انساني جنسيت

**جنسيت** (Sexuality) اهو طريقو آهي جنهن ذريعي ماڻهو پنهنجي جنسي سرگرمين جو تجربو ڪن ٿا ۽ پاڻ کي ظاهر ڪن ٿا. ان ۾ حياتيات، نفسيات، جسماني، جنسي لذت، جذباتي، سماجي، يا روحانيت سان لاڳاپيل احساسات ۽ ورتاءُ شامل آهن. ڇاڪاڻ ته هي هڪ وسيع اصطلاح آهي جيڪو مختلف تاريخي تناظرن ۾ تبديل ٿيندو رهيو آهي، ان ڪري ان جي ڪا هڪ مخصوص تعريف موجود ناهي. جنسيت جا حياتياتي ۽ جسماني پهلو گهڻو ڪري انساني پيدائشي عملن سان تعلق رکن ٿا، جن ۾ انساني جنسي ردعمل جو چڪر شامل آهي.

ڪنهن ماڻهوءَ جو جنسي لاڙو (Sexual orientation) مخالف ۽/يا ساڳي جنس ڏانهن سندس جنسي دلچسپيءَ جو هڪ نمونو آهي. جنسيت جا جسماني ۽ جذباتي پهلو فردن جي وچ ۾ اهڙا رشتا پيدا ڪن ٿا جيڪي محبت، ڀروسي ۽ خيال جي گهري جذبن ذريعي ظاهر ٿيندا آهن. سماجي پهلو انساني معاشري جي فرد جي جنسيت تي اثرن سان تعلق رکن ٿا، جڏهن ته روحانيت جو تعلق ٻين سان روحاني رشتي سان آهي. جنسيت زندگيءَ جي ثقافتي، سياسي، قانوني، فلسفياڻي، اخلاقي، ۽ مذهبي پهلوئن تي اثر انداز ٿئي ٿي ۽ انهن کان متاثر به ٿئي ٿي.

جنسي سرگرمين ۾ دلچسپي عام طور تي تڏهن وڌندي آهي جڏهن فرد بلوغت (Puberty) تي پهچندو آهي. جيتوڻيڪ جنسي لاڙي جي سبب بابت ڪا هڪ نظريي کي اڃا تائين عالمي سطح تي مڃتا نه ملي آهي، پر سماجي سببن جي ڀيٽ ۾ غير سماجي (حياتياتي) سببن جا وڌيڪ ثبوت مليا آهن، خاص طور تي مردن جي معاملي ۾.

انساني ميلاپ، پيدائش ۽ پيدائشي حڪمت عمليون (Reproduction strategies) تي ارتقائي نقطه نظر، ۽ سماجي سکيا جو نظريو جنسيت بابت وڌيڪ ڄاڻ فراهم ڪن ٿا. جنسيت جي سماجي ۽ ثقافتي پهلوئن ۾ تاريخي ارتقا ۽ مذهبي عقيدا شامل آهن. ڪجهه ثقافتن کي جنسي طور تي دٻايل (Sexually repressive) قرار ڏنو ويو آهي. جنسيت جي مطالعي ۾ سماجي گروهن ۾ انساني سڃاڻپ، جنسي طور تي منتقل ٿيندڙ بيماريون (STIs)، ۽ برٿ ڪنٽرول يا خانداني رٿابنديءَ جا طريقا پڻ شامل آهن.

## ارتقا ۽ واڌ ويجهه
### جنسي لاڙو

جنسي لاڙي جي باري ۾ سکيل (learned) سببن جي ڀيٽ ۾ پيدائشي يا حياتياتي سببن جا وڌيڪ ثبوت ملن ٿا، خاص طور تي مردن ۾. انهن ثبوتن ۾ مختلف ثقافتن ۾ هم جنس پرستي ۽ ٻاروتڻ ۾ صنفي غير مطابقت، جاڙن ٻارن جي مطالعي ۾ مليل جينياتي اثر، ۽ دماغ جي بناوت تي پيدائش کان اڳ هارمونز جا اثر شامل آهن.

