المازري

**محمد بن علي بن عمر بن محمد التميمي المازري**  (1061 – 1141 عيسوي) (453 هجري – 536 هجري)، جيڪو عام طور **المازري**، **امام المازري** يا **امام المازاري** جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، سني اسلامي قانون جي مالڪي فقهي مڪتب جو هڪ اهم عرب مسلمان فقيه هو.  
هو هن فقهي مڪتب جي وڏن علمي شخصيتن مان هڪ هو، ۽ سندس فقهي راءِ اڄ تائين سڃاتل، معتبر ۽ احترام جوڳيون آهن. المازري انهن چئن فقيهن مان هڪ هو، جن جون فقهي حيثيتون خليل بن اسحاق الجندي پنهنجي مشهور ڪتاب *مختصر* ۾ معتبر طور اختيار ڪيون، جيڪو مالڪي فقهي مڪتب جي بعد وارن اهم ترين مستند متنن مان شمار ٿئي ٿو.  
انهيءَ سبب، مالڪي فقهي روايت ۾ کيس سادو طور **الامام** (امام) سڏيو ويندو آهي.

## ابتدائي زندگي
المازري کي بنو تميم قبيلي سان لاڳاپيل قرار ڏنو ويو آهي. محمد المازري جي پيدائش واري هنڌ بابت مؤرخن ۾ اختلاف ملي ٿو. ڪيترن ئي ذريعن موجب سندس پيدائش سسلي جي اولهه واري ساحل تي واقع شهر مازارا دل والو ۾ ٿي. جڏهن ته ڪجهه ٻين ذريعن جو خيال آهي ته هو مهديه ۾ ڄائو، جيڪو تيونس جو اهو شهر آهي جتي هن پنهنجي زندگي جو وڏو حصو گذاريو ۽ جتي ئي سندس وفات ٿي. انهن مان مشهور ترين عالم جن المازري جي پيدائش سسلي ۾ ڄاڻائي آهي، مديني سان تعلق رکندڙ مالڪي فقيه ابن فرحون شامل آهي. المازري 1061ع (453هه) ۾ پيدا ٿيو، اهو ئي سال هو جڏهن راجر پهريون آف سسلي اطالوي سرزمين تان سسلي ۾ داخل ٿيو ۽ مسلمانن کان ٻيٽ فتح ڪرڻ لاءِ پنهنجي ٽيهن سالن تي مشتمل مهم شروع ڪئي. محمد پنهنجي ننڍپڻ جا سال سسلي جي ڏکڻ حصي ۾ واقع مازارا ۾ تعليم حاصل ڪندي گذاريا، ان کان پوءِ هو پنهنجي خاندان سان گڏ جديد دور جي تيونس ۾ واقع مهديه منتقل ٿيو ۽ اتي ئي آباد ٿيو. مؤرخن موجب ايندڙ عيسائي حملي جو خطرو سندن هجرت جو بنيادي سبب هو.
المازري جو نسب بنو تميم قبيلي سان وڃي ملي ٿو، جيڪو هڪ عرب قبيلو هو، جنهن مان اتر آفريقا ۽ بحيره روم جي ٻيٽن تي حڪمراني ڪندڙ اغلبي حڪمران به تعلق رکندا هئا. بنو تميم انهن پهرين عرب قبيلن مان هو، جيڪي ستين صدي عيسوي ۾ عقبه بن نافع جي قيادت هيٺ ٿيندڙ فتوحات دوران عربستان مان لڏي اتر آفريقا آيا. المازري جو ڏاڏو، جيڪو ڪيترين نسلن اڳ هو، ان لشڪر ۾ شامل هو جنهن جي اڳواڻي اسد بن الفرات ڪئي ۽ جنهن نائين صدي عيسوي ۾ سسلي فتح ڪئي.
المازري جي پرورش جو ماحول افريقيه ۾ به سندس سسلي واري ڳوٺ جيترو ئي غير مستحڪم هو. مغرب ۾ سياسي ۽ سماجي حالتون ان وقت سخت بگاڙ جو شڪار ٿي ويون جڏهن فاطمي حڪمرانن زيرين کان شيعي خلافت کان ڌار ٿي بغداد جي سني خليفي سان بيعت ڪرڻ جي سزا طور لکين عرب بدوين کي اتر آفريقا ڏانهن لڏائڻ جو حڪم ڏنو. ان واقعي سبب افريقيه جا ڪيترائي شهر تباهه ٿي ويا، جن مان سڀ کان اهم گادي وارو شهر قيروان هو، ۽ ڪيترائي عالم اندلس ۽ ٻين علائقن ڏانهن هجرت ڪري ويا. تنهن هوندي به المازري ۽ سندس خاندان مهديه ۾ ئي رهيا، ۽ هو زيري سلطنت جي نئين قلعي بند گادي ۾ پرورش حاصل ڪندو رهيو. مؤرخن موجب جن حالتن ۾ المازري پرورش پاتي، انهن جو سندس محتاط مزاج سان گهرو تعلق آهي.

## تعليم ۽ تصنيفون
المازري پنهنجي زندگي ۽ تعليمي پس منظر بابت معلومات مهيا ڪرڻ ۾ نهايت محتاط هو. انهيءَ سبب مؤرخ سندس فتويٰ (فقهي راين) جي بنياد تي اهو اندازو لڳائين ٿا ته هن ڪن عالمن کان تعليم حاصل ڪئي ۽ ڪهڙا ماڻهو ۽ علائقا سندس فڪري تشڪيل تي گهرو اثرانداز ٿيا. المازري علم جي طلب ۾ سڄي اتر آفريقا جو سفر ڪيو ۽ تيونس، قابس، قفصه، طرابلس ۽ اسڪندريه جهڙن شهرن ۾ ويو. انهن عالمن مان جن المازري تي گهرو اثر ڇڏيو، انهن ۾ عبدالحميد بن الصائغ نمايان هو. اهو به يقيني آهي ته هن مشهور تونسي مالڪي عالم ابو الحسن اللخمي کان به تعليم حاصل ڪئي.

## ورثو
المازري هڪ وسيع علمي ورثو ڇڏي ويو آهي. اڄ به سسلي جي شهر مازارا دل والو، جنهن کي سندس پيدائش جو هنڌ سمجهيو وڃي ٿو، اتي هڪ چوڪ سندس نالي سان "امام المازري چوڪ" سڏجي ٿي.
قاضي عياض جو قول نقل ڪيو وڃي ٿو ته: “هو افريقيه جي انهن آخري بزرگن مان هو، جن فقه، اجتهاد ۽ غور و فڪر جي ڪمال درجي تي پهتا. سندس زماني ۾ ڌرتيءَ جي ڪنهن به خطي ۾ اهڙو ڪو عالم نه هو جيڪو هن جو هم پلہ هجي، ۽ مان ڪنهن به فقيهي کي سندس مذهب ۾ برابر نٿو سمجهان.”

## ڏسو پڻ

* اشعري ۽ ماتريدي عالمن جي فهرست

## حوالا