بولوگنا عمل

**بولوگنا عمل** (Bologna Process) يورپي ملڪن جي وچ ۾ وزارتي ملاقاتن ۽ معاهدن جو هڪ سلسلو آهي ته جيئن اعليٰ تعليمي قابليت جي معيار ۽ معيار ۾ مطابقت کي يقيني بڻائي سگهجي. هن عمل لزبن تسليم ڪنويشن جي تحت يورپي اعليٰ تعليمي علائقو (European Higher Education Area) قائم ڪيو آهي. ان جو نالو بولوگنا يونيورسٽي جي نالي تي رکيو ويو آهي، جتي 1999 ۾ 29 يورپي ملڪن جي تعليمي وزيرن پاران بولوگنا پڌرنامي تي دستخط ڪيا ويا هئا. هي عمل ڪائونسل آف يورپ جي يورپي ثقافتي ڪنويشن جي ٻين ملڪن لاءِ پڻ کوليو ويو هو، ۽ سرڪاري اجلاس پراگ (2001)، برلن (2003)، برجن (2005)، لنڊن (2007)، ليون (2009)، بڊاپسٽ-ويانا (2010)، بخارسٽ (2012)، ييريوان (2015)، پئرس (2018)، ۽ روم (2020) ۾ ٿي چڪا آهن.

بولوگنا پڌرنامي تي دستخط ڪرڻ کان اڳ، 1988 ۾ بولوگنا يونيورسٽي جي 900 هين سالگرهه جي موقعي تي يونيورسٽي ريڪٽرز جي اجلاس ۾ ميگنا چارٽا يونيورسٽيٽم (Magna Charta Universitatum) جاري ڪيو ويو هو. پڌرنامي کان هڪ سال اڳ، 1998 ۾ پئرس ۾ تعليمي وزيرن ڪلاڊ اليگري (فرانس)، جرگن روٽگرز (جرمني)، لوئجي برلنگور (اٽلي) ۽ بيرونس بليڪ اسٽون (برطانيه) سوربون پڌرنامي تي دستخط ڪيا، جنهن ۾ پاڻ کي "يورپي اعليٰ تعليمي نظام جي فن تعمير کي هموار ڪرڻ" جو پابند بڻايو ويو. بولوگنا عمل ۾ 49 شريڪ ملڪ آهن.
## صحيح ڪندڙ (Signatories)
بولوگنا معاهدي تي صحيح ڪندڙ، جيڪي يورپي اعليٰ تعليمي علائقي جا ميمبر آهن، اهي آهن:
* 1999ع: آسٽريا، بيلجيم، بلغاريا، چيڪ جمهوريه، ڊنمارڪ، ايسٽونيا، فنلينڊ، فرانس، جرمني، يونان، هنگري، آئس لينڊ، آئرلينڊ، اٽلي، لٽويا، لٿوانيا، لڪسمبرگ، مالٽا، هالينڊ، ناروي، پولينڊ، پرتگال، رومانيا، سلوواڪيا، سلووينيا، اسپين، سوئيڊن، سوئٽزرلينڊ، برطانيه.
* 2001ع: ڪروشيا، قبرص، لڪٽنسٽين، ترڪي، يورپي ڪميشن.
* 2003ع: البانيا، اندورا، بوسنيا ۽ هرزيگووينا، اتر ميسيدونيا، روس، سربيا، ويٽيڪن سٽي.
* 2005ع: آرمينيا، آذربائيجان، جارجيا، مالدووا ۽ يوڪرين.
* مئي 2007ع: مونٽينيگرو.
* 2010ع: قازقستان.
* مئي 2015ع: بيلاروس.

يورپي يونين جا تمام ميمبر ملڪ هن عمل ۾ شامل آهن. موناکو ۽ سان مارينو ڪائونسل آف يورپ جا واحد ميمبر آهن جن هن عمل کي نه اپنايو آهي.

