open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جي اين يو آزاد دستاويز اجازت نامو

thumb|جي ايف ڊي ايل جو لوگو
**گنو آزاد دستاويز اجازتنامو** (انگريزي: GNU Free Documentation License) (مختصر GNU FDL يا رڳو جي ايف ڊي ايل، GFDL) آزاد دستاويزن جو هڪ ڪاپي ليفٽ اجازت نامو آهي، جنهنکي آزاد سافٽ ويئر فائونڊيشن (اوپن سورس) گنو منصوبو لاءِ تيار ڪيو آهي. هي اجازت نامو گنو عام عوامي اجازت نامو وانگر آهي، جيڪو پڙهندڙ وٽان نقل ۽ ڇپائي ۽ ترميم جي اجازت سميت سمورا نقل ۽ اشتقاق کي برابر اجازت نامو جي تحت جاري ڪرڻ جي گُهرَ ڪري ٿو. انهن نقلن کي وڪرو پڻ ڪري سگهجي ٿو، تنهن هوندي بہ جيڪڏهن وڏي تعداد ۾ (100 کان وڌيڪ) نقلَ (ڪاپيون) تيار ڪري وِڪرو ڪيون وينديون هجن تہ اصل دستاويز يا سورس ڪوڊ خريدارن کي ڏيڻ لازمي آهي.

زمرو:قانون حق ۽ واسطا
چراغ علي

300px|thumb|نظام جي درٻار خاص جتي وزيرن سان ميٽنگ ٿيندي ھئي

**چراغ علي** (1844–1895) اوڻوھين صدي جو ھڪ مذھبي اصلاح پسند ۽ سيڪيولر مفڪر ڪشميري مسلمان ھيو. جنھن پنھنجي عملي زندگيءَ جو آغاز برٽش انڊيا جي حڪومت ۾ ملازمت سان ڪيو ۽ اتر انڊيا ۾ نوڪري ڪئي. 1877 ۾ نظام حيدرآباد دکن جي درٻار ۾ سياسي سيڪريٽري طور مقرر ٿيو.

## ذاتي زندگي
ھي 1844 ۾ موجوده اتر پرديش جي شھر ميروت ۾ ڪشميري خاندان ۾ پيدا ٿيو. کيس ٽي ڀائر ولايت علي، عنايت علي ۽ منصب علي ھئا ۽ ھي عمر ۾ ٽنھي کان وڏو ھيو.سندس والد جو نالو محمد بخش ھيو جيڪو 35 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو. ان وقت ھن جي عمر 12 سال ھئي جنھن ڪري ھن جي ذميداري ماء ۽ ڏاڏيءَ جي مٿان پئي. ھن جي شادي ابدي بيگم نالي عورت سان ٿي.ھن شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ھن عربي، فارسي ،انگريزي ،فرينچ،آرامڪ، عبراني، لاطيني ۽ يوناني ٻوليون سکيون ھيون. ھن پنھجي زندگي ۾ تعليم کي تمام وڏي اھميت ڏني ھئي. ھن نوڪري جي شروعات گورکپور ۾ بطور ڪلارڪ ڪئي. پوء ھي لکنو ۾ سيٽلمينٽ آفيس جو ڪليڪٽر مقرر ٿيو. حيدرآباد جي نظام سر سيد احمد جي سفارش تي کيس درٻار ۾ نوڪري ڏني. چراغ مخبر صادق ۽ منشور محمدي نالي اخبارن ۾ لکندو ھيو. حيدرآباد دکن جي وزيراعظم سالار جنگ I سر سيد احمد کي ترجمو ڪندڙ ماڻھو لاء گھريو تي ھن کيس پنھنجي ھم خيال چراغ علي جو نالو ڏنو اھڙي طرح ھن جي اتي مقرري ٿي.

## سندس ڏنل فڪر
سر سيد احمد خان(وفات:1898) جي ويجھي ھمدردن مان ھيو. چراغ علي انھن ڪتابن ۽ مضمونن جي ڪري مشھور ٿيو جن ۾ ھن علي ڳڙھ واري اسلامي جدت واري پروگرام کي رٿيو ھو. چراغ علي مطابق قرآن عبادت ۽ اخلاق جي معاملن ۾ رھنمائي رکي ٿو پر سندس خيال م حڪومت يا قانونسازي ۾ قرآن مان صحيح رھنمائي نہ ٿي ملي سگھي. ھن برطانوي مستشرقن، عيسائي مبلغن ۽ مسلمان روايت پسندن جي ان خيال جي مخالفت ڪئي تہ اسلام ديني رياست (مذھب ۽ رياست جي جوڙ) جي تصديق ڪري ٿو ۽ اھو تہ اسلام ناقابل تغير آهي. ھن جي مطابق اسلامي حڪومت ۽ شريعت گھڻي ڀاڱي انساني تخليقون آهن ۽ مختلف علائقن جي تاريخي حالتن ۾ تبديل ٿيڻ جي صلاحيت رکندڙ آھن. جھاد لاء ھن جو خيال ھيو تہ اھا ھڪ دفاعي حڪمت عملي ھئي جيڪا حضرت محمد  ان وقت اختيار ڪئي جڏھن شروع ۾ مسلمان اڳرائي جي زد ۾ ھيا. ھن جي خيال مطابق جھاد جو مقصد مذھب جي نالي ۾ ھڪ جائز اڳرائي ٿيڻ ھرگز نہ ھو. ھي انڊيا ۾ برطانوي راڄ جو بہ مخالف ھيو. ھي روايتن جي بنياد تي ڏنل حڪومت، غلامي، رکيل عورتن، شادي، طلاق، ۽ غير مسلمانن جي حيثيت تي ڏنل فتوائن يا شرعي راء تي تنقيد ڪئي ۽ انھن فتوائن کي جديد مسلم معاشري جي گھرجن سان نہ ٺھڪڻ جي ڳالھ ڪندي اھڙين فتوائن تي نظرثاني يا انھن جي خاتمي جو مطالبو ڪيو. ھن تسليم ڪيو سندس خيال تڪراري آھن پر ھن کي يقين ھو تہ ھن جاي انھن خيالن ذريعي مسلمان جديد دؤر ۾ مثبت تبديلي ۽ فڪري آزاديءَ جو ميدان جوڙي سگھن ٿا. ھن جديد لبرل اسلامي روايتن جي جڙڻ جي سوچ ڏيڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.
## حوالا

زمرو:1844ع جون پيدائشون
زمرو:1895ع جون وفاتون
زمرو:حيدرآباد دکن
زمرو:سر سيد احمد
زمرو:سيڪيوازم
زمرو:مسلمان مفڪر
آصف چارڻ

**آصف چارڻ** (انگريزي:Asif Charan) سنڌ جو مشهور ڪلاڪار ۽ موسيقار آهي.

## زندگي جو احوال
آصف چارڻ جو پورو نالو آصف علي ولد غلام شبير چارڻ آهي.  سندس جنم 08 جنوري 1984ع تي دادو ضلعو جي شهر دادو جي غريب آباد محلي ۾ ٿيو. هن پرائمري تعليم دادو ۾ پرائي. مئٽرڪ پڻ غريب آباد هاءِ اسڪول دادو مان پاس ڪيائين. هن انٽر توڙي بي. اي جا امتحان گورنمينٽ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادوءَ مان پاس ڪيا.

## فن جي شروعات
آصف چارڻ ڳائڻ جي شروعات سال 1993ع ۾ ڪئي. هن راڳ جي بنيادي تربيت سنڌ جي نامور فنڪار استاد سينگار علي سليم ۽ حنيف لاشاريءَ کان ورتي. هن پنهنجي استاد سينگار علي سليم جي ياد ۾ سيوهڻ شهر ۾ لعل شهباز قلندر درگاھ ڀرسان هڪ ميوزيڪل اڪيڊميءَ قائم ڪئي.  آصف چارڻ  جا ڳايل ڪلام ريڊيو پاڪستان، پاڪستان ٽيليويزن ڪارپوريشن ۽ مختلف نجي ريڊيو توڙي ٽي وي چئنلن تان نشر ٿيڻ ٿا. کيس مڃتا طور سچل سرمست ۽ استاد بخاري اوارڊ مليل آهن.

## حوالا

زمرو:فنڪار
زمرو:سنڌي ماڻھو
گڏيل آمريڪي رياستن جي عورتن جي قومي پاڻي پولو ٽيم

**گڏيل رياستون آمريڪا جي عورتن جي پاڻي واري پولو ٽيم**  نارين جي بين الاقوامي ۽ دوستي واري پولو مقابلن ۾ آمريڪا جي نمائندگي ڪندي آھي. ھيءَ ٽيم 1990ع کان اڳ ان راند جي عالمي پاڻي پولو جي تمغو ماڻيندڙ ٽيمن منجھان ھڪ آھي.27 مارچ، 2019ع تي آمريڪا واٽر پولو ٽيم ( USA Water Polo) آدم ڪريڪورين کي آمريڪا جي عورتن جي ٽيم جي مڃيل ڪوچ نامزد ڪيو. آدم ڪريڪورين يو سي ايل اي بروئينز جي مرد ۽ عورتن جي واٽر پولو ٽيمن جي پڻ مڃيل ڪوچ آھي. 
## ٽيم جي خاصيت
آمريڪا اھڙي پھرئين ٽيم بڻجي چڪي آھي جيڪا ٽري ڀيرا لاڳاتار فينا عالمي چيمپيئن شو آبي پولو جو چيمپيئن بڻجي چڪي آھي. جولاءِ 2019ع جي مقابلن ۾ ھن ٽيم اسپين کي گوانگ جو ۾ ھلندڙ عورتن جي فائنل مقابلي ۾ ھارائي ان ٽيم اھو مقابلو پنھنجي نالي ڪيو. ان مقابلي ۾ ٻئي ڪوارٽر جي وقفي تائين پيچ ھوسچالڊ آمريڪا لاءِ اھم گول ڪيو ھيو، جنھنکانپوءِ اسٽيفامنيا ھرابالڊيس ھڪ ٻيو گول ڪري ٽيم کي سوڀ ڏياري. انھيءَ دوران ھي ٻہ وقت جي دفاعي چيمپيئن ٽيم پھرئين ڪوارٽر وقفي تائين 3-1 جو اسڪور بيھاريو ھيو. ھي مقابلو پنھنجي نوعيت جي لحاظ کان 2017ع جي فائنل جو تڪرار ھيو ۽ اسپين بدلو وٺڻ لاءِ جاکوڙي رھي ھئي. تنھن ھوندي سموريون ڪوششن ڪرڻ کانپوءِ بہ اسپين جي روسر تراگو ايميريچ پاران اسڪور 3-2 تائين وٺي وڃي سگھي، پر پنھنجي سوڀ درج نہ ڪرائي سگھي.
ان سوڀ سان گڏوگڏ آمريڪا جي ٽيم ان راند ۾ پنھنجي پڪڙ ۽ عالمي درجو کي گھڻو مضبوط ڪري ورتو. اھا ٽيم جي شڪست ڪنھن ٻئي ٽيم جي لاءِ سولي ڳالھ نٿي ٿي سگھي. دنيا جي ٻين سگھارين ٽيمن منجھان ھڪ آمريڪا ٽيم کانپوءِ اسپين جي ٽيم ٻئي درجي تي پھتي، جيڪو ان مقابلي ۾ شڪست ماڻيل رھي چڪي ھئي. 

## ٽورنامينٽ
آمريڪي نارين جي پولو ٽيم ڪيترن ئي ٽورنامينٽ ۾ حصو ورتو آهي. جِن ۾ اولپمڪ گيمز، ورلڊ چيمپيئنز، ورلڊ ڪپ، ورلڊ ليگ، پين آمريڪن گيمز شامل آهن.

### ننڍا مقابلا
انهن مقابلن ۾ گڏيل آمريڪي رياستن جي ناري پولو ٽيم گڏيل طور يو20 ٽيم جي نمائندگي ڪندي آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* پولو، پولو راند
* عورتن جو پولو
* پاڻي وارو پولو راند
## حوالا

زمرو:رانديون
ڪريٽو ڪامنز

**ڪِرِيئَيٽِو ڪامَن**  مختصرن **CC ** ھڪ منافعي کان سواء ڪم ڪندڙ آمريڪي تنظيم جو نالو آهي جيڪا تخليقي ڪمن جي دائري کي وڌائڻ جو ڪردار ادا ڪندي انھن کي قانوني طريقي سان ھموار ڪندي عام ماڻھو ۾ ورھائي ٿي. ھن تنظيم عام ماڻھن کي بغير پئسن جي نقل ڪرڻ جي حق جا کوڙ اجازت ناما مھيا ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:اوپن سائنس
زمرو:تعليمي خدمتون
زمرو:کليل رسائي
زمرو:کليل رسائي (سائنس)
زمرو:ميٽا سائنس
مانگھ

ڏيهي سال/ سنڌي ڪئلينڊر / سنبت (وڪرمي / '''بڪرمي ڪيلينڊر''') جو يارهون مهينو آهي جيڪو پوھ ۽ ڦڳڻ جي وچ ۾ آهي.

13 جنوري کان 11 فيبروري تائين هوندو آهي. مانگھ 30 ڏينھن جو مهينو آهي.

## <big>ٻيا نالا</big>
ماگهه

## <big>علم نجوم ۾</big>
علم نجوم موجب هن مهيني جي موسم تي شروڻ ۽ ڌنشٺا نکٽن جا اثر ٿين ٿا .

## <big>ٻيرن ۽ سيءَ جي تانگھ</big>
مانگهه، جنهن ۾ سيءُ ڏيندو آهي تانگهه. مانگهه ۾ ٻير اڌ ڪچا اڌ پڪا هوندا آهن ۽ ٻير جي شوقينن جون اکيون اصل ٻيرن ۾ هونديون اٿن.

## <big>لوڪ سنڌي ڏاهپ ۾</big>
* جي پوهَه نه ورتُئه ٻڪري ۽ مانگهه نه ورتئه ڏاند،

پڇي وت ڪريندا ٻڪري ۽ وَتُ ڪريندا ڏاند.”

مانگهه (جنوري/فيبروري) جي مھيني ۾ ڪَچي جا ڀاڳيا خاص ڪري ٻڪرار، گاهه ۽ چاري جي اڻاٺ ڪري، پنھنجو مال پڪي جي تَر ڏانھن ڪاهي ايندا آهن.
* مانگهه، چر سانگ

جيئن ته هن مھيني ۾ سخت سيءُ پوندو آهي. شاديون، مراديون ۽ دعوتون وغيره به گهٽ ٿينديون آهن. ان کانسواءِ ماڻھو يارن دوستن سان ملڻ به گهٽ نڪرندا آهن. ان ڪري چوڻي آهي؛ مانگهه، نه ڪر تانگهه

## <big>هندن جا ڏڻ مانگھ ۾</big>
مانگهه جي 28 تاريخ تي هندو ماڻهو مها شوارتري جو ڏڻ ملهائيندا آهن، ان رات سڀ کان وڌيڪ سيءُ ۽ پارو پوندو آهي. جنهن کي شِو جا پارا به سڏبو آهي. ٻيا ماڻهو بسنت ڀلي کڻي ڪڏهن به ملهائين ۽ لغڙ اڏائين، پر سنڌ ۾ صدين کان بسنت جو ڏڻ مانگهه ۾ ملهائڻ جو رواج رهيو آهي. (20 جنوري) ان ڏينهن تي ڦاگان/ڌمال ڳائبي آهي ته سرسوتي جي پوڄا به ڪبي آهي ته جيئن وڌيڪ ڦل ۽ ميوا ملي سگهن. مانگهه جي 15 بعد انب ٻوڪجي جهڙوڪر سياري وڃڻ کان اڳ ان جي وڃڻ جي تيارين ڏانهن اشارو ڪندو آهي. اهو وقت موسمي ساين ڀاڄين جي به پڇاڙي جو هوندو آهي. ڦڳڻ ۾ ڏينهن گرم ۽ وڏا ۽ راتيون ٿڌيون پر ننڍيون ٿينديون آهن.

### <big>مڪر سنڪرانتي يا مڪڙ سنڪرانتي</big>
هي ڏڻ 15 جنوري تي تي ملهايو ويندو آهي، جڏهن ته سج خط جدي وٽان نڪري خط عقرب (مڪڙ) وٽان اڀرڻ شروع ڪندو آهي. هن ڏڻ تي سنڌي هندو پنهنجي پرڻيل نياڻين ڏي لائيون، لڏون ۽ ٻيون شيون اماڻيندا آهن. هن ڏڻ کي اترڻ يا ترموري پڻ چوندا آهن.


## <big>سنڌي شاعري ۾</big>
* پويون راتيون مانگهه جون، اونداهي تيرس،

پلا پاڻيءَ ۾ جليا، باهه نه ڪئي بس!

آءٌ نه پنهنجي وس، چارڻ مون کي چائيو. شيخ اياز

## حوالا

زمرو:سنڌي مهينا
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
دارا شڪوه

**دارا شڪوه**:   مغل بادشاھ شاھ جھان جو وڏو پٽ هو. سندس لقب پادشاھزادائي بزرگ مرتبه (اعلیٰ مرتبي وارو شھزادو) ھيو.  ان جي پيءُ ۽ ڀيڻ جھان آرا بيگم بادشاھي وارث ٿيڻ جي حمايت ڪئي هئي. 1657 ۾ جڏھن شاھ جھان بيمار ٿي پيو تہ بادشاھي جي وارث ٿيڻ لاء جنگ شروع ٿي وئي. دارا کي سندس ننڍي ڀاء شھزادي محي الدين شڪست ڏني جيڪو بعد اورنگزيب جي لقب سان بادشاھ ٿيو. ان جي حڪم تي دارا شڪوه کي 1659 ۾ ڦاھي ڏني وئي.  دارا لبرل خيال جو مسلمان ھيو ۽ اورنگزيب جي مذھبي قدامت پسندي جو مخالف ھو. ھن جا خيال جنگي ھجڻ بجاء صوفياڻه ھيا.

## زندگي جو احوال
شاھجھان اجمير ۾  خواجه معين الدين چشتي جي مزار تي دعا گھري ھئا ۽ کيس پٽ دار شڪوہ پٽ ممتاز محل مان ان بزرگ جي مزار لڳ ڄائو ھو. جڏھن سترھن سالن جو ٿيو تہ فوجي ڪمان سنڀاليائين. پيءُ طرفان ھي تخت جو وارث ھيو. جڏھن 1657 ۾ شاھجھان شديد بيمار ٿي پيو تہ سندس پٽن دارا، محمد شجاع، مراد ۽ اورنگزيب ۾ مور واري تخت لاء زندگي ۽ موت واري ڪشمڪش شروع ٿي وئي. اورنگزيب ۽ مراد دارا تي ھندو يوگين ۽ سنياسين سان صحبت ھجڻ جي ڪري ڪفر جو الزام ھنيو. انھن ۽ دارا ۾ جنگ لڳي جيڪا دارا ھارائي ويو. ان تي عالمن ذريعي ارتداد جو مقدمو ھلائي 1659 ۾ ڦاھي تي چاڙهي ڇڏيو. اورنگزيب تخت تي ويھي پنھنجي ٻين ڀائرن کي بہ مارائي ڇڏيو.

## دارا شڪوه جي شخصيت ۽ خيال

ھي پنھنجي پڙ ڏاڏي اڪبر اعظم کي پسند ڪندو ھو ۽ پاڻ اورنگزيب جي قدامت پسند سخت مذھبي خيالن جي ابتڙ، ڏکڻ ايشيا جي اسلام جي لبرل شاخ ۾ رھيو. 1640ع ۾ جڏھن 25 سالن جو ٿيو تہ سندس لاڙو مذھب طرف ٿيو ۽ ھن محمد  جي سيرت، سندس خاندان، خليفن، شيعه امامن ۽ صوفي بزرگن تي سوانح واري ڊڪشنري مرتب ڪرائي. ساڳي سال ھن ۽ سندس وڏي ڀيڻ جھان آرا بيگم (وفات: 1681) صوفين جي قادري سلسلي جا پوئلڳ ٿيا ۽ ان سلسلي واري ملا شاھ نالي بزرگ جا مريد ٿيا. دارا صوفياڻي نظريي تي ڪافي ڪتاب لکيا. ھن جو مشھور ڪتاب **مجمع البحرين** (سمنڊن جو سنگم) لکيو جنھن ۾ ھن اھو خيال ڏنو تہ اسلام ۽ ھندو مذھب جي ويدانتي روايتن ۾ ساڳيو سچ ڏنل ھيو. مثال طور: ھن اسلام ۾ خدا جي ڏنل نالن جي ويدانتي مذھب ۾ ڏنل خدا جي نالن جي ھڪجھڙائي ڏيکاري. ھن مرڻ کان ٿورو وقت اڳ ويدانتي فلسفي جي سنسڪرت ۾ ڪيل تشريحن، جن کي اپنشد جو نالو ڏنو ويو، جو فارسي ۾ ترجمو ڪيو. ھن ان ڪم ۾ ان وقت جي مشھور ھندو پنڊتن، سنياسين کان پڻ مدد ورتي. ھن گيتا جو فارسي ۾ ترجمو لکڻ پڻ شروع ڪيو ھو.

## حوالا

زمرو:ڀارتي صوفي
زمرو:تيموري خاندان
زمرو:شخصيتون
زمرو:صوفي
الارقم

**الارقم**   يا **دار الارقم** ملائيشيا جو ھڪ اسلامي مذھبي فرقو جنهن جو بنياد شيخ اشعري محمد التميمي 1968ع ۾ وڌو ھو ۽ 21 جولاء 1994 ۾ ملائيشيا جي وفاقي حڪومت بندش وجھي ڇڏي ۽ ان جي باني اشعري محمد ۽ ان تحريڪ جي ٻين اڳواڻن کي ٿائيلينڊ جي حڪومت بين الاقوامي سڪيورٽي ايڪٽ تحت گرفتار ڪري ملائيشيا جي حوالي ڪري ڇڏيو.ھن فرقي جي عالمي اخوان گروپ وارين ڪمپنين سان ويجهڙائپ ھئي

بندش بعد ھن گروپ کي وڏي پيماني تي ميڊيا جي توجھ ملي وئي ۽ اھو فرقو **اخوان ڪثرت ازواج ڪلب**  **فرمانبردار زالن وارو ڪلب** جي ڪري تنقيد جو مرڪز پڻ ٿي ويو.  ان فرقي جا ڪجهه تازا مضمون ملائي ٻولي ۾  ھاريئن ميٽرو سائيٽ ۾ ڇپيا آهن. اشعري محمد جي زال خديجه اعم جي ٻن ڪتابن تي مذھبي جوازن جي بنياد تي بندش پڻ پئي آهي جن ۾ ان اھا دعوا ڪئي آھي تہ اشعري محمد کي خدا معجزا عطا ڪيا آهن.

## فرقي جو نالو

ملائيشيا ۾ ھڪ پراثر اسلامي جاڳرتا جي تحريڪ
الارقم جي قيام کان آڳ شيخ اشعري محمد التميمي ڪوالالمپور ۾ ھڪ جاء تي پنھجي پوئلڳن کي قرآن ۽ اسلام جي تعليم ڏيندو هيو. ان جاء کي ھن دارالاقم نالو ڏنو ھيو جنھن جي معنيَ آهي ارقم جو گھر. ان نالي جو پسمنظر مڪي ۾ اسلام جي شروعات مھل مشھور صحابي الارقم ابن ابي الارقم جو گھر آھي. ان صحابي حضرت محمد  کي پنھنجي ان گھر ۾ پناه ڏني ھئي ۽ اسلام جي شروعات ۾ کوڙ صحابي ان گھر ۾ مسلمان ٿيا ھئا.

## گروپ جا رڪن

1980 واري ڏھاڪي ۾ ھن گروپ جي رڪنن جو تعداد 10000 ٿي چڪو ھيو ۽ لڳ ڀڳ ھڪ لک انھن جا حامي هئا جيڪو ان گروپ جي منظم تبليغ جو نتيجو ھيو. دارالاقم جون شاخون ملائيشيا کان ٻاھر پوري ڏکڻ اوڀر ايشيا، چين، آسٽريليا، وچ اوڀر ۽ آمريڪا تائين قائم ڪيون ويون.

