open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اسپريگس

250px|thumb| اسپريگس جا کوڙبنڊل
**اَسپريگس** يا **پاراگراس** (Asparagus) هڪڙي انگريزي ڀاڄي آهي، جنهن کي هندستانيءَ ۾ کريل نالو پارا گراس جو ڏين ٿا، پر سُوت مُولي ۽ مارچوبه به سڏيندا اٿس. 

هي ٻين سڀني انگريزي ڀاڄين کان پوءِ ٿي ٿئي، تنهنڪري ڪمائتي آهي. آگسٽ يا ان کان پوءِ سگهو ئي هن جو ٻج پوکڻ ۾ ايندو آهي. ڪونڊين ۾ مٺي ڇڙيل مٽي وجهي، واري گڏي، انهيءَ ۾ ٻج پوکجي ۽ هوا کان پناهه ڏجيس. جڏهن ڏهه انچ سلا ٿين تڏهن زمين ٺاهي، ان ۾ ڏيڍ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي گول کڏون کڻجن، جي هڪ فوٽ ويڪريون ۽ ٻه اڍائي فوٽ اونهيون هجن. انهن کڏن ۾ ڏهن انچن تائين پنن ۽ ڇيڻي جو ڀاڻ ٿوري شوري سان گڏيل وجهڻ گهرجي. پوءِ هڪڙيءَ هڪڙيءَ کڏ ۾ هڪڙو هڪڙو سلو وجهجي، پر ان جون پاڙون پکي وانگي پکيڙي سنيون ڪري رکجن، جيئن ڀڄي نه پون. پاڻي مئو پيو ڏجيس. ٽن چئن مهينن جي عرصي ۾ اهي کڏون ڀرجي زمين سنيون ٿي وينديون. اپريل يا مئي ۾ ٻوڙا گل ڪندا، جي وڍي ڇڏجن ته ٻوڙا زور وٺن، پر سنڀال ڪجي ته ڪو پن نه پٽجي. پوءِ سگهو ئي پاڙ مان گوشا نڪرندا، جي کائڻ جي به ڪم ۾ ايندا آهن. پر بهتر آهي ته انهن کي هٿ نه لائجي ته ڀلي ٽارين وانگي نڪرن. سياري ۾ ٻوڙن جا ٿڙ سڪي ويندا، وري مارچ ۾ ڦٽڻ لڳندا. تڏهن هيٺان مٽي پاڙن تائين ڪڍڻ جي ڪجيس، ۽ ان جي بجاءِ چڱو ڀاڻ وجهجيس، جنهن کان پوءِ ڏهاڙي پاڻي ڏجيس. اٽڪل ٻن هفتن ۾ زمين تي چڱيون سايون ڳنڍيون نڪري ظاهر ٿينديون، جي وڍي کائڻ جي ڪم ۾ آڻجن.

250px|thumb|left|اسپريگس جو طعام پٽاٽن ۽ ھالينڊ جي چٽڻي سميت

هن ڀاڄيءَ جا ٻوڙا ٽن چئن ورهين تائين، بلڪه زياده وقت تائين پوريءَ سنڀال سان رهي سگهن ٿا. لوڻ هن جي لاءِ چڱو ڀاڻ آهي، جو پاڻي ڏيڻ کان اڳي کڏن ۾ ٻرڪي ڇڏجي.

## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:ڀاڄيون
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سيلري

سِيلرَي
هن کي هندستاني ماڻهو شَلَري به چوندا آهن. هيءَ انگريزي ڀاڄي آهي. هن جا ٻه قسم آهن، هڪڙي اڇي، ٻي ڳاڙهي، وري انهن جا به ڪيترائي قسم آهن. ڪن جون پاڙ واريون ڳنڍيون ڀاڄيءَ وانگي ڪم اچن ٿيون، نه ته گهڻو ڪري انهن جا ڳنر ڪم ايندا آهن.

هيءَ ڀاڄي آگسٽ ۾ پوکڻ شروع ڪرڻ گهرجي، جو نڪرڻ ۾ قريب ٻه مهينا وٺي ٿي. پهرين ڪونڊين ۾ پوکڻ گهرجي. جڏهن ٽن چئن انچن جيڏا سلا ٿين تڏهن ڪڍي زمين ۾ رکجن. چريون ارڙهن انچ ويڪريون ۽ ارڙهن انچ اونهيون هئڻ گهرجن. تنهن ۾ نون اچن تائين ڀاڻ وجهڻ گهرجي، جنهن ۾ ٻه پتيون پراڻو ۽ سڙيل ڳائو ڀاڻ هجي ۽ هڪ پتي مٽي، انهن چرين ۾ سلا هڪٻئي کان ارڙهن انچن جي وڇوٽيءَ تي رکڻ گهرجن. پوءِ پاڻي وقت بوقت پيو ڏجين ۽ هفتي ۾ هڪڙو ڀيرو پٽڙو ڀاڻ پيو ڏجين. لوڻ هڻو ڀاڻ بهتر آهي.

آسپريگس وانگي هيءَ ڀاڄي به پنن سڪائڻ سان چڱي ٿيندي آهي. پاڙ کوٽي مٽي ڪڍڻ سان يا ٻوڙن جي مٿان بانس جي چيريل لڪڙي رکڻ سان، يا ٺڪر جي نالين رکڻ سان سڪائيندا آهن.

سيلري ڇهن مهينن ۾ پوري پچي ٿي. پر پنجن مهينن واري کائڻ ۾ چڱي آهي. ڳاڙهي قسم جي ڀاڄي وڏي به ٿئي ٿي ڳنڍيون به نهريون ڪري ٿي. ڪنهن ڪنهن جون پاڙون ته ساڳيون شلغم يا گوگڙوءَ جهڙيون ٿينديون آهن.

## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
مٽر

thumb|''پزم سيٽويم'' : پڪل ڦري ۽ پڪل ٻج
thumb|مٽرن جا گل

**مَٽَر**:
مٽرن کي انگريزيءَ ۾ پيز ۽ علم نباتات ۾ پزم سئٽيوم  چوندا آهن. مٽرن جيترا قسم ٻيءَ ڪنهن ڀاڄيءَ جا نه آهن. پر ٽي يا چار مک آهن جي هتي جي باغن ۾ پوکڻ گهرجن. هڪڙا ته سويري موسم ۾ ٿيندا آهن، جي ٽي چار فوٽ مٿي اٿندا آهن ۽ ڪاٺي يا ٻي ٽيڪ ڪا نه گهرندا آهن ۽ پوکڻ کان پوءِ ڇهن هفتن ۾ ڦريون پچائيندا آهن. اهي قد ۾ ننڍا آهن. ٻيا وڏا آهن جي تياري ٿيڻ ۾ ٽي مهينا لڳائيندا آهن ۽ ڦريون به وڏيون ۽ گهڻيون ڪندا آهن.

مٽرن جي لاءِ ڪو تمام گهڻو ڀاڻ نه گهرجي. ٻج زمين ۾ ٻه يا ٽي انچ هيٺ وجهڻ گهرجي. مٽر جي پاڙ هيٺ اُڀي وڃي ٿي، پاسي تي نه ٿي پکڙي. تنهنڪري زمين هيٺ گهڻو وليل ۽ نرم هئڻ گهرجي. پوکڻ کان اڳي زمين وري به ڀوري سنئين ڪجي، ۽ منجهس اتر کان ڏکڻ ڏي چريون کڻجن، جي هڪٻئي کان ٽيهن انچن جي وڇوٽيءَ تي هجن ۽ انچ اونهيون هجن. ٿوري ڇانوَ مٿان هوندين ته حرڪت ڪانهي. ٻجن جي چڱائي معلوم ڪرڻ لاءِ پهرين ٿورا داڻا ڪونڊيءَ ۾ پوکي ڏسجن. ڪي ڪي مٽر پهرين ته اصل ڪونڊين ۾ پوکي پوءِ ڪڍي زمين ۾ هڻندا آهن. ٻج يا سلا چرين ۾ سوڙها ۽ گهاٽا نه هئڻ کپن. زمين اصلي ڀِنل نه هجي ته ٻج پوکڻ کان ٻارهن ڪلاڪ اڳي ججهو پاڻي ڏئي ڀڄائجي. سگهو مٽر ٽن چئن ڏينهن ۾ ڦٽي ٻاهر ٿيندو. جڏهن سلا اڌ فوٽ جيڏا ٿين تڏهن گُڏ ڪجين ۽ سوير ئي ٽيڪ جي لاءِ ڪاٺيون کوڙجن، ٽيڪن کوڙڻ جو چڱو رستو اهو آهي ته ٻن قطارن جون ڪاٺيون هڪٻئي تي ليٽائي، سندن چوٽيءَ کان اٺ انچ هيٺ تي پاڻ ۾ ٻڌي ڇڏجن. جڏهن وليون ڦر ڪرڻ تي اچن. تڏهن مئو پاڻي ڏجين ته نرم به ٿين ۽ جلد به نه پچي وڃن. ڦريون قينچيءَ سان ڪپي وٺجن، هٿ سان نه پٽجن، نه ته شايد ولين کي جوکو پهچندو. چڱا چڱا مٽر چونڊي ٻج لاءِ رکي ڇڏجن ته وري ٻئي سال ڪم اچن. اهي سڪائي ٻاٽلين ۾ چڱيءَ طرح بند ڪري رکجن، جيئن ٽنڊڻي، جنهن کي گڏهڙو چوندا آهن، سو، يا ڪو ٻيو جيت اندر نه گهڙي وڃي. پوکڻ کان اڳي زمين ۾ شوري جي چَٽ ڏيڻ فائدي واري چوندا آهن.

مٽر سيپٽمبر کان نومبر تائين پوکي سگهجن ٿا. ڪي ڪي پهرين ٻجن کي سوسڙي پاڻيءَ ۾ ٻه ڪلاڪ ڀڄائي، پوءِ ٻن ڪلاڪن تائين سڪائي پوءِ پوکيندا آهن. جڏهن گل ڪن تڏهن هڪڙو پاڻي ڏجين، پوءِ نه ڏجين.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:ڀاڄيون
زمرو:اناج
چونرا

thumb|
خشڪ چؤنرا
thumb|چؤنرن جو ٻوٽو
thumb|چؤنرا ۽ ڪچا ڪيلا

**چؤنرا** (انگريزي: Beans، اردو:لوبيا) چئونرن جا به مٽرن وانگي گهڻا ئي قسم آهن. ڪي ولايتي آهن ڪي هتي جا آهن. ڪن جون ڦريون وڏيون ۽ ڪن جون ننڍيون ٿيون ٿين. ڪي جا داڻا وڏا ۽ ڪن جا ننڍا؛ ڪن جا گول، ڪن جا بُڪيءَ جي شڪل جهڙا ۽ ڪن جا چوڪنڊا ٿيندا آهن.'

ٻج اڪثر آڪٽوبر ۽ نومبر مهيني ۾ پوکبو آهي. وڏي قد جو ٻج ته پهريائين گرم پاڻيءَ ۾ ٻارهن ڪلاڪ ڀڄائي پوءِ پوکيندا آهن نه ته ڦٽندو ئي ناهي. ٻج زمين ۾ ٻه انچ اونهون وجهندا آهن ۽ ٻن ٻن فوٽن تي ٻٽيون چريون کڻندا آهن. جڏهن ٻور ۽ گل ڪن تڏهن انهن جون چوٽيون انچ جيترو ڇني ڇڏجن ته ڦرين ڪڍڻ ۾ زور رکن. ٻج پهرين ڪونڊين ۾ پوکي پوءِ ڪڍي زمين ۾ رکڻ چڱو آهي.

ڪن قسمن کي ٽيڪ جو کپ ڪو نه ٿو ٿئي، مگر اڪثر ٽيڪ گهرن ٿا. اهي ولين وانگي ٿين ٿا ۽ ڪدوءَ جي ول وانگي مَنهنَ تي چڙهي ويندا آهن ۽ ڇانوءَ ڪري بيهندا آهن. جڏهن ٻج چرين ۾ پوکبو آهي تڏهن چريون ٻه فوٽ پري ڪبيون آهن ۽ ٻن ٻن انچن تي ٻج هڻبو آهي ۽ هڪڙو انچ هيٺ زمين ۾ گهڙبو آهي. ٽن چئن ڏينهن ۾ ڦٽندو آهي ۽ قريب ڇهن هفتن ۾ تيار ٿيندو آهي. گهڻيءَ اُس لڳڻ ڪري وڻ سست ٿيو پوي ۽ پنن کي جيت لڳيو وڃي. چؤنرن جي لاءِ زمين کي گهڻو ڀاڻ نه گهرجي.

