open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آتش پرستي

thumbnail
تاريخ جي شروعات کان به اڳي باهه جي اهميت ۽ قدر سبب ان جي پوڄا ڪئي ويندي هئي. باهه کي هڪ مقدس طاقت سمجهي ان کي هڪ ديوتا جهڙي اهميت ڏئي، پرستش ڪئي ويندي هئي. هندن جي قديم ويدن ۾ اگني ديوتا بابت بيان ملي ٿو. اگني ديوتا انسان ۽ ديوتائن وچ ۾ هڪ مقدس قاصد جي حيثيت رکندو هو. ديوتائن کي خوش رکڻ جي لاءِ، باهه جي قربانيءَ جو عملي تصور وجود ۾ اچي چڪو هو. ان ڪري گهرن ۽ مندرن ۾ سدائين باهه کي روشن رکيو ويندو هو. اگني ديوتا ڏانهن منسوب ٿيل ڪيترن ئي ڀارتي مندرن ۾ باهه کي قائم رکيو ويندو آهي.

ان کان سواءِ زرتشت مذهب وارا پنهنجي آڳياري ۾ سدائين باهه کي ٻريل رکندا آهن. هابيل جي قربانيءَ جو واري واقعي ۾ پڻ باهه جو ذڪر ملي ٿو. قديم يوناني هڪ جاءِ کان ٻي جاءِ ڏانهن يا هڪ ملڪ کان ٻئي ملڪ ڏانهن ويندا هئا، ته پاڻ سان باهه به ضرور کڻندا هئا. اولمپڪ راندين ۾، اولمپڪ مشعل کي روشن رکڻ جي پويان به، اصل ۾ باهه جي تقدس کي برقرار رکڻ جي معنيٰ سمايل آهي. ايران ۾ زرتشتين، باهه جي پوڄا کي باقاعدي مذهب جي شڪل ڏئي ڇڏي هئي. هنن وڏيو آڳياري تيار ڪييون، جن ۾ باهه کي سدائين روشن رکيو ويندو هو. هاڻي وري ايران ۾ پراڻيون آڳياريون آباد ٿي رهيو آهن. پارسي مذهب ايران ۾ ٻيهر ڪر موڙي رهيو آهي. دنيا ۾ جتي به پارسي آباد آهن، اهي باهه جي پوڄا ڪندا آهن. پارسي مذهب ۾ باهه کي مذهب جو روح ۽ مقدس ترين قوت سمجهيو وڃي ٿو. قديم اسرائيلي پڻ باهه جي پوڄا ڪندا هئا، پر حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي پيغمبريءَ واري دور ۾ يهودين کي باهه جي پوڄا کان جهليو ۽ رڳو ”يهودا“ يعني خدا جي عبادت جي تعليم ۽ ترغيب ڏني. قديم يوناني فيلسوفن ارسطو ۽ افلاطون هن دنيا جي هر شيءِ کي چئن عنصرن جي پيداوار قرار ڏنو آهي. انهن ۾ پاڻي، مٽي، هوا ۽ باهه اچي ٿا وڃن پر ڪيترا فيلسوف باهه کي تخليق جي سڀ کان وڏي قوت ٿا سمجهن. هن وقت انساني ذهن، مذهبي خيالن ۽ رسمن کان باغي ٿي رهيو آهي. ماديت پنهنجي عروج تي آهي. تڏهن به ايران ۽ ٻين ملڪن ۾ زرتشتي پنهنجي مندرن ۾ باهه جا آڙاهه قائم ڪري ان کي سدائين ٻريل رکندا آهن ۽ ان جي باقاعدي پوڄا ڪندا رهندا آهن. سنڌ ۾ ٻهراڙين ۾ چلهه ۾ ٽاندو وسامڻ نه ڏيندا آهن، رات جو ٽانڊو پوري ڇڏبو آهي ۽ صبح جو ڪک ڪهڄر وجهي ٽانڊي کي هوا هڻي يا ڦوڪ ڏئي باهه ٻاربي آهي. اهو به لاشعوري طور باهه جي تصور جي باقيات آهي.

## آتش پرست
باهه جي پوڄا ڪندڙ ماڻهو. قديم دور ۾، خاص طرح وچ مشرق ۾ باهه (آتش) جي پوڄا ڪئي ويندي هئي. قديم ايرانين باهه کي طاقت جو مظهر تصور ڪندي، ان جي پوڄا ڪرڻ شروع ڪئي. زرتشت جي مذهب جو بنياد به باهه جي پوڄا تي ٻڌل هو. ايران جو ”برامڪه“ يا ”برمڪي“ گهراڻو باهه جو پوڄاري هو. ڪي آريا قبيلا به جوت جا پوڄاري هئا، هندستان ۾ باهه جي ديوتا جو نالو ”اگني“ آهي. اڄ به آتش پرستن جي ٽڪاڻن ۾ جوت هميشه ٻرندي رهندي آهي. اسلام جي آمد کان پوءِ ايران مان لڏپلاڻ دوران ڪئين آتش پرست سنڌ ۾ سڪونت پذير ٿيا ۽ پنهنجا عبادت گهر قائم ڪيائون.

پارسي نسل جي انهن آتش پرستن کي سنڌ ۾ ”پارسي“ ۽ ڪي ماڻهو ”گبر“ به سڏيندا آهن. سنڌ ۾ اُهي گهڻو ڪري ڪراچي شهر ۾ رهندڙ آهن.

## حوالا

زمرو:مذھب ۽ عقيدا
زمرو:مذهب جون قسمون
زمرو:مذهبي عقيدا، روايتون ۽ تحريڪون
آڀون

آڀُون، (انگريزي: Aabhoon، يا Roasted Green Wheat) سنڌ، پنجاب ۽ بلوچستان ۾ کاڌي جي هڪ روايتي وٿ آهي، جيڪا اَن جي اڌ ڪچن ۽ اڌ پڪن سنگن ۾ موجود داڻن مان تيار ڪئي ويندي آهي. هيءَ وٿ خاص طور تي ڪڻڪ، جوئر ۽ ٻاجهريءَ جي سنگن مان ڪچا داڻا ڪڍي ٺاهي ويندي آهي، جنهن ۾ ڪچا داڻا ڪڍي، باهه يا ٽانڊن تي سيڪي، مهٽي ۽ کلون ڌار ڪري کائڻ لاءِ تيار ڪيا ويندا آهن. هن طريقي سان تيار ٿيل داڻن کي سنڌي ۾ "آڀون"  ۽ ان جي ابتدائي حالت کي "کيرو اَنُ" سڏيو ويندو آهي. هن کيري ان کي سنڌ ۾ آڀون چوندا آهن. ٻاجهريءَ جي سنگ کي ”کلي“ چئبو آهي.

ڪچو اَنُ، سائو اَنُ (پوک جي نسرڻ بعد سنگ ٻوري جهليندا آهن ان بعد ڪچا کير جهڙا داڻا پيدا ٿيندا آهن، جنهن حالت کي ’کيرو‘ چئبو آهي جڏهن داڻا اَنُ حالت کان بدلجي ڪجهه پڪا ٿيندا آهن، تڏهن انهيءَ کي ”آڀون“ چئبو آهي آڀون ٽانڊن تي سيڪي، يا رڌي کائبا آهن ته ڏاڍا سوادي ۽ سگھ ڏيندا آهن آبون، ڪڻڪ ۽ جُوئر جا ٿيندا آهن.

## تاريخ ۽ نالو
"آڀون" لفظ خاص طور تي سنڌي ۽ پنجابي ثقافت ۾ استعمال ٿيندو آهي ۽ ان جو لاڳاپو زرعي روايتن سان جڙيل آهي. اَن جي پوک کان پوءِ جڏهن سنگ ٻوري جهلڻ شروع ڪندا آهن، تڏهن انهن ۾ کير جهڙا ڪچا داڻا پيدا ٿيندا آهن، جن کي "کيرو" چئبو آهي. جڏهن اهي داڻا اڌ پڪا ٿيڻ شروع ٿيندا آهن، تڏهن انهن کي "آڀون" سڏيو ويندو آهي. ٻاجهريءَ جي سنگ کي خاص طور تي "کلي" چئبو آهي.

## تياري جو طريقو
thumb|آڀون - سنڌ، پنجاب ۽ بلوچستان جو روايتي ثقافتي کاڌو
آڀون ٺاھڻ لاءِ ڪڻڪ، جوئر يا ٻاجهريءَ جي اڌ پڪل سنگن مان داڻا ڪڍيا ويندا آهن. ان کان پوءِ انهن کي ھلڪي باھ ۽ ٽانڊن تي سيڪيو ويندو آهي يا رڌيو ويندو آهي، جنهن سان اهي سواد ۽ توانائيءَ سان ڀرپور کاڌو بڻجي ويندا آهن. سيڪڻ کان پوءِ داڻن کي مهٽي، کلون پري ڪيون وينديون آهن ۽ پوءِ کائڻ لاءِ آڇيو ويندو آهي.

## غذائي اهميت
آڀون نه رڳو سواد ۾ شاندار هوندا آهن پر توانائي ڏيڻ ۾ پڻ اهم ڪردار نڀائيندا آهن. ان ۾ موجود قدرتي جزا جسم کي سگھ ۽ تازگي ڏيندا آهن، جيڪو ان کي روايتي ۽ سادي کاڌي جي طور تي مشھور بڻائيندو آهي.

## ثقافتي اهميت
سنڌ، پنجاب ۽ بلوچستان جي ڳوٺاڻي زندگيءَ ۾ آڀون هڪ سادي پر روايتي کاڌي جي حيثيت رکن ٿا، جيڪي زراعت ۽ فطرت سان گھاٽي لاڳاپي جي عڪاسي ڪن ٿا. هيءَ وٿ اڄ به انهن علائقن ۾ پنهنجي سادگي ۽ ذائقي جي ڪري پسند ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

  
1. سنڌي کاڌن جي روايت، جلد 1، ص 45  
2. پنجابي ثقافت ۽ کاڌا، ص 23  
3. زرعي روايتون ۽ ان جا کاڌا، ص 12
## ٻاھرين ڳنڍڻا
* 

زمرو:ذراعت
زمرو:سنڌي کاڌا
زمرو:پنجابي کاڌا
زمرو:بلوچي کاڌا
زمرو:سنڌي ثقافت
آتشِ عشق (ڪتاب)

مير علي نواز ناز جي شاعريءَ جي مجموعي جو نالو. هيءُ ڪتاب 72 صفحن تي مشتمل ڊيمي سائيز ۾ آهي. هن ڪتاب ۾ مير علي نواز ناز جا غزل موجود آهن. اُن جو پهريون ڇاپو، مولابخش ”همدم“، 1933ء ۾، ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
آپڻان گليلا راند

**آپڻان گليلا راند** لاءِ ٻار پاڻ ۾ ڪڪل ڪڪل کيروٽيءَ وانگر ڀڄي ايندا آهن، پوءِ هڪڙا هڪڙي پاسي ويھندا، ٻيا ٻئي پاسي، انهن جا ڌوڙي وچ ۾ ويھندا، پوءِ ڌوڙي ٻئي پاڻ ۾ گليلا ساريندا، جيڪو انگ دل ۾ رکندا ۽ واري واري هرڪو ڌوڙي پنھنجن همراهن کان پڇندو تہ ”ڀيچي ڙي ڀيچي“ هو چوندا تہ ”جي ڙي ڀيچي“، وري ڌوڙي چوندو تہ ”آپڻا گليلا گهڻا“ هو جيڪي دل ۾ ايندن، اهو چوندا، جي برابر چيائون تہ ڌوڙي چوندو تہ ”چڙهي چيلهه ڀڃون“، پوءِ جن انگ پورو ٻڌايو هوندو، اهي ڌر تي سرسي حاصل ڪري وٺندا.

