open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انبواڻي

انبواڻي: نک (ڪڪڙيجا ):-انبواڻي- ڪڪڙيجن جي نک آهي ڀڳواناڻي، ڪيسواڻي ۽ مولچنداڻي به ساڳيءَ نک جا آهن. اهي سڀ اروڙ ونسي آهن. ڪي ڪيسواڻي چون ٿا ته ڪنهن لڙائيءَ ۾ سندن وڏن جو -بارود- کپي ويو، ۽ -ان- جي بدران ڪڪڙو ڪم آندائون، تنهنڪري سندن پويان ”ڪڪڙيجا“ يعني ڪڪڙي وارن (ڪڪڙي ڪم آڻيندڙن) جو اولاد سڏجڻ ۾ آيا. انبواڻين جو وڏو ڏاڏو انبومل راولپنڊيءَ ۾ رهندو هو. اتي بدامني ٿي، ته -اول- ملتان ۽ پوءِ روهڙيءَ ويو. پوءِ خيرپور مير صاحب واريءَ ۾ نوڪري مليس ته اتي گذارڻ لڳو. هالاڻي تعلقي ڪنڊياري مان ٻه گهر پرڻيو هو ۽ پوءِ پاڻ به هالاڻي ۾ وڃي رهيو، پر سڀ -ٻار- خيرپور ۾ ڄاوا هئس. 
ديوان انبومل نهايت ايماندار ماڻهو هو، تنهنڪري ميرن پنهنجو مودي خانو سندس حوالي ڪيو هو. سندس پٽ ديوان سانولداس ۽ ديوان بازاري مل ڪاردار هئا. ڪنهن وقت ميرن کي سڌ پئي ته ديوان بازاري مل اڌ لک کن رپيا کائي ويو آهي ۽ حساب ڪتاب ۾ ڪوڙيون داخلائون ڪري لکيو اٿس، ته اهي پئسا ميرن جي شڪار ڪرڻ، ڪتن جي لوڌين رکڻ ۽ ڪتن کي سونين زنجيرن ٻڌڻ وغيره بلي خرچ ٿيا. ميرن يڪدم کيس نظربند ڪيو. ديوان انبومل ۾ ڪلي اعتبار هئن. تنهن تي حساب ڪتاب تپاسڻ جو ڪم رکيائون. ديوان انبومل حساب ڪتاب تپاسي، پنهنجي پٽ کي ڏوهي ٺهرايو، سندس سچائي ۽ بي ريائيءَ جو قدر ڪري، ميرن پٽس کي گناهه معاف ڪيو ۽ آئيندي لاءِ فقط تاڪيد ڪري، تارڪشي لونگي ڍڪايائون، جنهن جون ڪناريون ۽ پلو زريدار هئا ۽ تاڃيءَ ۽ پيٽيءَ ۾ اڌ پٽ ۽ اڌ زري هيس، جنهنڪري وزن ۾ نهايت ڳوري هئي. انبواڻين ۾ پوءِ هيءُ رواج پيو ته منجهائن جيڪو پرڻبو هو، تنهن کي اها لونگي چيلهه سان ٻڌندا هئا ۽ گهوٽ لاءِ اها ڀاڳ جي نشاني سمجهندا هئا. ديوان ڏيارام چپجنداس -انبواڻي- جو هن وقت (1946ع ۾) ٽيهتر ورهين جي ڄمار جو آهي، سو ڳالهه ٿو ڪري ته ”مان پاڻ جڏهن پرڻيو هوس، تڏهن اها لونگي چيلهه سان -ٻڌي- هيم. اها لونگي پوءِ تهبارون ٿي وئي ته به پراڻيءَ زريءَ جا چوويهه رپيا مليا“ 
ديوان انبومل کي هڪ نياڻي ۽ -اٺ- پٽ هئا، -جن- مان ٽي پٽ بازاري مل، سيٺو مل ۽ ڀارو مل بنا اولاد گذاري ويو. هن وقت هالاڻيءَ ۾ باقي سندس پنجن پٽن سانولداس، ڌرمداس، واپاري مل، موريندي مل ۽ اٺومل جو اولاد آهي. 
ديوان سانولداس جو پٽ ديوان ويڙهومل هو، جنهن جو پٽ ديوان نارومل هو. ديوان نارومل جو پٽ ديوان ڀوڄراج 1880ع ڌاري ڄائو هو. انڪمبرڊ اسٽيٽس ۾ هو ۽ پنجٽيهن ورهين جي ڦوهه جوانيءَ ۾، 1915ع ۾ گذاري ويو. سندس مربي پٽ مسٽر جھمٽ مل، جيڪو حيدرآباد ۾ انسپيڪٽر آف ريجسٽريشن هو. مسٽر جھمٽ مل جو پٽ ڊاڪٽر گوبندرام، جنهن 1945ع ۾ ايل. سي. پي اينڊ -ايس- (-بمبئي-) پاس ڪئي ۽ پهريون نمبر آيو. 
ديوان ڀوڄراج جو ٻيو پٽ مسٽر روپچند ڪراچيءَ ۾ ڊائريڪٽر آف سول سپلائيز جي آفيس جو سپرنٽينڊنٽ ۽ ساڳيءَ -آڪهه- مان ديوان شوڪتراءِ خوبچند زميندار هو. ديوان موريي مل جو پٽ ديوان روچيرام زميندار به هو، ته ٺيڪا به کڻندو هو. هن -آڪهه- ۾ ديوان واسومل ڌرمداس سنت پرش ٿي گذريو آهي. 
1782ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ميرن جي وچ ۾ لڙائي لڳي، جنهن ۾ اصلوڪي هالاڻيءَ جو شهر زبون ٿي ويو. هاڻوڪو هالاڻيءَ جو شهر پوءِ ٻڌو. هاڻوڪي هالاڻيءَ ۾ اصلوڪي هالاڻيءَ مان، ڪن جزوي گهرن کانسواءِ ٻيا سڀ ٻين هنڌان لڏي اچي ويٺا آهن.

## حوالا
اميد علي ڪلھوڙو

اميد علي ڪلهوڙو ڪافي گو شاعر هو. سال 1930ع ڌاري ٿي گذريو آهي. سندس ڪي ڪافيون ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل آهن.

## حوالا
انتخاب از گلستان وبوستان

هيءُ ڪتاب مرزا اجمل بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 141 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ٻارهن -آنا- ڄاڻايل آهي. -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، ڇاپو پهريون، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
انتخاب تاريخ طاھري

هيءُ اصل فارسيءَ ۾ لکيل ڪتاب آهي، جيڪو مشهور شاعر ۽ ليکڪ نياز همايونيءَ پنهنجي طرفان واڌارا ڪري، ترجمو ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب سال 1988ع ۾، سنڌي ادبي بورڊ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو.

## حوالا
انتخاب سنڌي ڪلام سچل سرمست

هيءُ ڪتاب قاضي علي اڪبر درازيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 50 صفحا آهن ۽ قيمت 5 پئسا اٿس. ڇاپو پهريون، -انقلاب- پرنٽنگ پريس، سکر، سال 1972ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انتخاب صحيح بخاري شريف

هيءُ ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائيءَ ڇپايو. ڪچي جلد سان قيمت 12 -آنا-، صفحا 53، ڪرائون سائيز، ڇاپو پهريون، هاشمي پرنٽنگ پريس، -اسٽيشن- روڊ، حيدرآباد مان ڇپيو. ڇپائيءَ جو سال ڄاڻايل ناهي.

## حوالا
انتخاب (ڪتاب)

هن نالي سان هڪ ڪتاب شيخ عزيز جو لکيل آهي. هن ڊائجسٽ سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 123 صفحا آهن ۽ قميت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، عزيز ڪتاب گهر، حيدرآباد سال 1966ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
انتخاب نثر

هيءُ ڪتاب غلام محمد شاهواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 198 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1956ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
انتر جوالا

هيءُ ڪتاب هندو ساهتيه پرڪاش، حيدرآباد وارن جو ڇپايل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 116 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ روپيو ڄاڻايل آهي. هندو ساهتيه پرڪاش هيءُ ڪتاب، ڪوهنور پريس حيدرآباد، مان سال 1944ع ۾ ڇپايو هو.

## حوالا
انت محبوبي

سنڌ جي مختلف شاعرن جي ”نعتيه ڪلام“ تي مشتمل هيءُ ڪتاب نامور اديب ۽ سياستدان مخدوم جميل الزمان جو ترتيب ڏنل آهي. هن ڪتاب جو نالو شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي هڪ -بيت- -تان- کنيو ويو آهي. هن ڪتاب جي نعتيه ڀاڱي جي شروع ۾ مرتب پنهنجي هڪ نعتيه مثنوي ڏني آهي. هن ڪتاب ۾ 45 شاعرن جي نعتيه شاعري شامل آهي، -جن- ۾: مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ، -احسن الهاشمي-، فيض بخشاپوري، مخدوم امين فهيم، محبوب سروري، احمد خان آصف، ساجد سرشاري، محمد حسين ساز، ڊاڪٽر -اياز قادري-، مظفر حسين جوش،محمد علي جوهر، محمد علي مجروح،منصور ويراڳي، -انور هالائي-، -استاد بخاري-، -احمد خان مدهوش-، سوز هالائي، نشتر ناٿن شاهي، نفيس احمد ناشاد، خادم سروري، ڊاڪٽر در محمد -پٺاڻ-، ڊاڪٽر نواز علي شوق، منور هالائي، غلام رسول راز، شوڪت علي ابڙو، -ارشد هالائي-، نغمه سحر قاضي، نسرين نوري، گل حسن بيڪس، رشيد هالائي ۽ ٻيا شامل آهن. ڪچي جلد سان 98 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 40 روپيا آهي. هيءُ ڪتاب 1990ع ۾ ڏات ڪتابي سلسلي حيدرآباد سنڌ پاران ڇپرايو ويو.

## حوالا
انتظار جي موسم

هي ڪتاب معصوم سانگهڙائيءَ جي شاعريءَ تي مشتمل آهي، جنهن ۾ غزل، وايون، ڪافيون، گيت، ڇهه سٽا، چؤسٽا، ٽي سٽا، -بيت- ۽ نظم شامل آهن. ڪتاب جو مهاڳ عزيز گوپانگ لکيو آهي، جڏهن ته عميق مهر ۽ -بخشڻ مهراڻوي- جا ويچار پڻ شامل آهن. بيڪ ٽائيٽل تي الهورايي -بهڻ- شاعر جو تعارف لکيو آهي، پڪي جلد ۾ ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو بيلا پبليڪيشن جهول طرفان 2004ع ۾ شايع ٿيو. 311 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 150 روپيا آهي.

## حوالا
انتظام تعليم (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب شفيع محمد -بلوچ- جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ 148 صفحا آهن ۽ قيمت 2 روپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1949ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
عالمي امن دفتر

**عالمي امن دفتر** يا *انٽرنيشنل پيس بيورو* (International Peace BureauI.P.B) ھڪ بين الاقوامي تنظيم جنھن جو بنياد سوئيٽزرلينڊ جي شهر برن ۾ 1891ع ۾ رکيو ويو. هن تنظيم جي قيام جو مقصد هڪ اهڙو مرڪز وجود ۾ آڻڻ هو، جنهن وسيلي مختلف ملڪن ۾ امن لاءِ ٿيندڙ سرگرمين کي گڏيل نموني جاري رکي سگهجي. هن تنظيم کي 1910ع جو نوبل انعام بہ ڏنو ويو. نوبل امن انعام جي شروعاتي ڏهن سالن ۾ هن تنظيم کي ست ڀيرا ان انعام لاءِ نامزد ڪيو ويو هو، پر جڏهن نوبل ڪميٽيءَ هن تنظيم جي خدمتن جو اعتراف ڪندي انعام ڏنو تہ ان کانپوءِ هن اداري جي ڪارڪردگي متاثر ٿيڻ لڳي.

