open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حيدرآباد شهر تعلقو

**حيدرآباد شهر تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي حيدرآباد ضلعي جو ھڪ تعلقو آھي جنھن جو صدر مقام حيدرآباد شهر آهي.
اھو ضلعي جو آبادي ۾ سڀ کان وڏو تعلقو آهي. ھي تعلقو حيدرآباد شھر جو مکيہ بزنس مرڪز آھي. حيدرآباد شھر جو پراڻو حصو بہ ھن تعلقي ۾ آهي. شھر جي ھن حصي ۾ پڪو قلعو ، ڪچو قلعو، پاڪ فوج جي گيريزن وارو علائقو،صدر، ڦليلي، حالي روڊ، ٽنڊو ولي محمد، ھيرآباد، ٽنڊو ٺوڙهو، پنياري، بلديہ، گاڏي کاتو، پريٽ آباد، گل سينٽر، سرفراز ڪالوني، پوليس ھيڊ ڪوارٽر ، سول لائنز، ڊفينس، مارڪيٽ، ھالاناڪو، پٺاڻ ڪالوني وغيره ھن تعلقي ۾ واقع آھن، ھي تعلقو حيدرآباد شھر جو سڀ کان وڌيڪ ڳتيل آباديءَ وارو علائقو آهي. لڳ ڀڳ سمورا تاريخي ماڳ ھن تعلقي ۾ واقع آھن جن ۾ قدم گاھ، ميان سرفراز ڪلھوڙو جو مقبرو، ميرن وارا قبا ۽ ميان غلام شاھ ڪلهوڙو جو مقبرو شامل آهن.

## حيدرآباد سٽي جون يونين ڪاؤنسلون
# يو سي حيدرآباد سٽي 1
# يو سي حيدرآباد سٽي 2
# يو سي حيدرآباد سٽي 3
# يو سي حيدرآباد سٽي 4
# يو سي حيدرآباد سٽي 5
# يو سي حيدرآباد سٽي 6
# يو سي حيدرآباد سٽي 7
# يو سي حيدرآباد سٽي 8
# يو سي حيدرآباد سٽي 9
# يو سي حيدرآباد سٽي 10
# يو سي حيدرآباد سٽي 11
# يو سي حيدرآباد سٽي 12
# يو سي حيدرآباد سٽي 13
# يو سي حيدرآباد سٽي 14
# يو سي حيدرآباد سٽي 15
# يو سي حيدرآباد سٽي 16
# يو سي حيدرآباد سٽي 17
# يو سي حيدرآباد سٽي 18
# يو سي حيدرآباد سٽي 19
# يو سي حيدرآباد سٽي 20

## ديھون
حيدرآباد شھر واري تعلقي م ڪل 4 ديھون آھن.

## حوالا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
ڪوٽڙي تعلقو

**ڪوٽڙي تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڪوٽڙي شھر آھي. هن تعلقي جا وڏا شهر ڪوٽڙي ۽ ڄامشورو آهن.

## مردم نگاري
ھن تعلقي جي پھرين مارچ 1998 ۾ آبادي 207574 ھئي جيڪا 15 مارچ 2017 واري آدمشماريءَ ۾ وڌي 437561 تي پھتي. تعلقي جي پکيڙ 1276 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ان نسبتن سان آبادي جي گھاٽائي 342.9 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ۾ رھندڙ آھن. 2017 ۾ شھري آبادي 293778 ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي 143783 ھئي.اھڙي طرح شھري آبادي 67.1 ۽ ٻھراڙيءَ واري آبادي 32.9 سيڪڙو ھئي. شھري آبادي ڪوٽڙي شھر ۽ ڄامشورو ٽائون ڪاميٽي ۾ رھندڙ آھي.

## تعليم

ھن تعلقي ۾ سنڌ جا وڏا نالي وارا تعليمي ادارا آھن جن ۾ سنڌ يونيورسٽي، لياقت ميڊيڪل يونيورسٽي، مھراڻ انجنيئرنگ يونيورسٽي شامل آهن.ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو ۽ ڄامشورو ڪاليج آف نرسنگ شامل آهن.
thumb|left|upright=1.5|ڄامشورو ڪاليج آف نرسنگ جو مونوگرام
thumb|left|upright=0.8|سنڌ يونيورسٽي

## صحت

ھن تعلقي ۾ ڪوٽڙي شھر ۾ سول ھاسپيٽل،  بھار ڪالوني ۾ گورنمينٽ چيسٽ ھاسپيٽل، لياقت ميڊيڪل يونيورسٽي ٽيچنگ ھاسپيٽل واقع آھن جتي روز ھزارين ماڻھن جو علاج ٿئي ٿو.

## يونين ڪاؤنسلون

## ديھون

ڪوٽڙي تعلقي ۾ ڪل 26 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:ڪوٽڙي تعلقو
زمرو:ڄامشورو ضلعو
زمرو:ڄامشورو ضلعي جا تعلقا
سيوهڻ شريف تعلقو

**سيوهڻ  تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جو هڪ تعلقو آهي ، جنھن جو صدرمقام سيوھڻ شھر آھي.

## تاريخ
سيوهڻ شريف تعلقو برطانوي راڄ ۾ اول ضلعي ڪراچي ۾ شامل هو. پوءِ 1931ع ۾ دادو ۾ شامل ڪيو ويو. 2004ع ۾ ضلعي ڄامشورو ۾ شامل ڪيو ويو. سيوهڻ شريف تعلقي ۾ ڪافي قديم آثار آهن. ڪائي ماٿري ۾ غارون، بُلو جي بُٺي ۽ زردشت مذهب جا دخمه به آهن ته نئيگ شريف ۾ لکمير جي ماڙي، قمبرعلي شاھ جو مقبرو ۽ ٻُڌمت جو ٺُلهه به آهي. منڇر ڪناري ٽِهڻي جو ماڳ به هن تعلقي ۾ آهي. اين جي مجمدار پنهنجي ڪتاب “ايڪسپلوريشن ان سنڌ” ۾ لکمير جي ماڙي ۽ ٽهڻي کي قديم ترين ماڳ قرار ڏنو آهي. سيوهڻ شريف تعلقي ۾ هر قسم جو فصل پوکيو وڃي ٿو.

## سيوهڻ ۽ شو ديوتا
اڳي سيوهڻ شو ديوتا جو مها مندر هو ، پاڪستان ٺھڻ کان پوءّ **شو جو لنگم** اتان هٽايو ويو ، اهو سيوهڻ تي سيوهڻ نالو **شِوا** جي نالي سان پيل آهي ، ”شو“ + ”واهڻ“ معنا شو مهان ديوتا جو ڳوٺ، آستانو يا آشرم ۔ ڌمال ۽ نغارا جيڪي وڄايا وڃن ٿا، اهي شو جي دهلڙي جو تسلسل آھن،  اڄ به جتي به مندرن ۾ توهان ويندوءّ شو جي تصوير سان جيڪي ٻيا نانگ بلائون لٽڪيل هونديون اتي انهن سان گڏ دهلڙي جو نشان به ضرور هوندو.

## يونين ڪا‏ؤنسلون

## ديھون
سيوھڻ تعلقي ۾ ڪل 71  ديھون واقع آهن.

## ڳوٺ
* آراضي

## حوالا

زمرو:سيهوڻ شريف تعلقو
زمرو:ڄامشورو ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڄامشورو ضلعي جا تعلقا
مانجهند تعلقو

**مانجهند تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام مانجھند شھر آھي.

## يونين ڪاؤنسلون
# يو سي مانجهند
# منظورآباد
# لَاکا
# سَن
# آمري

## ديھون
مانجھند تعلقي ۾ ڪل 50 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڏيپلو تعلقو

**ڏيپلو تعلقو** (اُچار: ڏِيپلو تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڏيپلو شھر آھي۔ ڏيپو ميگھواڙ  جو اڏيل شھر "ڏيپلو"۔
****
 **ڏيپو ميگھواڙ جنهن جي نالي ٿر جو علم ادب جو شاھڪار شھر ڏيپلو مشهور آهي اھو ڏيپي ميگھواڙ ارڙھين صديء جي شروعات ڌاري آباد ڪيو۔**
ڏيپو ميگھواڙن جي 'واڻيا' نک جي ميگھواڙن مان ھو؛ جنهن جي نسل جا پوين جا وڏا ڳوٺ تعلقي جا ڳوٺ ڏيڙو، ڏاڀڙي، لسيو، اونھريو، واڇرا ۽ ٻيا ننڍا وڏا ڳوٺ آهن۔ ڏيپي ميگھواڙ  جو گھر ھاڻوڪي شھر جي وچ ۾ مرحوم حاجي رمضان ميمڻ جي ڪوٺي جي ڀرپاسي ۾ ھو جو أتي پير پٿوري جو ٿان (مندر) اڄ به موجود آهي، جو ميگھواڙ  ڄاتي جو پير ۽ اعتقاد جي نشاني آهي۔ ياد رهي  ميگھواڙ  جاتي شروع کان وٺي مورتي ۽ مندر جي پوڄا نه ڪندي ھئي صرف پير پٿوري جي بغير ديوار جي ڍنگھرن جي واڙ جو ٿان ٺاهي پوڄا ڪندا ھئا۔ڏيپي ميگھواڙ  جون ڇھ ست ٻنيون ھونديون ھيون جن ۾ کنڀو جيڪو ھينئر مال جو وٿاڻ آهي ۽ ھاڻوڪي سول اسپتال جا سال 1971ع تائين واڙي مرحوم الڏنو بجير پوکيندو ھو۔ ونگڙيو بني ۽ ھاڻوڪي رينجرس چوڪي کان سواء ٻيون ڀر پاسي واريون ٻنيون ڏيپي ميگھواڙ  جون ھيون جيڪي اولڊ روينيو رڪارڊ مان معلوم ٿي سگهن ٿيون۔ ڏيپو ٻني ٻاري سان گڏ کلون، چمڙو، ھڏا، کونئر، گوگر، ڏاس، أن ۽ نج گيھ سوديندو ھو ۽ أھي گيھ جا تاڪيا ۽ ٻيو سامان أٺن جي قطار جي صورت ۾ ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ موڪليندو ھو جتان جا واپاري بمبئي بندرگاھ رستي ڏيساور موڪليندا ھئا۔ 

