open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زينگ ھي

**ژينگ هي** (چيني: Zheng He؛ پڻ Cheng Ho؛ 1371 – 1433/1435) چين جو هڪ مشهور دريافتڪار، اميرالبحر (ايڊمرل)، سفارتڪار ۽ خواجه سرا هو، جيڪو منگ سلطنت جي شروعاتي دور سان تعلق رکندو هو. کيس اڪثر چيني تاريخ جو سڀ کان وڏو سامونڊي ڪمانڊر سمجھيو ويندو آهي. هو هڪ مسلمان خاندان ۾ *ما هي* (Ma He) نالي سان پيدا ٿيو ۽ بعد ۾ يونگلي شهنشاهه طرفان ڏنل لقب تحت ”ژينگ“ نالو اختيار ڪيو.

## ابتدائي زندگي
ژينگ هي هڪ مسلمان خاندان ۾ پيدا ٿيو ۽ نوجواني ۾ ئي منگ سلطنت جي درٻار سان لاڳاپيل ٿيو. هن جينگنان مهم دوران يونگلي شهنشاهه جي مدد ڪئي، جنهن 1402 ۾ جيانوين شهنشاهه کي معزول ڪري اقتدار حاصل ڪيو.

## خزاني وارا سامونڊي سفر
1405 کان 1433 تائين ژينگ هي يونگلي شهنشاهه ۽ پوءِ شواندي شهنشاهه جي حڪم تحت ايشيا ۾ ست وڏيون سامونڊي مهمون (Treasure Voyages) سرانجام ڏنيون. انهن سفرن دوران منگ سلطنت جي طاقتور بحري ٻيڙي هندي سمنڊ ۾ فوجي ۽ سفارتي اثر وڌايو ۽ رياستي واپاري نيٽ ورڪن کي چين کان وٺي سواحلي ساحل (اوڀر آفريقا) تائين وڌايو.

روايتن موجب، ژينگ هي جي سڀ کان وڏي ٻيڙيون تاريخ ۾ ڄاتل ڪنهن به ڪاٺي ٻيڙي کان لڳ ڀڳ ٻيڻيون ڊگهيون هيون ۽ چار ڊيڪن تي سوين ملاح کڻي هلنديون هيون.

## درٻاري ڪيريئر
يونگلي شهنشاهه جو ويجهو ساٿي هجڻ سبب ژينگ هي منگ سلطنت جي اعليٰ حڪومتي درجي تائين پهتو. هن ڏکڻ گادي واري شهر نانجنگ جي ڪمانڊر طور پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون.

## اهميت
ژينگ هي جي سامونڊي مهمن چين جي بحري طاقت، سفارتڪاري ۽ عالمي واپار کي نئين سطح تي پهچايو ۽ هندي سمنڊ جي علائقي ۾ سياسي ۽ معاشي لاڳاپن کي مضبوط ڪيو.

## حوالا
يوري گاگارين

**يوري اليڪسيئيوچ گاگارين** (روسي: Yuri Alekseyevich Gagarin؛ 9 مارچ 1934 – 27 مارچ 1968) هڪ سوويتي پائلٽ ۽ ڪاسمو ناٽ هو، جيڪو انساني تاريخ ۾ خلا ۾ وڃڻ وارو پهريون انسان بڻيو. هن پهرين ڪامياب انسان بردار خلائي پرواز *[[ووسٽوڪ 1]]* ذريعي 12 اپريل 1961 تي ڌرتي جو هڪ مڪمل چڪر لڳايو، جنهن ۾ 108 منٽ لڳا. خلائي مقابلي دوران سوويت يونين لاءِ هن وڏي ڪاميابي سبب گاگارين عالمي شهرت حاصل ڪئي ۽ کيس ڪيترائي اعزاز ڏنا ويا، جن ۾ ملڪ جو سڀ کان وڏو اعزاز *[[هيرو آف دي سوويت يونين]]* شامل هو.

## ابتدائي زندگي
گاگارين روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه جي ڳوٺ ڪلوشينو ۾ پيدا ٿيو. نوجواني ۾ هو ليوبرتسي جي هڪ اسٽيل ڪارخاني ۾ ڪم ڪندو هو. بعد ۾ هن سوويت فضائي فوج ۾ پائلٽ طور شموليت اختيار ڪئي ۽ لوستاري ايئر بيس تي مقرر ٿيو، جيڪا ناروي ۽ سوويت يونين جي سرحد ويجهو واقع هئي.

## خلائي پروگرام
گاگارين کي ٻين پنج ڪاسمو ناٽن سان گڏ سوويت خلائي پروگرام لاءِ چونڊيو ويو. سندس تاريخي خلائي پرواز بعد هو ڪاسمو ناٽ ٽريننگ سينٽر جو ڊپٽي ٽريننگ ڊائريڪٽر بڻيو، جنهن کي بعد ۾ سندس نالي سان منسوب ڪيو ويو. 1962 ۾ کيس سوويت آف دي يونين جو ڊپٽي چونڊيو ويو ۽ پوءِ سوويت آف نيشنلٽيز ۾ پڻ شامل ٿيو، جيڪي سپريم سوويت جا هيٺيون ۽ مٿيون ايوان هئا.

## بعد واري زندگي
*[[ووسٽوڪ 1]]* گاگارين جي واحد خلائي پرواز هئي، پر هن *[[سويوز 1]]* لاءِ بيڪ اپ عملو طور خدمتون سرانجام ڏنيون، جنهن حادثي ۾ سندس ساٿي ڪاسمو ناٽ ولاديمير ڪوماروف فوت ٿي ويو. قومي هيرو جي حفاظت لاءِ سوويت اختيارين کيس وڌيڪ خلائي پروازن کان روڪي ڇڏيو.

فيبروري 1968 ۾ ژوڪووسڪي ايئر فورس انجنيئرنگ اڪيڊمي مان تربيت مڪمل ڪرڻ بعد کيس ٻيهر عام جهاز اڏائڻ جي اجازت ملي.

## موت
27 مارچ 1968 تي گاگارين ۽ فلائيٽ انسٽرڪٽر ولاديمير سيريوگن هڪ ميگ-15 جهاز ۾ پرواز دوران ڪرژاچ شهر جي ويجهو حادثي جو شڪار ٿي فوت ٿي ويا.

## اهميت
يوري گاگارين کي انساني خلائي سفر جو علمبردار سمجھيو وڃي ٿو، جنهن انسانيت لاءِ خلا ۾ نئين دور جي شروعات ڪئي.

## حوالا
مھاشوراتري

**مهاشِوراتري** هڪ هندو ڏڻ آهي جيڪو هر سال فيبروري ۽ مارچ جي وچ ۾ ملھايو ويندو آهي. اھو ڀڳوان شِو کي سمرپت آھي.  هندو ڪئلينڊر جي مطابق، هي ڏڻ ڦاڳڻ مھيني جي سھائي پڪش جي پھرين ڏينھن تي ملھايو ويندو آھي.   هي ڏڻ شِو ۽ پاروتيءَ جي شاديءَ جي ياد   ۽ شِو پاران تانڊو نرتيہ پيش ڪرڻ جي موقي تي ملھايو ويندو آھي .  

هي هندومت ۾ هڪ اھم ڏڻ  آهي، جيڪو زندگي ۽ دنيا ۾ "اوندهہ ۽ اگيان تي قابو پائڻ" جي ياد ڏياري ٿو. ھن ڏينھن ماڻھون ڀڳوان شِو کي ياد ڪندا آھن، ورت رکندا آھن، جاپ ڪندا آھن، ۽ شو جو ڌيان ڪن ٿا ۽ سچائي، ٻين کي ڏک نہ ڏيڻ، وغيرہ ڳالھين جو ڌيان ڪن ٿا.  خاص ڀڳتي رکندڙ ڀڳت  سڄي رات جاڳندا رهندا آهن. ٻيا شِوَ جي مندرن مان ڪنھن جي ياترا ڪندا آهن يا جيوترلنگن جي ياترا تي ويندا آهن. اهومڃيو ويندو آھي تہ اھو ڏڻ پنجين صدي قبل مسيح ۾ شروع ٿيو هو. 

ڪشمير جي شيومت ۾، هن ڏڻ کي ڪشمير علائقي جي شِو ڀڳتن پاران هر راتري يا  آسان طور تي  هَيرٿ، ھيرت  يا هيرٿ سڏيو ويندو آهي. 

## حوالا
 
زمرو:سري لنڪا ۾ عام موڪلون
سينٽ بارٿيليمي

**سينٽ بارٿليمي** (Saint Barthélemy)، سرڪاري طور تي سينٽ-بارٿليمي ڪليڪٽيويٽئ ٽيريٽريلئ، جن کي سينٽ بارٿس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ڪيريبين ۾ فرانس جو هڪ سمندر پار منحصر علائقو (ڪليڪٽيوٽي) آهي. هي ٻيٽ سينٽ مارٽن ٻيٽ کان تقريباً 30 ڪلوميٽر (19 ميل) ڏکڻ اوڀر، ڊچ ٻيٽن صبا ۽ سينٽ يوسٽيئس جي اتر اوڀر ۽ آزاد ملڪ سينٽ ڪٽس ۽ نيوس جي اتر ۾ آهي.

زمرو:فرانس
زمرو:منحصر علائقا
زمرو:ڪئريبين علائقو
ھانز ڪرسچن اينڊرسن

**هانس ڪرسچين اينڊرسن** (انگريزي: Hans Christian Andersen؛ ڊينش: [ˈhænˀs ˈkʰʁestjæn ˈɑnɐsn̩]؛ 2 اپريل 1805 – 4 آگسٽ 1875) ڊينمارڪ جو هڪ مشھور ليکڪ هو، جيڪو خاص طور تي پنهنجي ادبي پري ڪهاڻين (fairy tales) لاءِ سڃاتو وڃي ٿو. هن ڊراما، سفرناما، ناول ۽ شاعري پڻ لکي، پر سندس شھرت جو وڏو سبب سندس ٻارن ۽ بالغن لاءِ لکيل پري ڪھاڻيون آهن.

## ادبي ڪم
اينڊرسن جي پري ڪھاڻين جو مجموعو 156 ڪھاڻين تي مشتمل آهي، جيڪي نو جلدن ۾ شايع ٿيون ۽ 125 کان وڌيڪ ٻولين ۾ ترجمو ڪيون ويون آهن. انهن ڪھاڻين مغربي ادبي ثقافت تي گھرو اثر ڇڏيو آهي ۽ ٻارن لاءِ آسان هجڻ سان گڏ بالغ پڙهندڙن لاءِ اخلاقي سبق ۽ مشڪلاتن ۾ همت جو پيغام پڻ ڏين ٿيون.

## مشھور پرين جو ڪھاڻيون
اينڊرسن جون ڪجهہ مشھور ڪھاڻيون هي آهن:

* *[[بادشاھ جا نوان ڪپڙا]]* (The Emperor's New Clothes)
* *[[ننڍڙي جل پري]]* (The Little Mermaid)
* *[[بلبل (ڪتاب)|بلبل]]* (The Nightingale)
* *[[مضبوط ٽين سپاهي]]* (The Steadfast Tin Soldier)
* *[[ڳاڙها جوتا]]* (The Red Shoes)
* *[[شھزادي ۽ مٽر]]* (The Princess and the Pea)
* *[[برفاني راڻي]]* (The Snow Queen)
* *[[بدصورت بدڪو]]* (The Ugly Duckling)
* *[[ننڍڙي ماچيس وڪڻندڙ ڇوڪري]]* (The Little Match Girl)
* *[[ٿمبلينا]]* (Thumbelina)

## اثر ۽ ورثو
اينڊرسن جون ڪھاڻيون عالمي سطح تي مشھور ٿيون ۽ انهن تان بيلٽ، ٿيٽر، متحرڪ فلم ۽ لائيو ايڪشن فلمن سميت ڪيترائي فنڪارانہ ڪم تيار ڪيا ويا. هن کي جديد ٻارن جي ادب جي اهم شخصيتن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو.

