open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شاهاڻي صاحب سنگھه

**صاحب سِنگهہ چندا سِنگهہ شاھاڻي**  1869 ڌاري حيدر آباد ۾ سِکن جي هڪ قديم عامل گهراڻي ۾ ڄاپيو.

## تعليم

ايس سِي شاھاڻيءَ ابتدائي تعليم پرائڻ کان پوءِ ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ پڙهيو ۽ ايم اي جي ڊگري بمبئيءَ يونيورسٽيءَ مان امتيازي نمبرن ۾ پراپتِ ڪئي. هن ايم اي ۾ فارسي انگريزي اختياري مضمونن طور کنيا. هي پھريون سنڌي هو، جنھن بمبئي يونيورسٽيءَ مان ايم اي جي ڊگري ورتي. 

## ملازمت
ايس سِي شاھاڻيءَ تعيلم پوري ڪرڻ کان پوءِ پنھنجي عملي زندگيءَ جي آرنڀ ولسن ڪاليج ۾ فارسيءَ جي پروفيسر طور پڙهائڻ سان ڪئي، پر بعد ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ 1896 ۾ انگريزي ادب جو پروفيسر مقرر ٿيو، ۽ ڪاليج جي ميگزين جو ايڊيٽر بِ رهيو. 1917 ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج جو پھريون سنڌي پرنسپال بڻيو، ۽ هو ان مُرٽي (عھدو) تي 1927 تاڻين مقرر رهيو. هي انڊيا جي چٽاڀيٽيءَ واري امتحان لاءِ آءِ. سِي. ايس جو ميمبر ۽ پوءِ چيئرمين بِ ٿي رهيو.  

## جدو جھد ۽ ڪارناما

ايس سِي شاهاڻِيءَ، استاد جي حيثيت ۾ تعليمي ميدان ۾ تحقيق ۽ ترويج لاءِ ڪافي ڪوششون ورتيون، جيڪي سنڌ جي نئين ٽھيءَ لاءِ اثرائتيون ثابت ٿيون. هن نارِيَنِ جي ڪيڙ (تعليم) لاءِ جاکوڙ ڪئي، ۽ کين ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ داخلا لاءِ همٿايائين. پنھنجي سڀني نياڻين کي ڪيڙ ڏياريائين، سندس هڪ ڌيءَ پھرين سنڌي ناري هئي، جيڪا سنڌ بار جي ميمبر بڻي. هو جڏھن ڊِي جي سنڌ ڪاليج جو پرنسپال ٿيو تَ ڪاليج ۾ قائم ڪيل انجنيئرنگ، قانون، ۽ آرٽس جي شعبن کي ڌار ڪاليج جي درجي ڏيارڻ لاءِ ڊُڪ ڊوڙ آرنڀ ڪري ڏنائين. تنھن دور ۾ سکر بئراج جو اڏاوتي ڪم آرنڀ ٿيڻ وارو هو، جنھن لاءِ انجنيئرن جي تمام گهڻي لوڙ هئي. شاھاڻيءَ ان موقعي جو لاڀ پراپت ڪندي 29 آگسٽ 1921 ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج ۾ انجنيئرنگ ڪاليج قائم ڪرڻ جي رٿا پيش ڪئي، جيڪا سنڌ جي ڪمشنر وسيلي بمبئي يونيورسٽيءَ کي پيش ڪئي وئي، جو ڊِي جي ڪاليج سنڌ بمبئي يونيورسٽيءَ سان سلھاڙيل هو، يونيورسٽيءَ خراب مالي حالتن تاگهاتو سنڌ ڪاليج بورڊ کي انجنيئرنگ ڪاليج جي وَڪِي نَ ڏني. شاھاڻي نراس نَ ٿيو ۽ ان دوران پارسي واپاري جمشيد مھتا جي سھڪار سان ايڊلجي ڊنشا کان ڏيڍ لک ۽ سيٺ هَرِچند راءِ وشنداس جي گهراڻي کان 40 سھس روپيا بجار (چندو) وٺڻ ۾ سوڀارو ٿي ويو. جڏهن تَ پرنس آف ويلز فنڊ مان بِ کيس 50 سَھَس (هزار) روپيا مليا. اهڙيء  ريت ايس سِي شاهاڻِي 1922 ۾ اين اي ڊِي ڪاليج کولڻ ۾ سوڀارو ٿي ويو. ڪاليج جو نالو نادرشا ايڊلجي ڊنشا (اين اي ڊِي) نالي پويان رکيو ويو. بمبئي يونيورسٽيءَ 23 مئي 1923 تي اين اي ڊِي ڪاليج جو الحاق وَڪِي ڪئي. 1947 ۾ سنڌ حڪومت اين اي ڊِي ڪاليج جو نالو ڦيرائي اين اي ڊِي گورنمينٽ ڪاليج رکيو ۽ ان جو الحاق بمبئي يونيورسٽيءَ سان ختم ڪري سنڌ يونيورسٽيءَ سان ڪري ڇڏيو. 1964 ۾ اين اي ڊِ ڪاليج جو الحاق ڪراچي يونيورسٽيءَ سان ڪيو ويو. پھرين مارچ 1977 تي ذوالفقار علي ڀٽي اين اي ڊِي ڪاليج کي يونيورسٽيءَ جو درجو ڏنو. ايس سِي شاھاڻيءَ، اين اي ڊِي ڪاليج جي ڪامياب تجربي کان پوءِ قانون لاءِ ڌار ڪاليج قائم ڪرڻ جو پڪو پھہ ڪيو. بورڊ ۽ يونيورسٽيءَ پاران وَڪِيءَ کان پوءِ ساڳئي عملي جي سَمُوٽ سان 1926 ۾ ڊِي جي سنڌ ڪاليج جي ڌوراڻي (عمارت) ۾ ئي شام جو سنڌ ڪاليجٽ بورڊ لا ڪاليج قائم ڪيو. اڳتي هلي بورڊ ايس سِي شھاڻيءَ جي ڪيڙيائي خدمتن تاگهاتو اهو ڪاليج سندس نالي سان منسوب ڪيو. ورهاڱي تاڻين هي ڪاليج ايس سِي شھاڻي لا ڪاليج جي نالي سان هلندو رهيو.

## حوالا
سنڌي عورت تنظيم

سنڌي عورت تنظيم عورتن جي نمائندگي ڪندڙ  هڪ ناري سڀا (عورتن جي تنظيم) آهي. هن جو بنياد 8 ۽ 9 اپريل، 1982 تي ٻن ڏينهن واري آل سنڌ وومن ڪانفرنس يا سنڌي عورتن جي پهرين ڪانفرنس کانپوءِ رکيو ويو.  ۽  تنظيم جي هڪ شاخ حيدرآباد  به کولي وئي.  هن تنظيم جي  پهرين ڪنوينر آپا شمس عباسيءَ ۽  جڏهن ته سيڪريٽري جي عهدي لاءِ ذميواريون پروفيسر فهميده حسين کي ڏنيون ويون. هن ناري سڀا جي انتظامي ڪامِيٽي ۾ ڊاڪٽر حميده کهڙو، انيتا غلام علي، ليڊي هدايت الله، مـونـا هـدايــت الله، زريـنه بلـوچ، رشـيـده اخـلاق، عـزيـزه سومرو ۽ ٻيون ناريون شامل هيون. 

هن ناري سڀا جو مقصد غريب نياڻين جي وهانوَن ڪرائڻ، ڏاج ڏيڻ ۽ ٻيا سماجي ڀلائي جا ڪم شامل آهن. تنظيم جي ٺهڻ کان ٻه سال پوءِ هن تنظيم جي باقاعدي چونڊيو ڪرايون ويون، جنهن ۾ مونا هدايت الله ۽ رشيده اخلاق کي چونڊيو ويو. 

هينئر هيءَ تنظيم عوامي جمهوري پارٽي جي ذيلي تنظيم آهي، ۽ ان جي هينئر اڳواڻن ۾ آپا نظير قريشِي مرڪزي صدر آهي ۽ هن سڀا ۾ ٻيون عورتون پڻ شامل آهن.

هن تنظيم جون 2019_20 لاءِ چونڊن ۾ نظير قريشي کي صدر، مريم انڙ کي ينيئر نائب صدر، سعيده گوپانگ کي نائب صدر، نجمه مهيشوري کي جنرل سيڪريٽري، شهزادي ڀرڳڙي کي ڊپٽي جنرل سيڪريٽري، تهذيب عيساڻي کي جوائنٽ سيڪريٽري، مهتاب شورو کي خزانچي، زاهده ڏاهري کي رابطا سيڪريٽري، حميرا آريسر کي پريس سيڪريٽري، نور جهان بلوچ کي آفيس سيڪريٽري ۽ سنڌو مهيشوري کي ثقافتي سيڪريٽري جي عهدن لاءِ چونڊيو ويو.

سنڌي عورت تنظيم، سنڌياڻي تحريڪ 2020 ۾ عورت مارچ تحت مختلف شهرن ۾ مارچ ڪيا.

## پڻ ڏسندا

* سنڌ شاگرد تحريڪ
* سنڌياڻي تحريڪ
* سنڌ هاري ڪميٽي
* سنڌياڻي تحريڪ

## حوالا
سنڌياڻي تحريڪ

**سنڌياڻي تحريڪ** (شروعات: 1980s جو ڏهاڪو)  زائفائن جي سرواڻي ۾ قائم ڪيل سياسي سَڀا آهي، جيڪا پاڪستان جي ڏکڻ صوبي سنڌ جي ڳوٺاڻين نارين پاران قائم ڪئي وئي آهي.          سنڌياڻي تحريڪ عوامي تحريڪ جي ذيلي تنظيم آهي.

## تاريخ
سنڌياڻي تحريڪ جي شروعات 1980 ۾ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڳوٺاڻن نارين پاران جنرل ضياءَالحق حڪومت جي ٺاهيل نارين خلاف امتيازي قانون جي خلاف جنگ وڙهڻ لاِءِ ٿي هئي. سنڌياڻي تحريڪ ڳوٺن، هارين، عورتن ، شاگردن ،  استادن ، پڙهيل لکيل عورتن ۽ پروفيشنل عورتن پاران جوڙيل آهي. سنڌ ۾ عوامي تحريڪ سان سلهاڙيل، سنڌياڻي تحريڪ نارين جي وڏن مسئلن کي اٿاريو آهي، جهڙوڪ صوبي ۾ اسڪولن ۽ سياسي ادارن ۾ سنڌي ٻولي استعمال ڪرڻ جو سوال، غير سنڌي ماڻهن جي خلاف سنڌ تي قبضي ۾ واڌ ۽ سنڌي قوميت کي وڌائڻ جو سوال شامل آهن هن سڀا عورتن ۾ سُجاڳي پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.   

سنڌياڻي تحريڪ مڪمل طور تي ضياءَ حڪومت جي خلاف جمهوريت جي بحالي واري تحريڪ (ايم آر ڊي) ۾ پنهنجن مرد ساٿين سان گڏجي مڪمل طور تي حصو ورتو ۽ گرفتاريون ڏنيون. 

## قابل ذڪر ميمبر
امرا سمون سنڌي تحريڪ جو موجوده  صدر آهي.   ٻين ناري ڪارڪن ۾ حاجياڻي لنجو،   نذير قريشي،   غزالا صديقي،  زاهده شيخ   زرینه بلوچ ،     شهناز راهوجو، خيرالنساء کوسو، شمع ڀٽي،  صاحبزادي ڏاهري ، ممتاز نظاماڻي ، نسيم سنڌي،  حسينا راهوجو  سبحاني ڏاهري ،  نوربانو ملاح ،  زرینه ڪلراڻي، فاطمہ هاليپوٽو،  لڪشمي،  شمشاد لغاري،  نور النسا پليجو ،  زينت سمون ،  سعيدان گوپانگ،  حسينا ناهيون ۽ سڪينا ميمن شامل آهن. 