## ميمڻن ۽ لوھاڻن جي آمد
ٺٺي ننگر جو شھر واپار جو مرڪز ھئڻ سبب سدائين ٻاھرين حملي آورن جي نشاني تي رھندو آيو ۽ اھي ٻاھريان حملي آور مغل، تاتاري ۽ پٺاڻن ٺٺي شھر کي لٽڻ کان سواء ٻاھيون ڏيئي رک ۾ تبديل ڪندا ويا پر ھمت وارن سنڌين وري وري ٺٺي جا ٺاٺ ۽ رونقون بحال ڪندا رھيا۔ آخري ڀيرو مددخان پٺاڻ جي حملي ٺٺي جي واپاري جاتي واڻيا ۽ ميمڻ ٺٺو ڇڏي ڪڇ پڄ، ڪاٺيا واڙ، رحمڪي بازار، فقير عثمان بلالاڻي جي ڳوٺ جو پنڱري جي ڀر ۾ ھو ونگو پتڻ (ياد رهي ته ونگي پتڻ جي ڀر ۾ ڪمھالي ۾ اڄ به  ميمڻ آباد آهن جيڪي کيتي ٻاري جو ڪم ڪندا آهن) ويڙھيڄھپ الو ڪوٽڙيو ،چيلي چارڻ جو ڳوٺ چيلھار، سوجا ويري، سرو، روھل، ٻلھياري، صندوق کوروڙو ۽ ٻين ڳوٺن ۾ اچي آباد ٿيا۔ پوء جڏهن ڏيپي ميگھواڙ  جي واپاري ڪوٺي مشھور ٿي اھي ميمڻ ۽ لوھاڻآ آھستي آھستي  واپار سانگي ڏيپلو وسايائون ۽ ڏيپي جو پويون خانـدان به آھستي آھستي ڏيپلو شھر ڇڏي ٻين ڳوٺن ۾ آباد ٿيندو ويو۔

جينئن ته ڏيپلو ھاڻوڪو شھر ڏيپي جي زمين ۽ پڊ تي آباد ٿيو ته پويان کيس مسواڙ جي صورت ۾ پائي پوء ٽڪو ۽ آخر ۾ ڏيڙي ڳوٺ جو ھڪ حقو پينئندڙ موالي ھر دڪان کان مٔٺ تماڪ ۽ ڳڙ ۽ ٻيو ٿورا گهڻو وکر واڻو ھر مھيني وٺندو ھو جو انھيء پوڙھي  مرڻ کان پوء بند ٿي ويئي۔

**تحقيق ۽ تحرير:** ڪانجي مل چوھاڻ

**حوالا:** تماچي واڻيو  عمر سو کان سوائي ڳوٺ اونھريو واڇري 1977ع

**ڪتاب:** ڏيپلائي ميمڻن جي تاريخ (عثمان اديب)

• **منگل وڻھول** عمر 108سال معلومات 1977ع ڳوٺ اونھريو وڻھول(سومڻھار)۔

• **لڌو درڙو** ڳوٺ ٻٽڙي عمر 112سال معلومات سن 1976ع

• **ڀيمون مل تاراچند لوھاڻو** ڏيپلو سن 1995ع۽ ٻيا وربلي۔

## يونين ڪاؤنسلون
هيءُ تعلقو 8 يونين ڪا‏ؤنسلن ۾ ورهايل آهي.

# يو سي ڏِيپلو
#صوڀيار
# ٻولهاڙي
# ڀِٽارو
# ڊاڀڙو
# ڪلوئِي
# جِهرماڙيو
# کيتلاري

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
مٺي تعلقو

**مٺي تعلقو** (اُچار: مِٺِي تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام مٺي شھر آھي.

## يونين ڪاؤنسلون

هيءُ تعلقو 12 يونين ڪا‏ؤنسلن ۾ ورهايل آهي.

# ماڃٺي
# مِٺڙيو ڀٽي
#مِٺِي
# مالڻهور
# موهراڻو
# جوڙوئو
# کاريو غلام شاھ
# يو سي اِسلام ڪوٽ
# سونَل ٻَھ
# ڪيهڙي
# سِينگارو
# ڀَڪوئو

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
581ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:581ء
زمرو:ڇهين صدي
زمرو:سال
ٿاڻو بولا خان شهر

**ٿاڻو بولا خان** (انگريزي: Thano Bula Khan; اردو: تھانا بولا خان) ضلعي ڄامشورو، سنڌ، پاڪستان جي ٿاڻو بولا خان تعلقي، رسمي طور ڪوهستان محل تعلقي ۾ واقع ھڪ شھر ۽ ساڳئي نالي سان تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آھي. 2023 جي مردم شماري جي مطابق شهر جي آبادي 17,460 آهي. ھتان جي آبادي جي اڪثريت ھندو آھي. شهر ڪراچي-حيدرآباد موٽر وي-ايم 9 کان تقريباً 1 ڪلوميٽر اولهه ۾ واقع آهي.

شهر جي چوڌاري ٽڪريون آهن. شهر آس پاس جي علائقن لاءِ مرڪزي مارڪيٽ طور ڪم ڪري ٿو. شهر ۾ ٻه سينيما ۽ هڪ وچولي سائيز جي اسپتال، روپا بائي اسپتال موجود آهي.

## تاريخ

## انتظام

## جاگرافي

## حوالا

زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو
زمرو:ڄامشورو ضلعو
زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر
آباده طشڪ

**آباده طشڪ** () هڪ شهر آهي جيڪو ايران ۾ واقع آهي. ان جي مجموعي آدمشماري 6,213 فردَ آهي، هي صوبو فارس  ۾ واقع آهي۔

## لاڳاپيل ڳنڍڻا
* فهرست ايران جا شهر

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:فارس صوبو
زمرو:ايران ۾ شهر
زمرو:فارس صوبي جا شهر
جيڪب آباد تعلقو

**جيڪب آباد تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جو هڪ تعلقو آهي، جنھن جو صدر مقام جيڪب آباد شهر آهي.

## يونين ڪاؤنسلون
جيڪب آباد تعلقي ۾ 19 يونين ڪاؤنسلون آهن، جن مان 8 جيڪب آباد شهر ۾ اچن ٿيون.

# يو سي جيڪب آباد1 (سومرا محلا)
#يو سي جيڪب آباد 2(لاشاري محلا)
#يو سي جيڪب آباد 3 (شاهه غازي محلا)
#يو سي جيڪب آباد 4 (فيملي لائن)
# يو سي جيڪب آباد 5(ڦول باغ محلا)
# يو سي جيڪب آباد 6 (موچي بستي)
# يو سي جيڪب آباد 7 (جعفرآباد محلا)
# يو سي جيڪب آباد 8 (دستگير ڪالوني)
# دستي (يو سي)
# احمدپور
# ڳڙهي چنڊ
# رِند واهي
# قادرپور
# رمضان پور
# ناوڙا
# بقاپور
# جاني ديرو
# مولاداد (يو سي)
# ٻاجهاڻي

## ديھون

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
دادو تعلقو

**دادو تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادو جو هڪ تعلقو آهي، جنھن جو صدر مقام دادو شھر آھي.دادو تعلقو برٽش دور جي شروعات ۾ شڪارپور ضلعي جو حصو ھيو ۽ بعد م لاڙڪاڻي ضلعي ۾ شامل ٿيو ۽ 1931  دادو ضلعي جي قيام سان ھي تعلقو نئين ضلعي ۾ شامل ٿي ويو.ھن وقت ھي تعلقو انتظامي طور تي 15 يونين ڪائونسلن ۾ ورھايل آھي.

## ديھون

دادو تعلقي ۾ ڪل 67 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ميهڙ تعلقو

**ميهڙ تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادو جو هڪ تعلقو آهي. جنھن جو صدرمقام ميھڙ شھر اھي. ھي تعلقو سنڌ جي  صوبائي اسيمبليءَ جو تڪ پي ايس 77 آھي.

## تاريخ

ميھڙ کي تعلقي جي حيثيت برٽش انڊيا واري دور ۾ ملي. امپيريل گزيٽيئر ۾ ذڪر ٿيل آهي تہ: ميھڙ لاڙڪاڻي ضلعي جو ھڪ تعلقو ھيو ان وقت سنڌ اڃان بمبئي جو حصو ھئي.ميھڙ جي جاگرافيائي بيهڪ  27`10`44.23"N 67`49`25.34"E جي وچ ۾ ھئي ۽ سامونڊي سطح کان 162 فٽ اوچائي تي واقع ھيو. 1901 ۾ ان جي آبادي 58,434, جڏهن ته 1891 ۾ 48,320 ھئي. 1901 ۾ ميھڙ تعلقي ۾ 64 ڳوٺ ھئا. ابادي جي گھاٽائي ھڪ چورس ميل ۾ 178 ڄڻا ھئي. 1903 ۽ 1904 واري مالياتي سال ۾ ھن تعلقي جا لينڊ روينيو ۽ محصولات 2.8  لک  روپيا ھيو. ھن تعلقي کي پاڻي اولھ ناري مان ملندو ھيو ۽ ان جي فيڊرن مان ھڪ تي جوئر، ۽ چانورن جو فصل ٿيندو ھو. 1874 جي ٻوڏ کان اڳ ميھڙ زرخيز ھوندو ھيو پر ٻوڏ کان پوء پاڻي لوڻياٺو ٿي ويو ۽ باغ ناس ٿي ويا. اولھ طرف ٽڪرين ۾ پوک مينھن تي ٿيندي ھئي:

## ميھڙ تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون

# يو.سي.ميھڙ
# يو.سي.باليشاھ(ڳوٺ ڪوٺي کوکر
# يو.سي.ٻوٿرو
# يو.سي.باليدائي
# يو.سي.ٻيٽو
# يو.سي. فريد آباد
# يو.سي.گاھي مھيسر
# يو.سي.ڪولاچي
# يو.سي.خان جو ڳوٺ
# يو.سي.مندواڻي
# يو.سي.نئون ڳوٺ
# يو.سي.قاضي عارف
# يو.سي.راڌڻ
# يو.سي.شاھ پنجو
# يو.سي.ٿرڙي محبت
# يو.سي. سوڀو خان مگسي
# يو.سي. ٺوڙهو چانڊيو
# يو.سي. سنڌي ٻٽڙا
# يو.سي. ڳوٺ قائم شاھ
# يو.سي.ڳوٺ مولوي صديق

## ديھون
ميھڙ تعلقي ۾ ڪل 80 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا 

زمرو:سنڌ جا تعلقا
خيرپور ناٿن شاه تعلقو

**خيرپور ناٿن شاه تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جو ضلعي دادو جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام خيرپور ناٿن شاھ شھر آھي.  ان جو نالو ناٿن شاھ نالي پير تان پيو جنھن جو مقبرو اتي واقع آهي جتي ان جي عرس جي ڏينهن ميلو لڳندو آھي. ھن تعلقي جا مکيہ ننڍا شھر ڪڪڙ، گوزو، سيتا، خانپور جوڻيجو، چوکنڊي آھن. شهرخيرپور ناٿن شاه شهر ضلعي دادو جو ٻيون نمبر وڏو تعلقو به آهي.هن جي اوله ۾ صوبو بلوچستان آهي، اتر ۾ تعلقو ميهڙ ۽ ضلعي قمبر-شهداد ڪوٽ جو تعلقو قمبر آهي. ڏکڻ ۾ تعلقو جوهي ۽ اوڀر ۾ تعلقو ميهڙ ۽ سنڌ درياھ آهي.

