پيڊاگوجي

**تربيت جو علم** (Pedagogy؛ پيڊاگوجي)، جن کي عام طور تي پڙهائڻ يا تعليم ڏيڻ جي انداز طور سمجهيو ويندو آهي، اصل ۾ سکڻ جو نظريو ۽ عمل آهي. هي اهو مطالعو آهي ته سکيا جو عمل ڪيئن سکندڙن جي سماجي، سياسي ۽ نفسياتي واڌ ويجهه تي اثرانداز ٿئي ٿو ۽ ڪئين انهن کان متاثر ٿئي ٿو. پيڊاگوجي، هڪ علمي شعبي جي طور تي، ان ڳالهه جو مطالعو آهي ته تعليمي حوالي سان علم ۽ مهارتون ڪيئن منتقل ڪيون وڃن ٿيون ۽ سکيا دوران ٿيندڙ ميل جول (interactions) تي غور ڪري ٿو. پيڊاگوجي جا نظريا ۽ طريقا مختلف سماجي، سياسي ۽ ثقافتي پسمنظرن جي بنياد تي تمام گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا.

پيڊاگوجي کي اڪثر پڙهائڻ جي عمل طور بيان ڪيو ويندو آهي. استادن پاران اختيار ڪيل پيڊاگوجي سندن عملن، فيصلن، ۽ تدريسي حڪمت عملين کي شڪل ڏئي ٿي، جنهن ۾ سکيا جي نظرين، شاگردن جي ضرورتن جي سمجهه، ۽ انفرادي شاگردن جي پسمنظر ۽ دلچسپين کي مدنظر رکيو ويندو آهي. ان جا مقصد آزاد تعليم (انساني صلاحيتن جي عام واڌ ويجهه) کان وٺي پيشي وارانه تعليم (خاص مهارتن جي سکيا) تائين ٿي سگهن ٿا.

تدريسي حڪمت عمليون شاگرد جي بنيادي علم، تجربي، صورتحال ۽ ماحول سان گڏوگڏ استاد ۽ شاگرد پاران مقرر ڪيل سکيا جي مقصدن جي تابع هونديون آهن. ان جو هڪ مثال سقراطي طريقو آهي.

## اشتقاق
"پيڊاگوجي" قديم يوناني لفظ، "پيڊاگوجيا" ()، جيڪو "پيڊاگوگوس" () مان ورتل آهي، جيڪو پاڻ ٻن لفظن؛ "پائيس" (، معنيٰ، ڇوڪرو يا ٻار)" ۽ "ايگو" (، معنيٰ، آئون اڳواڻي ڪريان ٿو) جو ميلاپ آهي، مان نڪتل آهي. تنهنڪري، ان جي لغوي معنيٰ "ٻار جي رهنمائي ڪرڻ يا اڳواڻي ڪرڻ" آهي.
## تعريف
"پيڊاگوجي" جي اصطلاح جي معنيٰ اڪثر تڪراري رهي آهي ۽ ان جون ڪيتريون ئي وصفون پيش ڪيون ويون آهن. سڀ کان عام انداز اهو آهي ته ان کي تدريسي طريقن جي مطالعي يا سائنس طور بيان ڪيو وڃي. هن معنيٰ ۾، هي تعليم جي طريقي ڪار (methodology) آهي. هڪ طريقي ڪار جي طور تي، هي انهن طريقن ۽ عملن جي جاچ ڪري ٿي جيڪي تعليم جا مقصد حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿا. بنيادي مقصد اڪثر علم جي منتقلي کي سمجهيو ويندو آهي. ٻين مقصدن ۾ مهارتن ۽ ڪردار جي تعمير شامل آهي.

بهرحال، هرڪو پيڊاگوجي جي هن وصف سان اتفاق نٿو ڪري؛ ڪجهه ان کي سائنس جي بجاءِ هڪ فن يا مهارت طور ڏسن ٿا. هي انداز پيڊاگوجي جي عملي پهلوءَ تي وڌيڪ زور ڏئي ٿو، جنهن ۾ اهڙو "ڳجهو علم" شامل ٿي سگهي ٿو جنهن کي لفظن ۾ بيان ڪرڻ ڏکيو آهي. هي خيال ان تي ٻڌل آهي ته پڙهائڻ جا سڀ کان اهم پهلو رڳو تجربي مان حاصل ٿين ٿا ۽ انهن کي سائنسي قاعدن ۾ نٿو ٻڌي سگهجي. ان حوالي سان، پيڊاگوجي جو واسطو "هڪ استاد جي طور تي پنهنجي مهارت جو مشاهدو ڪرڻ ۽ ان کي نکارڻ" سان آهي. هڪ وڌيڪ جامع وصف انهن ٻنهي خيالن کي ملائي ٿي ۽ پيڊاگوجي کي پڙهائڻ جي عمل ۽ تدريسي طريقن جي مطالعي ٻنهي طور ڏسي ٿي.

