open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اي. ايم. قريشي

ڪراچيءَ جو مسلم ليگي رهنما. 1917ع ۾ ڪاٺياواڙ جي هڪ غريب گهراڻي ۾ ڄائو. 12 سالن جي عمر ۾ محنت مزدوري ڪرڻ شروع ڪيائين. 1939ع ۾ ڪراچيءَ ۾ ٽرانسپورٽ جو ڪم شروع ڪيائين. آهستي آهستي سندس ڪاروبار -ترقي- ڪرڻ لڳو. پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ هن لڏي آيل بي يار و مددگار ماڻهن جي ڀرپور مدد ۽ خدمت ڪئي. هن اسلاميه سائنس ڪاليج، اسلاميه لا ڪاليج ۽ اسلاميه ڪامرس ڪاليج الڳ الڳ قائم ڪيا. سندس تعليمي خدمتن جي پيش نظر صدر -ايوب خان- کيس ”سرسيد ثاني“ چوندو هو. 1948ع ۾ ڪراچي مسلم ليگ جو صدر چونڊيو. 1949ع ۾ -پاڪستان مسلم ليگ- جو خزانچي ۽ 1954ع ۾ سنڌ صوبائي مسلم ليگ بورڊ جو ميمبر ٿيو. 1956ع ۾ ڪراچيءَ مان اولهه -پاڪستان- جي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 1962ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. هن 23 جون 1989ع تي وفات ڪئي. ڪراچيءَ ۾ پنهنجي قائم ڪيل اسلاميه ڪاليج ۾ دفن ٿيل آهي.

## حوالا
عبدالرحيم ناگوري

**عبدالرحيم ناگوري** (A.R.Naagori) 1938ع ۾ جوناڳڙهه ۾ جنم وٺندڙ واحد چترڪار آهي، جنهن سنڌ جي ٻرندڙ مسئلن کي مصوريءَ جي جديد گهرجن مطابق دنيا آڏو آندو.

هو پنجاب يونيورسٽي جي فائن آرٽس ڊپارٽمينٽ مان ماسٽرز ڪرڻ بعد اُتي ئي ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ٻين ڪيترن ئي جڳهن تي آرٽ جو استاد رهڻ کان پوءِ هن 1970ع ۾ سنڌ يونيورسٽي جي ان وقت جي مثالي وائيس چانسلر، غلام مصطفيَ شاهه جي زور ڀرڻ تي سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ فائن آرٽس شعبي جو بنياد وڌو. هو هن اداري جو سرگرم ۽ پهريون هيڊ آف ڊپارٽمينٽ هو ۽ هن جي ڪوشش سان علي نواز ڦلپوٽو ۽ مسرت مرزا کانپوءِ هن شعبي جا استاد مقرر ٿيو. اِهو ناگوري صاحب جو سنڌ جي آرٽ جي سکيا وٺندڙن لاءِ هڪ ناقابل فراموش ڪارنامو رهندو ته هن شعبي کي وڏي جاکوڙ ڪري جاري ڪرايو. هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن فن لاءِ سنڌ جي اُسرندڙ چترڪارن کي هن فن لاءِ هڪ اعليٰ درجي جي يونيورسٽي سطح جهڙي آرٽ جي اداري جي شديد ضرورت هئي.

هن وقت ناگوريءَ کي ملڪ جو سوشيو پوليٽيڪل آرٽسٽ مڃيو وڃي ٿو. گرنار جي پهاڙن تي هن جي ننڍپڻ جي پيرن جا نشان ڇڏيل آهن، جيڪا سر زمين صوفين بزرگن کان مشهور آهي. هن چترڪار پنهنجي شروعاتي دور جي منظر ڪشي، ڊيڪوريٽو، کليل رنگن ذريعي سان سينگاريل چترڪاريءَ جي موضوعن کي 1983ع ۾ الوداع ڪري پنهنجي فن کي هڪ نئون موڙ ڏنو. جنهن ۾ عالمي دهشتگردي هن انهن جي غربت مٿان باهوڙ، نسل ڪشي، وحشياڻي روين ۽ ٻين بين الاقوامي داداگيرين خلاف پنهنجي برش وسيلي رنگن سان مزاحمتي تاريخ لکي آهي. سنڌ لاءِ هن جون ٺاهيل پئنٽنگس، علامتي طور وڏيرا شاهي، حڪومت جي ڪاري قانون، ظلم ۽ ڏاڍ خلاف آهن. هو امن لاءِ جاکوڙ ڪندي ميگهواڙن، ڀيلن، ٿر ۾ بک اڃ ۾ پاهه ٿيندڙ ماڻهن لاءِ ۽ سنڌ تي وقت جي سامراجي قوتن جي راتاهن خلاف پئٽنگس وسيلي اظهار ڪيو.

## حوالا

زمرو:اعزاز وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:پاڪستاني مصور
زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر
زمرو:تاريخ ڄم وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:تاريخ موت وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:صفحا ساڻ وڪي ڊيٽا
زمرو:مادر علمي وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:ماهر تعليم
زمرو:مصوري
زمرو:نوڪري وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:وڪي ڊيٽا جي مواد جو استعمال ڪرڻ وارو صفحات
زمرو:14 جنوري جون پیدائشون
زمرو:1939ع جون پيدائشون
زمرو:2011ع جون وفاتون
ڊاڪٽر عبدالرحيم ملڪ

تعليمي ماهر، -استاد- ۽ محقق، پروفيسر ڊاڪٽر عبدالرحيم ملڪ، گهوٽڪيءَ ۾ 25 فيبروري 1941ع تي حاجي ڪريم بخش ملڪ جي گهر ۾ ڄائو. 1964ع ۾ بي. -ايس- سي ۽ 1965ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. -ايس- سي ڪرڻ بعد، ساڳي ئي يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. پڙهائڻ سان گڏوگڏ 1970ع ۾ سڊني يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. ڪيترائي مضمون ۽ ڪتاب پڻ لکيا اٿس، -جن- ۾ ”دنيا جا قدرتي خطا“، ”بياباني -ٻوٽا-“، ۽ ”سامونڊي -ٻوٽا-“ مشهور آهن. -ان- کان سواءِ سندس ڪيترائي تحقيقي مضمون ڇپجي چڪا آهن. خيرپور ضلعي ۾ ”مينهن کان کجيءَ جي وڻن جي بچاءُ“ ۽ ”بياباني ٻوٽن جي مطالعي“ بابت ٻه وڏا تحقيقي ڪم سندس نگرانيءَ ۾ پورا ٿيا. جڏهن ته گهوٽڪيءَ ۾ سندس نگرانيءَ هيٺ ”ملڪ ايڊيوڪيشن سوسائٽيءَ“ طرفان ٻه ادارا ”اماره ماڊل هاءِ اسڪول“ ۽ ”اماره ايڊيوڪيشن ڪاليج“ قائم ڪيا ويا. پاڻ نئشنل بوڪ فائونڊيشن جو ڊائڪريٽر (79- 1973ع)، چيئرمئن مائڪرو بايولاجي (73-1972ع)، ڊائريڪٽر فئڪلٽي آف سائنسز، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي ۽ ٻين عهدن تي رهي چڪو آهي. 
ڊاڪٽرصاحب اين. بي. ايف جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان نيوزلئنڊ، جاپان، سنگاپور ۽ ٻين ملڪن جو دورو پڻ ڪري چڪو آهي. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ وائيس چانسلر جي حيثيت سان خدمتون به سرانجام ڏئي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
اي آھو چشم ڪڌر

هيءُ ڪتاب ناليواري شاعر شيخ اياز جي شاعريءَ جي ٻن ڪتابن ’هرڻ اکي ڪيڏانهن‘ ۽ ’-پتڻ ٿو پور ڪري-‘ جو منظوم -اردو- ترجمو آهي، جيڪو سنڌي ٻوليءَ جي نامياري شاعر مقصود گل ترجمو ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب ٻن ڀاڱن ۾ ورهايل آهي. جنهن مان پهريون ڀاڱو ’اي آهه و چشم کدهر‘ عنوان سان آهي، جيڪو ’هرڻ اکي ڪيڏانهن‘ جو منظوم -اردو- ترجمو ۽ ٻيو ڀاڱو ’ساحل په طلاطم‘ جي عنوان سان ڪتاب ’-پتڻ ٿو پور ڪري-‘ جو ترجمو آهي. هن ڪتاب جي نظر ثاني -اردو- جي ٻن ناميارين شاعرائن فهميده رياض ۽ ڊاڪٽر فاطمھ حسن ڪئي آهي.

## حوالا
اي ٽرپ ٽو آمريڪا (ڪتاب)

محمد انور بلوچ، ٻيلي کاتي ۾ آفيسر آهي. هو ان سلسلي ۾ ٽريننگ لاءِ سرڪاري خرچ تي آمريڪا ويو هو ۽ واپسيءَ تي ”اي ٽرپ ٽُو آمريڪا“ جي نالي سان سنڌيءَ ۾ سفرنامو لکيو هئائين. سفرنامي ۾ هن -آمريڪا- جي سير سفر کان سواءِ اها جديد زرعي ڄاڻ ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جيڪا هن -آمريڪا- ۾ ڏٺي ۽ سمجهي هئي. هيءُ ڪتاب آبادگارن لاءِ پڻ ڏاڍو ڪارائتو آهي. جنهن جو پهريون ڇاپو، مارچ 1996ع ۾ ”سچائي ڪتاب گهر“ دڙي مان ڇپيو. جيڪو يوسف سنڌيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب جو ملهه هڪ سئو رپيا آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:سفرناما
زمرو:سنڌي ٻولي
اعجاز علي چانڊيو

**اعجاز علي چانڊيو** 31 آڪٽوبر 1966ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. هن ايم. اي (پوليٽيڪل سائنس) ۽ بي. ايڊ، تائين تعليم حاصل ڪئي. هو کاٻي ڌر جي سوچ رکندڙ هو ۽ روزاني ”عبرت“ اخبار ۾ ايڊيٽوريل صفحي جو انچارج هو. سٺو ڪالم نگار، ڪهاڻيڪار، ڊرامہ نگار ۽ صحافي هو. ڪيترين ئي اخبارن ۽ رسالن ۾ ڪالم، ڪهاڻيون، فيچر، رپورٽون ۽ ترجما ڇپيل اٿس. هن جا لکيل ڊراما اسٽيج ٿيا. اسٽريٽ ٿيٽر ۽ اسٽيج جي دنيا ۾ تمام گهڻي مقبوليت ماڻي. هن آخري ڀيرو حيدرآباد پريس ڪلب طرفان سنڌي ٻوليءَ جي نامياري ڪهاڻيڪار ۽ ليکڪ امر جليل سان ملهايل شام ۾ تقرير ڪئي ۽ امر جليل کان ڪيترائي سوال پڇيا، انهيءَ تقريب ۾ ڪچهري ڪندي هن کي دل جو دورو پيو ۽ اسپتال پهچڻ کان پهرين 27 مئي 2007ع تي گذاري ويو.