## طب

نالا: ع. ترمس، ف. باقلا مصري، هه. وغيره___ جهالر، تهين، جرجر مصري، ثامر ۽ سهيلا.
اثر: سرد خشڪ: نقصان دير هضم، ميل: بادام روغن، عيوض: بهوئي چؤنرا، وزن: هضم مطابق.
سڃاڻپ: هي ٻج آهي، هن جا داڻا اڇا ڊگها ڦرين ۾ ٿيندا آهن، ذائقي ۾ ڦڪو.
خاصيت: بدن کي ٿلهو ڪن ٿا، قوت باهه ۽ منيءَ کي وڌائين ٿا، حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪن ٿا، مثاني جي ڦٽ، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهن. هنن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي، اُهو پاڻي پيارجي ته گردي جي سور، قولنج ۽ وائي باديءَ جي تحليل ڪرڻ لاءِ مفيد آهن. جنهن زال جي پيٽ ۾ ٻار مري وڃي ته اهو پاڻي گهڻي انداز ۾ تيار ڪري ان ۾ هن کي وهارجي ۽ ڪجهه پاڻي پيارجي ته ٻار نڪري ايندو. منهن تي پيل ڇانئين ۽ ڪارن داغن لاءِ هن جو غازو استعمال ڪجي، خنازير لاءِ به مفيد آهي..

## حوالا

زمرو:چونرا
زمرو:ٻوٽا
زمرو:فصل
زمرو:ڀاڄيون
زمرو:پاڪستان جي پوکون
گئار

گُئار
هتي سنڌ ۾ گئار جون ڦريون به ڀاڄيءَ وانگي ڪم آڻيندا آهن. هي خريف جي موسم ۾ جوار، ٻاجهري ۽ ٻين اَنن سان گڏ ٻنين ۾ پوکبِي آهي ۽ اڪثر اُٺن جي لاءِ پوکڻ ۾ ايندي آهي، پر ماڻهوءَ ان جون ڪچيون ڦريون ڇني ساڳ ڪندا آهن يا ٻوڙ ۾ وجهندا آهن. بعضي ته سڪائي به رکندا آهن. گئار جا ٻه قسم ٿيندا آهن: هڪڙي وڏين ڦرين واري جا ڀاڄيءَ وانگيان کائڻ ۾ ڪم ايندي آهي ۽ ٻي ننڍين ڦرين واري، جا اٺن جي گاهه لاءِ ڪم ايندي آهي. گئار هاڙ ٻي به ڄمندي آهي پر اها رڳي گاهه جي ڪم ايندي آهي. گئار کي انگريزيءَ ۾ ”فيلڊو هيچ“ چون ٿا.

## حوالا

زمرو:ٿر جا کاڌا
زمرو:ڀاڄيون
زمرو:سنڌ جون ڀاڄيون
چوڪو

**چُوڪو** مشھور سائي ڀاڄي آهي. پالڪ سان گڏ پوکيندا آهن. انگريزي ٻج بہ ايندو آهي. هن جا پن ڪم ايندا آهن. هن ۾ هڪڙي قسم جي چڱي بوءِ ۽ وڻندڙ لذت ٿيندي آهي ۽ کٽو ٿيندو آهي. پوکڻ جو دستور بہ ساڳيو پالڪ وانگي آهي. هن جا بہ ٻہ چار قسم ٿيندا آهن. هن کي انگريزيءَ ۾ ريُوميڪس چون ٿا. هيءَ لوڻڪ جي ذات ۾ داخل ڪئي وئي آهي، جنھن کي ساريل چون ٿا.

## طب
**نالا**: ع. بقلته الحامص، ف. ترشه تره، ھ. وغيره___ چوگو، ساگ ترشي، بقل الخراساني ۽ سرمور.

**اثر**: سرد خشڪ 1، نقصان: سرد مزاجن ۽ ٻنڌين کي، ميل: ماکي ۽ شربت ڏاڙهون جو، عيوض: زرشڪ، وزن: ٻہ تولا.

**سڃاڻپ**: هي ڀاڄيءَ جو قسم آهي، هن جا پن ۽ ٽاريون ذائقي ۾ کٽا هوندا آهن.

**خاصيت**: هن کي رڌي کائجي تہ جگر جي گرمي ۽ گهڻي اُڃ کي گهٽ ڪري ٿو، صفراوي تپن ۽ دستن کي بند ڪرڻ لاءِ مفيد آهي. کاڌي کي هضم ڪري ٿو ۽ بک وڌائي ٿو.

هن جو ٻج سنھو ڪاري رنگ تي ٿيندو آهي، اهو ٻج اُلٽين، دستن، سوري، پيچش، مروڙن، رت جي دستن، صفرا جي خلط، يرقان ۽ رحم جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهن..

## حوالا
سوئا

**سُوئا** هيءَ سائي ڀاڄي به عام آهي. پالڪ وانگي ۽ ان سان گڏ پوکڻ ۾ ايندي آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ ڊِل چون ٿا. هن مان عرق ڪڍندا آهن، جنهن کي ڊِل واٽر چوندا آهن.

سوا:
نالا: ع. شبت، ف. شوت، هه. وغيره___ سويه، والان خورد، انبيتون ۽ روسيا.
ھي ننڍو ٻوٽو پاڻيءَ جي ڏينهن ۾ پيدا ٿيندو آهي، هن جو رنگ سائو ۽ ٻج سؤنف وانگر ذائقي ۾ تيز هوندو آهي.

## طب
خاصيت: هن جو ساڳ رڌي کارائڻ سان معدي ۽ جگر جا سدا تحليل ٿيندا، وائي بادي نڪري ويندي. ڪچن خلطن کي پچائي ٿي هاضمون ڪري ۽ بک وڌائي ٿي، پيچش ۽ سوريءَ کي مفيد آهي. هن جو ٻج ڪچي بلغم کي ڪپي ٿو، کنگهه، سيني جي سور، مثاني ۽ گردي جي پٿريءَ کي فائدو ڏئي ٿي، پيشاب جاري ڪري ٿو، دستن کي بند ڪري ٿي. هن جي لپري خصين جي سوڄ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:عرب کاڌا
زمرو:مصالحا
ھرٻو

**ميٿي** جنهن کي **هرٻو** يا **حرٻو** بہ ڪري سڏيندا آهن، ھڪ عام ڀاڄي آهي، جنهن جا پن ساڳ وانگي ڪم اچن ٿا. پالڪ سان گڏ پوکبي آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ *فينو گريڪ* چون ٿا.

## طب
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: گرم مزاجن کي: ميل: گيهه، عيوض: تخم شلغم، وزن: پنج ماسا.
سڃاڻپ: حرمري جي داڻن کان ٿلها، ڀوري رنگ جا گول ٻج جا داڻا آهن.

غليظ وائي بادي تحليل ڪن ٿا، چيلھ، پٺن جي سور، ٻرهل ۽ جگر جي سوڄ، بواسير جي رت، سيني جي بلغم، سيني جي سور، کنگھ ۽ دمڪشيءَ ۾ مفيد آهن. حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو. بدن کي ٿلهو ڪري ٿو. هن جي لپري سورن ۽ سوڄن جي جاين تي ضماد ڪجي تہ فائدو ڪندي.

## حوالا

زمرو:مصالحا
زمرو:يهودي کاڌا
لوڻڪ

**لوڻڪ** هيءَ به پالڪ وانگي عام سائي ڀاڄي آهي. ساڳيءَ طرح ۽ ساڳيءَ موسم ۾ پوکبي آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ ساريل چون ٿا.

## حوالا
سيم

**سيم**:   چئونري جي ذات مان آهي. هندستانيءَ ۾ ته چئونري کي سيم چوندا آهن، پر هن وڏي قسم کي مَکن سيم سڏيندا آهن. هن جي ڦري وڏي، موڪري، ترار وانگي ٿيندي آهي ۽ اڪثر نو انچ ڊگهي، انچ سوا ويڪري ٿيندي آهي. ڏسڻ ۾ ٿلهي ۽ سخت آهي، مگر جڏهن وڍي ٽڪر ٽڪر ڪري اُٻاربي آهي، تڏهن تمام نرم ۽ لذيذ ٿيندي آهي. هيءَ ول وانگي وڏن وڏن وڻن تي چڙهي ويندي آهي. هيءَ جون ۾ پوکبي آهي.

سيم جا به گهڻا قسم آهن. ڪن جا گل توڙي ٻج ڳاڙها ٿيندا آهن. ڪن جا گل اَڇا ۽ ٻج ڳاڙها. ڪن جا گل توڙي ٻج اَڇا. ڪن جون ته ڦريون ٻه فوٽ ڊگهيون به ٿينديون آهن.

هنن قسمن مان هندستانيءَ ۾ ڪنهن کي ”کماچ“ ، ڪنهن کي ”بَربطي“ ۽ ”لوبيا“، ڪنهن کي ”پنچ سيم“ ، ڪنهن کي ”چار ڪوني سيم“ چوندا آهن.

## حوالا
سھانجڙو

سُهانجڙو
هيءُ ڀاڄين وانگي ڪو ٻوڙو يا ول نه ٿيندو آهي، پر وڏو درخت آهي. مگر جڏهن هن جون ڦريون يا گل ۽ ٻور ڀاڄيءَ وانگي ڪم ايندو آهي، تڏهن ان جو بيان هتي آندو ويو آهي: ڪٿي ڪٿي هن وڻ جون پاڙون به کائڻ ۾ اينديون آهن. ڦريون ٽُڪر ٽُڪر ڪري ڪاڙهي يا رڌي کائبيون ته اَسپريگس جو سواد ايندو. هن جو ٻج جون يا جولاءِ ۾ پوکبو آهي.
هن جو انگريزي قسم جنهن کي هارس راڊشِ سڏيندا آهن، سو هتي گهڻو پوکڻ ۾ نه ايندو آهي. هن جون پاڙون ٽُڪر ٽُڪر ڪري فوٽ کن هيٺ زمين ۾ پوري ڇڏيندا آهن، جو ورهه ٻن کان پوءِ نڪري ظاهر ٿيندو ۽ گونچ ڪڍندو؛ تڏهن کائڻ جي ڪم ۾ ايندو آهي. انهيءَ وچ ۾ پاڻي ڏيندا اٿس، ڀاڻ وجهندا اٿس.

سهانجڙي جون ڦريون هتي ڀاڄيءَ وانگي رڌي به کائبيون آهن ۽ آچار وانگي به سنڌبيون آهن. هن جو گل ۽ ٻور به ڀاڄيءَ وانگي ڪم اچي ٿو.

## حوالا
مريڙو

**مَرِيڙو**، هيءُ ساڳُ جنهن کي هندستانيءَ ۾ لال ساڳ يا چَولائي ڪري سڏيندا آهن، سو هن ملڪ ۾ ته ٻج پوکڻ کان سواءِ پاڻهي به ٿيندو آهي. اڪثر غريبن جي ڪم ايندو آهي. هن جا گهڻا قسم آهن جي رنگ توڙي قد ۾ تفاوت رکن ٿا.هي ٻوٽو ڏاڍي زمين ۾ اهڙو سٺو ڪونه ٿئي، پر ڪنئري وارياسي زمين، ڪرڙن، ڄارين، ڦوڳن ۽ ٻيرڙين وغيره وڻن جي اندر ڀرپاسي اوٽ ۽ ڀاڻ وارن هنڌن ۾ گهڻو ۽ سٺو ٿيندو آهي. هن جا پن گلاب جي گل جهڙا، پر ڪجهه لاٺيرا ۽ بنا ڏندن جي لسي ڪِنار سان چوٽي وارا ٿيندا آهن. ڊيگهه ۾ فوٽ کن ٿيندو آهي. ڏانڊي ۽ ٽاريون ڳاڙهيري رنگ جون ٿينديون آهن. پچڻ تي ننڍن ننڍن داڻن جا جهڳٽا ٿيندا آهن. جن ۾ ڪاي رنگ جو ٻج هوندو آهي.مَريِڙي جي ماڻهو ڀاڄي رڌي کائيندا آهن، جا بلڪل مزيدار ٿيندي آهي. سائو مريڙو پٽي ڇانو ۾ سڪائي رکيو آهي، جو سياري اونهاري ڀاڄي جي ڪم ايندو آهي. اٺ، رڍون، ٻڪريون ۽ ڇيلا کائيندا آهن.

