open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محسن ڪڪڙائي

**مُحسن ڪڪڙائي** (انگريزي: Muhsin Kakrai) (پيدائش: 4 جولاءِ 1937ع - وفات: 2 اپريل 2005ع) سنڌ، پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو ۽ غزل جو وڏو مقبول شاعر هو. سندس شاعري جا ڪافي ڪتاب شايع ٿيل آهن. سندس ڪلام ڪيترن ئي رسالن ۾ پڻ شايع ٿيل آهي ته ريڊيو پاڪستان، حيدرآباد تان به نشر ٿيندو رهيو آهي.

## زندگي جو احوال
محسن ڪڪڙائي 4 جولاءِ 1937ع تي سيد احمد شاھ لڪياري جي گهر ۾ ،دادو ضلعي جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي تاريخي ڪڪڙ شهر ۾ جنم ورتو. ڪَڪڙ دادو ضلعي جو تعلقو بہ هو. سندس اصل نالو سيد نياز علي شاھ ۽ تخلص محسن ڪَڪڙائي هو.  هن سنڌي فائنل، فاضل ۽ اديب فاضل جي امتحانن کان علاوه بي.ايڊ ۽ ايم.اي جي تعليم حاصل ڪئي. محسن ڪڪڙائي گھڻو عرصو سيڪنڊري استاد طور گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڪڪڙ ۾ رهيو. هن شاعريءَ جي شروعات 52-1951ع ۾ ڪئي.سندس شمار نظم ۽ غزل جي بهترين شاعرن ۾ ٿئي ٿو.
## ڪتاب
*امنگون
*ليلا جا خط
*سوري چيو سچ
*سونهن جي ساڃاھ
*ڪنهن جي ماٺ ميار

## وفات
محسن ڪڪڙائي 2 اپريل 2005 ۾ وفات ڪئي. 

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
سومرو سودائي

سومرو سودائي، انگريزي (Soomro Suadai) (پيدائش: 10 1پريل 1938ع - وفات: 6 آڪٽوبر 2006ع) بهترين مزاحيه شاعر هو. سندس شعر ۾ پختو مزاح شامل هو. سندس شاعريءَ جا ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن. سندس شعر ڪيترن ئي رسالن ۾  به ڇپيو.

## احوال
سومرو سودائي جو اصل نالو غلام رسول ولد محمد يوسف سومرو هو. سومرو سودائي سندس شاعراڻو تخلص هو. هيءُ 10 اپريل 1938ع ۾ دادو ۾ پيدا ٿيو. هن سنڌي فائينل تائين تعليم حاصل ڪئي ۽ پرائيمري استاد رهيو. شاعريءَ جي شروعات 1954ع کان ڪيائين. سندس ڇپيل ڪتابن “چُهنڊڻيون” ۽ “ٽاڪوڙا” وڏي مقبوليت ماڻي. سومرو سودائي 14 اپريل 1992ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
سليمان وساڻ

**محمد سليمان وساڻ**، ( ) 13 مارچ 1976ع  تي ڳوٺ نواب خان وساڻ ڪوٽ ڏيجي تعلقو، ضلعي خير پور ميرس ۾ محرم علي  وساڻ جي گھر ۾ ڄائو. محمد سليمان وساڻ هاڻي سُئي سڌرن گيس ڪمپنيءَ ۾ چيف مينيجر طور  سکر شهر ۾ ملازمت ڪري ٿو،  سليمان هڪ اديب ۽ بلاگر آهي، ساڳي وقت سنڌ گريجوئيٽس ائسوسيئيشن سچل ڳوٺ ڪراچي شاخ  جو انفرميشن سيڪريٽري، سنڌ فنڪار ويلفيئر ٽرسٽ جي تخليقي ڪميٽي جو چيئرمين، سنڌي ادبي ايسوسيئيشن (ساف) جو ترجمان پڻ آهي. ان سان گڏوگڏ سليمان وساڻ سنڌي ٻوليءَ جي سڀ کان وڏي فورم سنڌ سلامت ڊاٽ ڪام جو مئنيجنگ ايڊيٽر،  سنڌي ٻوليءَ جي ٻين وڏي ٽيڪسٽ بيس لائبریري، سنڌ سلامت ڪتاب گھر جو نگران  آهي.

## تعليم
محمد سليمان وساڻ ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ مان  حاصل ڪئي، ، پوءِ گورنمنٽ فيض هاءِ اسڪول ڪوٽڏجي مان ميٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو، 1993ع ۾ سُپيريئر سائنس ڪاليج خيرپور مان پري_انجنيئرنگ ۾ انٽر پاس ڪري شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ ۾ داخلا ورتائين، جتان 1999ع ۾ مارڪيٽنگ ۾ MBA جي ڊگري حاصل ڪيائين.

## نوڪرين جو سفر
محمد سليمان وساڻ سُئي سڌرن گيس ڪمپنيءَ ۾ پهرين اسسٽنٽ مينيجر طور  رهيو ان کان پوءِ ترقي ڪري مينيجر جي پوسٽ تي هن وقت ھيڊ آفيس ڪراچيءَ ۾ پنهنجا فرض نڀائي رهيو آهي.
## ڪارناما
*  2009 کان سنڌسلامت فورم تي سنڌي ڪتابن کي آنلائن ڪرڻ جي جدوجهد ڪري رهيو آهي.
*  سنڌي ٻوليءَ جي ترقي ۽ ترويج لاءِ سنڌسلامت پليٽفارم تان لانچ ڪيل کوڙ سارن پراجيڪٽن جي نگراني ڪيائين.
*  انٽرنيٽ تي سنڌي ٻوليءَ جي ٻين وڏي ٽيڪسٽ بيس لائبرريءَ  (سنڌسلامت ڪتاب گھر) جو بنياد وڌائين ۽ ان تي سَوَن جي تعداد ۾ ڪتاب اپلوڊ ڪيائين.
*  سوشل ميڊيا تي سنڌي فنڪارن، گلوڪارن، اديبن سميت مختلف سماجي ۽ سياسي شخصيتن کي ڀيٽا پيش ڪندو رهي ٿو.

## خارجي ڳنڍڻا
* سليمان وساڻ جو بلاگ
## حوالا

زمرو:سنڌي بلاگر
زمرو:سنڌي شخصيتون
راهيجي واري جنگ

**راهيجي واري جنگ** (Raahijay waari jang) يا راهيجي وارو مقابلو خاص طور **لهاراڻين برفتن** ۽ ڄام بجار جي پـُـٽ **چاڪر جوکيي** (Chaakar Jokkhiyo) جي وچ ۾ ٿيو، جنهن ۾ چاڪر ماريو ويو. راهيجي جو مڪان، ڪاري جبل کان اُتر طرف آهي، جتي پٿرن جا نشان لڳل آهن.

چاڪر جوکيو، ڄام بجار جوکيي جو پٽ هو ۽ وڏو بهادر هو. ايڏي طاقت هئس جو تازي مئل جانور جا عضوا پٽي اڇليندو هو. جهيڙي جو جهونجهار هو. مخالفن سان وڙهڻ ۽ وير وجهڻ جو ڪوڏيو هو.

هن جنگ جي خبر، ان جو سبب ۽ چاڪر جوکيي بابت حال احوال وڏي محنت سان جدا جدا ڄاڻو ماڻهن ۽ سگهڙن کان گڏ ڪيا ويا. جيئن ته: دريجي جو سگهڙ مرحوم محمد امين ڀوتاڻي (اميد علي خان جو مامو)، سردار اميد علي خان ڀوتاڻي، سگهڙ حاجي محمد سوڍو بگهياڙ (ميرپور ساڪرو) ۽ حاجي اسماعيل بنديچو (ڪرمتي)، سگهڙ عبدالله جوکيو، وڏيرو علي مراد ٻـُـرو (اٿل)، عبدالرحمان رونجهو (شهر ٻيلو)، سگهڙ الله بخش پالاري، ڀرئو خان گبول (چکرو، شهر ڪراچي). چاڪر سورهيه هو, پر ڏنگو ۽ ارڏو سورهيه هو.

هڪ ڀيري سن ۾ سيدن وٽ ويو. اتي ڪنهن نوجوان وٽ گولي مار نئين بندوق هئي، جنهن چيو ته هي گولي پري کان شينهن کي اڦٽ ماري ڇڏيندي. اهو وقت ترار جو هو ۽ چاڪر ترار جو تکو هو. اهو ٻڌي چاڪر چيو ته: اها شينهن کي ماريندي پر ميدان ۾ مڙس کي نه ماريندي. نوجوان سيد چيو ته: نه، ماريندي، تڏهن چاڪر چيو ته: آءٌ ٿو ترار ڪڍي ٻاهر نڪران ۽ ڀل ڪو اها بندوق کڻي ميدان ۾ اچي، پوءِ ڏسون ته مون کي ٿو ماري يا آءٌ ٿو اڳ ۾ مٽ ڪريانس. پوءِ هن نوجوان بندوق کنئي ۽ چاڪر وڃي سامهون پڙ ڪيو. ايتري ۾ اها ڳالهه اندر حويلي تائين پهتي ۽ وڏو سيد وڌي اچي وچان پيو. چون ٿا ته : هڪ ڀيري چاڪر سن ۾ آيو ۽ سيدن جي اوطاق تي ٻين سان گڏ ويٺو هو جو پريان ڪارو نانگ ڪچهريءَ ۾ گهڙي پيو. ٻيا ماڻهو ڊپ کان ڀڄي پاسي ٿيا، پر چاڪر جيئن ڪانڀ ڪڍيو ويٺو هو، تئن ويٺو رهيو.

## حوالا

زمرو:جنگ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
جوهر بروهي

جوهر بروهي  29 جنوري 1950ع تي ڄائو. سندس اصل نالو عبدالقيوم ولد عبدالڪريم ساسولي آهي. سندس خاندان 1970ع ۾ بلوچستان مان لڏ پلاڻ ڪري دادو ضلعي جي ميهڙ تعلقو جي ڳوٺ فريدآباد ۾ رهائش اختيار ڪئي. جوهر بروهي بهترين شاعر، نثرنگار، محقق ۽ مورخ آهي. هن لکڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. جوهر بروهي سنڌي توڙي براهوي ٻوليءَ ۾ شعر چيو آهي. سندس تخليقي ادب ۾ شاعري ۽  ڪاڇي جي ماڳن مڪانن تي تحقيقي ڪم تحسين لائق آهي. سندس ڪافي ڪتاب شيع ٿيل آهن.

## حوالا

زمرو:شاعر
فريدآباد

فريدآباد تعلقي ميهڙ ضلعي دادوءَ جو قديم ڳوٺ آهي جيڪو ڪاڇي واري علائقي ۾ واقع آهي. تاريخي ڪتابن “ڪاڇو هڪ اڀياس” ۽ “سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو” موجب هن ڳوٺ تي نالو فريد ڀاڳت جي نالي پٺيان پيل آهي. فريد ڀاڳت ميانوال تحريڪ جو ڪارڪن ۽ سپهه سالار هو. هن وقت هن ڳوٺ جي آبادي وڏي آهي. هن ڳوٺ ويجهو ٺُلهه مارُو يا مارو جو ٺُلهه هن ڳوٺ جي قدامت تي روشني وجهي ٿو ته هيءُ قديم زماني کان صفحه هستيءَ تي موجود آهي.

