open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڦڪو

**پيلو** (Yellow) يا "ڦڪو رنگ" روشني جي اسپيڪٽرم تي سائي ۽ نارنگي رنگ جي وچ ۾ آهي. اهو 575-585 نينوميٽر (12-10 ميٽر) جي غالب طول موج سان روشني سان پيدا ٿئي ٿو. اهو هڪ بنيادي رنگ آهي. پينٽنگ يا رنگ پرنٽنگ ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو آر جي بي رنگ ماڊل (RGB Color model) ۾ هڪ ثانوي رنگ آهي جيڪو ڳاڙهي ۽ سائي کي برابر شدت سان گڏ ڪري (0,255,255 ,RGB) ٺاهيو ويندو آهي ۽ ٽيليويزن ۽ ڪمپيوٽر اسڪرين تي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪيروٽينائيڊ سره جي پنن، ڪينري، ڊافوڊيل ۽ ليمون ۽ انهي سان گڏ آنهن جي زردي، مکڻ ۽ ڪيلي جي ڇلن کي خاصيت وارو پيلو رنگ ڏين ٿا. اهي روشني  جي توانائي جذب ڪن ٿا ۽ ڪجهه حالتن ۾ ٻوٽن کي فوٽو نقصان کان بچائين ٿا. جڏهن سج افق جي ويجهو هوندو آهي, ننڍي طول موج رنگن; سائي، نيري ۽ واڱڻائي رنگن جي هوا جي ڇنڊڇاڻ جي ڪري, سج جي روشني ۾ ٿوري پيلي رنگت هوندي آهي.

  **ڦڪو **(yellow) هڪ رنگ جو نالو آهي.

## تصويرون

فائل:Valencia market - lemons.jpg|ويلنسيا - اسپين جي مارڪيٽ ۾ ليمون 
فائل:GoldNuggetUSGOV.jpg|سون جو ٽڪرو 
فائل:Hand-made butter.jpg|تازو مکڻ 
فائل:Fried egg, sunny side up.jpg|تريل آنا 
فائل:Chinese Buddhist Monks Ceremony Hangzhou.jpeg|هانگزو - چين ۾ هڪ ٻڌ راهب
فائل:Cabs.jpg|نيويارڪ شهر، آمريڪا ۾ هڪ ٽيڪسي
فائل:Zwei Bäume im Rapsfeld, blauer Himmel.jpg|جرمني ۾ سرس جو هڪ ميدان
فائل:Saffron Crop.JPG|زعفران هڪ نارنگي-پيلو رنگ - هندستاني ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيائي کاڌي ۾ مصالحي طور، دوا طور ۽ بدھ راهبن جي پوشاڪ کي رنگڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
فائل:Turmeric-powder.jpg|هلدي پائوڊر يا ڪرڪوما لونگا هندستاني ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيائي کاڌي ۾ مصالحن/وينجن ۽ دوائن ۾ استعمال ٿيندو آهي.



## حوالا

زمرو:رنگ
## ٻاهرين لنڪس
زمرو:پيلو رنگ
زمرو:رنگ
زمرو:فن مواد
زمرو:بنيادي رنگ
زمرو:روشني جو اسپيڪٽرم
رنگ

thumb|300px|left|مختلف رنگن جون پينسلون

**رنگ** (Colour/Color) انسانن جي نظر  جي ادراڪي خصوصیت آهي۔ جنهن ۾ هو مختلف زمرن یعني نیري ڦڪي سائي ۾ تمیز ڪندو آهن۔ 

رنگ مختلف شین جي حالت، شدت، انهن جو هلڪو پن  انهن جي عمر ، جي باري ۾ معلومات فراهم ڪندا آهن۔

هڪ مخصوص رنگ هڪ مخصوص طول موج کي ظاهر ڪندو آهي۔ رنگ توانائي جي مختلف طول موج جون حامل شعائون آهن۔ 

انساني اک 380 کان وٺي 740 نينو ميٽر طول موج جي درمیان ڏسي سگهي ٿي۔

## پڻ ڏسندا
* بنيادي رنگ
* روشني
* روشنائي

زمرو:ذهني ڪيفيت
زمرو:بصارت
زمرو:رنگ
نيرو

نيرو رنگ (س ہ ن: 0, 0, 255)
**نيرو **(Blue) رنگ ٽن بنيادي رنگن مان هڪ آهي۔ 

## تصويرون

فائل:Toulon Harbour.JPG|
فائل:Solid blue.svg|
فائل:000080 Navy Blue Square.svg|
فائل:Gabbiano cielo.jpg|
فائل:Indigo plant extract sample.jpg|
فائل:Lapis lazuli block.jpg|
فائل:Ultramarineblue.jpg|
فائل:Cobalt blue.jpg|
فائل:Cobaltblue.jpg|
فائل:Cyan-square.png|
فائل:Common Teal (Anas crecca) near Hodal, Haryana W IMG 6512.jpg|
فائل:Tripodic goblet Louvre AO4079.jpg|
فائل:Prussian blue.jpg|
فائل:Ceruleanblue.jpg|


## ٻاهرين لنڪس
زمرو:نيرو رنگ
زمرو:رنگ
زمرو:فن مواد
زمرو:بنيادي رنگ
سائو

left|thumb|سائي رنگ جو هڪ ڦوارو
**سائو رنگ** (Green colour) نظر ايندڙ روشني جي اسپيڪٽرم تي فيروزي (Cyan) ۽ پيلي جي وچ ۾ آهي. اهو روشني ذريعي پيدا ٿئي ٿو جنهن جي غالب موج تقريبن 495-570 نينو ميٽر آهي. ذيلي رنگ سسٽم ۾ (پينٽنگ ۽ رنگ پرنٽنگ ۾ استعمال ٿيندو آهي). اهو پيلو ۽ سائان جي ميلاپ سان ٺاهيو ويندو آهي. آر جي بي رنگ ماڊل ۾ (ٽيليويزن ۽ ڪمپيوٽر اسڪرين تي استعمال ٿيندو آهي). اهو اضافي بنيادي رنگن مان هڪ آهي. ڳاڙهي ۽ نيري سان گڏ. جيڪي ٻين سڀني رنگن کي ٺاهڻ لاءِ مختلف ميلاپ ۾ ملايا ويندا آهن. فطرت ۾ سائي رنگ جو سڀ کان وڏو حصو ڪلوروفيل آهي. اهو ڪيميائي جنهن ذريعي ٻوٽا فوٽو سنٿيسس ڪن ٿا ۽ سج جي روشني کي ڪيميائي توانائي ۾ تبديل ڪن ٿا. ڪيتريون ئي مخلوقون پنهنجي سائي ماحول سان مطابقت رکن ٿيون ۽ پاڻ کي ڇنڊڇاڻ طور سائي رنگ ۾ وٺي رهيون آهن. ڪيترن ئي معدنيات جو سائو رنگ آهي (زمرد سميت). جيڪو ان جي ڪروميم مواد جي ڪري سائو رنگ آهي.

**سائو** (Green) رنگ    بنيادي رنگن ڳاڙهو، سائو ۽ نيرو مان هڪ آهي۔

 

## تصويرون

فائل:Green Grass.JPG|سائو گاهه
فائل:Gachala Emerald 3526711557 849c4c7367.jpg|زمرد
فائل:Han jade dragen.JPG|هان جيڊ ڊريگن
فائل:Pot tripode Musée Guimet 2418.jpg|پوٽ ٽرائيپائيڊ موسي گيمٽ
فائل:Ermitáž.jpg|ارميتاز
فائل:Limes.jpg| لائم
فائل:United States one dollar bill, reverse.jpg|آمريڪا جو هڪ ڊالر
فائل:NCI 2 green olives.jpg|سائو زيتون
فائل:M1943 Field Jacket.jpg|فيلڊ جيڪٽ
فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Officer Course for Infantry Command.jpg|انفنٽري ڪمانڊ لاءِ آفيسر ڪورس


## حوالا

## ٻاهرين لنڪس
زمرو:سائو رنگ
زمرو:رنگ
زمرو:فن مواد 
زمرو:نيري رنگ جا ڇانو
زمرو:روشني جو اسپيڪٽرم
ڳاڙهو

left|thumb|ڳاڙها هٿرادو گل
**ڳاڙهو رنگ** (Red) روشني جي نظر ايندڙ اسپيڪٽرم جي ڊگهي طول موج جي آخر ۾ (نارنگي جي اڳيان ۽ واڱڻائي جي مخالف) رنگ آهي. ان جي غالب طول موج تقريبن 625-750 نانوميٽر آهي. اهو آر جي بي (RGB) رنگ ماڊل ۾ هڪ بنيادي رنگ ۽ سي ايم وائي ڪي (CMYK) رنگ ماڊل ۾ هڪ ثانوي رنگ آهي (ميجنٽا ۽ پيلي مان ٺهيل) ۽ فيروزي (Cyan) جو رنگ آهي. ڳاڙهو رنگ شاندار پيلي رنگ جي ڳاڙهي ۽ ورميلين کان نيري ڳاڙهي ڪرمسن تائين آهي ۽ پيلي ڳاڙهي گلابي کان ڳاڙهي ڳاڙهي برگنڊي تائين ڇانو ۾ مختلف آهن.

گِرد مان ٺهيل ڳاڙهو رنگ، پراگيتاريڪ آرٽ ۾ استعمال ٿيندڙ پهرين رنگن مان هڪ هو. قديم مصري ۽ مايا تقريب ۾ پنهنجن چهرن کي ڳاڙهو رنگ ڏيندا هئا. رومي جنرلن فتحن جو جشن ملهائڻ لاءِ پنهنجن جسمن کي ڳاڙهو رنگ ڏيندا هئا. اهو چين ۾ پڻ هڪ اهم رنگ هو, جتي ان کي شروعاتي مٽيءَ جي ٿانون ۽ بعد ۾ محلات جي دروازن ۽ ڀتين کي رنگ ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. 19 صدي پهرين مصنوعي ڳاڙهي رنگن جو تعارف ڪرايو. جنهن روايتي رنگن کي تبديل ڪيو. ڳاڙهو ڪميونزم ۽ سوشلزم جو علامتي رنگ بڻجي ويو. سوويت روس 1917 ۾ بالشويڪ انقلاب کان پوءِ هڪ ڳاڙهي جهنڊو اختيار ڪيو. بعد ۾ سوويت ڳاڙهي جهنڊو سوويت يونين جي سڄي تاريخ ۾ استعمال ٿيندو. چيني ڪميونسٽ انقلاب کان پوءِ چين پنهنجو ڳاڙهو جهنڊو اختيار ڪيو. 1954 ۾ اتر ويٽنام پاران ۽ 1975 ۾ سڄي ويٽنام پاران هڪ ڳاڙهو جهنڊو به اختيار ڪيو ويو. 

جيئن ته ڳاڙهو رت جو رنگ آهي. اهو تاريخي طور تي قرباني، خطري ۽ جرئت سان لاڳاپيل رهيو آهي. يورپ ۽ آمريڪا ۾ جديد سروي ڏيکارين ٿا ته ڳاڙهو رنگ پڻ گرمي سان لاڳاپيل رنگ آهي. 