## حوالا
اينڊائوہ

**اينڊائوه** هيءَ انگريزي ڀاڄي ٻن قسمن جي ٿيندي آهي: هڪڙي موڪرن پنن واري، ٻي ويڙهيلن پنن واري. هن جو ٻج سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي. ڇَٽ ڪبي آهي. ڄائي کان پوءِ فوٽ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي مضبوط سلا ڇڏجن، ٻيا پٽي ڇڏجن. جڏهن ٻوڙا وڌي رهن ، تڏهن ڪيوڙي جي پن جي تاندورن يا رسي سان انهن جا پن ٻڌي ڇڏجن ته ڪومائجن، پوءِ پٽي ڪم آڻجن. زمين ۾ ڇيڻي جو ۽ پنن جو ڀاڻ وجهڻ گهرجي. ڪي ڪي ته سڪائڻ لاءِ انهن جي مٿان ڪونڊيون اونڌيون ڪري رکندا آهن، جي ڏهه پندرهن ڏينهن رهنديون آهن، مگر ڏهاڙي صبح جو لاهي ڪچرو ڪڍي هوا ڏيئي ڇڏبي آهي.

## حوالا
ڪريس (سبزي)

**ڪريس** يا **حلِيم** انگريزي ڀاڄي آهي، جنهن کي هندستانيءَ ۾ حليم سڏيندا آهن. هن جو ٻج سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر مهينن ۾ پوکبو آهي. ڪونڊين ۾ ٻج پوکڻ بهتر آهي. ڪونڊيون تانگهيون هٿ ڪري تن ۾ هلڪي مٽي وجهي مٿس خوب پاڻي وجهجي، تنهن جي مٿان ٻج گهاٽو ڇٽي ڇڏجي. پوءِ ان جي مٿان ڪو ڍڪ ڏئي ڇڏجي، جيسين ٻج ڦُٽي. ٿورن ئي ڏينهن ۾ پن پٽڻ جهڙا ٿيندا. ٻج هٿ ڪرڻ جي لاءِ ٻُوڙا ڇهن انچن تي هڻي ڇڏجن، جي گرم موسم جي شروع ۾ ججهو ٻج ڪڍندا، جو گڏ ڪري رکي ڇڏجي. هيءَ ڀاڄي سالڊ وانگي کائبي آهي.

هن جو هڪڙو قسم، جنهن کي واٽر ڪريس چوندا آهن، سو زياده نازڪ آهي، اهو ٻج مان به ٿيندو آهي ۽ قلمن مان به. انهيءَ جون ڪونڊيون ڪنهن تلاءَ يا ٻئي پاڻيءَ جي ڪناري تي اڌوگابريون پاڻيءَ ۾ رکي ڇڏجن، جيئن ڪونڊين جي تَرَ وارن ٽُنگن مان پاڻي لنگهي اچي پاڙن کي لڳي. ٻارن ۾ پوکيل سلن کي مُئو پاڻي ڏجي.

## حوالا
ڳاڙھا مرچ

**لال مرچ** هنن کي ڳاڙهيون مرچون به سڏيندا آهن. ڪچيون ڀاڄيءَ جي ڪم ۾ اينديون آهن، پڪيون آليون خواه سڪل مصالح ۽ اَچار جي ڪم ۾ اينديون آهن. هنن جا پنج قسم مشهور آهن، پر انهن مان به ٻه مکيه آهن. وڏيون ته ماڻهن جي آڱر جيڏيون ٿينديون آهن ۽ ننڍيون ڏيڍ انچ جيڏيون ٿينديون آهن. هي جدا جدا رنگن جون ٿينديون آهن- واڱڻائي، کهنبيون، پيليون، ڪاريون، سايون. هنن مان ڪي ڊگهيون ۽ ڪي گول ٿينديون آهن. کائڻ ۾ ڪي تيز ۽ ڪي ڦڪيون ٿينديون آهن. ٻج ڪڏهن به پوکبو ته ڦٽندو. سارو سال ڦر لهي سگهي ٿو. ڇانوري ۾ چڱيون ٿينديون آهن. ٻج هٿ سان ڇٽبو آهي ۽ جڏهن سلا ڇهه انچ وڏا ٿين، تڏهن ڪڍي ڪسين ۾ رکجن. اها خدمت خاص انگريزي ٻج جي ٿيندي آهي. لال مرچ کي انگريزيءَ ۾ چيلي يا ڪاپسيِڪم چون ٿا.

## حوالا

زمرو:فصل
پيٺو ڪدو

thumb|ڪدو
**پيٺو (Pumpkin)** ڇانهين جي نموني تي سائي رنگ جو گول يا ڊگهو آڏو ٽيڏو هڪ ول جو ڦر آهي. ھي گهڻن ئي قسمن جا ٿيندا آهن. ڪي وڏا آني جي شڪل جھڙا ۽ ڊگها، ڪي ٻاٽليءَ جي شڪل جا ڳچيءَ سان، يا ٻن تُنبن سان، جي سڪي کان پوءِ فقير پورا ڪري، پاڻي کڻڻ لاءِ ڪم آڻيندا آهن ۽ ڪن مان مرليون ٺاهيندا آهن؛ ڪي بلڪل گول ٿيندا آهن، جن کي سڪي کان پوءِ پاڻيءَ ۾ ترڻ لاءِ تنبا ڪري ڪم آڻيندا آهن، ڪي وري تمام ننڍڙا ٿيندا آهن، جي سڪي کان پوءِ ناس رکڻ لاءِ دٻليءَ وانگي ڪم آڻيندا آهن ۽ جن کي ”بلاغون“ سڏيندا آهن. پر پھريون قسم عام ڀاڄيءَ وانگي ڪم ايندو آهي. هي اڇا ۽ سهڻا ٿيندا آهن. هنن جي بہ وڏن پنن واري ول ٿيندي آهي، جا وڻن تي ۽ مَنھَن تي چڙهي ويندي آهي. هن جو ٻج بہ توريءَ وانگي سانوڻ ۾ پوکبو آهي ۽ سياري ۾ کائبو آهي. جيڪي قسم ڪدوءَ جا، جي سڪي کان پوءِ فقيرن کي ڪم ايندا آهن، يا مرليون ٺاهيندا آهن، يا بلاغونن جي ڪم ايندا آهن سي ڪَڙا ٿيندا آهن.

## طب

**نالا**: عربي: قرح، فارسي: ڪدو دراز، ھندي/اردو وغيرہ: ڪدولمبا، ڪرڪانو، ترنبا، قباف، بقطين ۽ قلونا

**اثر**: سرد تر، نقصان: معدي ۽ سرد مزاجن کي، ميل: گوشت ۽ گرم مصالح، عيوض: پالڪ، وزن: قدر موافق.

**خاصيت**: هن جي ڀاڄي رڌي کائڻ سان معدي ۽ جگر کي طاقت ملندي. خلط چڱو پيدا ڪري ٿو، دماغ کي طراوت ڏئي ٿو. گرم ۽ صفراوي تپن کي ڇڏائي ٿو، جگر جي گهڻي گرميءَ کي گهٽائي ٿو. ڪدوءَ جو پاڻي تپ دق، جگر، معدي ۽ دل جي بخارن کي گهٽ ڪري ٿو. پيشاب جاري ڪري ٿو. ڪدوءَ جو ٻج تپن، سلهہ، کنگهہ، دمڪشي، مثاني جي ڦٽ، پرميل ۽ پيشاب جي ساڙي لاءِ مفيد آهي. هن جو تيل دماغ جي خشڪي وڃائي ۽ ننڊ آڻي ٿو، دماغ کي قوت ڏئي ٿو.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:ڀاڄيون
ميھا

**ميها** هنن جي به ڪدوءَ جي قسم جهڙي ول آهي. هي گدرن سان پوکيندا آهن، يا جوار يا ٻاجهريءَ جي ٻنيءَ ۾ پوکيندا آهن. ميهي کي هندستانيءَ ۾ دلپسند چوندا آهن. سانوڻ جي موسم ۾ ٿيندا آهن. هيءَ عام ڀاڄي آهي. انگريزيءَ ۾ سٽرَلَس چوندا اٿس. ميهن جون وليون ٻنين ۾ ڀاڄيءَ لاءِ پوکبيون آهن، ۽ جهنگ ۾ ازخود به اُڀرينديون آهن. هيءَ ول جلد وڌي ڦل ڪندي آهي، تنهنڪري ٻئي فصل يا ڀاڄين کان اڳ ۾ ميها ٿيندا آهن، جي ڀاڄي جي ڪم اچن..
ٿري ماڻهو ميهن کي ”تينڏِسِيُون“ چون. هن جا ٻه قسم ٿيندا آهن: هڪ قسم جا ميها سنڌي صوفن جيڏا، رنگ گهاٽو سائو، البت ٿورو ڪاراڻ تي مائل ٿيندو آهي. ڪچن ميهن جي ڀاڄي مَلُوڪ ٿئي، پر اهي ترت پچي پوندا آهن. پچڻ بعد اُنهن ۾ ڪاري رنگ جو ٻج ٿيندو آهي. ڳر بنهه گهٽ هوندي آهي. ڀاڄي لاءِ ٻج ڪڍي ڇڏبو آهي، باقي رڳي مٿئين کل بچندي آهي، جنهن جي ڀاڄي اهڙي مزيدار نه ٿيندي آهي. ٿري ويچارا ته ٻج جا ڪجهه داڻا ڪڍن ۽ ڪجهه پيا رهن، ڀاڄي رڌي کايو ڇڏين..
ٻئي قسم جا ميها رنگ جا سفيد ۽ وڏڙا ٿيندا آهن، انهن کي ”مالَهَڻَ تِينڏسِيون“ چون. اهي ڳردار هونديون آهن ۽ دير سان پچنديون آهن، انهن جي ڀاڄي وڻندڙ ٿيندي آهي. ميها ٻنين ۾ جام ٿيندا آهن، پاڻ به کائين ۽ غريب ماڻهو چونڊي وڪرو به ڪندا آهن. هنن کي ٻوٽي سڪائي رکندا آهن، جي پوءِ سڄو سال ڀاڄيءَ جي ڪم آڻيندا آهن.

## حوالا
کيرا

**کيرا**: **ونگا**: **بادرنگ**: اوڀڙ: ريڀڙ:**ڪيوڪمبر**: **cucumber**:
 

هڪ قسم جو -اوڀڙ-، -جامع سنڌي لغات- ۾ هن کي ”ريڀڙ“ لکيو ويو آهي. ”-بادرنگ-“ فارسي ٻوليءَ جو نالو آهي. هي گدري جي نموني تي بيضوي ٿيندو آهي. حڪيم هن کي مثاني، جگر ۽ ٻين بيمارين جي علاج ۾ استعمال ڪندا آهن. کيرو هڪ فائديمند سبزي آهي ۔ هن ٻوٽي  جي خاندان جو حياتياتي نالو  Cucumis sativus آهي۔ کيري جا ڪافي قسم آهن ۔ عام طور تي هن جو رنگ سائو ٿيندو آهي. هن جو اباڻو وطن هندستان آهي۔
ونگا گول يا آني وانگي ٿيندا آهن ۽ باد رنگ تورين وانگي ڊگها ٿيندا آهن. بادرنگ کي هندستانيءَ ۾ ڪاڪڙي به چوندا آهن. 
200px |thumb|right |ايران جي شھر اصفهان جو کيرو
کيرا  يا باد رنگ تورين وانگي ڊگها ٿيندا آهن. بادرنگ کي هندستانيءَ ۾ ڪاڪڙي به چوندا آهن. هي اڪثر ڇِلي ڪچا کائڻ ۾ ايندا آهن، يعني لوڻ لائڻ سان. بعضي انهن کي رڌيندا به آهن. هنن جا به گهڻا قسم آهن. ولايتي ٻج وارا چڱا ٿيندا آهن. پڪي کان پوءِ ڪاڪڙيءَ جو رنگ ڳاڙهيرڙو ٿي پوندو آهي. هنن جي به گدري ۽ ڪدوءَ جهڙي ول ٿيندي آهي. هي آڪٽوبر ۾ يا اڳڀرو پوکبا آهن. ڪٿي ته مارچ ۾ پوکيندا آهن. ٻن مهينن ۾ ڦر نڪرندو آهي. ٻين ولين وانگي چرين ۾ پوکبا آهن. هنن کي اڪثر ڪينئون لڳندو آهي پر جي پٽ تي پکيڙڻ جي بدران ڪنهن مَنهَه يا پڃري تي چڙهڻ ڏين ته پچي ويندا.ونگي ۽ بادرنگ کي انگريزيءَ ۾ ڪُڪَمبر چون ٿا.

thumb|200px|right|ونگي يا کيري جا ڳترا

## حوالا

زمرو: سبزيون
زمرو:سلاد
ڪاٺ گدرو

**ڪاٺ گدرو**، جنهن کي هندستانيءَ ۾ لال ڪدو چوندا آهن، سو تمام وڏي گدري جهڙو آهي، جو بازار ۾ ڦارون ڪري وڪڻندا آهن، هي ڪچو ڪين کائبو آهي. يا ته ٻوڙ ۾ رڌبو آهي يا منجهانئس حلوو جوڙيندا آهن، يا مربو ٺاهيندا آهن. سانوڻ جي موسم ۾ ٻج پوکبو آهي ۽ سياري ۾ ڪم ايندو آهي..

