open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چاٻين جو ڇلو

thumb|پلاسٽڪ جو ھڪ ڇلو
چاٻين کي ٿانيڪو رکڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندڙ اوزار کي **ڇلو** چيو ويندو آھي. ڇلا ڪيترن ئي نمونن ۽ موادن جا ٿين ٿا جھڙوڪ: ڌ پلاسٽڪ، لوھ، چمڙو وغيره.

**ڪيچين** (Keychain) يا **ڪي رنگ** (Keyring) ڌاتوءَ جي هڪ ننڍڙي منڊي يا زنجير هوندي آهي، جنهن ۾ هڪ يا هڪ کان وڌيڪ ڪنجيون (چاٻيون) يا فوبس (Fobs) لڳائي سگهجن ٿا. عام طور تي ڪي رنگ ۽ ڪيچين جا لفظ هڪ ٻئي جي جاءِ تي استعمال ٿيندا آهن، پر فني طور تي "ڪي رنگ" صرف منڊيءَ کي ۽ "ڪيچين" پوري زنجير کي چيو ويندو آهي.

ڪيچين جو فائدو اهو آهي ته ان سان ڪنجين کي سنڀالڻ آسان ٿئي ٿو ۽ اهي گم نه ٿينديون آهن. ڪجهه ڪيچين اهڙيون هونديون آهن جن جا پاسا گهمي سگهن ٿا، ته جيئن استعمال دوران زنجير وٽجي نه وڃي.

## ڪي رنگ (منڊي)

ڪي رنگ يا "اسپلٽ رنگ" (Split ring) ڌاتوءَ جي هڪ ٻٽي لوپ واري منڊي هوندي آهي، جنهن جي هڪ ڪنڊ کي ٿورو مٿي ڪري ان ۾ ڪنجي وڌي ويندي آهي. ڪي رنگ 19هين صدي ۾ **سيموئل هيري سن** (Samuel Harrison) ايجاد ڪيا هئا. اڄڪلهه چمڙي، ڪاٺ ۽ رٻڙ مان ٺهيل ڪي رنگ پڻ عام آهن.

## ڪي فوب (Key fob)

ڪي فوب هڪ آرائشي يا ڪارائتي شيءِ آهي جيڪا ڪيچين سان لڳل هوندي آهي. ان جو مقصد ڪنجين جي سڃاڻپ کي آسان بڻائڻ يا بهتر گرفت فراهم ڪرڻ هوندو آهي.
* **اليڪٽرانڪ فوب:** جديد ڪارن ۾ اليڪٽرانڪ ڪي فوب استعمال ٿيندا آهن، جيڪي ريموٽ ڪنٽرول جو ڪم ڪندا آهن ۽ گاڏيءَ کي پري کان کولڻ يا بند ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* **سڪيورٽي ٽوڪن:** ڪجهه ادارن ۾ بلڊنگ اندر داخل ٿيڻ لاءِ اليڪٽرانڪ فوبس استعمال ٿيندا آهن جن ۾ آر ايف آئي ڊي (RFID) ٽيڪنالاجي هوندي آهي.

## ڪمپيوٽر ڪيچين
فزيڪل ڪيچين جيان، ڪمپيوٽر جي دنيا ۾ پڻ "ڪيچين" جو اصطلاح استعمال ٿيندو آهي. هي اهڙو سافٽ ويئر يا ڊيٽابيس هوندو آهي جنهن ۾ پاسورڊ ۽ ڊجيٽل ڪنجيون محفوظ ڪيون وينديون آهن. مثال طور:
* **Apple Keychain:** ميڪ او ايس (Mac OS) جو پاسورڊ مينيجمينٽ سسٽم.
* **GNOME Keyring:** لنڪس (Linux) آپريٽنگ سسٽم ۾ استعمال ٿيندڙ سسٽم.

## گينيس ورلڊ ريڪارڊ
ڪيچين گڏ ڪرڻ جو شوق پڻ ڪيترن ئي ماڻهن کي هوندو آهي. گينيس ورلڊ ريڪارڊ موجب، دنيا ۾ سڀ کان وڏو ڪيچين جو ذخيرو اسپين جي **اينجل الواريز ڪورنيجو** (Angel Alvarez Cornejo) وٽ آهي، جنهن وٽ 62,257 مختلف ڪيچين موجود آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* ڪنجي
* تالا سازي

## حوالا

زمرو:گهرو اوزار
زمرو:تالا سازي
تير

300px|thumb|روايتي تير

thumb|تير جو خاڪو
**تير** ھڪ ھٿيار جو نالو آھي جيڪو آڳاٽي زماني ۾ جنگين ۾ استعمال ڪيو ويندو ھو. اڄ جي زماني ۾ به مختلف ھنڌن تي جھنگن ۾ شڪار ڪرڻ لاءِ تير جو استعمال ڪيو ٿو وڃي. تيراندازي جا مقابلا پڻ مختلف ملڪن ۾ ٿيندا رھن ٿا.

## حوالا

تير
زمرو:تير اندازي
منڊي

**مُنڊي** ھڪ ننڍڙو زيور ھوندو آھي جيڪو مختلف ڌاتوئن مان ٺاھيو ويندو آھي، جھڙوڪ: سون، چاندي، پلاٽينئم، وغيره. ان کي وڌيڪ سھڻو ڪرڻ لاءِ ھيرن ۽ موتين جو بہ استعمال ڪيو ويندو. ھي زيور عورتون طوڙي مرد ھٿن ۾ (ڪڏھن ڪڏھن پيرن ۾ بہ) پھرن ٿا. ٻنھي جي منڊين ۾ نموني جو فرق ٿئي ٿو. منڊي مختلف رسمن تي بہ پارائي وڃي ٿي جيئن ڇٺي، مڱڻي، محبت جي اظھار وقت وغيره.

## حوالا

زمرو:زيور
تير ڪمان

thumb
|120px|تير ۽ ڪمان

**تير ۽ ڪمان** ٻئي ملي ڪري ھڪ ھٿيار ٺاھن ٿا. تير ڪمان قديم جنگي اوزار آهي، ان سان شڪار، راند ۽ جنگ ڪئي وڃي ٿي. تير ۽ ڪمان مختلف موادن مان ٺاھيا وڃن ٿا، جھڙوڪ: لوھ، ڪاٺ، پلاسٽڪ وغيره.

## تفصيلي تعارف
تير لاءِ ڪمان ضروري آهي. ”ڪمان“ پارسي لفظ آهي. ان لاءِ نج سنڌي لفظ آهي ”سينڱ“، جنهن جي بنيادي معنيٰ آهي ”سڱ مان ٺهيل“.هي لفظ ڄاڻائي ٿو ته ڪنڍي مينهن، جنهن جو سڱ وريل ٿئي ٿو، يا هرڻ وغيره جو وريل سڱ، اڳي ڪمان ڪري ڪم آڻيندا هئا.
[thumb|تير ڪمان جو استعمال
[Temple of Aphaea ca. 505–500 BCE.]]

ڪمان لاءِ ٻيو لفظ اسان وٽ آهي ”چاپ“، جو نج سنسڪرت لفظ آهي ۽ بنيادي معنيٰ اٿس ”بانس جي وريل ڪاٺي“، جيئن پروفيسر آپٽي واريءَ سنسڪرت ڊڪشنريءَ ۾ ڄاڻايل آهي. هن ريت اهي لفظ ڄاڻائين ٿا ته آڳاٽا لوڪ ڪنهن جانور جو وريل سڱ يا بانس جي مڙيل ڪاٺي، ڪمان وانگر ڪتب آڻيندا هئا. آڳاٽن ماڻهن اهي سولا سهنجا رستا اختيار ڪري تير ڪمان جوڙيا ته پکين جو شڪار ڪرڻ سولو ٿئي. مطلب ته ضرورت وقت اهو هنر سيکاريائون ۽ پوءِ ان ۾ ترقي ڪيائون. جيڪڏهن هٿ ڪيل شڪار ڪو ماڻهو يا جانور کسڻ ايندن، يا ڪو مرون خود کين کائڻ ايندو ته ڪمانن جا تير ڪهڙو بچاءُ ڪندا؟ اهڙيءَ حالت ۾ مضبوط تيرن جوڙڻ جي ضرورت ٿي

## تاريخ
پنجاب ۽ سنڌ جا آڳاٽا آريه لوڪ پوءِ لڙائين ۾ به اهي مضبوط تير ڪم آڻڻ لڳا؛ پر اول تيرن جي چهنبن کي ڪنهن زهر جو مک ڏيئي ڇڏيندا هئا، (اٿرو ويد منڊل چوٿون 776؛ منڊل پنجون 18،8 ۽ ڀيٽيو رگ ويد مندل ڇهون 75، 15). انهيءَ تير لڳڻ ڪري ڪنهن کي رڳو رهڙ پئجي ويندي هئي، ته به زهر جهٽ رت ۾ ملي، اڳلي کي ماري وجهندو هو. اهو زهر ملائڻ جو رواج آفريڪا ۾ بلڪل گهڻو هو، جنهن جا ڪيترا مثال مسٽر هينري سٽئنلي ڏنا آهن. ماڻهون پوءِ ٽامو، لوهه وغيره مارڻ سکيا، ته عام طرح تيرن جون چهنبون رڪ مان جوڙيندا هئا. رگ ويد جي منڊل ڇهين (75،11) ۾ ”ايومکم“، (Ayo-Mukham) لفظ ڪم آيل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي لوهه جي منهن (چهنبن) وارو. هن مان پڌرو آهي ته رگ ويد واري زماني ۾ ئي رڪ جي راسين (نوڪرن) وارا تير ڪم ايندا هئا. اهو رواج پوءِ ڪلهوڙن جي صاحبيءَ تائين ساندهه هلندو آيو.جيئن وقت ويو گذرندو، تيئن سنڌو ماٿر جي رهاڪن تير اندازيءَ ۾ حيرت جهڙي ترقي ڪئي. انهيءَ ڳالهه جو ججهو ذڪر مها ڀارت ۽ ڪن پراڻن ۾ آهي، جي رگ ويد واري زماني کان گهڻو پوءِ ٺهيا، تنهنڪري انهن جو ذڪر پوءِ ڪبو، هتي رڳو ايترو ڄاڻائجي ٿو ته رگ ويد واري زماني ۾ اڳاٽن آرين وٽ جيڪي رڪ جي راسين (نوڪن) سان تير هوندا هئا، تن سان پک به ٻڌندا هئا، ته انهن جي رفتار تکي ٿئي، پکن ٻڌل تير ڇهه مان ڇمڪندو، ڪڙڪڙ ڪندو ويندو هو. هيءَ ڳالهه رگ ويد جي منڊل ڇهين جي سُوڪت 75 ۾ ڄاڻايل آهي.

