عرب اسرائيل جنگ 1948

**عرب اسرائيل جنگ 1948**   جنھن کي اسرائيل ۾ **جنگ آزادي** سڏيندا آهن، اسرائيل جي نالي نئين قائم ٿيل رياست ۽ عرب ملڪن جي فوجي اتحاد جي وچ ۾ لڳل جنگ جو نالو آهي، جيڪا برطانيه جي ٻين مھاڀاري جنگ کانپوءِ نگراني ۾ آيل برطانوي مينڊيٽ وارو فلسطين جي علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ لاءِ لڳي ھئي. ھن جنگ کي "پھرين عرب اسرائيل جنگ" بہ چوندا آھن.

1917ع ۾ بالفور واري اعلان ۽ 1920ع ۾ برطانوي مينڊيٽ واري فلسطين جي قيام کان پوءِ يھودين ۽ عربن وچ ۾ ھلندڙ دٻاءُ واري حالت،  تڪرار جي صورت اختيار ڪئي. 1936ع کان 1939ع جي وچ تائين ھلندڙ مخالفت، فلسطين ۾ عرب انقلاب کي جنم ڏنو ۽ وري 1944ع کان 1947ع تائي ھلندڙ يھودين جي مخالفت وري يھودي بغاوت کي جنم ڏنو. انھن ٻنھي دٻاءُ وارين حالتن 1947ع ۽ 1948ع ۾ گھرو ويڙھ کي جنم ڏنو، خاص طور تي 29 نومبر 1947ع تي گڏيل قومن جي مينڊيٽ واري فلسطين جي ٽن حصن ۾ ورھائڻ جي اعلان بعد؛ جنھن تحت ھڪ حصو عربن جي رياست، ٻيون حصو يھودين جي رياست ۽ ٽيون حصو بين الاقوامي علائقو جنھن ۾ بيت المقدس ۽ بيت اللحم جا شھر شامل ھيا.

15 مئي 1948ع تي فلسطين جي گھرو ويڙھ اسرائيل ۽ عرب ملڪن وچ ۾ تڪرار جي صورت اختيار ڪئي ۽ اسرائيل جي خودمختياري جي اعلان]] کانپوءِ مصر، اردن، شام ۽ عراق جون فوجون فلسطين ۾ داخل ٿي ويون. انھن مان اردن 2 مئي تي يھودي سفارتڪارن سان ڳالھيون ڪري جنگ کان پاسو ڪرڻ جو واعدو ڪيو ھو. جنگ جي نتيجي ۾ اسرائيل گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي  قرارداد نمبر 181 موجب فلسطين جي تقسيم جي منصوبي تحت کيس مليل علائقي کان سواءِ فلسطيني رياست جي بہ 60 سيڪڙو حصي تي قابض ٿي ويو. ان 60 سيڪڙو عرب علائقي ۾ جافا، لڊا،رملا، گليلي ۽ نيگيو جا ڪجهه علائقا شامل ھيا. باقي 40 سيڪڙو فلسطين جا علائقا جن ۾  بيت المقدس کان تل ابيب روڊ جو وڏو حصو، اولھ بيت المقدس ۽ اولهندي ڪناري جا ڪجهه علائقا ٽرانس جارڊن يا اردن جي قبضي ۾ آيا، جيڪي اردن پنھجي ملڪ م ملائي ڇڏيا. غزہ جي پٽي تي مصر جو قبضو ٿي ويو.

پھرين ڊسمبر 1948 ۾ تي جيروڪو ڪانفرنس ۾ 2000 فلسطيني وفدن فلسطين ۽ ٽرانس جارڊن جي انضمام جو مطالبو ڪري عرب اتحاد طرف قدم وڌايو پر فلسطيني عربن جي رياست قائم نہ ٿي سگھي. تڪراري علائقي جي اندر نسلي مردم شماري جي تبديلي آڻي ڇڏي. جنگ بعد اٽڪل ست لک فلسطينين کي بي گھر ڪري اسرائيل جي علاقن مان تڙيو ويو. جن کي فلسطيني پناھگير چيو ويو. پناهگيرن سان جيڪو گذريو ان کي **النقبہ** جو نالو ڏنو ويو يعني **تباھي**. جنگ جي خاتمي کان پوء رڳو ٽن سالن ۾ ست لک يھودي اسرائيل لڏي آيا انھن ۾ وڏو تعداد انھن جو ھو جن کي عرب ملڪن مان تڙيو ويو ھو.

## جنگ جو پسمنظر
thumb|left|جنرل اسيمبلي جي قرارداد نمبر 181 تحت تجويز ڪيل برطانوي مينڊيٽ واري فلسطين جي تقسيم جو نقشو جنھن ۾ نيري رنگ ۾ يھودي رياست، نارنگي رنگ ۾ فلسطيني عربن جي رياست ۽ ان ۾ اڇي رنگ سان بيت المقدس وارو ننڍڙي بين الاقوامي علائقو

ٻين مھاڀاري جنگ جي خاتمي بعد عرب قومون برطانوي (ليگ آف نيشنز واري) مينڊيٽ وارن علائقن ۾ اڀرڻ لڳيون. ٽرانس جارڊن وارو علائقي ۾ عربن جي ھاشمي خاندان جي عبدالله اول 1946ع ۾ ٽرانس جارڊن برطانيا کان آزاد ڪرايو ۽ 1949ع ۾ ان ملڪ جو نالو تبديل ڪري اردن رکيو. آزادي کان پوءِ بہ شاھ عبدالله برطانيا جي زبردست اثر ھيٺ ھيو. مصر بہ 1922ع ۾ آزاد ٿيو ۽ اتي قائم ٿيل بادشاھت بہ نالي ماتر خودمختيار ھئي ڇو تہ برطانيا اڃان اتي پنھجو اثر جاري رکندو پيو اچي ايستائين جو اينگلو ايجپٽن ٽريٽي، 1936  عمل ۾ آيو جنھن اتي برطانيا جي فوجي چرپر کي صرف سوئيز ڪئنال واري گيريزن تائين محدود ڪيو جيڪا بہ 1945ع تائين قائم رهي سگهي. 1943ع ۾ لبنان بہ آزاد رياست بڻجي ويو پر فرانسيسي فوج اتي پوء به 1946ع تائين رھي ۽ ساڳي سال شام بہ فرانس کان آزادي ماڻي. 1945ع ۾  مصر، عراق، شام، لبنان، يمن، ٽرانس جارڊن، ۽ سعودي عرب پاڻ ۾ ملي عرب ملڪن جي وچ ۾ ويجھڙائي وارين پاليسين کي رابطن ھيٺ رکڻ خاطر عرب ليگ ٺاھي، ۽ ھڪٻئي جي دفاع لاءِ معاھدي تي صحيحون پڻ ڪيون. انھن مان سعودي عرب، مصر ۽ شام کي انديشو ھيو تہ ٽرانس جارڊن فلسطين کي مڪمل يا جزوي طور تي پنھنجي ملڪ ۾ ملائي ڇڏيندو ۽ ان سرزمين وسيلي شام ، لبنان ۽ حجاز تي حملي ڪرڻ يا انھن ملڪن کي ڪمزور ڪرڻ جي قابل ٿي سگھندو. 29 نومبر 1947 تي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي قرارداد پاس ڪري فلسطين کي ٽن حصن ۾ ورھائڻ جي تجويز منظور ڪئي. ان قرارداد جي يھودين آجيان ڪئي پر عرب ان تي ناراض ٿي پيا. فلسطين ۾ پرتشدد مظاهرا شروع ٿي ويا، جيڪي وڌي 1947 ۾ وڏي پيماني تي  گھرو جنگ جي صورت اختيار ڪري ويا. جنوري کان پوءِ عرب لبريشن آرمي جون سرگرميون وڌي ويون ۽ انھن گليلي ۽ سماريا ۾ پنھنجي طاقت کي وڌايو.  عبدالقادر الحسيني سوين مجاھدن جي لشڪر سان مصر کان آيو ۽ فلسطين ۾ ڪجهه ھزار نوان مددگار ڀرتي ڪيا ۽ بيت المقدس ۾ ھڪ لک يھودين جو گھيرو ڪيو. ان کي روڪڻ لاءِ يھودي اختيارين ھڪ سئو کن جنگي گاڏين جو قافلو روانو ڪيو. الحسيني جي مجاھدن ھگانا جي ان قافلي کي تباھ ڪري ڇڏيو ۽ يھودين جو گھيرو تنگ ڪيو، سوين ھگانا جا ھٿياربند جيڪي گھيري اندر يھودين کي رسد پھچائڻ جي ڪوشش ڪن پيا، سي مارجي ويا. حالات ڏاڍا خراب ٿي ويا ھئا پر يھودي آبادي قبضو ڇڏڻ لاء تيار نہ ھئي. عرب آبادي بہ ان گھرو ويڙھ ۾ غير محفوظ ٿي وئي هئي. ھائفا، جافا ۽ بيت المقدس مان ۽ يھودين جي اڪثريت وارن علائقن مان وچولي ۽ مٿئين طبقن سان تعلق رکندڙ  لڳ ڀڳ ھڪ لک عرب لڏي ٻين علائقن يا اوڀر وارن ملڪن ڏانھن ھليا ويا. اتي حالتون بگڙي وڃڻ ڪري آمريڪا فلسطين جي تقسيم واري تجويز تان ھٿ کڻي ويو ۽ عرب ليگ جي حوصلا افزائي ڪئي تہ جيئن عرب سمجھن تہ عرب لبريشن آرمي جي اضافي سان تقسيم جي تجويز جو خاتمو اچي ويندو. ٻئي طرف برطانيا 7 فبروري 1948 تي فلسطين جي عرب علائقن کي ٽرانس جارڊن ۾ ضم ڪرڻ جي حمايت جو فيصلو ڪيو. يھودين ۾ به ان خيال زور ورتو  ته سندن شڪست جو سبب انھن جي ڪمزوري نہ پر چپ ڪري ويھي ڏسڻ واري پاليسي ھئي ان ڪري ڊيوڊ بين گوريان ھگانا جي نئين سر تنظيم سازي ڪئي ۽ فوج ۾ جبري ڀرتي کي لازمي بڻائي ڇڏيو. ان ھر يھودي مرد ۽ عورت جي فوجي تربيت کي لازمي ڪري ڇڏيو. گولڊا ميئر آمريڪا مان ھمدردن مان فنڊ گڏ ڪري موڪليو ۽ جوزف اسٽالن جي صيھوني مقصد جي حمايت جي فيصلي سان يھودين جا نمائندا اوڀر ۾  ھٿيارن جا اھم معاھدا ڪرڻ جي قابل ٿي ويا ۽  ھگانا جي ايجنٽن ٻي جنگ عظيم جو بچيل مرمت ٿيل جنگي سامان حاصل ڪري پنھنجي فوج جي سامان ۽ ان جي چرپر يا لاسجسٽڪ کي بھتر بڻايو. آپريشن بليڪ ذريعي ھٿيارن جي مارچ جي مھيني تائين منتقلي ڪئي وئي.

