النووي

**يحيىٰ بن شرف النووي** (آڪٽوبر 1233ع – 21 ڊسمبر 1277ع) هڪ نامور سني شافعي فقيه ۽ محدث هو. امام نووي صرف 45 ورهين جي عمر ۾ وفات ڪئي.
ان مختصر حياتيءَ جي باوجود، هن حديث، عقيده، سيرة، ۽ فقھ تي ڪيترائي جامع ۽ طويل علمي ڪتاب تصنيف ڪيا، جيڪي اڄ تائين پڙهيا ۽ پڙهايا وڃن ٿا.
امام نووي، ابوالقاسم الرافعي سان گڏ، شافعي فقهي اسڪول جي ابتدائي ڪلاسيڪي دور جا اهم ترين فقيه شمار ڪيا وڃن ٿا، ۽ شافعي فقھ ۾ انهن ٻنهي کي گڏجي *الشيخان* چيو وڃي ٿو.

## ابتدائي زندگي
هو نَوىٰ ۾ پيدا ٿيو، جيڪو دمشق جي ويجهو سوريا ۾ واقع آهي. جيئن عربي ۽ ٻين سامي ٻولين ۾ رواج آهي، سندس نالي جو آخري حصو سندس اباڻو شهر (وطن) ظاهر ڪري ٿو.
ياسين بن يوسف مراڪشي چوي ٿو: "مون امام نووي کي نَوىٰ ۾ تڏهن ڏٺو جڏهن هو ڏهن ورهين جي عمر جو نوجوان هو. سندس عمر جا ٻيا ٻار کيس زبردستي سان راند ڪرڻ لاءِ چوندا هئا، پر امام نووي هميشه راند کان پاسو ڪندو هو ۽ قرآنِ مجيد جي تلاوت ۾ مشغول رهندو هو. جڏهن اهي کيس دٻائڻ جي ڪوشش ڪندا ۽ راند ۾ شامل ٿيڻ تي زور ڀريندا، ته هو روئي پوندو ۽ انهن جي اهڙي بيوقوفانه حرڪت بابت بي پرواهي ظاهر ڪندو هو. سندس هوشمندي ۽ گهراين کي ڏسي، نوجوان نووي لاءِ منهنجي دل ۾ خاص محبت ۽ شفقت پيدا ٿي. مان سندس استاد وٽ ويس ۽ کيس چيو ته هن ڇوڪري جي غير معمولي سنڀال ڪريو، ڇو ته هي وڏو ديني عالم بڻجڻو آهي. استاد پڇيو ته ڇا تون غيب دان آهين يا نجومي؟ مون چيو ته نه مان غيب دان آهيان ۽ نه نجومي، پر الله مون کان اهي لفظ ڪڍرايا." پوءِ استاد هي واقعو امام جي والد کي ٻڌايو، ۽ پنهنجي پٽ جي علمي شوق کي نظر ۾ رکندي فيصلو ڪيو ته پٽ جي زندگي کي اسلام جي خدمت ۽ ان جي مقصد جي واڌاري لاءِ وقف ڪيو وڃي.

## عالم طور زندگي
هن 18 ورهين جي عمر کان دمشق ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ 1253ع ۾ حج ڪرڻ کان پوءِ اتي ئي هڪ خانگي عالم طور رهائش اختيار ڪئي.

### نامور استاد
دمشق ۾ رهائش دوران هن ويهن کان وڌيڪ استادن کان پڙهيو، جن کي پنهنجي مضمونن ۽ علمي شعبن جو امام ۽ مستند اختيار سمجهيو ويندو هو. امام نووي حديث، اسلامي فقھ، اصولِ فقھ، نحو (Syntax) ۽ اشتقاق/علمُ اللغت (Etymology) پڙهيو. سندس استادن ۾ هي شامل هئا:

* ابو ابراهيم اسحاق بن احمد المغربي
* ابو محمد عبدالرحمان بن ابراهيم الفزاري
* رضي الدين ابو اسحاق ابراهيم بن ابو حفص عمر بن مضَر المدري
* ابو اسحاق ابراهيم بن عيسى المرادي
* ابوالبقا خالد بن يوسف النابلسي
* ابوالعباس احمد بن سليم المصري
* ابو عبدالله الجياني
* ابوالفتح عمر بن بندار
* ابو محمد التنّوخي
* شرف الدين عبدالعزيز بن محمد الانصاري
* ابوالفرج عبدالرحمان بن محمد بن احمد المقدسي
* ابوالفضائل سلار بن الحسن الاربلي
}}

