open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آسيلي جو دڙو

**آسيلي جو دڙو** ضلعي بدين تعلقي گولاڙچي جي ڳوٺ سونهاري جت وٽ آهي. بلڪ هن وقت ڳوٺ سونهارو جت انهيءَ دڙي جي مٿان اڏيل آهي. هن وقت هي دڙو 12 ايڪڙن جي پکيڙ تي مشتمل آهي ۽ زرعي زمينن جي وچ ۾ آهي. هي دڙو سومرن ۽ سمن جي دور جو ٻڌايو پيو وڃي. هن بابت اهي به روايتون آهن ته هي پڊ هاسي سوڍي ٻڌايو هو، جيڪو سومرن جي دور جو نامور جرنيل ۽ دودي سومري جو دوست هو. ائين به روايت آهي ته آسيلي سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو آهي پر اهڙي ڪا به شاهدي نه ٿي ملي. آسيلي جي دڙي مان جيڪي آثار مليا آهن، انهن مان ثابت ٿئي ٿو ته هي شهر جيڪو سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي اڏيل هو، اهو مغلن جي دور تائين موجود هو پر پوءِ درياهه جي ڦير گهير سبب آهستي آهستي تباهه ٿي ويو. هن ماڳ جي ڀرپاسي ۾ ٻيون به وسنديون آباد رهيون آهن، جن جا پڻ آثار ملن ٿا. ان ڪري نه صرف هن ماڳ پر ان جي ڀرپاسي ۾ موجود تڏهوڪين وسندين جي آثارن تي پڻ -تحقيق- جي سخت ضرورت آهي.

## دڙي جو ظاهر ٿيڻ
آسيلي دڙي جو ڪنهن ڪتاب ۾ ڪو ذڪر نه ٿو ملي، اهو به ٿي سگهي ٿو ته تاريخ جي ڪتابن ۾ هن دڙي جو ذڪر ڪنهن ٻئي نالي سان آيل هجي، البته مشهور محقق محمد سومار شيخ پنهنجي ڪتاب ”تاريخ بدين“ جي قديم آثارن واري لسٽ ۾ آسيلي جي دڙي جو ذڪر ڪيو آهي. چيو وڃي ٿو ته اڳ ۾ جڏهن برساتون وسنديون هيون يا تيز هوائون لڳنديون هيون، تڏهن ڪن هنڌن تي ڪي سون ۽ ٺڪر جي ٿانون وغيره جا ٽڪرا ظاهر ٿيندا رهندا هئا، پر چڱي نموني سان آثار تڏهن ظاهر ٿيا، جڏهن ڳوٺاڻن 1997ع ۾ مسجد اڏڻ لاءِ کوٽائي ڪئي. کوٽائيءَ دوران مٽيءَ جون پڪيون سرون ظاهر ٿيون. آهستي آهستي هڪ ڀت ظاهر ٿي، پوءِ پوري مسجد ظاهر ٿي. اهڙيءَ طرح حجرو، وضوءَ جي جڳهه ۽ غسل خانو وغيره به ظاهر ٿيا. هن وقت انهيءَ مسجد جون ديوارون ۽ فرش وغيره ثابت آهن، باقي ڀت جو ڪجهه حصو ڊٺل آهي. ڇت جي ڪجهه حصي تي ڳوٺاڻن ڪک رکي ڇڏيا آهن. هن وقت انهيءَ مسجد ۾ پنج وقت نماز ٿئي ٿي، باقي سمورو دڙو مٽيءَ ۾ پوريل آهي. جڏهن به هن دڙي جي کوٽائي ٿي ته ڪي نيون حقيقتون ظاهر ٿينديون.

آسيلي دڙي ۽ آس پاس جي زرعي زمينن ۾ پڻ ٺڪراٺو ڦهليل آهي. جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته هن دڙي جي ايراضي بچيل دڙي کان گهڻي هئي. هتان ملندڙ سڪن مان هڪڙي جي هڪ پاسي 830ھ سن لکيل آهي، جڏهن ته ٻيو پاسو ڊٺل آهي. ٻئي سڪي جي هڪ طرف اڌ تي ’محمد‘ لکيل آهي، اڌ ڊٺل آهي، ٻيو پاسو صاف نه هئڻ ڪري پڙهڻ ۾ نه ٿو اچي. ٽئين سڪي جي هڪ پاسي تي 881 لکيل آهي، جڏهن ته ٻئي پاسي جا اکر پڙهي نه ٿا سگهجن. هتان ڳوٺاڻن کي ٺڪر جا ڏيئا، لوٽا ۽ پليٽون به مليون آهن، جن تي هلڪي رنگ جا چٽ ۽ مختلف گلن جا نقش آهن. پليٽن تي ڪڻڪ ۽ سارين جي سنگن جا نشان اندرئين پاسي ڪنارن تي ڏنل آهن. اها به روايت آهي ته هي دڙو اڳي ’هاسيلي دڙو‘ سڏبو هو، جيڪو پوءِ بگڙي ’آسيلي‘ ٿيو آهي. دودي سومري جي رزميه داستان مان اها ڄاڻ ملي ٿي ته هاسو سوڍو (جنهن جو هي شهر ٻڌايل چيو وڃي ٿو) ننگر سومري جي پٽ محمد سومري جو پڳ مٽ يار هو، جڏهن علاؤالدين سومرن تي ڪاهه ڪئي ته هاسي سوڍي پنهنجي ياري نڀائي ۽ وطن جي عزت لاءِ وڙهندي شهيد ٿي ويو. هن بهادر جي نالي سان عمرڪوٽ ضلعي ۾ هاسيسر ريلوي اسٽيشن موجود آهي. هن وقت به هن دڙي جي ڀرپاسي ۾ ڪافي سوڍا آباد آهن. هي دڙو زميني سطح کان 20 فٽ اوچو آهي، اهو به چيو پيو وڃي ته هي شهر محمود غزنوي برباد ڪيو.
## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
آسيه بيبي

**آسيہ بيبي** حضرت موسيٰ عليه السلام کي نيل درياھ مان ڪڍيو ۽ فرعون جي گھر ۾ پرورش ڪئي. قرآن مجيد مان معلوم ٿئي ٿو تہ هوءَ فرعون جي گھر واري هئي. بائبل ۾ ڪيترين جاين تي فرعون جي ڌيءَ لکيل آهي، پر عالمن جي متفقہ طور راءِ آهي تہ هوءَ فرعون جي گھر واري هئي .

## حوالا
آسيو سوڍو

آسيو سوڍو، سوڍن جو سالار هو ، ڪتاب ”سومرن جو دور“ ۾ لکيل آهي ته پوئين دور ۾ ڳالهه جي شاعرن ۽ راوين غالباََ آسي سوڍي“ کي پوءِ ”هاسي سوڍي“ جي نالي سان ڳايو، جيتوڻيڪ ٻي هڪ راويت ۾ ”هاسي سوڍي“ جو نالو آندل آهي ۽ ڄاڻايل آهي ته هاسو سوڍو عمرڪوٽ جو هو ۽ دودي جو يار هو. پوئين دور جي اڪثر روايتن ۾ هاسي سوڍي کي چنيسر جي پٽ محمد جو يار سڏيو ويو آهي. هڪ روايت موجب هالار ڪوٽ جو حاڪم هو ۽ سندس چاچو ”ٻاهڙ مير“ جو حڪمران هو. هاسي سوڍي جي نالي سان ميرپورخاص کوکرا پار ريلوي لائين تي اسٽيشن آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
آشا چاند

**آشا چاند** ()، سنڌي ٻوليءَ جي مشهور اديب جوڙي، اي. جي. اُتم ۽ سندري اتمچنداڻيءَ جي لائق نياڻي آهي. 

## جنم
23 مارچ 1951ع تي ممبئيءَ ۾ ڄائي.

## پڙهائي
هن بي. اي ايڪانامڪس ۽ ايم. اي (سنڌي ادب)، سان گڏ بزنس مئنيجمينٽ ۾ ڊپلوما ۽ بئنڪنگ جو BIIS جو ڪورس پاس ڪيل اٿس. 

## سنڌي ٻوليءَ جي واڌاري لاءِ سندس جاکوڙ
پنهنجي مڙس چاند پنجابيءَ (پنجابي سنڌي هندن جي نک آهي) سان گڏجي سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب جي ترقيءَ لاءِ وڏو ڪم ڪري رهي آهي. هوءَ هڪ ئي وقت پبلشر، ميوزڪ پروڊيوسر، ٽي وي پروڊيوسر ۽ ادبي ثقافتي پروگرامن جي آرگنائيزر آهي. 

## سنڌي ٻوليءَ جي سفير
هوءَ پنهنجون سموريون صلاحيتون سنڌي ٻوليءَ، ادب ۽ تهذيب جي واڌاري لاءِ ڪم آڻيندي رهي ٿي. هوءَ ممبئي ۽ دبئيءَ ۾ سنڌي ٻوليءَ جي هڪ سچي سفير آهي. هن انڊيا سميت ٻاهرين ملڪن ۾ رهندڙ سنڌين جي نوجوان نسل ۾ سنڌي ٻوليءَ لاءِ چاهه پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيتريون سي ڊيون (CDs) تيار ڪيون آهن، جن ۾ سڀ کان مقبول سي. ڊي، **اچو ته سنڌي سکون** () آهي، جيڪا سڄيءَ دنيا ۾ گهٽ ۾ گهٽ 4000 سنڌين جي هٿن تائين پهچي چڪي آهي. هن خاص ڪري سنڌي ٻارن لاءِ هڪ نئين سي. ڊي ”پنجتنتر“ نالي جاري ڪئي آهي، جنهن ۾ ٻارن لاءِ دلچسپ ننڍيون ڪهاڻيون، نرسري گيت ۽ رانديون شامل آهن. ان کان سواءِ هن هند ۾ سنڌي ادب جي ٽمورتي، ڪيرت، اتم ۽ مالهي جي انٽروين تي مشتمل هڪ آڊيو ڪيسٽ به جاري ڪئي آهي، جيڪا ڏاڍي مقبول ٿي هئي. 

## آشا جي سنڌي ٻولي سان اُنس
سنڌي ٻولي هن جي رت ۾ شامل آهن. هوءَ پنهنجي ماءُ پيءُ جي سنڌ لاءِ لازوال محبت کان حد کان وڌيڪ متاثر آهي. پنهنجي ماءُ جي ڪهاڻين ۽ شاعريءَ کان تهائين وڌيڪ، ان ڪري هن سندري اتمچنداڻيءَ جا 1992ع کان ڪتاب ڇپائڻ جو ارادو ڪيو. پنهنجي ڀيڻ بينا سان گڏجي **جيئي سنڌي پبليڪيشن** قائم ڪري سندريءَ جا ٽي ڪتاب ڇپائي چڪي آهي. ان کان سواءِ ماءُ جي جنم ڏينهن تي هن سندس نظمن/ نثري نظمن جي آڊيو ڪئسٽ ”هڳاءُ نالي“ جاري ڪري، کيس سالگرهه جي تحفي طور ڏني، جيڪا سنڌ ۽ هند ۾ ڏاڍي مقبول ٿي.