بين گوريان ايگئيل آدين تي اھا ذميداري رکي تہ جيئن ئي برطانيا علائقو خالي ڪري تہ ھي فلسطيني عربن تي  حملو شروع ڪري ڇڏي. ان منصوبي جو نالو ڊاليٽ پلان  (Plan Dalet)  ھيو جيڪو مارچ ۾ جوڙيو ويو ۽ اپريل ۾ ان تي عملدرآمد ڪرڻو ھو. ھڪ ٻيو منصوبو آپريشن نيچشن جو ھو جنھن تحت الحسيني طرفان ڪيل جيروسلم جو گھيرو ختم ڪرڻو ھو،   پندرهن سؤ فوجي ھگانا جي گيواٽي برگيڊ ۽ پالماخ جي ھئرل برگيڊ حملا شروع ڪري جيروسلم طرف ويندڙ رستو 5 اپريل کان 20 اپريل تائين صاف ڪري ڇڏيو. ٻئي مسلمان ۽ يھودي جيروسلم جي بين الاقواميت جي خلاف ھئا. يھودي منصوبي بنديءَ سان شھر تي قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا. شھر عربن جي گھيري کان آزاد ٿي ھگانا جي قبضي ۾ اچي ويو . ڪاروائي ڪامياب وئي ۽ آخري ٻن مھينن ۾  ڪافي کاڌ خوراڪ ٽرڪن وسيلي جيروسلم جي يھودين ۾ ورھائڻ لاء منتقل ڪئي وئي . الحسيني مارجي ويو. ھگانا جي ان آپريشن ۾ ارگون ۽ ليھي گروپن گڏجي فلسطين عربن جو تمام وڏو قتل عام ڪيو جيڪو تاريخ م ديرياسين قتلام جي نالي سان مشھور آھي جنھن جي وڏي پيماني تي مذمت ٿي. ان جي نتيجي ۾ وڏي پيماني تي فلسطيني عرب ھن ڌرتيءَ تان لڏڻ تي مجبور ٿي پيا. ٻئي طرف عرب لبريشن آرمي جي ھلندڙ آپريشن  ناڪام  ٿي ويو.
۽ گڏوگڏ دروز عرب انھن سان غداري ڪري يھودين سان ملي ويا. ان ويڙھ دوران برطانيا پنھنجي فوج علائقي مان ڪڍي ويو، اھڙي حالتن عرب ملڪن کي مداخلت تي مجبور ڪيو پر انھن جي تياري ٿيل نہ ھئي ۽ آھي مناسب فوج نہ موڪلي سگھيا جيڪا بازي کي ڦيرائي سگھي ھا.
thumb|شاھ عبدالله اول 29 مئي 1948 ۾ جيروسلم جي چرچ ٻاھران .
 
عربن جي اڪثريت ٽرانس جارڊن جي  شاھ عبدالله اول طرف ڏسي رھي ھئي پر ھو پڻ نہ پيو چاهي تہ فلسطين جي آزاد عرب رياست ٺھي ڇوتہ ھو ان علائقي جي اردن ۾ انضمام چاھي پيو. ھي ٻٽي راند کيڏي رھيو ھو ھڪ طرف يھودين جي اختيارين سان ڳالھيون ٻوليون ڪري رھيو ھو ۽ ٻئي طرف عرب ليگ ۾ بہ ويٺو هو. حملي جي لاء ھگانا ڪاميابي سان ڪاروايون ڪيون جن ۾ آپريشن يفتاھ پن شامل آھي.۽ آپريشن بين امي جنھن ذريعي گليلي ۾ پنھنجي قبضي کي مضبوط بڻايو، ۽  آپريشن ڪلشون جنھن جيروسلم جي ٻاھران گڏيل محاذ جوڙيو. شاھ عبدالله اول ۽ گولڊا ميئر جي وچ ۾ بي سود ڳالهين ٻولين جي نتيجي بعد 13 مئي تي  ڪفار ايتزيئون قتل عام([Kfar Etzion massacre) ٿيو جنھن عرب ليڊرن کي محسوس ڪرايو تہ جيروسلم واري جنگ بي رحم ٿيندي.14 مئي 1948 تي بين گوريان اسرائيل جي رياست جي قيام جو اعلان ڪري ڇڏيو جنھن تي عرب ملڪن مداخلت ڪئي اھڙي طرح گھرو ويڙھ ھلندي ھن پھرين عرب اسرائيل جنگ جي شروعات ٿي وئي.

## جنگ جي تياري
سيپٽمبر 1947 ۾ ھگانا وٽ 10489 رائفلون، 702 لائيٽ مشين گنون، 2666 سب مشين گنون، 186 ميڊيم مشين گنون، 672 ٻہ انچي مارٽر ۽ 92 ٽي انچي مارٽر 76&nbsp;mm وارا موجود ھيا. ع1946 ۾ بين گوريان طئي ڪيو تي يھودين کي نہ صرف فلسطيني عربن پر عرب ملڪن سان بہ بچاء لاءِ لڙائي ڪرڻي پوندي ان ڪري کين ڳورن ھٿيارن جي اشد ضرورت ھئي.جنھنڪري ھن يورپ مان ھٿيارن حاصل ڪرڻ لاءِ مھم ھلائي ۽ پھرين چند مهينن ۾ ئي ھي ھٿيارن جو گھڻو تعداد حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو
 thumb|جون 1948 ۾ اسرائيلي ايويا ايس-199

