open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
طابا، مصر

**طابا** (عربي: طَابَا) عقبه جي نار جي اترئين ٽپ جي ويجهو، مصر جي ڏکڻ سينائي گورنريٽ جو هڪ قصبو آهي. طابا مصر جي مصروف ترين سرحدي ڪراسنگ مان هڪ آهي. اهو مصر جي ڳاڙهي سمنڊ جي رويرا ۾ اترئين ترين تفريح گاهه آهي.
## حوالا

زمرو:مصر
زمرو:مصر ۾ آباد ساحلي هنڌ
بورڊ آف انٽرميڊيٽ اينڊ سيڪنڊري ايجوڪيشن، پشاور

**بورڊ آف انٽرميڊيٽ اينڊ سيڪنڊري ايجوڪيشن، پشاور** يا مختصر BISE پشاور، هڪ سرڪاري ادارو آهي جيڪو صوبي خيبر پختونخوا جي پشاور ڊويزن ۾ انٽرميڊيٽ ۽ سيڪنڊري تعليم جي سطحن تي امتحانات منعقد ڪرڻ جو ذميوار آهي. ان جو هيڊ ڪوارٽر پشاور شهر ۾ آهي.

## تاريخ
## دائره اختيار
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:پشاور ڊويزن
زمرو:پاڪستان جا تعليمي بورڊ
يحيى بن عدي

**ابو زڪريا يحيى بن عدي** جيڪو **يحيى بن عدي** (893-974ع) جي نالي سان مشهور آهي، هڪ شامي جيڪوبين عيسائي فلسفي، عالم ۽ عربي ۾ ڪم ڪندڙ مترجم هو.
## حوالا

زمرو:شام
زمرو:فلسفي
العيينه

**العُيّينه** (عربي: الْعُيَيْنة) سعودي عرب جي مرڪزي علائقي ۾ هڪ ڳوٺ آهي، جيڪو سعودي عرب جي گاديءَ واري شهر رياض کان 30 ڪلوميٽر (19 ميل) اتر اولهه ۾ واقع آهي. العُيّينه محمد بن عبدالوهاب جي جنم ڀومي آهي. اڄ، العُيّينه هڪ ​​ننڍڙو ڳوٺ آهي ۽ پنهنجي پاڙيسري الجبيله سان گڏجي العُيّينه ۽ الجبيله نالي جو ذيلي گورنريٽ ٺاهي ٿو، جنهن جي گڏيل آبادي 4,000 آهي. ذيلي گورنريٽ درعيه جي گورنريٽ جو حصو آهي، جيڪو بدلي ۾ رياض صوبي جو حصو آهي.

## جڳھ
العيينة وادي حنيفه جيڪا هڪ سڪل درياءَ جي تنگ تري جي اندر واقع آهي، جيڪا ڏکڻ طرف الدرعيه ۽ رياض شهر تائين پکڙيل آهي. جنهن علائقي ۾ العيينة واقع آهي، اهو مسيلمه ڪذاب (ڪوڙ ڳالهائيندڙ) جو وطن سڏيو ويندو آهي، جنهن سال 10 هجري مطابق 632 عيسوي ۾ پيغمبر محمد ﷺ جي وصال کان پوءِ نبي هجڻ جو ڪوڙو دعويٰ ڪيو هو ۽ يمامه جي جنگ ۾ مسلمانن جي خلاف پنهنجي قبيلي، بنو حنيفه جي اڳواڻي ڪئي هئي. يمامه جي جنگ، مسيلمه جي اڳواڻي ۾ هن جي پوئلڳن ۽ مسلم سپه سالار، حضرت خالد بن الوليد رضي الله عنه جي اڳواڻي ۾ مسلم فوج جي وچ ۾ ويجهو وڙهي وئي ۽ ان جنگ ۾ شهيد ٿيندڙ مسلمانن لاءِ هڪ قبرستان ڳوٺ جي ڀرسان واقع آهي.

ڪوڙي نبوت جو هي فتنو ڪچليو ويو ۽ فتح مسلمان فوج جي حصي ۾ آئي. مديني جي مسلمان ان جنگ سان غم ۽ خوشي، ٻئين سان گذريا. اها مطمئن هئا ته مسيلمه ڪذاب جي ڪري پيدا ٿيل انتشار ختم ٿي ويو، پر 700 شهيدن جي قيمت، جيڪي قرآن جا حافظ هئا، انهن لاءِ ڏکوئيندڙ هئي.

## نالي جي اصليت
عيينه نالو، جيڪو لفظ "عينه" جي تصغیر آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "پاڻيءَ جو چشمو"، اڳوڻي دور ۾ علائقي ۾ آبادين لاءِ استعمال نه ڪيو ويو هو. ان جي بدران، ابتدائي مسلم جاگرافيائي ذريعن، جهڙوڪ ياقوت الحموي، "عقربه، بوضه ۽ الحدر" جي شهرن جو ذڪر ڪيو آهي، الحدر، نبوت جي ڪوڙهو دعوو ڪندڙ، مسيلمه ڪذاب جو آباڻي ڳوٺ خيال ڪيو ويندو آهي. بهرحال، جاگرافيائي ذريعن علائقي ۾ "العينه" جي نالي سان هڪ چشمي جو ذڪر ڪن ٿا، جنهن تان شايد "العيينه" نالو نڪتو آهي.

## تاريخ
## قابل ذڪر ماڻهو
## پڻ ڏسو
* يمامه جي جنگ
* محمد بن عبدالوهاب
* حضرت خالد بن وليد رضي الله تعالي عنه
* نبي محمد ﷺ جي جنگي مهمن (غزوات) جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڳوٺ
زمرو:سعودي عرب
زمرو:سعودي عرب جا ڳوٺ
مڪي جي فتح

**مڪي جي فتح** (عربي: فَتْحُ مَكَّةَ)، هڪ فوجي مهم هئي، جيڪا 10 رمضان المبارڪ، 8 هجري (جنوري، 630ع) تي قريش پاران صلح حديبيه جي خلاف ورزي تي، رسول الله جي اڳواڻي ۾ شروع ڪئي وئي. ۽ 20 رمضان المبارڪ، سال 8 هجري تي مڪي جي فتح سان، مڪمل ٿي. فتح مڪه سان نبي صلي الله عليه وسلم ۽ قريش قبائلي اتحاد جي وچ ۾ تڪرار جو باضابطه خاتمو ٿيو.

## پس منظر
حديبيہ معاھدو مڪا ۽ مدينة جي وچ ۾ معھدو ھو. ھن کان پو مسلمانن ۽ قريش جا تعلقات بہتر ٿيا.   
6 شبان تي ھن معھدي جي باوجود مدينة جي قريش بني بڪر سان ملي بنو خزا تہ ڪاھ ڪيو 
جڏهن حضرت محمد صلي الله عليه وسلم کي خبر پئي تہ ھنن قريش کي ٽي اوپشن دنا خون بھا دين، بنو بڪر سان اتحاد تورن يان حديبيه معھدي کي تورن 
ابو سفيان، جيڪو ان وقت قريش جو اڳواڻ هو ۽ اڃا مسلمان نه ٿيو هو، مديني آيو ته جيئن صلح حديبيه جي معاهدي کي وڌائي سگهي، ڇو⁠تہ قريش جي ساٿين اهو ٽوڙي ڇڏيو هو۔ هن ڪوشش ڪئي ته نبي ﷺ سان ڳالهه ڪري، ۽ مدد لاءِ ام حبيبه، ابو بڪر، عمر ۽ علي رضي الله عنهم ڏانهن ويو، پر ڪنهن به وچ ۾ پئجڻ قبول نه ڪيو۔

آخرڪار ھن کي خلي ھٿ واپس وڃڻو پيو.

## حوالا

زمرو:غزوه
زمرو:اسلام
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:اسلامي جنگون
آتم گيان

آتمڪ گيان (Aatam Giyaan)، روحاني علم. علم معرفت يا خودشناسيء کي چئبو آھي.

جيئن سامي فرمايو آھي ته؛

”جنهن کي آتَم گيان، سامي ڏنو ستگرو.“

زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي ادب
ريٻاڙي

thumb| ريٻاري، اُٺ چاهيندڙن جي هڪ ذات- ''تشريح الاقوام'' (1825)
**ريٻاڙي** ماڻهو (جن کي ريٻاري، رائڪا، ديسائي ۽ ديواسي ماڻهو پڻ سڏيو ويندو آهي، جيڪي  راجستان ، گجرات جي ڪڇ علائقي، مهاراشٽر ، هريانا ، هندستان جي پنجاب ۽ پاڪستان جي سنڌ صوبي مان هڪ ذات ٽولو آهن   . اهي روايتي طور تي اُٺ چاريندڙ هئا پر هاڻي انھن رڍون ۽ ڍور پالڻ شروع ڪري ڇڏيا آهن. ريٻاڙي اُٺن تي چڙھي تير، تلوار، بڙڇيون ۽ ڀالا ھلائي جنگ ڪرڻ ۾ ماھر ھُئا.

## بڻ
thumb| راباري بڙودا رياست، 1911ع
ريٻاڙي بلوچستان کي پنهنجي اصليت جو هنڌ قرار ڏين ٿا. سگريڊ ويسٽفل-هيلبش جي مطابق، ريٻاڙين جي اهم لڏپلاڻ 12 هين کان 14 هين صدي جي وچ ۾ ٿي، جڏهن اهي مارواڙ کان سنڌ ۽ ڪڇ ڏانهن لڏپلاڻ ڪري ويا. حقيقت ۾، ريٻاڙين جي لڏپلاڻ راجپوتن ۽ چارن جي طريقن سان ملندڙ جلندڙ آهي، جيڪي هن علائقي ۾ ٻه ٻيا مهاجر ٽولا آهن، جيڪي هڪ ٻئي سان ڳنڍيل تاريخن جي نشاندهي ڪن ٿا. ويسٽفل-هيلبش راباريس جي ديوي پوڄا جي روايتن کي چارن جي اثر سان سلھاڙيل ڏيکاري ٿو. 

جيمس ٽاڊ، ريٻارن کي ڀٽين جي شاخ ڄاڻايو آھي ۽ ھن قبيلي جي شروعات ھن طرح ديوسي کان ٿيل ٻڌائي اٿس: "الڻ جا چار پٽ ھئا، ديوسي، ترپال، ڀاوني ۽ اڪيچو. ديوسيءَ جو اولاد ريٻاري يعني جت (ساربان، اوٺي) ٿيا (2)" . سندس ڪتاب ۾ ريٻاري قبيلي جو ڀٽيءَ تائين نسب نامو ھن طرح ڏنو ملي ٿو. ديوسي بن الڻ بن ڪيھر بن معظم رائو بن منگل رائو بن ڀٽي. ڪن ٻين محققن، ريٻارن جي مختلف شاخن جو تعلق ڀٽين کان سواءِ دراوڙن ۽ ھُنن سان به ٻڌايو آھي.