## حوالا
زباني مخالفت تائين محدود سفارتڪاري

**زباني مخالفت تائين محدود سفارتڪاري** يا **ايڊورسَريل ڊپلوميسي** (Adversarial Diplomacy) مان مراد ڪا بہ اهڙي صورتحال آهي، جنھن ۾ ٻن يا ان کان وڌيڪ ڌُرين جا مفاد تہ هڪٻئي سان ٽڪراءَ ۾ هوندا آهن، پر اُهي ڪا بہ اهڙي سرگرمي نہ ڪنديون آهن، جنهن سان منجهن ڪو هٿياربند تڪرار يا شديد ڇڪتاڻ پيدا ٿي پوي. انهيءَ ڪري لاڳاپيل ڌريون ڪن معاملن تي سخت موقف رکنديون آهن، تہ ڪن تي ڦلهڙو. سندن اصل مقصد هڪ ٻئي کي هيٺائين ڏيکارڻ نہ، پر طئي ڪيل ايجنڊا موجب پنھنجن مفادن جي تڪميل ڪرڻ هوندو آهي. هن قسم جي سفارتڪاريءَ ۾ هر قسم جو ردعمل لفظي مخالفت ۽ ڌمڪائڻ تائين محدود هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
شهري سفارتڪاري

**شهري سفارتڪاري** يا سٽيزن ڊپلوميسي (Citizen Diplomacy) مان مراد ڪنهن به عام رواجي شهريءَ جو اهڙي سرگرميءَ ۾ حصو وٺڻ جو عمل آهي، جنهن سان شعوري توڙي لاشعوري طور سندس ملڪ يا قومي مقصد کي فائدو پوي، ته ان کي **شهري سفارتڪاري** چيو وڃي ٿو. هن قسم جي سرگرميءَ جي ضرورت ٻن رياستن جي وچ ۾ سڌا لاڳاپا نه هجڻ يا خراب لاڳاپن جي صورت ۾ پوندي آهي. ان واسطيداريءَ دوران ٻه ڌريون علمي معلومات، ثقافتي وفدن جي دورن، راندين، واپار ۽ ٻين طريقن سان هڪٻئي جي شهرين کي ملڻ ۽ غلط فهميون دور ڪرڻ جو موقعو ڏينديون آهن. اهي رابطا اڳتي هلي نتيجا ڏيندڙ ۽ لاڀ ڏيندڙ ڳالهين جو بنياد وجهندا آهن.

## حوالا

زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سماجي سرگرميون بلحاظ قسم
زمرو:سياسي خيال
زمرو:شھريت
جمهوريت نواز سفارتڪاري

جمهوريت نواز سفارتڪاري يا ڊيموڪريٽائيزڊ ڊپلوميسي (Democratized Diplomacy) اصل ۾ سفارتڪاريءَ جو هڪ لاڙو يا انداز آهي، جنهن ۾ سفارتڪاريءَ جي پيشي ۾ روايتي سفيرن بجاءِ سماج جي مڙني ۽شعبن مان ڪارائتا ماڻهو ڳولي کين سفارتي ذميواريون سونپيون وينديون آهن، انهيءَ لاڙي، سفارتڪاريءَ ۾ تمام وڏيون ڪاميابيون ماڻيون آهن. ان کان سواءِ انٽرنيٽ ۽ ويب سائيٽن جو قيام سفارتي عمل جي روايتي تصورن جون حدون وڌائيندي عام ماڻهوءَ جي بين الاقوامي معاملن ۾ دلچسپيءَ کي وڌائي ڇڏيو آهي. ان ڪري هاڻي ڪنهن به بين الاقوامي معاملي تي راءِ هموار ڪندي، ڪنهن به حڪومت لاءِ انهن رابطي وارن ذريعن جو پنهنجي حق ۾ استعمال لازمي ٿي پيو آهي. ان ڪري حڪومتون سفارتي مامرن ۾ وڌيڪ ذميوار ۽ سهپ ڀريو رويو اختيار ڪرڻ تي مجبور آهن. اهي ٻين سماجي گروهن ۽ شخصن جي راءِ ٻڌڻ ۽ پاليسيون تبديل ڪرڻ ۾ جمهوري ورتائن جو مظاهرو ڪن ٿيو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
ثقافتي سفارتڪاري

ثقافتي سفارتڪاري يا ڪلچرل ڊپلومسي (cultural diplomacy) ڪجهه اهڙين غير سياسي ۽ سماجي سرگرمين کي جاري رکڻ جو عمل آهي، جن ذريعي ٻن تڪراري ملڪن ۾ سياسي ويجهڙايون پيدا ڪرڻ لاءِ مناسب ماحول پيدا ٿي سگهي. انهن سرگرمين ۾ خيالن، تصورن، فن، معلومات، روايتن، قدرن، زندگي گهارڻ جا طريقا، ويساهه ۽ ورتاءَ شامل هجن ٿا، جيڪي ٻن ڌرين لاءِ هڪٻئي کي بهتر انداز ۾ سمجهڻ ۾ مدد ڪن ٿا. عالمي سفارتڪاريءَ ۾ ڏٺو ويو آهي ته جن سفيرن کي ميزبان ملڪ جي ثقافت ۽ ٻوليءَ سان آشنائي هوندي آهي، سي مقامي سرڪاري ۽ عوامي حلقن سان ويجهڙايون پيدا ڪرڻ سبب پنهنجن ملڪي مفادن جو تحفظ وڌيڪ بهتر نموني ڪري سگهندا آهن. ان کان سواءِ دنيا جا ڪيترائي خطا يا علائقا رڳو پنهنجي ٻوليائي ۽ ثقافتي سرگرمين جي ڪري به سياسي طور ويجهڙا هجن ٿا. عرب ملڪ، آفريقي ملڪ توڙي يورپي ملڪ ان سلسلي ۾ مثال طور پيش ڪري سگهجن ٿا.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:ثقافتي تبادلو
زمرو:ثقافتي سياست
زمرو:حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سياست
زمرو:مستقل نه لڌل حوالن وارا مضمون
زمرو:Articles with dead external links از October 2023
ڊالر سفارتڪاري

thumb|ساڄو|500px|
**ڊالر سفارتڪاري** يا ڊالر ڊپلو مئسي (Dollar Diplomacy) هڪ اصطلاح آهي، جيڪو پرڏيهي پاليسيءَ ۾ گهڻو ڪري آمريڪا جي سفارتڪاريءَ ۾ استعمال ٿئي ٿو، جنهن مطابق ڊالر (آمريڪي سڪو) کي سياسي، مالياتي ۽ اقتصادي مقصد ماڻڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو. آمريڪا پنهنجي سڪي يا مالي سگهه جي ذريعي، دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پنهنجا مفاد محفوظ بڻائي ٿو. ان سلسلي ۾ هو مُختلف ملڪن ۾ حڪومتي توڙي غير حُڪومتي ڌرين جي مدد ڪري ٿو. اهڙي مدد جي حوالي سان آمريڪي جاسوسي ادارو C.I.A دُنيا ۾ وڏي شهرت رکي ٿو. هيءُ اصطلاح آمريڪي صدر وليم هاورڊ ٽئفٽ (13-1909ع) طرفان لاطيني ۽ وچ آمريڪا لاءِ اختيار ڪيل پاليسيءَ جي حوالي سان به استعمال ڪيو. پر جديد دور ۾ هڪ ٻئي آمريڪي صدر ’ٿيوڊور روزويلٽ‘ کي انهيءَ اصطلاح جو موجد سمجهيو وڃي ٿو. اِن طريقي کي ويهين صديءَ جي شروعات ۾ لائبيريا سميت مُختلف هنڌن تي آزمايو ويو، پر تازو افغانستان واري لڙائيءَ ۾ وڌيڪ ڪامياب ثابت ٿيو. جتي افغان جنگ کٽڻ لاءِ آمريڪا طرفان مڪاني ويڙهاڪ سردارن (War Lords) کي ڊالرن جي صورت ۾ وڏيون رقمون ڏيئي پنهنجي پاسي ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سامراجيت
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سياست
معاشي سفارتڪاري

معاشي سفارتڪاري يا ايڪنامڪ ڊپلوميسي (Economic Diplomacy) هڪ اصطلاح آهي، جيڪو اهم معاشي پاليسي معاملن سان واسطو رکندڙ سفارتڪاريءَ جو هي قسم ڌارئي يا ميزبان ملڪ جي معاشي ۽ واپاري سرگرمين جو جائزو وٺڻ، واپاري ۽ معاشي حلقن جي ورتائن کي نظر ۾ رکڻ ۽ مقامي ملڪ جي معاشي ترجيحن کان پنهنجي حڪومت کي آگاهه رکڻ ۽ ملڪي اثر وڌائڻ لاءِ صلاحون ڏيڻ هوندو آهي. ان کان سواءِ ڪنهن به حڪومت پاران پرڏيهي نيتيءَ ۾ سرسي حاصل ڪرڻ لاءِ پنهنجن معاشي وسيلن کي ٻيءَ حڪومت لاءِ فائدي يا نقصان لاءِ استعمال ۾ آڻڻ جي عمل کي به ان اصطلاح جي حوالي سان بيان ڪيو ويندو آهي.’ معاشي سفارتڪاريءَ‘ ۾ معاشي ماهرن، واپار ۽ ڪاروبار جي پارکن، فني صلاحڪارن ۽ عالمي سطح جي ڇيدڪارن جي وڏي اهميت هوندي آهي، ان ڪري معاشيات جي شعبي ۾ مرتبو رکندڙ ماهرن کي خاص اهميت ڏيئي حڪومتي پاليسين تي صلاحون ورتيون وينديون آهن.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سياست
فيس بڪ سفارتڪاري

**فيس بڪ سفارتڪاري** يا فيس بوڪ ڊپلوميسي (Facebook Diplomacy) هڪ نئون سفارتي اصطلاح آهي.  2008ع ۾ فيس بڪ ۽ ٽوئيٽر جهڙن رابطائي سرشتن جي ايجاد ٿيڻ سان عالمي سطح تي سياسي ۽ سماجي شخصيتن جي وچ ۾ واسطيداريون تمام گهڻيون وڌي ويون، ان کان سواءِ عوامي دلچسپيءَ ۽ ونڊ ويچار سبب عالمي شخصيتن جا رايا عالمي عوامي راءِ تي پڻ اثرانداز ٿيڻ لڳا. آمريڪي صدر براڪ اوباما ان سهولت جو استعمال پنهنجي صدارتي چونڊن واري مهم دوران زبردست طريقي سان ڪيو . ان مثال کي دنيا جي ٻين سفارتڪارن به اختيار ڪيو ۽ عالمي سطح تي پنهنجا موقف بيان ڪرڻ ۾ ڪاميابي ماڻي. جيتوڻيڪ دنيا ۾ ٻيون به تمام گهڻيون ويب سائيٽون آهن، پر پنهنجي وسيع ڳنڍيل سرشتي جي ڪري فيس بڪ سڀني کان اڳڀرو آهي.  هن اصطلاح جو اصل مقصد سماجي رابطن جي هن نرم سگهه (Soft Power) ذريعي غير جمهوري حڪومتن ۽ دهشتگرد ٽولن خلاف عالمي عوامي راءِ کي سگهارو ڪرڻ ۽ ڀائيچارو وڌائڻ آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سياست
چڙهت واري سفارتڪاري

چڙهت واري سفارتڪاري يا هوسٽائيل ڊپلوميسي (Hostile Diplomacy) مان مراد هڪ اهڙو ماحول آهي، جنهن ۾ هڪ يا وڌيڪ ملڪ جنگي تڪرار ۾ مصروف هجن ۽ منجهن جنگ لڳڻ جا گهڻا امڪان هجن. اهڙين ڳالهين ۾ ڪا به ڌُر ڏي وٺ واري اصول تي عمل ڪندي جهيڙي کي ٽآرڻ بدران اهڙا بيان ڏيندي ۽ قدم کڻندي آهي، جنهن سان معاملا وڌيڪ تڪراري ۽ مُونجهاري جو شڪار ٿي ويندا آهن ۽ سرچاءُ ڪرائيندڙ يا ٽياڪڙي ڪندڙ ڌرين کي کين ٺارڻ لاءِ وڌيڪ ڪوششون وٺڻيون پونديون آهن. 

