open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امام دين گجراتي

**استاد امام دين گجراتي** (پيدائش: 15 اپريل، 1870ء - وفات: 22 فيبروري، 1954ء) پاڪستان سان تعلق رکڻ وارو اردو ۽ پنجابي ٻولي جو شهرہ آفاق مزاحيه شاعر هيو۔

## زندگي جا حالات

امام دين گجراتي 15 اپريل، 1870ء تي  گجرات، برطانوي هندوستان (موجوده پاڪستان) ۾ پيدا ٿيو۔ ان جو اصل نالو امام الدین هيو۔ ان جي تعليم صرف پرائمري تائين هئي۔هو بلديه گجرات جي شعبة محصول چونگي ۾ ملازم هيو۔

## ادبی خدمتون
امام دين گجراتی جي ڪلام کي اردو ۽ پنجابي شاعري ۾ هڪ منفرد مقام حاصل آهي۔ شروع ۾ هو پنجابي شاعري ڪرندو رهيو پر بعد ۾ پنهنجي قريبي دوست ۽ شاعر وصحافي راحت ملڪ جي وڏي ڀاءُ ملڪ عبد الرحمن خادم جي اصرار تي اردو ۾ بہ شعر چوڻ لڳو ۔ جيئن ته هو اردو ٻولي تي ملڪہ  نہ رکندو هيو لهٰذا انهن پنهنجي شاعري جي لاء اردو ۽ پنجابي ٻولي جي آميزش سان پنهنجو الڳ انداز ايجاد ڪيو جيڪو ان وقت بہ ڪافي مقبول ٿيو ۽ اڄ بہ آهي انتها مقبول آهي جيئن تہ اڄ ڪيترائي شاعر استاد امام دين گجراتي جو انداز اپڻائي ڪافي شهرت حاصل ڪري چڪو آهي۔

ان جي مجموعيء ڪلام ۾ *بانگ دهل*، *بانگ رحيل* ۽ *صور اسرافيل* جي نالن سان اشاعت پذير ٿيا۔ ان کان علاوه انهن هڪ ڪتاب *شاعري جو پرنسپل* بہ مرتب ڪيو هيو۔

## تصنيفون
* بانگ دهل
* بانگ رحيل
* صور اسرافيل
*شاعري جو پرنسپل

## وفات
امام دين گجراتي 22 فيبروري، 1954ء گجرات، پاڪستان ۾ وفات ڪري ويو۔

## حوالا

زمرو:ويهين صدي جا شاعر
زمرو:برطانوي هند جون شخصيتون
زمرو:1870ء جون پيدائشون
زمرو:1954ء جون وفاتون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون
زمرو:گجرات ضلعي جون  شخصيتون
زمرو:اردو مزاحيه شاعر
زمرو:اردو شاعر
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
زمرو:پنجابي شاعر
زمرو:1870ع جون پيدائشون
زمرو:1954ع جون فوتگيون
زمرو:ويهين صدي جا پاڪستاني شاعر
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
ابدال

**ابدال** عربي زبان جي لفظ ”بدل“ مان ورتل آهي ، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي: ”عيوضي يا ٻئي جي بدران ڪم ڪندڙ “. اصطلاحي زبان ۾: الله پاڪ جي محبت ۾ دنيا جي ڪاروبارن کان ڪناره ڪشي ڪندڙ شخص، الھ لوڪ درويش، خدا جو خاص (پيارو) ٻانهو ، مجذوب يا مست فقير.

عام طرح چيو ويندو آهي تہ، دنيا ۾ ستر ابدال هر وقت موجود رهن ٿا، جن مان چاليهه شام ۾ ۽ باقي ٽيھ دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پکڙيل آهن. پوءِ جڏهن به خدا تعاليٰ جي پيارن بندن مان ڪو لاڏاڻو ڪري ٿو، تہ سندس جاءِ تي ڪنهن ٻئي کي بزرگي عطا ٿئي ٿي .

## حوالا
پي ٽي وي اسپورٽس

**پي ٽي وي اسپورٽس** ھڪ 24-ڪلاڪن وارو پاڪستاني راندين جو چينل آھي۔; جيڪو پاڪستان ٽيليویزن نيٽورڪ جي ملڪيت آھي۔ پي ٽي وي اسپورٽس جو آغاز جنوري 2012ع ۾ ٿيو۔

## ڏيکاريا ويندڙ اھم راندين جا مقابلا

### Multi-sport event
* 25x25 عڪسلون اولمپڪس
* 25x25 عڪسلون ايشيائي رانديون
* 25x25 عڪسلون World Universiade Games
*  National Games of Pakistan

### [[عڪس:Olympic_pictogram_Cricket.png|30x30 عڪسلون]][[ڪرڪيٽ]]
* پاڪستان شموليت وارا تمام مقابلا ۽ ٽورنامينٽ۔
* ڪرڪيٽ عالمي ڪپ
* ICC T20 World Cup
* چيمپئين ٽرافی
* عورتن جو ڪرڪيٽ عالمي ڪپ
* ICC Under-19 Cricket World Cup
* ھانگ ڪانگ بين الاقوامي ڪرڪيٽ سڪسس
* ICC World Cup Qualifier
* ICC World Twenty20 Qualifier
* ايشيا ڪپ
* Champions League T20 Cup
* Ashes Cricket Series
* انگلينڊ جا تمام بين الاقوامي ڪرڪيٽ مقابلا
* آسٽريليا جا تمام بين الاقوامي ڪرڪيٽ مقابلا
* پاڪستان جا تمام بين الاقوامي ڪرڪيٽ مقابلا
* Friends Life T20 Cup
* Big Bash League
* ھائير ٽي/20 ڪپ
* Other matches in پاڪستان

### [[عڪس:Football_pictogram.svg|30x30 عڪسلون]] فٽ بال
* پاڪستاني فٽ بال ٽيم جا سڀ بين الاقوامي مقابلا Pakistan
* فيفا عالمي ڪپ
* Barclays Premier League [1]
* SAFF Championship
* UEFA European Championship
* The Football Association Challenge Cup
'''<sup>1</sup>''' 

### [[عڪس:Field_hockey_pictogram.svg|30x30 عڪسلون]] ھاڪي
* ھاڪي عالمي ڪپ
* اذلان شاھ ھاڪي ڪپ
* Hockey Champions Trophy
* FIH Hockey World League
* بين الاقوامي سپرسيريز ھاڪي 9's

### [[عڪس:Tennis_pictogram.svg|30x30 عڪسلون]] ٽينس
* Australian Open, The Grand Slam of Asia/Pacific
* Roland Garros, French Open
* The Championships, Wimbledon
* United States Open Tennis Championships

### ٻيون رانديون
* 25x25 عڪسلون اسڪوائش
* 25x25 عڪسلون باڪسنگ [1]
* 25x25 عڪسلون Climbing
* 25x25 عڪسلون پولو
* 25x25 عڪسلون بيڊمنٽن
* 25x25 عڪسلون Taekwondo
* 25x25 عڪسلون بيس بال
* 25x25 عڪسلون گولف
* 25x25 عڪسلون Heliskiing
'''<sup>1</sup>''' 

## نمايان پروگرام

### اسپورٽس سرڪل
*سپورٽس سرڪل* پي ٽي وي اسپورٽس جو نمائنده پروگرام آھي۔ ھن جو ميزبان محمد علي سانول ۽ اڳوڻو پاڪستاني رانديگر عامر سھيل ھوندا آھن۔ .پھرين ھن جو ميزبان نعمان نياز ھو۔ ھن ۾ ڪرڪيٽ کان علاوه ٻين راندين جيئن ھاڪي وغيره تي به تبصرو ڪيو ويندو آھي۔

### ڪھه دين جو ڪھنا
ھي پي ٽي وي اسپورٽس جو نئون پروگرام آھي۔ ان جو ميزبان مرزا اقبال بيگ آھي۔جيڪو ڪرڪيٽ، ھاڪي، ۽ ٻين راندين تي بحث ڪندو آھي۔

### تمام پروگرام
ھاڻُوڪا جاري پروگرام:
* اسپورٽس سرڪل
* اسپائس ويو ود نعمان نياز
* ڪھه دين جو ڪھنا
* اسپورٽس ٽو نائيٽ

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ
* List of sports television channels
* Sport in Pakistan
* Grand Slam
* National Games of Pakistan
* List of cricket commentators

## خارجي ڳنڍڻا
* 
* 
* ٽويٽر پر پي ٹي وي اسپورٽس
* PTV Sports Live Streaming Official 

## حوالا

* PTV Sports Live 
* PTV Sports Biss Key 
List Of Sports Events Shown By PTV Sports
ابراهيم شاھ بخاري جو ميلو

**ابراهيم شاھ بخاريءَ جو ميلو**، هر سال 21، 22 ۽ 23 ربيع الاول تي ڳوٺ شاھ بخاري تعلقي حيدرآباد ۾ ڌام ڌوم سان ملھايو ويندو آهي. هن ميلي ۾ مولود شريف جي محفل ٿيندي آهي. ان کان علاوه هن ميلي ۾ ابراهيم شاھ بخاري تي گلن جي چادر چاڙهي ويندي آهي. هن ميلي ۾ سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ مان مريد ۽ عقيدتمند اچي حاضري ڀريندا آهن.

## حوالا
صوفي ابراهيم شاهه

صوفي ابراهيم شاهه قادري 27 جمادي الاول 1242ھ/ 1826ع تي جھوڪ شريف ۾ پيدا ٿيو. شاهه شهيد جي درگاهه جو اٺون سجاده نشين هو. 21 محرم 1291ھ/ 1874ع تي وفات ڪيائين. سنڌي، هندي ۽ اردوءَ جو سٺو شاعر هو. شاعريءَ ۾ ”مسڪين“ ۽ ”فقير“ تخلص ڪتب آڻيندو هو. ڏٺو وڃي ته پاڻ سٺو شاعر هو، پر سندس شاعري اڄڪلهه گھٽ ملي ٿي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ لکي ٿو ته: ”نواب حاجي محمد خان لغاري تاجپوريءَ جي قلمي -بياض- ۾ سندس 26 ڪافيون موجود آهن.“ صوفي صادق جي راڳنامي ۾ ٻه صدائون ۽ هڪ -بيت- موجود آهي، جڏهن ته ڪجهه هندي، سرائيڪي ۽ -اردو- ڪلام درگاهه جي فقيرن وٽ به موجود آهي. سندس ڪلام جي اڀياس مان معلوم ٿئي ٿو ته صوفي ابراهيم شاهه هڪ سٺو ۽ اهم شاعر هو. سندس ڪلام پختو ۽ بامقصد آهي.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي شاعري
ليو ۽ مدي

هي مضمون مشيني ترجمو آهي جيڪو شايد گوگل ترجمو تان ڪيو ويو آهي هن کي سنواريو ۽ انگريزي مضمون تان ترجمو ڪريو وڌيڪ

**ليو ۽ مدي**، عنوان ليڊي ۽ ماهي: ڪيالي انداز ۾ چوٿين موسم ۾، هڪ آمريڪي نوجوان جو جان ڊي بيڪ ۽ ران هارت جو ٺاهيل آهي، جيڪو اصل ۾ جولاء 19، 2013 کان مارچ 24، 2017 کان شروع ڪيو هو. ڊيو ڪئمرون هڪ ئي ساڳئي دوين ڀينرن وانگر مختلف شخصيت وانگر آهي، جنهن سان هڪ حياتي جيو آهي، جيڪا چار سالن تائين هوليولي ۾ اداڪار هئي ۽ ماهي راندين لاء راندين سان خاص طور تي باسکٹ بال سان گڏ هڪ مقابل هو. سيريز ان جي ويجهو ٽڪرين تي چڙهندي آهي انهن جي ٽٽل ٽريننگ پروگرام تي معمولي گهراڻي جي زندگي کي ترتيب ڏيڻ لاء Sing It Loud! آخرڪار، انهن ٻنهي ڀينرن کي پنهنجي مخالف شخصيتن ۽ مختلف مفادن جي باوجود به بهترين دوست رهيو.

