open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪاربان

**ڪاربان** (Carbon) ھڪ ڪيميائي تَت آھي، جن جو نشان **C** ۽ ايٽمي نمبر **6** آھي. اهو غير ڌاتو ۽ ٽيٽراويلينٽ آهي، يعني ان جو ائٽم ٻاهرين شيل ۾ **4** ويلنس اليڪٽرانن جي ڪري چار ڪوويلنٽ بانڊ ٺاهي سگهندو آهي. ان جو تعلق دوري جدول جي گروپ **14** (ڪاربان گروپ) سان آهي. ڪاربان ڌرتيءَ جي مٿي واري پرت (**Crust**) جو **0.025** سيڪڙو حصو ٺاهي ٿو. ھن جا ٽي آئسوٽوپس، 13C 12C۽ 14C قدرتي حالت ۾ ملن  ٿا، 12C۽ 13Cمستحڪم آهن، جڏهن تہ 14Cهڪ ريڊيو نيوڪلائيڊ آهي، جيڪو **5,700** سال جي اڌ حياتي **(Half Life)** سان زوال پذير ٿئي ٿو. اها انهن ڪجهه عنصرن مان ھڪ آھي جيڪا قديم زماني کان وٺي سڃاتل آھن.

ڪاربان جا ائٽم مختلف طريقن سان پاڻ ۾ ڳنڍجي سگهن ٿا، نتيجي ۾ ڪاربان جا مختلف الوٽروپس (Allotropes) ٿين ٿا. سڃاتل الوٽروپس ۾، گراڦائٽ، هيرا، بي شڪل (Amorphous) ڪاربن ۽ فلرينس (Bucky Ball) شامل آهن. ڪاربان تت جون طبيعي خاصيتون الوٽروپڪ فارمن جي ڪري وڏي پيماني تي مختلف آهن. مثال طور، گرافائٽ غيرشفاف ۽ ڪاري رنگ جو هوندو آهي، هيرو انتھائي شفاف ۽ سخت هوندو آهي، جڏهن ته گريفائٽ ايترو نرم هوندو آهي ته ڪاغذ تي لڪير ٺاهي سگهي ٿو، هنڪري ان جو نالو، يوناني فعل "گرافيئن" (γράφειν) مان آھي، جنھن جو مطلب آهي "لکڻ"، جڏهن تہ هيرو قدرتي طور تي معلوم ٿيل سڀ شيئن کان سخت هوندو آهي. گريفائيٽ هڪ سٺو برقي موصل آهي جڏهن تہ هيرن جي برقي چالکائي (electrical conductivity) تمام گھٽ آهي. عام حالتن ۾، هيرا، ڪاربان نينو ٽيوب ۽ گرافائٽ سڀني سڃاتل مواد جي سڀ کان وڌيڪ حرارتي چالکائي (thermal conductivity) وارا آهن. سڀ ڪاربان ايلوٽروپس عام حالتن ۾ ٺوس هوندا آهن، گريفائٽ معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ تي سڀ کان وڌيڪ حر حرڪياتي (thermodynamically) طور تي مستحڪم فارم آهي. اها ڪيميائي مزاحمت ڪندڙ آهي، ايتري تائين جو آڪسيجن سان رد عمل ڪرڻ لاءِ پڻ اعلي گرمي پد جي ضرورت هوندي آهي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* Carbon at *[[The Periodic Table of Videos]]* (University of Nottingham)
* Carbon on Britannica
* Extensive Carbon page at asu.edu (archived 18 June 2010)
* Electrochemical uses of carbon (archived 9 November 2001)
* Carbon—Super Stuff. Animation with sound and interactive 3D-models. (archived 9 November 2012)

زمرو:ڪاربان گروپ
زمرو:ڪيميائي تت

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
منظور حسين لغاري

منظور حسين لغاري (، پيدائش: 18 ڊسمبر 1931ع) سب انجنيئر، ليکڪ  ڪھاڻيڪار، ناول نگار۽ مضمون نويس آهي. پاڻ ”ايران جو سفر“، ”نه اُهي وڻ نه واهيرا“، ”دادو مورو پل جي ڪهاڻي سب انجنيئر جي زباني“، ”ڪفارو“ ۽ ٻين اڻ ڇپيل ڪتابن جو ليکڪ آهي.

## تعارف
منظور حسين لغاري 18 ڊسمبر 1931ع استاد ميوو خان لغاري جي گهر ۾ جنم ورتو. استاد ميوو خان لغاري ڳوٺ بجراڻي لغاري جو پهريون استاد جنهن پنهنجي ٻن فرزندن (احسان علي لغاري ۽ منظور حسين لغاري) کي ڪلهن تي کڻي بنيادي تعليم پنهنجي اسڪول مان حاصل ڪرائي. 

منظور حسين لغاري جي اولادن ۾ ڇھ پٽ ۽ ٽي نياڻيون آهن.  

## تعليم ۽ نوڪري
پرائمري تعليم پنهنجي والد استاد ميوو خان لغاري وٽ ڳوٺ ۾ ئي حاصل ڪيائين. 1950ع ۾ نوشهري مدرسي مان ميٽرڪ پاس ڪري اين، اي، ڊي انجنيئرنگ ڪاليج ڪراچي مان 1959ع ۾ پوزيشن سان ڊپلوما ڪيائين. پي. ڊيبليو. ڊي ايريگيشن ڪوٽڙي بئراج، سکر بئراج ۽ دادو مورو پل تي سب انجنيئر جي حيثيت سان ڪم ڪيائين. 15 ڊسمبر 1991ع ۾ رٽائرڊ ٿيو. 

## وفات
منظور حسين لغاري دماغ جي بيماري (ايلزائيمر) سبب 21 نومبر 2013ع تي وفات ڪئي. سندس آخري آرام گاھ يار محمد شاھ قبرستان مورو ۾ آھي. 

## منظور حسين لغاري جا لکيل ڪتاب

* (1) ايران جو سفر، سنڌي ساهت گهر، فيبروري 2002ع
* (2) نه اُهي وڻ نه واهيرا، موکي پبليڪيشن، مئي 2020ع 

## حوالا
نيون

**نيون** (Neon) هڪ ڪيميائي تَتوَ (عنصر) آهي. ھن جو نشان "Ne" ۽ ايٽمي نمبر (Z) "10" آهي. اهو دوري جدول ۾ نوبل گئسن ۾ ٻئي نمبر تي آهي. نيون هڪ بي رنگ، بي بوء ۽ معياري حالتن هيٺ، هڪ غير فعال، موناٽومڪ گئس آهي. 

نيون جي دريافت سال 1898ع ۾ ڪرپٽن ۽ زينون سان گڏ ٿي. ان جي دريافت تي، هڪ مخصوص روشن ڳاڙهي اخراج واري اسپيڪٽرم ذريعي نشان لگايو ويو، جيڪو ان کي هڪ نئين عنصر طور فوري طور تي تسليم ڪرڻ جو سبب بڻيو. نيون نالو يوناني لفظ "νέον" مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي 'نئون'. نيون ڪيميائي طور تي غير فعال گئس آهي، پر نيون جا مرڪب موجود آهن. اها بنيادي طور تي آئنڪ ماليڪيول آهن جيڪي وان ڊير والز قوتن پاران گڏ رکيا ويا آهن. 

ڪائنات ۾ نيون جي سنٿيسس، گهڻو ڪري، الفا-ڪيپچر عمل ذريعي، آڪسيجن ۽ هيليئم تارن جي اندر ايٽمي فيوزن جي نتيجي ۾ ٿي آهي.  ڪائنات ۽ شمسي نظام ۾ ان جي وڏي موجودگي جي باوجود، (هائيڊروجن، هيليم، آڪسيجن ۽ ڪاربان کان پوءِ ڪائنات ۾ پنجين نمبر تي)، نيون زمين تي نسبتاً گهٽ آهي. نيون جي فضا ۾ فوري طور تي تحليل ٿيڻ جي صلاحيت (volatility) ۽ مرڪب، جيڪا ان کي مضبوط سان گڏ رکي سگهندا هئا، کي ٺاهڻ ۾ ناڪامي، زمين تي ان جي محدود موجودگي جي وضاحت ڪندا آهن.

نيون جي قابل ذڪر ايپليڪيشنن ۾، گهٽ وولٽيج نيون گلو ليمپ، هاءِ وولٽيج ڊسچارج ٽيوب ۽ نيون جي سائن بورڊ ۾ هن جا استعمال شامل آهن. اها هڪ الڳ ڳاڙهي-نارنگي رنگ جي چمڪ خارج ڪندي آهي. ساڳي ڳاڙهي رنگ جي اخراج لائن هيليم، نيون ليزر جي خاصيت واري ڳاڙهي روشني لاءِ ذميوار آهي. 

جيتوڻيڪ نيون جي پلازما ٽيوب ۽ ريفريجرينٽ جي طور تي ڪجهه ايپليڪيشنون آهن، پر ان جا تجارتي استعمال نسبتاً محدود آهن. اها بنيادي طور تي مائع هوا (Liquid Air) جي جزوي آسون (fractional distillation) ذريعي حاصل ڪئي ويندي آهي ۽ جئين تي هن جي حاصل ڪرڻ جو واحد ذريعو هوا آهي، ان کي هيليم کان گهڻو مهانگو بڻائي ٿو.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:نوبل گيسون
سليڪان

**سليڪون** (Silicon) ھڪ ڪيميائي عنصر آھي جنھن جي علامت "Si" آھي ۽ ايٽمي نمبر "14" آھي. اهو هڪ سخت، ڀُريل ڪرسٽل آهي جنهن ۾ نيرو-گرين ڌاتو چمڪ آهي ۽ هڪ ٽيٽراويلنٽ غير ڌاتو ۽ سيمي ڪنڊڪٽر آهي. اهو دوراني جدول ۾ گروپ 14 (IVA) جو ميمبر آهي: ڪاربان ان جي مٿان آهي؛ ۽ جرمينيم، ٽين، ليڊ ۽ فلورويم ان کان هيٺ آهن. اهو نسبتاً غير ردعمل  وارو تت آهي. سليڪون هڪ اهم عنصر آهي جيڪو ٻوٽن ۾ ڪيترن ئي جسماني ۽ ميٽابولڪ عملن لاءِ ضروري آهي. سليڪون کي، مختلف برقي ڊوائيسز جهڙوڪ ٽرانزسٽر، سولر سيلز، انٽيگريٽڊ سرڪٽس ۽ ٻين ۾ ان جي ورسٽائل ايپليڪيشنن جي ڪري، وڏي پيماني تي غالب سيمي ڪنڊڪٽر مواد سمجهيو ويندو آهي. اها شايد ان جي اهم بينڊ گيپ، وسيع آپٽيڪل ٽرانسميشن رينج، وسيع جذب اسپيڪٽرم، مٿاڇري جي خراب (rough) ٿيڻ ۽ اثرائتي اينٽي ريفليڪشن ڪوٽنگ جي ڪري آهي.

آڪسيجن لاءِ ان جي اعليٰ ڪيميائي لاڳاپي جي ڪري، اهو سال 1823ع تائين ايجاد نه ٿيو هو، جيستائين جونز جيڪب برزيليئس پهريون ڀيرو ان کي تيار ڪرڻ ۽ ان کي خالص شڪل ۾ بيان ڪرڻ جي قابل ٿيو. ان جا آڪسائيڊ سليڪٽس (SiO-1) جي نالي سان سڃاتل اين آئنن جو هڪ خاندان ٺاهيندا آهن. ان جا پگھلڻ ۽ اُبلندڙ نقطا ترتيب وار °1414  ۽ °3265 سينٽي گريڊ، سڀني ميٽالائيڊز ۽ غير ڌاتو ۾، صرف بورون کان اڳتي، ٻئي نمبر تي آهن.