## حوالا

زمرو:1966ع جون پيدائشون
زمرو:2007ع جون وفاتون
اي. بي. آڏواڻي

محقق ۽ تاريخدان، **اي بي آڏواڻي**، 23 ڊسمبر 1906ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. هن 1927ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مان گريجويشن ڪئي ۽ اتان ئي ايل. ايل. بي بہ ڪيائين. هن سينٽ ايڪسوئيرس ڪاليجز هسٽاريڪل ريسرچ انسٽيٽيوٽ ۾ راءِ فيريئر ايڇ. هرس ايس جي نگرانيءَ ۾ سنڌ جي تاريخ تي تحقيقي ڪم ڪيو. 1933ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ سندس ”سنڌ جو الحاق“ موضوع تي ايم.اي جي ٿيسز منظور ڪئي. اي. بي آڏواڻي، 1936ع کان 1941ع تايئن ايڇ. ايل. سي ماڊل هاءِ اسڪول ڪراچيءَ جو وائيس پرنسپال رهيو. هن 1934ع ۾ ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻي، ڊاڪٽر ڊيوئارٽ ۽ ٻين سان گڏجي ”سنڌ هسٽاريڪل سوسائٽيءَ“ جو جرنل جاري ڪيو. هن ان وقت شايع ٿيندڙ ڪيترن رسالن ۽ جرنلن ۾ بہ سهڪار ڪيو. اي. آر. پي آرگنائيزيشن ڪراچيءَ ۾ بہ شامل رهيو. سنڌ جي تاريخ تي قلمي ڪتاب گڏ ڪرڻ، سندس دلچسپين ۾ شامل هو. هن سماجي براين جي خاتمي لاءِ بہ ڪافي ڪم ڪيو. اي. بي آڏواڻيءَ 1941ع ۾ سنڌ حڪومت جي سول ڊفينس کاتي جي اي آر پي سيڪشن کي جوائن ڪيو ۽ ان ۾ ٽريننگ آفيسر پڻ رهيو.

## حوالا

زمرو:1906ع جون پيدائشون
اي سنڌ ڄائي

شهيد بينظير ڀٽو جي شهادت کان پوءِ مختلف اديبن، صحآفين، سياستڪارن ۽ ڪارڪنن جا لکيل ڪالم، مضمون، تاثر ۽ شعر گڏ ڪري ”-اي سنڌ ڄائي-“ جي نالي سان ذوالفقار هاليپوٽي جو ترتيب ڏنل هي ڪتاب، ڊيمي سائيز جي 142 صفحن تي مشتمل آهي، ۽ -ان- جي قيمت 150 رپيا آهي. هي ڪتاب سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران ناز سنائيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ جامي چانڊيي، نثار کوکر، سيد ظفر علي شاهه، -اقبال ملاح-، ڄام ساقي، ممتاز -بخاري-، حميرا علواڻي، مرتضيٰ سيال، رئوف نظاماڻِ، زاهد ميراڻي، ستار سروهي، ناياب سرڪش سنڌيءَ ۽ ٻين جا ڪالم، مضمون، تاثر ۽ سيف ٻنوي، عزيز گوپانگ ۽ فياض چنڊ ڪليري وغيره جا شعر ڏنل آهن.

## حوالا
اي. ڪي. بروهي

الله بخش ڪريم بخش بروهي:  **Allah Bukhsh Karim Bukhsh Brohi** جيڪو
اي. ڪي. بروهي  جي نالي سان سڃاتو ويندو آھي ھڪ مشهور قانون دان، آئيني ماهر ۽ دانشور ٿي گذريو آهي.

## تفصيلي تعارف
سندس اصل نالو الھ بخش ڪريم بخش بروهي هو، پر اي. ڪي. بروهيءَ جي نالي سان پوريءَ دنيا ۾ سڃاتو ويندو ھيو. هو 24 ڊسمبر 1915ع تي ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. 1937ع ۾ ڊي. جي سائنس ڪاليج ڪراچيءَ مان بي. اي ڪيائين. انکان پوءِ بمبئي يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (فلسفو) ۽ ايل ايل. بيءَ جون سندون ورتائين. تعليمہجي تڪميل کان پوءِ سنڌ مدرسي ۾ استاد مقرر ٿيو. 1941ع ۾ وڪالت شروع ڪيائين. 1950ع ۾ سنڌ جو ائڊووڪيٽ جنرل مقرر ٿيو. انهيءَ سال پاڪستاني وفد جي ميمبر جي حيثيت سان يونيسيڪو جي اجلاس ۾ شرڪت ڪيائين. اتان واپسيءَ کان پوءِ راولپنڊي سازش ڪيس ۾ دعويٰ جي وڪيل طور ڪيس وڙهيو. سندس سامهون صفائيءَ جي وڪيل طور حسين شهيد سهرورديءَ ماهرِ قانون هو. 1953ع ۾ محمد علي بوگره جي ڪابينا ۾ وزير قانون مقرر ٿيو. ان وقت پاڻ آئين- ساز اسيمبليءَ جو ميمبر هو. قانوندان ۽ پارلياماني معاملن کان سواءِ اطلاعات ۽ نشريات جو کاتو بہ هن وٽ هو. 23 آڪٽوبر 1954ع تي وزارت تان استعيفيٰ ڏيئي ٻيهر وڪالت شروع ڪيائين. 1960ع ۾ ڀارت ۾ پاڪستان جو هاءِ ڪمشنر مقرر ٿيو. 1964ع کان 1967ع تائين پاڪستان بار ائسوسيئيشن جو صدر ٿي رهيو. ڪيترين ئي بين- الاقوامي ڪانفرنسن ۾ -پاڪستان جي نمائندگي ڪيائين. گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل جي فرمائش تي ”گڏيل قومون ۽ انساني حق“ جي رپورٽ ترتيب ڏنائين. پاڻ جنرل ضياءُ الحق جي قائم ڪيل مجلس شوريٰ جو ميمبر هو. 1978ع ۽ 1979ع ۾ قانون ۽ مذهبي معاملن جي وزارت بہ هن وٽ هئي. وفات کان اڳ بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي اسلام آباد جو ريڪٽر رهيو، جتان پوءِ استعيفيٰ ڏنائين. هو پاڪستان نئشنل هجره ڪائونسل جو چيئرمئن ٿي رهيو. 12 سيپٽمبر 1987ع تي لنڊن ۾ وفات ڪيائين. هن ڪيترائي ڪتاب لکيا، جن مان هيٺيان ٻہ انگريزي ڪتاب قابل ذڪر آهن: 
(i) An Adventure in Self expression. 
(ii) The Testament of Faith. 
ان کان سواءِ علامه آءِ آءِ قاضيءَ ۽ ايلسا قاضيءَ جي ڪتابن جا فلسفياڻا مهاڳ پڻ لکيائين. 
بروهي جيئن ته علامه آءِ آءِ قاضي جو شاگرد ۽ معتقد هو، تنهنڪري علامه قاضي جي ياد ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري ۾، علامه قاضي جي مقبري جي ڀر ۾، پنهنجي خرچ سان علامه آءِ آءِ قاضي ڪلچرل سينٽر تعمير ڪرايائين.پاڻ رام ڄيٺملاڻي وڪيل جو شاگرد رھيو

## حوالا

زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي ودوان
زمرو:1915ع جون پيدائشون
زمرو:1987ع جون فوتگيون
اي ميل

ايميل (E-mail ): اليڪٽرانڪ ميل (برقي ٽپال- اي ميل) کي عام طور -اي ميل- چيو ويندو آهي. ٽپال يا نياپو جيڪو انٽرنيٽ ذريعي موڪلجي- هڪ ڪمپيوٽر وسيلي ٻئي ڪمپيوٽر تي نياپو يا ٽپال موڪلڻ- برقي ٽپال- اي ميل. هيءَ جديد دنيا ۾ تحريري رابطي جو موثر -ترين- ذريعو آهي. اِي ميل جي شروعات 1965ع کان ٿي. پهريون -اي ميل- ميسيج (E-mail Massage) 1971ع ۾ مشهور انجنيئر ري ٽام لنڪسن مختلف ڪمپيوٽرن جي نيٽ ورڪ تي موڪليو. اي. ٽام لنڪسن اهو ميسيج @ جي نشاني استعمال ڪندي رسيونگ مشين لاءِ ڊزائين ڪيو هو. 
اي ميل ڪرڻ لاءِ اڪائونٽ جو هجڻ ضروري آهي، -ان- لاءِ مختلف سروس پرووائيڊر ويب سائيٽن -تان- -اي ميل- ايڊريس ٺاهي سگهجي ٿي يا اهڙي طرح جي ميل ۽ ياهو (yahoo) پڻ سروس مهيا ڪري ٿي. جڏهن ته آخري حصي کي (Domain name) چئبو آهي ۽ انهيءَ ذريعي ڪمپيوٽر کي خبر هوندي آهي ته ڪٿي ۽ ڪنهن کي ميل موڪلڻي آهي، جنهن ٽيڪنالاجي جي ذريعي -اي ميل- هڪ ڪمپيوٽر کان ٻئي ڪمپيوٽر کي موڪلي ويندي آهي. انهي کي S.M.T.P يعني سمپل ميل ٽرانسفر پروٽوڪول چيو ويندو آهي. جڏهن پنهنجي اڪائونٽ مان ڪنهن ٻئي ڪمپيوٽر کي -اي ميل- ڪبي آهي ته اسڪرين تي مختلف فيلڊز نظر اينديون. -جتي- To لکيل هجي، اتي -ان- ماڻهوءَ جي ايڊريس لکڻي آهي، جنهن کي -اي ميل- ڪرڻ گهربل هوندي آهي. (C.C) (ڪاربن ڪاپي) جيڪڏهن هڪ ئي ميسيج کي هڪ کان وڌيڪ ماڻهن کي موڪلڻو هجي ته سڀن جي مڪمل اِي ميل ايڊريس لکي موڪلي سگهجي ٿي. (B.C.C) (بلائينڊ ڪاربن ڪاپي) هن طريقي ۾(B.C.C) ميسيج وصول ڪرڻ وارو اهو ڏسي سگهجي ٿو ته To ۾ڪنهن کي ميسيج ڪيو ويو آهي پر To فيلڊ جو ماڻهو نٿو ڏسي سگهي ته (B.C.C) ۾ڪنهن کي ميسيج ڪيو ويو آهي. هن فيلڊ کي -ان- وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن اهڙن ماڻهن کي هڪ ئي وقت ميسيج موڪلجي جيڪي هڪ ٻئي کي نه سڃاڻن. -ان- کانپوءِ پنهنجو ميسيج لکي (send) -ٻٽڻ- کي دٻائبو ته -ان- ڏانهن ميسيج هليو ويندو. اِي ميل دنيا ۾ وڌ کان وڌ استعمال ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ انٽرنيٽ
عبدالاحد ابڙو

مهراڻ يونيورسٽيءَ جو سابق وائيس چانسلر. ڊاڪٽر عبدالاحد ابڙو ولد حاجي پير محمد ابڙو دادوءَ ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- دادوءَ مان ورتائين. هو پهريون وائيس چانسلر هو، جنهن سنڌ يونيورسٽيءَ جي انجنيئرنگ ڪاليج مان، 1968ع ۾، سول انجنيئرنگ ۾ گرئجوئيشن ڪئي. 
ڊاڪٽر صاحب کي تعليمي ميدان ۾، خدمتون انجام ڏيڻ ۽ پنهنجي پيشي سان سچائي ۽ سخت محنت عيوض، اسلامي جمهوريه -پاڪستان- صدر طرفان، 1989ع ۾، ستاره امتياز سان نوازيو ويو. 1987ع ۾، وائيس چانسلر جون ذميواريون سنڀالڻ کان پوءِ، سندس ڪاوشن سان، مهراڻ يونيورسٽيءَ ۾، ”اسٽوڊنٽس ڪوآرڊينيشن ڪاميٽي“ قائم ڪئي وئي، جنهن ذريعي ڪئمپس ۾، نصابي ۽ غيرنصابي سرگرمين کي -ترقي- ڏيارڻ ۾ وڏي هٿي ملي. نرم دلي، بهتر رويي ۽ سٺي ايڊمنسٽريٽر هئڻ ڪري پاڻ استادن ۽ شاگردن جي محبوب شخصيت هو. 
ڊاڪٽر صاحب، يونيورسٽيءَ ۾، سول انجنيئرنگ شعبي جو چيئرمئن، فئڪلٽي آف انجنيئرنگ ۽ فئڪلٽي آف -ٽيڪنالاجي- جي ڊين ۽ ٻين عهدن تي پڻ خدمتون انجام ڏئي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون شخصيتون
اي درد ھلي آءُ

هيءُ ڪتاب سنڌ جي برک ليکڪ سراج -الحق- ميمڻ جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 158 صفحا آهن، -ان- جو پهريون ڇاپو، عظيم پبليڪيشن، سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1962ع ۾ ڇاپيو، جنهن جي قيمت 2 روپيا ڄاڻايل آهي.

