open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عبدالحفيظ پيرزادو

پاڪستان جو مشهور قانوندان، سياستدان ۽ اڳوڻو وزير تعليم، وزير قانون ۽ پارلياماني معاملا، **عبدالحفيظ پيرزادو**، 24 فيبروري 1935ع تي سکر ۾ ڄائو. سندس والد پيرزادو عبدالستار سنڌ جو برک سياستدان ۽ وزيراعليٰ رهي چڪو آهي. پيرزادي عبدالحفيظ ڊي. جي سائنس ڪاليج ڪراچيءَ مان 1954ع ۾ گرئجوئيشن ڪئي. پوءِ لنڊن جي مشهور قانوني درسگاهه لنڪن اِن مان 1957ع ۾ بئرسٽري پاس ڪيائين.

## خدمتون

وطن واپسيءَ تي شهيد ذوالفقار علي ڀٽي سان گڏجي ڪراچيءَ ۾ وڪالت شروع ڪيائين. پيپلزپارٽيءَ جي باني ميمبرن مان آهي. ڊسمبر 1970ع جي عام چونڊن ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 23 ڊسمبر 1971ع تي وفاقي وزير تعليم، اطلاعات ۽ نشريات مقرر ٿيو. ميان محمود علي قصوريءَ جي وزارت قانون تان استعيفيٰ ڏيڻ سبب قانون جي وزارت به سنڀاليائين. بعد ۾ صوبائي رابطن واري وزارت جو قلمدان به کيس ڏنو ويو. پاڪستان جي 1973ع واري آئين جي تياريءَ ۾ عبدالحفيظ پيرزادي مک ڪردار ادا ڪيو آهي. مارچ 1977ع جي عام چونڊن ۾ ٻيهر قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. 1977ع جي مارشل لا جي نفاذ کان پوءِ مٿس ستن سالن تائين سياسي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ تي بندش وڌي وئي. پيرزادي صاحب مشهور سياستدان ممتازعلي خان ڀٽي سان لنڊن ۾ ”سنڌ، بلوچ پختون فرنٽ“ ٺاهيو، جنهن جو ڪافي عرصي تائين ممتاز ڀٽي سان گڏ اڳواڻ به رهيو.

پيپلز اوپن يونيورسٽي (هاڻي علامه اقبال اوپن يونيورسٽي) جو قيام سندس ڪوششن جو ئي نتيجو هو.

ذوالفقار علي ڀٽي جي شهادت کانپوءِ هو سياست ۾ گهڻو سرگرم نه رهيو، 2008ع ۾ چونڊجي آيل پ پ حڪومت جي ڪجهه پاليسين سان اختلاف رکيائين، تازو اپريل 2010ع ۾ پ پ اقتدار ۾ آئي، جنهن 1973ع جي آئين ۾ آندل ترميمن ۽ تبديلين کي رد ڪرڻ لاءِ 18 ترميم کي آندو ته حفيظ پيرزادي پارليامينٽ مان منظور ٿيل ان ارڙهين آئيني ترميم کي آئين جي صورت بگاڙڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ ان خلاف سپريم ڪورٽ ۾ پٽيشن به داخل ڪئي.

## وفات

ھن انمول انسان 1 سيپٽمبر 2015ع تي انگلينڊ جي ريڊنگ اسپتال ۾ دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. کيس سکر ۾ پنھنجي اباڻي قبرستان ۾ دفنايو ويو.

## حوالا

زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو
زمرو:سکر ضلعي جون شخصيتون
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1935ع جون پيدائشون
بسنت هال

thumb
**بسَنت هالُ** (Besant Hall) حيدرآباد شهر ۾ جنرل پوسٽ آفيس جي سامهون، مرڪزي ٿياسافيڪل هال، مسز ايني بيسنت جي نالي ورهيه 1901ع ۾ اڏايو ويو ۽ ان جو افتتاح 1917ع ۾ خود ايني بسنت (Annie Besant) ڪيو. ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي نگرانيءَ ۾ هلندڙ هن هال ۾ اڄ به مختلف سماجي، سياسي، ادبي ۽ ثقافتي پروگرام ٿيندا رهندا آهن. 

## حوالا

زمرو:حيدرآباد، سنڌ
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جون عمارتون
زمرو:عمارت سازي
ردي پنا

ردي پنا ماڻڪ ڪنگراڻي جي ڪهاڻين جو ڪتاب آهي جيڪو نئون نياپو اڪيڊمي ڪراچي پاران ڇپايل آهي.
سڪ نئن

**سڪ نئن** (Sukh Nain) جوهيءَ تعلقي ۾ هڪ ديهه جو نالو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
ايڪٽر

بين الاقوامي لاڳاپن جي دائري ۾ **ايڪٽر** (Actor)، ڌُر، عنصر يا ڪردار مان مراد ڪا ڌُر، ادارو يا اداري طرفان مقرر ڪيل نمائندو آهي، جيڪو ڪنهن به معاملي ۾ مخصوص ڪرداريا ڪا ذميواري ادا ڪري. مثال طور: گڏيل قومن جو سيڪريٽري جنرل، يا IMF ۽ برٽش پيٽروليم وغيره جا سربراهه، ڪنهن به هڪ ڌُر يا ان جي نمائندگي ڪندڙ ڪردار آهن. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته ”ايڪٽر“ جي حيثيت کي پوري طرح بيان ڪرڻ تمام گهڻو مشڪل آهي، پر ٻين جو خيال آهي ته ايڪٽر جو اختيارن جي حوالي سان تجزياتي (Analytical) مطالعو ڪبو ته ڪنهن حد تائين ان تصور کي سمجهڻ ۾ آساني ٿيندي. مثال طور: گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل کي مليل اختيارن ۽ انهن جي اثرن کي ڄاڻڻ کان پوءِ خبر پوندي ته اداري جو سيڪريٽري جنرل ڪهڙو ۽ ڪئي ڪٿي پنهنجو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو. ”ايڪٽر“ ڪنهن رٿا يا ايجنڊا مطابق ڪا اهڙي سرگرمي ڏيکاري ٿو، جنهن جو هاڪاري يا ناڪاري نتيجو به نڪري ٿو. عام طرح ڪنهن به رياست جي بُنيادي شعبي لاءِ ذميواري سرانجام ڏيندڙ فرد يا گروهه کي رياستي عنصر (State Actor) سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
مُختلف ڌُرين جو سهڪار

**مڪسڊ ايڪٽر ماڊل** (Mixed Actor Model) يا مُختلف ڌُرين جو سهڪار هڪ اصطلاح آهي، جيڪو نامياري اسڪالر، ’اوران ينگ‘ 1972ع ۾ پنهنجي هڪ مضمون ۾ استعمال ڪيو. ”ينگ“ جي خيال مطابق بين الاقوامي تعلقات ۾ يا ٻين گهڻ قومي اهم پاليسين ۾ ڪو هڪ ادارو يا صرف دُنيا جون حڪومتون شامل نه هجن، بلڪ مُختلف خانگي ادارا ۽ حڪومتي گڏجي ڪم ڪن. ينگ جي وضاحت موجب بين الاقوامي لاڳاپن ۾ رڳو حڪومتن جي نمائندگي هجڻ ڪري فيصلا سازيءَ واري فورمن تي سڄي دنيا جي عوام جي نمائندگي نه ٿي، ٿي سگهي، ڇاڪاڻ ته حڪومت جو ادارو پرڏيهي پاليسين کي پنهنجي سمجهه سوچ مطابق استعمال ۾ آڻڻ لاءِ ترتيب ڏئي ٿو. ان جي ابتڙ جيڪڏهن گهڻا ادارا گڏجي ڪم ڪندا ته انهيءَ جا نتيجا بهتر نڪرندا. ان خيال جي اُبتڙ بين الاقوامي لاڳاپن جا گهڻا ماهر ينگ جي نظريي تي تنقيد ڪن ٿا. انهي جي مطابق ملڪي ۽ غيرملڪي، غيرسرڪاري ۽ فني ۽ ٻيا ادارا بين الاقوامي لاڳاپن جي معاملن ۾ پنهنجو ڪردار اڳ ئي ادا ڪري رهيا آهن، جيڪو تمام اهم آهي. انهيءَ حوالي سان مُختلف حُڪومتن جي فيصله ڪُن شرڪت کي نظرانداز ڪرڻ سان وڏا مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا. پر جنگ جي مضمون منجهان اهو سوال ضرور اڀري ٿو ته ادارن کي بين الاقوامي معاملن ۾ عمل دخل جي ڪيتري حد تائين اجازت آهي؟ گهڻن ادارن جي گهڻ رخي ۽ سگهاري عملدخل جي لاءِ، ”مڪسڊ ايڪٽر ماڊل“ هڪ نئون دروازو ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته پاليسي سازيءَ واري عمل ۾ گهڻ رخو ڪردار اداري ۽ نظام جي وسيع جوڙجڪ تي ٻڌل آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
اليشا چنائي

thumb|Alisha Chinai 2009 - still 64293 crop

**اليشا چنائي** () ڀارتي پاپ گلوڪارہ هُئڻ سان گڏوگڏ ڀارتي اردو فلمي پس پردہ گلوڪارا پڻ آهي ۔ سندس البمس تمام مشهور ۽ معروف آهن .
اليشا جي شروعاتي البمن ۾ **جادو** ، **بيبي ڊال** ۽ **آه اليشا** شامل آهن۔ هن 1980ع جي ڏهاڪي ۾ **ٽارزن** ، **ڊانس ڊانس** ،**ڪمانڊو** ۽ **گرو** وغيرهه ۾ مقبول نغما ڳائيا۔

thumb|AlishaChinai1

## سندس ڪهجه گيت
# *ڪس ڪو دل ديدون، آه آه، تو رو رو*
# *بابوشا بابو شا*
# *آه ه عليشا (مئين لڙڪي البيلي هون)*

## External links
* Pop Diva- Alisha گانا ڊاٽ ڪام تي
* Alisha گانا ڊاٽ ڪام تي

زمرو:1965ع جنمَ
زمرو:1965ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:بالي وڊ پس پرده گلوڪار
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:گجرات (ڀارت) جا ماڻهو
زمرو:گجراتي ماڻهو
زمرو:ڀارتي گلوڪارائون
زمرو:ڪونڪني ٻولي جا گلوڪار
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
پاڪستان مسلم ليگ (ف)

"پاڪستان مسلم لیگ ف" یا *پاڪستان مسلم لیگ فيڪشن* پاڪستان جي ھڪ سیاسي جماعت آھي۔ ھي اصلي پاڪستان مسلم لیگ ٿيڻ واري مختلف ڌڙن ۾ ھڪ آھي۔ ھن بارٽي جي قیادت سنڌ سان تعلق رکندڙ پير پاڳارو جي هٿ ۾ آھي۔ مسلم لیگ ف جو قیام 1985ء ۾ محمد خان جوڻيجو جي قیادت هيٺ تشڪیل ٿيڻ واري پاڪستان مسلم لیگ سان اختلافات کان بعد عمل میں آئي۔ ھي پاڪستان جي ھڪ سياسي جماعت آھي جنهن جو چيئرمين وقت جو پير پاڳارو هوندو آھي، (ف) مان مراد فنڪشنل آھي يعني پاڪستان مسلم ليگ فنڪشنل.

## حوالا

زمرو:ايشيا جون مرڪزيت پسند جماعتون
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ قدامت پرست جماعتون
زمرو:مسلم ليگ
زمرو:مسلم ليگ گروهبندي
اساسي شاعري

اساسي يا بنيادي شاعريءَ (Basic Poetry) جو بنياد يا اساس سٺن انساني قدرن واري فهم ۽ فڪر تي رچيل شاعري آهي. اهڙي شاعريءَ ۾ ڪنهن قصي ۽ واقعي جي بيان يا فقط شاعراڻين خوبين جي اظهار بدران ڪا سٺي مقصد واري معنا سمايل هوندي آهي. دنيا جي هر ٻيءَ زبان وانگر سنڌي زبان جي اساسي شاعريءَ جو اساس/بنياد ڪائنات جي خالق جي وحدانيت ۾ ڪامل يقين، انسان ذات سان محبت ۽ انساني وحدت ۾ ويساهه، ۽ معاشري ۾ سٺين خوبين واري ڪردار جي مفهوم تي ٻڌل آهي. مجموعي طور، سنڌي اساسي شاعري انسان جي ايمان ۽ ارادي جي سچائي ۽ عملي ڪردار جي اعليٰ معيارن جي تشريح ۽ تعبير آهي .سنڌي اساسي شاعري، صوفين سالڪن ۽ وڏي نظر ۽ وڏيءَ دل وارن دانائن ۽ دردمندن جو ڪلام ۽ پيغام آهي جنهن ۾انسان جي عارضي زندگي ۽ سندس دائمي بقاءَ سان لاڳاپيل حقيقتن جا اهڃاڻ سمايل آهن. قاضي قادن اساسي شاعريءَ جي عمارت جو باني سمجهيو وڃي ٿو. يارهين صديءَ جي آخر ۽ ٻارهين صديءَ ۾ شاهه لطف الله قادري، ميين شاهه عنات رضوي ۽ شاهه عبداللطيف جي رسالن ۾ اساسي شاعريءَ جي عمارت، هيئت ۽ صورت جڙي راس ٿي. اعليٰ فڪر ۽ مضمونن جي نکار جي لحاظ سان شاهہ عبداللطيف ڀٽائي ان کي سينگاري ڪلاسيڪي شاعريءَ جي راهه روشن ڪئي، جنهن تي اڳتي روحل فقير، سچل سرمست، صوفي صادق، خليفي نبي بخش ۽ ٻين اعليٰ اساسي ۽ ڪلاسيڪي شاعريءَ کي سنواريو ۽ سينگاريو.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:ادب
زمرو:سنڌي ادب
تجريدي شاعري

**تجريدي شاعريءَ** (Abstract Poetry) ۾ شين يا خيالن کي اهڙي انداز ۾ پيش ڪيو ويندو آهي جو اهي حقيقت جي ابتڙ يا غير حقيقي لڳن. يعني اهي خيالي ڳالهيون اڻ ٿيڻيون لڳن، پر اهڙن نظمن جي پٺيان ڪا نہ ڪا حقيقت يا مقصد ضرور هجڻ گهرجي. تجريدي نظم کي ڳجهارت جو انداز بہ چئي سگهجي ٿو. جيئن ڳجهارت جي ظاهري صورت هڪڙي هوندي آهي پر ان جو اندر ان جي ڀڃڻي يا اصل حقيقت لڪل هوندي آهي. ائين تجريدي نظم ۾ بہ اصل حقيقت نظم جي پس پرده لڪل هوندي آهي. يعني نظم جو بيان هڪڙو ۽ مقصد بلڪل جدا هوندو آهي. سنڌي تجريدي شاعريءَ ۾ پهريون نالو پيراڻي ڀنڀري (ڪلهوڙن جو دؤر) جو اچي ٿو، جنهن جي شاعري بيتن جي صورت ۾ آهي، پر ان ۾ تجريديت جا رنگ ڀريل آهن جديد دؤر ۾ ملڪ نديم (1946-2010ع) تجريدي شاعريءَ جو نمائندو شاعر ٿي گذريو آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:ادب
داخلي شاعري

داخلي شاعري ___(Subjective Poetry):

هر اديب يا شاعر وٽ ٻن قسمن جي دنيا هوندي آهي. هڪ دنيا سندس ذاتي هوندي آهي. يعني “داخلي” هوندي آهي. ٻي دنيا سندس ذات کان ٻاهر هوندي آهي. ان کي “خارجي” دنيا چئبو آهي. جڏهن هو ذاتي زندگيءَ بابت شاعري ڪندو آهي يا لکندو آهي ۽ ان ۾ ذاتي تجربا، مشاهدا ۽ احساس شامل ڪندو آهي ته اها داخلي شاعري (Subjective Poetry) سڏي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:ادب
مزاحيا رزميه شاعري

**مزاحيا رزميہ شاعري** اها شاعري جنھن ۾ پڙهندڙن جي تفريح طبع لاءِ مزاح جو عنصر موجود هجي يا جنھن ۾ ڪنھن جي مڪمل رزميہ شاعري جي جواب ۾ مزاحيہ شاعري ڪئي وڃي يا ان جي مذاق اڏائي وڃي. سنڌيءَ ۾ شمس الدين بلبل مزاحيہ رزميہ شاعري ڪئي آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
رس نگار شاعري

”رس“ سنسڪرت زبان جو هڪ ٻول آهي، جنهن جي لفظي معنا آهي ”لطف، لذت، خوشي يا سَرهائي“. اصطلاحي معنا موجب سنسڪرت ۾، جماليات (Aesthetic) جي دائري ۾ هڪ خاص فلسفي جي حيثيت رکي ٿو، جنهن جو تعلق خاص طرح شاعريءَ ۽ ناٽڪ جي اسباب، اثرات ۽ علامات سان آهي. ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ سنڌ جي **سينگار شاعريءَ** (Seengaar shaairi) کي هندي سينگار رس جي شرح سمجهن ٿا. سنڌي ادب جي تاريخ ۾ ’شاهه جو رسالو‘، خليفي نبي بخش جو رسالو، ”رسالو سچل سرمست“ وغيره مشهور آهن.

## حوالا

زمرو:شاعري
رزميه شاعري

**رزميہ شاعري** (epic) ان ڪلام کي چئبو اھي، جنھن ۾ جنگ جي ميدان ۽ بھادرن جي ڪارنامن جو ذڪر وڏي اب ۽ تاب سان ڪيو وڃي. ھن قسم جي شاعريءَ ۾ حب الوطنيءَ جو اثر گھڻو غالب ھوندو اھي، ان ڪري ان ۾ بھادريءَ جا ڪارناما ۽ سپاھين جي شجاعت جا جوھر ۽ جذبا دلچسپ نموني بيان ڪيا ويندا اھن. سنڌي شاعريءَ ۾ سڀ کان اول سومرن جي دؤر (1050-1350ع)حڪومت ۾ رزميہ کاھون چيون ويون. جھڙوڪ سومرن ۽ گجرن، سومرن ۽ علاءُ الدين جي جنگ ۽ دودو ۽ چنيسر جي جنگ وغيره جون لڙايون. هي شاعريءَ جا نمونا رزميہ شاعريءَ ۾ شمار ٿين ٿا.رزميہ شاعري (Ramzia shaairi) ان ڪلام کي چئبو اھي، جنھن ۾ جنگ جي ميدان ۽ بھادرن جي ڪارنامن جو ذڪر وڏي اب ۽ تاب سان ڪيو وڃي. ھن قسم جي شاعريءَ ۾ حب الوطنيءَ جو اثر گھڻو غالب ھوندو اھي، ان ڪري ان ۾ بھادريءَ جا ڪارناما ۽ سپاھين جي شجاعت جا جوھر ۽ جذبا دلچسپ نموني بيان ڪيا ويندا اھن. سنڌي شاعريءَ ۾ سڀ کان اول سومرن جي دؤر (1050-1350ع) حڪومت ۾ رزميہ کاھون چيون ويون. جھڙوڪ سومرن ۽ گجرن، سومرن ۽ علاءُ الدين جي جنگ ۽ دودو ۽ چنيسر جي جنگ وغيره جون ويڙهون. هي شاعريءَ جا نمونا رزميہ شاعريءَ (epic poetry) ۾ شمار ٿين ٿا.

## جنگ نامو

**جنگ ناما** (Epics) جنگ ناما واقعاتي شاعريءَ جو اهو نمونو آهي، جن ۾ ڪنھن جنگ جي يادگيري، منظر نگاري، جيت يا هار جو نقشو چٽيل هجي. جنگ ناما، اصل ۾ رزميہ شاعري هوندا آهن. سنڌي لوڪ ادب سلسلي جو ڪتاب ’جنگ ناما‘ ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ جو ترتيب ڏنل آهي.

## راسو

ٿر ۽ راجستان ۾ رزميہ شاعريءَ کي **راسو** يا **راسوڙو** چوندا آهن. جنھن ۾ جوڌن جي سورهيائيءَ جي واکاڻ ڪيل هوندي آهي. پروفيسر محرم خان لکي ٿو تہ ”دودي چنيسر واري رزميه ڳاھ/داستان کي ”دودل راسو“ چئجي تہ وڌاءُ نہ ٿيندو. 

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:ادب
خمريا شاعري

اها شاعري، جنهن ۾ شراب، شراب مان ممڪنه نشو ۽ ٻين عنصرن جو ذڪر اچي. مثال طور ساقي، ميخانو، ميڪدو وغيره. سنڌي ۾ خاص طور تي عروضي شاعريءَ ۾ شرابي غزلن جو گهڻو رواج آهي. هن شاعريءَ يا ”شرابي شاعري“ کي ”خمريا شاعري“ (Toxicated Poetry) چئبو آهي. شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ ”موکي ۽ متارن“ جو ذڪر به اهڙي شاعريءَ جو مثال آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري جون صنفون
طرحي شاعري

**طرحي شاعريءَ** (Poetry with subject) ۾ ڪا ”طرح“ يا موضوع رکيو ويندو آهي. مشاعري لاءِ خاص ’طرح‘ مقرر ڪئي ويندي اھي. طرح تي تيار ڪيل شعر پڙهڻ واري محفل کي ”طرحي مشاعرو“ چئجي ٿو. سنڌي شاعريءَ جي روايتي دور ۾ طرحي شاعريءَ جو وڏو رواج هو.

## حوالا

زمرو:شاعري
عاشقاڻي شاعري

**عشق جي اپٽار** (Love Poetry) ڪندڙ شاعري. هن قسم جي شاعري ٻن قسمن جي ٿيندي آهي. هڪڙي حقيقي **عشق واري شاعري** ۽ ٻي مجازي (temporal). مجازي محبت جي شاعريءَ جي شروعات يونان مان ٿي. هن قسم جي شاعري ۾ شراب، لذت ۽ محبت جي مدح به ٿي سگهي ٿي.

## حوالا

زمرو:شاعري
فطرتي شاعري

**فطرتي شاعريءَ** (Natural poetry) جو اصطلاح وليم ورڊز ورٿ لاءِ استعمال ڪيو ويو هو. پوءِ اهو اصطلاح ٻين ٻولين جي شاعريءَ ۾ آيو. اها شاعري جنھن ۾ لفظ، منظر ۽ معنيٰ فطرت کي ويجهو هجن. انھن ۾ اوپرائپ نہ هجي. فطرتي شاعريءَ فطرت جي مظاهرن جي عڪاسي ٿيندي آهي. شاھ لطيف، سچل، اياز، تاجل بيوس بھترين فطرتي شاعر آهن.

## حوالا

زمرو:شاعري
قومي شاعري

قوم ساڳي ۽ مخصوص حدن ۾ رهڻ وارن ماڻهن کي چئبو آهي. سندن ٻولي، تهذيب، ثقافت هڪجهڙي هوندي آهي. سندن ادبي، ثقافتي ۽ لساني روايتون به ساڳيون هونديون آهن. اها شاعري جنهن ۾ ڪنهن به قوم جي تهذيب، تمدن، رسم و رواج، جذبات، اخلاق، غيرت، يا حب لوطني جو نقشو چٽيل هجي، ان کي **قومي شاعري** (National Poetry) چئجي ٿو. سنڌي قوم هڪ قديم قوم آهي. سنڌي شاعري ۾ قومپرستيءَ جو رجحان انتهائي پراڻو آهي. سومرن جي دَور ۾ رزميه ڳاهيون، دودي چنيسر بابت شاعري، سمن جي دَور ۾ شيخ حماد ۽ نوح هوٿياڻيءَ جي ڄام تماچيءَ لاءِ دعايه شاعري، شاهه ڪريم جي ڪلام ۾ مقاميت نگاري ۽ شاهه جي سڄي شاعري سراپا قومي آهي. سمن سومرن جي دَور ۾ سنڌي سورهين جا داستان، ڀٽائيءَ جي وطن پرستيءَ تي مشتمل خاص ڪري سر مارئيءَ واري شاعري ۽ جديد شاعريءَ جو وطن پرستيءَ وارو سمورو مواد قومي شاعريءَ ۾ اچي وڃي ٿو. سچل سرمست (Sachal Sarmast) ۽ ٻين ڪلاسيڪل شاعرن جي شاعريءَ ۾ قومي لاڙا ۽ تحريڪون آهن. انگريزن جي دَور ۾ ترقي پسند تحريڪن هيٺ قومپرستيءَ هڪ لاڙي جي شڪل اختيار ڪئي. آزاديءَ کانپوءِ ون يونٽ واري حالتن ۾ اسرندڙ سڄي شاعري قومپرستيءَ جي تحريڪ اختيار ڪري وئي. موجوده دَور ۾ شيخ اياز، استاد بخاري، عبدالڪريم گدائي، قمر شهباز، شمشير الحيدري، تنوير عباسي، نجم عباسي، تاجل بيوس، امداد حسيني، تاج بلوچ ۽ ٻيا ڪيترائي شاعر قومي شاعريءَ جي ڪري مشهور آهن. 

## حوالا

زمرو:شاعري
لوڪ شاعري

**لوڪ شاعري** (Folk Poetry) مان مراد اهڙي شاعري آهي جيڪا ڪنهن به ملڪ جي مڪاني رنگ، تهذيب ۽ ثقافت جي عڪاسي ڪري ٿي. لوڪ ادب جي هيءَ خوبي آهي ته ان ۾ شاعر يا ان جي موجد جي شخصيت پردي پويان هوندي آهي، يعني اها عوامي ملڪيت سمجهي ويندي آهي.

## خاصيتون
لوڪ شاعريءَ ۾ ڪا به بناوٽ يا تڪلف نه هوندو آهي. هيءَ شاعري ادبي ۽ لسانياتي نقطي نگاهه کان تمام گهڻي اهميت رکي ٿي. ان جا مکيه پهلو هي آهن:
* سادگي: هن ۾ ڪا به ٺاهه ٺوهه يا مصنوعي پن نه هوندو آهي.
* عوامي رنگ: هيءَ شاعري ملڪي حالتن ۽ مڪاني ماحول جي خوشبوءِ سان واسيل هوندي آهي.
* موضوعن جي وسعت: ان ۾ زندگيءَ جي هر شعبي، جهڙوڪ ريتن رسمن، بهادري (سورهيائي)، سچائي، سخاوت، ۽ جانورن (گهوڙا، ٻيڙا وغيره) جو ذڪر ملي ٿو.

## سنڌي لوڪ شاعري
سنڌي لوڪ شاعريءَ جو دائرو تمام وسيع آهي. سنڌ جي تهذيب ۽ تمدن جو سمورو دفتر هن شاعريءَ ۾ محفوظ ٿيل آهي. سنڌي لوڪ شاعريءَ ۾ اهڙيون ته گهڻيون صنفون ملن ٿيون، جن جو مثال دنيا جي ٻين ٻولين جي لوڪ ادب ۾ ملڻ مشڪل آهي. هن ۾ انساني جذبات جهڙوڪ عشق، حسن، ڏک، درد ۽ سماجي جهيڙن کي عام شاعرن پنهنجي لفظن ۾ بيان ڪيو آهي.

## پڻ ڏسو
* لوڪ ادب
* سنڌي ادب
* شاعري

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:لوڪ ادب
زمرو:سنڌي شاعري
ما بعد الطبعياتي شاعري

**مابعد الطبعياتي شاعريءَ** (Metaphysical Poetry) جي اهم خوبي اها هوندي آهي ته اها جذبات کان وڌيڪ فڪر جي ترجماني ڪندي آهي ۽ دل کان وڌيڪ دماغ کي اپيل ڪندي آهي. اها شاعري، جيڪا روحاني ۽ فلسفاڻن موضوعن تي مبني هجي. انگريزيءَ ۾ ان کي ميٽا فزيڪل شاعري چيو ويندو آهي.اها شاعري جيڪا مابعد الطبعيات موضوع تي مبني هجي ۽ زندگي جي حقيقت ۽ اهميت کي اجاگر ڪري. انگريزي شاعريءَ ۾ جان ڊن (1572-1631ع) جي شاعريءَ لاءِ ميٽا فزيڪل شاعريءَ جو اصطلاح استعمال ڪيو ويو هو.

مابعد الطبعياتي شاعريءَ جي اهم خوبي اها هوندي آهي تہ اها جذبات کان وڌيڪ فڪر جي ترجماني ڪندي آهي ۽ دل کان وڌيڪ دماغ کي اپيل ڪندي آهي. اها شاعري، جيڪا روحاني ۽ فلسفاڻن موضوعن تي مبني هجي. انگريزيءَ ۾ ان کي ميٽا فزيڪل شاعري چيو ويندو آهي.اها شاعري جيڪا مابعد الطبعيات موضوع تي مبني هجي ۽ زندگي جي حقيقت ۽ اهميت کي اجاگر ڪري. انگريزي شاعريءَ ۾ جان ڊن (1572-1631ع) جي شاعريءَ لاءِ ميٽا فزيڪل شاعريءَ جو اصطلاح استعمال ڪيو ويو هو.

## حوالا

## حوالا

زمرو:شاعري
پوئيٽڪا

تنقيدي شاعريءَ جو علم، جنهن ۾ شاعري جي علم، فطرت ۽ شاعري جي فن جو اڀياس ڪيو ويندو آهي. ارسطو جي لکيل ڪتاب ”Poetics“ کي ترجمي ۾ ”پوئيٽڪا“ جو نالو ڏنو ويو آهي. هن ڪتاب کي تنقيدي ادب ۾ بنيادي حيثيت حاصل ۽ **بوطيقا** آهي. هي ڪتاب دراصل ڊرامي جي فن کي کولي بيان ڪري ٿو، خاص طور تي ڊرامي کي. قديم يونان ۾ هر ادبي صنف کي ڊرامي سان سلهاڙيو ويندو هو.

## حوالا

زمرو:شاعري
غنائي شاعري

اهي نظم، جنهن ۾ حسن ۽ عشق جي داخلي جذبات ۽ قلبي واردات جي بيان سان گڏ ’غنائيت‘ شامل هجي. **’غنائي شاعري‘** (Lyrical Poetry) جا پرجوش جذبات محرڪ هوندا آهن، ان ڪري هن قسم جي شاعري فطرت انسانيءَ جي ويجهو هوندي آهي. غنائيت، سريلائپ کي چئبو آهي. غنائي شاعري **سُرلتا** (Lyric) تي مشتمل آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
علمي انگ اکر

**علمي تفصيل** يا انگ اکر يا اڪيڊمڪ انڊيڪس (Academic Index) جديد رابطائي سرشتي انٽرنيٽ تي 35 لکن جي انگ ۾ مختلف رسالن ۽ تحقيقي پرچن ۾ ڇپيل علمي مواد موجود آهي . ان مواد مان وڏي حصي جو مڪمل متن، جڏهن ته ڪجهه حصي جو تَتُ رکيل آهي . دلچسپي رکندڙ مختلف ”ڳولائو ڌُوتن“ (Search Engines) ذريعي لاڳاپيل يا گهربل مواد پاڻ وٽ محفوظ يا ڊائون لوڊ ڪري سگهن ٿا . ان مواد ۾ بين الاقوامي تعلقات جي حوالي سان به وڏي تعداد ۾ ڄاڻ مهيا ڪيل آهي، جنهن جي ذريعي عالمي مسئلن کي سمجهڻ ۽ انهن جو ڇيدُ ڪرڻ ۾ آساني ٿئي ٿي.

## حوالا

زمرو:تعليم
زمرو:علم
عروضي شاعري

**سنڌي شاعريءَ** (Sindhi Shaairi) ۾ **عروضي شاعريءَ** (Prosodic Poetry) جا ابتدائي اھڃاڻ ڪلھوڙن جي دور (1700-1782ع) کان ملن ٿا. هن دور ۾ نور محمد خسته ۽ ٻيا نالا ملن ٿا. ھن تحريڪ جا باني علم عروض ۽ فارسيءَ کان متاثر ھئا. ھنن عروض جي مشھور ۽ مقبول صنف ”غزل“ تي طبع ازمائي ڪئي. الف ــ ب رديف وارا مڪمل ديوان لکيا. ان کان علاوه مخمس، مسدس، مثنوي، قطع، مستزاد، رباعيءَ جھڙين عروضي شاعريءَ جي صنفن تي طبع ازمائي ڪئي. سنڌي ٻوليءَ ۾ عروضي شاعريءَ جي باقاعدگي تحريڪي مشڪل ٽالپرن جي دور ۾ نظر اچي ٿي. ھن دور ۾ سيد ثابت علي شاھ ۽ سچل سرمست عروض جا وڏا شاعر ھئا. ھن قسم جي شاعريءَ تي مڪمل فارسي اثر ھو. انگريز دور جا ۽ ورھاڱي کان پوءِ جا ڪيترائي شاعر فارسي تشبيھون ۽ ترڪيبون استعمال ڪرڻ ۾ فخر محسوس ڪندا ھئا. فارسي جي ھن تحريڪ ھيٺ شاعري ۾ ائين محسوس ٿيندو ھو تہ ڄڻ بلبل گل مٿان ڦيرا پائي رھي آھي، پروانو شمع مٿان جلي خاڪ ٿي رھيو آھي، عاشقن جا جيرا ۽ بڪيون پچي رھيا آھن، پيمانا ۽ ميخانا مشتاقن سان ڀرجي ويا آھن، ساقي جي ھٿ ۾ جامَ ۽ پيالا آھن، عاشقن جو وصال، نرگسي نيڻ، خمار، من، مستي، ستمگر دليون، نرگسي اکيون، دراز زُُلف وغيره ھن شاعريءَ ۾ رائج ھئا. ھن قسم جي تحريڪ ۾ خليفو گل محمد، غلام محمد شاھ گدا، مير عبدالحسين سانگي، ميون وڏل حيدري، مرزا قليچ بيگ، مرزا ٻڍل بيگ، آغا فتح علي شاھ، مير گل حسن خان خيرپوري ۽ ٻيا ڪيترائي شامل آھن. اڳتي ھلي ھن عروضي تحريڪ ۾ نمايان تبديلي اچي ويئي. سنڌ جي شاعرن عرب کان ايران ۽ ايران کان سنڌ تائين پھتل غزل کي ھڪ نئين روپ ۾ بدلائي ڇڏيو. ان ۾ معشوق جي ذڪر، عورتن جي حسن ۽ دانھن بدران صوفياڻيون صلاحون، ناصحاڻا نقطعا، سنڌ جي سياسي، سماجي ۽ اخلاقي موضوعن جو بيان ٿيڻ لکو ان ڏس ۾ بيشمار شاعرن جو سھڪار شامل رهيو، جن ھن تحريڪ کي وڌايو ۽ ترقي ڏياري. ھن تحريڪ کي سنڌ ۾ کيئلداس ’فاني‘، ڪشنچند ’بيوس‘، شيخ اياز، هري دلگير ۽ ٻين جديد شاعرن هٿي ڏني ۽ سنڌي ٻوليءَ جي مسئلن جي اظھار جو بھترين ذريعو بڻايو. هاڻوڪي زماني ۾ پڻ غزل تي عروضي تحريڪ جو اثر غالب اھي.

سنڌي ٻوليءَ ۾عروضي شاعري جو بنياد وجھندڙ سيد ثابت علي شاهه ڪربلائي آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
گهرو نيتي

**گهرو نيتي**, گهرو پاليسي يا هوم پاليسي (Home Policy) اصل ۾ فرانس جي انقلاب کان پوءِ مُلڪ ۾ ڊگهي ڀڃ ڊاهه کان پوءِ شروع ڪئي وئي. ان ڀڃ ڊاهه کي روڪڻ جي سلسلي ۾ فرانس (France) جي انقلابي حڪومت ملڪ ۾ دشمن جي سرگرمين کي ختم ڪرڻ، وڌندڙ قيمتن تي نظر رکڻ ۽ شڪي ماڻهن کي پڪڙي قانوني طريقي سان انجام تائين پهچائڻ لاءِ 1793ع کان 1794ع تائين هڪ قانون پاس ڪيو، جنهن کي ”گهرو نيتي“ چئجي ٿو. اها نيتي فرانسي انقلابي اڳواڻ ”رابسپيئر“ جي هدايتن تحت جُڙي ۽ سندس قتل تائين برقرار رهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:تاريخ
ترقي پسند رابطن جو سرشتو

**ترقي پسند رابطن جو سرشتو** (Taraqi Pasand Raabitan Jo Sirishto) يا ائسوسيئيشن فار پروگريسو ڪميونيڪيشن (Association for Progressive Communication APC) ويهه هزار ميمبرن کان وڌيڪ انگ تي ٻڌل باشعور ۽ سمجهدار انسانن جو عالمي سطح تي ٺهيل حلقو آهي، جيڪو برقياتي رابطن ( انٽرنيٽ (ڳنڍڄار)، مواصلاتي سهولتن ۽ تعميرات ) ذريعي سڄي دُنيا ۾ امن، ماحولياتي بهتري، انساني حقن جي حفاظت ۽ پائيدار ترقيءَ جو خواهشمند آهي. اهو حلقو خاص طور ”گڏيل قومن“ جي تنظيم کي وڌيڪ جمهوريت پسند ۽ عالمي سطح تي ڀلائي ڪندڙ اداري طور ڪردار ادا ڪندي ڏسڻ چاهي ٿو. 1990ع ۾ قائم ٿيل هيءُ حلقو تبديل ٿيندڙ بين الاقوامي حالتن ۾ ”گڏيل قومن“ کي ويٽو پاور رکندڙ چند رياستن جي رحم ۽ ڪرم يا برتريءَ هيٺ نه، پر سڄي دُنيا جي رياستي توڙي غير رياستي ڌُرين جي مرضيءَ مطابق مساوات ۽ انصاف جي بُنيادن تي گڏيل عالمي سرشتي طور هلائڻ واري خيال جي حمايت ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
ڏکڻ اوڀر جي ايشيائي قومن جي تنظيم

**آسيان** (**ASEAN**)، مڪمل نالو ڏکڻ اوڀر ايشيائي قومن جي ايسوسيئيشن، **8** **آگسٽ** **1967ع** ۾ وجود ۾ آئي. انهيءَ علائقائي تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن ۾ اقتصادي خوشحالي آڻڻ، سندن وچ ۾ ثقافتي سهڪار وڌائڻ ۽ سندن تڪرار نبيري امن ڀريو ماحول پيدا ڪرڻ آهي. شروع ۾ صرف ٿائيلينڊ، ملائيشيا، سينگاپور، انڊونيشيا ۽ فلپائن ان جا ميمبر هئا، پر هاڻي اوڀر تيمور، برونائي، برما، ڪمبوڊيا، لائوس ۽ ويٽنام سميت ان جا **11** ميمبر آهن. 

ان جا ميمبر ملڪ گڏجي **60** ڪروڙ (**600** ملين) کان وڌيڪ ماڻهن جي آبادي جي نمائندگي ڪن ٿا ۽ 45 لک چورس ڪلوميٽر (17 لک چورس ميل) کان وڌيڪ زميني ايراضي تي پکڙيل آهن. بلاڪ 2022ع ۾ لڳ ڀڳ 10.2 ٽريلين آمريڪي ڊالر جي خريداري طاقت جي برابري مجموعي گھربل پيداوار (GDP) پيدا ڪيو، جيڪا عالمي جي ڊي پي (پي پي پي) جو لڳ ڀڳ  %6.5 آهي. آسيان ميمبر رياستن ۾ دنيا جي ڪجهه تيز ترين وڌندڙ معيشتون شامل آهن ۽ ادارو اوڀر ايشيا جي علائقي ۾ هڪ لازمي ڪردار ادا ڪري ٿو. ان جو هيڊڪوارٽر انڊونيشيا جي گاديءَ جي هنڌ جڪارتا ۾ آهي.

## نالو

ڏکڻ اوڀر ايشيا جي سڀني 11 رياستن جو هڪ علائقائي گروپ آهي. جنهن جو مقصد پنهنجي ميمبرن ۾ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون کي فروغ ڏيڻ آهي. ان جا ميمبر ملڪ گڏجي 60 ڪروڙ (600 ملين) کان وڌيڪ ماڻهن جي آبادي جي نمائندگي ڪن ٿا ۽ 45 لک چورس ڪلوميٽر (17 لک چورس ميل) کان وڌيڪ زميني ايراضي تي پکڙيل آهن. بلاڪ 2022ع ۾ لڳ ڀڳ 10.2 ٽريلين آمريڪي ڊالر جي خريداري طاقت جي برابري مجموعي گھربل پيداوار (GDP) پيدا ڪيو، جيڪا عالمي جي ڊي پي (پي پي پي) جو لڳ ڀڳ  %6.5 آهي. آسيان ميمبر رياستن ۾ دنيا جي ڪجهه تيز ترين وڌندڙ معيشتون شامل آهن ۽ ادارو اوڀر ايشيا جي علائقي ۾ هڪ لازمي ڪردار ادا ڪري ٿو.

**ڏاکڻ اوڀر ايشيائي قومن جي تنظيم** (Ddhakkhann Obhar Aishyaai Qaomin Jee Tanzeem) يا ايسوسئيشن آف سائوٿ ايسٽ ايشين نيشنس (Association of Southeast Asian Nation ASEAN) جي هيءَ تنظيم 8 آگسٽ 1967ع ۾ وجود ۾ آئي. انهيءَ علائقائي تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن ۾ اقتصادي خوشحالي آڻڻ، سندن وچ ۾ ثقافتي سهڪار وڌائڻ ۽ سندن تڪرار نبيري امن ڀريو ماحول پيدا ڪرڻ آهي. شروع ۾ صرف ٿائلينڊ، ملائيشيا، سنگاپور، انڊونيشيا ۽ فلپينس ان جا ميمبر هئا، پر هاڻي برونائي، برما، ڪمبوڊيا، لائوس ۽ ويٽنام سميت ان جا 10 ميمبر آهن. هيءَ تنظيم 4.49 ملين ڪلوميٽرن تي پکڙيل ملڪن ۽ 60 ڪروڙ آباديءَ تي ٻڌل آهي. ان جو هيڊڪوارٽر انڊونيشيا جي گاديءَ جي هنڌ جڪارتا ۾ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:آسيان
زمرو:تنظيمون
زمرو:تجارتي تنظيمون
زمرو:اقتصادي تنظيمون
زمرو:ايشيا ۾ تنظيمون
زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيا
زمرو:بين الحڪومتي تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي اقتصادي تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي سياسي تنظيمون
زمرو:ايشيا ۾ بين الحڪومتي تنظيمون
زمرو:گڏيل قومن جي تنظيم جا مبصر ميمبر

## تفصيل

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:آسيان
زمرو:تنظيمون
زمرو:تجارتي تنظيمون
زمرو:اقتصادي تنظيمون
زمرو:ايشيا ۾ تنظيمون
زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيا
زمرو:بين الحڪومتي تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي اقتصادي تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي سياسي تنظيمون
زمرو:ايشيا ۾ بين الحڪومتي تنظيمون
زمرو:گڏيل قومن جي تنظيم جا مبصر ميمبر

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
بين الاقوامي ترقياتي ائسوسئيشن

**بين الاقوامي ترقياتي ادارو** يا *انٽرنيشنل ڊوليپمنٽ ايسوسئيشن* (International Development Association IDA) عالمي بئنڪ جي نگرانيءَ ۾ ڪم ڪري ٿو، جيڪو ترقي ڪندڙ ملڪن کي سڌيون امدادون ڏيڻ بدران، وڏي مُدي تائين جاري رهندڙ رٿائن 35 کان 40 سال لاءِ بنا وياج قرض مهيا ڪندو آهي، تہ جيئن اُهي پنهنجي سماجي ۽ معاشي ڍانچي جي مضبوط اوسر ڪري سگهن. هي ادارو عام طرح پرائمري تعليم، بنيادي صحت جي سهوليتن، صاف پاڻيءَ جي فراهمي، ماحولياتي بهتري ۽ ٻين اداراتي حوالن سان ملڪن کي قرض مهيا ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ پوئتي پيل مُلڪ پنهنجا بُنيادي مسئلا حل ڪندي، ترقيءَ لاءِ حالتون سازگار ڪن ٿا. هيءُ ادارو عالمي بئنڪ وانگر پنهنجا فنڊ رکڻ بدران، مڪمل طور ميمبر امير مُلڪن جي طرفان ملندڙ رقم تي مدار رکي ٿو. هيءُ ادارو 24 سيپٽمبر 1960ع ۾ قائم ٿيو ۽ سندس مرڪزي دفتر واشنگٽن ڊي-سي ۾ آهي.

## حوالا
لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم

**لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم** (Laateeni Aamreeka jee Aazaad Wapaar waari Tanzeem) يا لئٽين اميريڪن فري ٽريڊ ائسوسئيشن (Latin American Free Trade Association LAFTA) ’مانٽي ويڊيو‘ جي ٺاهه هيٺ 1960ع ۾ قائم ٿي. ان سلسلي ۾ جون 1961ع ۾ ارجنٽينا، برازيل، چلي، ڪولمبيا، ايڪواڊور، ميڪسيڪو، پئراگوئي، پيرو ۽ يوراگوئي هڪ ٺاهه تي صحيون ڪيون. ٺاهه جو بنيادي مقصد ڏکڻ آمريڪي ملڪن درميان واپار وڌائڻ ۽ واپار کي آڏو ايندڙ ايندر مسئلن کي ختم ڪرڻ لاءِ هڪ مضبوط تنظيم جو وجود ٿيڻ جوڳو بڻائڻ هو. ڏکڻ آمريڪا ۾ اقتصادي تعاون جي حوالي سان هيءَ نهايت ئي اهم تنظيم آهي.

## حوالا

زمرو:تنظيمون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
زمرو:سياست
زمرو:وڻج واپار
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
مخففن جي سمجھاڻي

اسان سنڌي آنلائن ڊڪشنري ۾ گهڻا ئي ڀيرا ڏسندا آهيون ته ڪنهن ڪن لفظن جي اڳيان ۽ پويان ڪي اکر ڏنل هوندا آهن. اهي اصل ۾ لفظ جي بڻ، لهجي يا گرامر وغيره کي پڌرو ڪرڻ يا وضاحت ڪرڻ لاءِ لکيل هوندا آهن.
.
## مخففن جي سمجھاڻي
(ج)= جمع؛ (ت) =اترادي ٻولي؛ (ل) = لاڙ جي ٻولي؛ (ڪ) = ڪوهستان ۽ ڪاڇي جي ٻولي؛ (ٿ) = ٿر يا ٿرپارڪر جي ٻولي؛ (ڍاٽ) = ٿر جي علائقي ڍاٽ يا ڍاٽڪي ٻولي؛ (ک) = کارو يا ٺٽي جي ساحلي علائقن جي ٻولي؛ (ڪ)-(لس) =ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي ٻولي؛ (ڪڇ) = ڪڇي رياست يا ڪڇي ۽ جتڪي ٻولي؛ (ذ) = اسم مذڪر؛ (ث) = اسم مؤنث؛ (ذ، صفت) =صفت مذڪر؛ (ث، صفت) = صفت مؤنث؛ (سن) = سنسڪرت؛ (هه) = هندي؛ (پرا) = پراڪرت؛ (ع) = عربي؛ (ب) = بلوچي؛ (ف) = فارسي؛ (انگ) = انگريزي.

## حوالا

زمرو:سنڌي
زمرو:سنڌي ٻولي
ڊايانا ايليز ائگرون

**ڊايانا ايليز ائگرون**، امريڪن اداڪاره، ڳائڻي ۽ رقاصه آهي، جنهن 30 اپريل 1986ع تي سوانا جارجيا امريڪا ۾ جنم ورتو. سندس پيءُ رونلڊ ائگرون هڪ مشهور هوٽل جو جنرل مئنيجر هيو، جڏهن ته ماءُ ميري بارنيس گهريلو خاتون هئي. پيءَ جي هوٽلن ۾ ڪم ڪرڻ جي ڪري سندس پرورش مختلف هوٽلن ۾ حياتي گذاريندي ٿي. سال 2006ع کان هُن پنهنجو فلمي ڪيريئر شروع ڪيو ۽ شهرتن جا ڏاڪا لتاڙڻ شروع ڪيائين. هُن هيل تائين 14 فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي، جڏهن ته سندس 28 کان مٿي ميوزيڪل آلبمس سامهون اچي چڪا آهن.

## حوالا

زمرو:1986ء جون پيدائشون
زمرو:آمريڪي فلمي اداڪارائون
زمرو:آمريڪي گلوڪارائون
زمرو:آمريڪي يهود
زمرو:آمريڪي ٽيلي ويزن اداڪارائون
زمرو:ايڪويهين صدي جون آمريڪي اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:زنده ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
ڀائيچارو

**ڀائيچارو**، **تعلقداري** يا **لاڳاپو** جو اصطلاح رياستن وچ ۾ عام رواجي لاڳاپن جي هوندي، سندن شهرين يا فردن وچ ۾ موجود خاص ۽ ويجهن لاڳاپن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي اصطلاح جڏهن به رياستن وچ ۾ ويجهڙائيءَ جي پڌارائي ڪري ٿو، ته اُن جو مطلب ٿيندو ته ان سان ”بين الاقوامي سماج“ واري تصور کي چٽو ڪري سگهجي. هن اصطلاح ج*ترڇي لکت*و عام استعمال بيٺڪي ۽ سامراجي دور ۾ عام جام ٿيو، خاص ڪري فرانس پنهنجي بيٺڪن جي حوالي سان اهڙو استعمال تمام گهڻو ڪيو. ”ڀائيچاري“ جو اُصول پهريون ڀيرو 1910ع ۾ فرانس جي نظريي دانن ۽ بيٺڪي راڄ جي منتظمن فرانس جي اندر موجود عوامي جمهوري سرشتي ۽ سندس قبضي هيٺ آيل بيٺڪن ۾ لاڳو ڪيل سامراجي نظام وچ ۾ ويجهڙايون پيدا ڪرڻ جي حوالي سان متعارف ڪرايو. ان ڪري جو برطانيائي روين جي اُبتڙ فرانس ٻين مُلڪن تي ڪيل قبضن بابت سدائين بيچيني ڏيکاري. جيئن ته فرانس ۾ ”آزادي، مساوات ۽ خوشحالي“ جي نعري هيٺ جمهوري نظام قائم ٿي چُڪو هُئو، تنهنڪري ان لاءِ پرڏيهي قبضن جي وڪالت ڪرڻ ڪو سولو ڪم نه هو. ان صورتحال جي تقاضا هُئي، ته قبضي هيٺ آيل علائقن کي باعزت طريقي سان فرانسيسي جمهوريت جو حصو بڻائجي. اهڙي خصوصي واسطيداريءَ کي ذهن ۾ رکندي، بيٺڪن کي ماتحت سمجهندي به، فرانس کين ٻي مهاڀاري جنگ جي خاتمي تائين پاڻ سان سلهاڙي رکيو ۽ بيٺڪي راڄ جي شهرين کي فرانس جي شهريت سميت ڪيترا حق ڏنا. ٻئي طرف برطانيا ۾ هيءُ اصطلاح 1967ع ۾ استعمال هيٺ آيو، جڏهن برطانيا جي اڳوڻين نو آبادين برطانيائي راڄ کان محدود آزادي گهُرندي، پاڻ کي الڳ رياست جي حيثيت ۾ تسليم ته ڪرايو، پر معاشي طور تي پاڻ ڀرو نه سمجهندي، پاڻ کي برطانيائي تاج سان سلهاڙي رکيو. ان جو هڪ مثال ”دولتِ مُشترڪه“ پڻ ٿي سگهي ٿو. ان کان سواءِ هي اصطلاح ڪنهن به اهڙي رضاڪار گروهه لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي ڪنهن گڏيل حاصلات جي لاءِ هڪٻئي سان تعاون ڪندي، پنهنجي اصل منزل تائين پُڄڻ لاءِ جاکوڙيندا آهن. مذهبي، ڪاروباري، سياسي، نظرياتي، سائنسي، علمي، ثقافتي ۽ سماجي حوالن سان بيشمار اهڙيون تنظيمون موجود آهن، جيڪي ڪنهن به معاملي ۾ هڪجهڙا رويا ۽ خيال رکندڙ فردن توڙي قومن کي گڏائي، ڪن خاص رُخن ۾ اڳڀرائي ڪن ٿيون. هم خيال فردن/ قومن وچ ۾ ”ڀائيچارو“ تمام هيٺاهين سطح تان شروع ٿئي ٿو ۽ تمام مٿانيهن، يعني بين الاقوامي سطح تائين تعاون، گڏپ ۽ دوستيءَ کي جنم ڏئي ٿو.

## حوالا
لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم

**لاطيني آمريڪي ميلاپ واري تنظيم**  (Laateeni Aamreeki Melaap waari Tanzeem) يا لئٽن اميرڪن انٽيگريشن ائسوسيئشن (Latin American Integration Association LAIA) جي هيءَ تنظيم 30 ڊسمبر 1980ع ۾ لاطيني آمريڪا جي آزاد واپار واري تنظيم (LAFTA) جي جڳهه تي قائم ڪئي وئي. هن تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن درميان واپار کي هٿي ڏيڻ ۽ علائقي ۾ گڏيل منڊي قائم ڪرڻ آهي. ان سان گڏوگڏ ميمبر ملڪ هن تنظيم ذريعي ڍلن يا محصولن (Tariffs) کي گهٽائڻ ۽ ختم ڪرڻ جون ڪوششون پڻ ڪن پيا. هن تنظيم جا ارجنٽينا، برازيل، چلي، ڪولمبيا، پيرو، يوراگوائي، وينزوويلا، بوليويا، ايڪئاڊور، پيراگوائي، ميڪسيڪو ۽ ڪيوبا سميت 12 ميمبر آهن ۽ ان جو هيڊڪوارٽر يوراگوئي جي گادي واري هنڌ مانٽي وڊيو ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:لاطيني آمريڪا ميلاپ واري تنظيم
زمرو:تنظيمون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا
زمرو:وچ آمريڪا
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
پُرامن واٽ

**پُرامن واٽ** (Pur amun waatt) يا پُرامن راهداري يا اِنوسينٽ پئسيج (Innocent Passage) يا گڏيل قومن طرفان سال 1982ع تحت سامونڊي قانون بابت سڏايل ڪنوينشن جي آرٽيڪل 19 موجب، ڪنهن به هڪ مُلڪ جي سامونڊي جهاز کي پُرامن مقصدن لاءِ ٻئي مُلڪ جي سامونڊي حدن منجهان لنگهڻ جي مليل حق کي ”پُرامن راهداري“ چئجي ٿو. ان حق ۾ سامونڊي ڪناري تي بيهڻ ۽ لنگرانداز ٿيڻ به شامل آهن، پر شرط اهو آهي ته ائين ڪندي جهاز کي ڪو اڻ ٽر مسئلو يا مجبوري آڌو هُجي. بين الاقوامي قانون موجب ”پُرامن واٽ يا راهداري“ جو دائرو 12 ميلن تائين هوندو آهي ۽ ان دائري ۾ ڪو به جنگي جهاز لنگهي سگهندو آهي. پر ڪي مُلڪ انهيءَ لاءِ به کانئن اجازت گهرڻ جو شرط رکندا آهن، جيڪو حق کين بين الاقوامي قانون تحت مليل هوندو آهي. اڳوڻي سوويت يونين پنهنجي سامونڊي حدن اندر اهو شرط لاڳو ڪيو هُو. ان کان علاوه بين الاقوامي قانون موجب هر جنگي سامونڊي جهاز لاءِ لازم ڪيو ويو آهي ته اُهو لاڳاپيل مُلڪ جي علائقي مان لنگهندي، اُن مُلڪ جي قانونن جو به احترام ڪري. **ٽوٻائو جهازن** (Submarines) لاءِ به شرط آهي ته اُهي ٻئي مُلڪ جي حدن کي پار ڪندي، پاڻيءَ اندر هُجڻ بدران سامونڊي سطح تي نروار ٿي سفر ڪن ۽ پنهنجي مُلڪ جي جهنڊي کي واضح طور ڦڙڪائين. ان شرط هوندي به ٽوٻائو جهازن جي سرگرمين کي ڏسڻ لاءِ گهربل فني سهولتون نه هُجڻ ڪري ڪِن مُلڪن لاءِ ڏُکيو ٿي پوندو آهي ته اهڙن جهازن جي چُرپر جا اصل مقصد ڄاڻي سگهن. انهيءَ سلسلي ۾ 1982ع جو ڪنووينشن پڻ مُنجهيل آهي. سوويت يونين جي جهازن طرفان اهڙين سرگرمين تي سويڊن ۽ ناروي گهڻو ڪري اعتراض ڪندا رهيا. بين الاقوامي قانون تحت اِن قسم جي راهداريءَ لاءِ هيٺيان شرط پُورا ڪرڻ ضروري آهن.
* (1) مقصد پُر امن هجي. 
* (2) فوجي سامونڊي جهاز جون سرگرميون اڳواٽ ڄاڻايل هُجن. 
* (3) سهوليت گهرندڙ جهاز ماحولياتي، تحقيقي ۽ سامونڊي جيوت جي حفاظت لاءِ جوڙيل قاعدن جي ڀڃڪڙي نه ڪري. 

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
گل شير لوچي

**گل شير لوچي** بنيادي طور ڪهاڻيڪار آهي، سندس ڪهاڻيون سنڌي جي ڪيترن رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيون آهن، ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي وي تي سندس ڪجهه ڊراما به هلي چڪا آهن، پاڻ ننڍي عمر ۾ هڪ ادبي رسالي ڪاڪ جو ايڊيٽر پڻ رهيو، جيڪو بعد ۾ هڪ روزاني اخبار ۾ تبديل ٿي ويو، ڪجهه ڪتاب به مرتب ڪيا اٿس، سندس ڪهاڻين تي ناليواري اديب ڊاڪٽر نجم عباسي، رسول بخش پليجي  ۽ بيدل مسرور جهڙي شخصيتن لکيو آهي، هو هن وقت سنڌ زرعي يونيورسٽي ۾ نوڪري ڪري رهيو آهي، جڏهن ته سندس ڳاڻاٽو نئين ٽهي جي بهترين ليکڪن ۾ ٿئي ٿو.

گل شير لوچي ساهتي پرڳڻي خانواهڻ ۾ پهرين اپريل 1970 ڌاري جنم ورتو، بنيادي طور ٻاراڻي ليکڪ طور ادب جي شروعات ڪئي ۽ 1987 ۾ سنڌي
ٻارڙا ادبي سنگت جو بنياد وڌو، جنهن دوران کيس شوق خانواهڻي، شمس سهتو، قاضي غلام نبي ناشاد ۽ حميد پارس جي ادبي صحبت ملي، 1991 ۾ ٽنڊوڄام منتقل ٿيڻ بعد اتان جي ناليوارن اديبن، مصطفيٰ نانگراج، عبدالرسول عباسي، آسي زميني، منير احمد، طارق قريشي، اظهار سومرو، وسيم سومرو، مير محمد بادل، عزيز چنڊ،   اسرار شام ۽ ٻين جي سنگت ملي، جتان کان هن ڪهاڻي لکڻ شروع ڪئي.

گل شير لوچي شهيد محترمه بينظير ڀٽو تي سنڌ راڻي ڪتاب ۽ سهيد بشير قريشي جي زندگي تي ڪالمن تي ٻڌل منصور جو آواز ڪتاب ترتيب ڏنو،مختلف ڪتابن جو پبلشر پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
ملتاني مٽي

thumb | ساڄو | ميٽ**ملتاني مٽي**   هڪ قسم جي مٽي آهي۔ ان جو استعمال پراڻي زماني کان مٿي جا وار ڌوئڻ وغيره جي لاءِ ڪيو ويندو رهيو آهي۔ جديد دور ۾ پڻ انکي غُسل ڪرڻ، چهري تي نکار آڻڻ، وغيره جي لاءِ استعمال ڪندا آهن۔ جلدي بيماري کي ختم ڪرڻ ۽ جِلد کي ملائم رکڻ ۾ تمام مددگار آهي۔

برطانيا ۾ انکي اون جي صنعت ۾ استعمال ڪيو ويندو  هيو۔ قديم دور کان هي ملتاني مٽي جو استعمال بهتري جي لاءِ ڪيو ويندو رهيو آهي۔ بدلجندڙ وقت سان گڏوگڏ ملتاني مٽيءَ جي اهميت گهٽ ناهي ٿي۔ جديد دور ۾ پڻ ان جو استعمال خوبصورتي کي سنوارڻ ۽ نکارڻ جي لاءِ ڪيو ويندو آهي۔ ملتاني مٽي جِلد (کَلَ) منجهان  گندگي صاف ڪرڻ جي لاءِ تمام موثر آهي ۽ ان ۾ ڪوئي مضر اثرات پڻ ناهين۔

## حوالا

## وڌيڪ ڏسو
* مٽي جي ذريعي علاج
* شفائي مٽي

## خارجي ڳنڍڻا
* مٽي: مختلف مرضن ۾ معاون
* مٽي جا اقسام

زمرو:خشڪ ڌلائي
زمرو:معدنيات
حديثي ادب

اسلامي تعليم ۾ شريعت جو ٻيو اهم ذريعو سنت ۽ حديث آھي. “حديث“ نہ فقط پاڻ سڳورن صلعم جي حياتي مبارڪ بلڪ مڙني عملن ۽ قولن جي معلومات آهي. بلڪ قرآن جو علمي تفسير بہ آهي. حديث گڏ ڪرڻ ۽ ان کي ڪتابي صورت ڏيڻ ۾ وڏن وڏن عالمن پاڻ کي ان ڪم لاء وقف ڪري ڇڏيو. حديث جي جستجو ۽ تعليم جي ڪري عربي علم ۽ ادب ۾ ڪافي سڌارو ۽ واڌارو ٿيو. انهيءَ واڌاري ۽ سڌاري جو سرچشمو “حديثي ادب “ آهي.

## نبي ڪريم صلعم جو دور
## صحابه رضه جو دور
## تابعين جو دور
## تبع تابعين رح جو دور
## بنو اُميه جو دور
## پڻ ڏسندا
## حوالا

زمرو:اسلاميات
چارلي ايڪس‌سي ايڪس

**چارلي ايڪس‌سي ايڪس ** (؛  پيدائش   پيدائش 2 اگست، 1992) برطانيا جي هڪ موسيقار آهي. هِن  2005 کان لاڳپيتو ڪم پئي ڪيو آهي. هِن جي سڀ کان مشهور گيت، "چاهيان ٿو" آهي، جنهن جو چارٽ آمريڪا ۾ نمبر هڪ تائين پهچي ويو آهي.

thumb|Charli xcx

thumb|Charli XCX @ Postivus 2013 (9819955206)
## وسيئلا

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:1992 ۾ جنم
زمرو:21 ھين صدي زائفائون ڳائڻيون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪرائسٽ چرچ (سلجھائپ)

**[[ڪرائسٽ چرچ]]** نيوزي لينڊ جو ٽيونڍسڀ کان وڏو شهري علائقو آهي۔

ڪرائسٽ چرچ جي لاءِ توهان هيٺ ڏنل مضمونن سان پڻ رجوع ڪري سگهو ٿا:

## مقام (هنڌَ)
* ڪرائسٽ چرچ، ڊورسٽ
* ڪرائسٽ چرچ، بارباڊوس
* ڪرائسٽ چرچ، نيوپورٽ

زمرو:نالو مقام سلجهائپ صفحا
زمرو:سلجهائپ صفحا
گنو عام عوامي اجازت نامو

گنو عام عوامي اجازت نامو

GNU General Public License

**گنو عام عوامي اجازت نامو**  آزاد سافٽ ويئرن ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ اجازت نامو آهي۔ انکي رچرڊ سٽالمان  پنهنجي گنو منصوبي (GNU project) جي لاءِ لکيو هيو۔

## حوالا

زمرو:مفت ۽ آزاد سافٽ ويئر جا اجازت ناما
زمرو:گنو منصوبو
زمرو:ڪاپي ليفٽ
زمرو:ڪمپيوٽنگ جا قانوني پاسا
زمرو:وڪيپيڊيا
مراٺي سينيما جي اداڪارائن جي فهرست

**مراٺي سينيما جي اداڪارائن جي فهرست** () 
هي **مراٺي سينيما جي اداڪارائن جي فهرست** آهي۔ مراٺي سينيما مان مراد مراٺي ٻولي ۾ بڻجندڙ ڀارتي فلمون آهن، هي ٻولي مهاراشٽر، ڀارت جي رياستي ٻولي آهي۔ پراڻي بمبئي جي بنياد تي، هي ڀارت جي قديم سينيما آهي۔

## مراٺي سينيما جون اداڪارائون
[thumb|200px|[اشوني ڀاوي]]
[thumb|200px|[سلڀا ديش پانڊي]]
[thumb|180px|[سمتا گوندڪر]]

* اديتي سارنگ دهر 
* اساوري جوشي
* اشوني ڀاوي 
* ڀاگياشري پٽوردن
* گريسي سنگهه
* للتا پوار
* مرنال ديو ڪلڪرني
* مڪتا بروي 
* نينا ڪلڪرني
* نيويديتا جوشي سراف
* پلوي جوشي
* پلوي سڀاش 
* پريا باپٽ 
* پريا تيندولڪر ٽينڊولڪر
* راڌيڪا آپٽي
* ريما لاگو
* سائي تمهانڪر 
* سنڌيا شانتارام
* شلپا تولاسڪر
* سميتا پاٽل
* سونالي ڪلڪرني (اداڪارا)
* سونالي بيندري
* سونالي ڪلڪرني
* سپروها جوشي 
* سلوچنا لاتڪر
* سپريا پلگاونڪر
* تنوي اعظمي
* ٽسڪا چوپڙا
* ارميلا ڪانتيڪر
* ارميلا ماتونڊڪر
* اوشا ڪرن
* اوشا ناڊڪرني 
* ورشا اسگاونڪر

## پڻ ڏسو
* انوشڪا شنڪر
## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* 

انڊيا جي سينيما
ڀارت جي سينيما

زمرو:مراٺي سينيما
زمرو:مراٺي سينيما جون اداڪارائون
زمرو:ڀارتي اداڪارائن جون فهرستون
زمرو:مراٺي سئنيما ۾ اداڪارڻيون
اعتراض

**اعتراضَ** يا رزرويشنس (Reservations) ڪنهن به رياست طرفان ڪيل معاهدي جي ڪجهه شقن کي تبديل يا ترميم ڪرڻ لاءِ مخصوص قسم جو بيان جاري کي چيو ويندو آهي. جنهن ڪري معاهدي تي عمل ڪجهه دير لاءِ ٽاريو ويندو آهي. اها صورتحال معاهدي ۾ شامل ٿيندڙ ڌرين مان ڪنهن رياست کي معاهدي جو حصو ٿيڻ لاءِ ڪجهه وقت مهيا ڪري ڏيندي آهي ته جيئن اها سوچي سمجهي فيصلو ڪري سگهي. عام طور تي ڪابه رياست پنهنجي ”اعتراضن “ جو اظهار تڏهن ڪري سگهي ٿي، جڏهن اُها ڪنهن معاهدي کي قبول ته ڪري چُڪي هُجي، پر ڪجهه داخلي يا سياسي مسئلن ۽ مصلحتن جي ڪري، معاهدي تي صحي ڪرڻ کان اڳ ڪن حلقن جي اعتراضن کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪري سگهي. ڪا به رياست پنهنجي ”اعتراضن“ جو اظهار رياست جي سربراهه، حڪومتي سربراهه يا پرڏيهي وزير طرفان باقاعدي بيان ذريعي ڪري سگهي ٿي، ”اعتراشن“ لاءِ ضروري ناهي ته اهي ڪنهن به ڪيل معاهدي کي رد ڪري ڇڏين. ڪن معاهدن ۾ ته مورڳو ڪنهن به قسم جي اعتراضن جي گنجائش ئي نه رکي ويندي آهي يا رڳو محدود حد تائين ائين ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
ڳُجهو اتحاد

**ڳُجهو اتحاد** ، هڪ عالمي اتحاد جو قسم آهي، جنهن تي دستخط ڪندڙ ڌريون ان ڳالهه جون پابند هونديون آهن ته اتحاد جي باري ۾ يا ان جي تت جي باري ۾ عام ماڻهن يا ٻين ملڪن کي ڄاڻ نه پوي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
واپار

thumb|''Intérêts des nations de l'Europe, dévélopés relativement au commerce'', 1766
هڪ ٻئي جي وچ ۾ شين جي مٽاسٽا جو عمل يا شيون ٺاهيندڙ ۽ شيون وٺندڙ جي وچ ۾ مٽاسٽا جو عمل، جنهن کي **واپار** (Trade) چئبو آهي. واپار (Wapaar) جا ڪيترائي قسم آهن: گهرو واپار، ٻڌو واپار، غير ملڪي واپار وغيره. ڪاروبار جي مقابلي ۾ واپار ھڪ محدود اصطلاح آهي ڇوتہ واپار جو دائرو انھن سرگرمين تائين محدود آھي جيڪي پيداوار ڪندڙن ۽ صارفن جي وچ ۾ رابطو قائم ڪنديون آهن انھن ۾ ٻڌو وڪرو، ريزڪي وڪرو، ذخيري اندوزي (storage) ، دلالي، ڪميشن ايجنٽن جو ڪم، ٽرانسپورٽ، بينڪاري، ۽ ٻيون تجارتي سرگرميون شامل آهن. خريد ۽ فروخت بہ واپار جو آخري مرحلو آهي جنھن م شيون وڪرو ڪندڙن کان صارفن تائين منتقل ٿي وينديون آهن

## حوالا

واپار
زمرو:بزنس
زمرو:معاشرو
زمرو:ڪامرس
آمريڪا ڪئنيڊا آزاد واپار جو ٺاهه

**يو ايس -ڪئنيڊا فري ٽريڊ اگريمينٽ** (, ) يا آمريڪا- ڪئنيڊا آزاد واپار جو ٺاهه 4 آڪٽوبر 1988ع تي ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيو هو. هن ٺاهه تي جنوري 1989ع ۾ عمل شروع ٿيو. هن تنظيم جو مقصد ٻنهي صحيون ڪندڙ ملڪن وچ ۾ واپار جي حوالي سان لاڳو مُختلف پابنديون ختم ڪرڻ، آزاد واپار لاءِ بهتر ماحول ڏيڻ، سيڙپ لاءِ آزاد ماحول ڏيڻ، ٺاهه تي عمل لاءِ بهتر سرشتو جوڙڻ ۽ وڌيڪ سهڪار لاءِ ماحول پيدا ڪري آزاد واپار جو سرشتو قائم ڪرڻ آهي.
## حوالا

زمرو:واپار
زمرو:بزنس
زمرو:ڪامرس
اُتر آمريڪا آزاد واپار ٺاهه

اُتر آمريڪا آزاد واپاري ٺاهه (Utar Aamreeka Aazaad Wapaari Thhaah) يا نارٿ امريڪن فري ٽريڊ اگريمينٽ () آمريڪا، ڪئناڊا ۽ ميڪسيڪو وچ ۾ 1991ع کان 1993ع تائين هليل ڳالهين ۾ طئي ٿيل ٺاهه، جيڪو 1 جنوري 1994ع تي عمل ۾ آيو. هن ٺاهه جا بُنياد ان کان اڳ 1 جنوري 1989ع ۾ آمريڪا ۽ ڪئناڊا وچ ۾ موجود آزاد واپاري ٺاهه (Accord) تي بيٺل آهن. ان ۾ ميڪسيڪو به ساڳين شرطن تي شامل آهي. هن ٺاهه تحت ميڪسيڪو ۾ ٺهندڙ 80 سيڪڙو شيون آمريڪا موڪليون وينديون آهن، جن کي خريدڻ کان انڪار ٻنهي ملڪن جي معيشت کي ڪاپاري ڌڪ هڻي سگهي ٿو. تنهنڪري هاڻي ميسڪيڪو جي سياسي قيادت لاءِ NAFTA جو ٻيو مطلب ، سندس مُلڪ جي ترقي ۽ سلامتيءَ جي آمريڪا طرفان ڏنل خاطريءَ جو واعدو آهي. هن ٺاهه جي ڪري 1840ع کان آمريڪا طرفان لاڳيتو جاري ميڪسيڪو جي واپاري استحصال جو خاتمو آيو ۽ سندس مال کي قانوني تحفظ مليو. ڪئناڊا، جيڪو ان کان اڳ ڪئناڊا ۽ آمريڪي آزاد واپار جي ٻه- رُڪني معاهدي (CAFTA) جو حصو هُئو، تنهن آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جي وچ ۾ هلندڙ (جون 1990ع) مُذڪرات ۾ شامل ٿي، ان کي ٽه-ڌُريو بڻايو. **سياسي طور ڪئناڊا گهڻي قدر آمريڪا جي ٽيڪ تي هلي ٿو، تنهنڪري ٻيو ڪو رستو نه هئڻ ڪري سدائين آمريڪا سان واپاري ناتن کي اهميت ڏيندو آهي**. هن ٺاهه جي آمريڪا ۾ روزگار ۽ ماحوليات سان لاڳاپيل تنظيمن سخت مخالفت ڪئي. ساڳئي وقت ٻيون لاطيني آمريڪي رياستون به هن ٺاهه بابت ناپسنديدگيءَ ظاهر ڪري چُڪيون آهن.

## حوالا

زمرو:اتر آمريڪا جي معيشت
زمرو:بزنس
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
زمرو:تنظيمون
زمرو:سياست
زمرو:ڪامرس
زمرو:واپار
سفارتي آداب

**سفارتي آداب** (Sifaarati aadaab) يا پروٽڪول (Protocol) سفارتڪاريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ اصطلاح آهي، جيڪو اصل ۾ هڪ اهڙو ضابطو آهي، جنهن ذريعي ڪنهن به ڏنل ذميواريءَ کي سرانجام ڏيڻ لاءِ ان جي طريقي جو اڳواٽ تعين ڪري ٿو ۽ سونپيل ذميواريءَ جي سرانجاميءَ بابت اهم تفصيلن کان آگاهي ملي ٿي. هونئن ته اهو ضابطو سرڪاري توڙي غيرسرڪاري ڌُرين وٽ عام جام استعمال ٿئي ٿو، پر خاص طرح حڪومتي سطح تي سفارتڪارن طرفان وڏين روايتن/آدابن ذريعي سرانجام ڏنوويندو آهي. ”پروٽڪول“ اڻ لکيل هدايتن جي صورت ۾ بجا آڻبا آهن ۽ رياست ۽ سفارتڪاريءَ جي معاملن کي هلائڻ لاءِ عام طور تي قابل قبول رويي جي وضاحت ڪندا آهن ته ڪيئن هڪڙي رياست جي سربراهه، سفارتڪار، عملدار يا ايلچيءَ جي سندس مرتبي ۽ عهدي مطابق عزت افزائي ڪئي وڃي. اهڙي قسم جي صحيح طور طريقن جي، سليقي سان طئي ٿيل قاعدن، دُنيا جي قومن وچ ۾ هڪٻئي سان مهذب انداز ۾ ورتاءُ ڪرڻ ۽ معاملا طئي ڪرڻ واري عمل کي تمام آسان بڻائي ڇڏيو آهي.

ٻئي حوالي سان ٻن رياستن وچ ۾ سياسي ۽ سفارتي طور تي ڪوششون وٺي، ڪنهن به معاملي تي ذميواريون نڀائڻ يا مخصوص حد بنديون هڻڻ جي عمل کي به ”پروٽڪال“ چيو وڃي ٿو. هي هڪ اهڙو قدم آهي، جنهن سان دنيا کي مستقبل ۾ ڪنهن امڪاني نقصان کان بچائي سگهي. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ رسمي طور تي جيڪي معاهدا يا عهد ناما ٿين ٿا، ”پروٽڪال“ انهن کان ڪجهه نرم ۽ گهٽ سختيءَ وارو قانون هجي ٿو، پر 1920ع ۾ جنيوا ۾ بين الاقوامي انصاف واري عدالت (ICJ) جي قائم ٿيڻ سان، ”پروٽڪال“ کي پڻ ڪنهن به معاهدي جي برابر حيثيت ڏني وئي آهي. 1997ع ۾ گڏيل قومن طرفان ڌرتيءَ جي ماحول جي بچاءَ ۽ گرمي پد واڌ کي روڪڻ لاءِ، جپان جي شهر ”ڪيوٽو“ ۾ سڏايل عالمي ماحولياتي ڪانفرنس ۾ 15 سالن جي عرصي لاءِ هڪ ”پروٽڪال“ ترتيب ڏنو ويو، جنهن تحت ڪانفرنس ۾ شريڪ ملڪن کي پابند ڪيو ويو، ته اُهي پنهنجن علائقن ۾ ايتريون گهڻيون صنعتون نه هڻن، جن سان ڪار بان ڊاءِ آڪسائيڊ ۽ ٻين زهريلين مادن جو اخراج وڌي وڃي ۽ دنيا جو ماحول تمام گهڻو گدلو ٿي وڃي . ان سهمتيءَ کي ”ڪيوٽو پروٽڪال“ جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو. سفارتي لحاظ کان طئي ٿيل ”پروٽڪال“ جو مانُ رکيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ”پروٽڪال“ هميشه گڏيل ڪوششن سان ڪامياب ويندو آهي. ”ڪيوٽو پروٽڪول“ اڄ تائين انهيءَ ڪري ڪامياب نه ٿي سگهيو آهي، جو انهيءَ ۾ صنعت ڪاريءَ جي ميدان ۾ اڳتي وڌي ويل ملڪن جو ساٿ ۽ سهڪار شامل نه آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سفارتڪاري
زمرو:سياست
آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو

**آسيان فري ٽريڊ ايريا** (Asean Free Trade Area) يا آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو،ڏاکڻي اوڀر ايشيا جي ڀائيچاري وارين قومن (ASEAN) جي ميمبر ملڪن وچ ۾ هيءُ معاهدو، 28 جنوري 1992ع ۾ سنگاپور ۾ ٿيو. شروعاتي دور ۾ هن تنظيم جا ڪل ڇهه ميمبر يعني برونائي، انڊونيشيا، ملائشيا، فلپينس ۽ سنگاپور هئا، ان کان پوءِ ويٽنام (1995ع)، لائوس، ميانمار (1997ع) ۽ ڪمبوڊيا (1999ع) به هن تنظيم جا ميمبر بڻيا. پوين چئني ميمبرن کي AFTA جي ٽيڪس گهٽائڻ واري پروگرام تي عمل ڪرڻ لاءِ وقت ڏنو ويو ۽ کين AFTA جو ميمبر به ان ڪري ڪيو ويو، ته جيئن اهي جلد ئي ASEAN جا ميمبر ٿي سگهن. AFTA اصل ۾ هڪ واپاري ڪٺ آهي، جنهن جو مقصد ميمبر ملڪن ۾ پيدا ٿيندڙ وکرن جي لاءِ منڊي ڳولي، هڪٻئي جي پيداوار ۾ ڀائيوار ٿيڻ ۽ هڪٻئي جي واپار کي ترقي وٺرائڻ ۾ مدد ڪرڻ آهي. ان سلسلي ۾ دنيا جي واپاري ۾ AFTA ملڪن جي حصيداري ڳنڍڻ لاءِ، ميمبر ملڪن ۾ ٽيڪسن جي شرح کي گهٽائڻ ۽ ٻاهرين سيڙپڪاريءَ لاءِ سازگار حالتون پيدا ڪرڻ، هن تنظيم جو اهم مول متو آهي. ان حاصلات جي حوالي سان، ’گڏيل ترجيحاتي متحرڪ محصول‘ (Common Effecrtive Preferential Tarrif) يعني، CEPT رٿا جي ذريعي 1992ع ۾ اهڙو وچُور تيار ڪيو ويو، جنهن ڪري نتيجي ۾ هن علائقي جي دنيا ۾ مقابلي جوڳي پيداواري حيثيت سگهاري ٿي، ۽ اهو بين الاقوامي منڊيءَ ۾ پنهنجي ساک قائم ڪري سگهيو. هن تنظيم جي ترجيحن ۾ زراعت سميت مختلف ٻين شعبن جي پيداوار شامل آهي.
## حوالا

زمرو:واپار
زمرو:بزنس
زمرو:ڪامرس
زمرو:سياست
زمرو:تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
خدا آبادي لپي

thumb
**خدا آبادی** ھڪ لپي آھي جیڪا پراڻي زماني ۾ سنڌي ٻولي لکڻ جي ڪم ایندي ھئي.

thumb|500px|چارٽ

زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط
زمرو:سنڌ جي ثقافت
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌ جون ٻوليون
راجستان

**راجستان** جنھن جي لفظ معني راجائن جي سرزمين آھي، اتر اولھ انڊيا جي ھڪ رياست جيڪا پکيڙ ۾ انڊيا جي سڀ کان وڏي رياست آھي. ماضيءَ ۾ ان کي راجپوتانا پڻ سڏيو ويندو هو. راجپوتانا ۾  راجستان، گجرات، مڌيا پرديش  ۽ سنڌ جا ڪجهه علائقا شامل آھي.  ان جي پکيڙ  جيڪو انڊيا جي ڪل پکيڙ جو  10.4 سيڪڙو آهي. آبادي ۾ اھا انڊيا جي ستين وڏي رياست آھي. ان رياست جو وڏو حصو رڻپٽ تي مشتمل آهي جنھن کي ٿر جو رڻپٽ يا راجستان جو رڻپٽ يا انڊين گريٽ ڊيزرٽ چوندا آهن. ھن رياست جون حدون پاڪستاني صوبن سنڌ ۽ پنجاب سان پڻ ملن ٿيون.

## انتظامي ورھاست

راجستان ۾ ست ڊويزنون آهن جن ۾ 33 ضلعا واقع آھن انھن ضلعن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا:

[300px|thumb|ادئيپور ۾ [ محل واري ڍنڍ ۽ جاگ مندر]]

## حوالا

زمرو:راجستان
زمرو:اولهائين ڀارت
زمرو:ڀارت جي رياستون
زمرو:اولهائين ڀارت جون رياستون
آزاد واپاري علائقو

**آزاد واپاري علائقو** (Free trade area) مان مراد اها آهي ته اهي ملڪ جي جاگرافيائي لحاظ کان هڪ ٻئي کي ويجها آهن، سي گڏجي واپار جي ڏي وٺ ڪن ٿا. هُو سمجهن ٿا ته ان سان هُو هڪ ٻئي کي مارڪيٽ جي اگهن جي ڄاڻ، کپت جي ڄاڻ ۽ ٻيون سهوليتون ميسر ڪري سگهن ٿا. ان کي آزاد واپاري علائقو سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:واپار
زمرو:ڪامرس
زمرو:بزنس
سرشتي جا مُحرڪ

**سرشتي جا مُحرڪ** (Sirishtay ja muhirik) يا ايجنٽ اسٽرڪچر (Agent Structure) جو اصطلاح 1987ع ۾، نامياري سماجي سائنسدان ’اليگزينڊر وين‘ (Alexander Wendt) جي لکڻين ذريعي مشهور ٿيو، جيڪو رياست، ان جي ڪردار ۽ بين الاقوامي سرشتي جي جوڙجڪ کي چڱيءَ ريت سمجهڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو. Agent Structure جو تصور ٻن عنصرن تي مشتمل هجي ٿو: هڪ: اُهي ادارا يا ماڻهو، جيڪي معاشري ۾ تبديلي آڻن ٿا ۽ ٻيو: اهو معاشرو جنهن ۾ مُختلف ڌُرين جي هڪٻئي سان ٿيندڙ لاڳاپن جي ذريعي تبديلي اچي ٿي . هن جوڙجڪ ۾ وڏي ۾ وڏو مسئلو Agencies ۽ Agentsجو نظام ترتيب ڏيڻ وارو آهي . ڪجهه ساڃاهه وندن جو خيال آهي ته سماجي ورتائن کي سامهون رکي اهڙي جوڙجڪ ڪجي، پر 1991ع ۾ ناميارن دانشورن سمٿ ۽ هالِس (Smith and Hollis) اهو سوال اڀاريو ته ”بين الاقوامي سطح تي Agent Structure ڪيئن جوڙجي؟“ 1979ع ۾ ڪي.اين.والٽز (K.N Waltz) پنهنجي لکڻي Theory of International Politics ۾ هن جوڙجڪ کي تمام گهڻو ننديو آهي. والٽز جي نظريي موجب Agent Structure جي ڪري ئي دنيا ۾ جنگين ۽ هٿيارن جو واڌارو آيو آهي ۽ رياستن وچ ۾ سٺا سٺا ٿيڻ بدران خراب ٿيڻ لڳا آهن. هي سرشتو هڪ رياست اندر معاشرتي ورتائن تحت ته جوڙي سگهجي ٿو، پر بين الاقوامي سطح تي مُناسب طرح سان نه ٿو لاڳو ٿي سگهي. اهو ئي سبب آهي جو هڪ انصاف ڀريي بين الاقوامي نظام جوڙڻ جا قاعدا اڄ تائين بحث هيٺ آهن.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سماجياتي نظريا
زمرو:سماجي سائنسن جو فلسفو
زمرو:سياست
دراوڙ لوڪ مذهب

thumb|کاٻو|دراوڙن جو ديوتا پنھنجي زالن سان گڏ

اٽڪل 5 هزار قبل مسيح اڳ يا سميري تهذيب جي ابتدا کان 2 هزار قبل مسيح پهريان دراوڙن مشرق قريب واري علائقي ۾ هڪ ڏند ڪٿا پيش ڪئي هئي ته هي دنيا ستن ڏينهن اندر جُڙي راس ٿي آهي. اهڙي ريت هفتي جي ستن ڏينهن تي ڌار ڌار نالا رکيا هئا ۽ زندگيءَ سان گڏ نانگ ۽ ڏاند جي عزت ڪئي ويندي هئي. ڇاڪاڻ ته اهي ديوتا ۽ ديويءَ لاءِ مقدس هئا، جيڪي طاقت، زندگي ۾ ڏاهپ جي علامت سمجهيا ويندا هئا. دراوڙن جو عقيدو هو ته ”آتما جي مڪتي علم ۽ نيڪ عملن وسيلي ممڪن آهي، پر ڪنهن عقيدي ذريعي نه.“ تنهن ڪري اهي سنان ڪندا ۽ تپسيا يا بيپٽزم ڪندا هئا.

## پڻ ڏسو
* دراوڙي تحريڪ
* دراوڙ
* دراوڙن وارو زمانو

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:ھندومت
جاگرافيائي وطن

جنهن به انساني گروهه يا ٽولي کي پنهنجو جاگرافيائي وطن نه آهي، ته اهو گروهه قوم ۾ شمار ٿي نه ٿو سگهي. ڀلي پوءِ ان کي الڳ ٻولي، ڪلچر ۽ قومي ڪردار وغيره ڇو نه هجي. پر اول ته جنهن انساني گروهه کي وطن نه هوندو آهي، ان ۾ قوم ٿيڻ جون ٻيون خاصيتون به پيدا ٿي نه سگهنديون آهن. هڪ انساني گروهه کي قوم بنجڻ لاءِ جدا جاگرافيائي وطن جي ضرورت ان لاءِ پوندي آهي ته جيئن هو ڪنهن مستقل هنڌ تي رهائش اختيار ڪري پنهنجو تاريخي عمل آزاداڻي نموني جاري رکي سگهي. هڪ جاگرافيائي خطي اندر ئي مختلف قبيلن ۽ نسلن جا ماڻهو صدين کان هڪ ٻئي سان گڏ رهندي، پاڻ ۾ گڏجي هڪ قومي ٻولي، ڪلچر ۽ قومي ڪردار کي پيدا ڪري سگهن ٿا. هڪ خطي اندر ڊگهي تاريخي عرصي کان پوءِ ئي سندن وچ ۾ گهاٽا ۽ گهرا لاڳاپا ۽ رشتا پيدا ٿيندا آهن ۽ اهو ئي عمل قوم جي بنيادي اڏاوت جو ڪم ڏيندو آهي. جيئن هن وقت سنڌ ۾ رهندڙ سنڌي، تاريخ جي مختلف زمانن کان هن مخصوص زمين جي ٽڪري تي رهندا آيا آهن. جنهن جون سرحدون صدين کان نراليون ۽ الڳ پئي رهيون آهن. سنڌ وطن هن وقت پاڪستان جي وفاقي ملڪ ۾ هوندي به هڪ الڳ تاريخي قومي وطن آهي. پاڪستان جون سرحدون ڪن تاريخي ضرورتن تحت وجود ۾ آيون آهن. پر سنڌ جون سرحدون، سنڌي قوم جي پنهنجي صدين جي تاريخي عملن ۽ ضرورتن تحت وجود ۾ آيون آهن. اهي هن وقت فطري وطن جي صورت وٺي بيٺيون آهن. 

قومي وطن کان سواءِ دنيا ۾ مضبوط سياسي گروهن جا ملڪ به آهن. جيئن ڀارت، سوويت يونين (اڳوڻي) ۽ پاڪستان، ان ڪري مضبوط سياسي گروهن جي ملڪ ۾ ڪيتريون ئي قومون ۽ انهن جا قومي وطن اچي ويندا آهن. جيئن پاڪستان ۾ پنجابين، سنڌين، بلوچن ۽ پختونن جا ڌار ڌار وطن آهن. پر قومي وطن هڪ جدا ايڪو هوندو آهي، جنهن ۾ هڪ ئي قوم رهندي آهي. ان ئي لحاظ کان اسان کي دنيا ۾ ٻن قسمن جا ملڪ نظر ايندا، هڪڙا گهڻ قومي ملڪ جيئن: ڀارت، پاڪستان ۽ سوويت يونين (اڳوڻي) وغيره ۽ ٻيا هڪ قومي ملڪ جيئن: بنگلاديش، لبيا، شام ۽ سريلنڪا وغيره. 

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج