عزير حاجيبايوف

[thumb|عزير حاجيبيوف جو ڪُٽمب (عزير مٿي کاٻي پاسي)، [شوشا، سال 1915.]]
**عزير حاجيبايوف** عزير حاجيبايوف اوزير بيع عبدالحسين اوغلو حاجيبيوف (,  / عزیر حاجی‌بیوو; ؛ سيپٽمبر 18، 1885 - نومبر 23، 1948) هڪ روسي سوويت ڪمپوزر راڳ جو ايجاد ڪندڙ, موسيقي اڳواڻ, پبلسٽ, ڊراما نويس, ماستر, ترجمو ڪندڙ(مترجم) ۽ سماجڪ شخص آذربائيجان جو اصلوڪو رهاڪو هو. هن کي آذربائيجان سان لاڳاپيل ڪلاسيڪي موسيقي ۽ اوپيرا ڪمپوز ڪرڻ جي حيثيت ۾ باني طور سڃاتو وڃي ٿو. اوزير حاجيبايوف جمهوريا آذربائيجان جي قومي تراني جي موسيقي تيار ڪئي هئي (جنهن کي سال 1991 کانپوءِ آذربائيجان جي سوويت يونين کان آزاديءَ کانپوءِ ٻيهر اختيار ڪيو ويو هيو). ھن سوويت يونين واري دور ۾ آذربائيجان جي استعمال ھيٺ آذربائيجاني ترانو پڻ هن تيارڪيو هيو. هيءُ اسلامي دنيا ۾ سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) جو پهريون موسيقار هو. سنگيت ناٽڪ (اوپيرا، اھو ناٽڪ جنهن ۾ ڊائلاگ نه ھجن پر ڪنهن گيت يا بيت تي اداڪاري ٿئي). 1908 ۾ عزير پنهنجو پهريون سنگيت ناٽڪ (اوپيرا)، ليلا ۽ ماجنون (عربي ٻوليءَ جي "ليلا ۽ مجنون" آکاڻي جي بنياد تي) لکيو. جيڪو هن ناٽڪ ميڪم ميوزڪ کي ٻنهين ثقافتن جي موسيقي سازن کي ڪم آڻيندي هڪ مغربي انداز ۾ تيار ڪيو هيو.

## شروعاتي زندگي
[thumb|کاٻو|150px|[حسين گولو سرابسڪي سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) *ليليٰ ۽ مجنون* (باڪو، 1908) ۾ پهريون مجنون طور ڪردار نڀايو.]]

عزير حاجيبايوف روسي سلطنت جي شوشا گورنریٽ ۾ شوشا ۾ پيدا ٿيو، جيڪو هاڻي آذربائيجان جو حصو آهي. سندس پيءُ، عبدال حسين حاجيبيوف، ڪيترن ئي سالن تائين خورشيدبانو نتاوان جو سيڪريٽري  ٿي رهيو ۽ هن جي ماءُ، شيرين، نتاوان جي گهر ۾ پَلجي وڏي ٿي هئي. وڏو ٿيڻ تي، حاجيبايوف نتاوان جي ڪم کان ڏاڍو متاثر ٿيو.

## روايتي ۽ اولهائين طرز ملائڻ
thumb|اوزير حاجيبايوف پنهنجي زال سان گڏ

آذربائيجان ۾ 1900 کان 1940 دوران رونما ٿيندڙ وڳوڙن دوران، ھڪ خاصيت لاڳاتار اوزير حاجيبايوف جي ڪردارن جي عڪاسي ڪري ٿي. ھن سدائين اتيت (ماضي) جي ڪنھن بہ صورت کي رد ڪرڻ بدران ان کي حال ۾ ڳنڍڻ جي ڳولھا جا رستا ڪڍيا آھن.

## موسيقي جون ڀاڱيداريون
[thumb|عزير حاجيبايوف جي ڪتاب ''[ارشين مل الن (اوپيريٽا)|آرشين مال ايلن* جو قلمي نسخو، جيڪو سال 1913 ۾ لکيو ويو.]]

1908 ع ۾، حاجيبايوف پنهنجو پهريون اوپيرا، [[ليلي ۽ ماجنون (اوپيرا)|ليلي ۽ مجنون]] لکيو، جيڪو 15 صديءَ جي شاعر [[فضيولي|فضولي (فيزولي)]] جي [[ليليٰ مجنون|درديلي المناڪ محبت جي داستان]] تي ٻڌل هو.

