open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جابر حڪمران

جديد انگريزيءَ ۾ **ظالم** يا **جابر** (Tyrant) مان مراد هڪ اهڙو مطلق العنان حڪمران آهي جيڪو قانون کان آزاد هجي، يا جنهن ڪنهن جائز حڪمران جي اقتدار تي قبضو ڪيو هجي. اڪثر ڪري جابر حڪمرانن کي ظالم طور پيش ڪيو ويندو آهي، جيڪي پنهنجي اقتدار کي برقرار رکڻ لاءِ سياسي جبر جو سهارو وٺندا آهن. اصل يوناني اصطلاح مان مراد هڪ اهڙو خود مختيار حڪمران هو جيڪو بغير ڪنهن آئيني حق جي اقتدار ۾ آيو هجي، جيتوڻيڪ قديم يونان جي شروعاتي دور ۾ هن لفظ جي معنيٰ منفي نه هئي. تنهن هوندي به، يوناني فلسفي افلاطون 'ٽائرانوس' (tyrannos) کي حڪومت جي هڪ خراب شڪل قرار ڏنو ۽ ان کي رياست جي بدترين خرابي سڏيو.
فلسفين افلاطون ۽ ارسطو هڪ جابر (tyrant) جي تعريف اهڙي شخص طور ڪئي آهي جيڪو قانون کان سواءِ حڪومت ڪري ۽ پنهنجي توڙي ٻين ماڻهن خلاف انتهائي ظالمانه طريقا استعمال ڪري. پنجين ۽ چوٿين صدي قبل مسيح ۾، خاص طور تي سيسلي ۾، جابر حڪمرانن جو هڪ نئون قسم سامهون آيو جن کي فوج جي حمايت حاصل هئي.

جبر (Tyranny) جا الزام مختلف قسمن جي حڪومتن تي لڳائي سگهجن ٿا:

* هڪ فرد جي حڪومت تي (مطلق العنان حڪومت)
* اقليت جي حڪومت تي (اقليت جو جبر)
* اڪثريت جي حڪومت تي (اڪثريت جو جبر)

## لغوي اشتقاق
انگريزي اسم *tyrant* پراڻي فرانسيسي ذريعي 1290ع واري ڏهاڪي ۾ استعمال ۾ آيو. هي لفظ لاطيني ٻوليءَ جي لفظ *tyrannus* مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "غير قانوني حڪمران"، ۽ اهو وري قديم يوناني لفظ *τύραννος* (túrannos) مان ورتل آهي.

## يوناني-رومي ثقافت
قديم يونان ۾ جابر حڪمران اهي ماڻهو هئا جيڪي ڪنهن شهر يا رياست ۾ غير قانوني طور تي سياسي طاقت حاصل ڪندا هئا. انهن کي اڪثر وچولي طبقي يا انهن هارين جي حمايت حاصل هوندي هئي جيڪي امير زميندارن جي قرضن ۾ ٻڏل هوندا هئا. يوناني جابر حڪمران اڪثر ٻاهرين ملڪن جي پگهاردار فوجين جي مدد سان اقتدار ۾ رهندا هئا.

### اٿينس (Athens)
اٿينس ۾ Peisistratos کي پهريون جابر (tyrant) چيو ويو، جنهن 546 قبل مسيح ۾ اقتدار حاصل ڪيو. هن زيتون جي تيل جي برآمد ۽ عوامي ڪمن جي پروگرامن ذريعي پنهنجي مقبوليت برقرار رکي. تنهن هوندي به، هن جي پٽن جي دور ۾ جابر حڪمراني خلاف نفرت وڌي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ اٿينس ۾ جمهوريت جو بنياد پيو. 514 قبل مسيح ۾ Hipparchus جي قتل کانپوءِ قاتلن کي "جابر کي ختم ڪندڙ" سڏيو ويو.

### سيسلي جا جابر حڪمران
سيسلي ۾ جبر جو وڌيڪ اثر ڪارٿيج (Carthage) جي حملن جي خطري سبب ٿيو، جنهن فوجي اڳواڻن کي اڳتي اچڻ جو موقعو ڏنو. اهڙن حڪمرانن ۾ گيلو (Gelo)، هائيرو پهريون (Hiero I) ۽ ڊيونسيس (Dionysius) شامل آهن.

## حوالا

زمرو:اختيار وارا عھدا
زمرو:سياسي اصطلاح
يزيديت

Yazidis (ايزيدي) هڪ قديم مذهبي ۽ قومي برادري آهي، جيڪا بنيادي طور تي Iraq جي اترين علائقن ۾ رهندي آهي، خاص طور تي Sinjar ۽ Shekhan جي ڀرپاسي. Yazidis کي هڪ الڳ مذهب ۽ سڃاڻپ واري قوم سمجهيو وڃي ٿو، جن جو مذهب ايزيديت سڏجي ٿو. سندن روزمره زندگي ۽ مذهبي روايتون گهڻو ڪري Kurmanji Kurdish ٻولي سان لاڳاپيل آهن.
Yazidi مذهب هڪ توحيدي عقيدي تي ٻڌل آهي، جنهن موجب خدا دنيا کي تخليق ڪرڻ کان پوءِ ان جي سنڀال لاءِ ست روحاني هستيون مقرر ڪيون. انهن مان سڀ کان اهم Melek Taus يا مور فرشتو سمجهيو وڃي ٿو، جنهن کي خدا جو نمائندو ۽ ڪائنات جي انتظام جو ذميوار قرار ڏنو ويندو آهي. هن عقيدي سبب تاريخ ۾ ڪيترن ماڻهن Yazidis کي غلط سمجهي “شيطان جي پوڄا ڪندڙ” قرار ڏنو، ڇاڪاڻ⁠ته ڪجهه اسلامي روايتن ۾ Iblis جي ڪهاڻي سان هن تصور کي غلط نموني جوڙيو ويو، جڏهن⁠ته Yazidis پاڻ اهڙي تشريح کي رد ڪن ٿا.
Yazidi مذهب جي منظم شڪل گهڻو ڪري 12هين صدي جي صوفي بزرگ Sheikh Adi ibn Musafir سان ڳنڍي ويندي آهي، جنهن جو مزار Lalish ۾ واقع آهي. Lalish Yazidis لاءِ سڀ کان مقدس جڳهه سمجهي وڃي ٿي، جتي زيارت ۽ مذهبي رسمن جي وڏي اهميت آهي.
تاريخي طور Yazidis ڪيترن ئي دورن ۾ مذهبي ۽ سياسي جبر جو شڪار رهيا آهن. خاص طور تي 2014ع ۾ دهشتگرد تنظيم Islamic State پاران Sinjar تي ڪيل حملي کي عالمي سطح تي Yazidi Genocide سڏيو ويو، جنهن دوران هزارين ماڻهو مارجي ويا ۽ ڪيترين عورتن ۽ ٻارن کي قيد ۽ غلامي ۾ آندو ويو. هن سانحي کان پوءِ Yazidis جي وڏي آبادي پنهنجا علائقا ڇڏي يورپ ۽ ٻين ملڪن ڏانهن لڏي وئي، خاص طور تي Germany ۾ سندن وڏي برادري آباد ٿي وئي.
اهڙي طرح Yazidis هڪ اهڙي قديم مذهبي قوم آهن، جنهن جي تاريخ ميسوپوٽيميا جي تهذيبن سان ڳنڍيل سمجهي وڃي ٿي ۽ جيڪا صديون گذرڻ باوجود پنهنجي مخصوص مذهبي ۽ ثقافتي سڃاڻپ کي برقرار رکندي آئي آهي.
وزير

هڪ **وزير** (Vizier؛ ؛ ) "عظيم فارس" جي ملڪن ۾ هڪ اعليٰ درجي جو سياسي صلاحڪار يا وزير هوندو آهي. عباسي خليفن وزير جو لقب ان عهديدار کي ڏنو جنهن کي اڳ ۾ *[[katib]]* (سيڪريٽري) چيو ويندو هو. هي شروعات ۾ صرف هڪ مددگار هو پر بعد ۾ ساساني بادشاهن جي *دبير* (سرڪاري منشي) جو جانشين ۽ نمائندو بڻجي ويو.
جديد دور ۾، هي اصطلاح وچ اوڀر ۽ ٻين ڪيترن ئي ملڪن ۾ سرڪاري وزيرن لاءِ استعمال ٿئي ٿو. انگريزيءَ ۾ ان جا مختلف هجي (spellings) جهڙوڪ *vizir*، *wazir*، ۽ *vezir* پڻ استعمال ٿين ٿا.

ڪجهه تهذيبن ۾ وزيرن جي مجموعي تي هڪ وزير اعظم (Grand Vizier) پڻ مقرر هوندو آهي.

## لغوي اشتقاق
وزير جو لفظ عربي ٻوليءَ جي لفظ 'وزرا' (wazara) مان نڪتل ٿي سگهي ٿو، جنهن جي معنيٰ آهي "بار کڻڻ". هي لفظ قرآن شريف ۾ پڻ آيو آهي، جتي حضرت هارون عليه السلام کي حضرت موسيٰ عليه السلام جو 'وزير' (مددگار) بيان ڪيو ويو آهي. عباسي خليفن جي دور ۾، هن اصطلاح جي معنيٰ "نمائندو" يا "نائب" ٿي وئي.

هڪ ٻي امڪان موجب هي هڪ ايراني لفظ آهي، جيڪو پهلوي ٻوليءَ جي لفظ 'وچير' (vičir) مان نڪتل آهي، جنهن جي شروعاتي معنيٰ "فرمان" يا "حڪم" هئي، پر بعد ۾ ان جي معنيٰ "قاضي" يا "منصف" ٿي وئي. آرٿر جيفري ان کي هڪ خالص ايراني لفظ سمجهي ٿو جنهن جو بنياد اوستا ٻوليءَ ۾ موجود آهي.

## تاريخي وزارت جا لقب

وزير جو عهدو پهرين عباسي خليفن جي دور ۾ سامهون آيو ۽ سڄي اسلامي دنيا ۾ پکڙجي ويو.

وزير حڪمران ۽ رعيت جي وچ ۾ هڪ پل جو ڪردار ادا ڪندو هو. 11هين صديءَ جي قانوني ماهر الماوردي وزيرن جا ٻه قسم بيان ڪيا آهن: هڪ 'وزير التنفيذ' (جنهن وٽ محدود اختيار هوندا هئا) ۽ ٻيو 'وزير التفويض' (جنهن وٽ وسيع شهري ۽ فوجي اختيار هوندا هئا).

### اسلامي رياستن ۾

* **ايران:** مسلم ايران ۾ شهنشاهه جي ماتحت وزير اعظم کي عام طور تي 'وزير اعظم' سڏيو ويندو هو.
* **اندلس:** اموي دور ۾ قرطبه جي خليفن ڪيترائي وزير مقرر ڪيا هئا. 1008ع ۾ هڪ ئي وقت 29 وزير هئا.
* **مصر:** فاطمي خليفن جي دور ۾ پڻ وزيرن جو وڏو ڪردار هو.
* **سلطنت عثمانيه:** عثماني سلطنت ۾ وزير اعظم (Grand Vizier) سلطان کان پوءِ رياست جو طاقتور ترين ماڻهو هوندو هو.
* **سنڌ ۽ هند:** بنگال سلطنت ۽ هندستان جي ٻين رياستن ۾ به مقامي عهديدارن کي وزير يا 'عزير' چيو ويندو هو.

