open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جھنگ (شھر)

**جھنگ **  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي جھنگ جو شھر ۽ ضلعي ۽ ساڳي وقت تحصيل جھنگ» جو صدر مقام شھر آھي جيڪو چناب ندي جي اوڀرندي ڪناري تي جھلم واري سنگم لڳ واقع آھي. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن شھر جي آبادي 414133 ھئي. آبادي جي لحاظ کان ھي پاڪستان جو 18ھون وڏو شھر آھي. ھي شھر سلطان باھو جي مزار ۽ ھير۽ رانجھي جي مقبري واقع ھجڻ ڪري مشھور آھي.

[thumb|کاٻو| [ھير رانجھا جو مقبرو]]

برٽش راڄ دوران اٽڪل ٽن ڪلوميٽرن تي چناب وادي جي مٿاھين پاسي کان مگھيانا شھر واقع ھيس جنھن ڪري ٻنھي شھرن جي ھڪڙي گڏيل ميونسپلٽي قائم ڪئي وئي ٻنھن شھرن کي ملائي جھنگ مگھيانا ھڪ نالو ڏنو ويو. پاڪستان جو مشھور نوبل انعام يافتہ سائنسدان ڊاڪٽر عبدالسلام ، مشھور تاريخي ڪردارن مرزا صاحبان، اردو شاعرمجيد امجد، ڪرڪيٽر عليم ڊار، تاريخي ڪردارن ھير رانجھا، اردو ڪالم نگارناصر عباس نئير، انڊيا جي سائنسدان يشپال جو تعلق ھن شھر سان آھي.

## حوالا

زمرو:شهر
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
زمرو:پاڪستان جون گُنجان آباديون
زمرو:پنجاب (پاڪستان) جا آباد مقام
خانيوال

**خانيوال**': پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي خانيوال جو وڏو شھر ۽ ان ضلعي جو ۽ تحصيل خانيوال جو صدر مقام آهي . ھن شھر ۾ پاڪستان جي سڀ کان وڏي ريلوي اسٽيشن جنڪشن آهي .  2017 جي آدمشماري مطابق ھن شھر جي آبادي 227059 آهي ۽ پاڪستان جو آباديءَ ۾ 36ھون وڏو شھر آھي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
زمرو:خانيوال ضلعو
خوشاب

**خوشاب**: **Khushab** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي خوشاب جو ھڪ وڏو شھر ۽ ضلعي صدر مقام سان گڏوگڏ تحصيل خوشاب جو پڻ صدر مقام آهي. لفظ خوشاب جي معني آهي **مٺو پاڻي** . ھي شھر جھلم ندي جي ڀر ۾ واقع ھجڻ ڪري مٺي پاڻي جي ڪري مشھور ٿي وڃڻ ڪري ان نالي سان سڏجڻ شروع ٿيو. ھتي نيوڪليئر ڪامپليڪس پڻ واقع آهي.  جيڪو پاڪستان جي ھٿيارن جي پروگرام جو ھڪ حساس حصو آهي 

## حوالا

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
ليه

thumb|راجن شاھ جي مزار

**ليہ**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ليہ جو وڏو شھر ۽ ان ضلعي جي صدر مقام ھجڻ سان گڏوگڏ تحصيل ليہ جو پڻ صدر مقام آهي.

## تاريخ
ھن شھر جو بنياد 1550 جي لڳ ڀڳ ڊيرہ غازي خان جي بنياد وجھندڙ غازي خان ميراڻي جي اولاد مان ڪمال خان ميراڻي رکيو. 1610 جي لڳ ڀڳ جسڪاڻي بلوچن جي شھر ميراڻين کان کسيو ۽ 1787 تائين ان تي قابض رھيا. ان کان بعد تيمور شاھ دراني جو گورنر عبدالنبي سرائي ٽي سال ھن شھر جو گورنر رھيو جنھن بعد محمد خان سدوزئي جي گورنري ھيٺ آيو جنهن وري گادي مانڪيرا منتقل ڪري ڇڏي. ان بعد ھي شھر سکن جي حڪومت ۽ پوء برٽش انڊيا جي سرڪار جي قبضي ھيٺ رھيو ۽ انتظامي ڊويزن جو مرڪز رھندو آيو پر برٽش انڊيا سرڪار ان جي حيثيت گھٽائي تحصيل تائين محدود ڪري ان کي ڊيرا اسماعيل خان ضلعي جو حصو بڻائي ڇڏيو. 1875 ۾ ھن شھر ۾ ميونسپلٽي جو قيام عمل ۾ آيو. 1901 ۾ تحصيل ليہ کي ميانوالي ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو ۽ پوء کيس مظفرڳڙهه جو حصو بڻايو ويو. 1982 ۾ ان کي ضلعي جو مقام ڏئي مظفرڳڙهه کان ڌار ڪيو ويو ۽ کيس ٽي تحصيلون : تحصيل ليہ، تحصيل ڪرور ۽ تحصيل ڇئوبارا ڏنيون ويون.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1989ع جون پيدائشون
لوڌران

**لوڌران**:   (), پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي لوڌران جو ھڪ وڏو شھر ۽ ضلعي جو صدر مقام  ۽ تحصيللوڌران جو پڻ صدر مقام آهي جيڪو ستلج نديءَ جي اترئين پاسي واقع آهي.

## حوالا
زمرو:لوڌران ضلعي ۾ آباد جڳھون
مظفر ڳڙهه

**مظفر ڳڙھ**  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي مظفرڳڙھ جو وڏو شھر ۽ ضلعي صدر مقام سان گڏوگڏ تعلقي مظفرڳڙھ جو پڻ صدر مقام آهي جيڪو چناب نديءَ جي ڪناري تي واقع آھي.

ھن شھر جو بنياد 1794 ۾ ملتان جي گورنر نواب مظفر خان رکيو ھو. نالي جي معني بہ مظفر جو قلعو اٿس ڇوتہ اتي نواب مظفر خان پنھنجي نالي سان ھڪ قلعو جوڙايو هو. 1864 ۾ مظفر ڳڙھ کي ضلعي جو درجو مليو ۽ ھي شھر ان جو صدر مقام ٿيو. ھن شھر جي وچ ۾ فياض پارڪ واقع آهي جيڪو سياحتي مقام ۾ شمار ٿيندو آهي. اھو اڳوڻي ڊپٽي ڪمشنر فياض بشير جي نالي سان منصوب ٿيل آھي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:پنجاب، پاڪستان
راجن پور

**راجن پور**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي راجن پور جو ھڪ شھر ۽ ضلعي صدر مقام ھجڻ سان گڏوگڏ تحصيل راجن پور جو پڻ صدر مقام آهي جيڪو سنڌو درياءَ جي اولھ پاسي واقع آهي. ھن شھر جو بنياد 1732 يا 1733 ۾ مخدوم شيخ راجن شاھ وڌو ۽ شھر بہ سندس نالي سان منصوب ٿيو ,   ان ھي علائقو نھڙ قبيلي جي ماڻهن کان ھٿ ڪيو ۽ اتي ڳوٺ ٻڌائين 1862 ۾ ٻوڏ اچڻ سبب مٺڻ ڪوٽ جو ضلعي صدر مقام ٻڏي وڃڻ جي ڪري ان کي راجن پور منتقل ڪيو ويو ۽ اتي ھڪ ننڍڙي سرڪاري اسپتال پڻ قائم ڪئي وئي. اھڙي طرح ھڪ ڳوٺ شھر ۾ تبديل ٿي ويو جتي 1873 ۾ ميونسپلٽي قائم ڪئي وئي.

## حوالا

## حوالا
حافظ آباد

**حافظ آباد**: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي حافظ آباد جو ھڪ شھر ۽ ضلعي ساڳي وقت تحصيل حافظ آباد جو صدر مقام آھي. ھي شھر اڪبر بادشاھ جي منظور نظر حافظ ٺھرايو ھو. ھن شھر جي آبادي جي اڪثريت پنجابي ڳالهائيندڙ آھي پر اردو بہ ڳالھائي۽ سمجھي وڃي ٿي.2017 جي آدمشماري مطابق شھر جي آبادي 245784 آهي ۽ آبادي م ھي پاڪستان جو 31 وڏو شھر آھي.

## حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
زمرو:حافظ آباد ضلعو
نارووال

thumb|left|فيض احمد پارڪ

**نارووال**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي نارووال جو ھڪ وڏو شھر ۽ ساڳي ضلعي سان گڏوگڏ تحصيل نارووال جو پڻ صدر مقام آهي. 1989 ۾ ھن شھر کي تحصيل جو ۽ 1991 ۾ ضلعي جو درجو مليو. ھي شھر  فيض احمد پارڪ جي ڪري مشھور آھي جيڪو فيص احمد فيض جي نالي سان منصوب ٿيل آھي. ھن شھر جي اوڀر پاسي مشھور گوردوارو درٻار صاحب ڪرتارپور واقع آهي . ھتي ھڪ يونيورسٽي پڻ واقع آهي.

thumb|left|نارووال جو مرڪزي رستو
نانڪانا صاحب

**نانڪاڻا صاحب** پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي نانڪانا صاحب جو ھڪ وڏو شھر ۽ ان ضلعي سان گڏوگڏ تحصيل نانڪانا صاحب جو صدر مقام آهي. اھو سکن جي پھرين گرو بابا گرو نانڪ جي نالي سان منصوب آھي جيڪو ان شھر ۾ پيدا ٿيو ھيو ۽ ان شھر مان ھن پنھنجي خيالن جي پرچار شروع ڪئي. اھو شھر پوري دنيا جي سکن لاء زيارت جي جاء آھي. ھي شھر لاھور کان 91 ڪلوميٽر ۽ فيصل آباد کان 75 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي . شھر جي آبادي 70000 جي لڳ ڀڳ آهي.

## تاريخ

ھن شھر جو بنياد راءڀوئي نالي ھڪ مسلمان راجپوت وڌو هو ۽ شھر سندس نالي **راء ڀوئي دي تلوندي** سڏبو هو. ان جي پوٽاڻ مان راء بلر ڀٽي ان شھر کي بابا گرونانڪ جي پيدائش جي نسبت ڪري نانڪانا صاحب جو نالو ڏنو. ھن شھر ۾ گرو نانڪ وارو گوردوارو 1600 ۾ ٺھيو ۽ ان جي مرمت 1819-1820 ۾ مھاراجا جئسا سنگھ طرفان ڪئي وئي. شروع ۾ نانڪانا صاحب شيخوپوره ضلعي جي تحصيل ھيو پر مئي 2005 ۾ پنجاب جي صوبائي حڪومت ھن شھر کي ضلعي جو درجو ڏنو.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
زمرو:پنجاب (پاڪستان) جا آباد مقام
اوڪاڙا

**اوڪاڙا**  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اوڪاڙا جو ھڪ وڏو شھر ۽ ان ضلعي سان گڏوگڏ اوڪاڙا تحصيل جو صدر مقام آهي.   ان جو نالو **اوڪان** نالي ھڪ وڻ جي نالي مان نڪتل آهي. پھرين ان شھر واري جاء تي اوڪان وڻن جو جھنگ ھيو جن کي ڪٽائي ھي شھر اڏيو ويو جنھن ڪري ان تي انھن وڻن جي ڪري نالو پئجي ويو. اھو زرعي معيشت ۽ ڪپھ جي ڪارخانن جي ڪري مشھور آھي. ھن شھر جو پوسٽل ڪوڊ 56300 آھي. 1982 ۾ ھن شھر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. برٽش انڊيا واري دور ۾ ھي شھر مونٽگومري ضلعي جو حصو ھيو جيڪو ھاڻي ساھيوال سڏبو آهي. ھي شھر ساھيوال (جنس) نالي ڏاندن جي جنس ۽ نيلي راوي (جنس) نالي مينھن جي جنس جي پالنا جو مرڪز ھوندو ھو.ھتان جي آبادي جي اڪثريت پنجابي آهي.