## ديھون
خيرپور ناٿن شاھ تعلقي م ڪل 94 ديھون واقع آهن.

## مشھور شخصيتون
*راز ناٿن شاھي شاعر ۽ خطاطي جو ماھر
thumb|left|upright=0.4|
*حاجي ظفر لغاريسابق وفاقي وزير
*جسٽس زيڊ اي چنہ
*احمد خان آصف مصراڻي
*حاجي امير بخش جوڻيجو
*عاصم ناٿن شاهي شاعر
*وفا ناٿن شاهي شاعر
*

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
جوهي تعلقو

**جوهي تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادو جو هڪ تعلقو آهي. اوڀر ۾ تعلقو دادو، اُتر ۾ تعلقو خيرپورناٿن شاھ، اولھ ۾ بلوچستان جو تعلقو وڍ ۽ ڏکڻ ۾ ڄامشورو ضلعي جو تعلقو سيوهڻ دنگئي اٿس. جوهي تعلقو تاريخي ماڳن جو خزانو آهي.

## مردم نگاري
جوھي تعلقي جي آبادي پھرين مارچ 1998 ۾ ٿيل آدمشماري مطابق  207,38 ھئي 15 مارچ 2017 ۾ ٿيل آدمشماري ۾ وڌي 294,848 ٿي وئي.   3,616 چورس ڪلوميٽر ايراضي ۾ ان ابادي جي گھاٽائي  81.54 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي. ڪل آبادي مان 2017 ۾ 265,747 ماڻهو ٻھراڙيءَ ۾  ۽ 29,101 ماڻهو شھر ۾ رکندڙ آھن.

## ديھون

جوھي تعلقي ۾ ڪل 110 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڳڙهي خيرو تعلقو

**ڳڙهي خيرو تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جو هڪ تعلقو آهي.

## يونين ڪاؤنسلون
ڳڙهي خيرو تعلقي ۾ 10 يونين ڪا‏ؤنسلون آهن.
# الله آباد
# خدا آباد يونين ڪائونسل
# ڳڙهي خيرو يونين ڪائونسل
# علڻ پور
# محمدپور
#ميران پور
# شير خان يونين ڪائونسل
# جهانپور
# دوداپور
# شيرانپور
## ديھون

## حوالا

زمرو:جيڪب آباد ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:جيڪب آباد ضلعي جا تعلقا
ٺل تعلقو

**ٺل تعلقو** (اُچار: ٺُل تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جو هڪ تعلقو آهي.ھن تعلقي جي آدمشماري پھرين مارچ 1998 ۾ 341,985 ھئي ان کان پوءِ 15 مارچ 2017 جي قومي آدمشماريءَ ۾ آبادي وڌي 
465,424 ٿي وئي آهي جنھن مان 372,005 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 93,419 شھر ۾ رھن ٿا.   آبادي جي ڪثافت 347.1 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر آھي. سامونڊي سطح کان 59 ميٽرن جي بلندي تي واقع آھي. تعلقي جي پکيڙ 1341 چورس ڪلوميٽر آهي. ٺل تعلقو ھڪ ميونسيپل ڪاميٽي ٺل،ٻہ ٽائون ڪاميٽيز 1.ميرپور ٻرڙو 2. سھردار سھراب خان سرڪي ۽ چوويهن يونين ڪائونسلز تي مشتمل آھي. 

## يونين ڪا‏ؤنسلون
# جونگل
# توج
# يو سي شير واھ
# تاجو کوسو
# لوگي
# مصري پور
# ڪوٽ جنگُو
# ڳڙهي حسن
# يو سي ڪريم بخش
#
#
#
# ٻچڙو
# ميرپور ٻرڙو
# مبارڪپور
# رانجهاپور
# ڪٽا (پراڻو نالو: بلوچ آباد)
# دينپور
# يو سي بختيارپور
# يو سي سميجا
# جهانگي واھ
# يو سي ميرل
# بهادرپور
# غلامون
# ملوئي
# مددپور
#ٺل نئون
## ديھون

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڏوڪري تعلقو

**ڏوڪري تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري سب ڊويزن جو هڪ تعلقو آهي.

## آبادي
ڏوڪري تعلقي جي 1 مارچ 1998 ۾ آدمشماري 169,033ھئي. 15 مارچ 2017 جي آدمشماري جي نتيجي مطابق اھو تعداد وڌي 225,294 ٿي ويو.جنھن مان شھرن ۾ رھندڙ آبادي 62,410 آهي ۽ باقي 162,884 ماڻھو تعلقي جي ٻھراڙيءَ ۾ رھن ٿا جيڪي تعلقي جي ڪل آبادي جو 72.3 سيڪڙو آھن. شھري آبادي مان 22174 ماڻھو ڏوڪري شھر جي ميونسپل حدن ۾ ۽ 40236 ماڻھو باڊھ شھر جي ميونسپل حدن ۾ رھن ٿا.اھڙي طرح 2017 جي آدمشماري مطابق باڊھ تعلقي ڏوڪريءَ جو آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو شھر آھي.

## انتظاميہ
ڏوڪري تعلقو 13 يونين ڪاؤونسل ۾ ورهايل آهي.

## ديھون

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
زمرو:لاڙڪاڻو ضلعو
لاڙڪاڻو تعلقو

**لاڙڪاڻو تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي  ضلعي لاڙڪاڻي جي لاڙڪاڻو سب ڊويزن جو ھڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام لاڙڪاڻو شھر آھي. ھن تعلقي ۾ واقع ننڍڙن شھرن ۽ مشھور ڳوٺن ۾ ٻيڙو چانڊيو، رتوڪوٽ، ڌامراھا شامل آهن.

## تاريخ
لاڙڪاڻي سب ڊويزن جو پراڻو نالو ئي ھو ’چانڊڪو‘ – يعني چانڊين جو ملڪ. ھن قوم جي ماڻھن اڄ کان چار پنج صديون اڳ ھن علائقي تي قبضو ڪيو ھو.

## آبادي
ھن تعلقي جي 2017 جي آدمشماري مطابق آبادي 7,38,069 ھئي جنھن مان 2,47,561  ماڻھو ٻھراڙيءَ م ۽ 4,90,508 ماڻھو لاڙڪاڻي شھر ۾ رھندڙ آھن.

## ديھون
لاڙڪاڻي تعلقي ۾ ھيٺيون 54 ديھون آھن:

## پڻ ڏسندا
* پاڪستان
* فهرست پاڪستان جا شهر

## حوالا

زمرو:لاڙڪاڻو تعلقو
زمرو:لاڙڪاڻو ضلع
زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ضلعي لاڙڪاڻي جا تعلقا
ميرپور ماٿيلو تعلقو

**ميرپور ماٿيلو تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي گهوٽڪي جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ميرپور ماٿيلو شھر آھي.

## ديھون
ميرپور ماٿيلو تعلقي ۾ ڪل 60 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:ميرپور ماٿيلو تعلقو
زمرو:گهوٽڪي ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:گهوٽڪي ضلعي جا تعلقا
تنگواڻي تعلقو

**تنگواڻي تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪشمور جو هڪ تعلقو آهي.
تنگواڻِي ضلعي ڪشمور ائٽ ڪنڌڪوٽ ۾ آھي. اھو شھر **ڳهڻو شاخ**/ واھ مٿان اڏيل آهي. ڳهڻو شاخ، شاهي واهه مان نڪري ٿي. گڊو بئراج مان نڪرندڙ اهو واهه، سنڌ - بلوچستان جي حد تي وهي ٿو. ان جي ٺهڻ کان اڳ، تنگواڻيءَ جي ڀرپاسي واريون زمينون، پاڻي جي اڻاٺ سبب، ايتريون آباد نه هيون. هُرلن ذريعي زمينن تي پاڻي چاڙهبو هيو. فصل گهٽ ٿيندا هئا ۽ ماڻهن ۾ غربت ڏاڍي هوندي هئي.

## يونين ڪاؤنسلون
# سعيدو ڪوٽ (پهريان جيڪب آباد ضلعي جي ٺل تعلقي ۾)

## ديھون

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
خيرپور تعلقو

**خيرپور تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام خيرپور  شھر آھي جيڪو ضلعي ھيڊ ڪوارٽر پڻ آهي.

## ديھون
خيرپور تعلقي ۾ 43 ديھون واقع آهن.

:زمرو:سنڌ جا تعلقا

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
ٺري ميرواھ تعلقو

**ٺري ميرواھ تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي.هن جو صدر مقام  ٺرِي مِيرواھ شھر آهي .هن تعلقي ۾  10 يونين ڪائونسلون آهن.

## ديھون
ٺري ميرواھ تعلقي م ڪل 55 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ٺري ميرواهه
اٻاوڙو تعلقو

**اٻاوڙو تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي گهوٽڪي جو هڪ تعلقو آهي. هن جو صدرمقام اٻاوڙو شھر آهي.

زمرو:سنڌ جا تعلقا

## تاريخ

مرزا قليچ بيگ لکيو آهي تہ:"اوٻاوڙو جو جهونو شهر سنه 987ع ڌاري جڙيو. انهيءَ منجهه هڪڙي چڱي مسجد آهي جا سنه 960 هجري مطابق  ۾ شيخ محمد نالي شخص جوڙائي ۽ اهو شهر به انهيءَ جي وڏن ٻڌو هو"

## ديھون
اوٻاوڙو تعلقي ۾ ڪل 65 ديھون واقع آهن

## حوالا

زمرو:اوباڙو تعلقو
زمرو:گهوٽڪي ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:گهوٽڪي ضلعي جا تعلقا
فيض گنج تعلقو

**فيض گنج تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي.  ھن جو صدر مقام پڪا چانگ شھر آھي جيڪو ضلعي صدر مقام خيرپور شھر کان تقريبن 90 ڪلوميٽر ڏور آھي. ان  ۾  اڪري شھر به پڻ  موجود آهي.

## ديھون
فيض گنج تعلقي ۾ ڪل 59 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:خيرپور ضلعو
گمبٽ تعلقو

گمبٽ تعلقو خيرپور ضلعي جي انتظامي سبڊويزن يا تعلقو آهي جيڪو سنڌ صوبي جي سکر ڊويزن ۾ واقع آهي. تعلقي جو صدر مقام گمبٽ شھر آھي. ھن تعلقي جي پکيڙ547 ھمچورس ڪلوميٽر آھي ۽ آبادي 2017 جي مردم شماري مطابق  263,746 آھي. گمبٽ جو پوسٽل ڪوڊ 66070 آھي. سامونڊي سطح کان اوچائي 52 ميٽر يا 171 فٽ آهي.

