open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ليلي ۽ ماجنون (اوپيرا)

***ليلي ۽ مجنون***، () () عزير حاجيبايوف پاران لکيل چار ڪردارن (فور ايڪٽس) تي ٻَڌل هڪ آذربائيجاني سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) آهي.

## سرانجامي تاريخ

اهو 1907 ۾ لکيو ويو هيو ۽ پهريون ڀيرو 12 جنوري 1908 ع تي باڪو ۾ تاگهئيف ٿيٽر (ناٽڪ گهر) تي پيش ڪيو ويو هيو. اهو سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جهان اسلام جو پهريون سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) سمجھيو ويندو آھي.

سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جي پهرئين ادائگي (پرفارمنس) جي اڳواڻي حسين عربلنسڪي ۽ حاجيبايوف پنهنجو پاڻ سارنگي وائلن (رُباب، سُرندو، سِتار) وڄائيندي ڪئي.

عزير حاجيبايوف ۽ سندس ڀاءُ جيهون حاجيبايوف آذربائيجاني (عراقي-ترڪ شاعر، اديب ۽ مفڪر) شاعر محمد فيضولي جي نظم ليلا ۽ مجنون تي ٻڌل سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) لاءِ لبرٽو لکيو هيو، نظم جي گهڻائي ڀاڱن ۾ ڪابہ تبديلي نہ رهي.

## ڪردارَ

## مختصر خُلاصو

### ايڪٽ 1
**ڏيکُ (سِينُ) 1**ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون اسڪول کان ٻاهر نڪري وڃن ٿا. سُندر ليلي ۽ جيز هڪ ٻئي سان پيار ڪرڻ لڳندا آهن، هو ٻين بابت وساري پاڻ ۾ شوق سان ڳالهيون ڪندا آهن. پر دوست ليلي جي رويي کي  ڏاڍو غير اخلاقي سمجهندا آهن ۽ تَڪڙ ۾ هن کي پري وٺي ويندا آهن. ليلي کان سواءِ هو نٿو رهي سگهي، تنهنڪري گيز ليلي سان پرڻجڻ لاءِ پهنجي پيءُ کي ايلاز ڪري ٿو.

**ڏيکُ (سِينُ) 2**
ليلي جا ماءُ پيءُ گيز جو ليلي سان پيار ۽ ليلي جي ساڻس گڏيل محبت جي باري ۾ ٻُڌي وٺندا آهي. ڇوڪريءَ جي ماءُ ڪاوڙ سان مهڻو ڏئي کيس ڌمڪائي ٿي ۽ ليلي سندس ڳالهه کي ڏک ۾ ٻڌندي آهي.هوءَ ان ڳالهه کان انڪار نٿي ڪري ته سندس ڌيءُ گيز کي دنيا جي ڪنهن به شيءِ کان وڌيڪ پسند ڪري ٿي.

### ايڪٽ 2
ڏُکَ گيز جي ذهن کي تبديل ڪري ورتو. هو جبلن ۽ بيابان (ٿر) جي واريءَ ۾ ليلي بابت سُوچيندو گُهمندو رَمندو وَتندو آهي.

### ايڪٽ 3

نيٺ ابن سلم ۽ ليلي جي شادي جو ڏينهن اچي ٿو
### ايڪٽ 4
**ڏيکُ (سِينُ) 1**

ابن سلم جي گھر ۾ خوشي ناهي. ليلي جُهڪائي (ڊپريشن) سبب ناچاڪ (بيمار) آهي.

ليئليٰ جي دِل اھا جدائي نٿي سَھي (برداشت ڪري) سگھي: 

هوءَ ابن سلام جي ٻانُهن ۾ مَري وڃي ٿي.

**ڏيکُ (سِينُ) 2**
مجنون آيو ليلي جي قبرتي.هاڻي،  ليلي فيصلو ڪيو ته هوءَ سندَس سان لاڳاپو رکي ٿي، هو سَدائين لاءِ گڏُ رهندا، نِراش ٿيل، مجنون پنهنجي محبوبا جي قبر تي ڪِري پيو ۽ مَري وِيو.

## حوالا


زمرو:سنگيت ناٽڪَ
زمرو:عزير حاجيبايوف هٿان لکيل سنگيٽ ناٽڪ
زمرو:آذربائيجاني ٻولي جا اوپيرا
زمرو:1908 اوپيرا
زمرو:ادب تي ٻڌل اوپيرا
آذربائيجان-پاڪستان لاڳاپا

**آذربائيجان-پاڪستان لاڳاپا**  () آذربائيجان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ پرڏيهي لاڳاپا آهن. باڪو ۾ پاڪستان جو هڪ سفارتخانو آهي ۽ آذربائيجان جو اسلام آباد ۾ هڪ سفارتخانو آهي.ٻنھي قومن کي "اِسٽريٽيجڪ ڀائيوار" سمجهيو ويندو آهي ۽ آذربائيجان پاڪستان جو سيڪيورٽي تعاون  فوجي شعبو کان وٺي فوجي لاڳاپن تائين ۽ سيڪيورٽي ايجنسين جي وچ ۾ پڻ تعاون وڌائي ٿو.

ٻنهين رياستن جي وچ ۾ جديد لاڳاپا تڏهن قائم ٿيا جڏهن، 9 جون، 1992 ع تي،  سوويت يونين جي انت اچڻ کانپوءِ جمهوريا آذربائيجان آزاد ٿيو. جِن مُلڪن آذربائيجان کي آزاد مُلڪ جي حيثيت ۾ تسليم ڪيو هيو، پاڪستان انهن ۾ سڀ کان اڳڀرو رهيو، ۽ پاڪستان آذربائيجان کي 12 ڊسمبر 1991 تي تسليم ڪيو هيو. ٻنهين قومن جي وچ ۾ واپار ۽ تعاون لاڳاتار وڌي رهيو آهي، ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ واپار کي بهتر بڻائڻ جي طريقن تي ڪيتريون ئي گڏجاڻِيون ٿيون آهن.

ٻنهين مُلڪن جي آفيشلز مارچ 2013 ۾ چيو ته آذربائيجان ۽ پاڪستان هڪٻئي جي وچ ۾ "اِسٽريٽيجڪِ ڀائيواري جي لاڳاپن منجهان لطف" ٿيا آهن. 

## سرڪاري ملاقاتون
فاروق لغاري 1995 ۾ آذربائيجان جو دورو ڪندڙ پهريون صدر هيو. هڪ سال کانپوءِ، حيدر علئيف اسلام آباد جي دؤرو تي آيو.حيدر علئيف ۽ پاڪستان جي وزير اعظم - بينظير ڀٽو جي وچ ۾ ڪيتريون ئي گڏجاڻيون ٿيون، جِن ۾ 9 معاهدن تي دستخط ڪيا ويا، جيڪي سفارتي لحاظ کان گهڻا اهم هيا.

2002 ۾ ٻنهين ملڪن جي وچ ۾ دفاعي ۽ فوجي تعاون جي معاهدي جو نتيجو ڪڍيو ويو.

## معاشي لاڳاپا
1995 ع واري سرءُ جي مُند ۾، ٻنهين ملڪن واپار ۽ معيشت جي شعبي ۾ تعاون ۽ رياستي سطح تي گڏيل ڪميشن جي قيام تي سان لاڳاپو رکندڙ هڪ پروٽوڪول تي دستخط ڪيا. مٿي ذڪرڪيل ڪميشن جون گڏجاڻيون ٻنهي ملڪن جي راڄِڌَاني شهرن ۾ هر 2 سال کانپوءِ منعقد ڪيون وينديون آهن.

2005 ۾، نيشنل بينڪ آف پاڪستان جي هڪ شاخ (بِرانچِ) باڪو ۾ کولي وئي. 

## فوجي تعاون

آذربائيجان جي ايف-17 ٿنڊر فائٽر ويڙهاڪو بمبار جهازَ کي خريد ڪرڻ لاءِ پاڪستان سان ڳالهايوآهي.[<sup>[6]</sup>](https://sd.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan%E2%80%93Pakistan_relations) [<sup>[7]</sup>](https://sd.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan%E2%80%93Pakistan_relations)

## بين الاقوامي حمائيت
پاڪستان انهن ٿورڙن مُلڪن منجهان آهي جِن خوجالي قتل عام کي تسليم ڪيو آهي، جيڪو آذربائيجان جي  ماڻهن خلاف نسلي قتل عام آرمينيا طرفان ڪرايو ويو هيو.

## انسان دوستي تعاون
اپريل 08، 2015 تي، آذربائيجان بين الاقوامي ترقياتي ايجنسي (AİDA) وسيلي پاڪستان جي مختلف شهرن جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ 2014 جي آڪٽوبر واري مهيني ۾ آيل ٻوڏِ جي آفتن جي متاثرن کي انساني امداد جي فراهمي ڪئي وئي.

## ثقافتي رابطا
پاڪستان ۽ آذربائيجان جي وچ ۾ لاڳاپا مذهبي ۽ ثقافتي شعبي ۾ پڻ آهستي آهستي ترقي ڪن ٿا

باڪو اسٽيٽ يونيورسٽي ۾ پاڪستاني-اردو ٻولي جو هڪ خاص شعبو آهي.

## سفارتخانو
آذربائيجان ۾ اسلامي جمهوريا پاڪستان جي اختيار ڏنل نمائندي سفير سئيد خان مهمند آهي جڏهن تہ پاڪستان ۾ جمهوريا آذربائيجان جي اختيار مليل سفير ڊشگين شيکاروف آهي.

## پڻ ڏسو

*آذربائيجان
*پاڪستان
*ايلچيگيريءَ جا لاڳاپا

 
## حوالا

 

## خارجي ڳنڍڻا
* 
* 
* An official website of the Embassy of Pakistan in Azerbaijan 
* An official website of a branch of the National Bank of Pakistan in Baku 

زمرو:پاڪستان جا ٻه طرفا تعلقات
ڦوٽو رستماڻي

**ڦوٽو رستماڻي** (انگريزي:Photo Rustamani) سنڌ جي دادو ضلعو
جوهي تعلقو جي تاريخي شهر واهي پانڌي ۾ 1932ع ۾ پيدا ٿيو. هيءُ هاري مزدور ۽ طبقاتي سياست جو سرگرم ڪارڪن ۽ اڳواڻ هو. سڄي حياتي سياسي جدوجهد کي ارپي ڇڏيائين. ڦوٽو رستماڻي 18 نومبر 2018ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
راجا رفيق پنهور

**راجا رفيق پنهور** (انگريزي :**Raja Rafique Panhwar**) سنڌ جو اسٽيج ۽ ٽي وي جو اداڪار آهي.

## زندگي جو احوال
رجا رفيق جو پورو نالو رفيق احمد پنهور آهي. هيءُ سنڌ جي دادو ضلعو جي دادو تعلقو ۾ 30 مارچ 1972ع ۾ دادو شهر لڳ ڳوٺ آدم پنهور ۾ پيدا ٿيو. راجا رفيق جي پيءُ نالو محمد صديق پنهور آهي.
## تعليم
هن پرائيمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. هن مئٽرڪ جو امتحان گورنمينٽ پائلٽ هاءِ اسڪول دادو شهر مان ڪئي ۽ ٻي اي ۽ ايم اي جو امتحان سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيو.

## فني سفر
هن فني سفر اسٽيج ڊرامن کان شروع ڪيو. هيءُ ڀلوڙ اسٽيج ۽ ٽي وي اداڪار آهي. هن ڪيترن ئي اسٽيج ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ اداڪاري ڪئي آهي. هن جا ڳڻپ جوڳا ڊراما **ڪڏهن ته ملندا سين** ۽ **ڪارو سج** آهن جن ۾ هن اداڪاري ڪئي. ٻئي ڊراما ڪي ٽي اين نجي چينل تان ٽيليڪاسٽ ٿيا. هن سنڌ ٽي وي جي ڊرامن ۾ پڻ اداڪاري ڪئي آهي.

## حوالا

زمرو:اداڪار
زمرو:سنڌي ماڻھو
ديدي ڪورڪوت جو ڪتاب

***ديدي ڪورڪوت جو ڪتاب*** يا ***ڪورڪوت عطا جو ڪتاب*** (; , دده قورقود;  ) اوگز ترڪن جي بهادري جي مشهور ڪهاڻين جو ڪتاب آهي.  انهن ڪهاڻين کي خانابدوش تُرڪيڪ ماڻهن جي معاشرتي طرز زندگي ۽ اسلام-کان-اڳ جي سندن اڳوڻي عقيدن جي لاءِ اخلاقيات ۽ ڳُڻن واري اهميت حاصل آهي. ان ڪتاب جو خيالي داستان، ترڪُ ملڪن جهڙوڪ ترڪي، آذربائيجان، ترڪمانستان، قزاقستان ۽ ڪجهه حد تائين ڪرزستان  جي ثقافتي ورثو سان لاڳاپو رکي ٿو.