## تاريخ

## تعليم جا فلسفا

### مغربي
مغربي دنيا ۾، پيڊاگوجي جو واسطو يوناني فلسفي جي روايتن، خاص طور تي سقراطي پڇا ڳاڇا واري طريقي سان آهي. ان جي ترقي قديم يونان ۾ شروع ٿي ۽ اڳتي هلي نشاة الثانیہ، اصلاحي تحريڪ ۽ روشن خياليءَ جي دور ۾ وڌيڪ سڌري.

#### سقراط
سقراط (470 – 399 ق.م) پنهنجي شاگردن سان گفتگو دوران "سقراطي طريقو" استعمال ڪندو هو. هي طريقو سڌو سنئون علم نٿو ڏئي، پر شاگرد جي منطق کي مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو ته جيئن هو پاڻ سوچڻ جي صلاحيت پيدا ڪري سگهي.

#### افلاطون
افلاطون (428/427 – 348/347 ق.م) پنهنجي ڪتاب *[[Republic (Plato)|دي ريپبلڪ]]* (375 ق.م) ۾ تعليمي نظام جو ذڪر ڪيو آهي. هن تعليم کي روح جي تسڪين جو ذريعو سمجهيو ۽ جسماني تعليم کي به سماجي استحڪام لاءِ ضروري قرار ڏنو.

#### ارسطو
ارسطو (384–322 ق.م) تعليم تي هڪ رسالو لکيو هو، جيڪو ضايع ٿي ويو. هن افلاطون جي ڪجهه خيالن کان اختلاف ڪيو ۽ رياست طرفان سڀني شهرين لاءِ گڏيل تعليم جي حمايت ڪئي. ارسطو جو خيال هو ته جسماني تعليم ذهني تعليم کان اڳ هجڻ گهرجي.

#### يوحنا آموس ڪومينيئس
يوحنا آموس ڪومينيس (1592 – 1670) کي جديد تعليم جو پيءُ سمجهيو ويندو آهي.

#### يوهان هينرڪ پيسٽالوزي
يوهان هينرڪ پيسٽالوزي (1746 – 1827) سوئٽزرلينڊ ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا قائم ڪيا. هن جو نعرو هو "مٿي، هٿ ۽ دل سان سکڻ".

#### يوهان فريڊرڪ هربارٽ
يوهان فريڊرڪ هربارٽ (1776 – 1841) تعليمي عمل جا پنج اهم مرحلا تجويز ڪيا: 

* تياري
* پيشڪش
* وابستگي
* عام ڪرڻ ۽ 
* عمل درآمد.

#### جان ڊيوي
جان ڊيوي (1859 – 1952ع) جي پيڊاگوجي هن جي ڪيترن ئي ڪمن ۾ پيش ڪئي وئي آهي، بشمول "مائي پيڊاگوجگ ڪريڊ" هن جي نظر ۾ تعليم جو مقصد رڳو مخصوص مهارتون حاصل ڪرڻ نه، پر انسان جي پوري صلاحيتن کي ظاهر ڪرڻ ۽ انهن کي گڏيل ڀلائي لاءِ استعمال ڪرڻ هجڻ گهرجي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Bruner, J. S. (1960). *The Process of Education*, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
* Bruner, J. S. (1971). *The Relevance of Education*. New York, NY: Norton
* Bruner, J. S. (1966). *Toward a Theory of Instruction*. Cambridge, Massachusetts: Belkapp Press.
* Freire, P. (1970). *Pedagogy of the Oppressed*. New York: Continuum
* Karl Rosenkranz (1848). ''Pedagogics as a System''. Translated 1872 by Anna C. Brackett, R.P. Studley Company
* Karl Rosenkranz (1899). ''The philosophy of education''. D. Appleton and Co.
* Montessori, M. (1910). *Antropologia Pedagogica*.
* Montessori, M. (1921). *Manuale di Pedagogia Scientifica*.
* Montessori, M. (1934). *Psico Aritmética*.
* Montessori, M. (1934). *Psico Geométria*.
* Piaget, J. (1926). *The Language and Thought of the Child*. London: Routledge & Kegan.
* Vygotsky, L. (1962). *Thought and Language*. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.
* Post Scriptum: From Signature Pedagogies and Transpedagogy to Author Pedagogies. In Ojeda, D. (2019) | Shall Be Several, Studies in Art Education, 60:3, 186-202, DOI: 10.1080/00393541.2019.1640513

زمرو:سکڻ
زمرو:تدريس
زمرو:تدريسي علم 
زمرو:تعليمي نفسيات
زمرو:تدريس جو علم
زمرو:تربيت جو علم
زمرو:تعليمي اڀياس
زمرو:تعليم جو فلسفو