ريٻارين جي نسل جي حوالي سان ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ لکي ٿو ته "سمن کان سندن قومي حيثيت جدا ھئي، پر جنگ جھيڙي ۾ سمن جا ساٿي ھئا (3)".

### نالو
ريوڙ معنيٰ ڌڻ، ريواڙي معنيٰ ڌڻ وارا، يعني جيڪو مالوند ۽ مال ڌاريندڙ قبيلو.

### مکيه پاڙا ۽ نکون
ريٻارين جون مک ذاتيون اندر، اھير، اپگول، مالڌاري، ڀارصادڙ، ريٻاري، ڀارصادر، ڍنگر، ڍنگڙ، ڌنور، ڌنڪ، ڌنگوڙ، ڏوڏ، گوئل، گڌريا، گدريا، گول، گدي، گادري، گولواڙ، گوندر، ھلمٿ، ھيگادس، ڳڍيار، کرڪ، ڪڏ، ڪرب، مرب، گوئل، ڪرمب، مرمر، ڪرمبر، ڪالور، ڪرما، ڪرمبر، ڪرکي، ڪرپ، ناڪر، نڪر، اوروڻ، پال، پالر، ٿادڀل، پشپلاڪ، رائيڪا آھن.

## ٽيٽو ڪلچر
ريٻاڙي پنهنجي نفيس ٽراجوا ٽيٽو لاءِ مشهور هئا. اهي ٽيٽو عام طور تي ٻانهن، منهن ۽ ڳلي تي ٺاھيا ويندا آهن. ٽيٽو مختلف معنائون رکي سگهي ٿو، جن ۾ زرخيزي يا مهارت جي سنگ ميلن جي نمائندگي شامل آهي. ڀرپاسي جي ٻوٽي مان نڪتل سائو رس ڪوئلي سان ملايو ويندو آهي ته جيئن ٽيٽو ٺاهيا وڃن.

## ريٻاڙي شخصيتون
**ڪڇ جي ڪوئل گيتا ريٻاڙي**

گيتا ريٻاڙي (Geeta Ribari) جي آواز ۾ اھو سرور آھي جو ڀارت جي پرڌان منتِري نريندر مودي پنھنجي ٽويٽر اڪائونٽ تان گيتا ريٻاري جي ساراھ ڪئي هئي ۽ گيتا سان ملڻ جي خواھش ڏيکاري.
جڏھن گيتا ريٻاڙي موديءَ سان ملڻ وئي تہ ڪڇ جي ريٻاڙين جي ڪاري لوئي کيس سُوکڙيءَ ۾ ڏني هئي، موديءَ ڪڇ جي ريٻاڙين وارِي ڪاري لوئي چمي پنھنجي مٿي تي ٻڌي ڇڏي هئي..

## حوالا

## بيبلوگرافي

### ڪتاب

* فرانسيسکو ڊي اورازي فلاووني. (1990) راباري ڪڇ جي هڪ پادري برادري

* ....

## وڌيڪ پڙهڻ

* 
* Mirella Ferrera, People of the world. Published by VMB publisher 13100 Vercelli, Italy 2005
* 

## ٻاھرين ڳنڍڻا

* ريٻاڙي تي دستاويزي فلم 

زمرو:راجسٿان جا سماجي ٽولا
زمرو:سنڌ ۾ آباد ذاتيون ۽ قبيلا
ڪعبه شريف

**ڪعبه شريف** (عربي: ٱلْكَعْبَة)، جنهن کي "بيت الله" (الله جو گھر) به چيو ويندو آهي، مسجد الحرام جي وچ ۾ هڪ عمارت آهي. قران مطابق، پهرين عمارت، جيڪا خالص الله جي عبادت لاء، مڪي جي وادي (بڪه) ۾ ٺاهي وئي. هن عمارت کي مسلمانن لاء قبلو (نماز لاء رخ) ٺهرايو ويو آهي. اسلامي ذريعن موجب، ڪعبي کي تاريخ ۾ ڪيترائي ڀيرا ٻيهر تعمير ڪيو ويو. پهريون ڀيرو ابراهيم عليه السلام ۽ سندس پٽ اسماعيل عليه السلام پاران تعمير ڪيو ويو، جڏهن نبي ابراهيم عليه السلام الله جي حڪم موجب پنهنجي زال هاجره ۽ اسماعيل کي ڇڏڻ کان ڪيترائي سال پوءِ، "بڪه" (مڪي جي وادي) ڏانهن موٽيا. موجوده عمارت جو اصل جوڙجڪ سال 683 عيسوي جي تعمير جو آهي.

ڪعبي جو ست ڀيرا چڪر لڳائڻ، جن کي طواف جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، حج ۽ عمري جو فرض (لازمي رڪن) آھي. ڪعبي جي چوڌاري علائقو، جتي حاجي طواف ڪندا آهن، کي مطاف سڏيو ويندو آهي. اها سال جي 365 ڏينهن حاجين سان گھريل هوندو آهي، سواءِ ذي الحجه جي 9 تاريخ جي جيڪو "يوم عرفه" (عرفه جو ڏينهن) جي نالي سان سڃاڻو وجھي ٿو. هن ڏينهن تي "ڪسوه" (ڪعبي جو غلاف) تبديل ڪيو ويندو آهي. بهرحال، هتان زائرين جي تعداد ۾ سڀ کان اهم اضافو رمضان جي مهيني ۽ حج دوران ٿيندو آهي، جڏهن لکين حاجي ڪعبي جي طواف لاءِ گڏ ٿيندا آهن. سعودي عرب جي وزارت برائي حج ۽ عمره موجب، اسلامي سال 1439 هجري (2017/2018)  ۾ عمري جي زيارت لاءِ 67,91,100 پرڏيهي زائرين پهتا.

## تاريخ
## فن تعمير ۽ اندروني ڊيزائن
## ڪعبي جي اندريان لکيل دستاويز
## اسلام ۾ اهميت
## انتظام ۽ صفائي
## پڻ ڏسو
 :باب:سعودي عرب 
* :باب:اسلام
* مسجد الحرام
* مسجد نبوي
* حجر اسود
* ابراهيم عليه السلام
* مسجدن جي فهرست 
* پاڪستان ۾ مسجدن جي فهرست

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*Ka'bah info: Everything you want to know about the Holy Ka'bah 
*SA's Official Live Webcam of the Kaaba
*Former door of the Kaaba (ca. 1635)
*Kaaba | Definition, Interior, Black Stone, & Fact
*The Kaaba (article) | Islam
*The Kaaba 
*Mecca pilgrimage: 10 things to know about the Kaaba
*About The Ka'aba
*The History Of Kaaba 
*Kaaba - Hajj

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:حج
زمرو:تاريخ اسلام
عربي وڪيپيڊيا

**عربي وڪيپيڊيا** (عربي: ويڪيبيديا العربية) وڪيپيڊيا جو جديد معياري عربي نسخو آهي. اهو 9 جولاءِ 2003ع تي شروع ٿيو. فيبروري 2026ع تائين ان ۾ 12,99,501 مضمون, 28,74,174 رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ ۽ 56,010 فائلون آهن ۽ اهو مضمونن جي ڳڻپ جي لحاظ کان وڪيپيڊيا جو 15هون وڏو ايڊيشن آهي ۽ وڪيپيڊيا ۾ کوٽائي جي لحاظ کان 7هين نمبر تي آهي. اهو 25 مئي 2009 تي 1,00,000 مضمونن کان وڌيڪ سامي ٻولي ۾ پهريون وڪيپيڊيا هو ۽ 17 نومبر 2019ع تي 10 لک مضمونن کان وڌيڪ سامي ٻولي پڻ هئي. اهو سامي ٻولي ۾ پهريون وڪيپيڊيا هو. جيڪو 25 مئي 2009 تي 100,000 مضمونن کان وڌيڪ هو. ۽ عربي پڻ پهرين سامي ٻولي آهي جيڪا 17 نومبر 2019 تي 1 ملين مضمونن کان وڌيڪ هئي.   

عربي جي ٽن قسمن جو پنهنجو وڪيپيڊيا آهي: معياري، مصري، ۽ مراڪش. اضافي طور تي، مالٽيز، جيڪو عربي مان نڪتل آهي، ان جو پنهنجو وڪيپيڊيا آهي.

## حوالا

زمرو:عربي ٻولي
زمرو:وڪيپيڊيا بلحاظ ٻولي
سعودي عرب ۾ مسجدن جي فهرست

هي **[[سعودي عرب]] ۾ [[مسجد|مسجدن]] جي فهرست** آهي.

مسجد الإجابة: بُني قبل السنة الثالثة من الهجرة.

مسجد الفقير: يسمى أيضًا مسجد ميثب

مسجد السبق: أحد مساجد المدينة المنورة التاريخية، ويقع شمال غرب المسجد النبوي الشريف.
*
مسجد السجدة: يُسمى أيضًا مسجد الشكر أو مسجد أبي ذر، يقع شمال المسجد النبوي

مسجد بني حارثة: يُسمى أيضًا مسجد المستراح، وسمي بالمستراح لأن نبي الإسلام محمد أخذ قسطا من الراحة أثناء رجوعه من غزوة أحد.

مسجد البيعة: هو مسجد بناه أبو جعفر المنصور سنة 144هـ في المكان الذي اجتمع فيه النبي محمد مع الأنصار حيث بايعوه بيعة العقبة

مسجد الفسح: يسمى أيضًا مسجد الفسيح أو مسجد أحد.

مسجد التنعيم: يُطلق عليه أيضًا مسجد السيدة عائشة

مسجد الشجرة، ابيار علي، يُطلق عليه أيضًا مسجد ذوالحليفة.  