## حوالا
جين آسٽن

**جين آسٽن** (انگريزي: Jane Austen؛ 16 ڊسمبر 1775 – 18 جولاءِ 1817) هڪ انگريز ناول نگار هئي، جيڪا پنھنجي ڇھن ناولن لاءِ مشھور آهي، جيڪي 18هين صدي جي آخر ۾ انگريزي زميندار اشرافي طبقي (landed gentry) جي سماجي زندگي، رسم رواج ۽ اخلاقي قدرن تي تنقيدي نظر پيش ڪن ٿا.

## ادبي انداز
آسٽن جي ناولن ۾ اڪثر عورتن جي سماجي حيثيت ۽ معاشي تحفظ لاءِ شادي تي دارومدار کي موضوع بڻايو ويو آهي. سندس ڪم 18هين صدي جي ”ناول آف سينسيبليٽي“ تي تنقيد پڻ سمجهيا وڃن ٿا ۽ 19هين صدي جي ادبي حقيقت نگاري ڏانهن منتقلي جو اهم حصو آهن. سماجي تبصرو، حقيقت نگاري، حاضر جوابي ۽ طنز سندس لکڻين کي نقادن ۽ عالمن ۾ وڏي اهميت ڏني.

## اهم ناول
جين آسٽن نوجواني ۾ ئي لکڻ شروع ڪيو ۽ 22 سالن جي عمر کان اڳ پنهنجا وڏا ناول لکي چڪي هئي، پر سندس ڪتاب 35 سالن جي عمر کان پوءِ شايع ٿيڻ شروع ٿيا. سندس اهم ناولن ۾ شامل آهن:

* *[[سينس اينڊ سينسيبليٽي]]* (1811)
* *[[پرائيڊ اينڊ پريجوڊس]]* (1813)
* *[[مينسفيلڊ پارڪ]]* (1814)
* *[[ايما (ناول)|ايما]]* (1816)
* *[[نارٿينجر ايبي]]* (1817، وفات بعد شايع)
* *[[پرسيواشن]]* (1817، وفات بعد شايع)

هن هڪ نامڪمل ناول *[[سينڊيٽن]]* پڻ شروع ڪيو، جيڪو سندس وفات سبب مڪمل نه ٿي سگهيو.

## اشاعت ۽ شهرت
سندس ناول شروعات ۾ گمنام طور شايع ٿيا ۽ زندگي دوران معتدل ڪاميابي حاصل ڪئي، پر کيس وڏي عوامي شهرت وفات کان پوءِ ملي. 1833 ۾ سندس ناولن کي ٻيهر شايع ڪيو ويو، جنهن سان سندس ادبي شهرت ۾ وڏو اضافو ٿيو. 1869 ۾ سندس ڀائيٽي *A Memoir of Jane Austen* شايع ڪيو، جنهن سندس زندگي ۽ ڪم بابت وڌيڪ ڄاڻ مهيا ڪئي.

## اثر ۽ موافقت
جين آسٽن جي ناولن تان ڪيترائي فلمي ۽ ٽي وي موافقتون تيار ڪيون ويون آهن، جن ۾ *[[پرائيڊ اينڊ پريجوڊس (1940 فلم)]]*، *[[سينس اينڊ سينسيبليٽي (1995 فلم)]]*، *[[پرائيڊ اينڊ پريجوڊس (2005 فلم)]]*، *[[ايما (2020 فلم)]]* ۽ *[[لوو اينڊ فرينڊشپ (2016 فلم)]]* شامل آهن. سندس ڪم عالمي ادب ۾ اهم حيثيت رکن ٿا ۽ ڪيترين ادبي مجموعن ۾ شامل ڪيا ويا آهن.

## حوالا
خورخي لوئس بورخيس

**خورخي لوئس بورخيس** (اسپيني: Jorge Francisco Isidoro Luis Borges؛ 24 آگسٽ 1899 – 14 جون 1986) ارجنٽينا جو هڪ مشھور مختصر ڪھاڻيڪار، مضمون نگار، شاعر ۽ مترجم هو، جنهن کي اسپيني ٻولي ۽ عالمي ادب جي اهم ترين شخصيتن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. سندس مشھور ڪتابن *[[فڪسيونيس]]* (Ficciones) ۽ *[[ايل اليف]]* (El Aleph) ۾ خواب، ليبارنٿ (Labyrinths)، اتفاق، لامحدوديت، آئينن ۽ اساطير جھڙن موضوعن تي فلسفيانہ ۽ تخيلي ڪھاڻيون شامل آهن. بورخيس جي ڪم فلسفي ادب ۽ فئنٽيسي صنف تي وڏو اثر ڇڏيو ۽ 20هين صدي جي جادوئي حقيقت نگاري (Magical Realism) تحريڪ تي پڻ اثرانداز ٿيو.

## ابتدائي زندگي
بورخيس بوينس آئرس ۾ پيدا ٿيو. 1914 ۾ هو پنھنجي خاندان سان گڏ سوئٽزرلينڊ منتقل ٿيو، جتي هن ڪوليژ ڊي جنيوا ۾ تعليم حاصل ڪئي. خاندان يورپ ۾ گهڻو سفر ڪيو، جنھن ۾ اسپين بہ شامل هو. 1921 ۾ ارجنٽينا واپس اچڻ بعد هن سرئيلسٽ ادبي رسالن ۾ شاعري ۽ مضمون شايع ڪرڻ شروع ڪيا.

## ادبي ڪيريئر
بورخيس لائبريرين ۽ عوامي ليڪچرار طور پڻ ڪم ڪيو. 1955 ۾ کيس ارجنٽينا جي قومي عوامي لائبريري جو ڊائريڪٽر ۽ بوينس آئرس يونيورسٽي ۾ انگريزي ادب جو پروفيسر مقرر ڪيو ويو. 55 سالن جي عمر تائين هو مڪمل طور نابينا ٿي ويو، جنھن بابت عالمن جو خيال آهي تہ سندس نظر وڃائڻ تخليقي علامتن ۽ نون ادبي طريقن جي ترقي تي اثرانداز ٿيو.

1960 واري ڏهاڪي تائين سندس ڪم آمريڪا ۽ يورپ ۾ وڏي پيماني تي ترجمو ۽ شايع ٿيڻ لڳو، جنهن سان کيس عالمي شهرت ملي. بورخيس ڪيترين ٻولين تي عبور رکندو هو.

## اعزاز ۽ شھرت
1961 ۾ بورخيس کي پهريون انٽرنيشنل فورمينٽر انعام ڏنو ويو، جيڪو هن ليکڪ سيموئل بيڪٽ سان گڏ حاصل ڪيو. 1971 ۾ کيس يروشلم انعام پڻ مليو. 1960 واري ڏهاڪي ۾ سندس شهرت لاطيني آمريڪي بوم ۽ گابريئل گارشيا مارڪيز جي ناول *[[ون هينڊرڊ يئرز آف سوليٽيوڊ]]* جي ڪاميابي سان وڌيڪ مضبوط ٿي.

## اثر ۽ ورثو
بورخيس جي لکڻين جديديت ۽ پوسٽ-جديديت جي وچ ۾ پل جو ڪم ڪيو. ڪيترن نقادن مطابق هن فڪشن جي ٻولي کي نئين سر ترتيب ڏنو ۽ اسپيني آمريڪي ناول نگارن جي نئين نسل لاءِ راهون کوليون.

## حوالا
ميگيل ڊي سروانٽس

**ميگيل ڊي سروانٽس ساويڊرا** (Miguel de Cervantes Saavedra؛ 29 سيپٽمبر 1547 – 22 اپريل 1616) هڪ اسپيني اديب هو، جنهن کي اسپيني ٻوليءَ جو عظيم ترين ليکڪ ۽ دنيا جي اعليٰ ترين ناول نگارن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. هو پنهنجي ٻن حصن تي ٻڌل ناول **ڊان ڪوئڪزوٽ** (Don Quixote) جي ڪري مشهور آهي، جنهن کي پهريون "جديد ناول" تسليم ڪيو ويندو آهي.

دنيا جي ڪيترن ئي مشهور اديبن *ڊان ڪوئڪزوٽ* کي "هر دور جو بهترين ڪتاب" ۽ "عالمي ادب جو مرڪزي ڪارنامو" قرار ڏنو آهي. سندس ادبي اثر ايترو ته گهرو آهي جو اسپيني ٻوليءَ کي اڪثر "سروانٽس جي ٻولي" (The language of Cervantes) پڻ چيو ويندو آهي.

## شروعاتي زندگي ۽ فوجي خدمت
سروانٽس جي زندگيءَ جو وڏو حصو غربت ۽ گمناميءَ ۾ گذريو. 1569ع ۾ کيس اسپين ڇڏي روم منتقل ٿيڻو پيو. 1570ع ۾ هو اسپيني بحري فوج جي هڪ رجمينٽ ۾ شامل ٿيو. آڪٽوبر 1571ع ۾ **ليپانٽو جي جنگ** (Battle of Lepanto) دوران هو سخت زخمي ٿي پيو، جنهن جي نتيجي ۾ هن جو کاٻو هٿ ۽ ٻانهن ڪم ڪرڻ ڇڏي ويا.

1575ع ۾، جڏهن هو واپس پنهنجي ملڪ وڃي رهيو هو، کيس سامونڊي قزاقن گرفتار ڪري ورتو. پنجن سالن تائين قيد ۾ رهڻ کانپوءِ، فديو (Ransom) جي ادائيگي تي کيس آزادي ملي ۽ هو ميڊرڊ واپس پهتو.

## ادبي سفر
سروانٽس جو پهريون اهم ناول "لا گالاتيا" (La Galatea) 1585ع ۾ شايع ٿيو. پر گذاري لاءِ هن سرڪاري ٽيڪس وصول ڪندڙ (Tax Collector) طور ڪم جاري رکيو. سندس شاهڪار ناول **ڊان ڪوئڪزوٽ** جو پهريون حصو 1605ع ۾ ۽ ٻيو حصو 1615ع ۾ پڌرو ٿيو.

سندس ٻين اهم لکتن ۾ هي شامل آهن:
* **نوويلاس ايگزمپليئرز** (Exemplary Novels): 12 ڪهاڻين جو مجموعو.
* **وياجي ڊيل پارناسو** (Journey to Parnassus): هڪ طويل نظم.
* **اوچو ڪوميڊياس** (Ocho comedias): اٺ ناٽڪ ۽ اٺ مختصر ڊراما.
* **پرسيلس ۽ سگيزمنڊا جون تڪليفون**: جيڪو سندس وفات کانپوءِ 1617ع ۾ شايع ٿيو.

## جيل ۽ تخليق
روايتن موجب، اسپين جي علائقي ارگاماسيلا ڊي البا ۾ موجود "ميڊرانو غار" (ڪاسا ڊي ميڊرانو) اها جڳهه آهي جتي سروانٽس کي قيد ڪيو ويو هو. چيو وڃي ٿو ته هن **ڊان ڪوئڪزوٽ** لکڻ جو خيال ۽ ان جي شروعات انهيءَ جيل ۾ ئي ڪئي هئي.

## پڻ ڏسندا
* اسپيني ادب
* ناول
* ڊان ڪوئڪزوٽ

## حوالا
دانتي اليگيري

**دانتي اليگيري** (Dante Alighieri؛ مئي 1265 – 14 سيپٽمبر 1321)، جيڪو صرف پنھنجي پهرين نالي **دانتي** سان مشھور آهي، هڪ اطالوي شاعر، ليکڪ ۽ فلسفي هو. سندس شاهڪار نظم **ڊيوائن ڪاميڊي** (Divine Comedy) وچين دور جي اهم ترين نظمن مان هڪ ۽ اطالوي ٻوليءَ جو عظيم ترين ادبي ڪارنامو سمجهيو وڃي ٿو.

## ٻولي ۽ اثر
ان دور ۾ جڏهن علمي ۽ ادبي لکڻين لاءِ لاطيني ٻولي حاوي هئي، ڊانٽي پنهنجي مادري ٻولي (فلورنسي لھجي) ۾ لکي هڪ نئين روايت جو بنياد وڌو. هن پنهنجي ڪتاب *De vulgari eloquentia* ذريعي مقامي ٻوليءَ جي استعمال جو دفاع ڪيو. سندس هن قدم بعد ۾ جديد **اطالوي ٻولي** کي هڪ معياري شڪل ڏيڻ ۾ مدد ڪئي. هن جي پٺيان پيٽرارڪ (Petrarch) ۽ بوڪاچيو (Boccaccio) جهڙن عظيم اديبن به ساڳي واٽ اختيار ڪئي.

دانتي کي اطالوي ٻوليءَ جو "پيءُ" ۽ اٽليءَ ۾ "اعليٰ ترين شاعر" (il Sommo Poeta) پڻ سڏيو ويندو آهي.

## ڊيوائن ڪاميڊي
دانتي پاران جهنم (Hell)، اعراف (Purgatory) ۽ جنت (Heaven) جي ڪيل عڪاسي مغربي آرٽ ۽ ادب لاءِ هڪ وڏو سرچشمو بڻجي وئي. هن انگريزيءَ جي وڏن اديبن جهڙوڪ جيوفري چاوسر، جان ملٽن ۽ الفريڊ ٽينيسن کي به متاثر ڪيو.

هن جي هڪ ٻي اهم ادبي ايجاد "ٽرزا ريما" (terza rima) نالي ٽن سٽن واري شاعراڻي ترتيب آهي، جنهن جو پهريون استعمال هن ئي ڪيو هو.

## اٽليءَ جا ٽي تاج
دانتي، پيٽرارڪ ۽ بوڪاچيو کي گڏيل طور تي اطالوي ادب جا "ٽي تاج" (tre corone) چيو ويندو آهي. سندس اثر اڄ به عالمي ادب تي واضح طور تي موجود آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڊيوائن ڪاميڊي
* اطالوي ادب
* وچون دور

## حوالا
وڪٽر ھيوگو

**وڪٽر-ماري هيوگو** (Victor-Marie Hugo؛ 26 فيبروري 1802 – 22 مئي 1885) هڪ فرانسيسي رومانوي اديب، شاعر، مضمون نگار، ڊراما نگار، صحافي ۽ انساني حقن جو ڪارڪن هو. کيس فرانس جي سڀ کان مشھور ۽ بااثر اديبن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي.

## مشھور تصنيفون
وڪٽر هيوگو جا سڀ کان مشھور ناول **دي هنچ بيڪ آف نوتري ڊيم** (The Hunchback of Notre-Dame، 1831ع) ۽ **ليس ميزرابيلز** (Les Misérables، 1862ع) آهن. فرانس ۾، هيوگو پنهنجي شاعريءَ جي مجموعن، جهڙوڪ "Les Contemplations" ۽ "La Légende des siècles" جي ڪري تمام گهڻو مشهور آهي. هو پنهنجي ناٽڪن "ڪرومويل" ۽ "هرناني" ذريعي رومانوي ادبي تحريڪ جي صفِ اول ۾ رهيو.

سندس لکتن نه رڳو ادب پر موسيقيءَ کي به متاثر ڪيو، جنهن ۾ اوپيرا "ريگوليٽو" (Rigoletto) ۽ مشهور ميوزيڪلز شامل آهن. هن پنهنجي زندگيءَ ۾ 4,000 کان وڌيڪ تصويرون (Drawings) پڻ ٺاهيون.

## سياسي زندگي ۽ سماجي ڪم
هيوگو سماجي سڌارن، خاص طور تي موت جي سزا جي خاتمي ۽ غلاميءَ جي خلاف سخت مهم هلائي. نوجوانيءَ ۾ هو شاهي نظام (Royalist) جو حامي هو، پر وقت گذرڻ سان سندس خيال تبديل ٿيا ۽ هو جمهوريت جو پُرجوش حامي بڻجي ويو. هن سياست ۾ ڊپٽي ۽ سينيٽر طور به خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس ڪم پنهنجي دور جي سياسي ۽ سماجي مسئلن جي عڪاسي ڪري ٿو.

## وفات ۽ ورثو
وڪٽر هيوگو 22 مئي 1885ع تي 83 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. سندس آخري رسمن ۾ پئرس جي رستن تي 20 لک کان وڌيڪ ماڻهو شريڪ ٿيا، جيڪا فرانس جي تاريخ جي سڀ کان وڏي جنازي جي نماز هئي. کيس پئرس جي مشهور عمارت "پينٿيون" (Panthéon) ۾ دفن ڪيو ويو.

## پڻ ڏسندا
* فرانسيسي ادب
* رومانيت
* ناول نگارن جي فهرست

## حوالا
جيمس جوائس

**جيمس آگسٽين الائيسيس جوائس** (James Augustine Aloysius Joyce؛ 2 فيبروري 1882 – 13 جنوري 1941) هڪ آئرلينڊ جو ناول نگار، شاعر ۽ ادبي نقاد هو. هن جديديت (Modernist movement) ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ کيس 20هين صديءَ جي بااثر ترين اديبن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي.

## ادبي خدمتون ۽ اسلوب
جوائس جو ناول **يوليسس** (Ulysses، 1922ع) عالمي ادب ۾ هڪ سنگ ميل جي حيثيت رکي ٿو. هن ناول ۾ هومر جي "اوڊيسي" جي واقعن کي مختلف ادبي اسلوبن، خاص طور تي "شعور جي رو" (Stream of consciousness) ذريعي بيان ڪيو ويو آهي. سندس ٻين مشهور ڪتابن ۾ مختصر ڪهاڻين جو مجموعو **ڊبلنرز** (Dubliners، 1914ع)، **اي پورٽريٽ آف دي آرٽسٽ ايز اي ینگ مين** (1916ع) ۽ **فنيگنز ويڪ** (1939ع) شامل آهن.

جوائس جي لکڻين ۾ تفصيلن تي گهري توجهه، اندروني مونو لاگ (Interior monologue) ۽ لفظن جي راند (Wordplay) کيس ٻين اديبن کان ممتاز بڻائي ٿي.

## شروعاتي زندگي ۽ جلاوطني
جوائس ڊبلن ۾ پيدا ٿيو ۽ اتي ئي تعليم حاصل ڪيائين. 1904ع ۾ هن پنهنجي مستقبل جي گهرواري نورا بارنيڪل سان ملاقات ڪئي، جنهن کانپوءِ هو يورپ منتقل ٿي ويو. هن پنهنجي زندگيءَ جو گهڻو حصو ڊبلن کان ٻاهر (ٽريسٽي، پئرس ۽ زيورخ ۾) گذاريو، پر سندس لکتن جو محور هميشه پنهنجو اباڻو شهر **ڊبلن** ئي رهيو. هن چيو هو ته: "مان هميشه ڊبلن بابت لکندو آهيان، ڇو ته جيڪڏهن مان ڊبلن جي دل تائين پهچي ويس ته مان دنيا جي سڀني شهرن جي دل تائين پهچي سگهان ٿو."

## تڪرار ۽ وفات
سندس ناول "يوليسس" جڏهن پهريون ڀيرو شايع ٿيو ته برطانيه ۽ آمريڪا ۾ ان تي فحاشي جو الزام لڳائي پابندي مڙهي وئي هئي، جيڪا 1930ع واري ڏهاڪي تائين برقرار رهي.

جوائس جي آخري عمر سخت مالي مشڪلاتن ۽ اکين جي بيماريءَ ۾ گذري. جڏهن ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ فرانس تي قبضو ڪيو، ته هو پئرس مان زيورخ منتقل ٿي ويو، جتي 1941ع ۾ 58 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

## پڻ ڏسندا
* جديديت
* آئرش ادب
* ناول

## حوالا
موليير

**جان بيپٽسٽ پوڪلن** (Jean-Baptiste Poquelin؛ 15 جنوري 1622 – 17 فيبروري 1673)، جيڪو پنهنجي اسٽيج جي نالي **موليير** (Molière) سان مشهور آهي، هڪ فرانسيسي ڊراما نگار، اداڪار ۽ شاعر هو. کيس فرانسيسي ٻوليءَ ۽ عالمي ادب جي عظيم ترين ليکڪن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. هن جي اثر سبب اڪثر فرانسيسي ٻوليءَ کي "مولئير جي ٻولي" (Language of Molière) چيو ويندو آهي.

## شروعاتي زندگي ۽ ٿيٽر
موليير هڪ خوشحال خاندان ۾ پيدا ٿيو ۽ اعليٰ تعليم حاصل ڪيائين. تيرهن سالن تائين هڪ گهمندڙ اداڪار طور ڪم ڪرڻ دوران هن پنهنجي مزاحيا صلاحيتن کي نياريو. هن اطالوي "ڪاميڊيا ڊيل آرٽي" (Commedia dell'arte) جي عنصرن کي فرانسيسي مزاح سان ملائي هڪ نئون رنگ متعارف ڪرايو.

## شاهي سرپرستي ۽ ڪاميابي
فرانس جي بادشاھ **لوئي چوڏهين** (Louis XIV) جي ڀاءُ، فلپ اول جي سرپرستي هيٺ، مولئير کي لوور (Louvre) محل ۾ بادشاهه جي سامهون پرفارم ڪرڻ جو موقعو مليو. هن جي ڪم کان متاثر ٿي بادشاهه کيس ٿيٽر لاءِ جڳهه ۽ مالي مدد فراهم ڪئي. سندس گروپ کي "بادشاهه جو گروپ" (Troupe du Roi) جو لقب مليو. هن "دي اسڪول فار وائوز" ۽ "دي افيڪٽڊ ليڊيز" جهڙن ڊرامن ذريعي پئرس جي عوام ۾ وڏي شهرت ماڻي.

## تڪرار ۽ طنز
جيتوڻيڪ هو دربار ۽ عوام ۾ مقبول هو، پر سندس طنزيه ڊرامن ڪيترن ئي حلقن کي ناراض ڪيو. سندس مشهور ڊرامي **ٽارٽوفي** (Tartuffe) ۾ مذهبي منافقت تي ڪيل تنقيد سبب ڪيٿولڪ چرچ پاران ان تي پابندي مڙهي وئي. اهڙي طرح "ڊان جوآن" (Dom Juan) کي به اسٽيج تان هٽايو ويو.

## آخري وقت ۽ وفات
موليير ڦڦڙن جي ٽي بي (Tuberculosis) جي بيماريءَ ۾ مبتلا هو. 1673ع ۾، پنهنجي آخري ڊرامي "دي ايميجنري انويلڊ" (The Imaginary Invalid) جي پرفارمنس دوران، کيس رت جي الٽي ٿي. حيرت جي ڳالهه اها آهي ته ان وقت هو اسٽيج تي هڪ اهڙي بيمار جو ڪردار ادا ڪري رهيو هو جنهن کي لڳندو هو ته هو بيمار آهي پر اصل ۾ نه هو. هن پرفارمنس ته مڪمل ڪئي پر ڪجهه ڪلاڪن کانپوءِ وفات ڪري ويو.

## پڻ ڏسندا
* فرانسيسي ادب
* ڊرامو
* ڪاميڊي

## حوالا
اووڊ

**پبلئيس اووڊيئس نيسو** (Publius Ovidius Naso؛ 20 مارچ 43 ق.م – 17/18ع)، جنهن کي انگريزيءَ ۾ عام طور تي **اووڊ** (Ovid) سڏيو ويندو آهي، آگسٽن دور جو هڪ بااثر رومي شاعر هو. هو ورجل ۽ هوريس جو همعصر هو، ۽ انهن ٽنهي کي لاطيني ادب جا عظيم شاعر مڃيو ويندو آهي.

## ادبي ڪارناما
اووڊ پنهنجي شاهڪار تخليق **ميٽامورفوسس** (Metamorphoses) جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشهور آهي. هي 15 ڪتابن تي ٻڌل هڪ مسلسل داستان آهي، جيڪو قديم يوناني ۽ رومي اساطير (Mythology) جو سڀ کان اهم ذريعو آهي. سندس ٻين مشهور ڪتابن ۾ هي شامل آهن:
* **آرس اميٽوريا** (Ars Amatoria): جنهن کي "محبت جو فن" چيو ويندو آهي.
* **فاسٽي** (Fasti): رومي ڪئلينڊر ۽ رسمن بابت شاعري.

