open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
منور ارباب ھالو

**منور ارباب هالو**، هالا ۾ 1940ع ۾ حاجي عبدالنبي ارباب جي گهر ۾ ڄائو، جنهن کي ڳوٺ ۾ محمد پريل هالو چوندا هئا. هُن 
ايم. جي گورنمينٽ اسڪول نيو هالا مان فرسٽ ڊويزن ۾ ميٽرڪ ڪئي. ڊي. جي ڪاليج ڪراچيءَ مان بي. ايس. سي ۽ آءِ بي اي مان 1966ع ۾ ايم. بي. اي ڪيائين. هن عملي زندگيءَ جي شروعات بينڪر طور ڪئي ۽ ڪيترن ئي اهم عهدن تي رهندي 2000ع ۾ رٽائر ڪيائين. ملازمت دوران پاڻ مختلف ملڪن مان بينڪنگ جا ڪورس ڪيائين، آئرلينڊ ان کانسواءِ هو سئيزرلينڊ ۾ پاڪ سئيس ڪلچرل ايسوسيئيشن جو وائيس پريزيڊنٽ ۽ پاڪ سئيس چيمبر آف ڪامرس زيورخ سئيزرلينڊ جو ڊائريڪٽر به رهيو آهي. 
رٽائرمينٽ کانپوءِ هيٺيان ڪتاب انگريزيءَ ۾ لکيائين. 

#Spiritualism in the Poetry of Shah Abdul Latif Bhittai. 
#Understanding Concepts of Commercial Banking. 
#Hala & Hallas in Historical Perspective. 

شاھ عبداللطيف جي شاعريءَ جو ترجمو جيڪو شاهه لطيف چيئر 2005ع ۾ ڇاپيو. ھو سماجي ڀلائيءَ جي تنظيمن جو پڻ سرگرم ڪارڪن رهيو آهي، جن ۾ سگا، سنڌي اسپيڪنگ فورم ۽ سنڌ سرونٽس سوسائٽي شامل آهن. هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
ارباب نور محمد پليجو

ٺٽي ضلعي جو خاموش، مخلص، مهمان نواز، آزاد خيال، زندهه دل، -ترقي- پسند، قوم پرست، محب سنڌ ۽ ڪهنو قومي ڪارڪن ۽ سياستدان ٿي گذريو آهي. -ارباب نورمحمد پليجو- 30 -جولاءِ- 1915ع تي جمعي جي ڏينهن ڄائو. سندس والد جي وفات وقت هن جي عمر چئن سالن جي هئي. کيس ابتدائيءَ -تعليم- لاءِ ”-ٻني-“ جي اسڪول ۾ 9 -آگسٽ- 1924ع تي ماسٽر ”کيئل مل“ (آراضيءَ، تعلقي سيوهڻ واري) وٽ پڙهڻ لاءِ ويهاريو ويو. هيءُ 1929ع ڌاري سنڌ مدرسي ۾ -انگريزي- پڙهڻ ويو. سياست ۾ سائين جي. ايم سيد جو ساٿي رهيو. سيد جا ڪتاب ڇپائيندي، مقامي مولوين جي مخالفت سبب -پاڪستان- جي عالمن پاران جي. ايم سيد سان گڏ ڪفر جي فتويٰ برداشت ڪرڻي پيس. سنڌ هاري ڪميٽيءَ جو پهريون جنرل سيڪريٽري رهيو. قومي تحريڪ جي حوالي سان ٻه ڀيرا جيل ياترا ڪيائين. بزم صوفياءِ سنڌ جو ڊپٽي سيڪريٽري به رهيو. سنڌ مدرسته -الاسلام- جي بورڊ آف گورنرس جو ڪيئي سال ميمبر رهيو. روشن خيال -انسان- هو. اولاد کي -تعليم- ڏياريائين. سندس وڏو فرزند عبدالحئي پليجو ناميارو اديب آهي ۽ ڪيترا سفرناما لکيا اٿس. مرحوم نورمحمد پليجي 25 مئي 1979ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
اربندو گھوش

اربندو گھوش (1950ع-1872ع ):اربندو گھوش، جديد هندستان جو وڏو ويدانتي فلسفي هو. هن 1926ع، 1944ع ۽ 1950ع ۾ شريمد ڀڳوت گيتا تي ڪيترائي مضمون لکيا. 1946ع ۾ ”هندستان ۾ نئين جاڳرتا جي تحريڪ“ ۽”ڪائنات جي ڳجھارت“ ڪتاب لکيائين. 1947ع ۾ ”اُلوهيت واري زندگي“ ڪتاب لکيائين. -ان- کان پوءِ به هن ڪافي ڪتاب لکيا. سندس ارادو هو ته فلسفي سان آخر تائين نڀائي ۽ -ان- کي اصلي ويدانتا جو روپ ڏئي.

## حوالا
اربيلو فقير ڪٽپر

اربيلو فقير ڪٽپر- ولد خليفو ڪريم ڏنو ڪٽپر، تعلقي روهڙي جي ڳوٺ بخشي ڪٽپر ۾ -جولاءِ- 1947ع ۾ ڄائو. 1965ع واري پاڪ ڀارت -جنگ- لاءِ جڏهن صدر -پاڪستان- نائين ڪلاس ۾ پير صاحب پاڳاري کان حر مجاهد گهريا، تڏهن نائين ڪلاس ۾ پڙهندڙ 18 سالن جو جوان اربيلو فقير مرشد جي حڪم تي لبيڪ چئي، حر مجاهد فورس ۾ ڀرتي ٿيو. پاڪ رينجرز جي -ٽن- مهينن جي جنگي ٽريننگ کان پوءِ سندس قابليت کي نظر ۾ رکندي، کيس ڪمپني ڪمانڊر حر مجاهد فورس مقرر ڪري محاذ تي موڪليو ويو. فقير صاحب پنهنجي بهادريءَ جا جوهر ڏيکاريندي هندستان آرميءَ کان شاهه ڳڙهه ۽ گهوٽاڙو قلعا ۽ لونگن واري ۽ سادان چوڪيون فتح ڪيون. محاذ دوران هندستان آرميءَ جي ڪمانڊر جنرل سريش مترا -ٽن- هزارن جي وڏي مسلح فوجي جٿي سان -پاڪستان- تي زميني حملو ڪيو ته اربيلي فقير ڪٽپر فقط ڏهن حرن سان گهيرو -ٽوڙي-، سريش مترا جي پٺيان حملو ڪري کيس مات ڏئي فتح حاصل ڪئي ۽ -پاڪستان- جي بهادرن ۾ پنهنجو نالو لکرايو. انهيءَ ڪارنامي سبب صدر -ايوب خان- اربيلي فقير کي ”ستارهء شجاعت ڏنو“. اربيلو فقير هن وقت روهڙي ۾ رهي ٿو.

## حوالا
ارجن

**ارجن** (سنسڪرت: अर्जुन, IAST: Arjuna)، جنهن کي پارٿا ۽ ڌننجيا به چيو ويندو آهي، هندستاني مهاڪٿا مهاڀارت جي اهم ڪردارن مان هڪ آهي ۽ ٻين پراچين هندو شاسترن ۾ به نظر اچي ٿو، جنهن ۾ ڀڳوت پُراڻ به شامل آهن. مهاڪڀا ۾، هو راجا پانڊوَ جي پنج پانڊوَ پٽن مان ٽيون نمبر پُٽ آهي. گهراڻو ڪوروَ سلطنت جي شاهي سلسي جو حصو بڻيو. مهاڀارت جي جنگ ۾، ارجن پانڊوَ طرفان هڪ اهم ويڙهاڪ هو ۽ هِن ڪرنَ سميت ڪيترن ئي ويڙهاڪن کي ماريو هو. جنگ جي شروعات کان اڳ، سندس گُرو، ڪرشن، کيس اخلاقي مونجهارن تي سوڀارو ٿيڻ لاءِ ڀگوت گيتا جي مهان ڄاڻ ڏني.

## زندگي ۽ ڪهاڻيون

### ڄم ۽ شروعاتي زندگي
ارجن پانڊوَ راجا جي پنج پُٽن ۾ ٽيون نمبر پُٽ هو، جيڪو راڻيءَ ڪُنتيءَ (ماتا ڪنتي) جي ڳرڀ مان پيدا ٿيو هو. هن لڙائيءَ جي سکيا پنهنجي گُرو دروڻ آچاريه کان ورتي ۽ تيراندازيءَ ۾ پڻ هن اهم مهارت حاصل ڪئي، جنهنڪري هن سويمبر ۾ دروپديءَ کي کَٽيو هو. هن جُوا ۾ دروپديءَ کي هارائڻ جي نتيجي ۾ پانڊوَ ڀائرن کي ٻارهن سال بنواس ڀوڳڻو پيو، جنهن دوران سمورو وقت ارجن پنهنجي ڀائرن سان گڏ رهيو. تيرهن سالن اندر ڪوروَن ۽ پانڊوَن جي وچ ۾ ڪروڪيشتر‘يا ڪرو کيتر جي ميدان ۾ جنگ لڳي، ان جنگ کي مهاڀارٿ سڏين ٿا. ان جنگ ۾ شري ڪرِشنَ پانڊوَن جي پاسي هو ۽ ارجُن جو رٿڀان ٿيو. ڪروکيتر جي جنگ ۾ ارجن پنهنجي سڀني مِٽن مائٽن ۽ سئوٽن کي پنهنجي مقابلي ۾ ڏسي، جنگ مان هٿ ڪڍڻ جو ارادو ڪيو، پر ڪِرشنَ مهاراج کيس  ڀڳوت گيتا جا اُپديش ڏنا ۽ هن کي لڙائي وڙهڻ جي لاءِ هامَ ڀرائي. ان لڙائيءَ ۾ ڪوروَن جا وڏا طرفدار، ڀيم سين، جئيدرٿ ۽ ڪَرَن مارجي ويا ۽ پانڊوَن جي سوڀ مِلي. انکاپوءِ ارجن ڪيتريون ئي لڙايون ڪري، پنهنجي حڪومت کي گجرات کان وٺي ڪاٺياواڙ ۽ دکن تائين وَڌايو. عمر جي پڇاڙيءَ ۾ ارجن هماليا جي جهنگلن ڏانهن هليو ويو ۽ اُتي ئي پرلوڪ پَڌاري ويو.

## حوالا

زمرو:وجود
زمرو:ھندومت
زمرو:ڀڳوت پراڻ ۾ ڪردار
زمرو:مهاڀارت ۾ ڪردار
زمرو:ڪرشن سان لاڳاپيل ماڻهو
ارجن (وڻ)

هيءُ وڻ 8 کان 100 فوٽن تائين اوچو هوندو آهي ۽ -ان- جو -ٿڙ- 10 کان 20 فوٽن تائين -ٿلهو- هوندو آهي. جڏهن اهو وڻ 40 کان 50 فوٽن تائين اوچو ٿيندو آهي ته -ان- ۾ شاخون ڦٽنديون آهن. -ان- جي کل سڻڀي، اڇي ۽ خاڪي مائل اٽڪل اڌ -انچ- ٿلهي ٿيندي آهي ۽ -ان- جا پن 3 کان 6 انچن تائين ڊگها ۽ ڏيڍ -انچ- ويڪرا ٿيندا آهن. چيٽ ۾ هن وڻ کي پيلي رنگ جا ننڍڙا ننڍڙا گل ٿيندا آهن. هن وڻ جي کل دل جي مريضن لاءِ مفيد آهي. جديد طبي -تحقيق- به -ان- جي تصديق ڪئي آهي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته دل جي ڪمزوري، ڌڙڪي، سوڄ ۽ سور وغيره جون شڪايتون -ان- جي استعمال سان ختم ٿي وينديون آهن ۽ ڌڪ لڳڻ ڪري ٽٽل هڏين جوڙڻ لاءِ به مفيد آهي. -ان- لاءِ اندرئين ٻاهرئين ٻنهي طريقن جي استعمال سان ٽٽل هڏي به جڙي ويندي آهي. -ان- لاءِ -ارجن- جي کل کي ڪٽي ڇاڻي سفوف ٺاهي استعمال ڪرائيندا آهن.