## حوالا
ٽوبا ٽيڪ سنگھ

**ٽوبا ٽيڪ سنگھ**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ٽوبا ٽيڪ سنگھ جو ھڪ شھر ۽ ان ساڳي ضلعي ۽ تحصيل ٽوبا ٽيڪ سنگھ جو بہ صدر مقام آهي. اھو شھر ھاڪي جي ڪري مشھور آھي.
 
thumb|
ٽوبا ٽيڪ سنگھ جي ھڪ حويلي جي تصوير

ٽوبا لفظ جي معني آھي پاڻي جو چشمو يا تلاء. ٽيڪ سنگھ سکن جو ھڪ مذھبي ڪردار آهي جيڪو ھڪ نيڪ شخص ھيو جيڪو مسافرن جي خدمت ڪندو ھو ۽ کين پاڻي پياريندو هو جنھن ڪري ان تلاء جي ڀر واري وسندي تي ٽوبا ٽيڪ سنگھ نالو پئجي ويو.برٽش راڄ ۾ ھن شھر ترقي ماڻي ۽ لائلپور ضلعي (موجوده فيصل آباد) جي تحصيل بڻيو.1906 ۾ ھن شھر جي آبادي 1874 ھئي. 1982 ۾ کيس فيصل آباد کان ڌار ڪري ضلعي جو درجو مليو.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
فتح جنگ تعلقو

**فتح جنگ** (Fateh Jang) پاڪستان جو صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جو ھڪ تعلقو آھی. ان جو صدر مقام فتح جنگ شھر آهي جيڪو اٽڪ شھر کان 40 ڪلوميٽر ء اسلام آباد کان 25 ميلن جي فاصلي تي واقع آھي.

## حوالا

زمرو:اٽڪ ضلعو
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
حضرو

**حضرو **:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جي حضرو تحصيل جو شھر ۽ ان تحصيل جو صدر مقام آهي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
حسن ابدال

**حسن ابدال** (Hassan Abdal) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جو ھڪ شھر جيڪو حسن ابدال تحصيل جو صدر مقام آهي ۽ اسلام آباد کان اتر اولهه طرف 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. سکن جي ھڪ مقدس زيارت گاہ گرودوارو پنجا صاحب پڻ ھن شھر ۾ واقع آهي. ھن شھر ۾ کوڙ جايون اڪبر بادشاھ جي وقت جون آهن جن ۾ واھہ وارا مغل باغ، حاڪمن جو مقبرو ء لالارخ جو مقبرو شامل آهن.

thumb|upright|حاڪمن وارو مقبرو جيڪو 1589 ۾ ٺاھيو ويو
thumb|
لالا رخ جو مقبرو سترھين صدي عيسويءَ ۾ ٺھيو ۽ خيال آهي ته ان م اڪبر بادشاھ جي ڌيءَ لالا رخ دفن ٿيل آهي.
حسن ابدال، هڪ تاريخي شهر آهي جيڪو پاڪستان جي صوبي پنجاب جي اترين سرحد جي ويجهو واقع آهي ۽ سال 1757ع ۾ حسن نيڪا نورزئي عرف حسن ابدال قائم ڪيو. حسن ابدال ۽ ان جو قبيلو ۽ ھن جي ڪوششن سان حسن ابدال جي فتح لاءِ ڪئي وئي ۽ آخر ۾ حسن ابدال کي فتح ڪيو ويو.
  
شروعاتي طور تي جي ٽي روڊ تي مرڪزي قراقرم روڊ تي واقع آهي. شهر راولپنڊي کان تقريباً 40 ڪلوميٽر اتر ۾ واقع آهي ۽ هن وقت 50،000 کان وڌيڪ آبادي آهي. پنهنجي خوبصورت تاريخي ماڳن ۽ گردواره پنجا صاحب جي ڪري، حسن عبدالله سک مذهب جي عبادت جو هڪ اهم مقام آهي.  گوردوارا پنجا صاحب ۾ هر سال دنيا جي مختلف حصن مان هزارين سکن پنهنجون مذهبي تقريبون ڪندا آهن.  ٻين تاريخي ماڳن ۾، اهو مغلن، لال رخ ۽ هجرا بابا حسن ابدال جي مقبري سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو.  مزار هڪ چوڪور ۽ مٺي پاڻي جي چشمي سان ٺهيل آهي. حسن ابدال جو شهر ٽڪري جي ڀر ۾ واقع آهي. مقامي ماڻهن جو چوڻ آهي ته هن مقدس ٽڪري ۾ سڀ کان بلند پهاڙي حسن نڪا سڏجي ٿو.  تاريخي ذريعن موجب هن شهر جو اصل نالو ولي الله بابا حسن ابدال آهي ۽ هن شهر جو نالو به هن کان ورتو ويو آهي.

## تبديلي جي تاريخ
هي قصبو (جيڪو هاڻ هڪ شهر ۾ تبديل ٿي چڪو آهي) آهي حسن نیڪا، الياس (حسن ابدال)، جنهن جو نالو حسن گرگ (نورزئي) آهي، جيڪو افغانستان جي شهنشاهه احمد شاهه ابداليءَ جو سربراه آهي.  پاٽلي پٽر، قديم دور م، پاڪ چشمي، حسن ابدال جي موجوده ماڳ تي، ٽيڪسيلا کان 70 ميل اتر۔اولهه ۾ واقع هو. هن شهر کي شاهي يا اڪبري چيو وڃي ٿو. علاؤالدين هتي پنهنجي لاءِ آرام واري جاءِ ٺاهي هئي، جنهن ۾ بابا ابو فاتح دفن ٿيل آهي. اهو پڻ ياد آهي ته اڪبر پاڻ هتان کان ڪشمير موٽي آيو هو. وليم فنچ پنهنجي هندستان جي سفر جو حوالو ڏيندي، خوبصورت سال 1808ع ۽ 1821ع کي هڪ درياھہ سان خوشگوار شهر قرار ڏنو جيڪو هن ذريعي وهندو هو ۽ صاف پاڻيءَ جي چشمي ۾ ترڪي پاڻيءَ جي چشمن ۾ سونهري نظارو...پاڻي ايترو واضح هو ته چشمي جي تري ۾ هڪ ڪوھہ به واضح طور تي ڏسي سگهجي ٿو. پنهنجي جڳه جي وضاحت ۾، هو پاڻيءَ جي هڪ تمام صاف ۽ تازي چشمي جو ذڪر ڪري ٿو جيڪو هڪ نندڙي ٽڪري جي پاڙي کان وهندو هو. ٻُڌايو ويو آهي ته مختلف مغل بادشاھہ پنهنجي رستي تي پاڻ طرفان ڪشمير ڏانهن سفر ڪيو. سک مذهب جو باني گرو نانڪ، سال 1521ع ۾ حسن ابدال پهچي ويو. بعد ۾ هڪ گردوارو هن جي رهائشگاهه ۾ يادگيري طور ٺاهيو ويو. گردوارا ۾ پٿر تي هڪ هٿ سان لکيل لکت آهي، جنهن کي بابا گرو نانڪ جي معجزي جو نتيجو چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:اٽڪ ضلعو
زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا شھر
فورٽ عباس

**فورٽ عباس** (Fort Abbas) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاول نگر جي چولستان واري رڻپٽ ۾ ھارون آباد جي ڏکڻ ۾ فقيروالي جي لڳ پاڪستان ۽ انڊيا جي سرحد تي واقع ھڪ شھر ۽ تعلقي فورٽ عباس جو صدر مقام آهي. ھن شھر جو پراڻو نالو "فولڙا" ھيو. سال 1927ع ۾ بھاولپور رياست جي حاڪم نواب صادق محمد خان پنجون ھن شھر جو نالو پنھنجي وڏي پٽ محمد عباس جي نالي تي رکيو اھڙي طرح فورٽ عباس نالو سڏجڻ لڳو.

ھن شھر ۾ رھندڙ آبادي سرائيڪي، پنجابي ۽ اردو ڳالهائيندڙن جي آھي جن ۾ جٽ، آرائين ۽ راجپوت ذاتين جا ماڻھو شامل آهن. ھي شھر روڊ رستي بھاول نگر، ھارون آباد، چشتيان، بھاولپور ۽ ساھيوال سان ڳنڍيل آهي. ھتي پھرين ريل بہ ھلندي ھئي پر سال 2002ع ۾ بند ٿي وئي. ھتي زرعي آبادي ھاڪڙا ڪئنال تي ٿيندڙ آھي.

## حوالا
هارون آباد، بهاولنگر

**ھارون آباد**:  يا  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاولنگر جو ھڪ شھر ۽ ھارون آباد تحصيل جو صدر مقام آهي.  جڏهن ھتي شھر اڃان نہ ٻڌو ھو تہ ھڪ تلاء ھوندو ھيو جتي پاڻي ھجڻ جي ڪري مالوند ماڻھو آباد ٿيا ۽ ان وسندي جو نالو **ٽوبا بدرو والا** يعني بدرو وارو تلاء پئجي ويو.ان جي 1927 ۾  ڀرسان ھڪ ريلوي اسٽيشن پڻ ٺھي ۽ بعد ۾ شھر ٺھي ويو جنھن جو نالو ٽوبا بدرو والا ھيو ۽ اسٽيشن بہ ان نالي سان ھئي. بھاولپور رياست جي حاڪم نواب صادق پنجين ھن شھر جو نالو تبديل ڪري پنھنجي پٽ ھارون رشيد جي نالي تي ھارون آباد رکيو.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا شهر
حاصل پور

**حاصلپور**: يا **حاصل پور** : پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ڏکڻ۾ واقع بھاولنگر ضلعي جو ھڪ شھر ۽ حاصلپور تحصيل جو صدر مقام آهي. ھي شھر ستلج ندي ۽ انڊيا پاڪستان سرحد جي وچ ۾ بھاولنگر جي اوڀر طرف 96 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھي شھر 1752 ۾ حاصل خان عباسي ٻڌايو ھيو. 1768 ۾ حاصل خان ھتي ھڪ مسجد پڻ ٺھرائي. 1900 ۾ ھتي 347 گھر واقع ھيا ۽ نواب صادق محمد خان پنجون جو  ھڪ ريسٽ هائوس پڻ واقع ھو جنھن جو نالو **دولت خانہ** ھيو.

## حوالا
پنڊي گھيب

**پنڊي گھيب**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جي پنڊي گھيب تحصيل جو شھر ۽ صدر مقام آهي. 1901 ۾ ھن شھر جي آبادي 8452 ھئي. پنڊي گھيب نالي ۾ پنڊي لفظ پنڊ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڳوٺ، ۽ گھيب گھيبا خان يا گھيبا راء مان نڪتل آهي جيڪو گھيبا قبيلي جو ھڪ وڏو ھيو. 1873 ۾ ھتي ميونسپلٽي قائم ڪئي وئي. ھن شھر جي ٻولي گھڻي ڀاڱي ھندڪو آهي.

## حوالا

## حوالا
آلا مگنا (اسٽاڪھوم يونيورسٽي)

thumb|200px|وڏي ھال جي اڳياڙي
 
**آلا مئگنا** (معنيٰ وڏو ھال، لاطيني ٻوليءَ ۾ Aula مطلب وڏو Great ۽ Magna معنيٰ ھال يا آڊيٽوريم، ھڪ وڏو ڪلاس روم يا ھال جتي يونيورسٽيءَ جون خاص گڏجاڻيون ٿينديون ھجن)  سويډن ۾ اسٽاڪھوم يونيورسٽي ۾ سڀ کان وڏي اسٽيڊيم آهي، جيڪو 1998ع ۾ ٺاھي جوڙيو ويو. وڏي ليڪچر هال سان گڏوگڏ ننڍا گڏجاڻي ۽ سيمينار جا ڪمرا آھن. ليڪچر هال کان ٻاهر هڪ درشنخانو (گليري) آهي. تماش/تقرير گاھ (آڊيٽوريم) تعليمي گڏجاڻين جهڙوڪ ڪانفرنس ۽ سمپوزميم سان گڏوگڏ خارجي ميڙاڪن جهڙوڪ عام گڏجاڻين لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. هتي نوبل ليڪچر پڻ منعقد ڪيا ويا آهن. آگسٽ 16،17،18، 2019 ۾ ھتي وڪيميڊيا ھلچل جي ٽن ڏينھن واري سالياڻي عالمي وڪيمينيا 2019 ڪانفرنس پڻ ٿي گذري.  