## ديھون
گمبٽ تعلقي ۾ ڪل 50 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
ڪنگري تعلقو

**ڪنگري تعلقو** (اُچار: ڪِنگرِي تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي  سکر ڊويزن جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام پير جو ڳوٺ آهي.  ھن تعلقي ۾ 10 يونين ڪاؤنسلون ۽ 49 ديھون واقع آھن. ھن تعلقي جو صدر مقام پير جو ڳوٺ نالي شھر آهي. ھتان  2018 جي اليڪشن ۾ صوبائي اسيمبليءَ جي تڪ تي ميمبر سيد راشد شاه چونڊجي آيو.

## ديھون

ڪنگري تعلقي ۾ 49 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
ڪوٽ ڏيجي تعلقو

**ڪوٽ ڏيجي تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي.ڪوٽ ڊيجي جو مشهور قلعو ۽ مھراڻو واري ميرن جي شڪارگاھ ۽ ميرن جو بنگلو ھن تعلقي ۾ واقع آھن.

## ديھون

ڪوٽ ڏيجي تعلقي ۾ ڪل 53 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
نارا تعلقو

**نارا تعلقو**: يا نارو  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام چونڊڪو شھر آھي. ھن تعلقي جون حدون انڊيا جي سرحد سان ملن ٿيون. ھن تعلقي ۾ ڪافي پيٽرول ۽ قدرتي گئس جا ذخيرا مليا آهن.

## ديھون

نارا تعلقي ۾ ڪل 59 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
مٽياري تعلقو

**مٽياري تعلقو** , پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جو ھڪ تعلقو جنھن جو صدر مقام مٽياري شھر آھي ھن تعلقي ۾ واقع ننڍن شھرن جا نالا اڏيرولال اسٽيشن، اڏيرولال وليج، سيکاٽ، خيبراڻي، پليجاڻي ۽ شاھپور درپور آھن. ھتان جي معيشت زرعي آھي. ڪمند، ڪپھ ۽ ڪيلو جام ٿئي ٿو. ان کان سواءِ فاروان (ڦاروا) ۽ انب بہ ڪثرت سان ٿيندا آھن. مٽياري شھر کان ٿوري فاصلي تي مٽياري شگر مل واقع آهي، جيڪا ماڻھن جي روزگار جو ذريعو آهي.

## تاريخ
ھي علائقو صوفين جي سرزمين آھي. مٽياري جا سيد سنڌ جي تاريخ ۾ مشهور آھن جن مان سيدن جو کوڙ شاخون سڄي سنڌ ۽ سنڌ کان ٻاھر ڦھليون جن مان وڏا نالي وارا بزرگ ۽ دانشور پيدا ٿيا . جي. ايم سيد جي خاندان يا سن جي سيدن جو بہ اصل تعلق مٽياري جي سيدن سان آھي. شاھ عبداللطيف ڀٽائي بہ انھن جي شاخ مان پيدا ٿيو ھو.

## ديھون
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ مطابق مٽياري تعلقي ۾ ڪل 49 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:مٽياري ضلعو
هالا تعلقو

**هالا تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جو هڪ تعلقو آهي۔ هالا تعلقي م مخدوم نوح سرور جي مزار آهي۔ هالا م هث جو هنر به جام تئي تو۔
 
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:مٽياري ضلعو
سعيدآباد تعلقو

**سعيدآباد تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي مٽياري جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام نيو سعيد آباد شھر آھي. ھن تعلقي ۾ نيو سعيدآباد ۽ پراڻو سعيدآباد ، تاريخي ڳوٺ پير جھنڊو، جمالين ۽ راھو ذاتين جا ڳوٺ واقع آھن.ھن تعلقي جون سنڌي ٽوپيون ڏاڍيون مشھور آھن. ھتان جي معيشيت زراعت آھي. ڪڻڪ، ڪپھ، ڪمند ۽ ڪيلي جا فصل ڪثرت سان پوکجن ٿا. سنڌو درياءَ سان لڳو لڳ ھجڻ ڪري ھتي ٻيلا پڻ آھن. ھتان جو مصروف ترين روڊ نيشنل ھاء وي اين-5 آھي جيڪو ھالا تعلقي ۽ سڪرنڊ تعلقي جي وچ ۾ ھن تعلقي مان گذري ٿو. ھڪ ٽال پلازه بہ ھن تعلقي جي شھر نيوسعيد آباد ۾ واقع اٿس. 

## ديھون

سعيد آباد تعلقي ۾ ڪل 28 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:مٽياري ضلعو
نوشهرو فيروز تعلقو

**نوشهرو فيروز** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي نوشهرو فيروز جو هڪ شھر آهي.

زمرو:سنڌ
ڪنڊيارو تعلقو

**ڪنڊيارو تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي نوشهرو فيروز جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڪنڊيارو شهر  آهي.

## ديھون

ڪنڊياري تعلقي ۾ ڪل 52 ديھون واقع آهن.

## حوالا
زمرو:ڪنڊيارو تعلقو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ٽنڊو الهيار ضلعو
باقراڻي تعلقو

**باقراڻي تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي لاڙڪاڻي جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام باقراڻي شھر آھي. ھن تعلقي جي حدن ۾ عظيم هاري اڳواڻ حيدربخش جتوئيءَ جو ڳوٺ بکو ديرو ۽ مشهور علمي اداري گل حيات انسٽيٽيوٽ جي ڊائريڪٽر، مشهور اديب ۽ استاد پروفيسر ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ جو ڳوٺ خير محمد آريجا واقع آهن ھن تعلقي جي معيشت زرعي آھي. پوسٽل ڪوڊ يا زپ ڪوڊ نمبر 77110 اٿس.

## آبادي

2017 جي آدمشماري مطابق ھن تعلقي جي آبادي 2،29،444 ھئي جن مان 32,259 ماڻھو شھري ۽  1,97,185 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھئا.

## ديھون

## حوالا

زمرو:باقراڻي تعلقو
زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ضلعي لاڙڪاڻي جا تعلقا
زمرو:لاڙڪاڻو ضلع
سوڀوديرو تعلقو

**سوڀو ديرو تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام سوڀوديرو شھر آھي. ھن تعلقي جا وڏا شھر سوڀوديرو ۽ راڻيپور آھن. 

## ديھون
ھن تعلقي م ڪل 45 ديھون واقع آهن.

## حوالا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
محراب پور تعلقو

**مھراب پور تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي نوشهرو فيروز جو هڪ تعلقو آهي.جنھن جو صدر مقام محراب پور شھر آھي. ھن تعلقي ۾ ٻہ ٽائون ڪاميٽيون واقع آهي: محراب پور ٽائون ڪاميٽي ۽ ھالاڻي ٽائون ڪاميٽي. ان کان سواءِ بھلاڻي، قاسم شاھ ڳوٺ، مختيار آباد،  ضمير آباد، چنيه، ڪوٽڙي ڪبير، سيال آباد، جيئندو راڄپر، موليڏنو حاجي ۽ لاکا روڊ پڻ ھن تعلقي ۾ واقع آھن. نيشنل ھاء وي 5 ۽ روھڙي ڪئنال پڻ ھن تعلقي مان گذرن ٿا. سنڌ جي وڏي وزير ڊاڪٽر ارباب غلام رحيم، 22 اپريل 2005ع تي، هتي اچي هن شهر کي تعلقي هيڊ ڪواٽر بڻائڻ جو اعلان ڪيو. جنهن جو نوٽيفڪيشن سنڌ حڪومت پاران 21 جون 2005ع تي جاري ڪيو ويو. جنهن بعد هن شهر جي ڪارو بار ۾ اضافو آيو ۽ وڃايل رونق بحال ٿي.

## ديھون

ھن تعلقي ۾ ڪل ديھون واقع آهن.

## تاريخ
سنه 1189ھ ۾ جڏهن ميان سرفراز جي ڀڄي وڃڻ تي مير فتح خان سندس ڀاءُ محمود خان کي گاديءَ تي ويهاريو، تڏهن مهراب جتوئي هن کي وزير ڪري ڏنو ويو هو. خداآباد تڏهن سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ هو. هو جتوين جو سردار هو ۽ زور وارو ماڻهو هو. مهراب پور ڪنڊياري تعلقي واري انهيءَ جي ٻڌايل آهي. پوءِ جڏهن مير بجار آيو، تڏهن مهراب جتوئي تاجي ليکي ۽ ٻين سان گڏ ميان غلام نبيءَ جي طرفان تاجي ليکي ۽ ٻين سان گڏ ميان غلام نبيءَ جي طرفان ميرن سان وڙهيو ۽ لانياريءَ واري جنگ ۾ شڪست کاڌائين. پوءِ ڦري مير جي پاسي ٿيو، جيئن ڪن ٻين سردارن به ڪيو. پر وري جڏهن ميان عبدالنبي قلات جي خان جي مدد وٺي وڙهڻ آيو، تڏهن مهراب  ۽ ٻيا وڃي ساڻس شامل ٿيا ۽ چالڪ جي پل واريءَ جنگ ۾ وڙهيا ۽ مير عبدالله خان انهن کي شڪست ڏني ۽ مهراب انهيءَ جنگ ۾ مارجي ويو. سندس مرڻ کان پوءِ سندس پٽ تاجو فقير ۽ انهيءَ جو مائٽ ڌگاڻو جتوئي هالاڻيءَ واري جنگ  کان پوءِ جڏهن مير فتح علي خان سنڌ ورتي، تڏهن پشيمان ٿي اچي ساڻس شامل ٿيا.

## آبادي
ھن تعلقي جي آبادي 1998ع ۾ 1,55,345 ھئي جيڪا 2017ع م وڌي 2,47,280 ٿي وئي. تعلقي ۾ آبادي جي گھاٽائي 510.7 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر آهي. 2017 جي ڪاٿي مطابق تعلقي جي شھري آبادي 76,813 ھئي جيڪا محراب پور شھر ۽ ھالاڻي شھر ۾ رهندڙ ھئي ۽ ڪل آبادي جو %31.1 ھئي.  ٻھراڙيءَ واري آبادي جو تعداد 1,70,467 ھيو جيڪا ڪل آبادي جو %68.9 ھئي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
نوابشاهه تعلقو

**نوابشاھ تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي شهيد بينظيرآباد جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام  نوابشاھ شھر آهي.

## تاريخ

نوابشاھ کان پھريان ھن شھر جو نالو نصرت ھو.جيڪو نصرت کينال مان پيو،(نصرت کينال ھيئر گجرھاواھ جي نالي سان مشهور آهي جيڪو نواب شاھ شھر جي اندران گذري ٿو). 

1907 ۾ نصرت شھر کي تعلقي جي حيثيت ڏني وئي،1907 کان 1912 تائين تعلقو نصرت (نواب شاھ) حيدرآباد ضلعي جو حصو ھو. 

1909 ۾ سيد نواب علي شاھ 200 ايڪڙ زمين ريلوي اسٽيشن ٿاھيڻ لاءِ عطيو طور آنگريز حڪومت کي ڏني تہ آنگريز حڪومت خوش ٿي شھر جو نالو مٽائي نواب شاھ رکيو. 