## حوالا
ارجن آسومل ڀنڀاڻي

ارجن آسومل ڀنڀاڻي: 8 سيپٽمبر 1942ع تي شهر ٺاروشاهه، ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائو. بي. ايڊ ۽ ايل. ايل. بيءَ جا امتحان پاس ڪيائين. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت جي شهر -احمد آباد- لڏي ويو. 
هيءُ ڊرامن جي اداڪار، هدايتڪار، گائڪ ۽ سنگيتڪار طور سڃاتو وڃي ٿو. اٽڪل 30 ناٽڪن ۽ ريڊيو ڊرامن جهڙوڪ ’سماج سيوڪ‘، ’اسان جو به ڪو زمانو هو‘، ’نيلام‘، ’ڪاري ڪنوار‘ ۽ ’مرچوءَ جي ماءُ‘ وغيره ۾ ڪم ڪيل اٿس، گائڪ ۽ سنگيتڪار جي حيثيت ۾ 40 کن گيت ڪمپوز ڪري ڳايل ۽ جدا جدا شهرن ۾ سنگيت پروگرام ڏنل اٿس، آل -انڊيا- ريڊيو -تان- پڻ ڪيترائي دفعا پروگرام ڪيا اٿس.

## حوالا
ارباب وزير احمد

ارباب وزير احمد- ولد -ارباب- گل محمد ميمڻ به پيپلز پارٽيءَ جي شروعاتي ڪارڪنن مان آهي. دڙي شهر جو رهواسي -ارباب- وزير گريجوئيٽ آهي. هو 1977ع ۽ 1990ع ۾ ايم پي اي رهيو ۽ 1988ع ۾ وڏي وزير جو صلاحڪار رهيو.

## حوالا
ارجن حاسد

**ارجن حاسد** (Arjun Hasid) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو ناميارو شاعر آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

## زندگي جو احوال
ارجن حاسد جو اصل نالو -ارجن- ڄيٺانند تنواڻي آهي. هو جيڪو 7 -جنوري- 1930ع تي سنڌ جي شهر ڪنڊياري، ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائو ۽ چوٿين -جنوري- 1948ع تي هند لڏي ويو. 8 ڊسمبر 1948ع کان پوسٽ کاتي، -احمد آباد- ۾ ملازم ٿيو، جتان 31 -جنوري- 1988ع تي رٽائر ٿيو.

## تعليم ۽ ادب
ڪنڊياري شهر جي پنچائتي هاءِ اسڪول مان 1947ع ۾ مئٽرڪ (-بمبئي- يونيورسٽيءَ مان) پاس ڪيائين. 1956ع کان شاعري شروع ڪيائين. ’حاسد‘ تخلص ڪتب آڻيندو آهي. ’حاسد‘، غزل تمام گهڻا لکيا آهن ۽ ’غزل گو‘ شاعر طور ڄاتو وڃي ٿو. سندس ڇهه شعري مجموعا ’سواسن جي سرهاڻ‘ (1966ع)، ’-پٿر- پٿر ڪنڊا ڪنڊا‘ (1974ع)، ’ميرو سج‘ (غزل: 1984ع)، ’موڳو‘ (غزل: 1992ع) ۽ ’اُڃ“ (1999ع) ۽ ”.... ساهي پٽجي“ (2008ع) ۾ شايع ٿيل آهن. 1985ع ۾ ڪتاب ’ميرو سج‘ تي کيس ’مرڪزي ساهتيه اڪادمي اوارڊ‘ مليو. هندي شاعر ’جئه شنڪر پرساد‘ تي لکيل -انگريزي- مونوگراف پڻ سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو اٿس، جيڪو 1995ع ۾ ’ساهت اڪادمي‘ شايع ڪيو آهي.’حاسد‘ جا سؤ کان وڌيڪ گيت مختلف ڪلاڪارن ڳايا آهن، جيڪي -انڊيا- جي مختلف ريڊيو اسٽيشنن -تان- نشر ٿيا آهن. ’حاسد‘ جا شعري مجموعا -انڊيا- جي يونيورسٽين ۾ ٽيڪسٽ بوڪ طور منظور ڪيا ويا آهن. 
هُري دلگير جي ساهتڪ رچنا ۽ حياتيءَ سان واسطو رکندڙ ڪتاب ’هجن هوت حيات‘، ترتيب ڏنل اٿس. ’حاسد‘ جون رچنائون گجراتي، هندي، -اردو- ۽ انگريزيءَ ۾ به ترجمو ٿينديون رهن ٿيون. سندس فن تي ”-ارجن- حاسد: هڪ اڀياس“ (1996ع) ڪتاب پريم پرڪاش ترتيب ڏئي ڇپايو آهي. -ان- کان اڳ شيام رام رکياڻيءَ پڻ -ارجن حاسد- جي ادب ۾ خدمتن تي ”ادبي ڇنڊڇاڻ“ نالي ڪتابڙو 1996ع ۾ ئي ڇپائي پڌرو ڪيو هو.’حاسد‘، نئشنل ساهتيه اڪادميءَ‘ جي سنڌي ائڊوائيزري ڪاميٽيءَ جو ڏهه سال ميمبر رهيو آهي، جڏهن ته ’مرڪزي اڪادمي اَوارڊس، لاءِ جج طور پڻ فرض نڀائيندو رهيو آهي. تازو ”آزاديءَ کان پوءِ سنڌيء غزل جي ائنٿالاجي“ (2008ع) ڪتاب ڇپيو اٿس. -احمد آباد- (ڀارت) ۾ رهائش پذير آهي.

## وفات
ارجن حاسد 26 ڊسمبر 2019ع تي ڀارت ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1930ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:سنڌي ۾ ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ حاصل ڪندڙ
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
ارجن سڪايل

سنڌي ٻوليءَ جي نامور شاعر ’-ارجن سڪايل-‘ جو اصل نالو -ارجن- ڏيٿارام ناٿاڻي آهي. سندس -جنم- نومبر 1919ع ۾ سڌوجا، ضلعي نوابشاهه (هاڻي ضلعي نوشهري فيروز) ۾ ٿيو. هن وقت ممبئي (ڀارت) جي علائقي ۾، علالت جي زندگي گذاري رهيو آهي. ’ٽنڊي آدم جو اتهاس‘ (1946ع)، ’-انارڪلي-‘ (1949ع)، ’سنڌي ساهتڪارن جو آلبم‘ (1968ع)، ’-اندرا گانڌي-‘ (سوانح- 1968ع)، ’لينن جي سوانح‘ (1968ع) ۽ ’تنهنجي رڌڻي ۾ تنهنجي اسپتال‘ (صحت بابت مضمون_ 1947ع) ”سنڌو نگر جا سنڌي (1995ع)، ”صحت تنهنجي صلاح منهنجي“ (2004ع). ”سنڌ جو سفر نامو“ (2004ع) سندس مشهور ڪتاب آهن. سنڌي ٻوليءَ ۽ لپي سيکارڻ لاءِ سولا سنڌي ڪتاب به شايع ڪيل اٿس. لينن جي سوانح ڪتاب تي نهرو امن -انعام- مليل اٿس. -ارجن سڪايل- سنڌ جي وڇوڙي تي هند جي سنڌي شاعرن جي چونڊ شاعري ”-آءُ ڪانگا ڪر ڳالهه-“ ڪتاب ۾ 70 واري ڏهاڪي ۾ ترتيب ڏئي ڇپائي هئي. هن جا پنج ناول 1- هڪ پرش 3 استريون (1961ع)، 2- راجڪماري گيتا (1967ع)، 3- تپسيا ٽٽي پئي (1970ع)، 4- ڪپهه ۽ -باهه- (1972ع)، 5- ڪنڊن -ڀريون- راهون ڇپيل آهن. سندس شعر جا مجموعا، -انارڪلي- (1950ع)، گهمي وڃ سنڌو نگر ڏي يار (لمبي ڪوِتا 1965ع)، سنڌ ۽ چنڊ جا ڪرڻا (1982ع). ”امرت جو ڪلش“ (2004) ڇپيل آهن. هن وقت انڌيري (ويسٽ) ممبئيءَ 53 واري گهر ۾ بيماريءَ جي بستري تي آهي، پوءِ به سنڌ ۽ سنڌي ٻوليءَ سان نينهن نڀائيندو اچي.

## حوالا
ارجن شاد

سنڌ ۽ هند جي نالي واري شاعر -ارجن شاد- جو اصل نالو -ارجن- گوبندرام ميرچنداڻي آهي. سندس -جنم- 17 ڊسمبر 1924ع تي سنڌ ۾ ٿيو. پي.ايڇ. ڊي ”سنڌي غزل“ جي عنوان تي ڪيل اٿس. جيڪا ٿيسز هند ۽ سنڌ ۾ڇپيل آهي. ادبي دنيا ۾ شاعر ۽ نقاد جي حيثيت سان مشهور رهيو آهي. ”-بيوس ۽ نئون دور-“ عنوان سان لکيل سندس ڪتاب، ڪشنچند بيوس تي هڪ اهم مستند ڪتاب آهي. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت هليو ويو. جئه هند ڪاليج جي سنڌي شعبي جو سربراهه رهيو آهي. سندس شاعريءَ جا پنج ڪتاب ڇپيل آهن: ’آءٌ گهٽين جو ڳائيندڙ‘ (1957ع)، ’ڏاهيون ڏک ڏسن‘ (1962ع)، ”انڌو دونهون“ (1982ع) ۽ ”ڌرتيءَ جو درد“ (1997ع). هن روسي شاعريءَ جو ترجمو ”وولگا جي ڪناري“ (1967ع) ڪيو. آل -انڊيا- ريڊيو ۽ -بمبئي- ٽي. ويءَ تي شاعر، ليکڪ ۽ اداڪار جي حيثيت ۾ ڪيترائي ڀيرا شرڪت ڪيائين. ڪونج ادبي مئگزين جا ڪيترا پرچا ايڊٽ ڪيل، ادبي اڪيڊميءَ جي صلاحڪار بورڊ جو ميمبر، ڀارت سرڪار جي سنڌي صلاحڪار بورڊ جو ميمبر، ڪيترين ئي تعليمي ڪاميٽين جو چيئرمئن ۽ ميمبر رهيو آهي. هن 2006ع ۾ لاڏاڻو ڪيو.

## حوالا
اردابيگي

ترڪي- ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو مغليه دور ۾ سنڌ ۾ رائج ٿيو. هيءُ لفظ انهيءَ هٿيارن پهريل ۽ ورديءَ واري عورت لاءِ ڪم آيو آهي، جيڪا شاهي حرم جي دروازي تي پهرو ڏئي ۽ چوڪيداري ڪري. جيئن شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ پنهنجي ڪلام ۾ آندو آهي ته:

”-جت- اچن نه اُردابيگيون، اُت ڪوٺايو امين“. (شاهه)

## حوالا
ارداس

فارسي ٻوليءَ جي ”عرضداشت“ لفظ جو بگڙيل اُچار، جنهن جي معنيٰ آهي، عرض، سوال، التجا، وغيره. سک ڌرم ۾ روزانو -پاٺ- ڪرڻ يا اهم ڪرياڪرم سرانجام ڏيڻ تي ’-ارداس-‘ پڙهي ويندي آهي. -ان- وقت جملي حاضرين هٿ -ٻڌي- بيهندا آهن. هڪڙو شخص -ارداس- پڙهندو ۽ ٻيا ماٺ ڪري ٻڌندا ۽ آخر ۾ ’واه گرو‘ چوندا، انهيءَ -ارداس- جو به مطلب آهي ”التجا، سوال، عرض وغيره.“

## حوالا
اردشير ڪائوسجي

اردشير ڪائوسجي- نامور صحافي ۽ واپاري شخصيت آهي. ڪراچيءَ جي هڪ قديم، معزز -پارسي- خاندان ۾ ڄائو. -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ پنهنجو اباڻو ڌنڌو ۽ سامونڊي واپار شروع ڪيائين. هن جي پنهنجي هڪ شپنگ ڪمپني هئي، 1986ع ۾ روزاني ”ڊان“ (DAWN) ۾ -ان- وقت جي حالتن تي، -ايڊيٽر- جي نالي خط لکڻ شروع ڪيائين. هن جا خط منفرد خيالن ۽ اسلوب تحرير جي تکائيءَ سبب، سياست ۽ دانش جي صاحبن ۽ وڏن وڏن نامور ڪالم نگارن کان به وڌيڪ شهرت حاصل ڪري چڪا آهن. ”ڊان“ جي -ايڊيٽر- جي فرمائش تي هن هفتيوار ڪالم لکڻ شروع ڪيا. سندس پهريون ڪالم ئي تحرير جي آزاديءَ متعلق هو. پنهنجن سياسي ڪالمن سبب، ڪيترائي دفعا توهين عدالت جو ڏوهاري بڻجي، سپريم ڪورٽ آڏو پيش ٿي چڪو آهي. -اردو- ۽ سنڌي اخبارون هن جي هر ڪالم جو ترجمو شايع ڪنديون رهنديون آهن. اردشير کي مغربي ملڪن جي آرٽ جا شاهڪار جمع ڪرڻ جو به شوق آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
اردو ڊڪشنري بورڊ