## سنڌي سنگت
آشا چاند، سنڌي ٻولي، ادب ۽ ورثي جي سگهه ۽ اهميت محسوس ڪندي 2000ع ۾ دبئيءَ ۾ ”سنڌي سنگت“ نالي آرگنائيزيشن جوڙي.موجوده سنڌي اليڪٽرانڪ ۽ آڊيو ويوزئل ميڊيا ذريعي دلچسپ ٽيلي فلمن (Tele films) ۽ T.V پروگرامن لاءِ سنڌي ميوزڪ وڊيو تيار ڪرڻ تي ڪم جي شروعات ڪئي آهي. ان ڏس ۾ هن ابتدا پنهنجي ماءُ جي لکيل **ولايتي گهوٽ جي ڳولا** عنوان واري مزيدار ٽيلي فلم سان ڪئي. هن اهڙيءَ طرح سنڌي ٽيليويزن پروگرامن لاءِ 16 ٽيلي فلمون تيار ڪيون آهن، جيڪي **دوردرشن, انڊيا** ۽ دوردرشن گجرات تان **سنڌي سرهاڻ** جي نالي سان ٽيليڪاسٽ ٿي چڪيون آهن. ان کان سواءِ هوءَ سنڌي ميوزڪ وڊيوز تي ڪم ڪري رهي آهي، جيڪي دور درشن تان ٽيليڪاسٽ ٿينديون ۽ پڻ ڊي وي ڊي تي رليز ٿينديون. آشا چاند دبئيءَ ۾ ڪي ٽي اين جي ڪيترن گرانڊ ميوزيڪل پروگرامن ۾ سهڪار ڪري چڪي آهي. سندس نياڻي مومل پڻ بهترين ڪمپيئر ۽ اداڪاره آهي، جيڪا ماءُ سان سنڌي ٻوليءَ جي مٿين ترقيءَ وارن پروگرامن ۾ ٻانهن ٻيلي هوندي آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي شخصيتون
آسورن جو دڙو

هي دڙو قبل از تاريخ/ سنڌو تهذيب سان تعلق رکي ٿو. بدين شھر کان 5 ميل اتر اولهه. ديهه پنو، تپو پنو، لڳ ڳوٺ حاجي لکاني ساريي وٽ واقع آهي. ھي ماڳ آسورن جي نالي پويان آھي، ھي اصلي دراوڙ ھئا ۽ آرين سان مھاڏو اٽڪايو ھئائون. رگويد ۾ ھنن لاءِ آرين برا لفظ ڪتب آندا آھن. ھي دڙو زمين کان چار فوٽ مٿي ۽ ايڪڙ کن جي ايراضيءَ ۾ پکڙيل آھن. ھي شھر ريڻ دريا جي ڪناري تي آباد ھو. مٿاڇري تان سرن جا اڌڙ، ٺڪراٺو، ٽامي جا ڪٽيل سڪا ۽ اڱر جھجھي تعداد ۾ مليا آھن. ھي بستي ڪلھوڙن جي ڏينھن ۾ ڦٽي. اڱرن جو گھڻو تعداد ٻڌائي ٿو ته ھن شھر کي باهه ڏنل آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
فيض محل

thumb|فيض محل جي ھڪ بناوٽي تفصيل

**فيض محل** (Faiz Mahal) جي تعمير سال 1798ع ۾ رستم علي خان جي دور ۾ ٿي. هي صوبي سنڌ جي شھر، خيرپور ۾ هڪ عاليشان محل آهي، جنهن تي لکن جي تعداد ۾ خرچ آيو. هن کي "لکي بنگلو" ۽ "تاج محل" بہ سڏيندا هئا.
 
منجهنس جديد قسم جو بهترين فرنيچر آهي. وچون هال درٻار ۽ سرڪاري تقريبن جو ڪم ڏيندو هو، هن جي اڳيان هڪ عاليشان باغ آهي، جنهن ۾ بهترين قسم جا لان ۽ طرح طرح جا گل پوکيل آهن. هي محل هميشہ شاهي درٻار ۽ حاڪمن جي رهائش لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي. محل جي اڳيان ٽالپر دور جي حڪمرانن لاءِ ساليانہ پريڊ ۽ سلامي ٿيندي هئي. پاڪستان ٺهڻ بعد منجهنس قانون ساز اسيمبليءَ جا اجلاس بہ ٿيندا هئا، محل مير علي مراد خان ثاني جي تحويل ۾ آهي ۽ مير مهدي رضا ٽالپر هن جي ڏيک واٺ ڪري رهيو آهي.

## تاريخ
اها محل مير سهراب خان سال 1798ع ۾ تعمير ڪرائي هئي، جيڪا اصل عمارت هئي، جيڪا خيرپور خاندان جي ٽالپر بادشاهن جي شاهي محلات جي ڪمپليڪس لاءِ خودمختار درٻار جي طور تي ڪم ڪندي هئي. اصل ۾ ان ۾ حڪمرانن جي چيمبرن سان گڏ درٻار ۽ ڊائننگ هال سان گڏ شاهي مهمانن لاءِ 16 ويٽنگ روم ۽ شاهي مهمانن لاءِ مهمان خانا شامل هئا. ان کان علاوه شاهي هاٿي ۽ گھوڙن لاء اتي هڪ هاٿي خانو (اصطبل) هو، جتي اڄ به انبن جو باغ آهي.

هن وقت، فيض محل آخري ٽالپر حڪمران، ایچ.ایچ. مير علي مراد خان ٽالپر دوم (پيدائش 1933ع) ۽ سندس پٽن، پرنس عباس رضا ٽالپر ۽ شهزادي مهدي رضا ٽالپر جي گهر جي حيثيت ۾ ڪم ڪري ٿو. پاڪستان جي اصل آئين ساز اسيمبليءَ کي چوڌري غلام محمد ء جنرل اسڪندر مرزا جي آمريت پاران ختم ڪرڻ کان پوءِ، خيرپور رياست کي سال 1955ع ۾ پاڪستاني رياست ۾ ضم ڪيو ويو.  

اڄ، اڳوڻو حڪمران هڪ ماحولياتي ماهر آهي ۽ هن کي هڪ غير معمولي نباتات ۽ جانور محفوظ جنت سڏيو وڃي ٿو جنهن کي مهراڻ ریزرو سڏيو ويندو آهي، جيڪو پنهنجي ڪاري ۽ جهنگلي هرڻن لاء مشهور آهي، جيڪي هاڻي سنڌ ۾ نادر آهن.

## گيلري

Faiz Mahal Khairpur Sindh.jpg|Exterior view
Inside view of FaizMahal.jpg|Interior view
An architectural detail of Faiz Mahal by Usman Ghani.jpg|Architectural detail of the Faiz Mahal's exterior
Faiz mehal khiarpur (asad aman).jpg|Walkways around the exterior
Oil painting of Faiz Mahal.jpg|Oil painting of Faiz Mahal by Sher Khan


## حوالا

زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ سياحت
زمرو:سنڌ جي تاريخي عمارتون
زمرو:پاڪستان جي تاريخي عمارتون
آشا درگاپوري

**بولچند تيرٿداس نارواڻي**ءَ جو ادبي نالو ’آشا درگاپوري‘ آھي، ھن 10 ڊسمبر 1928ع تي ٽنڊي محمد خان، ضلعي حيدرآباد ۾ جنم ورتو. ايم.اي تائين تعليم حاصل ڪيائين. قيام پاڪستان کان پوءِ ڀارت لڏي ويو، جتي 132 راجا پارڪ، سنڌي ڪالوني، فتح ٽيبا، جئپور ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سندس ڇپيل ڪتابن ۾: ”لھرون“ (1962ع)، ”سنڌي ادبي گلدستو“ (1963ع) ۽ ”شاھ جي شاعري“ (1965ع) شامل آھن. آل انڊيا ريڊيو جي ادبي پروگرامن ۾ پڻ حصو وٺندو رهيو آھي.

## حوالا

زمرو:1928ع جون پيدائشون
بحريا آئيڪون ٽاور

**بحريه آئڪن ٽاور** (Bahria Icon Tower)، پاڪستان جي شهر، ڪراچي جي هڪ اچي ترين (آسمان ڇهندڙ عمارت) آهي. اها ٻٽي ٽاور (Twin Tower) عمارت آهي. هن جي تعمير سال 2023ع مڪمل ٿي.

2,000 ٽن فولادي سيڪشن ۽ 72,000 چورس ميٽر ڊيڪنگ "آرسيلورمٽل اسٽيل" پاران فراهم ڪيو ويو. ان آسمان ڇُهندڙ عمارت، عربي سمنڊ جي ڪناري شاهراهه فردوسي، ڪراچي تي واقع آهي.

## تعمير
تعمير دوران روڊن تي سوراخ کوٽيا ويا هيا جن جي سبب ٽريفڪ جي لاءِ مشڪل پيدا ٿي رهي هئي. ان جي تعمير مڪمل ٿيڻ تي آتشبازيءَ جو مُظاهرو ڪيو ويو.

### تڪرار
سنڌ هاءِ ڪورٽ حڪم ڏنو ته ان عمارت تي تعمير بند ڪئي وڃي ڇاڪاڻ ته ان جي اڃان ماحولياتي اثر جي رپورٽ رهيل هئي.

## اعزاز
عمارت جي بناوٽ فنِ تعمير جي بناوٽ جو اعزاز حاصل ڪيو سندس ڪشادگيءَ ۽ استعمال لائق هجڻ تي.
* تمام گهڻو تجويز ڪيل ڊگهي-اُڀرندڙ فن تعمير،ايشيا پيسيفڪ 2012 کان بين الاقوامي ملڪيت ايوارڊ (انعام) کٽيندڙ عمارت آهي.

## پڻ ڏسو
* **[[پاڪستان ۾ سڀ کان اچي عمارتن جي فهرست|پاڪستان ۾ اچي عمارتن جي فهرست]]**

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Bahria Icon Tower 

زمرو:ڪراچي
زمرو:ايشيا جي معيشت
زمرو:ايشيا جي معيشتون
زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون
زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:سنڌ ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون
زمرو:ڪراچي ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون
زمرو:پاڪستان ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون
جيئي سنڌ قومي محاذ

جيئي سنڌ قومي محاذ (انگريزي: Jeay Sindh Qoumi Mahaz مخفف: جسقم) سنڌ جي هڪ سياسي جماعت آهي، جيڪا پاڪستان کان سنڌ جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪري رهي آهي. هي تنظيم جي ايم سيد جي وفات کانپوءِ 1995ع ۾ جوڙي وئي.

## جسقم جو قيام
جي ايم سيد جي وفات کان پوءِ الڳ الڳ ڪم ڪندڙ تنظيمن، جسقم جي نالي ۾ هڪ اتحاد جوڙيو. جي ايم سيد جي وفات ڌڙن ۾ ورهايل تحريڪ کي جسقم جي نالي ۾ گڏ ڪيو، ۽ عبدالواحد آريسر ان جو پهريون چيئرمين مقرر ٿيو. اهو اتحاد صرف 5 سال ئي هلي سگھو.

## جسقم ۾ بحران
2000ع، اتحاد جي پنج سالن بعد شفيع برفت ۽ سندس ساٿين جسقم کان اڳ ٿي، جسمم ٺاهي. عبدالواحد آريسر، بشير احمد قريشي تي الزام هنيو ته هو پاڻ مرادو پارٽي جو اڳواڻ ٿي ويٺو آهي، ۽ پارٽي جي ادارن جي فيصلن کي اهميت نٿو ڏي، 2006ع ۾ آريسر جسقم ڇڏي جسقم (ا) جوڙي. 2010ع ۾ جسقم جو جنرل سيڪريٽري صفدر سرڪي پڻ جسقم ڇڏي جيئي سنڌ تحريڪ جوڙي.

## آزادي مارچ
23 مارچ 2012ع، قرارداد پاڪستان واري ڏينهن جسقم جي ڪارڪنن هڪ ريلي ڪڍي جنهن کي آزادي مارچ چيو ويو، جنهن ۾ ڪارڪنن قرارداد پاڪستان خلاف نعرا هنيا. جسقم جي تڏهوڪي چيئرمين بشير احمد قريشي اتي سنڌ جي آزادي جو اعلان ڪيو ۽ اردو ڳالهائيندڙن کي چيو ته اهي سنڌ جو حصو ٿين.

### اڳواڻ

بشير احمد قريشي 1998ع کان سندس وفات 2012ع تائين جسقم جو چيئرمين رهيو، هي سڪرنڊ لڳ، 54 سالن جي عمر ۾ پراسرار نموني وفات ڪري ويو.هن جو مکيه آخري سياسي پروگرام 23 مارچ 2012ع ۾ ڪراچي ۾ ڪيل آزادي مارچ هو.

### صنعان خان قريشي

بشير احمد قريشي جي وفات کان پوءِ سندس وڏي پٽ صنعان خان قريشي کي پارٽي جو اڳواڻ مقرر ڪيو ويو. هن کي چيئرمن مقرر ڪرڻ کي ڪيترائي تنقيدنگار بادشاهت جي علامت ڪوٺين ٿا، ۽ خانداني سياست کي سيد جي نظريي جي خلاف قرار ڏين ٿا.