يھودين مخفي طرح تي ڳورا ھٿيار بہ گڏ ڪري ورتا. يھودين ايجنٽن ٽي بوئنگ بي-17 فلائنگ فورٽريس بمبار جھاز آمريڪا کان خريد ڪري ورتا، ان کان علاوه ڪجهه ڪيورٽس سي-46 ڪمانڊو ٽرانسپورٽ جھاز ۽ ھڪ ڊزن ھاف ٽريڪس پن خريد ڪيا. انجم جھازن کي نئين سر رنڱي زرعي سامان جو روپ ڏنو ويو. اولھ يورپ ۾ ھگانا جي ايجنٽن پنجاھ 65&nbsp;mm فرينچ مائونٽين گنون، ٻارھن 120mm مارٽر، 10 ايڇ-35 ھلڪيون ٽئنڪون ۽ وڏي تعداد ۾ ھاف ٽريڪس گڏ ڪيا. مئي جي اڌ تائين يھودين چيڪو سلاواڪيا کان 25 ايويا ايس 199 ويڙھاڪ جھاز، 200 ھيوي مشين گنون، 5021 لائيٽ مشين گنون، 24500 رائفلون ۽  پنچ ڪروڙ ويھ لک گوليون خريد ڪيون. ھوائي جھازن رستي ھٿيارن جي سمگلنگ غير يھودي  آمريڪي ھوابازن جي مدد سان ڪئي وئي جن يھودين کي ھوابازي جي تربيت ڏني. يھودين ھٿيارن جي پيدوار ۾ بہ اڳڀرائي ڪئي. آڪٽوبر 1947 کان جولاءِ 1948 تائين 30 لک 9mm گوليون، 150000 ملس گرنيڊ، 16000 سب مشين گنون (اسٽين گنون)، 210 ٽي انچي 76mm  مارٽر ٺاھيا.
 ان کانسواءِ ڪجهه ڊيوڊڪا مارٽر پڻ پيداوار ۾ شامل ھيا جيڪي مقامي طور تي ڊزائين ڪري ٺاھيا ويا هئا. نومبر 1947ع ۾ ھگانا ھڪ خفيہ نيم فوجي طاقت ھئي جيڪا 1920 جي جافا واري فسادن کان وٺي بي حد منظم طاقت ھئي  ان جي ھڪ موبائل فورس ھش جي نالي سان ھئي جنھن ۾ 2000 ڪل وقتي ويڙھاڪ ھيا جن ۾ مرد ۽ عورتون شامل ھيون ۽ ان جا 10000 ويڙھاڪ محفوظ فورس ۾ شامل ھئا جن ۾ ويڙھاڪ جي عمر 18 کان 25 سال ھئي. ھڪ ايئليٽ ،(elite) يونٽ يا چونڏيل گروپ، پلماخ ۾ وري 2100 ويڙھاڪ ۽ ھڪ ھزار محفوظ فورس جا جوان ھيا. يھودين جي جملي فوجي طاقت 35000 ھزار جوان ھئي جن ۾ 15000 کان 18000 تائين ويڙھاڪ ۽ ٿلھي ليکي 20000 تائين گيريزن فورس ھئي  انھن م ھزارن ۾ اھڙا ھيا جن ٻين جنگ عظيم ۾ برٽش آرمي ۾ ملازمت ڪري چڪا ھيا.
وليد خالدي مطابق يھودين وٽ ھڪ اضافي فورس يھودي آباديءَ واري پوليس پڻ ھئي جنھن ۾ 12000 ھٿياربند شامل هئا. . Few of the units had been جيڪي ڊسمبر 1947ع تائين تربيت يافتہ ٿي چُڪا هئا .
5 ڊسمبر 1947ع تي فوجي ۾ جبري ڀرتي شروع ڪئي وئي جنھن ۾ 17 کان 25 سالن تائين سڀ مرد عورتون فوج ۾ ڀرتي ڪيا ويا اھڙي طرح 21000 جوانن جو فوج ۾ اضافو ٿيو . جلد ئي جبري ڀرتي ۾ 26 کان 40 سالن تائين مرد عورتون بہ شامل ڪيا ويا.
ارگون نالي تنظيم جي سرگرمين کي MI5 به دھشتگردي قرار ڏنو ۽ ان تنظيم تي برطانوي سرڪار چوڪسي رکي ھئي. مارچ 1948ع تائين يھودين جي فوجي طاقت نفري ۾ عربن کان وڌيڪَ ھئي, کين ھگانا جي نگراني ۾  35780 ڪل وقتي ويڙھاڪ فوجي ھيا.
عربن جي مؤثر ويڙھاڪن جو تعداد 12000 تائين ھيو.
ڪن مورخن مطابق عرب ويڙھاڪ فوجين جو جملي تعداد 23500 ھيو. اھي پنھنجي آبادي جو تمام ٿورڙو حصو ھيا انھن جي ڀيٽ ۾ يھودي ويڙھاڪن ۾ انھن جي سمورن آبادي شامل ٿي چڪي ھئي. 
عرب ليگ گڏيل قومن جي اداري طرفان ڏنل فلسطين جي تقسيم جي مخالفت ڪري ڇڏي ھئي ۽ اھا اسرائيل جي قيام جي سخت مخالف ھئي. عرب ليگ جو مطالبو ھو تہ  پھرين فلسطين کي آزاد ڪيو وڃي.1947 جي پڇاڙيءَ ۾ عرب ليگ ھڪ عراقي رٽائرڊ جنرل اسماعيل صفوت جي سربراهي ۾ ھڪ فوجي ڪاميٽي جوڙي جنھن جو مقصد يھودين خلاف فلسطيني عربن جي فتح جي امڪانن جو جائزو وٺڻ ھو. ڪاميٽي ان نتيجي تي پھتي تہ فلسطيني عربن جي فتح جي ڪابہ اميد ڪانھي ۽ عرب ملڪن جي مداخلت تمام ضروري آھي. پوليٽيڪل ڪاميٽيءَ تنھن ھوندي بہ ان رپورٽ جي نتيجن  کي رد ڪري ڇڏيو ۽ فوجي مداخلت کان سواءِ فلسطين  جي تقسيم خلاف فلسطيني ھٿياربند جدوجهد جي  مدد جي سفارش ڪئي. اپريل 1948ع جي مھيني ۾ فلسطيني عربن جي شڪست تي فلسطين مان انھن ملڪن ۾ پناه وٺڻ لاءِ ايندڙ فلسطيني عربن جي حالت تي سندن ملڪن ۾ مداخلت لاءِ عوامي دٻاءُ وڌي ويو جنھن ڪري اڳواڻن فلسطين ۾ فوج موڪلڻ جو فيصلو ڪيو. ان فوجي مداخلت لاءِ عرب ليگ پنھنجا ھيٺ ڏنل جواز گڏيل قومن جي اداري ۾ سيڪريٽري جنرل آڏو پيش ڪيا:
* فلسطين م امن امان قائم ڪرڻ ۽ اتي رتوڇاڻ کي روڪڻ لاء عرب رياستون مداخلت لاءِ مجبور ٿي پيون.
*فلسطين وارو مينڊيٽ ختم ٿي چڪو آهي ۽ ان پٺيان ڪابہ قانوني اختياري ڪانہ ڇڏي آھي.
*فلسطين جي مسئلي جو واحد حل ھڪ واحد فلسطيني رياست جي قيام ۾ آھي.

برطانيا جي سفير اليڪ ڪرڪبرائڊ 1976ع ۾  پنھنجي يادگيرين ۾ سندس عرب ليگ جي جنرل سيڪريٽري عبدالرحمان حسن اعظم پاشا لاء لکيو آهي تہ فوجي مداخلت کان ھڪ ھفتو اڳ ھن ساڻس گفتگو ۾ يھودين جي فوجي طاقت جو ذڪر ڪيو، جنھن تي اعظم پاشا ھٿ کي لوڏائي جواب ڏنو ھو تہ:... "انھن جي تعداد سان ڪو فرق نہ ٿو پئي، اسان کين سمنڊ ۾ ٻوڙينداسين". عرب ملڪن جي فلسطين ۾ فوجي مداخلت جو ھڪ مقصد فلسطيني عربن کي بلڪل تباھي کان ۽ پاڻ کي فلسطيني پناھگير جي دٻاءَ کان بچائڻو ھيو
ھن جنگ ۾ شاھ عبدالله اول جو ڪردار اھم ھيو ڇو تہ ھي پاڻ کي عرب فوج جو سپريم ڪمانڊر بڻجڻ لاءِ عرب ملڪن کي راضي ڪري اھو عھدو حاصل ڪري چڪو ھو ۽ ھن جي ٽرانس جارڊن جي فوج برطانيا جي فوجي تربيت سان منظم ٿيل ھئي .مصر جو شاھ فاروق عرب دنيا م شاھ عبدالله اول جي چيمپئن تي پنھنجي لاءِ ھڪ خطرو سمجهي رھيو ھو . سندس اھا بہ خواھش ھئي تہ ڏکڻ فلسطين مصر جي قبضي ۾ اچي 
 جمال عبدالناصر ٻڌايو ھو تہ مصري فوج جي پڌرائي مطابق اھو صهيوني گروپن کي سيکيت ڏيڻ لاء ھڪ فوجي آپريشن ھو.  برطانيا جو پرڏيهي کاتو ۽ سي آء اي ان خيال جا ھيا تہ جيڪڏهن عرب ملڪن مداخلت ڪئي تہ جنگ کٽي ويندا. مارٽن وان ڪريويلڊ جي مطابق فوج جي نفري ۾ عرب ملڪن ۽ اسرائيل  برابر ھيا  مصري جنرلن جو خيال ھيو تہ فوجي چڙهائي ڄڻ تہ بغير رڪاوٽ سان تل ابيب تائين ٻن ھفتن جي ھڪ پريڊ ھوندي   مصر، عراق ۽ شام وٽ ھوائي فوجون ھيون. مصر ۽ شام وٽ ٽئنڪون بہ ھيون. سڀني وٽ جديد توپخانو بہ ھيو.

## جنگ

جنگ شروع ٿيڻ بعد فرانس چيڪوسلاواڪيا مان اسرائيل جي لاءِ ھٿيار موڪلڻ لاء فرانس جي زمين استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي ڇڏي، ۽ پنھنجا ٻہ ھٿيارن وارا بحري جھاز نڪاراگوا لاءِ روانا ڪيا جيڪي درحقيقت اسرائيل جي مدد لاءِ نڪتا ھيا. چيڪوسلاواڪيا اسرائيل جي مدد لاءِ وڏي پيماني تي ھٿيار موڪليا جن ۾ ويڙھاڪ ھوائي جھاز پڻ شامل ھيا.