## حوالا

زمرو:ٻارن جا راند
زمرو:رانديون
آتش فشان

thumb|
ٻرندڙ جبل، جنهن جي اندران باهه جا اُلا ۽ وگهريل مادو (لاوا- Lava) زور سان ٻاهر اُڀامي ۽ آسپاس جي جهنگن ۽ آباديءَ کي ڀسم ڪري ڇڏي. آتش فشان کي انگريزي ۾ Volcano چوندا آهن. پر اهو لاطيني لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ باهه جو ديوتا آهي. جيئن ته زمين جي اندر گرم ۽ پٽڙو مادو موجود هوندو آهي، جيڪو وقت بوقت زمين مان ڦاٽي نڪرندو آهي، پر جڏهن ان گرم مادي تائين پاڻي پهچندو آهي ته اهو ٻاڦ ۾ تبديل ٿي ويندو آهي ۽ ٻاڦ ئي اها قوت آهي، جيڪا ٻين مادن ۽ گئس کي ٻاهر ڌڪيندي آهي، تنهنڪري جتان به کيس ٻاهر نڪرڻ لاءِ جاءِ ملندي آهي ته ڌماڪا ڪري پاڻ سان گڏ زمين اندر زهريلين گئسن، پٿرن، وگهريل لوهه ۽ گندرف به گڏ ڪڍندي آهي. اهڙي عمل کان پوءِ اهو ٿڌو ٿي ڄمي ويندو آهي ۽ سالن جي وقفي کانپوءِ وري اهڙو عمل ٿيڻ ڪري جبل ٺهي پوندو آهي، جنهن جي مٿان هڪ چوٽي ٺهي ويندي آهي، جنهن کي انگريزي ۾ Carter چون ٿا. ان ئي ڍير يا جبل کي آتش فشان چئبو آهي. دنيا ۾ ڪجهه اهڙا به جبل ملن ٿا، جيڪي هزارين سال اڳ ٻرندڙ جبل هئا، انهن کي هاڻي مئل آتش فشان (Extinct) چيو وڃي ٿو. جاپان جو فيوجي جبل به ڪنهن زماني ۾ڦاٽندو هو. ڪجهه جبل ماٺيڻا هوندا آهن، جيڪي اندر ئي اندر اٻڙڪا کائيندا آهن، پر ٻاهر لاوا نه ڪڍندا آهن، تن کي ماٺيڻا يا Dromant چئبو آهي. پر اهڙن جبلن کي سمجهڻ ڏکيو هوندو آهي. ڇو ته اٽليءَ جي شهر نيپلز ڀرسان موجود وسو ويو Visvvio جبل کي مئل جبل قرار ڏنو ويو هو، پر اوچتو 1979ع ۾ ڦاٽي پيو ۽ سندس لاون سان پومپيا ۽ هرڪيونيم شهر به تباهه ٿي ويا. هن وقت دنيا ۾ 1500 کن جيئرا ٻرندڙ جبل موجود آهن، جن جو گهڻو انگ انڊونيشيا ۾ آهي، جتي ٻه سئو کن آتش فشان آهن. ان کان سواءِ اٽلي، چلي، جاپان ۽ اتر پورپ ۾ به ٻرندڙ جبل موجود آهن.

زمرو:زمين
باھ مندر

**باهه مندر** پارسين جي عبادتگاھ، جتي سدائين باھ ٻرندي رهندي آهي. ڪراچي شهر ۾ پارسي ڪميونٽي جا باھ مندر موجود آهن. سنڌ ۾ قديم زماني ۾ باھ مندر (آتش ڪدا) هوندا هئا. اڄ بہ هندو مندرن ۾ ’اگني ڪنڊ‘ ٿئي ٿو، جنهن جي سنڌ جي صوفياڻن آستانن تي نئين سڃاڻپ ’مچ‘ آهي. مسلمان فقير انهن کي بزرگ هستين سان منسوب ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:پارسي مذھب
زمرو:باهه مندر
آتش ڪده آذر (ڪتاب)

هي فارسي گو شاعرن جو وڏي ذخيري وارو تذڪرو آهي، جنهن کي لطف علي بيگ آذر (1722-1791ء) لکيو. آذر هن تذڪري ۾ سنڌ سميت انهن شاعرن جو ڪلام قلمبند ڪيو آهي، جن جي ڪلام جو ڪو به سراغ نٿي مليو. آتش ڪده آذر ڪريم خان رند (عهد حڪومت 1700-1779ء) لاءِ لکيو ويو هو. هي تذڪرو 3 دفعا 19 صديءَ ۾ هندستان مان ۽ ويجهڙائيءَ ۾ ئي ايران مان پڻ ڇپجي چڪو آهي .

زمرو:ڪتاب
آتش سنڌي

ناليواري مزاحمتي شاعر آتش سنڌيءَ جو اصل نالو معشوق علي ولد ولي محمد شيخ آهي. سندس جنم 17 جولاءِ 1953ء تي قنبر ۾ ٿيو. غريب خاندان جو فرد هئڻ سبب پرائمري تائين تعليم حاصل ڪري سگهيو. آتش سنڌي لکڻ جي شروعات 1967ء ۾ ناليواري عوامي شاعر استاد پيرل قنبر جي رهنمائيءَ ۾ ڪئي. هن 1978ء ۾ لطيف ادبي سنگت قنبر جو بنياد رکيو ۽ ان جو پهريون سيڪريٽري بڻيو. 1978ء ۾ جيئي سنڌ تحريڪ قنبر جو آرگنائيزر مقرر ٿيو ۽ ڪافي وقت تائين ان جون ذميواريون سنڀاليندو رهيو. 2003ء کان هڪ ڀيرو ٻيهر ان تنظيم جو آرگنائيزر ٿيو.

1982ء ۾ سنڌي ادبي سنگت جو ميمبر ، 1999ء ۾ سنگت شاخ قنبر جو سيڪريٽري، 2000ء ۾ ڪائونسلر ۽ 2000ء کان ڊاڪٽر محبت اڪيڊميءَ قنبر جو ميمبر رهيو آهي. سندس شاعريءَ جو وڏو حصو مزاحمتي آهي. آتش سنڌيءَ جي شاعري ناميارن فنڪارن سرمد سنڌي، سڄڻ سنڌي، عاشق نظاماڻي، حنيف لاشاري، ٻيجل سنڌي وغيره ڳائي خوب داد حاصل ڪيو آهي. سندس ڪيترائي ڪلام ريڊيو پاڪستان تان پڻ نشر ٿيندا رهن ٿا. کيس ادبي مڃتا طور ڪيترائي ننڍا وڏا اوارڊ، سرٽيفڪيٽ ملي چڪا آهن. آتش سنڌيءَ جو هڪ شعري مجموعو ’تتل سج جا پانڌي‘ ڪنول پبليڪيشن قنبر طرفان ڇپايل آهي. هيءُ هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي ۽ اسٽيل ملز ۾ ملازمت ڪري رهيو آهي.

## حوالا
آتش نمرود

بابل جي بادشاهه نمرود طرفان حضرت ابراهيم عليه السلام کي ساڙڻ جي ارادي سان ٻاريل باهه. نمرود جو جوڙيل باهه جو آڙاهه، جيڪو هڪ فرسنگ (پراڻي وقت جي ماپ يعني 3 ميلن جي برابر) احاطي ۾ ٻارايو ويو هو. ان آڙاهه جي گرميءَ ۾ ايتري ته شدت هئي، جو چئن فرلانگن تائين ٿي پهتي. انهيءَ واقعي جو مڪمل تفصيل قرآن شريف ۾ به موجود آهي. انهيءَ آڙاهه ۾ حضرت ابراهيم عليه السلام کي وڌو ويو هو، جيئن ته بابل جو بادشاهه نمرود خدائيءَ جي دعويٰ ڪندو هو. ان کان سواءِ پاڻ ۽ سندس قوم بتن جي پوڄا به ڪندا هئا، جيڪا ڳالهه حضرت ابراهيم کي پسند ڪا نه هوندي هئي. پاڻ انهن کي منع ڪندو هو ۽ هڪ خدا جي عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪندو هو. ليڪن بابل وارا باز نه آيا. نيٺ هڪ ڏينهن حضرت ابراهيم وجهه وٺي، سندن سڀئي بت ڀڃي ڇڏيا، جنهن تي نمرود ۽ سندس قوم مڇرجي پئي. بابل وارن مطالبو ڪيو ته حضرت ابراهيم عليه السلام کي، يا ته قتل ڪيو وڃي يا کيس باهه ۾ ساڙيو وڃي. نيٺ حضرت ابراهيم کي باهه ۾ اڇلائڻ لاءِ تمام وڏو ڪاٺين جو ڍڳ تيار ڪيو ويو. اهو ڍڳ تيار ڪرڻ لاءِ هر شخص حصو ورتو، ايتري قدر جو عورتن پڻ پنهنجي خدائن کي راضي رکڻ لاءِ ڪاٺيون گڏ ڪري اچي انهيءَ ڍير ۾ وڌيون. ڪيتري عرصي تائين ڪاٺيون گڏ ٿيڻ لڳيون. نيٺ هڪ جبل جيڏو آڙاهه تيار ٿي ويو. ان کان پوءِ انهيءَ آڙاهه کي باهه ڏني وئي. ڪجهه دير کان پوءِ، باهه مان نڪرندڙ اُلا آسمان سان ڳالهيون ڪرڻ لڳا، ميلن تائين انهيءَ باهه جي روشني ۽ گرمي پهچڻ لڳي. جڏهن سڀ بندوبست مڪمل ٿي ويو، ته ان کان پوءِ حضرت ابراهيم جا هٿ ٻڌي، کيس انهيءَ آڙاهه ۾ اڇلايو ويو. ڪافر ته خوش هئا ته سندن خدائن جو دشمن جلد ئي سڙي ختم ٿي ويندو، پر جيئن ته حضرت ابراهيم جي دل ۾ ايمان جو نور ڀريل هو. الله تعاليٰ جي هيڪڙائي تي پورو پورو ڀروسو هئس، تنهن ڪري الله تعاليٰ هن کي بچائي ورتو. الله تعاليٰ باهه کي حڪم ڪيو، ته اي باهه ٿڌي ٿي وڃ ۽ ابراهيم تي سلامتي بڻجي پئه (سوره الانبياءَ) جنهن کان پوءِ باهه ٿڌي ٿي وئي. ان جي گرمي ۽ تپش ڦري آرام ڏيندڙ هير بڻجي وئي. ڪجهه ڏينهن کان پوءِ نمرود ۽ سندس ساٿي جاچ لهڻ لاءِ اتي پهتا، ته هڪ عجيب نظارو ڏسي حيران رهجي ويا، ڇو ته جنهن جاءِ تي آڙاهه تيار ڪيو هئائون، سا جاءِ باغ بستان ۾ بدلجي وئي هئي. اتي ساوڪ ۽ گل ڦل لهرائي رهيا هئا. حضرت ابراهيم عليه السلام کي نهايت خوش ۽ آرام سان پنهنجي ڪم ۾ مصروف ڏٺائون. ان معجزي کان پوءِ ڪيترائي ڪافر ايمان وارا ٿي ويا. 
## حوالا
آتشبازي

thumbnail

**ڦٽاڪي راند** يا بارود مان ٺهيل سامان سان رنگبرنگي روشني پيدا ڪرڻ واري راند، جيڪا دنيا جي سڀني ملڪن ۾ قديم زماني کان رائج آهي. آتش بازيءَ جو فن ڪيئن شروع ٿيو ۽ آتش بازيءَ جي شروعات ڪهڙي قوم يا ملڪ کان ٿي، ان بابت پڪ سان ڪجهه به چئي نٿو سگهجي، ليڪن ڪتابن جي مطالعي مان خبر پوي ٿي، ته قديم چيني هن فن کان واقف هوندا هئا. هن فن کي باقاعدي ترقيءَ تي پڻ انهن چينين پهچايو. هنن آتشبازيءَ واري فن تي نوان نوان تجربا ڪيا. ان ڪري اهڙو سامان تيار ڪيائون، جنهن سان آتش بازي هڪ مستقل وندر يا راند جي صورت اختيار ڪري ورتي، چين ۾ وڏن وڏن ميلن ۽ ڏينهن تي آتشبازيءَ جا مظاهرا ڪيا ويندا هئا. ڦٽاڪن جي انهيءَ راند اڳتي هلي ايتري ته مقبوليت حاصل ڪري ورتي، جو وڏن تهوارن تي عام ماڻهن سان گڏ امير ۽ وقت جا بادشاهه به آتشبازيءَ جي مظاهري مان لطف اندوز ٿيندا هئا. آتشبازيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ بارود واريون سڀئي شيون ڪاغذ يا جهليءَ مان ٺهيل کوپي ۾ بند ڪيون وينديون آهن، جن کي تيلي ڏئي ٻاريو ويندو آهي.