هن اداري جو قيام 1891ع ۾ روس ۾ ٿيل ٽين عالمي ڪانگريس جي ميمبرن جي ڪوششن جو نتيجي طور ٿيو هو، عالمي ڪانگريس جي ميمبرن کي ان نڪتي تي متحد ڪرڻ ۾ فريڊرڪ بيگر (Fredrik Bager)، هاڊسن پريٽ (Hodgson Pratt) ۽ چارلس ليمونيئر (Charles Lemonier) اهم ڪردار ادا ڪيو هو، اداري جي بنيادي متن ۾ طئہ ڪيو ويو هو تہ هيءَ تنظيم:

#سموري دنيا جي امن پسندن درميان رابطي کي مضبوط بڻائيندي،
#امن لاءِ ڪم ڪندڙن کي معلومات فراهم ڪئي ويندي،
#عالمي امن ڪانگريس لاءِ قراردادون تيار ڪرڻ کانسواءِ انهن تي عمل ڪرائڻ جو بندوبست ڪندي.

قيام جي شروعاتي سالن ۾ هن تنظيم انهن نڪتن تي عملدرآمد ڪري امن جي تحريڪ ۾ هڪ طاقتور آواز طور ڪم ڪيو. جتي بہ ڪنهن جنگ جو خطرو هوندو هو، اتي هي بيورو امن لاءِ اپيلون موڪلڻ جو انتظام ڪندو هو، پر اڳتي هلي هيءُ طريقو گهڻو ڪارگر ثابت نہ ٿيو. قومن جي جماعت (League of Nations) ۽ پهرين جنگ عظيم کان پوءِ حڪومتي ۽ غير حڪومتي تنظيمن جي ميدان ۾ اچڻ کانپوءِ امن بيورو جي اهميت گهٽ ٿيندي وئي ۽ نيٺ ٻي جنگ عظيم دوران ان جون ڪارروايون معطل ٿي ويون. 1959ع ۾ سوئيٽزرلينڊ جي عدالت هن تنظيم جي باقاعدي خاتمي جو اعلان ڪيو ۽ ان جا سمورا اثاثا بين الاقوامي ليزان ڪميٽيءَ (International Liason Committee) جي حوالي ڪيا ويا. ان اڳوڻي امن تنظيم کي ٻيهر فعال ڪرڻ جي نيت سان الڪوپ (Ilcop) جنيوا ۾ قائم پنهنجي سيڪريٽريٽ کي انٽر نيشنل بيورو آف پيس (International Bureau of Peace) جو نالو ڏنو. جيتوڻيڪ نوبل ڪميٽيءَ هي فيصلو مڃي ورتو، پوءِ هنَ ڪميٽي امن لاءِ جاکوڙيو اڳوڻي تنظيم وارو مقام حاصل نہ ڪري سگهي.

## حوالا

زمرو:عالمي امن
زمرو:عالمي سياست
زمرو:بين الحڪومتي تنظيمون
عالمي ريڊڪراس ڪاميٽي

انٽرنيشنل ريڊڪراس ڪاميٽي (International Red Cross ):انساني ڀلائي لاءِ ڪم ڪندڙ عالمي ادارو، جيڪو -جنگ- جي موقعن تي سپاهين، شهرين ۽ جنگي قيدين جون تڪليفون گهٽ ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. امن وارين حالتن ۾ هيءُ ادارو طبي امداد ڏيڻ سان گڏ ٻوڏن، زلزلن ۽ ڏڪار سٽيل ماڻهن جي مدد ڪندو آهي. ريڊ ڪراس جو بنياد اڻويهين صدي عيسوي ۾ هڪ عورت هنري ڊونينٽ رکيو. انٽرنيشنل ريڊ ڪراس ۽ هلال احمر تحريڪ ۾ انٽرنيشنل ڪميٽي آف ريڊ ڪراس شامل آهي، جيڪا 25 سوئس شهرين تي مشتمل آهي. هن جا هيڊ ڪوارٽر -جنيوا-  سوئيٽزرلينڊ ۾ آهن. هي ادارو هن وقت سڄي دنيا ۾ ڪم ڪري رهيو آهي -جتي- به امداد جي ضرورت پوي ٿي هي پنهنجو ڪردار ادا ڪري ٿو. هر چئن سالن کانپوءِ مختلف ملڪن ۾ هي عالمي ڪانفرنس ڪندو آهي، -ان- ۾ ريڊ ڪراس جا ميمبر ۽ حڪومتي نمائندا شريڪ ٿيندا آهن. 1986ع ۾ هن ۾ ھلال احمر کي به شامل ڪيو ويو، جيڪو گهڻو ڪري مسلم ملڪن ۾ ڪم ڪري ٿو. انٽرنيشنل ريڊ ڪراس بنا ڪنهن مذهبي ۽ نسلي متڀيد جي ڪم ڪري ٿو ۽ هنگامي حالتن ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪري ٿو.

## حوالا
انٽيل ڪميونيڪيشنز حيدرآباد

انٽيل ڪميونيڪيشنز حيدرآباد، هڪ اشاعتي مرڪز آهي، جيڪو 1997ع ۾ قائم ٿيو. هن اداري پنهنجي قيام کان هن وقت تائين مختلف موضوعن تي مختلف شخصيتن ۽ ادارن جا 600 کان مٿي ڪتاب، رسالا ۽ سووينئر ڇپايا آهن. -جن- ۾ -تحقيق-، شاعري، فڪشن (ناول، ڪهاڻيون)، سفرناما، لغتون، -ٻولي- ۽ ٻيا موضوع اچي وڃن ٿا. هن اداري جو بانيڪار ۽ چيف ايگزيڪيوٽِو موهن ’مدهوش‘ آهي. جنهن پنهنجي ٽيڪنيڪي ۽ تخليقي صلاحيتن موجب ڪتابن، رسالن وغيره جي ڇپائيءَ ۾ جدت ۽ معيار کي قائم رکيو آهي. ڪويتا پبليڪيشن جي ساٿ سان هن اشاعتي مرڪز هن وقت تائين سنڌ جي هيٺين نامور شاعرن، اديبن ۽ محققن جا ڪتاب ڇپايا آهن: شيخ اياز، ولي رام ولڀ، ڊاڪٽر غلام لاکو، عطا محمد ڀنڀرو، ڊاڪٽر قاضي خادم، عبدالقادر جوڻيجو، ماهتاب محبوب، اياز گل، -تاج- جويي، -اشتياق انصاري-، ريٽا شهاڻي، گوبند خوشحالاڻي، گورڌن گهايل، نصير مرزا اچي وڃن ٿا. هي ادارو سنڌ جي ٻين اهم پبلشنگ ادارن سنڌيڪا، روشني، نيو فيلڊس، سنڌي ساهت گهر وغيره جي مالها جو هڪ موتي آهي. انٽيل ڪميونيڪيشنز جي آفيس حيدر چوڪ، حيدرآباد ويجهو 9- ربي چيمبرز ۾ آهي.

## حوالا
انجبار

هڪ قسم جو پسارڪو وکر. هڪ قسم جو ننڍي قد جو وڻ، جيڪو ’شام‘ ملڪ ۾ ٿئي. -ان- جون پاڙون دوا طور ڪم اينديون آهن.حڪيمن موجب جيڪڏهن جسم جي ڪنهن به حصي مان رت وهندو هجي ۽ -بند- نه ٿئي ته -ان- لاءِ -انجبار- جو شربت (شربت -انجبار-) مفيد علاج آهي.-انجبار- -ٿڌو- تاثير رکندڙ وکر آهي.

## حوالا
انجم ھالائي

سندس اصل نالو -آخوند- حاجي عبدالرحمان. هو 1902ع ۾ هالا ۾ پيدا ٿيو، شروعاتي -تعليم- قرآن پاڪ جي ورتائين. -ان- کان پوءِ مسلم اسڪول هالا ۾ سنڌي، -اردو- ۽ فارسيءِ جي -تعليم- اتي جي ناليوارن استادن -آخوند- عبدالحئي ۽ حاجي سليم الدين جي سايي ۾ حاصل ڪيائين. -ان- بعد وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ٽريننگ ڪاليج شهدادپور ۾ داخلا ورتائين. -تعليم- مڪمل ڪرڻ بعد اتي ئي -استاد- مقرر ٿيو. کيس ڪتابن پڙهڻ جو بيحد شوق هوندو هو. هو هالا مان شايع ٿيندڙ رسالي ”فردوس هالا“ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو. سندس -تصنيف- ”ديوان انجم“ گهڻي مقبول آهي، جيئن ته سنڌ جي سٺن ڪهنه مشق شاعرن ۾ شمار ٿئي ٿو. -انجم هالائي- ڪجهه وقت نواب شاهه ۾ رهيو، اتي به پنهنجو ادبي مشغلو -جاري- رکيائين ۽ نواب شاهه ۾ شايع ٿيندڙ رسالي ”رهنما“ جو به -ايڊيٽر- رهيو. نثر ۾ سندس ڪتاب ”پياري نازنين“، ”شمع -اسلام-“ ۽ هڪ اصلاحي ناول ”ڪاروان“ به مشهور آهن. سنڌ جي هن سڄاڻ شاعر ۽ نثر نويس 1975ع ۾ هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪيو.

## حوالا
انجمن آفتاب ادب دادو

هي انجمن 25 نومبر 1943ع تي دادو ۾ قائم ٿي، دادو ضلعي جي ڪجهه شاعرن ۽ اديبن جا حافظ محمد احسن چنا، ماستر جمع خان غريب، -امام الدين ضامن- وغيره جي ڪوششن سان هي انجمن قائم ٿي. هن انجمن جي مقصدن ۾ هر مهيني مشاعرو ڪرائڻ، شعر لاءِ ذوق سليم پيدا ڪرڻ، سنڌي علم ادب جي -ترقي- لاءِ ڪوششون وٺڻ، شاعريءَ جي فن جو صحيح معيار پيدا ڪرڻ وغيره هو. انجمن جا شروعاتي عهديدار هي هئا: (1) قاضي محمد قاسم مورائي (صدر)، (2) ماستر جمع خان غريب (نائب صدر)، (3) حافظ محمد احسن چنا (جنرل سيڪريٽري)، (4) علي حيدر حيدري (نائب سيڪريٽري)، (5) غلام عيسيٰ (ناظم)، (6) امام الدين ضامن (مهتمم شاعر). 
اڳتي هلي -آخوند- شفيع محمد ۽ رئيس ضياءُ الدين ”-بلبل-“ هن جا مکيه عهديدار بڻيا، هن انجمن جي سهاري هيٺ ڇهين ڪل سنڌ ادبي ڪانفرنس ڊسمبر 1944ع ۾ رئيس ضياءُ الدين جي صدارت هيٺ ۽ 1951ع ۾ ٻارهين ڪل سنڌ ادبي ڪانفرنس ڊاڪٽر دائود پوٽي جي صدارت هيٺ ٿيون. هن انجمن جا هر مهيني باقاعدي مشاعرا ٿيندا هئا.

## حوالا
انجمن اسلام لاڙڪاڻو

انجمن اسلام لاڙڪاڻو 1918ع ۾ قائم ٿي، ساڳئي سال هن انجمن طرفان ماهوار رسالو ’الڪاشف‘ -جاري- ٿيو. جنهن جو -ايڊيٽر- ناليوارو اديب دين محمد وفائي هو.

## حوالا
انجمن حسيني

سکر پراڻيءَ ۽ سکر نئينءَ ۾ انجمن حسينيءَ جي نالي سان ٻه انجمنون آهن، -جن- جو تفصيل هن طرح آهي: 
سکر پراڻيءَ جا معصومي ۽ ميرڪي سادات، اڪثر شيعا آهن، -جن- 1901ع ۾ ”-انجمن حسيني-“ قائم ڪئي ۽ هر جمعرات -امام بارگاهه- ۾ مجلسون ڪندا رهيا. سيد علي شاهه معصومي انجمن جو انتظام ڪندو هو. 
سکر نئينءَ ۾ به 1901ع ۾ سيد قائم علي شاهه واري پڙ تي، هيءَ انجمن قائم ٿي. سندس وفات کان پوءِ پٽس نورمحمد شاهه انجمن کي زنده رکندو آيو، ليڪن وٽن ڪا مستقل -امام- بارگاه ڪانه هئي. پر جڏهن کان -آغا حسن علي- پبلڪ پراسڪيوٽر ٿيو، تڏهن سندس ڪوشش سان -تڙ- ڪوارٽر ۾ ميونسپل طرفان پلاٽ ڏنو ويو، -جتي- هاڻوڪي -امام بارگاهه- تعمير ٿي آهي.