منگولڪ ۽ ترڪ ٻولي جي گهراڻي منجهان 1،000 کان مٿي وڌيڪ رڪارڊ ٿيل داستان ڊيڊي ڪورڪوت ڪتاب جون مها ڪهاڻيون آهن.

## مهاڪهاڻي جي ابتدا خُلاصو
ديدي ڪورڪوت ھڪ ڪتاب:تُرڪَ، آذربائيجاني ۽ تُرڪمان جو قومي جنگ نامو يا سورهيائيءَ جي مهاڪهاڻي يا داستان (ڪٿا) آھي، جيڪو اوغز ترڪ ماڻهن ۾ اوغز-نامو سان پڻ سڏيو ويندو آھي، جيڪو وچ ايشيا ۾ شروع ٿئي ٿو، اناتوليا ۽ ايران ۾ جاري آهي، ۽ ان جي گهڻو مرڪز آذربائيجاني قفقاز ۾ آهي بارٿولڊ موجب، "اهو اندازو لڳائڻ ممڪن ناهي تہ هي داستان  قفقاز ۾ لکڻ کانسواءِ ڪٿي بہ لکيو وڃِي ها".

ترڪ ماڻهن لاءِ، خاص طور تي اُهي ماڻهو جيڪي پاڻ کي اوگهز (اوغز) طور سڃاڻپ ڪرائن ٿا، انهن جو اهو قومي سڃاڻپ، تاريخ،  رسم ۽ رواج ۽  ڳُڻن (خوبين) جو بنيادي ذخيرو آهي.

## سوويت سُلوڪ
ديدي ڪورڪوت جي ڪتاب ۾ بيان ڪيل ترڪ عوام ۽ ڌرتي جي گهڻائي هئي، جيڪي 1920 کان 1991 تائين سوويت يونين جو حصو هئي، ۽ انهيءَ ڪري گهڻي تحقيق ۽ دلچسپي جي شروعات اتان پيدا ٿي.

تنهن هوندي، داستانن جي ڇپائي ان دور ۾ مڪمل طور تي ختم نه ٿي هئي، ڇو ته الپاميش جا ايڊيشن 1957، 1958 ۽ 1961 ۾ ڇپيا، جيئن اهي 1939، 1941 ، 1949 ع ۾ ڇپجي ويا هيا. گريٽ سوويت انسائيڪلوپيڊيا (جُلد 13، 1952) ٻيوڇاپو (اِڊيشن) ۾ داستانن جي داخلائن تي ڪا به "ناپسنديءَ جو اظهار(مذمت)" شامل ناهي.

## يونيسڪو يادگار
1998 ۾، آذربائيجان جمهوريا ۽ يونيسڪو نامزد ڪيو، ۽ 2000 ۾، "آذربائيجان جي مشهور افسانوي ڪتاب ڊيڊي ڪورڪڊ جي هڪ هزار ٽي سئو ورسي" جو جشن ملهايو ويو.

## پڻ ڏسو

* ٽيپگوز


## نوٽس

## حوالا

### ببلوگرافي

*
*
*

## خارجي ڳنڍڻا

* Epics , four editions of the *Dede Korkut* book at the Uysal-Walker Archive of Turkish Oral Narrative, Texas Tech University, 2000–2007
* "Mother-of-All-Books" Dada Gorgud article in *Azerbaijan International* magazine
* First and second parts of the 1975 *Dede Korkut* film 
* ''Book of Dede Korkut'' at Dresden Library
* 

زمرو:ترڪ ڏندڪٿا
زمرو:آذربائيجاني ڏندڪٿا
زمرو:ترڪڪ جنگ نامو نظم
زمرو:ڏندڪٿا ڪتابَ
زمرو:اوغوز ترڪ
زمرو:وچون دور جا ڪتابَ
زمرو:ترڪش مختصر آکاڻي مجموعو
زمرو:آذربائيجاني ساهتيا
آذربائيجان جي يونيورسٽين جي فھرست

**آذربائيجان ۾ يونيورسٽين جي فهرست** () هيٺئئين ريت آذربائيجان ۾ يونيورسٽين جي فهرست ڏنل آهي
## عوامي
thumb|277x277 عڪسلون| آذربائيجان ریاست اقتصادي يونيورسٽياسٽيگلاليائيٽ اسٽريٽ ۾ عمارت


## خانگي
thumb| خار يونيورسٽيء ۾ اي لرننگ روم.

## پڻ ڏسو

* آذربائيجان ۾ تعليم 
* سوويت يونين ۾ تعليم (تاريخي) 
* باڪو ۾ يونيورسٽين جي فھرست 

## وڌيڪ پڙھو

* آذربائيجان يونيورسٽي، ڪاليج ۽ انسٽيٽيوٽ ڊائريڪٽري www.university-directory.eu تي 

## حوالا

زمرو:آذربائيجان
زمرو:آذربائيجان ۾ يونيورسٽيون ۽ ڪاليج
زمرو:آذربائيجان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:ايشيا سان لاڳاپيل فهرستون
ڪالي لنڪس

**ڪالي لنڪس**   ڊبين آپريٽنگ سسٽم ڊبين آپريٽنگ سسٽم مان نڪتل هڪ لنڪس ڦانڊڻو آهي جيڪو ڊجيٽل فارنسڪ ۽ پينٽريشن چڪاس لاءِ ٺاهيو ويو آهي. هِن کي اورينٽيڊ سڪيورٽي  طرفان هلايو وڃي ٿو ۽ فنڊنگ ڏني وڃي ٿي.

## تعمير
ڪالي لنڪس ۾ پنهنجا 600  کان وڌيڪ پينٽريشن چڪاس جا پروگرام انسٽال ٿيل آهن. جنهن ۾ آرميٽيج(هڪ گرافيڪل سائيبر اٽيڪ مينيجمينٽ اوزار)، اين ميپ(پورٽ اسڪينر)، وائرشارڪ( (پاڪيٽ اينالائيزر)، جوهن دي رپر پاسورڊ ڪريڪر، ايئر ڪريڪ اين جي، (هڪ سوفٽوئر جيڪو وائرليس جا پينٽرينشن چاڪاسيندو آهي) ۽  برپ سوٽ جهڙا پروگرام شامل آهن. ڪالي لنڪس ڪمپيوٽر جي هارڊ ڊسڪ ۾ انسٽال ٿيندڙ آپريٽنگ سسٽم آهي. جيڪو ڪنهن سي ڊي ڊرائيو، يو ايس بي ڊرائيو، يا ورچوئل مشين ۾ پڻ انسٽال ڪري هلائي سگهجي ٿو. ڪالي لنڪس ميٽاسپولائيٽ فريم ورڪ جا پروجيڪٽ پڻ سپورٽ ڪندي آهي. جيڪو سڪيورٽي ايڪسپولائيٽ جو اوزار آهي. 
ڪالي لنڪس کي آفينسوَ سڪيورٽي جي ماهرن ماٽي آهروني ۽ ڊيون ڪرنس طرفان بيڪ ٽريڪ کي ڦانڊڻي ٻيهر تعمير ڪيو ويو آهي. ڪالي لنڪس ڊيبين چڪاسيندڙ برانچ تي مشتمل آهي. ڪالي لنڪس جا مختلف پيڪيج ڊيبين ذزرخيري مان شامل ڪيا ويا آهن.
ڪالي لنڪس پروجيڪٽ جي شروعات 2012 کان ڪئي وئي هُئي جڏهن آفينسوَ سڪيورٽي طئي ڪيو ته بيڪ ٽريڪ لنڪس کي ڪنهن نئين پروجيڪٽ ۾ تبديل ڪيو وڃي. بريڪ ٽريڪ پڻ ڊيبين آپريٽنگ سسٽم مان نڪتل هڪ ڦانڊاڻو هيو. جنهن کانپوءِ ڪالي کي بهترين قابليت ۽ بهترين بيهڪ جي ڪري ڊيبين جي سڀني ڦانڊاڻن مان پهرين فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. 
ڪالي جي پهرين ورجن 1.0 هڪ سال بعد مارچ 2013 کان پوءِ متعرف ڪرايو ويو. جيڪو ڊيبين 7 (ويهزي) تي مشتمل هيو. پهرين سال ۾ ڊيبين طرفان سوين پينٽريشن چاڪسيندڙ پيڪيج شامل ڪيا ويا. ڪالي جو 2019.4 ورجن هِن وقت هلندڙ آهي.

## انسٽال ڪرڻ لاءِ لازمي شرط
#ڪالي لنڪس انسٽال ڪرڻ لاءِ هارڊ ڊسڪ ۾ 3.8 جي بي جو جڳه خالي هُجڻ کپي.
# ڪالي لاءِ 512 ايم بي ريم جو هُجڻ ضروري آهي.
#هڪ بوٽ ايبل سيڊ ڊرائيو يا يو ايس بي جي ضرورت آهي.

## حوالا
دھل

**دھل** سڄي ننڍي کنڊ ۾ گھڻو استعمال ٿيندڙ ساڳي قسم جي مختلف ٻن مٿن وارن ڊرمن، جيڪي علاقائي طور فرق رکن ٿا، ڏانھن اشارو ڪري ٿو. ان جي ورھاست جي پکيڙ ڀارت، بنگلاديش ۽ پاڪستان ۾ بنيادي طور تي علائقن جھڙوڪ پنجاب، ھرياڻہ، دھلي، ڪشمير، سنڌ، آسام ماٿري، گجرات، مھاراشٽر، ڪونڪن، گوئا، ڪرناٽڪ، راجستان ۽ اتر پرديش تي شامل آھي. پکيڙ اوڀارين افغانستان تائين ھلي وڃي ٿي. ھن جو ھڪ لاڳاپيل اوزار دھلڙي آھي.

دھل وڄائڻ واري کي دھلائي چيو ويندو آھي.

## حوالا
مارڪيٽ (جڳھ)

**مارڪيٽ** جو مطلب اھڙي جاء جتي خريدار ۽ وڪرو ڪندڙ پاڻ ۾ شين جي مٽاسٽا لاءِ تعلق قائم ڪندا آھن. مارڪيٽ اھڙي جاءِ جو نالو آهي جتي ماڻھو روزانو مال يا شين جي خريد ۽ فروخت لاءِ گڏ ٿين. بازار جي اندر ٿيندڙ مجموعي خريد ۽ فروخت کي مارڪيٽ چئبو آهي.
مارڪيٽ ھڪ ذريعي جو نالو آهي جنھن جي مدد سان خريدار وڪرو ڪندڙ  شين ۽ خدمتن جي خريد ۽ فروخت لاء يا انھن جي مٽاسٽا لاءِ يا ڏيتي ليتيءَ لاءِ رابطو ڪندا آهن. مارڪيٽ ٻن قسمن جي ھوندي آھي : ھڪ اھا جيڪا ڪا جاءِ ھوندي آھي جتي دڪان وغيره ھوندا آھن ان کي مارڪيٽ پليس marketplace يا physical market  چون ٿا. ٻيو قسم مجازي مارڪيٽ virtual market  آھي جنھن ۾ دڪانن واري مارڪيٽ نہ پر ڪاروبار جي پوزيشن کي ڏٺو ويندو آھي. اڄڪلھ ھن قسم جي مارڪيٽ انٽرنيٽ ق ھوندي آھي ۽ ان جو ڪاروبار آن لائين ٿي ڪيو ويندو آهي.