شروع شروع ۾ ڦٽاڪن ۾ پوٽاشيم نائٽريٽ استعمال ڪئي ويندي هئي. ان کان پوءِ پوٽاشيم ڪلورائيڊ استعمال ٿيڻ لڳي. 14 صدي عيسويءَ ۾ جڏهن بارود دريافت ٿيو ته ان سان گڏ آتش بازيءَ واري سامان جي تياريءَ ۾ نواڻ اچي وئي. ان سلسلي ۾ اٽلي اهو ملڪ آهي، جنهن آتش بازيءَ جي سامان کي تجارتي بنيادن تي ٻين ملڪن ڏانهن وڪرو ڪرڻ شروع ڪيو. برطانيا ۾ راڻي ايلزبيٿ اول جي دور ۾ آتش بازيءَ جو فن عروج تي پهچي چڪو هو. هيءُ خود به آتش بازيءَ مان مزو وٺندي هئي. آتش بازيءَ جو سڀ کان وڏو مظاهرو لنڊن ۾ سن 1919ع ۾ پهرين عالمي جنگ جي خاتمي جي خوشيءَ سبب ڪيو ويو هو، جنهن کي سڄي دنيا ۾ آتش بازيءَ جي يادگار مظاهري طور اڃا تائين ياد رکيو وڃي ٿو. جڏهن ٻي عالمي جنگ جو خاتمو ٿيو، ته به 1946ع ۾ لنڊن ۾ ئي آتش بازيءَ جو وڏو مظاهرو ٿيو هو. اهڙا ته رنگ برنگي ڦٽاڪا ۽ ٽونٽا ڇوڙيا ويا، جو ڏسندڙ حيران رهجي ٿي ويا. اهو ڄڻ ته هڪ عجيب خواب هو. 1953ع ۾ جڏهن موجوده ملڪ ايليزبيٿ ٻي تخت نشين ٿي، تڏهن به لنڊن ۾ آتش بازيءَ جو هڪ يادگار مظاهرو ٿيو هو. اهو مظاهرو پڻ دنيا جي لکين ماڻهن ڏٺو هو. ان مظاهري کي فلم ذريعي رڪارڊ ڪري هميشه جي لاءِ محفوظ ڪيو ويو.

اسلامي ملڪن ۾ پڻ آتش بازيءَ جا ڪيترائي يادگار مظاهرا ٿي چڪا آهن. عباسي خليفن جي دور ۾ بغداد ۾ ٿيل آتش بازيءَ جا مظاهرا ڪتابن ۾ محفوظ آهن. ننڍي کنڊ ۾ وري آتش بازيءَ جو فن ايران کان آيو. مغلن جي حڪومت جي دور ۾ عيدن براتن، ڏياريءَ ۽ هوليءَ جي موقعي تي آتش بازيءَ جا وڏا وڏا مظاهرا ٿيندا هئا. هينئر به شب برات جي موقعي تي پاڪستان جي ننڍن وڏن شهرن ۾ آتش بازي ڪئي ويندي آهي. ڦٽاڪن تي سندن خاصيتن مطابق نالا پڻ رکيا ويا آهن. جهڙوڪ ”ڏاڙهون“، ”سورج مکي“، ”وڇون“ ڦلجهڙيون ۽ ”چڻنگائي تيليون“ وغيره. سال 1984ع ۾ لاس اينجلز ۾ ٿيل اولمپڪ راندين جي موقعي تي آمريڪي ماهرن ليزر شعاعن جي مدد سان آتش بازيءَ جو جيڪو حيران ڪندڙ مظاهرو ڪيو هو، تنهن سڄي دنيا جي ماڻهن کي سحر انگيز ڪري ڇڏيو هو. اڄ آتش بازي جديد سائنسي دور ۾ داخل ٿي چڪي آهي. ان هوندي به ڪڏهن ڪڏهن آتش بازيءَ مان وڏا حادثا به ٿي پوندا آهن. اهڙن ئي حادثن مان هڪڙو حادثو سن 1777 ۾ پيرس ۾ پيش آيو هو. ان وقت پيرس ۾ عالمي سطح تي آتش بازيءَ جو مظاهرو ٿي رهيو هو، ته اوچتو باهه لڳي وئي، جنهنڪري 8 هزار کان به مٿي ماڻهو اجل جو شڪار ٿي ويا هئا. ان کان سواءِ ننڍا وڏا حادثا ٻين جاين تي به ٿيا آهن. هندستان ۽ پاڪستان ۾ آتشبازي عام آهي.

## حوالا

زمرو:ڦٽاڪن جي راند
آتشي ڪائو

thumbnail|آتشي ڪائو
آتشي ڪائو (Magnifying Glass) هن شيشي جي مدد سان ننڍين شين کي وڏو ڪري ڏسي سگهبو آهي. هن شيشي جي مٿاڇري جي ساخت اهڙي قسم جي هوندي آهي، جو روشني ۽ گرميءَ جي لهرن کي گڏ ڪري يا نقش ڪري سگهبو آهي ۽ لهرن کي گڏ ڪري هڪ ٽٻڪي جي صورت ۾ آڻيندو آهي، جو ان ۾ گرمي گڏ ٿي ڪنهن ڪپڙي، ڪاغذ ۽ ڪاٺيءَ کي پڻ ساڙي سگهي ٿي. تنهنڪري ان کي آتشي ڪائو سڏجي ٿو. اهو عمل ان ڪري ٿئي ٿـو ته جڏهن روشني ڪـنهن شيشي يا پاڻيءَ وغيره مـان نــڪري ٻئي ڪنهن شيءِ ڏانهن وڃي ٿي ته انهن شعاعن جو رخ تبديل ٿي وڃي ٿو. اهڙا شيشا مائڪرو اسڪوپ، ڪئمرائن ۽ عينڪن ۾ پڻ استعمال ٿيندا آهن.

## حوالا

زمرو:بصريات
زمرو:سائنسي اوزار
آتم ڀڳت

**آتم ڀڳت** (Aatam Bhaggat) ڀٽائيءَ جي راڳي موهن ڀڳت سان گڏ ڳائيندڙ ساٿي ۽ سندس ڀاءُ سروپ ڀڳت جو پاليل پٽ آهي. آتم ڀڳت 1975ع ڌاري مئيءَ ۾ جنم ورتو. پرائمري پڙهيل آهي، گهڙين جو ڪاريگر ۽ ٽائون ڪميٽيءَ جو ملازم آهي. آتم ڳائڻ جي شروعات ننڍپڻ کان ڪئي. پنهنجي پيءُ سروپ ڀڳت ۽ چاچي موهن ڀڳت سان گڏجي ڳائيندو هو. هن موهن ڀڳت ۽ سروپ ڀڳت سان گڏ ريڊيو ۽ ٽي.وي. تي ڪيترا پروگرام ڪيا. موهن ڀڳت ۽ سروپ ڀڳت جي وفات کانپوءِ پنهنجي ڀاءُ ۽ موهن ڀڳت جي پڳدار پُٽ شنڪر ڀڳت سان گڏجي ڳائيندو آهي. سندس آواز ۾ درد ۽ سوز سمايل آهي. پنهنجي وڏن کان مليل ڀٽائي جون وايون، ڪبير، ميران ۽ تلسي داس جا ڀڄن ڳائيندو رهي ٿو. ثقافت کاتي، ريڊيو ۽ ٽي.وي.ءَ جو رجسٽرڊ فنڪار آهي.

## حوالا

زمرو:راڳي
زمرو:سنڌي ماڻھو
آتم تلريجا

آتم تلريجا ليکڪ، اداڪار ۽ هدايتڪار. روهڙيءَ (سنڌ) ۾ 9 نومبر 1936ء تي جنم ورتو. مئٽرڪ تائين تعليم ورتائين. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت لڏي ويو ۽ دهليءَ ۾ رهائش اختيار ڪيائين. هن 40 کان مٿي سنڌي، هندي ۽ پنجابي ناٽڪن جهڙوڪ: ’مومل راڻو‘، ’سنڌين سنڌ ڇڏي‘، ’اَمي يا ممي‘، ’زال ڪري تال‘، ’الٽي گنگا‘، (سنڌي) ’پاڳل‘، ’اُلجهن‘، ’سوهڻي مهيوال‘ (هندي) ’چڪر په چڪر‘ ۽ ’بيبي بڻي ولايتي‘ (پنجابي) وغيره ۾ اداڪاري ۽ هدايتڪاري ڪيل اٿس. ان کان سواءِ آل انڊيا ريڊيو ۽ ٽي. ويءَ تان به گهڻائي ناٽڪ پيش ٿيل اٿس. ’ڪرائي ڪا مڪان‘، ’سنيوگ‘ ۽ ’خالي صاحب‘ هنديءَ سان گڏ ’بيبي بڻي ولايتي‘ (پنجابي) ۽ آل انڊيا سنڌي ناٽڪ چٽاڀيٽي 1978ء ۾ ’ڏوهي ڪير‘ ناٽڪن لاءِ بهترين اداڪاريءَ جو انعام حاصل ڪيائين. هن جو ديهانت 8 نومبر 2008ء تي 72 سالن جي عمر ۾ ٿيو.

## حوالا
ڦِيٿَ ڪهڪشان

**ڦِيٿَ ڪهڪشان** (جنهن کي *ESO 350-40* طور پڻ سڃاتو ويندو آهي) اسان کان 50 ڪروڙ نوري سال پرتي سنگتراش نالي جھرمٽ ۾ هڪ ٻِہ-گھُٻِيَلَ ڪهڪشان آهي. ان ڪهڪشان کي 1941ع ڌاري فرز زئيڪي دريافت ڪيو. تڏڻي فرز زئيڪي سمجھيو ته اها ڪهڪشان هڪ انتهائي پيچيده جڙت آهي، جنهن جي وضاحت نجمياتي حرڪيات جي بنياد تي ڪرڻي پوندي. [4][5] ان ڪهڪشان جي ويڪر جو تخمينو هڪ لک 50 هزار نوري سال لڳايو ويو، جيڪو کيرائين واٽ جي ويڪر کان ٿورو وڌيڪ آهي.

### اوسر
هڪ ويجھڙي ڪهڪشان سان منهن ڀر ٽڪرائجڻ کان اڳ اها بہ کيرائين واٽ وانگي هڪ عام ڪهڪشان هئي. جڏهن ڦيٿَ ڪهڪشان مان ويجھڙي ڪهڪشان پار گذري، تڏهن ٽڪراءُ باعث منجھانئس هڪ جھنجھوڙي ڇڏيندڙ طاقتور لهر ڊوڙي وئي، جيئن ڪنهن پهڻ کي چيڀاٽي مٽيءَ جو ڍير ڪري ڇڏجي.

ڪهڪشان جي مرڪزي حصي جي چوگرد تيز رفتار سان هلندي، ڌماڪي جي ان لهر سموري ڌُوڙ ۽ گيس ٻهاري ڇڏي. جڏهن تہ ڪهڪشان جو مرڪزي حصو جيئن جو تيئن رهيو، جنهن سبب اهو نسبتاً چمڪيلو نظر اچي ٿو ۽ سندس چوگرد هڪ نيرو ڇلو بہ ڏسجي ٿو.

### ايڪس ڪرڻڪ ذريعا

[thumb|300px|left|[ناسا جي هبل ڏورويک مان نڪتل ڦِيٿَ ڪهڪشان جي هن اصلي رنگ عڪس ۾ ٻن ڪهڪشائن جو حيرت انگيز منهن ڀر ٽڪر نظر اچي رهيو آهي.]]