## حوالا
پيٺو

**پيٺو** هي به ڪاٺ گدري وانگي حلوي يا مربي جي ڪم ايندو آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن رڌبو به آهي. هي ٻئي گدرا سنڌ ۾ نه ٿيندا آهن.

ڪَرٽ، ريڀڙ يا ريڀڙيون: ڪچي قسم جا گدرا آهن. جي ڪچا به کائبا آهن ۽ رڌي به کائبا آهن. سواد ۾ ڦڪا آهن. حقيقت ڪري ريڀڙ يا ريڀڙي گدري جو جدا قسم آهي ۽ ڪچي گدري کي نه چئبو آهي. ڪرٽ، ڪچي گدري يا ريڀڙ کي چئبو آهي.

## حوالا
کڏوتري

**کڏو تريون** هي به گدري جي قسم مان آهن. رنگ جون سهڻيون ٿينديون آهن. اڪثر نانگ وانگي ڦُلڦليون ۽ ڊگهيون ٿينديون آهن. کائڻ ۾ مٺيون آهن، تنهنڪر گدري وانگي ڪچيون کائبيون آهن. ڪچيون رڌيندا به آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
چپڙ

**چڀڙ** يا **متيرو** هي تمام ننڍڙو ٿيندو آهي. ڪڙو به ٿيندو آهي ۽ مٺو به ٿيندو آهي. مٺا چڀڙ ماڻهو ڪچا به کائيندا آهن. اڪثر ڀاڄيءَ وانگي ٻوڙ ۾ وجهندا آهن. بعضي اڌ ڪري سڪائي ڪچريون ڪري رکندا آهن، پوءِ ٻيا ٻوڙ ۾ وجهندا آهن. هي گهڻو ڪري پوکڻ کان سواءِ ٻنين ۾ پاڻهي ٿيندا آهن. اهي سڀ سانوڻ ۾ پوکبا آهن ۽ سياري ۾ کائبا آهن.
## طب

نالا: ع. ثمرهِ الدرب، ف. چراس، هه. وغيره___ ڪچري ۽ عڪرس.
اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: دير هضم، ميل: لوڻ، عيوض: ___-، وزن: ٻه چار داڻا.
سڃاڻپ: هي ول جو ڦر آهي جو گول ۽ ڊگهو چٽڪمري رنگ جو ٿيندو آهي.
خاصيت: هن کي گوشت سان گڏي، رڌي کائجي ته معدي کي طاقت ڏيندو، دماغ جي رطوبت کي خشڪ ڪندو، هن جي ول گهوٽي سورن ۽ سوڄن جي جاين تي ٻڌجي ته مفيد آهي.،

## حوالا
متيرو

**متيرو**: ھن کي چپڙ به چوندا آھن. هي تمام ننڍڙو ٿيندو آهي. ڪڙو به ٿيندو آهي ۽ مٺو به ٿيندو آهي. مٺا چڀڙ ماڻهو ڪچا به کائيندا آهن. اڪثر ڀاڄيءَ وانگي ٻوڙ ۾ وجهندا آهن. بعضي اڌ ڪري سڪائي ڪچريون ڪري رکندا آهن، پوءِ ٻيا ٻوڙ ۾ وجهندا آهن. هي گهڻو ڪري پوکڻ کان سواءِ ٻنين ۾ پاڻهي ٿيندا آهن. اهي سڀ سانوڻ ۾ پوکبا آهن ۽ سياري ۾ کائبا آهن..م متيرا ٻنين ۾ پوکبا آهن. گدرن کان ننڍا چڀڙن کان وڏا، ٿلهيرا، چوٽو ۽ پُڇڙي وٽ ٿيندي آهي.. ڪچا ڪم ڪو نه اچن. پچڻ بعد ماڻهو کائين، ننڍا ٻار شوق ڪري کائين، ڀاڄيءَ جي ڪم اچن. ڪي ماڻهو مٿين کل لاهي، وچان وڍ ڏيئي سنهو لوڻ ٻرڪي کائيندا آهن ته ڏاڍا لذيذ پيا لڳندا آهن. هنن کي آڏا ٻوٽي (ڪپي) سڪائيندا آهن، جنهن کي ”ڏوچلا“ چون، جن جي ڀاڄي به ڪن ۽ ڪچا به کائين.

## حوالا
مڪئي

**مڪئي** کنڀين وانگي مڪائي به حقيقت ڪري نڪي ڀاڄي اَهي نڪي ميوو. اَنن جي قطار ۾ اچي ٿي، ٻاجهريءَ ۽ جوار وانگي هن جا به سنگ ٿين ٿا ۽ انهن وانگي، خريف جي فصل ۾ ٻنين ۾ پوکبي آهي. مگر مڪائيءَ جو ولايتي ٻج جو آمريڪا مان ايندو آهي، سو ڏاڍيءَ سنڀال مان پوکيندا آهن. سنگن جون ڪچڙيون چوٽيون وڍي، کير ۾ ڪاڙهي، تري پوءِ لوڻ ۽ مرچ مصالح لائي، مکڻ سان کائيندا آهن. ڏاڍي لذيذ شيءِ ٿيندي آهي. مڪائي اصل ميڪسيڪو مان آيل چون ٿا، هاڻ ته هندستان ۾ عام ٿي وئي آهي. ٻج سانوڻ ۾ پوکبو آهي، فوٽ فوٽ تي قطارون ڪري اٺن  اٺن انچن تي ٻج هڻجي. آگسٽ ۽ سيپٽمبر ڌاري سنگ تيار ٿيندا.

هتي جي مڪائي ٻن قسمن جي آهي، هڪڙي اڇي ۽ ٻي ڳاڙهي، لوڻ لائي ٽانڊن تي پچائي به کائيندا آهن ۽ پاڻيءَ ۾ رڌي به کائيندا آهن. بعضي پِيهي اٽو به ڪندا آهن. ولايت ۾ ته هن جو ميدو ڪري دٻن ۾ آڻيندا آهن، جو کير يا پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي کير پياڪ ٻارن کي پياريندا آهن، جنهن کي ڪارن فلور چوندا آهن.
مڪائيءَ کي انگريزيءَ ۾ انڊين ڪارن چون ٿا.

## حوالا

زمرو:مڪئي
زمرو:فصل
زمرو:اناج
زمرو:پاڪستان جي پوکون
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ھيڊ

**هيڊ** (انگريزي: Turmeric؛  اردو: هلدي؛ سائنسي نالو:  ڪرڪوما لونگا  )، ادرڪ جي خاندان، زنگبيراسي ۾ هڪ گلن وارو ٻوٽو آهي. اها ننڍي کنڊ ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي اصل، هڪ ڳٽ واري، سڃي سال پيدا ٿيندڙ جڙي ٻوٽي آهي. ان کي وڌڻ لاءِ 20 کان 30 C° (68 کان 86 °F) جي وچ ۾ گرمي پد ۽ سالياني برسات جي وڏي مقدار جي ضرورت هوندي آهي. ٻوٽا هر سال انهن جي ڳٽن لاءِ، ڪجهه ايندڙ موسم ۾ پروپيگيشن لاءِ ۽ ڪجهه استعمال يا رنگڻ لاءِ گڏ ڪيا ويندا آهن.

ڳٽ کي تازو استعمال ڪري سگهجي ٿو، پر انهن کي اڪثر پاڻي ۾ اُباليو ويندو آهي ۽ سڪايو ويندو آهي. جنهن کان پوءِ انهن کي هڪ نهري نارنگي-پيلي پائوڊر ۾ مصالحي طور استعمال لاء پيسيو ويندو آهي. اها پائوڊر عام طور تي ڪيترن ئي ايشيائي کاڌن ۾ رنگ ۽ ذائقو ڏيندڙ ايجنٽ طور استعمال ڪيو ويندو آهي. هيڊ جو پائوڊر جو ذائقو گرم، ڪڙو، ڪارا مرچ جهڙو ۽ خوشبو سرسو جهڙي هوندي آهي. 

جيتوڻيڪ ڊگهي عرصي کان آيوروديڪ دوائن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، پر ڪو به اعليٰ معيار جو ڪلينڪل ثبوت ناهي، ته هلدي يا مکيه هلدي جزو، ڪرڪيومين جو استعمال ڪنهن به بيماري جي علاج لاءِ اثرائتو آهي. ڪرڪيومين، هلدي جي ٻوٽي مان پيدا ٿيندڙ هڪ چمڪندڙ پيلو ڪيميائي مرڪب، کي عالمي صحت تنظيم، يورپي پارليامينٽ ۽ آمريڪا جي فوڊ اينڊ ڊرگ ايڊمنسٽريشن پاران کاڌي جي اضافي جز جي طور منظور ڪيو ويو آهي. هلدي ۽ ان جو عرق ڪرڪيومين عام طور تي محفوظ آهن، پر تازو ئي انهن کي جگر جي مدافعتي وچولي تيز زخم جي نادر ڪيسن سان ڳنڍيو ويو آهي.

ڏيهي ماڻهو اڪثر هي ٻوڙ ۾ گهڻي ڪم آڻيندا آهن. هن جو رنگ پيلو ڪندي آهي. انهيءَ رنگ جي ڪري رنگريزن جي ڪم ۾ به گهڻي ايندي آهي. هيءَ به سنڍ وانگي پوکبي آهي. ڳڙيون به اهڙيون ئي اٿس. مئي مهيني ۾ ڳڙيون فوٽ ڏيڍ تي قطارن ۾ هڻي ڇڏيندا آهن. جڏهن سلا اَٺ انچ وڏا ٿين تڏهن گُڏ ڪري ڇڏجين. ٻي وڌيڪ تڪليف ڪا نه گهرجي. سياري ۾ ڪڍڻ جهڙيون ٿينديون. هيڊ کي انگريزيءَ ۾ ٽرمرڪ چون ٿا.

The rhizomes can be used fresh, but they are often boiled in water and dried, after which they are ground into a deep orange-yellow shelf-stable spice powder commonly used as a coloring and flavoring agent in many Asian cuisines, especially for curries (curry powder). Turmeric powder has a warm, bitter, black pepper-like flavor and earthy, mustard-like aroma.

Although long used in Ayurvedic medicine, there is no high-quality clinical evidence that consuming turmeric or the principal turmeric constituent, curcumin, is effective for treating any disease. Curcumin, a bright yellow chemical produced by the turmeric plant, is approved as a food additive by the World Health Organization, European Parliament, and United States Food and Drug Administration. Turmeric and its extract curcumin are generally safe but have recently been linked, especially in high-bioavailability forms, to rare cases of immune-mediated acute liver injury that typically resolve after stopping use, though severe outcomes can occur if use continues.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 

لونگا 
زمرو:مصالحا
زمرو:جڙي ٻوٽيون
زمرو:ريزوميٽس ٻوٽا 
زمرو:کاڌي جا رنگ 
زمرو:هندستاني مصالحا 
زمرو:سري لنڪا جا مصالحا 
زمرو:آسٽرونيشيائي زراعت
زمرو:ٻوٽن سان حاصل ڪيل رنگ 
زمرو:هندستان مان نڪرندڙ فصلون 
زمرو:کاڌي ۾ شامل اضافي مصالحا 
زمرو:ايشيا جي ٽراپيڪل علائقن جا ٻوٽا 
زمرو:1753 ۾ بيان ڪيل ٻوٽا 
زمرو:نباتاتي ٽيڪسا جنهن کي لينيئ نالو ڏنو
رائي

**راءِ** (Rye) جنهن جو سائنسي نالو ***Secale cereale*** آهي، هڪ گھاس آهي جيڪا وسيع پيماني تي اناج، هڪ حفاظتي فصل (cover crop) ۽ چاري جي فصل طور پوکي ويندي آهي. هي خاص طور تي اوڀر ۽ اتر يورپ کان وٺي روس تائين پوکي وڃي ٿي. راءِ ٻين اناج جي مقابلي ۾ ٿڌي موسم ۽ گهٽ زرخيز مٽيءَ ۾ به آسانيءَ سان ٿي سگهي ٿي، جنهن ڪري انهن علائقن ۾ هيءَ تمام ڪارائتي آهي. هي گندم جي قبيلي (Triticeae) جو رڪن آهي، جنهن ۾ گندم ۽ جوءِ به شامل آهن.

