عظيم برطانيا

**برطانيا**، **گريٽ برٽين** () کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ انگلينڊ، ويلز ۽ اسڪاٽلئنڊ شامل آهن.* اُتر [[ائٽلانٽڪ سمنڊ]] ۾ عظيم برطانيا نالي سان هڪ ٻيٽ آهي جيڪو [[يُورَپ|يورپ]] کان اُتر-اولهہ طرف سامونڊي ساحل تي آهي.

سرزمين يورپ سان 9,000 سال اڳ هڪ لينڊ برج ذريعي ڳنڍيو ويو، جيڪو هاڻي ڊاگرلينڊ جي نالي سان مشهور آهي. برطانيه تقريبن 30,000 سالن اگ کان جديد انسانن طرفان آباد آهي. سال 2011ع ۾، ان جي آبادي اٽڪل 6 ڪروڙ 10 لک (61 ملين) هئي، ان کي جاپان ۾ هونشو ۽ انڊونيشيا ۾ جاوا کان پوءِ دنيا جو ٽيون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ٻيٽ ۽ ايشيا کان ٻاهر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ٻيٽ بڻائي تو.

اصطلاح "عظيم برطانيه" انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ ويلز جي سياسي علائقي کي پڻ اشارو ڪري سگهي ٿو، جنهن ۾ انهن جا آف شور ٻيٽ شامل آهن. هي علائقو ۽ اتر آئرلينڊ برطانيه ٺاهي ٿو. برطانيه جي سلطنت انگلينڊ جي بادشاهن  ۽ اسڪاٽلينڊ  جي وچ ۾ 1707ع جي ايڪٽس آف يونين جو نتيجو آهي (جنهن وقت ويلز  انگلينڊ شامل هو).

*'Great Britain** (commonly shortened to **Britain*') is an [[island]] in the North [[Atlantic Ocean]] off the north-west coast of [[continental Europe]], consisting of the countries [[England]], [[Scotland]] and [[Wales]]. With an area of , it is the largest of the [[British Isles]], the [[List of European islands by area|largest European island]] and the [[List of islands by area|ninth-largest island in the world]]. It is dominated by a [[maritime climate]] with narrow temperature differences between seasons. The island of [[Ireland]], with an area 40 per cent that of Great Britain, is to the west—these islands, along with over [[List of islands of the British Isles|1,000 smaller surrounding islands and named substantial rocks]], form the British Isles [[archipelago]].

Connected to [[Continental Europe|mainland Europe]] until 9,000 years ago by a [[landbridge]] now known as [[Doggerland]], Great Britain has been inhabited by modern humans for around 30,000 years. In 2011, it had a population of about , making it the world's [[List of islands by population|third-most-populous island]] after [[Honshu]] in [[Japan]] and [[Java]] in [[Indonesia]], and the most populated island outside of [[Asia]].

The term "Great Britain" can also refer to the political territory of [[England]], [[Scotland]] and [[Wales]], which includes their offshore islands. This territory and [[Northern Ireland]] constitute the [[United Kingdom]]. The single [[Kingdom of Great Britain]] resulted from the 1707 [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] between the kingdoms of [[Kingdom of England|England]] (which at the time incorporated Wales) and [[Kingdom of Scotland|Scotland]].