**اردو ڊڪشنري بورڊ** 1958ع ڌاري اردو زبان جي وڏي عالم، محسن ۽ اديب، باباءِ -اردو- مولوي عبدالحق، هڪ اداري طور ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو. هن جي جوڙجڪ ۾ اردوءَ جا ناميارا اديب شامل رهيا آهن، جڏهن ته سنڌي عالمن مان پير سيد حسام الدين راشدي ۽ ڊاڪٽر 
نبي بخش خان -بلوچ- ۽ ٻيا پڻ هن اداري سان لاڳاپيل رهيا. هن بورڊ جي سربراهن ۾ پروفيسر ڊاڪٽر فرمان فتحپوري، پروفيسر ڊاڪٽر اسلم فرخي ۽ ڊاڪٽر جميل جالبي وغيره رهيا آهن ۽ هن وقت -ان- جي چيف -ايڊيٽر- -اردو- زبان جي مشهور شاعره فهميده رياض آهي. 
اردو ڊڪشنري بورڊ هن وقت تائين -اردو- لغت جا ايڪيهه جلد شايع ڪري چڪو آهي ۽ ٻاويهين جلد تي ڪم هلندڙ آهي. 
27 -جنوري- 2007ع تي ڪيبينيٽ ڊويزن جي هڪ فيصلي کي لاڳو ڪرڻ لاءِ وفاقي حڪومت جي -تعليم- واري وزارت کي -اردو- سائنس بورڊ ۽ نئشنل بڪ فائونڊيشن سان گڏي هڪ اداري بنائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي. تازو 2 جون 2009ع تي نئشنل بڪ فائونڊيشن جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر ۽ -اردو- سائنس بورڊ جي ڊائريڪٽر جنرل وزارت -تعليم- جي عملدارن سان هڪ گڏجاڻي ڪئي ۽ -ان- فيصلي تي عمل ڪرڻ جي لاءِ وفاقي وزارت -تعليم- هڪ نوٽيفيڪيشن -جاري- ڪيو، جنهن مطابق -اردو- سائنس بورڊ، نئشنل بڪ فائونڊيشن ۽ -اردو ڊڪشنري بورڊ- کي ملائي هڪ ادارو بنايو ويندو، -ان- فيصلي جي -اردو ڊڪشنري بورڊ- جي ملازمن ۽ موجوده چيف -ايڊيٽر- فهميده رياض پاران پهرين -جولاءِ- 2009ع واري ڊان -اخبار- ۾ آيل هڪ خبر موجب مخالفت ڪئي وئي ۽ تصديق ڪرڻ تي پاڻ ٻڌايائين ته اهڙو ساڳيو خط وفاقي حڪومت واري سيڪريٽري -تعليم- کي به لکيو ويو آهي. 
حڪومت طرفان اهڙي نوٽيفڪيشن ڪڍڻ جو پس منظر اهو آهي ته سپريم ڪورٽ ۾ داخل ڪيل هڪ پٽيشن جي جواب ۾ فيصلو ٿيو هو ته ٺهرائن/رزوليوشنن ذريعي قائم ڪيل ادارا -ان- وقت تائين حڪومت جا ذيلي ادارا رهندا، جيستائين انهن جي حيثيت قانون سازيءَ ذريعي خودمختيار نٿي ڪئي وڃي.

## حوالا

زمرو:اردو
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ قائم تعليمي تنظيمون
زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري
زمرو:پاڪستان حڪومت جي ملڪيت ڪمپنيون
اردو سنڌي لغت (1960ع)

**اردو سنڌي لغت** ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي گڏ مرتب ڪيل آهي. سنڌ ۾ اردو ۽ سنڌي آباديءَ ۾ مستقل ويجهڙائي ۽ هڪ ٻئي جي ٻولين ۽ ادب کي سمجهڻ واري مقصد کي آڏو رکي علامه آءِ. آءِ قاضي ”اردو  سنڌي“ ۽ ”سنڌي  اردو“ لغتن تيار ڪرائڻ جي رٿا جوڙائي، جنھن موجب اهي ٻئي لغتون تيار ڪرايون ويون. هن ڊيمي سائيز پڪي جلد واري ڪتاب ۾ 590 صفحا آهن ۽ قيمت 9 رپيا ڄاڻايل آهي. پھريون ڇاپو، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ پاران، سنڌ يونيورسٽي پريس، حيدرآباد مان 1960ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اردو سنڌي لغت (2003ع)

سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۽ سنڌيڪا اڪيڊميءَ جي سهڪار سان ڇپيل لغت آهي، جنهن جي -تحقيق- ۽ ترتيب عبدالستار -بلوچ- جي ڪيل آهي ۽ نگران نور احمد ميمڻ اٿس. پنجاهه هزار لفظن واري هن لغت ۾ 1024 صفحا آهن ۽ قيمت 750 رپيا لکيل آهي. هيءَ لغت سال 2003ع ۾ شايع ڪئي وئي.

## حوالا
ارچڪ مرچڪ

**ارچڪ مرچڪ** هڪ ٻاراڻي راند آھي. ارچڪ مرچڪ راند جا پھريان ٻہ لفظ آھن. راند جي سڄي چوڻي هن طرح آهي: 

ارچِڪِ مِرچڪ، ڌاڻا ڌِرچِڪِ 
آڳَ پٽيھِرَ، ٽوڀو ٽِيھرَ 
لوهو لاٽون، چنڻ گهاٽُون 
نانگڻ جوڳڻ، خيران کٽي 
ٻُٽي، هُتِ ڇُٽي 
لاڙ ۾ اُن جا ٻول هن ريت آهن: 
ارچڪ مرچڪ، ڌاڻا ڌِرچڪ، 
آڳَ پٽولڻ، ناگڻ جوڳڻ، 
لاهيان لوٽو، چندن گهاٽو 
هُرٻو ڇوڙ، ڇُٽ ڀَٽارا 


انھن ٻولن جا مختلف روپ مختلف علائقن ۾ مروج آهن، انھن ٻولن چوڻ سان گڏ هرهڪ ٻار تي هٿ رکبو وڃبو، جنھن ٻار تي ٻول، کُٽو، اهو ٻار وڃي لڪندو. ائين ڪندي ڪندي آخر ۾ جيڪو ٻار بچيو، اُهو آڳ ڏيندو. هن راند جي ٻي صورت اها آهي تہ سڀ ٻار هٿ ابتا ڪري اڳيان رکي ويھندا. ڪو هڪڙو (عام طرح گهر جو وڏو فرد) هٿن تي آڱر رکي اهي ٻول چوندو ويندو، جنھن جي هٿ تي ٻول کٽو اهو هٿ سڌو ڪندو، ائين سڀني لاءِ ٿيندو، جيڪڏهن وري ڪنھن سنئين ٿيل هٿ تي آڱر پھتي تہ اهو راند مان خارج ٿي ويندو. سڀني کان آخر ۾ بچيل ٻار راند کٽي ويندو.

## حوالا

زمرو:ٻارن جا راند
زمرو:رانديون
ارچڪ مرچڪ (رسالو)

**ارچڪ مرچڪ**نالي سان عبرت گروپ آف پبليڪيشن حيدرآباد پاران ڪيترا سال لاڳاتار ٻارن لاءِ ماهوار پرچو ڪڍيو ويو، جيڪو هاڻي -بند- ٿي ويو آهي.

## حوالا

زمرو:ٻاراڻو ادب
ارڏو اترادي

ارڏي اتراديءَ جو اصل سندس اصل نالو ارصلاح ولد ڪوهدل -باجڪاڻي- آهي. 17 مئي 1949ع تي ڳوٺ گلواڻي تعلقي ڪنڌڪوٽ ۾ پيدا ٿيو. پنهنجي ڳوٺ ۽ ڪنڌڪوٽ هاءِ اسڪول کان -تعليم- حاصل ڪرڻ کان پوءِ سنڌ يونيورسٽِيءَ مان سنڌيءَ ۾ ايم اي ڪيائين. 1968ع ۾ ”عاجز“ تخلص سان شاعريءَ ذريعي ادب ۾ داخل ٿيو. سندس سموري شاعري ارڏائي واري هئي -ان- ڪري دوستن جي اسرار تي ”-ارڏو اترادي-“ نالو اختيار ڪيائين. سٺو شاعر، اديب ۽ -استاد- آهي. سندس لکڻيون مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿينديون رهن ٿيون. سائين جي. ايم. سيد سان عقيدت رکڻ ڪري ڪجهه عرصو جيئي سنڌ محاذ سان به وابسته رهيو. سماجي ورڪر آهي ۽ سگا شاخ ڪنڌڪوٽ سان وابسته آهي. سندس شاعريءَ جو هڪ مجموعو ”-جنگ جو اعلان-“ شايع ٿيل آهي. جڏهن ته ”موت کي مات“ ۽ ”اکڙين جو -جام-“ سندس شاعري جا اڻ ڇپيل مجموعا آهن ۽ ”-آتم ڪهاڻي-“ ۽ ”اڻ وسرندڙ ڪهاڻي“ نثري ڪتاب اڃا شايع ٿي نه سگھيا آهن.

## حوالا
ارڙ فقير جو مقبرو

هي مقبرو ارغون- -ترخان- دور جو آهي. بٺوري -اسٽيشن- کان 7-8 ڪلوميٽر پري کنڀري واري مسجد کان اولهه ۾- ديهه ڄانڀو ڪنڊي ۾ واقع آهي. هتي پراڻي دور جي ھڪ بزرگ جي مزار آھي ۽ مزار جي -آس- پاس وڏو قبرستان آھي، هن بزرگ کي مقامي ماڻهو ارڙ فقير چوندا آهن. هتي ڇور ذات جا ماڻهو رھن ٿا. مقام به سندن آھي. عام روايت آھي ته ڇور ذات جا ماڻھو ڪلھوڙا عھد ۾ ھتي آيا ته ھيءَ مزار اڳ ۾ ھتي موجود ھئي. جيڪا -ان- وقت به پراڻي حالت ۾ موجود ھئي. ممڪن آهي ته -ارغون- -ترخان- دور جو ڪو شھيد بزرگ ھجي؟

## حوالا
2007 ڪارساز بم ڌماڪو

**ارڙهن آڪٽوبر** واري واقعي کي '''ڪارساز سانحو به سڏيو وڃي ٿو. 2007ع ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو اٺن سالن جي جلاوطنيءَ کان پوءِ وطن موٽي هئي ته ڪراچيءَ ۾ پهچڻ کانپوءِ ايئرپورٽ کان -بلاول- هائوس ڏانهن لکن ماڻهن جي ريليءَ ۾ ويندي ڪارساز وٽ مٿس ۽ سندس ساٿين تي خودڪش بمبارن قاتلاڻو حملو ڪيو. -ان- حملي ۾ محترمه بينظير ڀٽو ۽ -ٽرڪ- تي سوار -پارٽي- قيادت سلامت رهي، پر محترمه جي استقبال لاءِ آيل هزارين ماڻهن ۽ سندس سيڪيورٽي گارڊن مان 150 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا ۽ سوين زخمي ٿي پيا. 
جنهن -ٽرڪ- تي محترمه پنهنجن ساٿين سان سوار هئي، اها خاص طور سندس استقبال لاءِ سمورن بچاءُ وارن اصولن کي سامهون رکي ٺاهي وئي هئي. -ان- ڌماڪي سبب -ٽرڪ- جون دريون ۽ هڪ دروازو اڏامي ويو. اهو سڀ ڪجهه سخت حفاظتي اُپائن جي باوجود ٿيو. اهو هڪ ڀيانڪ منظر هو. چوطرف انساني لاش ۽ عضوا پکڙيا پيا هئا. مري ويلن ۾ ڪيترا -ٻار- هئا. ڪجهه مذهبي انتها پسند گروپن محترمه کي قاتلاڻي حملي جي اڳي ئي ڌمڪي ڏني هئي، پر محترمه بينظير ڀٽو انهن ڌمڪين جي پس منظر ۾ اڳواٽ ئي چئي ڇڏيو هو ته کيس جيڪڏهن ڪجهه ٿيو ته -ان- لاءِ حڪومت جي اندر ويٺل ڌريون ذميوار هونديون. هي ايڏو وڏو شديد ۽ وحشيانه واقعو هو جنهن جي گڏيل قومن جي اداري ۽ دنيا جي حڪومتن پڻ مذمت ڪئي. 
هن واقعي وقت محترمه بينظير ڀٽو جي هڪ ساهيڙي اسڪوفيلڊ، جيڪا به ساڻس گڏ هئي. -ان- واقعي کان پوءِ بي بي سيءَ کي ٻڌايو ته ”اسين -ٽرڪ- تي ويٺا هئاسين ته اوچتو روشنيءَ جو چمڪاٽ ٿيو ۽ -ان- بعد ڌماڪو ٿيو. هن ڌماڪي جي ٻن منٽن بعد ٻيو ڌماڪو ٿيو، جيڪو پهرئين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ زوردار هو“. هن واقعي ۾ هڪ ٽي وي چينل جو ڪيمرامئن به مارجي ويو. پوليس جو چوڻ هو ته شروعاتي جاچ مان -پتو- پيو آهي ته ٻيو ڌماڪو خودڪش هو. ڌماڪي کان پوءِ بينظير ڀٽو کي تباهه ٿيل -ٽرڪ- مان لاٿو ويو ۽ کيس سندس گهر -بلاول- هائوس حفاظت سان نيو ويو. اهڙيءَ طرح هوءَ جلسي کي خطاب نه ڪري سگهي ۽ سندس استقبال لاءِ آيل هزارين ماڻهو منتشر ۽ دربدر حالت ۾ هيڏانهن هوڏانهن جان بچائڻ لڳا. 
چيو وڃي ٿو ته ڪراچي هوائي اڏي کان روانگيءَ بعد محترمه بينظير ڀٽو، بلٽ پروف شيشي واري ڪئبن استعمال ڪرڻ کان انڪار ڪيو هو ۽ چيو هو ته، ”آئون ڊڄان ڪانه ٿي، صرف پنهنجي مشن بابت سوچي رهي آهيان، آءٌ سمجهان ٿي ته پنهنجي عوام لاءِ -جمهوريت- خاطر -جنگ- وڙهڻ آئي آهيان.“ 
هن واقعي ۾ شهيد ماڻهن مان 20 اهڙا لاش به هئا، -جن- جي سڃاڻپ ۽ وارثي نه ٿي سگهي. -جن- کي ڀٽو 1، ڀٽو 2، ڀٽو 3 وغيره جا نالا ڏئي ڳڙهي خدا بخش جي تاريخي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو، جنهن کي ”شهيدن جو قبرستان“ سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا
اُرڙي

**ارڙِي، ننڍي ماتا،** (Measles): هڪ قسم جي چمڙيءَ جي پکڙجندڙ بيماري، جيڪا ”ماتا“ وانگر ٿيندي آهي ۽ ٻارن جي بيماريءَ طور مشهور آهي پر ٻنهي ۾ فرق آهي. اها بيماري هڪ خاص وائرس سان پکڙبي آهي. -ان- جا داڻا ٻاجهريءَ جي داڻن جيڏا ۽ ڳاڙها، خشڪ ۽ بنا روڳ جي ٿيندا آهن. هيءَ بيماري گهڻو ڪري چيٽ جي مهيني ۾ ٿيندي آهي. هن بيماريءَ ۾ تپ تيز ٿيندو آهي ۽ چيلهه ۾ سور، نڪ ۾ خارش، -اکيون- ڳاڙهيون ٿينديون آهن. اکين ۽ نڪ مان -پاڻي- وهندو آهي. اُرڙيءَ ۾ تپ گهڻو ٿيندو آهي ۽ اُرڙيءَ جا داڻا جلد نڪرندا آهن. اُرڙي، ماتا کان گهڻي نقصانڪار ٿيندي آهي. خاص ڪري داڻن جو رنگ ڪارو، نيرو يا واڱڻائي هجي ته بيقراري ۽ بيهوشي ٿيندي. هڪ ڀيرو اها بيماري ٿيڻ کان پوءِ جسم ۾ -ان- خلاف ايتري قوت مدافعت ٿيندي آهي جو وري تا عمر ڪا نه ٿيندي آهي. عام طرح چوندا آهن ته ”ماتا“ يا ”اُرڙيءَ“ ۾ ڪابه دوا ناهي ڪرڻي، پر اهو خيال غلط آهي. باقاعدي علاج جي ضرورت ٿيندي آهي. طبيبن ۽ ڊاڪٽرن وٽ ارڙيءَ توڙي ماتا جي بيماريءَ جو علاج موجود آهي. -ان- ڏس ۾ ڊاڪٽري علاج کانسواءِ حڪيم شمس الدين جي ڪتاب ”آسان علاج“ ۾ ڪافي مواد آهي.

## ٻيا نالا
اُرڙي، لُنڊي، پنجڙي پنجِڙِي (اُرڙي)، ننڍي مائي ننڍي مائي (اُرڙي)، ٿَڌِڙا

## پڻ ڏسو
*لاکڙو

## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:وبائي بيماريون
زمرو:چمڙيءَ جون بيماريون
ارشاد عباسي

ارشاد النبي عباسي (پارس)، شاعر، اديب، پراڻو سياسي ڪارڪن آهي. هو نامياري شاعر تنوير عباسي ۽ -آبپاشي- جي ماهر اي اين جي عباسيءَ جو -ڀاءُ- آهي. سندس تخلص -پارس- آهي. هو 21 مئي 1951ع تي صوڀي ديري ضلعي خيرپور ۾ خانصاحب گل حسن خان عباسيءَ جي گهر ڄائو. سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي اي پاس ڪري سي -ايس- ايس جو امتحان پاس ڪرڻ بعد وفاقي حڪومت جي سُڌ سماءُ واري کاتي ۾ آفيسر مقرر ٿيو. هو مختلف ملڪن ۾ پاڪستاني سفارتخاني ۾ پريس اتاشي طور ڪم ڪري چڪو آهي. شاگرديءَ واري زماني ۾ کاٻي ڌر جي شاگرد تنظيم سنڌ نيشنل اسٽوڊنٽس فيڊريشن سان وابسته رهيو. هن جي شاعري، ڪهاڻيون ۽ مضمون رسالن ۾ ڇپبا رهيا آهن. ادب، سياست، -تاريخ- ۽ فلسفي تي سٺو اڀياس رکندڙ ’پارس‘ نوڪري جو وڏو عرصو -اسلام- -آباد- ۾ گذاريو آهي.

## حوالا
فقير ارشاد علي جلالاڻي

فقير ارشاد علي -جلالاڻي-، سن 1927ع ۾ ڳوٺ -جلالاڻي-، تعلقي ڪوٽ ڏيجي، ضلعي خيرپور ۾ ڄائو. کيس ننڍپڻ کان ئي ويراڳ سان دل هوندي هئي. راتين جون راتيون فقراءَ سان گڏ ويراڳ ۾ گذاريندو هو. سندس طبيعت تمام سادي هئي. سدائين مرڪندو نظر ايندو هو. سندس وصال 1987ع ۾ ٿيو. چڱو شاعر هو، ڪيترو ڪلام چيائين جيڪو سندس درگاهه تي سندس ڪلام جو قلمي صورت ۾ موجود آهي.

## حوالا
ارشادالخلفاء (تحقيق)

خلفاءِ راشدين جا قول ۽ نصيحتون محمد عثمان ڏيپلائيءَ مرتب ڪري هفته وار ’عبرت‘ جي خصوصي ايڊيشن ۾ ڪتابي صورت ۾ سنه 1946ع ڌاري شايع ڪيا. پهرين ايڊيشن جي 44 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 8 -آنا- هئي. هن ڪتاب جو ٻيو ايڊيشن -آگسٽ- 2008ع ۾ مهراڻ اڪيڊمي شڪارپور طرفان شايع ڪيو ويو، جنهن جو متن 30 صفحا ۽ قيمت 24 رپيا آهي.

## حوالا
عبدالحڪيم ارشد

سنڌيءَ ٻوليءَ جو نامور شاعر **عبدالحڪيم ارشد** ولد حاجي يار محمد لکمير، 13 جون 1939ع تي ڳوٺ لکمير تعلقي ۽ ضلعي نواب شاهه (بينظير -آباد-) ۾ پيدا ٿيو. مئٽرڪ اديب سنڌي ۽ اديب مولوي جا امتحان ڏئي، 1964ع ۾ -تعليم- کاتي ۾ -استاد- مقرر ٿيو، جتان 28 ڊسمبر 1998ع تي رٽائر ٿيو. عبدالحڪيم ارشد 1954ع کان لکڻ جي شروعات ڪئي. هن شاعريءَ جي سمورين صنفن تي طبع آزمائي ڪئي آهي ۽ سنڌ جي ڪهنه مشق شاعرن ۾ شمار ٿئي ٿو. سندس شاعريءَ ۾ قومي ۽ مزاحمتي عنصر وڌيڪ نمايان آهي. -ان- کان سواءِ سندس شعر ۾ رومانوي رنگ به ڪمال جو آهي. عبدالحڪيم ارشد، پنهنجي همعصر راشد مورائيءَ وانگر اسٽيج جو اهم شاعر آهي. سندس شاعري سنڌ جي مشهور فنڪارن وحيد علي، سرمد سنڌي، سڄڻ سنڌي ۽ ٻين ڳائي آهي. عبدالحڪيم ارشد جي هڪ گيت ’چوري چوري ڪوئي ڪنهن سان نيڻ ملائي ويٺو آ‘ وحيد علي جي آواز ۾ ڪافي مقبوليت حاصل ڪئي، سندس شاعريءَ جو پهريون مجموعو ’ڏيئا ڏات جا‘ 1976ع ۾ ڇپيو، جنهن جو ٻيو ڇاپو مارئي اڪيڊمي نواب شاهه 1995ع شايع ڪيو. جڏهن ته سندس قومي شاعريءَ جو ٻيو ڪتاب آجپي جي گيت جهڙي شاعري ڊسمبر 2010ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، سندس شاعريءَ تي محمد ابراهيم جويي، مير محمد پيرزادي، پروفيسر عبدالله مگسي، -تاج- جويي، عبدالرحمان منگي، راشد مورائيءَ تفصيلي طرح لکيو آهي کيس جديد دؤر جي اهم شاعرن ۾ شمار ڪيو آهي.

## حوالا
ارشد ھالائي

عبدالرحيم ابڙي ”ارشد“ هالائيءَ جي ولادت 15 -آگسٽ- 1932ع تي هالا شهر ۾ ٿي. پاڻ هالا جي مشهور نعت گو شاعر جان محمد اضعف هالائيءَ جو ٻيو نمبر فرزند هو ۽ کيس وقت جي سٺن شاعرن ۾ شمار ڪيو ويندو آهي. پهرين تخلص ”بيدل“ هئس، -ان- بعد ”ارشد“ اختيار ڪيائين. مضمون نگار ۽ مقرر هجڻ سان گڏ ڪامياب -استاد- ۽ تعليمي ماهر هو. سندس ايمانداريءَ، تعليمي مهارت ۽ محنت جي پيش نظر کيس حيدرآباد ضلعي جو ڊي. اي. او مقرر ڪيو ويو. -ان- کان پوءِ مخدوم غلام حيدر هاءِ اسڪول هالا ۽ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڪوٽڙيءَ ۾ نمايان خدمتون بجا آندائين. پڇاڙيءَ ۾ ائگرو ٽيڪنيڪل آفيسر جي عهدي -تان- رٽائر ڪيائين. شعر و شاعريءَ جي ميدان ۾ ”بزمِ رفيق“ ۽ ”سنياسي ادبي سنگت“ هالا ۾ سيڪريٽريءَ طور ڪم ڪيائين. شاعريءَ ۾ حمد ۽ نعتيه ڪلام کان علاوه گهڻو ڪري اصلاحي ڪلام چيو اٿس. ڪجهه غزل ۽ ڪافيون پڻ سندس ڪلام جو حصو آهن. سندس ڪلام ۾ سلاست ۽ سادگيءَ سان گڏ ٻوليءَ جو ميٺاج ۽ رس پڻ آهي. سندس اسلوب بيان وڻندڙ ۽ دلڪش آهي، جنهن ۾ دردمنديءَ ۽ -اصلاح- جا پهلو نمايان نظر اچن ٿا. سندس ڪلام سنڌ جي مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيندو رهيو آهي. نثر ۾ سندس نصابي توڙي غيرنصابي ڪتاب شايع ٿيا، -جن- ۾ ”رفيق گرامر“ ۽ ”برساتي بوندون“ کي علمي ۽ ادبي دنيا ۾ وڏي شهرت حاصل آهي. سندس انتقال 23 -اپريل- 1991ع تي ٿيو.