سلڪون ڪائنات ۾ اٺون سڀ کان وڌيڪ عام عنصر آهي، پر زمين جي ڪرسٽ ۾ پنهنجي خالص شڪل ۾ تمام گهٽ ملي ٿو. اهو ڪائناتي مٽي، پلينيٽائڊز، ۽ سيارن ۾ سليڪا، سلڪون ڊاءِ آڪسائيڊ (SiO2) يا سليڪيٽس جي مختلف شڪلن جي طور تي خلا ۾ وڏي پيماني تي ورهايو ويندو آهي. ڌرتيءَ جي ڪرسٽ جو 90 سيڪڙو کان وڌيڪ سليڪيٽ معدنيات مان ٺهيل آهي، جنهن ڪري سليڪون آڪسيجن کان پوءِ ڌرتيءَ جي ڪرسٽ ۾ ٻيو سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو (تقريبن %28 مايي جي لحاظ کان) عنصر آهي.

گهڻو ڪري سليڪون کي الڳ ڪرڻ کان سواءِ تجارتي طور تي، اڪثر ڪري قدرتي معدنيات جي تمام گهٽ پروسيسنگ سان، استعمال ڪيو ويندو آهي اهڙي استعمال ۾ مٽي، سليڪا واري ريت ۽ پٿر سان صنعتي تعمير شامل آهي. سليڪيٽ پورٽلينڊ سيمينٽ ۾ مارٽر ۽ اسٽوڪو لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن ۽ سليڪا واري ريت ۽ بجری سان ملايا ويندا آهن ته جيئن رستن، بنيادن ۽ روڊن لاءِ ڪنڪريٽ ٺاهيو وڃي. اهي وائٽ ويئر سيرامڪس جهڙوڪ پورسلين ۽ روايتي سليڪيٽ تي ٻڌل سوڊا-لائم گلاس ۽ ڪيترن ئي ٻين خاص شيشي ۾ پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن. سليڪون ڪاربائڊ جهڙا سليڪون مرڪب تيزاب ۽ اعليٰ طاقت واري سيرامڪس جي اجزاء طور استعمال ڪيا ويندا آهن. سليڪون وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ مصنوعي پوليمر جو بنياد آهي جنهن کي سليڪونيز سڏيو ويندو آهي.
 
20هين صدي جي آخر کان 21هين صدي جي شروعات تائين سليڪون دور (جنهن کي ڊجيٽل دور يا انفارميشن ايج پڻ چيو ويندو آهي) جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي ڇاڪاڻ ته عنصري سليڪون جو جديد عالمي معيشت تي وڏو اثر آهي. سيمي ڪنڊڪٽر اليڪٽرانڪس ۾ استعمال ٿيندڙ تمام گهڻي صاف ٿيل ايليمينٽل سليڪون جو ننڍڙو حصو (%15 کان گهٽ) ٽرانزسٽر ۽ انٽيگريٽڊ سرڪٽ چپس لاءِ ضروري آهي جيڪي جديد ٽيڪنالاجي جهڙوڪ اسمارٽ فونز ۽ ٻين ڪمپيوٽرن ۾ استعمال ٿيندا آهن. سال 2019ع ۾، سيمي ڪنڊڪٽر مارڪيٽ سيگمينٽ جو %32.4 نيٽ ورڪ ۽ ڪميونيڪيشن ڊوائيسز لاءِ هو ۽ سيمي ڪنڊڪٽر انڊسٽري سال 2027ع تائين 726.73 بلين ڊالر تائين پهچڻ جو امڪان آهي.

سليڪون حياتيات ۾ هڪ ضروري تت آهي. گھڻن جانورن کي صرف نشانن جي ضرورت هوندي آهي، پر ڪجهه سامونڊي اسپنج ۽ خوردبيني جيو، جهڙوڪ ڊائيٽمس ۽ ريڊيوليريا، سليڪا مان ٺهيل کنڊر جي جوڙجڪ کي خارج ڪندا آهن. سليڪا ڪيترن ئي ٻوٽن جي بافتن ۾ جمع ٿيل آهي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪاربان گروپ
يورينيئم

**يورينيئم** (Uranium)، هڪ ڪيميائي عنصر (تت) آهي. هن جو علامت "U"، ايٽمي نمبر "92" ۽ ايٽمي وزن "238" آهي. آئسوٽوپس جو وزن 236، 237، 239 هوندو آهي.
## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

* حوالا
* حوالا

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
ٽن

**قلعي** يا **ٽن** (Tin) (Stannum) هڪ ڪيميائي تَتوَ (عنصر) آهي، جنھن جي نشاني "Sn" آهي ۽ ايٽمي نمبر 50 آهي. هڪ چانديءَ جي رنگ جو ڌاتو، ٽن ايتري نرم آهي جو ٿوري طاقت سان ڪٽي سگهجي ٿو ۽ ٽن جي هڪ بار کي ٿوري ڪوشش سان هٿ سان موڙي سگهجي ٿو. جڏهن موڙيو ويندو آهي، ته ٽن ڪرسٽل ۾ ٻٽي ٿيڻ جي نتيجي ۾ "ٽن جي چيخ " کي ٻڌو وڃي ٿو. 

ٽين عنصرن جي دوراني جدول جي گروپ 14 ۾ هڪ پوسٽ ٽرانسيشن ڌاتو آهي. اهو خاص طور تي معدني ڪيسيٽيرائٽ مان حاصل ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ اسٽينڪ آڪسائيڊ شامل آهي. ٽين گروپ 14 ۾ پنهنجي ٻنهي پاڙيسرين، جرمينيم ۽ ليڊ سان ڪيميائي مماثلت ڏيکاري ٿو، ۽ ان ۾ ٻه مکيه آڪسيڊيشن حالتون آهن، +2 ۽ ٿورو وڌيڪ مستحڪم +4. ٽن زمين تي 49 هون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي عنصر آهي، جيڪو ان جي ڪرسٽ جو %0.00022 ٺاهيندو آهي، ۽ 10 مستحڪم آئسوٽوپس سان، ان ۾ دوراني جدول ۾ مستحڪم آئسوٽوپس جو سڀ کان وڏو تعداد آهي، ان جي جادوئي تعداد جي ڪري پروٽان.

ان ۾ ٻه مکيه ايلوٽروپ آهن: ڪمري جي حرارت تي، مستحڪم ايلوٽروپ β-ٽين آهي، هڪ چاندي-اڇو، لچڪدار ڌاتو؛ گهٽ درجه حرارت تي اهو گهٽ گهاٽو گرين α-ٽين آهي، جنهن ۾ هيرن جي ڪعبي جوڙجڪ آهي. ڌاتو ٽين هوا ۽ پاڻي ۾ آساني سان آڪسائيڊ نه ٿيندو آهي. 

وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ پهريون ٽين مصرعو ڪانسي هو، جيڪو 1⁄8 ٽين ۽ 7⁄8 ٽامي (ترتيب وار 12.5٪ ۽ 87.5٪) مان ٺهيل هو، جيڪو 3000 ق.م کان اڳ هو. 600 ق.م کان پوءِ، خالص ڌاتو ٽين پيدا ڪيو ويو. پيوٽر، جيڪو 85-90٪ ٽين جو مصرعو آهي جنهن ۾ باقي عام طور تي ٽامي، اينٽيموني، بسمٿ، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ليڊ ۽ چاندي شامل آهن، ڪانسي جي دور کان وٺي فليٽ ويئر لاءِ استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي. جديد دور ۾، ٽين ڪيترن ئي مصرعن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، خاص طور تي ٽين-ليڊ نرم سولڊر، جيڪي عام طور تي 60٪ يا وڌيڪ ٽين هوندا آهن، ۽ آپٽو اليڪٽرانڪ ايپليڪيشنن ۾ انڊيم ٽين آڪسائيڊ جي شفاف، برقي طور تي هلندڙ فلمن جي تياري ۾. هڪ ٻيو وڏو استعمال اسٽيل جي سنکنرن جي مزاحمتي ٽين پليٽنگ آهي. غير نامياتي ٽين جي گهٽ زهر جي ڪري، ٽين-پلٽيڊ اسٽيل کي کاڌي جي پيڪنگنگ لاءِ "ٽين ڪين" طور وڏي پيماني تي استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪجهه آرگنوٽين مرکبات انتهائي زهريلي ٿي سگهن ٿا.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪاربان گروپ
زمرو:Articles with short description
فاسفورس

**فاسفورس** (Phosphorus) هڪ ڪيميائي تَت آهي. ھن جو نشان "P" ۽ ايٽمي نمبر "15" آهي. فاسفورس جون سڀئي عنصري شڪلون انتهائي رد عمل واريون آهن ۽ تنهن ڪري، اها فطرت ۾ ڪڏهن به خالص حالت ۾ نه مليو آهي. تنهن هوندي به هن کي مصنوعي طور تي تيار ڪري سگهجي ٿو. اڇو فاسفورس ۽ ڳاڙهو فاسفورس، ٻه سڀ کان عام ايلوٽروپ آهن.

هن جو واحد مستحڪم آئسوٽوپ، 33P سان گڏ زمين جي ڪرسٽ ۾ هن جي موجودگي، عام طور تي فاسفيٽ پٿر جي طور تقريبن %0.1 آهي. هن جي مکيه آڪسائيڊيشن حالتن (+5، +3، -3) سان، نڪٽوجين (pnictogens) خاندان جو ميمبر، فاسفورس نامياتي ۽ غير نامياتي مرڪبن جو هڪ وسيع  سلسلو ٺاهيندو آهي.

سال 1669ع ۾ هينيگ برانڊ پاران الڳ ڪيل، اڇو فاسفورس، هڪ آئسوٽوپ هو. ان کي سائنسي برادري جي هڪ عنصر جي قديم زماني کان وٺي، پهرين دريافت طور نشان لڳايو ويو. هن جو نالو فاسفورس، يوناني ڏندڪٿا ۾ صبح جي تاري جي ديوتا جي حوالي سان، اڇي رنگ جي فاسفورس جي آڪسيجن جي سامهون اچڻ تي، هن جي هلڪي چمڪ سان آهي. اصطلاح  فاسفوريسينس،  روشني ۾ چمڪن جي صلاحيت، اصل ۾ ڪيميليوسينس آهي، جيڪا هن جي آڪسيڊيشن جي ڪارڻ هوندي آهي ۽ اها اڇي فاسفورس پاڻ جي هڪ خاصيت نه آھي. ان جي تمام تيزي سان سڙن جي اها خاصيت اڇي فاسفورس جي نمائش کي تمام خطرناڪ بڻائي ٿي، جڏهن ته ان جي ٻرندڙ ۽ پائروفوريسيٽي کي باهه ڏيندڙ شين جي صورت ۾ هٿيار بڻائي سگهجي ٿو. ڳاڙهو فاسفورس ۾ اها سڙن جي رفتار گهٽ هوندي  آهي، جن ڪري هن کي ماچس ۽ ٻئي اهڙي شين ۾ فوري سڙن تي روڪ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي.  

فاسفورس جي گهڻي صنعتي پيداوار فاسفيٽ تي ٻڌل ڀاڻن لاءِ فاسفورڪ تيزاب جي تياري لاء فاسفيٽ پٿر جي کان ڪني لاء آهي. فاسفورس ٻوٽن لاءِ هڪ ضروري ۽ اڪثر محدود ردعمل ڪندڙ غذائي جز آهي. جئين ته مٽي ۾ هن جي قدرتي سطح عام طور تي فاسفورس چڪر ذريعي، برقرار رکي ويندي آهي. اهو مٽي، جيڪا حد کان وڌيڪ پوکين مان گذري ٿي، جي افزودگي لاءِ محدود عمل ڪندڙ عامل آهي ۽ نتيجي طور، اها ڀانوڻ جديد زراعت لاءِ اهم آهن. چين، مراکش، آمريڪا ۽ روس 2024ع ۾ فاسفيٽ معدنيات جا وڏا پيدا ڪندڙ هئا ۽ اندازي مطابق، ان ۾ صرف مراڪش جو حصو، دنيا ۾ استعمال لائق فاسفيٽ ذخيرن جو 65 سيڪڙي کان وڌيڪ هو. فاسفورس جي مرڪبن جي ٻين استعمالن ۾ جراثيم ڪش، غذا جي صنعت ۾ اضافي جزو ۽ ڊٽرجنٽ شامل آهن. 