عورتن جي مارچ 2018 ۾ سنڌياڻي تحريڪ جي ميمبرن حصو ورتو. 

## پڻ ڏسندا

* سنڌ شاگرد تحريڪ
* سنڌياڻي تحريڪ
* سنڌ هاري ڪميٽي
* سنڌي عورت تنظيم

## حوالا

زمرو:پاڪستاني عورت سياستدان
زمرو:پاڪستان ۾ نارين جا حقَ
زمرو:پاڪستان ناري واد
سنڌ سڄاڳي فورم

سنڌ سُڄاڳي فورم، انگريزي( Sindh Renaissance Forum) هڪ سنڌ جي شاگردن، مزدورن ۽ عام ماڻھن تي مُشتمل سماجي، اڪانامي ۽ سياسي رابطن جو پليٽ فارم آھي، جيڪو سنڌ سان جُڙيل مسئلن جي حل لاء سرگرم آھي. ايڊووڪيٽ مُحب آزاد لغاري (ج.س) ۽ سارنگ جويو ، سُهڻي جويو،  ۽ گل حسن لاکو  هن فورم جا مرڪزي عُهديدار ۽ باني آھن.

## تعارف
فورم سنڌ جي ماڻھن کي سائنسي، مُعاشي، تاريخي، انقلابي ۽ ادبي  شعور ڏيڻ لاء ٺھيو. فورم سنڌ جو قومي، تخليقي نظرياتي ۽ ثقافتي ادارو آھي. فورم سنڌ ۾ نئين جاڳرتا(رنائسان) شروع ڪرڻ لاءِ سنڌ جي باشعور ماڻھن جي علمي، ادبي، سياسي، سماجي، فني، سائنسي ۽ ٽيڪنيڪي سرگرمين جو گڏيل پليٽ فارم آھي.

## مقصد

* سنڌ ۾ علمي ادبي جاڳرتا.

* سنڌ ۾ سياسي سماجي جاڳرتا.

* سنڌ جي تاريخ، ڪلچر، ٻولي، علم، ادب، آرٽ،  فنون لطيفه ۽ موسيقيءَ تي ڪم.
* هنري، ٽيڪنيڪي ۽ معاشي پروگرام.

## ڪلپنائون

* سنڌ ۾ علمي ۽ ادبي جاڳرتا لاءِ عوامي ۽ آنلائين لائبريرين جو قيام عمل ۾ آڻڻ. 
* سنڌ ۾ علمي ادبي بحث مباحثن، مڪالمن،  اسٽڊي سرڪلن، علمي، عقلي ۽ سائنسي ڳالھ ٻولھ جي رجحان کي هٿي وٺرائڻ.  
* عوامي ۽ انقلابي شعور جي ادب کي هٿي وٺرائڻ.  
* ڪلچرل جدوجهد ذريعي قومي سڄاڳي ۽ قومي ٻڌيءَ جي ماحول کي هٿي وٺرائڻ. 
* ٽيڪنيڪي تعليم ۽ هنرن سميت ننڍن روزگارن جي معاشي پروگرامن تي ڪم ڪرڻ. 
* تربيت يافتا سياسي، سماجي، علمي ۽ ادبي ڪيڊر جي تياري لاءِ نرسريءَ جو ڪردار ادا ڪرڻ.

## مشن
تربيت يافتا ۽ ترقي يافتا روشن، آزاد ۽ سکي ستابي سنڌ جو قيامُُ، فورم جي اهم ترجيحن ۾ شامل آھي.

## ميمبرشپ
هر سنڌ دوست ۽ سيڪيولر مرد توڙي عورت،  شاگرد توڙي شاگردياڻيون فورم جا ميمبر ٿي سگھن ٿا. فورم جا دروازا سنڌي قلمڪارن، اديبن، دانشورن، شاعرن، شاگردن، هارين، پورهيتن ۽ مزدورن لاءِ کليل آھن.

## حوالا
شيطاني آيتون

[thumb|upright|[سلمان رشدي, 2008]]

دي سيتانڪ ورسز (سنڌي: شيطاني آيتون، ) سلمان رُشديءَ پاران 1988 ۾ لکيل ناول آهي، جيڪو اسلامي دنيا ۾ تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ اڃا پڻ تڪراري آهي.

thumb|سلمان رشدي، شيطاني آيتون -1988- غير قانوني ايراني ايڊيشن

دي سيتانڪ ورسز سلمان رُشديءَ جو چوٿون ناول آهي، جنھن کي پھريون ڀيرو 1988 ۾ شايع ڪيو ويو هو ۽ اسلام جي پيغمبر محمد جي زندگيءَ کان متاثر هو. رُشديءَ پنھنجي هن ناول ۾ جادوئي حقيقت پسنديءَ جو استعمال ڪيو ۽ همعصر حادثن ۽ هم عھد ماڻھن کي پنھنجو ڪردار بڻايو. هن ڪتاب جي عنوان ۾ قرآن جي اُن آيتن کي "شيطاني آيتون" چيو ويو آهي، جيڪي مڪي جي ٽِنِ ديوِيَنِ لات، مَنات ۽ عُزا (عُزيٰٰ) سان لاڳاپيل آهن. "شيطاني آيتون" سان لاڳاپيل ڪھاڻيءَ جو حصو اتھاسڪار الواقِدِي ۽ الطبري جي کاتن تي ٻڌل هو. برطانيہ ۾ شيطاني آيتون (دَ سيتانڪ ورسز) کي مثبت موٽ ملي، 1988 بُڪر پرائز فائنلسٽ (پِيٽر ڪيرِي جو آسڪر ۽ لُسِنڊا جو هارڻ) هو ۽ وره جي ناول جي لاءِ وائٽ بريڊ ايوارڊ کٽيو. جيتوڻيڪ وڏي تڪرار تان گهڻي مسلمانن مٿس توهين ۽ عقيدي جي بيحرمتيءَ جو الزام لڳايو. مسلمانن ۾ غم ۽ غصي جي نتيجي ۾ 14 فيبروري 1989 تي ايران جي سپريم ليڊر آيت اللّٰه روح اللّٰه خمينيءَ جي طرفان رُشديءَ جي موت جي لاءِ هڪ فتوا (فتويٰ) جاري ٿيو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* ''The Satanic Verses PDF'' at archive.org.
* ''Looking back at Salman Rushdie's The Satanic Verses'' at theguardian.com
* Notes on Salman Rushdie: The Satanic Verses

زمرو:دهريت
زمرو:سيڪولرازم
زمرو:گستاخي
زمرو:لامذهبيت
زمرو:مذهبي تڪرارَ
زمرو:سلمان رشدي طرفان ناول
زمرو:سينسرڊ ڪتاب
زمرو:اسلام جا تنقيدي ڪتاب
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار
برجنلينڊ

**برجنلينڊ**  آسٽريا جي آخري اوڀر ۾ واقع هڪ رياست جو نالو آهي جيڪا ملڪ جي سڀ کان گھٽ آبادي واري رياست آھي. ان ۾ ٻہ رياستي شھر، ست ٻھراڙيءَ وارا ضلعا ۽ 171 ميونسپالٽيون شامل آهن. ملڪ جي اوڀرندي پاسي اتر کان ڏکڻ طرف ھڪ 166 ڪلوميٽر ڊگھي سوڙھي ڦتيل وانگر واقع آھن. ان جي اوڀر کان ڏکڻ طرف وڏي ۾ وڏي ويڪر 5 ڪلوميٽر تائين آھي. ھي رياست پکيڙ ۾ ملڪ جي ٽين نمبر ننڍڙي رياست آهي جنھن جي ڪل ايراضي 3962 چورس ڪلوميٽر (1530 چورس ميل) آهي. رياست جو سڀ کان اوچو مقام ھنگري جي سرحد لڳ واقع گيشريبينسٽيئن (Geschriebenstein) نالي جبل آهي جنھن جي اوچائي 884 ميٽر (2900 فٽ) آھي. رياست جي سڀ کان ھيٺاھون مقام سمنڊ جي سطح کان 114 ميٽر (374 فٽ) بلندي تي واقع اپيٽلن واري ميونسپالٽي آھي جيڪا آسٽريا جو سڀ کان ھيٺاھون ھنڌ پڻ آهي. ھن رياست جي سرحد ڏکڻ اولھ ۾ اسٽيريا سان، اتر اولھ ۾ لوئر آسٽريا سان، اوڀر ۾ ھنگري سان، اتر ۾ سلوواڪيا سان، ڏکڻ ۾ سلووينيا سان ملي ٿي. برجنلينڊ جي رياستي اسيمبلي يا لينڊٽيگ جا 36 رڪن آھن. 26 جنوري 2020ع تي ھن رياست ۾ سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي 19 سيٽون کٽي واضع اڪثريت حاصل ڪئي. ھن رياست ۾ ڪل 9 ضلعا آھن جن مان ٻہ رياستي شھر آئزن اسٽڊٽ ۽ رسٽ شامل آهن ۽ ست ٻھراڙيءَ وارا علائقا آھن. لفظ برجنلينڊ جي معنيَ آهي قلعن جي سرزمين آهي. اتي قلعن جي وڏي تعداد ھجڻ ڪري اھو نالو پئجي ويو. اھا آسٽريا جي واحد رياست آهي جيڪا آسٽريا جي آرچڊچي پاڪ رومي ايمپائر ۽ جرمن ڪنفيڊريشن جو حصو نہ رھي آھي.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
ڪرينٿيا

**ڪرينٿيا**  آسٽريا جي آخري ڏکڻ ۾ اوڀر الپس جبلن ۾ واقع ھڪ رياست جو نالو آهي. اھا رياست جبلن ۽ ڍنڍن سبب مشھور آھي. ھتان جي معيشت ۾ انجنيئرنگ    سياحت، اليڪٽرانڪس، ٻيلا ۽ زراعت شامل آهن. گھڻ قومي ڪمپنين مان ھتي فلپس، سيمينس، انفينيئان واري ٽيڪنالاجي وغيره شامل آهن. ھن رياست جي گادي جو هنڌ ڪليگنفرٽ شھر آھي. ھي رياست اوڀر کان اولھه طرف 180 ڪلوميٽر ڊگھي ۽ ڏکڻ کان اتر طرف 70 ڪلوميٽر ويڪري آھي ۽ ان جي ڪل پکيڙ 9536 چورس ڪلوميٽر (3682 چورس ميل) آھي ۽ پکيڙ ۾ اھا آسٽريا جي پنجين وڏي رياست آهي. 

رياست جو ڪليگنفرٽ کان پوءِ وڏو شھر فيلاخ (Villach) آھي. اھي ٻئي شھر ساڳي وقت شھري ضلعا پڻ آھن. ٻيا ٻھراڙيءَ وارا ضلعا 8 آھن. رياست جي ڪل ضلعن جو تعداد اھڙي طرح 10 آھي. رياست ۾ 132 ميونسپلٽيون آھن  جن مان 17 کي وڏن شھرن جو درجو ۽ 40 کي ننڍن بازار وارن شھرن جو درجو ڏنل آهي.