زمرو:ٽين سٽ ڪامز
پي ٽي وي نيشنل

**پي ٽي وي نيشنل** پاڪستان ٽيليويزن جو ھڪ چينل آھي ان جي نشريات پاڪستان جي علاقائي زبانن ۾ نشر ٿيندي آھي.

زمرو:پاڪستان جا سرڪاري ادارا
پي ٽي وي ھوم

**پِي.ٽِي.وِي ھوم** يا **پِي.ٽِي.وِي** پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ جي انتظام ھيٺ حڪومت پاڪستان جو اردو ٻوليءَ جو ٽي وي چينل آھي جيڪو پوري پاڪستان ۾ دستياب آھي.

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* 
*فيس بڪ
*ٽوئٽر
اي جي ڪي ٽي وي

**اي جي ڪي** **ٽي وي**(AJK TV) ھڪ پاڪستاني ڪشميري ٻولي ۾ ٽي وي چينل آھي جيڪو پاڪستان جي زير اقتدار آزاد ڪشمیر جي عوام جي لاءِ شروع ڪيو ويو۔ ھي پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ جو حصو آھي۔

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* پي ٽي وي ويب سائيٽ 
زمرو:آزاد ڪشمير ۾ ماس ميڊيا
انور سولنگي

انور سولنگي (1944–2008)  پاڪستان ٽي وي ۽ ريڊيو جو ڪلاڪار هو. هن جو جنم سال 1944 ۾ نوابشاهه ڀرسان شهدادپور، سنڌ ۾ ٿيو. 1960 جي ڏهاڪي ۾ هن پنهنجي ڪلاڪاري واري ڪيرئير جي شروعات ريڊيو پاڪستان تان ڊراما آرٽسٽ ۽ ميزبان (اينڪرپرسن) طور ڪئي، ۽ کيس مقبوليت 1974 ۾ پاڪستان ٽيليويزن جي ناٽڪَن وسيلي ملي. سندس پهريون مقبول ناٽڪ رنگ انڪوائري آفيسر هيو. ديوارين ڊرامي ۾ هن جو ڪردار مکڻ خان هيو.  سندس خدمتن جي عيوض کيس 2010 ۾ پاڪستان جو سول ايوارڊ پرائڊ آف پرفارمنس مليو هيو. 

## مشهور ٽيليويزن ڊراما
هن ٽي وي ۽ ريڊيو تي انيڪ ڊرامن ۾ ڪم ڪيو. سندس مشهور ناٽڪن ۾ سنڌي ۽ اردو ڊرامن ۾ 

* ”راني ڪي ڪهاني“،
* ”ڇوٽي سي دنيا“، 
* ”ديوارين“،
* ”جنگل“،
* ”هوائين“
* ۽ ”ماروي“ شامل آهن.

## وفات
انور سولنگي 4 اپريل 2008ع تي 64 سالن جي ڄمار ۾ ڪراچي ۾ پرلوڪ پڌاري ويو ۽ سندس مڙهه کي سخي حسن قبرستان ڪراچيءَ ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:1944ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
گادڙي

**گادڙي** هڪ جٽ قوم جو قبيلو آھيجيڪو ھندستان ۽ پاڪستان جي مختلف علائقن ۾ وسي ٿو.

## حوالا
شب برات

**شب برات** يا اسلامي تقويم جي اٺين مهيني شعبان جي 15هين رات کي چوندا آهن، مسلمان هن رات ۾ نفل ادا ڪندا آهن، قبرستان جي زيارت ڪندا ۽ هڪ ٻئي کان معافي گھرندا آهن. هن رات کي **مغفرت جي رات** ۽**رحمت جي رات** به چيو ويندو آهي.

## مختلف مسلمان مڪاتب فڪر جي راءِ
### اهلحديث علماء واڪابر
علامہ ابن تیمیہ سے نصف شعبان کی رات نماز کے بارے میں سوال کیا گيا: تو ابن تیمیہ نے جواب دیا اگر  نامور اہلحدیث عالم اور شارح حدیث علامہ عبدالرحمان مبارک پوری ترمذی کی شرح میں لکھتے ہیں، اس کے بعد نصف شعبان پر متعدد حدیثیں نقل کیں ہیں اور کہا ہے :یہ تمام حدیثیں ان لوگوں پر حجت ہیں جو یہ کہتے ہیں کہ نصف شعبان کی فضیلت کے سلسلے میں کوئی حدیث نہیں۔

### اهل تشيع
اہل تشیع کا عقیدہ ہے کہ 15 شعبان 255ھ کو امام مہدی کی پیدائش ہوئی۔ وہ اس رات امام مہدی کے جلد آنے کی دعاہیں کرتے ہیں، اور خوشی مناتے ہیں۔

## تقسيمِ امور جي رات
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا ایک شعبان سے دوسرے شعبان تک لوگوں کی زندگی منقطع کرنے کا وقت اس رات میں لکھا جاتا ہے یہاں تک کہ انسانشادی کرتا ہے اور اس کے بچے پیدا ہوتے ہیں حالانکہ اس کا نام مُردوں کی فہرست میں لکھا جاچکا ہوتا ہے۔ 

## مغفرت جي رات
حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ تعالیٰ عنہا فرماتی ہیں، یہ روایت حدیث کی اکثر کتب میں مذکور ہے، کثرت  روایت کے سبب یہ حديث درجہ صحت کو پہنچ گئی ہے۔ اس کو ترمذی، ابن ماجہ، مسند احمد بن حنبل، مشکوٰۃ، مصنف ابنِ ابی شعبہ، شعب الایمان للبیہقی وغیرہ میں اس کو روایت کیا گیا ہے۔  قبیلہ بنو کلب کثرت سے بکریاں پالتے تھے جن کی مثال اس حدیث میں بیان کی گئی ہے۔محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا ارشاد ہے اللہ تعالیٰ شعبان کی پندرہویں شب میں اپنے رحم و کرم سے تمام مخلوق کو بخش دیتا ہے سوائے مشرک اور کینہ رکھنے والے کے*۔ ایک رویت میں مسلمانوں کا لفظ ہے اور دو شخصوں میں سے ایک قتل کرنے والا اور دوسرا کینہ رکھنے والا مذکور ہے۔ 

== رحمت جي رات ==
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا ارشاد ہے۔   [[حضرت علی]] رضی اللہ تعالیٰ عنہ، سے روایت ہے کہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا  

== شبِ بيداري ==
شبِ برأت میں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے خود بھی شب بیداری کی اور دوسروں کو بھی شب بیداری کی تلقین فرمائی آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی حدیث ہے "جب شعبان کی پندرہویں رات ہو تو شب بیداری کرو اور دن کو روزہ رکھو* اس حدیث پر مسلمانوں کا ہمیشہ سے یہ معمول رہا ہے کہ رات میں شب بیداری کا اہتمام کرتے چلے آئے ہیں۔شیخ عبد الحق محدث دہلوی رحمتہ اللہ علیہ فرماتے ہیں،  ، اب بھی پاکستان، انڈیا، بنگلہ دیش، ترکی وغیرہ میں مسلمان شب بیداری کا اجتماعی طریقہ اپنائے ہوئے ہیں۔

## قبرستان جي زيارت
کیونکہ حدیث میں حضرت محمد  کا اس رات کو قبرستان جانا ثابت ہے اس لئے مسلمان بھی اس رات کو قبرستان جاتے ہیں۔
## شعبان کے روزے

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي تهوار
زمرو:اسلامي مقدس ڏينهن
زمرو:اسلامي مقدس ڏينھن
زمرو:بنگلاديش ۾ عام موڪلون
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
زمرو:عيد
زمرو:مستقل نه لڌل حوالن وارا مضمون
زمرو:مقدس راتيون
زمرو:Articles with dead external links از October 2023
ابراهيم شاهه وڄڙي

**سخي ابراهيم شاهه وڄڙي** جي مزار گنجي ٽڪر تي، حيدرآباد، ٽنڊي محمد خان روڊ تي، فتح چوڪ حيدرآباد کان 24 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ آهي. حيدرآباد کان 20 ڪلوميٽر پنڌ تي اولهه طرف وڪيو ملاح اسڪول آهي، جتان درگاهه جو فاصلو 4 ڪلوميٽر کن ٿيندو. هن هنڌ گنجو ٽڪر تقريباً 200 فٽ اوچو آهي. مزار کان اوڀر ۾ گنجي ٽڪر جي پاڙ ۾ ريلوي لائين سان هڪ هنڌ برساتي پاڻي جمع ٿئي ٿو، جنهن کي ’سخيءَ جو ڪُن‘ چون ٿا. مزار ٽڪريءَ تي هڪ چوديواري اندر هڪ ٿلهي تي ٺهيل آهي ۽ اها هاڻوڪي دور جي ٺهيل لڳي ٿي. چوديواريءَ کان اتر طرف هڪ ٻي قبر هڪ ننڍي چوديواريءَ ۾ آهي. اها قبر ابراهيم شاهه جي والده جي ٻڌائي وڃي ٿي. هن بزرگ جي درگاهه جي در تي لکيل آهي: ’سخي ابراهيم شاهه وڄڙي اولاد علي مرتضيٰ سخي شهنشاهه حضرت ابراهيم شاهه‘، سندس والد جو نالو ابوالحسن ٻڌايو وڃي ٿو. روايت آهي ته ابراهيم شاهه 645 هجريءَ ۾ حيدرڪوٽ کان گنجي ٽڪر ۾ آيو. درگاهه جو سجاده نشين ۽ متولي مراد علي شاهه آهي، جنهن وٽ قديم دستاويز ڳريل حالت ۾ آهن، جن مان مٿيان تفصيل معلوم ٿي سگهيا آهن. هتي موجود رسمن مان شڪ پوي ٿو ته هيءُ فقير ڪلهوڙن جي ميان وال تحريڪ جو حصو رهيو هوندو. هتي هڪ وڏو بورچيخانو ۽ رهائش لاءِ ٻه ڪمرا ٺهيل آهن. هتي هر سال 8 ۽ 9 ذوالحج تي ميلو لڳي ٿو. هر سهائي سومر تي مريد ڪٺا ٿين ٿا، جن لاءِ مزار جا رکوال روٽ يا کير جو بندوبست رکندا آهن. لنگر خاني مان هر سومر تي ايندڙ ويندڙ مريد يا مهمان کي دعا جو روٽ ۽ کير جي وٽي ملي ٿي. مزار جي اتر ۾ هڪ وڏي جنڊ جو هڪ پڙ رکيل آهي، جنهن جو ٻيو حصو مزار واري ٿلهي ۾ اوسارجي ويو آهي. اهو جنڊ پڻ ميانوال تحريڪ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، ڏکڻ کان ٽڪريءَ جي هيٺيان بيهي مٿي نهاربو ته اهڙو ئي منظر نظر ايندو، جيئن گاجي شاهه يا وري شاهه اويس مانجهند واري جي مزار جو آهي. مٿي تائين وڃڻ لاءِ ڏاڪڻين جو سلسلو ٺاهيو ويو آهي. اتان زائفائون مٿي وڃن ٿيون. مردن لاءِ جدا رستو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا بزرگ
ابراھيم کرل

ليکڪ **ابراهيم کرل** ولد مولا بخش 11 اپريل 1967ع تي خيرپور ۾ جنم ورتو. ناز هاءِ اسڪول خيرپور مان 1983ع ڌاري مئٽرڪ ڪيائين. 1992ع ۾ شاھ لطيف يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (سنڌي) ڪري ڊاڪٽر ادل سومري جي رهنمائيءَ هيٺ ايل. فل ڪيائين، سندس مقالي جو موضوع ”نسيم کرل جون ڪھاڻيون“ هو. سن 2000ع کان گورنمينٽ ڊگري ڪاليج پير جي ڳوٺ ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرر آهي. هو نسيم کرل يادگار ڪاميٽيءَ جو آرگنائيزر ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ خيرپور جو 3 ڀيرا سيڪريٽري بہ چونڊيو. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1) تنھنجي وئي کان پوءِ (1992ع) (2) روپ ٻھروپ (1991ع) (3) درياھ جي هن پار (2003ع) (4) سپني کان سھڻي ساڀيان (ڊاڪٽر تنوير عباسي جون تقريرون: ترتيب: 2004ع). ابراهيم کرل هن وقت خيرپور ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1967ع جون پيدائشون
ابراھيم منشي