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
پانڊا سفارتڪاري

**پانڊا سفارتڪاري** يا پانڊا ڊپلو ميسي (Panda Diplomacy) چين جي قديم زماني جي ’تانگ‘ گهراڻي جي بادشاهيءَ دوران ، ان دور جي راڻِيءَ ’وُو زيتيان‘ (625-705 ق.م) طرفان **ٿٻيٽ** (Tibet) ۽ چين جي ڏاکڻي حصي ۾ پيدا ٿيندڙ بڦجدار رڇ جهڙو هي معصوم ۽ وڻندڙ جانور ٻنهي ملڪن وچ ۾ لاڳاپا سٺا ڪرڻ لاءِ تاريخ ۾ پهريون ڀيرو تحفي طور جاپاني شهنشاهه کي موڪليو ويو. 1950ع جي ڏهاڪي ۾ چيني حڪومت اها قديم پاليسي ٻيهر شروع ڪئي ۽ مختلف ملڪن ڏانهن ’پانڊا‘ سوکڙيءَ طور موڪليا. چين جي انهيءَ نيتيءَ جو مقصد ٻين ملڪن ڏانهن امن ڀرين لاڳاپن کي اڳتي وڌائڻ جي نشانيءَ طور ورتو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:چين جي حڪومت
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
راند واري سفارتڪاري

**راند واري سفارتڪاري** يا *پنگ پانگ ڊپلوميسي* (Ping Pong Diplomacy) هڪ سفارتي اصطلاح آهي، پراڻي زماني کان چيني سماج ۾ راند جي وڏي اهميت رهي آهي، انهيءَ ڪري منڍ کان وٺي حڪومتي معاملن ۾ بہ راند جي اهميت کي ڪتب آندو پئي ويو آهي. ان سلسلي جو هڪ مثال چين-آمريڪي لاڳاپن کي بهتر ڪرڻ جي حوالي سان گذريل صديءَ ۾ بہ نظر آيو. 1970ع جي ڏهاڪي ۾ چين ۽ آمريڪا جي وچ ۾ ٿيل ڳجهن رابطن جي نتيجي ۾ ٿيل ويجهڙائپ کي پڪو ڪرڻ لاءِ چين طرفان جاپان جي دوري تي ’عالمي ٽيبل ٽينس جي چيمپينشپ‘ لاءِ آيل آمريڪي ٽيم کي ٽيبل ٽينس (هن راند کي پنگ پانگ جي نالي سان بہ سڏيو ويندو آهي) جي ٽيم کي 6-اپريل 1971ع ۾ چين جي دوري جي دعوت ڏني. ان دعوت جي نتيجي ۾ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ سنون سڌن رابطن جي ابتدا ٿي ۽ نتيجي ۾ اڳتي هلي صدر رچرڊ نڪسن (Richard Nixon) جو چين جو دورو ٿيو ۽ ٻنهي ملڪن سفارتي لاڳاپا شروع ڪيا. اڄوڪي دور ۾ راندين جي وفدن جي مٽا سٽا ذريعي سفارتي لاڳاپا وڌائڻ لاءِ ’پنگ پانگ سفارتڪاريءَ‘ جو اصطلاح ڪتب ايندو آهي.ق

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
آزاد سفارتڪاري

**آزاد يا عارضي سفارتڪاري** مان مراد اها آهي ته جيڪي ملڪ ڪنهن پيشيور ۽ مستقل سفارتڪار جون خدمتون حاصل ڪرڻ جي حيثيت ۾ نه هوندا آهن، ته اهي عارضي بنيادن تي ادائگيءَ يا ڪانٽريڪٽ جي بنياد تي محدود مقصدن لاءِ ڪنهن لاڀائتي شخص جون خدمتون وٺندا آهن. هن قسم جي ذميواري طئي ٿيل مقصدن جي حاصلات تي ٻڌل هوندي آهي ۽ عام طور ڪاروباري يا محصولياتي معاملن کي حل ڪرڻ لاءِ ڏني ويندي آهي. هن قسم جي سفارتڪاريءَ لاءِ دنيا ۾ مختلف ادارا ۽ حلقا قائم ٿي چڪا آهن، جيڪي ’لابنگ‘ سميت ڏنل ذميواريون پروفيشنل انداز ۾ پوريون ڪن ٿا. دنيا ۾ اڳوڻي آمريڪي صدر جمي ڪارٽر، برطانيائي سفارتڪار’ڪيئن راس‘ ۽ مشهور عالمي واپاري سفير’ڪولن ايونس‘ جا نالا ان ڏس ۾ تمام گهڻي اهميت رکن ٿا.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سياست
سائينداد سولنگي

**سائنداد سولنگي** (انگريزي:Saindad Solangi) (پيدائش: 13 ڊسمبر 1920ع – وفات: 12 فيبروري 2006ع) سنڌي ٻولي جو بهترين ڪهاڻيڪار هو.

## زندگي جو احوال
سائينداد سولنگي 13 ڊسمبر 1920ع ۾ جوهي تعلقيءَ، دادو ضلعي سنڌ جي ڳوٺ سيد مير محمد شاھ بخاري ۾ پيدا ٿيو. پرائيمري تعليم ڀر واري ڳوٺ پير علي شاھ جي پرائيمري اسڪول مان حاصل ڪيائين. هن سول انجينيئرنگ جي تعليم حاصل ڪري سول انجينيئر جي عهدي تي فائز ٿيو، 1980ع ۾ عهدي تان رٽائر ٿيو. بعد ۾ مختلف نجي ڪمپنين ۾ پڻ نوڪري ڪيائين. هن 1940ع ۾ لکڻ جي شروعات ڪئي. سندس ڪهاڻيونبرطانوي هندستان جي ورهاڱي کان اڳ ۽ پوءِ سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي ٽماهي مهراڻ   ۾ ڇپبيون هيون.منگهارام ملڪاڻي پنهنجي ڪتاب **سنڌي نثر جي تاريخ** ۾ سائينداد سولنگيءَ جي ڪهاڻي “انڌي ۽ جنڊ” جو شمار بهترين ڪهاڻين ۾ ڪيو آهي. سندس ڇپيل ڪتاب ۽ ڪهاڻيون نه سنڀالجڻ سبب ناياب ٿي ويون آهن.

## وفات
هيءُ منفرد ڪهاڻيڪار 12 فيبروري 2006ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا
هيسائڻ واري سفارتڪاري

هيسائڻ واري سفارتڪاري يا گن بوٽ ڊپلوميسي (Gunboat Diplomacy) جو اصطلاح، اڻويهين صدي عيسويءَ ۾ انگريزن جي سامراجي پاليسيءَ جي تسلسل ۾ ڪتب آيو هئو، جنهن جو مقصد پرڏيهيءَ پاليسيءَ ۾ سامونڊي طاقت ۽ جنگي جهازن جي سگهه ذريعي ٻين ملڪن کي هيسائي پنهنجا مقصد ماڻڻ هو. انهيءَ پاليسيءَ هيٺ برطانيائي سامونڊي ٻيڙن کي گهڻي قدر ملڪي سامونڊي حدن ۾ هر وقت تيار رکيو ويندو هو ۽ کين وقت بوقت قرضن جي وصولي، بيٺڪن ۾ ٿيندڙ وڳوڙن ۽ بغاوتن کي محدود مداخلت ذريعي ختم ڪرڻو هوندو هو. مُلڪ خلاف ڪنهن به اڳرائيءَ جي ورجاءَ کي روڪڻ جو بندوبست به، ان ئي پاليسيءَ تحت ڪيو ويندو هُو. اهڙي طرح اڄوڪي دور ۾ هن پاليسيءَ کي گهڻي قدر طاقت جي عملي اظهار طور نه پر خاص اشارن ۽ داٻن جي حوالي سان استعمال ڪيو وڃي ٿو. مثال طور ڪنهن به طاقت طرفان پنهنجن سامونڊي جنگي جهازن کي مخصوص علائقن ۾ موڪلي، لاڳاپيل ڌُر کي چتاءُ ڏنو وڃي ٿو ته امڪاني گڙٻڙ جي صورت ۾ انهن سامونڊي جنگي جهازن ذريعي جنگ وارو قدم کڄي سگهي ٿو. انهيءَ داٻي جي نتيجي ۾ گڙٻڙ پکيڙيندڙ ڌُر ڳالهين جي ميز تي اچڻ ۾ اڳڀرائي ڪري ٿي. 

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سامراجيت
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سفارتڪاري جون قسمون
زمرو:سياست
عبدالحفيظ لغاري

**ڊاڪٽرعبدالحفيظ لغاري**، 22 جولاءِ 1982ع تي ضلعي بدين جي شهر ملڪاڻي سان تعلق رکندڙ حاجي علي نواز لغاريءَ جي گهر ۾ جنم ورتو جيڪو ان وقت سعودي عرب ۾ مڪي ۽ طائف وچ ۾ شداد واديءَ ۾ هڪ مشهور پولٽري ڪمپني فقيه ۾ ملازم هو. ڊاڪٽر عبدالحفيظ لغاري ڪيمسٽري ۾ پي ايڇ ڊي آهي ۽ پاڻ 2008ع  کان منسٽري آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي جي ادري پاڪستان ڪائونسل آف سائنٽفڪ اينڊ انڊسٽريل رسرچ ۾  سينيئر سائنٽيفڪ آفيسر طور ملازم آهي. پاڻ هڪ محقق سان گڏ علمي ادبي ذوق پڻ رکي ٿو. اداري ۾ پڻ مختلف ٽاپڪس تي ليڪچر ڏيندو رهي ٿو. ان سان گڏوگڏ ڊاڪٽر عبدالحفيظ سنڌي ٻوليءَ جي سڀ کان وڏي فورم سنڌسلامت ڊاٽ ڪام جو منتظم ۽ سنڌي ٻوليءَ جي ٻين وڏي ٽيڪسٽ بيس لائبرري سنڌسلامت ڪتاب گھر جو نگران پڻ  آهي.

## تعليم
عبدالحفيظ پرائمري تعليم جا ٽي سال سعودي عرب ۾ پاڪستان ايمبيسي اسڪول ۾ پاس ڪري باقي ٻه سال گورنمنٽ هاءِ اسڪول ولي محمد ملڪاڻيءَ ۾ پڙهيا. ان کان پوءِ ساڳي ڳوٺ جي هاءِ اسڪول ۾ ڏهه درجا پاس ڪيا. ان کان پوءِ انٽر جي تعليم بدين شهر ۾ آرمي جي ڪئنٽ ۾ (ان وقت) آرمي پبلڪ اسڪول اينڊ ڪاليج ۾ حاصل ڪئي. 2000ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽريءَ ۾ بي ايس سي آنرز ۽ آرگينڪ ڪيمسٽريءَ ۾ ماسٽرز فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن ۾ 2005ع ۾ ڪئي. ان کان پوءِ 2006ع ۾ ايم فل ليڊنگ ٽو پي ايڇ ڊي سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ نيشنل سينٽر آف ايڪسيلينس ان اينا لائٽيڪل ڪيمسٽريءَ ۾ شروع ڪئي جيڪا 2013ع ۾ مڪمل ٿي.

## ملازمتون
ڊاڪٽر عبدالحفيظ لغاريءَ 2005ع کان 2006ع ۾ سنڌ اقرا پبلڪ اسڪول اينڊ ڪاليج ۾ بطور سبجيڪٽ اسپيشلسٽ ڪم ڪيو. ان کان پوءِ ايم فل جي پڙهائي دوران جنوري 2008ع ۾ منسٽري آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي جي ادري پاڪستان ڪائونسل آف سائنٽفڪ اينڊ انڊسٽريل رسچرچ ۾ بطور سائنٽيفڪ آفيسر گريڊ 17 جي نوڪري ملي. جنهن ۾ مئي 2013ع تي ترق ٿي ۽ گريڊ 18 ۾ سينيئر سائنٽيفڪ آفيسر طور ڪم ڪرڻ شروع ڪيو

## ادبي سفر
ادبي سفر جي شروعات سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي گل ڦل ۽ عبرت مئگزين جي ٻاراڻي مئگزين ارچڪ مرچڪ ۾ لکڻ سان ڪئي. ان کان پوءِ اردو جي رسالي ذهين ۾ مسلسل لکيو. ڪاوش پاران نڪرندڙ ڊائجسٽ هالار ۽ سنڌ رنگ ۾ پڻ لکيو. ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي پروگرام سڳنڌ ۾ پڻ لکيو. هن وقت ڪاوش جي هفتيوار مئگزين ۾ لکي رهيو آهي.
ان سان گڏوگڏ پاڻ سنڌي ٻوليءَ جو بلاگر پڻ آهي.