## بناوت
alt=|ساڄو|thumb|Ralph Erskine رالف ايرسڪين
آولا مئگنا آرڪٽسٽ رالف ارڪسائين پاران ٺهيل هئي، جنھن پاران ويجهي آلشسٽ، اسٽاڪھوم يونيورسٽي لائبريري، اڪٽيورم (فريسيڪايلين) ۽ يونيورسٽي لاءِ قانون جو گھر (ھائوس آف لا) پڻ ٺهيل هو. 2005 ۾ مرڻ کان اڳ ايرڪسائين پاران يونيورسٽي لاءِ اولا مئگنا آخري منصوبو هئو. ان ماڳ تي آڊيٽوريم کي رکڻ جو خيال 1960ع جي شروع ۾، ڪيمپس جي رٿابندي کان وٺي ھيو.  

## خاڪو
thumb|Brick detailing, south facade
عمارت ميدان ۾ ٺھيل آهي. اتر طرف ۽ مکيا دروازن مان اهو هڪ گهٽ، معمولي تاثر ڏئي ٿو، وڏي شيشي جي سطحن وسيلي برک آهي. پر ڏکڻ پاسي، عمارت پنھنجي پوري اونچائي تي آهي. جاءِ جي مُھاڙي کي آيرڪسائن مختلف پستڪ (مقدار)، آڪار (بناوٽ) ۽ اُونچائي ۾ دلچسپ انداز سان انتظام ڏئي ٿو. اُتر واري مُھاڙي (اڳياڙي) کي ڳاڙھي سِرُن جي مختلف رنگن ۾ اکرن سان سجايو ويو آھي. ڇت، فاصلي کان نظر اچي ٿي، جنھن ۾ آڪاس بتي (اسڪاءِ لائٽس) وسيلي ڏينھن جي روشني ۽ سج جو ڏيکُ آڊيٽوريئم ۾ داخل ٿئي ٿي. اندروني داخلا شيشي جي اڳياڙي وسيلي اُتر ۾ ھڪ ڪُشادو پينوراما پيش ڪري ٿو، جيڪو ڏسندڙن کي فطرت ۽ ٻاھر پُراڻي شاھ بلوط جي وڻن سان ويجھو رابطي ۾ جوڙي ٿو. اندر، نموني وارين سِرُن جي ڀِتِ موٽي ٿي. داخلي بناوٽ (انٽيرئر ڊزائن) ھيٺئين دالان وسيلي بيڊروڪ (Bedrock)  وسيلي پڌرو ٿي ھڪ فطري لڪاءُ جو احساس ڏئي ٿو. سونھري وارن وارو ڪاٺُ جڳھ (عمارت) ۾ ھڪ خصوصيت جي حيثيت رکي ٿو، جيڪو شيشي جي پٿر (گلاس اسٽون) سان گرم ڀيٽ (ڪنٽراسٽ) ڏئي ٿو.  
thumb|Auditorium
thumb|Lobby
آڊيٽوريم جي بناوٽ (ڊزائن) قديم امفي ٿيٽر (Amphitheater) جي نيم-گولائي (سيمي سرڪيولر) رِٿا کان متاثر ٿيل ھئي. ان جو مقصد ھيو تہ 1،194 ٻُڌندڙن (سامعين/آڊئنس) کي بغير اليڪٽرانڪ ايمپليفڪيشن اسپيڪر سمجھڻ ۾ اچي. انھيءَ مقصد لاءِ، ايرڪسائين هڪ صوتي صلاحڪار نلس-اڪي نيلسن سان گڏ ڪم ڪيو. ڪاٺ جي ڇت کي اسٽيج جي طرف بيٺل ڍال اٿس ۽ آواز کي وڌ کان وڌ پکيڙڻ ۽ پڙاڏو (echoes) کان بچائڻ لاءِ سگھارو پروفائلنگ ڪري ٿي. انھين حل جو مطلب پڻ ھڪ جمالياتي مجسموسازي جو اثر ڏيڻ ھيو، وڌ کان وڌ آواز وڌائڻ لاءِ، ھڪ بيٺل ڍال کي بناوٽ (ڊزائن) ۾ جوڙيو ويو ھيو ۽ خيال رکيو ويو ھيو تہ جڳھ ۽ سامان جو ڌيان رکيو ويو ھيو.   

مکيا جاءِ موبائل وال بلاڪس وسيلي مرڪزي جڳھ کي ان جي وچ ۾ 2 وٿين ۾ ورھائي سگھجي ٿي. 

## حوالا

## وسيلا

* Hultin, Olof ; Österling, Ola; Perlmutter, Michael (2002) [1998]. Guide till Stockholms Arkitektur (Guide to Stockholm's architecture, 2nd edition). Stockholm: Architecture Publishers. Libris 8465772. 
* Erskine, Ralph; (1998) "Aula Magna, Stockholm" , Architecture, No. 1 Stockholm
* Egelius, Mats, (1998) "Aula Magna closes the circle", Architecture, No. 1, Stockholm

## خارجي ڳنڍڻا

# 
زمرو:اسٽاڪ ھوم ۾ اڏاوتون ۽ ڍانچا
زمرو:اسٽاڪھوم يونيورسٽي
خيرپورتاميوالي

**خيرپور تاميوالي**:   پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاولپور جو ھڪ شھر ۽ خيرپور تاميوالي تحصيل جو صدر مقام آهي.

## حوالا

## حوالا
ڪڪڙ (شھر)

**ڪڪڙ**:  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادو جي تعلقي خيرپور ناٿن شاھ جو ھڪ ننڍو شھر ۽ يونين ڪاؤنسل جيڪو انڊس هاءِ وي تي ڪي اين شاھ ۽ دادو جي وچ تي واقع آھي. ھتان مشهور تفريح گاھ گورک هل اسٽيشن ڏانھن رستو پڻ نڪري ٿو. برٽش انڊيا جي شروعاتي دؤر ۾ ڪڪڙ تعلقو ھيو بعد م خيرپور ناٿن شاھ کي تعلقي جي حيثيت ڏئي ڪڪڙ کي ان ۾ شامل ڪيو ويو. ھتي ھڪ پوليس پوسٽ ھوندي ھئي جنھن کي ٿاڻي جو درجو ڏنو ويو.

## حوالا
ھنڊياري

**ھنڊياري**:  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جي تعلقي ٺري ميرواھ  جو ھڪ ڳوٺ جيڪو ٺري ميرواھ کان ٻن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي سئي گيس ڳوٺ واري لنڪ روڊ تي واقع آھي.

## حوالا
يزمان

**يزمان** :   پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي بھاولپور جو شھر ۽ ان ضلعي جي سڀ کان وڏي ايراضي واري تعلقي يزمان تعلقي جو صدر مقام جيڪو سطح سمنڊ کان 115 ميٽرن جي بلندي تي بھاولپور شھر کان 32 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھي شھر چولستان جو دروازو سڏيو ويندو آهي. 1943 ۾ ھن شھر کي حاصل پور تحصيل جي اندر ذيلي تحصيل جو درجو ڏئي اتي نائب تحصيلدار جي آفيس کولي وئي. 1949 ۾ ھن شھر ۾ مستقل منڊي قائم ڪئي وئي. 1955 ۾ جڏھن بھاولپور رياست کي پنجاب ۾ ضم ڪيو ويو تہ ان سال  يزمان ۽ بھاولپور وچ ۾ ڪچي روڊ کي پڪو ڪيو ويو. ھن شھر کي پھرين جولاءِ 1984 ۾ تحصيل جو درجو ڏنو ويو 

 
'

## حوالا
پاڪستان جون هاء ڪورٽون

**پاڪستان جو ھاء ڪورٽون**: پاڪستان ۾ ھن وقت پنج ھاء ڪورٽون ڪم ڪري رھيون آھن جن جو اختيار سماعت 1973 جي آئين تحت آھي. انھن مان ٽي ھاء ڪورٽون برٽش انڊيا واري دؤر ۾ قائم ٿيون ھيون جن ۾ **[[لاھور ھاء ڪورٽ]]**، جنھن جي اختيار وارو علائقو پنجاب، **[[سنڌ ھاء ڪورٽ]]** جنھن جي جي اختيار وارو علائقو سنڌ ۽ بلوچستان ۽ **[[پشاور ھاء ڪورٽ]]** جنھن جي اختيار وارو علائقو اتر اولھ سرحد صوبو ھيو، شامل آھن. 1956 جي آئين ۾ انھن سڀني کي ختم ڪري ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ قائم ڪئي وئي جنھن جي مکيہ سيٽ لاھور ۾ رکي وئي ۽ ان جو ٻڌڻ جو اختيار پوري ويسٽ پاڪستان اندر ھيو. 1970 ۾ ون يونٽ جي خاتمي بعد پراڻين ٽنھي ھاء ڪورٽن جي حيثيت بحال ڪئي وئي ۽ اڳتي ھلي پھرين ڊسمبر 1976 ۾ بلوچستان ھاء ڪورٽ قائم ڪئي وئي جنھن جي ٻڌڻ جو اختيار پوري بلوچستان ۾ ڏنو ويو. 2010  ۾ اسلام آباد ھاء ڪورٽ جو قيام عمل ۾ آيو جنھن جو ٻڌڻ جو اختيار  اسلام آباد جي وفاقي ٽيريٽري تائين ڏنو ويو. ھڪ آزاد جمون ڪشمير ھاء ڪورٽ آزاد ڪشمیر ۾ پڻ آھي. اھڙي طرح ھڪڙي ڪورٽ گلگت بلتستان ۾ بہ ڪم ڪري پئي.

## حوالا
دريا خان

**دريا خان**: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ڀڪر جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تحصيل جو صدر مقام آهي.  سنڌوندي جي لڳ واقع ھي شھر ٻن يونين ڪاؤنسلن ۾ ورھايل آھي. برٽش راڄ دوران ھتي ريلوي اسٽيشن قائم ٿي . 1928 ۾ ھتي پھريون سيڪنڊري اسڪول قائم ٿيو.

## حوالا

## حوالا
ڪانڌڙا

ڪانڌڙا سنڌ ۾ رهندڙ هڪ ذات جو نالو آهي. ڪانڌڙن بابت ڪي تفصيلي ڳالهيون ڪتابن مان ڪونه ٿيون ملن. ڪانڌڙا ذات جي اڪثريت سنڌ ۾ خيرپور، قمبر شهداد ڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي ضلعن ۾ رهي ٿي ۽ سندن ماڌري زبان سنڌي آهي. ڪانڌڙا ذات انڊيا جي اتر پرديش رياست ۾ به رهي ٿي جتي سندن مذهب هندومت آهي ۽ ٻولي هندي ڳالهائن ٿا. 
ڳوٺ ڪانڌڙا پور Kandhrapur 
انڊيا جي رياست اتر پرديش جي ڊويزن لکنئو جي ضلعي کيڙِي ۽ تحصيل گولا گوڪرن ناٿ ۾ ڪانڌڙا پور نالي هڪ ڳوٺ آهي جيڪو کيڙي ضلعي جي ڪُمڀي گولا بلاڪ ۾ واقع آهي. جنهن جي ڪل آبادي 2119 آهي ۽ ٽوٽل گهر 314 آهن. ڪانڌڙا پور لکنئو کان 145 ڪلو ميٽرن جي فاصلي تي آهي. ڪانڌڙا پور جا رهواسي هندو آهن ۽ هندي ٻولي ڳالهائن ٿا. ڪانڌڙا پور جي ڀرپاسي ۾ ڪجهہ ڳوٺ آهن جن ۾ شاه پور جاگير، سيمرا جانيپور، مگداپور، ڀگوَتي پور ۽ گلڙائي شامل آهن.