## مالي وسيلا
ھن گروپ مالي وسيلا وڌائڻ لاء ڪاميابي سان زرعي ۽ واپاري پراجيڪٽن ۾ سيڙپڪاري ڪري الارقم گروپ آف ڪمپنيز ٺاھيو جنھن جا 400 کان بہ وڌيڪ ڌنڌا ھيا.

## بندش ۽ نتيجا
ھي گروپ ملائيشيا جي امير طبقن ۾ پنھنجو اثر وڌائي ويو. ان جي مذھبي ۽ ڌنڌن ۾ ڪاميابي ان خلاف سياسي مخالفت کي جنم ڏنو. ملائيشيا جي وزيراعظم مھاتير محمد جي 1998 واري حڪومت ان جي خلاف ڪاروائي شروع ڪئي. 1994 ۾ ملائيشيا جي رياستي اداري نيشنل فتوا ڪائونسل ھن گروپ کي ھڪ گمراھ عقيدي وارو گروھ قرار ڏنو. شيخ اشعري محمد خدا ۽ نبي سان سڌو سئون رابطي ۾ ھجڻ جو دعويدار ھيو گرفتار ڪيو ويو ۽ ان کي مقدمي کان سواءِ بند رکيو ويو. ان جي ٽيليويزن تي اعترافي بيان ڪرائڻ بعد ھن کي آزاد ڪري پنھنجي گھر ۾ ڏھ سال نظربند ڪيو ويو. 1994 ۾ ھن تحريڪ تي بندش لڳائي وئي پر ان کي رفقاء ڪارپوريشن جي نالي سان ملٽي نيشنل ڌنڌي ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي جنھن ۾ بيمار شيخ اشعري محمد کي چيف ايگزيڪيوٽو طور ڪم ڪرڻ جي اجازت ملي. 2005 ۾ شيخ اشعري محمد ھڪ ڪتاب اسلامي تھذيب جي نالي سان لکيو جنھن م ھن ملائيشيا جي نئين وزيراعظم عبدالله احمد بداوي جي حمايت ڪئي.

## حوالا

زمرو: اسلام
زمرو: اسلامي فرقا
زمرو: ملائيشيا
زمرو: مذھبي سختيون
زمرو:نوان مذھب
بڊو

**بڊو** مان مراد ٿي سگهي ٿو:
#بَڊو مھينو
#بڊو جبل
#بڊو ھل اسٽيشن
#ڳوٺ بڊو
ديوبند

**ديوبند** انڊيا جي رياست اتر پرديش جي ضلعي سھارنپور جو ھڪ شھر آھي جيڪو دھلي کان 150 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ھي شھر پندرھين ۽ سورھين صدي جي عمارتن ۽ مسجدن جي ڪري مشھور آھي. ان جو ذڪر ابوالفضل(وفات:1602) پنھنجي ڪتاب آئين اڪبري ۾ پڻ ڪيو ھو. 1867ع ۾ مشھور عالمن ھتي دارالعلوم نالي مدرسو قائم ڪيو جنھن جو پرنسپال مولانا محمد قاسم نانوتوي (1832-1877) ٿيو ھو. جنھن جا استاد شاھ ولي الله (1703-1762) جي سلسلي وارا ھئا.

## آبادي
ديوبند جي آبادي,02011 جي آدمشماري مطابق 97037 ھئي جنھن مان 53538 مرد ۽ 43499 عورتون ھيون. آبادي م 6 سالن تائين ٻارن جو تعداد 12200 ھيو. جنسي تناسب مطابق 1000 مردن لکي ڀيٽ ۾ عورتون 812 ھيو. اتان جي مڪاني حڪومت  ديوبند نگر پالڪا پرشاد جو اختيار شھر جي 15630 گھرن تائين آهي

 

## حوالا

زمرو:انڊيا جا شھر

زمرو:اتر پرديش
زمرو: سھارنپور ضلعو
زمرو: ديوبندي تحريڪ
زمرو: دارالعلوم ديوبند
زمرو: ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ
بيلي لليٿا

بيلي لليٿا (اپريل 1974-مئي 26 1999) ھندستان جي ھڪ لوڪ ڳائڻي ۽ تلگانا ڪالا سمريٿي جي باني ھئي. مئي 26، 1999 تي نالگوندا ضلعو، ڀونگير ۾ ھي وفات ڪري وئي. اهو پڻ سمجهيو ويندو هيو تہ هيءَ هندستان جي ڪميونسٽ پارٽي (مارڪسسٽ ۽ ليننسٽ) جي همدرد آهي، جيڪو پيپل وار اسڪواڊ آهي جيڪو هاڻي سي پي آءِ (مائوئسٽ) جي نالو سان سڏيو ويندو آهي. وڏي سازش تحت، هن کي سڀ کان وڌيڪ خوفناڪ انداز ۾ قتل ڪيو ويو هو، جتي هن جي لاش کي 26 مئي، 1999 تي ٽڪرا ٽڪرا ڪيو ويو.

## زندگي
ھي ننچارپيت، اتماڪور منڊلي نالگوندا ضلعو، تيلگو ڳالھائيندڙ ڪوروما ھندو ڪُٽنب ۾ 1971 ۾ پيدا ٿي ھئي. ھن کي پنج ڀينر ۽ ھڪ ڀاءُ ھيو جنھن جو نالو بيلي ڪرشنا ھڪ سماجي ڪارڪن ۽ سرڪاري ملازم ھيو. ھيءَ شھري آزادين جي تحريڪ ۾ سرگرم ھئي ۽ 1990 جي آخر ۾ تلنگانا علائقي کي رياست جو درجو ڏيارڻ لاءِ ھڪ سرگرم رڪن ھئي. ھيءَ تلنگانا علائقي کي رياست بڻائڻ لاءِ جاکوڙ ڪري رھي ھئي ۽ ٻھراڙيءَ جي علائقن ۾ ڏاڍي مشھور ھئي. سندس پيءُ ھڪ مزدور ۽ اوگو ڪاٿا راڳي ھيو.
سندس موت کان اڳ سماجوادي پارٽي پاران ڀونگير چُونڊ حلقي منجھان کيس 1999 جي چُونڊن لاءِ سيٽ جي آڇ ٿي ھئي.

## ڪم ۽ سرگرمي
بيلي لليٿا ڀوونگير جي سوريا وانشي ڪاٽن مل ۾ مزدور جي حيثيت سان ڪم ڪيو هيو. ڪاٽن جي چڪي ۾ مزدور جي حيثيت سان ملازمت جي دوران، هن مل ۾ پنهنجي ساٿي مزدورن ۽ ڪارڪن کي منظم ڪيو.

## موت
1999 ۾، ھن تي حملو ڪري سندس اپھارڻ (اغوا) ڪيو ويو ۽ ڪُھاڙي سان سندس جسم جا 17 ٽڪرا ڪيا ويا. حملو ڪندڙن ھن کي مارڻ کانپوءِ سندس جسم جا الڳ ڪيل ٽڪرا ڇوٿوپوال پوليس اسٽيشن ٻاھريان اڇلايا ويا ھيا. شروعات ۾، ان دؤر ۾ ٽي ڊي پي ھوم منسٽر اليمنيتي ماڌئو ريڊي تي ھن جي موت جو الزام لڳو ھيو پر پوءِ ھو، پر پوءِ وڌيڪ ثابتين مقامي نيڪسئليسٽ گاڊفادر ۽ ڪنگپِن محمد نعيم الدين ڏانھن اشارو ڪيو جنھن کانپوءِ ريڊي کي ان الزام منجھان آجو ڪيو ويو. بيلي جا ٽي ڀائر پڻ ماريا ويا ھيا، باقي بچيل ھڪ ڀاءُ ڪرشنا 2000 کان 2017 تائين پاڻ لڪائيندو رھيو.
## حوالا

زمرو:1974ع جون پيدائشون
زمرو:1999ع جون فوتگيون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
گھوٽڪي فيڊر ڪينال

**گھوٽڪي فيڊر ڪينال** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ھڪ ڪينال جو نالو آهي جيڪو سنڌو درياءَ مان کاٻي ڪپ کان گڊو بئراج کان نڪري ٿو گھوٽڪي ۽ سکر ضلعي جي زمينن کي پاڻي پھچائي آباد ڪري ٿو. ھي ڪينال سمنڊ جي سطح کان 72 ميٽر بلندي تي واقع آهي. ان کي گھوٽڪي ڪينال پڻ چوندا آهن.

## حوالا
ذمي

**ذمي**  ھڪ تاريخي لفظ آهي جيڪو اسلامي رياست ۾ انھن غير مسلمن لاء استعمال ٿيندو ھو جن جي حفاظت جي ذميداري رياست جي مٿان ھوندي ھئي. لفظ جي معني آهي "تحفظ مليل"، , غير مسلم شھري کي ان کان ۽ مال جي تحفظ جي عيوض جزيو نالي ٽيڪس ڏيڻي پوندي ھئي جيئن مسلمان شھري زڪوات ڏيندا ھئا. ڪجهه مسلمانن وارين ذميدارين کان ذمي آجا ھوندا ھئا ۽ مسلمانن واريون ڪجهه رعائيتون ۽ آزادي ذمين لاءِ نہ ھيون. باقي ٻنھن جا حق ۽ ذميداريون برابر ھيون. قرآن ۾ ذمي جو ذڪر نائين نمبر سورت جي 29 آيت ۾ آيل آهي پر اھو حڪم انھن لاء ھو جن وٽ اڳ خدا جون آيتون نازل ٿي چڪيون هيون جن ۾ يھودي ۽ عيسائي شامل ھيا. پر بعد ۾ ٻين مذھبن وارن يعني زرتشتي ۽ ھندو مذھب وارن کي بہ ذمي قرار ڏنو ويو. ذمي کي پنھنجي مذھب تي ھلڻ جي بنا روڪ جي آزادي ھئي سواء تڏهن جڏھن سري عام مسلمانن جي جذبات کي مجروح ڪري يا جنھن سان اسلام جي تذليل ٿئي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلام ۽ ٻيا مذهب
زمرو:سماجي تاريخ
زمرو:مذھب ۽ سياست
نوران سسٽرز

**نوران سسٽرز** (, ) جيوتي نوران ۽ سلطانا نوران-ٻہ ڀينر  جيڪي جالنڌر، انڊيا کان صوفي راڳ ڳائڻيون آھن. ھي شام چاروشيا گھراڻو ڪلاسيڪل راڳ پيش ڪنديون آھن.
ھنن ٻنھي ڀينرن شروعاتي ننڍپڻ کان ئي پنھنجي پيءُ، استاد گلشن مير کان راڳ جي سکيا ورتي، جيڪو بي بي نوران جو پُوٽو ۽ سوارن نوران جو پُٽ ۽ 1970 جي ڏاھاڪي جو صوفي راڳي ھيو. مير جي چوڻ مطابق، ھي خاندان ڏُکين حالتن ۾ ھيو، مير انھن جي سھائتا ڪرڻ لاءِ کين راڳ جي سکيا ڏني. جڏھن سلطانا نوران ست سال جي ڄمار ۾ ھئي ۽ جيوتي نوران پنج سال ڄمار ۾ ھئي، تہ ٻئي ڀينر گھر ۾ راندروند ڪندي پنھنجي ڏاڏيءَ جي واتان ٻُڌل بُلھي شاھ جو ڪلام”ڪُئولي وچو ني يار لڀ لي“ ڳائي رھيون ھيون، تڏھن مير سندن صلاحيتن جي پروڙ لَڌي، مير انھن کان پڇيو تہ ڇا اوھين اھو ڪلام راڳ جي اوزارن (انسٽريوميئنٽس) تي ڳائيئنديون.انھن بنا ڌڙڪ گھٻرائڻ جي سُرساز سان پنھنجي آواز جو ميلاپ نہ ڇڏيو ۽ پيشيرواڻي طور طبلو ۽ ھارمونيئم تي گيت ڳاتائون. ڪينيڊا جي ھڪ راڳ کي پروموٽ ڪندڙ ھمراھ اقبال محل 2010 ۾ انھن ڀينرن کي ڳولھي لڌو ۽ انھن جي ڪاميابي ماڻڻ ۾ ھڪ وڏو ڪردار نڀايائين. 2013 ۾ ھنن نيڪودر ۾ بابا مراد شاھ درڳاھ تي پھريون ڀيرو راڳ ڳائيو ۽ انھيءَ رات کان ئي ٻئي ڄڻيون ماڻھن ۾ گھڻو مشھور ٿي ويون. سندُن گانو ”الاھو“ يوٽيوب تي ھِٽ ٿيو.تنھنکانپوءِ ”ميئي يـار دا ديوانا“ ۽ ”پٺاکا گُڏي“ گانن ٻنھي ڀينرن جي جوڙيءَ کي وڌيڪ مقبوليت ۾ وَڌارو ڪرڻ ۾ اھم ڪردار نڀايو. بالي ووڊ فلمن ۾ سندَن ڪيترائي گانا شامل ٿيل آھن. ھي پنھنجي سڌوسنون (لائيو پرفارمنس) راڳ ڳائڻ واري ڪارڪردگي لاءِ مشھور آھن ڇاڪاڻ تہ ھي اسٽيج تي ھر شو ۾ سئو سيڪڙو کان بہ وڌيڪ پوري سگھ، ايتري سُٺي ڪارڪردگي ڏيکارينديون آھن.

## ڪيريئر
ھرپال تيوانا ۾ سينٽر آف پرفارمنس آرٽ (ايڇ ٽي سي پي اي) ۾، غزل جي استاد مرحوم جگجيت سنگھ جي 72ھين سالگرھ پارٽي ۾، ۽ اسپيلبائونڊ پٽيالا، پنجاب، ۾ ھنن ھندستان واسين پنھنجي ھنر (صلاحيتن) سان پرفارم ڪيو. ھنن ايم ٽي وي ٽيلنٽ ھنٽ سيريز ۾ انڊيا ايم ٽي وي سائونڊ ٽريپئين، ۾ پنھنجي گاني ”تونگ تونگ“۽ پوءِ، ايم ٽي وي اَنپِلگڊ ۽ ڪوڪ اسٽوڊيو تان مشھوري ماڻي. ڍاڪا انٽرنيشنل لوڪ ميلو 2016 ۽ 2017 ۾ ھنن پرفارم ڪيو. 

### باليووڊ
ھنن کي بالي ووڊ ۾ پھريون بريڪ سال 2014۾ فلم ھاءِوي جي گاني پٽاکا گُڏي، سان ميوزڪ ڊائريڪٽر اي آر رحمان سان مليو ھيو، ھنن جن فلمن ۾ گيت ڳايا تن ۾ سلطان، مرزيا، دنگل، جب ھيري ميٽ سيجل ۽ ڀارت فلم شامل آھن.

## ڊسڪوگرافي
*نوران سسٽرز پاران صوفي جادو (لائيو) 
*چنو
*ميري ما بيسٽ آف درڳاماتا جگران ڀينٽس ۽ ڀڄن وريندرا سنگھ



## فلموگرافي
* هاءِوي (2014)
* سنگهه اِز بائلنگ (2015)
* دم لاگا ڪي هئيشا (2015)
* تنو ويڊس منو: ريٽرنز (2015)
* پائيم پلي (2015 فلم) (2015)
* سلطان (2016)
* مرزيا (2016)
* چار صاحبزادي: رائز آف بندا سنگھ بهادر (2016)
* دنگل (2016)
* جب هيري ميٽ سيجل (2017)
* ڪاريب ڪاريب سنگيل (2017)
* بوگن فلم (2017)
* ٽائيگر زندهہ هي (2017)
* صاحب، بيوي اور گينگسٽر 3 (2018)
* منمرزيان (2018)
* زيرو (2018)
* ڀارت (فلم) (2019 فلم)

## ايوارڊ ۽ نامزدگيون
*گيما ایوارڊز 2015
* اسڪرين ايوارڊز

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*نوران سسٽرز هڪ ٽي وي شو ۾ گانو ڳائيندي
*
*
*اوفيشل ويب سائيٽ 

زمرو:پنجاب، هندستان جا راڳي
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:ڀارتي صوفي
سوھائي ابڙو

**سُوھائي ابڙو** () ھڪ پاڪستاني نچڻي (رقاصہ) ۽ اداڪارا آھي. ھيءَ نچڻ جي شعبي ۾ مھارت رکي ٿي ۽ ھڪ تربيت ماڻيل سلاسيڪل رقاصہ آھي. سوھائي ٽيليويزن ناٽڪ (ڊرامن) ٿيٽر، دستاويزي فلمن ۽ راڳ وڊيو (ميوزڪ وڊيوز) ۾ ڪم ڪندي آھي. ھن بھترين ٽيليويزن اوسان (سينسيشن) انعام (ناري) لاءِ پھريون ھم ايوارڊز 2013 ۾ کٽيو. ھيءَ سنڌي شاعرا ۽ سرگرم ڪارڪن عطيا دائود جي ڌيءُ آھي.

## شروعاتي زندگي
سُھائي ڪراچيءَ ۾ ڄائي ۽ نپني ھئي.سندس ماءُ (عـطيا دائود) مشهور شاعرا آهي. هن جو پيءُ (خدا بخش ابڙو)، هڪ درشٽي سنٻنڌي ڪلاڪار (وزيوئل آرٽسٽ) آھي، جنھن کيس مختلف قسم جي عالمي راڳ (موسيقي) سان سُونھو ڪرايو. ابڙو ست سال جي ڄمار کان ئي ڪلاسيڪل ڊانس جي سکيا ڪلاسيڪل ڊانسر شيما ڪرماني کان سکڻ شروع ڪئي ھئي ۽ اَٺ سال جي ڄمار ۾ پنھنجو پھريون ميوزڪ وڊيو ۾ پرفارم ڪيو ھيائين.ھن ٻارنھن ورھين جي ڄمار ۾ ٽيلي فلمن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. 

2010 ۾، ھڪ ڌَڪُ لڳڻ کانپوءِ پُڇ ھڏي (tailbone) ۾ وڍڪٽ (سرجري) جي ضرورت پئي، ابڙو جي ڊاڪٽر کيس چتاوڻي ڏني تہ ھوءَ ناچ نہ ڪري. ڇاڪاڻ تہ ھن پنھنجي اسڪول ۾ جھمر (ڊانس) ھڻڻ جو واعدو ڪيو ھيو، تنھنڪري، ابڙو اسٽيج جي ڪُنڊ ۾ ويھي پنھنجي ھٿ ۽ چھري کي اڳتي نِوڙائي (وَڌائي) ٻُڌندڙڏسندڙن (آڊيئنس) کان دادُ ماڻيو. 

نَو سال جي ڄمار ۾ ئي ابڙو کي مرگھي (بيھوشي جي بيماري، اپيلپسي) جي روڳ جي سُڃاڻپ ٿي.

## ڊانسر طور ڪيرئير

اڳ ئي انيڪ ميوزڪ وڊيوز ۾ پرفارم ڪرڻ کانپوءِ، ابڙو 2011 ۾ ڪراچي جي ٽي2ايف ۾ پنھنجي امڙ جون ڪُجھ ڪويتائون (شعر) تي پنھنجي پھرئين عوامي سولو پرفارمنس ڏني. ابڙو ڀارتاناتايم ۾ مھارت ماڻي، ۽ ھن ڪَٿڪ ۽ اوڊيسي (Odisi) جھمر کي پڻ سکيو آھي، ھندستاني ڪلاسيڪي ناچ جي اَٺن قِسمن منجھان ٽن نمونن ۽ صوفي، لوڪ (فوڪ)، جديد/ھلندڙ دور سميت ڪلاسيڪي ناچ جي ٻين نمونن کي پڻ ۽ ڪوريوگرافنگ پڻ سکي آھي.سُھائي ابڙو گروپ نرتال جي بانين منجھان ھڪ آھي ۽ ان گروپ جي ناچ ھدايتڪار (ڊانس ڊائريڪٽر)/ فن پيش ڪندڙ ڪلاڪار (پرفارمنگ آرٽسٽ) پڻ آھي.

## ناچَ ۽ ڪوريوگرافي

## فلموگرافي

## ٿيٽر

## ميوزڪ وڊيوز

## حوالا

زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني عورت ڊانسر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
شيما ڪرماني

**شيما ڪرماني**، يا **ڪرماني** () (جنم سال 1951) ھڪ پاڪستاني سماجي ڪارڪن، تحريڪ نسوان سَڀا جي باني ۽ ڀراتناتيم ڊانس جي ماھر آھي. ڪرماني پاڪستان جي شھر راولپنڊي ۾ ھڪ وچولو-درجو (مڊل-ڪلاس) پڙھيل لکيل ڪُٽنب ۾ جنم ورتو ھيو. ھيءَ ڪراچي ۾ جيزس ائنڊ ميئري جي ڪانوينٽ اسڪول ڏانھن وئي ھئي. تنھنکانپوءِ ھيءَ لنڊن ڏانھن آرٽس ۾ ڊگري ماڻڻ لاءِ وئي ھئي ۽ پوءِ پاڪستان موٽي آئي.

ھن ڀائنيو تہ پاڪستاني سماج ۾ عورتون معاشري ۾ برابري نٿيون ماڻي سگھن تنھنڪري ھن ھڪ جاکوڙي تحريڪ ”تحريڪ نسوان“ (نارين جي تحريڪ) شروع ڪئي ۽ انھن جي حَقن، صيحت تندرستي مسئلا، تعليم ۽ برابري لاءِ آواز اُٿاريو. 

ڪرماني جو پيءُ پاڪستان آرمي کان ريٽائرڊ برگيڊيئر ۽ ڪي اليڪٽرڪ (ان مھل ڪي اي ايس سي يعني ڪراچي اليڪٽرڪ سپلاءِ ڪارپوريشن) جو چيئرمين ھيو. سندس تعليم ڪنوينٽ اسڪولن ۾ ٿي جتي سندس پيءُ کي مقرر (پوسٽ) ڪيو ويندو ھيو. شيما 1960 جي ڏھاڪو جي وچ واري زماني ۾ ڀرتناتيئم (ڊانس جو ھِڪ نمونو) سِکڻ شروع ڪئي.ڪرماني ھندستان جي دوري مھل الوڪا پانيڪر جي تربيت ھيٺ اوڊيسي ۽ ليئلا سيمسن جي استادي ۾ ڀرتناتيم سکيائين. سندس پھرئين اڪيلي ڪارڪردگي (سولو پرفارمنس) 1984 ۾ پاڪستان ۾ ٿي ھئي. ھيءَ ڪراچي ۾ ٿيٽر ڊائريڪٽر پراسانا راماسوامي جي رھنمائيءَ ۾ ٿيٽر ورڪشاپ پڻ ڪندي آھي ۽ ڪراچي ۾ تحريڪ ِِ نسوان جي سربراھي ڪندي آھي. ھندستان ڏانھن پنھنجي سيرسپاٽي دوران ھن ليلا سيمسن جي اُستادي ۾ اوڊيسي ۽ الوڪا پينيڪر جي اُستادي ھيٺ ڀرتناتيئم ڊانس سکيون.

## 2017۾ سيوھڻ تي ڌمال
2017 ۾ سيھوڻ شريف ۾ قلندر شھباز جي درٻار تي مذھبي شدتپسندن پاران بربريت جھڙو خودڪش حملو ٿيڻ کانپوءِ شيما ڪرمانيءَ ڌمال (صوفي جھمر جو نمونو) ھنئي (پيش ڪئي) ھئي. ھن مست الستي ۾ پرفارمنس ڏئي ميڊيا کي ٻُڌايو تہ ڪير بہ راڳ ۽ ناچ کي روڪي نٿو سگھي. ھن فيض امن ميلو، لاھور ۾ ناچ پرفارم ڪيو جتي ھن عاصمہ جھانگير کي ڀيٽا (ٽرائبيوٽ) پيش ڪئي. ھن چيو تہ اسان ھڪٻئي سان پريم (پيار) جو سنھيو (پيغام) ونڊڻ سان شانتي (امن)، سھپ (ھارمني)، ۽ برابري آڻي سگھئون ٿا.

## حوالا

زمرو:1951ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني عورت ڊانسر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارڻيون
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
يورپ ۾ اسلام

**يورپ ۾ اسلام**  يورپ ۾ اسلام جي آمد 711ع ۾ مسلمانن جي بربر فوج جي گوٿن کي شڪست ڏئي آئبيرين اپٻيٽ (موجوده اسپين ۽ پورچوگال) جي فتح ڪرڻ سان ٿي. مسلمانن ان فتح بعد گال (موجوده فرانس) ۾ داخل ٿي پر کين 732ع ۾ پواتييي (Poitiers) ۾ شڪست ملي. مسلمان خاندانن لاڳيتو سسلي، مالٽا ۽ سسلي جي شھر سرقوس (Syracuse) تي نارمن جي 1090ع يا 1091ع تائين حڪومت ڪئي. اسلامي حڪومت سڀ کان گھڻو آئبيريا ۾ ھلي ۽ خلافت بنو اميه (912ع–1031ع) جي دؤر ۾ عروج تي پھتي ۽ ان جو خاتمو غرناطہ جي ھار (1492) ۾ ٿيو جنھن سان فلپ ٽئين مور نسل جي مسلمانن کي ڌوڪي کان اسپين مان ٻاھر ڪڍيو ۽ جيڪي مسلمان باقي اتي بچيا انھن کي 1609ع کان 1614ع تائين زبردستي بپتسما ڏيارائي عيسائي ڪرائي ڇڏيو. اوڀر يورپ واري پاسي کان اناطولي ترڪن تيرھين صدي عيسويءَ ۾ بلقان  تي حملو ڪري قبضي ۾ آندو ۽ اسلام خلافت عثمانيه جي يورپ ۾ فتحن سان گڏ ڦھلجڻ شروع ٿيو. عثماني ترڪن 1453ع ۾ بازنطيني ايمپائر جي گاديءَ جو هنڌ قسطنطنيه فتح ڪري ورتو. پندرھين کان سترھين صدي عيسويءَ تائين پولينڊ، لٿونيا، ھنگري ۽ بوڊاپیسٽ مسلمانن جي حڪومت ھيٺ رھيا. ويھين صديءَ جي شروعات ۾ خلافت عثمانيه جي شڪست، ٻن عظيم جنگن، يوگوسلاويه جي ٽٽڻ ۽ بلقان وارين جنگن پولينڊ ۽ ھنگري ۾ مسلم آبادي کي ختم ڪري ڇڏيو پر بلقان وارن علائقن م مسلمانن جي چڱي آبادي بچي وئي. اولھ يورپ ۾ اسلام 1950ع واري ڏھاڪي کان ڏکڻ ايشيا، آفريڪا ۽ وچ اوڀر مان مسلمانن جي برطانيا، فرانس، جرمني، نيدرلينڊز، اٽلي، اسپين منتقلي ۽ مقامي آبادي جي مذھب جي تبديلي سان وڌڻ شروع ٿيو. اندلس جي گادي جي هنڌ  قرطبه (Cordoba) يورپ جي وچولي دؤر ۾ سڀ کان وڏو ۽ امير ترين شھر ھوندو ھو. ان ۾ سرن جي فرش واريون فانوسن واريون گھٽيون ھيون، اتي پاڻي جو بندوبست، ڪپڙي جا ڪارخانا، ڪاغذ ۽ شيشي جون فيڪٽريون، عوامي حمام، کوڙ لائبريريون مفت اسڪول پڻ ھيا. بغداد ۽ قاھرہ وانگر ھتي بہ ھڪ وڏي مرڪزي مسجد واقع ھئي جنھن ۾ يورپ جي پھرين يونيورسٽي قائم ٿي. اندلس ۾ مسلمان حاڪمن فنڪارن، فلسفين ۽ سائنسدانن جي وڏي سرپرستي ڪئي. مسلمانن علم رياضي، فلسفي، طب، علم نباتات، فلڪيات، زراعت ۾ جدت آندي. انھن عيسائي يورپ مان وڃائجي ويل يوناني فلسفي ۽ سائنس جي لکڻين کي ٻيھر ھٿ ڪيو. مسلمانن ھائڊرالڪ ٽيڪنالاجي جو استعمال ڪري روايتي ميڊيٽرينين زراعت ۾ انقلاب برپا ڪيو. لاطيني يورپ ۾ عرب اسلامي ثقافتي ۽ فڪري ورثو وڏي اھميت وارو ھيو. ڪيترائي عربي ٻولي جا لفظ اسپيني ٻولي ۾ شامل ٿي ويا.  2008ع جي آدمشماري مطابق يورپ جي ڪل آبادي جو 6 سيڪڙو مسلمان آھن. يورپ جي ڪل مسلمان آبادي 4,40,00,000 آھي. البانيا جي 70 سيڪڙو آبادي ۽ بوسنيا ۽ ھرزگوينا جي 40 سيڪڙو آبادي مسلمان آهي. فرانس ۾ 50 لک ۽ جرمني ۾ 20 لک، برطانيا ۾ 15 لک مسلمان رھن ٿا.

## حوالا

زمرو:يورپ ۾ اسلام
زمرو:يورپ ۾ مذهب
دروز مذھب

**درزي** يا **دروز**    ھڪ مذھب جو نالو آهي جيڪو توحيد ۾ يقين رکندڙ ھڪ ابراھيمي مذھب آهي جنھن جو بنياد حمزہ ابن علي ابن احمد ۽ فاطمي خلافت جي ڇھين خليفي الحاڪم بن امر الله، افلاطون، ارسطو، فيثاغورث ۽ زينو آف الرواقي جي تعليم تي مشتمل آهي. رسائل الحڪمه ھن مذھب جو مقدس ڪتاب آھي. ھن عقيدو شيعن جي ھڪ شاخ اسماعيليت,غناسطيت، ھندوازمنئين افلاطونيت، فيثاغورثيت, ۽ ٻين فلسفن ۽ عقيدن جي خيالن تي مشتمل آهي. ھن عقيدي وارن جو خدا جي انسان جي روپ ۾ پيدا ٿيڻ واري خيال ظھور انساني  ۽ روح جي ٻيھر نئين جنم واري خيال تناسخ ۾ يقين آھي. انھن کي مسلمان تسليم نہ ڪيو ويندو آهي پر مصر جي الازھر انھن کي مسلمان ۽ شيعن جي ھڪ شاخ تصور ڪري ٿي.. ھن وقت دنيا ۾ ھن مذھب جا  ڏھ لکن جي لڳ ڀڳ عقيدتمند آھن جيڪي لبنان ، شام ۽ اسرائيل جي جابلو ۽ ٻھراڙيءَ وارن علائقن ۾ رھن ٿا.

## تاريخ

جن مذھب جي ابتدا يارھين صدي عيسويءَ ۾ ٿي. ان عقيدي وارن پاڻ کي مواحدين سڏائڻ شروع ڪيو ھو. ھن مذھب جي شروعات مصر ۾ 
فاطمي خلافت ۾ خليفي الحاڪم بن امر الله (دور حڪومت: 996 کان 1021 تائين) جي دور ۾ ٿي فاطمي خاندان جي نظريي کي ڦھلائڻ لاء تبليغ شروع ڪرائي جنھن کي دعوا جو نالو ڏنو ويو. الحاڪم، جيڪو غيرمعمولي نرالي خيالن جي ڪري مشھور ھيو، ان نہ رڳو پاڻ کي خدا طرفان مقرر ڪيل اسماعيلي امام پر خدا ھجڻ جي اعلان ڪرائڻ جي اجازت ڏني جنھن سان اسماعيلي ٽٽي ويا ۽ انھن مان الحاڪم جي حامي گروہ 1017 ۾ محمد ابن اسماعيل الدرزي (وفات:1019) ۽ حمزہ ابن علي ابن احمد جي قيادت ۾ ھي نئون مذھب ٺاھيو جيڪو محمد بن اسماعيل جي ئي نالي سان درزي مذھب سڏجڻ لڳو. الدرزي بعد ۾ لاپته ٿي ويو يا ڪٿي مارجي ويو ۽ حمزہ ھن مذھب کي منظم ڪيو ۽ تبليغ شروع ڪئي ۽ جلد ئي ھن لبنان ۽ شام جي  جبلن وارن ھارين کي ھن مذھب ۾ آندو. 1021ع ۾ الحاڪم  قاھرہ جي مقاتم نالي ٽڪرين ۾ پراسرار طور تي گم ٿي ويو ھو. 1043 ۾ حمزہ ڻہ گم ٿي ويو.
## مذھبي عقيدا
حمزه پاڻ کي درزي مذھب جو امام سڏرايو ۽ ھن نظريو ڏنو تہ الحاڪم ايئن خدا ھيو جيئن عيسائيت ۾ حضرت عيسي کي خدا سمجھيو وڃي پيو. جن ان جي پيروي ڪندڙ اھي توحيد ۾ يقين رکندڙ ھيا ۽ انھن ايمان آندو تہ اھو واحد خدا الحاڪم م موجود ھيو. حمزہ ان نئين مذھب جو مقدس ڪتاب بہ ڏنو جنھن جو نالو الحڪمه الشريفه ھيو. اسلامي شريعت کي ترڪ ڪيو ويو ۽ اسلام جا پنج رڪن جي ضرورت نہ سمجھي وئي. ھڪ کان وڌيڪَ زالن جي رسم ختم ڪئي وئي ۽ طلاق کي ناپسند ڪيو ويو. درزي عقيدي وارن کي ستن حڪمن جي پيروي جي تلقين ڪئي وئي جن ۾ : الحاڪم کي خدا سمجھي ايمان آڻڻ؛ شيطان کي رد ڪرڻ: غير درزي عقيدن کي رد ڪرڻ؛ خدا جي فرمانبرداري ڪرڻ؛ درزي مذھب وارن سان سچائي ۽ يڪجهتي قائم رکڻ شامل ھيا. مذھب جي پوئلڳن کي ھدايت ڪئي وئي تہ مسلمانن ۽ غير درزي مذھبن وارن جي سامھون پنھنجي درزي عقيدي کي مخفي رکي تڪيه تي عمل ڪن. ھن مذھب ۾ تناسخ جو عقيدو بہ ڏنو ويو جنھن مطابق مرڻ سان ماڻھو جو روح ڪجهه ٻين زندگين ۾ رھي ٿو تہ جيئن ان جي تڪميل ٿي سگھي. ھن مذھب وارن جو ايمان آھي تہ الحاڪم ۽ حمزہ غيب واري دؤر ۾ داخل  ٿي ويا ھئا ۽ اھي مستقبل ۾ دنيا ۾ وري ظاھر ٿي مڪمل انصاف کي قائم ڪندا. جن مذھب ۾ قدامت پسندي جي گنجائش نه رکي وئي ۽ مذھبي عقيدتمندن جي قيادت لاء ھڪ شيخن جو حلقو جوڙيو ويو جن کي درزي *'عقل*(uqqal) سڏيندا آهن ۽ عقيدي کان اڻڄاڻ کي جھل سڏن ٿا. وفاداري ۽ يڪجهتي انھن جي عقيدي ۾ مرڪزي حيثيت رکي ٿي جيڪا انھن ۾ قائم آھي.

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:مذھب ۽ عقيدا
پاٽ

thumb|چٽسالي ٿيل پاٽ، يا پاٽر، اٽو ڳوھڻ جو ٿانءُ جو ھڪ نمونو

**پاٽ** گھريلو استعمال جو ھڪ ٿانءُ آھي، جيڪو چيڪي مٽيءَ کي پچائي ٺاھيو ويندو آھي. پاٽ ھٿ سان اٽو ڳوھڻ لاءِ ڪم آڻبي آھي، پاٽ جو استعمال اڄڪلھ گھٽجي ويو آھي ان جي جاءِ تي پلاسٽڪ يا اسٽيل جا ساڳئي بناوٽ وارا ٿانءَ جھڙوڪ ٿالهه ڪم اچن ٿا. ھي ٿانءُ سنڌ جي ٻھراڙيءَ جون استريون اٽو ڳوھڻ لاءِ ڪم آڻينديون ھيون جنھن جو استعمال ھاڻي گھٽجي يا وري سڦا ناھي ٿيندو.

پاترَ، پاٽر ٺِڪَر جي ٿانءَ جو ننڍڙو قسم کي پاٽوڙو سڏبو آھي، پاٽوڙو وري خيرات شادي وھانءَ جي ماني کائڻ لاءِ ڪم ايندو ھيو جيڪو پڻ ھاڻي گھٽي ويو آھي. 

## سنڌي پھاڪن ۾ استعمال
پاٽ بابت ڪيترائي پھاڪا چيل آھن. 
*پھاڪو: پاٽ تي ويھارڻ: سمجھاڻي: سُڃو ڪرڻ، ڪنھن کي سُڃو ڀينگو ڪرڻ

## حوالا

## ٻاھريان ڳنڍڻا
*ماني ڪيئن پچائجي، وڪي ھائو تي
الڪا ياگنڪ

**الڪا ياگنڪ** (انگريزي: Alka Yagnik]،جنم: 20 مارچ 1966ع)، هندستاني فلمي گيت ڳائيندڙ هڪ سريلي گلوڪاره آهي. گذريل ٽن ڏهاڪن کان سندس آواز ۽ فن جو جادو هندستان جي فلمي دنيا ۾ حڪمراني ڪري رهيو آهي. سندس فن جي مڃتا طور کيس ڪيترن ئي انعامن ۽ اعزازن سان نوازيو ويو آهي. هن جا ڳايل گيت سڄي ننڍي کنڊ ۾ پسند ڪيا وڃن ٿا. هن کي ”فلمي گيتن جي راڻي“ ۽ ”ماکيءَ کان مٺي آواز واري گلوڪاره“ سڏيو وڃي ٿو.

## ننڍپڻ
الڪا جو جنم هندستان جي مشهور شهر ڪلڪتي ۾ 20 مارچ 1966ع تي ٿيو. سندس پيءَ جو نالو ڌرميندر شنڪر آهي. سندس ماءُ شوڀا پنهنجي دور جي مشهور ڪلاسيڪي ڳائڻي هئي. هن ڇهن ورهين جي ننڍڙي ڄمار ۾ آڪاش واڻيءَ (آل انڊيا ريڊيو) تان ڳائڻ شروع ڪيو. ڏهن سالن جي عمر ۾ هوءَ پنهنجي ماءُ سان گڏ ممبئي لڏي آئي جتي هن ٻار طور ڳائڻ شروع ڪيو. اڳتي هلي نامياري موسيقار لڪشمي ڪانت ۽ مشهور اداڪار راجڪپور جي همت افزائيءَ سان موسيقيءَ جي ميدان ۾ متعارف ٿي.

## فني سفر
الڪا ڇهن ورهين جي ڄمار ۾ ڪلڪتي ريڊيو اسٽيشن تي ڀڄن ڳائي پنهنجي فني زندگيءَ جي شروعات ڪئي. هن 1980ع ۾ جهنڪار فلم لاءِ پنهنجو پهريون گيت رڪارڊ ڪرايو. ان کان پوءِ 1981ع ۾ فلم لاوارث ۽ 1982ع ۾ فلم هماري بهو الڪا لاءِ هن گيت ڳايا. 1988ع ۾ فلم تيزاب لاءِ سندس ڳايل گيت ”ايڪ دو تين“ کيس مقبوليت جي بلندين تائين پهچائي ڇڏيو. هن گاني ڳائڻ تي کيس بهترين پس پرده ڳائڻيءَ طور پهريون فلم فيئر ايورڊ مليو. اردو ۽ هنديءَ سان گڏ هن ٻين به ڪيترين ئي ٻولين ۾ فلمي گيت ڳايا آهن جن ۾ آسامي، بنگالي، گجراتي، ملي، ميراٺي، سنڌي، پنجابي، تامل ۽ تيلگو ٻوليون شامل آهن. 1993ع ۾ هن ايئا ارون سان گڏجي مشهور گانو ”چولي ڪي پيڇي ڪيا هئي“ ڳايو جنهن تي کيس بهترين پس پرده گلوڪاره طور ٻيو فلم فيئر ايوارڊ مليو. 1994ع ۾ هن سونوڪمار ۽ ايئا ارون سان گڏ مشهور گانو ”دل مين ليتي هئي“ رڪارڊ ڪرايو. انور ساگر جو لکيل هي گانو هن فلم امانت لاءِ ڳايو. هن گاني جي موسيقي بپي لهري ترتيب ڏني. انهيءَ کان پوءِ هن ڪيترائي لافاني گيت ڳايا آهن. عورت ڳائڻيءَ طور هن کي ست فلم فيئر ايوارڊ ملي چڪا آهن. هن 1114 فلمن ۾ 2486 گانا ڳايا آهن. هن لتا منگيشڪر ۽ آشا ڀوسلي کان پوءِ هڪ عورت گلوڪاره طور سڀ کان وڌيڪ گانا ڳايا آهن. 

## حوالا
زمرو:1966ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:گجراتي ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
ڪالي

thumb|ڪالي 1885-95 ورھيا

**ڪالي** ()، عرف ***' () يا ***' () يا ڪالي ماتا، ھندو مت خاص ڪري تانترڪ پؤلڳن جي پويتر ھستي يا ديوي آھي. اڪثر ھنود ڪالي ماتا کي شيو جي ڪھاري ڳُڻن (صفتن) جو نسواني پاسو پڻ سمجھندا آھن. ڀارت جي اوڀرندي شھر ڪولڪتا (ڪولڪتہ) جو نالو ڪالي ماتا ديوي جي نالي پُٺيان ئي رکيو ويو آھي. ڪالي ۽ اوردس مھاديو منجھان ھڪ آھي. مھاودياس ھڪ ديوي ديوتا کي چئبو آھي جيڪا ھندوڌرم ۽ ٻُڌڌرم ۾ ساڳئي آھي.

ڪالي جو ظاھر ٿيڻ دُشٽ شڪتين ( شيطاني طاقتن) جو انت آڻڻ لاءِ ٿيو ھيو. شڪتي جي سڀ کان وڏي سگھاري قِسم آھي. ڪالي شيو مت جي تنتر/تانرڪ شعبو جي ڪول مارگ درجي جي ھڪ اندروني ايڪو (حصو) آھي.

1- باھ (اگني) جي شعلن جا ست ٻولين ۾ انکي ست ڳاڙھن (سُرخ) ڀينرن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي.

2- ھڪ ديوي جيڪا شيو جي شڪتي جو اظھار آھي، تنھنکي پاروتي، اما ۽ ڀواڻي جو نالو ڏنو ويندو آھي. سري نقطۂ نظر سان اھا حق جي اعليٰ ترين اظھار جي نمائندگي ڪندي آھي جيڪو رُتبو ۾ ھندو مت جي پريم آتما کان رتبي ۾ وڏو درجو آھي.

3-ڪالي امر (ابديت) جي نمائندو پڻ آھي، انھيءَ لحاظ کان اھا جيون دان پڻ ڏيندي آھي ۽ جيون ڪش (زندگي کسڻ) پڻ آھي. انھيءَ حيثيت ۾ ان جو مجسمو چار ٻانھُن واري ھڪ ناري (عورت) وانگر بڻيل آھي، جنھن جون ڏانداريون آھن ۽ ھي ھر شيءِ کي اڳري ويندي آھي. ھي ڦندو (ڦاھي)، تلوار ۽ کوپڙي واري لٺ کنيو بيٺل آھي. شمشان گھاٽن سان وابستگي پڻ انھيءَ ڪارڻ آھي. ڊَپ (ڊڄ، خوف) جي نوعيت سان آگاھيءَ سبب ڊڄ جي حالت ۾ ان جي پِٽَ ڏيندا آھن.

4- ڪالي جو پويتر (مقدس) مندر ڪالي گھاٽ ڪلڪتا ۾ آھي. ان مندر جي اھميت سان واڳيل مطابق مھاديو شيو) پنھنجي زال جو لاش کڻي سموري جھان (عالم) ۾ گُھمي رھيو ھيو تہ انکي تباھ ڪري ڇڏي. وشنو وچ ۾ پئجي پنھنجي چڪر کان ڪالي جي لاش کي ايڪونجاھ ڀاڱن ۾ڪَپي ڇڏيو. اھي ٽڪرا (ڀاڱا) جتي ڪِريا اھا جڳھ متبرڪ بڻجي وئي ۽ اتي مندر بڻايو ويو.

5- غير برھمڻ ڪالي جي درڳاھ جي روپ کي مڃيندا آھن، مثال طور بنگال ۾ درڳا پوڄا عام آھي. 
سنڌ ۾ موجود مڪلي لاءِ پڻ گمان آھي تہ اھو نالو اصل ۾ ڪالي جو بگڙيل نالو آھي جيڪو ڪالي منجھان مڪلي بڻجي ويو.

## حوالا

زمرو:پاروتي جا اوتار
زمرو:تباهه ڪندڙ ديويون
زمرو:ماتا ديويون
زمرو:مھاودياس
زمرو:ڏھ مھاوديا
زمرو:جنگ جون ديويون
سرهاڙي

**سرهاڙي** (انگريزي:Sarhari) سنڌ جي سانگهڙ ضلعو جي شهدادپور تعلقو جو هڪ پراڻو ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ ريلوي اسٽيشن پڻ آهي.

## حوالا
فرائضي تحريڪ

**فرائضي تحريڪ**  جو بنياد 1819 ۾ اوڀر بينگال ۾ حاجي شريعت الله بدعتن جي خاتمي ۽ مسلمانن کي الله طرفان مقرر ڪيل فرضن تي ھلڻ لاءِ وڌو. اھا برطانيا جي مخالف تحريڪ ھئي. ھن تحريڪ جو باني حاجي شريعت الله (1781ع- 1840ع) ننڍي عمر ۾ حج ادا ڪيو ۽ 20 سال مڪي ۾ رھيو. ممڪن آهي تہ ھي وھابيت مان متاثر ٿيو ھجي. عربستان مان واپس اوڀر بينگال پھچي ان ھن تحريڪ جي شروعات ڪئي. 1757 کان بينگال ايسٽ انڊيا ڪمپني جي قبضي ۾ اچي ويو ھو جنھن جي معاشي پاليسين سان بينگال جي ڪپڙي جي صنعت ۽ ھارين جي زندگي تباھي جي ڪناري تي پھچي وئي. ٻئي طرف ھندو زميندارن ۽ شاھوڪارن کي فائدو رسي رھيو ھو.  شريعت الله ماڻھن کي شيعن ۽ صوفين جي طريقن کي، شادين ء جنازن جي غير اسلامي رسمن کي ختم ڪرڻ جي تلقين ڪئي ۽ اجتماعي نمازون جائز حاڪم جي اچڻ تائين نہ پڙھڻ جي صلاح ڏني. ھن بي زمين ھارين جي جبري پورهئي کي رد ڪرڻ ۽ ٽئڪس نہ ڏيڻ لاء زور ڏئي انھن جي مدد ڪئي. اصلاح پسندي ۽ مساوات جي پيغام سان جيڪا فرائضي تحريڪ شروع ڪئي اھا اوڀر بينگال جي ٻھراڙيءَ ۾  سندس پٽ دودو ميان (1819ع-1863ع) جي سربراهي ۾ عوامي حمايت جو مرڪز ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. دودو ميان انڊيا کي غير مسلم حاڪمن جي رھڻ تائين دارلحرب (جنگ جو گھر) قرار ڏئي ڇڏيو. تحريڪ سڌوسنئون انگريزن سان ثڪراء ۾ اچي وئي. 1857 واري بغاوت ۾ دودو ميان گرفتار ٿي ويو ۽ ھن تحريڪ جي سياسي سرگرمين تي بندش پئجي وئي. تنھن ھوندي به ان جون مذھبي سرگرميون ويھين صديءَ جي شروعات تائين جاري رھيون.

## تحريڪ جا نظرتي خيال

ھي تحريڪ سني اسلام جي حنفي فقه سان لاڳاپيل ھئي. ھن بنگال جي مسلمانن م  گناھن کان توبه، الله جي مقرر ڪيل فرضن جي بجاوري، توحيد سان سختي سان وابستگي، ھر قسم جي ثقافتي روايتن سان تعلق قطع ڪرڻ جيڪي بدعتن ۾ اچن پيون. ھنن جي نظريي مطابق جمعي جي نماز ء عیدالاضحی پڙھڻ لازمي نہ ھيو.ھہ انڊيا کي دارلحرب سمجھندا ھيا. ھنن ۾ اڳواڻ  پير جي بدران استاد ۽ پوئلڳ کي مريد جي بدران شاگرد سڏبا ھئا. اھا مذھبي اصلاح جي تحريڪ ھئي جيڪا شروع م پرامن ۽ بعد ۾ تشدد واري ٿي وئي. ان جو بنيادي مقصد غيراسلامي رسمن کي ختم ڪرڻ ھو. ان جو مرڪز فريدپور ھيو.