سندس شاعريءَ جو اثر وچين دور جي يورپي ادب ۽ فنونِ لطيفه تي تمام گهڻو رهيو آهي.

## جلاوطني
جيتوڻيڪ اووڊ پنهنجي زندگيءَ ۾ تمام گهڻو مقبول هو، پر شهنشاهه آگسٽس کيس اوچتو بحيره اسود جي ڪناري تي واقع شهر "ٿومس" (موجوده رومانيا ۾) جلاوطن ڪري ڇڏيو. اووڊ پنهنجي جلاوطنيءَ جو سبب هڪ نظم ۽ هڪ غلطي (carmen et error) کي قرار ڏنو، پر هن ڪڏهن به اها وضاحت نه ڪئي ته اها غلطي ڪهڙي هئي. هن پنهنجي زندگيءَ جا آخري 9 يا 10 سال اتي ئي گذاريا ۽ وفات ڪئي.

## ورثو
اووڊ کي لاطيني ٻوليءَ جو آخري عظيم "عشقيہ شاعر" سمجهيو ويندو آهي. سندس لکڻين قديم ڏندڪٿائن کي محفوظ ڪيو، جن کي اڄ به وڏي چاهه سان پڙهيو وڃي ٿو.

## پڻ ڏسندا
* لاطيني شاعري
* ورجل
* رومي سلطنت

## حوالا
مارسيل پروسٽ

**مارسيل پروسٽ** (Marcel Proust؛ 10 جولاءِ 1871 – 18 نومبر 1922) هڪ فرانسيسي ناول نگار، ادبي نقاد ۽ مضمون نگار هو. کيس 20هين صديءَ جي سڀ کان بااثر اديبن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. هو پنهنجي عظيم ناول **گم ٿيل وقت جي ڳولا ۾** (À la recherche du temps perdu) جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو، جيڪو 1913ع ۽ 1927ع جي وچ ۾ ستن جلدن ۾ شايع ٿيو.

## شروعاتي زندگي
پروسٽ پئرس جي هڪ امير گهراڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ، ايڊرين پروسٽ، هڪ مشهور طبيب ۽ وبائي مرضن جو ماهر هو. ننڍپڻ کان ئي پروسٽ کي سهڪي (Asthma) جي سخت بيماري هئي، جنهن ڪري سندس تعليم متاثر ٿي. نوجوانيءَ ۾ هن پئرس جي اعليٰ طبقي جي محفلن (Salons) ۾ شرڪت ڪئي، جتان کيس پنهنجي ناول لاءِ ڪردار ۽ موضوع مليا.

## شاهڪار تخليق: گم ٿيل وقت جي ڳولا ۾
1908ع ۾ پروسٽ پنهنجي مشهور ناول تي ڪم شروع ڪيو. هي ناول تقريباً 12 لک 50 هزار لفظن تي ٻڌل آهي. ان جا اهم موضوع هي آهن:
* **يادگيري (Memory):** خاص طور تي غير ارادي يادگيري جو تصور.
* **فن ۽ محبت:** انساني تجربن جي گهرائي.
* **سماجي طبقو:** پئرس جي اعليٰ سوسائٽي جو تجزيو.

هن ناول "شعور جي رو" (Stream of consciousness) واري ادبي ٽيڪنيڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ناول جا ڪجهه حصا سندس وفات کانپوءِ سندس ڀاءُ رابرٽ پاران ترتيب ڏئي شايع ڪرايا ويا.

## وفات ۽ ورثو
پروسٽ پنهنجي زندگيءَ جا آخري ٽي سال بيماريءَ سبب گهر تائين محدود گذاريا، پر ان دوران به هن پنهنجي ناول کي مڪمل ڪرڻ جاري رکيو. هو 1922ع ۾ 51 سالن جي عمر ۾ نمونيا جي ڪري وفات ڪري ويو. کيس پئرس جي مشهور قبرستان "پيئر لاشيز" (Père Lachaise) ۾ دفن ڪيو ويو.

جديد ادب جي ترقيءَ ۾ پروسٽ جي ناول کي هڪ بنيادي پٿر جي حيثيت حاصل آهي، ۽ اڄ به دنيا جي وڏن اديبن ۽ نقادن پاران ان جو گهرو مطالعو ڪيو وڃي ٿو.

## پڻ ڏسندا
* فرانسيسي ادب
* جديديت

## حوالا
سوفوڪليز

**سوفوڪليز** (Sophocles؛ تقريباً 497 ق.م – 406 ق.م) قديم يونان جو هڪ عظيم الميه نگار (Tragedian) هو. هو انهن ٽنهي وڏن يوناني ڊراما نگارن مان هڪ آهي، جن جا ڊراما اڄ به مڪمل صورت ۾ موجود آهن (ٻيا ٻه ايشيلس ۽ يوريپڊيز آهن). سوفوڪليز 120 کان وڌيڪ ڊراما لکيا، پر انهن مان صرف ست مڪمل صورت ۾ بچي سگهيا آهن.

## مقابلا ۽ ڪاميابيون
تقريباً 50 سالن تائين سوفوڪليز اٿينز جي شهر-رياست ۾ ٿيندڙ ڊرامائي مقابلن (جيڪي مذهبي ميلن "لينايا" ۽ "ڊائونيشيا" دوران ٿيندا هئا) جو سڀ کان مقبول ليکڪ رهيو. هن 30 مقابلن ۾ حصو ورتو، جن مان 24 مقابلا کٽيائين ۽ ڪڏهن به ٻئي نمبر کان هيٺ نه آيو. ان جي مقابلي ۾ ايشيلس 13 ۽ يوريپڊيز رڳو 4 مقابلا کٽيا هئا.

## مشھور ڊراما
سوفوڪليز جا ست مڪمل بچيل ڊراما هي آهن:
* **ايجيڪس** (Ajax)
* **انٽيگني** (Antigone)
* **ٽريڪس جون عورتون** (Women of Trachis)
* **ايڊيپس ريڪس** (Oedipus Rex)
* **اليڪٽرا** (Electra)
* **فلوڪٽيٽيز** (Philoctetes)
* **ايڊيپس ايٽ ڪولونس** (Oedipus at Colonus)

سندس سڀ کان مشهور ڊراما "ٿيبن ناٽڪ" (Theban plays) طور سڃاتا وڃن ٿا، جن جو محور ايڊيپس ۽ انٽيگني جا ڪردار آهن.

## ادبي اثر ۽ سڌارا
سوفوڪليز ڊرامي جي فن ۾ ڪيتريون ئي اهم تبديليون آنديون. ارسطو جي مطابق، هن ڊرامي ۾ **ٽيون اداڪار** (Third actor) شامل ڪيو، جنهن سان ڪهاڻي بيان ڪرڻ ۾ "ڪورس" (Chorus) جي اهميت گهٽجي وئي ۽ ڪردارن جي پاڻ ۾ گفتگوءَ کي وڌيڪ موقعو مليو. هن پنهنجي ڪردارن کي اڳوڻن ليکڪن جي مقابلي ۾ وڌيڪ گهرائي ۽ انساني جهرڪن سان پيش ڪيو.

## پڻ ڏسندا
* قديم يوناني ادب
* الميہ
* ارسطو

## حوالا
نجيب محفوظ

**نجيب محفوظ عبد العزيز ابراهيم احمد الباشا** (11 ڊسمبر 1911 – 30 آگسٽ 2006) هڪ مشهور مصري اديب هو، جنهن 1988ع ۾ **ادب ۾ نوبل انعام** ماڻيو. هو نوبل انعام حاصل ڪندڙ واحد مصري اديب آهي. سويڊش اڪيڊمي کيس اهڙو اديب قرار ڏنو، جنهن پنهنجي شاهڪار لکتن ذريعي هڪ اهڙي مصري داستانوي فن کي جنم ڏنو جيڪو پوري انسانيت لاءِ آهي.

## ادبي سفر ۽ موضوع
نجيب محفوظ کي طحه حسين سان گڏ مصري ادب جو پهريون جديد ليکڪ سمجهيو ويندو آهي، جنهن وجوديت (Existentialism) جي موضوعن تي لکيو. هن جي 70 سالن جي ادبي سفر (1930ع کان 2004ع تائين) ۾ هن 35 ناول، 350 کان وڌيڪ مختصر ڪهاڻيون، 26 اسڪرين پلي (فلمي ڪهاڻيون) ۽ سوين ڪالم لکيا.

سندس تقريباً تمام ناولن جو پسمنظر **مصر** آهي. هن جي لکتن ۾ "ڳلي" يا "پاڙي" (The Lane) جو تصور تمام گهڻو ملي ٿو، جنهن کي هو دنيا جي هڪ ننڍڙي عڪس (Microcosm) طور پيش ڪندو هو. سندس سڀ کان مشهور تصنيفن ۾ **قاهره ٽريلوجي** (The Cairo Trilogy) ۽ **گبيلوي جا ٻار** (Children of Gebelawi) شامل آهن.

## اثر ۽ فلمي موافقت
نجيب محفوظ جي ادب کي حقيقت نگاري (Realism) ۾ شمار ڪيو ويندو آهي، پر ان ۾ وجودي فلسفي جا گهرا اثر موجود آهن. سندس ڪيترن ئي ناولن ۽ ڪهاڻين تي مصري توڙي بين الاقوامي فلمون ٺهي چڪيون آهن، جنهن ڪري هو مصر جو سڀ کان وڌيڪ فلمي موافقت حاصل ڪندڙ اديب آهي.

## سياسي ۽ سماجي حيثيت
محفوظ پنهنجي لکتن ۾ سماجي مسئلن ۽ مصري سماج جي تبديلين تي گهري نظر رکندو هو. 1994ع ۾ انتهاپسندن پاران سندس لکتن تي تڪرار سبب مٿس قاتلانه حملو به ڪيو ويو هو، جنهن ۾ هو بچي ويو پر سندس ساڄي هٿ جون مشڪون متاثر ٿيون.

## پڻ ڏسندا
* عربي ادب
* نوبل انعام يافتہ اديبن جي فھرست
* مصر جو ادب

## حوالا
آروبا

**اروبا** (Aruba)، سرڪاري طور تي اروبا جو ملڪ، ڏکڻ ڪيريبين سمنڊ ۾، وينزويلا جي پيراگوانا جزيري نما کان 29 ڪلوميٽر (18 ميل) اتر ۾ ۽ ڪوراڪاؤ کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) اتر اولهه ۾، هالينڊ جي بادشاهت جي اندر هڪ جزو طور ٻيٽ ملڪ آهي. سال 1986ع ۾، اروبا هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ جزوي ملڪ بڻجي ويو ۽ رسمي نالو اروبا جو ملڪ حاصل ڪيو.

اروبا جو علائقو 179 چورس ڪلوميٽر (69.1 چورس ميل) آهي. اروبا پنهنجي اتر اولهه کان ڏکڻ اوڀر تائين 32 ڪلوميٽر (20 ميل) ڊگهو آهي ۽ پنهنجي ويڪر واري نقطي تي 10 ڪلوميٽر (6 ميل) ويڪرو آهي. اروبا جاگرافيائي طور تي ڏکڻ آمريڪا ۾ واقع آهي. ڏکڻ آمريڪي براعظمي شيلف تي واقع آهي. بونيئر ۽ ڪراڪاؤ سان گڏ، اروبا هڪ ٻيٽ گروپ جو حصو بڻجي ٿو جنهن کي ABC ٻيٽ سڏيو ويندو آهي. ڊچ ڪيريبين ABC ٻيٽن کي ٻين ٽن اهم ٻيٽن سان گڏ شامل ڪري ٿو. SSS ٻيٽ. ڪيريبين جي گھڻي حصي جي برعڪس (جيڪي نمي واري اڀرندڙ موسمن جو تجربو ڪن ٿا) اروبا ۾ خشڪ آبهوا آهي. هڪ خشڪ زيرڪ منظرنامي سان. نسبتا گرم ۽ سج وارو موسم سڄو سال برقرار رهي ٿو. 

