open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امو کٽي

مزاحيه فنڪار ۽ اداڪار امو کٽيءَ جو پورو نالو -امام- بخش کٽي هو. هن 1938ع ڌاري جيڪب آباد ۾ -جنم- ورتو. سندس خاندان، کٽيءَ جو ڌنڌو ڪرڻ سبب کٽي سڏجي ٿو. امو اڻ پڙهيل هو، ننڍپڻ کان ئي مزاج مطابق مزاحيه لطيفا چوندو هو. سنڌي ۽ -اردو- فلمن جا ڊائلاگ سکي، اداڪارن جهڙا ڪپڙا -پائي- ۽ -تلوار- کڻي ماڻهن کي ڪرتب ڏيکاريندو هو. جيڪب -آباد- جي ننڍن وڏن اسٽيج پروگرامن ۾ پڻ ڪردار ادا ڪندو هو. کيس سنڌي فلمن جي مشهور ڊائريڪٽر حسين علي شاهه فاضلاڻي سنڌي فلمن ۾ متعارف ڪرايو، -جتي- هن پنهنجي فن ۽ قابليت سان ”پرديسي“ ۽ ”عمر مارئي“ فلمن ۾ ڪامياب ڪردار ادا ڪيو. -ان- کانپوءِ -اردو- فلمن ۾ ڪم ڪرڻ جي شوق سان لاهور ويو، -جتي- نامور اداڪارن محمد علي ۽ نديم سان گڏ -اردو- فلمن ”جاگ اٺا -انسان-“، ”-ارمان-“، ”انمول“ ۽ ٻين کوڙ فلمن ۾ ڪم ڪيائين. -امو کٽي- وات سان مختلف قسمن جا آواز ڪڍڻ سبب گهڻو ڪامياب ويو. هن پنهنجي فن ۾ ڪيترائي -انعام- ۽ اوارڊ پڻ حاصل ڪيا. -امو کٽي- 1980ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
امولڪ پرارٿنائون

هيءُ ڪتاب جيئي مل لوڪسنگهه لعلواڻيءَ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 51 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب گُر سنگت، حيدرآباد، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1927ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، نئشنل پرنٽنگ، ورڪس حيدرآباد مان 1935ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
اميٽر

**اميٽر** (Ammeter) برقي ڪرنٽ جي پئمائش ڪرڻ واري اوزار کي چئجي ٿو. اهو اصل ۾ گئلوانوميٽر ئي آهي، جنھن جي پوروڇوٽ زورائتي تَڏ (resistance) ڪُوائل سان ڳنڍجي ٿي. انھيءَ پوروڇوٽ کي شَنٽ (shunt) چئجي ٿو. 

اميٽر کي هميشہ برقي سرڪٽ ۾ ٻين اوزارن سان سلسليوار ڳنڍجي ٿو، جنھن سان ڪرنٽ جي پيمائش ڪجي ٿي. سرڪٽ ۾ استعمال ٿيندڙ ٻين اوزارن جي ڀيٽ ۾ اميٽر جي تَڏَ بلڪل ٿوري ٿئي ٿي، تنھنڪري سرڪٽ مان گذرندڙ ڪرنٽ ۾ تبديلي نٿي ٿئي.

## حوالا
اميد جو قتل (ڪتاب)

هي ڪتاب قومپرست رهنما ۽ سياستڪار عبدالواحد آريسر ،27 ڊسمبر 2007ع تي شهيد بينظير ڀٽو جي شهادت کان متاثر ٿي لکيو. هي ڪتاب پنجن مضمونن تي مشتمل آهي، (1) -اميد جو قتل-، (2) ڌرتي ڌُڏي وئي، (3) هوءَ جڏهن سن آئي، (4) هن سان ماڻهو پيار ڇو ڪندا آهن ۽ (5) ڪڏهن سرخ ڦريرو لهرائيندو. هن ڪتاب جو مرتب واحد ڪانڌڙو آهي ۽ مهاڳ ناليواري صحافي ۽ ڪالم نگار -اعجاز- منگيءَ جو لکيل آهي، هن ڪتاب جي ارپنا ذوالفقار جونيئر جي نالي ٿيل آهي، ڪتاب ۾ ”لُڙڪن جي ڀيٽا“ عنوان سان -تاج- جويي جو غزل شامل آهي. -ان- کان سواءِ سائين جي. ايم. سيد جا هيٺيان لفظ شهيد بينظير کي ڀيٽا طور ڏنا ويا آهن: 
”بينظير -ڀُٽو- لياريءَ جي جلسي ۾ فوج ۽ پوليس جا گهيرا -ٽوڙي- شريڪ ٿي، -ان- سان منهنجي دل ۾ شاهه جي سورمين جو جذبو جاڳي پيو ۽ آءٌ کيس گلدستو موڪلي رهيو آهيان.“ چار رنگي ٽائيٽل تي شهيد بينظير جي -تصوير- آهي ۽ بيڪ ٽائيٽل تي ليکڪ جي -تصوير- ۽ آسي زمينيءَ جو غزل ڏنو ويو آهي، ڪچي بائنڊنگ سان ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب ۾ 87 صفحا آهن ۽ قيمت 80 روپيا آهي. ڇاپو پهريون، 7 فيبروري 2008ع تي گنجو ڏونگر پبليڪيشن، حيدرآباد پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو.

## حوالا
اميد خيرپوري

**اميد خيرپوري** (انگريزي:Umed Khairpuri) (جنم:14 آگسٽ 1929ع-وفات:7 جولاءِ 2007ع) سنڌي ٻولي جو ناميارو شاعر هو.

## زندگي جو احوال
مشهور شاعر اميد خيرپوريءَ جو پورو نالو اميد علي ولد زوار علي مراد -جمالي- آهي. شاعريءَ ۾ ”اميد خيرپوريءَ“ طور مشهور آهي. هو 14 -آگسٽ- 1929ع تي خيرپور ۾ پيدا ٿيو. -اميد خيرپوري- اديب عالم تائين -تعليم- حاصل ڪئي. کيس پوليس کاتي ۾ نوڪري ملي ۽ هيڊ ڪانسٽيبل جي حيثيت ۾ رٽائر ٿيو. 
هن 1947ع کان شاعري شروع ڪئي. شاعريءَ ۾ ”حامي“ صاحب سندس -استاد- هو. هن هر صنف تي شاعري ڪئي آهي، کيس قطعي يا چؤسٽي تي ملڪو حاصل آهي. شاعري گهڻو ڪري پابند يعني علم عروض تي ڪندو آهي. اميد خيرپوريءَ جي ڪلام جو ڪوبه مجموعو ڇپيل نه آهي، پر سنڌ جي سمورين اخبارن ۽ رسالن ۾ سندس شاعري ڇپجندي رهي ٿي. -ان- کان سواءِ سندس ڪلام ريڊيو خيرپور -تان- پڻ نشر ٿيندو رهندو آهي. هن 7 -جولاءِ- 2007ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
اميد ديرو ديھ

ضلعي دادوءَ جي تعلقي ميهڙ ۾ هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ ٽي ڳوٺ ’-اميد ديرو-‘، ’سلطان ڀَٽي‘ ۽ ’خيرو -ڀٽي-‘ -آباد- آهن. ڳوٺ -اميد ديرو- مٿينءَ ديهه ۾ وڏو ڳوٺ آهي، جنهن جي آبادي سون ۾ ٿيندي. هتي پرائمري اسڪول موجود آهي.

## حوالا
اميد علي خان

اُستاد -اميد علي خان- هڪ مشهور گويو ٿي گذريو آهي، سندس تعلق موسيقيءَ جي گواليار گهراڻي سان هو. هي حيدرآباد دکن ۾ ڄائو. سندس والد -استاد- پياري خان گواليار مان لڏي حيدرآباد سنڌ ۾ اچي -آباد- ٿيو. هن گهراڻي جو نسبي تعلق سڌوسنئون تانسين سان آهي. ماضيءَ ۾ ميان مهر بخش ۽ -استاد هدو خان- وارا هن گهراڻي جا مڃيل گويا هئا. اُميد علي خان راڳ جي سکيا پنهنجي والد کان ورتي. پوءِ پٽيالا گهراڻي جي -استاد عاشق علي خان- جو شاگرد ٿيو. -ان- وقت زاهده پروين، مختيار بيگم، الهڏنو نوناري، ۽ فريده خانم وغيره به -استاد عاشق علي خان- جي شاگرديءَ ۾ هئا. -استاد- -اميد علي خان- جي راڳ ۾ پٽيالا ۽ گواليار ٻنهي گهراڻن جون امتيازي خاصيتون گڏ ٿيل هيون. هن جو اسلوب نهايت سادو ۽ سمجهڻ جهڙو هو. -اميد علي خان- جي رهائش حيدرآباد ۾ هئي. پاڻ ڪيترو ئي وقت ريڊيو -پاڪستان-، حيدرآباد سنڌ سان لاڳاپيل رهيو. 10 -جنوري- 1979ع تي فالج جي مرض سبب وفات ڪيائين. کيس ”حسن ڪارڪردگيءَ“ جو اعزاز به مليل آهي. هينئر سندس ٻه ڀائٽيا حميد علي خان ۽ فتح علي خان سندس ميراث کي زندهه رکيو اچن.

## حوالا
اميد علي شاھ (راڳي)

-اميد علي شاهه- جو ڪافي گو شاعرن ۾ شمار ٿئي ٿو. پير -اميد علي شاهه- جي خاندان جو سلسلو ملتان جي غوثيه بزرگن سان ملي ٿو. سندس وڏا تعلقي ماتليءَ جي اگهاماڻي شهر ۾ رهندا هئا، پر -اميد علي شاهه- اڪثر ٽنڊي محمد خان ۾ رهندو هو. سال 1285ھ/1868ع ۾ وفات ڪيائين. سنڌي ادبي بورڊ جي ڇپيل ڪتاب ’ڪافيون‘ ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.

## حوالا
اميد علي جت ديھ

**اميد علي جت ديھ** تعلقي ٽنڊو محمد خان جي هڪ ديھ، جنھن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ڪرم خان جت، انور خان رند، رياض الحق مفتي ۽ عارب ڪپري.

## حوالا
اميد علي شاھ رضوي (شاعر)

سيد -اميد علي شاهه- ولد سيد غلام حسين شاهه روهڙيءَ جي رضوي خاندان مان هو. سال 1277ھ/1860ع تي ڄائو. پوليس کاتي ۾ نوڪري ڪيائين. پينشن تي لهڻ کان پوءِ پير لعل شاهه، تعلقي گهوٽڪيءَ ۾ وڃي رهيو. عربيءَ ۽ فارسيءَ جي ڄاڻ هيس. سندس ڪلام ”گلشن ادب“ جي نالي سان ڇپيو آهي. هن 4 ذوالقعد 1343ھ/1925ع ۾ وفات ڪئي. ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.

## حوالا
اميد علي شاھ رضوي (سياستدان)

**اُميد علي شاهه رضوي** ٽنڊي الهيار ۾ جنم ورتو. هو سيد ڀورل شاهه جو فرزند؛ صوبائي وزير علي نواز شاهه رضويءَ جو وڏو ڀاءُ ۽ درگاهه حضرت شاهه عنايت رضوي رح جي درگاهه جو سجاده نشين هو.