## گئلري


فائل:Schaufschod 2009 11.JPG|شئوفشاڊ جي چوپائي مال جي مارڪيٽ
فائل:Grand-Bazaar Shop.jpg|استنبول جي وڏي بازار
فائل:Krakow rynek 01.jpg|پولينڊ جي مارڪيٽ
فائل:Damoen Saduk Floating Market.jpg|ٿائيلينڊ جي ترندڙ مارڪيٽ
فائل:TWShiLinNightMarketRichy2.jpg|تائيوان جي شيلنگ نائيٽ مارڪيٽ
فائل:WetmarketHK.jpg|ھانگ ڪانگ جي گوشت واري واري مارڪيٽ
فائل:Flohmarkt2.JPG|جرمني جي ي فلي مارڪيٽ
فائل:Wet market in Singapore 2.jpg|سنگاپور جي  گوشت واري مارڪيٽ
فائل:Fish market Jagalchi Busan.jpg|بوسان جي مڇي مارڪيٽ
فائل:ShopsCraftVillMet.JPG|ميڪسيڪو جي ڳوٺاڻي مارڪيٽ
فائل:Mallick Ghat Flower Market, Kolkata 03.jpg|ڪولڪتا جي گلن جي مارڪيٽ
فائل:Harrods Food Department Halls (8473364801).jpg|لنڊن جي کاڌي جي مارڪيٽ 


## حوالا
آغا خان يونيورسٽي اسپتال، ڪراچي

alt=آغا خان اسپتال نِجي عمارت جو حصو|thumb|آغا خان اسپتال نِجي عمارت جو حصو
**آغا خان يونيورسٽي اسپتال** (AKUH) ڪراچي، پاڪستان ۾ هڪ خانگي اسپتال آهي. سال 1985ع ۾ قائم ڪيل، هي آغا خان يونيورسٽي (AKU) جي فيڪلٽي آف هيلٿ سائنسز جو بنيادي تدريسي اسپتال آهي. اسپتال ثانوي ۽ ٽئين درجي جي صحت جي سنڀال فراهم ڪري ٿو، جنهن ۾ او پي ڊي، بيمارين جي تشخيص ۽ علاج، سرجري ۽ مريضن جي سنڀال جو انتظام شامل آهي. 

## تاريخ
ان جي منظوري حڪومت پاڪستان 16 مارچ 1983ع تي ڏني ۽ ان جو باقاعدي افتتاح 1985ع ۾ پاڪستان جي تڏھوڪي صدر جنرل محمد ضياءُالحق ڪيو. ھن يونيورسٽيءَ جو مقصد نون سائنسي علمن جي واڌاري ۽ اسرندڙ ملڪن کي پيش ايندڙ مسئلن جي حل لاءِ انساني وسيلن جي ترقي آھي. يونيورسٽيءَ جي پھرين فئڪلٽي طب جي آھي، جنھن ۾ ھڪ ميڊيڪل ڪاليج ۽ ھڪ نرسنگ اسڪول آھي. ڪاليج جو بنيادي مقصد ڊاڪٽرن ۽ سرجنن جي تعليم ۽ تربيت آھي. شروعات ايم. بي.بي. ايس لاءِ پنجن سالن جي نصاب موجب تعليم ۽ تربيت جي منصوبي سان ڪئي ويئي. يونيورسٽي ڪئمپس ۾ ھڪ اسپتال به قائم آھي، جنھن جو الحاق ھڪ معاھدي تحت ھن يونيورسٽيءَ سان ٿيل آھي، پر ان جو انتظام ھڪ الڳ ڪاميٽيءَ وٽ آھي. اسپتال ۾ ساليانو 32 ھزار مريضن جي اندرين داخلا، علاج ۽ سھولتن ۽ اڍائي لک کان وڌيڪ ٻاھرين مريضن جي علاج جو بندوبست ٿيل آھي. اسپتال ۾ طب جي گرئجوئيٽ شاگردن جي تربيت کان علاوه نرسن، طبي ڪارڪنن، ٽيڪنيڪل ۽ ٻئي طبي ۽ فني عملي جي تربيت لاءِ به سھولتون مھيا ڪيل آھن.

جاگرافيائي بيهڪَ: 24°53'48" اتر، 67°4'28" اوڀر

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ اسپتال
زمرو:پاڪستان ۾ طبي ادارا
زمرو:سنڌ ۾ اسپتال
زمرو:سنڌ ۾ طبي ادارا
زمرو:سند ۾ صحت جي سارسنڀال
زمرو:ڪراچي جون اسپتالون
زمرو:ڪراچي ۾ اسپتال
زمرو:ڪراچي ۾ صحت جي سارسنڀال
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
سعيدالزمان صديقي

**سعيدالزمان صديقي** (انگريزي [Saeed-uz-Zaman Siddiqui]، جنم: 1 ڊسمبر 1937، وفات: 11 جنوري 2017) پاڪستان جو مشھور قانوندان ھو. پاڻ سنڌ ھاءِ ڪورٽ ۽ سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس ۽ سنڌ جو گورنر رھيو  

## تعليم
 
سعيدالزمان صديقي لکنوءَ (ڀارت) جي ھڪ وچولي طبقي جي اردو ڳالھائيندڙ خاندان ۾ اکيون کوليون. ابتدائي تعليم ڪلڪتي ۾ حاصل ڪيائين. مئٽرڪ ۽ انٽرميڊئيٽ ڍاڪا (بنگلاديش) مان پاس ڪيائين. ھو ساڳي يونيورسٽيءَ ۾ فزڪس شعبي ۾ ڊيمانسٽريٽر مقرر ٿيو. ان بعد ھو ڪراچيءَ منتقل ٿي ويو ۽ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان فلسفي ۾ بي اي ۽ قانون جي سند حاصل ڪيائين. 1960ع ۾ سنڌ ھاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪيائين.

## خدمتون

 سعيدالزمان 1963ع ۾ ھاءِڪورٽ اولھہ پاڪستان جو وڪيل رجسٽر ڀيو. 1969ع ۾ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ ۾ وڪالت ڪرڻ لڳو. 1967ع ۾ ڪراچي ھاءِ ڪورٽ بار ائسوسيئيشن جو سيڪريٽري چونڊيو. 69-1968ع ۾ ڪراچي ھاءِ ڪورٽ بار ائسوسيئيشن جي    مئنيجنگ ڪاميٽيءَ جو رڪن چونڊيو. 1977ع ۾ ھاءِ ڪورٽ بار لائبرريءَ جو اعزازي سيڪريٽري مقرر ڀيو. 5 مئي 1980ع تي سنڌ ھاءِ ڪورٽ جو جج مقرر ڀيو. 5 نومبر 1990ع تي سنڌ ھاءِ ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڀيو. 23 مئي 1992ع تي سپريم ڪورٽ جو جج ۽ پھرين جولاءِ 1999ع کان 1 ڊسمبر 2005ع تائين سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنائين.
 
سعيدالزمان صديقي ان وقت پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جو جج ھو جڏھن جنرل پرويز مشرف ملڪ ۾ ماشل لا لاڳو ڪئي ھئي. ھن پرويز مشرف پاران نافذ ڪيل عبوري آئيني حڪم (Provisional Constitutional Order) تحت قسم کڻڻ کان انڪار ڪيو. نتيجي طور ھن کي پنھنجي ڪٽنب سوڌو گھر ۾ نظربند ڪيو ويو.  
25 آگسٽ 2008ع تي نوازشريف ھن کي مسلم ليگ (نواز) ۽ جماعت اسلاميءَ پاران آصف زرداريءَ جي مقابلي ۾ صدارتي اميدوار نامزد ڪيو. ھن ھيءَ چونڊ 153 ووٽن تان ھارائي. 2013ع جي صدارتي چونڊن ۾ ھن ٻيھر حصو ورتو پر اھا چونڊ ممنون حسين کٽي ورتي . ھن چونڊ ۾ بلوچ قوم پرستن سعيدالزمان کي ووٽ ڏنو. 11 نومبر 2016ع تي ھن سنڌ جي 31ھين گورنر طور قسم کنيو.

## بيماري ۽ وفات
نومبر 2016ع ۾ ھن کي نمونيا جي بيماري ٿي پئي. ھن 11 جنوري 2017ع تي دم ڌڻيءَ جي حوالي ڪيو. وفات وقت ھن جي عمر 79 ورھيہ ھئي. 2018ع ۾ ھن جي وفات کان اٽڪل سال پوءِ پاڪستان جي صدر پاران ھن لاءِ ستارہ امتياز جو اعلان ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:1939ع جون پيدائشون
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
ڀت

**ڀت** ھڪ اڏاوت اھي جيڪا ڪنھن ايراضي کي بيان ڪري ٿي، وزن کڻي ٿي؛ حفاظت، اجھو يا آواز-بچاءُ ڏي ٿي، يا سجاوٽ آھي. ڀت جا ڪيترائي قسم ٿي سگھن ٿا. اھا پٿر، مٽي، سرن، ڪاٺ، لوھ ۽ ٻين مادن سان جوڙي سگھجي ٿي.
ڇري

**ڇري** ھڪ اوزار آھي جيڪو رڌ پچاءَ ۾ سبزيون، گوشت ۽ ٻيا جزا ڪٽڻ ۽ ڪڏھن ڪڏھن ڇلڻ ۾ ڪم ايندو آھي.  ڇري جي اڌ حصي تي پلاسٽڪ يا ڪاٺ جو ھٿيو ٺھيل ھوندو آھي، جنھن کان اڳتي تيز ڌار ۽ چنھنبدار پٽي ھوندي آھي جيڪا شين کي ڪٽيندي آھي. ھي اوزار لوھ، ٽامي، اسٽيل وغيرہ مان ٺاھي ويندي آھي. ھن جا ڪيترائي قسم ۽ شڪليون آھن ۽ مختلف ڪمن لاءِ مخصوص ڇرين پڻ ٺاھيون وڃن ٿيون. ڇريءَ کي ڏوھن جھڙوڪ قتل، چوري ۽ مارڌاڙ جي وارداتن ۾ پڻ استعمال ڪيو وڃي ٿو. ڪجهه ثقافتن ۾ ھمراھ ڇري پاڻ سان رکندا آھن.
سنڌ ڪاٺ ڪٺو

**سنڌ ڪاٺ ڪٺو** (*Dendrocopos assimilis*) پکين جي ڪٽنب Picidae جي ھڪ جنس آھي.
اھو ڀارت، ايران, ۽ پاڪستان ۾ ملي ٿو.
ان جي قدرتي رھائش ٽراپيڪل ٽراپيڪل خشڪ ٻيلا آھن.

## حوالا

سنڌ ڪاٺ ڪٺو
زمرو:پاڪستان جا پکي
زمرو:وچ اوڀر جا پکي
زمرو:سنڌ جا پکي
سنڌ ڪاٺ ڪٺو
سنڌ چمڙو

**سنڌ چمڙو** (*Eptesicus nasutus*) vesper چمڙو جي ھڪ جنس آھي. ھي افغانستان، ايران، عراق، عمان، پاڪستان، سعودي عرب، ۽ يمن ۾ ملي ٿو

## حوالا

زمرو:Eptesicus
زمرو:افغانستان جا مئمل
زمرو:پاڪستان جا مئمل
زمرو:1877ع ۾ بيان ڪيل مئمل
زمرو:Taxa named by George Edward Dobson
زمرو:ايشيا جا چمڙا
سنڌ ڊويزن

**سنڌ ڊويزن**  انگريزن 1843 م سنڌ تي گورنر مقرر ڪري راڄ شروع ڪيو ۽ سنڌ جو فاتح جنرل چارلس نيپيئر پھريون گورنر بڻيو پر جلد ئي برٽش انڊيا جي قبضي ۾ آيل سنڌ جي علائقي (جنھن ۾ رياست خيرپور شامل نہ ھئي) کي بمبئي پريزيڊنسي صوبي جو حصو بڻائي برٽش سنڌ کي ڊويزن جو درجو ڏئي ڪمشنر جي نگراني ھيٺ رکيو. ان وقت بمبئي پريزيڊنسي صوبو تمام وڏو ھيو جنھن م موجوده انڊيا جي رياست مھاراشٽر جو وڏو حصو، رياست گجرات شامل ھيا ۽ ان جون سرحدون موجوده سنڌ سان ڳنڍيل ھيون. اھڙي طرح برٽش سنڌ پڻ انھن رياستن سميت بمبئي پريزيڊنسي جو حصو ٿي وئي جنھن جو صدر مقام بمبئي شھر ھيو. سنڌ ڊويزن جو صدرمقام ڪراچي بڻيو. 1936 م سنڌ جي پراڻي حيثيت بحال ڪندي بمبئي پريزيڊنسي کان علحده ڪري رياستي درجو ڏئي ڪراچي کي ان جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو.