## وڌيڪ ڏسو
* سنڌوديش
* جي ايم سيد
* سنڌو ديش لبريشن آرمي
* بشير احمد قريشي
* عبدالواحد آريسر

## حوالا

زمرو:پاڪستان جون عليحدگي پسند تحريڪون
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ عليحدگي پسندي
زمرو:سنڌي قوم پرستي
ٽرانسپيرنسي انٽرنيشنل

thumb|280px|ٽرانسپيرنسي انٽرنيشنل
thumb|
**ٽرانسپيرنسي انٽرنيشنل** هر سال 168 ملڪن م ڪرپشن خلاف هلندڙ ڪوششن ۽ انهن جي نتيجن تي ٻڌل رپورٽ جاري ڪندي آهي.
مجلس وحدت مسلمين

**مجلس وحدت مسلمين پاڪستان**() هڪ سياسي ۽ مذهبي جماعت آهي جنهنجو اولين مقصد دين جو احياء ۽ مملڪت خدادادِ پاڪستان جي سالميت ۽ استحکام جي لاءِ عملي ڪوشش ڪرڻ آهي، اسلامي حڪومت جي قيام جي لاءِ عملي جدوجهد، مختلف اديان، مذهبن ۽ مسلڪن جي وچ ۾ رابطا ۽ هم آهنگي جو فروغ، تعليمات ِقرآن ۽ محمد ۽ آل محمدعليهم السلام جي روشني ۾ امام حسين عليہ السلام جي ذڪر ۽ افڪار جو فروغ ۽ انجو تحفظ ۽ امر بالمعروف ۽ نهي عن المنڪر جو احياء هن جماعت نصب العين (منشور) آهي

## پڻ ڏسو

## خارجي ڳنڍڻا
* آفيشل ويب سائيٽ 

زمرو:پاڪستان جون اسلامي سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
آشرم

ساڌن ۽ سنياسين جي رھڻ جي جاءِ ، جنهن کي ”ڪٽيا“ ۽ ”مڙهي“ به چئبو آهي. سنڌي لفظ ”آسڻ“ به آشرم جي ٻي صورت معلوم ٿئي ٿو. ان کان سواءِ برهمڻ جي جيوت جي منزل کي پڻ آشرم چئبو آهي. آشرم چار ٿين ٿا، (1) برهمچاريه، جيڪي پوڄا جي خيال وارا ٿيندا آهن، جن کي آديسي، صوفي ۽ طلبگار به چئبو آهي. (2) گرهستي، جيڪي گهر تڙ وارا ٿيندا آهن. اهي دنيا سان لڳ لاڳاپا ۽ وهنوار رکندڙ آهن. (3) سنياسي، جيڪي وري دنيا کان لاتعلق ٿيندا آهن، انهن کي ”تياڳي“ به چئبو آهي. (4) وان پرست، جيڪي ويدانتي علم جي جاکوڙ لاءِ شاگردي اختيار ڪندا آهن.
## حوالا

زمرو:ھندومت
آشرم واسين ڏانهن

ڪتاب **آشرم واسين ڏانهن** مھاتما گانڌيءَ جي يرودا جيل مان لکيل خطن جو مجموعو آهي. هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو ڪراچيءَ مان 1935ع ۾ ڇپيو هو ۽ هي اُن جو ٻيو ڇاپو آڪٽوبر 1985ع ۾ گوپال گربخشاڻيءَ شانتي نڪيتن، سوامي وويڪانند روڊ، کار بمبيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو. 1940ع واري لوڻ جي قاعدي ٽوڙڻ واري تحريڪ جي ڊانڊي مارچ کان پوءِ مھاتما گانڌيءَ کي انگريز سرڪار گرفتار ڪري پوني جي ويجهو يرودا جيل ۾ رکيو هو ۽ اتان هر هفتي مهاتما گانڌي سابرمتي آشرم جي سيڪريٽريءَ کي ”آشرم واسين ڏانهن“ هڪ خط لکي موڪليندو هو. جن خطن مان ٽي ڪتاب ”يرودا مندر مان“ (1930ع)، ”گيتا ٻوڌ“، (1934ع) ۽ ”آشرم واسين ڏانهن“ (1935ع) تيار ڪرائي ڇپايا ويا. 
هن ڪتاب يعني ”آشرم واسين ڏانهن“ تي مهاتما گانڌيءَ جي پياري سيڪريٽريءَ آنند طوطا رام هنگوراڻيءَ لکيو آهي. 
هن ڊيمي سائيز جي 84 صفحن تي مشتمل ڪتاب جي قيمت 10 رپيا آهي، هن ڪتاب ۾ سچ، اهنسا، گيتا ڄاڻ، علم ۽ عمل بابت خيال ۽ ويچار شامل آهن.

## حوالا
آشڪارا

**آشڪارا** مشهور صوفي شاعر سچل سرمست جو پارسي شعر ۾ ڪم آندل تخلص آهي، جيڪو سچل سرمست جي فارسي شاعريءَ جي مجموعي ”ديوان آشڪارا“ ۾ پڻ ڇپيل آهي. ”آشڪارا“ نالي سان سچل چيئر پاران ڪتابچو به نڪرندو آهي. جنهن جا ڪيترائي شمارا ڇپجي چڪا آهن.

زمرو:تخلص
ڊائونلوڊ

thumb|ڊائونلوڊ جي نشاني
ڪمپيوٽر نيٽورڪنگ ۾، **ڊائونلوڊ**، (انگريزي: Download مخفف: DL) ڏوراهين ڪمپيوٽر مان مواد حاصل ڪرڻ کي چئجي ٿو. اهو ڏورانهون ڪمپيوٽر ڪو ويب سرور هجي يا ايف ٽي پي سرور يا اي ميل سرور. 

ڊائونلوڊ جو ضد اپلوڊ (انگريزي: UPload مخفف: UL) هوندو آهي، جنهن ۾ مواد حاصل ڪرڻ بجاءِ مواد کي ڏوراهين ڪمپيوٽر ڏي موڪليو ويندو آهي.
## تشريح
ڊائونلوڊ مان مراد آهي ڪنهن ڏوراهين ڪمپيوٽر مان ڪو مواد حاصل ڪري، پنهنجي ڪمپيوٽر ۾ محفوظ ڪجي ۽ بعد ۾ ان کي استعمال ڪجي. ڊائونلوڊ ۽ مواد جي منتقلي (انگريزي: Data Transfer) ٻه لڳ اصطلاح آهن، مواد جي منتقلي مان مراد آهي ته ٻن ڪمپيوٽرن يا سمارٽ فون مان مواد کي منتقل ڪجي، جڏهن ته ڊائونلوڊ مان مراد،اهو مواد آهي جيڪو انٽرنيٽ وسيلي حاصل ڪيو وڃي. 
## وڌيڪ ڏسو
* اپلوڊ
* مواد جي منتقلي
## حوالا

زمرو:سرور (ڳڻپ)
زمرو:ڊيٽا ترسيل
زمرو:نظامي پيغام
جمعيت علماء سنڌ

## قيام

جمعيت علماء سنڌ 1920ع ۾ قائم ٿي. ان وقت انهي جي قيام جو مقصد اسلام بابت ڦهلايل غلط فهمين کي ختم ڪرڻ ۽ سنڌ جي بمبئي (موجوده ممبئي) کان عليحدگي هو.

## 1920 کان 1948 تائين

جمعيت علماء سنڌ جي انهي دور جي اڳواڻن ۾ مولانا تاج محمد امروٽي، مولانا محمد صادق کڏي وارو، مولانا حڪيم فتح محمد سيوهاڻي وغيره شامل هئا. بعد ۾ مولانا عبدالڪريم چشتي، مولانا دين محمد وفائي وغيره به شريڪ ٿيا. خلافت تحريڪ، هجرت تحريڪ، سنڌ جي بمبئي کان آزادي، 36-1937 واري اليڪشن، لواريءَ جي جڙتو حج خلاف جدوجهد، ۽ 1946 واري اليڪشن ۾ ڀرپور حصو ورتو. انگريزن خلاف جدوجهد ۾ جمعيت علماء سڌ جو ڪردار بيحد اهم رهيو آهي.

## 1948 کان 1984 تائين

سن 1984 ع ۾ مولانا حافظ محمد اسماعيل کڏي واري، جمعيت علماء سنڌ کي ٻيهر سرگرم ڪيو. هن دور جي بنيادي مقصدن مان اسلام بابت ڦهلايل غلط فهمين کي دور ڪرڻ ۽ 1940ع واري قرارداد تحت سنڌ جي حقن جي حاصلات آهن. هن دور جي بنيادي ارڪانن ۾ مولانا قمرالدين جسڪاڻي،مولانا عبدالقدوس ڀٽو، رفيق احمد انڍڙ، مولانا خان محمد نوحاڻي وغيره شامل آهن.

1984ع کان وٺي هيل تائين سنڌ جي حقن جي حاصلات لاءِ اڪيلي سر ۽ ٻين پارٽين سان گڏجي جمعيت علماء سنڌ جدوجهد جاري رکي آهي.

## 1984 کان اڃ تائين

اهوار الصادق ۾ لکيل ايڊيٽوريل جمعيت علماء سنڌ جي پاليسي مطابق هوندا آهن. سنڌي عوام جو قومي اتحاد، سنڌ قومي اتحاد، ڪالاباغ ڊيم خلاف جلسا ۽ جلوس، اتحاد، سنڌ امن اڪائونسل، 1990 واري جنرل اليڪشن، جمعيت علماء سنڌ جي ڀرپور شرڪت جا شاهد آهن.

جمعيت علماء سنڌ جي جدوجهد اڃا تائين هلندڙ آهي، اها هڪ نظرياتي ۽ عملي تحريڪ آهي. سنڌ جي حقن جي حاصلات تائين اها جدوجهد هلندي رهندي

## حوالا
اصحاب صفه

جيڪي مسجد نبوي جي صفه ۾ رھندا ھئا، ۽ فقر جي زندگي گذاريندا ھئا، ھنن پنهنجا گهر ٻار ڇڏي، الله تعالٰي جي راھ ۾ پنهنجي زندگي وقف ڪئي ھئي، ھو ڏينهن رات الله تعالٰي جي عبادت ۾ گذاريندا ھئا، ۽ پاڻ سڳورن  صلي اللّٰه عليه وآلهٖ وسلم  جي پناھ ۾ رھندا ھئا.
## تفصيل
”صفه“ عربيءَ ۾ سائبان کي چئبو آهي ۽ انهيءَ ٿلهي کي به چئبو آهي، جنهن تي ڪانن جي ڇپر جي ڇانءَ هجي. نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم مديني ۾ مسجد ٺاهي ته -ان- جي اُتر -اوڀر- واري حصي ۾ اهڙن مسلمانن لاءِ، -جن- جو ڪو گهر -ٻار- نه هو، هڪڙو چبوترو اڏائي، -ان- تي ڇپر وجهرائي ڇڏيو. جيڪو ٻاهران اڪيلو مسلمان مسافر ايندو هو، اُهو انهيءَ ڇپر ۾ ويهي رهندو هو. اهي -اصحاب- رات ڏينهن نبي سڳوري صلي -الله- عليه وسلم جا ارشاد ٻڌندا هئا ۽ کانئن قران شريف سمجهندا هئا. انهن کي وقت بوقت -اسلام- جي تبليغ لاءِ ٻين هنڌن تي موڪليو ويندو هو. انهن اصحابن جو اهو دستور هوندو هو ته هڪ ٻه ڄڻا جهنگ ۾ نڪري ويندا هئا ۽ ڪاٺيون وڍي يا گڏ ڪري وڪڻندا هئا. انهن جي وڪري مان جيڪا رقم ملندي هئي، -ان- مان سڀني جي کاڌي پيتي جو انتظام ڪندا هئا. 
نبي سڳورا صلي -الله- عليه وسلم خود صدقي جي رقم انهن تي خرچ ڪندا هئا. سعد -بن- عباد ڪڏهن ڪڏهن 80- 80 ماڻهو وٺي ويندو هو ۽ انهن کي ماني کارائيندو هو. ڪي -اصحاب- کجور جون ٽاريون ڀڃي ايندا هئا ۽ مسجد ۾ ٽنگي ڇڏيندا هئا. کجور جي جيڪا ڳڙي ٽاريءَ مان پچي ڪرندي هئي، اُها -اصحاب صفه- کائي ڇڏيندا هئا. ابوهريره، ابوالبابه، ابوذر غفاري ۽ ڪي ٻيا اڪابر -اصحاب صفه- ۾ شمار ٿين ٿا.