## حوالا

زمرو:تير اندازي
تجربيت پسنديءَ جو نظريو

**تجربيت پسنديءَ جو نظريو** (Tajrubeeyat pasandi jo Nazriyo) يا **ايمپريڪل ٿيئري** (Empirical Theory) سماجي توڙي فطري سائنس ۾ هي نظريو موجودات جي وضاحت يا انهن بابت اڳڪٿي ۽ خاص مشاهدن مان حاصل ٿيل نتيجن جي بنياد تي ڏئي ٿو. هن نظريئي ۾ ڪنهن به ڀانئين (Hypothesis) جي تصديق حقيقي دنيا ۾ ٿيل تجربن ۽ انهن مان مليل ڄاڻ جي آڌار تي ٿئي ٿي، هن قسم جي نظرين جو بنياد ڪنهن به مُتحرڪ ذهن ۾ اُٿيل سوالن کي اطمينان بخشڻ جي لاءِ هوندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتڙ بين الاقوامي لاڳاپن ۾ ڪيترن ماهرن ان نظريي کي پاليسين جا بنياد ٺاھن جي ڪوشش ڪئي آهي. مثال طور: وايوٽي - پي ۽ ايم ڪائوپي (Violti P and M Kouppi) پنهنجي ڪتاب ”بين الاقوامي لاڳاپن جي نظريئي“ ۾ اهڙي ڪوشش ڪئي آهي، پر عملي طور سندن وضاحتن کي ڪا گهڻي پُٺڀرائي نه ملي سگهي آهي، ڇاڪاڻ ته بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هر تجربو نئون رخ ۽ رويو کڻي اچي ٿو، جيڪو مختلف رياستن ۾ مختلف نظرين کي جنم ڏئي ٿو. هيءُ نظريو ٻڌائي ٿو، ته بين الاقوامي لاڳاپن ۾ اختيار ڪيل هر پاليسي رياست ۾ ٿيل مخصوص تجربن ۽ انهن منهجان مليل نتيجن تي ٻڌل هوندي آهي، تنهن ڪري هر رياست جي ترجيح مختلف ٿئي ٿي، هيءُ نظريو ڪيترن حوالن سان طاقت ۽ ”طاقت جي توازن“ وارن تصورن کي چٽو ڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سائنسي طريقو
زمرو:سائنسي نظريا
زمرو:سائنس جو علم العلم
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سماج
زمرو:سياست
ماچيس

thumb|150px|ماچيس
**ماچيس** تيلين کي رکڻ ۽ ان کي ٻارڻ لاءِ ھڪ ننڍڙي دٻي کي چيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:ماچيس
گئنيميڊ (چنڊ)

**گينيميڊ** (Gaynemede) مشتري جو وڏي ۾ وڏو چنڊ آھي ۽ اسان جي نظام شمسي جو پڻ وڏي ۾ وڏو چنڊ آھي.  ھي مشتري کان ستون نمبر ۽ ٽيون گليلين چنڊ آھي. گينيميڊ اسان جي نظام شمسي جو نائين نمبر تي وڏو جسم آھي. ھن جي قطر لڳ ڀڳ 5,268 ڪلوميٽر آھي. ھي 1.08 سيڪڙو مرڪري گرھه کان وڏو آھي. اسان جي چنڊ، لونر کان 0.41 سيڪڙو ۽ زحل جي چنڊ، ٽائيٽن کان 2 سيڪڙو وڏو آھي. گينيميڊ اھو اڪيلو چنڊ آھي جنھن کي پنھنجي مقناطيسي ميدان آھي.

گينيميڊ چنڊ جي ڪميت (Mass)، ٽائيٽن کان 10 سيڪڙو، ڪولسٽو کان 38 سيڪڙو ۽ IO کان 66 سيڪڙو وڌيڪ آھي. گينيميڊ پنھنجي گرھه مشتري کي 10,70,400 ڪلوميٽر جي مفاصلي کان چڪر ھڻي ٿو. ھي مشتري سان مڪمل طور ڳنڍيل آھي. زمين وانگي ھن تي به زلزلا يعني ٽيڪٽونڪ اڪٽيويٽي (Tectonic Activity) ٿيندي رھندي آھي جيڪو مشتري جي مضبوط ڪشش ثقل جي ڪري ٿئي ٿي.

گينيميڊ جو ڪو به وايو منڊل نه آھي. ھن جي مٿاڇري جي گرمي پڌ ڪاٽو 183 آھي. ھن جو 90 سيڪڙو مٿاڇرو پاڻياٺي برف سان ڍڪيل آھي. اھيو ظاھر ٿو ڪري ته ھن جي مٿاڇري واري برف جي ھيٺان پاڻياٺ ۾ پاڻي پڻ موجود ھوندو. برف جي مٿاڇري ڪري ھي زندگيء لاء ناقابل آھي پر ڪجهه ماھرن جو چوڻ آھي ته برف جي ھيٺ سمنڊن ۾ زندگي ٿي سگھي ٿي.

گينيميڊ 7.15 زميني ڏينھن ۾ پنھنجو ھڪ چڪر پنھنجي گرھه، مشتري جو ھڻي ٿو. سال 1996ع ۾ خلادانن ھبل ٽيلي اسڪوپ کي استعمال ڪندي ھي دعوا ڪيائون ته ھن کي بلڪل سنھي تھه جي آڪسيجن جو وايو منڊل آھي.

## تاريخ
قديم تاريخ کان اسان اھيو خيال ڪندا آيا آھيون ته ھر شيء زمين جي چوڌاري چڪر ڪاٽيندي آھي. سج چنڊ ۽ ڪروڙين تارا اسان جي زمين کي ڦرندا آھن ۽ زمين انھن جو مرڪز آھي. اسان کي رڳو پنج گرھن جي خبر ھئي جن کي اگھاڙي اک سان ڏسي سگھندا ھئا سين. جن ۾ مرڪري Mercury، زھرہ Venus، مريخ Mars، مشتري Jupiter ۽ زحل Saturn شامل ھئا.

پھرين ڀيري گليليو گليلي 1610ع ۾ ٽيلي اسڪوپ جي مدد سان تارن ۽ گرھن کي ڏسن شروع ڪيو. 7 جنوري 1610ع تي ھن مشتري جي چار چنڊن؛ ڪولسٽو، آيو IO، يوروپا ۽ گينيميڊ جي کوجنا ڪئي ۽ پراڻن خيالاتن جو رد ڪيائين ته زمين ڪائنات جو مرڪز آھي. ڇو ته پھرين ڀيري انسان ڪنھن جسم کي گرھ جي چوگرد ڦرندي ڏٺو.

گليليو گليلي جي کوجنا ڪري انھن چنڊن کي گليلين چنڊ (Gallilean Moon) جي نالي سڃاڻو ٿا. انھن چنڊن ۾ ھڪ گينيميڊ GAYNEMEDE پڻ آھي.
## خلائي مشن
ڪيترائي خلائي مشن مشتري ڏانھن موڪليا ويا انھن ۾ سال 1973ع پھريون مشن، "پايونير-10 ھو. ھن کان پوء سال 1974ع ۾ "پايونير-11" ۽ ھڪ ٻئي پٺيان "ووياجر-1" ۽ "2" ويا ۽ مشتري سان گڏ گينيميڊ جي عڪس بندي پڻ ڪيائون. "گليليو خلائي مشن" ته بلڪل ھن جي ويجھي 261 ڪلوميٽر کان گذريو.

سال 2022ع ۾ يورپي خلائي ايجنسي جي مدد سان روس پنھنجو، گينيميڊ لينڊر (Gaynemede Lander) گينيميڊ جي مٿاڇري تي لاھيندو. اميد ٿا ڪيون ته اسان کي گينيميڊ جي باري ۾ ڪارائتي ڄاڻ ملي سگھندي.
## حوالا

زمرو:ٻاهرين خلا
زمرو:نظام شمسي
ماچيس جي تيلي

thumb|ماچيس جون تيليون ۽ ماچيس
**ماچيس جي تيلي** باھ ٻارڻ لاءِ ڪم ايندي آھي. ماچيس جي تيلين کي ماچيس ۾ رکيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:ماچيس
90377 سيڊنا

سيڊنا SEDNA (علامت: )

اسان جي نظام شمسي جو ھي ننڍو گرھ انتھائي عجيب آھي . ھن جو سج کان مفاصلو سيڊنا کي عجيب بنائي ٿو . ھي اسان جي سولر سسٽم جو سڀني کان پري گرھن ۾ ڳڻيو ويندو آھي .

سيڊنا جي کوج 14 نومبر 2003 ۾ مائيڪل اي برائون ، ڪيٽ ٽروزلو ، ڊريوڊ ڊرونو ڪيو ھو . مڃيو ويندو آھي ته سيڊنا ڪوپر بيلٽ کان گھڻو پري آھي .سيڊنا جو مدار الائي بيضوي آھي . جڏھن ھي سج جي بلڪل ويجھو ھوندو آھي ته ھن جي سج کان مفاصلو لڳ ڀڳ 97 اسٽرونوميڪل يونٽ ھجي ٿو .

ان جو اندازو ايئن لڳائجي ته جيترو سج کان پلوٽو جو مفاصلو آھي ان کان ٽي گنا وڌيڪ آھي . ۽ جڏھن سج کان گھڻي ۾ گھڻو پري ھجي ٿو ته ھن جو سج کان مفاصلو 937 اسٽرونوميڪل يونٽ ھجي ٿو . ٻين لفظن ۾ چئجي ته 140 بلين ڪلو ميٽر آھي

سج جي روشني سيڊنا تائين پھچڻ ۾ پنج ڏينھن کان به وڌيڪ وقت لڳي ٿو . اڃان تائين جي مليل سيارن ۽ ننڍن سيارن جو سڀني کان وڌيڪ مفاصلو سيڊنا جو آھي .

ھبل ٽيلي اسڪوپ 2004 ء ۾ اسان کي ٻڌايو ته سيڊنا کي ڪو به چنڊ نه آھي . سيڊنا کي سج جو ھڪ چڪر لڳائڻ ۾ 11،400 سال جو وقت لڳي ٿو .

سيڊنا جي ڳجھارت کي سلجھائيندي شايد اسانکي اھيا ڳالھ سوچڻ تي مجبور ڪري ڇڏي ته اسانجو ھي ڪائنات اھڙن ھزارين ڳجھارتن سان ڀريل آھي . اھيا ھڪ ڳجھارت آھي ته آخر سيڊنا ايترو پري ؟
ڪٿان آيو ؟ ڇا ھن نظام شمسي ۾ پيدا ٿيو ؟ ايئن به ٿي سگھي ٿو ته ھن جي پيدائش ٻئي ڪنھن نظام شمسي ۾ ٿي ھجي ۽ اسان جي نظام شمسي جي گريوٽي ۾ ڦاسي پيو ھجي ؟

2075ء ۽ 2076ء ۾ سيڊنا سج جي صفا ويجھو ھوندو . تڏھن سيڊنا جو مفاصلو تقريبا 75 اسٽرونوميڪل يونٽ ھوندو . ناسا جو سيڊنا تي فلحال مشن موڪلڻ جو ڪو پروگرام نه آھي . جيتوڻيڪ 2075 ۽ 76 جي موقعي کي اسان ضايع ڪيوسين ته اڳيون موقعو اسان کي ٻارھن ھزار سالن کان پوء ملندو .

اسان کي سيڊنا تائين پھچڻ ۾ تقريبا 25 سال لڳندا . اھو به تڏھن جڏھن مشتري جي گريوٽي اسان جو ساٿ ڏيندي . جيڪڏھن اسان کي سيڊنا کي تسخير ڪرڻو آھي ته 2033ء ۾ پرواز ڪرڻو پوندو.

شايد ڪير به ھن سونھري موقعي کي ضايع نه ڪرڻ چاھيندو ڇو ته ڪائنات جو ھر راز پنھنجي پاڻ ۾ انوکو ۽ انمول ھجي ٿو . شايد سيڊنا کان اسان کي اسان جي نظام جي شروعاتي ڄاڻ ملي . اھو ڄاڻ به اسان لاء غنيمت آھي.

## حوالا

زمرو:نظام شمسي
زحل

**زحل** SATURN
thumb
زحل جنھن کي انگريزي ۾ سيٽرن چيو ويندو آھي . جيڪو اسانجي نظام شمسي ڇھون گرھ آھي . پراڻن علم فلڪيات جي ماھرن جي ويجھو ھي گرھ نظام شمسي جو آخري گرھ تصور ڪيو ويندو ھو .

نظام شمسي جو سڀني کان خوبصورت گرھ زحل سج کان اٺ سو نوي ملين ميل 890 پري آھي . زحل نظام شمسي جو ٻئي نمبر تي وڏي ۾ وڏو گرھ آھي .

گليليو گليلي 1610ء ۾ پھرين چڪر دوربين ذريعي ھن گرھ کي ڏٺو . مفاصلو گھڻو ھجڻ ڪري گليليو ھن جي دائرن کي ڪون سڃاڻي سگھيو . ھن کي طرح طرح جا خيال پئي آيا . ھن سمجھيو شايد زحل سان گڏ ٻه چنڊ اٿس يا ڪجهه ٻيون شيون .

يونانين زحل کي جوپيٽر جو پي ۽ ڪنگ آف ايگريڪلچر سڏيو آھي . اساني نظام شمسي جو ھي وڏو گيسي پربت جي ڪيمسٽري به جوپيٽر وانگي عجيب آھي .

ھن عجيب و غريب گيسي پربت جا دائرا جيڪي ھن جي چوگرد آھن اھي تقريبا 175000 ميل ڊگھا ۽ 30 فٽ ويڪرا آھن .