## تاريخ

1843 ۾ ميجر جنرل چارلس نيپيئر پاران سنڌ  فتح ڪرڻ کان جلد پوء سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي ۾ شامل ڪري ان جي رياستي حيثيت ڊويزن م تبديل ڪئي وئي. سنڌ جي مسلمان قيادت ويھين صديءَ جي شروع م سنڌ جي بمبئي کان علحدگي جو مطالبو شروع ڪيو. محمد علي جناح جي. چوڏھن نقطن ۾ پڻ سنڌ جي بمبئي کان جدائيءَ وارو معاملو شامل ھيو. نيٺ برٽش انڊيا جي آئين واري حيثيت رکندڙ  1935 واري انڊيا ايڪٽ پاس ٿيڻ سان سنڌ کي بمبئي کان جدا ڪيو ويو جنھن تي عمل پھرين اپريل 1936 ۾ ٿيو. اھا نئين صوبائي رياست 1947 ۾ پاڪستان م  شامل ٿي ۽ 1956 م ھڪ دفعو وري ان جي صوبائي رياست واري حيثيت ختم ڪري ون يونٽ جي ذريعي مغربي پاڪستان جي نالي سان ھڪ نئين صوبي کي قائم ڪري سنڌ پنجاب سرحد ۽ بلوچستان کي ان ۾ ضم ڪيو ويو. ان ۾ سنڌ ھڪ کان وڌيڪَ ڊويزنن ۾ ورھائجي وئي جن م ڪراچي، حيدرآباد ۽ سکر ڊويژنون شامل ھيون. 1970 م ون يونٽ جي خاتمي سان مغربي پاڪستان صوبي کي ٽوڙي سڀني پراڻن صوبن جي حيٽيت نئين سرحدن سان بحال ڪئي وئي. سنڌ جا جيڪب آباد ضلعي جا استاد محمد وارا حصا بلوچستان م شامل ڪيا ويا. رياست خيرپور وارو حصو سنڌ صوبي ۾ باقاعده شامل ڪيو ويو ۽ سنڌ موجوده جاگرافيائي شڪل م صوبو بڻيو.

## پڻ ڏسو
*سنڌ جي تاريخ

## حوالا


زمرو:برطانوي ھندستان جون ڊويزنون
زمرو:تاريخي ھندستاني خطا
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:بمبئي پريزيڊينسي
زمرو:1943 ۾ برٽش انڊيا جي انتظامي ورھاست
مالاڪنڊ ايجنسي

thumb|مالاڪنڊ ايجنسي (گھري سائي ۾) اتريون پاڪستان
**مالاڪنڊ ايجنسي** () قبائلي علائقن مان ھڪ ھو، جيڪو پاڪستان جي صوبي سرحد (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا صوبي) ۾ 1970ع تائين ھيو.

## حوالا

زمرو:مالاڪنڊ ڊویزن
زمرو:خيبر پختونخوا جي طبعي جاگرافي
زمرو:پاڪستان جو اڳوڻيون سب ڊويزنون
هيرو خان جو قبرستان

**هيرو خان جو قبرستان** (انگريزي:Graveyard of Hairo Khan) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ ڳوٺ هيرو خان لغاري ڀرسان قديم قبرستان آهي. هيءُ قبرستان نهايت پراڻو آهي. سنڌ ۾ ڪلهوڙن جي حڪمراني جي دور جو قبرستان آهي. مقبرن جي ديوارن تي چٽسالي پڻ ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:دادو ضلعي جا تاريخي ماڳ
بروھي

**بروھي** يا **براھوي** مان مراد ھيٺيان صفحا مراد ٿي سگھن ٿا:

*بروھي ماڻھو
*براھوي ٻولي
پام آئلينڊ، گرينڊائينز

**پام آئلينڊ**: يا ناريل وارو ٻيٽ ڪيريبئن سمنڊ ۾ گريناڊا ۽ سينٽ ونسينٽ جي وڏن ٻيٽن وچ ۾ ننڍڙن ٻيٽن جي گريناڊائيننز نالي زنجير جو ھڪ ننڍڙو ٻيٽ آهي جيڪو يونين ٻيٽ جي لڳ واقع آهي. ھن ٻيٽ جي پکيڙ 135 چورس ايڪڙ آھي ۽ ان جا پنج وارياسي ڪنارا آھن ۽ ھن ٻيٽ تائين پھچ ٻيڙي ذريعي ھوندي آھي. ان جو پراڻو نالو پرون ٻيٽ ھيو پر ان ٻيٽ جي مالڪن ان تي ناريل جا وڻ پوکيا جنھن ڪري ان جو نالو پام آئلينڊ پيو

## حوالا
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ڳوٺ هيرو خان

**ڳوٺ هيرو خان** (انگريزي: Village Hairo Khan) سنڌ جي دادو ضلعي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ قديم ڳوٺ آهي. جوهي شهر کان اٽڪل 25 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اتر اولهه ۾ واقع آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائمري ۽ هاءِ اسڪول پڻ آهن.هن ڳوٺ ۾ قديم ٺلهه ۽ قديم قبرستان پڻ آهي.

## حوالا
سڪندر سرواڻ سومرو

**سڪندر سرواڻ سومرو** (انگريزي: Sikandar Sarwan Soomro) سنڌي ٻولي جو شاعر، ڪهاڻيڪار، ڊراما نگار ۽ صحافي آھي جنھن جا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
سرواڻ سومرو جو پورو نالو سڪندر علي ولد ڪوڙو خان سومرو آهي. هيءُ 22 جون 1957ع تي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ قديم ڳوٺ هيرو خان ۾ پيدا ٿيو.

## تعليم
سڪندر سرواڻ پريمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان پرائي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان پاس ڪيائين.سرواڻ سومري ڪامرس ۾ ڊپلوما گورنمينٽ ڪمرشل انسٽيٽيوٽ دادو مان 1980ع ۾ پاس ڪئي. سرواڻ 1983ع ۾ بي اي اڪنامڪس جي ڊگري سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين. هن ايم اي سنڌي ادب ۾ ڪراچي يونيورسٽي مان 1988ع ۾ پاس ڪئي.

## ادبي خدمتون
سڪندر **سرواڻ سومرو** جي ادبي نالي سان ادبي ميدان ۾ 1976ع ۾ قدم رکيو. شروع ۾ هن جو مواد روزانه آفتاب حيدرآباد، سنڌي ادبي بورڊ جي رسالي گل ڦل ۽ اخبارن ۾ ڇپيو. 1989ع ۾ هن پنهنجي ادارت هيٺ **مرڪ** نالي هڪ ادبي رسالو ڪڍيو، جيڪو 1996ع تائين جاري رهيو. سرواڻ 1992ع کان 1994ع تائين اردو رسالي ’ٽوٽ بٽوٽ‘ جي سنڌي واري ڀاڱي جو جو انچارج رهيو. هن جا روزاني پڪار، سنڌ سجاڳ، روزانه هلال پاڪستان ۾ هفتيوار ڪالم پڻ ڇپيا آهن. موجوده وقت ۾ سندس ڪالم روزاني ڪوشش، عبرت ۽ جيجل اخبارن ۾ شايع ٿيندا رهن ٿا. 1982ع کان ريڊيو پاڪستان ڪراچيءَ تان ڪمپيئرنگ به ڪندو رهيو آهي.

## ڪتاب
سندس شاعري جو ڪتاب **سرها گل ساڻيھ جا** ڳڻپ جوڳو آهي جيڪو 1992ع ۾ شايع ٿيو.

## ڊرما نگاري
سڪندر سرواڻ جا ڪيترائي ڊراما نجي چئنل ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي وي تان ٽيليڪاسٽ ٿيل آهن.

## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
زمرو:ڪهاڻيڪار
ڳوٺ ساوڙو

**ڳوٺ ساوڙو** (انگريزي: Village Sawaro) سنڌ جي دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڪاڇو واري علائقي ۾ قديم ڳوٺ آهي. ساوڙو تعلقيجوهي جي هڪ ديھ ۽ يونين ڪائونسل پڻ آهي. هيءُ ڳوٺ سمن جي دور ۾ به موجود هو جتي ڄام نظام الدين سمو عرف ڄام نندو جي دور ۾ دولھ دريا خان چاڳلي هندو وزير جي مدد سان ساوڙو واھ کوٽايو هو. تاريخ مظهر شاهه جهاني، تاريخ ڪلهوڙا دور ۽ تحفته ڪرام ۾ هيءُ ڳوٺ ساوه، ساوا ۽ سانوه جي نالي سان ذڪر هيٺ آيل آهي.

## حوالا
آندل شاهہ بخاري

**سيد آندل شاھ بخاري** (انگريزي:Syed Andal Shah Bukhari) بزرگ شخصيت هو. سندس مزار سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي شھر جوهي ۾ واقع آهي. سندس درست ۽ اصل نالو عادل شاھ بخاري آهي. محققن موجب عادل شاھ عرف عام آندل شاھ بخاري سنڌ جي نامور شاعر استاد بخاري جو تڙ ڏاڏو هو جيڪو اُچ شريف،پنجاب مان آيو هو. عادل شاھ جو شجرو اُچ جي سيد شير شاھ جلال الدين سرخ پوش بخاري سان ملي ٿو. اهو تاريخي ذڪر **استاد بخاري فن ۽ شخصيت** ۽ **عشق عقل استاد** ڪتابن ۾ ملي ٿو. آندل شاھ بخاري جو هرسال جوهي شهر ۾ ميلو منعقد ڪيو ويندو آهي جنهن ۾ دڪان سجايا ويندا آهن ۽ ملاکڙو به ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:اسلامي شخصيتون
جاڙيجا

جاڳو جاڙيجا، سما سُک ۾َ سُمهو.
جاڙيجا سما ڄام آهن (هندوستان ۾ کين جديجا (Jadeja) سڏيو وڃي ٿو، 1540ع ۾ جاڙيجن ڪڇ رياست قائم ڪئي سندن حڪومت 1948ع تائين رهي. ڪڇ کان سواءِ ڌرول، ڄام نگر، راڄڪوٽ، گوندل، موروي، ميگھ پار ۽ وير پور جون ننڍيون رياستون به جاڙيجن جي حڪومت ۾ شامل هيون. جاڙيجن جو سردار ڄام کينگرجي هيو, ڄام شري راولجي 1540ع ۾ ڄام نگر جو شهر اڏيو، ڄام نگر سواراشٽر جو مکيه شهر هيو جتان جاڙيجا سما حڪومت ڪندا هيا.

## حوالا

زمرو:انڊيا ۾ سنڌي قبيلا
زمرو:چندر ونشي
زمرو:ذاتيون
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
زمرو:هندو شاهي گهراڻا
بهليل شاهه

**بهليل شاھ** (انگريزي:Bahlil Shah) جي مزار سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ جوهي شهر کان اٽڪل 20 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ڳوٺ بهليل شاھ ڀرسان واقع آهي. هن بزرگ جو اصل نالو بحر علي شاھ آهي پر عام طور ت بهليل جي نالي سان مشهور آهي. هن بزرگ جي اصل ذات بابت  ڪابه مستند تاريخ موجود نه آهي. ڪن روايتن ۾ کيس ذات جو ڪلوئي ته ڪن ۾ چانڊيو ٻُڌايو ويو آهي ۽ ويجهي تاريخ ۾ کيس بخاري سڏڻ شروع ڪيو ويو آهي. ڪن محققن کيس ميانوال تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن ڄاڻايو آهي. تاريخ جنت السنڌ ۽ تاريخ ڪلهوڙ دور ۾ ڪلهوڙن جي وڏڙي ميان چنون يا چنيه جي شجري ۾ ميان چنون جي ڏاڏي جو نالو بهيل يا بهليل درج ٿيل آهي. بهرحال بهليل شاھ جي درگاھ جا گاڏي نشين چانڊيا آهن جيڪي فقير سڏائڻ ٿا. ميانوال تحريڪ سان منسلڪ ماڻهو پاڻ کي فقير سڏائيندا هئا ۽ هاڻ به سڏائن ٿا.ميان نصير محمد ڪلھوڙو به پاڻ کي فقير سڏائيندو هو. بزرگ بهليل شاھ جو هر سال ربيع الاول مهيني ۾ ميلو منعقد ٽينڊو آهي جنهن ۾ سماع جي محفل سان گڏ ملاکڙو به ٿيندو آهي. ملاکڙي ۾ سنڌ جا پهلوان اچي طاقت جو مظاهرو ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
سائينداد ساند

**سائينداد ساند** (انگريزي:Saindad Sand) سنڌي ٻولي جو ناميارو شاعر آهي سندس شاعريءَ جا ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
سائينداد ساند پهرين مارچ 1960ع تي محمد حسن ساند جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس اباڻو ڳوٺ متارو ساند مٺي تعلقو،ضلعو ٿرپارڪر ۾ آهي.

## تعليم
هن پرائيمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي اسڪول مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول نئون ڪوٽ مان 1976ع ۾ پاس ڪئي. ايم اي سنڌي ادب ۾ ڊگري سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين.