رياست جي مقننه ھڪ ايواني آھي جنھن جا 36 رڪن آھن ۽ ان کي جرمن ٻولي ۾ لينڊٽيگ سڏين ٿا. 2018 ۾ ھن رياست جي جي ڊي پي 20.9 ارب يورو ھئي. رياست جي سرڪاري ٻولي جرمن آھي.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
لوئر آسٽريا

**لوئر آسٽريا** آسٽريا جي ھڪ رياست جو نالو آهي جيڪا ان جي اتر اوڀر پاسي ۾ واقع آهي. 1921ع ۾ ويانا شھر کي الڳ رياست جو درجو ملڻ باوجود 1986ع تائين لوئر آسٽريا رياست جو گاديءَ جو هنڌ ويانا شھر ۾ رھيو پر ان سال سانڪت پولٽن شھر کي ھن رياست جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. ھن رياست جي ڪل پکيڙ 19186 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ھتان جي آبادي 1685000 آھي. آبادي ۾ اھا ويانا رياست کان پوء آسٽريا جي ٻين وڏي رياست آهي. پکيڙ ۾ ھي رياست آسٽريا جي سڀ کان وڏي رياست آهي.  رياست جي سانڪت پولٽن کان سواء ٻين وڏن شھرن جا نالا ايمسٽيٽن، وئينر نيوسٽئڊٽ آھن 2018 جي انگ اکرن مطابق ھن رياست جي جي ڊي پي 61 ارب يورو ھئي. ھي ملڪ چئن ڊويزن ۾ ورھايل آھي جن ۾ 20 ضلعا ۽ 4 الڳ شھر واقع آھن. رياست ۾ ڪل 573 ميونسپلٽيون واقع آھن.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
سالزبرگ رياست

**سلزبرگ**   آسٽريا جي ھڪ رياست جو نالو آهي لفظ سلزبرگ جي معنيَ آهي لوڻ وارو قلعو. ان جو سرڪاري نالو سيلزبرگرلينڊ آھي جنھن جي گادي جو سلزبرگ شھر آھي. ریاست جي ٻين شھرن جا نالا ھالين، سالفلڊين، بيشوفسھوفن، زيڪرخين ۽ ميترسيل شامل آهن. رياست 1999 ۾ نئون آئين نافذ ڪيو جنھن تحت رياستي حڪومت جو سربراھ گورنر آھي جنھن کي رياست جي اسيمبلي يا لينڊٽيگ چونڊيندي آھي. اسيمبلي جي چونڊ پنجن سالن لاء ٿيندي آهي. 2018 جي چونڊن ۾ ھتي آسٽرين پيپلز پارٽي اڪثريت سان چونڊون کٽيون. رياست جي ضلعن جو ڪل تعداد 6، ميونسپلٽين جو تعداد 119 جن ۾ 11 کي وڏن شھرن ۽ 24 کي ننڍن مارڪيٽ وارن شھرن جو درجو ڏنو ويو آھي. 2018 ۾ ھن رياست جي جي ڊي پي 29 ارب يورو ھئي جيڪا آسٽريا جي جي ڊي پي جو 7.5 سيڪڙو ھئي. ھن رياست جي سرڪاري ٻولي جرمن آھي.

## حوالا

زمرو:سلزبرگ رياست
زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
اسٽيريا

**اسٽيريا** آسٽريا جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع ان جي ھڪ رياست جو نالو آهي جنھن جي پکيڙ  آھي ۽ اھا آسٽريا جي پکيڙ ۾ لوئر آسٽريا کان پوءِ ٻين وڏي رياست آهي. ھن رياست جون حدون ڏکڻ ۾ سلووينيا سان ۽ باقي آسٽريا جي رياستن ڪارنٿيا، سلزبرگ، اپر آسٽريا، برجنلينڊ ۽ لوئر آسٽريا سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گادي جو هنڌ گراتس (Graz) آھي. 2018 ۾ ھن رياست جي جي ڊي پي 49.6 ارب يورو ھئي جيڪا آسٽريا جي ڪل جي ڊي پي جو 12.9 سيڪڙو ھئي. ھي رياست 13 ضلعن ۾ ورھايل آھي جن مان ھڪ ضلعو رياستي شھر آھي.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
ٽائرول

**ٽائرول**  آسٽريا جي اولھندي پاسي ۾ واقع ھڪ رياست جو نالو آهي. رياست تاريخي ٽائرول علائقي جو آسٽريائي حصو آهي. ھن رياست جي گادي جو هنڌ انسبروڪ آهي جيڪو رياست جو سڀ کان وڏو شھر پڻ آهي جنھن جي آبادي 2017 جي ڪاٿي مطابق 132236 آھي. جاگرافيائي لحاظ کان ھي رياست ٻن حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ اتر ٽرول ۽ ڏکڻ ٽرول شامل آهن. پکيڙ جي لحاظ کان اھا آسٽريا جي ٽين وڏي رياست آهي. ان جي پکيڙ 12683 چورس ڪلوميٽر آهي.

رياست جون حدون اوڀر ۾ سلزبرگ رياست، اولھه ۾ وورارلبرگ، اتر ۾ جرمني جي رياست بويريا، ڏکڻ ۾ اٽلي جي صوبي ڏکڻ ٽائرول ۽ سوئيٽزرلينڊ سان ملن ٿيون. ھي رياست اوڀر الپس جبلن جي قطارن ۾ واقع آهي. ھتان جو سڀ کان بلند ترين مقام 3797 ميٽر اوچو آهي. ھن رياست ۾ 15 وڏا شھر واقع آهن جن ۾ انسبروڪ، ڪوفسٽيئن، ٽيلفس، ھال ان ٽرول، شواز، وارگل، لئينز، امسٽ، زرل وغيره شامل آهن. ھن رياست جي جي ڊي پي 2018 ۾ 34.6 ارب يورو ھئي جيڪا آسٽريا جي ڪل جي ڊي پي جو 9 سيڪڙو ھئي. رياست ۾ ڪل 9 ضلعا واقع آھن جن مان ھڪڙو انسبروڪ شھر تي مشتمل ضلعو آهي.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
آئزن اسٽڊٽ

**آئزن اسٽڊٽ**  آسٽريا جي رياست برجنلينڊ جو سڀ کان وڏو شھر ۽ گادي جو هنڌ آهي. پھرين جنوري 2020 تي ان شھر جي آبادي 14,815 ھئي. شھر جي نالي جي معني لوھ جو شھر يا فولادي شھر آھي. اھو نالو ان تي لوھ جي کاڻن جي ڪري پيو. تاريخ ۾ ان جو پھريون دفعو لکت ۾ ذڪر 1118ع کان ملي ٿو.

## جاگرافي
ھي شھر وولڪا ندي لڳ ميداني علائقي ۾ ليئٿا جبلن جي ڏکڻ پاسي  ھنگري جي سرحد کان 12 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.

ھي شھر ٽن حصن ۾ ورھايل آھي جن ۾ آئزن اسٽڊٽ وارو اسٽڊٽ، ڪليئنھوفليئن ۽ سينٽ جارج ليئٿگبرگ شامل آهن. شھر جي چوڌاري واقع ميونسپلٽين ۾ ملنڊورف، اسٽيئنبرون، ايبنفورٿ، ھارنسٽيئن، ٽرائوسڊورف ۽ ائيسباخ شامل آهن.

## آبھوا

## حوالا

## حوالا
سلمان رشدي

احمد سلمان رشدي (پيدائش؛ جون 19، 1947، بمبئي هاڻي ممبئي، ڀارت) (ڪشميري: अहमद सलमान रुशदी (ديوناگري)) هڪ هندستاني برطانوي ناول ۽ مضمون نگار آهي. جن جا تشبيهي (تمثيلي) ناولَ تاريخي ۽ فلسفياتي معنائن جي حقيقت پسندي جي ڪردارن، بروڊنگ مزاحن ۽ هڪ اثرائتو ۽ مدهوشي نثر جي انداز سان ڇنڊڇاڻ ڪن ٿا. حساس مذهبي ۽ سياسي مضمونن سان سندس سلوڪ کيس هڪ تڪراري شخصيت بڻائي ڇڏيو.

رشدي پنهنجي چوٿون ناول، شيطاني آيتون (The Satanic Verses) جي ڪري تمام گهڻو مشهور ٿيو، اهو ڪتاب  تمام گهڻي تڪرار جو موضوع بڻيو، جنهنڪري ڪيترن ئي ملڪن جي مسلمانن کي احتجاج تي اُڪسايو. آیت الله خميني طرفان 14 فيبروري 1989 تي جاري ٿيل هڪ فتوي ۾، سلمان رشدي کي قتل قرار ڏنو ويو، جيڪو واعظ اڄ تائين جاري آهي.

## حوالا

زمرو:انگريز ناستڪ
زمرو:ٻارن جا هندستاني ليکڪ
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سيڪولرازم
زمرو:گستاخي
زمرو:لامذهبيت
زمرو:ممبئي جا ماڻهو
زمرو:آزاد تقرير ڪارڪن
زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ ناڪام سياسي قتل
زمرو:دهريت
زمرو:1947ع جون پيدائشون
اپر آسٽريا

**اپر آسٽريا** آسٽريا جي نو رياستن مان ھڪ رياست جو نالو آهي. ان جي گادي جو هنڌ لينز شھر آھي. ان جون حدون جرمني، چيڪ ريپبلڪ ملڪن سان گڏوگڏ آسٽريا جي ٻين رياستن لوئر آسٽريا، اسٽيريا ۽ سلزبرگ سان ملن ٿيون. ھن رياست جي پکيڙ   آهي ۽ آبادي 1490000 اٿس. اھا پکيڙ ۾ آسٽريا جي چوٿين وڏي ۽ آبادي ۾ ٽين وڏي رياست آهي. 2018 ۾ ھن رياست جي يي ڊي پي 65.9 ارب يورو ھئي جيڪا ملڪ جي ڪل جي ڊي پي جو 17.1 سيڪڙو ھئي. ھي رياست 15 ضلعن ۾ ورھايل آھي ۽ ان ۾ ڪل 144 ميونسپالٽيون واقع آھن. ٽي ضلعا شھرن تي مشتمل آھن جن ۾ لينز، اسٽيئر ۽ ويلس شامل آهن.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
وورارلبرگ

**وورارلبرگ** آسٽريا جي 9 رياستن مان ھڪ رياست جو نالو آهي جيڪا پکيڙ  ۽ آبادي ۾ ملڪ جي ٻيون نمبر ننڍڙي رياست آھي. اھا آبادي جي گھاٽائي ۾ ويانا کان پوء ٻئي نمبر تي آهي. ان جون حدون ٽن ملڪن ھرھڪ جرمني، سوئيٽزرلينڊ ۽ ليڪٽنسٽائين سان ملن ٿيون آسٽريا جي اندر ان جون حدون اوڀر ۾ رڳو ٽرول رياست سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گادي جو هنڌ بريگنز شھر آھي جنھن جي آبادي 29698 آهي. ان کان سواءِ ھن رياست جا ٻيا وڏا شھر ڊارنبرن، فيلڊڪرخ آھن. ھي رياست چئن ضلعن ۾ ورھايل آھي جن ۾ بريگنز، ڊارنبرن، فيلڊڪرخ ۽ بلوڊينز شامل آهن. ھن رياست جي آبادي پھرين جنوري 2020 تي 3،97،094 آهي. 2018 ۾ ھن رياست جي جي ڊي پي 19.1 ارب يورو ھئي جيڪا آسٽريا جي ڪل جي ڊي پي جو 4.9 سيڪڙو ھئي. ھن رياست جي ٻولي جرمن  آھي.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي رياستون
ڪليگنفرٽ

**ڪليگنفرٽ**  ( ) آسٽريا جي وفاق ۾ شامل ھڪ رياست ڪارنٿيا جي گادي جو هنڌ آهي.پھرين جنوري 2020ع ۾ ان جي آبادي 101,303 آهي. ھي شھر آسٽريا جو ڇھون نمبر وڏو شهر آهي. رومن ڪيٿولڪ مذھب ۾ ھي شھر بشپ جي سيٽ وارو شھر آھي. ھن شھر جو سڀ کان مشھور تعليمي ادارن ۾  ڪليگنفرٽ يونيورسٽي، اپلائيڊ سائنسن واري ڪارنٿيا يونيورسٽي ۽  موسيقي واري گسٽاف يونيورسٽي آھن.