مسجد الفضيخ: بفتح الفاء وكسر المعجمة بعدها مثناة تحتية وخاء معجمة أو مسجد الشمس

مسجد عائشة، المدينة المنوره 
*
مسجد أجياد، المڪه المڪرمه
*
مسجد العويضة
*
مسجد الحمراء
*
مسجد الجواثه، هفوف
*
مسجد الشيخ محمد الحليمي
*
مسجد بني بياضة
*
مسجد بن لادن
*
مسجد الفقيه
*
مسجد حسن عنانى
*
مسجد الملك سعود
*
مسجد المنارتين
*
مسجد الفضيخ: المدينة المنورة
*

## گيلري

### تفصيل
*
مسجد الإجابة: بُني قبل السنة الثالثة من الهجرة.
*
مسجد الفقير: يسمى أيضًا مسجد ميثب
*
مسجد الإجابة: يسمى أيضًا مسجد بني معاوية أو مسجد المباهلة، بني في عهد الرسول الله صلي الله عليه وآله وسلم۔
*
مسجد الملك فهد
مسجد الرحمة: يقع في مدينة جدة على ساحل البحر الأحمر، وهو أول مسجد في العالم يبنى على سطح البحر.
*
مسجد الراية: أحد مساجد المدينة المنورة التاريخية، ويقع شمال المسجد النبوي
*
مسجد العنبرية: هو مسجد أنشأه السلطان العثماني عبد الحميد الثاني ليكون ضمن محطة المدينة المنورة على خط حديد الحجاز۔
*
مسجد السبق: أحد مساجد المدينة المنورة التاريخية، ويقع شمال غرب المسجد النبوي الشريف.
*
مسجد السجدة: يُسمى أيضًا مسجد الشكر أو مسجد أبي ذر، يقع شمال المسجد النبوي

*
مسجد بني حارثة: يُسمى أيضًا مسجد المستراح، وسمي بالمستراح لأن نبي الإسلام محمد أخذ قسطا من الراحة أثناء رجوعه من غزوة أحد.
*
مسجد البيعة: هو مسجد بناه أبو جعفر المنصور سنة 144هـ في المكان الذي اجتمع فيه النبي محمد مع الأنصار حيث بايعوه بيعة العقبة
*
مسجد الفسح: يسمى أيضًا مسجد الفسيح أو مسجد أحد.
*
مسجد القبلتين: له أهمية تاريخية عند المسلمين لأنه المكان الذي تسلم فيه النبي محمد صلى الله عليه وسلم أمر تغيير اتجاه القبلة من القدس إلى مكة.
*
مسجد التنعيم: يُطلق عليه أيضًا مسجد السيدة عائشة

* 
مسجد الشجرة، ابيار علي، يُطلق عليه أيضًا مسجد،
ذوالحليفة.  
*
مسجد الفضيخ: بفتح الفاء وكسر المعجمة بعدها مثناة تحتية وخاء معجمة أو مسجد الشمس
*
مسجد السقيا: بُني هذا المسجد في مكان قبّة الرسول الله عند خروجه لغزوة بدر، واستعراض جيشه 
*
مسجد بني حرام: أحد مساجد المدينة المنورة التاريخية والذي صلى في موضعه الرسول الله أثناء حفر الخندق.

*
مسجد عائشة، المدينة المنوره 
*
مسجد أجياد، المڪه المڪرمه
*
مسجد العويضة
*
مسجد الحمراء
*
مسجد الجواثه، هفوف
*
مسجد الشيخ محمد الحليمي
*
مسجد بني بياضة
*
مسجد بن لادن
*
مسجد الفقيه
*
مسجد حسن عنانى
*
مسجد الملك سعود
*
مسجد المنارتين
*
مسجد الفضيخ: المدينة المنورة
*
مسجد عتبان بن مالك

## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:سعودي عرب
زمرو:مسجدن جون فهرستون
زمرو:سعودي عرب ۾ مسجدون
موصل شهر

**موصل** (عربي: الموصل؛ ڪردي: مووسڵ) اتر عراق ۾ هڪ وڏو شهر آهي، جيڪو نينويه گورنريٽ جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو گاديءَ واري هنڌ بغداد کان پوءِ عراق جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. دجلہ نديءَ جي اوڀر پاسي تي واقع، هي شهر قديم آشوري شهر نينواه جي کنڊرن کي گهيرو ڪري ٿو، جيڪو ڪڏهن دنيا جو سڀ کان وڏو شهر هو.

پنهنجي اسٽريٽجڪ ۽ مرڪزي مقام جي ڪري، شهر روايتي طور تي علائقي ۾ بين الاقوامي واپار ۽ سفر جي مرڪزن مان هڪ طور ڪم ڪيو آهي. ان کي عرب دنيا جي تاريخي ۽ ثقافتي طور تي اهم شهرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. عربي جي اتر ميسوپوٽيميائي ٻولي جيڪا عام طور تي موسلوي جي نالي سان مشهور آهي، موصل جي نالي تي رکيل آهي، ۽ علائقي ۾ وڏي پيماني تي ڳالهائي ويندي آهي. گڏجي، نينواه جي ميدانن سان گڏ، موصل آشوري ماڻهن جو هڪ تاريخي مرڪز آهي. آس پاس جو علائقو نسلي ۽ مذهبي طور تي متنوع آهي. شهر جي وڏي اڪثريت عرب آهي، جنهن ۾ ڪرد، آشوري، ترڪمان، شباڪي ۽ ٻيون اقليتون آباد آهن.   سني اسلام سڀ کان وڏو مذهب آهي، پر عيسائين ۽ يزيدين جو هڪ وڏو تعداد آهي، انهي سان گڏ ٻين اسلامي فرقن جهڙوڪ شيعه ۽ شباڪين جا پيروڪار پڻ آهن. موصل ۽ ان جي آس پاس جو علائقو بائبل جي تاريخ ۾ اهم آهي.

عراق تي حملي دوران، موصل تي اپريل 2003 ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ۾ اتحادي فوجن قبضو ڪيو. سڄي جنگ دوران، شهر حملن، بم ڌماڪن ۽ هڪ فرقيوارانه خانہ جنگي جو شڪار رهيو. 2011 ۾ آمريڪي فوجن جي واپسي کان پوءِ، هڪ بغاوت شروع ٿي، ۽ اسلامي رياست عراق ۽ شام (ISIS) پنهنجي علائقائي توسيع شروع ڪئي.

ميٽروپوليٽن علائقو اولهه پاسي واري پراڻي شهر کان وڌي ويو آهي ۽ "کاٻي ڪناري" (اوڀر پاسي) ۽ "ساڄي ڪناري" (اولهه پاسي) ٻنهي تي ڪافي علائقن کي گهيرو ڪري چڪو آهي، جيئن مقامي ماڻهو دجله جي ٻنهي پاسن کي سڏين ٿا. موصل جي چوڌاري علائقو تيل جي ذخيرن سان مالا مال آهي. موصل يونيورسٽي آف موصل ۽ ان جي مشهور ميڊيڪل ڪاليج جو گھر آهي، جيڪو وچ اوڀر جي سڀ کان وڏي تعليمي ۽ تحقيقي مرڪزن مان هڪ آهي. شهر تاريخي مسجدن، عيسائي جڳهن، عبادت خانن ۽ يزدي مندرن جو گھر پڻ آهي.

## نالو
عربي لفظ، موصل جو معني "ڳنڍڻ وارو نقطو" يا "جنڪشن شهر" آهي. شهر جي اوڀر واري پاسي تي قديم شهر نينواه جا کنڊر آهن ۽ آشوري اڃا تائين سڄي شهر کي نينواه سڏين ٿا. 

 موجوده شهر موصل جي جاءِ تي، هڪ ممڪنه ابتدائي آبادي جو ذڪر زينوفون پنهنجي هخامنشي اشوريه جي سفري لاگ ۾ ڪيو هو، جن ۾ هو دجله ندي تي هڪ ننڍڙي اشوري شهر "ميپسلا" (يوناني: Μέψιλα) جو ذڪر ڪري ٿو، جتي اڄ موصل شهر آهي. زينوفون جي ميپسلا کي پراڻي موصل، جيڪا جديد موصل کان تقريباً 30 ڪلوميٽر (19 ميل) اتر ۾ آهي، جي جاءِ سان سڃاڻڻ وڌيڪ محفوظ ٿي سگهي ٿو، جتي زينوفون جي رپورٽ کان ڇهه صديون پوءِ ساساني سلطنت جو مرڪز بود-اردشير تعمير ڪيو ويو هو. 

موصل کي الفيحه (جنت)، الخضره (سائو) ۽ الحدبه (ڪوڏر) پڻ سڏيو ويندو آهي. ان کي ڪڏهن ڪڏهن "اتر جو موتي" ۽ "لکين سپاهين جو شهر" به سڏيو ويندو آهي. 
## تاريخ
## جاگرافي
## آباديات
## انفراسٽرڪچر
## معيشت
## تاريخي ۽ مذهبي عمارتون
## تعليم
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Iraq Image – Mosul Satellite Observation
* Detailed map of Mosul by the National Imagery and Mapping Agency, from lib.utexas.edu
* 

## حوالا

زمرو:عراق
زمرو:عراق ۾ شهر
3 مئي

**3 مئي** ، **3 مئي** ، **3 مئي** ، **3 مئي** ، يا **3 مئي، يا 3 مئي (پنجين مهيني جو ٽيون ڏينهن)** مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق عام سالن جو هڪ سئو ٽيويهه ڏينهن (123)، يا ليپ سالن جو هڪ.
10 اپريل

**10 اپريل،** يا **نيسان 10** ، يا **اپريل 10 (چوٿين مهيني جو ڏهين ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سؤون (100) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سؤون (101) سال جي پڄاڻيءَ ۾ 265
3 اپريل

**3 اپريل** يا **نيسان** **3 يا ڏينهن 3/4 (چوٿين مهيني جو ٽيون ڏينهن)** هڪ عام سال جو ٽيانوي (93) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 272 ڏينهن باقي آهن.
9 اپريل

**9 اپريل** ، يا **نيسان 9** ، يا **9/4 (چوٿين مهيني جو نائين ڏينهن)** هڪ عام سال جو 99 هون (99) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سؤ.
1 اپريل

**پهرين اپريل** يا **نيسان** **پهرين يا چوٿين ڏينهن (چوٿين مهيني جو پهريون ڏينهن)** هڪ عام سال جو ايڪويهين (91) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 274 ڏينهن باقي آهن.
4 اپريل

**4 اپريل** يا 4 **اپريل** **يا 4\4 (چوٿين مهيني جو چوٿون ڏينهن)** هڪ عام سال جو چوويههون (94) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو.
6 اپريل

**6 اپريل،** يا **نيسان 6** ، يا **6 اپريل (چوٿين مهيني جو ڇهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو ڇهين (96) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 269 ڏينهن باقي آهن.
7 اپريل