1,08,880 جي آبادي سان (غير دستاويزي مهاجرن کي ڇڏي). اروبا ڊچ ڪيريبين جي ڪل آبادي جو تقريباً ٽيون حصو آباد آهي. هالينڊ جي بادشاهت جي چئن ملڪن مان هڪ جي طور تي. هالينڊ، ڪيوراڪاؤ ۽ سنٽ مارٽن سان گڏ. اروبا پنهنجي شهرين سان ڊچ قوميت شيئر ڪري ٿو. اروبا ۾ انتظامي ذيلي تقسيم جي کوٽ آهي. پر اهو مردم شماري جي مقصدن لاءِ اٺ علائقن ۾ ورهايل آهي. اورنجسٽاد هن جو گاديءَ جو هنڌ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*  of the Government of Aruba

زمرو:اروبا
زمرو:نيدرلينڊز
زمرو:جزو ملڪ
زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ
زمرو:ڪئريبين علائقو
زمرو:منحصر علائقا
زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ 
زمرو:اڳوڻي ڊچ ڪالونيون 
زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون
زمرو:ڪيريبين ۾ منحصر علائقا
زمرو:ترقي پذير ننڍي ٻيٽ واري رياستون زمرو:يورپي يونين جا خاص علائقا 
زمرو:1986 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ 
زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي 
زمرو:آمريڪا ۾ اڳوڻي برطانوي ڪالونيون ۽ محافظ رياستون
لي بائي

**لي بائي** (Li Bai؛ 701ع – 762ع)، جنهن کي پنهنجي اعزازي نالي **تائي بائي** سان به سڃاتو وڃي ٿو، هڪ چيني شاعر هو. کيس تانگ خاندان ۽ مجموعي طور چيني شاعريءَ جي تاريخ جي عظيم ترين شاعرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. هو ۽ سندس دوست **ڊُو فو** (Du Fu) تانگ خاندان جي ان دور جا نمايان ستارا هئا جنهن کي "چيني شاعريءَ جو سنهري دور" چيو وڃي ٿو.

## ادبي حيثيت
چيني ثقافت ۾ "ٽي عجائبات" (Three Wonders) مان مراد لي بائي جي شاعري، پيئي من جي تلوار بازي، ۽ ژانگ شو جي خطاطي آهي. لي بائي جا تقريباً 1,000 نظم اڄ به موجود آهن. سندس شاعريءَ جا ترجما 18هين صديءَ ۾ يورپي ٻولين ۾ ٿيڻ شروع ٿيا. مشهور آمريڪي شاعر ايزرا پائونڊ پنهنجي ڪتاب "ڪيٿي" (Cathay) ۾ سندس نظمن کي خاص جڳهه ڏني آهي.

## موضوع ۽ اسلوب
لي بائي جي شاعريءَ جا مکيه موضوع دوستي، فطرت جي گهرائي، تنهائي ۽ شراب نوشي جون خوشيون آهن. سندس مشهور نظمن ۾ هي شامل آهن:
* **ڪوائٽ نائيٽ ٿاٽ** (Quiet Night Thought): جيڪو اڄ به چين جي اسڪولن ۾ پڙهايو وڃي ٿو.
* **برنگ ان دي وائن** (Bring in the Wine)
* **دي هارڊ روڊ ٽو شو** (The Hard Road to Shu)

سندس زندگي افسانوي داستانن سان ڀريل آهي. هڪ مشهور قصو آهي ته هو نشي جي حالت ۾ ٻيڙيءَ تي سوار هو ۽ پاڻيءَ ۾ چنڊ جي عڪس کي پڪڙڻ جي ڪوشش ڪندي ٻڏي فوت ٿي ويو.

## تاريخي پسمنظر
لي بائي جي زندگيءَ جا شروعاتي ڏينهن چين جي امن ۽ خوشحالي واري دور ۾ گذريا، پر پوءِ مشهور **ان لوشان بغاوت** (An Lushan Rebellion) شروع ٿي، جنهن اتر چين کي جنگ ۽ ڏڪار جي باهه ۾ جهوڪي ڇڏيو. ان دور ۾ سندس شاعريءَ ۾ هڪ غمگين ۽ نئون رنگ پيدا ٿيو. لي بائي ان گهڙي تائين جيئرو نه رهيو جو ان افراتفريءَ جو خاتمو ڏسي سگهي.

## پڻ ڏسندا
* چيني شاعري
* تانگ خاندان
* ڊُو فو

## حوالا
فيض آباد، بدخشان

**فيض آباد** (Faizabad؛ پشتو، دري: فیض آباد) افغانستان جي اتر اوڀر ۾ هڪ شهر آهي جيڪو صوبي بدخشان جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو فيض آباد ضلعي جي اختيار هيٺ آهي ۽ ان جي آبادي اندازاً 85,477 آهي.  

فيض آباد ۾ بدخشاں يونيورسٽي واقع آهي، جيڪا شهر جي اتر اولهه واري حصي ۾ واقع آهي. فيض آباد ايئرپورٽ پڻ ان جي ڀرسان آهي، جيڪو محدود مقامي پرواز جون خدمتون فراهم ڪري ٿو.  شهر ۾ ڪيترائي بازار، ڪاروباري مرڪز، عوامي پارڪ، بينڪ، هوٽلون، ريسٽورنٽ، مسجدون، اسپتالون، يونيورسٽيون ۽ راندين کيڏڻ ۽ تفريح لاءِ جڳهون آهن. شهر ۾ تاريخي اهميت جا مزار پڻ آهن.

فيض آباد سمنڊ جي سطح کان مٿي 1,254 ميٽر (4,114 فوٽ) جي اوچائي تي آهي ۽ 159 چورس ڪلوميٽر (61 چورس ميل) جي زميني ايراضي تي پکڙيل آهي. سال 2015ع ۾ ان ۾ لڳ ڀڳ 10,605 رهائشي يونٽ هئا. هي شهر ڏکڻ اوڀر ۾ اشڪشم ۽ ڏکڻ اولهه ۾ تالقان سان روڊ نيٽ ورڪ ذريعي ڳنڍيل آهي. فيض آباد پامير علائقي جو مکيه تجارتي ۽ انتظامي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو. ڪوڪچا ندي شهر سان گڏ وهندي آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:فيض آباد
زمرو:بدخشان صوبو
زمرو:افغانستان جا شھر
اين فرينڪ

**اينليز ماري فرينڪ** (Annelies Marie Frank؛ 12 جون 1929ع – فيبروري يا مارچ 1945ع) هڪ جرمن ڄائي يهودي ڊائري نويس ۽ هولوڪاسٽ جي قرباني بڻيل شخصيت هئي. هن پنهنجي وفات کانپوءِ عالمي شهرت حاصل ڪئي، جڏهن سندس اها ڊائري شايع ٿي جنهن ۾ هن هالينڊ تي جرمن قبضي دوران لڪي گذاريل زندگيءَ جا احوال لکيا هئا. هن 1942ع کان 1944ع تائين ايمسٽرڊيم جي هڪ اٽاري (attic) ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ لڪيل رهڻ دوران روزاني جي زندگيءَ کي تفصيل سان قلمبند ڪيو.

## شروعاتي زندگي ۽ لڪڻ جو دور
اين فرينڪ 1929ع ۾ جرمنيءَ جي شهر فرينڪفرٽ ۾ پيدا ٿي. 1934ع ۾، جڏهن ايڊولف هٽلر ۽ نازي پارٽي جرمنيءَ تي قبضو ڪيو، ته سندس خاندان ايمسٽرڊيم لڏي ويو. مئي 1940ع ۾ جرمنيءَ جي هالينڊ تي قبضي کانپوءِ فرينڪ خاندان اتي ڦاسي پيو. 1941ع ۾ اين کان جرمن شهريت کسي وئي ۽ هوءَ بي رياست (stateless) بڻجي وئي.

جڏهن جولاءِ 1942ع ۾ يهودين تي ظلم وڌي ويو، ته خاندان اين جي پيءُ، اوٽو فرينڪ جي آفيس واري عمارت ۾ ڪتابن جي الماريءَ پٺيان ٺهيل خفيه ڪمرن ۾ لڪي ويو. 4 آگسٽ 1944ع تي گيسٽاپو (Gestapo) کين گرفتار ڪري ورتو.

## گرفتاري ۽ وفات
گرفتاريءَ کانپوءِ فرينڪ خاندان کي ڪنسنٽريشن ڪيمپن (حراستي ڪيمپن) ۾ موڪليو ويو. نومبر 1944ع ۾ اين ۽ سندس ڀيڻ مارگوٽ کي برگن-بيلسن ڪيمپ منتقل ڪيو ويو، جتي چند مهينن بعد هو تيفائيد (typhus) جي وبا سبب وفات ڪري ويون. ريڊ ڪراس جي اندازي موجب سندن وفات مارچ 1945ع ۾ ٿي، پر جديد تحقيق اشارو ڪري ٿي ته اهي فيبروري يا مارچ جي شروعات ۾ فوت ٿيون هيون.

## اين جي ڊائري جو شايع ٿيڻ
خاندان جو واحد بچيل ميمبر اوٽو فرينڪ هو، جيڪو ٻي عالمي جنگ کانپوءِ ايمسٽرڊيم واپس آيو. کيس اين جي ڊائري ملي، جيڪا سندس سيڪريٽرين مائيپ گيز ۽ بيپ وسڪوئل محفوظ ڪري رکي هئي. پنهنجي ڌيءَ جي ليکڪا بڻجڻ جي خواهش کي پورو ڪرڻ لاءِ اوٽو فرينڪ 1947ع ۾ هيءَ ڊائري شايع ڪرائي.

هيءَ ڪتاب پهريون ڀيرو 1952ع ۾ انگريزيءَ ۾ **The Diary of a Young Girl** جي نالي سان شايع ٿيو ۽ هن وقت تائين دنيا جي 70 کان وڌيڪ ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. هيءَ ڊائري هولوڪاسٽ جي تاريخي دستاويزن مان هڪ اهم دستاويز سمجهي وڃي ٿي ۽ ان تي ڪيترائي ناٽڪ ۽ فلمون به ٺهي چڪيون آهن.

## پڻ ڏسندا
* هولوڪاسٽ
* ٻي عالمي جنگ
* ايمسٽرڊيم

## حوالا
مريم، عيسيٰ جي ماءُ

**مريم** پهرين صديءَ جي هڪ يهودي عورت هئي، جيڪا ناصرت جي رهواسي ۽ حضرت عيسٰي عليه السلام جي والده هئي. هوءَ مسيحيت ۽ اسلام جي هڪ انتهائي اهم ۽ مقدس شخصيت آهي. کيس مختلف لقبن، جهڙوڪ "ڪنئاري مريم" يا "آسمانن جي راڻي" سان ياد ڪيو ويندو آهي.

## مذهبي حيثيت
### مسيحيت ۾
ڪيٿولڪ، آرٿوڊوڪس، اينگليڪن ۽ ڪيترن ئي پروٽسٽنٽ فرقن جو عقيدو آهي ته مريم، عيسٰي جي ماءُ هجڻ جي ناتي "خدا جي ماءُ" (Theotokos) آهي. اناجيل (متي ۽ لوقا) مطابق، مريم هڪ ڪنئاري هئي، جنهن روح القدس جي ذريعي حضرت عيسٰي کي جنم ڏنو. مسيحي عقيدي مطابق، کيس دنياوي زندگيءَ جي پڄاڻيءَ تي جسم سميت آسمان ڏانهن کنيو ويو، جنهن کي مغربي مسيحيت ۾ "Assumption" چيو ويندو آهي.

### اسلام ۾
اسلام ۾ بيبي مريم کي تمام عورتن ۾ اعلٰي ترين مقام حاصل آهي. قرآن شريف ۾ سندس ذڪر ڪيترائي ڀيرو آيو آهي، ۽ قرآن جي هڪ پوري سورت (سورت مريم) سندس نالي سان منسوب آهي. کيس هڪ پاڪدامن ۽ عظيم خاتون طور پيش ڪيو ويو آهي، جنهن بغير ڪنهن مرد جي مداخلت جي معجزي طور حضرت عيسٰي کي جنم ڏنو.

