open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سنڌي آئيويٽا

**سنڌي لپي**: **Sindhi Iota**:سنڌي، هندستان جي ٻين ڪيترين ٻولين وانگر، سنسڪرتي اصل رکي ٿي. ڊاڪٽر ٽرمپ، جيڪو هن موضوع تي وڏي حيثيت رکندڙ ماهر هو، سنڌي ٻولي کي “هڪ خالص سنسڪرتي ٻولي” قرار ڏئي ٿو، جيڪا “اتر هندستان جي ٻين عوامي ٻولين جي ڀيٽ ۾ غير ملڪي عنصرن کان وڌيڪ پاڪ آهي”، ۽ اها “قديم پراڪرت سان مراٺي، هندي، پنجابي ۽ بنگالي جي ڀيٽ ۾ گهڻو وڌيڪ ويجهڙائي رکي ٿي”

. مرزا قليچ بيگ سنڌي ٻولي کي پراڪرت جي ڌيءَ ۽ سنسڪرت جي پوٽي سڏيو آهي. اهي ٻوليون قديم زماني ۾ ماڻهن جون ڳالهايل ٻوليون هيون، جڏهن ته آرين رسم الخط ماڻهن جي لکت واري ٻولي هو. سنڌ ۾ مختلف حڪمرانن جي دور دوران، ٻوليءَ ۾ شايد ڪجهه پارساچي (مقامي) ۽ حتيٰ سڪٿي لفظ به شامل ٿيا، پر ان جي بنيادي جوڙجڪ 711ع تائين بنا ڪنهن خلل جي برقرار رهي
 ان دور ۾ استعمال ٿيندڙ رسم الخط سنسڪرت سان لاڳاپيل هو. البيروني ٻڌائي ٿو ته ديو ناگري رسم الخط ان وقت سنڌ جي ڪجهه حصن ۾ ڀاٽين ۽ ٻين ماڻهن طرفان استعمال ٿيندو هو. عربن جي دور حڪومت هيٺ، سنڌ آهستي آهستي ايران ۽ عراق جي تهذيب سان هم آهنگ ٿي وئي. عربي ۽ فارسي ادب قديم آرين ٻوليءَ کي متاثر ڪيو، جنهن ۾ عربي ۽ فارسي لفظ شامل ٿيندا ويا.
فارسي اثر هوندي به، سنڌي ڳالهائجندڙ ٻولي طور برقرار رهي، جيڪا خيالن جي اظهار ۽ ڳالهه ٻولهه جو ذريعو هئي. رسم الخط، لڳي ٿو، ختم ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سموري خط و ڪتابت فارسي ۾ ٿيندي هئي، ۽ آبادي جيڪا گهڻو ڪري زراعت سان لاڳاپيل هئي، ان کي ڪنهن لکيل رسم الخط جي ضرورت محسوس نه ٿي. اهو محسوس ڪرڻ کان سواءِ نٿو رهي سگهجي ته لکيل ٻوليءَ جي غير موجودگي سبب سنڌ پنهنجي ادب ۽ شاعريءَ جي دولت ۾ ناقابلِ تلافي نقصان سٺو، ڇاڪاڻ ته لکيل ٻولي قوم جي تهذيب تي هڪ دائمي نشان ڇڏي ٿي ۽ اها ڄڻ ته “زندگيءَ کان پوءِ جي زندگيءَ لاءِ محفوظ ڪئي ويندي آهي”.
انهن سڀني اتار چڙهائن جي باوجود، سنڌي پنهنجي اصلي ڍانچي ۽ خاصيتن کي برقرار رکيو. اندازو لڳايو ويو آهي ته سنڌي ٻوليءَ ۾ لڳ ڀڳ 12,000 سنسڪرت لفظ، 3,500 مقامي يا خالص سنڌي لفظ، 2,500 عربي لفظ، 2,000 فارسي لفظ وغيره شامل آهن
.  1853ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرس عربي رسم الخط جي حق ۾ فيصلو ڪيو ۽ ان مقصد لاءِ ساليانو 10,000 رپين جي منظوري ڏني. فوري طور تي سنڌي عالمن تي مشتمل هڪ ڪاميٽي ٺاهي وئي، جنهن موجوده سنڌي الفابيٽ تيار ڪيو، جنهن ۾ 52 اکر شامل ڪيا ويا. عربي الفابيٽ جي 29 اکرن کي وڌائي 52 ڪيو ويو، ته جيئن سنڌي ٻوليءَ ۾ موجود خاص ڳلي، دماغي ۽ سيني وارا آواز ظاهر ڪري سگهجن. ان کان پوءِ سنڌي ۾ ڪتاب لکڻ جو ڪم شروع ٿيو، جيڪو مختلف هندستاني ٻولين جهڙوڪ فارسي، اردو، مراٺي ۽ گجراتي مان ترجمن جي ذريعي ڪيو ويو. پاڪستان ۾ سنڌي زبان توسيع شده عربي حرفن ۾ لکي ويندي آھي، جنھن ۾ ڪل 52 حروف اکر آھن۔ڀارت ۾ سنڌي ديوناگريی  ۾ لکي ويندي آھي۔

## توسيع شده عربي

### ديوناگري
ڀارت ۾ معياري عربي رسم الخط کان علاوه ديوناگري رسم الخط بہ رائج آھي، 1948ع کان رائج ڪيو ويو۔

## پڻ ڏسو
* اردو آئيويٽا
* بلوچي آئيويٽا
* پشتو آئيويٽا
* پنجابي آئيويٽا
سنڌ صوبو (1936ع–1955ع)

thumb
**صوبو سنڌ (1936–55)** برطانوي ھندستان ۾ 1936 کان 1947 تائين جڏھن ته ھاڻوڪي پاڪستان ۾ ھي درجو 1947 کان 1955 تائين رھيو۔ انگريز دور ۾ ھن صوبي ۾ رياست خيرپور شامل نه ھئي پر پاڪستان جي آزادي تي ڪراچي کي ان مان ڪڍي ڪري ملڪ جو گاديءَ جو ھنڌ بڻايو ويو۔ ھاڻي ھن ۾ رياست خيرپور ۽ ڪراچي ٻئي شامل آھن۔

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
ے

اردو جو ستٽيھون حرف 'ے' (وڏي ي) آھي۔ ظاھري طور تي فارسي ۾ بہ مستعمل آھي (پر ان جي الڳ حيثيت نہ آھي فارسي ۾ علی ۽ علے ھڪ ئي آھن) ۽ ڪڏھن ڪڏھن ننڍي ي جي ھڪ خوبصورتي پيدا ڪرڻ واري شڪل جي طور تي استعمال ٿئي ٿو۔ حسابِ ابجد جي رو سان اعداد ننڍي 'ی' جي برابر 10 شمار ٿين ٿا۔ اردو ۾ الگ حرف جي طور تي لفظ جي آخر ۾ اچي ٿو ۽ 'ی' کان مختلف آواز ڏي ٿو۔
مرڪز|600x600 عڪسلون|اردو حروفِ تہجی

## پڻ ڏسو
* 

## حوالا
آ

*آ* اردو آئيوٽا جو ٻيون اکر آھي. جڏھن تہ سنڌيءَ ۾ ٻٽي 'ا' طور استعمال ٿئي ٿو.
thumb|120px| '''آ'''

## شڪل


## حوالا

زمرو:سنڌي آئيوٽا
وٽو

### پنجاب جي ھڪ ذات.

زمرو:نامڪمل مضون
زمرو:ذاتيون
زمرو:پنجابي ماڻهو
ڏنگيون

ڏنگيون __(Brackets):

لکيل يا ڳالھايل لفظن (Quotations) ۾ جيڪڏھن ڪا سمجھاڻي ڏيڻي هوندي آهي تھ اھا ڏنگين ۾ لکبي آهي. ڪنھن جملي ۾ ڪو اھڙو لفظ ھجي، جنھن جي وضاحت ضروري سمجھجي، تھ ان جي معنيٰ ڏنگين ۾ لکبي. مثال: ڪالھه سينيٽ (يونيورسٽيءَ جي) جي ميٽنگ ھئي. جملي ۾ ڪا رقم انگن ۾ لکيل ھجي تھ اکرن ۾ اھا ڏنگين ۾ لکبي، ۽ جي اکرن ۾ ھجي تھ انگ ڏنگين ۾ لکبا. مثال: ھن کان 100 (سئو) رپيا مليا. جيڪڏھن ڪنھن لکڻيءَ ۾ ڪو حوالو اتي جو اتي ڏيڻو ھجي، تھ اھو بھ ڏنگين ۾ لکبو.مثال: مزدورن کي سال جون 25 موڪلون ڪرڻ جو حق حاصل اھي. (ليبر لاز، صفحو......)  
ڏنگيون (انگریزی: Brackets) جڏھن ڪنھن جملي مان ھڪ ئي مقدار مراد ھوندي آھي تہ ان کي ڏنگين ۾ بند  ڪيو ويندو آھي۔ ڏنگي جون علامتون، **ننڍي ڏنگي** ( )، **وچئين ڏنگي** { }، **وڏي ڏنگي** [ ] آھن۔ ڪڏھن ڪڏھن ڪنھن جملي کي ڏنگين جي اندر بند ڪرڻ جي بجاءِ ان تي خط عرض ٺاھيو ويندو آھي۔

## پڻ ڏسو
* وقفن جون علامتون

## حوالا

زمرو:لسانيات
ڑ

اردو جو پندرھون حرف 'ڑ' آھي۔ فارسي ۽ عربي ۾ استعمال نٿو ٿي۔ حسابِ ابجد جي رو سان اعداد 'ر' جي طرح 200 شمار ٿين ٿا۔
مرڪز|600x600 عڪسلون|اردو حروفِ تہجی

## پڻ ڏسو
*
ژ

اردو جو سترھون حرف 'ژ' آھي۔ فارسي جو چوڏھون حرف آھي۔ ان کي زائَي عجمي بہ چيو وڃي ٿو۔ حسابِ ابجد جي رو سان اعداد 'ز' جي طرح 7 شمار ٿين ٿا۔ 

## پڻ ڏسو
*
حبيب ڪوٽ

**حبيب ڪوٽ** (Habib Kot) پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ڳوٺ آھي جيڪو شڪارپور ضلعي ۾ واقع آھي. شڪارپور شھر ھن ڳوٺ کان صرف 10 ڪلوميٽر جي فاصلي تي اتر ۾ سکر شھر 27 ڪلوميٽر جي فاصلي تي ڏکڻ ۾ واقع آھي.

حبيب ڪوٽ پنھنجي ريلوي اسٽيشن جي وجھ سان مشھور آھي جيڪا روهڙي-ڪوئيٽا برانچ ريلوي لائين تي واقع آھي ۽ ڪوٽڙي-حبيب ڪوٽ برانچ ريلوي لائين جو جنڪشن آھي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:شڪارپور ضلعو
2 محرم

## واقعا
61ھ - امام حسين ابن علي رضي الله عنه ڪربلا ۾ داخل ٿيا.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:محرم
1 محرم

## واقعا
1ھ - حضرت عمر فاروق رضي الله تعالٰي عنه هجري سن جو آغاز ڪيو.

## پيدائشون

## وفاتون
24ھ - حضرت عمر فاروق رضي الله تعالٰي عنه شھادت ماڻي.

## موڪلون ۽ ڏڻ
1 محرم تي نئين اسلامي سال جو آغاز ٿئي ٿو.
فھرست لاڙڪاڻي جا پارڪ ۽ باغ

ھي لاڙڪاڻي جي پارڪن ۽ باغن جي ھڪ فھرست آھي۔

## پارڪ ۽ باغ
* جناح باغ
* ذوالفقار باغ

## حوالا
عبدالغفار تبسم

**عبدالغفار تبسم** (انگريزي:Abdul Ghaffar Tabassum) سنڌ جو ناميارو شاعر ۽ ليکڪ آهي.

## زندگي جو احوال
عبدالغفار ”تبسم“ ولد قادر بخش ڀٽي، 20 نومبر 1951ع تي ڳوٺ ميرپور ڀٽو، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو.

## تعليم ۽ سرگرميون
پرائمري تعليم نئين ديري ۽ ڳڙهي ياسين ۾ حاصل ڪيائين. مئٽرڪ 1966ع ۾ بي اي آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج لاڙڪاڻي مان 1972ع ۾، ۽ ايم اي (بين الاقوامي تعلقات) سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1974ع ۾، ٻي پوزيشن حاصل ڪري پاس ڪيائين.ڪاليج واري دور 1972ع ۾ آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج ۾ اسٽوڊنٽس يونين جو جنرل سيڪريٽري، سال 1974ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ اسٽوڊنٽس يونين جو ڪلاس نمائندو، سنڌ آزاد ماروئڙا اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو عهديدار، گورنمينٽ ڪاليج لاڙڪاڻي جي تقريري ۽ ادبي سوسائٽي جو جوائنٽ سيڪريٽري ۽ لاڙڪاڻو اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن جو نائب صدر به ٿي رهيو. هن تقريري مقابلن ۾ ڪيترائي انعام پڻ کنيا. ان کان اڳ 1963ع ۾ الفتح اسٽوڊنٽس فيڊريشن نئون ديرو جو جنرل سيڪريٽري، سنڌ گريجوئٽس ايسوسيئيشن نئون ديرو شاخ جو باني ۽ نئون ديرو ڊراميٽڪ سوسائٽي جو صدر ۽ سرپرست پڻ رهيو. هن پليٽ فارم تان ”شيرين فرهاد“ آغا حشر ڪاشميري جو سنڌي ترجمو ڪيل ڊرامو ”باغبان“، تاريخي ڊرامو ”ليلا چنيسر“ ۽ ٻيا ڊراما پڻ پيش ڪيا ويا.

## نوڪريون
عبدالغفار ”تبسم“ پهرين 1972ع ۾ استاد، پوءِ فئملي پلاننگ آفيسر، يوءِ  بي ايل بئنڪ نوڪري ڪيائين ۽ بعد ۾ 1975ع ۾ پي آءِ اي ۾ آفيسر مقرر ٿيو. مارشلا جي دوران 1981ع ۾ ملازمت تان لاهڻ کانپوءِ ٺيڪيداري به ڪيائين. 1983ع کان 1987ع تائين نئون ديرو ميونسپالٽي جو چيئرمين ٿي رهيو. 1990ع ۾ ٻيهر پي آئي اي جي نوڪري ۾ بحال ٿيو

## ادبي اوسر
عبدالغفار ”تبسم“ 1964ع ڌاري شاعري شروع ڪئي. پاڻ پهريون شعر 1966ع ۾ اورينٽل ڪاليج حيدرآباد ۾ مخدوم طالب المولى جي صدارت هيٺ ٿيندڙ مشاعري ۾ پڙهيائين. انهي کان اڳ پاڻ هڪ ناول لکڻ شروع ڪيو. انهي جو ذڪر ڪندي هو چوي ٿو: ”منهنجي پهرين پين جو نب ناول تي هليو آهي. جنهن جون قسطون اڃان تائين مون وٽ آهن. منهنجي هڪ آس اها به آهي ته مان هڪڙو ناول لکان ۽ ڀرپور لکان ۽ ان ۾ ئي پنهنجي شاعراڻي تاس جي پورائي ڪري سگهان ۽ اها منهنجي زندگي جي اهم لکڻي هجي.“ 

عبدالغفار ”تبسم“ جو پهريون شعري مجموعو ”گلشن جهڙا گل“ 1966ع ۾ ڇپيو. عبدالغفار ”تبسم“ ڪيترائي سال روزاني عوامي آواز لاءِ شعري ٽڪرو لکندو رهيو. سندس شاعري ڪيترن ئي فنڪارن ڳائي آهي. سندس ڪيتريون ئي ڪيسٽون رليز ٿيون آهن. 

عبدالغفار ”تبسم“ ڪيترن ئي ٽي وي جي سنڌي ڊرامن ۾ هيرو ٿي ڪم ڪيو، جنهن ۾ 1974ع ۾ پيش ٿيل ڊرامون ”بري هن ڀنڀور ۾“ به شامل آهي. پاڻ ڪيترن ئي علمي ادبي ۽ راڳ رنگ جي محفلن جو ميزبان به ٿيو، جنهن ۾ ٽيليويزن جي پروگرام ”سنڌ سينگار“ جو ميزبان ڪمپيئر 1981ع کان 1982ع تائين رهيو. 1983ع ۾ پاڻ هڪ سنڌي فلم پڻ ٺاهيائين. هڪ سنڌي فلم ’برسات جي رات‘ ۾ هيرو ۽ ايس گل جي فلم ”سهڻا سائين“ ۾ ولين جو ڪردار ادا ڪيائين.

عبدالغفار ”تبسم“ شاعري کانسواءِ سفر نامو ۽ آتم آکاڻي پڻ لکي آهي. سندس آمريڪا جوسفرنامو ”زندگي تنهنجا رنگ هزار“ ۽ آتم ڪهاڻي ”سي ئي جوڀن ڏينهڙا“ 1994ع ۾ شايع ٿي. عبدالغفار ”تبسم“ جا هيستائين اٺ شعري مجموعا ڇپجي چڪا آهن. جن جو وچور هن ريت آهي. گلشن جهڙا گل (1966ع) شفق وارا ڇانورا (1982ع) مٽي جا سُر (1991ع) سوچون صحرا سراب (1995ع) نيڻن جي آڳر (1996ع) ڪندي ڪناري ناوَ (1999ع) موسيقي، موسم ۽ تبسم (2003ع) اُڀ هيٺان اُڃارا گيت لڇن (2004ع). سج آرسيءَ ۾ (2005ع).

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي شخصيتون
10 محرم

## واقعا
* حضرت نوح عليہ السلام جي ٻيڙي پنھنجي مقام جودي ٽڪر تي پھتي.
* 1431ھ - ڪراچي ۾ عاشوري جي جلوس ۾ بم ڌماڪي ۾ 44 عزادار مارجي ويا.

## پيدائشون

## وفاتون
61ھ - بمطابق آڪٽوبر 680ع بروز جمعو، امام حسين رضي الله عنه کي ڪربلا جي ميدان ۾ يزيدي فوج شھيد ڪيو.

## موڪلون ۽ ڏڻ
ھن ڏينھن يوم عاشور ملھايو ويندو آھي.

زمرو:محرم
25 محرم

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
95ھ - علي ابن حسين المعروف زين العابدين رضی اللہ عنہ کي شھيد ڪيو ويو.

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:محرم
1 صفر

## واقعا
* 61ھ - ڪربلا جي سانحي جا قيدی شام ۾ يزيد جي محل ۾ داخل ٿيا۔

## پيدائش

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:صفر
12 صفر

## واقعا
2ھ - مسلمانن کي جھاد جي اجازت ملي. Wikipedia:حوالو گهربل''

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:صفر
14 صفر

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* **[[1165ھ]]** – شاهہ عبداللطيف ڀٽائي، سنڌ ٻولي جو شاعر

## موڪلون ۽ ڏڻ
* شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو عرس

زمرو:صفر
7 صفر

## واقعا

## پيدائشون
*128 ھ - جعفر صادق جي فرزند ۽ اھل تشيع جي ستون امام حضرت موسيٰ ڪاظم جي پيدائش ٿي۔

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:صفر
25 صفر

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
*امام اھل سنت والجماعۃ الشیخ احمد رضا خان بريلوي رضي اللہ تعاليٰ عنہ جو يوم وصال 25 صفر المظفر 1340ھ.

## موڪلون ۽ ڏڻ

[[زمرو:صفر}}
21 صفر

## واقعا
* **[[1440ھ]]** – پاڪستان جي سپريم ڪورٽ آسيه بيبي جي سزاءِ موت ختم ڪئي وئي.
## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:محرم
28 صفر

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 50ھ - حضرت حسن بن علي رضی اللہ عنہ، اھل تشيع جي ٻين امام جي وفات.

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:صفر
3 ربيع الاول

## واقعا
* 11ھ - آخري وحي نازل ٿي.

## پيدائش

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
8 ربيع الاول

## واقعا
* 11ھ - حضرت محمد صلي الله عليه و آلهٖ و سلم  بيماري جي سبب ويھي ڪري خطبو ڏنو.
* 13 نبوي - بمطابق 23 سيپٽمبر 622ع تي مسجد قباء جو بنياد رکيو ويو جيڪا تاريخ اسلام جي پھرين مسجد آھي.
* حضرت محمد صلي الله عليه و آلهٖ و سلم ۽ حضرت خديجہ رضي الله تعالٰي عنه جي وچ ۾ نڪاح ٿيو.

## پيدائشون

## وفاتون
* 260ھ - حسن بن علي عسڪري شھادت ماڻي.

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
12 ربيع الاول

## واقعا
* حضرت محمد صلي الله عليه و آلهٖ و سلم غزوه غطفان جي لاءِ روانا ٿيا.

## پيدائشون
* حضرت محمد صلي الله عليه و آلهٖ و سلم جي ولادت مبارڪ جو ڏينھن ڪجهه مسلمان ھن ڏينھن عيد ميلاد النبي ملھائيندا آھن.

## وفات
* 11ھ - حضرت محمد صلي الله عليه و آلهٖ و سلم جي رحلت مبارڪ جو ڏينھن.

## موڪلون ۽ ڏڻ

* -- عيد ميلادالنبي

زمرو:ربيع الاول
9 ربيع الاول

اسلامي سيرت نگارن ۽ مورخن جو نبي پاڪ صلي الله عليه وسلم جي جنم جي ڏهاڙي ۽ ولادت جي مھيني تي باري ۾ اختلاف آهي. هي هڪ اهڙو اَمر آهي جنهن جو ڪارڻ پڻ آهي. ان جو سبب اهو آهي ته ڪنهن کي به هن پاڪ ۽ مبارڪ هستيءَ جي ايندڙ وقت ۽ شان جي باري علم نه هو. تنهنڪري سندن ولادت کي عام ٻارن وانگر سمجھيو ويو هو. 
امام الانبيا جناب حضرت محمد مصطفا ﷺ جي ڄمڻ جي تاريخ تي مسلمان محققن ۾ تمام گهڻو اختلاف آهي. ڪو 12 ربيع الاول چئي ٿو، ڪو 8 ته ڪو 9 ربيع الاول ته ڪي وري 10 محرم الحرام چون ٿا. 
**پيران پير حضرت شيخ عبدالقار جيلاني** جي مطابق نبي پاڪ حضرت ۾حمد مصطفا ﷺ جي ڄمڻ جي تاريخ 10 محرم الحرام آهي. 
پر هاڻي فلڪيات يا نجميات جي ماهرن جي تاريخي حوالن ۽ ثبوتن سان ثابت ڪيو آهي ته نبي پاڪ صلي الله عليه و سلم جي ڄمڻ جي تاريخ 9 ربيع الاول آهي.
## پيدائشون
9 ربيع الاول پيغمبر اسلام جناب حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جي 'ڄمڻ جو ڏهاڙو' آهي.

