open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سنڌ جي 16هين صوبائي اسيمبلي جي نمائيدن جي فهرست

سنڌ جي 16هين صوبائي اسيمبلي جي ميمبرن جي لسٽ سنڌ جي 16هين صوبائي اسيمبليءَ لاءِ چونڊيل سمورن ميمبرن جي فهرست آهي. سنڌ اسيمبليءَ جو قيام 2024ع ۾ ٿيل صوبائي اليڪشن کانپوءِ ڪيو ويو ۽ ان جو مدو 2029ع تائين آهي.   اليڪشن ۾ باضابطا طور تي پاڪستان پيپلز پارٽي 115 سيٽن تي وڏي اڪثريت سان ڪاميابي حاصل ڪري ورتي، جنهن جي نتيجي ۾ مراد علي شاهه کي وزارت عظميٰ ڏني وئي. 

سنڌ ۾ فيبروري 2024ع جي چونڊن کان پوءِ پاڪستان تحريڪ انصاف (PTI)، گرانڊ ڊيموڪريٽڪ الائينس (GDA)، جماعت اسلامي پاڪستان، جمعيت علماء اسلام (ف) ۽ تحريڪ لبيڪ پاڪستان چونڊن ۾ پيپلز پارٽي ۽ متحده قومي موومينٽ پاڪستان (MQM-P) طرفان ڌانڌلي الزام لڳايو. نتيجي ۾ جماعت اسلامي جي اڳواڻ حافظ نعيم الرحمان چيو آهي ته پي ٽي آءِ جي اميدوار کي هارائڻ لاءِ دھاندلي ڪئي وئي آهي. پير پاڳاري جي گرانڊ ڊيموڪريٽڪ الائينس ٻه سيٽون کٽي ورتيون ۽ الزام لڳايو ته پيپلز پارٽي سنڌ جي ٻهراڙي جي سيٽن تي دھاندلي ڪئي آهي.

## چونڊيل نمائندا
سنڌ اسيمبلي جي اليڪشن 2024 جا نتيجا - دنيا نيوز پاران خصوصي ڪوريج 

پي ايس-72 (بدين-5)
پي ايس-74 (سجاول-2)
پي ايس-75 (ٺٽو-1)
پي ايس-77 (ڄامشورو-1)
پي ايس-78 (ڄامشورو-2)
پي ايس-79 (ڄامشورو-3)

## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌ جي سياست
ڪاشف ڀٽي

ڪاشف ڀٽي (پيدائش 25 جولاءِ 1986) هڪ پاڪستاني ڪرڪيٽر آهي جيڪو بلوچستان لاءِ کيڏندو آهي.هن پاڪستان سپر ليگ جي ٻئي ايڊيشن ۾ ڪراچي ڪنگز ۽ ٽئين سيزن ۾ ملتان سلطانز جي نمائندگي ڪئي.

## گهريلو ڪيريئر
هو 18-2017 قائد اعظم ٽرافي ۾ سوئي سدرن گيس ڪمپنيءَ لاءِ سڀ کان وڌيڪ وڪيٽ وٺندڙ رانديگر هو، جنهن ۾ 9 ميچن ۾ 49 آئوٽ هئا.

اپريل 2018 ۾، هن کي 2018 پاڪستان ڪپ لاءِ پنجاب جي اسڪواڊ ۾ رکيو ويو.هو 19-2018 قائد اعظم ون ڊي ڪپ ۾ سوئي سدرن گيس ڪمپني لاءِ پنج ميچن ۾ چوڏهن وڪيٽون حاصل ڪندڙ سڀ کان وڌيڪ وڪيٽون وٺندڙ رانديگر هو.هو 19-2018 قائد اعظم ٽرافي ۾ سوئي سدرن گيس ڪمپني جي لاءِ سڀ کان وڌيڪ وڪيٽ وٺندڙ رانديگر پڻ هو، جنهن ۾ 8 ميچن ۾ 49 آئوٽ هئا

مارچ 2019 ۾، هن کي 2019 پاڪستان ڪپ لاءِ پنجاب جي اسڪواڊ ۾ رکيو ويو.سيپٽمبر 2019 ۾، هن کي 20-20 قائد اعظم ٽرافي ٽورنامينٽ لاءِ سنڌ جي اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.