## حوالا
چوئا سعيدان

**چوئا سعيدان شاھ**  يا **چوئا سعيدان شاھ **:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چڪوال جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو چڪوال شھر جي ڏکڻ طرف 35 ڪلوميٽرن جي فاصلي چڪوال-کيوڙہ روڊ تي واقع آھي. شھر جو اھو نالو سعيدان شاھ شيرازي جي نالي تان پيو. چوئا يا چوآ جي معني پاڻي جو چشمو آھي ۽ سعيدان شاھ ھڪ نالي وارو مسلمان بزرگ ھيو جنھن اتي قيام ڪيو ۽ ھن وقت ان جي مزار شھر جي مرڪزي بازار ۾ آھي.

## حوالا

## حوالا
لاوا (شھر)

**لاوا** يا **لاوہ**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چڪوال جو ھڪ شھر ۽ لاوا تحصيل جو صدر مقام آهي. پھرين ھي شھر تلہ گنگ تحصيل جو حصو ھيو بعد ۾ ان کي تحصيل جو درجو ڏنو ويو. ميانوالي ضلعي ۾ واقع نمل ڪاليج ھن شھر کان 15 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھن شھر جي آبادي جي اڪثريت اعواڻ برادري سان تعلق رکندڙ آھي. ھن شھر ۾ ھر سال مارچ جي مھيني ۾ جشن نيزہ بازي منعقد ٿيندو آهي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:تله گنگ ضلعو
زمرو:پنجاب جا تعلقا
نار (چرخي)

**نار** ، **چرخي** انگريزي (**Water wheel**) يا  (عربي ۾ **ساقيه**) (لاطيني ٻولي:tympanum) آڳاٽي وقت ۾ سنڌ ۾ مٿانهين زمين تي فصل پوکڻ لاء آبپاشي جو نظام گهڻو ڪري نار وسيلي هوندو هو. ڪچي توڙي پڪي ۾  واهن، ڪسين يا کوهن تي نار چاڙهي نارن وسيلي پاڻي کڻي زمين سيراب ڪري آبادي ڪئي ويندي هئي. اول ڪاٺ جا نار هوندا هئا پر پوءِ لوهه جا نار ڪم اچڻ شروع ٿيا. نارن ۾ اٺ، ڏاند يا ڪٿي ٻيا جانور به جوٽيا ويندا هئا.نار ۾ ڍينگو ٿئي جنهن ۾ لوٽا ٻَڌبا هئا جنهن کي مالهه چئبو هو. وڏي چڪر به هوندي هئي جيڪا پِڙُ تي لڳل هوندي ۽ اها ڍينگي جي ننڍي چڪر ۾ ڦاسندي هئي ۽ ان وڏي چڪر ۾ مٿان ڪاٺ جي ڳاڌي وڌي ويندي هئي جنهن ۾ جانور جوٽيا ويندا هئا. وڏي چڪر ڍينگي جي چڪر کي چوريندي هئي ته ڍينگو ڦرڻ لڳندو هو.چڪر ۾ رسو ٻَڌبو هو جنهن کي ڪڍ چئبو هو جيڪا ڳاڌي ۾ ٻڌبي هئي ۽ ان جو ٻيو پاسو ڍڳن جي جوٽ وقت پاڃاري سان ۽ اُٺ جي جوٽڻ وقت ان جي پٺي جي اڳئين حصي ۾ ٻَڌبي هئي. هڪڙا نار سورهيا ٿيندا هئا ۽ ٻيا ارڙهيا. سورهيا جنهن جنهن جي مالهه ۾ سورنهن لوٽا فڪس ايندا هئا ۽ ارڙهيا جنهن ۾ ارڙهن لوٽا فڪس ايندا هئا. فڪس لوٽن واري کي ٻائڙ ٻَڌو يا ٻاڙوڌو چئبو هو جيڪو لفظ شاهه لطيف به پنهنجي شاعري ۾ ڪم آندو آهي. نار جو پاڻي اول پاڙڇ يا پاڙڇي ۾ پوندو هو. پاڙڇي کان پاڻي نيسر وسيلي آڏ ۾ پوندو هو ۽ آڏ ذريعي پاڻي وهي زمينون سيراب ڪندو هو. هُرلي يا نار جي ڍيڍيءَ ۾ لڳل اُڀين ڪاٺين کي اوڀارا سڏيو ويندو آهي. ڍيڍيءَ جو ڪم -ڀانڊي- کي ڦيرائڻ آهي، جنهن جي ڦرڻ سان مالهه ۾ ٻڌل لوٽا يا ڪنگريون پاڻيءَ سان ڀرجي نيسر ۾ پونديون.

thumb|1905  ۾ نڪتل نار يا پرشين ويل جو ڦوٽو

مشھور عرب انجنيئر بديع الزمان أَبُ اَلْعِزِ إبْنُ إسْماعِيلِ إبْنُ الرِّزاز الجزري (جنم: 1136 ۽ وفات: 1206 عيسويءَ ۾ )‎ پڻ نار جي ھڪ قسم جي مشين ايجاد ڪئي ھئي جنھن م لوٽن جي لڙھ کوھ ۾ ڦيرائي پاڻي ڪڍبو ھيو. نار جي ٻئي قسم م وري لوٽن جي لڙھ بدران لوٽا ڦيٿي جي چوڌاري ٻڌل ھوندا آھن.

thumb|الجزري واري نار جو نقشو

## حوالا

زمرو:اوزار
زمرو:زرعي مشينري
ٽنڊو الهيار قلعو

**ٽنڊو الهيار قلعو**انگريزي (Tando Allahyar Fort) سنڌ جي شهر ٽنڊوالهيار ۾ واقع آهي. هيءُ قلعو ماڻڪاڻي ٽالپر مير الهيار خان ثاني1790ع ۾ جوڙايو هو. هيءُ قلعو وڏي ايراضي تي جوڙايل هو پر نيست نابود ٿي ويو آهي. قلعي جي چئني ڪنڊن تي برج يا مورچا جوڙايل هئا. سڄو قلعو ڪچو تعمير ٿيل هو. برجن وٽ تير اندوزي ۽ بندوق بازي لاءِ سوراخ ٺهيل آهن جيڪي دشمن تي نظر رکڻ ۽ حملي وقت جوابي ڪارروائي ڪرڻ لاءِ جوڙايا ويا هئا. ٽنڊو الهيار قلعي جو مُک دروازو ڏکڻ پاسي تعمير ٿيل هو. هاڻ قلعو سالم حالت ۾ موجود نه آهي.

## حوالا
ڀوانا

**ڀوانا** يا ** ڀووانہ**:  يا (**Bhowana**)  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي چنيوٽ جو ھڪ شھر ۽ ڀوانا تحصيل جو صدر مقام آهي جيڪو چنيوٽ- جھنگ روڊ تي چناب ندي جي کاٻي ڪپ تي چنيوٽ شھر کان 37 ڪلوميٽرن، جھنگ شھر کان 48 ڪلوميٽرن ۽ فيصل آباد شھر کان 50 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
ڪلورڪوٽ

**ڪلورڪوٽ**: يا (Kaloorkot) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ڀڪرجو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تعلقي جو صدر مقام آهي جيڪو ڀڪر شھر کان 60 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. ھي شھر ھڪ يونين ڪاؤنسل تي مشتمل آهي. برطانوي راڄ دوران ھتي ريلوي اسٽيشن قائم ڪئي وئي. ھتان جي موسم اونھاري ۾ تمام گرم ۽ سياري ۾ ٿڌي ھوندي آھي. ھتان جي آبادي جي اڪثريت سرائڪي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي.

## حوالا

## حوالا
منڪيرا

**منڪيرا**:  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي اولھندي ضلعي ڀڪر جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان ھڪ تحصيل جو صدر مقام آهي . ھي شھر عربن جي آمد کان اڳ جو آباد ٿيل آهي ۽ عربن جي حڪمراني ۾ پڻ رھيو ان وقت ان جو نالو منڪيرا ڪوٽ ھيو. عربن جي زوال بعد شھر قڻوج جي راجائن ۽ پوء ابدالين ۽ بعد ۾ سکن جي حڪمراني ۾ رھيو.  ھن شھر ۾ پيئڻ جي پاڻي جي ڪمي ھوندي ھئي ۽ ماڻهو پري پري کان پاڻي ڀري ايندا ھئا پر راجا رنجيت سنگھ اتي کوھ کوٽائي پاڻي جي ڪمي ختم ڪئي.

## حوالا

## حوالا
تونسه شريف

**تونسه شريف** (اردو، سرائيڪي: تونسه شريف) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ڊويزن ڊيره غازي خان ۾ ضلعي تونسه جو صدر مقام آهي. اهو انڊس ھاء وي تي سنڌو ندي جي ڀرسان واقع آھي. تونسہ شريف ۾ بنيادي طور تي سرائيڪي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد آهن ۽ هاڻي ڪيترائي بلوچي ڳالهائيندڙ ماڻهو به آباد ٿي ويا آهن، جيڪي اصل ۾ تونسہ شهر جي اولهه ۾ سليمان جبل واري علائقي مان لڏپلاڻ ڪري آيا هئا. اهو سنڌو درياءَ جي ڪناري تي واقع آهي. تونسه هڪ زرعي علائقو آهي جيڪو پنهنجي زرخيز زمين ۽ فصلن لاءِ مشهور آهي.

ھن شھر جي آبادي بلوچ ۽ پٺاڻ قبيلن جي ذاتين تي مشتمل آهي. شھر جو نالو تونسہ پاڻي جي ڪمي جي ڪري پيو. ان لفظ جي معني آهي تاس يا اڃ. ھن شھر جي لڳ ڏکڻ طرف ڪجهه ڪلوميٽرن جي فاصلي تي تونسہ بيراج سنڌوندي تي واقع آھي جيڪو 1958ع ۾ ٺهي راس ٿيو ۽ جنھن ذريعي ويھ لک ايڪڙ زمين آباد آھي. سردار عثمان خان بوزدار ۽ خواجه ناظم الدين جو تعلق ھن شھر سان آھي.

## حوالا

زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان)
چاڙھيڪو

**چاڙھيڪو** شڪار جو هڪ طريقو، جيڪو شام جو واهيري مهل يا صبح جو ساجھر ٿيندو آهي. صبح جي وقت پکي وڻن تي آرام ۾ هوندا آهن، جن کي شڪاري بندوق کڻي اچي ماريندا آهن. هن شڪار ۾ ڪارڙا تتر ماربا آهن. هڪ پاليل ڪارڙو تتر پڃري ۾ وجھي جھنگ ۾ وڃي رکبو آهي. اهو ٻوليندو آهي تہ جھنگلي تتر ان جي ٻولي ٻڌي ساڻس وڙهڻ ايندا آهن. شڪاري بندوق سان ڀرسان لڪو ويٺو هوندو آهي ۽ اهڙن جھنگلي تترن جو شڪار ڪندو آهي. - ٿر واري پاسي، ڀِِٽن يا ٽؤنڪن تي چڙهي، وڃايل مال جي ڳولا ڪرڻ کي بہ چاڙهيڪو چوندا آهن.