## جديد استعمال
جديد عربيءَ ۾ *وزير* (Wazīr) حڪومتي وزير لاءِ عام لفظ آهي. وزير اعظم کي اڪثر 'رئيس الوزراء' چيو ويندو آهي.
* **پاڪستان:** پاڪستان ۾ حڪومت جي سربراهه کي وزير اعظم چيو ويندو آهي، جڏهن ته ٻين کي وزير (مثال طور وزير خارجه).
* **ايران:** ايران ۾ حڪومتي وزيرن کي 'وزير' ۽ وزير اعظم کي (اوهدو ختم ٿيڻ کان اڳ) 'نخست وزير' چيو ويندو هو.
* **اوڀر آفريڪا:** ڪينيا ۽ تنزانيا ۾ سواحلي ٻوليءَ ۾ وزيرن کي 'وزيري' (Waziri) چيو ويندو آهي.

## فن ۽ ادب ۾
عصري ادب ۽ ڊرامن ۾ "وزير اعظم" کي اڪثر هڪ منفي ڪردار (Stereotype) طور پيش ڪيو ويندو آهي، جيڪو پردي جي پويان سازشون ڪندو آهي. ان جو مشهور مثال ڊزني جي فلم *[[Aladdin (1992 Disney film)|الائون]]* ۾ **جعفر** جو ڪردار آهي.

## شطرنج تي اثر
شطرنج جي راند ۾، جنهن کي اڳ ۾ 'شطرنج' (Shatranj) چيو ويندو هو، اڄوڪي "راڻي" (Queen) واري مهري کي اصل ۾ **وزير** چيو ويندو هو. اڄ به وچ اوڀر ۽ وچ ايشيا جي ڪيترن ئي ٻولين ۾ شطرنج جي راڻي کي وزير چيو وڃي ٿو.

## پڻ ڏسو

* List of grand viziers of Persia
* Wasita (title)

## حوالا
ٻوليءَ جو فلسفو

**ٻوليءَ جو فلسفو** (Philosophy of language) ٻوليءَ جي فطرت جو فلسفيانه مطالعو آهي. هي ٻولي، ٻولي استعمال ڪندڙن، ۽ دنيا جي وچ ۾ تعلق جي جاچ ڪري ٿو. هن ۾ معنيٰ جي فطرت، اشاريت (indexicality)، اراديت (intentionality)، حوالو (reference)، جملن جي جوڙجڪ، تصور، سکن، ۽ سوچ بابت تحقيق شامل ٿي سگهي ٿي.
Gottlob Frege ۽ Bertrand Russell تجزياتي فلسفي جي "لساني موڙ" ۾ اهم شخصيتون هيون. انهن کان پوءِ Ludwig Wittgenstein (*[[Tractatus Logico-Philosophicus]]*), Vienna Circle، منطقي اثباتيت پسند (logical positivists)، ۽ Willard Van Orman Quine هن ميدان ۾ ڪم ڪيو.

## تاريخ

### قديم فلسفو
اولهه ۾، ٻوليءَ بابت تحقيق 5هين صدي قبل مسيح تائين وڃي ٿي، جنهن ۾ سقراط، افلاطون، ارسطو، ۽ رواقي (Stoics) شامل آهن. ٻوليءَ بابت نظريا گرامر جي باقاعده تشريح کان به اڳ جا آهن، جيڪا 5هين صدي قبل مسيح ۾ هندستان ۽ 3هين صدي قبل مسيح ۾ يونان ۾ سامهون آئي.
افلاطون پنهنجي مڪالمي *[[Cratylus (dialogue)|Cratylus]]* ۾ ان سوال تي غور ڪري ٿو ته ڇا شين جا نالا روايت (convention) ذريعي طئي ٿين ٿا يا فطرت (nature) ذريعي. ارسطو پاڻ کي منطق، زمرا بندي (categories)، ۽ معنيٰ جي تخليق سان لاڳاپيل رکندو هو. هن تمام شين کي جنس ۽ نوع جي زمرن ۾ ورهايو.
رواقي (Stoics) گرامر جي تجزيي ۾ اهم حصو ورتو ۽ ٻوليءَ جي هر نشانيءَ سان لاڳاپيل *[[lektón]]* جو نظريو پيش ڪيو، جيڪو ان اصطلاح جي معنيٰ يا مفهوم هوندو هو.

### وچين دور جو فلسفو
وچين دور جا فلسفي ٻوليءَ جي باريڪين ۽ ان جي استعمال ۾ تمام گهڻي دلچسپي رکندا هئا. ڪيترن ئي اسڪولسٽڪس (Scholastics) لاءِ اها دلچسپي يوناني متن کي لاطيني ۾ ترجمو ڪرڻ جي ضرورت جي ڪري پيدا ٿي. Peter Abelard ۽ William of Ockham هن دور جا اهم ٻوليءَ جا فلسفي هئا.

### جديد فلسفو
نشاة الثانیه ۽ باروڪ دور جا لسانيات جا ماهر جهڙوڪ Johannes Goropius Becanus ۽ John Wilkins هڪ اهڙي فلسفيانه ٻولي جي خيال ۾ محو هئا جيڪا ٻولين جي مونجهاري کي ختم ڪري سگهي. 19هين صديءَ جي شروعات ۾، ڊنمارڪ جي فلسفي Søren Kierkegaard زور ڀريو ته مغربي فلسفي ۾ ٻوليءَ کي وڏو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي.

### همعصر فلسفو
20هين صديءَ جي شروعات ۾ ٻوليءَ مغربي فلسفي ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. "لساني موڙ" جي اصطلاح ان زور کي بيان ڪري ٿي جيڪو همعصر فلسفين ٻوليءَ تي ڏنو. Ferdinand de Saussure جو ڪتاب *[[Cours de linguistique générale]]* هن ميدان ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو.

## اهم موضوع ۽ ماتحت شعبا

### معنيٰ

ٻوليءَ جي فلسفي ۾ سڀ کان وڌيڪ توجه "معنيٰ" (Meaning) جي فطرت تي ڏني وئي آهي. معنيٰ کي بيان ڪرڻ لاءِ ڪيترائي نظريا پيش ڪيا ويا آهن:
* **تصوراتي نظريو (Ideational theory):** جنهن موجب معنيٰ اهي ذهني خيال آهن جيڪي نشانين ذريعي پيدا ٿين ٿا.
* **سچائيءَ جي شرطن وارو نظريو (Truth-conditional theory):** معنيٰ اهي شرط آهن جن جي بنياد تي ڪو جملو سچو يا غلط ٿي سگهي ٿو.
* **استعمال جو نظريو (Use theory):** وٽگنسٽائن سان منسوب، جيڪو چوي ٿو ته "معنيٰ استعمال ۾ آهي".
* **حوالاتي نظريو (Direct reference theory):** معنيٰ اها شيءِ آهي جنهن ڏانهن دنيا ۾ اشارو ڪيو وڃي ٿو.

## حوالا
اعليٰ تعليم

**ترشري ايجوڪيشن** (Tertiary education)، جنهن کي **اعليٰ تعليم** (Higher education) يا پوسٽ سيڪنڊري ايجوڪيشن به چيو ويندو آهي، تعليم جو اهو مرحلو آهي جيڪو سيڪنڊري تعليم (ثانوي تعليم) مڪمل ڪرڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. ورلڊ بينڪ مطابق، ترشري ايجوڪيشن ۾ يونيورسٽيون، ڪاليج ۽ پيشه ورانه اسڪول شامل آهن.
اعليٰ تعليم عام طور تي سرٽيفڪيٽن، ڊپلومائن يا ايڪيڊمڪ ڊگرين جي حاصلات تي ختم ٿئي ٿي. يونيسڪو مطابق، ترشري ايجوڪيشن مخصوص شعبن ۾ سکيا جي ڪوششن تي ڌيان ڏئي ٿي.

## وصف

اعليٰ تعليم رسمي تعليم جو هڪ اختياري آخري مرحلو آهي. هي يونيورسٽين، ڪاليجن ۽ پولي ٽيڪنڪ ادارن تي مشتمل هوندو آهي جيڪي هاءِ اسڪول کان پوءِ باقاعده ڊگريون ڏيندا آهن. ISCED جي 2011 واري ورزن مطابق، اعليٰ تعليم ليول 5، 6، 7 ۽ 8 تي ٻڌل هوندي آهي.

## تاريخ

اعليٰ تعليم جا قديم ترين ادارا قديم مصر ۾ "Pr-Anx" (زندگي جا گهر) جي نالي سان مشهور هئا، جيڪي لائبريرين طور ڪم ڪندا هئا ۽ اتي قانون، رياضي ۽ طب جي تعليم ڏني ويندي هئي.

يوناني دنيا ۾ افلاطون جي اڪيڊمي (Plato's Academy) ۽ ارسطو جو لائيسم (Aristotle's Lyceum) مشهور ماڊل هئا. جڏهن ته ڏکڻ ايشيا ۾ ٽيڪسيلا جو شهر ۽ بعد ۾ نالندا يونيورسٽي (427–1197ع) وڏا تعليمي مرڪز هئا، جتي پري پري کان شاگرد ۽ پروفيسر ايندا هئا. چين ۾ هان خاندان "تائي شو" (Taixue) نالي ادارو قائم ڪيو هو.

يونيسڪو ۽ گنيز بڪ آف ورلڊ رڪارڊز مطابق، مراڪش جي **[[University of al-Qarawiyyin|القروبين يونيورسٽي]]** دنيا جي قديم ترين يونيورسٽي آهي جيڪا اڃا تائين فعال آهي.

### 20هين ۽ 21هين صدي
ٻي عالمي جنگ کان پوءِ اعليٰ تعليم جي شرح ۾ تمام گهڻو اضافو ٿيو آهي. ترقي يافته ملڪن ۾ اڌ کان وڌيڪ آبادي اعليٰ تعليم حاصل ڪري ٿي. 21هين صديءَ ۾، يونيورسٽين تي "گريڊ انفليشن" (مارڪون وڌائي ڏيڻ) جا الزام به لڳا آهن. تازو، ڪووڊ-19 جي عالمي وبا جي ڪري روايتي اعليٰ تعليمي نظام ۾ تبديليون آيون آهن ۽ آن لائن تعليم جي اهميت وڌي وئي آهي.
## حوالا

زمرو:تعليمي مرحلا
سبق

هڪ **سبق** (Lesson) يا **ڪلاس** وقت جو اهو منظم دور آهي جنهن ۾ سکيا جو عمل ٿيڻ مقصود هوندو آهي.  هن ۾ هڪ يا وڌيڪ شاگرد شامل هوندا آهن جن کي هڪ استاد يا انسٽرڪٽر پاران پڙهايو ويندو آهي. عام طور تي، سبق جي تعريف "هدايت جو هڪ حصو، هڪ مطالعو يا مشق، يا تعليمي ڪورس جي هڪ ورهاست" طور ڪئي ويندي آهي.
هڪ سبق ڪنهن درسي ڪتاب جو هڪ حصو ٿي سگهي ٿو يا وقت جو هڪ مختصر عرصو، جنهن دوران سکندڙن کي ڪنهن خاص موضوع بابت ڄاڻ ڏني ويندي آهي. سبق عام طور تي ڪلاس روم ۾ پڙهايا ويندا آهن پر اهي ٻاهران عملي ماحول ۾ به ٿي سگهن ٿا.
وڏي معنيٰ ۾، سبق ڪنهن اڻ واقف موضوع بابت حاصل ڪيل بصيرت کي چيو ويندو آهي. اهو سبق منصوبابندي ڪيل به ٿي سگهي ٿو ۽ اتفاقي پڻ. محاوري طور "ڪنهن کي سبق سيکارڻ" جو مطلب آهي ڪنهن غلطي تي سزا ڏيڻ ته جيئن هو اها غلطي ٻيهر نه ڪري.

