open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پاڪستان ۾ خاص تعليم جي ادارن جي فهرست

هي پاڪستان ۾ خاص تعليم جي ادارن جي فهرست آهي. 
## سنڌ
* آئيڊا ريئو اسڪول،  ڪراچي 
* سينٽر فار آٽزم ري هيبيليئيشن اينڊ ٽريننگ، سنڌ (C-ARTS)
* آئي بي پي - اسڪول آف اسپيشل ايجوڪيشن
* نئي صبح - اکين سان معذورن لاء انسٽيٽيوٽ 
* بلائنڊ ريسورس فائونڊيشن پاڪستان (http://www.brfpakistan.org/ )
* دي ايفورٽ ري هيبيليٽيشن اينڊ ووڪيشنل سينٽر فار اسپيشل چلڊرن، گارڊن ويسٽ، ڪراچي

## پنجاب
* انسٽيٽوٽ فار بلائنڊز، پنجاب، پاڪستان
* ٻوڙن/ذهني ۽ جسماني طور تي معذور ٻارن لاءِ انسٽيٽيوٽ 
* صدائي اميد، خانيوال
* تنظيم اللسان - عيد باغ، ڌوبي گھاٽ، فيصل آباد (http://al-lissan.org) 041-2601487 
* گورنمينٽ انسٽيٽيوٽ فار دي سلو لرنر، نارووال 
* امين مڪتب سينٽر فار اسپيشل ايجوڪيشن اينڊ ٽريننگ، لاهور
* دارالمسرت، لاهور 
* رائزنگ سن انسٽيٽيوٽ، لاهور 
* پاڪستان سوسائٽي فار دي ريهيبليٽيشن آف دي ڊس ايبلڊ (PSRD) 
* هاءِ اسڪول فار فزيڪلي ڊس ايبلڊ، لاهور 
* ٿيونيٽ سينٽر فار اسپيشل ايجوڪيشن، ڪنوينٽ آف جيزز اينڊ ميري
* گورنمينٽ اسپيشل ايجوڪيشن سينٽر، لاهور
* گورنمينٽ انسٽيٽيوٽ فار بلائنڊز، لاهور 
* گورنمينٽ سن رائز انسٽيٽيوٽ فار بلائنڊز، لاهور 
* گورنمينٽ شاداب ٽريننگ انسٽيٽيوٽ فار مينٽلي چيلينجڊ چلڊرن، لاهور
* گورنمينٽ هاءِ اسڪول آف اسپيشل ايجوڪيشن فار ڊيف، لاهور 
* گورنمينٽ سينٽرل هاءِ اسڪول فار دي ڊيف، لاهور
* گورنمينٽ اسڪول آف فزيڪلي ڊس ايبلڊ چلڊرن، لاهور 
* گورنمينٽ انسٽيٽيوٽ فار سلو لرنر، لاهور 
* ڊگري ڪاليج گورنمينٽ ڊگري ڪاليج فار اسپيشل ايجوڪيشن، لاهور 
* گورنمينٽ ان سروس ٽريننگ ڪاليج فار دي ڊيف چائلڊ ٽيچرز، لاهور 
* گورنمينٽ ٽريننگ ڪاليج فار دي ٽيچرز آف ڊِي ڊِيف، لاهور
### لاهور
لاهور ۾ خاص تعليم جي اسڪولن، ڪاليجن ۽ ادارن جي فهرست 

## پڻ ڏسو
* اسپيشل ايجوڪيشن ڊپارٽمينٽ (حڪومت سنڌ)
* اسپيشل ايجوڪيشن ڊپارٽمينٽ (پنجاب، پاڪستان)

## حوالا
## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:معذورن لاء خاص تعليم
زمرو:پاڪستان جا تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ خاص تعليم جا ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ معذورن لاء خاص تعليم
آئيڊا ريئو اسڪول

**انڌن ۽ ٻوڙن لاءِ آئيڊا ريو اسڪول** (Ida Rieu School for Blinds and Deafs) سال 1922ع ۾ ڪراچي، پاڪستان ۾ قائم ڪيو ويو. ان جو نالو آئيڊا آگسٽا ريو جي نالي تي رکيو ويو، جيڪا سنڌ جي ڪمشنر جي.ايل.ريو جي زال هئي.

آئيڊا ريو ۾ نه رڳو معذور ماڻهن لاءِ هڪ اسڪول آهي، پر هڪ هاسٽل، هڪ ڪاليج ۽ هڪ بزرگن لاءِ گهر پڻ آهي.  وڏي تعداد ۾ انسان دوست اسڪول جي مدد ڪن ٿا. جيڪو نه رڳو تعليمي سهولتون فراهم ڪري ٿو، پر معذور شاگردن کي پيشه ورانه تربيت پڻ ڏئي ٿو.

سال 2006ع ۾، انڌن ۽ ٻوڙن لاءِ ايدا ريو ڪاليج ۾ چار نارين سميت، پنج شاگردن ماسٽر ڊگري پروگرام ۾ داخلا حاصل ڪيا.  اهو پهريون ڀيرو هو ته ادارو ڪراچي يونيورسٽي ۾ آرٽس فيڪلٽي جي تحت ماسٽرز ليول پروگرام متعارف ڪرايو.

اوسط طور تي، آئيڊا ريو جا 12 کان 16 شاگرد ڪاليجن (ايڇ ايس سي جي) امتحانن ۾ ويهندا آهن. جڏهن ته ٻيا 10 يا وڌيڪ ڊگري سطح جي امتحانن ۾ ويهندا آهن. اسڪول جا ڪجهه شاگرد، امتحانن ۾ اعليٰ پوزيشنون پڻ حاصل ڪيون آهن. قدسيه خان اسڪول جي پرنسپل آهي.

سال 2007ع ۾، ميٽرڪ جي امتحان ۾، آئيڊا ريو اسڪول جي نارين شاگردون شاندار نتيجا حاصل ڪيا. ڏهه انڌي ڇوڪريون امتحان ۾ حصو ورتو، جن مان ٽن پهرين ڊويزن حاصل ڪئي ۽ هڪ پهرين ڪلاس ۾ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي. ڇوڪرن مان نو شرڪت ڪيا ۽ ٽن پهرين ڊويزن حاصل ڪيا. ٻنهي جو مجموعي نتيجو 100 سيڪڙو هو. سال 2008ع ۾، اداري ۾ 900 کان وڌيڪ انڌا ۽ ٻوڙا شاگرد ۽ شاگرديون هيون. 

it has undertaken to provide the latest modified gadgets to allow the inclusion into information society i.e., Braille keyboards, screens, voice activated devices, special videos, and toys that promoted learning for children with varying degrees of blindness.

An extract from the 2023 census of the city's population reveals that visual problems affect 2.18 percent of the population, while hearing difficulties affect 2.51 percent.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Ida Rieu Welfare Association Website 

زمرو:ڪراچي ۾ تعليم
زمرو:ڪراچي جا اسڪول
زمرو:سنڌ ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول
زمرو:سنڌ ۾ انڌن لاءِ اسڪول
زمرو:پاڪستان ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول
زمرو:پاڪستان ۾ انڌن لاءِ اسڪول
زمرو:ڪراچي ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول
زمرو:ڪراچي ۾ انڌن لاءِ اسڪول
زمرو:سنڌ ۾ خاص تعليم جا ادارا
زمرو:ڪراچي ۾ خاص تعليم جا ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ خاص تعليم جا ادارا
زمرو:ڪراچي ۾ معذورن لاء خاص تعليم
زمرو:1923 ۾ قائم ٿيل تعليمي ادارا
زمرو:1920ع ۾ برطانوي هندستان ۾ قائم ٿيل ادارا
سينٽر فار آٽزم ري هيبيليئيشن اينڊ ٽريننگ

**سينٽر فار آٽزم ري هيبيليٽيشن اينڊ ٽريننگ، سنڌ** (Centre for Autism Rehabilitation and Training, Sindh) سال 2018ع ۾ ڪمپنيز ايڪٽ، 2017ع جي سيڪشن 42 جي تحت، هڪ "غير منافع بخش" ڪمپني جي طور تي قائم ڪيو ويو. ڪمپني سنڌ حڪومت جي ملڪيت آهي. ان جو مقصد سنڌ ۾ آٽزم واري ٻارن کي پيشه ورانه بحالي جون سهولتون فراهم ڪرڻ، ماهرن کي آٽزم اسپيڪٽرم ڊس آرڊر (ASD) ۾ بحالي جي طريقن جي تربيت ڏيڻ، آگاھي لاءِ ڪم ڪرڻ ۽ آٽزم تي سماجي همدردي وڌائڻ آهي.

سينٽر جو افتتاح 8 سيپٽمبر 2018 تي سنڌ جو وڏو وزير، سيد مراد علي شاهه ڪيو. بين الاقوامي معيار سان، مقصد لاءِ ٺهيل عمارت 300 ٻارن کي رهائش ڏئي سگهي ٿي ۽ ڏکڻ ايشيا جو سڀ کان وڏو آٽزم سينٽر آهي. سنڌ حڪومت جي وژن جي مطابق، آٽزم کا متاثر ٻارن کي سڀ خدمتون مفت مهيا ڪيون وينديون آهن.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Ida Rieu Welfare Association Website 

زمرو:حڪومت سنڌ
زمرو:سنڌ ۾ خاص تعليم جا ادارا
زمرو:سنڌ ۾ صحت جي سارسنڀال
زمرو:ڪراچي ۾ معذورن لاء خاص تعليم
خاص تعليم جو کاتو، پنجاب

**خاص تعليم کاتو، پنجاب** پنجاب، پاڪستان جي حڪومت جو هڪ کاتو آهي. هي کاتو معذور ٻارن، خاص طور ٻڌڻ ۽ ڏسڻ کان محروم ۽ ذهني ۽ جسماني طور تي معذور ٻارن جي خاص تعليم جي گهرجن کي پورو ڪري ٿو.