**7 اپريل** يا **نيسان** **7 يا 7\4 (چوٿين مهيني جو ستين ڏينهن)** هڪ عام سال جو ستانوي (97) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو اٺانوي (98) . سال جي پڄاڻيءَ ۾ 268?
11 اپريل

**11 اپريل،** يا **نيسان 11** ، يا **اپريل 11 (چوٿين مهيني جو يارهين ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سؤ پهريون (101) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سؤ ٻيو (102). سال جي پڄاڻيءَ ۾ 264 ڏينهن باقي.
12 اپريل

**12 اپريل،** يا **نيسان 12** ، يا **12/4 (چوٿين مهيني جو ٻارهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو ٻيو (102) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو ٽيون (103) سال جي پڄاڻيءَ ۾ 263
13 اپريل

**13 اپريل،** يا **نيسان 13** ، يا **13 اپريل (چوٿين مهيني جو تيرهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو ٽيون (103) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو چوٿون. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 262 ڏينهن باقي آهن.
ريڊيو راءِ 2

**آر اي آءِ 2** (ريڊيو ڊيو) هڪ اطالوي ريڊيو چينل آهي جيڪو ريڊيو ٽيليويزن آف اٽلي (آر اي آءِ) پاران هلائي ٿو ۽ ٽاڪ شوز ۽ مشهور موسيقي ۾ ماهر آهي.
14 اپريل

**14 اپريل،** يا **نيسان 14** ، يا **اپريل 14 (چوٿين مهيني جو چوڏهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو چوٿون ڏينهن (104) آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو پنجون. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 261 ڏينهن باقي آهن.
7 مارچ

**7 مارچ** يا 7 **مارچ** يا **7\3 (ٽيون مهيني جو ستين ڏينهن)** مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق عام سال جو ڇهٺ هون (66) ڏينهن، يا ليپ سالن جو ستٽيهون (67) ڏينهن. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 299 ڏينهن.
زمرو:مارچ ۾ ڄائو
2026ع

__NOTOC__

## واقعا
## پيدائش
## وفاتون
## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:سال
زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
زمرو:2026
زمرو:2026ع
2 مارچ

**2 مارچ** ، يا **2 مارچ** ، يا **ڏينهن 2/3 (ٽيون مهيني جو ٻيو ڏينهن)** هڪ عام سال جو ايڪهٺ هون (61) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو ساٺهون. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 304 ڏينهن باقي آهن.
زمرو:مارچ ۾ ڄائو
20 اپريل

**20 اپريل،** يا **20 نيسان** ، يا **20\4 (چوٿين مهيني جو ويهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو ڏهون ڏينهن (110)، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو يارهين ڏينهن. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 255 ڏينهن باقي
31 مارچ

**31 مارچ** يا **31 مارچ** يا **31 مارچ (ٽيون مهيني جو ايڪتيسوون ڏينهن)** هڪ عام سال جو نوانويهون (90) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو ايڪياسيون (91) ڏينهن آهي. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 275.
زمرو:مارچ ۾ ڄائو
15 اپريل

**15 اپريل،** يا **نيسان 15** ، يا **اپريل 15 (چوٿين مهيني جو پندرهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو پنجون ڏينهن (105)، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو.
16 اپريل

**16 اپريل،** يا **نيسان 16** ، يا **اپريل 16 (چوٿين مهيني جو سورهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو ڇهون ڏينهن (106) آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو ستين.
17 اپريل

**17 اپريل،** يا **نيسان 17** ، يا **اپريل 17 (چوٿين مهيني جو سترهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو ستين ڏينهن (107)، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو.
18اپريل

**18 اپريل،** يا **نيسان 18** ، يا **اپريل 18 (چوٿين مهيني جو ارڙهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو اٺون (108) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو نائين.
19 اپريل

**19 اپريل،** يا **نيسان 19** ، يا **اپريل 19 (چوٿين مهيني جو انيسون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سؤ انيسون ڏينهن (109) آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سؤ. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 256 ڏينهن باقي آهن.
23 اپريل

**23 اپريل،** يا **23 نيسان** ، يا **23\4 (چوٿين مهيني جو تيويهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو تيرهون ڏينهن (113)، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو چوڏهون. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 252 ڏينهن باقي آهن.
24 اپريل

**24 اپريل** يا **نيسان 24** يا **24\4 (چوٿين مهيني جو چوويهون ڏينهن) مغربي (گريگورين)** ڪئلينڊر جي مطابق عام سالن جو هڪ سئو چوڏهون ڏينهن (114)، يا ليپ سالن جو هڪ سئو پندرهون 251 ڏينهن باقي آهن.
26 اپريل

**26 اپريل** يا **نيسان 26 يا اپريل** **26 (چوٿين مهيني جو ڇهين ڏينهن)** مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق عام سالن جو هڪ سئو سورهين ڏينهن (116) يا ليپ سالن جو هڪ. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 249 ڏينهن باقي آهن.
27 اپريل

**27 اپريل** يا **نيسان 27** يا **27\4 (چوٿين مهيني جو ستائيسوون ڏينهن) مغربي (گريگورين)** ڪئلينڊر جي مطابق عام سالن جو هڪ سئو سترهون ڏينهن (117)، يا ليپ سالن جو هڪ سئو.
28 اپريل

**28 اپريل** يا **28 نيسان** يا **28\4 (چوٿين مهيني جو اٺاويهون ڏينهن) مغربي (گريگورين)** ڪئلينڊر جي مطابق عام سالن جو هڪ سئو ارڙهون ڏينهن (118) يا ليپ سالن جو هڪ سئو انيسهون. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 247 ڏينهن باقي آهن.
29 اپريل

**29 اپريل** يا **29 اپريل** يا **29 اپريل (چوٿين مهيني جو 29 هون ڏينهن)** مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق عام سالن جو هڪ سؤ انيس ڏينهن (119)، يا ليپ سالن جو هڪ سؤ.
21 اپريل

**21 اپريل،** يا **21 اپريل** ، يا **21 اپريل (چوٿين مهيني جو ايڪويهون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو يارهن (111) ڏينهن آهي، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو.
22 اپريل

**22 اپريل،** يا **22 نيسان** ، يا **22\4 (چوٿين مهيني جو 22 هون ڏينهن)** هڪ عام سال جو هڪ سئو ٻارهون ڏينهن (112)، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق هڪ ليپ سال جو هڪ سئو تيرهون. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 253 ڏينهن باقي آهن.
30 اپريل

**30 اپريل** يا **نيسان 30** يا **30\4 (چوٿين مهيني جو ٽيهون ڏينهن)** عام سالن ۾ هڪ سئو ويهون ڏينهن (120)، يا مغربي (گريگورين) ڪئلينڊر جي مطابق ليپ سالن ۾ هڪ سئو. سال جي پڄاڻيءَ ۾ 245 ڏينهن باقي آهن.
ڪويت شهر

**ڪويت شهر (**؛ عربي:مدينة الكويت)، ڪويت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. ملڪ جي وچ ۾ ڪويت خليج جي ڏکڻ ڪناري تي فارس جي نار تي واقع، اهو امارات جو سياسي، ثقافتي ۽ اقتصادي مرڪز آهي، جنهن ۾ ڪويت جو سيف محل، سرڪاري آفيسون ۽ اڪثر ڪويتي ڪارپوريشن ۽ بينڪن جا هيڊ ڪوارٽر آهن.

سال 2018ع تائين، ميٽروپوليٽن علائقي ۾ لڳ ڀڳ 30 لک جي آبادي هئي (ملڪ جي آبادي جو 70 سيڪڙو کان وڌيڪ). شهر کي پاڻ ۾ ڪا به انتظامي حيثيت ناهي. ملڪ جا سڀئي ڇهه گورنريٽ شهري مجموعن جا حصا شامل آهن، جيڪو ڪيترن ئي علائقن ۾ ورهايل آهي. هڪ تنگ معنيٰ ۾، ڪويت شهر صرف شهر جي تاريخي مرڪز جو حوالو ڏئي سگهي ٿو، جيڪو اڄڪلهه ڪيپيٽل گورنريٽ جو حصو آهي ۽ 
گهڻو ڪري ڀرپاسي جي شهري علائقن سان ضم ٿي ويو آهي. 

ڪويت شهر جي واپار ۽ ٽرانسپورٽ جي ضرورتن کي ڪويت انٽرنيشنل ايئرپورٽ، مينا الشوائيڪ (شوائيڪ پورٽ) ۽ مينا الاحمدي (احمدي پورٽ) ذريعي پورو ڪيو ويندو آهي.
## تاريخ
## جاگرافي
## موسم
## معيشت
## ثقافت
## قابل ذڪر ماڻهو
## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
*  This gives some data from its 19th century history.
*Kuwait Tales

## حوالا

زمرو:ڪويت
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڪويت ۾ شهر
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ڪويت ۾ آباديون جڳهيون
زمرو:ڪويت ۾ آباد ساحلي هنڌ
روبي

**روبي هڪ انگريزي لفظ آهي** جنهن جي معنيٰ آهي نيلم ۽ ان جو مطلب اهو.
زمرو:سلجھائپ صفحا
پي ٽي وي ورلڊ

**پي ٽي وي ورلڊ** هڪ 24 ڪلاڪ پاڪستاني انگريزي ٻولي جو بين الاقوامي.
باوچي رياست

**باؤچي** (فولا: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤦𞤢𞤵𞤷𞥅𞤭: ليدي باؤچي) نائيجيريا جي اتر-اوڀر جيوپولٽيڪل زون ۾ هڪ رياست آهي. ان جي سرحد اتر ۾ جيگاوا، اتر اوڀر ۾ يوبي، اوڀر ۾ گومبي، ڏکڻ ۾ تارابا ۽ پليٽو، اولهه ۾ ڪدونا ۽ اتر اولهه ۾ ڪانو سان ملن ٿيون. ان جو نالو تاريخي شهر باؤچي تان ورتو ويو آهي، جيڪو ان جي گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي. رياست سال 1976ع ۾ ٺهي هئي، جڏهن اڳوڻي اتر-اوڀر رياست کي ٽوڙيو ويو هو. ان ۾ اصل ۾ اهو علائقو به شامل هو جيڪو هاڻي گومبي رياست آهي، جيڪو سال 1996ع ۾ هڪ الڳ رياست بڻجي ويو.