**منشي محمد ابراهيم سومرو** سنڌ جو عوامي شاعر، 15 جنوري 1934ع تي ڳوٺ جنھاڻ سومري، تعلقي ۽ ضلعي ٽنڊي محمد خان (اڳوڻي ضلعي حيدرآباد) ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو محمد اسحاق هو، جيڪو ڪڙمت ڪندو هو. غربت جي حالت ۾ بہ هن پھنجي پٽ (ابراهيم منشيءَ) کي ملان مڪتب ۾ پڙهڻ لاءِ ڇڏيو. اڃا چوٿون درجو سنڌي مس پڙهيو تہ مارچ 1945ع ۾ سندس پيءُ وفات ڪري ويو. گهر جي اٺن نون ڀاتين جو گذر سفر ڏاڍو ڏکيو ٿي پيو، ان ڪري ابراهيم منشيءَ پنج درجا سنڌي پاس ڪري محنت مزدوري ڪرڻ شروع ڪئي. 
هنن ڏکين حالتن کان متاثر ٿي، هن 1949ع ۾ شاعريءَ جي شروعات ڪئي. ابراهيم منشيءَ جو پيءُ پڻ شاعر هو ۽ مولود به چوندو هو، مٿس ان جو بہ ڪافي اثر هو. ابراهيم منشيءَ شروع ۾ رومانوي شاعري ڪئي ۽ ڪافيون چيون. 
شاعريءَ وسيلي هيٺئين طبقي جي نمائندگي ڪرڻ لڳو. هو پنھنجي شاعري ترنم سان پڙهندو هو. 1960ع ڌاري شيخ اياز جي انقلابي شاعريءَ کان متاثر ٿيو. 66- 1965ع ۾ ماهوار ’روح رهاڻ‘ ۾ سندس شاعري ڇپي. سندس شاعريءَ جو پھريون مجموعو ”پيغام مظلوم“ (1970ع) ۾ ڇپيو، ٻيو مجموعو ’وڳھ جا وريام‘ (1971ع) ۾ ڇپيو. 1985ع ۾ پريم نگر پبليڪيشن پاران سندس شاعريءَ جو ٽيون مجموعو ’گوندر ويندا گذري‘ ڇپيو، جنھن جو پيش لفظ محمد ابراهيم جويي لکيو. 1991ع ۾ سندس چوٿون مجموعو ’ڌرتي، دين، ڌرم‘ شايع ٿيو. سندس شاعريءَ جو پنجون مجموعو ’ڌؤنري ڏينھن ڌاڙا‘ (1995ع) ڇپيو ۽ ڇھون مجموعو ”اکر اکر اک“ روشني پبلڪيشن پاران 2006ع ۾ ڇپجي چڪو آهي. هي عوامي ۽ انقلابي شاعر 31 جولاءِ 2003ع تي هي جھان ڇڏي ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:2003ع جون فوتگيون
زمرو:ويهين صدي جا پاڪستاني شاعر
ابرق

ھڪ قسم جي معدني پيدائش، جيڪا جبلن مان کوٽي ڪڍندا آھن، -ابرق- گھڻو ڪري پاري ۽ گندرف جي کاڻين مان لڀندو آھي. چلڪيدار ٿيندو آھي . -ابرق- جا اڇا ڪارا -ٽڪر- ٿيندا آھن ۽ -ان- کي باھ نه ساڙيندي آھي. 
ابرق جا ورق شربت ۾ وجھبا آھن ۽ مٺائيءَ جي مٿان سونهن لاءِ به رکبا آھن، -ابرق- کي ڪُٽي چورو ڪري ڪپڙي تي ڇر ۽ کؤنر سان لڳائبو آھي. جنھن کي ’ڀورل‘ ۽ ’ڌمڪ‘ چون ٿا. رَون تي پڻ -ابرڪ- جي چمڪ جي ڇٽڪار ڪندا آھن، جنھن کي ’بُونديءَ ڇٽ‘ چئبو آھي. سونھن سينگار لاءِ به وارن ۾ -ابرق- ھڻبو آھي، جنھن کي ’زيڪ‘ چوندا آھن. 
ابرق جي سنھن پردن تي زيورن جا تھه رکي سونارا ڪم ڪندا آھن. شيشي جي ٻڙن ۽ نگن کي زيور تي لڳائڻ کان اڳ -ابرق- جو تھه ڏيندا آھن. -ابرق- سونارڪي ڌنڌي ۾ ڄڻ -اوزار- جو ڪم ڏيندو آھي. حڪيمن وٽ طبي لحاظ کان -ابرق- بواسير، سيني ۽ جگر جي بيمارين لاءِ مفيد آھي، -ان- کي ماري، ڪشتو ڪري، استعمال ڪندا آھن. 

## حوالا
ابڙا قبو

**''ابڙا قبو**، هي مقبرو ڪلهوڙن جي دور جو آهي ۽ محمد خان وگھيي ڳوٺ، ديهه 33 داد، تعلقي نواب شاهه ۾ آھي. مقبري جي اوڀر ۾ ٻن ڪلو ميٽرن تي ڳوٺ الهه رکيو ڪانيو، الھندي ۾ 200 ميٽرن تي قاضي احمد نواب شاهه روڊ، ان جي اتر ۾ ھڪ ڪلو ميٽر پنڌ تي غلام حسين وگھيو ڳوٺ ۽ 9 ڪلو ميٽر اولهه ۾ قاضي احمد جو شھر اٿس. ھي ماڳ اتر ويڪرائي ڦاڪ 26◦15′2″ ۽ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 68◦ 12′ 4″ ڊگرين تي موجود آھي.*

== *بناوٽ* ==

*ھي مقبرو اتر ڏکڻ ڊيگهه ۾ 4.90 ميٽر ۽ اوڀر اولهه ويڪر ۾ 4.90ميٽر، وڌ ۾ وڌ اوچائي 8 ميٽر اٿس. اڏاوت ۾ پڪيون سرون، گل گارو، ۽ چن گارو استعمال ڪيل آھي. مقبري کي اوڀر ۾ ونگائون سينگاريل لنگهه آھي. مھاڙيءَ سميت چارئي پاسا ونگاون پانيلن سان آھن. ھر ڪنڊ تي ھڪ برجي ٺھيل آھي، ٻيڙ ٻنا ڏنل آھن. گنبذ اٺڪنڊو آھي، جنھن جي مٿان ابتي ڪنول جھڙي اڏاوت ٿيل آھي. اندران توڙي ٻاھران گنبذ چن سان لنبيل آھي. ان تي ٿيل رنگ و روغن وقت گذرڻ سان جھڪو ٿي ويو آھي. مقبري ۾ اندر ٽي جارا ٽن پانيلن سان اتر ۽ اولهه ۾ ٺھيل آھن. ھر ڪنڊ تي ھڪ اڏاوت ٺھيل آھي جنھن جي ڪري گنبذ اٺڪنڊو ٿي بيٺو آھي نه ته ھجرو ڏيک ۽ رٿ ۾ چوڪور آھي. ڪنڊِ جوڙون (squinches) ۽ خصي ونگون مختلف آلو رنگ (fresco) سان سينگاريل آھن. اندر ڪي آبي رنگ سان تصويرون به نڪتل آھن. ھڪ تصوير ۾ جنگ جو ميدان ڏيکاريو ويو آھي، جتي ھڪ ماڻھو ھڪ ھٿ ۾ تلوار ۽ ٻئي ھٿ ۾ ڍال سان ڏيکاريل آھي. پس منظر ۾ ڪجهه لاشا ڏيکاريل آھن. ٻي تصوير ۾ ھڪ ماڻھو نغارو ۽ ٻيو ماڻھو توتارو وڄائي جنگ جو اعلان ڪري رھيا آھن. گلڪاري، وڻڪاري ۽ ڪجهه پکين جون تصويرون به چٽيل آھن.*

== *ھاڻوڪي حالت* ==

*ھن وقت مقبري جي حالت سٺي ڪا نه آھي، جو ان جي سار نه لڌي وئي آھي. جتان ڪٿان پلستر اکڙي ويو آھي. خاص قسم جون تصويرون اجڙي رھيون آھن.

## ''حوالا''

زمرو:نوابشاھ تعلقي جا تاريخي ماڳ
ابڙائو ڍنڍ

**ابڙائو ڍنڍ** ضلعي سانگهڙ ۾ آهي. رتڙائو ڍنڍ جي ڏکڻ ۾ موجود هن ڍنڍ جي ڊيگهہ 5 ڪلوميٽر ۽ ويڪر 2 ڪلوميٽر کن ٿيندي. ڍنڍ علائقي ۾ مڇيءَ جي شڪار جي حوالي سان مشھور آهي. هن ڍنڍ جي ٿيري، لھر، ڪرڙو مڇي وزني ٿينديون آهن. هن ڍنڍ ۾ واڳون ۽ ڪڇون بہ آهن.

## حوالا
ابڙاسيو

**ابڙاسيو** ڪڇ ۾ هڪ جبل جو نالو، جنھن کي ’ابڙاسي‘ جو جبل چون ٿا. اتي هڪ ميلو لڳندو آهي، جنھن کي ’سومرين جو ميلو‘ چوندا آهن.

## حوالا
اڙٻنگ ابڙو

**اڙٻنگ ابڙو** ڪڇ جي انھن سمن سردارن مان ھو، جيڪي سنڌ سان وابسته ھئا. ھو ڪڇ جي ”وڏ سر“ واري علائقي جو والي ھو، پھلوانيءَ ۽ سورھيائيءَ ۾ پنھنجو مٽ پاڻ ھو. ابڙو اڙٻنگ دودي سومري جو ھمعصر ھو، ان ڪري ھن جو دور، تيرھين صديءَ جي آخر ۽ چوڏھين صديءَ جي شروعات ٿي سگھي ٿو. دودي سومري ۽ علاؤالدين جي جنگ 1313ع ۾ لڳي ھئي، جنھن ۾ سومرن جي شڪست کان پوءِ حاڪم گھراڻي جون سومريون ابڙي ڏانھن سامون ڪري موڪليون ويون ۽ ابڙو انھن سامن لاءِ سر ڏيئي سرھو ٿيو:
 
’ابڙو سوَڙو، وڏوَڙو، سمو سونهن سندن‘. (شاهه)

ابڙو سومرن جون سامون وٺڻ کان پوءِ اھي پنھنجي پٽن جي حوالي ڪري، ننڍو لشڪر وٺي ميدان تي آيو ۽ اھڙي ته بهادريءَ سان وڙھيو، جو مخالفن جون وايون بتال ڪري ڇڏيائين. جڏھن ڄام ابڙو جنگ جي ميدان تي ھو، تڏھن سومرن جون ٻانھون، ڏونگر راءِ جي نگرانيءَ ۾ ھيون، کيس چيل ھو ته ڇا به ٿئي، پر سومرن جون سامون علاوالدين جي لشڪرين جي ھٿ نه چڙھن. جڏھن ڄام ابڙو جنگ جي ميدان ۾ شھيد ٿي ويو ته ڏونگر راءِ سامون وٺي ڪڇ جي رڻ ۾ اھڙي علائقي ۾ پھتو، جنھن ۾ رڳو ڌٻڻيون ھيون، پوءِ سومرن جي عورتن کي چيائين ته اوھان کي موت يعني ڌٻڻين جي حوالي ڪري جنگ ڏي وڃان ٿو. خدا اوھان جو نگھبان رھندو، اوھان کي بچائيندو ۽ دشمن کي پھچڻ نه ڏيندو. ان کان پوءِ اھي سڀئي مايون انھيءَ ڌٻڻ ۾ ھيٺ ھليون ويون. بعد ۾ ڏنگر راءِ انھيءَ ھنڌ تي ھڪ نشان ڪري اچي ميدان جنگ تي طبل وڄايو. علاؤ الدين جي فوجين کيس چيو ته سامون ڪٿي آھن، انھن جو ڏس ڏيندين ته ھي ملڪ ۽ ھن ملڪ جي بادشاھي تنھنجي حوالي ڪري ھليا وينداسين، پر ڏونگر راءِ کين سامن جي ڌٻڻن حوالي ٿيڻ جو قصو ٻڌايو ۽ اھا جاءِ ڏيکاري، جنھن کان پوءِ لشڪر ڪڇ خالي ڪري واپس ھليو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
احمد ابڙو