سال 1983-1984ع ۾، پنجاب، پاڪستان جي تعليم کاتي ۾ ڊائريڪٽوريٽ آف اسپيشل ايجوڪيشن، پنجاب قائم ڪيو ويو. سال 2003ع ۾، خاص تعليم کاتو هڪ آزاد انتظامي کاتي جي طور تي قائم ڪيو ويو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ خاص تعليم جا ادارا
حڪومت پنجاب، پاڪستان

**پنجاب جي حڪومت** (پنجابي، اردو: حکومت پنجاب) صوبي پنجاب، پاڪستان جي صوبائي حڪومت آهي. اها صوبائي گاديءَ واري هنڌ لاهور ۾ واقع آهي. ان جا اختيار ۽ ڍانچو آئين جي شقن ۾ بيان ڪيا ويا آهن، جنهن ۾ 41 ضلعا ان جي اختيار ۽ قانوني حدن (دائره اختيار) هيٺ اچن ٿا. حڪومت ۾ ڪابينا، پنجاب صوبائي اسيمبلي جي ميمبرن مان چونڊيل ۽ هر هڪ کاتي کان غير سياسي سول اسٽاف شامل آهن. صوبو هڪ هڪ-ايواني قانون ساز اداري جي ذريعي سنڀاليو ويندو آهي. حڪومت جي سربراهه کي وزير اعليٰ سڏيو ويندو آهي. وزير اعليٰ، هميشه اسيمبلي ۾ نمائندگي ڪندڙ سياسي پارٽي جو اڳواڻ، ڪابينا جي ميمبرن کي چونڊيندو آهي. تنهن ڪري وزير اعليٰ ۽ ڪابينا حڪومت جي ڪم ڪار جا ذميوار آهن ۽ عهدي تي رهڻ جا حقدار آهن، جيستائين اها چونڊيل اسيمبلي جي ميمبرن جو اعتماد برقرار رکڻ ٿا. صوبي جو سربراهه گورنر، وفاقي حڪومت پاران صدر طرفان مقرر ڪيل، جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي. صوبي جو انتظامي ۽ ايگزيڪيوٽو باس چيف سيڪريٽري پنجاب آهي ۽ اها سڀني صوبائي کاتن ۽ صوبائي ڪابينا جي سربراهي ڪن ٿا.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:حڪومت پاڪستان
زمرو:پنجاب، پاڪستان جي سياست
زمرو:حڪومت پنجاب، پاڪستان
ڊيره غازي خان ريلوي اسٽيشن

**ڊيره غازي خان ريلوي اسٽيشن (**Dera Ghazi Khan Railway Station**)** پنجاب، پاڪستان جي ضلعي ڊيره غازي خان ۾ واقع آهي. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:ڊيرا غازي خان ضلعي جا ريلوي اسٽيشن
ڄامپور ريلوي اسٽيشن

**جامپور ريلوي اسٽيشن** (انگريزي: Jampur Railway Station؛ اردو، سرائيڪي: جامپور ریلوے اسٹیشن) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ڄامپور ۾ واقع آهي.
## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
راجن پور ريلوي اسٽيشن

**راجن پور ريلوي اسٽيشن** (انگريزي: Rajanpur Railway Station؛ اردو، سرائيڪي: راجن پور ریلوے اسٹیشن) راجن پور، پنجاب، پاڪستان ۾ واقع آهي.

زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
ڪوٽ ادو جنڪشن ريلوي اسٽيشن

**ڪوٽ ادو جنڪشن ريلوي اسٽيشن** (انگريزي: Kot Addu Junction Railway Station؛ اردو، سرائيڪي: کوٹ ادو جنکشن ریلوے اسٹیشن) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي شهر، ڪوٽ ادو ضلعو، تعلقو ڪوٽ ادو، ضلعو ڪوٽ ادو جو هڪ ريلوي اسٽيشن آهي.

## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن
ڪنديان جنڪشن ريلوي اسٽيشن

**ڪندیان جنڪشن ريلوي اسٽيشن** (انگريزي: Kundian Junction Railway Station؛ اردو، پنجابي: کندیاں جنکشن ریلوے اسٹیشن) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ميانوالي جي شهر، ڪُنڊيان ۾ واقع هڪ اسٽيشن آهي. ڪنديان پاڪستان ريلويز جي راولپنڊي-ملتان سيڪشن جي وچ ۾ آهي. ميانوالي ايڪسپريس ٽرين لاهور تائين ماڙي انڊس، ڪنديان، سرگوڌا، سانگلا هل ريلوي اسٽيشن جي ذريعي ويندي آهي. جڏھن تي ڪنديان کان ٿل ايڪسپريس، مهر ايڪسپريس، خوشحال خان خٽڪ ايڪسپريس ۽ ميانوالي ايڪسپريس به ملتان، ڪراچي ڏانهن مختلف هنڌن تي لنگهي ٿي. هتان هڪ وڏي ريلوي ڪالوني سان گڏ ريلوي اسپتال اسڪول پڻ موجود آهي ۽ گڏوگڏ ڪنديان ۾ هڪ وڏو لوڪوموٽو شيڊ پڻ آهي.

سال 2011ع ۾، ريلوي بحران جي ڪري، هن جنڪشن کان هلندڙ، ٽرينون؛ ماڙي انڊس ايڪسپريس، سرگوڌا ريل ڪار ۽ ٿل ايڪسپريس معطل ڪيون ويون. سال 2019ع ۾، ماڙي انڊس ايڪسپريس (ماڙي انڊس-لاهور) ۽ ٿل ايڪسپريس (راولپنڊي-ملتان) بحال ڪيون ويون. ان کان سواء ٻه نيون ٽرينون؛ ميانوالي ايڪسپريس ۽ نيازي ايڪسپريس (ماڙي انڊس-لاهور) ريلوي سسٽم ۾ شامل ڪيون ويون. ان کان پوءِ، هي اسٽيشن ٻيهر کوليو ويو آهي. 
## پڻ ڏسو
* پاڪستان ريلويز
* ڪوٽڙي-اٽڪ ريلوي لائين
* پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشنن جي فهرست

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*Official Web Site of Pakistan Railways

زمرو:ڪنديان جنڪشن ريلوي اسٽيشن 
زمرو:پاڪستان ۾ ريلوي اسٽيشن
زمرو:پاڪستان ۾ ريلوي جنڪشن
زمرو:ميانوالي ضلعي جا ريلوي اسٽيشن
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ريلوي اسٽيشن 
زمرو:ڪوٽڙي-اٽڪ ريلوي لائین جا اسٽيشن
زمرو:سانگله هل-ڪنڊيان برانچ لائين تي ريلوي اسٽيشن
وهيل

وهيل مڪمل طور تي آبي پلاسينٽل سامونڊي ٿڻائتن جو هڪ وسيع ۽ متنوع گروپ آهي. هڪ غير رسمي ۽ عام استعمال جي گروهه جي طور تي، اهي انفرا آرڊر سيٽاسيا جي وڏن ميمبرن سان ملن ٿا، يعني ڊولفن ۽ پورپوائز کان سواءِ سڀئي سيٽاسيئن. ڊولفن ۽ پورپوائز کي رسمي، ڪلادسٽڪ نقطه نظر کان وهيل سمجهي سگهجي ٿو. وهيل، ڊولفن ۽ پورپوائز آرڊر سيٽارٽيوڊيڪٽيلا سان تعلق رکن ٿا، جيڪو برابر پيرن وارن بي جان جانورن تي مشتمل آهي. انهن جا ويجھا غير سيٽاسيئن رهندڙ مائٽ هپوپوٽيمس آهن، جن کان اهي ۽ ٻيا سيٽاسيئن تقريباً 54 ملين سال اڳ الڳ ٿيا هئا. وهيل جا ٻه پارورڊر، بيلين وهيل (مائسٽيٽي) ۽ ڏندن واري وهيل (اوڊونٽوسيٽي)، سوچيو وڃي ٿو ته انهن جو آخري عام ابا ڏاڏو تقريباً 34 ملين سال اڳ هو. ميسٽيسٽس ۾ چار موجوده (زنده) خاندان شامل آهن: بالينوپيٽيريڊي (رورڪول)، بالينيڊي (ساڄي وهيل)، سيٽوٿيريڊي (پگمي ساڄي وهيل)، ۽ ايسچريچٽيڊي (گرين وهيل). اوڊونٽوسيٽس ۾ مونوڊونٽيڊي (بيلوگاس ۽ نارووال)، فزيٽيريڊي (اسپرم وهيل)، ڪوگيڊي (ڊونا ۽ پگمي اسپرم وهيل)، ۽ زفيڊي (چونچي واري وهيل)، انهي سان گڏ ڊولفن ۽ پورپوائز جا ڇهه خاندان شامل آهن جن کي غير رسمي معنيٰ ۾ وهيل نه سمجهيو ويندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:وهيل
زمرو:مڇيون
زمرو:سامونڊي جانور
زمرو:سامونڊي مماليا
بي ايريا رئپڊ ٽرانزٽ

**بي ايريا ريپڊ ٽرانزٽ** (**BART**) ڪيليفورنيا ۾ سان فرانسسڪو بي ايريا جي خدمت ڪندڙ هڪ تيز ٽرانزٽ سسٽم آهي. اها **50** اسٽيشنن تي، ڇهه رستن ۽ **131** **ميل** (**211** **ڪلوميٽر**) ٽريڪ سان، ڪم ڪري ٿي. اي-بارٽ (**eBART**) گڏ، هڪ **9 ميل** **(14 ڪلوميٽر)** اسپر لائن انٽيوچ ڏانهن ۽ هڪ **3 ميل (4.8 ڪلوميٽر)** خودڪار گائيڊ وي ٽرانزٽ لائن آڪلينڊ سان فرانسسڪو بي ايئرپورٽ جي خدمت ڪندڙ، اوڪلينڊ ايئرپورٽ ڪنيڪٽر، هلندي آهي. **2025ع** جي ٽئين ٽه ماهي تائين، سراسري طور تي **1,79,900** هفتيوار مسافر سفرن سان ۽ **2024ع** ۾ **5,07,91,900** سالياني مسافر سفرن سان، بي ايريا ريپڊ ٽرانزٽ گڏيل رياستن ۾ ستين مصروف ترين تيز ٽرانزٽ سسٽم آهي.

بي ايريا ريپڊ ٽرانزٽ سين فرانسسڪو بي ايريا ريپڊ ٽرانزٽ ضلعي،جيڪو سال 1957ع ۾ ٺهيو، پاران هلائي ويندي آهي. شروعاتي نظام سال 1972ع کان 1974ع تائين مرحلن ۾ کوليو ويو. سسٽم کي ڪيترائي ڀيرا وڌايو ويو آهي. تازو ئي سال 2020ع ۾، جڏهن ملپٽاس ۽ بيريسا/نارٿ سان جوز اسٽيشن، سانتا ڪلارا وادي ٽرانسپورٽيشن اٿارٽي (VTA) سان ڀائيواري ۾ تعمير هيٺ سليڪون ويلي ٻارٽ ايڪسٽنشن جي حصي طور، کوليا ويا.