باؤچي رياست ايراضيءَ ۽ آبادي، ٻنهي لحاظ کان نائيجيريا جي پنجين نمبر وڏي ۽ رياست آهي، جنهن جي آبادي 2022ع تائين اندازاً 83,08,800 کان وڌيڪ آهي. رياست جاگرافيائي طور تي، ڏکڻ ۾ اولهه سوڊاني سوانا ۽ اتر ۾ خشڪ، نيم ريگستاني اولهه سوانا جي وچ ۾ ورهايل آهي، جنهن ۾ ڏکڻ اولهه ۾ جبل جوس پليٽيو جو هڪ ننڍڙو حصو به شامل آهي. رياست جي منظرنامي جي هڪ اهم ممتاز خاصيت يانڪاري نيشنل پارڪ آهي، جيڪو ڏکڻ باؤچي رياست ۾ هڪ وڏو جهنگلي جيوت پارڪ آهي جنهن ۾ پاڻي جي هرڻ، ڀَنسَ، پٽاس بندر،  دريائي گھوڙي ۽ ٻارهن سڳن واري هرڻن جي وڏي آبادي شامل آهي، انهي سان گڏ نائيجيريا جي آخري بچيل، اولهه آفريڪي شينهن، اولهه آفريڪي بگھڙ ۽ آفريڪي جهنگ جي هاٿي جي آبادي پڻ شامل آهي. 

جيڪو هاڻي باؤچي رياست آهي اهو علائقو ڪيترن ئي نسلي گروهن پاران آباد ڪيو ويو آهي، جن ۾ مرڪزي علائقي ۾ بوليوا، بوتاوا ۽ وارجي؛ اتر ۾ فولاني، ڪانوري، ۽ ڪرائي-ڪرائي؛ باؤچي شهر ۽ ان جي چوڌاري بانڪل، جاڪو ۽ گيراوا؛ ڏکڻ ۾ زار ۽ گواڪ؛ ڏکڻ اوڀر ۾ ڊگوراوا؛ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ جاراوا شامل آهن. مذهبي طور تي، رياست جي آبادي جو وڏو حصو،  80 سيڪڙي کان وڌيڪ مسلمان آهي، عيسائي 15 سيڪڙو ۽ روايتي مذهب 5 سيڪڙو آهن.  

هڪ وڏي زراعت تي ٻڌل رياست جي حيثيت سان، باؤچي جي معيشت جزوي طور تي چوپائي مال ۽ پوکون، جهڙوڪ ڪپهه، مونگ ڦلي، باجري، ٽماٽن ۽ يام جي فصل تي ڀاڙي ٿي. جديد آبپاشي منصوبن سان گڏ زرعي پيداوار ۾ اضافو ٿيو آهي. ٻين صنعتن ۾ غذائي شيئن جي پروسيسنگ ۽ پيڪنگ جي صنعت، ٽن ۽ ڪولمبائيٽ جي کاڻ کوٽائي ۽ سياحت (يانڪاري نيشنل پارڪ ۽ گرم چشمن جي) شامل آهن.

## تاريخ

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
ڪيبي رياست

**ڪيبي رياست** (هائوسا: جهر ڪيبي؛ فولا: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤳𞤫𞤦𞥆𞤭، لئيدي ڪيبي) اتر اولهه نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي، جنهن جي اوڀر ۾ سوڪوٽو رياست ۽ اتر ۾ زمفارا رياست ۽ ڏکڻ ۾ نائجر رياست آهي جڏهن ته ان جي اولهه سرحد بينن جمهوريه ۽ نائجر سان قومي سرحدن جو حصو بڻجي ٿي. رياست جو نالو برنين ڪيبي شهر؛ رياست جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏي شهر، تي رکيو ويو آهي. ڪيبي رياست 27 آگسٽ 1991ع تي سوڪوٽو رياست جي هڪ حصي مان ٺهي هئي. علائقي ۾ نائيجيريا جي 36 رياستن مان، ڪيبي ڏهين نمبر تي وڏي ۽ ابادي ۾ سال 2023ع تائين اندازاً 60 لک آبادي سان 17هين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست آهي.

جاگرافيائي طور تي، رياست ٽراپيڪل اولهه سوڊاني سوانا ايڪو ريجن ۾ آهي. اهم جاگرافيائي خاصيتن ۾ سوڪوٽو درياء شامل آهي جيڪو ڪيبي مان وهندو آهي نائجر ندي ۾، جيڪو ڪينجي ڍنڍ تائين پهچڻ کان اڳ ڏکڻ ڏانهن جاري رهي ٿو. رياست جي حياتي دائري ۾ وڏي تعداد ۾ مڇين جي نسلون، جيڪي وڏي پئماني تي ارگنگو مڇي مارڻ واري فيسٽيول دوران نمائش لاء رکي وينديون آهن، سان گڏ هپوپوٽيمس، ويسٽ آفريڪي مانٽي ۽ آفريقي بش هاٿين جي عارضي آبادي شامل آهن.

نسلي طور تي، ڪيبي مختلف نسلي گروهن سان آباد آهي، جن ۾ فولاني، هائوسا ۽ زرما ماڻهو سڄي رياست ۾، جڏهن ته اچیپا، بوڪوبالا، ڊينڊي، ڊوڪاوا، ڪمباري، ڪموڪو، ليلا، پوڪو ۽ شانگا ماڻهو رياست جي متنوع مغربي ۽ ڏکڻ سرحدن تي رهن ٿا. مذهبي طور تي، رياست جي آبادي جي اڪثريت (%84 کان وڌيڪ) مسلمان آهن جڏهن ته باقي عيسائيت ۽ روايتي مذهبن جهڙوڪ بوري جا پيروڪار آهن.

نوآبادياتي دور کان اڳ، اهو علائقو جيڪو هاڻي ڪيبي رياست آهي، بنيادي طور تي ڪيبي بادشاهت جي ڪنٽرول ۾ هو، هڪ هائوسا بنزا بڪوائي رياست، سال 1800ع جي شروعات تائين، جڏهن فولاني علائقي جو هڪ حصو قبضو ڪيو ۽ ان کي سوڪوٽو رياست جي تحت گوانڊو امارت ۾ شامل ڪيو. ايندڙ صدي دوران، ڪيبي جا حڪمران 1900ع ۽ 1910ع جي ڏهاڪي تائين، جڏهن برطانيه نائيجيريا جي ڪل علائقي کي پنهنجي نو آبادياتي قبضي هيٺ ڪيو، سوڪوٽو رياست سان وڙهندا رهيا. برطانوي ڪيبي کي پنهنجي اتر نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ جو حصو بڻايو، جيڪو بعد ۾ سال 1960ع ۾ نائيجيريا جي طور تي آزاد ٿيڻ کان اڳ برطانوي نائيجيريا ۾ ضم ٿي ويو. اصل ۾، جديد دور جي ڪيبي رياست، نائيجيريا جي ازادي کان پوء، سال 1967ع تائين اترين علائقي جو حصو هئي، جڏهن هي علائقو ورهايو ويو، ڪيبي اتر-اولهه رياست جو حصو بڻجي ويو. اتر-اوڀر رياست جي ورهائڻ کان پوءِ، سوڪوٽو رياست 1976ع ۾ ڏهه ٻين رياستن سان گڏ ٺاهي وئي. ويهن سالن کان پوءِ، سوڪوٽو رياست جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ ڪجهه علائقن جو هڪ گروپ ٽوڙي نئين ڪيبي رياست ٺاهي وئي. 

معاشي طور تي، ڪيبي رياست وڏي پيماني تي مڇي مارڻ ۽ زراعت، خاص طور تي سورگم، مونگ ڦلي، باجري، پياز ۽ چانورن جي فصلن تي، تي ٻڌل آهي. معيشت جا ٻيئن اهم شعبن ۾ واپار، خاص طور تي برنن ڪيبي شهر ۾ ۽ اُٺن، ڍورن، ٻڪرين ۽ رڍن جي مال چارڻ آهن. ڪيبي ۾ انساني ترقي جو اشاريو سڀ کان گهٽ آهي ۽ هن جي جي ڊي پي ملڪ ۾ ڇهين نمبر تي گهٽ آهي.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
زمفارا رياست

**زمفارا** (هوسا ٻولي: جهر زمفارا؛ فولا: لئيدي زمفارا) اتر اولهه نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي. زمفارا رياست جي گاديءَ جو هنڌ گوساؤ آهي ۽ ان جو موجوده گورنر داؤدا لاول آهي. سال 1996ع تائين، هي علائقو سوڪوٽو رياست جو حصو هو.

**Zamfara** (; ; Adlam: ) is a state in northwestern Nigeria. The capital of Zamfara state is Gusau and its current governor is Dauda Lawal. Until 1996, the area was part of Sokoto State.

Zamfara is a densely populated area with the Hausa. The Zamfarawa, a section of the Hausa ethnic nationality, cluster mainly in Anka, Gummi, Bukkuyum and Talata Mafara Local Governments areas. The Gobirawa, another Hausa sub-group, populate Shinkafi Local Government. The Gobirawa actually migrated from the Gobir Kingdom. The Burmawa sub-group are found in Bakura, while the Fulani are scattered all over the State, with significant concentrations in Bungudu, Maradun, and Gusau. Hausa sub-groups in Chafe, Bungudu and Maru, are mainly Katsinawa, Garewatawa and Hadejawa, while the Alibawa are located at Kaura Namoda and Zurmi. The Alawan Shehu Usmanu Fulani's are found in Birninmagaji.

It is bordered to the north by the Republic of the Niger for 32&nbsp;km (20 miles), to the south by Kaduna State for 117&nbsp;km (73 miles) and Niger for 38&nbsp;km (24 miles), to the east by Katsina State, and to the west by the states of Sokoto and Kebbi. It has a population of 3,278,873 according to the 2006 census and contains fourteen local government areas.
**زمفارا** (هوسا ٻولي: جهر زمفارا؛ فولا: لئيدي زمفارا) اتر اولهه نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي. زمفارا رياست جي گاديءَ جو هنڌ گوساؤ آهي ۽ ان جو موجوده گورنر داؤدا لاول آهي. سال 1996ع تائين، هي علائقو سوڪوٽو رياست جو حصو هو.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
تارابا رياست

**تارابا** (فولا: لئيدي تارابا) اتر اوڀر نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي، جنهن جو نالو تارابا نديءَ جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو رياست جي ڏاکڻي حصي مان گذري ٿي. ان کي "قوم لاءِ فطرت جو تحفو" پڻ چيو ويندو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ جلنگو آهي. رياست جا مکيه نسلي گروهه فولاني، موموئي، ممبيلا، جوڪون، ڪتيب، ڪريمجو ورڪون، ٽيو، ياندانگ، ندولا، ايچن، جينجو، ٽيگون ۽ جيبو آهن. اتر وارو حصو بنيادي طور تي فولاني، ورڪون، مموئي ۽ شو جي غلبي تي آهي. ڏکڻ وارو حصو جوڪون، ٽيو، چمبا، ڪتيب ۽ ايچن جي غلبي تي آهي. مرڪزي علائقو بنيادي طور تي فولاني، ممبيلا، ندولا، ٽيگون، جيبو، وربو ۽ ڊاڪا ماڻهن جي قبضي ۾ آهي. رياست ۾ لڳ ڀڳ 80 مختلف نسلي گروهه ۽ انهن جون ٻوليون آهن.