## حوالا
عظيم دائودپوٽو

**ايئرمارشل محمد عظيم دائودپوٽو**: شمس العلماءِ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي جو وڏو فرزند، 14 سيپٽمبر 1933ع تي ڪراچيءَ ۾ ڄائو. شروعاتي -تعليم- سينٽ پئٽرڪ هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان حاصل ڪيائين. ڊي. جي. سنڌ ڪاليج مان پري انجنيئرنگ ۾ انٽرميڊيئيٽ پاس ڪيائين. 1950ع ۾ -پاڪستان- ايئرفورس ۾ شامل ٿيو. چئن سالن جي تربيت لاءِ رايل آسٽريلين ايئرفورس ۾ موڪليو ويو، جتان فلائنگ انسٽرڪٽر ۽ فايرليڊر جا سرٽيفڪيٽ ورتائين. وطن واپس اچي سرگوڌا ۽ پسرور ۾ جنگي اسڪواڊرن جي اڳواڻي ڪيائين. کيس 1965ع ۾ پاڪ ڀارت-جنگ ۾ ”ستاره جرات“ جو اعزاز مليو. 1970ع ۽ 1971ع ۾ -پاڪستان- جي هوائي صلاحڪار جي حيثيت ۾ نئين دهليءَ ۾ مقرر ٿيو. وطن واپس اچي هوائي بچاءَ جي ڪمانڊر جي حيثيت سان ڊائريڪٽر آف آپريشن ۽ ريسرچ مقرر ٿيو. 1975ع ۾ رايل ڪاليج آف ڊفينس اسٽڊيز، لنڊن ۾ شرڪت ڪيائين. 1976ع ۾ پاڪستاني فضائي فوج جي رفيقي ايئربيس (شور ڪوٽ) جو بيس ڪمانڊر ۽ پوءِ سرگوڌا جو ڪمانڊر رهيو. ايئر هيڊ ڪوارٽر، -پشاور- ۾ اسسٽنٽ چيف آف ايئر، ۽ پوءِ چڪ لالا ۾ پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنائين. 1981ع ۾ ايئر وائيس مارشل بڻايو ويو ۽ سول ڊفينس جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو. 1982ع ۾ زمبابوي جي هوائي فوج جي ڪمانڊر ۽ چيف آف ايئراسٽاف طور -ٽن- سالن تائين خدمتون سرانجام ڏنائين. کيس زمبابوي جو ”آرڊر آف ميرٽ“ مليو. 31 -جنوري- 1986ع تي پي. آءِ. اي جو چيئرمئن مقرر ٿيو، تنهن کان پوءِ رٽائر ٿيو. حڪومت -پاڪستان- طرفان ”ستاره امتياز“ سان نوازيو ويو. 
ايئرمارشل محمد عظيم دائودپوٽي کي 18 -آڪٽوبر- 1999ع تي سنڌ صوبي جو گورنر مقرر ڪيو ويو. گورنريءَ جي عهدي تي فائز ٿيڻ کان اڳ هڪ پرائيويٽ ڪمپنيءَ ۾ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان ڪم ڪري رهيو هو. 24 مئي 2000ع تي گورنر جي عهدي -تان- استعيفا ڏنائين. هن وقت ڪراچيءَ جي ڪلفٽن واري علائقي ۾ رهائش اٿس.

## حوالا

زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌ جا گورنر
زمرو:1933ع جون پيدائشون
زمرو:ستاره جرعت ماڻيندڙ ماڻهو
اياز حسين ابڙو

ناليوارو مصور -اياز- حسين ولد يار محمد خان ابڙو، 20 مئي 1946ع تي ڳوٺ جيئڻ ابڙي تعلقي قنبر ۾ ڄائو. سندس والد فارسيءَ جو ڄاڻو ۽ شاعريءَ جو شوق رکندو هو، جنهن ڪري هن جو به فنون لطيفه ڏانهن لاڙو ٿيو. هن ابتدائي -تعليم- پرائمري اسڪول جيئڻ ابڙي ۾ ورتي، مئٽرڪ هاءِ اسڪول قنبر مان ڏني ۽ -ان- کانسواءِ هن 1962ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪئي. -انور- ابڙو -اسڪائوٽنگ- ٽريننگ، معلم قرآن ڪورس ۽ پرائمري ٽريننگ ڪورس ڪري پهرين فيبروري 1972ع تي پرائمري -استاد- ٿيو ۽ 31 ڊسمبر 1998ع تي هيڊ ماستر جي عهدي -تان- رٽائر ٿيو. 
اياز حسين، مصوريءَ جي سکيا قنبر جي ناليواري مصور محمد عالم ابڙي کان ورتي، جنهن کان پوءِ مسلسل رنگن سان منظر چٽيندو رهيو. خاص طور هن ڪلچرل ۽ منيئيچر پينٽنگن ٺاهيون، -جن- ۾ گلن، پوپٽن، زميني منظرن ۽ جانورن وغيره جون پينٽنگس شامل آهن. هن پکين جا مٽيءَ ۽ پلاســٽر آف پئرس مان ڪيترا عمدا ماڊل پڻ ٺاهيا. -اياز حسين ابڙو- مصور سان گڏ موسيقار به هو. سارنگي، بانسري، سرندو، وائلن، بينجو، هارمونيم ۽ ڪي بورڊ وغيره مهارت سان وڄائيندو هو. جڏهن ته وائلن، سرود، سرندي، سارنگيءَ ۽ مرنا واري يڪتاري جهڙا ساز خود ٺاهيندو هو. -اياز- مصوريءَ ۽ موسيقيءَ کان سواءِ شاعري به ڪندو هو.. هن جا هيٺيان ڪتاب -اشاعت- هيٺ آهن: (1) -بحر- فراق (شاعري)، (2) بيان ساز (سازن بابت الف - ب وار ڄاڻ) ۽ (3) راڳ وديا (هنديءَ مان ترجمو). هن نامور مصور 2002ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
اياز ڏوھي آھي

**اياز ڏوھي آھي** ڪتاب شيخ اياز جي شاعريءَ ۽ شخصيت بابت آهي، جنھن ۾ ڪل پنجويھ مقالا شامل آهن. هن ڪتاب جو ليکڪ مشھور شاعر مرحوم ڊاڪٽر ملڪ نديم آهي، جنھن انهن مقالن ۾ اياز متعلق پنھنجا تاثرات ظاهر ڪيا آهن. هي ڪتاب اپريل 2006ع ۾ ڊاڪٽر ملڪ نديم اڪيڊمي خيرپور/ڪنڌ ڪوٽ پاران شايع ٿيو. ڪتاب جو ٽائيٽل سندس فرزند سڪندر مھراڻ ڊزائن ڪيو آهي. پڪي جلد سان 142 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 100 روپيا آهي.

## حوالا

زمرو:2006ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
سورة بينة

قرآن مجيد جي 98 هين سورة، جيڪا مڪي ۾ نازل ٿي. هن ۾ -اٺ- آيتون آهن. هن سورة ۾ رسول -الله- صلي -الله- عليه وسلم جي شريعت کي روشن دليل چيو ويو آهي ۽ ماڻهن کي نماز پڙهڻ، زڪوات ڏيڻ ۽ نيڪ ڪم ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي ته جيئن اهي -آخرت- ۾ -الله- تعاليٰ جي نعمتن جا حقدار ٿين.
## حوالا

زمرو:قرآن
اياز (پير سبز)

سلطان محمود غزنويءَ جي پياري غلام جو نالو، جنهن لاهور ۾ وفات ڪئي ۽ هاڻي ”پير سبز“ جي نالي سان مشهور آهي.

## حوالا
اياز امر شيخ

نوجوان شاعر -اياز امر شيخ- جو -جنم- 5 فيبروري 1977ع تي ڳوٺ گاهي خان شيخ، تعلقي سجاول، ضلعي -ٺٽي- ۾ ٿيو. ابتدائي -تعليم- سجاول ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هن بي.-ايس-.سي سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان ڪئي. -اياز امر شيخ- لکڻ جي شروعات 1996ع کان ڪئي. سندس شمار نئين ٽهيءَ جي سٺن شاعرن ۾ ٿئي ٿو. سندس ٽي ڪتاب (1) سونهن موڙيون آرسيون (شاعري-2005ع)، (2) سنڌ جو چنڊ (شاعري-2008ع) ۽ (3) ٽٽل ٽڪرا وجود جا (نثري ٽڪرا-2009ع) ڇپجي چڪا آهن. -اياز امر شيخ- جو پيشو زمينداري آهي ۽ سجاول ۾ رهي ٿو، کيس سنڌي ادبي سنگت طرفان شاعريءَ جو اوارڊ به مليل آهي.

## حوالا
عبدالرحمان ميمڻ (بئريسٽر)

سياسي ۽ سماجي ڪارڪن بئريسٽر **عبدالرحمان** ولد حافظ محمد يعقوب ميمڻ 17 سيپٽمبر 1880ع تي هالا (ضلعي حيدرآباد، هاڻي مٽياريءَ) ۾ جنم ورتو. هن مئٽرڪ سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچيءَ مان ڪئي. جنهن کان پوءِ هن ڪراچيءَ جي مشهور وڪيل ڪلو مل جي فرم ۾ ٻہ سال ڪم ڪيو. ٻن سالن کان پوءِ وڌيڪ تعليم لاءِ انگلينڊ ويو، جتان ’لنڪن ان‘ مان بئريسٽريءَ جي سند وٺي، 1912ع ۾ موٽي سنڌ آيو. هن وڪالت کان سواءِ تعليمي، سماجي ۽ سياسي ميدان ۾ به چڱو نالو ڪمايو. عبدالرحمان سنڌ مدرسي بورڊ جو 1912ع کان وٺي 1929ع تائين ميمبر رهيو. ڊسٽرڪٽ لوڪل بورڊ ڪراچي ۽ سنڌ محمدن ايسوسيئيشن جو سرگرم ڪارڪن رهيو. هڪ سال لاءِ سنڌ ڪانگريس ڪميٽيءَ جو صدر بہ ٿي رهيو. 1929ع ۾ ڏکڻ آفريڪا ويو، جتي قانون جي پيشي ۾ چڱو نالو ڪڍيائين. ڪافي عرصو اتي رهي واپس وطن موٽيو ۽ ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ميمبر بڻيو. 1940ع ۾ طبيعت ۾ ناسازيءَ ڪري صرف خاص ڪيس کڻندو هو، جنڻ۾ سندس ٻہ پٽ طفيل علي عبدالرحمان ۽ حسن علي عبدالرحمان ساڻس گڏجي ڪم ڪندا هئا. سنڌ جو هيءُ قانوندان، 26 فيبروري 1943ع تي دل جو دورو پوڻ سبب وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1880ع جون پيدائشون
زمرو:1943ع جون وفاتون
بئنڊ

ولائتي سازن جو جوڙ. ولائتي ساز تي واڄو ڪرڻ وارن جي ٽولي. -بئنڊ- ۾ گهٽ ۾ گهٽ 15 کان 20 ميمبر ٿيندا آهن، جيڪي جدا جدا ساز وڄائي سازين جي صورت پيدا ڪندا آهن. ڀارت مان آيل مسلمان شادي مراديءَ تي -بئنڊ- وڄارائيندا آهن، ليڪن سنڌ ۾ روايتي مڱڻهارن جو مقرر -ٽولو- هوندو آهي، جنهن جي ترتيب ۽ تاثر اڳيان -بئنڊ- باجا هلي نه سگهيا، تنهنڪري هاڻي -بئنڊ- باجا سرڪس تائين ۽ ڪن مخصوص شادين تائين محدود ٿي ويا آهن. اڄ ڪلهه جي -بئنڊ- اصل فوجي سازينو آهي، جيڪو ڪوچ جي دوران وڄائيندا آهن.