ثقافتي ثبوت پڻ غير سماجي سببن ڏانهن اشارو ڪن ٿا. اهي ثقافتون جيڪي هم جنس پرستي لاءِ وڌيڪ رواداري رکن ٿيون، اتي ان جي شرح ٻين سماجن جي ڀيٽ ۾ ڪا وڏي نه آهي.

### صنفي فرق

انساني جنسيت ۾ صنفي فرقن جي واڌ ويجهه بابت ڪيترائي نفسياتي نظريا موجود آهن. اهي نظريا (بشمول سماجي ڪردار جو نظريو ۽ اسڪرپٽ نظريو) اڳڪٿي ڪن ٿا ته مرد عام طور تي عارضي جنسي تعلقات (casual sex) کي وڌيڪ پسند ڪن ٿا ۽ عورتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ شريڪ حيات رکڻ جو لاڙو رکن ٿا. هي نظريا آمريڪا ۾ ٿيندڙ مشاهدن سان مطابقت رکن ٿا. جڏهن ته جنسي اطمينان، موهه واري جنس (oral sex)، ۽ مشت زني بابت عورتن ۽ مردن جي وچ ۾ ڪو وڏو فرق نظر نٿو اچي.

## حياتياتي ۽ فزيولوجي پهلو

ٻين ٿڻائتن جانورن وانگر، انسان به بنيادي طور تي مرد يا عورت جي جنس ۾ ورهايل آهن.

جنسيت جا حياتياتي پهلو پيدائشي نظام (reproductive system)، جنسي ردعمل جي چڪر، ۽ انهن تي اثر انداز ٿيندڙ عنصرن سان تعلق رکن ٿا. اهي حياتياتي عنصرن جي ٻين پهلوئن تي اثرن، جهڙوڪ عصبي ردعمل، وراثت، هارمونز جي مسئلن، ۽ جنسي ڪمزورين جو به جائزو وٺن ٿا.

### جسماني بناوت ۽ پيدائش
مرد ۽ عورتون جسماني بناوت ۾ ڪافي حد تائين هڪجهڙا آهن، پر بالغن جي صورت ۾ انهن وٽ مختلف پيدائشي ميڪانيزم آهن جيڪي کين جنسي عمل ۽ پيدائش جي قابل بڻائين ٿا. عورتن جو هڪ ماهوار پيدائشي چڪر هوندو آهي، جڏهن ته مردن ۾ منيءَ جي پيداوار جو چڪر لڳاتار هوندو آهي.

#### دماغ
دماغ جو حصو هائپوٿالامس (Hypothalamus) جنسي ڪارڪردگي لاءِ سڀ کان اهم آهي. هائپوٿالامس ان ڪري اهم آهي ڇاڪاڻ ته ان جو تعلق پيٽيوشنري گلنڊ (Pituitary gland) سان آهي. چار اهم جنسي هارمونز آڪسيٽوسن (oxytocin)، پروليڪٽين (prolactin)، فوليڪل اسٽيموليٽنگ هارمون (FSH)، ۽ لوٽينائزنگ هارمون (LH) آهن.

آڪسيٽوسن، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن "محبت جو هارمون" به چيو ويندو آهي، جنسي ميلاپ دوران ٻنهي جنسن ۾ خارج ٿيندو آهي جڏهن لذت جي انتها (Orgasm) حاصل ٿئي ٿي. هي هارمون ويجهن رشتن کي برقرار رکڻ لاءِ ضروري سمجهيو ويندو آهي.

#### مرد جي جسماني بناوت ۽ پيدائشي نظام

مرد وٽ اندروني ۽ بيروني عضوا هوندا آهن جيڪي پيدائش ۽ جنسي ميلاپ لاءِ ذميوار آهن. منيءَ جي پيداوار روزاني بنياد تي لکين جي تعداد ۾ ٿيندي آهي.

##### مرد جا ٻاهريان عضوا
مرد جا بيروني جنسي عضوا لن (Penis) ۽ پيلا (Scrotum) آهن.

لن منيءَ ۽ پيشاب جي گذرگاھ فراهم ڪري ٿو. لن اعصاب، رت جون نليون، ۽ سوراخدار بافتون (spongy tissue) هونديون آهن.

## حوالا