## رنگ ۽ تبديليون
(RGB (255,0,0
## سائنس ۽ فطرت ۾
## تاريخ ۽ فن
## علامت
**ڳاڙهو**(Red) رنگ ٽن بنيادي رنگن مان هڪ آهي. ڳاڙهي رنگ جو تعلق غصي، خون، موت، جذبات ۽ شديد محبت سان آهي.
## مذهب ۾
## فوجي استعمال
## راندين ۾
## جهنڊن تي
## سياست ۾
## سماجي ۽ خاص دلچسپي وارا گروهه
## محاورا
## تصويرون

فائل:Strawberries.jpg|اسٽرابيري جو ڳاڙهو رنگ
فائل:Red.svg|ڳاڙهو
فائل:Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG|ڪارڊينل هڪ پادري ڳاڙهي گاؤن سان نمايان
فائل:Cardinal.jpg|ڪارڊينل پکي
فائل:Red tikka powder.jpg|ڳاڙهو مرچ پائوڊر
فائل:Harvard Crimson logo.svg|هارورڊ ڪرمسن لوگو
فائل:Alizarin01.jpg|اليزارين
فائل:Flag of Latvia.svg|لاتويا جو جهنڊو
فائل:Ruby gem.JPG|روبي قيمتي پٿر


## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهرين لنڪس
زمرو:ڳاڙهو رنگ
زمرو:رنگ
زمرو:بنيادي رنگ
زمرو:بصري فنون 
زمرو:گلابي رنگ جا ڇانو 
زمرو:روشني جو اسپيڪٽرم
ناريل

thumb|ناريل
**ناريل** (Coconut) ناريل جي وڻ ۽ ان جي ميوي جو نالو آهي. ناريل جي کجيءَ جا گهڻا ئي قسم آهن، جي وڻ جي قد ۽ ميوي جي رنگ ۾ تفاوت رکن ٿا. هيءَ کجي اڪثر سمنڊ جي ڪناري وارن هنڌن ۾ چڱي ۽ گهڻي ٿيندي آهي. سيلون ۾ هڪڙو  قسم ٿيندو آهي، جنهن کي شاهي ناريل سڏيندا آهن. اهو تمام سهڻو ۽ چمڪندڙ نارنگيءَ جي رنگ جهڙو ٿيندو آهي ۽ وڻ پندرهن يا ويهه فوٽ ڊگهو ٿيندو آهي. ٻيو بندري قسم جو به انهيءَ هنڌ عام آهي. هڪڙي قسم کي ته برهمني ناريل چوندا آهن، جنهن مان اڪثر کير ڪڍندا آهن.

هڪڙو صاحب لکي ٿو ته مڙيئي ست قسم آهن، جي هتي پوکبا آهن. ٽي هندستان ۾ اندر ۽ چار سندس لاڳو ٻيٽن ۾. اهي ست هيٺين هنڌن تي خاص آهن. ڪارو مانڊل ڪنارو، ڪانارا، ملبار ڪنارو، مالديو ٻيٽ، اَڪيِم، جو مولڪس ٻيٽ جي ڏکڻ ۾ هڪڙو ننڍڙو ٻيٽ آهي، نڪو بار ٻيٽ ۽ سيلون ٻيٽ.

ناريل پوکئي کان ارڙهن يا اوڻيهين ڏينهن کان پوءِ زمين مان اک ڪڍي ٿو، جا عاج جهڙي اڇي ۽ لسي هوندي آهي ۽ شڪل ۾ به هاٿيءَ جي ڏند جهڙي ٿيندي آهي. پندرهن ويهن ڏينهن تائين ان جي اها شڪل قائم رهي ٿي؛ پوءِ نرم ۽ سرهي ٿيندي وڃي. انهيءَ حالت ۾ ڪچي توڙي ڪيريءَ ۾ پوهيل کائبي آهي، تمام لذيذ ٿيندي آهي. يوروپي ماڻهو وڏن وڏن کانن ۾ به آڻيندا آهن.

”ٽيننٽ“ صاحب لکي ٿو ته ”ناريل جي کجي جيئن سمنڊ جي ڪناري کان پرڀرو هوندي، تيئن ننڍو قد ڪندي ۽ ٿورو ڦر جهليندي. ننڍيءَ عمر ۾ هن کجيءَ کي جلد جلد پاڻي ڏيندو رهجي. پوکڻ جو رستو هي آهي: پڪو ناريل اپريل مهيني ۾ زمين ۾ هڻجي ۽ مٿانئس انچ جيتري واري يا سمنڊ جي ڪناري جي مٽي ۽ ڪک وجهي ڇڏجن. پوءِ ڏهاڙي پيو پاڻي ڏجيس، جيسين ڦٽي. سيپٽمبر ۾ وري اتان ڪڍي آڻي کڏ ۾ رکجي. اهڙيون کڏون ٽي فوٽ اونهيون هئڻ گهرجن ۽ هڪٻئي کان ويهه يا ٽيهه فوٽ پري هجن. انهن کڏن ۾ چڪين رکڻ کان اڳي، انهن جي پاڙن کي نرم مٽيءَ ۽ سمنڊ جي ڪکن يا گاهه سان ڍڪي ڇڏجي. پهرين ٻن سالن تائين انهن کي چڱيءَ طرح پاڻي ڏيڻ گهرجي ۽ سج جي تابش کان بچائجي. ناريل يا ٻي کجيءَ جا پن گڏي، پڙڇ وانگي ٺاهي ڇانو لاءِ مٿانئن کڻي رکجن. ٻن ورهين کان پوءِ پاڻي ڏيڻ جو ضرور ڪونهي. هڪ نه ٻئي ورهيه کان پوءِ، ننڍن وڻن کي لوڻ جو ڀاڻ ۽ سمنڊ جا ڪک وجهجن. پنجين ورهيه جي يا ڪڏهن ستين ورهيه جي پڇاڙيءَ ۾ ٻور نڪرندو آهي. سڀ ڪو ميوو يا ناريل جو داڻو پچڻ لاءِ هڪ ورهيه گهري ٿو. سيپٽمبر مهيني ۾ ناريل جي کجيءَ جون هيٺيون ڦرهيون وڍي ڇانگي ڇڏيندا آهن، جو انهيءَ ڪري زياده ڦر نڪرڻ جي اميد رهي ٿي.“

ناريل ڪچو به کائبو آهي. بعضي مٺاڻ سان گڏي کائيندا آهن. بعضي ان کي تراشي، مصالح سان گڏي ڪم آڻيندا آهن. سڪائي به رکندا آهن، جنهن کي ڏُنگهي يا ڪوپرو يا کوپرو چوندا آهن. ڏُنگهيءَ مان تيل به نڪرندو آهي ۽ ڪي ماڻهو کائيندا به آهن ۽ ڪي مکيندا به آهن. ناريل کي انگريزيءَ ۾ ڪوڪو چون ٿا ۽ کجيءَ کي پام.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:فصل
ڪڪر

left|thumb|هوائي جهاز مان ڪڪرن جو منظر
**ڪڪر** يا **جهڙ** (cloud) پاڻيءَ جي ٻاف واري شڪل جي وڏي مقدار کي چئبو آهي.
left|thumb|بحرالڪاهل تي ڇانيل ڪڪر

ابر فارسي زبان جو لفظ آهي، جنھن جي لغوي معنيٰ آهي: ميگهہ، برسات وارو پاڻي، وسندڙ مينھن، بادل يا ڪڪر وغيره. اصطلاحي زبان ۾: آسمان ۾ ڀريل ڪڪر کي ”ابر“ چئبو آهي. 

لغوي لحاظ کان ”ابر“ ڪيترن ئي محاورن ۾ استعمال ٿئي ٿو. مثلاً: رحمت واري ڪڪر (مينھن) کي ”ابرِ رحمت“، بھار جي موسم ۾ وسندڙ ڪڪرن کي ”ابرِ بھار“، ٻاجهہ واري ڪڪر کي ”ابرِ ڪرم“، موتي پيدا ڪندڙ ڪڪرن کي ”ابرِ عليظ“، ڪاري وسندڙ ڪڪر (ڪارونڀار) کي ”ابر سياه“، عام وسڪاري (وسندڙ) واري ڪڪر کي ”ابرِ مطير“ ۽ ٻوڙان ٻوڙ (سمنڊ، تلاءَ ۽ ڍنڍون ڍورا بڻائيندڙ) ڪڪرن کي ”ابر مرده“ نالن سان سڏبو آهي.

## حوالا
پالڪ

thumb|پالڪ
**پالڪ **(Spinach) (سائنسي نالو: Spinacia oleracea) هڪ کاڌو ويندڙ گلن وارو ٻوٽو آهي۔ هيءَ هڪ قسم جي سبزي يا ترڪاري آهي، جيڪا سرديءَ جي مند ۾ ٿيندي آهي، پالڪ ۾ وٽامن اي، بي، سي، نمڪيات، لوهه ۽ ڪئلشيم گهڻي انداز ۾ موجود آهي. پالڪ جي ڪِن قسمن جو اصل وطن عربستان چيو وڃي ٿو.

پالڪ کي انگريزيءَ ۾ اسپناج ۽ فارسيءَ ۾ اسپناج يا اسفناج چوندا آهن. هن جا ٻه قسم آهن. هڪڙيءَ جو ٻج چهنبيارو ۽ پن ٽڪنڊا ٿيندا آهن ۽ ٻئيءَ جو ٻج لسو ۽ پن گول ٿيندا آهن. هيءَ مشهور سائي ڀاڄي آهي. هن جا پن ساڳ وانگي ٻوڙ ۾ ڪم ايندا آهن. هيءَ آڪٽوبر ۽ نومبر مهيني ۾ پوکڻ گهرجي. ڇَٽ به ڪندا آهن ۽ چرين ۾ به پوکيندا آهن. جي چريون ڪجن ته وچ ۾ هڪ فوٽ جي وڇوٽي رکجين ۽ چئن چئن انچن تي چونگي يا ٻج جو داڻو هڻجي. پالڪ چانوري ۾ چڱي ٿيندي آهي، زمين ڀلي گهرجي ۽ پاڻي مُئو. ڪچيءَ ۾ هن کي اڪثر جهرڪيون نقصان رسائينديون آهن، تنهنڪري ڄاري وجهي ڇڏجيس. هن جو انگريزي ٻج به ايندو آهي، جنهن جي لاءِ ته ايتري سنڀال گهرجي نه ته ڏيهي ٻج ته پڙن ۾ عام پوکبو آهي.

## تاريخ
روايت آهي ته جڏهن عربن اسپين فتح ڪيو ته پالڪ ان ملڪ ۾ پهچي وئي ۽ پوءِ ٻين ملڪن ۾ پکڙي. پالڪ جا ٻه قسم مشهور آهن. هڪڙي ولائتي پالڪ، جنهن جا پن وڏا گول ۽ ڳاڙهسري رنگ جا ٿين ٿا. پالڪ جو هيءُ قسم سڄو سال پوکجي ٿو ۽ پيداوار گهڻي ڏيندو آهي. پالڪ جو ٻيو قسم سنڌي يا ڪلڇڻ پالڪ آهي، جيڪا فقط سياري جي موسم ۾ ٿيندي آهي. هن قسم جي پالڪ جا پن ننڍا چهچ سائي رنگ جا ٿيندا آهن. ديسي پالڪ فقط ربيع جي موسم ۾ پوکي ويندي آهي. سنڌ ۾ پالڪ سادي به رڌبي آهي ته بِهن، پٽاٽن ۽ گوشت سان گڏ به رڌبي آهي. سيئل مڇيءَ ۾ به پالڪ وجهبي آهي.
## طب ۾
طبي لحاظ کان هيءَ جلد هضم ٿيندڙ ۽ تاثر ۾ ٿڌي آهي. گرم ۽ خشڪ طبيعت وارن لاءِ وڏي فائديمند آهي. تجربن کان پوءِ معلوم ٿيو آهي ته پالڪ ۾ فولاد ۽ ڪئلشيم جو مقدار تمام گهڻو هوندو آهي، جنهن سان جسم جا هڏا مضبوط ٿين ٿا. پالڪ رت وڌائڻ لاءِ بهترين غذا آهي.
## حوالو

## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
زمرو:ايشيائي ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني کاڌا
گجر

گجر هڪ سبزي آهي جيڪا سڄي دنيا ۾ کاڌي ۽ پوکي ويندي آهي.