مولوي حاجي **احمد ابڙو** ولد فضل محمد ابڙو ڳوٺ ملا ابڙي لاڙڪاڻي ۾ سن 1864ع ۾ ڄائو، پاڻ سند يافتہ مولوي ھو ۽ ديني تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ پنھنجي سموري حياتي درس ۽ تدريس ۾ گذاريائين. ھن سنڌ جي عالمن ۽ دانشورن سان گڏ تحريڪ آزادي ۽ تحريڪ خلافت ۾ حصو ورتو، ان کان سواءِ مولانا تاج محمد امروٽيءَ جي تحريڪ ۾ بہ جوشيلي ڪارڪن جي حيثيت ۾ ڪم ڪيائين. 24 مارچ 1932ع تي وفات ڪيائين، مولوي حاجي احمد ابڙي ديني مسئلن بابت ھڪ ڪتاب بہ لکيو هو. سندس ڪلام مولودن، مداحن، معجزن ۽ مناقبن تي مشتمل آھي.

## حوالا

زمرو:1864ع جون پيدائشون
زمرو:1932ع جون وفاتون
مٺا خان زرداري

مٺا خان زرداري (Mitha Khan Zardari) نوابشاهه ۾ راڻو خان زرداريءَ جي گهر ۾ پيدا ٿيو. 1942ع ۾ نور محمد هائي اسڪول، حيدرآباد مان ڏهون درجو پاس ڪري پوليس کاتي ۾ ڪلارڪ ٿيو. پر سندس سڃاڻپ گهڙو ئي رهي. غوث بخش بروهي ۽ خميسو خان، **الغوزو** ۽ مٺا خان جڏهن گهَڙو وڄائي سُرَ پکيڙيندا هئا ته پنڊال ۾ ويٺل خلق صفا جهومي پوندي هئي. مٺا خان پنهنجي فن جو مظاهرو اٽلي، چين، جرمني، برطانيا، دبئي ، ڊنمارڪ، ڀارت، ڪينيا ۽ ڪئناڊا سميت ٻين ڪيترن ئي ملڪن ۾ پڻ ڪيو۔ مٺا خان کي صدر ايوب خاص جهاز ذريعي اسلام آباد گهرائي سندس گهڙو ٻڌو هو۔ پاڻ پنهنجي فن جي مڃتا تي صدارتي ايوارڊ، شاهه لطيف پرائيڊ آف پرفارمنس ايوارڊ ۽ ٻيا ڪيترائي ايوارڊ پڻ ماڻيائين۔ مٺا خان زرداري 12 مئي 2011ع تي هن دنيا مان رحلت فرمائي ويو.

## حوالا

زمرو:راڳي
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1918ع جون پيدائشون
سيد سليمان شاھ

**سيد سليمان شاھ **جولاءِ 1933ع تي ضلعي ٺٽي جي شهر جاتيءَ ۾ سيد عبدالله جي گهر ۾ جنم ورتو. هن راڳ ۽ رقص جي سکيا استاد بچو شيخ کان حاصل ڪئي. هن پنهنجي انوکي رقص ۽ ڳائڻ جي انداز سبب تمام گهڻي مشهوري ماڻي. هو صوفياڻن ڪلامن تي نچندي نه رڳو پاڻ وجد ۾ هليو ويندو هو بلڪي محفل ۾ ويٺلن تي به وجد تاري ڪري ڇڏيندو هو. پيرن ۾ پاتل گهنگهرو ڇمڪائيندي، هٿن جي جلترنگ ادائن سان سانگ، سينگهار، رساما ۽ جذبات انگيز اکين جي تانگھ ڀريل ادائن ۽ اشارن سان جڏهن ”سهڻا پنهنجي اکين کي جهل تون“ ڳائيندو هو ۽ ان سان گڏوگڏ جڏهن سندس جسم جو انگ انگ نچندو هو ته محفل ۾ ويٺل هر فرد جي دل کڙيل گل جيان ٽڙي پوندي هئي ۽ ٽي وي تي کيس ڏسندڙ آرس ڀريل دليون ڦٿڪي اُٿنديون هيون. هن جو رقص به رڳو رقص ته نه هو ڄڻڪ جسم جي شاعري هئي، جنهن سان هو هر ڪنهن کي موهي ڇڏڻ کان وڌيڪ اصل ۾ ڪُوهي ڇڏيندو هو. هو صوفياڻن ڪلامن تي رقص به ڄڻڪ دل ديس جي پرستش وانگر ڪندو هو. سيد سليمان شاهه هڪ سٺي راڳيءَ سان گڏوگڏ هڪ سٺو اداڪار پڻ هو.

هن سنڌي فلمن ايتڪا، عمر ماروي، شهرو فيروز، چانڊوڪي، نوري ڄام تماچي، حاضر سائين ۽ پرديسي جهڙين فلمن ۾ ڪم ڪيو بلڪي انهن ۾ پنهنجا ڪلام پڻ ڳايا. هن سنڌيءَ ۾ **دل توکي ڏئي، درد پرايو**، **اسان ڪون عشق مريندا ، ول ول قتل ڪريندا** جهڙن مشهور گانن سان گڏوگڏ اردو، پنجابي ۽ گجراتي ٻولين ۾ به ڳائي ڪيتريون ئي آڊيو ڪيسٽون آنديون. سيد سليمان شاهه برطانيا، روس، ترڪي ۽ ٻين ملڪن به پنهنجي فن پيش ڪري وڏو داد ماڻيو. 18 آگسٽ 1996ع تي هي سنڌ سونهن جهڙو صوفي منش فنڪار پنهنجي هزارين چاهيندڙن کي سوڳوار بڻائي اسان کان سدائين لاءِ وڇڙي هليو ويو.

## حوالا

زمرو:1933ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
زمرو:راڳي
اضعف ھالائي ابڙو

**اضعف ابڙو ھالائي** نالو **جان محمد ولد عبدالرئوف ابڙو**، 14 آگسٽ 1897ع تي ڄائو. تعليم سنڌي فائنل پاس ڪيائين. پرائمري ماستر ھو، سندس تصنيفن ۾: ’احوال محمدي‘ (1922ع) ۽ ’واٽون ويھ ٿيون‘(1973ع) شامل آھن. 8 مارچ 1979ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:1897ع جون پيدائشون
زمرو:1979ع جون وفاتون
آفتاب ابڙو

**آفتاب ابڙو** سنڌي اديب آهي. سندس لاڳاپو ابڙو قبيلي جي ڪُماريو پاڙو سان آهي. هيءُ مارچ1، 1956 تي تعلقي ڏوڪريءَ جي هڪ ڳوٺ گابر مسڻ ۾ ڄائو. 
هن شروعاتي تعليم ڳوٺ ۾ ئي حاصل ڪئي. ثانوي تعليم، باڊھ هاءِ اسڪول مان ۽ انٽر ڪامرس ۽ آرٽس ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪيائين. 1978ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان سنڌيءَ ۾ ايم.اي ڪيائين، حافظ سعدالله (والد)، غلام نبي سومرو، مُحسن ڪڪڙائي، ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو، ڊاڪٽر فهميده حسين، ڊاڪٽر نواز علي شوق، سراج ۽ شهناز نور سندس ادبي استاد رهيا آهن. ڪراچي يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪري رهيو آهي. آفتاب ابڙو سنڌي، اردو، انگريزي، سرائڪي ۽ پنجابي ٻولين جي سٺي ڄاڻ رکي ٿو.

## خدمتون

اسسٽنٽ ڊائريڪٽر پبليڪيشن جي حيثيت ۾ ثقافت کاتي جا ڪجهه ڪتاب مرتب/ايڊٽ ڪيائين. ماهوار ’پيغام‘ ۽ ’سنڌ ماحول‘ جو ايڊيٽر، ماهوار ’ڪريسينٽ‘ ۽ ’بابو سپيئر‘ جو صلاحڪار ۽ سنڌيڪا اڪيڊميءَ جو باني ميمبر ۽ صلاحڪار رهيو آهي. سندس هيٺيون تصنيفون آهن:

#’شاھ جي ٻولي‘ (1990ع)،
#’شاھ عبداللطيف بحيثيت مُفڪر‘ (ترتيب) (1990ع)،
#’جونيئر اسڪول ڊڪشنري‘ (1992ع)،
#’نم جو وڻ‘ (1997ع)،
#’ماحول بابت استادن جي سکيا‘ (1997ع)،
#’ماحول بابت سماجي ڪارڪنن جي سکيا‘ (1997ع)
ماحول جي بنيادي موضوعن بابت سنڌيءَ ۽ اردوءَ ۾ 12 ڪتابڙا لکي چڪو آهي.

## حال

هن وقت اطلاعات کاتي، حڪومت سنڌ ۾ آفيسر آهي.

## حوالا

زمرو:1956ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:جيئريون شخصيتون
اگھام ابڙو

**اگهام ابڙو** سخين ۽ ڏاتارن ۾ پارڪر جو ڄام ابڙو بہ شامل آھي، جيڪو سماٽ قوم جي دل شاخ مان اگهام نک جو ھو، ابڙي اگهام جي رھائش پارڪر جي ”چوٽاڻ جي پٽ“ ۾ ھئي، جيڪو رھائش جي لحاظ کان بھترين علائقو ھو، انھيءَ دؤر ۾ پارڪر جو پٽ زرعي پيدائش جي لحاظ کان مشھور ھو، اوڀر کان ايندڙ ندين جون شاخون ھن پٽ کي سيراب ڪنديون رھيون ٿي. ٿر جي پارڪر واري حصي ۾ سخاوت ۽ ڏاتارپ ڄڻ تہ اتان جو ورثو ھئي.

## حوالا
حميد ابڙو

**حميد ابڙو** جو پورو نالو **عبدالحميد ابڙو** آهي. ھن 2 اپريل 1973ع تي ٺل تعلقي جي ڳوٺ حاجي شاهنواز ڏيئي ۾ علي محمد ابڙي جي گهر ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم ڳوٺ مان، مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ٽريننگ ڪاليج حيدرآباد مان، انٽر ۽ گريجوئيشن سچل سرمست ڪامرس ڪاليج حيدرآباد مان ۽ ايم اي اڪانامڪس سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. حميد ابڙي 1992ع کان اخبارن ۽ رسالن ۾ پروف ريڊر، ڪمپوزر ۽ سب ايڊيٽر طور ڪم شروع ڪيو جنھن دوران سندس ادب ڏانھن دلچسپي وڌي ۽ روزاني عبرت، خادم وطن، عبرت مئگزين، ماهوار هزار داستان، سنڌ رنگ ڊائجسٽ ۽ هفتيوار سنڌو ۾ سندس ڪھاڻيون ۽ مضمون ڇپجندا رهيا. حميد ابڙي ڪھاڻين ۾ سماجي قدرن، ديس واسين سان محبت ۽ غريب طبقي جي مسئلن کي اجاگر ڪيو آهي. کيس سندس ٽي وي ڊرامي ”درياھ جو درد“ تي 2004ع ۾ بھترين ڊراما رائيٽر جو اوارڊ ڏنو ويو. ان کانسواءِ 2009ع ۽ 2005ع ۾ انيس انصاري اڪيڊمي پاران سندس ڪھاڻي ”مٽي“ ۽ ”سُکا“ تي اوارڊ ڏنا ويا.

## حوالا

زمرو:1973ع جون پيدائشون
خدا بخش ابڙو

**خدا بخش ابڙو** سنڌ جي ثقافت ۽ فنون لطيفہ جو ھڪ آرٽسٽ/مصور، جنھن جو فن نہ فقط سنڌ، پر پوري ملڪ لاءِ فخر آھي. پاڻ 12 اپريل 1957 ع تي ڄائو. ھيءُ مصور، انساني جذبن، احساسن ۽ تصورن جو اظھار پنھنجي فن وسيلي ڪرڻ جو ماھر آهي، ھن جي مصوريءَ ۾ رنگن جي نمايان ۽ وقتائتي شموليت قابل قدر وصف آھي. ھن آرٽسٽ مصور جون تصويرون ملڪ جي سڀني نمائشن ۾ شامل ٿينديون ۽ ڪاميابي حاصل ڪنديون رھيون آھن. ھن سنڌي، اردو ۽ انگريزيءَ ۾ ڇپجندڙ سوين ڪتابن جا سر ورق ڊزائن ڪيا آھن ۽ 1978ع ۾ نيشنل بڪ ڪائونسل طرفان اوارڊ بہ حاصل ڪيو آهي، ساڳيءَ طرح کيس 1979ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ طرفان شايع ٿيندڙ ڊاڪٽر الھداد ٻوهيي جي ڪتاب ”سنڌي ٻوليءَ جو سماجي ڪارج“ جي ڊسٽ ڪور جي تخليق تي اوارڊ ملي چڪو آھي. 1980ع ۾ ھن قومي سيمينار ۾، سنڌ صوبي جي نمائندگي ڪئي، ھن نيشنل ڪاليج آف آرٽس لاھور ۾ ڪمرشل ڊيزائننگ جي وڌيڪ تعليم حاصل ڪئي. سندس شادي سنڌ جي نامياري شاعره عطيہ دائود سان ٿيل آهي. سندس ٻار ’سونھن‘ ۽ ’سُھائي‘ ٻئي آرٽسٽ آهن. خدا بخش هن وقت روزاني انگريزي اخبار ’ڊان‘ سان لاڳاپيل آهي.

## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
تاج محمد ابڙو

**ڪامريڊ تاج محمد ابڙو**، سنڌ جي اھم سياسي شخصيت ٿي گذريو آھي، سندس جنم ضلعي لاڙڪاڻي جي اڳوڻي تعلقي شھدادڪوٽ ۾ 1924ع ۾ ٿيو. 
## تعليم
ڪامريڊ تاج محمد ابڙي قنبر، لاڙڪاڻي ۽ ڪراچيءَ ۾ تعليم ورتائين.

## سياسي سفر
سياست سان شروع کان ئي دلچسپي رھيس، ان وقت ھندستان جا اڪثر مسلم شاگرد، پاڪستان تحريڪ ۾ ھئا. 1947ع ۾ لاڙڪاڻي مان وڪالت شروع ڪيائين. گھڻو ڪري فوجداري ڪيس کڻندو ھو، دوستي ياري نڀائيندي ڪيترا ڪيس مفت ۾ کڻندو ھو ۽ سندس ڪمائيءَ جو وڏو حصو مھمان نوازيءَ ۾ ھليو ويندو ھو. 
## بحيثيت جج
شهيد ذوالفقار علي ڀٽي کيس سيشن جج مقرر ڪيو. ھن ڪنھن به لالچ ۾ اچي، ڪڏھن به فرض ادائيءَ ۾ ڪوتاھي نه ڪئي،سندس دامن ھميشه صاف رھيو. 
## خڊمتون ۽ خيال
تاج محمد ابڙو بنيادي طرح سوشلسٽ ۽ جمھوري خيالن جو حامي ھو ، اھو ئي سبب ھو، جو ھاري ڪميٽيءَ ۽ ٻين ترقي پسند جماعتن ڏانهن ھليو ويندو ھو. اقتدار جي سياست ۾ تاج محمد ابڙي جي دؤر ۾ محمد ايوب کھڙو، قاضي فضل الله ۽ شھيد ذوالفقار علي ڀٽو اعليٰ مقام تي رھيا، پر تاج محمد ابڙي کانئن ڪڏھن به پنھنجي ذات لاءِ فائدو نه طلبيو. تمام ٿورن ماڻهن کي خبر آهي ته حيدرآباد جي مير برادران مير علي احمد ٽالپر ۽ مير رسول بخش ٽالپر کي پيپلزپارٽيءَ ۾ شامل ٿيڻ لاءِ تاج محمد ابڙي ۽ جمال ابڙي ذوالفقار علي ڀُٽي صاحب جي خواهش تي راضي ڪيو هو. 
## وفات
10 مارچ 1986ع دل جو دورو پوڻ سبب وفات ڪيائين. سندس يار دوست کيس عام طرح ”ڪامريد تاج محمد ابڙي“ جي نالي سان ياد ڪندا آھن.
## حوالا

زمرو:قانون
زمرو:سنڌي شخصيتون
اب کيل ڪي دکا

**اب کيل ڪي دکا** پاڪستان سپر ليگ جو سرڪاري گانو آهي۔ ان گاني کي پاڪستان جي مشهور گلوڪار علي ظفر  ڳايو آهي۔ هي گانو 20 سيپٽمبر 2015 تي پيش ڪيو ويو۔

## پس منظر
هن گاني جو پيش ڪار علي ظفر آهي ۔ پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ  پاران علي ظفر کي هي گانو بڻائڻ جي لاءِ چيو ان گاني کي فيبروري 2016ء ۾ منعقد ٿيڻ واري پاڪستان سپر ليگ جي افتتاحي سيزن جي لاءِ  تيار ڪيو ويو۔ ان گاني کي پاڪستان سپر ليگ جي  تراني  جو اعزاز حاصل آهي۔ ان گاني ۾ 25 مرد ۽ خواتين گلوڪارن جي ڪورس  علي ظفر جو ساٿ ڏنو هيو۔

ان  گاني جي وڊيو پڻ بڻائي وئي۔ ٽورنامنٽ جي تشهير جي لاءِ سماجي رابطن جي ويب سائٽن تي #AbKhelKeDikha جي ٽيگ استعمال ڪئي ويندي آهي۔ سرڪاري طور تي هي گانو پٽاري ڊاٽ پي ڪي جي ويب سائٽ تي رکيو ويو هيو۔ 

## حوالا

زمرو:2016 ۾ پاڪستان سپر ليگ
زمرو:پاڪستان سپر ليگ

زمرو:خودڪار ويڪائي
ڊاڪٽر عبدالحي ابڙو

اديب، دانشور ۽ عالم ڊاڪٽر عبدالحي ابڙو 20 سيپٽمبر 1961ع تي دوداپور ڀُٽو ويجهو، ’نئون ڳوٺ ‘ تعلقي ڳڙهي خيري ضلعي جيڪب آباد ۾ ڄائو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي.اي، پنجاب يونيورسٽيءَ مان ايم.اي (عربي)، وفاق المدارس مان شهادة العالميه، انٽرنئشنل اسلامڪ يونيورسٽي اسلام آباد مان ايل. ايل . ايم (شريعه) ۽ ڪنگ سعود يونيورسٽي رياض مان سرٽيفڪيٽ ڪورس ڪرڻ سان گڏوگڏ پاڻ فقه / اسلامڪ ڪلچر ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي نگرانيءَ هيٺ پي ايڇ. ڊي ڪئي اٿس. ان کان سواءِ اسڪاٽلئنڊ، برطانيا جي گلاسڪو يونيورسٽيءَ مان پوسٽ ڊاڪٽوريٽ فيلوشپ پڻ ڪيل اٿس. انٽرنيشنل اسلامي يونيورسٽي اسلام آباد جي شريعه ۽ قانون واري فئڪلٽيءَ سان 1985ع کان اسلامي قانون جي اُستاد طور لاڳاپيل آهي. يونيورسٽيءَ جي دعوه اڪيڊميءَ ۾ سنڌي شعبي جو سربراھ پڻ رهي چڪو، (هينئر اهو شعبو ڪراچيءَ جي ريجنل دعوه سينٽر ۾ ضم ٿي، ڪراچيءَ منتقل ٿي ويو آهي). عربي ٻوليءَ تي خاص دسترس رکي ٿو. ديني ادب کي ترقي ڏيارڻ ۽ رسالي ذريعي اسلامي دعوت لاءِ پاڻ 1991ع کان ماهوار ”السنڌ“ شايع ڪندو پيو اچي، جيڪو اسلام آباد مان نڪرندڙ پهريون سنڌي رسالو آهي. ابڙي صاحب سنڌي زبان ۾ ڪن اھم ڪتابن جو ترجمو پڻ ڪيو آھي، جن ۾ سيد زوار حسين شاھ جي ڪتاب ”زبدة الفقه“ جا ٽي حصا شامل آھن. علمي ۽ تحقيقي موضوعن تي عربيءَ جي مشھور ليکڪن ۽ مفڪرن جون لکڻيون ترجمو ڪرڻ سان گڏوگڏ اسلامڪ بئنڪنگ تي عربيءَ ۾ هڪ ڪتاب پڻ لکيو اٿس. امام ابوحنيفه بابت اداره تحقيقات اسلامي اسلام پاران ڪرايل بين الاقوامي سيمينار ۾ پڙهيل چونڊ مقالن تي ٻَڌل ڪتاب مرتب ڪيو اٿس، جيڪو مٿئين اداري پاران شايع ڪيل آهي. پاڻ قاضي عبدالرزاق جي ترجمي کي آڏو رکي، قرآن مجيد جو سنڌي ترجمو پڻ ڪيو اٿس. شهيد مخدوم عبدالرحيم گرهوڙي جي عربيءَ ۾ لکيل ”شرح ابيات سنڌي“ ائڊٽ ڪئي اٿس، جيڪا تصوّف بابت عربيءَ ۾ لکيل تفصيلي مقدمي سان شاهه ولي الله اڪيڊمي حيدرآباد پاران ڇپائيءَ هيٺ آهي. عربي ٻوليءَ ۾ سندس لکيل مقالا ملڪ جي برک يونيورسٽين جي مخزنن ۾ ڇپجندا رهيا آهن. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
روبينا ابڙو

**روبينا ابڙو**، 24 آڪٽوبر 1971ع تي ڳوٺ ڳيريلي، تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ -جنم- ورتو. هوءَ سنڌي ٻوليءَ جي شاعر عورتن ۾ غزل جي شاعريءَ ۾ اهم مقام رکي ٿي. سندس غزل فني ۽ فڪري حوالي سان پختا ۽ متاثر ڪندڙ آهن. هن ادبي دنيا ۾ 1991ع کان پير پاتو. ابتدا ۾ ڪجهه ڪهاڻيون لکيائين، جيڪي ريڊيو خيرپور جي پروگرامن ۾ نشر ٿيون، پر پوءِ هن پنهنجي لاءِ شاعريءَ جو ميدان چونڊيو ۽ شاعر عورتن ۾ نالو پيدا ڪيو. مريم مجيدي ۽ سحر امداد واري ٽهيءَ کان پوءِ واري ٽهيءَ ۾ روبينا ابڙو ۽ رخسانه پريت ئي غزل جون ٻه پختيون شاعرائون آهن. روبينا ابڙو ايم. اي سنڌي (1995ع) ۽ ايم. اي ايڪانامڪس (1997ع) آهي. هوءَ گورنمينٽ گرلس مڊل اسڪول نظر محلي، لاڙڪاڻي ۾ اُستاد طور پڙهائي رهي آهي. سندس شاعري ۽ مضمون سنڌي ٻوليءَ جي مختلف رسالن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. هوءَ هن وقت لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
شمس الدين ابڙو