## سياست

سيد اُميد علي شاهه پيپلز پارٽيءَ جو بنيادي ميمبر هو. ٽنڊي الهيار ۾ پيپلز پارٽيءَ جو بنياد به هن وڌو هو. اميد علي شاهه رضوي 1977ع ۾ پ. پ جــي ٽــڪيٽ تي ايم. اين. اي، 1993ع ۽ 1997ع جي چونڊن ۾ ايم. پي. اي چونڊيو.

## خدمتون

سيد عبدالله شاهه جي وڏ وزارت واري دؤر ۾ سنڌ جي جيل کاتي جو صوبائي وزير رهيو ۽ ڪجهه عرصو وفاقي وزير به رهيو، پاڻ سياسي توڙي سماجي حوالي سان وڏو ماڻهو هو. هن پنهنجي دؤر ۾ تمام گهڻا ترقياتي ڪم ڪرايا، ڪيترن ئي غريب ماڻهن کي نوڪريون ڏئي روزگار سان لڳايو. اهو ئي سبب آهي جو سندس خاندان اڄ ڏينهن تائين ڪڏهن به سياسي شڪست ناهي کاڌي. هو ملنسار ۽ محبتي ماڻهو هو، درگاهه حضرت سيد عنايت شاهه رضويءَ جو ساليانو عرس ملهائڻ سان گڏوگڏ درگاهه شيخ موسيٰ تي پڻ هر سال عرُس مبارڪ جي تقريب ڪوٺائيندو هو، جتي لنگر جو به عام انتظام ڪندو هو. 

## لاڳاپا

سيد اميد علي شاهه رضوي ذوالفقار علي ڀٽي، محترمه بينظير ڀٽو ۽ غلام مصطفيٰ جتوئي کي به ويجهو رهيو. سندن خانداني لاڳاپا پير غلام رسول شاهه جيلانيءَ جي خاندان سان رهيا. 

## وفات

ٽنڊي الهيار جي هن سياسي ۽ سماجي اڳواڻ 21 جون 2012ع تي وفات ڪئي، کيس سندس وصيت موجب سندس ئي حويليءَ جي ڀرسان امام بارگاهه ۾ مٽي ماءُ حوالي ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:2012ع جون وفاتون
اميد علي لغاري

اميد علي پٽ ولي محمد لغاري، ويٺل ڳوٺ -جادو لغاري-، تعلقو ٽنڊوالهيار، ضلعو حيدرآباد. سال 1328ھ/1910ع ۾ ڄائو. ڪافيءَ گو شاعر هو. سنڌي ست درجا پڙهيل هو. سندس ڪافين سان گڏ گهڻو ڪلام بيتن ۾ آهي. سندس ڪي ڪافيون، ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- جي ترتيب ڏنل ڪافين واري ڪتاب ۾ شامل آهن.

## حوالا
امير (فلم)

لسٻيله فلمز جي پيشڪش ۾ هيءَ سنڌي فلم 25 مارچ 1983ع تي رليز ٿي. فلم جو هدايتڪار رابرٽ ملڪ، هدايتڪار شڪيل لاسي ۽ موسيقار غلام علي هو. فلم ۾ ريٽا، شهلا قريشي، فاروق سر، لطيف منو، ياسمين، امين مغل، چاندني، احمد علي، ملڪ انوکي ۽ محمود لاسي اداڪار هئا. هيءَ فلم محفل سئنيما ڪراچي، راحت سئنيما ڪراچي، ايمپائر سئنيما لاڙڪاڻي، حفيظ سئنيما سکر، شاهه ٽاڪيز سئنيما ٽنڊي آدم ۾ پردي تي ڏيکاري ويئي.

## حوالا
امير آباد (جاگرافي)

هن نالي سان جيڪب -آباد- ۽ شڪارپور ضلعن ۾ ديهه ۽ ڳوٺ -آباد- آهن: ضلعي جيڪب آباد جي تعلقي ڳڙهي خيري جي هڪ ديهه، جنهن ۾ -امير آباد-، لهڻو ڪوٽوهڙ ۽ اميربخش ميرالي نالي ڳوٺ -آباد- آهن. تعلقي ڳڙهي خيري جي ديهه ”-امير آباد-“ ۾ هڪ ڳوٺ، هتي پرائمري اسڪول ۽ اسپتال موجود آهي. ٻيو ڳوٺ تعلقي شڪارپور جي ديهه ”باريءَ“ ۾ آهي، هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول موجود آهن.

## حوالا
امير بخاري (شاعر)

امير بخاري سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر، ليکڪ، صحافي ۽ مضمون نگار آهي. سندس پورو نالو -امير علي شاهه- ولد جعفر علي شاهه آهي. هو پهرين ڊسمبر، 1941ع تي گهوٽڪي تعلقي جي ڳوٺ -ٻيرڙي- -بخارا- لڳ ماٿيلي، مومل جي ماڙيءَ ۾ پيدا ٿيو. 
هن سنڌي فائنل سان گڏ مئٽرڪ، اديب فاضل سنڌي، اديب فاضل -اردو- ۽ انٽر ڊرائنگ جي -تعليم- حاصل ڪئي. -امير بخاري- گهڻو وقت پرائمري اسڪول جو -استاد- پڻ رهيو. هن 1965ع کان لکڻ شروع ڪيو. سندس لکڻيون، سنڌيءَ، اردوءَ سرائڪيءَ ۽ پنجابيءَ ۾ ڇپجنديون رهيون آهن، جيڪي نثر توڙي نظم ۾ آهن. مرحوم رشيد احمد لاشاري، مرحوم سردار علي شاهه ۽ مخدوم غلام محمد -امير- بخاريءَ جا -استاد- هئا. هيل تائين مختلف موضوعن تي سندس ست ڪتاب ڇپجي چُڪا آهن، -جن- ۾ هڪ سندس ڪهاڻين جو مجموعو آهي. آخري عمر ۾ مٿس فالج حملو ڪيو، ڪجهه سال بيماريءَ کي منهن ڏيئي، 25 -جنوري- 2007ع تي وفات ڪري ويو. هن گهوٽڪيءَ ۾ ڪيترائي صحافي تيار ڪيا، جيڪي اڄ صحافتي دنيا ۾ موجود آهن، -جن- مان جيوترام، الهورايو -بوزدار- ۽ ٻيا اهم آهن.

## حوالا
اميد علي ڀٽ

**اميد علي ڀٽ** سنڌ جي نامياري راڳي اميد علي جو -جنم- 1971ع ڌاري ڳوٺ هڪڙا، تعلقي روهڙي ضلعي سکر ۾ ٿيو. هن جو تعلق سکر جي مشهور فنڪار گهراڻي سان هو. سندس والد -امداد حسين- عرف عيدن ڀٽ ريڊيو ۽ پي. ٽي. وي جو مشهور راڳي هو. پاڻ ڳائڻ جي تربيت ۽ سـکـيـا پـنهنجي والد ۽ مامي -استاد- زوار محمد -جمن- ڀٽ کان ورتائين. هن ننڍي عمر ۾ ئي راڳ جي شروعات ڪئي ۽ ڏينهن رات رياض ڪري پنهنجي آواز سان ڪلاسيڪل راڳ ڳائي مشهوري ماڻيائين. سندس سريلي آواز جي ڪري سينگار علي سليم کيس ڪي. ٽي. اين جي مقبول ڊرامي ”بالي“ ۾ مير علي نواز ناز جي ڪافي ’دلبر ملسي ڪهڙي وار‘ ڳارايو، جنهن کي هن تمام خوبصورت انداز ۾ ڳايو، جيڪا تمام گهڻي مقبول ٿي. اميد علي ريڊيو، پي. ٽي. وي، اسٽيج ۽ مختلف ٽي. وي چينلن تي پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو. هن جو شمار سنڌ جي چند سريلن ۽ ڪلاسيڪل راڳين ۾ ٿئي ٿو. سنڌي ڪافي هجي يا غزل سندس ڳائڻ جو انگ نرالو رهيو، جنهن کي هُو سريلي آواز ۾ ڳائي داد حاصل ڪندو هو. 
هن مشهور شاعرن جي شاعريءَ کي پنهنجي نئين انداز سان ۽ نيون ڌنون ڪري ڳايو آهي، -جن- ۾ شاهه عبداللطيف ڀٽائيرح، بيدل سائين، -اختر درگاهي-، -اياز گل- ۽ غلام نبي ناشاد شامل آهن. اميد جي ڳايل -اختر درگاهي- جي غزل ’دل جو دلبر ياد اچي ٿو‘، ’اي زمانان قرار ڳولي ڏيو‘ ۽ ’خوب نظرن سان نهاري ٿا ڇڏيو‘ شامل آهن. جڏهن ته سندس ٻين ڪمپوزيشن ۾ -اياز گل- جي وائي ’کسجي ويندي اچتو آهي هر خوشبو‘ غلام نبي ناشاد جي غزل ”اکڙيون ته مٺا تنهنجون منهنجي جان جلائين ٿيون“، شاهه لطيف جو ڪلام ’پرچن شال پنهوار‘ ۽ بيدل جي ڪافين ۾ ’-جوڳي- والي ويس ۾‘، ’لٽ ڏتئي دل ساڏي‘، ’-جاني- -جوڳي- دا ڪر بهانا‘، ’نئون نياپو آيو‘، ’عشق دا اعلي شان‘، ’ڪو نه ڏٺو سي جڳ منجهه جيڏيون‘ ۽ ’آوس نيڙي يار‘ تمام گهڻيون مقبول ٿيون. کيس روهڙي ۾ بيدل سائين جي عرس جي موقعي تي 2006ع ۾ سندس فن جي مڃتا طور بيدل يادگار ڪاميٽيءَ پاران ’بيدل اوارڊ‘ مليو. هن 10 -جنوري- 2012ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي راڳي
زمرو:گلوڪار
زمرو:ڪلاسيڪل راڳ
زمرو:سنڌي لوڪ فنڪار
امير بخش ڀٽو

**امير بخش ڀٽو**، جناب ذوالفقار علي ڀٽي جي سئوٽ ۽ پيپلز پارٽيءَ جي پهرين حڪومت واري دور ۾ مقرر ٿيل سنڌ جي اڳوڻي گورنر ۽ وڏي وزير ۽ سياستدان ممتاز علي ڀٽي جو پٽ ۽ سنڌ نيشنل فرنٽ جو وائيس چيئرمين آهي. هي هڪ دفعو سنڌ اسيمبلي جو ميمبر پڻ رهيو آهي.

## تعليم

هن بي اي بڪنگهم يونيورسٽيءَ مان ۽ ايم. فل بين الاقوامي تعلقات ۾ ڪئمبرج يونيورسٽيءَ مان ڪئي. سندس ٿيسز جو عنوان هو ”1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ ۾ سپر پاورس جو ڪردار“. هن مختلف انگريزي سنڌي اخبارن ۾ ڊزن کان وڌيڪ مضمون پڻ لکيا آهن.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1955ع جون پيدائشون
زمرو:1954ع جون پيدائشون
امير بخش نظر سنڌي

سنڌي ٻوليءَ جو اهم شاعر نظر سنڌي اصل نالو اميربخش عالماڻي، پهرين -اپريل- 1933ع تي موري جي ڀرسان ڳوٺ جهان خان عالماڻيءَ ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو جان محمد عالماڻي هو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي وڏي -ڀاءُ- کان حاصل ڪيائين. سنڌي فائنل جو امتحان پاس ڪري، 1947ع ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم ٿيو. نظر سنڌيءَ جي غزل ۾ نزاڪت ۽ نازڪ خيالي سمايل آهي. سندس غزل ۾ سنڌ جي ٻين گهڻن شاعرن جي ڀيٽ ۾ فصاحت، سلاست ۽ رواني وڌيڪ آهي. پاڻ سنڌي غزل جو اهم شاعر هو. درس تدريس سان گڏوگڏ شاعريءَ سان جنون جي حد تائين پيار ڪندو هو. نوابشاهه جي ادبي سرگرمين جو اصل باني نظر سنڌي هو ۽ -استاد- شاعر جي حيثيت رکندو هو. سنڌي ادبي سنگت، نوابشاهه جو سرگرم ميمبر هو. مشهور شاعرن بردي سنڌي، نور عباسيءَ ۽ منظور حسين قريشيءَ سان گڏ سنگت جي گڏجاڻين ۾ حصو وٺندو هو. سندس وفات 20 نومبر 1967ع ۾ ٿي.