فاسفورس زندگي جي سڀني ڄاتل سڃاتل شڪلن لاءِ، گهڻو ڪري آرگانوفاسفيٽ (Organophosphate)، نامياتي مرڪب جن ۾ فاسفيٽ آئن، 3-(PO4) هڪ فنڪشنل گروپ طور شامل هوندو آهي، ضروري آهي. انهن ۾ ڊي اين اي، آر اين اي، اي ٽي پي ۽ فاسفو لپڊ، پيچيده مرڪب جيڪا سڀني جيو گهرڙن جي ڪم ڪرڻ لاءِ بنيادي آهن، شامل آهن. هڏن ۽ ڏندن جو مکيه جزو معدنيات،  بون منرل (bone mineral)، جيڪو هائيڊروڪسئٽائٽ جو هڪ تبديل ٿيل روپ آهي، پاڻ هڪ فاسفورس معدنيات آهي.

## تاريخ
## خاصيتون
## مرڪب
## حياتياتي ڪردار
## فاسفورس چڪر
## پيداوار
## ايپليڪيشن
## خطرا
## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:فاسفورس
زمرو:نڪٽوجين
زمرو:ڪيميائي تت

## حوالا
دوررھيت

**** (teleportation)، مافوق الفطرت ذرائع یا تکنیکی مہارت کے ذریعے، کم یا زیادو فی الفور (instantaneously)، مادو کی ایک جگو سے دوسری جگو منتقلی۔
## مزید دیکھیں
*قدری (quantum teleportation)
*درتارو، بین الستاروی نقال و حمل کے لیے ایک افسانوی باب
ايڊلينا طاهري

**ايڊلينا طاهري** الباني ڳائڻي. هن  ۾ 1991 ع ۾ ڄائو هو. طاهري، جيڪو هن وقت البانيا ۾ رهي ٿو، پنهنجي ڪيريئر جي شروعات 2007 ۾ ڪئي، جڏهن هو صرف 16 سالن جو هو ته هن **”مي ٽريگو“ ڳايو.** هن البانيا ۾ گيت جاري ڪيو ۽ اڪيلو البانيا ۽ ڪوسوو ۾ جاري ڪيو ويو . هن الباني ٻوليءَ ۾ پنهنجو ٻيو البم ”نڪ جام پينڊوار **“** آڪٽوبر 2010ع ۾ جاري ڪيو. طاهري سرڪاري طور تي 2011 ۾ البانيا جو شهري بڻجي ويو.

## البم

* 2007-Me Trego
* 2008 - Eliksir
* 2010- Nuk Jam Pendua
* 2011 -Manipullator
* 2012-Mjaft
زمرو:1991ع جون پيدائشون
زمرو:1992 ۾ جنم
ڪلورين

**** هڪ ڪيميائي تَتوَ (عنصر) آهي، جنھن جي نشاني Cl ۽ ايٽمي نمبر 17 آهي.

## تفصيل

## خاڪو

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:هيلوجن گروپ
آرسينڪ

**آرسينڪ** یا **سنکيو** (انگريزي: Arsenic؛ عربي: زرنيخ) ھڪ ڪیمیائي عنصر آهي جنھن جي نشاني "As" ۽ ايٽمي نمبر 33 آهي. اهو هڪ ميٽيلائيڊ آهي ۽ پنڪٽوجن مان هڪ آهي، تنهن ڪري ان جي ڪيتريون ئي خاصيتون گروپ 15 جي پاڙيسري ميمبرن، فاسفورس ۽ اينٽيموني سان ملڻ ٿيون. عام طور تي، آرسينڪ هڪ زهر طور مشهور آهي. اهو قدرتي طور تي ڪيترن ئي معدنيات، عام طور تي گندرف ۽ ڌاتن سان گڏ، پر هڪ خالص عنصري ڪرسٽل جي طور تي پڻ ملي ٿو. ان ۾ مختلف شڪل (Allotrope) آهن، پر صرف سائي رنگ جو شڪل، جنهن ۾ ڌاتوئي ظاهر ٿئي ٿو، صنعت لاءِ اهم آهي.

آرسينڪ جو بنيادي استعمال شيھي (Lead) جي مصرعن ۾ آهي (مثال طور، ڪار جي بيٽرين ۽ گولا بارود ۾). آرسينڪ سيمي ڪنڊڪٽر اليڪٽرانڪ ڊوائيسز ۾ هڪ عام اين-قسم (n-type) جو ڊوپنٽ پڻ آهي ۽ III-V مرڪب سيمي ڪنڊڪٽر گيليم آرسينائيڊ جو هڪ جزو آهي. آرسينڪ ۽ ان جا مرڪب، خاص طور تي ٽرائي آڪسائيڊ، جراثيم ڪش، ڪاٺ جي شين جي حفاظت، جڙي ٻوٽين ۽ جيوت جي ختم ڪرڻ ۾ استعمال ٿيندا آهن ۽ هن ڪارڻ آرسينڪ ۽ ان جي مرڪبن جو استعمال مسلسل زهر جي وڌندڙ سڃاڻپ سان گهٽجي رهيو آهي.

آرسينڪ قديم زماني کان وٺي انسانن لاءِ زهر طور سڃاتو وڃي ٿو. جڏهن ته، بيڪٽيريا جون ڪجھ اي جنسون آرسينڪ جي مرڪبن کي ساهه جي ميٽابولائٽس طور استعمال ڪرڻ جي قابل آهن. جڏهن ته، انسانن ۽ ٻين ملٽي سيلولر جيو لاء، آرسينڪ جي ضرورت کان وڌيڪ موجودگي زهر جو سبب بڻجي ٿي. زميني پاڻي جي آرسينڪ آلودگي هڪ مسئلو آهي جيڪو دنيا جي لکين ماڻهن کي متاثر ڪري ٿو.

آمريڪا جي ماحولياتي تحفظ واري ايجنسي جو چوڻ آهي ته آرسينڪ جون سڀئي شڪلون انساني صحت لاءِ هڪ سنگين خطرو آهن. آمريڪا جي زهريلي مادن ۽ هنن جي بيمارين جي رجسٽري ايجنسي سپر فنڊ سائيٽن تي خطرناڪ مادن جي 2001ع جي ترجيحي فهرست ۾ آرسينڪ کي نمبر 1 قرار ڏنو آهي. آرسينڪ کي گروپ-اي (Group-A) ڪارڪينوجين طور درجه بندي ڪيو ويو آهي.

## خاصيتون
## آرسينڪ جا مرڪب
## وقوع ۽ پيداوار
## تاريخ
## اپليڪيشن
## حياتياتي ڪردار
## ماحولياتي مسئلا
## زهر ۽ احتياط
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* WHO fact sheet on arsenic
* Arsenic Cancer Causing Substances, U.S. National Cancer Institute.
* CTD's Arsenic page and CTD's Arsenicals page from the Comparative Toxicogenomics Database
* Contaminant Focus: Arsenic  by the EPA.
* Environmental Health Criteria for Arsenic and Arsenic Compounds, 2001 by the WHO.
* National Institute for Occupational Safety and Health – Arsenic Page

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
ايلسيا فوبيل

**ايليسيا ليسٽ فوبيل ڊي ڪوريا**  () (پيدائش 9 جنوري 1997ع) هڪ اسپيني ماڊل ۽ اداڪارا آهي، جيڪا مس يونيورس اسپين 2022 مقابلي جي فاتح آهي. هوءَ مس يونيورس 2022 ۾ اسپين جي نمائندگي ڪندي.

## سوانح عمري
هوءَ پيدا ٿي ۽ عليڪانٽي, اسپين ۾ رهي ٿي. هوءَ اڳي فلپائن ۾ رهندي هئي جتي هن هڪ ماڊل طور ڪم ڪيو. هوءَ *گيجٽ ميگزين* جي آگسٽ 2015 واري ايڊيشن جي سرورق حاصل ڪئي، جيڪو منيلا، فلپائن ۾ ٻڌل آهي.

هن *جنرل ڪمانڊر* ۾ ايليسيا ڊي سينٽو جو ڪردار ادا ڪيو، جيڪو 28 مئي 2019 تي آمريڪا ۾ رليز ڪيو ويو. ايڪشن فلم ۾ اداڪار اسٽيون سيگل.

10 سيپٽمبر 2022 تي، هن والنسيا جي نمائندگي ڪئي مس يونيورس اسپين 2022 ۽ 22 ٻين اميدوارن سان مقابلو ڪيو لاس اوليوس بيچ ريسٽورٽ ٽينريف ۾. هوء لقب حاصل ڪئي ۽ سارا لوئيناز طرفان ڪامياب ٿي ويو. هوءَ مس يونيورس 2022 ۾ اسپين جي نمائندگي ڪندي.

## حوالا

## خارجي لنڪس
*اليسيا فوبيل Instagram تي
*ايلسيا فوبيل IMDb ت
## حوالا

زمرو:اسپين
زمرو:اداڪارائون
چائنا ۾بلڊنگ کي باھ

ذريعن مطابق اڄ 19 سيپٽبر تي چائنا جي هڪ وڏي بلڊنگ کي باھ لڳي آهي جيڪا دنيا جي چوٿين نمبر جي وڏي بلڊنگ ﺁﮬﻲ جنهن ۾ في ال وقت 600 ماڻهو فوت ٿي چڪا آهن
ليٿيئم

**لٿيئم** (Lithium؛ قديم يوناني: λίθος، لٿوس، 'پٿر') هڪ  ڪيميائي تَتوَ (عنصر) آهي، جنهن جو نشان Li ۽ ايٽمي نمبر 3 آهي. اهو هڪ نرم، چانديءَ جهڙو اڇو الڪلي ڌاتو آهي. معياري حالتن ۾، اهو گهٽ ۾ گهٽ گهاٽو ڌاتو ۽ گهٽ ۾ گهٽ گهاٽو مضبوط عنصر آهي. سڀني الڪلي ڌاتو وانگر، لٿيئم انتهائي رد عمل ڪندڙ ۽ ٻرندڙ آهي ۽ ان کي ويڪيوم، غير فعال ماحول يا صاف ٿيل مٽيءَ جو تيل يا معدني تيل وانگر غير فعال مائع ۾ ذخيرو ڪرڻ گهرجي. اهو هڪ ڌاتوءَ جي چمڪ ڏيکاري ٿو. اهو هوا ۾ جلدي خراب ٿي هڪ مدھم چانديءَ جي ڀوري، پوءِ ڪارو داغ بڻجي ويندو آهي. اهو فطرت ۾ آزاديءَ سان نه ٿيندو آهي، پر بنيادي طور تي پگميٽڪ معدنيات جي طور تي ٿئي ٿو، جيڪي ڪڏهن لٿيئم جو مکيه ذريعو هئا. آئن جي طور تي ان جي حل پذيري جي ڪري، اهو سمنڊ جي پاڻي ۾ موجود آهي ۽ عام طور تي برائن مان حاصل ڪيو ويندو آهي. ليٿيم ڌاتو کي لٿيئم ڪلورائڊ (LiCl) ۽ پوٽاشيئم ڪلورائڊ (KCl) جي ميلاپ مان اليڪٽرولائيٽيڪل طور تي الڳ ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:الڪلي ڌاتو
رشيد حسرت

**رشيد حسرت** اردو، بروهى، سنڌي، سرائيڪي ائين پنجابي زبان ۾ ڏاڊھا پر تاثير شعر چون ٿا. انن جو تعلق بلوچستان جي ضلع ڪڇي جي هڪ پس مانده ڳوٺ مٺڙي سان آهي. رشيد حسرت جا ٽري اردو شعري مجموعه شائع ٿئي چکيا آهن.

