open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪوسووو

**ڪوسوو** (Cosovo)، سرڪاري طور تي **ڪوسوو جمهوريه**، ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ هڪ خشڪي سان گھريل ملڪ آهي جنهن کي جزوي سفارتي سڃاڻپ حاصل آهي. ان جي ڏکڻ اولهه ۾ البانيا، اولهه ۾ مونٽي نيگرو،  اتر ۽ اوڀر ۾ سربيا ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ اتر مقدونيا آهن. اها 10,887 چورس ڪلوميٽر (4,203 چورس ميل) جي ايراضي تي پکڙيل آهي ۽ ان جي آبادي لڳ ڀڳ 16 لک آهي. ڪوسووو ۾ مختلف قسم جا علائقا آهن، جن ۾ اچا ميداني علائقا، ڦرندڙ ٽڪريون ۽ جبل آهن، جن مان ڪجهه جي اوچائي 2500 ميٽر (8200 فوٽ) کان مٿي آهي. ان جي آبهوا گهڻو ڪري براعظمي آهي، جن تي ڪجهه رومي سمنڊ ۽ الپائن جي آبهوا جو اثر آهي. ڪوسوو جي راڄڌاني ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر **پرسٽينیا** آهي؛ ٻين وڏي شهرن ۽ شهري علائقن ۾ پريزرن، فيروزج، گجيلان ۽ پيجه شامل آهن.

درداني قبيلو چوٿين صدي قبل مسيح ۾ اُڀريو ۽ هتان دردانيه جي بادشاهت قائم ڪئي. پهرين صدي قبل مسيح کانپوء رومي سلطنت ان کي پنهنجي سلطنت ۾ ملائي ڇڏيو، سلطنت جي ورهاڱي تي هي علائقو اوڀرندي رومي سلطنت جو بڻجي ويو، ڇهين ۽ ستين صدي عيسوي ۾ سلاوڪ ماڻهو لڏپلاڻ ڪئي علائقي ۾ آيا. علائقي جو ڪنٽرول بازنطيني ۽ بلغاروي سلطنت جي وچ ۾ ڦرندو رهيو. 13هين صدي ۾، ڪوسووو سربيا جي وچين دور جي رياست ۽ سربيا جي زير سرپرستي رياست جي قيام جو لازمي حصو بڻجي ويو. 14هين ۽ 15هين صدي جي آخر ۾ ڪوسوو جي جنگ، جنهن ۾ مختلف نسلي گروهن جو اتحاد سربيا جي اڳواڻي ۾ عثماني سلطنت جي خلاف وڙهيو، سربيائي سلطنت جي شڪست کي هڪ فيصلا ڪن واقعو سمجهيو ويندو آهي.

مختلف خاندانن، خاص طور تي برانڪووچ، جنگ کان پوءِ گهڻي عرصي تائين ڪوسووو تي حڪومت ڪيا. ڪوسوو البانوي نشاۃِ ثانيه جو مرڪز هو ۽ 1910ع ۽ 1912ع ۾ البانوي بغاوتن جو سامهون ڪيو. بلقاني جنگن (1912-1913) کان پوءِ، ان کي سربيا جي بادشاهت جي حوالي ڪيو ويو ۽ ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، اهو يوگوسلاويا جي اندر هڪ خودمختيار صوبو بڻجي ويو. ڪوسووو جي البانوي ۽ سرب برادرين جي وچ ۾ تڪرار 20هين صدي دوران تيزيءَ سان وڌي ۽ ڪڏهن ڪڏهن وڏي تشدد ۾ تبديل ٿي وئي، جنهن جو نتيجو 1998ع ۽ 1999ع جي ڪوسووو جنگ جي صورت مان نڪتو، جنهن جي نتيجي ۾ ڪوسووو کان يوگوسلاويا جي فوج جي واپسي ٿي ۽ گڏيل قومن جو عبوري انتظامي مشن ڪنٽرول سنڀاليو.

ڪوسوو هڪ طرفي طور تي 17 فيبروري 2008ع تي سربيا کان پنهنجي آزادي جو اعلان ڪيو  ۽ ان کان پوءِ گڏيل قومن جي گهٽ ۾ گهٽ 108 ميمبر ملڪن طرفان سفارتي طور تي هن کي تسليم ڪيو ويو آهي. سربيا سرڪاري طور تي ڪوسووو کي هڪ خودمختيار رياست طور تسليم نٿو ڪري ۽ ان کي ڪوسووو ۽ ميٽوهيجا جي پنهنجي جزوي خودمختيار صوبي جي طور تي دعويٰ جاري رکي ٿو، پر اهو 2013ع جي برسلز معاهدي جي حصي طور ڪوسووو ادارن جي گورننگ اٿارٽي کي قبول ڪري ٿو.

ڪوسوو هڪ ترقي پذير ملڪ آهي، جنهن جي معيشت اعليٰ وچولي آمدني واري آهي. سال 2008ع جي مالي بحران جي شروعات کان وٺي بين الاقوامي مالي ادارن پاران ماپيل پيمانن تي گذريل ڏهاڪي دوران ان مضبوط معاشي واڌ جو تجربو ڪيو آهي. ڪوسوو بين الاقوامي مالي فنڊ، ورلڊ بينڪ، اي بي آر ڊي، وينس ڪميشن ۽ بين الاقوامي اولمپڪ ڪميٽي جو ميمبر آهي ۽ ڪائونسل آف يورپ، يونيسڪو ۽ انٽرپول ۾ ميمبرشپ ۽ اسلامي تعاون تنظيم ۾ مبصر جي حيثيت لاءِ درخواست ڏني آهي. ڊسمبر 2022ع ۾، ڪوسووو يورپي يونين جو ميمبر بڻجڻ لاءِ هڪ رسمي درخواست داخل ڪيو.
## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## سياست
## ڊيموگرافڪ
## معيشت
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## ثقافت
## گيلري
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:يورپ
زمرو:ڪوسووو
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ
زمرو:خودمختيار علائقا

## حوالا

زمرو:بلقان جا ملڪ
زمرو:ملڪ
زمرو:يورپي ملڪ
ڪيشيناو

**ڪيشيناؤ** (Chisinau) مالدووا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. هي شهر مولدووا جو مکيه صنعتي ۽ تجارتي مرڪز آهي، ۽ ملڪ جي وچ ۾، ڊنيسٽر جي هڪ معاون ندي، بِڪ نديءَ تي واقع آهي. 2014 جي مردم شماري جي نتيجن موجب، شهر جي آبادي 5,32,513 هئي، جڏهن ته ڪيشيناؤ جي ميونسپلٽي (جنهن ۾ شهر پاڻ ۽ ٻيون ويجهيون برادريون شامل آهن) جي آبادي 7,00,000 هئي. ڪيشيناؤ مولدووا ۾ سڀ کان وڌيڪ معاشي طور تي خوشحال علائقو ۽ ان جو سڀ کان وڏو ٽرانسپورٽ مرڪز آهي. مولدووا جي آبادي جو تقريباً ٽيون حصو هن ميٽرو علائقي ۾ رهي ٿو.

شهر جو مرڪزي ريلوي اسٽيشن روسي-شاهي اڏاوتي انداز جو حامل آهي ۽ رومانيا سان سڌو سنئون ريل رابطا برقرار رکي ٿو. سوئس-اطالوي-روسي معمار اليگزينڊر برنارڊازي شهر جون ڪيتريون ئي عمارتون ڊزائين ڪيون، جن ۾ ڪيشيناؤ سٽي هال، سينٽ ٿيوڊور جو چرچ ۽ سينٽ پينٽيليمون جو چرچ شامل آهن. شهر ۾ نيشنل ميوزيم آف فائن آرٽس، مولڊووا اسٽيٽ يونيورسٽي، برانڪوسي گيلري، ۽ نيشنل ميوزيم آف هسٽري آف مولڊووا آهن، جن ۾ 236,000 کان وڌيڪ نمائشون آهن. شهر جي اتر ۾ مصروف بازارون آهن، جنهن ۾ اهو گهر به شامل آهي جتي اليگزينڊر پشڪن ڪڏهن روس جي اليگزينڊر پهرين کان جلاوطني دوران رهندو هو. ان کي هاڻي هڪ عجائب گھر جي طور تي ترتيب ڏنو ويو آهي. شهر جي مرڪز ۾ واقع ۽ 1830 جي ڏهاڪي ۾ تعمير ٿيل نيٽيويٽي ڪيٿڊرل کي نيوڪلاسيڪل فن تعمير جو "شاہڪار" قرار ڏنو ويو.

## تاريخ
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
*Chisinau online camera
*Kishinev/Chisinau (pp.&nbsp;364–371) at Miriam Weiner's Routes to Roots Foundation

زمرو:مالدووا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:مولڊووا ۾ شھر ۽ وسنديون

## حوالا

زمرو:ڪيشيناو
زمرو:مالدووا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:مولڊووا ۾ شھر ۽ وسنديون
ليوبليانا

**ليوبليانا** (Ljubljana) سلووينيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جيڪو ملڪ جي سڀ کان وڏي دلدل جي اتر ۾, اتر ايڊرياٽڪ سمنڊ ۽ ڊينيوب علائقي جي وچ ۾ واپاري رستي تي واقع آهي ۽ پراگيتاريڪ دور کان آباد آهي. اهو ملڪ جو ثقافتي، تعليمي، معاشي، سياسي ۽ انتظامي مرڪز ۽ ليوبليانا جي شهري ميونسپلٽي جو مرڪز آهي.

قديم دور ۾، هڪ رومي شهر جنهن جو نالو ايمونا هو، هن علائقي ۾ بيٺو هو. شهر جو پهريون ذڪر 12 صدي جي پهرين اڌ ۾ ڪيو ويو هو. اهو ڪارنيولا جو تاريخي گاديءَ جو هنڌ هو،   جيڪو هبسبرگ بادشاهت جي سلووين آباد حصن مان هڪ هو.   اهو وچين دور کان وٺي 1918 ۾ آسٽرو-هنگري سلطنت جي خاتمي تائين هبسبرگ جي حڪمراني هيٺ هو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، ليوبليانا  سوشلسٽ ريپبلڪ آف سلووينيا جو گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو، جيڪو سوشلسٽ فيڊرل ريپبلڪ آف يوگوسلاويا جو حصو هو. شهر 1991 ۾ سلووينيا جي آزاد ٿيڻ تائين هن حيثيت کي برقرار رکيو ۽ ليوبليانا نئين ٺهيل رياست جو گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو. 

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## شهري منظر ۽ پل
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Ljubljana on Geopedia
*City of Ljubljana official site 
*Official Ljubljana tourism site
*Ljubljana: locations with surround photography  at Burger.si 
*Ljubljana on Google Maps

زمرو:سلووينيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ

## حوالا

زمرو:سلووينيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
منامه

**منامه** (عربي: الْمَنَامَة) بحرين جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. سال 2012ع تائين ان جي آبادي لڳ ڀڳ 2,97,502 هئي. فارسي نار ۾ هڪ اهم واپاري مرڪز طور، منامه مختلف آبادين جو گهر آهي. پرتگالي ۽ فارسي ڪنٽرول جي دورن ۽ سعودي عرب جي حڪمران خاندان جي مختصر حملي، عمان جي ڊگهي حملي ۽ بحرين تي برطانوي بالادستي جي دور کان پوءِ 1971ع ۾ بحرين پاڻ کي هڪ آزاد قوم طور قائم ڪيو.