## حوالا
انجام الفت

هيءُ ڪتاب ”رضا“ حيدرآباديءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن ۽ قيمت ڏهه -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آزاد بوڪ ڊيپو، آفتاب پريس، حيدرآباد مان سال 1943ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، آزاد بوڪ ڊيپو سال 1947ع ۾ ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
انجمن شعراءِ ھالا

هن انجمن جو بنياد 1935ع ڌاري هالا شهر جي ڪجهه نوجوان شاعرن وڌو، جن ۾ خليفو محمد عمر، قاضي احمد علي، سليم هالائي وغيره جا نالا قابل ذڪر آهن. هن انجمن جا عهديدار هئا: (1) حاجي شفيع محمد ”شهنشاهه“ (صدر)، (2) سليم هالائي (سيڪريٽري)، (3) خليفو محمد عمر ”اختر“ (جوائنٽ سيڪريٽري).
هي انجمن ڪيترن سالن تائين مشاعرا منعقد ڪندي رهي، انجمن جا مشاعرا ماهوار ٿيندا هئا.

## حوالا
انجمن فروغ ادب جيڪب آباد

**''انجمن فروغ ادب جيڪب آباد**، هيءَ ادبي تنظيم 1956ع ڌاري وجود ۾ آئي. جنهن جو صدر ناليوارو شاعر عبدالڪريم گدائي، سيڪريٽري محي الدين نظامي ۽ شجاعت علي هئا. هن انجمن طرفان فيبروري 1959ع ۾ ٻه روزه سنڌي اردو ادبي ڪانفرنس منعقد ڪرائي وئي، جنهن ۾ ملڪ جي ناليوارن اردو ۽ سنڌي شاعرن ۽ اديبن شرڪت ڪئي.*

== *حوالا'' ==

زمرو:جيڪب آباد ضلعي جون ادبي تنظيمون
انجمن مسلم نوجوانان ڍورو نارو

**انجمن مسلم نوجوانان ڍورو نارو** جي نالي سان 36-1935ع ڌاري انگريزن جي آخري ڏهاڙن ۾، ڍوري ناري ۾ خصوصاً مسلمانن ۾ سياسي ۽ سماجي سجاڳيءَ لاءِ ڪن بزرگن هڪ انجمن ٺاهي، جنھن جا شروعاتي آرگنائيزنگ ڪاميٽيءَ جا ميمبر ۽ شروعاتي عھديدار، صدر: هدايت الله ولھاري، جنرل سيڪريٽري: محمد علي پلي، خزانچي: حڪيم محمد امين پلي ۽ پبلسٽي سيڪريٽريءَ لاءِ لطف الله حساماڻيءَ کي چونڊيو ويو. هيءَ تنظيم آخر ۾ مسلم ليگ يونٽ ۾ تبديل ٿي وئي هئي.

## حوالا
انجمن ھمدرد اسلام

هيءُ انجمن 31-1930ع ۾ شڪارپور ۾ قائم ڪئي وئي. هن انجمن جو صدر علي بخش سومرو ۽ سيڪريٽري عبدالوهاب ولد نور محمد سومري ۽ احمد نواز عرف غلام رسول سومرو هئا. انجمن پاران ’مسلم اجمل لئبرري قائم ڪئي ويئي هئي، جنهن ۾ شهري اچي مطالعو ڪندا هئا. -ان- کان سواءِ هن انجمن پاران نائيٽ اسڪول به قائم ڪيو ويو هو، جنهن ۾ ديني -تعليم- ۽ پرائمري -تعليم- ڏني ويندي هئي. هن انجمن پاران اسلامي تهوارن تي پمفليٽ ۽ ڪتابچا شايع ڪرائي مفت ورهايا ويندا هئا. اهڙن ڏينهن تي مولودن ۽ نعت جا ننڍا ننڍا مجموعا به شايع ڪرايا ويندا هئا. سن 1936ع ۾ عيد ميلادالنبيءَ جي موقعي تي هن انجمن پاران ’اسان جو مدني -آقا-‘ نالي هڪ ڪتاب شايع ڪرائي مفت ورهايو ويو هو.

## حوالا
انجڻيون

**انجڻيون** هڪ قسم جي وڻ جو ڦر آهي، جيڪي نمورين وانگر ڪاري رنگ جون ٿين. اُن جا داڻا ڊگهيرا ٿين ۽ کائڻ ۾ ڪساريون آهن. پسارڪي وکر طور دوائن ۾ ڪم اچن ٿيون.

حڪيمن موجب انجڻيون معدي کي سگهارو ڪن ٿيون. ڪن بيمارين ۾ فائدو ڏين ٿيون. عام خيال آهي ته هي سوري بند ڪرڻ جو بہ خاص علاج آهن. ڏندن ۽ مھارن کي مضبوط ڪن ٿيون. قبض ڪشا آهن. هنن جو هميشہ استعمال اڇن وارن کي ڪارو ڪري ٿو.

## حوالا
انجير

**انجير** هن وقت سنڌ ۾ ڪافي تعداد ۾ گهرن ۽ باغن ۾ پوکجي ٿو، ليڪن اصل ۾ جابلو وڻ آهي. هن وڻ جي گل کي ”انجير“ چئجي ٿو. انجير جابلو وڻ جو ڦر آهي، جيڪو ميوي طور به کائجي ۽ سُڪڻ کان پوءِ دوائن ۾ ڪم اچي. ٿورو گول چپتڙو ميوو آهي. رنگ ناسي، ڳاڙهو ۽ آسماني ملاوٽ تي ٿئي. انجير جي ڳر ۾ ٻج جا داڻا داڻا هوندا آهن. انجير ذائقي ۾ مٺو ٿئي ٿو. انجير جو وڻ سڀ کان پهريائين ڏکڻ عربستان ۾ پوکيو ويو. اُتان عرب ۽ پورچوگيز واپارين ذريعي وچ اوڀر، آمريڪا ۽ يورپ ۾ متعارف ٿيو. يونان ۾ انجير جي پوک 9 هجري کان اڳ شروع ٿي. نبي سڳوري جن کي انجير (ميوو) ڏاڍو پسند هو. پاڻ سڳورن فرمايو ته ”دنيا ته ڇا، پر جيڪڏهن جنت ۾ ڪنهن ميوي کي پسند ڪريان ها ته اهو صرف انجير آهي.“ پاڪستان ۾ انجير سرحد صوبي ۾ به جام ٿئي ٿو. تازي انجير ۾ 84 سيڪڙو پاڻي، هڪ سيڪڙو پروٽين، معدنيات ۽ تيزابيت هوندي آهي. سڪل انجير ۾ 17 سيڪڙو پاڻي، 4 سيڪڙو پروٽين، اڍائي سيڪڙو معدنيات ۽ 60 سيڪڙو کنڊ هوندي آهي. انجير ۾ ڪئلشيم، فولاد ۽ فاسفورس ڪافي مقدار ۾ هوندو آهي. چيو وڃي ٿو ته انجير جو شربت ڇاتيءَ واري بلغم کي صاف ڪري ٿو، جنهن سان نزلي، زڪام ۽ ساهه کڻڻ ۾ تڪليف گهٽ ٿئي ٿي. انجير رت ٺهڻ جي عمل کي تيز ڪري ٿو. رت جي ڪميءَ جو انجير مفيد علاج آهي. انجير ڄڻ ته مڪمل دوا آهي.

پراڻي زماني ۾ انجير کي پهلوانن جي غذا جو اهم جزو سمجهيو ويندو هو. انجير مان شربت، جام، جيلي، مصري ۽ ڪريم وارا بسڪٽ ٺاهيا ويندا آهن. 
حڪيمن موجب انجير کي سياري جي موسم ۾ سُڪائي کائڻ سان توانائي وڌي ٿي. انجير اڌرنگ ۽ مرگهيءَ واري مريض کي پڻ فائدو ڏئي ٿو. پيشاب کي خلاصي نموني خارج ڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو. ڪيترين بيمارين جي علاج ۾ استعمال ڪندا آهن.

هي ميوو هن ملڪ ۾ عام آهي. هن جا ٻه ٽي قسم ٿين ٿا. هڪڙا خاڪي رنگ جا ۽ ٻيا واڱڻائي رنگ جا. پر معلوم ٿئي ٿو ته پنجاب ۾ گهڻن قسمن جا ٿين ٿا، ڪي اڇا ۽ ڪارا. ولايتي انجير به هندستان جي ڪن ڀاڱن ۾ پوکجن ٿا، اهي ته گولائيءَ ۾ ساڍا ڇهه انچ ۽ وزن ۾ ٻه آئونس (ٽراءِ ويٽ جا) ٿيندا آهن. ترڪي انجير به چڱا ٿيندا آهن. جتي گهڻا ٿيندا آهن اتي چپي، سڪائي، رکي ڇڏيندا آهن. يا ٻين ملڪن ڏي واپار لاءِ موڪليندا آهن. قنڌار جا سڪل انجيرته عام آهن. انجير جو وڻ، سياري جي موسم وارن ٽن چئن مهينن ۾، پن ڇاڻي اگهاڙو ٿي بيهندو آهي. مارچ ۾، يعني بهار جي موسم ۾ وري تازا پن ڪڍي ٿو ۽ ٻور جهلي ٿو. جولاءِ ۾ ميوو پچائي ٿو. بعضي سال جي اندر ٻه ڀيرا به ميوو ڪڍندا آهن. سياري جي موسم ۾ هتي جا مالهي انجيرن جي وڻن کي ڇانگ ڪندا آهن. جڏهن ميوو پچڻ لڳي تڏهن مَئو پاڻي ڏيڻ گهرجي. انجير جي لاءِ وارياسي زمين تمام چڱي آهي. انجير جو وڻ جلد وڌندڙ آهي. ٽارڙي وڍي کڻي زمين ۾ هڻبي آهي، ته ڦٽي پوندي آهي، مگر ڇانورو ۽ پاڻي سو هجيس.انجير کي انگريزيءَ ۾ فِگ چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
انجيل

انجيل اصل ۾ يوناني لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”خوشخبري“. اصطلاحاً وحي يا پيغام رباني، جيڪو حضرت عيسيٰ عليه السلام کيبني -اسرائيل- جي هدايت لاءِ ڏنو ويو. هن وقت چئن مختلف ڪتابن کي -انجيل- چيو وڃي ٿو. جيڪي گهڻو ڪري حضرت عيسيٰ جي سوانح آهن، مگر انهن ۾ به جابجا حضرت عيسيٰ جي تعليمات ۽ معجزن جو ذڪر اچي وڃي ٿو. انهن مان پهرين -ٽن- ڪتابن: متي، مرقس ۽لوقاجي انجيلن کي ”اناجيل متفقه“ قرار ڏنو ويو آهي، ڇوته انهن جو مطلب ملندڙ جلندڙ آهي. چوٿون يوحنا جو -انجيل- الڳ آهي. انهن چئني کان علاوه حضرت عيسيٰ عليه السلام جي ايڪيهن حوارين جي تبليغي سرگرمين جي روئداد (اعمال) سندن ايڪيهن خطن ۽ مڪاشفه يوحنا عارف جي مجموعي کي ’عهدنامه جديد‘ چوندا آهن، ۽ اهو عيسائين جو -آسماني ڪتاب- مڃيو وڃي ٿو. انهن چئني ڪتابن کان سواءِ حضرت عيسيٰ جي تعليمات متعلق ڪئين ٻيا ڪتاب به مرتب ٿيا هئا، ليڪن اهي رد ڪيا ويا. 
عيسائين وٽ ”عهدنامو قديم“ ۽ ”عهدنامو جديد“ ٻئي مقدس آهن. حضرت عيسيٰ تي جيڪو ڪتاب (-انجيل-) نازل ٿيو هو، اهو ته هڪڙوئي هو، پر -انجيل- جي نالي سان جيڪي ڪتاب بعد ۾ لکيا ويا، انهن جو تعداد لڳ ڀڳ 80 آهي. 
حضرت عيسيٰ عليه السلام کان تقريباً چار سؤ سال پوءِ اختلافن کان -تنگ- ٿي، فقط پنجن انجيلن کي صحيح مڃيو ويو، -جن- مان چار اهي ئي آهن، جيڪي هن وقت عهدنامي جديد ۾ شامل آهن: (1) متيءَ جو -انجيل-، (2)مرقس جو -انجيل-، (3) لوقا جو -انجيل- ۽ (4) يوحنا جو -انجيل-. انهن ۾ حضرت عيسيٰ عليه السلام جا حالات زندگي ۽ احڪام گڏ ڪيل آهن، -جن- کي مذهبي، رسوماتي ۽ قانوني حيثيت حاصل آهي. 
پنجين -انجيل- کي ’پطرس‘ سان منسوب ڪندا آهن، جنهن ۾ حضرتمريم جي زباني حضرت عيسيٰ عليه السلام جي ننڍپڻ جا حالات بيان ڪيل آهن. حضرت عيسيٰ عليه السلام جي مقرب -ترين- دوست برناباس جي -تصنيف- ڪيل -انجيل- ۾ حضرت عيسيٰ عليه السلام کي هڪ برگزيده -انسان- ۽ -الله- جي رسول جي حيثيت ۾ پيش ڪيو ويو آهي. هن ۾ آخري رسول جي حيثيت سان حضرت محمد صلي -الله- عليه وسلم جي مبعوث ٿيڻ جي خبر ڏني وئي هئي، جنهن جا -بني اسرائيل- منتظر هئا. 
حضرت عيسيٰ عليه السلام جي زباني چيو ويو آهي ته ”آءٌ مسيح نه آهيان، بلڪه مسيح مون کان پوءِ اچڻ وارو آهي.“ خود چئن انجيلن ۾ لفظي، معنوي ۽ واقعاتي اختلاف به موجود آهن.حضرت عيسيٰ تي نازل ٿيل الهامي ڪتاب ، جنهن کي ’نئون عهدنامو‘ به چئبو آهي. سنڌ ۾ ٽالپرن جي زماني ۾ انجيل جي ڪجھھ حصن جو ترجمو ديوناگري رسم الخط ۾ ڪيو ويو. انگريزن جي زماني کان اڳ ميٿيوس جي لکيل نسخي وارو انجيل، جنھن کي 1825ع ۾ سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو ويو ۽ ساڳئي ڪتاب کي 1850ع ۾ ديوناگري رسم الخط ۾ ڇپرايو ويو. سال 1852ع ۾ جان جو لکيل انجيل وارو نسخو، جنھن کي برنس ترجمو ڪيو ھو، ان کي عربي–سنڌي رسم الخط ۾ڇپرايو ويو ۽ ساڳي ڪتاب کي گرمکي رسم الخط ۾ به شايع ڪيو ويو. جان جي لکيل نسخي کي بائيبل ايگزيلري سوسائٽي بمبئي شايع ڪيو ھو. 

## حوالا
انچ

**انچ** مفاصلي ماپڻ جو هڪ پيمانو، يا ماپو. اُن کان وڏو ماپو فوٽ آهي، جنھن ۾ 12 انچ ٿيندا آهن ۽ وال ۾ 3 فوٽ. فاصلي ڪَڇڻ جا اهي ٽي ماپا آهن. ننڍو ماپو هڪ انچ ۽ وڏي ۾ وڏو بنيادي ماپو هڪ وال. ان کان وڌيڪ ڳڻپ والن سان ليکبي. هاڻي والن بدران ميٽر استعمال ٿئي ٿو، جنھن ۾ 39.5 انچ ٿيندا آهن.

## حوالا
اندر ديوتا

ويدڪ ڌرم ۽ هندومت مطابق ديوتائن جو راجا، آسمانن جو حاڪم. ڪڪرن، کنوڻ ۽ گوڙ تي هن جو اختيار آهي. هيءُ مينهن وسائي ٿو. طوفان به سندس وس آهن. مندون سندس حڪم سان بدلجن ٿيون. هيءُ سرڳ (بهشت) جو به حاڪم آهي ۽ اتي جون سڀ پريون ۽ اپسرائون سندس هٿ وس آهن. اندر جي زال جو نالو ”اندراني“ آهي، جنهن جي پيٽ مان سندس پٽ ”جينت“ ۽ ڌيءُ ”جينتي“ پيدا ٿيا.
هڪ روايت موجب ”اندر“ کي زمين آسمان جي وچ ۾ رهندڙ ديون پرين جو بادشاهه مڃيو وڃي ٿو، جيڪو عام طرح لوڪ ڪهاڻين ۾ ايندو آهي.

هندو ماڻهو برسات جي ديوتا کي **اندر** سڏيندا آهن. **اندر ديوتا** جي پوڄا ٿيڻ کان اڳ، آڳاٽا آريا لوڪ **ترت** (Trita) يا **ترئتن** (Traitana) کي برسات جي ديوتا ڪري پوڄيندا هئا. زنداوستا ۾ **ترئتن** جو اچار **ٿرئيتون** (Tharaetona) آهي، جنهن جو اچار وڌيڪ بگڙجي **فريدون** ٿيو آهي. مثلاً **فريدون بيگ**. رگ ويد ۾ چيل آهي ته **ورتر** (Vritra) نالي هڪ دئت برسات کي پئي روڪيو، ته هن برسات جي ديوتا کيس ماري مينهن وسايا هئا، جنهن ڪري مٿس **ورتر گهن** يعني **ورتر دئت** کي ماريندڙ“ نالو پيو. انهيءَ **ورتر گهن** جو اُچار زنداوستا ۾ **ورٿريگهن** (Vertheghana) آهي. جيئن هندن جي پراڻن ۾ لکيل آهي ته وشنو ڀڳوان ڏهه اوتار ڌاريا هئا، تيئن **زنداوستا** ۾ **ورٿريگهن** بابت چيل آهي ته هن ڏهه اوتار ڌاريا هئا. انهن ڏهن اوتارن مان **ڪلڪي**، **وراهه**، **وامن** ۽ ر**ام اوتار** جهڙا هندن جي ڌرمي پستڪن ۾ تهڙا پارسين جي **زنداوستا** ۾ آهن.

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:هندو ديوتا
زمرو:مهاڀارت ۾ ڪردار
اندر ڀوڄواڻي

اصل نالو اندر ديو ڄيٺانند -ڀوڄواڻي-، ۽ ادبي نالو”اندر -ڀوڄواڻي-“، سندس -تعليم- مئٽرڪ تائين هئي. 22 مارچ 1918ع تي ڳوٺ ٻيلي، تعلقي سجاول، ضلعي ڪراچيءَ (هاڻ -ٺٽي-) ۾ ڄائو. شاعر ۽ ليکڪ آهي، مضمون نويسي ۽ -تنقيد- سندس پسنديده موضوع آهن. ”پرهه باکون ڪڍيون“ (1963ع) ۽ ”بجليون ٿيون برسن“ (1970ع) سندس شاعريءَ جا ڇپيل ڪتاب آهن. -ان- کان سواءِ هڪ ٻيو ڪتاب ”تاثرات“ (1984ع) به ڇپيل اٿس. 1992ع ۾ وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:شاعر
اندر تون اجار

اسلامي دنيا جي وڏي عالم، حڪيم ۽ فلسفيءَ امام غزاليءَ جي ڪتاب ”-الاسلام-“ جو خلاصو، سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران نور احمد ميمڻ، ”اندر تون اُجار“ نالي سان، پاڪيٽ سائيز جي 151 صفحن تي مشتمل، آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچيءَ پاران ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. خوبصورت ٽائيٽل ۽ لي آئوٽ سان ڇپيل هن ڪتاب ۾ -امام غزالي رحه-، بهتر -انسان- ۽ صحيح مسلمان بنجڻ لاءِ بنيادي انساني اخلاقن جي اپٽار ڪئي آهي ۽ ٻڌايو آهي ته جيڪي عادتون ماڻهوءَ کي خواريءَ ڏانهن ڌڪين ٿيون، -تن- کان پاڻ بچائڻ کانسواءِ ماڻهوءَ جو مان مريادا، عزت ۽ منصب -ٽڪي- جي حيثيت رکن ٿا. موجوده دور جي زوال پذير اخلاقي قدرن کي سگهارو بنائڻ لاءِ هن ڪتاب ۾ لاڀائتو مواد موجود آهي.

## حوالا
اندر جَوَ

**اندر جَوَ** قسم جو پسارڪو وکر. ’جَوَنِ‘ وانگر ڊگهو ٻِج آهي، جيڪو ٻن قسمن جو ٿئي. هڪڙو اندر جو مٺو، ٻيو اندر جَوَ ڪؤڙو. اندر جَوَ ڪؤڙي جون ڦريون ڪاريون ۽ اندر جَوَ مٺي جون ڦريون سائي رنگ جون ٿين. هنن ٻجن جو مزاج گرم خشڪ ٿيندو آهي.

## حوالا

زمرو:طبي ٻوٽا
اندر جو آلاپ

هن ڪتاب جو مصنف ٻوڌراج سوامي آهي . رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 99 صفحا آهن . قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي . ڇاپو پهريون ، ٽهلرام بصرمل ، نئون ست ڌرم منڊل ، حيدرآباد طرفان ، موتي پريس ، حيدرآباد مان سال 1938ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
اندر جو ڄامڙو

مشهور ڪهاڻيڪار ايشور چندر جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. جيڪو 1984ع ۾ طارق اشرف ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪرائون سائيز ڪتاب جا صفحا 198، قيمت 12 رپيا. ڇپائيندڙ سهڻي پبليڪيشنس، حيدرآباد سنڌ.-اجمير- واسي -ايشور چندر- 1998ع ۾ سرڳواس ٿيو آهي. ريلوي ۾ ملازم هو. سندس ڪهاڻين جا ٽي ٻيا مجموعا ”ڇوڪرو ۽ ڇوڪري“، ”سخت چهري وارو ماڻهو“ ۽ ”ٿڌا چپ“ ڇپيل آهن. ايشورچندر جي هن ڪتاب ”اندر جو ڄامڙو“ ۾ ڏهه ڪهاڻيون آهن: (1) سخت چهري وارو ماڻهو، (2) اندر جو ڄامڙو، (3) ڪمزور نسن وارو گهر، (4) ٻئي ڏاڪي تي رڄندڙ -برف-، (5) وقت جي انتيءَ بعد، (6) هڪ دلشڪستي شخص جو خط، (7) موٽي آيل ماضي،(8) -باهه-، (9) -ان- گهڙيءَ لاءِ...، (10) ملڪيت. 
طارق اشرف پاران سندس ڇپايل هيءُ ٻيو مجموعو آهي، جنهن مان ليکڪ جي معيار ۽ سنڌيءَ ۾ مقبوليت ظاهر آهي. طارق اشرف جي لفظن ۾ ”ايشور جون ڪهاڻيون پڙهڻ کان پوءِ ائين محسوس ٿيندو ته اها ڪهاڻي ته اسان جي پنهنجي گهر جي آهي، يا اهو واقعو ته اسان جي پنهنجي پاڙي ۾ ٿي چڪو آهي.
## حوالا
اندر جيت لوھاڻو

سڄاڻ ليکڪ، صحافي ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل اندر جيت ولد ڌالومل ’موتي‘ لوهاڻو، 1 فيبروري 1967ع تي ٽنڊي باگي، ضلعي بدين ۾ ڄائو. -تعليم- ايم. اي (صحافت) ۽ ايل. ايل. بي اٿس. کيس ننڍپڻ کان علم، ادب سان چاهه رهيو. صحافتي دنيا ۾ هو روزاني ”سنڌ“ ۽ روزاني ”-الک-“ سان وابسته رهيو. جڏهن ته ماهوار ”ششر“ (ٻارن جي رسالي) جو -ايڊيٽر- ۽ پندرهن روزه مخزن ”سنڌ لائين“ جو سب -ايڊيٽر- پڻ رهي چڪو آهي. هن لکڻ جو آغاز ٻارن جي لاءِ شاعري ۽ مضمون نويسيءَ کان ڪيو، سندس لکڻيون ۽ ترجما پڻ شايع ٿيندا رهن ٿا. 1986ع کان 1989ع تائين ”سنڌ ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو صدر، سنڌي ادبي سنگت شاخ ٽنڊي باگي جو 1991ع تائين ميمبر، پيپلز هيومن رائيٽس سنڌ جو 1993ع کان 2000ع تائين مرڪزي پريس ترجمان، هندو پنچائت حيدرآباد جو 1998ع کان 2006ع تائين ميمبر ۽ پريس سيڪريٽري پڻ رهيو. جڏهن ته 2004ع جي مڪاني چونڊن ۾ قاسم -آباد- جي يونين ڪائونسل-3 جو ڪائونسلر پڻ رهيو. اندرجيت قومي تحريڪ ۾ سرگرم هئڻ سبب فوجي عتاب جو شڪار به ٿيو، کيس سيپٽمبر 1992ع کان مارچ 1993ع تائين آرمي ٽارچر سيل ۾ قيد رکي بعد ۾ ڪورٽ مارشل ڪيو ويو. 
اندرجيت لوهاڻو سٺو وڪيل ۽ سماجي ڪارڪن پڻ آهي. هن وقت سندس رهائش قاسم -آباد-، حيدرآباد ۾ آهي.

## حوالا
اندر جي اڇل

هي ڪتاب ناول نگار ۽ فيلسوف زان -پال- سارتر جو جڳ مشهور ناول Nausee جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو هن 1938ع ۾ لکيو، جيڪا سندس پهرين لکڻي هئي. -ان- ناول جا دنيا جي ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجما ٿي چُڪا آهن. سنڌيءَ ۾ انهيءَ ناول جو ترجمو ڊاڪٽر -بدر- اُڄڻ ڪيو آهي. سارتر ناول بابت پنهنجا ويچار ونڊيندي هڪ هنڌ لکيو آهي ته ”خواب ناول“ ڪوڙ ڪٽڻ ۽ غلط بيانيءَ جي ڪري پڙهندڙ کي خوش ڪندو آهي، جڏهن ته ڪو سٺو ناول، ڪنهن خاص مقصد ۽ نظريي تي دارومدار رکندڙ، اڻٽر ادبي ضرورت آهي.“ سارتر جي سنڌي ترجمي تي مشتمل هن ناول جو مهاڳ نامور شاعر ۽ محقق -تاج- -بلوچ- لکيو آهي، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو جون 2005ع ۾ سوجهرو پبلڪيشن پاران شايع ٿيو. هي ڪتاب 286 صفحن تي مشتمل آهي. هن ڪتاب جي قيمت ڪچي جلد ۾ 150 ۽ پڪي جلد ۾ 200 ڄاڻايل آهي.

## حوالا

زمرو:ناول
زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب
اندرا شبنم پوناوالا

**اندرا شبنم**(انگريزي:Indra Shabna) سنڌ ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻوليءَ جي شاعر ۽ اديب آهي جنهن جا ڪيترائي ئي ڪتاب ڇپيل آهن.
اندرا پونا والا شهدادپوري يا اندرا شبنم اندو جنم( 24 نومبر 1956) هڪ هندستاني سنڌي استاد، پروفيسر، سنڌي ٻوليءَ جي ٽي سال ييروڊا جيل جي عورتن جي وارڊن، ڳوٺاڻي وڀاڳ جي ڪرمنل انويسٽيگر، سوشل رفارمسٽ ۽ شاعر آھي. جنهن شاعريء جي شروعات 10 سالن جي عمر کان اخبار ۾ ڪَوِتا موڪلي هندواسي ڪئي. سندس پنجن ٻولين ۾ 28 ڪتاب ڇپجي پڌرا ٿي چڪا آھن جن۾  سنڌي، هندي، اڙدو، مراٺي ۽ انگلش شامل آھن. کيس سندس ڪارڪردگيء تي ڪيترائي انعام پڻ ملي چڪا آھن. سنڌيء ۾ 7ڪتاب، شبنمي قطرا غزل ٽي ڇاپا، سلڻ ، جو سک نظم ٻه ڇاپا، جاڳيل ضمير نظم ٻ ڇاپا، حقيقتون نظم هڪ ڇاپو، ۽ عبادت ڪهاڻين جو مجموعو پنج ڇاپا ٻ دفعا انعام کٽيل، عشق عبادت ڪهاڻين جو مجموعو مرڪ پبليڪشن ڪراچي سنڌ ۾ مهورت ٿيو. گڏيل شاعري جا ڪتاب ست سنڌ ۾ ڇپيل اٿس.

## زندگي ۽ ادب
سنڌي زبان جي خوبصورت ليکڪا، ڪهاڻيڪار ۽ شاعره آهي. هن جو پورو نالو **اندرا ٽيڪچند شهدادپوري** آهي ۽ سندس ادبي نالو "اندرا شبنم" پونا والا آهي. هن 22 نومبر 1950ع تي ڪراچي ۾ -جنم- ورتو. سندس والد حيدرآباد سنڌ ۾ ۽ سندس والده لاڙڪاڻي ۾ ڄائي هئي. -اندرا شبنم- جي -تعليم- بي.اي، بي. ايڊ ۽ هنديءَ ۾ ساهت رتن آهي. اندرا 22 سالن تائين پمپري جئه هند هاءِ اسڪول (مهاراشٽر) ۾، ٻه ٽي سال سينٽ ميران اسڪول پوني ۽ هڪ سال تائين پونا ڪاليج ۾ -استاد- رهي آهي. هڪ سال تائين يرودا جيل ۾ عورتن جي وارڊن به رهي آهي. اندرا هڪ ئي وقت سنڌي، هنديءَ ۽ -اردو- جي ليکڪا آهي. هن جي سنڌيءَ ۾ ڇپيل ڪتابن ۾ ”شبنمي قطرا (شاعري 1991ع)، سلڻ جو سُک (شاعري 2000ع)، عبادت (ڪهاڻيون 2001ع)، جاڳيل ضمير (شاعري 2006ع)“ اچي وڃن ٿا. جڏهن ته ”تصويرين“ (هندي آزاد نظم: 2000ع)، ”سر گوشيان“ (هندي -اردو- غزل: 2002ع)، ميري منتخب نظمين (-اردو- شاعري: 2008ع) ۽ ضمير اپنا اپنا (-اردو- شاعري: 2008ع)“ به ڇپجي چڪا آهن. هن جي سنڌي ڪهاڻين جي ڪتاب ”عبادت“ جو هنديءَ ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. سندس ڪتابن ”شبنم قطرا قطرا“ کي سنڌي اڪيڊمي دهليءَ پاران (1996ع)، ”عبادت“ کي نيشنل ڪائونسل فار پروموشن آف سنڌي لئنگئيج گجرات پاران (2003ع) ۽ ”سرگوشيان“ کي ڪولها پور (مهارا شٽر) ۾ -انعام- ملي چڪا آهن. اندرا پوني جي سنڌي، هندي ۽ -اردو- ادبي جماعتن جي سرگرمين ۾ حصو وٺندي رهندي آهي. هوءَ هن وقت ماڊل ڪالوني، شوا جي نگر، پوني (ڀارت) ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* اندرا شبنم پونا والا
اندرا گانڌي

**اندرا گانڌي** (Indira Gandhi) ڀارت جي پهرين عورت وزيراعظم، نامياري سياستدان ۽ ڀارت جي اڳوڻي وزيراعظم جواهر لعل نهروءَ جي اڪيلي ڌيءَ هئي.

## جنم
اندرا گانڌي، 19- نومبر 1917ع، الھ آباد (ڀارت) ۾ پيدا ٿي.

## تعليم
هن پنهنجي تعليم ڀارت، برطانيا ۽ سوئٽزرلئنڊ مان حاصل ڪئي. ان وچ ۾ ڪجهه عرصو بنگال جي عظيم شاعر رابندرناٿ ٽئگور جي تعليمي اداري ”شانتي نڪيتن“ ۾ پڻ تعليم حاصل ڪيائين. تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ عملي سياست ۾ حصو ورتائين.

## سياست
21 سالن جي عمر ۾ انڊين نئشنل ڪانگريس جي رڪنيت اختيار ڪيائين. 1942ع ۾ انڊين نئشنل ڪانگريس جي هڪ سرگرم رڪن ۽ پارسي نوجوان فيروز گانڌيءَ سان شادي ڪيائين. 1947ع ۾ ڪانگريس جي عورتاڻي شاخ جي صدر منتخب ٿي. پنهنجي پيءُ جي ديھانت کان پوءِ آزاد هندستان ۾ لال بهادر شاستريءَ جي ڪابينا ۾ واءُ سواءَ واري وزارت (اطلاعات واري وزارت) ۾ پڻ رهي. 1966ع ۾ ڀارت جي پهرين وزيراعظم چونڊجي آئي. 1967ع ۽ 1971ع ۾ پڻ چونڊن ۾ ڪاميابي ماڻيائين. 1977ع تائين بدستور وزيراعظم جي عهدي تي فائز رهي. 1972ع ۾ هن ئي، شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي سان ”شمله ٺاهه“ ڪيو. 1971ع ۾ سندس جماعت چونڊن ۾، جنتا پارٽيءَ کان شڪست کاڌي، اهڙيءَ طرح هن 22 مارچ 1977ع تي وزارت عظميٰ جي عهدي کان علحدگي اختيار ڪئي. ان کان پوءِ مٿس بدعنوانين جا ڪيترا الزام لڳا ۽ هوءَ گرفتار پڻ ٿي، پر مٿس الزام ثابت نه ٿي سگهيا. سندس گرفتاريءَ، کيس هڪ دفعو ٻيهر مقبول ڪري ڇڏيو ۽ هوءَ 1980ع جي وچ ڌاري ٻيهر اليڪشن ۾ ڪامياب ٿي؛ ۽ وزيراعظم ٿي ويئي. 1983ع ۾ کيس سکن جي بغاوت کي منهن ڏيڻو پيو ۽ 1984ع ۾ هن سکن جي مشهور ڌرمي عبادتگاهه گولڊن ٽيمپل ۾ موجود ڏهڪاءُ پسندن (دهشتگردن) خلاف فوجي ڪاروائي ڪرائي، جنهن تان سک ڏمرجي ٿيا ۽ برصغير جي هن عظيم عورت ۽ باوقار سياستدان کي 31 آڪٽوبر 1984ع تي شهيد ڪيو ويو. سندس ٻه پٽ راجيو گانڌي ۽ سنجي گانڌي هئا. سنجي گانڌي هڪ فضائي حادثي ۾ مارجي ويو، جڏهن ته راجيو گانڌيءَ کي 1991ع جي چونڊ مهم دوران، 21 مئي تي قتل ڪيو ويو. اندرا برصغير جي سياست ۾ وڏو مقام رکي ٿي. راجيو گانڌيءَ جي گهر واري سونيا گانڌي سندس ننهن آهي، جيڪا هن وقت سندس پارٽي انڊين نئشنل ڪانگريس (Indian National Congress) جي صدر آهي.

## حوالا

زمرو:1984ع جون فوتگيون
زمرو:سياست
زمرو:شخصيتون
زمرو:ڀارت
اندرا واسواڻي

اندرا واسواڻي- جديد سنڌي ڪهاڻيءَ ۾ اهم نالو آهي. هن 21 -آگسٽ- 1936ع تي ميرپور خاص، سنڌ ۾ -جنم- ورتو. ايم. اي. -ايس-، ٽي. سي ۽ بي. ايڊ تائين -تعليم- حاصل ڪيائين. جي. -ايس- آدرش ڪنيا مها وديالا گانڌيڌام (ڪڇ) جي پرنسپال رهي چڪي آهي. هن وقت رٽائرڊ زندگي گذاري رهي آهي. هن پهرين ڪهاڻي ”کيٽو“ عنوان سان 1958ع ۾ لکي. هن ڪهاڻين لکڻ سان گڏ شاعري ڪئي ۽ مضمون به لکيا آهن. سندس مختصر ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ”نالو“ آهي، جڏهن ته سندس ڪهاڻين جا ٻه ٻيا مجموعا ”منجري، سنڌي ٽائيمس“ پبليڪيشن الهاس نگر پاران -اپريل- 1996ع ۾ ۽ ”-ٿر-“، ڪونج پبليڪيشن ممبئيءَ پاران -جنوري- 2002ع ۾ ڇپجي مقبوليت ماڻي چڪا آهن. هن ڪهاڻين ۾ عورت جي جذبن جي عڪاسي ڪئي آهي. هوءَ هڪ ماهر -تعليم- دان آهي ۽ ڀارت سرڪار کيس ”اعليٰ اڌياپڪا“ جو خطاب ڏئي سندس مڃتا ڪئي آهي. هن جون ڪهاڻيون هندستان جي ڪيترين ئي زبانن ۾ ترجمو ٿي چڪيون آهن. هوءَ مشهور ڪوتاڪار، ڪهاڻيڪار ۽ نقاد هريش واسواڻيءَ جي گهر واري آهي ۽ هن وقت آديپور (ڪڇ) ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا

زمرو:اديب
انڊا

پرائمري جي تعليم پراڻي درجي جي شاگردن لاءِ -استاد- ڪاٺ جي پٽيءَ تي پينسل سان ڪجهه اکر (لفظ) لکي ڏيندا هئا، -جن- جي مٿان مَس سان انهن اکرن کي -ٿلهو- ڪبو هو. انهيءَ مشق سان ٻارن جا اکر سهڻا ٿي پوندا هئا. -ان- کي اِنڊا ڀرڻ چوندا آهن. -ان- وقت سهڻن اکرن کي اڌ علم جي برابر سمجهيو ويندو هو، اڄ جڏهن اهي طريقا ختم ٿي ويا آهن ته گريجوئيٽ ٿيڻ باوجود اڪثر استادن جا اکر پڙهڻ جوڳا نه آهن.

## حوالا
فائونٽين پين

هڪ قسم جي هولڊر نما، مس سان لکڻ واري اسٽيلَ يا قلم، جنهن ۾ اندر رٻڙ جو ٽيوب پيل هوندو آهي، جيڪو مس سان ڀري ڇڏبو ته ٻه ٽي ڏينهن لاڳيتو اُن سان لکي سگهبو آهي. -ان- کي ”فائونٽين پين“ به چوندا آهن، پر سنڌ ۾ عام طرح ”-انڊپين-“ نالو مشهور آهي.

## حوالا
انڊس سولائزيشن ان سوراشٽر

هيءُ ڪتاب مشهور ”سنڌيالاجسٽ“ (Sindhiologist) گريگوري ايل.پوشيل جي ڊاڪٽريٽ (Ph.D) جو مقالو آهي. هي مقالو بنيادي طرح سان سنڌو تهذيب جي پوئين دور (Past Urban Phase) جو اڀياس آهي، جنهن ۾ سنڌو -تهذيب- جي مرڪزي علائقي مان شهري ماڻهن جي ڀاڄ ۽ ڪڇ، گجرات ۽ راجسٿان وارا ماڳ وسائڻ جو ذڪر آهي. هن ٻڌايو آهي ته سنڌوءَ -تهذيب- جي عروج واري دور (1600-2300) کان ڪئين هزار سال اڳ ڏوٿي (Gatharers) ۽ شڪاري (Hunters) دور ۾ به اهي ماڳ سنڌ ۽ ڏکڻ هندستان جي مارو لوڪن جي ميلاپ جا هنڌ هئا، ڏوٿي ۽ شڪاري قبيلا اتي پيٽ قوت لاءِ اچي گڏ ٿيندا هئا. جڏهن ته سانگي لوڪ (مالوند ماڻهو) ۽ پوءِ واري زرعي دور (Agriculture Society) جا آڳاٽا سنڌي ڪڇ ۽ گجرات جي جالاري جوءِ ۽ ساين سيمن تي مال پهرائيندا ۽ پوکي راهي ڪندا هئا. گجرات ۾ ڪاري ڪپهه ۽ -بوسي- پوک ڪندا هئا. انهن علائقن ۾ نئين -پٿر- جي دور (Newlitic) جون اهڙيون دريافتون (Findings) مليون آهن، -جن- مان اهو ثابت ٿئي ٿو ته اتي روهڙيءَ جي -جبل- وارا -پٿر- اوزارن طور ڪتب آندا ويندا هئا. گريگور ايل.پوشيبل هن ڪتاب ۾ سنڌو سڀيتا جي مرڪزي شهرن جي زوال کان پوءِ هنن علائقن ۾ -آباد- سنڌو سڀيتا جي ماڻهن جي معاشي هلچل جو ذڪر ڪيو آهي. هن ٻڌايو ته ڪڇ جي 89 ماڳن ۽ گجرات جي 200 ماڳن ۾ ڪي ماڳ سنڌي -تهذيب- جي مرڪزي شهر موهين جي دڙي ۽ هڙاپا جا همعصر هئا، جھڙوڪ: گجرات جو ماڳ ”لوٿل“ (Lothal) ۽ ڪڇ (Kutch) جو ماڳ ”ڍول ويرا“ (Dhol Vira). هي مقالو ڪتابي شڪل ۾ انڊين آرڪيالاجي شعبي 1980ع ۾ ڇپرائي پڌرو ڪيو، جنهن جو سنڌيءَ ۾ ترجمو عطا محمد ڀنڀري ڪيو آهي ۽ سنڌي ادبي بورڊ پاران هي ڪتاب ڇپائيءَ جي مرحلي ۾ آهي.

## حوالا
انڊڪ منڊڪ

هيءَ سنڌ جي مشهور راند آهي، جيڪا وندر خاطر ٻهراڙين ۾ اڪثر -ٻار- رچائين ٿا. هيءَ راند ڇوڪريون ۽ ڇوڪرا کيڏندا آهن. هن راند ڪرڻ لاءِ زمين تي ليڪا ڪڍي خانا (چلها) ٺاهيا ويندا آهن. رانديگر هڪ -ٺڪر- جو ٽڪرو کڻي، -ان- کي گول گهڙي منجهائس ٽاپون ٺاهيندا آهن، پوءِ اهو ٽاپون هڪ رانديگر کڻندو ۽ سڀ کان پهرئين خاني ۾ اڇلائي وجهندو. -ان- بعد هڪ پير مٿي کڻي، منڊڪ منڊڪ ڪندو خانا ٽپي ٽاپونءَ وٽ پهچندو ۽ جُهڪي ٽاپون کڻندو. جيڪڏهن انهيءَ وچ ۾ ڪٿي به سندس پير کپي ويو ته کاتو، پر جيڪڏهن پير نه کتو ۽ ٽاپون کڻي منڊڪ منڊڪ ڪندو اچي ٻاهر پهتو ته ٻيهر اورئين خاني ۾ ٽاپون اڇلائي وجهندو ۽ ساڳيءَ طرح وڃي ٽاپون کڻي ايندو. جيڪڏهن سڀني خانن مان سلامتيءَ سان ٽاپون کڻي آيو ته ڪامياب ليکبو ۽ راند کٽندو، ٻيءَ صورت ۾ هارائيندو، اها راند، حصو وٺندڙ سڀيئي -ٻار-، واري سان ڪندا آهن. راند ڪندڙ رانديگر هي ٻول ٻوليندا آهن: آجهڪ، ٻجهڪ، ٽجهڪ، سنهي، شاهه، تايون، ڪچي، پڪي، ڪڻهه ڪوٽ مڙها ميدان، اهي ٻول منڊڪ منڊڪ ڪندڙ رانديگر ٻوليندا آهن. سندس کاپڻ جو راز به انهن ٻولن ۾ هوندو آهي، ڇو ته ٻول ٻوليندي کانئن پير مٿي جهلڻ جي ڳالهه وسرڻ جو انديشو هوندو آهي. -انڊڪ منڊڪ- راند ڇوڪريون به کيڏن ته ڇوڪرا به . هن راند کيڏڻ جا مختلف قسم آهن، هيءَ راند مختلف علائقن ۾ پنهنجي پنهنجي طريقي سان رائج آهي. ڪن علائقن ۾ ڇوڪريون هڪ ٽنگ تي هڪ دنگ کان ٻئي دنگ تائين ڊوڙ پڄائينديون آهن، جيڪا دنگ تي پهرين پهتي -ان- کٽيو. ڇوڪرا وري هڪ وڏو دائرو (گول) ڪڍي اُتي هڪ ٽنگ تي بيهندا آهن، هڪ -ٻار- گول کان ٻاهر هڪ ٽنگ تي بيٺو هوندو، گول اندر بيٺلن مان هڪ آواز ڏيندو ته ”اچڻ وارو اچي“ پوءِ ٻاهريون ڇوڪرو -انڊڪ منڊڪ- ڪندو اندرين مان ڪنهن هڪ کي هٿ سان ڇهندو. اهي اندر وارا -ٻار- به -انڊڪ منڊڪ- سان گوهيون ڪندي -ان- -ٻار- جي هٿ لائڻ کان پاڻ کي بچائيندا رهندا. -ان- ۾ جيڪڏهن آڳ ڏيندڙ -انڊڪ منڊڪ- جي حالت ۾ ڪنهن کي ڇهيو ته اهو -ٻار- کاتو ۽ پوءِ اهو -ان- جو ساٿي ٿي ٻين کي ڇهڻ جي ڪوشش ڪندا، ائين جيڪي کاپندا ويندا، اهي ساٿي ٿي ٻين کي گڏجي هٿ لائيندا. اهڙيءَ طرح جنهن -ٻار- گوهيون ڏئي پاڻ بچايو، -ان- کٽيو. 
هن راند جو ٻيو نمونو هيءُ آهي ته اندر وارا -ٻار- هڪ ٽنگ بجاءِ ٻنهي ٽنگن تي بيٺل هوندا ۽ ٻاهر -انڊڪ منڊڪ- وارو -ٻار- انهن کي اندر دائري ۾ هٿ لائڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. اندر وارا -ٻار- گوهيون ڪندا، پاڻ بچائيندا رهندا آهن. هن راند ۾ ٻن ٽولن جي حساب سان به راند رچائيندا آهن، يعني پڪڙڻ وارا -انڊڪ منڊڪ- ڪندا پڪڙيندا آهن ، جڏهن ته ٻنهي ٽنگن تي بيٺل ٽولي جا -ٻار- پاڻ بچائيندا رهندا آهن. جيڪڏهن -انڊڪ منڊڪ- وارن مخالف ڌر جي رانديگرن کي کاپايو ته اهي هنن کي آڳ ڏيندا، -ان- طريقي سان هيءَ راند سادي ۽ صحت لاءِ وڏي فائديمند آهي.

## حوالا

زمرو:ٻارن جا راند
زمرو:رانديون
گورنمينٽ آف انڊيا ائڪٽ

گورنمينٽ آف -انڊيا-، پنهنجي رياستن جي لاءِ، جيڪي قاعدا قانون جوڙيندي هئي، اهي ”-انڊيا ائڪٽ-“ جي نالي سان منسوب ٿيندا هئا. اهي قاعدا قانون ملڪي نظام هلائڻ جي سلسلي ۾ هوندا هئا. ڪي -ائڪٽ- سڄي -انڊيا- لاءِ هوندا هئا ته ڪي جدا جدا رياستن لاءِ خاص ڪري سنڌ پرڳڻي جي لاءِ جيڪي قاعدا قانون ٺهندا هئا، اهي گورنمينٽ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپائي، سڀني محڪمن کي موڪليا ويندا هئا. سال 1872ع کان وٺي گورنمنٽ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيل -انڊيا ائڪٽ.

گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935ع

The term Government of India Act refers to any one of a series of Acts passed by the Parliament of the United Kingdom to regulate the government of British India, in particular:
Government of India Act 1833 or Saint Helena Act, created the post of Governor-General of India
Government of India Act 1858, established India as a nation consisting of British India and princely states.
Government of India Act 1909 or Indian Councils Act 1909, brought about a limited increase in the involvement of Indians in the governance of British India
Government of India Act, 1912, modified the Indian Councils Act 1909 and undid the Partition of Bengal (1905)
Government of India Act, 1915, a consolidation into a single Act of most of the existing Acts of Parliament concerning Indian government
Government of India Act 1919, passed to expand participation of Indians in the government of India
Government of India Act 1921 or Round Table Conferences, a series of conferences to discuss constitutional reforms in India
Government of India Act 1935, never fully implemented, served as part of the constitutional basis of India and Pakistan

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
انڊين انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي

آڪٽوبر 1989ع ڌاري هندستان جي شهر پوني ۾ سنڌي اديبن پاران ڪوٺايل ادبي سيمينار ۾ يڪراءِ ٺهراءُ بحال ڪيو ويو ته هندستان ۾ سنڌي -ٻولي-، ادب، فن ۽ -تعليم- جي بقا ۽ بچاءَ لاءِ هڪ ادارو قائم ڪيو وڃي. نتيجي ۾ انهي ئي سال (1989ع) آديپور، ڪڇ ۾ انڊين انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جو بنياد وڌو ويو، ۽ 1990ع کان انهيءَ جون باقاعدي سرگرميون شروع ٿيون. انسٽيٽيوٽ جي آفيس، هڪ خريد ڪيل بنگلي ۾ قائم ڪئي وئي. شروع (91- 1990ع) ۾ انسٽيٽيوٽ جو خرچ پندرهن هزار ٿيو. سال 93- 1992ع ۾ اُن جي بجيٽ ساڍا ست لک رپيا ٿي. هن وقت -ان- جي بجيٽ تمام گهڻي مٿي آهي.

انسٽيٽيوٽ جي سرگرمين ۾ جدا جدا درجن وارا سنڌي ڪلاس هلائڻ، موسيقيءَ، ناچ، چترڪاريءَ ۽ ناٽڪ جي سکيا ڏيڻ سان گڏ پرسنئلٽي ڊيولپمينٽ ڪورس، I.A.S ۽ ٻين سول سروس جي امتحانن لاءِ صلاح ۽ اڀياس جا ڪلاس هلايا وڃن ٿا. -ان- کان سواءِ انگريزيءَ ۽ سنڌيءَ ۾ ’سنڌواڻي‘، ’بليٽن‘، ۽ ’رچنا‘ ادبي مخزن جي -اشاعت-، رفرنس لائبرري، ڪمپيوٽر سينٽر ۽ الڳ الڳ قسمن جي لغتن کان سواءِ انسٽيٽيوٽ پاران ”ساڌو هيرانند نولراءِ اڪيڊميءَ“ جي نالي سان هڪ سنڌي ميڊيم اسڪول پڻ هلايو وڃي ٿو. هتي ڪمپوزنگ لاءِ سنڌي فانٽن جا ڪمپيوٽر ۽ سنڌي ٽائيپ رائيٽر پڻ آهن. -ان- کان سواءِ سنڌي پرنٽنگ جي سهوليت پڻ موجود آهي، جتان ڪيترائي ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن. هن اداري پاران پهريون ڪتاب ’نارائڻ شيام‘ جي نالي سان ڇپيو. 1993ع ۾ هن اداري ’سنڌي ناٽڪ جي -اوسر-‘ جي عنوان سان پريم پرڪاش جي، پي. ايڇ. ڊي ٿيسز پڻ ڇپائي پڌري ڪئي. هن انسٽيٽيوٽ پاران سنڌي ڪلامن جون ڪئسٽون پڻ -جاري- ڪيون ويون ۽ سنڌي ٻوليءَ، ادب، لوڪ ادب ۽ -ثقافت- تي ڪيترا ڪتاب ڇپايا ويا آهن. هن اداري جو بنياد وجهندڙ توڙي ڊائريڪٽر رهندڙ ٽي شخصيتون -تاريخ- ۾ هميشه ياد رهنديون، ڊاڪٽر ستيش روهڙا، ڊاڪٽر موتي پرڪاش ۽ لکمي کلاڻي. هن وقت -ان- جو ڊائڪريٽر لکمي لکاڻي آهي. هن داري جي هڪ سرگرم ڪارڪن ومي سدارنگاڻي آهي، جيڪا شاعر هئڻ سان گڏ اداري جي ادبي پروگرامن جي آرگنائيزر پڻ آهي. انسٽيٽيوٽ جي پوسٽل ائڊريس: پوسٽ باڪس نمبر 10، 2/ بي 16، آديپور، ڪڇ 370205، ڀارت آهي ۽ E-mail ايڊريس آهي: 
sindhlogy@wilnetnonline.net

## حوالا

زمرو:سنڌي ثقافت
انڊين اينڊ فارين ٽريڊ ايڊورٽائيزر

هن نالي سان سن 1910ع ۾ شڪارپور مان هڪ هفتيوار -اخبار- کيئل رام ايلداس -آهوجا- جي ادارت ۾ -انگريزي- ۽ سنڌيءَ ۾ -جاري- ٿي. هي -اخبار- ”لڪشمي پريس“ شڪارپور ۾ ڇپجندي هئي. 1914ع کان هن -اخبار- کي ٽيڪچند ويرومل گوڪلاڻيءَ پنهنجي ادارت ۾ هلايو، اهڙيءَ طرح وري 1915ع کان وشنداس پنجومل -ڀاٽيا- -ايڊيٽر- ٿيو. شروع ۾ هن -اخبار- جي پاليسي واپار کي هٿي ڏيڻ هئي، پر پوءِ پهرين عظيم -جنگ- جي ڪري ملڪي ۽ عالمي سياست تي خبرون ۽ مضمون شايع ڪندي رهي. -ان- جي ڪجهه سالن کانپوءِ هي -اخبار- -بند- ٿي وئي.

## حوالا
انڌا اونڌا ويڄ

هيءُ ڪتاب نامياري نقاد رسول بخش پليجي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. 

ون يونٽ واري دور ۾ جڏهن جديد سنڌي ادب خلاف هڪ نهايت خطرناڪ ۽ گمراهه ڪن مهم شروع ڪئي وئي ته رسول بخش پليجي جديد ادب جي بچاءَ ۾ روزانه ”خادم وطن“ ۾ انهن جا جواب ڏنا، جيڪي بعد ۾ ڪتابي صورت ۾ ابن حيات پنهور ڇپرايا. 

هن ڪتاب جي سنڌي تنقيدي ادب ۾ وڏي اهميت آهي. هن ڪتاب ۾ 160 صفحا آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، اينسائيڪلوپيڊيا ڪارپوريشن حيدرآباد سال 1967ع ۾ ڇپرايو. هن ڪتاب جا ٻيا ڇاپا پڻ پڌرا ٿيا آهن.

## ڪتاب جو نالو
ڪتاب جو نالو، شاهہ عبداللطيف ڀٽائي جي شاعري جي سر ڪلياڻ جي سٽ ”اَنڌا اونڌا ويڄَ! کَلَ ڪُڄاڙئا کانئيِن؟“ مان کنيل آهي.

## متن
ڪتاب انڌا اونڌا ويڄ، نام نهاد رجعت پرست ٽولي بابت آھي. جنهن ٽولي سنڌي اديبن ۽ شاعرن تي هٿ ٺوڪيون ڪفر جون فتوائون جاري ڪيون هيون. 

## حوالا

زمرو:ڪتاب
اَنڌارِي

گهوڙي کي سنجڻ جو هڪ سامان. گهوڙي کي جڏهن ٽانگي يا گهوڙي گاڏيءَ ۾ ٻڌبو ته -ان- کي اکين تي هڪ قسم جا کوپا چاڙهيا ويندا آهن. اهي انهيءَ لاءِ ته جيئن گهوڙو هيڏانهن هوڏانهن ڏسڻ بدران رڳو سامهون رستي کي ڏسي ۽ سڌو هلندو رهي.

## حوالا
انڌن اڳيان آئينا

هيءُ ڪتاب نامياري ڪارٽونسٽ مراد علي شاهه بڪيرائيءَ جي ڪارٽونن جو مجموعو آهي، جيڪي مختلف اخبارن ۾ وقت بوقت ڇپجندا رهيا آهن. هيءُ ڪتاب ڊاڪٽر آڪاش انصاريءَ، اي. ايڇ. پرنٽرس، شاهه فيصل ڪالوني حيدرآباد مان ڇپايو. 1997ع ۾ ڇپجندڙ هن ڪتاب جي پهرئين ڇاپي جي قيت 30 رپيا آهي.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
انڌو ھينئر

فائل:Cerberus rynchops.jpg

**انڌو هينئر**  (اينهائڊرس پاڪستانيڪا)  پاڻيواتوڙي نانگن  يا پاڻي وارن نانگن جي جنس مان ھڪ جنس آهي جيڪا پاڪستان ۾ ملي ٿي. هنن بلائن جي خاص سڃاڻپ اها آهي ته انهن جون ناسون سامهون ۽ مٿي هونديون آهن، نڪ جو ڇلر پوين ڇلرن کان وڏو ٿئي ٿو، ۽ پڇ ڇيڙي وٽ چپٿرو هوندو آهي. هي پاڻيءَ ۾ رهندڙ نانگن مان آهي، جنهن جي هڪ جنس سنڌ ۾ رهي ٿي. ان ڪٽنب ۾ جنس Enhydris جون نمايان خاصيتون ناسن جي چوڌاري والوَ آهن جيڪي پاڻيءَ کي ناسن ۾ گهڙڻ کان روڪين ٿا. Enhydris Pakistanica (انڌو هينئر) ڊيگهه ۾ 0.5 کان 0.6 ميٽر هوندو آهي، ان جو پڇ 70 کان 100 ملي ميٽر ٿئي ٿو. هندستان ۾ هن جنس جو نانگ Smooth water Snake / Enhydris enhydris/ آهي، جنهن جي وڌ ۾ وڌ ڊيگهه (نـر) 0.90 ۽ (مادي) 0.96 رڪارڊ ڪئي وئي آهي. هي نانگ مضبوط جسم وارو آهي پر ان جي کَل ڍري ٿئي ٿي. مٿي ۽ ڳچيءَ ۾ فرق نٿو ڏسجي. مٿو ننڍو هوندو اٿس. ڇلر لسا، نرم ۽ چمڪيلا ٿين ٿا. اک جي پُتلي عمودي اٿس. جسم تي ڇلرن جون 27 کان 30 قطارون ٿينس ٿيون. هيءَ بلا ڏينهن جو سرگرم هوندي آهي. مڇيون ۽ ڏيڏر کائي ٿي. پاڻيءَ مان ٻاهر نه نڪرندي آهي. سياري ۾ ڍنڍن جي ڪناري ڏرڙن ۽ سوراخن ۾ رهندي آهي. زمين تي بيچين رهندي آهي. عام طور آبي ٻوٽن ۾ لڪي پئي هوندي آهي. ٻين بلائن وانگر زبان گهڙي گهڙي ٻاهر نه ڪڍندي آهي. پڪڙجڻ تي چڪ نه هڻندي آهي. گرم مند ۾ پاڻيءَ جي سوڪهڙي تي مارجي ويندي آهي. سنڌ ۾، خاص ڪري لاڙ ۾ درياهن سان لاڳيتين ڍنڍن، ڍورن ۽ تلائن ۾ ملي ٿي.

## حوالا

زمرو:حيوان
زمرو:جانور
زمرو:نانگ
زمرو:رڙيون پائيندڙ جانور
انڌي جي ڪسي

هيءُ ڪجهه وقت اڳي سنڌو درياهه جو مشهور تَڙ يا پَتَڻُ هو. ڪوٽڙي تعلقي جي ٻُڍاپور ۽ انڙپور جي تَرَ جو مال هن -تڙ- -تان- ايندو ويندو هو. هيءُ ٻيڙين جي ميلُ ڪري بيهڻ وارو -تڙ- هو، جو هن هنڌ درياهه جو ڇڇ هو، -جتي- لهر ماٺي رهندي هئي. -پتڻ- جي ٻنهي پاسن کان مالدار ماڻهو وڻن جي ڇانوَ ۾ کٽولا وجهيو ويٺا هوندا هئا. علائقي ۾ کير، ڏڌ ۽ مکڻ -جام- هوندو هو. شام جو کير جا ساڙها ڀرجي ايندا هئا، -جن- جي عيوض ملاح، چانور، -بصر-، مرچ ۽ ڪڻڪ، ڀاڳين کي ڏيندا هئا. پيدائش جي لحاظ کان سنڌو درياهه جو هيءُ هڪ وڏو -پتڻ- ۽ -بندر- ليکبو هو. 
درياهه جي اُڀي کان وڏن بيراجن جي ٻڌجڻ ڪري اڄ جيئن سنڌو درياهه جو، تيئن اُن جي هِن -پتڻ- جو اوج به باقي نه بچيو آهي.

## حوالا
انڍڙ

هڪ ذات جو نالو، جيڪي گهڻو ڪري اُتر سنڌ ۾ رهن ٿا. -انڍڙ- پهريائين هندو هئا، پوءِ مسلمان ٿيا. اهي گهوٽڪي، سکر ۽ شڪارپور ۾ رهندڙ آهن. مسلمان ٿيڻ وقت هنن پنهنجا جڻيا لاهي، -پير موسيٰ نواب- جي درگاهه تي رکيا هئا. هن ذات مان مولوي عبدالقادر -انڍڙ- مشهور هاري ليڊر ٿي گذريو آهي. مولوي عبدالواحد سنڌي مرحوم، نئين زندگيءَ جو اڳوڻو -ايڊيٽر- به -انڍڙ- ذات مان هو.
اصل ھندو ھئا، پوءِ مسلمان ٿيا ۽ ھاري ۽ ڌنار ٿي رھيا. مسلمان ٿيڻ وقت جن پنھنجا جڻيا لاھي ڇڏيا، سي پير موسيٰ نواب جي درگاھ تي رکيل آھن، جو بھاول پور جي رياست ۾ آھي. ھي ماڻھو اڪثر گھوٽڪي، سکر ۽ شڪارپور تعلقن ۾ رھن ٿا.

## حوالا
صبغت الله انڍڙ

ڊاڪٽر صبغت -الله- -انڍڙ- تعلقي پني عاقل ڳوٺ ابراهيم -انڍڙ- ۾ پهرين فيبروري 1952ع تي ڄائو. ڊاڪٽر صبغت -الله- انٽر کان ايل. ايل. بي تائين خانگي طور امتحان ڏنا. -ان- کان سواءِ اسلامڪ ڪلچر ۾ ايم. اي به ڪئي آهي. هن 1994ع ۾ علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي نگرانيءَ ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪئي. سندس پي. ايڇ. ڊي مقالي جو عنوان ’شيخ حماد -الله-‘ ڪامل روحاني ۽ مذهبي رهنما‘ هو. ڊاڪٽر صبغت -الله- 1979ع ۾ ايئرفورس ۾ شامل ٿيو ۽ 1995ع ۾ وارنٽ آفيسر طور رٽائر ٿيو. سندس مضمون ۽ مقالا سنڌ جي ڪيترن ئي رسالن ۾ ڇپبا رهيا آهن. هي ماهوار رسالي ’سائنسي ڄاڻ‘ جو -ايڊيٽر- به رهيو. النور ايڊيوڪيشن فائونڊيشن جو چيئرمئن ۽ سکر هسٽاريڪل سوسائٽي جو باني ميمبر پڻ آهي، سندس هڪ ڪتاب ’ڏٺي ڏينهن ٿيا‘ڇپيل آهي.

## حوالا
عبدالقادر انڍڙ

ڪامريڊ عبدالقادر -انڍڙ- 14 -اپريل- 1924ع تي انڍڙن جي عيساڻي پاڙي جي هڪ بزرگ ۽ عارف ميان محمد سليمان جي وڏي پٽ ميان جان محمد جي گھر هاليجي شريف (پنوعاقل) ۾ -جنم- ورتو. پرائمري ۽ مذهبي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ ورتائين. جوان ٿيڻ بعد -انگريز- فوج ۾ شامل ٿيو. رينجرس ۽ پوليس ۾ به نوڪري ڪيائين، پر اهي نوڪريون هن جي -باغي- سڀاءَ قبول نه ڪيون. انهيءَ دوران مولوي نذير حسين -تڙت- جتوئيءَ جي صحبت ۾ حيدربخش جتوئيءَ سان ملاقات ٿيس، مولوي نذير ۽ حيدر بخش جتوئيءَ جي انقلابي ڪچهرين عبدالقادر کي رچائي ريٽو ڪيو ۽ 1958ع ۾ باقاعدي هاري ڪاميٽيءَ ۾ شامل ٿيو ۽ سڄي عمر هارين جي حقن ۽ هاري -انقلاب- لاءِ وڙهندي گذاريائين. -بک- هڙتالون، جلسا، جلوس، ڌرڻا، عدالتي معرڪا ڪري مسڪين هارين کي هزارين ايڪڙن جو مالڪ ڪيائين. هن هلچل ۾ ڪامريڊ رمضان شيخ، مولانا عزيز -الله- -جروار-، شير محمد فضلي، محمد هاشم گھانگھرو، ڪامريڊ غلام محمد لغاري، مولوي نذير حسين -جتوئي-، شاهه محمد دراني، محمد يعقوب -جتوئي- ۽ ٻيا سندس ساٿاري هئا. ڪامريڊ عبدالقادر ون يونٽ واري تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. لسٽون سنڌيءَ ۾ ٺاهيو تحريڪ، بهاري نه کپن تحريڪ ۽ ٻين جدوجهدن ۾ ڀرپور حصو ورتائين. شاگردن، هارين، مزدورن سان ساٿ ڏنائين. هاري مزدور شاگرد رابطا ڪاميٽين لاءِ اهم ڪردار ادا ڪيائين. ڄام ساقي، مهر حسين شاهه، نورالله ملڪ، سرور سيف، عاشق سومرو، مانڌل شر سندس خاص فڪري دوست هئا. ڪامريڊ شاگردن جي مشهور تنظيم -ايس-. اين. -ايس-. ايف ۽ مزدورن جي مشهور تنظيم ورڪرز فيڊريشن کي منظم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هو نيشنل عوامي -پارٽي- ضلعي سکر جو صدر رهيو. 1970ع ۾ نعپ جو عاليشان جلسو ڪرايائين، جنهن ۾ ولي خان، حبيب جالب، مير غوث بخش -بزنجو-، عطاءُ -الله- مينگل، -ارباب- سڪندر خليل ۽ ٻيا شامل ٿيا هئا. پني عاقل ۾ جشنِ سنڌ ۽ هاري ڪانفرنسن جھڙا يادگار پروگرام ڪيائين، ڪامريڊ سدائين کاٻي ڌر جي سياست ڪئي، سدائين کاديءَ لباس ۾ رهيو، سندس ڇاتيءَ تي سنڌ جي نقشي جو بيج ۽ لينن جي -تصوير- سدائين آويزان رهيا. ڪامريڊ سنڌ هاري ڪميٽيءَ جي مختلف عهدن تي رهيو ۽ 1976ع کانپوءِ سنڌ جو چيف آرگنائيزر رهيو. -بلوچستان- ۾ 1978ع ۾ -پٽ فيڊر- جي هارين جي جدوجهد ۾ شريڪ ٿيو. سد واهه جي هارين جي حمايت ۾ -بک- هڙتال ڪيائين. اتي کيس فالج جو حملو ٿيو. دوست کيس ڪراچي کڻائي آيا. سندس حالت خراب ٿيڻ ڪري سندس دوست الهه بچايو مرڻاس کيس ڪراچيءَ کان ڳوٺ کڻائي آيو، -جتي- 30 سيپٽمبر 1978ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا
رفيق احمد انڍڙ

ليکڪ ۽ قومي ڪارڪن، **رفيق احمد انڍڙ** تعلقي پني عاقل جي ڳوٺ ستابي انڍڙ ۾ 23 سيپٽمبر 1965ع تي جنم ورتو. سندس والد استاد محمد عباس، هاري ڪميٽيءَ جو سرگرم ڪارڪن ۽ سماجي اڳواڻ رهيو آهي. 1980ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول پني عاقل مان مئٽرڪ ڪري، حيدرآباد جي مسلم سائنس ڪاليج مان انٽر ڪيائين. بعد ۾ شاھ عبداللطيف يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (سنڌي ادب ۾) ڪري پوءِ سنڌ يونيورسٽيءَ مان 1990ع ۾ پبلڪ ائڊمنسٽريشن ۾ ماسٽرس ڪيائين. کيس ننڍپڻ کان ادب ۽ قومي سرگرمين ۾ دلچسپي رهي. 1982ع کان لکڻ جو آغاز ڪيائين، هيل تائين سوين ڪالم، مضمون ۽ شعر مختلف رسالن، اخبارن ۾ شايع ٿيا اٿس. 1973ع ڌاري جڏهن هارين جي حقن لاءِ هڙتالن جو سلسلو شروع ٿيو تہ رفيق انڍڙ، پنھنجي والد سان گڏ الھ بچائي مرڻاس ۽ ٻين سان بک هڙتال تي ويٺو، ان وقت هُو سڀ کان ننڍي عمر وارو بک هڙتالي ڪارڪن هو. ڪامريڊ حيدر بخش جتوئيءَ جو ويجهو ساٿي ۽ هاري ڪميٽيءَ جو اڳواڻ ڪامريڊ عبدالقادر انڍڙ پڻ ان بک هڙتال ۾ ساڻن گڏ هو. ان کان علاوه رفيق انڍڙ سائن بورڊ ۽ ريلوي اسٽيشنن جا نالا سنڌيءَ ۾ لکڻ واري مهم ۾ پڻ پنھنجي دوستن سان گڏ سرگرم رهيو. پاڻ ”سنڌي ٻارڙا سنگت سنڌ“ جو وائيس چيئرمئن رهيو. 1983ع ۾ ايم. آر. ڊي تحريڪ دوران هُو ڊيموڪريٽڪ اسٽوڊنٽس فيڊريشن (ڊي. ايس. ايف) جي دوستن سان گڏ جيل ڀريو تحريڪ سبب سينٽرل جيل ڪراچيءَ ۾ مختصر عرصو قيد رهيو. 1986ع ۾ محترمہ بينظير ڀٽو جي ڏيھ واپسيءَ تي ڀرپور استقبال واري مھم دوران پڻ گرفتار ٿيو. بعد ۾ ”جيئي سنڌ تحريڪ“ ۾ جدوجھد دوران سکر ايئرپورٽ واري ”جهنڊي ڪيس“ ۾ پڻ هن 6 مهينا جيل ڪاٽيو، بعد ۾ هو پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو.

رفيق انڍڙ، علم ادب سان وابستگي قائم رکندي سنڌي ادبي سنگت شاخ پني عاقل جو 1981ع کان ميمبر ۽ هاڻوڪو خزانچي پڻ آهي ۽ مختلف مضمون ۽ ڪالم لکندو رهي ٿو. هن وقت سئي سدرن گئس ڪمپنيءَ ۾ اسسٽنٽ مئنيجر آهي ۽ پني عاقل ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
فضل الله انڍڙ

اسڪوارڊن ليڊر فضل -الله- -انڍڙ- 1942ع ڌاري ۾ ڳوٺ ابراهيم -انڍڙ- ۾ ڄائو. عصري ۽ ديني -تعليم- -ٺيڙهي-، ملتان ۽ گهوٽڪيءَ مان حاصل ڪيائين. ’ترجمان -اسلام-‘ رسالي جو نائب -ايڊيٽر- رهيو، ڪجهه عرصو ٽيچرس ٽريننگ ڪاليج مٺياڻي ۽ حيدرآباد ۾ عربي -استاد- ٿي رهيو، وڪالت به ڪيائين. نيوي ۾ ترجمان ٿي رهيو، سکر مان ماهوار ’شريعت‘ جو اجراءُ ڪيائين، جيڪو پوءِ لڳاتار مفتي عبدالوهاب چاچڙ جي ادارت ۾ نڪرندو پيو اچي. فضل -الله- -انڍڙ- بعد ۾ ايئرفورس ۾ وارنٽ آفيسر ٿيو، جتان 1992ع ۾ اسڪوارڊن ليڊر طور رٽائر ڪيائين. 2003ع ۾ وفات ڪيائين، سندس ڇپيل ڪتابن ۾: (1) ’-تفسير- آريات رضوان‘ ۽ (2) ’الترغيب و ترميب‘ (ترجمو) شامل آهن، سندس ڪيترائي مضمون ۽ مقالا ادبي ۽ ديني رسالن ۾ شايع ٿيل آهن.

## حوالا