[[فائل:Poster, "Arshin mal alan" comedy at Femina theatre of Paris, 1925.jpg|150px|کاٻو|thumb|1925 ۾ [[پيرس]] جي فيمنا ٿيٽر تي "ارشين مل ايلن" جو هڪ پوسٽر.]]<br/>

== پڌرائي ==
سال 1919 کان 1920 ع تائين حاجيبايوف ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آذربائيجان جي مکيا سرڪاري ميڊيا اداري، آذربائيجان اخبار جو ايڊيٽر-اِن-چيف عھدي تي ڪم ڪيو.

== اوپيراز ==

=== “ليلي ۽ ماجنون” ===
اوپيرا آرٽ نہ رڳو آذربائيجان، پر سموري اوڀر مسلم دنيا ۾ پڻ حسيبايوف جي سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) "ليلي ۽ ماجنون" جي وسيلي قائم ڪيو ويو ھيو، جنھن جو پريميئر حاجي زينالعابدين تگيئيف جي ٿيٽر ۾ 12 جنوري، 1908 تي ٿيو. حاجيبايوف ان اوپيرا جو لِبريٽو کي انھيءَ نالي سان فضيولي پاران لکيل نظم جي بنياد تي لکيو ھيو.

=== “ڪوروگلو” ===
"ڪوريوگلو اوپيرا" جو پهريون ڀيرو پريميئر اپريل 30، 1937ع تي آذربايجان اوپيرا ۽ باليٽ ٿيٽر تي ٿيو. اهو پهريون ڪلاسيڪل اوپيرا آهي، جيڪو آذربائيجان ۾ بھادر مھاڪھاڻي (epic) جي مقصد تي ٻڌل آهي.

هن اوپيرا ۾، حاجيبايوف آرياس، ماس ڪورل منظرن، مختلف لباسن، باليٽ نمبر ۽ ريسيٽاٽوز پيدا ڪيا.

پنھنجي جيون جي ايندڙ سالن ۾، هن سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) "فيروزہ" تي ڪم ڪيو.

== ميوزيڪل ڪاميڊي ==

=== "مڙس ۽ زال" ===
حاجيبايوف جو پهريون موسيقي مزاحيا "مُڙس ۽ زال" آهي، جيڪو ٽن منظرن (سين) تي مشتمل آهي. اهو آذربائيجاني ميوزيڪل ڪاميڊي جو پهريون مثال آهي. ان جو پهريون پريمئر 1910ع ۾ ٿيو هو. ايڇ. سارابسڪي ۽ اي. اگدامسڪي ان ناٽڪ ۾ مارجن ۽ مننات جي ڪردارن ۾ پنهنجي فن جو نماءُ ڪيو. حاجيبايوف پاڻ مزاحيا خاڪو لکيو.

=== "اهو نہ، ڇڏي ڏي" ===
“O olmasın, bu olsun”
"مُڙس ۽ زال" جي [[اوپيرا]] کانپوءِ، هن انجو ٻيو اوپيريٽا لکڻ شروع ڪيو. ان جي پهرين پريميئر 1911 ع ۾ باڪو ۾ ميلوز ڀائرن جي ٿيٽر تي ٿيو. ان اوپيرا ۾ "مي نا قودر قوسا اولسم دا" گيت ۽ "اوزنديري" قومي لوڪ ميوزڪ ان اوپيرا ۾ آواز ٻُڌي سگهجي ٿو، جنهن ۾ پوءِ ڪجهه تبديليون ڪيون ويون.

پوءِ، اهو اوپيرا مختلف ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو، جيڪو ڪاڪيشين ملڪن ترڪي، بلغاريا ۽ ٻين ملڪن ۾ پيش ڪيو ويو هيو.

=== "ارشين مل الن" ===
پهرين فيچر فلم "آرشين مل ايلن" ميوزيڪل ڪاميڊي جي بنياد تي هئي جنهن جي شوٽنگ 1916 ۾ ڪئي وئي هئي. اها فلم آواز بنا (خاموش) فلم هئي.

اڳتي ڪجهه تبديلين سان 1945 ۾ "باڪو مووي اسٽوڊيو" ۾ اسڪرين تي ڏيکاري وئي. فلم جو مرڪزي ڪردار راشيد بهبدوف سان تعلق رکندڙ هو.