## خارجي ڳنڍڻا
* ڦِيٿَ ڪهڪشان
* ڪهڪشانوي اوسر جي سميوليشن: ڦِيٿَ ڪهڪشان 

## حوالا

زمرو:فلڪي شيون
زمرو:ڪهڪشائون
زمرو:ڪهڪشانوي نجميات
زمرو:ٻِہ-گھٻيل ڪهڪشائون
زمرو:Peculiar galaxies
زمرو:ڇلائيون ڪهڪشائون
زمرو:سنگتراش جھرمٽ
02248
دي گاڊ فادر

thumb|
**دي گاڊ فادر** 15 مارچ 1972ع تي رليز ٿيل دي گاڊ فادر جڳ مشهور هدايتڪار فرانسس فورڊ ڪپولا پاران فلم بينن لاءِ هڪ عظيم تحفو هئي. ماريو پيوزو جي ناول **گاڊ فادر** تي ٺهيل هن جو اسڪرين پلي ڪپولا پيوزو گڏ لکيو هو.

## موسيقي
فلم جي موسيقي مينو روٽا ترتيب ڏني هئي جڏهن ته فلمي ستارن جي هڪ عظيم الشان سٿ هن فلم ۾ اداڪاري ڪئي هئي نيويارڪ ۽ ڀرياسي ۾ ٿيندڙ شو ٽنگ ۾ مارلن برانڊو. البڪينو. جيمس ڪين. رچرڊ ڪاسٽيلانو. رابرٽ ڊووال. اسٽرلنگ هيڊن. جان مارلي. رچرڊ ڪانٽي. ۽ ڊيانا ڪيٽن. اداڪاري ڪئي هئي.

زمرو:آمريڪي فلمون
زمرو:انگريزي ٻولي جون فلمون
زمرو:LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
آتم رامائڻ (ڪتاب)

هن ڌرمي ڪتاب جو مترجم ويرومل ملاڻي آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا لکيل آهي، هيءُ ڪتاب، ڪوڙي مل سنڌي ساهتيه منڊل، حيدرآباد طرفان پيپلز پرنٽنگ پريس حيدرآباد مان سال 1937ء ۾ ڇپيو.

زمرو:ڪتاب
آتم رس (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب ڌرمداس سڌاڻيءَ جو لکيل آهي. ڌرمي نوعيت جي هن ڪرائون سائيز جي ڪتاب ۾ 66 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سناتن ڌرم سڀا طرفان، اسٽيم پريس، لاهور مان، 1911ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:1911ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:ڪتاب
اسٽيفن هاڪنگ

**اسٽيفن هاڪنگ** 8 جنوري 1942ع تي آڪسفورڊ انگلينڊ ۾ پيدا ٿيل اسٽيفن ولم هاڪنگ فزڪس ۽ ڪائنات جي عملن جو ماهر، ليکڪ ۽ ڪيمبرج يونيورسٽي جي سينٽر فار ٿيوريٽيڪل ڪاسمولاجي جي تحقيق جي شعبي جو ڊائريڪٽر آھي
آتم ڦلواڙي (ڪتاب)

هن ڪتاب جو ترجمو ڪندڙ بولچند تولارام آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 467 صفحا آهن، جنهن جي قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1916ء ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، سَنت ڌرم چندر طرفان پيپلز پرنٽنگ پريس مان 1938ء ۾ ڇپايو ويو.

هن نالي سان ٻيو هڪ ننڍو ڪتاب پرمانند جو لکيل آهي، جنهن ۾ ڇپائيءَ جو سال ڄاڻايل ناهي، ۽ قيمت ڏيڍ رپيو لکيل آهي. هيءُ ڪتاب سنت ڌرم پريس مان ڇپيل آهي.

## حوالا
آتم ڪٿا (ڪتاب)

**آتم ڪٿا**: هيءُ ڪتاب 1932ء ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، جيڪو اصل ۾ گجراتي ٻوليءَ ۾ مهاتما گانڌيءَ جي لکيل آتم ڪهاڻيءَ جو سنڌيءَ ۾ ترجمو آهي، جو اين. آر. ملڪاڻيءَ ”آتم ڪٿا مهاتما گانڌيءَ، (ستيه جا پريوگ يا سچ جا تجربا) جي نالي سان ٻن ڀاڱن ۾ ترجمو ڪيو هو، جنهن جو ٻيو ڇاپو 1938ء ۾ ڇپيو هو. هن آتم ڪٿا جا پنج ڀاڱا يا باب آهن. پهرئين باب ۾ جنم، ٻالڪپڻ،شادي،اسڪولي زندگي، پيءُ جي وفات، ولايت جي تياري، بئريسٽريءَ جي تعليم جو ذڪر آهي. ٻئي ۽ ٽئين باب ۾ ڏکڻ آفريڪا جا آزمودا، ڪرستانن سان دوستي، هندستانين سان ويڌن، نتال انڊين ڪانگريس، هندستان موٽ، ڪانگريس ۾ شرڪت، گوڪل سان ملاقات ۽ وري آفريڪا ڏانهن موٽ جو بيان آهي. چوٿين ۽ پنجين باب ۾ انگريزن سان واسطيداري، هندستانين سان زيادتين، سياست ۾ حصي،ستياگره، بک هڙتال، جنگ، وڪالت جون يادون، شانتيڪن، مزدورن جا سنٻنڌ، هندو مسلم ايڪتا، کاڌي جي تحريڪ، قطع تعلقات ناگپور ڪانگريس جي عدم تعاون هلچل جو تفصيلي بيان آهي. هن ڊيمي سائيز آتم ڪٿا جي ٻنهي ڀاڱن جا 702 صفحا آهن. پهريون ڇاپو گوبندرام ڀوپت راءِ واسواڻيءَ شڪتي جاب پرنٽنگ پريس حيدرآباد سنڌ مان ۽ ٻيو ڇاپو هيرانند ڪرمچند هندستان پرنٽنگ ورڪس ڪراچيءَ مان ڇپائي پڌرو ڪيو هو.آتَم ڪَٿا (1932ع) اين. آر. ملڪاڻي پاران ڪيل اهو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو مهاتما گانڌي جي گجراتي سوانح عمري ستيه نا پريوگوَ اٿوا آتم ڪٿا (My Experiments with Truth) تي ٻڌل آهي.

## ترجمي جو پسمنظر

هندستان جي آزاديءَ واري جدوجهد جي دور ۾، اين. آر. ملڪاڻي—جيڪو سنڌي فڪر، سياست ۽ آزاديءَ جي تحريڪ سان ويجهو لاڳاپيل رهيو—هن سوانح عمريءَ کي سنڌي ٻوليءَ ۾ منتقل ڪيو ته جيئن گانڌيءَ جا اخلاقي ۽ عملي اصول مقامي پڙهندڙن تائين پهچن. سنڌي ترجمي وسيلي گانڌيءَ جي “سچ سان تجربن” جو فڪر سنڌي سماج ۾ وڌيڪ وسيع نموني سمجهي سگهيو، جنهن جو اثر اُن دور جي ادبي ۽ سماجي رويّن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿو.

## ادبي ۽ ثقافتي اثر

آتَم ڪَٿا سنڌي ادب جي اُن شروعاتي روايت جي نمائندگي ڪري ٿي، جنهن ۾ قومي تحريڪن سان لاڳاپيل فڪر کي علائقائي ٻوليءَ وسيلي عام ڪيو ويو. هي ڪوشش سنڌي ادب کي آل-ڀارتي فڪري وهڪري سان ڳنڍي ٿي ۽ عدم تشدد، خود احتسابي ۽ اخلاقي ذميواري جهڙن اصولن کي هٿي ڏئي ٿي. ان جو اثر اُن وقت جي تخليقن ۾ به نظر اچي ٿو، جهڙوڪ آشيرواد، جتي روزمرهه زندگيءَ ۾ گانڌيائي خيالن جي عملي صورت نمايان ٿئي ٿي.
هي ترجمو ورهاڱي کان اڳ سنڌي ادب جي ترقي پسند رُخ کي مضبوط ڪري ٿو ۽ ڏيکاري ٿو ته ڪيئن علائقائي ٻوليون قومي فڪر ۽ فلسفي جي ترسيل ۾ اهم ڪردار ادا ڪنديون رهيون.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
آتم ڪٿا جي نالي ۾

هيءُ ڪتاب، سنڌي ٻوليءَ جي مشهور اديب ۽ عالم موتي لال جوتواڻيءَ جي آتم ڪهاڻي آهي، جيڪا 1994ء ۾ دهليءَ (ڀارت) مان ڇپجي پڌري ٿي. هن ڪتاب ۾ ليکڪ زندگيءَ جي لاهن چاڙهن جا تجربا، جيڪي کيس پيش آيا، سي جيئن جو تيئن بيان ڪيا آهن، ۽ ائين ئي آتم ڪهاڻيءَ جي صورت ۾ ڇپيا ويا آهن. هن آتم ڪٿا ۾ تاريخي، ثقافتي، ادبي، تنقيدي ۽ سياسي پهلو شامل آهن.. آتَم ڪَٿا جي نالي ۾ (1994ع) سنڌي عالم ۽ ليکڪ موتيلال جوتواڻي جي خودنوشت آهي. هي ڪتاب روايتي درجابنديءَ کي چئلينج ڪري ٿو، ڇاڪاڻ⁠ته ان ۾ خودنوشت، سفرنامي، تاريخ، ثقافت ۽ ادبي تنقيد جا عنصر هڪ ٻئي سان ملي وڃن ٿا.

## جوڙجڪ ۽ انداز

اشاعت ڪندڙن جي بيان موجب، هي ڪتاب بنيادي طور خودنوشت آهي، جنهن ۾ ليکڪ پنهنجي زندگيءَ جي گذريل واقعن کي ٻيهر ترتيب ڏئي، خيالن ۽ راين، قصن ۽ افواهن—پر حقيقت تي ٻڌل—ذريعي پاڻ کي “ڊي ڪنٽرڪٽ” ڪري پيش ڪري ٿو. ڪتاب جو مرڪزي ڌاڳو ليکڪ جي ذاتي زندگي ۽ سندس ادب جي وچ ۾ ٿيندڙ لاڳاپن ۽ اثرن کي نمايان ڪري ٿو. هر باب جي شروعات هڪ نظم سان ٿئي ٿي، جيڪو ان باب جي لهجي ۽ فڪري مزاج کي مقرر ڪري ٿو.

## موضوع ۽ فڪري رُخ

موتيلال جوتواڻي پنهنجي تجربن جو بي لاگ ۽ بي باڪ جائزو وٺي ٿو؛ پاڻ تي رحم ڪرڻ سندس ترجيحن ۾ شامل ناهي. هي خوداحتسابيءَ وارو انداز ورهاڱي کان پوءِ سنڌي فڪري زندگيءَ جي عڪاسي ڪري ٿو ۽ اُن خود احتسابي واري (introspective) روايت سان هم آهنگ آهي، جيڪا ڪلا پرڪاش جي آرسيءَ-اَ آڏو يا گوبند مالهي جي سماجي تبصرن ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي.

## اهميت

آتَم ڪَٿا جي نالي ۾ سنڌي ادب ۾ خودنوشت جي صنف کي نئين وسعت ڏئي ٿو، جتي ذاتي ارتقا، ثقافتي تحفظ، ۽ ادبي شعور گڏجي پيش ٿين ٿا. هي ڪتاب نه رڳو هڪ فرد جي زندگيءَ جو احوال آهي، پر ورهاڱي کان پوءِ سنڌي دانشورانه دنيا جي فڪري تحريڪ ۽ ثقافتي بقا جي ڪوششن جو پڻ معتبر دستاويز آهي.