جيتوڻيڪ موجوده جڙيل شهر منامه ۽ المحرق 1800ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ ئي وقت قائم ٿيا هئا. محرق پنهنجي دفاعي مقام جي ڪري اهم حيثيت حاصل ڪئي ۽ ان ڪري 1923ع تائين بحرين جو گاديءَ جو هنڌ رهيو. منامه واپاري گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو ۽ مکيه بحرين ٻيٽ جو داخلو هو. 20هين صدي ۾، بحرين جي تيل جي دولت تيزيءَ سان ترقي ڪرڻ ۾ مدد ڪئي ۽ 1990ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ گڏيل تنوع جي ڪوشش ٻين صنعتن ۾ واڌ جو سبب بڻي ۽ مناما کي وچ اوڀر ۾ هڪ اهم مالي مرڪز ۾ تبديل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. عرب ليگ پاران مناما کي سال 2012ع جي عرب ثقافت جي گاديءَ جو هنڌ ۽ 2018ع ۾ گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ پاران بيٽا گلوبل شهر طور نامزد ڪيو ويو.

## نالو
نالو: تاريخ: حڪومت: معيشت: آبادي: ٽرانسپورٽ: تعليم: جاگرافي: ثقافت: قابل ذڪر ماڻهو: ٻڙيا شهر ۽ ڀينر شهر: پڻ ڏسو: لنڪ:

## حوالا

زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:بحرين
زمرو:بحرين ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:راڄڌانيون
تصور

هڪ **تصور** (Concept) هڪ تجريدي خيال آهي جيڪو وڌيڪ ٺوس اصولن، خيالن ۽ عقيدن جي بنياد طور ڪم ڪري ٿو. تصورات ادراڪ (cognition) جي سڀني پھلوئن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. اهڙي طرح، تصورات جو مطالعو لسانيات، نفسيات ۽ فلسفي جھڙن شعبن ۾ ڪيو ويندو آهي. اهي شعبا تصورات جي منطقي ۽ نفسياتي جوڙجڪ ۾ دلچسپي رکن ٿا ۽ انهن کي سوچن ۽ جملن جي شڪل ڏيڻ لاءِ ڪيئن گڏ ڪيو وڃي ٿو. تصورات جو مطالعو هڪ اڀرندڙ بين الضابطہ طريقي، ادراڪي سائنس (cognitive science) جي هڪ اهم پرچم بردار طور ڪم ڪندو آهي.

زمرو:ادراڪ جو علم
زمرو:تصور
زمرو:خيال
زمرو:شيون
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:علم موجودات
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
زمرو:دماغي عنوان
رابطا

**رابطا** يا **مواصلات** (Communication) کي عام طور تي معلومات جي منتقلي جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي. ان جي صحيح تعريف تڪراري آهي ۽ ان بابت اختلاف آهن تہ ڇا غير ارادي يا ناڪام منتقلي شامل آهن ۽ ڇا مواصلات نہ رڳو مطلب منتقل ڪري ٿو پر ان کي پيدا پڻ ڪري ٿو. رابطي جا ماڊل ان جي مکيہ حصن ۽ انهن جي رابطي جو آسان جائزو آهن. ڪيترن ئي ماڊلز ۾ اهو خيال شامل آهي تہ هڪ ذريعو پيغام جي صورت ۾ معلومات کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪوڊنگ سسٽم استعمال ڪري ٿو. پيغام هڪ چينل ذريعي هڪ وصول ڪندڙ ڏانهن موڪليو ويندو آهي جنهن کي ان کي سمجهڻ لاءِ ان کي ڊيڪوڊ ڪرڻو پوندو آهي. رابطي جي جاچ جي مکيہ ميدان کي مواصلاتي مطالعي سڏيو ويندو آهي.

زمرو:ربطيات
زمرو:معاشرو
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
معيشت

**معيشت** (Economy) پيداوار، ورڇ ۽ واپار جو هڪ علائقو آهي، انهي سان گڏ سامان ۽ خدمتن جي استعمال جو. عام طور تي، ان کي هڪ سماجي ڊومين طور بيان ڪيو ويندو آهي جيڪو وسيلن جي پيداوار، استعمال ۽ انتظام سان لاڳاپيل طريقن، گفتگو ۽ مادي اظهار تي زور ڏئي ٿو. هڪ ڏنل معيشت عملن جو هڪ سيٽ آهي جنھن ۾ ان جي ثقافت، قدر، تعليم، ٽيڪنالاجي ارتقا، تاريخ، سماجي تنظيم، سياسي ڍانچي، قانوني نظام، ۽ قدرتي وسيلن کي مکيہ عنصر طور شامل ڪيو ويندو آهي. اهي عنصر تناظر، مواد ڏين ٿا، ۽ اهي حالتون ۽ پيرا ميٽر مقرر ڪن ٿا جن ۾ هڪ معيشت ڪم ڪري ٿي. ٻين لفظن ۾، معاشي ڊومين هڪ ٻئي سان لاڳاپيل انساني عملن ۽ ٽرانزيڪشن جو هڪ سماجي ڊومين آهي جيڪو اڪيلو نہ آهي.

زمرو:معيشت
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
تفريح

**تفريح** (Entertainment) انساني سرگرمي جو هڪ روپ آهي جيڪي انسان جو ڌيان ڇڪندي آهي ۽ دلچسپي رکي ٿي يا خوشي ۽ لذت ڏئي ٿي. اهو هڪ خيال يا ڪم ٿي سگهي ٿو، پر اهو وڌيڪ ممڪن آهي ته اهو انهن سرگرمين يا واقعن مان هڪ هجي جيڪو هزارين سالن کان خاص طور تي سامعين جو ڌيان برقرار رکڻ جي مقصد سان ترقي ڏنا ويا آهن.

تفريح سرگرمين جو هڪ روپ آهي. جيڪي سامعين جو ڌيان ۽ دلچسپي ڇڪيندي آهي يا خوشي ۽ لذت ڏيندي آهي. اهو هڪ خيال يا ڪم ٿي سگهي ٿو. پر اهو وڌيڪ ممڪن آهي ته اهو انهن سرگرمين يا تقريب مان هڪ هجي، جيڪي هزارين سالن کان، خاص طور تي سامعين جو ڌيان ڇڪڻ ۽ خوش ڪرڻ جي مقصد لاءِ، اڳتي وڌائي ويو آهن.

جيتوڻيڪ ماڻهن جو ڌيان مختلف شين جي طرف ڇڪايو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ماڻهن جون ترجيحون مختلف هونديون آهن، تفريح جا گهڻا روپ سڃاڻي سگهجن ٿا ۽ متعارف ڪرايا ويا آهن. ڪهاڻي ٻڌائڻ واري موسيقي، ڊراما، ناچ ۽ فلم سڀني ثقافتن ۾ مختلف قسم جي ڪارڪردگي موجود آهن، شاهي درٻارن ۾ انهن جي پٺڀرائي ڪئي وئي ۽ وقت سان گڏ انهن  نفيس شڪلن ۾ ترقي ڏني وئي ۽ سڀني شهرين لاءِ دستيابي جو بندوبست ٿيو. 

جديد دور ۾ هڪ تفريحي صنعت پاران عمل کي تيز ڪيو ويو آهي، جيڪو تفريحي شين (فلم، راڳ، ناچ وغيره کي محفوظ ڪندو آهي ۽ وڪرو ڪري ٿو. تفريح ترقي ڪري ٿي ۽ ڪنهن به پيماني تي ترتيب ڏئي سگهجي ٿي، هڪ فرد کان وٺي جيڪو اڳ ۾ رڪارڊ ٿيل شين جي هڪ وڏي صف مان خانگي تفريح چونڊيندو آهي، ٻن لاءِ ترتيب ڏنل ضيافت تائين، مناسب موسيقي ۽ ناچ سان گڏ ڪنهن به سائيز يا قسم جي پارٽي تائين، هزارين ماڻهن لاءِ پرفارمنس تائين، ۽ عالمي سامعين لاءِ به. تفريح ترقي ڪري ٿي ۽ ڪنهن به پيماني تي ترتيب ڏئي سگهجي ٿي، هڪ فرد (جيڪو اڳ ۾ رڪارڊ ٿيل شين جي هڪ وڏي صف مان خانگي تفريح چونڊيندو آهي) کان وٺي هڪ ضيافت (ڪنهن به سائيز يا قسم جي پارٽي لاءِ ترتيب ڏنل) تائين، مناسب موسيقي ۽ ناچ سان. هزارين ۽ عالمي سامعين لاءِ به پرفارمنس تائين. تفريح جو تجربو تفريح سان مضبوطي سان لاڳاپيل ٿي چڪو آهي، تنهنڪري خيال جي هڪ عام سمجھ مزو ۽ کلڻ آهي، جيتوڻيڪ ڪيترن ئي تفريحن جو هڪ سنجيده مقصد هوندو آهي. اهو مختلف رسمن، جشن، مذهبي ميلو، يا طنز ۾ ٿي سگهي ٿو، مثال طور موسيقي، فلم، يا ناچ لاءِ وقف ڪيل تهوار سامعين کي مسلسل ڪيترن ئي ڏينهن تائين تفريح ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا. 

تفريح جي واقف شڪلن ۾ مختلف ميڊيا ۾ پار ٿيڻ جي صلاحيت آهي ۽ تخليقي ريمڪس لاءِ هڪ ظاهري طور تي لامحدود صلاحيت جو مظاهرو ڪيو آهي. هن ڪيترن ئي موضوعن، تصويرن ۽ بناوتن جي تسلسل ۽ ڊگهي عمر کي يقيني بڻايو آهي.

## اشتقاق

## حوالا

زمرو:تفريح
زمرو:انساني سرگرميون
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
انساني رويو

**انساني رويو** (Human Behaviour) انسان  جي اها صلاحيت ۽ هن جو ذهني، جسماني ۽ سماجي طور تي اظهار آهي جن جي ذريعي هن پنهنجي سڄي زندگي ۾ اندروني ۽ ٻاهرين محرڪن جو جواب ڏئي ٿو. رويو هن جينياتي ۽ ماحولياتي عنصرن پاران ترقي ڪئي ٿو، جيڪا هڪ انسان کي متاثر ڪن ٿا. رويا جزوي طور تي خيالن ۽ احساسن جي ڪري ترقي ڪندا آهن، جيڪا انفرادي نفسيات ۾ سڃاڻپ فراهم ڪن ٿا ۽ روين ۽ قدرن جهڙين شين کي ظاهر ڪن ٿا. انساني رويا نفسياتي خاصيتن جي ڪري ٺهڻ ٿا، ڇاڪاڻ ته شخصي خصوصيتن جا قسم هڪ انسان کان ٻئي انسان ۾ مختلف هوندا آهن ۽ مختلف ردعمل ۽ رويا پيدا ڪندا آهن.
زمرو:انساني رويا
زمرو:ثقافت
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
تنظيم

هڪ **تنظيم** (Organization) هڪ ادارو آهي، جهڙوڪ هڪ ڪمپني، يا ڪارپوريشن يا هڪ رسمي تنظيم يا ايسوسيئيشن، جنهن ۾ هڪ يا وڌيڪ ماڻهو شامل هوندا آهن ۽ هڪ خاص مقصد رکن ٿا.