پھرين جنگ بندي تائين، جولائي 1948ع ۾ اسرائيل پنھنجي ھوائي فوج، بحري فوج ۽ ٽئنڪ بٽالين قائم ڪري چڪو ھو. جنگ ۾ حصو وٺندڙ عرب رياستن جو تعداد پنج ھيو جن ۾ مصر، ٽرانس جارڊن،عراق، شام ۽ لبنان شامل ھيا جن پنھنجي عام فوج جا مھم جو دستا فلسطين ۾ موڪليا. جنھن بعد اضافي نفري بعد ۾ سعودي عرب ۽ يمن موڪلي. جنگ وقت انھن ملڪن جي فوجين جو تعداد لڳ ڀڳ 23500 کان 26000 ھيو جن م مصري فوجي 10000، اردني 4500، عراقي 3000، شامي 6000، عرب لبريشن آرمي جا 2000، لبناني 1000 ۽ سون جي تعداد ۾ سعودي شامل ھيا.ان کان سواءِ ھڪ ھزار فلسطيني اڳي ئي ويڙھ ۾ شامل ھيا. جنگ کان پھريان ان جنگ ۾ شامل عرب فوج جي ٽريننگ برطانيا ۽ فرانس جي ماھرن ڪئي ھئي.ان وقت اردن جي فوج جو سربراھ ليفٽيننٽ جنرل سر جان گلب ھيو. شام چيڪوسلاواڪيا مان عرب لبريشن آرمي لاءِ ننڍا ھٿيار خريد ڪيا پر ھگانا جي سامونڊي مداخلت ڪري انھن جي بحري رسد نہ ٿي سگھي. ٽرانس جارڊن  جي فوج **[[عرب ليجيئن]]** عربن ۾ سڀ کان وڌيڪَ تربيت يافتہ ھئي، جنھن جو ڪمان اڃان برطانيوي آفيسرن وٽ ھئي. ان ۾ فوجين جو تعداد 12000 تائين ھيو جيڪي چئن انفرنٽري ريجمينٽن ۾ ورھايل ھئي جنھن وٽ 40 توپون ۽ 75 ھٿيارن واريون گاڏيون هيون  جنوري 1948 تائين ان ۾ 3000 مضبوط ٽرانس جارڊن سرحدي فورس جو اڃان اضافو ٿيو. ان وقت ان فوج ۾ خدمتون ڏيندڙ برطانيا جي آفيسرن جو تعداد 48 ھيو. ليجن جي ڪمانڊر جنرل گلب پاشا اردني فوج کي ھيٺين چئن برگيڊن ۾ ورهايو ھيو:

عرب ليجيئن جنگ ۾ مئي 1948ع ۾ شامل ٿي پر رڳو انھن علائقن ۾ وڙھي جيڪي شاھ عبدالله اول ٽرانس جارڊن  جي لاءِ محفوظ ڪرڻ چاھيا پئي. جن ۾ اوڀر ڪنارو ۽ اوڀر جيروسلم شامل ھيا. اپريل ۾  بيلجيم جي سوئس  ڪمپني برطانيا جي ايٿوپيا واري پرڏيھي معاملن واري آفيس جي ذريعي اردن ۽ مصر سان وڏي پيماني تي ھٿيارن جو سودو ڪيو پر ان جي رسد ۾ فرانس رڪاوٽ وڌي ۽ برطانيا جي ٽرانس جارڊن طرف ويندڙ ھوائي جھازن جي اسڪواڊرن  کي لھڻ جي اجازت ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ بيلجيئم تي سفارتي ڌٻاءُ وڌو تہ عرب ملڪن سان ھٿيارن جا سودا منسوخ ڪري. 1948 ۾ عراق جي فوج ۾ ڪل ٻارھن برگيڊ ھيون جن ۾ جملي 21000 کن فوجي ھيا، ۽ عراقي ھوائي فوج وٽ 100 جھاز ھيا جن مان اڪثر برطانوي ھيا.شروع ۾ عراق صرف 3000 فوجي فلسطين موڪليا. ان کان علاوه چار انفرنٽري برگيڊون، ھڪ آرمرڊ بٽالين پڻ موڪليا ۽ انھن سڀني کي اردني رھنمائي ۾ ڪم ڪرڻو ھو.
 عراق جو پھريون فوجي قافلو اپريل 1948ع ۾ جنرل نورالدين محمد جي ڪمان ۾ اردن 
پھتو 

1948ع ۾ مصر جي فوج جو تعداد 40000 ھيو. ان جا 80 سيڪڙو فوجي وڏي عمر ۾ اچي چڪا ھيا ۽ فوجي ملازمت جي قابل نہ رھيا ھيا ۽ انھن جو سامان جي چرپر جو نظام اھڙو نہ ھيو جو سرحدن کان ٻاهر پري تائين مڪمل رسد پھچائي سگھي. جنگ جي شروعات وقت مصر ڏھ ھزار مھم جوءُ فوجين کي فلسطين ۾ ميجر جنرل احمد علي المواوي جي ڪمان ۾  موڪليو جيڪا پنج انفرنٽري بٽالين تي مشتمل ھئي جن مان ھڪ آرمرڊ بٽالين  ۾ برطانوي ننڍيون ٽئنڪون ايم ڪي 6 ۽ مالٽڊا 2 ٽئنڪون شامل ھيون، ھڪ بٽالين ڪيو ايف 25 توپنسان مسلح ھئي، ھڪ بٽالين سڪس پائونڊر توپن سان مسلح ھئي. ھڪ بٽالين وچولي مشين گنن سان مسلح ھئي. مصر جي ھوائي فوج مان 30 سپر مئرين اسپٽ فائر، 4 ھاڪر ھريڪين 20 ڪروڊ بمبار جھازن ۾ تبديل ڪيل سي 47 اسڪائٽرين جنگ ۾ شامل ھيا. شام جي فوج ٽن انفرنٽري برگيڊ ۽ ھڪ آرمرڊ برگيڊ  ۾ ورھايل 12000 فوجين حصو ورتو.ان کان سواءِ شامي ھوائي فوج جي پنجاھ جھازن حصو ورتو جن مان ڏھ جديد ۽ ٻي جنگ عظيم واري جنريشن جا ھيا.فرانس شام سان ھٿيارن جي وڪري جا معاھدا صحيحين ٿيڻ باوجود معطل ڪري ڇڏيا. لبنانجي فوج سڀ کان ننڍي ھئي جنھن جي 3500 فوجين جنگ ۾ حصو ورتو. گيلبر مطابق جون 1947 ۾ بين گوريان جو لبنان جي مئرونائٽ واري مذھبي قيادت سان معاھدو ٿيو جنھن تحت ڪجهه ھزار پائونڊن جي عيوض لبنان پنھنجي فوج کي فلسطيني جنگ کان ٻاھر ڪڍي ڇڏيو. پر روگن ۽ شلائم مطابق لبنان جي ھڪ ھزار فوجين فلسطين ۾ ڪاروائي لاءِ گھري آيا ھيا ۽  اتر گليلي  ٽپي آيا پر يھودي ويڙھاڪن کين روڪيو ۽ پسپا ڪندي ڏکڻ لبنان تائين پوئتي ڌڪيو ايستائين جو جنگ ختم ٿي.  پھرين ۽ ٻين جنگبندي دوران مصر ۽ عراق فوجي نفري ۽ فوجي سامان ۾ اصافو ڪيو .سعودي عرب جا ڪجهه سئو فوجي جيڪي جنگ ۾ حصو وٺڻ آيا اھي  مصري ڪمان ۾ وڙھيا.انھن جو تعداد جنگ دوران 1200 تائين وڌي سگھيو.پھرين جنگبندي دوران سوڊان پنھنجي باقاعده فوج جون ڇھ ڪميٽيون مصر جي ڪمان ۾ وڙھن لاءِ موڪليون  يمن ۽ مراڪش بہ ننڍڙا فوجي دستا  موڪليا.
 
15 مئي 1948 تي برطانوي مينڊيٽ جي خاتمي جي تاريخ ھئي جيڪا 14 تاريخ تي رات جو ٻارهين بجي شروع ٿيڻي ھئي  تنھنڪري 14 تاريخ تي برطانيا فلسطين مان نڪري ويو. 14 مئي 1948 تي برطانوي انتظاميہ جي نڪرڻ کان چند ڪلاڪ بعد بين گوريان اسرائيلي رياست جي قيام جو اعلان ڪيو. اسرائيل جي قيام کان ڪجهه ڪلاڪن بعد عرب ملڪن  حملو شروع ڪيو. جلد ئي يھودي آباديون حملي جي زد ۾ اچي ويون. ھگانا جون فوجون اڳواٽ ئي نئين قائم ٿيل رياست جي اولهندي سرحد تي پھچي چڪيون ھيون. عربن جي ان حملي جي آمريڪا، سويت يونين ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل تريگ لي مذمت ڪئي ھئي پوء بہ ريپبلڪ آف چين ۽ ٻين گڏيل قومن جي رڪن ملڪن ان جي حمايت ڪئي.

شروع ۾ اھا تجويز رٿيل ھئي تہ جنگ جي شروعات ۾ شام ۽ لبنان اتر کان، عراق ۽ ٽرانس جارڊن اوڀر کان حملو ڪندي چارئي نزرٿ ۾ گڏجي پوءِ ھائفا طرف وڌندا ۽ مصري ڏکڻ کان اڳتي وڌي تل ابيب ۾ داخل ٿيندا. 11 کان 13 مئي تائين دمشق ۾ ٿيل عرب ليگ جي اجلاس دوران شاھ عبدالله اول ان تجويز کي رد ڪري نئين تجويز رکي جنھن مطابق عراق کي جيزريل وادي تي حملو ڪرڻو ھو ۽ عرب ليجيئن رملا ۽ نابلوس تي حملو ڪري ٽنھي کي ھيبرون ۾ ملڻو هو. 12 مئي 1948 تي ان منصوبي جي خفيہ ڄاڻ فراس جي جيروسلم م موجود ڪائونسليٽ جنرل يھودين کي فراهم ڪري ڇڏي.يھودي فوج جو پھريون مشن اھو ھيو تہ عرب حملي آورن کي اڳتي وڌڻ کان روڪي. جيئن ئي برطانيا يھودين جي ھجرت تي ۽ ھٿيارن جي رسد تي پابندي  کي ھٽايو تيئن اسرائيلي فوجي طاقت ۾ تيزي سان اضافو شروع ٿي ويو ۽ ھگانا  پيرا ملٽري فورس مان باقاعده فوج جي شڪل اختيار ڪئي. ليھي ۽ ارگون تنھن کان سواءِ ھيون. 26 مئي 1948 تي اسرائيل IDF   اسرائيل ڊفينس فورس قائم ڪئي جنھن ذريعي ھگانا، ليوي ۽ ارگون کي ھڪ مرڪزي ڪمان ۾ رکيو ويو.
thumb|اسرائيل فوجي نريم ۾
thumb|upright|نيگبا م اسرائيلي فوجي
مصر ڏکڻ پاسي کان 15 مئي 1948 تي ٻن آبادين تي  حملو شروع ڪيو  ۽ اھو مقابلا نرم جي جنگ۽ ڪفار ڊاروم جي جنگ جي نالي سان مشھور ٿيا.ان جنگ ۾ مصر توپن، ٽئنڪن وغيره ۽ ھوائي جھازن جو استعمال ڪيو  پر يھودين جي سخت مزاحمت تي ٻنھي مقابلن ۾ مصري فوج ناڪام ٿي. 19 مئي تي يادمورديچائي واري جنگ لڳي ۽ ان محاذ تي يھودي فوج مصري فوج کي پنجن ڏينھن تائين اڳتي وڌڻ نہ ڏنو.  نيٺ مصري فوج جو ھڪ ڪالم اتر طرف ساحلي پٽي ڏي غزہ طرف وڌيو ۽ ٻيو ڪالم اوڀر ڏي بيرشيبہ طرف وڌيو. ۽ نيگيو جي پاس ي گھيرو ڪيو جنھن بعد جون جي مھيني ۾ نيگبا واري جنگ لڳي  اسرائيلي فوج مصري فوج کي تل ابيب طرف پيشقدمي کي روڪڻ لاءِ گيواتي برگيڊ کي مقابلي ۾ لڳايو. اتر کان پيش قدميءَ دوران مصري فوج 28 مئي تي اسدود پل کي تباھ ڪري ڇڏيو جيڪو تل ابيب طرف وڃڻ لاء رستي ۾ ھئي جنھن جو مطلب ھيو تہ تل ابيب طرف پيشقدمي نہ ڪرڻي ھئي جنھن سان ان محاذ تي اسرائيلين کي وڙھڻ جي ضرورت نہ پئي . جيڪڏهن اھا پيش قدمي نہ رڪجي ھا تہ تل ابيب يھودين جي ھٿن مان نڪري وڃي ھا ڇوتہ اسرائيل وٽ ان پاسي ايتري فوج نہ ھئي جو تيل ابيب جو دفاع ڪري سگھي ھا.   29 مئي کان 3جون تائين اسرائيلي فوج آپريشن پليشيٽ ذريعي مصري فوج کي روڪيو. 6 جون تي نتزانم واري جنگ لڳي. سڀ کان وڏو مقابلو جيروسلم واري جنگ ۾ اسرائيلي فوج ۽ عرب ليجيئن وچ ۾ ٿيو. اسرائيلي لاترون وارو قلعو خالي ڪري ڇڏيو جيڪو عرب ليجيئن جي قبضي ۾ آيو.
لاترون واري عيسائين جي خانقاھ بہ اردني فوج جي قبضي ۾ آئي اھڙي طرح اردني فوج اسرائيلي ويڙھاڪن جيروسلم جي يھودين جي وچ ۾ رابطو ٽوڙي ڇڏيو. لاترون قلعي جي واپسي لاءِ اسرائلين حملا شروع ڪري ڏنا جن ۾ انھن جو وڏو جاني نقصان ٿيو جنھن م 585 فوجي مارجي ويا ء انھن حملن ۾ اسرائيلي جنرل مڪي مارڪوس  پڻ مارجي ويو   

جيروسلم جي گھيري دوران يھودين ٻئي پاسي کان ھڪ نئون رستو برما روڊ ٺاھي پنھنجو شھر جي يھودين سان رابطو بحال ڪيو.  عرب ليجيئن اسرائيلي حملن کي ناڪام بڻايو ۽ جوابي حملن ۾ بيت سوسن ۽ گيزر تي قبضو ڪيو پر سخت لڙائي کان پوءِ پالماخ جي دستن قبضو ڇڏائي ورتو.

[thumb|upright=.6|علم رياضي جو پروفيسر [مخائيل فيڪيتي، ھيبريو يونيورسٽي جو پرووسٽ، جيروسلم جي گھيري وقت پنھنجي پاڻي جي حصي سميت]]
لاترون جي قبضي سان اردني فوج يا عرب ليجيئن اسرائيلي فوج جي کاڌي ۽ پاڻي جي رسد کي روڪي ڇڏيو. 17 مئي تي شاھ عبدالله اول اردني ڪمانڊر جان بگٽ گلب(گلب پاشا) کي جيروسلم ۾ داخل ٿيڻ جو حڪم ڏنو. عرب ليجيئن شھر تي توپن ۽ مارٽر سان وڏي گولاباري ڪئي ۽ اسرائيلين کي عربن واري علائقي ۽ پراڻي شھر کان ڌڪي ٻاھر ڪڍيو. عرب ليجيئن حراست م آيل سوين يھودين جي قتل عام ڪرڻ لاءِ  تيار عربن کان پڻ بچايو. بيت المقدس شھر جي ڏکڻ واري پاسي رامت رشيل ۾  جنگ جاري رھي. عرب ليجيئن ان تي پڻ قبضو ڪيو پر پوء 26 مئي تائين اسرائيلي ويڙھاڪ قبضو وٺي ويا.23 مئي تي آمريڪا جو ڪائونسليٽ جنرل ۽ اقوام متحده جي صلح واري ڪميٽيءَ جو رڪن ٿامس سي. واسن ويسٽ جيروسلم ۾  فائرنگ ۾ مارجي ويو. آڪٽوبر 1948 ۾ اسرائيل ھئرل برگيڊ
کي اڳتي آڻي جيروسلم جي ڪاريڊور جو قبضو وٺڻ لاءِ آپريشن جا ھا ھار شروع ڪيو.

عراقي فوج جون ٽي برگيڊ جن ۾ ٻه پيادا ۽ ھڪ آرمرڊ اتر اردن مان  درياءِ اردن پار ڪري پھتيون ۽ گيشر تي حملو ڪيو پر ڪاميابي نہ ملي سگھي. پوءِ نابلوس، جينن ۽ تلڪارم طرف پيشقدمي ڪئي. 29 مئي تي اسرائيلين عراقي فوج تي جينن وٽ حملو ڪيو جتي ٽي ڏينھن ڇتي جنگ ھلي ۽ عراقين پنھنجي پوزيشن جو دفاع ڪيو. پھرين جون تي ڪارميلي برگيڊ ۽ گولاني برگيڊ جينن جو قبضو عراقي فوج کان کسي ورتو پر وري کين عراقي فوج پوئتي ڌڪيو ۽ مقابلي م 34 اسرائيلي فوجي مارجي ويا ۽ 100 زخمي ٿيا 
 
شامي فوج بہ گليلي تائين وڌي آئي پر ڪا خاطرخواه ڪاميابي حاصل نہ ڪري سگھي .6 جون 1948ع عرب لبريشن آرمي جون ٻہ برگيڊ ۽ لبناني فوج المالڪيہ ۽ القدس تي قبضو ڪيو جنھن بعد لبنان جنگ کان ٻاھر ٿي ويو. 10 جون تي شامي فوج مشمار ھاياردين ٽپي آئي جتي اسرائيل جي اوڊيڊ برگيڊ کين روڪيو. پوء شامي فوج پسپائي واري پوزيشن ۾ رھي.
left|thumb|upright|عرب لبريشن آرمي جو ڪمانڊر ڪئوڪجي

اسرائيلي ھوابازي وارو ڪم ھڪ ھوائي سروس SA  ڪري رھي ھئي جنھن جو نالو شيروت اوائر  ھيو ان ايئر سروس نومبر 1947ع ۾ ڪم شروع ڪيو ھو. مارچ 1948ع ۾ گليلي اسڪواڊرن ۽ اپريل 1948ع ۾ نيگيو اسڪواڊرن ۾ ٺاھيو ويو. 15 مئي تي ايس اي کي اسرائيلي ايئر فورس جو درجو ڏنو ويو.  15 مئي تي رايل ايجپشن ايئر فورس(REAF) جي چئن اسپٽ فائر ھوائي جھازن تل ابيب تي بمباري ڪئي ۽ اسڊي ڊوو ايئرفيلڊ جتي ڪافي اسرائيلي جھاز بيٺل ھيا جن تي بمباري ڪري اسرائيلي جھازن کي تباھ ڪيو ۽ ڪن کي  نقصان پھچايو ۽ پنج اسرائيلي پڻ مارجي ويا.انھن حملن ۾ ھڪ اسپٽ فائر جھاز ڪيرايو ويو. شروع ۾ REAF بي ڌڙڪ حملا ڪري رھي ھئي ڇوتہ ان جي بمبار جھازن کي ڀڄائڻ لاءِ اسرائيل وٽ صلاحيت نہ ھئي رڳو زمين تان انھن کي نشانو بڻايو ويندو ھيو. جيئن جيئن تل ابيب کي وڌيڪ مؤثر ايئر ڊفينس جي صلاحيت جي منتقلي ٿيندي وئي تيئن تيئن مصري ايئر فورس جي جھازن جو نقصان وڌندو ويو ۽ اھا غير مؤثر ٿيندي وئي. ان جا پنج جھاز برطانيا جي ايئرفورس تباھ ڪيا جڏھن انھن غلطي سان  رامت ڊيوڊ ايئر بيس تي حملو ڪيو. انھن نقصانن کان پوءِ اسرائيلي علائقن تي ھوائي حملن جي شدت گھٽجندي  وئي ۽ مئي جي پڇاڙيءَ ۾ اسپٽ فائر اسڪواڊرن ۽ انھن جا بھترين پائليٽ لڳ ڀڳ ختم ٿي ويا. 

چيڪوسلاواڪيا مان 25  ايويا ايس-199 بمبار جھاز پھچڻ بعد ھوائي فورس جي طاقت جو توازن جلد ئي اسرائيل جي ايئر فورس جي حق ۾ ٿي ويو ۽ جنگ ھلندي اسرائيل چيڪوسلاواڪيا کان 65 اسپٽ فائر جھاز بہ خريد ڪيا جيڪي جنگ ھلندي پھچي ويا. اسرائيلي ايئر فورس جا ڪيترائي پائلٽ مدد ۾ ٻاھران آيل ھئا يا جنگ عظيم ۾ تجربو رکندڙ وڏي عمر وارا ھئا. 3 جون تي پھريون دفعو اسرائيلي ايئر فورس مصر جا ٻہ جھاز تباھ ڪيا جيڪي تل ابيب تي بمباري ڪرڻ آيا هئا. پھرين جون کان اسرائيل عرب ملڪن جي شھرن تي بمباري شروع ڪري ڇڏي، ۽ شروعات امان ڪئي، جنھن تي رات جو 50 کان 110 پائونڊن جا ڪيترائي بم ڪيرايا جنھن ۾  بادشاھ جي محل کي بہ نقصان پھتو ۽ 12 شھري مري ويا، 30 زخمي ٿيا. برطانيوي ايئر بيس تي پڻ بمباري ٿي، جنھن تي برطانيا اسرائيل کي چتاءُ ڏنو تہ جيڪڏهن ٻيھر انجي ايئربيس تي  حملو ٿيو تہ اسرائيلي جھاز ڪيرايا ويندا ۽ ان جي ايئر فيلڊن تي بمباري ڪئي ويندي. جنھن بعد اسرائيل امان تي ٻيھر ڪڏهن حملو نہ ڪيو. اسرائيل آريش، غزہ شهر، دمشق، ۽ قاھرہ تي بہ ھوائي حملا ڪيا.

جُولاءِ 1948 تائين اسرائيل پنھنجي فوج جو تعداد 63000 تائين وڌائي ويو ھو، ۽ 1949 جي بھار جي شروعات تائين ان جو تعداد وڌي 115000 ٿي ويو. جُولاءِ 1948 ۾ عرب فوجين جو ڪل تعداد 40000 ھيو جيڪو آڪٽوبر 1948 ۾ وڌي 55000 تائين وڌيو ۽ 1949 ۾ ٿورڙو اضافو ٿيو. صلح دوران اسرائيلي ڊفينس فورسز جو تجويز ڪيل تقسيم تحت عربن واري علائقي جي  9 وڏن عرب شھرن ۽ 50 ڳوٺن تي قبضو ٿي چڪو ھيو جن ۾ جيروسلم، جافا، ھائفا، ايڪر، سافيد، تبريئاس، بيسن، سماخ ۽ يبنا شامل ھيا. جنين تي اڃان قبضو ڪانہ ٿيو ھو پر اتان جا رهاڪو شھر ڇڏي ويا. عرب فوج 14 يھودين جي آبادي وارا علائقا قبضي ۾ آندا پر انھن مان گڏيل قومن جي تجويزيل تقسيم تحت اسرائيل جي حصي واري علائقي مان صرف ھڪ علائقو مشمار ھاياردين شامل ھيو. 
پھرين جنگ بندي 11 جون 1948 کان 8 جولاءِ 1948 تائين قائم رهي جيڪا گڏيل قومن جي مداخلت سان عمل ۾ آئي.انھن 28 ڏينھن ۾ ھٿيارن جي رسد تي بہ پابندي لڳائي وئي.ان وچ ۾ ٻنھي ڌرين پنھنجي قبضن کي مضبوط ڪيو ۽ جنگبندي جون خلاف ورزيون پڻ ڪيون.

جنگبندي دوران ارگون الٽالينا  نالي بحري جھاز تي  خانگي طور تي ھٿيار منتقل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر انھن اھي ھٿيار اسرائيلي حڪومت جي حوالي ڪرڻ کان انڪار ڪيو، جنھن تي بن گوريان طاقت استعمال ڪندي هٿيار ضبط ڪرڻ جو حڪم ڏنو پر مزاحمت ٿيڻ جي ڪري انھن سان ڳالھيون ٿيون جنھن بعد بن گوريان جي حڪم تي ان جھاز تي حملو ڪري ٻوڙيو ويو.ان واقعي ۾ ڪيترائي اسرائيلي فوجي ۽ ارگون جا ڪارڪن ھڪٻئي سان وڙھندي مارجي ويا.

جنگبندي ختم ٿيڻ بعد مصري فوج جنرل نصيب جي ڪمان ۾ 12 جُولاءِ تي نيغبا تي حملو ڪري نيغبا واري جنگ شروع ڪئي.  ٻئي ڏينھن تي اسرائيلين ٽن  محاذن تي حملو ڪري ڇڏيو. ڏهن ڏينھن تائين جنگ ھلي پوء وري گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل ھڪ دفعو ٻيھر 18 جُولاءِ کان جنگبندي جو مطالبو ڪيو. جنگ جو ٽيون مرحلو 15 آڪٽوبر 1948 کان 10 مارچ 1949 تائين ھليو. جنگ جي ٽئين مرحلي ۾ اسرائيل عرب فوج جي نيڪالي لاءِ  لاڳيتا حملا شروع ڪري ڏنا.
24 آڪٽوبر تي اسرائيل آپريشن ھائرم شروع ڪري گليلي جا سمورا مٿيان علائقا قبضي ۾ ڪيا ۽ لبناني فوج کي واپس لبنان ۾ ڌڪي ڇڏيو. شام جي فوج تي حملا ڪري ان جي ھڪ پوري بٽالين تباھ ڪري ڇڏي. ھڪ اندازي مطابق پنجاھ ھزار فلسطيني عربن وڃي لبنان ۾ پناھ ورتو. مھيني جي پڇاڙي ۾ اسرائيلي فوج گليلي جي سموري علائقي تي قبضو ڪري چڪي ھئي ۽ لبنان اندر پنج ميلن تائين علائقو ليتاني ندي تائين سندن قبضي ۾ اچي ويو.۽ لبنان جا 13 ڳوٺ اسرائيل جي قبضي ۾ آيا. 
10 جولاءِ تي گلب پاشا عرب ليجيئن جي دفاع لاءِ فوني وار (phony war) جي بندوبست جو حڪم ڏنو.  اسرائيل تل ابيب۽ جيروسلم جي وچ وارن علائقن راملي ۽ ليڊا کي ھٿ ڪرڻ لاءِ آپريشن ڊيني شروع ڪيو .
thumb|عرب فوجين راملا فاتح اسرائيل فوج آڏو پيش ڪندي
رملي کي ھٿ ڪرڻ لاءِ 8000 اسرائيلي فوجي  شهر ٻاھران گڏ ٿيا. اھو پھريون آپريشن ھو جنھن ۾ کوڙ برگيڊ ھڪ ئي وقت استعمال ٿيون.شھر تي انھن اتر ۽ اوڀر کان حملو ڪيو ۽ شھر مٿان بمباري بہ ڪئي وئي نيٺ 11 جولاءِ تي شھر تي قبضو ڪيو،    شھر جي عرب آبادي يا تہ ھجرت ڪري وئي يا وري کين زبردستي نيڪال ڪيو ويو. جيروسلم کي ھٿ ڪرڻ لاءِ اسرائيلي فوج آپريشن ڪيديم شروع ڪيو.

## جنگ کانپوءِ
24 فبروري 1949ع ۾ اسرائيل مصر سان الڳ جنگ بندي جو معاھدو ڪيو. 23 مارچ تي لبنان سان، 3 اپريل تي اردن سان، 20 جُولاءِ تي شام سان الڳ الڳ معاھدا ڪيا. جنگبندي واري تقسيم ۾ اسرائيل جي قبضي ۾ برطانوي مينڊيٽ واري فلسطين جو  78 سيڪڙو حصو آيو 
جنھن  ۾  8000 چورس ميل جو علائقو اچي پيو، جنھن ۾  گليلي جو سڄو علائقو، جيزريل وادي ، نيگيو جو سڄو علائقو ، اولھ جيروسلم ، اسرائيلي سامونڊي ڪنارو ۽ وچولو علائقو شامل ھيا. اسرائيل جي فوجي طاقت جي برتري ڪري اھا صلاحيت ھئي تہ ويسٽ بينڪ کي بہ ھٿ ڪري ۽ جنگبندي جي معاھدي تي صحيح کان اول جنرل ييگال ايلن جي اھڙي تجويز ھئي پر بين گوريان راضي نہ ٿيو  ھن جنگ ۾ اسرائيل جا 6373 ماڻھو مارجي ويا جن ۾ 4000 کن فوجي ھيا باقي ان جا شھري ھئا. انھن 2000 اھي ماڻهو به ھيا جيڪي ھولوڪاسٽ ۾ بچي ويا.  ھڪ اندازي  مطابق عربن جي قتل ٿيلن جو تعداد 7000 ھيو جنھن ۾ 3000 فلسطيني، 2000 مصري، 1000 اردني ۽ 1000 شامي شامل ھيا. فلسطيني مؤرخ عارف العارف مطابق عربن جو جاني نقصان 3700 ھيو جن ۾ 1161  مصري ,0562 اردني شامل ھيا. ھڪ ٻئي اندازي مطابق فوت ٿيل فلسطيني عربن جو تعداد 13000 ھيو جن مان 1953 وڙھندي مئا.  گھرو ويڙھ  ۽ ان بعد ھن جنگ دوران ڪل ٻارھن لک فلسطيني آبادي مان 750000 فلسطيني بي گھر ۽ بي وطن ٿيا. 1951 ۾ گڏيل قومن جي مصالحتي ڪميشن جي ڏنل انگ اکرن مطابق انھن بي گھر ۽ بي وطن فلسطيني آبادي جو تعداد 711000 ھيو. هن تعداد ۾ اھي بي گھر شامل ناھن جيڪي اڃان اسرائيل جي قبضي ۾ آيل فلسطين ۾ رھيل ھيا. ھن  فلسطيني تڪرار ۾ 400 عربن جي ڳوٺن ۽ ڏھ يھودين جي ڳوٺن جي ماڻهن ھجرت ڪئي. ھن تڪرار کان اڳ ٿيل آدمشماري مطابق 1947 ۾ فلسطين ۾ مسلمانن جو تعداد 1143336 ھيو. جنگ بعد اسرائيل جي قبضي۾ علائقن ۾  عربن جو تعداد 156000 ھيو جيڪي اسرائيلي شھري ٿي ويا. بي گھر فلسطيني پناھگير عرب ملڪن جي ڪئمپن ۾ منتقل ٿي ويا. گڏيل قومن جو  ھڪ ادارو  UNRWA پناھگيرن جي انساني مدد لاءِ جوڙيو جيڪو فلسطيني مھاجرن جي مدد ڪري رھيو ھو. عرب ملڪن فلسطيني عربن کي پنھنجي شھرين جي حيثيت ڏيڻ کان انڪار ڪيو رڳو کين ڪيمپن ۾ رھڻ جي اجازت ڏني ان شرط تي تہ اھي واپس ويندا. پناھگيري حيثيت انھن جي اولاد ۾ بہ قائم رھي. انھن عرب ملڪن ۾ پيدا ٿيندڙ اولاد کي بہ شھريت ڏيڻ کان انڪار ڪيو ويو سواءِ اردن جي جتي فلسطيني پناھگيرن جي اولاد کي اتان جي شھريت ڏني وئي.  عرب ليگ فيصلو ڪيو ته کين شھريت ناھي ڏيڻي تہ جيئن سندن شناخت قائم رھي ۽ انھن جو وطن واپس وڃڻ جو حق محفوظ رھي سگھي.اڄ بہ 14 لک کان وڌيڪَ فلسطيني 58 تسليم ٿيل پناھگيري ڪيمپن ۾ رھن ٿا. ,۽ پنجاھ لک کان وڌيڪَ فلسطيني اسرائيل کان ٻاهر رھن ٿا. ھن تڪرار جي ڪري اٽڪل ڏھ ھزار يھودين کي عرب علائقن مان ھجرت ڪرڻي پئي.  مئي 1948 کان  1951 جي پڇاڙيءَ تائين ست لک يھودي اسرائيل ۾  پراڻن عرب علائقن ۾ اسرائيل جي سرحدن ويجھو اچي آباد ٿيا.  ٽي لک کان وڌيڪَ يھودي وچ اوڀر  ۽ اتر آفريڪا جي مختلف ملڪن کان لڏي اسرائيل ۾ آيا. انھن ۾ 100000 عراقي ھيا. 136000 کان 250000 يورپ مان لڏي آيا جيڪي ٻي جنگ عظيم ۾ بي گھر ٿيا ھيا، ۽ جرمني، آسٽريا ۽ اٽليءَ جي  ڪيمپن ۾ رھيل ھئا. 
270000 کان وڌيڪ اوڀر يورپ کان لڏي آيا،
 جن گھڻيا رومانيا جا رهندڙ ھئا.