راءِ جو اناج ماني، بيئر، ويسڪي ۽ جانورن جي چاري لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. اسڪينڊينيويا ۾ وچين دور ۾ راءِ بنيادي خوراڪ هئي. يورپ دنيا جي اڌ راءِ پيدا ڪري ٿو. گندم ۽ راءِ جي ميلاپ سان هڪ نئون هائيبرڊ فصل **ٽريٽيڪل** (triticale) به تيار ڪيو ويو آهي.

## تفصيل
[attachment_0](attachment)
راءِ هڪ قد آور گھاس آهي جيڪا پنهنجي ٻجن لاءِ پوکي ويندي آهي. ماحولياتي حالتن جي بنياد تي هيءَ  تائين وڏي ٿي سگهي ٿي. ان جا پن نيري-سائي رنگ جا، ڊگها ۽ نوڪدار هوندا آهن. ان جا ٻج هڪ مڙيل سنگ (spike) ۾ هوندا آهن جيڪو  ڊگهو ٿيندو آهي.


File:Illustration Secale cereale0.jpg|نباتاتي تصوير (Botanical illustration)
File:Secale cereale - cereal rye 2 - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|ٻج پنهنجي کل ۾
File:Secale cereale - cereal rye - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|اناج جا مختلف قسم
File:Rye grains rotated (cropped).jpg|راءِ جو اناج


## بنياد ۽ تاريخ

راءِ جو نسل *[[Secale]]* گھاس جي قبيلي Triticeae ۾ شامل آهي. لفظ راءِ جي معنيٰ مختلف ٻولين (ڊچ، جرمن، روسي) ۾ اناج ئي آهي.

شام جي علائقي Tell Abu Hureyra مان مليل ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته راءِ شايد 13,000 سال اڳ منظم طريقي سان پوکيندڙ پهرين فصلن مان هڪ هئي. رومي دور ۾ هيءَ اناج گهٽ درجي جي خوراڪ سمجهي ويندي هئي.

## پوکائي

وچين دور کان وٺي راءِ کي وچين ۽ اوڀر يورپ ۾ وڏي پيماني تي پوکيو ويو آهي. هيءَ وارياسي مٽي يا پيٽ (peat) واري مٽي ۾ به سٺي ٿيندي آهي. راءِ جا ٻوٽا ٻين اناج جي مقابلي ۾ سخت ٿڌ کي بهتر برداشت ڪندا آهن.

راءِ جي پوکائي جديد دور ۾ combine harvester مشينن ذريعي ڪئي ويندي آهي، جيڪا ٻوٽي کي ڪٽڻ، اناج کي الڳ ڪرڻ ۽ ڇاڻڻ جو ڪم هڪ ئي وقت ڪري ٿي. قديم دور ۾ هي ڪم هٿن سان ڏاٽن جي مدد سان ڪيو ويندو هو.

### زرعي ماحوليات
سياري جي راءِ سياري ۾ ٻنيءَ کي ڍڪڻ لاءِ پوکي ويندي آهي ته جيئن مٽي جي حفاظت ٿي سگهي. هيءَ ٻوٽي برف جي هيٺان به زنده رهي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته ان جا پن خاص قسم جا پروٽين (antifreeze proteins) پيدا ڪندا آهن جيڪي ان کي ڄمڻ کان بچائيندا آهن.

### جيت ۽ بيماريون

ڪيترائي جيت ۽ بيماريون راءِ جي ٻوٽي کي متاثر ڪري سگهن ٿيون، جن مان *[[Claviceps purpurea]]* (ergot) نالي ڦڦڙي تمام خطرناڪ آهي، جيڪا اناج کي زهرلو بڻائي ڇڏيندي آهي.

## حوالا
آھر

**آهر** کي هندستانيءَ ۾ رائي ۽ انگريزيءَ ۾ مَسٽَرڊ چوندا آهن. هن جي پوکڻ جي لاءِ ڪا بہ خاص فھمائش ضروري ناهي. سرد موسم ۾، آڪٽوبر مھيني ڌاري ڪٿي بہ ڇٽي ڇڏجي. ٻن ٽن ڏينھن ۾ ڦٽي نڪرندي. ڪچيءَ ۾ هن جا پن سرنهن ۽ ڄانڀي جي پنن وانگي کائيندا آهن، جيئن سالڊ کي کائيندا آهن.  پڪي کان پوءِ اَن  گڏ ڪري سڪائي رکندا آهن. اِچار جي مصالح ۾ بہ ڪم ايندي آهي ۽ تيز ٿيندي آهي. دوا ۾ بہ گهڻي ڪمائتي آهي، پولٽس ٺاهڻ ۾ يا ٻيءَ طرح. هن مان تيل بہ نڪرندو آهي.

## حوالا
جيرو (ڪارو)

**ڪارو جيرو''_ يا **جيري** ۽ **پلاجيري''' مشهور سنهڙو ڪارو ٻج آهي، جو خوشبوءِ جي لاءِ چانورن ۾ وجهي رڌيندا آهن. اهو دوا ۾ بہ ڪم ايندو آهي. آهر وانگي پوکبو آهي. سنڌ ۾ ان جي پوک گهڻي نہ ٿيندي آهي. اڪثر ٻاهرين ملڪن مان ايندو آهي.

## حوالا

زمرو:مصالحا
ڌاڻا

**ڌاڻا** (Coriender)، جن جو نباتاتي نالو ڪوريئنڊم سئٽيوم (Coriendum Sativum) آھي، کي اردو/هندي ۾ ڌَنيا يا ڪوتمير چوندا آهن. هيءَ ڀاڄي به عام آهي، هتي جي پڙن ۾ ٻين ڀاڄين سان گڏ، سرد موسم ۾ پوکبي آهي. هن جي پن ۾ سرهي خوشبوءِ ٿيندي آهي، تنهنڪري ٻيءَ ڀاڄيءَ يا ٻوڙ ۾ وجهي رڌيندا آهن. پن چٽڻيءَ ۾ ڦوديني (Mint) سان گڏ به کپندا آهن. ڌاڻا پڪي کان پوءِ ٻج جهليندا آهن، جو سڪائي رکندا آهن ۽ پِيهي ٻئي مصالحن سان گڏ ٻوڙ ۾ يا آچار ۾ يا ٻيءَ طرح ڪم آڻيندا آهن.

thumb|225px|ڌاڻن جا گل

## طب
ان جو عربي نالو گزبره  يا ڪزبرہ، فارسي ۾  ڪشنيز، هندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ نالو دهنيا، فوريون، فاتره ۽ بروغائون آهي. ان جو اثر سرد ۽ خشڪ آھي طب جي تحقيق مطابق ويسر ڪرائي ٿو. ان جي ٻج جو وزنڻ پنجن کان ست ماسا ھوندو آھي، جيڪو خوشبودار، گول ڀوري رنگ وارو ھوندو آھي. ان جي طبي خاصيتن مطابق ان جو ٻج معدي، دل ۽ دماغ کي تقويت ڏيندو آهي، معدي جا بخار جيڪي دماغ ڏانهن وڃن ٿا، اُنهن کي روڪيندو آهي. خفقان ۽ وسواس لاهين ٿا، هاضمي کي طاقت ڏين ٿا، دستن ۽ منيءَ جي وهڻ کي بند ڪن ٿا، ننڊ آڻين ٿا. مٿي جي سور، مٿي جي ڦيري، بواسير جي رت لاءِ فائديمند آهي. هنن جو ڪاڙهو وات جي ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ مفيد آهي. هن جي گهڻي استعمال سان شهوت گهٽجي ٿي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:مصالحا
زمرو:ڀاڄيون
دار چيني

thumb|دارچيني جي ڇنڊ، پائوڊر ۽ سنامم ويرم جا گل
**دارچيني** يا **تج** (Cinnamon) هڪ مصالحو آهي جيڪو سنامومم (Cinnamomum) جي ڪيترن ئي قسمن جي وڻن جي اندروني ڇنڊن مان حاصل ڪيو ويندو آهي. دارچینی خاص طور تي مختلف قسم جي کاڌن، مٺي ۽ لذيذ کاڌن، ناشتي جي اناج، ناشتي جي خوراڪ، چانهه، گرم چاڪليٽ ۽ روايتي کاڌي ۾ هڪ خوشبودار مصالحو ۽ اضافي ذائقي طور استعمال ڪيو ويندو آهي. دار چینی جي خوشبو ۽ ذائقو ان جي ضروري تيل ۽ جزو، سناملڊيهائيڊ (cinnamaldehyde)، ۽ گڏوگڏ ڪيترن ئي ٻين جزن سميت يوگينول مان نڪتل آهي.

دارچيني هتي پوکڻ ۾ نه ايندي آهي. واپار جي شين وانگي ٻاهرين ملڪن کان ايندي آهي. خوشبوءِ جي لاءِ پلاءَ ۾ يا کاڌي جي ڪن ٻين قسمن ۾ وجهبي آهي، شربت به هن جو ٺاهيندا آهن. هيءَ وڻ جو ڇوڏو آھي. انهيءَ جي پنن ۾ به اهڙي خوشبوءِ ٿيندي آهي مگر سندس گلن ۾ خراب باس ٿيندي آهي. اهي گل ننڍڙا اڇڙا ٿيندا آهن. دار چينيءَ کي انگريزيءَ ۾ سنامن چون ٿا.

دارچینی وڻن جي ڪيترن ئي قسمن ۽ تجارتي مصالحن جي شين جو نالو آهي جيڪي انهن مان ڪجهه پيدا ڪن ٿا. سڀئي خاندان، لوراسيا (Lauraceae) ۾ سناموم (Cinnamomum) نسل جا ميمبر آهن. صرف چند سنامومم قسمون تجارتي طور تي مصالحن لاء پوکيا ويا آهن. سنامومم ويرم (متبادل طور تي، سي. زيلئنيڪم C. zeylanicum)، جيڪو سري لنڪا (اڳوڻو، سيلون) ۾ پيدا ٿيڻ کان پوءِ "سيلون دارچینی" جي نالي سان مشهور آهي ۽ "سچو دارچینی" سمجهيو ويندو آهي، پر بين الاقوامي واپار ۾ اڪثر دارچینی چئن ٻين قسمن مان نڪتل آهي، عام طور تي ۽ وڌيڪ صحيح طور تي "ڪيسيا" طور حوالو ڏنو ويو آهي: سي. برمنني (انڊونيشي دارچینی يا پدانگ ڪاسيا)، سي. ڪيشيا (چيني دارچینی يا چيني ڪيسيا)، سي. لووريروئي (سائيگون دارچینی يا ويٽنامي ڪيسيا) ۽ گهٽ عام سي. سٽريوڊورم ( مالابار دارچینی) آهي. سال2021ع ۾، دار چینی جي عالمي پيداوار 2,26,753 ٽن هئي، جن ۾ چين جو حصو 43 سيڪڙو هو.

## طب
* نالا: عربي: دارصيني، فارسي: دارچيني، هندي: فيمونيا، مرسلون ۽ سهرين، گجراتي: تج
* اثر: گرم خشڪ
* نقصان: مثاني کي 
* ميل: آسارون ۽ ڪتيرو، 
* عيوض: ڪباب چيني، 
* وزن: هڪ کان ٽي ماسا
* سڃاڻپ: گهاٽي ڳاڙهي رنگ تي ويڙهيل سڪل ڇوڏا ٿين ٿا، جيڪي ذائقي ۾ مٺا ۽ تيز ٿيندا آهن.
* خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪن ٿا، حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪن ٿا، حمل ڪيرائي ٿي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي. کنگهه، خفقان، جلندر چريائي، وسواس، جگر جي سدن، ٻرهل، گردي جي سور لاءِ مفيد آهي. آواز کي صفا ڪري ٿي. وات جي خوشبوءِ پيدا ڪري ٿي. دماغ جي رطوبت کي سڪائي ٿي، قوت باهه ۽ مني وڌائي ٿي، سرد مزاج وارن کي مفيد آهي، ٻنڌين ۽ اکين جي بيمارين ۾ فائدو ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:مصالحا
زمرو:طبي ٻوٽا
ڦودنو

thumb|left|200px|ڦودني جا گل
thumb|left|200px|ڦودني جو ٻوٽو

**ڦودنو**، هن کي هندستانيءَ ۾ پودينا ۽ انگريزيءَ ۾ مِنٽ ۽ پيپرمنٽ، فارسيءَ ۽ عربيءَ ۾ نَعناع سڏيندا آهن. هي هتي باغن ۾ ڀاڄين سان گڏ گهڻو پوکبو آهي. سندس پنن ۾ خوشبوءِ ٿيندي آهي، تنهنڪري آلا توڙي سڪا پن چٽڻيءَ ۾ ۽ ڀاڄيءَ يا ٻوڙ ۾ گهڻو وجهندا آهن. هن جو عرق به ڪڍندا آهن، جو پيٽ جي سور لاءِ يا ٻين دوائن ۾ گهڻو ڪم ايندو آهي. هي ول وانگي پکڙندو آهي، پر گهڻو نه. هن جو ڏيهي قسم به آهي ۽ ولايتي به. ڏيهي قسم جا پن البت گول ٿيندا آهن ۽ ولايتي قسم جا ڊگها. هي اوڀڙ پاڙن ڪڍي هڻڻ سان ٿيندو آهي. گهميل زمين ۾ ۽ ڇانوري ۾ چڱو ٿيندو آهي. سرد موسم ۾ پوکبو آهي.