## حوالا

زمرو:اسلامي تحريڪون
زمرو:انڊيا ۾ اسلاميت
زمرو:ايشيا جي تاريخ
زمرو:برطانوي راڄ
امتياز دانش

**امتياز دانش** (انگريزي: Imtiaz Danish) سنڌ ۾ پيدا ٿيندڙ سنڌي ٻولي جو مشهور شاعر آهي.

## زندگي جو احوال
ڀلوڙ شاعر امتياز دانش جو پورو نالو امتياز علي پٽ فيض محمد لوهر آهي. هن  سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري تعلقي جي ڳوٺ سيهڙ وليج ۾ جنم ورتو.

## تعليم
امتياز دانش شروعاتي  تعليم پرائمري اسڪول سيهڙ وليج، مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڏوڪري، انٽر گورنمينٽ حيدر بخش ڊگري ڪاليج ڏوڪري ۽ ايم. اي سنڌي ادب ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان پاس ڪئي.

## شاعري ۽ ادب
امتياز دانش شاعريءَ جي شروعات ٻالڪ پڻ کان ڪئي. بعد ۾ هن ڪراچيءَ ۾ مختلف نڪرندڙ اخبارن جهڙوڪ:روزاني عوامي آواز ، روزاني ‘خبرون’، روزاني ‘تعمير سنڌ’، روزاني‘سوڀ’، روزاني ’هلال پاڪستان’ ۽ ٻين ۾ سب ايڊيٽر طور ڪم ڪيو. نجي چئنلن سنڌ ٽي وي ۽ ڪي ٽي اين تي ڪافي عرصو سب ايڊيٽر ۽ اسڪرپٽ ايڊيٽر طور پڻ ڪم ڪيو. سندس شاعريءَ توڙي ليک مختلف سنڌي، اردو توڙي انگريزي اخبارن ۾ شايع ٿيندا رهيا آهن.2012ع ۾ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري سنڌي ادب جو ليڪچرار مقرر ٿيو. هن جي شاعريءَ جو هڪ ڪتاب **پرينءَ جو عڪس** ڪنول پبليڪيشن ڪراچي پاران شايع ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
زمرو:صحافي
محمد رفيع

**محمد رفيع** (انگريزي: Muhammad Rafi]، جنم: 24 ڊسمبر 1924ع ــ 31 جولاءِ 1980ع) هندستان جو مشهور فلمي گيت ڳائيندڙ راڳي ۽ سنگيت جي دنيا جو هڪ چمڪندڙ تارو هو. هو ننڍي کنڊ جي انتهائي مايه ناز راڳيندڙن مان هڪ هو جنهن هندستاني فلمن لاءِ هزارين گانا ڳايا. سندس آواز جو ميٺاج، سر جي سڃاڻپ ۽ موسيقيءَ جي ڄاڻ هن کي سر ۽ سنگيت جي دنيا ۾ مٿاهون مقام ڏياري ٿو. هن ڇھ فلم فيئر ايوارڊ ۽ هڪ قومي فلم ايوارڊ حاصل ڪيو. 1967ع ۾ هندستان جي سرڪار کيس پدما شري ايوارڊ سان نوازيو. 2001ع ۾ هن کي هيرو هنڊا ۽ اسٽار ڊسٽ مئگزين پاران ”ملينيم جو بهترين راڳي“ جو اعزاز ڏنو ويو. هن هڪ هزار کان به وڌيڪ فلمن ۾ هندي، اردو ۽ پنجابي ٻولين ۾ گانا ڳايا آهن. هن هندستان جي ڪيترين ئي مقامي ٻولين ۾ به پنهنجي آواز جو جادو جاڳايو آهي. انهن ٻولين ۾ ڪونڪاني، آسامي، ڀوجپوري، مرهٺي، سنڌي، گجراتي، تامل، تيلگو ۽ ٻيون مقامي ٻوليون شامل آهن. هن انگريزي، فارسي، عربي، سنهالي ۽ ڊچ ٻولين ۾ پڻ ڳايو آهي.

## ننڍپڻ
محمد رفيع امرتسر ضلعي جي هڪ ڳوٺ ”ڪوٽلا سلطان سنگھ“ ۾ اکيون کوليون. هن جي والد جو نالو حاجي علي محمد هو. محمد رفيع پنهنجن ڇهن ڀائرن مان ٻيو نمبر ڀاءُ هو. 1935ع ۾ محمد رفيع جو پيءُ لاهور ۾ لڏي اچي ويٺو ۽ اتي حجامڪو دڪان کوليائين. محمد رفيع لاهور ۾ موسيقيءَ جي تربيت استاد عبدالوحيد خان، پنڊت جيوڻ لال ۽ فيروز نظاميءَ کان حاصل ڪئي. 1941ع ۾ هن پهريون ڀيرو هڪ عوامي ميڙ آڏو پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو. ان وقت هن جي عمر 13 سالن جي لڳڀڳ هئي. لاهور ۾ هن پهريون ڀيرو 1944ع ۾ هڪ پس پرده راڳيءَ جي حيثيت سان پهريون گانو پنجابي فلم گل بلوچ لاءِ رڪارڊ ڪرايو. هيءُ هڪ دوگانو هو جيڪو هن زينت بيگم سان گڏجي ڳايو. هن گاني جي موسيقي شيام سندر ترتيب ڏني . ساڳئي ئي سال کيس آل انڊيا ريڊيو لاهور تي ڳائڻ جي آڇ ٿي. محمد رفيع جي پهرين هندي فلم ”گائون ڪي گوري“ هئي جيڪا 1945ع ۾ رليز ٿي.



## ممبئي ۾ فني سفر
محمد رفيع 1944ع ۾ لاهور ڇڏي بمبئي (جنهن کي هاڻي ممبئي ڪوٺيو وڃي ٿو) اچي وسايو. مشهور شاعر تنوير نقوي کيس مختلف فلم پروڊيوسرن سان ملايو. ستت ئي کيس فلم ”گائون ڪي گوري“ لاءِ هڪ دوگانو ڳائڻ جو موقعو مليو. ان بعد مشهور نوشاد جي مدد سان هن کي فلمي گيت ڳائڻ جا موقعا ملڻ لڳا ۽ هن جي سنگيت جي ميدان ۾ سڃاڻپ ٿيڻ لڳي. 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ هن ان وقت جي وڏن وڏن موسيقارن ۽ پروڊيوسرن سان گڏجي ڪم ڪيو ۽ ڪيترائي لافاني فلمي گيت ڳايا.

زمرو:1924ع جون پيدائشون
زمرو:1980ع جون فوتگيون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:ويهين صدي جا هندستاني ڳائڻا
اينيو

**اينيو** () ڪلاسيڪل يوناني ڏندڪٿائن ۾ اينيو جنگ جي ديوي ھئي. اھا گھڻي قدر جنگي خدا آريس سان لاڳاپيل آھي.
## تفصيل
ڪوئنٽس سمرنيئس انکي ”جنگ جي ڀيڻ“ سڏيو آھي، ھڪ اھڙي ئي ڪردار ۾ جنھن ۾ ايرس سان مشابھت رکي ٿي، ھومس سان، جھڳڙو ۽ اختلاف جو مجسمو، ھڪ ئي ديوي جي حيثيت سان ٻنھين جي نمائندگي ڪندڙ ديوي آھي. ڪُجھ ڏندڪٿائن (افسانن) ۾ ان جي سُڃاڻپ جنگي ديوتا ايناليئس جي ماءُ طور پڻ ڪئي وئي آھي، ۽ انھن ڏندڪٿائن ۾، آريس جي پيءُ طور پڻ اشارو ڪيل آھي، تنھن ھوندي، مذڪر جي نالي سان اينيلياس يا اينيليوس پڻ آريس جي لقب طور استعمال ڪري سگھجي ٿو. جنگ جي ديوي جي حيثيت سان، اينيو شھرن جي تباھيءَ کي وَڌائڻ لاءِ ذميدار آھي، جيڪا اڪثر آريس سان گڏجي جنگ ۾ شامل ٿيندي آھي. کيس "جنگ ۾ اعليٰ" طور ڏيکاريو ويو آھي. ٽرواءِ جي انت دوران، اينيو ايريس سان گڏجي، جنگ ۾ دھشت ۽ رتوڇاڻ سميت (”تڪرار“)، فوبوس (”ڊپ“) ۽ ڊيموس (”ڊڄ“) پيدا ڪيو، اھي پوءِ ۾ ذڪر ڪيل فوبوس (”ڊپ“) ۽ ڊيموس (”ڊڄ“) ايريس جا ٻہ پُٽ ھيا. ھوءَ، ايريس ۽ ايريس جا ٻہ پُٽ اچيليس جي ڍال تي ڏيکاريل آھن. اينيو ٿيبس جي خلاف ست جي جنگ (وار آف سيون) ۽ ھندستانين سان ڊائيونس جي جنگ ۾ پڻ شامل ھُئي. اينيو جنگي ويڙھ منجھان ايتري تہ خوش ھُئي ايتري قدر جو ھن زيئوس ۽ راڪشس ٽائيفون جي وچ ۾ لڳندڙ جنگ ۾ حصو وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو:

 ايرس (جھڳڙو) ميلئي ۾ ٽائفن جو محافظ ھيو، نائڪ (سوڀارو) پاران زيئوس کي جنگ ۾ آڻي ڇڏيو … اَڻ ڌُريو (غير جانبدار) اينيو ٻنھين ھڪٻئي جي مخالف زيوس ۽ ٽائفن جي وچ ۾ برابري توازن برقرار رکيو، جڏھن تہ تيز رفتار شاٽس واري گجندڙ چمڪندڙ آسمان تي نچندي ظاھر ٿيا. 

اينيو کي رومين بيلونا سان سُڃاتو ھيو، اينيو کي اناتوليائي ديوي ما سان ھڪجھڙايون رکندڙ پڻ ڏيکاري وئي آھي. ٿيبس ۽ ورچومينوس ۾، ھوميوسا جي نالي سان ھڪ فيسٽول، جيڪو زيئوس، ديميتر، ايٿينا ۽ اينيو جي اعزاز ۾ ملھايو ويندو آھي، تنھن (ميلو) لاءِ چيو ويندو آھي تہ انکي اھو نالو اينيوو جي ھڪ پوڄارڻ (پرائيسٽئيس) ھومولوس، جي نالي پُٺيان ھومولوس جو نالو مليو ھيو. اينيو جو مجسمو، جيڪو ايٿينيائي مجسما ٺاھيندڙ پراڪسائٽلس (Praxiteles) جي پُٽن ٺاھيو ھيو، اينٿنز ۾ ايريس جي مندر ۾ کُپيل ھيو.
ھيسئوڊ جي ٿيئوگوني (Theogony ديوتائن جي درجابندي جو علم) (270–کان 273) ۾، اينيو پڻ گرئائي (Graeae) منجھان ھڪ جو نالو ھيو، ٽي ڀينر ھڪٻئي سان ھڪ اک ۽ ھڪ ڏند ونڊينديون ھيون، ٻيون ڀينر ڊيئنو (”ڊپ، ڊريڊ“) ۽ پيمفريڊو (”الارم“) ھيون.

## نوٽس

زمرو:آريس جون زالون
زمرو:تباهه ڪندڙ ديويون
زمرو:جنگ جا يوناني ديوتا
زمرو:جنگ جون ديويون
زمرو:زيوس جا ٻچا
زمرو:هيرا جا ٻچا
زمرو:يوناني ديويون
سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن

**سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن** (انگريزي:Sindh Public service Commission) سنڌ حڪومت جو هڪ ذيلي ۽ ساک وارو ادارو اهم آهي جيڪو نوڪرين ڏيڻ لاءِ امتحان وٺندو آهي. ايڊهاڪ ملازمن کي پڪو ڪرڻ کان علاوه ٻيون پڻ اهم ذميواريون نڀائي ٿو. هن اداري جو چيئرمين سيڪريٽري ۽ ميمبر به هوندا آهن

## حوالا
مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو تحقيقي رسالو

**مهراڻ يونيورسٽي ريسرچ جنرل آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي** (انگريزي: Mehran University Research Journal of Engineering and Technology) هڪ ساک ڀريو تحقيقي ٽماهي رسالو آهي جيڪو مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجيءَ پاران 1982ع کان لاڳيتو ڇپجي رهيو آهي. هي رسالو پاڪستان جي اعليٰ تعليم واري اداري (Higher Education Commission of Pakistan ) پاران تسليم ٿيل آهي. هن رسالي ۾ مقالا ڇپرائي استاد مٿئين گريڊ ۾ ترقي ماڻي سگهن ٿا. ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪندڙ شاگرد پنهنجا مقالا ڇپائي سگهن ٿا. 

