open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فرانسيسي ٻولي

**فرانسيسي ٻولي** (فرانسيسي:le français؛ انگريزي:French) هند يورپي ٻوليون جي خاندان جي هڪ ٻولي آهي، جنهن جو تعلق روماني ٻولين (Roman) سان آهي. هي رومي سلطنت جي عاميانہ لاطيني ٻولي تان ٺهي آهي، جيئن تہ سڀئي روماني ٻولين سان گڏ ٿيو آهي. فرانسيسي ٻولي گال روماني (Gaul Roman) ٻولي منجهان ترقي ڪندي پنهنجي نئين شڪل ۾ وجود پذير ٿي آهي. گال رومن گال (موجوده فرانس) علائقن جي لاطيني ٻولي آهي. گهڻي ريت، اُتر گال ۾ هيءَ ٻولي رائج آهي.

## جاگرافيائي ورهاست
### يورپ
يورپي اتحاد ۾ فرانسيسي ٻولي انگريز ۽ جرمن جي ٻولي بطور مادري ٻولي ٽئين وڏي ٻولي آهي، جنهن جا ڳالهائيندڙ ڪُل 19.71 سيڪڙو آهن.

[thumb|center|[يورپي اتحاد ۽ اميدوار ملڪن ۾ فرانسيسي ٻوليءَ جي معلومات]]
## وڌيڪ ڏسو
* فهرست ملڪ فرانسيسي بطور سرڪاري ٻولي
## خارجي لنڪس

زمرو:فرانسيسي ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
زمرو:لاطيني ٻوليون
زمرو:فرانس جون ٻوليون
زمرو:بينن جون ٻوليون
زمرو:الجيريا جون ٻوليون
زمرو:چاڊ جون ٻوليون
زمرو:برونڊي جون ٻوليون
زمرو:هيٽي جون ٻوليون
زمرو:ٽوگو جون ٻوليون
زمرو:لاس جون ٻوليون
زمرو:مالي جون ٻوليون
زمرو:نائجر جون ٻوليون
زمرو:لبنان جون ٻوليون
زمرو:گائينا جون ٻوليون
زمرو:روانڊا جون ٻوليون
زمرو:گوبان جون ٻوليون
زمرو:بيلجيم جون ٻوليون
زمرو:وانواتو جون ٻوليون
زمرو:ويٽنام جون ٻوليون
زمرو:ڊجبيوٽي جون ٻوليون
زمرو:ڪمبوڊيا جون ٻوليون
زمرو:ڪيمرون جون ٻوليون
زمرو:ڪينيڊا جون ٻوليون
زمرو:سئيٽزرلينڊ جون ٻوليون
زمرو:سيچيليس جون ٻوليون
زمرو:سيليڪاز جون ٻوليون
زمرو:سينيگال جون ٻوليون
زمرو:برڪينا فاسو جون ٻوليون
زمرو:ماڊاگيسڪر جون ٻوليون
زمرو:ليڪسمبورگ جون ٻوليون
زمرو:ماريٽينيا جون ٻوليون
زمرو:مراڪش جون ٻوليون
زمرو:موريشس جون ٻوليون
زمرو:موناڪو جون ٻوليون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون

## حوالا
ويلڻ

thumb|ويلڻ
**ويلڻ** ماني پچائڻ جو ٽپڙ آھي. ڳوھيل اٽي، ميدي، وغيرہ کي گول يا چڪور سائز ۾ پکيڙڻ جي لاءِ عام طور تي ڪاٺي جو ھڪ گول ڊگھو ويلڻ شڪل جو ٽپڙ ھوندو آھي جنھن جا ٻئي گول ڇيڙا سنھڙا ھوندا آھن ۽ وچ ۾ گھڻو ٿلھو ھوندو آھي انکي ويلڻ چيو ويندو آھي.

ويلڻ صدين کان گھرن ۾ استعمال ٿيندو پيو اچي. بورچي خاني ۾ استعمال ٿيڻ واريون ڪيتريون ئي شيون ختم ٿي ويون پر ويلڻ جو ڪو متبادل ھاڻي تائين ڪونہ گولھجي سگھيو آھي. مانيون پچائڻ واري مشين جيتوڻيڪ ايجاد ٿي چڪي آھي پر گھريلو سطح تي ان جو استعمال نہ ھجڻ جي برابر آھي. جنھن سبب اڄ بہ ويلڻ جي اھميت انھي طرح برقرار آھي. ھڪ زماني ۾ صرف ڪاٺي جا ويلڻ استعمال ٿيندا ھيا، وري پوءِ سنگ مرمر جا ويلڻ بورچي خانن ۾ نظر اچڻ لڳا. ھن فائديمند آلي ۾ تازي تبديلي ان جي سطح تي ڪڍيل نقش ۽ نگار آھن. روايتي سادي ويلڻ سان پَيڙَي کي ويڙھي ڪري ماني جي شڪل ڏني ويندي آھي. پر جيڪڏھن توھان سھڻا بسڪٽ، پوريون، ڪچوريون وغيرہ ٺاھڻ چاھيو تہ پوءِ اھو ويلڻ وٺي اچو جنھن تي مختلف نقش ۽ نگار کوٽل ھوندا آھن. ان ۾ گل ٻوٽا وغيرہ مختلف جانورن ۽ چورس، ٽڪنڊ، گون وغيرہ جا نقش ۽ نگار شامل آھن. ان کان سواءِ فرمائشي ويلڻ بہ ٺھرائي سگھجن ٿا جن تي منشا موجب تصوير، نقش ۽ نگار يا نالا لکرائي سگھجن ٿا. انھن کي استعمال اھڙي طرح ڪيو ويندو آھي تہ پھريان عام ويلڻ سان پيڙي کي سڌو ڪري   ان جي مٿا ھڪ ڀيرو ھي ويلڻ ڦيريو ويندو آھي.

## استعمال

ويلڻ عام طور تي ماني، پراٺي، پوري ۽ پيڙي وغيرھ ويلڻ جي ڪم ايندو آھي ان جي ڪري ئي تہ ھي بورچي خاني جي زينت آھي.

## ويلڻ جي جوڙجڪ

عام طور تي ويلڻ ڪاٺي جو ھوندو آھي پر دور جديد ۾ ھي پتر جو بہ ٺھڻ لڳو آھي.
ھي گول ۽ ڊگھي (ويلڻ [شڪل] جھڙو) ھوندو آھي.

ننڍي کنڊ ۾ سنڌي ٻولي ۾ ان کي ويلڻ ۽ ويلڻو چيو ويندو آھي.

بنا ويلڻ جي ماني گول نٿي ويلي سگھجي.

## ويلڻ جي اھميت ۽ فائدو

ويلڻ قديم زماني کان ماني پچائڻ جو ھڪ اھڙو ٽپڙ آھي جيڪو بورچي خاني جي سڀ کان اھم ۽ ضروري شين ۾ شمار ٿيندو آھي. جديد دور جي سائنسي ايجادن جتي ڪيترين ئي شين کان انسان کي بي نياز ڪري ڇڏيو آھي اتي بورچي خاني ۾ بہ ڪيتريون ئي تبديليون ٿيون آھن پر ان جي باوجود ھاڻي تائيڻ ويلڻ جو بھتر بدل نہ ڳولھجي سگھيو آھي جيتوڻيڪ اٽو ڳوھڻ کان وٺي ماني ويلڻ ۽ پچائڻ تائين جون مشينون مارڪيٽ ۾ اچي ويون آھن پر پوءِ بہ بورچي خاني جي ھن اھم ٽپڙ کي بورچي خاني مان بي دخل نہ ڪري سگھيو ويو آھي.

## حوالا

زمرو:پچائڻ
لينس ڊائون

**چارلس ڪيٿ پٽي فٽزمورس مارڪوئس لينس ڊائون پنجون** المعروف **لارڊ لنس ڊاؤن**  (پيدائش: 14 جنوري 1845ع - وفات: 3 جون 1927ع) برطانوي سياست دان ۽ مشھور سفارتڪار ھيا. ھو برطانوي حڪومت ھيٺ مختلف سياسي ۽ سفارتي عھدن تي فائز رھيا، جن ۾ پرڏيھي وزير ۽ وزير جنگ جھڙا اھم عھدا شامل آھن. ان کان سواءِ ھو 10 ڊسمبر 1888ع کان 11 آڪٽوبر 1894ع تائين ھندستان جا وائسراءِ ۽ گورنر جنرل، 23 آڪٽوبر 1883ع کان 11 جون 1888ع تائين ڪينيڊا جا گورنر جنرل تعين رھيا. سندن جي دور ۾ ڪانگريس جو قيام عمل ۾ آيو. سکر، پاڪستان ۾ سندن جي نالي سان لينسڊائون پل بہ موجود آھي.

## زندگي جو احوال
لارڊ لينس ڊائون 14 جنوري 1845ع تي لنڊن، انگلستان ۾ پيدا ٿيا. 1876ع ۾ ھو لبرل پارٽي جا رڪن رھيا. جڏھن گليڊسٽن کان آئرلينڊ سان لاگاپيل پاليسي تي اختلاف ٿي پين تہ ھو ڪنزرويٽو پارٽي سان وڃي مليا. 10 ڊسمبر 1888ع کان 11 آڪٽوبر 1894ع تائين ھو ھندوستان جا وائسراءِ رھيا. ان کان پھريان ڪينيڊا جا گورنر جنرل بہ رھي چڪا ھيا. ان ئي زماني ۾ پاڻ آمريڪا مان مڇيون پڪڙڻ جي مسئلي تي اختلاف حل ڪرڻ جي شروعات ڪيائون ۽ ريل (Reil) جي بغاوت کي دٻائڻ ۾ بہ ڪاميابي حاصل ڪيائون. ھندستان مان وڃڻ کان پوءِ ھو برطانيہ جي حڪومت ۾ وزيرِ جنگ رھيا. ان کان پوءِ کين پرڏيھي وزير بڻايو ويو ۽ جاپان، فرانس ۽ آمريڪا وغيرہ سان لاڳاپا بھتر ۽ مستحڪم بڻائڻ طرف قدم کنيائون. پھرين مھاڀاري جنگ جي دوران ھو جنگي ڪابينہ جا رڪن ۽ 1917ع ۾ پاڻ اخبارن ۾ ھڪ کليل خط شايع ڪرائي جنگ جي جلد اختتام جي لاءِ راھ ھموار ڪئي. لينس ڊائون جڏھن ھندستان ۾ وائسراءِ ھيا تڏھن ئي ھندستان جي آزادي جي تحريڪ نئون موڙ ورتو. آزادي جي جنگ 1857ع جي رھنمائي گھڻي تڻي تر پراڻن راجائن، راجواڙن جي ھٿ ۾ ھئي، پر ھاڻي انگريزي ۽ جديد تعليم يافتہ ۽ اڀرندڙ سرمائيدارن جو ھڪ نئون طبقو پيدا ٿي چڪو ھو جيڪو معاشي اصلاح گھري پيو. ان ڪري لارڊ رپن ۽ ان کان پوءِ جي لبرل پاليسي کي تقويت ملي. ھي طبقو ملڪ جي نظم ۽ نسق ۾ پنھنجو حصو گھري پيو، تنھن ڪري 1885ع ۾ پنھنجي ھڪ باقاعدہ تنظيم آل انڊيا ڪانگريس جي بنياد رکي عوئي جنھن جون شاخون چند ئي سالن ۾ سڄي ملڪ ۾ پکڙجي ويون ۽ اڳتي ھلي ان ھندستان جي آزادي جي تحريڪ ۾ ھڪ گھرو ڪردار ادا ڪيو. لارڊ لينس ڊائون 3 جون 1927ع ڪو ڪلونميل، ڪاؤنٽي ٽپاريري، آئرلينڊ ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:برطانوي شخصيتون
زمرو:1845ع جون پيدائشون
زمرو:1927ع جون فوتگيون
رابرٽ ڪلائيو

**لارڊ رابرٽ ڪلائيو**  (پيدائش: 29 سيپٽمبر 1725ع - وفات: 22 نومبر 1774ع) برطانوي فوجي افسر، برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا ملازم ۽ بنگال پريزيڊنسي جا پھريان گورنر ھيا. سندن جي قيادت ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي فوجن پلاسي جي جنگ ۾ نواب سراج الدولہ کي شڪست ڏئي ڪري بنگال ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي مفادن جو ڪاميابي سان دفاع ڪرڻ سان گڏوگڏ ڪمپني جي طاقت کي منظم ۽ مستحڪم ڪيو. سندن جي دور ۾ الھ آباد معاھدو طي ٿيو جنھن ڪري مغل شھنشاھ شاھ عالم ثاني بنگال، بھار ۽ اوڙيسہ جي ديوانين جا حق ايسٽ انڊيا ڪمپني کي ڏئي ڇڏيا ھا.

## زندگي جو احوال
رابرٽ ڪلائيو 29 سيپٽمبر 1725ع تي شروپشائر، انگلستان ۾ پيدا ٿيا. نوجواني جي عمر ۾ ھندستان آيا ۽ مدراس ۾ ايسٽ اينڊيا ڪمپني ۾ ڪلرڪ جي حيثيت سان پھريون ڀيرو ملازمت شروع ڪيائون. ڇويھ ورھين جي عمر ۾ فوج ۾ ملازمت اختيار ڪيائون ۽ ڪيپٽن جي عھدي تي فائز ٿيا. برطانيہ ۽ فرانس جي ٻين جنگ ۾ جيڪا ڪرناٽڪ ۾ ٿي، ڪلائيو شھرت ماڻي. 1753ع ۾ ڪلائيو انگلستان ھليو ويو، وري ٻن ورھين کان پوءِ ايڊمرل واٽسن جي سپھ سالاري ۾ سوارن جي ھڪ دستي سان واپس آيا. ڪلائيو بنگال ۾ انگريزن جي خلاف رقابت کي فرانسيسين جي دل مان ھميشہ جي لاءِ ڪڍي ڇڏيو. جون 1757ع ۾ پلاسي جي جنگ ۾ ھڪ سازش جي ذريعي نواب سراج الدولہ کي شڪست ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿيا. ان کان پوءِ ڪلائيو مير جعفر کي بنگال جو نواب بڻائي ڇڏيو. ڪلائيو 1760ع ۾ وري انگلستان ھليا ويا.

## بنگال جو گورنر
1765ع ۾ لارڊ ڪلائيو بنگال جي گورنر ۽ ڪمانڊر جي حيثيت سان واپس آيا. کين مغل شھنشاھ شاھ عالم ثاني، نواب اوڌ ۽ نواب بنگال سان برطانيہ جا لاڳاپا استوار ڪرڻ کان سواءِ انتظاميہ جي حالت بھتر ڪرڻ جو اھم ترين ڪم سونپيو ويو. پاڻ الھ آباد ۽ ويجھن ضلعن سان گڏ نواب اوڌ کي ان جي تمام جاگير پنجاھ لک روپين عيوض واپس ڪري ڇڏي. لارڊ ڪلائيو برطانيہ حڪومت جي لاءِ ھڪ معاھدي جي ذريعي شاھ عالم ثاني کان بنگال، بھار ۽ اوڙيسہ جون ديوانيون حاصل ڪري ورتيون ۽ مغل شھنشاھ کي ڇويھ لک روپيہ سالانہ ڏيڻ ج وعدو ڪيو. ھون صوبن جي ذريعي آمدني تي ڪمپني جي لاءِ سڌو سنئون قبضو حاصل ڪري ورتو ۽ حڪمراني بنگال جي نواب جي لاءِ ڇڏي ڏني. لارڊ ڪلائيو غير سرڪاري تجارت ختم ڪري بد اطواري ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. پاڻ ملٽري افسرن جو فيلڊ الاؤنس بہ ختم ڪري ڇڏيائين. 1767ع ۾ ھن ھميشہ جي لاءِ ھندستان ڇڏي ڏنو. انگلستان ۾ سندن تي رشوت وٺڻ جو الزام لڳايو ويو. صرف ھڪ سال ۾ ڪلائيو 11 لک 70 ھزار ڊالر جي رشوت ورتي ۽ 1 لک 40 ھزار ڊالر سالانہ نذرانو وٺڻ شروع ڪيو. تحقيق ۾ کين ڏوھاري ڄاتو ويو، پر برطانيہ جي خدمت جي بدلي کيس معافي ڏني وئي. انھن سڀني ڳالھين سان گڏ ملڪ جي لاءِ سندن جي خدمتن جو اعتراف بہ ڪيو ويو پر ڪلائيو لنڊن ۾ 22 نومبر 1774ع تي خودڪشي ڪري ڇڏي.

## پڻ ڏسو
* بنگال جي گورنرن جي فھرست
* ايسٽ انڊيا ڪمپني
* برطانوي ھندستان ۾ بدعنواني
* معاھدو الھ آباد

## حوالا

زمرو:برطانوي شخصيتون
زمرو:1725ع جون پيدائشون
زمرو:1774ع جون وفاتون
زمرو:ڪلڪتي جي تاريخ
زمرو:تاريخ بنگال
زمرو:گورنر بنگال
زمرو:رائل سوسائٽي جا رفيق
زمرو:خودڪشي ڪرڻ وارا مرد
زمرو:برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا فوجي آفيسر
اکنڊ ڀارت

**اکنڊ ڀارت** يا **اکنڊ (اُپکنڊ) ھندستان** () سنسڪرت جو ھڪ اصطلاح آھي جنھن جي معنيٰ  ”اڻ ورھايل ھندستان“ آھي. ان ۾ ڏکڻ، اوڀر ۽ وچ ايشيا جون اھي سڀ قومون ۽ خطا شامل آھن جيڪي ڪنھن بہ وقت ھندستاني رياستن يا سلطنت جو حصو رھيا ھيا يا ھندومت ۽ ٻڌمت جي مذھبي ڦھلاءَ جي جاگرافيائي دائري جي اثر ھيٺ رھيا ھيا.

## تاريخ
ننڍي کنڊ جو خطو مختلف دورن ۾ ڪيترن ئي رياستي ايڪائين ۽ سلطنتن جو مرڪز رھيو آھي جن ۾ اشوڪ جي زير نگين بام عروج تي موريا سلطنت، مغل سلطنت  1526-1700 ۽ برطانوي راڄ پوري اڻويھين صدي، انھن سڀني ڏکڻ ايشيا جي صورت گري تي ڏاڍا گھرا نقش مرتب ڪيا.

ھندستان جي آزادي جي تحريڪ جي وقت ڪنھيا لال ماڻڪ لال منشي اکنڊ ھندستان جي وڪالت ڪندي چيو تہ *[[موهنداس ڪرمچند گانڌي|مھاتما گانڌي]] جو مڃڻ آھي تہ جيسيتائين [[برطانوي هندستان|برطانوي ھندستان]] ۾ آھن ان وقت تائين ھندو مسلم ٻڌي جي ڪائي ڪوشش ڪارگر ثابت نہ ٿيندي ڇو تہ برطانين جي اھا پاليسي آھي ورھايو ۽ حڪومت ڪيو تنھنڪري اسان کي گڏ ٿيڻ نہ ڏيندا.* ان کان سواءِ مظھر علي خان لکيو تہ خان برادر اکنڊ ھندستان جي لاءِ وڙھڻ تي پرعزم ھيا ۽ انھن ليگ کي صوبائي چونڊن کان پھريان ھن مسئلي سان منھن ڏيڻ جي لاءِ چيلنج بہ ڪيو ھو. 7-8 آڪٽوبر 1944 تي راڌا ڪمد مکرجي دليءَ ۾ اکنڊ ھندستان جي اڳواڻن جي ڪانفرس جي صدارت ڪئي.

## ھن وقت
ھاڻوڪي دور ۾ اکنڊ ڀارت يا اکنڊ ھندستان جي قيام جي تحريڪ ھندو قوم پرست تنظيمن طرفان اٿاريل آواز آھي مثال ھندو مھاسڀا، ڪڪڀوسوندي انقلابي فورم، راشٽريہ سوايم سيوڪ سنگھ، وشوا ھندو پريشاد، شيو سينا، ھندو سينا، ھندو جناجاگرتي سميتي ۽ ڀارتيا جنتا پارٽي وغيرہ. انھي مقصد جي لاءِ ڪم ڪرڻ واري ھڪ ٻي تنظيم اکنڊ ھندستان مورڇ تہ پنھنجو تنظيمي نالو ئي ھن اصطلاح تي بڻائي وڌو آھي. ھندستان جي ٻين اھم سياسي جماعتن مثال کاٻي ڌر جي جماعت انڊين نيشنل ڪانگريس وغيرہ اکنڊ ڀارت جي ٻيھر قيام جي تحريڪ ھي حمايت نہ ٿي ڪري، توڻي جو ھندستان ڪشمير (ھندستان، پاڪستان ۽ چين جي وچ ۾ ورھايل رياست) کي سرڪاري نقشن ۾ پنھنجو نہ ٽٽندڙ انگ ٻڌائي رھيو آھي.

## حوالا

زمرو:اکنڊ ڀارت
زمرو:هندوتوا
زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:ڀارت جي سياست
زمرو:ڀارت جي جاگرافي
زمرو:ڀارت جا خارجي لاڳاپا
زمرو:بنگلاديش–ڀارت لاڳاپا
زمرو:ھندستان–پاڪستان لاڳاپا
زمرو:پاڪستان-مخالف جذبات
زمرو:ڀارت جا ٻين اقوامي لاڳاپا
شاڪي خان جو محل

**شاڪي خان جو محل** () () شيڪي ۾ موجود شاهي محل آذربائيجان ۾ شڪي شاهي خاندان جو اونهارو (گرميءَ جي مُند)  جي رهائش  گاهہ هئي. اهو 1797 ۾ محمد حسن خان پاران ٺهرايو ويو هيو.

شيڪي خان جي محلات کي يونسڪو عالمي ورثو ماڳ جي فهرست لاءِ  ICOMOS-انٽرنيشنل ڪائونسل آن مانيومينٽس ائنڊ سائٽش  جي آذربائيجان نيشنل ڪميٽي صدر گلنارا مهمندارواروفا پاران 1998 ۾ نامزد ڪيو ويو. هي آذربائيجان ۾ شڪي شهر جي ڀرسان آهي. محلات 18 صدي عيسوي جو آهي. 7 جولاءِ 2019 تي باڪو ڪنونشن سنٽر ۾ منعقد ٿيل عالمي ورثو ڪاميٽي جي 43 هين گڏجاڻي (سيشن) ۾ شاڪي جو شاهي محل ۽ شاڪي تاريخي مرڪز کي يونيسڪو عالمي ورثو فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.

شيڪي خان محل هڪ آڱڻ آهي جيڪو شيڪي خان جي دؤر ۾ شهر ٺاهيو ويو هيو. اڄ، هي ثقافتي ڪامپليڪس هڪ ميوزيم جي حيثيت ۾ ڪم ڪندو آهي. شاڪي خان محلات 8 هين صدي عيسوي ۾ قلعي جي ڀتين اندر تعمير ڪئي وئي. فن تعمير ۽ فن تعمير جو سڀ کان اهم يادگار هي محلات ٻئي سال ۾ محمد حسن خان ٺهرايو. شاڪي خان محل  ايڪوومس آذربائيجان نيشنل ڪميٽي جي چيئرمين گلنيار مهمندارووا پاران تجويز ڪئي هئي، ته هن محل کي يونيسڪو جي عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو وڃي. شاڪي خان محل 7 جولاءِ 2011 تي يونيسڪو عالمي ورثو طور رجسٽرڊ ڪئي وئي.

## تحفظ ۽ بحالي
1955  کان 1965 تائين نيازي رضائف جي نگراني بحاليءَ جو ڪم ۾ پُورو ڪيو ويو.

## شاهي محلات جي تاريخ

شاڪي وٽ شاهي محل 1761 کان 1762 جي وچ واري زماني ۾ حسين خان مشتاق ٺهرايو هيو. شاهي محل شاندار قلعو اندر پرسڪون ڪامپليڪس جي اڪيلو باقي بچيل ڍانچو آهي جنهن ۾  خان خاندان، اردلي (خادمن، نوڪرن) ۽ عملو جي رهائش رکيل هئي. اهو محل خاصيتن ۾ پنهنجي نرالي ٽائيل، ڦوهارن، ڪيترن ئي شيشن ۽ عمده درين جو ٺهيل آهي.

## چترشالا

Main façade detail of Khan's Palace of Shaki 1.JPG
External mural of Khan's Palace in Şəki.jpg
Shabaka in Khan's Palace of Shaki.JPG
Interior of Consultation Room in Khan's Palace of Shaki.JPG
Shaki khan palace 1.jpg
Shaki khan palace7.jpg
Shaki khan palace5.jpg
Ceiling of Khans Room in Khan's Palace of Shaki.JPG
Battle scene Sheki khan palace 3.jpg
Shaki khan palace interier.jpg
Sheki dvoretc rospisi az.jpg
Battle scene Sheki khan palace 2.jpg
Entrance of Khan's Palace of Shaki.JPG
039palas.jpg
Khans garden in Sheki 1.JPG
Фасад ханского дворца в Нухе.jpg
Вид зала ханского двора в Нухе.jpg
Sarabski in Khan's Palace of Shaki 1934.jpg


## حوالا

زمرو:آذربائيجان ۾ محلات
زمرو:شيڪي، آذربائيجان
زمرو:آذربائيجان ۾ عالمي ورثو ماڳ
زمرو:آذربائيجان ۾ شاهي رهائش گاهون
زمرو:ايشيا ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:ايشيا جون عمارتون ۽ اڏاوتون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
پنڪي ميداساڻي

**پنڪي ميداساڻي** () هڪ هندستاني عورت لوڪ ريپر، پس پرده (پلي بيڪ) گلوڪار آهي. هن کي هندستان جي پهرئين خاتون لوڪ ريپر هجڻ جو اعزاز حاصل آهي. هن 5000 کان وڌيڪ براهہ راست شو ۾ پرفارم ڪيو آهي، سندس گيتن کي تازو بالي ووڊ فلمن ۾ پيش ڪيو ويو آهي.هيءَ 13 ٻولين ۾ گيت ڳائيندي آهي. هن بالي ووڊ فلم ليو شو تي چڪن کورانا ۾ گانا ڳايا آهن.هن يو يو هني سنگھ سان گڏ هڪ پنجابي ريپ گانو "ڪڪلي ڪلريڊي" ڳايو آهي. 2015 ۾، سندس فلم شرافت گئي تيل ليني ٿيئٽرز ۾ ڪامياب ٿي وئي. هن ريپ موسيقي کي ديسي ميوزڪ سان گڏ جوڙي ڳايو آهي.

## شروعاتي زندگي
هوءَ هڪ سنڌي ڪُٽنب ۾ ڄائي هئي. پنهنجي موسيقي جي سکيا ننڍپڻ کان ئي شروع ڪئي هيائين.

## ڪيريئر
ننڍپڻ ۾ ئي هن استاد حزب ڪبير خان صاحب مرحوم کان موسيقي جا ڪلاسز شروع ڪيا. پنڪيءَ ريئلٽي شو"انڊين آئيڊل 3" ۾ هڪ مقابلو آرٽسٽ طو آغاز ڪيو، ۽ پوءِ بالي ووڊ فلمن لاءِ گيت ڳايا اٿس.

## فلمو گرافي
هڪ پلي بيڪ ڳائڻي جي حيثيت ۾ هن هيٺئين بالي ووڊ فلمن ۾ پرفارم ڪيو آهي.
* برهمچاري هدایتڪار چندر موهن
* شرافت گئي تيل ليني هدايت ڪاري گرميت سنگھ ڪئي.
* لو شو تي چڪن کورانا
* چن پرديسي
* مسٽر جوو بي ڪاروالهو
* شرما جي کي لگ گئي

### سنگلز
* بُلٽ والي سائياں 
* چما چاٽي
* آيا لاڊيا
* ڪڪلي ڪلريدي 
* دلي ڪي سرڪار
* ٽرن اِٽ اَپ
* ديک لي قسمت يار
* تيرا رنگ
* رنگ دانگي تيري چولي
* تيري عشق ۾ فنا
* هولي ڪي بهاني سي رشتہ جوڙين
* سنڌ گانو
* سائيان جي

## حوالا

زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي پلي بيڪ گلوڪار
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:وڪيپيڊيا ايشيائي مهينو
زمرو:سنڌي راڳي
زمرو:جيوت ماڻهو
تعليمي نصاب

[thumb|[ڪالي ڪٽ يونيورسٽي، ڪالي ڪٽ، ڀارت ۾ 2007ع جي داخلائن ۽ تعليمي نصاب جا تفصيل]]
**تعليمي نصاب**  ھڪ ترتيب يا دستاويز آھي جيڪو اھو ٻڌائيندو آھي تہ ڪوئي تعليمي ڪورس، خواھ اسڪولي، ڪالج، جامعاتي، پيشہ وراڻہ، تفريحي، صحت ۽ تندرستي يا ڪنھن ٻي نوعيت جو ھجي، ڪھڙن مرڪبن تي جڙيل آھي، ان جا غرض ۽ مقصد ڇا آھن، ان جون توقعون ڇا آھن ۽ ان جو مطالعو ڪرڻ وارن يا ان کي پنھنجو ڪرڻ وارن کي ڇا ڇا ڪرڻو پوندو. تعليمي نصاب ۾ مضمونن جو تذڪرو ھوندو آھي. مثال طور ڀارت جھڙي ملڪ ۾ اسڪولي سطح تي عام طور سان انگريزي، ھندي ۽  ھڪ مقامي ٻولي تہ تقرين سڀني اسڪولن ۾ لازمي پڙھايون وينديون آھن. ان کان سواءِ سائنس، رياضي ۽ سماجي اڀياس بہ ضروري سمجھيا ويندا آھن. ھي مضمون جيتوڻيڪ اسڪول جي ھر جماعت ۾ پڙھايا ويندا آھن، پر ان ۾ ھر سطح تي مواد مختلف ھوندو آھي. زبانن جي پڙھائي ۾ پھريان حرف شناسي، لفظن جي جوڙجڪ، فقري سازي، انشائيہ، خط نگاري، سوانح، وغيرہ سڀ سطح در سطح وڌندا آھن. سائنس ۾ عام معلومات تي پھريان پھريان زور ڏنو ويندو آھي. اسڪول جي اختتام تائين ٻار سائنسي تجربا ۽ آلي سازي تائين ۾ حصو وٺندا آھن. سماجي اڀياس ۾ معمولي فردن خاندان ۽ رشتن جي تعارف کان شروع ڪري ھوريان ھوريان تاريخ، شھريت، جاگرافي وغيرہ پڙھائي ويندي آھي. اھڙي طرح ڪالج جي سطح تي گريجويشن جي سطح تي عام طور ڪجهه مضمونن تي توجھ ڏني ويندي آھي. مثال بي اي پڙھڻ وارو ھڪ شاگرد ممڪن آھي تہ ڀارت جي تاريخ، ننڍي کنڊ جي تاريخ ۽  عالمي تاريخ جو مطالعو ڪري. پر جڏھن اھو شخص ايم اي ڪندو تہ ھو ممڪن آھي ڪنھن ھڪ موضوع تي توجھ ڏيندو، جھڙوڪ ڀارت جي تاريخ. وري ھن موضوع جا بہ ڪيترائي ھيٺيان مضمون ٿي سگھن ٿا، مثال قديم سنڌو ماٿريءَ جي ثقافت، آرين جي تاريخ، قديم ھندستان جي تاريخ، ھندستان ۾ اسلام، مغلن جي تاريخ، برطانوي ھندستان، آزاد ڀارت جي تاريخ، وغيرہ. 

## اھميت
ڪو بہ تعليمي نصاب ھڪ قسم جو ھدايتي نقشو فراھم ڪندو آھي. جنھن تي تعليمي مقصدن ۽ غرضن جي پوري عمارت تعمير ڪري سگھجي ٿي.

## پڻ ڏسو
* تعليم
* سبق جو منصوبو

## حوالا

زمرو:تعليمي مواد
زمرو:نصاب
سماجي اڀياس

**سماجي اڀياس** سماجي سائنس، بشريات ۽ تاريخ جو مجموعي مطالعو آھي. اسڪولي پروگرامن ۾ سماجي اڀياس ھيٺ ھڪ مربوط ۽ منظم پڙھائي فراھم ٿئي ٿي جنھن ۾ انسانيات، قديم آثار، معاشيات، جاگرافي، تاريخ، عدليه، فلسفو، سياسيات، نفسيات، مذهب ۽ سماجيات جھڙا تعليمي شعبا شامل ھوندا آھن، جن سان گڏوگڏ مناسب مواد بشريات، رياضي ۽ قدرتي سائنس مان شامل ڪيو ويندو آھي.

## تعارف
سماجي اڀياس جو اولين مقصد ھي آھي تہ جوان ماڻھو اھا صلاحيت پيدا ڪن جنھن سان اھا معلومات ۽ وجھن سان گڏ عوامي مفاد جا فيصلي وٺي سگھن.

عام طور تي سماجي اڀياس تاريخ ۽ جاگرافي ۾ ان وقت ورھائجي وڃي ٿو جڏھن شاگرد ڇھين جماعت يا ان جي ويجھو ڪنھن جماعت ۾ پھنچندو آھي. ڪجهه آمريڪي اسڪولن ۾ ثانوي سطح تي جاگرافي جو ڪو ڪلاس نہ ھوندو آھي.

## تاريخ
سماجي اڀياس جي ھاڻوڪي تاسيس بغير ڪنھن شڪ جي با اثر شخصيتن تي مرڪوز ٿيڻ تي ٺھيل آھي.
1916ع جو ھڪ مطالعو جنھن جو عنوان *Social Studies in Secondary Education* ھو، ان کي نيشنل ايجوڪيشن ايسوسي ايشن جي طرفان گڏ ڪيو ويو ۽ آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ تعليم جي دفتر جي طرف کان شايع ڪيو ويو. سماجي اڀياس انسان ۽ ان جي ارد گرد جي ماحول جو مطالعو آھي.

## خارجي ڳنڍڻا
* ثانوي تعليم ۾ سماجي اڀياس
## حوالا
زمرو:سماجي اڀياس
زمرو:تعليم بلحاظ موضوع
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:درسي علم
ثريا شھاب

**ثريا شھاب** (انگريزي: Surraya Shahab، وفات 13 سيپٽمبر 2019ع) پاڪستان جي نالي واري نيوز ڪاسٽر (خبرون پڙھندڙ) ۽ براڊڪاسٽر ھئي. ھوءَ ريڊيو پاڪستان جي اوائلي خبرون پڙھندڙ عورتن مان ھڪ ھئي. ھن جي خبرن پڙھڻ جو انداز سڄي ملڪ ۾ مشھور ھو.

ثريا شھاب صحافت ۽ پوليٽيڪل سائنس ۾ ماسٽر ڊگري حاصل ڪئي ھئي. ھوءَ ريڊيو پاڪستان تي 1960ع واري ڏھاڪي ۾ متعارف ٿي. بعد ۾ ھوءَ ايران ھلي وئي جتي ريڊيو ايران زاھدان جي اردو سروس تان پروگرام ڪرڻ لڳي. سندس پروگرام ايران توڙي پاڪستان ۾ ڪافي شوق سان ٻڌا ويندا ھئا. ھوءَ لڳ ڀڳ 10 سال ايران ۾ رھڻ کان پوءِ 1973ع ۾ پاڪستان موٽي آئي ۽ ريڊيو پاڪستان ۽ پاڪستان ٽيليويزن تي خبرون پڙھڻ لڳي. 1984ع ۾ ھوءَ برطانيہ جي بي بي سي لنڊن جي اردو سروس سان سلھاڙجي وئي. 1990ع واري ڏھاڪي جي آخري سالن ۾ ھن وائيس آف جرمنيءَ لاءِ پڻ ڪم ڪيو. 

ھن کي اردو ادب ۽ شاعريءَ سان خاص لڳاءُ ھو ۽ عمر جي آخري حصي ۾ ھن شاعريءَ جو ھڪ ڪتاب بہ لکڻ شروع ڪيو ھو پر کيس ڪينسر جي بيماري ٿي پئي ان ڪري اھو ڪتاب پورو نہ ڪري سگھي. آخرڪار 13 سيپٽمبر 2019ع تي 78 سالن جي ڄمار ۾ دم ڌڻيءَ جي حوالي ڪيائين. کيس اسلام آباد جي ھڪ مقامي قبرستان ۾ مٽيءَ ماءُ جي حوالي ڪيو ويو. ھن ٻہ پٽ ۽ ھڪ ڌيءَ سوڳوار ڇڏيا.

## حوالا

زمرو:2019ع جون وفاتون
مينگهو فقير شر

مينگهو فقير شر تعلقو ٺري ميرواه ۾ هڪ ڳوٺ آهي.

## تاريخ
 هي ڳوٺ صوفي بزگ مينگهو فقير شر جي نالي سان منصوب آهي
هي ڳوٺ ضلعي خيرپور ميرس جي تعلقي ٺرِي مِيرواهہ ۾ واقع آھي

## حوالا

زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:ٺري ميرواهه
ننڍو کنڊ

**ننڍو کنڊ** (Indian Subcontinent) هماليه جي هيٺان، ايشيا جو هڪ طبعي علائقو آهي، جيڪو اوڀر ۾ بنگال جي نار ۽ اولھه ۾ عربي سمنڊ جي وچ ۾ هندي سمنڊ ۾ پروجيڪٽ ٿئي ٿو. اهو علائقو هاڻي بنگلاديش، ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ورهايل آهي. جئين "ننڍو کنڊ" ۽ "ڏکڻ ايشيا" جي اصطلاحون اڪثر ڪري هڪ وسيع علائقي کي ظاهر ڪرڻ لاءِ متبادل طور استعمال ڪيو وينديون آهن، جنهن ۾ اضافي طور تي، ڀوٽان، مالديپ، نيپال ۽ سري لنڪا پڻ شامل آهن، پر "ننڍو کنڊ" جي اصطلاح، وڌيڪ ڪري، هڪ طبعي ارضياتي اصطلاح آهي، جڏهن ته "ڏکڻ ايشيا" اصطلاح وڌيڪ ڪري، هڪ سياسي جاگرافيائي اصطلاح آهي. "ڏکڻ ايشيا" جي تعريف ۾ اڪثر ڪري افغانستان کي به شامل ڪيو ويندو آهي، جئين ته ننڍي کنڊ جي ڦهليل استعمال ۾ به افغانستان کي ننڍي کنڊ ​​جو حصو نه سمجهيو ويندو آهي.

ننڍو کنڊ ھڪ وڏي جزيري نما وانگر آھي، ھن علائقي کي ننڍو کنڊ ان ڪري چيو ويندو آھي، ته اها جاگرافيائي ۽ ارضياتي طور تي کنڊ جي ٻين علائقن کان مختلف آھي. ننڍي کنڊ ۾ عام طور تي ھيٺ ڄاڻايل ملڪ شامل آھن:
* ڀارت
* پاڪستان
* بنگلاديش
* ڀوٽان
* مالديپ
* نيپال
* سري لنڪا

جاگرافيائي طور تي ننڍو کنڊ کي ھنن حصن ۾ تقسيم ورھائي سگھجي ٿو
* ھماليه ۽ ھماليائي رياستون
* گنگا ندي جو ميدان
* ڏاکڻي هندستان
* سنڌو درياھه جو ميدان
* ھندي سمنڊ ۾ ٻيٽ واري رياستون

## جاگرافيائي تعريف

thumb|انڊن ۽ يوريشين تھَ پاڪستان ۽ ڪشمير کان گذرن ٿيون جيڪ ھتي زلزلن جو سبب آھن.

ننڍو کنڊ ڪنھن کنڊ سان واڳيل ھڪ پکڙيل علائقي کي چيو ويندو آھي پر ننڍي کنڊ جي ڪابہ واضع تعريف يا وصف نہ آھي. ننڍو کنڊ ڪنھن جابلو علائقي يا زميني تھَ ذريعي کنڊ کان جدا علائقي کي بہ چئي سگھجي ٿو بھرحال عام طور تي ننڍہ کنڊ جو مطلب ڏکڻ ايشيا يا ننڍو کنڊ پاڪستان ۽ ھندستان ورتو ويندو آھي.

قشر زمين جي ساخت جي علم جي مطابق ڪنھن ننڍي کنڊي تھَ کي ڪنھن وڏي تھَ سان ملڻ جي ھنڌ کي ننڍو کنڊ چئي سگھجي ٿو اھڙي طرح ننڍو کنڊ انڊين تھَ ۽ عربي تھَ تي موجود آھي ۽ ننڍو کنڊ سڏرائي سگھجڻ جي قابل آھي.

## زميني تاريخ
[thumb|upright|بائيں|'''ننڍو کنڊ''' لکين سال اڳ [مڊگاسڪر پليٽ سان ڳنڍيل ھيو. پوءِ ھوريان ھوريان ھي اتر جي طرفر ھلندو رھيو پوءِ وڃي ڪري يوروشين پليٽ سان مليو، ان ئي وجھ ڪري اڄ ڪلھ ھماليہ ۽ ڪراڪرم جا جبل موجود آھن]]

## ماضي ۽ مستقبل جي آبادي

* ماضي ۽ مستقبل جي حساب سان ملڪن جي آبادي جي فھرست 1950ع، 2000ع ۽ 2050ع جي آبادي ٻڌائي ٿي، جڏھن تہ 2100ع لاءِ آبادي گڏيل قومن جي اندازن مان کنيل آھي..

## زمين ۽ پاڻيءَ جي ايراضي

ھن فھرست ۾ طابع علائقا پنھنجي خودمختيار رياستن (جنھن ۾ غيرآباد علائقا بہ شامل آھن) ۾ ڏيکاريل آھن، انٽارڪٽيڪا تي دعوائون شامل ڪيل ناھن. EEZ+TIA مخصوص معاشي علائقو (EEZ) گڏوگڏ ڪل اندروني ايراضي (TIA) آھي جنھن ۾ زمين ۽ اندروني پاڻي شامل آھن.

## پڻ ڏسو
* 

## حوالا

زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:ايشيا جي ارضيات
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ڀارت جي ارضيات
زمرو:پاڪستان جي ارضيات
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ايشيا ۾ زميني شڪليون
زمرو:هندي وڏو سمنڊ جي جاگرافي
اشوني ڀاوي

alt=اشوني ڀاوي ساٿياڻي اداڪارا سان گڏ|thumb|اشوني ڀاوي ساٿياڻي اداڪارا سان گڏ

**اشوني ڀاوي **  هڪ ڀارتي فلمي اداڪارا آهي. جنهن هندي فلمن کانسواءِ مراٺي فلمي سيريلز ۾ پڻ اداڪاري ڪئي آهي. هن جي پيدائش ۽ پرورش انڊيا ۾ ٿي. هاڻي هيءَ آمريڪي رياست ڪيليفورنيا جي شهر سان فرانسسڪو ۾ رهي ٿي.

## ڪيريئر
ڀاوي پهرئين ڀيرو ٽيليويزن تي هڪ هندي سائنس فڪشن سيريل انتارِيڪش ۾ نظر آئي. پوءِ هن وڏن مراٺِي فلمي ستارن جهڙوڪ لڪشميڪانت بردي، اشوڪ سراف، سچن ۽ وڪرم گوکلي جي سامهون مراٺي فلمن جهڙوڪ دڌاڪيباز، اشي هي بنوا بنوي ۽ ڪالات نيڪالات ۾ مکيا هيروئن طور ڪم ڪيو.

سندس فلمي ڪيريئر 40 کان وڌيڪ فلمن تي وِکِريل آهي، جنِ ۾ ڪلات نڪالات، آهوتي، اشي هي بنوا بانوي، ڀوراوي، پُروش  ۽ آر ڪي پراڊڪشن پاران فلم هينا جهڙين فلمن ۾  هن تنقيدي طور مڃِيل ڪارڪردگي جو مظاهرو ڪيو آهي. تنهن کان پوءِ، هن ٻين هندي فلمن *ميرا ڪا موهن*، *هني مون*، *سينڪ* ۽ *بنڌهن* ۾ اداڪاري ڪئي. ڀاوي ٻيهر ٽيليويزن ۽ مراٺي فلمن ڏانهن مُنهن ڪيو. 1993 ۾، هن ڪيشو جي هدايت ڪاري ۾ ڪاناڊا ٻولي جي فلم  وشنو-وجايا ۾ ڏکڻ هندستاني اداڪار ڊاڪٽر وشنوورڌان، اڪشي ڪمار (سينڪ ۾ جنهن سان هيءَ ساٿي اداڪار هئي)، اشوتوش رانا ۽ ٻين اداڪارن سان گڏ پرفارم ڪيو. 1997 ۾، هن وي.منوهر جي هدايت ڪاري هيٺ ٺهندڙ ڪناڊا ٻولي جي فلم رنگيناهلياج رنگادا رانگونوادا ۾ اداڪاري ڪئي هئي جنهن ۾ ڪناڊا ٻولي جي هڪ ٻئي ليجنڊري اداڪار اڳوڻو ميمبر پارليامينٽ ۽ هاڻوڪو ڪرناٽاڪا رياست جو هائوسنگ منسٽر ڊاڪٽر امباريش ۽ راميش اروند سان گڏ هن پڻ اداڪاري ڪئي هئي.

ڀاوي هڪ مشهور مراٺِي اسٽيج ناٽڪ لگناچي بيدي (شادي جون هٿ ڪَڙِيون) ۾ پڻ مُکيا ڪردار ادا ڪيو آهي. 1993 ۾، هن يش چوپِڙا فلم پرمپارا ۾ سيف علي خان جي ماءُ جو ڪردار ادا ڪيو. پوءِ هن هڪ ٽيليويزن ميگا سيريل يوگپوروش ۾ ڪم ڪيو.

## حيات نامو
اشوياني 7 مئي تي مراٺي ڳالهائيندڙ خاندان ۾ پيدا ٿي. هن جو خاندان ڪوڪناسٿا برهمڻ آهي.

اشونيءَ جو پرڻو هڪ سافٽويئرانجنيئر ڪشور بوپارڊيڪر سان ٿيو، جنهن کانپوءِ ٻئي سان فرانسسڪو رهڻ لڳا. سال 2007 ۾ هيءَ فلم ٺاهيندڙ (فلمساز) جي حيثيت سان ٻيهر فلم صنعت ۾ واپس موٽي آئي ۽ مراٺي فلم ڪداچت ۾ اداڪاري ڪيائين.

## فلمن جي فهرست
اشونيءَ اڪشي ڪمار سان گڏ هندي فلمن  زخمي دل (1994)، سينيڪ (1993)، قائدا قانون (1993)، اشانت (1993) فلم ۾ ڪم ڪيو.

### هندي فلمون

### مراٺي فلمون

## لاڳاپيل ڳنڍڻا
* فهرست ڀارتي فلمي اداڪارائون
* ڀارتي سينيما

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* اشوني ڀاوي جون تصويرون 
* 

زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:مراٺي سينيما جون اداڪارائون
زمرو:مراٺي سئنيما ۾ اداڪارڻيون
زمرو:مراٺي ماڻهو
زمرو:ممبئي جا ماڻهو
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:1972ع جون پيدائشون
زين کوسو

**زين کوسو** (انگريزي:Zain Khoso) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر ۽ نثر نويس آهي جنهن جا ڪافي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
زين کوسو جو پورو نالو زين العابدين آهي. هن دادو ضلعي، جوهي تعلقي جي ڳوٺ چنجاڻي ۾  5 سيپٽمبر 1971ع تي مينهون خان کوسو جي گهر ۾ جنم ورتو.

## تعليم
هن پرائيمري تعليم ڳوٺ چنجاڻي ۾ حاصل ڪئي. مئٽرڪ هاءِ اسڪول جوهي منجهان پاس ڪئي. هن بي اي، ايم اي ۽ ايل ايل بي جا امتحان دادو مان پاس ڪيا.
## شاعري
زين کوسي لکڻ جي شروعات 1987ع ۾ ڪئي. سندس شاعري مختلف معياري رسالن ۽اخبارن ۾ شايع ٿئي ٿي. سندس شاعري ٽن ڪتابن، **وڻ وڻ منجهان واس**، **سخنور سنڌ ڌرتي جا** ۽ **وايون مهڪيون واٽ تي** ۾ شايع ٿيل آهي. شاعري ۾ هن وايون، غزل، نظم، ٽه سٽا وغيره لکيا آهن. پيشي جي لحاظ سان سرڪاري ملازم آهي.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي ماڻھو
ٻُوري نئن

**ٻُوري نئن**( Buri Nain) دادو ضلعي جي حدن ۾ کيرٿر عرف ڪاري جبل مان وھندڙ نئين مان ھڪ آھي، جيڪا شيخ نوتي جي ويجهو جبل مان نڪري ميرو واڻي چانڊين جي ڳوٺ کان ٿيندي ماڏي کان ٿورو اتر طرف اچي ايف،پي بند ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. ڪجهہ وقت پهريان حڪومت پاران مٿس ھڪ ڊيم بہ جوڙايو ويو آهي، جنهن جو مقصد پاڻي ذخيرو ڪري پوءِ ڪاڇي جي زمين ۽ مقامي ماڻهن جي تشنہ لبي کي سيرآب ڪرڻ ھو، پر بصد افسوس جو اھي حڪومتي ڪاوشون پنهنجي معين مقصدن ۾ ڪامياب نظر نه ٿيون اچن.

## حوالا
لپي مٽ لکت

alt=لپي مٽ لکت Transliteration logo|thumb
**لپي مٽ لکت**   ٽرانسليٽريشن, حقيقت ۾ ڪنهن ڳالهه يا لفظ کي ان جي ادائيگي يا آواز جي مطابق هڪ لِپي (اسڪرپٽ، رسم الخط) کان ٻئي لِپيءَ (لکت) ۾ لکڻ کي سڏيو ويندو آهي. مثال طور، جيڪڏهن ڪنهن به ٻولي جا ٻول (لفظ) کي سنڌي ان جي ادائيگي جي لحاظ کان لکيو وڃِي جيئن *Big Bang* کي **بگ بينگ** تہ اهو عمل لِپي مَٽَ لِکَتِ (ٽرازليٽريشن) اردو ۾ نقل حرفي سڏرائيندو آهي، ان کي  اُچار نويسي  پڻ چوندا آهن.

## وڌيڪ پڙهو
*هنٽرين لپي مٽ لکت (نقل حرفي)



## حوالا

زمرو:لپي مٽ لکت
زمرو:صوتي مضمون
زمرو:لکت
زمرو:رسم الخط
آذربائيجاني منات

**منات** ((ڪوڊ: AZN؛ نشاني: ₼) آذربائیجان جو سڪو (ڪرنسي) آهي. هي 100 ڪيوپڪ ۾ ورهايل آهي. آذربائيجاني منات جي نشاني، ₼ ()، 2013 ۾ يونيڪوڊ U+20BC تي لڳائي وئي هئي. هڪ لوئر ڪيس ايم **m** مينات جي نشاني لاءِ متبادل طور استعمال ڪري سگهجي ٿي.

## اشتقاق
لفظ منات "مونيتا" (لاطيني مونٽائي) مان نڪتل لفظ آهي جيڪو رومن ديومالا (ڏندڪٿا) ۾، ھڪڙو لقب ٻن الڳ ديوين کي ڏنو ويو هيو: يادگيري جي ديوي. آخر ۾ ذڪر ڪيل نالو انگريزي ۽ رومن ٻولين ۾ لفظن "ڏوڪڙ يا پئسا" ۽ "سڪا ٺاهڻ" سميت ڪيترن ئي لفظن جو ذريعو آهي.
منات ٻنهين آذربائيجاني ۽ ترڪمين ٻولين ۾ سوويت روبيل جو نالو پڻ هيو.

## پهريون منات، 1919-1923
آذربائیجان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ ۽ ان جو جانشين آذربائيجان سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ پنهنجي ڪرنسي کي 1919 ۽ 1923 جي وچ ۾ جاري ڪيو. ڪرنسي کي آذربائيجاني ۾ منات ۽ روسي ۾ روبل (рубль) سڏيو ويندو هو، ٻنهي ٻولين (۽ ڪڏهن ڪڏهن فرانسيسي ۾) بينڪ نوٽن تي لکيو ويندو هيو. آذربائيجان کي ٽرانسڪاڪيشين سوويت فيڊرل سوشلسٽ ريپبلڪ جو حصو بڻجڻ کانپوءِ منات پهرئين ٽرانسڪاڪيشين روبل کي برابر تي مٽايو ۽ ٻئي ٽرانسڪاڪيشين روبل جي جگهہ ورتائين. ڪوبه ذيلي ورهاست جاري نه ڪئي وئي هئي، ۽ ڪرنسي رُڳو موجوده بينڪ نوٽن موجود رهي.

### بينڪ نوٽ
ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ 25، 50، 100، 250 ۽ 500 منات جا نوٽ جاري ڪيا، جڏهن ته سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ 5; 100; 1,000; 5,000; 10,000; 25,000; 50,000; 100,000; 250,000; 1 ملين ۽ 5 ملين منات جا نوٽ جاري ڪيا.

## ٻيو منات، 1992-2006
ٻيو منات 15 آگسٽ 1992 تي سامهون آندو ويو.

### سڪا

### بينڪ نوٽ
ان ڪرنسيءَ لاءِ هيٺيان بينڪ نوٽ جاري ڪيا ويا هيا
* 1، 5، 10، 250 منات (سڀ کان پهرين 15 آگسٽ 1992 تي جاري ڪيا ويا)
* 50، 100، 500، 1000 منات (سڀ کان پهرين 1993 جي شروعات ۾ جاري ڪيا ويا)
* 10،000 10،000 منات (پهريون ڀيرو آگسٽ 1994 ۾ جاري ڪيا ويا)
* 50،000 مينات (پهرين ڀيرو 1996 ۾ جاري ڪيل)
بئنڪ نوٽ گڏ ماليت 1 کان 250 جي ماليت کان باڪو جي ميڊن ٽاور مٿي ڏيکاريل آهن.

## ٽيون منات، 2006

### نشاني
نوان بینڪ نوٽ ۽ آذربائيجاني منات نشاني، ₼، 2006 ۾ رابرٽ ڪالينا پاران نقشو ٺهيل هئو، ۽ 2008 ۽ 2011 جي وچ ۾ واڌرو پروپوزل ناڪام ٿيڻ کانپوءِ ان نشانيءَ کي يونيڪوڊ (يو+20 بي سي U+20BC) ۾ 2013 ۾ شامل ڪيو ويو. 

### سڪا
گردش ۾ موجود سڪا 1، 3، 5، 10، 20 ۽ 50 ڪيوپيڪ آهن. ڪيترائي سڪا خاص طور تي ٻه ڌاتي (بائميٽالڪ) 50 ڪيوپڪ qəpik (سڪو €2 وانگر) ۽ 10 ڪيوپڪ (اسپيني گلن، جهڙوڪ 20 يورو سينٽ سڪا وانگر) مختلف يورو سڪن جي  ماپو ۽ شڪل سان ملندڙ جُلندڙ آهن. جنوري 2006 ع ۾ پهريون ڀيرو سڪا گردش ۾ رکيا ويا ۽ ان ۾ ٽڪسال جو سال ناهي هوندو.
 

### بينڪ نوٽ
گردش ۾ بينڪ نوٽ 1، 5، 10، 20، 50، 100، ۽ 200  منات شامل آهن. اهي آسٽريئين (آسٽريا جو) بينڪ نوٽ ڊزائنر رابرٽ ڪالينا پاران ڊزائن ٺهيل هئا، جيڪو يورو ۽ شام جي پائونڊ جي موجوده بئنڪ نوٽن کي پڻ ڪندو آهي.

2018 ۾، حيدر عليئيف جي 95 هين سالگرهہ ملهائڻ لاءِ 200 منات جا بينڪ نوٽ جاري ڪيا ويا.

### سڪي جي مٽا سٽا جا اگهه
*فيبروري 2015 کان اڳ: $1 = 0.8 AZN
*فيبروري - ڊسمبر 2015: $1 = 1.05 AZN
*ڊسمبر 2015 - اپريل 2017: آزاد روان(جاري)
*مئي 2017 کان  اڳتي: $1 = 1.7 AZN

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:يورپ جون ڪرنسيون
زمرو:ڪرنسي گردش
زمرو:ايشيا جون ڪرنسيون
زمرو:آذربائيجان جون ڪرنسيون
زمرو:آذربائيجان ۾ ملڪي آمدني
زمرو:آذربائيجان جي معيشت
زمرو:1992 ۾ متعارف ڪرايل ڪرنسي
زمرو:1919 ۾ متعارف ڪرايل ڪرنسيون
آذربائيجاني ٻولي

**آذربائيجاني** (Azerbaijani) جنهن کي "آذري ترڪي" (Azeri Turkic/Azeri Turkish) پڻ سڏيندا آهن، هڪ ترڪ ٻولي آهي، جنهن کي بنيادي طور آذري جيڪي ڏکڻ قفقاز ۽ ايراني آذربائيجان ۾ آباد آهن. هي آذربائيجان، داغستان (روس جي جمهوريا) جي دفتري ٻولي آهي، تنهن هوندي ايرانی آذربائيجان ۾ انکي ڪا رسمي حيثيت حاصل ناهي جتي آذرين ماڻهن جي اڪثريت رهندي آهي. آذربائيجاني ٻولي جمهوريا آذربائيجان جا 80 لک ماڻهو ڳالهائين ٿا، انهيءَ سان گڏوگڏ ايران، عراق ۽ ترڪي ۾ پڻ تقريبن 25 لڪ کان وڌيڪ ماڻهو آذربائيجاني ٻولي ڳالهائين ٿا. آذربائيجاني الهندي واري (اوغز) ترڪش ٻولين منجهان آهي. آذربائيجاني ٻولي جا سڀ کان ويجها مائٽ ترڪي ۽ ترڪماني آهن.