== اصطلاح ==

== *تاريخ* ==

*برطانيا کي دنيا جي تاريخ ۾ وڏي اهميت حاصل آهي، ان جا قديم رهاڪو بلڪل غيرمهذب هوندا هئا. تقريباً 2300 ق. م ۾ اسپين جي آئيبريا نسل جا ماڻهو برطانيا ۾ داخل ٿيا، تنهن کان پوءِ جلد ئي اسپين جو ٻيو گهراڻو ڪيلٽ برطانيا ۾ داخل ٿيو. هي ٻئي نسل گڏجي ڏکڻ برطانيا ۾ رهڻ لڳا ۽ پاڻ کي Britons (برطانوي) سڏائڻ لڳا. جڏهن فرانس جي گال ۽ روم جي وچ ۾ جنگ لڳي، تڏهن برطانوين، گال جي مدد ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ روم جو بادشاهه جوليس سيزر، برطانوين کي سزا ڏيڻ لاءِ 55 ق. م ۾ برطانيا تي حملو ڪري واپس هليو ويو. ان کان پوءِ روم جي هڪ ٻئي بادشاهه ڪلام ڊيس 43ع ۾ برطانيا کي فتح ڪري روم ملڪ جو هڪ صوبو بنائي ڇڏيو. رومين برطانيا تي 35 سال حڪومت ڪئي. پنجين صدي عيسويءَ ۾ جڏهن جرمنيءَ جي ڪجهه قبيلن رومي سلطنت تي حملو ڪيو، تڏهن رومين برطانيا مان پنهنجي فوج واپس گهرائي. 449ع ۾ جرمنيءَ جي ٽن قبيلن ائنگل، سيڪسن ۽ جيوٽ ڏکڻ برطانيا تي حملو ڪري اتي مستقل طور رهائش اختيار ڪئي. جرمنيءَ جي انهن ٽنهي قبيلن برطانيا ۾ سلطنت جو بنياد وڌو ۽ هڪٻئي کان فوقيت حاصل ڪرڻ لاءِ نسلي جنگيون شروع ڪري ڏنيون. آخرڪار وليسڪس جنگ کٽي. 597ع تائين سڄي برطانيا عيسائي ٿي وئي. اٺين صدي عيسويءَ ۾ وليسڪس جي بادشاهه الفريڊ، ڊينون کي شڪست ڏني، جنهن ڪري هن کي الفريڊ اعظم سڏڻ لڳا. الفريڊ جي مرڻ کان چند سال پوءِ ايٿلرڊ جي دور ۾ وري ڊينون نسل جي ماڻهن برطانيا تي حملا ڪيا، جنهن جي نتيجي ۾ ايٿلرڊ برطانيا ۾ رهندڙ ڊينون نسل جي ماڻهن کي مارڻ جو حڪم ڏنو. سوئين شاهه ڊينمارڪ، ڊينون نسل جي ماڻهن جو انتقام وٺڻ لاءِ 994ع ۾ برطانيا تي حملو ڪيو. ايٿلرڊ فرانس ڀڄي ويو. هڪ سال کان پوءِ سوئين مري ويو ۽ ان جو پٽ ڪينوٽ بادشاهه ٿيو. ڪينوٽ قابل ۽ عدل پسند بادشاهه هو. هن برطانيا جي انتظام هلائڻ لاءِ برطانيا کي چئن وڏن صوبن ۾ تقسيم ڪيو، ۽ هر صوبي جو هڪ ولي عهد مقرر ڪيو. 1035ع ۾ ڪينوٽ مري ويو ۽ ان جي ٻن پٽن هيرالڊ ۽ هارڊي ڪينوٽ گڏوگڏ ملڪ تي بادشاهي ڪئي. جنهن کان پوءِ جلد ئي انگريزن ايٿلرڊ جي پٽ ايڊورڊ نائب کي پنهنجو بادشاهه مقرر ڪيو. وليم وڪٽر (1154 1066ع) جنهن کي ”نارمن بادشاهه“ چيو وڃي ٿو، ان جي دور ۾ ٻه بغاوتون ٿيون، جيڪي جلد ئي ختم ٿي ويون. وليم وڪٽر برطانيا ۾ جاگيرداري نظام قائم ڪيو. ان کان سواءِ وليم ڪليسا کي به پنهنجي تابع ڪيو. وليم وڪٽر کان پوءِ ان جا ٻه پٽ بادشاهه بنيا، جن مان