## طب

ڦودني کي عربي ۾ **حبق**، فارسي ۾ **فودنج** ھندي ۽ اردو ۾  پودينه، پودتڪ ۽ قونياسا پڻ چوندا آهن. ان جو طبي اثر گرم ۽ خشڪ ھوندو آھي.گھڻي استعمال سان آنڊن کي نقصان ڏيندو آهي. اھو سڪل سائي رنگ جي پنن وارو ٻن ٽن قسمن جو ٿيندو آهي. هڪڙو جبل جو، ٻيو ميداني ۽ ٽيون جيڪو عام طرح پوکبو آهي. ميداني ڦودنو سٺو هوندو آهي. اھو معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو، طعام کي هضم ڪري ٿو، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. حيض، پيشاب ۽ پگهر جاري ڪري ٿو. جلندر، يرقان، هڏڪي، سيني ۽ معدي جي رطوبت جي نيڪال لاءِ فائديمند آهي. وڇونءَ جي زهر لاءِ ترياق آهي. حمل کي ڪيرائي ٿو..

## شين ۾ استعمال
ڦودنو جو هِڪُ قِسم آهي، جنهن جي پَن ۾ سُڳنڌ هوندي آهي. ڦودنو آئس ڪريم، ڪينڊي، ميون کي بچاءُ، شراب جي شربت، چيگنگم، ڏندن جي پيسٽ، ۽ ڪجهه شيمپو، صابڻ ۽ کَلَ يا چمڙي جي سارَسَنڀال جي شين لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي..

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
مارجورام

**مارجو رام** هيءَ هڪڙي پنن واري انگريزي ڀاڄي آهي، جا هتي گهڻو ڪم نه ايندي آهي. هيءَ کليل زمين تي ٿيندي آهي ۽ سارو سال بيهندي آهي. انهيءَ هوندي به آڪٽوبر مهيني ۾ سندس ٻج پوکبو آهي، يا پاڙون ڪڍي ڌار ڌار ڪري ٻئي هنڌ هڻندا آهن.

## حوالا
ٽائيم( مصالحو)

**ٽائيم** هن انگريزي ڀاڄيءَ کي هتي خراساني اجوائن به سڏيندا آهن. هن جا به مارجورام وانگي رڳا پن مصالح وانگي ڪم ايندا آهن. هن جي پوکڻ ۽ سنڀالڻ جو رستو ساڳيو سيج وانگي آهي، جنهن جو اسان مٿي ذڪر ڪيو آهي. هر سال آڪٽوبر ۾ ٻج پوکجي، ۽ جڏهن گرم موسم ويجهي اچي، تڏهن گڏ ڪري ڇانوَ ۾ سڪائي ٻاٽليءَ ۾ بند ڪري رکي ڇڏجي.

## حوالا
سيج

سيج
هيءَ انگريزي ڀاڄي آهي، جنهن کي هندستاني مالهي سِج ڪري سڏيندا آهن. هن جا پن ٻيءَ ڀاڄيءَ ۾ ڪم ايندا آهن. هن جو ٻج سياري ۾ پوکبو آهي. نومبر کان اڳي شروع ڪجي ۽ ڀليءَ زمين ۾ پوکجي. ڀاڻ ججهو ڏجي. اُس ۽ مينهن کان پناهه گهرجيس. جڏهن سلن ۾ چار يا ڇهه پن ٿين تڏهن ڪڍي چئن چئن انچن تي ڇڊا ڪري رکجن. فيبروريءَ ڌاري وري ڪڍي ڪنهن پناهه جهڙيءَ جاءِ تي زمين ۾ رکجن. هن جا پن سڪائي ٻاٽلين ۾ وجهي رکندا آهن..

## حوالا
ناسپتي

**ناسپاتي**:  هي ٻاهر جو ميويدار وڻ، هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ چڱو اُپائي سگهجي ٿو، پر اڪثر ٽڪرائتن هنڌن ۾. ناسپاتي گهڻو ڪري وڻ ۾ ڪين پچندي آهي پر ڇِني کان پوءِ ڪنهن سرد هنڌ تي رکڻ سان پچي پوندي آهي. ناسپاتي اڪثر سخت ٿيندي آهي، تنهنڪري ڪچي کائي نه سگهبي آهي

ناسپتي جو وڻ اوڌ هڻڻ ۽ پيوند ڪرڻ سان سولو لڳندو آهي. اهو ڪم فيبروريءَ ۽ مارچ ۾ ڪجي. قلم به لڳي سگهن ٿا، جي فيبروريءَ ۾ هڻجن. ٻج به پوکڻ ۾ ايندو آهي. ڇانگ به فيبروريءَ ۾ ڪندا آهن، سياري کان پوءِ، جڏهن وڻ نوان پن جهليندا آهن. آگسٽ ۽ سيپٽمبر ۾ ميوو پچندو آهي. چون ٿا ته صوف توڙي ناسپاتي يورپ ۾ جهنگلي ٿيندا آهن. تن کي پيوند ڪرڻ سان سڌاري ڪيترائي قسم ڪري وڌا اٿن. ٻه سئو کن ته شمار ڪيا اٿن.خشڪ زمين تي هي وڻ گهڻا ورهيه رهي سگهي ٿو. صوف کان ناسپاتيءَ جي لاءِ زياده گرم آبهوا درڪار آهي.

## حوالا
بھي

200px|thumb|left|Halved quince

**بِهي** :(Quince) هنکي انگريزيءَ ۾ ڪُئِينس چوندا آهن. هي اهو ميوو  آهي جنهن جي اندرئين ٻج کي بهي _ داڻا سڏيندا آهن ۽ جو هن ملڪ ۾ زالون ڀِڄائي وارن کي لائينديون آهن ۽ منجهس لِڳ لِڳ رهندي آهي. هي وڻ ٻاهرين ملڪن مان آندل آهي ۽ هاڻ ته لاهور، ڪلڪتي ۽ ٻين هنڌن ۾ به ٿيندو آهي. جون ۽ جولاءِ ۾ پچندو آهي. ڪچو کائي ڪين سگهبو آهي. رڌي کائبو آهي يا مربي ۾ ڪم آڻبو آهي. اڪثر هن جا قلم هڻندا آهن. صوف وانگي پوکبو آهي. ٽَڪرن تي چڱو ٿيندو آهي. ٻين هنڌن تي اڪثر ٻور گهڻو جهليندو آهي، مگر ڦر ڪو نه ڏيندو آهي.
thumb|__بھي
thumb
thumb|left|Quince flowers
thumb|left|Ripe

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
منگوسٽين

**منگوستين** (Mangosteen) هي موچاري قد واري صوف جهڙو ميوو آهي، جو اصل ملائيشيا جي ٻيٽن ۾ ٿيندو آهي. نهايت لذيذ ۽ خوشبودار ميوو آهي، خاص جڏهن وڻ مان تازو پٽي کائبو آهي. کَلَ لسي ۽ ڏاڍي ٿي ٿئيس. وچ سارو ڳر سان ڀريو پيو اٿس، جا نرم ۽ سفيد ٿئي ٿي. هن جو وڻ هندستان ۾ اڪثر گهٽ آهي. جتي رکيل آهن اتي به اڪثر ڦر نه ٿا ڏين. ٽَڪرن تي ڪين ٿيندو آهي. گُوٽي هڻڻ سان هنن جو تعداد وڌائيندا آهن، جو پيوند ڪرڻ جو هڪڙو رستو آهي، جنهن جو اسان مٿي ذڪر ڪيو آهي.

هن وڻ جو هڪڙو قسم ڏکڻ هندستان ۾ ٿيندو آهي. سهڻيءَ شڪل جو وڻ ٿو ٿئي، پن تمام چڱا ۽ گهاٽا اٿس. ان جو ميوو جون ۾ پچي ٿو ۽ قد ۾ ننڍڙي نارنگيءَ جيڏو ٿئي ٿو. ٻاهران ڪُنڊون ڪنڊون اٿس. کائڻ ۾ البت کٽو آهي. مربو تمام چڱو ٿيندو اٿس.

هن ۾ تندن ۽ تارن سان ڀريل هڪڙو ککڙو رهي ٿو، جو ٻج وانگي پوکڻ ۾ اچي ٿو. ککڙي جي ڪري هي ميوو جيڪر ٻئي فصل ۾ آڻيون ها، پر جڏهن هي ڳر جي ڪري مشهور آهي؛ تڏهن هتي ڏنو اٿئون.

## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:ميوا
پلاجيري

380px|thumb|left|Anise fruits
thumb|سئونف وڏف سُئا پُلاجيري جي ٻوٽو جو گُل)

**پلاجيري**___(Aniseed) *سئونف, وڏف, سُئا, پُلاجيري*'

مشهور سنهڙو ڪارو ٻج آهي، جو خوشبوءِ جي لاءِ چانورن ۾ وجهي رڌيندا آهن. اهو دوا ۾ به ڪم ايندو آهي. آهر وانگي پوکبو آهي. هتي اُن جي پوک گهڻي نه ٿيندي آهي. اڪثر ٻاهرين ملڪن مان ايندو آهي.ھن کي ڪارو جيرو بہ چوندا آهن.

380px|thumb|Anise essential oil in clear glass vial

## حوالا

زمرو:مصالحا
پارسلي

200px|thumb|left|پارسلي جا پن

left|200px|thumb|پاتڏلي جو ٻوٽو جيڪو ڪرسپم گروپ سان تعلق رکي ٿو
**پارسلي**___Parsley هن کي هندستاني پِيتر سلي سڏيندا آهن. هن جو ٻج سيپٽمبر مهيني جي وچ ڌاري ڪونڊين ۾ پوکبو آهي، جي ڪنهن اَجهي ۾ رکي ڇڏبيون آهن. 
200px|thumb|left| پارسلي جي پاڙ
اٽڪل ڏهن ڏينهن ۾ ٻج ڦٽي ٿو. جڏهن سلا ٿي چار انچ وڏا ٿين، تڏهن ڪنهن ڇانوري واري هنڌ، ڏيڍ ڏيڍ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي قطارون ڪري هڻي ڇڏجن ۽ ججهو پاڻي پيو پهچائجين. مارچ ڌاري ٻج پيدا ٿيندو، جنهن مان ڳچ جيترو گڏ ڪري رکي ڇڏجي، جو وري سانوڻ ۽ اونهاري ۾ پوکي سگهجي ٿو.

200px|thumb|left| پارسلي جو ٻج

## حوالا
زردالو

thumb
**زردالو** هن کي انگريزيءَ ۾ آپريڪاٽ چون ٿا، هيءُ ٻاهر جو ميويدار وڻ جيتوڻيڪ هندستان جي ڪن ڀاڱن ۾ پوکبو آهي، مگر اڪثر ٻور ڪندو آهي مگر ڦر نه جهليندو آهي، يا جي جهليندو آهي ته به ڪچو ڇاڻي ڇڏيندو آهي. شفتالوءَ جي وڻ تي پيوند ڪرڻ سان زردالو چڱو ٿيندو آهي. ٽَڪرن تي هي وڻ چڱو ٿيندو آهي، جتي اپريل يا مئي ۾ پيوند ڪندا اٿس، يا اک هڻندا اٿس. هن وڻ جو اصلوڪو وطن آريمينيا چون ٿا. هماليه جبل ۾ گهڻو به چڱو به ٿيندو آهي. هن جي ککڙين جو مغز باداميءَ وانگي کائڻ ۾ ايندو آهي. هن مغز مان پيڙي تيل به ڪڍندا آهن، جو وارن کي مکيندا آهن. هن جي وڻ جي به پرداخت اهڙي ٿيندي آهي، جهڙي شفتالوءَ جي زردالوءَ کي موافق اُسَ ۽ گرمي ڀاءِ پوندي آهي.

## حوالا
آلو بالو

thumb|left|''Prunus avium'', sweet cherry, also called wild cherry
thumb|''Prunus cerasus''
**آلُو بالُو**، **آلوبالو'' (Cherry)، **شاھداڻو'''، هي ولايتي ميوو آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ چيِري، فارسيءَ ۽ هندستانيءَ ۾ آلوبالو يا شاهدانه چون ٿا. هي ميوو هندستان ۾ چڱو نه ٿو ٿئي، جيتوڻيڪ هن جا ٻه ٽي قسم پوکڻ ۾ ايندا آهن، سي به جبلن تي. پوکڻ لاءِ ٻج ڪم ۾ آڻيندا آهن، جو سيپٽمبر ۾ هڻندا آهن. ڪچو ڪين کاڄندو آهي. هي وڻ تمام وڏو ٿو ٿئي، هن جي ڪاٺي جنڊيءَ وارن ۽ باجي جي اوزارن ٺاهڻ وارن کي گهڻي پسند ايندي آهي، جو هن مان نليون ۽ توتاڙيون چڱيون ٺهنديون آهن. سڪاٽلينڊ ۽ جرمنيءَ ۾ هي وڻ جهنگلي ٿيندا آهن ۽ هنن جي ميوي مان شراب جهڙي رس نچوڙي ڪڍندا آهن. هي وڻ شملا ۽ ڪشمير ۾ به ٿين ٿا.

## حوالا
ڪاري ڊاک

**ڪاري ڊاک**هي انگريزي ميوو آهي، مگر هماليه ۾ به گهڻو ٿيندو آهي. هن کي خشڪ انگور به چوندا آهن. هن جا ٻه قسم آهن: هڪڙي ڪاري ٻي ڳاڙهي. هي اڪثر سرد ملڪن کانسواءِ ٻئي هنڌ ڪين ٿيندي آهي. هن کي ڀاڻ گهڻو گهربو آهي. ڪاري ڊاک ٻج مان به ٿيندي آهي، مگر قلم انگلينڊ کان آسانيءَ سان آڻي سگهجن ٿا. اپريل ۽ آگسٽ جي وچ ۾ هن جون چڪيون رکجن ۽ ايندڙ مارچ ۾ ميوي جي اميد تي ڇانگ ڪرڻ گهرجي.
ڪاريءَ ڊاک کي انگريزيءَ ۾ ڪَرَنٽ چوندا آهن.

## طب
ڪاري ڊاک:
نالا: ع. زبيب اسود، ف. انگور سياه، هه. وغير___ ڪالي انگور، احداق البقر ۽ مويز منقي.
سڃاڻپ: سڪل نرم ڪاري رنگ جا داڻا ڊاک جو قسم جو آهي.
خاصيت: سودا ۽ گهاٽي بلغم لاءِ جلاب ۽ منضج آهي، تپن، کنگهه، پاسي جي سور، آنڊن جي ڦٽ، خفقان، ويسر، مثاني جي پٿري ۽ سلسلبول لاءِ مفيد آهي. سيني جي رطوبت ۽ بلغم کي تحليل ڪري ٿي. بدن کي ٿلهو ڪري ٿي. قوت باهه کي وڌائي ٿي. هن جو اندريون ٻج قابض آهي. اهو ٻج دستن کي بند ڪرڻ لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا
گوز بيري

**گوُز بيري** هي انگريزي ميوو آهي. اگرچ هندستان جي ٽڪرن ۾  جهڙوڪ شملا ۾، هن جي پوکڻ جي ڪوشش ڪئي اٿن، تڏهن به هي برابر نه ٿو ٿئي. ضروري آهي ته انگلينڊ مان ڪي چڪيون يا پاڙن وارا قلم گهرائجن. هن کي هندستاني ماڻهو ڪڏهن ڪڏهن ڪارائنڊا سڏيندا آهن.هن جو هڪڙو قسم نيلگري واري جبل جي جهنگلن ۾ گهڻو ٿيندو آهي. اُن جي ڳر مربي يا جيليءَ ۾ ڪم آڻيندا آهن.

## حوالا
رس ڀري

**رس ڀري** ولايتي ميوو آهي، اگرچ هن جو هڪڙو قسم هماليه جبل ۾ ٿيندو آهي. پيلا ۽ ڳاڙها اتي عام آهن. اڇو قسم ور نيلگري جبل ۾ ٿيندو آهي پر سچو پچو رس ڀري جنهن ۾ ولايتي ميوي جي لذت ۽ خوشبوءِ هجي، سو گهٽ آهي. انهيءَ جا قلم يا چڪيون ولايت کان آڻڻ گهرجن. 

هن جو هڪڙو قسم اصل مارِيشس جو آهي، سو ڪلڪتي جي آس پاس وارن سڀني باغن ۾ ڏسڻ اچي ٿو. گلاب جهڙا اڇا گل ڪندو آهي. فيبروريءَ جي وچ ڌاري ڦر ڪندو آهي. قلمن سان به ٿيندو آهي ٻج سان به. هن کي ڀاڻ جي گهڻي گهرج ٿيندي آهي. ٿورو ٿورو چُن به وجهڻ گهرجيس. هن کي روشني، گرمي ۽ هوا جي گهرج ٿئي ٿي. تنهنڪري وڻن جي هيٺان يا ٽَڪرن جي ڇانوَ واري پاسي پوکڻ نه گهرجي.

## حوالا
اسٽرا بيري

**اسٽرابيري** (Strawberry) ھن کي اردو ۽ هنديءَ ۾ اسٽابري چوندا آهن ۽ سنڌي ۾ جهر ٻير سڏبو آهي. هي ولايتي ميوو به هت هندستان ۾ تمام چڱو نه ٿيندو آهي. ميرٽ ۽ سهارنپور ۾ هي ميوو گهڻو به ٿيندو آهي ۽ بهتر به. لکنئوَ ۾ ته تولي تور جيڏو ٿيندو آهي. مگر ڪلڪتي جي آسپاس هي ميوو چڱو نه ٿيندو آهي. هي ٻج مان به ٿيندو آهي. چڪيون سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ ڪڍي رکجن. انگلينڊ ۾ ٻن ورهين جي وڻ مان ميوو لاهيندا آهن. پر هتي هڪڙي سال واري وڻ مان به ڦر ڪڍي سگهن ٿا. 

پهرين ڪا جاءِ هٿ ڪجي جتي اُس پئجي سگهي. اتي فوٽ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي، قطارون ڪري کڏون کڻي وڃجن. کڏون اٺ انچ ويڪريون ۽ ڇهه انچ اونهيون هجن. سڀ ڪنهن ٽِي قطار جي وچ ۾، ڏهه انچ ويڪرو ٿَلهي وارو رستو ٺاهي ڇڏجي، ته وڻن تائين پهچي انهن جي پرداخت ڪري سگهجي. کڏن ۾ ڳائو ڀاڻ، پنن جو ڀاڻ ۽ مٽي هڪ جيتري حصن ۾ گڏي وجهي ڇڏجي، پوءِ هر هڪ کڏ ۾ هڪ هڪ چڪي سٽرابيريءَ جي رکي وڃجي. انهيءَ مهل پاڻي ڏئي ڇڏجين، پوءِ جڏهن ضرور ڄاڻجي تڏهن ٻيو ڏجي. فيبروريءَ ڌاري وڻ وڏا موچارا ٿيندا ۽ ٻور ڪندا. تڏهن وڻن جي مٿان ٿورو پاڻي ڇاٽاري ڇڏجي. پوءِ هر روز پاڻي ڏيندو وڃجين. ميون جي بچاءَ لاءِ اڪثر مٿان ڄاري وجهي ڇڏيندا آهن، نه ته پکي کائي ويندن.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:فصل
پستا

**پستا** هي ميوو اصل هن ملڪ جو ڪين آهي. چون ٿا ته پهريائين شام ملڪ مان آيل آهي. قنڌار ۾ به ٿيندڙ آهي. پر اڪثر بصره ۽ بلخ مان ايندو آهي. ڪلڪتي جي سرڪاري باغ ۾، توڙي پنجاب جي ڪن ڀاڱن ۾ گهڻا وڻ ڏسڻ ۾ آيا آهن. ٻئي هنڌ گهڻو نه ٿو ٿئي. کل ڀڃي ڪچا کائبا آهن ۽ بعضي ائين يا سڻڀ ۾ ڀُڃي کائيندا آهن. هتي تمام عام آهي. پستي کي انگريزيءَ ۾ پستا چونَٽ چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري طرف ويندڙ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
کاڄا

**ڪاڄو** يا کاجا (Cashew) هڪ سڪل ميوو آهي. هن کي هندي ۾ هِجلي بادام به سڏيندا آهن. هن جو وڻ شڪل توڙي قد ۾ اخروٽ جهڙو ٿو ٿئي، پر پن پورا سڌا بيٺل نه اٿس. گل سرها گلاب جي رنگ جهڙا ٿا ٿينس. دکن هندستان ۾ هي وڻ وڏو قد ڪري ٿو. ٻين به گهڻن هنڌن، جهڙوڪ برما، آفريڪا، سري لنڪا وغيره  ۾ ٿئي ٿو. ميوو شڪل ۾ ننڍي زيتون جهڙو ٿو ٿئي، جنهن جي هيٺان ڪاڄو لڳل رهي ٿو. اهو ميوو به کاڄندو آهي ۽ ڪاڄو به سڪل ميوي طور استعمال تيندو آهي. شڪل توڙي قد بُڪيءَ جهڙو ٿو ٿئيس. کل ٿلهي ۽ سخت اٿس. کل ۽ مغز جي وچ ۾ تيل جهڙي سخت شيءِ رهيس ٿي. مغز باهه ۾ پوهي يا ڀڃي کائيندا آهن. بعضي ميوي جي ڳر کنڊ يا سرڪي ۾ ڪاڙهي ڪم آڻيندا آهن.

برسات جي موسم ۾ هن جو ٻج پوکڻ ۾ ايندو آهي. ٽَڪرن تي نه ٿيندو آهي. ڪاڄو کي انگريزيءَ ۾ ڪاشيو نَٽ چوندا آهن. اردوءَ ۾ ان کي ڪاجو چوندا آھي.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:ميوا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
بوھي مڱ

200px|thumb|مڱيرا

**بوهي مُڱ**: (Ground-nut) هيءُ نالي مڱ يا چڻا يا چئونرا سڏبا آهن، مگر آهي ٻي شيءِ. هندستانيءَ ۾ ڪڏهن ان کي چيني بادام ۽ ڪڏهن موم ڦلي چوندا آهن. هي اصل الهندي آفريڪا يا ويسٽ انڊيز مان آيل آهن. هن جو وڻ نه ٿو ٿئي پر ول ٿي ٿئي. ان جي عجيب خاصيت اها آهي ته جيڪي ٻج جون ڦريون ڪري سي هڪدم پاڻ ئي زمين ۾ هڻي لڪائي ڇڏي، جتي پيون وڌن ۽ پچن. اها ول جون ۾ گل ڪري ٿي ۽ جنوريءَ ۾ سندس ڦريون کوٽي ڪڍندا آهن. هڪ هڪ ڦريءَ ۾ هڪ يا ٻه يا ٽي ڏنگا چئونرن يا پستن جهڙا داڻا ٿين ٿا. اهي ڪچا به کائبا آهن ۽ بوهي يا ڀُڃي به کائبا آهن. جڏهن ڦريون کوٽي ڪڍجن تڏهن پراڻيون وليون ناس ڪري ڇڏجن. ٻئي سال جي ٻج پوکڻ لاءِ وري ڪا زمين هٿ ڪجي. پوک ٻنيءَ وانگي ٿئي ٿي. ٻج فيبروريءَ ۾ پوکبو آهي. هن لاءِ زمين هلڪي وارياسي چڱي آهي. بوهي مڱ کي انگريزيءَ ۾ گرائونڊنٽ يا مانيلانٽ چوندا آهن. سنڌ جي اتر واري حصي ۾ ان کي مڱيرا به سڏيو ويندو آهي.