**Taraba** is a state in north-eastern Nigeria, named after the Taraba River, which traverses the southern part of the state. It is known as "Nature's Gift to the Nation".  Its capital is Jalingo. The state's main ethnic groups are the Fulani, Mumuye, Mambilla, Jukun, Kuteb, Karimjo Wurkun, Tiv,  Yandang, Ndola, Ichen, Jenjo, Tigon, and Jibu. The northern part is mainly dominated by the Fulani, Wurkun, Mumuye and Sho. The southern part is dominated by the Jukun, Tiv, Chamba,  Kuteb and Ichen. The central region is mainly occupied by the Fulani, Mambilla, Ndola, Tigon, Jibu, Wurbo, and Daka people. There are about 80 distinct ethnic groups and their languages in the state.
**تارابا** (فولا: لئيدي تارابا) اتر اوڀر نائيجيريا ۾ هڪ رياست آهي، جنهن جو نالو تارابا نديءَ جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو رياست جي ڏاکڻي حصي مان گذري ٿي. ان کي "قوم لاءِ فطرت جو تحفو" پڻ چيو ويندو آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ جلنگو آهي. رياست جا مکيه نسلي گروهه فولاني، موموئي، ممبيلا، جوڪون، ڪتيب، ڪريمجو ورڪون، ٽيو، ياندانگ، ندولا، ايچن، جينجو، ٽيگون ۽ جيبو آهن. اتر وارو حصو بنيادي طور تي فولاني، ورڪون، مموئي ۽ شو جي غلبي تي آهي. ڏکڻ وارو حصو جوڪون، ٽيو، چمبا، ڪتيب ۽ ايچن جي غلبي تي آهي. مرڪزي علائقو بنيادي طور تي فولاني، ممبيلا، ندولا، ٽيگون، جيبو، وربو ۽ ڊاڪا ماڻهن جي قبضي ۾ آهي. رياست ۾ لڳ ڀڳ 80 مختلف نسلي گروهه ۽ انهن جون ٻوليون آهن.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
عبدالله ابن رواحہ

حضرت **عبدالله ابن رواحه بن ثعلبه** رضي الله تعالٰي عنه (عربي:عَبْد ٱللَّٰه ٱبْن رَوَاحَة ٱبْن ثَعْلَبَة)، پيغمبر محمد صلي الله عليه وآله وسلم جي انصاري اصحابن مان هڪ هئا، جيڪا موته جي جنگ ۾ شهيد ٿيا. عبدالله بن رواحه مديني جي بنو خزرج قبيلي سان تعلق رکندا هئا ۽ هن انصار ۾ شامل هئا جنهن مڪي ۾ عقبه جي مقام تي رسول الله ﷺ سان نصرت جي بيعت ڪيا، جن کي "بيعت العقبه" جي نالي سان سڃاڻو وڃي ٿو.

## سوانح عمري
عبدالله ابن رواحه جو تعلق مديني جي بنو خزرج قبيلي سان هو. هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن لکڻ عام مهارت نه هئي، هو نه صرف لکي سگهندا هئا، پڻ شاعري ۾ به مهارت رکندا هئا.

هن انصار جي ٻارهن نمائندن مان هڪ هئا، جن هجرت کان اڳ پيغمبر ﷺ جي هٿ تي بيعت ڪئي، جن کي "بيعت عقبه اولي" چيو وڃي ٿو ۽ بعد ۾ مديني ۾ اسلام پکيڙيا. ان کان علاوه هن انهن 73 انصار ۾ شامل هئا جن مديني ۾ محمد ﷺ جي بيعت ڪئي. هن رسول الله ﷺ کي رئيس المنافقين، عبدالله بن ابي،  جي شرارتن کان آگاهه ڪندا رهندا هئا.

## فوجي مهمون ۽ شهادت
عبد الله بن رواحه جنگ موته دوران اسلامي فوج جا ٽيان ڪمانڊر هئا ۽ پوء انهي جنگ دوران شهيد ٿي ويا. هن هڪ مهم جي اڳواڻي پڻ ڪيا جيڪي "عبدالله بن رواحه جي مهم" جي نالي سان مشهور آهي.                                                                                  
                      

## حوالا

زمرو:انصار
زمرو:صحابه
زمرو:مسلم جرنيل
سوڪوٽو رياست

**سوڪوٽو** (انگريزي: Sokoto State؛ هاوسا: جهر سوڪوتو؛   فولا: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤧𞤮𞥅𞤳𞤮𞥅𞤼𞤮𞥅، لئيدي سوڪوتو) نائيجيريا جي 36 رياستن مان هڪ آهي، جيڪا ملڪ جي انتهائي اتر اولهه ۾ واقع آهي. رياست جي حدون اتر ۽ اولهه ۾ جمهوريه نائجر سان 363 ڪلوميٽر (226 ميل) آهي ۽ اوڀر ۾ زمفارا رياست ۽ ڏکڻ ۽ اولهه ۾ جزوي طور تي ڪاندي ندي جي پار ڪيبي رياست سان ملڻ ٿيون. سوڪوٽو ان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. سوڪوٽو شهر سوڪوٽو ندي ۽ ريما ندي جي سنگم جي ويجهو واقع آهي. سال 2022ع تائين رياست جي آبادي جو اندازو 63 لک کان وڌيڪ هو.

اڳوڻي سوڪوٽو خلافت جي گاديءَ جو هنڌ هجڻ ڪري، شهر جي آبادي گهڻو ڪري مسلمان آهي ۽ اها نائيجيريا ۾ اسلامي تعليم جو هڪ اهم مرڪز آهي. خلافت جو سربراهه، جن کي سلطان سڏيو ويندو آهي، حقيقت ۾ نائجيريا جي مسلمانن جو روحاني اڳواڻ آهي.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
21ھين صدي

**21 صدي** گريگورين ڪئلينڊر جي مطابق 1 جنوري 2001 کان 31 ڊسمبر 2100 تائين جي.
زمرو:ايڪيهين صدي
زمرو:صديون
زمرو:ھم عصر تاريخ
راندين تي

**تي**  جنهن کي   **اسپورٽس**    جڏهن مارچ 2020 ۾ چينل جو نالو تبديل ڪيو ويو، ته ان تبديلي ۾ جيڪو ٿيو اهو آن اسپورٽ چينل ۽ ٽائم اسپورٽس چينل جو ضم هو، ۽ چينل جو خيال آهي ته مقصد مصري راندين.
پليٽو رياست

**پليٽو** (Plateau State) نائيجيريا جي وچ واري علائقي ۾ واقع هڪ رياست آهي ۽ ان ۾ جوس پليٽو جي چوڌاري واري ٽڪرين جو هڪ سلسلو شامل آهي. پليٽو رياست کي "امن ۽ سياحت جي گھر" طور بيان ڪيو ويندو آهي. رياست جي آبادي لڳ ڀڳ 47 لک ماڻهن جي آهي.  ان جي گاديءَ جو هنڌ جوس آهي.

## تاريخ

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
ابيا رياست

**ابيا رياست** (Abia State) نائيجيريا جي ڏکڻ اوڀر علائقي ۾ هڪ رياست آهي. رياست جو گاديءَ جو هنڌ امويا آهي ۽ ان جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ابا آهي.

ابيا رياست جي اولهه ۾ ايمو، اوڀر ۾ رياست ڪراس ريور، ڏکڻ ۾ رياست ريورز، اتر اولهه ۾ انامبرا ۽ اتر اوڀر ۾ اينگو ۽ ايبوني رياستن سان سرحد آهي. رياست ڏکڻ ۾ نائجر ڊيلٽا جي دلدلي ٻيلن ۽ ڪراس-نائيجر منتقلي ٻيلن جي وچ ۾ ورهايل آهي. امو ۽ ابا نديون رياست جي اولهه ۽ ڏکڻ سرحدن سان ترتيب وار وهن ٿيون. زراعت جي لائق زمين ۽ خام تيل ۽ قدرتي گئس جي پيداوار جي ڪارڻ، ابيا رياست سال 2019ع کان وٺي، انساني ترقي جي اشاريي ۾ نائيجيريا ۾ گڏيل اٺين نمبر تي آهي. 

ابيا جي تاريخ آرو ڪنفيڊريسي جي حصي طور شروع ٿي ۽ 20هين صدي جي شروعات تائين، جڏهن برطانوي فوجن پاران اينگلو-آرو جنگ دوران، ان جي شڪست تي ختم ٿي. جنگ کان پوءِ علائقي کي ڏکڻ نائيجيريا پروٽيڪٽوريٽ ۾ شامل ڪيو ويو. سال 1960ع ۾ نائيجيريا جي آزادي کان پوءِ، ابيا سال 1967ع ۾ اوڀر واري علائقي جو حصو بڻجي وئي، ان کان اڳ جو علائقو ورهائجي ويو، ۽ اهو اوڀر مرڪزي رياست جو حصو بڻجي ويو. اوڀر واري علائقي نائيجيريا جي گهرو ويڙهه ۾ ابيا سان الڳ ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن ۾ بيافرا جي علحدگي پسند رياست جو حصو هو. جنگ ۽ نائيجيريا جي ان وقت جي ٻيهر اتحاد کان پوءِ، اوڀر مرڪزي رياست کي سال 1976ع تائين ضم ڪيو ويو جڏهن ابيا سميت امو، مرتلا محمد پاران قائم ڪيو ويو. اوڀر واري ايمو بعد ۾ ورهاست کان پوءِ پراڻي ابيا رياست بڻجي وئي. 1996 ۾، ابيا جي اتر اوڀر جو حصو هٽائي نئين ايبوني جو حصو بڻايو ويو. 