ھي شھر سامونڊي سطح کان  بلندي تي وورٿرسي ڍنڍ لڳ گلئن ندي جي ڪناري تي واقع آهي. شھر جي پکيڙ  آھي. شھر جي چوڌاري ٻيلا ۽ جنگل واقع آھن.

ھن شھر جو بنياد اسپينھيم ڊيوڪ ھرمن ٻارھين صدي عيسويءَ جي آخري حصي ۾ وڌو پوء 1246ع ۾ ٻوڏ اچڻ ڪري ان جي پٽ ڊيوڪ برنھارڊ فان اسپينھيم ان جو بنياد موجوده مقام تي ساڳي نالي سان وڌو جنھن کي 1252ع ۾ شھري درجو مليو. ان ڪري ڊيوڪ برنھارڊ ھن شھر جو باني سڏبو آهي.

ھي شھر ڪارنٿيا جو صنعتي مرڪز آھي جتي ان رياست جي 20 سيڪڙو صنعت واقع آهي. ھتي ڪليگنفرٽ انٽرنيشنل ايئرپورٽ پڻ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
سنڪٽ پولٽن

**سنڪٽ پولٽن** مختصرن **St. Pölten**, آسٽريا جي وفاق ۾ شامل رياست لوئر آسٽريا جو سڀ کان وڏو شھر ۽ رياست جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اھو آسٽريا جي اتر اوڀر ۾ واقع آهي جنھن جي آبادي 55,538 آھي. ھي شھر ٽرائسين ندي جي ڪناري تي الپس جبلن جي اتر ۾ ۽ واچائو وادي جي ڏکڻ ۾ واقع آهي.

## حوالا
سلزبرگ

**سلزبرگ**  جن جا لفظي معنيَ "لوڻ وارو قلعو" آھي آسٽريا جو چوٿون نمبر وڏو شهر آهي ۽ سلزبرگ رياست جي گادي جو هنڌ آهي. سال 2020ع ۾ ھن شھر جي آبادي 156,872ھئي. ھن شھر ۾ ٽي يونيورسٽيون واقع آهن جن ۾ سلزبرگ يونيورسٽي ۽ پيراسيسس ميڊيڪل يونيورسٽي شامل آهن. آسٽريا جي تاريخ ۽ ثقافت جو مرڪز ھجڻ ڪري  اھو آسٽريا جو پرڪشش ترين شھر آھي. ھي شھر سئلزاخ ندي جي ڪناري تي واقع آهي. ھن شھر ۾ 24 ننڍا ضلعا واقع آھن. ھن شھر جي عام ٻولي جرمن آھي جنھن جو بويريائي لھجو ھتي عام آھي.

## حوالا
زمرو:سلزبرگ شھر
زمرو:آسٽريا
زمرو:سلزبرگ رياست
زمرو:آسٽريا ۾ شھر
زمرو:سلزبرگ رياست جا شهر
زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر
گراتس

**گراتس** (انگريزي:Graz) آسٽريا جي وفاق جي ھڪ رياست اسٽيريا جو وڏو شھر ۽ ان رياست جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ھن شھر جو تاريخي مرڪز سال 1999ع ۾ يونيسڪو پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو. گراتس لفظ جي معني ننڍڙو قلعو يا ننڍڙو شھر آھي. ھي شھر مور ندي جي ٻنھي ڪپن تي واقع آهي. شھر سامونڊي سطح کان 353 ميٽر يا 1158 فٽ بلند آھي. ھي شھر 17 ميونسيپل ضلعن ۾ ورھايل آھي. شھر جي آبادي سال 2019ع ۾ 2,92,269 ھئي. تاريخي طور تي ھي شھر سلووينيائي ثقافتي مرڪز رھيو آھي.

## حوالا

زمرو:گراتز
زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا ۾ شھر
زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر
انسبروڪ

**انسبروڪ**  آسٽريا جي وفاق جي ھڪ رياست ٽائرول جي گادي جو هنڌ آهي. اھو آسٽريا جو پنجون نمبر وڏو شهر ۽ ٽائرول رياست جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ھي شھر اِن نَدي (Inn River) جي ڪناري تي وپٽال وادي لڳ واقع آهي. ان جي ڏکڻ ۾ 30 ڪلوميٽرن تي درہ برينر واقع آهي. 2018ع ۾ ھن شھر جي آبادي 1,32,493 ھئي. ھي شھر انتظامي طور تي 9 بورائن ۾ ورھايل آھي. ھتي جي تعليمي ادارن ۾ انسبروڪ يونيورسٽي، انسبروڪ ميڊيڪل يونيورسٽي، يونيورسٽي آف اپلائيڊ سائنسز، انسبروڪ ۽ مينيجمينٽ سينٽر انسبروڪ شامل آهن.

## حوالا

زمرو:انسبروڪ
زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا ۾ شھر
زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر
سنڌي ادب جي تاريخ جو جديد مطالعو

**سنڌي ادب جي تاريخ جو جديد مطالعو** (قديم دور کان اڄ تائين) مختيار احمد ملاح صاحب جو سنڌي ادب جي تاريخ تي مختصر ڪتاب آھي. ڪتاب ۾ ادب، ادب جي تاريخ ۽ ان جو سماجي ڪارج، سنڌي ادب جا دور ۽ انھن جا ڀاڱيدار راءِ ۽ برھمڻ گهراڻن کان ويندي موجوده دور تائين سلسليوار بيان ڪيا ويا آھن. ڪتاب ۾ سنڌي ٻوليءَ جي بڻ بنياد، سنڌي ادب جي صنفن، خصوصيتن ۽ مشھور ڪتابن جو ذڪر پڻ ڪيو ويو آھي. ڪتاب پھريون ڀيرو 2006ع ۾ نيو ڪاٺيواڙ اسٽورز، اردو بازار ڪراچي پاران شايع ڪيو ويو.
آڌيءَ رات جا ٻار

**مڊنائيٽس چلڊرين** (سنڌي: آڌيءَ رات جا ٻار، انگريزي: Midnight's Children) سلمان رُشديءَ جو لکيل ناول آهي، جيڪو 1989 ۾ شايع ٿيو. هن ناول ۾ هندستان جي برطانوي بيٺڪيت کان آزادي ۽ هندستان جي ورهاڱي تاڻين هندستان جي تبادلي جي منظر ڪشي ڪيل آهي. کيس بيٺڪيت پڄاڻان، جديديت پڄاڻان ۽ جادوئي حقيقت شناسيءَ جو نرالو نمونو سمجهيو ويو آهي. هن ڪھاڻِيءَ جو هيرو ۽ مکيہ ڪردار سليم سِنائِي آهي. هي ڪھاڻي نج تاريخي واقعن جي تناظر ۾ ٺاھيل آهي. افسانوي حساب سان تاريخ کي سانڍڻ جو انداز پنھنجي مٽ پاڻ آهي.

مڊنائيٽس چلڊرين 1981 ۾ Booker Prize ۽ James Tait Black Memorial Prize ٻئِي انعام کٽيا هئا. هن ناول کي Booker Prize  پنجويھين ۽ چالھين سالگره ملھائڻ جي لاءِ 1993 ۽ 2008 ۾ "Booker of Booker" پرائز ۽ هر سَمھي جو اوگهو انعام يافتہ ايوارڊ سان نوازيو هو. 2003 ۾ هن ناول کي برطانيہ جي "سڀ کان وڌيڪ پسند ڪيا ويندڙ ناولن" جي بِي بِي سِيءَ جي بِگ ريڊ پول جي فھرست ۾ بِ داخل ڪيو ويو هو. کيس وِيھِين صديءَ جي اوگهي ڪتابن جي فھرست ۾ پڻ شامل ڪيو ويو، جنھن کي پينگوئن بُڪس شايع ڪيو هو.

زمرو:فڪشن ۾ هندستان جو ورهاڱو
آسٽريا جو چانسلر

**آسٽريا جو وفاقي چانسلر**  آسٽريا جي ريپپلڪ جو حڪومتي سربراھ ھوندو آھي. اھو عھدو پارلياماني نظام واري وزير اعظم جي عھدي جي برابر آهي. وزيراعظم جي عھدي کي جرمن ٻولي ۾ چانسلر سڏيندا آهن. 7 جنوري 2020ع تي آسٽريا جي چانسلر جي چونڊن ۾ سيباسٽيان ڪرز چونڊجي آيو.

## سياسي نظام ۾ چانسلر جي عھدي جي حيثيت

آسٽريا جو چانسلر اتان جو وفاقي چانسلر سڏبو آهي. ھي آسٽريا جي حڪومتي ڪابينه جي صدارت ڪندو آهي. ڪابينه ۾ چانسلر ، وائيس چانسلر ۽ وزيرَ شامل ھوندا آھن. چانسلر حڪومت جو سڀ کان وڏو سربراھ ھوندو آھي. آسٽريا جو رياستي سربراھ ملڪ جو صدر ھوندو آھي. آسٽريا ۾ اختيارن جو وڏو تعداد چانسلر وٽ ھوندو آھي پر ڪجهه انتظامي اختيار صدر وٽ آھن. چانسلر جي سرڪاري رھائشگاھ ۽ سرڪاري آفيس واري جاء کي چانسلري سڏيندا آهن جيڪا وياڻا جي بالھائوسپلاٽز ۾ واقع آهي. چانسلر ۽ ان جي ڪابينه کي برطرف ڪرڻ جا اختيار آسٽريا جي صدر وٽ آھن.

## چانسلر جي مقرري

آسٽريا جي آئين مطابق چانسلر جي مقرري ملڪ جو صدر ڪندو آهي صدر آسٽريا جي نيشنل ڪائونسل جي رڪن واري لياقت رکندڙ ڪنھن بہ شخص، جيڪو عمر ۾  18 سال کان گھٽ نہ ھجي، کي چانسلر مقرر ڪندو آهي. چانسلر مقري بعد لازمي طور تي نيشنل ڪائونسل مان اعتماد جو ووٽ وٺندو آهي. عام طور تي چانسلر نيشنل ڪائونسل ۾ اڪثريت سان چونڊجي ايندڙ پارٽي جو سربراھ ھوڻدو آھي.

## چانسلر جي مدت
آسٽريا جي آئين ۾ چانسلر جي عھدي جي ڪابہ ڄاڻايل مدت ڪانہ ھوندي آھي. نيشنل ڪائونسل جڏھن مدي ختم ٿيڻ ڪري ٽٽي ويندي آهي تہ چانسلر پنھنجي مرضيءَ سان استعفي ڏئي سگھندو آھي. استعيفا نہ ڏيڻ جي صورت ۾ اھو نگران چانسلر طور ڪم جاري رکندو آھي. عام طور تي صدر چانسلر جي استعفي قبول نہ ڪندو آهي ۽ کيس بطور نگران چانسلر جي ڪم جاري رکڻ جي اجازت ڏيندو آھي چانسلر جي مقرري ۽ برطرفي ساڳي وقت ان جي ڪابينه يا حڪومت جي مقرري يا برطرفي سمجھي ويندي آهي. وزيرن جي مقرري صدر چانسلر جي صلاح سان ڪندو آهي چانسلر ۽ وزير حلف کڻڻ سان بااختيار ٿي ويندا آهن. انھن کي پارليامينٽ مان توثيق جي ضرورت ناھي ھوندي نيشنل ڪائونسل چانسلر جي خلاف عدم اعتماد جي تحريڪ منظور ڪري صدر کان چانسلر کي برطرف ڪرائي سگھي ٿي. تحريڪ عدم اعتماد آسٽريا جي تاريخ ۾ پھريون ڀيرو 2019ع ۾ آسٽريا جي چانسلر سيباسٽيان ڪرز جي خلاف ڪامياب ٿي ھئي جنھن ڪري صدر کيس برطرف ڪيو ھو.