## سبق جا قسم
سبق جو فارميٽ مختلف ٿي سگهي ٿو، جنهن ۾ استاد هڪ ئي ڪمري ۾ موجود ماڻهن سان ڳالهائي سگهي ٿو. ان ۾ اشارن ۽ اوزارن جو استعمال به ڪيو ويندو آهي. سبق هڪ ليڪچر، مظاهرو (Demonstration)، يا بحث (Discussion) جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿو.
جاپان جي تعليمي نظام ۾ سبقن کي "معياري" بڻايو ويو آهي پر 2020ع کان ان ۾ سڌارا آيا آهن. آمريڪا ۾ "ڪامن ڪور" (Common Core) جي اچڻ کان پوءِ سبقن ۾ لکت ۽ پڙهت تي وڌيڪ زور ڏنو ويو آهي.

جديد ٽيڪنالاجي سبق ڏيڻ جا نوان طريقا پيدا ڪيا آهن، جهڙوڪ آڊيو، ويڊيو، ٽي وي پروگرام ۽ پوڊ ڪاسٽ. مفاصلاتي تعليم، ويڊيو ڪانفرنسنگ ۽ مجازي سکيا جي ماحول ذريعي هاڻي اهي شاگرد به سبق حاصل ڪري سگهن ٿا جيڪي جسماني طور استاد سان گڏ موجود ناهن.

## سبق جي رٿابندي (Lesson plan)

استاد عام طور تي هڪ lesson plan تيار ڪندا آهن جيڪو سبق جي بناوت جو تعين ڪري ٿو. نون استادن کي اڪثر مشورو ڏنو ويندو آهي ته اهي تفصيلي پلان لکن ته جيئن سبق جا سڀئي مقصد پورا ٿين. سبق جي رٿابندي ۾ عام طور تي هيٺيون شيون ڏٺيون وينديون آهن:

* مقصد (Aims): سبق جا وسيع مقصد.
* اوبجڪٽوز (Objectives): اهي مخصوص مهارتون جيڪي شاگرد سبق جي پڄاڻي تي حاصل ڪندا.
* شاگردن جو تعداد: ڪلاس ۾ موجود شاگردن جي ڳڻپ.
* اڳوڻي ڄاڻ: شاگردن کي ان موضوع بابت اڳ ۾ ڪيتري خبر آهي.
* وقت جي ورهاست: سبق جي هر حصي لاءِ گهربل وقت.
* وسيلا: گهربل ڪتاب، نقشا يا ٻيو مواد.
* ارزيابي (Evaluation): سبق جي آخر ۾ پرکڻ ته شاگردن ڪيترو سکيو.

## لفظي بنياد (Etymology)
لفظ "Lesson" لاطيني ٻوليءَ جي لفظ *lectio* مان نڪتو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "پڙهڻ جو عمل". شروعات ۾ هي لفظ بائيبل جي انهن حصن لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪي مذهبي گڏجاڻين ۾ پڙهي ٻڌايا ويندا هئا. بعد ۾، ڪنهن به ڪتاب جي مطالعي واري حصي کي سبق چيو ويو.

## پڻ ڏسو

* 
* 
* 
* 
* 
* 
   

## حوالا

## ڪتابيات
* 
* 
زمرو:سکڻ
لبرل آرٽس ايجوڪيشن

**لبرل آرٽس ايجوڪيشن** (Liberal arts education) مغربي اعليٰ تعليم جو هڪ روايتي تعليمي ڪورس آهي، جنهن ۾ قدرتي سائنس، سماجي سائنس، آرٽس ۽ انسانيت (Humanities) جا شعبا شامل هوندا آهن. هتي "آرٽ" مان مراد ڪا سٺي فن (Fine art) بجاءِ هڪ "سکيل مهارت" آهي. هي تعليمي نظام پيشه ورانه، فني يا مذهبي تعليم جي مقابلي ۾ هڪ وسيع علمي بنياد فراهم ڪري ٿو.
روايتي طور تي لبرل آرٽس ۾ ست موضوع شامل هئا، جن کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو هو:
* ٽريويم (Trivium): جنهن ۾ بلاغت (Rhetoric)، گرامر، ۽ منطق (Logic) شامل هئا.
* ڪواڊريويم (Quadrivium): جنهن ۾ علم نجوم (Astronomy)، حساب (Arithmetic)، جاميٽري (Geometry)، ۽ موسيقي شامل هئا.
اڄڪلهه هن ۾ ڪيترائي جديد شعبا جهڙوڪ بشريات (Anthropology)، نفسيات، سماجيات، اقتصاديات ۽ قانون پڻ شامل ڪيا ويا آهن.

## تاريخ
لبرل آرٽس جي شروعات قديم يونان جي ان انڪوائري طريقن سان ٿي جيڪي "عالمي سمجھ" جي خواهش تي ٻڌل هئا. فيثاغورس دليل ڏنو هو ته ڪائنات ۾ هڪ رياضي ۽ جاميٽري واري هم آهنگي موجود آهي. 4 صدي قبل مسيح ۾ ايٿنز جي حڪومت عوامي تقرير (Rhetoric) جي صلاحيت کي تمام گهڻي اهميت ڏيندي هئي.

قرون وسطيٰ (Middle Ages) ۾ يونيورسٽين ۾ اهي ست لبرل آرٽس پڙهايا ويندا هئا. 12هين صدي ۾ هيراد آف لينڊسبرگ هڪ انسائيڪلوپيڊيا تيار ڪيو هو جنهن ۾ فلسفي، لاهوت، ادب ۽ سائنس جي خيالن کي گڏ ڪيو ويو هو ته جيئن عورتن کي تعليم ڏئي سگهجي.
رنيسانس (Renaissance) جي دور ۾ اطالوي انسان دوستن (Humanists) منطق جي بجاءِ تاريخ، يوناني ٻولي ۽ اخلاقي فلسفي تي وڌيڪ زور ڏنو.

## جديد استعمال
جديد دور ۾ لبرل آرٽس کي چئن مکيه علائقن ۾ ورهايو ويو آهي:
* لائف سائنس: حياتيات (Biology)، نيرو سائنس.
* فزيڪل سائنس: فزڪس، ڪيمسٽري، علم نجوم.
* فارمل سائنس: منطق، رياضي، شماريات.
* انسانيت ۽ سماجي سائنس: فلسفو، تاريخ، ادب، نفسيات، سماجيات.

## آمريڪا ۾ لبرل آرٽس

آمريڪا ۾ لبرل آرٽس ڪاليج اهي ادارا آهن جيڪي انڊر گريجوئيٽ سطح تي لبرل آرٽس جي پڙهائي تي وڌيڪ ڌيان ڏيندا آهن. انهن ڪاليجن ۾ اڪثر ڪري "سقراطي طريقو" (Socratic method) استعمال ڪيو ويندو آهي، جتي استاد شاگردن سان گڏ بحث مباحثو ڪري سکيا جو عمل اڳتي وڌائيندا آهن.

## حوالا
فاصلاتي تعليم

**ڊسٽنس ايجوڪيشن** (Distance education)، جنهن کي **فاصلاتي تعليم** يا **ڊسٽنس لرننگ** به چيو ويندو آهي، شاگردن جي تعليم جو هڪ اهڙو طريقو آهي جنهن ۾ اهي شاگرد هميشه جسماني طور تي اسڪول ۾ موجود نه هوندا آهن، يا جتي سکندڙ ۽ استاد وقت ۽ فاصلي ٻنهي لحاظ کان هڪ ٻئي کان ڌار هوندا آهن؛ اڄڪلهه، ان ۾ عام طور تي هڪ آن لائن اسڪول ذريعي **آن لائن تعليم** (جنهن کي آن لائن لرننگ، ريموٽ لرننگ يا ريموٽ ايجوڪيشن پڻ چيو ويندو آهي) شامل هوندي آهي. مفاصلاتي تعليم جو پروگرام يا ته مڪمل طور تي آن لائن ٿي سگهي ٿو، يا وري آن لائن ۽ روايتي ڪلاس روم (جسماني موجودگي) جو ميلاپ ٿي سگهي ٿو (جنهن کي هائبرڊ يا بلينڊڊ لرننگ چيو ويندو آهي).
Massive open online courses (MOOCs)، جيڪي World Wide Web يا ٻين نيٽ ورڪ ٽيڪنالاجيز ذريعي وڏي پيماني تي کليل رسائي فراهم ڪن ٿا، مفاصلاتي تعليم جا تازا طريقا آهن. اي لرننگ (E-learning) هڪ مفيد تعليمي اوزار طور سامهون آيو آهي، جنهن ۾ سکندڙن لاءِ مختلف طريقا موجود هوندا آهن. مفاصلاتي تعليم جو ماحول نيون شيون سکڻ، ٻين سان تعاون ڪرڻ ۽ نظم و ضبط برقرار رکڻ لاءِ هڪ دلچسپ جڳهه آهي.

تاريخي طور تي، هن ۾ **خط و ڪتابت وارا ڪورس** (Correspondence courses) شامل هئا، جنهن ۾ شاگرد ٽپال ذريعي اسڪول سان رابطو ڪندو هو، پر ٽيڪنالاجي جي ارتقا سان هاڻي هن ۾ ويڊيو ڪانفرنسنگ، ٽي وي ۽ انٽرنيٽ شامل ٿي ويا آهن.

## تاريخ
مفاصلاتي تعليم جي شروعاتي ڪوششن مان هڪ 1728ع ۾ اشتهار ڏني وئي هئي. هي اشتهار *[[Boston Gazette]]* ۾ "ڪيليب فلپس" پاران هو، جيڪو شارٽ هينڊ سيکارڻ جو استاد هو ۽ هن هفتيوار ٽپال ذريعي سبق موڪلڻ جي آڇ ڪئي هئي.
جديد معنيٰ ۾ مفاصلاتي تعليم جو پهريون ڪورس سر Isaac Pitman پاران 1840ع واري ڏهاڪي ۾ شروع ڪيو ويو، جنهن شارٽ هينڊ سيکارڻ لاءِ پوسٽ ڪارڊن جو استعمال ڪيو. هن نظام ۾ شاگردن جي موٽ (feedback) هڪ اهم جدت هئي. 1840ع ۾ انگلينڊ ۾ هڪجهڙي ٽپال جي شرح (Uniform Penny Post) جي ڪري مفاصلاتي تعليم جي هن ڪوشش کي تمام گهڻي ڪاميابي ملي.
آمريڪا ۾ پهرين خط و ڪتابت وارو اسڪول Society to Encourage Studies at Home هو، جيڪو 1873ع ۾ قائم ٿيو. برطانيه ۾ 1894ع ۾ قائم ٿيل Wolsey Hall, Oxford پهريون مفاصلاتي تعليمي ڪاليج هو.