## تصويرون

فائل:CarrotDiversityLg.jpg|
فائل:ThreeRootCarrot.jpg|
فائل:Carrots of many colors.jpg|
فائل:Pro-Pak carrot weigher and bagger.JPG|
فائل:Daucus carota subsp. maximus MHNT.BOT.2007.40.407.jpg|Daucus carota subsp. maximus - Museum

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
گوگڙو

thumb|گوگڻو يا گوگڙو
**گوگڙُو** يا **گوگڻو** هڪ سبزي آهي جيڪا هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي. انساني خوراڪ لاء ننڍا گوگڙو ۽ جانورن لاءِ وڏا گوگڻو پوکيا ويندا آهن.

زمرو:فصل
ٿوم

**ٿوم** (Garlic) بصر جي خاندان جي  هڪ جنس آهي.
هن کي هندستانيءَ ۾ لهسن سڏيندا آهن ۽ انگريزيءَ ۾ گارلِڪ. هيءَ به بصر جي ذات مان آهي. هيءَ ڀاڄي هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ ٿيندي آهي. هن جي پوکڻ جي ڪا خاص سمجهاڻي ڏيڻ ضروري نه ٿي ڏسجي. هن جي پاڙ ۾ ڪيتريون ئي ننڍيون ڳنڍيون گڏيل رهن ٿيون. پوکڻ جو دستور گهڻو ڪري بصرن وانگي آهي. هيءَ تازي بصر وانگي به کاڄندي آهي ۽ سڪائي به رکندا آهن، مصالح آچار وغيره جي ڪم لاءِ

## تصويرون

فائل:Garlicjf2326.JPG|
فائل:Garlic Bulbs 2.jpg|
فائل:Garlic in container.jpg|
فائل:Garlic scape.jpg|
فائل:Garlic1700ppx.jpg|
فائل:Flickr_-_cyclonebill_-_Hvidløg.jpg|
فائل:Korea-Goheunggun-Garlic harvest 4196-06.JPG|
فائل:Korea-Goheunggun-Garlic harvest 4209-06.JPG|


## حوالا

زمرو:مصالحا
ڪارو

**ڪارو رنگ (س ہ ن: 0, 0, 0)**
**ڪارو** (Black) هڪ رنگ آهي۔

## ڪاري رنگ جون مختلف حالتون

فائل:Coal anthracite.jpg|ڪوئلو
فائل:Graphit 01.jpg|گريفائٽ
فائل:Ébano.jpg|آبنوسي ڪاٺ
فائل:Truffe noire du Périgord.jpg|ڪارو
فائل:Blackberry close-up.JPG|بليڪ بيري


## ڪارو رنگ تاريخ ۽ فن ۾

فائل:Lascaux painting.jpg|نئين پٿر واري دور جي نقاشي, 17،000 سال پراڻي
فائل:Tutankhamun jackal.jpg|انوبس جو مجسمو
فائل:Akhilleus Aias MGEt 16757.jpg|يوناني ٿانء ڪاري نقاشي
فائل:Pyxis Peleus Thetis Louvre L55 by Wedding Painter.jpg|ڪارو پسمنظر


## وچين دور ۾

فائل:Duccio - The Temptation on the Mount.jpg|اطالوي مصور (1308-1311).
فائل:Fra Angelico 010.jpg|15th صدي مصوري
فائل:Jan Polack - Portret benedyktyńskiego mnicha (1484).jpg|هڪ راهب جي تصوير (1484)
فائل:Le Livre du cœur d'amour épris1.jpg|ڪاري نائيٽ (1460)
فائل:Gutenberg bible Old Testament Epistle of St Jerome.jpg|(1451-1452)


## ڪارو فيشن جو رنگ ٿي ويو

فائل:Philip the good.jpg|فلپ اڇا 1450
فائل:Petrus Christus - Portrait of a Young Woman - Google Art Project.jpg|هڪ نوجوان عورت جي تصورار (1470)
فائل:Titian - Portrait of Charles V Seated - WGA22964.jpg|چارلس پنجون، مقدس رومن شهنشاهه (1500-1558)
فائل:Portrait of Philip II of Spain by Sofonisba Anguissola - 002b.jpg|هسپانيه جو فلپ ٻيون (1527-1598)


## جادوگرياڻيون ۽ ڪاريون ٻليون

فائل:Matthewhopkins.png|جادوگرياڻي
فائل:Black cat eyes.jpg|ڪاري ٻلي


## ارڙهين ۽ اڻويهين صديون

فائل:Percy Bysshe Shelley by Alfred Clint.jpg|پرسي شیلي، روماني شاعر (1819).
فائل:YCBA London a Pilgrimage 06 (cropped).jpg|لنڊن جو هڪ منظر 1872
فائل:Whistlers Mother high res.jpg|سرمائي ۽ ڪاري ۾ انتظام (1871)
فائل:Edouard Manet - Berthe Morisot With a Bouquet of Violets - Google Art Project.jpg|Berthe Morisot (1872).
فائل:Manet bal opera.jpg|پيرس شام جي لباس ۾ ڪاري جو غلبو  (1873)
فائل:Pierre-Auguste Renoir, La loge (The Theater Box).jpg|ٿيٽر باڪس (1874)
فائل:Vincent van Gogh (1853-1890) - Wheat Field with Crows (1890).jpg|ڪانون سان گڏ ڪڻڪ جي زمين  (1890)


## ويهين ۽ اڪويهين صديون

فائل:Malevich.black-square.jpg|ڪارو چورس (1915) by
|فيشن گوٺ برطانوي وکٽورين سوڳ جو لباس
فائل:Lady Amaranth.jpg|


## حياتيات

فائل:Dendroaspis polylepis by Bill Love.jpg|ڪاريهر نانگ 
فائل:Black Widow 11-06.jpg |ڪاري مڪڙي
فائل:Blackleopard.JPG|ڪارو چيتو 
فائل:Corvus brachyrhynchos 30196.JPG|آمريڪي ڪانء
ميرالي

**ميرالي** هڪ ذات جو نالو آهي.
زمرو:بلوچ قبيلا
زمرو:سنڌي ذاتيون
اڇو

**اڇو رنگ (س ہ ن: 255, 255, 255)**
**اڇو **(White) هڪ رنگ آهي

## تصويرون

فائل:LhotseMountain.jos.500pix.jpg|
فائل:Milk glass.jpg|
فائل:Cloud.jpg|
فائل:Taj Mahal 2002.JPG|
فائل: Ivory cover of the Lorsch Gospels, c. 810, Carolingian, Victoria and Albert Museum.jpg|
فائل:Andalusian.jpg|
فائل:Polar bear with young - ANWR.jpg|
فائل:Douvres (6).JPG|


زمرو:رنگ
منگي

**منگي**، سنڌ ۾ رهندڙ هڪ سنڌي ذات جو نالو آهي.
منگي ذات جا ماڻهون اصل ۾ عرب قبيلي سان تعلق رکن ٿا منگي بني تميم جي هڪ شاخ آهي ۽ محمد بن قاسم جي لشڪر سان سنڌ ۾ پھتا ۽ سنڌ ۾ عربن جي حڪومت جي خاتمي کان پوءِ سنڌ ۾ رهجي ويا.

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
گلابي

left|thumb|گلابي گل لاله
**گلابي رنگ** (Pink) ڳاڙهي يا گلاب جي گل جو هڪ هلڪو رنگ آهي. اهو پهريون ڀيرو 17هين  صدي جي آخر ۾ رنگ جي نالي طور استعمال ڪيو ويو. ڳاڙهي ۽ اڇي رنگ کي ملائڻ سان گلابي رنگ  ٺهندو آهي. هن کي هلڪو ڳاڙهو به چيو ويندو آهي. گلابي ۽ اڇي جو ميلاپ معصوميت سان لاڳاپيل آهي.

## تصويرون

فائل:Dianthus.jpg| گلابي رنگ جو ڊائنٿس گل
فائل:Rosa Queen Elizabeth1ZIXIETTE.jpg|گلابي گلاب جو گل
فائل:Cherry blossoms in the Tsutsujigaoka Park.jpg|بهار ۾ چيري جا گل
فائل:Greater Flamingoes (Phoenicopterus roseus) in flight W IMG 0081.jpg|اڏامندا  گلابي فليمنگو پکي 
فائل:Pink 1963 Cadillac.jpg|
فائل:Pink gothlolita.jpg|
فائل:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (34).jpg|
فائل:Kelly Sullivan at the Oscars.jpg|


 . * . * . * . * 1963 جي گلابي ڪيڊيلڪ ڪار. * گلابي گوٿلوليٽا * جنٽلمين گورين کي ترجيح ڏين ٿا فلم جو ٽريلر اسڪرين شاٽ * آسڪر ايوارڊز ۾ ڪيلي سليوان

## ٻاهرين لنڪس
زمرو:گلابي رنگ
زمرو:رنگ
زمرو:بصري فنون 
زمرو:ڳاڙهي رنگ جا ڇانو
زيتون

[thumb|left|Ripe apple guavas (''[Psidium guajava*)]]

[[فائل:Apple Guava.jpg|thumb|صوفائي زيتون]]
[[فائل:Psidium guajava Blanco1.172.png|thumb|]]
*'زيتون''' (Guava، اردو: امرود) هڪ ميوي ۽ ان جي وڻ جو نالو آهي. هندستاني ۾ ان کي جام ڦل يا پيارا يا سفري آم يا امرود چوندا آهن. انگريزيءَ ۾ گواوا (Guava) چون ٿا ۽ عربي ۾ جوافہ چئجي ٿو. ۽ انگريزي ۾ زیتون (Olive) سو هڪڙو ٻئي قسم جو وڻ آهي، جيڪو ننڍي کنڊ ۾ نہ ٿو ٿئي، اهو يورپ جي ڏکڻ ۾ ۽ ڪن ٻين ولايتن ۾ ٿئي ٿو.

## تعارف

ننڍي کنڊ جو زيتون يا جام ڦل اصل آمريڪا مان آيل آهي، پر ننڍي کنڊ ۾ بلڪل عام ٿي ويو آهي. اهو ننڍو وڻ ٿئي ٿو، جو وڌي وڌي پندرهن فوٽن جيڏو بہ ٿيندو آهي. آرڙھ جي ڏينھن ۾ ٻور جهلڻ لڳي ٿو، جيسين ڪ سانوڻ ۾ ڦر جهلي ٿو، جو سياري تائين هلي ٿو. موسم جي پڇاڙيءَ وارا ميوا وڏا ۽ عمدا بہ  ٿين ٿا. الھ آباد ۽ ان جي آسپاس عمدي قسم جا زيتون ٿيندا آهن.

## پوکي
 
پچڻ مھل هن ميوي جا دشمن گهڻا آهن. جهڙوڪ: پکي، نوريئڙا ۽ چمڙا. بھتر آهي ته پچڻ کان ٿورو اڳڀرو پٽي، ڪپڙي ۾ ڍرا ٻڌي، رکي ڇڏجن تہ ڀل اُتي پچن. هي وڻ ٻج مان ٿيندو آهي. سانوڻ جي ڏينھن ۾، ڳر سميت ٻج جو گولو زمين ۾ پوکي ڇڏجي. چڱي قسم لاءِ پيوند ڪرڻ بھتر آهي. اوڌ بہ لڳيس ٿي. جهڙيءَ طرح ڏاڙهون ۽ ڊاک بيداڻي ٿيندا آهن، تھڙيءَ طرح زيتون بہ بيداڻي ٿي سگهن ٿا.