## حوالا

زمرو:آسٽريا
زمرو:آسٽريا جي حڪومت
کلي

**کَلِي**(انگريزي:*Khallee*) کل مان جڙڻ ڪري سڏجي ٿي. عام طور مالوند ۽ جابلو ماڻهو پاڻي لاءِ ڪم آڻيندا آهن. کلي جو پاڻي نهايت ٿڌو ٿيندو آهي. اڄ بہ پاڪستان جي صوبي سنڌ ۽ بلوچستان جي ٻهراڙين ۾ کلي پاڻي لاءِ استعمال ٿئي ٿي.

## بناوت
کلي حلال جانور خاص طور رڍ، ٻڪري وغيره جي کل منجهان ٺاهي ويندي آهي. اول جانور جي کل سُڪائي ويندي آهي تہ جيئن بدبوءِ ختم ٿئي. پوءِ ان کل جا وار ختم ڪري ان کي پاڻي ۾ آلو ڪري کلي جوڙي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني ثقافت
زمرو:ڀارتي ثقافت
زمرو:ڪونئرا
لوپ دي ويگا

thumb| برنارڊو گراسا ، 1604 تي ٺهيل ، ''مشهور شاعر لوپ ڊي ويگا ڪارپي جي مزاحيه جو'' احوال.
**لوپ دي ويگا ڪارپييو** (ميڊريز ، 25 نومبر 1562 ، 27 آگسٽ ، 1635)  اسپين جي گولڊن ايج جي اهم شاعرن ۽ ڊراما نگارن مان هڪ هو ۽ هن جو ڪم ، دنيا جي ادب جي سڀ کان مشهور ليک.
پيڊرو ڪليڊرون

**پيڊرو ڪليڊرون دي لا بارڪ** ( ميڊريز ، جنوري 17 ، 1600 -  ، 25 مئي 1681 ) هڪ هسپانوي ليکڪ هو ، سانٽيگو جي آرڊر جي نائيٽ ، بنيادي طور تي گولڊن ايج جي مشهور بوروڪ ليتي جي طور تي مشهور هو ، خاص ڪري هن جي ٿيٽر لاءِ.
راھو آباد

راھو آباد سنڌ صوبي جي ضلعي عمرڪوٽ جي تعلقي سامارو جو ھڪ ننڊڙو شھر آھي. راھو آباد تعلقي سامارو کان تقريبن 7.5 ڪلوميٽر اتر طرف پري آھي. ھي شھر زرعي شين جو مرڪز آهي،جھڙوڪ ڪڻڪ، ڪپھ،ڪمند ۽ مرچ. ھن شھر جو بنياد محروم حاجي علي محمد راھو 1976ع ۾ وڌو ھو.
نورڊڪ ملڪ

**نورڊڪ ملڪ** يا **نورڊڪس** اتر يورپ ۽ اتر ائٽلانٽڪ سمنڊ جو جاگرافيائي ۽ ثقافتي خطو آھي جتي انھن کي عام طور تي **نارڊن** ( *نادرن* مان نڪتل: لفظي معنيَ: *اتريون*) سڏيندا آهن  ان خطي ۾ ڊينمارڪ، فن لينڊ، آئس لينڊ، ناروي، ۽ سويڊن وارن آزاد ۽ خودمختيار ملڪن سميت ڊينمارڪ جي بادشاھت ھيٺ خود اختيار ملڪ  جھڙوڪ فيرو ٻيٽ (Faroe Islands) ۽ گرين لينڊ،  فن لينڊ جي رياست ھيٺ خود اختيار خطو ائولنڊ ٻيٽَ، ناروي جي ميٽروپوليٽن علائقي جا بي اختيار خطا جان مايين ٻيٽ ۽ سوالبارڊ واري ٻيٽن جي جھرمٽ  پڻ شامل آھن ناروي جي بادشاھت جي ماتحت بُووَيٽ ٻيٽُ تمام پري واري جاگرافيائي بيھڪ جي ڪري ڪڏهن ڪڏهن نورڊڪ ملڪن واري جاگرافيائي خطي ۾ شمار نہ ٿيندو آهي. يورپ جي اترئين پاسي جا کوڙ علائقا اتر ۾ ھجڻ ۽ نورڊڪ ملڪن سان ثقافتي ۽ نسلي لاڳاپا ھجڻ باوجود نورڊڪ خطي ۾ شمار نہ ٿيندا آهن جن ۾ اسڪاٽ لينڊ جا نادرن آئلز ۽ اسٽونيا شامل آهن.
نورڊڪ ملڪ تاريخ ، مذھب، سماجي بناوٽ ۾ ھڪجھڙائي رکندڙ آھن ۽ انھن جي سياسي اتحادن ۽ باھمي ويجھڙائپ جي ھڪ ڊگھي تاريخ رھي آھي پر اھي سڀ ھن وقت ھڪ وجود واري حيثيت نہ ٿا رکن. اوڻويھين صديءَ ۾ ڊينمارڪ، ناروي ۽ سويڊن کي ھڪ ملڪ بڻائڻ لاءِ اسڪينڊينيويائي تحريڪ شروع ٿي. ويھين صديءَ ۾ فن لينڊ ۽ آئس لينڊ جي آزادي بعد ان تحريڪ جو دائرو وڌي جديد منظم نارڊن سھڪار ۾ تبديل ٿي ويو. جنھن بعد ھيلسنڪي واري معاهدي سان نورڊڪ ڪائونسل ۽ نورڊڪ وزيرن واري ڪائونسل وجود ۾ آيا. انگريزي ۾ اسڪينڊينيويا کي پڻ نورڊڪ ملڪن جو نعم البدل سمجھيو ويو ھو جيڪو دراصل ٽن ملڪن ڊينمارڪ، سويڊن ۽ ناروي جو جاگرافيائي نالو آهي ۽ نورڊڪ ملڪن جو حصو آهي.
نورڊڪ ملڪن جي گڏيل پکيڙ  آهي. ان جو اڌ حصو برف ۽ گگليشيئرن تي مشتمل ھجڻ ڪري رھائش جي قابل ناھي. گرين لينڊ جو اڌ کان وڌيڪَ علائقو رھائش جي قابل ناھي. جنوري 2013ع ۾ نورڊڪ ملڪن جي آبادي 2,60,00,000 ھئي.

## حوالا

زمرو:جاگرافي يورپ
زمرو:ثقافتي علائقا
زمرو:يورپ جا علائقا
زمرو:نورڊڪ ملڪ
زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي
ولیم شیڪسپیئر

**وليم شيڪسپيئر** (William Shakespeare) انگريزي ادب جو مشھور ڊرامي نگار، شاعر ۽ اداڪار، 26 اپريل 1564ع ۾ ڄائو. شيڪسپيئر کي انگريزي جو ۽ دنيا جو وڏي ۾ وڏو ڊرامي نگار پڻ سڏيو وڃي ٿو. شيڪسپيئر کي "انگلينڊ جو قومي شاعر" ۽ "بارڊ آف ايوون" سڏيو وڃي ٿو. شيڪسپيئر 39 ڊراما ۽ 154 چوڏھن سيٽن وارا نظم لکيا. شيڪسپيئر جي ڊرامن جا موضوع تاريخ، رومانيت، مزاح ۽ تجسس رهيا. 

سال 1607ع ڌاري شيڪسپيئر جي ڌيءَ، "سوزينا" جي شادي ماهر ڊاڪٽر جان هال سان ٿي. کين سال 1608ع ڌاري ڌيءَ (شيڪسپيئر جي ڏوهٽيءَ)، "ايلزبيٿ" جو جنم ٿيو، جنهن دوران ڊرامو، "دي ٽيمپيسٽ" لکي پورو ڪيائين ۽ ايڪٽنگ ڪمپنيءَ جون سموريون ذميواريون جان فليچر جي حوالي ڪري پاڻ اسٽئرٽفورڊ روانو ٿيو. سال 1612ع ڌاري قانوني معاملا طئي ڪرڻ خاطر لنڊن آيو ۽ دستاويزي بنيادن تي ڪمپني کان عليحدگي اختيار ڪيائين. سال 1613ع ۾ جان فليچر جي گڏيل سهڪار سان آخري ڊرامو "هنري هشتم" (Henry VIII) لکيو. هن عالمي شهرت رکندڙ شاعر ۽ ڊرامه نويس جي وفات 23 اپريل 1616ع تي ٿي.
## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:شاعر
زمرو:شخصيتون
انگريزي ادب

هن آرٽيڪل ۾ انگريزي ادب جي نسبت  انگريزي ٻولي جي ادب تي فوڪس ڪيو ويو آهي ، تنهن ڪري هن ۾ اسڪاٽلينڊ ، ويلز ، تاج انحصاري ۽ آئرلينڊ جا ليکڪ شامل آهن ، انهي سان گڏ اڳوڻي برطانوي سلطنت جي ملڪن کانسواءِ آمريڪا ۽ 19 صدي ۾ لکيل انگريزي ادب به شامل آهي .

نگريزي ٻولي 1400 سالن کان به وڌيڪ عرصي تائين ترقي ڪئي آهي. انگريزي جي شروعاتي شڪل يا نمونو اينگلو فريسين لھجو ھو جيڪو پنجين صدي ۾ **اينگلو سيڪسنس** (Anglo-saxons) انگلو سيڪسنس حملي آورن طرفان برطانيه ۾ آندو ويو ان کي  **اولڊ انگلش** (Old English) يعني پراڻي انگريزي سڏجي ٿو. 

**[[بيوولف]]** (Beowulf) اولڊ انگلش جو مشهور ادبي ڪم آهي  ۽  انگلينڊ ۾ قومي اپڪ (Epic) جي حيثيت حاصل ڪري چڪو آهي . بيوولف 'scandinavian' لهجي ۾ لکيل آهي . جيتوڻيڪ ، 1066 ع ۾ انگلينڊ جي نارمن فتح کانپوءِ اينگلو سيڪسن ٻولي جو استعمال گھٽ ثي ويو . نئين اشرافيه  جي اثر هيٺ ، فرنڇ يعني فرانسيسي ٻولي رهي جيڪا عدالتن ، پارليامينٽ ۽ شائسته معاشري جي معياري ٻولي بڻجي وئي . نورمنس اچڻ بعد ، ڳالهائي ويندڙ انگريزي ٻولي وچولي انگريزي طور سڃاتو وڃي ٿي . انگريزي جو هي فارم 1470ع تائين برقرار رهيو ، جيسيتائين chancery standard لنڊن واري انگريزي  پري پري تائين پکڙجي وئي . 

جعفري چاسر (1400-1343) Canterbury Tales جو ليکڪ ،جنھن وچولي انگريزي کي قانوني شڪل ڏني ، تڏھن انگلستان تي فرانسيسي ۽ لاطيني ٻوليون غالب ھيون .