زمرو:ڪتاب

## حوالا
آتم ڪٿائون (ڪتاب)

اديب ۽ نقاد ناز سنائيءَ جو هي ڪتاب سنڌيءَ ۾ ڇپيل پنجن آتم ڪهاڻين جو تنقيدي جائزو آهي. سندس تنقيدي جائزي هيٺ آيل آتم ڪٿائون هيٺيئنءَ ريت آهن:

#آپ بيتي جڳ بيتي (ايم.ايڇ پنهور جي آتم ڪٿا) 
#ٻنڌڻ ٻاروچن جا (عبدالغفور الستيءَ جي آتم ڪٿا) 
#ڪويءَ جي ڪٿا (سوز هالائيءَ جي آتم ڪٿا) 
#ڪيم روح رهاڻ (ڊاڪٽر محمد لائق زرداريءَ جي آتم ڪٿا) 
#جوڻيون جيءَ جهان جون (ڀاڱو پهريون ۽ ٻيو سرڪش سنڌيءَ جي آتم ڪٿا).

ناز سنائيءَ هنن آتم ڪٿائن مان سڀ کان وڌيڪ تنقيد سرڪش سنڌيءَ ۽ پروفيسر محمد لائق زرداريءَ جي آتم ڪٿائن تي ڪئي آهي. ڊيمي سائيز جي 220 صفحن تي مشتمل هي ڪتاب پهرين جنوري 2010ء تي سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. جنهن جي قيمت 300 رپيا آهي.

## حوالا
آتم هار ڀڄناولي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب چترومل ”نِماڻي“ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. هيمنداس ڏيئو سنگهه، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، جارج پرنٽنگ پريس، سکر مان ڇپايو.

## حوالا
برڪت گوپانگ

**برڪت گوپانگ** سنڌ جو مشھور گلوڪار آھي جنهن ڪافي مشھور ڪلام چيا آھن
آتمارام لعلواڻي

**آتما رام پرمانند لعلواڻي** (Aatmaa Raam Laalwanni) ايڪيهه اپريل 1924ع تي سکر (سنڌ) ۾ ڄائو. مئٽرڪ تائين تعليم پرايائين. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت لڏي ويو، جتي مڌيه پرديش پرڳڻي ۾، بيتول گنج ۾، رهائش اختيار ڪيائين. سکر مان هفتيوار ”پرجا سماچار“ ۽ ماهوار ”فلم سنگيت“ شايع ڪندو هو. اسٽيج ناٽڪن ”بدنصيب“، ”موهني“، ”ڳوڙهن جي برسات“ ۽ ”ڌنوانن جي دنيا“ ۾ اداڪاري ڪيائين. 

سندس هيٺيان ڪتاب ڇپيل آهن 

#ڏيتي ليتيءَ جا ڏنڀ (1945ع) 
#دل جا دکڙا (1972ع) 
#زخمي انسانيت (1973ع) 
#انتظار (1974ع) 
#پلاسٽڪ جي پُتلي (1975ع) 
#نم جي ڇانوَ ۾ (1979ع)

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:سنڌي اداڪار
آتمڪ جيون

ڪتاب **آتمڪ جيون** جو مصنف ڪندن مل ڏيپچند (Kundan Mal Ddhepchand) آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 115 صفحا آهن ۽ قيمت ٽي آنا ڄاڻايل آهي. ڪوڙي مل، سنڌي ساهتيہ منڊل حيدرآباد طرفان ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، پرڀات پريس، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇاپي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، جنهن ۾ 302 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا لکيل آهي، ڪوڙي مل سنڌي ساهتيہ منڊل، حيدرآباد طرفان، ٻاپا پرنٽنگ پريس مان 1947ع ۾ ڇپيو.

## حوالا

زمرو:1941ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آتڻ

گهر جو اهو حصو، جنهن ۾ ويهي عورتون آڳاٽي وقت ۾ سُٽ ڪتينديون هيون، جتي اوڙي پاڙي جون عورتون به اينديون هيون.

سُٽ ڪتڻ جا جدا جدا مرحلا هئا، پهرين ڦٽيون ٽاڻي، ڪڪڙا ۽ ڪپهه جدا ڪرڻ، پوءِ ڪپهه مان پها ۽ پوڻيون ٺاهڻ، جن مان پوءِ سُٽ ڪتڻ ۾ آساني ٿيندي هئي. سُٽ، چرخي تي ڪتبو هو. پُوڻي هڪ هٿ ۾ کڻي ائٽ کي ڦيرو ڏبو هو ته ڦَڪ ڦرندي هئي، جنهن جي چهنب ۾ ڪپهه جي پوڻي ڏيڻ سان تند ٺهڻ شروع ٿيندي هئي. آتڻ ۾ ٺهيل سُٽ دڪاندار کي وڪرو ڪبو هو، يا ڪپڙي اُڻڻ لاءِ ڪوريءَ کي ڏبو هو.
## حوالا
آتڻ (اصطلاح)

آتڻ جي سلسلي سان هڪڙو مشهور اصطلاح آهي، ”ڪاپو ڪرڻ“، يعني اُها عورت جيڪا ڦٽين چونڊڻ کان وٺي ڪپڙي اُڻڻ تائين سڀ هنر ڄاڻي. اهڙيءَ سگهڙ عورت کي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ پنهنجي رسالي جي سُر ڪاپائتيءَ ۾ ڳايو آهي ۽ کيس هوشياريءَ ۽ خبرداريءَ سان زندگي گذارڻ لاءِ هڪ مثالي ڪردار طور پيش ڪيو آهي.

سنڌ جي آڳاٽي وقت جي معاشري ۾ چار اَٺ عورتون گڏجي ويهنديون هيون ۽ پنهنجا چرخا رکي سُٽُ ڪتڻ سان گڏوگڏ هڪ ٻئي سان ڏک سک به اورينديون هيون ته لاڏا سهرا پڻ ڳائينديون هيون، مثلاً:

آءٌ ڪينءَ آتڻ وڃان، ڙي ڀينر،
جيڏيون منهنجو چرخو چيو نه ڪري!
اديون آتڻ واريون، آئين وڃو سڀ وري!

آتڻ جي رسم جا اصطلاح آڳاٽي دور کان اڄ تائين سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب ۾ نهايت معنوي انداز ۾ استعمال ٿيندا آيا آهن، جيئن ته آتڻ اُجڙ ٿيڻ (بربادي ٿيڻ، گهر اُجڙڻ)، آتڻ نه هئڻ. (افعال نه هئڻ، بي لڇڻ ٿيڻ.) وغيره .

## حوالا
آتڻاه موري

ضلعي سانگهڙ، تعلقي کپري جي ديهه ”فتح محمد مشائخ“ ۾ آباد ڳوٺ. هتي پرائمري اسڪول آهي. هن ڳوٺ جي آبادي سَوَن ۾ آهي.

## حوالا
آثار الباقية عن القرون الغالية (ڪتاب)

ابوريحان البيرونيءَ جي تصنيف، جنھن ۾ قديم قومن جي حالتن کان علاوه علم رياضيءَ ۽ علم نجوم وغيره جا مسئلا به بيان ڪيل آھن. البيرونيءَ ھيءُ ڪتاب 1000ء (390ھ) ۾ شمس المعالي قابوس بن وشمغير جي لاءِ لکيو ھو. ھيءُ ڪتاب 1878ء ۾ عربي ٻوليءَ ۾ لپسيا (لائپزگ، جرمني) مان شايع ٿيو، ۽ ان جو انگريزي ترجمو 1879ء ۾ لنڊن ۾ ڇپيو .

زمرو: عربي ڪتاب

## حوالا

زمرو:ڪتاب
آتما

**آتما**، **روح**، ذات ۽ برهما (Brahma) جي صفاتي نالي طور ڪم ايندو آهي. هندو ڌرم جي عظيم فلسفي ۽ شارح شنڪر آچاريا جي خيال موجب غير فاني، مطلق ۽ ڪائناتي روح سان هم آهنگ ٿين ٿا ۽ اها ئي آتما آهي. اپنشد ۾ ڄاڻايل آهي ته ”جيئن ته آتما واحد ۽ حقيقت مطلق آهي، ۽ اها ئي آتما آهي، تنهنڪري ”آتما“ کان سواءِ ٻيو سڀ ڪجهه ”مايا“ آهي، وهم ۽ نظر جو دوکو آهي“، آتما کي زوال ناهي، شنڪر آچاريا جي خيال مطابق: ”روح مڪتي حاصل ڪري سگهي ٿو ڀڳتيءَ ذريعي ۽ ان کانپوءِ ئي ”آتما“ سان ملي سگهندو.“ حقيقت ۾ ”آتما“ هندو فلسفي جو اهڙو اصطلاح آهي، جيڪو تصوف سان گهڻو ملي ٿو، ان ڪري هندو ڌرم جي فلسفين جو چوڻ آهي ته ”آتما، حقيقت مطلق آهي ان ڪري حقيقت مطلق جو اسرار ڪڏهن به بيان ڪري نه ٿو سگهجي.“

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:نفسيات
آتم ويچار ۽ اوم جي آکاڻي (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سنڌ جي مشهور صوفي، اديب ۽ ليکڪ ڄيٺمل پرسرام جو لکيل آهي، جيڪو ”برهم وديا مالا“ جي سلسلي جو چوڏهون نمبر ڪتاب آهي. هيءُ ڪتاب ٻن ڀاڱن ۾ لکي، هڪ هنڌ گڏي ڏنو ويو آهي. پهريون ڀاڱو ”آتم ويچار“ ۽ ٻيو ڀاڱو ”اوم جي آکاڻيءَ“ تي مشتمل آهي. هن ڪتاب ۾ پاڻ سڃاڻڻ جي تعليم ڏنل آهي، جنهن مطابق خارجي نجات، اندر جي نجات کان سواءِ ناممڪن آهي. 39 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت اُن زماني موجب اَٺ آنا رکيل آهي ۽ بُنڌو آشرم حيدرآباد پاران، بلئوٽسڪي پريس، حيدرآباد مان ڇپيل آهي.

زمرو:ڪتاب
آثارالعرفان

فقير هدايت علي ”تارڪ“ نجفيءَ جي لکيل هن ڪتاب ۾ سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن جي ڪجهہ حصي جو منظوم ترجمو ۽ تفسير، صوفيانہ رنگ ۾ قلمبند ڪيل آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
آٽڻ

اُهو سُڪل اٽو، جنهن سان ماني پچائڻ وقت نرم ڳوهيل اٽي کي ڏاڍو ڪجي، جيئن ماني پچائڻ ۾ سولائي ٿئي ۽ ماني تئي تي چنبڙي نه پوي. هن کي ”پَليٿڻ“ به چوندا آهن .

## حوالا
آٽوگراف

thumbnail|مولانا ابولڪلام جو آٽوگراف
ڪنهن به مشهور شخصيت جي صحي يا دستخط يا سندس لکي ڏنل پيغام کي آٽوگراف چئبو آهي. انکان علاوه مصنف جي هٿ سان لکيل پراڻا قلمي نسخا، هٿن سان لکيل مسودا، جن تي لکندڙن جون صحيون به ٿيل هجن، انهن کي به آٽوگراف چئبو آهي، ڪنهن به اهم شخصيت کان صحي وٺڻ جو شوق 17 هين صدي عيسوي کان شروع ٿيو، ان سلسلي ۾ جرمني، ناروي، بيلجم ۽ هالينڊ جي يونيورسٽين جا شاگرد ويندي ويندي پنهنجي استادن ۽ دوستن کان البم تي صحيون وٺندا ۽ تاثرات لکائيندا هئا ۽ البم يادگار طور محفوظ ڪري رکندا هئا ۽ اهو سلسلو اڄ به قائم آهي. سياستدانن، فنڪارن، اديبن، رانديگرن ۽ اهم شخصيتن سميت استادن ۽ دوستن کان آٽوگراف وٺڻ جو رواج عام جام آهي. سنڌ ۾ پڻ اهو شوق گهڻن ماڻهن، خاص ڪري نوجوانن کي هوندو آهي .
آٽوگراف 
ڪنهن به مشهور شخصيت جي صحي/دستخط يا سندس لکي ڏنل پيغام کي ”آٽوگراف“ چئبو آهي. ان کان سواءِ مصنف جي هٿ سان لکيل پراڻا قلمي نسخا، هٿ اکري لکيل مسودا، جن تي لکندڙن جون صحيون ٿيل هجن، انهن کي به آٽوگراف چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:دستاويز
زمرو:سماجيات
آٽيرڻ

سٽ ويڙھڻ يا تند کي وٽ ڏيڻ لاءِ ڪاٺ جي گـِلي. ڪورڪي ڪم جو ھڪ اوزار، جنھن کي ڪن ھنڌن تي ’آٽيري‘ به چون.