### يونيورسٽي خط و ڪتابت ڪورس

#### برطانيه

University of London پهرين يونيورسٽي هئي جنهن 1858ع ۾ پنهنجو "ايڪسٽرنل پروگرام" شروع ڪيو، جنهن تحت ڪو به ماڻهو امتحان پاس ڪري ڊگري حاصل ڪري سگهندو هو. Charles Dickens هن کي "عوامي يونيورسٽي" (People's University) سڏيو هو ڇاڪاڪڻ ته هن گهٽ آمدني وارن شاگردن کي اعليٰ تعليم تائين پهچ ڏني.

#### آمريڪا

William Rainey Harper، جيڪو University of Chicago جو پهريون صدر هو، مفاصلاتي تعليم جي تصور کي هٿي ڏني. 1920ع تائين ڪيترن ئي درجن آمريڪي يونيورسٽين خط و ڪتابت جا ڪورس شروع ڪري ڇڏيا هئا.

### اوپن يونيورسٽيون

برطانيه ۾ Open University (OU) جو قيام ليبر پارٽي جي حڪومت ۾ Harold Wilson جي اڳواڻي ۾ ٿيو. هن يونيورسٽي خط و ڪتابت جي پروگرامن جي دائري ۾ انقلاب آندو ۽ تعليم جي روايتي شڪل جو هڪ معتبر متبادل فراهم ڪيو.

اوپن يونيورسٽي 1971ع ۾ پنهنجي پهرين 25,000 شاگردن کي داخلا ڏني. ان وقت برطانيه جي روايتي يونيورسٽين ۾ شاگردن جي ڪل تعداد اٽڪل 130,000 هئي.

## حوالا
امتحان

هڪ **امتحان** (Examination يا Test) هڪ اهڙو تعليمي تخمينو آهي جنهن جو مقصد ڪنهن به امتحان ڏيندڙ جي ڄاڻ، مهارت، صلاحيت، جسماني تندرستي يا ٻين موضوعن (مثال طور عقيدن) جي درجه بندي ڪرڻ هوندو آهي. امتحان زباني (Oral), ڪاغذ تي، ڪمپيوٽر تي، يا ڪنهن مخصوص جڳهه تي ٿي سگهي ٿو جتي شاگرد کي پنهنجي مهارتن جو عملي مظاهرو ڪرڻو پوي.

امتحانن جا انداز، سختي ۽ ضرورتون مختلف ٿين ٿيون. امتحان جي فارميٽ ۽ ڏکيائيءَ لاءِ ڪو به هڪ عالمي معيار مقرر ناهي. اڪثر ڪري امتحان جو نمونو استاد جي تعليمي فلسفي، مضمون، ڪلاس جي سائيز، تعليمي اداري جي پاليسي ۽ لاڳاپيل ادارن جي گهرجن تي ٻڌل هوندو آهي.
امتحان رسمي (Formal) يا غير رسمي (Informal) ٿي سگهي ٿو. غير رسمي امتحان جو مثال اهو آهي جڏهن ڪو والد يا والده پنهنجي ٻار کان پڙهڻ جو امتحان وٺي. رسمي امتحان ڪلاس روم ۾ استاد پاران ورتل سالانو امتحان يا ڪنهن ڪلينڪ ۾ نفسيات دان پاران ورتل آئي ڪيو (IQ) ٽيسٽ ٿي سگهي ٿو. رسمي امتحانن جي نتيجي ۾ عام طور تي گريڊ يا مارڪون (Test score) ملنديون آهن.

## تاريخ

### زباني ۽ غير رسمي امتحان
غير رسمي ۽ غير معياري امتحانن جو سلسلو تاريخ ۾ قديم زماني کان موجود آهي. مثال طور، چين ۾ ژو خاندان جي دور کان تير اندازيءَ جا مقابلا صلاحيتن کي پرکڻ لاءِ منعقد ڪيا ويندا هئا. زباني امتحان قديم چين ۽ يورپ جي مختلف حصن ۾ ورتا ويندا هئا.

### چين
معياري لکت وارا امتحان سڀ کان اڳ چين ۾ شروع ٿيا، جن کي **شاهي امتحان** (Imperial Examinations يا *keju*) چيو ويندو هو.

هن نظام جي شروعات 605ع ۾ سوئي خاندان جي دور ۾ ٿي. ان کان پوءِ تنگ خاندان جي دور ۾ هن کي محدود سطح تي جاري رکيو ويو، پر وو زيٽيان جي حڪومت دوران هن نظام کي تمام گهڻي وسعت ڏني وئي. سونگ خاندان جي دور ۾، انهن امتحانن کي وڌيڪ مستحڪم ڪيو ويو ته جيئن موروثي اميرن جي اثر کي گهٽائي، قابليت جي بنياد تي سرڪاري آفيسرن جي چونڊ ڪري سگهجي. هي نظام ڪجهه تبديلين سان 1905ع تائين جاري رهيو، جڏهن چنگ خاندان جي آخري سالن ۾ هن کي ختم ڪيو ويو.

### ڦهلاءُ

#### جپان، ڪوريا ۽ ويٽنام
* جپان: هيان دور (794-1185) ۾ چيني طرز تي امتحان شروع ڪيا ويا، پر اهي صرف ننڍي درجي جي اميرن تائين محدود هئا ۽ سامورائي دور ۾ ختم ٿي ويا.
* ڪوريا: امتحاني نظام 958ع ۾ قائم ٿيو ۽ 1894ع تائين جاري رهيو.
* ويٽنام: ويٽنام ۾ ڪنفوشيائي امتحاني نظام 1075ع ۾ لي خاندان (Lý dynasty) جي دور ۾ شروع ٿيو ۽ 1919ع تائين برقرار رهيو.

#### مغربي دنيا
يورپ ۾ امتحانن جا قديم ترين شواهد 1215ع يا 1219ع ۾ بولونا (اٽلي) ۾ ملن ٿا، جيڪي گهڻو ڪري زباني هوندا هئا. لکت واري امتحان جو پهريون ثبوت 1702ع ۾ ٽرينٽي ڪاليج، ڪيمبرج ۾ ملي ٿو.
برطانيه ۾ چيني طرز جي مقابلي واري امتحانن (Competitive exams) جي سفارش پهرين ايڊم سمٿ 1776ع ۾ ڪئي هئي. بعد ۾ 19هين صديءَ ۾ هندستان ۾ برطانوي نوڪر شاهي (ICS) لاءِ اهي امتحان لازمي قرار ڏنا ويا، جيڪي اڳتي هلي پاڻ برطانيه ۽ آمريڪا ۾ پڻ رائج ٿيا.

### جديد دور

جديد دور ۾ معياري امتحانن (Standardized test) جو اثر 1850ع واري ڏهاڪي کان وڌڻ شروع ٿيو. پهرين ۽ ٻي عالمي جنگ دوران فوجي ڀرتين لاءِ ذهني صلاحيتن کي پرکڻ لاءِ آئي ڪيو (IQ) ٽيسٽن جو تمام گهڻو استعمال ڪيو ويو. 1952ع ۾ پهريون ڀيرو "ايڊوانسڊ پليسمينٽ" (AP) ٽيسٽ ورتو ويو ته جيئن هاءِ اسڪول ۽ ڪاليج جي وچ ۾ تعليمي فرق کي ختم ڪري سگهجي.

## حوالا
دريائي ڊيلٽا

**دريائي ڊيلٽا** (River Delta) هڪ زميني شڪل, جيڪا عام طور تي ٽڪنڊي آهي جيڪا تلڇن جي جمع ٿيڻ سان پيدا ٿئي ٿي. جيڪي درياءَ جي پاڻيءَ ذريعي کڻي ويندا آهن. جتي درياهه سست رفتاري سان هلندڙ پاڻيءَ جي جسم سان يا بيٺل پاڻيءَ جي جسم سان ملي ٿو. دريائي ڊيلٽا جي تخليق درياءَ جي مُنهن تي ٿيندي آهي. جتي درياهه سمنڊ يا هڪ درياهه ۾ ضم ٿئي ٿو. هڪ ڍنڍ ۾. هڪ ذخيري ۾ يا (وڌيڪ گهٽ) ٻئي درياهه ۾, جيڪو کارائيندڙ درياهه پاران فراهم ڪيل تلڇ کي کڻي نٿو سگهي, ۾ ضم ٿئي ٿو. اصطلاحي طور تي, دريائي ڊيلٽا جو اصطلاح وڏي يوناني اکر ڊيلٽا (Δ) جي ٽڪنڊي شڪل مان نڪتل آهي. هائيڊرولاجي ۾ دريائي ڊيلٽا جا طول و عرض واٽر شيڊ جي عملن (جيڪي تلڇن کي فراهم ڪن ٿا) ۽ واٽر شيڊ جي عملن (جيڪي فراهم ڪيل تلڇن کي ٻيهر ورهائين ٿا، الڳ ڪن ٿا ۽ وصول ڪندڙ بيسن ۾ برآمد ڪن ٿا) جي وچ ۾ توازن سان طئي ڪيا ويندا آهن. 

A **river delta** is a landform, typically triangular, created by the deposition of the sediments that are carried by the waters of a river, where the river merges with a body of slow-moving water or with a body of stagnant water. The creation of a river delta occurs at the *[[river mouth]]*, where the river merges into an ocean, a sea, or an estuary, into a lake, a reservoir, or (more rarely) into another river that cannot carry away the sediment supplied by the feeding river. Etymologically, the term *river delta* derives from the triangular shape (Δ) of the uppercase Greek letter delta. In hydrology, the dimensions of a river delta are determined by the balance between the watershed processes that supply sediment and the watershed processes that redistribute, sequester, and export the supplied sediment into the receiving basin.

River deltas are important in human civilization, as they are major agricultural production centers and population centers. They can provide coastline defence and can impact drinking water supply. They are also ecologically important, with different species' assemblages depending on their landscape position. On geologic timescales, they are also important carbon sinks.
زمرو:زميني شڪليون
زمرو:سيلابي لينڊ فارمز
زمرو:دريائن جا ڊيلٽا
زمرو:دريائي ڊيلٽا
هيراڻي (ذات)

**هيراڻي** (Hirani) هڪ اوائلي سنڌي ذات آهي، جيڪا سنڌ جي قديم لوهاڻا نسل مان آهي. هي ذات سنڌي هندو، ميمڻ ۽ اسماعيلي (خواجه) برادرين ۾ عام آهي. تاريخي طور تي هي هڪ واپاري ۽ ڪاروباري طبقو رهيو آهي، جنهن جون پاڙون سنڌ جي سڀيتا ۽ قديم لوهاڻا ونش سان ملن ٿيون.
## بڻ بنياد ۽ لغوي معنيٰ
سنڌي ٻوليءَ جي اصولن پٽاندڙ، هيراڻي ٻول ٻن ٻولن جو ميڙ آهي: "هيرانند" (Hiranand) ۽ پڇاڙي "آڻي" (Ani). هيرانند: گھراڻي جي ڪنهن بزرگ يا وڏي جو نالو. آڻي: سنڌي گرامر ۾ "اولاد" يا "نسل" جي معنيٰ ڏئي ٿي. ان ڪري "هيراڻي" مان مراد آهي "هيرانند جو اولاد". هي پڇاڙي سنڌ جي ٻين ذاتين جهڙوڪ شاهواڻي، ملوکاڻي، تالپراني ۾ به عام آهي

## تاريخي پسمنظر
هيراڻي ڪٽنبن جو لاڳاپو قديم سنڌ جي لوهاڻا قبيلي سان آهي.. تاريخي ڪتابن جهڙوڪ تحفة الڪرام ۽ چچ نامو جي روشنيءَ ۾، لوهاڻا سنڌ جا اصلوڪا رهواسي هئا. وقت گذرڻ سان گڏ هي قبيلو مختلف مذهبي اثرن هيٺ ٽن وڏن ڀاڱن ۾ ورهائجي ويو

### هندو هيراڻي
ھن ڪٽنب پنهنجو اباڻو مذهب (هندومت) برقرار رکيو. ورهاڱي کان اڳ هي گھراڻو سنڌ جي شهرن جهڙوڪ ميرپورخاص، حيدرآباد ۽ شڪارپور ۾ آباد هئا. ورهاڱي کانپوءِ انهن جو وڏو انگ هندستان خاص ڪري گجرات ۽ مهاراشٽ لڏي ويو.
### ميمڻ هيراڻي
جيڪي لوهاڻا خاندان سني اسلام جي دائري ۾ آيا، اهي "ميمڻ" سڏجڻ لڳا. انهن مان ڪيترن ئي پنهنجون پراڻيون ذاتيون (هيراڻي، اڇپال وغيره) برقرار رکيون.
### اسماعيلي (خواجه) هيراڻي
۱۴ هين صديءَ ۾ پير صدرالدين جي دعوت تي جن لوهاڻا گهراڻن اسماعيلي اسلام قبول ڪيو، اهي "خواجه" سڏيا ويا. هيراڻي گروپ آف ڪمپنيز جو مالڪ، امين محمد هيراڻي، هن ئي پسمنظر سان تعلق رکي ٿو.
## جاگرافيائي ورڇ
سنڌ، پاڪستان ۾ ڪراچي، حيدرآباد ۽ ٺٽي ۾ وڏي انگ ۾ آباد آهن. جڏهن ته ھندستان جي مهاراشٽر (ممبئي)، گجرات ۽ راجستان ۾ سنڌي مهاجرن جي روپ ۾ موجود آهن. هيراڻي گھراڻو واپار جي حوالي سان برطانيه، ڪينيڊا، آمريڪا ۽ اوڀر آفريڪا جھڙوڪ ڪينيا، تنزانيا ۾ به وڏي انگ ۾ رھندا آهن.
## مشهور ماڻھو
* امين محمد هيراڻي: مشهور پاڪستاني صنعتڪار ۽ هيراني فارماسيوٽيڪل جو باني.
* راجڪمار هيراڻي: عالمي سطح تي مڃيل بالي ووڊ فلم ڊائريڪٽر (جنهن جا وڏا سنڌي هئا).
* هسمک راجمل هيراڻي: انڊيا جو مشهور ريئل اسٽيٽ ڊولپر.

## پڻ ڏسندا
*سنڌي ذاتين جي فهرست
*راجڪمار هيراڻي
*

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
ڊپلوما

**ڊپلوما** (Diploma) هڪ اهڙي دستاويز کي چيو ويندو آهي جيڪا ڪنهن تعليمي اداري (جهڙوڪ ڪاليج يا يونيورسٽي) طرفان جاري ڪئي ويندي آهي، جيڪا هن ڳالهه جي تصديق ڪندي آهي ته حاصل ڪندڙ پنهنجو تعليمي ڪورس ڪاميابيءَ سان مڪمل ڪري گريجوئيشن ڪئي آهي. تاريخي طور تي، هي اصطلاح سفارتڪاري (Diplomacy) جي سرڪاري دستاويزن يا چارٽر لاءِ به استعمال ٿيندو رهيو آهي.
ڊپلوما (هڪ لياقت جي تصديق ڪندڙ دستاويز طور) کي ٽيسٽامور (testamur) پڻ چيو وڃي ٿو، جيڪو لاطيني لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي "اسان تصديق ڪريون ٿا"؛ هي اصطلاح عام طور تي آسٽريليا ۾ ڊگريءَ جي سرٽيفڪيٽ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. ان کان علاوه، هن دستاويز کي صرف ڊگري سرٽيفڪيٽ، گريجوئيشن سرٽيفڪيٽ، يا "پارچمينٽ" (parchment) به چيو ويندو آهي. نوبل انعام حاصل ڪندڙ کي ملندڙ سرٽيفڪيٽ کي به ڊپلوما سڏيو ويندو آهي.

## استعمال (Usage)

### آسٽريليا
آسٽريليا ۾، آسٽريلين ڪواليفڪيشن فريم ورڪ (AQF) تحت ڊپلوما جا ٽي قسم آهن:
* ڊپلوما: ليول 5 جي لياقت، جيڪا 12 کان 18 مهينن جي مڪمل پڙهائيءَ کانپوءِ ملي ٿي.
* ايڊوانسڊ ڊپلوما: جيڪو ايسوسيئيٽ ڊگريءَ جي برابر آهي.
* گريجوئيٽ ڊپلوما: جيڪو بيچلر ڊگري مڪمل ڪرڻ کانپوءِ ڪنهن خاص شعبي ۾ حاصل ڪيو ويندو آهي.

### ڪينيڊا

اوٽاريو، ڪينيڊا ۾، ڊپلوما ٻن يا ٽن سالن جا پوسٽ سيڪنڊري پروگرام هوندا آهن جيڪي ڪاليجن طرفان پڙهايا ويندا آهن. ٻن سالن واري کي "ڪاليج ڊپلوما" ۽ ٽن سالن واري کي "ايڊوانسڊ ڊپلوما" چيو ويندو آهي.

### جرمني ۽ يورپي نظام

جرمني، يوڪرين، سربيا، ڪروشيا ۽ هنگري ۾، ڊپلوما (جرمن ٻوليءَ ۾: Diplom) معياري تعليمي ڊگري آهي، جنهن کي مڪمل ڪرڻ ۾ گهٽ ۾ گهٽ 3.5 سال لڳن ٿا. هي بيچلر ۽ ماسٽر ڊگريءَ جي گڏيل مجموعي جي برابر آهي.

### يونان

يونان ۾، انجنيئرنگ جو ڊپلوما پنجن سالن جي تعليمي پروگرام کانپوءِ ڏنو ويندو آهي، جيڪو ماسٽر آف انجنيئرنگ (M.Eng) جي برابر آهي. ان کان علاوه هتي پيشيورانہ تربيتي ڊپلوما (Vocational Training Diploma) پڻ ڏنا ويندا آهن.

### انڊيا (ڀارت)

ڀارت ۾، ڊپلوما هڪ مخصوص تعليمي ايوارڊ آهي جيڪو پيشيورانہ يا ووڪيشنل ڪورسز (جهڙوڪ انجنيئرنگ، نرسنگ، فارميسي وغيره) ۾ ڏنو ويندو آهي. انجنيئرنگ ڊپلوما ڪنهن خاص شعبي (اليڪٽرانڪس، سول، ڪمپيوٽر وغيره) تي ٻڌل هوندو آهي.

### انڊونيشيا

انڊونيشيا جي تعليمي نظام ۾ چار قسم جا ڊپلوما آهن (ڊپلوما 1 کان ڊپلوما 4 تائين)، جن جو مدو هڪ سال کان چار سالن تائين هوندو آهي.

### آئرلينڊ

آئرلينڊ ۾ گريجوئيٽ ڊپلوما ليول 9 جي ڊگري آهي، جيڪا ماسٽر ڊگريءَ جي برابر آهي، پر ان ۾ لکت واري مقالي (Thesis) بدران اڪثر ڪنهن پراجيڪٽ تي توجهه ڏني ويندي آهي.

### پاڪستان

پاڪستان ۾، ڊپلوما هڪ مخصوص تعليمي ايوارڊ آهي جيڪو ووڪيشنل ڪورسز ۾ ڏنو ويندو آهي. انجنيئرنگ ۾ ان کي ڊپلوما آف ايسوسيئيٽ انجنيئرنگ (DAE) چيو ويندو آهي. ان جا حامل "ايسوسيئيٽ انجنيئر" سڏبا آهن.

ان کان علاوه يونيورسٽي گريجوئيشن کانپوءِ هڪ سال جو پوسٽ گريجوئيٽ ڊپلوما (PGD) پڻ ڪيو ويندو آهي.

### برطانيہ (UK)

برطانيہ ۾ "ڊپلوما" ڪيترن ئي قسمن جا هوندا آهن، پر اهي ڊگريءَ جي برابر نه هوندا آهن. ڊگري هميشه ڊپلوما کان مٿانهين هوندي آهي. هتي "ڊپلوما آف هائر ايجوڪيشن" (DipHE) بيچلر ڊگريءَ جي ٻن سالن جي برابر هوندو آهي. آڪسفورڊ ۽ ڪيمبرج يونيورسٽيون "انڊر گريجوئيٽ ايڊوانسڊ ڊپلوما" پڻ جاري ڪنديون آهن جيڪي بيچلر ڊگريءَ جي آخري سال جي برابر آهن.

## حوالا

زمرو:دستاويز
سي ايس ايس اينيميشن

**سي ايس ايس اينيميشنز** ( **CSS animations)** 
ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون (CSS) جو هڪ ماڊيول آهي جيڪو CSS استعمال ڪندي ايڇ ٽي ايم ايل دستاويزن جي عنصرن کي متحرڪ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.

## تاريخ
جيتوڻيڪ پسيڊو-ڪلاس `:hover` ڪيترن سالن کان سادي قسم جي متحرڪ اثرن (animations) ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي، پر CSS کي مڪمل متحرڪ نظام جي طور تي وڌائڻ جو ڪم 2000ع واري ڏهاڪي جي آخري حصي تائين محدود رهيو. 2007ع ۾ ئي ويب ڪِٽ اعلان ڪيو ته هو CSS متحرڪ اثرن، ٽرانزيشنز ۽ ٽرانسفارمز کي WebKit جي خاصيتن طور شامل ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو. فيبروري 2009ع ۾ هن CSS ذريعي implicit ۽ explicit متحرڪ اثرن جي عملدرآمد جو اعلان پڻ ڪيو. CSS animation کي پڻ CSS3 جي هڪ خاصيت طور پيش ڪيو ويو، جيڪا ورلڊ وائڊ ويب ڪنسرشيم (W3C) جي نگراني هيٺ تيار ٿيندڙ مسوداتي وضاحتن جو حصو آهي.

## موجوده حالت
CSS Animations، Cascading Style Sheets جو هڪ ماڊيول آهي. اهو استعمال ڪندڙن کي اجازت ڏئي ٿو ته جڏهن هو ڪنهن عنصر تي hover ڪن ته متحرڪ اثر ظاهر ٿئي. هن وقت اهو وڏن برائوزرن ۾ اختيار ڪيو ويو آهي. جيتوڻيڪ ڪجهه ماڻهو JavaScript ذريعي animation کي ترجيح ڏين ٿا ۽ ان بابت بحث به ٿيندو رهيو آهي، پر hover ٽئگ هاڻي CSS ڪميونٽي ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي.

## اسڪيليبل ویڪٽر گرافڪس

*ھوور (hover)* کان علاوه، اسڪيليبل ویکٽر گرافڪس پڻ `@keyframes` at-rule کي سهڪار ڏئي ٿو، جنهن سان ڪجهه تبديليءَ واريون حرڪتون متحرڪ ڪري سگهجن ٿيون. Firefox ۽ Chrome اڳ ۾ `@-moz-keyframes` ۽ `@-webkit-keyframes` واڌايون استعمال ڪندا هئا، پوءِ `@keyframes` کي CSS3 جي وضاحت ۾ شامل ڪيو ويو.

## برائوزر سهڪار
جون 2011ع تائين فائرفوڪس 5 ۾ سي ايس ايس اينيميشنز جو سهڪار شامل ٿي چڪو هو. سي ايس ايس اينيميشنز ويب ڪٽ جي  نائيٽلي بلڊز nightly builds ۾ پڻ موجود هئي ۽ گڏوگڏ گوگل ڪروم، سفاري 4 ۽ 5، ۽ آئي او ايس لاءِ سفاري (آئي فون، آئي پاڊ ٽچ، آئي پيڊ)، اينڊرائيڊ نسخا 2.x ۽ 3.x، انٽرنيٽ ايڪسپلورر 10 يا ان کان مٿي، مائڪروسافٽ ايج برائوزر، ۽ بليڪ بيري آپريٽنگ سسٽم 6 جي ويب برائوزر ۾ پڻ موجود هئي، جتي `-webkit-` پريفڪس استعمال ڪيو ويندو هو. اهو آئي ٽيونز 9 ۾ پڻ استعمال ٿيو هو ته جيئن iTunes LP فائلن کي سهڪار مهيا ڪري سگهجي.

## تڪرار
سي ايس ايس اينيميشن جي شروعاتي ترقي دوران انهن ماڻهن طرفان خدشا ظاهر ڪيا ويا جيڪي اينيميشن (تحرڪ) لاءِ جاوا اسڪرپٽ کي ترجيح ڏين ٿا يا گهٽ استعمال ٿيندڙ حد تائين هم وقتي گهڻ ميڊيا انضمام ٻولي (SMIL) کي. ٻين اهو به دعويٰ ڪئي ته هي قدم ايپل، جيڪا WebKit منصوبي جي مکيه حمايتي آهي، طرفان کنيو ويو ته جيئن ڪمپني جي آئي او ايس موبائل ڊوائيسن تي ايڊوب فليش (۽ موجوده فليش اينيميشن) جي استعمال کان پاسو ڪري سگهجي، ڇو⁠تہ اهي ڊوائيس سفاري استعمال ڪن ٿا.

ان کان علاوه، جيتوڻيڪ ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون (CSS) نسبتاً آسان پروگرامنگ ٻولي آهي، ڪيترن پروگرامرن لاءِ اينيميشن ٺاهڻ اڃا به مشڪل ثابت ٿئي ٿو. هن مسئلي جي حل لاءِ ڪيترن ماڻهن ۽ ويب سائيٽن کليل ذريعو CSS بٽڻ اينيميشن ڪوڊ سان گڏ تيار ڪيا آهن ته جيئن استعمال ڪندڙ انهن کي نقل ڪري استعمال ڪري سگهن. تنهن هوندي به، انهن تڪرارن جي باوجود، سي ايس ايس اينيميشنز اڄڪلهه انٽرنيٽ تي وڏي پيماني تي استعمال ٿينديون آهن.

## پڻ ڏسو
* فليش اينيميشن
* ايس وي جي اينيميشن

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Initial Apple Proposal

زمرو:Animation techniques
زمرو:Apple Inc. software
زمث:Cascading Style Sheets
سي ايس ايس زين گارڊن

**سي ايس ايس زين گارڊن** : **(CSS Zen Garden)** هڪ ورلڊ وائڊ ويب ويب ترقي جو وسيلو آهي جيڪو "اهو ڏيکارڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي ته سي ايس ايس تي ٻڌل ڊيزائن ذريعي بصري طور ڇا حاصل ڪري سگهجي ٿو." اهو مئي 2003ع ۾ شروع ڪيو ويو.

دنيا جي مختلف حصن مان گرافڪ ڊيزائنرن پاران مهيا ڪيل اسٽائل شيٽون هڪ ئي ايڇ ٽي ايم ايل فائيل جي بصري پيشڪش کي تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آهن، جنهن سان سوين مختلف ڊيزائنون پيدا ٿين ٿيون. ٻاهرين CSS فائيل ڏانهن حوالو ڏيڻ کان سواءِ، HTML مارڪ اپ پاڻ ڪڏهن به تبديل نٿو ٿئي. سڀئي بصري فرق CSS (۽ ان سان لاڳاپيل تصويرن) جي نتيجي ۾ پيدا ٿين ٿا
## پڻ ڏسو
* Web standards
* *[[A List Apart]]*

## حوالا

## ڪتابيات
* 

* 

* 

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* CSS Zen Garden 'All Designs' List – سائيٽ ڏانهن موڪليل سوين محفوظ ڪيل ڊيزائنن تائين رسائي
* Mezzoblue – تخليقڪار Dave Shea جو ويب ڊيزائن بابت بلاگ

زمرو:Computing websites
زمرو:Cascading Style Sheets
زمرو:Collaborative software
زمرو:Internet properties established in 2003
رنگن جي فھرست

* هي انهن رنگن جي **فهرست** آهي جن بابت سادي انگريزي وڪيپيڊيا تي مضمون موجود آهن.

## لاڳاپيل صفحا
* ويب رنگ

زمرو:رنگ
زمرو:فهرستن جي فهرست
زمرو:فهرستون
پرائمري اسڪول

هڪ **پرائمري اسڪول** (آئرلينڊ، هندستان، برطانيه، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ڏکڻ آفريڪا ۽ سنگاپور ۾ پڻ)، ايليمينٽري اسڪول (اتر آمريڪا ۽ فلپائن ۾)، يا گريڊ اسڪول، هڪ اهڙو اسڪول آهي جتي ٻارن کي بنيادي تعليم (Primary education) ڏني ويندي آهي. هتي عام طور تي 4 کان 11 سالن جي عمر جا ٻار تعليم پرائيندا آهن. پرائمري تعليم پري اسڪول کان پوءِ شروع ٿيندي آهي ۽ ثانوي تعليم (Secondary school) کان اڳ واري مرحلي تي مشتمل هوندي آهي.

تعليم جي بين الاقوامي معيار جي درجه بندي (ISCED) مطابق، پرائمري تعليم هڪ اهڙو مرحلو آهي جتي پروگرام عام طور تي پڙهڻ، لکڻ، ۽ رياضي جي بنيادي مهارتن کي مهيا ڪرڻ ۽ سکيا لاءِ هڪ مضبوط بنياد قائم ڪرڻ لاءِ تيار ڪيا ويندا آهن. هي ISCED ليول 1 آهي.

## اصطلاح
اصطلاح "پرائمري اسڪول" فرانسيسي ٻوليءَ جي لفظ  تان ورتل آهي، جيڪو پهريون ڀيرو اپريل 1802ع ۾ لنڊن ٽائمز جي هڪ متن ۾ استعمال ڪيو ويو هو.

### پرائمري اسڪول

دنيا جي اڪثر حصن ۾، پرائمري تعليم لازمي تعليم جو پهريون مرحلو آهي. هي عام طور تي مفت دستياب هوندو آهي، پر فيس وٺندڙ آزاد يا خانگي اسڪولن پاران پڻ پيش ڪري سگهجي ٿو.
برطانيه ۾ 1944ع تائين "ايليمينٽري ايجوڪيشن" اسڪولن ۾ پڙهائي ويندي هئي، جنهن کانپوءِ ان کي پرائمري ۽ ثانوي اسڪولن ۾ ورهايو ويو.

* پرائمري اسڪول جو اصطلاح برطانيه، آئرلينڊ، ڪمن ويلٿ ملڪن ۽ يونيسڪو (UNESCO) پاران ترجيحي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي.
* ايليمينٽري اسڪول ان جو هم معنيٰ آهي پر اڪثر ڪري آمريڪا ۾ استعمال ٿيندو آهي.

### ايليمينٽري اسڪول
جيتوڻيڪ اڪثر هم معنيٰ طور استعمال ڪيو ويندو آهي، پر مختلف جڳهن تي "ايليمينٽري اسڪول" جا خاص مطلب آهن:
* آمريڪا جا ايليمينٽري اسڪول: آمريڪا ۾ هن وقت لڳ ڀڳ 92,858 ايليمينٽري اسڪول آهن (68,173 سرڪاري، 24,685 خانگي). هتي عام طور تي ڇهه گريڊ هوندا آهن جتي 5 کان 11 سالن جي عمر جا ٻار پڙهندا آهن.
* جاپان جا ايليمينٽري اسڪول: جاپان ۾ ٻارن جي عمر 6 کان 12 سالن تائين هوندي آهي، جنهن کانپوءِ هو جونيئر هاءِ اسڪول ۾ داخل ٿيندا آهن.

## تعليم جا ليول

## مختلف ملڪن جي تعليمي نظام جو مقابلو
انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ تعليمي سالن کي سڃاڻڻ جا مختلف طريقا آهن:

## اسڪول جي عمارت جي ڊيزائن جا معيار
اسڪول جي عمارت رڳو ڪمرا نه پر هڪ مڪمل تعليمي ماحول هوندي آهي جنهن ۾ شاگردن، استادن ۽ انتظاميا جي ضرورتن جو خيال رکيو ويندو آهي. هڪ بهترين اسڪول ۾ هيٺيون سهولتون هجڻ گهرجن:
* مناسب سائيز جا ڪلاس روم (عام طور تي 60 چورس ميٽر).
* استادن لاءِ تياري وارو ڪمرو.
* انتظامي بلاڪ.
* شاگردن لاءِ ٽوائلٽس جي سهولت.
* اسڪول هال ۽ لائبريري.
* ڪمپيوٽر ليبارٽري.
* طبي معائني جو ڪمرو (سڪ روم).

## حوالا
ساليم، اوريگون

**سئليم** (Salem؛  ) آمريڪي رياست اوريگون جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ميريون ڪائونٽي جو مرڪز آهي. اهو وليميٽ وادي جي مرڪز ۾ وليميٽ نديءَ سان گڏ واقع آهي، جيڪا شهر جي اتر ۾ وهندي آهي. درياءَ ميرين ۽ پولڪ ڪائونٽين جي وچ ۾ حد ٺاهيندو آهي ۽ اولهه سئليم جو پاڙو پولڪ ڪائونٽي ۾ آهي.

سال 2020ع جي مردم شماري ۾ آبادي 1,75,535 هئي، ۽ سال  2024ع ۾ اندازاً 1,80,406 هئي، جيڪا ان کي پورٽلينڊ کان پوءِ ۽ يوجين کان اڳ رياست جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر بڻايو.