## واقعا
مسلمان محقق، ماهر فلڪيات ۽ رياضيدان پنهنجي تحقيق سان ثابت ڪيو آهي ته سومر جو ڏينهن ربيع الاول جي نائين تاريخ ٿئي ٿو ۽ شمسي ڳڻپ جي حوالي سان 20 اپريل 571ع ٿئي ٿي. پاڻ سڳورن جي ولادت شعب بني ھاشم، ۾ ابو طالب کے گھر مڪي پاڪ ۾ ٿي هئي. 

ابو القاسم سھیلي رحمت اللہ فرمائي ٿو:
”فلڪيات جي ماهرن جو چوڻ آهي ته پاڻ سڳورن صلي الله عليه و سلم جي ڄمڻ جو ڏينهن مبارڪ شمسي ڳڻپ جي حوالي سان 20 اپريل ٿئي ٿو. 

پروفیسر محمد خضري رحمہ اللہ فرمائي ٿو:
”مرحوم محمود پاسشا، جيڪو مصر جو مشهور ماهر فلڪيات هو، ان گهڻا ئي ڪتاب ۽ تحقيقون ڇاپايون هيون، جيڪو 1885ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو، ان ثابت ڪيو هو ته پيغمبر اسلام حضرت محمد مصطفا صلي الله عليه و سلم جو جنم، صبح سويري 9 ربيع الاول بمطابق 20 اپريل 571ع تي ٿيو هو، جيڪو حادثه فيل جو پهريو ورهيه هو.“ 

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

## حوالا

زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار
صفر

**صفر** اسلامي ڪيلينڊر جو
ٻيون مھينو آھي. ان کي صفر المظفر بہ چيو ويندو آھي. ان مھيني تي صفر نالو اسلام جي آمد کان اڳ جو پيل آهي. لفظ صفر جي معني آهي خالي. سن مھيني ماڻھن جا گھر ماڻھن کان اڪثر خالي ھوندا ھئا ڇوتہ ان مھيني سڀ کاڌ خوراڪ حاصل ڪرڻ لاءِ گھرن کان نڪرندا ھيا. صفر جي معني ھوا جو سوسٽ پڻ آهي جو ان مھيني تيز ھوائون گھلنديون ھيون. شروع ۾ 2 ھجري کان اڳ ھر ٽئين سال ھڪ مھينو وڌائي ان سال کي تيرھن مھينن جو ڪيو ويندو ھو، جنھن سان قمري ۽ شمسي سال جي وچ ۾ ھر سال ٿيندڙ 10 ڏينھن جو فرق ختم ٿي ويندو هو. تنھن ڪري ھي مھينو ھر سال ان ساڳي بھار جي موسم ۾ ايندو ھيو پر سن 2 ھجري ۾ سورة التوبة جي آيت نمبر 36 نازل ٿيڻ کان پوء (جنھن ۾ سال ۾ صرف ٻارھن مھينن کي لازمي ڪيو ويو) ان تيرھين مھيني شامل ڪرڻ جو سلسلو بند ڪيو ويو جنھن ڪري صفر ھاڻي مستقل ان ساڳي ھوائن جي موسم ۾ نہ ايندو آهي.

## حوالا

صفر
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
ربيع الاول

**ربيع الاول** اسلامي ڪيلينڊر جو ٽيون مھينو آھي۔ اھو نالو ان تي اسلام کان اڳ واري دؤر جو پيل ھيو. ان وقت بھار جي موسم ھن مھيني کان شروع ٿيندي ھئي جنھن ڪري ان کي ربيع الاول يعني بھار جي آغاز جو نالو ڏنو ويو ۽ ان کان پوء ٻيو مھينو ربيع الثاني يا ربيع الآخر ٿي ويو يعني بھار جو ٻيون يا آخري مھينو. شروع ۾ 2 ھجري کان اڳ ھر ٽئين سال ھڪ مھينو وڌائي ان سال کي تيرھن مھينن جو ڪيو ويندو ھو، جنھن سان قمري ۽ شمسي سال جي وچ ۾ ھر سال ٿيندڙ 10 ڏينھن جو فرق ختم ٿي ويندو هو. تنھن ڪري ھي مھينو ھر سال ان ساڳي بھار جي موسم ۾ ايندو ھيو پر سن 2 ھجري ۾ سورة التوبة جي آيت نمبر 36 نازل ٿيڻ کان پوء (جنھن ۾ سال ۾ صرف ٻارھن مھينن کي لازمي ڪيو ويو) ان تيرھين مھيني شامل ڪرڻ جو سلسلو بند ڪيو ويو جنھن ڪري ربيع الاول ھاڻي مستقل ان ساڳي بھار جي موسم ۾ نہ ايندو آهي. اسلام کان اڳ ھن مھيني کي **خُوَّان** پڻ سڏيو ويندو هو.

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
جمادي الاول

جمادي الاول اسلامي ڪيلينڊر جو پنجون نمبر مھينو آھي۔ ان تي اھو نالو اسلام جي آمد کان اڳ جو پيل آھي. ھي مھينو شروع ٿيڻ واري وقت عربستان جي موسم سخت سردي واري ھوندي ھئي جنھن ۾ پاڻي ڄمي پوندو هو يا پارو پوندو ھو. لفظ جماد جي معنيَ پاڻي جو ڄمي پوڻ آھي. سياري جي ان موسم ۾ ھن کان پوء واري مھيني جو نالو جماد الثاني يا جمادالآخر رکيو ويو. ان وقت آھي مھينا مستقل انھيءَ موسم ۾ ايندا ھيا. شروع ۾ 2 ھجري کان اڳ ھر ٽئين سال ھڪ مھينو وڌائي ان سال کي تيرھن مھينن جو ڪيو ويندو ھو، جنھن سان قمري ۽ شمسي سال جي وچ ۾ ھر سال ٿيندڙ 10 ڏينھن جو فرق ختم ٿي ويندو هو. تنھن ڪري ھي مھينو ھر سال ان ساڳي بھار جي موسم ۾ ايندو ھيو پر سن 2 ھجري ۾ سورة التوبة جي آيت نمبر 36 نازل ٿيڻ کان پوء (جنھن ۾ سال ۾ صرف ٻارھن مھينن کي لازمي ڪيو ويو) ان تيرھين مھيني شامل ڪرڻ جو سلسلو بند ڪيو ويو جنھن ڪري جماد الاول ھاڻي مستقل ان ساڳي پاري پوڻ واري سياري جي موسم ۾ نہ ايندو آهي.

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
شوال

**شوال** اسلامي ڪيلينڊر جو ڏھون مھينو آھي۔ ان کي شوال المڪرم بہ چيو ويندو آھي۔ ھن مھيني جي پھرين تاريخ تي مسلمان عيد الفطر ملھائيندا آھن۔ لفظ شوال عربي جو لفظ آهي ۽ شال لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي کڻڻ. ان مھيني اٺ جي مادي ڍڪي ٿيندي آهي. شوال ۾ مسلمان ڇھ نفلي روزا پڻ رکندا آهن جيڪي عيدالفطر کانپوءِ رکيا ويندا آهن. ان لاءِ ھڪ واضع حديث پڻ آهي تہ رمضان جي روزن بعد اھي لاڳيتو ڇھ روزا رکڻ سڄي سال جو روزا رکڻ جي برابر آهي.

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
رجب

thumb|اسلامي ڪيلينڊر واري مھر جيڪا ڪنگ خالد ايئر پورٽ تي جاري ٿي
**رجب المرجب** اسلامي ڪيلينڊر جو ستون اسلامي مھينو آھي. اسلام کان اڳ جي زماني ۾ بہ ان کي مقدس ۽ حرمت جو مھينو سمجھيو ويندو ھو. ان کي رجب المرجب بہ چيو ويندو آھي. ھن مھيني ۾ عمري جي رسم ادا ڪئي ويندي ھئي ۽ جنگ حرام سمجھی ويندي ھئي. قريش ۽ قيس جي قبيلي ۾ ھڪ جنگ ھن ئي مھيني ۾ ٿي ھئي جنھن کي جنگ فجار (فجور سان مشتق آھي) چون ٿا ان ۾ حضور بہ شريڪ ٿيا ھيا پر پاڻ ڪنھن تي تلوار نہ ھلائي. اھل اسلام ھن مھيني کي ان واسطي متبرڪ سمجھن ٿا تہ ھن ئي مھيني ستاويھين رات تي معراج جو واقعو ٿيو. مسلمان 27 رجب تي معراج جي واقعي جي تقريب ملھائيندا آھن. ھن ئي مھيني جي 13 تاريخ تي حضرت علي ڪرم الله وجهٗ جي ولادت بہ ٿي. رجب جي معني آھي خوف. ٻي روايت مطابق رجب لفظ عربي لفظ **رجوب** مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي *تعظيم*. رجب جي عربي ۾ ھڪ معنيَ **مضر** (نقصان ڪار) پڻ آھي

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
15 ربيع الاول

## واقعا
* **[[1440ھ]]** – ڪراچي ۾ چيني سفارتخاني تي بلوچ آزادي پسندن پاران حملو ڪيو ويو.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
ڪپھ

thumb|200x200px|ڪپھ جي ڦٽي جيڪا چونڊجڻ لاء تيار آهي۔
**ڪپھ** هڪ نازڪ ريشو آهي جيڪو ڦٽي جي شڪل ۾ ڪپھ جي ٻوٽي تي ٻجن جي چوڌاري پيدا ٿيندو آهي۔ ھي دنيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ پيدا ٿيندو آهي۔ ڪپھ جي ريشي کي روئي يا ڌاڳي جي شڪل ڏئي ڪپڙو ٺاهڻ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ڪپھ کي انگريزي ۾ Cotton چيو ويندو آهي.

## پيداوار جا وڏا ملڪ

## تاريخ

تاريخي لحاظ کان سنڌو ماٿري  ڪپھ يا وونئڻ جي فصل جو اصلي مرڪز رهي آھي ۽ اهڙيون شاهديون موئن (موهِن) جي دڙي جي کوٽائيءَ وقت مليون آهن. هندو مذهب جي پراڻي ڪتاب رگ ويد ۾ اهي اهڃاڻ ملن ٿا ته سنڌي ڪپھ (Indus Cotton) جنهن کي ڪرپاسا يا ڪپھ  سڏيو وڃي ٿو، سنڌ ۾ ململ جي ڪپڙي جي ڌاڳي واسطي پوکي ويندي هئي. هڪ ٻئي مذهبي ڪتاب توريت ۾ آيل آهي ته ڪپھ جي ملائم ۽ عمدي ڪپڙي کي سنڌو سڏيو ويندو هو. اهو ظاهر ڪري ٿو ٿه ڪپھ جو اصلي پراڻو گهر سڌو ماٿري  آهي.

جڏھن تاريخي حوالن سان اهو به چيو وڃيٿو ته حضرت عيسا کي جڏهن پنهنجي قوم صليب تي چاڙھيو پئي، تڏهن به کيس سنڌ جو ڪپڙو پاتل هو. مطلب ته قديم تاريخن مان اها ڳالھ صاف ظاهر آهي ته ڪپھ جو قديم گهر سنڌو ماٿري ئي هو.

تيرهين عيسوي صديءَ جي مشھور سياح مارڪو پولو جي لکڻين مان پروڙ پوي ٿي ته هتان جو ڪپڙو اهڙو ته نفيس ۽ سنهڙو هو جو هٿ لائڻ سان ڄڻڪ محسوس ئي نه ٿيندو هو.

ارڙھين عيسوي صديءَ جي شروع ۾ هڪ انگريز فوجي آفيسر پاٽنجر سنڌ جو دورو ڪندي ڄاڻايو هئو ته، سنڌ ۾ وونئڻن جو فصل سڀ کان اهم آگي، جيڪو وچين ۽ ڏاکڻي سنڌ جي علائقي ۾ وڏي پيماني تي پوکيو ويندو آهي. اڳتي هلي ٻڌائي ٿو ته وونئڻ ٻن قسمن جا پوکبا هئا. هڪڙا دائمي وڻن وانگر ۽ ٻيا مندائتا يا هڪ سال وارا وونئڻ هئا.

شروعاتي ۽ جديد دؤرن ۾ سنڌ جي ڪپھ جو واپاري ۽ صنعتي سفر جاري رهندو آيو. سنڌ جو ڪپڙو ايران ۽ ترڪيءَ ۾ مشهور هو. هتان جو ڪپڙو بصري ۽ ڪانگو جي بندرن ڏانهن به ويندو هو. سترهين ۽ ارڙهين صدي ۾ ٺٽو، نصرپور، درٻيلو، ۽ ڪنڊيارو ڪپڙي جي صنعت جا مرڪز هئا. 1402ع ڌاري ايسٽ انڊيا ڪمپني سنڌ جي ڇھه هزار بافتي جي ٿانن جو آرڊر ڏنو. 1436ع ۾ فريملن ايسٽ انڊيا ڪپني کي اطلاع ڏنو هو ته سڄي هندستان جو ڪپڙو سنڌ جي ڪپڙي جهڙو ناهي ۽ نه وري واپار لاءِ ايترو مال (ڪپھ) ٻئي ڪنهن هنڌان ملي سگهندو، سنڌ جو ڪپڙو رنگ ۽ اوڄ ۾ ڀلو آهي.

## طب

نالا: ع. قطن، ف. پنبه، هه. وغيره___ روئي، برش ماطوق، طوطه ۽ سنبوق.

خاصيت: هن کي ساڙي خاڪ ڪري ترن جي تيل ۾ ملائي باهه جي سڙيل داغن تي مکجي ته فائدو ٿيندو. سخت سوڄ، بدن جي خارش تي اهو تيل لائبو ته ان لاءِ به مجرب آهي. تازو ڪپاهه حواسن لاءِ مقوي آهي. فالـج، لقوي، ڪزاز ۽ نقرس لاءِ مفيد آهي. سور وارين جاين تي ڪپهه کي گرم ڪري ٻڌجي. سرد هوا ۽ سرد مادن کان پناهه ڏئي ٿو. ڪپاهه کي ڪاڙهي انهيءَ پاڻيءَ ۾ اختناق الرحم واري عورت کي وهارجي ته فائدو ٿيندس.
## حوالا

زمرو:ڪپهه
زمرو:فصل
زمرو:پاڪستان جي پوکون
ذوالقعده

ذوالقعده اسلامي ڪيلينڊر جو يارھون مھينو آھي. ھن مھيني جو اھو نالو اسلام جي آمد کان اڳ پيو ھيو. ذوالقعد جي معني آهي ڪنھن جاء تي ويھڻ. ان تحريم واري مھيني ۾ جنگ منع ھئي تنھنڪري ان جو مطلب اھو ھوندو ھو تہ لڙائي بند ڪري ويھي رھڻ. ان مھيني ۾ ماڻھو حج جي تياري ڪندا ھيا. ان مھيني کي اسلام کان اڳ هُواع  ۽ ووَرْنَة پڻ سڏيندا هئا.

## حوالا

زمرو:اسلامي تقويم
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
ذوالحج

**ذوالحج** اسلامي ڪيلينڊر جو ٻارھون ۽ آخري مھينو۔ ان مھيني تي اھو نالو اسلام جي آمد کان اڳ پيو ھو. ان مھيني پوري عربستان مان ماڻھو مڪي ۾ حج ڪرڻ ايندا هئا. اھو مھينو اسلام کان اڳ بہ تحريم وارو مقدس مھينو سمجھيو ويندو ھو جنھن ۾ جنگ يا لڙائي منع ٿيل ھوندي ھئي.

## واقعا
* 6ھ - صلح حديبيہ
* 9 ذوالحج 10ھ - محمد صلي الله عليه و آلهٖ وسلم  جو حجۃ الوداع جي دوران آخري خطبو
* 23 ذوالحج - حضرت عثمان مسند خلافت تي تشريف فرما ٿيا.
* 2ھ - غزوۂ سويق واقع ٿي-
* 7 ذوالحج - غزوۂ بني قريظہ کان حضور  جي واپسي-

## وفاتون
18 ذوالحج 35ھ بروز جمعو - حضرت عثمان جي شھادت-

## موڪلون ۽ ڏڻ
10 ذوالحجي تي عيد الاضحٰي ملھائي ويندي آھي۔
18 ذوالحج تي اھل تشيع عيد غدير ملھائيندا آھن۔

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اسلامي ڪئلينڊر جا مھينا
بند مراد خان

**حب ندي** جي سنڌ وارين زمينن کي آباد ڪرڻ لاء برٽش حڪومت هڪڙي افغان ڪانٽريڪٽر خان بهادر مراد خان کي چوٽيه هزار ايڪڙ زمين ڏني هئي، مراد خان حب ندي جي انجنيئر مسٽر اي مولي جي نگراني ۾ حب ندي جي پيٽ کي هڪ پٿرن جو بند ڏياريو هو، جيڪو بند مراد خان سڏجي ٿو۔

## حوالا

زمرو:زراعت
زمرو:سنڌ جي زراعت
ٻِه قُطبي سرشتو

**ٻِه قُطبي سرشتي** (Bipolar System) جو اصطلاح ٻي مهاڀاري لڙائيءَ کان پوءِ ٿڌي ويِڙھ (Cold war) دوران استعمال ٿيندو هو. ان منجهان هڪ اهڙي بين الاقوامي سياسي سرشتي جو تصور ورتو ويندو هو، جيڪو صرف ٻن وڏين طاقتن يعني آمريڪا ۽ سوويت يونين جي اوليتن منجهان هجي. ان سرشتي مطابق صرف ٻہ طاقتون يا نظريا يعني آمريڪا ۽ سوويت يونين يا موڙي واد ۽ سماج واد، بين الاقوامي سياسي منظر تي حاوي هئا. انهن ٻنهي جي وچ ۾ ٿيندڙ ڇڪتاڻ جا بين الاقوامي لاڳاپن تي گهرا ۽ اُگرا اثر پئي ٿيا. آمريڪا ۽ سوويت يونين کانسواءِ تاريخ جي مُختلف دؤرن توڙي دُنيا جي مختلف علائقن ۾ هي سرشتو موجود رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:تاريخ
17 ربيع الاول

## واقعا

## پيدائشون
* 83ھ - جعفر الصادق؛ اھل تشيع جي ڇھين امام جي ولادت ٿي.

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
18 ربيع الاول

## واقعا
* 1ھ - حضرت محمد صلي الله علیيه و آلهٖ و سلم مسجد نبوي جو بنياد رکيو.

## پيدائشون
* ام ڪلثوم عليه السّلام جي ولادت ٿي.

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
25 ربيع الاول

## واقعا
* 5ھ - غزوه دومتہ الجندل واقع ٿيو.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
26 ربيع الاول

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* حضرت محمد صلي اللہ عليہ و آلہ وسلم جي چاچي ابو طالب ابن عبدالمطلب جي وفات ٿي.

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الاول
8 ربيع الثاني

## واقعا

## پيدائشون
* 233ھ - اھل تشيع جي يارھين امام جناب حسن عسڪري جي مديني منور ۾ پيدائش ٿي.

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الثاني
13 ربيع الثاني

## واقعا
خدا انسان کي پيدا ڪيو.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:ربيع الثاني
سوفي جي دنيا

**سوفيءَ جي دنيا** () ناروري جي مشهور ناول نگار جوسٽين گارڊر جي ناول Sofies verden جو سنڌي ترجمو آهي. هي ناول ناوريجن ٻولي ۾ لکيل آهي، جنهن جو بعد ۾ ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي.

هي ناول هڪ چوڏانهن سالن جي ڇوڪري سوفي آموڊسين ۽ هڪ بزرگ فلسفي البرٽوناڪس جي ڪردارن تي ٻڌل آهي. سوفيءَ جي دنيا ناروي ۾ سڀ کان وڌيڪ وڪامندڙ ناول آهي. هن ناول جو انگريزي ترجمو 1994ع ۾ ٿيو ۽ 1995ع ۾ شايع ٿيو، ان سال هي انگريزي جو وڌيڪ وڪامندڙ ڪتاب پڻ ثابت ٿيو.

2011ع تائين هن ناول کي 58 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو ۽ پنج ڪروڙ ڪتاب وڪرو ٿيا. هي ناروي جو عالمي دنيا ۾ وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ناول آهي. هن ناول تي هڪ فلم ۽ هڪ ڪمپيوٽر گيم پڻ جڙي چڪو آهي.

## ڪردار
هن ناول جو مکيه ڪردار ناروي ۾ رهندڙ هڪ نوجوان ڇوڪري سوفي آموڊيسن آهي، جنهن مان هن جو نالو سوفيءِ جي دنيا پيو. جڏهن ته ٻيو ڪردار هڪ فلسفي البرٽو ناڪس آهي، جيڪو سوفيءِ کي فلسفي جي دنيا ۽ نظرين کان واقفيت ڪرائيندو آهي.

## فلسفين جي فهرست
هن ناول ۾ جن فلسفين جو ذڪر ويو ڪيو آهي، انهن ۾ ٿاليز، اناڪسي مينس، ايمپيڊوڪليز، پرميندس، هيراڪليٽس، اناڪساگوارس، سقراط، ڊيموڪريٽس، افلاطون، ارسطو، انٽي شينز شامل آهن.

## ٻيا استعمال

1999ع ۾ ناروي ۾ ناول جي ڪهاڻي تي فلم پڻ ٺاهي وئي، جيڪا ناروي کان ٻاهر نه ڏيکاري وئي.

## سنڌي ترجمو
هن ناول جو سنڌي ترجمو سال (2000ع) ممتاز بخاري ڪيو، سنڌيڪا اڪيڊمي پاران ڇاپيو ويو. 2019ع تائين ان جا چار ڇاپا اچي چڪا آهن.

## حوالا

زمرو:نارويجيئن ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب
زمرو:فلسفي تعليم
زمرو:سينسرڊ ڪتاب
5 جمادي الاول

## واقعا

## پيدائشون
* 6ھ - حضرت زينب بنت علي سلام الله عليه مديني منور ۾ پيدا ٿي.

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:جمادي الاول
سنڌي اصطلاح

## هي نوان اصطلاح

* رياضي يا رياضيات (انگي + اڀياس = انگڀياس)
* باٽني (اوڀڙ + اڀياس = اوڀڙ اڀياس)
* زولاجي (پسون + اڀياس = پسون ڀياس)
* جيالاجي (ڀونءِ + اڀياس = ڀونئڀياس)
* ايسٽرانامي (تاراڀياس)
* اسٽرالاجي  (جوتش، نکٽ + اڀياس = نکٽڀياس)
* نفسيات (مَنُ + اڀياس يا مَتِ + اڀياس = مَتِڀياس يا منڀياس)
* سوشيالاجي  (راڄ + اڀياس = راڄڀياس)
* پوليٽيڪل سائنس  (سياست + اڀياس  سياستڀياس)
* ٽيڪنالاجي (هنر + اڀياس = هنرڀياس يا ٽيڪنوڀياس)
* آرڪيالاجي (جهوني + اڀياس = جهونيڀياس)
* امور خارجا (پرڏيهي نيتي يا پرڏيهي معاملا يا پرڏيهي لاڳاپا)
* جاگرافي || ڌرتي + اڀياس = دراڀياس

* انٽرنيٽ || ڳنڍڄاڙ
* لنڪ || ڪڙي
* پوسٽ ماڊرن ازم (Postmodernism) || جديد پڄاڻان

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي
زمرو:سنڌي اصطلاح
15 جمادي الاول

## واقعا

## پيدائشون
* 38ھ - اھل تشيع جي چوٿين امام علي ابن حسين المعروف زين العابدين جي پدائش ٿي.

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:جمادي الاول
3 جمادي الثاني

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 11ھ - حضرت محمد صلي الله عليه و آله وسلم جي ننڍي صاحبزادي فاطمۃ الزھراء رضي الله عنھا مديني منور ۾ وفات ڪري وئي.

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:جمادي الثاني
لڳل سفارتڪار

**لڳل سفارتڪار** ڪنهن بہ هڪ ملڪ يا رياست طرفان ٻيءَ رياست يا ملڪ لاءِ اعلان ڪيل/مقرر ڪيل اهو سفارتي سربراھ يا سفير، جنهن کي لازمي سرڪاري گهرجون پوريون ڪري، پنهنجي حڪومت طرفان ذميواري سونپي ويندي آهي، پر ان سفارتڪار اڃا تائين مقرريءَ واري جڳھ تي پهچي پنهنجون ذميواريون نہ سنڀاليون هونديون آهن، ان شخص کي ملڪ اندر توڙي پرڏيھ ۾ هڪ سفارتڪار وارو درجو مليل هوندو آهي پر روايتي طرح چارج نہ سنڀالڻ ڪري کيس پنھنجا اختيار استعمال ڪرڻ جي اجازت نہ هوندي آهي. ڪڏهن ڪن موقعن تي سرڪاري روايتن/گُهرجن سبب يا تبديل ٿيندڙ سفارتڪار جي مصروفيتن سبب نئون مقرر ڪيل سفير پنھنجي ذميوارين جي سرڪاري طرح چارج ڪُجھ دير سان وٺندو آهي اھڙي سفارتڪار کي **لڳل سفارتڪار** يا **نامزد سفارتڪار** (Ambassador Designate) چئبو آهي.

## حوالا
10 جمادي الثاني

## واقعا
* 36ھ - بمطابق 4 ڊسمبر 656ع تي حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا ۽ حضرت علي رضي الله عنه جي وچ ۾ جنگ جمل لڳي.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:جمادي الثاني
ڀونر ڀري آڪاس

**''ڀؤنر ڀري آڪاس** شيخ اياز جي شاعريءَ جو پهريون مجموعو آهي، جيڪو ”رائيٽرس گلڊ آف پاڪستان“ جو انعام يافته آهي.*

== *تفصيل* ==

*هن شعري مجموعي ۾ شيخ اياز جي 1947ع کان اڳ ۽ 1947ع کان پوءِ ڏهن پندرهن سالن جي شاعري شامل آهي. هن ڪتاب ۾ شيخ اياز، هڪ طرف سنڌ جي قديم شعري هيئتن يعني بيت، دوهي، واين ۽ گيتن تي مشتمل پنهنجي جديد شاعري پيش ڪئي آهي، ٻئي طرف نظم، آزاد نظم، غزل ۽ قطعي جي صنفن تي لکيل پنهنجو ڪلام پيش ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ اياز جي بيتن جي هيئت ڪلاسيڪي شاعريءَ جي بيت جهڙي آهي، پر ان جي موضوعن ۾ جدت آهي. سندس واين جي هيئت ۽ موضوعَ، قديم واين کان جداگانه ۽ جديد آهن. سندس دوهن ۽ گيتن جو موضوع به ڪلاسيڪي دوهن ۽ گيتن کان وسيع آهي. غزل جي فارسي روايتن کان هٽي، اياز ان کي سنڌي روايتن سان رڱي پيش ڪيو آهي.*

== *ڇاپا* ==

*ڊيمي سائيز جي 253 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1962ع ۾ ڇپيو هو، جنهن تي ان وقت جي حڪومت پابندي وڌي هئي. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نيو فيلڊس پبليڪيشن حيدرآباد 1989ع ۾ ۽ ٽيون ڇاپو، جولاءِ 1992ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ٽئين ڇاپي جي قيمت 80 رپيا رکيل آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو روشني پبلڪيشن ڪنڊياري پاران 2008ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي.*
 
*ثقافت ۽ سياحت کاتي، حڪومت سنڌ پاران، شيخ اياز جي شاعريءَ جي چئن ڪتابن: ’ڀونئر ڀري آڪاس‘، ’ڪلهي پاتم ڪينَرو‘، ’ڪي جو ٻيجل ٻوليو‘ 
۽ ’وِڄون وسڻ آئيون‘ تي مشتمل پهريون جلد (’ڀونئر ڀري آڪاس‘ جي نالي سان، شيخ اياز جي ڪتابن جي اشاعتي رٿا جي 22 جلدن مان هڪ جلد) جون 2008ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي، جنهن جو مهاڳ نامور دانشور محمد ابراهيم جويي ”منهنجي خوابن جي ساڀيان“ جي عنوان سان لکيو آهي، جڏهن ته هن جلد جو مرتب ناليوارو اديب تاج جويو آهي. ڊيمي سائيز جي هن پڪي جلد جي 864 صفحن واري ڪتاب جي قيمت 500 روپيا آهي.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:مشھور سنڌي ڪتاب
پادري

*عيسائين جي مذهبي رهنما کي ’*'پادري**‘ چئبو آهي.''

**پادري*' اصل انگريزي لفظ ’فادر‘ (Father) آهي، جيڪو بدلجي پادري' ٿيو آهي. عيسائين جو اُهو مذهبي پيشوا، جيڪو ڪليسائي نظام ۾ ’بشپ‘ (Bishop) جي ماتحت هوندو آهي، اُن جي فرضن ۾ عبادت [[انجيل]] جي تبليغ ۽ مذهبي رسمن جي ادائگي شامل هوندي آهي. هي ٻين سماجي تقريبن ۾ ڪليسا جي نمائندي جي حيثيت سان شريڪ ٿيندو آهي. رومن ڪئٿولڪ ڪليسا ۾ پادري کي ’فادر‘ چيو ويندو آهي، جيڪو سڄي عمر ڪنوارو رهندو آهي، ڇاڪاڻ ته کيس شادي ڪرڻ جي اجازت نه هوندي آهي، جڏهن ته پروٽيسٽنٽ فرقي (Protestant) جي عقيدي موجب پادريءَ کي شادي ڪرڻ لازمي هوندي آهي، پر آرٿوڊاڪس (Orthodox) ۽ قدامت پسند ڪليسائن ۾ هڪ شاديءَ کان پوءِ پادري ٻي شادي نٿو ڪري سگهي. هيٺين سطح تي پادريءَ جي چونڊ عام ماڻهو ڪندا آهن، جنهنڪري ان کي عام ماڻهن تي فوقيت حاصل هوندي آهي، پر يورپ ۾ پادريءَ جي چونڊ حڪومت جي ذمي هوندي آهي. پادري عيسائي مذهب جو پرچار به ڪندو آهي. نون ڄاول ٻارن کي بپتسما ڏيڻ جو فرض به پادري ادا ڪندو آهي. بپتسما جي رسم ادا ڪرڻ لاءِ جيڪو پاڻي استعمال ٿيندو آهي، ان کي ’بيت المعمور‘ جو پاڻي چوندا آهن. بپتسما ڏيڻ وقت پادري اُن پاڻيءَ مان ٻار کي ڇنڊا هڻي کيس عيسائي مذهب ۾ داخل ڪندو آهي ۽ ٻار جي بخت ۽ اقبال لاءِ دعائون گهرندو آهي. عيسائي ڪميونٽيءَ ۾ ڳوٺاڻي سطح تي عام ڏوهن جا فيصلا به جج جي حيثيت سان پادري ڪندو آهي. عيسائين جي ڪئٿولڪ فرقي جو وڏو روحاني اڳواڻ آرچ بشپ (Arch Bishop) ٿيندو آهي، جڏهن ته پروٽيسٽنٽ فرقي جي روحاني اڳواڻ بشپ جو درجو سڀ کان اعليٰ هوندو آهي. سنڌ ۾ عيسائي فرقي جا پادري ڪراچي، حيدرآباد، سکر، ميرپورخاص ۽ ٻين وڏن شهرن جي ڪليسائن ۾ رهندا آهن، جيڪي آچر جي ڏينهن چرچ ۾ عبادت ڪرائيندا آهن.*

## حوالا

زمرو:عيسائيت
زمرو:مذهبي پيشا
زمرو:مذهب سان لاڳاپيل ماڻهو
جنيد بغدادي

*مشهور جيَد عالم *'حضرت جنيد بغداديءَ*' جو جنم 830ع ڌاري ٿيو.*

## ''تعليم''

*هن شروعاتي تعليم پنهنجي مامي ۽ مرشد حضرت سري سقطيءَ کان حاصل ڪئي. فقھ جي تعليم ابو ثودادر کان ۽ تصوف جي تعليم حارث مجاسيءَ کان حاصل ڪيائين.*

## ''مرتبو''

*کيس ’صوفين جي سردار‘ جو لقب مليل آهي. پاڻ شريعت جي طريقن سان گڏ حقيقت جو شناسا هو، کيس مجتهد جو درجو به حاصل هو. [[اسلام]] جي به تبليغ ڪيائين ۽ جهاد ۾ به حصو ورتائين. سري سقطي، حضرت جنيدرحه جي باري ۾ چيو آهي ته ”حضرت جنيد بغداديرحه همه تن درد ۽ عشق آهن.“ جنيد بغدادي 7 سالن جي عمر ۾ پنهنجي مرشد سان حج تي ويو. اتي سڀني حاجين کي شڪراني جا لفظ ادا ڪرڻا هئا ته ان موقعي تي جڏهن سندس وارو آيو ته هن چيو: ”الله تعاليٰ جيڪا نعمت توهان کي ڏني آهي، ان جي نافرماني نه ڪريو ۽ نعمت کي مصيبت جو ذريعو نه بڻايو“. تصوف جي باري ۾ سندس چوڻ هو ته”هن رستي تي اهو هلي سگهي ٿو، جيڪو الله جي ڪتاب کي سڄي هٿ ۾ کڻي ۽ سنت مصطفيٰ صلي الله عليه وسلم کي کٻي هٿ ۾ کڻي، انهن ٻنهي شين جي روشنيءَ ۾ هلڻ وارو شڪ ۽ شبهي جي ڪنهن کڏ ۾ نه ڪرندو، يا بدعت جي اونداهيءَ ۾ نه ڀٽڪندو.“ جنيد بغداديءَ جي پهرئين شاگرد منصور بن حلاج کانئس پنهنجي موت جي باري ۾ پڇيو، ان تي حضرت جنيد <sup>رح</sup> وراڻيو: ”ظاهري طرح تنهنجو موت پيو نظر اچي، پر باطن جو ڳجهه مالڪ ئي ڄاڻي.“*

## ''عبديت جون خصلتون''

*جنيد بغداديءَ جي عبديت جون ٻه خصلتون آهن:*
#*ماڻهوءَ کي هر ظاهر ۽ باطن ٻنهي ۾ راضي رهڻو آهي ۽ چوڻو آهي ته منهنجا موليٰ! جيڪا تنهنجي رضا اها منهنجي رضا، جتي تون چاهين، اتي رک، ڇو ته تنهنجي رضا ۾ ئي منهنجي رضا آهي.*
#*رسول الله صلي الله عليه وسلم سان پوري محبت ڪرڻ، سندن حڪمن جي پيروي ڪرڻ ۽ پنهنجي خيال جي حفاظت ڪرڻ.*

## ''نفس کي فنا ڪرڻ''

*جنيد بغداديءَ مطابق جيستائين ڪو ماڻهو پنهنجي دنياوي خواهشن ۽ نفس کي ’فنا‘ نٿو ڪري، تيستائين هو خدا جي رستي تي نٿو هلي سگهي. هن جو چوڻ هو ته جڏهن ڪڻڪ جو داڻو مٽيءَ سان ملندو آهي تڏهن پنهنجو ظاهري ۽ حقيقي وجود وڃائي ويهندو آهي، پر وري جڏهن نروار ٿيندو آهي ۽ زمين مان تيار ٿي نڪرندو آهي، تڏهن ڪنهن ٻئي رنگ ۾ هوندو آهي. ان لاءِ جيڪڏهن خدا جي راهه ۾ هلڻو آهي ته پنهنجي نفس کي فنا ڪرڻو پوندو. هن جي تعليمات موجب: نفس کي ٽن طريقن سان وس ۾ ڪري سگهجي ٿو:*
#*انا يعني ”مان ۽ منهنجي“ کي ختم ڪرڻ.*
#*عيش ۽ آرام کي ختم ڪري، درد ۽ عشق جي راهه وٺڻ.*
#*ظاهريت تي باطنيت کي فوقيت ڏيڻ ۽ ظاهر کي باطن جو ذريعو سمجهي، حقيقي علم تائين پڄڻ.*
#*تصوف جو مطلب پنهنجي نفس کي دنياوي شين کان پاڪ ڪرڻ آهي.*

## ''وفات''

*هن جي جيَد عالم 910ع ڌاري وفات ڪئي.*

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:Articles with short description
ثقافت کاتو پاڪستان

**ثقافت کاتو پاڪستان**، ثقافت ۽ سياحت جي فروغ لاءِ شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي پنهنجي پهرئين اقتدار دوران ثقافت جي وزارت قائم ڪئي هئي. ثقافت، قديم آثار ۽ راندين جا کاتا 1977ع تائين مرڪزي وزارتِ تعليم سان شامل هئا. اپريل 1977ع ۾ تعليم، قديم آثارن، راندين ۽ سياحت جي الڳ وزارت ٺاهي، تعليم واري کاتي کي الڳ ڪيو ويو. ان نئين کاتي سيپٽمبر 1993ع ۾ ٻيهر جوڙ جڪ ڪري ان مان آرڪيالاجي کي الڳ ڪري، ثقافت، راندين ۽ سياحت جي الڳ وزارت جوڙي وئي. اپريل 1995ع ۾ انهي وزارت کي ٻيهر جوڙيو ويو، جنهن تحت ثقافت کي الڳ وزارت جي حيثيت ڏني وئي، جڏهن ته راندين ۽ سياحت جو کاتو الڳ ڪري، ان جي الڳ وزارت ٺاهي وئي. ثقافت واري کاتي ۾ هميشه تبديليون پئي ٿينديون رهيون آهن. 2004ع ۾ وري انهي کاتي کي ٽن ڊويزنن ۾ ورهايو ويو: (1) ثقافت، رانديون ۽ نوجوانن جا مسئلا، (2) سياحت ۽ (3) اقليت جا مسئلا، 2005ع ۾ وري ثقافت کاتي کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو'':
(1)ثقافت ۽ راندين جي ڊويزن ۽ (2) نوجوانن جا مسئلا

## حوالا

زمرو:پاڪستاني ثقافت
زمرو:پاڪستان جا سرڪاري ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ موجود ثقافتي ادارا
جان ڪيٽس

*مشهور انگريز شاعر *'جان ڪيٽس*' جو جنم 1795ع ڌاري لنڊن ۾ ٿيو.*

## ''خانداني پسمنظر''

*هن جي پيءُ جو نالو ’ٿامس‘ هو. کيس ٻه ڀائر ۽ هڪ ڀيڻ هئي ۽ هيءُ سڀني کان وڏو هو. 1804ع ڌاري هن جي پيءُ جو روڊ حادثي ۾ موت ٿيو. ڪجهه عرصي کان پوءِ هن جي ماءُ ٻي شادي ڪئي، پر اها شادي ناڪام ٿي. پوءِ سڀئي ٻار پنهنجي نانيءَ جي گهر ايڊمنٽن ۾ وڃي رهڻ لڳا. هن جي ماءُ 1810ع ڌاري ٽي. بي جي بيماريءَ سبب گذاري وئي.*

## ''تعليم ۽ ادبي خدمتون''

*ڪيٽس پنهنجي تعليم ’پروگريسو ڪلرڪ اسڪول‘ مان حاصل ڪئي، جتي هن اينيئڊ (Aeneid) جو ترجمو ڪيو. 1814ع ڌاري هن جو پهريون نظم ‘Lines in Imitation of Spenser’ نالي ڇپيو. 1817ع ڌاري هن جو ڪتاب ‘Poems by Jhon Keats’ نالي ڇپيو، پر اهو مشهور ٿي نه سگهيو. 1818ع ڌاري اينڊيمين، 1819ع ڌاري ’دي ايو آف ايس ٽي ايجنس‘ ۽ ’لابيل ڊيم سينس مرسي‘ نالي نظمن جا ڪتاب ڇپيا. ساڳئي عرصي دوران هن جون مشهور ڏُکاريل ڪوِتائون: ‘On a Grecian Urn’، ‘To a Nightingale’ ۽ ‘To Psyche’ وغيره ڇپيون، جن هن کي ’امر‘ ڪري ڇڏيو.*

## ''وفات''

*1820ع ڌاري ڪيٽس تمام گهڻو بيمار ٿيو، سيپٽمبر 1820ع تي هيءُ روم ويو ۽ ان ئي سال پنجويهن سالن جي ڦوهه جوانيءَ ۾ نومبر 1820ع تي وفات ڪري ويو.*

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:انگريزي ادب
زمرو:انگريزي شاعري
زمرو:برطانوي شخصيتون
زمرو:انگريزي ٻولي جا شاعر
زمرو:1821ع جون فوتگيون
زمرو:19ھين صديءَ جا انگريز شاعر
بنگال

**''بنگال** يا **بنگالو** جو اصل نالو ’بنگه’ يا ’ونگا‘ مان نڪتو آهي. هن علائقي ۾ رهندڙ قوم غيرآريائي هئي، جنهن جو ذڪر ”ٻوڌي ادب“ ۾ ملي ٿو. اڳتي هلي اهو نالو بنگال جي ان علائقي لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو، جتي اها قوم آباد هئي. ’پال‘ ۽ ’سين‘ راجائن جي دور جو بنگال، گنگا نديءَ جي ڪيٽيءَ وارو علائقو آهي. اهڙيءَ طرح الهندي بنگال کي ”گوراڌا“ ۽ اترئين بنگال کي ”پوندرا ورڌن“ چوندا هئا، ليڪن اهو نالو ڪڏهن ڪڏهن سڄي بنگال لاءِ شمار ٿيندو هو. لفظ بنگال پهريون ڀيرو ’بلبن‘ جي زماني ۾ استعمال ٿيو هو.*

== *تاريخ* ==

*1199ھ/ 1784ع ۾ قطب الدين ايبڪ جو هڪڙو ترڪ سوار بنگال جي سرحد ۾ داخل ٿيو ۽ شهر بنا لڙائيءَ جي مسلمانن جي هٿ چڙهيو. ان بعد بنگالُ دهليءَ جي مسلمان حڪومت جي ماتحت رهيو. 1947ع ۾ قيام پاڪستان جي معاهدي ۾ اوڀر بنگال جي مسلم اڪثريت واري آباديءَ وارو حصو، مشرقي پاڪستان جي نالي سان وجود ۾ آيو.*

*براعظم پاڪ هڪ صوبو، جيڪوپاڪستان جي آزاديءَ وقت ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو. هڪ حصو مشرقي پاڪستان جي نالي سان پاڪستان جو حصو رهيو ۽ ٻيو حصو ڀارت کي مليو. مشرقي پاڪستان وارو حصو 1971ع ۾ پاڪستان کان جدا آزاد ملڪ ٿيو. سن 1843ع ۾ مياڻيءَ جي جنگ کان پوءِ ٽالپر حڪمرانن کي بنگال (بنگالي ۾) ۾ نظربند ڪيو ويو هو. مير عبدالحسين خان ”سانگيءَ“ جو جنم، بنگال جي شهر ڪلڪتي ۾ نظربنديءَ واري زماني ۾ ٿيو، جتي سندس والد نظربند هو، جنهن کي مير عبدالحسين سانگي هڪ انگريز خاتون مان ڄائو هو. سانگي اٺن سالن جي عمر ۾ سنڌ ۾ آيو. وڏي هوندي پنهنجي جنم ڀوميءَ کي ياد ڪندي شعر لکيائين*:
<center>*” اسان جو ملڪ بنگالو، الا يا ايها الساقي “*</center>

== *حوالا'' ==

زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:اھي صفحا جيڪي سانچن جي سڏن ۾ ٻٽيون شيون استعمال ڪن ٿا
زمرو:بنگلاديش جي جاگرافي
زمرو:تاريخي علائقا
زمرو:سانچا
زمرو:صفحا جنم ۾ غير-انگي فارميٽ.نم آرگيومينٽ آھي
زمرو:هندستان جا علائقا
زمرو:ڀارت جي جاگرافي
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي
ٿائيلينڊ

**ٿائيلينڊ** (Thailand)، سرڪاري طور، "ٿائيلينڊ جي بادشاهت" (ٿائي: ราชอาณาจักรไทย؛ رڇا اناڇڪ ٿائي)، ڏاکڻي اوڀر ايشيا ۾ انڊو-چائنا جزيري نما تي هڪ ملڪ آهي. تاريخي طور تي "سيام" (Siam)، (معنيٰ، "آزاد ماڻهن جي ڌرتي"، 1939ع تائين سرڪاري نالو) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. لڳ ڀڳ ڇهه ڪروڙ سٺ لک (66 ملين) جي آبادي سان، اهو 5,13,115 چورس ڪلوميٽر (1,98,115 چورس ميل) تي پکڙيل آهي. ٿائيلينڊ اتر اولهه ۾ ميانمار، اتر اوڀر ۽ اوڀر ۾ لائوس، ڏکڻ اوڀر ۾ ڪمبوڊيا، ڏکڻ ۾ ٿائيلينڊ جي نار ۽ ملائيشيا ۽ ڏکڻ اولهه ۾ انڊمان سمنڊ سان ڳنڍيل آهي. اهو ڏکڻ اوڀر ۾ ويتنام ۽ ڏکڻ اولهه ۾ انڊونيشيا ۽ ڀارت سان سامونڊي سرحدون پڻ شيئر ڪري ٿو. بينڪاڪ ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. 15 ڊسمبر، 1946ع کان گڏيل قومن جي تنظيم جو ميمبر آهي.**'

ٿائي ماڻهو ڇهين کان يارهين صدي تائين مکيه زمين چين جي ڏکڻ اولهه کان [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] ڏانهن لڏپلاڻ ڪيا. هندستاني بادشاهتون، جهڙوڪ مون سلطنت، کمير سلطنت ۽ ملائيشيائي رياستون علائقي تي حڪومت ڪندي، ٿائي رياستن، جهڙوڪ گوين يانگ، سوڪوٿائي، لان نا ۽ ايوٿيا جي بادشاهتن، جيڪي پاڻ به هڪٻئي سان وڙهندي هيون، سان وڙهندي رهيون هيون،  يورپي رابطو سال 1511ع ۾ ايوٿيا، جيڪي 15هين صدي جي آخر تائين هڪ علائقائي طاقت بڻجي وئي هئي، ڏانهن پرتگالي سفارتي مشن سان شروع ٿيو. ايوٿيا جي رياست 18هين صدي دوران پنهنجي عروج تي پهتي، جن کانپوء برمي-سيامي جنگ ۾ تباهه ٿئي وئي.

== نالو ==
پراڻو نالو **سيام*' (Siam) آهي. ٿائي ٻوليءَ ۾ هن جي معنيٰ ”آزاد ماڻهن جي ڌرتي“ آهي، ڇو ته ڪنهن به يورپي ملڪ هن کي فتح نه ڪيو. 

ٿائيلينڊ جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 24 جون 1932ع آهي ۽ 


[[فائل:Flag of Thailand.svg|thumb|*ٿائيلينڊ جو جھنڊو*]]

== *جاگرافي* ==

*هي ڏکڻ اوڀر ايشيا جو اهم ملڪ آهي. هن جي اتر ۽ اولهه ۾ ميانمار (برما)، اتر ۽ اوڀر ۾ لائوس، ڏکڻ اوڀر ۾ ڪمبوڊيا ۽ ٿائيلينڊ نار، ڏکڻ ۾ ملائيشيا، ڏکڻ اولهه ۾ انڊيمان سمنڊ آهي. ٿائيلينڊ جي ڪل پکيڙ 513115 چورس ڪلوميٽر (198062 چورس ميل) ۽ آبادي 6 ڪروڙ 11 لک 64 هزار آهي. گاديءَ جو هنڌ بينڪاڪ (Bangkok) آهي ۽ سڀکان مٿانهون هنڌ ڊوئي انٿانون (بلندي: 2595 ميٽر) آهي.*

== *ٻوليون* ==

*ٿائيلينڊ جي سرڪاري ٻولي ٿائي آهي ۽ جڏهن ته هتي لائو، چيني، ملائي ۽ انگريزي پڻ ڳالهائي وڃي ٿي.*

== *موسم* ==

*هتان جي موسم گرم، گهميل، پر سٺي هوندي آهي، مارچ کان مئي تائين گرمي، جون کان آڪٽوبر تائين برساتون ۽ نومبر کان فيبروريءَ تائين سيءُ پوندو آهي.*

== *حڪومتي سرشتو* ==

*ٿائيلينڊ ۾ آئيني بادشاهت آهي.بادشاهه رياست جو مملڪتي اڳواڻ (هيڊ آف اسٽيٽ) ۽ هٿياربند فوج جو ڪمانڊر انچيف آهي. وزيراعظم حڪومت جو اڳواڻ آهي، جيڪو سرڪاري طور رياست جو چيف ايگزيڪيوٽو آهي. اسيمبليءَ جا ميمبر بادشاهه جي منظوريءَ سان وزيراعظم کي چونڊيندا آهن.*

== *معاشيات* ==

*ٿائي لينڊ جي مکيه زرعي پيداوار ۾ چانور، مڪئي، ٻج، ناريل، ڪمند، رٻڙ، ڪپهه، تماڪ آهي ۽ مکيه صنعتن ۾ فوڊ پروسيسنگ، چانور ۽ کنڊ جي پيڪنگ، ڪپڙو اڻڻ، ريڊي ميڊ وڳا، اليڪٽرانڪ شيون، سيمينٽ، ڪاغذ ۽ سياحت اهم آهن.''

## حوالا

زمرو:ملڪ
زمرو:ٿائيلينڊ
زمرو:ٻڌسٽ رياستون
زمرو:ايشيا ۾ ملڪ
زمرو:ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آسيان جون ميمبر رياستون
ٿائي ٻولي

**ٿائي ٻولي** (Thai) جنھن کي "سيامي" ۽ وچين ٿائي ٻولي چيو وڃي ٿو، ٿائيلينڊ جي قومي ۽ دفتري ٻولي آھي. ھن جي ڳالھائيندڙن جو انگ چئن ڪروڙن جي لڳ ڀڳ آھي. ھي ٻولي ٿائي ماڻھن ۽ چين ۾ رھندڙ ٿائي ماڻھن جي مادري ٻولي آھي.

**Thai**, or **Central Thai** (historically **Siamese**; ), is a Tai language of the Kra–Dai language family spoken by the Central Thai, Mon, Lao Wiang, Phuan people in Central Thailand and the vast majority of Thai Chinese enclaves throughout the country. It is the sole official language of Thailand.

Thai is the most spoken of over 60 languages of Thailand by both number of native and overall speakers. Over half of its vocabulary is derived from or borrowed from Pali, Sanskrit, Mon and Old Khmer. It is a tonal and analytic language. Thai has a complex orthography and system of relational markers. Spoken Thai, depending on standard sociolinguistic factors such as age, gender, class, spatial proximity, and the urban/rural divide, is partly mutually intelligible with Lao, Isan, and some fellow Thai topolects. These languages are written with slightly different scripts, but are linguistically similar and effectively form a dialect continuum.

Thai language is spoken by over 69&nbsp;million people (2020). Moreover, most Thais in the northern (Lanna) and the northeastern (Isan) parts of the country today are bilingual speakers of Central Thai and their respective regional dialects because (Central) Thai is the language of television, education, news reporting, and all forms of media. A recent research found that the speakers of the Northern Thai language (also known as Phasa Mueang or Kham Mueang) have become so few, as most people in northern Thailand now invariably speak Standard Thai, so that they are now using mostly Central Thai words and only seasoning their speech with the "Kham Mueang" accent. Standard Thai is based on the register of the educated classes by Central Thai and ethnic minorities in the area along the ring surrounding the Metropolis.

In addition to Central Thai, Thailand is home to other related Tai languages. Although most linguists classify these dialects as related but distinct languages, native speakers often identify them as regional variants or dialects of the "same" Thai language, or as "different kinds of Thai". As a dominant language in all aspects of society in Thailand, Thai initially saw gradual and later widespread adoption as a second language among the country's minority ethnic groups from the mid-late Ayutthaya period onward. Ethnic minorities today are predominantly bilingual, speaking Thai alongside their native language or dialect.

## حوالا

زمرو:ٿائي ٻولي
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:ٿائيليند جون ٻوليون
زمرو:ڪرا-ڊائي ٻوليون
بنگلاديش ۾ اُردو

1971ع تائين بنگلاديش پاڪستان جو حصو ھو ۽ ان جي سڃاڻپ اوڀر پاڪستان جي طور ھئي۔ اردو کي ھتان جي مقامي بنگالي زبان وانگر سرڪاري حمايت حاصل ھئي۔ پر 1971ع کان بعد جا واقعا جن کان بعد جڏھن ھي ملڪ وجود ۾ آيو، اردو ٻولي کي ھتان جي سڃاڻپ سان ٽڪرائيندڙ سمجھيو ويو ۽ ھتان جي بھاري آبادي جيڪا اردو ڳالھائيندڙ آھي، غیر شھري سمجھيو ويو۔ ھاڻوڪي دور ۾ اردو دان آبادي جي تعداد چار لک ٻڌائي وڃي ۔

## بنگلاديش جي ٺھڻ کان بعد اردو تعليم جو ختم ٿيڻ
1971ع کان فوراََ بعد اسڪولي سطح تي اردو تعليم عملاً ختم ٿي وئي۔ ڪاليج جي سطح تي ھي سلسلو 2002ع ۾ ختم ٿيو ڇو ته اردو جا استاد موجود نه ھئا۔ پر ديني مدرسن ۾ اردو جي پڙھائي اڄ به جاري آھي۔ 

## ادب ۽ ثقافت کان اردو جي دوري
بنگلاديش ۾ گذريل چار پنج ڏھاڪن کان ڪٿي به ڪو اردو ڊرامو پيش نہ ڪيو ويو آھي ۽ نہ ئي اردو تمثيل نگاري ڪا زنده فن جي طور تي موجود آھي۔ اھڙي طرح سان نثري ادب مثلاً ناول نگاري ۽ افسانہ نويسي جو ھتي ڪوئي وجود ناھي۔ تنھن ھوندي به شعرو شاعري جي شعبي ڪجهه اڳڀرائي ڪئي آھي۔ 

## دستوري عدم امتياز جو دفعو ۽ لساني برابري
بنگلاديش دستور جي دفعي 28 جي رو کان جنس، مذھب ۽ ذات پات جي بنياد تي مساوات جي طمانیت(؟) ڏني وئي آھي۔ تنھن ھوندي به ان ۾ لساني برابري جي ڳالھ نہ ڪئي وئي ۔ 

## 2008 جو عدالتي حڪم
ھڪ ڊگھي قانوني ڇڪتاڻ کان بعد بنگلاديش جي عدالت حڪم جاري ڪيا تہ اردو دان بھاري ماڻھن کي بنگلاديش جي شھريت ڏني وڃي۔ ان جو تڪڙو نتيجو اھو ڏٺو ويو تہ بنگلاديش جي تاريخ ۾ پھريون ڀيرو سياسي جماعتون جديد ترين شھريت يافتہ اردو ڳالھائيندڙ بھاريين کي پنھنجي طرف ڪرڻ جي لاءِ اردو ۾ ورق ڇپرايق۔ 

## آبادڪاري جي جدوجھد
جيتوڻيڪ گھڻن تڻن اردو دان ماڻھن کي 2008ع کان بعد شھريت ڏني وئي ھئي، پر پوءِ ان جي اڪثريت پناھگير ڪئمپن ۾ زبون حالي جي زندگي گذاري رھي آھي۔ ان ڪري ھاڻي ھي ماڻھو نون رھائشي انتظام ۽ مفت اسڪولي تعليم جي ڪوشش ڪري رھيا آھن۔  غالبًا انھن بھارين جي آبادڪاري کان بعد ھن ملڪ ۾ اردو جي بھتر حالتن جي بجا طور تي توقع ڪري سگھجي ۔

## حوالا
ڍاڪا

thumb|300px|کاٻو

**ڍاڪا** بنگلاديش ملڪ جي گاديءَ جو ھنڌ آھي۔ برھم پتر درياھ ۾ ڪرندڙ درياھ پوڙھي گنگا جي ڪناري تي واقع ھن شھر جي آبادي 90 لک کان وڌيڪ آھي جنھن ڪري ھي بنگللاديش جو سڀ کان وڏو ۽ دنيا جي ڳتيل ترين شھرن مان ھڪ آھي۔

ھي شھر پٽ سن جي تمام وڏي منڊي ۽ صنعت ۽ واپار جو مرڪز آھي۔ ھتان جي ململ سڄي دنيا ۾ مشھور ھئي پر برطانوي راڄ جي حڪومت ۾ ھن عظيم شھر جي صنعت کي برباد ڪيو ويو۔ ڍاڪا پنھنجي خوبصورت مسجدن جي ڪري بہ شھرت رکي ٿو۔

مغل جي حڪومت جي دور ۾ ھي شھر جھانگير نگر جي نالي سان سڃاتو ويندو ھو۔ برطانوي راڄ ۾ ھي ڪلڪتي کان بعد رياست بنگال جو ٻيون وڏو شھر بڻجي ويو۔

1921ع ۾ ھتي ڍاڪا يونيورسٽي قائم ٿي۔

ھندستان جي ورھاڱي کان بعد ھي اوڀر پاڪستان جو انتظامي گاديءَ جو ھنڌ قرار ڏنو ويو 1971ع ۾ پاڪستان جي ٽٽڻ کان بعد 1972ع ۾ ان کي نئين ٺھيل مملڪت بنگلاديش جي گاديءَ جو ھنڌ قرار ڏنو ويو۔

شھر وچ بنگلاديش ۾ درياھ پوڙھي گنگا جي اوڀارين ڪنارن تي واقع آھي۔ شھر جي ڪل ايراضي 815.85 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ ھي ست اهم ٿاڻن ڌان منڊي، ڪوٽ والي، موتي جھيل، رمنا، محمد پور، سترا پور، تيج ڳوٺ ۽ 14 ثانوي ٿاڻن گلشن، لال باغ، مير پور، پلابي، سبوج باغ، ڍاڪا ڪنٽونمنٽ، ڊمرا، ھزاري باغ، شيام پور، بڊا، ڪفرل، ڪامرانگير چار، کل ڳوٺ ۽ اتارا تي مشتمل آھي۔ شھر ۾ ڪل 130 وارڊ ۽ 725 پاڙا آھن۔ ڍاڪا ضلعي جي ڪل ايراضي 1463.60 چورس ڪلوميٽر آھي جنھن جي چوڌاري غازي پور، تن گيل، منشي گنج، راجبري، نارائڻ گنج ۽ مانڪ گنج جا ضلعا واقع آھن۔

## پڻ ڏسو
* ايسٽ انڊيا ڪمپني

## حوالا

زمرو:بنگلاديش
زمرو:وڏا شهر
زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:بنگله ديش ۾ شهر
وَرسٽ ڪيس ايناليسز

**وَرسٽ ڪيس ايناليسز** (انگريزي: *Worst Case Analysis*) يا **بدترين صورتحال جو جائزو** هڪ اهڙو اصطلاح آهي، جنهن ذريعي اُميد کان وانجهيل اهڙي صورتحال بيان ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ بهتريءَ جا روايتي طريقا پنهنجي صلاحيت ۽ اثر وڃائي ويهن، ۽ لاڳاپيل ڌُرين ۾ نااُميدي ڇانئجي وڃي.

هيءُ تصور خاص طور تي سلامتي، فوجي معاملن ۽ بچاءَ جي رٿابنديءَ ۾ وڏي اهميت رکي ٿو، جتي ورسٽ ڪيس ايناليسز دُشمن جي هڪ رُخي اثر، برتري يا انتهائي منفي صورتحال ۾ پيدا ٿيندڙ حالتن جو خاڪو پيش ڪري ٿو، ۽ ڪنهن به معاملي جي تفصيلي تجزيي ذريعي ممڪن نبيري لاءِ رٿابندي ڪئي ويندي آهي.

## استعمال ۽ اهميت
ورسٽ ڪيس ايناليسز جو استعمال قومي سلامتي، عالمي سلامتي، فوجي حڪمتِ عملي، سياستي فيصلا سازي ۽ ماحولياتي خطرن جهڙن شعبن ۾ ڪيو ويندو آهي.

ڪيترائي سياستدان، فوجي جنرل ۽ آمر عوام آڏو منجهيل مسئلا ۽ بدترين حالتون تجزيي لاءِ پيش ڪري، انهن جي آڙ ۾ ٻين پاليسين يا فيصلا لاءِ حمايت حاصل ڪندا آهن.

## ائٽمي هٿيارن سان لاڳاپو
هي اصطلاح ائٽمي هٿيارن جي حوالي سان پڻ استعمال ٿيندو آهي، جتي ان جو مطلب اهو ورتو ويندو آهي ته ڪو به تجربو يا هٿيار اهڙن معيارن، صلاحيتن ۽ خاصيتن تي پورو لهي، جيڪي کيس بدترين حالتن ۾ به ڪاميابيءَ سان پنهنجي ٽارگيٽ تائين پهچڻ جي قابل بڻائين.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:ماحولياتي سائنس
هڪ هٽي

ڪنهن به ملڪ يا پرڳڻي جا اڳواڻ، سرڪاري راڄ يا اقتدار تي قبِضي لاءِ هڪ سياسي گروهه طرفان، سياسي، اقتصادي، نظرياتي، لساني يا ثقافتي طاقت جو استعمال ڪندي، **هڪ هٽي**, بالادستي يا هيجيمني (Hegemony) قائم ڪرڻ ۽ ان جي آڌار تي ٻين گروهن مٿان سندن ظاهري رصپي کانسواءِ پنهنجي مرضي مڙهڻ واري صورتحال کي هن اصطلاح ذريعي واضح ڪيو ويندو آهي. شروعاتي دور ۾ هي طريقو هڪ ”سياسي اثر“ جي صورت ۾ ڪجهه يوناني شهري رياستن طرفان، پاڙيسري رياستن مٿان استعمال ٿيندو هيو، پر هاڻي اها هلت هڪ اصطلاح طور سياسي اثرن کان سواءِ معاشي، ثقافتي ۽ ٻين مختلف حوالن ۽ رُخن ۾ پڻ ڪتب آندي وڃي ٿي. خاص طور تي ان جو چٽو مثال روم جي مارڪسي دانشور انتونيو گرامچيءَ جو ”ثقافتي بالادستي“ وارو تصور آهي. بهرحال عام طور تي هي اصطلاح هڪ بي رحم ظالم ڌُر طرفان سياسي نظام تي قبضي يا اقتدار لاءِ حوالي طور سمجهيو ويندو آهي. اڻويهين صديءَ کان، (خاص طور تي تاواريخي لکڻين ذريعي)، سياسي ماهرن طرفان مسلسل بيان ڪيو ويو آهي، ته ”هڪ هٽي“، يا ”بالادستيءَ“ مان مراد، هڪ رياست ٻين رياستن تي طبعي، نفسياتي يا نظرياتي طور قابض هُجڻ آهي. (مثال طور: نئپولين واري فرانس جي، سڄي يورپ مٿان بالادستي يا يونائٽيڊ اسٽيٽس جي سرد جنگ دوران يورپ مٿان هڪ هٽي).

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:سياسي فلاسافي
روين جو علم

ورتائن يا روين جو علم کي انگريزيءَ ۾ بهيويرزم (Behaviorism) چئجي ٿو. آمريڪا ۾ نفسيات جي مضمون ۾ هي نظريو هڪ تحريڪ جي روپ ۾ شروع ٿيو. ان تحريڪ ۾ انسانن ۽ جانورن جي روين جو اڀياس، ذهني لاڙن جي پرک ۽ انسان جي اندروني جذباتي ۽ فڪري وهڪرن جي جاچ پڙتال ڪئي ويئي. ان فڪر جو پهريون ترجمان آمريڪي مُفڪر John Watson (جي بي واٽسن- 1958 کان 1878ع)  هئو. اها تحريڪ ويهين صدي عيسويءَ ۾ شروع ٿي. ڏيهان ڏيهي سياست ۾ هي نظريو ڪنهن به ڌُر جي سياسي ورتاءَ کي ڪٿڻ ۽ ڪنهن به واقعي جي نتيجي ۾ امڪاني رد عمل کي معروضي انداز ۾ ماپڻ جو هڪ طريقو آهي. انهيءَ ڏِس ۾ سياسي تبديلين جي حوالي سان رياستي ادارن، مثال طورِ: پارليامينٽ وغيره جي جوڙيل مشاورتي پاليسين کي رد ڪندي، ملڪي اقتدار تي قابض ڪنهن هڪ شخص يا فوجن جي سرواڻي ڪندڙ سپهه سالارن، سياسي پارٽين ۽ ٻين گروهن جي ورتائن ۽ لاڙن جو اڀياس ڪري مُلڪي پاليسيون جوڙيون وڃن ٿيون. ان نظريئي کان پوءِ بين الاقوامي سياست کي هڪ سائنس جو درجو ملڻ لڳو. ڪنهن به ڌُر جي سياسي لاڙن کي سمجهڻ لاءِ هن نظريي تحت انٽرويوز، سيمپلنگ، اسڪورنگ، اسڪيلنگ ۽ انگ اکر وديا يعني شمارياتي انگن اکرن جو استعمال ڪيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
1971: بيانڊ بارڊرز

1971 ع:سرحدن کان پَري ميجر راويء جي هدايت ڪاري تحت هڪ ايندڙ هندستاني trilingual جنگ ڊراما فلم آهي. هيءَ مووي موهن لال ميجر مهاديون طور پنهنجي ڪردار سان چوٿين ڀيري هڪ وڏي بجيٽ واري فلم آهي. فلم هڪ ئي وقت مليالم، تيلگو ۽ هندي ٻولين ۾ جاري ڪئي ويندي.

## ڪاسٽ
* موهن لال بطور ميجر مهاديون
* آلوسرش بطورليفٽننٽ چمني
* ارونودي سنگه بطور ليفٽننٽ ڪرنل رانا شريف
* رينجي پانيڪر
* سڌير ڪراماڻا
* سئجو ڪروپ
* پريانڪا اگروال بطور رانا شريف جي زال

## پراڊڪشن
The movie is set in two time periods, with Mohanlal playing both Major Mahadevan and his father Major Sahadevan in the movie.

زمرو:2017 فلمون
زمرو:ڀارتي تاريخي فلمون
زمرو:ڀارتي فلمون
مهدي جونپوري

سنڌ ۾ ارغونن جي دور (Arghun Era) کان ٿورو اڳ، **مهدي جونپوري** (Mehdi Joonpuri) پنهنجي امام مهدي هئڻ جو اعلان ڪيو هيو، تنهن حيدر شاهه  سن (Sunn) جي ويجهو، سنڌو نڌيءَ ۾ ٻيڙيون ٻوڙي ڇڏيون هيون. ان جو ڪارڻ اهو هيو جو حيدر شاهه، ان وقت جي سنڌ جي هڪ وڏي عالم مخدوم بلاول کان ڏاڍو متاثر هيو، جنهن ان زماني ۾ مهدي جونپوريءَ جي خلاف تحريڪ جي شروعات ڪئي هئي. حيدر شاهه اصل ۾ جي ايم سيد جو پَڙَ يا تَڙَ ڏاڏو هيو.

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:شخصيتون
زمرو:سنڌ جي تاريخ
پئسيفڪ پِوِٽ

اپريل 2016ع ۾، آمريڪا جي بچاءَ جي وزير ايش ڪارٽر، هڪ نئين پاليسي، رهنما اصولَ، حڪمت عملي يا نيتيءَ جا نوان فيچرز يا مهانڊا پڌرا ڪيا، جن کي پئيسيفڪ پِوٽ (Pacific pivot) سڏيو وڃي ٿو. اها پاليسي يا حڪمت عملي ڏکڻ سمنڊ ۾ چين ۽ سانتيڪي سمنڊ ۾، چين جي وڌندڙ اَثرَ يا داٻي کي روڪڻ لاءِ عمل آئي آهي. هن پاليسيءَ تحت آمريڪا، پئيسيفڪ يا سانتيڪي سمنڊ جي علائقي تي اڃان وڌيڪ ڌيان ڏيندو ته جيئن اهو ان علائقي ۾ پنهنجو فوجي ۽ سياسي اثر ثابت ڪري سگهي.

## حوالا

زمرو:سياست