open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پڙدو

**پڙدو** (Curtain) ڪپڙي يا ڪنھن ٻئي مادي جو هڪ ٽڪرو هوندو آهي، جنھن جو مقصد روشني، هوا جي جهوٽن، يا (شاور پڙدي جي صورت ۾) پاڻيءَ کي روڪڻ هوندو آهي. پڙدا گهر جي اندرين حصي جي خوبصورتي وڌائڻ سان گڏ ذاتي زندگيءَ جي پردہ پوشي (Privacy) لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

## استعمال ۽ افاديت
پڙدا مختلف مقصدن لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن:
* **روشنيءَ جو ڪنٽرول:** کڙڪين تي لڳل پڙدا ٻاهريان ايندڙ روشنيءَ کي روڪيندا آهن، جيڪو خاص طور تي رات جو سمهڻ وقت يا ڏينهن جو ڪمري ۾ اوندھ ڪرڻ لاءِ ڪارائتو هوندو آهي.
* **پردہ پوشي (Privacy):** پڙدا ٻاهريان ويٺل ماڻهن کي گهر جي اندر ڏسڻ کان روڪيندا آهن.
* **دروازن جا پڙدا:** دروازن تي لڳل پڙدن کي فرانسيسي ٻوليءَ ۾ "Portières" چيو ويندو آهي.
* **ٿيٽر ۽ اسٽيج:** ٿيٽر جا پڙدا آواز جذب ڪرڻ ۽ اسٽيج کي تماشائن کان ڌار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

## پڙدن جا قسم ۽ مادو
پڙدا مختلف رنگن، نمونن (Patterns)، ۽ مادي جا ٿين ٿا. انهن جي چونڊ هيٺين خاصيتن جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي:
* **صفائي:** ڪجهہ پڙدا آسانيءَ سان ڌوئي سگهجن ٿا.
* **بچاءُ:** باھ کي روڪڻ واري صلاحيت (Fire resistance) ۽ الٽرا وائلٽ (UV) لھرن کان بچاءُ.
* **آواز جو جذب ٿيڻ:** ڪجهہ ڳرا پڙدا ٻاهريون شور گهٽائڻ ۾ مدد ڪندا آهن.

## هلائڻ جا طريقا
جديد دور ۾ پڙدن کي کولڻ يا بند ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن:
* **دستي (By hand):** هٿ سان سوري بند ڪرڻ يا کولڻ.
* **ڏورين ذريعي (Cords):** ڊورين کي ڇڪي پڙدن کي حرڪت ڏيڻ.
* **رموٽ ڪنٽرول:** ريموٽ يا ڪمپيوٽرائزڊ سسٽم ذريعي بٽڻ دٻائي پڙدا هلائڻ.

پڙدن کي کڙڪيءَ جي پاسن کان ٻڌي رکڻ لاءِ "Tie-backs" (پڙدو ٻڌڻيون) استعمال ڪيون وينديون آهن.

## آرائشي اهميت
پڙدا گهر جي اندروني اڏاوت (Interior decor) ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. اهي ڪمري جي ماحول کي وڌيڪ پرڪشش بڻائيندا آهن. پڙدن جو اثر ڏينھن جي روشنيءَ ۾ وڌيڪ واضح هوندو آهي، پر جيڪڏهن اندرين روشني (Indoor lighting) صحيح هجي تہ اهي رات جو بہ خوبصورت لڳندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* گهرو آرائش
* ڪپڙو
* ٿيٽر

## حوالا

زمرو:گهرو آرائش
زمرو:فرنيچر
زمرو:ڪپڙا
اندرين ڇت

**اندرين ڇت** (Ceiling) ڪنھن ڪمري يا اندروني حصي جي مٿاهين سطح کي چيو ويندو آهي جيڪا مٿي موجود اصل ڇت (Roof) جي هيٺين حصي يا مٿئين ماڙ جي فرش کي ڍڪيندي آهي. جيتوڻيڪ هن کي اڏاوت جو بنيادي هڏائون حصو (Structural element) نہ سمجهيو ويندو آهي، پر هيءَ عمارت جي اندرين خوبصورتي ۽ سھولت ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي آهي.

## ڇت جا قسم
ڇت جا مختلف قسم آهن، جيڪي ضرورت ۽ آرائش جي بنياد تي ٺاهيا ويندا آهن:

### ڊراپڊ سيلنگ (Dropped Ceiling)
هيءَ سڀ کان عام قسم جي ڇت آهي جيڪا مٿئين بنيادي اڏاوت کان هيٺ لٽڪائي ويندي آهي. ان جي پويان پائيپ، بجلي جون تارون، ۽ باھ کان بچاءُ جو سامان لڪائي سگهجي ٿو.

### سسپينڊڊ سيلنگ (Suspended Ceiling)
هي ڊراپڊ سيلنگ جو ئي هڪ قسم آهي، جنھن ۾ ايلومينيم جي فريم اندر مستطيل ٽائلون لڳايون وينديون آهن. هن جو فائدو هي آهي تہ مرمت جي وقت ٽائلن کي آسانيءَ سان هٽائي سگهجي ٿو.

### ٻيا قسم
* **ڪيٿيڊرل سيلنگ:** تمام مٿانھين ۽ چرخي نما ڇت.
* **ڪوفيرڊ سيلنگ (Coffered Ceiling):** جنھن ۾ چوڪنڊا خانا يا ڊيزائينون ٺھيل هجن.
* **اسٽريچڊ سيلنگ (Stretched Ceiling):** جنھن ۾ لچڪدار مادو استعمال ٿيندو آهي.

## آرائش ۽ فن
ڇت کي مختلف طريقن سان سينگاري سگهجي ٿو. مذهبي عمارتن، محلن ۽ تاريخي گهرن ۾ ڇت تي چٽسالي (Frescoes) ۽ فنپارا ٺاهيا ويندا آهن. "ڪوونگ" (Coving) ذريعي ڇت ۽ ڀت جي ڪنڊن کي خوبصورت بنايو ويندو آهي.

## حفاظتي پھلو
ڇت صرف خوبصورتي لاءِ نہ پر باھ کان بچاءُ (Fire resistance) ۽ آواز کي گهٽائڻ (Soundproofing) لاءِ بہ استعمال ٿيندي آهي. ڊراپڊ سيلنگز لاءِ خاص ريٽنگ سسٽم موجود هوندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي تہ اها ڪيتري دير تائين باھ کي روڪي سگهي ٿي.

## وڌيڪ ڏسو
* فنِ تعمير
* گهر
* فرش

## حوالا

زمرو:تعميراتي حصا
زمرو:گهر
زمرو:فنِ تعمير
ونجڻو

**ونجڻو** يا **ھٿ پکو** (Hand fan) هڪ ويڪري ۽ سنئين سطح واري شيءِ هوندي آهي، جنهن کي هٿ سان اڳتي پوئتي لوڏي هوا جو جهوٽو پيدا ڪيو ويندو آهي. هي ميڪانيڪي پکن (بجليءَ جي پکن) جي ايجاد کان اڳ دنيا ۾ عام طور استعمال ٿيندا هئا ۽ اڄ بہ ڪيترن ئي ثقافتن ۾ گرميءَ کان بچڻ يا فيشن طور استعمال ٿين ٿا.

## سائنسي عمل (Thermodynamics)
ونجڻو ٿرموڊائينامڪس (Thermodynamics) جي اصولن تي ڪم ڪري ٿو. پکي جي هوا انساني کل تي موجود پگهر جي بخار ٿيڻ (Evaporation) جي رفتار کي وڌائي ٿي. پاڻي (پگهر) جڏهن بخار بڻجي اڏامي ٿو تہ هو جسم جي گرمي جذب ڪري ٿو، جنھن سان ٿڌڪار محسوس ٿئي ٿي. ان سان گڏوگڏ، هي پکي جسم جي چوڌاري موجود گرم هوا کي هٽائي ٿڌي هوا آڻي ٿو (Convection)، بشرطيڪہ ٻاهريون گرمي پد جسم جي گرمي پد (لڳ ڀڳ 33°C) کان گهٽ هجي.

## ونجڻ جا قسم
# **ويڙهجندڙ پکا (Folding Fan):** هي پکا دائري جي هڪ حصي (Sector) جھڙي شڪل جا هوندا آهن. اهي ڪاغذ، ڪپڙي يا کنڀن جا ٺهيل هوندا آهن جيڪي سنهين لڪڙين (Slats) تي لڳل هوندا آهن جيڪي هڪ محور (Pivot) جي چوڌاري ڦرن ٿيون، تنھنڪري استعمال نہ ٿيڻ وقت انهن کي سولائيءَ سان ويڙهي رکي سگهجي ٿو.
# **سخت يا هينڊ اسڪرين پکا (Rigid Hand Screen):** هي پکي ويڙهي نہ سگهبا آهن. قديم دور ۾ اعليٰ طبقي جون عورتون انهن کي نہ صرف هوا لاءِ پر پنھنجي چھري کي باھ جي سيڪ يا سج جي تيز روشنيءَ کان بچائڻ لاءِ بہ استعمال ڪنديون هيون. اهي پکا اڪثر تمام گهڻا سينگاريل هوندا هئا.

## ثقافتي اهميت
دنيا جي مختلف حصن وانگر سنڌ ۾ بہ هٿ جا پکا کجيءَ جي پنن، ڪپڙي ۽ تيلين مان تيار ڪيا ويندا آهن. سنڌي ثقافت ۾ هٿ جي پکن تي رليءَ وانگر ٽڪ جو ڪم يا سڳي جو ڀرت ڀري ان کي هڪ فنپارو بڻايو ويندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* پکو (بجلي وارو)
* ٿرموڊائينامڪس
* سنڌي دستڪاري

## حوالا


زمرو:گهرو اوزار
زمرو:سنڌي ثقافت
پکو (بجلي وارو)

**پکو** (Fan) هڪ اهڙي مشين آهي جيڪا هوا جو دٻاءُ پيدا ڪري ان کي چرپر ۾ آڻيندي آهي. پکو گهمندڙ کنڀن يا بليڊن (Blades) تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي عام طور تي ڪاٺ، پلاسٽڪ يا ڌاتوءَ جا ٺهيل هوندا آهن. جڏهن اهي کنڀا تيزيءَ سان گهمندا آهن، ته هوا ۾ چرپر پيدا ٿيندي آهي. کنڀن ۽ ان جي وچئين حصي (Hub) جي مجموعي کي "امپيلر" (Impeller) يا "روٽر" (Rotor) چيو ويندو آهي.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو
ميڪانيڪي طور تي، پکو گهٽ دٻاءُ تي وڌيڪ مقدار ۾ هوا پيدا ڪندو آهي. هي ڪمپريسر (Compressor) کان مختلف هوندو آهي، جيڪو گهٽ مقدار ۾ تمام گهڻو دٻاءُ پيدا ڪري ٿو. اڪثر پکا بجليءَ جي موٽرن تي هلندا آهن، پر ڪجهه پکا هائيڊرولڪ موٽرن، هٿ جي هينڊل يا انجڻين ذريعي به هلائي سگهجن ٿا.

### ٿڌڪار جو عمل
پکا ماڻهن کي ٿڌڪار جو احساس ڏيارڻ ۾ اثرائتا هوندا آهن، پر اهي هوا کي ٿڌو نه ڪندا آهن. ان جي بدران، پکا انساني جسم تي موجود پگهر جي بخار بڻجي اڏامڻ (Evaporation) واري عمل کي تيز ڪندا آهن، جنهن سان جسم جي گرمي گهٽجي ويندي آهي. جيڪڏهن ٻاهريون گرمي پد جسم جي گرمي پد جي برابر هجي ۽ فضا ۾ گهم (Humidity) وڌيڪ هجي، ته پکا ٿڌڪار پيدا ڪرڻ ۾ گهٽ اثرائتا ثابت ٿيندا آهن.

## استعمال جا شعبا
پکن جا استعمال تمام وسيع آهن، جن مان ڪجهه هيٺ ڏجن ٿا:
* **ذاتي آرام:** گهرن ۽ آفيسن ۾ استعمال ٿيندڙ ميز پکا، ڇت جا پکا ۽ فرش وارا پکا.
* **انجڻ جي ٿڌڪار:** گاڏين جي انجڻ کي ٿڌو رکڻ لاءِ ريڊيٽر جي اڳيان لڳل پکا.
* **مشينريءَ جي ٿڌڪار:** ڪمپيوٽرن، ليپ ٽاپن ۽ آڊيو ايمپليفائرن جي اندرين گرمي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ ننڍا پکا.
* **صفائي ۽ سڪائڻ:** ويڪيوم ڪلينر ۾ مٽي ڇڪڻ لاءِ، يا اناج مان پتر هٽائڻ (Winnowing) لاءِ پکن جو استعمال.
* **هوا جي آمد و رفت:** ڪارخانن ۽ وڏين عمارتن مان گندي هوا يا دونھون ٻاهر ڪڍڻ (Ventilation) لاءِ.

## وڌيڪ ڏسو
* ايئر ڪنڊيشننگ
* بجليءَ جو موٽر
* پکو (هٿ وارو)

## حوالا

زمرو:بجلي جا اوزار
زمرو:گهرو اوزار
زمرو:مشينون
زمرو:ميڪينيڪل انجنيئرنگ
بجليءَ جو موٽر

**برقي موٽر** يا **بجليءَ جو موٽر** (Electric motor) هڪ اهڙي مشين آهي جيڪا برقي توانائي (Electrical energy) کي ميڪانيڪي توانائي (Mechanical energy) ۾ تبديل ڪندي آهي. اڪثر برقي موٽر پنھنجي اندر موجود مقناطيسي ميدان ۽ بجليءَ جي تار جي ويڙھ (Winding) جي وچ ۾ عمل جي نتيجي ۾ طاقت پيدا ڪنديون آهن، جنھن کي **ليپلاس فورس** (Laplace force) چيو ويندو آهي. هيءَ طاقت موٽر جي شافٽ (Shaft) کي گهمائي يا حرڪت ۾ آڻي ٿي.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو
برقي موٽر ٻن قسمن جي بجليءَ تي هلي سگهن ٿا:
* **ڊي سي (DC):** بيٽرين يا ريڪٽيفائر مان ملندڙ بجلي.
* **اي سي (AC):** پاور گرڊ يا جنريٽر مان ملندڙ بجلي.

ميڪانيڪي طور تي، هڪ برقي جنريٽر موٽر جي بلڪل ابتڙ ڪم ڪندو آهي، يعني اهو ميڪانيڪي حرڪت کي بجليءَ ۾ تبديل ڪندو آهي. ڪجهہ خاص حالتن ۾، جھڙوڪ برقي گاڏين جي بريڪن (Regenerative braking) ۾، موٽر کي جنريٽر طور استعمال ڪري توانائي واپس بچائي ويندي آهي.

## موٽرن جا قسم
بجليءَ جو موٽرن کي انهن جي بناوٽ ۽ استعمال جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* **برشڊ (Brushed) ۽ برش لیس (Brushless):** انهن جي اندرين برقي رابطن جي بنياد تي.
* **سنگل فيز ۽ ٿري فيز:** بجليءَ جي فراهمي جي بنياد تي.
* **ايئر ڪولڊ ۽ ليڪوڊ ڪولڊ:** موٽر کي ٿڌو رکڻ جي طريقي جي بنياد تي.

## استعمال جا شعبا
برقي موٽر اڄڪلهہ زندگيءَ جي هر شعبي ۾ استعمال ٿين ٿيون:
* **گهرو استعمال:** پنکن، واشنگ مشينن، بلينڊرن ۽ فريج جي ڪمپريسر ۾.
* **صنعتي استعمال:** وڏن ڪارخانن جي پمپ، بلور (Blowers) ۽ مشين ٽولز ۾.
* **ٽرانسپورٽ:** برقي گاڏين (EVs)، ريل گاڏين ۽ بحري جهازن جي پروپلشن سسٽم ۾.
* **ننڍيون موٽرون:** بجليءَ جي هٿ گهڙين (Watches) ۽ ڪمپيوٽر جي ڊسڪ ڊرائيوز ۾.

## وڌيڪ ڏسو
* بجلي
* جنريٽر
* مقناطيسيت

## حوالا


زمرو:بجلي جا اوزار
زمرو:مشينون
زمرو:انجنيئرنگ
برقي بتي

**برقي بتي**، ليمپ يا لائيٽ بلب هڪ اهڙو برقي اوزار آهي جيڪو بجليءَ جي مدد سان روشني پيدا ڪري ٿو. هي مصنوعي روشنيءَ جو سڀ کان عام ذريعو آهي. بلب جي بنيادي بناوٽ ۾ هڪ بيس (Base) هوندو آهي جيڪو شيشي، ڌاتوءَ يا سيرامڪ جو ٺهيل هوندو آهي ۽ ان کي هولڊر ۾ لڳائڻ لاءِ اسڪرو ٿريڊ، پٽيون يا پنون استعمال ڪيون وينديون آهن.

## بنيادي قسم
برقي روشنيءَ کي ٽن مکيه قسمن ۾ ورهايو ويو آهي:

# **انڪينڊيسنٽ ليمپ (Incandescent lamps):** هن ۾ هڪ سنهو تار (Filament) هوندو آهي، جيڪو بجليءَ جي گذرڻ سان ايترو گرم ٿي ويندو آهي جو روشني ڏيڻ لڳندو آهي.
# **گيس ڊسچارج ليمپ (Gas-discharge lamps):** جهڙوڪ فلورسنٽ بلب، جيڪي گيس جي اندر برقي لهر گذاري روشني پيدا ڪندا آهن.
# **ايل اي ڊي (LED lamps):** هي جديد قسم جا بلب آهن جيڪي سيمي ڪنڊڪٽر (Semiconductor) جي اندر اليڪٽرانن جي چرپر ذريعي روشني پيدا ڪن ٿا. هي سڀ کان وڌيڪ توانائي بچائيندڙ بلب آهن.

## تاريخ ۽ توانائيءَ جي بچت
19هين صديءَ ۾ آرڪ ليمپ ۽ پهرين بلب جي ايجاد کان وٺي اڄ تائين بجليءَ جي بلبن ۾ تمام گهڻي سڌارو آيو آهي. جديد بلب گهٽ بجليءَ تي وڌيڪ روشني مهيا ڪن ٿا. اڪثر روشني مرڪزي پاور گرڊ مان فراهم ڪئي ويندي آهي، پر هنگامي حالتن ۾ بيٽري يا جنريٽر ذريعي به لائيٽون ٻاري سگهجن ٿيون، جهڙوڪ ٽارچون يا ايمرجنسي لائيٽون.

## استعمال
برقي روشنيءَ جو استعمال گهرن، آفيسن، گاڏين، ۽ رستن تي عام آهي. بيٽريءَ تي هلندڙ روشنيون خاص طور تي انهن هنڌن تي استعمال ٿينديون آهن جتي بجليءَ جي سهولت موجود نه هجي يا بجلي هلي وڃي.

## وڌيڪ ڏسو
* ٿامس ايڊيسن
* بجلي
* ايل اي ڊي

## حوالا

زمرو:بجلي جا اوزار
زمرو:روشني
زمرو:ٽيڪنالاجي
بٽون

**بٽون** يا **والٽ** (Wallet) هڪ ننڍڙو ۽ سنئون ڪيس يا پائوچ هوندو آهي. هي خاص طور تي ذاتي شيون جھڙوڪ ڪاغذي نوٽ (ڪرنسي)، ڊيبٽ ڪارڊ، ڪريڊٽ ڪارڊ، ۽ سڃاڻپ جا دستاويز (جھڙوڪ ڊرائيونگ لائسنس يا سڃاڻپ ڪارڊ) رکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. والٽ عام طور تي ڪپڙي يا چمڙي (Leather) جا ٺھيل هوندا آهن ۽ اهڙي سائيز جا هوندا آهن جو کيسن ۾ آسانيءَ سان اچي سگهن.

## خصوصيتون ۽ بناوٽ
بٽن ۾ ۾ مختلف سھولتون شامل ٿي سگهن ٿيون، جھڙوڪ:
* **مني ڪلپ:** نوٽن کي ڦاسائڻ لاءِ ڌاتوءَ جو ڪلپ.
* **سڪن جو خانو (Coin purse):** جنھن ۾ سڪا رکي سگهجن.
* **زنجير يا پٽو:** والٽ کي محفوظ ڪرڻ لاءِ زنجير يا چٽڪڻي (Snap).
* **تصويرن جو خانو:** جتي گهر وارن جون تصويرون يا بزنس ڪارڊ رکي سگهجن.

## خاص قسم جا والٽ
عام بٽن کانسواءِ ڪجهه خاص ضرورتن لاءِ بہ بٽون ٺاهيا ويندا آهن:
* **پاسپورٽ والٽ:** جيڪي سفر دوران پاسپورٽ ۽ سفري دستاويزن کي محفوظ رکڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
* **ڪلائي يا جتيءَ وارا والٽ:** ڪجهہ انوکي قسم جا والٽ ڪلائيءَ تي يا جتيءَ جي اندر بہ پاتا ويندا آهن.
* **چيڪ بڪ والٽ:** جيڪي بينڪ جي چيڪ بڪ رکڻ لاءِ وڏي سائيز جا هوندا آهن.

## فيشن ۽ سماجي حيثيت
بٽون صرف شيون رکڻ جو ذريعو نہ آهن، پر اهي فيشن جي هڪ اهم شيءِ پڻ آهن. ڪيترائي ماڻهو مھانگا ۽ برانڊيڊ چمڙي جا بٽون پنھنجي پسند، دولت، يا سماجي رتبي کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو
* پيسا
* چمڙو
* فيشن

## حوالا


زمرو:ذاتي سامان
زمرو:چمڙي جون شيون
اتريون اڌ گول

**اترين اڌ گول** (Northern Hemisphere) ڌرتي جو اڌ حصو آهي جيڪو برابري ڦاڪ جي اتر ۾ آهي. آڪاش منڊل جي ٻين اپگرهن لاءِ، اتر کي شمسي نظام جي تبديل نا ٿيڻ واري مستوي (Plane) جي نسبت ساڳئي آسماني اڌ گول ۾، جيئن ڌرتي جو اترين قطب، هجڻ جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي.

زمرو:ڌرتي جو اڌ اترين حصو
زمرو:ڌرتي جا اڌ گول
ڏاکڻيون اڌ گول

**ڏاکڻي اڌ گول** (Southern Hemisphere) ڌرتيء جو اڌ حصو آهي، جيڪو برابري ڦاڪ جي ڏکڻ ۾ آهي. ان ۾ پنج کنڊن جا سڄا يا ڪجهه حصا (سڄو انٽارڪٽيڪا، سڄو آسٽريليا، ڏکڻ آمريڪا جو لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو، آفريڪا جو لڳ ڀڳ ٽيون حصو  ۽ ايشيا جا ڪجهه ٻيٽ) ۽ چار سمنڊ (سڄو ڏاکڻي سمنڊ، هندي سمنڊ جو گهڻو حصو، ڏاکڻي ايٽلانٽڪ سمنڊ ۽ ڏاکڻي پئسفڪ سمنڊ) ۽ انهي سان گڏ نيوزي لينڊ ۽ اوشينيا ۾ پئسفڪ ٻيٽن جو وڏو حصو شامل آهي. ان جي مٿاڇري تي، اتر اڌ گول ۾ 60.7 سيڪڙو پاڻي جي مقابلي ۾، 80.9 سيڪڙو پاڻي آهي ۽ ان ۾ ڌرتيء جي 32.7 سيڪڙو خشڪي جو علائقو آهي. ڏاکڻي اڌ گول ۾ 85 ڪروڙ (850 ملين) کان وڌيڪ ماڻهو رهن ٿا، جيڪا ڪل عالمي انساني آبادي جي لڳ ڀڳ 10 کان 12 سيڪڙي جي نمائندگي ڪن ٿا.

زمرو:ڌرتي
زمرو:ڌرتي جا اڌ گول
زمرو:ڌرتي جو اڌ ڏاکڻي حصو
ڦٽو

**ڦٽو** (Plank) ڪاٺ جو هڪ سنئون، ڊگهو ۽ مستطيل ٽڪرو هوندو آهي، جنهن جون سطحون هڪ ٻئي سان برابر هونديون آهن. هي ويڪر جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڊگهو هوندو آهي. ڦٽا خاص طور تي واڍڪي ڪم ۾ استعمال ٿيندا آهن ۽ جھاز سازي، گهرن جي اڏاوت، پلن ۽ ٻين ڪيترن ئي اڏاوتن ۾ بنيادي حيثيت رکن ٿا. ان کانسواءِ هي سامان رکڻ وارين کٻٽن (Shelves) ۽ ميزن ٺاهڻ لاءِ پڻ ڪم ايندا آهن.

## بناوٽ ۽ سائيز
ڦٽا عام طور تي ڪاٺ کي اهڙي ريت چيري تيار ڪيا ويندا آهن جو ان جو ريشو (Grain) ڊگهائيءَ ۾ هجي. هڪ ڦٽو عام طور تي 1.5 انچ (38 ملي ميٽر) کان وڌيڪ ٿلهو ۽ 2.5 انچ (64 ملي ميٽر) کان وڌيڪ ويڪرو هوندو آهي. تعميراتي ڪمن ۾ بلنديءَ تي ڪم ڪرڻ لاءِ "پاڙي" (Scaffolding) طور استعمال ٿيندڙ ڦٽا ايترا مضبوط هجڻ گهرجن جو ماڻهوءَ جو وزن برداشت ڪري سگهن.

آمريڪا ۾ ڦٽن جي عام سائيز 2x8، 2x10 ۽ 2x12 انچن تائين هوندي آهي. جرمنيءَ ۾ قومي معيار (DIN 68252) موجب تختي جي ٿولهه گهٽ ۾ گهٽ 40 ملي ميٽر هجڻ لازمي آهي.

## تاريخي اهميت ۽ جھاز سازي
ڦٽو قديم زماني ۾ بحري آمد و رفت جو بنياد هو. اڪثر ڪاٺ پاڻيءَ تي ترندو آهي ۽ ٻيلن جي گهڻائيءَ سبب ڪاٺ جا ٿڙ آسانيءَ سان ملي ويندا هئا، جنھن ڪري جهاز سازيءَ ۾ ڦٽو سڀ کان اهم مادو بڻجي ويو. پر 20هين صديءَ کان وٺي، جهازن جي اڏاوت ۾ ڪاٺ جي جاءِ لوھ ۽ اسٽيل والاري ورتي آهي تہ جيئن خرچ گهٽجي ۽ پائيداري وڌي سگهي.

## گيلري

File:Dufferin Terrace boardwalk with booksellers tents and Chateau Frontenac behind 2005.jpg|ڦٽن سان ٺھيل رستو (Boardwalk)، ڪيوبيڪ سٽي، ڪينيڊا.
Image: Two-plank footbridge to stairs across water.jpg|ڦٽن سان ٺهيل پيدل پار ڪرڻ واري پل، ٿائي لينڊ.
File:Capitol Dome Restoration - Early October 2014 (15275286649).jpg|تعميراتي ڪم دوران پاڙي (Scaffolding) تي استعمال ٿيل ڦٽا.
File:FIRST FLOOR, NOTCHES IN JOISTS FOR SHAFTING. - Slater Mill, Pawtucket, Providence County, RI HAER RI,4-PAWT,3-26.tif|فرش کي سھارو ڏيندڙ تاريخي ڦٽا.
Trasport de planches dans pousse à Douala.jpg|هٿ گاڏي تي ڦٽا کڻي وڃڻ جو منظر.


## وڌيڪ ڏسو
* ڪاٺ
* واڍو
* جھاز سازي

## حوالا

زمرو:تعميراتي سامان
زمرو:جھاز سازي
زمرو:ڪاٺ
مائيڪ

**مائڪرو فون** (Microphone)، جنهن کي عام ٻوليءَ ۾ **مائيڪ** (Mic) پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو اوزار (Transducer) آهي جيڪو آواز جي لھرن کي برقي سگنلن (Electrical signals) ۾ تبديل ڪندو آهي. مائڪرو فون ٽيلي فون، ٻڌڻ جي مدد ڪندڙ اوزارن (Hearing aids)، رڪارڊنگ اسٽوڊيوز، ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي نشريات، ۽ موبائل فونن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا آهن.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو
مائڪرو فون آواز جي لهرن جي دٻاءُ ۾ ايندڙ تبديلين کي محسوس ڪندي انهن کي بجليءَ جي لهرن ۾ تبديل ڪن ٿا. اڪثر مائڪرو فونن کي رڪارڊنگ يا آواز کي وڌائي پيش ڪرڻ کان اڳ هڪ "پري ايمپليفائر" (Preamplifier) سان ڳنڍڻ جي ضرورت هوندي آهي.

## مائڪرو فون جا مکيہ قسم
اڄڪلهہ مختلف ٽيڪنالاجيز تي ٻڌل مائڪرو فون استعمال ڪيا وڃن ٿا:

# **ڊائنامڪ مائڪرو فون (Dynamic microphone):** هن ۾ تارن جي هڪ ڪوئل (Coil) مقناطيسي ميدان ۾ لٽڪيل هوندي آهي. جڏهن آواز جي لهرن سان ڪوئل حرڪت ڪري ٿي تہ بجلي پيدا ٿئي ٿي. هي عام طور تي اسٽيج پرفارمنس لاءِ استعمال ٿيندا آهن.
# **ڪنڊينسر مائڪرو فون (Condenser microphone):** هن ۾ هڪ حساس جهلي (Diaphragm) ڪيپيسيٽر جي پليٽ طور ڪم ڪندي آهي. هي مائڪرو فون آواز جي گهرائيءَ کي تمام بهتر نموني رڪارڊ ڪن ٿا ۽ اسٽوڊيو ۾ استعمال ٿين ٿا.
# **ڪانٽيڪٽ مائڪرو فون (Contact microphone):** هي پائيزو اليڪٽرڪ (Piezoelectric) مادي جي مدد سان آواز کي سگنلن ۾ تبديل ڪندا آهن ۽ اڪثر موسيقيءَ جي سازن (جھڙوڪ گٽار) سان لڳايا ويندا آهن.

## استعمال
مائڪرو فونن جو استعمال روزاني زندگيءَ ۾ تمام گهڻو آهي:
* **ٽيلي ڪميونيڪيشن:** فون ڪالز ۽ آن لائن ڳالهه ٻولهه لاءِ.
* **براڊڪاسٽنگ:** ريڊيو ۽ ٽي وي تي خبرون يا پروگرام پهچائڻ لاءِ.
* **موسيقي:** گانن ۽ سازن جي رڪارڊنگ لاءِ.

## وڌيڪ ڏسو
* لائوڊ اسپيڪر
* ايمپليفائر
* آواز

## حوالا


زمرو:بجلي جا اوزار
زمرو:آواز جي ٽيڪنالاجي
زمرو:ڪميونيڪيشن
لائوڊ اسپيڪر

**لائڊ اسپيڪر** (Loudspeaker)، جنھن کي عام طور تي صرف **اسپيڪر** چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو اوزار آهي جيڪو برقي آڊيو سگنلن کي آواز ۾ تبديل ڪندو آهي. هي هڪ يا هڪ کان وڌيڪ اسپيڪر ڊرائيورن، هڪ کوکي (Enclosure) ۽ برقي ڪنيڪشنن تي مشتمل هوندو آهي. اسپيڪر اصل ۾ مائڪرو فون جي بلڪل ابتڙ ڪم ڪندو آهي.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو
اسپيڪر جي اندر هڪ "ڊرائيور" هوندو آهي جيڪو هڪ لينيئر موٽر وانگر ڪم ڪري ٿو. هي موٽر هڪ جهلي (Diaphragm) يا ڪون (Cone) سان ڳنڍيل هوندي آهي. جڏهن بجليءَ جو سگنل اسپيڪر جي وائس ڪوائل (Voice coil) مان گذري ٿو، تہ مقناطيسي ميدان جي اثر سبب اها تيزيءَ سان اڳتي پوئتي حرڪت ڪري ٿي. اها حرڪت هوا ۾ لهرون پيدا ڪري ٿي، جنهن کي اسان آواز طور ٻڌون ٿا.

ڊائنامڪ اسپيڪر 1925ع ۾ **ايڊورڊ ڪيلوگ** (Edward W. Kellogg) ۽ **چيسٽر رائس** (Chester W. Rice) ايجاد ڪيو هو.

## اسپيڪر سسٽم جا حصا
هڪ معياري اسپيڪر سسٽم ۾ مختلف فريڪوئنسيز (تيز يا ڳري آواز) لاءِ الڳ الڳ ڊرائيور هوندا آهن:
* **ٽويٽر (Tweeters):** ننڍا ڊرائيور جيڪي تمام سنهي يا تيز آواز (High frequencies) لاءِ هوندا آهن.
* **مڊ رينج (Mid-range):** وچولي آواز لاءِ.
* **ووفر (Woofers):** وڏا ڊرائيور جيڪي ڳري يا گونجندڙ آواز (Low frequencies/Bass) لاءِ استعمال ٿيندا آهن.

انگن اکرن کي صحيح ڊرائيور ڏانهن موڪلڻ لاءِ هڪ برقي سرڪٽ استعمال ٿيندو آهي جنهن کي "ڪراس اوور نيٽ ورڪ" (Crossover network) چيو ويندو آهي.

## استعمال
اسپيڪر اسان جي زندگيءَ ۾ هر هنڌ موجود آهن:
* **ننڍا اسپيڪر:** ريڊيو، ٽيليويزن، هيڊ فونز، ائير فونز ۽ موبائل فونن ۾.
* **وڏا اسپيڪر:** گهرن جي ميوزڪ سسٽم، ٿيٽرن، ڪنسرٽ هالن ۽ مسجدن يا عام جلسن جي پبلڪ ايڊريس سسٽم ۾.

جديد دور ۾ "پاورڊ اسپيڪر" يا "بلوٽوٿ اسپيڪر" پڻ تمام عام آهن، جن جي اندر ايمپليفائر پهريان کان ئي لڳل هوندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* مائڪرو فون
* ايمپليفائر
* آواز

## حوالا


زمرو:بجلي جا اوزار
زمرو:آواز جي ٽيڪنالاجي
زمرو:ميوزڪ
دونھون

**دونھون** (Smoke) گيسن ۾ موجود تمام ننڍڙن ذرڙن (Particulates) جو هڪ مجموعو يا ايروسول (Aerosol) آهي، جيڪو تڏهن پيدا ٿيندو آهي جڏهن ڪو مادو سڙندو آهي يا ان کي تيز گرمي پد تي رکيو ويندو آهي. دونھون اڪثر ڪري باھ (جھڙوڪ چلهہ، ميڻ بتي، انجڻ، يا ٻيلن جي باھ) جو هڪ ناپسنديده نتيجو هوندو آهي، پر ان جا ڪجهہ خاص استعمال پڻ آهن، جھڙوڪ جيت مار دوائن ۾، اشارن موڪلڻ لاءِ، کاڌي کي ذائقو ڏيڻ يا محفوظ ڪرڻ لاءِ، ۽ ڪجهہ مذهبي رسمن ۾ خوشبوءِ پيدا ڪرڻ لاءِ.