زحل جي ھن مھل تائين دريافت ٿيل چنڊن جي تعداد 62 آھي . 100 کان مٿي ننڍا ننڍا جسم پڻ ھن گرھ کي ڦرن ٿا پر انھن کي چنڊ نه ٿو تسليم ڪيو وڃي .

اڃان تائين ھن گرھ تي رڳو چار اسپيس ڪرافٽ وڃين چڪا آھن . Pioneer 11 ء 1979 ۾ وائجر 1 وائجر 2 ستت ئي 1980 ء ۾ ۽ ويھن سالن کان پوء ڪسيني کي 2004 ء ۾ زحل ڏانھن موڪليو ويو .

زحل جي ڊکڻ پول تي ھڪ وڏو ۽ صاف نظر ايندڙ آء بال طوفان آھي . ان کان پھرين رڳو زمين تي ان نموني جا طوفان ڏٺا ويا . زحل تي ھي طوفان ڪئي ڪروڙن سالن کان موجود آھي .

## حوالا

زمرو:نظام شمسي
يورينس

**يورينس** URANUS (سنڌي:وار وڻي گِرَهَ، ھرشل، يؤرينس) جديد زماني جو دريافت ٿيندڙ ھي پھريون گرھ آھي. ان کان پھرين قديم اسٽرونومرز رڳو مرڪري، زھرہ ، مريخ ، مشتري ۽ زحل تي ڳالھائيندا ھئا ۽ انھن تي ريسرچ ڪندا ھئا .

يورينس جي کوجنا اسان جي نظام شمسي جي حدن کي اڳيان وڌائي ڇڏيو جيڪي مشتري تائين محدود ھو .

ھي گرھ 13 مارچ 1781ء ۾ سر وليئم مارشل دريافت ڪئي . ھي ٽيلي اسڪوپ ذريعي دريافت ٿيندڙ پھريون گرھ پڻ آھي . جيتوڻيڪ ھن کي پراڻي زماني ۾ ڪڏھن به گرھ نه مڃيو ويو . ڇو ته ھي گھٽ چمڪندو آھي ۽ ھن جو چڪر پڻ آھستي آھي . ڏسڻ ۾ ھي صفا ستارن وانگي نظر ايندو آھي .

شروع ۾ ھرشل به ھن کي ستارو سمجھندو رھيو . ھرشل کان علاوه به ڪئي علم نجوم جي ماھرن ھن کي ستارو سمجھندا رھيا . سويڊش علم نجوم جي ماھر Anders John Lexell ھن جي مدار تي ريسرچ ڪيائين ۽ ان کي سياري وانگي ڏٺائين . ھن ٻڌايو ته ھرشل جو دريافت ڪيل آسماني جسم درحقيقت ھڪ گرھ آھي جيڪو ٻين گرھن وانگي سج کي مدار ۾ پڻ ڦري ٿو .

ھن جو نالو King George 3 رکيو ويو پر ھي نالو قبول عام نه ڪيو ويو . ٻين گرھن وانگي ھن جو نالو به رومن ميٿالوجي جي تحت يورينس رکيو ويو . ھن کي قبول عام ڪيو ويو . جيڪو رومن ميٿالوجي ۾ زحل جو پي ۽ مشتري جو ڏاڏو آھي . رومين جو آسماني ديوتا پڻ آھي .

يورينس اسان جي نظام شمسي جو ستون گرھ ۽ وزن ۾ چوٿون وڏو گرھ آھي . ھي سج کان ٽي بلين ڪلو ميٽر پري آھي . سج جي روشني ھن تائين پڄڻ ۾ اڍائي ڪلاڪ لڳن ٿا . گھڻو پري ھئڻ ڪري سج جي روشني زمين جي مقابلي ۾ 400% سيڪڙو گھٽ پڄي ٿو .

يورينس سج جو چڪر 84 زميني سالن ۾ مڪمل ڪندو آھي . پنھنجي مدار ۾ ھي ھڪ چڪر 17 ڪلاڪ چوڏھن منٽن ۾ پورو ڪندو آھي . ھن چڪر دوران ھن تي رات ڏينھن ناھن ٿيندا . ڇو ته ھي 90 ڊگري تي جھڪيل آھي . ڪجهه وقت لاء ھن تي رات ڏينھن وارو ڦيرو ٿئي ٿو . اسان لاء ھي اڃان راز آھي ته ائين ڇو آھي .

يورينس جسم ۾ نيپچون کان ٿورو وڏو آھي . ھن جا 27 چنڊ آھن . يورينس کي چوڌاري تيرنھن کن گول دائرا زحل وانگي پڻ آھن . جيڪي پٿر ۽ برف جا ٽڪڙا آھن . اھي رنگ اسان مشتري ، زحل ، نيپچون تي پڻ ڏٺا آھن . ھن جي چنڊن جا نالا پوپ ۽ شيڪسپيئر جي ڪردارن مان ورتل آھن .

20 آگسٽ 1977 تي موڪليل وائجر 24 جنوري 1986 ۾ يورينس جي سسٽم داخل ٿيو . وائجر 2 يورينس ڏانھن موڪليل پھرين ۽ آخري اسپيس ڪرافٽ آھي .

ھن جي درجه حرارت ڪاٽو 224 ڊگري آھي . جيڪو اسان جي نظام شمسي جو سڀ کان ٿڌو گرھ آھي . ان لاء ھن کي Ice Giat برفاني پربت چئبو آھي . ھن تي ھوا جي اسپيڊ 560 ميل في ڪلاڪ تائين ھجي ٿو .

سج کان ھن جو مفاصلو زحل کان ٻيڻ آھي .

## حوالا

زمرو:نظام شمسي
نيپچون

thumb|نيپچون
**نيپچون** اسان جي نظام شمسي جو آخري گرھ آھي. جيڪو رومين جي سمنڊ جي ديوتا نالي تي رکيو ويو. سج کان ھن نيري گرھ جو مفاصلو چار ارب پنجاھ ڪروڙ ڪلو ميٽر آھي. نيپچون جو ھڪ ڏينھن زمين جي سورھن ڪلاڪن جي برابر آھي.

نيپچون جا تيرنھن چنڊ آھن. زمين کان ھن جو مفاصلو گھڻو پري ھجڻ ڪري ھن جا ٽوٽل چنڊ نه ڳڻي سگھيا آھيون.

نيپچون جي فضاء ۾ % 80 ھائڊروجن % 19 سيڪڙو ھيليئم ۽ تمام گھٽ مقدار ۾ ميٿين موجود آھي.

1998ع ۾ نيپچون تي نظر ايندڙ مھا طوفان جو جائزو ورتو ويو جنھن جو رقبو تيرنھن ھزار ڪلو ميٽر ڊيھ ۽ ڇھ ھزار ڇھ سو ڪلو ميٽر ويڪر آھي. وائجر 2 ھن طوفان کي دريافت ڪئي. 
2 نومبر 1994 ۾ ھبل خلائي دوربين کي ھي طوفاني ڌٻو يا نشان نظر نه آيو ھو.

ھي گرھ سج کي پنھنجو ھڪ چڪر 165 زميني سالن ۾ مڪمل ڪري ٿو. پنھنجي دريافت کان پوء ھن 2011 ۾ سج کي پھريون چڪر مڪمل ڪيو. ھي 1846ع ۾ دريافت ٿيو.

نيپچون اھو واحد گرھ آھي جيڪو ميٿاميٽيڪل پريڊکشن جي ذريعي دريافت ٿي.

نيپچون جو وڏي ۾ وڏو چنڊ ٽريٽون آھي جيڪو ھن جي دريافت ٿيڻ کان 17 ڏينھن کان پوء دريافت ڪيو ويو. ٽريٽون نيپچون جو قدرتي چنڊ نه آھي بلڪه ھڪ بونو گرھ ھو جنھن کي نيپچون جي ڪشش پاڻ ڏانھن ڇڪي ورتو. نيپچون جي مدار ۾ 99.5 سيڪڙو جسم ھن ٽريٽون جو آھي. باقي چنڊ صفا ننڍا ننڍا آھن.

مشتري وانگي نيپچون کي به گول دائرا آھن. انھن جا نالا ايڊمز ، لي ويريئر۽ گيل آھن.

1989ع ۾ وائجر 2 کي خاص طور تي نيپچون ڏانھن روانو ڪيو ويو. جيڪو ھن جي انتھائي ويجھي کان گذريو. ھن نيپچون جا ڇھ چنڊ دريافت ڪيا. وائجر ھن جي ٻاھر جي صحيح نموني ناپ ڪئي جيڪي اسان جي ناپ کان 0.5 فيصد گھٽ ھئي.

ھن تي تيز ھوائون ھونديون آھن. انھن جي رفتار 600 ميٽر في سيڪنڊ جي حساب سان ھلن ٿيو. جنھن جي ڪري ھن تي وڏا وڏا طوفان ايندا رھندا آھن.

## حوالا

زمرو:نظام شمسي
پونجا جيڻا

جناح ڀائي پونجا

پونج لال ٺاڪُر (جينو ڀائي) سندس پي جو نالو پريم جي ڀائي هو. پريم جي ڀائي جي پي جو نالو گوڪُل داس مهتاجي جيڪو واپاري هندو هو. هو ڪاٺياواڙ رياست (گجرات انڊيا) جي ضلعي راج ڪوٽ جي تعلقي اُپليٽا (Upleta) جي ڳوٺ پينالي موتي (PANELI MOTI) جو رهواسي هئا. جيڪا انگريزن جي دور ۾ سو راشتر Saurashtra ( ڪاٺياواڙ (Kathiawar) ۽ جونا گڙھ (Junagadh) کي ملائي انگريزن ٺاهي) ۾ آهي. ان کان پهريان هي ڳوٺ ڪاٺياواڙ رياست جي گوندل (Gondal) پرڳڻي هو. هن جي ذات ڀاٽيا هئي جيڪي لوهاڻن (Lohana) جو حصو آهن. جيڪي مک طور ڪاروبار سان لڳاپو رکن ٿا.

لوهاڻا (Lohana) جيڪي وڏا ڪاروباري آهن. مختلف ٻوليون ۽ مذهبن ۾ آيا. لوهاڻا ۾ کتري؛ ميمڻ؛ خوجا؛ پڻ هنن جون شاخون آهن. لوهاڻن (Lohana) جون مکيه ٻوليون سنڌي؛ گجراتي؛ ڪڇي ۽ ڪاٺياواڙي آهن. هنن جو ڪاروبار پوري ساحلي پٽي تي گجرات؛ ڪاٺياواڙ؛ ڪڇ کان ٿيندي سنڌ تائين هو.

لوهاڻا پهرين شروعاتي طور تي سڀ هندو هئا. بعد ٻيا مذهب قبول ڪين.

پينالي ڳوٺ کان ڪاروبار وڌائڻ لاء هن خاندان وير وال (Veraval) شهر جتي کان مشهوري زمانه سومناٿ جو مندر 7 ڪلو ميٽر پري آهي اتي لڏي آيا. جيڪو جونا گڙھ رياست جو قلعي وارو بندر گاھ وارو شهر ۽ سنڌ ۽ عرب سان واپار لاء اهم هو.

پريم جي ڀائي مڇي جو ڪاروبار شروع ڪيو. پر سندس برادري سخت مخالفت ڪئي ڇو لوهاڻا شاڪاهاري (صرف ڀاڄيون کائيندڙ) هئا. سندس مڪمل ڀهشڪار ( برادري مان خارج) ڪيو. ڪافي پيسو ڪمائڻ کان پوء ھن اهو ڪاروبار بند ڪيو ۽ برادري سان ٺاھ جي ڪوشش ڪئي. چڱي مڙس کي منٿ ميڙ به ڪئي. پر سندن چڱي مڙس ٺاھ نه ڪيو.

پريم جي ڀائي جي مرڻ کان پوء سندس پٽ پونج لال کي سندس پي جي بيعزتي؛ ڀهشڪار ۽ لاچاري تي ڪاوڙ ورتي ۽ هن ڪاوڙ مان لوهاڻن جي مقابلي ۾ جئين ته اتي برابري ۾ مسلمان هئا. انڪري اسلام قبول ڪيو.