## حوالا
بئراج سيٽلمينٽ رپورٽون سنڌ جا مختلف تعلقا

هيٺ ڄاڻايل تعلقن جون رپورٽون، جيڪي ايڇ. ٽي لئمبرڪ جون لکيل آهن، اهي ڊبل رايل سائيز ۾ ڇپيل آهن، جيڪي هند سرڪار، ڪمشنر پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپايون. انهن مان هرهڪ جلد جي قيمت ڏيڍ، ٻه، اڍائي، ٽي -آنا- رکيل آهي. حالانڪه رپورٽن ۾ صفحا، ڪن ۾ ٿورا ۽ ڪن ۾ گهڻا آهن، پر قيمت ۾ گهڻو فرق نه رکيو ويو آهي، جيڪي رپورٽون دستياب ٿيون آهن، اهي هيٺ ڄاڻايل آهن: 
رپورٽ -تعلقو- -ٽنڊوالهيار-، صفحا 68، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- -ٽنڊو باگو-، صفحا 24، قيمت 2 -آنا-. رپورٽ -تعلقو- جوهي، صفحا 29، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- جيمس -آباد-، صفحا 23، قيمت ٻه -آنا-. رپورٽ -تعلقو- حيدرآباد، صفحا 22، قيمت ٻه -آنا-. رپورٽ -تعلقو- دادو، صفحا 24، قيمت ٻه -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ديرو محبت، صفحا 34، قيمت ٽي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ڊگهڙي، صفحا 32، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- رتوديرو، صفحا 32، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- روهڙي، صفحا 9، قيمت ڏيڍ آنو. رپورٽ سامارو، صفحا 34، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- سانگهڙ، صفحا 26، قيمت ڏيڍ آنو. رپورٽ سانگهڙ، صفحا 14، قيمت ڏيڍ آنو. رپورٽ -تعلقو- سانگهڙ، صفحا 14، قميت ڏيڍ آنو. رپورٽ سڪرنڊ، صفحا 34، قيمت ٽي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- سکر، صفحا 12، قيمت ڏيڍ آنو. رپورٽ -تعلقو- سيوهڻ، صفحا 25، قيمت ڏيڍ آنو. رپورٽ -تعلقو- شهدادپور، صفحا 68، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- عمرڪوٽ، صفحا 30، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- قنبر، صفحا 29، قيمت ٻه -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ڪنڊيارو، صفحا 38، قيمت ٽي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- لاڙڪاڻو، صفحا 24، قيمت ٻه -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ماتلي ۽ ڏيپلو، صفحا 12، قيمت اڌ آنو. رپورٽ -تعلقو- مورو، صفحا 36، قيمت ٽي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ميرپورخاص، صفحا 28، قيمت ٻه -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ميروخان، صفحا 28، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- ميهڙ، صفحا 30، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- نوابشاهه، صفحا 44، قيمت ساڍا ٽي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- نوشهروفيروز، صفحا 42، قيمت ٽي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- وارهه، صفحا 30، قيمت اڍائي -آنا-. رپورٽ -تعلقو- هالا، صفحا 30، قيمت اڍائي -آنا-.

## حوالا
ارباب کهاوڙ

**ڊاڪٽر اباب کهاوڙ** ، سنڌ جو سياسي ڪارڪن ۽ وطن دوست انقلابي پارٽي جو باني سربراهه هو. هي وارهه شهر ۾ 1947ع تي پيدا ٿيو، ۽ ڊگھي علالت بعد 2016ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪري ويو. هي وطن دوست انقلابي پارٽي تنظيم جي بنياد کان اڳ، جي ايم سيد ۽ پاڪستان جي ڪميونسٽ پارٽي سان پڻ سلهاڙيل رهيو.

## شروعاتي زندگي
کاٻي ڌر جو اڳواڻ ڊاڪٽر اباب کهاوڙ، 12هين اپريل 1967ع تي وارهه شهر ۾ پيدا ٿيو. هن پرائمري تعليم سندس ڳوٺ مان حاصل ڪئي، جڏهن ته 10هين ڪلاس جو امتحال شڪارپور مان پاس ڪيائين. هن ٻارهون جو امتحان گورمنٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان پاس ڪيو. 1973ع ۾ هن چانڊيڪا ميڊيڪل ڪاليج ۽ ان کان پوءِ ٺٽي جي سرڪاري اسپتال ۾ ڪجهه وقت تائين ڪم ڪيو. 

## سياسي زندگي
شاگردي واري زماني ۾ هن پاڪستان جي ڪميونسٽ پارٽي ۾ شموليت اختيار ڪئي، ان وقت هي ڄامشورو جي لياقت ميڊيڪل ڪاليج ۾ پڙهي رهيو هو. هي جيئي سنڌ تحريڪ جو پڻ حصو رهيو، پر بعد ۾ جي ايم سيد سان اختلاف سبب تحريڪ کان لڳ ٿي ويو. 1979ع ۾ هن کاٻي ڌر جي تنظيم وطن دوست انقلابي پارٽي جو بنياد رکيو. انهي تنظيم ايم آر ڊي تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. 1980ع ۾ فلسطينين جي حق ۾ احتجاج ڪرڻ سبب هن کي گرفتار ڪيو ويو. نيشنل عوامي پارٽي تي پابندي کان پوءِ هن عوامي نيشنل پارٽي ۾ شموليت اختيار ڪئي. هن جيئي سنڌ قومي محاذ ۾ پڻ شموليت اختيار ڪئي. بينظير ڀٽو جي پهرين حڪومت جي دور ۾ هي پاڪستان پيپلز پارٽي ۾ پڻ رهيو، ان کان پوءِ هي جيئي سنڌ محاذ ۾ شامل ٿيو ۽ 2010ع ۾ ان جو نائب صدر پڻ چونڊيو ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:مري ويل شخصيتون
زمرو:سنڌي قوم پرست سياستدان
بائجي شريف

**بائجي شريف** پني عاقل کان ٻه ڪلو ميٽر اولهه تي نوراجا روڊ تي هڪ وسندڙ ڳوٺ آهي جتي ڌاريجا، ميراڻي، ڀٽا، ڪلهوڙا، دايا ۽ مڱڻهار ذات جا ماڻهو رهن ٿا. هن ڳوٺ ۾ هونئن ته وڏا وڏا استاد، عالم، حڪيم، فنڪار ۽ شاعر پيدا ٿيا آهن, پر ڳوٺ جي عظمت جي اهڃاڻ درگاهه شريف آهي. جتان خليفي محمد صالح صاحب عام خلق لاءِ رشد ۽ هدايت جو سلسلو شروع ڪيو. چون ٿا ته خليفو صاحب ايترو ته متقي، پرهيزگار ۽ صاحب شريعت هو، جو حضرت تاج محمود امروٽي صاحب پاڻ اچي بائجي ڀرسان ڳوٺ گگل ۾ کيس معرفت جي ڄاڻ اتان ئي عطا ڪئي. روحاني امانت سپرد ڪئي بائجي شريف ۾ روحانيت جو سلسلو شروع ٿيو، جيڪو اڃا تائين قائم آهي. مولانا محمد صالح طرفان اهو فيض عام ۽ خاص لاءِ 1942ع تائين جاري رهيو. پاڻ عربي ۽ فارسي جو وڏو ڄاڻو هو. کيس تفسير ۽ منطق تي خاص ملڪو حاصل هو. جيتوڻيڪ پاڻ ڪٿان به باقاعدي فارغ التحصيل نه هو. خليفي صاحب جو استاد مولوي عبدالله ڀٽو هو. بائجي شريف ۾ باقاعدي مدرسو قائم ڪيائين. جتان ڪيترا ناميارا عالم نڪتا، جن ۾ مولوي عبدالمجيد لنجار، فقير ولي محمد، ميان صابل شاهه، حاجي نظام الدين ۽ ٻيا شامل آهن. خليفي صاحب جي عقيدت مندن ۾ڪيترن قبيلن جا ماڻهو شامل هئا. درگاهه بائجي شريف کي وڌيڪ دوام ۽ شهرت خليفي صاحب جي لائق فرزند ميان عبدالستار بخشي، جيڪو 1929ع ۾ ڄائو ۽ پنهنجي والد صاحب جي وفات (1942ع) وقت 12 سالن جو هو، گاديءَ تي ويٺو ۽ جلد ئي پنهنجي بصيرت، ڏاهپ ۽ روحاني فيض سان سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقبول ٿيو. ميان صاحب هاليجوي شريف جو مريد هو. سندس هاڪ ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پکڙجي وئي ۽ هزارين ماڻهو سندس مريد ۽ عقيدت مند بڻيا. سندس روحاني فيض جو اهو عالم هو، جو بائجي شريف ۾ هر جمعي تي ساڻس ملڻ لاءِ ايندڙن جو ميلو متل هوندو هو. وقت جا ڪامورا، وڏيرا ۽ جاگيردار به سندس عقيدت واري حلقي ۾ شامل هئا. هو ماڻهن جي ڪم نه ايندو هو ۽ ماڻهو پنهنجا ذاتي ڏک سک ساڻس ونڊي دعا حاصل ڪندا ۽ مسئلا حل ڪرائيندا هئا. وڏي سياسي بصيرت جو مالڪ هو. سياستدان سندس سياسي حمايت حاصل ڪرڻ لاءِ بيچين هوندا هئا. ميان صاحب پنهنجي وقت جو وڏو حڪيم به هو.

## حوالا
بائجي نئين ديھ

تعلقي پني عاقل ضلعي سکر ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ 12 ڳوٺ -آباد- آهن.

## حوالا
جارج گورڊن بائرن

مشهور رومانوي شاعر، **بائرن** جو جنم 1788ع ۾ ٿيو. بائرن جو پورو نالو جارج گورڊن نوئل بائرن (Gerorge Gordon Noel Byron) آهي. بائرن (1788-1824ع)، انگريزي جي رومانوي ادب جي دور جو مشهور شاعر، پنهنجي بي راهه روي ۽ جذباتي شاعري ۾ رومانيت جو مثال هو. بائرن پيدائشي منڊو هو ۽ چئن ورهين جي عمر ۾ پيءُ جي شفقت کان محروم ٿي ويو. هيءُ جوانيءَ ۾ ايڏو ته خوبصورت هو، جو هر عورت جو هن ڏانهن ڌيان ضرور ويندو هو. هن ازابيلا مل بينڪ سان سال 16-1815ع ڌاري شادي ڪئي، جيڪا ناڪام ٿي، ان کانپوءِ يورپ هليو ويو. هو هڪ رئيس زادو هو. هيرو ۽ ڪئمبرج ۾ تعليم حاصل ڪيائين. نقادن جو چوڻ آهي ته سندس گهرو ماحول صحيح نه هئڻ ڪري سندس شخصيت جي صحيح اوسر ٿي نه سگهي، پر اڳتي هلي هو، برطانوي پارليامينٽ جي مٿيون ايوان، هائوس آف لارڊز (House of lords) جو رڪن ٿيو. هو فرانس جي انقلاب کان ايترو ته متاثر ٿيو، جو هن هر عقيدي ۽ هر قدر کي خراب ڪوٺيو. 

thumb|بائرن، سال 1830ع ۾
مشهور رومانوي شاعر، **بائرن** جو جنم 1788ع ۾ ٿيو. بائرن جو پورو نالو جارج گورڊن نوئل بائرن (Gerorge Gordon Noel Byron) آهي. بائرن (1788-1824ع)، انگريزي جي رومانوي ادب جي دور جو مشهور شاعر، پنهنجي بي راهه روي ۽ جذباتي شاعري ۾ رومانيت جو مثال هو. بائرن پيدائشي منڊو هو ۽ چئن ورهين جي عمر ۾ پيءُ جي شفقت کان محروم ٿي ويو. هيءُ جوانيءَ ۾ ايڏو ته خوبصورت هو، جو هر عورت جو هن ڏانهن ڌيان ضرور ويندو هو. هن ازابيلا مل بينڪ سان سال 16-1815ع ڌاري شادي ڪئي، جيڪا ناڪام ٿي، ان کانپوءِ يورپ هليو ويو. هو هڪ رئيس زادو هو. هيرو ۽ ڪئمبرج ۾ تعليم حاصل ڪيائين. نقادن جو چوڻ آهي ته سندس گهرو ماحول صحيح نه هئڻ ڪري سندس شخصيت جي صحيح اوسر ٿي نه سگهي، پر اڳتي هلي هو، برطانوي پارليامينٽ جي مٿيون ايوان، هائوس آف لارڊز (House of lords) جو رڪن ٿيو. هو فرانس جي انقلاب کان ايترو ته متاثر ٿيو، جو هن هر عقيدي ۽ هر قدر کي خراب ڪوٺيو. 