تنظيمون خفيه سماجن، ڏوهاري تنظيمن ۽ مزاحمتي تحريڪن جي صورت ۾ ڳجهي يا غير قانوني طور تي به ڪم ڪري سگهن ٿيون ۽ ڪجهه حالتن ۾ ٻين تنظيمن پاران رڪاوٽن جو سامهون به ڪري سگهن ٿيون.

تنظيمون جيڪا حڪومت پاران تسليم ڪئي وينديون آهن، انهن ۾ رجسٽرڊ ٿيل سماجي تنظيمون آهن يا ته سماجي دٻاءُ جي صورت ۾ آهن يا هڪ مدي وٺي هلنديون آهن (مثال طور: مزاحمتي تحريڪون) يا ماڻهن جي هڪ گروهه جو ترجمان، جيڪو انهن جي نمائندگي ڪرندو آهي (مثال طور: پوليساريو فرنٽ کي صحراوي ماڻهن جي واحد نمائندي طور تسليم ڪيو وڃي ٿو، جيڪا هڪ جزوي طور تي تسليم ٿيل رياست ٺاهي آهي).

سماجي گروهن جي تصور جو تقابل ڪريو، جنهن ۾ غير تنظيمون شامل ٿي سگهن ٿيون.

تنظيمون ۽ ادارا هڪ ٻئي جا هم معني ٿي سگهن ٿا، پر جيڪ نائيٽ لکي ٿو ته تنظيمون ادارن جو هڪ تنگ معني آهن يا ادارن جي هڪ جٿي جي نمائندگي ڪن ٿيون؛ ٻئي ان لحاظ کان مختلف آهن ته تنظيمون اندروني ادارن، جيڪا تنظيم جي ميمبرن جي وچ ۾ رابطي کي منظم ڪن ٿا، تي مشتمل هونديون آهن.

## قسمون
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:تنظيمون
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
راند

**راند** (Sport) جسماني سرگرميءَ کي چئبو آھي جيڪا اڪثر مقابلي واري ۽ منظم روپ ۾ ھوندي آهي. رانديون جسماني صلاحيت ۽ مھارتن کي استعمال ڪن ٿيون، برقرار رکن ٿيون، يا بهتر ڪن ٿيون. اهي شرڪت ڪندڙن کي لطف اندوز پڻ ڪن ٿيون ۽ ڪجهہ حالتن ۾، تماشائين کي پڻ تفريح فراهم ڪن ٿيون. مختلف شرڪت ڪندڙن جي تعداد سان، ڪيتريون ئي رانديون موجود آهن، ڪجهہ انفرادي هونديون آهن، جڏهن تہ ٻيون هڪ کان وڌيڪ رانديگرن پاران ڪيون وينديون آهن. گهڻيون رانديون يا تہ ٽيمن جي وچ ۾ مقابلي طور يا انفرادي رانديگر جي وچ ۾ مقابلي طور ٿينديون آهن. ڪجهہ رانديون "نتيجي جي بغير" (Tie) جي اجازت ڏين ٿيون، جنهن ۾ ڪو بہ هڪ فاتح نہ هوندو آهي. ٻين ۾ هڪ جي فتح طور يقيني بڻائڻ لاءِ ٽائي بريڪنگ طريقا مهيا ڪيا ويندا آهن. هڪ رانديگر يا ٽيم کي چيمپيئن طور سڃاڻڻ لاء، ڪيترائي مقابلا، ٽورنامينٽ جي شڪل ۾ ترتيب ڏنا ويندا آهن. راند جي ڪيتريون ئي ليگون باقاعده راندين جي سيزن ۾، ڪجهہ صورتن  ۾ پلي آف ذريعي، راندين کي ترتيب ڏئي ساليانا چيمپيئن ٺاهينديون آهن. مشھور راندين ۾ فٽبال، ڪرڪيٽ، ھاڪي، بيڊمنٽن، والي بال، ٽينس لک وغيرہ شامل آھن.

## حوالا

زمرو:راند
زمرو:رانديون
زمرو:انساني سرگرميون
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
وجود

**وجود** (Entity) هڪ اهڙي شيءِ آهي جيڪا پاڻ موجود آهي ۽ هن لاء هن جو مادي وجود هجڻ ضروري ناهي، مثال طور، تجريدي ۽ افسانوي ڪردارن کي عام طور تي وجود سمجهيو ويندو آهي. عام طور تي، اهو به ڪو به مفروضو ناهي ته هڪ وجود متحرڪ يا موجود هجڻ گهرجي. هن شڪل جو فعل زمان "وجود اختيار ڪرڻ يا ڏيڻ" آهي؛ مطلب ته هڪ وجود کي يا پاڻ پنهنجي وجود کي مڪمل طور تي هڪ تازي وجود ۾ تبديل ڪرڻ ۽ تنهن ڪري انهن جي روح کي متحرڪ ڪيڻ آهي. 

اصطلاح جو دائرو وسيع آهي ۽ اها جاندارن جو حوالو، قدرتي خاصيتن جهڙوڪ جبل، بي جان شيون جهڙوڪ ٽيبل، انگ يا سيٽ علامتن جي طور تي ڪاغذ تي لکيل، انساني فعل جهڙوڪ قانون، ڪارپوريشن ۽ تعليمي مضمون يا مافوق الفطرت مخلوق جهڙوڪ ديوتا ۽ روح ٿي سگهي ٿو.

وجود جو اسم صفت "وجود وارو" آهي.
## اشتقاق
## فلسفي ۾: قانون، سياست، معاشيات، اڪائونٽنگ ۾: طب ۾: ڪمپيوٽر سائنس ۾: پڻ ڏسو:
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:شيون
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
زمرو:وجود
فهرست

**فهرست** (List) معلومات جي الڳ الڳ شين جو هڪ سيٽ آهي جيڪو گڏ ڪيو ويندو آهي ۽ ڪنهن نه ڪنهن شڪل ۾ افاديت، تفريح، يا ٻين مقصدن لاءِ مقرر ڪيو ويندو آهي. هڪ فهرست کي ڪنهن به طريقي سان يادگار بڻائي سگهجي ٿو، جنهن ۾ صرف فهرست ٺاهيندڙ جي ذهن ۾ موجود هجڻ شامل آهي، پر فهرستون اڪثر ڪاغذ تي لکيون وينديون آهن، يا اليڪٽرانڪ طور تي برقرار رکيون وينديون آهن. فهرستون "گهڻو ڪري هڪ اوزار" آهن، ۽ "ڪو به پڙهي نه ٿو پر صرف هڪ فهرست استعمال ڪري ٿو: ڪو ان ۾ لاڳاپيل معلومات ڏسي ٿو، پر عام طور تي ان سان مڪمل طور تي معاملو ڪرڻ جي ضرورت ناهي".
زمرو:فهرستون
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
فطرت

**فطرت** (Nature) پوري ڪائنات جو، خاص طور تي ماحولياتي دائري جو هڪ موروثي ڪردار آهي. فطرت عام معنيٰ ۾ طبعي (Physical) دنيا جي قانونن، عنصرن ۽ مظهرن کي ظاهر ڪري ٿي، جنهن ۾  زندگي (Life) به شامل آهي. جيتوڻيڪ انسان فطرت جو حصو آهن، پر انساني سرگرمين يا مجموعي طور تي انسانن کي اڪثر ڪڏهن ڪڏهن مختلف يا بلڪل الڳ ۽ فطرت کان به اعليٰ طور بيان ڪيو ويندو آهي.

گذريل ڪيترن ئي صدين ۾ جديد سائنسي طريقي جي آمد دوران، فطرت الاهي قانونن پاران منظم ۽ منتقل غير فعال حقيقت بڻجي وئي.  صنعتي انقلاب سان، فطرت کي وڌيڪ حقيقت جي حصي طور ڏٺو ويو جيڪو ارادي مداخلت کان محروم هو. تنهن ڪري ان کي ڪجهه روايتن (روسو، آمريڪي ماورائيت) طرفان مقدس يا الاهي پروردگاري يا انساني تاريخ لاءِ صرف هڪ سينگار (هيگل، مارڪس) سمجهيو ويندو هو. بهرحال سقراط کان اڳ جي ويجهي وارو،  فطرت جو هڪ حياتياتي وژن ساڳئي وقت، خاص طور تي چارلس ڊارون کان پوءِ ٻيهر جنم ورتو.

اڄ لفظ جي مختلف استعمالن ۾، "فطرت" اڪثر ڪري ارضيات ۽ جهنگلي جيوت جو حوالو ڏئي ٿو. فطرت جاندارن جي عام دائري جو حوالو ڏئي سگهي ٿي ۽ ڪجهه حالتن ۾ بي جان شين سان لاڳاپيل عملن جو حوالو ڏئي سگهي ٿي، اهو طريقو جنهن ۾ خاص قسم جون شيون موجود آهن.

the way that particular types of things exist and change of their own accord, such as the weather and geology of the Earth. It is often taken to mean the "natural environment" or wilderness—wild animals, rocks, forest, and in general those things that have not been substantially altered by human intervention, or which persist despite human intervention. For example, manufactured objects and human interaction generally are not considered part of nature, unless qualified as, for example, "human nature" or "the whole of nature". This more traditional concept of natural things that can still be found today implies a distinction between the natural and the artificial, with the artificial being understood as that which has been brought into being by a human consciousness or a human mind. Depending on the particular context, the term "natural" might also be distinguished from the  or the supernatural.

جنهن طريقي سان خاص قسم جون شيون موجود آهن ۽ پنهنجي مرضي سان تبديل ٿين ٿيون. جهڙوڪ زمين جو موسم ۽ ارضيات. ان کي اڪثر "قدرتي ماحول" يا جهنگلي (جهنگلي جانور، پٿر ۽ ٻيلو) جي معنيٰ ۾ ورتو ويندو آهي. ۽ عام طور تي. اهي شيون جيڪي انساني مداخلت سان خاص طور تي تبديل نه ٿيون آهن. يا جيڪي انساني مداخلت جي باوجود برقرار رهن ٿيون. مثال طور. ٺاهيل شيون ۽ انساني رابطي کي عام طور تي فطرت جو حصو نه سمجهيو ويندو آهي. جيستائين قابليت نه هجي. مثال طور. "انساني فطرت" يا "فطرت جو سڄو". قدرتي شين جو هي وڌيڪ روايتي تصور (جيڪو اڄ به ملي سگهي ٿو) قدرتي ۽ مصنوعي جي وچ ۾ فرق کي ظاهر ڪري ٿو. مصنوعي کي اهو سمجهيو وڃي ٿو جيڪو انساني شعور يا انساني ذهن طرفان وجود ۾ آندو ويو آهي. خاص تناظر تي منحصر ڪري ٿو. اصطلاح "قدرتي" کي غير فطري يا مافوق الفطرت کان به ڌار ڪري سگهجي ٿو.