اسلام کان پوء هن پٽن جا نالا ڦرائي مسلمانن وارا رکيا. پر پنهنجو پراڻو پيار وارو نالو زينو تبديل نه ڪيو جنهن کي گجراتي ۾ جينو پڻ چوندا آهن. جنهن جي معني سڪلڙو يا سنهڙو آهي.

سندس نالو تبديل ٿيندي جينو ڀائي پونجا مان جناح ڀائي پونجا ٿي ويو.

جناح ڀائي پونجا کي ٻه ڀائر هئا. هڪ وال جي پونجا ۽ ٻيو نٿو پونجا.

وال جي ڀائي کي هي اولاد هو. جعفر علي؛ حسين علي ۽ غلام علي. نٿو ڀائي جي اولاد ۾ اسلم علي.

جناح ڀائي پونجا گرام ٽريڊنگ ڪمپني سان گڏيل ڪاروبار شروع ڪيو. جنهن جي برانچ ڪراچي ۾ هئي ۽ ھن وير وال کان لڏي اچي ڪراچي ۾ رهائش اختيار ڪئي.

سندس شادي مٺي ٻائي سان ٿي. هن جو اولاد محمد علي؛ احمد علي (جنهن هڪ انگريز ناري ايمي سان شادي ڪئي.)؛ رحمت علي؛ بوند علي؛ شيرين؛ فاطمه ۽ مريم.

ان کانپوءِ هنن ذات جي خاني ۾ جناح لکرائڻ شروع ڪيو
ڪارا مرچ

thumb|ڪارا مرچ
**ڪارا مرچ** مصالحن مان ھڪ مصالحو آھي. ھي مصالحو ننڍو گول شڪل جو ٿيندو آھي. ھن مصالحي کي مختلف کاڌن ۾ ذائقي وڌائڻ جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

هي ڪاريون مرچون به هڪڙي قسم جي مرچ جو ٻج آهي، جو چڻن يا مٽرن وانگي داڻا داڻا ٿيندو آهي. سڪائي پِيهي رکندا آهن. مصالح وانگي ڪم ايندو آهي ۽ تيز ٿيندو آهي. هنن کي انگريزيءَ ۾ پيپ چون ٿا..

## حوالا

زمرو:مصالحا
اچ وڃ جي نشاني

thumb|اچ وڃ جون نشانيون
**اچ وڃ جي نشاني**(traffic signs)مان مراد اھي نشانيون آھي جيڪي سوار ۽ سواريءَ جي رستي تي ھدايت ۽ رھنمائي ڪنديون آھن. انھن نشانين تي عمل نہ ڪرڻ جي ڪري جاني ۽ مالي نقصان ٿي سگھي ٿو.

## حوالا

زمرو:اچ وڃ جون نشانيون
رستو

thumb|رستو
**رستو** اچ وڃ جي لاءِ استعمال ٿيندڙ پيچري کي چيو ويندو آھي. رستي تي سواريون مختلف ڪمن لاءِ اچ وچ ڪن ٿيون.

## حوالا

زمرو:ڍانچو
زمرو:رستو
زمرو:تعميراتون
زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ قسم
گاڏي

**گاڏي** (Vehical) هڪ مشين آهي جيڪا پاڻ کي هلائڻ لاءِ، عام طور تي ماڻهن، سامان يا ٻئي کي ٽرانسپورٽ ڪرڻ لاء، ٺاهي وئي آهي. اصطلاح "گاڏيون" عام طور تي زميني گاڏين ڏانهن اشارو ڪري ٿي جهڙوڪ انساني طاقت سان هلندڙ گاڏيون (مثال طور سائيڪلون، ٽرائي سائيڪلون، ويلو موبائيل)، جانورن سان هلندڙ ٽرانسپورٽ (مثال طور گهوڙا گاڏيون يا ويگنون، ڏاند گاڏيون، برفاني سليڊز جنهن کي ڪتا ڇڪندا آهن، موٽر گاڏيون (مثال طور موٽر سائيڪلون، ڪارون، ٽرڪون، بسون، اسڪوٽر) ۽ پٽڙي تي هلندڙ گاڏيون (ٽرين، ٽرامون ۽ مونوريل)، پر وڌيڪ وسيع طور تي ڪيبل ٽرانسپورٽ (ڪيبل ڪارون ۽ لفٽون)، واٽر ڪرافٽ (جهاز، ٻيڙيون ۽ پاڻيءَ جي اندر هلڻ واريون گاڏيون)، ايمفيبيس گاڏيون (مثال طور اسڪرو پروپيل گاڏيون، هوور ڪرافٽ، سامونڊي جهاز)، جهاز (هوائي جهاز هيلي ڪاپٽر، گلائڊرز ۽ ايرو اسٽيٽس) ۽ خلائي گاڏيون (خلائي جهاز، خلائي شٽل ۽ لانچ گاڏيون).

هي آرٽيڪل بنيادي طور تي وڌيڪ وسيع زميني گاڏين سان تعلق رکي ٿو، جن کي وسيع طور تي درجه بندي ڪري سگهجي ٿو زمين سان رابطي واري انٽرفيس جي قسم: ڦيٿي، ٽريڪ، ريل يا اسڪي ۽ گڏوگڏ غير رابطي واري ٽيڪنالاجيون جهڙوڪ ميگلو (Maglev). ISO 3833، سال 1977ع روڊ گاڏين جي قسمن، اصطلاحن ۽ وصفن لاءِ بين الاقوامي معيار آھي.thumb
واري کي ماڻھو، جانور ۽ مشينون ھلائيندا آھن.

## حوالا

زمرو:سواري
زمرو:ٽرانسپورٽ
شير خان سيلرو

**شير خان سيلرو** () سنڌي ٻوليءَ جو محقق ۽ پروفيسر آهي. سندس ڪتاب “سنڌُوءَ جا قديم وهڪرا” ذڪر لائق آهي. هيءُ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو، تعلقو شهدادڪوٽ جي ڳوٺ سيلرا ۾ پيدا ٿيو.

## حوالا
خود مختيار انتظامي ورھاست

thumb|ملڪ جتي ڪا خود مختيار انتظامي ورھاست موجود آھي.

**خود مختيار انتظامي ورھاست** (Autonomous administrative division) ھڪ ملڪ جي انتظامي ورھاست آھي جنھن کي خود مختياري جو درجو حاصل آھي، يا اھا ڪنھن ٻاھرين عملداري کان آزاد آھي.

## حوالا

زمرو:خود مختيار ملڪي ھيٺين ورھاست
زمرو:خودمختياري
زمرو:اڻ مرڪزيت
فيض بخشاپوري

**فيض بخشاپوري** انگريزي (Faiz Bukhshapuri) (جنم:1922ع- وفات:1992ع) سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر هو جنهن جا سنڌي ۽ فارسي شاعري ۾ ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
## زندگي جو احوال
ناميارو شاعر، فيض الله خان ولد مصري خان ڊومبڪي ، 1922ع ۾ ضلعي جيڪب آباد جي تعلقي ڪشمور جي ڳوٺ بخشاپور ۾ پيدا ٿيو.  پاڻ کي ”فيض بخشاپوريءَ“ تخلص اختيار ڪيائين. ابتدائي تعليم بخشاپور م ورتائين. ننڍپڻ کان ئي موزون طبيعت هيس؛ جنهن ڪري شعر چوڻ لڳو. سندس والد بزرگوار نهايت سنجيده، پرهيزگار وفادار ۽ مانائتو مڙس هو. وٽس ڪنهن به شيءِ جي ڪمي ڪانه هئي. اهڙي ئي سانتيڪي ۽ سکڻي ماحول ۾ فيض صاحب ابتدائي تعليم جا مرحلا ته تيزيءَ سان طيءِ ڪيا، پر پوءِ وڌيڪ تعليم کي ترڪ ڪري، زمينداري پيشي سان لونءَ لڳايائين. پنجن سالن جي مختصر عرصي ۾ کيس پنهنجي قومي سردار، مير تاج محمد خان ڊومبڪيءَ جي صحبت ملي، جيڪو پڻ سخن شناس اڪابر ۽ وڏو داناءُ هو. ڪلام ۾ بناوت، سجاوت، سلاست، بلاغت، جدت، نفاست ۽ لطافت وغيره جا ڪافي عنصر ملن ٿا. صحافي پڻ رهيو.

## وفات
ناميارو شاعر مارچ 1992ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا
گھڙيال

thumb|300px|ھڪ گھڙيال

**گھڙيال** يا **گھنٽو** (سنسڪرت. متغير: **گھنٽه**)، ھڪ آلو (وڏي گھڙي) جيڪا وقت ٻڌائڻ جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## قسم
* انتباهي گھنٽو
* فلڪياتي گھنٽو
* جوهري گھنٽو
* ثنائي گھنٽو
* گھنٽا گھر
* ابتي ڳڻپ گھڙيال
* ڪڪو گھڙيال
* رقمي گھنٽو
* برقي گھنٽو
* واري گھڙي
* جاپاني گھڙيال
* لالٽين گھنٽو
* روڪ گھڙي
* ڳالھائيندڙ گھڙي
* ڀت گھڙيال
* گھڙي
* آبي گھنٽو
* لفظي گھڙي
* عالمي گھڙي

## پڻ ڏسو
* حياتياتي گھنٽو
* گھڙي ساز
* گھنٽا ساز
* ساعو

زمرو:گھڙيال
زمرو:ساعتيات
انتباھي گھنٽو

thumb|رسمي انتباھي گھنٽو
**انتباهي گھنٽو** يا **آگاهي گھڙيال** (alarm clock) ھڪ قسم جو گھنٽو جيڪو مخصوص وقت يا تاريخ تي گھنٽي ڏيندو آھي.
ھن قسم جا گھڙيال عام طور تي ماڻھن کي ننڊ مان جاڳائڻ جي لاءِ استعمال ڪيا ويندا آھن. گھڻا دفعا اِنھن جو استعمال ياد ڏياريندڙ (reminder) طور بہ ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* گھڙيال
* رقمي گھڙيال

زمرو:آمريڪي ايجادون
زمرو:گھڙيال
زمرو:ننڊ
ميان غلام صديق

**ميان غلام صديق** انگريزي (Mian Ghulam Siddique ) (جنم: 1844ع-وفات: 1905ع)سنڌ جو بزرگ ٿي گذريو آهي.

### زندگي جو احوال
ميان غلام صديق ذات جو ميڪڻ هو. پاڻ  ميان نور محمد ميڪڻ جي گهر 1844ع ۾ ڳوٺ ڪنڊو (بلوچستان)۾ جنم ورتائين. پوءِ سندس وڏا شهدادڪوٽ شهر، هاڻوڪو قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ۾ لڏي اچي ويٽا. شدادڪوٽ ۾ رهڻ جي ڪري 'شهدادڪوٽي' سڏجڻ لڳو.الله لوڪ هجڻ ڪري سندس ڪيتريون ئي ڪرامتون بيان ڪيون وڃن ٽيون قرآن شريف جي تعليم سان گڏو گڏ فارسي تعليم به حاصل ڪيائين. سندس مزار شهدادڪوٽ شهر ۾ عام ۽ خاص جو مرڪز آهي.