## حوالا
امير بھادر ثاني

امير -بهادر- ثاني-، -امير- فيروز خان دائودپوٽي جو فرزند هو، پيءُ جي وفات بعد پنهنجي قبيلي جو پڳدار/رئيس بڻيو، -ان- وقت پهرين -ترائي- (ضلعي شڪارپور) ۾ ابڙن سردارن سان سندس ڀائپي ۽ دوستيءَ جي لاڳاپن ۾ ڦيٽاڙو پيو. جنهن اتان ٻئي ڪنهن جڳهه تي سڪون سان رهڻ لاءِ زمين يا -جاگير- حاصل ڪرڻ لاءِ سرگردان رهيو. نيٺ وڏين سياسي ۽ سفارتي ڪوششن بعد -اتر- سنڌ ۾ موجوده شڪارپور واري -جاگير- حاصل ڪري، -ٻيلا- وڍائي هڪ نئين وسندي قائم ڪري ’شڪارپور‘ جو نالو ڏنائين. -امير- -بهادر- ثانيءَ جي شڪارپور واري -جاگير- حاصل ڪرڻ ۾ مورخن ۽ محققن ۾ اختلاف آهي. هڪڙن جو اهو چوڻ آهي ته -امير- -بهادر- خان اها قطع زمين -بکر- جي نواب کان حاصل ڪئي، ٻين محققن جو چوڻ آهي ته -بهادر- ثاني'>-امير -بهادر- ثاني- موجوده شڪارپور واري قطع زمين تڏهوڪي سبيءَ جي گورنر مرزا خان کان ورتي. ناليوارو محقق ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ- لکي ٿو ته: ’دائود پوٽن جي -بهادر- خان هن شهر جو بنياد وڌو، هن اورنگزيب -بادشاهه- طرفان ۽ سبي جي ڍاڍر جي نواب مرزا کان سنڌو نديءَ جي ڪناري سان وڏي ايراضي، جنهن ۾ خانپور، -ترائي- ۽ سکر وارا علائقا هئا، مقاطعي تي ورتا. اتي -ٻيلا- ۽ شڪار گاهه هئا، -ان- بعد دائودپوٽن 1026ھ/1617ع ۾ شڪارپور شهر جو بنياد وڌو. -امير- -بهادر- خان 1678ع تائين حڪومت ڪري 81 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي ۽ سندس فرزند -امير- مبارڪ خان شڪارپور حڪومت جي گاديءَ تي ويٺو، جيڪو -ان- وقت ننڍو هو.

## حوالا
امير بيگم ڀٽو

شيرين -امير بيگم ڀٽو-، اڳوڻي وزيراعظم جناب ذوالفقار علي ڀُٽي جي پهرين گهر واري ۽ سئوٽ هئي. سندن شادي 1951ع ۾ ٿي. جڏهن ڀٽو صاحب 23 سالن جو هو ۽ -بمبئي- ۾ زير -تعليم- هو. جڏهن پاڻ اعليٰ -تعليم- لاءِ لنڊن روانو ٿيو ته هوءَ نئين ديري موٽي آئي ۽ -ان- بعد اتي ئي رهڻ لڳي. کيس ڪو به اولاد نه هو. هن لبنيٰ نالي هڪ ڇوڪريءَ کي گود ورتو، جيڪا هن وقت سعودي عرب ۾ رهي ٿي. جڏهن -ڀٽي- صاحب کي موت جي سزا ٻڌائي ويئي هئي ته -ان- وقت هن 8 ۽ 28 مارچ تي ساڻس راولپنڊي جيل ۾ ملاقات ڪئي هئي. شيرين -امير- بيگم کي بينظير ڀٽو، مرتضيٰ ڀٽو، شاهنواز ڀٽو ۽ صنم ڀٽو سان ڏاڍو پيار هو. 1988ع ۾ جڏهن بينظير ڀٽو پهريون دفعو چونڊون لڙيون ته -تڪ- ۾ ڪيترن هنڌن تي هوءَ ساڻس گڏ ورڪ ڪرڻ به وئي هئي. هوءَ19 -جنوري- 2003ع تي دل جي دوري پوڻ سبب چانڊڪا ميڊيڪل ڪاليج اسپتال ۾ گذاري ويئي. کيس ڳڙهي خدا بخش ۾ -ڀٽي- خاندان جي اباڻي قبرستان ۾ ذوالفقار علي ڀُٽي جي قبر جي ويجهو دفنايو ويو.

## حوالا
امير پير جي ڍنڍ

*هي ڍنڍ [[دادو ضلعو|ضلعي دادوءَ]] جي تعلقي دادو ۾ آهي، سنڌو درياهه جي کاٻي ڪپ تي آهي. جيتوڻيڪ هن وقت هي ڍنڍ مڪمل سڪي وئي آهي، پر سندس اوج واري دور ۾ هر قسم جي مڇي ۽ پکيءَ جو شڪار ٿيندو هو ۽ ڍنڍ مختلف ڏيهي توڙي پرڏيهي پکين جي آرامگاهه رهي آهي.*

## ''حوالا''

## حوالا

زمرو:سنڌ جو ڍنڍون
امير پير جي مزار

اسلامي دور جي هيءَ مزار ڳوٺ -اميناڻي-، شهر دادو کان -اٺ- ميل اوڀر- ڏکڻ ڪنڊ تي دادو ڪئنال جي وٽ سان آهي. -امير- پير کي ”راجل وير“ ڪري سڏيندا آھن. پاڪستان ٺھڻ کان اڳ ھن درگاهه تي گھڻو انگ ھندن جو ايندو ھو. درگاهه جو قبو پڪو ٺھيل آھي ۽ وقت به وقت -ان- جي مرمت ٿيندي رهي آھي، -ان- ڪري اصل آثار مٽجي ويا آھن. ھينئر هيءَ گادي اميناڻين جي سيدن وٽ آھي. روايت آھي ته سندس والد جو نالو نواب آٿڙو هو، جنھن جي مزار پڻ دادوءَ شھر جي اولهه ۾ چئن ميلن تي ٿيندي. ذات جو پنھور ڄاڻائجي ٿو.

## حوالا
امير بخش فقير (راڳي)

**امير بخش** 1918ع ڌاري جمڙائو واھ جي دلور موريءَ لڳ ڳوٺ الھيار خان ڪلوئي ۾ ڄائو. پاڻ اصل نسل زميندار هو. ذات جو ڪلوئيءَ هو. پر زمينداري ڇڏي يڪتارو ۽ کڙتال هٿ ۾ کنيائين. يڪتارو اهڙو تہ سر سان وڄائيندو هو، جو ان جي تند جو سوز وجود ۾ پيھي ويندو هو. ٻيراڻيءَ واري پريل فقير جو مريد ٿيو. فقير صاحب کي شاعري ۽ راڳ پنھنجي والد کان ورثي ۾ مليو هو، جيڪو منٺار فقير جو شاگرد هو. ائين منٺار فقير سندس ڏاڏو مرشد ليکبو. هن منٺار فقير کي بہ ڏاڍو ڳايو. 1958ع ڌاري ريڊيو تي پھتو. پاڻ ڪافي ڳائڻ جي لحاظ کان منفرد انداز رکندڙ هو. يڪتاري سان گڏ کڙتال، گهڙو، ڍولڪ ۽ دنبورو کڻندو هو. سندس ڳچيءَ ۾ ڪنٺو، ڳيڙو پٽڪو، گيڙو رنگ جو پھرياڻ پاتل سدائين، صوفياڻي سفر ۾ هوندو هو. سندس انداز جو يڪتاري ۽ کڙتال تي ڪافيون ڳائيندڙ فنڪار سنڌ اڃا پيدا ڪري نہ سگهي آهي. پاڻ دم جي بيماريءَ ۾ سال 1986ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا
امير حسن (راڳي)

**امير حسن** 11 نومبر 1957ع ۾ صدر حيدرآباد ۾ ڄائو. سندس خاندان ۾ اڳ ۾ ڪو به ڳائڻو ڪو نه هو. پاڻ پرائمري ۽ سيڪنڊري تعليم حيدرآباد مان، ايل. ايل. بي ۽ ايم ايس سي (فزيالوجي) 1982ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. 1980ع ۾ حيدرآباد ريڊيو تي رڪارڊ ٿيو ۽ بعد ۾ ٽي وي لاءِ ڳايائين. ٽي وي جي چهچٽو پروگرام لاءِ الاهي مزاحيه رڪارڊ ڀرايائين. امير حسن، مهدي حسن جي گَهت ۾ ڀلوڙ ڳائڻو آهي. امير حسن پاپ ميوزڪ به ڳائيندو آهي. سندس ٻه ٽي ڪيسٽون سنڌيءَ ۽ اردوءَ ۾ آيون آهن. پاڻ به سٺو ڪمپوزر آهي. استادن ۾ پروفيسر نجمي رضويءَ جو شاگرد آهي، جنهن ميوزڪ ۾ آمريڪا مان ڊپلوما ڪئي آهي. استاد فتح علي خان کان به سکيو اٿس. کيس مهدي حسن، استاد منظور علي خان ۽ محمد يوسف وڻندا آهن، هن کي ڪيترا اوارڊ مليا آهن، جهڙوڪ فن دوست اوارڊ (1994ع)، مهراڻ آرٽس اينڊ ڪلچر اوارڊ (1996ع) ۽ سنڌ فنڪار تنظيم پاران اوارڊ (1996ع) ۽ پاڪستان فن دوست سوسائٽي طرفان ”نشان  امتياز“ (1997ع).

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
امير حيدر شاھ

سنڌ جي قومپرست سياستدان جي. ايم. سيد (غلام مرتضيٰ) جو وڏو فرزند سيد -امير حيدر شاهه-، سال 1933ع ۾ سن شهر ۾ پيدا ٿيو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي اباڻي شهر سن ۾ حاصل ڪيائين ۽ بعد ۾ پنهنجي ننڍي -ڀاءُ- -امداد محمد شاهه- سان گڏ ڪجهه عرصو علامه آءِ. آءِ قاضيءَ جي نگرانيءَ ۾ ڪراچيءَ ۾ -تعليم- ورتائين. مئٽرڪ تائين -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ -انگلنڊ- ويو. هيءُ اهو زمانو هو، جڏهن سندس والد محترم سائين جي. ايم. سيد، ون يونٽ جي مخالفت سبب جيل ۾ هو. -امير حيدر شاهه- جي -انگلنڊ- ۾ اعليٰ -تعليم- لاءِ وڃڻ سبب سندس ننڍو -ڀاءُ- سيد -امداد محمد شاهه-، باوجود خواهش جي، ميڊيڪل ۾ پڙهائي برقرار رکي نه سگهيو ۽ پيءُ ۽ -ڀاءُ- جي غيرموجودگيءَ ۾ زمينداري سنڀالڻ لڳو. 