## علمي خدمتون
سائينداد ساند 1986ع ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ترقي ماڻي ايسوسيئيٽ پروفيسر ٿيو. مٺي ڪاليج ۾ پرنسپال پڻ رهيو. هن وقت استاد طور علمي خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.

## ڪتاب
سائينداد ساند بهترين شاعر آهي جنهن کي ڪيترن ئي فنڪارن ڳاتو آهي. سندس ٽي ڪتاب شايع ٿيل آهن. **ڳوڙهن ڳالهـايــو** 1995ع، **سنڌ ڪُروکيتر جيان**2008ع ۽ **دل جي تاريخ** 2011ع.

## حوالا

زمرو:شاعر
مير عبدالرسول مير

**مير عبدالرسول مير** (7 اپريل 1950 - 19 ڊسمبر 2019) پاڪستان جو تعليم پسند ۽ سنڌي ٻولي جو شاعر هو. هو پنهنجي رومانوي شاعري جي ڪري سڄي سنڌ ۾ مشهور هو. سندس شعر ڪيترائي مشهور سنڌي ڳائڻا ڳائي چڪا آهن.

## ننڊڻپڻ ۽ قابليت
مير عبدالرسول مير 7 اپريل 1950 تي ڳوٺ مهر علي خان ٽالپر ، تعلقي گمبٽ ، ضلعي خيرپور ميرس سنڌ ، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو .  سندس والد مير مهر علي خان ٽالپر پنهنجي ڳوٺ جو هڪ عظيم انسان هو. هن سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان فزڪس ۾ ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪئي. هن پنهنجي عملي شروعات تعليم کاتي ۾ فزڪس جي ليڪچرر طور ڪئي. هو سچل سرمست ڪاليج نوابشاھ  سنڌ جي پرنسپال طور رٽائر ٿيو.

## شاعر جي حيثيت ۾ ڪيريئر
هن ننڊي عمر ۾ ئي شعر لکڻ شروع ڪيا. هو مخدوم محمد زمان طالب الموليه جي شاعري کان تمام گهڻو متاثر هو جيڪو پنهنجي وقت جو هڪ عالم ، شاعر ۽ روحاني رهبر هو. سندس شاعري جو موضوع رومانس ، وطنيت ۽ اخوت جي لحاظ کان هو.  عابده پروين ، عاشق نظاماڻي ، محمد يوسف ، وحيد علي ۽ ٻين ڪيترائي مشهور ڳائڻا هن جا گانا ڳايا آهن. اِھي اڪثر گيت ريڊيو پاڪستان حيدرآباد پاران رڪارڊ ڪيا ويا آھن. هن جو شعري مجموعو سونھن ورونھن (سونهن ورونهن) جي عنوان سان شايع ٿي چڪو آهي.

هن هيٺ ڏنل انعامن سميت ڪيترائي انعام حاصل ڪيا:  

* بردو سنڌي اوارڊ (2005)
* جمال الدين ڀٽي ايوارڊ (2005)
* لطيف اوارڊ (2005)
* سچل اوارڊ (2006)

## وفات
مير عبدالرسول مير 19 ڊسمبر 2019 تي وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:1950ع جون پيدائشون
زمرو:Articles with hCards
ڳوٺ سيوو جمالي

**ڳوٺ سيوو جمالي** (انگريزي:Village Sevo Jamali) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي ۾ کيرٿر جابلو سلسلي ڀرسان نئي سول هاڻ گاج ندي جي اولهندي ڪناري قديم ڳوٺ آهي. هيءُ ڳوٺ سيوو خان جمالي نالي شخص ٻَڌو هو جنهن لاءِ مقامي روايتون آهن ته نهايت ڏاهو ۽ لوڪ ڏاهپ جو ڀنڊار شخص هو.

## حوالا
لهڻو خان جمالي

**لهڻو خان جمالي** (انگريزي:Lahno Khan Jamali) سنڌي ٻولي جو شاعر، نثر نویس ۽ سماجي اڳواڻ هو.

## زندگي جو احوال
لهڻو خان جمالي اديب، شاعر هجڻ سان گڏوگڏ سياسي سماجي سرگرم ڪارڪن هو.لهڻو خان جمالي جو قلمي نالو يا تخلص **سارنگ** هو. لهڻو خان 20 ڊسمبر 1975ع تي سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي  جي ڪاڇي واري علائقي جي ڳوٺ محمد علي جمالي لڳ ڳوٺ سيوو جمالي ۾ پيدا ٿيو. هن ايم اي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪئي. هن ڪيترائي مضمون ۽ شعر لکيا. سنڌي ادبي سنگت کان علاوه ٻين ڪيترين ئي ادبي سماجي تنظيمن جي پليٽ فارم تان سرگرم رهيو. هن صوبائي اليڪشن 2013ع ۾ جوهي تڪ تان ايم پي اي طور چونڊ لڙيو پر ڪامياب نه ٿيو. سندس سياسي وابستگي جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن سان رهي. هن پنهنجي حياتي ادبي، سماجي ۽ سياسي سرگرمين ۾ وقف ڪري ڇڏي. هن پاڻ کي سٺي شاعر طور پڻ مڃايو. لهڻو خان 24 جون 2014ع تي لاڏاڻو ڪري ويو
## وفات
لهڻو خان جمالي 24 جون 2014ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1975ع جون پيدائشون
زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻهو
پلازما (فزڪس)

**پلازما** (Plasma) مادي جي ھڪ حالت آھي. فزڪس جي اھڙي شاخ جنھن ۾ انھيءَ جي باري ۾ اڀياس ڪيو ويندو آهي ان کي پلازما فزڪس چيو ويندو آهي. ھي مادي جي اھڙي حالت آھي جنھن ۾ مادو ذراتي شڪل ۾ ھوندو آھي.

پلازما مادي جي چئن بنيادي حالتن مان هڪ آهي (ٻيون ٽي آهن سخت، مائع ۽ گئس) جنهن ۾ آئن يا اليڪٽران جي ڪنهن به ملاپ ۾ چارج ٿيل ذرڙن جي هڪ اهم حصي جي موجودگي جي خاصيت آهي. اهو ڪائنات ۾ عام مادي جو سڀ کان وڏو روپ آهي، گهڻو ڪري تارن (سج سميت) ۾، پر ناياب انٽرا ڪلسٽر ميڊيم  ۽ انٽرا گيليٽڪ ميڊيم تي پڻ غالب آهي. پلازما مصنوعي طور تي، مثال طور، هڪ غير جانبدار گيس کي گرم ڪرڻ يا ان کي مضبوط برقي مقناطيسي فيلڊ جي تابع ڪرڻ سان، ٺاهي سگهجي ٿو. 

چارج ٿيل ذرڙن جي موجودگي پلازما کي برقي طور تي متحرڪ بڻائي ٿي، انفرادي ذرات جي متحرڪ ۽ ميڪرو اسڪوپي پلازما موشن کي اجتماعي برقياتي مقناطيسي شعبن جي ذريعي سنڀاليو ۽ ٻاهرين طور تي لاڳو ٿيل شعبن لاء تمام حساس آهي. برقي مقناطيسي ميدانن ڏانهن پلازما جو هي ردعمل ڪيترن ئي جديد ڊيوائيسز ۽ ٽيڪنالاجيز ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ پلازما ٽيليويزن يا پلازما ايچنگ.

درجه حرارت ۽ کثافت تي مدار رکندي، غير جانبدار ذرات جو هڪ خاص تعداد پڻ موجود ٿي سگھي ٿو، ان صورت ۾ پلازما جزوي طور تي آئيونائز (ionized) سڏيو ويندو آهي. نيون نشانيون ۽ روشني جزوي طور تي آئيونائز پلازما جي مثالون آهن. مادي جي ٻين ٽن حالتن جي وچ ۾ مرحلن جي منتقلي جي برعڪس، پلازما جي منتقلي کي چڱي طرح بيان نه ڪيو ويو آهي ۽ وقت ۽ جاء جو معاملو آهي. ڇا آئنائيزيشن جو ڏنل درجو ڪنهن مادي کي "پلازما" سڏڻ لاءِ ڪافي آهي، ان جو دارومدار ان مخصوص رجحان تي آهي جنهن تي غور ڪيو پيو وڃي. 

## حوالا

زمرو:طبيعيات
زمرو:مادي جي حالتون
زمرو:طبيعي خاصيتون
زمرو:طبيعيات جي اصطلاحون
لعل بخش جسڪاڻي

**لعل بخش جسڪاڻي** (انگريزي:Lal Bux Jiskani) سنڌي ٻوليءَ جو ليکڪ ۽ محقق آهي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
پروفيسر لعل بخش جسڪاڻي، قائم خان جسڪاڻيءَ جي گهر ۾ پهرين جنوري 1947ع تي سنڌ جي ضلعي خيرپور ميرس جي ڪوٽ ڏيجيءَ شهر کان ڇھ ڪلوميٽر اولھ پاسي ڳوٺ جسڪاڻيءَ ۾ جنم ورتو

## تعليم
لعل بخش چار درجا سنڌيءَ جا پنهنجي ڳوٺ ۾ ئي پاس ڪيا. بعد ۾ ڪوٽڏيجي شهر جي هاءِ اسڪول مان مئٽرڪ پاس ڪائين. هن بي اي  سچل سرمست ڪاليج حيدرآباد منجهان 1966ع ۾ پاس ڪرڻ کان پوءِ ايم اي سماجيات ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشورو مان ايم. اي 1968ع ۾ ڪيائين.

## علمي ۽ ادبي خدمتون
پروفيسر جسڪاڻي 1972ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشورو جي سماجيات واري شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو، ڪجهه عرصي کانپوءِ سنڌ يونيورسٽيءَ جي تحقيقي ۽ تدريسي مرڪز، پاڪستان اسٽڊي سينٽر ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ پروفيسر ٿيو. پروفيسر لعل بخش سينيئر استاد جي حيثيت ۾ تحقيق جي طريقن جهڙي اهم مضمون پڙهائڻ سان گڏ ايم. اي فائنل جي شاگردن جي لازمي مضمون جي تحقيقي مقالن جي تياريءَ لاءِ رهنما طور به ڪم ڪيو.

## ادبي ۽ تحقيقي ڪم
پروفيسر لعل بخش جسڪاڻي محقق ۽ مورخ طور سنڌي توڙي انگريزي ٻولين ۾ لکيو آهي. سندس ڪيترائي تحقيقي مقالا لکيل آهن. سندس ڇپيل ڪتاب **سماجيات جو تعارف** علم سماجيات بابت اهم ڪتاب آهي جنهن ۾ تحقيقي مقالا شامل آهن.

## حوالا
عامر (ذات)

**عامر** سنڌ ۾ موجود ھڪ ذات آھي.

عامر سنڌ صوبي جي خيرپور ۽ نوشهروفيروز ۾ آباد آهن. خيرپور ضلعي ۾ چار وڏا ڳوٺ عامرن جا ٻڌل آهن. جنھن مان الله ڏنو عامر هڪ وڏو ڳوٺ پڻ آهي ، جيڪو ميرواھ تعلقي جي ٽائون ڪميٽي ٽنڊو مير علي ۾ واقع آهي. عامر سنڌي ڳالهائيندڙ ذات آهي. عامر اڪثر ڪري استاد آهن، هنن جي ڳوٺن ۾ اڪثر ڪري ماڻهو تعليم جي شعبي سان وابسته آهن. جن ۾ مشهور استاد، استاد شفيع محمد عامر، استاد  محمد ڇُٽل عامر، استاد عبدالغفور عامر، استاد شير محمد عامر، استاد محمد نواز عامر، استاد استاد لطف علي عامر، استاد اسماعيل عامر، استاد امداد علي عامر استاد مشتاق علي عامر ،۽ ، ٻيا ڪيترائي استاد هن شعبي کي پاڻ ارپي رهيا آهن.