## وفات ۽ ورثو
النَّووي 21 ڊسمبر 1277ع (5 رجب 676هه) تي نسبتاً ننڍي عمر 45 ورهين ۾ وفات ڪئي. کيس ٻئي ڏينهن دفن ڪيو ويو.

النَّووي جو اهم ورثو حديثي ادب ۾ سندس وڏين تصنيفن جي صورت ۾ آهي، خاص طور تي امام نووي واريون چاليھ حديثون ۽ رياض الصالحين. ان سبب هو مختلف فقھي مڪتبن ۾ به عزت ۽ قبوليت ماڻي ٿو، جيتوڻيڪ هو شافعي فقھ سان وابسته هو. الذهبي موجب، امام نوويءَ جي علمي توجهه ۽ مطالعي ۾ جذب ٿيڻ ضرب المثل بڻجي وئي. هن پنهنجو گهڻو وقت سکيا ۽ علمي ڪم لاءِ وقف ڪيو؛ پڙهڻ ۽ لکڻ کان علاوه هو ڏکين ۽ پيچيده مسئلن تي غور ڪندو ۽ انهن جا حل ڳولهيندو رهيو. عالمن هن ۾ ٽي خاص خوبيون بيان ڪيون آهن:

# علمي مقام: 18 کان 45 ورهين جي عمر تائين روزانو 40 کان وڌيڪ صفحا لکڻ. 18–20 ورهين جي عمر ۾ دمشق ۾ لڳاتار 12 ڪلاڪ پڙهڻ ۽ پوءِ 12 ڪلاڪ پڙهائڻ.
# زھد: شادي نه ڪرڻ (زوجه جي حقن ۾ کوٽ جو ڊپ)، دنيا سان بي رغبتي، مسلسل عبادت، ۽ لڳاتار ذڪر.
# نيڪيءَ جو حڪم ڏيڻ ۽ برائيءَ کان روڪڻ ۾ اهتمام. جيئن سلطان بيبَرس سان سندس رويو.

### مزار جي تباهي
2015ع ۾ شامي گھرو ويڙھ دوران، سندس مزار کي شامي باغين ( النصره سان لاڳاپيل) ڊاهي ڇڏيو.

## ڪتاب
پنهنجي 45 ورهين جي زندگي دوران هن اسلامي علمن ۽ ٻين موضوعن تي "گهٽ ۾ گهٽ پنجاهه ڪتاب" لکيا. ڪجهه عالمن سندس لکيل صفحن کي ڳڻي اهو اندازو لڳايو ته هو 18 ورهين کان وفات تائين روزانو 40 کان وڌيڪ صفحا لکندو رهيو. سندس ڪيترائي ڪتاب اڄ به وڏي پيماني تي پڙهيا وڃن ٿا، جن ۾ هي شامل آهن:
* *[[المنهاج بشرح صحيح مسلم]]* (شرح صحيح مسلم)، جيڪو اڳين شروحن مان فائدو وٺي ترتيب ڏنل آهي ۽ *صحيح مسلم* جي بهترين شروحن مان شمار ٿئي ٿو؛ اهو آن لائين به موجود آهي.
* *[[رياض الصالحين]]*؛ اخلاق، آداب ۽ روين بابت حديثن جو مجموعو، مسلم دنيا ۾ تمام مشهور.
* *المجموع شرح المھذب*؛ شريعت/اسلامي قانون جو شافعي فقھ مطابق جامع دستياب، جنهن کي فرينچ ترجمي سان وان دن برگ ايڊٽ ڪيو (2 جلد، باتاويا 1882–1884) ۽ قاهره (1888) ۾ ڇپيو.
* *منهاج الطالبين وعمدة المفتين في فقه الإمام الشافعي*؛ شافعي فقھ موجب اسلامي قانون جو ڪلاسيڪي متن.
* *[[تھذيب الاسماء واللغات]]*؛ ايف. ووستن فيلڊ پاران عربي ۾ *Biographical Dictionary of Illustrious Men chiefly at the Beginning of Islam* جي نالي سان (گوٽنگن 1842–1847) ايڊٽ ٿيو.
* *تقريب التيسير* ( عربي:التقريب والتيسير لمعرفة سنن البشير النذير}})؛ حديث جي علم بابت تعارفي ڪتاب، جيڪو ابن الصلاح جي *مقدمه* جي توسيع آهي؛ قاهره 1890ع ۾ ڇپيو ۽ ان سان سيوطي جي شرح "تدريب الراوي" به شامل آهي؛ ان جو ڪجهه حصو فرينچ ۾ ڊبليو. مرسيس *Journal asiatique* (1900–1901) ۾ ترجمو ڪيو.
* *العربعون النوويه*؛ *[[امام نووي واريون چاليھ حديثون]]*—ٻاويھ بنيادي حديثن جو مجموعو، جيڪي ڪيترين ئي شروحن سان گڏ ڇپجن ٿا.
* *تمس إليه حاجة القاري لصـحيح البـخاري*
* *تحرير التنبيه*
* *الأذكار المنتخبة من كلام سيد الأبرار*؛ حضرت محمد ﷺ جون دعائون ۽ اذڪار جو مجموعو.
* *التبيان في آداب حملة القرآن*
* *آداب الفتوى والمفتي والمستفتي*
* *الترخيص بالقيام لذوي الفضل والمزية من أهل الإسلام*
* *مناسڪ* ({{عربي:متن الإيضاح في المناسك)؛ حج جي مناسڪ بابت.
* *الحت على المنطق*؛ منطق بابت تنقيدن جي جواب ۾ لکيل ڪتاب.
* *شرح [[سنن ابو دائود]]*
* *شرح [[صحيح بخاري]]*
* *مختصر [[سنن الترمذي]]*
* *طبقات اشافيه*
* *رودات الطالبين*
* *بوستان العارفين*
* *المقاصد*

## تازا انگريزي ٻوليءَ جا ايڊيشن
* *بوستان العارفين* -* ( Garden of Gnostics)، ترجمو: عائشہ بيوِلي

===منھاج الطالبين ===
* *Minhaj et talibin: A Manual of Muhammadan Law; According To The School of Shafi*، Law Publishing Co (1977) ASIN B0006D2W9I
* *Minhaj et talibin: A Manual of Muhammadan Law; According To The School of Shafi*، Navrang (1992) 
* *Minhaj Et Talibin: A Manual of Muhammadan Law*، Adam Publishers (2005) 

===چاليھ حديثون===

* *Al-Nawawi Forty Hadiths and Commentary*؛ ترجمو: Arabic Virtual Translation Center؛ (2010) 
* *Ibn-Daqiq's Commentary on the Nawawi Forty Hadiths*؛ ترجمو: Arabic Virtual Translation Center؛ (2011) 
* *The Compendium of Knowledge and Wisdom*؛ ابن رجب الحنبلي جي *Jami' Uloom wal-Hikam* جو ترجمو: عبدالصمد ڪلارڪ؛ Turath Publishing (2007) 
* *Al-Nawawi's Forty Hadith*؛ ترجمو: عزالدين ابراهيم؛ Islamic Texts Society؛ (1997) 
* *The Forty Hadith of al-Imam al-Nawawi*؛ Abul-Qasim Publishing House (1999) 
* *The Complete Forty Hadith*؛ Ta-Ha Publishers (2000) 
* *The Arba'een 40 Ahadith of Imam Nawawi with Commentary*؛ Darul Ishaat
* *Commentary on the Forty Hadith of Al-Nawawi* (3 جلد)، Jamaal Al-Din M. Zarabozo؛ Al-Basheer (1999) 

===رياض الصالحين===
* *Gardens of the righteous: Riyadh as-Salihin of Imam Nawawi*، Rowman and Littlefield (1975) 
* *Riyad-us-Salihin: Garden of the Righteous*، Dar Al-Kotob Al-Ilmiyah
* *Riyadh-us-Saliheen'' (جلد 1&2 هڪ ڪتاب ۾) (Arabic-English) Dar Ahya Us-Sunnah Al Nabawiya

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* مسلمScholars.info تي حياتيءَ جو احوال
* امام نووي بابت مختصر سوانح
* امام نووي جون چاليھ حديثون 
* امام نووي

```0

## حوالا