## حوالا
ارغچ

هڪ قسم جو عطر، جنهن ۾ ڪيتريون ئي سرهاڻيون مرڪب هونديون آهن (هيڊاڻ مائل عطر هوندو آهي). شاهه صاحب پنهنجي هڪ -بيت- ۾ هن عطر جو ذڪر ڪيو آهي: 
”ٻانڌوڻا ٻَنِ ڏيان، -ارغچ- ۽ عَنبير“

## حوالا
ارشاد القرآن (تحقيق)

محمد عثمان ڏيپلائيءَ جي ترتيب ڏنل هن ڪتاب ۾ قرآن شريف جي چونڊ احڪامن سان واسطو رکندڙ آيتن جو سليس سنڌي ترجمو ڏنل آهي. هيءُ ڪتاب -اول- هفته وار ’عبرت‘ ۾ قسط وار آيو. سنه 1946ع اسلاميه دارالاشاعت هن کي ڪتابي شڪل ۾ شايع ڪيو. ڪتاب ۾ 64 صفحا ۽ قيمت ڏهه -آنا- اٿس.

## حوالا
ارغون

ترڪستان جي هڪ خاندان جو نالو آهي، جنهن خاندان 1520ع کان 1555ع تائين سنڌ تي به حڪومت ڪئي. هن خاندان جو نسبي سلسلو چنگيز خان سان وڃي ملي ٿو. 
ذوالنون بيگ ارغون، سلطان حسين بايقرا طرفان قنڌار جو حاڪم هو. جڏهن هيءُ شاهي بيگ شيبانيءَ جي لڙائيءَ ۾ مارجي ويو، تڏهن سندس پٽ شاهه بيگ -ارغون- قنڌار جو حاڪم مقرر ٿيو. هن (شاهه بيگ ارغون) ئي سنڌ جي حڪومت سمن جي پوئين حاڪم ڄام فيروز کان کسي، سنڌ ۾ -ارغون- حڪومت جو بنياد رکيو. شاهه بيگ -جنگ- ۾ هميشه اڳيان رهندو هو. ڪجهه ڪتاب به لکيائين. 930ھ/1524ع ۾ وفات ڪيائين. 
هن کان پوءِ سندس پٽ مرزا شاهه حسن -ارغون- سنڌ جي -تخت- تي ويٺو. هن ملتان فتح ڪيو، -بکر- ۽ سيوهڻ جا قلعا مضبوط ڪيا. سنڌ تي -ٻٽيهه- سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ 962ھ/1555ع ۾ وفات ڪيائين. -ان- کان پوءِ ارغونن جي حڪومت تي -ترخان- قبضو ڪري ويا. ارغون- -ترخان- گهراڻن جو سنڌ تي قبضو نهايت مختصر عرصي لاءِ، يعني فقط 36 سالن لاءِ رهيو، پر -ان- جو اثر سنڌ جي سماجي، سياسي ۽ معاشي حالتن تي ايندڙ اڍائن -ٽن- صدين تائين رهيو، جو سنڌ غلاميءَ جي زنجيرن کي -ٽوڙي- نه سگهي. ڌارين جي ڏاڍ ڏمر واري حڪومت، غيرشريفانه سلوڪ، -اهل- سنڌ جي فڪر ۽ حوصلي کي وڏو ڇيهو رسايو. خراسان مان لاتعداد مفرور اميرن ۽ اقتدار پسند پناهگيرن جي آمد سنڌ جهڙي امن پسند ڌرتيءَ لاءِ ڄڻ ته عذاب الاهي بنجي وئي. ملڪ جا سڀئي قلعا، وسنديون، واهڻ ۽ مال ملڪيتون سڄو ارڪو -ترڪو- ڌارين جي قبضي ۾ اچي ويو هو، -جن- جي نه -ٻولي- سمجهه ۾ ٿي آئي ۽ نه سندن اٿڻ ويهڻ مناسب هو. سنڌ جي سدا حيات شاعر شاهه عبداللطيف، جيڪو -ان- دور کان هڪ صدي پوءِ پيدا ٿيو، تنهن ارغونن کان وٺي سندن جانشين مغلن جي تسلط تائين سنڌ سان جيڪي وهيو واپريو، اُن جي اپٽار هن علامتي انداز ۾ ڪئي ته: 
پيَيم پٺاڻن سين، -ٻولي- جي نه ٻُجهن 
آءٌ سنڌيءَ جو سعيو ڪريان، هو پارسيون پڇن 
مون پڻ مُلا تن، سرتيون سور پرائيو.

## حوالا
ارمق

**''اِرَمُ يا اُرمُق** اصل فارسي ٻوليءَ ۾ خاص ريشمي ڪپڙي کي چوندا آهن. شاهه لطيف جي رسالي ۾ هن ڪپڙي جو ذڪر آهي ته:*
:*”اِرَمُ هَڏِ نه اوڍيان، پٽولا پَٽَ چِيرَ“*
*مطلب ته هڪ خاص قسم جو ريشمي يا اوني ڪپڙو.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:ڪپڙي جا قسم
ارم محبوب

سنڌي ٻوليءَ جي نوجوان شاعره، محبوب شيخ ۽ برک ڪهاڻيڪار خاتون ماهتاب محبوب جي نياڻي آهي. هن 16 مارچ 1975ع تي حيدرآباد ۾ -جنم- ورتو. -ارم محبوب- مئٽرڪ تائين -تعليم- سينٽ ميريز ڪانوينٽ گرلز هاءِ اسڪول حيدرآباد ۾ ورتي، گورنمينٽ نذرٿ ڪاليج حيدرآباد مان انٽر ۽ گورنمينٽ (زبيده) گرلس ڪاليج حيدرآباد مان بي. اي ڪرڻ کان پوءِ 1998ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري جي سوشيالاجي ڊپارٽمينٽ مان ايم. اي ڪيائين. 
ارم محبوب، ننڍيءَ ڄمار ۾ ئي نثر ۽ شاعري لکڻ شروع ڪئي. روزاني هلال -پاڪستان- ڪراچيءَ جي ٻارڙن جي صفحي ”گلن جهڙا ٻارڙا“ ۾ سندس ٻاراڻيون ڪهاڻيون ۽ لطيفا ڇپيا. سندس -انگريزي- شاعري، ننڍيءَ عمر ۾ ئي “Children’s Dawn” ۽ “Teenager” رسالن ۾ ڇپجڻ شروع ٿي. 1990ع ۾ ’ٽين ايجر‘ رسالي جي نمائندي طور ڪم ڪيائين ۽ 1995ع کان لڳاتار ڪجهه سال -ان- جي فيچر -ايڊيٽر- رهي. -ارم محبوب- جي نثري نظمن جو مجموعو ’منهنجي ڌرتي‘ 1991ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. ارم جي 1993ع ۾ نوجوان شاعر حسن درس سان شادي ٿي. هن 1997ع کان صحافت ۾ به حصو ورتو. -ان- ڏس ۾ ”ٽين ايجر“ رسالي ۾ هن سنڌ جي وڏن اديبن شيخ اياز، علي احمد بروهيءَ، -آغا- سليم، حميد سنڌي ۽ ٻين جا يادگار انٽرويو ڇپايا. هن سنڌي اخبارن جاڳو، ڪاوش، سچ، خلق ۽ هلال -پاڪستان- ۾ ڪالم پڻ لکيا. سندس -انگريزي- شاعري، انگريزيءَ ۽ سنڌيءَ ۾ لکيل سفرنامن، ڪالمن ۽ انٽرويوز جا ٻه مجموعا ڇپائيءَ لاءِ تيار آهن. -ارم محبوب- کي منسٽري آف ڪلچر، ٽوئرزم ۽ يوٿ افيئرز پاران 1998ع ۾ ليڊر آف دي ييئر اوارڊ ملي چڪو آهي. -ان- کان سواءِ سنڌ ايگريڪلچر ڊپارٽمينٽ حڪومت سنڌ پاران پڻ کيس ڊپارٽمينٽل وڊيو مووي ”مومل جي ڪهاڻي“ ۽ -ان- جا ڊائلاگ لکڻ تي 2000ع ۾ اوارڊ ڏنو ويو آهي. هيءَ وڊيو مووي سنڌ جي 5000 ڳوٺن ۾ ڏيکاري وئي. -ارم محبوب- ٻه ڀيرا ڀارت جو سفر ڪيو آهي ۽ اتي سنڌي اديبن جي گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪري چڪي آهي. -ان- کان سواءِ چين، فلپائين، سنگاپور، ملائيشيا، ٿائيلئنڊ ۽ هانگ ڪانگ جا سفر پڻ ڪري چڪي آهي. سنڌ جي سمورن اهم سنڌي رسالن سهڻي، مهراڻ وغيره ۽ ڀارت جي رسالن ”ڪونج“، ”رچنا“ ۽ هوند راج بلواڻيءَ جي ٻارن لاءِ نڪرندڙ رسالي ”ڦلواڙي“ ۾ سندس سنڌي شاعري ڇپجي چڪي آهي. هن ٻارڙن جي -اردو- رسالن ’نونهال‘، ’بچون ڪي دنيا‘، ’ٽوٽ بٽوٽ‘ ۽ ’جگنو‘ ۾ ٻارن لاءِ ڪهاڻيون پڻ لکيون آهن. هن ڪجهه وقت ڪي ٽي اين تي پروگرام ”منهنجو ٻالڪپڻ“ ۾ وڏن وڏن اديبن، فنڪارن، -تعليم- دانن، ڊاڪٽرن ۽ سياستدانن جا انٽرويو به ڪيا. -ارم محبوب- هڪ ئي وقت سنڌي، -اردو- ۽ -انگريزي- ٻولين جي ليکڪا آهي. هن سنڌ ٽي وي تي مختلف پروگرامن ۾ ڊائريڪشن پڻ ڏني آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:سنڌي_ماڻھو
ارمان (ڪتاب)

سنڌي ٻوليءَ جي ٻهڳڻي شاعر سڳن -آهوجا- جي شاعريءَ جو هي پهريون ڪتاب آهي. سڳن -آهوجا- سنڌي ٻوليءَ جو ٻهڳڻو نقاد، -ترقي- پسند شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار ٿي گذريو آهي، پر هو شاعر طور وڌيڪ مشهور هو. هو سنڌيءَ جي صف -اول- جي شاعرن ۽ نقادن ۾ شمار ٿيندو هو. سندس -ٻه ڪتاب- ”پياري چيز“ (شاعري ۽ نثري تخليقون) ۽ ”ڪنول جاڳي پيا“ (ناول) ڇپجي شهرت ماڻي چڪا آهن، ”ارمان“ سندس شاعريءَ جو ڪتاب آهي، جنهن مان اسان کي زندگيءَ جو ڀرپور ۽ گوناگون چتر يا عڪس ملي ٿو. هن ڪتاب ۾ سندس نظم، غزل، -آزاد نظم- ۽ قطعه شامل آهن، -جن- ۾ -جتي- ورهاڱي جو درد ۽ سنڌ، سنڌي تهذيب، شاهه ۽ سنڌي ٻوليءَ سان اٿاهه پيار آهي ته اتي محبت جا جذبا، سجاڳيءَ جا سڏ، زندگيءَ جي ڪٺنائن جو بيان به اثرائتي انداز ۾ موجود آهي. مشهور ڪهاڻيڪار موهن ڪلپنا سندس شاعري ۽ تخليقن کي سامهون رکندي کيس مفڪر شاعر سڏيو آهي. سڳن -آهوجا- جي هيٺئين غزل وڏي شهرت حاصل ڪئي 
زندگي، تنهنجي ادائن کان ٿيو بر آهيان، 
غم جا پهلو ته بدل، نيٺ به شاعر آهيان. 
هي شعري مجموعو، ڪرائون سائيز جي 128 صفحن تي مشتمل آهي ۽ مشهور اديب ۽ پبلشر، اي. جي اُتم، نئين دنيا پبلشرس پاران مئي 1970ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن جي قيمت صرف ٽي رپيا رکيل آهي.