## تصنيفون
سندس تحقيقي ڪم تي 15 انٽرنيشنل پيپر دنيا جي مڃيل جرنلز ۾ ڇپجي چُڪا آهن جن کي ڪافي حوالن طور پڻ ڪم آندو ويو آهي ۽ جوڳي سائٽيشن ٿي آهي.
سندس ڪتاب ”گريجوئيٽس جون گھُرجون“ سنڌيڪا اڪيڊمي پاران ڇپيو ويو، جيڪو گرئجويٽس (گريجوئيشن ڪندڙن) لاءِ هڪ رهنماء ڪتاب آهي. ڪتاب جو آئي ايس بي اين نمبر هي آهي ISBN 978-969-9866-18-0

## خارجي ڳنڍڻا
* ڊاڪٽر عبدالحفيظ لغاريءَ جو بلاگ
## حوالا

زمرو:سنڌي بلاگر
زمرو:سنڌي شخصيتون
سليم سولنگي

**پروفيسر سليم سولنگي** انگريزي (پيدائش: 14 جنوري 1945ع- وفات: 18 جنوري 2008ع) سنڌ جو يگانو پروفيسر ۽ اديب هو. کيسسنڌي ٻولي توڙيانگريزي ٻوليءَ تي دسترس حاصل هئي.

## احوال
پروفيسر سليم سولنگي جو اصل نالو عبدالسليم ولد محمد هاشم سولنگي هو. هن 14 جنوري1945ع تي دادو ضلعو جي ڳوٺ دين محمد شاهاڻيءَ ۾ جنم ورتو. کيس سنڌي ٻوليءَ سان گڏ انگريزي ٻوليءَ تي به وڏو عبور حاصل هو. هن1955ع ۾ پرائيمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. سندس خاندان ڳوٺ کان لڏيدادو ۾ رهائش اختيار ڪئي. مئٽرڪ کان بي.اي تائين تعليم دادو ۾ حاصل ڪئي. ايم.اي انگريزيءَ ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين. هيءُ ڪجهه وقت سينڪنڊري استاد رهيو. بعد ۾ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري انگريزي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ترقي ڪندي پروفيسر بڻيو. هيءُ انگريزيءَ جي تعليم ذريعي شاگردن جي هڪ کيپ تيار ڪندو رهيو جيڪي سندس تربيت کان پوءِ وڏن عهدن تي پهتا. پروفيسر سليم سولنگيءَ جو نمايان ادبي ڪم، سنڌي ٻوليءَ جي عظيم جديد شاعرشيخ اياز جي شاعريءَ جو انگريزي ۾ ترجمو آهي. سندس ڪيل ترجموسنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو جي رسالي ٽماهي مهراڻ ۾ ڇپيو. پروفيسر سليم سولنگي 18 جنوري2008ع ۾ دادو ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا
نئين حڪمت عملي

**نئون ٺاهہ**، **نيو ڊيل** يا **نئين حڪمت عملي**  آمريڪا جي صدر فرينڪلن ڊ. رُوز ويلٽ پاران 1933ع کان 1938ع تائين شروع ڪيل مختلف عوامي ڪمن جي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آھي. نئون ٺاھ آمريڪا کي وڏي معاشي گهوٽالي مان ڪڍڻ لاءِ شروع ڪيل پروگرامن جو سلسلو ھو. عام طور تي اھو مڃيو ويندو آھي تہ وڏي معاشي گهوٽالي جو سبب موروثي مارڪيٽ جي عدم استحڪام سبب ٿيو، ۽ ٻيھر استحڪام لاءِ مختلف قسم جا معاشي سڌارن جا فيصلا ڪيا ويا.

## حوالا

زمرو:معيشت
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي معيشت
ڊانگ ڊو تحريڪ

**ڊونگ ڊو تحريڪ** (Dong Du Movement) نالو ويٽنامي قومي آزاديءَ جي ابتدائي تحريڪ کي مليل آهي. ويٽنامي عالمن طرفان اِها تحريڪ 20ھین صديءَ جي شروعات ۾ بيٺڪي سرشتي خلاف وجود ۾ آئي. خاص طور "جديد ويٽنام لاءِ ڀائيچاري واري تنظيم" (Vietnam Modernization Association) اِن تحريڪ کي حقيقي بنياد فراهم ڪيو. هن تحريڪ جو بنيادي مقصد ويٽنامي نوجوان نسل کي پڙهائي، کين ملڪ تي ٿيل فرانسيسي قبضي خلاف جدوجهد ۾ ڪتب آڻڻ هو. انهيءَ حڪمت عمليءَ تحت ويٽنام جا ڪيترائي نوجوان جاپان وغيره ڏانهن تعليم حاصل ڪرڻ ويا. اِن تحريڪ جي مُک اڳواڻن ۾ فان بوُئي چائو، فان چُو ترنهه ۽ ڪوانگ ڊي جهڙا ويٽنامي دانشور پڻ شامل هئا.

## حوالا

زمرو:ويٽنام
زمرو:قومپرستي
دراوڙي تحريڪ

**دراوڙي تحريڪ** يا ڊرئويڊين مُوومينٽ (Dravidian Movement) تحت ڏاکڻي هندستان ۾ اُٿيل هن تحريڪ ۾ انصاف پارٽي، سيلف ريسپيڪٽ ليگ، پروگريسو تحريڪ وغيره ”دراوڙي تنظيم“ جي جهنڊي هيٺ گڏ ٿي، 1970ع جي ڏهاڪي ۾ سياسي ۽ ثقافتي شعور اڀارڻ ڪرڻ ۾ مخصوص مڪاني ثقافت ۽ روايتن جي استعمال تي زور ڏنو. جيتوڻيڪ هن تحريڪ ستر جي ڏهاڪي ۾ تامل ناڊو، ڪيرالا ۽ ڪرناٽڪ ۾ DMK يعني Dravida Munnetra Kazhagram جي جهنڊي هيٺ مشهور تامل اڳواڻ ’پرياڙي اِي ايڇ رامسوامچي‘ جي اڳواڻيءَ ۾ زور ورتو، پر اصل ۾ ويهين صدي جي شروعاتي ڏهاڪن (1925ع) کان ئي هن تحريڪ جو ارتقائي سفر شروع ٿي چڪو هو. تحريڪ جو اصل مقصد هندوستان جي هيٺاهين طبقي وارين جاتين (ذاتين) جي حقن جي حفاظت ۽ نسلي يا طبقاتي متڀيد جو خاتمو ڪرڻ هو. AIADMK جي صورت ۾ 1972ع ۾ جُدا ٿيل ڌڙي پڻ اِن سوچ جي حوالي سان ڳڻپ جوڳي اڳڀرائي ڪئي.

## پڻ ڏسو
* دراوڙن جو عقيدو
* دراوڙ
* دراوڙن وارو زمانو

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:ڀارت
مرحليوار سفارتڪاري

**مرحليوار سفارتڪاري** يا تھدار سفارتڪاري يا ٽرئڪ ڊپلوميسي (Track Diplomacy) هڪ مهارت وارو علم ۽ هنر آهي، جنهن ۾ ڪنهن به مقصد کي ماڻڻ لاءِ سماج جي مختلف محرڪن، شعبن، پرتن ۽ تهن تائين پهچ کي ٿيڻ جوڳو بنائڻو پوي ٿو. ٻن رياستن ۾ لاڳاپن کي رواجي ۽ بهتر بنائڻ لاءِ جن مرحلن منجهان گذرڻو پوي ٿو، انهن کي ماهرن ۽ عالمن مختلف رُخن، تَهَن يا سطحن (Tracks) ۾ ورهايو آهي. انهن منجهان اهم تهه هيٺ ڏجن ٿا.

Track, I Diplomacy: هن قسم جي سفارتڪاريءَ ۾ ٻه حڪومتون هڪٻئي سان سڌي سنئين لاڳاپي ۾ هونديون آهن ۽ پنهنجن نمائندن ذريعي هڪٻئي جي موقف کي سمجهندي، ڪنهن حل تائين پهچنديون آهن. هن طريقي ۾ سرڪاري سطح تي ڳالهين ۾ روايتي سفارتڪاري ۽ بين الاقوامي ادارن ذريعي لاڳاپي وارا عمل شامل آهن، جيڪي ٻن لاڳاپيل ڌرين تائين هڪٻئي ذريعي ان جي ڏنل معلومات کي پهچائيندا آهن. 

Track1½ “One and Half” Diplomacy: هن طريقي هيٺ رياستي ادارن طرفان ڳالهين جا اختيار پنهنجن نمائندن ذريعي ”اَڻ رياستي عنصرن“کي ڏنا ويندا آهن. اهي عنصر ڪن به ڳالهين ۾ حڪومتي اختيارن هيٺ حصو وٺڻ ۽ سامهون واري ڌر کي سهولتون ڏيڻ جي سلسلي ۾ خودمختيار هوندا آهن. انتهائي تڪراري صورتحال ۾ هيءُ اختيار اهڙن غير رياستي فردن کي به ڏنو ويندو آهي، جيڪي مخالف ڌرين سان رابطي رکڻ جي صلاحيت رکندي منجهيل معاملن کي سلجهائي سگهندا آهن. ان کان علاوه سرڪاري سطح تي مذاڪرات ڪرائڻ لاءِ صورتحال سازگار بنائڻ جي سلسلي ۾ پڻ اهي فرد / ادارا ابتدائي ڳالهه ٻولهه ذريعي ايجنڊا طئه ڪرائڻ ۾ مدد ڪري سگهندا آهن ۽ نيٺ ڪنهن اتفاق راءِ تي پهچڻ ۾ تڪراري ڌرين ۽ سندن حلقن کي سهولت فراهم ڪندا آهن. 

TrackII Diplomacy: ڪنهن به علائقي يا معاملي ۾ مهارت رکندڙ، مهذب ۽ روشن خيال حلقي ( Civil Society) ۾ شامل اُهي اهم غير رياستي ڪردار (واپاري يا مذهبي اڳواڻ، تعليمي ماهر، فنڪار، اديب، ساڃاهه وند ۽ سماجي خدمتگار وغيره) جيڪي غير سرڪاري حيثيت ۾ ڪنهن به تڪرار تي اثر اندز ٿي سگهن ۽ معاملي کي حل ڪرائڻ ۾ مدد ڏين. اهي حلقا غير روايتي طريقن (مثال طور، ڳالهين لاءِ سهڪاري ماحول جي فراهمي ۽ گڏجاڻين لاءِ ماحول تيار ڪرڻ جي سلسلي ۾ رابطا رکڻ) ذريعي ٻن ڌرين وچ ۾ سڌا سنوان رابطا پيدا ڪرڻ لاءِ مددگار حالتون پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. ان سلسلي ۾ اهي حلقا ٻنهي ڌرين جي سماجن ۾ موجود هيٺاهين ۽ وچين سطح تي سرگرميون شروع ڪري اهڙو ماحول ٺاهيندا آهن ته جيئن تڪرار جي حل ۾ اڳڀرائي ٿي سگهي. 

Track III Diplomacy: سماجي تبديليءَ لاءِ عالمي اصولن ۽ معيارن جي بحالي ۽ پرامن ماحول جي واڌ ويجهه لاءِ ڪم ڪندڙ هي حلقا عوامي تنظيمن، فردن، خانگي ادارن ۽ پرامن گروهن تي ٻڌل هوندا آهن، جيڪي عوام سان ويجهو رابطو هئڻ ڪري عوامي سطح تي بهتر ماحول ٺاهڻ ۾ مدد ڪندا آهن. سفارتڪاريءَ جي هن قسم ۾ گڏجاڻيون، ڪانفرنسون، ڳالهيون ٻوليون، ميڊيائي بحث ۽ اقتداري اثر کان پري ٿيل حلقن وچ ۾ ڳالهه ٻولهه شروع ڪرائي اهڙو هاڪاري ماحول ٺاهيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪن به مخالف ڌرين وچ ۾ غلط فهميون ختم ڪرائڻ جو موقعو ملي سگهندو آهي. ل

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
سفارتخانو

thumb|250px|ھڪ سفارتخاني جي عمارت
**سفارتخانو** (عربي: سفارة . انگريزي: Embassy)، يا **سفارتي مھم**، ڪنھن ملڪ کان ماڻھن جو ھڪ گروھ جيڪو ٻي ملڪ ۾ وڃي ڪري پنھنجي ملڪ جي سفارتي نمائندگي ڪري ٿو. 