## اشتقاق ۽ پس منظر
تاريخي لحاظ کان هن ٻولي کي  مقامي طور تي ترڪڪ سڏيو ويو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "ترڪ" يا آذربائيجاني ترڪي. جمهوريت آذربائيجان ۾ جديد ادب بنيادي طور شيرواني لهجي تي ٻڌل آهي، جڏهن تہ ايراني آذربائيجان جي علائقي (تاريخي آذربائيجان) ۾ تبريزي بنياد تي آهي.

## تاريخ ۽ ارتقاء

آذربائيجاني ٻولي اوغز ترڪش ("الهندي ترڪڪ") جي اوڀرئين شاخ منجهان ٺهي هئي، جيڪا وچئون دور جي ترڪ هجرت مهل، اوڀر يورپ ۾، ۽ اُتر ايران، الهندي ايشيا ۾، قفقاز تائين پکڙيل هئي.

## ساهتيا(ادب)
1200ع جي انت تائين منگول فتح کانپوءِ آذربائيجاني ساهتيا (ادب) جي تاريخ جو پهريون مثال عربي لپي (اسڪرپٽ، رسم الخط) ۾ لکيو ويو هو.

## عوامي ٻولي
thumb|Azerbaijani-language road sign.


## اُترئين ڀيٽ ڏاکڻئين آذربائيجاني

ترڪش ٻولي ڪُٽنب ۾ آذربائيجاني ٻولي اوغز ٻولين منجهان آهي

### اُتر آذربائيجاني

اتر آذربائيجاني، يا اترئين آذربائيجاني، جمهوريا آذربائيجان جي سرڪاري ٻولي آهي. اهن جو جديد دور جي استنبول ترڪش، ترڪي جي سرڪاري ٻولي سان ويجهو تعلق آهي.

### ڏکڻ آذربائيجاني
ڏکڻ آذربائيجاني، ايراني آذربائيجان (تاريخي آذربائيجان) ۾ گهڻي ڳالهائي ٿي وڃي، جڏهن ته ترڪي ۽ عراق جي پاڙيسرين علائقن سميت شام جي ننڍين برادرين (ڪميونٽيز) ۾ گهٽ ۾ گهٽ حد تائين ڳالهائي ويندي آهي.

## خارجي ڳنڍڻا

*[آذربائيجان بابت دنيا جو سڀ کان وڏو ويب سائيٽ http://azer.com/]
*آذري ٻولي ۽ ادب
*آرٽ چترشالا

* A blog on Azerbaijani language resources and translations
*  A blog about the Azerbaijani language and lessons
* azeri.org, Azerbaijani literature and English translations.
* Online bidirectional Azerbaijani-English Dictionary 
* Learn Azerbaijani  at learn101.org.
* Pre-Islamic roots
* Azerbaijan-Turkish language in Iran by Ahmad Kasravi.
* including sound file.
* Azerbaijani<>Turkish dictionary  (Pamukkale University)
* Azerbaijan Language with Audio 
* Azerbaijani thematic vocabulary
* AzConvert, an اوپن سورس  آذربائيجاني نقل حرفي پروگرام.
* Azerbaijani Alphabet and Language in Transition, the entire issue of *Azerbaijan International*, Spring 2000 (8.1) at azer.com.
* * Editorial
* * Chart: Four Alphabet Changes in Azerbaijan in the 20th century
* * Chart: Changes in the Four Azerbaijan Alphabet Sequence in the 20th century
* * Baku’s Institute of Manuscripts: Early Alphabets in Azerbaijan

## حوالا

زمرو:آذربائيجاني ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:ترڪ ٻوليون
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:آذربائيجان جون ٻوليون
زمرو:ايران جون ٻوليون
زمرو:ترڪي جون ٻوليون
زمرو:جارجيا جون ٻوليون
زمرو:روس جون ٻوليون
زمرو:شام جون ٻوليون
زمرو:عراق جون ٻوليون
سيف الملڪ (ڪتاب)

پوڪرداس پاران سنڌ جي مشهور ڪافي گو شاعر صوفي بزرگ ۽ عوامي شاعر حاجي خانڻ چنجڻي جا پڻ ڪيئي ڪتاب ڇپرائي پڌرا ڪيا هئا انهن منجهان سندس سنڌي زبان ۾ جوڙيل شهڪار تصنيف”سيف الملوڪ پڻ اهم جاءِ والاري ٿي. 

## حوالا
جمهوري ڏينھن (آذربائيجان)

**جمهوري ڏينھن (آذربائيجان)** () جمهوري ڏينهن ان تاريخ جو احترام طور آهي، جنهن ڏينهن 28 مئي 1918 ع تي اوڀر مسلم دنيا ۾ پهرئين سيڪيولر جمهوري رياست طور آذربائيجان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ جو بنياد رکيو ويو هيو. آذربائيجان جمهوريت جو باني، پهريون ۽ واحد صدر محمد امين رسول زادي آهي. 28 مئي 1990 کان وٺي - جمهوري ڏينهن کي قومي موڪل طور جشن ملهائيو ويندو آهي.

## جمھوري ڏينھن جي تاريخ
روسي سلطنت جو اقتدار 1917 ۾ مختصر عرصي واري فيبروري انقلاب وسيلي ختم ٿي ويو. مُلڪ ۾ موجود ظلم ۽ ڏاڍ جي ستايل ماڻهن جي قومي تحريڪ شروع ٿي وئي. 28 مئي، 1918 ع تي جمهوريت آذربائيجان (1918کان 1920) - مسلم اوڀر ۾ پهرئين سيڪيولر جمهوري رياست جو اعلان ڪيو ويو. محمد امين رسول‌زاده وسيلي قائم ڪيل آذربائيجان ڊيموڪريٽڪ جمهوريا، ترڪش ۽ اسلامي دنيا جي پهرئين پارليماني جمهوريہ ۽ پهرئين جمهوري، قانوني ۽ سيڪيولر رياست هئي.

## آزاديءَ جو پڌرنامو

 
آذربائيجان جي آزادي جو پڌرنامو روسي سلطنت کان آذربائيجان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ جي آزادي جو اعلان آهي. آذربائيجان 28 مئي 1918 تي طيفليس ۾ آزاد ڪيو هو. 

آذربائيجان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ جو بنياد تفليس ۾ مئي 28، 1918 تي  روسي سلطنت جي انت کانپوءِ آذربائيجاني قومي ڪائونسل  رکيو هيو، جنهن جي شروعات 1917 جي روسي انقلاب ٿي هئي. ناڪاره ٽرانسڪاڪيشين سيم جي مسلم نمائندگي پاڻ کي آذربائيجان نيشنل ڪائونسل ۾ رکيو هو، ۽ 28 مئي 1918 تي اعلان ڪيو ويو هيوته هڪ نئين قوم پيدا ٿي وئي آهي، اڃا تائين رُڳو جاگرافيائي حوالي سان، آذربائيجان هڪ رياست جو نالو هيو ۽ لڳ ڀڳ 2 ملين ماڻهو، جيڪي مختلف تاتار، ٽرانسڪاڪيشي مسلمان ۽ ڪاڪيشيائي قفقاز تُرڪ سڏبا هيا، سي هاڻي  باضابطي طور آذربائيجاني بڻجي ويا آهن. 

## شادمانا
آذربائيجان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ جي بنياد پوڻ جي 1 سال کانپوءِ، آذربائيجان قالين ميوزيم جي مقام تي هڪ فوجي جلوس (پريڊ) ٿيو.

تنهن هوندي، ٻيو ڀيرو جمهوريا  آزادي ماڻڻ کانپوءِ، سوويت روس جي ماضي جي ياد ڏياريندڙ ان نالو جي جاءِ تي، "مئي 28" تي نالو تبديل ڪيو ويو. اهو رُڳو اکرن جو نالو مٽائڻ لاءِ ڪافي هو، انگ ساڳيا  رهيا.

## چترشالا


|Stella with the text of the Declaration of Independence
Plaque commemorating the establishment of the First Azerbaijan Democratic Republic.jpg|Plaque commemorating the establishment of the First Azerbaijan Democratic Republic
Stamp of Azerbaijan 827.jpg|Stamp of Azerbaijan


## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:آذربائيجان ۾ عام موڪل جا ڏينهن
ڪيلگهائي

**ڪيلگهائي** (انگريزي: Kelaghayi؛ آذري: Kəlağayı؛ لورش: Golvani، گُلوَنی؛ ڪوردي: hevrî، ھەوری)، ملڪ جي الهندي حصي ۾ "چارگٽ" جي نالي سان پڻ مشهور آهي، آذربائيجاني عورتن جي مٿي جو رئو (چادر) آهي. نومبر 2014 ۾ يونيسڪو جي روايتي فن ۽ علامت جي 9هين ڪائونسل سيشن تي، ان جي پيداوار ۽ پائڻ کي غير محسوس ثقافتي ورثو يونيسڪو جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. اهو هڪ چورس-شڪل جو ريشمي اسڪارف آهي جنهن تي خاص ڇپائي ٿيل آهي، جيڪا آذربائيجان ۾ قومي لباس سمجهي ويندي آهي. اهو سج جي تيز گرم اُس ۽ سرد واءُ کان بچائيندو آهي.

## پس منظر

ڪيلاگهي ريشم جو ڌاڳو سان ٺهيل چار-ڪُنڊُن واري هڪ اوڍڻي (شال) آهي، ۽ ان کي آذربائيجان جون عورتون سَتُر (عصمت)، عزت ۽ عقيدت جي علامت طور پائينديون آهن.
سنها ريشمي ڌاڳا آڏاڻو تي هڪٻئي سان گڏ اُڻيل هوندا آهن، ۽ پوءِ وري اُٻريل ۽ چوڪرن ۾ سُڪايا (خشڪ ڪيا) ويندا آهن. اهي سائو رنگ سان رڱيا ويندا آهن، ۽ ٺپو هڻڻ جا نمونا تيار ڪرڻ لاءِ ڪاريگر ڪاٺ جا بلاڪ ۽ تيل استعمال ڪندا آهن
ريشم جا ڪپڙا پهريندڙ کي ريشم اونهاري جي مُند ۾ ٿڌو ۽ سيارو جي مُند ۾ ڪوسو (گرم) رکي ٿي. ڪيلاگھي ٺاهڻ جي عمل ۾ ٻه ڏينهن ۽ چار الڳ ڪاريگر: ڪوري (اُڻڻ وارو)، کهنباٽي (رنگريز، رنگساز)، سانچي ۾ وجهندڙ مولڊر (آرائش ڪندڙ)، ۽ سوڀيا وارو (آرائشي) ماسٽر گهربل هوندا آهن. روايتي طور، ان ۾ شامل سمورا ڪاريگر مرد هوندا آهن.
ڪيليگھئي جي رنگن ۽ نمونن  جي گهڻي ريت  ونهانو شادي، منڱڻي، غمي مهل، ۽ روزاني جي عام زندگيءَ واقعن لاءِ معني ۽ اهميت آھي.
ان جي پائڻ ۾ عمر ۽ سماجڪ اختلاف ملن ٿا: ڪُراڙيون ۽ ٻُڍڙيون عورتون گُهگھ رنگ، اڪثر ڪري ڪارو ۽ گهرو نيرو رنگ واري ڪيلاگهئي پائينديون آهن، جڏهن ته نوجوانڙيون مايون تِکو چلڪڻو رنگ، جهڙوڪ اڇو، بيج، تِکو نيرو رنگ وغيره پائينديون آهن. جيڪڏهن ڪا ناري ڪنهن مڙسالو (مرد) کي ڪيلگهئي ڏئي ٿي، ته اهو اِشارو سمجهيو ويندو ته ان ناريءَ  ساڻس شادي جي رِٿ قبول ڪئي. ان کان پوءِ هوءَ  ان همراه سان مڱڻي جي مينديءَ (هينا پارٽي) تي ڳاڙهي ڪيلگهيئي پائيندي آهي.

علائقي جي لحاظ سان، ڪيلگهيئي کي مختلف طريقن سان پائڻ مهل ٻَڌي سهگجي ٿو، ڪجهه هنڌن تي، گاج (يعني ڄاري جيڪا سنهو ريشمي ڪپڙي جي هجي ٿي) جي  ٽُڪرن سان وارن کي گڏ ڪرڻ کان پوءِ هڪ ٽڪنڊي هيڊ اسڪارف مٿان ڪيلگھائي ٻَڌي ويندي آهي. جنهن جي نتيجي ۾، ههڪ ئي وقت ٽِي مٿي تي پاتل لباس (هيڊڊريسز) هوندا: پهريون، جوونا (گوج)، وري ڪيلگهئي ۽ آخر۾ هڪ ٽڪنڊو هيڊاسڪارف جنهن کي ساڪابا، سارنداز، يا زرباب جي نالي سان سڏيو وينو آهي.

## درشن خانو

File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 4.JPG|آذربائيجان ڪاليگائي شال جا نمونا
File:Azerbaijani girl in in national costume 3.JPG|آذربائيجان ڇوڪري قومي لباس ۾ 1
File:Azerbaijani girl in in national costume 2.JPG|آذربائيجاني ڇوڪري قومي لباس ۾ 2
File:Azeri girl in Kalaghagyi.JPG|آذري ڇوڪري ڪيلاگهي ۾
File:Azerigirl1 ira.JPG|نوروز جي موقعي تي آذربائيجاني ٻالڪ
File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 6.JPG|
File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 5.JPG|
File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 3.JPG|آزربائيجان جي چٽسالي جي تياري
File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 2.JPG|
File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 1.JPG|ريشم جا ڌاڳا

File:Kelagai-1.jpg|
File:Azərbaycan kəlağayısının hazırlanması 7.JPG|

File:Nationat kalaghai.png|


## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:لباس
زمرو:آذربائيجان
زمرو:آذربائيجان جا لباس
زمرو:آذربائيجاني سڀيتا
ناٽڪ ناچ

thumb
 
**ناٽڪ ناچ** () آرٽ جي هڪ شڪل آهي، جنهن ۾ انساني جسم جي حرڪت جي وسيلي ٺاهيو ويندو آهي. جڏهن ته سنگيت ناٽڪ يا اوپيرا ٿيٽر ۾ پيش ڪيل ناٽڪ (ڊرامو) کي چئبو آهي. ناٽڪ ناچ ادائگي (پرفارمنس) ناچ جو هڪ قسم آهي جيڪو پندرهن صدي عيسويء ۾ اطالوي علمي سجاڳيءَ جي تحريڪ (ريناسنس) دوران پيدا ٿيو ۽ پوءِ ۾ فرانس ۽ روس ۾ هڪ ڪنسرٽ ناچ بڻجي ويو.

## Gallery

File:Saut de chat.ogv|Pas de chat
File:Ballet Nacional de Cuba pas de deux.jpg|
File:Snowdance.jpg|
File:Don Quijote in Teatro Teresa Carreño.jpg|
File:Degas- La classe de danse 1874.jpg|
File:Chenxin Liu - Don Quichotte, Kitri - Prix de Lausanne 2010-7 edit.jpg|


## حوالا

زمرو:ناچ
زمرو:ناٽڪ ناچ جو اتهاس
ايم آر ڊي

ايم آر ڊي (MRD) مان مراد آهي:

*جمھوريت جي بحاليءَ لاءِ تحريڪ (*موومينٽ فار دَ ريسٽوريشن آف ڊيموڪريسي* Movement for the Restoration of  Democracy [MRD])
ڏھاڪو

ھڪ **ڏھاڪو** 10 سالن جو دورانيو آھي. انگريزي لفظ Decade (فرانسيسي ۽ لاطيني ذريعي)  مان ورتل آھي، جنھن جي معنيٰ آھي *ڏھن جو ھڪ گروھ*.
## پڻ ڏسو
* ڏھاڪن جي فھرست
* صدي
* ھزارو
* سال

## خارجي ڳنڍڻا

* Definition from Etymology Online

زمرو:وقت جا ايڪا
زمرو:ڏھائيون
ڏھاڪا
خبرون

**خبرون** تازن واقعن بابت معلومات آھن. ھي ڪيترن ئي ذريعن جھڙوڪ: زباني ڳالھ، اشاعت، ٽپال سرشتن، نشريات، برقي رابطو، يا واقعن جي شاھدن ۽ نظر رکندڙن جي گواھيءَ ذريعي پھچائي سگھجن ٿيون.

## خارجي ڳنڍڻا

* 
(basis) (Mark Frauenfelder)
* Chart – Real and Fake News (2014)  (2016 )/Pew Research Center

خبرون
زمرو:رابطو
زمرو:ربطيات
زمرو:ٽيليويزن جا اصطلاح
زمرو:ڄاڻ جي سماجيت
مومن بلو

**مومن بُلو** (انگريزي:Momin Bulo) سنڌي شاعر، صحافي ۽ ليکڪ هو. هن انگريزي ۽ سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪتاب لکيا.

## زندگي جو احوال
مومن بلو 22 جولاءِ 1967ع تي ڳوٺ ڪوٽ بُلا تعلقي پنو عاقل، ضلعي سکر (هاڻوڪي ضلعي گهوٽڪي) ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم پنھنجي ڳوٺ ۽ ڀيلار ڳوٺ مان ورتائون جتان کانپوءِ ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو ويا. اتان مئٽرڪ ڪرڻ بعد مسلم سائنس ڪاليج حيدرآباد مان انٽرميڊيئيٽ جو امتحان پاس ڪيائون. 1986ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ايم اي انگريزي ادب ۾ داخلائون ورتائون. تعليم مڪمل ڪرڻ کانپوءِ صحافت جي ميدان ۾ آيا. پاڻ سچل سرمست آرسٽس ۽ ڪامرس ڪاليج، تلڪ چاڙھي، حيدرآباد ۾ بطور انگريزي جي استاد طور خدمتون سر انجان ڏنائون. بلو صاحب ڪيترن ئي ماھوار انگريزي رسالن لاءِ پڻ پنھنجون خدمتون ڏنيون. پنھنجي صحافتي سفر دوران سنڌ جي انتظامي تاريخ تي ڪتاب ”چارلس نيپئر کان محمد ميان سومري تائين“ (سنڌي ۽ انگريزيءَ ۾) لکيائون. بلو صاحب سکر شھر جي تاريخ ۽ ثقافت تي ***نسٽيلجيا ٿنگز پاسٽ*** نالي ڪتاب بہ لکيو.

## وفات
مومن بُلو 29 نومبر 2015ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا
ٺلهه لالو رانئڪ

**ٺُلھ لالو رانئڪ** (انگريزي:Thul Laloo Rank) ٻڌمت جي عبادت وارھ تعلقو قمبر شهدادڪوٽ ضلعو جي ڳوٺ لالو رانئڪ کان ڏيڍ ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي.

## حوالا
حڪيم عبدالحميد چانڊيو

**حڪيم عبدالحميد چانڊيو** (انگريزي:Hakeem Abdul Hameeed Chandio) سنڌي ٻولي جو ليکڪ،محقق ۽ ناميارو حڪيم آهي.

## زندگي جو احوال
حڪيم خليفو عبدالحميد چانڊيو 2 ڊسمبر 1938ع تي خليفي عبدالمجيد چانڊيو جي گهر ۾ سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي ڳوٺ ستاڻي چانڊيو لڳ ڳوٺ ماڏو ۾ جنم ورتو. طب ۽ حڪمت جو پيشو سندس جد امجد حڪيم خليفي محمد باقر کان ورثي ۾ مليو  جنهن کي سنڌ جي حڪمران نواب ولي محمد لغاري 1815ع ۾ طب جي سند سان نوازيو هو. آڳاٽي وقت کان سندس والد خليفي حڪيم عبدالمجيد سميت سندس وڏا چانڊيا نواب گهراڻي جا حڪيم ٿي رهيا آهن. جن ۾ نواب غيبي خان چانڊيو اهم هو. خليفي عبدالحميد کي حڪمت پنهنجي والد محترم کان ورثي ۾ مليل آهي. سندس والد حڪمت ۾ استاد رهيو. هاڻ سندس ننڍو فرزند حڪيم اعجاز حسين چانڊيو بہ حڪمت جو ڪم ڪري ٿو. کيس تاريخ سان لڳاءُ رهيو آهي. سندس تحقيق ۽ تاريخ تي مبني پهريون ڪتاب شفا خانه، حڪيم عبدالحميد خان ماڏي تعلقي خيرپور ناٿن شاھ طرفان **سنڌ جو اُتر ڪاڇو** 2000ع ۾  ڇپجي پڌرو ٿيو. جنهن ڪتاب ۾ هن چانڊڪي پرڳڻي جي تاريخ، قديم آثارن، ماڳن مڪانن ۽ شخصيتن کي سهيڙي شامل ڪيو آهي. ان کان علاوه  سندس ٻيو ڪتاب **نواب غيبي خان چانڊيي** جي سوانح حيات بابت بهترين تحقيق تي مبني آهي.  جيڪو 2006ع ۾ روشني پبليڪيشن ڪنڊياري طرفان ڇپجي پڌرو ٿيو. هن ڪتاب کي ليکڪ تيرهن بابن ۾ ورهايو آهي. حڪيم عبدالحميد چانڊيو جا ٻنهي ڪتابن ۾ نهايت ئي ڪارائتا ۽ تحقيقي حوالن سان تاريخي مضمون شامل آهن. هن کي فريدآباد لڳ ماڏي شهر ۾ حڪمت جو دوا خانو آهي، جيڪو سڄيءَ سنڌ ۾ مشهور آهي.سندس گهراڻو علمي ۽ ادبي گهراڻو آهي. سنڌ جي معتبر عالمن ۽ اديبن جي ساڻس دوستي ۽ صحبت رهي جنهن ۾ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، حڪيم محمد سعيد، نياز همايوني، غلام رباني آگرو، محسن ڪڪڙائي ۽ استاد بخاري سرفهرست آهن. سندس وڏو فرزند ڊاڪٽر پروفيسر عبدالمجيد چانڊيو سياست جي علم جو نالي وارو اسڪالر ۽ ليکڪ آهي.

## حوالا
ڳوٺ ماڏو

**ڳوٺ ماڏو** (انگريزي:Village Mado) سنڌ جي دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو ۾ فريدآباد ڀرسان قديم ڳوٺ آهي.

## حوالا
ڳوٺ ستاڻي چانڊيو

**ڳوٺ سٽاڻي چانڊيو** (انگريزي:Village Satani Chandio) سنڌ جيدادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو ۾فريدآباد ڀرسان قديم ڳوٺ آهي.

## حوالا
ليلي ۽ مجنون (ناٽڪ ناچ)

**ليلي ۽ مجنون** () () پريمي جوڙو جي هڪ ڪلاسيڪل آذربائيجاني ڪهاڻي آهي اها  آذربائيجان جي موسيقار گارا گارائيف طرفان ون-ايڪٽ وارو هڪ ناٽڪ ناچ (بيلٽ) آهي. لبريٽو نظامي گنجوي جي نظم ليلا ۽ ماجنون (12 صدي عيسوي، "خامسا" جو ٽيون ڪتاب) تي ٻَڌل آهي. اصل پروڊڪشن جو ڪوريوگرافر نيليا نازروفا هئي. آر. ڊي عبدالوئيف پاران منعقد  ٿيندڙ پريميئر، 25 مئي 1969 تي باڪو ۾ اسٽيٽ اڪيڊمڪ اوپيرا ۽ بيلٽ ٿيٽر ۾، بنو ۾ پيش ڪيو ويو، جنهن ۾ وي.اين پيليونيو مجنون طور ۽ ٽي.اين ممودوفا  ليلي جي حيثيت ۾ ڪردار نڀايو. نازروفا جي پراڊڪشن ان ناٽڪ ناچ ان دي ورلڊ آف ليجنڊز جو بنياد هيو، جيڪو سال 1975 ع ۾ رچنا سٿ (ڪريئيٽو اسوسيئيشن) 'ايڪران' پاران فلمايو ويو.2001 ۾، ڪوريوگرافر جارجي اليسيڊز ليلي ۽ ماجنون جي نئين سِر پراڊڪشن ڪئي
اها ڪارڪردگي 17 فيبروري تي (سولوئسٽس آر. اسڪيندروف ۽ جي. ميرزايف) ڪئي هئي، ۽ ساڳئي سال 4 ڊسمبر تي ناٽڪ ناچ (بيليٽ) کي ماسڪو ۾ هڪ ٽوئر مهل بولشوئي ناٽڪ گھر (ٿيٽر) جي اسٽيج تي ڏيکاريو ويو هيو.