هينري اول (1135 1100ع) تمام مشهور ٿي گذريو آهي. برطانيا ۾ نارمن بادشاهه کان پوءِ پلانٽاجينسٽ بادشاهه جو دؤر شروع ٿئي ٿو، جنهن جو پهريون بادشاهه هينري ٻيو (1189 1154ع) ٿيو. هن جي دؤر ۾ برطانيا جي حڪومت تمام وسيع علائقي تائين پکڙجي وئي، جنهن ۾ فرانس جو گهڻو حصو به شامل هو. هينري ٻيو هڪ طاقتور بادشاهه هو. هن برطانيا جي جاگيرداري نظام کي نقصان پهچائڻ لاءِ تمام سخت قانون ٺاهيا. هينري ٻئي جي وفات کان پوءِ ان جي جانشين رچرڊ اول (1199 1189ع) کي برطانيا جو بادشاهه مقرر ڪيو ويو. هن کان پوءِ برطانيا ۾ اقتدار جو انتشار پکڙجي ويو، جنهن ڪري هن دؤر ۾ فرانس پنهنجو گهڻو حصو برطانيا کان آزاد ڪرايو. هن دؤر ۾ برطانيا اندر ڪيتريون ئي نسلي جنگيون لڳيون. 1399ع ۾ هينري لئنڪاسٽر، رچرڊ کي شڪست ڏئي لئنڪاسٽر خاندان جي بادشاهت جو بنياد وڌو. لئنڪاسٽر خاندان برطانيا تي تمام سٺو وقت حڪمراني ڪئي. هيءُ خاندان صلح پسند ۽ مضبوط طاقت وارو هو. هن خاندان جي مشهور بادشاهن ۾ هينري چوٿون (1413 1999ع)، هينري پنجون (1426 1413ع) ۽ هينري ڇهون (1461 1433ع) مشهور آهن. هن خاندان جي هينري ڇهين کي ايڊورڊ شڪست ڏني ۽ برطانيا ۾ يارڪ خاندان جي بادشاهيءَ جو بنياد وڌو. هن خاندان، لئنڪاسٽر خاندان جون ملڪيتون ضبط ڪيون ۽ واپارين تي تمام ڳرا ٽئڪس لاڳو ڪيا، جنهن جي نتيجي ۾ برطانيا حڪومت خوشحال ٿي وئي. هن خاندان جي مشهور بادشاهن ۾ ايڊورڊ چوٿون (1483 1461ع) ۽ ايڊورڊ پنجون (1483ع) سرفهرست آهن. هينري ٽيوڊر، رچرڊ ٽئين کي شڪست ڏيئي، ٽيوڊر خاندان جي حڪومت جو بنياد وڌو. هينري ستين (1509 1485ع) ايڊورڊ چوٿين جي ڌيءُ ايلزبيٿ سان شادي ڪئي، جنهنڪري لئنڪاسٽر ۽ يارڪ خاندان هڪ ٿي ويا. هن خاندان مختلف بادشاهن سان خانداني تعلقات قائم ڪيا ته جيئن برطانيا جي سلطنت کي بچائي سگهجي. هن خاندان جي مشهور بادشاهن ۾ هينري ستون ۽ هينري اٺون، جنهن پوپ جي اجازت سان پنهنجي بيواهه ڀاڄائيءَ سان شادي ڪئي هئي ۽ پوءِ هن کي طلاق ڏيئي، ڇهه شاديون ڪيون هيون. هينري اٺين کان پوءِ ان جي پٽ ايڊورڊ ڇهين (1554 1527ع) کي بادشاهه مقرر ڪيو ويو، جيڪو ننڍيءَ عمر جو هو، جنهن ڪري حڪومت جو ڪاروبار هن جي مامي ڊيوڪ آف سمرسٽ جي سنڀال هيٺ آيو. ميري (1558 1553ع) جيڪا هينري اٺين جي زال هئي، تنهن ايڊورڊ ڇهين جي دؤر ۾ مذهبي جهڳڙا ڪرايا، جنهن ڪري برطانيا ۾ پوپ جا اختيار بحال ٿيا ۽ پراٽيسٽنٽ فرقي جي ماڻهن جو قتل عام ڪرايو ويو. ان کان پوءِ ايلزبيٿ برطانيا جي راڻي ٿي.*