## ڪجهه حوالا ۽ لاڳاپيل تاريخي ڪتاب
* Adrian, Nathan (2004). *Britain, Israel and Anglo-Jewry 1949–57*. Routledge
* Bickerton, Ian and Hill, Maria (2003). *Contested Spaces: The Arab-Israeli Conflict*. McGraw-Hill. 
* Black, Ian (1992). *[[Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services]]*. Grove Press. 
* Bowyer Bell, John (1996). *Terror Out of Zion: The Fight For Israeli Independence*. Transaction Publishers. 
* Bregman, Ahron (2002). *Israel's Wars: A History Since 1947*. London: Routledge. 
* Brown, Judith and Louis, Roger (1999). *The Oxford History of the British Empire*. Oxford: Oxford University Press. 
* Cragg, Kenneth. *Palestine. The Prize and Price of Zion*. Cassel, 1997. 
* van Creveld, Martin (2004). *[[Moshe Dayan]]*. Weidenfeld & Nicolson. 
* Collins, Larry and Lapierre, Dominique (1973). *[[O Jerusalem!]]", Pan Books. 
* El-Nawawy, Mohammed (2002), *The Israeli-Egyptian Peace Process in the Reporting of Western Journalists*, [[Ablex Publishing|Ablex]]/[[Greenwood Publishing|Greenwood]], 
* Geddes, Charles L. (1991). *A Documentary History of the Arab-Israeli Conflict*. [[Praeger Publishers|Praeger]]. 
* [[Yoav Gelber|Gelber, Yoav]] (1997). *Jewish-Transjordanian Relations 1921–48: Alliance of Bars Sinister*. London: [[Routledge]]. 
* Gelber, Yoav (2004). *Israeli-Jordanian Dialogue, 1948–1953: Cooperation, Conspiracy, or Collusion?*. [[Sussex Academic Press]].
* Gelber, Yoav (2004) "*Independence Versus Nakba*"; [[Kinneret Zmora-Bitan Dvir]] Publishing, 
* Gelber, Yoav (2006). *Palestine 1948. War, Escape and the Emergence of the Palestinian Refugee Problem*. [[Sussex Academic Press]]. 
* Gershoni, Haim (1989). *Israel: The Way it was*. [[Associated University Presses]].
* [[Martin Gilbert|Gilbert, Martin]] (1998). *Israel: A History*. [[Black Swan (imprint)|Black Swan]]. 
* [[Dore Gold|Gold, Dore]] (2007), *The Fight for Jerusalem: Radical Islam, the West, and the Future of the Holy City*, [[Regnery Publishing]], 
* Israel Foreign Ministry, Foreign Ministry of the Russian Federation, Israel State Archives, Russian Federal Archives, Cummings Center for Russian Studies Tel Aviv University, Oriental Institute (2000). *Documents on Israeli Soviet Relations, 1941–53*. London: [[Routledge]]. 
* [[Dov Yosef|Joseph, Dov]]. *The Faithful City – The Siege of Jerusalem, 1948.* [[Simon & Schuster]], 1960. Congress # 60 10976
* [[Yoram Kaniuk|Kaniuk, Yoram]] (2001). *Commander of the Exodus*. Grove Press. 
* 
* Fischbach, Michael R. 'Land'. In [[Philip Mattar]] (ed.) *Encyclopedia of the Palestinians,* Infobase Publishing. 2005. pp.&nbsp;291–98
* Flint, Colin. *Introduction to Geopolitics,* Routledge 2012
* Heller, Joseph. *The Birth of Israel, 1945–1949: Ben-Gurion and His Critics*, University Press of Florida, 2001
* [[Inari Karsh|Karsh, Inari]] & [[Efraim Karsh|Karsh, Efraim]] (1999). *Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789–1923*. [[Harvard University Press]]. 
* Katz, Sam (1988). *Israeli Units Since 1948*. [[Osprey Publishing]]. 
* Khalaf, Issa *Politics in Palestine: Arab Factionalism and Social Disintegration, 1939–1948*. SUNY Press, 1991
* [[Rashid Khalidi|Khalidi, Rashid]] (2001). "The Palestinians and 1948: the underlying causes of failure." In Eugene Rogan and Avi Shlaim (eds.). *The War for Palestine* (pp.&nbsp;12–36). Cambridge: [[Cambridge University Press]]. 
* Khalidi, Rashid (2006). *The Iron Cage:The Story of the Palestinian Struggle for Statehood*. Boston, MA:[[Beacon Press]]. 
* [[Walid Khalidi|Khalidi, Walid]] (1987). *From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948*. [[Institute for Palestine Studies]]. 
* Khalidi, Walid (ed.) (1992). *All that remains*. [[Institute for Palestine Studies]]. 
* [[Gudrun Krämer|Krämer, Gudrun]], *A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel,* Princeton UP 2011.
* Kurzman, Dan (1970), *Genesis 1948 – the first Arab-Israeli war*, [[New American Library]], New York, Library of Congress CCN: 77-96925
* Levenberg, Haim (1993). *Military Preparations of the Arab Community in Palestine: 1945–1948*. London: [[Routledge]]. 
* Levin, Harry. *Jerusalem Embattled – A Diary of the City under Siege.* Cassels, 1997. 
* Lockman, Zachary. *Comrades and Enemies: Arab and Jewish Workers in Palestine, 1906–1948*. University of California Press, 1996
* [[Saree Makdisi|Makdisi Saree]], *Palestine Inside Out: An Everyday Occupation,* W.W. Norton & Company 2010
* [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1988), *The Birth of the Palestinian Refugee Problem, 1947–1949*, Cambridge Middle East Library
* Morris, Benny (1994), *1948 and after; Israel and the Palestinians*
* Morris, Benny (2001). *Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001*. [[Vintage Books]]. 
* Morris, Benny (2004), *The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited*, [[Cambridge University Press]], Cambridge UK, 
* Morris, Benny (2008), [https://books.google.com/books?id=CC7381HrLqcC&pg=PA332&lpg=PA332 *1948: The First Arab-Israeli War*], [[Yale University Press]], New Haven, 
* Oring, Elliott (1981). *Israeli Humor – The Content: The Content and Structure of the Chizbat of the Palmah*. [[SUNY Press]]. 
* Oren, Michael, *Six Days of War*, Random House Ballantine Publishing Group, (New York 2003, 
* [[Ilan Pappé|Pappe, Ilan]] (2006), *The Ethnic Cleansing of Palestine*, [[Oneworld Publications]], Oxford, England, 
* Penkower, Monty Noam (2002). *Decision on Palestine Deferred: America, Britain and Wartime Diplomacy, 1939–1945*. London: [[Routledge]]. 
* [[Kenneth Pollack|Pollack, Kenneth]] (2004).* Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991*. [[University of Nebraska Press]]. 
* [[Jeffrey T. Richelson|Richelson, Jeffrey T.]] (1997). *A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century*. Oxford: [[Oxford University Press]]. 
* Rogan, Eugene L. and [[Avi Shlaim]], eds. *The War for Palestine: Rewriting the History of 1948*. Cambridge: [[Cambridge University Press|Cambridge UP]], 2001
* Rogan, Eugene L. and Avi Shlaim, eds. *The War for Palestine: Rewriting the History of 1948*. 2nd edition. Cambridge: [[Cambridge University Press|Cambridge UP]], 2007
* Rogan, Eugene L. "Jordan and 1948: the persistence of an official history." Rogan and Shlaim. *The War for Palestine*. pp.&nbsp;104–24
* Sadeh, Eligar (1997). *Militarization and State Power in the Arab-Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982*. Universal Publishers. 
* [[Howard Morley Sachar|Sachar, Howard M.]] (1979). *A History of Israel,* New York: [[Knopf Publishing|Knopf]]. 
* [[Yezid Sayigh|Sayigh, Yezid]] (2000). *Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993*. Oxford: [[Oxford University Press]]. 
* [[Avraham Sela|Sela, Avraham]]. "Abdallah Ibn Hussein." *The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East*. Ed. Avraham Sela. New York: [[Continuum Publishing|Continuum]], 2002. pp.&nbsp;13–14.
* [[Anita Shapira|Shapira, Anita]] (1992). *Land and Power: Zionist Resort to Force, 1881–1948*. [[Oxford University Press]]. 
* [[Avi Shlaim|Shlaim, Avi]] (2001). "Israel and the Arab Coalition." In Eugene Rogan and Avi Shlaim (eds.). *The War for Palestine* (pp.&nbsp;79–103). Cambridge: [[Cambridge University Press]]. 
* Sicker, Martin (1999). *Reshaping Palestine: From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831–1922*. [[Praeger Publishers|Praeger]]/[[Greenwood Publishing|Greenwood]]. 
* [[Peter N. Stearns|Stearns, Peter N.]] [https://web.archive.org/web/20060629024035/http://www.bartleby.com/67/3770.html Citation] from *The Encyclopedia of World History* Sixth Edition, Peter N. Stearns (general editor), 2001 [[Houghton Mifflin Company]], at Bartleby.com.
* [[Charles R. H. Tripp|Tripp, Charles]]. "Iraq and the 1948 War: mirror of Iraq's disorder." in Rogan and Shlaim. *The War for Palestine*. pp.&nbsp;125–50.
* Aloni, Shlomo (2001). *Arab-Israeli Air Wars 1947–82*. [[Osprey Publishing]]. 
* [[Morris Beckman (writer)|Beckman, Morris]] (1999). *The Jewish Brigade: An Army With Two Masters, 1944–45*. Sarpedon Publishers. 
* <span id="Ben-Ami">[[Shlomo Ben-Ami|Ben-Ami, Shlomo]] (2006). *Scars of War, Wounds of Peace: The Israeli-Arab Tragedy*. [[Oxford University Press]]. </span>
* [[Meron Benvenisti|Benvenisti, Meron]] (2002). *Sacred Landscape*. [[University of California Press]]. 
* [[Simha Flapan|Flapan, Simha]] (1987), *The Birth of Israel: Myths and Realities*, [[Pantheon Books]], New York.
* [[Martin Gilbert|Gilbert, Martin]] (1976). *The Arab-Israeli Conflict: Its History in Maps* [[Weidenfeld & Nicolson]]. 
* [[Joshua Landis|Landis, Joshua]]. "Syria and the Palestine War: fighting King 'Abdullah's 'Greater Syria plan.'" Rogan and Shlaim. *The War for Palestine*. 178–205.
* [[Nur-eldeen Masalha|Masalha, Nur]] (1992). *Expulsion of the Palestinians: The Concept of 'Transfer' in Zionist Political Thought, 1882–1948*, [[Institute for Palestine Studies]], 
* [[Ilan Pappé|Pappe, Ilan]] (2006), *The Ethnic Cleansing of Palestine*, [[Oneworld Publications]], Oxford, England, 
* Reiter, Yitzhak, "National Minority, Regional Majority: Palestinian Arabs Versus Jews in Israel" (*Syracuse Studies on Peace and Conflict Resolution*), (2009) Syracuse Univ Press (Sd). 
* Sheleg, Yair (2001). [https://web.archive.org/web/20051204222100/http://www.haaretzdaily.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=101419 "A Short History of Terror]" *Haaretz*.
* Zertal, Idith (2005). *Israel's Holocaust and the Politics of Nationhood''. Cambridge: Cambridge University Press. 

## حوالا


زمرو:فلسطین
زمرو:چونڊ مضمون