## تعارف
هي رسالو انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي شعبن سان واسطو رکندڙ مقالا ڇاپي ٿو. مقالو ڇپڻ کان پهريائين اهو چڪاسيو ويندو آهي ته اهو ڪنهن ٻئي رسالي ۾ ڇپيل نه هجي ۽ مواد ڪنهن ٻئي رسالي تان ڪاپي نه ٿيل هجي. اها چڪاس ڪرڻ کان پوءِ مقالو ٻن ماهرن ڏانهن موڪليو ويندو آهي ته هو ڏسن ته مقالو تحقيق جي اعليٰ معيارن تي پورو لهي ٿو.

هن رسالي جو پهريون پرچو جنوري 1982ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. رسالي جو پهريون چيف ايڊيٽر پروفيسر ممتازالامام هو جڏهن ته پهريون ايڊيٽر پروفيسر عبدالعزيز سانگي هو. هي رسالو 2010ع کان نه فقط ڪتابي صورت ۾ ڇپجي ٿو پر ان سان گڏوگڏ انٽرنيٽ تي به شايع ٿئي ٿو. هي رسالو پاڪستان جي لڳڀڳ سمورين يونيورسٽين جي لائبررين کي مفت ۾ موڪليو وڃي ٿو.

## بين الاقوامي سڃاڻپ
هيءُ هڪ بين الاقوامي رسالو آهي. هر ساک رکندڙ بين الاقوامي رسالي جو هڪ خاص ”رسالن جو بين الاقوامي سڃاڻپ نمبر“ (International Standard Serial No) هوندو آهي. انهيءَ سڃاڻپ نمبر کي مختصر طور ”آئي ايس ايس اين“ (ISSN) ڪوٺيو وڃي ٿو. اهو نمبر    ”آئي آئي ايس اين جو بين القوامي مرڪز“ (ISSN International Centre) جاري ڪري ٿو. هيءُ هڪ ادارو آهي جنهن جو مرڪز فرانس جي شهر پئرس ۾ آهي ۽ انهيءَ جون شاخون مختلف ملڪن ۾ قائم ٿيل آهن.    مهراڻ يونيورسٽيءَ جي هن رسالي کي ٻه سڃاڻپ نبمر مليل آهن. هڪ انٽرنيٽ تي ڇپائيءَ لاءِ ۽ ٻيو ڪتابي صورت ۾ ڇپائيءِ لاءِ. اهي نمبر هيٺئين ٽيبل ۾ ڏيکاريل آهن. 

فقط رسالي جو سڃاڻپ نمبر نه هوندو آهي پر رسالي ۾ ڇپيل هرهڪ مقالي جو به هڪ مخصوص سڃاڻپ نبمر هوندو آهي جنهن کي ڊجيٽل آبجيڪٽ ايڊنٽيفائر (Digital object Identifier ) يا ”ڊي او آئي“ (DOI) سڏيو وڃي ٿو. هيءُ نمبر انٽرنيٽ تي گهربل مقالو ڳولڻ ۾ مدد ڪري ٿو. مهراڻ يونيورسٽيءَ جي هن تحقيقي رسالي ۾ ڇپيل هر مقالي کي به پنهنجو هڪ ڊي او آئي مليل آهي.  آئي ايس ايس اين نمبر ۽ ڊي او آئي ملڻ ڪري هي رسالو آمريڪا، آسٽريليا، ِچين ۽ دنيا جي ٻين ساک وارين يونيورسٽين جي لائبررين ۾ پنهنجي جاءِ والارڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو آهي. 

## انڊيڪسنگ
هي رسالو بين الاقوامي طور تي پنهنجي هڪ ساک رکي ٿو ۽ سڄي دنيا جا تحقيقدان هن رسالي ۾ ڇپيل مواد مان لاڀ حاصل ڪن ٿا. هي رسالو دنيا جي ٽيهن کان وڌيڪ ساک وارين انڊيڪسنگ ايجنسين پاران انڊيڪس ٿئي ٿو. انهن ايجنسين ۾ ويب آف سائنس (Web of Science )، اِيبسڪو هوسٽ (EBSCOhost)، ڪيبيل (Cabell)، انجنيئرنگ وليج (Engineering Village) ۽ ڊائريڪٽري آف اوپن ايسيس جنرلس (Directory of Open Access Journals) شامل آهن.

## حوالا

زمرو:اخبارون ۽ رسالا
مرکپور

**مرکپور** (انگريزي:Marakhpur) دادو ضلعو جي شھر دادو لڳ سنڌ جو قديم ڳوٺ آهي پر هاڻ دادو جو هڪ پاڙو بڻجي ويو آهي.

## حوالا
گلاب سومرو

**گلاب سومرو** (انگريزي:Gulab Soomro) سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ ڪالم نگار هو.

## زندگي جو احوال
گلاب سومرو جو اصل نالو گل محمد پٽ احمد خان سومرو هو. سندس قلمي نالا **گلاب سومرو** ۽ **شادان** سومرو هئا. گلاب سومرو پهرين آڪٽوبر 1949ع  ۾ سنڌ جي دادو ضلعو جي راڌڻ شهر ويجهو  ڳوٺ سيتا ۾ پيدا ٿيو.
## ادبي علمي خدمتون
هيءُ سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ نثر نويس هو. سندس شاعري ۽ ڪالم سنڌي ٻولي جي ڪيترين ئي اخبارن ۾ شايع ٿيا جن ۾ حلال احمر اخبار، روزاني هلال پاڪستان، روزاني عبرت ذڪر لائق آهن. هن قرآن شريف جو سنڌي ٻولي توڙي سرائڪي ٻولي ۾ ترجمو ڪيو. اهو تاريخ ۾ پهريون پيرو ليکبو جو قرآن شريف جو ترجمو سرائڪي ٻولي ۾ ٿيو هجي. هن زندگي جو ڪافي حصو ڪيترن ئي ماڻهن کي قرآن شريف جي تعليم ڏيڻ ۾ گذاريو جنهن ڪري شاگردن سان گڏ شهرين وٽ معزز شخص طور ڄاتو ويندو هو ۽ معزز ليکيو وڃڻ ڪري اڪثر پاڙي جا گهريلو تڪرار به نبيريندو هو. سندس زندگي جو سربستو احوال پروفيسر عبدالله مگسي جي ڪتاب سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو ۾ شامل آهي.

## وفات
گلاب سومرو 6 آگسٽ 2017ع تي وفات ڪري ويو ۽ کيس مرکپور دادو ۾ سپرد خاڪ ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:نثر نويس
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
راڌڻ

**راڌڻ** يا راڌڻ اسٽيشن (انگريزي:Radhan) سنڌ جي دادو ضلعو جي ميهڙ تعلقو جو هڪ نهايت قديم شھر  آهي، ريلوي اسٽيشن ھئڻ سبب ھن شھر کي وڏي اھميت حاصل آھي. 

## سرڪاري اداره
# گورنمنٽ هائير سيڪنڊري اسڪول راڌڻ 
# گورنمنٽ هائير گرلز اسڪول
# گورنمنٽ پوسٽ آفس
# گورنمنٽ يونين ڪائوسنل
# گورنمنٽ ڊگري ڪاليج
# ٽليفون ايڪسينچ راڌڻ اسٽيشن
# نيشنل بينڪ راڌڻ اسٽيشن 
# ٻيلي کاتو 
# رورل ميڊيڪل سينٽر راڌڻ اسٽيشن

## مسجدون
# محمدي مسجد
# فردوس مسجد
# ريلوي مسجد
# جامعه مسجد 

## شخصيتون
#  سردار غلام دستگير ڳورڙ (اڳوڻو چيرمئين)
# صدام جانوري (اڳوڻو وائس چيرمئين)
# سردار مظھر علي جهتيال
# غازي خان سولنگي
# سردار منور خان جهتيال

## صوفي بزرگ
#سخي فضل فقير
#مراد علي شاهه (گهڙي وارو پير)
#مسافر پير

## تعليم دان
# سائين ڪنيا لعل
#سائين واحد بخش جانوري 
# سائين حاڪم علي ڳورڙ 
#سائين رسول بخش جوڻيجو 
#سائين فدا حسين لاکير

## آس پاس وارا ڳوٺ
# ٿرڙي محبت
# راڌڻ وليج
# ڄام زرداري
# نيرھ
# ٻانگو 
# ڪشو چانڊيو
# سخي سعيدي موساڻي
# ميان جو ڳوٺ
# آگرا

## حوالا
زيڊ پارٽيڪل

**زيڊ ذرڙو** يا **زيڊ پارٽيڪل**  ڪمزور طاقت جو برقي بغير بار وارو ذرو آهي جيڪو برقي چارج واري ڊبليو پارٽيڪل جو بغير بار وارو ساٿي ذرو آهي. اھو پروٽان کان ھڪ سؤ کان وڌيڪ ڀيرا وڏو ھوندو آھي ۽ ان جي عمر 10 کان 25 سيڪنڊ ھوندي آھي. اھو پھريون ڀيرو پارٽيڪل فزڪس جي اداري  يورپين آرگنائيزيشن فار نيوڪليئر ريسرچ ۾ سائمن وان دير مير جي ڪارلو روبيا 1983 م دريافت ڪيو.

## حوالا

زمرو: پارٽيڪل فزڪس
زاب الڪبير ندي

**زاب الڪبير**  (Great Zab) 400 ڪلوميٽر ڊگھي ھڪ ندي جو نالو آهي جيڪا ترڪي ۽ عراق ۾ واقع آهي. اھا ترڪي جي وان ڍنڍ مان شروع ٿئي ٿي ۽ عراق جي ڏکڻ ۾ موصل لڳ دجله ندي سان وڃي ملي ٿي. انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا مطابق اھا ندي دجله درياهه جي ٻن مان ھڪ معاون شاخ يا ٽرائيبيوٽري آهي. زاب الڪبير ڪردستان جي جبلن مان نڪري ٿي ۽ 420 ڪلوميٽر (260 ميل) ترڪي جي ڏکڻ اوڀر ۽ اتر عراق کان ٿيندي ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولھه طرف وھندي موصل کان ھيٺ درياهه دجله ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ساڳي زاب جي نالي سان ھڪ ٻي ندي 230 ميل اتر اولھه ايران کان اتر عراق م داخل ٿي زاب الڪبير ۾ ڇوڙ ڪري ٿي جتان پوء زاب الڪبير 80 ڪلوميٽر اڳتي ھلي درياهه دجله ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ھر سال مارچ ۽ اپريل م اھي ٻئي نديون درياهه دجله ۾ ٻوڏ واري صورتحال پيدا ڪنديون آهن.

زغروس جبلن جو سلسلو گهٽ ۾ گهٽ لوئر پيليولٿڪ دور کان استعمال ۾ آهي ۽ نيندرٿلن جي قبضي جي وڏي گواهي، زاب الڪبير جي طاس جي آثار قديمه واري ماڳ، "شانه در غار" تي ڏني وئي آهي. علائقي لاءِ، ٽين صدي قبل مسيح جي آخر کان وٺي، تاريخي رڪارڊ موجود آهن. نو-آشوري دور ۾، زاب الڪبير، نمرود جي گاديءَ واري شهر جي آس پاس جي زمينن کي آبپاشي لاءِ پاڻي فراهم ڪيو. زاب جي جنگ؛ جيڪا اموي خلافت کي ختم ڪري ڇڏيو،  زاب الڪبير جي هڪ شاخ جي ويجهو ٿي ۽ درياهه جي واديون عراق جي منگول فتح کان پوء پناهگيرن کي پناهه ڏنيون. 19 ۽ 20هين صدي عيسويءَ دوران، زاب الڪبير جو طاس، مقامي ڪرد قبيلن جي آزادي ۽ خودمختياري لاءِ جدوجهد ڪندي اڪثر بغاوتون ٿينديون ڏٺيون. 

## رستو

## واٽر شيڊ

## درياهه جي تبديلي

## تاريخ

## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:عراق
زمرو:ترڪي
زمرو:دریاھہ ۽ نديون