## قسم

ڏيھي توڙي ولايتي زيتون جا گهڻا قسم ٿين ٿا. ڪي ٿورا هيٺ  ڏجن ٿا: پھريون ناسپاتي زيتون: هي وڏي ليمي جيڏو ٿئي ٿو. کل لسي ٿي ٿئيس ۽ اندران ڳر اڇي ۽ اهڙي ٿي نرم ٿئيس، جهڙو مکڻ. خوشبوءِ به گهڻي ٿي ٿئيس. ٻيو، ڪافري زيتون: هي آفريڪا مان آيل آهي. اهو مٿئين قسم کان وڏو ٿو ٿئي. شڪل بيڊولي اٿس ۽ آهي به سادو. ٽيون، صوفي زيتون: هن جو وڻ ننڍڙو ٿو ٿئي. ٻج تمام گهڻو ۽ ميوو اندران ڳاڙهو ٿو ٿئيس. هن کي ڳاڙهو زيتون به چوندا آهن. چوٿون، واڱڻائي زيتون: هن کي چيني زيتون بہ چوندا آهن، جو اصل انهيءَ ملڪ جو آهي. هي وڻ ڏهن کان ويھن فوٽن جيڏو ٿو ٿئي. پن ڪارا ۽ گهاٽا ٿا ٿينس. قد ۾ وڏي زردالوءَ جيڏو ٿو ٿئي. هي وڻ هندستان ۾ گهٽ آهي.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:پاڪستان جا ميوا
آڙو

**آڙو** يا **شفتالو**  جنھن جو نباتاتي نالو **پرونس پرسيڪا**    اتر اولھ چين جو مقامي ميوو آهي. فارس هن جي وڏي پيماني تي پوک ڪئي ويندي هئي جتان هي يورپ  ۾ پهتو.
250px|thumb|left|آڙو جا گل
هن کي انگريزيءَ ۾ پِيچ ۽ فارسيءَ ۾ شفتالو، هندستانيءَ ۾ آڙو يا آلو سڏيندا آهن. هي ميوو اصلي ايران جو آهي، هن جا هاڻي ته گهڻا ئي قسم ٿي پيا آهن. وڻ ۾ جلد ميون پچڻ لاءِ هيئن ڪندا آهن، جو سانوڻ کان پوءِ ٿڙ کان ڏيڍ فوٽ کن چوڌاري، مٽي ڪڍي پاڙون اگهاڙيون ڪري ڇڏيندا آهن، ته پنج ڇهه هفتا ڀلي هوا کائن ۽ خشڪ ٿين. جي وڻ تمام گهاٽا ٿي ويا هجن ۽ جهنگ ڪيو هجين، ته انهن جي ڇانگ ڪري ڇڏجي. تنهن کان پوءِ پاڙن کي ڪنهن عمدي ڀاڻ سان ڀري ڇڏجي. يا ته اڃا به چڱو رستو اهو آهي، ته پاڙن تي وري به سڪي مٽي ورائي ڇڏجي. جڏهن ٻور جهلڻ ۽ ڦر ڪرڻ لڳن، (يعني فيبروريءَ مهيني ڌاري) تڏهن اها وڌل مٽي پاسي ڪري ڇيڻي يا ِلڏ جو پراڻو ڀاڻ تازيءَ مٽيءَ سان گڏي وجهي ڇڏجي. پهرين ٿورو ٿورو پاڻي ڏجي؛ پوءِ جيئن ميوو وڏو ٿيندو وڃي. تيئن پاڻي وڌائيندو وڃجي. ميوو پڇڻ لڳي تنهن کان اڳي اصل پاڻي کڻي جهلجي.

هنن ميون جا ککڙا سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر مهيني ۾ کليل زمين ۾ پوکڻ گهرجن. فيبروريءَ ۾ ننڍا وڻ چڱو وڌڻ لڳندا ۽ اهڙا ئي چڱا ٿيندا جهڙا پيوند ڪيل وڻ. جي فيبروريءَ ۾ وڻ ٿيا ته جون ۽ جولاءِ ۾ پيوند ڪرڻ ۽ اکين هڻڻ جهڙا ٿيندا ۽ ايندڙ سياري جي موسم ۾، انهن جون چڪيون ڪڍي باغ ۾ مناسب جاءِ تي رکڻ جهڙيون ٿيندون. پوءِ ٻن ورهين جي عرصي ۾ ڦر جهليندا.

هن وڻ جون پاڙون هيٺ نه وڃن ۽ مٿي ڀريون جيترو رهن اوترو چڱو. انهيءَ لاءِ بعضي ماڻهو، چڪيءَ رکڻ کان اڳي کڏ جي تري ۾ سرون وڇائي ڇڏيندا آهن. هن ميوي جي هڪڙي قسم کي انگريزيءَ ۾ نيڪٽِرين چون ٿا. انهيءَ ۾ رڳي اها خاصيت آهي ته ميوي جي ڳر ککڙيءَ سان چنبڙي پئي آهي.

## طب

شفتالو کي عربي ۾ **خوخ**، فارسي ۾ **شاهلوج**، ھندي ۾  آڙو، هلو، دارقن ۽ اقرع چوندا آهن. ان جو طبي اثر سرد تر ھوندو آھي.اھو رطوبتن کي نقصان ڏيندو آهي. اھي آلو بخارن جي داڻن کان ٿورو وڏا سبزاڻ تي مائل ڳاڙهي رنگ تي، ذائقي ۾ کٽمٺا ٿيندا آهن. طبي خاصيت مطابق  صفرا جي ۽ گرم تپن، گهڻي اُڃ ۽ جگر جي گرميءَ کي لاهي ٿو. گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. هن جا پن معدي جي ڪيڙن کي مارڻ لاءِ فائديمند آهن.
250px|thumb|آڙو

## پيداوار

## تصويرون

فائل:Pfirsichbaum 01.jpg|
فائل:Breskva gorična.jpg|
فائل:Peach flowers.jpg|
فائل:Peach Blossom Close-up.jpg|
فائل:Flavorcrest peaches.jpg|
فائل:Pomological Watercolor POM00005183.jpg|
فائل:Pfirsiche.jpg|
فائل:White peach and cross section edit.jpg|
فائل:Peach Melba.jpg|
فائل:White Georgia Peaches.jpg|
فائل:Prunus persica pit.jpg|
فائل:Claude Monet - Das Pfirsichglas.jpg|
فائل:Van Gogh - Blühender Pfirsichbaum.jpeg|
فائل:Hauling crates of peaches from the orchard to the shipping shed. Delta County, Colorado, September 1940.jpg|
فائل:Peach blossom 2013.jpg|
فائل:Peach blossoms and a bee.jpg|

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:ايشيا جا ميوا
زمرو:پاڪستان جا ميوا
عيد

**عيد** مسلمانن جو تهوار جو آھي. مسلمان ٻہ عيدون ملھائيندا آهن (ھن کان سواء جمعه المبارڪ کي پڻ مسلمانن لاء عيد جو ڏينھن مقرر ڪيو ويو آهي)؛ هڪ کي عيد الفطر ۽ ٻي کي عيدالاضحيٰ چيو ويندو آهي. پھرين عيد اسلامي مھيني رمضان ۾ روزا رکڻ جي پڄاڻيءَ کانپوءِ شوال جي پھرين تاريخ تي ھوندي آھي. جڏھن تہ ٻي عيد اسلامي ڪيلينڊر جي آخري مھيني ذوالحج جي ڏھين تاريخ تي ھوندي آھي، ۽ ان عيد تي چوپائي جانورن جي قرباني ڪئي ويندي آھي.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:عيد
زمرو:نماز
زمرو:اسلامي اصطلاح
عيدگاھ

thumb|عيد گاهه
اسلامي ثقافت ۾ **عيد گاهه** (Eidgah) عام طور تي شهر کان ٻاهر هڪ کليل هوا ۾  مسجد هوندي آهي جيکہا خاص ڪري نماز عيدين ادا ڪرڻ لاء هوندي آهي۔

## حوالو

## حوالا

زمرو:عيد
زمرو:اسلامي ثقافت
زمرو:مسجدون
زمرو:نماز
ترقي يافته

**ترقي يافته** مان مراد هر اها شيء آهي جيڪا ترقي ڪري چڪي هجي ۽ هلندڙ وقت ۾ به ترقي ۾ هجي.
هنر

**هُنر** يا **مهارت** (skill)،  وقت، توانائي يا ٻنهي جي گهٽ ۾ گهٽ استعمال  (outlay) سان گڏ، پهريان کان متعين نتيجا ڪڍڻ جي هڪ سکيل  صلاحيت کي چيو ويندو آهي.

A **skill** is the learned or innate
ability to act with determined results and good execution often within a given amount of time, energy, or both.
Skills can often be divided into domain-general and domain-specific skills. Examples of general skills include time management, teamwork,
leadership,
and self-motivation.
In contrast, domain-specific skills would be used only for a certain job, e.g. operating a sand blaster. Skill usually requires certain environmental stimuli and situations to assess the level of skill being shown and used.

A skill may be called an **art** when it represents a body of knowledge or branch of learning, as in *the art of medicine* or *the art of war*.  Although the arts are also skills, there are many skills that form an art but have no connection to the fine arts.

People need a broad range of skills to contribute to the modern economy. A joint ASTD and U.S. Department of Labor study showed that through technology, the workplace is changing, and identified 16 basic skills that employees must have to be able to change with it. Three broad categories of skills are suggested: technical, human, and conceptual. The first two can be substituted with hard and soft skills, respectively.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڄاڻ
زمرو:سکڻ
زمرو:هنر
پاڪستان جي رياستي علامتون

**[[پاڪستان]] جي ریاستي علامت**  جو اتخاذ 1956ع ۾ ڪيو ويو هو. هي علامت پاڪستان جو نظرياتي اساسو، ان جي معيشت جو بنياد، ان جو ثقافتي ورثو ۽ ان جي رهنما اصولن جو عڪس آهي. هن علامت ۾ هڪ ڍال جي مٿان  چنڊ تاري جو نشان ٺهيل آهي، جنهن جي چوڌاري گلن جو حلقو آهي. هن حلقي جي هيٺان هڪ صحيفو ٺهيل آهي ، جنهن تي  پاڪستان جو قومي اصول لکيل آهي. چنڊ تاري ۽ حلقي ۾ موجود سائو رنگ اسلام جو روايتي نشان آهي. حلقي ۾ موجود ڍال چار برابر حصن ۾ ورهايل آهي ، جنهن جي مٿين حصي ۾ سڄي پاسي چانھ ۽ کٻي پاسي ڪپھ؛ جڏهن تہ هيٺين حصي ۾ سڄي پاسي ڪڻڪ ۽ کاٻي پاسي جوٽ ڏيکاريو ويو آهي. آزادي جي وقت، هي پاڪستان جا اهم فصل هيا ۽ انهن کي ڍال تي ظاهر ڪرڻ جو مقصد پاڪستان جي زرعي معيشت جي عڪاسي ڪرڻ هيو. هيٺ موجود صحيفو، قائد اعظم جي اصولن ، ”ايمان، اتحاد، نظم“، جو پيغام آهي، جن کي پاڪستان جي رهنما اصولن مان هڪ ڳڻيو ويندو آهي. ڍال جي چوڌاري جو حلقو پاڪستان جي قومي گل ياسيمين سان ٺھيل آهي.

**پاڪستان جو رياستي نشان** پھريون ڀيرو 1954ع ۾ قومي نشان طور اختيار ڪيو ويو جيڪو پاڪستان جي نظرياتي بنياد، طرز معيشت، ثقافتي ورثي ۽ رھنما اصولن کي ظاھر ڪري ٿو.