### وفات
هي بزرگ شخصيت 1905ع شدادڪوٽ ۾ وفات ڪري وئي.
## حوالا

زمرو:1844ع جون پيدائشون
زمرو:1905ع جون فوتگيون
ٽين دُنيا

**ٽين دُنيا** يا ٿرڊ ورلڊ (Third World) جو علائقو جاگرافيائي حوالي سان انهن ملڪن تي ٻڌل آهي، جيڪي آفريڪا، ايشيا (جاپان کانسواءِ) ۽ پئسفڪ (آسٽريليا ۽ نيوزيلئنڊ کانسواءِ) ٻيٽن تي ٻڌل آهن ۽ گذريل ٻن صدين دوران بيٺڪي راڄ هيٺ رهيا آهن. هيءُ خيال فرانس جي مشهور مُفڪرن ’جارج بلانڊيئر‘ ۽ ’الفريڊ ساوي‘ Tiers Monde جي مفڪرن 1950ع جي ڏهاڪي وارن تصورن منجهان ورتل آهي. جيتوڻيڪ اڄڪلهه ٽين دُنيا بيٺڪي راڄ جي ڪيترين نشانين کي مٽائي چڪي آهي، پر پوءِ به جاگرافيائي ۽ سماجي حوالن سان مٿس پيل پُراڻا اثر اڃا واضح شڪل ۾ موجود آهن. اسرائيل، ڏکڻ آفريقا۽ چين ٽين دُنيا جون ڪيتريون نشانيون رکندي به، بهرحال ٽين دُنيا جي ڪلاسيڪي تصور ۾ نٿا اچن. هن اصطلاح جو بُنياد ”سرد جنگ“ جي شروع ٿيڻ کان پوءِ پيو. عام حوالن سان هي اصطلاح آمريڪي ۽ سوويت بلاڪن کان ٻاهر رهندڙ ملڪن ۽ ويهين صديءَ جي پنجين ڏهاڪي ۾ بيٺڪي راڄ کان آزادي ماڻيندڙ قومن سان لاڳاپيو ويندو آهي. اڳتي هلي دُنيا جي اُسرندڙ ۽ صنعتي طور پوئتي پيل ملڪن کي به ”ٽين دُنيا“ (*Ttieen Dunya*) جي دائري ۾ ڳڻيو ويو.

## حوالا

زمرو:انساني جاگرافي
زمرو:سماج
زمرو:سياست بلحاظ علائقو
زمرو:سياسي اصطلاح
زمرو:عالمي سياست
زمرو:معاشي درجابندي
سيد جلال الدين شير شاھ سرخ پوش بخاري

**سيد جلال الدين شير شاھ سرخ پوش بخاري** (جنم: 1192ع- وفات 1291ع) برصغير جو مشهور صوفي بزرگ ٿي گذريو آهي، جنهن جو 15 پيڙهين کان پوءِ شجرو حضرت علي رضه سان ملي ٿو. پاڻ هميشه ڳاڙهو لباس پهريندا هئا جنهن ڪري سرخ پوش سڏجڻ لڳا. برصغير جا بخاري خاندان سندس پونيَرن ۾ ليکجن ٿا. پاڻ اُچ شريف ۾ مدفون آهن.

## حوالا

زمرو:1192ع جون پيدائشون
ٽنڊو جان محمد

**[[مير خدابخش ٽالپر|ٽنڊو جان مُحمد]]** جو شھر. سنـڌوءَ جي قديم ۽ تاريخي شاخ پُراڻ جي ساڄي ڪپ تي تقريبن اڍائي سو سال اڳ ۾ 1790ع ڌاري ميرن جي اوائلي دؤرِ حڪومت ۾ ٽالپر گھراڻي جي ھڪ املهه ماڻڪ ڪردار، انتهائي سٻاجھي انسان، روحاني درويش ۽ سخيءَ مرد ”سخيءَ مير جان محمد خان ٽالپر “ ٻـڌايو. جيڪو عـدل و انصاف، سخاوت ۽ بھادريءَ جي ڪري ڏيهان ڏيهه ڏاڍو مشھور ھوندو ھو. هي شهر تعلقي ڊگھڙي ضلعي ميرپورخاص سنڌ ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:ميرپور خاص ضلعو
ارجنٽائن

thumb|ارجنٽائن جو جھنڊو
thumb|left|250px|Salta
**ارجنٽائن** (**Argentina)،** سرڪاري طور تي جمهوريه **ارجنٽائن** چيو ويندو آهي، ڏکڻ آمريڪا جو ٻيون ملڪ آهي. هي ملڪ 23 صوبن ۽ ھڪ خود مختيار شهر بيونس آئرس تي ٻڌل آهي. ايراضيءَ جي اعتبار کان ھي دنيا جو اٺون وڏو ملڪ آهي ۽ هسپانوي ڳالھائڻ وارن ملڪن ۾ سڀ کان وڏو آهي.

ارجنٽائن جو رقبو انڊيز پهاڙي سلسلي ۽ بحرِ اوقيانوس جي وچ ۾ واقع آهي. ھن جي اتر ۾ پيراگوئي ۽ بوليويا ، برازيل ۽ يوراگوئي اتر اولھ ۾ جڏھن تہ چلي ڏکڻ ۽ اولھ جي طرف واقع آهي. انٽارڪٽيڪا جي ڪجهه حصي تي ارجنٽائن پنھنجو دعوو ڪري ٿو.

ارجنٽائن ڏکڻ آمريڪا جي وڏي معيشتن مان ھڪ آھي ۽ سراسري حدِ عمر ۽ في ڪس جي ڊي بلند آهي. مستقبل ۾ ترقي جي لاءِ ارجنٽائن جون بنيادون مضبوط آھن. ٻاھرين سرمائيڪاري ۽ ھاءِ ٽيڪنالوجي جي حوالي سان برآمدن جي مقدار ڪل برآمدن جو وڏو حصو ٺاھين ٿا. ارجنٽائن گڏيل قومن ، مرڪوسر ۽ ڏکڻ آمريڪي گڏيل قومن جو بنيادي رڪن جڏھن تہ جي 20 جو بہ رڪن آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ملڪ
زمرو:ارجنٽائن
زمرو:عيسائي رياستون
زمرو:وفاقي جمهوريا
زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:اسپيني ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:اسپيني سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا

زمرو:جمهوريتون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ
زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون 
زمرو:مرڪوسور جون ميمبر رياستون 
زمرو:اسپيني ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:اسپيني سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ 1811ع قائم ٿيل ادارا زمرو:1811ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا
نيدرلينڊز

**نيدرلينڊز** يا **نيدرلانت** (The Netherlands)، غير رسمي طور تي "ھالينڊ" (Holland)، اتر اولهه يورپ ۾، ڪيريبين علائقي ۾ ٻاهرين علائقن سان، هڪ ملڪ آهي. اهو نيدرلينڊ جي بادشاهت (Kingdom of the Netherlands) جي چئن جزوي ملڪن مان سڀ کان وڏو ملڪ آهي. نيدرلينڊ ٻارهن صوبن تي مشتمل آهي. ان جي حدون، اتر ۽ اولهه ۾ اتر سمنڊ جي ساحلي پٽي، اوڀر ۾ جرمني ۽ ڏکڻ ۾ بيلجيم سان آهن. ان جون سامونڊي حدون برطانيه، جرمني ۽ بيلجيم سان ملن ٿيون. سرڪاري ٻولي ڊچ آهي، فريزلينڊ صوبي ۾ ويسٽ فريسين کي ثانوي سرڪاري ٻولي طور استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪيريبين علائقن ۾ ڊچ، انگريزي ۽ پاپيامينٽو سرڪاري ٻوليون آهن. نيدرلينڊ جي ماڻهن کي ڊچ يا ولنڊيزي سڏيو ويندو آهي. ھن جي گاديءَ جو ھنڌ ايمسٽرڊيم آھي.

## آبھوا




## مملڪت نيدرلينڊز جا جزا ملڪ

## نيدرلينڊز سان لاڳاپيل مضمون
نيدرلينڊز سان لاڳاپيل مضمونن جي فھرست
## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:نيدرلينڊز
زمرو:بينيلڪس
زمرو:يورپي ملڪ
زمرو:اولهائين يورپ جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ
زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون
زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي
پيرس

**پيرس** (Paris) (فرانسيسي: ) وچ۔اترين  فرانس ۾ سين درياھ جي ڪناري واقع ھڪ شھر آھي جيڪو آباديءَ جي لحاظ کان ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر ۽ گاديءَ جو ھنڌ آھي. شھر، جنھن جو انتظامي سرحدون سال 1860ع کان تبديل ناھن ٿيون، جي ڪل آبادي 22,34،105 (جنوري 2009ع) آھي. پئرس فرانس جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. 1 جنوري 2023 تائين 105 چورس ڪلوميٽر (41 چورس ميل) کان وڌيڪ ايراضيءَ جي سرڪاري اندازي مطابق آبادي 21,02,650 رهاڪن سان گڏ، پئرس يورپي يونين جو چوٿون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ۽ 30 هون سڀ کان وڌيڪ گنجان آباد شهر آهي. 2022 ۾ دنيا. 17 صدي کان وٺي، پئرس دنيا جي ناڻي، سفارتڪاري، واپار، ثقافت، فيشن ۽ گيسٽرونومي جي وڏن مرڪزن مان هڪ آهي. آرٽس ۽ سائنسز ۾ ان جي اهم ڪردار جي ڪري، ان سان گڏوگڏ اسٽريٽ لائٽنگ جي ان جي شروعاتي ۽ وسيع نظام جي ڪري، 19 صدي عيسويءَ ۾، اهو روشنيءَ جو شهر جي نالي سان مشهور ٿيو. پيرس گاديءَ جو شهر، ڪميون، ۽ ڊپارٽمينٽ

thumb|پيرس

## نالو

thumb|upright=1.35|
نيپولين ٽئين جي دؤر ۾ ٺھيل پيرس اوپيرا جي عمارت
ھي نالو يوناني ديولامائي ڪردار پئرس مان ناھي نڪتل بلڪہ پيرس نالو پراڻي ڪيلٽڪ قبيلي پريسي Parisii مان نڪتل آهي. پيرس کي لا ويل ليوميئر La Ville Lumière چيو ويندو آهي جنھن جي معني روشنين جو شهر آهي.ان جو سبب ھڪ اھو آھي تہ پيرس جاڳرتا واري دؤر ۾ ھر اول وارو ڪردار ادا ڪيو ھو ۽ٻيو تہ پيرس ۾ سڀ کان پھريون گيس تي ھلندڙ اسٽريٽ لائيٽس جي شروعات ٿي ھئي.1860 واري ڏھاڪي ۾  فرانس جي روڊن  ۽ بوليورڊ رستن تي گئس تي ٻرندڙ فانوسن جو تعداد 56000 ھيو.

thumb|upright|اڻويھين صديءَ ۾ پيرس ۾ لڳايل گيس تي ٻرندڙ فانوس
## جاگرافي

thumb|
پيرس جي ايرانڊيسيمينٽن(arrondissements) 
يا ضلعن واري ورھاست ڏيکاريندڙ ڻقشو

## حوالا

زمرو:فرانس
زمرو:وڏا شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:فرانس ۾ شهر
زمرو:يورپ جا شهر
زمرو:يورپي ثقافت
يتيم

**يتيم** ان ٻار کي چيو ويندو جنھن جو والدين مان ڪوئي ھڪ ماءُ يا پيءُ يا ٻئي حال حيات نہ ھجن. قرآن جي سورہ النساء ۾ فرمان آھي ته:

سورہ النساء جي آيت نمبر 6 مطابق يتيمن جي مال سنڀالڻ جي ذميداري لاء نگھبان ڏسي تہ يتيم بالغ ٿيڻ جي عمر ۾ پھچڻ سان گڏوگڏ ان جي عقلي نشونما ڪيئن آھي. ان ۾ پنھنجا معاملا پنھنجي ذميداري سان ھلائڻ جي اھليت ڪيتري آهي. ملڪيت جي صورت ۾ ٻہ شرطون آھن: بلوغت جي عمر ۽ رشد يعني ملڪيت سنڀالڻ جي سمجھ. پھرين شرط تي اسلامي فقيھن جو اتفاق آهي. ٻئين شرط بابت امام حنيفه جي راء آھي تہ بلوغت جي عمر ۾ جيڪڏهن يتيم ۾ مال سنڀالڻ جي اھليت نہ ھجي تہ ولي يا نگھبان وڌ ۾ وڌ ست سال ٻيا انتظار ڪري ۽ پوء ان يتيم ۾ چاھي رشد يا سمجھ اچي يا نہ اچي ٻنھي صورتن ۾ امانت ان جي حوالي ڪري ڇڏي. امام ابو يوسف، امام محمد ۽ امام شافعي جي خيال مطابق سمجھ يا رشد اھڙي صورت ۾ لازمي شرط آھي. مولانا مودودي جي خيال مطابق ان صورت ۾ معاملو عدالت ڏي رجوع ٿيڻ کپي تہ اھا نگراني لاء مناسب بندوبست جو فيصلو ڪري.