’ٿر‘ ۾ چوپائي مال جي سڃاڻپ جو ھڪ خاص داغ، جيڪو گيهلڙن ٺڪرڻ جو نشان آھي. اھو نشان هن ريت ’I‘ ٿئي ٿو .

## حوالا
آٿري

ضلعي جيڪب آباد جي تعلقي ٺل ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ کوسا قبيلي جا ڇهه ڳوٺ موجود آهن.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آٿر

آٿَرُ، گهوڙي، ڏاند يا گڏهه جي پٺيءَ تي رکڻ جو سامان، گڏهه جا ٿڙا، گڏهه جي سنجٽ جو سامان. جانور جي پٺيءَ جو ڍَڪُ ”آٿرَ“ ٿيندا ئي گڏهه جا آهن، اُن ڪري چوندا آهن ته ”جهڙا گڏهه، تهڙا آٿر“.

زمرو:سنڌي لغت
آٿيلا

هڪ ذات جو نالو.

تعلقي ڊگهڙيءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ 10 ڳوٺ آباد آهن.

## حوالا
آجپي جي گيت جهڙي شاعري (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب سنڌ جي ناليواري مزاحمتي شاعر عبدالحڪيم ارشد جي قومي شاعريءَ جو مجموعو آهي، جنهن ۾ سندس غزل، نظم، آزاد نظم، بيت، وايون، گيت ۽ قطعا شامل آهن. هن ڪتاب ۾ وسيم سومري، انور منصور مڱريي ۽ پريتم قاضيءَ جا رايا پڻ شامل آهن. ڪتاب جي بئڪ ٽائيٽل تي مشهور شاعر راشد مورائيءَ جو تاثر ڏنو ويو آهي. ڊيمي سائيز جو هي ڪتاب. 224 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن کي مارئي اڪيڊمي سڪرنڊ، جنوريءَ 2011ء ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ ان جي قيمت 220 روپيا آهي.

## حوالا
آجيان پبليڪيشن ڊکڻ

هن پبلڪيشن جو بنياد 1994ء ڌاري نئين ٽهيءَ جي شاعر مشتاق بخاريءَ رکيو. هن پبليڪيشن ذريعي ماهوار ’نئون چنڊ‘ (ڊکڻ) ۽ ٻارن لاءِ ’هٻڪار‘ نالي رسالو جاري ڪيو ويو. ان سان گڏ سنڌ جي نوجوان ليکڪن جا شاعري ۽ ڪهاڻين جا ڪتاب ڇپايا ويا آهن. هن پبلڪيشن پاران ڪوثر ٻرڙي جي ڪتابن سان گڏ ٻين اديبن ۽ ليکڪن جا ويهارو ڪتاب ڇپرايا ويا آهن.
## حوالا
آچار ڪاڪو

سنڌ جو ھڪ روايتي ڪردار**ڪاڪو آچار**، جنھن جا گفتا ۽ فيصلا مزاحيه ٽوٽڪن طور بيان ڪندا آھن، پر دراصل اِھي ڏاھپ سان ڀريل ناصحانه نڪتا ھوندا آھن.
آچار (اصطلاح)

سنسڪرت: آرتيھ وار، سنڌي: آڏت وار= سج وانگر روشن. سج جي روشنيءَ وانگر روشن شخصيت، علم جي روشنائيءَ وارو.

آچر جي ڏينھن ڄاول ماڻھوءَ جو نالو، (جيڪو خيال آھي ته صلح پسند ۽ منصف مزاج ٿيندو) .

زمرو:اصطلاح
آچاريه

هي لفظ سنسڪرت ٻوليءَ جي لفظ ”آرت ساريا“ ]آدت= سج + ساريا = روشن[ مان نڪتل آهي، يعني سج جيئن روشن شخصيت. هندو سماج ۾ ”آچاريا“ لفظ وڏي مان ۽ مرتبي وارو آهي. جهڙوڪ: آچاريه گدواڻي، آچاريه ڪرپالاڻي.
آچاريا شنڪر

آچاريا شنڪر (780ء-820ء) هندو مذهب جو زبردست عالم ۽ مبلغ، جنهن ويدانيت ۽ لادوئيءَ جي تعليم ڏني. مالابار ۾ جنم وٺندڙ شنڪر آچاريا کي ٻڌمت خلاف زبردست مهم هلائڻ جي ڪري مقبوليت حاصل ٿي. هن ٻڌمت جي عالمن سان ڪيترائي مناظرا ۽ بحث ڪيا ۽ کين مات ڏني. هن هندو مذهب جي پرچار لاءِ درسگاهون به قائم ڪيون. هن ديوتائن ۾ ”برهما“ کي وڌيڪ اهميت ٿي ڏني. هن برهما جي تقدس ۽ ويدن جي تشريح ڪئي آهي. سندس خيال موجب دنيا پنهنجو پاڻ ئي وجود ۾ نه آئي بلڪه برهما جي آتما سان پيدا ٿي. آچاريا شنڪر جي وفات ڪشمير جي ڪيدار ناٿ شهر ۾ ٿي.

## حوالا
آچاريه آسودومل گدواڻي

آچاريه آسودو مل سنگت راءِ گدواڻي، سنڌ جي انهن آڳاٽن ليکڪن مان هو، جن سنڌي نثر ۽ ڪهاڻيءَ کي نئون رنگ ڏنو. هو 23 مارچ 1898ء تي ڪراچيءَ ۾ ڄائو، مئٽرڪ ڪراچيءَ مان ڪري، اعليٰ تعليم لاءِ بمبئيءَ ويو، جتان بي. اي ڪري، 1896ء ۾ ڪراچيءَ واپس وريو. هن پهريائين روينيو کاتي ۾ نوڪري ورتي، پر ڪجهه عرصي کان پوءِ اها ڇڏي، هڪ خانگي اسڪول ۾ ماستر ٿيو. هو پنهنجي صلاحيتن سان ترقي ڪري ڪاليج ۾ پروفيسر ٿيو، جتان 1939ء ۾ پينشن ورتائين.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
آچاريه ڀڳوان ديو

**آچاريه ڀڳوان ديو** ھڪ ناميارو سنڌي ليکڪ ۽ سياستدان، جنھن سال 1935ء ۾ ٻيراڻي ضلعي سانگهڙ ۾ جنم ورتو. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت ۾ اجمير مان لوڪ سڀا جو ميمبر به ٿيو. ھن پھريون ڀيرو 26 اپريل 1982ء تي لوڪ سڀا ۾ سنڌيءَ ۾ قسم کنيو ۽ تقرير ڪئي ھئي ۽ 18-19 آڪٽوبر 1983ء تي ڀارت جي پھرين ورلڊ سنڌي ڪانفرنس ڪوٺائي هئائين، جنهن جو افتتاح ان وقت جي وزيراعظم مسز اندراگانڌيءَ ڪيو ۽ اختتامي سيشن جي صدارت صدر گياني ذيل سنگھه جي ھئي. ڀارت ۾ وڏي اثر رسوخ واري شخصيت هو. 1999ء ۾ گذاري ويو آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
آچاريه ڪرپالاڻي

**آچاريه ڪرپالاڻي** جو پيدائشي نالو **جيوترام ڀڳوانداس ڪرپالاڻي** هو، پر سياست ۾ اچڻ کان پوءِ ”آچاريه ڪرپالاڻيءَ“ جي نالي سان مشهور ٿيو. 1888ء ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم حيدرآباد ۾ ورتائين، پوءِ اعليٰ تعليم لاءِ ولسن ڪاليج بمبئيءَ ۾ داخلا ورتائين. بنگال جي ورهاڱي خلاف هلچل ۾ حصو وٺڻ جي ڏوهه ۾ ڪاليج ڇڏڻو پيس. انکان پوءِ ڊي جي سنڌ ڪاليج ڪراچيءَ ۾ داخلا ورتائين. 1912ء ۾ ايم. اي پاس ڪري، سکر ۾ استاد مقرر ٿيو. ان کان پوءِ ڪلڪتي يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو ۽ بهار صوبي جي مظفر ڳڙهه ڪاليج ۾ پڙهائڻ لڳو. جيئن ته ڪرپالاڻي سنڌي هو، تنهنڪري بهاري شاگرد کانئس شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جو ڪلام نهايت دلچسپيءَ سان ٻڌندا هئا. 1917ء ۾ جڏهن مهاتما گانڌيءَ ستيا گره هلچل شروع ڪئي ته ان جو ساٿ ڏنائين. مهاتما گانڌي مظفرپور ۾ وٽس اچي ترسندو هو، انهيءَ ڏوهه ۾ کيس نوڪريءَ مان ڪڍي ڇڏيائون. ان کان پوءِ آچاريه ڪرپالاڻيءَ سڄي زندگي مهاتما گانڌيءَ جو ساٿ ڏنو. 1918ء ۾ پنڊت مدن موهن مالويه جو پرائيويٽ سيڪريٽري ٿي رهيو. 1919ء ۾ بنارس جي هندو يونيورسٽيءَ ۾ پروفيسر مقرر ٿيو ۽ سياسيات جو استاد بڻيو. 1920ء ۾ جليانوالا باغ واري واقعي تي مهاتما گانڌيءَ سِول نافرماني تحريڪ شروع ڪئي ته آچاريه ڪرپالاڻي به وديشِي ڪپڙن کي ساڙي هن تحريڪ ۾ شامل ٿي ويو ۽ ائين سال کن کان پوءِ وري اچي گانڌيءَ سان شريڪ ڪار ٿيو. 1922ء کان 1937ء تائين هو ”گجرات وديا پيٺ“ جو پرنسپال رهيو، 1934ء ۾ انڊيا ڪانگريس آل انڊيا ڪانگريس جو سيڪريٽري جنرل ٿيو ۽ 1946ء تائين اهو عهدو وٽس رهيو، آڪٽوبر 1946ء ۾ انڊيا ڪانگريس آل انڊيا ڪانگريس جو صدر منتخب ٿيو، پر پوءِ پارٽيءَ ۾ اختلافن سبب استعيفا ڏنائين. انگريزن خلاف سياسي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ ڪري ڪيترا ڀيرا جيل ويو. ورهاڱي بعد ڀارت جي قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1951ء ۾ پنهنجي ڌار سياسي پارٽي ”ڪانگريس نيشنل ڊيموڪريٽ فرنٽ“ قائم ڪيائين، 1952ء کان 1957ء تائين لوڪ سڀا جو به ميمبر رهيو. آزاد خيال ۽ ڪشاده دل انسان هو. ڪيترن ئي ڪتابن جو مصنف هو. سندس وفات 1982ء ۾ ٿي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
ٽنڊو الھيار

**ٽنڊوالهيار**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ شھر جيڪو ضلعي ٽنڊوالهيار ۽ تعلقي ٽنڊوالهيار جو صدر مقام آهي. ھن شھر م سرگوڌا ٽرسٽ جو راشدآباد اسڪول واقع آھي جيڪو تعليمي معيار ۾ وڏو مشھور ادارو آھي.ھن شھر جي ڀرسان مشھور درويش وتايو فقير جي مزار پڻ واقع آهي.

## تاريخ

ھن شھر جو بنياد 1709 ۾ مير الھيار خان ٽالپر رکيو جنھن اتي مٽي جو ڪچو قلعو تعمير ڪرايو جيڪو موجوده شھر کان ٽن ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع ھيو. قلعي جا آثار اڃا اتي موجود آھن.1906 ۾ برٽش انڊيا جي دور ۾ ھتي ريلوي اسٽيشن قائم ٿي. 
1933 ۾ ھتي ڪئنال کوٽيو ويو جنھن سان ھتان جي زرعي معيشت کي سگھ ملي.