## پاڪستان ۾ ٻيا علامتي نشان

### اڳوڻو رياستي نشان (1947–1954)

File:Emblem of Pakistan (1947-1954).svg|ڊومينين آف پاڪستان جي جو نشان(1947–1954)


### قومي ادارن جا نشان

File:Emblem of the Supreme Court of Pakistan.svg| سپريم ڪورٽ جو نشان
File:Emblem of the Federal Shariat Court of Pakistan.svg|وفاقي شرعي ڪورٽ جو نشان
File:Emblem of the Election Commission of Pakistan.svg|اليڪشن ڪميشن جو نشان
File:Emblem of the Oil and Gas Regulatory Authority of Pakistan.svg|تيل ۽ گيس جي ريگليوٽري جي اداري جو نشان


## علائقائي نشان

File:AzadKashmirSeal.png|آزاد ڪشمير جو نشان
File:Coat of arms of Khyber Pakhtunkhwa.svg|خيبر پختونخوا جو نشان
File:Coat of arms of Sindh Province.svg|سنڌ جو نشان
File:Coat of arms of Punjab.svg|پنجاب جو نشان
File:Coat of arms of Balochistan.svg|بلوچستان جو نشان


### اڳوڻا علائقائي نشان

File:Coat of arms of State of Bahawalpur.svg|بھاولپور رياست
File:Coat of arms of State of Chitral.svg|چترال رياست
File:Coat of arms of Hunza.svg|ھنزہ
File:Emblem of East Pakistan (1955-1971).svg|اوڀر پاڪستان جو نشان
File:Coat of arms of NWFP.svg|اتر-اولھ سرحدي صوبي (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا) جو نشان
File:Coat of arms of FATA.svg|خيبر پختونخوا جي اڳوڻن وفاقي انتظام ھيٺ قبائلي علائقن جو نشان


## پڻ ڏسو

* پاڪستان جو جهنڊو
* پاڪستان جو قومي ترانو

## حوالا

 

زمرو:حڪومت پاڪستان
پاڪستان
نشان پاڪستان 
پاڪستان 
پاڪستان 
پاڪستان 
پاڪستان 
زمرو:پاڪستان جا ڪچا
ابابيل

thumb|ابابيل
**ابابيل** (Abaabeel) هڪ ننڍڙي پکي جو نالو آهي. هي پکي اڏرڻ دوران به کائي سگهي ٿو. اَبابيلُ: پکيءَ جو هڪ قسم، جنهن جي ڇاتي اڇي، مٿو ۽ ڪنڌ ڳاڙهسرو، چهنب ننڍي، پڇ ڊگهو ۽ شاخدار هوندو آهي. ننڍو جهرڪيءَ جيڏو، پر ڪارسرو، هيءُ پکي مٽيءَ جو آکيرو ٺاهي، ان اندر نرم کَنڀ وڇائي ڇڏيندو آهي. سج لٿي کان ٿورو اڳ ٻاهر نڪرندو آهي. نهايت تيز اُڏامندو آهي. سج لٿي مهل ڏسبو ته ابابيل هوا ۾ هڪ ٻئي پٺيان لهندا چڙهندا نظر ايندا. اهي تيز اُڏامندي اُڏامندي يڪدم ڍرا ٿي ويندا آهن، ائين هو جيتن کي جهلڻ لاءِ ڪندا آهن.

ابابيل جهرڪيءَ جهڙي ٻولي ڪندو آهي. هو پنهنجو آکيرو اڪثر ڪري گهرن جي ڇڄهرين ۾ جوڙيندو آهي. هيءُ پکي پنهنجن ٻچن کي گهڻو پيار ڏيندو آهي. هن پکيءَ جو گذران جيتن تي هوندو آهي ۽ سخت سيءَ ۾ لڏپلاڻ ڪري گرم علائقن ۾ هليو ويندو آهي. 
حڪيم چون ٿا ته طبي لحاظ سان ابابيل جو پڪل گوشت ڪيترين بيمارين کي فائدو ڏيندو آهي.

قرآن پاڪ ۾ هن پکيءَ جو ذڪر سورة ’الفيل‘ ۾ آيو آهي، جنهن ۾ ڄاڻايو ويو آهي ته الله پاڪ ابابيلن جو ولر موڪلي، ابرھہ جي لشڪر کي تباهه ڪري ڇڏيو. ابابيل جا ڪجهه قسم هيٺ ڏجن ٿا.

*ابابيل ريگستاني Plain (Indian) Sand Martin / Riparia paludicola /: ريگستاني ابابيل 12 سينٽي ميٽر جسامت جو ٿيندو آهي؛ ان جي پُٺي سرمائي ناسي، ڳچي، ڇاتي ۽ پيٽ ڦِٽل سرمائي کان اڇڙي رنگ جا آهن، پَـر ۽ پڇ گهري ناسي رنگ جا هوندا اٿس. ميدانن ۾، وارياسين ٽڪرين يا درياھ جي ڪنڌين تي رهندو آهي. 
*ابابيل ميرانجهڙو ننڍو Pale Crag Martin / Ptyonoprogne fuligula /: پٿريلي ميري رنگ جو ھيءُ ابابيل 13 سينٽي ميٽر جسامت جو ٿئي ٿو. ان جو پيٽ اڇڙو ناسي، ڳچي ۽ ڳل اڇا ٿين ٿا. 
*ابابيل ڳاڙھ مـُنهون نيرو Barn or Common Swallow / Hirundo rustica /: 17 سينٽي ميٽر جسامت جو هي ابابيل هماليہ کان آسام تائين نسل وڌائيندو آهي ۽ سياري ۾ وڏا ولر ٺاهي سڄي هندستان ۾ پکڙجي ويندو آھي. اهي ولر عام طور تي گاهه جي ميدانن ۽ تارن تي ويٺل نظر ايندا آهن، جيڪي ڏينهن جي وقت ڀرپاسي جي ميدانن ۽ گپراٺن علائقن ۾ خوراڪ لاءِ نڪرندا آهن. هي پکي ڊڄڻو نہ آهي ۽ عمارتن ۾ بہ آکيرا ٺاھيندو آھي.

## حوالا

زمرو:پکي
سنڍ

thumb|ادرڪ جو ٻوٽو
**ادرڪ**(Ginger) زنجبيل جي ٻوٽي جو پاڙ نما ٿڙ(rhizome) آهي، جيڪو دوا، مصالحي ۽ خوارڪ جي سجاوٽ جي طور لاء استعمال ڪيو ويندو آهي.
200px|thumb|ڪٽيل ادرڪ

200px|thumb|left|ادرڪ جو فصل

## تفصيل
ھي ھڪ قسم جو وکر آھي، جيڪو اصل ۾ ٻوٽي جي پاڙ آهي. هيءَ هيڊ جي ڳڙين وانگر ڳنڍين واري ٿئي ٿي. سُڪل ادرڪ کي ”سُنڍ“ چئبو آهي. اُن جي کل ميراڻ تي مائل، خاڪي رنگ جي ٿئي ٿي. ان جو ذائقو تيز ٿيندو آهي. طعام رڌڻ ۾ مصالحي طور ڪم اچي ٿي.
هن کي هندستانيءَ ۾ اَدرڪ ۽ انگريزيءَ ۾ جِنجَر، پارسيءَ ۽ عربيءَ ۾ زنجبل چوندا آهن. هيءَ آلي يعني تازي به ڪم ايندي آهي، ٻوڙ ۾ يا آچار يا مربي ۾ ۽ سڪي به. هيءَ سانوڻ کان ٿورو اڳڀرو، مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ۾ پوکبي آهي. زمين تمام ڀلي هئڻ گهرجي. چريون هڪ هڪ فوٽ تي هجن ۽ ٻه يا ٽي انچ اونهيون هجن. انهن ۾ فوٽ فوٽ تي سنڍ جون ڳڙيون هڻي مٽيءَ سان ڍڪي ڇڏجن. جڏهن سلا نڪرن تڏهن گُڏَ ڪرڻ گهرجين ۽ جي برسات جو پاڻي گهڻو نه مليو هجين ته هٿ سان پاڻي ڏجين. جنوريءَ ۾ پاڙون نڪرڻ جهڙيون ٿينديون، سي ڪڍي چڱيءَ طرح ڌوئي رکي ڇڏجن. ٻج جي لاءِ ڳڙيون رکڻيون هجن ته جڏهن ٻُوڙا پنج ڇهه انچ وڏا ٿين تڏهن ڪڍي رکجن. سنڍ جي مربي ٺاهڻ جو چڱو رستو هي آهي: پهرين ڳڙيون باهه ۾ پوهي يا اُٻاري ٿڌي پاڻيءَ سان ڌوئجن. پوءِ کل لاهي صفا ڪجين. انهيءَ ۾ ٽي چار ڏينهن لڳي ويندا. سير پاڻيءَ ۾ اڌ سير کنڊ وجهي پت جوڙجي، جنهن ۾ ٻن آنن جي اڇاڻ به چڱيءَ طرح گڏي ڇڏجي. 
200px|thumb|Ginger crop, hills near Kalaw, Myanmar
جوش ڏني کانپوءِ پت لاهي ٺارجي. پوءِ اها کڻي سنڍ جي مٿان وجهجي، جيئن منجهس ٻڏي وڃي. ٻن ٽن ڏينهن کان پوءِ، وري اها پت ڪڍي نئين سر ڪاڙ هجي ۽ صاف ڪجي. جڏهن ٺري تڏهن وري انهيءَ سنڍ جي مٿان وجهجي ۽ ٽي چار ڏينهن رهڻ ڏجي. وري ٽيون ڀيرو مٿئين نموني وانگي ڪجي. وري چوٿون ڀيرو، جيسين ڪ پڪ ٿئي ته سنڍ جي هڏ ۾ پت گهڙي ويئي آهي. گرم پت وجهڻ سان سنڍ ڪومائجي خراب ٿي پوندي..

## استعمال
عام طور ادرڪ گرم خشڪ آهي، جنهن کي سياري جي موسم ۾ گهڻو استعمال ڪيو ويندو آهي. هن کي گهريلو ٽوٽڪن ۾ گهڻو استعمال ڪيو ويندو آهي. معدي جي ڪمزوري, نڙِي ۾ سور ۽ بلغم جي گهڻائيءَ ۾ هيءَ تمام گهڻي فائديمند آهي. بادي ۽ بلغم لاءِ ته هن کي ٻهراڙيءَ جا ماڻهو به گهڻي مقدار ۾ واپرائيندا آهن. سياري ۾ ڪي ماڻهو هن جي چٽڻي ٺاهيندا آهن، ڪي سانڌاڻو ٺاهيندا آهن ته ڪي وري هن کي تري کاڌي طور استعمال ڪندا آهن.

## طبي فائدا
ادرڪ نه رڳو سانڌاڻي ۽ ٻوڙ جي ذائقي لاءِ استعمال ڪبي آهي، پر هيءَ تمام گهڻن مرضن جي نجات لاءِ وڏي فائدي واري آهي. حڪيمن مطابق ادرڪ فالج، لقوه، بلغم، کنگهه، دم، نزلي ۽ زڪام لاءِ ته هڪ ٽِڪ آهي. باديءَ وارين ڀاڄين ۾ ادرڪ ملائڻ مفيد آهي. ادرڪ بک وڌائي ٿي ۽ رت کي صاف ڪري ٿي. هن جي تمام گهڻي استعمال سان هاضمي جي خرابي ٿيندي، سيني ۾ ساڙو ٿيندو، تيزابيت وڌندي، پيشاب ڳاڙهي رنگ جو ۽ ساڙو ڪندڙ ايندو، تنهن ڪري هن جو استعمال متوازن ڪرڻ گهرجي. فارسي ۽ عربيءَ ٻولين ۾ هن ٻوٽي کي ”زنجبيل“ يا .زنگبيل“ چون ٿا.

## طب

سـُـنڍ:
نالا: ع. زنجبيل، يابس، ف. زنگبيل خشڪ، هه. وغيره___ سينڍي ۽ مونٺ.
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: نڙيءَ کي، ميل: ماکي، عيوض: پپريون، وزن: هڪ کان ٻه ماسا.
سڃاڻپ: سڪل ادرڪ کي سنڍ چئجي ٿو، جيڪي اڇي رنگ جا هيڊ وانگي ڳنڍا ٿين ٿا.
خاصيت: معدي ۽ هاضمي کي قوت ڏئي ٿي ۽ بک وڌائي ٿي. وائي باديءَ کي تحليل ڪرڻ، فالـج، لقوي، يرقان، پيشاب جي گهڻائي، سلسلبول، مٿي جي سور، مثاني جي ڦٽ، بادي بواسير، اکين جي ۽ دماغي بيمارين، کنگهه ۽ دمڪشيءَ لاءِ مفيد آهي. دستن کي بند ڪري ٿي، قوت باهه وڌائي ٿي، گردن کي طاقت ڏيندڙ شيءِ آهي.