1912 ۾ نواب شاھ کي حيدرآباد ضلعي کان ڌار ڪري الڳ ضلعو بڻايو ويو  نواب شاھ شھر کي نواب شاھ ضلعي جو صدر مقام بڻايو ويو.    

## يونين ڪاؤنسلون
نوابشاهه تعلقي ۾ هيٺيون يونين ڪاؤنسلون آهن.

# يو سي نوابشاھ 1
# يو سي نوابشاھ 2
#يو سي نوابشاھ 3
# يو سي نوابشاھ 4
# يو سي نوابشاھ 5
#يو سي نوابشاھ 6
# يو سي نوابشاھ 7
# يو سي نوابشاھ 8
#يو سي نوابشاھ 9
# خير شاھ
# چنيسر 1
# چنيسر 2
# گهنڊ تڙ
## ديھون

نوابشاھ تعلقي ۾ ڪل 51 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:شهيد بينظيرآباد ضلعو
زمرو:شهيد بينظيرآباد ضلعي جا تعلقا
قمبر تعلقو

**قنبر علي خان تعلقو** يا قمبر تعلقو  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي، جنھن جو صدر مقام قمبر شھر آھي. ھن تعلقي جي ننڍڙن شھرن ۽ مشھور ڳوٺن  جا نالاٻير شريف، غيبي ديرو، ڳوٺ ڇڄڙا، ڳوٺ حني آھن. ھن تعلقي جي اولھ واري سرحد کيرٿر جبلن سان ملي ٿي جتي جو علائقو ڪاڇو سڏبو آهي. قمبر شھر کي پھريون ڀيرو تعلقي جو درجو 1862ع ۾ برٽش انڊيا جي دؤر ۾ مليو. تعلقي جي پکيڙ ايڪڙن ۾  5,22,462 ايڪڙ آھي.

## آبادي
ھن تعلقي جي آبادي 1998ع جي آدمشماري ۾ 268934 ھئي، جيڪا 2017ع جي آدمشماري مطابق وڌي 395206 ٿي وئي. جنھن مان 101474 شھري آبادي ۽ 293732 ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آبادي ھئي. شھري آبادي اھڙي طرح ڪل آبادي جو 25.7 سيڪڙو ۽ ٻھراڙيءَ واري آبادي 74.3 سيڪڙو آھي.

## سياسي نظام
تعلقي جي حيثيت سب ڊويزن واري آهي ۽ اُن جو انتظامي نگران اسسٽنٽ ڪمشنر آھي. اُن کان سواءِ روينيو کاتي جو مُختيارڪار پڻ ھتي ويھي ٿو. پوليس جو تعلقي جو نگران سب ڊويزنل پوليس آفيسر آھي. ھتي پبلڪ ھيلٿ، آبپاشي ۽ تعليم کاتي جا سب ڊويزنل آفيسر پڻ ڪم ڪن ٿا. قمبر تعلقي جي پکيڙ 5224062 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ اُن ۾ 16 يونين ڪائونسل، 4 سرڪل، 18 تپا ۽ 105 ديھون واقع آھن.

## يونين ڪائونسلون
قمبر تعلقي ۾ 16 يونين ڪائونسلون آهن:
#يو سي 12 راونتي
#يو سي 13 لشڪري چانڊيو
#يو سي 14 جيئن ابڙو
#يو سي 15 ڇڄڙا
#يو سي 16 آبڙي
#يو سي 17 خيرپور جوسو
#يو سي 18 گٽھر
#يو سي 19 ٻير
#يو سي 20 بوھڙ
#يو سي 21 پنھوارو
#يو سي 22 نواب شبير چانڊيو
#يو سي 23 غيبي ديرو
#يو سي 24 ڪور ڪمال
#يو سي 25 دوست علي
#يو سي 26 ڪلر
#يو سي 27 لاکا

## ٿاڻا

*قمبر سٽي ٿاڻو
*قمبر صدر ٿاڻو
* قمبر تعلقو ٿاڻو
* دوست علي ٿاڻو
*کاھي مينھون ٿاڻو
* پکو ٿاڻو
*مھي مڪول ٿاڻو
*ڊگھ ٿاڻو
*دينار ٻرڙو ٿاڻو
*غيبي ديرو ٿاڻو
## تپا

## ديھون

قمبر تعلقي ۾ 105 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ميرو خان تعلقو

**ميرو خان تعلقو** (Miro Khan Taluka) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جي شھدادڪوٽ سب ڊويزن جو هڪ تعلقو آهي. ميروخان شھر کي تعلقي جو درجو 1911ع ۾ مليو. ھن تعلقي جو صدر مقام ميروخان شھر آھي.

## انتظامي ورھاست

ميروخان تعلقي جي ايراضي 185011 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ان ۾ ۾ 4 يونين ڪاؤنسلون، 2 سرڪلون، 7 تپا ۽ 38 ديھون واقع آھن.

## ديھون

ميروخان تعلقي ۾ ڪل 38 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو
قبو سعيد خان تعلقو

**قبو سعيد خان تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قنبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو آهي. ھن شھر کي 2004 ۾ تعلقي جو درجو ڏنو ويو. ان کان اڳ اھو شھدادڪوٽ سب ڊويزن جو حصو ھيو.

## انتظامي ورھاست
قبي سعيد خان تعلقي جي ايراضي 269505 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ ان ۾ 3 يونين ڪاؤنسلون، 3 سرڪلون، 8 تپا ۽ 38 ديھون واقع آھن.

## تپا

قبو سعيد خان تعلقي ۾ 8 تپا واقع آهن.

## ديھون

قبو سعيد خان تعلقي ۾ 38 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو
سنجهورو تعلقو

**سنجهورو تعلقو** (اُچار: سِنجهورو تالُڪو) : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جوضلعي سانگهڙ جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام سنجھورو شھر آھي.

## يونين ڪاؤنسلون
#  پريتم آباد
# ڪُرڪلي
# جعفر خان لغاري
# جهول
# يو سي سنجهورو
# شاهه مردان آباد
# کڏڙو
# شهيد
## ديھون
سنجھورو تعلقي ۾ ڪل 94 ديھون واقع آهن.

## حوالا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڄام نواز علي تعلقو

**ڄام نواز علي تعلقو**:  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي سانگهڙ جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڄام نواز علي شھر آھي.

## ديھون
ڄام نواز علي تعلقي م ڪل 51 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
سجاول جوڻيجو تعلقو

**سجاول جوڻيجو تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جو هڪ تعلقو جنھن جو صدر مقام سجاول جوڻيجو شھر آھي. ھي تعلقو 2004 ۾ قائم ٿيو. ان کان اڳ ان جي تعلقي واري حيثيت برطانوي دور ۾ 1876 کان 1915 تائين رھي پر ان وقت ان جو نالو صرف سجاول ھيو جيڪو 2000 ۾ بدلائي سجاول جوڻيجو رکيو ويو. 

## انتظامي ورھاست
سجاول جوڻيجو تعلقي جي ايراضي 92728 چورس ايڪڙن تي مشتمل آهي جنھن ۾ 3 يونين ڪاؤنسلون، 3 سرڪلون، 8 تپا ۽ 32 ديھون واقع آھن.

ھن تعلقي ۾ ڇھ يونين ڪاؤنسلون شامل آهن جن جا نالا آهن:
* سجاول يونين ڪائونسل
* ارضي ڀٽو يونين ڪائونسل
* ڌڱاڻو مھيسر يونين ڪائونسل
* حيدر چانڊيو يونين ڪائونسل
* مستوئي يونين ڪائونسل

## تپا

سجاول جوڻيجو تعلقي ۾ 7 تپا واقع آهن.

## ديھون

سجاول جوڻيجو تعلقي ۾ ڪل ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
کپرو تعلقو

**کپرو تعلقو** :  پاڪستان جي صوبي  سنڌ  جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي سانگھڙ ضلعي جو تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام کپرو شهر آهي.

## يونين ڪاؤنسلون
# يو سي کِپرو
# هٿُونگو
# ڍليار
# ڪامل هنڱورو
# رونجهو
# کاهي
# بلاول هنڱورجو
# کوڙي
# قاضي فيض محمد راڄڙ

## ديھون

کپري تعلقي ۾ ڪل 78 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تعلقا
شڪارپور تعلقو

**شڪارپور تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي شڪارپور جو هڪ تعلقو آهي.  جنھن جو صدر مقام شڪارپور شھر آھي. ھن تعلقي جو سڀ کان وڏو شھر شڪارپور ۽ ٻئي نمبر تي سلطان ڪوٽ آھي. ھتان جا ٻيا ننڍڙا شھر ۽ وڏا ڳوٺ قاضي واھ، جاڳڻ، جھان واھ، خانواھ، ڪرن، ھمايون شريف، لوڊرا آھن.

## تاريخ
1843ع ۾ سنڌ جي فتح کانپوءِ انگريزن سنڌ جو نظم ونسق نئين بنياد تي قائم ڪري سنڌ کي ٽن ضلعن ڪراچي، حيدرآباد ۽ شڪارپور ۾ تقسيم ڪيو ۽ سنڌ جو دارالخلافه 1847ع تائين حيدرآباد رهيو تنهن کانپوءِ ڪراچي منتقل ڪيو ويو. شڪارپور ضلعي  ۾ ان وقت چوڏھن تعلقا ھيا جن ۾ شڪارپور تعلقو پڻ شامل ھيو. شڪارپور تعلقي جي حيثيت 1843ع وٺي برقرار آھي.

## آبادي

ھن تعلقي جي آبادي 1981ع ۾ 88,131 ھئي جيڪا 1998 ۾ وڌي 1,34,838 ٿي وئي ۽ 2017 جي آدمشماري م اھا وڌي 1,95,437 ٿي وئي.

## تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون
# يو سي علي بھار
#يو سي جاڳڻ
#ہو سي جھان واھ
#يو سي خانواھ
# يو سي شڪارپور 1
# يو سي شڪارپور 2
# يو سي شڪارپور 3
#يو سي شڪارپور 4
#يو سي شڪارپور 5
# يو سي شڪارپور 6
# يو سي بيد
# يو سي جنو
# يو سي ڪرن
# يو سي لاليون
#ہو سي ھمايون
# يو سي لوڊرا
# يو سي شاھل
# يو سي سلطان ڪوٽ

## ديھون

شڪارپور تعلقي ۾ 49 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
ڳڙهي ياسين تعلقو

**ڳڙهي ياسين تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي شڪارپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام ڳڙھي ياسين شھر آھي.

## ديھون

ڳڙھي ياسين تعلقي ۾ 88 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:شڪارپور ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:شڪارپور ضلعي جا تعلقا
خانپور تعلقو

**خانپور تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي ضلعي شڪارپور جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام خانپور شھر آھي.

## ديھون

ھن تعلقي ۾ 52 ديھون واقع آهن.

