لونڊيون رکڻ

**لونڊيون رکڻ** (Concubinage) يا **بغير شاديءَ جي ازدواجي تعلق** ٻن ماڻهن جي وچ ۾ هڪ اهڙو بين الاقوامي ۽ جنسي تعلق آهي، جنھن ۾ جوڙو مڪمل شادي نٿو ڪرڻ چاهي، يا ڪنھن سبب ڪري نٿو ڪري سگهي. هن عمل ۽ شاديءَ کي اڪثر هڪجھڙو پر هڪ ٻئي کان الڳ سمجهيو ويندو آهي.
يورپي نوآبادياتي دور جي شروعاتي مرحلن ۾، انتظاميہ اڪثر يورپي مردن کي هن عمل جي حوصلا افزائي ڪندي هئي تہ جيئن انهن کي فحاشي ۽ هم جنس پرستي کان روڪي سگهجي. نوآبادياتي حاڪمن جو خيال هو تہ مقامي عورت سان تعلق رکڻ سان اڇي چمڙي واري مرد کي مقامي ثقافت کي سمجهڻ ۾ مدد ملندي. پر جڏهن ان مان مليل جليل نسل (mixed-race) پيدا ٿيڻ لڳو، جيڪو نوآبادياتي راڄ لاءِ خطرو بڻجي سگهيو ٿي، تڏهن هن عمل جي حوصلا شڪني ڪئي وئي.

چين ۾، 20 هين صدي تائين، هي هڪ باقاعده ۽ ادارتي نظام هو، جنھن ۾ لونڊين (concubines) جا حق ۽ ذميواريون مقرر هيون. اهي لونڊيون آزاد يا غلام نسل جون ٿي سگهي ٿيون ٿي. منگول فتوحات دوران، غير ملڪي شاهي خاندانن جي عورتن ۽ گرفتار ٿيل عورتن کي به هن عمل لاءِ رکيو ويندو هو.

قديم وچ اوڀر جي سماجن ۾ هي عمل ٻار پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو هو. جيڪڏهن زال بي اولاد هجي ها، تہ اها پنھنجي مڙس کي هڪ غلام عورت ڏيندي هئي، جنھن جو ذڪر حورابي جو ڪوڊ (Code of Hammurabi) ۾ بہ ملي ٿو. اهڙن لاڳاپن مان پيدا ٿيندڙ ٻارن کي جائز سمجهيو ويندو هو. عباسي خلافت ۽ عثماني سلطنت جا ڪيترائي حڪمران اهڙن لاڳاپن مان پيدا ٿيا هئا.

قديم روم ۾، هي هڪ اهڙو تعلق هو جيڪو شاديءَ جي متبادل طور استعمال ٿيندو هو، اڪثر ڪري عورت جي گهٽ سماجي رتبي جي ڪري. عيسائيت جي اچڻ کان پوءِ، رومي شھنشاهن اهڙين عورتن ۽ انهن جي ٻارن جي حيثيت کي بھتر بڻايو ۽ کين ملڪيت جا حق ڏنا.
21 هين صديءَ ۾، ڪجهہ مغربي ملڪن ۾ هي اصطلاح هڪ صنف کان پاڪ (gender-neutral) قانوني اصطلاح طور استعمال ٿئي ٿو، جنھن جو مطلب گڏ رهڻ (cohabitation) آهي، جنھن ۾ هم جنس پرست جوڙا بہ شامل آهن.

## لغت ۽ استعمال (Etymology and usage)
انگريزي اصطلاح "concubine" ۽ "concubinage" 14 هين صديءَ ۾ سامهون آيا، جيڪي لاطيني ٻوليءَ جي لفظن مان نڪتل آهن. لاطيني ۾ هن جو مطلب "اهو شخص جيڪو بغير شاديءَ جي ڪنھن سان گڏ رهي" آهي. هي لفظ لاطيني فعل *concumbere* مان نڪتل آهي، جنھن جي معنيٰ آهي "گڏ سمهڻ" يا "گڏ رهڻ". اڄڪلهہ، هي اڪثر ڪري نڪاح کان ٻاهر جي تعلق يا اڳوڻي دور جي "ٻي زال" (جنھن کي نڪاح جي مڪمل حيثيت نہ ھجي) لاءِ استعمال ٿئي ٿو.
فرانس ۾، 1999ع ۾ هن کي هڪ قانوني شڪل ڏني وئي جيڪا هڪ سول يونين جي برابر آهي. سوئٽزرلينڊ ۾، 2025ع تائين هي اصطلاح اڃا تائين بغير شاديءَ جي گڏ رهڻ جي قانوني حيثيت لاءِ استعمال ٿئي ٿو.

## خاصيتون
هن عمل جون مختلف صورتون هر ثقافت ۾ موجود رهيون آهن. هڪ تعلق رضاڪاراڻي طور تي به ٿي سگهي ٿو، يا وري غير رضاڪاراڻي طور (مثال طور غلاميءَ ذريعي). غلامي رکندڙ سماجن ۾، اڪثر عورتون غلام هونديون هيون. اهڙين عورتن جو سماجي رتبو قانوني زال کان گهٽ هوندو هو ۽ کين ملڪيت ۾ حصو اڪثر نہ ملندو هو.

ماضيءَ ۾، جوڙا اڪثر ڪري سماجي طبقن، نسل يا مذهب جي فرق جي ڪري شادي نہ ڪري سگهندا هئا، تنھنڪري اهي هن طريقي کي اختيار ڪندا هئا. ڪجهہ سماجن ۾، جھڙوڪ رومي فوجين کي شاديءَ جي اجازت نہ هئي، تنھنڪري هنن لاءِ هي هڪ عملي رستو هو.

## درجہ بندي (Categorization)
ماهرن دنيا ۾ هن عمل جي چئن مختلف صورتن کي بيان ڪيو آهي:
* **شاهي (Royal):** جتي سياست ۽ نسل کي ملائي حڪمران جي طاقت کي وڌايو ويندو هو (مثال طور چين ۽ عثماني سلطنت).
* **اشرافيه (Elite):** جتي امير مرد پنھنجي سماجي رتبي کي وڌائڻ لاءِ زال کان علاوه ٻيون عورتون رکندا هئا.
* **عام قانوني تعلق (Common-law):** جتي جوڙا شادي نہ ڪرڻ جو فيصلو ڪري گڏ رهندا هئا (جھڙوڪ قرون وسطيٰ يورپ).
* **جنسي غلامي (Sexual enslavement):** جتي عورتن کي پادرشاهي نظام تحت مجبور ڪيو ويندو هو.

## قديم دور (Antiquity)

### ميسوپوٽيميا
ميسوپوٽيميا ۾، اهو رواج هو تہ جيڪڏهن زال ٻار پيدا نہ ڪري سگهي ها، ته اها مڙس کي هڪ غلام عورت ڏيندي هئي. اهڙين عورتن کي اڪثر وڪرو نہ ڪري سگهبو هو پر اهي زال جي غلامي ۾ رهنديون هيون.

;قديم اشوري دور (20th–18th centuries BC): عام طور تي شادي هڪ ئي زال سان ٿيندي هئي. پر جيڪڏهن ٻہ-ٽي سال گذرڻ باوجود ٻار نہ ٿيندو هو، تہ مڙس کي اجازت هئي تہ هو هڪ غلام عورت خريد ڪري تہ جيئن وارث پيدا ٿي سگهي. پر اها عورت هميشہ غلام ئي رهندي هئي ۽ کيس زال جي حيثيت نہ ملندي هئي.

## حوالا