## حوالا

يتيم
زمرو:انساني نشوونما
زمرو:خاندان
پٽ

مرد ۽ عورت جي جنسي گاڏڙ سان پيدا ٿيڻ وارو نر ٻار پنھنجي ماءُ ۽ پيءُ جو حياتياتي ۽ معاشرتي **پٽ** چورائيندو آھي يا ايئن بہ چئي سگھون ٿا تہ والدين جي نر اولاد پٽ چورائيندي آھي.

## حوالا

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:مرد
مڙس

ھڪ شادي جي تحت جيڪو جوڙو وجود ۾ ايندو آھي ان ۾ نر **مڙس** ۽ مادي زال چورائيندي آھي. سنڌي ٻوليءَ ۾ ان جي لاءِ گھروارو، ور، ۽ خاوند جا لفظ بہ استعمال ٿيندا آھن.

## حوالا

زمرو:جنسيت
زمرو:ڪٽنب
زمرو:رشتا
زمرو:شادي
زال

thumb|180px|بورس ڪستوديف جي 1918 ۾ ٺاھيل پينٽنگ ''مرچنٽس وائيف'''(واپاري جي زال)

**زال**
زال شادي جي رشتي ۾ زنانو ساٿي ھوندو آھي.
ھڪ شادي جي تحت جيڪو جوڙو وجود ۾ ايندو آھي ان ۾ نر مڙس ۽ مادي **زال** چورائيندي آھي. سنڌي ٻوليءَ ان جي لاءِ گھرواري، وني، جوءِ ۽ زوجہ جا لفظ بہ استعمال ٿيندا آھن.مڙس جي مرڻ کان پوءِ ان کي بيواھ يا رن زال چوندا آهن. انگريزي جي لفظ وائيف جي معنیٰ عورت آھي. سنڌي ، اردو  ۽ ڪيترين ئي ٻين ٻولين ۾ زال لاء عورت جو لفظ پڻ استعمال ٿيندو آهي.شادي کان پوءِ زال اڪثر مڙس جو نالو پنھنجي نالي سان لڳائيندي آهي پر اھو لازمي ناھي  تہ ھر ڪلچر ۾ ايئن ٿئي. زال جو سڏڻ لاء احترام بخش خطاب انگريزي ۾ مسز ھوندو آھي سنڌي ۾  مسلمان عورت لاءِ مسمات ۽ ھوندو عورت لاءِ شريمتي استعمال ٿيندو آهي.زال شادي  کان اول مڙس سان رشتي ۾ مڱيندي سڏبي آھي ، شادي وقت ڪنوار ۽ شادي کان پوءِ زال سڏبي آھي.

## اسلام ۾ زالن جا حق ۽ فرض
اسلام م زالن جا پنھنجي مڙسن تي جيڪي خاص شرعي حق مليل آهن انھن ۾ نڪاح ۾ مرضي جو حق،  حق مھر،  مڙس تي خرچ جو حق، ٻار جي سنڀال جو جھوليءَ وارو حق، مڙس جي ملڪيت ۾ وراثت جو حق، ڏاج جي سامان جي مالڪي جو حق، شادي ۾  گھوٽيتن طرفان مليل تحفن جي مالڪي جو حق ۽ خلا حاصل ڪرڻ جو حق شامل آهن. ان جي فرضن ۾  مڙس جي فرمانبرداري،  مڙس جي ملڪيت جي نگھباني، مڙس کي زنشوئي جو حق ڏيڻ شامل آهن. قرآن سوره النساء ۾ فرمايو آھي ته:

حديث ۾ آيو آھي تہ نبي  فرمايو تہ:

عورت تي مڙس جي اطاعت کان خالق جي اطاعت مقدم آهي. 

## حوالا

زمرو:جنسيت
زمرو:ڪٽنب
زمرو:رشتا
زمرو:شادي
پريمي

**پريمي** ھڪ مرد دوست يا سڃاڻپ رکندڙ آھي، گھڻا دفعا ھڪ مرد ساٿي جنھن سان ڪوئي افلاطوني، رومانوي طرح يا جنسي لاڳاپو رکندڙ ھجي.

## حوالا

زمرو:رشتا
گھريلو جانور

thumb|ٻلونگڙا
**گھريلو جانور** يا ساٿي جانور هڪ جانور آهي، جيڪو بنيادي طور تي ذاتي گڏجاڻيءَ، حفاظت، يا تفريح، مال طور، يا ليبارٽري جانور لاءِ رکيو ويندو آھي. مشهور پالتو جانور پنهنجن ظاھريت يا لاڳپيل شخصيتن جي لاء گهڻو ياد ڪيا ويا آهن.

## حوالا

زمرو:جانور
زمرو:گھريلو جانور
گھراڻو

thumb|alt=گهراڻو|ھڪ گهراڻي جو ڏيک
**گھراڻو** ھڪ يا ان کان وڌيڪ ماڻھن تي مشتمل ھوندو آھي جيڪي ساڳي ئي گھر ۾ رھندا آھن ۽ کاڌو پيتو، يا رھائش ونڊيندا آھن، ان ۾ ھڪ ڪٽنب يا ٻيو ماڻھن جو ٻيو ڪو گروھ به شامل ٿي سگھي ٿو. 
ھڪ گھر لاءِ سمجھيو ويندو ته ان ۾ ھڪ وڌيڪ گھراڻا آھن جيڪڏھن اھي ھڪ ٻئي سان کاڌو يا رھائش نٿا ونڊن. گھراڻو ڪيتين ئي سماجي، مائيڪرو اڪانمڪ ۽ حڪومتي نمونن ۾ تجزيي جو بنيادي ايڪو آھي، ۽  معيشت ۽ وراثت جي جڳھن لاءِ اھم آھي۔

## حوالا

زمرو:گھراڻو
مٽي مائٽي

**مٽي مائٽي** يا **رشتيداري** مان مراد اهي لاڳاپا آهن جيڪي انسانن جي وچ ۾ رت، شادي يا گڏيل خاندان جي بنياد تي قائم ٿين ٿا. سنڌي سماج ۾ مٽي مائٽيءَ کي سماجي زندگيءَ جو بنياد سمجهيو ويندو آهي، جنهن تي سڄي خاندان ۽ برادريءَ جو ڍانچو بيٺل هوندو آهي.

اينٿروپولاجيءَ ۾، **مائٽي** سماجي رشتن جو ھڪ ڄار آھي، جيڪي سڀني معاشرن ۾ سڀني انسانن جي زندگيءَ ھڪ تمام وڏو حصو ٺاھن ٿا، پوءِ به ان جون اصل معانائون ھن ئي مضمون ۾ بحث ھيٺ آھن. اينٿروپولاجسٽ روبن فاڪس چئي ٿو ته "مائٽيءَ جو مطالعو ان ڳالھ جو مطالعو آھي ته ماڻھو ھنن زندگيءَ جي بنيادي حقيقت سان ڇا ٿو ڪري - ميلاپ، gestation، والدين پڻ، سماج پڻ، ڀاءُ ڀيڻپ،  وغيره." انساني معاشرو بي مثل آھي، ھو چئي ٿو تہ، ان م اسان "ساڳي مواد سان ڪم ڪريون ٿا جيڪو جانورن جي دنيا ۾ پڻ موجود آھي.، پر [اسان] ان کي سماجي مقصدن جي لاءِ سمجھي ۽ زمرابندي ڪري سگھون ٿا." ھن سماجي مقصدن ۾ ٻارن کي سماج سان ملائڻ ۽ بنيادي معاشي، سياسي ۽ مذھبي گروھن جو قيام شامل آھي.

## مٽي مائٽيءَ جا قسم
سنڌي سماجي نظام ۾ مٽي مائٽيءَ کي بنيادي طور ٻن قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي:

### 1. رت جا رشتا (Consanguineous Kinship)
اهي رشتا جيڪي پيدائشي طور رت جي تعلق سان جڙيل هونديون آهن. مثال طور:
* **ڏاڏاڻا:** پيءُ جي پاسي وارا رشتا (ڏاڏو، ڏاڏي، چاچو، پڦي).
* **نانڻا:** ماءُ جي پاسي وارا رشتا (نانو، ناني، مامو، ماسي).
* **ٻيا ويجها رشتا:** ماءُ، پيءُ، ڀاءُ، ڀيڻ ۽ اولاد.

### 2. ساهراڻا رشتا (Affinal Kinship)
اهي رشتا جيڪي شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿين ٿا. مثال طور:
* زال، مڙس، سھرو، سَسُ، سالو، سالي، نُنھن، ڄاٽو ۽ ڀيڻويو.

## سنڌي سماج ۾ اهم رشتا
سنڌي ثقافت ۾ هر رشتي جي پنهنجي هڪ منفرد سڃاڻپ ۽ اهميت آهي:

* **ڏاڏو ۽ نانو:** خاندان جا وڏا ۽ سرپرست.
* **چاچو:** پيءُ جو ڀاءُ، جنهن کي سنڌي سماج ۾ پيءُ برابر سمجهيو ويندو آهي.
* **مامو:** ماءُ جو ڀاءُ، جيڪو ڀاڻيجن لاءِ انتهائي پيارو ۽ شفقت وارو رشتو آهي.
* **ڀائٽيا ۽ ڀاڻيجا:** ڀاءُ ۽ ڀيڻ جو اولاد، جن کي پنهنجي اولاد وانگر ڀائيو ويندو آهي.

## ويڳا رشتا (Step-relationships)
اهي رشتا جيڪي والدين مان ڪنهن هڪ جي ٻي شاديءَ سبب قائم ٿين ٿا، جن کي سنڌي ٻوليءَ ۾ "ويڳو" چيو ويندو آهي. جهڙوڪ ويڳو پيءُ، ويڳي ماءُ، ويڳو ڀاءُ ۽ ويڳي ڀيڻ.

## سماجي اهميت
سنڌي سماج ۾ مٽي مائٽي صرف نالن تائين محدود ناهي، پر هي هڪ مڪمل سماجي نظام آهي:
* **ڏک سکن جو ساٿ:** خوشيءَ جي موقعن (شادي، عقيقو) ۽ غميءَ (فوتگي) ۾ مائٽن جو گڏ ٿيڻ سنڌي ثقافت جو لازمي حصو آهي.
* **برادري ۽ قبيلو:** ڪيترائي خاندان ملي هڪ برادري يا قبيلو بڻائيندا آهن، جنهن جو بنياد مٽي مائٽي هوندو آهي.
* **چوڻيون ۽ پهاڪا:** سنڌي ٻوليءَ ۾ مٽي مائٽيءَ تي سوين پهاڪا آهن، جهڙوڪ "مائٽ مائٽن جا ٻانهن ٻيلي".

## لاڳاپيل صفحا
* خاندان
* شادي
* سنڌي ثقافت
* نسب نامو

## حوالا


زمرو:مٽي مائٽي
زمرو:انساني رشتا
زمرو:سنڌي سماج
زمرو:ثقافت
زمرو:علم الانسان
بروڪس ڪات ٻولي

**بروڪس ڪات** (Broks kat) هيءَ ٻولي بروڪ پا-دا هنو (Dah-Hinu)، بي بروڪ پا-ڊوڪس ڪات، ڪيانگو (Kyango) جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي.

## حدون

هي ٻولي ڄمون ڪشمير، سنڌونديءَ جي ٻنهي ڪنارن سان، لداخ ۽ ڪارگل ضلعن ۾ اتريون ڪشمير، گورکن ڳوٺ جي چوڌاري دارچڪ، چولي چان، گرگردو، باتالڪ، راهه ۽ اڳئين هنو جي علائقن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي ٻولي هند-پور پيائي، هند-ايراني، هند-آريائي، اتر اولھ داردي ٻولين جي خاندان مان آهي. هيءَ ٻولي بالتي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي.
 
بروڪ پا نالي قبيلو آهي، جيڪو شنا وانگر ٻولي ڳالهائي ٿو. ان قبيلي جو ٻيو نالو منارو (Manaro) آهي، بروڪس ڪات سندن ٻولي آهي. هي سالن کان هتي رهن پيا. هتان جا اصلوڪا رهاڪو آهن. مذهبي طور ڪي ٻڌ آهن ته ڪي مسلمان.

