ڪبيرڌام ضلعو

**ڪبيرڌام ضلعو** وچولي ڀارت ۾ واقع ڇتيس ڳڙھ رياست جي 33 انتظامي ضلعا مان هڪ آهي. هي ضلعو اڳ ۾ *ڪواردها ضلعو* جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. ضلعو 21.32' کان 22.28' اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 80.48' کان 81.48' اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. هن ضلعي جو رقبو  آهي. ڪواردها هن جو انتظامي هيڊڪوارٽر آهي. هي ضلعو ڀورامديو مندر (جنهن کي *"ڇتيسڳڙھ جو خجوراهو"* پڻ چيو ويندو آهي) لاءِ مشهور آهي، جيڪو ضلعي هيڊڪوارٽر ڪواردها کان 18&nbsp;ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي، ۽ ان جي ڀرسان ڀورامديو جنگلي جيوت پناهگاهه پڻ آهي.
ضلعي جون حدون اتر طرف ڏنڊوري ضلعو (مدهيه پرديش)، اوڀر طرف مونگيلي ۽ بيمتيارا ضلعا، ڏکڻ طرف راجنانڊگائون ضلعو، ۽ اولهه طرف بالاگھاٽ ۽ مانڊلا (مڌيه پرديش) سان ملن ٿيون. اتر ۽ اولهه وارا حصا ستپُرا جي ميڪال پهاڙي سلسلي سان گهيريل آهن.
موجوده ضلعي ڪليڪٽر مسٽر راميش ڪمار شرما آهي.

## تاريخ
2 جولاءِ 1998ع تي مڌيه پرديش رياست جي حڪومت هڪ نئون ضلعو *ڪواردها* قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن لاءِ راجنانڊگائون ضلعي جي اڳوڻي تَحصيل ڪواردها ۽ بلاسپور ضلعي جي اڳوڻي تَحصيل پانڊاريا کي گڏ ڪيو ويو. هن نئين ضلعي لاءِ هيڊڪوارٽر طور ڪواردها ٽائون کي چونڊيو ويو. نئون ضلعو 6 جولاءِ 1998ع تي وجود ۾ آيو. هاڻي هن ضلعي کي *ڪبيرڌام ضلعو* سڏيو وڃي ٿو.

ضلعي جو نالو 17 جنوري 2003ع تي ان وقت جي وزيراعليٰ اجيت جوگي پاران تبديل ڪري *ڪواردها* مان *ڪبيرڌام* رکيو ويو، جيڪو ڇتيسڳڙھ ۾ ڪبير پَنتھ جي باني ڌني ڌرم داس جي ڇهين سؤ ساله جنم-جشن جي موقعي تي ڪيو ويو. ڪبيرڌام نالو ان سبب ڏنو ويو ته 1806ع کان 1903ع تائين ڪواردها ڪبير پَنتھ جي *گرو گڏي پيٺ* طور رهيو. ڪبير پَنتھ جي اٺين گرو *حق نام صاحب* 1806ع ۾ هتي گرو گڏي قائم ڪئي. نائين گرو *پاڪ نام صاحب*، ڏهين گرو *پرڪت نام صاحب* ۽ يارهين گرو *ڌيرج نام صاحب* هتي رهيا. ٻارهين گرو *اُگر نام صاحب* 1903ع ۾ گرو گڏيءَ جو هنڌ ڪواردها مان دماکيدا منتقل ڪيو، جتي هاڻي گرو گڏي واقع آهي.
اڄوڪي تَحصيل ڪواردها هڪ شاهوڪار رياست هئي، جيڪا 1751ع ۾ مهابالِي سنگهه ٺاهي. 1895ع ۾ اها مانڊلا ضلعي جي ڪواردها تَحصيل بڻجي وئي. 1903ع ۾ اها بلاسپور ضلعي ۾ شامل ٿي. 1912ع ۾ ان کي رائيپور ضلعي ڏانهن منتقل ڪيو ويو ۽ 1948ع ۾ اها درگ ضلعي جو حصو بڻجي وئي. 26 جنوري 1973ع تي نئون ضلعو راجنانڊگائون قائم ٿيو ۽ ڪواردها ان جو حصو بڻجي وئي.
ٻئي تَحصيل پانڊاريا کي 1952ع تائين پانڊاريا زمينداري طور سڃاتو ويندو هو. 1952ع ۾ اها بلاسپور ضلعي جو *ڪميونٽي بلاڪ* بڻجي وئي ۽ 1986ع ۾ ان جو درجو وڌائي تَحصيل ڪيو ويو. ڪبيرڌام جو هيڊڪوارٽر ڪواردها آهي. ڪواردها شهر 1751ع ۾ ڪواردها رياست جي پهرين زميندار مهابالِي سنگهه طرفان قائم ڪيو ويو.

## آبادي جا انگ اکر

2011ع جي مردم شماري موجب ڪبيرڌام ضلعي جي آبادي 822,526 هئي، جيڪا لڳ ڀڳ ڪوموروس ملڪ جي آباديءَ جي برابر آهي يا آمريڪا جي رياست سائوٿ ڊيڪوٽا جي برابر. ان حساب سان ڀارت ۾ (ڪل 640 مان) هن جو درجو 479 هوندو آهي. ضلعي جي آباديءَ جي ڳاڙهاڻ  آهي. 2001ع کان 2011ع واري ڏهاڪي ۾ هتي آبادي واڌ جي شرح 40.66% رهي. ڪبيرڌام ۾ جنس جو تناسب هر 1000 مردن تي 997 عورتون آهي، ۽ خواندگي جي شرح 61.95% آهي. 10.63% آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي. شيڊول ڪاسٽ ۽ شيڊول قبائلي آبادي ترتيبوار 14.56% ۽ 20.31% آهن.

### ٻوليون

2011ع جي ڀارت جي مردم شماري وقت ضلعي جي 96.13% آباديءَ جي مادري ٻولي ڇتيسڳڙھي ۽ 2.32% جي مادري ٻولي ھندي ھئي.

## ڊويزنون
ضلعي کي چار تَحصيلن ۾ ورهايو ويو آهي: ڪبيرڌام، بوڊلا، سهاسپور-لوهارا ۽ پانڊاريا. هر تَحصيل ساڳئي نالي واري هڪ بلاڪ تي ٻڌل آهي. هن ضلعي ۾ ٻه ودھان سبها جا حلقا ڪواردها ۽ پانڊاريا آهن.

## حوالا

## ٻاھريان ڳنڍڻا
* 
*Kabirdham District Map


زمرو:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
زمرو:1998ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:مدهيه پرديش ۾ 1998ع جون قيامون