## بائيبل ۾ ذڪر
اناجيل ۾ مريم کي حضرت عيسٰي جي ماءُ طور سڃاڻپ ڏني وئي آهي. بيت اللحم ۾ پيدائش کانپوءِ، هن پنهنجي مڙس يوسف سان گڏ کيس ناصرت ۾ پاليو. هوءَ حضرت عيسٰي کي صليب تي چاڙهڻ وقت يروشلم ۾ موجود هئي ۽ سندس آسمان ڏانهن کڻي وڃڻ کانپوءِ به حوارين (Apostles) سان گڏ هئي.

## عقيدت ۽ فن
شروعاتي مسيحيت کان وٺي بيبي مريم کي سڀ کان وڏي سنت (Saint) طور مڃيو وڃي ٿو. سندس نالي سان منسوب ڪيترائي گرجا گھر، دعائون ۽ مذهبي ڏينهن ملهايا وڃن ٿا. فن جي تاريخ ۾، خاص ڪري بازنطيني، قرون وسطيٰ ۽ ريناسنس دور ۾، مريم مصوري ۽ مجسمه سازي جو هڪ مکيه موضوع رهي آهي.

## پڻ ڏسندا
* عيسٰي
* سورت مريم
* مسيحيت
* اسلام

## حوالا
خرم سلطان

**خرم سلطان** (Hürrem Sultan؛ پيدائش تقريباً 1505ع – وفات 15 اپريل 1558ع)، جيڪا مغربي دنيا ۾ **روڪسيلانا** جي نالي سان مشهور آهي، عثماني سلطان سليمان عاليشان جي مکيه ملڪه ۽ قانوني گهرواري هئي. هوءَ سلطان سليم ٻيو جي ماءُ ۽ عثماني سلطنت جي پهرين "خاصگي سلطان" هئي. هوءَ عثماني تاريخ جي بااثر ترين عورتن مان هڪ هئي، جنهن "عورتن جي سلطنت" (Sultanate of Women) جي دور جو آغاز ڪيو.

## شروعاتي زندگي ۽ حرم ۾ داخلا
خرم سلطان جي پيدائش روٿينيا (موجوده يوڪرين) ۾ هڪ قديم آرتھوڊوڪس عيسائي خاندان ۾ ٿي. کيس تاتاري حملي آورن قيد ڪري ورتو ۽ غلامن جي واپار ذريعي عثماني گاديءَ واري شهر قسطنطنيه پهچايو ويو. هوءَ عثماني شاهي حرم ۾ داخل ٿي ۽ جلد ئي سلطان سليمان جي پسنديده بڻجي وئي.

عثماني روايتن کي ٽوڙيندي، سلطان سليمان کيس غلاميءَ مان آزاد ڪري پنهنجي قانوني زال بڻايو. ان کان اڳ سلطان رڳو پرڏيهي آزاد اميرزادين سان شادي ڪندا هئا، پر سليمان خرم سان شادي ڪري هڪ نئين تاريخي روايت قائم ڪئي.

## سياسي اثر ۽ اقتدار
خرم سلطان پنهنجي سڄي زندگي سلطان جي درٻار ۾ گذاري ۽ پنهنجي مڙس جي سڀ کان ويجهي صلاحڪار بڻي رهي. سلطان ۽ خرم جي وچ ۾ لکيل محبت جا خط ظاهر ڪن ٿا ته هوءَ نه رڳو سلطان جي محبوبا هئي پر سياسي معاملن ۾ سندس سڀ کان وڏي رازدار پڻ هئي. سلطان جي جنگي سفرن دوران، هوءَ کيس سلطنت جي حالتن ۽ بغاوتن بابت آگاهي ڏيندي هئي.

هن عالمي سفارتڪاريءَ ۾ به حصو ورتو، خاص ڪري پولينڊ سان عثماني لاڳاپن کي بهتر بڻائڻ ۾ سندس وڏو ڪردار هو. هن ٻين ملڪن جي سربراهن کي سفارتي خط ۽ تحفا پڻ موڪليا.

## فلاحي ڪم ۽ تعميرات
خرم سلطان ڪيترائي وڏا فلاحي ڪم ڪرايا، جن ۾:
* **خاصگي سلطان ڪمپليڪس:** جنهن ۾ مسجد، مدرسا ۽ اسپتال شامل هئي.
* **خرم سلطان حمام:** جيڪو استنبول جي مشهور تعميرات مان هڪ آهي.
* هن مڪي، مديني ۽ يروشلم ۾ غريبن لاءِ لنگر خانا پڻ قائم ڪيا.

## وفات
خرم سلطان اپريل 1558ع ۾ قسطنطنيه ۾ وفات ڪئي. کيس استنبول جي مشهور سليمانيه مسجد جي احاطي ۾ هڪ عاليشان مقبري ۾ دفن ڪيو ويو. اٺن سالن کانپوءِ سلطان سليمان جي وفات تي کيس به سندس ڀرسان ئي دفن ڪيو ويو.

## پڻ ڏسندا
* سليمان عاليشان
* عثماني سلطنت
* مهري ماه سلطان

## حوالا
اتا نگر

**اتانگر** () ڀارت جي رياست اروناچل پرديش جو گاديءَ وارو ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي۔ اروناچل پرديش قانون ساز اسيمبلي جو هيڊڪوارٽر، اروناچل پرديش جي حڪومت جو مرڪز، ۽ گوهاٽي هاءِ ڪورٽ جو مستقل بينچ نھارلاگون ۾، سڀ اتانگر ۾ واقع آهن۔ اهم اقتصادي سرگرمين جو مرڪز هجڻ سبب، اٽاناگر ۽ ڀرپاسي وارو شهر نھارلاگون گڏجي اتانگر ڪيپيٽل ڪمپليڪس علائقو بڻائن ٿا۔ هي علائقو چندرانگر ٽائون ۾ اتانگر ميونسپل حدن کان شروع ٿي نرجولي ٽائون تائين پکڙيل آهي ۽ ثقافتي، اقتصادي، فيشن، تعليمي ۽ تفريحي سرگرمين جو اهم مرڪز آهي۔

## ماخذِ نالي
اتانگر جو نالو اِتا قلعو مان ورتل آهي، جيڪو ”سرن جو قلعو“ سڏيو وڃي ٿو ۽ شهر جي مرڪز ۾ واقع آهي۔ هي قلعو بيقاعده شڪل رکي ٿو ۽ گهڻو ڪري سرن سان تعمير ٿيل آهي، جيڪي 14هين–15هين صدي عيسويءَ ۾ جيتري خاندان جي بادشاهه رامچندر جي ماياپور دور سان منسوب ڪيا وڃن ٿا۔

## جاگرافي
اتانگر  تي واقع آهي۔ هن شهر جي سراسري اوچائي 320 ميٽر آهي۔

## آبهوا
اتانگر ۾ نمي واري ذيلي اُستوائي آبهوا (ڪوپن آبهوا درجابندي: *Cwa*) پائي وڃي ٿي، جتي سيارا خشڪ ۽ نرم ٿين ٿا، جڏهن ته اونهارا گرم، نمي ڀريا ۽ برساتي هوندا آهن۔

## ثقافت

اتانگر ۾ ڪيترائي قبائلي گروهه رهن ٿا، جهڙوڪ نيشي، آدي، اپاتاني، ٽيگن، گالو وغيره۔

## آبادي
 جي ڀارتي آدمشماري مطابق اتانگر جي آبادي 59,490 هئي۔ مرد آبادي جو 53٪ ۽ عورتون 47٪ هيون۔ شهر جي سراسري خواندگي جي شرح 66.95٪ هئي، جيڪا قومي اوسط 74.4٪ کان گهٽ آهي: مرد خواندگي 73.69٪ ۽ عورت خواندگي 59.57٪ هئي۔ اتانگر ۾ 15٪ آبادي 6 ورهين کان گهٽ عمر وارن ٻارن تي مشتمل آهي۔

## تعليم

### يونيورسٽيون ۽ ڪاليج
* ڊيرا ناتونگ گورنمينٽ ڪاليج  
* ڊان بوسڪو ڪاليج، اتانگر  
* هماليه يونيورسٽي  
* اتر اوڀر علائقائي سائنس ۽ ٽيڪنالاجي انسٽيٽيوٽ  
* قومي ٽيڪنالاجي ادارو، اروناچل پرديش  
* راجيَو گانڌي گورنمينٽ پوليٽيڪنڪ  
* راجيَو گانڌي يونيورسٽي  
* ٽومو ريبا انسٽيٽيوٽ آف هيلٿ اينڊ ميڊيڪل سائنسز  
* اندرا گانڌي نيشنل اوپن يونيورسٽي  

## آمدورفت
### سڙڪ
قومي شاهراهه 415 اتانگر کي ملڪ جي ٻين حصن سان ڳنڍي ٿي۔ باقاعده بس ۽ ٽيڪسي سروس گواهاٽي کان موجود آهي۔

### ريل
نهارلاگون ريلوي اسٽيشن ويجهي اسٽيشن آهي، جيڪا شهر کان لڳ ڀڳ 15 ڪلوميٽر پري آهي۔

### هوائي
اتانگر هوائي اڏو (دوني پولو هوائي اڏو) هولونگي ۾ واقع آهي ۽ 19 نومبر 2022 تي افتتاح ڪيو ويو۔ هتان کان باقاعده پروازون هلن ٿيون۔

## ڏسڻ جهڙا هنڌ

* اِتا قلعو – اروناچل پرديش جي اهم تاريخي ماڳن مان هڪ۔  
* جواهر لعل نهرو ميوزيم، اتانگر – قبائلي ثقافت جي نمائش لاءِ مشهور۔  
* گيڪر سيني (گنگا ڍنڍ) – قدرتي خوبصورت ڍنڍ۔  
* بدھ مت گومپا مندر  

## خارجي ڳنڍڻا

*

زمرو:اتانگر
زمرو:پاپم پاري ضلعي جا شهر
زمرو:ڀارت جون گاديءَ وارا شهر
زمرو:اروناچل پرديش جا پهاڙي تفريحي هنڌ
زمرو:اتر اوڀر ڀارت ۾ سياحت

## حوالا
دسپور

**دسپور** (, ) ڀارت جي رياست آسام جي گادي آهي ۽ گوهاٽي جو هڪ مضافاتي علائقو آهي۔
اهو 1973ع ۾ گادي بڻيو، جڏهن اڳوڻي گادي شيلانگ، نئين ٺهيل رياست ميگهاليا جي گادي بڻجي وئي، جيڪا آسام مان ڌار ڪئي وئي هئي۔
ڊسپور آسام جي حڪومت جو اقتدار مرڪز آهي۔ آسام سيڪريٽريٽ (جناتا ڀون) جي عمارت دسپور ۾ واقع آهي، جنهن سان گڏ آسام قانون ساز اسيمبلي هائوس، ايم ايل اي هاسٽل ۽ رياستي هنگامي آپريشن مرڪز پڻ هتي موجود آهن۔ آسام ٽرنڪ روڊ ۽ جي ايس روڊ ڊسپور مان گذرن ٿا۔ ڊسپور جي ڏکڻ طرف مذهبي اهميت وارو ماڳ بسيسته آشرم ۽ شريمَنت شنڪرديو ڪلاڪشيتر واقع آهن، جيڪو 1990ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيل هڪ ثقافتي مرڪز آهي۔ ڊسپور ڀرسان جاتيا ٽائون شپ پڻ موجود آهي۔
گوهاٽي چانهه نيلامي مرڪز، جيڪو دنيا جي سڀ کان مصروف چانهه واپاري مرڪزن مان هڪ آهي، پڻ هن شهر ۾ واقع آهي۔

## جاگرافي
ڀرالو درياهه شهر جي وچ مان وهندو آهي۔

### موسم ۽ آبهوا
ڊسپور، جيڪو گوهاٽي جو حصو آهي، اونهاري ۾ گرم ۽ سياري ۾ ٿڌو هوندو آهي۔ سياري ۾ ڪڏهن ڪڏهن برساتون پڻ ٿينديون آهن جيڪي گرمي پد کي وڌيڪ گهٽائينديون آهن۔ دسپور ۾ مينهن جو موسم جون مهيني کان شروع ٿيندو آهي۔ هتي جون برساتون اڪثر تيز طوفانن ۽ موسلاڌار وسڪارن سان گڏ هونديون آهن۔