## ڌرتي
: 

## ماحول، آبهوا ۽ موسم

## ڌرتيءَ تي پاڻي

## ماحولياتي نظام

## زندگي

## انساني باهمي تعلق

## مادو ۽ توانائي

## ڌرتي کان ٻاهر

## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:فطرت
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
قانون جي تعليم

**قانون جي تعليم** (Legal Education) ماڻهن کي قانون جي اصولن، طريقن ۽ نظريي ۾ تعليم ڏيڻ آهي. اهو ڪيترن ئي سببن جي ڪري ٿي سگهي ٿو، جنهن ۾ هڪ خاص دائري اختيار ۾ قانوني مشق ۾ داخلا لاءِ ضروري علم ۽ صلاحيتون مهيا ڪرڻ، ٻين پيشن جهڙوڪ سياست يا ڪاروبار ۾ ڪم ڪندڙ ماڻهن کي علم جي وسيع وسعت فراهم ڪرڻ، موجوده وڪيلن کي جديد تربيت يا وڌيڪ ماهريت فراهم ڪرڻ، يا قانون ۾ تازين ترقيات تي وڪيلن کي تازه ڪاري ڪرڻ شامل آهن.
## حوالا

زمرو:قانون
زمرو:درسي علم
تعليمي سائنس

**تعليمي سائنس** (Education Science)، جن کي "تعليمي مطالعي" يا "تعليمي نظريي" جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ روايتي طور تي "تدريس" جي نالي سان سڏيو ويندو آهي، تعليم جي پاليسي سميت تعليم کي بيان ڪرڻ، سمجهڻ ۽ هن جو نصاب تجويز ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي آهي. ذيلي شعبن ۾ تقابلي تعليم، تعليمي تحقيق، تربيتي نظريو، نصاب جو نظريو، نفسيات، فلسفو، سماجيات، معاشيات ۽ تعليم جي تاريخ شامل آهن. لاڳاپيل ٻيا شعبن ۾ سکيا جو نظريو يا ادراڪي سائنس آهن.
## تاريخ
## ٻاهريان ڳنڍڻا
*''Educational Theory''  (journal)
*

## حوالا

زمرو:تعليم
زمرو:تدريس
زمرو:درسي علم
زمرو:تعليمي نظريو
ڌڻيءَ جي مساوات

**ڌڻيءَ جي مساوات** دي ڪوسٽ فار اي ٿيوري آف ايوريٿنگ، مستقبل جي ماهر ۽ فزڪس دان ميچيو ڪاڪو جي هڪ مشهور سائنس ڪتاب آهي. ڪتاب شروعاتي طور تي 6 اپريل 2021 تي ڊبل ڊي پاران شايع ڪيو ويو هو.

ڪتاب 10 اپريل 2021 تي ختم ٿيندڙ هفتي لاءِ نيو يارڪ ٽائمز جي نان فڪشن بيسٽ سيلر لسٽ ۾ ڇهين نمبر تي آيو.
ڪاڪو فزڪس جي يونيفڪيشن نظرين جي تاريخ کي ڳولي ٿو جيڪو نيوٽن جي عالمگير ڪشش ثقل جي قانون سان شروع ٿئي ٿو جنهن زمين تي ڪشش ثقل جي اسان جي تجربي ۽ آسماني جسمن جي حرڪتن کي آئن اسٽائن جي جنرل رليٽيوٽي ۽ ڪوانٽم ميڪينڪس ۽ معياري ماڊل سان متحد ڪيو. هو آخري گرينڊ يونيفائيڊ ٿيوري ۽ ڪوانٽم ڪشش ثقل دي گاڊ ايڪويئيشن کي 11-dimensional اسٽرنگ ٿيوري سان گڏ واحد خود مستقل نظريو قرار ڏئي ٿو جيڪو بل کي پورو ڪرڻ لڳي ٿو.
برف جو دائرو

**برف جو دائرو** (Cryosphere) ڌرتي جي مٿاڇري جي انهن حصن لاءِ هڪ ڦهليل اصطلاح آهي جتي پاڻي مضبوط شڪل يعني برف ۾ آهي. ان ۾ سامونڊي برف، ڍنڍن يا دريائن تي برف، برف باري، برفالا، برف جا ٽوپ، برف جون چادرون ۽ ڄميل زمين (جنهن ۾ پرمافراسٽ شامل آهي) شامل آهن. اهڙيءَ طرح، پاڻي جي دائري سان هڪ اوورليپ آهي. ڪرايوسفيئر عالمي موسمياتي نظام جو هڪ لازمي حصو آهي. ان ۾ موسمياتي نظام تي پڻ اهم موٽ (Feedback) ملي ٿي. اهي موٽون ڪرائوسفيئر جي مٿاڇري جي توانائي ۽ نمي جي وهڪري، ڪڪرن پاڻي جي چڪر، ماحول ۽ سامونڊي گردش تي اثر مان اينديون آهن.

انهن موٽ ڏيڻ واري عملن ذريعي، ڪرايوسفيئر عالمي آبهوا ۽ عالمي تبديلين جي موسمياتي ماڊل جي جواب ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ڌرتيءَ جي مٿاڇري جو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو برف سان ڍڪيل آهي، پر اهو تيزي سان گهٽجي رهيو آهي. ڪرائوسفيئر ۾ موجوده گهٽتائي (موسمياتي تبديلي جي ڪري) برف جي چادر جو پگھلڻ، برفالن جي گهٽتائي، سامونڊي برف جي گهٽتائي، پرمافراسٽ جي پگھلڻ ۽ برف جي ڍڪ جي گهٽتائي ۾ ماپي سگهجي ٿي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Canadian Cryospheric Information Network 
* Near-real-time overview of global ice concentration and snow extent
* National Snow and Ice Data Center

زمرو:برف جو دائرو
زمرو:ڌرتي
زمرو:ماحوليات

زمرو:ڌرتي
زمرو:ماحوليات

## حوالا

زمرو:ڌرتي
زمرو:ماحوليات
نيشنل انسٽيٽيوٽ آف اوشينوگرافي، پاڪستان

**نيشنل انسٽيٽيوٽ آف اوشينوگرافي** (National Institute of Oceanography) پاڪستان حڪومت جو هڪ کاتو ۽ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي وزارت (پاڪستان) جو هڪ اهم تحقيقي ادارو آهي.  مختصر طور تي اين آءِ او (NIO) هڪ سائنس ۽ ريسرچ ايگزيڪيوٽو تنظيم آهي جن جو هيڊ ڪوارٽر ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آهي. اين آءِ او (NIO) جي تحقيق ۽ مطالعي کي پاڪستان جي وفاقي حڪومت پاران فنڊ ڪيو ويندو آهي جڏهن ته سهولتون سنڌ حڪومت پاران فراهم ڪيون وينديون آهن.

## پڻ ڏسو
* :باب:سمنڊ
* :باب:پاڪستان
* :باب:ڌرتي سائنس
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* NIO official website 
* Ministry of Science and Technology

زمرو:سائنسي ادارا
زمرو:تحقيقي ادارا
زمرو:سامونڊي سائنس
زمرو:سامونڊي تحقيق جا ادارا
زمرو:پاڪستان جا سرڪاري ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ موجود تحقيقي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ موجود ادارا بلحاظ موضوع
زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ اعلي تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ قائم تعليمي تنظيمون
زمرو:پاڪستان جون سکيا ورتل سوسائٽيون
ڳالهه مباحثو

آچر خان شر فقير علاقو کروھي ڳوٺ آچر خان شر ضلعو گهوٽڪي 

آچر خان شر، سچائي، سادگي ۽ غيرت جو پورو روپ آهي. هو هڪ اهڙو انسان آهي، جيڪو پنهنجي ڳوٺ لاءِ نه رڳو نالو بڻيل آهي، پر دلين ۾ رهندڙ آهي. سندس طبيعت نرم خو، پر اصولن ۾ ڏاڍو پڪو آهي.

آچر خان شر جو مزاج عاجزي سان ڀرپور آهي، پر جڏهن ڳالھ اچي حق جي، ته هو هميشه سڌو ۽ سچو موقف اختيار ڪري ٿو. ماڻهن سان حسن سلوڪ، مهمانن سان عزت، ۽ پاڙيسرين سان ڀائيچاري وارو رشتو رکڻ سندس فطرت جو حصو آهي.

هو محنتي ۽ باهمت انسان آهي، جيڪو پنهنجي ڪمن سان نه رڳو پنهنجو نالو روشن ڪري ٿو، پر ٻين لاءِ به هڪ مثال بڻجي ٿو. سندس نظر سدائين وڏي سوچ تي هوندي آهي — ڳوٺ، قوم، ۽ ايندڙ نسل جي ڀلائيءَ تي.

آچر خان شر جي شخصيت ۾ هڪ خاموش قيادت آهي، جيڪا بغير لفظن جي به ماڻهن کي متاثر ڪري ٿي. هو انهن ماڻهن مان آهي، جن جو ذڪر دل سان ڪيو وڃي، ۽ جن سان ملي دل خوش ٿيندي آهي.
علم احصا

**علم احصا** (Calculus) مسلسل تبديلي جو رياضياتي مطالعو آهي، ساڳئي طرح جيئن جاميٽري شڪلن جو مطالعو آهي ۽ الجبرا رياضي جي عملن جي عام ڪرڻ جو مطالعو آهي. 

بنيادي طور تي لامحدود اعشاريه جو حساب (infinitesimal calculus) سڏيو ويندو هو. ان جون ٻه وڏيون شاخون آهن، ڌار ڌار احصا (differential calculus) ۽ ڳنڍيل احصا (integral calculus). پهريون تبديلي جي فوري شرحن ۽ وکر جي ڍلون سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته بعد وارو مقدار جي جمع ٿيڻ ۽ وکر جي هيٺان يا وچ ۾ علائقن سان لاڳاپيل آهي. اهي ٻئي شاخون علم احصا جي بنيادي نظريي سان هڪ ٻئي سان لاڳاپيل آهن. اهي لامحدود تسلسل ۽ لامحدود سيريز جي ارتڪاز (convergence) جي بنيادي تصورن کي هڪ چڱي طرح بيان ڪيل حد تائين استعمال ڪن ٿا. اهو انهن مسئلن سان معاملو ڪرڻ لاءِ "رياضيات جي ريڙهه" آهي جتي متغير وقت يا ڪنهن ٻئي حوالي سان متغير سان تبديل ٿين ٿا. 

لامحدود حساب 17 صدي جي آخر ۾ آئزڪ نيوٽن ۽ گوٽ فرائيڊ ولهيلم ليبنز پاران الڳ الڳ ترتيب ڏني وئي هئي. بعد ۾ ڪم، جنهن ۾ حدن جي خيال کي ڪوڊ ڪرڻ شامل آهي، انهن ترقي کي وڌيڪ مضبوط تصوراتي بنياد تي رکيو. حساب ۾ مليل تصورن ۽ ٽيڪنڪن جا سائنس، انجنيئرنگ، ۽ رياضي جي ٻين شاخن ۾ مختلف استعمال آهن.

## حوالا

زمرو:رياضيات
زمرو:علم احصا
زمرو:درسي علم
زمرو:علم رياضيات جو شاخون
آچر خان شر

[./Https://www.facebook.com/profile.php%3Fid=100076277294415 ڳوٺ] آچر خان شر (Village Achar Khan Shar)

**آچر خان شر** سنڌ جي دل، گهوٽڪي ضلعي، تعلقو ڏھرڪي، UC کروهي ۾ واقع هڪ خوبصورت، ثقافتي ۽ سڃاڻپ رکندڙ ڳوٺ آهي، جيڪو پنهنجي روايتن، علم دوستي، ۽ شرافت جي ڪري سڄي علائقي ۾ نالو ڪمائي چڪو آهي.

## 📍 جغرافيائي جائ
آچر خان شر، سنڌ جي اترين حصي ۾ واقع آهي. هي ڳوٺ زرعي زمينن سان گهيريل آهي، جتي هر موسم ۾ زندگي جي حرڪت موجود رهي ٿي. ڳوٺ جي گليءَ کان وٺي هر واهن تائين سنڌ جي مٽيءَ جي خوشبو محسوس ٿئي ٿي.