## حوالا

زمرو:نائجيريا ۾ شهر
زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
اڪوا ايبوم رياست

**اڪوا ايبوم** (Akwa Ibom) نائيجيريا جي ڏکڻ-ڏکڻ جيو پوليٽيڪل زون ۾ هڪ رياست آهي. ان جي سرحد اوڀر ۾ ڪراس ريور رياست، اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ ريورز رياست ۽ ابيا رياست ۽ ڏکڻ ۾ ايٽلانٽڪ سمنڊ سان آهي. رياست جو نالو ڪوا ابوئي نديءَ تان ورتو ويو آهي جيڪا رياست کي بائيٽ آف بوني ۾ وهڻ کان اڳ ٻن حصن ۾ ورهائي ٿي. اڪوا ايبوم 1987ع ۾ ڪراس ريور رياست کان الڳ ٿي وئي. رياست ۾ 31 مقامي حڪومتي علائقا آهن ۽ ان جو گاديءَ جو هنڌ يويو شهر (Uyo) آهي.

**Akwa Ibom** is a state in the South-South geopolitical zone of Nigeria. It borders Cross River State to the east, Rivers State and Abia State to the west and north-west, and the Atlantic Ocean to the south. The state takes its name from the Qua Iboe River which bisects the state before flowing into the Bight of Bonny. Akwa Ibom was split from Cross River State in 1987.  The state has 31 local government areas, and its capital is Uyo.

Of the 36 states, Akwa Ibom is the 30th largest in area and fifteenth most populous, with an estimated population of nearly 5.5 million as of 2016. Geographically, the state is divided between the Central African mangroves in the coastal far south and the Cross–Niger transition forests in the rest of the state. Other important geographical features are the Imo and Cross rivers which flow along Akwa Ibom's eastern and western borders respectively while the Kwa Ibo River bisects the state before flowing into the Bight of Bonny. In the southeast corner of the state is the *[[Stubb Creek Forest Reserve]]*, a heavily threatened wildlife reserve that contains declining crocodile, putty-nosed monkey, red-capped mangabey, and Sclater's guenon populations along with potentially extirpated populations of African leopard and Nigeria-Cameroon chimpanzee. Offshore, the state is also biodiverse as there are large fish populations alongside various cetacean species, including bottlenose dolphins, pantropical spotted dolphins, humpback whales, and killer whales.

Modern-day Akwa Ibom State has been inhabited by various ethnic groups for hundreds of years, primarily the closely related Ibibio, Annang, and Oron peoples in the North-East, North-West, and Southern zones of the state, respectively.

Economically, Akwa Ibom State is based around the production of crude oil and natural gas as highest oil-producing state in the country. Key minor industries involve agriculture as the state has substantial cocoyam, yam, and plantain crops along with fishing and heliciculture. Despite its vast oil revenues, Akwa Ibom has the seventeenth highest Human Development Index in the country in large part due to years of systemic corruption.
**اڪوا ايبوم** (Akwa Ibom) نائيجيريا جي ڏکڻ-ڏکڻ جيو پوليٽيڪل زون ۾ هڪ رياست آهي. ان جي سرحد اوڀر ۾ ڪراس ريور رياست، اولهه ۽ اتر-اولهه ۾ ريورز رياست ۽ ابيا رياست ۽ ڏکڻ ۾ ايٽلانٽڪ سمنڊ سان آهي. رياست جو نالو ڪوا ابوئي نديءَ تان ورتو ويو آهي جيڪا رياست کي بائيٽ آف بوني ۾ وهڻ کان اڳ ٻن حصن ۾ ورهائي ٿي. اڪوا ايبوم 1987ع ۾ ڪراس ريور رياست کان الڳ ٿي وئي. رياست ۾ 31 مقامي حڪومتي علائقا آهن ۽ ان جو گاديءَ جو هنڌ يويو آهي.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
ڪانيم-بورنو سلطنت

**ڪانيم-بورنو سلطنت** انهن علائقن تي مشتمل هئي جيڪا هاڻي نائيجيريا، نائجر، ڪيمرون، لبيا ۽ چاڊ جو حصو آهن. اها جاگرافيدانن پاران اٺين صدي عيسوي کان ڪانيم سلطنت جي نالي سان سڃاتو ويندو هو ۽ 1900 تائين بورنو (بورنو سلطنت) جي آزاد بادشاهت جي طور تي قائم رهيو.

ڪانيم سلطنت (700-1380) موجوده ملڪن چاڊ، نائيجيريا ۽ لبيا ۾ واقع هئي. پنهنجي عروج تي، اها هڪ اھڙي علائقي تي مشتمل هئي جيڪا نه رڳو چاڊ جي وڏي علائقي پر ڏکڻ لبيا (فيزان) ۽ اوڀر نائجر، اتر اوڀر نائيجيريا ۽ اتر ڪيمرون جي ڪجهه حصن کي به ڍڪيندو هو. بورنو سلطنت (1380-1893) هڪ رياست هئي جيڪا هاڻي اتر اوڀر نائيجيريا آهي، ۽ وقت سان گڏ ڪانيم سلطنت کان به وڏي ٿي وئي، جنهن ۾ اها علائقا شامل هئا جيڪا اڄ چاڊ، نائجر ۽ ڪيمرون جا حصا آهن.

سلطنت جي شروعاتي تاريخ بنيادي طور تي هڪ شاهي تاريخ نامي، گرگام مان معلوم ٿئي ٿي، جيڪا 1851ع ۾ جرمن سياح هينرچ بارٿ پاران دريافت ڪيو ويو هو. سلطنت جي جانشين حڪومتون، بورنو امارت ۽ ڊڪوا امارت جي صورت ۾، 1900 جي آس پاس قائم ٿيون ۽ اڄ به نائيجيريا اندر روايتي رياستن جي طور تي موجود آهن.
## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:آفريڪا جي تاريخ
زمرو:نائيجيريا جي تاريخ
زمرو:آفريڪا ۾ اڳوڻي سلطنتون
جيگاوا رياست

**جيگاوا** (هائوسا: جهر جيگاوا؛ فولا: ليڊي جيگاوا) نائيجيريا جي هڪ رياست آهي، جيڪا ملڪ جي اترئين علائقي ۾ واقع آهي. جيگاوا 27 آگسٽ 1991 تي جنرل ابراهيم بابانگيدا فوجي انتظاميه جي تحت ٺاهي وئي هئي. جيگاوا رياست اڳ ۾ ڪانو رياست جو حصو هئي ۽ ڪانو رياست جي اتر اوڀر واري علائقي ۾ واقع هئي. اها نائيجيريا جي جمهوريه نائجر سان قومي سرحد جو حصو بڻجي ٿي. رياست جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ڊٽسي آهي. جيگاوا رياست ۾ 27 مقامي حڪومتون آهن.

آبادي جي لحاظ کان اٺين وڏي رياست، جيگاوا رياست جا رهواسي گهڻو ڪري هائوسا يا فولاني پس منظر جا آهن.  جيگاوا رياست جي رهواسين جي وڏي اڪثريت مسلمان آهي، ۽ اها ملڪ جي ٻارهن رياستن مان هڪ آهي جتي شرعي قانون جي حڪمراني آهي. جيگاوا رياست برنن ڪادو شهر ۾ ڊٽسن هابوڊي غار جي تصويرن لاءِ مشهور آهي، جيڪي نئين پٿر جي دور جون آهن. هيڊيجيا (اڳوڻي بيرام) جو شهر روايتي "ست سچي هائوسا رياستن" مان هڪ هجڻ جي ڪري قابل ذڪر آهي.

جيگاوا رياست جي معيشت گهڻو ڪري زراعت تي منحصر رهي ٿي. رياست جي نيم خشڪ موسم جي ڪري، مزدورن پاران پاڙيسري رياستن جهڙوڪ ڪانو رياست ڏانهن آف سيزن ڪم جي ڳولا ۾ ٻاهرين لڏپلاڻ عام آهي.  رياست اندر قابل کاشت زمين جي کوٽ تازن سالن ۾ ٻوڏ جهڙين آفتن، جنهن ۾ موسمياتي تبديلين جي ڪري واڌاري جو خدشو آهي، وڌندڙ مسئلو بڻجي وئي آهي. نتيجي طور، هارين ۽ خانہ بدوش فولاني چرواهن جي وچ ۾ زراعت جي قابل زمين تي تڪرار تازن سالن ۾ تشدد ۾ تبديل ٿي وئي آهي.

## جاگرافي
## پڻ ڏسو
:باب:نائيجيريا
* ڪانو رياست
* نائجيريا جون رياستون

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Jigawa Online
* Nigeria News 

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائيجيريا جي رياستون
زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:Jigawa State
ڪانو

**ڪانو** ( اجامي: كَنُواْ) اتر نائيجيريا ۾ ھڪ شھر ۽ ڪانو رياست جي گاديءَ جو هنڌ آھي.  اهو لاگوس کان پوءِ نائيجيريا جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي، جنهن ۾ چاليهه لک کان وڌيڪ شهري 499 چورس ڪلوميٽر (173 چورس ميل) جي ايراضي ۾ آباد آهن.  ساحيل جي ڏکڻ ۾، سوانا ۾ واقع، ڪانو ٽرانس صحارا واپار جو هڪ اهم رستو آهي، جيڪو هزارين سالن کان واپار جو مرڪز  ۽ انسانن جي آبادي رهيو آهي. اها ڊابو خاندان جي روايتي رياست آهي جيڪا 19هين صدي کان وٺي هن شهري رياست تي اميرن (Emirs) جي حيثيت سان حڪومت ڪئي چڪيا آهن. ڪانو امارات ڪائونسل ڪانو شهر جي حدن اندر موجود روايتي ادارو آهي ۽ ڪانو رياست جي حڪومت جي اختيار هيٺ آهي. 

هي شهر ست وچين دور جي هائوسا بادشاهتن مان هڪ آهي. شهر جا مکيه رهواسي هائوسا ۽ فولاني ماڻهو آهن. برطانوي نوآبادي بڻجڻ کان صديون اڳ، ڪانو هڪ ڪاسموپوليٽن علائقو هو جنهن ۾ عرب، طوارق (بربر) ۽ ڪنورين جي آبادي هئي. علائقي جي لنگوا-فرانڪا هائوسا ٻولي آهي، جن جا نائيجيريا ۾ ست ڪروڙ کان وڌيڪ ڳالهائيندڙن آهن.

اسلام شهر ۾ 11هين صدي يا ان کان اڳ ۾، بنيادي طور تي ٽرانس صحارا واپارين ذريعي پهتو، واپار جي نئين رستن جي ڪارڻ، ڪانو خوشحال ٿئي ويو ۽ علائقي ۽ اتر نائيجيريا جو تجارتي مرڪز بڻجي ويو ۽ اڃا تائين " واپار جي مرڪز " طور تي سڃاڻو ويندو آهي. 