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
ھائيڊرا

**ھائيڊرا** مان مراد ٿي سگھي ٿو:

* ھائيڊرا (جاندار)

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
چاغي

چاغي مان ھيٺيان صفحا مراد ٿي سگھن ٿا:

* چاغي، پاڪستان
* چاغي ضلعو
دھسلا

**دھسلا **: قديم سنڌ جي ھڪ راڻيءَ جو نالو آھي جيڪا مهاڀارت جي جنگ واري دؤر جي ھئي. سنڌ ۾ ميدن ۽ جاتن جي گھرو لڙائيءَ کان پوءِ کيس ڀارت جي ڪورون گھراڻي جي راجا سنڌ جي تخت تي ويھاريو. اھا راجا دريوڌن جي ڀيڻ ھئي.  ان اسڪلندہ کي گادي جو هنڌ بڻايو ۽ سندس ڪوششن سان برھمڻ سنڌ ۾ آيا. ھن ويھ سالن کان مٿي مدي تائين سنڌ جي راڻي رھي ۽ ڀارت ۾ پانڊون ۽ ڪورون واري مهاڀارت جنگ ۾ ڪورون گھراڻي جي خاتمي سان ھن جي سنڌ تي حڪومت جو پڻ خاتمو ٿي ويو.  **سنڌ جي تاريخ** جي ليکڪ مولوي نور محمد نظاماڻي لکيو آهي ته: "ميدن ۽ جاٽن ۾ اتفاق پيدا ڪري هن ٻنهين کي صلاح ڏني ته پنهنجا ڪي سردار چونڊي راجا ڌرت راشتر جي پٽ راجا دريوڌن وٽ موڪليو ۽ درخواست ڪريو ته هو پنهنجي طرفان ڪنهن کي توهان تي راجا ۽ حاڪم مقرر ڪري ڇڏي ۽ جڏهن اهو راجا دريون جو نائب اوهان وٽ اچي تڏهن ٻئي قومن ان جي اطاعت ۽ فرمانبرداري ڪريو. اها راءِ سڀني پسند ڪئي، ۽ جڏهن هنن جا وڪيل راجا دريوڌن جي درٻار ۾ پهتا تڏهن هن معزز راجا انهن ماڻهن سان نهايت لطف ۽ مهرباني جو سلوڪ ڪيو ۽ پنهنجي ڀيڻ دهسلا کي جا هڪ پهلوان راجا جيدارٿ جي راڻي هئي پنهنجي طرفان سنڌ ۾ موڪليو. شهزادي دهسلا ايندي شرط حڪومت جي واڳ پنهنجي هٿ ۾ ڪري هتي جي پهرين راڻي بڻجي جاٽن ۽ ميدن تي حڪومت ڪرڻ لڳي".  مولوي نور محمد نظاماڻي وڌيڪ لکي ٿو ته "هي مهاڀارت جي وڏي لڙائي جي ويجهڙائي وارو اهو زمانو آهي، جڏهن آريا قوم سنڌ کان وڌي گنگا ندي جي ڪناري تائين وڃي پهتي هئي، ۽ تنهن کان پوءِ سنڌ ۾ ميدن جون پراڻيون قومون ائين بنا بادشاهه جي رهجي ويون هيون".

## حوالا
راجا سناگھ

** راجا سناگھ**: سنڌ جو ھڪ راجا ھو. ھي اصل ۾ برھمين برھمڻ جو خادم ھيو. جڏھن برھمين برھمڻ پنھنجي مرشد ڪسياپا برھمڻ جي صلاح تي راڄ تان دستبردار ٿيڻ وقت کيس پنھنجي جانشين طور چونڊيو..

## حوالا
فيملي ڪلچر

ﻫﻴﻨﺌﺮ ﺍﻫڙﻭ ﻭﺍﺀُ ﮔُﻬﻠﻴﻮ ﺁﻫﻲ ﺟﻮ ﭘڙﻫﻴﻞ ۽ ﻫﻮﻧﺪ ﻭﺍﺭﻥ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﺍڪﺜﺮﻳﺖ ﺭﮘﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺫﺍﺕ ۽ ﻓﻴﻤﻠﻲﺀَ ﻻﺀِ ﺟﻴﺌﮡ ﺷﺮﻭﻉ ڪﻴﻮ ﺁﻫﻲ . ﭘﺌﺴﻮ ڪﻤﺎﺋﮡ ۽ ﭘﻮﺀِ ﺭﮘﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺫﺍﺕ ۽ ﻓﻴﻤﻠﻲﺀَ ﺗﻲ ﺧﺮﭺ ڪﺮﻱ ﮀڏﮠ ﺍﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺯﻧﺪﮔﻲﺀَ ﺟﻮ ﻣﻘﺼﺪ ﺑﮣﺠﻲ ﻭﻳﻮ ﺁﻫﻲ . ﺍﻧﻬﻲﺀَ ﻃﺮﻳﻘﻲ ﮐﻲ ﺋﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﻣﺎڊﻝ ﺑﮣﺎﻳﻮ ﻭﻳﻮ ﺁﻫﻲ ۽ ﭔﻴﻮ ڪﻮ ﺑﻪ ﻣﺎڊﻝ ﺍﻧﻬﻦ ﺟﻲ ﺁڏﻭ ڪﻮﻧﻬﻲ .
ﻓﻴﻤﻠﻲ ڪﻠﭽﺮ ﺟﻮ ﺳﭛ ﮐﺎﻥ ﻭڏﻭ ﻧﻘﺼﺎﻥ ﻫﻲﺀُ ﺁﻫﻲ ﺗﻪ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﻲ ﺳﻮﭺ ﺟﻮ ﺩﺍﺋﺮﻭ ﺑﻴﺤﺪ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﭤﻲ ﻭﭸﻲ ﭤﻮ . ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﻮ ﺫﻫﻦ ﺻﺮﻑ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﻲ ﻣﺎﺩﻱ ﺿﺮﻭﺭﺗﻦ ﺟﻲ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺩﺍﺋﺮﻱ ۾ ڪﻢ ڪﺮﻱ ﭤﻮ . ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺳﺎﻥ ﺟﻴڪﻲ ﻻﮘﺎﭘﻴﻞ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﺁﻫﻦ، ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﺎ ﻋﺰﻳﺰ، ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﺎ ﻣﺎﺗﺤﺖ، ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﺎ ﭘﺎڙﻳﺴﺮﻱ ۽ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﺎ ﻫﻢ ﻭﻃﻦ، ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﻮ ﺍﻧﻬﻦ ﺳﭝﻨﻲ ﺳﺎﻥ ﺗﻌﻠﻖ ﻳﺎ ڪﻤﺰﻭﺭ ﭘﺌﺠﻲ ﻭﭸﻲ ﭤﻮ ﻳﺎ ﺧﺘﻢ ﭤﻲ ﻭﭸﻲ ﭤﻮ .
ﺍﻧﻬﻲﺀَ ﺟﻮ ﻧﻘﺼﺎﻥ ﺍﻫﻮ ﭤﺌﻲ ﭤﻮ , ﺗﻪ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻮﻥ ﮔﻼﺋﻮﻥ، ٽﻮڪﻮﻥ ۽ ﺗﻨﻘﻴﺪﻭﻥ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺟﻮ ﻣﺤﺒﻮﺏ ﻣﺸﻐﻠﻮ ﺑﮣﺠﻲ ﻭﭸﻦ ﭤﻴﻮﻥ . ﺍﻭﻫﺎﻥ ﮐﻲ ﺍﻧﻬﻲﺀَ ﮘﺎﻟﻬﻪ ﺟﻮ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﺋﻲ ﻧﺎﻫﻲ ﺗﻪ ﺍﻥ ﺳﺎﻥ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ڪﻬڙﻱ ﺧﺎﻧﻲ ۾ ﺑﻴﻬﻮ ﭤﺎ .
ﻫﻲ ﺍﻭﻟﻬﻪ ﺟﻲ ﻋﺎﻡ ﭼﻮﮢﻲ ﺁﻫﻲ ﺗﻪ ﺧﺴﻴﺲ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﭔﻴﻦ ﻣﺎﮢﻬﻦ ﺟﻲ ﺑﺎﺭﻱ ۾ ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﻴﻨﺪﺍ ﺁﻫﻦ . ﺭﻭﺍﺟﻲ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﺷﻴﻦ ﺟﻲ ﺑﺎﺭﻱ ۾ ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﻴﻨﺪﺍ ﺁﻫﻦ ۽ ﺳﭡﺎ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﺍﻓڪﺎﺭ ۽ ﻧﻈﺮﻳﻦ ﺗﻲ ﮘﺎﻟﻬﺎﺋﻴﻨﺪﺍ ﺁﻫﻦ . ﺍﻥ ﺟﻲ ﻧﺘﻴﺠﻲ ۾ ﭤﺌﻲ ﻫﻴﺌﻦ ﭤﻮ ﺟﻮ ﻇﺎﻫﺮ ۾ ﺗﻪ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﺳﻔﻴﺪ ﭘﻮﺵ ﺳﺮﻳﻼ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﻧﻈﺮ ﭘﻴﺎ ﺍﭼﻮ ﭘﺮ ﻋﻤﻠﻲ ﻃﻮﺭ ﺗﻲ ﺍﻭﻫﺎﻥ ﻫڪڙﺍ ﺧﻮﺵ ﭘﻮﺵ ﺣﻴﻮﺍﻥ ‏( Well-dressed animal ‏) ﺑﮣﻴﻞ ﻫﺠﻮ ﭤﺎ .
ﻣﺎﮢﻬﻮ ﺧﻮﺍﻫﺸﻦ ﮐﻲ ﺧﺪﺍ ﺑﮣﺎﺋﻲ ﭤﺎ ﮀڏﻳﻦ . ﺧﻮﺍﻫﺸﻦ ﺟﻲ ڪﮃ ڊﻭڙﻥ ﭤﺎ، ﺧﻮﺍﻫﺸﻦ ﮐﻲ ﭘﻮﺭﻭ ڪﺮﮠ ﻻﺀِ ﺟﻴﺌﻦ ﭤﺎ ۽ ﺧﻮﺍﻫﺸﻦ ﮐﻲ ﭘﻮﺭﻭ ڪﺮﮠ ﻻﺀِ ﻫﺮ ﺟﺎﺋﺰ ۽ ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ ڪﻢ ڪﺮﮠ ﻻﺀِ ﺗﻴﺎﺭ ﭤﻲ ﻭﭸﻦ ﭤﺎ .
ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ۾ ﭔﮅﺍﻳﻞ ﺁﻫﻲ ﺗﻪ ﺟﻴڪﻲ ﻣﺎﮢﻬﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺧﻮﺍﻫﺸﻦ ﮐﻲ ﺧﺪﺍ ﺑﮣﺎﺋﻲ ﭤﺎ ﮀڏﻳﻦ، ﺍﻫﻲ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﻻﺀِ ﺑﻴﺤﺪ ﺑﮁڙﻭ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﭤﺎ ڪﻦ .

ترتيب / ماجد علي تنيو
يونيسيف

**يونيسيف** (انگريزي:[UNICEF])، گڏيل قومن جو دنيا جي ٻارن جي امداد جو ادارو (United Nations Children's Fund) جيڪو ٻارڙن جي صحت، کاڌ خوراڪ، تعليم ۽ عام ڀلائيءَ لاءِ قومن کي مالي مدد مھيا ڪري ٿو. ھيءُ ادارو ٻي عالمي جنگ ۾ تباھ ٿيل ملڪن جي ٻارڙن جي ڀلائيءَ لاءِ 11 ڊسمبر 1946ع ۾ قائم ڪيو ويو. 1946ع کان 1953ع تائين ھن اداري جو نالو ”گڏيل قومن جو دنيا جي ٻارڙن لاءِ امرجنسي فنڊ“ (United Nations Children's Emergency Fund) رکيو ويوھو. بعد ۾ لفظ ”امرجنسي“ ھن اداري جي نالي مان ھٽايو ويو. 1950ع کان پوءِ ھيءُ ادارو فقط ٻي عالمگير جنگ ۾ متاثر ٿيل ملڪن جي ٻارڙن جي ترت مدد تائين محدود نہ رھيو آھي بلڪہ ھي ادارو ترقيءَ جي راھ ۾ پٺتي پيل ملڪن جي ٻارڙن جي ڀلائيءَ لاءِ ڪم ڪري ٿو. گڏوگڏ انھن علائقن جي ٻارڙن جي مدد ڪري ٿو جن کي ترت مدد جي ضرورت آھي. ھن اداري کي 1965ع ۾ امن جو نوبيل انعام ڏنو ويو. ھن اداري جون مرڪزي آفيسون آمريڪا جي شھر نيويارڪ ۾ قائم ڪيون ويون آھن. 
ھن اداري جو خاص ڌيان انھن ملڪن جا ٻارڙا آھن جن جي سندن حڪومتون چڱي نموني پرگھور نٿيون لھي سگھن. ھيءُ ادارو ٻارن کي موذي مرضن کان بچاءُ جا ٽڪا لڳائڻ ۽ ايڊز جھڙن مرضن کان بچاءُ لاءِ مالي مدد مھيا ڪري ٿو.
 