امير حيدر شاهه ولايت مان اعليٰ -تعليم- حاصل ڪري واپس وطن اچڻ تي پنهنجي زمين جي سنڀال ۽ زمينداري معاملن تي ڌيان ڏنو. سندس والد 1948ع ڌاري ئي پنهنجي جائداد ۽ زمينون ۽ جائداد پٽن ۽ ڌيئرن ۾ ورهائي ڇڏيون هيون، -ان- ڪري -امير- حيدرشاهه پنهنجي حصي جي زمين، جيڪا ڪوٽڙي ۽ سڪرنڊ تعلقن ۾ هئي، سنڀالڻ لڳو. هن، سن ۽ آسپاس جي راڄن تي هٿ رکيو ۽ انهن جي راڄوڻي فيصلن ۾ حصو وٺندو رهيو. معتبر ماڻهن جو چوڻ آهي ته عوامي فيصلن ڪرڻ ۾ -امير حيدر شاهه- جو مثال نه آهي ۽ فيصلي وقت مکڻ مان وار ڪڍي ڇڏيندو آهي. هو فيصلي تي عمل ڪرائڻ به ڄاڻي ٿو. پنهنجن راڄن ۽ دوستن جو خيرخواهه ۽ مددگار رهيو آهي. مهمان نوازي، والد ۽ وڏن کان ورثي ۾ مليل اٿس. سندس والد صوفي مسلڪ جو هو، جڏهن ته -امير حيدر شاهه- فڪري طرح -اهل- تشيعت سان واسطو رکي ٿو. محرم الحرام جي مهيني ۾ پنهنجي ڳوٺ ۾ حضرت -امام حسين عليه السلام- جي نالي تي نذر نياز ڪندو ۽ مجلسون ڪرائيندو آهي. 
سيد -امير حيدر شاهه- پنهنجي سياسي ڪردار جي شروعات 1961ع کان ڪئي، جڏهن هو سن يونين ڪائونسل جو چيئرمئن چونڊيو. هن چيئرمئن ٿيڻ شرط شهرين -تان- پوليس جو آزار ختم ڪرايو ۽ ٿاڻي وارن عملدارن ۽ پوليس وارن کي گهرائي هدايت ڪيائين ته سن ۽ آسپاس جي ماڻهن کي نه ستائين ۽ نه رشوت وٺن، پوليس جي شهر جي حد تائين کاڌي پيتي جي هر ضرورت سندس طرفان پوري ڪئي ويندي. هن سن ۽ آسپاس -آمري- وغيره علائقي ۾ اسڪولن کولائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. سن مڊل اسڪول (بعد ۾ هاءِ اسڪول) جي شاگردن جي مفت رهائش ۽ کاڌ خوراڪ جي سلسلي ۾ پنهنجي -ڀاءُ- -امداد محمد شاهه- سان -ٻانهن- ٻيلي رهيو. 1965ع ۾ جنرل -ايوب خان- جي دور ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. -ان- دور ۾ دادو ضلعي کي سياسي طرح قومي اسيمبليءَ جي فقط هڪ سيٽ مليل هئي. سندس مقابلو سنڌ جي نامياري ۽ باوقار سياستدان رئيس عبدالحميد خان جتوئيءَ سان ٿيو ۽ -ان- کان سيٽ کٽي ويو. نواز شريف جي پهرئين دور اقتدار ۾ -امير- حيدرشاهه آزاد اميدوار طور سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ چونڊيو. هن قومي اسيمبليءَ توڙي سنڌ اسيمبليءَ ۾ سنڌ جي حقن لاءِ آواز اُٿاريو. بعد ۾ هن سياست سان دلچسپي گهٽائي ڇڏي ۽ گذريل صوبائي اسيمبليءَ جي چونڊن ۾ پنهنجي ڀائٽي ۽ ناٺي -جلال- محمود شاهه جي حمايت ڪيائين ۽ پيپلزپارٽيءَ جي مضبوط اميداوار ۽ سنڌ جي اڳوڻي وزيراعليٰ سيد عبدالله شاهه کي سندس -تڪ- ۾ شڪست ڏيارائي، -جلال- محمود شاهه کي ڪامياب ڪرايائين، جيڪو اڳتي هلي سنڌ اسيمبليءَ جو ڊپٽي اسپيڪر ۽ قائم مقام اسپيڪر ٿيو. 
امير حيدر شاهه کي پنهنجا راڄ ڀاڳ آهن ۽ انهن جي فيصلن ۽ سماجي ڪمن سان ئي دلچسپي رکي ٿو. سماجي ڪمن جي سلسلي ۾ مخالفن توڙي پنهنجن سان هڪ جهڙو ورتاءُ ڪندو آهي. سنڌ جي اڪثر خاندانن سان پنهنجي والد وانگر سماجي ناتا قائم رکندو اچي ٿو. سندس هڪ فرزند پي. آءِ. اي ۾ پائلٽ آهي، ٻيو فرزند ڊاڪٽر، ۽ باقي ٻه فرزند پيءُ سان گڏ زمينداري سنڀاليندا آهن، -جن- مان هڪ -آمريڪا- ۾ ڪجهه وقت اعليٰ -تعليم- به ورتي هئي.

## حوالا
امير حيدر ڪاظمي

ڪراچيءَ ۾ سياستدان جي حيثيت سان سڃاتو وڃي ٿو. قيام -پاڪستان- کان پوءِ لڏي ڪراچيءَ ۾ آيو. هي ڀارت جي هڪ ڳوٺ علي نگر ۾ ڄائو. شاگرديءَ واري دؤر کان ئي مختلف تحريڪن ۾ حصو وٺندو هو. جڏهن جبلپور (ڀارت) ۾ هندو مسلم فساد ٿيا ته ٻين شاگردن سان گڏجي احتجاجي جلوس ڪڍيائين، نتيجي ۾ کيس تعليمي ادارن مان نيڪالي ڏني وئي. هن باقاعدي عملي سياست ۾ 1972ع ۾ پير پاتو. پهرين ولي خان جي ”نئشنل عوامي پارٽيءَ“ ۾ شامل ٿيو. بعد ۾ 1976ع ۾ -پاڪستان- پيپلزپارٽيءَ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. ذوالفقار علي -ڀٽي- صاحب هن جي قابليت کي ڏسندي کيس سنڌ جو سيڪريٽري اطلاعات مقرر ڪيو. 1988ع جي چونڊن ۾، ڪراچيءَ جي -تڪ- اين. اي 184 -تان- پيپلزپارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊجي آيو. ڪجهه وقت لاءِ وفاقي وزير -تعليم- ۽ وزير صحت به ٿي رهيو.

## حوالا
امير پير جي غار

**امير پير جي غار** جهمپير کان، پنج ميل ڏکڻ طرف  موجود آهي، جتي هر سال نومبر مھيني ۾، اسماعيلي خواجن جو ميلو لڳندو آهي. هن جاءِ تي، آغاخان ٻئي، آغا علي شاھ جو محلات پڻ ٺھيل آهي.

## حوالا
امير سلطان محمد جو مقبرو

امير سلطان محمد جي مقبري جي اڏاوت 1556ع ڌاري ٿي آهي. -امير سلطان محمد جو مقبرو-، سلطان ابراھيم جي مقبري لڳ ۽ عبدلله شاهه -اصحابي- جي ڏکڻ ۾ مڪليءَ واري شاهي قبرستان ۾ آهي. مھاڙيءَ ۾ پٿرائون دروازو اٿس، جنھن تي پھچڻ لاءِ ٽي ڏاڪا تعمير ٿيل آھن. دروازي سان ٻنھي پاسي ڄاريدار دريون آھن. ٿلھي تي ٺھيل ھيءَ اڏاوت سڄي پيلي -پٿر- جي آھي. احاطي ۾ اندر ٽي قبرون آھن، -جن- مان ھڪ، جنھن کي وڏو -تاج- لڳل آھي، اھا -امير- سلطان جي قبر آھي. عربيءَ ۾ لکت موجود اٿس، جنھن ۾ اڏاوت جو سال 963ھ لکيل آھي. مقبري کي ٿلھي کان مٿي چوڌاري پٿرائون واڌو وڙو چوڦير ڏنل آھي. ڇت ڪانه اٿس.

## حوالا
امير شاھ قاسم زمان جي مزار

هي مقبرو تورڪي قبرستان (نصرپور ويجهو) ارغون ترخان دور جو آهي. ميين ونھين جي مقبري کان اٽڪل ھڪ سؤ قدمن تي امير شاهه قاسم جي مزار پيلي پٿر جي، پڪين سرن جي ٿلھي تي ٺھيل آھي ٿلھي تي جملي چار قبرون آھن. ٻه قبرون اتر ۾، ٻه قبرون پيرانديءَ کان. شاهه قاسم جي مزار مٿن کان اوڀر ۾ آھي. خوبصورت نقش نگار ٿيل اٿس. ان جي مٿان آيت الڪرسي چٽيل ۽ ٻيون آيتون اڪريل آھن. انھيءَ قبرن جي ٿلھي جي چوگرد احاطي جي ديوار نڪتل ھئي. جيڪا پوءِ ڊھي وئي. هي ارغون ترخان دور جو مشھور امير ۽ نصرپور جو جاگيردار ھو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
امير علي شاھ

سيد -امير علي شاهه- ولد سيد نور علي شاهه -تاريخ- پهرين مئي 1947ع تي جيڪب آباد ۾ پيدا ٿيو. پاڻ هڪ ديني عالم، اديب ۽ خطيب آهي. جيڪب -آباد- ۾ مئٽرڪ تائين پڙهيو. همايون شريف واري مدرسي مان درسِ نظاميءَ جي سند حاصل ڪيائين. -جامع مسجد- -بخاري- درگاهه جو گادي نشين به آهي. پنهنجي والد سيد نور علي شاهه جي عرس جو هر سال انتظام ڪندو آهي ۽ -ان- جي زندگيءَ تي هڪ جامع ڪتاب ”انوار نور علي شاهه“ نالي سان لکي 1997ع ۾ شايع ڪرايائين. پاڻ جماعت -اهلِ سنت- و جماعت ضلعي جيڪب -آباد- جو -امير- آهي.

## حوالا
پير امير علي شاھ

پير امير علي شاهه پٽ سيد پير نور شاهه چوٿين نومبر 1971ع تي مٽيارين ۾ ڄائو. هن بي. اي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪئي. سندس والد پير نور شاهه 1990ع کان 1993ع تائين پ پ جي -ٽڪيٽ- تي ايم. پي. اي رهيو آهي. هو سعودي عرب، -ايران- ۽ گڏيل عرب امارات جو دورو ڪري چڪو آهي. پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي ۽ مستقل رهائش مٽياري اٿس. هو 2008ع ۾ پ پ جي -ٽڪيٽ- -تان- مٽياريءَ جي -تڪ- پي -ايس- 44 مان سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ ٽرانسپورٽ بابت اسيمبليءَ جي ڪميٽيءَ جو ميمبر آهي.