## اولڊ انگلش ادب يا آڳاٽو انگريزي ادب (سي. 450-1066)
ساڄو|thumb| ''بيولوف'' جو پهريون صفحو
يورپين ايڪانامڪ ايريا

**يورپين ايڪانامڪ ايريا** يا **يورپي معاشي علائقو**  ,, مختصرن  (**EEA**) يورپي ملڪن جي ھڪ معاھدي سان پھرين جنوري 1994ع ۾ قائم ڪئي وئي . اھا يورپي يونين جي رڪن ملڪن ۽ ايفٽا جي رڪن ملڪن (آئس لينڊ، ليڪٽنسٽائين ۽ ناروي) جي ملڪن کي ساڳي بنيادي قائدن تحت ھڪ داخلي مارڪيٽ سان ملائي ٿي. اھي قاعدا يورپي يونين منجھ مزدورن، سامان، خدمتن ۽ سرمايي جي يورپين سنگل مارڪيٽ اندر آزاد منتقلي کي فروغ ڏين ٿا.
اھو ھڪ واپاري معاھدو آهي. ان جي آرٽيڪل 1 مطابق ان جو يورپين ايڪانامڪ ايريا جي ٺھڻ جو مقصد واپار ۽ معاشي ناتن جي لاڳيتي ۽ اعتدال واري مضبوطي کي فروغ ڏيڻ آهي. ايفٽا (EFTA) جا رڪن مشترڪ زرعي پاليسي يا مشترڪ ماھيگيري واري پاليسي   ۾ شامل ناھن. يورپي معاشي علائقي جي رڪن ملڪن ۾ ماڻھن جي آزاد حرڪت ۽ منتقلي ۽ ان عمل جي تحفظ لاء اپاء ساڳيا ئي آھن جيڪي يورپي يونين جي رڪن ملڪن ۾ لاڳو ٿيل آھن  يورپين ايڪانامڪ ايريا جي فيصلي سازي جي مرحلن سان يورپين ايڪانامڪ ايريا ۽ ايفٽا جا رڪن ملڪ شروعات کان ئي نئين پاليسي ۾ حصو وجھڻ ۽ اثرانداز ٿيڻ لائق بڻجن ٿا 1994  ۾ ھن فورم جي ٿھڻ وقت 17 ملڪن سان گڏوگڏ يورپين ايڪانامڪ ڪاميٽي  ۽ يورپين ڪول اينڊ اسٽيل ڪاميٽي شامل ھيا. 2020ع ۾ رڪن ملڪن جو تعداد 30 تائين ٿي ويو جن ۾ 27 يورپي يونين وارا ملڪ ۽ 3 ايفٽا جي چئن مان آئس لينڊ، ليڪٽنسٽائين ۽ ناروي شامل ھئا.

## حوالا

|
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
آئسلينڊڪ ٻولي

**آئسلينڊڪ ٻولي**  ھڪ اتر جرمنڪ ٻولين مان ھڪ ٻولي جو نالو آهي جيڪا دنيا ۾ 314000 ماڻھو ڳالھائن ٿا جن جي وڏي اڪثريت آئس لينڊ ملڪ ۾ رھندڙ آھي جنھن جي اھا سرڪاري ۽ قومي ٻولي آهي آئسلينڊڪ يورپي ٻولين مان فروسي ۽ نارويجن جي وڌيڪ ويجھو آھي. اھا ٻولي ٻين يورپي ٻولين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ قدامت رکي ٿي. ھن ٻولي ۾ فعل جون چار حالتون ھونديون آھن. ٻولي جو گرامر جرمن جي گرامر سان وڌيڪ ويجھو آھي. ھن ٻولي جي لکت فيروسي ٻولي جي لکت سان گھڻي ھڪجھڙائي آھي پر ڳالھائڻ ۾ ٻئي ٻوليون باھمي طور تي ڳالھائيندڙن کي سمجھ ۾ ايندڙ ناھن نہ وري ڊينش ٻولي، نارويجن ٻولي ۽ سويڊش ٻولي ڳالھائيندڙ ۽ آئسلينڊڪ ڳالھائيندڙ باھمي طور تي ھڪٻئي جون ٻوليون سمجھي سگھن ٿا. جرمن ٻولي کان تہ اھا اڃان بہ وڌيڪ مختلف آھي. آئسلينڊڪ ڳالھائيندڙ 3,00,000 لک ماڻھو آئس لينڊ ۾ رھندڙ آھن. 8000 ماڻھو ڊينمارڪ ۾ رھن ٿا 5000 ماڻھو يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾ رھن ٿا ۽ 1400 کان مٿي ماڻھو ڪيناڊا ۾ رھن ٿا. 

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
زمرو:آئس لينڊ جون ٻوليون
الٿنگ

**الٿنگ** (آئسلينڊڪ:Alþingi) يورپ جي ملڪ آئس لينڊ جي پارليامينٽ جو نالو آهي جيڪا دنيا جي موجود سڀ کان قديم پارليامينٽ سڏبي آھي ھي پارليامينٽ 930ع ۾ قائم ٿي ھئي. 1800 کان 1844 تائين غير فعال رھي. ھن پارليامينٽ جي عمارت ريڪجاويڪ شھر ۾ واقع آهي.

## حوالا
زمرو:قومي قانون ساز مجلس
زندگي هڪ خواب آهي

thumb|250x250 عڪسلون| ''نائيٽ جو خواب'' يا ''زندگي هڪ خواب آهي'' ، باروڪ پينٽر انتونيو ڊي پيديڊا طرفان پينٽنگ ٺاهي وئي ، ميڊريز جي اڪيڊميه ڊي ايس فرننڊو ۾ .
[کاٻو|thumb|250x250 عڪسلون| ''زندگي هڪ خواب آهي'' . برونز رليف ، ميڊريز ۾ پلازا ڊي سانتا انا ۾ [پيڊرو ڪليڊرون|Calderón جي يادگار جو تفصيل (جي . فگيراس جو ڪم ، 1878 ).]]
***زندگي*** هڪ ***خواب*** آهي پيڊرو Calderon de la Barca جي ٿيٽر جو ڪم 1635 ۾ جاري ٿيو ۽ باروڪ جي ادبي تحريڪ سان تعلق رکي ٿو. مرڪزي موضوع انسان جي آزادي آهي پنهنجي زندگيءَ کي ترتيب ڏيڻ کانسواءِ ، هڪ تقدير واري منزل تان ڌڪيو وڃي

زندگي جو تصور هڪ خواب وانگر گهڻو پراڻو آهي ، هتي ہندو سوچ ، فارسي تصوف ، ٻڌ ڌرم ، يدوا - عيسائي روايت ۽ يوناني فلسفي جا حوالا موجود آهن. ان ڪري اهو اڃا تائين هڪ ادبي موضوع سمجهيو ويندو آهي

افلاطون جي ڪم موجب انسان خوابن جي دنيا ۾ رهي ٿو ، اونداهين جو ، انهي غار ۾ قيد آهي جنهن کان هو پنهنجو پاڻ کي نيڪ ڪري فقط آزاد ڪري سگهي ٿو ؛ تڏھن ئي ماڻھو مامري کان پري رھندو ۽ ظاھر ٿيندو
زمرو:پنهنجي مرضي
آئس لينڊ جو صدر

**[[آئس لينڊ]] جو صدر**  آئس لينڊ   ملڪ جو رياستي سربراھ آھي. ان جي چونڊ چئن سالن لاءِ ٿيندي آهي پر ان جي صدارت جو مدي جي ڪا حد ناھي ھوندي. صدر جي سرڪاري رھائشگاھ ۽ آفيس ريڪجاويڪ شھر ڀرسان واقع ڪرداپائر ميونسپلٽي ۾  پيساستادر نالي سان عمارت ۾ آهي. آئسلينڊ 1944ع ۾ نئين آئين جي نفاذ سان  ريپبلڪ ٿيو جنھن سان صدر جي عھدي جي شروعات ٿي ۽ آئس لينڊ جي بادشاھ جو عھدو ختم ٿي ويو. آئين ۾ واضع ڪيو ويو تہ پھريون صدر پارليامينٽ چونڊيندي. صدر جي اھليت لاء لازم آھي تہ اھو گھٽ ۾ گھٽ 35 سال عمر جو ھجيظ ۽ پارليامينٽ جي رڪن ٿيڻ جو اھل ھجي.

## صدر جا اختيار
آئس لينڊ جي ڪابينه جي وزيرن جي مقرري صدر ڪندو آهي. آھي استعيفا ڏيڻ جي مجاز ناھن ھوندا صرف صدر انھن کي فارغ ڪندو آهي. عام چونڊن کان پوءِ صدر چونڊن ۾ آيل سياسي جماعتن جي اڳواڻن سان مذاڪرات ڪندو آهي تي جيئن اڪثريت جي بنياد تي حڪومت ٺاهڻ لاء اھل اڳواڻ جو تعين ٿي سگھي. اھا صدر جي آئيني ذميداري آهي اسٽيٽ ڪائونسل جي اداري ۾ ڪابينه صدر سان ملاقات ڪندي ان کي اھم معاملن جي ۽ تيار ڪيل بلن جي ڄاڻ ڏيندي آهي. ان ملاقات ۾ ڪابينه صدر کي پارليامينٽ جي اجلاس سڏائڻ،  ملتوي ڪرڻ يا پارليامينٽ کي ٽوڙڻ جو مشورو ڏيندي آهي. صدر ڪنھن بہ ھلندڙ فوجداري ڪيس کي ختم ڪرڻ کان علاوہ قيدي کي مليل سزا معاف ڪرڻ جا اختيار پڻ رکي ٿو. آئين جي شق نمبر 2 مطابق صدر ۽ پارليامينٽ ٻئي قانونسازي جو گڏيل اختيار رکن ٿا. پارليامينٽ جو منظور ٿيل قانون صدر جي توثيق سان عمل ۾ اچي ٿو. صدر کي ان قانون کي ويٽو ڪرڻ جو اختيار پڻ آھي. ويٽو جي صورت ۾ جيڪڏهن پارليامينٽ ان تان دستبردار نہ ٿئي تہ پوء قانون تي عمل جو فيصلو عوامي ريفرينڊم ذريعي ٿيندو آهي. آئس لينڊ ۾ ملڪ جا صدر ٽي دفعا 2004، 2010, 2011 ويٽو جو اختيار استعمال ڪري چڪا آهن. اھو اختيار صدر انتھائي  غيرمعمولي حالتن ۾ استعمال ڪرڻو هوندو آهي. صدر پارليامينٽ ۾ بل ۽ قراردادون پڻ پيش ڪري سگھندو آھي جيڪي ان کي لازمن ويچار ھيٺ آڻڻا ھوندا آھن. جڏھن پارليامينٽ اجلاس ۾ نہ ھوندي آھي تہ صدر عارضي قانون پڻ نافذ ڪندو آھي پر اھي پارليامينٽ جيڪڏهن بعد ۾ اجلاس ۾ منظور نہ ڪندي آهي تہ اھو عارضي قانون ڪالعدم ٿي ويندو آهي.

## پگھار
 
آئس لينڊ جي صدر جي پگھار 2,480,341 آئسلينڊڪ ڪرونا آھي.

## حوالا

## حوالا
انگلو سيڪسن

اينگلو سيڪسنس  جرمن قبيلا ھئا، جيڪي اتر يورپ مان لڏپلاڻ ڪري پنجين ۽ ڇھين صدي عيسوي داري انگلنڊ ۾ اچي آباد ٿيا.
## '''اينگلو سيڪسنس جي تارخ'''
سن 410 (بي . سي) داري رومن (Romans) انگلستان کي ڇڏي روانا ٿيا ، تڏھن انگلينڊ تي ڪنھن جي به حڪمراني نه ھئي . پر انھيءَ وقت انگلستان ۾ ننڊيون ننڊيون بادشاھيون ھيون ، جيڪي اينگلو سيڪسنس (Anglo-saxons) جي حڪمراني هيٺ ھلندڙ ھيون . اينگلو سيڪسنس پنجين صدي (5th Century) ۾ آباد ٿيا . اينگلو سيڪسنس جا ٻه مشھور بادشاھ **الفريڊ دي گريٽ ** ۽ **ڪينٽ دي گريٽ** ھئا . ايگبيرٽ (Egbert) پھريون اينگلو سيڪسنس بادشاھ ھو ، جنھن 802ع داري انگلستان تي حڪمراني ڪئي ، جڏھن ته ھارولڊ (Harold) آخرين اينگلو سيڪسنس بادشاھ ھو ، جنھن کي نورمنس (Normans) 1066ع ۾ شڪست ڏني . اينگلو سيڪسنس تقريبن 300 سالن تائين انگلستان تي حڪمراني ڪئي .
پراڻي انگريزي

پراڻي انگريزي کي انگريزي ٻوليءَ ۾ (Old English) سڏجي ٿو. ھي ٻولي اينگلوسيڪسنس انگلستان ۾ ڳالھائيندا ھئا.ھن ٻوليءَ جو مشھور ادبي ڪم بيوولف آھي. پراڻي انگريزي کي انگلوسيڪسنس جي ٻولي پڻ چيو وڃي ٿو.
زمرو:انگريزي ٻوليون
بيوولف

بيوولف اولڊ انگلش يعني پراڻي انگريزي ۾ لکيل ھڪ اھم ادبي ڪم آھي . بيوولف پراڻي انگريزي جي رزمي نظم يعني (Epic poem) آھي .
## ڪھاڻي
ھن نظم ۾ بيوولف نالي  پھلوان ڏائڻ سان لڙائيءَ ڪري ٿو ۽ ڪامياب ٿي واپس موٽي اچي ٿو . سندس ڪاميابي تي بادشاھ ھراٿگر وڏو جشن ملهائي ٿو . نظم جي آخر ۾ بيوولف مري وڃي ٿو ۽ نظم سندس وڇوڙي جي غم سان ختم ٿي وڃي ٿي .
مصيبت ماريا سائينءَ سنواريا(ناول)

هڪ تاريخي فرانسيسي ناول ”The Les Miserables “ جو سنڌي ترجمو آھي جنهن جو اصل ليکڪ وڪٽر هوگو آھي. 1862ع ۾ ڇپجندڙ ھي ناول 19 هين صديءَ جي بهترين ناول طور ڳڻيو ويندو آھي.