## حوالا
زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
پنو عاقل تعلقو

**پنو عاقل تعلقو** (اُچار: پَنُو آڪِل تالُڪو) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سکر جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام پنوعاقل شھر آھي.

## ديھون
پنوعاقل تعلقي ۾ ڪل 96 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
روهڙي تعلقو

**روهڙي تعلقو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سکر ڊويزن جي ضلعي سکر جو هڪ تعلقو آهي جيڪو سنڌو ندي تي واقع آهي. تعلقي جو صدر مقام روھڙي شھر آھي. ھن تعلقي ۾ اروڙ جو ڦٽل شھر واقع آهي.

## ديھون
روھڙي تعلقي ۾ ڪل 67 ديھون واقع آهن.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا تعلقا
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ضلعو سکر
401ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:401ء
زمرو:پنجين صدي
زمرو:سال
گلشن اقبال تعلقو

**گلشن اقبال تعلقو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي اوڀر جو هڪ تعلقو آهي.
## حوالا
{{حوالا]]
زمرو:گلشن ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
بلديا ٽاؤن تعلقو

**بلديا ٽاؤن** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي اورنگي، ڪراچي جو هڪ تعلقو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ٽائون
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
زمرو:ڪياماڙي ضلعي جا تعلقا
مراد ميمڻ ٽائون

**مراد ميمڻ ڳوٺ** (اردو: مراد میمن گوٹھ) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شهر ڪراچي ۾ ملير ضلعي جي ڇهن انتظامي سب ڊويزن (تعلقن) مان هڪ آهي، جيڪو اڳ ۾ سال 2011ع تائين گڊاپ ٽائون جو حصو هو. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 376,987 آهي.

## ميمن ڳوٺ جا پاڙا
* عبدالڪريم محلو
* اميد علي محلو
* مشوري محلو 
* بروهي محلو
* حاجي احمد محلو
* جاموٽ محلو
* بچل باغ
* هاشم خاصخيلي ڳوٺ
* جام ڳوٺ
* سومر ڪنڊاني ڳوٺ 
* ملا عيسيٰ ڳوٺ 
* نعمت ڳوٺ
 
پاڙو گڊاپ ٽائون جي زرعي زمينن ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:ملير ضلعو
زمرو:سنڌ جا تعلقا
زمرو:ڪراچي جا تعلقا
ڄامشورو

**ڄامشورو**  پاڪستان جي صوبي سنڌ  جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جي تعلقي ڪوٽڙيءَ جو هڪ شهر ۽ يونين ڪائونسل آهي. هيءُ شهر پنهنجي  تعليمي ادارن جي ڪري مشهور آهي. ۽ هن شهر کي **تعليمي شهر** پڻ سڏيو ويندو آهي.
هن شهر ۾ هڪ پراڻو ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو پڻ موجود آهي جيڪو انگريز زماني کان تعليم ڏيندو ٿو اچي.ڄامشورو اصل ۾ حيدرآباد جي علائقي قاسم آباد دوآٻي جي ديهه جو نالو آهي، جيڪا ديهه موجوده صوبائي وزير ڄام خان شورو جي ڏاڏي ڄام خان شورو جي نالي سان جوڙي وئي هئي

## تاريخ
ڄامشورو ميرن جي آخري دور ۾ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، جيڪو ڄام شوري نالي هڪ شخص ٻَڌايو هو. هي ڳوٺ ڪيترا ورهيه ضلعي ڪراچيءَ جي حدن ۾ رهيو، پر 1931ع ۾ جڏهن دادوءَ کي ڪراچيءَ کان ڪٽي ڌار ضلعو ٺاهيو ويو ته ڄام شورو، دادو ضلعي جي ڪوٽڙي تعلقي جي حدن ۾ اچي ويو، ۽ ڄام شوري کي هن تعلقي جي هڪ ديهه جي حيثيت ڏني وئي. سنڌ يونيورسٽي ۽ سپر هاءِ وي ٺهڻ کان اڳ ڄام شورو يونين ڪائونسل جو درجو رکندڙ شهر هو.

## بيهڪ
ڄامشورو، سنڌو نديءَ جي ساڄي ڪپ تي حيدرآباد کان اُتر اوڀر ڪنڊ تي 18 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي 250 26' ڊگريون اُتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 680 20' ڊگريون اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. ڄام شوري جي حدن مان نئشنل هاءِ وي ۽ پاڪستان ريلوي لائين گذرن ٿا. هتي سنڌ يونيورسٽي ريلوي اسٽيشن به آهي.

## تعليمي ادارا
ڄامشورو شهر، سنڌ صوبي توڙي پاڪستان جي اهم تعليمي درسگاهن: سنڌ يونيورسٽي، لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز (LUMHS) ۽ مهراڻ انجنيئرنگ يونيورسٽيءَ جي ڪري به مشهور آهي. ان کان سواءِ هتي سنڌي ادبي بورڊ، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، بيورو آف ڪريڪيولم، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جهڙا ادبي ۽ علمي ادارا به موجود آهن. ڄام شوري شهر کان ڪجهه فاصلي تي ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو واقع آهي، جتان ملڪ جي اعليٰ سياسي شخصيتن جناب آصف علي زرداري (صدر پاڪستان)، سيد جلال محمود شاهه (اڳوڻي ڊپٽي اسپيڪر سنڌ اسيمبلي)، سيد ضياء شاهه (SUP اڳواڻ) ۽ نوجوان دانشور جامي چانڊيي ۽ ٻين تعليم حاصل ڪئي آهي. سنڌ يونيورسٽي، سنڌ جي قومي اڳواڻن جي. ايم. سيد ۽ ميران محمد شاهه جي ڪوششن سان قائم ٿي هئي، 1951ع ۾ ان جي ڪئمپس پهرين حيدرآباد ۾ ۽ بعد ۾ علامه آءِ. آءِ. قاضيءَ جي ڪوششن سان ڄام شوري ۾ قائم ٿيو. 1881ع ڌاري انگريز دور ۾ ڄام شوري ۾ هڪ ميڊيڪل اسڪول قائم ٿيو هو، جيڪو 1942ع ۾ ڪاليج ٿيو. 1951ع ۾ هي ميڊيڪل ڪاليج سنڌ يونيورسٽيءَ سان ملحق ٿي لياقت ميڊيڪل ڪاليج بڻيو ۽ هن وقت يونيورسٽيءَ جي حيثيت حاصل ڪري چڪو آهي. (وڌيڪ ڏسندا: لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز، ايندڙ جلد) 1963ع ۾ انجنيئرنگ جي تعليم جي فروغ لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ انجنيئرنگ ڪاليج قائم ٿيو، جنهن کي 1977ع ۾ يونيورسٽيءَ جو درجو مليو.

## شخصيتون
ڄامشوري شهر، ڪئمپس ۽ ڪالونيءَ ۾ ڪيترائي اديب ۽ عالم ڊاڪٽر حبيب الله صديقي، امداد حسيني، سحر امداد، ڊاڪٽر غلام محمد لاکو، عبدالقادر جوڻيجو، محمد قاسم ماڪا، اياز عالم ابڙو، ڊاڪٽر تنوير جوڻيجو، محمود مغل، نياز پنهور ۽ ٻيا رهن ٿا. مرحوم ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو مرحوم طارق عالم ابڙو به هتي رهندو هو.

ڄامشوري ۾ قائم ٽي وڏيون يونيورسٽيون ۽ ٻيا ادارا آهن:
# سنڌ يونيورسٽي
# مهراڻ يونيورسٽي
# لياقت يونيورسٽي
# انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي
# سنڌي ادبي بورڊ

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا شهر
ڪوٽڙي

**ڪوٽڙي** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڄامشوريجو ھڪ وڏو صنعتي شھر ۽  ڄامشوري ضلعي ۽ ڪوٽڙي تعلقي جو صدر مقام آهي.ھي شھر ٽن يونين ڪائونسلن تي مشتمل آهي جن ۾ يو سي ڪوٽڙي شھر، يو سي نانگو لين ۽ يو سي مانجھي شورو شامل آهن.درياء سنڌ جي ڪپ تي واقع ھي شھر حيدرآباد شھر جو جاڙو شھر آھي. ٻنھي شھرن کي درياء ورھائي ڌار ڪري ٿو ۽ پلين ذريعي ڳنڍيل آھن. ڪراچي کان ڪوٽڙي تائين روڊ جو رستو 134 ڪلوميٽر آهي.

## جاگرافي
ھن شھر جي جاگرافيائي بيھڪ اتر ۾ °25.37 لانگيٽيوڊ تي ۽ اوڀر ۾  °68.32 تي 17 ميٽرن جي الٽيٽيوڊ تي واقع  آھي . ھي شھر ايم 9 موٽر وي ذريعي ڪراچي سان ڳنڊيل آهي. ان کان علاوه اين 5 نيشنل ھاء وي ۽ اين 55 انڊس هاءِ وي بہ ھن شھر جي ٻاھران ايم 9 موٽروي کان ڌار ٿي درياء ٻن ڪپن ڏي ورھائجي پنجاب طرف وڃن ٿا.ھن شھر کان ھڪ ھاء وي ٺٽي طرف بہ وڃي ٿو.جنھن پاسي ڪوٽڙي شھر جو صنعتي زون واقع آهي.

## تاريخ
ميرن جي دؤر ۾ 1838 ۾ بمبئي ڊويزن جي ڪمپني سرڪار جي فوج افغانستان ويندي ڪوٽڙي ۾ ڪئمپ ڪئي ھئي. ھي شھر ڪراچي ضلعي جو حصو ھيو ۽ 1854 ۾ ھتي ميونسپل ڪميٽي قائم ٿي ھئي.  بعد ۾ 1931 ۾ کيس ڪراچيءَ کان ڌار ڪري نئين قائم ڪيل دادو ضلعي ۾ شامل ڪيو ويو.ھي شھر اڪثر ٻوڏن جو شڪار ٿيندو رھيو . اوڻويھين صدي ۾ ھن شھر کي بچاء بند ڏئي محفوظ ڪيو ويو.

## مردم نگاري

## ڪوٽڙي حيدرآباد پل

ڪوٽڙي ۽ حيدرآباد جي وچ ۾ سنڌو درياءَ جي مٿان ھن پل جو افتتاح 25 مئي 1900 ۾ ٿيو.ھن پل جي ڊيگھ 1948 فٽ آهي. پل جي بنياد جي زمين جي اندر اونھائي 49 کان 60 فٽ آهي.

## ريلوي لائن
thumb|left|upright=1|ڄامشورو ريلوي لائن
پاڪستان جي سڀ کان پھرين ۽ سڀ کان پراڻي ريلوي لائن ڪراچي ۽ ڪوٽڙي جي ريلوي لائن آھي جنھن جو ڪم 1858 ۾ شروع ٿيو 1861 ۾ تيار ٿي. 173 ڪلوميٽرن تي مشتمل ھن ريلوي لائن جي منظوري برٽش انڊيا جي گورنر جنرل لارڊ ڊلھوزي ڊسمبر 1853 ۾ ڏني. 1855 ۾ لنڊن ۾ سند ريلوي ڪمپني ٺھي جنھن کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جنوري 1856 ۾ ھن ڪم جو ٺيڪو ڏنو ويو.ساڳي ڪمپني کي 1857۾ ڪوٽڙي کان ملتان ۽ ملتان کان لاھور ۽  امرتسر تائين ريلوي لائين وڇائڻ جو ڪم ڏنو ويو. ڪراچي کان ڪوٽڙي واري تعميري ڪم جي شروعات ڪراچي ھڪ تقريب ذريعي ڪمشنر فريئر ھڪ ڦيٿي واري ٽرالي ۾ عمارتي سامان کڻي ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ميرپور ماٿيلو

**ميرپور ماٿيلو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي گهوٽڪيءَ ۾ هڪ شهر آهي ۽ گھوٽڪ شھر سان گڏ ھي بہ ضلعي صدر مقام  آھي. ھي شھر NH-5 تي واقع آهي

## حوالا

زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون آباد جڳهيون
ايڪڙ

**ايڪڙ** (اُچار: اٖيڪَڙُ، اردو: ایکڑ، انگريزي: Acre) پکيڙ يا سطح جي ماپ جو هڪ درجو آهي جيڪو برطانوي نظام ۾ استعمال ٿئي ٿو. هڪ ايڪڙ ۾ 4,840 چورس گز يا 43,560 چورس فوٽ هوندا آهن. اهڙيءَ طرح هڪ ايڪڙ تقريبن 4,047 چورس ميٽرن جي برابر آهي. ھڪ چورس ميل جي 640 حصن مان هڪ حصي کي ايڪڙ چئبو آهي. هڪ ايڪڙ ۾ ٻه جريب هوندا آهن، هڪ جريب ۾ 20 گُهنٽا ۽ هڪ گُهنٽي ۾ 5 پُرهه. هيءُ درجو دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ استعمال ٿيندو آهي. خاص ڪري پاڪستان ۽ ڀارت ۾ زمين جي ماپ ايڪڙن ۾ ئي ٿيندي آهي.

ٻہ -جريب- زمين جو -ٽڪر-. هي زرعي زمين جي ماپ جو -ايڪو- آهي. قديم زماني ۾ -برطانيا- ۾ اهڙي ٻنيءَ کي ’-ايڪڙ-‘ چوندا هئا، جنهن ۾ جوڙو ڍڳن جو صرف هڪ ڏينهن ۾ هر هلائي سگهي. هڪڙي -ايڪڙ- ۾ 220 فوٽ ڊيگهه ۽ 198 فوٽ ويڪر هوندي آهي، جنهن جي ڪل ايراضي 43560 چورس فوٽ يا 4840 چورس وال هوندي آهي. سنڌ ۾ زرعي زمين جي ماپ ايڪڙن ۾ ڪئي ويندي آهي.

## حوالا
جريب

جريب زمين جي ماپ جو هڪ درجو آهي جيڪو اڌ ايڪڙ جي برابر آهي، يعني هڪ ايڪڙ ۾ ٻه جريب هوندا آهن. اهڙيءَ طرح هڪ جريب ۾ 20 گُهنٽا هوندا آهن.

فارسي ٻوليءَ ۾ جريب ايڪڙ کي ئي چئبو آهي. پر سنڌيءَ ۾ هن لفظ جو استعمال اڌ ايڪڙ لاءِ ٿئي ٿو.

پراڻي سنڌي درجه بندي نظام تحت هڪ جريب 150 فوٽ کي چورس ڪرڻ سان ٺهندو هو، يعني 22,500 چورس فوٽ. هاڻوڪي جديد نظام تحت هڪ ايڪڙ 43,560 چورس فوٽن جو ٿيندو آهي، تنهنڪري هڪ جريب 21,780 چورس فوٽن جي برابر آهي.ھڪ جريب ۾ 2023.4282112 چورس ميٽر، 5 اسڪوائر چين، 2420 چورس گزن جي برابر آهي.
گهنٽو

**گهنٽو** (اُچار: گُهنٽو)** ويسو** پکيڙ ۽ زمين جي سطح جي ماپ جو هڪ درجو آهي. هڪ جريب ۾ 20 گُهنٽا يا ويسا ٿيندا آهن ۽ هڪ ايڪڙ ۾ 40 گهنٽا يا ويسا. هڪ گهنٽي يا ويسي  ۾ 5 پُرھ ٿيندا آهن.

جديد درجه بندي نظام تحت هڪ ايڪڙ ۾ 43,560 چورس فوٽ ٿيندا آهن، تنهنڪري هڪ گهنٽي يا ويسي ۾ 1,089 چورس فوٽ ٿيندا. جڏهن ته پراڻي سنڌي درجه بندي تحت هڪ ايڪڙ ۾ 45 هزار فوٽ هئا ۽ هڪ گهنٽو 1,125 چورس فوٽن جي برابر هو.

## حوالا
ملين

**ملين** (اُچار: مِليَن، انگريزي: Million) هڪ انگ آهي جيڪو جديد انگريزي ڳاڻيٽي ۾ استعمال ٿئي ٿو. هڪ ملين هڪ هزار هزار جي برابر آهي. اهڙيءَ طرح ڏهه ملين هڪ ڪروڙ جي برابر ۽ هزار ملين هڪ ارب جي برابر آهن.
هزار

**هزار** يا **1000** (اُچار: هَزارُ، اردو: ہزار، انگريزي: Thousand) هڪ انگ آهي جيڪو ڏهه سؤ جي برابر آهي. هڪ سؤ هزار برابر آهي هڪ لک جي، ۽ هڪ هزار هزار برابر آهي هڪ مِلين جي.

هڪ هزار = 1,000 يا 10,00

هڪ هزار سالن کي مِلينيم چوندا آهن.

هزار اصل ۾ فارسيءَ جو لفظ آهي جيڪو اردو، هندي ۽ ٻين هندوستاني ٻولين ۾ به ڪتب ايندو آهي. عربيءَ ۾ هزار کي الف چوندا آهن ۽ انگريزيءَ ۾ ٿاؤزنڊ.
سنڌي شاگرد سٿ

سنڌي شاگرد سٿ، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گادي جي هنڌ ڪراچي ۾ واقعي سڀ کان وڏي سرڪاري مادرعلمي ڪراچي يونيورسٽي ۾ پڙهندڙ سنڌي شاگردن جي هڪ سماجي ۽ ثقافتي تنظيم آهي۔ جنهن جو بنياد سيپٽمبر 2012ع ۾ پيو۔ سنڌي شاگرد سٿ جو مقصد ڪراچي يونيورسٽي اندر ثقافتي، تعليمي ۽‌ ادبي پروگرام ڪرائڻ آهي۔ هي تنظيم داخلا وقت نون آيل شاگردن جي داخلا جي مرحلي ۾ تمام گهڻي مدد ڪندي آهي۔ ۽ نون شاگردن جي مان ۾ آجياڻو پڻ ڏيندي آهي۔ هن وقت سنڌي شاگرد سٿ جي ٽين چونڊيل ڪابينا جنرل سيڪريٽري عبدالرحمان ڪهيري جي سربراهي ۾‌ پنهنجون ذميواريون نڀائي رهي آهي۔

## External links
* Sindhi Shagird Sath Official Site
500ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:500ء
زمرو:پنجين صدي
زمرو:سال
100

**سؤ** يا **سَو** يا **100** هڪ انگ آهي. ڏهه سؤ هڪ هزار برابر هوندا آهن. هڪ سؤ کان پهريان نوانوي (99) ۽ پويان هڪ سؤ هڪ (101) اچي ٿو.

هڪ س‏ؤ = 100
آرامي ٻولي

thumb|آرامي ٻوليءَ جي الفابيٽ
**آرامي ٻولي** (انگريزي: Aramaic language) ’سامي خاندان‘ جي ھڪ ٻولي، جيڪا حضرت عيسيٰ عليه السلام  کان اڳ توڙي پوءِ، ڪيترين ئي صدين تائين عراق، الجزائر، شام ۽ فلسطين ۾ رائج ھئي. جڏھن عبراني ٻولي ختم ٿي ته آراميءَ انھيءَ جي جاءِ والاري ۽ توريت جا ڪيترائي ڀاڱا آرامي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿيا ۽ اھي ترگوم (Targum) سڏيا ويا.”آرامي“ جون ڪئين شاخون آھن. اھا شاخ جيڪا سريا (شام) ۾ رائج ھئي، سرياني (Syriac) سڏي وئي. اسلامي سوڀن (ستين صدي عيسوي) کان پوءِ آراميءَ جي جاءِ تي آھستي آھستي عربي ٻولي ايندي وئي ۽ ان جي جڳهه والاريائين.عراق، شام، فلسطين، ڪنعان ۽ ڪن عرب علائقن ۾ آباد قومون سامي نسل جون آھن، انھيءَ ڪري انھن جي ٻولين کي ”سامي زبانون“ چيو ويو. سامي ۽ آرامي ساڳئي نسل جون ٻوليون آھن.

زمرو:ٻوليون
ڪورنگي

**ڪورنگي** (اُچار: ڪورَنگِي، اردو: کورنگی، انگريزي: Korangi) ڪراچيءَ جو هڪ علائقو آهي. هيءَ ڪورنگي ضلعي جي ڪورنگي تعلقي ۾ اچي ٿو.
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
ڪنڊيارو

**ڪنڊيارو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي نوشهرو فيروز ضلعي جو هڪ شهر آهي جيڪو ڪنڊيارو تعلقي ۾ اچي ٿو.

ڪنڊياري سان لڳ درگاهه الله آباد شريف آهي جتي پير سهڻا سائين نقشبنديءَ جو عرس مبارڪ هر سال تمام وڏي اجتماع جي صورت ۾ ٿيندو آهي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
درگاهه الله آباد شريف

thumb|درگاھ الله آباد ڪنڊيارو جو خاڪو
درگاهه الله آباد شريف سنڌ جي ڪنڊيارو شهر ۾ هڪ وڏي صوفي درگاهه آهي جتي پير سهڻا سائين نقشبنديءَ جو مقبرو موجود آهي. هن وقت سجاده نشين خواجه محمد طاهر بخشي نقشبندي المعروف پير سڄڻ سائين آهي.

هن درٻار جو بنياد 1973ع ڌاري حضرت سُهڻا سائين رحه، پنهنجي مخلص مريدن ڊاڪٽر عبدالطيف چنا ۽ ٻين جي اصرار ۽ تعاون سان رکيو. اها درٻار ڪنڊياري ۾ مين روڊ ، باءِ پاس لڳ واقع آهي. سهڻا سائين هن مرڪز جي قائم ٿيڻ کان وفات تائين پاڻ هتي سڪونت پذير رهيو. سندس مزار به هتي ئي آهي. هتي مسجد کان علاوه مدرسو به ٺاهيو ويو، جتان هن وقت تائين ڪيترائي حافظ ۽ عالم ٿي نڪتا آهن. هن مرڪز تي هر اسلامي مهيني جي 27 -تاريخ- تي روحاني محفل ٿيندي آهي، جنهن ۾ پاڪستان کانسواءِ ٻاهرين ملڪن مان ايندڙ عقيدتمند به شريڪ ٿيندا آهن. هن مرڪز ۾ مردن جي مدرسي کانسواءِ عورتن جي -اصلاح- ۽ ديني -تعليم- لاءِ پڻ انتظام ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:درگاهون
زمرو:ضلعو نوشهرو فيروز
زمرو:ڪنڊيارو
زمرو:نقشبندي
ميرپور (سلجهائپ)

ميرپور جي نالي سان ڪيترا ئي شهر ۽ علائقا سنڌ ۽ ٻين علائقن ۾ موجود آهن.

## سنڌ
* ميرپور خاص، سنڌ
** ميرپور خاص ڊويزن
** ميرپور خاص ضلعو
** ميرپور خاص تعلقو
** ميرپور خاص
** ميرپور پراڻي
* ميرپور ساڪرو، ضلعو ٺٽو، سنڌ
** ميرپور ساڪرو تعلقو
** ميرپور ساڪرو شهر
* ميرپور بٺورو، ضلعو سجاول، سنڌ
** ميرپور بٺورو تعلقو
** ميرپور بٺورو شهر
* ميرپور ماٿيلو، ضلعو گهوٽڪي، سنڌ
** ميرپور ماٿيلو تعلقو
** ميرپور ماٿيلو شهر
* ميرپور ٻرڙو، ضلعو جيڪب آباد، سنڌ
* ميرپور چاڪر، سنڌ

## پاڪستان ماسواءِ سنڌ
* خيبر پختونخوا
** ميرپور (ايبٽ آباد)، هڪ يونين ڪاؤنسل
* آزاد ڪشمير
** ميرپور ڊويزن
** ميرپور ضلعو
** ميرپور تعلقو 

## ڀارت
* ميرپور ترڪ، دهلي جو هڪ علائقو
* ميرپور، سروهي، راجستان جي سروهي ضلعي جو هڪ ڳوٺ

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
ڀنڀور ڊويزن

**ڀنڀور ڊويزن**، جنھن کي ”ٺٽو ڊويزن“ يا ”ڀنڀور ڊويزن“ بہ چيو وڃي ٿو، سنڌ جي ڇھين انتظامي ڊويزن آهي. ڊويزن جو نالو قديم شھر ڀنڀور مان نڪتل آهي. هن ڊويزن جي راڄڌاني ٺٽو شھر آهي. پاڻ ٺٽو ضلعي کان علاوه بین ضلعا  سجاول ۽ بدين شامل آهن. ان تبديلي کان اڳ، انھن ٽنهي ضلعن کي حيدرآباد ڊويزن ۾ شامل ڪيو ويو هو. علائقي جي ماڻهن ان تبديلي کي ساراهيو آهي ڇاڪاڻ تہ انھن کي يقين آهي تہ ان سان علائقي جي گورننس ۽ انفرا اسٽرڪچر جي ترقي ۾ بھري ايندي. سنڌ حڪومت ڀنڀور ڊويزن جي ترقي لاءِ يارھن ارب روپين جي بجٽ پڻ رکي آهي. 

علائقي جا ماڻهو هاڻوڪي حيدرآباد مان هڪ نئون ورهاڱو چاهين ٿا. 2012ع ۾، جڏهن بدين ۾ موسمي مون سون جي سخت ٻوڏ آئي هئي، حيدرآباد انتظاميا بدين کي بچائڻ ۽ ان کان پوءِ ڊزاسٽر مئنيجمينٽ مھيا ڪرڻ ۾ ناڪام وئي هئي. ان ڪري 2013ع جي علائقائي اليڪشن ۾ عوام پيپلز پارٽي کي ووٽ ڏيڻ جي شرط طور الڳ ڊويزن جو مطالبو ڪيو. پيپلز پارٽيءَ جي چونڊ مهم ۾ پارٽيءَ جو مطالبو مڃي ورتو ۽ انهن علائقن مان اڪثريتي سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. خطي ۾ بھتر حڪمراني ۽ ترقي لاءِ هڪ ٻي انتظامي ڊويزن ٺاهڻ بہ ضروري هو.

## حوالا

زمرو:ڀنڀور ڊويزن
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
زمرو:سنڌ جي انتظامي ورهاست
لاڙڪاڻو ڊويزن

**لاڙڪاڻو ڊويزن** (اردو: لاڑکانہ ڈویژن؛ انگريزي: Larkana Division) پاڪستان جي صوبي سنڌ جو هڪ انتظامي ڊويزن آهي. اهو 1980ع ۾ سکر ڊويزن کي ورهائي ٺاهيو ويو. سال 2000ع ۾ جڏهن ڊويزنل سسٽم کي جنرل پرويز مشرف جي دور ۾ مقامي حڪومت جي نظام سان تبديل ڪيو ويو،  ڊويزن ختم ٿي ويو، پر سنڌ حڪومت ڊويزنل سسٽم کي 11 جولاءِ 2011ع تي ٻيهر بحال ڪيو ۽ لاڙڪاڻو ڊويزن  پڻ بحال ٿيو. ھن ڊويزن جي پکيڙ 15,543 چورس ڪلوميٽر آهي. ڊويزن جي آبادي سال 1998ع جي آدمشماري ۾ 42,10,650 ھئي، جيڪا سال 2017ع جي آدمشماري ۾ وڌي 61,92,380 ٿي وئي. سال 2023ع جي آدمشماري مطابق ڊويزن جي آبادي 70,93,706 آهي.

### ضلعن جي فهرست
ڊويزن ۾ هيٺيان ضلعا شامل آهن.
# لاڙڪاڻو ضلعو
# جيڪب آباد ضلعو
# ڪشمور ضلعو
# قمبر شهدادڪوٽ ضلعو
# شڪارپور ضلعو

## تعلقا ۽ سب ڊويزن

## قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جا انتخابي تڪ

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جا ڊويزن 
** سنڌ جا ڊويزن
** خيبر پختونخوا جا ڊويزن
** پنجاب، پاڪستان جا ڊويزن
** بلوچستان، پاڪستان جا ڊویزن
** آزاد ڪشمير جا ڊويزن
** گلگت بلتستان جا ڊويزن

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
ميرپور خاص ڊويزن

**ميرپور خاص ڊويزن** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي هڪ انتظامي ڊويزن آهي جنهن ۾ هيٺيان ضلعا شامل آهن.

# ميرپور خاص ضلعو
# عمرڪوٽ ضلعو
# ٿرپارڪر ضلعو

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:ميرپور خاص ڊويزن
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
سکر ڊويزن

**سکر ڊويزن** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي هڪ انتظامي ڊويزن آهي جنهن ۾ هيٺيان ضلعا شامل آهن. سکر ڊويزن جي پکيڙ 24505 چورس ڪلوميٽر آھي. 1998 ۾ ھن ڊويزن جي آدمشماري 34,47,935 ھئي جيڪا 2017 ۾ وڌي 55,38,555 ٿي وئي.
# سکر ضلعو
# خيرپور ضلعو
# گهوٽڪي ضلعو
## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سکر ڊويزن
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
سنڌ جون ڊويزنون

پاڪستان جو صوبو سنڌ انتظامي طور ڇھ ڊويزنن ۾ ورهايل آهي، جڏھن ته ستين ڀنڀور ڊويزن ٺلھو اعلان تائين محدود رھي، جيڪا ڳاڻيٽي۾ نٿي آڻي سگھجي. هن صوبي ۾ هيٺيون ڊويزنون آهن. ڊويزن واري ورھاست جي شروعات برٽش انڊيا واري دؤر ۾ ڪئي وئي ھئي. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ 1956 م اولھ پاڪستان کي ھڪ صوبي جو درجو ڏئي 1970 تائين ان روپ م برقرار رکيو ويو ۽ سموري سنڌ ان جو ھڪ حصو ھئي. ان وقت شروع ۾ ڪراچي وفاق جي حوالي ھيو ۽ سنڌ واري ھاڻوڪي علائقي کي ٻن ڊويزنن ۾ ورھايو ويو هو جن جا نالا حيدرآباد ڊويزن ۽ خيرپور ڊويزن ھيا. ڪراچي جي واپسي بعد ڪراچي ڊويزن قائم ٿي. 1970 م ون يونٽ جي انت کان پوءِ موجوده سنڌ جي بحال ٿيڻ بعد خيرپور ڊويزن ختم ڪري سکر ڊويزن قائم ڪئي وئي ۽ ميرپورخاص ڊويزن جو پڻ قيام ٿيو. بعد ۾ لاڙڪاڻو ڊويزن، نوابشاھ ڊويزن  ۽ ڀنڀور ڊويزن قائم ڪيون ويون. نوابشاھ ڊويزن جو نالو تبديل ڪري شھيد بينظيرآباد ڊويزن رکيو ويو. آگسٽ 2000 ۾ ڊويزن سسٽم ختم ڪري لوڪل گورنمينٽ جي ضلعي سرشتو قائم ڪري ڊسٽرڪٽ ڪوآرڊينيٽر آفيسرن جي پوسٽ ٺاھي وئي ۽ ڊويزن سطح تي عملدارن جا عھدا ختم ڪيا ويا پر 2008 م ڊويزن سطح تي انتظامي ورهاست بحال ڪئي وئي. 

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون
حيدرآباد ڊويزن

حيدرآباد ڊويزن پاڪستان جي صوبي سنڌ جي هڪ ڊويزن آهي جنهن ۾ هيٺيان ضلعا شامل آهن. ھن ڊويزن جي پکيڙ 33527 چورس ڪلوميٽر آهي. 1998 م ھن ڊويزن جي آبادي 46,10,044 ھئي جيڪا 2017 ۾ وڌي 70,26,335 ٿي وئي.
# حيدرآباد ضلعو
# دادو ضلعو
# ڄامشورو ضلعو
# مٽياري ضلعو
# ٽنڊو الهيار ضلعو
# ٽنڊو محمد خان ضلعو
## حوالا
زمرو:سنڌ
زمرو:حيدرآباد ڊویزن
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:سنڌ جي انتظامي ورهاست
شهيد بينظيرآباد ڊويزن

شهيد بينظيرآباد ڊويزن پاڪستان جي صوبي سنڌ جي هڪ انتظامي ڊويزن آهي جيڪا مئي 2014 ۾ جوڙي وئي.هن ڊويزن ۾  ھيٺيان ضلعا شامل آهن:
#شهيد بينظيرآباد 
#سانگهڙ  
#نوشهرو فيروز

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جا ڊویزن
زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست
331ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:331ع
زمرو:چوٿين صدي