يونيسيف جي ڪاروھنوار جو دارومدار حڪومتن، خانگي ادارن ۽ مختلف تنظيمن پاران ملندڙ عطيات (Donations) تي آھي. 2018ع جي انگن اکرن موجب ھن اداري جو ڪل فنڊ 5.2 بلين ڊالر ھو. ھن فنڊ جي استعمال ۽ ورھاست لاءِ 36 ميمبرن تي مشتمل ھڪ بورڊ  قائم ڪيو ويو آھي. ھن بورڊ جي ميمبرن جي چونڊ گڏيل قومن جي اقتصادي ۽ سماجي ڪائونسل (United Nations Economic and Social Council) ھر ٽن سالن کان پوءِ ڪري ٿي. ھن وقت يونيسيف دنيا جي 192 ملڪن ۾ ٻارن جي ڀلائيءَ لاءِ ڪم ڪري رھيو آھي. ھن اداري جون 150 ڏيھي آفيسون ۽ 34 قومي ڪاميٽيون مختلف ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن. ھنن آفيسن ۽ ڏيھي آفيسن جي سھائتا لاءِ ست علاقائي مرڪز قائم ڪيا ويا آھن.

## انتظام
ڪنھن بہ ملڪ ۾ ٻارڙن جي ڀلائيءَ جو ڪو بہ خاص پروگرام يونيسيف جي ڏيھي آفيس ميزبان ملڪ جي سھڪار سان شروع ڪري سگھي ٿي. ڏيھي آفيسون پنھنجو پروگرام ھلائڻ لاءِ علاقائي مرڪزن کان ٽيڪنيڪل مدد ۽ رھنمائي وٺي سگھن ٿيون. يونيسيف جي ھر پروگرام يا پروجيڪٽ جو مدو گھڻو ڪري پنج سال ھوندو آھي. يونيسيف جي مرڪزي آفيس پنھنجي ڏيھي آفيسن ۽ علاقائي مرڪزن جي توسط سان يونيسيف جي پروگرامن جي نگراني ڪندي آھي.

## يونيسيف جا علاقائي مرڪز
يونيسيف جا علاقائي مرڪز ھيٺين ملڪن ۾ قائم ڪيا ويا آھن:
* آمريڪا ۽ ڪيريبين علائقن جو مرڪز پاناما سٽي، پاناما ۾ آھي.
* يورپ ۽ وچ ايشيا جي ملڪن جو علاقائي مرڪز سئيزرلينڊ جي شھر جنيوا ۾ آھي.
* اوڀر ايشيا ۽ پئسيفڪ علائقن جي مرڪزي آفيس ٿائيلينڊ جي شھر بئنڪاڪ ۾ آھي.
* اوڀر ۽ ڏکڻ آفريقي علائقن جي لاءِ يونيسيف جو علاقائي مرڪز ڪينيا جي شھر نيروبي ۾ آھي.
* وچ اوڀر ۽ اتر آفريقا جي ملڪن جو مرڪز اردن جي شھر عمان ۾ قائم آھي.
* ڏکڻ ايشيا جي ملڪن جو علاقائي مرڪز نيپال جي شھر کٽمنڊو ۾ آھي.
* اولھہ ۽ وچ آفريَقا جي ملڪن جو علاقائي مرڪز سينيگال ۾ آھي.

## يونيسيف جون قومي ڪاميٽيون
ھنن ڪاميٽين جو بنيادي ڪم يونيسيف لاِءِ چندو گڏ ڪرڻ آھي. ھي ڪاميٽيون گھڻو ڪري دنيا جي اسريل ملڪن ۾ ڪم ڪن ٿيون. ھي خودمختيار غير سرڪاري ڪاميٽيون آھن جيڪي ھن وقت دنيا جي 36 ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن. يونيسيف جي آمدنيءَ جو ٽيون حصو ھنن ڪاميٽين طرفان اچي ٿو. مختلف ڪارپوريشنون، سماجي تنظيمون ۽ سرنديءَ وارا ماڻھو ھنن ڪاميٽين جي معرفت پنھنجا عطيا يونيسيف تائين پھچائين ٿا.   

## حوالا
دلشاد ڀٽو

**دلشاد ڀٽو** (انگريزي ٻولي:Dilshad Bhutto) سنڌ پاڪستان جو سياستدان ، ليکڪ ۽ صحافي آھي.

## زندگي جو احوال
دلشاد علي ڀٽو سنڌ جي دادو ضلعو ۽ دادو تعلقو جي ڳوٺ سعيد خان ڀٽو ۾ محمد بخش ڀٽو جي گهر ۾ پهرين اپريل 1972ع ۾ پيدا ٿيو.

## تعليم
هن پرائيمري تعليم ڳوٺ جان محمد خشڪ ۾ حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ پائلٽ هاءِ اسڪول دادو شهر مان ڪيائين. انٽر دادو ڪاليج.۽ ايم. اي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان پاس ڪيائين.

## ادب ۽ صحافت
دلشاد ڀٽو جو ننڍپڻ کان ادب ڏانهن لاڙو هو. هن ادب، سماج ۽ سياست بابت مضمون لکڻ شروع ڪيا جيڪي مختلف اخبارن ۾ شايع ٿيڻ لڳا. هيءُ روزانه عبرت حيدرآباد جو اسسٽنٽ ايڊيٽر رهيو. پريس ڪلب دادو جو جوائنٽ سيڪريٽري پڻ ٽيو.

## سياست
دلشاد ڀٽو اسڪول ۾ پڙهڻ دوران ساٿي ٻارڙا سنگت جو ميمبر بڻيو. پوءِ هيءُ وطن دوست انقلابي پارٽي ۾ شامل ٿيو. دلشاد ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان جي دادو ضلعي جي نظرياتي شعبي جو انچارج رهيو. بعد ۾ سنڌ ترقي پسند پارٽي ۾ شامل ٿيو. مهراڻ ويلفيئر ايسوسيئيشن سنڌ جو مرڪزي نائب چيئرمين به رهيو. ان کان علاوه ٽريڊ يونين ايڪشن ڪاميٽي جو مرڪزي جنرل سيڪريٽري به رهيو. دلشاد ڀٽو سنڌ نيشنل پارٽي ۾ به اهم عهديدار ٿي رهيو دلشاد ڀٽو 2013ع وارين عام چونڊن ۾ قومي اسيمبلي جي تڪ اين اي 232 ۽ صوبائي اسيمبلي جي تڪ نمبر پي ايس 75 تي چونڊ لڙيو. سياسي طور کيس هيسائڻ لاءِ مٿس ڪوڙا ڪيس داخل ڪيا ويا. هن انساني حقن جي جدوجهد ۾ به ڀرپور نموني ڪردار ادا ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:ليکڪ
زمرو:صحافت
زمرو:صحافي
زمرو:سياست
زمرو:سياستدان
برھمين برھمڻ

**برھمين برھمڻ**: سنڌ جو ھڪ راجا جيڪو سنڌ تي ڀارت جي پانڊون گھراڻي جي 
حاڪم راجا ڪويا ھورت جي قتل ٿيڻ بعد پانڊون گھراڻي جي راڄ جي خاتمي سان حاڪم ٿيو. پانڊون حاڪم سندس پيءُ جو قتل ڪرايو ھو جنھن ڪري ھن بغاوت شروع ڪئي ھئي. راجا بڻجڻ بعد ھن پانڊون گھراڻي جي ماڻھن جو وڏو قتل عام ڪرايو جنھن جي ندامت تي پنھنجي مرشد ڪسياپا برھمڻ جي صلاح تي راڄ تان دستبردار ٿي ويو جنھن بعد سندس  خدمتگار سناگھ سندس جاء تي سنڌ جو راجا ٿيو. برھمين باقي زندگي دنيا کي ترڪ ڪري پنھنجي آشرم ۾ گذاري. .

## حوالا
مير حاجن پنهور

**مير حاجن مير  پنهور** (انگريزي:Mir Hajan Panhwar) سنڌي ٻولي جو  ناميارو شاعر، ليکڪ نقاد، ڪهاڻيڪار ۽ محقق آهي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
مير حاجن مير جو اصل نالو حاجي خان ولد محمد سليمان پنهور آهي. مير حاجن مير جي قلمي نالي سان لکي ٿو. هن سنڌ جي ڄامشورو ضلعو جي لڪي شاھ صدر شهر ويجهو ڳوٺ محمد يعقوب پنهور  ۾ 3 ڊسمبر 1979ع تي جنم ورتو.

## ادب
هن ادبي دنيا ۾ شاعر طور قدم رکيو. هن 1995ع ۾ شاعري جي شروعات ڪئي. بعد ۾ هن ادبي، تاريخي ۽ تنقيدي مضمون پڻ لکڻ شروع ڪيا. هيءُ سنڌي ادبي سنگت جو سرگرم ميمبر آهي. سنڌي ادبي سنگت شاخ سيوهڻ جو سيڪريٽري آهي. ان کانسواءِ سنڌي ادبي سنگت ضلعي ڄامشورو جو رابطا سيڪريٽري به رهيو آهي. مير حاجن مير سلسليوار مئگزين **سيوهڻ سماچار** ۽ **صبح** جو ايڊيٽر پڻ رهيو آهي.

## ڪتاب
*رنگ خوشبو ۽ گل، شاعري، 2008ع
نيرا خواب (شاعري) 2012ع
*سيوهڻ جون ادبي شخصيتون، خاڪا 2014ع.
*سڄڻن ياد ڪيوم، خط، 2016ع

* موتي ميڙيا مون، تحقيق،2018ع

## حوالا

زمرو:شاعر 
زمرو:محقق
گڏيل قومن جي معاشي ۽ سماجي ڪائونسل

**گڏيل قومن جي معاشي ۽ سماجي ڪائونسل** (انگريزي: [United Nations Economic and Social Council]) گڏيل قومن جي اداري جي ڇھن اھم ذيلي ادارن مان ھڪ آھي. گڏيل قومن جي معاشي ۽ سماجي معاملن جو خيال رکڻ ھن ڪائونسل جي ذميداري آھي. ھيءَ ڪائونسل بين الاقوامي معاشي ۽ سماجي مسئلن تي بحث ڪرڻ لاءِ ھڪ مرڪزي فورم جو ڪردار ادا ڪري ٿي ۽ انھيءَ بحث مباحثي جي نتيجي ۾ ميمبر ملڪن ۽ گڏيل قومن لاءِ پاليسيون جوڙي ٿي. ھن ڪائونسل ۾ ڪجهه غير سرڪاري ادارن کي بہ صلاحڪاري حيثيت ۾ شامل ڪيو ويو آھي.
1998ع کان ھر سال جولاءِ جي مھيني ۾ ھن ڪائونسل جو ساليانو ميڙ ڪوٺايو وڃي ٿو. ان کان علاوہ ھر سال اپريل جي مھيني ۾ عالمي بينڪ (World Bank) ۽ عالمي مالياتي فنڊ (International Monitory Fund) جي ميمبرن جي گڏجاڻي پڻ ڪوٺائي وڃي ٿي.

## صدر
ڪائونسل جو صدر ھر سال ننڍن يا وچولي سائز جي ملڪن مان چونڊيو وڃي ٿو. ھيءُ عھدو گڏيل قومي جي علاقائي گروپن مان واري واري سان چونڊيا وڃن ٿا تہ جيئن ھر علائقي کي برابر نمائندگي ملي سگھي.

## ميمبر ملڪ
ھن ڪائونسل جا 54 ميمبر آھن جيڪي ٽن سالن جي مدي لاءِ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي چونڊيندي آھي. چونڊيل ميمبرن مان 14 آفريقي گروپ، 11 ايشيا آفريقا پئسيفڪ گروپ، 6 اوڀر يورپي گروپ، 10 لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين گروپ ۽ 13 اولھہ يورپ ۽ ٻين گروپن مان چونڊيا وڃن ٿا.
مظفر آباد

**مظفر آباد** پاڪستان جي زیر انتظام، آزاد ڪشمير جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. هي شهر مظفرآباد ضلعي ۾ جهلم ندي ۽ نيلم نديءَ جي سنگم جي ويجهو واقع آهي. هي ضلعو اولهه ۾ پاڪستان جي صوبي خيبر پختون خواهه، اوڀر ۾ هندستان جي قبضي ۾ والاريل ڄمون ۽ ڪشمير جو ڪپواڙہ ضلعو ۽  بارامولا ضلعو ۽ اتر ۾ نيلم ضلعو آهي.