جنوري 2021 ۾، هن کي 2020-21 پاڪستان ڪپ لاءِ بلوچستان جي اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.آڪٽوبر 2021 ۾، هن 2022 سيزن لاءِ انگلينڊ ۾ نارٿ اسٽافورڊ شائر ۽ سائوٿ چيشائر ليگ ۾ اشڪومبي پارڪ لاءِ کيڏڻ لاءِ سائن ڪيو.

## بين الاقوامي ڪيريئر
آڪٽوبر 2019 ۾، کيس آسٽريليا خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.ڊسمبر 2019 ۾، کيس سريلنڪا جي خلاف ٻن ميچن جي سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.

جون 2020 ۾، هن کي COVID-19 جي وبائي مرض دوران پاڪستان جي انگلينڊ جي دوري لاءِ 29 رڪني اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.بهرحال، 23 جون 2020 تي، ڀٽي پاڪستان جي اسڪواڊ مان ستن رانديگرن مان هڪ هو، جنهن ۾ COVID-19 لاءِ مثبت ٽيسٽ ڪئي وئي.هن بعد ۾ انگلينڊ ۾ هڪ مثبت COVID-19 ٽيسٽ واپس آيو، پر 16 جولاءِ 2020 تي ٻه منفي ٽيسٽن ۽ خود اڪيلائي جي دور کانپوءِ ٻيهر اسڪواڊ ۾ شامل ٿيڻ جي قابل ٿي ويو.جولاءِ ۾، هن کي انگلينڊ خلاف ٽيسٽ ميچن لاءِ پاڪستان جي 20 رڪني اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:خيبر پختونخوا جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي ڪرڪيٽر
محمد حسنين هيكل

**محمد حسنين هيڪل**، ڄائو (23 سيپٽمبر 1923 ۽ وفات 2016 ۾)، هڪ مصري صحافي ۽ اخبار الاحرام جو چيف ايڊيٽر آهي.

## حوالا
زاهد محمود

زاهد محمود  (ِEnglish: **Zahid Mahmood**؛ جنم 20 مارچ 1988) هڪ پاڪستاني ڪرڪيٽر آهي جيڪو ڏکڻ پنجاب لاءِ کيڏندو آهي. هن فيبروري 2021 ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم لاءِ انٽرنيشنل ڊيبيو ڪيو. هن ڊسمبر 2022 ۾ انگلينڊ خلاف پنهنجي ٽيسٽ ڊيبيو ڪيو.

## ابتدائي زندگي ۽ تعليم
هو دادو ۾ هڪ پيءُ جي گهر پيدا ٿيو، جيڪو نادرا مان رٽائرڊ سرڪاري ملازم آهيهن ابتدائي تعليم استاد بخاري ڊگري ڪاليج مان حاصل ڪئي.

هن سنڌ يونيورسٽي مان فزيڪل ايجوڪيشن ۾ ڊگري پڻ حاصل ڪئي آهي.

## گهريلو ڪيريئر
هن 9 نومبر 2009ع تي قائداعظم ٽرافي 2009-10 ۾ حيدرآباد لاءِ پنهنجي فرسٽ ڪلاس ڊيبيو ڪيو، پهرين اننگز ۾ صفر کيڏڻ ۽ ٻئي ۾ ناٽ آئوٽ 16 رنسون ٺاهيون. هن پنهنجي پهرين فرسٽ ڪلاس سيزن کي ٽن ميچن مان 29 رنسون ۽ چار وڪيٽون حاصل ڪيون. هن 2009-10 جي سيزن ۾ رائل بئنڪ آف اسڪاٽلينڊ ڪپ ۾ حيدرآباد لاءِ لسٽ اي ڊيبيو ڪيو، ٻه وڪيٽون ورتيون.

سيپٽمبر 2019 ۾، هن کي 2019-20 قائد اعظم ٽرافي ٽورنامينٽ لاءِ ڏکڻ پنجاب جي اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.آڪٽوبر 2020 ۾، 2020-21 قائد اعظم ٽرافي ۾ ميچن جي پهرين دور ۾، زاهد فرسٽ ڪلاس ڪرڪيٽ ۾ پنهنجي 100 هين وڪيٽ ورتي. ساڳئي راند ۾ هن پنهنجي پهرين ڏهه وڪيٽون ميچ هارائي پڻ ورتيون. ڊسمبر 2020 ۾، هن کي 2020 پي سي بي ايوارڊز لاءِ سال جي ڊوميسٽڪ ڪرڪيٽرز مان هڪ طور شارٽ لسٽ ڪيو ويو.