## حوالا
بگڙو تتر

**بگڙو تتر** يا **ڀورو تتر** 
28 کان 32 سينٽي ميٽر قد بت واري هن پکي   ۾ نر ۽ ماد لڳ ڀڳ هڪجهڙا ٿين ٿا. سرمائي ناسي ڀورو ۽ اخروٽي رنگ جي پٺي ۽ پرن تي ناسي رنگ جي کرڙي ڪجهه وڌيڪ ٿئي ٿي. پيٽ ۽ ڇاتيءَ جو رنگ ڪجهه هلڪو هوندو اٿس. ڳچيءَ وارو حصو ڪاري ليڪ سان ميرانجهڙو هيڊو هلڪو ٿئس ٿو. چهنب ڪاري ۽ پير ڳاڙها ٿينس ٿا. سٺو ٻوليندڙ آهي. ٻوليندو آهي ان کي"ڪِيڙو ڪِيڙو" چوندا آهن. هن تتر جي نر ٻوليءَ کي "ٺهڪو" چئبو آهي ۽ مادي جا ساڻس سر جھلائيندي آهي ان کي "کيتو" چئبو آهي. پنهنجي رنگ سبب پٿريلي ۽ ٻُوڙن سان ڀريل ماحول ۾ چڱيءَ طرح لڪي وڃي ٿو.  سڄي هندستان ۾ سري لنڪا تائين موجود آهي. خشڪ کليل ميدانن ۽ ڇڏن ٻيلن ۾ رهي ٿو. تتر ڊوڙ جو سٺو هوندو آهي. انڪري خطري مهل اڏامڻ بدران ڊوڙ کي ترجيح ڏيندو آهي ۽ پوءِ پر تي ڀڙڪو ڏيئي اڏامي پري وڃي لهندو ۽ غائب ٿي ويندو آهي يا وري خطري وقت ٻوڙن ۾ لڪي ويندو آهي پر جيڪڏهن خطرو سڌو ٻوڙن طرف اچي ته پوءِ ولر جي صورت ۾ ڀڙڪو ڏيئي اڏرندو ۽ زمين سان هيٺاهين اڏام اڏامندو پري هليو ويندو آهي. ڀورو تتر ماڻهو سان جلدي هري ويندو آهي انڪري عام طرح پاليو به ويندو آهي۽ هنن کي پاڻ ۾ وڙهائيندا آهن.

## گيلري

Grey Francolin or Grey Partridge - Francolinus pondicerianus.jpg
Grey partridge- (Perdix perdix)- Яребица.jpg
Grey Francolin, adult male, Chennai, India.jpg
Perdix perdix MHNT.ZOO.2010.11.5.10.jpg
Grey Francolin Grey Partridge - Francolinus pondicerianus.jpg
Grey Partridge Perdix perdix, Netherlands 1.jpg


## حوالا

زمرو:پکي
ڪارو تتر

**ڪارو تتر** : ھي خوبصورت تتر بنيادي طرح ڪارو آھي پر ان تي اڇا ۽ اخروٽي ھيڊا چِٽ ٿين ٿا. ڳچيءَ ۾ تيز اکروٽي ناسي پٽو ھوندو اٿس. پاسڙن تي کنڀن کي ھيڊيون ڌاريون، چھنب ۽ ٽنگون ڳاڙھيون ۽ سِسي مڪمل ڪاري ٿئيس ٿي. ڪاري سِسيءَ تي اک ھيٺان ۽ ڪنن مٿان پاپڙيءَ تي سفيد کنڀ اٿس. مادي به لڳ ڀڳ ساڳي ھوندي آھي پر سِسي ڪاري ڪونه ٿيندي اٿس ۽ نه وري اڇي پاپڙي اٿس. ڪنڌ تي ناسيپٽو اڌورو ھوندو آھيس. ماديءَ جي ڳچي اڇي ٿئي ٿي. ڪارڙي تتر جي ماديءَ کي ’**ڪَٻي**‘ يا ’**ڪٻوهڙي** ‘ سڏيندا آهن.

ڪاري تتر جي ٻولي ”ڪَر... ڪَر... ڪِي ... ڪَي ... ڪِي“ ٿئي ٿي جنھن کي سنڌي ماڻھو ”خضر پير ... خضر پير ..“ ســان تشبــيھه ڏيــندا آھــن. اڪثر اڪيلو، جوڙيءَ ۾ يا ننڍڙي گروھه ۾ رھندو آھي. گھاٽن ٻُوڙن ۾ آرام ڪندو آھي. ڊپ جي صورت ۾ ڊوڙي ڀڄي ويندو آھي يا تيزيءَ سان ڀڙڪو ڏيئي اڏامي ويندو آھي. صبح جو سوير يا شام جو سرگرم نظر ايندو آھي. لَڳ جي مند ۾ ڏينھن جو ڪنھن به وقت ڪنھن وڻ يا ٿُـڙتان ٻوليندو آھي. پوکن ۾، ٻِج دار کيتن ۾، وڏي گاھه ، واھن ، ندين جي وھڪرن، ميدان، ۽ ٽڪرين ۾ ملندو آھي. 1200 ميٽرن جي اوچائيءَ تائين رھي ٿو.

### گيلري

Black Francolin (27764995243) (cropped).jpg
Black Francolin.jpg
Francolinus francolinus 1.jpg
Francolinus francolinus hm.jpg
Francolinus francolinus MWNH 1117.JPG
NRCSHI03041 - Hawaii (2147)(NRCS Photo Gallery).jpg


## حوالا
پٽ تتر

**پٽ تتر** :  تتر جو ھڪ قسم آهي. 25 سينٽي ميٽر جسامت جي پٿريلي رنگت واري هن ٽاڪرو پَٽ تتر کي سڄي بت تي ڪاري رنگ جون ويجھيون ويجھيون ليڪون هونديون آهن. نر ۽ ماد جي رنگن ۾ ڪجهه فرق آهي. ان جو رنگ ڳاڙهسرو هيڊو يا هلڪو سروٽي آهي. پُڇ ڊگھو ۽ نوڪدار اٿس. پيٽ جو وچون حصو ڪارو، ڳچيءَ ۽ اکين تي سرمائي پٽا، پَرن، جا پويان حصا پٽاپٽي ٿين ٿا. ماديءَ کي پٺن تي، ڇاتيءَ تي ۽ مٿي چوٽيءَ تي ڪارا چِٽ چِٽ ٿين ٿا. نر کي مٿي ۽ ڇاتيءَ تي ميٽوڙي ۽ ڪارين پٽين جون آرائشي ليڪون ٿين ٿيون. باقي پيٽ تتر کرڙي اٿس. مادي ڱي مٿي ۽ پيٽ تي ليڪون ڪونه ٿين. هي پکي سنڌ بلوچستان کان سواءِ يمن ۽ اتر آفريڪا ۾ به ٿئي ٿو، جيڪي نيم صحرائي علائقا آهن. خود هن پکيءَ کي پٿريلا علائقا پسند آهي. جتي ٻوڙن کي پناھ گاھ ٺاهي ٿو. اڪثر ٻجن ٻٻر ۽ ٻين ٻوڙن تي پلجي ٿو. ڏينهن جي گرم وقت ۾ ٻوڙن ۾ لڪي آرام ڪندو آهي. اڃ اجھائڻ لاءِ روز صبح جو سوير يا سج لهڻ کان پوءِ پاڻيءَ تي اچي ٿو. ان جو آکيرو اڪثر حالتن ۾ پاڻيءَ ۾ ٻوڙي ڀري کڻي ايندو آهي. ان جو آکيرو اگھاڙي فرش تي هلڪو کڏو هوندو آهي. جنهن ۾ ڪنهن به شيءَ جو ڀراءُ ڪونه هوندو آهي.

### گيلري

Lichtenstein's Sandgrouse (12340338235).jpg
Lichtenstein's Sandgrouse (12340779644).jpg
Pterocles lichtensteinii 1921.jpg


## حوالا

## حوالا

زمرو:پکي
پٽ تتر ڊگوش

**پٽ تتر ڊگوش** : جنھن جو حياتياتي نالو **ٽيروڪلز الڪاٽا**   آھي. سنڌ ۾ ھي پکي پٽ تتر جو هڪ ٻيو نسل آھي. ھن پٽ تتر کي اکين کان ٻاهر ڪجل جھڙي ڪاري ليڪ نڪتل ٿئي ٿي. هن جي پٺيءَ تي گول چٽ ۽ ڳچيءَ تي سُرخ پٽو هوندو آهي، جنهن کي هيٺان ۽ مٿان ڪاريون ليڪون هونديون آهن. هن ڊگهه پُڇي پَٽ تتر جي سِسِي ڳچيءَ تائين هلڪي ڳاڙهسري پيلي هوندي آهي ۽ ڇاتيءَ تي اڇا کنڀ هوندا آهن. هن جي ماديءَ جورنگ ڪجهه مختلف ٿئي ٿو. هن پکيءَ جي رهائش وارا علائقا سنڌ، بلوچستان، ڪوهه قاف، ايران ۽ اتر آفريڪا آهي.

### گيلري

Pin-tailed Sandgrouse - Castuera - Extremadura S4E6278 (14740723785).jpg
Pin-tailed sandgrouse (Pterocles alchata).jpg
Pin-tailed Sandgrouse nest with eggs.jpg
Pterocles alchata 1921.jpg
Pin-tailed sandgrouse.jpg
Pterocles alchata Museum de Genève.JPG


## حوالا

## حوالا
سيسي تتر

**سي سي تتر ** :  تترن جو ھڪ قسم آھي. هن پکيءَ جي جسماني ڊيگهه 23 کان 27 سينٽي ميٽر، پرن جي پکيڙ 39 کان 42 سينٽي ميٽر ٿئي ٿي، جڏهن ته وزن (بالغ پکيءَ جو) اٽڪل 190 کان 225 گرام ٿيندو آهي. جسامت ۽ ظاهري ڏيک ۾ هيءُ تتر گلابي سرخي مائل ميٽائي رنگ جي بخملي بدن، کنڀن ۽ ڦڪي رنگ جي هيٺاهين حصي سان ننڍي چڪور جهڙو لڳندو آهي. نر تتر جو مٿو نيراڻ مائل سرمائي رنگ جو هوندو آهي. هن جي اکين تي اڇي ۽ ڪاري رنگ جون ويڪريون پٽيون ٿين ٿيون، جيڪي اڳينءَ ڪلنگيءَ کان ويڪريون ۽ اک جي پٺئين پاسي کان سوڙهيون ٿينديون آهن. هنن جي ڪنن جو هيٺيون حصو ڪاراڻ مائل سليٽي رنگ جو، ڳچيءَ جا ٻئي پاسا اڇي ۽ سليٽي رنگ جي ننڍن ٽٻڪن سان ڀريل، ڇاتيءَ جو مٿيون حصو معمولي گهرو گلابي ۽ پيٽ جو هيٺئين حصي کان ويندي ڪک ۽ پاسن تائين، ڊگهائيءَ ۾ عمودي ڪارين حاشين سان سرخي مائل ملائي رنگ جو ٿيندو آهي. ڪاري رنگ جون هي لڪيرون افقي سطح تي وڌيڪ چٽيون ڏسڻ ۾ اينديون آهن. مادي سيسي تتر جو رنگ ڪلنگيءَ وٽان ڳاڙهاڻ مائل ڀورو، پٺيون پاسو آرپار ليڪن کانسواءِ سليٽي رنگ جو، نڙگهٽ ۽ ڳچيءَ جا ٻئي پاسا اڇا ۽ گهري سليٽي داغن سان، ڇاتي گلابي ميٽائين رنگ جي، جنهن تي نر جي مقابلي ۾ ماديءَ کي ڪک تائين ليڪون گهٽ هونديون آهن. مادي تتر کي دنب وٽ هڪ نمايان ڪاري ليڪ هوندي آهي. نر ۽ مادي ٻنهي جي چهنب، ڄنگهون ۽ چنبا تيز گيڙو رنگ جا ٿين ٿا ۽ اک جي پتليءَ جو رنگ چمڪيلو پيلسرو هوندو آهي. آرام جي وقت هيءُ پکي ننڍن گولائي دار پرن کي گهڻي ڀاڱي بازو پوش ۾ لڪائي ويهندو آهي. ساڳيءَ ريت ننڍي گولائين پڇ کي پڻ ڍڪي ويهندو آهي، پر اڏام وقت سندس پڇ مسلسل نظر ايندو آهي. 