## زندگي جو حال
رشيد حسرت هڪ غريب گھراني منجھؤن آهن. هن ڪري 
هن پنھجي ابتدائي زندگي ۾ ڏاڊها ڏک ڏٺا. حسرت جو والد مولوي محمد رمضان پاکستان ريلوي ۾ هڪ ننڊهي عهدي تي هيو جنهن جي کري رشيد حسرت کي تعليم سان گڏ گڏ ننڊهيلائي کان هى مزدوريون ڪرڙيون پيون. 1980 ۾ ميٽرڪ ڪرڻ جي بعد ڪلرڪ بھرتي ٿيا. همت سان ڪم وٺندا رهيا اين ايم اي اردو ڪري ڪري اردو ادب جي استاد جي لائي 1995 ۾ ڪميشن پاس کيا. اين ايسوسي ايٽ پروفيسر جي طور 15 جون 2022 کي ريٽائر ٿئي ويا آهن. اردو کان علاوه سنڌي سان ڏاڊهي محبت رکن ٿا اين ڪمال هي ته سنڌي ۾ ڏاڊي سٺي شاعري به کرن ٿا.
هن کان علاوه بروهي، سرائيڪي اين پنجابى ۾ به شعر چون ٿا. ڏاڊها منڪسر المزاج اين قربدار طبيعت جا مالک آهن.
## ملازمت
رشيد حسرت کي اگست 1880 ۾ اريگيشن اينڊ پاور ڊيپارٽمنٽ ۾ ڪلرڪ ڀرتي ڪيو ويو پر هن ۾ حرام خوري جو ڀؤ هيو اين امڙ جو حڪم هيو ته هڪ گره ڀه حرام نه کائينجين اوها نوکري ٻه ڏينھ بعد ڇڏي آيا، ان کان پو محڪمه زڪات ۾ ڪوئيٽه ڪچهري ۾ کلرڪ رهيا، دسمبر 1987 ۾ ست سال جي نوکري کان استعفو ڏئ ڪري سول سيڪريٽريٽ ڪوئيٽه ۾ پهران ڪلرڪ اين بعد ۾ اسٽينو گرافر ٿيا اين هن کان پوئين ايم اي اردو ڪري ته اردو جا ليکچرر ڀرتي ٿيا.
## ادب جون خدمتون
رشيد حسرت پڇلي ٻيتاليه سال کان اردو شعر و سخن سان رليا اچن ٿا پيا. انهن صرف اردو ادب پڙھايو هي ڪو نهين، بلڪه سکايو ڀى اتهن. عروض ڄاڙن ٿا هن ڪري ان کان ڪئي شاگرد ڀه اصلاح وٺن ٿا.
تهان ڪل پاڪستان اين ڪل پاک و هند مشاعره ڀه پڙهيا آهن. ملڪي سطح جي اخبارات
اين رسالن ۾ اوهان جي شاعري شائع ٿيندي رهي آ اين "شمع" دهلي جي علاوه "رابطه" نيويارڪ کان ڀي هنن جو ڪلام ڇپندو رهيوآ.

## لکڻيون
 سوکھے پتوں پہ قدم (اردو شعری مجموعہ) (2001)
اپسرا ادا کی بات (اردو شعری مجموعہ) (2021)
خزاں آلود بہار (اردو شعری مجموعہ) (2022)
## ايوارڊ
رشيد حسرت کي هن جي ٻئتاليه ساله ادبي خدمتن جي اعتراف ۾ حڪومت بلوچستان 2022 ۾ ايکسيلينس ايوارڊ سان
نوازيو آهي.

## حوالو
 

## ٻاريان ڳنڍڻا
*اردوپوائنٽ تي شاعري
آرگون

**آرگون** (Argon) ھڪ ڪيميائي تت آھي جنھن جو نشان "Ar" ۽ ايٽمي نمبر "18" آهي. اها دوري جدول جي گروپ 18 ۾ آهي ۽ هڪ نوبل گئس آهي. آرگن زمين جي فضا ۾ ٽئين سڀ کان وڌيڪ گهڻائي واري گئس (%0.934) ۽ زمين جي ڪرسٽ ۾ سڀ کان وڌيڪ گهڻائي واري نوبل گئس آهي، جيڪا زمين جي ڪرسٽ جي %0.00015 تي مشتمل آهي.

زمين جي فضا ۾ تقريبن سڀئي آرگن ريڊيوجينڪ آرگن-40 جي شڪل ۾ آهي، جيڪا زمين جي ڪرسٽ ۾ پوٽاشيم-40 جي زوال مان نڪتل آهي. ڪائنات ۾، آرگن-36 سڀ کان وڌيڪ عام آرگن آئسوٽوپ آهي، ڇاڪاڻ ته اهو سپرنووا ۾ اسٽيلر نيوڪليوسنٿيسس ذريعي سڀ کان وڌيڪ آساني سان پيدا ٿئي ٿو.

"آرگن" نالو يوناني لفظ "ἀργόν" مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي 'غير فعال' جيڪا هن حقيقت جو حوالو آهي ته عنصر تقريبن ڪو به ڪيميائي رد عمل نه ٿو ڪري. ٻاهرين ايٽمي شيل ۾ مڪمل آڪٽيٽ (اٺ اليڪٽران) جي موجودگي آرگن کي مستحڪم ۽ ٻين عنصرن سان ڳنڍڻ لاء مزاحمتي بڻائي ٿو. ان جو ٽرپل پوائنٽ گرمي پد 83.8058 ڪيلون سال 1990ع جي بين الاقوامي گرمي پد جي پيماني تي حوالي جو مقرر ٿيل نقطو آهي. 

آرگن کي صنعتي طور تي مائع هوا (Liquid Air ) جي جزوي آسون (fractional distillation) ذريعي ڪڍيو ويندو آهي. اهو گهڻو ڪري ويلڊنگ ۽ ٻين اعلي گرميء پد واري صنعتي عملن ۾ هڪ غير فعال شيلڊنگ گيس جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، جتي عام طور تي غير فعال مادا رد عمل وارا  (reactive) بڻجي ويندا آهن؛ مثال طور، گريفائٽ کي ساڙڻ کان روڪڻ لاءِ گريفائٽ برقي ڀٽي ۾ آرگن گئس کي استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو تاپديپت (incandescent) ۽ فلوريسينٽ بتين ۾ روشني لاء ۽ ٻين گئس ڊسچارج ٽيوبن ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو هڪ مخصوص نيري-سائي گئس ليزر ٺاهيندو آهي. اهو فلوريسينٽ گلو اسٽارٽرز ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:نوبل گيسون
ڪوبالٽ

**ڪوبالٽ** (Cobalt) هڪ ڪيميائي عنصر آهي، جنھن جي نشاني Co ۽ ايٽمي نمبر 27 آهي. نڪل وانگر، ڪوبالٽ زمين جي ڪرسٽ ۾ صرف ڪيميائي طور تي گڏيل شڪل ۾ ملي ٿو، سواء هڪ ننڍڙي مقدار قدرتي ميٽيورڪ لوهه جي مصر ۾ ملندي آهي. خالص ڪوبالٽ، جيڪو اسميلٽنگ (Smelting) سان پيدا ٿئي ٿو، هڪ سخت، چمڪندڙ، ۽ ڀُريل، سائو ڌاتو آهي. 

ڪوبالٽ تي ٻڌل نيرو رنگ (ڪوبالٽ نيرو) قديم زماني کان وٺي زيورن ۽ رنگن لاءِ ۽ شيشي کي هڪ مخصوص نيرو رنگ ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي. معدنيات ۾ موجود رنگ کي ڊگهي عرصي کان ڌاتو بسمٿ جي ڪري سمجهيو ويندو هو. جيئن ته اهو ڪجهه نيرو رنگ پيدا ڪندڙ معدنيات آهي، کاڻن ۾ ڪم ڪندڙ ڊگهي عرصي کان "ڪوبولڊ" معدنيات (گوبلن معدنيات لاءِ جرمن لفظ) جو نالو استعمال ڪندا هئا. ڇاڪاڻ ته اهي ڄاتل سڃاتل ڌاتو ۾ گهٽ هئا ۽ اسميلٽنگ تي زهريلو آرسينڪ تي مشتمل دونهون ڇڏينديون هيون، انهن کي اهو نالو ڏنو ويو هو. سال 1735ع ۾، اهڙي ڪچ ڌاتن جي گهٽتائي (reducing) سان هڪ نئين ڌاتو (قديم زماني کان پهرين ڀيري دريافت ٿيل) حاصل ڪئي وئي، جن جو نالو ڪوبولڊ جي مٿان رکيو ويو. 

اڄڪلهه ڪوبالٽ کي ڪيترن ئي ڌاتو وانگر چمڪندڙ ڪچ ڌات، جهڙوڪ ڪوبالٽائيٽ (CoAsS) مان حاصل ڪيو ويندو آهي. ڪوبالٽ کي طور تي ٽامي ۽ نڪل جي کاڻن مان ضمني پيداوار جي طور تي پيدا ڪيو ويندو آهي. جمهوري جمهوريه ڪانگو (DRC) ۽ زامبيا ۾ ڪاپر بيلٽ عالمي ڪوبالٽ جي پيداوار جو گهڻو حصو پيدا ڪري ٿو. ڪينيڊا جي قدرتي وسيلن جي اداري مطابق ، 2016ع ۾ عالمي پيداوار 1,16,000 ٽن هئي، جن ۾  50 سيڪڙو کان وڌيڪ ڪانگو (DRC) جو حصو هيو.   2024ع ۾، پيداوار 3,00,000 ٽن تائين وڌي وئي، جن مان 80 سيڪڙو کان وڌيڪ ڪانگو (DRC)  جو حصو هيو.

ڪوبالٽ بنيادي طور تي ليٿيم-آئن بيٽرين ۽ مقناطيسي، دٻاءُ مزاحمتي ۽ اعليٰ طاقت وارن مصر جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندو آهي. ڪوبالٽ مرڪب ڪوبالٽ سليڪٽ ۽ ڪوبالٽ (II) ايلومينيٽ (CoAl2O4، ڪوبالٽ نيرو)، شيشي، سيرامڪس، انڪ ، رنگ ۽ وارنش کي هڪ مخصوص ڳاڙهو نيرو رنگ ڏين ٿا. ڪوبالٽ قدرتي طور تي صرف هڪ مستحڪم آئسوٽوپ، ڪوبالٽ-59 جي طور تي ٿئي ٿو. ڪوبالٽ-60 هڪ تجارتي طور تي اهم ريڊيوآئسوٽوپ آهي. اهو ريڊيو ايڪٽو ٽريسر طور  ۽ اعليٰ توانائي واري گاما شعاعن جي پيداوار لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ڪوبالٽ پيٽروليم انڊسٽري ۾ پڻ خام تيل کي صاف ڪرڻ وقت هڪ ڪيٽالسٽ جي طور تي استعمال ٿيندو آهي. اهو خام تيل مان گندرف کي صاف ڪرڻ لاءِ آهي، جيڪو ساڙڻ تي تمام گهڻو آلوده ٿيندو آهي ۽ تيزابي مينهن جو سبب بڻجندو آهي.  

ڪوبالٽ ڪوانزائمز جي هڪ گروپ جو فعال مرڪز آهي جنهن کي ڪوبالامن سڏيو ويندو آهي. وٽامن B12 اهڙي قسم جي بهترين مشهور مثال آهي. اهو سڀني جانورن لاءِ هڪ ضروري وٽامن آهي. غير نامياتي شڪل ۾ ڪوبالٽ بيڪٽيريا، الجي ۽ فنگس لاءِ هڪ مائڪرو غذائيت پڻ آهي.

ڪوبالٽ نالو هڪ قسم جي معدنيات مان نڪتل آهي جيڪو 16 صدي جي جرمن چاندي جي معدنيات جي طرفان تڪليف ڏيندڙ سمجهيو ويندو هو. جنهن جو نالو شايد ڪنهن روح يا گوبلن مان رکيو ويو هجي جيڪو ان لاءِ وهم پرستي سان ذميوار هو. هي روح ڪجهه ماڻهن پاران ڪوبولڊ (هڪ گهريلو روح) جي برابر سمجهيو ويندو آهي، يا ٻين پاران گنوم (مائن روح) جي طور تي درجه بندي ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
* Cobalt at *[[The Periodic Table of Videos]]* (University of Nottingham)
* Centers for Disease and Prevention – Cobalt

زمرو:ڪوبالٽ
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:منتقلي ڌاتو
زمرو:ڪوبالٽ گروپ
زمرو:ڪارسينوجين
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:منتقلي ڌاتو
زمرو:غذائي معدنيات

## حوالا
سوڊيئم

**سوڊيم** (Sodium)، سائنسي نالو نيٽريئم (Natrium) هڪ ڪيميائي تَتوَ  آهي، جنهن جي نشاني "Na"، ايٽمي نمبر "11" ۽ ايٽمي وزن "23" هوندو آهي. اهو هڪ نرم، چاندي جهڙو اڇو، انتهائي رد عمل وارو ڌاتو آهي. سوڊيم هڪ الڪلي ڌاتو آهي، جيڪو دوري جدول جي گروپ IA ۾ آهي. ان جو واحد مستحڪم آئسوٽوپ Na23 آهي. ڌاتو آزاد طور تي فطرت ۾ نه ملي ٿو ۽ ان کي مرڪبات مان تيار ڪيو وڃي ٿو. سوڊيم ڌرتيءَ جي ڪرسٽ ۾ ڇهين سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو تت آهي ۽ ڪيترن ئي معدنيات جهڙوڪ فيلڊ اسپارس، سوڊالائيٽ، ۽ هيلائيٽ (NaCl) ۾ موجود آهي. سوڊيم جا ڪيترائي لوڻ پاڻي ۾ تمام گهڻو حل ٿيندڙ آهن. سوڊيم آئن ڪيترن ئي سالن کان ڌرتيءَ جي معدنيات مان پاڻي جي عمل سان ليچ ڪيا ويا آهن ۽ انهي ڪري سوڊيم ۽ ڪلورين سمنڊن ۾ وزن جي لحاظ کان سڀ کان وڌيڪ عام حل ٿيل تت آهن.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:الڪلي ڌاتو
زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:غذائي معدنيات
ميگنيشيئم

**ميگنيشيئم** (Magnesium) هڪ ڪيميائي تَتوَ (عنصر) آهي، جنھن جي نشاني Mg ۽ ايٽمي نمبر 12 آهي. هي هڪ چمڪندڙ ڀوري ڌاتو آهي جنهن جي گھاٽائي گهٽ، پگھلڻ جو نقطو گهٽ ۽ ڪيميائي رد عمل وڌيڪ آهي. ٻين الڪلائين زميني ڌاتو (پيريوڊڪ ٽيبل جو گروپ 2) وانگر، اهو قدرتي طور تي صرف ٻين عنصرن سان ميلاپ ۾ ٿئي ٿو ۽ تقريبن هميشه +2 جي آڪسيڊيشن حالت رکي ٿو. اهو هوا سان آساني سان رد عمل ڪري ميگنيشيم آڪسائيڊ جي هڪ پتلي ڪوٽنگ ٺاهيندو آهي جيڪو ڌاتو جي وڌيڪ سنکنرن کي روڪيندو آهي. آزاد ڌاتو هڪ شاندار سفيد روشني سان ساڙي ٿو. ڌاتو بنيادي طور تي برائن مان حاصل ڪيل ميگنيشيم لوڻ جي اليڪٽرولائيزيشن ذريعي حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو ايلومينيم کان گهٽ گهاٽو آهي ۽ بنيادي طور تي مضبوط ۽ هلڪو وزن واري مصر ۾ هڪ جزو جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي جنهن ۾ ايلومينيم هوندو آهي. 

ڪائنات ۾، ميگنيشيم وڏي تارن ۾ ڪاربان نيوڪليس ۾  هيليم نيوڪليس جي ترتيب وار اضافي ذريعي پيدا ٿيو. جڏهن اهڙا تارا سپرنووا جي طور تي ڦاٽي پوندا آهن، ته ميگنيشيم جو گهڻو حصو انٽر اسٽيلر ميڊيم ۾ خارج ڪيو ويندو آهي جتي اهو نئين اسٽار سسٽم ۾ ري سائيڪل ٿي سگهي ٿو. ميگنيشيم ڌرتيءَ جي ڪرسٽ ۾ اٺون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو عنصر آهي ۽ ڌرتيءَ تي چوٿون سڀ کان وڌيڪ عام تت آهي (لوهه، آڪسيجن ۽ سليڪان کان پوءِ)، جيڪو ڌرتيءَ جي ماس جو %13 ۽ ڌرتيءَ جي مينٽل جو هڪ وڏو حصو ٺاهيندو آهي. اهو سوڊيم ۽ ڪلورين کان پوءِ سمنڊ جي پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ ٽيون سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو عنصر آهي. 

هي عنصر انساني جسم ۾ ماس جي لحاظ کان يارهين سڀ کان وڌيڪ گهڻائي وارو عنصر آهي ۽ سڀني جيو گهرڙن ۽ تقريبن 300 اينزائمز لاءِ ضروري آهي. ميگنيشيم آئن پولي فاسفيٽ مرکبات جهڙوڪ ATP، DNA، ۽ RNA سان لهه وچڙ ڪن ٿا. سوين اينزائمز کي ڪم ڪرڻ لاءِ ميگنيشيم آئن جي ضرورت هوندي آهي. ميگنيشيم مرکبات کي دوائن ۾ عام جلاب ۽ اينٽي ايسڊ (جهڙوڪ ملڪ آف ميگنيشيا) جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ايڪلمپسيا جهڙين حالتن ۾ غير معمولي اعصاب جي جوش يا رت جي نالن جي اسپاسم کي مستحڪم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:الڪلائن زميني ڌاتو
زمرو:غذائي معدنيات
زمرو:ڪيميائي تت
پوٽاشيئم

**پوٽاشيئم** (Potassium) هڪ ڪيميائي تَتوَ آهي جنھن جو نشان **K** (لاطيني: Kalium مان) ۽ ايٽمي نمبر **19** آهي. اهو هڪ چانديءَ جي اڇي ڌاتو آهي جيڪو چاقو سان آساني سان ڪٽڻ لاءِ ڪافي نرم آهي. پوٽاشيئم ڌاتو فضائي آڪسيجن سان تيزي سان رد عمل ڪري ٿو ته جيئن صرف سيڪنڊن جي نمائش ۾ فلڪي اڇو پوٽاشيئم پيرو آڪسائيڊ ٺاهي. ان کي پهريون ڀيرو پوٽاش، ٻوٽن جي راھ کان الڳ ڪيو ويو، جنهن تان ان جو نالو نڪتو آهي. دوراني جدول ۾، پوٽاشيم الڪلي ڌاتو مان هڪ آهي، جن سڀني ۾ ٻاهرين اليڪٽران شيل ۾ هڪ واحد ويلنس اليڪٽران هوندو آهي، جيڪو آساني سان هٽائي هڪ مثبت چارج سان آئن ٺاهيندو آهي (جيڪو اينائن سان ملائي لوڻ ٺاهيندو آهي). فطرت ۾، پوٽاشيم صرف آئنڪ لوڻ ۾ ٿئي ٿو. عنصري پوٽاشيم پاڻي سان زور سان رد عمل ڪري ٿو، رد عمل ۾ خارج ٿيندڙ هائيڊروجن کي باهه ڏيڻ لاءِ ڪافي گرمي پيدا ڪري ٿو، ۽ هڪ ليلڪ رنگ جي شعلي سان جلندو آهي. اهو سمنڊ جي پاڻي ۾ حل ٿيل ملي ٿو (وزن جي لحاظ کان %0.04)   ۽ ڪيترن ئي معدنيات جهڙوڪ آرٿوڪليس ۾ ملي ٿو، جيڪا گرينائيٽ ۽ ٻين اگنيئس پٿرن جو هڪ عام جزو آهي.

پوٽاشيم ڪيميائي طور تي سوڊيم سان تمام گهڻو ملندڙ جلندڙ آهي، جيڪو دوراني جدول جي گروپ 1 ۾ پوئين عنصر آهي. انهن ۾ هڪجهڙائي پهرين آئنائيزيشن توانائي آهي، جيڪا هر ايٽم کي پنهنجي واحد ٻاهرين اليڪٽران کي ڇڏڻ جي اجازت ڏئي ٿي. اهو پهريون ڀيرو 1702 ۾ تجويز ڪيو ويو هو ته اهي الڳ عنصر هئا جيڪي ساڳين اينائنز سان گڏ هڪجهڙا لوڻ ٺاهڻ لاءِ ملن ٿا، جيڪو 1807ع ۾ ظاهر ڪيو ويو جڏهن عنصري پوٽاشيم کي پهريون ڀيرو اليڪٽرولائيزيشن ذريعي الڳ ڪيو ويو هو. قدرتي طور تي موجود پوٽاشيم ٽن آئسوٽوپس تي مشتمل آهي، جن مان پوٽاشيم-40 ريڊيو ايڪٽو آهي. P-40 جا نشان سڀني پوٽاشيم ۾ مليا آهن، ۽ اهو انساني جسم ۾ سڀ کان عام ريڊيو آئسوٽوپ آهي

پوٽاشيئم آئن سڀني جاندار سيلن جي ڪم لاءِ اهم آهن. پوٽاشيم آئنن جي منتقلي اعصاب سيل جھلين ۾ عام اعصاب ٽرانسميشن لاءِ ضروري آهي؛ پوٽاشيم جي گهٽتائي ۽ اضافي هر هڪ جي نتيجي ۾ ڪيتريون ئي نشانيون ۽ علامتون پيدا ٿي سگهن ٿيون، جن ۾ دل جي غير معمولي تال ۽ مختلف اليڪٽرو ڪارڊيوگرافڪ غير معمولي شيون شامل آهن. تازا ميوا ۽ ڀاڄيون پوٽاشيم جا سٺا غذائي ذريعا آهن. جسم غذائي پوٽاشيم جي آمد تي ردعمل ڏئي ٿو، جيڪو سيرم پوٽاشيم جي سطح کي وڌائي ٿو، پوٽاشيم کي ٻاهر کان اندر سيلن ڏانهن منتقل ڪندي ۽ گردئن پاران پوٽاشيم جي اخراج کي وڌائيندي.

پوٽاشيم جا گھڻا صنعتي استعمال پاڻي ۾ ان جي مرکبات جي اعلي حل پذيري جو استحصال ڪن ٿا، جهڙوڪ لوڻ واري پاڻي جو صابڻ. وڏي فصل جي پيداوار تيزي سان مٽي ۾ پوٽاشيم کي ختم ڪري ٿي، ۽ ان کي پوٽاشيم تي مشتمل زرعي ڀاڻن سان حل ڪري سگهجي ٿو، جيڪو عالمي پوٽاشيم ڪيميائي پيداوار جو 95٪ آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:الڪلي ڌاتو
زمرو:غذائي معدنيات
سني اسلام

اهلسنت فرقو اسلام جو سڀ کان وڏو فرقو آھي  اھلِ سنت: ’سنت‘ يعني عادت يا دستور. اصطلاحاً پيغمبر -اسلام- صلي -الله- عليه وسلم جو طريقهءِ عمل، جنهن کي احاديث ۽ (فعلي) چيو ويندو آهي. مسلمانن جي گهڻائي انهن کي واجب العمل مڃي ٿي ۽ اهي -اهل- سنت يا سُني چوائين ٿا. انهيءَ ڪري صحيح حديثن ۽ قرآني احڪامن جي تعبير ۽ تفصيل، جيڪي فقہ جا مستند -امام- يا ماهر علماءَ جي قياس ۽ اجماع امت تي مبني آهن، -اهل- سنت جي مذهبي دستورالعمل جو جز بنجي ويا آهن.

## حوالا
 
زمرو:اسلام
زمرو:سني اسلام
زمرو:اسلام ۾ مذھب ۽ فرقا
زمرو:پاڪستان ۾ اسلامي فرقا
بورون

**بورون** (Boron) هڪ ڪيميائي عنصر آهي. ان جي ڪيميائي علامت'B' ۽ ايٽمي نمبر '5' آهي. ان جي ڪرسٽلائن شڪل ۾، اهو هڪ ٿلهو، ڳاڙهو، چمڪندڙ ڌاتو آهي. ان جي ڦوٽڪ (amorphous) شڪل ۾، اهو هڪ ناسي رنگ جو پائوڊر آهي. جيئن اهو بورون گروپ جو سڀ کان ہلڪو عنصر آهي، ان ۾ ڪو۔ويلنٽ بانڊ ٺاهڻ لاءِ ٽي ويلنس اليڪٽران آهن. نتيجي ۾ ڪيترائي مرکبات جهڙوڪ بورڪ ايسڊ، سوڊيم بوریٽ، بوران ڪاربائيڊ ۽ بوران نائٽرائڊ جا الٽرا-هارڊ ڪرسٽل بنائی تو. 

بورون، اسٽيلر نيوڪليوسنٿيسس جي ذريعي نه بلڪ مڪمل طور تي ڪاسمڪ شعاعن جي اسپيليشن یا سپرنووا سان ٺهيل آهي، تنهنڪري اهو شمسي نظام ۽ ڌرتيء جي ڪرسٽ ۾ گهٽ مقدار وارو عنصر آهي. اهو ڌرتيءَ جي ڪرسٽ جي وزن جي لحاظ کان اٽڪل 0.001 سيڪڙو آهي.    اهو ڌرتيء تي ان جي وڌيڪ عام قدرتي طور تي موجود مرڪبن، پاڻيء ۾ بوریٽ معدنيات جي حل ڪرڻ جي ذريعي مرڪوز آهي. اهو صنعتي طور تی بخارات ٿيڻ، جهڙوڪ بورڪس ۽ ڪرنائيٽ کان کنيا ويندا آهن. سڀ کان وڏي ڄاڻايل ذخيرا ترڪي ۾ آهن، جیکو بورون معدنيات جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ آھی.

thumb |ساڄو|بورون

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:بورون گروپ
زمرو:ڪيميائي تت

 

Boron is primarily used in chemical compounds. About half of all production consumed globally is an additive in fiberglass for insulation and structural materials. The next leading use is in polymers and ceramics in high-strength, lightweight structural and heat-resistant materials. Borosilicate glass is desired for its greater strength and thermal shock resistance than ordinary soda lime glass. As sodium perborate, it is used as a bleach. A small amount is used as a dopant in semiconductors, and reagent intermediates in the synthesis of organic fine chemicals. A few boron-containing organic pharmaceuticals are used or are in study. Natural boron is composed of two stable isotopes, one of which (boron-10) has a number of uses as a neutron-capturing agent.

The intersection of boron with biology is very small.  Consensus on it as essential for mammalian life is lacking. Borates have low toxicity in mammals (similar to table salt) but are more toxic to arthropods and are occasionally used as insecticides. Boron-containing organic antibiotics are known. Although only traces are required, it is an essential plant nutrient.
فلورين

**فلورين** (Fluorine) ھڪ ڪيميائي عنصر آھي؛ ان جو نشان **F** ۽ ايٽمي نمبر **9** آهي. اها دوري جدول جي گروپ 17 (هيلوجن گروپ) جو پھريون ۽ سڀ کان هلڪو ميمبر آهي ۽ معياري حالتن ۾ هڪ پيلي ڊائيٽومڪ گيس جي طور تي موجود آهي. فلورين انتهائي رد عمل ڪندڙ آهي ڇاڪاڻ ته اهو هلڪي نوبل گيسن کانسواءِ ٻين سڀني عنصرن سان رد عمل ڪري ٿو. اهو انتهائي زهريلو  آهي. 

عنصرن ۾، فلورين ڪائنات ۾ 24هين ۽ زمين جي ڪرسٽ ۾ 13هين نمبر تي آهي. فلورائٽ، فلورين جو بنيادي معدني ذريعو، جنهن عنصر کي پنهنجو نالو ڏنو، پهريون ڀيرو 1529ع ۾ بيان ڪيو ويو هو؛ جيئن ته ڌاتن جي پگھلڻ واري نقطي کي گهٽائل لاء، ان کي ڌاتن ۾ شامل ڪيو ويندو هو. لاطيني فعل فلو (fluo: مطلب، چمڪ) معدنيات کي پنهنجو نالو ڏنو. سال 1810ع ۾ هڪ عنصر جي طور تي تجويز ڪيل، فلورين کي ان جي مرڪبن کان الڳ ڪرڻ ڏکيو ۽ خطرناڪ ثابت ٿيو ۽ ڪيترائي شروعاتي تجربا موتمار هئا؛ تجربا ڪندڙ هن دوران کان زخمي ٿيا. صرف 1886ع ۾ فرانسيسي ڪيمسٽ هينري موسن گهٽ درجه حرارت جي اليڪٽرولائيزيشن، هڪ عمل جيڪو اڃا تائين جديد پيداوار لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، استعمال ڪندي عنصري فلورين کي الڳ ڪيو. فلورين گيس جي صنعتي پيداوار ۽ ان جو سڀ کان وڏو استعمال، ٻي عالمي جنگ جي دوران شروع ٿيو، جڏهن هن کي مينهٽن پروجيڪٽ ۾ يورينيم جي افزودگي لاءِ استعمال ڪيو ويو.

خالص فلورين کي معدني ذريعو سان الگ ۽ صاف ڪرڻ لاء مهانگي خرچ جي ڪري، اڪثر تجارتي ايپليڪيشنون فلورين جا مرڪب استعمال ڪن ٿيون، جن ۾ کان کني ڪيل فلورائيٽ جو اڌ حصو اسٽيل ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي. فلورائيٽ جو جو ٻيو وڏو استعمال، مختلف نامياتي فلورائيڊز، يا ڪرائولائٽ، جيڪا ايلومينيم جي صاف ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪرڻ ٿا، جي تياري ۾ هن کي هائيڊروجن فلورائيڊ جي طور حاصل ڪين لاء ٿئي ٿو. ڪاربان-فلورين بانڊ عام طور تي تمام مستحڪم هوندو آهي. آرگانو فلورين مرڪب وڏي پيماني تي ريفريجرينٽ، برقي انسيوليتر ۽ ٽيفلون طور استعمال ٿيندا آهن. دواسازي جهڙوڪ ايٽورواسٽينٽ ۽ فلو آڪسيٽائن ۾ C−F بانڊ هوندا آهن. حل ٿيل فلورائيڊ لوڻ مان فلورائيڊ آئن ڏندن جي گفا کي روڪيندو آهي ۽ ان ڪري ٽوٿ پيسٽ ۽ پاڻي جي فلورائيڊيشن ۾ استعمال ٿيندو آهي. عالمي فلوروڪيميڪل سيلز جي رقم هر سال 15 بلين آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ آهي. 

فلورو ڪاربن گيسون عام طور تي گرين هائوس گيسون آهن جن ۾ گلوبل وارمنگ جي صلاحيت ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ کان 100 کان 23,500 ڀيرا وڌيڪ آهي، ۽ SF6 ۾ ڪنهن به ڄاتل سڃاتل مادو جي سڀ کان وڌيڪ گلوبل وارمنگ جي صلاحيت آهي. آرگنو فلورائن مرڪب اڪثر ڪري ماحول ۾ ڪاربن-فلورين بانڊ جي طاقت جي ڪري برقرار رهن ٿا. فلورائن جو ڪو به ڄاتل سڃاتل ميٽابولڪ ڪردار نه آهي، پر ڪجهه ٻوٽا ۽ سامونڊي اسپنج آرگنو فلورائن زهر (اڪثر ڪري مونو فلورو ايسيٽيٽس) کي گڏ ڪن ٿا، جيڪا انهن تي حملو ڪندڙن کي روڪڻ ۾ انهن جي مدد ڪن ٿا.

## پڻ ڏسو
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:هيلوجن گروپ
عزت شر

ھي ديھ عزت شر جي نالي ساڻ تعلقو فيض گنج، ضلعي خيرپور ۾ آھي جنھن جو وڏو شھر ڀنگو بھڻ آھي. 

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ديھون
عزيزه البحري

**عزيزه البحري** ( ؛ پيدائش 1943) ھڪڙي آمريڪي فلسفيڪار ۽ قانوني عالم آھي جيڪي پڻ اسلام ۽ قانون ۾ ماهر آھي.

## سوانح عمري
الحبري TC وليمز اسڪول آف لا ، رچمنڊ يونيورسٽي ۾ پروفيسر ايمريٽا آهي. هوءَ فلسفي جي هڪ  پروفيسر آهي ، باني ايڊيٽر آف *هائيپيا: هڪ جرنل آف فيمينسٽ فلسفو* ،  باني ۽ صدر ڪراما: مسلم وومين لائرز فار هيومن رائيٽس. هڪ فلبرائيٽ اسڪالر ، هن وڏي پيماني تي لکيو آهي اسلام ۽ جمهوريت ، مسلمان عورتن جي حقن ، ۽ اسلام ۾ انساني حقن بابت. هوءَ پي بي ايس جي دستاويزي فلم *محمد: ليگيسي آف اي پيغمبر* (2002) جي مشير هئي ، جيڪا يونٽي پروڊڪشن فائونڊيشن پاران تيار ڪئي وئي هئي.

الحبري مختلف تنظيمن جي ايڊوائزري بورڊ جي ميمبر آهي ، بشمول پائي فورم آن رليجن ۽ پبلڪ لائف ، پلورالزم پراجيڪٽ هارورڊ يونيورسٽي ، ۽ *مذهب ۽ اخلاقيات نيوز ويڪلي* (PBS). هوءَ آئيني پروجيڪٽ جي آزادي ۽ سيڪيورٽي ڪميٽيءَ جي ميمبر پڻ آهي. جون 2011 ۾ ، الھبري کي صدر بارڪ اوباما پاران مقرر ڪيو ويو ھو ته جيئن ڪمشنر طور ڪم ڪري بين الاقوامي مذهبي آزاديءَ بابت آمريڪي ڪميشن تي . 

هن ٽيون باب پڻ لکيو *آهي Transforming the Faiths of our Fathers:Women who Changed American Religion* (2004)، اين براڊ پاران ايڊٽ ڪيو ويو. 

الهبري شيخ توفيق الحبري  هن جو پوٽو آهي ، جنهن عرب دنيا ۾ پهرين اسڪائوٽ تحريڪ قائم ڪئي.

## ذريعا

* ”شٽرنگ دي اسٽريٽائپس: مسلم وومين اسپيڪ آئوٽ“ (2005)

## حوالا

## خارجي لنڪس

* هوم صفحو عزيزه ي الحبري
* ڪراما: انساني حقن لاءِ مسلم عورت وڪيل 
* Op-Ed: اوباما جو پل اسلام ڏانهن
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1943ع جون پيدائشون
زمرو:آمريڪي شخصيتون
لعل چند امر ڏنومل

لالچند **امرڏنومل جاگتياڻي** (   ، (پيدائش: 25 جنوري 1885 - وفات: 18 اپريل 1954ع) هندستان جو مشهور سنڌي ليکڪ، ناول نگار، تاريخدان، ڊراما نگار ۽ مضمون نگار هو. هن 62 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا.

## زندگي بابت
لال چند امر ڏنومل 25 جنوري 1885ع تي حيدرآباد، سنڌ ، بمبئي پريزيڊنسي ، برٽش انڊيا ۾ پيدا ٿيو. سندس والد ديوان امر ڏنومل حيدرآباد ۾ مختيارڪار هو. هن وڌيڪ تعليم هيرانند اڪيڊمي (هاڻي گورنمينٽ نول راءِ هيرانند هاءِ اسڪول نمبر 1) ۾ حاصل ڪئي ۽ پرائمري تعليم گهر ۾ حاصل ڪئي. 1903ع ۾ کيس سنڌ مدرسته الاسلام جو استاد مقرر ڪيو ويو. هو هڪ صوفي ماڻهو هو، جنهن کي مذهبي جنونيت کان ڇُهيو به نه هو. هن جي پنهنجي وطن سنڌ سان محبت جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته مرڻ کان اڳ هن وصيت ڪئي هئي ته سندس خاڪ سنڌو درياهه ۾ لوڙهيو وڃي. پر جڏهن 1954ع ۾ بمبئيءَ ۾ وفات ڪيائين ته سندس مڙهه کي آخري رسمن لاءِ هندستان مان پاڪستان آندو ويو ۽ سنڌو درياهه ۾ لوڙهيو ويو. هو سڀني مذهبن کي انسانيت جو ورثو ۽ سماج سڌاري جو وسيلو سمجهندو هو ۽ ڪنهن به قسم جي مذهبي ورهاست جي اجازت نه ڏيندو هو، اهو ئي سبب آهي ته هن حضرت محمد ﷺ جي سيرت ۽ سوانح تي هڪ ڪتاب لکيو. لعل چند امر ڊنمل افساني جي هر صنف ۾ ڪيترائي اهم ڪتاب لکيا آهن.  سندس اصل ناولن ۾ **چوٿ جو چند** (چوٿون چنڊ)، **سچ** تي صدڪي (سچ لاءِ قرباني)، **ڪشني ڪي ڪشت** وغيره شامل آهن. جڏهن ته ٻين ٻولين مان سنڌيءَ ۾ ترجمو ٿيل ڪتابن ۾ **پٽ ورني دلي** (دل جهڙو سون)، **عمر موري** (ڊراما)، نقش **ڌرم** (ڊراما) اهم آهن. هن شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي شخصيت ۽ شاعريءَ تي هڪ ڪتاب **شاهانه شاهه** ۽ سچل سرمست تي هڪ ڪتاب ” **سچل سونارو** ۽ برنگي **باغ“ پڻ لکيو آهي، جيڪي گل سنڌي مضمون نگاري جا نادر مثال آهن** . مضمون **نگاريءَ ۾ سندس ڪتاب گلن ماٿ** (گلن جا هٿ)، **سادا گلاب** به قابل ذڪر آهن. ان کان سواءِ سندس ٻين ڪتابن ۾ **هندستان جي تاريخ، حيدرآباد سنڌ، ميران، شاهه جا سر، سمامي جا سلوڪ، رام بادشاه، جيل جي ڊائري، سنڌي بولي جو نچوڙ** وغيره شامل آهن.  

## وفات
لال چند امر ڏنومل 18 اپريل 1954ع تي بمبئي ، انڊيا ۾ وفات ڪئي. سندس وصيت موجب، سندس خاڪ هندستان مان آندو ويو ۽ حيدرآباد، سنڌ جي ويجهو سنڌو درياهه ۾ ترايو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي اديب
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1954ع جون فوتگيون
زمرو:1885ع جون پيدائشون
عبد اللہ یوسف علی

**علامه عبدالله يوسف علي** (     (پيدائش: 4 اپريل 1872ع - وفات: 10 ڊسمبر 1953ع ) پاڪستان جو مشهور سني عالم، قرآن پاڪ جو انگريزي ترجمو ڪندڙ، مفسر ۽ اسلاميه ڪاليج لاهور جو اڳوڻو سني عالم آهي. پرنسپل

## ڄمڻ
عبدالله يوسف علي 4 اپريل 1872ع تي سورت ، برٽش انڊيا ۾ هڪ بوهرا، دائودي شيعه گهراڻي ۾ پيدا ٿيو.

## تعليم
سندس پيءُ پوليس انسپيڪٽر هو. هن ابتدائي تعليم انجمن مدد اسلام اسڪول، بمبئيءَ مان حاصل ڪئي ۽ بعد ۾ مشنري، ولسن ڪاليج مان بي اي ڪئي. ان دوران قرآن پاڪ حفظ ڪيائين. 19 سالن جي عمر ۾ عبدالله يوسف علي ممبئي يونيورسٽيءَ مان انگريزي ادب ۾ فرسٽ ڊويزن سان گريجوئيشن ڪئي، جنهن کان پوءِ هن ڪيمبرج يونيورسٽيءَ ۾ اسڪالرشپ تي اعليٰ تعليم حاصل ڪئي. جتي هن سينٽ جان ڪاليج ڪيمبرج يونيورسٽي مان ايم اي ۽ ايل ايل ايم جون ڊگريون حاصل ڪيون. 1906ع ۾ هن لنڪن ان مان بار جو امتحان پاس ڪيو ۽ انڊين سول سروس جي امتحان ۾ پهريون نمبر آيو.

## عملي زندگي

## ڪم
سندس قرآن پاڪ جي ترجمي جا 30 نسخا ڇپجي چڪا آهن . سعودي عرب ۾، رياست جي اسپانسر ٿيل *پريزيڊنٽ آف اسلامڪ ريسرچز* ، اصل يوسف علي جي ترجمي ۾ ترميم ڪئي آهي.  اهل البيت ڊجيٽل اسلامي لائبريري پروجيڪٽ ، جنهن جو ”خاص زور [آهي] ٽوليور شيعه اسلامي مکتب فڪر تي “، علي جي ترجمن جي ڇپائيءَ جو تجزيو ڪيو آهي ته اهو معلوم ڪرڻ لاءِ ته ڇا انهن اصل عربي متن جي علي جي سمجھ کي برقرار رکيو آهي. انهن طئي ڪيو آهي ته اتي تبديليون ڪيون ويون آهن. 

* قرآن پاڪ جو انگريزي ترجمو (1934)
* انگريزي دور ۾ هندستاني تهذيب جي تاريخ،
* ريشم جون شيون،
* يوگوسلاويا ۽ سربيا جي فن جو نقشو،
* وچ اوڀر جو هندستان،
* هندستان جي ٺهڻ
* هندستاني مسلمان

## موت
عبدالله يوسف علي 10 ڊسمبر 1953ع تي لنڊن ، برطانيه ۾ وفات ڪئي. 

## حوالا

زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:ممبئي جا ماڻهو
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:1953ع جون فوتگيون
زمرو:1872ع جون پيدائشون
خدايار خان جو محل

**خدايار خان جو محل،** جيڪو ڪوڪند جي موتي جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ڪوڪند خانيت جي آخري حڪمران خدايار خان جو محل هو. اهو ازبڪستان جي فرغانہ وادي ۾ سڀ کان وڌيڪ گهميو ويندڙ سياحتي ماڳ آهي.
thumb|332x332 عڪسلون| خدايار خان محل ۾ داخل ٿيڻ جو دروازو

## تاريخ
خدايار خان جو محل، جنھن کي ڪوڪند اُردا بہ چيو وڃي ٿو، 1870ع جي شروعات ۾ تعمير ڪرايو ويو. اهو ستن محلن جي سلسلي ۾ آخري هو، هر محل پوئين کان وڏو آھي، ۽ ان جو مقصد خان جي طاقت کي پيش ڪرڻ هو. هن محل جو معمار مير عبيدالله هو ۽ چيو وڃي ٿو ته اهو محل 80 ماهر اڏيندڙن ۽ 16000 ڀرتي ٿيل مزدورن جوڙيو هو. آمريڪي سفارتڪار يوجين اسڪيولر هن محل کي "وچ ايشيا جي ڪنھن بہ ٻئي محل کان تمام گهڻو وڏو ۽ وڌيڪ شاندار قرار ڏنو آهي... ان جي تازي ٽائلس، نيري، پيلي ۽ سائي  جي سڀني رنگن  ۾ روشن ۽چمڪندڙ آهي."

وچ ايشيا تي روس جي فتح دوران، زار جي فوجن ڪوڪند جي خانيت تي قبضو ڪري ورتو ۽ ان کي پنھنجي جاگيري رياست ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. خدايار خان شروع ۾ روس حمايتي موقف اختيار ڪيو پر جلاوطنيءَ تي مجبور ڪيو ويو، جنھن سبب پنھنجي محلات کي پوئتي ڇڏڻو پيس.ان بعد مال لٽجي ويو.

بالشويڪ انقلاب دوران، ڪوڪند ۾ 1917ع-18ع تائين بالشويڪ مخالف عارضي حڪومت هئي. جڏهن بالشويڪن 1918ع ۾ شھر تي قبضو ڪيو، تڏهن هنن محلات جي اڪثر حصي کي ڊاهي ڇڏيو، جنهن ۾ سڄو حرم شامل هو، ۽ لڳ ڀڳ 120 مان فقط 19 اصل حالت ۾ وڃي بچيا.
thumb|273x273 عڪسلون| محل خدا يار خان جي تخت جو نقل
thumb| محل خدايار خان جو ھڪ عڪس

## وصف
محلات ڪوڪند جي وچ ۾ خوبصورت باغن جي اندر بيھاريل آهي. ڪل ماڳ چئن هيڪٽرن تي مشتمل آهي، ۽ اصل عمارت 138 ميٽر ڊگهي ۽ 68 ميٽر ويڪر هئي. مکيہ دروازو زمين جي سطح کان 5 ميٽر مٿي آهي ۽ ريمپ ذريعي ان تائين پھچجي ٿو.

سڄو محل ڀرپور نموني سان ٽائل لڳل آهي، جن ۾ جاميٽري نمونن ۽ لکت جو ميلاپ شامل آھي. دروازي جي مٿان هڪ عربي لکت لکيل آهي ”سيد محمد خدايار خان جو بلند محل“.  رنگ جي اسڪيم ۾ پيلي ۽ سائي رنگ جو استعمال ھن عمارت کي منفرد (۽ تاريخي) بنائي ٿو ازبڪستان ۾ مليل اڪثر ڪري نيري ۽ فيروزي يادگارن جي ڀيٽ ۾.

بنيادي طور تي محلات ۾ ست صحن ۽ 114 (يا، ڪجهہ حسابن موجب 119) ڪمرا هئا. انھن اصلوڪن حصن مان رڳو 5 صحن ۽ 19 ڪمرا وڃي بچيا آهن. ڪيتريون ئي اندروني شيون بحال ڪيون ويون آهن، ۽ خاص طور تي ڪاٺ جي نقاشي، پينل ٿيل ۽ رنگيل ڇت، ۽ ڀت جي نقاشي جا سٺا مثال آهن.  تخت جو ڪمرو برقرار آهي، ۽ توهان هڪ نقلي تخت تي ويھي سگهو ٿا، سينٽ پيٽرسبرگ ۾ هرميٽيج عجائب گهر ۾ آهي.

## اڏاوت
سامان جي نقل ۽ حرڪت لاءِ هڪ هزار گاڏين کي استعمال ڪندي سورھن هزار غلام بڻايل مزدورن يا خريد ڪيل غلامن پاران ٺاهيل محل، اسي ماسٽر اڏيندڙن مختلف رنگن ۽ جاميٽري نمونن، عربن، ۽ گلن جي نقشن سان گڏ هڪ آرائشي ڍانچي کي ڊزائين ۽ تعمير ڪيو، جيڪي سيرامڪ ٽائلس مان ٺھيل آهن ۽ مشرقي ڪھاڻين تي ٻڌل آهن.
thumb|284x284 عڪسلون| خدايار خان محل جي ڇت
[alt=Restoration work being carried out on the Khudayar Khan Palace, Kokand, Uzbekistan, in 2008|مرڪز|300x300 عڪسلون|[فائل:Palace_Khudayar_Khan_Ceiling.jpg|thumb| محل خدايار خان جي ڇت 2008 ۾ خدايار خان محل، ڪوڪند، ازبڪستان جي بحاليءَ جو ڪم جاري آهي.]]

## ھاڻوڪو استعمال
ھن وقت محل هڪ قومي يادگار ۽ عجائب گهر آهي. اهو عوام لاءِ کليل آهي ۽ رهنمائي پيش ڪندڙ دورا پڻ موجود آهن. محلات ڪوڪند کي بشمول ھٿيارن جي بين الاقوامي ميلي جي ڪيترن ئي تھوارن ۽ واقعن لاءِ جڳھ جي طور تي پڻ استعمال ڪيو ويندو آھي.

## حوالا





* 
زمرو:فرغانہ خطو
زمرو:ازبڪستان ۾ رھائشي عمارتون
کوکراپار

کوکراپار عمرڪوٽ ضلعي جو هڪ يونين ڪاؤنسل ۽ ھڪ ننڍو شھر آھي
## کوکراپ يونين ڪاؤنسل جا ديھہ
#لپلو
# دٻو
#. 
#.
#.
#.

## يونين ڪاؤنسل کوکراپار جا ڳوٺ
#لپلو
# ڀٽارو
# کوکراپار
# راحل
# ڌتوريو
# واسر باھ
# دٻو

## حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
نھڙي

صوبه سنڌ ۾ رھندڙ ھڪ قبيلي/ذات جو نالو آهي

## شجرو
قوم نُھڙي سماٽ جي پلي مان نھڙين جي قوم سماٽ جو وڏو حصو آھي نھڙي جي شاخ رائيڌڻ جي ننڊي پٽ پلي جو اولاد آهي نھڙي قوم سنڌ جي قديم رھواسي قوم آھي. نھڙي قوم سنڌ ، ھندستان ، ڪڇ ، بلوچستان ، ۾ پکڙيل آھي. 

شجرو
#پلي پٽ
#راءِ ڌڻپٽ 
#ڪاڪو پٽ 
#سمون پٽ 
#انڙ پٽ 
#لاکوپٽ 
#لاکيار پٽ 
#اڍو پٽ 
#اوڍار پٽ (92/93 ھجري ۾ مسلمان ٿيا)
#نيٽ پٽ 
#نوتيار پٽ 
#لوڪس پٽ 
#وام پٽ 
#ڏسرت پٽ 
#اجيپال پٽ 
#ڀاڳيرٿ پٽ 
#جادم پٽ 
#سام پٽ 
#حضرت نوح عہ

## رائيڌڻ جو اولاد
#وڏو پٽ سمون جنهن جو اولاد سميجو/ سميجا آھن 
# ابڙو 
# چنيسر 
# منھي، ٽنھي جو اولاد منڌرا مانڌر سڏائن ٿا 
#لوتيار جنھن جو اولاد نوتيار دلاسي چاچڪان سڏائن ٿا
#ڏاھر ،جنهن جو اولاد ناھيان سڏائي ٿو.
# ھڱورو، ھن جو اولاد به ناھيان سڏائي ٿو.
# لاکو، جنهن جو اولاد ڊڀري ، لاکا سمان آھي. جنھن کي درٻيلو سڏين ٿا.
# پلي، جنهن جو اولاد نھڙيہ ۽ رھيمو ننگرسمان آھن

## نھڙين جا وڏا ڌڙا يا نُکون
# توگاچاڻي ارباب
#اجاڻي ارباب
#موڙا
#خان 
#ٻيلائي 
#نومڙيا
#ھوٿي 
#ڀوت
#شاھڙ 
#اوٺا
#ڏورٿ
#ھالا
#اوڊر
#راھو 
#چاندا
#بابن 
#ويسا
#ديڻا
#جعفر
#جماريا
#ماکيا 
#نيتا
#پلي 
#خاناڻي
#ڪرن 
#لاکا
#ڌارا
#کورم
#مھراڻپوٽہ
#آمر 
#ڏيسر
#ميسر 
#جراڙ
#رائوڙ
#ڪمون
#ڪالھڻ
#ٻروچ 
#جوڻا
#ڀنڀيا
#دورا
#کٽر
#آري
#راھواڻي
#مگر
#سنجراڻي
#سومراڻي
#متواڻي

## سياست
سڄي سنڌ ۾ نھڙي قبيلي جو سردار ارباب سڏجي ٿو . ويجھڙائي ۾ نھڙين جو سردار ارباب توڳاچي ھو . ارباب خان صاحب توڳاچي ارباب مير محمد جو پٽ ھو . ھي 1936 ۾ ليجسليٽو اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو . ان  کانپوءِ ارباب امير حسن سنڌ اسيمبلي جو ميمبر ٿيندو ھو . ارباب امير حسن جو ڀاء 2004 ع ۾ ارباب غلام رحيم سنڌ جو وڏو وزير  ٿيو. ھي سابق وزيراعظم پاڪستان عمران خان جو معاون خاص به رھيو آھي. ھن وقت ارباب امير حسن جو پٽ ارباب لطف الله سنڌ اسيمبلي جو ميمبر آھي. ۽ وزير علي سنڌ سيد مراد علي شاھ جو معاون خاص به آھي. ۽ سنڌ جي راندين واري وزارت به ارباب الطاف الله وٽ آھي اربابن ڪالاباغ ڊيم جي سخت مخالفت ڪئي هئي ۽ ڪارونجهر جي نيلامي جي به سخت مخالفت ڪئي آهي.
## حوالا
لپلو

عمرڪوٽ ضلعي ۽ تعلقي يونين ڪاؤنسل کوکراپار جو ھڪ ننڍڙو ڳوٺ آھي جنھن ۾ پھرين ٺڪر حڄام ميڳھواڙ رھندا ھئا. ھاڻ نھڙي رامڏيا، رھن ٿا
بيلچو

**بيلچو** (انگريزي: shovel) ھڪ سادو دستي اوزار آھي، جنھن ۾ اڳيان لوھ جي چادر لڳل ھوندي آھي. اھا چادر وري ڪاٺ جي ڳن سان ڳنڍيل ھوندي آھي، ڳن کي پڪڙڻ لاءِ مٿان مٺيو لڳل ھوندو آھي. بيلچي کي عام طور تي کوٽائي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي.
نڪاح مسيار

نڪاح مسيار يا مسيار شادي هڪڙي قسم جي شادي جو معاهدو آهي، جنهن ۾ مڙس ۽ زال گڏيل راضپي سان هڪ معاھدي تحت ڪجهه ازدواجي حقن تان هٿ کڻي وڃن ٿا، جھڙوڪ گڏ رھڻ، زال جي رھائش ۽ سار سنڀال جي رقم جا حق، ۽ مڙس پاران گھر سنڀالڻ وغيره جو حق.
زمرو:اسلامي اصطلاح
ڪينوا

**ڪينوا** (Canva) گرافڪ ڊيزائن  جو هڪ پليٽ فارم آهي جيڪو واھپيندڙن کي مختلف قسم جي وزيوئل ڪَنٽينٽ ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو جھڙوڪ پريزنٽيشنز، پوسٽر، گرافڪس، لوگوز، ٿمب نيلز، اِنفوگرافڪس، بُڪ ڪَوور، ڪيلينڊرز، ورڪ شيٽس، رپورٽس، ڪامڪ اسٽرپس، فوٽو ۽ وڊيو ايڊٽنگ ۽ دستاويز وغيره. اهو ٽيمپليٽس، ڊيزائن وغيره جي لاءِ ايليمنٽس، ۽ ٽولز آڇي ٿو، جيڪي يوزرز کي ڊيزائنگ ۾ گهڻي مھارت جي ضرورت کان سواءِ ئي پروفيشنل ڊيزائن ٺاهڻ جي عمل کي سولو ٺاھين ٿا.
ڪينوا جي اهم خاصيتن مان هڪ آهي ان جي ڊريگ ۽ ڊراپ انٽرفيس آھي، جيڪا واھپيندڙن کي سولائي سان مختلف ايليمنيٽس کي ٻيھر ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جي ڊيزائن کي ترتيب ڏيڻ جي اجازت ڏئي ٿي. ڪينوا وٽ تمام وڏي اسٽاڪ فوٽوز، عڪسن، ۽ گرافڪس جي لائبريري آهي جنھن کي واھپيندڙ پنھنجي ڊزائن ۾ شامل ڪري سگهن ٿا.

## حوالا
ٽوگگ

**ٽوگگ**  بجلي تي ھلندڙ گاڏيون ٺاھيندڙ ترڪي جي ھڪ ڪمپني جو نالو آھي. جنهن جو صدر دفتر گيبز، ڪوڪيلي صوبي، ترڪي ۾ واقع آهي. ھي ڪمپني ترڪي جي پنج ڪمپنين گڏجي 2018ع ۾ ٺاھي. ھن ڪمپني جو ھڪ اسيمبلي پلانٽ 2022 ۾ گيملڪ، برسا صوبي ۾ کوليو ويو، ساڳي جاءِ تي ٽوگ جي ماتحت ڪمپني سيرو پڻ موجود آھي، جيڪا ليٿيم آئن بيٽريون ٺاھيندي آھي. ھن ڪمپني جي پهرين گاڏي، Togg T10X جو وڪرو مارچ 2023 ۾ شروع ٿيو. نومبر 2023 تائين، ھن ڪمپني جون گاڏيون 10 وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ برانڊس ۾ شامل ھئي.

## تاريخ
ٽوگگ بجلي تي ھلندڙ ڪارون ٺاھيندڙ ترڪي جي پھرين وڏي ڪمپني آھي، جنھن کي ترڪي جي حڪومت جو سھڪار حاصل آھي، پر ھي گاڏيون ٺاھيندڙ ترڪي جي پھرين ڪمپني ناھي. ترڪي جي پھرين ڪمپني ڊيورم ھئي جنھن 1961ع تائين 4 تجرباتي گاڏيون جوڙيون ھيون. 100 سيڪڙو بجلي تي ھلندڙ گاڏيون ٺاھڻ لاءِ ٽوگگ  ترڪي جي پنج ڪمپين جي سھار سان قائم ڪئي وئي، جنھن کي حڪومت، يونين آف چيمبرس، ترڪش اسٽاڪ ايڪسچينج جي مدد حاصل آھي.  

## حوالا

زمرو:2018ع ۾ قائم ٿيل ترڪي جون ڪمپنيون
اشوسپيڊ

**ڊيرن واٽڪنز جونيئر** (پيدائش جنوري 21، 2005)، جيڪو پنهنجي آن لائن عرف **IShowSpeed** يا Just **Speed** جي نالي سان مشهور آهي، هڪ آمريڪي يوٽيوبر ۽ اسٽريمر آهي. هو پنهنجي مختلف لائيو اسٽريمز لاءِ مشهور آهي جنهن ۾ هو بنيادي طور تي وڊيو گيمز کيڏندو آهي جهڙوڪ *Valorant*, *NBA 2K*, ۽ *Fortnite* .

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
ڪلري رويز

**ڪليئر روئز هارٽل** (انگريزي: Claire Ruiz Hartell) پڻ پنهنجي اسڪرين جي نالي سان مشهور آهي **ڪلري رويز** هڪ فلپائني آسٽريلوي اداڪارا، ڳائڻي، ڊانسر ۽ ماڊل آهي، جيڪا ٽيليويزن سيريز *[[منهنجي دل سان محتاط ڪر]]* ۾ پنهنجي ڪردار لاءِ مشهور آهي. جوئي آڪوسٽا، *[[بيڪي باڪسر]]* وينس جي حيثيت ۾، *[[اي پيار ڪرڻ لاءِ آخري]]* جينا جي حيثيت ۾، *[[مالالا مو ڪايا]]* ايبي/ابيگيل ميسا جي حيثيت ۾ ۽ *[[فيملي افيئر]]* فلورابيل/بيلي راميرز جي حيثيت ۾.

## حوالا

## خارجي لنڪس
*ڪلري رويز IMDb

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1997ع جون پيدائشون
زمرو:اداڪارائون