## حوالا
امير بخش امير قريشي

اميربخش قريشي ولد -امام- بخش، شڪارپور ۾ 1906ع ڌاري ڄائو. شاعريءَ جو آغاز 1930ع کان ڪيائين. -امير- قريشي مشهور شاعر ۽ نثر نويس ٿي گذريو آهي. شڪارپور ۾ ئي کيس ادبي ماحول مليو. -ان- ڪري هن 20 سالن جي ڄمار کان شاعري شروع ڪئي ۽ ادبي محفلن ۾ حصو وٺڻ لڳو. خوراڪ کاتي ۾ ملازمت ڪيائين. شاعريءَ ۾ سندس -استاد- سرشار عقيلي هو. پاڻ ”محفلِ احباب“ جو صدر، ”-جمعيت- الشعراءِ“ سنڌ جو جنرل سيڪريٽري ۽ ڪيترن ئي ادبي ادارن جو سرگرم ڪارڪن ٿي رهيو. سندس تصنيفن ۾ ’جهنگل‘ (ناول)، ’-انور-‘ (ناول)، ’بياضِ -امير-‘ (شاعري) ۽ ’شڪوه جواب شڪوه‘ (شاعري) جو ترجمو قابل ذڪر آهن. پر اُهي ڪتاب اڃا شايع نه ٿيا آهن. خوراڪ کاتي ۾ هڪ اعليٰ عهدي -تان- رٽائر ڪري، ڪجهه وقت شڪارپور ۾ سڪونت پذير ٿيو، بعد ۾ ڪراچي منتقل ٿيو. پاڻ نهايت ئي نيڪ ۽ مهمان نواز طبيعت جو مالڪ هو. 1978ع ڌاري وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
اميرخاني قبرستان

هي قبرستان -ترخان- دور جو آهي ۽ مرزا جان بابا جي مقبري کان سڌو اتر- فرلانگ پنڌ تي، مڪليءَ ۾ آهي. ھن وقت اميرخاني ساداتن جو قبرستان تمام زبون حال ۾ آھي. سواءِ چند قبرن جي باقي قبرون ڊھي ويون آھن. اتي ڪيترا شاعر، منصبدار ۽ عالم مدفون آھن.

## حوالا
اميريڪن انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي

آمريڪن انسٽيوٽ آف سنڌالاجي (The American Institute of Sindhulogy)، هن اداري جو افتتاح 6 -آگسٽ- 2000ع ۾ شڪاگو شهر ۾ اڳوڻي ڀارتي وزير قانون رام جيٺملاڻيءَ هٿان ڪرايو ويو. -ان- تقريب ۾ آمريڪا ۽ ڪئناڊا ۾ رهندڙ سنڌين جو وڏو انگ شريڪ هو. هن اداري جي قيام جو مقصد اتان جي رهندڙن لاءِ سنڌ جي -تاريخ- ۽ -ثقافت- کي اجاگر ڪرڻ آهي. انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي، جي مشن ۾ سنڌيت کي هٿي وٺرائڻ ۽ اُتان جي سنڌي رهاڪن وچ ۾ محبت وڌائڻ شامل آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* سرڪاري ويب سائيٽ
اميلاڻو ديھ

هي ديهه جو نالو آهي، جيڪا تپي درساڻي ڇني، تعلقي ڪراچي، يونين ڪائونسل درساڻي ڇني ۽ گڏاپ -ٽائون- ۾ آهي. هن ديهه جون حدون سپر هاءِ وي کان لنڪ روڊ جي شروع کان ملير نئن ۽ سپر هاءِ وي تي حيدرآباد ڏانهن ساڄي هٿ تي ملير نئن جي ڪاٺوڙ پل تائين آهي. هن ديهه جي نالي متعلق ڪتاب ”ڪراچي، سنڌ جي مارئي“ جو مصنف گل حسن ڪلمتي لکي ٿو ته ”لاڻو ڪلراٺي زمين ۾ پيدا ٿيندڙ هڪ گاهه جو قسم آهي، جيڪو اڪثر -اٺ- جي چاري طور استعمال ٿئي ٿو. -اميلاڻو- جو لاڳاپو به انهيءَ ٻوٽي/گاهه سان آهي، جنهن جي ڪري هن علائقي جو نالو -اميلاڻو- مشهور ٿيو آهي يا ته هي اميراڻو معنيٰ شاهاڻو، اميرن وارو علائقو رهيو هجي، جيڪو بعد ۾ ”ر“ ۽ ”ل“ ۾ بدلجڻ ڪري اميراڻو مان -اميلاڻو- ٿيو هجي.

## حوالا
اُميري (ڪپڙو)

**اُميري** ڪورين جي اصطلاح ۾ ڌاڳي جي ٻن ٽڪرن يا ٻن تندن جون پڇاڙيون ڳنڍي، وٽ ڏنل ڳنڍ. اُڻاوت ڪندي تاڃيءَ جي تند ٽٽي پوي ته ڪوري تند کي اهڙيءَ طرح ڳنڍيندا آهن، جو تند ٻين تندن سان ملي هڪجهڙي ٿي ويندي آهي ۽ اوڄي ۾ بہ عيب نہ ٿيندو آهي. انهيءَ ڳنڍ جو طريقو هن طرح آهي، جو ٽٽل تند کي ڇِڪَ ڏيئي ٻيءَ تند سان ڳنڍي، اهڙيءَ طرح ٻنھي تندن کي وٽ ڏيندا آهن، جو ٻنھي تندن جو اَوٽ پاڻ ۾ وٽجي ملي ويندي آهي. انھيءَ ڳنڍ کي ”اُميري“ چوندا آهن. لطيف سائينءَ جو بيت آهي: 
:ڇِنَنِ توءِ مَ ڇنُ، پاءِ اُميري اُن سين، 
:جي هُو اَوڳڻ ڪَنِئي، اَسُونهين! تہ تون ڳُڻان ئي ڳِن، 
:پاندُ جهليو تون پِنُ، هِن سونهاري سڱ کي. 
واڻ جي ٽٽل تند کي انهيءَ طرح وٽ ڏئي ڳنڍڻ کي وري ”ڳوپ ڏيڻ“ چوندا آهن.

## حوالا

## حوالا
امين ارباب

شاعر، صحافي ۽ براڊ ڪاسٽر. محمد امين ولد علي محمد نهڙيي جو -جنم- -تاريخ- 3 -جولاءِ- 1965ع تي ڳوٺ علي محمد نهڙيي تعلقي ماتلي ضلعي -بدين- ۾ ٿيو. سندس -تعليم- ايم. اي سوشالاجي ۽ ايل. ايل. بي اٿس. عملي صحافتي زندگيءَ جو آغاز روزاني عبرت حيدرآباد کان بطور نيوز -ايڊيٽر- شروع ڪيائين. ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد تي گذريل 15 سالن کان هفتيوار ادبي پروگرام ”سڳنڌ“ جي ڪمپيئر طور ڪم ڪري رهيو آهي. -ان- کان علاوه هن وقت مهراڻ ٽي وي تي ”نيوز ڪاسٽر“ ۽ ڊائريڪٽر ڊاڪيومينٽريز طور پڻ خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي حيدرآباد جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر پڻ رهي چڪو آهي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”ڌرتي منهنجي سرتي“ (شاعري)، ”در کليو ئي رهيو“ (ريڊيائي افسانا) شامل آهن. جڏهن ته پي ٽي وي ۽ وائيس آف -آمريڪا- جو تجزيه نگار به رهيو آهي.

## حوالا
امين لغاري

امين محمد عرف غلام حيدر ولد ولي محمد لغاري، 7 جون 1966ع تي ڳوٺ جعفر خان لغاري، تعلقي سنجهوري، ضلعي سانگهڙ ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ مئٽرڪ، گورنمينٽ هاءِ اسڪول سانگهڙ مان ڪيائين. 1984ع ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج سانگهڙ مان بي. اي ۽ 1991ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان، ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ مان ايم. اي ڪيائين. -ان- شعبي ۾ پڙهائيءَ دؤران، يونيورسٽيءَ طرفان نڪرندڙ مئگزين، ”يوني مئگ“ جي -اردو- حصي جو اسسٽنٽ -ايڊيٽر- رهيو. پڙهائيءَ دوران ’ماس ڪميونيڪيشن سوسائٽيءَ‘ جو صدر رهيو ۽ انهيءَ پليٽ فارم -تان- يونيسيف جي سهڪار سان ’سنڌ نيٽ ورڪ فار چلڊرين‘ (سڄڻ) نالي تنظيم جو پايو وڌو ويو ۽ -امين لغاري- -ان- تنظيم جي بانيڪارن مان هو. -ان- کان سواءِ هي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ’ڪميونيڪيٽر‘ نالي خبرنامي جو -ايڊيٽر- به رهيو. ايم. اي جي ڊگري وٺڻ کان پوءِ ساڳئي سال پريس انسٽيٽيوٽ آف -پاڪستان- ڪراچيءَ ۾ هڪ سال تائين ريسرچ آفيسر رهيو. بعد ۾ ڪراچيءَ مان نڪرندڙ -انگريزي- -اخبار- ”سنڌ ايڪسپريس“ جو حيدرآباد ۾ بيورو چيف پڻ رهيو. -ان- کان اڳ ”فرنٽيئر پوسٽ“ حيدرآباد بيورو آفيس ۾ صحافت جي عملي سکيا ورتائين. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1)”جديد صحافت“ (2) ”دنيا جون مشهور شخصيتون“ (ترجمو) ۽ ”پرنٽ ٽيڪنالاجيءَ جي ڊڪشنري“ اچي وڃن ٿا، جڏهن ته هڪ ڪتاب ’ماس ميڊيا‘ ڇپائيءَ هيٺ آهن. -ان- کان سواءِ مرزا قليچ بيگ تي سنڌي -ٻولي- نمبر محترم -تاج- جويي سان گڏجي ترتيب ڏنائين. جيڪو 1993ع ۾ ڇپيو. مئي 1992ع ۾ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۾ ريسرچ اسسٽنٽ طور ڀرتي ٿيو، 10 -آڪٽوبر- 1992ع تي کيس پبليڪيشن ڪوآرڊينيٽر مقرر ڪيو ويو. 1 -آگسٽ- 1995ع تي پبليڪيشن آفيسر مقرر ٿيو. -ٻولي- اٿارٽيءَ جي خبرنامي ’سنڌي -ٻولي- جو باني -ايڊيٽر-‘ آهي، جيڪو هن وقت تائين سلسليوار شايع ٿي رهيو آهي. -ان- کان علاوه هن اٿارٽيءَ جا 3 سووينيئر ترتيب ڏنا آهن. 1992ع کان 2001 تائين پروگرام شعبي جون ذميداريون نڀايائين ۽ 1992ع کان 1997ع تائين پبلڪ رليشن آفيسر به رهيو. -جنوري- 2001ع ۾ اٿارٽيءَ جو بيورو آف پبليڪيشن ۽ پراڊڪشن قائم ٿيو ته امين لغاريءَ کي -ان- جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو. سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ جي پرائمري نصابي ڪاميٽيءَ جو ميمبر پڻ رهيو. ’-الک-‘ گروپ آف پبليڪيشن جي سنڌ لائيٽ جي -ايڊيٽوريل- بورڊ جو ميمبر پڻ رهيو. هن وقت ڊائريڪٽر پبلڪيشن اينڊ پراڊڪشن طور سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۾ ڪم ڪري رهيو آهي.