سئليم، سئليم ميٽروپوليٽن علائقي جو مکيه شهر آهي جيڪو ميريون ۽ پولڪ ڪائونٽين کي ڍڪيندو آهي ۽ سال 2020ع جي مردم شماري ۾ ان جي گڏيل آبادي 4,33,353 هئي ۽ سال 2024ع ۾ ان جي آبادي 4,43,416 هجڻ جو اندازو لڳايو ويو هو. هي علائقو، بدلي ۾، پورٽلينڊ-وانڪوور-سئليم گڏيل شمارياتي علائقي جو حصو آهي.

هي شهر وليميٽ يونيورسٽي، ڪوربن يونيورسٽي ۽ چيميڪيٽا ڪميونٽي ڪاليج جو گهر آهي. رياست اوريگون شهر ۾ سڀ کان وڏي سرڪاري ملازمت فراهم ڪندڙ ۽ سئليم جو هيلٿ کاتو سڀ کان وڏو خانگي ملازمت ڏيندڙ آهي. ٽرانسپورٽ ۾ چيريوٽس، جيڪو قانوني طور تي سئليم ايريا ماس ٽرانزٽ ضلعي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، کان عوامي ٽرانسپورٽ، امٽريڪ سروس ۽ گڏوگڏ ميڪ نيري فيلڊ تي محدود تجارتي ۽ غير تجارتي هوائي سفر شامل آهن. مکيه روڊن ۾ انٽر اسٽيٽ 5، اوريگون روٽ 99E ۽ اوريگون روٽ 22 شامل آهن، جيڪا اولهه سئليم کي وليميٽ نديءَ جي پار ميرين اسٽريٽ ۽ سينٽر اسٽريٽ پلن ذريعي ڳنڍي ٿو.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سئليم، اوريگون
زمرو:اوريگون رياست
زمرو:اوريگون رياست جا شهر
زمرو:گڏيل رياستن ۾ رياستي راڄڌانيون
ادارو

هڪ **ادارو** (institution) قاعدن ۽ سماجي قدرن جو هڪ انساني بنايل ڍانچو آهي جيڪو سماجي رويي کي شڪل ڏئي ٿو ۽ ان کي محدود ڪري ٿو. ادارن جي تمام تعريفن ۾ عام طور تي اهو شامل هوندو آهي ته انهن ۾ تسلسل ۽ استحڪام جو هڪ سطح موجود هجي. قانون، ضابطا، سماجي روايتون ۽ رسمون سڀ ادارن جا مثال آهن. ادارا پنهنجي رسمي (formal) ۽ غير رسمي (informal) هجڻ جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهن ٿا. ادارا سماج ۾ ڪمن کي سرانجام ڏيڻ جي علم جو وڏو ذخيرو رکندا آهن ۽ انهن کي سماجي سائنس ۾ اوترو ئي اهم قرار ڏنو ويو آهي جيتري اهميت قدرتي سائنسن ۾ نظرين (theories) کي حاصل آهي.

ادارو سماجي سائنسن جهڙوڪ سیاسي سائنس، انسانيات، معاشيات، ۽ سماجيات ۾ مطالعو جو بنيادي موضوع آهي (جنهن کي ايميل ڊرڪائيم "ادارن، انهن جي پيدائش ۽ انهن جي ڪم ڪرڻ جي سائنس" طور بيان ڪيو آهي). بنيادي ادارا اهڙا هوندا آهن جهڙوڪ خاندان يا پيسا، جيڪي ايترا وسيع آهن جو انهن ۾ لاڳاپيل ادارن جا ڪيترائي مجموعا اچي وڃن ٿا. تاريخدان سياسي، معاشي ۽ ثقافتي تاريخ جي حصي طور ادارن جي قيام، واڌ ويجهه، زوال ۽ ترقي جو مطالعو ڪندا آهن.

## وصف
اصطلاح *ادارو* (institution) جون ڪيتريون ئي وصفون آهن. اهي وصفون رسمي نوعيت ۽ تنظيمي پيچيدگي جي مختلف سطحن تي ٻڌل هونديون آهن. وسيع وصفن ۾ غير رسمي پر باقاعده عمل جهڙوڪ هٿ ملائڻ شامل ٿي سگهن ٿا، جڏهن ته تنگ وصفن ۾ رڳو اهي ادارا شامل هوندا آهن جيڪي انتهائي رسمي هوندا آهن (مثال طور جن جا قانون ۽ پيچيده تنظيمي ڍانچا هجن).

وولف گينگ اسٽريڪ ۽ ڪيٿلين ٿيلن جي مطابق، ادارا عام معنيٰ ۾ "سماجي نظم جا بنيادي بلاڪ آهن: اهي سماجي طور تي منظور ٿيل، يعني اجتماعي طور تي لاڳو ڪيل اميدن جي نمائندگي ڪن ٿا جيڪي مخصوص گروهن جي رويي يا ڪن سرگرمين جي ڪارڪردگي سان لاڳاپيل هجن."

ڊگلس نارٿ دليل ڏئي ٿو ته ادارا "انساني طور تي تيار ڪيل پابنديون آهن جيڪي تعامل کي شڪل ڏين ٿيون". ان جي مطابق، اهي معاشي ڪارڪردگي جا اهم فيصلا ڪندڙ آهن، جن جو مٽاسٽا ۽ پيداوار جي قيمتن تي گهرو اثر پوي ٿو. ڊيرون ايسيموگلو ۽ جيمس اي رابنسن به نارٿ جي تجزيي سان اتفاق ڪن ٿا. اهي لکن ٿا ته ادارا معاشي ترقي جي سفر ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا ڇاڪاڻ ته معاشي ادارا سيڙپڪاري جي موقعن ۽ رڪاوٽن جو تعين ڪندا آهن. وڌيڪ جمهوريت شامل ڪندڙ ادارن جي طرف وٺي وڃي سگهي ٿي.

رابرٽ ڪيوهين ادارن کي "قاعدن جي مستقل ۽ ڳنڍيل سيٽن (رسمي يا غير رسمي) طور بيان ڪيو جيڪو رويي جي ڪردار کي مقرر ڪن ٿا، سرگرمين کي محدود ڪن ٿا، ۽ اميدن کي شڪل ڏين ٿا."

## مثال
ادارن جي مثالن ۾ شامل آهن:
* **[[خاندان]]**: خاندان ٻار جي زندگي جو مرڪز هوندو آهي. خاندان ٻارن کي ثقافتي قدر، پنهنجي بابت ۽ ٻين بابت رويو سيکاريندو آهي. ٻار تمام ننڍي عمر ۾ طبقاتي فرق کان باخبر ٿي ويندا آهن.
* **[[مذهب]]**: مذهب هڪ نسلي يا ثقافتي درجي وانگر هوندو آهي، جيڪو فردن کي مذهبي وابستگي سان ڳنڍي رکندو آهي. والدين جي مذهبي شموليت ٻار جي مذهبي سماجيات (socialization) جو سڀ کان بااثر حصو هوندو آهي.
* **[[هم عمر ٽوليون]] (Peer groups)**: هي هڪ اهڙو سماجي گروپ آهي جنهن جي ميمبرن جا مفاد، سماجي حيثيت ۽ عمر هڪجهڙي هوندي آهي. هتي ٻار والدين جي نگراني کان آزاد ٿي پنهنجا لاڳاپا قائم ڪرڻ سيکاريندا آهن.
* **معاشي نظام**: معاشي نظام استعمال جي قابل قبول متبادلن، استعمال جي سماجي قدرن، ۽ غالب قدرن جي قيام جو تعين ڪندا آهن.
* **قانوني نظام**: ٻارن تي والدين ۽ ساٿين ٻنهي طرفان گروپ يا برادري جي خاص قانونن يا قدرن جي اطاعت لاءِ دٻاءُ هوندو آهي. والدين جو قانوني نظام بابت رويو ٻارن جي نظرين تي اثر انداز ٿيندو آهي.

## حوالا
بيٽل فار ڊريم آئلينڊ

بيٽل فار ڊريم آئلينڊ (BFDI) هڪ آمريڪي اينيميٽڊ ويب سيريز آهي جيڪا جڙيل ڀائرن ڪيري ۽ مائيڪل هوانگ پاران ٺاهي وئي آهي. گيم شو جي صنف جي هڪ پيروڊي، سيريز اينٿروپومورفڪ شين جي وچ ۾ مقابلي تي مشتمل آهي، جنهن ۾ ناظرین هڪ ڪردار جي خاتمي لاءِ ووٽ ڏيندا آهن. قسطون ۽ لاڳاپيل ميڊيا انهن جي يوٽيوب چينل، jacknjellify تي پوسٽ ڪيا ويا آهن. [a] BFDI ساڳئي آزاد ويب سيريز جي هڪ مائڪرو صنف کي متاثر ڪيو آهي جنهن کي "آبجڪٽ شوز" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
سماجي تشڪيل

**سماجي تشڪيل** () هڪ مارڪسياتي تصور آهي (جيڪو 'سماج' جي مترادف طور استعمال ٿئي ٿو). هي تصور پيداوار جي سرمائيداراڻي طريقي، سرمائيداري کان اڳ واري پيداواري طريقن کي برقرار رکڻ، ۽ معيشت جي اداري جي حوالي جي وچ ۾ هڪ مخصوص تاريخي ميلاپ کي ظاهر ڪري ٿو. پيداوار جي سرمائيداراڻي طريقي جو هي نظريو ڪارل مارڪس جي ڪتاب *[[Capital (Marx)|Das Kapital]]* (سرمايو) ۾ ملي ٿو.

مارڪس هي اصطلاح سماج جي معاشي ۽ سياسي ترقيءَ جي تجزيي ۾ استعمال ڪيو هو.

ڪارل مارڪس اهو دعويٰ نه ڪئي هئي ته سماجي-معاشي تشڪيلن جو مسئلو مڪمل طور تي حل ٿي چڪو آهي، تنهنڪري هن پنهنجي مختلف لکڻين ۾ مختلف تشڪيلن جي نشاندهي ڪئي.

جيتوڻيڪ مارڪس سماجي-معاشي تشڪيلن جو ڪو مڪمل نظريو پيش نه ڪيو، پر سندس بيانن جي بنياد تي سوويت يونين جي مورخن اهو نتيجو ڪڍيو ته هن پيداواري لاڳاپن ۽ ملڪيت جي شڪلن جي لحاظ کان پنجن تشڪيلن جي وچ ۾ فرق ڪيو آهي:
* قديم اشتراڪيت
* غلامي
* جاگيرداري
* سرمائيداري
* اشتراڪيت (ڪميوزم)

مارڪس سرمائيدارن ۽ پگهاردار مزدورن جي وچ ۾ طاقت جي لاڳاپن کي سمجهڻ لاءِ هڪ مثال پيش ڪيو: "سرمائيداري کان اڳ واري نظامن ۾ اهو ظاهر هو ته گهڻا ماڻهو پنهنجي تقدير جا مالڪ نه هئا—مثال طور جاگيرداري نظام ۾، بيگرين (serfs) کي پنهنجي آقا لاءِ ڪم ڪرڻو پوندو هو. سرمائيداري بظاهر مختلف لڳي ٿي ڇاڪاڻ ته ماڻهو نظرياتي طور تي آزاد آهن ته هو پنهنجي مرضيءَ سان پنهنجي لاءِ يا ٻين لاءِ ڪم ڪن. تنهن هوندي به، اڪثر پورهيتن جو پنهنجي زندگيءَ تي ايترو ئي گهٽ اختيار آهي، جيترو جاگيرداري دور جي بيگرين جو هو."