سفارتخانو اُن جڳھ يا دفتر کي بہ چيو ويندو آھي جتي سفير (ambassador) ٺڪيل ھوندو آھي. 

وڏي تناظر ۾، سفارتي مھم جو صدر دفتر سفارتخانو چورائيندو آھي.

زمرو:سفارتڪاري
سفارت
زمرو:سياست
غير روايتي معلوماتي دستاويز

**غير روايتي معلوماتي دستاويز** يا بائو دي پپيئر (Bout de Papier) ڪنهن به سفارتخاني طرفان مُلڪي حڪومت کي غير روايتي ۽ غير معمولي ڄاڻ يا اطلاع جو موڪليل اهو ڳٽڪو، جيڪو روايتي اطلاعن ۽ تفصيلن کان وڌيڪ اهم ۽ تُز ڄاڻ ڏيئي سگهي. جيئن ته اهڙي ڄاڻ لازمي طور لکت ۽ ڪاغذي روپ (Hard Copy) ۾ هوندي آهي، تنهنڪري اُها سدائين سفارتي عملي طرفان موڪليل دستاويزي ٿيلهي (Diplomatic Bag) ۾ ڏاڍي احتياط سان مهربند ڪري موڪلڻ سان گڏ، اصل منزل تائين پهچائڻ لاءِ مناسب حفاظت لاءِ قدم کنيا ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:سفارتڪاري
ڊاڪٽر بهادر ڏاهري

ڊاڪٽر بھادر ڏاھري
موجوده سنڌ اسيمبلي جي هڪ سياستدان (اسٽوريج 2013 کان تاريخ) جيڪو جمهوريت، انصاف، برادريء، ورثو، مساوات ۽ سڀني جي حقن، آزاد ميڊيا، آئيني ۽ آزاد واپار جي فعال وڪيل آهي. هن چيو ته پي ايس 28 شهيد شهيد بينظير آباد-وي (پراڻو نواب شاهه شاهه-اي) جي تڪ اين پي. هو هڪ نوجوان سياستدان آهي، جنهن حڪومت کي بهتر بناء لاء نئين سوچ ڏني.
**بابت**

ڊاڪٽر بهادر خان ڏاهري  هن وقت تائين هن قانون ۽ پارلياماني معاملن ۽ انساني حقن بابت، اسٽينڊنگ ڪميٽي جي اسٽينڊنگ ڪميٽي، ميونل اسٽينڊنگ ڪميٽي ۽ منرلز، منسٽر ڪميٽي جي اسٽينڊنگ ڪميٽي زڪوات ۽ عمر جي اسٽينڊنگ ڪميٽي جو ميمبر رهيو آهي. هن ضلعن ۾ تعلقه ناظم طور ڪم ڪيو آهي ۽ ماضي ۾ ايم پي اي جي حيثيت ۾ پڻ رهيو. پيشو ته هو هڪ مالڪ آهي ۽ هڪ بااثر خاندان آهي
**تعليم**
ڊاڪٽر بهادر خان دوري پيپلز پارٽي جي پارليامينٽ ميمبرن سان لاڳاپيل آهي. ڊاڪٽر بهادر خان ڏاهري هڪ تعليمي لحاظ کان ماڻهون آهي، جيڪو لياقت ميڊيڪل ڪاليج (ايل ايم سي سي)  ۽ بي اي سي جي بي اي ڊگري ڊگريون حاصل ڪري چڪو آهي.
**رھائش**
 هن جي مستقل پتي پنهنجي چونڊ علائقا ۾ سندس پتي وانگر آهي. ايڊريس آهي: سردار رضا محمد ڏاهري، فليل پوسٽ آفيس دولت پور تعلقه قاضي احمد ، ضلع شهيد بينظير آباد. ۽ سنڌ اسيمبلي جي ڪيترن ئي ٻين صوبائي ميمبرن وانگر، هن کي ڪراچي ڏانهن منتقل ڪيو ويو آهي. سندس موجوده رهائش هائوس نمبر 1754 آهي، اسٽريٽ 35 دفاعي نمبر # 6 خيانبان-ڪراچي ڪراچي.
سردار خان محمد ڏاهري

ﺭﺋﻴﺲ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﺧﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ

ﺭﺋﻴﺲ ﺧﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ ﻭﻟﺪ ﺟﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ ﺟﻲ
ﭘﻴﺪﺍﺋﺶ 4 ﺟﻮﻥ 1946ﻉ ۾ ﮘﻮﭞ ﺭﺿﺎ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ
ﺗﻌﻠﻘﻪ ﺩﻭﻟﺘﭙﻮﺭ ﺿﻠﻊ ﻧﻮﺍﺏ ﺷﺎﻩ ۾ ﭤﻲ . 

## تعليم
ﭘﺮﺍﺋﻤﺮﻱ ﺗﻌﻠﻴﻢ
ﮘﻮﭞ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﺭﺿﺎ ﻣﺤﻤﺪ ڏﺍﻫﺮﻱ ﻣﺎﻥ ﺣﺎﺻﻞ ڪﺌﻲ .
ﺳﻴڪﻴﻨڊﺭﻱ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻣﺌٽﺮڪ ﻫﺎﺀِ ﺍﺳڪﻮﻝ ﺩﻭﻟﺘﭙﻮﺭ ﻣﺎﻥ
ﺳﺎﻝ 1979 ﻉ ۾ ﺍﻧٽﺮ 1982ﻉ ۾ ﮔﻮﺭﻧﻤﻴﻨٽ ڊﮔﺮﻱ ڪﺎﻟﻴﺞ
ﻣﻬﺮﺍﮠ ﻣﻮﺭﻭ ﻣﺎﻥ ﺑﻲ ﺍﻱ ﺁﻧﺮﺱ ﺳﻨﮅ ﻳﻮﻧﻴﻮﺭﺳٽﻲ
ﭴﺂﻣﺸﻮﺭﻭ ﻣﺎﻥ ڪﺌﻲ . ﺍﻳﻢ ﺍﻱ ﭘﻮﻟﻴٽﻴڪﻞ ﺳﺎﺋﻨﺲ
1988ﻉ ۾ ﺳﻨﮅ ﻳﻮﻧﻴﻮﺭﺳٽﻲ ﻣﺎﻥ ۽ ﺍﻳﻞ ﺍﻳﻞ ﺑﻲ ﺳﻨﮅ
ﻳﻮﻧﻲ ﻭﺭﺳٽﻲ ﭴﺎﻣﺸﻮﺭﻭ ﻣﺎﻥ ڪﺌﻲ .

## سياسي زندگي
ﺳﺎﻝ 1990ﻉ ﺟﻲ
ﻋﺎﻡ ﺍﻟﻴڪﺸﻦ ۾ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺍﺳﻴﻤﺒﻠﻲ ﭘﻲ ﺍﻳﺲ 22 ﺗﻲ
ﭘﻴﭙﻠﺰ ﭘﺎﺭٽﻲ ﺟﻲ ٽڪﻴٽ ﺗﻲ ﺑﻴﭡﻮ ۽ ڪﺎﻣﻴﺎﺏ ﭤﻴﻮ .
1993ﻉ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺻﻮﺑﺎﺋﻲ ﺍﺳﻴﻤﺒﻠﻲ ﺟﻮ ﻣﻴﻤﺒﺮ ﺭﻫﻴﻮ

2018 واري اليڪشن ۾ پيپلز پارٽيءَ  صوبائي اسيمبلي پي ايس 40 تي بيٺو  ڪامياب ٿيو ھن وقت ايم پي اي آھي 

## سماجي خدمتن

.
ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﺎ ﻣﺴﺌﻼ ﺣﻞ ڪﺮﮠ ﺷڪﺎﺭ ﻭﺍﻟﻲ ﺑﺎﻝ ﺭﺍﻧﺪ ﺳﺎﻥ
ﺩﻟﭽﺴﭙﻲ ﺍﭤﺲ . ﻫڪ ﺩﻓﻌﻮ ﻋﻤﺮﻭ ﺑﻪ ڪﻴﻮ ﺍﭤﺲ . ۽
ﭘﺎڙﻱ ﻭﺍﺭﻥ ﺟﻲ ﻣﺪﺩ ڪﺮﮠ ﺩﻭﺳﺘﻲﺀَ ﺟﻮ ﻭﻓﺎﺩﺍﺭ ﻋﻮﺍﻡ
ﺟﻮ ﺧﺪﻣﺘﮕﺎﺭ ڪﺸﺎﺩﻭ ﻫﭣ ۽ ڪﺸﺎﺩﻱ ﺩﻝ ﺍﭤﺲ . ﻣﻠﮡ
ﺟﻮ ڏﺍﮂﻭ ﺩﻟﭙﺴﻨﺪ ﺍﻧﺪﺍﺯ ۽ ﻋﺰﺕ ڏﻳﺌﻲ ۽ ﻭﭠﻲ ﺧﻮﺏ
ﭴﺎﮢﻲ

## حوالا
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان
نئين پٿر واري زماني جا سنڌ ۾ نشان

ڪراچيءَ کان ويهه ميل پري، **مول** نالي ماٿر ۾ **مسٽر ڪارٽر** ڏٺو ته هڪ هنڌ پٿرن مٿان پٿر سٿي ٿيا پيا هئا. انهن پٿرن تي ڪي چڪرا ۽ اُٺ ۽ گهوڙي جون شڪليون اُڪريل هيون. انهيءَ هنڌ کي پاڻ **”ٺل“** (Thhul) ڪوٺيو اٿس. مسٽر ڪارٽر جي خيال موجب اهو ٺل عيسوي سن کان فقط ڏيڍ سؤ کن ورهيه اڳ جو آهي؛ پر انهي ساڳيءَ ماٿر ۾ نئين پٿر واري زماني جي ماڻهن جي بيٺڪ جا نشان به ڏٺائين. انهيءَ زماني جا پٿر جا ٺهيل ڪيترا اوزار به لڌائين. ائين هو صاحب کوجنائون ڪندو ويو، ته نئين پٿر واري زماني جون بيٺڪون ڪراچيءَ کان وٺي اُنڙپور تائين ڏٺائين. هيڏانهن وري ننگر ٺٽي جي پريان، ڳوٺ گجي واريءَ واٽ تي ٿرڙيءَ وٽ، نئين پٿر واري زماني جو عجيب طرح ٺهيل هڪ شهر نظر آيس، جنهن جي چوڌاري ڀتيون ڏنل هيون. انهيءَ هنڌان توڙي جهرڪن طرف ٻڌڪن ٽڪرن مان، انهيءَ زماني جا پٿر مان ٺهيل اوزار وغيره به هٿ آيس.ويجهڙائيءَ ۾ آرڪيالاجيڪل کاتي وارن به اهي پاسا جاچيا، تنهنڪري نئين پٿر واري زماني جي بيٺڪن جو ذڪر سر جان مارشل به پنهنجي جوڙيل ڪتاب مهن جي دڙي ۽ سنڌو سڀيتا جي جلد پهرئين صفحي 92 ۾ ڪيو آهي. ان صاحب جو چوڻ آهي ته نئين پٿر واري زماني جا نشان سنڌ ۾ لڪيءَ جي جبلن، کرٿر جبل جي قطارن ۽ روهڙيءَ وارين ٽڪرين ۾ به اڪيچار آهن. مطلب ته هن زماني ۾ نه رڳو سيوهڻ وارو پاسو وسيل هو؛ پر سنڌ جي اُڀرندي طرف وارين ٽڪرين يعني ٺٽي ۽ جهرڪن وارن ٻڌڪن ٽڪرن ۽ اُنڙپور کان وٺي روهڙيءَ وارين ٽڪرين وارو پاسو به وسيل هو.  