## حوالا

زمرو:بروڪس ڪات ٻولي
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
ھارولڊ لايڊ

**هارلوڊ ڪليٽن لايڊ ايس. آر.** (اپريل 20، 1893 - 8 مارچ 1971) هڪ آمريڪي اداڪار، مزاحيدان، ڊائريڪٽر، پروسيسر، اسڪرپٽ، ۽ اسٽنٽ اداڪار هو، جيڪو پنهنجي خاموش مزاحيه فلمن لاء مشهور آهي.

## حوالا

زمرو:1893ع جون پيداشون
زمرو:1893ع جون پيدائشون
زمرو:1971ع جون فوتگيون
برياني

thumb|برياني
**برياني** گهڻي گوشت ۽ گيھ واري سنڌي پلاءَ جو هڪ قسم، جنهن ۾ اڌو اڌ گوشت ۽ چانور پيل هوندا آهن. گهڻي گيھ، بصر ۽ ٽماٽن ۾ گوشت کي ڀُڃي، مصالحو وجهي رکندا آهن، پوءِ چانور ڌار اوٻاري انهن جي اندر تهن ۾ اهو ڀڳل گوشت رکي دم ڪندا آهن، ان کي برياني چئبو آهي. جيڪڏهن ڀڳل گوشت ۾ پاڻي وجهي چانورن کي ان جي اندر وجهي گڏي رڌبو تہ ان کي پلاءُ چئبو آهي. هن ۾ ڪنهن بہ قسم جي هٿرادو خوشبوءَ پيل نه هوندي آهي. هي کائڻ ۾ نهايت لذيذ ٿئي ٿو، هن کي ”پساءُ“ بہ ڪوٺين.

## حوالا

زمرو:برياني
زمرو:کاڌا
زمرو:پنجابي کاڌا
زمرو:پاڪستاني کاڌا
زمرو:سنڌي کاڌا
زمرو:ڀارتي کاڌا
زمرو:ڪردي کاڌا
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
آفريڪي سڱ

**آفريڪا جو سِڱ**    آفريڪا جو جاگرافيائي علائقو آھي جيڪو اتر اوڀر آفريڪا ۾ صومالي اپٻيٽ تي مشتمل آھي. ان علائقي جي بيهڪ گينڊي جي سڱ وانگر آهي، ان ڪري هن کي ”آفريڪا جو سڱ“ سڏجي ٿو. اوڀر آفريڪا سان لاڳاپيل هن علائقي جي زمين وسيلن سان مالامال ۽ جنگي حڪمت عمليءَ جي لحاظ کان اهم آهي. ماضيءَ ۾ هي علائقو ايشيا ۽ آفريڪا وچ۾ اچ وڃ جو رستو به رهيو آهي. هن علائقي تي بربر قبيلن جو قبضو رهڻ ڪري، هن علائقي کي ”بلاد بربر“ به سڏيو ويندو هو. هن علائقي ۾ سوڊان، اريٽريا، ايٿيوپيا، جبوتي ۽ صوماليا جا مُلڪ شامل آهن.
اردو ۽ عربي ٻولين ۾ ان کي قرن آفريقا چون ٿا.ان جي پکيڙ اٽڪل ٻہ لک چورس ڪلوميٽر آهي. ان جون حدون خليج عدن ۽ عربي سمنڊ سان ملن ٿيون.  ھي علائقو دنيا جي گرم ۽ خشڪ علائقن ۾ شمار ٿئي ٿو. ھن علائقي جي 85 سيڪڙو آبادي ايٿوپيا ۾ رھي ٿي.

thumb|200px|آفريڪا جي سڱ جا ملڪ

## حوالا

زمرو:آفريڪي سڱ
زمرو:اوڀر آفريڪا
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا
ڊيليگيشن

وفد، نمائندا، اختياراتي عمل يا **ڊيليگيشن** (Delegation) ڪنهن به ڪانفرنس، ميڙ يا نمائندي اجلاس ۾ لاڳاپيل مختلف ڌرين جي موقف کي بيان ڪرڻ لاءِ، هر ڌر طرفان واضح هدايتون ۽ حڪم ڏيئي ماهرن ۽ عملدارن تي ٻڌل سڄاڻ فردن جو هڪ جٿو نمائندگيءَ لاءِ موڪليو ويندو آهي، جنهن کي وفد/نمائيندا سڏيو ويندو آهي. اهو وفد پيرائتي انداز ۾ ثبوتن سان پنهنجي ڳالھ بيان ڪرڻ سان گڏ پنهنجي اختيار ڪيل موقف جي حمايت لاءِ پڻ ماحول سازگار ڪندو آهي. سياست کان سواءِ سائنس، معيشيت، صحت، ثقافت ۽ اَڻ ڳڻين ٻين شعبن ۾ رياست يا قوم جي ترقي، سگهه ۽ روايتن جو اظهار هن طريقي سان ئي ڪيو ويندو آهي، دنيا ۾ تڪرارن جي حل کان وٺي امن جي بحالي ۽ شعبن ۾ سھڪار جو ماحول پيدا ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. ان کان سواءِ سفارتڪاريءَ جي شعبي ۾ به هي اصطلاح اڪثر استعمال ٿيندو رهيو آهي. جنهن مطابق نه رڳو اهم سفارتڪارن جو هڪ گروپ جوڙي کيس خاص مقصد سونپيا ويندا آهن، پر خاص اختيار ڏيندي قومي اظهار جو ذريعو بڻايو ويندو آهي، ڪنهن به سفارتڪار کي، جڏهن به ڪنهن خاص مقصد جي پوئيواري ڪرڻي هوندي آهي ته کيس اهي خاص  اختيار، حق ۽ واسطا به ڏنا ويندا آهن، جن جي استعمال سان گهربل مقصد پورا ٿي سگهن، بين الاقوامي لاڳاپن ۾ ادارن طرفان فردن کي ۽ فردن طرفان انتظامي ۽ ٻيا معاملا هلائڻ لاءِ لاڳاپيل شعبن کي اختيارن جي منتقليءَ واري عمل کي به مٿي ڏيل اصطلاح ذريعي پڌرو ڪري سگهبو آهي.

## حوالا

زمرو:انتظاميہ
زمرو:بين الاقومي لاڳاپا
زمرو:حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:مستقل نه لڌل حوالن وارا مضمون
زمرو:Articles with dead external links از October 2023
لکمير جي ماڙي

**لکمير جي ماڙي**  انگريزي (Lakhmir Ji Mari) سنڌ جي ڄامشورو ضلعو جي سيوهڻ شريف تعلقو ۾ کيرٿر جبلن جي سلسلي ۾ موجود ماڳ آهي. لکمير يا لکشمير جي ماڙي سيوهڻ کان 45 ڪلوميٽر اولهه ڏکڻ ۾ ۽ نئيگ شريف جي لڳ ڏکڻ ۾ آهي. هيءُ قديم دڙو آهي جنهن بابت  اين. جي. مجمدارپنهنجي ڪتابايڪسپلوريشنس اِن سنڌ ۾ راءِ ڏني آهي ته ڪئلڪوليٿڪ دور جو ماڳ آهي. هن ماڳ تي تحقيق ڪرڻ جي گهرج آهي.

## حوالا
حجاج بن يوسف کي مليل شڪست

سن 80 ھجري ۾ خليفي عبدالملڪ بن مروان عراق سان گڏ فارس، خراسان ۽ تخارستان به **حجاج بن يوسف** (Hajaaj bin Yusuf) جي صاحبي ۾ ڏنا. حجاج پاران خراسان تي مھلب بن ابو صفره گورنر مقرر ٿيل ھو، **ڪرمان** کان اوڀر ۽ اتر طرف **طخارستان** جنھن کي ھاڻوڪي ايران ۾ سيستان سڏيو ٿو وڃي ۽ ڏکڻ افغانستان جنھن ۾ **قنڌار** ۽ **زرنج** وغيره شامل آھن ان تي **عبدالرحمان بن محمد بن اشعث بن قيس** کي والي مقرر ڪر کيس پورو افغانستان فتح ڪرڻ جو ٽاسڪ ڏئي موڪليو. افغان بادشاھن کي رتبيل سڏيو ويندو ھو. عبد الرحمان پھچڻ شرط سخت جنگيون ڪري ڪافي اندر تائين افغاني علائقا قبضي ڪري ورتا, پر سياري شروع ٿيڻ سبب وڌيڪ پيشقدمي روڪي فيصلو ڪيو ته في الحال جيڪو علائقو ھٿ ڪيو آ ان ۾ انتظام درست ڪري وري سيءُ گذرڻ کان پوء اڳتي وڌڻ گهرجي. سندس فوجي سردار ان فيصلي جا حامي ھوا، پر حجاج ان معاملي تي کيس سخت ڇنڊ پٽي. عبد الرحمان جڏنھن حجاج جي حڪمن بابت پنہنجي فوجي سردارن کي ڄاڻ ڏني ته سموري فوج حجاج خلاف بغاوت ڪري عبد الرحمان جي ھٿ تي بعيت ڪري حجاج کي ھٽائڻ جو فيصلو ڪري ورتو. 40 ھزار جو اھو عراقي لشڪر حجاج سان ٽڪر کائڻ لاء بصري ڏانھن نڪري پيو. 

ان موقعي تي **مھلب بن ابي صفره** حجاج کي مشورو ڏنو ھو ته عراقين جو مزاج آھي ته جڏنھن وطن کان پري ھوندا آھن ته پنھجن جي محبت کين ڏاڍو بي چين ڪندي آ، ان ڪيفيت ۾ عراقين جي ٿوري فوج دشمن جي وڏن وڏن طاقتور لشڪرن تي به قھر بنجي ٽٽي پوندي آ ۽ کين هار ڏئي ڇڏندي آ، پر جڏنھن اھي ساڳيا بھادر ڪجهه عرصو امن سان پنھنجي وطن ۾ پنھنجن مِٽن مائٽن سان گڏ گذاريندا آھن ته انھن مٿان اھڙي ته سستي ۽ ننڍاکڙائي طاري ٿي ويندي آ جو تلوار کڻڻ به انھن لاء ڏکي ٿي پوندي آ. ھن وقت عراقي به پنھنجي وطن ڏانھن ڪاھيندا پيا اچن، سو منھنجو مشورو اٿئي ته انھن سان ويڙھ نه ڪجان نه ته هار کائي ويندين. کين عراق پھچڻ جو رستو ڏئي ڇڏ ته اتي ڪجهه عرصو مائٽن وٽ ٿانيڪا ٿين پوءِ تون انھن تي ڪاھ ڪندين ته کين سولائي سان شڪست ڏئي ويندين.

حجاج مھلب جو مشورو نه مڃي **بصري** کان فرات ثپي ھڪ لک فوج سان وڃي **اھواز** ۾ عراقين جو اڳ جهليو. ويڙھ هلي ۽ عراقي اھڙي ته بي جگري سان وڙھيا جو حجاج کي بصري ۾ به ترسڻ نه ڏنائون. حجاج جي حياتي ۾ ناڪامين جواھو اھڙو دور ھو جو ھڪ مرحلي تي ته خليفي عبدالملڪ به حجاج کي عھدي تان هٽائڻ جو آخري فيصلو ڪري ورتو ھو. حجاج چوندو ھو ته ڪاش مان مھلب جي صلاح قبول ڪيان ھا ته اھي ڏينھن نه ڏسان ھا.

## حوالا

زمرو:تواريخ
زمرو:سياست
زمرو:عراق
تڪي

**تڪي** انگريزي (Taki) باراني نئي آهي جيڪا کيرٿر جبل کان وهندي اچي سول نئين ۾ پوي ٿي. ڪڏهن ته زوردار وهڻ ڪري سول نئي کي پار ڪري ڪاڇو جي ميداني علائقي کي سيراب ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون نئيون
زمرو:دادو ضلعي جون نئيون
اسپتال

thumb|اسپتال جو نشان
**اسپتال**() اھا جڳھ آھي جتي بيمارن ۽ زخمين جو علاج ۽ تيماداري ڪئي ويندي آھي. بيمارن ۽ زخمين جي تپاس ڊاڪٽر ڪندا آھن جڏھن تہ انھن جي تيماداري لاءِ نرسون ھونديون آھن.

