open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
والميڪي

thumb|والميڪي
مهارشي **بالميڪي** يا **والميڪي** هندومت جي سڀ کان وڏي ادبي تخليق ’رامائڻ‘ جو رچناڪار آهي. هن کي ’آدي ڪوي‘ يعني ’پهريون شاعر‘ هئڻ جو رتبو حاصل آهي. سندس ’رامائڻ‘، سنسڪرت ۾ لکيل آهي. بالميڪيءَ جو اصل نالو ’رتناڪر‘ هو ۽ هُو ترتيا يُگ ۾ گنگا نديءَ جي ڪناري هڪ گهاٽي جهنگ ۾ پنهنجي پيءُ سان رهندو هو. سندس پيءُ ’پراچتسه‘ هڪ تپسوي هو، جيڪو ٻين سنياسين وانگر ٻيلي ۾ رهندو هو. رتناڪر ننڍي هوندي جهنگ ۾ گم ٿي ويو ۽ ڪنهن شڪاريءَ کي مليو، جنهن هن کي پٽ ڪري پاليو ۽ شڪار ۾ ڀڙ ڪري ڇڏيو. ائين هو جانورن ۽ پکين لاءِ موت جو ديوتا ٿي ويو. شادي ٿيس، ٻار ٿيس، روزگار جو مسئلو ٿيو ته رهزنيءَ تي لهي آيو، ڪجهه خون به ڪيائين. هڪ ڏينهن هو رهزنيءَ جي خيال کان گهات هنيو ويٺو هو ته ديو رشي نارد پنهنجي وِيڻا (بين) وڄائيندو لنگهيو. بالميڪي هن کي هڪل ڪئي ۽ ڏنڊو اُلاري بيهي رهيو ته ”جيڪي اٿئي ٻاهر ڪڍ، نه ته مٿو ڦاڙي ڇڏيندوسانءِ“. نارد تمام ٿڌائيءَ ۽ سُڪون سان کيس چيو ”مون وٽ ته هن پراڻي ويڻا ۽ ڦاٽل گودڙيءَ کان سواءِ ٻيو ڪجهه به ناهي، تون ڀلي اهي کڻ، انهن جي ڪري تون منهنجو مٿو ڇو ٿو ڦاڙين؟ 
نارد جي سڪون ۽ لفظن، رتناڪر جي اندر ۾ آنڌ مانڌ پيدا ڪري ڇڏي.

*”... ۽ تون هي پاپ جو ڪم ڇو ٿو ڪرين، جنهن جو بار نه تنهنجا ماءُ پيءُ کڻندا ۽ نه وري زال ۽ ٻار... توکي هن پاپ جي سزا اڪيلي سر ڀوڳڻي پوندي!“* نارد چيو هو. رتناڪر کي اعتبار نه آيو ۽ وڃي ماءُ، پيءُ ۽ زال ٻارن کان پڇيائين. انهن به کيس ائين چيو ته تنهنجي پاپ ۾ اسان شريڪ نه آهيون، اسان لاءِ کاڌو آڻڻ تنهنجي ذميواري آهي. ان واقعي کانپوءِ نارد مُنيءَ، ’رتناڪر کي ’رام نام‘ جو جپ ڏنو، جيڪو هُن ڪيئي سال ويهي ڪيو. ان تپسيا دوران هن مٿان ماڪوڙين جي ٻِرن مان نڪتل مٽيءَ جو دڙو ٺهي ويو.
 
بالميڪي يا ’والميڪي‘ جي معنيٰ آهي ”ماڪوڙين جي گهر ۾ ڄاول“. هڪ ڏينهن نارد اچي کيس ماڪوڙين جي اُن گهر مان ڪڍيو. ۽ ان ريت مٿس اهو نالو پئجي ويو. ايوڌيا پهچڻ کان پوءِ جڏهن شري رام، سيتا ديويءَ کي تياڳڻ جو فيصلو ڪيو ۽ هن کي جهنگ ۾ بي يارومددگار ڇڏي ويو، تڏهن هوءَ ’بالميڪي آشرم‘ ۾ وڃي پهتي، جتي هن رام جي ٻن پٽن ’لَو‘ ۽ ’ڪُش‘ کي جنم ڏنو. ٻنهي ٻارن جي مڪمل تربيت رشي والميڪيءَ ڪئي ۽ رامائڻ جي رچنا ڪري، اها لَو ۽ ڪُش کي ياد ڪرايائين. هندو ڏند ڪٿا مطابق رامائڻ جي رچنا ۾ استعمال ٿيل ڇند هڪ اهڙي سِٽ تي ٻڌل آهي، جيڪا والميڪيءَ هڪ شڪاريءَ کي پاراتي ۾ چئي، ”جهڙي طرح تو هن خوش باش پکين جي جوڙيءَ مان نَر کي ماريو آهي، شال تون به مري پوين!“ چيو وڃي ٿو ته اهو سلوڪ برهما جي طرفان آيو ۽ ان ئي ڇند تي رامائڻ رچي وئي.

## حوالا
بالو جا قبا

**بالو جا قبا** (Baloo Ja Quba) ڪلهوڙن جي جنگي جرنيل بلاول زرداريءَ جو مقبرو آهي، جنهن جي وفات 800 ھجري ۾ ٿي ۽ جنهن جو مقبرو 18 ھين صديءَ ۾ ٺھيو.
 
بالوءَ جو مقام، ديھ 23 داد، تعلقي ۽ ضلعي نواب شاهه (ھاڻي شهيد بينظيرآباد ضلعو) جي، حاجي مٺي خان زرداري ڳوٺ کان اٽڪل 2 ڪلو ميٽر اولھ ۾ آھي. جڏهن ته زوار ڪوڙي جو ڳوٺ اٽڪل ھڪ ڪلو ميٽر ڏکڻ ۾، ٻانڌي-نواب شاھه روڊ اٽڪل ڏيڍ ڪلو ميٽر اوڀر ۾ ۽ نواب شاھه شھر کان اٽڪل 12 ڪلو ميٽر ڏکڻ-اوڀر ۾ آھي. ھي ماڳ ويڪرائي ڦاڪ "94'12°60 اتر ۽ ڊگھائي ڦاڪ '56"80°21 اوڀر تي واقع آھي. 

بالوءَ جو مقبرو ڊيگھ ۽ ويڪر ۾ 6.60x6.60 ۽ اوچائيءَ ۾ 13 ميٽر آھي. ان جي اڏاوت ۾ چيرولي، پڪيون سرون، سيمنٽ، گارو ۽ شيشو استعمال ٿيل آھي. مقبرو چورس رٿيل آھي. لنگھ اوڀر طرف وڌاوڙي نموني ونگيل در (corbel arched) سان آھي، دروازو ڪاٺ جو لڳل آھي. وڏو کڻ ونگو (Recessed Arched) پانيل ۽ اندر تي ھڪ مستطيل پانيل لنگھ وٽ ٺھيل آھي. مھاڙيءَ کان سواءِ ٽن پاسن تي 15 عدد مستطيل پانيل ٽن قطارن ۾ ٺھيل آھن. ڪنڊن وٽ ٻيڙ ٻني تي ڪنگرا ٺھيل آھن. مھاڙيءَ ۾ ڪنگرن کان سواءِ چار برجيون ٺھيل آھن، جن کي وري چار دريون ڏنل آھن. اٺڪنڊي ڳچ کي چار روشندان ۽ اٺ برجيون ۽ ھر پاسي سيمنٽ جون ڄاريون لڳل آھن. ڳچ جي مٿان اڌ گول گنبذ ۽ ان جي مٿان ڪاشيءَ جو ڪلس ٺھيل آھي. گنبذ جي ٻاھران شيشي جو ڪم ٿيل آھي. گنبذ جو نمونو ھوسانگ جي مقبري، جيڪو منڊو (Mandu) ۾ سال 1440ع ۾ ٺاھيو ويو ھو، جھڙو آھي. مقبرو پانيلن سان ھر پاسي سينگاريل آھي. ڇتين تي ٽي عدد مستطيل پانيل به ٺھيل آھن. مٿي ڪنڊن وٽ ڪنڊ جوڙ ٺھيل آھن، جيڪي مقبري کي اٺڪنڊو گچ ٺاھڻ ۾ مدد ڏين ٿا. اندران مقبرو ڳچ سان پلستر ٿيل آھي. حجري ۾ ٻه قبرون ماربل جون ٺھيل آھن. 

بلاول زرداريءَ جي قبر تي ڪتبو لڳل آھي. هيءُ ڪلھوڙن جو جنگي جرنيل ۽ سفارتڪار ھو. مقبري جي سنڀال ھئڻ ڪري تمام سٺي حالت ۾ آھي. حڪومت 89-1988ع ۾ ھتي ڪجهه مرمت جو ڪم به ڪرايو آھي. هنجي نالي سان "بلاول انسٽيٽيوٽ" قائم ٿيل آهي، جنهن جو ڊائريڪٽر پروفيسر ڊاڪٽر محمد لائق زرداري آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
بانٺ

**بانٺ** وونئڻن مان ڦُٽين جي چونڊي ٿيڻ کان پوءِ وونئڻن جا ٻوٽا سُڪي ويندا آهن، پر اڃا زمين ۾ بيٺا هوندا آهن، انھن کي ’بانٺ‘ چوندا آهن. غريب ماڻھو اُها بانٺ وڍي، ڪجهہ ڏينھن سڪڻ لاءِ رکي، پوءِ اُن مان پَتروُن ٺاهي گهر (ڀونگي) اڏيندا آهن. پوءِ پترن جي سڄي اڏاوت کي مٿان ڇيڻي ۽ مٽيءَ جو راڳو ڏيئي ڇڏيندا آهن. ڳوٺاڻا بانٺ کي ”وونئڻاٺيون“ بہ چوندا آهن. لَيُنِ ۽ وونئڻن وغيره جون سنهيون ڪاٺيون، جيڪي لانڍيءَ وغيره ٺاهڻ ۾ ڪم اينديون آهن. کجيءَ جا ڦرها، جيڪي گهر ٺاهڻ لاءِ ڪم ايندا آهن. لُين يا ڄارين جي لاڪُڙ کي بہ ’بانٺ‘ چئبو آهي. لاباري کان پوءِ خاص ڪري ڪمند، نيرَ، تماڪ ۽ وونئڻن جي سُنڍن جي ٻيھر اوسر بہ ’بانٺ‘ سڏبي آهي.

## حوالا

زمرو:خام مال
زمرو:زراعت
زمرو:ضمني پيداوار
بانٺيري ديھ

ضلعي سانگهڙ جي تعلقي کپري ۾ هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن. ’فقير محمد -ترڪ- (پنهون هڱورو)‘، ’محمد هاليپوٽو’، ’عدالت علي‘، ’محمد بخش ڪٻر‘، ’فيض محمد هڱورجو‘، ’ميرو ايسري‘، ’حُر لوڙهو‘، ’محمد ابراهيم هڱورجو‘، ’-الهڏنو خاصخيلي-‘، ’ساهڙ درس‘، ’لونگ راڄڙ‘، ’ايسر علي نوهڙي‘، ’لالو -ڀٽي-‘، ’-اوطاق- حاجي حمزه علي‘، ’حاجي حميدالله ڪٻر‘ ۽ ’مهراڻ سيٺار‘.

## حوالا
بانداھو ڦاٽ

مير حسين بخش خان -ٽالپر-، ويٺل ڪوٽ ميرمحمد خان، ضلعي خيرپور جي راويت مطابق -بانداهو- خيرپور جي حدن ۾ درياءُ جو ننڍو ڦاٽ هوندو هو، جيڪو رازق ڏني اُڍي جي ڳوٺ وٽان نڪرندو هو ۽ ڄامڙن، ڀُنگن، سِکن، ڪنڀرن ۽ شينهن جي کوهه وٽان ٿيندو، وڏيري ايوب مڱڻيجي جي ڳوٺ وٽان درياءُ ۾ پوندو هو. اُن جي ڊيگهه ڏهه ميل هئي.