## 🧬 ٻولي، قوم ۽ ثقافت
ڳوٺ ۾ ڳالهائي ويندڙ زبان سنڌي آهي، جيڪا عام زندگي، علم، ۽ ادب جو ذريعو آهي. رهاڪو روايتي لباس، اجرڪ, ٽوپي ۽ چادر سان پنهنجي سڃاڻپ کي زنده رکندا آهن. ڳوٺ جي ريتن رسمن ۾ محبت، اتفاق، ۽ خدمت جو جذبو نمايان آهي.

## 🌾 روزگار ۽ معيشت
ڳوٺ جي اڪثريت جو وسيلو زراعت آهي. ماڻهو محنتي آهن، ۽ زمين جي پالي، ٻني ٻاري جي ڪم، ۽ چوپائي پالڻ ۾ مهارت رکن ٿا. ڪجهه ماڻهو ٻاهرين شهرن ۾ روزگار سان وابسته آهن ۽ پنهنجي ڳوٺ لاءِ مالي مدد جو ذريعو بڻجن ٿا.

## 🎓 تعليم
ڳوٺ ۾ بنيادي تعليم لاءِ اسڪول موجود آهي، جتي نينگر علم حاصل ڪن ٿا. نوجوان نسل جو لاڙو تعليم ڏانهن وڌي رهيو آهي. شاگردن ۾ سجاڳي ۽ شعور وڌي رهيو آهي، ۽ ڪيترائي شاگرد اعليٰ تعليم لاءِ شهرن ڏانهن رخ ڪن ٿا.

## 🕌 مذھبي روايت
ڳوٺ ۾ مسجد موجود آهي جتي پنج وقت نماز ادا ڪئي ويندي آهي. مذهبي اتحاد، احترام، ۽ اخلاص هتي جي ماڻهن جي فطرت جو حصو آهي. اسلامي تهوارن تي گڏجاڻيون ۽ اجتماعي عبادتون ڳوٺ جي روايتن جو حصو آهن.

## 🌟 سڃاڻپ
آچر خان شر، پنهنجي امن، محبت، ۽ شائستگي جي ڪري الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. هي ڳوٺ هڪ اهڙي جڳهه آهي جتي روايتون زندهه آهن، ۽ ترقي جي واٽ به کلي پئي آهي. هتي جي ماڻهن جي همت، گڏيل سوچ ۽ محنت، هن ڳوٺ کي اڳتي وڌائڻ ۾ مدد ڪري رهي آهي.

## 📌 نتيجو
آچر خان شر صرف هڪ وسند ناهي، بلڪه [./Https://www.facebook.com/profile.php%3Fid=100076277294415 Https://www.facebook.com/profile.php?id=100076277294415]
بخشالي

**بخشالي** (انگريزي: Bakhshali؛ اردو: بخشالی) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي مردان ۾ هڪ ڳوٺ ۽ يونين ڪائونسل آهي. اهو "05'17°34 اتر ۽ "00'9°72 اوڀر تي واقع آهي ۽ ان جي اوچائي 307 ميٽر (1010 فوٽ) آهي.

## تاريخ
هي ڳوٺ بخشالي اسڪرپٽ، آثار قديمه جو هڪ قديم  مسودو، جي دريافت جي هنڌ طور قابل ذڪر آهي. بخشالي مسودو رياضيات جو هڪ قديم ڪم آهي، جيڪو برچ جي ڇل تي لکيل آهي ۽ هندستاني رياضيات جي ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان پراڻي بچيل دستاويز آهي. اهو سال 1881ع ۾ برطانوي راڄ جي دوران هڪ مقامي ماڻهو پاران دريافت ڪيو ويو هو، جڏهن هو هڪ ڇڏيل عمارت ۾ کوٽائي ڪري رهيو هو.

## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:مردان ضلعو
زمرو:خيبر پختونخوا جا ڳوٺ
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ آبادي واريون جايون
نوشهره تعلقو

**نوشهره** (Nowshera Tehsil) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي نوشهره ۾ واقع هڪ تعلقو آهي. سال 2017ع جي مردم شماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 727,749 آهي.
## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا
حمص

**حمص** (انگريزي: Homs؛ عربي: حِمْص يا حُمْص)، جيڪو اسلام کان اڳ واري زماني ۾ ايميسا (يوناني: Ἔμεσα) جي نالي سان مشهور هو، اولهه شام ​​۾ هڪ شهر ۽ حمص گورنري جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو سمنڊ جي سطح کان 501 ميٽر (1,644 فوٽ) مٿي آهي ۽ دمشق کان 162 ڪلوميٽر (101 ميل) اتر ۾، فرات نديءَ تي واقع آهي. حمص اندروني علائقن ۽ ميڊيٽرينين ساحل جي وچ ۾ مرڪزي ڪڙي پڻ آهي.

شام جي خانہ جنگي کان اڳ، حمص هڪ وڏو صنعتي مرڪز هو جنهن جي آبادي 2004 ۾ گهٽ ۾ گهٽ 652,609 ماڻهن جي هئي، اهو شام جو اتر ۾ حلب ۽ ڏکڻ ۾ گاديءَ جو هنڌ دمشق کان پوءِ ٽيون نمبر وڏو شهر هو. ان جي آبادي شام جي عام مذهبي تنوع کي ظاهر ڪري ٿي، جيڪا سني ۽ علوي مسلمانن ۽ عيسائين تي مشتمل آهي. شهر ۾ ڪيتريون ئي تاريخي مسجدون ۽ گرجا گھر آهن ۽ اهو ڪرڪ ڊيس شيوليئرز نامي قلعي جي ويجهو آهي، جيڪو هڪ عالمي ورثو آهي. 

حمص پهرين صدي قبل مسيح تائين تاريخي رڪارڊ ۾ نه آيو جيستائين سليوسي سلطنت ۾، هڪ بادشاهت جو گاديءَ جو هنڌ نه بڻجي ويو جن تي ايمسين خاندان جي حڪمراني هئي جنهن شهر کي پنهنجو نالو ڏنو. اصل ۾ سج سان ڳنڍيل هڪ بت، ايل-گبل جي عبادت جو مرڪز، بعد ۾ بازنطيني دور ۾ عيسائيت ۾ اهميت حاصل ڪئي. حمص کي 7هين صدي ۾ اسلامي لشڪر فتح ڪيو ۽ هڪ گورنري، حمص جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن جو موجوده نالو هو. اسلامي دور ۾، شام جي ڪنٽرول لاءِ مسلمان خاندان شهر جي علائقي ۾ اسٽريٽجڪ پوزيشن جي ڪري حمص جي ڳولا ڪئي. عثماني دور ۾ حمص زوال پذير ٿيڻ لڳو ۽ 19هين صدي ۾ شهر پنهنجي اقتصادي اهميت ٻيهر حاصل ڪئي، جڏهن ان جي ڪپهه جي صنعت عروج تي پهتي. فرانسيسي مينڊيٽ جي حڪمراني دوران، شهر بغاوت جو مرڪز بڻجي ويو ۽ 1946ع ۾ آزادي کان پوءِ، پهرين شامي حڪومتن جي خلاف بعث مزاحمت جو مرڪز بڻجي ويو. 

خانه جنگي دوران، حمص جي محاصري جي ڪري شهر جو گهڻو حصو تباهه ٿي ويو، هاڻ شهر جي متاثر حصن جي تعمير نو جو ڪم جاري آهي. ڊسمبر، 2024ع ۾ حرڪت تحرير الشام جا فوجي شهر ۾ داخل ٿي ويا ۽ شھر جو ڪنٽرول سنڀاليا.

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## حڪومت
## آباديات
## انفراسٽرڪچر
## معيشت
## تعليم
## ثقافت
## ٻڙيا شهر
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* eHoms – official website for Homs
* Homs Online – brief information about the city of Homs
* Emesa-net 
* Executive Branch of Homs  
* Drone footage revealing devastation of Homs, *[[The Independent]]*, 2 February 2019

زمرو:شام
زمرو:حمص
زمرو:شام ۾ شهر
زمرو:سر زمين شام

## حوالا
انڊيم

**انڊيم** (Indium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان In ۽ ايٽمي نمبر 49 آهي. اهو هڪ چانديءَ جهيڙي اڇي رنگ جو منتقلي واري ڌاتن کان پوء جي نرم ترين عنصرن مان هڪ آهي. ڪيميائي طور تي، انڊيم گيليم ۽ ٿيليم سان ملندڙ جلندڙ آهي، ۽ ان جون خاصيتون وڏي حد تائين ٻنهي جي وچ ۾ آهن. ان کي 1863ع ۾ فرڊيننڊ ريخ ۽ هيرونيمس ٿيوڊور رچرٽر پاران اسپيڪٽروسڪوپڪ طريقن سان دريافت ڪيو ويو ۽ ان جي اسپيڪٽرم ۾ آسماني نيري (Indigo) لڪيرن جي نالي تي رکيو ويو.
## خاڪو

## تفصيل

**Indium** is a chemical element; it has symbol **In** and atomic number 49. It is a silvery-white post-transition metal and one of the softest elements. Chemically, indium is similar to gallium and thallium, and its properties are largely intermediate between the two. It was discovered in 1863 by Ferdinand Reich and Hieronymous Theodor Richter by spectroscopic methods and named for the indigo blue line in its spectrum.

Indium is used primarily in the production of flat-panel displays as indium tin oxide (ITO), a transparent and conductive coating applied to glass. It is also used in the semiconductor industry, in low-melting-point metal alloys such as solders and soft-metal high-vacuum seals. It is produced exclusively as a by-product during the processing of the ores of other metals, chiefly from sphalerite and other zinc sulfide ores.

Indium has no biological role and its compounds are toxic when inhaled or injected into the bloodstream, although they are poorly absorbed following ingestion.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
سيزيئم

**سيزيم** (Caesium)  هڪ ڪيميائي عنصر آهي. ان جو نشان **Cs** ۽ ايٽمي نمبر **55** آهي. اهو، 301.5°K يا (28.3°C ؛ 83.3°F) جي پگھلڻ واري نقطي سان، هڪ نرم، چاندي-سوني الڪلي ڌاتو آهي، جيڪا ان کي صرف پنجن عنصري ڌاتو مان هڪ بڻائي ٿو جيڪيون ڪمري جي گرميء پد تي يا ان جي ويجهو مائع حالت ۾ هونديون آهن. سيزيم ۾ روبيڊيم ۽ پوٽاشيم جهڙيون فزيڪل ۽ ڪيميائي خاصيتون آهن. اها هڪ پائروفورڪ عنصر آهي ۽ (171°F-) 116°C-  تي به پاڻي سان رد عمل ظاهر ڪري ٿو.  

اهو گهٽ ۾ گهٽ برقي منفيت وارو قائم (stable) عنصر آهي، جنهن جي اليڪٽرونيگيٽيئٽي جي قيمت پالنگ اسڪيل تي 0.79 آهي. ان ۾ صرف هڪ مستحڪم آئسوٽوپ، سيزيم-133 هوندو آهي. سيزيم گهڻو ڪري پلسائٽ ڪچ ڌات مان ڪڍيو ويندو آهي. سيزيم-137، هڪ نيوڪليائي فشن جي پراڊڪٽ، ايٽمي ري ايڪٽرن پاران پيدا ٿيندڙ فضلي مان ڪڍيو ويندو آهي. عنصرن مان، جن جي ريڊيس کي ماپيو يا حساب ڪيو ويو آهي، ان ۾ سڀ کان وڏو ايٽمي ريڊيس (260 پيڪو ميٽر) سيزيم جو آهي. 