## حوالا

اسپتال
زمرو:اسپتالون
نسلي گروھ

**نسلي گروھ**  يا   ماڻھن جو اھڙو گروھ جنھن جي شناخت يا سڃاڻپ اجتماعي ھڪجھڙائي يا مشابھت سان ٿئي مثال طور: ساڳيا ابا ڏاڏا، ساڳي ٻولي، ساڳي تاريخ، ساڳيو سماج، ساڳي ثقافت،  يا ساڳي قوم ، ساڳيو وطن وغيره . عام طور تي اھو وراثت واري حالت ھوندو آھي جيڪا ان معاشري جي بنياد تي بيٺل  حالت ھوندي آھي جنھن ۾ اھو گروھ رھندو آھي. ان جي وڌيڪ سڃاڻپ ۾ ساڳيو وطن، ساڳيو مذھب، ساڳيو لھجو، ساڳي ڏند ڪٿا، ساڳي رھڻي ڪھڻي، ساڳيون ريتون رسمون، ساڳي جسامت سان بہ ٿيندي آهي. نسلي گروھ ڪڏهن ڪڏهن قوم يا ماڻھن جي لاءِ لفظ طور استعمال تيندو آھي. دنيا ۾ ھاڻوڪي دؤر ۾ سڀ کان وڏو نسلي گروھ چين جا **ھان** نسل جا ماڻهو آھي.
thumb|ڪيرالا ۾ ھڪ نسلي گروھ جو لباس مخصوص ساڙي

**حسب نسب**، **بُڻ بُڻياد** يا ايٿينسٽي (Ethnicity) يا اصل نسل يا بڻ بڻياد مان مراد آهي، ڪنهن خاص نسل سان لاڳاپيل هجڻ. هڪ قوم جو ڪنهن به ٻيءَ قوم سان واسطيداري پنهنجن طئي ڪيل ثقافتي ۽ لساني معيارن موجب ڪري ته ان عمل کي نسب پرستي (Ethnocentrism) سڏجي ٿو. سياست ۾ هن نظريي مطابق هڪ گروھ کي پنهنجي ٻوليءَ ۽ ثقافت تي فخر هوندو آهي؛ پر اهو فخر گھڻو ڪري (اڪثر) مخالف گروھ جي ٻوليءَ ۽ ثقافت سان متڀيد تي ٻڌل هوندو آهي. جڏهن ته Ethnicity ذريعي انسانن جي هڪ مخصوص گروھ کي ان جي نسل سان لاڳاپيل خاصيتن جي بُنياد تي عالمي سماج ۾ سُڃاڻپ تي زور ڏنو وڃي ٿو. اها سُڃاڻپ تاريخي حاصلات ۽ حالتن مطابق تبديل ٿيڻ جي صلاحيت هُجڻ ڪارڻ هڪ نسلي گروھ کي قومن جي برادريءَ ۾ الڳ حيثيت ڏياري ٿي. نسليت، ثقافتي ۽ نسلي فرقيواراڻي گروهن وچ ۾ لاڳاپي (تعلق) جو بنياد ثقافتي ساڙ ۽ سماجي متڀيد تي ٻڌل هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:نسليت
غازي شاهه جو دڙو

**غازي شاھ جو دڙو **انگريزي (Ghazi Shah-Jo-Daro) سنڌ جي دادو ضلعو، جوهي تعلقو ۾ هڪ قديم تاريخي ماڳ آهي جيڪو پير غازي عرف عام سيد گاجي شاهه جي مزار کان ٻه ڪلوميٽر اوڀر طرف ڌؤنڪ ماٿريءَ ۾ نئي نئيگ جي ڪناري تي موجود آهي. هن ماڳ کي مقامي طور ماڙيکڙ دڙو يا پيارو جي ماڙي سڏيو وڃي ٿو. هيءُ ماڳ برطانوي هندستان جي ماهر کوجنيڪ اين. جي. مجمدار 1926ع کان 1929ع تائين سنڌ ۾ کوجنا ڪندي ڳولي لڌو ۽ ان کي پنهنجي ڪتاب ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ ۾ غازي شاهه يا غازي شاهه دڙو جي نالي سان درج ڪيائين. بعد ۾ ڊاڪٽر لوئس فليم ۽ تاج صحرائي پڻ ڪم ڪيو. هن دڙي مان آمري، هڙاپا ۽ موهن جي دڙي جي آثارن سان گڏ ڪنجهي يا ٽامي جي دورجي آثار ڳولي لڌا ويا آهن. مجمدار هن دڙي کي ڪنجهي جي دؤر کان اڳ جو ڄاڻايو آهي.  ڊاڪٽر لوئس فليم موجب هيءُ ماڳ 4000 کان 6000 قديم آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
زمرو: قديم ماڳ ۽ مڪان
زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
شيخ موسيٰ

**شيخ موسيٰ**، جنهن جي ٻي پيڙهي شيخ ابوالفضل مشهور عالم ۽ مصنف ٿيو. پنهنجي ڪتاب ”ڪجڪول“  ۾ ابوالفضل لکيو آهي ته شيخ موسيٰ سنه 900 هجري ۾ اتي رهندو هو. انهيءَ جو هڪڙو ڏهٽو خضر شاهه سير ۽ سفر تي نڪتو ۽ ناگور ۾ وڃي شيخ يحييٰ بخاري جو مريد ٿيو، جو اُچ واري مخدوم جهانيان جو سجاده نشين هو. انهيءَ کان سواءِ شيخ عبدالرزاق قادري ۽ شيخ يوسف سنڌيءَ ٽان به فيض حاصل ڪري موٽي وطن تي آيو. شيخ مبارڪ ولد شيخ موسيٰ سن 911 هجريءَ ۾ ڄائو ۽ اڪبرآباد ۾ وڃي علم جي تحصيل ڪيائين. هڪ سو ويهه ورهيه عمر ٿيس سندس پٽ شيخ ابو الفضل ۽ شيخ فيضي مشهور ٿي گذريا. جي اڪبر بادشاهه وٽ برک هئا.

شيخ موسيٰ: ريل باران جو رهاڪو هو، جو ڳوٺ سيوستان سان لاڳو هو. چانڊڪي ۽ سيوستان پرڳڻن جي الهندي پاسي جبل تائين جيڪا باراني زمين آهي ۽ جنهن کي هاڻ ڪاڇو چوندا آهن، تنهن کي دشت باران سڏيندا هئا. اتي گھڻائي بزرگ ۽ اوليا رهيا ۽ گذريا جن جا نشان اڃا ظاهر آهن، انهن مان هڪڙو شيخ موسيٰ هو، جو سنه 900ھ ۾ ريل ۾ رهندو هو. انهيءَ جو هڪڙو ڏهٽو خضر شاهه سير ۽ سفر تي نڪتو ۽ ناگور ۾ وڃي شيخ يحييٰ بخاريءَ جو مريد ٿيو، جو اُچ واري مخدوم جھانيان جو سجادهه نشين هو. انهيءَ کان سواءِ شيخ عبدالرزاق قادري ۽ شيخ يوسف سنڌي وٽان فيض حاصل ڪري موٽي وطن آيو. شيخ موسيٰ سنه 911ھ ۾ ڄائو اڪبرآباد ۾ وڃي علم جي تحصيل ڪيائين. وڏو عالم فاضل ٿيو، هڪ سـﺆ ويهه ورهيه عمر ٿيس. سندس ٻه پٽ شيخ ابوالفضل ۽ شيخ فيضي پيءُ کان به زياده مشهور ٿيا. اهي ٻئي عالم فاضل، مصنف ۽ شاعر ته هئا، پر وڏا مدبر ٿي گذريا. اڪبر بادشاهه وٽ برک هئا. اابوالفضل پنهنجي ڪتاب ”ڪچڪول“ ۾ پنهنجي والد ۽ اصل نسل جو بيان ڏنو آهي ۽ ٻيا به گھڻا ڪتاب لکيا اٿس. ”علامي“ جي لقب سان مشهور آهي. فيضي ته پنهنجي وڏي ڀاءُ کان به علميت يا حڪومت ۽ مدبري ۾ وڌي ويو. سندس ڪليات يعني قصائد ۽ ديوان ۽ سندس ڪيتريون مثنويون جن مان پنج سندس خمسه ۾ داخل آهن ۽ سنسڪرت ڪتابن جا نظم ۾ ترجما ۽ سندس انشا ۽ سندس قرآن جو بي نقط تفيسر مشهور آهن، جن مان هن جي خداداد قابليت ۽ علميت ظاهر آهي. انهن ٻنهي ڀائرن جو احوال هند جي تاريخ ۽ سندن سوانح عمرين مان معلوم ڪرڻ گھرجي. اڪبرنامي ۽ آئين اڪبري مان به سندن گھڻو سماءُ پئجي سگهندو، جي ابوالفضل جا لکيل آهن.

## حوالا
ٿانور

## <big>تعارف</big>
عربن جي 712ع ۾ سنڌ تي حملي ۽ فتح کان **[[جمعو|جمعي]] جي ڏينهن کي [[سنڌ]] ۾ ٿانوَرُ ڪوٺيندا هئا.**  

سنڌي هندو ٿانوَرُ  نالو پڻ رکندا آهن. 

## <big>ٿانوَرُ نالي سنڌ موجود ٻيون شيون</big>
ٿانور ڀٽي (قديم دؤر ۾، ٿرپارڪر ضلعي جي بڊام ۽ سامروٽيءَ واريءَ ايراضيءَ تي ٿانور ڀٽيءَ جي راڄڌاني هئي.)

ٿانور ڀٽيءَ جو ڀڙو (هيءُ ڀڙو نئين ڪوٽ شهر کان ڇهن يا ستن ميلن جي مفاصلي تي اتر طرف ديهه ’جنهاڻ‘ ۾ هاڪڙي جي ساڄي ڪپ تي واقع آهي.)

<big>ساڌو ٿانور داس ليلارام واسواڻي خدا آبادي</big>

ٿانوَر داس شڪارپوري شاعر

ٿانور داس ليلارام واسواڻي

منشي ديوان اڌا رام ٿانور داس (سنڌي ٻوليءَ جي موجوده الفابيٽ 10 رڪني ڪميٽيءَ جو ميمبر) 

## <big>حوالا</big>

زمرو:هفتي جا ڏينهن
پراڻا ھالا

**ھالا پراڻو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جي تعلقي ھالا جو ھڪ ننڍڙو شھر ۽ يونين ڪاؤنسل آھي جيڪو درياء سنڌ جي ڪناري تي واقع ھڪ تاريخي شھر آھي . مرزا قليچ بيگ لکي ٿو تہ:ھن شھر جو اصل  نالو مرتضيٰ آباد هو. اھو شھر مخدوم مير محمد جو ٻڌايل هو. درياهه جي پائڻ ڪري پوءِ ڪوھ پنڌ تي نئون شهر آڻي ٻڌائون. منجهس گهڻا بزرگ ٿي گذريا آهن. 

## حوالا

زمرو:مٽياري ضلعو
زمرو:مٽياري ضلعي جا شهر ۽ قصبا
هاڪاري حاصلات

هاڪاري حاصلات (*Haakaari Haaslaat*) يا پازيٽيو سَم آئوٽ ڪم (Positive-Sum Outcome) اهڙي صورتحال کي چئبو آهي، جنهن ۾ ٿيندڙ فائدا لاڳاپيل هر ڌُر کي هاڪاري نتيجا ڏيندي، سندن اطمينان جوسبب بڻجي سگهن. ”سڀ جي فائدي“ واري صورتحال سبب، بين الاقوامي برادريءَ ۾ سهڪار ۽ تعاون لاءِ ماحول سازگار ٿئي ٿو ۽ عالمي سطح تي موجود مسئلا حل ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. ان کان سواءِ قومن وچ ۾ لاڳاپن ۾ ناڪاري رجحان ختم ٿين ٿا ۽ سياست کان وٺي سائنس جي دُنيا ۾ شاندار اڳڀرايون ٿيڻ جوڳيون ٿين ٿيون. مثال طور، يورپ ۾ صنعتي انقلاب جي اچڻ سان پرڳڻي جي سڀني مُلڪن لاءِ ترقيءَ ۽ سک جا دروازا کولي ڇڏيا. 

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:معاشرو
زمرو:سياست