سيسي تترن جو وڏو انگ بلوچستان جي مٿانهن علائقن، سنڌ ۾ ڪوهستان، کيرٿر ۽ ٻين غيرآباد جابلو علائقن، پنجاب ۾ لوڻ جبلن ۽ خيبر پختونخوا ۾ ڪوٽاهه جي ڏکڻ طرف سخت جابلو علائقن ۾ ٿئي ٿو. سنڌ ۾ هي پکي، ڪراچي (گڏيجي آبشار) جي اتر اولهه ۾ موجوده کيرٿر جبل ۽ ان سان لاڳاپيل سلسلي جو مقامي پکي آهي. ان کانسواءِ بلوچستان جي ڏاکڻي علائقي نوشڪيءَ (nushki) جي آسپاس ۽ بلوچستان جي اولهه طرف جابلو علائقي ٽوباڪاڪڙ (Tobakakar) ۾ ڪثير تعداد ۾ ملن ٿا. هن کي ڳوٺن ۽ شهرن ۾ ماڻهو گهرن ۾ پاليندا آهن. 

## حوالا
ڌاڃورو

**ڌاڃورو**:  ڍانڍي گاھ جو هڪ قسم آهي، جنهن جي پاڙ ۾ گول، ڪارا ۽ خوشبودار داڻا ٿين ٿا، جيڪي ڏُٿ طور ڪم ايندا آهن. انهن داڻن کي خاص طرح تتر کوٽي کائيندا آهن. هيءَ گاهه سنڌ جي ڍنڍن ۾ به عام جام ٿيندو آهي.

## حوالا
ڊيسالٽ رفيل

کاٻو|thumb|350x350 عڪسلون
کاٻو|thumb|534x534 عڪسلون

**ڊيسالٽ رفيل** *()* لفظي معنيٰ "ھوا جو پڙاڏو" ، ۽ وڌيڪ فوجي مطلب ۾ "باھ جو ڦاٽڻ")، فرانس جو ويڙھاڪ جھاز آھي. جنھن کي فرانس جي ڪمپني ڊيسالٽ ٺاھيو آھي. ھي جھاز وڏو ڦڙتيلو آھي. ان ۾ ٻہ انجڻيون ھونديون آھن ۽ ان ۾ ھڪ يا ٻہ پائليٽن جي جڳھ ھوندي آھي. ان کي ڌرتيءَ تان يا وري ايئرڪرافٽ ڪيرئير تان اُڏاري سگھجي ٿو، ان کي ٻين ديشن ڏانھن پڻ وڪڻڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آھي پر ھينئر تائين سواءِ انڊيا جي ٻئي ڪنھن بہ ملڪ ان کي ناھي ورتو. انڊيا پاران فرانس کان 36 رافال جيٽ جھاز وٺڻ جو معاھدو ڪيو ويو، ان جو مُلھ (اگھ) 82 کان 90 ملين ڊالر جي وچ ۾ آھي. 120 رفيل فرانس جي وڏي استعمال ۾ آھي. 

پھريون رفيل 4 جولائي 1986ع تي اڏيو ويو، جڏھن تہ سڀ کان پھريون پورو تيار جھاز 4 ڊسمبر 2000ع تي اڏيو ويو. رفيل پروگرام تي 27.82 بلين يورو خرچ ٿيا. 1970ع جي وچ ۾ فرانس جي فظائيا (ايئرفورس) ۽ سامونڊري فوج (نيوي) کي پُراڻن جھازن جي بدليءَ ۾ ھڪ نئون جھاز کپندو ھيو، تنھنڪري انھن مُنڍ ۾ برطانيا، اٽلي، اسپين سميت جرمني سان گڏجي يورو فائٽر ٽائيفون تي ڪم شروع ڪيو پر فرانس پوءِ پنھنجي بناوٽ (ڊزائن) پويان ٻين ملڪن سان ٺاھ واري اھا ٽولي ٽوڙي ڇڏي ۽ اڪيلي رفيل تي ڪم شروع ڪيو.

## گن

### بناوٽ
ڊيسالٽ رفيل ھڪ ڊيلٽا پرَن وارو جھاز آھي، جنھن جي پرن اڳيان ٻہ پتڪڙا ڪينارڊ پڻ لڳل ھوندا آھن، انھن ڪينارڊن جي ڪارڻ وڌيڪ اٿار (لفٽ) بڻائيندو آھي ۽ ڦڙتيءَ سان اڏري پوندو آھي، ھي 9 جي کان ڪاٽو (منفي) 3جي تائين سھي سگھي ٿو جڏھن تہ ٻڙڌڪ (ايمرجنسي) ۾ 11جي تائين سھي سگھندو آھي. ڪينارڊن جي ڪارڻ اھو 213 ڪلوميٽر في ڪلاڪ جي تيزيءَ سان لَھي سگھي ٿو. ھي جھاز 400 ميٽر جي ڊوڙ رستو (رن وي) تان پڻ ڪم ڪري سگھي ٿو. 

### کوجي سرشتو
رفيل ۾ ٻين جھازن جو کوج (ڳولھا) لھڻ لاءِ ۽ انھن سان لڙائي ڪرڻ لاءِ ٿيلز آر بي اي 2 پيسا ريڊار ھوندو آھي. اھو ريڊار 40 جھازن جي کوج ھڪ وقت ئي رکندو آھي ۽ 8 جھازن تي ميزائل ماري سگھندو آھي. اھو ريڊار جھاز کي راھ ڏيکارڻ واسطي ڏاڍو سُٺو نقشو پڻ بڻائي ڏئي سگھندو آھي. 

جيڪڏھن ڪوئي جھاز ريڊار تي رھيو ھوندو تہ ان جو پتو وڏي آرام سان لڳي ويندو آھي انھيءَ ڪري رفيل ۾ مختلف ٻيا کوجي سسٽم پڻ ناھين. انھن ۾ ھڪ جھاز اڳيان لڳيل ھوندو آھي جھڙو انفراريڊ تي نظڙ ايندڙ روشني ۾ دشمن جي کوج لھي سگھندو آھي. رفيل ۾ ٿيلز ڪمپني جو اسپيڪٽرا سسٽم پڻ ھوندو آھي جنھن سان اھو بغير ڪنھن دشمن کي پتو لڳڻ ساٿين سان ڳالھ ٻولھ ڪري سگھبي آھي. ھن جھاز ۾ زمين تي نشانو لڳائڻ لاءِ ريڊار پڻ ڪم ڪندو آھي تہ انکانسواءِ ان جي نشاني اڳيان پاڏ پڻ رکي سگھجن ٿا. 

### ڪاڪپٽ
پائلٽ ھڪ مارٽن بيڪر ڪمپني جي ايجڪشن سيٽ تي ويھندو آھي تہ جھاز کي سڄي ھٿ تي لڳل اسٽڪ سان ھلندو آھي تہ ڪڏھن ھٿ جي بٽڻن سان انجڻين کي قابو (ڪنٽرول) ڪندو آھي. ڪاڪپٽ ۾ ھڪ ھولوگرافڪ ڊسپلي پائلٽ جي اڳيان لڳل ھوندو آھي تہ انکانسواءِ پائلٽ جي ھيلمٽ تي پڻ اھو سسٽم جلدي آڻي ڏيندو. 

پائلٽ ريشم جا ھٿ (گلوز) پائيندو آھي تہ اھي جھاز جي اسڪرين کي دٻائي پڻ ڪم ڪري سگھي ٿو، پائلٽ ڳالھائي پڻ جھاز تي ڪم ڪري سگھندو آھي.

### ورژن
رفيل جي ٽي ورزن منجھان ھڪ ورزن ايرڪرافٽ ڪيرئر کي اڏارڻ ۾ ٻہ زمين تي اڏرڻ واري زمين تي اڏرڻ واري ھڪ تي ھڪ پائلٽ تہ وري ٻئي تي ٻہ پائلٽ ويھندا آھن. 

## حوالا

زمرو:1986ع ۾ پھرئين اڏام ڪندڙ طيارا
زمرو:2000ع جي متعارف
زمرو:زر اشتراڪ گھربل مواد جي ڳنڍڻن تي مشتمل صفحا
زمرو:ڪنرڊ طيارو

زمرو:لڙاڪو جھاز
زمرو:ويڙھاڪ جھاز
زمرو:جنگي جھاز
زمرو:جھاز
ڦلڦلو ڳٽو

**ڦلڦلو ڳٽو** : جنھن جو حياتياتي نالو  **ٽيروڪلز سينيگالوس**  تترن جو ھڪ قسم آھي. ڊيگھ ۾ 28 سيٽي ميٽر جسامت جي هن پت تتر ٻاٽيڀي جي نر مادي جي رنگن ۾ فرق آهي. ان جو رنگ هلڪو ڳاڙهسرو يا هلڪو سروٽي آهي. پڇ ڊگھو ۽ نوڪدار هوندو آهي. پيٽ جو وچون حصو ڪارو، ڳچي ۽ اکين تي سُرمائي پٽو ۽ پرن جا پويان حصا ڌار يدار ٿين ٿا. ماديءَ کي پٺيءَ تي ڪارا چٽ چٽ ٿين ٿا، جنهن ڪري ان ڪري ان کي ڦلڦلو چوندا آهن.

### گيلري

Spotted Sandgrouse (4803937997) (cropped).jpg
Spotted Sandgrouse.jpeg
Ganga tacheté MHNT.jpg
Chestnut-bellied sandgrouse (Pterocles exustus),male.jpg
Spotted Sandgrouse in kutch.jpg
Chestnut-bellied sandgrouse pair.jpg


## حوالا

## حوالا
ٻاٽيڀر

**ٻاٽيڀر**:   جنھن جو حياتياتي نالو ٽيروڪلز ايڪسسٽس  آھي تترن جو ھڪ قسم آھي.
هي پکي 29 سينٽي ميٽرجسامت جو ٿئي ٿو. نر ۽ ماديءِ جو رنگ جو ٿئي ٿو. نر کي ڇاتيءَ تي ڳاني نما ڪاري ليڪ ٿئي ٿي ۽ پڇ ڊگھو ۽ نوڪدار هوندو اٿس. ميرانجھڙي پُٺيءَ تي ڪارڙا چِٽ ٿينس ٿا. ماديءَ جو پيٽ اخروٽي ٿئي ٿو ۽ ڪاريون پٽيون ٿينس ٿيون. ڳچيءَ ۽ مٿي تي ڪارا پٽيءَ تي تتر کرڙي ڌاريون ۽ سنهو نوڪدار پڇ ٿئيس ٿو. جيڪو اڏامڻ مهل اڃا به واضح نظر ايندو آهي.