## حوالا

زمرو:اسلام
ذڪر ۽ فڪر

ذڪر ۽ فڪر جو مطلب آھي؛ " تعلق بالله " يعني انسان فقط مادي جانور نه ھجي، پر سندس زندگي جو مول مقصد الله تعالى جو عشق ۽ ذڪر ھجي، صوفي سمجهائين ٿا ته، الله تعالى جي ذڪر کان سواءِ وار به واندو نه ويھجي، يعني ھڪ دم به الله تعالى جي ذڪر کان سواءِ خالي نه وڃي۔ انهيءَ ڪري چوندا آھن۔ " جو دم غافل ، سو دم ڪافر "۔ ھو ان ڳالھ تي به زور ڏين ٿا ته " ذڪر بي معنى آھي۔ ان کي ھو " فڪر " سڏين ٿا۔ جيستائين توحيد جي پوري پروڙ نه آھي۔ تيستائين ذڪر جا لفظ اچارڻ اجايا آھن، اھو ئي سبب آھي، جو ذڪر ۽ فڪر کي لازم ۽ ملزوم سمجهن ٿا۔ شاھ عبدالطيف ڀٽائي رح پنهنجي شعر ۾ تصوف جا مختلف مسئلا نھايت چٽيءَ طرح سمجهايا آھن، ۽ ٻڌايو آھي ته " اھائي زندگي سجائي ۽ سڦلي آھي ، جيڪا ذڪر ۽ فڪر ۾ گذري ٿي، پنهنجي روحاني ڪيفيت بيان ڪندي فرمائي ٿو؛

رڳون ٿيون رباب، وڄن ويل سڀ ڪنهين،

لڇڻ ڪڇڻ نه ٿيو، جانب ري حباب،

سو ئي سڏيندم سپرين، ڪيس جنهن ڪباب،

سو ئي عين عذاب، سو ئي راحت روح جي۔
فنا ۽ بقا

**حضرت جنيد بغدادي   فنا  جا ٽي قسم ( درجا ) مقرر ڪيا آھن

پھريون قسم ھي آھي ته، طالب پنهنجي صفات، خلاق، ۽ مزاج جي قيد کان آزاد ٿي وڃي، ٻئي قسم جي فنا ھي آھي ته، طالب پنهنجي نفس جي لذت کان بلڪل دست بردار ٿي وڃي۔ فنا جو ٽيون قسم ھي آھي ته، طالب تي رباني تحليات جو ايڏو غلبو ٿي وڃي جو سندس موجود وجود جي حقيقت سندس اکين کان اوجهل ٿي وڃي**۔
چشتي

**چشتي** سلسلي جو پھريون بزرگ حضرت خواجه ابو اسحاق چشتي (المتوفي سنه 329ھ _ 940ع ) آھي۔
نقشبندي

**ھن سلسلي جو باني حضرت بھاؤ الدين نقشبندي بخاري رح آھي۔ جنهن 791ھ (1388ع) ۾ وفات ڪئي۔ ھي سلسلو سنڌ ۾ گهڻو پوءِ پهتو۔ سنڌ ۾ ھن سلسلي جو پھريون بزرگ مخدوم آدم ٺٽوي آھي۔ جيڪو ٻارھين صدي ھجري جي اوائل ۾ ٿي گذريو۔**
قلندري

**قلندر**،  حقيقت ۾ صوفياءِ‌ ڪرام جو وضح ڪيل اصطلاح آھي۔  قلندر ان کي چيو ويندو آھي، جيڪو پنهنجن ارادن ، خواھشن ، ۽ تمنائن کي ترڪ ڪري ، راضي به رضا الاھي رھي۔ ۽ ان ۾ ئي دلي سڪون حاصل ڪري۔ يعني دل جي روحاني جذبن کي سموري توجھ جو مرڪز ۽ محور بنائڻ قلندري طريقي جي خصوصيت آھي۔ انھيءَ لحاظ کان قلندري طريقي جو بنياد ٻن ڳالھين تي آھي؛ زھد ۽ محبت۔  مطلب ته فقط ھڪ جو ٿي رھڻ، ۽ ٻين کي ترڪ ڪرڻ ۽ انهن سان ڪو به لڳ لاڳاپو نه رکڻ۔ ان طريقه ڪار جي ڪيفيت جو نالو مستي آھي۔ ۽ مستي ئي قلندري طريقي جي سڃاڻ آھي۔

## مستي
مستيءَ جي تعريف ھن طرح ڪري سگهجي ٿي ته، " مستي عشق الاھيءَ جي حد ڪمال جي نشاني آھي۔ ۽ عشق جي انتھائي منزل آھي "۔ مطلب ته قلندري طريقو ظاھري عبادتن ۽ رياضتن سان گڏ مستي، جوش، جذبي، محويت ۽ استغراق تي گهڻو زور ڏئي ٿو۔ قلندري طريقو حضرت سيد جمال مجرد کان شروع ٿيو "۔ جيڪو وڏو عالم ۽ فاضل ھو۔ چيو وڃي ٿو ته حضرت قلندر شھباز جو قلندري مسلڪ ، سيد جمال مجرد جي سلسلي سان ملي ٿو۔

تاريخن ۽ تذڪرن مان معلوم ٿئي ٿو ته " حضرت قلندر شھباز جي درگاھ کي روحانيت جي مرڪز جي حيثيت رھي آھي۔ ۽ ڪيترائي بزرگ ھتي ايندا رھيا آھن۔ انهن مان مخدوم بلاول شھيد، حضرت شاھ عبدالطيف ڀٽائي  ۽ حضرت قادر بخش بيدل فقير جا نالا اچي وڃن ٿا۔ سنڌ جا عالم فاضل جيتوڻيڪ مختلف سلسلن سان واڳيل ھئا ۽ انھن مان گهڻي قدر قلندري طريقي جا نه ھئا، تڏھن به روحاني فيوضات ۽ مستيءَ واري ڪيفيت حاصل ڪرڻ لاءِ حضرت قلندر شھباز جي درگاھ تي حاضري ڀريندا رھيا۔'''
زمرو:پاڪستان ۾ تصوف
قونصليٽ جنرل آف يونائيٽڊ اسٽيٽس آف آمريڪا، ڪراچي

قونصليٽ جنرل آف يونائيٽڊ اسٽيٽس آف آمريڪا، ڪراچي، پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ واقع آهي، جيڪو ڪراچي، سنڌ، پاڪستان ۽ ان جي آس پاس علائقن بابت گڏيل آمريڪي رياستن جي دلچسپي ظاهر. 

## تاريخ
بين الاقوامي، تاريخي، ۽ ٻه طرفا ثقافتي لاڳاپا اسلامي جمهوريا پاڪستان ۽ گڏيل آمريڪي رياستن جي وچ ۾.

## مقام
اڳم قونصل خانو عبدالاه هارون روڊ تي ڪراچي ميرئيٽ هوٽل ڀرسان هيو، ڪجهه سيڪيورٽي سبب جي ڪري آمريڪي حڪومت 20 ايڪڙ زمين جا ڪراچي پورٽ ٽرسٽ کان 2005 ۾ خريد ڪيا، ۽ ميدان جي ٽوڙائي مئي 2008 ۾ شروع ڪئي وئي. ٻن سالن جي  تعميري ڪم کانپوءِ قونصل خانو تبديل ڪيو ويو وڏي جڳهه ويجهو نئي ٽي پي ايڪس علائقو، مائي ڪولاچي روڊ تي . 

## قونصل جنرل
قونصليٽ جنرل آف يونائيٽڊ اسٽيٽس آف آمريڪا، ڪراچي  جو هاڻوڪو حاضر سروس قونصل جنرل  برائن هيٿهه آهي.

## حملا

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ آمريڪي
* پاڪستان-گڏيل آمريڪي رياستن جا لاڳاپا
* 1979 يو ايس سفارتخانو جو اسلام آباد ۾ سڙڻ
* ڪراچي ۾ يو ايس قونصل خاني تي حملو
* ڪراچي ۾ سفارتي مشن

## حوالا

## ّخارجي ڳنڍڻا
* United States Consulate General in Karachi 
* Official Facebook Page of Consulate
* قونصل خاني جي سنڌي ويب سائٽ  
* [consulate http://urdu.karachi.usconsulate.gov/  قونصل خاني جي اردو ويب سائٽ]

زمرو:ڪراچي ۾ سفارتي مشن
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا سفارتي مشن
زمرو:پاڪستان–گڏيل آمريڪي رياستن جا لاڳاپا
آشيرواد (ڪتاب)

شيوڪ ڀوڄراج جو ناول **آشيرواد** 1933ع ۾ پڌرو ٿيو. ھيءُ ناول ھندستان اندر ھلندڙ آزاديءَ جي تحريڪ جي پس منظر تي لکيل آھي. ھن ناول ۾ آزاديءَ جي تحريڪ دؤران مھاتما گانڌيءَ جي انھن ويچارن جي اپٽار ڪئي وئي آھي، جيڪي ماڻھن جي روين پٽاندر ڏينھون ڏينھن پڌرا ٿيندا رھيا.آشيرواد (1933ع)  هي تصنيف اُن دور جي سياسي ۽ سماجي حالتن جو عڪس پيش ڪري ٿي، جڏهن آزاديءَ جي جدوجهد پنهنجي اوج تي هئي.

## ڪهاڻيءَ جو مرڪز

ناول ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته مهاتما گانڌي جي خيالن ۽ اصولن آزاديءَ جي جدوجهد دوران ماڻهن جي روزمرهه روين کي ڪيئن تبديل ڪيو. ڪردارن ۾ عدم تشدد، سادگي، پاڻڀرائي ۽ اخلاقي ضبط جهڙيون خوبيون نمايان ٿين ٿيون، جيڪي گانڌيائي فڪر جي اثر هيٺ نوآبادياتي راڄ خلاف جدوجهد جو حصو 
بڻجن ٿيون.

## تاريخي ۽ ادبي اهميت

آزاديءَ جي تحريڪ جي عروج واري زماني ۾ لکيل هي ناول ترقي پسند سنڌي ادب جي اُن روايت سان ڳنڍيل آهي، جيڪا سماجي تبديلي، سياسي شعور ۽ اجتماعي ذميواريءَ کي ادب وسيلي اجاگر ڪندي رهي. آشيرواد اهو به واضح ڪري ٿو ته ورهاڱي کان اڳ ادب ڪيئن قومي جدوجهد ۾ برادرين کي متحرڪ ڪرڻ ۽ فڪري هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ناول
آصف بالادي

آصف بالاديءَ جو اصل نالو الهڏتو بالادي آهي، هن ڳوٺ خان بالادي تعلقي ڪنڊياري ضلعي نوشهري ۾ هڪ غريب گهر ۾ جنم ورتو. سندس والد ارباب علي بالادي هاءِ اسڪول ۾ ننڍي ملازمت ڪندو هو. آصف پرائمري ۽ سيڪنڊري تعليم ڪنڊياري مان ۽ گريجوئيشن سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان جينيٽڪس اينڊ پلانٽ بريڊنگ ۾ ڪئي. هو سنڌي ادبي سنگت جو ميمبر 1980ع ۾ جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو ميمبر 1981ع ۾ ٿيو. 1985ع کان 1988ع تائين جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن (جساف) جو مرڪزي سيڪريٽري رهيو. 1990ع ۾ جيئي سنڌ محاذ جي سينٽرل ڪميٽي جو ميمبر ۽ 96-1995ع ۾ جيئي سنڌ قومي محاذ جي مختلف مرڪزي عهدن تي رهيو. 87-1986ع ۾ صحافت سان به وابسته رهيو. هو صدر مشرف جي دور ۾ گرفتار ٿيو ۽ 16 مهينن تائين قيد تنهائي ۾ رهيو. اهو سمورو عرصو سندس عزيز ۽ دوست کيس ڳولهندا رهيا. هو انهن سوين ماڻهن مان هڪ هو جيڪي مشرف دور ۾ پراسرار طور لاپتا رهيا. آصف بالاديءَ جون مکيه سرگرميون ۽ دلچسپيون سياست، ادب، فلسفو، سير ۽ سفر آهي. هو هن وقت پنهنجون ساروڻيون ”ڪجهه ساريم، ڪجهه وساريم“ جي سري هيٺ لکي رهيو آهي. هن وقت ڄامشوري ۾ رهائش پذير آهي.
## حوالا

زمرو:شاگرد سياست
زمرو:سنڌي شخصيتون
نظام الملڪ، آصف جاه اول

**نواب آصف جاه** جو **اصل نالو مرزا ابوالحسن**، لقب **آصف خان عرف آصف جاهه**، سندس پيءُ جو نالو اعتماد الدوله غياث بيگ هو. آصف جاهه 
نورجهان بيگم جو وڏو ڀاءُ ۽ ارجمند بانو (شاهجهان جي بيگم ممتاز محل) جو پيءُ هو. هو سيوهڻ توڙي بکر جو نواب هو ۽ اهي سندس جاگير ۾ شامل هئا. هو 17 شعبان 1051ھ ۾ وفات ڪري ويو ۽ لاهور ۾ دفن ٿيل آهي .

زمرو:شخصيتون
آصف علي زرداري ( قيد کان قيادت تائين)

ليکڪ ستار رند جو محترم آصف علي زرداريءَ ۽ محترمه شهيد بينظير ڀٽو، پيپلز پارٽيءَ سان وابسته ڳالهين بابت 2004ع کان مختلف اخبارن، خاص ڪري روزاني عبرت، روزاني سوال، روزاني عوامي آواز، روزاني جاڳي، روزاني سنڌ، وغيره اخبارن ۾ ڇپيل ڪالمن جو هيءُ ڪتاب The Creaters اداري سڪرنڊ طرفان پير ذاڪريءَ شايع ڪرايو آهي. هن ڊيمي سائيز جي 202 صفحن تي مشتمل ڪتاب جي قيمت -/250 روپيا آهي. هن ڪتاب ۾ ڪل 42 ڪالم آهن، جن مان ڪجهه مکيه ڪالمن جا سِرا هي آهن: آصف زرداري جيل جي ڪهاڻي، آصف ڏوهي آهي ته ثابت ڪريو، بينظير ڀٽو ۽ سنڌ، بينظير ۽ سنڌ جو وچن، سچ کي موجود رهڻو آهي، سپريم ڪورٽ جو فيصلو، سابق ڏهيسر سنڌ لاءِ هڪ پيغام، پ. پ کي ٽوڙن جو ڪوششون، آصف جي آزادي ۽ مخالف، بلاول ڀٽو ۽ شهيد بينظير، تاريخ ۽ شهيد بينظير ڀٽو، غم بينظير جو ماتم، آصف زرداري، بينظير شهيد جي مشن جو علم وغيره.

زمرو:ڪتاب
آصف مٺياڻوي

سنڌي ٻوليءَ جو شاعر **آصف مٺياڻوي** 23 مارچ 1959ع ۾ مٺياڻيءَ ۾ ڄائو. تعليم ايم ايس سي (ايگريڪلچر) تائين حاصل ڪيائين. هو زرعي ترقياتي بئنڪ جي مختلف شاخن ۾سينيئر آفيسر رهيو. سنڌي ادبي سنگت، سنڌ جو مرڪزي خزانچي به رهيو. سندس شاعريءَ جو ٻارن لاءِ مجموعو ”ٻول اسان جي ٻارن جا“ 1994ع ۾ شايع ٿيو. ٻيو شعري مجموعو زندگيءَ ۾ ترتيب ڏنائين پر اوچتو 5 نومبر 2009ع تي دل جي دوري سبب وفات ڪيائين.
## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ٻولي
آصف نواز جنجوعا

پاڪستان جي اڳوڻي چيف آف آرمي اسٽاف، جنرل **آصف نواز جنجوعا** جو تعلق، پنجاب جي ضلعي جهلم جي هڪ فوجي گهراڻي سان هو. سندس والد فوج ۾ ڪرنل هو. ننڍي هوندي کان سندس تربيت مڪمل فوجي ضابطي سان ٿي. 1954ع ۾ کيس پاڪستان ملٽري اڪيڊمي ڪاڪول ۾ داخل ڪرايو ويو، جنهن بعد کيس وڌيڪ تعليم لاءِ انگلنڊ موڪليو ويو، جتي جنرل عبدالوحيد ڪاڪڙ ۽ گوهر ايوب به سندس هم ڪلاسي رهيا. 
تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، پاڪستان آرميءَ جي پنجاب رجمينٽ سان وابسته ٿيو، ۽ ان ئي رجمينٽ ۾ اعليٰ عهدن تي فائز ٿيو. جڏهن هو ڪراچيءَ جو ڪور ڪمانڊر بڻيو ته ان وقت ڪراچي، لساني فسادن ۽ دهشتگرديءَ جو ڳڙهه بنجي چڪي هئي. انهن حالتن ۾ جنرل آصف جنجوعا ڪراچيءَ ۾ دهشتگرديءَ جي روڪڻ لاءِ وڏو ڪردار ادا ڪيو. 16 آگسٽ 1991ع تي، جنرل مرزا اسلم بيگ جي رٽائر ٿيڻ کان پوءِ چيف آف آرمي اسٽاف مقرر ڪيو ويو ۽ 11 جنوري 1993ع تي، هڪ مبينه واقعي ۾ وفات ڪري ويو.
## حوالا

زمرو:پاڪستاني جنرل
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1993ع جون فوتگيون
آصف هالائي

**جان محمد آصف هالائي ولد عبدالرؤف ابڙي** 14 آگسٽ 1898ع تي جنم ورتو. هن مقامي سطح تي تعليم حاصل ڪئي. اسلامي تبليغ جي موضوع تي سندس لکيل مضمون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپيل آهن. هيءُ اعليٰ درجي جو خط نويس ۽ شاعر بہ هو. انشا پردازي ۽ شاعريءَ ۾ سندس استاد حڪيم فتح محمد سيوهاڻي ۽ مرحوم محمد هاشم مخلص هئا. جن وٽان شاعريءَ جا سخن وغيره سکيائين. سندس ڪلام تقريبن مذهبي موضوع تي چيل آهي. نعت گوئي ۽ حمديہ نظم تي کيس ملڪو حاصل هو.
سندس ڪلام ۾ اصلاحي پھلو بہ نمايان ملي ٿو. هيءُ خلافت تحريڪ ۾ بہ متحرڪ رهيو ۽ سندس شعلہ بيان تقريرن کيس مشھوري ڏني. انجمن مولود النبي هالا ۾ بہ الحاج پير صاحب سائل هالائي جي سنگت ۾ڇهہ سال سرگرم رهيو. سندس جواني جي زماني ۾ ”احوال احمدي“ ڪتاب شايع ٿيو، جيڪو حضور ڪريم صلي الله عليه وسلم جن جي سيرت تي لکيائين. سندس اهو ڪتاب انجمن مولود النبي هالا پاران ڇپجي پڌرو ٿيو. سندس مقالن جو مجموعو بہ آهي.

## حوالا

زمرو:1898ع جون پيدائشون
آصفه ڀٽو زرداري

thumb
**آصفه ڀٽو زرداري**، پاڪستان جي اڳوڻي وزيراعظم محترمه بينظير ڀٽو شهيد جي ننڍي ڌيءَ آهي. سندس جنم 1992ع ڌاري لنڊن ۾ ٿيو. هوءَ چئن سالن جي مس هئي ته سندس والد آصف علي زرداريءَ کي گرفتار ڪيو ويو، جيڪو 2004ع تائين جيل ۾ رهيو. آصفه جي تربيت ۽ پرورش سندس امڙ ڪئي. هوءَ والد جي شفقت کان محروم رهي. جڏهن آصفه جي والده محترمه بينظير ڀٽو کي پاڪستان ۾ اليڪشن مهم دوران 27 ڊسمبر 2007ع تي راولپنڊي لياقت باغ جلسي ۾ شهيد ڪيو ويو ۽ سندس تدفين ڳڙهي خدابخش ۾ ٿي. پهريون ڀيرو آصفه عام ماڻهن جي سامهون آئي. 2008ع ۾ جڏهن آصف علي زرداري پنهنجي وڏي نياڻي بختاور کي پيپلز پارٽي جي عورتن واري ونگ جو سربراهه مقرر ڪيو ته ان موقعي تي هن آصفه کي پ پ پ يوٿ ونگ سنڀالڻ لاءِ پڻ همٿ افزائي ڪئي.
## حوالا

زمرو:ايڪھين صدي جا پاڪستاني سياستدان
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1993ع جون پيدائشون
آغا

thumb|آغا
**آغا** ترڪي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي آقا يا سائين، ڌڻي، مالڪ، سردار يا وڏو ڀاءُ . عام طور آغا وڏي ڀاءُ لاءِ ڪتب ايندو آهي. ھي لفظ لقب طور بہ ڪم ايندو آهي. سنڌ جون ڪي پٺاڻ ذاتيون پڻ آغا سڏائينديون آهن. ڪيتريون نامور شخصيتون آغا جي نالي سان مشهھور آهن، جهڙوڪ؛ آغا غلام نبي پٺاڻ، آغا جان محمد خان، آغا بدرالدين دراني، آغا سليم، آغا سراج دراني، آغا نور محمد پٺاڻ، آغا محمد اسماعيل، آغا تاج محمد وغيره. حيدرآباد، سنڌ جي ٽنڊن مان هڪ کي "ٽنڊو آغا" سڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:لقب
زمرو:ترڪي
زمرو:ترڪ ماڻهو
آغا ابراهيم شاهه

**آغا ابراهيم شاهه** وڏو حڪيم ٿي گذريو آهي. هي مير فتح علي خان ٽالپر جو خاص معالج هو. هن جو والد بزرگوار سيد عبدالهادي شاهه، نادر شاهه جي دور ۾ اصفهان (ايران) کان مدراس ويو، جتان ڪلهوڙن جي درٻار ۾ پهتو. 1193ھ ۾ سنڌ ۾ ئي وفات ڪيائين. آغا ابراهيم شاهه، ميان سرفراز ڪلهوڙي جي دور ۾، سنڌ ۾ اچي پيءُ سان گڏيو. هن خاندان ٽالپر دور ۾ تمام وڏيون خدمتون سرانجام ڏنيون، خاص ڪري آغا ابراهيم شاهه حڪمت جي حوالي سان وڏو نالو ڪڍيو. آغا ابراهيم شاهه کان پوءِ به هن خاندان ۾ ناميارا حڪيم پيدا ٿيا. آغا ابراهيم شاهه جي پٽ آغا شاهه اسماعيل کي اٺ پٽ ٿيا، جن مان آغا زين العابدين شاهه، آغا تقي شاهه، آغا ڪاظم شاهه وغيره شڪارپور جا گورنر پڻ ٿيا.
## حوالا

زمرو:ماھر طب
زمرو:سنڌي شخصيتون
آصف فرخي

ناليواري اديب، ايڊيٽر، مترجم ۽ نقاد ڊاڪٽر **آصف فرخي** 1959ع ۾ ڪراچيءَ ۾ جنم ورتو. سندس والد جونالو ڊاڪٽر اسلم فرخي آهي، جيڪو مشهور اديب، شاعر، محقق، ٻوليءَ جو ماهر ۽ براڊ ڪاسٽر آهي.
### تفصيلي تعارف
آصـف فـرخــي سينٽ پيٽرڪس هاءِ اسڪول، ڪراچي مان ميٽرڪ، ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز، ڪراچيءَ مان ميڊيسن ۾ ۽ هارورڊ يونيورسٽي، آمريڪا مان پبلڪ هيلٿ جون ڊگريون حاصل ڪيون آهن. هن 1985ع کان 1994ع تائين آغا خان يونيورسٽيءَ جي پبلڪ هيلٿ شعبي ۾ پروفيسر جان. ايڇ بريانٽ جي نگرانيءَ ۾ ڪم ڪيو آهي. هن جا افسانا ۽ تنقيدي مضمون وڏي تعداد ۾ شايع ٿيا آهن. هن ڪيترن ئي اهم سنڌي ڪتابن جو انگريزي ۽ اردوءَ ۾ ترجمو ڪيو آهي. جنهن ۾ ناليواري سنڌي شاعره عطيه دائود جي شاعري به شامل آهي. ان جو هن انگريزيءَ ۾ “Raging To Be Free” جي نالي سان 1995ع ۾ ترجمو ڪيو. آصف فرخيءَ اردو ۽ ٻين ٻولين مان ڪيترين ڪهاڻين جو ترجمو: ”Fires In An Autumn Garden“ جي عنوان سان، شيخ اياز جي چونڊ شاعريءَ جو اردو ترجمو: ”دانش اياز“ جي عنوان سان (شاهه محمد پيرزادي سان گڏ)، شيخ اياز: شخصيت اور فن (ترتيب) ”ذڪر اياز“ (1999ع) جي عنوان سان ۽ شيخ اياز جي چونڊ شاعريءَ جو انگريزي ترجمو (شاهه محمد پيرزادي سان گڏ) ”The Storm’s Call For Prayers“ (1999ع) جي عنوان سان ڪيو آهي. سندس محنتن تي کيس ”تمغهء امتياز“ ۽ ”وزير اعظم ادبي انعام“ به ملي چڪا آهن. هي انگريزي اخبار ”ڊان“ ۽ ٻين اخبارن ۾ ادبي مضمون به لکندو رهيو آهي. سندس چونڊ ڪيل ڪهاڻين جا ڇهه ۽ ادبي تنقيد جا 02 ڪتاب ڇپيل آهن. اردو ادبي رسالو ”دنيا زاد“ جاري ڪيو اٿس، جنهن جا ويهارو کن شمارا اچي چڪا آهن. ڊاڪٽر آصف فرخي ڪراچيءَ ۾ هڪ بين الاقوامي تنظيم جي پبلڪ هيلٿ شعبي سان لاڳاپيل آهي.
## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1959ع جون پيدائشون
زمرو:2020ع جون فوتگيون
آصف قاضي