اها ڪاميڊي ٻيهر 1965 ۾ باڪو ۾ نمائش لاءِ پيش ڪئي وئي. فلم جو هدايتڪار (ڊائريڪٽر) توفيق تگهيزادي هيو ۽ فڪرت اميروف ميوزڪ ريڊيڪٽر طور ڪم ڪيو. اهو ڪيترين ئي ٻولين جهڙوڪ انگريزي، جرمن، چيني، عربي، فارسي، پولش وغيره ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي .

== سرڪاري اعزاز ==
[[فائل:Uzeyir2.jpg|thumb|کاٻو|دوناپارڪ، [[ويانا]] ۾ يادگاري اسٽيلي]]

حاجيبايوف، اوڀر (orient) ۾ سڀ کان پهريون [[سنگيت ناٽڪ (اوپيرا)]] ۽ اوپيرٽا جو سرجڻھار هيو.

1938ع ۾، کيس سوويت يونين (يو ايس ايس آر) جي پيپلز آرٽسٽ جي لقب سان نوازيو ويو. کيس [[آرڊر آف لينن]] ۽ [[اسٽيٽ اسٽالن پرائز|اسٽالن]] انعام سان پڻ نوازيو ويو، جيڪو ھن ٻہ ڀيرا، پھريون ڀيرو 1941 ۾ اوپيرا ڪوروگلو (1936) جي لاءِ، ٻيو ڀيرو 1946ع ۾ سندس سنگيت ناٽڪ (اوپيرا) ارشين مل ايلن تي ٻڌل فلم لاءِ ماڻيو.

== درشن خانو ==
<gallery>
File:Uzeyir Hajibeyov Street.jpg|
File:House-museum of Uzeyir Hajibeyov.jpg|
File:Building on Uzeyir Hajibeyov Street 25 (4).jpg|
File:IX Uzeyir Hajibeyov International Music Festival.jpg|
File:Building on Uzeyir Hajibeyov Street 25 (2).jpg|
File:Meshai Ibad by Uzeyir bey Hajibeyov.jpg|
File:Editorial staff of the newspaper "Azerbaijan" (1919).jpg|
</gallery>

== پڻ ڏسندا ==

* [[آذربائيجان سوويت سوشلسٽ جمهوريت جي عوامي فنڪارن جي فهرست|List of People's Artists of the Azerbaijan SSR]]

== حوالا ==



== خارجي ڳنڍڻا ==


* Web-site dedicated to Uzeyir Hajibeyov - [http://www.hajibeyov.com/ HAJIBEYOV.com] including librettos, articles by and about Hajibeyov and some audio recordings of his works
* Librettos in English and Azeri Latin of most of Hajibeyov's operas and musical comedies. HAJIBEYOV.com [http://www.hajibeyov.com].
* [http://www.today.az/news/society/26716.html Monument of Uzeyir Hajibeyov to be erected]
* [http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/ai131_folder/131_articles/131_hajibeyov.html "Soviet Music and Society Under Lenin and Stalin: The Baton and the Sickle"] by Matt O'Brien in Azerbaijan International, Vol. 13:1 (Spring 2005), pp.&nbsp;80–81.
* [http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/ai142_folder/142_articles/142_aida_repression_music.html "Politically Correct Music: Stalin's Era and the Struggle of Azerbaijani Composers"] by Aida Huseinova, in Azerbaijan International, Vol. 14:2 (Summer 2006), pp.&nbsp;56–65.
* A short section of a stage production of the opera *Köroğlu*, YouTube: [https://www.youtube.com/v/kydP4e6xS3Y&hl=en&fs=1&rel=0&border=1] (10 min 55 sec).<br> The [[libretto]] of this part of opera is in [[Persian language|Persian]].
* A short section of Hajibeyov's celebrated social satire *Mashadi Ibad'': http://www.kalam.tv/fa/video/25048/index.html  (9 min 40 sec).
* Political and socio analysis of Mashadi Ibad by Abulfazl Bahadori, in http://azer.com/aiweb/categories/magazine/64_folder/64_articles/64_mashadi.html, Vol. 6:4 (Winter 1998), pp.&nbsp;22–23.

زمرو:1885ع جون پيدائشون
زمرو:1948ع جون فوتگيون
زمرو:آذربائيجان جا عوامي آرٽسٽ
زمرو:آذربائيجاني ڪميونسٽ
زمرو:سوويت اوپيرا ڪمپوزر