### گيلري

Chestnut-bellied sandgrouse Female.jpg
Chestnut-bellied-sandgrouse-famale.jpg
Chestnut bellied Sandgrouse male.jpg
Chestnut-bellied sandgrouse മണൽപ്രാവ്.jpg
Chestnut-bellied Sandgrouse.jpg
Chestnut Bellied Sandgrouse.jpg


## حوالا

## حوالا
بورچيخانو

280px|رڌڻي ۾ ناشتي لاء ٽيبل ڪرسين جو بندوبست 

**بورچيخانو**, **رڌڻو**:  ڪنھن عمارت اندر ھڪ ڪمرو يا ڪمري جو حصو يا عمارت جي اندر يا ٻاھران ڪو حصو جتي رڌ پچاء ڪيو ويندو آهي. ان جو بندوبست رھائش واري ھر قسم جي گھر، ھوٽل، ريسٽورنٽ، اسپتالن وغيره م اڪثر ڪيو ويندو آهي جنھن ۾ باھ ٻارڻ لاء چلھي يا تنور يا ڪڪنگ رينج ، مائڪرو ويو اوونٿانون رکڻ لاء ڪٻٽن، کاڌي رکڻ لاء نعمت خانييا فرج يا ريفريجريٽر، ٿانون ڌوئڻ لاء سنڪ يا ڊش واشر جون سهولتون رکيون وينديون آهن. ڪي بورچيخانا گھر اندر کليل حصي ۾ ھوندا آھن جتي ناشتي کائڻ لاء ٽيبل ء ڪرسين جو بندوبست پڻ رکيو ويندو آهي. ترقي يافتہ ملڪن ۾ ڪمرشل بورچيخانن يا رڌڻ ۾ صحت جي اصولن کي قائم رکڻ لاء قانونسازي پڻ ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:خوراڪ ۽ مشروب ٺاھڻ
تر

*تِرُ*' انگريزي (Sesame) ھڪ تيلي ٻِج آهي جنهن جو ٻُوٽو به ٿئي ٿو. ترن جو فصل خريف ۾ ٿيندو آهي. تر اڃا به ٿين ته ڪارا به ٿين ٿا. سنڌ ۾ قديم زماني کان ترن جو فصل ٿيندو آيو آهي. تن جو تيل به ٿيندو آهي..

## حوالا
مينديءَ جو وڻ

**ميندي** (Lawsonia inermis) هي عام ٻوٽو يا ننڍو وڻ آهي، جنهن کي اردو ۾ مهندي ۽ فارسي ۽ عربي ۾ حناء چوندا آهن. انگريزي نالو لاسونيا آلبا (Lawsonia Alba) اٿس. ڪڏهن ڪڏهن هي وڻ ست اٺ فٽ وڏو ٿئي ٿو. پن ننڍڙا ٿا ٿينس. سياري جي مهڙ ۽ پڇاڙيءَ ۾ گل ڪري ٿو، جي ساوڙا اڇڙا ٿين ٿا ۽ باغ کي هٻڪار سان ڀري ڇڏين ٿا. هنن جي پنن مان ڳاڙهو رنگ ڪڍندا آهن. ماڻهو هٿن ۽ پيرن کي به لائيندا آهن. ڪي اڇي ڏاڙهيءَ کي لائي ڳاڙهو ڪندا آهن، پوءِ وري ڪيس ڪري ڪارو ڪندا آهن. ٻج مان بہ پيدا ٿيندي آهي ۽ قلمن مان به، جي مينهن جي موسم ۾ هڻجن، پيدا ٿيندو آھي.

هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي چيني ميندي چوندا آهن. اهو گلابي رنگ جا گل ڪندو آهي. انهيءَ جا قسم بين رنگن وارا به آهن. هڪڙو اڇن گلن وارو به آهي. ٻيو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي ولايتي ميندي چوندا آهن. اهو ننڍڙا ۽ اڇا گل ڪندو آهي، انهن جي پٺيان وري سياري ۾ ڪارو داڻن جهڙو ڦر ڪندو آهي. انهيءَ کي انگريزيءَ ۾ مئيرِٽل چوندا آهن. ھن ٻوٽي جي پنن کي سڪائي ان جي سفوف کي مھندي خضاب طور استعمال ڪيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
گڏيل قومن جي اداري جون مبصر رياستون

**گڏيل قومن جي اداري جون مبصر رياستون** :  دنيا جو تقريبن سموريون رياستون گڏيل قومن جي اداري جي جنرل اسيمبلي جون رڪن آھن پر ڪجهه رياستون اھڙيون آھن جن کي رڪنيت لاء درخواست ڏيڻ جو اڃان حق نه ڏنو ويو آهي پر باوجود غير رڪن رياست ھجڻ جي انھن کي جنرل اسيمبلي جي اجلاس ۾ نمائندگي ڪندڙ وفد ويھارڻ جي اجازت ڏني وئي آهي پر انھن کي قرارداد لاء ووٽ استعمال ڪرڻ جو حق ڪانہ آھي 
جن رياستن جي خودمختياري تسليم ٿيل ھوندي آھي اھا رياست رڪنيت جي درخواست ڏيڻ جو حق رکندي آھي. ھن وقت ھولي سي  (Holy See)  ۽ فلسطين جي رياست گڏيل قومن جون مبصر رياستون آھن.
سوئيٽزرلينڊ پڻ مبصر رياست رھيو آھي پر ھاڻي اھو باقاعده رڪن ملڪ آھي. مالٽا جي خودمختيار فوجي حڪومت رياست نہ ھجڻ باوجود مبصر جو درجو رکي پئي.

## حوالا
گھاگھرو

thumb|گھاگھري جو يورپي قسم

**گھاگھرو** يا پڙو: جنھن کي عربي ۾ **تنورة** ، فارسيءَ ۾ **دامن** ۽ اردو ۽ ھندي ۾ گھاگھرا چوندا آهن. گھاگھرو عورتن جي سبيل ڪپڙن جو ھڪ قسم آھي جيڪو جسم جي چيلھ کان ھيٺ واري حصي کي ڍڪڻ لاءِ پائبو آهي. انھن جو ماپ ھر ثقافت ۾ حياء جي معيارن مطابق  ڊيگھ ۾ ننڍي وڏي ٿيندي آھي.
انٽرنيشنل ٽيليڪميونيڪيشن يونين

**بين الاقوامي برقياتي رابطائي اتحاد** (بين الاقوامي برقياتي رابطائي يونين  انٽرنيشنل ٽيليڪميونيڪيشن يونين) هيءُ ادارو گڏيل قومن جي سرپرستيءَ هيٺ ڪم ڪندو آهي، جنهن جو ڪم دُنيا ۾ ٽيليڪميونيڪيشن جي مڙني شعبن ۾ تحقيق، تعاون ۽ ڄاڻ جي مٽاسٽا ۽ دُنيا کي رابطائي حوالي سان هڪ ٻئي جي ويجهو ڪرڻ لاءِ ذميواري نڀائڻ آهي. هن اداري جو بُنياد آزاد حيثيت ۾ 17 مئي 1861ع تي پيو، پر پوءِ 10 جنوري 1949ع کان پوءِ گڏيل قومن جي نگرانيءَ هيٺ ڪم ڪرڻ لڳو. ان جو هيڊ ڪوارٽر سئٽزرلئنڊ جي راڄڌاني جنيوا ۾ آهي. هن جماعت (يونين) جا هيٺيان چار اهم شعبا آهن: 
#. جنرل سيڪريٽريٽ 
#. انٽرنيشنل فريڪوئنسي رجسٽريشن بورڊ 
#. انٽرنيشنل ريڊيوڪنسلٽئٽِو ڪميٽي 
#. انٽرنيشنل ٽيليگراف ۽ ٽيليفون ڪنسلٽئٽو ڪميٽي

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي برقياتي رابطائي اتحاد
جڙانوالا

**جڙانوالا**  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي فيصل آباد جو ھڪ شھر ۽ جڙانوالا تحصيل جو صدر مقام آهي.ھي شھر فيصل آباد کان 35 ڪلوميٽر ڏکڻ اوڀر طرف واقع آهي ھن شھر جو نالو اتي بوھر يا شاھ بلوط وڻن جي ڪثرت واري نسبت جي ڪري پيو. لفظ جڙان معنيَ آھي پاڙون ۽ والا معنيَ جاء آھي. وڻن جي پاڙن واري جاء. مشھور شخصيت ڀڳت سنگھ جو ڳوٺ چڪ 105 جي بي ھاڻي ھن شھر جو حصو ٿي چڪو آهي جتي ھو پيدا ٿيو ھو.

## حوالا
ڪبير والا

**ڪبيروالا**  پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي خانيوال جو ھڪ شھر ۽ ڪبيروالا تحصيل جو صدر مقام آهي. ھي شھر خانيوال کان اتر طرف ملتان جھنگ روڊ تي ڏھ ڪلوميٽرن ۽ ملتان کان 40 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي آبادي م پاڪستان جو 118ھون وڏو شھر آھي جنھن جي آبادي 1998 ۾  684,000 ھئي جيڪا 2017 ۾ ڏھ لکن تائين ٿي چڪي آهي  حضرت بابا پير ڪبير جي نالي سان سڏجندڙ ھي شھر ملتان ضلعي جو حصو ھيو بعد ۾ خانيوال جڏهن ضلعو ٿيو تہ ان کي نئين ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو. ھن شھر ۾ مشھور ديوبندي مدرسو دارالعلوم عيدگاھ، ڪبيروالا پڻ واقع آهي جيڪو 1950 واري ڏھاڪي ۾ قائم ٿيو ھيو. نيسلي جو کير جو پروسيسنگ پلانٽ پن قائم ڪيو آهي جنھن ۾ روزانو ويھ لک لٽر کير جي پروسيسنگ جي گنجائش آھي. ان پلانٽ لاءِ ڪمپني علائقي جي تقريبن ھڪ لک چاليھ ھزار واٽن کان کير خريد ڪندي آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ پاڪستان
سمندري

**سمندري** :   پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي فيصل آباد جو ھڪ شھر ۽ سمندري تحصيل جو صدر مقام آهي  ۽ فيصل آباد کان 45 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي سمنڊ جي سطح کان 168 ميٽرن جي بلندي تي واقع آھي. گوجرا ان کان 30 ڪلوميٽر ۽ تاندليانوالا 15 ڪلوميٽر پري آهي. ھن شھر جو بنياد 1887 ۾ چڪ نمبر 533 جي بي جي نالي سان پيو. بعد ۾ اتي ٽن مندرن جي ڪري ان جو نالو **سھ مندري** پئجي ويو. سھ جي فارسي ٻولي ۾ معنيَ آھي **ٽي** ۽ مندر سنسڪرت ٻولي جو لفظ آهي. ھتي ڪافي سک ۽ ھندو آبادي رھندڙ ھئي جيڪا 1947 جي ورھاڱي جي ڪري لڏي وئي. سھ مندري نالو اڳتي ھلي سمندري ٿي ويو. ھن شھر جو پوسٽل ڪوڊ 37300 آهي. ھن شھر جي آبادي پنجابي ٻولي ڳالهائيندڙ آهي ۽ اردو پڻ ڳالھائي وڃي ٿي. ڪپور خاندان جو باني اداڪار ۽ راج ڪپور جو پيءُ پرٿوي راج ھن شھر سان تعلق رکندڙ ھيو.

## حوالا
گيمبيا

**گيمبيا** (Gambia)، سرڪاري نالو ريپبلڪ آف گيمبيا، آفريڪا کنڊ جو سڀ کان ننڍڙو ملڪ آھي جنھن جي لڳ ڀڳ چوڌاري سينيگال ملڪ جون سرحدون آهن. اولهه طرف ايٽلانٽڪ سمنڊ جو ڪنارو اٿس. ھن ملڪ جي ڪل پکيڙ 10,689 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ سال 2013ع جي آدمشماري مطابق آبادي 18,57,151 آهي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بنجول شھر آھي ۽ ملڪ جا سڀ کان وڏا شھر ترتيبوار سئريڪنڊا ۽ برڪاما آھن. گيمبيا جي ڪرنسي جو نالو گيمبيئن ڊيلاسي (GMD) ۽ سرڪاري ٻولي انگريزي آهي.
thumb|گيمبيا جو نقشو
گيمبيا جو نالو گيمبيا ندي جي نالي تي پيل آھي جيڪو ھن ملڪ ڏانهن وھي ھن ملڪ کي ٻن حصن ۾ ورھائيندي ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ماضي ۾ گيمبيا پورچوگيزن لاء غلامن جي واپار جو مرڪز ھيو جن گيمبيا ندي جي ڪري ھتي واپاري ڪالوني قائم ڪئي ھئي. بعد ۾ 25 مئي 1765ع ۾  گيمبيا وارو والاريل علائقو برٽش ايمپائر جو حصو بڻايو ويو ۽ ھن علائقي کي سينيگيمبيا نالي صوبي جو درجو ڏنو ويو. سال 1965ع ۾ ھن ملڪ داودا جوارا جي اڳواڻي ۾ آزادي ماڻي جيڪو 1994 ۾ یحییٰ جمعه طرفان ڪيل خوني فوجي بغاوت ٿيڻ تائين ھن ملڪ جو صدر رھيو. ڊسمبر، 2016ع ۾ ملڪ ۾ عام چونڊون ٿيون جن ۾ یحییٰ جمعه کي شڪست آئي ۽ جنوري 2017ع ۾ ايڊاما بارو ملڪ جو ٽيون صدر ٿيو. ھن ملڪ جي معيشت زراعت، مڇيءَ جو شڪار ۽ سياحت آھي. سال 2015ع ۾ ملڪ جي آبادي جو 48.60  سيڪڙو غربت جي لڪير ھيٺ زندگي گذاريندڙ ھو.  ٻھراڙيءَ ۾ حالت اڃان خراب ھئي جو اتي 70 سيڪڙو آبادي غربت ھيٺ ھئي. گيمبيا ۾ ڪل اٺ ضلعا آهن جن ۾ مڪاني حڪومتن جو نظام آهي.

