open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جوئر

**جوئر** انگريزي (Sorghum vulgare) ھڪ قَسم جو ان وارو فصل آھي جيڪو قديم زماني کان سنڌ ۾ پوکبو اچي ٿو. هاڻ جوئر جو فصل اڪثر ڪري باراني علائقن ۾ پوکجي ٿو. ان جو ٻوٽو وڏو به ته ننڍو به ٿيندو آهي. جوئر جي به ڪڻڪ وانگر ماني پچائي کاڌي ويندي آهي. جوئر جو داڻو رنگ ۾ اڇو، ڳاڙهو ۽ ٻين رنگن جو ٿئي ٿو. جوئر جي قسمن ۾ ڪانگڙ، تُري وغيره شامل آهن. .

180px|thumb|جوئر جو سنگ

## طبي فائدا

200px|thumb|جوئر جي سڱ جا رنگ
طب مطابق جوئر جو اثر معتدل ھوندو آھي. ان جي سنگ جو رنگ اڇو ۽ ڳاڙهو ھوندو آھي ۽ ان جا داڻا گول ھوندا آھن جوئر جي اٽي جي ماني گهاٽي بلغم کي وڃائي ٿي، رت ۽ صفرا جي جوش کي گهٽائي ٿي، سلھ جي رت کي بند ڪري ٿي، غليظ وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي، تپ، صفراوي دستن لاءِ فائديمند آهي. هن جي لپري سخت ڳوڙهن کي ڦاڙي ٿي. هن جو ڀت رڌجي ان ۾ وڏف وجهجي، انهي ڀت کائڻ سان زالن جي ٿڇ ۾ واڌارو ٿيندو.

300px|thumb|جوئر جو ان ڳاھ کان پوء گڏ ڪيل

## حوالا

زمرو:اناج
زمرو:فصل
زمرو:پاڪستان جي پوکون
جوھر لوبان

**جوهر لوبان** (عربي: دُخان الضرو، فارسي: سته لوبان، ھندي/اردو وغيره: مغز لوبان، ڪليوس ۽ شند) ميرانجهڙا ننڍڙا ٽڪر ٿيندا آهن. (هن جا ٻه قسم آهن هڪڙو ميرانجهڙو ٻيو وري انهن ميرانجهڙن ٽڪرن ۾ اڇا ذرا ذرا، ان کي لوبان ڪوڏيون چوندا آهن،) دوائن ۾ هن جو ست استعمال ٿيندو آهي جنھن جي ترڪيب هن طرح آهي تہ لوبان کي ٺڪر جي ٿانو ۾ وجهي مٿان ٻيو ٺڪر جو ٿانو اونڌو ڪري رکي هيٺان ڏيو ٻاربو تہ ست وڃي مٿئين ٿانو ۾ لڳندو، جيڪو اڇي رنگ تي چلڪيدار ٿيندو آهي.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم خشڪ 2، **نقصان**: گرم مزاجن کي، **ميل**: ___-، **عيوض**: ______، **وزن**: ٻن کان ڇھن رتين تائين.

**خاصيت**: اهو ست مني ۽ قوت باھ زياده ڪري ٿو آلت جي سستي وڃائي ٿو، نزلي ۽ دماغي رطوبت ۽ حيض کي سڪائي ٿو. فالــج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، سنڌن جي سور، دل، دماغ جي طاقت لاءِ مفيد آهي، مٿي ۽ ڏندن جي سور لاءِ هن جي ناس ڏيارجي.

## حوالا
جيرو

**جَيرو** (liver) جانورن جو اندريون عضوو آهي.

## طب

اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: دير هضم، ميل: ڌاڻا ۽ دارچيني، عيوض: وزن: قدر موافق.

ان کي پچائي کارائجي تہ جگر کي طاقت ڏيندو، آنڊن جي ڦٽ، جگر جي سور، معدي جي سور، مرگهي ۽ سڪتہ جي بيمارين ۾ مفيد آهي. هن کي باھ تي پچائڻ مهل هن مان جيڪو پاڻي نڪري، اهو اک جي شبڪوري، ڦلي ۽ ڌنڌ جي لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا
ڄارو

**ڪوريئَڙي جو ڄارو** (عربي: نسج العنڪبوت، ف. ابرڪا ڪيات، ھندي/وغيرہ:  مڪڙي کا جالا، ۽ ارويحڪ) گهرن جي ڇتين ۽ وڻن ۾ ٿيندو آهي، اهو ڪوريئڙي جيت جو سفل آهي.

## طب

اثر: سرد خشڪ 2، _________-، وزن: ٽن ماسن کان تولي تائين.

خاصيت: بدن جي ڪنهن ڀاڱي مان رت نڪري ۽ بند نہ ٿئي تہ ڄاري رکڻ شرط رت بند ٿي ويندو. نڪءير جي حالت ۾ ڄاري کي مھٽي يا پيهي ناس ڏيارجي، دستن ۽ ٻارن جي ٿڌڙن لاءِ مفيد آهي، هن کي ترن جي تيل ۾ گڏي مرهم ڪري خراب ڦٽن تي رکبو تہ اُنهن کي ڇٽائيندو.

## حوالا
ڄانڦل

علم نباتيات ۾ **ڄانڦل** ٻوٽن جي ھڪ جنس (genus) جو نالو آھي جنھن ۾ ڪيترائي قسم (species) شامل آھن، جڏھن تہ اھو عام ٻج جنھن کي عام طور تي کاڌن ۾ استعمال ڪيو ويندو آھي ان جو مڪمل نالو جائفل طيب (Myristica fragrance) آھي جيڪا بذات خود جائفل جي جنس آھي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين اڻ پورن انگ اکرن وارين جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڄارو پاڻيءَ جو

ڄارو پاڻي جو:

نالا: ع. ثوب الماءِ، ف. جام غوک، هه. وغيره ___ ڪائي طلحب، جفرابه ۽ پشم ذرع.
اثر: سرد تر 2، نقصان: سرد مزاجن کي، ميل: نازبوُ، عيوض: گل ڪلنگو، وزن: هڪ تولو.
سڃاڻپ: هي سائي رنگ تي پاڻيءَ جو ميل آهي، جيڪو ڍنڍن ۽ تلاون جي ڪنارن تي ڏسبو آهي، پاڻيءَ مٿان به ڇٽي هڻي بيهندو آهي.
خاصيت: حيض واري زال هن جو شافو کڻي ته حيض جو رت بند ٿئي. بدن جي ڪنهن ڀاڱي مان رت ايندڙ هجي ته اهو ڄارو سڪائي اُتي ٻـُـرڪجي. ڪڻڪ جي اٽي سان گڏي رڌي لپري ڪري رکجي ته سخت ڳوڙهن کي نرم ڪري ڦاڙيندو. سڪل ڄارو زيتون جي تيل سان ملائي کائڻ سان صفراوي دستن ۽ ٻرهل کي فائدو ٿيندو.،

## حوالا
ڄرڪو

**ڄرڪو** *اوفيوسيفالس اسٽيرياٽس* (عربي: سمک اکميه، فارسي: ماهی کهنه، ھندستاني، وغيره: لي ماهي قوس ۽ بوڻي) گپ مڇيءَ جي ڪٽنب مان ھڪ مڇيءَ جو نالو آهي. ھي بنا ڇلرن واريءَ مڇيءَ جو هڪ قسم آهي، جيڪو سفيد رنگ تي ٿيندو آهي.

## طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: سرد مزاجن کي، ميل: دارچيني ۽ بصر، وزن: قدر موافق.

هن کي گرم مصالحن سان حل ڪري کائبو ته قوت باھ ۽ منيءَ کي وڌائيندو، آلت جي ڊگهائيءَ ۽ سستيءَ جي حالت ۾ هن جي چرٻيءَ جي مالش ڪرڻ گهرجي. هن جو پتو، اک جي خارش، ڦلي ۽ ناسور لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڄرئون

ڄرؤن:

نالا: ع. علق، ف. زلو، هه. وغيره___ جونڪ، سلوڪ، ديوچه ۽ ورن.

## طب
اثر: سرد خشڪ، __________________، وزن: ٻه عدد.
سڃاڻپ: گهٽ وڌ آڱر جي قد وارين سائي رنگ تي بيٺل پاڻيءَ ۾ رهندڙ هڪ جيت آهي.
خاصيت: هنن کي زيتون جي تيل ۾ ساڙي تيار ڪري، اهو تيل مالش ڪري، ته آلت جي سستي ۽ ڍرائي وڃائي آلت کي مضبوط ۽ ڊگهو ڪري، اُن ۾ ٿورو سرڪو وجهي جوش ڏيئي رکي ته پوءِ اهو سرڪي وارو تيل، موڪن، مقعد جي ڦٽن ۽ سوڄ تي لائيندو ته اُن کي گهڻو فائدو ٿيندو. هنن کي ٽانڊن تي رکي گهر ۾ دونهون ڪبو ته گهر مان مڇر، وڇون ۽ نانگ بلائون سڀ ڀڄي ويندا. هنن کي ساڙي خاڪ ڪري، وارڇني اُنهيءَ هنڌ تي اها خاڪ مکبي ته اُتي وار ڪونه ڄمندا،

## حوالا
جوء

**جوُءِ** (نالا: ع. زفت يابس، ف. زمور، هه. وغيره لاک سرخ، لاک زمور ۽ فسينا.)

**اثر**: گرم خشڪ 2، نقصان مٿي جو سور، ميل: بنفشو، عيوض: لاک، وزن: هڪ کان ٻہ ماسا.

**سڃاڻپ**: ڳاڙهي رنگ تي ٽڪرا ٿيندا آهن، جن کي ڌوئي ڪم آڻبو آهي.

**خاصيت**: پراڻي کنگھ، ڦڦڙن مان رت جو اچڻ، چيلھ جو سور، پنين جو سور، سيني جو سور، رحم ۽ سيني جي رطوبت ۾ مفيد آهي، هن مان ٺاهيل مرهم ڦٽن لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا
جھرڪي

**جِهرڪي**:عربي ۾ **عصفور**، فارسي ۾  **ڪنجشڪ**، هندي ۾  **چڙي**، اردو ۾ چڙيا ۽ ٻيا نالا سرچه، ڪوريد ۽ اففيس اٿس. انگريزي ۾ ھائوس اسپيرو: Sparrow:بائلاجي مطابق پکين جي پاسرين خاندان سان تعلق رکندڙ ھڪ ننڍڙي پکي جو نالو آھي. جنھن کي ٽرو اسپيرو يا اولڊ ورلڊ اسپيرو بہ چوندا اَٿس. ھي انساني آباديءَ ۾ سڀ کان عام پکي آهي جيڪو اَن، ٻِج ۽ ڪيڙا کائيندو آھي.ھي پوري دنيا ۾ مختلف قسمن سان ڪثرت ۾ ملندڙ پکي آهي. ڏکڻ ايشيا ۾ ھِن جو قِسم گھريلو جِھرڪي يا ھائوس اسپيرو سڏجي ٿو جيڪو ايشيا، آفريقا ۽ يورپ ۾ عام پکي آهي.
thumb|

## طِب

اثر: گرم خُشڪ 2، نُقصان: گرم مزاجن کي، ميل: ڏاڙهون يا شڪنجبين، عيوض: ___، وزن: ٽي عدد.
سُڃاڻپ: هي مشهور ننڍو پکي آهي، جيڪو گهرن ۽ وڻن ۾ آکيرا ٺاهي رهندو آهي.
خاصيت: هن جو گوشت بدن کي ٿُلهو ڪري ٿو، مني ۽ قوت باھہ کي وڌائي ٿو، فالـج، لقوي، ضعف جگر، ضعف معدي، جلندر ۽ يرقان لاءِ مُفيد آهي. مثاني جي پَٿري، گُردي جي رائِي کي پيشاب جي رستي خارج ڪري ٿو. هن جو پِتو اکين جي بيمارين، خارش ۽ ڦُلي کي فائدو ڪندو، هِن جي وِٺ ڦَٽن ڦُرڙين ۽ ناسور جي لاءِ چڱو مرهم آهي.،

## حوالا

زمرو:پکي
جھنگ ٻلو

thumb|جهنگ ٻلو
**جهنگ ٻلو** (عربي: سور وحشي، فارسي: گربه دشتي، هندي/اردو وغيره بلا سفيد، ظهون ۽ شياح) ٻلي جي نموني تي اڇي رنگ جو ٿيندو آهي، هن جي بغلن ما کٿوري ڪڍندا آهن.