جرمن ڪيميادان رابرٽ بنسن ۽ طبيعياتدان گستاو ڪرچوف 1860ع ۾ شعلي واري اسپيڪٽرو اسڪوپي جي نئين ترقي يافته طريقي سان سيزيم دريافت ڪيو. سيزيم لاءِ پهرين ننڍي پيماني تي ايپليڪيشنن ۾ ويڪيوم ٽيوب ۽ فوٽو اليڪٽرڪ سيلز ۾ "گيٽر" جي طور تي هيون. سيزيم کي انتهائي درست ايٽمي گھڙيال ۾ وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويندو آهي. 1967ع ۾، يونٽن جي بين الاقوامي نظام ۾ وقت جي بنيادي اڪائي، سيڪنڊ کي بيان ڪرڻ لاءِ غير جانبدار سيزيم-133 ايٽم جي هڪ مخصوص هائپر فائن منتقلي کي استعمال ڪرڻ شروع ڪيو.

سال 1990ع جي ڏهاڪي کان وٺي، عنصر جو سڀ کان وڏو استعمال سوراخ ڪرڻ واري سيال لاءِ سيزيم فارميٽ جي طور تي رهيو آهي، پر ان ۾ بجلي جي پيداوار، اليڪٽرانڪس ۽ ڪيمسٽري ۾ ايپليڪيشنن جي به هڪ رينج آهي. ريڊيو ايڪٽو آئسوٽوپ سيزيم-137 جي اڌ زندگي لڳ ڀڳ 30 سال آهي ۽ طبي ايپليڪيشنن، صنعتي گيجز، ۽ هائيڊرولاجي ۾ استعمال ٿيندي آهي. غير ريڊيو ايڪٽو سيزيم جس مرڪب ٿورا زهريلا آهن، پر خالص ڌاتو جي پاڻي سان ڌماڪيدار رد عمل جي رجحان جي ڪارڻ سيزيم کي هڪ خطرناڪ مواد سمجهيو ويندو آهي ۽ هن جا ريڊيو آئسوٽوپس صحت ۽ ماحوليات لاء هڪ نمايا خطرو پيش ڪن ٿا. 

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:الڪلي ڌاتو
ايڪٽينيئم

**ايڪٽينيم** (Actinium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Ac** ۽ ايٽمي نمبر **89** آهي. ان کي 1902ع ۾ فريڊرڪ آسڪر گيزل دريافت ڪيو، جنهن ان کي *امانيئم (Emanium) جو نالو ڏنو*؛ هن عنصر کي پنهنجو نالو غلط طور تي هڪ مادو اينڊري-لوئس ڊيبيرن سان سڃاڻڻ جي ڪري مليو، جيڪو سال 1899ع ۾ مليو، جن کي ايڪٽينيم سڏيو ويندو هو. عناصر جي دوري جدول ۾، ايڪٽينائيڊ سيريز، هڪ درجه بندي، ايڪٽينيئم ۽ لارينشيئم جي وچ ۾ 15 عنصرن جو هڪ سيٽ، جو نالو ايڪٽينيم جي نالي تي رکيو ويو آهي. پولونيم، ريڊيم ۽ ريڊون سان گڏ، ايڪٽينيم دريافت ٿيندڙ پهريون غير ابتدائي تابڪاري عنصرن مان هڪ هو.

هڪ نرم، چانديءَ جهڙو اڇو تابڪاري ڌاتو، ايڪٽينيم تيزيءَ سان آڪسيجن ۽ هوا ۾ نمي سان رد عمل ڪري، ايڪٽينيم آڪسائيڊ جي هڪ اڇي ڪوٽنگ ٺاهيندو آهي، جيڪو هن جي وڌيڪ آڪسيڊيشن کي روڪيندو آهي. گھڻن لنٿانائيڊز ۽  ايڪٽئنائيڊز وانگر، ايڪٽينيئم جي سڀني ڪيميائي مرڪبن ۾ آڪسائيڊيشن حالت کي +3 فرض ڪيو وڃي ٿو. ايڪٽينيم صرف يورينيم ۽ ٿوريم جي ڪچ ڌات ۾ آئسوٽوپ 227Ac طور ملي ٿو، جيڪو 21.772 سالن جي اڌ زندگي سان سڙي ٿو، خاص طور تي بيٽا ۽ ڪڏهن ڪڏهن الفا ذرڙا خارج ڪري ٿو، جڏهن تي 228Ac جيڪو بيٽا سرگرم (Beta active) آهي، 6.15 ڪلاڪن جي اڌ زندگي رکي ٿو. يورينيم جي هڪ ٽن ڪچڌات ۾ لڳ ڀڳ 0.2 ملي گرام ايڪٽينيم-227 هوندو آهي ۽ ٿوريم جي هڪ ٽن ڪچڌات ۾ لڳ ڀڳ 5 نئنوگرام ايڪٽينيم-228 هوندو آهي. ايڪٽينيم ۽ لينٿئنم جي طبعي ۽ ڪيميائي خاصيتن جي ويجهڙائي ايڪٽينيم کي ڪچڌات کان الڳ ڪرڻ جي عمل کي عملي طور تي مشڪل بڻائي ٿو. ان جي بدران، ايڪٽينيم کي هڪ ايٽمي ري ايڪٽر ۾، 226R جي نيوٽران جي تابڪاري (Irradiation) جي ذريعي ملي گرام جي مقدار ۾ حاصل ڪيو ويندو آهي. ان جي کوٽ، وڏي قيمت ۽ تابڪاري جي ڪري، ايڪٽينيم جو ڪو خاص صنعتي استعمال ناهي. ان جي موجوده ايپليڪيشن ۾، هن جو هڪ نيوٽران، جيڪو تابڪاري علاج لاءِ هڪ ايجنٽ طور استعمال ٿئي ٿو، جي حاصل ڪرڻ جي ذريعي (Source) طور استعمال آهي.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ايڪٽينائيڊ
لنٿانم

**لنٿانم** (Lanthanum) هڪ ڪيميائي عنصر آهي، ان جو نشان **La** ۽ ايٽمي نمبر **57** آهي. اهو هڪ نرم، تار وارو (ductile) چاندي جيهڙي اڇي رنگ جو ڌاتو آهي، جيڪو هوا جي سامهون اچڻ تي آهستي آهستي هلڪو (dull) ٿي ويندو آهي. اهو لنٿانائڊ سيريز، دوري جدول ۾ لنٿانم ۽ لوٽيٽيئم جي وچ ۾ 15 ساڳين عنصرن جو هڪ گروپ، جنهن مان لنٿانم پهريون ۽ پروٽوٽائپ آهي، جو نالو هن جي نالي تي آهي. لنٿانم کي روايتي طور تي ناياب زميني عنصرن ۾ شمار ڪيو ويندو آهي ۽ ٻين ناياب زميني عنصرن وانگر، هنجي عام آڪسيڊيشن حالت +3 آهي. جيتوڻيڪ ڪجهه مرڪب +2 جي آڪسيڊيشن حالت سان سڃاتا وڃن ٿا. لنٿانم جو انسانن ۾ ڪو به حياتياتي ڪردار ناهي، پر اهو ڪجهه بيڪٽيريا پاران استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو خاص طور تي انسانن لاءِ زهر نه آهي، پر ڪجهه اينٽي مائڪروبيل سرگرمي ڏيکاري ٿو.
لينٿنم عام طور تي سيريم ۽ ٻين ناياب زميني عنصرن سان گڏ ملندو آهي (ٿيندو آهي). لينٿنم پهريون ڀيرو 1839 ۾ سويڊن جي ڪيمسٽ ڪارل گستاف موسانڊر پاران سيريم نائٽريٽ ۾ نجاست جي طور تي مليو هو. تنهن ڪري نالو لينٿنم، قديم يوناني لفظ λανθάνειν (لينٿنين) مان ورتو ويو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي 'لڪائڻ'. جيتوڻيڪ ان کي هڪ ناياب زميني عنصر جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي. لينٿنم زمين جي ڪرسٽ ۾ 28 هون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو عنصر آهي. ليڊ جي ڀيٽ ۾ تقريبن ٽي ڀيرا وڌيڪ. مونازائٽ ۽ بيسٽناسائيٽ جهڙن معدنيات ۾. لينٿنم لينٿانائيڊ مواد جو چوٿون حصو ٺاهيندو آهي. اهو انهن معدنيات مان اهڙي پيچيدگي جي عمل ذريعي ڪڍيو ويندو آهي ته خالص لينٿنم ڌاتو 1923 تائين الڳ نه ڪيو ويو هو. * 

لينٿنم جي مرڪبن جا ڪيترائي استعمال آهن، مثال طور هڪ ڪيٽالسٽ جي طور تي، شيشي ۾ هڪ اضافي جي طور تي، اسٽوڊيو لائيٽن ۽ پروجيڪٽرن لاءِ ڪاربان آرڪ ليمپ ۾، لائٽرن ۽ ٽارچن ۾ اگنيشن عنصر جي طور تي، اليڪٽران ڪيٿوڊس جي طور تي، اسڪينٽيليٽرز ۽ ٽنگسٽن آرڪ ويلڊنگ لاء اليڪٽروڊ، لينٿنم ڪاربونيٽ کي فاسفيٽ بائنڊر طور، رت ۾ فاسفيٽ جي اعلي سطح، جيڪو گردئن جي ناڪامي سان گڏ هوندو آهي، جي علاج لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي
 
## تاريخ

## خاصيتون
## مرڪب
## تاريخ
 واقعو ۽ پيداوار: درخواستون: 
## حياتياتي ڪردار
## احتياطون
## پڻ ڏسو
لنڪ:

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:لنٿانائيڊ
پريم تنواڻي

**پريم تنواڻي**() (وفات: 5 جون 2025ع) سنڌي ٻوليءَ جو هڪ ناليوارو گياني، ليکڪ، محقق، ۽ ديوناگري لپيءَ جو سرگرم حامي هو. هن سڄي ڄمار سنڌي ٻولي، ساھت، ثقافت، ۽ قومي سڃاڻپ جي واڌاري لاءِ ارپي ڇڏي. ھو هڪ اهڙو نرالو فڪري ماڻھو هو، جيڪو نه رڳو علمي دنيا ۾، پر سوشل ميڊيا جي ذريعي به سنڌي ماڻھن ۾ ڏاڍو مقبول ۽ قابلِ عزت رهيو.

## جيون خاڪو
پريم تنواڻي جو جنم ڀومي هندستان هئي، ۽ ابتدائي زندگيءَ جا گهڻا سال رائپور شهر ۾ گذاريائين، جتي هو هڪ اخبار جو ايڊيٽر ڊيٽر طور ڪم ڪندو رهيو. سندس اصل ڳوٺ لشڪري چانڊيو، ضلعي لاڙڪاڻو، سنڌ آهي، جنهن جي ياترا ڪرڻ سندس وڏي خواهش هئي، جيڪا پوري نه ٿي سگهي.