## موسم

زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
پراگ

**پراگ** (Prague چيڪ ٻولي: Praha) جمهوريہ چيڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر ۽ بوهيميا جي تاريخي راڄڌاني آهي. ولٽاوا (Vltava) نديءَ تي، پراگ اٽڪل 14 لک ماڻهن جو گهر آهي. هن شهر جي پکيڙ 496 چورس ڪلوميٽر آهي.

شهر جی آبهوا، نسبتا گرم اونهاري ۽ سرد سياري سان، هڪ معتدل سامونڊي آهي. پراگ مرڪزي يورپ جو هڪ سياسي، ثقافتي ۽ اقتصادي مرڪز آهي، جنهن ۾ هڪ امير تاريخ ۽ رومانسڪ، گوٿڪ، ريناسنس ۽ باروڪ فن تعمير آهي. اهو بوهيميا جي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ هو ۽ ڪيترن ئي رومن شهنشاهن جي رهائشگاهه هئي، خاص ڪري چارلس چوٿون (1346-1378) ۽ روڊولف ٻيون (1575-1611).

## حوالا

زمرو:راڄڌانيون
زمرو:جمهوريہ چيڪ
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:جمهوريہ چيڪ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
فدا حسين چانڊيو

خليفو **فدا حسين چانڊيو** نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو ۽ ميهڙ جو رهاڪو هو. پاڻ 22 اپريل 2013 تي وفات ڪيائين.
خليفو گل محمد چانڊيو

**خليفو گل محمد چانڊيو** نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو.پاڻ ڀٽ شاه جو رهاڪو هو جتي پاڻ دين جي تبليغ ۽ نقشبندي طريقي جي پرچار ۾ پاڻ پتوڙيندو رهيو، ۽ 29 مارچ 2014 تي 78 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين. سندس جنازي جي نماز مولانا محمد حسن اوٺي پڙهائي، ۽ کيس درگاهه الله آباد شريف ۾ دفنايو ويو.

زمرو:سنڌ جا بزرگ
محمد خان مري بلوچ

خليفو **محمد خان مري بلوچ** نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو. پاڻ گلشن اقبال، ڪراچي ۾ رهندو هو، جتي 26 فيبروري 2014 تي 80 سالن جي عمر ۾ وفات ڪيائين. سندس جنازي جي نماز مولانا محمد ابراهيم بروهي پڙهائي، ۽ کيس سندس اباڻي ڳوٺ ڀٽ ڀائٽي، کپري تعلقي، ضلع سانگهڙ ۾ دفن ڪيو ويو.
بيدار مورائي

بيدار مورائي، جنهن جو اصل نالو خليفو فتح الدين سومرو آهي، موري شهر جو هڪ مشهور ليکڪ، اديب ۽ صوفي درويش هو. پاڻ 2013 ۾ وفات ڪيائين.

## سوانح
بيدار مورائي موري شهر، ضلعي نوشهروفيروز ۾ پيدا ٿيو. جوانيءَ ۾ سنڌ جي مشهور صوفي بزرگ خواجه عبدالغفار نقشبندي عرف پير مٺا سائين جو مريد ٿيو. کانئس پوءِ سندس وڏي خليفي پير سهڻا سائين سان بيعت ڪيائين، ۽ 1970 ۾ خلافت پڻ حاصل ڪيائين. 1983 ۾ سهڻا سائين جي وفات کانپوءِ سندس فرزند ۽ گادي نشين پير سڄڻ سائين سان بيعت ڪيائين. پاڻ 2013 ۾ اربع ڏينهن 18 ڊسمبر تي شام سوا ست وڳي وفات ڪيائين (مطابق 15 صفر 1435ھ). سندس جنازي جي نماز سندس مرشد پير سڄڻ سائين پڙهائي، ۽ کيس موري جي خليفه قبرستان ۾ دفنايو ويو.

## لکڻيون
بيدار مورائي هڪ بهترين ليکڪ ۽ اديب هو ۽ پنهنجي قلم ذريعي ديني ۽ سماجي موضوعن تي لکندو هو. سندس ڪتابن ۾ ناول ۽ ڪهاڻيون، سوانح حيات، ملفوظات ۽ پنهنجي پيرن جا مڪتوبات شامل آهن.
مفتي محمد رمضان لاکو

علامه **مفتي محمد رمضان لاکو** هڪ وڏو عالم دين، مفتي ۽ نقشبندي طريقي ۾ پير سڄڻ سائين جو خليفو هو. آخر عمر ۾ پاڻ ڪراچي ۾ ماڊل ڪالوني، ضلع ڪورنگي ۾ رهندو هو، جتي 2014 ۾ وفات ڪيائين.
چنا

**چنو** هڪ ذات جو نالو آھي. هي سوريه ونش سنڌي راجپوت آهن. سنڌ جا اصل رهاڪو آهن. ستين صدي  ۾ مسلمانن مان سڀ کان پهريان چنا ذات وارن رضاڪارانه طور اسلام قبول ڪيو. اسلام قبول ڪرڻ کان اڳ سندن مذهبي عقيدو هندو ڌرم ۽ ٻڌ ڌرم سان جڙيل هو. ڪلهوڙن جي دور حڪومت دوران ڄام چنا نالي هڪ سردار ست وڏن قبيلن جو سرواڻ هئو، جن م سما، سهتا، ڪوريجا، بلال، مهر ۽ چنا قبيلا شامل هئا.  ھينئر چنو خاندان جا ماڻهون  دادو، سيوڻ، سکر، شڪارپور، خيرپور، لاڙڪاڻي، ۽ سنڌ جي ٻين شهرن ۾ رهن ٿا. چنو ذات جا ماڻهون مختلف سرڪاري، غير سرڪاري، ۽ نجي شعبن ۾ اعلئ عملدار، وڪيل، جج، زميندار، ۽واپارين طور سماج جيِ هر سطح تي هر شعبي ۾ جيئن تعليم، صحت، ڪاروبار، انجنيئرنگ، طب، ۽ ٻين شعبن ۾ پنهنجون خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن.

## مشھور شخصتيون
* محمد عالم چنا
* حميره چنا
* شبيران چنا

## حوالا

زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:سما جاتيون
محمد اسماعيل نظاماڻي

درويش حاجي محمد اسماعيل نظاماڻي اوڻويهين صدي ۾ لاڙ جو هڪ مجذوب صفت صوفي درويش ٿي گذريو آهي. پاڻ نقشبندي طريقي جي بزرگ ۽ مرشد خليفي احمد خان نظاماڻي جو پوٽو هو، ۽ سندس والد جو نالو محمد ابراهيم هو.

حضرت خواجه محمد حسن جان سرهندي سندس باري ۾ لکن ٿا ته ننڍپڻ کان وٺي منجهس مجذوبيء جو اثر هو. پاڻ سادي طبيعت وارو هو ۽ سادي گفتگو ڪندو هو. زماني جي طور طريقن کان ڄڻ ته بلڪل ناواقف هو. عبادتن ۽ ورد وظيفن ۾ توڙي جو ميانه روي ڪندو هو، پر تنهن هوندي به باطن جي صفائي ايتري هئس جو ٻين جي دلين جا راز ڄاڻي وٺندو هو. هڪ شخص ٻڌائي ٿو ته هو جيترا ڀيرا سندس خدمت ۾ دعا گهرائڻ واسطي حاضر ٿيو، پاڻ بغير کانئس پڇڻ جي سندس مقصد کي زبان تي آڻي دعا ڪيائين.

خواجه محمد حسن جان جا والد محترم حضرت حاجي عبدالرحمان سرهندي مجددي (وفات 1315ھ) رحمة الله عليه، جيڪي پنهنجي وقت جا ڪامل ولي ۽ عارف هئا، سي جڏهن افغانستان کان حرمين شريفين ڏانهن هجرت ڪرڻ جي ارادي سان سنڌ ۾ آيا ته ٽکڙ جي شهر ۾ سندن قيام ٿيو. حاجي محمد اسماعيل نظاماڻي به سندن تشريف آوري جو ٻڌي سندن زيارت لاءِ حاضر ٿيو. هڪڙي ڏٻري گهوڙيءَ ۽ هڪ ڪمزور خذمتگار ساڻس گڏ هيا ۽ پاڻ به سادي پراڻي لباس ۾ هيو. حضرت حاجي عبدالرحمان عليه الرحمة جنهن مهمان خاني ۾ ترسيل هئا ان جي مٿين ماڙ تي مهمانن جي ترسڻ جو انتظام هيو جڏهن ته ڇت جي هيٺان گهوڙن ٻڌڻ جي جاءِ هئي. درويش محمد اسماعيل انهي گهوڙن ٻڌڻ جي جاءِ ۾ ئي پنهنجي لاءِ سمهڻ جي جاءِ ٺاهي ۽ اتي ئي رهي پيو. کيس ٻڌايو به ويو ته سائين اوهان مٿي هلي ترسو، پر نه ٻڌائين. اونهاري جي هوا ۽ مٿان مٽي ۽ دز جو طوفان جنهن ۾ ڪک پن مٿانئن اچي پوندا هئا، پر پاڻ تمام فرحت مان اتي ئي ويٺو رهيو. حضرت حاجي عبدالرحمان سرهندي به سندس تمام گهڻي عزت ڪندا هيا ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٻين کي ڇڏي خاص اچي ساڻس گڏ ويهندا هيا.

ڪجهه وقت پوءِ حضرت خواجه عبدالرحمان سرهندي جن نم جي ڳوٺ ۾ تشريف فرما ٿيا ته حاجي محمد اسماعيل دعوت کان پوءِ دعا طلبي لاءِ کين پنهنجي گهر وٺي آيو. اتي کين عرض ڪيائين ته حضرت دعا فرمايو ته الله پاڪ مون کي فرزند عطا ڪري. حضرت جن خوش طبعيءَ مان فرمايو ته فرزند تنهنجي ڪهڙي ڪم ايندو، تنهنجي عمر ستر سال کان مٿي ٿي چڪي آهي، هاڻي جي فرزند ڄايو سو تنهنجي ڪهڙي خدمت ڪندو. پاڻ عرض ڪيائين ته حضرت، آئون فرزند انهيءَ لاءِ گهران ٿو ته جيئن حضرت امام مهدي جي لشڪر ۾ شامل ٿئي. حضرت جن سندس لاءِ دعا فرمائي ۽ الله تعالى کيس پٽڙو عطا فرمايو جنهن جو نالو پاڻ محمد پريل رکيائين.

ان روايت مان معلوم ٿئي ٿو تو کيس حضرت امام مهدي جن سان ڪيتري قدر محبت هئي. اڪثر سندن نالو ورد جيان پڪاريندو رهندو هو ۽ چوندو هو ته منهنجي لاءِ دعا گهرو ته امام مهدي کي ڏسان ۽ سندن لشڪر ۾ شامل ٿيان.

حاجي محمد اسماعيل وچولي قد وارو، سونهاري مبارڪ گهاٽي، سفيد چهرو ۽ ويڪريون اکيون هيس. پاڻ ستر سال کان وڌيڪ عمر گذاري نيٺ پنهنجي خالق حقيقي سان وڃي مليو ۽ پنهنجي ڏاڏي حضرت خليفه صاحب جي ڀرسان نم جي ڳوٺ ۾ آرامي آهي.

## حوالا
تذڪرة الصلحاء، خواجه محمد حسن جان سرهندي
يداشي ٽائونشپ

**يداشي ٽائونشپ** ( لاطيني: Yedashe Township) ميانمار  جو هڪ رهائشي علائقو آهي جيڪو Taungoo District  ۾ واقع آهي۔

## پڻ ڏسندا

 * ميانمار
* فهرست ميانمار جا شهر

## حوالو
{{commons
| position = 
| :زمرو:{{PA

## حوالا
حميره چنا

**حميره چنا** سنڌ جي ڳائڻي، 22 جون 1970ع تي حيدرآباد ۾ ڄائي. حميرا جي والده لڪي ناز به پنهنجي دور جي معروف ڳائڻي ٿي گذري آهي.
## فني سفر
حميرا چنا راڳ جي بنيادي سکيا استاد بشير احمد خان ۽ موسيقار نثار بزميءَ کان ورتي. سندس شمار ملڪ جي مقبول فنڪارن ۾ ٿئي ٿو، سندس سي ڊين جا ڪيترا البم ۽ وڏي تعداد ۾ آڊيو ڪئسٽون رليز ٿيل آهن. حميرا چنا کي قدرت پاران بهترين آواز جو تحفو مليل آهي، سندس آواز لتا ۽ رونا ليليٰ سان گهڻي قدر مشابهت رکي ٿو. هن سنڌي، اردو، پنجابي ۽ سرائڪي ٻولين ۾ هزارين گيت، غزل ڳايا آهن . هن سنڌي، اردو ۽ پنجابي فلمن لاءِ به گيت ڳايا آهن. ريڊيي ۽ ٽي. وي جي پروگرامن ۾ به ڪافي ڪلام ڳايا اٿائين، جيڪي بي حد مقبول ٿيا آهن. حميرا چنا کي پاڪستان فلم انڊسٽريءَ جي بهترين پلي بئڪ سنگر طور ڪيترا اوارڊ به مليا آهن. هيءَ سنڌ ٽي. وي توڙي ٻين سنڌي چئنلن تي ٿيندڙ موسيقيءَ جي مقابلن واري پروگرامن ۾ جج طور به شرڪت ڪندي رهي آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌي ڳائڻيون
زمرو:پاڪستاني فلمي راڳيندڙ
زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز
زمرو:پنجابي راڳي
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:نگار اعزاز کٽيندڙ شخصيتون
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:ڪوڪ اسٽوڊيو (پاڪستان)
زمرو:1970ع جون پيدائشون
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:سنڌي راڳي
لا = انسان

**لا = انسان** (لا مساوي انسان يا لا برابر انسان) جديد شاعر، ن. م. راشد (نذر محمد راشد)  جي شاعري مجموعي جو عنوان آهي۔
بيضاء بنت عبد المطلب

**ام الحڪيم، بيضا بنت عبدالمطلب**، رسول الله جي والد عبدالله جي سڳي ڀيڻ هئي، ان جي والده فاطمه بنت عمرو ۽ عثمان ذوالنورين جي والده ام ارويٰ ڀيڻون هيو. يه ڪريز بن ربيهة بن حبيب بن عبد شمس جي نڪاح ۾ هئي  ان جي پٽ جو نالو عامر هيو، جيڪا مڪي جي فتح جي وقت مسلمان ٿيا ۽ ان جي پٽ عبدالله بن عامر رضي الله عنه کي خليفي، عثمان غني رضي الله عنه جي دور ۾ خراسان جو گورنر مقرر ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:صحابيات
زمرو:ٻنو هاشم
زمرو:تاريخ اسلام
بهار جا شهر

**بهار جا شهر** پٽنه ، پورنيه ، ڪٽيهار ، ۽ ڪشن گنج، وغيره آهن
زبير بن عبدالمطلب

**زبير بن عبدالمطلب** رسول الله جا سڳا چاچا هيا، والد جو نالو عبدالمطلب بن هاشم ۽ والده جو نالو فاطمه بنت عمرو آهي. عبدالله (رسول الله جا والد)، زبير ۽ ابو طالب سڳا ڀائر هئا. جڏهن رسول الله جي جمار 24 سال ٿي ته انهن جي وفات ٿي وئي. حلف الفضول، هن معاهدو امن قائم ڪرڻ لاء، جي قيام ۾ انهن گهڻي ڪوشش ڪئي هئي، جنهن سان انهن جي نيڪي ۽ رحم دلي جو ثبوت ملندو آهي. هن تمام وڏا فصيح شاعر ۽ عبدالمطلب جو وصي هيا. انهن کي هڪ فرزند عبد الله ۽ ٻه ڌيئرون، ضباعة ۽ ام الحڪم صحابيه آهن.
## خاڪو

**Al-Zubayr ibn Abd al-Muttalib** (), was the son of Abd al-Muttalib and Fatima bint Amr, hence an uncle of Muhammad. He was full brother to Abu Talib and to Muhammad's father Abdullah.

## أسرته
تزوج عاتكة بنت أبي وهب بن عمرو بن عائذ بن عمران بن مخزوم، ومن أبنائه:

* عبد الله بن الزبير بن عبد المطلب.
* الطاهر بن الزبير بن عبد المطلب. 
* قرة بن الزبير بن عبد المطلب.
* حجل بن الزبير بن عبد المطلب.
* ضباعة بنت الزبير.
* أم الحكم بنت الزبير.
* فاطمة بنت الزبير.
* صفية بنت الزبير.
* أم الزبير بنت الزبير.

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:اسلام
قثم بن عبد المطلب

قثم بن عبد المطلب تنيله بنت خباب بن بن کليب نسل ربيعه بن نزار جو پٽ هيو هي ننڍپڻ ۾ ئي فوت ٿي ويو هيو هي والده جي طرف کان حارث جو ڀاءُ  هيو

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:ٻنو هاشم
پاپاخ

**پاپاخ** ميمني جي کل جي بڻيل هڪ قسم جي بيلن نما ٽوپي آهي جنهن کي وڌ تر  ماڻهون قفقاز جي علائقن داغستان، چچنيا ۽ ان کان علاوه روس ۽ ترڪي ۾ پائيندا آهن۔ 


فائل:Brooklyn Museum - Two Persian Peasants and Two Persian Officers Gambling One of 274 Vintage Photographs.jpg|
فائل:Photograph of President Gerald Ford with Soviet General Secretary Leonid Brezhnev upon Ford's Arrival at Vozdvizhenka Air Base, near Vladivostok, U.S.S.R. - NARA - 7157128.jpg|
فائل:Andranik Ozanyan, ca. 1919.png|
فائل:Family of the Georgian poet Vasha Pshavela, approx. 1905.jpg|



## حوالو

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:قفقاز
زمرو:داغستان
زمرو:روسي ثقافت
زمرو:آرمينيائي ملبوسات
زمرو:آذربائيجاني ملبوسات
وڪيپيڊيا لوگو

thumb| وڪيپيڊيا جو موجوده لوگو
thumb|left|upright=4.0|
**وڪيپيڊيا لوگو**، انٽرنيٽ تي موجود گھڻ لساني آنلائين انسائيڪلوپيڊيا جو لوگو آهي. وڪيپيڊيا لوگو آڙا ڪٽا معما (جگسا = jigsaw) جي ٽڪرن سان دنيا جو گول نا مڪمل نقشو آهي. مٿاهين سطح کان ڪجهه ٽڪرا کٽل اٿس

## پڻ ڏسو
* وڪيپيڊيا

## خارجي ڳنڍڻا
*وڪيپيڊيا لوگو

## حوالا

زمرو:وڪيپيڊيا
مقوم بن عبد المطلب

**مقوم بن عبد المطلب** ، هالا بنت وهيب بن عبد مناف بن زهره بن ڪلام جو پٽ هيو ڪن ان جو نالو عبد الڪعبه لکيو آهي. عبد الڪعبه بن عبد المطلب، فاطمه بنت عمروبن عايذ بن عمران بن مخزوم بن يقظه بن مره جو پٽ هيو ڪن انهيء ئي جو نالو مقوم لکيو آهي 
## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:ٻنو هاشم
غيداق بن عبد المطلب

غيداق بن عبد المطلب ، منعمه بنت عمروبن مالڪ خزاعيه جو پٽ هيو ان جو نالو مصعب  يا نوفل هيو  غيداق جي معني آهي گهڻو پاڻي جيڪو ڪثرت جود و ڪرم سان رکيو ويو

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:ٻنو هاشم
آچر پاڪستاني

سنڌ جي مشهور مسخري ۽ ملهه پهلوان **آچر پاڪستاني**ءَ جو اصل نالو **محمد آچر** هو. هن قاضي احمد، تعلقي سڪرنڊ ۾ جنم ورتو. ملهه ۾ رستمِ سنڌ شير ميربحر جو شاگرد سڏائيندو هو. ملهه راند سان تمام گهڻو عشق هئس. سڄي سنڌ جي ملاکڙن ۾ لاڳيتو سترهن سال، ٽئين ۽ ٻئي جوڙ جي جوانن سان ملهه وڙهندو رهيو. آچر پاڪستاني ڪنهن ملهه کي دسي يا پاڻ دسجي، پر انعام کيس ضرور ملندو هو. ڳائڻ سان به لڳاءُ هئس ۽ راڳ ۾ استاد منظور علي خان جو شاگرد هو. کيس ملهه ۾ جيڪو به انعام ملندو هو اهو غريبن ۾ ورهائي ڇڏيندو هو.

## حوالا

زمرو:ملاکڙو
زمرو:سنڌي شخصيتون
آچر درويش

هي درويش ٺٽي جو ڀوڳڙي (ڀڳڙا ٺاهيندڙ يا وڪڻندڙ) هو. هو ڪاني ڪرامت جو صاحب سمجهيو ٿي ويو. ٺٽي جا ڪيترائي معزز ماڻهو ۽ سيد سندس مريد هئا، ٺٽي جو مشهور عالم سيد علي ثاني شيرازي به سندس مريدن مان هڪ هو. سندس ڪيترائي نقل ۽ واقعا مشهور آهن (ڏسو: تحفة الڪرام). جڏهن ٺٽي جي سيدن مان سندس مريديءَ جو ڳاڻيٽو وڌندو ويو ته انهن کي ان ڳالهه جو خار محسوس ٿيڻ لڳا ته اسان سيدن جو اولاد آچر درويش جو مريد ٿئي، اهڙيءَ طرح انهن هر طرح کيس تنگ ڪيو، ۽ شهر مان بي دخل ڪيو پوءِ هو گجرات هليو ويو. سندس مريد سيد علي ثاني درويش جو ڏس پڇائيندو وڃي کيس مليو .
## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:سنڌي شخصيتون
آچر سڌايو

تعلقي ڳڙهي ياسين، ضلعي شڪارپور ۾ هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ ”ٺارو فقير“، ”حسن خروس“، ”نواب ڏاهاڻي“ ۽ ”آچر سڌايو“ ڳوٺ آباد آهن.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
آچر سڌايو جاگير

**آچر سڌايو جاگير** ضلعي شڪارپور جي ڳڙهي ياسين تعلقي ۾ هڪ ديھ، جنهن ۾ فقط هڪڙو ڳوٺ آچر يا جاگير شيخ آباد آهي.
## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
ضرار بن عبد المطلب

**ضرار بن عبد المطلب** تنيله بنت خباب بن ڪليب نسل ربيعه بن نزار جو پٽ هيو.
## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:قريش
زمرو:ٻنو هاشم
زمرو:قريش
آچر فقير

آچر پٽ جمعو ڦلپوٽو سچل جي درگاهه جو فقير هو. هيءُ ڳوٺ اورنگ آباد لڳ امروٽ شريف، تعلقي ڳڙھي ياسين جو ويٺل ھو. ننڍپڻ ۾ سندس ماءُ پيءُ فوت ٿي ويا، تنھنڪري پنھنجي مامي وٽ شڪارپور جي ڀرسان رھيو. مامي ھن کي مينھون چارڻ لاءِ ڇڏيو، پر جلدي بيزار ٿي ڳوٺ ڇڏي گھمندو اچي ”درازن“ ۾ پھتو؛ جتي فقيرن جي صحبت وڻي ويس. آخرڪار پاڻ به سچل سائينءَ جي درگاهه تي فقير بڻجي ويٺو. جوانيءَ جي وقت ۾ 1349ھ 1930ء ڌاري وفات ڪيائين.

زمرو:سنڌ جا بزرگ