia, Venice
File:Study of horse.jpg|Leonardo's horse in silverpoint, 
File:Leonardo da Vinci (attrib)- la Belle Ferroniere.jpg|, 
File:Sala-Asse-18-02-2014-32.jpg|Detail of 1902 restoration, trompe-l'œil painting (1498)


### Second Florentine period (1500–1508)

## پڻ ڏسو
* گئليلو گئليلي
* مائيڪل اينجلو

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Universal Leonardo , a database of Leonardo's life and works maintained by Martin Kemp and Marina Wallace
* Leonardo da Vinci on the National Gallery website

**ڪم**
* Biblioteca Leonardiana, online bibliography (in Italian)
* e-Leo: Archivio digitale di storia della tecnica e della scienza, archive of drawings, notes and manuscripts
* Complete text and images of Richter's translation of the Notebooks
* The Notebooks of Leonardo da Vinci

زمرو:اٽلي
زمرو:اطالوي معمار 
زمرو:ليونارڊو دا ونسي 
زمرو:نشاۃِ ثانيه جا مصور 
زمرو:نشاة ثانيه جا مجسما ساز 
زمرو:نشاة ثانيه جا سائنسدان
زمرو:1452 پيدائشون 
زمرو:1519 موتون  
زمرو:فلورنس جمهوريه جا ماڻهو 
زمرو:عمارتن ۽ بنيادن سان تعلق رکندڙ ماڻھو

## حوالا