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:سنڌ جا قديم آثار
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
ضراب حيدر

سنڌي ٻوليءَ جي ڪهاڻيڪار ۽ ناولنگار **ضراب حيدر**، 12 اپريل 1967ع  تي  زراعت کاتي جي ڊپٽي ڊائريڪٽر مرحوم غلام حيدر ڪليار جي گھر ۾سکر ۾ جنم ورتو، سندن وڏا اصل ڳوٺ ٻنڊي عطل شاھ، ڪمال ديرو، ڪنڊيارو جا آهن. هن پهريون درجو پرائمري اسڪول وحدت ڪالوني حيدرآباد مان پاس ڪيو ۽ پوءِ وڌيڪ پرائمري تعليم پنڱريو ضلعو بدين ۾ پوري ڪيائين ڇهون ۽ ستون درجو گورنمينٽ هاءِ اسڪول نوابشاهه مان ڪيائين، انٽر ڊگري ڪاليج نوابشاهه مان ڪرڻ کانپوءِ سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ فارميسي ڪرڻ لاءِ آيو، ان دوران هي بدين ۾ به رهيو، جتي پرائيويٽ بي اي اسلاميه ڪاليج بدين مان ڪيائين. ضراب هڪ يگانو ڪهاڻيڪار آهي، جيتوڻيڪ سندس ڪهاڻي جا اهم موضوع نفسيات، جنسيات رهيا آهن، پاڻ سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري ۾ ريسرچ فيلو آهن.

## تعليم
* بي فارميسي، ايم اي سنڌي ، ايم اي اردو
* ڊي ايڇ ايم ( ڊاڪٽر آف هوميوپيٿڪ ميڊيسن)
*  (الف) پرائمري تعليم ، (پهريون ڪلاس، گورنمينٽ پرائمري اسڪول وحدت ڪالوني حيدرآباد)
*  (ب) ٻي درجي کان پنجين درجي تائين ( گورنمينٽ پرائمري اسڪول پنگريو ضلعو بدين)
*  (ت) ڇهون ۽ ستون درجو ( گورنمينٽ هاءِ اسڪول پنگريو ضلعو بدين)
*  (ث) اٺين درجي کان ميٽرڪ (گورنمينٽ جي پي، ڊي سي هاءِ اسڪول نوابشاهه)
*  (ج) انٽرميڊئيٽ ( گورنمينٽ ڊگري ڪاليج نوابشاهه)
*  (ک) بي فارميسي (سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو)
*  ايم اي سنڌي پرائيويٽ (سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو)
*  ايم اي اردو پرائيويٽ(سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو)
*  ڊي ايڇ ايم ’ڊاڪٽر آف هوميوپيٿڪ ميڊيسن‘ (سانگهڙ هوميوپيٿڪ ڪاليج)

## تصنيفون
ضراب حيدر جون فرسٽ يئر ۽ انٽر دوران ڪيتريون ئي ڪهاڻيون هلال پاڪستان ۽ عبرت ۾ ڇپيون. جيڪي يونيورسٽي واري زماني تائين ڇپيون. عبرت مئگزين، ڪينجهر، سوجهرو، ادب، همرچو ، پرک، سُڳنڌ، سيڄ ۽ ٻين رسالن ۾ به ڪهاڻيون ۽ مضمون ڇپيا. ڪيترين اخبارن ۾ ڪالم\ڪالم ڪهاڻيون لکيائين. اُن کانسواءِ سنڌي ٽي وي چينلن لاءِ ڪيئي ڊراما (سولو پليز\لانگ پليز) ڊراما سيريلز  پڻ لکيائين. سندس هيستائين ڇپيل ڪهاڻين جي مجموعن جو انگ 3 آهي. جيڪي هيٺ ڏجن ٿا.

* انگن چڙهيو انگ 1989 (شانتي پبليڪيشن بدين
* سرحدن کان اڳتي 1996 ( سچائي اشاعت گهر دڙو)
* زندگيءَ جو سفر تون ۽ مان (ناول/ آتم ڪٿا،  سچائي اشاعت گهر دڙو)
* حيدرآباد - 2019( ڪھاڻيون،  سچائي اشاعت گهر دڙو)

## ملازمتون
*  ليڪچرار سنڌي سبجيڪٽ (بلاول فائونڊيشن ڪاليج نوابشاهه)
*  2 سال اسڪرپٽ ايڊيٽر (اجرڪ رنگ ٽي وي ڪراچي) 
*  هڪ سال نيوز ايڊيٽر (رنگ ٽي وي ڪراچي) 
*  هڪ سال اسڪرپٽ ايڊيٽر (مهراڻ ٽي وي حيدرآباد)
*  2 سال پروگرام مينجر (مهراڻ ٽي وي حيدرآباد)

## اوارڊ
* ”علامه پير بخش اُڄڻ اوارڊ“ بهترين ڪهاڻيڪار/نثرنگار (سنڌي ادبي سنگت_سنڌ 2006 )
*  ”شاهه عبداللطيف اوارڊ“ بهترين ناول نگار (اڪيڊمي آف ليٽرس پاڪستان 2006 )
*  ”بهترين ڊرامه نگاراسڪرپٽ ايڊيٽر اوارڊ“ ( مهراڻ ٽي وي حيدرآباد 2009 )
*  ”محمد يعقوب ذڪريا اوارڊ“ بهترين ڊرامه نگار (سنڌ ڪلچرل فورم 2009)
*  ”فقير محمد لاشاري اوارڊ“ بهترين ليکڪ ( فقير محمد لاشاري يادگار ڪاميٽي 2013 )
*  ”شهيد راڻي اوارڊ‘“ بهترين ڪهاڻيڪار ( ينگ رائيٽرس فورم سنڌ 2013 )

## خارجي ڳنڍڻا
* ضراب حيدر جا ڪالم
## حوالا

زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
بودلو بهار

**بودلو بهار** (انگريزيBodlo Bahar) (پيبائش: 1238ع- وفات: 1298ع)  عالم هو. پاڻ هڪ درويش ۽ لال شهباز قلندر جي خاص خدمتگارن منجهان هو.

## زندگي جو احوال
بودلي بهارجو اصل نالو مخدوم سڪندر ولد ديندار خان چنيهو هو.  سندس تعلق ملتان سان هو. هيءُ بزرگ 602ھ مطابق 1238ع ۾ اُچ شريف شريف ۾ پيدا ٿيو. ننڍپڻ ۾ کيس صوفي بزرگن جي صحبت نصيب ٿي. جواني ۾ ملتان کان سيوهڻ شريف آيو. صوفياڻي ۽ روحاني رمز ۾ مبتلا ٿيو ته روحاني رهبر جي تلاش ۾  شهر ۾ اگهاڙو گهمندو ڦرندو هو. جڏهن کيس قلندر لال شهباز جي قربت نصيب ٿي ته سندس شمار قلندر جي پيارن طالبن ۾ ٿيڻ لڳو. بودلو بهار سڄي عمر ڪنوارو ۽ مجرد رهيو. روايتن موجب کيس هنود ڪاسائي ڪُٺو هو.  بودلي بهار جي درگاھ  سيوهڻ جي قديم قلعي جي ويجهو،  قلندر جي مزار جي اتر ۾ واقع آهي. سيوهڻ ۾ بودلي بهار جي نالي سان ڪافي پڻ آهي. بودلو بهار اڪثر ڳاڙهو لباس اوڍيندو هو جنهنڪري سندس متولي توڙي فقير ڳاڙهو لباس پائيندا آهن.

## وفات
بودلو بهار 694ھ بمطابق 1298ع ۾ وفات ڪري ويو. سندس مزار ٿي فقير روزانو گنگهرو پائي ڌمال هڻندا ۽ رقص ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
زمرو:ھاشمي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني صوفي
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1238ع جو پيدائشون
زمرو:1298ع جون وفاتون
شوڪت شورو

**شوڪت شورو** انگريزي ٻولي (Shaukat Shoro) (4 جولاءِ 1947 - نومبر 9, 2021)؛ سنڌ پاڪستان. جو سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ادب جو ناميارو جديد اديب، ڪالم نگار، ڪهاڻيڪار ۽ ڊراما نگار هيو.  سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن. سندس ڪيترائي ڊرامه پڻ پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر تان ٽيليڪاسٽ ٿيل آهن جن عوام ۾ تمام گهڻي مقبوليت ماڻي. شوڪت شورو سنڌي ساهت جوانتهائي منفرد ڪهاڻيڪار، مضمون نگار ۽ ڊراما نگار آهي جنهن ڪري سنڌ توڙي هند جي سنڌي اديبن ۾ هڪ جيترو مقبول آهي. ..

## زندگي ۽ تعليم
شوڪت شورو جو پورو نالو شوڪت حسين شورو آهي. هن جو جنم 4 جولاءِ 1947ع تي وڪيل ۽ جج عبدالڪريم شورو جي گهر ۾،ٺٽي ضلعي هاڻي سجاول ضلعي جي سجاول تعلقي جي ڳوٺ نور محمد شورو ۾ ٿيو. هن پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ ۾ پرائي. چار درجا پاس ڪرڻ کان پوءِ سجاول شهر جي هاءِ اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو ۽ ان اسڪول مان مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1966ع ۾ حيدرآباد جي سچل آرٽس ڪاليج منجهان بي اي جي ڊگري حاصل ڪيائين. 1968ع ۾ سنڌي ادب ۾ ايم ايسنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين.

## خدمتون
شوڪت شوري لکڻ جي شروعات 1964ع ۾ ڪئي. سندس پهرين ڪهاڻي 1964ع ۾ ماهوار رسالي روح رهاڻ حيدرآباد ۾ "اکيون روئي پيون" جي نالي سان ڇپي هئي. پوءِ لڳاتار لکندو رهيو. شوڪت شورو جديد سنڌي ڪهاڻي يا نئين ڪهاڻي جو نرالو ليکڪ ۽ ٻين وڏن ڪهاڻيڪارن جي فهرست ۾ شامل آهي. هو شروع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ڇپجندڙ ٻارن لاءِ رسالي گل ڦل جو ايڊيٽر ٿيو. ان نوڪري کي ڇڏي پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ڪراچي سينٽر تي ڊرامي جو اسڪرپٽ ايڊيٽر بڻيو. انکانپوءِ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري ۾ نوڪري ڪيائين ۽ انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو ۽ 2009ع تائين انهي عهدي تي رهيو. شوڪت شورو سنڌي اديبن جي وفدن سان هندستان جون ڪيتريون ئي ياترائون ڪيون. سندس ڪيترائي ڊراما پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي ۽ ٻين چينلن تي ٽيليڪاسٽ ٿيا آهن. سندس ڊرامو باک ۽ ملڪيت وڏي مقبوليت ماڻي. سندس زندگي ۽ فن تي مڃتا طور “شوڪت حسين شورو شخصيت ۽ فن” 2001ع ۾ ڪتاب پڻ ترتيب ڏنل ۽ ڇپيل آهي. ان ۾ مختلف اديبن جا سندس شخصيت ۽ فن تي سنڌي انگريزي مقالا به شامل آهن ته سندس چار ڪهاڻيون “شاگرد اڳواڻ”، “اوپرو ماڻهو”، “اکين ۾ ٽنگيل سپنا” ۽ “خوف جو موت” به ڇپيل آهن. سندس ڪهاڻين “گم ٿيل پاڇو”، “سمنڊ ۽ هيڪلو روح” ۽ ٻين ڪهاڻين به مقبوليت ماڻي.

## ڇپيل ڪتاب
شوڪت شوري جي ڪهاڻين جا ڇپيل اهم ڪتاب آهن:
* گونگي ڌرتي ٻوڙو آسمان، 1981ع
* اکين ۾ ٽنگيل سپنا، 1983ع
* گم ٿيل پاڇو 1989ع
* رات جو رنگ 2011ع
* کوئي هوئي پرڇائي 2017ع
* ڪلرس آف نائيٽ

## اوارڊ
شوڪت شورو ادبي خدمتن عيوض وڏي مڃتا ماڻي آهي. کيس اديب ۽ ڪهاڻيڪار طور ڪيترائي ايوارڊ مليا آهن جنهن ۾ سارنگا پبليڪيشن حيدرآباد پاران 2001ع ۾ بهترين ڪهاڻيڪار جو مليل اوارڊ ذڪر جوڳو آهي.