صحافي، ڪالم نگار ۽ پبلشر، **قاضي آصف** جو پورو نالو **آصف علي ولد رجب علي جوڻيجو** آهي. هن 04 جنوري 1965ع تي ڳوٺ کاهي مينهين، تعلقي قنبر ۾ جنم ورتو.

## تعليم

قاضي آصف پرائمري تعليم ڳوٺ جي اسڪول مان ورتي ۽ مئٽرڪ 1980ع ۾ هاءِ اسڪول ڏوڪري مان ڪيائين، هن انٽر 1982ع ۾ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪرڻ کان پوءِ بي. اي 1984ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ۽ ايم . اي سياسيات ۾ شاھ لطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪئي.

## خدمتون

قاضي آصف 1983ع ۾ سنڌ رورل ڪو آپريٽو آرگنائيزيشن ۾ ضلعي سطح تي ڪم ڪيو. 1984ع ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي ڪيترن ئي پروگرامن جو ميزبان رهيو. 1984ع ۾ هن ٽرٿ ايڪسپينڊيئرس فورم ڏوڪري ۽ ڏاهپ پبليڪيشن ڏوڪريءَ جو بنياد وڌو ۽ مختلف ڪتاب ڇپرايائين. قاضي آصف بوسٽن يونيورسٽي آمريڪا طرفان ”سنڌ جي زرعي جوڙ جڪ“ تي تحقيقي ڪم ۾ حصو ورتو. 1988ع ۾ ڪراچيءَ ۾ رهائش اختيار ڪيائين، جتي هن 1989ع ۾ صحافت جي ميدان ۾ پير پاتو ۽ اردو اخبار ”جنگ“ ڪراچيءَ جو نمائندو مقرر ٿيو، جتي چار سال ڪم ڪيائين، جنهن دوران 1992ع ۾ ”جنگ“ مئگزين جي ”انٽرويو پينل“ ۾ به شامل رهيو. جنهن اڳوڻي ڀارتي وزير اعظم وي. پي سنگهه، اڳوڻي بنگلاديشي وزير اعظم شيخ حسينا واجد، اڳوڻي نيپالي وزير اعظم من موهن اڌيڪاريءَ ۽ اڳوڻي وزير اعظم شهيد بينظير ڀٽو سميت ٻين نامور شخصيتن جا انٽرويو ڪيا. 1992ع ۾ قاضي آصف پي. ٽي. وي ڪراچيءَ جا ڪيترائي ڊاڪيومينٽري پروگرام به ٺاهيا. جڏهن ته هن سماج سڌارڪ تحريڪ ۽ پاڪستان فشر فوڪ فورم ڪراچيءَ ۾ به ڪم ڪيو. هن ”جنگ“ اخبار بعد ”ڊان“ گروپ ڪراچيءَ جي روزاني ”اسٽار“ ۾ اسٽاف رپورٽر طور ڪم ڪيو. 1995ع ۾ ”فرنٽيئر پوسٽ“ جي بيورو چيف طور لاڙڪاڻي ۾ ڪم ڪيائين، جنهن بعد 1996ع کان وٺي 1999ع تائين روزاني ”عوامي آواز“ جو اسٽاف رپورٽر ۽ 1999ع کان 2002ع تائين روزنامه ”ايڪسپريس“ ڪراچيءَ جو اسٽاف رپورٽر رهيو ۽ هن وقت ”پاڪستان ٽو ڊي“ جو اسٽاف رپورٽر آهي. قاضي آصف سنڌيءَ کانسواءِ اردو ۽ انگريزيءَ ۾ ڪيترائي ڪالم لکيا آهن. سندس شايع ٿيل ڪتابن ۾ ”اڄ جي سنڌ“ (ترتيب - 1984ع) ”ٻارڙن جون ڪهاڻيون“ (1987ع) ۽ ”ڀٽو ڦر مارا گيا“ (اردو: ترتيب - 1996ع ) قابل ذڪر آھن.

## حوالا

زمرو:1965ع جون پيدائشون
آغا بدر الدين

نامور اديب ۽ تعليمي ماهر **آغا بدر الدين**  ولد محمد عالم گهنيو 15 سيپٽمبر 1972ع تي جيڪب آباد ۾ ڄائو. هن 1992ع ۾ بي.ايس.سي:، 1994ع ۾ ايم.اي (سنڌي ادب)، 1996ع ۾ ايم.ايس.سي ۽ 1997ع ۾ بي.ايڊ: پاس ڪيائين.  سائنس جو استاد مقرر ٿيو. پڙهائيءَ سان گڏوگڏ علمي ادبي خدمتون به جاري رکيائين. 1991ع ۾ ٽئين درجي لاءِ سماجي اڀياس (نصابي ڪتاب) لکيائين, 1992ع ۾ ٻئي درجي لاءِ جاگرا في (نصابي ڪتاب) لکيائين ۽ 1998ع ۾ مئٽرڪ لاءِ ڪيمسٽريءَ جو درسي ڪتاب لکيائين، جيڪي ٽيئي ڇپجي چڪا آهن ۽ ڪلاسن ۾ ڪورس طور پڙهايا وڃن ٿا. هن 1997ع ۾ وڪٽر پبلڪ اسڪول جيڪب آباد جي گولڊن جوبلي جو سووينيئر ترتيب ڏئي ڇپرايو. آغا بدرالدين وڪٽر پبلڪ اسڪول ۾ به رهيو ۽ 1999ع ۾ ڪيمبريج پبلڪ اسڪول ۾ پرنسپال رهيو. پاڻ 2000ع ۾ سائنس ڪاليج جيڪب آباد جو باني ۽ پرنسپل ر هيو، جتان ڪجهه عرصي بعد استعيفا ڏئي, 2002 ۾ رائل ڪاليج آف سائنس جيڪب آباد جوبنياد رکيائين. آغا بدر الدين اسڪائوٽنگ، فوٽو گرافي ۽ ڪئليگرافي ۾ پڻ مهارت رکي ٿو، کيس خدمتن جي مڃتا طور ڪيترائي ايوارڊ ۽ ميڊل ملي چڪا آهن. هن وقت جيڪب آباد ۾ رهائش پذير آهي.
## حوالا

زمرو:تعلیم
زمرو:سنڌي شخصيتون
آغا بدرالدين دراني

آغا بدرالدين ولد آغا شمس الدين دراني ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور جي دراني پٺاڻن مان مشهور سياستدان ۽ علم دوست انسان ٿي گذريو آهي. 23 مارچ 1912ع ۾ شڪارپور ۾ ڄائو. مئٽرڪ ڪراچيءَ مان ڪيائين ۽ پوءِ اعليٰ تعليم علي ڳڙهه يونيورسٽيءَ مان ورتائين. فارسي، سنڌي، اردو ۽ انگريزي ٻولين ۽ ادب تي عبور حاصل هئس. 1937ع ۾ آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو ۽ مرڻ گهڙيءَ تائين انهيءَ سان لاڳاپيل رهيو. مسلم ليگ جو ضلعي صدر پڻ رهيو. ان کان سواءِ صوبائي اليڪشن ڪميشن جو ميمبر به رهيو. ڊسمبر 1946ع ۾ مسلم ليگ ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو. چونڊن ۾ ڪانگريس جي اميدوار کي شڪست ڏئي صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر ٿيو. 1947ع ۾ صوبائي اسيمبليءَ جو ڊپٽي اسپيڪر چونڊيو ويو. 1953ع جي چونڊن ۾ ٻيهر ميمبر ٿيو ۽ کيس سنڌ اسيمبليءَ جو اسپيڪر چونڊيو ويو. سندس ذاتي ڪتب خانو ”آشيانه ادب“ نالي سان ناياب قلمي نسخن، نوادارات ۽ قيمتي ڪتابن سان ڀريل ضلعي توڙي سنڌ جو نادر ۽ وڏو ڪتبخانو شمار ٿئي ٿو. جنهن مان پير حسام الدين راشدي، اينمري شمل ۽ ٻين وڏن عالمن استفادو حاصل ڪيو آهي. هن 1937ع ۾ هفتيوار اخبار ”پيغام صلح“ جاري ڪئي. آغا صاحب سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر رهي چڪو آهي. حج جي سعادت به حاصل ڪئي اٿس. هن حاجين جي رهنمائيءَ لاءِ ”مسافر حجاز“، ڪتاب لکيو، ان کان سواءِ هن جي ٻين ڪتابن ۾ ”ڪامرسِ ان پاڪستان“، ۽ ”سنڌ ۽ هتي جا ماڻهو“ مشهور آهن. آغا صاحب 26 جنوري 1965ع تي وفات ڪئي.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
آغا تيمور خان پٺاڻ

**آغا تيمور خان پٺاڻ** اڳوڻي وزير آغا طارق خان پٺاڻ جو پٽ آهي. هو گريجوئيٽ ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. 2008ع وارين چونڊن ۾ پ پ جي ٽڪيٽ تي شڪارپور جي تڪ پي ايس 11 مان ميمبر چونڊجڻ بعد هو سنڌ جو منشيات ۽ غيرقانوني آبادي کي روڪڻ وارن معاملن جو وزير بڻيو. سندس مستقل رهائش سلطان ڪوٽ ضلعي شڪارپور ۾ آهي.