*ايلزبيٿ کان پوءِ، تخت جي حقدار اسڪاچ ملڪ ميري هئي؛ پنهنجي مڙس جي موت کان پوءِ، هوءَ اسڪاٽ لئنڊ واپس اچي تخت نشين ٿي. اسڪاٽ لئنڊ ۾ سندن خلاف بغاوت ٿي ته هوءَ، فرانس مان ٿيندي واپس برطانيه پهچي وئي. سندس خلاف ڪيٿولڪ عقيدي وارن مختلف سازشون ڪيون هيون، جن جي الزامن هيٺ ايلزبيٿ، ميري کي موت جي سزا ڏيئي ڇڏي. ايلزبيٿ جي عهد جو هڪ وڏو واقعو 1588ع ۾ اسپين جي جنگي ٻيڙي جي شڪست هئي. ايلزبيٿ کي آئرلئنڊ ۾ ڪيترين ئي شورشن جو مقابلو ڪرڻو پيو. ان دؤر ۾ هن ڪيترين ئي برطانوي شهرين کي آئرلئنڊ ۾ مقيم ڪرائي ڇڏيو. ايلزبيٿ جو دؤر، برطانوي تاريخ ۾ هڪ بهتر دور سمجهيو وڃي ٿو. ايلزبيٿ جي وفات کان پوءِ، اسڪاچ ميريءَ جو پٽ، جيمس پنجون، شاهه اسڪاٽ لئنڊ جيمس پهرئين جي نالي سان برطانيا جي تخت تي ويٺو. جيمس پهريون، اهل علم پر ڪوتاهه نظر هو؛ رومن ڪيٿولڪ عقيدي وارن کي، ايلزبيٿ جي دؤر ۾، جيڪي شڪايتون هيون، انهن جي ازالي نه ٿيڻ ڪري، انهن بغاوت ڪري وڌي. نه صرف ڪيٿولڪ عقيدي وارن، پر پراٽسٽنٽ عقيدي وارن سان پڻ جيمس جو سلوڪ چڱو نه هو. جيسمس اول جي پٽ چارلس پهرئين، فرانس جي دوستيءَ جي فائدن کي مدنظر رکندي، اسپين سان جنگ جو اعلان ڪري ڇڏيو. جنگ جي خرچن لاءِ چارلس، عوام کان جبري قرض وصول ڪيا ۽ جڏهن ان مان به ڪم نه ٿيو ته 1628ع ۾ هن پنهنجي ٽين پارليامنيٽ طلب ڪئي، جنهن وڃي رقم منظور ڪئي. 1629ع ۾، چارلس، ايليٽ کي قيد ڪري، پارليامينٽ کان بغير حڪومت هلائڻ جو اعلان ڪري ڇڏيو. يارهن سالن تائين مطلق العناني جو دؤر رهيو. هُن مختلف قسم جي غيرقانوني رقمن وصول ڪرڻ جي مهم شروع ڪري ڇڏي. اهڙيءَ صورتحال ۾ عوام ۾، بادشاهه خلاف نفرت وڌڻ لڳي. نتيجي ۾ مخالفت ڪرڻ وارن ماڻهن کي سزائون ڏنيون ويئون. چارلس کان اسڪاٽ لئنڊ وارا به ناراض هئا، جنگ ۾ چارلس کي ناڪامي ٿي ۽ چارلس کي فوجي خرچ ڀري ڏيڻا پيا. 1640ع ۾ چارلس، پارليامينٽ سڏائي، جيڪا تاريخ ۾ طويل پارليامينٽ جي نالي سان مشهور آهي، جيڪا 40 سالن تائين برقرار رهي. پارليامينٽ سان وري، چارلس جا لاڳاپا خراب ٿيا ۽ آخر پارلياماني فوج ۽ بادشاهي فوج وچ ۾ جنگ لڳي. بادشاهي فوج هارايو ۽ چارلس گرفتار ٿيو. بعد ۾ پارليامينٽ صرف آزاد جماعتن جي رڪنن تي مشتمل هئي. عدالت ۾ چارلس خلاف مقدمو هليو، جنهن عدالت 1659ع ۾ چارلس جو سر قلم ڪري ڇڏيو. چارلس جي موت کان پوءِ، بادشاهيءَ جو خاتمو آڻي، دولتِ عامه جو قيام عمل ۾ آندو ويو. حڪومت لاءِ رمپ جي 41 رڪنن جي مجلسِ سلطنت چونڊي وئي. 1653ع ۾ هڪ نئين پارليامينٽ ترتيب ڏني ويئي، جنهن ۾ نه صرف برطانيا پر اسڪاٽ لئنڊ جي ميمبرن کي پڻ شريڪ ڪيو ويو. ان دؤر ۾ ”ڪرامول“ کي لامحدود اختيار ڏنا ويا. 1658ع ۾ ڪرامول جي وفات کان پوءِ سندس پٽ رچرڊ ڪرامول، جانشين ٿيو؛ چند مهينن کان پوءِ، فوج سندس تختو اونڌو ڪري ڇڏيو. 1660ع ۾ هڪ نئين پارليامينٽ منعقد ٿي، جنهن چارلس ٻئي کي تخت نشين ٿيڻ لاءِ، فرانس مان اچڻ لاءِ دعوت ڏني ويئي. چارلس ٻئي جي 60 1658ع ۾ تخت نشينيءَ کان پوءِ، طويل پارليامينٽ جو خاتمو آيو ۽ 1661ع ۾ ٻي پارليامينٽ مقرر ٿي. 1668ع ۾ وليم، برطانيه تي وارد ٿيو. وليم جي دؤر ۾ مذهبي فرقيواريت ختم ٿي ۽ ملڪ ۾ ڪيترائي اصلاحي ڪم ڪيا ويا. ان پارليامينٽ جو عرصو، هڪ قانون تحت ٽي سال رکيو ويو. بعد ۾ جيمس ٻئي جي ڌيءُ، ملڪه اين جي تخت نشيني ٿي. بعد ۾ آسٽريا جي وراثت جي جنگ ٿي ۽ برطانيه، يورپ ۾ جبل الطارق (جبل الٽر) ۽ مائي ناريڪا ۽ آمريڪا ۾ نوواسڪوشيا ۽ نيوفائونڊ لئنڊ وارا حصا حاصل ڪري ورتا. ملڪه اين جو جانشين وري جارج پهريون ٿيو ۽ 1715ع ۾ جيمس ٽئين کي تخت تي ويهاريو ويو. 1716ع ۾ پارليامينٽ جي مدت ٽن سالن مان وڌائي ست سال ڪئي ويئي. بعد ۾ هڪ وزير وال پول کي پهريون وزيراعظم بڻايو ويو. وال پول، 1739ع ۾ اسپين سان جنگ جو اعلان ڪيو، پر جنگ ۾ ناڪاميءَ جي ڪري، 1742ع ۾ استعيفيٰ ڏيئي ڇڏيائين. بعد ۾ جارج ٻئي جو پوٽو جارج ٽيون تخت نشين ٿيو. 1783ع ۾ جارج ٽئين، وليم پٽ، کي وزيراعظم مقرر ڪيو. 1798ع ۾ آئرلئنڊ ۾ بغاوت وڌي وئي، سال 1800ع ۾، وليم پٽ، بغاوت کي مُنهن ڏيڻ لاءِ، آئرلئنڊ ۽ برطانيه ۾ اتحاد وارو قانون پارليامينت مان پاس ڪرايو. 1801ع ۾ جارج ٽئين جي بيماري ڪري، سندس پُٽ جارج چوٿون، سلطنت جو نائب مقرر ٿيو، جيڪو 1820ع ۾ پيءُ جي وفات کان پوءِ تخت نشين ٿيو. جارج چوٿين کان پوءِ، سندس ڀائٽي وڪٽوريه تخت نشين ٿي. راڻي وڪٽوريه جي عهد (18371901) وڏي خوشحالي وارو دور هو، قانون ۾ اصلاح ٿي ته اقتصادي قانونن سان ڪيتريون ئي بدترين سماجي بدعنوانين جو خاتمو ٿيو. نئين لبرل پارٽيءَ جي اثر سان غلاميءَ جو خاتمو ٿيو. ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ، هندستان ۾ تجارت جي بهاني 1857ع تائين پوري برصغير کي سلطنت برطانيه جو حصو بڻائي ڇڏيو هو.*