## خدمتون
## تاريخ
## رولنگ اسٽاڪ
## ڀاڳا
## سواريءَ جي سطح
## انفراسٽرڪچر
## تنظيم ۽ انتظام
## واقعا ۽ تڪرار
## پڻ ڏسو
* شنڪانشين، جاپان جو تيز رفتار ٽرينن جو نظام 
* پاڪستان ريلويز
* گڏيل رياستن م ريلوي ٽرانسپورٽ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

 

زمرو:بي ايريا ريپڊ ٽرانزٽ
زمرو:ڪيليفورنيا
زمرو:ريل ٽرانسپورٽ
زمرو:اتر آمريڪا ۾ اچ وڃ
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي معيشت
زمرو:اتر آمريڪا ۾ ريل ٽرانسپورٽ
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ اچ وڃ
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ ريل ٽرانسپورٽ
زمرو:سان فرانسسڪو 
زمرو:ڪيليفورنيا ۾ ٽرينون 
زمرو:ڪيليفورنيا ۾ برقي ريلوي
زمرو:ڪيليفورنيا ۾ تيز رفتار ٽرانزٽ
 زمرو:ڪيليفورنيا ۾ 1972ع ادارا 
زمرو:سان فرانسسڪو ۾ 1972ع ادارا 
زمرو:1000 وي ڊي سي ريلوي برقيات 
زمرو:سان فرانسسڪو ۾ عوامي اچ وڃ 
زمرو:آمريڪا ۾ 5 فوٽ 6 انچ گيج ريلوي
زمرو:آمريڪا ۾ زير زمين تيز رفتار ٽرانزٽ
زمرو:آڪلينڊ، ڪيليفورنيا ۾ ريلوي ٽرانسپورٽ
زمرو:سال 1972ع ۾ کوليون ويون ريلوي لائينون 
زمرو:ڪيليفورنيا جي الميدا ڪائونٽي ۾ عوامي اچ وڃ 
زمرو:ڪونٽررا ڪوسٽا ڪائونٽي، ڪيليفورنيا ۾ عوامي اچ وڃ 
زمرو:سان ميٽيو ڪائونٽي، ڪيليفورنيا ۾ عوامي اچ وڃ
رنگين پردو

**دا پينٽيڊ ويل** (The Painted Veil، رنگيل پردو)، برطانوي ليکڪ ڊبليو. سومرسيٽ ماهم جو 1925ع ۾ شايع ٿيل ناول آهي. هن ناول جو عنوان شاعر پرسي بشي شيلئ جي سال 1824ع واري سونيٽ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جنهن جي شروعات هن سٽ سان ٿئي ٿي:
 "Lift not the painted veil which those who live/Call Life"(اُن رنگيل پردي کي نه هٽاءِ،جن کي جيئرا ماڻهو زندگي چون ٿا)
هي ناول پهريون ڀيرو قسطن جي صورت ۾ رسالي "ڪاسموپوليٽن" (Cosmopolitan) جي پنجن شمارن ۾ شايع ٿيو (نومبر 1924ع کان مارچ 1925ع تائين). ڊسمبر 1924ع کان برطانيا ۾ پڻ هي ناول قسطوار شايع ٿيو، جتي "نئشز مئگزين" (Nash’s Magazine) ۾ اٺ حصن ۾ ڇپيو (جلد 74، شمارو 380 (ڊسمبر 1924ع) صفحا 10–87)، ۽ پوءِ هر مهيني ڇپجندو رهيو، تان جو جلد 75، شمارو 387 (جولاءِ 1925ع) صفحا 56–72 تائين پهتو.

ماهم جي سوانح نگار رچرڊ ڪارڊيل لکي ٿو ته هي ڪتاب ماهم جي سائنسي مطالعي ۽ سينٽ ٿامس اسپتال ۾ هائوس مين طور ڪم ڪرڻ جي تجربي کان متاثر هو۔ ڪتاب جي پيش لفظ ۾ ماهم ٻڌائي ٿو ته شروعات ۾ مکيه ڪردارن جا نالا "لئن" (Lane) هئا، پر پوءِ اهي "فئن" (Fane) رکيا ويا، ڇاڪاڻ ⁠تہ هانگ ڪانگ جي "لئن" نالي واري هڪ جوڙي پاران ناشرن خلاف بدنامي (ليبَل) جو ڪيس کٽڻ کان پوءِ نالا بدلائڻا پيا. ان جوڙي کي 250 پائونڊ معاوضو مليو. ساڳي نموني مسئلن کان بچڻ لاءِ، جڏهن هانگ ڪانگ جي ان وقت جي اسسٽنٽ ڪالونيل سيڪريٽري اي.جي.ايم. فليچر به قانوني ڪارروائي جي ڌمڪي ڏني، تڏهن ڪالوني جو نالو بدلائي "چنگ-يئن" (Tching-Yen) رکيو ويو. بعد ۾ ڇاپن ۾ وري هانگ ڪانگ جو نالو بحال ڪيو ويو، پر ڪردارن لاءِ "فئن" نالو سڀني ايڊيشنن ۾ برقرار رکيو ويو.

## حوالا

زمرو:ناول
زمرو:انگريزي ادب
گڻيش چترٿي

**گَڻيش چَتُرٿي** ( ISO :  ) (مطلب: چوٿين تٿ وارو گڻيس جو ڏڻ )، جنھن کي **ونايڪ چترٿي** (  ) يا ونايڪ چوِٿيِ (  ) يا وِنايگَر چترٿي (  ) جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو، ھڪڙو ھندو ڏڻ آھي جيڪو ھندو ديوتا گڻيش کي سمرپت آھي .  اھو ڏڻ بڊي مھيني جي سھائي چوٿ تي شروع ٿئي ٿو. سڀ کان پھرين ڀڳوان گڻيش جي مورتي سٿاپت ڪئي ويندي آھي. اھي مورتيون ماڻھن جي گھرن ۾ بہ رکجن ٿيون ۽ ساروجنڪ پنڊالن ۾ بہ. اھو ڏڻ ڏھ ڏينھن ھلي ٿو. ھنن ڏھن ڏينھن ۾ ماڻھون ورت رکن ٿا، پوڄائون ۽ آرتٿون ڪيون وڃن ٿيون، الڳ الڳ ويد منترن جو اچار ڪيو وڃي ٿو. پوڄا جي پرساد ۾ مٺايون چاڙھيون وينديون آھن جن مان وڌ ۾ وڌ مشھور آھن مودڪ جيڪي گڻيش ڀڳوان کي وڻندا آھن. اھو ڏڻ ڏھن ڏينھن کان پوءِ اَنَند چوڏس جي ڏينھن پورو ٿئي ٿو. ھن ڏينھن ماڻھون ڌوم ڌام سان، نچندي ڳائيندي مورتيءَ جو جلوس ڪڍندا آھن  ۽ مورتيءَ کي ڪنھن ندي، تلاءُ يا سمنڊ ۾ وسرجت ڪيو ويندو آھي. اڪيلي ممبئيءَ ۾ اي ھر سال اٽڪل 150000 مورتيون وسرجت ڪيون وينديون آھن. اھو مھاراشٽر جو راجڪييہ ڏڻ آھي. 
 
هن ڏڻ ۾ گنيش کي نين شروعاتن ۽ ڏکيايون ھٽائيندڙ ديوتا جي روپ ۾ پوڄيو وڃي ٿو. گڻيش ڀڳوان کي ٻڌي ۽ وديا جو ديوتا بہ مڃيو ويندو آھي. اهو سڄي هندستاني ننڍي کنڊ ۾ هندو ملهائيندا آهن، خاص طور تي مهاراشٽر، مڌيہ پرديش، گجرات، اُتر پرديش، ڪرناٽڪ، اوڊيشا، تيلنگانا، آنڌر پرديش، تمل ناڊو، ڪيرلا ۽ گوئا جهڙن رياستن ۾، ۽ سري لنڪا۾ . گڻيش چترٿي ڀارت جي ٻاھر ٻين هنڌن تي هندو ماڻھن پاران پڻ ملهائي ويندي آهي جيئن تہ آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ڪينيڊا، سنگاپور، ملائيشيا، سريلنڪا، ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو، گيانا، سورينام، ڪيريبين جي ٻين حصن، فجي، ماريشس، ڏکڻ آفريڪا، آمريڪا ۽ يورپ ۾.  گريگورين ڪئلينڊر ۾، گڻيش چترٿي هر سال 22 آگسٽ ۽ 20 سيپٽمبر جي وچ ۾ پوي ٿي. 
زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون
الڪوثر اسلامي يونيورسٽي

**الکوثر اسلامي يونيورسٽي** (اردو:  ) پاڪستان جي گادي واري علائقي اسلام آباد ۾ هڪ اعليٰ شيعه تحقيقاتي يونيورسٽي آهي. اها اسلام آباد جي سيڪٽر H-8/2 ۾ واقع آهي ۽ شروعات ۾ سال 2002ع ۾ "اسلامڪ يونيورسٽي" جي نالي سان قائم ڪئي وئي. يونيورسٽي جو نالو سورة الڪوثر جي نالي تي ۽ سيده فاطمه زهرا سلام الله عليها جي ياد ۾ "الڪوثر" رکيو ويو. هي يونيورسٽي پاڪستان جي شيعه مسلمانن جي اعليٰ ديني ادارن مان هڪ آهي جنهن وٽ استادن ۽ محققن جي قابل ٽيم آهي. اها پاڪستان جي بهترين شيعه اسلامي يونيورسٽي طور سڃاتي وڃي ٿي.  

## حوالا

زمرو:پاڪستان ۾ مدرسا
زمرو:اسلام آباد ۾ مدرسا
زمرو:اسلام آباد ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
جامعہ نعيميہ لاهور

**جامعه نعيميه لاهور** (اردو:جامعه نعيميه) لاهور ۾ هڪ اسلامي يونيورسٽي آهي جيڪا سني بریلوي مسلڪ سان لاڳاپيل آهي. مدرسو سرفراز احمد نعيمي جي والد مفتي محمد حسين نعيمي پاران قائم ڪيو ويو. اها پاڪستان ۾ بریلوي مسلڪ لاءِ سڀ کان وڏي سني اداري جي طور تي ڪم ڪري ٿو.

لفظ "نعيمي" ۽ "نعيميه" نعيم الدين مراد آبادي جي نالي مان ورتل آهي، جيڪا احمد رضا خان جا ويجها ساٿي ۽ شاگرد هئا. ڊاڪٽر راغب حسين نعيمي اداري جا موجوده پرنسپل آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:لاهور ۾ تعليم
زمرو:لاهور ۾ مدرسا
زمرو:لاهور ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ مدرسا
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ مدرسا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليم
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
دارالعلوم ڪراچي

**دارالعلوم ڪراچي** (اردو: دارالعلوم کراچی) ڪراچي، پاڪستان ۾ هڪ وڏو مدرسو آهي. ان جو بنياد مفتي محمد شفيع جون، 1951ع ۾ نانڪ واڙه ۾ رکيو، پوء 17 مارچ، 1957ع تي ڪورنگي، ڪراچي منتقل ڪيو ويو.  

اهو دارالعلوم ديوبند پاران شروع ڪيل دارالعلوم واري نظام جي روايت کي جاري رکيو. ادارو پنهنجي تعليم ۾ مذهبي ۽ دنياوي معاملن ڏانهن هڪ متوازن طريقو اختيار ڪيو آهي.  

مدرسي جو موجوده مهتمم مفتي محمد تقي عثماني آهي.

ثانوي اسڪول ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين ٻنهي لاءِ الڳ الڳ انتظام آهي. اسڪول ۾ اسلامي تعليم جا اعليٰ معيار آهن ۽ اسلامي علوم سان گڏوگڏ همعصر تعليمي مضمونن کي ڍڪيندڙ هڪ گڏيل نصاب پيش ڪيو ويندو آهي. اهو وفاق المدارس العربيه جي تحت اسلامي تعليمي ادارن مان هڪ طور رجسٽرڊ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌ ۾ تعليم
زمرو:سنڌ ۾ مدرسا
زمرو:ڪراچي ۾ مدرسا
زمرو:پاڪستان ۾ مدرسا
زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا
جامعه فريديه

**جامعه العلوم الاسلامیہ الفریدیہ** (اردو: جامعہ العلوم الاسلامیہ الفریدیہ)، عام طور تي "جامعه فريديه" (اردو: جامعه فریدیه)، هڪ ديوبندي مسلڪ سان تعلق رکندڙ اسلامي يونيورسٽي آهي جيڪا پاڪستان جي گاديء واري شهر، اسلام آباد جي سيڪٽر اي-7 ۾ فيصل مسجد جي ويجهو واقع آهي. هي يونيورسٽي سال 1971ع ۾ شيخ الحديث مولانا عبدالله شهيد پاران قائم ڪئي وئي هئي، جيڪا ان جا چانسلر رهيا جيستائين کيس آڪٽوبر 1998ع ۾ نامعلوم هٿياربندن پاران شهيد نه ڪيو ويو. 

سال 2022ع تائين، اها اسلام آباد جي سڀ کان وڏو ۽ پراڻو مدرسو هو ۽ ان ۾ 1,600 شاگرد ۽ 95 کان وڌيڪ استاد هئا. ان کي پاڪستان جي وڏي اسلامي تعليمي ادارن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي ۽ اهو ملڪ جي مختلف حصن ۽ ٻين ملڪن مان پڻ شاگردن کي راغب ڪري ٿو. مدرسو وڏي تعداد ۾ گريجوئيٽ پيدا ڪيا آهن جيڪا اڳتي هلي مشهور اسلامي عالم ۽ واعظ بڻجي ويا آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ مدرسا
زمرو:اسلام آباد ۾ مدرسا
زمرو:اسلام آباد ۾ تعليمي ادارا
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
ڳئون (خاندان)

**ڳئون** (ذيلي خاندان بووينائي) ۾ وچولي کان وڏي سائيز جي 10 نسلن جو هڪ متنوع گروپ شامل آهي، جنهن ۾ ڌوڙ، بائسن، آفريقي مينهن، پاڻي جون مينهون، هرڻ، چار سڱن ۽ ٻارهن سڱ وارا شامل آهن. ڍورن جي هن گروهه جي ميمبرن کي رسمي ذيلي گروپن جي بدران قبيلن ۾ ورهايو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته گروهن اندر ارتقائي لاڳاپا اڃا تائين غير يقيني آهن. عام خاصيتن ۾ کر (Hooves) ۽ عام طور تي گهٽ ۾ گهٽ هڪ نسل جي نوع شامل آهن جنهن ۾ سچا سڱ هوندا آهن. موجود ڍورن جو سڀ کان وڏو گروه ڳئون جو آهي.

**Bovines** (subfamily **Bovinae**) comprise a diverse group of 10 genera of medium to large-sized ungulates, including cattle, bison, African buffalo, water buffalos, and the four-horned and spiral-horned antelopes. The members of this group of bovids are classified into loose tribes rather than formal subgroups, as the evolutionary relationships within the groups are still uncertain. General characteristics include cloven hooves and usually at least one of the sexes of a species having true horns. The largest extant bovine is the gaur.

In many countries, bovine milk and meat is used as food by humans. Cattle are kept as livestock almost everywhere except in parts of India and Nepal, where they are considered sacred by most Hindus. Bovines are used as draft animals and as riding animals. Small breeds of domestic bovine, such as the Miniature Zebu, are kept as pets. Bovine leather is durable and flexible and is used to produce a wide range of goods including clothing and bags.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڳئون (خاندان)
زمرو:جانور
زمرو:حيواني خاندان
گينڊو

**گينڊو** (Rhinocerose) قديم يوناني نالي، "رهينوڪيروس" (ῥινόκερως، نڪ-سڱن وارو)، بن يوناني لفظن "رهس" (ῥίς، نڪ) ۽ "ڪئراس" (κέρας، سڱ) جو مرڪب آهي، خاندان "رهينوسيروٽيڊائ" (Rhinocerotidae) ۾ هڪ-کر واري جانورن (perissodactyls) جي پنج موجوده نوعن ۽ ڪيترن ئي ختم ٿيل نوعن مان ڪنهن جو ميمبر آهي. اهو سپر فيملي، رهينوسيروٽڊيا (Rhinocerotoidea) ۾ واحد زنده خاندان آهي، جن جي ميمبرن کي گينڊا (خاندان) پڻ سڏيو ويندو آهي. موجوده نسلن مان ٻه آفريڪا جا آهن ۽ ٽي ڏکڻ ايشيا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جا آهن.

A **rhinoceros** ( ; ; ; : **rhinoceros** or **rhinoceroses**), commonly abbreviated to **rhino**, is a member of any of the five extant species (or numerous extinct species) of odd-toed ungulates (perissodactyls) in the family **Rhinocerotidae**. It is the only living family in the superfamily Rhinocerotoidea (whose members are also sometimes called rhinoceroses). Two of the extant species are native to Africa, and three to South and Southeast Asia.

Rhinoceroses are some of the largest remaining megafauna: all weigh over half a tonne in adulthood. They have a herbivorous diet, small brains  for mammals of their size, one or two horns, and a thick , protective skin formed from layers of collagen positioned in a lattice structure. They generally eat leafy material, although their ability to ferment food in their hindgut allows them to subsist on more fibrous plant matter when necessary. Unlike other perissodactyls, the two African species of rhinoceros lack teeth at the front of their mouths; they rely instead on their lips to pluck food.

Rhinoceroses are killed by poachers for their horns, which are bought and sold on the black market for high prices, leading to most living rhinoceros species being considered endangered. The contemporary market for rhino horn is overwhelmingly driven by China and Vietnam, where it is bought by wealthy consumers to use in traditional Chinese medicine, among other uses. Rhino horns are made of keratin, the same material as hair and fingernails, and there is no good evidence of any health benefits. A market also exists for rhino horn dagger handles in Yemen, which was the major source of demand for rhino horn in the 1970s and 1980s.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
 

* Rhino Species  & Rhino Images  page on the Rhino Resource Center 
* Rhinoceros entry on World Wide Fund for Nature website.
* Akashinga (formerly the International Anti-Poaching Foundation)
* Free To Use Rhino Images
* Rhinoceros Resources & Photos on African Wildlife Foundation website
* UK Times article: "South African spy chief linked to rhino horn trade" South African spy chief linked to rhino horn trade
* Video on South African government minister's alleged involvement in illegal rhino horn trade. VIDEO: Rhino poacher says Mahlobo is his 'mate' 
* People Not Poaching: The Communities and IWT Learning Platform

گينڊا
زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:سبزي خور مماليا
زمرو:آفريڪا جا جانور
زمرو:ايشيا جا جانور
زمرو:يونيڪورن
 زمرو:رينوسيروٽيڊي
زمرو:ايڪسٽيننٽ ايوسين پهريون ڀيرو ظاهر ٿيو  
زمرو:جان ايڊورڊ گري پاران ٽيڪسا جو نالو ڏنو ويو
بالسان

***بالسان*** (Commiphora gileadensis) **عربي بالسم وڻ**، خاندان برسيراسي ۾ هڪ جھاڙي جو قسم آهي جيڪو سعودي عرب، يمن ، ڏکڻ عمان، سوڊان ۽ ڏکڻ اوڀر مصر ۾، جتان اها متعارف ڪرايو ويو هوندو، وڌندو آهي.  ٻوٽي جا ٻين عام نالن ۾ **بام آف گيلاد** ۽ **مڪي جي ٻوٽي مير شامل آهن.** پر اهو ڪيترن ئي ٻوٽن ۽ انهن مان حاصل ٿيندڙ تاريخي طور تي اهم مهانگي عطر ۽ دوائن جي وچ ۾ تاريخي مونجهاري جي ڪري آهي. 

گليڊ جو سچو بام تمام ناياب هو ۽ اهو ظاهر ٿئي ٿو ته اهو غير لاڳاپيل وڻ *پستاشيا لينٽيسڪس* مان پيدا ڪيو ويندو هو.  *بالسان* نسل ۾ *[[Commiphora foliacea|ڪميفورا فوليا]]* پڻ شامل ڪيو ويندو هو، پر ان کي هڪ الڳ نسل جي طور تي سڃاڻپ ۽ بيان ڪيو ويو، 
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ٻوٽا
ڪتا (خاندان)

**ڪينينائ يا ڪتن جو خاندان** (Caninae) جن جا ميمبر **ڪينئنز** (Canines؛) جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، ڪينيڊائ (Canidae) ذيلي خاندان ۾ ناپيد ٿيل باروفاگينائ ۽ هسپرو ڪونينائ سان گڏ واحد زنده ذيلي خاندان آهي.  اها پهرين ڀيرو اتر آمريڪا ۾، اوليگوسين دور جي دوران تقريباً 35 ملين سال اڳ ظاهر ٿيو، پوء مايوسين دور جي آخر ۾، ڪجهه 7 کان 8 ملين سال اڳ، ايشيا ۽ پراڻي دنيا جي ٻين هنڌن (آفريڪا، يورپ، اوشينيا، وغيره) تي پکڙجي ويا. 

فاسل رئنج: اوليگوسين دور کان هالوسين دور تائين(34 ملين سال اڳ کان اڃ تائين)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا



زمرو:ڪتا (خاندان)
زمرو:جانور
زمرو:حيوانات
زمرو:حيواني خاندان
زمرو:مايوسين دور ۾ پهريون ظهور
گهوڙا (خاندان)

**ايڪويڊائ** (Equidae)، عام طور تي **گهوڙن جي خاندان** جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، گھوڙن ۽ لاڳاپيل جانورن جو حياتياتي خاندان آهي، جنهن ۾ گڌا، زيبرا ۽ ڪيتريون ئي ناپيد نوعون شامل آهن، جيڪا صرف فوسلز مان سڃاتل آهن. هي خاندان 50 ملين سال اڳ، يوسين دور ۾، هڪ ننڍڙي، گهڻن کرڻ  واري جانور (Ungulate) کان وڏن، هڪئي کر واري جانورن ۾ ارتقا پذير ٿيو. سڀئي موجوده نوعون *ايڪوس* نسل ۾ آهن، جن جي اصل اتر آمريڪا جي آهي. ايڪويڊائ جو تعلق پيريسوڊڪٽيلا جي آرڊر سان آهي، جنهن ۾ موجوده ٽيپر ۽ گينڊا ۽ ڪيترائي ناپيد خاندان شامل آهن. اهو وڌيڪ خاص طور تي سپر فيملي ايڪووڊيا ۾ درجابندي ڪيو ويو آهي، جڏهن ته ٻيو واحد خاندان ناپيد ٿيل پيليوٿيريڊائ آهي. اصطلاح **ايڪوئڊ** گهوڙي خاندان جي ڪنهن به ميمبر ڏانهن اشارو ڪري ٿو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:گهوڙا (خاندان)
زمرو:جانور
زمرو:حيوانات
زمرو:حيواني خاندان
اوسٽيڪٿيز

**اوسٽيڪٿيز** (Ostechthyse؛ /ˌɒstiːˈɪkθiːz/ ost-ee-IK-theez؛ قديم **[[يوناني ٻولي|يوناني]]**: ὀστέον، **اوسٽيون، هڏي ۽** ἰχθύς، **اڪٿس، مڇي مان**)، جنهن کي اوسٽيڪٿيان پڻ چيو ويندو آهي يا عام طور تي هڏن واري مڇي جي نالي سان سڏيو ويندو آهي، '''<small>ڪرنگھيدار</small> <small>جانورن</small>''' (vertebrates) جي هڪ متنوع ڪڙي آهي، جنهن ۾ اندروني اسڪيلٽن بنيادي طور تي هڏن جي ٽشون مان ٺهيل هوندو آهي. انهن جي مقابلي ۾ <small>'''ڪونڊرڪٿيز'''</small> (ڪارٽيليج واري مڇيون) ۽ ناپيد ٿيل **پليڪوڊرمز** ۽ **اڪينٿوڊينز** سان مقابلو ڪري سگهجي ٿو، جنهن ۾ اينڊوسڪليٽن بنيادي طور تي ڪارٽيلج مان ٺهيل هوندا آهن. موجوده مڇين جي اڪثريت اوسٽيڪٿيز خاندان، هڪ انتهائي متنوع ۽ گهڻائي وارو گروپ، جنهن ۾ 45 آرڊر، 435 کان وڌيڪ خاندان ۽ 28,000 نوعون شامل آهن، جون ميمبر آهن.

هي گروپ ٻن مکيه ڪليڊن ۾ ورهايل آهي، ري-فِن واري (ray-finned) مڇيون (ايڪٽينوٽريجيئن، جيڪا موجوده مڇين جي وڏي اڪثريت ٺاهيندي آهي) ۽ لوب-فِن واري (Lobe-finned) مڇيون (سارڪوٽريجيئن)، جنهن سڀني زميني ڪرنگهي وارن جانورن، يعني ٽيٽراپوڊ کي جنم ڏنو. هڏن واري  مڇين جا سڀ کان پراڻا ڄاتل سڃاتل فوسلز آخري سلورين دور کان لڳ ڀڳ 425 ملين سال پراڻا آهن، جيڪا پڻ عبوري فوسلز آهن، جيڪا هڪ ڏند جو نمونو ڏيکارين ٿا جيڪو شارڪ ۽ سچي هڏن جي مڇين جي ڏندن جي قطارن جي وچ ۾ آهي.   نالي جي باوجود، اهي ابتدائي بنيادي هڏن جون مڇيون اڃا تائين اوسيفڪيشن جي طور تي ترقي نه ڪيون هيون ۽ انهن جا کنڊر اڃا تائين گهڻو ڪري ڪارٽيليج وارا هئا ۽ مکيه امتيازي خاصيت جيڪا انهن کي ٻين مڇين جي ڪليڊز کان ڌار ڪري ٿي، اها هئي اڳئين پائوچ جي ترقي جيڪا آخرڪار ترڻ جي مثاني ۽ ڦڦڙن ۾ ترتيب سان ترقي ڪئي.

هڏن واري مڇيون وسيع طور تي يوٽيليوسٽومي جي برابر آهي. پيليونٽولوجي ۾ اصطلاح هڪجهڙا آهن. ايڪٿيالاجي ۾ فرق اهو آهي ته يوٽيليوسٽومي هڪ ڪليڊ وارو نظريو پيش ڪري ٿو جنهن ۾ زميني ٽيٽراپوڊ شامل آهن، جيڪا لوب-فنڊ مڇين مان ارتقا پذير ٿيا. تازو تائين، اڪثر ايڪٿيالوجسٽن جو نظريو اهو رهيو آهي ته اوستيڪٿائيز پيرافيليٽڪ هئا ۽ انهن ۾ صرف مڇيون شامل آهن. جڏهن ته، سال 2013ع کان وٺي وڏي پيماني تي حوالو ڏنل اڪٿائولاجي جا پيپر فائلوجينياتي شجري سان شايع ڪيا ويا آهن جيڪا هڏن واري مڇين کي ٽيٽراپوڊ سميت هڪ ڪليڊ طور پيش ڪن ٿا.

## وصفون

## درجه بندي

## فائيلوجينياتي شجرو

## حياتيات

## مثالون

## ڪارٽيليج واري مڇين سان مقابلو

## پڻ ڏسو

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*  
* 

زمرو:هڏي واري مڇيون
زمرو:مڇيون
زمرو:حيواني خاندان
زمرو:مڃين جو قسمون
زمرو:ڪورڊيٽا
زمرو:مڇين جي ارتقا  
زمرو:گناٿوسٽوماٽا
 
زمرو:پرڊولي پهرين ظاهر 
زمرو:موجوده سلورين پهرين ظاهر 
زمرو:سپر ڪلاسز (حياتيات)
خرگوش (خاندان)

**خرگوش** (Leporidae؛ /ləˈpɔːrɪdiː, -daɪ/) خرگوش (ليپس) جو خاندان آهي، جنهن ۾ مجموعي طور تي 70 کان وڌيڪ نوعون موجود آهن. پڪاس (Pikas) سان گڏ، ليپوريڊائي مماليا جو آرڊر لاگومورفا ٺاهيندو آهي. ليپوريڊائي پڪاس کان ان لحاظ کان مختلف آهن، جو انهن جي ڀوري پڇ، ڊگها ڪن ۽ پوئين ٽنگون آهن.

**Leporidae** () is the family of rabbits and hares (*[[Lepus]]*), containing over 70 species of extant mammals in all. Together with the pikas, the Leporidae constitute the mammalian order Lagomorpha. Leporidae differ from pikas in that they have short, furry tails and elongated ears and hind legs.

The common name *rabbit* usually applies to all genera in the family except *[[Lepus]]*, while members of the genus *Lepus* (comprising nearly half the species) are usually called *hares*. Like most common names, however, the distinction does not match current taxonomy completely; jackrabbits are members of *Lepus*, and members of the genera *[[Pronolagus]]* and *[[Caprolagus]]* are called *red rock hares* and *hispid hares* respectively.

Various countries across all continents except Antarctica and Australia have indigenous species of Leporidae. Furthermore, the European rabbit, *Oryctolagus cuniculus*, and the European hare, *Lepus europaeus*, have been introduced to Australia and to many other islands, where they pose serious ecological and commercial threats due to their adaptability and lack of natural predators.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:خرگوش (خاندان)
زمرو:حيوان
زمرو:حيواني خاندان
مزدورن جي انتظامي ڪائونسل

**مزدورن جي انتظامي ڪائونسل**  مزدورن جي انتظامي ڪائونسل اهڙو ادارتي فورم آهي جيڪو انهن ڪارخانن، ادارن يا صنعتي يونٽن ۾ قائم ڪيو ويندو آهي جتي پنجاهه يا ان کان وڌيڪ ماڻهو ملازم هجن. هن ڪائونسل جو بنيادي مقصد مزدورن ۽ انتظاميه جي وچ ۾ گڏيل صلاح، تعاون ۽ هم آهنگي کي فروغ ڏيڻ آهي ته جيئن صنعتي لاڳاپا بهتر رهن ۽ تڪرارن کان بچاءُ ممڪن بڻجي سگهي.

## ڪائونسل جي جوڙجڪ
ڪائونسل جي جوڙجڪ اهڙي نموني ڪئي ويندي آهي جو ان ۾ مزدورن ۽ انتظاميه ٻنهي جي نمائندگي برابر هجي، جڏهن ته ڪائونسل جو ڪنويئر انتظاميه مان مقرر ڪيو ويندو آهي. ڪائونسل ۾ شامل انتظاميه جا نمائندا عام طور ڊائريڪٽرن، انهن جي نامزد ڪيل ماڻهن يا سينيئر ايگزيڪيوٽوز مان هوندا آهن، جڏهن ته مزدورن جا نمائندا ساڳئي اداري ۾ ڪم ڪندڙ مزدور هوندا آهن. جيڪڏهن اداري ۾ '''گڏيل سوديبازي جو ايجنٽ''' موجود هجي ته مزدورن جا نمائندا ان جي ذريعي نامزد ڪيا ويندا آهن، ۽ جيڪڏهن اهڙو ايجنٽ موجود نه هجي ته مزدور پاڻ ڳجهي ووٽ ذريعي سادي اڪثريت سان پنهنجا نمائندا چونڊيندا آهن. مزدورن جا نمائندا عام طور ٻن سالن لاءِ عهدي تي مقرر ٿيندا آهن..

## ڪائونسل جي گڏجاڻي
مزدورن جي انتظامي ڪائونسل جي گڏجاڻين ۾ مزدورن جا نمائندا مڪمل طور شرڪت ڪندا آهن، ۽ اداري جي انتظام سان لاڳاپيل تقريباً سڀ معاملا بحث هيٺ آڻي سگهجن ٿا، سواءِ انهن معاملن جي جيڪي سڌي طرح تجارتي يا مالي ڏيتي ليتي سان لاڳاپيل هجن. ڪائونسل جو ڪردار رڳو مشاورتي نه هوندو آهي، بلڪه اهو صنعتي ماحول کي بهتر بڻائڻ لاءِ فعال نموني ڪم ڪندو آهي..

## ڪائونسل جا ڪم
ڪائونسل جا بنيادي ڪم پيداوار، ڪارڪردگي ۽ افاديت ۾ بهتري، اجرتن ۽ ڪم جي شرح جو تعين، مزدورن جي منصوبا بندي سان منتقلي، اجرتي نظام ۾ نون طريقن جو نفاذ، ٺيڪيدارن ذريعي ملازم مزدورن لاءِ گهٽ ۾ گهٽ سهولتن جي فراهمي، ۽ مالڪ ۽ مزدورن وچ ۾ باهمي سمجهه کي وڌائڻ شامل آهن. ان کان سواءِ، ڪائونسل اختلافن کي ٻطرفي ڳالهين ذريعي حل ڪرڻ، روزگار جي تحفظ، ڪم جي سلامتي، صحت، نوڪريءَ سان اطمينان ۽ اداري اندر هم آهنگ ڪم ڪندڙ حالتن کي يقيني بڻائڻ ۾ پڻ ڪردار ادا ڪندي آهي. مزدورن جي ٻارن لاءِ فني، سيڪريٽيريل ۽ اڪائونٽنگ تعليم جون سهولتون فراهم ڪرڻ ۽ اداري اندر فني تربيت کي فروغ ڏيڻ پڻ ڪائونسل جي ذميوارين ۾ شامل آهي..
ڪجهه اهم انتظامي معاملن ۾ انتظاميه لاءِ لازمي آهي ته هو مزدورن جي نمائندن کان لکيل صلاح حاصل ڪري. انهن معاملن ۾ سروس رولز جي تياري، ترقي ۽ نظم و ضبط بابت پاليسيون، ڪم ڪندڙ حالتن ۾ تبديليون، ملازمن جي تربيت، تفريحي ۽ فلاحي سهولتون، ڪم جا ڪلاڪ، وقفا، موڪلن جو شيڊيول، ۽ اداري اندر نظم و ضبط سان لاڳاپيل معاملا شامل آهن. مزدورن جا نمائندا پنهنجي ابتڙ به اهڙن معاملن بابت لکيل صلاح ڏئي سگهن ٿا، جنهن تي انتظاميه کي مقرر مدت اندر ڪائونسل جي گڏجاڻي سڏائي غور ڪرڻو پوندو آهي.
انتظاميه مزدورن جي نمائندن طرفان ڏنل صلاح جو مقرر وقت اندر جواب ڏيڻ جي پابند هوندي آهي، ۽ اهڙي صلاح کي رڳو اداري جي سڀ کان مٿانهين انتظامي حيثيت رکندڙ شخص طرفان ئي رد ڪري سگهجي ٿو. جيڪڏهن مزدورن جي صلاح رد ڪئي وڃي ته اهو معاملو گڏيل سوديبازي جو ايجنٽ ٻطرفي ڳالهين لاءِ اڳتي وڌائي سگهي ٿو، جتي صنعتي تڪرارن جي حل بابت لاڳو قانوني طريقا اختيار ڪيا ويندا آهن.
مزدورن جي انتظامي ڪائونسل کي اداري جي ڪم ڪار بابت مناسب معلومات حاصل ڪرڻ جو حق هوندو آهي، ۽ انتظاميه اهڙي معلومات فراهم ڪرڻ جي پابند هوندي آهي. ڪائونسل مقرر ڪيل وقفن سان گڏجاڻيون ڪندي آهي. جيڪڏهن ڪنهن اداري ۾ ڪائونسل قائم نه ڪئي وڃي يا اها صحيح نموني ڪم نه ڪري، ته مزدور يا گڏيل سوديبازي جو ايجنٽ رجسٽرار وٽ شڪايت داخل ڪري سگهي ٿو.

## حوالا
نيولا (خاندان)

**نيولا** يا **مسٽيليڊي** (Mustelidae؛ /mʌˈstɛlɪdiː/; لاطيني مسٽيلا، ويزل مان) گوشت خور مماليا جو هڪ متنوع خاندان آهي. جنهن ۾ ويزل، نيولا، اوٽر، پوليڪٽس، مارٽين، گريسن ۽ وولورين شامل آهن. ٻي صورت ۾ مسٽيليڊس (Mustelids) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، اهي ڪارنيوورا آرڊر جي سب آرڊر ڪينيفورميا ۾ سڀ کان وڏو خاندان ٺاهيندا آهن جن ۾ نو ذيلي خاندانن ۾ تقريبن 66 کان 70 جنسون آهن.

The **Mustelidae** (; from Latin , weasel) are a diverse family of carnivoran mammals, including weasels, badgers, otters, polecats, martens, grisons, and wolverines. Otherwise known as **mustelids** (), they form the largest family in the suborder Caniformia of the order Carnivora with about 66 to 70 species in nine subfamilies.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:نيولا (خاندان)
زمرو:حيواني خاندان
ايشيا ۾ حملو ڪندڙ نوعن جي فهرست

هي **[[ايشيا]] ۾ [[ناگوار نسلون|حملو ڪندڙ نوعون]]** جي هڪ فهرست آهي. هڪ '''نوع''' کي حملو ڪندڙ سمجهيو ويندو آهي جيڪڏهن اها انساني عمل سان ڪنهن اهڙي جڳهه يا علائقي ۾ متعارف ڪرائي ويندي آهي، جتي اهو اڳ ۾ قدرتي طور تي موجود نه هجي (يعني، هڪ مقامي نوع نه هجي)، انسانن جي وڌيڪ مداخلت کان سواءِ نئين جڳهه ۾ نوع جي آبادي قائم ڪرڻ جي قابل ٿي وڃي ۽ نئين جڳهن ۾ هڪ آفت بڻجي وڃي، جيڪو سڌو سنئون زراعت ۽ مقامي حياتياتي تنوع کي خطرو ڪري ٿو. 

اصطلاح حملو ڪندڙ نوعون انهن نوعن جي هڪ ذيلي سيٽ کي ظاهر ڪري ٿو جيڪي متعارف ڪرايل نوعن جي طور تي بيان ڪيو ويو آهن. جيڪڏهن هڪ نوع متعارف ڪرائي وئي آهي پر مقامي آهي ۽ زراعت يا مقامي حياتياتي تنوع لاءِ مسئلو نه آهي، ته پوءِ ان کي حملو ڪندڙ نوع نه ٿو سمجهي سگهجي ۽ هن فهرست ۾ شامل نه آهن.
## ٻوٽا
* ايڇورنيا ڪراسپس (واٽر هائيڪينٿ)
* ليمنوچارس فلاوا (پيلو برهيڊ)
* پسٽيا اسٽريٽيوٽس (واٽر ليٽس)
* لينٽانا ڪيمارا (لينٽانا) 
* يوپيٽوريم ايڊينوفورس
* ايپيپريمنم اوريم (ڊيولز آئيوي، پوٿوس)
* سوئيٽينيا ميڪروفيلا (ماهوگني) 
* مائروڪسيلون بالسامم (پيرو جو بالسم) 
* اسپاٿوڊيا ڪيمپانولاٽا (آفريقي ٽيولپ وڻ) 
* بگنونيا ميگنيفيڪا (گلو وائن) 
### ڪيڪٽس
* اوپونٽيا اسٽريڪٽا (پرڪلي پيئر ڪيڪٽس) 
* ڪلوسيا روزا 
* پينڪم ميڪسم (گني گراس)
* بوئرهاويا ڪوڪينيا (سڪارليٽ اسپائيڊرلنگ) 
* امبروسيا ٽرفيڊا (وائينٽ ريگويڊ)

## جانور
## ملڪ جي مخصوص حملي آور فهرستون
## حوالا

زمرو:حملو ڪندڙ نوعون
زمرو:نوع (حياتيات)
زمرو:ايشيا جي ماحوليات
زمرو:ايشيا ۾ حملو ڪندڙ نوعون
زمرو:ايشيا جا حياتي جا دائره
زمرو:ايشيا سان لاڳاپيل فهرستون
بلوچستان جو وڏو وزير

**بلوچستان جو وڏو وزير** (اردو:وزیر اعلیٰ بلوچستان) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي حڪومت جو سربراهه آهي. وڏو وزير بلوچستان حڪومت جي قانون ساز شاخ جي اڳواڻي ڪندو آهي ۽ صوبائي اسيمبلي طرفان چونڊيو ويندو آهي. جيستائين کيس اسيمبلي جو اعتماد حاصل آهي، وڏي وزير جو مدو پنجن سالن لاءِ آهي ۽ ان تي ڪا به ڀيرڻ جي حد ناهي. سرفراز بگٽي بلوچستان جو موجوده وڏو وزير آهي. بلوچستان جي موجوده ڪابينا 14 ميمبرن تي مشتمل آهي.

بلوچستان جو وڏو وزير بلوچستان جي صوبائي اسيمبلي طرفان بلوچستان، پاڪستان ۾ صوبائي حڪومت جي سربراهه طور چونڊيو ويندو آهي.  
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
زمرو:حڪومت بلوچستان، پاڪستان
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي سياست
زمرو:حڪومت بلوچستان، پاڪستان جا سياسي عهديدار
مڇين جو لڏپلاڻ

**مڇين جي لڏپلاڻ** (Fish migration) هڪ علائقي يا پاڻي جي جسم کان ٻئي علائقي ڏانهن مڇين پاران وڏي پيماني تي منتقلي آهي. مڇين جا ڪيترائي قسم باقاعده بنيادن تي، روزانو کان ساليانو يا ان کان وڌيڪ وقت جي پيماني تي ۽ ڪجهه ميٽرن کان هزارين ڪلوميٽرن جي فاصلي تي لڏپلاڻ ڪن ٿا۔ اهڙا لڏپلاڻ عام طور تي بهتر کاڌ خوراڪ يا پيدائش لاءِ ڪيا ويندا آهن، پر ٻين حالتن ۾ سبب واضح نه آهن.

مڇين جي لڏپلاڻ ۾ مڇين جي گروهن جي نقل حرڪت شامل آهي، جيڪي هڪ پيماني تي ۽ مدت تي، عام روزاني سرگرمين دوران پيدا ٿين ٿيون. ڪجهه خاص قسم جي لڏپلاڻون کاري پاڻي کان مٺي پاڻي طرفان لڏپلاڻ ڪندڙ يعني ايناڊرومس (Anadromous) آهن. جنهن ۾ بالغ مڇيون جيڪا  سمنڊ ۾ رهنديون آھن ۽ تازي پاڻيءَ ۾ اٻڻ لاءِ هجرت ڪن ٿيون ۽ ڪيٽڊرومس (Ketadromous) جنهن ۾ بالغ مڇي تازي پاڻيءَ ۾ رهيي ٿي ۽ اٻڻ لاءِ لوڻ واري پاڻيءَ طرفان لڏپلاڻ ڪنديون آهن.

سامونڊي چاري جون مڇيون اڪثر ڪري پنهنجي اٻڻ جي وچ ۾ وڏيون هجرتون ڪن ٿيون. کاڌ خوراڪ ۽ نرسري جي ميدانن ۾ انهن جون حرڪتون سامونڊي وهڪرن سان ۽ سال جي مختلف وقتن تي مختلف علائقن ۾ کاڌي جي دستيابي سان لاڳاپيل آهن. لڏپلاڻ جون نقل حرڪت جزوي طور تي ان حقيقت سان ڳنڍيل ٿي سگهن ٿيون ته مڇي پنهنجي اولاد کي سڃاڻي نه ٿي سگهندي آهن ۽ هن طريقي سان حرڪت ڪرڻ پاڻ پنهنجي نسل کي خوراڪ بڻائڻ (Cannibalism) سان بچائي ٿو. ڪجهه نسلن کي سمنڊ جي قانون تي گڏيل قومن جي ڪنوينشن پاران انتهائي لڏپلاڻ ڪندڙ نسلن جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي. اهي وڏيون پيلاجڪ مڇيون آهن، جيڪي مختلف قومن جي خاص اقتصادي علائقن مان اندر ۽ ٻاهر منتقل ٿين ٿيون ۽ اهي ٻين مڇين کان معاهدي ۾ مختلف طور تي ڍڪيل آهن.

سالمن ۽ پٽي ٿيل باس مڇيون مشهور ايناڊرومس آهن ۽ تازي پاڻيءَ جون "ايل مڇيون" ڪيٽڊرومس آهن جيڪيون وڏي لڏپلاڻ ڪن ٿيون. بُل شارڪ هڪ يوري هئلائن (Euryhaline) نوع آهي. جيڪا پنهنجي مرضي سان تازي پاڻيءَ کان لوڻ واري پاڻيءَ ڏانهن منتقل ٿئي ٿي ۽ ڪيتريون ئي سامونڊي مڇيون هڪ عمودي لڏپلاڻ ڪن ٿيون يعني رات جو کاڌ خوراڪ لاءِ مٿاڇري تي اڀرن ٿيون ۽ ڏينهن جو سمنڊ جي هيٺين پرتن ۾ ٻڏي وڃن ٿيون. ڪجهه مڇيون، جهڙوڪ ٽونا مڇي سال جي مختلف وقتن تي، گرميء پد جي درجي بندي جي پٺيان اتر ۽ ڏکڻ ڏانهن  منتقل ٿين ٿيون. سڀ کان ڊگهي تازي پاڻيءَ جي لڏپلاڻ واري مڇي، ڊوراڊا ڪيٽ فش آهي، جيڪا ايميزون نديءَ کان 5,500 ڪلوميٽر (3,400 ميل) مٿيان طرفان سفر ڪري ٿي. لڏپلاڻ جا اها نمونا مڇي جي شڪار جي صنعت لاءِ تمام گهڻي دلچسپي رکن ٿا. تازي پاڻيءَ ۾ مڇين جي نقل حرڪت پڻ ٿينديون آهن. اڪثر مڇيون آنا ڏيڻ لاءِ دريائن مان مٿان ڏانهن ترنديون آهن ۽ اها روايتي نقل حرڪت ڊيمن جي تعمير سان تيزي سان خراب ٿي رهيي آھي.

## درجه بندي
چارو مڇي: 

## تمام گهڻي لڏپلاڻ ڪندڙ نوعون

## ٻيا مثال

## تاريخي استحصال

## مائيڪسو وائرس نسلون

## پڻ ڏسو

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* **[[گڏيل قومون]]**: لڏپلاڻ ڪندڙ نسلن تي ڪنوينشن جو تعارف 
* لڏپلاڻ ڪندڙ اتر سمنڊ - اتر سمنڊ واري علائقي ۾ مڇي جي لڏپلاڻ جي مسئلن کي حل ڪرڻ تي بين الاقوامي منصوبو 
* مڇي جي لڏپلاڻ جو نيٽ ورڪ - مڇي جي لڏپلاڻ جي موضوع تي ڪم ڪندڙ ماهرن جو عالمي نيٽ ورڪ 

زمرو:اڪٿايولاجي 
زمرو:مڇيون
زمرو:حيواني رويا
زمرو:مڇين جو لڏپلاڻ 
زمرو:حيواني سرگرميون
زمرو:حيوانات جو لڏپلاڻ
زمرو:اڪٿايولاجي 
زمرو:آبي ماحوليات 
زمرو:جانورن جو لڏپلاڻ 
زمرو:مڇين جو لڏپلاڻ 
زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون
خيبر پختونخوا جي حڪومت

**خيبر پختونخواه جي حڪومت** (اردو: **حکومتِ خیبر پختونخواہ؛ پشتو: د خیبر پختونخواہ حکومت**) پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي صوبائي حڪومت آهي. ان جا اختيار ۽ ڍانچو سال 1973ع جي آئين جي شقن ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جنهن جي مطابق 32 ضلعا ان جي اختيار ۽ دائري اختيار ۾ اچن ٿا. حڪومت ۾ ڪابينا، خيبر پختونخواہ اسيمبلي جي ميمبرن مان چونڊيل ۽ هر کاتي ۾ غير سياسي سول اسٽاف شامل آهن. صوبو هڪ هڪ-ايواني قانون ساز اداري جي ذريعي سنڀاليو ويندو آهي. حڪومت جي سربراھ کي وزير اعليٰ سڏيو ويندو آهي. وزير اعليٰ، هميشہ اسيمبلي ۾ نمائندگي ڪندڙ سياسي پارٽي جو اڳواڻ، ڪابينا جي ميمبرن کي چونڊيندو آهي، تنھنڪري وزير اعليٰ ۽ ڪابينا حڪومت جي ڪم جا ذميوار آهن ۽ عهدي تي رهڻ جا حقدار آهن، جيستائين چونڊيل اسيمبلي انهن تي اعتماد برقرار رکي ٿي. صوبي جي سربراھ کي گورنر سڏيو ويندو آهي، جيڪو صدر پاران وفاقي حڪومت جي ڏنل نالن م هڪ کي مقرر ڪيو ويندو آهي، جڏهن تہ صوبي جو انتظامي سربراھ چيف سيڪريٽري خيبر پختونخوا هوندو آهي.

زمرو:پاڪستان جون صوبائي حڪومتون
زمرو:خيبر پختونخوا
ڌوتي

**ڌوتي ** ڌوتي  پيرن جي مرن تائين پهتل ھڪ لنگوٽي جهڙو ڪپڙو آهي، جيڪو چيلھ ۽ ٽنگن جي چوڌاري ويڙهيو ويندو آهي، ۽ شڪل ۾ پتلون سان مشابهت رکي ٿو۔ ڌوتي ڀارت ۾ مردن جي قومي  لباس مان هڪ آهي۔ ڌوتي عام طور تي ان سبيل، مستطيل شڪل واري ڪپڙي مان تيار ڪئي ويندي آهي، جنهن جي ڊيگهه اڪثر ڪري لڳ ڀڳ چار گز (تقريباً 3.7 ميٽر) هوندي آهي۔

 

ڌوتي ساڙي جو مرداڻو مد مقابل لباس آهي، جيڪا عورتون مذهبي ۽ غير مذهبي تقريبن ۽ محفلن ۾ پائينديون آهن۔ پيتامبر زرد رنگ جي ريشمي ڌوتي کي چيو ويندو آهي، جيڪا خوش بختي ۽ مبارڪ موقعن تي پاتي ويندي آهي. زرد رنگ جي ريشمي ڌوتي کي پيتامبر چيو ويندو آهي، جيڪا خوش بختي ۽ مبارڪ موقعن تي پاتي ويندي آهي. جيتوڻيڪ مُنڊو يا ويشٽي لفظ اڪثر “ڌوتي” جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن، پر اهي ڌوتي کان مختلف آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌوتي کي ٽنگن جي چوڌاري ويڙهي، پتلون جهڙي شڪل ۾ ٻڌو ويندو آهي  ڏکڻ ڀارت ۾ ڌوتي کي وڌيڪ پنجڪچم جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، جيڪا ڪڏهن ڪڏهن ناچن دوران به پاتي ويندي آهي، جهڙوڪ مون واڪ جهڙا ناچ.ڌوتي ۽ لنگي انهيٰ معنيٰ ۾ خالص ڀارتي لباس آهن، جو انهن جو استعمال هن ملڪ ۾ قديم زماني کان ٿيندو اچي ٿو۔ البت، ڪپڙي کي چيلھ جي چوڌاري ويڙهڻ جو جيڪو ملندڙ جلندڙ طريقو آهي، اهو قديم مصر، ميسوپوٽيميا ۽ يونان ۾ به رائج نظر اچي ٿو، جيڪو انهن ملڪن جي قومي لباس ۽ ڀارت جي لباس وچ ۾ هڪ تاريخي لاڳاپي جو اشارو ڏئي ٿو۔ پر اڃا تائين يقين سان اهو نٿو چئي سگهجي ته ڌوتي ۽ لنگي کي ويڙهڻ جا اهي مخصوص طريقا اولهه کان ڀارت ۾ آيا، يا ان جي ابتڙ، ڀارت مان ميسوپوٽيميا، مصر ۽ يونان ڏانهن منتقل ٿيا.
زمرو:پاڪستاني لباس
ساڙي

**ساڙي** جنھن کي انگريزي ۾ **ساري** ۽ بنگالي ۾ **شاڙي** چوندا آھن ڀارت ۾ عورتن جو هڪ روايتي لباس آهي، جيڪو ويڙهيل ڪپڙي جي صورت ۾ پاتو ويندو آهي.ساڙي اڻسبيل، اُڻيل ڪپڙي جي هڪ ڊگهي پٽي تي مشتمل هوندي آهي، جيڪا لباس طور جسم تي ترتيب سان ويڙهي ويندي آهي؛ ان جو هڪ ڇيڙو چيلھ سان ٻڌبو آهي، جڏهن ته ٻيو ڇيڙو هڪ ڪلهي تي چادر يا رئي وانگر رکيو ويندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن پيٽ جو ڪجهه حصو کليل به رهندو آهي . ساڙي جي ڊيگهه عام طور تي 4.5 کان 9 گز (يعني تقريباً 4.1 کان 8.2 ميٽر) تائين هوندي آهي، جڏهن ته ويڪر 24 کان 47 انچ (يعني 60 کان 120 سينٽي ميٽر) تائين ٿيندي آهي 
. ساڙي ڀارت، بنگلاديش، سري لنڪا، نيپال ۽ پاڪستان ۾ قومي يا روايتي لباس جي صورت ۾ پاتي وڃي ٿي۔ ساڙي ٺاهڻ ۽ ويڙهڻ جا مختلف نالا ۽ انداز موجود آهن، جن مان سڀ کان عام نيِوي انداز آهي۔ ساري عام طور تي هڪ تنگ قميص سان پاتي ويندي آهي، جنهن کي چولي چيو وڃي ٿو (ڏکڻ ڀارت ۾ ان کي راويڪي يا ڪُپاسا، اتر ڀارت ۾ چولي ۽ نيپال ۾ چولو چيو ويندو آهي)، ۽ هيٺان هڪ اسڪرٽ جهڙو ڪپڙو پاتو ويندو آهي، جنهن کي گهگهرا، پرڪر يا ال-پاواڊائي چيو وڃي ٿو . ساڙي اڄ به برصغير ۾ فيشن جو حصو آهي ۽ علائقي جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ان کي باقاعده يا رسمي لباس پڻ سمجهيو وڃي ٿو

## تاريخ

ساڙي، جيڪا سڀ کان وڌيڪ عام طرح ڀارتي لباس سمجهي وڃي ٿي، ان کي ڀارتي فقط ان حد تائين چيو وڃي ٿو، جيترو حصو چيلھ کان هيٺ سان واسطو رکي ٿو۔ ٻڌ مت ۽ ابتدائي هندو دؤر جي مجسمن ۽ تصويرن تي هڪ نظر وجهڻ سان اهو ظاهر ٿئي ٿو ته ساري کي سينو ڍڪيندي ۽ مٿي تي اوڍڻ وارو انداز اصل ۾ ڀارتي نه هو، بلڪه ڀارتي لباس جي فيشن ۾ پرڏيهي عنصر محسوس ٿئي ٿو۔ يقين سان نٿو چئي سگهجي ته اهو عنصر پارسي عورتن معرفت متعارف ٿيو، يا ان کان گهڻو اڳ ئي يوناني-باختريائي اثر هيٺ آيو، يا شايد سٿين–هونن جي يلغارن جي نتيجي ۾ داخل ٿيو.

## حوالا
زمرو:پاڪستاني لباس
ڪرتو

**ڪرتو** يا **پھراڻ** ڏکڻ ايشيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ پاتي ويندڙ ڍلي، بغير ڪالر واري قميص جو نالو آهي، جيڪو هاڻي دنيا جي ٻين حصن ۾ به پاتو وڃي ٿو. ان جون پاڙون مرڪزي ايشيا جي خانہ بدوش قومن جي قديم يا اوائلي وچئين دور جي ٽيونڪ يا مٿئين جسم جي پوشاڪ تائين وڃن ٿيون۔ صدين دوران، خاص طور تي ڏکڻ ايشيا ۾، ڪرتو انداز، بناوت ۽ استعمال جي لحاظ کان ترقي ڪندو رهيو آهي، ۽ اڄ اهو روزمره جي استعمال سان گڏوگڏ رسمي موقعن تي به پاتو وڃي ٿو. روايتي طور ڪرتو ڪپهه يا ريشم مان تيار ڪيو ويندو آهي۔ اهو سادو به پاتو وڃي ٿو يا ڪڙهائيءَ سان سينگاريل، جهڙوڪ چڪن-ڪاريءَ سان۔ ڪرتو مٿئين جسم تي ڍلو يا ڪجهه حد تائين تنگ به ٿي سگهي ٿو، ۽ عام طور پائيندڙ جي گوڏن کان ٿورو مٿي يا ڪجهه هيٺ تائين لهي ٿو. روايتي ڪرتي جي اڳئين ۽ پٺئين حصا مستطيل ڪپڙي مان ٺهيل هوندا آهن، ۽ هيٺان پاسن کان سلائي کليل ڇڏي ويندي آهي، مختلف ڊيگهه تائين، ته جيئن هلڻ ڦرڻ ۾ آساني رهي۔ روايتي ڪرتي جون ٻانهون ڪارائي تائين ٿينديون آهن، کلاسيون ٿينديون آهن، انهن جا ڇيڙا صرف موڙيل هوندا آهن، ڪف لڳل نه هوندا آهن۔ ڪرتو مرد ۽ عورت ٻئي پائي سگهن ٿا۔ روايتي طور ڪرتو بغير ڪالر هوندو آهي، پر هاڻي بيهندڙ ڪالر وارا به تيزي سان مقبول ٿي رهيا آهن۔ ڪرتا عام طور سادن پاجامن، ڍلين شلوارن يا چوڙيدارن مٿان پاتا ويندا آهن۔ شهري نوجوانن ۾ ڪرتو هاڻي جينز مٿان به وڌندڙ انداز سان پاتو وڃي ٿو، نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر پرڏيهه ۾ رهندڙ ڏکڻ ايشيائي برادرين ۾ به، چاھي اهي نيون آباد ٿيل هجن يا پراڻيون۔ شهري علائقن ۾ نوجوان ڇوڪريون ۽ عورتون به هاڻي اڪثر  ڪرتيون پائين ٿيون، جيڪي ڪرتي جو ننڍو، چيلھ يا ڌڏ تائين ايندڙ روپ آهن، ۽ اهي جينز يا ليگنگز سان گڏ، روايتي هيٺئين جسم جي پوشاڪ سان به پاتيون وڃن ٿيون.ڪرتو، جيڪو بنيادي طور مرد پائين ٿا، پر ڪجهه درجن جي هندي عورتن طرفان به، خاص طور مسلمان عورتن طرفان، پاتو وڃي ٿو، لڳي ٿو ته نسبتاً تازو دور ۾ فارس (ايران) مان هندستان ۾ متعارف ڪرايو ويو آهي۔ ڪرتي جي اصل صورت هڪ ڊگهي، ڍلي لهرائيندڙ پوشاڪ هئي، جيڪا انتهائي نفيس ڪپڙي مان ٺهيل هوندي هئي، اهڙي نوعيت جو ڪپڙو جيڪو هوا جي هلچل کي روڪيندو نه هو، بلڪه ٿڌڙي هير کي گذرڻ جي اجازت ڏيندو هو۔ اھو يورپي قميصن جي نقل آھي، جيڪا ٿلهي ڪپڙي مان ٺهيل هوندي آهي. ڪرتو خاص طور تي ڊگهي ٻانهن وارو، بغير ڪالر جي پاتو وڃي ٿو ۽ جنھن جو هيٺيون حصو پاجامن يا پتلونن کان ٻاهر لڙڪيل هوندو آهي.

## حوالا
زمرو:پاڪستاني لباس
شيرواني

**شيرواني** شيرواني ڏکڻ ايشيا ۾ مردن طرفان پاتي ويندڙ هڪ ڊگهي ٻانهين واري ٻاهرين پوشاڪ آهي۔ اها مغربي فراڪ ڪوٽ وانگر جسم سان ٺهڪندڙ هوندي آهي، چيلھ وٽ ٿورو تنگ ھوندي آهي، گوڏن کان هيٺ تائين پوندي آهي ۽ سامهون کان بٽڻن سان بند ٿيندي آهي۔ شيرواني بغير ڪالر جي به ٿي سگهي ٿي، قميص جهڙي ڪالر واري به، يا منڊيرن ڪالر جي انداز ۾ بيٺل ڪالر واري به ٿي سگهي ٿي۔. شيرواني اوڻيهين صديءَ ۾ هندي برصغير ۾ ارتقا پذير ٿي، جڏهن مغل دؤر جي آخري زماني جي ٻاهرين پوشاڪ انگرکا، جيڪا پاڻ فارسي چادر بالابا مان ارتقا پذير ٿي هئي، کي سامهون کان بٽن واري مغربي انداز سان ڍاليو ويو۔. هن لباس جو نالو غالباً موجوده آذربائيجان جي علائقي شيروان (يا شروان) مان ورتل سمجهيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته ان علائقي جي روايتي لوڪ پوشاڪ چوخا شيرواني سان گهڻي مشابهت رکي ٿي۔ تنهن ڪري، وچئين دور ۾ ترڪي–فارسي نسلي ۽ ثقافتي لاڳاپن سبب، شيرواني کي قفقازي لباس جي هڪ مغلائتي صورت به سمجهي سگهجي ٿو.۔  هڪ ڪافي نئين دور جي ايجاد آهي، ان حقيقت جي باوجود ته ڪڏهن ڪڏهن ان کي “هندستاني قومي لباس” به چيو ويندو آهي۔ وچ ايشيائي مغل لباس جا عنصر ۽ وڪٽورين دور جي يورپي فوجي ۽ سرڪاري لباس جا عنصر، ڄڻ ته تاريخدانن جي اکين اڳيان ئي، هڪ ٻئي ۾ ملي ۽ ڳري گڏ ٿي ويا۔ اڃا تائين پوري طرح واضح ناهي ته شيرواني پنهنجي موجوده صورت ۾ ڪڏهن، ڪيئن ۽ ڪنهن طرفان ايجاد ڪئي وئي. شيرواني جو تنگ ۽ اوچو ڪالر واضح طور تي يورپ ۾ گذريل صديءَ دوران پاتل فوجي وردي مان نقل ڪيل آهي۔  شيرواني جي شڪل, ڇاتي ۽ ڪمر وٽ تمام تنگ، ۽ هيٺان ڦهليل ۽ کليل, ڪرتي جي نموني مان ورتل آهي، جتي اها باريڪ ڪپڙي سان مناسب ۽ ٺهڪندڙ لڳي ٿي.

## حوالا
زمرو:پاڪستاني لباس
سنان ابن سلامه بن محبق

**سنان ابن سلامه بن محبق** (عربي: سنان بن سلمة بن المحبق؛ 8 - 53 هجري، 628-673 عيسوي) مڪي جي فتح واري ڏينهن پيدا ٿيا. هن وقت رسول الله مسلمانن کي حنين جي جنگ لاء تيار ڪئي رهيا هئا. جڏهن سندس پيدائش جي خبر انهن جي پئي، سلامه ابن محبق ۽ ٻين صحابه تائين پهتي، ته سڀ تبصرو ڪيا ته هاڻ سلامه ابن محبق غزوي حنين ۾ نه شامل ٿيندو، جئين ته انهن جي گهر ٻار جي پيدائش ٿي آهي. سلامه بن محبق پنهنجي تلوار (سنان) هٿ ۾ وٺي چيو ته "مان پنهنجي تلوار سان پنهنجي ٻار جي مقابلي ۾ وڌيڪ محبت رکندو آهيان، ٻار جي پيدائش مون کي غزوه حنين ۾ شرڪت سان نه روڪي سگهي ٿي". رسول الله پاڻ ٻار کي کجور چٻائي ڏنا. تڏھن سان انهن جو سنان (تلوار) پئجي ويو. انهن کي صحابي چيئن ۾ اختلاف آهي، جئين ته هن اڃا ٻار هئا، پر تابعي ٿيڻ تي اتفاق آهي. سندس وفات سال 53 هجري ۾ پشاور ۾ ٿيون ۽ سندس مزار پشاور جي ويجهو، چاغار، ضلعي پشاور ۾ آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*http://sahabanames.com/sinan/ 

زمرو:تابعي
زمرو:صحابه 
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:سنڌ ۾ اسلام 
زمرو:پاڪستان ۾ اسلام 
[زمرو:مڪي جا ماڻهو] 
[زمرو:پشاور ۾ مزارون
زمرو:سنڌ جا اموي گورنر 
زمرو:پاڪستان ۾ مزارون
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ مزارون
زمرو:سال 628ع جون پيدائشون 
زمرو:سال 673ع جون وفاتون