## بين الاقوامي ڪيريئر
جنوري 2021 ۾، هن کي ڏکڻ آفريڪا خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽوئنٽي 20 انٽرنيشنل (T20I) اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو. هن 14 فيبروري 2021 تي ڏکڻ آفريڪا خلاف پاڪستان لاءِ ٽي 20 آءِ ڊيبيو ڪيو. مارچ 2021 ۾، هن کي زمبابوي خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو. جون 2021 ۾، کيس ويسٽ انڊيز خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ پڻ شامل ڪيو ويو. سيپٽمبر 2021 ۾، هن کي نيوزيلينڊ خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ون ڊي انٽرنيشنل (ODI) اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو. ايندڙ مهيني، هن کي سري لنڪا جي دوري لاءِ پاڪستان شاهينز اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.

نومبر 2021ع ۾ کيس بنگلاديش خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو.  فيبروري 2022ع ۾ کيس آسٽريليا خلاف سيريز لاءِ پاڪستان جي ٽيسٽ اسڪواڊ ۾ به شامل ڪيو ويو.  پوئين مهيني، زاهد کي آسٽريليا خلاف ميچن لاءِ، پاڪستان جي محدود اوورن جي اسڪواڊ ۾ شامل ڪيو ويو. ھن 29 مارچ 2022تي آسٽريليا خلاف پاڪستان لاءِ ون ڊي جي شروعات ڪئي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا عالمي ٽوئنٽي/20 ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا هڪ ڏهاڙو بين الاقوامي ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ٽيسٽ ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:پاڪستان جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1988ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ڪرڪيٽر
پي پي-157 (لاهور-13)

**پي پي-157 (لاهور-13)** (پی پی-157، لاہور-13) پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008ع
## عام چونڊون، 2013ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013ع
## عام چونڊون، 2018ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
ڪراچي جون مڪاني چونڊون سال 2023ع

15 جنوري، 2023ع تي ڪراچي، پاڪستان ۾ سال **2023ع جي مڪاني حڪومتن جون چونڊون** ٿيون، جن ۾ مقامي ڪائونسلن جا ميمبر چونڊيا ويا. اهي ميمبر وري ڪراچي (2023-2027) جي ميئر جي چونڊ ڪندا. اهي چونڊون ڪراچي جي مڪاني حڪومت جي ٽيون چونڊون هيون.

## پس منظر
## مهم
## ٽائم لائن
## ووٽرن جا انگ اکر

## ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن جي جوڙجڪ
ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن جا 367 ميمبر آهن جن مان 246 ميمبر سڌي طرح ڪراچي جي عوام پاران چونڊيا ويندا آهن. ڪراچي ڊويزن کي 7 ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪي اڳتي هلي 25 ٽائون ميونسپل ڪارپوريشنز ۽ 246 يونين ڪميٽين (UCs) ۾ ورهايل آهن. سڀ 246 يوسيز هڪ بيلٽ تي چيئرمين ۽ وائيس چيئرمين ۽ ٻي بيلٽ تي ڪائونسلر چونڊيندا آهن. هر يو سي جو چيئرمين ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن جو ميمبر هوندو ۽ ڪراچي جي ميئر لاءِ ووٽ ڏيڻ جو اهل هوندو. جڏهن ته وائيس چيئرمين ٽائون ميونسپل ڪارپوريشن جا ميمبر هوندا جيڪي اڳتي هلي اڻ سڌي طرح 33 سيڪڙو عورتون، 5 سيڪڙو نوجوان، 5 سيڪڙو مزدور، 5 سيڪڙو غير مسلم، 1 سيڪڙو معذور ۽ 1 سيڪڙو ٽرانسجينڈر ميمبر مخصوص سيٽن تي چونڊيندا. هر يو سي کي 4 وارڊن ۾ ورهايو ويو آهي جيڪي 4 جنرل يا وارڊ ڪائونسلر چونڊيندا آهن. 2 عورتون ڪائونسلر، 1 نوجوان ڪائونسلر، 1 مزدور ۽ 1 غير مسلم ڪائونسلر اڻ سڌي طرح چونڊجي آيا آهن.

## پارٽيون

## نتيجا

## نتيجي کانپوء
نتيجن جي اعلان کانپوءِ ڪراچي ۾ جماعت اسلامي ۽ پاڪستان تحريڪ انصاف وچ ۾ اتحادي حڪومت ٺاهڻ جو امڪان هو. جماعت اسلامي جو اڳواڻ حافظ نعيم ميئر ٿيندو. پيپلز پارٽي جو اڳواڻ سعيد غني چيو ته پيپلز پارٽي اتحاد ۽ ميئر جي چونڊ لاءِ پاڪستان تحريڪ انصاف کانسواءِ سمورين پارٽين کي ڀليڪار ڪري ٿي. هوڏانهن پاڪستان تحريڪ انصاف جي اڳواڻ فردوس شميم نقوي به جماعت اسلامي جي حمايت جو اعلان ڪيو. 16 جنوري تي ٻيهر ڳڻپ کانپوءِ جماعت اسلامي کي 2 يونين ڪائونسلن ۾ ڪاميابي ملي، جڏهن ته پيپلز پارٽي 2 سيٽون کٽيون، ڪيترن ئي يوسين تي ٻيهر ڳڻپ جاري آهي جنهن جا نتيجا تڪراري آهن. 

اهم ٻين الاقوامي اداري،  فافن طرفان ڪراچي ۾ مڪاني چونڊن جي شفافيت تي سوال اٿاريا. 

پاڪستان تحريڪ انصاف ۽ جماعت اسلامي پيپلزپارٽي خلاف گڏ ٿي ويا. گڏيل پريس ڪانفرنس ڪندي علي زيدي ۽ حافظ نعيم چيو ته پيپلز پارٽي سنڌ اليڪشن ڪميشن جي مدد سان دھاندلي ڪئي ۽ ڪيترن ئي يونين ڪائونسلن جا نتيجا تبديل ڪيا. 

آچر 7 مئي، 2023ع تي ڪراچي جي 11 يونين ڪائونسلن تي ضمني چونڊون ٿيون، پيپلز پارٽي 7 يونين ڪائونسلن جي سيٽن تي ڪاميابي حاصل ڪئي، ان کانپوءِ جماعت اسلامي پاڪستان 4 يونين ڪائونسلن جي چيئرمين جي سيٽن تي ڪاميابي حاصل ڪئي. 
## حوالا

زمرو:ڪراچي
سدابهار

نباتاتيات ۾، **سدابهار** (evergreen) اهڙا ٻوٽا آهن، جنهن ۾ پن هوندا آهن، جيڪي سڄو سال سائيا ۽ ڪارائتا رهندا آهن.  هي عام ڊيسيڊيئس ٻوٽن جي ابتڙ آهي، جيڪي سياري يا سڪي موسم ۾ پنهنجا ڦڙا مڪمل طور وڃائي ڇڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:نباتيات
زمرو:نباتاتيات
جان محمد ميمڻ

**جان محمد ميمڻ** (Jan Muhammad A. Memon) هڪ طبي ماهر آهي. هن پهرين مئي 1949ع تي جنم ورتو ۽ پرائمري ۽ سيڪنڊري اسڪول جي تعليم ٽنڊو محمد خان مان حاصل ڪئي، ان بعد ايم بي بي ايس ان وقت جي لياقت ميڊيڪل ڪالج، ڄامشورو (هاڻي لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز) مان سرجري ۾ امتياز سان ڪيائين. ان کان پوء هن رائل ڪالج آف سرجنز،  برطانيه ۾ ايف آر سي ايس جو اعزاز حاصل ڪيو. هو 1979ع ۾ پاڪستان موٽي آيو ۽ لياقت ميڊيڪل ڪاليج ۾ اسسٽنٽ پروفيسر آف سرجري طور شامل ٿيو.

ڊاڪٽر جان محمد ميمڻ لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز (LUMHS) پاڪستان جو باني وائيس چانسلر هو. 
## مختصر ڪيريئر جي تاريخ
* باني ۽ پرنسپل، انڊس ميڊيڪل ڪالج، ٽنڊو محمد خان
* سيڪريٽري ڪالج آف فزيشيئنز اينڊ سرجنز پاڪستان (CPSP)، رجسٽرار ڪالج آف فزيشيئنز اينڊ سرجنز پاڪستان (CPSP) ۽ ايڊوائيزر اڪيڊمڪس، سال 2009ع ۽ 2011ع جي وچ ۾ 
* باني وائيس چانسلر لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز (LUMHS)، 2001ع کان 2007ع * پرنسپل ۽ چيئرمين اڪيڊمڪ ڪائونسل لياقت ميڊيڪل ