open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خالد اسحاق

پيدائش: 1926

فيبروري:8 فيبروري 2004

پاڪستان جو ممتاز قانوندان ۽ صفِ اول جو وڪيل ۔ ڪيترن ئي مقدمن جي پيروي ڪئي جن ۾ خاص طور تي حڪومتن جي ڪارروائين جي خلاف اخبارن جو دفاع ۽ وڪالت نمايان رھيا۔ ٻٽيھ سالن جي عمر ۾ اڳوڻي اولھ پاڪستان جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل مقرر ڪيو ويو۔ پنج سالن بعد ھن کي ايڊوڪيٽ جنرل بڻايو ويو۔

اڻويھ سو چوھٺ ۾ ھن ان عھدي تان استعفيٰ ڏئي ڇڏيو ۽ نجي وڪالت جو آغاز ڪيو ھن پنھنجي ھڪ ذاتي فرم بہ قائم ڪئي جنھن ۾ عبدالرئوف ۽ ناصر اسلم زاھد ان جا شريڪ ھيا مؤخرالزڪر برد ۾ ھاءِ ڪورٽ ۽ سپریم ڪورٽ جا جج رھيا۔ خالداسحاق اسلامي اسڪالر ھو۔ ھن کي عربي ۽ فارسي ٻولين کان علاوه اسلامي امرن تي انتھائي عبور حاصل ھو۔ ھو ٽن ٽن سالن جي مدتن جي لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل جو رڪن بہ رھيو۔ ھن جي شاگردن جي ھڪ وڏي تعداد اعليٰ عدالتي عھدن تي فائز رھي۔

خالد اسحاق ھڪ وڏي لائبريري ورثي ۾ ڇڏي۔ جيڪا قانون کان علاوہ ديني، علمي ۽ ٻين موضوعن تي نادر ڪتابن جي تمام وڏي تعداد تي مشتمل آھي ۽ مبصرن جي مطابق ان کي بلاشبہ ملڪ جي سڀ کان وڏي ذاتي لائبريري قرار ڏئي سگھجي ٿي۔ ھن جي زندگي جا آخري ٽيھن پنجٽيھن سال ۾ ھن جي گھر تي ھر آچر تي ھڪ محفل ٿيندي ھئي جنھن ۾ دانشورن، اسڪالرن ۽ لکڻ پڙھڻ وارن جي وڏي تعداد شريڪ ٿيندي ھئي۔ انھن محفلن ۾ ملڪ ۽ ٻاھرين ملڪن جي علمي ۽ ٻين اھم امرن تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي ويندي آھي۔

عمر جي آخري سالن ۾ ھن قانون جي باقاعده پريڪٽس ڇڏي ڏني ھئي پر آخري وقت تائين وڪيلن جي رھنمائي ڪندا رھيا۔ گردن جي بيماري جي وجهه سان وفات ڪئي۔
زمرو:پاڪستاني محقق
زمرو:پاڪستاني وڪيل
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ودوان
زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا وڪيل
زمرو:1926ع جون پيدائشون
زمرو:2004ع جون وفاتون
آمنه شيخ

**آمنہ شيخ** ھڪ پاڪستاني اداڪاره آھي جيڪا گھڻو ٽيليويزن ڊرامن ۾ ڪري ٿي. ھو آمريڪي شھر نيويارڪ ۾ پيدا ٿي. ھن جي رھائش ڪراچي ۾ آھي.

زمرو:1981ع جون پيدائشون
زمرو:آمريڪي عورت ماڊلز
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني ماڊل عورتون
زمرو:پاڪستاني مسلمان شخصيتون
زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جون اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارڻيون
ارجمند رحيم

**ارجمند رحيم** پاڪستاني ماڊل اداڪاره ھدايت ڪاره ۽ تخليق ڪاره آھي ھو مختلف چينلن جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ جلوه افروز ٿي چڪي آھي۔

زمرو:1980ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن پروڊيوسرز
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جون اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
اسد شفيق

**اسد شفيق**، (پيدائش 28 جنوري 1986) ڪراچي، پاڪستان جو ھڪ ڪرڪيٽ رانديگر آھي جيڪو عالمي ٽي20 2012ع ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جو حصو ھو۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:خيبر پختونخوا جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي بليوز جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪرڪيٽ عالمي ڪپ 2011 جا رانديگر
زمرو:جيوت ماڻهو
اسد عمر

**اسد عمر** ممتاز صنعتڪار۔ اپريل 2012ع ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جو رڪن بڻيو۔
## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
زمرو:اسلام آباد جا سياستدان
زمرو:پاڪستاني واپاري ماڻھو
زمرو:1961ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان تحريڪ انصاف جا سياستدان
زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:اھي صفحا جيڪي سانچن جي سڏن ۾ ٻٽيون شيون استعمال ڪن ٿا
اشيتا محبوب

*اشيتا محبوب*' ھڪ پاڪستاني ماڊل ۽ اداڪاره آھي۔

زمرو:1988ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين-صديءَ جون پاڪستاني اداڪارائون
زمرو:پاڪستاني ماڊل عورتون
زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي جون اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
اقبال قاسم

محمد اقبال قاسم (پيدائش:6 آگسٽ 1953ع ڪراچي) اڳوڻو پاڪستاني ڪرڪيٽر آھي جنھن 1975ع کان 1988ع تائين 50 ٽيسٽ ميچ ۽ 15 ھڪ ڏينھن جا بين الاقوامي ميچز کيڏيا۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جو ھڪ ڏينھن ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌ جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي جا رانديگر
زمرو:ڪراچي جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:ڪراچي وائٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ڪراچي وائيٽس جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:ميمڻ ماڻهو
زمرو:مھاجر ماڻھو
زمرو:نيشنل بينڪ آف پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:1953ع جون پيدائشون
آغا خان ٽيون

**آغا خان ٽيون**:  جنھن جيپيدائش؛ 1878ع ۾ ۽ وفات 1957ع ۾ ٿي جيڪو ھڪ مشھور اسماعيلي امام ھيو. اسماعيلي فرقي جي امامن کي آغا خان جي نالي سان سڏيو ويندو آھي۔ جڏھن تہ انھن جا پيروڪار آغا خاني سڏرائيندا آھن۔ سلطان سر محمد بن امام آغا علي شاھ اسماعيلي فرقي جو اٺيتاليھون امام ھو۔ پاڻ تقريباََ ستر سال امامت ڪيائون جيڪا اسماعيلي امامن ۾ ڪنھن بہ امام جي امامت کان وڌيڪ ھئي۔ ڪراچي ۾ پيدا ٿيو۔ ھن پھرين مھاڀاري جنگ ۾ برطانيا جي مدد ڪئي جنھن جي صلي ۾ ھن کي سر ۽ ھزھائنِس جا خطاب مليا۔ ۽ يارنھن توپن جي سلامي مقرر ٿي۔ فارسي، عربي، انگريزي، ۽ فرانسيسي ٻولين جو ماھر عظيم مدبر ۽ سياست دان ھو۔ 1906ء کان 1912ء تائين مسلم ليگ جو صدر رھيو۔ 1930ء ۽ 1931ء ۾ گول ميز ڪانفرنس ۾ مسلمانن جي نمائندگي ڪئي۔ 1934ء ۾ برطانيا جي پريوي ڪائونسل ۾ ورتو ويو۔1937ء ۾ جمعيت الاقوام جو صدر چونڊيو ويو ھن جا مرید تمام دنيا ۾ پکڙيل آھن۔ جينوا ۾ وفات ڪيائين ۽ وصيت جي مطابق اسوان ۾ دفن ڪيو ويو۔ ھن جا ٻہ پٽ آھن۔ شھزادو علي ۽ شھزادو صدر الدين۔ پر ھن جي وصيت جي مطابق شھزادي علي جي پٽ شھزادو ڪريم ھن جو جانشين مقرر ٿيو۔ جيڪو آغا خان چوٿون سڏرائجي ٿو۔

## حوالا

زمرو:1877ع جون پيدائشون
زمرو:1957ع جون فوتگيون
زمرو:1957ع جون وفاتون
زمرو:آغاخانيت
زمرو:پاڪستاني اسماعيلي فرد
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:پاڪستاني مذھبي اڳواڻ
زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:تحريڪ پاڪستان جا اڳواڻ
زمرو:مھاجر شخصيتون
زمرو:نزاري امام
زمرو:ڀارتي مذھبي اڳواڻ
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
پاڻمرادا ردعمل

جيئن جيئن ساهوارو وڏو، گهڻ جيو گهرڙو () ڳتيل ٿئي ٿو، خاص طور جيت جانور، تيئن تيئن ان ساهواري ۾ هر قسم جي اثر لاءِ ڌار ۽ مخصوص قسم جو موٽ عمل ظاهر ٿئي ٿو. مثال طور ڪوساڻ، ٿڌاڻ، ڳوراڻ، ڌپ، سڳنڌ، گوڙ، سُر، تيز روشني، سوجهري، اوندهه وغيره ڏانهن هن جو سڄو جسم ردعمل ظاهر ڪو نه ٿو ڪري، پر جسم جو ڪو مخصوص حصو اهو ردعمل ظاهر ڪري ٿو. هن قسم جي ساهواري ۾ تنتي سرشتو ٺهيل ٿئي ٿو، جنهن جا حصا به آهن. هڪ حصو ٻاهرين عملن يا اثرن کي محسوس ڪري جانور کي آگاهه ڪري ٿو ۽ ٻيو حصو واسطيدار عضوي ڏانهن گهربل ردعمل جو حڪم موڪلي ٿو. ٻين لفظن ۾ ايئن چئون، ته هن قسم جي جانور ۾ حسون يا تنتون ٺهيل ٿين ٿيون، جيڪي احساس جي صورت ۾ اولڙو ڪڍڻ جو عمل ڪن ٿيون. هر حس تيز رفتاريءَ سان احساس قبول ڪري ٿي ۽ تيز رفتاريءَ سان ئي جوابي ڪارروائي ٿئي ٿي. هيءَ هڪ پاڻ مرادي غير مشروط ڪارروائي آهي، جيڪا هر جانور ننڍي توڙي وڏي ۾ موجود ٿئي ٿي ۽ جبلي طرح وڏن کان ننڍن ڏانهن تبديل ٿئي ٿي. ننڊ ۾ مڇر ڏنگي ٿو ته بنا جاڳڻ جي ان کي پري ڌڪڻ جو پاڻ مرادو ردعمل ٿئي ٿو يا اوچتو ڪوسيءَ شيءِ کي ڇهڻ سان ئي پاڻ مرادي ردعمل طور ڇهندڙ حصو پري ٿي وڃي ٿو.

اهڙن پاڻمرادن عملن جا ڪجهه ٻيا مثال هي آهن:

1) ساهه کڻڻ ۽ ڪڍڻ

2) کنگهڻ

3) نڇ يا ڇڪ ڏيڻ

4) اکيون ٻوٽجي وڃڻ، اکين جي ويجهو اشاري يا ڦڙڪي سبب

5) تيز روشنيءَ ۾ ماڻڪيءَ جو سُسڻ ۽ اکين جو ٻوٽجڻ

6) جسم کي سنوت ۾ رکي هلڻ

7) الٽي ڪرڻ

8) دست ٿيڻ

9) وات پاڻي ٿيڻ

10) اڃ ۾ نڙي خشڪ ٿيڻ

11) ڳيت ڏيڻ

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:صحت
زمرو:فزيالوجي
هٿراڌو عادتون

**ھن مضمون کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي.** (*نومبر 2018ع*)
جيڪڏهن ٻه چار مهينا لاڳيتو بُکي ڪتي کي هر دفعي گهنٽي وڄائڻ کان پوءِ کاڌو ڏنو وڃي، ته ڪتو پنهنجي بک جي پورائيءَ لاءِ پنهنجن حـِس کي گهنٽيءَ سان لاڳاپي وٺندو. ڪتو گهنٽيءَ جي آواز سان هري ويندو، جڏهن ته جيڪو ڪتو گهنٽيءَ جي آواز کان پوءِ کاڌي تي هريل نه هوندو، ان لاءِ لکين گهنٽيون به بيڪار آهن. گهنٽيءَ کان پوءِ کاڌو ملڻ تي هريل ڪتي ۾ گهنٽيءَ جو آواز ٻڌندي ئي کاڌي سان لاڳاپيل ردعمل ظاهر ٿي پوندو، وات ۾ پاڻي ڀرجي ايندس، جنهن مخصوص جاءِ تي ويهي کاڌو کائيندڙ هوندو اتي وڃي ويهندو ۽ کاڌي جو اوسيئڙو ڪندو. ڪتي جي دماغ ۾ کاڌي ۽ گهنٽيءَ جي وچ ۾ هڪ عارضي ناتو جڙي وڃي ٿو، جنهن هيٺ اهو گهنٽيءَ جي آواز کي کاڌي اچڻ جو اشاري يا معنا طور وٺي ٿو. هيءُ مشروط ردعمل آهي. اهڙن ردعملن جي بنياد تي ئي هڪ جانور پنهنجو پاڻ کي پنهنجي مخصوص ماحول سان وڌيڪ سٺي نموني ٺهڪائي ٿو. حقيقت جي اولڙي جي هيءَ صورت پنهنجين اڳوڻين صورتن يعني سادڙي جانور جيان سڄي جسم جو ردعمل ظاهر ڪرڻ ۽ تنتي سرشتو رکندڙ جانور جي گڻ کان مشروط حسي ردعمل کان ڌار قسم جو آهي. هن نئين صورت ۾ حقيقت جو اولڙو نفسي يا نفسياتي صورت ۾ ظاهر ٿئي ٿو. جانور جي دماغ ۾ مشروط ردعمل وسيلي ڪنهن مخصوص لقاءَ يا شيءِ جو عڪس، تصور، خاڪو، اولڙو ٺهي پوي ٿو. جيڪو ان لقاءَ يا شيءِ جي اڻ موجودگيءَ ۾ به جانور جي دماغ تي اهو ساڳيو ئي ردعمل طاري ڪري ٿو، جيڪو موجود هوندي ڪري سگهيو پئي. وڌيڪ اهم ۽ بنيادي مشروط ردعمل هوري هوري عارضي يا ٿوري مدي وارن مان ڦري پڪا پختا ٿي پوندا آهن. هن عمل ۾ هڪ ڌاري شيءِ جو اولڙو به مضبوط ٿئي ٿو يعني گهنٽيءَ جو. گهنٽي کاڌي اچڻ جي اشاري سان ڳنڍيل آهي. اشارن جا اهڙا سوين نمونا ٺهن ٿا، جن کي اشارن جو سرشتو، يا اشارن جو پهريون سرشتو چئجي ٿو.

## حوالا

زمرو:سکڻ
زمرو:نفسيات
مرڪزي تنتي سرشتو

**مرڪزي اعصابي نظام** (Central nervous system) رکندڙ جانورن ۾ اعصابي جيو گهرڙا ۽ اعصابي تاندورا هوندا آهن. اُسرندي، گهڻ پاسائون ڪم ڪندي، ماحول سان ٺهڪي هلندي تنتي جيو-گهرڙن ملي تنتي ڳوڙها ٺاهيا ۽ تنتي تاندورن ملي تنتي رڳ، تنتي ٻنڌڻ، تنتي تنجڻ، تنتي واڊ ٺاهي. تنتي ڳوڙهن يا جهڳٽن پاڻ ۾ ملي تنتي مِکُ ٺاهي. تنتي مک وڌي، ويجهي، وڏو ٿي ميڄالي يا دماغ، کوپڙيءَ ۾ تنتي ڏوري ۽ ڪرنگهي کي جنم ڏنو. ميڄالي، تنتي ڏوري، تنتي رڳ، تنتي ڌاڳي يا تاندوري، تنتي ڳوڙهن، تنتي مِکُن، تنتي جيو گهرڙن جو هڪ وسيع، گهڻ ڪَرو نظام ٺاهيو، جنهن کي مرڪزي تنتي سرشتو چئجي ٿو.

The **central nervous system** (**CNS**) is the part of the nervous system consisting primarily of the brain and spinal cord. The CNS is so named because the brain integrates the received information and coordinates and influences the activity of all parts of the bodies of bilaterally symmetric and triploblastic animals—that is, all multicellular animals except sponges and diploblasts. It is a structure composed of nervous tissue positioned along the rostral (nose end) to caudal (tail end) axis of the body and may have an enlarged section at the rostral end which is a brain. Only arthropods, cephalopods and vertebrates have a true brain, though precursor structures exist in onychophorans, gastropods and lancelets.

The rest of this article exclusively discusses the vertebrate central nervous system, which is radically distinct from all other animals.
مرڪزي تنتي سرشتو رکندڙ جانور اوسر جي اڃا به اتاهين ڏاڪي تي ٿين ٿا. تنتي سرشتو () رکندڙ جانورن ۾ تنتي جيو-گهرڙا ۽ تنتي تاندورا ٿين ٿا. اُسرندي، گهڻ پاسائون ڪم ڪندي، ماحول سان ٺهڪي هلندي تنتي جيو-گهرڙن ملي تنتي ڳوڙها ٺاهيا ۽ تنتي تاندورن ملي تنتي رڳ، تنتي ٻنڌڻ، تنتي تنجڻ، تنتي واڊ ٺاهي. تنتي ڳوڙهن يا جهڳٽن پاڻ ۾ ملي تنتي مِکُ ٺاهي. تنتي مک وڌي، ويجهي، وڏو ٿي ميڄالي يا دماغ، کوپڙيءَ ۾ تنتي ڏوري ۽ ڪرنگهي کي جنم ڏنو. ميڄالي، تنتي ڏوري، تنتي رڳ، تنتي ڌاڳي يا تاندوري، تنتي ڳوڙهن، تنتي مِکُن، تنتي جيو گهرڙن جو هڪ وسيع، گهڻ ڪَرو نظام ٺاهيو، جنهن کي مرڪزي تنتي سرشتو چئجي ٿو.

مرڪزي تنتي سرشتو رکندڙ جانورن ۾ حقيقتن جي اولڙي ڪڍڻ جو گڻ هزارين ڀيرا وڌيڪ اُچو آهي. نه رڳو حقيقتن جو احساس موجود ٿئي ٿو پر انهن جي حسي تصوير به ٺهي ٿي. احساس ۽ حسي تصوير ذهني سرگرميءَ جا ابتدائي اهڃاڻ آهن ۽ تصوراتي ڄاڻ ڏين ٿا. تصوراتي ڄاڻ اها آهي ته ڪنهن اڳ محسوس ڪيل ۽ هاڻي اڻ موجود، اکين ۽ ٻين حِسن تي سنئون سڌو هاڻي جو هاڻي اثر نه وجهندڙ،  شيءِ جو تصور يا ياد ورجائڻ يا يادگيري، ياد. اولڙي جو هيءُ قسم مشروط ناهي، پر غير مشروط آهي. اڳ جانور رڳو پنهنجي ڪنهن بنيادي گهرج سان لاڳاپيل عملن، اثرن جو رد عمل ڏيکاريندا هئا پر هاڻي اهي ڪجهه نه ڪجهه ياد رکي سگهيا پئي، پر اها ياد به پنهنجن بنيادي گهرجن سان لاڳاپيل آهي.

ڌار ڌار قسم جي جانورن کي ڌار ڌار قسم جون سوچون يا سکيا ڏئي ٺاهيون ويون آهن. واٺو ڪتو دشمن کي وٺ ڪري ٿو، پر سنگتيءَ يا ٻڪريءَ، رڍ وغيره کي ڪجهه به نه ٿو چئي. تازِي ڪتي ۾ شڪار جي بوءِ پڪڙڻ جو گڻ وڌيل آهي، پيرِي ڪتو ٻي ڏينهن به پيرو کڻي سگهي ٿو، ڪي ڪتا بال سان راند کيڏي سگهن ٿا ۽ سرڪس ۾ ڪرتب ڏيکارن ٿا، شينهن ڇَلي منجهان ٽپي وڃي ٿو، وغيره.

## حوالا

زمرو:انساني جسم
زمرو:تنتي سرشتي جو علم
زمرو:نيورولاجي
اوئِِين

**اوئِين** ھي ٻوٽو پاڻمرادو ڦٽي ٿو. ھي اڪثر ڪلراٺين زمينن ۾ ڦٽي ٿو. ھي ڪو خاص وڏو نہ ٿيندو آھي تمام ننڍو ٿئي ٿو. ھن کي ٻاڪرو ۽ ريڍو مال شوق سان کائي ٿو. ٻھراڙين جا ماڻھو ڪنھن ڌڪ لڳڻ سبب سور ٿيڻ واري جاءِ تي گرم ڪري ٻڌندا آھن ۽ ھن جي ٽاڪور ۽ گرمائش پڻ ڪندا آھن، جنھن سان سور ختم ٿيو وڃي ۽ ڌڪ واري سوڄيءَ ۾ بہ گھڻو فائدو ڏي ٿي.
سنڌ ۽ نيپال جو سنٻنڌ

سنڌ ۽ نيپال () جو پاڻ ۾ پراڻو سنٻنڌ لآهي. نِيپال هماليه جبل تي تبت ۽ هندستان جي وچ ۾ آهي. سنڌ تي ميرن جي حڪومت دوران 1823ع ۾ هڪ ساڌو **بن کنڊي مهاراج** نيپال کان سنڌ اچي ويٺو هو.  اهڙي طرح اها به ڄاڻ ملي ٿي ته 200 سال اڳ نيپالين لاءِ سنڌ ياترا ڏاڍي اهم هئي. 

زمرو:نيپال
زمرو:سنڌ
کٽمنڊو

کٽمندو () جي لفظي معني ڪاٺ جو گھر آهي. کٽمنڊو جي سمنڊ کان اوچائي 1400 ميٽر يا 4600 فوٽ آهي، هي پيالي جيان شهر آهي ۽ چوڌاري شواپوري، ڦلچوڪي، ناگارجن ۽ چندراگيري جبلن سان گھيريل آهي. کٽمنڊو ماٿري ٽن ضلعن، کٽمنڊو، لليتپور ۽ بختاپور، تي مشتمل آهي. جنهن ۾ 25 لک ماڻهو رهن ٿا، جڏهن ته نيپال جي ڪل آدمشماري اندازي مطابق ٽي ڪروڙ آهي.


Kathmandu-Maju Dega-02-Kamadev-Narayana-2007-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-78-Shivastandbild-2015-gje.jpg
Kathmandu-Indra Chowk-Akash Bhairab-02-2007-gje.jpg
Kathmandu-Asan-44-zweistoeckiger Tempel mit rotem Gitter-2015-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-36-Musikinstrument-Maenner-2013-gje.jpg
Kathmandu-Laden-34-Altstadt-Metallwaren-2007-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-68-Haendler von Bruecke ueber Kanti Path-2013-gje.jpg
Kathmandu-Garden of Dreams-70-Tor-2015-gje.jpg


## حوالا

زمرو:نيپال
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:نيوار
زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:نيپال ۾ آباد جڳهيون
زمرو:نيپال ۾ شهر
لسي

**لسي** (، پنجابي: ਲੱਸੀ، هندي: लस्सी، گجراتي: છાસ، بنگالي: লস্যি) ڌئونري مان ٺاهي ويندڙ هڪ روايتي ننڍي کنڊ جي مشروب آهي، جيڪا گهڻي قدر سنڌ، پنجاب، گجرات جي مشروب طور سڃاتي ويندي آهي. عام طور تي ڌئونرو ۾ پاڻي ملائي مانڌاڻيءَ ولوڙي ويندي آهي ۽ ان ۾ مکڻ   ڌار (الڳ) ڪري وٺبو آهي پوءِ ان ۾ گهرج مطابق لوڻ ۽ وڌيڪ پاڻي ملايو ويندو آهي. ڪجهه ماڻهو ان ۾ کنڊ پڻ ملائيندا آهن ۽ اها مٺي لسي سڏبي آهي. لسي پاڪستان ۽ ڀارت ۾ خاص طور پنجاب سنڌ جي ٻهراڙيءَ جي علائقن ۾ تمام گهڻي مقبول آهي. سخت گرميءَ ۾ ٿڌي، اطمينان ۽ ننڊ جو سبب بڻجندي آهي.

**لسي** جنھن کي گھڻا ماڻھو جھڻ بہ سڏين ٿا. مينھن يا ڍڳِي جي کير کي ڄمائي **[[ڌئونرو]]** ٺاھي ان کي مانڌاڻي يا جھيرڻي سان ولوڙي لسي تيار ڪئي وڃي ٿي. ٻھراڙيءَ جا اڪثر ماڻهوءَ ماني سان گڏ لسي جھڻ اڪثر استعمال ڪندا آھن. لسيءَ جو تاثير ٿڌو آھي، تنھن ڪري ھن کي گرميءَ جي مند ۾ گھڻو استعمال ڪيو وڃي ٿو.

وڌيڪ مشهور عام لسيءَ ۾ ڌئونرو، پاڻي ۽ لوڻ ئي شامل ڪيو ويندو آهي، پر مٺِي لسي ۽ اڌ رڙڪي به پي ويندي آهي. مٺي لسيءَ ۾ ڌئونرو سان گڏوگڏ کير ۽ کنڊ شامل ڪئي ويندي آهي ۽ اها عام لسيءَ کان وڌيڪ گھاٽي هوندي آهي. هي عام طور تي ناشتي نيرن ۾ وٺبي آهي، جڏنهن ته ان ۾ ننڊ ڏياريندڙ خصوصيتون وڌيڪ هونديون آهن.
پاڪستان ۾ لاهور، گوجرانوالا ۽ فيصل آباد ۽ جڏهن ته ڀارت ۾ امرتسر ۽ جوڌپور پنهنجي لسيءَ سبب ڪافي مشهو آهن.

گرمين جي موسم ۾ لسي گرميءَ جي احساس کي گهٽ ڪرڻ جي لاءِ عام مشروب جي حيثيت اختيار ڪري ويندي آهي. لسي ناشتو ۽ کاڌي خاص ڪري ٻن پهرن جي کاڌي سان گڏ وڌيڪ پيتي ويندي آهي. ديسي علاج ۽ ٽوٽڪن ۾ پڻ لسيءَ کي هڪ خاص اهميت حاصل آهي.

## مختلف قسم
لسي مٺي به ٺاهبي آهي، ۽ لوڻياٺي (نمڪين) به جنهن ۾ مختلف شيون جهڙوڪ ڌئونرو، پاڻي، برف ، لوڻ کنڊ وغيره وجهبي آهي.
= روايتي لوڻياٺي لسي =
thumb|لوڻياٺي لسي ڦودني سان گڏ ، (پاڪستان).
روايتي لوڻياٺي لسيءَ ۾ ڌئونري کي هٿ جي مانڌاڻيءَ يا برقي مانڌاڻي (بلينڊر) سان گهمائي، پاڻي ۽ لوڻ ملائيو ويندو آهي. لوڏڻ دوران لسيءَ ۾ مکڻ ڪڍيو ويندو آهي ۽ لسيءَ کي يخ ٿڌو ڪري پيش ڪئي ويندي آهي.

= مٺي لسي =
مٺي لسي ۾ لوڻ جي بدران کنڊ شامل ڪئي ويندي آهي، ان کانسواءِ پاڻيءَ جي جي جاءِ تي يا پاڻيءَ سان گڏ کير به ملايو ويندو اهي. ذائقو وڌائڻ جي لاءِ ان ۾ عرق گلاب، ليمي ڪي رس يا مختلف ميوات جي رس شامل ڪئي ويندي آهي، (مثال مينگو لسي يا انب واري لسي)، پاڪستان ۾ سنڌ ۽ ڀارت ۾ راجسٿان جي علائقن ۾ زعفراني لسي پڻ پيتي ويندي آهي. مٺِي لسيءَ ۾ مکڻ يا مٿانهين موجود رهندي اهي جنهن جي سبب هيءَ گهاٽي ٿيندي آهي، هيءَ ننڊ ڏياريندڙ هوندي آهي ۽ ان کي پيئڻ کانپوءِ ننڍهارڪي ڪيفيت ٿي سگهي ٿي.

## ڀنگ لسي
[thumb|left|هڪ [ڀنگ جو دڪان]]
ڀنگ لسي ڀارت ۾ تهوارن وغيرہ جي موقع تي پيتي ويندي آهي. ان ۾ ڀنگ جي ٻوٽي مان ڪٽي پيسي محلول شامل ڪيو ويندو آهي۔
## خارجي ڳنڍڻا

* 

## حوالا

زمرو:لسي
زمرو:مشروب
زمرو:بنگالي مشروب
زمرو:ڀارتي مشروب
زمرو:نيپالي مشروب
زمرو:سنڌي مشروب
زمرو:پنجابي مشروب
زمرو:سرائڪي مشروب
زمرو:پاڪستاني مشروب
زمرو:خمير ٿيل مشروب
زمرو:الڪوحل کان پاڪ مشروب
زمرو:سنڌي ٻولي جا لفظ ۽ جملا
زمرو:پنجابي ٻولي جا لفظ ۽ جملا
زمرو:سرائڪي ٻولي جا لفظ ۽ جملا
زمرو:بنگالي ٻولي جا لفظ ۽ جملا
لليت پور

لليت پور، نيپال جو شهر آهي ۽ کٽمنڊوءَ کي ويجهو آهي. چيو وڃي ٿو ته لليتپور، قبل مسيح کان ٽي صديون اڳ وجود ۾ آيو. ان جو بنياد وجھڻ وارا ڪراتي يا ڪرانتي هيا. جيڪي اصل ۾ انڊيا جي آسام سان تعلق رکندا هيا ۽ پوءِ اچي اتي هماليا جبلن ۾ آباد ٿيا. ان کانپوءِ وري ان شهر کي وسعت ليچاوي ۽ مَلا يا مَل ماڻهن ڏني.

هن شهر جي باري ۾ مختلف ڏند ڪٿائون آهن، انهن مان اهم هي آهي ته ڪنهن زماني ۾ کٽمنڊو ۾ برساتن نه پوڻ جي ڪري سوڪهڙو ٿي ويو، فصل سڪي ويا، ماڻهو بک مرڻ لڳا، سندن دارو مدار زراعت تي هو، انڪري هتان جي ماڻهن سوچيو ته ان لاءِ ڪجھه ڪيو وڃي، سڀني هڪ راءِ ٿي اهو فيصلو ڪيو ته ڪنهن نه ڪنهن نموني **رام رتي مڇندرناٿ** کي آسام، انڊيا مان کڻي کٽمندو اچجي، ان ڪم لاءِ ٽن ماڻهن جو هڪ گروپ تيار ٿيو. ان گروپ ۾ هڪ ڄڻو **لليت** به هو، جيڪو انڊيا کان وٺي کٽمنڊو تائين، پنهنجن ڪلهن تي کڻي آيو. جڏهن رام رتو مڇندرناٿ هتي پهتو ته برساتون شروع ٿي ويون، ماڻهن سک جو ساهه کنيو ۽ ٻنين ۾ ساوا سلا ڦٽڻ شروع ٿي ويا. لليت جي اهڙي ڪم جي ڪري ماڻهن، کٽمنڊو ماٿريءَ جي ان هنڌ کي لليت پور سڏڻ شروع ڪيو. ڪن هنڌن تي ايئن به لکيل آهي ته لليت پور جي معني آهي **خوبصورتيءِ وارو شهر** يا **فن وارو شهر**. هن وقت به **ويساک** (اپريل/مئي) مهيني ۾ **جڳنناٿ** جو ميلو مچايو وڃي ٿو، جنهن ۾ هڪ وڏي رٿ ۽ ٻي ننڍي رٿ ڪڍي ويندي آهي جنهن کي جلوس جي صورت ۾ گھمائيندا آهن.

زمرو:نيپال
زمرو:کٽمنڊو
نيپال جو ڪرشنا مندر

نيپال جو ڪرشنا مندر 1620ع ۾ ٺاهڻ شروع ٿيو هو ۽ 1637ع ۾ پورو ٿيو. ڏند ڪٿائن موجب، هڪ رات جو بادشاهه ناراسنگھا مَل کي خواب ۾ راڌا ۽ ڪرشنا محلات جي ٻاهران خواب ۾ نظر آيا. بادشاهه ان ئي جڳهه تي مندر اڏڻ جو حڪم ڏنو. ڪجھه سالن کانپوءِ باڊشاهه جي ٻي ملڪ سان جنگ لڳي ۽ هن ڪرشنا جي مدد سان اها کٽي ورتي. انڪري پوءِ وري هن ان مندر جي هڪ ڪاپي ياريپليڪا سندري چوڪ ۾ به اڏائي. ڪرشنا مندر جو آرڪيٽيڪچر شڪارا، چائنيز، تبتين ۽ نيپالي اسٽائيل جو مرڪب آهي. هن عمارت تي انڊين مغل آرڪيٽيڪچر جو به اثر نظر اچي ٿو. هن مندر جا ٽي طبق آهن، پهرين منزل ڪرشنا جي حوالي سان ته ٻي شوا جي نالي سان، ۽ ٽين وري لوڪيشور جي نالي سان منسوب آهي. مندر جي اندر رامائڻ جي حوالي سان تصويرون آهن. 

زمرو:نيپال
زمرو:ڪرشنا مندر
زمرو:آرڪيٽيڪچر
شڪارا آرڪيٽيڪچر

شڪارا آرڪيٽيڪچر ()، يورپ جي رومن، گريڪ، گاٿڪ، رينيسنس ۽ بارڪ کان جدا نموني جو آهي. شڪارا آرڪيٽيڪچر يا طرز اڏاوت، اصل برصغير جي آهي. اهو به گھڻو ڪري اترين يا پهاڙي علائقن جي. شڪارا جي سنسڪرت ٻوليءَ ۾ معني به پهاڙ جي چوٽي واري آهي. هن طرز تعمير ۾ ٻه قسم آهن، لاطينا شڪارا، جنهن ۾ ٻاهرين شڪل وڪڙن واري، يا گول هوندي آهي ۽ ان تي مختلف پرت يا سليبس رکيا ويندا آهن. جيڪي آهستي آهستي سوڙها ٿي ويندا آهن، ۽ فماسانا شڪارا ۾ ٻاهرين شڪل ڪنڊن واري هوندي آهي ۽ مٿان گھنڊ جيان قبو هوندو آهي. شڪارا آرڪيٽيڪچر، چائنيز، تبتين ۽ نيپالي اسٽائيل جو مرڪب آهي. 

زمرو:شڪارا آرڪيٽيڪچر
زمرو:آرڪيٽيڪچر
زمرو:نيپال
راڌا ڪرشن

جوانيءَ ۾ **ڪرشنا** () تي مايون مرنديون هيون. هر ڪا سمجھندي هئي ته "ڪرشن" جو هن سان پيار آهي. انڪري ڪرشن کي پيار جو ديوتا به سمجھيو ويندو آهي، پر سندس پيار "راڌا" سان هو. انڪري ڪرشن جي هڪ تصوير سدائين راڌا سان گڏ هوندي آهي ۽ هو من موجي هجڻ ڪري بانسري وڄائيندي نظر اچي ٿو. ڪرشن جو "گوپال" (گئو پال) نالو به آهي.

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:ڪرشنا
زمرو:هندو ڀگوان
زمرو:ڪرشن
پانڊو ۽ ڪورو

**مهاڀارت** ۽ ڀڳوت گيتا () ۾ ڪرشا ()  جو ذڪر ملي ٿو. خاص ڪري پانڊون () ۽ ڪورن جي وچ ۾ جنگ ()، جوا ۾ ارجن () جي گھر واري دروتي () جي ڪري لڳي. ان جنگ ۾ ڪرشن پانڊون جي پاسي هو ۽ **ارجن** جو رٿبان هو، انڪري سندس ڪافي بت ۽ تصويرون ان پوز ۾آهن، جن ۾ هو رٿ تي سوار آهي ۽ اڳواڻي ڪري رهيو آهي.

جيئن ته پانڊو ۽ ڪورو پاڻ ۾ سوٽ هيا. هڪ موقعي تي ارجن جنگ ڪرڻ کان لنوايو پئي، پر ڪرشن هڪ ڊگھو ڀاشڻ حقَ ۽ باطل جي جنگ تي ڏنو، جيڪو ڀڳوت گيتا ۾ آهي. جنهنڪري ڪرشن هڪ شڪتي جو به اُهڃاڻ آهي. **ڪرشن، [[وشنو]] جو ڏهون اوتار** آهي.

## پڻ ڏسو
* پانڊو
* ڪورو
## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:ڪرشنا
زمرو:ڀڳوت گيتا
زمرو:مهاڀارت
لليتپور (پاتن)

**لليتپور ميٽروپوليٽن سٽي** (انگريزي: Lalitpur Metropolitan City؛ نيپالي: ललितपुर महानगरपालिका) جنھن جو تاريخي نالو **پاتن** (انگريزي: Patan؛ هندي: पाटन؛ نيپالي: पाटन) ۽ **يالا** (انگريزي: Yala؛ هندي: यल) آھي، جيڪو کٽمنڊو ۽ پوکارا کانپوءِ نيپال جو ٽيون وڏو شهر آهي. 

پاتن، پتن يا پتڻ، نيپال جي لليتپور واري علائقي ۾ آهي. پاتن وارو شاهي ڪامپليڪس سترهين صديءَ ۾ بادشاهه، نرسما مَل جي وقت ۾ ٺهڻ شروع ٿيو، جيڪو سندس پٽ شري نواسا جي وقت تائين هليو. درٻار ڄڻ ته هڪ وڏو آڳر آهي، جنهن جي ٻنهي پاسن ۽ وچ تي مختلف عمارتون ٺهيل آهن، اتي ڪجھه ننڍا ننڍا الڳ احاطا به آهن، جن ۾ وري مختلف عمارتون آهن. انهن احاطن يا چوڪن کي، "سنداري چوڪ" (1647ع)، "ڪجن لي مُل چوڪ" (1666ع) ۽ "ڪيشاو نارائڻ چوڪ" (1734ع) چيو وڃي ٿو. ان کان سواءِ اشوڪا (Ashokaa)، جيڪو 250 قبل مسيح ۾ نيپال آيو هو، ان هِنَ پتڻ جي چئني ڪنڊن تي اسٽوپا ٺهرايا هيا.

مل چوڪ جي چوڌاري خوبصورت پٿر جي اُڪر ٿيل آهي. ان جي گيٽ وٽ ٻه شينهن بيٺل آهن، جيڪي سال 1662ع ۾ باهه لڳڻ ڪري سڙي ويا هيا، پر پوءِ سري نواسا مَل 1665ع ۾ ان جي مرمت ڪرائي. ان احاطي جي وچ ۾ هڪ مندر، "بديا" يا "وديا" ديويءَ جي نالي سان ٺهيل آهي. وديا، "سرسوتيءَ" جو ٻيو نالو آهي، هوءَ برهما جي زال هئي، "وديا" جي لفظي معني آهي "صحيح ڄاڻ". هن ديويءَ لاءِ چيو وڃي ٿو ته کيس اهڙي شڪتي "پرم پراڪرتي" آهي، جيڪا ماڻهو کي ڇنڊي ڦوڪي صاف ڪري، هن کي سگھه ڏئي ٿي. هن کي ڄاڻ جي،  عقل جي ۽ منطقي سوچ جي ديوي سڏيو ويندو آهي.

تاليجو مندر (Naalijo Mandir) به ان احاطي جي چوڌاري ٺهيل آهن. تليجو يا تاليجو ديوي کي چار مٿا ۽ ڏهه ٻانهون آهن. اها ديوي نيپال جي حڪمران، مَل بادشاهن جي ديوي هئي، جن نيپال تي 12هين کان 18هين صديءَ تائين حڪومت ڪئي. "تاليجو"، "درگا ديويءَ" جو روپ آهي، اتي ئي تاليجو گھنڊ به لڳل آهي، جيڪو بادشاهه "وشنو مَل"، 1736ع ۾ فريادين لاءِ لڳايو هو ته جڏهن به کين ڪو آزار هجي ته ان گھنڊ کي وڄائن. ان گھنڊ جو وڄائڻ عبادت لاءِ به آهي.

## گيلري

Patan-Ratnakar Mahavihar-02-2015-gje.jpg|
Patan-Shivaheiligtum-08-Buddhas-2013-gje.jpg|
Patan-Menschen-36-zwei Kinder-2013-gje.jpg|
Patan-Cyasilim Devar-14-Degutale-Palast-2014-gje.jpg|
Patan-Palastplatz-06-Palast-2007-gje.jpg|
Patan-Palast-01-2015-gje.jpg|
Patan-Palast-Sundhara Chowk-05-Brunnen-gje.jpg|
Patan-Hiranyabarna Mahavihar-34-Boddhisatva-2013-gje.jpg|


## حوالا

زمرو:نيپال
زمرو:ھندومت
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:نيوار
زمرو:ڏندڪٿائون
ڪمبيشور

**ڪمبيشور مندر**:Kumbheshwar Temple: نيپال جي پاتن جي شهر ۾ آهي. پنجن منزلن تي ٺهيل ڪمبيشور پڳوڊا، پاتن جي پراڻي ۾ پراڻي عمارت آهي. ڪمبيشور مندر، شِو جي نالي سان لاڳاپيل آهي. شروعات ۾ هي مندر ٻه ماڙ هيو ۽ 1392ع ۾ تعمير ٿيو هو، پر پوءِ سترهين صديءَ ۾ شرينواسا مَل مٿيون ٽي منزلون ٺهرايون. شِو () هندو مذهب ۾ وڏي اهميت رکي ٿو. شِو تخليق ڪندڙ به آهي، ته تباهه ڪندڙ به ته سنڀاليندڙ به. اڪثر مندرن ۾ شِو لنگ جي پوڄا به ٿيندي آهي. شِو (Odia:ସିୱ୍ଅୟ,Tamil:சிவன்) جا بت يا تصويرون گھڻو ڪري عبادت ڪندي ملن ٿيون. سندس جٽائن مان گنگا وهي نڪتي هئي. ان کان سواءِ شِو کي نيل ڪنٺ به چوندا آهن، ڇو جو هن زهر پيتو هو. 

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:نيپال
زمرو:شِو ڀڳوان
نارائڻ هٽي پيليس ميوزيم

اصل ۾ **هٽي پيليس ميوزيم**، محل هو، جنهن ۾ نيپال جا بادشاهه رهندا هئا. پر هاڻي ان کي ميوزيم ۾ تبديل ڪيو ويو آهي. نارايڻ، وشنو جو هڪ نالو آهي ۽ هٽي معنا پاڻيءَ جو ڦوهارو يا نيسارو. اصل ۾ وشنو جو مندر ۽ اهو ڦوهارو ان محل جي ڀر ۾ موجود آهن. هي بادشاهه بريندرا بير بڪرم شاهه ديو جو محل هو.

ميوزيم ۾ مختلف هال ۽ ڪمرا سجايل هيا، جن ۾ ڪنهن ڪمري ۾ ٻاهرين حڪمرانن کي رهايو ويندو هو يا وري ڪنهن ڪمري ۾ ڪو معاهدو صحي ڪيو ويندو هو. بادشاهه، راڻي سان گڏ ٻارن جا بيڊ روم ته وري اسٽڊي روم به اهن، ان کان سواءِ لائبرري به آهي. هن ميوزيم ۾ رکيل ڪتابن مان گھڻو انگ بين الاقوامي سياست جي ڪتابن جو آهي. انهن ڪمرن ۾ اهو فرنيچر رکيو آهي، جيڪو استعمال ٿيندو هو. 
 
اصلي محل 1885ع ۾ ٺهرايو ويو، پر وري 1943ع ۾ زلزلي اچڻ ڪري اهو ڊهي پيو، جنهن ۾ **بادشاهه تريڀون** جون ٻئي ڌيئرون به وفات ڪري ويون هيون. ان کان پوءِ وري نئين سر محل جي اڏاوت ڪئي وئي. ان کان سواءِ جنهن بلڊنگ ميوزيم موجود آهي، محل جو اهو حصو 1963ع ۾ ٺهڻ شروع ٿيو ۽ 1969ع ۾ پورو ٿيو.

زمرو:نيپال
زمرو:تاريخ
زمرو:ميوزيم
پرٿوي نارائڻ شاهه

[thumb|Mohar of king Prithvi Narayan Shah dated [Shalivahana era|Saka Era 1685 (1763&nbsp;CE)]]
**پرٿوي نارائڻ شاهه** (نیپالی:वडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह)؛ () ھڪ گورکو هو.
ٻارهين صديءَ عيسويءَ ۾ مل يا مالا خاندن جي بادشاهت شروع ٿي، جيڪا ارڙهين صديءَ تائين جاري رهي ۽ مغلن جيان هنن جو دور به نيپال ۾ تاريخي جاين جي تعمير جو دور هو. پر جيئن هر دور ۾ محلاتي ۽ خانداني سازشون شروع ٿينديون آهن، جيڪي حڪومت تي انهن جي گرفت کي ڪمزور ڪري ڇڏينديون آهن. مل يا مالا خاندن سان به ايئن ٿيو ۽ آخر ۾ پرٿوي نارائڻ شاهه جيڪو گورکن مان هو، ان حملو ڪري حڪومت تي قبضو ڪيو. ان کان اڳ ۾ نيپال جي رياست ڄڻ کٽمنڊو ۽ ان جي آسپاس تائين محدود هئي. پر ان ئي زماني ۾ انگريز به انڊيا ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي ذريعي پنهنجا پير کوڙي رهيا هئا. انهن ڳالهين کي ذهن ۾ رکندي پرٿوي نارائڻ شاهه اهو ضروري سمجھيو ته نيپال جون ٻيون جيڪي ننڍيون ننڍيون رياستون يا علائقا آهن, انهن کي ملائي هڪ وڏي ۽ مظبوط رياست جو بنياد وڌو وڃي ۽ ان ڪري هنن هٿيارن ۽ ڳالهين جي زور تي پنهنجي رياست کي وسعت ڏيڻ شروع ڪئي. پرٿوي نارائڻ شاهه نيپال کي هڪ مظبوط ملڪ بڻايو ۽ اهو ڄاڻندي ته هن جو ملڪ ٻن پهاڙن (انڊيا ۽ چائنا) جي وچ ۾ آهي، هن پنهنجي ملڪ جي معاشي ۽ خارجه پاليسي اهڙي ٺاهي ته جيئن پاڻ بچائي هلي سگھجي. هن جي اها دورانديش پاليسي نيپال کي گھڻي وقت تائين ڪم ايندي رهي.

## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:نيپال
نگر ڪوٽ

نگر ڪوٽ، نيپال جو هڪ شهر آهي. کٽمنڊوءَ کان هڪ ويڪرو ۽ ڊبل روڊ يا هائي ويَ، نگر ڪوٽ ڏانهن وڃي ٿو. اهو هاءِ وي، چائنا وارن طرفان ٺاهيل آهي. ان کي فرينڊشپ هاءِ ويَ يا چائنا-نيپال هاءِ ويَ سڏيو وڃي ٿو. اهو هاءِ ويَ 800 ڪلوميٽر ڊگھو آهي ۽ تبت جي گادي جي شهر لاسا يا لهاسا کان، نيپال ۽ چائنا جي بارڊر تي، چائنا-نيپال فرينڊشپ پل تائين وڃي ٿو. جتي ٻنهي ملڪن جا شهر زانگمو ۽ ڪوڊاري آهن. جتان وري کٽمنڊو تائين جيڪو روڊ ٺهيل آهي ان کي آرنيڪو راجمرگ سڏين ٿا. 

نيپال ۾ زمين جي ننڍي ۾ ننڍي حصي ۾ به ڪجھه نه ڪجھه پوکين ٿا، ايستائين جو جيڪڏهن ٻن گھرن جي وچ ۾ ڪا ننڍي جڳهه آهي ته اتي به ڪجھه نه ڪجھه پوکيل هوندو آهي. ساڳي نموني نگر ڪوٽ ۾ به گهرن ۽ دڪان جي وچم بچيل زمين تي ڀاڃيون وغيره پوکيون وڃن ٿيون.


Nagarkot-02-Tempelchen-2014-gje.jpg
Nagarkot-08-Pinienzweig-2014-gje.jpg
Nagarkot-10-Haus-2014-gje.jpg
Nagarkot-14-Ziegeltransport-2014-gje.jpg
Nagarkot-18-Ziegeltransport-2014-gje.jpg
Nagarkot-24-Getreideernte-2014-gje.jpg


## حوالا

زمرو:نيپال
زمرو:نيپال جي جاگرافي
جهلاوان

**بلوچستان** جي هن علائقي **جھلاوان** جو بنياد سترهين صديءَ ۾ پيو. 1853ع ۾ انگريزن هن علائقي کي سنڌ ۽ بلوچستان جي دنگ جو علائقو قرار ڏنو هو. 
## پکيڙ
جهلاوان يا جهالاوان جي ڏکڻ ۾ قلات، اتر ۾ ساراوان، اولهه ۾ ڪڇي جا ميداني علائقا ۽ سنڌ جڏهن ته اوڀر ۾ مڪران ۽ خاران جا علائقا اچي وڃن ٿا. مولائي شيدائي مرحوم پنهنجي ڪتاب ”بلوچستان جي مختصر تاريخ“ (1941ع) ۾ جهلاوان جي تعريف هن ريت ڏني آهي: ”مڪران کان مٿي جهلاوان جو علائقو آهي. هن جي پکيڙ 16 هزار چورس ميل آهي. منجهس سهراب، زهري، ڀڳوانا، خضدار، زيدي، ڪاپار، وڍ ۽ نال علائقا اهم آهن. سڄي ملڪ ۾ جبلن جون شاخون آهن، جي هالا، هربوئي، دئووار سڏجن ٿيون. سهراب جو علائقو زرخيز آهي. جبلن جي دامن ۾ ميوات گهڻي ٿئي ٿي. نال سمنڊ جي سطح کان 4100 فوٽ مٿي آهي. نال، وڍ ۽ خضدار مکيه شهر آهن.“
## وادي
جهلا وان بلوچستان جي اهم وادي آهي. قلات، جدر (Gidar)، ڀاڳوانا، زهري، فيروزآباد ماٿري، وڍ، نال، سارونا، جئو (Jau) ۽ شڪئي نديءَ وارا علائقا هن ۾ اچي وڃن ٿا. جهلاوان ۾ خضدار، بلوچستان جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. بلوچستان گزيٽيئر موجب جدگال هن علائقي جا قديم باشندا آهن، جيڪي اصل نسل ۾ سنڌي آهن. جدگالي جت/ جاٽ به سڏائيندا آهن. سندن ڪيترا پاڙا آهن، جهڙوڪ:  مير واڙي علائقي جا ڪورڪ يا فرڪ، چڪوءَ جا ڄام ۽ ڇٽا، مولالڪ جا ڄام، باغبان جا جانتواني، زهريءَ جا رئيس، ساسولي ۽ فيروزآباد (خضدار لڳ) جا مردوئي مينگل، سڀ جدگالي آهن. جدگالي خود جتن جو پاڙو آهي. اڳتي هلي انهن مان ڪن قبيلن پاريڪو، نال ۽ ڪي بزنخو علائقن مان هجرت ڪري هتي آباد ٿيا، ڪي وري ڪڇي جي ميداني علائقي ۽ پنجاب ڏانهن لڏي ويا.
جھلاوان/ جهالاوان جي ٽي ڀاڱي چار آبادي لاڏائو قبيلن تي مشتمل آهي. جيڪي گھڻو ڪري مالوند ماڻهو آهن، جيڪي جتي مال جو چارو ڏسن، اوڏانهن لڏين. آڪٽوبر ۽ نومبر ڌاري سنڌ ڏانهن به رخ ڪن ٿا. اتي ڪچي جي علائقن ۾ کين مال لاءِ گاهه پٺو جام مليو وڃي ۽ پوءِ ڪڻڪ جي لاباري مهل  لابارو به ڪن. مارچ ڌاري وري پنهنجن ماڳن ڏي موٽن ٿا.
## قبيلا
مٿئين ۽ وچين جھلاوان جا لاڏائو قبيلا مولا لڪ ۽ گاجي لڪ ذريعي سنڌ ۾ ايندا آهن، ڪي کيرٿر جي لڪن مان گذري ايندا آهن. سارونا ۽ خدراني جي علائقي وارا سيوهڻ کان لاڙڪاڻي تائين جي ڪچي واري علائقي ڏانهن، جڏهن ته ميرواڙي علائقي وارا گھڻو ڪري لس ٻيلي ۽ ڪراچيءَ جو رخ ڪندا آهن. هنن جا رشتا قديم وقت کان سنڌين سان رهيا آهن ۽ اڄ به سنڌين سان سڱاوتي ڪن ٿا. پوءِ جن وٽ پنهنجو ٻني ٻارو ٿي پوي، اهي هجرت ڪونه ڪن. پر بهار جي مند ۾ مستقل رهندڙ ماڻهو به پنهنجو مال ڪاهي هجرت ڪن ٿا. اهڙي رسم کي هي ’هتم خواري‘ سڏين ٿا. علائقي جي غير آباد هجڻ سبب ٻاهران ماڻهو گھٽ ايندا آهن. پر خاران جا ڪجهه رخستاني ۽ مري ڪڇي علائقي کان لڏي هتي اچي آباد ٿيا آهن. هتي ’براهوي‘، ’مغربي ۽ مشرقي بلوچي‘، ’جدگالي‘ ۽ ’لوهڙي چيني‘ ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون.
## سردار
جهالاوان ۾ هر قبيلي جو پنهنجو سردار آهي، جيڪو گھڻو ڪري پشت به پشت هلندو رهي ٿو. 1901ع ۾ هتي جي ڪل آبادي 52،751 هئي. اها آبادي ٻاهرين جي اچڻ ڪري وڌي وئي آهي. هي اڪثر ڪري مسلمان آهن، پر هتي ڪي هندو به رهن ٿا. هتي مزارن ۽ قبرستانن جي ٿورائي آهي. مزارون اڪثر ساديون آهن. گهڻو ڪري لوڙهي جي اندر قبر ٿئي ٿي. قبر مٿان گاري جي اوساريءَ سان چوڪنڊي ٺهيل هوندي آهي. عام طور مزار تي چڙا ۽ گھنڊ گھڙيال لڳل هوندا آهن. پير ڪمال شاهه جي مزار، جيڪا نورگامان (زهري ضلع) ۾ آهي يا پير سلطان عارفي، خضدار ۾ پير عمر،  مولا لڪ وٽ پير ڪمال شاهه ۽ پير لاکي جون پڪيون مزارون آهن.
## حوالو

## حوالا
جهلڻو

**جهلڻو** غسل ڪرڻ لاءِ ٺهيل مخصوص جاءِ کي چيو ويندو آهي. ٻهراڙين ۾ مرد عام طور تي ٻاهر غسل ڪندا آهن، جڏهن ته عورتون پردي ۾ غسل ڪنديون آهن.
## بناوٽ
غسل لاءِ ٺهيل ’جهلڻو‘  چئن کان پنج فوٽ ويڪرو ۽ چئن کان پنج فوٽ ڊگهو  هوندو آهي، جڏهن ته جهلڻو اوچائيءَ ۾ ماڻهو جي قد کان فوٽ کن مٿي هوندو آهي. جهلڻو اڪثر مٿان ڍڪيل نه هوندو آهي پر ڪي ڪي مٿان ڍڪيل به هوندا آهن. جهلڻي جي ديوار مان تَر وٽان پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ سوراخ يا پائپ لڳل هوندو آهي.
## حوالو

## حوالا
جهمٽ مل خوبچند ڀاوناڻي

**جهمٽ مل خوبچند ڀاوناڻي** سنڌي ٻوليءَ جو مشهور ليکڪ، 1905ع ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. 
## تعليم
هن تعليم به هتي حاصل ڪئي. ورهاڱي کان پوءِ بمبئيءَ ۾ وڃي رهيو، جتي وڪالت شروع ڪيائين. 
## ادبي سفر
1954ع ۾ سندس ٻه مشهور ڪتاب ’ڇند سڳنڌ‘ ۽ ’عطر عروض‘ ڇپيا. ’عطر عروض‘ سنڌي ۽ اردو شاعريءَ جي علم عروض بابت آهي، جڏهن ته ’ڇند سڳنڌ‘ سنڌي شاعريءَ جي ڇند تي لکيل جدا جدا صنفن: دوهي، سورٺي وغيره جي وزن ۽ فن تي لکيل آهي. 1974ع ۾ جهمٽ مل جي ڪهاڻين جو ڪتاب ’پنج گنج‘ ڇپيو. سندس لکيل ڪتاب ’ڍولا مارو‘ 1956ع ۾ ڇپيو، جيڪو ڍولا ماروءَ جي لوڪ ڪهاڻي تي آڌاريل آهي. ان کان سواءِ منتخب شاهه جو رسالو ’ڪامل جو ڪلام‘ ۽ ’آيت جي اوٽ‘، (شاهه لطيف جي رسالي بابت) نالي ڪتاب ڇپيل اٿس. 1977ع ۾ سندس ٻن ڪهاڻين تي مشتمل ڪتاب ’خون کستوري‘ ڇپيو، جنهن ۾ هڪ ڪهاڻي حيدرآباد ۾ پنجاهه سال اڳ ٿيل خون جي واقعي تي ۽ ٻي ڪهاڻي ساڳئي دور ۾ ’ڊگهڙيءَ‘ ۾ قتل جي واقعي تي لکيل آهي. جهمٽ مل خوبچند هڪ بهترين ليکڪ سان گڏ هڪ بهترين وڪيل به هو.
## حوالو

## حوالا
ڀرڳڙي

**ڀرڳڙي**: () هڪ ذات ۽ قبيلي جو نالو آهي. سڄيءَ سنڌ ۾ رھائش پذير آھن. ڀرڳڙين مان رئيس غلام محمد ڀرڳڙي ۽ غلام مصطفيٰ خان ڀرڳڙي سنڌ جا وڏا محب وطن سياستدان ٿي گذريا آهن.
سنڌي ڪمپيوٽنگ جو باني **[[عبدالماجد ڀرڳڙي]]**(Abdul Majid Bhurgri) پڻ ھن ذات سان تعلق رکي ٿو.

## مشھور ڀرڳڙي شخصيتون
* **رئيس غلام محمد خان ڀرڳڙي** (سياستدان)
* **رئيس غلام مصطفيٰ خان ڀرڳڙي** (سياستدان)
* **عبدالغور ڀرڳڙي** (وڪيل، ليکڪ)
* **حاجي خير محمد ڀرڳڙي** (سياستدان)
* **[[عبدالماجد ڀرڳڙي]]** (سنڌي ڪمپيوٽنگ جو باني)

## پاڙا

سنڌ ۾ ڀرڳڙي گھڻي تعداد ۾ رهن ٿا، جن جا هيٺيان پاڙا مشهور آهن:

## ٻولي

ڀرڳڙي سِنڌ ۾ سِرائڪي ۽ سِنڌي ٻولي ڳالهائيندا آهن. 

## موجُود/آباد

ڀرڳڙي ذات جا ڪيترائي خاندان سنڌ ۽ سنڌ کان ٻاھر ۽ ٻين ملڪن ۾ پڻ رهائش پذير آهن. ھن ذات جا ماڻھو سڄيءَ سنڌ جي شھرن ۽ ڳوٺن ۾ آباد آھن. 