## ليلي ۽ مجنون جي ڪلاسيڪي ڪهاڻي
ڪلاسيڪي روايتي ليلي ۽ مجنون جي ڪهاڻي جنهن کي لارڊ بائيرون پاران "اوڀر جو روميو ۽ جوليئيٽ" سڏيو آهي، عربي ، فارسي ، آذربائيجاني ۽ هندستاني ثقافتن ۾ هڪ ڊگهي وقت کان وٺي  موجود رهي آهي.'ليلا ۽ مجنون' جو داستان ايشيا ۾ ائين مشهور آهي، جيئن  'روميو ۽ جوليو' يورپ ۾ مشهور آهي. ننڍپڻ کان ئي، سندن پريم کي والدين پاران ناپسند ڪرڻ سبب هي هڪٻئي کا جدا ٿي ويندا آهن: سندس پيار لاءِ لاڳاتار ايندڙ جنوني خيالن کي ديوانگي وانگر ڏٺو ويو آهي، ۽ هن جو پرڻوڪنهن ٻئي شخص سان ٿي وڃي ٿو. 

آخرڪار، سڀ جسماني ۽ نفسياتي خواهشن کي ختم ڪرڻ کانپوءِ مجنون جهنگلي جانورن جي سنگت کي انسانن جي صحبت تي ترجيح ڏيندي بيابان ۾ ڀڄي هليو ويو. اتي هو جانورن سان ڳالهيون ڪرڻ لڳو ۽ ليلا لاءِ پنهنجي شاعري پڙهندو رهندو هيو، بُک سبب هو لاڳاتار بيمار ٿئي ٿو ۽ نيٺ ديوانگيءَ ۾ ئي مري وڃي ٿو.

## پڻ ڏسو
*ليلي ۽ ماجنون سنگيت ناٽڪ

## حوالا

زمرو:فن
زمرو:ڊراما
زمرو:آذربائيجان
زمرو:آذربائيجان ۾ ناٽڪ ناچ
ڪنوار

**ڪنوار** اھا عورت ھوندي آھي جنھن جي شادي ٿيڻ واري ھوندي آھي يا جيڪا تازو پرڻيل ھوندي آھي.

جڏھن شادي ٿيندي آھي، ڪنوار جي ٿيڻ واري جيون ساٿي، (جيڪڏھن مرد ھجي) تہ ان کي عام طور تي *[[گھوٽ]]* چيو ويندو آھي. اولاھين ثقافت ۾، ڪنوار سان ھڪ يا وڌيڪ ڪنوار سرتيون ھونديون آھي.

## ڪُنوارِ جا ويسَ وَڳا (لباس)
دنيا جي مخلتف ڏيھن ۽ قوميتن جي سماجن ۾ ريتن رسمن موجب ڪُنوار جا ويسَ وَڳا مختلف ھوندا آھن.

## ننڍو کنڊ

ننڍي کنڊ انڊيا پاڪستان، بنگلاديش ۾ ھندو، مسلم، سک، عيسائي، جين، ٻُڌمت ڌرمن جي سماجن ۾ ڪُنوار جو لباس تيز رنگ وارو ھوندو آھي، عام طور اھو ڳاڙھو (سُرخ) رنگ جو ھوندو آھي. مسيحي ڪُنوار جو شاديءَ جو وڳو اڇو رنگ جو ھوندو آھي.

## اولھ جا مُلڪ
اولھ جي ڏيھَن ۾ ڪُنوار اڇو رنگ جو وڳو پائيندي آھي.

## درشن خانو


File:Sindhi Bride and Bride groom.jpg|سنڌي ڪُنوار ۽ گھَوٽُ پنھنجي وھانءَ تي گڏ ويٺا آھن
File:Muslim wedding in India.jpg|ڀارتي مسلمان ڪُنوار
File:HinduBrideIndia.jpg|ھڪ روايتي ھندو شادي جي موقعي تي ھندو ڪُنوار
File:Indian_bride_in_white.jpg|ڀارت (انڊيا) ۾ ھڪ مسيحي ڪنوار کي اڇو رنگ جي ساڙھي پاتل اٿس.
File:Islamic marriage.jpg|پاڪستاني ڪُنوار نڪاح نامو تي سھي ڪري رھي آھي
File:19 October 2016 Hindu wedding couple.jpg|پرڻو جي روايتي ھندو رسم کانپوءِ گھوٽ ۽ ڪُنوار مُرڪي رھيا آھن
File:1 Women of India Wedding day, A Bride April 2013.jpg|ھندستاني ڪُنوار
File:A Hindu bride in Sari being led to mandapa wedding.jpg|ڄمون ڪشمير ۾ ھندو رسم مطابق ڪُنوار کي پلئو ڏنو پيو وڃِي.
File:Chandigarh marriage traditions.jpg|ڪاٺ جي ويگن (ڏولي) ۾ ڪُنوار ويٺِي آھي ڊوليءَ ۾ ڪُنوار کي کڻي سندس مڙس جي گھر پرڻائي وٺي وڃبو آھي.
File:Rajput bride.jpg|گُلابي ليھنگو پھريل راجپوت ڪُنوار


## پڻ ڏسو
* گهوٽ
* سس
* سھرو
* نڻان
*ڀاڄائي
*ڏير
*ڏيرياڻي
*پھاڄ

## حوالا

زمرو:شاديءَ جي تقريب ۾ شرڪت ڪندڙ
زمرو:عورتن لاءِ اصطلاح
زمرو:سڱاوتي
نرسري

**نرسري** مان مراد ٿي سگھي ٿو:

## ٻارسنڀار
* نرسري (ڪمرو)، a room within the house designed for the care of a young child or children
* نرسري اسڪول، a daycare facility for preschool-age children
* جيل نرسري، for imprisoned mothers with their young children

## جڳھون
* نرسري، ٽيڪساس، unincorporated community in Victoria County, Texas, United States
* نرسري، ڪراچي، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان جو ھڪ ڀرپاسو
* نرسري سائيٽ، آرآءِ-273, historic site in Westerly, Rhode Island, United States
* Nursery, British Columbia, a populated community in برطانوي ڪولمبيا

## موسيقي
* *[[Nursery Suite]]* (1931), by Edward Elgar
* ''The Nursery'' (song cycle) (1870), by Modest Mussorgsky 

## سائنس
* Plant nursery, a place where young plants or trees are raised
* Stellar nursery, cosmic dust cloud in which stars form
* Nursery habitat, where juveniles of a marine species occur

## ٻيا استعمال
* فارم جٿو، where sportspeople can gain experience before playing for a major team
* Nursery handicap, in British and Irish Horse racing, a flat handicap race limited to two-year-olds

## پڻ ڏسو
* نرس (سلجھائپ)
* نرسري رائم، ٻارن جو گيت.
* نرسري ويب اسپائيڊر، of the family *Pisauridae*
آذربائيجان جي سياست

**آذربائيجان جي سياست** () آذربائيجان نيم صدارتي جمهوريا رياست آهي. صدر آذربائيجان رياست جو سربراهہ آهي ۽ حڪومت جو سربراهه جو سربراهه وزير اعظم آذربائيجان آهي حڪومت جي واڳَ صدر جي هٿن ۾ هوندي آهي ۽ اهوئي انتظامي جا اختيار استعمال ڪندو آهي. جڏهن تہ قانون جوڙڻ (قانونسازي) جي جماعت جا اختيار پارليامنٽ ۽ حڪومت جي استعمال هيٺ آهن. آذربائيجان جي عدالت انتظاميا(انتظامي Executive) ۽ قانون ساز ادارو کان آزاد ايڪائي آهي.

## سياسي تاريخ
30 آگسٽ 1991 تي سوويت اتحاد واري آذربائيجان کي آزادي مِلي هئي. آذربائيجاني ڪميونسٽ پارٽي جو اڳوڻو۽ پهريون سيڪريٽري اياز متيلبو آزاد آذاربائيجان جو پهريون صدر مقرر ٿيو. نگورنو ڪاراباک جي خوجالي ۾ مارچ 1992ء ۾ آذاربائيجانين جي قتل عام کانپوءِ اياز کي استعفيا ڏيڻو پيو ۽ مُلڪ ۾ سياسي وڳوڙي حالت شروع ٿي وئي. مئي 1992ء ۾ هو ٻيهر حڪومت تي قابض ٿي ويو پرهڪ هفتي جي اندر ئي هن صدارتي چُونڊن کي رد (منسوخ) ڪري ڇڏيو ۽ سمورين سياسي سرگرمين تي پابندي لڳائي ڇڏيائين. سندس حزب مخالف پارٽي آذربائيجان پاپولر فرنٽ پارٽي کي هڪ مضبوط تحريڪ هلائڻ جو موقعو ملي ويو. پاپولر فرنٽ پاران ڪميونسٽ سوويت کي تحليل ڪري ڇڏيو ۽ سمورا انتظامي امور 50 رڪني ايوان بالا ۾ منتقل ڪري ڇڏيا.

جون 1992ء ۾ صدارتي چوُنڊون ٿيون ۽ پاپولر فرنٽ جو ابو الفضل ايلجی بي صدر چُونڊجي ويو. انهن چُونڊن ۾ 7 اُميدوار هيا پر انهن سڀني جي وچ ۾ ايلجي بي کي 54 سيڪڙو ووٽ مليا ۽ هو آذربائيجان جو پهرئين جمهوري طور چُونڊيل صدر بڻيو. هو پهريون غير ڪميونسٽ صدر پڻ هيو. اُن آذربائيجان کان سوويت جي فوج کي ٻاهر ڪڍيو ۽ انهيءَ ريت آذربائيجان پهريون ۽ اڳوڻو سوويت ملڪ بڻيو جتي سوويت جي فوج نہ هئي. انکانپوءِ ايلجي بي پاران نيشنل ڪيسپئن نيوي قائم ڪئي وِئي ۽ روس کان هڪ چوٿون ڪيسپين نيوي حاصل ڪرڻ جو ٺاهہ پڻ ڪري ورتو.

نيشنل ڪائونسل نئون اسپيڪر حيدر عليف وسيلي نئون صدر کي اختيار سونپيا. حيدر عليف آذربائيجاني ڪميونسٽ پارٽي جو اڳوڻو سيڪريٽري رهي چُڪو آهي. جيڪو پوءِ سوويت يونين جي پولٽ بيورو، ڪي جي پي جو رُڪن پڻ رهيو ۽ 1987ء تائين سوويت يونين جو نائب وزير اعظم پڻ رهي چُڪو هيو. آگسٽ 1987ء ۾ ريفرينڊم وسيلي اليجي بي کي معزول ڪيو ويو هيو. پوءِ هو چونڊن وسيلي  5 ورهيا جي مدت جي لاءِ صدر  چُونڊجي ويو. 1998ء ۾ هو ٻيو ڀيرو 5 سال جي لاءِ صدر چُونڊجي آيو.

## حوالا