## طب

**اثر**: گرم خشڪ 3، **نقصان**: ______، **ميل**: ___-، **عيوض**: ___-، **وزن**: هڪ ماسو.

**خاصيت**: هن جي کل مان ٽوپي ٺھرائي، مٿي ۾ وجهجي تہ اڌ مٿي جو سور، نزلي ۽ دماغ جي رطوبت کي فائدو ٿيندو. هن جو گوشت خنجر ۽ تلوار جي ڌڪ تي ٻڌجي تہ ان کي ڇٽائيندو. پتو هن جو اکين جي بيمارين ۽ لذت النسا جي لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
جھنگلي بصر

**جهنگلي بصر** (ٻيا نالا: ع. عنصل، ف. پياز دشتي، هه. وغيره بسلا، ڪانده، اصيقل ۽ اطيطون) بصر جو ھڪ قسم آھي.

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 3، **نقصان**: گرم مزاجن کي، **ميل**: کير ۽ مڇي، **عيوض**: بصر، وزن هڪ تولو.

**سڃاڻپ**: بصر جي نموني تي ڳنڍيون ٿئي ٿو، ذائقي ۾ ٿورو مٺو، جبل ۽ وارياسن پٽن جي پيدائش آهي.

**خاصيت**: فالـج، لقوي، مرگهي، مٿي جو سور، سرسام، نزلي جي رطوبت، دماغ جي ڦيري، جلندر ۽ يرقان لاءِ مفيد آهي. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. مني ۽ قوت باهه کي وڌائي ٿو، منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو، مثاني جي بيمارين ۾ فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
جھنگ ڪاسني

**جهنگ ڪاسني** (عربي: طرخشقوق، فارسي: ڪاسني دشتي، هندي: ڪادوو، انگريزي: Taraxaci) ڪاسني جي ذات مان آهي، سندس پن ان کان ننڍا ۽ ٿلها ٿين ٿا ۽ نيرا ڦل ڪري ٿي. ذائقي ۾ ڪوڙي ٿئي ٿي.

## طب

**مزاج**: ٻئي درجي ۾ گرم خشڪ.
**مقدار خوراڪ**: ٽي ماسا.
**خاصيت**: هيءَ غليظ خلطن کي لطيف ڪندڙ، سوڄ هٽائيندڙ، پيشاب کوليندڙ ۽ قابض اثر رکي ٿي. سدن کولڻ ۽ معدي جي طاقت ڏيڻ لاءِ ڪارآمد آهي. جلندر، سنڌن جي سور ۽ پراڻي ڳنڍيل تپ لاءِ نهايت مفيد آهي.

## حوالا
چانڊاڻ(وڻ)

**چانڊاڻ وڻ** (عربي: لبلاب ڪبير، هندي: ڪٽلي، اردو. چاندني ڪا درخت، لاطيني) هڪڙي قسم جو وڻ آهي، جنهن جا گل رات جي چانڊوڪيءَ ۾ کڙن ٿا ۽ ڏينهن جو ڪومائجي ويندا آهن. هن جي گلن ۾ سنهيون تندون ٿين ٿيون، جن تي چانورن نموني سنهڙا داڻا هوندا آهن. سندس رنگ اڇو ۽ ذائقو ڦڪو ٿئي ٿو.

## طب

ھن گل جي طبي اثر سرد ۽ خشڪ ھوندو آھي. هيءُ گل فرحت ڏيندڙ، تقويت بخشيندڙ ۽ دماغ کي لطف رسائيندڙ ٿين ٿا. هنن جو گلقند خفقان، پلپي ٽيشن (Poepitation) ماليخوليا، جنون ۽ چريائپ لاءِ نهايت مفيد ٿئي ٿو. هنن کي ڪاڙهي، بادام روغن شامل ڪري پيارجي تہ آنڊن جي ڦٽ ۽ معدي جي زخم کان نجات ملي ٿي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
چال مونگرو

**چال مونگرو**:

نالا: عربي - مونجرا، فارسي - برنج مونگرا، گجراتي - چاول مونگرا، انگريزي - (Gyhocadia Odorata).
سڃاڻپ: هڪڙي قسم جو وڻ آهي، جو چاليهه پنجاهه فوٽ ڊگهو پيچدار ۽ جابلو جاين تي ٿئي ٿو. هن کي سيتاڦل جهڙو ڦر ٿئي ٿو، جنهن ۾ ڳر ۽ ٻج ٿيندا آهن. سندس ٻجن مان تيل ڪڍيو وڃي ٿو، جو سردين ۾ ڄمي پوندو آهي. ٻجن جو مغز ٻاهران ڪارو، اندران هيڊي چٽ تي اڇو، اَريٺن جي مغز وانگي ٿئي ٿو. پراڻن ٻجن جو تيل اهڙو ڪارائتو نٿو ٿئي. هن جو مؤثر جوهر گائنو ڪارڊڪ ايسڊ آهي. سير ٻجن مان پاءُ تيل نڪري ٿو. رنگ زرد ذائقو ڦڪو.
مزاج: ٽئين درجي ۾ گرم خشڪ.
مقدار خوراڪ: ٻج ٽي رتيون، تيل پنجن کان پندرهن ڦڙن تائين، (هي وزن 60 ڦڙن تي آڻي سگهجي ٿو.)
پيدائش: اوڀر پاڪستان ۽ اُتر برما وغيره.
خاصيت: هيءَ جذام (ڪوڙهه) لاءِ اندران ٻاهران ڪتب اچي ٿو. هن جا ٻج ڪٽي گورين جي شڪل ۾ ٽي عدد ٽي دفعا روزانو ڏيندا آهن ۽ انهن جو وزن وڌائبو وڃبو آهي، جيستائين الٽيون ۽ اوڪارا پيدا ٿيڻ لڳن، ان کان پوءِ ڪجهه عرصي تائين علاج بند ڪيو ويندو آهي.
هن جو تيل به اهڙي ريت شروع ۽ ختم ڪرايو وڃي ٿو. هن جي استعمال ڪرڻ واري عرصي ۾ ترش، گرم ۽ مصالحن دار شين کان پرهيز ڪرائي وڃي ٿي، ۽ سڻڀيون غذائون ڏنيون وينديون آهن. بيروني طور هن جي تيل ۾ هم وزن نمورين جو تيل ملائي لڳايو وڃي ٿو. شروعات ۾ هي گهڻن مريضن جي مزاج موافق نٿو ٿئي، ليڪن معدي کي هن جي برداشت ڪرڻ جي عادت پئجي وڃي ٿي. هن کي کاڌي مٿان استعمال ڪرڻ گهرجي، ورنه معدي ۾ خارش پيدا ڪري الٽيون آڻي ٿو.،

## حوالا
چڪون

چڪون (*Manilkara zapota*) جنھن جو انگريزي نالو Sapodilla آھي هڪ سدابهار وڻ آهي جنهن جو اصل وطن ڏکڻ ميڪسيڪو ۽ وچ آمريڪا آهي. هي وڻ وڏي مقدار ۾ ميڪسيڪو، هندستان، پاڪستان، ٿائيلينڊ، ملائيشيا ۽ ڪيريبين ٻيٽن ۾ پوکيو ويندو آهي.

## عام نالا
چڪون جا اڪثر عام نالا جهڙوڪ "sapodilla"، "chiku" ۽ "chicozapote" اسپيني ٻوليءَ مان نڪتل آهن جنهن جي معنيٰ آهي "ننڍو سپوٽي".

## وضاحت

چڪون جو وڻ 100 سالن تائين زنده رهي سگهي ٿو. هي وڻ 30 ميٽرن کان وڌيڪ اوچائي تائين وڌي سگهي ٿو، پر عام طور تي پوکيل وڻن جي اوچائي 9 کان 15 ميٽرن جي وچ ۾ هوندي آهي. ان جي کل (Bark) مان هڪ اڇو، چٽيندڙ مادو نڪرندو آهي جنهن کي **چيڪل** (Chicle) چيو ويندو آهي، جيڪو چيئنگ گم بنائڻ ۾ ڪم ايندو آهي.

چڪون جو وڻ گرم ۽ ٽراپيڪل ماحول ۾ ئي زنده رهي سگهي ٿو. ٻج مان پوکڻ کانپوءِ هن وڻ کي ڦل ڏيڻ ۾ پنجن کان اٺن سالن جو وقت لڳندو آهي.

### ڦل (ميوو)

چڪون جو ميوو هڪ وڏي ٻير وانگر هوندو آهي، جنهن جو قطر 4 کان 8 سينٽي ميٽر هوندو آهي. ڪچو ميوو سخت هوندو آهي ۽ ان مان چيڪل نڪرندو آهي، جڏهن ته پڪل ميوو نرم هوندو آهي. ميوي جي اندر جو گودو هلڪو پيلو يا ناسي رنگ جو هوندو آهي ۽ ان جي بناوت ناسپاتي (Pear) جهڙي داڻيدار هوندي آهي. هر ميوي ۾ هڪ کان ڇهه سخت، چمڪندڙ ۽ ڪارا ٻج هوندا آهن.

پڪل چڪون جو ذائقو تمام مٺو هوندو آهي. ڪچو ميوو کائڻ سان وات خشڪ ٿي ويندو آهي ڇو ته ان ۾ ساپونين (Saponin) جي وڏي مقدار هوندي آهي.

## حياتياتي اڀياس
تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته چڪون جي پنن مان نڪتل مادا ذيابطيس (Diabetes) کي گهٽائڻ، اينٽي آڪسيڊنٽ طور ڪم ڪرڻ ۽ ڪوليسٽرول کي گهٽائڻ ۾ مددگار ثابت ٿين ٿا.


File:Manilkara-zapota-yucatan.jpg
File:Chikoo seeds.jpg
File:Manilkara zapota.jpg
File:Manilkara zapota - Nispero fruit and leaves 01.jpg
File:Manilkara zapota - Nispero fruit and leaves 04.jpg
File:Chikoo.JPG
File:Sapodilla fruit from Bangladesh.jpg
File:Sapodilla plant in Bangladesh.jpg


## استعمال
چڪون جو ميوو کائڻ ۾ تمام لذيڏ هوندو آهي. ان کان علاوه ان جي وڻ مان حاصل ٿيندڙ چيڪل مان چيئنگ گم تيار ڪئي ويندي آهي.

## طب
**چڪون** (ٻيا نالا: هندستاني: چيڪوڦل، اردو - چيڪودانہ) ھڪ ميوو آهي، شڪل ۾ گول ۽ رنگ ۾ ڀورو ميرانجهڙو، آڙوءَ جيڏو ٿئي ٿو. سندس ڳر چاشنيدار لذيذ ۽ ٻرٻر نموني ٿئي ٿي، ٻج ڪارا ۽ گدري جي شڪل جا پڪا ڪندو آهي.

**مزاج**: معتدل ٿئي ٿو، سندس ٻڄ ڪوڙا ۽ بي مزي ٿين ٿا.

**خاصيت**: هيءُ معدي کي نرم ڪندڙ، اُڃ ۽ خشڪي هٽائيندڙ آهي. بدن کي ٿلهو ڪري ٿو ۽ هاضمو وڌائيندڙ آهي. هن ۾ حياتين Vitamins)  ڪافي مقدار ٿئي ٿي.

## پڻ ڏسو
* سپوٽي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* چڪون – گرم علائقن جا ميوا – جوليا ايف. مورٽن

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
چنيسر گاھ

چنسير گاهه:

نالا: اردو - چام گهاس، هندي ۽ بنگالي - چام گهاس.
سڃاڻپ: هن جا گل بدبودار ۽ پاڙ اڇي رنگ تي بصر جئان ٿئي ٿي. ذائقي ۾ تيز لوڻياٺو ۽ مزاج ۾ گرم خشڪ آهي.
مقدار خوراڪ: پاڙ هڪ کان ٻن رتين تائين.
پيدائش: بنگال ۾ عام پيدا ٿيندڙ گاهه آهي، جو برسات جي موسم ۾ جام ٿئي ٿو.
خاصيت: هي مجفف، خشڪي پيدا ڪندڙ ۽ مسڪن اثر رکي ٿو. هن جا پن ڪاڙهي جلندر واري کي پياريا ويندا آهن. هيضي لاءِ هن جي پاڙ ڪارن مرچن سان گهي، گوريون بڻائي ڏنيون وينديون آهن. وڌيل تري جي گهٽائڻ لاءِ هن جي پاڙ ڪيوڙي ۾ رکي ڪجهه ڏينهن کارائي وڃي ته فائدو رسي ٿو. مناسب مرهمن ۾ سندس پاڙ ملائي ڦٽن تي لائجي ته خشڪ ٿي وڃن ٿا.،

## حوالا
چندر ڪانت

thumb|زمين مان مليل ڪچو چندر ڪانت

**چندر ڪانت** سوڊيم پوٽيشيم المونيمسليڪيٽ معدنيات آھي جنھن جو ڪيميائي فارمولو (Na,K)AlSi3O8 ۽ فيلڊسپر گروپ سان تعلق رکندڙ آهي. اردو ۽ ھندي ۾ ان کي چندرڪانت ۽ عربي ۾ حجرالقمر چوندا آهن.اھو هڪڙي قسم جو پٿر آهي، جو چاندي کي جذب ڪرڻ جي قوت رکي ٿو.يوناني طب ۾ ان جي مزاج کي معتدل چوندا آهن.

## يوناني طب ۾  خاصيت
 
مهري جي دال جي داڻي برابر پاڻي ۾ گهي پيارجي ۽ ٿوري ناس نڪ ۾ ڏياري وڃي ته مرگهي (Epilepsy) صرع دور ٿي وڃي ٿي. رت وهڻ، چريائي، وسواس وغيره حالتن ۾ ڪارگر آهي. هن جي ڪتب آڻڻ سان سردي، گرميءَ جي گهٽ وڌائي هٽي طبيعت اعتدال تي اچي وڃي ٿي.،

## حوالا
چلاپا

چلاپا:

نالا: ع. جلابه، ف. چلپب، هه. وغيره___ جالپه ۽ جاب.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: آنڊن کي، ميل: عرق سؤنف، عيوض: ___-، وزن: چئن کان ٻارهن رتيون.
سڃاڻپ: ڳاڙهي رنگ تي، ڳنڍيدار پاڙ ٿيندي آهي.
خاصيت: سودا ۽ گهاٽي بلغم لاءِ جلاب آهي. مٿي جي سور، نزلي، مرگهي، کنگهه، پراڻن تپن، گردي جي سور، پٺن ۽ سنڌن جي سور، چيلهه جي سور، قولنج، جلندر، يرقان ۽ مثاني جي بيمارين ۾ مفيد آهي. پيشاب جاري ڪري ٿي.،

## حوالا
چڪنو گل

**چڪنو وڻ** (انگريزي: Indian Bulter Tree) انب جهڙو هڪ وڏو وڻ آهي. ھن جا گل ڇڻي پوڻ کان پوءِ ڊاک جئان ٿي پون ٿا. هنن کي شراب بنائڻ جي ڪم آندو وڃي ٿو. رنگ ۾ گل اڇا ۽ ڦر هيڊو، ذائقو شيرين.

## طب
**مزاج**: گرم خشڪ ٻي درجي ۾ ٿئي ٿو.

قوت باھ ۽ مني زياده ڪندڙ آهي، زالن جي ٿڃ وڌائڻ، عام ڪمزوري هٽائڻ ۽ ضعف باھ جي عارضي ۾ ڪم اچن ٿا، هنن جو شراب مقوي ۽ مشتهي ٿئي ٿو. هن جي ٻجن مان تيل نڪرندو آهي. جو صنعت جي ڪم اچي ٿو، ۽ سنڌن جو سور وڃائيندو آهي. سڪل گلن جي ٽڪور سان مثاني جي سوڄ (Cystitis) لهي وڃي ٿي.

## حوالا
چڪي (ميوو)

چڪي:

نالا: هندي - ڪـَـٺل، فارسي - چڪي، انگريزي - (Jack Fruit).
سڃاڻپ: هي هڪ وڏي وڻ جو ميوو چيو وڃي ٿو، جو هڪ سير کان هڪ مڻ تائين ڳورو هوندو آهي. پاڙ جي ويجهو جيترو هوندو اوترو وڌيڪ مٺو ۽ مزيدار ٿئي ٿو. رنگ ۾ ٻاهران سائو، اندران هيڊو، ذائقي ۾ مٺو ٿئي ٿو.
مزاج: گرم 2، خشڪ 1 درجي ۾.
پيدائش: يو پي، بهار ۽ بنگال ۾ ٿيندو آهي.
خاصيت: هي ڪچي حالت ۾ ترڪاريءَ جئان کاڌو وڃي ٿو ۽ پڪل، مئدي جئان ڪتب آڻيندا آهن. بادي ۽ دير هضم ٿئي ٿو. هن جو مربو ۽ حلوو ڪارآمد ۽ لذيذ چيو وڃي ٿو.،

## حوالا
چانھ

[thumb|چانھن جو ٻوٽو([ڪميليا سنينسس) ]]
thumb|چانھن جو ٻوٽو

**چانھ**,،  هندستان ۽ اوڀر پاڪستان طرف ڦارِوَن جي وڻ جيڏي هڪ وڻ جا پن آهن، جي ڀـُـڃي ڪارا ڪري پوءِ ڪاڙهي پيئندا آهن، چاءِ جو هڪ قسم بنا ڀڃڻ جي به ڪم ايندو آهي ان جو رنگ ڪاراڻ کي مائل سائو ٿيندو آهي. اهو قسم عمدو ليکبو آهي .

## تفصيلي تعارف
چانھن ھڪ خوشبودار مشروب آھي جنھن ۾ گرم پاڻي ۾ چانھ جي ٻوٽي جا پن ملائي ٺاھبو آهي. ان ٻوٽي جو گھر ايشيا  آھي. پاڻي کان پوءِ دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪَ پيتو ويندڙ مشروب آھي.چانھ جا مختلف قسم ٿيندا آهن جيئن دارجيلنگ، سائي چانھن, ۽ ٻيون جن جو نمونو وري مختلف ھوندو آھي جن ۾ مٺي، داڻيدار، گلن واري ۽ گاھ وانگر. چانھ جي شروعات ڏکڻ اولھ چين  کان ٿي جتي ان جو استعمال ھڪ روايتي طبي شربت طور ٿيندو ھو. 
چينگ خاندان جي دؤر ۾ ھي مشروب چين جو وڻندڙ مشروب ٿي ويو ۽ ايشيا جي ٻين ملڪن تائين ڦھلجي ويو.پورچوگيزي پادرين چين مان سورھين صدي ۾ اھو مشروب يورپ ۾ آندو 
سترھين صدي عيسويءَ ۾ چانھن پيئڻ برطانيا جو رواج ٿي ويو جن وڏي پيماني تي انڊيا ۾ چانھڻ پوکي ان جو واپار شروع ڪيو. 2016 ۾ چين ۽ انڊيا دنيا  کي 62 سيڪڙو چانھن برآمد ڪئي. سبز يا سائي چانھن اصل ۾ ھربل چانھ سڏبي آھي.

## حوالا
چانھ (پکي)

**چانھ پکي** (نالا: ع. عععق، ف. عڪه، هه. وغيره___ موڪا، ڪلاغ سبز ۽ عققعان)

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 2، نقصان: دير هضم، ميل: دارچيني، عيوض: شقراق، وزن: ٽي تولا.
**سڃاڻپ**: ڪبوتر جي قد تي رنگارنگي کنڀن (جن ۾ ساوا کنڀ زياده هوندا آهن) وارو پکي آهي، جنهن جي چهنب ڳاڙهي ٿئي ٿي.
**خاصيت**: هن جو گوشت دماغ ۽ ذهن کي طاقت ڏئي ٿو. جلندر، ٻرهل ۽ يرقان لاءِ مفيد آهي. جنهن جاءِ تي ڪنڊو لڳي ان تي هن جو رت لائجي، ته ڪنڊو نڪري ايندو. هن جو پتو ۽ وِٺ آلت جي تقويت، ڌنڌ، خارش ۽ اک جي ڦلي لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
چانيھو

چانيهو:

نالا: ع. زبد البورق، ف. بوره، هه. وغيره___ چانيهه ۽ عقرن.

## طب
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: معدي کي، ميل: مصطگي ۽ کؤنر، وزن: هڪ ماسي کان چئن ماسن تائين.
سڃاڻپ: هڪ قسم جي کار آهي جيڪا اڇي رنگ تي ذائقي ۾ تيز ٿيندي آهي.
خاصيت: معدي ۽ آنڊن جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو، وائي بادي وڃائي ٿو، معدي جي ڪيڙن کي ماري ٿو، طعام کي هضم ڪري ٿو، پيٽ جي سور، کنگهه، رت جي دستن، ٻاهه سوريءَ لاءِ مفيد آهي، هن جي لپري سخت سوڄ ۽ سور ۾ فائدو ڏئي ٿي.
اکين جي کاڌ، پاڻيءَ جو وهڻ، خارش ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ سٺي دوا آهي.،

## حوالا
چٻ

چـِـٻَ:

نالا: ع. چغد، ف. بوم، هه. وغيره___ اُلو، برق، سارو، قوس ۽ صنوع.

## طب

اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: ڌاڻا، عيوض: ___-، وزن: ٻه تولا.
سڃاڻپ: ڪڪڙ کان وڏو چٽڪمرو پکي آهي، جيڪو اڪثر ويران پٽن ۽ جهنگلن ۾ رهندو آهي.
خاصيت: هن جو گوشت لقوي، فالـج، ۽ جلندر لاءِ مفيد آهي. هن جي گوشت ۾ بدبوءِ ٿيندي آهي، تنهنڪري کائڻ کان پوءِ دل ۾ موڳائي پيدا ٿيندي آهي. هن جي وِٺ ۽ پتو ماکيءَ ۾ گڏي کارائجي ته پيشاب جي گهڻائي ۽ بستري تي پيشاب جي عادت بند ٿي ويندي. اک جي ڦلي، ڌنڌ، شبڪوري ۽ خارش لاءِ مفيد آهي.،

## حوالا

زمرو:پکي
چٻرو

**چِٻرو ** (True Owl، عربي: قطاط، فارسي: سنگ اشڪنگ، ھندي: سوانا، طبطات، دباسي ۽ باقيرہ)، ھڪ جهنگلي پکي آھي. هن جو مٿو ويٺل ۽ اکيون وڏيون، ڪن نوڪدار ۽ وڏيرا ٿيندا آهن. پري کان ڏسڻ ۾ ٻِلو پيو معلوم ٿيندو. ٻيا پکي جي کيس ڏسن تہ ڏاڍو ڦانڦوڙيندا آهن، تنهنڪري ڏينهن جو ٻاهر نہ نڪرندو آهي ۽ گوشائتن هنڌن تي وڻن ۾ لِڪيل رهندو آهي. هي ڪم همت آهي، ڪو ماڻهو بہ ڪم همت ۽ ماڻهن کان پري اڪيلائي پسند هوندو تہ ٿري چوندا آهن، "ادا فلاڻو ته چِٻري جهڙو آهي". 

هيءُ رات جو ٻاهر نڪري پنهنجو گذران ڪندو آهي. هن کي ٿري نِڀاڳو پکي سمجهندا آهن. رات جو پاڙي ۾ اچي ٻوليو تہ بدسوڻ سمجهن. ڪٿي ٻاهر مسافريءَ تي اُسهڻ وقت بہ رات جو ساڄي پاسي هن جو ٻولڻ بلڪل بدسوڻ سمجهندا آهن.

## جِسامت
هن جي جِسامت 21 سينٽي ميٽر يعني 8.3 انچ آهي. هن جو رنگ سُرمائي ناسي ۽ کَنڀن تي اَڇا ٽُٻڪا ۽ پيٽ جا کَنڀ ڌاريدار لڳندا اَٿس. اکيون گول ۽ هيڊيون اَٿس. نر ۽ مادي ٻئي هڪ جھڙا ٿيندا آهن.

## رهائش
هي عام طور تي ڳوٺن، باغن ۽ ويرانن ۾ وڻن جي پورن ۾ نظر ايندو آهي. 

## نسل جي واڌ ويجھ
هي نومبر کان اپريل تائين آنا ڏيندا آهن. 3 کان چار آنا جن جي جسامت 26 کان 30 ملي ميٽر ۽ وزن 11 گرام هوندو آهي. مادي هڪ نر سان پوري عمر نہ گذاريندي آهي ۽ نر مَٽائيندي رهندي آهي. مادي 31 کان 32 ڏينهن آرو ڪندي آهي ڇو تہ آنن لاهڻ ۾ 8 ڏينهن جو فرق ٿي سگھي ٿو. 1 مهيني کانپوءِ ٻَچو آکيرو ڇڏي هليو ويندو آهي.

## کاڌ خوراڪ
هي گوشت خور آهي. هي نوريئڙا، ڪوئا، جيت، ڏيڏر ۽ ننڍا پکي پڻ کائيندو آھي.
فائل:Spotted owlet safe.jpg| چٻرو وڻ جي ڏرَ مان 
فائل:Spotted Owlet Pair.jpg| چٻرن جي جوڙي 
فائل:Spotted owlet.ogg|چٻري جو آواز
فائل:Pearl-spotted Owlet, Glaucidium perlatum, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (18006382936).jpg| چٻرو اُڏامندي 
فائل:Pearl-spotted Owlet, Glaucidium perlatum, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (18029585072).jpg| چٻرو شڪار لاءِ ويندي 
فائل:Spotted Owlet spot record - 113A D Flats CME Pune - 6 Nov 15.ogg|چٻري جي ٻولي


## چٻري جا قسم

## طِب
ھن پکي جو گوشت گرم خشڪ آھي ۽ دير هضم آھي. هن جو گوشت معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو، سدن کي تحليل ڪري ٿو. جلندر، فالـج، وائي بادي وڃائڻ، قوت باھہ وڌائڻ لاءِ مُفيد آهي. هن جو گرم رت اک ۾ وجهجي ته ڦُلي ۽ ڌُنڌ کي فائدو ڪري ٿو، هن جا هڏا ساڙي تِرن جي تيل ۾ ملائي وار چري ۽ گنج تي لائجي، تہ وار تڪڙو پيدا ٿيندا.،

## حوالا

* ڪتاب- سنڌ جي جھنگلي جيوت- مصنف- بدر ابڙو- سنڌي لئنگئيج اٿارٽي 
زمرو:پکي
زمرو:جهنگلي جانور
چترڪ

چترڪ:

نالا: ع. مسواک الراڪي، ف. بيخ برنده، هه. وغيره___ چتيا، شيترح، تيتره ۽ ليسديون.
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: جگر ۽ ڦڦڙن کي، ميل: کؤنر ۽ مصطگي، عيوض: منڃٺ، وزن: ٽي ماسا.
سڃاڻپ: هي پاڙ ڳاڙهي رنگ تي لئي جي ڪاٺيءَ وانگر ٿيندي آهي.
خاصيت: بلغم کي ۽ گهاٽن خلطن لاءِ جلاب آهي، وائي باديءَ کي تحليل ڪري، ٻرهل ۽ جگر جو سور لاهي، صفرا جو جوش گهٽائي، اُلٽين ۽ وات جي ذائقي لاءِ، بدن جي خارش، سنڌن جي سور، بادفرنگ جي ڦٽن، سخت سوڄ لاءِ مفيد آهي. گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿي، هن کي گهي، ڪوڙهه ۽ چٽيءَ جي داغن تي لڳائجي ته اُنهن کي صفا ڪري ٿي.،

## حوالا
چٽڻي

**چٽڻي**چٽڻي کي انگريزي ۾ ساس چوندا آهن جيڪا رسيلي ھوندي آھي ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ کاڌي طور استعمال ٿيندي آهي.اھا مصالحيدار، نمڪين ۽ کٽاڻ وانگر ھوندي آھي. ان جا ڪيترائي قسم آھن مختلف سبزين، ٻجن يا گلن وارن ٻوٽن ,تازن ميون ، خشڪ ميون وغيره ۾ان ٺھندي آھي. عام طور تي ان ۾ ٻيون کاڌي جو شيون ٻوڙي ذائقي طور کاڌيون وينديون آهن جن ۾ پٽاٽو، چشڪ پڪل گوشت، کيرو ، پڪوڙا، ڪچوڙيون، نمڪين بسڪيٽ وغيره شامل آهن. اڄڪلھ چٽڻي ۽کٽاڻ جو وڏو ڪاروبار ٿيندو آهي . پاڪستان ۾ شڪارپور شھر ۾ ڪيترائي ڪارخانا آھن . ان کان سواءِ ڪراچي ۽ ٻين پاڪستاني  وڏن شھرن ۾ کاڌن جي صنعت ۾ احمد ۽ نيشنل فوڊ ڪمپنيون چٽڻين ٺاھڻ  لاء مشھور آھن. شڪارپور ۾ مولا بخش آچار ۽ سڪندر آچار وارن جي انبن مان ٺھندڙ کٽي مٺي چٽڻي مشھور آھي. چٽڻي ۾ سرڪي جو استعمال ڪثرت سان ٿيندو آهي. 

## چٽڻي نالو
چٽڻي لفظ **زبان سان  چٽڻ** مان نڪتل آھي.ان کي عربي ۾ لعوق، فارسي ۾ ترشا، ھندي ۽ اردو ٻولين ۾  چٽني چوندا آھن.

## سڃاڻپ
هيءَ گهڻن قسمن جي ٿئي ٿي، مگر هتي ذڪر ميون جي چٽڻين جو آهي، جيڪي ڪنهن ڪچي ميوي کي ڪٽي سنهو ڪري اُن ۾ کنڊ ۽ سرڪي جو قوام ملائي ٺاهيندا آهن.

## خاصيت

بک وڌائي، کاڌي کي هضم ڪري، صفرا جو جوش لاهي. وائي باديءَ کي بند ڪري، وات جي ذائقي ۾ مفيد آهي.

## حوالا
چچي

**چــچـي** (عربي: مردون، فارسي: ڪرفش، هندستاني، وغيره: بامني، مال مالي، زمچي ۽ باهمين) سانڊي جي شڪل تي چئن پيرن تي سرندڙ، ٿوري ڊگهي پچ سان هڪ ننڍڙو جانور آهي. هيءَ زهردار آهي.

## طب
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: زهر آهي، ميل ۽ عيوض:______، وزن: قدر موافق.

هن جي دل ڪاري ڪپڙي ۾ ٻڌي ڳچيءَ ۾ ٻڌئڻ سان ٻيئڙ ۽ ٽيئڙ تپ کي خاص طرح فائدو ڪندي، هن جو رت اک جي ڦلي، کاڌ، خارش ۽ نظر جي واڌاري لاءِ ڪم اچي ٿو. هن جي وِٺ بابونا جي تيل ۾ ملائي چٽي، ڪوڙهه ۽ ڇانئين جي داغن تي مکجي ته فائدو ٿيندو. هن جو ليپ نبضن جي طاقت ۽ لذت جي لاءِ مجرب ۽ مفيد آهي.

## حوالا
چراخ

**چراخ** (انگريزي: Hyena) ھڪ فيليفارم گوشت خور ٿڻ وارو جهنگلي جانور آهي. جيڪو هائينيڊي خاندان جي ڪتي واري ڪٽنب       (ڪتا، گدڙ ۽ بگهڙ) سان تعلق رکي ٿو. صرف چار موجود نوعن سان (هر هڪ پنهنجي پنهنجي نسل ۾) اهو ڪارنيوورا آرڊر ۾ پنجون ننڍو خاندان آهي ۽ ڪلاس مماليا ۾ سڀ کان ننڍو مان هڪ آهي. انهن جي گهٽ تنوع جي باوجود چراخ اڪثر آفريقي ماحولياتي نظام جا منفرد ۽ اهم جزا آهن.

جيتوڻيڪ فائلوجينياتي طور تي بلي جي خاندان (Felines) ۽ نور جي خاندان (Viverrids) جي ويجهو آهن, چراخ رويي ۽ مورفولوجي طور تي ڪتي جي خاندان (Canine) سان ملندڙ جلندڙ آهن ڪيترن ئي عنصرن ۾ متضاد ارتقا جي ڪري. هائيناس ۽ ڪتا ٻئي (غير آبي، سرسري) شڪاري آهن جيڪي پنن جي بدران پنهنجن ڏندن سان شڪار کي پڪڙيندا آهن. ٻئي کاڌو جلدي کائيندا آهن ۽ ان کي ذخيرو ڪري سگهن ٿا. ۽ انهن جا پير وڏا، ڪُند، نه هٽندڙ پنجن سان ڊوڙڻ ۽ تيز موڙ ٺاهڻ لاءِ ٺاهيل آهن. تنهن هوندي به, چراخ گرومنگ، خوشبوءِ جي نشان لڳائڻ، رفع حاجت جو عادتن, ملن ۽ والدين جو رويو ٻين فيليفارمز جي رويي سان مطابقت رکي ٿو.

چراخ انساني ثقافتن جي لوڪ ڪهاڻين ۽ ڏند ڪٿائن ۾ نمايان طور تي نمايان آهن جيڪي انهن سان گڏ رهن ٿيون. چراخ لاءِ سنڌي لوڪ ادب ۾ ڏند ڪٿائي ڪهاڻي مشهور آهي ته ڏائڻ چراخ جهڙي خونخوار جانور تي سواري ڪندي آهي. چراخ کي عام طور تي خوفناڪ ۽ حقارت جي لائق سمجهيو ويندو آهي. ڪجهه ثقافتن ۾ چراخ ماڻهن جي روحن تي اثر انداز ٿيڻ، قبرن کي لٽڻ ۽ چوپائي مال ۽ ٻارن کي چوري ڪرڻ بابت سوچيو ويندو آهي.  ٻيون ثقافتون انهن کي, روايتي دوائن ۾ انهن جي جسم جي حصن کي استعمال ڪندي جادوگري سان ڳنڍينديون آهن. 

هيءُ خونخوار جانور آهي. هن جو وات ۽ ڏنڊ وڏا ٿين ٿا. چراخ لاءِ سنڌي لوڪ ادب ۾ ڏند ڪٿائي ڪهاڻي مشهور آهي ته ڏائڻ چراخ جهڙي خونخوار جانور تي سواري ڪندي آهي. هيءُ اڪثر جبلن ۾ رهندو آهي.

## حوالا

## ٻاهرين لنڪس

* IUCN Conservation Union Hyaena Specialist Group

زمرو:چراخ
زمرو:جانور
زمرو:ڪتا (خاندان) 
زمرو:ايشيا جا مماليا
زمرو:آفريڪا جا مماليا
زمرو:ايڪسٽيننٽ مايوسين پهرين ظاهر 
زمرو:جان ايڊورڊ گري پاران ٽيڪسا جو نالو ڏنو ويو آهي

2 ڪروڙ 20 لک سال اڳ (مايوسين) -
چرس

چرس:

نالا: ع. روح البنج، ف. شبنم بنگ، هه. وغيره ___- چرس ۽ مغز بنج.

## طب

اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: دل ۽ دماغ کي، ميل: کير ڳائو، عيوض: ___، وزن: اڌ ماسي کان هڪ ماسي تائين.
سڃاڻپ: هيءَ ڀنگ جي وڻ تي پيل ماڪ ۽ انهيءَ جي پنن جي رطوبت آهي، جو ڪاري رنگ تي ٿيندو آهي.
خاصيت: باطني ۽ ظاهري حواسن کي سست ڪري ٿو، عقل ۽ نظر کي وڃائي ٿو، رت کي ساڙي، گهاٽو ڪري ٿو، هن کي گيهه يا کير ۾ ڪاڙهي، ثعلب، دارچيني، جروار ۽ مصطگي ملائي حب جوڙبا ته اهي حب گهڻي ايندڙ پيشاب کي به روڪيندا ۽ امساڪ به پيدا ڪندا..

## حوالا
چڪچڪو

چڪچڪو:

نالا: ع. معده، ف. ترمذڪ، هه. وغيره___ چڪچڪ، سنگانه، فيعه ۽ تردوڪ.

## طب
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: دماغ کي، ميل: سرڪو ۽ بصر، عيوض: جهرڪي، وزن: ٽي عدد.
سڃاڻپ: هي پکي جهرڪيءَ کان ٿورو ننڍو ٿيندو آهي.
خاصيت: هن جو گوشت جگر ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿو. صفراوي دستن کي بند ڪري ٿو، ٻرهل، يرقان، جلندر لاءِ مفيد آهي. هن جو پتو ڏڊ، ڪوڙهه، اک جي خارش لاءِ مفيد آهي، بواسير جي رت جي گهڻائي ۽ موڪن لاءِ هن کي ترن جي تيل ۾ ملائي مرهم ڪري استعمال ڪرائجي ته گهڻو فائديمند آهي..

## حوالا
چڪو ڏڌ

**گبن** يا **چڪو ڏڌ** (عربي: جبن، اقط، قروط ۽ باديه حصات؛ سنڌي: گبن؛ فارسي: پنير، قروت، ڪاشڪ، ڪِشڪ؛ ترڪ: kurt kurt: gurt keş؛ سوراني کرد: کەشک قُرُت، قُرت، ڪُرت، قَقَت، جميد، شلانچ؛ توان ۽ ڪرغز: ڪُرَخُر؛ ازبڪ: qurut؛ تاجڪ: қурут، (آرميني: չորթան، چورتان، منگولين: ааруул , хурууд, آروُل يا خورود) ايراني کاڌي، ڪاڪيشين کاڌي ۽ وچ ايشيائي کاڌي ۾ مشهور ڊيري شين جو هڪ سلسلو آهي. ڪشڪ ڇڪيل دہی، خشڪ ٿيل مکڻ (خاص طور تي، خشڪ ٿيل قطيق) يا خشڪ ٿيل کٽي کير مان, ان کي شڪل ڏيڻ ۽ ان کي سڪي ڇڏڻ سان ٺاهيو ويندو آهي. اهو مختلف شڪلن ۾ ٺاهي سگهجي ٿو: گولن ۾ رول ڪيو وڃي، پٽين ۾ ڪٽيو وڃي، ۽ ٽڪرن ۾ ٺاهيو وڃي. 

هن نالي سان کاڌي جون ٽي مکيه قسمون آهن: دہي يا پنير وانگر دہي واري کير جي شين تي ٻڌل کاڌو؛ جَو جي شوربي، ماني، يا اٽي تي ٻڌل کاڌو ۽ دہي واري کير سان گڏ اناج تي ٻڌل کاڌو.

## طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: بلغم ۽ سودا،ميل: جوارش ڪموني ۽ گلقند، عيوض: ___-، وزن: ڇهن ماسن کان ٻن تولن تائين.
سڃاڻپ: ڏڌ کي ڪاڙهي، ان مان پاڻي ڪڍي چڪيون ٻڌي رکندا آهن. اهو رواج پاڪستان جي ٿر واري ۽ جابلو ڀاڱي ۾ خراسان طرف عام آهي.
خاصيت: جيئن ته قابض ۽ دير هضم آهي، ان ڪري ان کي گيهه ۾ بريان ڪري کارائجي ته صفراوي دستن ۽ اتيسار کي فائدو ڪندو. ان کي ساڙي، تيل ۾ ملائي وار چري، ٻڦي ۽ مٿي جي پتن ۽ گنج تي لائبو ته اهي ڇڏي ويندا، هن جو مرهم بواسير جي رت اچڻ ۾ مفيد آهي..

## حوالا

زمرو:باشڪر کاڌا
زمرو:تاتار کاڌا
زمرو:فلسطيني کاڌا
زمرو:ڪرغيز کاڌا
زمرو:ڪرگيز کاڌا
زمرو:ڪردي کاڌا
چم

چم:

نالا: ع. جلد، پوست، هه. وغيره___ کال، چمڙه، چام ۽ ليدر.

## طب

اثر: معتدل، نقصان: ______، ميل: ______، عيوض: ______-، وزن: قدر موافق.
سڃاڻپ: ڪنهن جانور جي کل، جنهن تان وار لاهي صفا ڪئي وئي هجي.
خاصيت: پراڻي چم کي ساڙي ان جي رک زيتون جي تيل ۾ ملائي مرهم ڪري رکي ته ناسور جي ڦٽن، رواجي ڦٽن، اڻ ڇٽندڙ پراڻن ڦٽن کي ڇٽائڻ لاءِ مفيد آهي. ٻڪريءَ کي ڪهي، ان جي کل لاهي گرم گرم، بدن تي چاڙهبي ته سرسام، پراڻن تپن، نانگ جي ڏنگيل، جذام، ڪمر ۽ سڄي بدن جي سور لاءِ مفيد آهي..

## حوالا
چندن

**چندن** (نالا: ع. صندل ابيض، ف. صندل سفيد، هه. وغيره___ رڪت، چندن، ملاگير ۽ چنن.)

## طب
**اثر**: سرد خشڪ 2، نقصان: قوت باهه کي، ميل: ماکيءَ ۽ کؤنر، عيوض: صندل ڳاڙهو، وزن: پنجن کان ست ماسا.

**سڃاڻپ**: مشهور خوشبودار ڪاٺي آهي. هن جو ٻورو ڪم ايندو آهي.

*'خاصيت*: دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو. جگر ۽ معدي کي تقويت ڏئي ٿو، گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي، پيشانيءَ تي رکڻ سان مٿي جي سور، دماغ جي گرميءَ ۽ بخارن کي هيٺ لاهيندو. هن جو شربت رت صفا ڪرڻ، ماليخوليا، خفقان، دل هول، معدي جي سوزش ۽ صفراوي دستن ۾ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
چندرس

**چندرس** (عربي: ڪندروس، فارسي: سندروس، ھندي/اردو وغيره: چندرس، قانفامن ۽ قصقامر) ڪھربا جي رنگ تي کؤنر ٿيندو آهي.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم خشڪ 2، **نقصان**: گـُـردن کي، **ميل**: کؤنر، **عيوض**: ڪھربا، وزن: ٽي ماسا.

**خاصيت**: دماغ، آنڊن، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو، رت جي دستن، پيچش، سوري، بواسير ۽ حيض جي رت کي بند ڪري، ٿو، معدي ۽ آنڊن جي بلغم کي تحليل ڪري سڪائي ٿو، معدي جي ڪيڙن کي ماري ٻاهر ڪڍي ٿو. دمڪشي، تپن، ٻرهل ۽ خفقان جي بيمارين ۾ ۽ حمل ڪيرائڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
چنڊول

**چنڊول** يا **هڙيو** (انگريزي: Lark، عربي: ابوالمليح، فارسي: قرقرا، هندستاني، وغيره: چڪاوک، قنبره، ۽ ڪارينہ) هڪ قسم جو پکي آهي، جيڪو گھڻو ڪري سنڌ جي اڪثر ڀاڱن ۾ ملي ٿو.

## چنڊول جا سنڌ ۾ قسم

### عام چـنڊول/ هُـڙيو

چنڊول پکيءَ جي هن قسم کي ننڍو چنڊول (Small Skylark /Alauda gulgula) بہ چوندا آهن. هيءُ 17 سينٽي ميٽر ڊگهو ٿئي ٿو. هن جا نر ۽ ماد رنگ روپ ۾ هڪجهڙا ٿيندا آهن. چنڊول جو رنگ پٿريلو ناسي ٿيندو آهي. هن جي اکين مٿان هڪ اڇي ليڪ سان گڏ مٿي تي ننڍڙي چوٽي ٿيندي آهي. هن جي سڃاڻپ چهڪدار ٻولي آهي. هي زمين تان اڏرڻ وقت پنهنجي مخصوص انداز واري ٻولي ڪندو آهي. هي ٻين پکين وانگر ٻج، اَن ۽ جيت کائيندو آهي. زمين تي مضبوطآکيرو ٺاهيندو آهي. هن جي رهائش جا هنڌ، ميدان ۽ چراگاھ آهن.

### گيلري

Alauda arvensis Ehedydd.jpg
Feldlerche (Alauda arvensis).jpg
Alauda arvensis mouth.JPG
Alauda arvensis MWNH 2216.JPG


### ڳاڙھ - کنڀو چنڊول

چنڊول (Indian Bush Lark/ Mirafra erythroptera) جھرڪيءَ جي شڪل سان ملندڙ جلندڙ هوندو آهي. جسامت ۾ 14 سينٽي ميٽر ڊگهو ٿيندو آهي. هن جي پُٺي ڦِڪي ناسي ٿئي ٿي، جنهن کي جهرڪيءَ جهڙا پر ٿيندا آهن،جن تي ڳاڙهسرا دڙڳ ٿين ٿا. هن جي پَرن ۽ ڇاتيءَ تي گهرا چٽ هوندا آهن. هن جو پيٽ وارو ڀاڱو اڇو ٿيندو آهي ۽ پَرن جي ٻاهرين ڪناري ڳاڙهي ٿيندي آهي. هن جون ٽنگون ڳاڙهسِريون، هيڊيون ٿينديون آهن.

### گيلري

فائل:Indian Bushlark Mirafra erythroptera Yavatmal 1 by Dr. Raju Kasambe.jpg
فائل:Indian Bushlark (Mirafra erythroptera).JPG
فائل:Indian Bushlark David Raju.jpg
فائل:Indian Bushlark or Red-winged Bushlark Mirafra erythroptera by Dr. Raju Kasambe (1).jpg
فائل:Indian Bushlark Mirafra erythroptera Yavatmal 2 by Dr. Raju Kasambe.jpg
فائل:MirafraErythroptera.jpg


### ڪلانڊرا چنڊول

هن جنس جا نر ۽ ماد هڪجهڙا ٿيندا آهن. چنڊول جي پُٺي گهري ناسي ٿيندي آهي، جنهن تي گهريون ليڪون ٿينديون آهن. هن جي ڳچيءَ ۽ پيٽ جو رنگ اڇو ٿئي ٿو. ڇاتيءَ جي ٻنهي پاسن کان ڪارا نشان هوندا اٿس. ان کان سواءِ اکين جي مٿان ڀرن وانگر اڇي ليڪ ٿيندي آهي.

### گيلري

### طوطي چنڊول

هي پکي بہ چنڊول جي خاندان مان آهي. هن کي ڪاري مٿي وارو چنڊول بہ چوندا آهن. هن جي جسامت 13 سينٽي ميٽرن جو ٿئي ٿو. هن جي پٺيِءَ جو رنگ ريتيءَ جھڙو ناسي، ڳچيءَ، پيٽ ۽ مٿي جو رنگ ڪارو، پيشاني، ڳل ۽ ڪنن وارو حصو اڇو ٿئي ٿو. هن جي نر ۽ مادي مختلف رنگن جا ٿين ٿا. مادي ميرانجهڙِي چوٽيءَ واري ٿئي، جيڪا رنگ ۾ جهرڪيءَ جهڙي هوندي آهي. طوطي نما چنڊول جي چهنب ننڍي ۽ ٿلهي ٿئي ٿي. هي سڪل ڍورين ۽ نئين جي ڪنڌين تي رهندو آهي.

## رهائش
چنڊول (ڳائيندڙ) يوريشائي چنڊول سريلي آواز جي ڪري مشهور آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ Skylark چوندا آهن. هي کليل فصل وارين زمينن ۾ گهڻائيءَ ۾ ملي ٿو. سندس ٿاڪ گهڻو ڪري يورپ ۽ ايشيا ۾ آهن. هي سردين ۾ اترين پاسن کان هجرت ڪري آفريڪا ۽ ڏکڻ ايشيا ڏانهن هليا وڃن ٿا.چنڊول پنهنجا گهر ميدانن ۾ ٺاهين ٿا.

## نسل جي واڌ ويجھ
چنڊول 4 کان 3 آنا ڏين ٿا ۽ هڪ کان ٻہ ٻچا پيدا ڪن ٿا. 11 کان 16 ڏينهن آرو ڪندو آهي.

## طب

اثر: گرم خشڪ، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: ڪاسني، وزن: ٻہ عدد.
سڃاڻپ: هي پکي رنگا رنگي سهڻو، ڪڪڙ جي چوٽيءَ وانگر چوٽيدار ڳيري جي قد جو ٿئي ٿو.
خاصيت: هن جو گوشت ڪاڙهي، شوربو ڪري پياربو تہ فالـج، لقوي، مثاني ۽ گردي جي پٿري، پاسي ۽ سيني جي سور لاءِ مفيد آهي، ٽوري کي نرم ڪري ڪڍندو. پتو ۽ رت اُن جو ملائي ليپ ڪجي تہ آلت جي تقويت ۽ لذت النسا جي لاءِ مجرب.

## حوالا

زمرو:پکي
چڻا

چڻا:

نالا: ع. حمص، ف. نخود، هه. وغيره___ چني، بولچاڪ، فرسد ۽ ريلا.

## طب
اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: دير هضم ۽ غليظ ريح کي، ميل: خشخاش ۽ جوارش، عيوض: چؤنرا، وزن: ٻه تولا.
سڃاڻپ: ڀوري رنگ تي گول داڻن وارو هڪ اَن جو قسم آهي.
خاصيت: هنن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي، حل ڪري کارائڻ سان جگر ۽ ٻرهل جا سدا تحليل ٿيندا. دماغ، معدي ۽ سيني جي رطوبت کي خشڪ ڪن ٿا. نڙيءَ جي جوش کي لاهي، آواز کي صاف ڪري، معدي جي ڪيڙن کي مارين ٿا سيني جي سور، سلهه، مقعد جي ڦٽ، رحم جي ڦٽ ۽ آلت جي ڦٽ ۾ مفيد آهن. چڻن کي رات جو پسائي رکجي صبح جو پاڻي ڇاڻي ان ۾ ڳڙ وجهي پي ڇڏجي ته مني گهاٽي ٿيندي ۽ قوت باهه وڌندي. پيشاب جاري ڪن ٿا، جلندر، مثاني جي ڦٽ ۽ پرميل کي فائدو ڪن ٿا..

## حوالا
چن

چـُـن:
نالا: ع. جص، ف. آهڪ، هه. وغيره___ چونا ۽ هلاڪ الشعر.

## طب
اثر: سڪل، گرم خشڪ، ڌوتل، معتدل، نقصان: قاتل آهي، ميل: روغن بادام، عيوض: هڙتال، وزن: هڪ کان چار رتيون.
سڃاڻپ: پهڻن کي ساڙي اڇي رنگ جا ڳنڍا تيار ڪندا آهن، جي پاڻيءَ ۾ ڳري سگهن ٿا.
خاصيت: آني جي اڇاڻ سان ملائي رت وهندڙ هنڌ تي رکجي، ته رت بند ٿئي. سرڪي ۾ ملائي پيشانيءَ تي رکجي ته نڪهير جو رت بند ٿئي. تازن ڌاڻن (ڪوتمير) جي پاڻيءَ سان ملائي سوڄ ۽ سور واريءَ جاءِ تي رکجي ته فائدو ڪري. بواسير جي رت ۽ موڪن لاءِ فائديمند آهي.
(هن کي پاڻيءَ ۾ پسائي، زلال وٺي ۽ انهيءَ زلال ۾ ترن جو تيل ملائي باهه جي سڙيل عضوي تي بروقت رکجي ته بلڪل مفيد آهي.).

## حوالا
چوب چيني

**چوب چيني**:

نالا: ع. خشب الصيني، ف. بيخ چيني، هه. وغيره___ چوب چيني، سراس ۽ سوب چيني.

## طب
اثر: گرم تر 1، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: انار ۽ ڦوٽا، عيوض: عشبو، وزن: ڇهه ماسا.
سڃاڻپ: هيءَ پاڙ آهي، جنهن جا ٽڪر ننڍا ۽ اڇي رنگ تي ٿيندا آهن، هن کي ڀڃبو ته اندر رنگ گلابي هوندس، هن جا ٻه - ٽي قسم آهن.
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو، معدي ۽ جگر کي قوت ڏئي ٿو، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو، حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو، ماليخوليا، خفقان، سنڌن جي سور، عرق النسا، بادفرنگ جي ڦٽن، ڦرڙين، جلندر، ٻرهل، مٿي جي سور، دماغ، سيني، ڦڦڙن جي رطوبت کي خشڪ ڪرڻ لاءِ، جگر جي سدن کي ڪڍڻ لاءِ ۽ اکين جي بيمارين ۾ مفيد آهي..

## حوالا
چمڪ پھڻ

چمڪ پهڻ:

نالا: ع. حجرالمقناطيس، ف. سنگ آهن، هه. وغيره___ چونيڪ پٿر، چنبڪ ۽ آهن ربا.

## طب
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: سيني کي، ميل: رب سوس، عيوض: سمنڊ جي گجي، وزن: پنج ماسا.
سڃاڻپ: ٿورو ڪاراڻ تي مائل لاجـِـورَدي رنگ تي پهڻ جو هڪ قسم آهي. جيڪو لوهه کي پاڻ ڏانهن ڇڪي وٺندو آهي.
خاصيت: ان کي پاڻيءَ ۾ گهي پيارجي ته جگر ۽ دل جي گرمي هٽائيندو، سنڌن جي سور، نقرس، فالـج ۽ لقوي جي بيمارين ۾ مفيد آهي. جگر ۽ تليءَ کي طاقت ڏئي ٿو، پيشاب جو ساڙو لاهي ٿو، مثاني جو ڦٽ ڇٽائي ٿو، گردي جي پٿريءَ کي ڀڃي پيشاب جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿو، حمل واري عورت هن جو دلپاڪ ٺهرائي پائي ته ويم آسانيءَ سان ٿيندو..

## حوالا
چوڙ

**چوڙ** (عربي: ڪمل اسودان، فارسي: تشميزج، هندستاني، وغيره: چاڪسو، يشمه، حيشوم ۽ اقا قالس.) ڪارا، سنهڙا، چپترا داڻا ٿين ٿا، کل لاهبي تہ اندران اڇاڻ مائل هيڊو گورو نڪرندو.

## طب

اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: ڌاڻا، عيوض: توتيو، وزن: ٽي ماسا.

اک جي ڌنڌ، خارش، پاڻيءَ جو وهڻ، اک جي پـِـچيءَ لاءِ مفيد آهي.
بڪائڻ نم ۾ رڌي سڪائي ڪٽي ڦڪي ڪري کارائجي تہ بواسير جي رت، جي گهڻائي، جذام، جلندر، يرقان ۽ ٻرهل جي لاءِ مفيد آهي. هن جو ٻورو ڦٽن جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو. خون جي صفائيءَ لاءِ ڪجور ڪٽي ۽ صندل سان هن جو ڪاڙهو استعمال ڪرايو ويندو آهي.

## حوالا
چيراتو

چيراتو:

نالا: ع. قصب الذريره، ف. ٽي نهاوندي، هه. وغيره___ چرائته، ارمنيقون، فالاس ۽ برڪفه.
## طب
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: چيلهه جي سور کي، ميل: سؤنف رومي، عيوض: بنفشه ۽ صندل، وزن: پنجن کان ست ماسا.
سڃاڻپ: هي مشهور ڪاٺيون ۽ پن سڪل ڪاري رنگ جا ٿين ٿا. ذائقي ۾ تمام ڪڙو آهي.
خاصيت: هن جو ڪاڙهو ڪري پيارجي ته دل ۽ جگر کي تقويت ڏيندو، جلندر، سيني ۽ جگر جي سور، وائي بادي ۽ سخت سوڄن کي تحليل ڪرڻ، کنگهه، دمڪشي، ماليخوليا، جنون ۾ مفيد آهي. پيشاب کي جاري ڪري ٿو، مثاني جي ڦٽ، رحم جي بيمارين، نون ۽ پراڻن تپن لاءِ گهڻو مجرب آهي.

## حوالا
چيرولي

**چيرولي** (عربي: جبين، فارسي: سنگ ڪج، هندستاني، وغيره: کهرج، جرولي، حض، براق. ) غير شفاف ٿلهي شيشي جي ٽڪرن وانگر جبلن ۾ پٿرن سان گڏ لڀندا آهن، جيڪي چلڪيدار ٿين ٿا.

## طب
:اثر: گرم خشڪ، نقصان: زهر آهي، وزن: ڇھ ماسا پاهران.

زيتون جي تيل ۾ حل ڪري موڪن، مقعد جي ڦٽن، مقعد جي سوڄ ۽ نواسير جي ڦٽن تي لائڻ سان فائدو ٿيندو.

## حوالا
چيني

چيني:

نالا: ع. غضا ِّ الصيني، ف. ڪاسه چيني، هه. وغيره___ چيني سفيد ۽ مٽي خاڪ چين.
## طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: ___، ميل:___، عيوض: ___-، وزن: ٻه ماسا.
سڃاڻپ: اڇي رنگ تي هڪ مٽيءَ جو قسم آهي، جنهن مان وري ٿانو ٺهندا آهن.
خاصيت: هن کي ڪٽي سنهون ڪري، ڏندڻ سان ڏندن کي هڻجي ته مهارن مان رت جو اچڻ بند ڪري، ڏندن ۽ مهارن کي مضبوط ڪري، سرمي سان ملائي اک ۾ وجهجي ته ڦلي ۽ ڌنڌ کي فائدو ڪري، هن کي ماکي سان گڏي حب ٻڌي، ڦڦڙن مان رت ايندڙ رت کي بند ڪرائڻ لاءِ کارائبا آهن.

## حوالا
چيڻو

**چيڻو** (عربي: دخن، فارسي: ارزن خورد، هندستاني، وغيره: ڪاڪن، کهنکي ۽ چينالم.) ٻاجهريءَ جي داڻن کان ڪجهه وڏا، سفيدي مائل ڳاڙهي رنگ جا داڻا آهن، هي اَن جو قسم آهي. ماني هن جي هلڪي غذا آهي.

## طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: سدا ڪري، ميل: گيھ ۽ کير، عيوض: چانور، وزن: ٻہ تولا.

اندرين پردن ۽ آنڊن جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو، قابض آهي، پيشاب جاري ڪري ٿو، صفرا جي دستن کي بند ڪري ٿو، ڪچي بلغم کي پچائي ڪڍي ٿو. لوڻ سان گڏي ڪوسو ڪري سور ۽ سوڄ جي جاءِ تي ٽاڪور ڪرڻ سان سور ۽ سوڄ لهي ويندا.

## حوالا
چيھو

thumb|alt=چيھو پکي|چيھو
**چيهو** جنھن جو عربي نالو مليح الصوت، ھندي نالو چڪوا چڪو، چيه، قرغور ۽ بلبل سبز آھي  جهرڪيءَ کان ٿورو ننڍو رنگارنگي، خوش آواز ڪندڙ پکي اڪثر دريائن يا پاڻيءَ وارن هنڌن تي رهندو آهي. چيھو سَولوِيئِڊَئَي (Sylviidae) خاندان سان تعلق رکندڙ ٻولڻ وارن ننڍڙن پکين جو ھڪ قسم آهي جيڪو ڪيڙا کائيندو آهي ۽ باغن، ٻيلن ۽ دلدل وارن ھنڌن تي ملندو آھي. سولويئڊئي خاندان ۾ پکين جون 350 جنسون اچي وڃن ٿيون جيڪي يورپ، ايشيا، آسٽريليا ۽ آفريڪا ۾ رھندڙ آھن. چيھو ۽ ان جي ڪٽنب وارن پکين جي سائيز 9 کان 26 سينٽي ميٽر (3.5 کان 10 انچ) تائين ھوندي آھي.

## طب
ان جي گوشت جي تاثير گرم تر ۽ اھو دير هضم آهي ۽ اھو يرقان، ٻرهل، جلندر، صفراوي، دستن جي بند ڪرڻ لاءِ مفيد آهي. قوت باهه کي وڌائي ٿو. رت ۽ پتو ان جو اک جي ڦلي، ڌنڌ، قولنج، ۽ صفرا جي فساد کي دفع ڪري ٿو. وِٺ اُن جي ڪوڙهه ۽ چٽيءَ جي داغن کي مکجي ته فائدو ٿيندو.

## حوالا

زمرو:پکي
ڇاپرو ٻير

ڇاپرو ٻير:
نالا: ع. غبيرا، ف. ڪنار صحرائي، هه: وغيره___ 
جهربيري، سرو ڪوهي، عروين، قونوسد ۽ شمارون.
عناب جي شڪل تي ننڍڙا ٻير ڳاڙهي رنگ جا ٿيندا آهن

## طب
اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: کنگهه وارن کي، ميل: کنڊ، عيوض: ٻير، وزن: ٻه تولا.
خاصيت: دل کي خوش ڪندڙ، معدي ۽ جگر کي طاقت ڏيندڙ آهي. انهن ٻيرن کي سڪائي ڪٽي ڦڪي ڪري کارائجي ته صفراوي اُلٽين ۽ دستن کي بند ڪندا، سيني جي سور، ٻرهل، معدي جي ضعف ۽ معدي مان ڪيڙن کي ماري ٻاهر ڪڍڻ لاءِ مفيد آهن. رحم جي سور کي وڃائين ٿا، پيشاب جاري ڪندڙ ۽ قابض آهن. منيءَ جي امساڪ، جگر جي سدن، وڇونءَ جي زهر کي فائدو ڪن ٿا.

## حوالا
ڇاڻ

**ڇاڻ** (عربي: نخالہ، فارسي: سبوس، هندستاني، وغيره: ڀوسا، چوگھ، سناف ۽ طرفا بارا) اٽي کي ڇاڻي جيڪي تـُـھ ڪڍبا آهن جن کي ڇاڻ چئبو آهي.

## طب

اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: جگر کي، ميل: نشاستو، عيوض: جـَـوَن جو اٽو.

هن کي ڪوسو ڪري سوڄ ۽ سور وارين جاين تي ٽاڪور ڪبي آهي. هنن جي رٻ رڌي کارائجي ته سيني جي سور کي فائدو ڪندي ۽ ٻوري کي نرم ڪري ٻاهر ڪڍندي، اها رٻ کنگهه ۽ ڪچي بلغم کي پچائي ڪڍڻ لاءِ، وائي باديءَ وڃائڻ لاءِ مفيد آهي. هن کي لوڻ ۽ ترن جي تيل ۾ رڌي لپري ڪري سنڌن جي سور، پاسي جي سور تي ٽاڪور ڪجي ۽ لپري ٻڌجي ته فائدو ٿيندو.

## حوالا
ڇٻر

**ڇٻر** ڍنڍن، پاڻيءَ وارين جاين تي پکڙندڙ گاه جو قسم آهي.

## طب
:اثر: سرد خشڪ 1، نقصان: سرد مزاجن کي، ميل: مصري، عيوض: ___، وزن: هڪ تولو.

هن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي پيارجي تہ پيشاب جاري ڪندو، مثاني ۽ گردي جي پٿريءَ کي ڪڍندو، مثاني جي ڦٽ، آلت جي ڦٽ، گرم پتن، سلهه، نانگ جي زهر لاءِ مفيد آهي، ڇتي ڪتي جي ڇڪ کان ٿيل ڦٽ تي هن جي خاڪ ترن جي تيل ۾ گڏي رکجي ۽ اهو تيل موڪن، بواسير جي رت مقعد جي سوڄ، ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ سٺو مرهم آهي.

## حوالا
چيلاٽو

**چيلاٽو** ()  ٻيا نالا: چيلاٽو: عربي نالاا: ع. نحل الاحمر، ف. زنبور سرخ، هه. وغيره___ چيلاته، درخف ۽ غيلفج.

## طب

اثر: گرم خشڪ: نقصان: رت ۽ سوڄ ڪري، ميل: لوڻ ۽ ماکي، عيوض:___، وزن: ٽي عدد.
سڃاڻپ: ديسي ککر کان ڪجهه وڏيرڙو ڳاڙهي ڪاري رنگ تي هڪ اُڏامندڙ جيت آهي، هن جي ڏنگ ۾ سخت زهر ٿيندو آهي.
خاصيت: هن کي چيري وڇون يا نانگ جي ڏنگ تي ٻڌجي ته زهر کي مٿي چڙهڻ نه ڏيندو. هن کي زيتون جي تيل ۾ ساڙي، جذام، ڦٽن ۽ ناسور تي مرهم ڪري لڳائجي، هن جو ڏنگڻ جلندر ۽ فالـج واري کي مفيد آهي. هن جو مانارو گرم ڪري پاڻيءَ ۾ وجهي ٿوري دير بعد اهو پاڻي ڪڍي پيارجي، ته هڏڪيءَ کي فائدو ڪندو.



## چترشالا
thumb|ککر



Hornet.jpg|ککر
2919baldf.w.jpg
Vespa basalis .jpg
Baldie.jpg
Wespennestje Vinderhoute.JPG
HornetLifeLyd.png



## حوالا

زمرو:جيت
چلو مرون

.
ڇلو مرون:
نالا ع. زبزب، ف. خوڪ فلوسدار، هه. وغيره___ ڇلا مردن، پرسو صحراءِ ۽ خوڪره.
هي جانور ڪتي جي قد جيترو ٿئي ٿو، هن جي بت تي ڇلر ٿيندا آهن.

## طب

اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: ___-، ميل: ___-، عوض: ______، وزن: قدر موافق.
خاصيت: هن جا ڇلر ڳچيءَ ۾ ٻڌائبا ته ٽيئڙ تپ، اجاين ڊيڄاريندڙ خوابن کي ڏسڻ، ننڊ ۾ ڏند ڪرٽڻ بند ٿي ويندا. ساڳيا ڇلر گهوڙي جي ڳچيءَ ۾ ٻڌائبا ته اهو بد نظر ۽ بيماريءَ کان محفوظ رهندو. هن جي چرٻي سنڌن جي سور ۽ فالـج تي مالش ڪرائجي ته مفيد ٿيندي. هن جو پتو، جذام، ڪوڙهه ۽ چٽي جي داغن تي ملجي ته فائدو ٿيندو، هن جو گوشت جلندر، سلهه ۽ جذام جي بيمارين ۾ مفيد آهي..

## حوالا
ڇڪڻ

ڇڪڻ:
نالا: ع. ڪندش، ف. عطاس، هه. وغيره___ نڪ ڇڪني، سوطن، عدامل ۽ بيخ ڪازران.
ننڍا پن سڪل سبزاڻي تي ٿيندا آهن.

## طب

اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: ڦڦڙن کي ۽ غشي پيدا ڪري، ميل: ڪتيرو، عيوض: ميڻ ڦل، وزن: ٽن رتين کان هڪ ماسو.
خاصيت: هن کي ڪٽي ناس ڪرائجي ته مٿي جي سور، فالـج، لقوي ۽ دماغ جي رطوبت کي سڪائڻ لاءِ نزلي، مرگهي، نڪ جي بدبوءِ ۽ نڪ جي ڦٽ لاءِ مفيد آهي. هن کي تيل بابونا ۾ ڪاڙهي تيار ڪجي، اهو تيل ڪن جي سور ۽ ٻوڙاڻ ۾ فائدو ڪري. ٻرهل، حمل ڪيرائڻ ۽ مثاني جي بيمارين کي فائدو ڪري ٿو، تريءَ جي سختي هٽي ٿي.

## حوالا
ڇوڏا

**ڇوڏا**:

نالا: ع. قشر، ف. پوست، هه. وغيره___ ڇلڪا ۽ عجي.
ڇوڏو ڪاٺ جي کل آهي.

## طب

اثر: گرم خشڪ 1، نقصان: ___-، ميل: ___-، عيوض: ______، وزن: قدر موافق.
خاصيت: نم يا ٻٻر جا ڇوڏا ڪاڙهي گرڙين ڪرائڻ سان وات جي پچڻ، وات جي ڦٽن، يا رسڪپور جي کائڻ ڪري وات اُٿي پوي، ته فائدو ٿيندو. ڇوڏن کي ڪٽي سنهو ڪري ڏندڻ سان استعمال ڪبو اچبو، ته مهارن مان رت جو اچڻ بند ٿيندو، ڏندن جو سور لهندو، ڏند ۽ مهارون مضبوط ٿيندا.

## حوالا
ڇوڏي

**ڇوڏي** (ٻيا نالا: عربي: قشرالرمان، فارسي: پوست انار، ھندي، وغيره: ڇلڪا انارڪا، ڪرو، سطح) ڏاڙھون/انار جي کل کي ڇوڏي چوندا آھن.

## طب

**اثر**: سرد خشڪ 3، نقصان: دماغ کي، ميل: آهو ٻير، عيوض: ڪتيلووزن: ٽي ماسا.

**خاصيت**: ٻين دوائن سان گڏي ڦڪي ٺاهي رکجي، اها ڦڪي رت جي دستن، سوريءَ، پيچش، صفراوي دستن جي لاءِ مفيد آهي. هن جو ڪاڙهو کنگهہ، دمڪشي، ڪچي بلغم کي پچائي کانگهاري رستي ڪڍڻ ۽ جگر جي بيمارين ۾ مفيد آهي. ڦٽڪيءَ سان گڏ ڪٽي مرهم ٺاهي مقعد جي سوڄ ۽ سور ۽ موڪن تي لائبو تہ فائدو ٿيندو.

## حوالا
ڇوھارا

**ڇوهارا** (نالا: ع. قسب، ف. خرماءِ شڪشڪن، ھ. وغيره ڇوهارا، مقلقل، برقوم ۽ خرماخوڪ.) هي کجين جا سڪل داڻا، ڊگها ڀوري رنگ تي مٺا ۽ لذيذ ٿيندا آهن، سڪايل کجور.

## طب

ھن جو اثر: گرم تر 2، نقصان: مٿي جي سور ۽ گرم مزاجن کي ڏي، ميل: بادامي ۽ ڏاڙهون، عيوض: ڊاک ڪاري، وزن: اٺ عدد.
خاصيت: معدي کي تقويت ڏين ٿا، دماغ ۽ سيني جي رطوبت کي هٽائين ٿا، جگر جي سور، سيني ۽ اندرين پردن مان ڪچي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍڻ لاءِ مفيد آهن. هنن کي بڙ جي کير ۾ پچائي کائيندو تہ قوت باھ وڌائيندا ۽ منيءَ کي گهاٽو ڪندا.

## حوالا
چيل

**چيل** یا ديودار (انگریزی: Cedrus Deodara) وڻ جو هڪ قسم آهي، جيڪا هماليه ڏانهن مقامي وڻ آهي.

## وضاحت
## سائنسي نالو
## تقسيم ۽ رهائش

## وڻن جي پيدائش، افزائش ۽ پوکڻ
## استعمال
### اڏاوت
هي وڏو وڻ ٿيندو آهي، هن جون ڪاٺيون عمارتي ڪم ۾ اينديون آهن.

### طب
هن جو ٻورو ترن جي تيل ۾ ساڙي تيار ڪجي، پوءِ اهو تيل سوڄ ۽ سور واري هنڌ، عضون جي استرخاءِ ۽ ٻنڌين تي مالش ڪرائجي ته فائدو ٿيندو، نبضن ۽ ٻنڌين کي طاقت ڏيندو. هن جي ٻوري جو ڪاڙهو پيٽ جي سور، دستن ۽ بخارن لاءِ مفيد آهي. سنڍ هن جو تاثير قوي ڪري ٿي.

## ثقافت ۾
## پڻ ڏسو
• پاڪستان جا وڻ
 
• سنڌ جا وڻ 
## خارجي لنڪس

* Conifers Around the World: ''Cedrus deodara - Himalayan Cedar''.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:پاڪستان جا وڻ
زمرو:آزاد ڪشمير جا وڻ
زمرو:گلگت بلتستان جا وڻ
زمرو:خيبر پختونخوا جا وڻ
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڇيڻو

thumb|ڇيڻو
**ڇيڻو** (فارسي: سرگين، هندستاني، وغيره: گوبر، فرٽ، ايلہ ۽ تروا.) جانورن جو سفل. سڪل ڇيڻو ٻارڻ لاءِ ڪم ايندو ھو.

## طب

::اثر: گرم خشڪ، وزن: قدر موافق.

نڪهير جي لاءِ ڳائو تازو ڇيڻو پيشانيءَ تي رکائجي. نـُـنهن ٿر ۽ آڱر ويڙهي ان جي لپري ٻڌائجي تہ فائدو ٿيندو. سڪل ڇيڻي جو ڦلهيار، تيل ۾ ملائي، گهڻي رت اچڻ واري هنڌ تي رکجي تہ رت بند ڪندو.

## حوالا
حرمرو

thumb|حرمرو
**حرمرو** (عربي: بذرالحرمل، فارسي: اسفند، هندي/اردو، وغيرہ: حرمل، اوذلڪ ۽ اهليم) ميٿيءَ جي ٻج جهڙو سنهو، ڳاڙهي رنگ تي ٿيندو آهي.

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 2، نقصان: مٿي جو سور ۽ گرم مزاجن کي، ميل: شڪنجبين ۽ پاڻي، عيوض: موريءَ جو ٻج، وزن: ٽي ماسا.
**خاصيت**: غليظ وائي باديءَ کي وڃائي ٿو، بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو، حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو. جلندر، يرقان، مرگهي، ماليخوليا، ويسر، کنگهہ، دمڪشي، پيٽ جي سور، فالج، لقوي، عضون جي استرخاءِ ۽ منيءَ جي امساڪ پيدا ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
حلوان

**حلواڻ** (نالا عربي: جدي، فارسي: بزغاله، ھندي ۽ ٻيون: بره، جلان ۽ جدا) مھيني ٻن جو ڄاول ڇيلو حلوان سڏبو آهي.

## طب
:اثر: معتدل، نقصان: ___، ميل: سؤنف، عيوض: ___، وزن: هڪ پاءُ.

**خاصيت**: هن جو گوشت سريع الھضم آهي، دل ۽ دماغ کي قوت ڏئي ٿو، رت وڌائي ٿو، گوشت کي پاڻيءَ ۾ چڱيءَ طرح رڌي، ڳاري، شوربو ڪري پيئڻ سان معدي ۽ جگر کي ڪم طاقتيءَ ۽ کنگهہ کي فائدو ٿيندو، بلغم شور کي ڳاري ڪڍندو. قوت باھ، گردن جي ضعف، مثاني جي ضعف ۽ مثاني جي پٿريءَ کي مفيد آهي.

## حوالا
مسقطي حلوه

**حلوو مسقطي** (عربي: حلوه دندان گير، فارسي: افروشه، هندي/اردو وغيره: حلوا ۽ سيومنه) مشھور شيءِ آهي، جيڪا گيھ، کنڊ ۽ نشاستي کي گڏي ٺاهيندا آهن.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم تر 2، **نقصان**: دير هضم، **ميل**: ڦوٽا، **عيوض**: ___، **وزن**: قدر موافق.

**خاصيت**: دماغ ۽ جگر کي تقويت ڏئي ٿو، معدي ۽ آنڊن جي خشڪي گهٽائي ٿو، ٽوري کي نرم ڪري ٿو، بدن کي ٿلهو ڪرڻ لاءِ ۽ قوت باھ وڌائڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
حيات ڪاٺي

**حيات ڪاٺي** (اردو ۽ فارسي: چوب حيات، عربي: خشب الحيات) هڪ هلڪي وڻ جي ڪاٺي آهي جنھن مان اگر ڪاٺي جھڙي سڳند اچي ٿي. رنگ ۾ ڀوري، ذائقي ۾ ڪوڙي ٿئي ٿي.

## طب

**مزاج**: ٻي درجي اندر گرم خشڪ آهي.

**مقدار خوراڪ**: هڪ ماسي کان ٽي ماسا.

**پيدائش**: بنارس ۽ گورکپور (ڀارت) ۾ ٿيندي آهي.

**خاصيت**: هي قابض اثر رکندڙ ۽ زهرن لاءِ ترياق چئي وڃي ٿي، سوڄ کي نيسائڻ لاءِ تمام ڪارگر آهي. نانگ ۽ وڇون وغيره جي ڏنگيل کي پاڻي ۾ گهي پياريندا آهن، ۽ ليپ ڪرائيندا آهن. هن جو مرهم ڦٽ ڇٽائي ٿو. هيضي ۾ جڏهن ڪو الٽيون ڪري ساڻو ٿي پيو هجي، تڏهن استعمال ڪجي تہ آب حيات جو ڪم ڏئي ٿو..

## حوالا
خاڪ شفا

**خاڪ شفا** (ٻيا نالا: ع. طين الحميد، ف. خاڪ شفا، ھ. وغيره: مٽي پاڪ، طين الشفا ۽ خاڪ شيرازي.)  ڳاڙهاڻ مائل اڇي رنگ تي ٽڪين جي صورت ۾ ٻڌل مٽي آهي. جنهن لاءِ ڪن جو چوڻ آهي تہ "اها مٽي زاد شرفہ" يعني ڪربلا معليٰ مان آڻيندا آهن، ڪي چون ٿا تہ شيراز ملڪ جي مٽي آهي.

## طب
**اثر**: سرد خشڪ 2، **نقصان**: ___-، **ميل**: گلاب جو پاڻي، **عيوض**: ___-، **وزن**: ٽي ماسا.

**خاصيت**: دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿي، تپن، وبائي دستن، وڇون ۽ نانگ جي زهر لاءِ، ڦٽن، ۽ سوڄن ۾ مفيد آهي. شيعہ حضرات انهيءَ ٽڪيءَ تي نماز پڙهندا آهن.

## حوالا
خاڪشير

**خاڪشير** (عربي: خبه، فارسي: خاڪشي، هندي/اردو وغيره: خوب ڪلان، حمحم، بذرالخمخم، شفترڪ ۽ شيوران) هيڊي ۽ ڳاڙهي رنگ تي هڪ تمام سنهڙو ٻج ٿئي ٿو.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم تر 2، **نقصان**: مٿي جو سور، **ميل**: ڌوئڻ ۽ ڪتيرو، **عيوض**: تودري، **وزن**: نـَـوَ ماسا.

**خاصيت**: قوت باھ کي وڌائي ٿو، بک لڳائي ٿو، بدن کي ٿلهو ڪري ٿو، معدي ۽ هاضمي کي طاقت ڏئي ٿو، پراڻن ۽ گرم تپن ۾ فائدو ڪري ٿو، ست اٺ دفعا پاڻيءَ ۾ ڌوئي، پسائي پوءِ اهو پاڻي ڇاڻي پيارڻ سان، اُرڙي ۽ ماتا جي بيمارين، سيني ۽ ڦڦڙن جي رت، صفراوي، دستن، اُلٽين، کنگهہ، معدني زهرن، وڇونءَ ۽ نانگ جي ڏنگ لاءِ مفيد آهي. گهڻي اُڃ ۽ جگر جي گرميءَ کي گهٽائي ٿو. وات جي خشڪي، ڦٽن، ڪن ۽ اکين جي بيماريءَ ۾ مفيد آهي.

## حوالا
خبازي

**خبازي** (عربي: خبازي، فارسي: نان ڪلاغ، ھندستاني، وغيره: تخم خبرور، پنيرڪ، پاپڙا، ابم، ڪماجي، ۽ شبوئي) خطميءَ جي شڪل تي خطميءَ جي ٻج کان ڪجهه سنهو ڀوري رنگ تي هڪ ٻج آهي.

## طب
:اثر: سرد تر 1، نقصان: معدي کي، ميل: ميوَن جو پاڻي، عيوض: خطمي، وزن: پنجن کان ست ماسا.
سودا ۽ بلغم جي خلطن، صفراوي ۽ گرم تپن، جگر جي سدن ۽ ٻرهل جي سختيءَ کي تحليل ڪرڻ لاءِ منضج آهي. سوري، پيچش، آنڊن جي ڦٽ، ٻرهل جي سور، يرقان، مثاني جي ڦٽ، نڙيءَ جي آواز صفا ڪرڻ، کنگھ ۽ سيني جي رطوبت خشڪ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.
هن جو ضماد جگر جي سور ۽ سوڄ کي فائدو ڪري ٿو. وڇونءَ جي ڏنگ تي هن جي ٽاڪور ڪجي.

## حوالا
خچر

**خچر** (انگريزي: Mule؛ عربي: ابو اشجع، فارسي: استر،  هندي: بابو، پيرو ۽ بزدون)، گهوڙي جي قسم جو هڪ جانور آهي، جيڪو گهوڙي کان قد ۾ ننڍو ٿيندو آهي. ھي جانورن جو ڪو علحده نسل ناھي پر گڏھ ۽ گھوڙي جي جنسن جي ميلاپ مان مادہ ڳڏھ يا ماده گھوڙيء مان ورتو ويندو آھي. 

گڏھ ۽ گھوڙو جڏھن پاڻ ۾ لڳ ڪندا آهن تہ خچر پيدا ٿيندو آهي. خچر ۾ پنھنجي ذات پيدا ڪرڻ جي صلاحيت ناھي. خچر ۾ پنھنجي پيءُ ماءُ جون سڀ خوبيون موجود ھونديون آھن. منجھس گڏھ جي اورچائي، صبر ۽ پيرن جي پختائي، گھوڙي جي طاقت، قدبت ۽ تيزي موجود ھوندي آھي. جتي گھوڙو ڪم نه ڪري سگھي يا جتي تمام گھڻي گرمي ھجي اتي خچر ڪم ڏئي سگھي ٿو. خچر گڏھ (نر) ۽ گھوڙيء جو اولاد آھي. گڏھ (مادي) ۽ گھوڙي (نر) جو اولاد خچر کان بلڪل جدا قسم جو ٿئي ٿو. اھو گھوڙي وانگر ھڻڪاريندو آهي ۽ گڏھ يا خچر وانگر ڪڏهن بہ ھينگندو ناھي. ان جي بدني بناوٽ گھوڙي سان گھڻي قدر مشابھت رکي ٿي. ھو خچر کان ننڍو ٿيندو آهي ۽ تمام ٿوري تعداد ۾ اسپين ۽ دنيا جي ٻين ٿورن ڀاڱن ۾ ملي ٿو.

## طب

اثر: گرم خشڪ 3، _______________-، وزن: قدر موافق.

خاصيت: هن جو گوشت، سنڌن جي پراڻي سور ۽ عرق النسا لاءِ مفيد آهي، هن جي چرٻي نقرس جي سور، عضون جي سيٽجڻ، ٻنڌين جي ڍرائي، ڪم طاقت ۽ سور وارين جاين تي مالش ڪرائجي ته فائدو ٿيندو.
هن جي چرٻي ۽ کر ساڙي حمل واري عورت کي دونهون ڏجي ته ٻار ڪري پوندو..

## حوالا

زمرو:پالتو جانور
زمرو:ڪرنگھيدار جانور
زمرو:جانورن جا عام نالا
خطمي

**خطمي** (نالا: ع. بذرالخطمي، ف. تخم خطمي، ھ. خيري، ابخل ۽ سحم المرخ.)ستارن جي ٽڪين وانگر هڪ قسم جو ٻج آهي جو ڳاڙهي رنگ تي ٿيندو آهي.

**اثر**: سرد تر 1، نقصان: معدي ۽ ڦڦڙن کي، ميل: ماکيءَ ۽ سؤنف، عيوض: خبازي ۽ نيلوفر، وزن: پنجن ماسن کان ست ماسا.

**خاصيت**: گهاٽن ۽ سڙيل خلطن، گرم تپن، يرقان، ٻرهل، بدن جي خارش لاءِ منضج آهي. گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿي، ڦڦڙن جي سور ۽ پاسي جي سور کي فائدو ڪري ٿي.
جيڪي بخار مٿي چڙهن ٿا، تن کي لاهڻ، سخت سوڄن کي نرم ڪرڻ، خشڪ کنگھ، دمڪشي ۽ مثاني جي بيمارين ۾ مفيد آهي.

## حوالا
خميري اٽو

**خميري اٽو** (عربي: عجين، فارسي: خمير ترش، هندي/اردو وغيره: ماوا، ممير ۽ رسميقو) قسم جو کٽو اٽو آهي، جنھن کي زيتون جي تيل يا کٽي جهڻ ۾ ٿوري وقت لاءِ وجهي رکجي تہ ترش ٿي ويندو.

## طب

**اثر**: گرم خشڪ 2، **نقصان**: سيني کي، **ميل**: ڪتيرو، **عيوض**: ___-، **وزن**: هڪ پاءُ

**خاصيت**: انهيءَ مان ماني پچائي کارائڻ سان غليظ وائي بادي تحليل ٿيندي، ڏندن جي سور ۽ معدي جي تقويت لاءِ مفيد آهي. انهيءَ اٽي ۾ وڌيڪ شيون ڦودنو يا طباشير يا زعفران وجهي پچائي تہ اها ماني ٽيئڙ تپ، سيني جي سور ۽ ماني هضم ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:بريڊ
خس

**خس** (ٻيا نالا: عربي: خس، ف. خس، هندي، اردو: ڪانڊل) ناريل جي بوجرن وانگر سنهيون تندون، بادامي رنگ تي ٿينديون آهن

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 2، _____________________، وزن: پنجن کان ست ماسا.

**خاصيت**: دل ۽ دماغ کي خوش ڪن ٿيون. هن مان ڇپريون ٺھرائي دروازن تي ٽنگي گرميءَ جي ڏينھن ۾ انھن ڇپرين تي پاڻي ڇٽڪارجي تہ جيڪا هوا انھن مان مٽي اندر ايندي. اُها قلب، روح نفساني، حواس باطني ۽ دماغ کي معطر ڪندي ۽ طاقت ڏيندي.

## حوالا

زمرو:فصل