محمد حميدالله

**ڊاڪٽر حميدالله** (19 فيبروري 1908ع - 17 ڊسمبر 2002ع) هڪ هندستاني اسلامي اسڪالر هو. هن اسلامي سائنس، تاريخ ۽ ثقافت تي درجن ئي ڪتابون ۽ سوين مضمون لکيا.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
حميدالله، حيدرآباد رياست جي گاديءَ واري شهر حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو، (هاڻي حيدرآباد، تلنگانا، انڊيا) ٽن ڀائرن ۽ پنجن ڀينرن ۾ سڀ کان ننڍو هو. سندس ڏاڏو ۽ پرڏاڏو ٻئي اسلامي عالم هئا، جن قرآن جي تفسيرون لکيا. 

حميدالله جو والد مفتي ابو محمد خليل الله اسلامي فقه جو عالم هو ۽ رياست حيدرآباد جي نظام حڪومت ۾ روينيو جو ڊائريڪٽر هو ۽ حيدرآباد ۾ سود کان پاڪ بئنڪنگ سسٽم قائم ڪرڻ جو علمبردار هو. 

حميدالله مدرسه نظاميه مان مولوي ڪامل جي ڊگري حاصل ڪئي، ان بعد عثمانيه يونيورسٽي مان بين الاقوامي قانون ۾ بي.اي.، ايل.ايل.بي. ۽ ايم.اي. ڪئي. ان کان پوءِ جرمني ويو ۽ کيس سال 1932ع ۾ بون يونيورسٽيءَ کان ڊي.فل. جي ڊگري حاصل ڪئي. بون يونيورسٽي جي فئڪلٽيءَ ۾ عربي ۽ اردوءَ ۾ ٿوري وقت لاءِ ليڪچرار جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏيڻ کان پوءِ، هن فرانس جي سوربون يونيورسٽيءَ ۾ ٻي ڊاڪٽريٽ لاءِ رجسٽر ٿيو. يونيورسٽي طرفان 11 مهينن کان پوء، کيس ڊي.لٽ. جي ڊگري ڏني وئي. هن 1936ع کان 1946ع تائين عثمانيه يونيورسٽي ۾ بين الاقوامي قانون جو درس ڏنو.

## ڪيريئر
سال 1948ع ۾ حميدالله کي گڏيل قومن ۾ رياست حيدرآباد جو نمائندو مقرر ڪيو ويو. سال 1948ع ۾ حيدرآباد جي هندستان سان زبردستي الحاق کان پوءِ حميدالله پاڪستان ۽ هندستان ٻين جي شهريت رد ڪري ڇڏي. فرانسيسي حڪومت پاران حيدرآباد جي پناهگير جي حيثيت ۾، پيرس ۾ جلاوطني ۾ رهندو هو. 

حميدالله 1954ع کان فرانس جي نيشنل سينٽر فار سائنٽيفڪ ريسرچ ۾ ريسرچ فيلو رهيو، جيستائين سال 1978ع ۾ ريٽائر ڪيائين. ان دوران هن ترڪي جي يونيورسٽين ۾ باقاعده ليڪچر پڻ ڏنا. 

هو حديث جي تحقيق، قرآن مجيد جو ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪرڻ ۽ فرانسيسي ۾ پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم جي سوانح عمري لاءِ مشهور آهي. 

حميدالله کي 1985ع ۾ حڪومت پاڪستان طرفان هلال امتياز ايوارڊ مليو، هن ايوارڊ جي انعامي رقم اسلام آباد ۾ انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي جي اسلامڪ ريسرچ اڪيڊمي کي عطيو ڪئي.

## ادبي ڪم
ڊاڪٽر حميدالله انگريزي، فرينچ، جرمن، عربي ۽ اردوءَ ۾ 100 کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ڪيا ۽ اسلام جي مختلف پهلوئن ۽ ان سان لاڳاپيل علائقن تي اٽڪل 1000 علمي مقالا ۽ مضمون لکيا، ڊاڪٽر حميدالله جي قابل ذڪر اشاعتن ۾ شامل آهن:
* رياست جو اسلامي ضابطه اخلاق: سيرت جو هڪ جائزو (سيرت) عام تعارف (1941ع، 1953ع) 
* دنيا ۾ پهريون لکيل آئين (1941ع، 1975ع ۽ 1986ع) 
* قانون جي تضاد جو اسلامي تصور (1945ع) 
* اسلام جو تعارف (1957ع کان پوءِ انگريزيءَ کان علاوه ڪيترن ئي ٻولين ۾) 
* محمد بن اسحاق، رسول الله صلي الله عليه وسلم جو هڪ سوانح نگار (پاڪستان هسٽاريڪل سوسائٽي) (1967ع) 
* محمد رسول الله: اسلام جي باني جي زندگي ۽ ڪم جو هڪ جامع سروي (1979ع) 
* اسلام: هڪ عام تصوير (1980ع) 
* اسلام، فلسفو ۽ سائنس: چار عوامي ليڪچر  يونيسڪو جي پاران جون، 1980ع م آرگنائيزڊ ٿيل. (ايڊيٽر) (1981ع) 
* روزو ڇو؟: اسلام ۾ روزي جو روحاني ۽ عارضي مطالعو (سينٽر ڪلچرل اسلامڪ پيرس سيريز) (1982ع) 
* پيغمبر اسلام جو رياست جو قيام ۽ ان جي جانشيني (1988ع) 
* پيغمبر اسلام: هجرت جو پيغمبر (1989) 
* نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي جنگن جا ميدان (1992ع) 
* اسلام جو ظهور (1993ع) 
* مختصر ۾ اسلام (1996ع) 
* پيغمبر اسلام جي زندگي ۽ ڪم (1998ع) 
* پيغمبر هڪ رياست قائم ڪيو (1986ع)

## وفات
سال 1996ع ۾ حميدالله آمريڪا جي رياست، فلوريڊا جي شهر، جيڪسن ويل ۾ لڏي ويو. هن 17 ڊسمبر 2002ع تي وفات ڪئي.

## پڻ ڏسو
* اسلام ۽ سائنس 
* جديد اسلامي فلسفو 
## خارجي لنڪس
* International Islamic University,Islamabad Dr.Hamidullah Library
* Education and research 
* Obituary

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:فلسفي
زمرو:اسلامي ليکڪ
زمرو:اسلامي اسڪالر
زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان
زمرو:1908ع جون پيدائشون
زمرو:2002ع جون فوتگيون