## سياست
دسپور گوهاٽي پارلياماني تڪ جو حصو آهي۔ بي جي پي جي بجولي ڪليتا ميڌي هتي جي رڪن پارليامينٽ آهن۔ دسپور اسيمبلي تڪ جا رڪن اسيمبلي اتُل بورا بي جي پي سان لاڳاپيل آهن۔

## سياحتي ماڳ
گادي هجڻ سبب هي علائقو منظم نموني سان ترقي يافته آهي۔ دسپور ۾ ڪيترائي سياحتي ماڳ موجود آهن، جهڙوڪ:

* شلپگرام آسام ۽ ٻين اتر اوڀر رياستن جي ثقافتي ۽ هٿ جي صنعتن واري ورثي لاءِ مشهور آهي۔ هتي نسلي زيور، قالين، ريشمي ساڙيون، ڪاٺ ۽ ڌاتوءَ جون هٿ سان ٺهيل شيون وغيره دستياب آهن۔

* بسيسته آشرم دسپور کان ڇهه ڪلوميٽر پري واقع آهي۔ اهو ڀڳوان شيو جي مندر لاءِ مشهور آهي۔ مندر 835 بيگهہ زمين تي پکڙيل آهي۔ اهو جبلن مان نڪرندڙ وهڪرن جي ڪناري تي قائم آهي، جيڪي پوءِ بسيسته ۽ ڀرالو درياهن ۾ تبديل ٿين ٿا ۽ شهر مان وهندا آهن۔

* شريمَنت شنڪرديو ڪلاڪشيتر هڪ ثقافتي ادارو آهي جيڪو پنجاباري علائقي ۾ واقع آهي۔ هتي جو ميوزيم آسام ۽ اتر اوڀر جي ثقافت ۽ روايتن کي محفوظ ڪري ٿو۔ ان جو نالو آسام جي عظيم ثقافتي مصلح ۽ عالم مهاپرُش شريمَنت شنڪرديو جي نالي تي رکيو ويو آهي۔ ميوزيم اندر روايتي زيور، لباس، مجسما، اوزار، هٿيار، پٿر ۽ لکتون موجود آهن جيڪي آسام ۽ اتر اوڀر علائقي جي ثقافت کي ظاهر ڪن ٿيون۔

## صحت
دسپور ۾ ڪيترائي اسپتال ۽ صحت مرڪز موجود آهن، جن ۾ گوهاٽي نيورولوجيڪل ريسرچ سينٽر (جي اين آر سي) اسپتالون، دسپور اسپتال، ڊسپور پولي ڪلينڪ ۽ اسپتال، ۽ ڪيپيٽل اسٽيٽ ڊسپينسري شامل آهن۔

## ٻاهريان ڳنڍا

* 
* ڊسپور خبرون
* ڊسپور بابت


زمرو:ڪامرُوپ ميٽروپوليٽن ضلعي جا شهر ۽ ڳوٺ
زمرو:گوهاٽي جا پاڙا
زمرو:ڀارت جون منصوبابند بستيون
زمرو:ڀارت جون گادي وارا شهر

## حوالا
يورال ندي

**يورال** (Ural)، جن کي **يائڪ**  جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ درياء آهي جيڪو يورپ ۽ ايشيا جي وچ واري براعظمي حد ۾ روس ۽ قازقستان مان وهندو آهي. اهو يورال جبلن جي سلسلي جي ڏاکڻي حصي مان نڪرندو آهي ۽ ڪيسپئن سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو آهي. 2,428 ڪلوميٽر (1,509 ميل) ڊگهي، يورال ندي وولگا ۽ ڊينيوب کان پوءِ يورپ ۾ ٽئي نمبر ڊگهي ۽ ايشيا ۾ 18هون نمبر ڊگهي ندي آهي. يورال کي روايتي طور تي يورپ ۽ ايشيا جي براعظمن جي وچ ۾ حد جو حصو سمجهيو ويندو آهي.

يورال ندي يورال جبلن ۾ ڪروگليا جبل جي ويجهو نڪرندي آهي ۽ اتر طرف وهندڙ ٽوبول ندي جي ڏکڻ متوازي ۽ اولهه ۾ وهندي، ميگنيٽوگورسڪ ذريعي، ۽ يورال جي ڏکڻ ڇيڙي جي چوڌاري، اورسڪ ندي ذريعي، جتي اهو اولهه ۾ موڙ ڪري تقريباً 300 ڪلوميٽر (190 ميل) تائين، اورينبرگ تائين وهندي آهي، جتي اها سڪمارا ندي ۾ شامل ٿئي ٿي. اورينبرگ کان اها اولهه طرف جاري رهي ٿي، پوء قازقستان ۾ داخل ٿئي ٿي ۽ "اورال" ۾ ٻيهر ڏکڻ ڏانهن رخ ڪري ٿي ۽ هڪ وسيع هموار ميدان مان گذرندي آهي جيستائين اها "اٽيراؤ" ۾ ڪجهه ڪلوميٽر هيٺ ڪيسپين سمنڊ تائين پهچي ٿي جتي اها هڪ وڻ جهڙو ڊيلٽا ٺاهيندي آهي.

## نالو
ٻي صدي عيسوي ۾ ٽالميءَ هن درياهه کي ڊائيڪوس (Δάϊκος) سڏيو. يولين ڪولاڪووسڪي هن کي ترڪ "ججڪ" يا "Яик" طور پڙهي ٿو ۽ ان بنياد تي هن کي ترڪ ڳالهائيندڙن طور سڃاڻي ٿو. بهرحال، جيرارڊ ڪلاسن تڪرار ڪري ٿو ته اهو نالو ٻي صدي جي شروعات ۾ ترڪ اصل جو ٿي سگهي ٿو ۽ ان جي بدران ان کي سارماتين اصل سان منسوب ڪري ٿو. پڻ ڏهين صدي جي لکت "ڊي ايڊمنسٽرانڊو امپيريو" ۾، بازنطيني شهنشاهه ڪانسٽنٽين ستون پورفيروجينٽس يورال درياءَ کي "گيچ" طور حوالو ڏنو. نالو "يائڪ" (Яйыҡ) هن وقت بشڪير ٻولي ۾ ۽ "زائڪ" (Жайық) قازق ٻولي ۾ استعمال ٿئي ٿو. پوء جي يورپي متنن ۾ ان جو ذڪر ڪڏهن ڪڏهن "رائمنس فلويئس" جي نالي سان ۽ 1140ع جي روسي تاريخ ۾ "يائڪ" جي نالي سان ڪيو ويندو آهي. سال 1775ع ۾ روس جي ڪيٿرائن ٻئي پاران درياءَ جو نالو روسي ٻولي ۾ يورال رکيو ويو. 
## تاريخ
## جاگرافي
## هائيڊروگرافي
## جانورن جون نسلون
## صنعت
## پڻ ڏسو
* لينا ندي
* يورال جبل

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*

زمرو:يورال ندي
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:يورال جي تاريخ 
زمرو:يورال جو طاس
زمرو:بين الاقوامي نديون
زمرو:يورال جبلن جو سلسلو 
زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون
زمرو:قازقستان ۾ درياهه ۽ نديون

زمرو:ڪيسپين سمنڊ
زمرو:چيليابنسڪ اوبلاست جون نديون زمرو:باشڪورتستان جون نديون 
زمرو:اورينبرگ اوبلاست جون نديون 
زمرو:ايشيا جون بين الاقوامي نديون 
زمرو:يورپ جون بين الاقوامي نديون
روس جي ارضيات

**روس جي ارضيات** (Geology of Russia)، پکيڙ جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڏو ملڪ، جيڪو اتر يوريشيا جي گهڻي حصي تي پکڙيل آهي، ڪيترن ئي مستحڪم ڪريٽون ۽ گاد واري پليٽيو تي مشتمل آهي جيڪي اوروجينڪ بيلٽن سان جڙيل آهن.

يورپي روس اوڀر يورپي ڪريٽون تي آهي، جنهن جي وچ ۾ اگنيئس ۽ ميٽامورفڪ پٿرن جو هڪ پيچيده سلسلو آهي جيڪو پري ڪيمبرين دور سان تعلق رکي ٿو. ڪريٽون اوڀر ۾ دٻيل ۽ انتهائي خراب ٿيل پٿر جي ڊگهي رستي سان جڙيل آهي جيڪو يورال اوروجن ٺاهيندو آهي. ايشيائي روس ۾، يورال جبلن ۽ يينيسي نديءَ جي وچ وارو علائقو نوجوان اولهه سائبيريا جو ميدان آهي. يينيسي نديءَ جي اوڀر ۾ قديم مرڪزي سائبيريا جو ميدان آهي، جيڪو لينا نديءَ تائين پکڙيل آهي. لينا نديءَ جي اوڀر ۾ ورهويانسک-چڪوٽڪا ٽڪراءُ وارو علائقو آهي، جيڪو چوچي جزيره نما تائين پکڙيل آهي.

روس جي اندر موجود اوروجين بالٽڪ شيلڊ، ٽيمانائيڊس، يورال، الٽائي جبل، يورال-منگوليائي ايپيپاليوزوڪ اوروجين ۽ پئسفڪ اوروجيني جي اتر اولهه حصي سان تعلق رکن ٿا. ملڪ جا بلند ترين جبل، قفقاز، نوجوان اوروجن تائين محدود آهن.

زمرو:روس جي ارضيات
زمرو:روس
ايلزبيٿ پھرين

**ايلزبيٿ اول** (Elizabeth I؛ 7 سيپٽمبر 1533 – 24 مارچ 1603) 17 نومبر 1558ع کان وٺي پنهنجي وفات تائين انگلينڊ ۽ آئرلينڊ جي راڻي هئي. هوءَ ٽوڊر گهراڻي جي آخري ۽ سڀ کان وڌيڪ عرصي تائين حڪومت ڪندڙ حڪمران هئي. سندس دورِ حڪومت کي تاريخ ۽ ثقافت تي گهري اثرن جي ڪري **ايلزبيٿن دور** (Elizabethan era) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

## شروعاتي زندگي ۽ خاندان
ايلزبيٿ، بادشاهه هينري اٺين ۽ سندس ٻي گهروالي اين بولين جي واحد زنده بچيل اولاد هئي. جڏهن ايلزبيٿ ٻن سالن جي هئي، تڏهن سندس والدين جي شادي منسوخ ڪئي وئي ۽ سندس والده کي موت جي سزا ڏني وئي، جنهن کانپوءِ ايلزبيٿ کي "ناجائز" قرار ڏنو ويو. پر، جڏهن هوءَ 10 سالن جي ٿي ته هينري کيس ٻيهر تخت جي وارثن جي فهرست ۾ شامل ڪيو. 

1547ع ۾ هينري جي وفات کانپوءِ، ايلزبيٿ جي ننڍي ٻيلي ايڊورڊ ڇهين حڪومت ڪئي. ايڊورڊ پنهنجي وصيت ۾ ميري ۽ ايلزبيٿ جي دعويٰ کي نظرانداز ڪندي تخت پنهنجي پروٽيسٽنٽ سؤٽ ليڊي جين گري جي حوالي ڪيو، پر اها وصيت جلد ئي رد ڪئي وئي ۽ ڪيٿولڪ ميري راڻي بڻجي وئي. ميري جي دور ۾ ايلزبيٿ کي پروٽيسٽنٽ باغين جي حمايت جي شڪ ۾ لڳ ڀڳ هڪ سال تائين قيد رکيو ويو.