## لاڏاڻو
شوڪت شورو 9 نومبر 2021 تي ڪراچي ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:ڊرامه نگار
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:ڪهاڻيڪار
ملتان

**ملتان** پاڪستان جي صوبي پنجاب جو ھڪ شھر جيڪو درياء چناب جي ڪناري تي واقع آھي. ھي شھر ملتان ڊويزن ۽  ملتان ضلعي جو صدر مقام پڻ آهي ۽ آبادي جي لحاظ کان پاڪستان جو ستون نمبر وڏو شهر آهي  ھي شھر ڏکڻ پنجاب جو سڀ کان وڏو معاشي ۽ ثقافتي مرڪز آھي. قديم دؤر ۾ ھتي سج جي ديوتا جو مندر ھوندو ھو. ان مندر واري شھر جو سڪندراعظم بہ محاصرو ڪيو ھو. يارھين ۽ ٻارھين صدي ۾ ھي شھر اوليائن جو مرڪز بڻجي ويو جنھن ڪري ھن شھر تي **اوليائن جي شھر** جو نالو پئجي ويو.
سنڌ ۾  سومرن جي دور (1353ع-1050ع) ۾ سنڌ ۾ شامل هو.ھڪ روايت مطابق ملتان تي مالي (مالهي) قبيلي پٺيان نالو پيو. اول ماليتان سڏبو هو پر پوءِ بدلجي ملتان پڻجي ويو.

## ملتان جي تاريخ
### عربن جو دؤر

رحيمداد خان مولائي شيدائي مطابق: ملتان اڳ منصوره جي ماتحت هو، بعد ۾ هجري 3 صديءَ جي وچ ڌاري، آزاد رياست جي صورت اختيار ڪيائين. ملتان جي اسماعيلي عرب اميرن ماتحت هڪ ڳوٺ هئا ۽ شهر جي مندر بيت اللذهب مان هئي جي اميرن کي گهڻي آمدني هئي. جڏهن ڪو هندو راجا شهر تي ڪاهه ڪرڻ جو ارادو ڪندو هو ته، عرب امير بتخاني کي ڊاهڻ جي ڌمڪي ڏيندا هئا. غازي محمد بن قاسم هت جيڪا مسجد تعمير ڪرائي هئي، جا اموي يادگار هئي، ان کي جعلم بن شيبان بند ڪرائي ڇڏيو هو. بتخانو، جومحمد بن قاسم جي ڏينهن کان موجود هو، تنهن کي جعلم ڪيرائي هڪ جامع مسجد تعمير ڪرائي هئي، جنهن ۾ هن فاطمي خطبو جاري ڪيو هو. قنوج ۽ ديپالپور به هن رياست اندر هئا. جيئن اندلس ۾ عربن جي باهمي جنگين ڪري ڪجهه وت المراطين ۽ الموحدين حڪومتون ڪيون هيون، تيئن سنڌ تي به ڪجهه وقت پوئين زماني ۾ هبارين، بنو ڪنده ۽ بنو منبه وارن حڪومتون ڪيون.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
زمرو:پاڪستان ۾ اسماعيلي
شمس سومرو

**شمس سومرو** (انگريزي: Shams Soomro ) (پيدائش: پهرين جون 1954ع – وفات: 13 ڊسمبر 2003ع) سنڌ پاڪستان جو بهترين نثر نويس، ڪهاڻيڪار ۽ شاعر هو. سندس ڪيتريون ئي ڪهاڻيون، مضمون ۽ شاعري سنڌ جي معياري رسالن ۾ شايع ٿيون. سندس ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
ڊاڪٽر شمس سومري جو پورو نالو شمس الدين سومرو هو. هيءُ پهرين جون 1954ع تي دادو ضلعي جي دادو شهر ۾ پيدا ٿيو. سندس پورو نالو شمس الدين ولد غلام حيدر سومرو هو. پرائيمري کان هاير سيڪنڊري تائين تعليم دادو ۾ حاصل ڪيائين. چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج لاڙڪاڻي مان ايم بي بي ايس جي ڊگري حاصل ڪيائين ۽ ڊاڪٽري جي پيشي سان وابسته رهيو.بعد ۾  دادو ڇڏي ڪراچي ۾ رهائش اختيار ڪيائين. شمس سومرو 1970ع کان لکڻ جي شروعات ڪئي.سندس ڪهاڻيون، مضمون ۽ شاعري مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع آهن. سنڌي ادبي سنگت سنڌ جو ٻن سالن لاءِ مرڪزي سيڪريٽري جنرل جي عهدي تي به رهيو. 

## ڪتاب
سندس شايع ٿيل ڪتاب “موهن جو دڙو” ۽ “ڪينجهر” سندس اهم ادبي ڪم ۾ شمار ٿين ٿا.
## وفات
شمس سومرو 13 ڊسمبر 2003ع ۾ ڪراچي ۾ لاڌاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:شاعر
طالب لغاري

**طالب لغاري** انگريزي ٻولي (Talib Laghari) (پيدائش: 12 نومبر 1928ع – وفات: 23 آگسٽ 2015ع) سنڌ، پاڪستان جو سنڌي ۽ سرائيڪي ٻوليءَ جو يگانو شاعر هو. بهترين سرائيڪي شاعري سبب کيس پنهنجي وقت جي حمل فقير هجڻ جو لقب مليو. سندن شاعري سنڌ جي معياري رسالن ۾ شايع ٿي. سندن ڪافي ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
طالب لغاري 12 نومبر 1928ع تي سنڌ جي  دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي جي قديم شهر حاجي خان ۾ پيدا ٿيو. سندن اصل نالو محمد علي ولد امام علي لغاري هو. طالب سندن شاعراڻو نالو يا تخلص هو. پاڻ ڪل وقتي شاعر ، نرم ۽ عآشقانه مزاج رکندڙ هئا. پاڻ 1940ع ۾ پرائيمري پاس ڪيائون. 1943ع ۾ سنڌي فائنل جو امتحان ڏنائون. پاڻ قرآن شريف جي حفظ جو درس الله بچايو ڪنگراڻي کان حاصل ڪيائون جيڪو اريگيشن کاتي ۾ داروغو پڻ هو ۽ جنهن کي پاڻ زندگي جي آخري گهڙين تائين استاد تسليم ڪيائون. اول درزيءَ جي ڪرت ڪيائون. پوءِ الله بچايو ڪنگراڻي جي توسط سان مقدم (بيلدار) مقرر ٿيا. پاڻ 1951ع ۾ پرائيمري استاد مقرر ٿيا ۽ 1988ع ۾ رٽائر ٿيا. پاڻ 1965ع کان شاعري جي شروعات ڪيائون. سندس ڪافي “ڪاڇي يار ول آ لهي بيقراري” سنڌ ۾ وڏي مقبوليت ماڻي. سندس شاعري ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان به نشر ٿئي ٿي. سندس شاعري جا ڪيترائي مجموعه شايع ٿيل آهن پر سندس ڪتابن ۾ “دانهون درد فراق جون” ۽ “ مرڪ تسااڏي لڙڪ اساڏي” اهم جاءِ والاري. پاڻ ڪاڇي ۾ مقبول ترين ۽ بزرگ شاعر طور مشهور آهن.

## وفات
پاڻ 23 آگسٽ 2015ع ۾ 94 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪيائون.

## حوالا

زمرو:شاعر
بيگم فقيرياڻي

مائي **بيگم فقيرياڻي** روهڙي شهر جي فنڪار گهراڻي سان واسطو رکندي هئي ۽ سنڌ جي نامياري ڳائڻي هئي. سندس جنم 1915ع ۾ ٿيو. مائي بيگم کي ”ڀٽ ڌڻيءَ جي فقيرياڻي“ يا ”لطيف جي فقيرياڻي“ سڏيو ويندو آهي. اڪثر ڀٽ جي درگاج تي ايندي رهندي هئي. سندس ڪي ڪافيون، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل آهن. بيگم فقيرياڻيءَ مائي غلام فاطمه موچياڻيءَ جي هيءَ ڪافي پڻ ڳائي هئي، جيڪا پوي سندس سڃاڻپ بڻجي وئي:

 محبت جي آهيان ماري، نہ تہ ڪير ڪشالا ڪري!

بيگم فقيرياڻيءَ پنهنجو فني ورثو پنهنجي پٽ ۽ نامياري شاعر، استاد ۽ فنڪار درگاهي ميراڻيءَ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ هن وقت سندس پوٽو اختر درگاهي نئين ٽهيءَ جو سٺو شاعر ۽ سريلو فنڪار آهي.

## لاڏاڻو
بيگم فقيرياڻيءَ 13 اپريل 1987ع ٿي لاڏاڻو ڪري وئي.

## حوالا

زمرو:1915ع جون پيدائشون
زمرو:1987ع جون وفاتون
زمرو: سنڌي ڳائڻيون
تڪرار ماٺارڻ

**تڪرار ماٺارڻ** يا ڪانفلڪٽ مينيجمينٽ (Conflict Management) ڪنهن خطي يا ڪن مُلڪن يا ٻن گروهن وچ ۾ تڪرار کي خطرناڪ صورتحال اختيار ڪرڻ کان بچائڻ لاءِ جاکوڙ کي ماٺارڻ واري حڪمت عملي سڏجي ٿي. اها حڪمت عملي گڏيل تڪرارن ۾ ٻيءَ ڌُر کي اڳرائيءَ کان روڪڻ ۽ بَرُ ميچڻ (Deterrence) جي اصولن تحت جوڙي وڃي ٿي. عام طرح چيو وڃي ٿو ته طاقت جو توازن (Balance of Power) اصل ۾ تڪرار ماٺارڻ جي حڪمت عمليءَ آهي، جنهن ۾ امن واري صورتحال کي تڪرار جي نبيري لاءِ هٿيار طور استعمال ڪيو ويندو هو. پر پوءِ مُختلف طاقتن طرفان ان جي غلط استعمال ڪارڻ، اهو عمل پاڻ تڪرار وڌائڻ جو ذريعو ثابت ٿيو.