**''شمس الدين ابڙو** لاڙڪاڻي جو هڪ اهم قانوندان، جنهن پنهنجي وقت ۾ لاڙڪاڻي جي سڀني وڏن وڪيلن تي ڌاڪو ڄمائي رکيو. هي صاحب علامه علي خان ابڙي جو وڏو پٽ هو. هو 1916ع ۾ ميهڙ لڳ ڳوٺ سانگي ۾ ڄائو ۽ پنهنجي والد جي نگرانيءَ ۾ تعليم ورتائين، بعد ۾ هو جوناڳڙهه ۾ پڙهيو، جتي هن جي استادن سندس ذهانت سبب کيس سالن تائين ياد رکيو.*

__FORCETOC__

== *مڃتا* ==

*لاڙڪاڻي ۾ ان وقت جا وڏا وڪيل خاص ڪري خانبهادر غلام رسول ڪيهر (جيڪو پوءِ سنڌ اسيمبليءَ جو اسپيڪر ٿيو) سندس گهڻي عزت ڪندو هو. نوجوان وڪيل ذوالفقار علي ڀٽو کيس ’استاد‘ چئي مخاطب ٿيندو هو. ڀٽو صاحب جڏهن ايوب خان جي ڪابينه ۾ هو تڏهن هن ابڙي صاحب کي سفير ٿيڻ جي پيشڪش ڪئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي. هن صاحب پاڪستان ٺهڻ کان اڳ وڪالت شروع ڪئي ۽ ڪامياب فوجداري وڪيل هو. سندس آڏي پڇا جو انداز مشهور هو. اڪثر وڪيل عدالتن کان خاص مهلت وٺي سندس آڏي پڇا ٻڌڻ ويندا هئا. طبيعت ۾ نهٺو ۽ توڪل پسند هو. روزانو شام جو، سندس اوطاق نما آفيس ۾ شهر جا اهم ترين وڪيل سياسي حالتن تي خيالن جي ڏي وٺ ڪرڻ لاءِ جمع ٿيندا هئا. انهن ڪچهرين ۾ نظام الدين ميمڻ، ڪامريڊ سوڀو گيانچنداڻي، عبدالوحيد ڪٽپر، دوست محمد هڪڙو ۽ ٻيا صاحب شامل هوندا هئا. سندس هڪ مقدمو ’پٽيل ڪيس‘ جي نالي سان مشهور آهي. جنهن ۾ هن بنيادي انساني حقن واري عام لتاڙ خلاف پاڪستان ۾ پهريون اهم ڪيس کٽيو هو. هن صاحب جي حياتيءَ جا واقعا سندس ننڍي ڀاءُ جمال ابڙي جي آتم ڪٿائن ۾ ڏنل آهن.*

== *وفات* ==

*هن 29 آگسٽ 1963ع تي لاڙڪاڻي ۾ 47 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. کيس قائم شاهه بخاري واري مقام ۾ سندس والد جي ڀر ۾ جاءِ ڏني وئي. لاڙڪاڻي جو مشهور شمس اسڪول سندس نالي پٺيان ان ئي جاءِ ۾ قائم آهي، جيڪو علي خان ابڙي جو گهر هو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1916ع جون پيدائشون
زمرو:1963ع جو وفاتون
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جون شخصيتون
شيخ ابڙو ھالاڻي

ھيءُ سنڌ جو بزرگ 7 شعبان 577ھ – 1181ع ڌاري ھالاڻيءَ ۾ پيدا ٿيو، جنھنڪري ھن کي **شيخ ابڙو ھالاڻي** سڏيندا آھن. ھن ھنڱورجن جي ارباب، آري سمي جي ڌيءَ هاجره سان شادي ڪئي. تنھن وقت سنڌ ۾ سومرن جي حڪومت ھوندي ھئي. پاڻ بزرگن جي فيض ۽ صحبت مان فيضياب ٿيڻ لاءِ ڏاڍو چاھ رکندو ھو، جنھنڪري ھو سورٺ (سوراشٽر) ۾ سيد عبدالھادي جميل شاھ گرناريءَ وٽ پھتو ۽ سندس مريد ٿيو. پاڻ چشتي طريقو ڪري فقراءَ ٿيو ۽ باقي ڏينھن مرشد جي خدمت ۾ گذاريائين. سندس وفات 60 سالن جي عمر ۾ 637ھ – 1239ع ڌاري ٿي، ۽ سندس درگاھ سجاول ۽ جاتيءَ واري رستي تي اولھه طرف پنج ميل پري آھي.

## حوالا

زمرو:1181ع جون پيدائشون
زمرو:1239ع جون وفاتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌ جا بزرگ
عبدالحق ابڙو

**عبدالحق ابڙو** (انگريزي:Abdul Haq Abro) سنڌ جو ريڊيو پاڪستان، پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ۽ فلم جو اداڪار ۽ صداڪار هو.

## زندگي جو احوال
عبدالحق ابڙو 1937ع ۾ حيدرآباد شهر ۾ ڄائو. 
## تعليم
عبدالحق ابڙو مئٽرڪ نور محمد هاءِ اسڪول حيدرآباد ۽ انٽر مسلم ڪاليج حيدرآباد ۾ پڙهيو. هن ايم. اي سنڌي ادب ۾ ڪئي.

## عملي زندگي
هيءُ ريڊيو آرٽسٽ ۽ صداڪار حيدرآباد ريڊيو -اسٽيشن- جي ڳوٺاڻن ڀائرن جي پروگرام (فتح خان جي ڪچهري) جي ڪردار ”جانڻ“ جي نالي سان مشهور ٿيو. ڪيترن ئي ڊرامن ۾ حصو ورتو.عبدالحق ابڙو ڪاليج ۾ پڙهڻ واري زماني کان ئي ڊرامن ۾ حصو وٺندو هو ۽ اسٽيج جو معروف فنڪار هو. هن سنڌي فلمن ۾ يادگار ڪردار ادا ڪيا، ڪيترن ئي ٽي وي ڊرامن ۾ پڻ ڪم ڪيائين. -پاڪستان- حڪومت فني خدمتن جي مڃتا طور کيس تمغه امتياز ڏنو. هن 17 سالن جي عمر ۾ اسٽيج ناٽڪ ۾ ڪم شروع ڪيائين. جڏهن حيدرآباد ۾ ريڊيو -اسٽيشن- کلي ته کيس 1957ع ۾ اسٽاف آرٽسٽ طور نوڪري ڏني ويئي. هن 1997ع ۾ رٽائر ڪيو، پر پوءِ به هو ڪانٽريڪٽ تي ريڊيو سان لاڳاپيل رهيو. عبدالحق ابڙو ٻارڙن جي پروگرام ۾ ”ماما مکڻ“ جي حوالي سان ٻارن ۾ گهڻو مقبول ٿيو. 
سنڌ جو هي گهڻ پاسائين صلاحيت رکندڙ فنڪار سنڌيءَ کان علاوه -اردو-، گجراتي، بلوچي، پنجابي ٻوليون به ڄاڻندو هو ۽ انهن ٻولين جي ڊرامن ۾ پڻ ڪم ڪيائين. هن ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد جي لاتعداد پروگرامن ۽ ڊرامن ۾ ڪم ڪيو. سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ -تعليم- دوران مرزا قليچ بيگ جو ڊرامو ’-انڪوائري آفيسر-‘ اسٽيج ڪيائين ۽ -انعام- طور کيس وائس چانسلر ڪپ مليو. 66-1965۾ سنڌي مزاحيه پروگرام ”گلدستو“ گهڻو مشهور ٿيو. 
سندس پهريون ٽي وي ڊرامو مرزا قليچ بيگ جو ڊرامو ”زينت“ هو ۽ پهرين سنڌي فلم ”محبوب مٺا“ هئي. -ان- کان علاوه هن ”رنگ محل“، ”گهونگهٽ لاهه ڪنوار“ ، ”سنڌڙيءَ -تان- صدقي“، ”-بادل-“ ۽ ٻين فلمن ۾ به ڪم ڪيو. هن پاڻ به ڪيترا ڊراما لکيا ۽ انهن جي هدايت ڪاري به ڪئي. هو ميوزڪ جو به ڄاڻو هو.

## وفات
عبدالحق ابڙو 6 ڊسمبر 2000ع تي 63 سالن جي عمر ۾ حيدرآباد ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. کيس مسو ڀرڳڙي لڳ آبائي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي اداڪار
علامه مستانو سيھواڻي ابڙو

ابڙي علامه مستاني سيوهاڻيءَ جو اصل نالو رحمت الله ابڙو آهي، جنهن محمد صديق ابڙي جي گهر ۾ ڳوٺ پياري واهڻ، تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ 12 مئي 1947ع تي جنم ورتو. هي پوليٽيڪل سائنس ۾ بي. اي (آنرس) ۽ ايل.ايل. بي هو. پوليس کاتي ۾ نوڪري ڪيائين. 1950ع کان وٺي شعر، ڪهاڻيون، مضمون، مزاحيه ڪالم، مقالا، -تنقيدون ۽ تبصرا لکيائين، جيڪي سنڌي، اردو ۽ انگريزي اخبارن ۾ ڇپيا. هن پورا ويهه (20) سال (1961ع کان 1984ع) قلمي نالي ’علامه مستاني سيوهاڻي‘ سان مختلف اخبارن: عبرت، سنڌ نيوز، عبرت مئگزين ۽ رسالن ۾ مزاحيه ڪالم لکيا. هي صحافي ۽ فنڪار هئڻ سان گڏ علم موسيقيءَ جو ڄاڻو به هو. هن جي لکڻ جو اسلوب منفرد، وٽس معاشري جي براين کي مزاحيه رنگ ۾ پيش ڪرڻ جو فن هو. هن جو هڪ ناول ”ٻير جي ڍنگهري“ عنوان سان مشهور شاعر اسحاق راهي، سرمد پبليڪيشن ميهڙ پاران 1982ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. علامه مستاني سيوهاڻي 27 اپريل 1982ع ۾ وفات ڪئي. 
علامه مستاني سيوهاڻيءَ جو نالو مزاحيه ادب جي حوالي سان سنڌي ادب جي تاريخ ۾ سدائين ياد رهندو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌ
غلام مصطفيٰ ابڙو

سنڌ جو هي فنڪار، **غلام مصطفيٰ ابڙو** شاھپورچاڪر ۾ پيدا ٿيو، 12–13 سالن جي عمر ۾ سنڌ جي قديمي ساز گھڙي (گھاگھر) وڄائڻ ۾ تمام گھڻي مھارت حاصل ڪئي. هن گهڙي وڄائڻ جو فن مرحوم علي بخش ڪوريءَ کان حاصل ڪيو. سندس چوڻ هو تہ وڄت ۾ ”لئي“ رکڻ وڏي اھم ڳالھ ٿئي ٿي. وڄت جا ڪيترائي ”تار“ مشھور آھن، جن مان ”ڪلواڙو“ وڄائڻ سولو ۽ ”ڌادرو“ ۽ ”تين تار“ ڏکيو آھي، مگر ھو انھن تارن کي بہ وڄائي ويندو آهي، ھن سنڌ جي ناميارن ۽ سريلن ڳائڻ سان گڏ گھڙو وڄايو آھي، جن مان استاد منظور علي خان، عابده پروين، وحيد علي، مصري خان جمالي ۽ جلال چانڊيو قابل ذڪر آھن.