## حوالا
باندر

**باندر** وڏو ڀولڙو. ڀولڙن جا ڪيترائي قسم آهن، جن مان باندر ”تمام ذهين“ قسم جو هوندو آهي. اسان وٽ سنڌ ۾ باندر جو نسل ڪونہ ٿئي، پر وڏي ڀولڙي کي عام طرح ”باندر“ چوندا آهن. اپکنڊ ۾ باندر يا وانر جا ٻہ خاص قسم آهن، هڪ سونھري وارن وارو Rhesus ڀولڙو جيڪو هماليہ جي ٻيلن جبلن ۾ عام آهي ۽ جيڪو اڪثر ڀولائي فقير بازارن ۾ نچائيندا آهن. ۽ ٻيو قسم لنگور سڏجي ٿو جنھن جو منھن ننڍڙو ۽ ڪارو ۽ پڇ ڊگهو هوندو آهي. هي باندر ڪافي مضبوط سنهڙو ۽ ڦڙت ٿئي ٿو. هندو لوڪ وانر (باندر) کي ’هنومان‘ سان نسبت ڏيندا آهن. هنومان کي رام جو ڀڳت هئڻ سبب ديوتائي حيثيت مليل آهي.

## حوالا
سيوھڻ شريف ھوائي اڏو

**سيوھڻ شريف ھوائی اڏو **پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر سيوھڻ شريف ۾ واقع آھي۔

## پروازون ۽ منزلون

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جا هوائي اڏا

= خارجي ڳنڍڻا =
* سول ايوي ايشن اٿارٽي

زمرو:سنڌ
زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ
ٽيپھري

thumb|ٽيپھرر
**ٽيپھري** (Afternoon) ٻيپھري ۽ ۽ شام جي وچ جي مدت آھي۔ 

## پڻ ڏسو

## حوالا
سکر ۾ طاعون جي وبا

**سکر ۾ طاعون** جي پھرين وباء 1895ع ۾ ۽ ٻين وباء 1915ع ۾ پکڙي جنھن سان سکر جا ماڻهو شھر ڇڏي ڀڄي ويا ۽ ھزارين ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا.

## حوالا

زمرو:سکر
سکر ۾ انفلوئنزا جي وبا

**سکر ۾ انفلوئنزا جي وباء**، 1919ع ۾ پکڙي جنھن ۾ ھزارين شھري اجل جو شڪار ٿيا. مسلمان مُردن کي بغير ڪفن جي دفنايو ويو ۽ ھندو مُردن کي ساڙڻ جي لاءِ ڪاٺيون کٺي پيون.

## حوالا
موھن جو دڙو ھوائي اڏو

**موھن جو دڙو ھوائي اڏو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر لاڙڪاڻي ۾ واقع آھي۔

## پروازون ۽ منزلون

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جا هوائي اڏا

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* سول ايوي ايشن اٿارٽي
* موھن جو دڙو ھوائي اڏي تي ايئربلو جو جھاز
* مواصلاتي سياري سان اتاريل موھن جو دڙو جي ھڪ تصوير

زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ
زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
حيدرآباد ھوائي اڏو

متناسقات: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=حیدرآباد_ہوائی_اڈا&params=25_19_06_N_068_22_00_E_type:airport_region:PK 25°19′06″N 068°22′00″E﻿ / ﻿25.31833°N 68.36667°E﻿ / 25.31833; 68.36667]

**حيدرآباد (پاڪستان) ھوائي اڏو** پاڪستان جو ھڪ ھوائي اڏو آھي جيڪو صوبي سنڌ جي شھر حيدرآباد ۾ واقع آھي ء ڪراچي کان بعد ٻيو وڏو ھوائي اڏو آھي۔

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جا هوائي اڏا

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* حيدرآباد ھوائي اڏو 
* سول ايوي ايشن اٿارٽي

زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جون عمارتون ۽ اڏاوتون
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جا هوائي اڏا
زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ
زمرو:ضلعو حيدرآباد، سنڌ
نوابشاھ ھوائي اڏو

**نوابشاھ ھوائي اڏو** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر نوابشاھ ۾ واقع آھي۔

## پروازون ۽ منزلون

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جا هوائي اڏا

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* سول ايوي ايشن اٿارٽي
* نواب شاھ ھوائي اڏي تي ھڪ جھاز جو منظر
* نواب شاھ ھوائي اڏي جي مواصلاتي سياري سان ورتل ھڪ تصوير
* نواب شاھ شھر 

پاڪستان جا هوائي اڏا

زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ
زمرو:ضلعو شهيد بينظيرآباد
قادن واري ھوائي اڏو

**قادن واری ھوائي اڏو** پاڪستان جو ھڪ ھوائي اڏو آھي جيڪو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھر قادن واري ۾ واقع آھي۔

## پروازون ۽ منزلون

زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:سنڌ ۾ ايئرپورٽ
زمرو:نامڪمل مضون
پسني ھوائي اڏو

(IATA: CHB – ICAO: OPCL)

**پسني ھوائي اڏو ** پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي شھر پسني ۾ واقع آھي۔

## ھوائي ڪمپنيون
* پاڪستان انٽرنيشنل ايئر لائن (ڪراچي, پنجگور)

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جا ھوائي اڏا

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
* سول ايوي ايشن اٿارٽي

زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
منجھند

thumb|منجھند
**منجھند** (Noon) عام طور تي ڏينھن ۾ 12 بجي وقت تصور ڪيو ويندو آھي۔ منجھند يا ٻيپھري کي اڌ رات جو چيو ويندو آھي۔  

## پڻ ڏسو
* ٽيپھري

## حوالا
بانسري

right|thumb|upright=1.45|دنيا مان بانسريءَ جا چونڊ قسم

بانسري/ بانسلي/ بئنسري: بانسريءَ کي وينا، ۽ ونجلي به چون. هي بانس، -پتل- ۽ لوهه مان ٺاهي وڃي ٿي. -بانس- ۽ ڪنگوءَ مان ٺهيل بانسريءَ کي پنهنجو ميٺاج ٿئي ٿو. هي ساز هند توڙي سنڌ ۾ چڱو مقبول ساز آهي. ڦوڪ جو هي ساز ڪلاسيڪل توڙي نيم ڪلاسيڪل طرزن ڪڍڻ ۾ دل لڀائيندڙ آهي. سندس ڪوڪ دل ۾ چڀندڙ هجڻ ڪري لوڪ داستانن جو حصو آهي. پنجاب جو لوڪ داستان هير رانجهو سڄو بانسريءَ تي ٻڌل آهي. هندو کيس ڪرشن جي ايجاد چون ٿا. تصويرن ۾ به ڪرشن مهراج کي بانسري هٿ ۾ ڏيکاريل آهي. -ان- مان هن جي قدامت جو -پتو- پوي ٿو. اڄڪلهه طرزن ۾ مينڍ ڏيڻ مهل سندس اثر عجيب آهي. سنڌ ۾ کوڙ بانسري وڄائيندڙ موجود آهن. هن وقت غوث بخش -بروهي-، بانسري وڄائڻ جو شاهه ڪاريگر آهي. 
بانس يا ڪنگور جي ڏهن کان ٻارنهن -انچ- ڪاٺيءَ کي اندران پورو ڪري هڪ نلي ٺاهبي آهي. مٿان -انچ- سوا تي ڦوڪ جو سوراخ هوندو آهي، -ان- کي ’مک رنڌا‘ چون. سڄي نليءَ کي ڏانڊي چون. وڄاءَ جا ڇهه سوراخ ڪڍندا آهن. انهن ڇهن سوراخن واري حصي کي ”سوار رسُور رنڌا“ چون. مٿيون کليل حصو ڪنهن -ٻوچ- يا ڪاٺ سان -بند- ڪبو آهي، ڦوڪ واري سوراخ جي جاءِ تي ”-تري-“ هڻي سولي ڦوڪ سان وڄائين. جيئن الغوزن ۾ هوندو آهي. -ان- کي -بين- به چون. وڄائڻ واري سوراخ مان ڦوڪ ڏئي سوار رنڌا جي مٿين -ٽن- ۽ هيٺين هڪ سوراخ کي کولبو ته ساکرج جو آواز بيهندو. ٻه سوراخ هيٺين مان يعني ٻيو ۽ ٽيون سوراخ -بند- ڪبو. 
رنڌا سوار جي هيٺين هڪ سوراخ کي کولبو چوٿين جي اڌ ۽ پنجين ڇهين کي کليل رکبو ته ڪومل رکب. هيٺيان کان 3،2 چوٿون سوراخ -بند- ڪبو ته شڌ رکب. هيٺان کان 2،3،4 ۽ پنجن جو اڌ -بند- ڪبو ته ڪومل گنڌار، هيٺيان کن 2،3،4،5 ۽ ڇهين جو اڌ -بند- ڪبو ته شڌ مڌم ۽ اهڙي طرح تيور مڌم ڪڍڻ لاءِ هيٺان کان 2،3 چوٿون کليل 5 ۽ 6 -بند- رکبا. 
ڪي وڄائڻ وارا چون ٿا ته سڀ سر -بند- ڪبا ته کرج جو آواز نڪرندو. هيٺ ڇهين سوراخ جو اڌ کولبو رکب ڪومل ۽ سڄو سوراخ کولبو ته رکب تيور، پنجين سوراخ مان گنڌار ڪومل ۽ تيور، چوٿين سوراخ مان ٻئي مڌم، ٽئين سوراخ مان پنچم، ٻئي سوراخ مان ٻئي مڌم ۽ مٿئين 6 ڇهين سوراخ يا صفا پهرين سوراخ مان ٻئي نکاد ڪڍبا آهن. اها ترتيب عام بانسري وڄائڻ جي درست آهي. مگر ڊيگهه واري وڏي بانسري جنهن جو قطر مني -انچ- کان ڏيڍ -انچ- ٿئي ٿو -ان- مان سر نقشي ۾ ڏنل ترتيب سان نڪرندا. 
شروع ۾ هي ساز -بانس-، ني، نرسل (نڙ) مان ٺهيو هوندو ۽ اڄ به ٺهي ٿو. تنهنڪري نالو بانسري، ني ۽ نڙ اٿس. هن جا مختلف نالا مختلف علائقن جي ڪري آهن. پنجابيءَ ۾ -بانس- جي بانسري کي ”ونجهه با ونجلي“ به چون، ڇو ته -ٻيڙي- جو ونجهه به -بانس- مان ٺهندو آهي. ڪن فنڪارن بانسري جي ڊيگهه ۽ ساخت ڦيرائي -ان- کي ڪلارينٽ جي سامهون آڻي بيهاريو آهي. سنڌ ۾ نڙ، ڪافي، ۽ بينون انهيءَ ڪٽنب جا ساز آهن، پر اهي وڄت ۾ ٻيءَ طرح آهن. پنجاب ۾ سنهڙي ۽ افقي حالت ۾ وڄائي ويندڙ ڦوڪ واري ساز کي بانسري ۽ ويڪري ۽ عمودي يا -اڀو- جهلي وڄائڻ واري هن ساز کي پنجاب ۾ ’ونجهلي‘ ۽ ڏکڻ هندوستان ۾ بانسري کي وينا چون.

## حوالا

زمرو:موسيقي جا اوزار
زمرو:سنڌي موسيقي جا اوزار
بانسو

ٻوٽيءَ جو هڪ قسم، جنهن جا پن ساوا گل اڇو ۽ سواد ڦِڪو ٿيندو آهي. دوا طور ڪم ايندي آهي.

## حوالا
بانڪ

واڍڪي يا لوهارڪي ڪم جو هڪ -اوزار- ، جيڪو روات هڻڻ مهل ڪنهن شيءِ کي سوگهو جهلي . پانو . چاٻي ، ونگڙو . -بيل- گاڏيءَ جي ٺانٺي جي مٿئين حصي ۾ لڳل ڪاٺيءَ کي به ’-بانڪ- ‘ چئبو آهي.

## حوالا
بانڪا

لکنؤ ۾ جڏهن زوال آيو ۽ حاڪم طبقن مان سچ پچ زنده رهڻ ۽ وڙهڻ جي پهچ نڪري وئي، هو سماجي طرح سُڃا ٿي پيا ۽ ڪنهن به حقيقي سورهيائيءَ واري ڪارنامي جي لائق نه رهيا، تڏهن منجهن بانڪن جو رواج پيو. انهن بانڪن جو مکيه مقصد هو بي مقصد “نواڻ” پيدا ڪرڻ. ان “نواڻ” جي پٺيان انهن مان ڪي اڌ مٿي کي پاڪي هڻايو ۽ اڌ مٿي تي ڪلهن تائين ڊگها وار رکايو گهمندا هئا. ڪي مُڇ جو هڪڙو پاسو چَٽ ۽ ٻيو سڄو سارو رکيو پيا هلندا هئا. ڪي فقط ململيون پايو، تهه سيارن ۾، شهر گهمندا هئا ۽ اونهاري ۾ اُن جا گڊلا پايو، نٽهڻ اُس ۾ جهنگ ۾ شڪار ڪرڻ نڪرندا هئا.  مطلب ته پنهنجي ذاتي ۽ سماجي ڏيوالي کي لڪائڻ لاءِ، ڪئين رنگ ڪندا هئا.