انگريزي شاعريءَ ۾ هو رومانيت پسنديءَ جو نمائندو آهي، رومانيت کي جيڪڏهن بيماري سمجهيو وڃي ته هو هن بيماريءَ جو پهريون شڪار چئبو. هو شاعريءَ ۾ پاپ ڪلچر جو حامي ۽ مشهور فطرت نگار شاعر، وليم ورڊزورٿ جو دشمن هو. طبيعت ۽ مزاج جي رنگينيءَ ۽ خودسريءَ جي ڪري کيس "ادب جو نيپوليئن" به ڪوٺيو ويو آهي. سندس شاعريءَ ۾ خوبين سان گڏ خاميون به آهن. هو پنهنجي شاعريءَ ۾ ڪڏهن به سنجيدگي ۽ توازن قائم رکي نه سگهيو، ان ڪري هو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جي وچ ۾ ٽنگيل ڏسجي ٿو. 20هين صديءَ جي سنڌي شاعريءَ تي يورپ جي رومانوي دور جي شاعريءَ جو چڱو اثر ڏسڻ ۾ اچي ٿو.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:شاعري
زمرو:شخصيتون
زمرو:1824ع جون فوتگيون
بائيڪاٽ

thumb
**''بائيڪاٽ** () هي لفظ 1800ع جي ويجهو آئرلينڊ جي هڪ انگريز عامل ڪپتان چارلز سي بائيڪاٽ (Boycott) جي نسبت سان پنهنجي موجوده معنيٰ ۾ استعمال ٿيڻ لڳو. بائيڪاٽ فرد، گروهه، قوم مصنوعات جوٿي سگهي ٿو. هن مان مراد اهو معاشي يا معاشرتي يا نسلي مقاطعه آهي جيڪو ڪنهن فرد يا جماعت جي طرف کان ٻئي فرد يا جماعت جي خلاف ڪيو وڃي. مصنوعات جي صورت ۾ ان جي درآمد ۽ خريداري بند ڪئي ويندي آهي. ڪپتان بائيڪاٽ لارڊ ارن (Erne) جو مختيار ڪار هو. هو لارڊ ارن جي هارين تي ايتري ته سختي ڪندو هو جو آس پاس جي ماڻهن کي هن سان نفرت ٿي وئي ۽ انهن ان سان ۽ هن جي خاندان سان هر طرح جو تعاون ۽ ميل جول ختم ڪيو. ان کانپوءِ جنهن سان به اهو سلوڪ ڪيو ويو اهو ڄڻ ”بائيڪاٽ“ ٿي ويو.*

== *حوالا'' ==
بابا بنکنڊي مھراج

**''مهراج بابا بنکنڊيءَ** جو جنم 1763ع ۾ شري رامچند شرما گور برهمڻ جي گهر ۾ ٿيو. سندس نالو ٻالچند رکيو ويو هو. نَوَن (9) سالن جي عمر ۾ ئي علم حاصل ڪري بَن (جهنگ) ڏانهن رخ ڪيائين. جيئن ته هن حياتيءَ جو گهڻو وقت اتي گذاريو هو، ان ڪري سندس نالو ٻالچند مان ڦيرائي ”بنکنڊي“ رکيو ويو.*

== زندگي ==

*هي هندستان جي پٽيالا رياست جي مهاتما ميلارام کان سکيا وٺي سندس شيوڪ ٿيو. نيپال ۾ جتي سندس ڌوڻي آهي، اُتان ٿيندو، ٽالپرن جي دؤر ۾،بابا بنکنڊي مهراج 60 سالن جي عمر ۾ سال 1823ع ۾ سکر ۾ آيو. هو ذات جو برهمڻ ۽ اداسي پنٿ هو. ”اداسي پنٿ“ مڃڻ وارو سڄي عمر شادي نه ڪندو آهي. هن کي سنڌوءَ جي پيٽ ۾ ساڌ ٻيلي واري ٽڪري ايتري ته وڻي وئي، جو اتي دونهين دکائي ويهي رهيو. توڙي جو هو سڄي سنڌ گهميو هو. هن ماڻهن کي ڪنهن به خاص پوڄا جي هدايت نه ڪئي، برعڪس ان جي هر ڪنهن کي آزادي هئي. ان جو پتو هن مان ملي ٿو ته بنکنڊي مهراج جي آستاني ساڌ ٻيلي ۾ اڄ تائين ڪيترن ئي قسمن جا مندر جوڙيل آهن، جن مان ديوي ماتا مندر، شو مندر (شوالو)، گڻيش مندر، هنومان مندر، وشنو مندر ۽ بابا سريچند جو مندر موجود آهن. بابا بنکنڊي مهراج سؤ سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. هن وقت ساڌ ٻيلو سنڌ ۾ هندو ڌرم وارن جو اهم تيرٿ آهي، جيڪو سکر ۽ روهڙيءَ جي وچ ۾ سنڌو درياهه جو ٻيٽ آهي.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1763ع جون پيدائشون
بابا بھار بخش خان

ڪٿڪ ڊانس ماسٽر -بهار- بخش خان ولد حاجي قـطـب الـديـن خـان 1902ع ۾ ريـاست -بيڪانير- هندستان ۾ -جنم- ورتو. -بهار- بخش خان طبلي وڄائڻ جي فن جي سکيا غلام حسين خان عرف گامي خان کان ورتي هئي، جيڪو دهلي گهراڻي جي بابا سڌار خان (طـبـلي نـواز) جـي اولاد مــان هــو. -بهار- بخش خان ڪٿڪ جي تربيت -بنارس- گهراڻي جي جانڪي پرڪاش کان ورتي. -بهار- بخش خان'>-بابا -بهار- بخش خان- طبلي جو تمام وڏو ماهر رهيو آهي، سندس گهڻو وقت سنڌ جي برک گائڪ ۽ راڳي خانصاحب خير محمد خان سان گذريو. -بهار- بخش خان'>-بابا -بهار- بخش خان- جا ڪيترائي شاگرد آهن، -جن- ۾ -استاد- مهر الدين خان ڪٿڪ، هزاري لال اگروال ڪٿڪ، سندس ننڍو -ڀاءُ- محمد صديق، مرحوم اڪبر حسين سمراٽ ۽ ٻيا ڪيترائي ڪٿڪ ڊانسر شامل آهن. گنگا نگر، جگجيت ۽ چترا سنگهه، جــنــهـن فـتـح مـحـمـد جي اڪيڊميءَ ۾ سکيا ورتي، اهو فتح محمد پڻ بـابـا بـهـار بـخـش خـان جو شاگرد هو. فلم انڊسٽري جي ڊانس ڊائريڪٽر بابا عاشق حسين جو فرزند پڻ سندس شاگرد رهيو. بابا -بهار- بخش 22 -جنوري- 1979ع تي وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه فقير محمود بخاريءَ جي مزار پٺيان آهي.

## حوالا
بئنڪ

thumb|بئنڪ آف انگلينڊ

**بئنڪ** هڪ ڪاروباري ادارو آهي. -بئنڪ- جو رواج اٽليءَ کان شروع ٿيو، -جتي- ’وينس‘ شهر واپاري مرڪز هو. واپارين جي سهوليت لاءِ ڪي شخص سينٽ مارڪ (St. Mark) جي چوسول تي پئسا رکندا هئا ۽ مختلف سڪن بدلائي ڏيڻ جو ڪاروبار ڪندا هئا. -بئنڪ- کي اطالوي ٻوليءَ ۾ ”بَينڪو“ يا ”بئڪو“ چيو ويندو هو، -ان- -تان- ”-بئنڪ-“ جو نالو ٺهيو، جو اهو ڌنڌو انهن بينچن تي ويهي ڪندا هئا. اڄ سڄيءَ دنيا ۾ ”-بئنڪ-“ نالو رائج آهي. -بئنڪ- هڪ اهڙو ادارو آهي، جنهن ۾ ڪوبه شهري امانت طور پنهنجا پئسا رکي سگهي ٿو. اُهو پئسو ٻن بنيادن تي رکيو ويندو آهي. هڪ ڪرنٽ اڪائونٽ ۾، جنهن مان ڪابه ڪٽوتي ناهي ٿيندي ۽ ٻيو نفعي نقصان جي بنياد تي جمع ڪرايو ويندو آهي. بئنڪون ماڻهن کي قرض به فراهم ڪنديون آهن. جيڪي صنعتي، زرعي، ڪاروباري ۽ ٻين مختلف بنيادن تي هوندا آهن. اڄ جي دور ۾ -بئنڪ- ۾ جديد -ترين- سهوليتون مثال طور ڪريڊٽ ڪارڊ، اي ٽي ايم، آن لائين بئنڪنگ ۽ ڪال سينٽرس، يوٽلٽي بلن جي ادائگي وغيره مهيا ڪري رهيون آهن. -بئنڪ- جو نظام قديم -بابلي- -تاريخ- ۾ پڻ ملي ٿو. -ان- کان پوءِ يونان ۾ پڻ چوٿين صدي عيسويءَ ۾ بئ نڪ جو نظام هلندڙ هو. سنڌ ۾ بئنڪن جي نظام جي شروعات 1858ع کان ٿي، جڏهن -برطانيا- حڪومت جي ڪوششن سان، ڪراچيءَ ۾ هڪ -بئنڪ- جي شاخ کلي. -ان- -بئنڪ- جو نالو ”آگره ائنڊ ماسٽر مين -بئنڪ-“ هو، جنهن پنهنجي ايجنسي ڪراچيءَ ۾ قائم ڪئي. انهيءَ سال ”-بئنڪ- آف ڪراچي“ به قائم ٿي. مطلب ته 1886ع تائين ڪراچيءَ ۾ ڪيترين ٻين بئنڪن جون برانچون کليون. 1920ع ۾ ڪراچيءَ ۾ ڪوآپريٽو بئنڪن جي شروعات ٿي. بئنڪن جي قيام سان، ڪراچيءَ جي ڪاروباري ۽ صنعتي ماڻهن لاءِ قرض حاصل ڪرڻ سان گڏ پنهنجي سرمائي جي حفاظت جي سهوليت به مهيا ٿي. هن وقت سڄي -پاڪستان- جي سمورن صوبن وانگر سنڌ جي هر وڏي ننڍي شهر ۾ مختلف بئنڪون کلي چڪيون آهن.

## حوالا

زمرو:قانوني وجود
بابا ڀٽ ٻيٽ

هيءُ ٻيٽ ڪراچيءَ جي مکيه گهاٽ اندر، منهوڙي جي ويجهو ڪياماڙيءَ جي سامهون هڪ ننڍو ٻيٽ آهي. ڪياماڙيءَ ۾ جهازن جي بيهڻ لاءِ وڏا گهاٽ آهن. گهاٽن جو شهر سان واسطو هڪ ڊگهيءَ پل جي رستي قائم ڪيو ويو آهي، جا سر چارلس نيپئر ٺهرائي هئي. هتي جا رهاڪو گهڻو ڪري مڇيءَ جهلڻ ۽ -ان- جي صفائي ۽ وڪري جو ڪم ڪن ٿا. هو ڪڇيءَ گاڏڙ لاڙي سنڌي ڳالهائين ٿا.

## حوالا

زمرو:عربي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جي جاگرافي
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
بابا حاجي مير محمد

بابا حاجي ميرمحمد- ولد -بلوچ- خان سيلاوٽُ، جيسلمير ۾ 1870ع ڌاري ڄائو. راجپوتن جي چوهاڻ پاڙي مان هو. ڪراچيءَ ۾ سندس جماعت کي مسلم مارواڙي جماعت ڪري سڏيندا آهن. سندس -تعليم- لکڻ پڙهڻ جيتري ورتل هئي. سندس ايمانداريءَ ۽ دانشمنديءَ کي ڏسندي، کيس سرڪار طرفان آنرري مئجسٽريٽ مقرر ڪيو ويو. هو 1916ع ۾ ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ميمبر چونڊيو ويو، جنهن جي مکيه ڪاميٽين تي ڪم ڪندو رهيو. 1919ع ۾ خلافت تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتائين، جنهن ۾ هن پنهنجو سرڪاري عهدو ڇڏي ڏنو. 1926ع ۾ ڪراچيءَ مان کيس -بمبئي- ليجسليٽو ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو، -جتي- هن تقريرون ڪري، ملڪ جي مسئلن تي ڳالهايو. هن 9 رمضان المبارڪ 1352ھ مطابق 26 ڊسمبر 1933ع تي وفات ڪئي.

## حوالا
بابا رامداس

بابا رامداس- جو -جنم- 1879ع ڌاري شڪارپور ۾ ٿيو. سندس اصل نالو چوهڙ سنگهه هو. پر اڳتي هلي فقيري اختيار ڪرڻ کانپوءِ عام لوڪ کيس ”رامداس“ جي نالي سان سڃاڻڻ لڳا. -بابا رامداس- پرڀوءَ جو -ڀڳت- هو ۽ شروع کان ئي سنت کمياداس جي درٻار ۾ ويندو رهندو هو. -ان- درٻار جي سنتن بابا گرداس رام، سوامي سيراداس ۽ سوامي ڪاشي داس جي هڪ ٻئي پويان وفات ڪري وڃڻ بعد هن کي وينتي ڪئي وئي ته هلي گادي سنڀالي. پهرين ته هن انڪار ڪيو، پر نيٺ گهڻي اسرار ڪرڻ تي شرط رکيائين ته درٻار ۾ عطيو ڏيندڙ شخص خلق خدا جي ڀلي لاءِ خرچ ٿيندڙ رقم ۾ ڪابه رنڊڪ نه وجهندا. تنهن وقت سندس اهو شرط مڃيو ويو ۽ کيس چوهڙ سنگهه جي جاءِ تي ”رامداس“ نالو رکي، درٻار جو گادي نشين ڪيو ويو ۽ ماڻهو درٻار جي روايت موجب هن کي به ”کٽ وارو بابا“ سڏڻ لڳا. سنت -بابا رامداس- ڪرم يوڳي هو. هن جي اندر تڪليف ۾ آيل عام لوڪن جي سهائتا ڪرڻ جو جذبو تمام گهڻو هو. 1935ع ۾ جڏهن -بلوچستان- ۾، زلزلو آيو ۽ هزارين ماڻهو متاثر ٿيا ته هن پنهنجا سوين مريد ڪوئيٽا موڪليا ۽ متاثرين جي دل کولي هر ممڪن مدد ڪئي. ورهاڱي کانپوءِ هن کي هندستان لڏي وڃڻو پيو. -ان- وقت هن سنڌ مان هجرت ڪري بمبئيءَ ۾ پهتل سنڌين جي خوب سيوا ڪئي. هيءُ فقيري رنگ ۾ رتل يوگي صفت بزرگ 14 ڊسمبر 1955ع تي لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون شخصيتون
بابا سريچند

بابا سريچند- ، سکن جي گروءَ ، گرونانڪ جو فرزند هو . پاڻ صوبي پنجاب جي شهر تلونڊي ( موجوده نانڪاڻه صاحب ) پاڪستان ۾ 1696ع ۾ ڄائو . سِکن جي روايت موجب هن جي شڪل پکيه نومي تِٿ تي شڪر وار يعني جمعي جي ڏينهن پنجين گهڙيءَ چڙهڻ تي بڊي جي مهيني ۾ نروار ٿي ۽ ڄمڻ وقت پاڻ شنڪر ڀڳوان جي روپ ۾ هو . سندس طبيعت فقيري هئي . سريچند ڪجهه عرصو ڪرتار پور ۾ رهي ، پوءِ نانڪاڻه صاحب کان ٿيندو سنڌ ۾ آيو ۽ -ٺٽي- شهر کان ٻه ميل -اوڀر- طرف سنڌو درياهه جي ڪپ تي آستانو ٺاهي ويٺو . اهو ترخانن جي مرزا باقيءَ جو دور هو . هندو جاتي لڪي لڪي ساڻس ملڻ لڳي ته هن هندن تي -ان- وقت ٿيندڙ زيادتين تي ڏک جو اظهار ڪيو ۽ پرارٿنا ڪئي . جڏهن مرزا باقيءَ کي خبر پئي ته هن چيو ، ’هي شخص چريو آهي ، ڇڏي ڏيوس ‘ . مرزا باقيءَ جي انهيءَ ڳالهه ٻڌڻ تي درويش مرڪيو ۽ چيائين ، اهو پاڻ چريو آهي . -ترت- مرزا باقي پنهنجو ذهني توازن وڃائي ويٺو ۽ خودڪشي ڪيائين . پوءِ مرزا -جاني- بيگ -بابا سريچند- سان ٺاهه ڪيو ۽ هندن سان به سٺي هلت هليو . اها خبر ڪا نه ٿي پوي ته بابا هتي ڪيترو عرصو رهيو . هن وقت هندو سندس آستان تي پوڄا -پاٺ- لاءِ ڪافي تعداد ۾ گڏ ٿيندا آهن.

## حوالا

زمرو:پنجابي ماڻهو
بابا صلاح الدين

**بابا صلاح الدين** ، 1902ع/1320ھ ڌاري چترال ۾ ڄائو. سندس والد پنهنجي وقت جو وڏو عالم هو، بابا صلاح الدين اسلاميه اسڪول پشاور مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو.  ان کان پوءِ وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ عليڳڙھ روانو ٿيو. بي. اي ڪرڻ کان پوءِ ديوبند جي دارالعلوم مان ديني تعليم حاصل ڪيائين، هڪ مرحلي تي تارڪ ٿي، جهنگ وسايائين، جتي قدرتي نظارن جي مشاهدي ۾ مشغول رهيو. ڪجهه وقت ڪلير ۾،  بارگاهه مخدوم علاؤالدين صابري ڪليري رحه ۾ قيام ڪيائين، پوءِ اجمير شريف ۾ خواجه معين الدين چشتي غريب نواز جي آستاني تي رهيو. اجمير کان پوءِ دهلي، لاهور، ملتان ۽ سرهند جي اوليائن جي مزارن تي حاضري ڏنائين. بعد ۾ 1951ع ۾ پاڻ مستقل طور حيدرآبادسنڌ۾ اچي رهيو،  جتي ڏينهن جو مولا علي جي قدمن ڀرسان بٺارن ڀوڳڙين وٽ رهندو هو ۽ رات سخي عبدالوهاب شاهه جيلانيءَ جي درگاهه تي گذاريندو هو.

## سندن وفات
11 جولاءِ کان 13 جولاءِ 1963ع تائين سيوهڻ ۾ لال شهباز قلندر جي مزار تي قيام ڪيائين. ائين سفر ۽ حضر ۾ زندگيءَ جا ڏهاڙا گذاريندي 20 صفر 1383ھ/ مطابق 13 جولاءِ 1963ع تي قلندر شهباز جي مزار تي وفات ڪيائين. سندس مزار ڪوٽڙي ۾ ريلوي ورڪشاپ ويجهو قومي شاهراهه جي ڀر ۾ موجود آهي،  جتي عقيدتمند هر سال سندس عرس ملهائيندا آهن

## حوالا

زمرو:صوفي
زمرو:سنڌي شخصيتون
بابا گرپت صاحب

بابا گرپت، گرونانڪ ديو جي پندرهين پيڙهيءَ مان هو. سندس والد جو نالو سترام هو. هو پنجاب کان سنڌ جي شهر، خيرپورميرس ۾ آيو ۽ شهر جي ٻاهران اچي ديرو دمايائين. ساڻس گڏ ڪيترائي سنت هئا، -جن- مان هرپرڪاش وڏي مرتبي وارو هو. هر پرڪاش جي وفات کان پوءِ هرڀڄنداس گاديءَ تي ويٺو. هرڀڄنداس 1919ع ۾ وفات ڪئي ۽ پوءِ گاديءَ تي ٻائو جيرامداس ويٺو. هي سڀ بابا گرپت جا سنت سڏبا آهن.

بابا گرپت صاحب، خيرپورميرس ۽ حيدرآباد ۾ وڏيون درٻارون قائم ڪيون، -جتي- سوين ساڌو، سنت ۽ نانگا اچي رهندا هئا. گرپت صاحب جي درٻارن تي ڪي نشانيون اڃا تائين رکيل آهن. ورهاڱي کان پوءِ جيرامداس ۽ ٻائو ڪرڻداس، هندستان لڏي ويا. هنن پوءِ پوني ۽ بمبئيءَ ۾ درٻارون قائم ڪيون. ڪرڻداس ڊسمبر 1956ع ۾ گذاري ويو.

## حوالا
بابا گوبند داس

بابا گوبند داس- جو -جنم- سنڌ ۾ دادو ضلعي جي ڳوٺ ٽلٽيءَ کان ٻن -ٽن- ميلن جي مفاصلي تي، گاڏه بستيءَ ۾ موٽومل گوڪلاڻيءَ جي گهر سال 1880ع ۾ ٿيو. سندس پهريون نالو ”دولت“ هو. سندس ماءُ جو نالو گنگا -ٻائي- هو. کيس ابتدائي -تعليم- لاڏڪرام ڏني، جنهن کان پوءِ دادوءَ جي سنت ڀڳترام جي شيوا جو موقعو مليس. 
مائٽن کيس -بوبڪ- ۾ پسارڪو دڪان ڪڍي ڏنو، پر روحاني رهبري لاڏڪ رام ۽ ڀڳترام کان وٺندو رهيو. -بابا گوبند داس- -جتي- به ويندو هو، اتي درس کولي ويهي رهندو هو، -ان- ڪري سندس ڪيترائي معتقد بڻجي پيا. هو ماس نه کائڻ بابت ليڪچر ڏيندو هو ته وڏا وڏا علم وارا انهي گهڙيءَ عمل شروع ڪري ڏيندا هئا. جڏهن سندس گهرواريءَ لاڏاڻو ڪيو ته مائٽن کيس پرڻائڻ جا سانباها ڪيا، ته -بابا گوبند داس- ڪراچيءَ هليو ويو، جتان لاڏڪ رام کيس وٺي، 1927ع ۾ هالاڻي درٻار ۾ آيو، -جتي- سندس حصي ۾ ڀنڊاريءَ جي شيوا جو ڪم آيو. گوبند داس 1953ع ڌاري -اجمير- ۾ گروءَ جي گاديءَ تي ويٺو، -جتي- -اجمير- جي درٻار ٺهرائڻ شروع ڪيائين ۽ پاڻ تغاريون کڻندو هو. هي درويش مئي 1989ع ڌاري 108 سالن جي ڄمار ۾ گذاري ويو.

## حوالا
سنگ بابا گوري

**بابا گوري** پٿر جو هڪ قسم، جنهن کي ترڪيءَ ۾ بابا قُوري چوندا آهن.  هيڊي رنگ جو ٿيندو آهي ۽ دوائن ۾ ڪم ايندو آهي.  هيءُ پٿر ڊيڄڙي کان ٻارن جي ڳچيءَ ۾ ٻڌندا آهن.  هن کي ”سنگ زرد“ بہ چوندا آهن.

## حوالا
بابا نيڀراج

سنڌ جو بهترين صوفي شاعر ۽ بزرگ، بابا نيڀراڄ 1875ع ڌاري روهڙيءَ ۾ ڄائو. هيءُ هندن جي ”ڀاٽيا“ ذات مان هو. شاگرديءَ واري دور ۾ هوشيار هو ۽ هميشه سٺن نمبرن سان پاس ٿيندو هو. فائنل پاس ڪري، اسڪول ۾ ماستري ڪرڻ لڳو. 
بابا نيڀراڄ کي سنڌ جي نامياري صوفي شاعر قادربخش بيدل جي صحبت حاصل ٿي، جنهن وٽان هن گهڻو فيض پرايو. بيدل فقير جي فرزند بيڪس فقير سان به سندس صحبت هئي. پاڻ سدائين مالڪ جي بندگيءَ ۾ رُڌل رهندو هو. روايت آهي ته هڪ ڀيري هو ايشور جي عبادت ۾ ايترو ته گم ٿي ويو، جو اسڪول وڃڻ جي ڳالھ به وسري ويس ۽ ان ڏينهن تي انسپيڪشن به هئي. هن ٻئي ڏينهن وڃي هيڊماستر کي سچ ٻڌايو ۽ حيران رهجي ويو، جڏهن کيس ٻڌايو ويو ته، تون ته ڪالهه انسپيڪشن ۾ موجود هئين! بابا نيڀراڄ (Baaba Nebhraaj) ان واقعي کي مالڪ جو راز سمجهيو. پاڻ سڄي زندگي مجذوبيت واري حالت ۾ گذاريائين. 1949ع ڌاري ديھانت ڪري ويو. سندس لکڻين ۾ ”پاڻ ٿو ڄاڻي“ ۽ ”راءُ ريجهايوسين“ مقبول ڪتاب آهن.

## حوالا
بابائي دڙو ديھ

سکر ضلعي جي تعلقي روهڙيءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ ’اميربخش ڪالادي‘، ’توري‘ ۽ ’ڄانگهڙو‘ نالي ڳوٺ -آباد- آهن.

## حوالا
باپجي

هڪ قسم جي -ٻوٽي-، جيڪا سنڌ ۾ گهڻي ٿئي. هن ٻوٽيءَ جا پَنَ دل جي نموني جا ۽ پاسا ڪَٽاءُ وارا ٿين ٿا ۽ اُن جو -ٻج- ڇُڳي جي صورت ۾ هوندو آهي، جنهن جو رنگ ڪارو ٿئي ٿو. هن ٻوٽيءَ جو -ٻج- دوا طور به ڪم اچي، حڪيمن جو چوڻ آهي ته خاص طور ڪوڙهه جي مرض لاءِ مفيد آهي. بابچي مارچ مهيني ۾ پوکبي آهي.

## حوالا
بابر ديھ

هن نالي سان ضلعي خيرپور جي تعلقي ڪوٽ ڏيجيءَ ۾ هڪ ديهه موجود آهي.

## حوالا
بابر بند

ٿاڻي بولاخان تعلقي ۾ هڪ ديهه. جيڪا انتهائي ڏکڻ ڪنڊ تي آهي. هن ديهه ۾ هيٺ ڄاڻايل ڳوٺ موجود آهن: ’يامين جکرو‘، ’بيگ جوکيو‘، ’دريا خان جوکيو‘، ’صديق خاصخيلي‘، ’اسحاق جوکيو‘، ’دادو‘، ’وليداد جوکيو‘، ’نورخان‘، ’ڪات -پالاري-‘، ’سوڍو -پالاري-‘، ’عبدالشڪور‘، ’ڇڙوڇڙ‘ ۽ ’-الهڏنو خاصخيلي-‘ تعلقي ڪوٽڙيءَ جي ديهه ”موڙهي -جبل-“ ۾ پڻ هڪ ڳوٺ جو نالو ’-بابر بند-‘ آهي.

## حوالا
بابلي مذھب

[right|thumb| [مردوڪ ديوتا ۽ ان جو اژدھا مشوسو]]

**بابل جا مذھب**
بابل- جا ماڻهو گهڻن ديوتائن کي مڃيندا هئا. وڏن شهرن جا ديوتا وڏا سمجهيا ويندا هئا: مثلاً جڏهن بابل سڀني کان وڏي مرتبي وارو هوندو هو ته مردوڪ ۽ -بعل- ديوتائن جو سردار هو. پوڄاري بااختيار هوندا 
هئا. -بابل- جون شاندار تهذيبي رسمون، -جن- کي اسيريا (عراق) وڌيڪ 
چمڪايو، خط ميخيءَ جي تحرير ۾ محفوظ ڪيون وينديون هيون. -جن- ۾ آفرينش عالم، عالمگير طوفان، اشتر يا عشتار (ديوي) جي پاتال جو سير، ديوتائن ۽ بهادرن جا قصا هئا. -بابل-، مذهب جي معاملي ۾ سميري -تهذيب- جي اثر هيٺ هو ۽ -ان- جا وڏا وڏا منارا بلند آستانن تي سميرين جي پرستش جي ياد ڏياريندا هئا.بابل جو مرڪزي سرپرست ديوتا مردوڪ ھيو جنھن جي شھر جي مندر ۾ پوڄا ڪئي ويندي ھئي. ھن جي نسبت پاڻي، ساوڪ، فيصلي ۽ جادو سان ڳنڍي وئي.  سارپنيت ديوي سندس زال سمجھي ويندي ھئي   ھن کي اينڪي ديوتا جو پٽ ۽ انو ديوتا جو وارث سمجھيو ويندو ھو. جنھن جي سميري بہ پوڄا ڪندا ھئا.    .

## حوالا

زمرو:مذهب
بابن واھ

بابن واهه/ ٻانڀڻاهه: روايت آهي ته هتي ڪڏهن دلوراءِ جي حڪومت هوندي هئي، يعني اروڙ ۽ محمد طور جي وچ تي. دلوراءِ جي گاديءَ جو هنڌ شهر بابن واهه هو. بابن واهه شايد بانبراهه جي بدليل صورت هجي، جنهن مان مراد -ٻانڀڻاهه- (-برهمڻ آباد-) هجي، عوام ۾ ائين مروج هو. بابن واهه جي آثارن مان هڪ منارو اڃا تائين سرزمين تي موجود آهي. اهو منارو اڃا سوڌو منصوره جي ڦٽل ماڳن مان شهدادپور ضلعي سانگهڙ کان -اٺ- ميل ڏکڻ- -اوڀر- پاسي باقي آهي. اهي آثار جيڪي اصل ۾ منصوره شهر جا آهن، عوام ۾ بانبراهه (-برهمڻ آباد-) جا آثار ليکيا وڃن ٿا.

## حوالا
بابنامو (ديوان ننديرام سيوھاڻي)

هيءُ ڪتابڙو موجوده سنڌي الف- ب جي مقرريءَ کان پوءِ سنڌي لپيءَ ۾ پهريون ڪتاب هو. هن اهم ڪتاب جو ليکڪ ديوان ننديرام سيوهاڻي هو. سر بئرو ايلس جي نگرانيءَ ۾ 29 مارچ 1854ع تي هن ڪتاب جون 1500 ڪاپيون ليٿو ۾ ڇپجي پڌريون ٿيون ۽ في ڪتاب جي قيمت ٻه -آنا- هئي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن، -جن- مان 23 صفحا ’هِجي‘ لاءِ ڪم آيل آهن ۽ باقي ڏهن صفحن ۾ 8 سبق ڏنل آهن، -جن- ۾ ڪل 70 جملا ڏنل آهن، انگريزن جي اوائلي دور ۾ سنڌي ، عربي صورتخطي لکڻ ۽ پڙهڻ سيکارڻ جي شروعات هن ڪتاب کان ئي ٿي.

## حوالا
بابنامو (ڄيٺانند ھيمنداس)

هيءُ ڪتابڙو ڄيٺانند هيمنداس جو لکيل آهي، جيڪو ڪرائون سائيز ۾ 16 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان شايع ٿيو. هن ڪتابڙي جو ستون ڇاپو به ساڳيءَ پريس مان 1947ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
بابنامو (ٿڌاسنگھ گلوسنگھ)

هيءُ ڪتابڙو ٿڌاسنگهه گلوسنگهه جو لکيل آهي. هيءُ ڪتابڙو 14 صفحن تي مشتمل آهي. ٿڌاسنگهه گلوسنگهه، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتابڙي جو اٺون ڇاپو پوڪرداس ٿانورداس، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1937ع ۾ شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
بابنامو (ڀڳوانداس مولچند سکراڻي)

هيءُ ڪتابڙو ڀڳوانداس مولچند سکراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتابڙي ۾ 16 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ايڪيتاليهون ڀوڄراج پوڪرداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1940ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتابڙي جو چوئيتاليهون ڇاپو ڀوڄراج پوڪرداس سال 1941ع ۾ ڇپايو ۽ اٺيتاليهون ڇاپو ساڳي پريس مان سال 1946ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
بابنامو (نندلعل پوڪرداس ڪالرو)

هيءُ ڪتابڙو نندلعل پوڪرداس ڪالرو جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتابڙي ۾ 16 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي، ڇاپو پهريون، نند لعل پوڪرداس ڪالرو، موتي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1946ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
بابو پالاري

بابو- پٽ مڱيلڌو -پالاري- (سگهڙ -الله- بخش پالاريءَ جو -ڀاءُ-)، ويٺل سَرِي، محال ڪوهستان، وڏو سگهڙ ٿي گذريو آهي. کيس سينگار شاعريءَ جو گهڻو وکر ياد هو.

## حوالا
بابو پليجو

تاريخ مظهر شاهجهاني-‘ ۾ يوسف ميرڪ ڄاڻائي ٿو ته: سنڌ ۾ -ترخان- دؤر کانپوءِ مغلن جو دؤر آيو، انهيءَ دؤر ۾ -بابو پليجو- زميندار هو ۽ گڏوگڏ مغل گورنرن ۽ صوبيدارن جو خوشامدي مخبر پڻ هو. جڏهن اسماعيل شوري ڌارين خلاف نقل و حرڪت شروع ڪئي، تڏهن -بابو- پليجي مخبري ذريعي مغلن جي وڏي مدد ڪئي. -بابو- پليجي جي جڏهن اسماعيل شوري کي خبر پئي تڏهن -ان- هن جي رهائشگاه تي حملو ڪيو، پر هي -بچي- ويو ۽ اسماعيل شورو هن جي -باغ- جي سڄي پوک کڻي ويو، انهيءَ -تان- -بابو- پليجي وڃي مغلن کان مدد گهري، جنهن کان پوءِ اسماعيل شوري ۽ مغل فوج ۾ -جنگ- لڳي، جنهن ۾ اسماعيل شورو وڙهندي وڙهندي مارجي ويو. انهي مخبريءَ کان پوءِ -بابو- پليجي جو اثر و رسوخ مغلن وٽ وڌي ويو ۽ مغل گورنر مظفر خان معموري هن کي -انعام- اڪرام ڏنا. اڳتي هلي جڏهن مظفر خان معموريءَ کان پوءِ سيد بايزيد -بخاري- گورنر ٿي آيو ته هن هڪدم اسماعيل شوري جي بچيل ڪٽنب تي مغل فوج جو حملو ڪرائي انهن جي عورتن ۽ ٻارن سان گڏو گڏ اسماعيل شوري جي پٽ جهونجهار شوري کي به گرفتار ڪرايو. جهونجهار شورو قيد ۾ ئي مري ويو. -ٻٻر- ذات وارا بابُو پليجي جا مائٽ هئا، پر اهي هميشه هن کي ٽوڪيندا هئا ته تو اسماعيل شوري کي ڇو قتل ڪرايو؟ آخرڪار هن بايزيد -بخاري- جا ڪَن ڀري، پنهنجي مائٽن ٻٻرن تي مغل فوج جي چڙهائي ڪرائي ٻٻرن جا تقريباً سڀئي جوڌا جوان بيدرديءَ سان قتل ڪرائي ڇڏيا.

## حوالا

زمرو:تاريخي شخصيون
بابو غلام حسين

ٺٽي- ضلعي جو مشهور سياستدان -بابو غلام حسين- ولد حاجي عبدالرحيم ميمڻ 8 -جنوري- 1938ع تي -ٺٽي- جي ’سوني منڊي‘ محلي ۾ ڄائو. هن شروعاتي ۽ ثانوي -تعليم- -ٺٽي- مان حاصل ڪئي. سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچيءَ مان انٽر ۽ بي. اي ڪري، سنڌ مسلم لا ڪاليج ڪراچيءَ مان ايل. ايل. بي ڪيائين. سياسي زندگيءَ جو آغاز 1964ع ڌاري فاطمه جناح واري اليڪشن ۾ -ايوب خان- جي مخالفت سان ڪيائين. 1967ع ۾ -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو. 
1972ع ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي ضلعي -ٺٽي- جو جنرل سيڪريٽري منتخب ٿيو. 1987ع ڌاري لوڪل باڊيءَ جي چونڊن ۾ ڪاميابي ماڻي، پوءِ لاڳيتو 1988ع، 1991ع، 1993ع ۽ 1997ع وارين عام چونڊن ۾ پيپلز پارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي ضلعي -ٺٽي- مان قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. جنرل ضياءُ -الحق- جي دور ۾ 11 مهينا جيل ۾ رهيو. پاڻ پيپلز پارٽيءَ جو مخلص ۽ سرگرم ڪارڪن آهي. هن وقت -ٺٽي- جي ’سوني منڊي‘ محلي ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
بابونو

250px|thumb|upright|German chamomile
250px|thumb|upright|Roman chamomile

**بابونو** (Camomile) پسارڪي وکر جو هڪ قسم، جيڪو تندن وانگر سنهڙيون ڪاٺيون ٿئي. هي اصل ۾ هڪ ٻوٽيءَ جو قسم آهي، جنهن جون تندون زرديءَ مائل سفيد رنگ تي ٿينديون آهن. هن ول جو گل خوشنما ۽ پن خوشبودار هوندا آهن. حڪيمن جي چوڻ موجب هي وکر دماغ کي تقويت ڏيندڙ آهي. مختلف بيمارين لاءِ مفيد سمجهيو وڃي ٿو.

هي هڪڙو ننڍو ٻوٽو آهي، جنهن مان تيل نڪرندو آهي. هي اصل عربستان جو آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ ڪاموميئل يا عربي ڪامو ميئل ڪري سڏيندا آهن. گل ننڍڙا ٿيندا اٿس. آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي.

## حوالا
بابونو کسي

**بابونو کسي** ننڍو ۽ وڏو ٻن قسمن جو ٿئي ٿو. ڏسڻ ۾ هوبهو بابوني جهڙو آهي. هن ۾ ڪئين ٻج ٿين ٿا. حڪيم هن جو ڪيترين بيمارين ۾ استعمال ڪن ٿا.

## پڻ ڏسو
*بابونو

## حوالا
باپراڻي

**باپراڻي** مسلمانن جي هڪ ذات آھي.

## حوالا

زمرو: سنڌ جون ذاتيون
باپوء جا خط

مهاتما گانڌيءَ جي لکيل خطن جو سنڌي ترجمو ڪتابي صورت ۾ 1945ع ۾ ڇپيو. هيءُ ڪتاب اصل ۾ گجراتي ٻوليءَ ۾ ”ٻاپو ناپترو“ جي نالي سان هو، جنهن کي ديپچندر ٻيلاڻيءَ ترجمو ڪيو هو.

## حوالا
باتاج بادشاھ (ڪتاب)

هي ڪتاب سيد شاهه مردان شاهه ثاني ستين پير سائين پاڳاري رحمة -الله- عليه جي زندگيءَ تي لکيل ڪالمن تي مشتمل آهي، ڪتاب ۾ شامل سمورا ڪالم عالمن اديبن ۽ ساڃاهه وندن سيد شاهه مردان شاهه ثانيرح جي وصال کانپوءِ لکيا ۽ حافظ عبدالقيوم مهر سڪندري، حافظ محمد مريد مڱريي جي مدد سان نهايت سهڻي انداز سان سهيڙي ڪتاب جي صورت ۾ آندا. هي ڪتاب ’پنهنجي پاران‘ سميت ٻارهن عنوانن تي مشتمل آهي. هر عنوان جي سري هيٺ سيد شاهه مرادن شاهه ثانيرح جي خانداني، شخصي، روحاني ۽ سياسي پسِ منظر سان گڏ سندس زندگيءَ جي ٻين مختلف پهلوئن ۽ ذاتي خيالن تي روشني وڌي ويئي آهي. پڪي جلد سان، چار رنگي ٽائٽل ۽ 128 صفحن تي مشتمل هي ڪتاب فيبروري 2012ع تي مدرسه صبغة القرآن شاهه مردان شاهه سنجهورو، ضلعي سانگهڙ طرفان شايع ٿيو. ڊيمي سائيز ۽ اُچي ڪاغذ تي شايع ٿيل هن ڪتاب جي قيمت 100 روپيا آهي.

## حوالا
باتصوير يوگ آسڻ

هيءُ ڪتاب چيتن آسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 127 صفحا آهن ۽ قيمت -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب مولچند وشنداس، ڪوهنور پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1938ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو . -ان- ۾ يوگ جا طريقا سمجهايل آهن.

## حوالا
باتل

تعلقي نوشهري فيروز ۾ هڪ ديهه آهي، جنهن ۾ اسماعيل کوسو، حاجي عثمان خاصخيلي، شادي کوسو ۽ علي محمد مداح ڳوٺ -آباد- آهن. 
هن ديهه ۾ پراڻو قلعو اڏيل هو، جنهن جا ٻه پاسا اڃا سلامت آهن. عام ماڻهو هن قلعي کي ”ميرن جو ڪوٽ“ چوندا آهن. -آس- پاس قديم آثار آهن، جِتي وڏو ڳوٺ هو. مشهور ”سِرڻيءَ جو ڪوٽ“ هتان -اوڀر- ۾ ٻن ميلن جي مفاصلي تي ٿيندو. سرڻي ڪوٽ ۾ ٻڌڪا آثار آهن ۽ هتي هڪ وڏو -اسٽوپا- اڃا تائين بيٺو آهي. 

باتل2: هڪ واهه جو وهڪرو هو جيڪو سِپهري مان پاڻمرادو وهي وري اچي ساڳئي واهه ۾ پوندو هو.

## حوالا
باتو خان

باتو خان- (1255ع) جوجي جو پٽ، چنگيز خان جو پوٽو هو. 1223ع ۾ قپچاق ۾ پيءُ جو جانشين ٿيو ۽ پوءِ الهندي طرف وڌيو ۽ -ٿوري- ئي عرصي ۾ ماسڪو، پولينڊ ۽ هنگري وغيره کي فتح ڪري ورتائين ۽ يورپ جي دل ۾ پهچي ويو. انهيءَ جا پوئلڳ تاتارين ۾ اردوئي زرين چورائيندا آهن.

## حوالا

زمرو:پیشو وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:تاريخ ڄم وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:تاريخ موت وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:تصوير وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:صفحات مع وڪي ڊيٽا حوالو
زمرو:صفحا ساڻ وڪي ڊيٽا
زمرو:مدفن وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:مضمون جن ۾ منگولي ٻولي جو متن شامل آھي
زمرو:مضمون جن ۾ نرويجيا بوڪمول ٻولي جو متن شامل آھي
زمرو:مقام ڄم وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:مقامي نالو وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:وڪي ڊيٽا جي مواد جو استعمال ڪرڻ وارو صفحات
زمرو:وڪي ڊيٽا صفحات مع غير موجود سنڌي نشانات
زمرو:1200ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون
زمرو:1205ع جون پيدائشون
زمرو:1255ع جون وفاتون
باٺا

چاچڙ قبيلي(چاچڙ قبيلو)جي هڪ پاڙي جو نالو آهي.-جن- جي اڪثريت ضلعي گهوٽڪي، سکر جي ٻهراڙين ۾ آهي.

## حوالا
باٽ کولڻ

باٽ کولڻ: واٽ کولڻ. ٿر جي هندن ۽ مسلمان سماٽن ۾ شاديءَ جي هڪ رسم آهي ته جڏهن گهوٽ ساهراڻي گهران موڪلائي هلڻ جي ڪندو آهي، تڏهن ساليون چونديون ”واٽ ٻڌل آهي“. تڏهن گهوٽ واٽ کولڻ جا ڪجهه ٻول چوندو ۽ پوءِ اڳتي واٽ ملندي. واٽ ٻَڌڻ جا ٻول مختلف نمونن جا ٿيندا آهن. مثال طور: 
ٻٻر مٿي -ٻاٻيهو-، لئي مٿي لاٽ 
اُٺين متان ٻيهنوئي، ٻڌل پئي ايم باٽ. 

(-ٻٻر- مٿي -ٻاٻيهو- پکي ويٺو آهي. لئي تي لاٽ آهن. اي ڀيڻويا! اُٿين متان، جو واٽ ٻڌل آهي) 
ٻگلا گهيٽا، ٻگلا سينگ، 
جي تي چڙهيا ٻارهي ڍينگ، 
ٻارهي ڍينگين سوسو سريا، 
ٻڌان گوري را ڦريا، 
گوري جا يامن ٻولايا، 
گوري جا يامن ڇوڙايا، 
اونچي کڙڪي نيچي کاٽ، 
ڇٽي سهيليان مانري واٽ. 

(اڇا گهيٽا، اڇا سڱ، -جن- تي ٻارهن ڍينگ چڙهيا، ٻارهن ئي ڍينگن تي سؤ سؤ رسا، ٻڌان گوري جا ڦر، گوري جا ڄاول مون ٻولايا ۽ مون ڇڏايا، مٿي کڙڪي هيٺ کٽ، اي سهيليون منهنجي واٽ کلي).

## حوالا
باجاري

هڪ ذات جو نالو، جيڪي گهڻو ڪري ديهه ”باجارا“ ۾ -آباد- آهن. ’-باجاري-‘ پاڻ کي -پٺاڻ- (افغان) نسل مان ڄاڻائين ٿا.

## حوالا

زمرو:ذاتيون
بابين

**بابين** (bobbin) ڪپڙي سبڻ جي مشين جو هڪ پرزو آھي  جيڪو ڌاڳي ويڙهڻ لاءِ لوهي رِيل جيڪا بخيي ڏيڻ واري ’نعل‘ ۾ پوندي آهي ان کي چيو ويندو آهي. اها مشين جي اندرئين حصي ۾ پوندي آهي.

## حوالا