## حوالا
غلام ھالائي ابڙو

غلام رسول ”غلام“ ولد لطف -الله- خان ابڙو پنھنجي والد جي نوڪريءَ دوران 4 -جولاءِ- 1920ع تي ننگر -ٺٽي- ۾ پيدا ٿيو. ”غلام“ ھالائي فائينل جو امتحان پاس ڪري 1946ع ۾ پرائمري -استاد- مقرر ٿيو. پاڻ ھڪ سٺي -استاد- سان گڏ سٺو مصور، اديب، شاعر ۽ موسيقار به ھو، کيس گھڙي وڄائڻ ۾ مھارت حاصل ھئي. -استاد- بيبي خان ۽ -استاد منظور علي خان- سان ڪيترا ڀيرا گھڙي تي سنگت ڪرڻ جو شرف حاصل ڪيائين. پاڻ ھڪ بهترين ڊراما نويس پڻ ھو ۽ ڪيترائي پنھنجا ڊراما اسٽيج تي پيش ڪيائين. ”غلام“ صاحب شعر و سخن جي ھر صنف تي طبع آزمائي ڪئي آھي. ”بزم رفيق“ ۽ ”بزم طالب الموليٰ“ سان خاص طور وابستگي ھيس ۽ ”الخالق ادبي اداري“ جو پڻ بنياد رکيائين. رٽائرڊ ٿيڻ بعد ”سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن“ ھالا جي زير اھتمام ”روشن -تارا-“ اسڪول جو آخري عمر تائين ائڊمنسٽريٽر ٿي رھيو. 27 -آگسٽ- 1984ع تي انتقال ڪيائين ۽ ھالا ۾ پنھنجي اباڻي قبرستان ۾ دفن ٿيو.

## حوالا
محمد سليمان سليم ابڙو

مولانا محمد سليمان ولد ابڙو فقير ڳوٺ ملان ابڙا تعلقي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. ھن ديني -تعليم- مولانا غلام عمر جتوئيءَ وٽ ”مدرسه دارالفيض“ مان حاصل ڪئي، پاڻ مولانا جتوئيءَ جو پيارو شاگرد ھو. ھن جون صادر ڪيل فتوائون پڻ تحرير ڪندو ھو. مولانا محمد سليم -جتوئي- صاحب جي ڪتب خاني مدرسه دارالفيض جو انچارج به ٿي رھيو ۽ ديني -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ھو ڳوٺ ڪارڙن واري مسجد ۾ قائم ڪيل مدرسي ۾ مدرس مقرر ٿيو. مولانا محمد سليمان ابڙو پنھنجي وقت جي سياسي ۽ سماجي ڪمن ۾ وڌي چڙهي شرڪت ڪندو ھو، -تحريڪ خلافت- دوران لاڙڪاڻي ڪانفرنس ۾ حصو ورتائين. پاڻ سٺو شاعر ھو ۽ ”سليم“ تخلص ھيس. مولانا سليمان ”سليم“ جي شاعري غزلن، مولودن ۽ ڪافين تي مشتمل آھي، سندس تحرير ڪيل ديني ڪتاب ۽ شعري مجموعو قلمي صورت ۾ سندس ڀائيٽي محمد احسان ولد محمد حسن وٽ موجود آھي.

## حوالا
مولوي حڪيم قاضي خاڪ ابڙو

مولوي حڪيم قاضي ”خاڪ“ ابڙو ولد حاجي قاضي عبدالله ابڙو، ”حقير“،عالم، فاضل ۽ فن حڪمت ۾ نھايت قابل ٿي گذريو آھي. سندس -تصنيف- ڪيل ڪتاب ’انيس المومنين‘ ۽ ’ديوان خاڪ‘ قلمي موجود آھن، سندس شعر گھڻو چيل آھي.

## حوالا
نجم الدين ابڙو

نجم الدين ولد ولي محمد ابڙو 4 -اپريل- 1944ع تي ڳوٺ کنڊو تعلقي وارهه ۾ ڄائو. هو ايم. اي سان گڏ قانون جي به ڊگري رکندڙ آهي. پيشي جي لحاظ کان زميندار ۽ وڪيل آهي، 12 سال کن -تعليم- کاتي ۾ به نوڪري ڪيائين. قانون جي ڊگري حاصل ڪرڻ بعد سرڪاري نوڪري ڇڏي 1969ع ۾ پ پ ۾ شامل ٿيو. هن 2002ع ۽ 2008ع جي چونڊن ۾ قمبر-شهدادڪوٽ جي -تڪ- 42 تي چونڊ کٽي. تعليم، قانون ۽ انساني حقن بابت سنڌ اسيمبليءَ جي ڪميٽين جو ميمبر آهي. سندس مستقل رهائش ڳوٺ لکنو ۽ قمبر ۾ آهي.

## حوالا
ابڙو وڏ وڙو

ڪتاب **ابڙو وڏ وڙو** جو مصنف مھدي شاھ آهي. مھدي شاھ پنھنجي ڪتاب ”ابڙو وڏ وڙو“ ۾ سنڌ جي تاريخ  تي سرسري نظر وجهڻ بعد ابڙا قبيلي جي چيف سردار ڪماريا ابڙا خاندان جو مفصل احوال قلمبند ڪيو ويو آهي. هي ڪتاب شاھ لطيف اڪيڊمي شڪارپور پاران 2005ع ۾ شايع ڪيو ويو آهي. هن ڪتاب ۾ 622 صفحا موجود آهن ۽ گڏوگڏ ماڳن مڪانن ۽ شخصيتن جون ناياب تصويرون، دستاويز ۽ نقشا ضميمي طور ڏنل آهن.

## حوالا

زمرو:2005ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:سنڌي ڪتاب
ابڙيجا

**ابڙيجا** سنڌ جي سماٽن جي هڪ ذات، جنھن جو شجرو هيٺينءَ طرح آهي: ابڙيجن جو ڏاڏو ابڙو پٽ لاکو پٽ ڪلهو پٽ ڄام لاکو پٽ ڄام راهو پٽ ڄام جوڻو. اهو سلسلو مٿي سنڌ جي سمن جي ڏاڏي هسپت سان وڃي ملي ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
ابڙيجاڻي

**ابڙيجاڻي** مٽياري ضلعي ۾ هڪ ديھ، جنهن ۾ ’ماڻڪ شاء جي وسي‘، ’کوسا‘، ’گلش شاھ جي وسي‘ ۽ ’بقادار شاھ جي وسي‘ ڳوٺ آباد آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
ابل فقير مھڪاڻي

**ابل فقير** 1942ع واري حُر تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو، جيڪو ڳوٺ بائونٺ مري، تعلقي سنجهوري، ضلعي سانگهڙ جو رهاڪو هو. هن جو پير شهيد صبغت -الله- پاڳاري جي غازي حرن ۾ شمار ٿيندو هو. کيس ’ابوالخير‘ جو لقب پير سائينءَ پاڻ ڏنو هو. ابل فقير انگريزن سان وڙهيو ۽ هٿيار هٿ ڪرڻ لاءِ پنهنجن دوستن سان گڏجي ٿاڻا به ڦريائين، -جن- ۾ -ٻوٻي- -ٿاڻو- ۽ کاڻوٺ -ٿاڻو- شامل آهن. ابل فقير هالن جي ڀرسان سيلاني فقير واري هنڌ تي وڙهيو هو، جنهن ۾ هن ملٽري ۽ سپاهين سان مڙس ٿي مقابلو ڪيو. ڏهه سال انگريزن سان وڙهيو ۽ سي. آءِ. ڊي پوليس هٿان گرفتار ٿيو. کيس ويهه سال سزا لڳي، پر ٻه ٽي سال قيد ڪاٽڻ کان پوءِ سينٽرل جيل مان ساٿين سميت ڀڄي نڪتو. -ان- کان پوءِ سن آيو، -جتي- ٻيهر گرفتار ٿيو ۽ کيس ڦاهي گهاٽ ۾ رکيو ويو. اهو ڪيس -پاڪستان- ٺهڻ کان پوءِ هليو، جنهن ۾ ڦاسيءَ واري سزا لهي ويس ۽ ڏهه سال سزا ڏنائونس. ون يونٽ ٺهڻ کان پوءِ ابل فقير آزاد ٿيو.

## حوالا
ابل ويسر وارو دڙو

**ابل ويسر وارو دڙو** اسلامي دور سان تعلق رکندڙ هي ماڳ ٺريءَ جي ڳوٺ کان ٽن ميلن تي ديھ سانيو، تعلقو ميرواھ ضلعي خيرپورميرس ۾ آهي. ھي ھڪ وڏو دڙو آھي، جيڪو اوچائيءَ ۾ 15 کان ويھ فٽ ٿيندو. ٽن چئن ايڪڙن تي ڦھليل آھي. گھڻو حصو زرعي آباديءَ ھيٺ اچي چڪو آھي. مٿاڇري تي پيل ٺڪراٺو اسلامي دور کان ٿورو اڳ ۽ ان جي شروع واري زماني سان ڀيٽي سگهجي ٿو. ھن جي کوٽائي ٿيل ڪانہ آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
ابلق

**ابلق** گهوڙي جو هڪ قسم جنھن جي بُت تي وڏا اڇا ڪارا (ڪارو ابلق) يا اڇا ڳاڙها (ڳاڙھو ابلق) دڙڳ هجن.

## حوالا
ابن ابي اصيبه

مشهور سياح، طبيب ۽ ليکڪ ابن ابي اصيبه جو اصل نالو احمد بن قاسم السعدي الخرجي ’موقف الدين‘ هو. هيءُ پنهنجي ڏاڏي جي نالي پويان پاڻ کي ’ابن ابي اصيبه‘ سڏائيندو هو ۽ ان ئي نالي سان مشهور ٿيو. هـيءُ 1203ع ڌاري دمـشـق ۾ ڄـائـو. هـن طـب جـي ماهر ’ابن البيطار اندلسي‘ (1248ع) وٽان طب جي تعليم ورتي ۽ ڄاڻو حڪيم ٿيو. سندس ڏاڏو سلطان صلاح الدين به طبيب هو. ابن ابي اصيبه جلد ئي پهرين قاهره جي هڪ شفا خاني ۾ طبيب مقرر ٿيو. ان کانپوءِ امير ”صرخر“ جو خاص طبيب ٿيو. ايوبي دور ۾ به مختلف عهدن تي فائز رهيو. هن علم طب تي ’عيون الالنباء في طبقات الاطباءِ‘ سان ڪتاب تصنيف ڪيو. جنهن ۾ ڇهه سؤ مشهور حڪيمن جون سوانح عمريون درج ڪيائين. هن پنهنجي ڪتاب جي ٻئين جلد ۾ سنڌ ۽ هند جي طبيبن ۽ انهن جي علاج معالجي جو تذڪرو تفصيل سان آندو آهي. هن طبيب هئڻ جي ناتي ڪيترائي ملڪ گهمي ڏٺا. هن 1270ع ڌاري وفات ڪئي.

## حوالا
ابن اسحاق

تاريخِ -اسلام-“ ۾ -جن- شخصيتن کي بنيادي حيثيت حاصل رهي آهي، انهن ۾ ابن اسحاق يعني ابو عبدالله محمد -بن- اسحاق -بن- يسار جو نالو سرفهرست آهي. ابو عبدالله -بن- اسحاق مديني شريف ۾ تقريباً 84ھ (703ع) ڌاري پيدا ٿيو. ننڍپڻ کان ئي محنتي هو. -الله- پاڪ کيس تيز ذهانت عطا ڪئي هئي، جنهنڪري قابل استادن جي نظر فيض اثر هيٺ، عربي زبان تي وڏو عبور حاصل ڪيائين. ادب جي سلسلي ۾ وقت جي وڏن وڏن عالمن کي به پنهنجي حيثيت مڃائڻ ۾ دير نه ڪيائين. -ان- کان سواءِ روايتن کي صحيح انداز ۾ محفوظ ڪرڻ لاءِ پنهنجي زماني جي اڪابرن سان به ڪي قدر اختلاف رهيس، جنهن جي ڪابه پرواهه نه ڪري، ويتر قلم جي رفتار وڌائڻ لڳو. ايستائين جو مالڪ -بن- انس جهڙي جيد عالم سان به ڪيترين روايتن تي زباني ڏي وٺ ڪيائين. هُو سچائيءَ جو ساٿ ڇڏي نه سگھيو ۽ ملڪ ڇڏڻ تي مجبور ٿيو. -ابنِ اسحاق- اڳ ۾ مصر ويو ۽ پوءِ عراق کي پنهنجو مستقل ٺڪاڻو بڻائي رهڻ لڳو. وقت جي خليفي المنصور کيس -بغداد- اچڻ جي دعوت ڏني، -جتي- 67 ورهين جي ڄمار ۾ 151ھ (768ع) ۾ وفات ڪيائين ۽ کيس -امام- ابو حنيفهرحه جي ڀرسان جاءِ ملي. سندس شاگردن جو حلقو وسيع هو. زياد -بن- عبدالله البڪائي ڪوفيءَ جو نالو هن ڏس ۾ سرفهرست آهي. 
ابنِ اسحاق وڏو مؤرخ به هو. هن ٻنهي جهانن جي سردار حضرت محمد مصطفيٰ صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي حياتي مبارڪ تي ”سيرت النبيصه“ نالي ٻن جلدن ۾ نهايت وضاحت سان روشني وڌي آهي. سندس هي ڪتاب، پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي حالاتِ زندگيءَ تي، قديم ڪتاب آهي. هجري چوٿين صديءَ ۾ الوزير المغربيءَ هن ڪتاب کي اصلي صورت ۾ نقل ڪرائي، محفوظ ڪيو.

## حوالو

## حوالا
ابن الجوزي

**ابن الجوزي** جو پورو نالو **عبدالرحمان الجوزي** هو. غالباً 510ھ (1116ع) ڌاري سندس ولادت ٿي. پاڻ مشهور حنبلي طريقي جو محدث ۽ تاريخدان ٿي گذريو آهي. حياتيءَ جو وڏو حصو تصنيف ۽ تاليف سان گڏ وعظ ۽ نصيحت ۾ مشغول رهيو. ”المنتظم“ نالي سان ڪيترن ئي جلدن تي ڦهليل عربي زبان ۾ ”تاريخ“ به قلمبند ڪيائين، جيڪا 574ھ (1178ع) ڌاري راس ڪيائين. هن ڪتاب ۾ سياسي تاريخ سان گڏ، ان دور جي نامور عالمن، اديبن، شاعرن ۽ اڪابرن جا تفصيلي احوال پڻ محفوظ ڪيا اٿس. ان کانسواءِ امير المومنين حضرت عمر بن خطاب رضه (583-646ع) ۽ حضرت عمر بن عبدالعزيز رح (681-720ع) جي مناقبن کي پڻ تصديق سان جمع ڪيائين. ”المنتظم“ جا ڪجهه حصا حيدرآباد دکن (هندستان) ۾ ڇپيا به آهن.

## حوالا

زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:سلف
زمرو:محدث
زمرو:1116ع جون پيدائشون
زمرو:1110ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:Articles with short description
ابن العربي

*تصوف جي [[وحدة الوجود]] واري فلسفي جو شارح *'شيخ ابوبڪر محي الدين محمد ابن علي**، جيڪو **’شيخ اڪبر‘** ۽ **’ابن العربي‘** جي نالن سان مشهور آهي، ابن العربي 17 رمضان 560ھ/28 جولاءِ 1165ع تي اندلس جي شهر مرسيا ۾ ڄائو. سندس تعلق عرب جي مشهور قبيلي ’طائي‘ سان هو ۽ پاڻ مشهور سخي حاتم طائيءَ جي نسل مان هو، تنهنڪري کيس **’الحاتمي الطائي الاندلسي‘*' به سڏيو وڃي ٿو.*

## ''تعليم ۽ سفر''

*1173ع ۾ ابن العربي ’اشبيليه‘ پهتو ۽ ٽيهه سال اتي جي عالمن ۽ صوفين کان ظاهري ۽ باطني علم وٺندو رهيو. ان کان پوءِ حج جي سعادت حاصل ڪري بيت المقدس پهتو. ان کان پوءِ بغداد ۽ حلب آيو، هر هنڌ سندس تڪريم ۽ تعظيم ٿيندي هئي. اتان کان پوءِ 39 سالن جي عمر ۾ 598ھ/ 1201ع ۾ هو مشرقي ملڪن ڏانهن روانو ٿيو. پهرين [[مصر]] پهتو، ڪجهه عرصو اتي رهڻ کان پوءِ بيت المقدس، مڪي شريف، بغداد، حلب ۽ آخر ۾ دمشق ۾ مستقل سڪونت اختيار ڪئي ۽ اتي ئي 638ھ / 1240ع ۾ وفات ڪيائين. جبل قاسيون ۾ دفن ٿيل آهي.*

## ''تصوف لاءِ خدمتون''

*ابن العربي تصوف ۾ وحدة الوجود جو فلسفو متعارف ڪرايو ۽ سڀ کان پهرين پاڻ ئي، پنهنجن ڪتابن ۾ انهيءَ فلسفي جي شرح بيان ڪيائين. ’فتوحات مڪيه‘ ۽ ’فصوص الحڪم‘ ان سلسلي ۾ سندس نالي وارا ڪتاب آهن. هن جي ٻين تصنيفن ۾ ’مفاتح الغيب‘، ’تنزلات‘، ’ترجمان الاشواق‘، ’الآيات المتشابهات‘، ’ذخائر الاعلاق‘ وغيره قابل ذڪر آهن. مٿيان ڪتاب تفسير، حديث، فقه، سيرت، علم و ادب ۽ وحدة الوجودي فلسفي
(همه اوست) تي لکيل آهن. هن جي ڪتابن جو انداز 300 کن آهي.*

*ابن العربيءَ جا ’فتوحات مڪيه‘، ’فصوص الحڪم‘ ۽ ’تنزلات‘ ڪتاب، سندس پختي فڪر جا ترجمان آهن ۽ هنن ئي ڪتابن ۾ همه اوست واري صوفياڻي فلسفي کي کولي بيان ڪيو ويو آهي. هڪ حد تائين فصوص الحڪم، قرآن شريف جو تفسير به آهي.*

*ابن العربي اهو پهريون مسلمان مفڪر آهي، جنهن ڪلام الاهيءَ جي روشنيءَ ۾ انسان ڪامل جي باري ۾ هڪ مڪمل نظريو پيش ڪيو. سندس تصنيفون الاهيات ۽ تصوف جي حوالي سان شاهڪار ۽ بنيادي اهميت رکندڙ آهن. سنڌ جا اڪثر صوفي شاعر کانئس متاثر آهن، جن ۾ شاهه لطيف سرِفهرست آهي.*

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:عرب ليکڪ
زمرو:صوفي شاعر
ابل واھ

**''ابل واھ** خيرپور ميرس جي حدن ۾ واقع آهي. عام طرح سرڪاري نالي **” خيرپور ويسٽ فيڊر “** () سان ياد ڪيو وڃي ٿو، جنهن جي 1352ھ ( 1934ع ) ۾ کوٽائي شروع ٿي ۽ 1936ع ۾ ٻہ هزار ڪيوسڪ  (Cusecs) مطابق مڪمل آباديءَ جي لائق بڻيو. هي واھ سکر بئراج جي کاٻي پاسي کان سنڌو نديءَ مان نڪري ٿو. شاخن سميت ان جي ڊيگھ 366 ميل (589 ڪلوميٽر) آھي. ان واھ مان ساڄي ۽ کاٻي طرف کان جملي 34 شاخون نڪرن ٿيون. آمد رفت لاءِ مٿس ڏھ وڏيون پليون آهن، جڏهن ته ننڍين (ڳوٺاڻين) پلين جو تعداد ٻاويھ آهي. پاڻيءَ جي روڪ ٿام لاءِ پنج وڏا ريگيوليٽر (Regulators) بہ تعمير ٿيل آهن.*

== *اھميت* ==

*ابل واھ، خيرپور رياست جو وڏو واھ ليکيو وڃي ٿو، هڪ اندازي مطابق چار لک ڏھ هزار ايڪڙ ايراضيءَ کي سيراب ڪري ٿو. سندس سنڀال لاءِ 1936ع کان هڪ ايگزيڪيوٽو انجنيئر ( Executive Engineer ) ، 2 سب ڊويزنل آفيسر ، 14 سب انجنيئر ( Over sears ) ، 20 آبدار ۽ 29 داروغا پڻ مقرر ڪيل آهن.*

== *علائقي ۽ ٿيندڙ پوکون* ==

*ابل واھ خيرپور ۽ گمبٽ تعلقن جي ايراضي آباد ڪندو، ڳاڙهي موري، پريالوءِ، پير ڳوٺ، احمدپور، ڪوٽ پل، ماڇيون، راڻيپور ۽ گمبٽ شهرن مان لنگھي ٿو . هن واھ تي آباديءَ جي اعتبار کان ڪڻڪ، ڪپھ، چانور، جوئر، سرنھ، ڄانڀو ۽ داليون وغيره ٿين ٿيون. ان کانسواءِ کجين، ليمن ۽ انبن جا باغ بہ وڏي تعداد ۾ سيراب ڪري ٿو. هي ٻارهن ئي مهينا وهندڙ واھ آهي، جنهن کي انجنيئري اصطلاح ۾ ” Perennial “ سڏبو آهي .*

== *حوالا'' ==

زمرو:سنڌ جي زراعت
ابن النديم

**ابوالفرج محمد بن اسحاق النديم الوراق البغداديءَ** 385ھ/995ع ۾ وفات ڪئي. سندس ڄم جو سن نه ٿو ملي ۽ نه ئي سندس حياتيءَ جو احوال معلوم آهي، پر لفظ ’وراق‘ مان خبر پوي ٿي ته هو ڪتابن جو ڪاروبار ڪندو هو، هن 377ھ/987ع ۾ عربي ڪتابن جي جامع فهرست شايع ڪئي، جيڪا پوءِ ’فهرست ابن النديم‘ يا ’الفهرست‘ جي نالي سان مشهور ٿي. فهرست ۾ اهي سڀ ڪتاب شامل آهن، جيڪي انهيءَ عهد ۾ عربي ٻوليءَ ۾ موجود هئا، يا ٻين ٻولين مان ترجمو ٿي عالم اسلام ۾ شامل ٿي ويا هئا. هن علم جي هر شاخ لاءِ الڳ باب لکيو ۽ ان فن جي مختصر تاريخ بيان ڪرڻ کان پوءِ سڀني مشهور مصنفن ۽ انهن جي تصنيفن کي تاريخ وار ترتيب سان لکيو. 
ابن النديم ان وقت جي سنڌ جي ماڻهن جي حالت، ثقافتي ۽ سماجي پهلوئن، وڻج واپار ۽ ٻوليءَ لاءِ مستعمل رسم الخط جو به ذڪر ڪيو آهي. سنڌي ٻوليءَ جي باري ۾ لکيو اٿس ته اُن جا تقريباً ٻه سؤ رسم الخط آهن. ’الفهرست‘ چوٿين صدي هجريءَ جي ادبي ۽ علمي ترقيءَ جو مڪمل آئينو آهي.

## حوالا
ابن الياس سومرو

**ابن الياس سومرو** جو اصلي نالو **محمد لکانو ولد محمد الياس سومرو** آهي. ھع 15 اپريل 1925ع تي حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. تعليم سنڌي فائنل هئس. ايس. وي پرائمري ماستريءَ مان ترقي ڪري ٽيچرس ٽريننگ ڪاليج فار مئن حيدرآباد جي پرئڪٽسنگ اسڪول جو هيڊماستر ٿي رٽائر ڪيائين. ان کان سواءِ ٽيچرس ٽريننگ ڪاليج ۾ لائبررين ۽ استاد بہ رهيو. سندس تصنيفن ۾ ’نئين اردو–سنڌي لغت‘ قابل ذڪر آهي. ابتدائي دور ۾ سنڌي ۽ اردو افسانا بہ لکيائين. هن جا سنڌي موسيقيءَ تي ٽماهي مھراڻ ۾ ڪيترا مقالا ڇپيل آھن. اخبار تعليم ۾ بہ سندس ڪيترائي مضمون شامل آهن.

## حوالا

زمرو:1925ع جون پيدائشون