## حوالا

زمرو:مصالحا
رويو

**ورتاء** يا **رويو** (Behavior) جاندارن، نظامن يا ڪجهه حالات ۾ مصنوعي وجودن جي فردن (individuals) جي عملن جي حد آهي. انهن نظامن ۾ ٻيا نظام يا جاندار ۽ گڏوگڏ بي جان طبيعي ماحول شامل ٿي سگهن ٿا. اهو نظام يا جاندار جو مختلف ان پٽ يا محرڪ، اندروني يا ٻاهرين، شعوري يا لاشعوري، ظاهري يا پوشيده، رضاکارانه يا غير ارادي جي مطابق رد عمل آهي. جڏهن ته ڪجهه رويا هڪ جاندار جي ماحول (خارجي ترغيب) جي جواب ۾ وجود ۾ اچڻ ٿا، رويا اندروني ترغيب جي پيداوار پڻ ٿي سگھن ٿا، جنهن کي "ايجنسي" يا "آزاد مرضي" (Free Will) پڻ چيو ويندو آهي. 

روين جي معلومات جي نقطه نظر سان، هڪ رويي ۾ فاعل، ڪم فعل، باهمي تفاعل، ۽ انهن جي خاصيتون شامل آهن، جنهن کي رويي جي بنيادن طور پيش ڪري سگهجي ٿو.

## عملي نمونو
## نظم و نسق
## رويي جي معلومات جو علم
## رويا ۽ انساني صحت
علم نفسيات ۾ ڪنهن به شخصيت جي سلوڪ (behavior) مان مراد هنن جو اختيار ڪيل اهو طريقو آهي جيڪو ان جي روزمرہ زندگي جي معمولات ۾ ظاهر ٿيندو آهي. شخصي عملن ۾ ظاهر ٿيڻ واري سلوڪ جي اصطلاح جو اطلاق ان جي ڪنهن هڪ عمل يا فعل جي لاء به ڪيو ويندو آهي ۽ ان جي مڪمل ذات يا فطرت جي لاء به ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* What is behavior? Baby don't ask me, don't ask me, no more at Earthling Nature.
* behaviorinformatics.org
* Links to review articles by Eric Turkheimer and co-authors on behavior research
* Links to IJCAI2013 tutorial on behavior informatics and computing

## حوالا

زمرو:حياتياتي تصورات
زمرو:رويا
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
زمرو:نفسياتي تصورات
تقريباََ (تاريخ)

تاريخ جي علم جيڪڏهن ڪنهن زماني جي تعين ۾ ڏينهن ، مهيني ۽ سال جو بلڪل ٺيڪ اندازو نه هجي يا اهو ته ڪنهن هڪ تاريخ تي اتفاق نه ٿيندو هجي يا انجي تصديق جو ڪو دستاويزي ثبوت نه هجي ته اهڙي صورت ۾ ان تاريخ سان گڏ **تقریباََ** جو لفظ لکيو ويندو آهي. سنڌي ٻولي ۾ هن کي عام طور تي **تقريبن** لکيو ويندو آهي.

زمرو:تاريخ
زمرو:سلجھائپ صفحا
غرور

**غرور** هڪ انساني حالت آهي جنهن ۾ انسان پنهنجو پاڻ کي ٻين انسانن کان فوقيت ۽ فضيلت ڏيندو آهي۔ عام طور هن حالت کي غلط سمجهيو ويندو آهي.

زمرو:جذبات
زمرو:نفسياتي رويو
زمرو:مذهبي عقيدا ۽ اصول
زمرو:نيڪي
اعتماد

**اعتماد** هڪ انساني حالت جو نالو آهي جنهن ۾ انسان پنهنجو پاڻ کي بي فڪر ۽ سڪون وارو سمجهندو آهي۔

زمرو:انساني رويا

زمرو:نفسيات
روئڻ

thumb|300x300px|هڪ ٻار روئندي، ڳوڙها واضع آهن۔
انساني جذبات بي قابو ٿي وڃڻ جي صورت ۾ ڳوڙها وهڻ جي عمل کي روئڻ چيو ويندو آهي اهڙو عمل عام طور تي ٻارن ۽ عورتن ۾ وڌيڪ هوندو آهي، ڇو ته جذبات کي قابو رکڻ جي طاقت ان ٻنهي ۾ گهٽ هوندي آهي۔ ٻارن ۾ روئڻ ههڻو ڪري ڪاوڙ ۽ ضد جي اظهار لاء  هوندو آهي جڏهن ته بالغ ٿيڻ کان پوء روئڻ عام طور تي ڪنهن وڏي صدمي يا ڏک جي ڪري هوندو آهي۔

زمرو:جواني
زمرو:رويا
ڪن

thumb|انساني ڪن
ڪن (ear) کي عموماً علم طب ۽ حڪمت ۾ عربي کان اذن (جمع: اذان) به چيو ويندو آهي هي جاندارن جي جسم ۾ ملندڙ هڪ احساسي عضوو آهي جيڪو ٻڌڻ جو ڪم ڪندو آهي مطلب ته هي آواز جي وصول ڪندڙ  (receiver)  جي طور تي ڪم ڪندو آهي ۽ آواز  کي دماغ تائين پهچائڻ جو زريعو ٿي ڪري ٻڌڻ جو احساس پيدا ڪندو. گهڻن ئي جانورن کي ٻه ڪن هوندا آهن. هڪ ڪن منڍي جي هڪ طرف ۽ ٻيو ڪن جي ٻئي طرف هوندو آهي ته جيئن آواز جي زريعي کي سڃاڻڻ آسان ٿي پئي ته آواز ڪهڙي طرف کان آيو.

ڪن جا ٽي حصا ٿين ٿا.

ٻاھريون ڪن 

وچيون ڪن 

اندريون ڪن

## تصويرون

فائل:Darwin-s-tubercle.jpg|
فائل:Haeckel Chiroptera.jpg|
افرادي قوت

معاشيات جي حساب سان افرادي قوت مان مراد انهن ماڻهن جي تعداد آهي جيڪي محنت جي منڊي ۾ ڪم ڪرڻ جي قابل هجن چاهي هو ڪم ڪندا هجن یا نه۔ ترقی پذير ملڪن ۾ افرادي قوت آبادي کان ڪافي گهٽ هوندي آهي ڇو ته آبادي ۾ ٻارن جو تناسب گهڻو هوندو آهي۔ 
زمرو:معيشت
فوجي قوت جي اعتبار سان ملڪن جي فهرست

هي فهرست دنيا ۾ مختلف ملڪن وٽ متحرڪ دستن ۾ افرادي قوت جي اعتبار سان ترتيب ڏني وئي آهي.
مدح

**مدح** يا **مداح** جي معنيٰ آهي ”ساراهه“ يا واکاڻ. سنڌ ۾ مداح جو شعر ايڏو ته مقبول اھي جو مسجدن، مدرسن، درگاھن، خوشين جي موقعن، شادين ۽ عيدن وغيره تي پڙھيون وينديون اھن. مداح ۾ پاڻ ڪريم ۽ اصحابن سڳورن يا ڪن بزرگ ھستين جي شان ۾ ساراھ يا تعريف ڪئي ويندي اھي، جيڪا ڪنھن دنياوي طمع سببان نه پر خالص دلي محبت ۽ عقيدت سان ڪئي وڃي ٿي. مداحون علم عروض جي قاعدي مطابق چيون وينديون اھن. ڪي مداحون الف اشباع واري طرز تي چيل اھن. سنڌي زبان جو پھريون مدح خوان جمن چارڻ (1668-1738ع)ٿي گذريو اھي. اھو هڪ عربي لفظ آهي جنهن جي معنيٰ ‘تعريف‘ آهي۔ هي هڪ شاعري جي صنف آهي ۔ هن جا چار قسم آهن۔ اهي حمد، نعت، منقبت ۽ مدح آهن۔

## مدح ۽ واکاڻ ۾ فرق
سنڌي نثر يا شاعري ۾ ھڪ ٻيو لفظ **واکاڻ** (Eulogy) پڻ شامل آهي جيڪو  لکڻ ۾، تقرير ۾ يا شاعريءَ ۾ ڪنهن جي واکاڻ يا خوشامند ڪرڻ واري عمل لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. واکاڻ جو اصطلاح مدح کان مختلف آهي، ڇو تہ مدح سنجيدي ۽ سچي تعريف هوندي آهي ۽ مدح ڳائبي آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
مسافر

هڪ جڳهه کان ٻي جڳهه وڃڻ واري ماڻهوءَ کي مسافر چيو ويندو آهي.
علائقو

thumb|300px|عالمي علائقا
علائقو  اهو خطو يا رقبو هوندو آهي جنهن کي وڏي يا ننڍي پيماني تي مختلف خصوصيتن  جي بنياد  تي ورهايو ويو هجي. اها ورهاست هن طرح  جي ٿي سگهي ٿي.
*ظاهر خصوصيتن جي بنياد تي ورهاست:زمين بنجر آهي ته بنجر زمين جو علائقو، زرخيز آهي تہ زرخيز زمين جو علائقو، جابلو علائقو، باراني علائقو وغيرہ.
*موسم جي بنیاد تي: ٿڌو علائقو، گرم علائقو وغيرہ
*ماڻهن جي قدرتي خصوصيتن  جي بنياد تي: ڊگهن ماڻهن جو علائقو، ڪارن جو علائقو.
*امير ماڻهن جو علائقو يا غريب ماڻهن جو علائقو
*خطرناڪ علائقو
زمرو:جاگرافي
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
زمرو:علائقا
اٺ پکي

left|thumb|300px|اٺ پکي نر ۽ مادي
اٺ پکي سڀ کان وڏو پکي آهي، دنيا ۾ موجود پکين ۾ اٺ پکي سڀ کان ڊگهو آهي ۔ عام طور تي اٺ پکي جو قد ڇهه کان اٺ فٽ هوندو آهي۔ هن جي ڊگهائي ۾ نمايان حصو هن جي چيلهه ۽ ٽنگن جو هوندو آهي۔ عام طور تي هن جو وزن وزن ٻه سو کا ٽي سو پائونڊ يا هڪ سو يا هڪ سو پنجاهه ڪلو گرام هوندو آهي۔ هن جا پر ڪمزور هوندا آهن۔ وزني جسم هجڻ جي ڪري هي پکي هجڻ جي باوجود اڏري نٿو سگهي.  قدرت  هن ڪمزوري جي بدلي ۾ هن کي تمام مضبوط ٽنگون عطا ڪيون آهن ، جن سان هي بي حد تيز ڊڪي سگهي ٿو۔ عام طور تي هن جي رفتار ٽيهه کان پنجٽيهه ميل في ڪلاڪ هوندي آهي۔
هيءُ پکيءَ جو هڪ قسم آهي، پر هن جون ٽنگون ۽ ڳچي ڊگهي هئڻ ۽ وزن ۾ ڳرو هئڻ سبب هن کي ’-اٺ-‘ سان -تشبيهه- ڏيندي، ’-اٺ پکي-‘ چيو ويندو آهي. فارسيءَ ۾ هن کي ’شتر مرغ‘ چوندا آهن. ماڻهو هن تي سواري به ڪندا آهن. حڪيمن موجب طبي لحاظ کان هن جو گوشت دير هضم ۽ نقصان ڏيندڙ آهي. البته ڪن بيمارين ۾ -ان- جو استعمال ڪرايو ويندو آهي. -جن- ۾ چٽي، نانگ جو ڏنگ وغيره شامل آهن.اٺ پکي جي مادي هڪ وقت ۾ ڏهه کان ٻارنهن آنا ڏيندي آهي۔ هڪ آني جو وزن تقريبن ٽي پائونڊ يعني ڏيڍ ڪلو گرام هوندو آهي. دنيا ۾ موجود تمام پکين ۾ اٺ پکي جو آنو سڀ کان وڏو ۽ وزني هوندو آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:پکي
عقل