## نالو
نالو "گيمبيا" منڊنڪا جي اصطلاح ڪمبرا/ڪمبا، معنيٰ گيمبيا ندي، مان نڪتل آهي. پرتگالي ڳولا ڪندڙ، جيڪي 15 صدي عيسويء ۾ هن علائقي ۾ پهتا، هن مقامي نالي جي هڪ تبديلي کي اختيار ڪيو، جيڪو بعد ۾ برطانوي نوآبادياتي حڪمراني دوران گيمبيا ڏانهن اشارو ڪيو ويو. سال 1965ع ۾ آزاد ٿيڻ تي، ملڪ جو نالو، "گيمبيا" استعمال ڪيو ويو. سال 1970ع ۾ جمهوريه جي اعلان کان پوءِ، ملڪ جو ڊگھو نالو ريپبلڪ آف دي گيمبيا ٿي ويو.

يحييٰ جمعه جي انتظاميه ڊسمبر 2015ع ۾ ڊگھي شڪل جو نالو تبديل ڪري اسلامي جمهوريه دي گيمبيا رکيو. 29 جنوري 2017ع تي نئون چونڊيل صدر، اداما بارو نالو تبديل ڪري ٻيهر ريپبلڪ آف دي گيمبيا رکيو. 

## تاريخ

## جاگرافي
500px  گيمبيا جا اٺ ضلعا

## حڪومت ۽ سياست

## معيشت

## ٽرانسپورٽ

## آباديات

## ثقافت

## سياحت

## پڻ ڏسو
:باب:آفريڪا
* آفريڪا ۾ اسلام

## ٻاهريان ڳنڍڻا

### سرڪاري
* "The Official Web Portal of The Government of The Gambia"
### عام معلومات
* 
* The Gambia from *UCB Libraries GovPubs*
* The Gambia from the BBC News
* 
* 
* Key Development Forecasts for The Gambia from International Futures
* The Gambia Population
### سياحت
* Visit The Gambia – The official website of The Gambia Tourism Board.
### تجارتي
* Gambia 2011 Trade Summary Statistics

زمرو:گيمبيا
زمرو:ملڪ
زمرو:جمهوريتون
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گهٽ ترقي وارا ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون
زمرو:اولهه آفريڪي ملڪن جي اقتصادي برادري
زمرو:انگريزي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا

## حوالا
لائبيریا

**لائبيريا** (Liberia)، سرڪاري نالو "ريپبلڪ آف لائبيريا"، اولھه آفريڪا جو ھڪ ملڪ آھي جنھن جي اتر اوڀر ۾ سيراليون، اتر ۾ گني، اوڀر ۾ آئيوري ڪوسٽ ۽ ان جي ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اولھه ۾ ايٽلانٽڪ سمنڊ واقع آهي. ھن ملڪ جي پکيڙ 1,11,369 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ آبادي لڳ ڀڳ 49,00,000 لک اٿس.  ملڪ کي سرڪاري ٻولي انگريزي آهي ان کان سواءِ اٽڪل 20 کن علائقائي ٻوليون پڻ ڳالھائيون وڃن ٿيون. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر مونروويا آھي. لائبيريا آفريڪا کنڊ ۾ خود مختياري جو اعلان ڪندڙ پھرين ريپبلڪ ھئي ۽ ھن وقت آفريڪا جي سڀ کان پراڻي جديد ريپبلڪ آھي. لائبيريا گڏيل قومن ۽ آرگنائيزيشن آف آفريڪن يونٽي جو باني رڪن آھي.

## تاريخ
لائبيريا جي شروعات ھڪ وسندي جي صورت ۾ ٿي جيڪا نيوجرسي جي رابرٽ فنلي پاران ٺاھيل آمريڪي بيٺڪي سوسائٽي طرفان  قائم ڪئي وئي . ان سوسائٽي جو خيال ھيو تہ آمريڪا ۾ خانہ جنگي بعد غلامي جي خاتمي سان آزاد ٿيل آفريڪي نسلن جي آمريڪي ماڻھڻ لاء آمريڪا موزون ناھي ان ڪري انھن کي آفريڪا منتقل ٿيڻ گھرجي. اھڙي طرح لائبيريا واري ھنڌ سوسائٽي پاران اھا وسندي قائم ڪري 
آمريڪا ۾ آزاد ٿيل ڪارن آمريڪين کي اتي لڏايو ويو ۽ آبادي وڌڻ بعد اتي جي ملڪ ٺھي ويو جنھن 26 جولاءِ 1847 تي خودمختياري جو اعلان ڪيو  پر آمريڪا کيس 5 جنوري 1862 تائين ان کي تسليم نہ ڪيو.3 جنوري 1848 تي ورجينيا ۾ آزاد پيدا ٿيندڙ ۽ لائبيريا ۾ رھائش اختيار ڪندڙ ھڪ مالدار آفريڪي آمريڪي جوزف جينڪنس رابرٽ ھن ملڪ جو پھريون صدر ٿيو. ٻين جنگ عظيم دوران لائبيريا جرمني خلاف آمريڪا جي مدد ڪئي ھئي ۽ ان جي عيوض آمريڪا ھن ملڪ جي انفرا اسٽرڪچر  ٺاھڻ ۽ ان جي ھوائي آمدورفت کي جديد ۽ بھتر بڻائڻ ۾ مدد ڪئي. آفريڪي آمريڪين جي ھتي آمد بعد انھن جو مقامي ماڻھڻ سان ٽڪراء پڻ ٿيندو رھيو. انھن تي ڪرو ۽ گريبو قبيلن جي ماڻهن حملا ڪرڻ شروع ڪيا. ان ٽڪراء جي ڪري ھتان جي حڪومت انھن اصل مقامي قبيلن کي 1904 تائين انھن جي پنھنجي سرزمين تي شھري تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو. 

## حوالا

زمرو:لائبيريا
زمرو:ملڪ
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪي ملڪن جي اقتصادي برادري
ملائي ٻولي

**ملائي ٻولي** (Malay language) ملائيشيا جي قومي ۽ سرڪاري ٻولي آھي. ھي آسٽرونيشيائي ٻولين ۾ شمار ٿئي ٿي جن ۾ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ پئسفڪ سمنڊ جي علائقن جون ٻوليون اچي وڃن ٿيون. اھا ٻولي ملائيشيا، برونائي، اوڀر تيمور، سنگاپور، انڊونيشيا جي اڪثر ۽ ٿائيلينڊ ۽ ڏکڻ فلپائن جي ڪجهه حصن ۾ ڳالھائي وڃي ٿي.

ان ٻوليءَ جا ڳالھائيندڙ ماڻھو اٽڪل 29 ڪروڙ آھن. ملائي ٻولي ۾ ان جو نالو ڀاشا ملائيو آھي. ھن ٻوليء جو اسڪرپٽ لاطيني آھي. ان کان سواءِ ان جو عربي ۽ جاوي اسڪرپٽ پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:مالي ٻولي
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:امتزاجي ٻوليون
زمرو:آسٽرونيشيائي ٻوليون
زمرو:انڊونيشيا جون ٻوليون
زمرو:ٿائيليند جون ٻوليون
زمرو:ٿائي لينڊ جون ٻوليون
زمرو:سنگاپور جون ٻوليون
زمرو:برونائي جون ٻوليون
زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون
وحدت منجھ وجود

سائين غلام مصطفيٰ زرداري جو  ڪتاب "وحدت منجھ وجود"  سنڌي ادب  ۾   هڪ املهه خزانو آهي.
هي ڪتاب سائين غلام مصطفيٰ زرداري جي حڪم تي اداري طالب جماعت حافظ علي مراد مست جي سهڪار ۽ تعاون سان رابيل آرٽ پرنٽنگ پريس مورو طرفان شايع ڪيو ويو.

سائين غلام مصطفيٰ زرداري جي ڪتاب سڀ ۾ پرين پاڻ کان پوء سندن صوفي شاعري جو ٻيو مجموعو وحدت منجھ وجود سال 2006ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.
هن ڪتاب ۾ سرائيڪي ۽ سنڌي ۾ املھ ماڻڪ موتي، گوهر ڀريا گفتا ۽ نقطا بيان ڪيا ويا آهن.
هي ڪتاب سموري سنڌ ۾ پڙهيو ۽ پسند ڪيو وڃي ٿو.
هن ڪتاب جي شاعري مجازي ۽ حقيقي عشق تي ٻڌل آهي. هي ڪتاب سموري سنڌ جي رهواسين لاء تصوف تي مُبني ڄاڻ سان سرشار ۽ هڪ عظيم تحفو آهي.

## مصنف پاران
هيء ڪتاب پنهنجي محترم والد بزرگوار قبلا حضرت سائين محمد الدين المعروف سائين "نالي مٺو" (وچون) جن جي نانءُ سان منصوب ڪريان ٿو.
سندن جنت جي هوائن کان به وڌ ٿڌڙي ۽ هڳاءُ سان ڀريل شفقت جي دست مبارڪ هيٺان مون حياتيء جا سُنهرا 39 سال گذاريا ۽ کانئن جياپي جا ڍنگ حاصل ڪيا. (غلام مصطفيٰ زرداري)

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:سنڌي شاعري جا ڪتاب
اولهندو نارو

**اولهندو نارو**انگريزي ٻولي (Western Nara Canal) سنڌو درياھ جي اولهندي پاسي نڪرندڙ وڏي ڇاڙ هئي جيڪا اُتر کان ڪشمور ڪنڌڪوٽ وٽان وهنديڪاڇو جي علائقي منجهانکيرٿر جبل ڀرسانمنڇر ڍنڍ ۾ پوندي هئي ۽ پوءِ موڙ کائي اوڀر طرف وهيسيوهڻ جي ڏکڻ ۾ وڃي سنڌ درياھ ۾ پوندي هئي. بعد ۾ ان ڇاڙ جو وهڪرو بند ٿي ويو پر ان وهڪري يا پيٽ سان هٿرادو طرح درياھ منجهان وڏو واھ وهائيو ويو جيڪولاڙڪاڻو کان مٿان درياھ مان نڪري منڇر ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. ان کي اولهندو نارو سڏيو ويو. وروڪڙن جي ڪري ان کي نانگ نارو به ڪوٺيو ويو. ساوڻي جي برساتن ۾ موج سان وهندو هو. اولهندي ناري مان ڪُورُون ۽ ڪڙيا نڪرندا هئا جنهن تي آبادي ٿيندي هئي. انگريز دور ۾ اولهندي ناري تي جام آبادي ٿيندي هئي.

## حوالا