## نالو
ڪانو اصل ۾ ڊالا ٽڪريون، جيڪا شهر جي چوڌاري آهن، جي نالي مٿان "ڊالا" جي نالي سان سڃاڻيو ويندو هو ۽ بورنو جي تاريخي ذريعن مطابق، 16هين صدي جي شروعات تائين ان کي هن ائي نالي سان سڏيو ويندو هو. 
## تاريخ
## جاگرافي
## معيشت
## ثقافت
## تعليم
 
### ڪاليج
* ڪانو اسٽيٽ پولي ٽيڪنڪ ڪاليج، سال 1975ع ۾ قائم ڪيو ويو. 
* فيڊرل ڪاليج آف ايجوڪيشن، ڪانو.
* امينو ڪانو ڪاليج آف اسلامڪ ليگل اسٽڊيز، ڪانو. 
## ٽرانسپورٽ
## قابل ذڪر ماڻهو:
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:ڪانو شهر
زمرو:ڪانو رياست
زمرو:نائجيريا ۾ شهر
زمرو:آفريڪا جا تاريخي شهر
زمرو:ڪانو رياست ۾ گنجان آباديون
زمرو:نائيجيريا جي رياستن جي راڄڌانيون

## حوالا
گئبرئيل گارشيا مارڪيز

**گئبريل گارشيا مارڪيز** (انگريزي: Gabriel García Márquez) (6 مارچ 1927 – 17 اپريل 2014) هڪ مشهور ڪولمبين ناول نويس، ڪهاڻيڪار ۽ نوبل انعام يافتہ ليکڪ هو، جنهن جادوئي حقيقت نگاري (Magical Realism) جي صنف کي نئين اوچائين تي پهچايو. سندس شاهڪار ناول "اڪيلائي جا ھڪ سؤ سال" کيس عالمي شهرت ڏياري، ۽ کيس لاطيني آمريڪا جي ادبي نمائندي طور سڃاتو ويو.

## ابتدائي زندگي
مارڪيز 6 مارچ 1927 تي آراڪاتاڪا، مگدالينا، ڪولمبيا ۾ پيدا ٿيو. سندس ننڍپڻ سندس ڏاڏي ۽ ڏاڏي وٽ گذريو. ڏاڏي کيس ڪهاڻيون ٻڌائيندي هئي، جڏهن ته سندس ڏاڏو فوجي ڪرنل هو، جنهن کيس "هزار ڏينهن جي جنگ" ۽ ٻين سياسي واقعن بابت آگاهي ڏني. انهن ڳالهين مارڪيز جي ادبي تخليق تي گهرو اثر ڇڏيو.

## صحافت ۽ ادب
گارسيا مارڪيز پنهنجي ڪيريئر جي شروعات صحافت سان ڪئي. هو پاڻ چوندو هو ته هو بنيادي طور تي صحافي آهي ۽ افسانا ته رڳو اتفاق سان لکي وٺندو آهي. سندس صحافتي پس منظر سندس لکڻين ۾ به نمايان نظر اچي ٿو، جتي حقيقت ۽ تخيل جو سنگم ملي ٿو. سندس مقبول ڪتابن ۾ شامل آهن:

* *سو ورهين جي اڪيلائي* (One Hundred Years of Solitude)
* *وبا جي زماني ۾ محبت* (Love in the Time of Cholera)
* *اڳواٽ ٻُڌايل جي ڪھاڻي* (Chronicle of a Death Foretold)
* *حاڪم جو خزانو* (The Autumn of the Patriarch)
* *اغوا جي خبر* (News of a Kidnapping)

## نوبل انعام ۽ فڪري ورثو
گارسيا مارڪيز کي 1982ع ۾ ادب جي شعبي ۾ نوبل انعام سان نوازيو ويو. *هن نوبل انعام جي تقريب دوران جيڪا تقرير ڪئي، ان ۾ لاطيني آمريڪا جي ماڻهن جي اڪيلائي، محرومي ۽ استحصال بابت ڳالهايو.* سندس لاءِ لاطيني آمريڪا محض هڪ خطو نه پر هڪ وسيع قومي سڃاڻپ هئي. هو ڪولمبيا جو شهري هو، پر ميڪسيڪو سندس ٻيو گهر هو، جڏهن ته ڪيوبا ۾ به هو بنا ڪنهن رڪاوٽ جي رهي سگهندو هو.

ادب جي ذريعي هن پنهنجي علائقي جي تاريخ، سياست، ظلم، ۽ زندگيءَ جي مختلف پهلوئن کي اهڙي انداز ۾ پيش ڪيو، جو سندس لکڻيون "جادوئي حقيقت نگاري" جو هڪ لازوال مثال بڻجي ويون. سندس ناولن ۾ 1928ع ۾ يونائٽيڊ فروٽ ڪمپني جي خلاف احتجاج ڪندڙ آبادگارن جي قتل عام، ۽ 1948ع ۾ صدارتي اميدوار گئٽان جي قتل کانپوءِ ٿيل وڳوڙن جا حوالا مليا ٿي.

## ذاتي زندگي ۽ وفات
مارڪيز مرسڊس بارچا سان شادي ڪئي، جنهن سان کيس ٻہ ٻار هئا. هو پنهنجي آخري ڏينهن ميڪسيڪو سٽيءَ ۾ گذاريائين، جتي هو 17 اپريل 2014ع تي وفات ڪري ويو. سندس وفات تي پوري دنيا ۾ ادبي دنيا سوڳوار ٿي ويئي.

## ورثو
گارسيا مارڪيز جي لکڻين کي نه رڳو لاطيني آمريڪا پر پوري دنيا ۾ ساراهيو ويو. هن ادب جي دنيا ۾ نه وسارڻ جوڳو نقش ڇڏيو. سندس جادوئي حقيقت نگاري، انسان دوستي، ۽ سياسي شعور اڄ به پڙهندڙن لاءِ الهام جو ذريعو آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Wikipedia – Gabriel García Márquez (انگريزي)
* Gabriel García Márquez Foundation for New Ibero-American Journalism

زمرو:گئبرئيل گارشيا مارڪيز
زمرو:ليکڪ
زمرو:ناول نگار
زمرو:ڪولمبيا
زمرو:ادبي شخصيتون
زمرو:نوبل انعام يافته
زمرو:ڪولمبيا جي شخصيتون
زمرو:اسپيني ٻولي جا ناول نگار
زمرو:1927ع جون پيدائشون
زمرو:2014ع جون فوتگيون

## حوالا
سو ورهين جي اڪيلائي

**سو ورهين جي اڪيلائي** **()** لاطيني آمريڪي ليکڪ **[[گئبرئيل گارشيا مارڪيز]]** جو مشهور ناول آهي، جيڪو پهريون ڀيرو **1967ع** ۾ ڇپيو. هي ناول **20** هين صديءَ جي سڀ کان اهم ادبي تخليقن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو ۽ جادوئي حقيقت نگاري (Magical Realism) جو شاهڪار مثال آهي.

## پلاٽ جو جائزو
ناول جو مرڪزي ڪردار "بوئنديا" خاندان آهي، جنهن جي ڇهن نسلن جي ڪهاڻي بيان ڪئي وئي آهي. انهن جي رهائش جو مرڪز فرضي ڳوٺ "ماڪوندو" آهي، جيڪو مارڪيز جي ننڍپڻ جي ڳوٺ آراڪاتاڪا تي ٻڌل آهي. ماڪوندو جي قيام کان وٺي ان جي زوال تائين جي تاريخي ۽ سماجي واڌ ويجھ ناول جو بنيادي محور آهي.

ناول ۾ بوئنديا خاندان جي نسلن جي زندگي، انهن جي غلطين، خوابن، محبتن، جنگين، سياست، ۽ فطري ۽ غير فطري واقعن کي نهايت خوبصورتي سان پيش ڪيو ويو آهي. مارڪيز، ماڪوندو جي ذريعي لاطيني آمريڪا جي تاريخ، معاشرت، ۽ سياسي حالتن جو علامتي اظهار ڪري ٿو.

## جادوئي حقيقت نگاري
"سو ورهين جي اڪيلائي" جادوئي حقيقت نگاري جو زبردست مثال آهي، جتي حقيقي واقعن سان گڏوگڏ غير معمولي، حيرتناڪ ۽ خواب جهڙا منظر به شامل آهن. ان طرزِ بيان ذريعي مارڪيز حقيقت کي وڌيڪ اثرائتي ۽ فنڪاري سان پيش ڪري ٿو.

## اهم موضوعات
ناول ۾ ڪيترائي اهم موضوع موجود آهن:
* وقت جي گردش ۽ تاريخ جي ورجاءَ
* اڪيلائي جو فلسفو
* محبت، جنسي لاڳاپا، ۽ خانداني بندشون
* سياسي فساد، استحصال، ۽ انقلاب
* علم، جادو، ۽ عقيدن جي ڇنڊڇاڻ

## ثقافتي ۽ ادبي اثر
"سو ورهين جي اڪيلائي" جي اشاعت سان ئي گارشيا مارڪيز عالمي سطح تي مقبول ٿيو. ناول کي ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو ۽ ان ادبي دنيا ۾ لاطيني آمريڪي بوم (Latin American Boom) جي لهر کي زور بخشيو.

هي ناول ڪيترن ئي ليکڪن، اديبن، ۽ پڙهندڙن کي متاثر ڪيو. ان جو اسلوب، علامتي قوت، ۽ تاريخي شعور ادب ۾ نوان در کوليا.

## ترجما
هي ناول انگريزي، فرينچ، جرمن، اردو، هندي، ۽ ٻين ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿيو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ به ان جا جزوي ترجما مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿيا آهن.

## تنقيد ۽ ساراهه
"سو ورهين جي اڪيلائي" کي ناقدن پاران وڏي ساراهه ملي. ڪيترن نقادن هن ناول کي جديد دور جو مهان شاهڪار قرار ڏنو. هن ناول گارشيا مارڪيز کي 1982ع ۾ ادب جي نوبل انعام تائين وٺي ويو.

## ٻاهريان لنڪ
* Wikipedia – One Hundred Years of Solitude (انگريزي)
زمرو:اسپيني ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:گئبرئيل گارشيا مارڪيز
زمرو:لاطيني آمريڪي ناول
زمرو:جادوئي حقيقت نگاري
زمرو:1967ع جا ناول