*1901ع ۾ وڪٽوريه جي بيماريءَ دوران سندس پٽ ايڊورڊ ستين کانئس تاج حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن 1910ع تائين حڪمراني ڪئي. هن وقت برطانيه جي راڻي ايلزبٿ II آهي، جيڪا 1952ع ۾ تخت نشين ٿي.*

==جاگرافي==
==انتظام==
==آبادي==
==پڻ ڏسو==
* [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]]

==خارجي ڳنڍڻا==


* [http://learningobjects.wesleyan.edu/makingofbritain/ عظيم برطانيا جو انٽايڪٽو ميپ] 
* [http://www.bbc.co.uk/coast Coast] – the BBC explores the coast of Great Britain
* [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ برطانوي ٻيٽ]
* [http://www.200towns.co.uk/ 200 Major Towns and Cities in the British Isles]
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html CIA Factbook United Kingdom] 
* [http://touring-britain.heralded.co.uk/ Touring Britain and Ireland Interactive Map] 

===*وڊيو ڳنڍڻا*===
*[http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 Pathe travelogue, 1960, *Journey through Britain*]
*[http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 Pathe newsreel, 1960, *Know the British''] 
*Pathe newsreel, 1950, Festival of Britain

## حوالا

زمرو:گڏيل بادشاھت
زمرو:برطانوي ٻيٽ