ورهاڱي کان پوءِ سندس پريوار هندستان لڏپلاڻ ڪري ويو. پوءِ هو رائيپور شهر، ضلعي ۽ رياست ڇتيسڳڙھ، ڀارت ۾ مستقل طور آباد ٿيو. اتي ئي سندس سڄي زندگي علمي ۽ لساني سيوا ڪندي گذري.
## پيشور زندگي
پريم تنواڻي ڪيترائي سال رائيپور ۾ اخبار سان لاڳاپيل رهيو ۽ ايڊيٽر طور ڪم ڪندو رهيو، ان کان پوءِ هن جو ڌيان سنڌي ٻولي، ادب ۽ تحقيق ڏانهن وڌيو، جنھن ۾ پوريءَ ريت پاڻ ارپي ڇڏيو.

## ٻولي ۽ ساھت  سيوا
پريم تنواڻي سنڌي ٻوليءَ جو وڏو ڄاڻو هيو. پاڻ سنڌي ٻوليءَ جي جديد دور جي انهن نمايان ماڻهن مان هو، جن نه رُڳو ٻوليءَ سان لاڳاپو ڏيکاريو، پر ان کي نئين ٽھيءَ تائين پهچائڻ لاءِ علمي بنيادن تي ڪم ڪيو.
هو خاص طور تي سنڌي ٻولي لاءِ ديوناگري لپيءَ جي وڏي پٺڀرائي ڪندو هو. ان موضوع تي هو بار بار وائيس نوٽس، لکتون، ۽ ٽيڪاٽٻڻي ڪندو هو. سندس آواز، اندازِ بيان ۽ دليل، ٻوليءَ سان سندس پيار جو عڪس هوندا هئا.
ھن ڪيترائي لساني مضمون لکيا، ادبي پرچار ڪئي جيڪا سنڌي ٻوليءَ جي واڌاري لاءِ اھم اثاثو آهي. ان سان گڏوگڏ سنڌي ٻولي، لپي، ۽ ادبي لاڙن تي سندس راءِ سميت سنڌي ادب، لسانيات، ۽ تاريخ بابت هن جي ڄاڻ ادبي حلقن کي گهرو فڪر ڏنو. سندس علمي اظهار خاص طور سوشل ميڊيا ۽ واٽس ايپ ذريعي عام سنڌي ماڻهن تائين پهچندو رهيو.
### لکيل ڪتاب
# سواتنترا سنگرام اور سنڌ ڪا ہوڳدان

## فڪري لاڳاپو
دادا پريم تنواڻي سنڌ جي آزادي جو پڪو حامي هو. هو پنهنجي هر نياپي ۽ خطاب ۾ اها ڳالهه ورجائيندو هو ته "ھر سنڌيءَ جو رستو رُڳو سنڌ جو آجپو هجڻ گهرجي"، ۽ هر سنڌيءَ کي پنهنجي حصي جو قومي نڀائڻ گهرجي."
سندس اهڙي بيباڪ راءِ کيس سنڌ جي آزادي پسند فڪري ڌارائن جو نمايان آواز بڻايو.
## سوشل ميڊيا تي ڪردار
پريم جي سوشل ميڊيا وسيلي به تمام سٺي سڃاڻپ هئي. هو ورلڊ سنڌي فورم نالي واٽس ايپ گروپ جو سرگرم رڪن هو، جتي آمريڪا کان انڊونيشيا تائين سنڌي ڄاتل سڃاتل سنڌي ماڻهو شامل هئا. ان فورم جا سڀ ساٿي کيس سڪ سان "دادا پريم" ڪري سڏيندا هئا. هو سدائين فڪري، لساني، ۽ قومي معاملن تي اثرائتي راءِ ڏيندو هو.
## لاڏاڻو
پريم تنواڻي 5 جون 2025ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. سندس لاڏاڻي جي خبر سنڌي علمي، ادبي ۽ قومي حلقن لاءِ هڪ گھري ويراڳ ڇڏيو.
سندس اڌوري خواهش، جيڪا سڄي زندگي ساڻس رهي، اها هئي سنڌ ۾ اباڻو ڳوٺ لشڪري چانڊيا، لاڙڪاڻي جو درشن ڪرڻ، جيڪا هن سان گڏ دفن ٿي وئي، پر سندس سيوا، فڪر، ۽ آواز سدائين سنڌ جي اتھاس جو ڀاڱو رهندا.
## ورثو
پريم تنواڻي سنڌي ٻوليءَ، ديوناگري لپي، ۽ قومي شعور بابت جيڪا شعور جاڳايو، ان کي سدائين ياد ڪيو ويندو.
هو سڄي انسانيت جو خيرخواهه هو، سندس زندگيءَ جو نچوڙ سندس ئي جملي ۾ سمايل آهي، جيڪو ھو پنهنجي نياپن جي پڇاڙيءَ ۾ چوندو هو:
"جيئي سنڌ، جيئي هند، جيئي ساري دنيا!"
## حوالا

زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
شنٽو

**شنتو** يا **شنتوازم** (جاپاني:神道؛ شنتوتلفظ: &#x5B; ɕiꜜn.toː &#x5D;)، هڪ مذهب آهي جيڪو جاپان ۾ اُسريو. مذهب جي ودوانن هڪ ان جي اوڀر ايشيائي مذهب جي طور تي درجه بندي ڪئي، ان جا پوئلڳ گهڻو ڪري ان کي جاپان جو ڏيهي ۽ قدرت جو مذهب سمجهندا آهن. عالمن ڪڏهن ڪڏهن ان جي عملي کي *شنٽوسٽ* سڏين ٿا، جيتوڻيڪ پيروڪار تمام گهٽ پاڻ اهو لفظ استعمال ڪندا آهن. شنٽو جي ڪنٽرول ۾ ڪو به نه آهي، جنهن ڪري عقيدي ۽ عمل جي تمام گهڻو ڪمن جي وچ ۾  فرق چٽو آهي.

هڪ  قدرت پرست مذهب، شنٽو غير معمولي ڪردارن جي چوڌاري گهمي ٿو جنهن کي "ڪئمي" (神) سڏيو وڃي ٿو، جي باري ۾ يقين رکيو وڃي ٿو ته اها سڀني شين، بشمول فطرت جي قوتن ۽ نمايان نظارن جي جڳهن، کي آباد ڪيا آهن. ڪامي ڪامي دانا ۾ پوڄا ويندا آهن گهريلو مزارون، خانداني مزارون، ۽ *جنجا* عوامي مزارون . هنجو خيال شنٽو جا پڌري ٿا رکن، جن کي  طور سڃاتو وڃي ٿو ، جيڪي مخصوص  کي کاڌي ۽ پيئڻ جي پيشڪش جي نگراني ڪن ٿا ان جڳهه تي رکيل آهي. اهو ماڻهون ۽  جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي. ۽ بعد واري جي برڪت حاصل ڪرڻ لاءِ ڀي. ٻين عام رسمن ۾  (kagura)شامل آهن ناچ، گذرڻ جون رسمون ، ۽ ڪامي تہوار . عوامي مزارون تقدير جي طريقن کي آسان بڻائين ٿيون ۽ مذهب جي پيروڪارن کي مذهبي شيون، جهڙوڪ تعويذ ، فراهم ڪن ٿيون. شنتو پاڪائي کي رکڻ  تي ڏاڊو ڌيان ڏئي ٿو، خاص طور تي صفائي جي طريقن جهڙوڪ رسم ڌوئڻ ۽ غسل ڪرڻ، خاص طور تي عبادت کان اڳ. خاص اخلاقي ضابطن يا خاص بعد جي زندگي جي عقيدن تي ٿورو زور ڏنو ويندو آهي، جيتوڻيڪ مئل کي  ٿيڻ جي قابل سمجهيو ويندو آهي. . ھن مذهب جو ڪو به هڪ خالق يا مخصوص نظريو ناهي، ۽ ان جي بدران مقامي ۽ علائقائي جي حساب سان مختلف يقين آھن.

## بڻ بڻياد
شنتو جو لفظ چيني لفظ شين-تاؤ مان آيو آهي، جنهن جو مطلب آهي "خدا جو رستو." شنتو جو هڪ اهم ڳُڻ آهي ڪَمي جو تصور، جيڪو جاندار ۽ غير جاندار شين ۾ پوتر طاقت جي تصور کي ظاهر ڪري ٿو. شنتو ۾ پرڪرتيءَ ۾ ديوتائن ۽ آتمائن جي موجودگي جو هڪ سگهارو احساس آهي. شنتو جا خدا ايتري انگ ۾ آهن جو انهن کي ڪنهن خاص ترتيب ۾ رکي نٿو سگهجي، پر سج جي ديوي اماتيراسو کي گهڻو سنمان ڏنو ويندو آهي، ۽ ان جو شاندار امپيريل مندر ٽوڪيو کان 200 ميل ڏکڻ-اولهندي پاسي ۾ واقع آهي. شنتو سَکي ٿو ته جاپاني قوم پاڻ کي ڪَمي مان نڪتل سمجهي ٿي.

## ڪامي
ڪامي، شنٽو ۾ ھن مخلوق کي چئبو آ جنھن جي عبادت ڪئي وڃي.ھن جو ترجمو "سائين"،"خدا" يا "ديوتا"ڪيو ويندو آ، پر قدرت جو قوتن ڀي ڪامي مڃيو ويندو آھن. ڪامي جاندار ۽ غيرجاندار ٻئي ٿي ٿا سگهن. 

## حوالا

زمرو:جاپان
زمرو:مذهب
زمرو:جاپان ۾ مذهب
ڪشور محبوباڻي

**ڪشور محبوباڻي** (Kishore Mahbubani)، جنھن جا ماءُ پيءُ ورھاڱي وقت حيدرآباد، سنڌ مان سنگاپور لڏي ويا ھئا۔ ھن اتي جنم ورتو، پڙھيو ۽ اتان جي پرڏيھي معاملن واري وزارت ۾ نوڪري شروع ڪئي ۽ نيٺ ان منزل تي پھتو جو کيس گڏيل قومن ۾ مستقل نمائندو ڪري موڪليو ويو ۽ اتي ھو سلامتي ڪائونسل جو ٻه ڀيرا صدر به ٿيو۔ اتھاس ۾ اھو شايد پھريون مثال آھي ته ھڪ سنڌي سلامتي ڪائونسل جو صدر ٿيو۔ محبوباڻي سنگاپور يونيورسٽي ۽ ٻين ڪيترن ئي ادارن ۾ پڙھائي به ٿو۔ سندس 8 مشھور ڪتاب آھن ۽ عالمي اخبارن ۾ ڪالم لکندو رھيو آھي۔ 

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1948ع جون پيدائشون
معياري ايٽمي مايو

ڪنهن ڪيميائي عنصر جو **معياري ايٽمي مايو** (Standard Atomic Weight) (عنصر E لاء علامت **(A**r°(E))) ان عنصر جي سڀني آئسوٽوپس جي نسبتي آئسوٽوپڪ ماس جو وزني رياضي وارو اوسط آهي جيڪو زمين تي هر آئسوٽوپ جي ڪثرت سان وزن ڪيو ويندو آهي. 

مثال طور، آئسوٽوپ 63Cu (*A*r = 62.929) ڌرتيءَ تي ٽامي جو 69 سيڪڙو ٺاهيندو آهي، باقي  
65Cu (*A*r = 64.927) آهي، هن ڪري ٽامي جو معياري ايٽمي مايو؛
:A_\text{r}\text{°}(_\text{29}\text{Cu})=0.69\times62.929+0.31\times64.927=63.55.
63.55 هوندو. نسبتي آئسوٽوپ وارو مايو طول و عرض کان سواءِ هوندو آهي، ۽ برابري وارو (weighted) اوسط به آهي. ان کي ايٽمي مايو مستقل ڊالٽن سان ضرب ڪندي، طول و عرض M سان ايٽمي مايو جي ماپ ۾ تبديل ڪري سگهجي ٿو.

