پنج ڪاف

سک ڌرم ۾ **پنج ڪڪار** (, , ) اهي پنج شيون آهن جن کي گرو گوٻند سنگھ سنه 1699ع ۾ خالصا سکوں لاءِ هر وقت پائڻ لازمي قرار ڏنو. اهي آهن: ''ڪيش'' (, ، يعني اڻڪتيل وار ۽ ڏاڙهي)، *[[ڪنگا]]* (, ، ڪاٺ جو ڪنگو جيڪو ڪيش لاءِ استعمال ٿيندو آهي)، ''ڪڙا'' (, ، عام طور لوهه يا فولاد جو ڪنگڻ)، *[[ڪڇيرا]]* (, ، هڪ خاص قسم جو اندروني لباس)، ۽ *[[ڪرپان]]* (, ، لوهه يا فولاد جي ٺهيل ننڍڙي مڙي تلوار يا ڇري).

پنج ڪڪار صرف نشان نه آهن، پر ايمان جا اهڙا عملي جزا آهن جيڪي گڏجي سک جي ظاهري سڃاڻپ ۽ خالصا جي پيروڪار جي *سک رهني* يعني سک زندگيءَ جي واٽ سان وابستگي ظاهر ڪن ٿا. جيڪو سک امرت وٺي پنجئي ڪڪار سنڀالي ٿو، ان کي *[[خالصا]]* (يعني پاڪ) يا *امرت ڌاري سک* چيو وڃي ٿو؛ جڏهن⁠تہ جيڪو سک امرت نه ورتو هجي پر سري گرو گرنتھ صاحب جي تعليمات تي عمل ڪري، ان کي *[[سهجدھاري سک]]* چيو وڃي ٿو.

## ''ڪيش''

*ڪيش*، جنهن کي *ڪيسا* پڻ چيو وڃي ٿو، يعني اڻڪٽ ڊگها وار، سک ڌرم ۾ انسان جي جسم جو لازمي ۽ فطري حصو سمجهيا وڃن ٿا۔ اهو گرو گوٻند سنگھ جي صورت جي پيروي پڻ آهي ۽ انهن اهم نشانين مان هڪ آهي جن سان سک سڃاتو وڃي ٿو۔ سک خدا جي تخليق جي ڪمال جي عزت طور پنهنجا وار نه ڪٽيندو آهي ۽ نه ئي سنواريندو آهي۔ مردن لاءِ اڻڪٽ وار ۽ ڏاڙهي سک سڃاڻپ جو بنيادي  آهن۔
دستار هڪ روحاني تاج آهي، جيڪو سک کي ياد ڏياري ٿو ته هو شعور جي تخت تي ويٺو آهي ۽ سک اصولن موجب زندگي گذارڻ جو پابند آهي۔ گرو گوٻند سنگھ پنهنجن سک پيروڪارن کي چيو:
"*خالصا ميرو روپ آهي خاص، خالصا ۾ هو ڪرو نواس*... خالصا منهنجو روپ آهي؛ مان خالصا اندر رهندو آهيان."
دستار پائڻ خودمختياري، عزم، عزتِ نفس، بهادري ۽ پرهيزگاري جو اظهار آهي۔
سک تاريخ جو هڪ مشهور ڪردار ڀائي تارو سنگھ آهي، جنهن شهادت قبول ڪئي پر پنهنجا *ڪيش* ڪٽائڻ کان انڪار ڪيو۔

## ''ڪنگي''

*[[ڪنگي]]* وچولي سائيز جو ڪاٺي ڪنگو آهي، جيڪو سک روزانو ٻه ڀيرا استعمال ڪن ٿا۔ اهو هميشه وارن اندر رکيو ويندو آهي۔ ڪنگو وارن کي صاف ۽ سلجهيل رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو، ۽ صفائي جي علامت آهي۔ وار ڪنگهڻ سک کي ياد ڏياري ٿو ته زندگي منظم ۽ صاف هجڻ گهرجي۔
ڪنگو وارن کي سلجهيل رکي ٿو، جيڪو خدا جي ڏنل عطا کي سنڀالڻ جي ذميواري جو نشان آهي۔ گرو گرنتھ صاحب ۾ وارن کي فطري طور وڌڻ ڏيڻ جو ذڪر آهي، جيڪو مردن ۽ عورتن ٻنهي لاءِ شيو ڪرڻ کان روڪي ٿو۔ گرو جي زماني ۾ ڪي مذهبي ماڻهو وار الجهيل ۽ گندا ڇڏيندا هئا، پر گرو هدايت ڏني ته وار وڌن، پر صاف ۽ روزانو گهٽ ۾ گهٽ ٻه ڀيرا ڪنگهيا وڃن۔

## ''ڪڙو''

گرو گوٻند سنگھ 1699ع جي بيساکهي امرت سنچار موقعي تي سکوں کي حڪم ڏنو ته هو هميشه لوهه جو ڪنگڻ، جنهن کي *ڪڙو* چيو وڃي ٿو، پائين۔ *ڪڙو* هڪ مستقل ياد ڏياريندڙ آهي ته هٿن سان ڪيل هر ڪم گرو جي هدايت موجب هئڻ گهرجي۔ اهو لوهه يا فولاد جو دائرو آهي، جيڪو خدا جي لاانتھائيت جي علامت آهي۔ اهو خالصا جماعت سان دائمي وابستگي ۽ هڪ زنجير جي ڪڙي هئڻ جو نشان آهي۔

ڪڙو سادي ڌاتو جهڙوڪ لوهه يا فولاد جو هجڻ گهرجي، جيئن برابري ظاهر ٿئي ۽ ڪو به شخص پنهنجي ڪڙي جي مواد سبب وڌيڪ اهم نه سمجهيو وڃي۔

## ''ڪڇير''

*ڪڇير* هڪ خاص قسم جو اندروني لباس آهي، جيڪو امرت سنسڪار ورتل سک پائين ٿا۔ شروعات ۾ اهو سک سپاهي جي تياري ۽ هر وقت حفاظت لاءِ تيار رهڻ جي علامت طور شامل ڪيو ويو۔ پڪو سک (جيڪو امرت وٺي چڪو هجي) روزانو ڪڇير پائيندو آهي۔ ڪجهه ماڻهو غسل دوران به اهو پائين ٿا ته جيئن ڪنهن به لمحي تيار رهڻ جي حالت ختم نه ٿئي۔
هي لباس حرڪت ۾ آزادي ڏئي ٿو ۽ ان دور جي ٻين لباسن جهڙوڪ ڌوتي کان وڌيڪ عملي هو۔ ڪڇيرا عزتِ نفس ۽ خواهشن تي ذهني ڪنٽرول جي علامت آهي، جيڪا سک فلسفي ۾ پنج برائيون مان هڪ آهي۔

## ''ڪرپان''

*[[ڪرپان]]* هڪ خنجر يا ننڍڙي تلوار آهي، جيڪا سک جي ذميواري جي علامت آهي ته هو خطري ۾ پيل ماڻهن جي حفاظت ڪري۔ هر سک کي پنهنجي جسم تي ڪرپان رکڻ گهرجي، جيئن حفاظت لاءِ هٿيار هجي۔ ان جو استعمال صرف پنهنجي يا ٻين جي دفاع لاءِ جائز آهي۔ اهو بهادري ۽ مظلومن جي بچاءَ جو نشان آهي۔

## ''پنج ڪپڙا''
پنج ڪڪار بنيادي شرط آهن، پر خالصا وردي جو مڪمل حصو نه آهن؛ *پنج ڪپڙا* پڻ شامل آهن: دستار، *حضوريا* (ڳچيءَ تي اڇو ڊگهو رومال)، ڊگهو چولا، *ڪمر ڪسا* (ڪمر تي ٻڌل پٽو)، ۽ *[[ڪڇيرا]]*۔

### ''دستار''
*[[دستار]]* (پنجابي: ، فارسي: ) سک سڃاڻپ جو اهم جزو آهي۔ اهو برابري، عزت، روحانيت ۽ پرهيزگاري جي علامت آهي۔ خالصا مرد ۽ عورتون، جيڪي ڪيش رکن ٿا، دستار سان پنهنجا وار ڍڪين ٿا۔

### سک ''چولا''
سک چولا روايتي لباس آهي، جيڪو سک پائين ٿا۔ اهو جنگي لباس آهي جيڪو آزاديءَ سان حرڪت جي اجازت ڏئي ٿو ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڀرپور ڪڙهائي سان سينگاريل هوندو آهي۔

### ''ڪمر ڪسا''
*ڪمر ڪسا* ڪمر تي ٻڌل پٽو آهي، جيڪو خاص ڪري نيهَنگ سک پائين ٿا۔ اهو هٿيار رکڻ لاءِ اهم حصو آهي۔

### ''حضوريا''

*حضوريا* (رومال) عاجزي جي علامت آهي، جيڪو ارداس دوران هٿ ۾ رکيو وڃي ٿو۔ اهو گرو آڏو سر تسليم ڪرڻ جي ياد ڏياريندڙ آهي ۽ سيوَا دوران صفائي ۾ مددگار آهي۔

## پڻ ڏسو
* امرت ڌاري
* گُرسک
* خالصا ۽ سهجدھاري سک
* بيساڪهي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*