”مصيبت ماريا، سائينءَ سنواريا“ ڪتاب ترجمي جي حوالي سان مرزا قليچ بيگ جي شاهڪار ڪاوشن ۾ شمار ٿئي ٿو. هيءُ ڪتاب هڪ مشهور فرينچ ناول ”The Les Miserables“ تان کنيو ويو آهي. جنهن جو اصل ليکڪ ’وڪٽر هيوگو‘ آهي. مرزا صاحب چواڻي، ته هن ناول جي انگريزيءَ سميت ٻين پرڏيهي ٻولين ۾ ترجمو ٿيو آهي. شمس العلماء ميرزا قليچ بيگ هن ناول جو سنڌي ترجمو سنه 1916ع ڌاري ڪيو. جو فيبروري 1917ع ۾ ترجمي جي اختتام تي لکيل نوٽ مان معلوم ٿئي ٿو. هيءُ ترجمو مرزا صاحب جي خاندان جي توسط سان بورڊ کي موصول ٿيو، جنهن جو پهريون ڇاپو سال 1961ع ۾ بورڊ ڇپائي پڌرو ڪيو، سال 1977ع ۾ هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو شايع ڪري پڌرو ڪيو ويو. مارڪيٽ ۾ ڪتاب جي ناياب ٿيڻ جي اطلاعن ملڻ تي هن ڪتاب جو نئون ڇاپو نئين اهتمام سان بورڊ جي پريس مان ڇاپي پڌرو ڪيو ويو. اميد ڪجي ٿي ته قارئين حضرات کي هيءُ ڇاپو به اڳ وارن ڇاپن وانگر پسند ايندو. هيءُ ڪتاب وڪٽر هيوگو جي مشهور فرينچ ناول مان هڪڙو آهي، ۽ انگريزيءَ توڙي ٻين ٻولين ۾ ترجمو ٿيل آهي.

## ناول جو نمونو

## هوگوءَ جي اڏام

## پلاٽ جو نچوڙ

## ڪردار

## عارضي ڏيکاءُ

## سنڌي ترجمو

## استعمال

## پڻ ڏسو

## حوالا

## ٻاهران ڳنڍڻا

## حوالا
تاج انحصاري

اھي جزيره جيڪي انگلستان جي بادشاھي ۾ شامل ھيا پر انگلستان جو حصو نه ھئا.
زمرو:برطانوي ٻيٽ
زمرو:منحصر علائقا
ملالا یوسفزئي

**ملالہ یوسف زئي** (پيدائش: 12 جنوري، 1997ع) پاڪستاني ڇوڪرين جي تعلیم جي سرگرم رڪن آھي ۽ ان کي ڪنھن به شعبي ۾ نوبل انعام وصول ڪندڙ سڀ کان ننڍي ڄمار واري فردهجڻ جو اعزاز حاصل آھي۔

## حوالا

زمرو:ايڪھين صدي جا پاڪستاني سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
وچولي انگريزي

انگريزي ٻولي جو هڪ قسم هو ، جيڪو  نارمن فتح 1066 کان 15 صدي جي آخر تائين ڳالهايو ويو.
زمرو:انگريزي ٻوليون
منظور پشتین

**منظور احمد پشتین** یا **منظور پشتون** یا **منظور پختون** (پشتو: منظور احمد پښتین؛ پیدائش: 1994ء) پنھنجو تعلق پاڪستان جي ڏکڻ وزیرستان ایجنسی سان آھي۔ منظور انساني حق جو هڪ ڪارڪن آھي۔

## حوالا

زمرو:ايڪھين صدي جا پاڪستاني سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:1994ع جون پيدائشون
1997ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[2 جُولاءِ]]** – ڏاکڻ اوڀرايشيائي گهوٽالي جي شروعات ٿي، جنهن سڄي دنيا کي پنهنجي اثر هيٺ ۾ آڻي ڇڏيو.
***[[4 جُولاءِ]]** – ناسا جو خلائي مشن پات فائينڊر مريخ تي پھتو.
***[[8 آگسٽ]]** – چيڪ ري پبلڪ، هنگري ۽ پولينڊ کي نيٽو ۾ شامل ٿيڻ لاءِ دعوت ڏني وئي.
***[[5 سيپٽمبر]]** – مڌر ٽريسا ڪلڪتا ۾ 87 سالن جي ڄمار ۾ وفات ڪري وئي.

## پيدائش

## فوتگيون

زمرو:1997ع
سمي سولنڪي

سمي سولنڪي، انگريزي (Sami khan Solanki)(ڄائو1958ع ڪراچي، سنڌ، پاڪستان) جيڪو ميڪس پلئنڪ انسٽيٽيوٽ فار سولر سسٽم ريسرچ(MPS) جو ڊائريڪٽر، سج هيليواسفيئر ڊپارٽمينٽ آف(MPS)جو ڊارئريڪٽر، ميڪس پلئنڪ سوسائٽي جو سائنسي ميمبر،۽ ميڪس پلئنڪ اسڪول جي برئينچوگ ۽ گوٽنگن يونيورسٽين ۾ شمشي سرشتي جي طبعي پراسيس جو ميمبر. سولنڪي سوئيز فيڊرل انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي زيورڪ ۽ انسٽيٽيوٽ آف جيو فزڪس ۽ غير زميني فزڪس جو برئنچوگ يونيورسٽيءَ آف ٽيڪنالاجيءَ جو جرمنيءَ ۾ اعزازي پروفيسر آهي.وڌيڪ هي ”ڪي يونگ هي“ يونيورسٽيءَ آف ڪوريا جو ممتاز پروفيسر پڻ آھي. هي هڪ ويب بنياد واري رسالي جيڪو   هيليواسفيئرڪ ۽ شمشي فزڪس بابت ريسرچ پيپر شايع ڪندو آھي نالي ”لِونگ رويوز ان سولر فزڪس“ جو ايڊيٽر ان چيف پڻ آھي. لونگ رويوز آڪاس وديا، سولر ريسرچ ۽ فلڪياتي فزڪس بابت مواد ۾ ٽئين پوزييشن حاصل ڪئي آھي.

## مکيه کوجنا لاڙا
* شمسي ۽ هيلي ڪاوشن واري فزڪس ۽ خاص مقناطيسيتي ۽ سج۔ڌرتي ميلاپ.
* علم نجوم ۽ فلڪياتي فزڪس خاص طور تارن جي چرپر ۽ ڪشش ثقل.

* ڪشش ثقل جي فلڪياتي چڪاس ٿيوري
* جوهري ۽ ماليڪيولر فلڪياتي دلچسپي واري فزڪس
* لڌل ۽ اڻ لڌل گرهن بابت کوجنا
* پالرائيز روشنيء جي تابڪاري منتقلي

## عھدا
جرمن ايرو اسپيس سينيٽ ڪاميٽيء جو ميمبر ۽ چيئرمين. مقرري ڪاميٽي ۽ ڪاميٽي آف ٿري آف ڊي ايل آر. ڊي ايل آر جي گهڻ علاقائي پروگرام ڪاميٽي جو ميمبر. هاءِ الٽيٽيوڊ آبزرويٽري بولڊر/USA جو سائنسي صلاحڪار. سويزرلئنڊ جي شمشي کوجنڪ بورڊ(Irsol) جو سائنسي صلاحڪار. ۽ هيٺين منصوبن ۾ پڻ ڀاڱيواري ڪري چڪو آھي.

* Sunrise (PI)
* STEREO Secchi (Co-I)
* SDO HMI (Co-I)
* Solar Orbiter PHI (PI)

## اڪيڊمڪ ڪيريئر

* 

* 1987ع ۾ايڊجينوسڪي ٽيڪنڪي هوسڪيول زيورچ مان ڊاڪٽوريٽ.
* پوسٽ ڊاڪٽوريٽ سينٽ اينڊريوز 1989 کان 1987ع اسڪاٽ لئنڊ.
* 1992ع آبياري.
* يونيورسٽي آف اولو فن لئنڊ مان آڪاس وديا جو پروفيسر.
* اقليتي مهمان پروفيسر 1999ع يونيورسٽي آف اترچت مان.

## اعزاز ۽ مڃتا
* ”ميڪس پلانڪ انسٽيٽيوٽ فار سولر سسٽم رسرچ “ جو ڊائريڪٽر 1999ع.
* ايڊجينوسڪي ٽيڪنڪي هوسڪيول جو اعزازي پروفيسر.
* 2003ع اعزازي پروفيسر ٽيڪنڪي يونيورسٽي برئنچوگ.
* 2006ع ۾ رايل ايسٽراناميڪل سوسائٽي جو ايسوسئيٽ.
* 2008ع ۾ سائوٿ آفريڪي بورنرڊ پرائيس ميموريئل ليڪچر جي صدارت.

## تڪرار
* 2011ع ۾ سولنڪيءَ پهرئين ڪينري آئيلئنڊ ”تارن بابت تهوار“ ۾ ” ڇا واقعي سج ڪائناتي گرمي پَدُ لاءِ ذميوار ٺھرائڻ گهرجي؟“ جي نالي سان ليڪچر ڏنو جو ترت ئي   تارن بابت ڪتاب” خلا ۾ انسان جا پنجاھ ورھ“ ۾ ڇپيو. سولنڪي جي کوجنا گلوبل وارمنگ تڪرار جو باعث بِ بڻي آھي. جيئن 2004ع ۾ ٽيليگراف يو۔ڪي۔ ڪو ۾ ھن آرٽيڪل ۾ چيو تَ،

## ”he impact of more intense sunshine on the ozone layer and on cloud cover could be affecting the climate more than the sunlight itself.“
*پر ساڳي کوجنا گلوبل وارمنگ بابت هڪ ثبوت طور ميڪس پلئنڪ اداري طرفان جاري ٿي تَ،

"Just how large this role is, must still be investigated, since, according to our latest knowledge on the variations of the solar magnetic field, the significant increase in the Earth's temperature since 1980 is indeed to be ascribed to the greenhouse effect caused by carbon dioxide,"

## ڇپيل مواد
سندس وگيانڪ کوجنا بابت ڪيترائي آرٽيڪل ڇپجندا رهن ٿا.http://www2.mps.mpg.de/dokumente/publikationen/solanki/liste/liste.pdf

## حوالا

زمرو:1958ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
سنڌي گهوڙو

**سنڌي گهوڙو**  سنڌ ، ڪڇ ۽ گجرات جو مقامي  نسل وارو جانور آهي .     سنڌ ۾ گهوڙن جا مختلف قسم آهن جهڙوڪ عربي ، سامونڊي، سنڌي-ڪاٺياواڙي ۽ سنڌي-ڪچي گهوڙا.   سنڌي گهوڙو دنيا جي ٻين گهوڙن کان نِرالو آهي.  سنڌ ۾ گھوڙن جي اڪثريت مادي جنس يعني گهوڙين جي آهي.  . سنڌي-ڪچي گهوڙي کي ڀارتي حڪومت سرڪاري طور مڃتا ڏني آهي. 