سائنسدانن پاران استعمال ٿيندڙ ايٽمي وزن (Ar، جنهن کي نسبتي ايٽمي ماس پڻ چيو ويندو آهي) جي تصور جي مختلف قسمن مان، معياري ايٽمي وزن (Ar°) سڀ کان وڌيڪ عام ۽ عملي آهي. هر ڪيميائي عنصر جو معياري ايٽمي وزن عنصر جي قدرتي، مستحڪم، زميني ذريعن جي بنياد تي انٽرنيشنل يونين آف پيور اينڊ اپلائيڊ ڪيمسٽري (IUPAC) جي ڪميشن آن آئسوٽوپڪ ابنڊنس اينڊ ايٽمي وزن (CIAAW) پاران طئي ڪيو ويندو آهي ۽ شايع ڪيو ويندو آهي. تعريف زمين مان ڪيترن ئي نمائندگي ڪندڙ ذريعن مان نمونن جي استعمال کي بيان ڪري ٿي، ته جيئن قدر کي وڏي پيماني تي مادي لاءِ ايٽمي وزن طور استعمال ڪري سگهجي جيئن اهي حقيقت ۾ ملن ٿا - مثال طور، دواسازي ۽ سائنسي تحقيق ۾. هڪ عنصر جا غير معياري ايٽمي وزن ذريعن ۽ نمونن لاءِ مخصوص آهن، جهڙوڪ هڪ خاص آثار قديمه واري سائيٽ مان هڪ خاص هڏي ۾ ڪاربان جو ايٽمي وزن. معياري ايٽمي وزن اهڙن قدرن کي ايٽمي وزنن جي حد تائين سراسري ڪري ٿو جيڪي هڪ ڪيمسٽ شايد زمين مان ڪيترن ئي بي ترتيب نمونن مان حاصل ڪرڻ جي اميد رکي سگهي ٿو. هي حد ڪجهه معياري ايٽمي وزن جي قدرن لاءِ ڏنل وقفي جي نوٽيشن لاءِ منطق آهي. 

118 ڄاتل سڃاتل ڪيميائي عنصرن مان، 80 ۾ مستحڪم آئسوٽوپس آهن ۽ 84 ۾ هي زمين جي ماحول تي ٻڌل قدر آهي. عام طور تي، اهڙي قدر آهي، مثال طور:
هيليم (Helium) جو معياري ايٽمي مايو Ar°(He)) 

4.002602 amu آهي.

چوڏهن عنصرن لاءِ نمونا هن قدر کان مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انهن جي نموني ذريعن جي زوال جي تاريخ مختلف هئي. مثال طور، تلچھٽ واري پٿرن ۾ ٿيليم (Tl) جو آئسوٽوپڪ جوڙجڪ آگنيئس پٿرن ۽ آتش فشاني گيسن جي ڀيٽ ۾ مختلف آهي. انهن عنصرن لاءِ، معياري ايٽمي وزن هڪ وقفي جي طور تي نوٽ ڪيو ويو آهي: Ar°(Tl) = [204.38, 204.39]. * اهڙي وقفي سان، گهٽ گهربل حالتن لاءِ، انٽرنيشنل يونين آف پيور اينڊ اپلائيڊ ڪيمسٽري (فزڪس) پڻ هڪ روايتي قدر شايع ڪري ٿو. ٿيليم، Ar، روايتي °(Tl) = 204.38 لاءِ. ايٽمي ماس يونٽ (amu).
,  .
## عنصرن جي معياري ايٽمي مايو جي فهرست

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* IUPAC Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
* Atomic Weights of the Elements 2011

زمرو:ڪيميا
زمرو:ماپ جي اڪائيون
زمرو:دوري جدول
زمرو:ڪيميائي مقدارون
زمرو:ڪيميائي تت

## حوالا
ايووگاڊرو جو قانون

**ايووگاڊرو جو قانون** (Avogadro's law)،  **ايووگاڊرو جي اصول** جي طور تي به حوالو ڏنو ويندو آهي، هڪ تجرباتي گيس قانون آهي جيڪو گئس جي حجم کي گئس جي مقدار جيڪا هن حجم ۾ موجود آهي، سان لاڳاپيل آهي.  قانون مثالي گئس قانون جو هڪ مخصوص ڪيس آهي. جديد بيان هن طرح آهي:

" گيسن جي ساڳي حجم ۾، ساڳئي گرميء پد ۽ دٻاءُ تي، ماليڪيولن جو انگ ساڳيو هوندو آهي." 

هڪ مثالي گئس جي ڏنل مايو (mass) لاءِ، گئس جو حجم ۽ مقدار (مول) سڌي طرح متناسب هوندا آهن جئين ته گرمي پد ۽ دٻاءُ مستقل رکيو وڃي.


هن قانون جو نالو اميڊيو ايووگاڊرو جي نالي تي رکيو ويو آهي، جنهن 1812ع ۾،   اهو مفروضو پيش ڪيو ته هڪ مثالي گئس جا ساڳي حجم جا ٻه ڏنل نمونا، ساڳئي گرميء پد ۽ دٻاءُ تي، ساڳئي تعداد ۾ ماليڪيولن تي مشتمل هوندا آهن. مثال طور، گيس واري حالت ۾ هائيڊروجن ۽ نائٽروجن جي برابر حجم ۾ ساڳيا ماليڪيول هوندا آهن جڏهن اهي ساڳئي گرميء پد ۽ دٻاءُ تي رکيا ويا هوندا ۽ مثالي گئس جي رويي جي پيروي ظاهر ڪندا آهن. عملي طور تي، حقيقي گيسون مثالي رويي کان ٿوڙو انحراف ڏيکارين ٿيون ۽ قانون صرف قريبي اندازي جي مطابق برقرار رهيي ٿو، پر اها به سائنسدانن لاءِ هڪ مفيد اندازو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:گيس جا قانون
زمرو:سائنسي قانون
سئريئم

**سئريئم** (Cerium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Ce ۽ ايٽمي نمبر 58 آهي. اهو هڪ نرم، تار جي شڪل ڏيڻ جي صلاحيت وارو (ductile) ۽ چانديءَ جھڙي اڇي رنگ جو ڌاتو آهي، جيڪو هوا جي سامهون اچڻ تي آڪسائيڊيشن جي ڪارڻ خراب ٿي ويندو آهي. سيريئم لنٿانائيڊ سيريز ۾ ٻيو عنصر آهي. جڏهن تہ اهو اڪثر ڪري سيريز جي خاصيت +3 جي آڪسيڊيشن حالت ڏيکاري ٿو، ان ۾ هڪ مستحڪم +4 حالت پڻ آهي، جيڪا پاڻي جي ملاپ تي آڪسائيڊيشن نہ ڪندو آهي. ان کي ناياب زميني عنصرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. سيريم جو انسانن ۾ ڪو بہ حياتياتي ڪردار نہ آهي، سواءِ شديد يا مسلسل نمائش جي، خاص طور تي زهر نہ آهي.

## تفصيل

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:لنٿانائيڊ
اوسميئم

**اوسميئم** (Osmium) (قديم يوناني: ὀσμή، اوسمي يعني 'بو' مان) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Os ۽ ايٽمي نمبر 76 آهي. اهو پلاٽينم گروپ ۾ هڪ سخت، ڀُرندڙ، نيرو-اڇو منتقلي ڌاتو آهي جيڪو مصر ۾، گهڻو ڪري پلاٽينم معدنيات ۾،  هڪ ٽريس عنصر جي طور تي ملي ٿو. اوسميئم قدرتي طور تي سڀ کان وڌيڪ ڳرو عنصر آهي. جڏهن تجرباتي طور تي ايڪس ري ڪرسٽلوگرافي استعمال ڪندي ماپيو ويندو آهي، تہ ان جي گهاٽائي 22.59 گرام في ڪعبي سينٽي ميٽر آهي. ٺاهيندڙ ان جي مصر کي پلاٽينم، اريڊيم ۽ ٻين پلاٽينم-گروپ ڌاتو سان گڏ فاؤنٽين پين نب ٽِپنگ، بجلي جي ڪنيڪٽرن ۽ ٻين ايپليڪيشنن، جن کي انتھائي استحڪام ۽ سختي جي ضرورت هوندي آهي، ۾ استعمال ڪندا آهن.

## تفصيل
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:آئرن گروپ
طبيعيات جو فلسفو

**طبيعيات جو فلسفو** (Philosophy of Physics) طبيعيات ۾ تصوراتي ۽ تشريحي مسئلن سان واسطو رکي ٿو. جن مان ڪيترائي ڪجهه قسم جي نظرياتي طبيعيات دانن پاران ڪيل تحقيق سان اوورليپ ڪرڻ ٿا. تاريخي طور تي، طبيعيات جا فلسفي سوالن، جهڙوڪ خلا، وقت، مادي جي فطرت ۽ انهن جي رابطي کي منظم ڪندڙ قانون، انهي سان گڏ مشق ڪندڙ طبيعيات دانن پاران استعمال ٿيندڙ نظرين جي علمياتي ۽ موجودياتي بنيادن سان جڙيل آهن. هي نظم فلسفي جي مختلف شعبن مان بصيرت حاصل ڪري ٿو، جنهن ۾ مابعد الطبعيات، علم موجودات ۽ سائنس جو فلسفو شامل آهن ۽ گڏوگڏ نظرياتي ۽ تجرباتي طبيعيات ۾ تازين ترقين سان پڻ جڙيل آهي. 

طبيعيات جي فلسفي جو معاصر ڪم جديد طبيعيات جي ٽن ٿنڀن جي بنيادن تي مسئلن تي ڌيان ڏئي ٿو: 
# '''ڪوانٽم ميڪينڪس''': ڪوانٽم ٿيوري جي تشريح، جن ۾ ڪوانٽم حالتن جي نوعيت شامل آهي، ماپ جو مسئلو ۽ مبصر جو ڪردار، نظرياتي الجھن، غير مقاميت ۽ ڪوانٽم-ڪلاسيڪل تعلق جا اثر پڻ ڳوليا ويا آهن. 
# **[[نسبت جو نظريو|ريليٽيٽي]]**: خاص ۽ عام اضافيت جي تصوراتي بنياد، جنهن ۾ خلائي وقت جي نوعيت، هم وقت سازي، سببيت ۽ تعينيت شامل آهن. ڪوانٽم ميڪينڪس سان مطابقت، ڪشش ثقل جي انفراديت ۽ ڪائنات جي فلسفياتي اثرن جي پڻ جاچ ڪئي وئي آهي. 
# '''شمارياتي ميڪينڪس''': خوردبيني ۽ ميڪرو اسڪوپڪ وضاحتن جي وچ ۾ تعلق، امڪان جي تشريح، ناقابل واپسي جي اصليت ۽ وقت جي سمت جي باري ۾ تصورات شامل آهن. 
* **[[ٿرموڊائنامڪس]]** جي بنياد، اينٽراپي کي سمجهڻ ۾ معلوماتي نظريي جو ڪردار ۽ فزڪس ۾ وضاحت ۽ گهٽتائي لاءِ اثر، شامل آهي.

## حوالا

زمرو:سائنس جو فلسفو
زمرو:طبيعيات جو فلسفو