## حوالا
مخدوم امين محمد اول ھالائي

مخدوم امين محمد -اول-، حضرت مخدوم نوح سرور عليه الرحمة جو فرزند ۽ گادي نشين هو. مخدوم صاحب شريعت ۽ طريقت جو صاحب هو، سندن ولادت 5 ربيع الاول 952ھ بمطابق 17 مئي 1545ع تي ٿي. هن ذڪر ۽ سهروردي طريقي جي ڄاڻ پنهنجي والد کان ورتي. جڏهن سندس عمر 26 سال ٿي ته پنهنجي والد جي مسند سنڀاليائين ۽ مريدن کي ذڪر ۽ -تلقين- جا درس ڏيڻ شروع ڪيائين. مخدوم صاحب جو شمار سنڌ جي وڏن اوليائن ۽ بزرگن ۾ ٿئي ٿو، سندن ڪرامت بابت ڪافي روايتون موجود آهن، هو 16 سال ٻه مهينا سجاده نشين رهيو ۽ 63 سالن جي عمر ۾ 7 شعبان المعظم 1015ھ/ 1606ع جمعي جي ڏينهن منجهند جو هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪيائين.

## حوالا
امين محمد ثالث عرف پکن ڌڻي

**مخدوم امين محمد ثالث**  سروري درگاهہ جو تيرهون سجاده نشين، مخدوم محمد زمان رابع جو وڏو فرزند هو.

کيس ٻيا ٻه ننڍا ڀائر ميان شاهه محمد عرف ميان شاهنواز ۽ ميان غلام نبي عرف ميان پنيلڌو هئا. مخدوم امين محمد، شجري موجب غوث -الحق- مخدوم نوح جي يارهين ۽ حضرت ابوبڪر صديق جي ٻائيتاليهين پشت مان هو. مخدوم صاحب، 7 شعبان 1254ھ/26 -آڪٽوبر- 1838ع تي -جنم- ورتو. سندس والد کيس ڪوڏ سان ”بابا سائين“ ۽ پيار وچان ”امين“ ڪري سڏيندو هو. سندس -تعليم- ۽ تربيت لاءِ -آخوند- محمد قاسم کي مامور ڪيو ويو. وڏي جهد ۽ رياضت سان علوم متداوله جي تحصيل ڪيائين ۽ پنهنجي دور جي درس نظاميه ۾ خاص مقام حاصل ڪيائين. قرآن پاڪ، حديث، فقه ۽ -تصوف- جي دقيق ڄاڻ ورتائين. سندس اصل تربيت ۽ -تعليم- جو سڌوسنئون واسطو پنهنجي مرشد حق آگاهه سان رهي ٿو. -ان- موجب سندس والد ماجد جي نگاهه، امين محمد سائينءَ کي هر خيال کان ڪامياب بنائي ڇڏيو. 
پاڻ پندرهن سالن جو مس ٿيو ته سندن والد وفات ڪري ويو ۽ ننڍيءَ عمر ۾ جماعت سروريه جي تربيت جو اهتمام ۽ ٻين ننڍن ڀائرن ۽ چئن معصوم ڀينرن جي ڪفالت جو بار سندن سر تي آيو. حضرت امين سائينءَ جي جواني ڏاڍي مستاني ۽ -البيلي- گذري. پاڪيزه طبع جو مالڪ ۽ خوش پوشاڪ هو. رنگين پوشاڪ پهريندو هو. دستار گلابي، گيڙوءَ رتي ۽ سائي پهريندو هو. ڪڏهن ڪڏهن سمورو لباس گيڙوءَ رتو زيب -تن- ڪندو هو. مختصر رنگين زندگيءَ کان پوءِ اصلوڪي فقيراڻي طريقي ڏانهن رجوع ٿيو. سندس چار شاديون هيون. ٽي هالن مان ۽ هڪ پنهنجن عزيزن، قريشي صديقي پيرن مان، جيڪو خاندان نورپور تعلقي نوشهري فيروز ۾ -آباد- آهي. کيس پنهنجي خاندان جي حرم مان ٽي فرزند مخدوم محمد زمان، مخدوم ظهيرالدين ۽ ميان فتح محمد هئا. سلوڪ جي ميدان ۾ سهيل عرف سلي فقير مڱريي کان فيض ورتائين. امين سائينءَ جي مجاهدي ۽ رياضت جي سلسلي ۾ ”راهونڊ“ جي مقام کي وڏي اهميت حاصل آهي، جنهن سرزمين کي ”پکا“ به چوندا هئا، ڇوته پاڻ اتي پکا اڏي سڪونت اختيار ڪيائين. هيءَ زيارت گاهه هالن کان شهدادپور روڊ تي ميل ڏيڍ پنڌ تي آهي. -ان- ڪري کيس ”پکن وارا صاحب“، ”پکن وارا سائين“ ۽ ”پکن ڌڻي“ به سڏبو آهي. مخدوم صاحب -جن- 48، 49 سالن جي ڄمار ۾ 27 رمضان 1304ھ/29 جون 1886ع ۾ وفات ڪئي. 
مشهور صوفي شاعر منٺار فقير راڄڙ، سيد فاضل شاهه، سيد حيدر شاهه اجناڻي، ولي محمد لغاري ۽ ٻيا سندس همعصر ۽ صحبتي هئا. سندس متقدمين ۾ پير اشرف شاهه ڪاماري وارو، خليفو گل، قادر بخش بيدل، عثمان فقير سانگي، حمل فقير، قطب علي شاهه، -آسو- فقير، فقير خوش خيرمحمد ۽ علي گوهر شاهه ”اصغر“ هئا. 
امين سائين پکن ڌڻي پنهنجي دور جو قادرالڪلام شاعر هو. سنڌي، سرائيڪي ۽ فارسيءَ ۾ شاعري ڪيائين. سندس ڪافيون الاهي عشق ۾ سرشار آهن. سندس ڪلام جو مجموعو ”ڪليات امين“ جي نالي سان پروفيسر محبوب علي چنا ترتيب ڏنو، جنهن ۾ سندس سوانح، همعصرن ۽ شاعريءَ تي طويل مقدمو شامل آهي. ”ڪليات امين“ جو پهريون ڇاپو 1966ع ۽ ٻيو ڇاپو 1990ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
مخدوم امين محمد ثاني ھالائي

**مخدوم امين محمد ثاني ھالائي** صاحب، مخدوم محمد زمان ثالث جو فرزند هو. حضرت مخدوم نوح سخي سرور جي اولاد مان سندس درگاھ جو سجاده نشين بزرگ ٿي گذريو آهي. سندس ولادت 19 رجب 1256ھ (1840ع) تي ٿي. هو صاحب سھروردي طريقي جو پير ۽ اميراڻي زندگيءَ جو مالڪ هو. سنڌي شاعريءَ ۾ تمام ڪمال حاصل هئس، يعني سنڌي شاعريءَ جي سڀني صنفن ۾ سندس ڪلام موجود آهي. ڏوهيڙا، ڪافيون، غزل وغيره پنهنجا ڪيترائي يادگار ڇڏيا اٿس. هو توحيد جي مسئلي ۾ عام صوفين جي طرز جو تابع آهي. انسانيت جي گهڻين خوبين جو مالڪ هي بزرگ 47 سالن جي ڄمار ۾ 27 رمضان المبارڪ 1303ھ (1885ع) ۾ هن فاني دنيا مان رحلت فرمائي ويو.

## حوالا

زمرو:1840ع جون پيدائشون
زمرو:1885ع جون وفاتون
اميناڻي ڍنڍ

هي ڍنڍ ضلعي دادوءَ ۾ مشهور درگاهه -امير- پير جي -اوڀر- ۾ آهي. هن ڍنڍ ۾ مڇيءَ جو شڪار ٿيندو آهي. هيءَ ڍنڍ فشريز کاتي وارا نيلام ڪندا آهن.

## حوالا
اميناڻي

آڳاٽي وقت ۾ -اميناڻي- شهر ۾ سنڌو درياهه جو -بندر- هو. هن شهر جا نيڪ مرد سيد آهن. اميناڻيءَ ۾ هڪ درويش جو آستان آهي، جنهن کي هندو ”راجل وير“ چوندا آهن ۽ مسلمان ”-امير- پير“ چوندا آهن. سنڌو درياهه جي وهڪري بدلجڻ ڪري -اميناڻي- -بندر- ختم ٿي ويو. -اميناڻي- شهر ۾ هڪ وڏو مندر هو، جنهن جا آثار اڄ به ملن ٿا. -امير- پير جو ميلو به هر سال لڳندو آهي. هن ميلي تي شڪارپور ۽ حيدرآباد کان هندو ياتري مقرر -تاريخ- تي ايندا آهن، جنهن ۾ تِل ڦُل جو انتظام، اميناڻيءَ کان لڏي ويل پانڌيئڙا ڪندا آهن.

## حوالا
امينه (گلوڪاره)

امينا سنڌ جي ھڪ ڳائڻي ھئي، سندس اصل نالو غلام زينب شاهه ھيو. ھن جو جنم ڊسمبر 15 1946ع تي حيدرآباد ۾ ٿيو. ھن باز محمد شاھ اسڪول منجھان تعليم پِرائي. 1967 ۾ ميران اسڪول منجھان ميٽرڪ ڪيائين. 

ھن 1969ع ۾ پي ٽي سي ٽريننگ ڪئي ۽ بئراج ڪالوني حيدرآباد ۾ گورنمينٽ پرائمري اسڪول ٽيچر ۽ پوءِ هيڊ مسٽريس جي عهدي تي پهتي. ھن ريڊيو تي پڻ ڪم ڪيو، ھن ڪيترائي گيت ۽ ڪلام ڳايا.

## حوالا

زمرو: سنڌي ڳائڻيون
ان

**اناج** (Grains) هڪ ڳنڍيل ڀوسي جي پرت سان يا بغير، ننڍڙا، سخت، خشڪ ميوا (ڪيريوپسس) آهن، جنهن کي انسان يا جانورن جي استعمال لاءِ پوکيو ويندو آهي. اناج جي پوک، اناج پيدا ڪندڙ ٻوٽا آهن. تجارتي اناج جي پوکن جون ٻه مکيه قسمون، ان (چانور، دالون، ڪڻڪ، لوبيا وغيره) ۽ **ڦليون** (مٽر، چونرا، گئار وغيره) آهن. 

ڪٽڻ کان پوءِ، سڪل اناج ٻين بنيادي کاڌن، جهڙوڪ نشاستي وارا ميوا (پلانٽن، بريڊ فروٽ، وغيره) ۽ جڙن (مٺا آلو، ڪساوا ۽ وڌيڪ) جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار هوندا آهن. هن استحڪام اناج کي صنعتي زراعت لاءِ مناسب بڻائي ڇڏيو آهي ڇاڪاڻ ته انهن کي مشيني طور تي حاصل ڪري سگهجي ٿو. ريل يا ٻيڙي ذريعي منتقل ڪئي سگهجي ٿو، ڊگهي عرصي تائين گودامن ۾ ذخيرو ڪئي سگهجي ٿو ۽ اٽي لاءِ پيسيو يا تيل لاءِ دٻايو سگهجي ٿو. اهڙيءَ طرح، اناج مارڪيٽ هڪ اهم عالمي زرعي مارڪيٽ آهي، جنهن ۾ سويابين، لوبيو، مڪئي، چانور، دالون، ڪڻڪ ۽ ٻيا اناج شامل آهن.