## حوالا

## ببليوگرافي
* Cohen, G. A. 1978. Karl Marx's Theory of History: A Defence. Princeton, NJ: Princeton University Press. Expanded ed., 2000.
* Karl Marx: *[[The German Ideology|Die deutsche Ideologie]]* (1844). In: MEW 3, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Karl Marx: *[[The Communist Manifesto|Manifest der Kommunistischen Partei]]* (1844). In: MEW 4, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Karl Marx: *[[A Contribution to the Critique of Political Economy|Zur Kritik der Politischen Ökonomie]]* (1859). In: MEW 13, Berlin: Dietz 1956 ff.
* Konrad Lotter, Reinhard Meiners, Elmar Treptow: *Marx-Engels-Begriffslexikon*. Beck, München 1984, , S. 135 ff. 
* György Lukács: *[[History and Class Consciousness|Geschichte und Klassenbewußtsein]]* (1923), Berlin: Luchterhand 1973.
* Dieter Nohlen, Rainer-Olaf Schultze (Hg.): *Lexikon der Politikwissenschaft. Theorien, Methods, Begriffe*. Bd. 1, 2005, S. 301.
فرينڪفورٽ، ڪينٽڪي

**فرئنڪفورٽ** (Frankfort) آمريڪي رياست ڪينٽڪي جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو هڪ گهر جي حڪمراني واري درجي جو شهر آهي ۽ فرينڪلن ڪائونٽي جو مرڪز آهي.  سال 2020ع جي مردم شماري جي مطابق، شهر جي آبادي 28,602 هئي، جيڪا ان کي ڪينٽڪي جو 13هون وڏو شهر ۽ آبادي جي لحاظ کان آمريڪا جي رياست جو چوٿون ننڍو گاديءَ جو هنڌ بڻائي ٿي.  اپلينڊ سائوٿ ۾ ڪينٽڪي نديءَ جي ڪناري تي واقع، فرينڪفورٽ، ڪينٽڪي مائڪروپولين علائقي جو مکيه شهر آهي، جنهن ۾ سڀئي فرينڪلن ۽ اينڊرسن ڪائونٽيون شامل آهن.

فرينڪفورٽ جي بنياد کان اڳ، هي ماڳ ڪينٽڪي نديءَ جي پار هڪ قلعو هو، جيڪو نوآبادياتي آمريڪا ۾ هاءِ وي طور استعمال ٿيندڙ عظيم بفيلو پيچرن مان هڪ سان گڏ هو. انگريز ڳولا ڪندڙن پهريون ڀيرو سال 1750ع ۾ هن علائقي جو دورو ڪيو. واضح طور تي هن سائيٽ جو نالو 1780ع ۾ هڪ واقعي کان پوءِ مليو، جڏهن پائنيئر اسٽيفن فرينڪ مقامي آمريڪن سان هڪ جهڙپ ۾ مارجي ويو هو؛ ڪراسنگ جو نالو سندس ياد ۾ "فرينڪفورڊ" رکيو ويو. سال 1786ع ۾، ورجينيا جي قانون ساز اداري 100 ايڪڙ (40 هيڪٽر) فرئنڪفورٽ شهر جي طور تي نامزد ڪيو ۽ سال 1792ع ۾ ڪينٽڪي جي رياست بڻجڻ کان پوءِ، ان کي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو. 

هي شهر ڪينٽڪي جي اندروني بليو گراس علائقي ۾ واقع آهي. ڪينٽڪي درياهه شهر جي وچ مان وهندو آهي ۽ شهر جي مرڪز مان گذرندي هڪ موڙ وٺندو آهي؛ ڊائون ٽائون ضلعو ۽ سائوٿ فرينڪفورٽ ضلعو درياهه جي هر ڪناري تي هڪ ٻئي جي سامهون آهن. درياءَ جي وادي جي ٻنهي پاسن تي مضافاتي علائقا اوڀر ۽ اولهه فرينڪفورٽ جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا. فرينڪفورٽ ۾ چار مختلف مندون ٿينديون آهن؛ سيارو عام طور تي ڪجهه برفباري سان ٿڌو هوندو آهي، جڏهن ته اونهارو گرم ۽ نم هوندو آهي. 

ڪينٽڪي نديءَ تي شهر جي مقام جي ڪري، ان ۾ ڪيترائي ڀيرا ٻوڏ آئيا آهن، جن ۾ ٻه سڀ کان وڌيڪ رڪارڊ ٿيل ٻوڏون سال 1937ع ۽ 1978ع ۾ آيون هيون. سال 1969ع ۾ مڪمل ٿيل نارٿ فرينڪفورٽ ليوي ۽ 1990ع جي ڏهاڪي ۾ ٺهيل سائوٿ فرينڪفورٽ فلڊ وال، ٻوڏ کان بچاءُ لاءِ تعمير ڪيا ويا هئا. فرئنڪفورٽ شهر جي مرڪز ۾ پنج پل درياءَ کي پار ڪن ٿا، جن ۾ سينٽ ڪليئر اسٽريٽ پل ۽ ڪيپيٽل ايونيو پل شامل آهن. قابل ذڪر جڳهن ۾ ڪينٽڪي اسٽيٽ ڪيپيٽل بلڊنگ، ڪيپيٽل سٽي ميوزيم  ۽ فورٽ هِل، جيڪو شهر جي مرڪز جو نظارو پيش ڪري ٿو، شامل آهن.

سال 2016ع تائين، شهر جي سڀ کان وڏي صنعت پبلڪ ايڊمنسٽريشن هئي، جن ۾ 28 سيڪڙو افرادي قوت هئي. پيداوار ڪم ڪندڙ قوت جي ڪل 12 سيڪڙو کان وڌيڪ هئي.  فرئنڪفورٽ انٽر اسٽيٽ 64 ۽ انٽر اسٽيٽ 75 ويجهو آهي؛ عام هوائي سفر ڪيپيٽل سٽي ايئرپورٽ ذريعي آهي، تجارتي هوائي سفر ليڪسنگٽن ۾ بليو گراس ايئرپورٽ ذريعي موجود آهي. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:فرينڪفورٽ، ڪينٽڪي
زمرو:ڪينٽڪي
زمرو:ڪينٽڪي جا شهر
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا شھر
زمرو:گڏيل رياستن ۾ رياستي راڄڌانيون
چيني کاڌا

**چيني طعام** (Chinese Cuisine) ۾ اهي طعام شامل آهن، جيڪي چين مان نڪتا آهن، ۽ گڏوگڏ اهي به، جيڪي دنيا جي ٻين حصن ۾ رهندڙ چيني ماڻهن سان لاڳاپيل آهن. چيني پکڙاءَ ۽ ملڪ جي تاريخي قوت سبب، چيني طعام ايشيا ۽ ان کان ٻاهر جي ٻين طعامن تي گهرو اثر ڇڏيو آهي، جتي مقامي ذوق مطابق تبديليون پڻ ڪيون ويون آهن. چيني طعام جون بنيادي شيون جهڙوڪ چانور، سويا ساس، نوڊلس، چانهه، مرچ جو تيل ۽ ٽوڦو، ۽ برتن جهڙوڪ چاپ اسٽڪس ۽ واڪ، هاڻي سڄي دنيا ۾ ملي سگهن ٿا.

دنيا جا سڀ کان پهريان اهڙا کاڌي جا هنڌ، جيڪي جديد معنيٰ ۾ ريسٽورنٽ طور سڃاتل ٿي سگهن ٿا، پهريون ڀيرو سونگ خاندان واري چين ۾ يارهين ۽ ٻارهين صديءَ دوران ظاهر ٿيا هئا. گهٽيءَ جو طعام ستين صديءَ ۾ تانگ خاندان دوران چيني طعامي ثقافت جو هڪ لازمي حصو بڻجي ويو، ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي گهڻي ڀاڱي ۾ گهٽيءَ جي طعامن واري ثقافت اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ چين مان آندل مزدورن وسيلي قائم ٿي.

چين جي مختلف صوبن ۾ مصالحيداري ۽ رڌ پچاءَ جي طريقن بابت پسندون سماجي طبقن، مذهب، تاريخي پسمنظر ۽ نسلي گروهن جي فرقن تي دارومدار رکن ٿيون. جاگرافيائي خاصيتون، جن ۾ جبل، نديون، ٻيلا ۽ ريگستان شامل آهن، مقامي طور دستياب جزن تي پڻ گهرو اثر وجهن ٿيون، ڇو ته چين جي آبهوا ڏکڻ ۾ اڀرندي کان اتر اوڀر ۾ ذو قطبي تائين پکڙيل آهي. شاهي، راجگهراڻي ۽ امراڻي پسندون پڻ چيني طعام جي تبديليءَ ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪن ٿيون. شاهي توسيع، لڏپلاڻ ۽ واپار سبب، ٻين ثقافتن مان جزا ۽ رڌ پچاءَ جون ترڪيبون وقت سان گڏ چيني طعامن ۾ شامل ٿينديون ويون آهن، ۽ چيني طعامي اثر سڄي دنيا ۾ پکڙجي ويا آهن.

چين جي اندر ۽ ٻاهر، چيني طعام جا ڪيترائي علائقائي، مذهبي ۽ نسلي انداز ملن ٿا. چيني طعام تمام گهڻو متنوع آهي، ۽ اڪثر ڪري ان کي صوبائي ورهاست موجب درجه بندي ڪيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ صوبائي سطح جون اهي درجابنديون پاڻ ۾ ڪيترن وڌيڪ اندازن تي مشتمل هونديون آهن. چنگ خاندان دوران چيني طعام جون سڀ کان گهڻيون ساراهيل چين جون چار وڏيون روايتون هيون: چوان، لو، يوئي، ۽ هوائيانگ، جيڪي ترتيبوار اولهه، اتر، ڏکڻ ۽ اوڀر چين جي طعامن جي نمائندگي ڪنديون هيون. 1980ع ۾ چيني صحافي وانگ شائوڇوان جي *[[پيپلز ڊيلي]]* اخبار ۾ ڇپيل هڪ مقالي ۾ جديد درجابندي تحت چين جا اٺ طعامي مڪتب جي سڃاڻپ ڪئي وئي: آنهوئي ()، گوانگڊونگ ()، فوجيان ()، هونان ()، جيانگسو ()، شاندونگ ()، سچوان ()، ۽ جهيجيانگ ().

چيني طعام جو تعلق روايتي چيني طب سان گهرو ڳانڍاپو رکي ٿو، جيئن چيني طعامي علاج جي عمل ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. رنگ، خوشبو ۽ ذائقو چيني طعام کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ٽي روايتي پهلو آهن، ۽ گڏوگڏ طعام جي معنويت، ڏيک ۽ غذائيت پڻ اهم آهن. رڌ پچاءَ جو جائزو استعمال ٿيل جزن، ڇري جي ڪم، پچائڻ جي وقت ۽ مصالحيداري جي لحاظ سان وٺڻ گهرجي.