## حوالا

## حوالا

زمرو:بلوچ قبيلا
زمرو:سنڌي ذاتيون
جھمٽ مل نارومل وسناڻي

**جھمٽ مل نارومل وسناڻي**، سنڌ جو اهو عالم آهي، جنهن سڀ کان اڳ سنڌي ٻوليءَ جو سنڌيءَ ۾ گرامر لکيو، جنهن جو نالو ’نئون سنڌي وياڪرڻ‘ رکيائين، جيڪو 1892ع ۾ ڇپيو. هن نه رڳو سنڌي گرامر جو هيءُ ڪتاب لکيو، پر ان کان اڳ 1886ع ۾ ’ويُتپتي ڪوش‘ نالي لغت به ڇپرايائين، جنهن ۾ هن سنسڪرت سنڌي لفظن جا بنياد ڏنا آهن. هيءُ ڪتاب سنڌ ۾ ورهاڱي کان پوءِ به ٻه دفعا ڇپيو آهي. جھمٽ مل وسناڻي هڪ وڏو ودوان هو. سنسڪرت توڙي پارسيءَ جو چڱو ڄاڻو هو. 
## پيشو
جھمٽ مل نارومل وسناڻي پهرين سرڪاري هاءِ اسڪول شڪاپور ۾ فرسٽ اسسٽنٽ ماستر ٿيو ۽ نوڪريءَ جي پڇاڙيءَ ۾ سرڪاري بوڪ ڊيپو جو ڪيوريٽر (Curator) مقرر ٿيو ۽ ان عهدي تان 1902ع ۾ رٽائر ڪيائين. 
## تحقيقي سفر
هن پنج عالماڻا ۽ ڪارائتا ڪتاب لکيا، جن مان اهم ڪتاب ”سنڌي وياڪرڻ“ آهي، جيڪو حيدرآباد ٽريننگ ڪاليج جي شاگردن ۽ هاءِ اسڪول جي مٿين درجن لاءِ ان دور ۾ سنڌ سرڪار منظور ڪيو هو. هن ڪتاب تيار ڪرڻ ۾ جھمٽ مل وسناڻيءَ ’سنسڪرت وياڪرڻ‘ ۽ ڊاڪٽر ٽرمپ جي گرامر کي آڏو رکي لکيو. جھمٽ مل جو ڪتاب ’وئتپتي ڪوش‘  اشتقاقي لغت (Etymological Dictionary) آهي، جنهن ۾ سنسڪرت بنياد وارا لفظ ڏنل آهن. هيءُ ڪتاب سنڌي ادبي بورڊ 1964ع ۾ ٻيهر ڇپايو. وسناڻيءَ جو ٽيون ڪتاب ’هتوپديش‘ سنسڪرت مان ترجمو ڪيل اخلاقي آکاڻين جو پستڪ هو. هيءُ ڪتاب آڳاٽي سنسڪرت جي ڪتاب ’پنج تنتر‘ جي طرز جو هو، جنهن جو اختصاري ترجمو پروفيسر نارائڻ داس بٺيجا بمبئيءَ مان ڇپايو هو. جھمٽ مل جو چوٿون ڪتاب ‘شاهه جا بيت‘ 1895ع ۾ ڇپيو. هيءُ ڪتاب مئٽرڪ جي نصاب تي رکيل هو. 67 صفحن جي متن واري هن ڪتاب ۾ لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح ڏنل آهي. جھمٽ مل جو پنجون ڪتاب ’ديسي حساب جو ڪتاب‘ هو، جيڪو تعليم کاتي ڪراچيءَ 1890ع ۾ شايع ڪرايو هو.
## حوالا
جهمون ڇڳاڻي

**جهمون ڇڳاڻي**، سنڌ ۽ هند جي مشهور ڪهاڻيڪار، نقاد، محقق ۽ ڪالم نگار، اصل نالو جهمون رامچند ڇڳاڻيءَ 5 سيپٽمبر 1940ع تي حيدرآباد جي پشوري پاڙي ۾ جنم ورتو. 
## تعليم
جهمون ڇڳاڻيءَ بي. ايڊ (لئنگئيجز)، ايم. اي (انگريزي ادب) ۽ شارد (سنسڪرت) جون ڊگريون ورتائين. ڀوپال جي ريجنل انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن جي ملازمت مان رٽائر ٿيو آهي. 
## تصنيفون
سندس تصنيفون  هن  ريت آهن: 
* (1) مهامتي پراڻناٿ جي سنڌي واڻي (تحقيق: جلد پهريون: 1991ع)
* (2) مهامتي پراڻناٿ جي سنڌي واڻي (تحقيق: جلد ٻيو: 1996ع)،
* (3) هڪ ٻيو ورهاڱو (ڪهاڻيون: 1977ع)
* (4) ڏات ڌڻي (ڏهن اديبن جا سوانحي خاڪا: 2002ع). 
## مڃتائون
جهمون ڇڳاڻيءَ کي ڪيترا اوارڊ به مليا آهن، جن ۾:
* (1) سينٽرل هندي ڊائريڪٽوريٽ، ڀارت سرڪار پاران 1993ع ۾ ’مهامتي پراڻناٿ جي سنڌي واڻي- اوارڊ‘ (جلد-1)
* (2) دهلي سنڌي اڪيڊميءَ پاران ’ادبي اوارڊ‘ 1998ع
* (3) مڌيه پرديش سنڌي ساهتيه اڪيڊميءَ پاران ڀوپال ۾ اوارڊ 2001ع وغيره شامل آهن.
## سفرنامو
جهمون ڇڳاڻيءَ، ورهاڱي کانپوءِ پهريون ڀيرو 2004ع ۾ سنڌ آيو ۽ حيدرآباد، پشوري پاڙي ۾ پنهنجو گهر ڳولي لڌائين، ان جو تذڪرو هن پنهنجي مختصر سفرنامي ۾ ڪيو آهي، جيڪو سنڌي اڪادمي دهليءَ جي مخزن ’سنڌو جوت‘ ۾ ڇپيو آهي.
## حوالو

## حوالا
جهنجهوٽي

**جهنجهوٽي**، کماچ ٺاٺ جي سمپورن راڳڻي آهي، ٻئي گنڌارون ۽ ٻئي نکادون لڳائجن ٿيون. مندرستان جي پنچم کان مڌ مستان جي راکب تائين مينڍ هن راڳ جي خاص تان آهي.
## خاص تان
هن جي خاص تان،سا، ري، ماگي ري سا، نا، ڌي پا، ڌي سا، ري ماگي، ما گي ري سا، آهي.
## آروهي
هن جي آروهي ڌي سا ري ماگي، ماپا ڌي ني سا آهي.
## امروهي
امروهيءَ سا نا ڌي پا ماگي ري سا آهي.
## وادي، سموادي
جڏهن ته وادي سُر گنڌار ۽ سموادي سُر ڌيوت اٿس.
## وقت
راڳ ساگر جي مصنف وادي سُر رکب ۽ سموادي سُر ڌيوت لکيو آهي. هيءَ راڳڻي رات جي وقت ڳائي ويندي آهي.
## حوالا
چڪوري

**چڪوري** (اداڪـاره) سـنڌي، پـنجـابـي ۽ اردو فـلمـن جي مشهور اداڪاره، پورو نالو چڪوري بيگم، 1960ع ڌاري حيدرآباد جي مشهور رقاصه ثريا جي گهر ڄائي. سندس خاندان موجب هيءَ گجرات ۾ ڄائي هئي 

## مادري ٻولي
سندس مادري زبان پنجابي هئي. 
## پهرين فلم
محموب مٺا چڪوري جي پهرئين فلم هئي  ’محبوب مِٺا‘ جيڪا 1971ع ۾ ٺهي. جنهن جو فلمساز جي. ايس. گورچاڻي ۽ هدايتڪار اي. ڪيُو. پيرزادو هو. هن فلم ۾ سائيڊ هيروئن جو ڪردار ادا ڪيو هو. 

## گھرو زندگي
بابو ڀائيءَ جي فلم ’پيار تان صدقي‘ دوران سندس ملاقات مشتاق چنگيزيءَ سان ٿي ۽ پنهنجي ماءُ ثريا جي مخالفت جي باوجود عدالتي پرڻو ڪيائين. جڏهن هي جوڙو لاهور ويو، ته ڪجهه عرصي بعد سندن علحدگي ٿي وئي. چڪوريءَ جي ٻي شادي هدايتڪار ڪيفي سان ٿي. 
## فلمون
هن جون سنڌي فلمون: ’جيجل ماءُ‘، ’پيار ڪيو سينگار‘، ’سوڍا پُٽ سنڌ جا‘، ’منهنجو پيار پُڪاري‘، ’سنڌڙيءَ تان صدقي‘، ’اچ ته ڀاڪر پايون‘ ۽ ’رت ۽ اجرڪ‘ مشهور ٿيون. سندس اردو ۽ پنجابي فلمن ۾: ’مولا جٽ‘، ’هيرا ڦيري‘، ’ڪونج‘، ’ٽڪراءُ‘، ’دنگل‘، ’پرمٽ‘، ’بدمعاشي بندا‘ وغيره ڪامياب فلمون ڳڻي سگهجن ٿيون. جن اداڪارن سان هن ڪم ڪيو، تن ۾: مشتاق چنگيزي، ڪيفي، سلطان راهي، مصطفيٰ قريشي، بدر منير، شاهد، محمد علي، يوسف خان، محي الدين، انجمن، صائمه، راني، آسيه، نغمه ۽ عاليه خان اچي وڃن ٿا.
## وفات
چڪوري، 2 نومبر 2010ع تي لاهور ۾ گذاري وئي ۽ اتي ئي دفن ٿيل آهي.
## حوالو

## حوالا

زمرو:سنڌي سينيما ۾ ناٽڪڻيون
زمرو:1947ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستاني فلمي اداڪارڻيون
چلغوزو

thumb|کاٻو|کل لٿل چلغوزا
**چلغوزو** (Pine nut) هماليه جبل ۾ ٿيندڙ مقامي سطح جو وڻ آهي، جنهن کي ’نيزا‘ (فروٽ) ٿيندا آهن. 
## جنس
هـي وڻ صـنـوبـري (Pinaceae) خـانــدان جـي جـنـس (Pinus) سان تعـلـق رکـي ٿـو. هـن جـو سائنسي نالو (Pinus geradiana) آهي، جـڏهـن ته هن کي عام طرح چيل جو وڻ به چيو وڃي ٿو. چلغوزي جا وڻ جابلو چوٽين تي 1800 کان 3350 ميٽر اوچاين تي ڦٽندا آهن. 
## ملڪ
هيءُ وڻ  افغانستان، پاڪستان، ڪشمير ۽ اتر اولهه هندستان ۾ ٿئي ٿو. ڊگهي، اوچي ۽ کليل ٽارين وارن  هنن وڻن جي اوچائي 10 کان 20 ميٽر ٿيندي آهي. هنن جا گهرا ۽ ساوا پن 6 کان 10 سينٽي ميٽر ويڪرا ٿيندا آهن. هن وڻ جو ٻج سنهي ۽ سخت کلن ۾ بند ٿيل هوندو آهي، جيڪو ڀڃي کائبو آهي، ان ٻج کي ’نيزا‘ چوندا آهن. هن جا ٻج ڪاربو هائڊريڊ ۽ پروٽين سان ڀرپور ٿيندا آهن. 1839ع ڌاري هن وڻ کي برطانيه ۾ به متعارف ڪرايو ويو.
## حوالو

## حوالا
چلم

**چلم** ٺڪر مان ٺهيل تماڪ ڇڪڻ جي هڪ خاص ٿانو کي چيو ويندو آهي. هيءَ حقي وانگر ٺڪر جي ٺهيل هوندي آهي، جنهن کي ڪنڀار مختلف سائيزن ۽ نمونن ۾ ٺاهيندا آهن. ڪن هنڌن تي چلم لفظ حُقي ۽ سُلفيءَ جي معنيٰ ۾ به استعمال ٿئي ٿو، پر خاص شڪل ۽ وڏ ننڍائيءَ جي حوالي سان چلم، انهن ٻنهي کان الڳ آهي. چلم ۾ تماڪ واپرايو ويندو آهي ۽ ايامن کان ٻهراڙين ۾ اوطاق ڪچهرين ۾ هن جو تمام گهڻو استعمال ٿيندو آهي.
## بناوت
بناوت جي لحاظ کان چلم جي مٿئين حصي کي  ’ٽوپي‘ يا ’ڦل‘ سڏبو آهي. جنهن ۾ ٽانڊا وجهبا آهن، تماڪ کي باهه ڏيڻ سان چلم جي ٺڪر ٽڙڪڻ جي خطري کان اِن مٿئين حصي کي لوهه جي پٽن ۽ ڪنار کي لوهه جي پٽيءَ سان جڙيو ويندو آهي. ٻي هڪ شيءِ ٺڪر جي هوندي آهي، جنهن کي ’چغل‘ چوندا آهن. چغل گولائي مائل انچ کن قطر جو ڳوڙهو هوندو آهي، جيڪو ٽوپيءَ جي وچئين سوراخ جي مٿان وجهبو آهي. ان کان سواءِ ٻه نليون پوري ڪانيءَ جون هوندون آهن. وڏي نلي 4 کان 5 فوٽ ڊگهي هوندي آهي، جنهن کي ’نڙ‘ چئبو آهي ۽ ٻي ننڍي نلي اٽڪل ٻه اڍائي فوٽ ڊگهي هوندي آهي، تنهن کي ’گوءِ‘ چوندا آهن. اهي چار شيون چلم جا مستقل حصا آهن. باقي ٽي شيون يعني: پاڻي، تماڪ ۽ ٽانڊا استعمال موجب روزانو هڪ کان وڌيڪ دفعا بدلائي سگهبا آهن. ان جو مدار ڇڪڻ وارن جي تعداد تي هوندو آهي.
## حصا
چلم جي بناوتي حصن جو ذڪر هيٺ ڏجي ٿو:
### چلم جو بوتو
چلم جو بوتو ٺڪر جو ٺهيل هوندو آهي، جيڪو ٻه فوٽ اوچو، ٽوپيءَ سوڌو ٽن فوٽن جو ٿئي ٿو. ڏسڻ ۾ هن جا چار مکيه حصا آهن. مٿان پنج انچ کن قطر سان ڦاڏي ڪنار، ان کان هيٺ مُني فوٽ جيتري سنهي ڳچي، تنهن جي هيٺان چلم جو مکيه حصو ڍڍر، جنهن جي چوڌاري ڏيڍ فوٽ کن قطر سان ٻاهر تي وڌيل گهاگهري هوندي آهي، جنهن جي آخر ۾ هيٺيان ڇهه ست انچ قطر سان لڪوترو هوندو آهي. چلم جو سڄو بوتو مٿينءَ ڪنار کان ڍڍر تائين پورو ٿيندو آهي. هن ۾ ڳچيءَ ۽ ڍڍر جي وچ تي هڪ سوراخ هوندو آهي، جنهن ۾ نڙ جي پوئين ڇيڙي جو ڏٽو ڦٻائبو آهي.
### ٽوپي يا ڦُل
هي حصو مُنو فوٽ کن ڊگهو (اوچائي) ۽ اڌ فوٽ قطر سان ڏياٽيءَ جي شڪل جهڙو، ٺڪر جو ٺهيل هوندو آهي. هن جا ٻه مکيه حصا ٿين. هڪ مٿيون ويڪرو حصو، جنهن ۾ تماڪ کي ساڙڻ لاءِ تيز ٽانڊا وجهبا آهن ۽ ٻيو سوڙهو هيٺيون حصو، جنهن هيٺان ’چغل‘ وجهبو آهي ۽ پوءِ ان جي مٿان تماڪ جي ڳوٽي ڀربي آهي. هي چلم جو اهم حصو آهي، جنهن مان نشي آور دونهون چغل جي وٿين مان وهي نڪرندو آهي.
### نڙ
هي اٽڪل چار فوٽ ڊگهو ڪانو هوندو آهي، جيڪو گهڻو ڪري گهڻي پاڻيءَ واري هنڌن تي پيدا ٿيندو آهي. هن گاهه جا ٻه قسم ٿين ٿا، جن مان هڪ کي ڪُوڙو يا سادو ۽  ٻئي کي سچو يا سٺو سڏين ٿا. چلم ۾ استعمال ٿيندڙ نڙ سٺي قسم مان حاصل ڪبو آهي، جنهن کي ’اينچي‘ به چوندا آهن. سڄي نڙ تي اڳڙي ويڙهيل هوندي آهي ۽ ٻئي ڇيڙي وٽ اڳڙيءَ جو ڏٽو هوندو آهي، جيڪو ڇڪڻ مهل چلم جي وچ واري سوراخ ۾ ڦٻائي وجهبو آهي ته جيئن سُوٽ ڏيڻ مهل هوا ٻاهر نه نڪري. نڙ مٿان ويڙهيل اڳڙيءَ کي ٿوري ٿوري وقت کان پوءِ پاڻيءَ سان آلو ڪبو رهبو آهي، جنهن لاءِ عام طرح چئبو آهي ته: ”نڙ کي سائو ڪر“.
### گوءِ
هي اينچيءَ جو اٽڪل ٻه فوٽ ڊگهو ٽڪرو هوندو آهي. جنهن جو مٿيون ڇيڙو ڏٽي سان ٽوپيءَ جي سوراخ ۾ وجهبو آهي. باقي حصو هڪ ٻئي ڏٽي وسيلي چلم جي ڳچيءَ ۾ جيڪو مٿان سوراخ آهي. ان ۾ ڦٻائي وجهبو آهي. گوءِ جو هيٺيون ڇيڙو چلم جي ڍڍر ۾ ڀريل پاڻيءَ ۾ ٻڏي بيهندو آهي. انڪري ٽوپيءَ مان آيل نشي آور دونهون چلم جي پاڻيءَ مان گذري، پوءِ نڙ مان ڏنل سُوٽ وسيلي ڇيڪوءَ تائين پهچندو آهي. چلم جو استعمال صحت لاءِ هاڃيڪار آهي، پر ماڻهو علت سبب ان جو خيال نه ڪندا آهن.
آڳاٽي وقت ۾ حيدرآباد ۽ چمبڙ جي چلم سنڌ ۾ مشهور هئي، جيڪا ٽن يا چئن طبقن ۾ ٽُڪ سان جوڙي ويندي هئي.
## حوالو

## حوالا
چليا

**چليا**، سنڌ جو هڪ قديم شهر آهي، جيڪو ٺٽي شهر کان ڏهه ڪلوميٽر اوڀر طرف سنڌوءَ جي ساڄي ڪپ واري ٽڪريءَ تي ڪينجهر ڀرسان آباد آهي. 
## شروعات
هن شهر جي شروعاتي اڏاوت سنڌو درياهه جي بلڪل ڪپ تي ’سُهڻي لَٺِ‘ واري ٽڪريءَ جي چؤ طرف هئي. چِليا جي آڳاٽي شهر جا اڄ به ڪيترا آثار موجود آهن، جن جو گھڻو حصو درياهه جي پيٽ ۾ اچي ويو آهي. جڏهن درياهه جو چاڙهه لهي ويندو آهي تڏهن انهيءَ ٺڪراٺي مان سومرا دؤر ۽ مغليه دؤر جا سِڪا لڀندا آهن. هن ٺڪراٺي جي ڏکڻ واري حصي ۾ انگريزن جي دور جو هڪ ڊاڪ بنگلو ۽ اريگيشن کاتي وارن جا بنگلا ڦِٽل حالت ۾ موجود آهن. ٺڪراٺي جي اتر واري حصي ۾ اڌ ايڪڙ جي اوچي ٽڪريءَ تي هڪ ڊگھو ٻارهن فوٽن جو گھڙيل پٿر کُتل آهي. جنهن کي ’سُهڻيءَ جي لَٺ‘ سڏيو وڃي ٿو. آڳاٽي وقت ۾ چِليا وڏو پتڻ هو، جنهن جي سونهن لاءِ ٿلهو جوڙايو ويو هو. 
## پکيڙ
هن شهر جي اتر طرف هڪ وڏو ۽ قديم قبرستان آهي. ڪجهه قبرون تمام ڊگهيون اٽڪل ٻارهن فوٽ به آهن. ڪن قبرن تي سيرانديءَ کان اٺن کان ڏهن فوٽن جا ڊگھا پٿر کتل آهن. ڪن قبرن مٿان رکيل پٿرن تي مختلف نشان ۽ نقش اڪريل آهن. هن قبرستان ۾ مشهور شاعر ۽ درويش مورئي فقير جي به مزار آهي. جنهن تي ساليانو ميلو لڳندو آهي. سنڌ جي سورهيه ۽ غيرتمند ڪردار شهيد ليمي مهاڻي جي قبر به هن قبرستان ۾ آهي. هن شهر جي ڦٽي وڃڻ کان پوءِ شهر جي آثارن کان اتر طرف ۽ نيشنل هاءِ وي کان هڪ ڪلوميٽر ڏکڻ طرف ڪلهوڙن جي دؤر ۾ هيءُ شهر هڪ دفعو وري آباد ٿيو هو، جنهن جي ويجھو ئي ڪلري واهه وهي ٿو. 
## ورهاڱي کان اڳ
ورهاڱي کان اڳ ۾ هن شهر جي آبادي گھڻي هئي. هتي وڏي تعداد ۾ دڪان، جڳهون، مسجدون ۽ مندر هئا، جن جا ڊٺل آثار  اڄ به موجود آهن. هتي هڪ وڏي مساڻ جا آثار به ملن ٿا. هن هوادار ٽڪريءَ جي ڏکڻ اوڀر ۾ تفريخ خاطر هڪ باغ هوندو هو، جيڪو هن وقت بلڪل ختم ٿي چڪو آهي. موجوده دور ۾ هن شهر جي آبادي 1000 کان مٿي ٿيندي. هتي هڪ پرائمري اسڪول، گرلس اسڪول، ضلعي ڪائونسل جي ڊسپينسري ۽ پوسٽ آفيس آهي. هتان ڊولومائيٽ پٿر ۽ جڳهين لاءِ تمام سٺي قسم جو پٿر نڪري ٿو. هتي جي رهندڙ ماڻهن جو گھڻو گذر به پٿرن ڪڍڻ ۽ مڇيءَ جي پالنا تي آهي. 
## ڍنڍون
چِليا جي اتر اولهه طرف هڪ ڪلوميٽر جي مفاصلي تي کوهي ڍنڍ آهي، جيڪا سورهن چورس ڪلوميٽر پکيڙ ۾ آهي. هن ڍنڍ ۾ پکي، مڇي، پٻڻ، لوڙهه وغيره جام ٿئي، جڏهن ته هتان ٻن ڪلوميٽرن جي پنڌ تي سنڌ جي مشهور ڪينجهر ڍنڍ آهي، جنهن جي آسپاس ميربحر، ماڇي، سما، سيد، شورا، جاکرا، عباسي، بروهي، چوهاڻ، درس، جوڳي، ڪلهوڙا، ڀنڀرا، هيجب، ڀٽي ۽ چليا ذاتين جا ماڻهو آباد آهن. هتان نڪرندڙ پٿرن مان مختلف شيون ٺاهيون وينديون آهن. هن شهر کي ڍنڍون ويجھيون هئڻ جي ڪري. هتي پنِ ۽ ڏِير گھڻي ٿئي ٿي. جنهن مان تڏا ۽ تؤنريون ٺاهيون وينديون آهن. هتي مڇي به جام ٿئي ٿي. چليا جو ڏنڀروڪافي مشهور آهي.
## حوالو

## حوالا
چمپا

thumb|کاٻو|ڇمپا جا گل
**چمپا** (Plumeria /Temple Tree) هڪ سدا بهار ٻوٽو آهي، جنهن کي چنپئو، چنپيو، سن، چمپڪ وغيره به سڏيو وڃي ٿو. هن جا گل خوشبودار ۽ خوبصورت ٿيندا آهن.

## ٻوٽو
هن جا گل نارنگي رنگ جا ٿيندا آهن. هن ٻوٽي جون ڪاٺيون اڇيون ٿينديون آهن. هن جا گُل دِل کي فرحت ۽ سرور بخشيندا آهن. انهن مان عطر به ڪڍيو ويندو آهي. چمپا جا ڇوڏا واري جي تپ لاءِ سفوف طور ڪتب آندا وڃن ٿا ۽ هن جا گونچ پاڻيءَ ۾ پُسائي، اکين جي بيماريءَ لاءِ استعمال ڪرائيندا آهن. هن جي پاڙ ڦَٽَن ۽ ڳڙن تي لڳائڻ سان آرام اچي وڃي ٿو.
## قسم
چـمـپـا جـا پـنج قـسـم ٿـيـن ٿـا:
* (1) ’ڀـونءِ چـمـپا‘
* (2) ’نـاگ چـمـپـا‘
* (3) ’سلطان چمپا‘
* (4) ’هار چمپا‘ 
* (5) خيرسون چمپا‘.