## حوالا
آغا جان محمد خان

ميجر آغا عطا محمد خان جو والد **آغا جان محمد خان**، سلطان ڪوٽ جي دراني پٺاڻ زميندارن مان هو . هي 1920ع کان 1937ع تائين بمبئي ڪائونسل جو ميمبر رهيو . سنڌ جي بمبئيءَ کان عليحدگيءَ بعد سنڌ ائوائيزري ڪاميٽيءَ جو ميمبر رهيو . آغا جان محمد خان پراڻي وضع قطع جو بزرگ هو . هن 1938ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1938ع جون وفاتون
آغا حسن عابدي

**آغا حسن عابدي**، 1922ع ڌاري، لکنئو (ڀارت) ۾ ڄائو. انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪرڻ کان پوءِ قانون جي ڊگري پڻ ورتائين. تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ، بئنڪاريءَ جو پيشو اختيار ڪيائين. 1946ع ۾ حبيب بئنڪ سان مُنسلڪ ٿيو. ٻارهن سالن جي ملازمت دوران گهڻن ئي انتظامي عهدن تي خدمتون سرانجام ڏنائين. 1959ع ۾، پاڪستان ۾ يونائيٽيڊ بئنڪ (U.B.L) قائم ڪيائين. سندس صدارت ۾، ڏسندي ڏسندي، يونائيٽيڊ بئنڪ پاڪستان جي ٻيو نمبر وڏي ڪمرشل بئنڪ بڻجي وئي. جڏهن پاڪستان ۾، بئنڪن کي سرڪاري ملڪيت ۾ ورتو ويو ته پاڻ، خود ئي يونائيٽيڊ بئنڪ مان رٽائر ڪيائين. بعد ۾ هڪ وڏي انٽرنئشنل بئنڪ، ”بئنڪ آف ڪريڊٽ ائنڊ ڪامرس انٽرنئشنل“ (B.C.C.I) جو بنياد وڌائين. اها بئنڪ هن خاص طور تي واپاري مقصدن لاءِ قائم ڪئي هئي، پر بعد ۾ آغا صاحب انهيءَ بئنڪ کي ٽينءَ دنيا جي ملڪن جي گڏيل ڀلائيءَ جو هڪ ادارو بڻائي ڇڏيو. هن خانگي طرح بيشمار خاندانن جي علاج معالجي، اديبن جي مدد ۽ ٻارن جي ڀلائيءَ لاءِ وڏو ڪم ڪيو. اجتماعي سطح تي آغا صاحب ڪراچي سنڌ ۾ ڪيترائي سماجي ۽ فلاحي ادارا ۽ فائونڊيشن قائم ڪيا، جن جو مقصد ماحولياتي تحفظ، غربت ۽ بک جو خاتمو هو.
آغا صاحب، ٽين دنيا ۾ بهترين خدمتون سرانجام ڏيڻ تي هڪ لک ڊالرن جو ’ٿرڊ ورلڊ پرائيز‘ قائم ڪيو ۽ حڪومت پاڪستان کي ملڪي مسئلن ۽ اقتصادي صورتحال کي منهن ڏيڻ لاءِ، وڏا وڏا قرض ڏنا. هن ’ٿرڊ ورلڊ فائونڊيشن‘ قائم ڪري، هڪ تحقيقي رسالو ”سائوٿ“ جاري ڪيو، ۽ ڪتابن جي ڇپائيءَ جو اهتمام ڪيو. 1989ع ڌاري، مختلف سببن ڪري. بي. سي. سي. آءِ ڪمزور ٿي وئي، جنهنڪري آغا صاحب جي دل تي گهرو اثر ٿيو. آخرڪار 5 آگسٽ 1995ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.
## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:1922ع جون پيدائشون
زمرو:1995ع جون فوتگيون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
آغا حسن علي

**آغا حسن علي** ، جنوري 1898ع ۾ پيدا ٿيو. بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي.اي، ايل.ايل.بي پاس ڪرڻ کان پوءِ 1916ع ۾ ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ ٿيو. 1920ع ۾ مٿيون عهدو ڇڏي سکر ۾ وڪالت شروع ڪيائين ۽ 1923ع ۾ پبلڪ پراسيڪيوٽر مقرر ٿيو ۽ 1931ع ۾ ائڊيشنل سيشن جج ٿيو. 1943ع ۾ ايڊووڪيٽ جنرل ٿيو. ان کان پوءِ چيف ڪورٽ ڪراچيءَ جو جسٽس مقرر ٿيو، جتان 1955ع ۾ رٽائر ڪيائين.
## حوالا

زمرو:سنڌ جي شخصيتون
آغا جعفر علي خان

**آغا جعفر علي خان ولد آغا غلام علي خان** ، پھرين ايڪسائيز سپرنٽينڊنٽ مقرر ٿيو، بعد ۾ وائيسريگل ڪميشن معرفت فوج ۾ سيڪنڊ ليفٽيننٽ مقرر ٿيو . ٻيءَ عالمگير جنگ ۾ ڪپتان جي عھدي تي ڪوئيٽا ۾ موومينٽ آفيسر ٿي رهيو . جنگ جي خاتمي کان پوءِ ڊائريڪٽر ايڪسائيز ۽ ٽيڪسيشن مقرر ٿيو . 1960ع ۾ رٽائر ڪيائين.

## حوالا
آغا حشر ڪاشميري

ناليوارو شاعر ۽ اديب، **آغا حشر ڪاشميري**، پهرين سيپٽمبر 1879ع تي، امرتسر (ڀارت) ۾ ڄائو. سندس پيءُ آغا سيد غني شاهه 1868ع ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ سان گڏ، شالن جي ڪاروبار جي سلسلي ۾، سرينگر مان بنارس آيو ۽ پوءِ امرتسر ۾ ئي مستقل رهائش اختيار ڪيائين. سندس اصلي نالو آغا محمد شاهه هو. اردوءَ، فارسيءَ ۽ عربيءَ جي تعليم پنهنجي پيءُ کان ورتائين. بعد ۾ بنارس جي راج نارائڻ هاءِ اسڪول ۾ انگريزي تعليم حاصل ڪيائين. ان ئي اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪرڻ دوران کيس شعر و شاعريءَ سان دلچسپي ٿي ۽ ”حشر“ تخلص رکي، مقامي مشاعرن ۾ حصو وٺندو رهيو. 1897ع ۾ بمبئيءَ جي مشهور پارسي ”ٿئيٽريڪل ڪمپني“، بنارس ۾ آئي ۽ آغا حشر ان ڪمپنيءَ جا ڊراما ڏٺا ته کيس به لکڻ جو شوق جاڳيو. منشي احسن لکنوي، انهيءَ ڪمپنيءَ جو ڊرامه نگار هو، آغا صاحب ساڻس ملاقات ڪئي ۽ سندس همت افزائيءَ سان ئي هن پهريون ڊرامو ’آفتاب محبت‘ 1901ع ۾ لکيو، جيڪو اسٽيج نه ٿي سگهيو، پر شايع ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ آغا حشر بمبئيءَ هليو ويو، ۽ اتي ’الفريد ناٽڪ ڪمپنيءَ‘ ۾ ڊراما نويس طور مقرر ٿيو. اتي هن پهريون ڊرامو ”مريد شڪ“ هو، جيڪو شيڪسپيئر جي ڊرامي ’دي ونٽرس ٽيل‘ (The Winter’s Tail) جو آزاد ترجمو هو. هي ڊرامو، تمام گهڻو ڪامياب ويو، جنهن کان پوءِ هو مسلسل ڊراما لکندو رهيو.

1910ع ۾ حيدرآباد دکن ۾ پنهنجي ذاتي ڪمپنيءَ جو قيام ڪيائين، پر اها ڪامياب نه ٿي سگهي. ان کان پوءِ دهليءَ ۾ ’انڊين شيڪسپيئر ڪمپنيءَ‘ ۽ ڪلڪتي ۾ ’ميڊن ٿئيٽر‘ سان لاڳاپيل رهيو. ميڊن ٿئيٽر جي ملازمت ترڪ ڪرڻ کان پوءِ فلمي دنيا ۾ آيو. فلمي دنيا اختيار ڪرڻ کان پوءِ، 1935ع ۾ لاهور آيو.

آغا حشر هڪ سٺو شاعر به هو، سندس نظم بي انتها مقبول ٿيا. ”ڪليات آغا حشر“ ۾ سندس سڄي شاعري شامل آهي. مولانا ابوالڪلام آزاد ۽ حسن نظاميءَ جي سياسي مهمن ۾ ساڻن گڏ رهيو. هن جي ڊرامن جو اثر سنڌي زبان جي ڪيترن ڊراما نگارن ورتو. ورهاڱي کان اڳ سنڌ ۾ نه رڳو آغا حشر جا اردو ڊراما اسٽيج ٿيا، پر سندس ڊرامن جا سنڌيءَ ۾ به ترجمو ٿيا. سنڌ جي ڊرئميٽڪ سوسائٽين پڻ آغا حشر جو ڪافي اثر قبول ڪيو. 25 اپريل 1935ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:1879ع جون پيدائشون
زمرو:1935ع جون فوتگيون
آغا خان

اسماعيلي فرقي جي امامن جو اعزازي لقب آھي، جيڪو سڀ کان پھرين اوڻيھين صديءَ ۾ آغا شاھ حسن عليءَ کي ايران جي شھنشاھ، فتح علي شاھ قاچار کان مليو، جنھن جو ھيءُ ناٺي ھو. ھن امامت واري سلسلي ۾ ھيستائين چار آغا خان ٿي چڪا آھن. آغا خاني اسماعيلي فرقي جو سنڌ سان وڏو واسطو رهيو آهي ۽ سندس معتقدن ۽ پوئلڳن جو وڏو تعداد سنڌ ۾ رهي ٿو. نظاري اسماعيلي شيعن جو اوڻويھين صدي جي شروعات کان وٺي مروج ھڪ لقب آهي. لفظ **آغا** معنيَ **آقا** ۽ **خان** معنيَ **وڏو** آھي. اھو ھڪ مورثي لقب آهي. ھڪ ئي وقت رڳو ھڪ آغا خان ٿي سگھي ٿو. موجوده آغا خان 1936 ۾ پيدا ٿيندڙ  پرنس ڪريم الحسيني آھي جيڪو آغا خان چوٿون آھي. ان جا پيشرو حسن علي شاھ (آغا خان پھريون)، علي شاھ (آغا خان ٻيون) ۽ سر سلطان محمد شاھ (آغا خان ٽيون) ھئا. آغا خان پھريون 1846 ۾ ايران کان سنڌ ۽ پوء بمبئي منتقل ٿيو جتي 1866 ۾ سندس ان حيثيت کي سرڪاري طور تي تسليم ڪيو ويو. آغا خان ٽيون ان منصب تي 72 سال رھيو.ھن اسماعيلي برادري جي علحده حيثيت کي ڏکڻ ايشيا، وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا ۾ تسليم ڪرايو. آغا خان ٽيون انڊيا جي آزادي جي تحريڪ ۽ عالمي امن جو حامي ھيو. 1937 ۾ ھي ليگ آف نيشنز جو صدر پڻ رھيو. ھن پنھنجو جائنشين پٽن جي بدران پنھنجي نوجوان پوٽي پرنس ڪريم الحسيني کي ڪيو جنھن ھارورڊ يونيورسٽي مان تعليم حاصل ڪئي ھئي ۽ 20 سالن جي عمر ۾ اسماعيلي نظاري برادري جي امام جي  منصب تي فائز ٿي آغا خان ٿيو.

## حوالا

زمرو:لقب
آغا خان اسپتال حيدرآباد

**آغا خان اسپتال حيدرآباد** آغا خان يونيورسٽي اسپتال ڪراچيءَ جي انتظام هيٺ هلندڙ هن اسپتال جو مڪمل نالو **آغا خان ميٽرنٽي اينڊ چائلڊ ڪيئر سينٽر** آهي . هيءَ اسپتال 1989ع ۾ قائم ٿي ، جنهن جو افتتاح پرنس ڪريم آغا خان ڪيو . هن اسپتال ۾ مناسب معاوضي عيوض ماءُ ۽ ٻار جي صحت لاءِ مختلف سھوليتن جو انتظام ٿيل آهي . آغا خان هيلٿ سروسز پاڪستان طرفان ماءُ ۽ ٻار جي صحت جو پھريون مرڪز سلطان آباد (ٽنڊي الھيار) تعلقي ۾ 1956ع ڌاري قائم ڪيو ويو . ٻن سالن کان پوءِ آغا خان ميٽرنٽي هوم حيدرآباد ۾ تلڪ چاڙهي وٽ قائم ٿيو . ٻار ڄمڻ دوران سامھون ايندڙ پيچيدگين کي نظر ۾ رکندي، آغا خان هيلٿ سروسز پاڪستان طرفان 1989ع ۾ هن اسپتال جون خدمتون شروع ڪيون ويون . موجود وقت ۾ هيءَ اسپتال حيدرآباد جي بھترين اسپتالن ۾ شمار ٿئي ٿي ۽ ڄامشورو روڊ تي قاسم چوڪ کان اڳيان آهي.