عقل انساني جسم ۾ موجود هڪ اهڙي اوزار جو نالو آهي جنهن جو ڪم پنج حواسن جي ذريعي موصول ٿيڻ وارن موجودات ۽ غير موجودات جي اطلاع کي جاچڻ هوندو آهي ان کي اسان هڪ مثال سان واضع ڪري ڇڏيون ٿا ، انسان جڏهن پنجن حواسن جي ذريعي ڪنهن موجود يا غير موجود جي اطلاع حاصل ڪندو آهي ته فوري طور تي جنهن شيء ڏي وڌندو آهي اها هي عقل آهي جنهن کان بعد هو موجودات يا غير موجودات کي هن اوزار جي ذريعي پرکي ڪري انجي صحيح يا غلط هجڻ جو فيصلو ڪندو آهي واضع رهي ته موجودات يا غير موجودات جي پرکڻ جي عمل کي عام اصطلاح ۾ غور ۽ فڪر چيو ويندو آهي، عقل جي مستقل جڳهه انسان جو مٿو يا کوپڙي آهي۔
زمرو:اولهندي تهذيب
زمرو:تعليم جي تاريخ
زمرو:تنقيدي سوچ
زمرو:ڄاڻ
زمرو:ڄاڻ جا ذريعا
زمرو:خيال
زمرو:خيالن جي تاريخ
زمرو:ذهن
زمرو:سچ
زمرو:سکڻ
زمرو:سيڪولرازم
زمرو:عقل
زمرو:عقلي فلسفو
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:عقيدو
زمرو:علميات
زمرو:علم ادراڪ
زمرو:علم موجودات
زمرو:فلسفو
زمرو:فلسفي جي تاريخ
زمرو:مابعد الطبعيات
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
تذڪرهء شهباز (ڪتاب)

هي ڪتاب **تذڪرهء شهباز**  سنڌ جي نامياري محقق عالم ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيء جو لکيل آهي، جيڪو قلندر شهباز جي حياتي، قلندري طريقي ۽ ان طريقي جي ٻين بزرگن سان وابسته تذڪري تي ٻڌل آهي.هي ڪتاب پهريون دفعو ڊسمبر 1964ء ۾ ڇپيو.
ڪشميري ماڻهو

ڪشميري (Kashmiri) هڪ هند-آريائي نسلي لساني گروهه آهي، جيڪي ڪشميري ٻولي ڳالهائيندا آهن ۽ ڪشمير جي وادي مان نڪرندا آهن، جيڪو اڄ هندستان جي انتظام واري ڄمون ۽ ڪشمير ۾ واقع آهي.

ڪشمير جي رهڻ وارن کي ڪشميري چيو ويندو آهي. انهن جو تعلق ڀارت ۽ پاڪستان ٻنهي حصن جي ڪشمير سان ٿي سگهي ٿو. ان کان علاوہ اهڙا ماڻهو جيڪي سوين سالن کان پنجاب ۽ ٻين علائقن ۾ آباد آهن پر انهن جا وڏا ڪشمير کان هيا انهن کي به ڪشميري چيو ويندو آهي۔ پنجاب ۾ هنن کي هڪ ذات جي طور سمجهيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:ڀارتي ماڻهو
زمرو:پاڪستاني ماڻهو
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
زمرو:ماڻھو بلحاظ پاڪستان جي انتظامي ورھاست
ڳوڙهو

thumb|300px|ڳوڙهن جي نظام جي هڪ تشريحي تصوير
**ڳوڙهو** اکين مان خارج ٿيڻ وارو مادو آهي، جنهن جي وهڻ سان اک جي اندرين جهلي صاف ۽ آلي رهندي آهي۔ ڳوڙهن جي وهڻ جي عمل کي روئڻ به چيو ويندو آهي، جيڪو عام طور تي ڪنهن صدمي يا غم جي صورت ۾ جذبات بي قابو ٿي وڃڻ سان ٿيندو آهي جڏهن ته ڪجهه وقتن ۾ خوشي جي موقعي تي به اکين مان ڳوڙها وهي ويندا آهن۔ اوٻاسي ڏيڻ وقت به اکين مان پاڻي وهي ويندو آهي۔ 
سڀ مئمل جانورن جي اکين مان پاڻي اکين کي صاف ڪرڻ لاء وهندو آهي پر انسان وٽ اها صلاحيت آهي ته هو پنهنجي جذبات کي ظاهر ڪرڻ لاء ڳوڙها وهائيندو آهي.

زمرو:اک
زمرو:سائنسي اصطلاح
نڪ

left|thumb|انسان جو نڪ
[thumb|left|[هاٿي جو نڪ   يعني سونڍ]]
**نڪ** ساھ کڻڻ ۽ سنگهڻ جو عضوو آهي. زندھ رهڻ لاء هي عضوو سڀ کان اهم آهي. ٻين جاندارن ۾ نڪ جا مختلف استعمال آهن. هاٿي کي پنهنجو نڪ يعني سونڍ ئي پنهنجو هٿ آهي. جانورن ۾ نڪ اهم عضوو آهي. هن جي ذريعي جانور گهڻو ڪجهه ڄاڻي وٺندا آهن. نانگ کي نڪ نہ هوندو آهي ان جي ڪري هو خاص عضون سان ساھ کڻندو آهي.

زمرو:نڪ
زمرو:ساھ جو نظام
ميڻ

thumb|ميڻ مان ٺاهيل هڪ ميڻ بتي
بنيادي طور تي ۽ تاريخي تصور جي لحاظ سان ته **ميڻ** هڪ اهڙو مادو آهي جيڪو ما کي جو مکيون پنهنجي  گھر يا ڇتي کي ٺاهڻ لاء پنهنجي جسم مان ڪڍنديون آهن۔ پر اصل ۾ اڄڪلهه هن مادي کي صرف ماکي جي مکين جي ڇتي مان ئي نه بلڪه مصنوعي طور تي ڪارخانن ۾ به تيار ڪيو ويندو آهي انکان علاوه هي ڪجهه ٻوٽن (جيئن carnauba)  ۽ (petroleum) مان به حاصل ٿيندو آهي جنهن کي (paraffin) چيو ويندو آهي۔

## تصويرون

فائل:CeciliaCheung MadameTussauds.jpg|
فائل:Velikonoční vajíčka malovaná voskem.jpg|
فائل:Lavalampe.jpg|
مومل راڻو

**مومل راڻي جو قصو**  ”مومل راڻي“ جي قصي ۾ مومل مکيه ڪردار هئي. هي قصو سومرن جي دَور حڪومت سان تعلق رکي ٿو. پندرهين صدي جي شروعاتي وقت ۾ گجر ذات جو راجا نند، ميرپور ماٿيلي جو حاڪم هيو، جنهن کي نَو ڌيئر هيون، جِن  ۾ مومل سدنرتا ۾ سڀني کان سرس هئي. مومل جي وڏي ڀيڻ سومل سياڻپ ۾ سرس هئي. مومل جي داستان سان واڳيل ڪاڪ محل آهي.

”مومل راڻي جو قصو“ ڏهون ڀيرو سن 1947ع ۾ ”پوڪرداس ائنڊ سنس پبلشر ۽ بڪ سيلر شڪارپور“ ڇپائي پڌرو ڪيو.

سنڌ  جي لوڪ ڪهاڻي مومل راڻو تي شاهه لطيف هڪ پورو سُر مومل راڻو لکيو جيڪو شاهه جو رسالو ۾ موجود آهي.

مومل راڻو جي حوالي سان ٿرپارڪر ۾ هڪ  لوڪ گيت راڻو سنڌ جي مشهور رومانوي داستان ’مومل راڻي‘ تي ٻَڌل آهي، جيڪو مينهوڳي مُند ۾ چوڏس ساوڪ ٿيڻ کانپوءِ مالوند ڀٽن تي مال کي چاريندا آهن ته اهو گيت گونجاريندا آهن.

## پڻ ڏسو
* مومل جي ماڙي

## حوالا

زمرو:ڀارتي ادب
زمرو:پاڪستاني ادب
زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي لوڪ ڪھاڻي
زمرو:ڪتاب
زمرو:لوڪ ادب
مادري ٻولي

**مادري ٻولي**  (**Native language**) (**First language**) یا نسلي ٻولي، آبائي ٻولي يا پيدائشي ٻولي هڪ انسان جي ان ٻولي کي چيو ويندو آهي جنهن کي هو ننڍپڻ ۾ ماء پيء کان سکي وٺي ۽ ان ٻولي کي بطور پهرين درجي جي ٻولي جي طور تي ڳالهائي۔

**مادري ٻولي** کي انگريزي ۾ **مَڌَر ٽَنگ**،  **نَيٽِو ٽَنگ**، **فَسٽ لينگئَيج**، **فادر ٽَنگ**، **پَئرَينٽ ٽَنگ** چوندا آهن. اھڙي ٻولي جيڪا ڪو ماڻھو  ڄمڻ کان پوء سکي ان کي ان شخص جي مادري زبان سڏيندا آهن ڪن ملڪن ۾  ماڻھو جي پھرين ٻولي جي بدران ماڻھو جي نسلي گروھ جي ٻولي ان جي. مادري زبان سمجھي ويندي آهي جن ٻارن جا والدين ٻہ مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ھوندا آھن اھڙن ٻارن جي جي مادري زبان ھڪ کان وڌيڪ ھوندي آھي. مادري زبان ماڻھو جي پھرين ٻولي ھوندي آھي جيڪا ان جي ذاتي، سماجي ۽ ثقافتي سڃاڻپ ھوندي آھي 17 نومبر 1999 تي گڏيل قومن جي ثقافتي اداري يونيسڪو پاران 21 فيبروري کي بين الاقوامي مادري ٻولي جو ڏينھن ڪري ملھائڻ جو اعلان ڪيو.

## حوالا
زمرو:ٻولي
زمرو:ثقافت
پاڪستان اولمپڪس ۾

**[[پاڪستان]]** سڀ کان پهريان لنڊن ۾ 1984ء گرمائي اولمپڪس ۾ شرڪت ڪئي، ۽ ان کان پوء هر گرمائي اولمپڪ راندين جي مقابلن ۾ کلاڙي موڪليا آهن، سوائي 1980ء گرمائي اولمپڪس ۾  جنهن ۾ امريڪي قيادت بائيڪاٽ جي يجهه سان ڪيترن ملڪن اولمپڪس ۾ شرڪت نه ڪئي هئي۔

## پڻ ڏسندا

## حوالو

زمرو:پاڪستان اولمپڪس ۾
زمرو:پاڪستان ۾ راند جي تاريخ
زمرو:پاڪستان جون راندين جون قومي ٽيميون
زمبابوي

**زمبابوي** (Zimbabwe)، ڏکڻ آفريڪا ۾ واقع هڪ زمين بند ملڪ آهي. جنهن جي اتر ۾ زيمبيا، اوڀر ۾ موزمبيق، اولهه ۾ بوٽسوانا ۽ ڏکڻ ۾ ڏکڻ آفريڪا واقع آهي. گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر هراري آهي، ۽ ٻيو نمبر وڏو شهر بلاويو آهي. 2022 جي مردم شماري موجب تقريبن 15 ملين ماڻهن جو ملڪ،  زمبابوي جو سڀ کان وڏو نسلي گروهه شونا آهن، جيڪي آبادي جو 80 سيڪڙو ٺاهين ٿا، ان کان پوءِ اترين ديبيلي ۽ ٻيون ننڍيون اقليتون آهن. زمبابوي ۾ 16 سرڪاري ٻوليون آهن،   جن ۾ انگريزي، شونا ۽ ندابيلي سڀ کان وڌيڪ عام آهن. زمبابوي گڏيل قومن، ڏاکڻي آفريڪي ڊولپمينٽ ڪميونٽي، آفريڪن يونين، ۽ مشرقي ۽ ڏاکڻي آفريڪا لاءِ گڏيل منڊي جو ميمبر آهي. 

9 صدي جي شروعات ۾، ان جي آخري لوھ جي دور ۾، بنتو ماڻھن (جيڪي شونا نسلي ٿي ويندا آھن) وڏي زمبابوي جي شھري رياست ٺاھيو؛ شهر-رياست 11 صدي عيسويءَ تائين هڪ اهم آفريقي واپاري مرڪز بڻجي وئي پر 15 صدي جي وچ ڌاري ان کي ڇڏي ڏنو ويو. اتان کان زمبابوي جي سلطنت قائم ڪئي وئي، جنهن جي پٺيان روزوي ۽ متاپا سلطنتون قائم ڪئي وئيو.

برٽش سائوٿ آفريڪا ڪمپني آف سيسل روڊس 1890ع ۾ روڊيشيا علائقي جي حد بندي ڪئي جڏهن انهن ميشونالينڊ کي فتح ڪيو ۽ بعد ۾ 1893ع ۾ ميٽابيلي لينڊ کي پهرين ميٽابيل جنگ کان پوءِ فتح ڪيو. ڪمپني راڄ 1923ع ۾، ڏکڻ روڊيشيا جي قيام سان هڪ خودمختيار برطانوي ڪالوني طور، ختم ٿي ويو. سال 1965ع ۾، سفيد اقليتي حڪومت هڪ طرفي طور تي روڊيشيا جي طور تي آزاديء جو اعلان ڪيو. رياست بين الاقوامي اڪيلائي برداشت ڪئي ۽ ڪارو قوم پرست قوتن سان 15 سالن جي گوريلا جنگ؛ اهو هڪ امن معاهدي ۾ ختم ٿيو جنهن اپريل 1980ع ۾ زمبابوي جي طور تي قانوني خودمختياري قائم ڪئي. 

رابرٽ موگابي 1980ع ۾ زمبابوي جو وزير اعظم ٿيو، جڏهن سندس ZANU-PF پارٽي سفيد اقليتي راڄ جي خاتمي کانپوءِ عام چونڊون کٽيون ۽ ان وقت کان وٺي ملڪ جي غالب پارٽي رهي آهي. هو سال1987ع کان، ملڪ جي شروعاتي پارلياماني نظام کي صدارتي نظام ۾ تبديل ڪرڻ کان پوءِ، سال 2017ع ۾ استعيفيٰ ڏيڻ تائين، زمبابوي جو صدر هو. موگابي جي آمرانه حڪومت جي تحت، رياستي سيڪيورٽي سامان ملڪ تي غلبہ حاصل ڪيو ۽ انساني حقن جي وڏي ڀڃڪڙي جو ذميوار هو. سال 1997ع کان 2008ع تائين معيشت مسلسل زوال جو تجربو ڪيو (۽ پوئين سالن ۾ افراط زر جو)، جيتوڻيڪ زمبابوي ڊالر کان سواء ٻين ڪرنسي جي استعمال جي اجازت ڏني وئي هئي، ان کان پوء تيز رفتار ترقي ڪئي وئي آهي. سال 2017ع ۾، زمبابوي جي تيزيءَ سان زوال پذير معيشت ۽ سندس حڪومت جي خلاف هڪ سال کان وڌيڪ احتجاجن جي نتيجي ۾، هڪ بغاوت جي نتيجي ۾ موگابي استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. ايمرسن منانگاگوا زمبابوي جي صدر طور ڪم ڪري رھیو آهي.

thumb|زمبابوي جو جھنڊو

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:زمبابوي
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:زمين بند ملڪ
زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ
زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
سرڪاري ٻولي

**سرڪاري ٻولي** مان مراد اها ٻولي هوندي آهي جنهن کي حڪومتي سطح تي ڪنهن ملڪ ، رياست يا علائقي جي ٻولي  جي حيثيت سان اختيار ڪيو ويو هجي۔
ساڙ

جنهن مستحق شخص وٽ نعمت هجي ان کان نعمت جي ختم ٿيڻ  جي خواهش کي **ساڙ** چيو ويندو آهي۔

صاحب نعمت وٽ نعمت ڏسي ڪري هي تمنا ڪرن ته هي نعمت ان وٽ هجي ۽ اسان کي به ان وانگر ملي وڃي ته ان کي رشڪ چئبو آهي۔
لاڙڪاڻو ريلوي اسٽيشن

**لاڙڪاڻو ريلوي اسٽيشن** صوبي سنڌ جي شهر لاڙڪاڻي ۾ ڪوٽڙي - حبيب ڪوٽ برانچ ريلوي لائن تي واقع آهي۔ هي پاڪستان ريلويز جي هڪ اهم ريلوي اسٽيشن آهي۔

## پڻ ڏسندا
* پاڪستان ريلويز
* ريلوي اسٽيشن

## خارجي ڳنڍڻا
* پاڪستان ريلوي جي ويب سائيٽ

زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:سنڌ ۾ ريلوي اسٽيشنون
سال

هڪ **سال** وقت جي هڪ اڪائي آهي، جيڪا ان تي ٻڌل آهي ته اسان جي ڌرتي کي سج جي چوڌاري گردش ڪرڻ ۾ ڪيترو وقت لڳندو آهي. سائنسي استعمال ۾، ٽراپيڪل سال جيڪا تقريبن 365 ڏينهن، 5 ڪلاڪ، 48 منٽ ۽ 45 سيڪنڊ تي مشتمل هوندو آهي ۽ سائڊريل سال هن کان تقريبن 20 منٽ وڌيڪ هوندو آهي، ٻن ئي وڌيڪ صحيح آهن. جديد ڪئلينڊرن جو شمسي سال، جيڪا گريگورين ڪئلينڊر جي مطابق شمار ڪيو ويو آهي، ليپ سال واري سڌار سان، ٽراپيڪل سال جي ويجهو آهي. هڪ شمسي سال ۾ عام طور تي 365 ڏينهن هوندا آهن.

'سال' جي اصطلاح تقريباً ساڳئي عرصي جي ٻين دورانين، جهڙوڪ قمري سال، چنڊ جي ٻارهن مرحلن جو لڳ ڀڳ 354 ڏينهن جو چڪر ۽ انهي سان گڏ ڪئلينڊر يا فلڪياتي سال سان لاڳاپيل دور، جهڙوڪ موسمي سال، مالي سال، تعليمي سال، وغيره، کي ظاهر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. 

ڌرتيءَ جي محوري جھڪاءُ جي ڪري، هڪ سال جي دوران موسمن جي گذر کي ڏٺو ويندو آهي، جيڪي موسم ۾ تبديلين، ڏينهن جي روشني ۽ نتيجي طور، نباتات ۽ مٽي جي زرخيزي سان نشان لڳل آهن. ڌرتي جي چوڌاري معتدل ۽ ذيلي علائقن ۾، چار موسمون؛ بهار، اونهارو، سرءُ ۽ سيارو عام طور تي تسليم ڪيون وينديون آهن. اڀرندڙ ۽ ذيلي اڀرندڙ علائقن ۾، ڪيترائي جاگرافيائي شعبا بيان ڪيل موسمون پيش نه ڪندا آهن ۽ سالياني نم ۽ خشڪ موسمن کي تسليم ۽ ٽريڪ ڪيو ويندو آهي. 

وڏي تناظر ۾، اصطلاح 'سال' ڪنهن به فلڪياتي شي جو، ان جي نظام جي مرڪز جي چوڌاري مدار لاءِ ورتل وقت تي پڻ لاڳو ڪري سگهجي ٿو. مثال طور، مريخ جو سال، جيڪا زمين جي تقريبن 1.88 سال جي برابر هوندو آهي. اصطلاح ڪنهن به ڊگهي عرصي يا چڪر جي حوالي سان، جهڙوڪ "هاٿين جو سال" (عام الفيل) يا عظيم سال پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

## تفصيل

## حوالا

زمرو:سال
زمرو:وقت جي اڪائيون
سجدو

left|thumb|260x260px|مسلمان نماز جي دوران سجدي ۾ مصروف آهن
سجدو هڪ اسلامي اصطلاح آهي۔ هن ۾ مٿي کي زمين تي رکبو آهي ۽ ڪجهه ماڻهن جي مطابق ست ۽ ڪجهه جي مطابق اٺ عضوا زمين تي رکڻا پوندا آهن۔ اسلام ۾ سجدو صرف اللہ کي ڪيو ويندو آهي۔ مسلمانن جي نماز ۾ هڪ رڪعت ۾ ٻه دفعا سجدو ڪرڻو پوندو آهي۔ نماز کان علاوہ به سجدو ڪري سگھجي ٿو پر صرف اللہ کي۔ قرآن مجيد جي ڪجهه آیتن تي سجدو واجب آهي ۽ ڪجهه تي سجدو مستحب آهي۔ انکان علاوه اللہ جي شڪر جي لاء به سجدو شڪر ڪيو ويندو آهي۔ صرف نمازِ جنازہ اهڙي نماز آهي جنهن ۾ سجدو نه هوندو آهي۔ قرآن میں هڪ سورۃ السجدۃ جي نالي سان موجود آهي.
## سجدہ تلاوت
قرآن مجيد ۾ چوڏھن جڳھون اھڙيون آھن جن کي پڙهڻ يا ٻڌڻ واري تي ھڪ سجدو واجب ٿي ويندو آهي، توڙي پوري آيت پڙھي وڃي يا رڳو سجدي واري لفظ کي اڳئين يا پوئين لفظ سان گڏ پڙھجي ۽ توڙي نماز ۾ پڙھجي يا نماز کان ٻاھر ھر حال ۾ ھڪ سجدو واجب ٿي ويندو آهي. ان سجدي کي تلاوت جو سجدو چوندا آهن.
## سجده سھو
سھو ( و تي زبر) جي معنيَ آهي ڀلجي وڃڻ. نماز ۾ ڀل سان ڪا گھٽتائي يا واڌارو ٿيڻ سان جيڪا خرابي اچي ويندي آهي ان جي پورائي لاءِ نماز جي پڇاڙي ۾ ٻہ سجدا ڪرڻ واجب آهن.، انھن سجدن کي سجدہ سھو چوندا آهن.

## حوالا
زمرو:نماز
ٻج

lang=sd|thumb|250x250px|ٻج جا اندريان حصا
thumb|240x240px|مختلف بينس جا ٻج۔
**ٻج** : (Seed) ڪنھن به اناج، وڻ ۽ ول وغيره جو داڻو، يا تخم، جيڪو پوکجي ته ان مان سلو پيدا ٿئي. ڪن پڪل فصلن جي ٽڪرن ۽ ڳرين وغيره کي به ”ٻج“ چئبو آھي، جيئن پٽاٽي جا ٽڪر، ڪماند جون ڳريون، لاھوري گجر جا ٽڪر وغيره، ڪن ٻوٽن جون ”اکيون“ به ٻج طور، ٻين ٻوٽن ۾ پيوند ڪبيون آھن، ڪنھن به وڻ، ٻوٽي، جاندار جيت، جانور يا ساھواري جو خلياتي جز، جنھن ۾ ساڳئي نسل جي وڌڻ، ويجھڻ ۽ پکڙجڻ جون جملي صلاحيتون موجود ھونديون آھن. مثال طور جنھن ٻوٽي جو ٻج آھي، اھو ٻج ڦاٽي، وڌي ويجھي، پنھنجي نسل جا ٻيا ٻج پيدا ڪري ٿو، اھو ئي حيات مسلسل جو سلسلو آھي. قدرت جو اھو ڪرشمو آھي، جو نموريءَ ۾ سڄي نم سمايل آھي ته گلاب جي ٻوٽي ۾ سوين گل، مکڙين ۽ پنن سوڌا سمايل آھن.
زمرو:نباتاتيات