زيور

**زيور** (Jewellery) انهن آرائشي شين تي مشتمل هوندا آهن جيڪي ذاتي آرائش لاءِ پاتا ويندا آهن، جهڙوڪ بروچ، منڊيون، هار، ڪن جون واليون، پينڊنٽ، ٻانهين جا ڪڙا (bracelets)، ۽ ڪف لنڪس. زيور جسم يا ڪپڙن سان لڳائي سگهجن ٿا. مغربي نقطه نظر کان، هي اصطلاح پائيدار سونهن واري شين تائين محدود آهي (مثال طور، گلن کي زيورن ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي). ڪيترين ئي صدين کان، سون ۽ چانديءَ جهڙيون ڌاتون، جن سان اڪثر قيمتي پٿر لڳل هوندا آهن، زيورن جو بنيادي مواد رهيون آهن. ان کان علاوه ڪچ، سِپون يا ڪاٺ به استعمال ٿي سگهن ٿا.
زيور قديم ترين آثار قديمه جي دريافتن مان هڪ آهن - جن ۾ 'ناساريس' (Nassarius) سِپن مان ٺهيل 100,000 سال پراڻا موتي قديم ترين زيور سمجهيا وڃن ٿا. زيورن جون بنيادي شڪليون مختلف ثقافتن ۾ مختلف ٿين ٿيون پر اهي اڪثر تمام گهڻو وقت قائم رهنديون آهن؛ يورپي ثقافتن ۾ مٿي ذڪر ڪيل زيورن جون عام صورتون قديم زماني کان هلي رهيون آهن، جڏهن ته ٻين ثقافتن ۾ نڪ يا پيرن جي آڱرين جا زيور وڌيڪ اهم هوندا آهن.
زيورن کي هر ثقافت ۾ سماجي رتبي (status symbol)، مادي ملڪيت، يا معنيٰ خيز علامتن طور سمجهيو وڃي ٿو. زيور جسم جي لڳ ڀڳ هر حصي لاءِ ٺاهيا ويا آهن، مٿي جي پن کان وٺي پيرن جي منڊين تائين. جيڪي زيور ڊگهي عرصي تائين پاتا وڃن يا لاهڻ ۾ ڏکيا هجن، انهن کي مستقل زيور چيو ويندو آهي.

## لفظ جي بناوت (Etymology)
لفظ 'jewellery' اصل ۾ 'jewel' مان نڪتل آهي، جيڪو قديم فرينچ لفظ "jouel" مان ورتل آهي، ۽ ان جي پويان لاطيني لفظ "jocale" آهي، جنهن جي معنيٰ آهي 'رانديڪو'. برطانوي ۽ هندستاني انگريزيءَ ۾ ان کي *jewellery* لکيو وڃي ٿو، جڏهن ته آمريڪي انگريزيءَ ۾ ان کي *jewelry* لکيو ويندو آهي.

## بناوت ۽ مقصد

انسان مختلف سببن ڪري زيور استعمال ڪندو رهيو آهي:
* ڪارائتو مقصد (مثال طور، ڪپڙن يا وارن کي پنهنجي جاءِ تي بيهارڻ).
* سماجي رتبو ۽ ذاتي حيثيت ظاهر ڪرڻ، جهڙوڪ شادي جي منڊي.
* ڪنهن خاص مذهبي يا سماجي گروهه سان وابستگي ظاهر ڪرڻ.
* تعويذ يا جادوئي تحفظ لاءِ (توهان کي نقصان کان بچائڻ لاءِ).
* فنڪاريءَ جو مظاهرو ڪرڻ.
* ذاتي معنيٰ يا نشاني طور، جهڙوڪ پيار، ماتم، يا ڪنهن اهم ڪاميابيءَ جي ياد.
ڪيترن ئي ثقافتن ۾ دولت کي زيورن جي صورت ۾ ذخيرو ڪرڻ جو رواج رهيو آهي (مثال طور، ڏاج طور زيور ڏيڻ). ڪجهه دورن ۾ زيورن کي ڪرنسي يا واپار جي شيءِ طور به استعمال ڪيو ويو آهي.

## مواد ۽ طريقا
زيور ٺاهڻ لاءِ اڪثر قيمتي ڌاتون جهڙوڪ پلاٽينم، سون ۽ چاندي استعمال ٿينديون آهن. چانديءَ جا زيور اڪثر 'اسٽرلنگ چاندي' (sterling silver) مان ٺاهيا ويندا آهن، جنهن ۾ 92.5 سيڪڙو خالص چاندي هوندي آهي.
ٻين مواد ۾ ڪچ، ميناڪاري (enamel)، ڪاٺ، سپون، جانورن جا هڏا يا هاٿي ڏند، ۽ مٽي شامل آهن. موتين (Beads) جو استعمال به زيورن ۾ تمام گهڻو عام آهي، جيڪي سڄي دنيا، خاص ڪري آفريڪي ۽ قديم آمريڪي ثقافتن ۾ مشهور آهن.

### هيرا (Diamonds)

هيرا سڀ کان پهريان هندستان ۾ لڌا ويا هئا. اڄڪلهه آسٽريليا، بوٽسوانا، روس ۽ ڪينيڊا هيرن جي پيداوار جا وڏا مرڪز آهن. جيڪي هيرا جنگي علائقن مان مليا وڃن ۽ انهن جي وڪري مان جنگين جي مالي مدد ڪئي وڃي، انهن کي خوني هيرا (blood diamonds) چيو ويندو آهي.

### ٻيا قيمتي پٿر


Pair of Earflare Frontals MET DP101928.jpg|يشم (Jade)
Egyptian - Finger Ring with a Representation of Ptah - Walters 42387 - View A.jpg|جاسپر (Jasper)
Fingerring av guld med rubin och rosenstenar, 1700-tal - Hallwylska museet - 110184.tif|ياقوت (Ruby)
Logan Sapphire SI.jpg|نيلم (Sapphire)
Squash Blossom Necklace by Annie Eagle.png|فيروزو (Turquoise)

قيمتي پٿرن جي چونڊ انهن جي رنگ، ناياب هجڻ، ۽ مضبوطي (Mohs scale) جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي.
* **[[ياقوت]] (Ruby):** هي پنهنجي گهري ڳاڙهي رنگ جي ڪري مشهور آهي ۽ تمام قيمتي سمجهيو ويندو آهي.
* **[[فيروزو]] (Turquoise):** هي قديم زماني کان وٺي مشهور آهي ۽ گهڻو ڪري نيري يا سائي مائل نيري رنگ جو هوندو آهي.
* **[[مرجان]] (Coral) ۽ [[موتي]]:** هي جاندارن مان حاصل ٿيندڙ 'نامياتي' پٿر آهن.

## حوالا