ملهہ (معاشيات)

معاشيات ۾، **اقتصادي قدر** (economic value) ڪنهن شيءِ يا خدمت مان ڪنهن معاشي عامل (economic agent) کي حاصل ٿيندڙ فائدي جو هڪ پيمانو آهي، ۽ **پئسي جو قدر** (value for money) ان ڳالهه جي جائزي کي چيو ويندو آهي ته آيا مالي يا ٻيا وسيلا اهڙو فائدو حاصل ڪرڻ لاءِ موثر طريقي سان استعمال ڪيا پيا وڃن. اقتصادي قدر کي عام طور تي ڪرنسي جي يونٽن ۾ ماپيو ويندو آهي، ۽ ان جي تشريح هيءَ آهي ته "ڪو ماڻهو ڪنهن شيءِ يا خدمت لاءِ وڌ ۾ وڌ ڪيتري رقم ادا ڪرڻ لاءِ تيار ۽ اهل آهي؟" پئسي جي قدر کي اڪثر مقابلي واري اصطلاحن ۾ بيان ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ "بهتر"، يا "پئسي جو بهترين قدر"، پر ان کي مطلق اصطلاحن ۾ به بيان ڪري سگهجي ٿو.

معاشي نظريي جي مختلف اسڪولن ۾ قدر جا مختلف نظريا (theories of value) موجود آهن.

اقتصادي قدر ۽ مارڪيٽ جي قيمت هڪڙي شيءِ ناهي، ۽ نه ئي اقتصادي قدر ۽ مارڪيٽ ويليو ساڳي ڳالهه آهي. جيڪڏهن هڪ صارف ڪنهن شيءِ کي خريد ڪرڻ لاءِ تيار آهي، ته ان جو مطلب اهو آهي ته هو ان شيءِ کي مارڪيٽ جي قيمت کان وڌيڪ قدر (value) ڏئي ٿو. صارف جي نظر ۾ قدر ۽ مارڪيٽ جي قيمت جي وچ ۾ جيڪو فرق هوندو آهي، ان کي "صارف جو بچت" (consumer surplus) چيو ويندو آهي. پيئڻ جي پاڻي جي خريداري ان جو هڪ واضح مثال آهي جتي اصل قدر مارڪيٽ جي قيمت کان گهڻو وڌيڪ ٿي سگهي ٿو.

## جائزو
ڪنهن شيءِ يا خدمت جي اقتصادي قدر معاشيات جي شروعات کان وٺي ماهرن کي منجهائي رکيو آهي. پهرين، ماهرن ڪنهن فرد لاءِ ڪنهن شيءِ جي اڪيلي سر قدر جو اندازو لڳائڻ جي ڪوشش ڪئي، ۽ پوءِ ان وصف کي مٽاسٽا ٿيندڙ شين تائين وڌايو. هن تجزيي مان ٻه تصور سامهون آيا: *[[use value|استعمال جو قدر]]* (value in use) ۽ *[[exchange value|مٽاسٽا جو قدر]]* (value in exchange).

قدر جو قيمت سان تعلق مٽاسٽا جي عمل ذريعي هوندو آهي. جڏهن ڪو معاشي ماهر مٽاسٽا جو مشاهدو ڪري ٿو، ته ٻه اهم پهلو ظاهر ٿيندا آهن: هڪ خريدار جو ۽ ٻيو وڪرو ڪندڙ جو. جنهن طرح خريدار اهو ظاهر ڪري ٿو ته هو ڪنهن شيءِ جي خاص مقدار لاءِ ڪيتري رقم ڏيڻ لاءِ تيار آهي، تيئن ئي وڪرو ڪندڙ اهو ظاهر ڪري ٿو ته اها شيءِ وڃائڻ تي کيس ڪيتري قيمت پوي ٿي.

ٻين لفظن ۾، قدر جو مطلب اهو آهي ته ڪا گهربل شيءِ يا حالت ٻين شين يا حالتن جي مقابلي ۾ ڪيتري اهميت رکي ٿي. معاشي نظريي جي مختلف اسڪولن ۾ قدر جي تعين لاءِ مختلف ماپا (metrics) آهن، جيڪي "قدر جي نظريي" جو موضوع آهن.

## وضاحتون
نيو ڪلاسڪ اقتصاديات (neoclassical economics) ۾، ڪنهن شيءِ يا خدمت جي قدر کي اڪثر ان قيمت جي برابر ڏٺو ويندو آهي جيڪا اها کليل ۽ مقابلي واري مارڪيٽ ۾ حاصل ڪري سگهي ٿي. هي بنيادي طور تي رسد ۽ طلب (supply and demand) جي ذريعي طئي ٿيندو آهي.

ڪلاسڪ معاشيات ۾، ڪنهن شيءِ جي قدر جو دارومدار ان تڪليف يا محنت تي هوندو آهي جيڪا ان جي استعمال سان بچي وڃي (Use value). جيتوڻيڪ مٽاسٽا جي قدر کي تسليم ڪيو ويو آهي، پر نظرياتي طور تي اقتصادي قدر مارڪيٽ جي هئڻ تي منحصر ناهي. ڪارل مارڪس موجب، مٽاسٽا جو قدر اصل ۾ قدر جو "ظاهري روپ" آهي.

لوڊوِگ وان مائيزز جهڙن ماهرن جو چوڻ هو ته "قدر" هڪ شخصي يا موضوعي (subjective) فيصلو آهي. قيمتون صرف تڏهن طئي ٿي سگهن ٿيون جڏهن مارڪيٽ ۾ انهن شخصي فيصلن کي نظر ۾ رکيو وڃي. تنهن ڪري، اهو چوڻ غلط آهي ته ڪنهن شيءِ جي اقتصادي قدر ان تي آيل پيداواري خرچ جي برابر آهي.

## لاڳاپيل تصور
قدر جو نظريو allocative efficiency سان ويجهڙائي رکي ٿو، جنهن مان مراد اها آهي ته ڪمپنيون اهي شيون ۽ خدمتون تيار ڪن جن کي سماج وڌيڪ اهميت ڏئي ٿو.

معيشت، ڪارڪردگي (efficiency) ۽ اثرائتي (effectiveness)، جن کي اڪثر "ٽي Es" (Three Es) چيو ويندو آهي، پئسي جي قدر جو جائزو وٺڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن:
* **Economy (معيشت):** استعمال ٿيل وسيلن جي قيمت کي گهٽ ۾ گهٽ ڪرڻ - *گهٽ خرچ ڪرڻ*.
* **Efficiency (ڪارڪردگي):** پيداوار ۽ وسيلن جي وچ ۾ تعلق - *بهتر خرچ ڪرڻ*.
* **Effectiveness (اثرائتي):** ارادي ۽ اصل نتيجن جي وچ ۾ تعلق - *سمجهه سان خرچ ڪرڻ*.

## قدر جا نظريا
ايڊم سمٿ محنت جي قدر جي نظريي جي ڪجهه پهلوئن سان اتفاق ڪيو، پر هن جو خيال هو ته اهو قيمت ۽ منافعي جي مڪمل وضاحت نٿو ڪري. ان جي بدران هن "پيداواري خرچ جو نظريو" پيش ڪيو.

utility theory of value موجب قيمت ۽ قدر جو دارومدار صرف ان ڳالهه تي آهي ته ڪنهن فرد کي ان شيءِ مان ڪيترو "فائدو" حاصل ٿئي ٿو. پر سمٿ پنهنجي ڪتاب *[[The Wealth of Nations]]* ۾ ان کي رد ڪيو. مشهور diamond–water paradox (هيري ۽ پاڻي جو تضاد) هن ڳالهه کي پرکي ٿو: پاڻي زندگي لاءِ ضروري هئڻ છતાં سستو آهي، جڏهن ته هيرا جن جو ڪو خاص استعمال ناهي، اهي تمام قيمتي آهن.

### محنت جو قدر وارو نظريو

ڪلاسڪ معاشيات ۾، محنت جو قدر وارو نظريو ٻڌائي ٿو ته ڪنهن شيءِ جي اقتصادي قدر جو تعين ان کي تيار ڪرڻ لاءِ گهربل "سماجي طور تي ضروري محنت جي وقت" (socially necessary labor time) سان ڪيو ويندو آهي. ڊيوڊ ريڪارڊو ۽ ڪارل مارڪس ٻنهي هن نظريي کي وڌايو.

### موضوعي نظريو ۽ مارجنلزم

قدر جو موضوعي نظريو (subjective theory of value) قيمت تي صارف جي پسند ۽ ترجيحن جي اثر تي زور ڏئي ٿو. هن نظريي موجب، صارف ڪنهن شيءِ جو قدر ان مان حاصل ٿيندڙ "اضافي اطمينان" يا marginal utility جي بنياد تي ڪري ٿو.

## پڻ ڏسو

* اسٽور آف ويليو
* مارڪيٽ قيمت
* استعمال جو قدر
* يوٽيليٽي
* پيراڊوڪس آف ويليو

## حوالا

## وڌيڪ پڙهو