## عطرسازي
انـگـريــزيءَ ۾ چمپا کي ’پلوميريا‘ چوندا آهن. سترهين صديءَ جي مشهور ماهر حيات چارلس چمپا ۽ ٻين گلن ۽ ٻوٽن تي نمايان ڪــم ڪـيـو هــو. فرانس ۾ چمپا مان ’چمپا پرفيم‘ ٺاهي وڃي ٿي. چمپا ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جو مشهور ٻوٽو آهي. هندستاني ۽ ملائي قديم ادب ۾ چمپا جو ڪارج اهو بيان ڪيو ويو آهي ته ان جي پنن جي خوشبوءِ سان جن ڀوت ڀڄي ويندا آهن. چمپا جا گل هندن ۽ ٻڌن جي مندرن ۽ وهارن ۾ مذهبي رسمن ادا ڪرڻ لاءِ ڪم ايندا آهن. چمپا جي گل ۾ رنگ، خوبصورتي ۽ هٻڪار ٽي خوبيون آهن، پر عجب آهي هن تي ماکيءَ جون مکيون نه ويهنديون آهن.
## طب

نالا: عربي - فاغرو، هندي ۽ اردو - چمپا، سنسڪرت- چمپڪا، بنگالي- چانپا، انگريزي- (Michelia Champaca).
سڃاڻپ: هي هڪ سدا بهار ٻوٽو آهي، جنهن جا گل خوشبودار ۽ خوبصورت ٿيندا آهن. رنگ: گل نارنگي، ڇوڏا - خاڪستري، ڪاٺيون - اڇيون،. ذائقو: گل ڦڪا، ڇوڏا ڪوڙا.
مزاج: ڇوڏا ٻئي درجي ۾ گرم خشڪ ۽ گل سرد تر.
مقدار خوراڪ: ڇوڏا پنجن کان پنڌرهن رتين تائين.
پيدائش: هماليه جي وچولي ڀاڱي، نيپال، بنگال، آسام ۽ برما وغيره ۾ ٿئي ٿي.
خاصيت: هن جا گل دل جي فرحت ۽ سـُـرور لاءِ عجيب آهن، جن مان عطر به ڪڍيو ويندو آهي. ڇوڏا نوبتي وغيره بخار لاءِ سفوف طور ڪتب آندا وڃن ٿا. اکين جي تقويت لاءِ هن جا گونچ پاڻيءَ ۾ پسائي اکين لاءِ استعمال ڪرائيندا آهن. هن جي پاڙ ڏهيءَ ۾ ملائي ڦٽن ۽ ڳڙهن تي لڳائجي ته آرام اچي وڃي ٿو.،

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
محمد مٺل جسڪاڻي

thumb|مٺل جسڪاڻي حيدرآباد لٽريچر فيسٽيول ۾
**محمد مٺل جسڪاڻي**،  ليکڪ جو جنم، 15 جنوري 1961ع ۾ ڳوٺ ٽئونر جسڪاڻي، ضلعي حيدرآباد ۾ ٿيو. 
## تعليم
سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان پلانٽ پيٿالاجيءَ ۾ ايم. ايس. سي ڪيائين.
## ملازمت
مٺل جسڪاڻي اتي ئي 1984ع تائين کُنڀين جي هٿرادو پوک متعارف ڪرائڻ واري پهرئين تحقيقاتي پروجيڪٽ ۾ ريسرچ آفيسر مقرر ٿيو، 1989ع کان باغبانيءَ واري تحـقـيـقـاتـي اداري مـيـرپـورخـاص ۾ اسسٽنٽ پلانٽ پيٿالاجسٽ ۽ 1994ع کان زرعي تحقيقاتي اداري ٽنڊي ڄام ۾ اسسٽنٽ ريسرچ آفيسر طور ڪم ڪري رهيو آهي. هيءُ هڪ ليکڪ جي حيثيت سان زرعي معلوماتي مضمون به لکندو رهي ٿو.
## تحقيقون
هن جا زرعي ۽ ادبي موضوعن تي 100 کان وڌيڪ مضمون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. هيءُ ماهوار ’جديد زرعي کوجنا‘ جو ايڊيٽر آهي.
## حوالو

## حوالا
جسڪاڻي (ذات)

**جسڪاڻي** (ذات) وارن جو تعلق بلوچ قبيلي سان تعلق رکي ٿي. 
## روايتون
روايتون آهن ته ’بلوچ خان‘ نالي هڪ بلوچ سردار جي پٽ جو نالو ’جسڪ خان رند‘ هو، هنن جو اولاد جسڪاڻي سڏجڻ لڳو، جنهنجو شجرو ڪتبا ’بلوچ قوم اور ان ڪي تاريخ‘ ۾ ’چاڪر اعظم، سپه دار خان، مير رند، بلوچ خان، جسڪ خان، جسڪاڻي رند بلوچ‘. ان مان واضح ٿئي ٿو ته هن ذات جا ماڻهو رند قبيلي منجهان آهن. ان سان گڏوگڏ هيءَ ذات ٻين قبيلن جهڙوڪ: ’گورچاڻي، جتوئي، دريشڪ، ڊومڪي، جو پاڙو آهي، جتن جي قبيلي جي هڪ پاڙي جو نالو پڻ جسڪاڻي آهي، جيڪي سماٽ سڏجن ٿا.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
حقيقي زندگي

**حقيقي زندگي** اصل ۾ تمام وڏو تصور ٿيندو آهي، جنهن ۾ روحاني رمزن سان گڏ دنوي طور به ڳالهيون ٿينديون آهن.
## مذهبي حيثيت
مذهبن ۾ حقيقي زندگيءَ جو تصور حيات بعد الموت جي ٿيندو آهي، جنهن تصور ۾ اهو مڃيو ويندو آهي ته هي جهان جنهن ۾ اسان رهون ٿا اهو درحقيقت فاني آهي، پر حقيقي زندگي ٿيندي ئي موت کان پوءِ آهي.
## دنوي حيثيت
زماني ۾ دهر جي حساب سان حقيقي زندگي روز مره جي زندگيءَ کي سڏبو آهي، جنهن ۾ مادي طور تي جاندار اٿي ويهي، گھمي ڦري ٿو، جتي ڪنهن به قسم جو ڪو خيالي واهمو ناهي ٿيندو. هن تصور جي چٽائي ائين به هوندي آهي ته هڪ ماڻهو جيڪو _سي، وائسي، چکي، سنگھي مطلب ته پنهنجي پنجن حواسن سان محسوس ڪري ٿو اهو حقيقي زندگيءَ جو مظهر ٿيندو آهي. ان کي ائين به سمجھي سگھجي ٿو ته صبح کان وٺي رات تائين ماڻهوءَ جي مصروف زندگيءِ کي حقيقي زندگي چئبو آهي.
زمرو:عقيدو
سر بروو سنڌي

**بروو سنڌي** (سنڌي راڳ) راڳداريءَ جي ڪتابن ۾ هي سر شامل آهي، پر بروو سنڌي جدا راڳ آهي.

## وقت

بروو سنڌي رات جي وقت ڳائجي ٿو. 

## ٺاٺ ۽ سر

ڪافي ٺاٺ مان اصل ڪلاسيڪي راڳ نڪتل آهي. هتي سنڌ ۾ ان کي ٿوري ڦير گير سان ڳاتو وڃي ٿو. لطيف سائين جو هڪ سُر هن راڳڻيءَ پويان رسالي ۾ موجود آهي. هي اوڍو سمپورن راڳڻي آهي. آروهي ۾ گنڌار ورجت آهي.

## سرن جو آروه ۽ امروه

هن راڳڻيءَ جي آروهي، ساري ما پا ڌاني سا ۽ امروهي، ساني ڌا پا ڌا ما گا ري سا آهي.

## حوالا
جعفر ميمڻ

**جعفر ميمڻ** صحافي ۽ ليکڪ, ولد سائينداد ميمڻ، 3 سيپٽمبر 1966ع تي لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو. 
## تعليم
پرائمري کان ڪاليج تائين لاڙڪاڻي ۾ پڙهيو ۽ گريجوئيشن شاهه لطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. 
## صحافتي سفر
ننڍپڻ کان ئي لکڻ پڙهڻ جو شوق رهيس. ٻارن جي رسالن ۾ ڪهاڻيون ۽ شعر لکڻ شروع ڪيائين. بعد ۾ لاڙڪاڻي مان جاري ٿيندڙ اخبار روزاني ’اڳواڻ‘ ۾ اسسٽنٽ ايڊيٽر طور ڪم ڪري صحافت ۾ پير پاتائين. بعد ۾ روزاني ’عوام آزاد‘ جو ڇهه مهينا ايڊيٽر رهيو. روزاني ’سنڌ سجاڳ‘ ڪراچيءَ ۾ سب ايڊيٽر طور ٽي سال ڪم ڪيائين، انهيءَ دوران روزاني ’سرواڻ‘ ۾ به ڪم ڪيائين. بعد ۾ ڪاوش گروپ طرفان ماهوار ڊائجسٽ ’سنڌ رنگ‘ ۽ ’هالار‘ جي ايڊيٽر طور خدمتون سرانجام ڏنائين، ٻنهي ڊائجسٽن جو 1992ع تائين ايڊيٽر رهيو. 
## ڪتاب
هن جا هيٺيان ڪتاب:
* (1) ’نوجوانن جو گيت‘ (ترجمو)
* (2) ’حويلين جون ڪهاڻيون‘ (ترتيب) ۽ ’پوليس نمبر‘ (ترتيب) ڪاوش گروپ طرفان ڇپيل آهن. 
## ڪارگذاري
جعفر ميمڻ روزاني ’خادم وطن‘ ۽ ’تعمير سنڌ‘ جو نيوز ايڊيٽر به رهيو آهي ۽ 2004ع کان وٺي روزاني ’سنڌ‘ جو ايڊيٽر رھيو. هاڻي هو آن لائين وائيس آف سنڌ هلائي رهيو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:سنڌي صحافي
ميگھواڙ

**ميگھواڙ** سنڌ جي ھندن جي ھڪ ذات جو نالو آھي. ھي سنڌ جي قديم ذات آھي. ھن ذات جا اڪثر مرد موچڪو|جتيون ٺاھڻ]] جو ڪم ڪندا ھئا، ۽ جتين جي واپار سان لاڳاپيل ھئا. پر ھاڻي ھن قبيلي جا ماڻھو نہ رڳو جتين جي واپار سان لاڳاپيل آھن پر نوجوان پڙھي نوڪرين تي بہ پھچي ويا آھن. ڪي واپار بہ ڪن ٿا.

ميگهواڙ (Meghwaarr) نه رڳو هڪ برادي پر هڪ سھڻو لفظ پڻ آهي، جيڪو سانوڻ جي ميگھ (Megh) لفظ تان ورتل آهي. هندو ميٿاڊالاجي ۾ مينهن جو ديوتا يعني ميگھ ديوتا جا پوڄاري پاڻ کي ان نالي پٺيان سڏائيندا هئا. هن ديوتا جا پوڄاري سنڌ ڪڇ، گجرات ۽ راجستان ۾ گهڻي انگ ۾ هئا ۽ آهن. هي علائقو ئي پاڻي جي کوٽ ڪري پاڻي سان وڌيڪ محبت ڪندڙ انسانن جو آهي، اڳي پراڻي زماني ۾ بچاءَ لاء شهرن کي قلعا يا **ڪوٽ** ڏيندا هئا. سنڌ ۾ ته اهي اڃان به ڪوٽ سڏجن، جيئن عمرڪوٽ، نئون ڪوٽ، رني ڪوٽ. ايئن ڪڇ ۽ گجرات ۾ اهي **واڙ** سڏبا آهن، جيئن ڪاٺياواڙ، مارواڙ. تئين ميگهواڙ ڪڇ ۽ گجرات ۾ ميگھ ديوتا جا پوڄاري به هڪ ئي واڙ ۾ رهڻ سبب ميگهواڙ سڏجڻ لڳا.  اڳ ۾ اهو سڄو پرڳڻو سنڌ جو ئي ڀاڱو هو، وقت سان ميگھواڙ برادري به وڌنڌي ۽ ويجھندي رهي ۽ پوءِ جيئن وقت سان گڏ تبديليون آيون ۽ علائقن جا ورهاڱا تٿا ته  ڪاٺياواڙي ۽ مارواڙ واري پاسي جا ميگھواڙ هن پاسي رهجھي ويا. سنڌ جا ميگھواڙ اڄ به سنڌي قوم جي اهم برادري آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
ٿر ايڪسپريس

**ٿر ايڪسپريس** ھڪ بين الاقوامي ٽرين آھي جيڪا ڪراچي، پاڪستان ۽ جوڌ پور، ڀارت جي وچ ۾ ھفتيوار ھلندي آھي. ھن ٽرين جو شروعات 18 فيبروري 2006ع ۾ ٿي. ھن ٽرين جي مسافرن جو اميگريشن ۽ ڪسٽم زيرو پوائنٽ (کوکراپار)، پاڪستان ۽ مونا بائو، ڀارت ۾ ٿيندو آھي. 

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ ريلوي ٽرانسپورٽ
ر
ر
ر
ر