## تخت نشيني ۽ مذهبي پاليسي
1558ع ۾ ميري جي وفات کانپوءِ ايلزبيٿ تخت تي ويٺي. هن وليم سيسل جهڙن قابل مشيرن جي مدد سان حڪومت هلائي. سندس پهرين اهم ڪمن مان هڪ "انگلش چرچ" جو قيام هو، جنهن جي هوءَ پاڻ "سپريم گورنر" بڻجي وئي. ان انتظام کي "ايلزبيٿن مذهبي تصفيو" سڏيو وڃي ٿو، جيڪو اڳتي هلي "چرچ آف انگلينڊ" جي صورت اختيار ڪري ويو. 

توقع هئي ته ايلزبيٿ شادي ڪندي پر ڪيترن ئي خواستگارن جي باوجود هن ڪڏهن به شادي نه ڪئي، جنهن ڪري کيس **"ڪنواري راڻي"** (Virgin Queen) پڻ چيو ويندو آهي.

## حڪومت ۽ خارجي معاملن جي پاليسي
ايلزبيٿ پنهنجي پيءُ ۽ ڀائرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ معتدل حڪمران هئي. سندس هڪ مشهور قول هو: *"video et taceo"* (مان ڏسان ٿي ۽ خاموش رهان ٿي). 1570ع ۾ جڏهن پوپ کيس ناجائز قرار ڏنو ته سندس خلاف ڪيتريون ئي سازشون ٿيون، پر هن پنهنجي وزير فرانسس والسنگهام جي خفيه سروس ذريعي انهن کي ناڪام بڻايو.

خارجي معاملن ۾ هوءَ ڏاڍي محتاط هئي ۽ فرانس ۽ اسپين جهڙن وڏن طاقتن جي وچ ۾ توازن برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪندي هئي. پر 1580ع جي ڏهاڪي جي وچ تائين، انگلينڊ ۽ اسپين جي وچ ۾ جنگ اڻٽر ٿي وئي هئي.

## ايلزبيٿن دور جا ڪارناما
ايلزبيٿ جو دور انگريزي ڊرامي (خاص ڪري وليم شڪسپيئر ۽ ڪرسٽوفر مارلو) جي عروج، بحري مهم جوئي (فرانسس ڊريڪ ۽ والٽر ريلي) ۽ اسپيني آرميڊا جي شڪست جي ڪري مشهور آهي. جيتوڻيڪ ڪجهه تاريخدان کيس تيز مزاج ۽ فيصلا ڪرڻ ۾ دير ڪندڙ حڪمران چون ٿا، پر مجموعي طور تي هن 44 سالن تائين ملڪ کي استحڪام بخشيو ۽ هڪ قومي سڃاڻپ پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڪئي.

## حوالا


زمرو:انگلينڊ جا حڪمران
زمرو:1533ع جون پيدائشون
زمرو:1603ع جون وفاتون
زمرو:مشھور عورتون
ٽيڪنيڪل جاگرافي

File:The Cartographic Process.png|ڪارٽوگرافي
File:Geoservices server with apps.png|جاگرافيائي معلوماتي نظام
File:Interpolation-nearest.svg|جيو اسٽيٽسٽڪس
File:gislayers.jpg|جيوويزوئلائيزيشن
File:GPS-IIR.jpg|گلوبل پوزيشننگ سسٽم
File:MapAlgebra.png|نقشي جي الجبرا
File:Stereoskop 2.jpg|فوٽوگراميٽري
File:Remote Sensing Illustration.jpg|ريموٽ سينسنگ
File:Vermessungspunkt.jpg|سروي ڪرڻ

**ٽيڪنيڪل جاگرافي** (Technical Geography) جاگرافي جي شاخ آهي، جن ۾ مقامي معلومات حاصل ڪرڻ، تجزيو ڪرڻ، تشريح ڪرڻ، سمجهڻ ۽ رابطو ڪرڻ لاءِ اوزارن جو استعمال، مطالعو ۽ تخليق شامل آهي.  

جاگرافي جون ٻيون شاخون لاءِ، عام طور تي انساني جاگرافي ۽ طبيعي جاگرافي تائين محدود، عام طور تي ٽيڪنيڪل جاگرافي جي تصورن ۽ ٽيڪنڪ کي لاڳو ڪري سگهن ٿيون. تنهن هوندي به، طريقا ۽ نظريو الڳ الڳ آهن ۽ هڪ ٽيڪنيڪل جاگرافيدان ڊيٽا جي نوعيت جي ڀيٽ ۾ ٽيڪنڪ ۽ نظرياتي تصورن سان وڌيڪ تعلق رکي سگهي ٿو. وڌيڪ، هڪ ٽيڪنيڪل جاگرافيدان، ٽيڪنڪ کي بهتر بڻائڻ ۽ انساني رويي تي ٽيڪنالاجي جي اثر کي بهتر سمجهڻ لاءِ، مقامي ٽيڪنالاجي ۽ آخري استعمال ڪندڙن جي وچ ۾ تعلق کي ڳولي سگهي ٿو. اهڙيءَ طرح، هڪ ٽيڪنيڪل جاگرافيدان مقامي ڊيٽا جا قسم استعمال ڪري ٿو. اهو وڏي پيماني تي مختلف ٿي سگهي ٿو. انساني ۽ طبيعي جاگرافي جا موضوع شامل آهن. عام موضوع سان گڏ استعمال ٿيندڙ ٽيڪنڪ ۽ فلسفا آهن. هن کي پورو ڪرڻ لاءِ، ٽيڪنيڪل جاگرافيدان اڪثر ڪري پنهنجو سافٽ ويئر يا اسڪرپٽ ٺاهيندا آهن. جيڪو پوءِ ٻين پاران وڌيڪ وسيع طور تي لاڳو ڪري سگهجي ٿو. اهي هڪ ايپليڪيشن لاءِ ترقي يافته ٽيڪنالاجي کي ٻئي غير لاڳاپيل موضوع تي لاڳو ڪرڻ جي ڳولا پڻ ڪري سگهن ٿا. جيئن ته ڪريگنگ (اصل ۾ کان کني لاءِ تيار ڪيل) کي ريئل اسٽيٽ جي قيمتن وانگر متنوع شعبن تي لاڳو ڪرڻ.

## بنياد
## تاريخ
## ذيلي شاخون
## ٽيڪنڪس ۽ اوزار
## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:جاگرافي
زمرو:ٽيڪنيڪل جاگرافي
زمرو:ٽيڪنيڪل ربطيات
زمرو:جاگرافي جون شاخون
اورينبرگ اوبلاسٽ

**اورينبرگ اوبلاسٽ**  (پڻ اورينبرزي) روس جو هڪ وفاقي موضوع (اوبلاسٽ) آهي، جيڪو خاص طور تي اوڀر يورپ ۾ واقع آهي، اوبلاسٽ جي ڏکڻ ۽ اوڀر حصن ۾ ڪجهه زمين ايشيا ۾ اچي ٿي. ان جو انتظامي مرڪز اورينبرگ شهر آهي. سال 1938ع کان 1957 تائين، ان جو نالو ويلري چيڪلوف جي اعزاز ۾ **چيڪلوف اوبلاست**  رکيو ويو. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق، اوبلاست جي آبادي 1,862,767 هئي، جيڪا سال 2010ع جي مردم شماري ۾ 2,033,072 کان گهٽ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اورينبرگ اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
تامبوف اوبلاسٽ

**تامبوف اوبلاسٽ** (روسي: Тамбовская область) روس جو هڪ وفاقي موضوع (اوبلاست) آهي. ان جو انتظامي مرڪز تامبوف شهر آهي. سال 2010ع جي مردم شماري جي مطابق، ان جي آبادي 10,91,994 هئي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:تامبوف اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
سمولينسڪ اوبلاسٽ

**سمولينسڪ اوبلاسٽ** (روسي: Смоленская область؛ سمولينسڪايا اوبلاسٽ)، غير رسمي طور تي سمولينسشينا (روسي: Смоленщина) پڻ سڏيو ويندو آهي، روس جو هڪ وفاقي ماتحت (اوبلاست) آهي. ان جو انتظامي مرڪز سمولينسڪ شهر آهي. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق، ان جي آبادي 8,88,421 هئي.

## جاگرافي

## سياست

## انتظامي ورهاست

## آباديات

## معيشت
سمولينسک اوبلاست ۾ هڪ متنوع معيشت آهي. ۽ وڏي مقدار ۾ امونيم نائٽريٽ برآمد ڪري ٿو. ڀاڻ، ڪڻڪ ۽ ڪاٺ. 2021 ۾ سڀ کان وڌيڪ برآمد ڀاڻ (19.2٪، $284 ملين). ڪاٺ جون شيون (13.2٪، $194 ملين). ڪڻڪ (9.8٪، $144 ملين). ۽ مشينري (7.6٪، $112 ملين). * 

## قابل ذڪر ماڻهو
 اسحاق اسيموف (1920-1992)، هڪ آمريڪي ليکڪ ۽ بايو ڪيمسٽري جو پروفيسر، پيٽرووچي ۾ پيدا ٿيو يوري گاگارين (1934-1968)، هڪ سوويت پائلٽ ۽ خلاباز ۽ خلا ۾ پهريون انسان، ڪلوشينو ۾ پيدا ٿيو شموئيل شنيرسون (1834-1882) هڪ آرٿوڊوڪس ربي، ليوباويچي ۾ پيدا ٿيو ايوان سڊورينڪو (1919-1994) هڪ ريڊ آرمي آفيسر ۽ سنائپر، گلنڪووسڪي ضلعي ۾ پيدا ٿيو اينڊري نيڪولائيويچ ٽيخونوف (1906-1993) هڪ روسي رياضي دان ۽ جيو فزڪسسٽ، گزاتسڪ ۾ پيدا ٿيو ميخائل توخاچيوسڪي (1893-1937) پرڏيهي اخبارن پاران ريڊ نيپولين جو لقب ڏنو ويو، هڪ سوويت جنرل * 

## پڻ ڏسو
 2010 پولش صدارتي هوائي جهاز جو حادثو 

 ڪيٽين قتل عام 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* Official website of Smolensk Oblast 
*  Official website of Smolensk Oblast
*  News of Smolensk Oblast

زمرو:سمولينسڪ اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
زمرو:1937ع ۾ قائم ٿيڻ واريون رياستون ۽ علائقا
مگادان اوبلاسٽ

**مگادان اوبلاسٽ** (روسي: Магаданская область، مگادانسڪايا اوبلاسٽ) روس جو هڪ وفاقي ماتحت (اوبلاست) آهي. اهو جاگرافيائي طور تي ملڪ جي ڏور اوڀر واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ انتظامي طور تي ڏور اوڀر وفاقي ضلعي جو حصو آهي. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق مگادان اوبلاسٽ جي آبادي 136,085 هئي، جيڪا ان کي روس ۾ سڀ کان گهٽ آبادي وارو اوبلاست ۽ ٽيون گهٽ آبادي وارو وفاقي ماتحت بڻائي ٿي.

مگادان شهر مگادان اوبلاسٽ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ آهي، اوبلاسٽ جي اڪثريتي آبادي شهر ۾ رهي ٿي. ساحلي پٽي جو موسم اندروني علائقن جي ڀيٽ ۾ گهٽ سخت آهي، جيتوڻيڪ ٻئي پنهنجي ويڪرائي ڦاڪ جي لحاظ کان نسبتاً ٿڌيون آهن.

ان جي اتر ۾ چوڪوٽڪا خودمختيار اوڪرگ، اوڀر ۾ ڪمچٽکا ڪرائي، ڏکڻ ۾ خاباروفسڪ ڪرائي ۽ اولهه ۾ ساکا جمهوريا سان سرحدون ملن ٿيون. معيشت بنيادي طور تي کان کني تي ٻڌل آهي، خاص طور تي سون، چاندي ۽ ٻيون غير فيرس ڌاتو.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:مگادان اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
ڪالوگا اوبلاسٽ

**ڪالوگا اوبلاسٽ** (روسي: Калу́жская о́бласть، ڪالوزڪايا اوبلاسٽ) روس جو هڪ وفاقي ماتحت (اوبلاست) آهي. ان جو انتظامي مرڪز ڪالوگا شهر آهي. سال 2021ع جي روسي مردم شماري ۾ اوبلاسٽ جي آبادي 10,69,904 هئي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڪالوگا اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