## تفصيل

ڪنهن به ملڪ جي زرعي پيدوار، جيڪا -اناج- جي صورت ۾ هجي، ۽ اُهو رِڌي کائجي. جيئن چانور، ڪڻڪ، جوئر، -ٻاجهر-، -جَوَ-، مڪائي وغيره. قديم زماني ۾ اهي سڀ جنسون گاهه ۾ شامل هيون، -جن- کي پوءِ -انسان- ذات پنهنجيءَ حڪمت سان، سٺيءَ زمين ۾ سلا هڻي، انهن جي پوک کي ارتقائي صورت تي رسايو. -ان- کان پوءِ -اناج- ذريعي پوک ٿيڻ لڳي. اَنَ کي ”-اناج-“ به چوندا آهن. اَن کي -برڪت- جي علامت سمجهي -ان- کي ”نور“ به سڏيندا آهن. ”-ان- ڀٽاري“ طور قسم به کڻبو آهي. سنڌيءَ ۾ چوڻي آهي ته ”اَنُ آهي ته -ايمان- آهي.“
غذائي ضرورتن لاءِ ڪم ايندڙ زرعي جنسون، جيئن چانور، ڪڻڪ، جوئر، ٻاجهري، مڪائي ۽ -جَوَ- وغيره.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اناج
زمرو:فصل
زمرو:نباتات
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
اُنَ

**اُنَ** (WOOL)، هر قسم جي جانورن جي وارن جا نالا ڌار ڌار آهن. رڍن جي وارن کي اُن يا پشم چئبو آهي. اُن مان ٺهيل ڪپڙو، چادر، لباس وغيره پنهنجي اُڻاوت جي گهاٽائيءَ سبب هوا کي روڪڻ جي صلاحيت رکندو آهي، انهيءَ ڪري اُن کي ”گرم“ خيال ڪيو ويندو آهي. 

## رنگ ۽ استعمال

اُن جو قدرتي رنگ ڀُورو، هئڊو، ڪارو ۽ ناسي هوندو آهي. اُن، ڪپڙن، قالينن، ڪمبلن ۽ ٻين گهڻين ئي استعمال جي شين ٺاهڻ ۾ ڪم ايندي آهي.

## تياري
thumb|left|اُن تياري کان اڳ ۽ پوءِ
سنڌ ۾ اُن جابلو خطن ۾ ملندي آهي، جتي رڍون گهڻي انداز ۾ پاليون وينديون آهن. رڍون سال ۾ ٻه ٻه ”پٺيون“ ڏينديون آهن. اُها اُن پهريائين واپاري خريد ڪندا آهن ۽ پوءِ اُها ڪارخانن تي ويندي آهي. اُن جو ريشو لچڪدار، سَرن کان بچيل، جاذب ۽ مضبوط ٿيندو آهي. اُن مان حاصل ٿيندڙ تند جي ڊيگهه ۽ عمدگي، جانور جي عمر کي نظر ۾ رکي ڪئي ويندي آهي. اُن, ڪئنچيءَ سان ڪتربي آهي. ڪتريل ان مان مختلف طريقن سان سڻڀ وغيره ڪڍڻ کان پوءِ ان کي پنهنجي مرضيءَ مطابق رنگ ڏبو آهي. يا اُن جو ڪارو سفيد قدرتي رنگ قائم رکبو آهي. اوني ڪپڙي کي به پنهنجي مرضيءَ مطابق رنگي سگهبو آهي. صاف ڪيل بج واري اُن مان ڪپڙي ٺاهڻ جو عمل شروع ٿيندو آهي. وولسٽيڊ ڪپڙي جو تر سخت ۽ هموار هوندو آهي. شروعات ۾ اهڙو ڪپڙو فقط ڊگهيءَ تند واريءَ اُن مان ٺاهيو ويندو هو. اُن مان سُٽ ڪتڻ واري طريقي ۾ ڪافي ترقي ٿي آهي.

## احتياط

رڍن مان بهترين ۽ صاف سٿري اُن حاصل ڪرڻ لاءِ هيٺين ڳالهين جو خاص خيال رکڻ ضروري آهي، ڇاڪاڻ ته بهترين اُن جو سڄيءَ دنيا ۾ سٺو اگهه ملندو آهي. جيڪڏهن اُن ڪترڻ ۾ بي ڌياني ڪئي ويندي ته پوءِ مالڪ کي خاطرخواهه اُجورو ملي نه سگهندو. 

#اُن سال ۾ ٻه دفعا يعني مارچ ۽ اپريل ۾ ۽ ٻيو دفعو سيپٽمبر آڪٽوبر ۾ ڪترجي. 

#اُن هميشه مينهن جي موسم ختم ٿيڻ کان پوءِ ڪترجي، ڇوته خشڪ موسم ۽ اُس وارن ڏينهن ۾ اُن خشڪ حالت ۾ هوندي آهي. گرم ڏينهن ۾ رڍن جي جسم مان ڇڊو ۽ نرم چرٻيءَ وارو مادو نڪرندو آهي، جنهنڪري ڪترڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو:گھريلو صنعتون
اناٿن جو ناٿ

هيءُ ڪتاب شيوارام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 48 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. سک ٽرئڪٽ سوسائٽي، ڪراچيءَ، ڇاپو پهريون، نئشنل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1927ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انارڪلي

انارڪلي مغل دور جو هڪ تاريخي ڪردار آهي. هيءَ هڪ ايراني واپاريءَ جي ڌي هئي، جيڪو پنهنجي ڪٽنب سان گڏ جڏهن  ايران مان هندستان پئي آيو ته واٽ تي ڌاڙيلن حملو ڪري کيس ماري وڌو ۽ سندس مال متاع، زال ۽ ڌيءُ نادره بيگم کي پاڻ سان کڻي ويا. ڌاڙيلن معصوم نادره کي ڪابل جي صوبيدار راجا مانسنگهه وٽ وڪڻي ڇڏيو. هن کيس -اڪبر بادشاهه- جي حرم ۾ ڪنيز ڪري ڏنو. جڏهن نادره جوان ٿي ته سندس حسن ۽ جمال ڏسي اڪبر کيس ’انارڪليءَ‘ جو نالو ڏنو. ڪتاب ”تحقيقات چشتيه“ ۾ ڄاڻايل آهي ته: ”-اڪبر بادشاهه- جي انارڪليءَ سان تمام گھڻي محبت هئي، انهيءَ ڪري محل جون ٻيون ڪنيزون هن -تان- سڙنديون هيون ۽ جڏهن اڪبر حيدرآباد دکن جي جنگي مهم تي ويو، تڏهن حاسد ڪنيزن انارڪليءَ کي زهر ڏئي ماري ڇڏيو.“ جڏهن ته ڪنهيا لال ”-تاريخ- لاهور“ ۾ هن طرح لکيو آهي ته: ”جڏهن اڪبر حيدرآباد دکن ۾ هو، تڏهن انارڪليءَ لاهور ۾ سخت بيماريءَ جي حالت ۾ وفات ڪئي.“ مٿين ٻنهي بيانن جي ابتڙ عام طور ائين مشهور آهي ته -اڪبر بادشاهه- انارڪليءَ کي هميشه پاڻ سان گڏ رکندو هو، پر سندس فرزند شهزادو سليم (جهانگير -بادشاهه-) ۽ انارڪليءَ هڪٻئي سان پيار ڪندا هئا. جڏهن اڪبر کي اها خبر پئي ته هن حڪم ڏنو ته انارڪليءَ کي قيد ڪيو وڃي ۽ انارڪليءَ کي قيد ڪيو ويو. شهزادو سليم انارڪليءَ کي قيد مان آزاد ڪرائي آگري ڏانهن ڀڄي نڪتو، پر شاهي فوج اڪبر جي حڪم تي ٻنهي کي گرفتار ڪري ورتو، سليم کي ڪجهه به نه چيو ويو پر حسين ۽ جميل ڪنيز انارڪليءَ تي مقدمو هلائي، کيس موت جي سزا ڏئي، ڀِت ۾ چڻايو ويو. سندس بيڏوهه موت 1008ھ/1599ع ۾ ٿيو. هي واقعو شهزادي سليم کان ڳجهو رکيو ويو. اڪبر جي مرڻ بعد جڏهن شهزادو سليم، جهانگير جي لقب سان -تخت- نشين ٿيو، تڏهن کيس اصل واقعي کان آگاهي ملي ۽ کيس ڏاڍو ڏُک پهتو ۽ هن -ان- جاءِ تي، -جتي- انارڪليءَ کي ڀت ۾ چڻيو ويو هو، سندس ياد ۾ هڪ مقبرو تعمير ڪرايو، جيڪو ”مقبرءِ انارڪليءَ“ جي نالي سان مشهور آهي. هي مقبرو -اڪبر بادشاهه- جي وفات کان ڏهه سال پوءِ 1024ھ/1615ع ۾ ٺهي راس ٿيو. مقبري ۾ انارڪليءَ جي قبر جي ڪتبي تي مجنون سليم اڪبر جي نالي سان هي شعر لکيل آهي: 
تا قيامت شڪر گويم کردگار خويش را 
آهه گرمن -باز- بينم روي يار خويش را 
(مجنون سليم اڪبر) 
]آئون قيامت تائين پنهنجي پروردگار جو شڪار گذار رهندس، جيڪڏهن هو مون کي منهنجي يار جي صورت جو هڪ دفعو ٻيهر ديدار ڪرائي[.

## حوالا

زمرو:ڀارتي ادب
زمرو:لاهوري ماڻهو
انارڪلي (ڪتاب)

**انارڪلي** ڪتاب منگهارام اُڌارام ملڪاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 61 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. اميچوئر ڊرامئٽڪ سوسائٽي، حيدرآباد طرفان هيمنداس چنديرام، ڇاپو پھريون، نئشنل اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس حيدرآباد مان سال 1930ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

تاريخدان پير حسام الدين راشدي پنهنجي ابتدائي دؤر ۾ افسانوي ادب ۾ پڻ طبع آزمائي ڪئي هئي. جنهن ڏس ۾ سندس پنج افسانا مولوي عبدالحميد ڀٽيءَ سکر واري جي المُنار رسالي ۾ 35-1934ع ڌاري ڇپيا هئا، جن ۾ **انارڪلي**، پاڪدامن عورت، گلن واري ڇوڪري، امانت ۽ بدنصيب شھزادو شامل آهن. انارڪلي افساني ان وقت تمام گهڻي شھرت حاصل ڪئي، ڇو تہ اهو مغليہ دؤر جي هڪ اهم عورت جو ڪردار هو، جنھن کي جھانگير بادشاھ ديوار ۾ چڻايو هو، انارڪلي افسانو جدا چوپڙيءَ جي صورت ۾ پڻ ڇپيو هو.

ساڳئي نالي سان ميلارام منگترام واسواڻيءَ جو بہ ڪتاب لکيل آهي، جنھن ۾ 190 صفحا آهن. هيءُ ڪتاب مصنف پاڻ هندستان پريس ڪراچيءَ مان ورهاڱي کان اڳ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:1930ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:1935ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اناسڪتي يوگ

هن ڪتاب جو مترجم نارائڻداس رتن مل ملڪاڻي آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 316 صفحا ۽ قيمت 5 -آنا- ڄاڻايل آهي. قومي ساهتيه منڊل حيدرآباد، هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
امينہ ھاليپوٽو

پروفيسر امينه، ڊاڪٽر عبدالواحد هاليپوٽي جي گهرواري هئي. 5 -اپريل- 1932ع تي حيدرآباد شهر جي نعل بندن واري گهٽيءَ ۾ ڄائي. ملان پاڙي ۾ رهندي هئي. سندس خاندان جو شمار حيدرآباد شهر جي قديم خاندانن ۾ ٿيندو هو. سندس -تعليم- بي. اي (آنرز)، ۽ ايم. اي (عربي: گولڊ ميڊلسٽ) هئي. سنڌ جي -تعليم- کاتي ۾ ليڪچرر مقرر ٿي ۽ پوءِ پروفيسر گريڊ ۾ پهتي ۽ زبيده گرلز ڪاليج حيدرآباد جي پرنسپال مقرر ٿي. سندس وفات 16 نومبر 1981ع تي ٿي.