File:Peanut oil bottle.jpg|
File:PeanutButter.jpg
File:Alegrías_(5557828502).jpg
File:Cacahuates_Japoneses.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_сахарной_глазури"_02.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg|


## حوالا

زمرو:فصل
سنگھارا

200px|thumb|Corm of ''Eleocharis dulcis''

**سِنگهارا** (Water Chestnut) :هن کي هندستانيءَ ۾ پاني ڦل به چوندا آهن. هي پٻڻ وانگي هڪڙو پاڻيءَ جو اوڀڙ آهي ۽ پاڪستان کانسواءِ هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ ٿيندو آهي. هي لوڙهه جيڏو گول ڦر جهليندو آهي، مگر گول ۽ لسو نه ٿيندو آهي. ڏاند جي مٿي جهڙو ٿيندو آهي ۽ سڱن وانگي ٻه نوڪون به نڪتل اٿس. ڪڏهن ڪڏهن رنگ جو بلڪل ڪارو ٿيندو آهي. کل لاهي تري يا اٻاري کائيندا اٿس.سندس ول شڪل ۾ سهڻي ٿيندي اٿس، گهڻو ڪري مينهن جي مند ۾، جڏهن سانجهي مهل سندس صاف ۽ اڇا گل کلندا آهن. تلائن ۾ پوکڻ ڪري سڄا تلاءَ وڪوڙي ويندو آهي. ڪي چون ٿا ته تلائن ۾ ٿيڻ ڪري پاڻي صاف ٿئي ٿو. هن ميوي کي انگريزيءَ ۾ واٽر چيسٽ نٽ چون ٿا.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڪيوڙو

**ڪيوڙي جي ڦري** (ٻيا نالا: ع. ثمرهِ الموز، ف. بارڪيله، ھ. وغيره___ ڪيلہ، طلع ۽ ڪميسال) ڪيوڙي جي وڻ جو مشھور ڦر آهي، مٿان ٽڪنڊي يا گولائيءَ تي هڪ کل جي اندر مکڻ وانگر ڳر ٿئي ٿي. کائڻ ۾ مٺاڻ تي خوشبودار ٿيندو آهي.

**اثر**: گرم تر، **نقصان**: دير هضم، **ميل**: ماکي، **عيوض**: ___-، **وزن**: ٻه عدد.

**خاصيت**: گهاٽي بلغم کي صفا ڪري ٿو. سيني ۽ معدي جي رطوبت کي تحليل ڪري ٿو، مني ۽ قوت باه وڌائي ٿو، نڙيءَ جي ڦٽ، آواز جي صفائيءَ، کنگهہ ۽ دمڪشيءَ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
اکروٽ

200px|thumb|ڪچو اکروٽ

**اکروٽ** جو وڻ اتر هندستان جي ٽَڪرن تي عام ٿئي ٿو ۽ گهڻي پيدائش ڪري ٿو. ٻئي هنڌ اوترو نه ٿو ٿئي. وڻ ٻج پوکڻ سان وڌائيندا آهن، پر ڪٿي ڪٿي ٻن ٽن فوٽن تائين وڌي پوءِ ورهين تائين اتي بيهي ويندا آهن ۽ نيٺ سڙي ويندا آهن. پر اهو اکروٽ اصل ٻاهر جو آيل آهي. 
[200px|thumb|[ڪچو اکروٽ]]
thumb|200px|ڪچو اکروٽ اندرين پاسي کان
right|200px|thumb|سائي کل جي اندران کوپو
جيڪي سچا پچا ڏيهي اکروٽ آهن اهي ججهو ڦر ڪن ٿا، پر اهو عمدي قسم جو ناهي. ان جو وڻ به پوري پني قد جو ٿئي ٿو پن به گول ٿينس ٿا ۽ ڦر به گول ٿئيس ٿو. اهو مارچ مهيني ۾ ٻور ڪندو آهي ۽ ننڍن اڇن گلن جا ڇڳا جهليندو آهي. جولاءِ مهيني جي آخر ۾ ميوو پچندو اٿس. مينهن جي موسم ۾ اکروٽن پوکڻ سان ٻيا وڻ پيدا ڪري سگهجن ٿا. اکروٽ کي انگريزيءَ ۾ وال نَٽ چون ٿا.

## حوالا

زمرو:فصل
سوپاري

سوپاري
هيءَ کجيءَ ۾ داخل آهي، مگر ميوي ۾ داخل نه چئبي، اگرچ سوپاري هن ملڪ ۾ تڙون ڪري، ائين يا پان جي پن سان گهڻي کائڻ ۾ ايندي آهي. هيءَ کجي شڪل جي ڏاڍي سهڻي ٿي ٿئي. قد جي به پوري پني ٿئي ٿي. ڊاڪٽر هوڪر ته هن جي شڪل جي مشابهت ۾ لکي ٿو ته ”هوءَ گويا هڪڙو پرن وارو تير آهي، جو مٿان آسمان مان ڇُٽو آهي ۽ اچي هيٺ زمين ۾ چُڀي لڳي بيٺو آهي.“سوپاريءَ کي انگريزيءَ ۾ بِيٽل نَٽ چون ٿا.

## طب
سوپاريون:
:نالا: ع. فوفل، ف. پوپل، هه. وغيره___ سپاري، ناطويل، کوِيل ۽ اورسبمون.
:اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: قولنج ۽ سيني کي، ميل: ڪتيرو، عيوض: ڌاڻا ۽ صندل، :وزن: ٽي ماسا.
:سڃاڻپ: ڪاٺ وانگر سخت گول داڻا آهن، ڀڃڻ مهل اندر اڇا ليڪا ڏسبا.
:خاصيت: هنن کي ڪٽي پاڻيءَ ۾ ڀڄائي پيارڻ سان رت جا دست بند ٿيندا، پيشاب جي گهڻائيءَ کي به روڪينديون، قبض پيدا ڪندڙ آهن. معدي جي بخارن کي دماغ ڏانهن چڙهڻ نه ڏيندا. هن کي چٻاڙي کائڻ سان ڏندن ۽ مهارون مضبوط ٿيندا. ڏند ۽ معدي جي رطوبت کي صفا ڪن ۽ منيءَ کي گهاٽو ڪندڙ آهن..

## حوالا
توت

thumb|400px|Long mulberry
**توت** يا **شهتوت** هندستان ۾ عام آهي. هي ٻن قسمن جو ٿيندو آهي:. هڪڙو ڳوڙهو سائو يا ڪارو ۽ ٻيو اڇو. ٻئي مٺا ٿيندا آهن. هڪڙو ٽيون قسم به ٿيندو آهي، جو ننڍڙو ٿيندو آهي ۽ کٽمٺو ٿيندو آهي. هتي جا انهيءَ کي سنڌي توت چوندا آهن. توت مارچ ڌاري ڦر پچائيندو آهي. قلمن يا ڏندڻن هڻڻ سان پيدا ٿيندو آهي.

سچو پچو توت ولايتي ميوو آهي، جو اصل ايران جو آهي. هن ملڪ ۾ ان جي لاءِ گهڻائي مٿا هنيا اٿن پر چڱو نه ٿو ٿئي. وڻ وڏو ٿئي ٿو پر ڦر برابر نه ٿو جهلي. انگلينڊ ۾ به اهو چڱو ٿئي ٿو. ٻڌڻ ۾ اچي ٿو ته ڪشمير ۽ جلندر ۾ البت موچارو ٿئي ٿو. ان جي ميوي ۾ جا خوشبوءِ ۽ لذت ٿئي ٿي، سا هتي واري توت ۾ نه ٿي ٿئي.

توت جي پنن تي ولايت ۾ پَٽ جا ڪينئان پاليندا آهن. توت کي انگريزيءَ ۾ مَلبيري چون ٿا.

## حوالا
ڦڻس

thumb|LEFT|فڻس جي تصوير
**ڦَڻَس** يا ڪٽهل (Jackfruit) جيڏو ٻيو ميوو شايد دنيا ۾ ڪو نه هوندو. شڪل جو بيضوي آهي، مگر بيڊولو ۽ بدشڪل آهي. ان جي ڳَرُ نرم تندن واري آهي، جا ننڍي نارنگيءَ جي رنگ ۽ قد جيڏن ڳپلن ۾ هيڏي هوڏي رکيل آهي. منجهس تمام گهڻي بوءِ ٿي رهي جا ڪيترن ماڻهن کي پسند ايندي آهي، ڪيترن کي نه وڻندي آهي. ڳر سواد ۾ تمام مٺي ٿيندي آهي. اها ڪڍي تازي کير ۾ ڪاڙهي، ڇاڻي، کائيندا آهن. جڏهن کير ٺري بيهندو آهي، تڏهن ماکيءَ جهڙو گهاٽو ۽ نارنگي رنگ جو ٿي بيهندو آهي ۽ منجهس گدري جهڙي بوءِ ٿيندي آهي. ماڻهو ان کي گهڻو کائيندا آهن.
ڦڻس جا مکيه ٻه قسم آهن: هڪڙو نرم ۽ ٻيو سخت، سخت قسم وارو وڏو به ٿيندو آهي ۽ عمدو به ٿيندو آهي. ٻاهرين کل لسي ٿي ٿئيس ۽ اندريون ٻج ننڍو ٿو ٿئيس. نرم قسم وارو اُن جي اُبتڙ ٿو ٿئي.
200px|thumb|بنگلاديش ۾ فڻس جي وڻ ۾ ان جو ميوو ڏيکاريل
ڦڻس ٻين ميون وانگر وڻ جي ٽآرين جي چوٿين ۾ ڪين ٿيندو آهي، پر ٿڙ مان نڪتل ٿلهين پاڙن يا ٽارين ۾ لڳل رهندو آهي. حقيقت ڪري اهڙو وڏو ۽ ڳرو ميوو جيڪر وڻ ۾ ٻئي هنڌ بيهي به ڪين سگهي. انهيءَ ميوي جي بيهڻ جي جاءِ، وڻ جي عمر موافق ڦرندي رهندي آهي. پهرين ٽارين ۾ ٿو ٿئي پوءِ تمام جهونن وڻن ۾ ٿڙ تي ۽ پاڙن تي، جيڪي پاڙن ۾ ٿا ٿين سي زمين ڦوڙي نڪرن ٿا، اها سڀ کان عمدا ٿا ٿين.
200px|thumb|left|فڻس جي اندرين ڳر
هي وڻ نومبر مهيني ۾ ٻُور کولي ڦر جهلي ٿو، جو مارچ مهيني تائين هلي ٿو. جڏهن گل ڀريندي ٽڙن ٿا تڏهن منجهن مٺي وڻندڙ بوءِ ٿئي ٿي. وڻ به وڏي قد جو ٿو ٿئي ۽ هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾، خاص ڪري هيٺين بنگال ۾ ٿئي ٿو. پنجاب ۾ البت گهٽ آهي.
200px|thumb|گجرات ۾ فڻس جو وڻ.
ميجر ڊُروري لکي ٿو ته؛
 "جيڪڏهن هي وڻ پهڻن واريءَ زمين ۾ ٿيندو ته قد جو ننڍو ۽ گهاٽو ٿيندو؛ جي وارياسيءَ زمين ۾ هوندو ته ڊگهو ۽ پکڙيل ٿيندو ۽ جي سندس پاڙون هيٺ وڃي پاڻيءَ سان لڳنديون ته وڻ ۾ ڦر ڪو نه ٿيندو."

هن وڻ سان ڏيهي ماڻهو اڪثر هيءَ هلت ڪندا آهن: ڳر سوڌو ٻج کڻي پوکيندا آهن. جڏهن سلو نڪري تڏهن بانس جو ٽڪر اڌ مان چيري، وچ وارو بند ڀڃي سارو پورو ڪري، سلي جي مٿان ٻڌي ڇڏيندا آهن. اهو بانس جو ٽڪر اٽڪل ٽي چار فوٽ ڊگهو هوندو آهي. سگهو ئي ڦڻس جو سلو بانس جي چوٽيءَ کان اچي منهن ڪڍندو آهي. پوءِ بانس جا ٽڪر ڪڍي ڦٽا ڪندا آهن ۽ سلو، جو اڳڙيءَ جهڙو نرم ٿيندو آهي، تنهن کي زمين تي پاڙ جي چوڌاري نانگ وانگي ور ڏئي، مٿانئس مٽي وجهي ڇڏيندا آهن. سلي جي چوٽي پاڻهئي زمين مان وري منهن ڪڍندي ۽ مٿي هلندي ايندي آهي. اٽڪل پنجن ورهين ۾ اهو سلو مچي وڏو وڻ ٿيندو آهي ۽ اهي هيٺان زمين ۾ پوريل ور به زور وٺي ٿلها ٿيندا آهن. انهن تي ميوو نڪري بيهندو آهي، جو قد جو به تمام وڏو ٿيندو آهي ۽ خاصيت ۾ به عمدو ٿيندو آهي.
ٽَڪرن تي هي وڻ ڪين ٿيندو آهي، جو اتي سردي هوندي آهي ۽ هي وڻ گرم هوا ۾ ٿيندڙ آهي.
هن جو هڪڙو قسم جاوا ۽ ٻين ٻيٽن ۾ ٿيندو آهي. انهيءَ جي کَلَ چهڪن واري ٿيندي آهي. هي وڏي گدري جيڏو ٿيندو آهي، منجهس ٻج به ڪو نه ٿئي ۽ بوءِ به ڪا نه ٿئي. هي قسم بمبئيءَ ۽ دکن جي ڪن ٻين ڀاڱن ۾ به ٿيندو آهي، مگر بنگال کاتي ۾ ڪين ٿئي. هن کي انگريزيءَ ۾ جيڪ فروٽ چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:بنگلاديش