## حوالا
ارمغان حامد

هيءُ ڪتاب حاجي حافظ حامد ٽکڙائيءَ جي ڪلام جو ديوان آهي، جيڪو مرحوم محمد هاشم مخلص جو ترتيب ڏنل آهي. هي مختلف حصن ۾ ڇپيو هو. حافظ حامد ٽکڙائي سنڌ جو ڪهنه مشق شاعر ٿي گذريو آهي ۽ غزل جي ڪلاسيڪي شاعرن ۾ سندس شمار ٿئي ٿو. هن ڊبل ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ صفحا 83 آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مسلمان پرنٽنگ پريس، ميرپورخاص مان 1926ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مخلص پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ شايع ٿيو. 
ارمغان حامد جو ٽيون ڇاپو، جنهن ۾ 106 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا اٿس، هاشمي پريس، حيدرآباد مان، محمد خان غنيءَ، 1949ع ۾ شايع ڪيو. 
هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، محمد خان غنيءَ، ڊيمي سائيز ۾ هاشمي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1959ع ۾ ڇپايو. هن ڇاپي جي قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي ۽ ڪتاب جو نالو ”ارمغان حامد عرف ديوان حامد“ ڏنل آهي. 
هيءُ ڪتاب ”ارمغان حامد عرف ديوان حامد“ جي نالي سان ڇهون دفعو، محمد خان غنيءَ، هاشمي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1964ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
ارنيسٽ ٽرمپ جو ترتيب ڏنل شاھ جو رسالو

شاهه عبداللطيف جي ڪلام جو ڇاپي رسالو، سر ڪلياڻ سان شروع ٿيندڙ هيءُ رسالو، جرمن -پادري- ڊاڪٽر ارنيسٽ ٽرمپ، جرمنيءَ جي شهر لپسيا (ليپزگ) مان سن 1866ع ۾ هند سرڪار جي مالي سهڪار سان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڊاڪٽر ٽرمپ جي هن ترتيب ڏنل ”شاهه جي رسالي“ جو نئون ڇاپو 2009ع ۾ -ثقافت- ۽ سياحت کاتي ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. رسالي جو عنوان هيٺينءَ طرح ڏنل آهي: ”شاهه جو رسالو يعني ديوان عبداللطيف ڀٽائيءَ جو“

ارنيسٽ ٽرمپ هن کي ”رسالو“ توڙي ”ديوان“ ٻئي عنوان ڏنا آهن. رسالي جو هيءُ ڇاپو اڻپورو آهي، جنهن ۾ فقط 26 سر شامل آهن. ڊاڪٽر ٽرمپ جي چوڻ موجب ضخامت ۽ قيمت وڌي وڃڻ ڪري باقي سُر شامل نه ڪيا ويا. هن ڇاپي ۾ 2529 -بيت- ۽ 159 وايون شامل آهن. ڊاڪٽر ٽرمپ، هن ڇاپي لاءِ مواد ڪنهن مقامي پڙهيل منشيءَ جي مدد سان ’ٻه سٺا قلمي نسخا‘ (سندس چوڻ مطابق) ڀيٽي، مرتب ڪيو. ٻنهي جي پڙهڻين ۾ -جتي- به اختلافي صورت پيدا ٿي ته اتي عام فهم پڙهڻيون اختيار ڪيون ويون، پر پاڻ لکي ٿو ته کيس وڌيڪ معنائن جي ڄاڻ ڪانه هئي، انهيءَ ڪري هن ٻنهي نسخن جي پڙهڻين بابت دليل پئي ٻڌا ۽ جيڪو دليل وڌيڪ وزندار سمجهيائين سو اختيار ڪيائين. حقيقت ۾ سندس مقامي مددگارن پنهنجي طرفان شاهه جي ڪلام کي سڌارڻ جي ڪوشش ڪندي، (ٻين قلمي نسخن وانگر) انهن ٻن قلمي نسخن جي ڪن داستانن جي آخر ۾ وايون ڏنل ڪين هيون ته اهي پنهنجي طرفان گڏ ڪري انهي ڪميءَ کي پورو ڪري ڇڏيائين.

## حوالا
اروڙ ونسي

**اروڙ ونسي** ڪتاب ”سنڌ جي هندن جي تاريخ“ موجب سنڌ جي راءِ گهراڻي ۽ براهمڻ گهراڻي وارن راجائن جي گاديءَ جو هنڌ اروڙ (الور) هو، جو هن وقت هڪ ڳوٺڙو، روهڙيءَ کان اڍائي ڪوھ پري، زبون حالت ۾ آهي. 711ع ۾ عربن جي ڪاھ وقت اتي ڀاڄڙ پيئي، پوءِ ٿورو آباد ٿيو، تہ زلزلي سبب اتان ماڻهو ڀڳا. سندن ونش وارن مان گهڻا اڄ تائين بهاولپور ۽ ان جي پريان سنڌو نديءَ جي ٻنهي ڪنارن تي ۽ پنجاب جي پنجن ئي ندين جي ٻنهي ڪنارن تي، پنهنجا ماڳ جوڙي ويٺا آهن. انهيءَ مان ائين سمجهجي ٿو تہ الور ۾ جڏهن لڏ پلاڻ ٿي تڏهن اتان جا ڪيترائي رهاڪو، ٻيڙين ۾ چڙهي نڪتا، پوءِ جن کي جتي بهتر لڳو ڪنارن تي آباد ٿيا، هن وقت تائين اهي وڌي ويجهي اٽڪل پندرهن لک ٿيا آهن. منجهائن گهڻا گروءَ جا سک، ۽ ٿورا آريا سماجي، برهمو سماجي ۽ ديو سماجي آهن، پر سڀ اڄ تائين پاڻ کي ”اروڙونسي“ يعني اروڙ جي رهاڪن جو اولاد سڏائين ٿا. ڪي راجپوتانا ويا، ڪي سنڌ ڏي موٽيا ۽ شڪارپور کان قلات طرف ويا. وڌيڪ حقيقتن لاءِ ڏسو ”تواريخ اروڙنسي“، اردو ٻوليءَ ۾ لکيل، شربيت لالا رامچند وڪيل، لاهور ۽ مهتہ ٽيڪچند بجاج وڪيل، چيف ڪورٽ ملتان جي اهي ٻئي صاحب پاڻ به اروڙ ونسي آهن. 

اروڙونسين جون ڪل 458 نکون ڄاڻايون اٿن، جن مان ڪن ٿورين جو ذڪر ڪجي ٿو.

′′′اروڙونسين جون نکون′′′: قديم سنڌ ۾ عام طرح نک جي نالي پٺيان ”جا“ لفظ گڏيندا هئا، جنهن جي سنسڪرت ۾ معنيٰ آهي ”جاتي، نسل، اولاد“ مثلا ”جاڙيجا“ معنيٰ ”جاڙي جو اولاد“ اهڙا ٻيا مثال بنيجا، تلريجا، پهوجا، جسوجا، ڪڪڙيجا، ماکيجا ۽ هندوجا آهن. ”ڌميجا (ڌميچا، ڌاميچا) ۽ ”وليجا“ (وليڇا) نالن ۾ ”ج“ جو اچار مٽجي ”چ“ ۽ ”ڇ“ ٿيو آهي.
 
سنڌ ۾ جوڻيجا، جهيجا، چنيجا، ڏيپارجا (ڏيپارچا)، سنڌوجا، ناريجا وغيره ذاتين وارا مسلمان آهن، پر اهي اصل ۾ هندو هئا، ۽ اهي سندن نکن جا نالا هئا. ڪي هندو پنهنجن نکن جي نالن پٺيان ”آڻي“ گڏيندا هئا. مثلا اجماڻي (جماڻي) بٽاڻي، ڀيٽاڻي، ڀڳتياڻي، گرسياڻي ۽ هريراڻي. ڪي هندو پنهنجي نکن پٺيان ”پال“ لفظ گڏيندا هئا. مثلا راجپال، ڪاٺپال، کترپال ۽ ناگپال. ڪن حالتن ۾ ”پال“ مان ”پ“ اکر نڪري ويو آهي. جنهن ڪري باقي ”آل“ جو اچار بچيو آهي. جهڙوڪ ٺڪرال ۽ منجال. اروڙ ونسين جي ٻين نکن جا نالا بجاج، سچديو، ناگديو، واسديو، منچنديا وغيره آهن. مطلب ته سنڌ جي جن آڪهين بابت چئون ٿا تہ ٻاهران آيون آهن، سي اصل سنڌ جون هيون، جي موٽي سنڌ ۾ آيون آهن، ۽ ڪيتريون آڪهيون اڃا پنجاب ۽ ٻين هنڌن آهن، تہ بہ ”اروڙونسي“ سڏجن ٿيون.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
ارون ڌتي راءِ

**سوزانا ارون ڌتي راءِ** 24 نومبر 1961ع تي شيلانگ، ميگھالا (ڀارت) ۾ پيدا ٿي.

## مشھوري

هوءَ انگريزيءَ ۾ لکندڙ ڀارت جي سُڄاڻ ليکڪا آهي، جيڪا هڪ سرگرم سماجي ڪارڪن به آهي، جنهن 1997ع ۾ ”بُڪر پرائيز“ (Booker Prize) حاصل ڪيو، جيڪو کيس سندس مشهور ناول ”دي گاڊ آف سمال ٿِنگس“ تي مليو. سال 2002ع ۾ کيس ”لينن ڪلچرل پرائيز“ مليو. هن ڪيترائي مضمون لکيا آهن ۽ هوءَ سماجي ۽ -اقتصادي انصاف- لاءِ پاڻ پتوڙيندڙ سرگرم ڪارڪن طور سڃاتي وڃي ٿي.

## ذاتي پسمنظر

ارون ڌتي راءِ جي ماءُ عورتن جي حقن لاءِ پاڻ پتوڙيندڙ عيسائڻ هئي. جنهن جو تعلق شام ملڪ سان هو. جڏهن ته سندس بنگالي پيءُ، چانهه جي باغن ۾ ڪم ڪندڙ محنتي شخص هو. ارون ڌتي راءِ ٻه شاديون ڪيون، سندس پهريون مڙس آرڪيٽيڪٽ هو، ٻيو مڙس پرديپ ڪرشن هو، جنهن سان هوءَ 1984ع ۾ ملي ۽ سندس انعام يافته فلم ”ماسي صاحب“ (Massey Sahab) ۾ ڳوٺاڻي ڇوڪريءَ جو ڪردار ادا ڪيائين. پنهنجي مشهور ناول ”دي گاڊ آف سمال ٿِنگس“ لکڻ جي نتيجي ۾ مالي طور مستحڪم ٿيڻ تائين، هن مختلف ملازمتون ڪيون.

## خدمتون

سال 1994ع ۾ کيس ان وقت شهرت ملي، جڏهن هن ڦولن ديوي جي نالي سان ٺهيل فلم ”بينڊٽ ڪُئين“ تي تنقيد ڪئي، جيڪا شيکر ڪپور ٺاهي هئي. آگسٽ 2008ع ۾ ”ٽائمس آف انڊيا“ کي ڏنل هڪ انٽرويوءَ ۾ هن ڪشمير جي ڀارت کان آزاديءَ لاءِ وڪالت ڪئي. ارون ڌتي راءِ مدا پاٺڪر سان گڏ نرمادا ڊيم خلاف مهم به هلائي ۽ واضح ڪيو ته ان جي اڏاوت سان 5 لک ماڻهو بي گھر ٿي ويندا. هن افغانستان ۾ آمريڪي بمباريءَ کي برطانوي اخبار ”گارجين“ کي انٽريو ڏيندي دهشتگردي ڪوٺيو. کيس 2006ع ۾ ”ساهتيه اڪيڊمي اوارڊ“ ڏنو ويو، جيڪو هن اهو چئي وٺڻ کان انڪار ڪيو ته حڪومت آمريڪي پاليسيءَ تي هلندي، صنعتي ورڪرن خلاف ظالماڻي پاليسين تي عمل ڪري رهي آهي. هوءَ گانڌيءَ جي ”عدم تشدد“ (اهنسا) (Non- Violence) واري خيال جي پوئلڳ آهي.

## حوالا

زمرو:بنگالي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڀارت کان انگريزي ٻولي جا اديب
زمرو:ڀارتي ليکڪ
زمرو:آزاد تقرير ڪارڪن
زمرو:جيوت ماڻهو
ارونا حسين

**ارونا حسين** پهرين سنڌي ڇوڪري آهي، جنهن کي ڪنهن ملٽي نيشنل ڪمپنيءَ ۾ تمام گهٽ عمر واري چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر (C.E.O) هئڻ جو اعزاز حاصل آهي. هونئن ته مارڪيٽنگ شعبي ۾ ٻين عورتن کي به ڪيترائي اهم موقعا مليا آهن، پر ايتريءَ ننڍي عمر ۾ ارونا حسين، پاڪستان جي پهرين ڇوڪري ۽ سنڌياڻي آهي، جنهن مارڪيٽنگ جي ميدان ۾ اهڙي اهم ذميواري حاصل ڪئي. جنهن وقت 2007ع ۾ ارونا کي ڪَنٽري مئنيجر جو عهدو مليو، ان وقت هوءَ 30 سالن جي مس هئي. اها ڪمپني ’مَرسڪ لاجسٽڪس‘ (Maersk Logistics) جي نالي سان مشهور آهي، جڏهن ته ارونا کي پاڪستان سان گڏ افغانستان ۾ به ڪمپنيءَ جي سرگرمين جي ذميواري ڏنل آهي، جنهن کي هوءَ 100 ماڻهن تي مشتمل ٽيم جي سربراھ جي حيثيت ۾ نڀائي رهي آهي.

## زندگيءَ جو احوال
ارونا حسين جو جنم پهرين ڊسمبر 1977ع تي سنڌ جي نامور علمي ادبي گهراڻي ۾ ٿيو. عبدالحسين سرائيءَ ۽ ڊاڪٽر فهميده حسين جي گهر ۾ جنم وٺندڙ هن نياڻيءَ شروعاتي تعليم سينٽ جوزف ڪانوينٽ اسڪول مان ورتي، 1993ع ۾ مئٽرڪ اي. ون گريڊ ۾ ۽ 1995ع ۾ انٽرميڊئيٽ سينٽ جوزف ڪاليج، ڪراچيءَ مان اي. ون گريڊ ۾ پاس ڪيائين. ان بعد ارونا حسين بزنس ائڊمنسٽريشن ۾ ماسٽرس ڪرڻ لاءِ آءِ. بي. اي ڪراچيءَ ۾ داخلا ورتي، جتان هن ايم. بي. اي جي ڊگري سال 2000ع ۾ امتيازي نمبرن سان حاصل ڪئي. شروعات ۾ ارونا ڪجهه عرصو هڪ ايڊورٽائيزنگ ڪمپنيءَ ۾ ملازمت اختيار ڪئي، بعد ۾ شپنگ (جهاز راني) جي دنيا جي وڏي ۾ وڏي ڪمپنيءَ ”AP Moller Maersk Group “ ۾ شموليت اختيار ڪيائين. جتان پوءِ هن جي چونڊ ڊينمارڪ ۾ ٿيندڙ ٻن سالن جي تربيتي ڪورس ”Maersk International Shipping Education“ لاءِ پڻ ٿي، جتي 400 کان وڌيڪ ٽرينِيز (تربيت حاصل ڪندڙن) جي گلوبل بئچ مان هوءَ ٽاپ ٽين ڪئٽيگريءَ ۾ پهتي ۽ امتيازي نمبرن سان اهو ڪورس پاس ڪرڻ کانپوءِ سندس پوسٽنگ ٻن سالن لاءِ لنڊن ۾ اسسٽنٽ مئنيجر مارڪيٽنگ طور ڪئي وئي، جتي هوءَ 2003ع کان 2005ع تائين رهي. ان کانپوءِ پاڪستان ۾ مارڪيٽنگ مئنيجر طور ٻه سال ڪم ڪرڻ دوران سندس اعليٰ ڪارڪردگيءَ ۽ قائدانه صلاحيتن کي ڏسندي 2007ع ۾ مرسڪ لاجسٽڪس (Maersk Logistics) ۾ کيس ڪنٽري مئنيجر مقرر ڪيو ويو. ان ڪمپنيءَ ۾ سندس اڻٿڪ ڪوششن جي نتيجي ۾ ايتري ترقي ٿي، جو ان کي نئين نالي سان سڃاڻپ ڏئي، 2008ع ۾ کيس ان جو چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر مقرر ڪيو ويو. هن وقت اها ڪمپني ڊيمڪو پاڪستان (Damco) جي نالي سان پاڪستان ۽ افغانستان ۾ ڪاروبار ڪري رهي آهي، ارونا انهيءَ سان گڏوگڏ 2009ع ۾ ڪمپني جي گلوبل سيٽ اپ ۾ پڻ ڊائريڪٽر منتخب ٿي، جڏهن ته هوءَ 2008ع کان ’ڊيمڪو، بنگلاديش‘ جي بورڊ آف ڊائريڪٽرس جي ميمبر پڻ آهي. هوءَ ڪمپنيءَ جي ميٽنگن لاءِ دنيا جي مختلف ملڪن ۾ پاڪستان جي نمائندگي پڻ ڪندي رهي آهي، جن ۾ ڊينمارڪ، انگلينڊ، ڀارت، بنگلاديش، هانگ ڪانگ، سنگاپور ۽ دبئي وغيره شامل آهن. ارونا حسين جون اهي ڪاميابيون سنڌي ڇوڪرين لاءِ اتساهه جو باعث آهن ته ڪنهن به شعبي ۾ سنڌي عورت به پاڻ مڃائي سگهي ٿي.

## ذاتي زندگي

ارونا جي شادي پاڪستان جي هڪ مڃيل ماهر لسانيات ۽ تحقيقي ڪتابن جي مصنف پروفيسر ڊاڪٽر صبيحه منصور جي فرزند علي منصور سان ٿيل آهي.

## حوالا

زمرو:1977ع جون پيدائشون
ازبڪ

**ازبڪ** تاتاري ترڪن جو هڪ قبيلو، جيڪو 13 صدي عيسويءَ جي شروعاتي ڏهاڪو سالن ۾ چنگيز خان سان گڏ ترڪستان، افغانستان ۽ ايران ۾ پکڙيو، بعد ۾ پنجاب ۽ سنڌ ۾ بہ داخل ٿيو.

## حوالا
ازدھا (آسماني نکٽ)

**ازدھا** هڪڙو آسماني نکٽ آهي، جنھن ۾ تارن جي قطار لھر وانگر ڏسبي آهي.

## حوالا
ڪالڪا ديوي مندر، اروڙ

300px|thumb|ڪالڪا مندر، اروڙ

اروڙ جي غار ۾ ڪالڪا ديوي: هندومت ۾ شوِ ديوتا، پنهنجي تباهه ڪندڙ روپ ۾ ڪالي ديويءَ جو مڙس آهي. هن کي ڪاليڪا، مهاڪالي، ڪالي ما، ڪالي ماتا به چيو ويندو آهي. ڪالي ديويءَ کي سنهڙي، سڪڙي ڀيانڪ شڪل ۽ چئن هٿن واري ديوي طور ڏيکاريو ويندو آهي. اڄ به اروڙ جي جبلن جي غار اندر، صديون پراڻي ڪالي مندر تي پوڄاري سيس نمائڻ ايندا آهن. -ان- ديوي جي اڪثر سنڌ ۾ وڏي مڃتا آهي. ڪيترائي لوڪ اچي هت باسون باسيندا آهن. اتي نوراتڙيءَ ۾ وڏو ميلو لڳندو آهي. ديوي ماتا تي هزارين ناريلن جي ڀيٽا چڙهندي آهي. ڪالڪا ديوي جي مورتي هوبهو ڪلڪتي جي ڪالي مندر ۾ رکيل مورتي جهڙي آهي.

## حوالا
اڙانا (راڳڻي)

آساوري ٺاٺ جي سمپورن راڳڻي آهي. ڪن گرنٿن ۾ هن کي ڪافي -ٺاٺ- ۾ ڳڻيو ويو آهي. مڌم گرهه جو سر اٿس. کرج وادي سر اٿس. -ان- جي شڪل سارنگ سان ملندڙ آهي، پر -امروهي- ۾ پنچم ۽ گنڌار جي سنگت کيس سارنگ کان ڌار رکندي آهي. -تار- ۽ مڌ آستان جي سرن ۾ ڳائڻ سان لطف پيدا ٿئي ٿو. 
هن راڳڻي جي خاص -تان- هي آهي: نانا ماپا- سا- نا پا- ماپا- سَا- ڌانا پا- ما- گا ما- ري- سا- ما ما- پا- سَا- ڌا نا سَا- رکي رکي سا-سَا- ناپا- گا گا- ما- ماري – سا. هن جي آروهي ساري ما پا ڌا نا سا ۽ -امروهي- سَا نا پا گا ماري سا، جڏهن ته وادي سُر کرج ۽ سموادي سُر پنچم ۽ -آڌي رات- جو ڳائبي آهي.

## حوالا

زمرو:راڳ
اڙد

سنڌ ۾ **اُڙد** کي گهڻو ڪري ’مانهن‘ جي دال چوندا آهن. هيءُ خريف (ڪَتي) جو فصل آهي. هيءُ ٻوٽو زمين تي ڇَٽُ هڻي پکڙي بيهندو آهي. هن ٻوٽي جا پن ويڪرا ۽ ٽاريون ڊگهيون ۽ سنهي بج واريون ٿينديون آهن. هن جا گل ڇُڳي جي صورت ۾ ٿين ٿا. هن جو ٻج چڻي جيڏو ٿو ٿئي. مانهن مان بهترين قسم جي دال ٺهندي آهي، جنهن ۾ 22 کان 24 سيڪڙو پروٽين موجود هوندي آهي.

مانهن جي اٽي مان پاپڙ سٺا ٺهندا آهن، تنهن کان سواءِ شادي مراديءَ ۾ ڪنوار لاءِ اُٻٽڻ به مانهن جي اٽي مان ٺهندو آهي. اُٻٽڻ ۾ خوشبوئون ملائيندا آهن. مانهن جو اٽو ڳوهي رکڻ کان پوءِ ڦوڪجي پوندو آهي ۽ گهڻي جاءِ والاريندو آهي، تنهن ڪري عام محاورو آهي: ”مانهن جي اٽي وانگر ڦوڪجڻ“.

## حوالا
اڙل

**'اڙل** اهڙو گهوڙو، جنهن جا ننڍي هوندي وارا يا کير وارا ڏند اڃا نه ڀڳا هجن، يعني کيرو (گهوڙو). سُوار ان وهيءَ واري گهوڙي کي ”اڙل وڇيرو“ بہ چوندا آهن.

ڪارا ڪُند هَٿن ۾، اڙل وَڇيرا هيٺ. (شاھ)


## حوالا

زمرو:گھوڙو
اڙل منڇر واھ

**اڙل منڇر واھ** جي گنجائش 4370 ڪيوسڪ آهي. اڙل دراصل منڇر ۽ سنڌوءَ کي ڳنڍيندڙ گاٽ آهي. هن جي وهڪري جو دارومدار سنڌوءَ ۽ منڇر ۾ پاڻيءَ جي سطح تي آهي. جڏهن درياھ ۾ 80 هزار ڪيوسڪ وهڪرو هوندو آهي تہ ايترو پاڻي اچي ويندو آهي، جو درياھ مان اڙل وسيلي پاڻي منڇر ۾ ايندو آهي، پر جيڪڏهن منڇر ۾ پاڻيءَ جي سطح وڌي وڃي تہ منڇر مان اڙل وسيلي پاڻي درياھ ۾ بہ اماڻي سگهبو آهي. اڙل ندي، سنڌوءَ ۽ منڇر جيتري قديم آهي. لٽجي ويل اڙل کي 1959ع ۾ جي. ايم. ڪيزل (J.M.Casel) ٻيھر واھ جي صورت ۾ کوٽايو.

## حوالا
اڙل واھ

سنڌ جو قديم قدرتي واهه، جيڪو سيوهڻ جي ڀر ۾ منڇر ڍنڍ جي ڏکڻ - -اوڀر- ڪنڊ تي آهي. هن کي ’اڙل نديءَ‘ جي نالي سان به سڏيو ويندو آهي. حقيقت ۾ اهو سنڌو درياھ ۽ منڇر ڍنڍ کي ڳنڍيندڙ واهه سنڌو درياھ جو پراڻو وهڪرو آهي. هن وهڪري سبب منڇر وجود ۾ آئي جنهن کي بعد ۾ ايرل نالي انگريز جي نالي پويان ايرل سڏيو ويو. اڳتي هلي ان جو اچار اڙل بڻجي ويو. آبڪلاڻيءَ جي موسم ۾ جڏهن سنڌو درياهه ۾ چاڙهه هوندو آهي، تڏهن هيءُ واهه واڌو -پاڻي- منڇر ڍنڍ کي مهيا ڪندو آهي ۽ وري جڏهن منڇر ڀرجي ويندي آهي ۽ درياهه ۾ به لاٿ هوندي آهي، تڏهن هيءُ واهه، منڇر جو -پاڻي- درياهه ڏانهن کڻي ويندو آهي ۽ ڇنڊڻ طور استعمال ٿيندو آهي. مغربي محققن ۽ سياحن انهيءَ تي حيرت ظاهر ڪندي لکيو آهي ته اهو عجب اسرار آهي، جو هڪ واهه يا نديءَ کي ابتو وهڻو پوي ٿو. -اڙل واهه- جي ڊيگهه ذري گهٽ 30 ميل آهي. هن وقت اهو منڇر مان نڪري سيوهڻ شهر وٽ سنڌو درياهه ۾ داخل ٿئي ٿو. 
اڙل واهه اوترو ئي قديم آهي، جيترو سنڌو درياهه ۽ منڇر ڍنڍ قديم آهن. قديم دؤر ۾ هن کي ’اڙل ندي‘ چوندا هئا. هي آڳاٽي دؤر کان ئي سنڌوءَ ۽ منڇر وچ ۾ رابطي جو ذريعو رهيو آهي. 1959ع ۾ آمريءَ جي دڙي جي کوٽائيءَ مان انهيءَ قديم نديءَ جي وهڪري جا نشان مليا آهن، جيڪا آڳاٽي وقت منڇر مان نڪرڻ بعد سيوهڻ واري قلعي جي -اتر- ۽ -اوڀر- کان ڦري، ڏکڻ طرف لڪيءَ وٽان ڦٽل وهڪرن مان ٿيندي، اڳتي -اوڀر- طرف وڌي وڃي سن شهر جي مٿئين پاسي کان سنڌو درياهه ۾ ڇوڙ ڪندي هئي. 
چاڙهه واريءَ موسم ۾ -اڙل- واهه، سنڌو درياءَ مان 5 لک ڪيوسڪ -پاڻي- منڇر کي مهيا ڪندو هو. سکر بئراج ٺهڻ کانپوءِ -اڙل- وٽ هڪ ٻيو هٿراڌو واهه کوٽائي -ان- تي ريگيوليٽر هنيو ويو آهي، ته جيئن منڇر ڍنڍ جي پاڻيءَ کي ضابطي ۾ رکجي.

## حوالا
اسان کي متان وساريو

**اسان کي متان وساريو** ٻوليءَ جي موضوع تي هيءُ ڪتاب گنگارام سمراٽ جو لکيل آهي. هن ڪتاب ۾ اهي لفظ ڏنا ويا آهن، جيڪي سنڌيءَ ۾ اڌ صدي اڳ ۾ رائج هئا. سنڌي ٻوليءَ جو گڏ ڪيل هيءُ لغوي خزانو سنڌي لغات تي تحقيق ڪندڙن لاءِ رهبر طور ڪم ڏيندو. ڊيمي سائيز ۽ رنگين ٽائيٽل ۾ 212 صفحن واري هن ڪتاب جو پھريون ڇاپو سنڌي لئنگئيج اٿارٽي پاران مارچ 1999ع ۾ شايع ٿيو، جنھن جي قيمت 100 روپيا آهي.

## حوالا

زمرو:1999ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
اساس الفرائض

هيءُ ڪتاب مخدوم عبدالرحيم گرهوڙيءَ 1192ھ/1778ع کان اڳ -تصنيف- ڪيو. هيءُ ڪتاب فوتيءَ جي ورثي ۽ ملڪيت کي سندس وارثن ۾ شرعي حڪمن مطابق ورهائڻ ۽ -تعليم- جي موضوع بابت آهي، جيڪو عام طرح گرهوڙي صاحب جي سنڌيءَ جي نالي سان مشهور ٿيو. ڪتاب جي -تصنيف- ڪرڻ جو مقصد تعليمي هو. گرهوڙي صاحب مکيه موضوعن جهڙوڪ: ايمان، توحيد، رسالت وغيره کي پڻ منظوم سنڌيءَ ۾ سمجهايو ۽ سندس اهي نظم پڻ پوءِ ”اساس الفرائض“ سان گڏ گرهوڙي صاحب جي سنڌيءَ ۾ شامل ٿي ويا. 1336ھ/1918ع ۾ هيءُ رسالو مخدوم عبدالله جي ”سڱ نامي“ ۽ ٻين چئن ڪتابن سان گڏ، مطبع ڪريمي، بمبئيءَ مان ڇپيو.

## حوالا
اسان جا شعر ھي سادا

هي ڪرائون سائيز جي 63 صفحن تي مشتمل شعري مجموعو بدين ضلعي جي شاعر عبدالغفور عابد جو ٽيون مجموعو ڪلام آهي، جيڪو ساگر پبليڪيشن -بدين- 1973ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جنهن جي قيمت 2 روپيا آهي. شاعر موصوف ڪتاب جو انتساب مير عبدالحسين سانگيءَ کي ڪيو آهي. ڪتاب جو مهاڳ مشهور سيلاني اديب ۽ محقق سومار شيخ لکيو آهي جڏهن ته هن ڪتاب جو اڀياس ’درد جي سوغات‘ جي عنوان سان نامياري دانشور سراج لکيو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي
اڙي

**اڙي** ملهہ جو هڪ داءُ آهي، جنھن ۾ هلڪي داءُ سان ٻئي ملهہ کي رنڊائبو آهي، انهيءَ ارادي سان ته وجهہ لڳڻ تي پنھنجو داءُ ڪري سرخرو ٿجي. وهٽ کي تيز هلائڻ لاءِ کُڙيءَ جي مھميز يا چوڪ کي بہ اَڙي سڏبو آهي. هَلڪي اَڙ، رَنڊ، روڪ بہ اڙيءَ جي معنيٰ ۾ ڪم ايندي آهي.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
اسان جو پيارو دين

هيءُ ڪتاب شيخ محمد حاجن جو لکيل آهي، جنهن ۾ دين اسلام بابت ڄاڻ ڏنل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 25 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، محمد يوسف ائنڊ برادرس حيدرآباد مان سال 1965ع ۾ شايع ڪيو. 
هن نالي سان ٻيو ڪتاب مولوي محمد مدنيءَ ۽ ٻين جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 125 آهن. ڇاپو پهريون، عجائب اسٽور سکر، سال 1962ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. 
ٽيون ڪتاب غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 129 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. شيخ غلام علي ائنڊ سنز حيدرآباد، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نيوگرين پريس مان سال 1971ع ۾ شايع ڪرايو. 
هن نالي سان چوٿون ڪتاب مخدوم -امير- احمد جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 72 آهن ۽ قيمت 54 پئسا ڄاڻايل آهي. دين دنيا بوڪ ڊيپو، حيدرآباد طرفان ڪتاب جو يارهون ڇاپو، نوراني پريس مان سال 1969ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسان جو پيارو رسول

هيءُ ڪتاب محمد بخش ”واصف“ جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول اڪرم جي زندگيءَ ۽ سيرت جو ذڪر آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب آهي، جنهن ۾ صفحا 200 آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. مسلم ادبي سوسائٽيءَ حيدرآباد طرفان ڪتاب جو پهريون ڇاپو اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
اسان جو پيارو نبي

هيءُ ڪتاب قاضي عبدالرزاق جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول پاڪ جي زندگيءَ ۽ حسن اخلاق جو ذڪر آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 184 ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، مدينه دارالاشاعت آئوٽرام روڊ ڪراچيءَ وارن سال 1959ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا
اسان جو جسم

”علم بدن“ جي موضوع تي هيءُ ڪتاب حافظ احسن جو لکيل هو، جيڪو ”اردو سائنس بورڊ“ جي ڇپرايل ڪتاب ”همارا جسم ڪيسي ڪام ڪرتا هي“ جو آسان سنڌيءَ ۾ ترجمو آهي. 
سنڌي ادب ۾ سائنسي ڪتابن جي لکڻ ۽ شايع ڪرائڻ واري رٿا هيٺ هيءُ ڪتاب اصل اردو ڪتاب -تان- ٻيهر -بدر- رضوان عباسيءَ ترجمو ڪيو ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ڇپايو. هن ڪتاب ۾ -انساني جسم- جي مختلف عضون، انهن جي جوڙجڪ ۽ ڪم ڪرڻ جا طريقا ڄاڻايل آهن. سنڌي ٻوليءَ ۾ بنيادي سائنس جي حوالي سان هيءُ ڪتاب سٺي اهميت رکي ٿو. ڪتاب جو تفصيل هن ريت آهي: صفحا 36 ڇپيندڙ آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي، مُلهه 20 روپيا، ڇاپو پهريون، مارچ 1996ع، تعداد هڪ هزار ڪاپيون.

## حوالا
اسان جو عشق اڻپورو

هي ڪتاب سعيد ميمڻ جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. پنهنجي ٽهيءَ جو هي پختو شاعر، ڪيترين نين تشبيهن ۽ استعارن جو خالق آهي، 129 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب ۾ سعيد ميمڻ جا -بيت-، هائڪا، غزل، نظم، پنجڪڙا ۽ -ترائيل- شامل آهن، ڪتاب جو مهاڳ نوجوان ناول نگار ۽ شاعر منير چانڊيي لکيو آهي. ڪتاب جي قيمت 150 رپيا آهي، جيڪو ’سليٽ‘ -اشاعت- گهر، دانش گاهه منصوريه ٽنڊي قيصر پاران 2010ع ۾ ڇپايو آهي.

## حوالا
اسان جو قرآن

هيءُ ڪتاب محمد يعقوب ابڙي ”جليس“ هالائيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 184 آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. دارالاشاعت رفيق ڪمپني هالا طرفان، ڇاپو پهريون، الزمان پرنٽنگ پريس هالا مان سال 1953ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
اسان جو پيارو آقا

هيءُ ڪتاب محمد صالح ۽ محمد ابراهيم -ڀٽي- جو لکيل آهي. جنهن ۾ رسول اڪرم جي زندگيءَ ۽ سيرت تي مواد آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 99 صفحا آهن ۽ قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس پاڪ -جامعه- عربيه پريس حيدرآباد مان ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اسان جون اکيون

هي ڪتاب ناليواري محقق پروفيسر علي مرتضيٰ ڌاريجي جو لکيل آهي. جنهن ۾ هن سائنسي انداز سان اکين جي تحقيق، بيمارين ۽ بچاءُ بابت اهم معلومات ڏني. هن ڪتاب جو مهاڳ ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- لکيو آهي، جنهن ۾ 72 صفحا آهن، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 25 رپيا لکيل آهي. هي ڪتاب سنڌي لئنگئيج اٿارٽي پاران 1992ع ۾ ڇپايو ويو.

## حوالا
اسان جي پياري رسول صلي الله عليه وسلم جي عملي زندگيءَ جا مثال عرف اسوه حسنه (ڪتاب)

هن ڪتاب جو مترجم عبدالرزاق قاضي آهي. هيءُ ڪرائون سائيز ڪتاب آهي. هن ۾ صفحا 40 آهن ۽ قيمت اڍائي -آنا- ڄاڻايل آهي. نئشنل پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيو، سال ڄاڻايل ناهي.

## حوالا

زمرو:سيرت
زمرو:اسلامي ڪتابون