## حوالا
اناميڪا (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب الطاف شيخ جو جاپاني ڪهاڻين جي ترجمي تي مشتمل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 110 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، انجمن فروغ ادب، هالا، سال 1966ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
انب جوڳي

انب جوڳي، (جنم 1974ع، وفات 14 جولاءِ 2022) ڍولڪ نواز ھيو. انب خان ولد بيکو خان -جوڳي- 1974ع ۾ ٽنڊي الهيار ۾ -جنم- ورتو. سندس ڏاڏو ڪانجي -جوڳي- پڻ ناليوارو ڍولڪ نواز ٿي گذريو آهي. -انب- -جوڳي- ننڍپڻ کان ئي ڍولڪ وڄائڻ جو شوق رکندو هو، جنهنڪري شروع ۾ اڪثر ڊالڊا جو خالي دٻو گڏ کڻندو هو. هن شروعاتي سکيا پنهنجي پڦاٽ راڳي سوڍي جوڳيءَ کان حاصل ڪئي. -ان- کانپوءِ -برادي- فقير کان شاگرديءَ جو سڳو ٻڌايائين ۽ پوءِ ڪلاسيڪل انگ ۾ ڍولڪ وڄائڻ جي سکيا لاءِ -استاد- نذر خان جو شاگرد ٿيو. ڪلاسيڪل انگ واري سکيا ۾ کيس ست سال لڳي ويا. -انب- کي 1988ع ۾ريڊيو -پاڪستان- ۽ شاهه عبداللطيف ڪانفرنس ۾ -استاد- -امير- عليءَ متعارف ڪرايو. -ان- کانسواءِ پي ٽي وي تي پڻ انهيءَ دور ۾ پرفارم ڪيائين. 
انب خان سنڌ جي ڪيترن ئي فنڪارن سان گڏ محفل ڪئي آهي، -جن- ۾ حميرا چنا، فوزيه سومرو، -الله- ڏنو جوڻيجو، ديبا سحر، شمن علي ميرالي، -احمد مغل-، رازده پروين شامل آهن. -انب- خان خانگي ٽي وي چينل تي پڻ پرفارم ڪيو آهي ۽ ڇهه دفعا دبئي پڻ ويو آهي. پهريون ڀيرو ڪي. ٽي .اين طـرفـان هڪ پروگرام ۾ دبئيءَ ويو، -جتي- هن صادق فقير، احمد مغل، سجاد يوسف، ديبا سحر ۽ طفيل سنجراڻيءَ سان سنگت ڪئي ۽ ٻئي دفعي -برڪت علي ڀٽ-، ثمينه، ڪنول، ضامن علي ۽ -انڊيا- جي مهيش چندر (ماسٽر چندر جي پٽ) سان سنگت ڪئي.

## پڻ ڏسو

* سوڍو جوڳي
* اقبال جوڳي
* جمال الدين جوڳي
* سڪندر جوڳي
* جئرام جوڳي

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
انب چور

انب چُور/امچور: انبڙيءَ جي سُڪل ڦارن جو چورو، جنهن کي کٽاڻ طور پڪوڙن ۽ ٻوڙ وغيره ۾ استعمال ڪبو آهي.

## حوالا
انباھ شريف

درگاهه -انباهه شريف-، ضلعي شڪاپور جي لکي تعلقي ۾ چڪ جي اوڀر- -اتر- طرف آهي، جيڪو اصل ۾ صوفي درگاهه نوشهري فيروز جي صوفي شاعر شاهه نصير الدين -اول- جو صحبتي، همعصر ۽ طالب هو ۽ هن درگاهه جو سلسلو اڄ تائين شاهه نصير جي درگاهه سان قائم آهي. هن درگاهه جو پهريون گادي نشين سائين -تاج- محمد شاهه -اول-، ٻيو سائين بگن شاهه -اول- ۽ ٽيون داتا ولايت علي شاهه هو. کانئن پوءِ بگن شاهه دوم چوٿون گادي نشين ٿيو ۽ هن وقت پنجون گادي نشين سائين جان محمد شاهه آهي. 
جيئن ته هيءَ درگاهه ڪچي جي ڀرسان درياهه جي بند/ جهلي -بند- لڳ آهي، -ان- ڪري درياهه ۾ جڏهن به چاڙهه ايندو هو ته -بند- اندر رهندڙ ڪچي جا ماڻهو ۽ مال انبوهن جي صورت ۾ هتي اچي آجهاپ ڪندا هئا. اهو لفظ ’انبوهه‘ غلط العام ٿي ”انباهه“ ٿي ويو ۽ اڄ هن درگاهه کي ”-انباهه شريف-“ سڏيو وڃي ٿو. هتي هر سال 11 شوال تي سائين فيض درياهه شاهه جو وڏو عُرس ۽ ميلو لڳندو آهي -ان- کانسواءِ ٻيا ننڍا ميلا لڳندا آهن، جنهن ۾ سڄيءَ سنڌ مان عقيدتمند هتي اچي حاضري ڀريندا آهن.

## حوالا
انباھ ۾ آڙاھ (ڪتاب)

هي ڪتاب درگاھ انباھ شريف جي ٽئين نمبر سجاده نشين داتا ولايت علي شاھ جي چونڊ ڪافين جو مجموعو آهي. جيڪو نوجوان شاعر ۽ محقق سيد مھدي شاھ فياضيءَ مدئجيءَ واري ترتيب ڏئي 1990ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 106 صفحن تي مشتمل ڊيمي سائيز جي ڪتاب ۾ 100 ڪافيون شامل آهن. جڏهن ته داتا سائينءَ جي درگاھ تي موجود قلمي نسخي ۾ 371 ڪافيون، 48 بيت ۽ سہ حرفيون شامل آهن. جن مان پهرين ڪڙيءَ طور 100 ڪافين جو ڪتاب ”انباھ ۾ آڙاھ“ (يعني انباھ ۾ عشق جو آڙاھ) ترتيب ڏئي ڇپايل آهي. انهن ڪافين کي راڳ وار ترتيب ڏنو ويو آهي ۽ سدا سهاڳڻ ڀيرويءَ کان روپ آسا تائين هر راڳ جي ڳائڻ واري مقرر وقت مطابق رکيو ويو آهي. ان کان سواءِ هر راڳ يا روپ ۾ جيڪي ڪافيون شامل آهن، تن کي الف ب وار ترتيب ڏني وئي آهي. هن ڪتاب جي قيمت 20 روپيا آهي ۽ داتا فيض درياھ اڪيڊمي ڊکڻ ضلعي شڪارپور پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي.

## حوالا
انب شيدي

سنڌ جو مشهور ملهه پهلوان، جيڪو ”انب کارائي“ جي نالي سان به مشهور هو. ٺٽي ضلعي جي کاري واري علائقي ميرپورساڪري جو رهاڪو هو. 1950ع ڌاري، جڏهن 28 30 سالن جو هو، حيدرآباد ضلعي ۾ ٽنڊي قيصر ۾ لڳندڙ مراد شاهه جي مشهور ميلي ۾، سنڌ جي پهرئين جوڙ جي پهلوان شير ميربحر کي پوئين ملهه ماري هئائين. اُن ملهه تي تماشبينن انب شيديءَ تي رپين (نوٽن ۽ رپين) جو ڄڻ ته مينهن وسائي ڇڏيو هو ۽ ان کان پوءِ سندس نالو ٿيو.

## حوالا

زمرو:ملاکڙو
زمرو:سنڌي رانديگر
زمرو:سنڌ جا ملهه
انبوري

**انبوري** تار ڇڪڻ جو اوزار آهي، جنھن کي گهڻي ڀاڱي سونارا استعمال ڪندا آهن. مندريءَ (تند ڇڪڻ جو اوزار) مان تار جڏهن ڇڪي ڪڍبي آهي، تڏهن انبوري ڪم ايندي آهي. 24 ماپي (گيج) کان وٺي 32 ماپي تائين جيڪا تار ڪڍبي آهي، انھيءَ کي بہ انبوري سان ڇڪبو آهي. جيڪڏهن تار ڇڪڻ ۾ تڪليف ڏيندي آهي تہ تار کي تيل پڻ مکيندا آهن. عموماً انبوري کي پڪڙ جو اوزار بہ سڏيندا آهن. ڪجهہ جهونا سونارا هن کي ”**جنبور**“ پڻ چوندا آهن ۽ ڪي وري **زنبور** بہ چوندا آهن. لوهارڪي ڪم ۾ بہ انبوري استعمال ٿيندي آهي ۽ هن ۾ انبورين جا ٽي قسم 1 سنبي جي انبوري، 2 ڇيڻيءَ جي انبوري ۽ 3 عام انبوري آهن، جن جا استعمال بہ مختلف آهن. انبوريءَ جا ٻيا قسم بہ آهن.

## حوالا
سورة انبياء

thumb|سورة الانبياء جو نالو ۽ نمبر
انبياءِ/ الانبياءِ: قرآن شريف جي ايڪيهين سورة. -ان- جو شان نزول اهو آهي ته -ان- ۾ ڪن نبين جو ذڪر آيو آهي. هيءَ سورة مڪه معظمه ۾ هجرت نبويءَ کان اڳ نازل ٿي. هن ۾ ست رڪوع ۽ هڪ سؤ ٻارهن آيتون آهن. 
هن سورة جو بنيادي موضوع نبي سڳوري جي رسالت جي دعويٰ، -توحيد- جي دعوت، عقيده -آخرت- تي مشرڪن جا مختلف ۽ متضاد اعتراض ۽ انهن جي مفصل ترديد آهي. هن سورة جي ابتدا، وچ ۽ خاتمي ۾ وري ماڻهن کي غفلت تي تنبيهه ڪندي کين خبردار ڪيو ويو آهي ته سندن محاسبي جو وقت اچي ويو آهي.

## حوالا

زمرو:قرآن
انبيڪو

انگريزي ٻوليءَ جي اصطلاح ۾ گدامڙيءَ جي ٻجن جو ٻورو (جيڪو ڪپڙن رڱڻ جي ڪم اچي).

## حوالا
انڀؤ گيان ساگر

**انڀؤ گيان ساگر**، هيءُ ڪتاب ساڌو ڪيولرام ۽ ساڌو ڪرشنداس جو ترتيب ڏنل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 498 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ٻارهن آنا ڄاڻايل آهي. ورهاڱي کان اڳ ڇپيو هو.

## حوالا

زمرو:ورھاڱي کان اڳ ھندو عالمن جا لکيل ڪتاب
انڀئه يوگ

هيءُ ڪتاب پرمانند جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 130 صفحا آهن ۽ قيمت 3 -آنا- ڄاڻايل آهي. پرمانند ڀنڊاريوگ -آشرم-، شڪارپور طرفان هيءُ ڪتاب ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1936ع ۾ ڇپايو ويو.

## حوالا
انڀو چرتر

هيءُ ڪتاب هيمراج ڪَوِيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 140 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. هيءُ ڪتاب ست سڀا پريس مان سال 1911ع ۾ ڇپيو.

## حوالا