## تاريخ
مظفرآباد جو بنياد سال 1646ع ۾ سلطان مظفر خان رکيو، جيڪو ڪشمير تي حڪمراني ڪندڙ بمبا قبيلي جي سردار هو. مظفر خان پڻ ساڳئي سال لال قلعو تعمير ڪرايو هو ته جيئن مغل سلطنت جي حملي کي روڪي سگهجي. اهو شهر سال 2005ع ۾ ڪشمير جي زلزلي جي مرڪز جي ويجهو هو. زلزلي شهر ۾ لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو عمارتون تباهه ڪيون (جن ۾ اڪثر سرڪاري عمارتون به شامل آهن) ۽ اندازو لڳايو ويو آهي ته پاڪستاني ڪنٽرول وارن علائقن ۾ 80,000 ماڻهو مارجي ويا آهن. 8 آڪٽوبر، 2005ع تائين، پاڪستاني حڪومت جي سرڪاري موت جو انگ 87,350 هو، جڏهن ته ٻين اندازن موجب موت جو تعداد 100,000 کان مٿي آهي. 
## انتظامي ذيلي تقسيم
مظفرآباد ضلعو ٻن تعلقن ۾ ورهايل آهي؛

1. مظفرآباد تعلقو 

2. پٽھڪه تعلقو

جيڪي اڳتي هلي 25 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهن.

## ٽرانسپورٽ
مظفر آباد جو پبلڪ ٽرانسپورٽ سسٽم بنيادي طور تي بسن، رڪشا ۽ ننڍيون پڪ اپ ٽرڪن تي ڀروسو ڪري ٿو. سال 2005ع جي تباهي واري زلزلي کان پوءِ جنهن بنيادي ڍانچي کي سخت نقصان پهچايو، بشمول روڊ، شهري حڪومت، بين الاقوامي امداد سان، روڊن، پلن ۽ ٻين ضروري بنيادي ڍانچي کي ٻيهر تعمير ڪيو. بهرحال، عوامي آمد و رفت اڃا به ترقي يافته آهي. خاص طور تي مظفرآباد ۾ ريلوي سسٽم ۽ فعال ايئرپورٽ نه آهي. ويجھي ريلوي اسٽيشن پاڪستاني پنجاب جي راولپنڊي ضلعي ۾ واقع آهي. 
## گيلري

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:آزاد ڪشمير جا شهر
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
زيب النسا (ڳائڻي)

**زيب النساء**  (وفات: 19 ڊسمبر 2019ع) سنڌ جي مشھور ڳائڻي جنھن جا بيشمار گيت، لاڏا، ڪافيون ۽ ڪلام سنڌ جي ڪنڊڪڙڇ ۾ مشھور آھن.

## ننڍپڻ
زيب النساء جو جنم نوابشاھ ۾ ٿيو. سندس اصل نالو ”قائم خاتون“ ۽ ذات ”شيخ“ ھئي. سندس والد جو نالو بچو شيخ ھو. ھن جو واسطو ڪنھن راڳيندڙ خاندان سان نہ ھو البت سندس والدہ شادين مرادين جي موقعي تي آسپاس جي ڳوٺن ۾ سھرا ڳائيندي ھئي. کيس ٻالڪپڻ کان ئي ڳائڻ جو شوق ھو. ننڍي ھوندي ئي ھوءَ ڪاليج جي فنڪشنن ۽ ڀٽائيءَ جي ميلي ۾ اسٽيج تي پنھنجي فن جو مظاھرو ڪندي ھئي. ڳائڻ جي شوق سبب فقط مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪري سگھي. سڄي حياتي راڳ ۽ موسيقيءَ جي حوالي ڪري ڇڏيائين.
## فني سفر
تمام ننڍڙي ڄمار ۾ ھن 1958ع ڌاري ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي آڊيشن ڏنو. سندس آڊيشن مشھور براڊڪاسٽر مرحوم ايم بي انصاريءَ ورتو. آڊيشن دوران استاد محمد ابراھيم ۽ استاد محمد جمن جھڙا راڳ جا پارکو بہ موجود ھئا. پنھنجي سريلي آواز ۽ لفظن جي صحيح ادائگيءَ سببان ھن موسيقيءَ جو ھيءُ امتحان پاس ڪري ورتو. ھن سنڌ جي مشھور راڳيءَ ۽ موسيقار محمد جمن کان راڳ جي سکيا ورتي. جڏھن ھن جو پھريون ڪلام رڪارڊ ٿيو تہ ان کي تمام گھڻو پسند ڪيو ويو. ھن حضرت شاھ عبداللطيف ڀٽائي، حضرت سچل سرمست، ٻڍل فقير ۽ ٻين شاعرن جا بيشمار ڪلام، ڪافيون ۽ گيت ڳايا. جيجي زرينہ بلوچ ۽ امينہ سان گڏجي بيشمار لاڏا ۽ سھرا رڪارڊ ڪرايا جيڪي اڄ بہ سنڌ جي ڪنڊڪڙڇ ۾ مشھور ۽ مقبول آھن. ھن استاد محمد جمن ۽استاد محمد يوسف جھڙن وڏن راڳين سان گڏ ڊوئيٽ (دوگانہ)پڻ ڳايا.  سنڌيءَ سان گڏ ھن اردو، سرائڪي، بلوچي ۽  پنجابي  ٻوليءَ ۾ پڻ گيت ڳايا. ھن پاڪستان ٽيليويزن سينٽر ڪراچيءَ تي پڻ 50 کان مٿي پروگرام رڪارڊ ڪرايا جيڪي ھن جي گيتن، سھرن ۽ ڪلامن تي مشتمل آھن.
## زيب النساء جا ريڊيو پاڪستان تي رڪارڊ ٿيل ڪجهه مشھور ڪافيون، ڪلام ۽ گيت

* ڪڏھن راضي ٿي ملندين راڻا، سوڍل يار سياڻا
* ھڪ ڌنڌلي ڌنڌلي ياد اٿم، ڪجهه طوفان جي ڪجهه ساحل جي
* ڪانگل نيئي تہ ڏبو مون ڏکيءَ جو ڏوراپو
* ساڏا من وي موھيا يار وي
* منھنجا قلندر لال مان جوڳياڻي آھيان
* ھن تہ حياتيءَ کان مر تہ مري مزا ماڻيون
* ٻانھن جي آئون ٻانھي آھيان
* سڄڻ ريءَ ٿي سڪان، محبت ماري آھيان
* او يار سڄڻ دلدار سڄڻ
* آئون ڪيئن جيئنديس جڳ ۾ پنھنجي پنھل پڄاڻان (استاد محمد جمن سان گڏ)
* جوڳي ڏاڍي ذات (استاد محمد جمن سان گڏ)
* محبت جا فسانا ياد رھندا (استاد محمد يوسف سان گڏ)
## وفات
سنڌ جي ھن نامياري فنڪارہ 19 ڊسمبر 2019ع تي نواب شاھ ۾ لاڏاڻو ڪيو. ھن پنج ڌيئرون ۽ ٻہ پٽ سوڳوار ڇڏيا. سندس اولاد مان فقط ھڪ ڌيءَ ثمينہ ڪنول راڳ جي دنيا سان سلھاڙيل آھي.
## حوالا

زمرو: سنڌي ڳائڻيون

زمرو:2019ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز
زمرو:سنڌي عورتون
زمرو:سنڌي فنڪار
زمرو:سنڌي موسيقي
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1939ع جون پيدائشون
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:سنڌي راڳي
انٽرنيشنل آئلينڊ گيمز ايسوسيئيشن

**انٽرنيشنل آئلينڊ گيمز ايسوسيئيشن** (مختصر نالو **IIGA**)  ٻيٽن جون رانديون منعقد ڪرائڻ جي ھڪ بين الاقوامي تنظيم جو نالو آهي جنھن جي ڪرايل کوڙ راندين ۾ ڪيتريون ئي يورپي ۽ ٻين پاسن جي  ٻيٽن جون راندين واريون ٽيمون شرڪت ڪنديون آهن. ھي تنظيم پنھنجي رڪن ٻيٽن جي تنظيمن ۽ راندين جي لاء مالي سھڪار ڪندڙن جي وچ ۾ رابطي جو ھڪ ذريعو آهي.
## رڪنيت
ھي تنظيم 1985 ۾ انگلينڊ جي ٻيٽ آئل آف مئن ۾ وجود ۾ آئي ۽ ان جو بنياد رکندڙ يورپ جي اٺ خودمختيار ملڪن جي ٻيٽن مان اتي آيا ھيا جن ۾ ڊينمارڪ، اسٽونيا، فنلئنڊ، يونان، ناروي، اسپين، سوئيڊن ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم شامل ھيا. ھن تنظيم جا موجوده رڪن ھيٺ ڏجن ٿا: 

*
*
*
*
*
*

*
* 
* 
* 
* 
* 

*
* 
*
*  
* 
 
* 
*
* 
* 
* 
*

ھن تنظيم جي رڪنن ۾ جبرالٽر (جبل طارق) واحد رڪن آھي جيڪو ٻيٽ ناھي پر اھو آئبيريا جو ھڪ اپٻيٽ آهي جنھن جي سرحد اسپين سان ملي ٿي. گرين لينڊ رڪن ٻيٽن ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ آھي. جيڪڏهن رڪن ٻيٽ سڀ گڏائجن تہ پوءِ بہ پکيڙ ۾ گرين لينڊ ان کان وڏو ٿيندو پر ان جي آبادي صفا گھٽ۽ ڇڊي آهي. ھن تنظيم جي اڳوڻن رڪنن ۾ مالٽا، آئس لينڊ، پرنس ايڊورڊ آئلينڊ وارو صوبو ۽ رھوڊز پڻ شامل ھيا.

## رڪنيت جا معيار

ھن تنظيم جي آئين ۾ رڪنيت جا معيار ترتيبوار ڏنل آهن جيڪي نون درخواستن تي لاڳو ٿيندا آهن. انھن معيارن ۾ ٻيٽ جي گھٽ ۾ گھٽ 125000 آبادي جو ھجڻ جو معيار پڻ شامل آهي. 

## حوالا
لوڪ گيت

**لوڪ گيت** (انگريزي ٻولي:Folk Song) سنڌي لوڪ ادب جي هڪ صنف آهي جيڪا صدين کان سنڌ ۽ سنڌي ٻولي ۾ رائج آهي. لوڪ گيت اهڙي صنف آهي جنهن جو ظاهر ڪوبه شاعر نه هوندو آهي. اهو عام عوام جو جوڙيل هوندو آهي. لوڪ گيت هر دور ۾ عام عوام جي ثقافت سان گڏ احساسن جي ترجماني ڪن ٿا. مورو، هوجمالو ۽ ٻيا انيڪ لوڪ گيت سنڌ ٻولي جي لوڪ ادب ۾ رائج آهن.

## حوالا

زمرو:لوڪ ادب
گرو چيلو

**گُرو چيلو**يا **گُر چيلو** لوڪ ادب ۾ پروليءَ جو هڪ نمونو آهي جيڪا سنڌ ۾ سنڌي لوڪ ادب ۾ مروج آهي. هيءُ صنف توڙي جو سنڌي لوڪ ادب ۾ ٻاهران آيل ڀانئجي ٿي پر سگهڙ طرفان ڪچهرين ۾ هي صنف به پرولي يا ڳجهارت جيان ڏني ويندي آهي. هيئت جي لحاظ سان هن ۾ ٽي سٽون هونديون آهن ۽ هر سٽ ۾ ڳجھو لفظ يا نالو رکيل هوندو آهي ۽ هڪ ئي شئي جي نالي وٺڻ سان گرو چيلو پرولي ڀڄي پوندي آهي. گُرو پڇندو آهي ۽ چيلو جواب ۾ هڪ نالو کڻندو آهي. مثال طور:
روٽي جلي ڪيون؟ گھوڙا آڙا ڪيون؟ پاڻ سڙا ڪيون؟ ڪھو چيلا ڪيا بات هي؟ چيلو جواب ۾ چوندو. گرو جي **ڦيرا** نهين. مطلب ماني نه ڦيرائڻ سان سڙي وئي، گهوڙي کي نه ڦيرائڻ يا نه گهمائڻ سان اڙي هنئي ۽ پان به نه ڦيرائڻ سان سڙيو.

## حوالا

زمرو:لوڪ ادب
مطلقيت

**مطلقيت** مان مراد ٿي سگھي ٿو:
 
*مطلقيت (فلسفو)
*مطلق العنانيت