بند جڳھن ۾ باھ لڳڻ جي صورت ۾، موت جو سڀ کان وڏو سبب دونھون هوندو آهي. دونھون انسان جي ڦڦڙن کي ساڙڻ، زهر ڏيڻ ۽ ڪاربان مونو آڪسائيڊ جھڙين گيسن ذريعي ساھ ٻوساٽڻ جو سبب بڻجي ٿو.

## ڪيميائي بناوٽ
دونھي جي بناوٽ ان ڳالهہ تي ٻڌل هوندي آهي ته ڪھڙو ٻارڻ (Fuel) سڙي رهيو آهي ۽ ان کي آڪسيجن ڪيتري ملي رهي آهي:
* **مڪمل سڙڻ (Complete Combustion):** جيڪڏهن آڪسيجن گهڻي مقدار ۾ هجي، ته دونھون گهٽ پيدا ٿيندو آهي ۽ ان ۾ اڪثر خاڪ (Ash) ۽ پاڻي جا بخار هوندا آهن.
* **نامڪمل سڙڻ (Incomplete Combustion):** جيڪڏهن آڪسيجن گھٽ هجي، تہ تمام گهڻيون زهريليون گيسون پيدا ٿينديون آهن، جھڙوڪ ڪاربان مونو آڪسائيڊ ۽ هائيڊروجن سائينائيڊ.

دونهي ۾ موجود ڪارا ذرڙا اصل ۾ ڪاربان (Soot) هوندا آهن. ان کان علاوه دونهي ۾ نائٽروجن آڪسائيڊ، سلفر ڊائي آڪسائيڊ ۽ مختلف هائيڊرو ڪاربن پڻ موجود هوندا آهن. جيڪڏهن پلاسٽڪ يا ٻيون ڪيميائي شيون سڙن، تہ دونھون وڌيڪ خطرناڪ ۽ سرطان (Cancer) جو سبب بڻجندڙ ٿي سگهي ٿو.

## دونهي جا ذرڙا ۽ سائيز
دونھي جي ذرڙن کي انهن جي سائيز جي بنياد تي ٽن حصن ۾ ورهايو ويندو آهي:
1. **نيوڪليائي موڊ (Nuclei mode):** تمام ننڍڙا ذرڙا (2.5 کان 20 نينو ميٽر).
2. **جمع ٿيل موڊ (Accumulation mode):** وچولي سائيز جا ذرڙا (75 کان 250 نينو ميٽر).
3. **ٿلهو موڊ (Coarse mode):** وڏا ذرڙا جيڪي مائيڪرو ميٽر جي حد ۾ هوندا آهن.

وڏا ذرڙا جلد ئي زمين تي ويهجي ويندا آهن، پر ننڍڙا ذرڙا هوا ۾ پري تائين سفر ڪندا آهن ۽ صحت لاءِ وڌيڪ نقصانڪار هوندا آهن.

## استعمال
دونھون قديم زماني کان مختلف مقصدن لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي:
* **اشارا (Signals):** قديم دور ۾ پيغام پهچائڻ لاءِ دونهي جا اشارا استعمال ڪيا ويندا هئا.
* **فوجي استعمال:** جنگ جي ميدان ۾ پنهنجي چرپر کي لڪائڻ لاءِ "اسموڪ اسڪرين" پيدا ڪئي ويندي آهي.
* **کاڌو محفوظ ڪرڻ:** گوشت يا مڇيءَ کي دونھي ۾ رکي (Smoking) ان کي خراب ٿيڻ کان بچائڻ ۽ ذائقو ڏيڻ.
* **مذهبي رسمون:** اوڀر جي ملڪن ۾ خوشبوءِ لاءِ اگربتيون يا لوبان ٻاري دونھون پيدا ڪيو ويندو آهي.

## وڌيڪ ڏسو
* باھ
* هوا جي گندگي
* ساھ جي بيماريون

## حوالا


زمرو:ڪيميا
زمرو:ماحوليات
زمرو:صحت
مچ

**مچ** هڪ وڏو ۽ ڪنٽرول ٿيل ٻاهرين باھ هوندي آهي، جيڪو فضول شيون ساڙڻ يا ڪنھن مذهبي تقريب جي حصي طور استعمال ٿيندو آهي، جھڙوڪ سينٽ جان جي شام.

## اشتقاق
هن لفظ جا سڀ کان پراڻا ثبوت پندرهين صدي جي آخر جا آهن، جتي Catholicon Anglicum ۾ ان کي *banefyre* لکيو ويو آهي، ۽ جان مرڪ جي *Book of Festivals* ۾ سينٽ جان جي شام جي موقعي تي گڏيل باھ جو ذڪر آهي.

سيموئل جانسن پنھنجي 1755 واري *[[Dictionary of the English Language]]* ۾ غلطي سان "bon" کي فرينچ لفظ *bon* (سٺو) سان لاڳاپيل قرار ڏنو.

## علائقائي روايتون

يورپ جي ڪيترن علائقن ۾ 23 جون تي، جيڪا جان بپتسما ڏيندڙ جي ياد ۾ ملهايو وڃي ٿو، مچ روشن ڪيا ويندا آهن. اهڙي طرح ايسٽر کان اڳ واري ڇنڇر تي بہ باهه ٻاري ويندي آهي.

### آسٽريليا
آسٽريليا ۾ گرمي وارن مهينن ۾ باهه لڳڻ جي خطري سبب مچ گهٽ اجازت هوندا آهن. قانون رياستن ۽ علائقن موجب مختلف هوندا آهن. مثال طور ڪينبرا ۾ مخصوص ڏينهن تي اجازت هوندي آهي.

### ڪينيڊا
نيو فائونڊلينڊ اينڊ ليبراڊور ۾ گائي فاڪس نائيٽ تي مچ ٻارڻ جي روايت موجود آهي. ڪيوبيڪ ۾ 24 جون تي سينٽ جين بپتسٽ ڊي جي موقعي تي باهه ٻاري ويندي آهي.

### ڀارت
ڀارت ۾ خاص طور تي پنجاب ۾ لوهڙي جي موقعي تي ماڻهو مچ جي چوڌاري گڏ ٿيندا آهن.
اتر اوڀر رياست آسام ۾ ڀوگالي بيهو دوران، ۽ ڏکڻ هندستان ۾ پونگل ۽ هولي جي موقعي تي بہ مچ ٻاريا ويندا آهن.
وجيا دشمي تي راون جا پتلا ساڙيا ويندا آهن.

### ايران
ايران ۾ چهارشنبہ سوري هڪ قديم باهه ٽپو ڏيندڙ ميلو آهي، جيڪو نوروز کان اڳ ملهايو ويندو آهي.

### آئرلينڊ
آئرلينڊ ۾ 31 آڪٽوبر تي هيلوين ۽ 23 جون تي مڊسمر جي موقعي تي مچ ٻاريا ويندا آهن.
اتر آئرلينڊ ۾ 11 جولاءِ تي پڻ وڏي پيماني تي باهه ٻاري ويندي آهي.

### اسرائيل
اسرائيل ۾ لاگ باعومر جي موقعي تي مچ روشن ڪيا ويندا آهن، خاص طور تي مائونٽ ميرون تي Rabbi شمعون بار يوحائي جي ياد ۾.

### اٽلي
اتر-اوڀر اٽلي ۾ ايپيفني تي  نالي رسم ادا ڪئي ويندي آهي.
اباديا سان سالواتوري (ٽسڪني) ۾ ڪرسمس جي شام تي وڏي باهه ٻاري ويندي آهي.

### جاپان
هر سال 16 آگسٽ تي ڪيوٽو ۾ گوزان نو اوڪوريبي نالي بدھ مت جي رسم تحت جبلن تي وڏيون باهيون روشن ڪيون وينديون آهن.

### نيپال

نيپال ۾ مھا شوراتري ۽ هوليڪا دهان جي موقعي تي مچ ٻارڻ عام روايت آهي.

### نارڊڪ ملڪ
سوئيڊن ۾ والپرگس نائيٽ ۽ فنلينڊ ۾ مڊسمر تي مچ ٻاريا ويندا آهن.
آئس لينڊ ۾ نئين سال جي موقعي تي پڻ باهه ٻاري ويندي آهي.

### پولينڊ
پولينڊ ۾ *سينٽ جان نائيٽ* دوران  نالي روايت تحت باھ ٻاري ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:باھ زمرو:روايتون زمرو:ميلو زمرو:مذهبي رسمون
بسي

**بسي** يا **ساسر** (Saucer) ننڍڙي قسم جو هڪ ٿانوَ يا ٿالهي آهي. جيتوڻيڪ وچين دور ۾ بسي کي مصالحن ۽ ساس (Sauce) پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو، پر هن وقت هي اصطلاح هڪ اهڙي ننڍڙي پليٽ لاءِ استعمال ٿئي ٿو جيڪا ڪپ (خاص طور تي چانھ يا ڪافي جي پيالي) يا گلدان جي هيٺان رکي ويندي آهي.

## جائزو
بسيءَ جي وچ ۾ اڪثر هڪ ننڍڙو دٻيل حصو يا دائرو هوندو آهي جتي پيالو يا ڪپ پوريءَ طرح ٺهڪي اچي سگهي؛ هي نمونو 18هين صدي جي وچ ڌاري شروع ٿيو. بسيءَ جا ڪيترائي فائدا آهن:
* هي ميز جي سطح کي گرم پيالي جي تپش کان محفوظ رکي ٿي.
* پيالي مان چانھ يا ڪافي اڇلڻ جي صورت ۾ بسي ان کي ميز جي ڪپڙي تي ڪرڻ کان روڪي ٿي.
* چانھ يا ڪافي ۾ کنڊ يا کير ملائڻ کان پوءِ آلي چمچي رکڻ لاءِ هڪ مناسب جاءِ فراهم ڪري ٿي.

ڪجهہ ماڻهو گرم چانھ يا ڪافي کي پيالي مان بسيءَ ۾ وجهي پيئندا آهن. بسيءَ ۾ مائع جي سطح وڌڻ سبب هوا سان گهٽ رابطي جي ڪري چانھ جلد ٿڌي ٿي ويندي آهي، جنهن سان پيئندڙ کي آساني ٿيندي آهي. هي طريقو 18هين صديءَ ۾ تمام گهڻو عام هو.

## حرارتي عمل (Thermal transport)
جڏهن بسيءَ کي پيالي جي هيٺان رکيو وڃي ٿو، ته اها چانھ کي ٿڌو ڪرڻ ۾ ڪو خاص ڪردار ادا نه ٿي ڪري. گرم چانھ يا ڪافي اڪثر ڪري ٻاڦ بڻجي اڏامڻ (Evaporation) ذريعي ٿڌي ٿيندي آهي. 

بھرحال، جيڪڏهن بسيءَ کي پيالي جي مٿان ڍڪ طور رکيو وڃي، تہ اها ٻاڦ کي ٻاهر وڃڻ کان روڪي ٿي، جنهن سان چانھ وڌيڪ دير تائين گرم رهي سگهي ٿي.

## تاريخي حوالو
هڪ مشهور تاريخي قصي موجب (جيتوڻيڪ ان جا پڪا ثبوت نه مليا آهن)، ٿامس جيفرسن جڏهن فرانس مان واپس آيو ته هن جارج واشنگٽن کان پڇيو ته سينيٽ ڇو ٺاهي وئي آهي؟ واشنگٽن جواب ۾ پڇيو ته "توهان هيءَ چانھ بسيءَ ۾ ڇو وڌي آهي؟" جيفرسن چيو "ان کي ٿڌو ڪرڻ لاءِ." واشنگٽن وراڻيو، "بلڪل ائين ئي، اسان قانون سازي کي سينيٽ جي بسيءَ ۾ وجهندا آهيون ته جيئن اها ٿڌي (سنجيده) ٿي سگهي."

## گيلري

File:Saucer with yellow and white design.jpg|جديد ڊيزائين واري بسي.
File:Styrofoam saucer.JPG|اسٽائيروفوم (Styrofoam) مان تيار ٿيل بسي.
File:WLA taft Joan of Arc Sugar Bowl and Judith Saucer.jpg|هڪ قديم بسي.
File:Petite sous-tasse en Faïence de madame Desmette - Maison Léon Losseau.jpg|ميزون لاسيو مجموعي مان هڪ خوبصورت بسي.


## وڌيڪ ڏسو
* پيالو
* پليٽ
* چانھ

## حوالا

زمرو:ٿانوَ
زمرو:چانھ جا ٿانوَ
ٿالهي

**ٿالهي** يا **پليٽ** (Plate) هڪ ويڪرو ۽ سنئون ٿانوَ آهي جنھن تي کاڌو پيش ڪيو ويندو آهي. ٿاليون عام طور تي گول هونديون آهن، پر اهي ڪنھن بہ شڪل جون ٿي سگهن ٿيون. اهي مٽي، ڪاٺ، شيشي يا ڌاتوءَ مان تيار ڪيون وينديون آهن. ٿاليءَ جي ڪنارن کي عام طور تي ٿورو مٿي ڪيو ويندو آهي تہ جيئن کاڌو ٻاهر نہ ڪري. مٽيءَ جي ٿانون ۾ پليٽن جي تاريخ قديم زماني کان ملي ٿي.

## بناوت (Design)
هڪ معياري پليٽ يا ٿالي جا هيٺيان حصا هوندا آهن:
* **وچون حصو (Well):** ٿاليءَ جو اهو اندرون حصو جتي کاڌو رکيو ويندو آهي.
* **ڪنارو (Lip):** ٿاليءَ جو ٻاهريون اڀريل حصو، جيڪو ميز تان ٿالي کڻڻ ۾ مدد ڏيندو آهي.
* **ريم (Rim):** ٿاليءَ جي بلڪل ٻاهريون گول ٽڪرو، جنھن تي اڪثر چٽسالي ڪئي ويندي آهي.

## مادو (Materials)
ٿاليون مختلف شين مان ٺاهيون وينديون آهن:
* **چيني مٽي (Ceramics):** عام طور تي گهرن ۾ چيني مٽي، پورسلين (Porcelain) يا پٿر مان ٺھيل پليٽون استعمال ٿينديون آهن.
* **ڌاتو (Metal):** اسٽيل يا چانديءَ جون ٿاليون مضبوط ٿين ٿيون ۽ گهڻو وقت هلن ٿيون.
* **قدرتي وسيلا:** ايشيا جي ڪيترن ئي حصن ۾، بشمول سنڌ ۽ هندستان ۾، قديم زماني کان وڻن جا پن (جھڙوڪ ڪيلن جا پن) پڻ پليٽ طور استعمال ٿيندا رهيا آهن.
* **ڊسپوزيبل (Disposable):** ڪاغذ يا پلاسٽڪ مان ٺهيل پليٽون جيڪي صرف هڪ ڀيرو استعمال ڪري اڇليون وينديون آهن.

## قسم ۽ سائيز
ٿالين کي انهن جي استعمال ۽ سائيز جي لحاظ کان مختلف نالا ڏنا ويندا آهن:
# **ڊنر پليٽ (Dinner plate):** مکيہ کاڌي لاءِ استعمال ٿيندڙ وڏي پليٽ (9 کان 13 انچ).
# **ڊيزرٽ پليٽ (Dessert plate):** مٺائي يا ميون لاءِ استعمال ٿيندڙ ننڍي پليٽ (8 انچ).
# **سائيڊ پليٽ (Side plate):** ماني (Bread) يا مکڻ رکڻ لاءِ ننڍي پليٽ (6 کان 7 انچ).
# **سُوپ پليٽ (Soup plate):** اونهي پليٽ جيڪا پٽڙي کاڌي يا سوپ لاءِ استعمال ٿيندي آهي.

## تاريخ ۽ ثقافت
قديم سنڌ ۾ مٽيءَ جا ٿانوَ ۽ پليٽون عام هيون. مغربي ثقافت ۾ پليٽن جي سائيز گذريل 1000 سالن ۾ لڳ ڀڳ 65 سيڪڙو وڌي وئي آهي، جنھن جو سبب کاڌي جي فراواني آهي. ڪجهہ پليٽون صرف سينگار (Decorative) لاءِ پڻ ٺاهيون وينديون آهن، جن کي ديوارن تي لڳايو ويندو آهي.

## گيلري

File:Soup Plate, 19th century (CH 18350773) (cropped).jpg|19هين صدي جي سوپ پليٽ.
File:Kitchenware Steel Plate Rezowan.JPG|اسٽيل جي ٿالي.
File:Romanian decorative plate.jpg|رومانيہ جي روايتي سينگاريل پليٽ.
File:Paper Plate.jpg|ڪاغذ جي پليٽ (Disposable).
File:Late 1800s wooden plate Solberga parish Kungaelv municipality Sweden.jpg|19هين صدي جي ڪاٺ جي ٿالي.


## وڌيڪ ڏسو
* ٿانوَ
* بسي
* پيالو

## حوالا

زمرو:ٿانوَ
زمرو:باورچي خاني جا اوزار
زمرو:کاڌ خوراڪ
ڌرتي جا قطبي علائقا

**ڌرتيءَ جا قطبي علائقا** (Polar regions)، جن کي **ٿڌ وارا [[جاگرافيائي زون|علائقا]]** يا **قطبي زون** پڻ سڏيو ويندو آهي، ڌرتيءَ جي قطبي برفاني ٽوپيون آهن، ڌرتيءَ جا اهي علائقا جيڪا قطبي دائرن ۾ ان جي جاگرافيائي قطبن ( اتر قطب ۽ ڏکڻ قطب ) جي چوڌاري آهن. اها **اچا ويڪرائي ڦاڪ** اتر ۾ آرڪٽڪ سمنڊ جي گهڻي حصي کي ڍڪيندڙ ترندڙ سامونڊي برف ۽ ڏکڻ ۾ انٽارڪٽيڪا کنڊ ۽ ڏاکڻي سمنڊ تي انٽارڪٽڪ برفاني چادر سان ڍڪيل آهن.

## تعريفون
آرڪٽڪ جون مختلف تعريفون آهن، جن ۾ آرڪٽڪ سرڪل جي اتر وارو علائقو (في الحال 2010ع جو دور "44'33°66 اتر تي)، يا صرف °60 اتر ويڪرائي ڦاڪ جي اتر وارو علائقو، يا اتر قطب کان ڏکڻ ۾ ٽمبر لائن تائين علائقو شامل آهي. انٽارڪٽڪ کي عام طور تي صرف °60 ڏکڻ ويڪرائي ڦاڪ جي ڏکڻ، يا انٽارڪٽيڪا جي کنڊ طور بيان ڪيو ويندو آهي. سال 1959ع جو انٽارڪٽڪ معاهدو اڳوڻي تعريف استعمال ڪري ٿو.

ٻه قطبي علائقا ڌرتيءَ جي ٻين ٻن موسمياتي ۽ بايوميٽرڪ بيلٽن، برابري ڦاڪ جي ويجهو هڪ ٽراپڪ جو بيلٽ ۽ ٻه وچولي ويڪرائي ڦاڪ جا علائقا جيڪا ٽراپڪس ۽ قطبي علائقن جي وچ ۾ واقع آهن، کان مختلف آهن.
## آبهوا
مکيه مضمون: قطبي آبهوا

قطبي علائقا ڌرتيءَ جي ٻين حصن جي ڀيٽ ۾ سج جي گرمي گهٽ حاصل ڪن ٿا ڇاڪاڻ ته سج جي توانائي هڪ ترچھي زاويه تي پهچي ٿي، هڪ وڏي علائقي تي پکڙيل آهي، گهٽ مرڪوز آهي ۽ ڌرتيء جي وايومنڊل (atmosphere) ذريعي هڪ ڊگهو فاصلو پڻ سفر ڪري ٿي جنهن ۾ اهو جذب، ٽڙيل پکڙيل يا عڪس ٿي سگهي ٿي، جيڪو ساڳيو ئي ڪم آهي جيڪو ڌرتيء کي، باقي سال جي ڀيٽ ۾ سواءِ ٽراپيڪل علائقن جي، ٿڌو ڪرڻ جو سبب بڻجندو آهي. 

زمين جو محوري جهڪاءُ قطبي علائقن جي آبهوا تي ان جي ويڪرائي ڦاڪ جي ڪري سڀ کان وڌيڪ اثر انداز ٿئي ٿو. تنهن هوندي به، ڇاڪاڻ ته قطبي علائقا  برابري ڦاڪ کان تمام پري آهن، اهي سڀ کان ڪمزور شمسي تابڪاري حاصل ڪن ٿا ۽ تنهن ڪري عام طور تي سال بھر ٿڌا رهن ٿا، جئين ته ڌرتيءَ جو محوري جهڪاءُ °23.5 آهي، جيڪو اونهاري ۾ به اونهاري ۾ سج جي شعاعن کي وڌيڪ طول و عرض لاءِ ڪافي معاوضو ڏيڻ لاءِ هڪ اعليٰ وڌ ۾ وڌ ڏينهن جي گهٽتائي پيدا ڪرڻ لاءِ، سواءِ قطبي دائرن جي ويجهو پردي وارن علائقن ۾ نسبتاً مختصر عرصي جي، ڪافي ناهي. برف جي وڏي مقدار پڻ قطبي علائقن کي حاصل ٿيندڙ ڪمزور سج جي روشني کي وڌيڪ ظاهر ڪري ٿي ۽ ڪمزور ڪري ٿي، جيڪا هنن جي ٿڌي ٿيڻ ۾ حصو وٺندي آهي. قطبي علائقا انتهائي ٿڌي گرمي پد، ڳري گليشيشن، جتي مستقل برف ٺاهڻ لاءِ ڪافي برسات هوندي آهي، مختصر ۽ اڃا به ٿڌي اونهاري ۽ ڏينهن جي روشني جي ڪلاڪن ۾ انتهائي تبديلين، اونهاري ۾ چوويهه ڪلاڪ ڏينهن جي روشني، ۽ سياري جي وچ ۾ مڪمل اونداهي سان منسوب آهن. 
## آرڪٽڪ جي چوڌاري قطبي علائقو
## انٽارڪٽيڪا ۽ ڏاکڻي سمنڊ
## پڻ ڏسو
* ڪرايوسفيئر يا برف جو دائرو
* قطبي آبهوا
* جاگرافيائي علائقا
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* The Polar Regions 
* International Polar Foundation
* Arctic Environmental Atlas (UNDP)
* Earth's Polar Regions on Windows to the Universe
* Arctic Studies Center, Smithsonian Institution
* Scott Polar Research Institute, University of Cambridge
* WWF:The Polar Regions
* World Environment Day 2007 "Melting Ice" image gallery at The Guardian
* Polar Discovery

زمرو:ڌرتيءَ جا قطبي علائقا 
زمرو:آرڪٽڪ سمنڊ 
زمرو:ڏاکڻي سمنڊ
زمرو:برف جو دائرو
زمرو:آرڪٽڪ جي جاگرافي 
زمرو:انٽارڪٽيڪا جي جاگرافي 
زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون
قطبي آبهوا

**قطبي آبهوا** (Polar Climate) واري علائقن جي خصوصيت اونهاري جي گهٽتائي پر مختلف سياري سان آهي. هڪ قطبي آبهوا جي مهيني وار سراسري گرمي پد °10 سينٽي گريڊ (°50 فارنهائيٽ) کان گهٽ هوندي آهي. قطبي آبهوا وارا علائقا ڌرتيءَ جي 20 سيڪڙو کان وڌيڪ ايراضيءَ تي پکڙيل آهن. انهن مان گھڻا علائقا برابري ڦاڪ کان پري ۽ قطبن جي ويجهو آهن ۽ هن صورت ۾، سياري جا ڏينهن انتهائي ننڍا ۽ اونهاري جا ڏينهن انتهائي ڊگها هوندا آهن. اها هر مند جي پوري عرصي تائين يا ان کان وڌيڪ عرصي تائين رهي سگهن ٿا. 

هڪ قطبي آبهوا ٿڌي اونهاري ۽ تمام ٿڌي سياري تي مشتمل هوندي آهي، يا برف سان ڍڪيل آبهوا جي صورت ۾، ڪو به حقيقي اونهارو نا هوندو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ وڻن کان خالي ٽنڊرا، گليشيئر يا برف جي مستقل يا نيم مستقل پرت پيدا ٿيندي آهي. ڪوپن موسمياتي درجه بندي ۾ ان جي سڃاڻپ اکر **E** سان ڪئي وئي آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* NOAA State of the Arctic Report 2006

زمرو:قطبي آبهوا
زمرو:آبهوا جي قسمون
زمرو:ڪوپن آبهوا جي قسمون
زمرو:ڌرتيءَ جا قطبي علائقا
دٻو

**دٻو** (Box) هڪ اهڙو ٿانوَ آهي جنھن جا پاسا سخت هوندا آهن ۽ هي شيون رکڻ يا هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ کڻي وڃڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اڪثر دٻا مستطيل يا چورس شڪل جا هوندا آهن. اهي تمام ننڍا (جھڙوڪ ماچيس جو دٻو) يا تمام وڏا (جھڙوڪ سامان کڻڻ واري وڏي پيتي) ٿي سگهن ٿا.

## مادو (Materials)
دٻا مختلف قسمن جي شين مان ٺاهيا ويندا آهن:
* **پائيدار مادو:** ڪاٺ، ڌاتو (لوھ يا اسٽيل) ۽ پلاسٽڪ.
* **غير پائيدار مادو:** پاٺو (Cardboard) يا ڪاغذ. 
* **شپنگ ڪنٽينر:** لوهي چادرن مان ٺھيل وڏا دٻا جيڪي سمنڊ پار سامان موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جن عالمي واپار ۾ انقلاب آندو آهي.

## پيڪنگ جا قسم
صنعتي ۽ گهرو ضرورتن لاءِ مختلف قسم جا دٻا استعمال ٿين ٿا:
* **ڪارٽن (Carton):** پٺي مان ٺھيل دٻا جيڪي روزاني استعمال جي شين (جھڙوڪ صابڻ يا کير) لاءِ ڪم اچن ٿا.
* **ڪريٽ (Crate):** ڪاٺ يا پلاسٽڪ مان ٺھيل مضبوط پيتي، جيڪا ڳري سامان يا ميون جي فراهمي لاءِ استعمال ٿيندي آهي.
* **تحفي جو دٻو (Gift box):** خاص طور تي سالگره يا عيدن تي تحفا ڏيڻ لاءِ سينگاريل دٻو.
* **گولي بارود جو دٻو (Ammunition box):** ڌاتو مان ٺھيل دٻو جيڪو فوجي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

## استعمال جا ٻيا نمونا
ڪجهہ دٻا مخصوص شين کي سنڀالڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن:
* **زيورن جو دٻو:** قيمتي زيور ۽ سونا ڳهہ رکڻ لاءِ.
* **اوزارن جو دٻو (Toolbox):** واڍڪي يا مڪينيڪل ڪم جا اوزار کڻڻ لاءِ.
* **رانديڪن جو دٻو:** ٻارن جا رانديڪا گڏ ڪري رکڻ لاءِ.
* **سيف (Safe):** لوھ جو مضبوط دٻو جنھن کي محفوظ تالو لڳل هجي، جنھن ۾ ناڻو يا قيمتي ڪاغذ رکيا وڃن.

## گيلري

File:Several Cartons.jpg|مختلف قسمن جا ڪارٽن.
File:Archive boxes.JPG|دفتري رڪارڊ رکڻ جا دٻا.
File:White-Box-of-Chocolates.jpg|چاڪليٽ جو دٻو.
File:Pizza Toscana in box.JPG|پيزا جو دٻو.
File:Cigar box.jpg|سگار رکڻ جو دٻو.
File:Ammunition Boxes, MDVMHC.JPG|بارود جا دٻا.
File:Bywater Bakery New Orleans Jan 2019 King Cake Boxes.jpg|ڪيڪ جا دٻا.
File:Fyrverkeri - Låda - Ystad-2021.jpg|ڦٽاڪن (Fireworks) جي پيتي.


## وڌيڪ ڏسو
* ڪنٽينر
* ڪاٺ
* واپار

## حوالا

زمرو:ٿانوَ
زمرو:پيڪنگ
زمرو:گهرو اوزار
ڪارڊ بورڊ

**ڪارڊ بورڊ** (Cardboard) هڪ عام اصطلاح آهي جيڪو ڪاغذ تي ٻڌل سخت شين لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنھن ۾ ٿلهي ڪاغذ (جنھن کي پيپر بورڊ چيو ويندو آهي) کان وٺي لھرن واري فائبر بورڊ (Corrugated fiberboard) تائين سڀ شيون اچي وڃن ٿيون.

## وضاحت
ڪارڊ بورڊ هڪ اهڙو مواد آهي جيڪو ڪاغذ جي ڪيترن ئي تھن (Plies) کي پاڻ ۾ ملائي ٺاهيو ويندو آهي. ان جو رنگ قدرتي طور تي خاڪي کان هلڪو ناسي ٿي سگهي ٿو، پر ان تي رنگ ۽ ڇپائي (Printing) پڻ ڪري سگهجي ٿي. انگريزي ۽ فرانسيسي ٻولين ۾ هي لفظ عام استعمال ۾ آهي، پر واپار ۽ صنعت جي شعبي ۾ هن کي مخصوص نه سمجهيو ويندو آهي، تنهنڪري ماهر وڌيڪ فني اصطلاح استعمال ڪندا آهن.

## استعمال
آمريڪا ۾ 2020ع دوران ڪارڊ بورڊ جو رڪارڊ استعمال ٿيو، جتي 120 ارب کان وڌيڪ ٽڪرا استعمال ڪيا ويا. هڪ اندازي موجب آمريڪا ۾ وڪامندڙ 80 سيڪڙو شيون ڪارڊ بورڊ جي پيڪنگ ۾ هونديون آهن. ماحولياتي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ هاڻي ڪارڊ بورڊ کي ٻيهر استعمال (Repurposing) ڪرڻ جو رجحان وڌي رهيو آهي. فنڪار پڻ هن سستي مواد کي مجسما سازي ۽ فن پاري ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن. پابلو پڪاسو پنهنجي پهرين ڪيوبسٽ گٽار جي پهرين شڪل ڪارڊ بورڊ مان ئي تيار ڪئي هئي.

## قسم
ڪارڊ بورڊ جا مختلف قسم آهن:
# **پيپر بورڊ (Paperboard):** هي ٿلهو ڪاغذ هوندو آهي جيڪو عام طور تي 0.010 انچ کان وڌيڪ ٿلهو هوندو آهي. هي پيڪنگ جي ننڍن دٻن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
# **ڪوروگيٽيڊ فائبر بورڊ (Corrugated fiberboard):** هن ۾ ڪاغذ جا ٻه سنوان تهه ۽ وچ ۾ هڪ لهرن وارو تهه هوندو آهي. هي تمام مضبوط هوندو آهي ۽ شپنگ جي وڏن دٻن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

# **ٻيا قسم:** جنھڻ ۾  وزٽنگ ڪارڊ، پوسٽ ڪارڊ، پليئنگ ڪارڊ (تاش جا پتا) ۽ ڪتابن جي سخت جلدن (Hardcovers) وارو ڪارڊ بورڊ شامل آهي.

## ري سائیڪلنگ (Recycling)
اڪثر ڪارڊ بورڊ ٻيهر استعمال جي لائق (Recyclable) هوندا آهن. تنهن هوندي، اهي ڪارڊ بورڊ جن تي موم (Wax) يا ڪيميائي تهه چڙهيل هجي، انهن کي ري سائیکل ڪرڻ ڏکيو هوندو آهي. ڪارڊ بورڊ کي ٽڪرا ٽڪرا ڪري جانورن جي بسترن طور يا ڀاڻ (Compost) ٺاهڻ لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

## تاريخ
لفظ "ڪارڊ بورڊ" جو استعمال گهٽ ۾ گهٽ 1848ع کان ملي ٿو. ڪيلوگ ڪمپني (Kellogg Company) سڀ کان پهريان اناج (Cereal) جي پيڪنگ لاءِ پيپر بورڊ جا ڪارٽن استعمال ڪيا هئا.

## مختلف استعمالن جا مثال

File:Aloha nui cook.jpg|1908ع جو هڪ پوسٽ ڪارڊ.
File:Blue-punch-card-front-horiz.png|پنچ ڪارڊ، جيڪو پراڻي دور ۾ ڊيٽا اسٽوريج لاءِ ڪم ايندو هو.
File:Die Oberlausitz - Exemplarisches Muster eines Nachschlagewerkes aus Inhalten der Wikipedia (Fokus auf die Bindung).JPG|سخت جلد وارو ڪتاب.
File:Puzzle.jpg|ڪارڊ بورڊ مان ٺهيل هڪ جِگس پزل (Puzzle).
File:Rotolini.jpg|ڪاغذ جي رولن لاءِ استعمال ٿيندڙ فائبر ٽيوبون.


## وڌيڪ ڏسو
* ڪاغذ
* دٻو
* ري سائیڪلنگ

## حوالا

زمرو:ڪاغذ جون شيون
زمرو:پيڪنگ
موهن جو دڙو ريلوي اسٽيشن

**موهن جو دڙو ريلوي اسٽيشن** پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ موهن جو دڙو جي تاريخي ماڳ تي واقع آهي. هي اسٽيشن ڪوٽڙي-اٽڪ ريلوي لائين تي اچي ٿي.

## پڻ ڏسو

* پاڪستان ريلوي
* ريلوي اسٽيشن

## خارجي ڳنڍڻا

* پاڪستان ريلوي جي ويب سائيٽ  (آرڪائيو شدہ)   تي

زمرو:پاڪستان ۾ ريل ٽرانسپورٽ
زمرو:پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشن
آفيس

**آفيس** يا **دفتر** (Office) هڪ اهڙي جڳھ يا ڪمرو هوندو آهي جتي ڪنھن تنظيم جا ملازم انتظامي ڪم سرانجام ڏيندا آهن تہ جيئن اداري جا مقصد حاصل ڪري سگهجن. لفظ "آفيس" ڪنھن خاص عھدي يا پوزيشن لاءِ بہ استعمال ٿيندو آهي (جھڙوڪ آفيسر يا عملدار). قانوني طور تي، ڪنهن ڪمپني جي آفيس اها جڳھ آهي جتي ان جي سرڪاري موجودگي هجي. جديد دور ۾، آفيس مان مراد اها جڳھ آهي جتي "وائٽ ڪالر" (White-collar) ورڪر پنھنجون ذميواريون پوريون ڪن ٿا.

## تاريخ
لفظ "آفيس" لاطيني ٻوليءَ جي لفظ "Officium" مان نڪتو آهي. قديم زماني ۾ آفيسون اڪثر محلات يا وڏن مندرن جو حصو هونديون هيون، جتي لکت جو رڪارڊ رکيو ويندو هو.

### وچون دور
وچين دور (1000ع کان 1300ع) ۾ سرڪاري خط لکڻ ۽ قانونن جي نقل ڪرڻ لاءِ خاص ڪمرا هوندا هئا، جن کي "چانسرري" (Chancery) چيو ويندو هو. ان دور ۾ خانگي آفيس ۽ خانگي لائبريريءَ ۾ ڪو خاص فرق نه هوندو هو.

### جديد آفيس جو ظھور
18هين صديءَ ۾ وڏن ادارن، جھڙوڪ ايسٽ انڊيا ڪمپني، پنهنجي انتظامي ضرورتن لاءِ خاص عمارتون تيار ڪرايون. 1726ع ۾ لنڊن ۾ 'اولڊ ايڊمرلٽي' تعمير ٿي جيڪا برطانيہ ۾ خاص مقصد لاءِ ٺهيل پهرين آفيس هئي. 1729ع ۾ لنڊن ۾ ايسٽ انڊيا هائوس جي تعمير ٿي، جتان هندستان تي حڪومت جا انتظامي معاملا هلايا ويندا هئا. اها پهرين جڳهه هئي جتي هزارين ڪلارڪن هڪ ئي ڇت هيٺ ڪم ڪيو.

19هين صديءَ ۾ صنعتي انقلاب کان پوءِ بئنڪنگ، ريلوي ۽ انشورنس جي شعبن ۾ واڌاري سبب وڏين آفيسن جي ضرورت پئي. 1852ع ۾ ايلائشہ اوٽس پاران "لفٽ" (Elevator) جي ايجاد آفيسن کي ڪيترن ئي ماڙن واري عمارتن (Skyscrapers) ۾ تبديل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي.

## آفيس جا نمونا (Layouts)
آفيس جي ڊيزائن ڪم جي نوعيت تي ٻڌل هوندي آهي. ڪجهہ اهم نمونا هي آهن:

* **اوپن آفيس (Open office):** هڪ وڏو ڪمرو جتي 10 کان وڌيڪ ماڻهو بغير ڪنهن ديوار جي گڏ ڪم ڪن ٿا. هي نمونو گفتگوءَ لاءِ بھتر آهي.
* **ڪيوبيڪل (Cubicle):** هڪ نيم بند جڳھ جيڪا هڪ ملازم لاءِ هوندي آهي ته جيئن کيس ٿوري پرائيويسي ملي سگهي. هي نظام 20هين صدي جي وچ ڌاري وڌيڪ مقبول ٿيو.
* **پرائيويٽ آفيس:** هڪ مڪمل بند ڪمرو جيڪو اڪثر مئنيجرن يا انهن ملازمن لاءِ هوندو آهي جن جو ڪم خفيه يا وڌيڪ توج وارو هجي.

## گڏجاڻي واريون جڳهيون (Meeting Spaces)
آفيس ۾ خيالن جي مٽاسٽا لاءِ مختلف قسم جا ڪمرا هوندا آهن:
* **بورڊ روم:** جتي اداري جا وڏا فيصلا ۽ گڏجاڻيون ٿين ٿيون.
* **برين اسٽارمنگ روم (Brainstorm room):** جتي نون خيالن تي بحث ڪيو ويندو آهي.
* **ميٽنگ پوائنٽ:** هڪ کليل جڳھ جتي غير رسمي طور مختصر گفتگو ڪري سگهجي.

## گيلري

File:Office 1719.jpg|1719ع جي هڪ يورپي آفيس.
File:JackLondon-office-1916.jpg|مشھور ليکڪ جيڪ لنڊن پنهنجي آفيس ۾ (1916ع).
File:Office speaking tubes 1903.jpg|1903ع جي هڪ آفيس، جتي ڳالهائڻ لاءِ نليون (Speaking tubes) لڳل آهن.
File:Photograph of the Division of Classification and Cataloging, 1937.tif|آمريڪي نيشنل آرڪائيوز جي آفيس (1937ع).


## وڌيڪ ڏسو
* ڪاروبار
* انتظاميا
* عمارت

## حوالا

زمرو:عمارتون
زمرو:انتظاميا
زمرو:ڪاروبار
عمارت

**عمارت** (Building) هڪ اهڙي ڍانچي کي چئبو آهي جنهن کي ڇت ۽ ڀتيون هجن ۽ جيڪا عام طور تي مستقل طور هڪ هنڌ بيٺل هجي. عمارتون مختلف ماپن، شڪلين ۽ مقصدن لاءِ ٺاهيون وينديون آهن. اهي دستياب مواد، موسم، زمين جي قيمت، ۽ خاص ضرورتن موجب تبديل ٿينديون رهيون آهن.

## تعريف ۽ مقصد
عمارت سماجي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ ٺاهي ويندي آهي، جهڙوڪ: رهائش، سيڪيورٽي، شين جو ذخيرو، ۽ ڪم ڪرڻ جي جڳهه. هڪ پناهه گاهه جي طور تي، عمارت انسان کي ٻاهرين سخت موسم (گرمي، برسات، برف) کان محفوظ رکي ٿي. وسيع معنيٰ ۾، هڪ لوڙهو (Fence) به هڪ عمارت ٿي سگهي ٿو، پر عام طور تي "عمارت" جو لفظ انهن ڍانچن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جن کي ڇت هجي.

## تاريخ
انساني تاريخ ۾ گهر ٺاهڻ جا نشان تقريباً 18,000 قبل مسيح کان ملن ٿا. عمارت سازي خاص طور تي نيو ليٿڪ دور (Neolithic period) ۾ عام ٿي جڏهن انسان شڪار ڇڏي هڪ هنڌ آباد ٿيڻ لڳو.

## عمارتن جا قسم
عمارتن کي انهن جي استعمال جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويو آهي:

### رهائشي عمارتون (Residential)
اهي عمارتون ماڻهن جي رهڻ لاءِ هونديون آهن:
* **گهر (House):** هڪ خاندان جي رهڻ لاءِ.
* **اپارٽمينٽ (Apartment):** هڪ عمارت جنهن ۾ ڪيترائي الڳ رهائشي يونٽ هجن.
* **هوزٽل ۽ بيرڪون:** جتي گڏيل رهائش هجي، جهڙوڪ شاگردن يا فوجين لاءِ.

### تجارتي عمارتون (Commercial)
جتي ڪاروباري سرگرميون ٿين، جهڙوڪ:
* **دڪان ۽ مارڪيٽون:** شين جي وڪري لاءِ.
* **آفيسون:** انتظامي ڪم لاءِ.
* **هوٽلون:** مسافرن جي رهائش لاءِ.

### صنعتي ۽ زرعي (Industrial & Agricultural)
* **فيڪٽريون:** جتي شيون تيار ڪيون وڃن.
* **گودام (Warehouse):** سامان گڏ ڪري رکڻ لاءِ.
* **کڙا (Barns):** فصل يا مال رکڻ لاءِ زرعي عمارتون.

## تعميراتي مرحلا
هڪ عمارت ٺاهڻ لاءِ مختلف ماهرن جي ضرورت پوندي آهي:
# **آرڪيٽيڪٽ (Architect):** جيڪو عمارت جو نقشو تيار ڪري ٿو.
# **انجنيئر:** جيڪو عمارت جي مضبوطي ۽ فني ضرورتن (بجلي، پاڻي، سيوريج) جو جائزو وٺي ٿو.
# **ٺيڪيدار (Contractor):** جيڪو تعميراتي ڪم ڪرائي ٿو.

## عمارتن کي نقصان
عمارتون مختلف سببن جي ڪري خراب ٿي سگهن ٿيون:
* **قدرتي آفتون:** زلزلا، ٻوڏ، ۽ طوفان.
* **حادثا:** باهه لڳڻ يا ڌماڪا.
* **بنياد جي ڪمزوري:** زمين جي گهٽجڻ يا ناقص تعمير سبب ڀتين ۾ ڏار پوڻ.

## وڌيڪ ڏسو
* آرڪيٽيڪٽ
* زلزلو
* گهر

## حوالا

زمرو:عمارتون
زمرو:فن تعمير
زمرو:ريئل اسٽيٽ
برنگيا نيشنل پارڪ

**بيرنگيا نيشنل پارڪ** (Beringia National Park) روس جي سڀ کان اتر اوڀر واري علائقي، چوڪوٽڪا خودمختيار اوڪرگ جي اوڀر واري ڪناري تي آهي. اهو بيرنگ اسٽريٽ جي اولهه (يعني ايشيائي) پاسي تي آهي.

## جائزو
11,000 ق.م تائين، پارڪ جو علائقو هڪ زميني پل ذريعي اتر آمريڪا سان ڳنڍيل هو - جنهن کي "بيرنگيا" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اوڀر پاسي، الاسڪا ۾، بيرنگ لينڊ برج نيشنل پريزرو آهي، جيڪو يو ايس نيشنل پارڪ سروس پاران هلائي ٿو. آمريڪا ۽ روس جي وچ ۾ ٻنهي پارڪن کي سرحد پار "بين الاقوامي پارڪ" ۾ شامل ڪرڻ بابت ڳالهيون ٿي چڪيون آهن، پر اڃا تائين ڪجهه به رسمي نه ڪيو ويو آهي. علائقي ۾ گهڻي ڀاڱي آبادي مقامي چوچي ماڻهو يا يوپڪ ماڻهو آهن. پارڪ کي 2013 ۾ نيشنل پارڪ جي طور تي رسمي ڪيو ويو. پارڪ چوچي جزيره نما تي ٻن ضلعن ۾ پکڙيل آهي: ڏکڻ ۾ پروويڊنسڪي ضلعو، ۽ اتر ۾ چوڪوٽسڪي ضلعو. جاگرافي سامونڊي هاءِ لينڊ سب آرڪٽڪ ٽنڊرا آهي. جبل وچولي اوچائي آهن - سراسري طور تي 900 ميٽر، جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ ماؤنٽ اسڪودنايا 1194 ميٽر تي آهي. اتي وسيع ٽنڊرا ميدان پڻ آهن.
## ماحولياتي خطو ۽ آبهوا
بيرنگيا بيرنگ ٽنڊرا جي ايڪو ريجن ۾ آهي. هي علائقو هڪ سب-آرڪٽڪ آبهوا، بغير خشڪ موسم جي ڪوپن موسم جي درجه بندي سب-آرڪٽڪ آبهوا (Dfc) جو تجربو ڪري ٿو. هي آبهوا نرم اونهاري (صرف 1-3 مهينا C°10) (50.0 °F کان مٿي) ۽ ٿڌي، برفاني سياري (−3 °C (26.6 °F) کان هيٺ ٿڌو مهينو) جي خاصيت رکي ٿو. جنوري سڀ کان ٿڌو مهينو آهي جنهن ۾ انادير ۾ سراسري گرمي پد −22.6 °C (−8.7 °F) آهي، ۽ جولاءِ ۾ سراسري گرمي پد +11.6 °C (52.9 °F) آهي.

## پڻ ڏسو
* روس جا محفوظ علائقا 
## حوالا

## ٻاهرين لنڪس

* Official website
*Map of Indigenous Peoples of the North of the Russian Federation
* Shared Beringian Heritage Program at the US National Park Service

زمرو:قومي پارڪ
زمرو:روس ۾ قومي پارڪ
زمرو:ايشيا ۾ قومي پارڪ
زمرو:2013 ۾ قائم ٿيل محفوظ علائقا 
زمرو:روس جا خودمختيار اوڪرگ 
زمرو:بيرنگ اسٽريٽ 
زمرو:چوڪوٽڪا خودمختيار اوڪرگ جي جاگرافي زمرو:روسي ڏور اوڀر جا محفوظ علائقا 
زمرو:چوڪوٽڪا خودمختيار اوڪرگ ۾ سياحتي ڪشش
چپل

**چپل** هلڪي وزن واري سينڊل جھڙي جتيءَ جو هڪ قسم آهي، جيڪا عام طور تي روزمره يا غيررسمي استعمال لاءِ پاتي ويندي آهي. ان ۾ سادو چٽو ترو (sole) هوندي آهي جيڪو پير ۾ Y-شڪل واري پٽي (toe thong) سان جڪڙيل هوندي آهي. اها پٽي آڱوٺي ۽ ٻي آڱر جي وچ مان گذري پير جي ٻنهي پاسن سان ڳنڍيل هوندي آهي.

هن طرز جي جتيءَ کي دنيا جي ڪيترين ثقافتن ۾ هزارين سالن کان استعمال ڪيو ويو آهي، جنھن جا نشان قديم مصر ۾ تقريباً 1500 ق.م تائين ملن ٿا. آمريڪا ۾ جديد فلپ فلاپ جو خاڪو شايد جاپاني روايتي زوري مان ورتو ويو، جيڪو ٻي عالمي جنگ کان پوءِ سپاهين جاپان مان واپس آندو.

1960ع واري ڏهاڪي کان چپل مردن ۽ عورتن ٻنهي لاءِ گرميءَ جي مشھور جتي بڻجي وئي.

## اشتقاق ۽ ٻيا نالا
"فلپ فلاپ" اصطلاح 1960ع کان آمريڪي انگريزي ۽ برطانوي انگريزي ۾ استعمال ٿيندو رهيو آهي. اهو لفظ شايد هن وقت جتيءَ مان نڪرندڙ آواز جي نقل (onomatopoeia) هجي.

مختلف ملڪن ۾ هن جتيءَ جا مختلف نالا آهن:

*آسٽريليا ۾ **thongs**
*نيوزي لينڊ ۾ **jandals**
*ڏکڻ آفريڪا ۽ زمبابوي ۾ **slops** يا **plakkies**
*فلپائن ۾ **tsinelas**
*ڀارت ۾ **چپل** (*chappal*)
*لاطيني آمريڪا جي ڪيترن علائقن ۾ **chanclas**
*بھاماس، هوائي، جميڪا ۽ ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو ۾ **slippers**
*ڪيترين سلاوي ٻولين ۾ چپل جو نالو جاپان سان لاڳاپيل آهي. مثال طور سلووينيا ۾ *japonke* ۽ ڪروشيا ۾ *japanke*. پر روسي ٻولي ۾ انهن کي *vietnamki* چيو ويندو آهي، جنهن جو مطلب آهي "ويٽنامي".

## تاريخ

Thong طرز جا سينڊل ھزارين سالن کان پاتا وڃن پيا. قديم مصر ۾ اهي پيپائرس ۽ کجور جي پنن مان ٺھنديون هيون. آفريڪا جي مسائي ماڻهن انهن کي چمڙي مان ٺاهيو. ڀارت ۾ ڪاٺ مان، جڏهن تہ چين ۽ جاپان ۾ چانورن جي پُک مان تيار ٿينديون هيون.

قديم يونان ۽ قديم روم ۾ پڻ اهڙي قسم جون سينڊلون موجود هيون، پر پٽي جي جڳھ مختلف هوندي هئي. ڀارت ۾ هڪ لاڳاپيل قسم **[[پدوڪا]]** سڏبو هو، جنھن ۾ پٽي بدران آڱرين وچ ۾ هڪ ننڍڙو ڳوٽو هوندو هو.

جديد فلپ فلاپ آمريڪا ۾ ٻي عالمي جنگ کان پوءِ مشھور ٿيو، جڏهن سپاهي جاپان مان زوري کڻي آيا. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ جنگ کان پوءِ واري معاشي ترقي سان گڏ اهي ساحلي ثقافت، خاص طور تي ڪيلفورنيا سان لاڳاپيل ٿي ويا.

1962ع ۾ برازيل جي ڪمپني Alpargatas S.A. چپل جو هڪ مشهور برانڊ Havaianas متعارف ڪرايو. 2010ع تائين هر سال 150 ملين کان وڌيڪ جوڙا تيار ٿيڻ لڳا.

2011ع ۾ بارڪ اوباما، جيڪو هوائي ۾ موڪل تي هو، چپل پائيندي تصوير ۾ نظر آيو ۽ اهڙي تصوير رکندڙ پھريون آمريڪي صدر بڻيو. ساڳئي طرح دلائي لاما بہ اڪثر چپل پائيندو آهي ۽ جارج ڊبليو بش ۽ بارڪ اوباما سان ملاقاتن دوران بہ پاتل هئا.

## جوڙجڪ ۽ بناوت

جديد فلپ فلاپ ۾ هڪ سادي چٽي تري ۽ Y-شڪل واري پٽي هوندي آهي. اهي مختلف مواد مان ٺھندا آهن، جھڙوڪ:

*رٻڙ
*پلاسٽڪ (جھڙوڪ PVC، EVA، TPE)
*چمڙو
*Suede
*ڪپڙو

پولي يوريٿين مان ٺھيل چپل ماحولياتي مسئلا پيدا ڪري سگهن ٿا، ڇو تہ اهي آساني سان ريسائيڪل نٿا ٿين.

جاپان ۾ ماڻهو روايتي tabi جراب پائيندا آهن جيڪي زوري سان مناسب هونديون آهن.

## صحت سان لاڳاپيل مسئلا
چپل زمين تي موجود خطري جهڙوڪ تيز پٿر، گرم واري، يا ٽٽل شيشي کان ڪجهہ حد تائين بچاءُ ڏين ٿا. پر ڊگهي وقت تائين استعمال ڪرڻ سان پيرن، ڳچين ۽ ٽنگن ۾ سور ٿي سگهي ٿو يا tendonitis ٿي سگهي ٿو.

پٽي جي رگڙ سبب ڦٽ (blisters) ٿي سگهن ٿا. کليل ڊزائن سبب آڱر لڳڻ يا ٽٽڻ جو خطرو بہ رهي ٿو.

جن ماڻهن کي Flat feet يا ٻين پيرن جا مسئلا هجن، انهن لاءِ وڌيڪ سھائتا واري جتي پائڻ جي صلاح ڏني وڃي ٿي.

زمرو:سينڊل زمرو:جتي زمرو:فئشن زمرو:لباس
چپ بورڊ

left|thumb|وينير (veneer) چڙهيل پارٽيڪل بورڊ
**پارٽيڪل بورڊ** (Particle board)، جنهن کي **چپ بورڊ** (chipboard) پڻ چيو ويندو آهي، هڪ انجنيئرڊ ووڊ پراڊڪٽ آهي. هي ڪاٺ جي ذرات، ٻوري (wood chips) ۽ مصنوعي رال (resin) يا ڪنهن ٻئي مناسب چيپڪندڙ مادي کي ملائي، گرم پريس مان گذاري تيار ڪيو ويندو آهي. پارٽيڪل بورڊ کي اڪثر غلطيءَ سان او ايس بي (OSB) سمجهيو ويندو آهي، پر اهي ٻئي مختلف آهن؛ او ايس بي ۾ ڪاٺ جا وڏا ٽڪرا استعمال ٿيندا آهن جيڪي ان کي وڌيڪ مضبوط بڻائيندا آهن.
## خاصيتون
thumb|پارٽيڪل بورڊ جي اندروني بناوت جو ڏيک
پارٽيڪل بورڊ عام ڪاٺ ۽ پلاءِ ووڊ جي مقابلي ۾ سستو، وڌيڪ گهاٽو (denser) ۽ هڪجهڙائي وارو هوندو آهي. جتي مضبوطي ۽ خوبصورتي کان وڌيڪ قيمت کي اهميت ڏني وڃي، اتي پلاءِ ووڊ جي جاءِ تي هي استعمال ڪيو ويندو آهي. ان کي وڌيڪ پرڪشش بڻائڻ لاءِ ان تي رنگ ڪيو ويندو آهي يا ڪاٺ جا سنهڙا ورق (veneers) چاڙهيا ويندا آهن. جيتوڻيڪ هي عام ڪاٺ کان وڌيڪ گهاٽو آهي، پر هي فائبر بورڊ جو سڀ کان ڪمزور ۽ هلڪو قسم آهي. ايم ڊي ايف (MDF) ۽ ھارڊ بورڊ ان کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن.

پارٽيڪل بورڊ جو هڪ وڏو نقصان اهو آهي ته هي نمي جذب ڪري ڦوڪجي ويندو آهي ۽ ان جو رنگ خراب ٿي ويندو آهي، خاص طور تي جيڪڏهن ان تي رنگ يا حفاظتي تهه نه چڙهيل هجي. تنهن ڪري، ان کي کليل فضا يا اهڙين جڳهن تي گهٽ استعمال ڪيو ويندو آهي جتي گهم وڌيڪ هجي، سواءِ غسل خانن ۽ باورچی خانن جي جتي ان جي مٿان واٽر پروف وينائل جي تهه چڙهيل هجي.
## تاريخ ۽ ارتقا
پارٽيڪل بورڊ جي تاريخ ڪا خاص واضع ناهي، پر اڻويھين صديءَ ۾ ڪاٺ جي ڪارخانن جي بچيل ٻوري ۽ ذرات کي ڪم آڻڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون هيون. 1887ع ۾ پهريون ڀيرو اهڙي قسم جي ڪاٺ ٺاهڻ جا تصور سامهون آيا. 1935ع ۾ پهريون ڀيرو تجارتي سطح تي پارٽيڪل بورڊ تيار ڪيو ويو.
1932ع ۾، جرمن موجد **ميڪس هيمل هيبر** (Max Himmelheber) پارٽيڪل بورڊ ٺاهڻ جو هڪ جديد طريقو پيٽنٽ ڪرايو، جنهن ۾ ڪاٺ جي ذرات کي فينولڪ رين (phenolic resin) سان جوڙيو ويو. بعد ۾، وڌيڪ صفائي آڻڻ لاءِ ڪاٺ جي مٿئين حصي تي سنها ذرات ۽ اندروني حصي تي ٿلها ذرات استعمال ڪيا ويا، جنهن کي "ٿري ليئر پارٽيڪل بورڊ" چيو ويندو آهي.
## تياري (Manufacturing)
alt=Particle board manufacturing process|thumb|پراڊڪشن جو عمل
پارٽيڪل بورڊ ٺاهڻ لاءِ ڪاٺ جي ذرات يا پٽ سن جي تيلين (jute-stick) کي رال (resin) سان ملايو ويندو آهي. انهن ذرات کي پهريان خشڪ ڪيو ويندو آهي ۽ پوءِ انهن تي رين جو اسپري ڪيو ويندو آهي.
ان مادي کي هڪ مسلسل "قالين" وانگر وڇايو ويندو آهي ۽ پوءِ ان کي ٿڌي پريس ۾ دٻايو ويندو آهي. بعد ۾، ان کي وڌيڪ دٻاءُ (2 کان 3 MPa) ۽ تيز گرمي پد (140 کان 220 °C) تي پچايو ويندو آهي ته جيئن گلو سخت ٿي وڃي ۽ بورڊ تيار ٿي وڃي. آخر ۾ بورڊ کي ٿڌو ڪري، ان جي ڪنڊن کي ڪٽيو ويندو آهي ۽ ان کي لسو ڪيو ويندو آهي.
## فرنيچر ڊيزائن

پارٽيڪل بورڊ فرنيچر جي صنعت ۾ انقلاب آندو آهي. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ هي صرف اميرن لاءِ دستياب هو، پر ٽيڪنالاجي جي ترقيءَ سان هي تمام سستو ٿي ويو. اڄڪلهه اڪثر وڏيون ڪمپنيون (جهڙوڪ IKEA) سستو فرنيچر تيار ڪرڻ لاءِ پارٽيڪل بورڊ يا MDF جو استعمال ڪن ٿيون.
## حفاظتي تدبيرون
پارٽيڪل بورڊ کي ڪٽڻ يا رندڻ وقت سنهڙي ڌوڙ ۽ ڪيميائي مادا خارج ٿيندا آهن، جيڪي صحت لاءِ نقصانڪار ٿي سگهن ٿا. ان مان **فارملڊيهائيڊ** (formaldehyde) گئس خارج ٿيندي آهي، جيڪا انسانن ۾ ڪينسر جو سبب بڻجي سگهي ٿي. تنهن ڪري هاڻي ڪيتريون ئي ڪمپنيون "No Added Formaldehyde" (NAF) وارا بورڊ تيار ڪري رهيون آهن.
## پڻ ڏسو
* ھارڊ بورڊ
* ايم ڊي ايف (MDF)
* پلاءِ ووڊ
* انجنيئرڊ ووڊ
## حوالا