بانڪا، سنڌ ۾ وسندڙ ھڪ ذات جو نالو پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:سماج
زمرو:ثقافت
زمرو:هندوستان
بانڪڙو

**بانڪڙو** ڪاٺ جي پٽين يا ڏَڪن مان ٺھيل بينچ، جنھن کي ٽيڪ ڏيڻ لاءِ پُٺ بہ ٿئي. هن قسم جون بينچون عام طرح ٻهراڙين ۾ دڪانن ۽ هوٽلن تي گراهڪن جي ويھڻ لاءِ رکيل هونديون آهن. ’بانڪڙي‘ مان ئي ”ٻاڪڙا هوٽل“ جو اصطلاح ٺھيو آهي.

## حوالا
بانڪو بھرام (قصو)

مشهور قصو، جيڪو شاعر ڇتي کٽيءَ، 12 صدي هجريءَ جي وچ ڌاري ڊگهن سنڌي بيتن ۾ چيو ۽ پوءِ 13 صديءَ جي شروع ڌاري لس ٻيلي جي شاعر شيخ ابراهيم ’قصو شاهه -بهرام گور- ۽ حسن بانوءَ‘ جي عنوان سان سنڌي بيتن ۾ جوڙيو. هن قصي تي جدا جدا شاعرن جا بيتن ۾ ٺاهيل قصا، وقت بوقت پئي ڇپيا آهن.

## حوالا
بانڪو شاھ بھرام ڪتاب

هيءُ ڪتاب ڄيٺانند هيمنداس سکر واري جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 138 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1947ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
بانگي

**بانگي** سون وغيره جي جنس، نمونو، ورن، سونارو ڳَھ ٺاهڻ وقت، مليل ڳھ مان سون ذري ڪڍي پاڻ وٽ رکندو آهي يا ڌڻيءَ کي ڏيندو آهي. بعد ۾ ڳھ جو مالڪ اُن سون سان پنھنجو ڳھ ڪسوٽيءَ تي هڻي خاطري ڪندو آهي تہ سون ساڳيو آهي يا نہ.

## حوالا
بانو

مزاري بلوچن جو هڪ قبيلو، رستماڻين جي شاخ. ساڳئي نالي سان هڪ ڪتاب عبدالرحيم ابڙي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 164 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنياسي پبليڪيشن هالا، سال 1963ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
بانو ديرو ديھ

هن نالي سان ضلعي ۽ تعلقي مٽياريءَ ۾ هڪ ديهه موجود 
آهي. هن ديهه ۾ ’باهو ديرو‘، ’-بقادار شاهه- جي وسي‘، ’شهمير جي وسي‘، 
’عبدل پنهور’، ’پريو پنهور‘، ’احمد ميمڻ‘، ’ڪرم شاهه‘ ۽ ’دادو مير -بحر-‘ جي 
نالي سان ڳوٺ شامل آهن. ڳوٺ باهو ديري جي آبادي هزارن ۾ آهي. هتي پرائمري اسڪول به موجود آهن. گڏوگڏ نيشنل هاءِ وي تي ڳوٺ ۽ -بس- اسٽاپ به آهي.

## حوالا
بانو محبوب

شاعره ۽ ليکڪا بانو **محبوب جوکيو**، 25 سيپٽمبر 1969ع تي محراب پور، ضلعي نوشهري فيروز ۾ ڄائي. سندس اصل نالو **غلام بتول** آهي. هن 1987ع ۾ ميٽرڪ محرابپور هاءِ اسڪول مان ڪئي. 1994ع ۾ ايم. اي سنڌي ۽ M.Sc اسٽيٽسٽڪس ۾ 1995ع ۾ شاه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. سنڌ جي مشهور استاد ۽ اديب محبوب علي جوکيي جي نياڻي آهي. ادبي دنيا ۾ پاڻ کي شاعره ۽ افسانه نگار طور متعارف ڪرايائين. سندس ڪلام سگهڙين سٿ ۽ ’سرتيون‘ رسالي کانسواءِ مختلف اخبارن ۾ به ڇپجندو رهيو آهي. گورنمينٽ ڪاليج خيرپور ۾ اسٽيٽسٽڪس ۾ ليڪچرار آهي. سنڌي ڪهاڻيءَ تي نسيم کرل ايوارڊ به کڻي چڪي آهي.

## حوالا
بانولي

ننڍي باز کي شڪار تي هيرائڻ لاءِ کنڀن کُٿل پکي کارائڻ کي ’-بانولي-‘ چئبو آهي. ننڍي -باز- کي فطري طرح شڪار ڪرڻ -ان- جا ماءُ يا پيءُ سيکاريندا آهن، اُن کي شڪار ڪيل پکي، جيت يا جانور کارائي هيرائيندا آهن، پر جيڪڏهن -باز- جو ٻچو ڌاريل هوندو آهي، -ان- کي خفتي شڪاري، هٿ سان پکي ڪُهي، کنڀ کوهي ڏيندا ته جيئن جيئرو پکي سمجهي ۽ حرصجي شڪار ڪرڻ تي هِري. اهڙو پکي، جيڪو -باز- کي سيکارڻ لاءِ کارائجي، -ان- کي شڪاري اصطلاح ۾ ”بانوُلي“ چوندا آهن.

## حوالا
باھڻ

بَهَڻُ/ باهڻ: هڪ قسم جو وڻ، جنهن جو ڪاٺ نرم ٿئي، جنهنڪري -ان- تي جنڊيءَ جو ڪم سُٺو ٿيندو آهي. هيءُ وڻ خاص ڪري جنڊيءَ جي سامان جوڙڻ ۾ ڪم ايندو آهي. هيءُ وڻ سڄيءَ سنڌ ۾ ، درياهه جي ڪچي واري ايراضيءَ جي ٻيلن ۾ ٿيندو آهي.

## حوالا
سلطان باھو

پنجابي ۽ سرائڪي شاعر، بزرگ ۽ عالم سلطان باهو 1038ھ/1628ع ڌاري شور ڪوٽ (جهنگ) پنجاب ۾ پيدا ٿيو. سلطان باهو پنهنجي هڪ ڪتاب ”عين الفقر“ ۾ پنهنجي والده جو شڪريو بجا آندو آهي، جو -ان- سندس نالو ”باهو“ رکيو. هن پنهنجي نثري ڪتابن جي شروعات ۾ پنهنجو تعارف ”فقير باهو“ جي نالي سان ڪيو آهي. سندس پيءُ جو نالو محمد بازيد هو جيڪو، حافظ قرآن، فقيهه ۽ عالم هو، سندس ابا ڏاڏا ”سون“ واديءَ جا ”-اعواڻ-“ هئا. جيڪي حجاز کان هرات جي رستي سون سڪيسر اچي -آباد- ٿيا. هن جو نسب هاشمي علوي هو ۽ شجره نسب حضرت علي ابن ابي طالب عليه السلام سان ملي ٿو. 
سلطان العارفين سلطان باهو ڪنهن کان به ظاهري طور علم حاصل نه ڪيو پر قدرت جي طرفان کيس علم لدني عطا ٿيو، جنهن جي ڪري هي حافظ قرآن هجڻ سان گڏ حديث، فقهه، -تصوف-، فلسفي ۽ منطق جي علمن تي پڻ کيس عبور حاصل هو. علم لدني جي تصديق سندس ڪتاب ”نورالهديٰ“ مان ٿئي ٿي. سلطان باهو رح اڃان ننڍو هو ته سندس والد لاڏاڻو ڪري ويو، ابتدائي -تعليم- پنهنجي والده کان حاصل ڪيائون پر ڪڏهن به ڪنهن مدرسي يا مڪتب ۾ نه پڙهيو. هن پنهنجي زندگي هميشه نهايت سادگيءَ سان گذاري.دنياوي ڪاروبار کي وڌائڻ جي هرگز ڪوشش نه ڪيائون. اباڻيون ٻه جاگيرون قلعي شورڪوٽ ۽ قلعي قهرگان ۾ هيون جيڪي هن صاحب علم غريبن ۾ ورهائي ڇڏيون. سندس پيغام جو مقصد نفس جي -اصلاح- آهي. سندس تصنيفن جو تعداد تحقيقي روايتن مطابق هڪ سئو چاليهه آهي پر هن وقت تائين جيڪي به ڪتاب ميسر ٿي سگهيا آهن انهن جا نالا هي آهن: (1) ديوانِ باهو، (2) تيخ برهنه، (3) گنج اسرار، (4) ڪليد التوحيد، (5) محبت الاسرار، (6) مجالسته النبيصه، (7) اورنگ شاهي، (8) رساله وحي، (9) اميرالڪونين، (10) محڪ الفقراء خورد، (11) محڪ فقراءَ ڪلان، (12) ڪشف الاسرار، (13) حجت الاسرار، (14) فضل اللقاء، (15) توفيق الهدايت، (16) طرفته العين، (17) نور الهديٰ ڪلان، (18) ڪليد -جنت-، (19) جامع الاسرار، (20) محم الفقراء، (21) مفتاح العارفين، (22) اسرار قادري، (23) عين الفقراء، (24) عقل بيدار، (25) قرب بيدار، (26) نور الهديٰ، (27) شمس العارفين ۽ (28) ابيات باهو (سه حرفي يا -ٽيهه اکري-). 
سلطان العارفين سلطان باهو پنهنجي نثري توڙي نظمي تصنيفن ۾ نفس جي -اصلاح- جو سبق پڙهائي ٿو ۽ اهو ڄاڻائي ٿو ته نفس جي -اصلاح- کان سواءِ -انسان- بيڪار آهي. خود شناسي ۽ خدا شناسي جي -تلقين- ڪري ٿو، دنيا ۽ عقبيٰ جون منزلون فقر ڪامل جي اڳيان هيچ آهن. سندن بيتن ۾ صوفياڻي خيالن جو فلسفو پڻ ملي ٿو. سندن قول مطابق عرفان، نفس ۽ پنهنجي ذات کي سڃاڻڻ جو درس آهي. سلطان باهو معرفت، طريقت ۽ ڪرامت جو وڏو صاحب هو. هن ماڻهن لاءِ پنهنجي فيض کي عام ڪري ڇڏيو. هي تمام وڏو شاعر هو. هي سڄي عمر پنهنجي شهر شورڪوٽ ۾ رهيو ۽ اتي ئي 1102ھ/1690ع ۾ وفات ڪيائين. سندس مقبرو اڄ تائين هر خاص و عام لاءِ وڏي بابرڪت جاءِ آهي.

## سلطان باهو جو نسب
سلطان العارفين حضرت سلطان باهو رحمته الله عليه قدس سرهه امير المومنين اسد الله الغالب حضرت علي المرتضيٰ بن ابي طالب رضي الله عنه جي اولاد مان آهن. توهان جو تعلق قبيلي اعوان سان آهي. سڀ کان پهريون امير شاهه ولد قطب شاهه اعوان جي لقب سان مشهور  ٿيو. ان جي وجهه هي آهي ته جڏهن خراسان جا سادات حادثن ۾ مبتلا هيا ۽ سادات عظام صرف گوشه نشيني ۾ پنهنجا ڏينهن جاٽي رهيا هئا. ته امير شاهه والي هرات سادات بني فاطمه  جي اعانت ۽ مدد ڪئي. جنهن جي وجهه سان اعوان سڏيو وڃڻ لڳو. تاريخ ۽ سير ڪتابن مان آخر اهڙي قدر تحقيق ٿي ته قبيلو اعوان حضرت قطب شاہ عليه الرحمته جو نسل آهري. جن جو نسب امير المومنين حضرت عليٰ مرتضيٰ رضي الله عنه سان وڃي ملي ٿو.

## حوالا

زمرو:تصوف
زمرو:صوفي شاعر
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:Articles with short description
باولي

هڪ قسم جو کُوهه، جنهن ۾ هيٺ لهڻ لاءِ ڏاڪڻ ٺهيل هجي. سنڌ ۾ ڪن هنڌن تي باوليون ٺهيل هيون، جيڪي هن وقت سم جي ڪري تباهه ٿي ويون آهن. موجوده وقت ۾ نموني طور هڪڙي -باوِلي- اڃا تائين قائم آهي. ٿي سگهي ٿو ته ٻين هنڌن تي به صحيح سلامت هجن، پر ننگر -ٺٽي- ۾ مڪلي ٽڪريءَ تي سيد ابراهيم شاهه سجاوليءَ جي ٺهرايل -باوِلي- ۽ -بنگلو- اڃا سلامت آهن. باوِليءَ ۾ ويڪري مُنهن وارو کوهه يا واٽ به ٿئي. کوهه جي -تري- تائين وڃڻ لاءِ پاسي کان گولائيءَ ۾ ڏاڪڻ ٺهيل هوندي آهي، جنهن -تان- لهي پاڻيءَ تائين پهچبو آهي. باوِليءَ مان ڀُوڻ ذريعي يا رسي سان -پاڻي- ڪونه ڀربو، پر هيٺ لهي وڃي -پاڻي- ڀربو آهي.

## حوالا
بايو گئس

توانائي حاصل ڪرڻ جو آسان ذريعو. چؤپائي مال جي ڇيڻي ۾ پاڻي ملائي، هوا -بند- کَڏَ ۾ ڍڪڻ سان -ان- ۾ گئس پيدا ٿيندي آهي، جنهن کي ”-بايو گئس-“ (Bio-gas) چئبو آهي. گرمين ۾ -پاڻي- ۽ ڇيڻي جو مقدار 1: 2 جي تناسب سان رکبو آهي ۽ سياري ۾ 1: 1 جي تناسب سان. صحيح گئس ٺهڻ جو مدو 1 کان 15 ڏينهن هوندو آهي. هن گئس ۾ بوءِ ڪانه ٿيندي آهي. ٻرڻ سان -ان- مان نيري رنگ جو شعلو نڪرندو آهي. -بايو گئس- جي -ترڪيب- سنڌ ۾ ٽنڊي ڄام جي زرعي ڪاليج ايجاد ڪئي. حڪومت ٻيلن جي -ٻارڻ- بچائڻ، سئي گئس ۽ گاسليٽ جي کاپي گهٽائڻ لاءِ -بايو گئس- جي -ترڪيب- جي همت افزائي ڪئي ۽ انهيءَ سلسلي ۾ قرض جي اسڪيم به منظور ڪئي، پر عام ماڻهن -ان- طرف جوڳو ڌيان نه ڏنو.

## حوالا
ببليوگرافي

thumb|آسٽريا جي گراز يونيورسٽي لائبريري جي ببلوگرافي

**ببليوگرافي**  لفظ يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن”ببلس“ (Biblious) معنيٰ ”ڪتاب“ ۽ ”گرافو“ (Grapho) معنيٰ ٿي ”ڪتاب لکڻ يا نقل ڪرڻ.“
**ڪتابيات** (Bibliography) اهڙن ڪتابن، رسالن يا مواد جي فھرست جي سڌ ڏيڻ، جن جي مدد سان ڪو بہ مضمون، ڪتاب يا پيپر وغيره لکيو ويو هجي. اهڙي لسٽ هميشہ لکيل مواد جي آخر ۾ ڏني ويندي آهي، جنھن ۾ کنيل حوالي جو نالو ، صفحو، ليکڪ ۽ شايع ڪندڙ اداري جو نالو ۽ سال وغيره ڏنو ويندو آهي.

thumb|کاٻو|روس ۾ ھڪ عورت ببلوگرافي جي ڪم ڪندي

## مطلب

موجوده وقت ۾ ببليو گرافيءَ جا ٻہ مکيہ مطلب ورتا ويندا آهن: (1)ڪتابن جي سلسلي وار ترتيب ۽ (2) ڪتابن بابت مستند ڄاڻ.

# **ڪتابن جي سلسليوار ترتيب**: هن قسم جي ببليو گرافيءَ ۾ ڪتابن جي فهرست يا ترتيب اهڙي نموني رکي ويندي آهي، جو محققن، شاگردن ۽ استادن کي ڪتابن حاصل ڪرڻ ۽ حوالا چونڊڻ ۾ آساني ٿئي.
# **ڪتابن بابت مستند ڄاڻ**: هن قسم جي ببليوگرافيءَ کي تجزياتي ببليوگرافي به چئجي ٿو. هي جديد طريقو آهي, جيڪو 20 هين صدي عيسوي ۾ ترقيءَ تي پھتو.

## وضاحت

ببليوگرافي ڪنھن بہ ٻولي ۾ لکيل ڪتابن جي فھرست کي چئجي ٿو. ببليوگرافيءَ هڪ قسم جو آرٽ بہ آهي تہ سائنس بہ، ڇاڪاڻ تہ هن ۾ اهي سڀئي ڳالهيون شامل آهن. جيڪي ٻنهي علمن لاءِ لازمي ٿين ٿيون. جيئن تہ هن وقت دنيا جي هر ترقي يافتہ ٻوليءَ ۾ روزانو سوين ڪتاب پيا ڇپجن. ان ڪري ببليوگرافيءَ کي پڻ مختلف شاخن ۾ ورهايو ويو آهي. مثلاً سائنسي ڪتابن جي جدا ببليوگرافي تيار ڪئي ويندي آهي ته وري ديني، ادب جي جدا، تاريخي ڪتابن، ناولن، شاعريءَ، رسالن ۽ ٻاراڻي ادب جون جدا جدا ببليوگرافيون تيار ڪيون وينديون آهن. موجوده وقت ۾ هن علم اڃا بہ وڌيڪ ترقي ڪئي آهي، جنهن موجب ڪتاب جو نالو، ليکڪ/ مترجم/ مرتب جو نالو، ڪتاب ۾ ڪم آندل پني، جلد بندي، صفحن، ڇپائيءَ جي تاريخ ۽ سال وغيره جي معلومات درج ٿيندي آهي.*

*سنڌي ٻوليءَ ۾ بہ پاڪستان کان اڳ هندو عالمن، سنڌي ڪتابن جون ببليوگرافيون تيار ڪيون هيون. تازو ڪجهه ادارن سنڌي ڪتابن جون ببليوگرافيون شايع ڪيون، جن ۾ انسٽيٽيوٽ آف ”سنڌالاجي“ ۽ ”سنڌي ادبي بورڊ“ وغيره شامل آهن. جن مان شاگردن، استادن ۽ عام ماڻهن کي سنڌي علم ۽ ادب بابت سٺي ۽ مفيد معلومات حاصل ٿي رهي آهي. مطلب تہ ببليوگرافي ڪتابن بابت هڪ قسم جي ڊائريڪٽري هوندي آهي، جنھن مان پڙهيل طبقو چڱو لاڀ حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ آسانيءَ سان گهربل موضوع بابت ڪتاب آسانيءَ سان ڳولي سگهجي ٿو.

## حوالا

زمرو:سماجي علم
زمرو:ڪتاب ڊزائين
زمرو:ڪتابي اصطلاعون
ببوئي

بَبُوئِي: بَبُئي. مسافريءَ ۾ پاڻي ساڻ کڻڻ لاءِ ڌاتوءَ جي گُهگهي، جيڪا -بادامي- شڪل جي بيضوي يا چپٿري ٿيندي آهي ۽ بيهارڻ لاءِ ترو ڪونه ٿيندو اٿس.

## حوالا
بپتسمو

[thumb|. تصوير ۾ [افيوزن ذريعي بپتسما ڏيکاريل آهي. افيوزن ۾ مٿي تي پاڻي ھاري بپتسما ڏبو آهي.]]

**بپتسما** (اصطباغ:**Baptism**) لفظ يوناني لفظ βάπτισμα يعني *baptisma*مان نڪتل لفظ اصل ۾ مسيحي ڪليسا جي ھڪ مقدس مذهبي رسم جو نالو آهي جيڪا پاڻي سان ادا ڪئي ويندي آهي  مسيحيت م روايت آهي ته مسيح کي پڻ بپتسما ڏنو ويو هو
اھا ھڪ پاڪ سمجھي ويندڙ بپتسما جو حڪم مسيح جو ڏنل چوڻ۾ اچي ٿو ۽ بپتسما کي مسيحي بڻجڻ جو عمل يا ڪرسچيننگ (christianing) بہ چئبو آهي عموماً ھي مسيحي بڻجڻ جو عمل جو لفظ ڪرسچيننگ(christianing)  ٻارن سان منصوب ٿيندو آهي.  
قرآن م ھن عمل يا رسم کي منظور نہ ڪيو ويو آهي. سورة البقرة جي آيت نمبر 138 ۾ بيان ٿيل آهي تہ  " کين چؤ تہ اللهِ جو رنگ اختيار ڪيو، جو ان رنگ کان سٺو ٻيو ڪنھن جو رنگ ھوندو؟ " مولانا مودودي ان آيت جي تفسير م تفھيم القران ۾ ٻڌائي ٿو ته مسيحيت يا عيسائيت جي ظاھر ٿيڻ کان اڳ يھودين م رسم ھئي تہ جيڪو شخص انھن جي مذھب ۾ شامل ٿيندو ھو ان کي غسل ڏيندا ھئا. جنھن جو مطلب اھو ھيو تہ ان جا ايئن ڪرڻ سان گناھ ڌوپجي ويا ۽ ان زندگيءَ جو نئون رنگ اختيار ڪيو. اھا ساڳي رسم بعد ۾ مسيحين يا عيسائين پڻ اختيار ڪئي.انھن جو اصطلاحي نالو انھن م اصطباغ يا بپتسما رکيو.اھو اصطباغ نه صرف مذھب ۾ داخل ٿيندڙ وڏن کي پر ٻارن کي بہ ڏنو ويندو هو جنھن تي قرآن م اھا آيت آئي ته الله جو رنگ اختيار ڪيو جيڪو ڪنھن پاڻيءَ سان ناھي چڙھندو بلڪہ ان جي بندگيءَ سان چڙھندو آھي.

thumb|left|اردن درياءَ جي پاسي ۾ المغتاس جا کنڊر جتي عيسي مسيح جو بپتسما ٿيو
thumb|اسرائيل ۾ قمران  ۾ کوٽيل ميڪواہ

عيسائين جي هڪ مذهبي رسم Baptism، جنهن وسيلي ڪنهن فرد کي باقاعدي عيسائيت ۾ داخل ڪندا آهن يا غيرمذهب واري کي عيسائي بنائڻ يا ٻار کي ڄمڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ گرجا ۾ پادري بيت المعمور جو پاڻي پياريندو آهي. اصل انگريزي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو مفهوم آهي پاڻيءَ ۾ ٽٻي ڏيڻ، يا مٿان پاڻي وجهڻ. مسيحيت ۾ ان جو مطلب آهي ته انسان توبهه ڪئي ۽ سندس پويان گناهه ڌوپجي ويا. انجيل جي بيان موجب خود حضرت مسيح، يوحنا (حضرت يحييٰ) کان بپتسمو ورتو هو. مسيحيت قبول ڪندڙ مسيحين کي به بپتسمو ڏنو ويندو آهي. ڪي مسيحي، ٻارڙن کي به بپتسمو ڏيندا آهن ۽ ان وقت ان جو نالو به رکيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:عيسائيت
زمرو:مذهبي رسمون
زمرو:عيسائيت جي مذهبي رسمون
بڀاس (راڳڻي ڀيرو ٺاٺ)

ڀيرو -ٺاٺ- جي اوڍو راڳڻي آهي. مڌم ۽ نکاد هن ۾ ورج سر آهن، ڌيوت سر هن ۾ وادي ۽ پنچم نياس جو سر اٿس. هي اترانگ جو راڳ آهن. هيءَ پرڪر تي (ماٺيڻي) راڳڻي آهي، -جن- به راڳن ۾ مڌم ۽ نکاد ورج هوندا آهن. اتي گنڌار ۽ پنچم جو ميل ڀلو لڳندو آهي. امروهي ۾ مڌم ۽ نکاد ورج هئڻ ڪري رام ڪلي کان الڳ بيهي ٿي. ريوا ۾ گنڌار وادي ۽ -بڀاس- ۾ ڌيوت وادي آهي. 
هن راڳڻي جي خاص تان: ڌا ڌا پا پا- گي پا ڌا پا- گي را سا- سا را سا- گي پا- پا- ڌا- پا- سا- را گي پا- ڌا ڌا پا- گي پا ڌا پا گي را سا- ڌا ڌا پا آهي. هن راڳڻي جي آروهي: سا را گي پا ڌا سا ۽ امروهيِ سا ڌا پا گي را سا آهي، جڏهن ته وادي سُر ڌيوت ۽ سموادي سُر رکب آهي ۽ صبح جي وقت ڳائبي آهي. (نوٽ: راڳ ساگر ۾ -بڀاس- ۽ ريوا هڪ ئي راڳڻي لکي آهي. وادي سر ڌيوت سموادي رکب ڄاڻايو آهي.)

## حوالا
بڀاس (راڳڻي ماروا ٺاٺ)

**بڀاس** راڳڻيءَ جا کوڙ اصول آهن، جن تي ڳائجي ٿي. ماروا ٺاٺ ۾ سمپورن آهي. اترانگ تي گهڻو زور اٿس. گنڌار، پنچم ۽ مڌم، ڌيوت جي سنگت رهي ٿي. هن کي بلمپت لئي ۾ ڳائڻ گهرجي. هڪ شاستر ۾ پنچم جو سُر نياس ڏيکاريل آهي. مڌم ۽ نکاد ورج ۽ مڌم نکاد جي سنگت ڏيکاريل آهي. پر انھيءَ مت سان راڳڻيءَ کي جيت کان الڳ ڪري ڪو نہ سگهبو. پور وانگ ۾ گوري ۽ اترانگ ۾ ديسڪار ملائڻ سان بڀاس جو روپ ٺھي ٿو.

**هن راڳڻي جي خاص تان**:پا گي پا- پا ڌي- مي ڌي مي گي - پا گي را سا- ني را گي گي پا گي را سا- پا پا گي را سا آهي.

**هن جي آروهي**: سا ر اسا- گي پا ڌي پا - ڌي سا، ۽ 

**امروھي**: ساني ڌي پا- مي گي- پا گي- پا گي را سا آهي، جڏهن تہ وادي سُر ڌيوت ۽ سموادي سُر گنڌار آهي.

هن راڳڻيءَ جو ذڪر راڳ ساگر ۾ ماروا ٺاٺ جي زمري ۾ ڪيل ڪو نہ مليوآهي.

## حوالا
بتيلو

ٻيڙيءَ جو هڪ قسم. ننڍي -ٻيڙي-، جنهن ۾ پنج ست ماڻهو ويهي سگهن. بَتيلو 8 کان 12 فٽ ڊگهو ٿئي، جنهن جي اڳيان چُهنب، وچ ويڪرو ۽ ڇَيڙو 3 / 4 فوٽ ويڪرو ٿئي ٿو. اِن ٻيڙيءَ جي اڳين ۽ پُٺين پاسن تي، مٿان ڪاٺ سان ٻَڌل -تخت- ٿين ۽ وچ وارو باقي حصو خالي رهي ٿو. اڳئين -تخت- کي ”آڳل“ يا ”آڳيل“، پوئين -تخت- کي ”پاڇل“ ۽ وچ واري خالي جاءِ کي ”لَڪ“ سڏين ٿا. خالي لَڪ جي مٿان آڳل واري پاسي هڪ ٿلهي چورس گهڙيل ڪاٺي ٿئي، جنهن کي ميربحر ”اَڏو“ چون. اڏي جي مٿان، ٻنهي طرفن ڪاٺ جا ٻه وڏا ۽ ٿلها ٽُڪر ٿين، -جن- کي ”گُٽڪا“ چئبو آهي، -جن- سان چَپا يا هاليسا (بَتيلي کي هلائڻ واريون شيون) -ٻڌي-، -ٻيڙي- هلائبي آهي. هن قسم جا بتيلا عام طرح مڇي ۽ پَلي مارڻ جي ڪم اچن ٿا. ڪن بتيلن تي سِڙَهه به رکن ۽ هوا هئڻ جي صورت ۾ هاليسن يا چپن سان -ٻيڙي- ڇِڪڻ بدران سِڙَهه کڻي، منزل ڏانهن ڪَهندا آهن.

## حوالا
بٺ ڪارو ڪوٽ

ڪاري ڪوٽ واري -ٽڪري- جنهن کي ”-بٺ ڪارو ڪوٽ-“ به چيو وڃي ٿو، اها پپراسر کان اڌ ڪلوميٽر اولهه ڏکڻ ۾ 67° 14′ 62″اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۽26° 36′ 86″ اتر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. -ٽڪري- تي اولهه ڏکڻ کان مٿي چڙهڻ جو رستو آهي، مٿي چڙهڻ دوران محسوس ڪري سگهبو ته آڳاٽن ماڻهن هن ٽڪريءَ کي ڪافي هيٺ کان ئي پوريءَ طرح قلعي -بند- ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي ۽ -ان- ٽڪريءَ جي ڪنڌين سان موڪريون ۽ مضبوط ديوارون بيهاريون اٿن. ڪوٽ جي اندر ڪمرا ۽ اڏاوتون آهن، پر انهن ۾ ڪا خاص ترتيب نظر نه ٿي اچي. هتي ڪافي ٺڪراٺو موجود آهي، جيڪو -تاريخ- کان آڳاٽو ۽ ٻڌڪي دور جو آهي. هي ٻنهي دورن ۾ وڏي بيٺڪيت رهي آهي، ٿي سگهي ٿو ته هتي ڪو -ٻڌ- وهار (ٻڌڪو مندر) قائم هجي.

## حوالا
بٺي ٿاڻو عارب

ڌاتو پاھڻي دور جو ھي ماڳ ٿاڻي عارب خان (-تعلقو- بولا خان، ضلعو ڄامشورو) جي ڀرسان ھڪ ڍوريءَ تي، جيڪا نئن بارڻ سان ملي ٿي. -اتر- ويڪرائي ڦاڪ 25037\'06\'\' ۽ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ 67050\'56\'\' تي موجود آھي. 
ھن وقت زمين/ هنڌ جو گھڻو حصو زرعي زمين ھيٺ اچي چڪو آھي. ۽ ڪافي حصي تي قبرستان ٺھي چڪو آھي. نظر ڪبي ته ھڪ -ٺلهه- نما مٿاھين جو گھيرو 60 ميٽر، مٿان وارو قطر 8 ميٽر اونچائي 11 ميٽر اٿس. ھن دڙي جي ماپ 250x250 ميٽر باقي وڃي -بچي- آھي. ھن دڙي کي -اين جي مجمدار- کوٽيو ھو، جنھن ھن دڙي کي ڌاتو پاھڻي دور جو ڪري لکيو آھي. 
ھتي کوٽيل -ٽن- تجرباتي کڏن مان جيڪي وٿون مليون، -تن- ۾ -آمري- -ثقافت- سان لاڳاپيل ٺڪراٺو، مڻڪا، -پٿر- جا گولڙا، ٽامي جي ڇيڻي، -پٿر- جي روھي/ سيراڻ (Hone)، -پٿر- جا پتا ۽ کرچڻا شامل آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون نئيون
دوزخ جو دروازو

**دوزخ جو دروازو**: (Door to Hell) ترڪمانستان جي صوبي آخال جي ڳوٺ دروازي ۾ قدرتي گئس جو ميدان آهي، جيڪو 1971ع ۾ ٽٽي هڪ وڏي کڏ ۾ تبديل ٿي ويو هو. ان کان پوءِ جيالوجي جي ماهرن اتان نڪرندڙ گيس کي باهه ڏئي ڇڏي ته جيئن نڪرندڙ گئسن جي زهريلن اَثرن کان بچي سگهجي. هن کڏي جو قطر 69 ميٽر ۽ اونهائي ٽيهه ميٽرن جي لڳ ڀڳ آهي. هي علائقو هاڻي هڪ مشهور سياحتي هنڌ بڻجي چڪو آهي ۽ گذريل پنجن سالن ۾ پنجهاهه هزارن جي لڳ ڀڳ سياح هتي اچي چڪا آهن، جڪي هتي ڀرپاسي جي ويران ريگستان ۾ ڪيمپنگ به ڪن ٿا.

## حوالا
زمرو:شدتي قدرتي باهه
لوگو

thumb|لوگو هلال احمر ۽ شليب احمر
**لوگو** (logo) هڪ نشان ٿئي ٿو، جيڪو ڪنھن اداري، ڪمپني يا تنظيم جي لاءِ استعمال ٿئي ٿو.

زمرو:لوگو
زمرو:ربطيات تدابير
زمرو:Articles with short description
پلازما

thumb|پلازما طبيعيات جي حوالي سان هڪ پلازما ليمپ
**پلازما** (Plasma) هڪ ڏاڍو اهم ۽ گهڻ استعمال ٿيندڙ لفظ آهي. پلازما جو لفظ اصل ۾ يوناني لفظ، "پلاسين"  (**plassein**) کان لاطيني ۽ جرمن ٻولين مان ٿيندو آيو آهي. جنهن جي بنيادي طور تي معنا ته "سنهو پکيڙڻ" جي هئي، پر پوءِ ان مان شڪل ڏيڻ جو مفهوم نڪتو ۽ پوءِ هي لفظ سائنس جي شاخن ۾ استعمال ٿيڻ لڳو. ان جا مختلف استعمال هيٺ ڏنل آهن:
* پلازما حالت: مادي جي چار طبيعي حالتن مان هڪ (ٻيون ٽي؛ سالڊ، مائع ۽ گئس).

* سائٽوپلازم: هڪ جيلي جهڙي شي جيڪا جيو گهرڙن کي ڀريندي آهي ۽ انهن جي اندر موجود جسمن کي معلق رکندي ۽ بچائيندي آهي. 
* نيوڪليوپلازم: هڪ انتهائي ليسدار مائع جيڪو جيو گهرڙن جي نيوڪليئس ۾ ڪروموسوم ۽ ٻين عضو (organelles) جي چوڌاري هوندو آهي.
* پلازما جيو گهرڙا: رت ۾ موجود اڇا جيو گهرڙا، جيڪا اينٽي باڊيز جي وڏي مقدار کي خارج ڪندا آهن.
* پروٽوپلازم: جيو گهرڙن ۾ ٻاهرين جھلي (membrane) يا خول (cell wall) جي اندرين موجود سڀ ئي جاندار مادو.
* پلازما ڊسپلي: هڪ فليٽ پينل وارو برقي بصري ڊسپلي، جيڪا عام طور تي ٽيليويزن ۾ ڊسپلي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ڏسو: :زمرو:ٽيڪنالاجي 
* پلازما افيڪٽ: هڪ ڪمپيوٽر تي ٻڌل متحرڪ بصري افيڪٽ، جيڪا گرافڪس جي ڊسپلي ۾ استعمال ٿيندو آهي. ڏسو: :زمرو:بصري فنون
زمرو:فنون
زمرو:حياتيات
زمرو:طبيعيات
زمرو:ڪمپيوٽر
زمرو:سائنسي اصطلاح
زمرو:سلجھائپ صفحا
شاهه علي بنڊا

شاهه علي بنڊا (انگريزي؛ Shalibanda) ڀارت جو هڪ رهائشي علائقو آهي، جيڪو حيدرآباد، دکن ۾ آهي. 

## وڌيڪ ڏسو
* ڀارت
* ڀارت جا شهر

## حوالا

زمرو: انڊيا
بجاجين جو ناٽڪ

هيءُ ڀيرومل مهرچند آڏواڻيءَ جي لکيل ٻن ننڍن ناٽڪن مان هڪ جو نالو آهي، جيڪو هن 1921ع ۾ لکيو ۽ ٻيو ناٽڪ ”پنگتي مقدمو“ 1927ع ۾ لکيائين.

## حوالا
بجار پوٽا

هيءَ سنڌ ۽ ڪڇ جي جتن جي هڪ اوڙڪ آهي. بجار پوٽن جو وڏيرو پاڻ کي ’بجار خان‘ جي لقب سان سڏائيندو آهي. هن کي ڪڇ جي گاديءَ جي هنڌ لکپت ۾ جاگيرون مليل هيون. -ان- کان سواءِ ’کاري ڇاڻ‘ ۾ به هن جون زمينون هونديون هيون. سرحد -بند- ٿيڻ کان پوءِ هنن ڪڇ ۾ ئي رهڻ جو فيصلو ڪيو.

## حوالا
بجار جوکيو ۽ راڻو ارجن

جوکيا اصل شاهه بلاول جي ڀرسان ڪنگور جي علائقي جا هئا. پوءِ ملير ۾ اچي ٺڪاڻو ڪيائون. انهن مان بجار وڏيءَ همت وارو ساماڻو ۽ وڃي ٺٽي ۾ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي نواب شيخ شڪرالله وٽ ملازم ٿيو. ان وقت ميرپور ساڪري ۾ ٻُهارن کان اولهه ۾ راڻو ارجن ڌاريجو راڄ ڪندو هو. ميان غلام شاهه ڪلهوڙي ٺٽي جي نواب، شيخ شڪرالله کي راڻي ارجن کي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو. جڏهن ٺٽي وارو ڀاڱو ميان نورمحمد ڪلهوڙي کي مليو ته نئين حڪومت اڳئين دؤر جي سردارن کي مڃائڻ لاءِ ملير جي ڪرمتي بلوچ سردارن تي لشڪر چاڙهيو ته جيئن ڪرمتي هيڻا ٿين ۽ راڻي جو زور به ڀڄي. ملير ۾ ڪرمتين جو سردار ”ملڪ طوطا“ هو. ملير تي خدا آباد طرفان موڪليل لشڪر جو حملو به ٿي چڪو هو. بجار، دانائي ڪري ملڪ طوطا وٽ لنگهي ويو ۽ چيائينس ته مون تي ميان حاڪم جو بار آهي، انهيءَ ڪري آءٌ راڻي تي حملو ڪندس. اوهان راڻي جي پاران ٻيو ڪو قدم نه کڻجو ۽ نڪي سندس مدد ڪجو. ملڪ طوطا، اها ڳالهه مڃي. هوڏانهن راڻي ۽ سندس ماسات رحمت الله ”مُلين پوٽي“ کي جڏهن ڄام ڪريم داد جو پيغام پهتو، ته هنن پرواهه ڪانه ڪئي، جو ڀانيائون ته جڏهن ملڪ طوطا اسان جو ڀرجهلو آهي ته بجار ڇا ڪندو؟ ٻئي طرف ساڪري طرف وارا ڪرمتي راڻي کي وڌيڪ ويجها هئا، تن کي جڏهن خبر پئي، ته راڻي تي حملو ٿيڻ وارو آهي. تڏهن هنن پاڻ ۾ مصلحت ڪئي. هنن سردارن پنهنجا ٻه وزير سڏيا. هڪ عيسب، جو بگهياڙ جي پاڙي مان مک هو، جيڪو پوءِ مڪليءَ واري جنگ ۾ ماريو ويو ۽ ٻيو ڪيڪو، جيڪو هديهه پاڙي مان مک هو. هنن راءِ ڏني ته اسين ساڪري واري راڻي جا ويجها پاڙيسري آهيون ۽ اصل کان وٺي راڻي سان ڀيڙا آهيون. اسين هر حال ۾ راڻي جي مدد ڪنداسين. پر نوتڪ اها ڳالهه قبول نه ڪئي، جو بجار سان سندس دوستي هئي ۽ بجار ان کي پنهنجي پاسي ڪري ڇڏيو هو. سو بجار جي طرفان وڙهيو هو. ملڪ طوطا خان، نه ڪي راڻي جي طرفان وڙهيو ۽ نه ڪو نوتڪه جي مدد ڪيائين. ڪيڪو هديه عيسب بگهياڙ ۽ راڻي ارجن جو ماسات، رحمت الله مُلين پوٽو، پنهنجن ماڻهن سميت راڻي سان ڀيڙا ٿي بيٺا ۽ کيس همٿايائون. مردن مقابلو ڪيو، پر حملو وڏو هو ۽ راڻو، رحمت الله، ڪيڪو هديهه نوتاڻي ۽ سندس ٻيا گهڻائي ساٿي مارجي ويا. ٽن مڙسن قول ڪيا، ته اسين لشڪر چيري وڃي بجار کي ڌڪ هڻنداسون. انهن قول پاڙيا، پر بجار جو بخت زور هو، جو هو سلامت رهيو. انهن مان بنبي بگهياڙ ، جنهن بندوق هنئي، ٻيو ڇٽو منداڻي هو، جنهن ڀالو هنيو. ان وقت بجار ۽ تڳيو ٻئي ڀائر ڀڄي ويا، باقي سندن ڀاڻيجو ”ڪالا“ مڙس ٿي بيٺو ۽ مارجي ويو. بجار پوءِ ملير جا 80 کوسا ساڻ ڪري، لاهري بندر ڏانهن ڪاهيو. راڻو ارجن ان وقت ويهن ماڻهن سان ”رتي ڪوٽ“ ۾، جيڪو هڪ ٻيٽ تي هو، شڪار لاءِ لٿل هو. وهاڻي ٿي، رات جو جڏهن، راڻو ارجن، پنهنجي تنبوءَ ۾ ڏيئو ٻاريو ستو پيو هو ته بجار ۽ سندس ساٿي ترارون هٿ ۾ ڪري ”سيڻاهن“ تي تري وڃي مٿس ڪڙڪيا ۽ ماري ڇڏيائونس. ميان غلام شاهه انهيءَ فتح جي عيوض، بجار جوکئي کي ”ڄام“ جو لقب ڏيئي، جوکين جو سردار مقرر ڪيو. ڄام بجار پوءِ زور ورتو ۽ ڪرمتين ۽ برفتن سان جنگيون ڪيائين.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
بجار خان ٽالپر

مير -بجار خان ٽالپر- ، مير -بهرام- خان جو پٽ ۽ مير صوبدار خان -ٽالپر- جو -ڀاءُ- هو . جڏهن مير -بهرام- خان کي ميان سرفراز ۽ راڄو ليکيءَ جي سازش جي خبر پئي ، تڏهن مير -بهرام- خان پنهنجي پٽ مير بجار کي حرمين شريفين موڪلي ڇڏيو ، پٺيان ميان سرفراز خان ، مير -بهرام- ۽ مير صوبدار خان کي قتل ڪرائي ڇڏيو . مير بجار جڏهن حرمين کان واپس آيو ، تڏهن راڄو ليکي سندس ڊپ کان زهر کائي خودڪشي ڪري ڇڏي . راڄو ليکيءَ جو پٽ -تاجو ليکي- پنهنجي پيءُ جي جڳهه تي ويٺو . -تاجو ليکي- ميان غلام نبي کي ورغلائي مير بجار سان -جنگ- ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو . ٻنهي ڌرين ۾ ” لانياري “ واري -جنگ- لڳي ، جنهن ۾ مير بجار کي فتح حاصل ٿي . -تاجو ليکي- موقعو ملندي ئي لانياري واري -جنگ- ۾ ميان غلام نبيءَ کي قتل ڪرائي ڇڏيو . ميان غلام نبيءَ کانپوءِ ميان عبدالنبي -تخت- تي ويٺو . جڏهن -تاجو ليکي- -ڀاءُ- ۽ پٽن سوڌو گرفتار ٿيو ته ميان عبدالنبي سندس قتل جو حڪم ڏنو ، پر مير بجار خان سفارش ڪري کين بچايو . عزت يار خان ڪلهوڙي جڏهن افغانن جي مدد سان پنهنجي چاچي ميان عبدالنبيءَ تي حملو ڪيو ، تڏهن مير بجار خان لشڪر وٺي سندس مقابلي لاءِ نڪتو ۽ ميان عزت يار خان کي شڪست ڏئي سنڌ مان ڀڄائي ڪڍيو . ميان عبدالنبي کي -تاجو ليکي- ورغلايو ۽ تاجو ليکيءَ -جوڌپور- جي راجا کي عمرڪوٽ جي قلعي جي لالچ ڏئي مير -بجار خان ٽالپر- کي قتل ڪرائي ڇڏيو . اهو واقعو 1194ھ/1780ع ۾ ٿيو.

## حوالا
بجاراڻي ديھ

تعلقي شڪارپور ۾ هڪ ديهه. جيڪب آباد ضلعي جي ڪنڌڪوٽ تعلقي جي هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن؛ ’شاه مراد‘، ’نظر خان‘، ’سعيد خان -بجاراڻي-‘، ’بجار -بجاراڻي-‘، ’باجڪ باجڪائي‘، ’گاڏهي‘، ’دلاور ڀنگوار‘، ’-بهرام- کوسو‘، ’من دوست ملڪ‘ ۽ ’عبدالڪريم -بجاراڻي-‘.

## حوالا
ھزار خان بجاراڻي

مير هزار خان -بجاراڻي- سنڌ جو هڪ اهم سياستدان آهي. هن 23- -آڪٽوبر- 1946ع تي جيڪب آباد ۾ -جنم- ورتو. عملي سياست ۾ سڀ کان پهرين هو. 1970ع وارين چونڊن ۾ ايم. پي. اي چونڊجي آيو ۽ -تن- ڏينهن ۾ صوبائي وزير پڻ رهيو. -ان- کان پوءِ 1977ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. سندس وابستگي پ پ پ سان رهي. غلام مصطفيٰ جتوئيءَ جي پيپلز -پارٽي- سنڌ جي صدارت ڇڏڻ کانپوءِ کيس پارٽيءَ جو صوبائي صدر مقرر ڪيو ويو. ڪجهه عرصي بعد هن پارٽيءَ -تان- استعيفيٰ ڏئي ڇڏي ۽ وزير اعظم محمد خان جوڻيجي جو ساٿي بڻيو. وري 1988ع ۾ کيس سينيٽر چونڊيو ويو. هن 1988ع ۾ وزير صحت، ماحوليات، هائوسنگ اينڊ ورڪس ۽ 1990ع ۾ وزير سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جون ذميواريون سنڀالي ورتيون. -بجاراڻي- صاحب 1993ع ۾ دفاع کاتي جو وزير رهيو. 2008ع ۾ ٿيل چونڊن ۾ هو پ پ جي -ٽڪيٽ- تي قومي -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو ويو، جنهن بعد کيس وفاقي وزير -تعليم- مقرر ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
زمرو:2018ع ۾ وفات
بجر (تماڪ)

تماڪ جو هڪ قسم. تماڪ جي پوک جو ٻيو تُور، جيڪو گهٽ تکو ٿيندو آهي، هلڪو تماڪ. تماڪ جي هلڪي مورَ.
## حوالا

زمرو:فصل
بجر ڀٽون

**بجر ڀٽون** ٻج جو ھڪ قسمُ آھي، جيڪو گول باداميءَ جھڙو ٿيندو آهي. کرٽئي جي بيماريءَ ۾ دوا طور ڪم ايندو آهي، گهڻو ڪري جوڳي فقيرن وٽان هٿ ايندو آهي.

## حوالا
بجراڻي

بلوچن جو هڪ -پاڙو-، جيڪي اڪثر نواب شاهه، سکر ۽ حيدرآباد ضلعن ۾ -آباد- آهن.

## حوالا
بُجري ٻڪري

: ٻاڪري مال جو هڪ نسل آهي. هن ٻڪريءَ جو نسل حيدرآباد، بدين ۽ ميرپورخاص ضلعن ۾ ملي ٿو. هن نسل جي جانورن جو رنگ سفيد، جسم تي وار گهاٽا، مٿو وچولو ۽ سڱ ننڍا ٿيندا آهن. ڪن وچولا ۽ هيٺ لڙيل هوندا آهن. هي نسل ساليانو هڪ ڪلو گرام في جانور ڏاس (وارن) جي پيداوار ڏئي ٿو. هن نسل جي پالڻ جو مقصد گوشت، کل ۽ وار ئي آهن.

## حوالا
بجاراڻي

**بجاراڻي** بلوچن جو هڪ قبيلو آھي. سنڌ ۾ ھن قبيلي جا اڪثر ماڻھو جيڪب آباد ضلعي ۾ رھن ٿا.

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ذاتيون
بجار خان ڊومبڪي

بجار خان ڊومبڪي- اصل ۾ قلات جي هڪ حصي ”ڪڇيءَ“ جي -بلوچ- خاندان مان هو. شروع ۾ هو خانه بدوش ٿي رهيو، پر پوءِ ضلعي دادوءَ جي ڦلجيءَ ۾ اچي -آباد- ٿيو. هتان ئي هن فوجي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. سنڌ کي انگريزن جي قبضي کان بچائڻ خاطر گوريلا -جنگ- ڪيائين. سندس هٿ هيٺ خاصي تعداد ۾ -بلوچ- فوج هئي، جنهن سان گڏجي هو وڙهندو رهيو. کيس -انگريز- سرڪار طرفان ڪيتريون ئي آڇون ڪيون ويون، پر هي -بهادر- -انسان- نه مڙيو. نيٺ مجبور ٿي انگريزن، ڪيهرن ۽ کوسن جي مدد سان ڦلجيءَ تي حملو ڪيو ۽ درياهه خان جکراڻيءَ سان گڏ هيءُ مجاهد به گرفتار ٿيو. 1870ع ۾ -انگريز- فوج کي -افغانستان- جي محاذ تي شڪست ملي ۽ بجار خان آزاد ٿيو. هو 1872ع کان 1875ع تائين ڪڇيءَ جو بي -تاج- -بادشاهه- ٿي رهيو. 13 -جنوري- 1875ع تي سر وليم ميري ويدر، مير علي مراد خان جي مدد سان، بجار خان سان وڙهيو، جنهنڪري 17 جون 1875ع تي هو گرفتار ٿيو ۽ نيٺ جيل ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا
بجڪو

**بجڪو** ڪپڙي مان ٺھيل ٿيلهو، جنھن ۾ ڪپڙا ۽ ڪتاب وغيره وجهي کڻجن. رئيس شمس الدين ”بلبل“ جي ”ڪريمان“ نظم تي ٺھيل پيروڊيءَ جي شروعات هن سِٽ سان آهي: 
”ڪَريمان جو بُجڪو، کڻِي ويا ڇهہ چور“

## حوالا
بشڪي

بشڪِي/ بُجڪِي: هڪ قسم جي ننڍڙي ڳوٿري. سنڌ جي خاص ڪري ٻهراڙيءَ وارن علائقن ۾ عورتون هن کي ڪتب آڻينديون آهن. بُشڪي سوٽي ڪپڙي مان ٺاهبي آهي. هي مستطيل شڪل جي هوندي آهي، جنهن جي چوٽيءَ تي ٿُلهو ڌاڳو يا ڏور ٽاڪيل هوندي آهي، جنهن سان بشڪيءَ کي ويڙهبو آهي. اڄ ڪلهه جي شهري عورتن جو پرس انهي بشڪيءَ جي جديد شڪل آهي. ٻهراڙيءَ جون عورتون بشڪيءَ ۾ پئسا سنڀالي رکڻ کان سواءِ سيبي -ٽوپي- جو سامان (سئي ۽ ڌاڳا وغيره) ۽ کائڻ پيئڻ جون شيون سنڀالي رکنديون آهن. -بشڪي-، رليءَ وانگر مختلف رنگن جي ڪپڙن کي ڳنڍي ٺاهي ويندي هئي. ڪي بشڪيون وري عام لسي ڪپڙي تي ڀرت ڀري ٺاهيون وينديون هيون. سنڌ جي ٻهراڙين ۾ اڄ به -بشڪي- استعمال ۾ ايندي آهي.

## حوالا
بجير

ٿر- ۾ رهندڙ هڪ ذات. اها ذات ٿر ۾ مسلمانن توڙي هندن ٻنهي ۾ آهي. -ٿر- ۾ هن ذات جا ماڻهو ٺَڪُرَن جا نوڪر ٿي رهندا آهن، -جن- کي َٺڪُرن جا گولا به چوندا آهن. بجيرن جون عورتون، ٺڪُرن جي نياڻين کي، شاديءَ جي موقعن تي گوليون ڪري ڏاج ۾ ڏيندا آهن. هاڻي اهو رواج ختم ٿيندو پيو وڃي.

## حوالا
بجلي پرکڻو

هيءُ پرکڻو اهڙو -اوزار- آهي، جنهن سان بجليءَ جي ڀرتي معلوم يا چڪاس ڪري سگهجي ٿي. اهو -پتل- جي لٺ جو ٺهيل آهي، جنهن جي مٿئين ڇيڙي تي -ٿالهي- يا گولو ٺهيل آهي ۽ هيٺئين ڇيڙي تي ٻه سنها سونا ورق لڳل آهن. -بجلي- پرکڻي ۾ اليمونيم جا ورق، سون جي ورقن بدران پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.

## حوالا

زمرو:اوزار
بجلي گھر

بجليءَ جي وڌندڙ کپت کي نظر ۾ رکندي. ان ڳالھ جي سخت ضرورت محسوس ٿي تہ بجليءَ کي وڏي پئماني تي محفوظ ڪري اُن کي ضروت آهر استعمال ڪجي، اُن مقصد جي پورائي لاءِ جنوري، 1882ع ڌاري لنڊن ۾ دنيا جو پهريون **بجلي گهر** قائم ڪيو ويو. ساڳئي ئي سال نيويارڪ شهر ۾ بہ بجلي گهر قائم ٿيو. ٻنهي بجلي گهرن ڊائريڪٽ ڪرنٽ سسٽم (D.C) تحت ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، اُن کان پوءِ، 1890ع جي شروعات ڌاري ”لافن پاور اسٽيشن جرمني، Lauffen Power Station Germany پاران A.C ”الٽرنيٽنگ ڪرنٽ سسٽم“ جنريٽر ٺاهيو ويو.

## سنڌ ۾ بجلي گھرن جي تاريخ
سنڌ ۾ 1922ع ڌاري سکر ۾ بجلي گهر قائم ڪيو ويو، جيڪو 1962ع تائين سکر شهر ۽ قدري آسپاس جي علائقن جون ضرورتون پوريون ڪندو رهيو. پر پاڪستان جي قيام کان پوءِ نون ڪارخانن کلڻ ڪري شهر ۾ بجليءَ جو کاپو وڌڻ لڳو، تنهن ڪري مارچ 1962ع ۾ ڪولمبو پلان موجب ٿرمل پاور جي تعمير لاءِ معاهدي تي صحيحون ٿيون. هن رٿا موجب اتر سنڌ جي مکيہ شهرن سان گڏ سوين ننڍن ننڍن ڳوٺن ۾ بجلي مهيا ڪئي وئي آهي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي بجلي گهر گڊو ٿرمل جو تعميراتي ڪم، 1969ع ۾ شروع ٿيو ۽ 1980ع تائين هن بجلي گهر 439 ميگا واٽ تائين بجلي پيدا ڪرڻ شروع ڪئي ۽ اڄڪلھ هتان 1655 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.

### سنڌ ۾ موجود بجلي گهر
#ڄامشورو پاور جنريشن ڪمپني (GENCOI). هي بجلي گهر حيدرآباد کان 18 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي دادو روڊ تي، سنڌو درياھ جي ساڄي ڪپ تي واقع آهي، جنهن ۾ 4 يونٽ آهن. هن بجلي گهر مان 850 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.
#سينٽرل پاور جنريشن ڪمپني (GENCOII) گڊو، جيڪو ضلعي جيڪب آباد ۾ گڊو بئراج وٽ واقع آهي. جنهن مان 1655 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.
#لاکڙا پاور اسٽيشن (GENCOIV)، کاڻوٺ، ضلعي دادو ۾ واقع هن بجلي گهر ۾ 50 ميگا واٽ جا 3 يونٽ 150 ميگا واٽ تائين بجلي پئدا ڪري سگهن ٿا.

## حوالا

زمرو:ڍانچو
زمرو:توانائي
زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ قسم
بچارام ليلارام ليڏواڻي

هي بي. رام. سنڌوءَ جي ادبي نالي سان متعارف هو. سندس -تعليم- ايم. اي. ايل. ايل. ايم ۽ اي. ايف. آءِ. آءِ هئي. 31 -جنوري- 1938ع تي، سکر ۾ ڄائو. پاڻ ڪيترن ڪتابن جو ليکڪ، هدايتڪار ۽ ڪهاڻيڪار رهيو آهي. وسيع تجربو هئس. سندس ڇپيل ڪتاب: ’نيستردان‘، ’بدني نقص ۽ انهن جو علاج‘، ’-ٻار- ۽ انهن جو علاج‘، ’شرم دان‘ ۽ ’-ٻال- مندر‘ آهن. ڪيترن ئي ڪتابن جو ترجمو ڪيل اٿس، -جن- ۾ ’آئينده جا ابا‘ ۽ ’-ٻال- مندرن جي سکيا جي اهميت‘ مشهور آهن. جڏهن ته ڪجهه ڪتابن جو مرتب پڻ رهيو آهي. جهڙوڪ: ’ٻاچوشتڪ‘ ۽ ’ڀارت ۾ سنڌي ڌرمشالائون‘. سال 1948ع ۽ 1958ع واري دؤر ۾ ايڪانڪي ناٽڪن ۾ اداڪار ۽ هدايتڪار جي حيثيت ۾ ڪم ڪيل اٿس، ڪيترين ئي اخبارن ۽ مئگزينن جهڙوڪ: ”نيو ماڊل هاءِ اسڪول مئگزين“، ”راشٽريه سيوڪ“، ”سنڌو پرديپ دسيرا“، ”سماج ڪلياڻ“ ۽ ”جيون جوت“ ساليانن رسالن جو -ايڊيٽر- ٿي رهيو آهي. پاڻ ممبئيءَ ۾ رهندو هو، ٽي چار سال ٿيا آهن، گذاري ويو آهي.

## حوالا
بچايو رند

بچايو فقير عرف الهه بچايو پٽ بنگل خان رند، ڳوٺ اگهاماڻي، تعلقي ماتلي، تڏهوڪي ضلعي حيدرآباد جو رهاڪو هو. ننڍي هوندي ئي پيءُ وفات ڪري ويس، انهيءَ ڪري ننڍي وهيءَ ۾ ئي پيٽ گذر لاءِ مال چارڻ جو پورهيو ڪرڻو پيس. بعد ۾ ڳوٺ محمد خان رند تعلقي جهول ۾ لڏي وڃي ويٺو، -جتي- سندس اولاد اڃا رهي ٿو. سندس -بيت- مشهور آهن، جيڪي نڙ تي چيا ويندا آهن. اندازاً 80 ورهين جي ڄمار ۾ 27 رمضان 1364ھ/ ڊسمبر 1944ع ڌاري وفات ڪيائين.

## حوالا
بچل

هن شاعر جو ڪلام 20 صديءَ جي اوائل (1911ع) ۾ قلمبند ٿيل ڪافين جي هڪ -بياض- ۾ شامل آهي. 1900ع ڌاري گذاري ويو. ساڳئي نالي سان هڪ ڪافي گو شاعر هو، جنهن جي ڪلام کي خوشيرام فقير سودائيءَ، 1297ھ/1880ع ۾، پنهنجي ڇپايل ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل ڪيو آهي.

## حوالا
بچل پور ديھ

ضلعي ۽ تعلقي جيڪب آباد جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ -آباد- آهن؛ ’مير ڪرم علي پنهور‘، ’رحيم داد پنهور‘، ’پانڌي گهور شاڻي‘، ’هوران خان -جکراڻي-‘، ’-بچل پور-‘، ’آسرداس عرف دايا‘ ۽ ’مير منظور علي خان پنهور‘. دولتپور تعلقي ۾ پڻ ’-بچل پور-‘ نالي هڪ ڳوٺ موجود آهي.

## حوالا
بيگم شمشاد بچاڻي

**بيگم شمشاد بچاڻي** لاڙڪاڻي ۾ ڄائي. هوءَ لاڙڪاڻي جي اڳوڻي ضلعي ناظم ۽ پيپلز پارٽيءَ سان لاڳاپيل سياستدان خورشيد جوڻيجي جي ڀيڻ آهي. هن 1968ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ماسٽرس ڪئي. هن جي شادي ٽنڊي الهيار جي سياستدان عبدالستار بچاڻيءَ سان ٿي، جيڪو پڻ پيپلز پارٽيءَ جو ليڊر آهي ۽ صوبائي وزير ۽ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر به رهي چڪو آهي. -اسيمبلي- جي ميمبر ٿيڻ لاءِ گريجوئيشن جي شرط سبب هن پنهنجي سيٽ تي بيگم شمشاد کي بيهاريو ۽ 2008ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي هوءَ قومي اسيمبليءَ جي ميمبر چونڊي. سندس مشغولي ڪتاب پڙهڻ ۽ سياست آهي.

## حوالا
فضل احمد بچاڻي

ناليوارو اديب، ڪهاڻيڪار، مضمون نگار، مقالا نويس ۽ مترجم فضل احمد بچاڻي، 1934ع ڌاري ٽنڊي الهيار شهر ۾ ڄائو. جيتوڻيڪ هو تخليڪار هو. پر سندس اهم سڃاڻپ مترجم جي حيثيت ۾ آهي، هن اڪثر ترجما انگريزيءَ مان ڪيا، جيڪي آسان -ٻولي-، لفظن جي درست استعمال، تخليقي انداز ۽ موضوع جي لحاظ کان ڪافي مقبول آهن. هن جيڪي ڪتاب ترجمو ڪيا ۽ لکيا، -تن- جو تفصيل هن ريت آهي: 
(1) ”سپون“ (خليل جبران جي چونڊ افسانن جو ترجمو: 1960ع)، (2) ”نازبو“ (طبڪزاد ڪهاڻين جو مجموعو: 1962ع)، (3) ”عاشي“ (هينري رائڊر گيرڊ جي ناول ‘She’ جو ترجمو: 1961ع)، (4). ”روح جي ڳولا“ ‘Shadows in the Wall’) جو ترجمو)، (5) ”سڌارٿ“ (هرمن جي ڪتاب ‘Sitharta’ جو ترجمو: 1982ع)، (6) ”سزا جا سک“ (آسڪر وائلڊ جي خطن ‘Deprofundis’ جو ترجمو: 1983ع)، (7) ”آسيه، عاشي جي واپسي“ (رائڊر هيگرڊ جي ناول ‘Aeshe-The Return of She’ جو ترجمو: 1983)، (8) ”-تصوير- جو خون“ (آسڪر وائلڊ جي ناول ‘Picture Dorian Grey’ جو ترجمو: 1983ع)، (9) ”سورن سانڍياس“ (وڪٽر جي ناول ‘Lemiserable’ جو ترجمو)، (10) ”-اڳي ائين هياس-“ (يادگيريون: ٻه حصا). 
ان کانسواءِ سندس بيشمار مضمون، مقالا ۽ ترجما مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. فضل احمد بچاڻيءَ 1987ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
بچل شاھ

هيءُ سکر جو بلند پايه شاعر ۽ صوفي درويش ٿي گذريو آهي. سندس ولادت 1807ع ۾ شهر مانجهند، ضلعي دادوءَ (موجوده ڄامشوري) ۾ ٿي. هيءُ ڪافي گو شاعر هو. ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن. روهڙيءَ واري محمد محسن ”بيڪس“ جو همعصر هو. بيڪس جي والد بيدل سان به سندس رهاڻ هوندي هئي. ننڍي هوندي عبادت ۽ رياضت ڏانهن لاڙي سبب -پارسي- ۽ عربيءَ جي ڪجهه -تعليم- حاصل ڪيائين. -ان- زماني ۾ سيٺ نهالچند جو مانجهند ۾ ويدانت جو گهڻو زور هو، ڪيترائي فقير ۽ درويش وٽس ايندا هئا. هڪ ڀيري پرمهنس نالي 
هڪ سنت وٽس اچي رهيو، جيڪو جليانوالا جي رهواسي سنت گلابداس جو شاگرد هو. 
بچل شاهه اُن درويشن جي صحبت جو پياسي هو. هو کانئس ايترو ته متاثر ٿيو، جو شهر ڇڏي وڃي جهنگ ۾ رهيو. انهيءَ دوران سير سفر جو شوق جاڳيس. هند ۽ سنڌ جو سفر ڪندي وڃي ڪشمير کان نڪتو، پوءِ مرشد جي حڪم موجب سکر ۾ آيو ۽ اُن سرزمين کي پريم نگر ۽ حيات نگر جا نالا ڏنائين. مسلمانن سان گڏ هندو به وڏي تعداد ۾ وٽس اچڻ لڳا ۽ وٽس سماع جون محفلون ٿيڻ لڳيون. خيرپور جي والي مير علي مراد خان ۽ لبِ -تاريخ- جي مصنف خداداد خان جي ساڻس بيحد عقيدت هئي. -ان- کان علاوه سندس صحبتن ۾ جان -الله- شاهه ٽيون، حضرت بيدل جو مرشد به شامل هوندو هو. هندن مان ولايت راءِ ۽ سندس شاگرد جيوت سنگهه سان سندس گهڻو پريم هو. -بچل شاهه- وحدت الوجود جو قائل هو. -بچل شاهه- 3 مئي 1906ع تي 100 سالن جي ڊگهي عمر ۾ سکر ۾ وفات ڪئي. سندس آخري آرامگاهه مهراڻ جي ڀڪ تي سکر -بئراج- لڳ -بچل شاهه- مياڻي ڳوٺ ۾ آهي.

بچل شاهه- دادو ضلعي جي مانجهند شهر ۾ 1807ع ۾ ڄائو ۽ 1906ع ۾ وفات ڪيائين.ننڍي هوندي ئي ويراڳ اختيار ڪيائين ۽ آخرڪار ڄمون (ڪشمير) جي صاحب ولايت الف شاهه کان فيضياب ٿيا، 12 سالن بعد موٽي آيو ۽ روهڙي ويجهو ڇپري -بند- کي پنهنجو مسڪن ۽ اتي سماع جون محفلون مچايائين، بعد ۾ موجوده -بچل شاهه- مياڻي، سکر ۾ اچي آستانو قائم ڪيائين. جنهن کي پريم نگر چيو ويندو هو. ڪيترائي هندو توڙي مسلمان سندس معتقد هئا. سندس ڪلام ناصحانه ۽ عارفانه آهي، جيڪو جهر جهنگ ڳايو وڃي ٿو ۽ سندس مزار تي هر سال عاليشان ميلو به لڳندو آهي.

## حوالا
بچل شاھ (بزرگ)

هن ساڳئي نالي سان هڪ بزرگ جي مزار شاهه -آباد- لڳ لاڙڪاڻي ۾ آهي، هتي هرسال شوال مهيني جي 19- 20 ۽ 21 -تاريخ- تي ميلو لڳندو آهي.

## حوالا
بچل شاھ جيلاني

گمبٽ ويجهو سچل ڊٻ مهر شاهه جو گادي نشين ۽ پ.پ ايم. پي. اي، 17 ڊسمبر 1952ع تي سيد صالح محمد شاهه جيلانيءَ جي گهر ۾ -جنم- ورتو. -بچل شاهه جيلاني-، وڪالت ۾ سيد غوث علي شاهه جو جونيئر به رهيو ۽ اُن جي نگران وزارت اعليٰ دؤران سندس روينيو بابت صلاحڪار پڻ هو. علم ادب سان چاهه سبب هڪ ناول ”-ٿر- اندر جا -ٿاڪ-“ لکيائين، جنهن جو مهاڳ سنڌ جي نامور اسڪالر الهداد ٻوهيي جو لکيل آهي. جيلاني صاحب 10 سالن تائين ڊسٽرڪٽ بار خيرپور جو صدر پڻ رهيو ۽ هاءِ ڪورٽ بار ايسوسيئيشن جو ميمبر هئڻ سان گڏ هُو ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ کان پوءِ سچل چيئر جو چئن سالن تائين صلاحڪار به رهيو. -ان- کان علاوه ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ٻه ڀيرا ميمبر ۽ سنڌ ڪائونسل جو ميمبر پڻ رهيو. ڊسٽرڪٽ ڪوآرڊينيشن ڪميشن خيرپور جو چيئرمين پڻ رهيو. -بچل شاهه جيلاني- هن وقت سنڌ اسيمبليءَ جو چونڊيل نمائندو آهي ۽ ۽ ”لا ائنڊ هيومن رائيٽس ڪميشن“ جو چيئرمين آهي.

## حوالا
اليگزا انٽرنيٽ

**اليگزا انٽرنيٽ** انکارپوریشن ڪيليفورنيا سے تعلق رکھنے والی کمپنی ہے جو تجارتی بنیادوں پر ویب ٹریفک کا ڈیٹا اور اس کا تجزیہ فراہم کرتی ہے۔ الیگزا انکارپوریشن مکمل طور پر ايمزون ڊاٽ ڪام کی زیر ملکیت ذیلی کمپنی ہے۔

اس کمپنی کی بنیاد 1996ء میں رکھی گئی اور اسے 1999ء میں ایمزون نے خرید لیا۔ الیگزا کے ٹول بارز صارفین کے انٹرنیٹ استعمال اور ان کے رویوں کا ڈیٹا مرکزی سرور کو بھیجتے ہیں، جہاں ان کو محفوظ کر کے ان کا تجزیہ کیا جاتا ہے۔ الیگزا کے مطابق یہ ویب سائٹ 30 ملین ویب سائٹس کے لیے ٹریفک ڈیٹا، عالمی درجہ بندی، اور دوسری معلومات فراہم کرتی ہے۔ 2015ء کے اعداد و شمار کے مطابق اس ویب سائٹ تک ہر ماہ 6.5 ملین لوگ رسائی حاصل کرتے ہیں۔

## حوالا

زمرو:ويب تجزيا
زمرو:ڳولا انجڻ
بچو بادشاھ و پيرو وزير

پروفيسر محمد مبين وساڻ جي، هن عنوان واري ڪتاب جو -اردو- ترجمو ڊاڪٽر غفار براهويءَ ڪيو آهي، جيڪو روضي ڌڻي چيئر شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور، جون 2012ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ حُر تحريڪ جي مشهور مجاهدن ’ٻارهن ٻهروٽين‘ مان ٻن -بادشاهه- ۽ پيرو وزير'>-بچو -بادشاهه- ۽ پيرو وزير- (بچو فقير خاصخيلي ۽ پيرو وساڻ) جي احوال سان گڏ پير پاڳارن جي خاندان ۽ حر تحريڪ جو پسمنظر به ڏنو ويو آهي. ڊيمي سائيز جي 144 صفحن تي مشتمل، هن ڪتاب جي قيمت 300 روپيا آهي.

## حوالا
بُچي رڍ

هيءُ رڍن جو نسل چولستان، -بهاولپور-، مظفرڳڙهه ۽ ملتان ۾ به ملي ٿو، اُتر سنڌ ۾ -ٿوري- انداز ۾ نظر ايندو آهي. وچولي قد -بت- وارو، رنگ جو اڇو، مٿو ۽ ڪنڌ ڀوري يا گهري ناسي رنگ جا ٿيندا اٿس، ٽنگون ڊگهيون ۽ ڪن ننڍا ٿيندا اٿس. ڪڏهن ڪڏهن ڪنن جي چوڌاري ڪارو ڇلو به ٿيندو اٿس. پڇ ڪجهه وڏو هوندو اٿس. هن نسل جا جانور سخت جان آهن. منجهن خوراڪ ۽ پاڻيءَ جي گهٽتائيءَ کي برداشت ڪرڻ جي سگهه موجود آهي، سندن اڇي رنگ جي اُن ڊگهي، سڻڀي ۽ گهنڊيدار ٿيندي آهي. سراسري طور منجهانئن هڪ پَهرو ساليانو 2 ڪلو گرام -ان- ڏيندو آهي. نر جانور جو سراسري وزن 35 ڪلوگرام ۽ مادي جو وزن 30 ڪلو گرام ٿيندو آهي.

## حوالا
بچي جاگير ديھ

تعلقي ميهڙ، ضلعي دادوءَ ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ -آباد- آهن؛ ’-بچي جاگير-‘، ’ٻالهي جي مياڻي‘، ’حاجي سوڍر‘، ’ڪوڙو سوڍر -جانوري-‘، ’قيوم ڀٽو‘، ’چانڊيا وليج‘ ۽ ’ممتاز علي سوڍر‘.

## حوالا
مائلي سائرس

**مائلي سائرس** (انگريزي؛ Miley Cyrus پئدائشي نالو ڊيسٽني هوپ سائرس (Destiny Hope Cyrus): ٽيويهه نومبر 1992) هڪ آمريڪي اداڪارا ۽ رڪارڊنگ فنڪارا آهي. 

## حوالا

زمرو:1992 ۾ جنم
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:جيوت ماڻهو
بچو بادشاھ (ڪتاب)

هن نالي سان هڪ ڪتاب ڪوڙي مل، سنڌي ساهتيه اڪيڊمي حيدرآباد مان ڇپائي پڌرو ڪيو هو، جيڪو اڄڪلهه ناپيد آهي.

## حوالا