## رد ٿيل ملڪ
چار ملڪن – اسرائيل، ڪرغزستان، ۽ غير تسليم ٿيل اتر قبرص ۽ ڪوسوو – شموليت لاءِ درخواست ڏني هئي پر اهي ميمبرشپ جي معيار تي پورو نه لٿا.

## قابليت جو فريم ورڪ
بنيادي فريم ورڪ اعليٰ تعليمي قابليت جا ٽي چڪر (cycles) آهن. 2005 ۾ برجن ۾ وزيرن پاران اپنايل فريم ورڪ قابليت کي سکيا جي نتيجن جي لحاظ سان بيان ڪري ٿو. انهن چڪرن کي بيان ڪرڻ لاءِ يورپي ڪريڊٽ ٽرانسفر ۽ اڪيوموليشن سسٽم (ECTS) استعمال ڪيو ويندو آهي:
* پهريون چڪر: عام طور تي 180-240 ECTS ڪريڊٽ، عام طور تي بيچلر جي ڊگري ڏني ويندي آهي.

* ٻيو چڪر: عام طور تي 60-120 ECTS ڪريڊٽ، عام طور تي ماسٽر جي ڊگري ڏني ويندي آهي.
* ٽيون چڪر (ڊاڪٽريٽ): ECTS جي ڪا مقرر حد ناهي، پر ڪجهه ملڪن ۾ 120-420 ECTS جي گهرج هوندي آهي.

گهڻو ڪري، بيچلر جي ڊگري حاصل ڪرڻ ۾ ٽي کان چار سال ۽ ماسٽر جي ڊگري لاءِ وڌيڪ هڪ يا ٻه سال لڳن ٿا. ڊاڪٽريٽ جي ڊگرين لاءِ عام طور تي وڌيڪ ٻن کان چار سالن جي ضرورت هوندي آهي.

## رياستن تي اثر

### اندورا
اندورا ۾، ڊگريون رياست پاران ٽنهي چڪرن (بيچلر، ماسٽر ۽ ڊاڪٽريٽ) ۾ ڏنيون وينديون آهن. اندورا جي يونيورسٽي پنهنجي پڙهائي کي بولوگنا معاهدي جي مطابق يورپي اعليٰ تعليمي علائقي سان هم آهنگ ڪيو آهي.

### آسٽريا
آسٽريا ۾ صورتحال جرمني سان ملي جلي آهي. 2000 ۾ ڪيترن ئي نصابن کي بيچلر (Bakkalaureat) ۽ ماسٽر (Magisterstudium) پروگرامن ۾ تبديل ڪرڻ شروع ڪيو ويو.

### آرمينيا
آرمينيا 2005 ۾ بولوگنا عمل جي توثيق ڪئي ۽ يورپي اعليٰ تعليمي علائقي جو ميمبر آهي.

### آذربائيجان
آذربائيجان 2005 کان بولوگنا عمل جو مڪمل رڪن آهي.

### بيلاروس
بيلاروس مئي 2015 ۾ آرمينيا جي شهر ييريوان ۾ ٿيندڙ ڪانفرنس ۾ يورپي اعليٰ تعليمي علائقي جو ميمبر بڻيو. پر يوڪرين تي روسي حملي ۾ حصو وٺڻ جي ڪري، 11 اپريل 2022 تي ان جي رڪنيت معطل ڪئي وئي.

### بلغاريا
بلغاريا 2001 ۾ بولوگنا عمل ۾ شامل ٿيو. 2004 ۾، هائير ايجوڪيشن ايڪٽ ECTS سسٽم متعارف ڪرايو، جيڪو تعليمي پروگرامن جي مقابلي ۽ ڊپلوما جي تسليم کي آسان بڻائي ٿو.

### ڪروشيا
ڪروشيا ۾، بولوگنا عمل جو نفاذ 2005-2006 تعليمي سال دوران شروع ٿيو. پراڻي 'ڊپلوما' ڊگري 'بيچلر' بڻجي وئي، ۽ پروگرام چار مان گهٽائي ٽن سالن جا ڪيا ويا.

## حوالا