## حوالا
اتائرو ٻيٽ

**اتائرو ٻيٽ** (ٽيٽم *پولائو اتائرو*) اوڀر تيمور جي گادي جي هنڌ دلي کان 25 ڪ م جي فاصلي تي دلي ميونسپالٽي جي حدن ۾ واقع ھڪ ننڍو ٻيٽ آھي جيڪو 25 ڪ م ڊگھو ۽ 9 ڪ م ويڪرو آھي ۽ ان جي ڪل پکيڙ 140.1 چورس ڪلوميٽر آهي. ان جي آبادي 2015ع جي آدمشماري مطابق 9,274 آهي. ان جو سڀ کان ويجھو ٻيٽ انڊونيشيا جو ليران ٻيٽ آھي جيڪو ان جي اتر اوڀر ۾ 12 ڪلوميٽر جي فاصلي تي واقع آهي. اتائرو لفظ جي معني مقامي ٻوليء ۾  ٻڪري آھي. اتي ٻڪرين جي وڏي تعداد جي ڪري ان تي اھو نالو پئجي ويو. ٻيٽ جو سڀ کان بلند ترين مقام ماناڪوڪو جبل آھي جيڪو سامونڊي سطح کان 999 ميٽر اوچو آهي.

## حوالا
زمرو:تيمور-ليزر جا ٻيٽ
ياڪو ٻيٽ

**ياڪو ٻيٽ** يا  اوڀر تيمور جي سامونڊي حدن ۾ واقع ھڪ غير آباد  ٻيٽ آھي. انڊونيشيا جي صوبي ۽ اوڀر تيمور ملڪ تي مشتمل تيمور ٻيٽ جي آخري اوڀر واري پاسي کان سمنڊَ ۾ واقع آهي. ھي ٻيٽ اوڀر تيمور جي لائوٽيم ضلعي  جي ٽوٽئالا واري ذيلي ضلعي علائقي ۾ شامل آهي. اوڀر تيمور جي سرزمين کان 700 ميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي

## حوالا
زمرو:تيمور-ليزر جا ٻيٽ
اوئيڪس پرڳڻو

اوئيڪس  يا اوئيڪس پرڳڻو   اوئيڪس امبينو اوڀر تيمور جو مخصوص انتظامي علائقو يا اسپيشل ايڊمنسٽريٽو ريجن (ايس اَي آر) ۽ اوڀر تيمور جي ميونسپالٽي جو نالو آهي جيڪا تيمور ٻيٽ تي ملڪ کان الڳ ڪجهه فاصلي تي واقع پرڳڻو يا ايڪسڪليو آھي. ان جي ھڪ طرف سمنڊ ۽ باقي چوڌاري انڊونيشيا ملڪ واقع آهي. ان جو صدر مقام پانٽي ماڪاسر شھر آھي. ھن علائقي يا ميونسپالٽي جي پکيڙ 814 چورس ڪ ۾ (314 چورس ميل) آھي. 2015 جي آدمشماري مطابق ھتان جي آبادي 68,913 آھي جنھن ۾ وڏو تعداد اٽوني نسل جي ماڻھن جو آهي جيڪي 20,000 جي لڳ ڀڳ آهن. ھن علائقي جا 99.3 سيڪڙو ماڻهو رومن ڪيٿولڪ مذهب سان تعلق رکندڙ آھن باقي ۾ 0.6 سيڪڙو پروٽيسٽنٽ مذهب سان تعلق رکن ٿا. 0.1 سيڪڙو ب۾ ھندو، مسلمان ۽ ٻيا شامل آهن

اوئيڪس ۽  امبينو يورپين جي آمد کان اڳ ھتي جون ٻہ ننڍڙيون بادشاھتون ھيون. يورپين جي بہ تيمور ٻيٽ تي آمد سڀ کان اول ان علائقي ۾ ٿي ھئي.

## انتظامي ورهاست

اوئيڪس چئن انتظامي پوسٽن ۾ ورھايل آھي (جن کي پھرين ذيلي ضلعا سڏيندا ھئا):
* نِتبَي
* ائَيسلو
* پانٽَي ماڪاسر (صدر مقام)
* پاسبَي

اھي چارئي انتظامي پوسٽون وري 18 سوڪوس (ڳوٺَ) ۾ ورھايل آھن

## حوالا
ويسٽ تيمور

**ويسٽ تيمور** يا **اولھ تيمور** يا **مغربي تيمور**  انڊونيشيا جو علائقو جيڪو تيمور ٻيٽ تي واقع آهي. تيمور ٻيٽ ايسٽ تيمور ۽ ويسٽ تيمور ۾ ورھايل آھي. ان ٻيٽ جو اولھ وارو حصو اوئيڪس پرڳڻي (ايسٽ تيمور جي اينڪليو) کانسواءِ سمورو اولھ تيمور سڏبو آهي. اولھ تيمور انڊونيشيا جي صوبي اوڀر نيوسا ٽينگارا جو ھڪ حصو آهي. ويسٽ تيمور جي گادي جو هنڌ ڪوپانگ شھر آھي. ڪالوني واري دؤر ۾ ان علائقي کي ڊچ تيمور سڏيندا هئا 1949ع کان 1975ع تائين ان جو نالو **انڊونيشيائي تيمور**ھيو تيمور لفظ جي معني اوڀر آھي. انڊونيشيائي ٻولي ۾ اوڀر کي آڪسيمورون سڏين ٿا. ويسٽ تيمور جو مقامي نالو تيمور بارات آھي جنھن جي معنيَ آهي اولھ تيمور آھي. ويسٽ تيمور جي لفظي معني اولھ اوڀر آھي. ويسٽ تيمور جي پکيڙ  آهي. ان جي سڀ کان اوچي جابلو چوٽي ميوٽس جبل آھي جيڪو سامونڊي سطح کان  اوچو آهي.  ويسٽ تيمور جي مکيه ٻوليون داوان، ڪَيمَڪ، بَونَڪ، ھَيلانگ ۽ ٽيٽُم آھي.

## حوالا
زمرو:انڊونيشيا جا ٻيٽ
تيمور سمنڊ

**تِيمَور سمنڊ**  ھڪ گھٽ اونھائي وارو سمنڊ آهي جيڪو تيمور ٻيٽ جي ڏکڻ، ارافورا سمنڊ جي اولھ ۽ آسٽريليا جي اتر ۾ واقع آهي. ھن سمنڊ سامونڊي ٽڪرين، غيرآباد ٻيٽن ۽ ھائڊرو ڪاربن ذخيرن سان سرشار آهي. ھائڊرو ڪاربن ذخيرن جي دريافت کان پوء ھن سمنڊ تي آسٽريليا ۽ اوڀر تيمور جي وچ ۾ بين الاقوامي تڪرار شروع ٿي ويو جن جي نتيجي ۾ ٻنھي ملڪن تيمور سمنڊ واري معاهدي تي صحيحون ڪيون.

## جاگرافي
ھن سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندڙ نديون آسٽريليا جي نادرن ٽريٽري ۽ ويسٽرن ٽيريٽري جي ڪمبرلي علائقي ۾ واقع آھن جن ۾ فش ندي ، ڪنگ ندي، ڊراء ندي، وڪٽوريا ندي، ايليگيٽر ندي، ڪمبرلَي ندي، اورڊ ندي، فاريسٽ ندي، پينٽيڪوسٽ ندي ۽ ڊيوريڪ ندي شامل آهن.
ھي سمنڊ 480 ڪ م (300 ميل) ڪشادو آھي. ان جي پکيڙ 6,10,000 چورس ڪلوميٽر آهي. ان جو سڀ کان اونھو مقام تيمور ٽرف آهي جيڪا ھن سمنڊ جي اترئين پاسي واقع آهي جيڪا 3300 ميٽر (10,800 فٽ). باقي سمنڊ جو ٻيو سمورو حصو 200 ميٽر (660 فٽ) اونھو آهي. ھن سمنڊ ھيٺ کوڙ تيل ۽ گيس جا ذخيرا موجود آهن. تيل جي دريافت سڀ کان پهرين جون 1974ع ۾ ٿي

## حوالا

زمرو:سمنڊ
ويٽاري ٻولي

**ويٽاري ٻولي** انڊونيشيا جي مَلُوڪُو صوبي ۾ واقع ويٽار ٻيٽ، ليران ٻيٽ، ۽ اوڀر تيمور جي ٻيٽ اتائرو جي آسٽرونيشيائي ٻولي جو نالو آهي.
ويٽاري ٻولي اوڀر تيمور جي اترئين ساحلي ڪناري لڳ ڳالھائي ويندڙ گيلولي جي وڌيڪ ويجھو آھي. ھن ٻوليء جي دادوئا لھجو ڳالھائيندڙن جي اڌ آبادي تيمور جي ساحلي ڪناري لڳ موجوده ماناتوتو ضلعي ۾ لڏي آئي ھئي جتي انھن گيلولي ٻولي جو اثر ورتو. ويٽاري ٻولي جا ٻيا لھجا رھيسوڪ، ريسوڪ ۽ ريڪلونگو آھن.

## حوالا
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
ٽيٽم ٻولي

**ٽَيٽُم** ٽيٽم ٻولي ۾ ٽَيٽُون (Tetun)،  ھڪ آسٽرونيشيائي ٻولي آھي جيڪا تيمور ٻيٽ ۾ اوڀر تيمور ۽ انڊونيشيا جي ويسٽ تيمور جي بيلو ريجنسي ۾ ڳالھائي ويندي آهي. اھا اوڀر تِيمَور جي پورچوگيزي ٻولي سان گڏ ٻين سرڪاري ٻولي آھي. ھن ٻولي جا ٻہ قسم آھن:

* ٽَيٽُم ٽَيرِڪ جيڪا اصل آھي جنھن م ٻين ٻولين جي لفظن جي ملاوٽ تمام گھٽ آھي. ان جي فعل جي جوڙجڪ پڻ مختلف آھي.
* *ٽَيٽُم پراسا* (بازاري ٽيٽم) يا *ٽَيٽُم دلي*. پراسا پورچوگيزي ٻولي جو لفظ آهي جنھن جي معنيَ آهي *شھر جو چؤڪ*. ھي قسم وڏي پيماني تي پورچوگيزي ٻولي کان متاثر ٿيل آھي ڻ۽ ان جو گھڻو استعمال دلي شھر ۽ ان جي پسگردائيءَ ۾ ٿئي ٿو. ان جو جنم ڪالوني واري دؤر م دلي شھر ۾ ٿيو. اھا ايسٽ تيمور جي ٻين ٻولي (L2) آھي. ٽيٽم ٽيرڪ ۽ ٽيٽم پراسا يا ٽيٽم دلي ايترو فرق ٿي ويو آهي جو ٻنھي مان ھڪ جيڪڏهن ڪو نئون ماڻھو سکي تہ ٻي ان کي سمجھ ۾ نہ ايندي

## حوالا
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
روزگار

**روزگار ** () ڪم ڪرٹ جو اھڙو طريقو، جنھن ذريعي اُن جو اُجورو ملي تہ اُن کي روزگار چئبو آھي.
 

## حوالا

زمرو:ملازمت