## حوالا

زمرو:حيدرآباد، سنڌ
زمرو:سنڌ ۾ هسپتال
زمرو:سند ۾ صحت جي سارسنڀال
آغا خان اوارڊ

29 فيبروري 1976ع تي پرنس ڪريم آغا خان، **’آغا خان اوارڊ‘** جاري ڪيو، جيڪو فنِ تعمير متعلق آھي. سندس مقصد آھي تہ دنيا جون عظيم يادگار عمارتون، جيڪي زبون ٿي رھيون آھن، تن جي حفاظت ڪئي وڃي، ۽ ان سان گڏوگڏ نين عمارتن جا شاندار نمونا به ٺاھيا وڃن. انھيءَ مقصد جي حوصلي افزائيءَ لاءِ ’آغا خان اوارڊ‘ شروع ڪيو ويو. ھن اوارڊ جي رقم پنج لک آمريڪي ڊالر آھي ۽ اھو انعام ھر ٽئين سال ڏنو ويندو آھي. پھريون اوارڊ آگري جي مغل شيرٽن ھوٽل کي ڏنو ويو ھو. 1986ع جو اوارڊ صادق آباد جي ”ڀونگ مسجد“ کي مليو، جيڪا اسلامي فن تعمير جو ھڪ شاھڪار آھي. 1989ع جو اوارڊ لبنان، مراڪش، بنگلاديش، انڊونيشيا، ترڪي، سعودي عرب، تيونس ۽ فرانس جي ڪجهه قديم ۽ جديد عمارتن کي مليو. ھيستائين جن عمارتن کي ’آغا خان اوارڊ‘ ملي چڪو آھي، انھن ۾ ڍاڪا جي قومي اسيمبليءَ جي عمارت، تيونس جو ھڪ پرائمري اسڪول ۽ پئرس جو عربي ادارو شامل آھن.

## حوالا

زمرو:اوارڊ
زمرو:سلجھائپ صفحا
آغا خان فائونڊيشن

**آغا خان فائونڊيشن** ھز ھائينيس پرنس ڪريم آغا خان قائم ڪئي. فائونڊيشن جو بنيادي مقصد ايشيا ۽ آفريڪا جي ملڪن جي سماجي حالتن کي سڌارڻ آھي ۽ خاص طور تي صحت، تعليم ۽ ڳوٺاڻي آباديءَ جي ترقيءَ وارن پروگرامن لاءِ امداد ڏئي انهن کي بھتر ڪرڻ آھي.

آغا خان فائونڊيشن سوئٽزرلئنڊ ۾ رجسٽرڊ ٿيل آھي ۽ ان جي ھيڊ آفيس جينيوا ۾ آھي. فائونڊيشن جون شاخون، پاڪستان، ڪينيا، ڀارت ۽ بنگلاديش ۾ آھن ۽ ان جون مددي شاخون برطانيا، ڪئناڊا ۽ آمريڪا ۾ آھن. فائونڊيشن ھڪ غيرسرڪاري ادارو آھي، پر انھيءَ جا مقصد ۽ پاليسيون سڀني لاءِ ساڳيون آھن، اھي پاليسيون فائونڊيشن جي بورڊ جا ڊائريڪٽر جوڙيندا آھن، جن جو چيئرمئن پرنس ڪريم آغا خان پاڻ آھي.

فائونڊيشن جي ادارن جو سرشتو چئن کنڊن تائين پکڙيل آھي ۽ ان سان ويجھي لھ وچڙ جي ڪري ٽينءَ دنيا جي مسئلن جي نشاندھي ٿئي ٿي ۽ اھا بہ خبر پوي ٿي ته ڪھڙن ملڪن ۾ انھن مسئلن جي حل لاءِ وسيلا موجود آھن.

آغا خان فائونڊيشن جا پروگرام ھيٺين ٽن وڏن شعبن تي مشتمل آھن:
#صحت،
#تعليم، ۽
#ڳوٺ سڌار پروگرام.

**صحت**: پاڪستان ۾ صحت جون سھولتون تمام گھٽ آھن ۽ پاڪستان ۾ صحت جا مسئلا بہ ٽينءَ دنيا جي ٻين ملڪن جھڙا آھن. سلھ، ڊائريا يا غذا جي کوٽ ۽ وچڙندڙ بيمارين جا مسئلا پاڪستان جي لڳ ڀڳ سڀني علائقن ۾ آھن. آغا خان فائونڊيشن انھن مسئلن تي ويچاريو ۽ انھن جي حل ڳولڻ جي ڪوشش ڪئي، جنھن جي نتيجي ۾ ثابت ٿيو تہ انھن بيمارين کي ٿيڻ کان روڪي سگھجي ٿو. اھڙو اظھار 1983ع ۾ ورلـڊ بئنڪ پاڪستان جي ھيلٿ سيڪٽر رپورٽ ۾ ڪيو ويو آھي.

**تعليم**: پاڪستان ۾ تعليم جا بہ انيڪ مسئلا آھن. اسڪولن لاءِ عمارتون ڪونھن ۽ جيڪي آھن، انھن ۾ به اھي سھولتون موجود نہ آھن، جيڪي بھتر تعليمي ماحول لاءِ ضروري ھونديون آھن. سکيا ورتل استادن جي بہ کوٽ آھي. انھن مسئلن کي منھن ڏيڻ ۽ تعليمي معيار کي وڌائڻ لاءِ آغا خان فائونڊيشن پاڪستان جي اترين ۽ ڏاکڻين علائقن ۾ ڪن پروگرامن جي چونڊ ڪئي آھي. انھن پروگرامن ھيٺ استادن کي پڙھائيءَ جا جديد طريقا سيکارڻ ۽ اسڪولي عمارتن ۾ ’پنھنجي مدد پاڻ‘ جي اصولن ھيٺ سڌارو ۽ واڌارو آڻڻ آھي. ان ڏس ۾ فائونڊيشن ھيٺين ٽن پروگرامن جي چونڊ ڪئي آھي: 
#استادن لاءِ معلوماتي مرڪز،
#استاد جي پنھنجي اسڪول ۾ سڌاري لاءِ پروگرام،
#’پنھنجي مدد پاڻ ڪريو‘ جي بنياد تي اسڪولن لاءِ عمارتون جوڙائڻ جو پروگرام.

**ڳوٺ سڌار پروگرام**: 1982ع ۾ آغا خان فائونڊيشن ھڪ ڳوٺ سڌار پروگرام شروع ڪيو. ’پنھنجي مدد پاڻ ڪريو‘ جي اصول تحت، فائونڊيشن جو عملو ڳوٺاڻن سان خيالن جي ڏي وٺ ڪري، اھڙين رٿائن جي نشاندھي ڪندو آھي، جن کي ڳوٺاڻا پاڻ ھلائي سگھن. ان ڏس ۾ ھنري ۽ مالي مدد فائونڊيشن فراھم ڪندي آھي. انھن پروگرامن کي عملي روپ ڏيڻ لاءِ فائونڊيشن ٻہ وڏا ترقياتي پروگرام شروع ڪيا آھن:
#ڳوٺاڻن علائقن لاءِ امداد جو پروگرام،
#رھائشي حالتن جي ترقيءَ جو پروگرام.

پاڪستان ۾ فائونڊيشن جي پھرين شاخ 1969ع ۾ قائم ڪئي وئي ھئي. ان کان پوءِ پاڪستان ۾ پروگرامن جو تعداد تيزيءَ سان وڌندو رھيو آھي. 1979ع ۾ ڪل پنج پروگرام ھئا ۽ 1989ع ۾ انھن پروگرامن جو تعداد 16 ٿي ويو ۽ 1990ع تائين 19 پروگرامن جي بجيٽ تيار ڪئي وئي، جيڪا ڏھن لکن ڊالرن کان وڌي ٻہ ڪروڙ چوڏھن لک ڊالرن تائين وڃي پهتي.

## حوالا
آغا خان اسپتال

آغا خان اسپتال مان ھيٺيان صفحا مراد ٿي سگھن ٿا:

*آغا خان يونيورسٽي اسپتال، ڪراچي
آغا رفيق

**آغا رفيق احمد** 2 نومبر 1949ع تي شڪارپور ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي صحافت (Journalism) ۾ ڪيل اٿس. هو ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ جو چيئرمين ٿي رٽائر ٿيو. هو سٺو ڪھاڻيڪار، ڊراما نگار ۽ ڪالم نگار آهي. سندس ڪالم مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيندا رهندا آهن ۽ سندس ڪالمن کي وڏي پذيرائي حاصل رهي آهي. هن جون لکيل ڪھاڻيون سنڌي ادب ۾ سٺو مقام رکن ٿيون. هن جا ڪيترائي ٽي وي ڊراما ۽ سيريل رليز ٿيل آهن ۽ هو ٽي وي ڊرامن جو پسنديده ليکڪ آهي. هن وقت ڄامشورو ۾ رهندڙ آهي.

## حوالا

زمرو:1949ع جون پيدائشون
آغا روشن علي پٺاڻ

شاعر مضمون نويس ۽ تعليم دان **آغا روشن علي پٺاڻ** 31 مئي 1942ع تي آغا شير محمد پٺاڻ جي گهر ۾ درٻيلي، تعلقي ڪنڊياري ۾ پيدا ٿيو. ابتدائي تعليم درٻيلي مان ۽ مئٽرڪ ۽ انٽر حيدرآباد ۾ پڙهيو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم.اي اسلامڪ ڪلچر ۾ ڪيائين. ڪجهہ وقت زراعت کاتي ۾ ملازم رهيو. ان کان پوءِ تعليم کاتي ۾ ايڇ .ايس.ٽي طور ڀرتي ٿي مستقل طور شھدادپور ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سٺي استاد ۽ منتظم هئڻ ڪري سنڌ سرڪار سندس انتظامي صلاحيتن کي آڏو رکندي کيس سانگهڙ جو ڊسٽرڪٽ ايـڊيوڪيشن آفيسر مقرر ڪيو. ادبي ذوق سبب شهدادپور ۾ سنڌي ادبي سنگت جي بنياد رکندڙن مان هو ۽ ان پليٽ فارم تان ڪيترائي ادبي پروگرام ۽ ”لطيف سائينءَ جا ڏهاڙا“ ملھايائين. انقلابي طبيعت سبب مزاحمتي شاعري بہ ڪيائين، جيڪا مختلف ادبي رسالن ۾ ڇپيل اٿس. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”ڌاريا ديس لٽي ويا“ ڇپائيءَ هيٺ آهي. هو فڪري طرح سائين جي. ايم. سيد جو پوئلڳ هو. پنھنجي دوست محمد صديق دائودپوٽي سان گڏ ”مجاهد“ اخبار شھدادپور سان بہ لاڳاپيل رهيو. هيءَ پھرين سنڌي هفتيوار اخبار هئي، جنھن 1969ع ۾ شيخ مجيب الرحمان جي سنڌ اچڻ تي سائين جي.ايم. سيد ۽ شيخ مجيب الرحمان جا اسڪيچ سنڌ جي نقشي ۾ شايع ڪيا هئا. آغا روشن علي هينئر رٽائرڊ زندگي گذاري رهيو آهي ۽ علم ادب سان لڳاءُ برقرار رکيو پيو اچي.

## حوالا

زمرو:1942ع جون پيدائشون
آغا سراج دراني

آغا سراج خان دراني سنڌ جي ڄاتل سڃاتل سياسي گهراڻي جو فرد آهي. هن آغا صدر الدين درانيءَ جي گهر ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور ۾ 1955ع ۾ جنم ورتو. هن سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان 1971ع ۾ مئٽرڪ ڪئي. 1975ع ۾ بي.ڪام ۽ 1977ع ۾ ايس.ايم لا ڪاليج ڪراچيءَ مان ايل ايل بي پاس ڪئي. هن لنڊن مان بار ايٽ لا ڪرڻ جو سوچيو، پر اهو شوق ملتوي ڪيائين. آمريڪا جي ٽيڪساس يونيورسٽيءَ ۾ هڪ سال ايم.بي.اي پڙهيو، پر بعد ۾ ٽيڪساس يونيورسٽيءَ ۾ PPP جو آرگنائيزر رهيو. PPP جي پليٽ فارم تان 1988ع ۾ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1990ع ۾ ڄام صادق جي دور ۾ جيل ۾ رهيو. جيل دوران هو صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ PPP جي حڪومت ۾ ٽائون پلاننگ جو وزير مقرر ٿيو. 1993ع ۾ تعليم کاتي جو صوبائي وزير ٿيو. 2002ع جي عام چونڊن ۾ شڪست کاڌائين، پر 2008ع ۾ PPP جي پليٽ فارم تان صوبائي چونڊن ۾ کَٽيو ۽ حڪومت سنڌ ۾ بلديات جو صوبائي وزير آهي. آغا سراج صاحب شهيد بينظير ڀٽو توڙي آصف زرداريءَ جو سيڪيورٽي انچارج پڻ رهيو آهي.
## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
زمرو:1953ع جون پيدائشون