## حوالا

زمرو:تنازعو (عمل)
زمرو:سياست
تڪرار روڪ عمل

تڪرار روڪ عمل يا ڪانفلڪٽ پريوينشن (Conflict Prevention) سفارتڪاريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ اصطلاح آهي، ڪنهن تڪراري صورتحال کي ڏاڍ جهيڙي ۾ تبديل ٿيڻ کان بچائڻ، يا جنگ جي ٻيهر امڪان کي روڪڻ ۽ ڌُرين وچ ۾ جهيڙي کان بچائڻ جي حوالي سان مُختلف معنائن ۾ استعمال ٿيندو آهي. سفارتڪاريءَ ۾ تدارڪي سفارتڪاري (Preventine Diplomacy) يا ”تڪرار کي روڪڻ“ (Crisis Prevention) جهڙن اُپائن ذريعي، ٻن ڌُرين کي وڏي تباهيءَ ۽ هاڃي کان بچائڻ جي جاکوڙ ڪئي ويندي آهي. انهن اپائن سبب، عام طور ساڳيائپ ڀري صورتحال (Status-quo) پيدا ٿي پوندي آهي ۽ مُلڪن وچ ۾ جنگين وغيره ۾ ماٺار اچڻ سان گڏ، ادارتي سطح تي رابطا ڪاري ڪرڻ، ڳالهه ٻولهه جي عمل کي جيئارڻ ۽ تڪراري ڌُرين جي حصي پتيءَ تي سهمتي پيدا ٿيڻ لڳندي آهي. ”تڪرار روڪ“ واري عمل لاءِ ضروري آهي. ته سڀ کان پهرين تڪرار بابت ڄي معلومات حاصل ڪري، اُن جي مُناسب ڇنڊڇاڻ ڪئي وڃي ۽ اهڙي حڪمت عملي جوڙي وڃي، جنهن سان تڪرار جو حل ۽ ٽياڪڙيءَ لاءِ سازگار ماحول جُڙي سگهي. حقيقتون معلوم ڪرڻ (Fact Finding) رابطاڪاري، مشورا، چڪاس، رپورٽون ۽ حالتن تي نظر رکڻ وارا پهلو، ان سلسلي ۾ انتهائي ڪارائتا ثابت ٿيندا آهن. اهي تڪراري معاملي بابت مُناسب وقت ۽ موقعي جي فراهمي ٿيڻ جوڳو بڻائيندا آهن. ڪنهن به تڪرار کي ضابطي ۾ ڪرڻ لاءِ، رڳو اخلاقي هدايتون ڪرڻ ۽ زميني حالتن، سيڪيورٽي مفادن، پناهگيرن جي ڏُکيائن کي ڪارڻ ۽ دليل طور اختيار ڪرڻ سان مسئلو حل نه ٿيندو، پر ان ڏس ۾ ٽيڪنيڪل ۽ انساني صلاحيتن کان گهربل مدد وٺڻ، تڪرار جي نتيجن تي نظر وجهڻ، سماجي رابطن ۾ تيزي آڻڻ ۽ علاقائي سلامتيءَ وارن رخن تي غور ڪرڻ به ڏاڍو ضروري آهي. عام طور تي تڪرار کان بچڻ جو عمل هڪ ذميواريءَ بدران مرحلي طور بيان ڪيو ويو آهي ۽ ان معاملي ۾ بين الاقوامي تنظيمون توڙي اڻ-ڌريون رياستون، صورتحال جي تقاضا مطابق هنگامي سنجيدگي نٿيون ڏيکارين. ان ڪري ضروري آهي، ته تڪراري رياستن اندر موجود ڌُريون وڌيڪ وڏ-پڻي جي جذبي ۽ قانون جي حڪمراني لاءِ جاکوڙين، ته جيئن تڪرار چاهيندڙ رياست تي اندروني طور به دٻاءُ وجهي سگهجي. ان دٻاءَ سان حُڪومتي حلقا هڪدم هوشيار ٿي وڃن ٿا ۽ عوامي دٻاءُ کي نظر انداز ڪرڻ جي نتيجن تي ويچار ڪندي، هاڪاري فيصلا ڪرڻ تي مجبور ٿين ٿا. ان حوالي سان تڪراري معاملن تي نظر وجهڻ سان، ان ڳالهه جي اهميت پاڻ وڌيڪ چٽائيءَ سان ثابت ٿي وڃي ٿي. صوماليا وارو بُحران ان ڏس ۾ مثال طور پيش ڪري سگهجي ٿو. جيتوڻيڪ 1990ع ۾ ئي بين الاقوامي برادريءَ کي صوماليا ۾ خراب ٿيندڙ صورتحال کان آگاهي هُئي، پر ان بحران جي خاتمي ۾ لاپرواهيءَ ۽ سستيءَ ڪارڻ، پوءِ جيڪا انساني جانين توڙي معيشيت جي حوالي سان ڳري قيمت ادا ڪرڻي پئي، اُن دُنيا جي مڙني ادارن ۽ حلقن کي ڇرڪائي ڇڏيو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سفارتڪاري
حضرت لڪي شاھ صدر

**لڪي شاھ صدر** (انگريزي: Laki Shah Sader) جو پورو نالو سيد صدرالدين ولد سيد محمد شاھ لڪياري هو، سندس شجرو لڪي واري سيد علي سان ملي ٿو جنهن لاءِ تحفته الڪرام جي مصنف مير علي شير قانع ٺٽوي لکيو آهي ته دلوراءِ جي خلاف سندس ڀاءُ ڇٽو امراڻي عرب خليفي وٽ  دانهين ويو جنهن سيد علي جي رهنمائي ۾ سؤ عرب سيوهڻ موڪليا ته دلوراءِ وٽس پيش پيو.

## شجرو
تاريخ تحفته الڪرام موجب دلوراءِ سيد علي کي پنهنجي ڌي ڏني هئي جنهن سان مسلمان ٿيڻ کان پوءِ سيد عليءَ شادي ڪئي جنهن مان کيس چار پُٽ ڄاوا. سندس پهرئين پُٽ جو نالو سيد محمد هو. سيد صدرالدين المعروف لڪي شاه صدر سيد محمد جو پٽ هو. تحفته الڪرام موجب سندس شجرو هن طرح بيهي ٿو. سيد صدرالدين المعروف لڪي شاھ صدر بن سيد علي بن سيد عباس بن سيد حسين بن سيد ارشد بن سيد زيد بن سيد جعفر بن سيد عمران به سيد هارون بن سيد عبدالله اشرف بن قاسم بن عبدالله بن امام موسى ڪاظم عليه السلام.

## زندگي جو احوال
حضرت لڪي شاه صدر اول آمري شهر ۾ رهندو هو. تحفته الڪرام موجب آمري دلوراءِ سيد علي جي اولاد جي حوالي ڪئي هئي. بعد ۾ شايد سيد علي جي وفات کان پوءِ سيد صدرالدين لڪي شاھ صدر شهر ۾ سڪونت اختيار ڪئي ۽ لڪي شاھ صدر طور مشهور ٿيو. ڊاڪٽر عبدالمجيد سنڌي، سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي ٽماهي مهراڻ جي جلد: 2/1989ع ۾ ڄاڻايو آهي ته خواجه معين الدين چشتي جي ملفوظات مان احوال ملي ٿو ته سيوستان پرڳڻ جي ڳوٺ لڪيءَ ۾ درويش شيخ محمد رهي ٿو جيڪو وڏو بزرگ آهي. پنهنجي راءِ ۾ لکي ٿو ته اهو سيد صدرالدين ٿي سگهي ٿو جيڪو ڇهين صدي هجري جي آخر ۽ ستين صدي جي شروعات ۾ لڪي ۾ رهندو هو. لڪيءَ جو قديم نالو لڪي تيرٿ هو پر شاھ صدر جي رهائش ۽ مقبوليت کان پوءِ مٿس نالو لڪي شاھ صدر پئجي ويو.۔ مان مراد به ساڳيو حضرت شاهه صدرالدين لڪياري آهي،جنهن وڏي عمر ۾ وفات ڪئي. نه فقط ايترو پر حضرت سيد عثمان مروندي شھباز قلندر رح به ساڻن مليو ۽ کانئس متاثر ٿيو، ۽ حضرت شاھ لڪي صدر رح پنهنجو پوٽو حضرت قلندر سائين جي خدمت ۾ سپرد ڪيو۔

## وفات
حضرت لڪي شاھ صدر ستين صدي هجريءَ جي شروعات ۾ لڪي شاھ صدر ۾ وڏي ڄمار ۾ وفات ڪئي. سندس مزار لڪي شاھ صدر شهر جي اتر-اولهه ۾ انڊس هاءِ وي ڀرسان عام خاص جي زيارت جو مرڪز بڻيل آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني صوفي
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
زمرو:ھاشمي شخصيتون
زمرو:سنڌ ۾ مقبرا
زمرو:سنڌ ۾ مزارون
ٽماهي مهراڻ

**ٽماهي مهراڻ** (انگريزيQuarterly Mihran) سنڌي ادبي بورڊ طرفان نڪرندڙ  سنڌ توڙي پاڪستان جو تمام پراڻو رسالو آهي جيڪو 1047ع ۾ شروع ٿيو.  اول هيءَ رسالو ڪراچي مان شايع ٿيندو هو . بعد ۾ حيدرآباد کان شايع ٿيڻ لڳو. هن رسالي ۾ معياري ادب، شاعري، تاريخ ۽ تحقيق تي مبني مضمون شايع ٿيندا رهن ٿا. مهراڻ ۾ ناليوارن اديبن شاعرن يا محققن جون تحريرون شايع ٿين ٿيون. مهراڻ رسالي نئين ليکڪ جي معياري لکڻي کي به ڇپجڻ جو موقعو فراهم ڪيو آهي. هن رسالي ادب، تاريخ ۽ تحقيق جي ڪم کي وڏي هٿي وٺرائي آهي.

## حوالا

زمرو:ويھين صديءَ جا سنڌي رسالا
تڪرار بابت تحقيق

**تڪرار بابت تحقيق** يا ڪانفلڪٽ ريسرچ (Conflict Research) هڪ علمي اڀياس جو قسم آهي، جنهن مطابق تڪرار هڪ ترتيب ڏنل سرشتو آهي، جيڪو ٻين سڀني موضوعن ۽ ورتائن ۾ به موجود آهي. تنهنڪري اهو ٿيڻ جوڳو آهي ته مُختلف مضمونن، خيالن ۽ تحقيقي طريقن منجهان اخذ ڪيل نتيجن کي هن اڀياس سان سلهاڙي، بين الاقوامي لاڳاپن ۾ اهم پيش رفت ڪري سگهجي. هن اڀياس جا تصور، نظريا ۽ رايا هر سطح تي آزمايا ويا آهن. اهڙي طرح هي اڀياس اصل ۾ مُختلف موضوعن ۽ مضمونن جي ملائڻ جو هڪ نادر نمونو آهي. ”سيڪيورٽي اڀياس“ يا ”امن اڀياس“ جي اُبتڙ هن قسم جو اڀياس ڪنهن به قسم جي تشدد يا جنگ بابت اڳواٽ هاڪاري يا ناڪاري يا فڪري لاڳاپا طئي ڪرڻ کان پرهيز ڪري ٿو. هي اڀياس ڪن موقعن تي Pluralism واري نظريي جي آڌار تي، پاڻ کي روايتي رياستي آشيرواد کان پري ڪري ٿو، تنهنڪري پاڻ کي ”جنگي مطالعي“ واري ميدان کان جُدا ڪري ٿو بيهاري. ان صورت ۾ اهو ”امن جي اڀياس“ واري موضوع سان ويجهو لڳي ٿو. ڇاڪاڻ ته هي اڀياس دُنيا ۾ تڪرارن جي پرامن حل لاءِ عمل جوڳا طريقا تجويز ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
تڪرار جي خاتمي جو پَهُه

**تڪرار جي خاتمي جو پَهُه** يا ارادو يا ڪانفلڪٽ ريزوليوشن (Conflict Resolution) ۾ تڪراري ڌريون يا ملڪ پنهنجن ناتن جو نئين سر جائزو وٺي اهڙن عملن کان پرهيز ڪن ٿيون، جن جي ڪري تڪرار يا ٽڪراءُ پيدا ٿيو ۽ اهي هڪٻئي سان ٽڪراءَ ۾ آيا، سندن اهو عمل تڪرار جي نبيري لاءِ ورتل اُپاءُ هوندو آهي. ان حڪمت عمليءَ جو عام طور دارومدار سفارتي ذريعن، ٽياڪڙي، فيصلي، ڳالهه ٻولهه، تفصيلي معلومات ۽ عالماڻين (Academic) ڪوششن تي هوندو آهي. عالمي سياست ۾ گهٽ ۾ گهٽ تڪرار پيدا ڪرڻ ۽ وڌ ۾ وڌ همدرد ۽ هم راءِ حمايتي هٿ ڪرڻ سان اُن ملڪ جي اثر جو دائرو وڌي ٿو.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:تنازعو (عمل)
زمرو:سياست
زمرو:شخصي تعلقات
تڪرار جو نبيرو

**تڪرار جو نبيرو** يا ڪانفلڪٽ سيٽلمينٽ (Conflict Settlement) يا ڪنهن به تڪرار جي پُڄاڻي يا نبيري کي هن اصطلاح سان واضح ڪيو ويندو آهي. تڪرار جو نبيرو ڪنهن هڪ ڌُر طرفان ٻيءَ کي شڪست ڏيڻ، مڃائڻ ۽ گوڏا کوڙائڻ ذريعي به ٿي سگهي ٿو ته تڪراري ڌُر جي سياسي يا فوجي قيادت جو خاتمو ڪرڻ ذريعي به ٿيڻ جوڳو آهي. ڇاڪاڻ ته هٽايل جاءِ تي آيل تڪراري ڌُر جي نئين سياسي يا فوجي قيادت نين پاليسين تحت تڪرار بدران امن ذريعي رهڻ چاهيندي. ان کان سواءِ ٽياڪڙيءَ ۽ فيصلي ذريعي به تڪرار جو خاتمو ڪيو ويندو آهي، ته ڏي وٺ (Barganining) سان به ائين ٿي سگهي ٿو. 1989ع ۾ بين الاقوامي لاڳاپن جي ماهرن I. William Zartman ۽ فشر (1980ع) ۾ هن اصطلاح جون پنهنجي تحريرن ۾ کوڙ وضاحتون ڪيون آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا