open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اوجھڙي ڪئمپ

اوجهڙي يا اوجڙي ڪئمپ راولپنڊيءَ ۾ واقع آهي -جتي- سوويت يونين خلاف وڙهڻ لاءِ افغان مجاهدن واسطي هٿيار رکيل هئا. 10 -اپريل- 1988ع ۾ ڪيمپ ۾ ڌماڪو ٿيو، جنهن ۾ اتي رکيل سمورا هٿيار ڦاٽي پيا. ڪيمپ مان اُڏايل راڪيٽن ۽ ٻين هٿيارن سبب راولپنڊيءَ ۽ اسلام آباد ۾ اٽڪل هڪ سئو ماڻهو مارجي ويا. انهي حادثي ۾ مارجي ويلن ۾ خاقان عباسي به شامل هو، جنهن جي ڪار کي هڪ ميزائل اچي لڳو هو. جڏهن ٻئي -جاڙا- شهر ڌماڪن سان گونجي اٿيا ۽ ماڻهن آسپاس ميزائل وسندي ڏٺا ته ماڻهن سمجهيو ته ڀارت حملو ڪيو آهي. واقعي واري ڏينهن ضياءَ -الحق- ڪوويت ۾ مني اسلامي سربراهه ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ ويل هو. هن سانحي بابت پهرين ڏينهن ضياءَ -الحق- ”غير معمولي حادثو“ سڏيو. هڪ هفتي بعد -ان- کي سبوتاز قرار ڏنو. آمريڪي حڪومت جي ماهرن موجب تباهه ٿيل هٿيار افغان ويڙهاڪن لاءِ هئا ۽ انهن اينٽي ايئر ڪرافٽ ميزائل، اينٽي ٽينڪ ميزائل، ۽ لانگ رينج مارٽر شامل هئا. انهن ماهرن مطابق تباهه ٿيل هٿيار -آمريڪا- جي ڏنل ڪل هٿيارن جو ٽيون حصو هئا. 
آمريڪا هن ڌماڪي کي سبوتاز سڏيو. ميڊيا ۾ اهي ڳالهيون به هليون ته اهو ڌماڪو هٿيار ۽ خاص ڪري ميزائل ڪنهن ٽئين ڌر کي وڪڻڻ واري معاملي کي لڪائڻ لاءِ ڪرايو ويو هو. بهرحال اصل حقيقت اڃا تائين راز بڻيل آهي. 
اهو ڌماڪو صدر جنرل ضياءَ -الحق- ۽ وزيراعظم محمد خان جوڻيجي جي وچ ۾ هلندڙ ڇڪتاڻ واري زماني ۾ ٿيو. جوڻيجو قومي اسيمبليءَ آڏو وعدو ڪيو هو ته انڪوائري رپورٽ عوام آڏو پڌري ڪئي ويندي ۽ جوابدارن کي سزا ڏني ويئي.جنرل ضياءَ جوڻيجي کي ڪمزور سمجهي وزيراعظم بڻايو هو، پر هن جڏهن پنهنجا اختيار استعمال ڪرڻ شروع ڪيا ته ٻنهي جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿي پيا. پهريون جهيڙو تڏهن ٿيو، جڏهن ضيا -جنيوا- ٺاهه تي صحيح ڪرڻ کان انڪار ڪيو. جوڻيجي مطالبو ڪيو ته اوجهڙي سانحي ۾ ملوث فوجي جنرلن کي سزا ڏني وڃي، پر ضيا ائين نه ڪيو. ڇاڪاڻ جو هو صدر چونڊجڻ جي باوجود فوج جو سربراهه هو ۽ هن پنهنجي -تڪ- ۾ پاڻ کي ڪمزور ڪرڻ نه ٿي گهريو. 
جاچ ڪميٽيءَ رپورٽ جنرل ضياءَ جي ويجهي ساٿي جنرل -اختر- عبدالرحمان تي الزام مڙهيو ته هن -آمريڪا- وٽان افغان مجاهدن لاءِ ڏنل هٿيار جي گودام کي ڄاڻي واڻي ڌماڪي سان اڏايو آهي، ڇاڪاڻ جو -آمريڪا- جي بچاءَ واري کاتي جي هڪ -ٽيم- ڏنل هٿيارن جي آڊٽ لاءِ اچي رهي هئي. 
جنرل ضياءَ ۽ جوڻيجي جي وچ ۾ آخري شو ڊائون 29 مئي 1988ع تي ٿيو. جڏهن هن صدارتي اختيار استعمال ڪندي وزيراعظم جوڻيجي کي برطرف ڪري ڇڏيو. 
اوجهڙي ڪئمپ مان اڏاڻل ميزائل راولپنڊي ۽ -اسلام- -آباد- جي مختلف علائقن ۾ پورجي ويا هئا، جيڪي ايندڙ ڪيترن سالن تائين ظاهر ٿيندا ۽ ڦاٽندا رهيا، -جن- جي وگهي بعد ۾ به -جاني- نقصان ٿيندو رهيو. 
وزيراعظم جوڻيجي واقعي جي جاچ لاءِ هڪ فوجي ۽ ٻي پارلياماني ڪميٽي جوڙي. پارلياماني ڪميٽي اسلم خٽڪ جي سربراهيءَ ۾ جوڙي وئي هئي. جيڪا پنهنجي رپورٽ نه ڏيئي سگهي. فوجي ڪميٽي جنرل عمران -الله- جي سربراهيءَ ۾ هئي جنهن پنهنجي رپورٽ حڪومت کي ڏئي ڇڏي. 
جنرل ضياءَ جي جهاز واري حادثي ۾ مرڻ کان پوءِ بينظير ڀٽو ۽ نواز شريف جون حڪومتون آيون، پر اهي ٻئي حڪومتون جنرل عمران جي رپورٽ شايع نه ڪري سگهيون. جوڻيجي دور جي وزير دفاع نعيم احمد خان جو چوڻ آهي ته کيس اها رپورٽ ملي هئي، پر جوڻيجي حڪومت جي خاتمي جي ٻئي ڏينهن هڪ ڳجهي اداري جا آفيسر سندس آفيس تي ڇاپو هڻي اها رپورٽ کڻي ويا. مشرف دور ۾ ڪجهه سينيٽرن اوجهڙي ڪيمپ سانحي جي جاچ رپورٽ شايع ڪرڻ جو مطالبو ڪيو هو، پر مشرف حڪومت اهو چئي انڪار ڪري ڇڏيو ته عظيم تر قومي مفادن سبب رپورٽ -جاري- نٿي ڪري سگهجي.

## حوالا
اوجھڻ

**اوجهڻ** مڇيءَ يا پلي جهلڻ لاءِ هڪ قسم جي رڇ کي چئبو آھي، جيڪو نَڙي وانگر ٿيندو آهي. هن جي هڪڙي ڇيڙي تي تنبو ۽ ٻئي ڇيڙي تي ننڍو بتيلو ٻڌبو آهي. تري ايندڙ مڇي يا پلو هن رڇ ۾ ڦاسي پوندا آهن.

## حوالا
اوجھ

گاهه کائيندڙ جانور جي اوجهريءَ ۾ پيل کاڌو. سنڌيءَ ۾ چوڻي آهي: 
اوجهه نه ڇنڊي -اوجهري-، توڙي ڌوپي منجهه درياهه 
اوجهريءَ ۾ -اوجهه- اهڙو ته چهٽيل هوندو آهي، جو اوجهريءَ کي صاف ڪرڻ ڏکيو ٿي پوندو آهي. ’-اوجهه- نه ڏيڻ’ هڪ اصطلاح آهي، معنى پنهنجو راز نه سلڻ.

## حوالا
اوچتو ڦاٽ

ٺٽي ضلعي ۾ سنڌونديءَ جو هڪ ڦاٽ، جيڪو 1907ع ۾ سنڌونديءَ جي مکيه ڇوڙن ۾ شمار ٿيندو هو. هي ڦاٽ اڃا تائين موجود آهي. -ٺٽي- ضلعي جي ٻن شهرن ٻگهاڻ ۽ ڳاڙهي جي وچ مان لنگهي ٿو ۽ ڦرندو گهرندو ڪيٽي -بندر- وٽ سمنڊ ۾ ڪري ٿو. اصل ۾ هي ڪوٽڙي الهه رکيي شاهه وٽان ڦُٽي، ڳاڙهي، گهوڙاٻاريءَ ۽ ڪيٽي -بندر- کان ٿيندو، کاري ڇاڻ تائين ويندو هو ۽ حجامڙي کاريءَ ذريعي سمنڊ ۾ داخل ٿيندو هو. هن تي ”اوچتو“ نالو پوڻ جو سبب شايد درياهه جي اتان اوچتي ڦاٽ ٺهڻ جي ڪري پيو هجي. اڳي هيءُ، شاهي وهڪرو هوندو هو، پر هاڻي اهو ننڍڙو ٿي ويو آهي ۽ نٿو وهي. البت -ان- ۾ برساتن ۽ سم جو -پاڻي- هوندو ئي هوندو آهي. ماڻهو مشين ذريعي اهو -پاڻي- ڇڪي، -ان- تي ڪيلو ۽ ٻي آبادي ڪن ٿا.

## حوالا
اوڇنگارون (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب فيض محمد ’فيض‘ حيدريءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 155 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، مرتضيٰ پبليڪيشن، حيدرآباد سال 1953ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اوجاڳو (گيت)

هي ٿر جو عام گيت آهي. هن قسم جا ڳيچ -ٿر- ۾ عورتون، شادي مراديءَ ۽ عام ڏينهن تي ڳائينديون آهن ’اوجاگي‘ جا مختصر ٻول هن طرح جا آهن: 
اي سکي، تنهنجي اک ڇو ڳاڙهي آهي؟ 
جواب: اي منهنجي سکي، تمام گهڻو -اوجاڳو- آهي. 
انهيءَ قسم جون ٻيون مصراعون هونديون آهن.

## حوالا
اوڇڻ

مٿان اوڍڻ جو ڪپڙو، مٿان وجهي سمهڻ جو ڪو ڪپڙو (چادر ۽ رلي وغيره). اونهاري جي مند ۾ مڇرن کان بچاءَ لاءِ مٿان اوڍڻ جي چادر، شال يا اجرڪ وغيره، سياري ۾ سوڙ کي به ”-اوڇڻ-“ ڪري ليکبو آهي.

## حوالا
اوڌ

ڪنهن -ٻوٽي- جي اُها ٽاري، جيڪا نوڙائي ڀرواريءَ زمين ۾ پوري ڇڏجي، جتان اها ٽاري پاڙ هڻي، ٻئي -ٻوٽي- جي صورت وٺندي آهي. گهڻو ڪري موتيي جي گُل جي -ٻوٽي-، ليمي ۽ ٻين گلن جي به -اوڌ- لڳندي آهي.

## حوالا
اوتارو

**''اوتارو** سفر دوران، ٿڪ ڀڃڻ ۽ ڪجهه لمحن لاءِ وهٽن تان لهي ڊاٻو يا منزل ڪرڻ جي جاءِ، منزل گاهه، مڪان. مردن جي ويهڻ ۽ ڪچهري ڪرڻ جي جاءِ، دائرو ۽ اوطاق. ”اوتاري“ جو اهم مفهوم آڳاٽي دور ۾ رائج هو، جيڪو هاڻي اصلوڪي مفهوم کان بدلجي ٻئي روپ ۾ رائج ٿي ويو آهي. 
موجوده دور ۾ ”اوتارو“ انهيءَ جاءِ کي چئجي ٿو، جتي ڳوٺاڻا يا شهري تڏن تي ويهي رهاڻ ڪندا آهن. ان رهاڻ ۾ زماني جو احوال يا سگهڙپائيءَ جي ڪچهري ۽ ڳائڻ وڄائڻ به ٿيندو آهي. واٽهڙو به اتي ويهي ڪا گهڙي ساهي پٽي وري پنڌ پون ٿا. ڀنگ پيئڻ جا هيراڪ به گهڻو ڪري اوتاري ۾ ئي آبو شابو ڪندا آهن. ڪن اوتارن جي اڳيان انگاس کوڙي ڇڏيندا آهن ته جيئن اهو آسائشي ڪم لاءِ مخصوص ٿئي ۽ ان تي قبضو نه ٿئي.

## ''حوالا''

زمرو:سنڌي ثقافت
راء بھادر اوڌو داس تارا چند

سندس اصل نالو اوڌو داس تاراچند ڇاٻڙيا هو. سندس جنم شڪارپور ۾ ٿيو. شڪارپور جي سماجي تاريخ ۾، سندس نالو مٿانهون آهي. شڪارپور ۾ مندر روپي اسپتال لاءِ بمبئيءَ مان ٻاويهه هزار اٺ سؤ ڇاهٺ رپيا چندو گڏ ڪري اسپتال جي تعمير جو ڪم شروع ڪرايائين. ڄاڻايل اسپتال جي تعمير لاءِ کيس وڏا ڪشالا ڪڍڻا پيا، ڇوته هڪ طرف ملڪي حالتون ٺيڪ نه هيون، ٻيو ته ورهاڱي وارين سياسي تحريڪن جي ڪري اوڌوداس، ذهني، اقتصادي ۽ روحاني طور ايترو سرگرم ٿي ويو، جو پاڻ بمبئيءَ ۾ چندي گڏ ڪرڻ واري مهم دؤران اچانڪ طبيعت جي خرابيءَ سبب ”سرهري ڪشنداس اسپتال بمبئيءَ“ ۾ بستري تي داخل ٿيو. ائين پوءِ سندس طبيعت بگڙجندي وئي ۽ 17 جنوري 1943ع تي لاڏاڻو ڪيائين. سندس لاڏاڻي کان پوءِ، اسپتال جو انتظام سندس پٽ جي حوالي ٿيو، پر کانئس انتظام نه هليو. آخر پهرين جولاءِ 1947ع تي اسپتال سرڪار جي تحويل ۾ آئي. 
هن دڀالو ۽ دانوير شخص جي نالي سان شڪارپور ۾ قائم اسپتال جي چانئٺ جي هر ڏاڪي تي سندس نالو لکيل آهي، ان لاءِ سرڳواسيءَ جو چوڻ هو ته مريض جڏهن منهنجي نالي کي لتاڙي استپال ۾ داخل ٿيندا ته منهنجي روح کي آرام ايندو، سرڳواسيءَ جو مجسمو، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ۾ رکيل آهي.

هي آهي راءِ بهادر اوڌوداس تاراچند جنهن پاڪستان جي ٺهڻ کان اڳ سنڌ جي ان وقت جي ميونسپل شڪارپور ۾ هڪ تمام وڏي اسپتال ٺهرائي وقف ڪري ڇڏي، جيڪا اترسنڌ جي وڏي اسپتال هئي.
اها اسپتال جي عمارت اڄڪلهہ *سول اسپتال شڪارپور* جي نالي سان ڪم  ته ڪري رهي آهي پر سندس نالو ۽مجسمو اسپتال تان هٽايو ويو جيئن اڪثر سنڌي هندن جي ٺ ٺهرايل ادارن تان هٽايو ويو آهي پر اسپتال ڪم ڪري رهي آهي.

هن مها پرش اسپتال جي ٻاھران ڏاڪڻ تي پنهنجو نالو لکرايو، جو اڄ بہ موجود آ.
جڏهن ساڻس کان ان جوسبب پڇيو ويو تہ هن چيو تہ جڏهن ڪنهن مريض کي شفا ملندي ۽ ھو انجي نالي مٿان گذرندو تہ هن جي آتما کي شانتي ملندي.

هو هڪ شاعر بہ هو.
هن جو هڪ شعر اسپتال تي اڃا تائين مريضن لاءِ آسيس بڻيل ھڪ سنگِ مرمر جي پٿر تي اڪريل آ.

سڀن جا دُک دور ڪر سڀ جو ڪر ڪلياڻ،
دانهون دُکين جون ٻڌي مالڪ ٿي مهربان،
ٻڌُ عرضي *اوڌو* جي ڏي تندرستي دان.

هن جي شاعريءَ ۾ ڪيڏو نہ درد آ ٻئي جي درد لاءِ.

## حوالا
اوڌو داس وشنداس ڀارواڻي

اوڌو داس ڀارواڻي، سيٺ وشنداس جو پٽ هو، جيڪو سال 1879ع ۾ ڄائو ۽ 1926ع ۾ لاڏاڻو ڪيائين. -بيت-، سورٺا، ڀڄن، شبد، غزل ۽ ڪافيون چيائين. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ترتيب ڏنل ڪافين واري ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.

## حوالا
اوڍو

**اوڍو** يا **اڍو** ھڪ ذات جو نالو آھي جيڪا ”اوڍو“ نالي هڪ بزرگ جي نسبت سان سڏجي ٿي. هن ذات مان عتيقہ اوڍو ٽي. وي فنڪار ۽ ڪمپيئر مشھور آهي.

## حوالا
اوڍاڻا

ٿر- ۾ رهندڙ ميگهواڙن جي هڪ ذات. لاڙڪاڻي طرف -اوڍاڻا- مسلمان به آهن.

## حوالا
اوڍاڻو ديھ

جيڪب آباد ضلعي جي تعلقي ٺل ۾ هڪ ديهه آهي، جنهن ۾ هيٺيان پنج ڳوٺ -آباد- آهن: (1) غلام محمد لاشاري، (2) -اوڍاڻو- ٻرڙو، (3) مغل ٻرڙو، (4) غلام قادر لاشاري، (5) محمد نواز -بروهي-. 
هن نالي سان تعلقي ڏيپلي جي ديهه ”وِنگيءَ“ ۾ ۽ تعلقي خانپور جي ديهه ”بياراڻيءَ“ ۾ جدا جدا ٻه ڳوٺ پڻ -آباد- آهن. ديهه ”وِنگيءَ“ واري ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول به موجود آهي.

## حوالا
اوڍاڻي

تحفي طور پهرايل ڪپڙن جو وڳو، جيڪو خوشيءَ جي موقعي تي مرشد، تحفي ڏيندڙ يا ڪنهن مربيءَ کي ڍڪائبو آهي، ان کي **اوڍاڻي** چئبو آهي.

## حوالا
اوڍر

**اوڍر** سمن جي هڪ ذات، جيڪا اوڍر پٽ نوتيار پٽ نيت جو اولاد آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
اوڌوداس

هيءُ ڪافي گو شاعر هو، جيڪو 1930ع ڌاري ٿي گذريو آهي. سنڌي ادبي بورڊ جي ڇپيل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪجهه ڪلام شامل آهي.

## حوالا
اوڍڻي

**اوڍڻي** اها چادر، جيڪا شاديءَ وقت ڪنوار کي ڍڪائجي. اها خاص قسم جي چادر ٿيندي آهي.

## حوالا
اوڏ مٽيءَ جا ڪوڏ

**اوڏ مٽيءَ جا ڪوڏ** ڪتاب نامياري اديب ۽ محقق اشتياق انصاريءَ جو لکيل آهي، جنھن ۾ سنڌ جي قديم اڻ آريائي قبيلي، اوڏن جي اصليت، رهڻي ڪھڻي، ريتن رسمن ۽ ڪرت ڪسب جي ڪٿا خوبصورت انداز ۾ بيان ڪئي وئي آهي. 

## خلاصو
ڪتاب جي پيش لفظ ۾ ليکڪ لکيو آهي تہ هن ڪتاب ۾ دراصل ٻن دوستن جي سچي ڪهاڻي آهي، هڪ مسلم آهي ۽ ٻيو هندو. هڪ پئسي موٽرن وارو، ٻيومسڪين گڏھ تي مٽي ڍوئيندڙ، هڪ پڙهيل لکيل ۽ ٻئي کي ڪلهي تي ڪوڏر، پر ايتري طبقاتي اوچ نيچ جي باوجود دوستيءَ جو ڀرم رکڻ لاءِ هو هڪٻئي لاءِ الائي ڪيتريون قربانيون ڏين ٿا. دنيا ۾ اهڙي مثالي دوستي ڏسي، فخر سان دوستيءَ جھڙي رشتي جو قسم کائي سگهي ٿو. هن ڪتاب ۾ ٿورو گهڻو اوڏن تي انٿروپالاجيڪل مطالعي جو اثر به محسوس ٿئي ٿو. ان ڏس ۾ ڪيترائي ڦوٽو پڻ ڪتاب ۾ شامل ڪيا ويا آهن. 

ڪتاب جي آخر ۾ اوڏڪي ٻوليءَ جي عام لفظن جي سنڌي معنيٰ پڻ ڏني وئي آهي، 248 صفحن تي مبني هن ڪتاب جي قيمت 200 رپيا رکيل آهي. چئن رنگن ٽائيٽل واري هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو 2004ع ۽ ٻيو ڇاپو 2009ع ۾ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ طرفان ڇپيل آهي.

## حوالا
اوڏڪي ٻولي

هي -ٻولي- -اوڏ- جي نالي سان به سڃاتي وڃي ٿي. هي سنڌي ٻوليءَ جو هڪ لهجو به سمجهي وڃي ٿي. هيءَ -ٻولي- مرهٽي ۽ گجراتيءَ سان مشابهت رکي ٿي. اوڏڪي -ٻولي- ڪافي لفظ مارواڙي ۽ پنجابيءَ کان به ورتا آهن. هن تي سنڌيءَ جو گهڻو اثر آهي. نحوي ۽ صرفي طور هي -ٻولي- 88 سيڪڙو جي لڳ ڀڳ دادو، شڪارپور ۽ پٿوري جي اوڏڪيءَ سان ملي ٿي. 70 کان 78 سيڪڙو مارواڙي، ڍاٽڪي ۽ -باگڙي- ٻوليءَ سان هڪجهڙائي رکي ٿي. هي -ٻولي- سنڌي يا ديوناگريءَ ۾ ليکي وڃي ٿي. 
هيءَ -ٻولي- سنڌ جي ٻهراڙين توڙي شهرن ۾، ڪجهه پنجاب ۾، ٿي سگهي ٿو ته هندوستان جي راجستان ۾ به هي -ٻولي- ڳالهائي ويندي هجي. 1998ع جي رپورٽ موجب هن ٻوليءَ جا 50000 هزار ڳالهائڻ وارا موجود هئا.

ڪجهه جملا هيٺ ڏجن ٿا.

ان کان علاوه گڏهه کي ”گاڙو“، لَسيءَ کي ”ڇاڇڙي“، مڇيءَ کي ”ماڇڙي“، کٽ کي ”کاٽ“، ڪوڏر کي ”پاوڙا“، مسلمان مرد کي ”گوچا“ واڻئي کي ”باڻئا“، وارن کي ”چوڻي“، هٿن کي ”هاٿ“، پيرن کي ”پڳ“، مٿي کي ”ٺوڏ“، سلوار کي ”سُوٿڻ“، رلهي کي ”کَنڌولي“، باهه کي ”جاکتي“، پکيءَ کي ”سَرڪِي“ ۽ پاکڙي کي ”جتري“ چيو وڃي ٿو.

سنواريندڙ سجاد اوڏ هالا نوان 

0303-3471007 

## حوالا
اوڏڻ (گيت)

**اوڏڻ** گيت سنڌ جي لاڙ واري حصي ۾ عام رائج آهي. هن گيت جو تعلق ”لاکي ۽ اوڏڻ“ جي مشھور نيم تاريخي عشقيہ داستان سان آهي، جنھن ۾ ڄام لاکي، اوڏڻ جي سونھن تي موهت ٿي ساڻس شادي ڪئي هئي. شاديءَ بعد هن اوڏن کي مال دولت سان مالا مال ڪيو هو. ڄام لاکي جي سخا ۽ اوڏڻ جي نھٺائي هن گيت جو مرڪزي مضمون آهي. اوڏڻ، ڄام لاکي جي سونن ڳھن کان انڪار ڪندي چئي ٿي تہ: 
:”اسين اوڏ، مٽيءَ جا ڪوڏ، ڪهڙو لاڏ اوڏڻ سان!“ 
:هن گيت جون ٻہ روايتون مليون آهن، جيڪي هيٺ ڏجن ٿيون. 
:وراڻي: ’اسين اوڏ، مٽيءَ جا ڪوڏ، ڪھڙو لاڏ اوڏڻ سان‘ 
:ڪهڙو لاڏ اوڏڻ سان، ڦٽو ڪر شان -اوڏڻ- سان، 
:اسان جو پکڙن سان آهي پيار..... 
:سونيون دهريون ٿو ڏيانءِ، سڻ تون اوڏڻ ٻائي! 
:سي تہ سُونھن تنھنجي راڻين کي، سڻ راجڙي سائين! 
:اسين اوڏ، مٽيءَ جا ڪوڏ، ڪھڙو لاڏ اوڏڻ سان...

## حوالا
ڄر

**اَؤرَ**. يا **اَورَ**  جسم جو ھڪ عارضي عضوو ھوندو آھي جيڪو نَاڙَي (umbilical cord) ذريعي ٻچيداني (Uterus) سان ڳنڍيل ھوندو آھي ۽ بچي کي خوراڪ مھيا ڪندو آهي. ان کانسواءِ اؤر ٻَچَيداني ۾ ماء جي رت جي ذريعي گرمي جي درجي کي برقرار رکڻ، فالتو مادن جي نيڪال ۽ گيس جي تبديلي، انفيڪشن کي روڪڻ، ٻار جي واڌ ۾ مددگار ھارمون ٺاهڻ جا ڪم پڻ ڪندي آهي. اَؤرَ مَئمِل جاندارن سان گڏوگڏ مارسيوپئل (marsupial) ۽ غير مئمل جاندارن ۾ پڻ ملندي آهي. اَؤرَ جا ٻہ حصا ھوندا آھن.  اھا ڪيترن ئي مادَن جي نامياتي ڀڃگھڙ(metabolization) ڪندي آهي ۽ ڳورهاري گردشن ۾ نامياتي ڀڃگھڙ وارن مادَن جو نيڪال پڻ ڪندي آهي. ٻار ڄڻڻ وقت اَؤرَ کي جسم مان نيڪال ڪئي ويندي آهي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق اهو ھڪ پردو ۽ غدود آھي، جيڪو ويم کان پوءِ مادِي (عورت يا چوپائي) جي پيٽ مان نڪري ٿو. گهڻو ڪري چؤپاين کي ڦَرُ ڄڻڻ کان پوءِ پيٽ مان اَورَ نڪرندي آهي. عورت جي اَورَ دايُون ڪنهن غيرآباد زمين ۾ پوري ڇڏينديون آهن، انهيءَ ڪري ته جيئن ڪُتا، ٻلا يا ٻيا جانور اَورَ کائي نه سگهن، ڇوته اَورَ انساني جسم جو حصو هوندي آهي. سنڌ ۾ اهو تصور آهي ته جنهن ڌرتيءَ ۾ انسان جي اَورَ پوريل هوندي اها کيس اوس ڇڪيندي، اهو جنم ڀوميءَ سان اٽوٽ لاڳاپي جو اهڃاڻ آهي. اَؤرَ لاءِ انگريزي لفظ پلَيسَنٽا (*placenta*) لاطيني ٻوليءَ مان ئڪتل لفظ آهي جيڪو ڪيڪ جي ھڪ قسم لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اھو لفظ يوناني جي لفظ پليڪوس (*plakóeis/plakoús*) مان نڪتل آھي جنھن جي معنيَ آهي سَنئون سِڌو يا سِلَيب1 وانگر آھي. .

## Structure
Placental mammals, such as humans, have a **chorioallantoic placenta** that forms from the chorion and allantois. In humans, the placenta averages 22&nbsp;cm (9&nbsp;inch) in length and 2–2.5&nbsp;cm (0.8–1&nbsp;inch) in thickness, with the center being the thickest, and the edges being the thinnest. It typically weighs approximately 500&nbsp;grams (just over 1&nbsp;lb).  It has a dark reddish-blue or crimson color. It connects to the fetus by an umbilical cord of approximately 55–60&nbsp;cm (22–24&nbsp;inch) in length, which contains two umbilical arteries and one umbilical vein.  The umbilical cord inserts into the chorionic plate (has an eccentric attachment). Vessels branch out over the surface of the placenta and further divide to form a network covered by a thin layer of cells. This results in the formation of villous tree structures. On the maternal side, these villous tree structures are grouped into lobules called cotyledons. In humans, the placenta usually has a disc shape, but size varies vastly between different mammalian species.[

## حوالا
اور موڙي

**اور موڙي** (Or muri) ٻولي **اورمور** (Ormur)، **اورموئي** (Ormui)، **بارگستا** (Bargista) ۽ **بارڪي** نالن سان بہ سڃاتي وڃي ٿي.

هي ٻولي ڪاني گرماني، لوگر (Logar) ۽ وينسي ٻوليءَ سان 27 سيڪڙو ۽ پشتو ٻوليءَ سان 25 سيڪڙي کان 33 سيڪڙو هڪجهڙائي رکي ٿي.

هي ٻولي پاڪستان ۾ ديرا اسماعيل خان، وزيرستان ۽ افغانستان جي باراڪي بارڪ ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. پاڪستان ۾ هن جا 1000 ۽ افغانستان ۾، سال 2000ع ۾ هن جا 100 ڳالهائڻ وارا موجود هئا. هي موقوف ٻولي آهي. هي ٻولي هند يورپي، هند آريائي، براچي ٻولين جي شاخ مان آهي. هن ٻوليءَ تي درادي ٻولين جو اثر آهي. داردن وزيرستان تي جڏهن قبضو ڪيو هو تہ اتي اورمڙي قبيلو آباد هو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
اوراڻو (گيت)

**اوراڻو** ٻار کي سمهارڻ لاءِ مٺي آواز سان پرڀائڻ وارا ٻول. ”ماتا“ جي بيماريءَ ۾ مريض اڳيان ”ماتا ديويءَ“ کي راضي ڪرڻ جي گيت کي بہ اوراڻوچئبو آهي.

## حوالا
اورنگا بندر

سامونڊي ڦٽل -بندر- جا نشان سن 1060ھ (-تذڪره اميرخاني-) 1650ع (سيوھڻ صدين کان) جا آهن. هيءُ ماڳ تعلقي جاتي ۾ پکار سير جي ڪپر تي آهي. 

مختلف تاريخدانن ھن -بندر- کي جدا جدا نالن سان سڏيو آھي. -اورنگا بندر- جو بنياد 1650ع ۾ اورنگزيب وڌو ھو بزرگ ابراھيم عرف ميان غوث البغوي والحموي ثم درائي جنھن حضور -جن- جو وار مبارڪ آندو ھو، جيڪو اڃا تائين شاھبندر جي ويران شھر ۾ موجود آھي(؟) -ان- جا وڏا 995ھ / 1586تائين ديري ۾ رھيا ٿي، اهي 1012ھ/ 1603ع ۾ اورنگا ۾ اچي -آباد- ٿيا (سن جو فرق تاريخدانن لاءِ توجهه طلب آھي) 1699ع ۾ اليگزنڊر ھئملٽن جڏھن -ٺٽي- آيو ھو ته -ان- وقت بستا -بندر- ۽ -اورنگا بندر- سنڌ جا مکيھ -بندر- ھئا.... جھاز رانن کي سختيءَ سان حڪم ھو ته پنھنجا جھاز نئين -بندر- تي آڻين. نئون -بندر- ڪن نيڪ ماڻھن لاءِ به ڪشش جو باعث بنيو، -پير لاکو-، قاضي قطب الدين، حاجي قائم ۽ گل شاهه درويشن جا آستانه ۽ مقبرا اتي آھن. 1941ع تائين ھن شھر جا کنڊر چڱي حالت ۾ ھئا (-ٺٽو- صدين کان). -اورنگا بندر- جنھن کي عالمگير (40- 1041ھ) جي مابين، سمنڊ مان -ٺٽي- ڏانھن ھيٺ ايندڙ شاخ مٿان ٺھرايو ھو، سو غلام شاهه ڪلھوڙي جي زماني تائين -آباد- ھو. ۽ ربيع الثاني 1172ھ (ڊسمبر 1758ع) ۾ ھن شاهه ڳڙهه ۽ شاهه -بندر- -آباد- ڪيا، -ان- وقت -اورنگا بندر- کي ڦٽائي اتي جي ماڻھن کي وٺي اچي پنھنجي نو آباديءَ ۾ ويھاريو (اميرخاني). اھو -بندرگاهه- درحقيقت عالمگير اندروني وڳوڙن کي سامونڊي رستي سان منھن ڏيڻ لاءِ -آباد- ڪيو ھو ۽ اھو خيال به ھئس ته نفعو به ڪمائجي. عالمگير پنھنجو ذاتي جھاز ھلائڻ شروع ڪيو ھو.مير خاني تذڪري ۾ آهي ته عالمگير جڏهن سنڌ جو صوبيدار هو ته 16 ــ 1060ھ  جي وچ ۾ اورنگابندر جي نالي سان هڪ بندرگاهه ٺهرايو، جيڪو غلام شاهه ڪلهوڙي جي وقت تائين آباد رهيو.

## حوالا
اورنگزيب ڀٽي

ليکڪ ۽ شاعر **اورنگزيب ڀٽي** 5 آڪٽوبر 1963ع تي ٽنڊي غلام حيدر، ضلعي ٽنڊو محمد خان ۾ پيدا ٿيو. تعليم انٽر اٿس، پنگريو شگر مل ۾ پي. آر. او آهي. سٺو ليکڪ ۽ ڪمپيئر آهي. سندس ڪيترائي مضمون ۽ شعر شايع ٿيل آهن. سندس ڇپيل ڪتابن ۾: ”آڙنگ منجهہ عشاق“ (شاعري: 1993ع)، ”نواز شريف ۽ سنڌ“ (1996ع)، ”هڪڙو پيارو ماڻهو“ (1998ع)، ”ڌرتيءَ جون دانھون“ (شاعري: 2004ع) شامل آهن.

## حوالا

زمرو:1963ع جون پيدائشون
اورنگزيب جو انصاف

هيءُ ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 69 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. اسلاميه دارالاشاعت، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اورنگزيب مسجد

مغل دور جي هيءَ مسجد روھڙي شھر جي ڏکڻ ۽ روھڙي ريلوي -اسٽيشن- جي -اوڀر- ۾ آهي -جتي- مٽيءَ جي قلعي ۾ ھڪ مسجد جا ڊٺل آثار ڏسجن ٿا. جيڪا اورنگزيب مغل جي حڪم تي يعقوب علي شاهه رضوي ٺھرائي. -ٺٽي- جي جامع جيتري ئي ماپ 150x100 فوٽ ڊيگهه ويڪر ۾ آھي. ھن مسجد ۾2x2x1 جون ڪچيون سرون ڪتب آندل آھن. مسجد ٻن حصن ۾ ورھايل آھي. اندريون حصو وري ٻن حصن ۾ ورھايل آھي. مسجد جي مٿان 3 خوشنما گنبذ ھئا، جيڪي ڊھي چڪا آھن. خوبصورت محراب ۾ ڪاشيءَ جو ڪم ڪٿي ڪٿي نظر اچي ٿو. مسجد کي ڪل چار منارا ھئا، جيڪي به ڊھي ويا آھن. Ancient Sindh ۾ لکيل ھڪ مقالي ۾ محترمھ مستور بخاريءَ لکيو آھي ته 1980ع ۾ مسجد ڪافي ڊھي چڪي آھي. پر ھڪ حصو اڃا ڏسڻ جھڙو ھو، ڀتين تي ڇھن محرابن جا نشان، ۽ انھن جون ونگون سلامت ھيون، پر 1998ع ۾ مسجد کي وڏو نقصان ٿيو ھو. رھيل ڀت جو ڪجهه حصو به ڪري چڪو ھو. صرف ھڪ محراب ونگ سان موجود ھو.

## حوالا
غازي اورنگزيب (ناول)

**''غازي اورنگزيب**, محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو تصنيف ڪيل هي ناول ڊسمبر 1947ع واري هفته وار ’عبرت‘ جي خاص شماري جي شڪل ۾ ظاهر ٿيو. جيئن نالي مان ظاهر آهي، ڪتاب ۾ مغل شهنشاهه محي الدين اورنگزيب عالمگير جي حياتيءَ ۽ فتوحات جو احوال آهي. 167 صفحا قيمت هڪ رپيو ٻارنهن آنا اٿس. هاشمي پرنٽنگ پريس حيدرآباد ۾ ڇپيو.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1947ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:محمد عثمان ڏيپلائيءَ جون تصنيفون
زمرو:سنڌي ناول
اڙيائي لپي

**اڙيائي لپي**، **اوڊيا** يا **اوريا** اسڪرپٽ  هيءَ پدي حرفي نموني جي لکت آهي، جنهن ۾ وينجنن کي سڀاويڪ حرف علت / لاڪنو ”اَ“ گڏيل هوندو آهي ۽ ٻيا لاڪنا مختلف اعرابون ڏئي ظاهر ڪيا ويندا آهن. حرف علت/ لاڪنا (vowels) الڳ اکري صورت ۾ ٿين، هيءَ لپي اصل ۾ **[[برھمي رسم الخط|برهمي]]** خط مان نڪتل آهي. جنهن جي پهرين صورت بنگالي آهي. ان مان اوريائي لپي به نڪتي آهي. بنگالي ٻولي ڏکڻ ايشيا جي اتر وارين ٻولين جي سٿ مان آهي. هن لکت جا اکر (Characeters) خاص نموني جا آهن. هيءَ لکت گهڻو وقت کجيءَ جي وڻ جي پنن تي لکي وئي هئي، جنهنڪري اکر گول ۽ سوڙها ٿي ويا آهن.

هن لپيءَ کي ٽن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو.

1- برهمي لکت، جيڪا گهڻو ڪري کجيءَ ۽ ناريل جي پنن تي لکي ويندي هئي.

2- ڪراني: هي لکت جو نمونو اڄڪلهه رواج هيٺ آهي.

3- گنجامي يا مدراسي: هن لکت جي نموني ۾ اکر وڌيڪ گولائيءَ ڏانهن مائل آهن. هي نمونو تيلگو لپيءَ کان گهڻو متاثر آهي.

هيءَ لپي دراوڙي ديس اوڙيسا يا اوڏر ديس ۾ لکي وڃي ٿي. هن لکت جا نشان 12 صدي عيسويءَ کان ملن ٿا ۽ اڄ تائين لکي وڃي ٿي. هن لپيءَ ۾ وينجنن جو تعداد 46 آهي، جڏهن ته حرف علت/ لاڪنا (Vowels) 10 عدد آهن. لپيءَ جو نمونو هي آهي:

## حوالا

زمرو:لپيون
زمرو:صورتخطيون
زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط
اوريڪ

**اوريڪ** طوفان سان گڏ سخت مينھن، هوا سان گڏ برسات جو سخت وسڪارو. طوفان سان گڏ زوردار هوا ۽ اهڙو مينھن، جو رڳو برسات جي اڇ نظر اچي ۽ رکي رکي هوا جا ڇوها لڳن، جيڪي مينھن جي وسڪاري ۾ لھريون پيدا ڪن ۽ مينھن بند ٿيڻ جو نالو ئي نہ وٺي.

## حوالا
اوزار

thumb|اوزار
**اوزار** انسانن کي روزمره جي مختلف ڪمن ۾ ڪم ايندڙ شين جو نالو آھي. جھڙوڪ ڇري، ھٿوڙي، سوٽي، سئي وغيره

## تاريخ

تاريخ جي دور کان اڳ انسان پٿر جا اوزار استعمال ڪندا هئا. جهڙوڪ: پٿر جا ٺهيل مترڪا ۽ ڪهاڙا وغيره. ان کان پوءِ لوهه جو دور آيو ته انسان بيشمار اوزار ايجاد ڪيا. جهڙوڪ: ڇُري، ڪئنچي، ڏاٽو، بيلچو، ڪهاڙي، ڪوڏر، واهلو ۽ کُرپي وغيره. اُهي هٿ سان استعمال ٿيندا هئا ۽ هاڻي به انهن جي اهميت اهائي آهي. ان کان سواءِ هاڻوڪي دؤر ۾ بجليءَ جا اوزار به ايجاد ڪيا ويا آهن، جن سان انسان جي توانائي، پئسو ۽ وقت بچي ٿو.

## موجوده دور ۾ ھلندڙ اوزار

موجوده وقت ۾ هلندڙ اوزارن جو مختصر بيان هيٺ ڏجي ٿو: 
هر ڪنهن هنرمند يا ڪاسبيءَ جي ڪم جا اوزار جدا جدا هوندا آهن. ڪي اوزار ته گهڻو ڪري ساڳيائي ڪم ۾ ايندا آهن، باقي گهڻا تڻا الڳ هوندا آهن. جيئن ته:
***واڍڪي ڪم جا اوزار**: ڪارائي، واهولو، مترڪي، انبوري، سرائي، رندو ۽ پيچ ڪش وغيره. 
***رازڪي ڪم جا اوزار**: تيشي، وڏي چوناري، ننڍي چوناري، مستر، ليول، شاهُل، تغاري، ڪوڏر، بيلچو ۽ ڪوازا وغيره. 
***ڪنڀارڪي ڪم جا اوزار**: چَڪ، ٺپڻيون، ڪُنيرا، جڏهن ته آويءَ ۾ ٿانوَ پچائيندا آهن. 
***لوهارڪي ڪم جا اوزار**: انبور، ڇيڻي، وڏاڻ، سنداڻ ۽ ڌمڻ وغيره. 
***سونارڪي ڪم جا اوزار**: ڏِيو، ڦُوڪڻي، ريهه ۽ ڄئو وغيره. 
***حجامڪي ڪم جا اوزار**: ڪئنچي، نهيرڻ، ڦڻي، وارن جي مشين، ڀاني، آرسي، نچڪڻو ۽ پوتڙو وغيره. 
***وينجهرڪي ڪم جا اوزار**: سيراڻ، مَلَ، چُستَ، لاک، رانجهن ۽ ابرڪ وغيره.

اهڙيءَ طرح موٽرن، ريڊين، ٽي وي وغيره هر هڪ ڪم جا جدا جدا اوزار ٿيندا آهن.

## حوالا

زمرو:اوزار
اوزون تھ

thumb

**اوزون**   گئس، آڪسيجن جي ٽن ائٽمن جي ملڻ سان ٺهي ٿي. **اوزون جو تھ**، اوزن گئس جو ٺهيل هوندو آهي. اوزون جو وڌ ۾ وڌ مقدار ڌرتيءَ جي مٿاڇري کان 15 کان 60 ڪلو ميٽر مٿي، ڌرتيءَ جي چؤگرد ڇَٽَ جي صورت ۾ موجود آهي، جنهن کي ”اوزونو اسفيئر“ (Ozonosphere) سڏيو ويندو آهي.

## دريافت
اوزون جو تھ سڀ کان پهرين هڪ فرانسيسي، علمِ طبعي جي ماهر ”چارلس فئبري“ 1913ع ۾ لڌو. هوا جي هڪ ملين حصي ۾، اوزون هڪ حصي جي حساب سان موجود ٿئي ٿي، ايتري تڇ مقدار ۾ موجود هوندي به سج جي ساڙيندڙ الٽرا وايو ليٽ ڪرڻن کي اثرائتي نموني جذب ڪري، زمين تي پهچڻ نٿي ڏئي. قدرتي طور جڏهن سج جا الٽرا وايوليٽ ڪرڻا وايومنڊل ۾ موجود آڪسيجن سان لڳن ٿا، تڏهن ”اوزون“ پيدا ٿئي ٿي. سج جي روشنيءَ ۽ وايومنڊل ۾ قدرتي طور موجود نائٽرس آڪسائيڊ جي مختصر مقدار کان سواءِ ڪن ڪيميائي مادن جي موجود هجڻ سبب گهڻو وقت جٽادار رهي نٿي سگهي، ائين قدرتي وايومنڊل ۾ ”اوزون“ جي ٺهڻ ۽ ڊهڻ جو عمل ۽ نفيس توازن برقرار رهي ٿو. اوزون جو ڇَٽ سج جا 99 سيڪڙو ڪرڻا جذب ڪري ڇڏي ٿو، جيڪي هونئن انسانن، جانورن ۽ ٻوٽن لاءِ موتمار ثابت ٿي سگهن ٿا، جڏهن ته منجهانئس سج جا انفراريڊ ترورا ٽپي، زمين کي گرمائش پهچائين ٿا.

## تھ کي ٿيندڙ نقصان ۽ ان جا اثر
ايئر ڪنڊيشنرن ۽ ريفريجريٽرن کان سواءِ اسپري دٻن، جهڙوڪ: وارن جي اسپري، خوشبوءِ پکيڙيندڙ ۽ ايئرفريشنرن ۾ استعمال ٿيندڙ فيران گئس، اوزون جي تھ کي ڳاري ڇڏي ٿي. ڏھ سال اڳ جي هڪ اندازي موجب هن گئس جا لڳ ڀڳ 17000,000,00 پائونڊ هر سال وايومنڊل ۾ خارج ٿين ٿا. ’اوزون‘ جي تھ ۾ وڌ ۾ وڌ اوزون، قطبن وٽ ۽ گهٽ ۾ گهٽ خط استوا وٽ موجود آهي.

اوزون جي تھ ۾ جيتري وڌيڪ ڇڊاڻ ٿيندي، اوترا سج جا الٽرا وايوليٽ ڪرڻا وڌيڪ مقدار ۾ ڌرتيءَ تي پهچندا ۽ اوتريون بيماريون جهڙوڪ، چمڙيءَ جي ڪئنسر ۽ اک جي موتئي پاڻيءَ جون بيماريون وڌنديون ۽ جانورن سميت ٻوٽا متاثر ٿيندا. هڪ اندازي موجب اوزون جي تھ ۾ صرف 5 سيڪڙو ڇڊاڻ سبب سڄيءَ دنيا ۾ هر سال رڳو چمڙيءَ جي ڪينسر ۾ 50 لکن کان وڌيڪ ماڻهو مبتلا ٿي سگهن ٿا.

## حوالا

زمرو:اوزون تھ
اوسارا

پار- ڪڍڻ يا ماتم ڪرڻ. سنڌ ۾ جڏهن ڪنهن گهر ۾ مرتيو ٿيندو آهي ته تڏي تي ٻه عورتون، -جن- مان هڪ مرڻ واري جي ويجهي مائٽياڻي هوندي آهي ۽ ٻي راڄ ڀاڳ واري، اُهي پاڻ ۾ ڳراٽڙي -پائي-، -پار- ڪڍي -اوسارا- ڏينديون آهن ۽ ٻيون چار عورتون وراڻيءَ ۾ اوڇنگار ڪندي ورجاءُ ڪنديون آهن. 
سنڌي لوڪ شاعريءَ ۾ -اوسارا- پڻ هڪ صنف جي حيثيت رکن ٿا. ريتين رسمن ۾ مٽ مائٽ جي مرڻ تي ۽ محرم جي ماتمي مجلسن ۾ پڙ سان گڏ يا ماتمين سان گڏ -اوسارا- ڏيڻ جو رواج آهي. 
اوسارن ۾ وڇڙي ويل جون صفتون ۽ ڳڻ ساريا ويندا آهن ۽ پنهنجي قربت جي اهميت جو پڻ بيان ڪيو ويندو آهي. خاص ڪري جڏهن ڪنهن نوجوان مرد، جيڪو غيرشادي شده يا شادي شده هجي، -ان- جي مرڻ تي اوسارڻ جو انداز هانءُ ڏاريندڙ هوندو آهي. 
محرم ۾ حضرت قاسم -بن- حسن عليه السلام جي لاءِ پڻ اهڙي ئي قسم جا -اوسارا- اوساريا ويندا آهن. مثال طور: 
”موڙن ويلي ماريس ڙي 
واڍوڙيل وري آءُ!“ 
”الا هاءِ هاءِ، -جن- جي عرش مٿي اوڇنگار“.

## حوالا
اوستو (ذات)

هڪ ذات جو نالو. -اوستا- پاڻ کي سومرن جي شاخ ظاهر ڪن ٿا، -جن- جي ماضيءَ ۾ ڪرت، تعميرات ۽ عمارت سازي رهي آهي. جيڪب آباد تعلقي ۾ -اوستا-، وڏين زميندارين جا مالڪ رهيا آهن. سندن چوڻ آهي ته انگريزن جي دور ۾ اوستي ڀليڏني خان کان انگريزن گهڻو ئي تعميراتي ڪم ڪرايو ۽ ڪيتريون ئي عمارتون جوڙايون هيون. موجوده ڪپڙا مارڪيٽ ۽ گهنٽا گهر به انهن ۾ شامل آهن. انهن جي عيوض ۾ انگريزن اُستي ڀليڏني کي زرعي زمين عطا ڪئي. هُن ڀليڏني -آباد- جو شهر -ٻڌي- زمينون -آباد- ڪيون، جتان سندس پويان زميندار بڻيا. بعد ۾ اوستي ڪريم ڏني خان مسجد ٺهرائي ۽ اُن سان گڏ ديني مدرسو قائم ڪيو. انهيءَ کان سواءِ 500 -جريب- زمين جا خيراتي ڪمن لاءِ وقف ڪيا، -جن- جي اپت مان هر سال ڪيترائي مستحق ماڻهو حج تي اماڻيا ويندا هئا، -ان- جي نياڻي درمحمد خان اوستي سان پرڻيل هئي، جيڪو ون يونٽ دور ۾ ۽ -ان- کان پوءِ سنڌ جو -تعليم- وارو صوبائي وزير بڻيو. 
اڳ اُوڍن جي بيان ۾ چيو ويو آهي ته -اوستا- ۽ -اوڍا-، اوڍي بزرگ جا مريد هئا، -تن- کي هن تر جي وڏي زميندار مرکياڻيءَ، ڌيءَ پرڻائي ملڪيت جو اٺوڳ ڏنو هو، سا ملڪيت اوستي محمد خان کي ملي هئي، تنهن وڃي اوستي محمد جو شهر وسايو. -ان- کان علاوه اوڍي بزرگ جي خليفي هئڻ ناتي اوستو تلفظ ڦيرائي -اوستا- ڪوٺجڻ لڳا. هن وقت -اوستا- جيڪب -آباد- کان وڌيڪ شڪارپور ۾ -آباد- آهن، پر وڏيون ملڪيتون جيڪب -آباد- ۾ اٿن. 
عام معنيٰ ۾ ”اوستو“، اُستاد، ڪاريگر کي چيو ويندو آهي.

## حوالا
اڙيا ٻولي

**اوڙيا ٻولي** (Oriya)، اُتڪلي، اوڏڙي، اوڊرم، اوليا، اوڙيسا، واڊيا ۽ يڌيا جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي. مغل بندي اوريا جو معياري لهجو آهي. ڏاکڻي اوريا، اترين اوريا، الهندي اوريا، جنهن کي سمڀلپوري به چون. اتر بلاسور اوريا، مدناپوري اوريا، هلبي. هر لهجي کي وري ننڍا ننڍا لهجا آهن. هيءَ ٻولي هندستان جي رياستن اوڙيسا، جهار کنڊ (رانچي ضلعي ۾)، ڇتيس ڳڙهه (راءِ ڳڙهه، راءِ پور، بستار ضلعن ۾)، اولهه بنگال (مديني پور ضلعي ۾) آسام، آنڌرا پرديس کان سواءِ بنگلاديش ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ڀارت  ۾ هن جا ڳالهائيندڙ 3,16,66,000 کن ٿيندا.
 
هڪ خيال آهي ته هيءَ ٻولي هند-يورپي، هند-ايراني ۽ هند-آريائي ٻولين جي مشرقي خطي جي شاخن مان آهي. جڏهن ته ٻئي خيال موجب دراوڙي آهي. هيءَ ٻولي اوريائي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي. هيءَ ٻولي اصل ۾ اوڏن جي ٻولي آهي. هڪ خيال آهي ته اوڙيسا، اوڏرديش کي چون ٿا. اوڏن جي سنڌ ۾ موجودگيءَ سبب چئي سگهجي ٿو ته هيءَ ٻولي سنڌ ۾ به ڳالهائي ويندي آهي، پر ان تي سنڌيءَ جو گهڻو اثر آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:انڊيا جون ٻوليون
اوڙاھ

اونهو پاڻي. درياهه يا سمنڊ جي تمام اونهو ۽ اجهاڳ پاڻيءَ وارو هنڌ. ڪُنُ.

## حوالا
اوڙاھ ( ناول)

هي سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار غلام نبي مغل جو پهريون ناول آهي. هن ناول جو بنيادي پسمنظر بيان ڪندي خود ليکڪ لکي ٿو ته ”سنڌ جو سڀ کان وڏو مسئلو اهو آهي ته سنڌين جو شهرن ۾ هيٺيون وچولو ڪلاس ۽ وچولو ڪلاس صدين کان وجود ۾ نه رهيو آهي ۽ هاڻي اڄڪلهه جڏهن سنڌ جي وجود جي بقا جي -جنگ- وڙهجي پئي ته اسين سنڌي شهري وچولي ڪلاس جي نه هئڻ ڪري، بقا جي ويڙهه ۾ هڪ اهڙي عذاب، اوريڪ ۽ -اوڙاهه- منجهه اڙجي ويا آهيون، جو لڳي ائين پيو ته شايد -تاريخ- جي پنن -تان- ميسارجي نه وڃون. سمن جي بادشاهت جي خاتمي سان گڏ سنڌ شعوري طور ديهي شهري علائقن ۾ ورهائجي وئي يا ڏاڍ ۽ جبر جي استعمال سان ائين ڪيو ويو.“ 
ان نموني -ارغون-، -ترخان- ۽ مغل دور ۾ وچين ڪلاس ۽ -ان- سان گڏ ڪمين ڪاسبين کي جنهن خوني عمل سان شهرن مان تڙي يا ماري ڪڍيو ويو، اهو عمل -ٽن- سئو سالن کان برقرار آهي ۽ سنڌ کي سياسي، اقتصادي ۽ تهذيبي طرح پوئتي ڌڪڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي. هن ۾ ورهاڱي (1947ع) جي لڏپلاڻ ، ون يونٽ واري زماني ۾ سنڌ ۾ ٻاهرين جي آبادڪاريءَ سان گڏوگڏ سنڌ جي -تاريخ- ۾ پهريون ڀيرو موجوده وچولي طبقي جي اڀرڻ يا -ان- جي جدوجهد جو ذڪر ڏنل آهي. ناول -اوڙاهه- -ان- سموري تاريخي جاکوڙ بابت آهي. جنهن ۾ سنڌ جي چئن سئو سالن جي سوشيو پوليٽيڪل -تاريخ- بيان ٿيل آهي. ڪن نقادن ناول ۾ هندو وچولي ڪلاس بابت ڏنل ڄاڻ سان اختلاف ڏيکاريو آهي، پر هي ناول سنڌ جي سماجي، اقتصادي ۽ سياسي -تاريخ- تي پهريون مڪمل ناول آهي. هن 402 صفحن تي مشتمل پڪي جلد واري ڊيمي سائيز ناول جي قيمت 200 رپيا آهي ۽ نيو فيلڊس پبليڪشن حيدرآباد جو ڇپيل 185 نمبر ڪتاب آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
اوڙاھ (حليم بروھي جو ناول)

حليم بروهي نه رڳو اُهو اديب آهي، جنهن سنڌيءَ ۾ مزاحيه ادب کي نئون موڙ ڏنو. پر هن جي -تاريخ-، فلسفي، سماجيات ۽ سياسيات تي به گهري نظر رهي آهي. -ان- سان گڏ هو فڪشن (Fiction) تي به عبور رکي ٿو. هن 1975ع واري ڏهاڪي ۾ ”-اوڙاهه-“ نالي سان ناول لکيو، جيڪو ڪرائون سائيز ۾ نيو فيلڊس پبليڪيشن حيدرآباد ڇپائي پڌرو ڪيو هو. هيءُ ناول هڪ اهڙي ماڻهوءَ جي ڪهاڻيءَ تي بيٺل آهي، جيڪو چرئي ٿيڻ جي ويجهو آهي. هو پنهنجي نفسياتي ڇيد ڪرڻ لاءِ ماضيءَ ۾ جهاتي -پائي- ٿو ۽ پوءِ ماضيءَ جون ڪڙيون کلنديون وڃن ٿيون، جنهن ۾ هن جي ذهني ڪئنواس تي ڪيتراا ڪردار ۽ خاص ڪري عورت ڪردار اُڀري اچن ٿا، جيڪي سندس زندگيءَ سان لاڳاپيل آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
اوستو سچيڏنو

واڍڪي ڪم جو مشهور ڪاريگر ٿي گذريو آهي. کيس ٽي ڀائر هئا. اوستو گل محمد، اوستو احمد ۽ اوستو ڇٽو. چارئي ڀائر ڪوٽڙي شهر ۾ واڍڪي ڪم جا شهه ڪاريگر هئا. ۽ پنهنجي فن، قابليت ۽ ڪاريگريءَ جي ڪري عزت جي نگاهن سان ڏٺا ويندا هئا. جهونن جو چوڻ آهي ته اوستي سچيڏني جو جسم گويا فولادي هو، هُو پهلوان مڙس هو. -جن- اوستي سچيڏني کي ڏٺو، -تن- جو چوڻ آهي ته پاڻ چانديءَ جي رپئي کي -آڱوٺي- جي زور سان جڏهن مهٽيندو هو ته روپئي جا اکر ڊهي ويندا هئا. سندس وفات کي ڪيترائي ورهيه ٿي ويا آهن، پر اڄ تائين مقامي ماڻهو اوستي سچيڏني کي ياد ڪندا آهن.

## حوالا
اوسو

سخت نٽهڻ اُس ۾ وهنجڻ سان هيءَ بيماري ٿيندي آهي ۽ جسم ۾ تپش سبب هر گهڙيءَ وهنجڻ يا پاڻيءَ ۾ پوڻ جي خواهش ٿيندي آهي. مينهُن کي -اوسو- ٿيندو آهي ته پاڻيءَ ۾ ويهنديون آهن.

## حوالا
اوشوء جي آتم ڪھاڻي

ڪتاب **اوشوء جي آتم ڪھاڻي** مفڪر رجنيش اوشوءَ جي آتم ڪهاڻي (Glimpses of a Golden Childhood) جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو ليکڪ فياض لطيف ڪيو. ڪتاب ۾ ناشر جي نوٽ ۽ ويچارن سان گڏ سوامي ديواڀينند جو مهاڳ بہ ڏنل آهي ۽ رجنيش اوشوءَ جون ڪجهه تصويرون پڻ ڇپيل آهن. هي ڪتاب جولاءِ 2003ع ۾ ”موهن جو دڙو پبلشنگ ايجنسي“ لاڙڪاڻي طرفان شايع ٿيو، ڊيمي سائيز جي 229 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 روپيا آهي.

## حوالا

زمرو:2003ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اوغان (راڳڻي)

**اوغان** هڪ قسم جي راڳڻي آھي (جنھن ۾ سنڌي ڪافيون ڳائجن). ھي پيلو راڳڻيءَ سان ملندڙ هڪ راڳڻي آھي.

## حوالا
اوطاق

thumb|250px|left

thumb|250px|کاٻو|اوطاق

**اوطاق (، ) ** ترڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو گهر جي جاءِ کانسواءِ ٻاهر ڪچهري ڪرڻ يا ويهڻ واريءَ جاءِ کي چئبو آهي. انهيءَ کي ”مهمان خانو“ به چئجي، جيئن: 
:”اچين جي اوطاق، مون ساريندي سپرين.“
سنڌ ۾ گهڻو ڪري هرهڪ ڳوٺ جي چڱي مڙس جي اوطاق هوندي آهي، جنهن ۾ آئي وئي ديسي پرديسي مهمان جي پرگهور ڪئي ويندي آهي.

## ''حوالا''

زمرو:سنڌي ثقافت
اوڪراڙو

هن نالي سان ضلعي ٿرپارڪر ۽ ضلعي عمرڪوٽ ۾ هڪ ديهه ۽ جدا جدا ڳوٺ -آباد- آهن: جهڙوڪ، تعلقي مٺيءَ ۾ هڪ ديهه موجود آهي، جنهن ۾ چوڙيل، بتاناگري، -اوڪراڙو-، واڍاڻا ۽ گوگاويري ڳوٺ -آباد- آهن. ٻيو ڳوٺ تعلقي عمرڪوٽ جي ديهه ”اوڪراڙي“ ۾ آهي. -جتي- هڪ مڊل اسڪول، ٽي بوائز پرائمري ۽ هڪ ڇوڪرين جو پرائمري اسڪول موجود آهن. ٽيون ڳوٺ تعلقي عمرڪوٽ جي ديهه ”ڪپلور -ٿر-“ ۾ آهي، هتي پرائمري اسڪول موجود آهي.

## حوالا
اوڪڙ

کار ۽ صابڻ جو ڪڙهيل پاڻي، جنهن ۾ ميرا ڪپڙا ٽهڪائي ڌوئجن. گهرن ۾ ڪپڙا کنڀ تي چاڙهڻ جو طريقو هن طرح آهي ته چُلهه تي راڳي جي ليپي سان فِٽ ٿيل ڪڙاهيءَ ۾ کار، صابڻ ۽ ٻيو ڪو مصالحو وجهي، -ان- ۾ ڪپڙا وجهي ٽهڪائيندا ۽ ٿوريءَ دير لاءِ ڇڏي ڏيندا آهن ته جيئن ڪپڙا مصالحي ۾ رچي مير ڇڏي وڃن. کار صابڻ وارو -پاڻي-، جنهن کي ’-اوڪڙ-‘ چون، اُهو -پاڻي- ٻيو ڀيرو ۽ ٽيون ڀيرو به ڪم ايندو آهي يعني ته -اوڪڙ- واري پاڻيءَ ۾ ٻيا ڪپڙا وجهبا ته اُهي به ڌوپجي صاف ٿيندا.

## حوالا
اوگھڙ

اوگهڙ:هندن ۾ گورکناٿ جو فرقو، جيڪي شِوَ جي پوڄا ڪندا آهن. هيءَ اصل ۾ ترڪستان جو اُئگر قبيلو هو، جيڪي -ٻڌمت- جا مڃيندڙ ۽ چنگيز خان جي درٻار م لکڻ جو ڪم ڪندڙ (ڪاتب) هئا، هنن کي ڀکشو چوندا هئا، ڇو ته هو ٻؤت ڀَکشو هئا. -ان- کان پوءِ اولهه ايشيا ۾ ”ڀ“ جو اچار ”ب“ ۽ ”کش“ جو اچار ”خش“ ٿيڻ ڪري هُو ”ڀکشو“ مان ”بخشو“ ٿي، بخشي بـڻـجـي ويـا. هـنـد- پاڪ ۽ ڪشمير ۾ سندن دَخل هندو/مسلم ٻنهي ۾ هو، -ان- ڪري بخشي غلام محمد ۽ بخشي ٽيڪ چند به سڏيا. هن وقت (هن قبيلي وارا) صرف چين ۾ آهن ۽ مسلمان آهن. روايت آهي ته انهن گورکناٿ جو مَتو (عَمل) قبول ڪيو، -ان- ڪري هِتي ”اُئگر“ مان -اوگهڙ- مشهور ٿي ويا.

## حوالا
اول (پاڻي)

پاڻيءَ جي وهڪري (درياهه يا واهه) ۾ لڙهندڙ گند ڪچرو. عام طور تي درياهه ۾ ڪرندڙ وڻ، ڪاٺ، ڪک ۽ پن وغيره پيا لڙهندا آهن. پوءِ اهو ڪچرو درياهه جي ڪنهن گهنڊيءَ ۾ ڪري، يا وهڪري جي گهٽجڻ ڪري گهُمري ۾ اچي، ڪنهن هنڌ ننڍي -پاڻي- ۾ بيهي رهندو آهي. انهيءَ گڏيل ڪچري کي ’-اول-‘ چوندا آهن. ڪن جاين تي’اولڙ‘ به چون.

## حوالا
اول شاھ ۽ جمن شاھ

سيد -اول- شاهه جو شمار تيرهين صدي هجري جي بزرگن ۾ ٿئي ٿو. -جمن- شاهه'>-اول شاهه ۽ -جمن- شاهه- ٻئي حضرت مهدي شاهه جا پٽ هئا، جيڪو مشهو رعاب ۽ زاهد بزرگ ٿي گذريو آهي. -اول- شاهه جي نالي سان هڪ محلو پڻ آهي. انهن سڀني بزرگن جون قبرون لنگھن جي پاڙي ۾ آهن. -جمن- شاهه'>-اول شاهه ۽ -جمن- شاهه- ٻنهي ڀائرن جون مزارون گڏ آهن ۽ مزار جي اڳيان جيڪو گرائونڊ آهي، -ان- کي ’-اول- شاهه پڌر‘ سڏين ٿا.

## حوالا
اول (ضامن)

ضمانت طور ڏنل ماڻهو يا عيوضي. اڳ ۾ حاڪمن جو اهو رواج هوندو هو ته ٻن ڌرين ۾ -جنگ- کان پوءِ هارائيندڙ ڌُر تي ڏنڊ وڌو ويندو هو ۽ ڏنڊ جي ادائگيءَ تائين -بادشاهه- جي ويجهي عزيز يا خاص مصاحب کي اولَ بڻايو ويندو هو. 

سنڌ جي -تاريخ- ۾ ڪلهوڙن حاڪمن جي اولَ بنجڻ جو ذڪر اچي ٿو، مثال طور 1111ھ/ 1699ع ۾ ميان يارمحمد ڪلهوڙي ۽ بروهين جي وچ ۾ -جنگ- لڳي، جنهن ۾ سخت لڙائيءَ کان پوءِ ڪلهوڙي حاڪم صلح ڪيو ۽ اولَ طور پنهنجن ٻن فرزندن ميان نورمحمد ۽ محمد خان کي، -بروهي- حاڪم وٽ ڇڏيائين، جيڪي ٻه سال ضمانت ۾ رهيا. 

1153ھ ۾ نادرشاهه سنڌ ۾ تباهي مچائڻ کان پوءِ ميان نورمحمد تي ڏنڊ وجهي، سندس پٽن غلام شاهه ۽ محمد مرادياب کي -اول- بڻائي، -ايران- وٺي ويو. -ٽن- سالن کان پوءِ واعدي وفائي نه ٿيڻ سبب ميان نورمحمد جو ٽيون پٽ عطرخان به -اول- بڻجي -ايران- ويو. اُهي ٽيئي شهزادا بعد ۾ -احمد شاهه- درانيءَ جي اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ 1162ھ ڌاري واپس موٽيا.

## حوالا
اولاڪ

اولاڪ/ اولاق: آڳاٽي وقت ۾ سنڌ ۾ -ٽپال- پهچائيندڙ گهوڙو يا اُٺ اولاڪ سڏبو هو. اصل ۾ ”الاغ“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو -ٽپال- پهچائڻ واري خاص گهوڙي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ انهيءَ لفظ جو اچار ’اولاڪ‘ يا ’اولاق‘ ڪري ڪم آڻيندا آهن. -ترڪي- ٻوليءَ ۾ ’اُلاغ‘ جي معنيٰ آهي ”-ٽپال- جي چوڪي“. اُن زماني ۾ -ٽپال- پهچائڻ لاءِ سرڪاري گهوڙا مقرر هئا، جيڪي چئن ڪوهن تي بدلبا هئا.

## حوالا
سنڌ يونيورسٽي اولڊ ڪئمپس، حيدرآباد

اولڊ ڪئمپس (حيدرآباد ):حيدرآباد ۾ -اولڊ ڪئمپس- جي نالي سان مشهور هيءَ عمارت -آڏواڻي- ڪٽنب جي راءِ -بهادر- ديوان پرڀداس 1897ع ۾ ٺهرائي. هن درسگاهه جو نالو ”نو ودياله“ رکيو ويو، ورهاڱي کان پوءِ 1951ع ۾ سنڌ يونيورسٽي، ڪراچيءَ مان جڏهن حيدرآباد منتقل ڪئي وئي ته -ان- جي قيام بعد سنڌ يونيورسٽي کي حيدرآباد جي هن تاريخي عمارت ۾ منتقل ڪيو ويو هو، جنهن جو پهريون وائيس چانسلر اي. بي حليم صديقي هو. -ان- کانپوءِ سنڌ جو ناميارو دانشور ۽ تعليمي ماهر علامه آءِ. آءِ. قاضي وائس چانسلر بڻيو. اڳتي هلي علامه آءِ.آءِ. قاضيءَ ڄامشوري ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو نئون ڪئمپس قائم ڪرايو. -جتي- -اول- سائنس فيڪلٽي کولي وئي، آرٽس فيڪلٽي 1969ع تائين -اولڊ ڪئمپس- ۾ قائم رهي ۽ جڏهن -ان- کي اتان منتقل ڪيو ويو ته انهيءَ عمارت ۾ يونيورسٽيءَ جو ماڊل اسڪول منتقل ڪيو ويو، جيڪو اڳ ۾ -ان- عمارت جي پٺيان ٺهيل هڪ ننڍڙي عمارت ۾ هلندڙ هو. -جتي- هاڻي انسٽيٽيوٽ آف ايڊيوڪيشن اينڊ رسرچ آهي. انهيءَ اسڪول جو پهريون پرنسپال سيد اڪرام علي ٿيو، پهرين هي اسڪول مڊل تائين هو پوءِ اڳتي هلي هاءِ اسڪول ۾ تبديل ڪيو ويو. 1974ع ڌاري -ان- کي ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. هيءَ عمارت ايتري پراڻي هجڻ باوجود اصلي حالت ۾ قائم آهي. هي عمارت نه صرف علم جو گهَوارو آهي، پر شهر جي وچ ۾ هئڻ ڪري شهر جي سونهن ۽ سوڀيا جو باعث به آهي. هن عمارت جي پيشانيءَ تي لڳل وڏو گهڙيال سڄي شهر واسين کي تيزيءَ سان گذرندڙ وقت جو احساس ڏياري ٿو. هن وقت هي سنڌ يونيورسٽيءَ جي -اولڊ ڪئمپس- جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هتي علامه آءِ. آءِ. قاضي چيئر سان گڏ بي. ايڊ/ايم. ايڊ جا ڪلاس هلندا آهن ۽ هتي ئي سنڌ يونيورسٽيءَ جي پريس ۽ ڊڪشنري آفيس به قائم رهي آهي.

## حوالا
اولڙو

thumb|اولڙو
اولڙو (Reflection ):عڪس يا پردو، -ان- کي روشنيءَ جي موٽ (Reflection) به چئبو آهي. جيئن ته روشني سڌي ليڪ ۾ حرڪت ڪري ٿي، تنهنڪري غير شفاف (Non-Luminious) جسمن تي روشنيءَ جا ڪرڻا پوڻ سان، اهي سمورا يا ڪجهه موٽ کائيندا آهن. پر جيڪي شيون لسيون ۽ وڌيڪ چمڪدار ٿينديون آهن، سي روشنيءَ جي ڪرڻن کي وڌيڪ نمايان ۽ سُٺيءَ طرح واپس ڪنديون آهن. جيئن آئينو يا ڪنهن ٻي شيءِ جي لسي سطح ۽ پاليش ٿيل سطح. اهڙي قسم جي اولڙي کي روشنيءَ جي باقاعدي موٽ (Regular Reflection) چئبو آهي. جڏهن اسين ڪو آئينو سج طرف جھليندا آهيون ته اس موٽ کائيندي آهي ۽ پوءِ آئيني جو رُخ جنهن طرف به ڦيرائيندا آهيون، -اولڙو- به انهيءَ طرف ئي رخ ڪندو آهي. آئيني وارو -اولڙو- ايترو ته چِٽو هوندو آهي، جو جيڪڏهن اهو ماڻهن جي اکين تي پوي، ته يڪدم -اکيون- پورجي وينديون اٿس. جهڙي ريت سج طرف -اکيون- کڻي نه سگھبيون آهن. روشنيءَ جي موٽ جا قاعده مشهور سائنسدان ابن الهيشم (Ibn-ul-Hasham) معلوم ڪيا.

## حوالا

زمرو:آواز
اولمپس جبل

thumb|اولمپس جبل
اولمپس- يونان ۽ -ايشيا- ڪوچڪ جي ڪيترن پهاڙن جو نالو آهي. جنهن ۾ سڀ کان وڏو سلسلو ٿيسلي ۽ مسيڊونيا جي سرحد تي آهي، جيڪو اوسا -جبل- ڪري الڳ ٿلڳ نظر اچي ٿو. انهي 9600 فٽ بلند -جبل- کي ئي -اولمپس- نالو ڏنو ويو آهي. جنهن کي يونان جا ماڻهو پنهنجو ديوتا سمجهن ٿا. 
يوناني ديو مالائن موجب سڀ کان طاقتور ديوتا زيوس. انهيءَ -جبل- تي رهندو آهي. هن کي سڀني ماڻهن ۽ ديوتائن جو پيءُ سڏيو ويندو آهي. زيوس سڀ کان طاقتور ۽ لازوال آهي. هو ٻين ديوتائن سان گڏجي ڪائنات جي هر شيءِ هلائي ٿو. شاهاڻي طاقت، قانون ۽ حڪم جو باني آهي. هر پهرين ۽ سٺي شيءِ هن کان اچي ٿي. نفعو، نقصان، موت ۽ نصيب هن جا محتاج آهن. زيوس جا هٿيار گجگوڙ ۽ کنوڻ آهن. هو طوفان، زلزلا ۽ ٻوڏون پيدا ڪري ٿو. 
قديم يونان جي علائقي ايلس جي اولمپيا ميدان ۾ زيوس جو مندر هو، -جتي- هر چوٿين سال اولمپڪ راندين جو تهوار عرس طور ملهايو ويندو هو. عورتون انهن مقابلن ۾ حصو وٺي نه سگهنديون هيون. 776 ق. م کان 394ع تائين اولمپڪ راندين جو باقاعدي رڪارڊ ملي ٿو. 4 صديءَ جي آخر ۾ اهي رانديون -بند- ڪيون ويون پر بعد ۾ جديد اولمپڪ وري شروع ڪئي وئي.

## حوالا
اولو

ڍَڪُ. پردي ڇانءَ يا اوٽ لاءِ ٽنگيل ڪپڙو. ٻيڙيءَ کي هلائڻ جو ڳن. ڪاٺ جي ٺهيل پَٽِي، جنهن ۾ هڪ پاسي مُٺيو هوندو آهي ۽ پڇاڙيءَ ۾ پَٽِيءَ وانگر هوندو آهي، اُها پٽي ٻيڙيءَ کي ڌڪڻ ۾ مدد ڪندي آهي. ننڍو ڳن هوندو ته ان کي ”اولي“ چوندا.

## حوالا
اولياء الله جون ڪرامتون (ڪتاب)

اولياءَ الله جي ڪرامتن تي مشتمل هيءُ ڪتاب اصل ۾ امام عبدالله يافعي يمنيءَ جو لکيل آهي، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو الحاج محمد مصري ميمڻ ڪيو آهي. پڪي جلد سان ڊيمي سائيز ۾، 308 صفحن تي مشتمل هيءُ ڪتاب مڪتبه اصلاح و تبليغ حيدرآباد، سنڌ پاران 1999ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اوليائن جي مار

هيءُ ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل آهي. جنهن ۾ اوليائن بابت وهم پرستيءَ وارن رجحانن کي ننديو ويو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 12 صفحا آهن. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، هاشمي پريس، حيدرآباد ۾ ڇپيو. ناشر، سال ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي.

## حوالا
اوم

**اوم** ايشور جو پوتر نالو، جيڪو هندو ’ٽہ مورتي‘ يعني برهما، وشنو ۽ شوَ لاءِ گڏي ڪم آڻيندا آهن، ۽ ڪنھن ڀڄن يا دعا وغيره جي آخر ۾ اُچاريندا آهن.

## حوالا
ھوٽل

thumb|پلازه ھوٽل، نيو يارڪ
thumb|پلازه ھوٽل، نيو يارڪ
**ھوٽل** يا **مسافر خانو **يا **سراءِ **مختصر مدت جي لاءِ قیام و طعام جي سھولت فراھم ڪرڻ وارو ھڪ ادارو آھي. ان جون سھولتن ۾ بنيادي طور تي بسترو ۽ سامان رکڻ جي جڳھ کان وٺي حمام ۽ ٻيون عيش ۽ آرام جون خصوصيتون شامل ٿي سگھن ٿيون. وڏن ھوٽلن ۾ اضافي سھولتون مثلاََ سوئمنگ پول، ڪاروباري مرڪز، ٻارن جي ڏيک واٺ، ڪانفرنس جون سھولتون ۽ سماجي تقريب جون خدمتون شامل ھونديون آھن.

## بين الاقوامي پيمانو

## حوالا


زمرو:سياحت
زمرو:عمارتون ۽ ساختون
اوم سنگيت سڌاڪر (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب ڏيومل گاگن مل جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت 6 پايون ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، ليکڪ، قيصريه پريس، حيدرآباد مان سال 1900ع مان ڇپايو.

## حوالا
اولي الامر

**اولي الامر** اھي آھن جن جي الله جي اطاعت ، رسول جي اطاعت کان پوء اطاعت ڪرڻ واجب آهي. ان جي مفھوم ۾ اھي سڀ ماڻھو شامل آهن جيڪي مسلمانن جي اجتماعي معاملن جا سربراھ آھن جن ۾ ذھني ۽ فڪري رھنمائي ڪرڻ وارا عالم، سياسي رھنمائي ڪرڻ وارا ليڊر، ملڪي انتظام ھلائڻ وارا ، عدالتي فيصلا ڪندڙ جج،  تمدني ۽ معاشرتي معاملن ۾ قبيلن ۽ وسندين ۽ محلن جي سربراهي ڪندڙ شيخ ۽ سردار ۽ ھر اھو جيڪو مسلمانن جو صاحب امر آھي اھو اطاعت جو مستحق آهي ۽ ان جو نزاع ڪري مسلمانن جي اجتماعي زندگيءَ ۾ خلل وجھڻ درست ناھي. شرط اھو آھي تہ اھو صاحب امر  مسلمانن جي گروھ مان ھجي ، الله ۽ ان جي رسول جو فرمانبردار ھجي. قرآن فرمائي ٿو ته: 

## حوالا
اوم منڊلي ناٽڪ (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب منگهارام ڄيٺمل سمتاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 211 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڇهه پايون ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، رامچند آڇومل، مهاوير پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1938ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اوم ويدڪ ڌرم ۽ يورپ

هن ڪتاب جو مترجم هاسارام صوڀراج آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 23 صفحا آهن ۽ قيمت 6 پايون اٿس. ڇاپو پهريون، آريه ساهتيه منڊل، حيدرآباد، آرين اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اوم ويريه رکشا

هيءُ ڪتاب حڪيم منگترام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 20 صفحا ڄاڻايل آهن. ڇاپو پهريون، منگترام بيگراج، البرٽ پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1912ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اوناڙ

بگهڙ-، گدڙ ۽ ڪُتي جي ڪُوڪَ. اهي ٽيئي جانور رات جو اوناڙيون ڪندا آهن. -بگهڙ- ۽ گدڙ ته جهنگ ۾ هوندا آهن، پر ڪُتو گهرو جانور آهي، جيڪو عموماً رات جي نوائيءَ ۾ اُن مهل اُوناڙ ڪندو آهي، جڏهن سڀ ماڻهو مٺيءَ ننڊ ۾ ستل هوندا آهن. -ان- وقت ڪُتي جي -اوناڙ- نهايت اڻ وڻندڙ ۽ خوفائتي لڳندي آهي، تنهنڪري ڪتي جي اُوناڙ کي نڀاڳ چوندا آهن. اصل ۾ -اوناڙ- -بگهڙ- جي ڪوڪ/ آواز آهي. ڪُتو نسلي طرح -بگهڙ- جي نسل مان آهي ۽ سندس -اوناڙ- نسلي وراثت جو اهڃاڻ ۽ -جبلت- آهي.

## حوالا
اوندھ ۾ لاٽ

هي ڪتاب شيخ عبدالحليم جوش جي شاعريءَ تي مشتمل آهي، جنهن ۾ حمد، نعت، غزل، نظم ۽ گيت، ٻارن لاءِ گيت ۽ چوسٽا شامل آهن، ڪتاب جو مهاڳ نامور شاعر امداد حسيني لکيو آهي، جڏهن ته پروفيسر ڊاڪٽر -اياز- حسين قادري، -تاج- -بلوچ- جا تاثر به شامل آهن، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 2009ع ۾ شيخ عبدالحليم جوش پاڻ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ جي سهڪار سان شايع ڪيو، پڪي جلد سان 120 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 100 رپيا آهي.

## حوالا
اونڌو ٻانڌو

اونڌو ٻانڌو- -ٿر- ۾ کوهن جي کوٽائيءَ جو هڪ قسم آهي، جنهن جي شروعات ٿرپارڪر ضلعي ۾ تعلقي ڇاڇري جي هڪ ڳوٺ راوتسر جي رهاڪو مولوي عبدالحق چانڊيي (1939-1874ع)، نوَ تيرهي سِرن جي ايجاد سان ڪئي. هن -ٿر- جي رهواسين جي مشڪل آسان ڪئي. پراڻي زماني ۾ -ٿر- جا ماڻهو کوهه وڏي مشڪل سان گهڻي خرچ ۽ گهڻي مدت ۾ تيار ڪندا هئا، شروع ۾ تمام ڪشادا کوهه کوٽيندا هئا، ڪماڻين سان جهلي -پاڻي- تائين کوٽي ويندا هئا ۽ پوءِ -تري- کان سرن يا پٿرن سان مٿي ٻڌڻ شروع ڪندا هئا، جنهن ۾ وڏي تڪليف ۽ جان جو به جوکو هوندو هو. مولانا عبدالحق چانڊيي هڪ نئون طريقو ايجاد ڪيو، جنهن جو نالو ”-اونڌو ٻانڌو-“ رکيائين. -ان- جي سرن جو ڪارب مولانا عبدالحق 13x9 -انچ- تيار ڪرايو. هن سر جي ڊيگهه 13 -انچ- ۽ ويڪر 9 -انچ- هئي. اها جڏهن کوهن جي اندر گول دائري ۾ چونڊبي آهي ته هن جو 9 -انچ- وارو -پاسو- اندرين ۽ 13 -انچ- وارو -پاسو- ٻاهرين طرف ايندو آهي. جنهن ڪري کوهه مضبوط ٿئي ٿو ۽ آسانيءَ سان اوساري توڙي مرمت ڪري سگهجي ٿي. مولانا عبدالحق پنهنجي هٿن سان اهڙو کوهه، مسجد راوت سر لڳ -اوڀر- پاسي ٺاهيو، جيڪو اڄ به موجود آهي. مولانا اهڙا -ٿر- ۾ ٻيا به ڪيترائي کوهه ٺهرايا، جيڪي ”اونڌي -ٻانڌي-“ کوهه جي نالي سان ياد ڪيا وڃن ٿا. هن قسم جو کوهه هڪ مهيني ۾ کوٽجي تيار ٿئي ٿو. اڳ ۾ ٽي سال کوهه جي کوٽائي ۾ لڳي ويندا هئا، هاڻي گهٽ خرچ، گهٽ وقت، گهٽ تڪليف ۽ گهٽ ماڻهن سان هن قسم جا کوهه ٺهي سگهن ٿا.

## حوالا
اونھارو ۽ صحت (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب هرنامداس جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 42 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، هاسومل، بلئوٽسڪي پريس، حيدرآباد مان سال 1923ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اونيھر

هن نالي سان ضلعي ٿرپارڪر ۾ ديهه ۽ ڳوٺ -آباد- آهن، مثلاً ٿرپارڪر ضلعي جي تعلقي ننگرپارڪر جي ديهه ”-اونيهر-“ ۾ ’-اونيهر-‘، ’ڏيڏرائي‘، ’ڏيڏرائي ڪولهي‘، ’ويڪاسر‘ ۽ ’ويڪسار ڪولهي‘ نالي ڳوٺ -آباد- آهن.

## حوالا
اوھان جو ٻار

هيءُ ڪتاب محمد حسن عالماڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ -ٻار- جي -اوسر- ۽ پالنا جو ذڪر آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 49 صفحا ۽ قيمت 1 رپيو ڄاڻايل آهي. مصنف، ڇاپو پهريون، ايڊيوڪيشنل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1949ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
اوھان جي پڄاڻان

هيءُ ڪتاب مشهور سياستدان ۽ قلمڪار رسول بخش پليجي جي شاعريءَ جي طبعزاد ۽ ترجمو ڪيل شاعريءَ جو مجموعو آهي. ڊيمي سائيز جي 160 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد جي مالڪ ناز سنائيءَ 1991ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. پهرئين ڇاپي جي قيمت 40 رپيا ۽ ٻئي ڇاپي جي قيمت 100 روپيا آهي. 

هن ڪتاب جو مهاڳ مشهور ڪهاڻيڪار ۽ ڊراما نگار خاتون نور الهديٰ شاهه لکيو آهي، جنهن ۾ هن لکيو آهي ته ”پليجي صاحب جا هي ترجما ۽ سندس پنهنجا ڪجهه نظم ذهن جي سوڪهڙي تي -برسات- جي شروعاتي بوندن جيان ڪرن ٿا“. 

هن ڪتاب ۾ پليجي صاحب پنهنجي شاعريءَ ۽ پشتو ٽپن جي ترجمن سان گڏ عربي شاعري، جپاني شاعري، فارسي شاعريءَ جا ترجما خاص ڪري روميءَ، حافظ ۽ خيام جا ترجما شامل ڪيا آهن. 

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعري جا ڪتاب
اوندھ ۾ رکيل آئينو

***اوندھ ۾ رکيل آئينو*** ڪتاب ڪھاڻيڪار لياقت رضويءَ جي ڪھاڻين جو آهي. جنھن ۾ سندس 35 ڪھاڻيون شامل آهن، ڪتاب جو مھاڳ ليکڪ عبدالقادر جوڻيجي لکيو آهي ۽ ڪتاب جي بيڪ ٽائيٽل تي ڪھاڻيڪار مظھرالسلام جا ويچار ڏنل آهن، پڪي جلد سان ڊيمي سائيز جي ڪتاب جو پھريون ڇاپو روشني پبليڪيشن ڪنڊياري سال 2009ع ۾ شايع ڪيو، ڪتاب جا 176 صفحا ۽ قيمت 180 روپيا آهي.

## حوالا

زمرو:2009ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اونٽڙو

**اونٽڙو** بيل گاڏيءَ جي پول جي منڍ ۾ لڳل ڪاٺي کي چئبو آھي، جيڪا گاڏيءَ کي سنوت ۾ بيھاريندي آهي.

## حوالا
اوھريا جي عميق ڏي

**اوھريا جي عميق ڏي** ڪتاب مشھور مصنف الطاف شيخ جو سفرنامو، جنھن ۾ سنگاپور، انڊونيشيا ۽ ملائيشيا جي سفر جو احوال موجود آهي. هن ڪتاب ۾ شيخ صاحب انھن ملڪن جي پاڪستان ۽ دنيا جي ٻين ملڪن سان ڀيٽ ڪئي آهي. هن ڪتاب جو ملھ 50 رپيا آهي. ڪتاب ۾ 206 صفحا آهن ۽ اُن جو ڇاپو پھريون، جون 1992ع ۾ ”نيو فيلڊس پبليڪيشن“ ٽنڊي ولي محمد، حيدرآباد مان نيو فيمس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپجي پڌرو ٿيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي سفرناما
اوھڙا مار ديھ

تعلقي ڇاڇري، ضلعي ٿرپارڪر ۾ هڪ ديهه جو نالو. ساڳيءَ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول موجود آهي.

## حوالا
اوھ

کير ڏيندڙ مادي جانور جي ٿڻن جو مٿيون حصو، جنهن ۾ کير گڏ ٿيندو آهي.

## حوالا
اوھيرو

**اوھيرو** مينھن جي زوردار ڇوھن کي چئبو آھي جيڪي هوا جي زور تي لڳندا آھن. اوهيرن ۾ بوندن جو وسڪارو اهڙو هوندو آهي، جو سامهون ڪجهہ بہ نظر نہ ايندو آهي.

## حوالا
اوھين سڀ ننگا نڪتا آھيو

هيءُ ڪتاب سنڌ جي نامور ڪهاڻيڪار ۽ -ترقي- پسند اديب ۽ سنڌيت جي سڄاڻ دانشور ڪيرت ٻاٻاڻيءَ جو لکيل آهي. 14 ننڍين ڪهاڻين تي مشتمل، ڊيمي سائيز جي 148 صفحن ۽ خوبصورت ٽائيٽل وارو هيءُ ڪتاب، مشهور اديب ۽ ڪونج رسالي جي -ايڊيٽر- هري موٽواڻيءَ جي نظرداريءَ ۾ شري بي. ڪي. ارون، -انقلاب- پرنٽنگ پريس، الهاس نگر 3 (ڀارت) مان ڇپائي، سورٺ پبليڪيشن ¾ آدرش نگر، بمبئيءَ مان پڌرو ڪيو آهي.

## حوالا
اويس قرني

مشهور تابعي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ڪتابن ۾ درج ٿيل آهن. ڪن ڪتابن ۾ ڄاڻايل آهي، ته حضرت قرني جو پورو نالو خواجا اويس -بن- عامر قرني هو. جڏهن ته ڪي ڪتاب وري ٻڌائين ٿا، ته سندس نالو عبدالله ۽ ابن عبدالله هو. ڪٿي وري سندس نالو عبدالله -بن- عامر ڄاڻايل آهي ۽ سندس والده کيس ”اويس“ جي نالي سان سڏيندي هئي. سندس وطن يمن هو ۽ بني مراد قبيلي سان تعلق هوندو هئس. حضرت اويس، پاڻ سڳورن جي حياتيءَ ۾ ئي اسلام قبول ڪيو هو. ليڪن پاڻ سڳورن سان سندس ملاقات ٿي نه سگهي هئي. پر حضرت اويس پاڻ سڳورن سان غائباڻو عشق رکندڙ هو. سن 17ھ مطابق 638ع ۾ يعني حضرت عمر فاروق رضه جي خلافت واري وقت ۾، يمن کان مديني شريف آيو. -جتي- حضرت عمر رضه سان ملاقات ڪيائين. -ان- کان پوءِ ڪوفي هليو ويو. 
حضرت اويس قرنيءَ بابت هڪ مشهور روايت ڪتابن ۾ درج ٿيل آهي، ته جڏهن حضرت اويس قرنيءَ کي ”احد واري -جنگ-“ دوران، رسول -الله- صلي -الله- عليه وسلم جي هڪ ڏند مبارڪ جي شهيد ٿيڻ جي خبر پئي ته هن جي دل تي -ان- واقعي جو ايڏو ته گهرو اثر پيو، جو -ان- ڏک ۾ پنهنجا سڀئي ڏند ڀڃي ڇڏيائين. ڇاڪاڻ جو کيس اندازو ئي نه پئي ٿي سگهيو، ته پاڻ ڪريم 
صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو ڪهڙو ڏند مبارڪ شهيد ٿيو هو. 
حضرت اويس قرني، -تقويٰ- ۽ عبادت جي لاءِ ڏاڍو مشهور هو. چون ٿا ته صفين واري -جنگ-، پاڻ حضرت علي عليه السلام جي طرفداريءَ ۾ وڙهيو هو ۽ -ان- -جنگ- ۾ ئي شهيد ٿيو هو. حضرت اويس بابت پاڻ سڳورن فرمايو ته، ”اويس قرني، تابعين ۾ سڀ کان بهتر آهي.“ اهو ئي سبب آهي، جو کيس ”سيد التابعين“ جو لقب مليل هو.

## حوالا

زمرو:تابعي
زمرو:تصوف
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:Articles with short description
شاھ اويس قرني مانجھند وارو

ضلعي ڄامشوري ۾ مانجهند شهر کان پنج ڪلوميٽر اولهه پاسي -ٽاڪرو- سلسلي جي هڪ 300 کن فوٽ اوچي ٽڪريءَ تي هڪ بزرگ، وليءَ جي مزار آهي، جيڪو شاهه اويس قرنيءَ جي نالي سان مشهور آهي. هتي ذوالحج مهيني جي 7، 8، 9 -تاريخ- تي ميلو لڳندو آهي ۽ هر مهيني جي پهرين جمعي رات تي راڳ ويراڳ جي محفل مچي ٿي. تاريخي حقيقتن جي ابتڙ عام چوڻين موجب هيءُ بزرگ اهو ئي شاهه اويس قرني آهي، جنهن جو ذڪر سيرت طيبه جي ڪتابن ۾ ڪثرت سان ملي ٿو ۽ حضور صلي -الله- عليه وسلم سان عشق ۽ اٿاهه اُنس سبب پاڻ ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- وٽ مقبول هو. هو صاحب ڪڏهن به سنڌ ۾ نه آيو هو. حضرت اويس قرني جو تعلق ملڪ يمن جي قرن نالي ڳوٺ ۽ مراد قبيلي سان هو. انهيءَ اويس قرنيءَ جو عشق حضور سائينءَ سان اهڙو مشهور آهي جو هن جڏهن -جنگ- احد ۾ حضور سائينءَ جي ٻن ڏندن جي شهيد ٿيڻ جو ٻڌو ته هن پنهنجا سڀئي ڏند ڀڃي ڇڏيا هئا. پر مانجهند لڳ درگاهه تي ويٺل فقيرن کي پڪ آهي ته يمن ملڪ جي قرن واري مزار ۾ -ان- -اصحابي- سڳوري جا فقط اهي ڏند پوريل آهن، جيڪي حضور سائين واري خبر ٻڌڻ کانپوءِ پاڻ ڀڳا هئائين. باقي سندس -تدفين- هتي واري مزار ۾ آهي. فقيرن جو عقيدو آهي ته هو يمن مان پنهنجي بيمار ماءُ کي ڪلهن تي کڻي علاج لاءِ ساري دنيا پيرين پنڌ گهميو ۽ انهيءَ جاءِ تي پهچڻ وقت سندس -امڙ- جو انتقال ٿيو. هي سعادت مند پٽ انهيءَ مزار وٽ ويهي رهيو ۽ هتان جي ڀُليل، ڀٽڪيل ماڻهن ۾ سچائيءَ جا اکر ورهائڻ ۽ سندن سوچ کي روشن راهه ڏيکارڻ لاءِ ترسي پيو ۽ سندس جيون جا ڏينهن به هتي ئي پورا ٿيا. 
هتي ٻن ڌار ڌار ٽڪرين تي ٻه مزارون آهن. -امڙ- جي مزار لاءِ عام طور اهو مشهور ڪيو ويو آهي ته ڪو به مرد ٻه ڏاڪا چڙهي نٿو سگهي، ايستائين جو حمل واري عورت انهيءَ مزار تي وڃي ته کيس نقصان رسي ٿو. انهيءَ -ٽڪري- جي چوڌاري انهن ٻن مزارن کانسواءِ ٻيون به ڪيتريون ئي ڊٺل ۽ جهريل قديمي قبرون موجود آهن، هيءُ هڪ وڏو مقام سمجهه ۾ اچي ٿو. انهيءَ جي وچ ۾ سنڌي طرز جون ٽي گهاڙي قبرون به ملن ٿيون، -جن- تي اڪر جو اهو ئي ڪم ٿيل ملي ٿو، جيڪو -ٺٽي- يا مڪليءَ ۾ ملي ٿو. هڪڙي قبر تي ته گهوڙي ۽ زرهه جي اُڪر جا نشان به آهن. مزار جي اوچائيءَ تي وڃڻ کان اڳ ۾ هڪ وڏو -پٿر- به موجود آهي، جنهن جي چوڌاري خطاطيءَ ۾ اڪر ٿيل آهي، ضرورت -ان- ڳالهه جي آهي ته -آثار قديمه- جا ماهر پنهنجي -تحقيق- سان هن تاريخي ماڳ مڪان جو معائنو ڪري نت نئين کوجنا سان هِن قديمي جاءِ بابت ڪجهه حقيقتون عوام آڏو آڻين. هيءَ درگاهه پڻ روايتي ميان وال فقيرن جو تسلسل محسوس ٿئي ٿي. عقيدتمند دل ۾ ڪا به هڪ مراد سوچي پوءِ مزار تي چڙهندا آهن ته سندن عقيدي موجب ائين دعا قبول ٿيندي آهي. ٻي مراد لاءِ نئين سر هيٺ لهي مٿي چڙهندا آهن. شاهه اويس جي حوالي سان ڪيتريون ئي ڪٿائون ٻڌڻ ۾ اچن ٿيون، جهڙوڪ: 1- هن سان ڏاچين جو هڪ وڳ ساڻ هوندو هو. 2- سج سندس سامهون ڪو نه ايندو هو. 3- والده کي اهڙو مرض هو، جنهن جو علاج ممڪن نه هو پر هن ماءُ جي صحتمنديءَ لاءِ حد کان وڌيڪ عبادت ڪئي ۽ سندس وڏي خدمت ڪئي، جنهن سبب هو ولي بڻجي ويو.

## حوالا
اويسي

”اويس قرنيءَ“ جي طريقي تي هلندڙ سالڪ، جنهن ظاهري مرشد وٺڻ کانسواءِ راهه هدايت ورتي هجي.

## حوالا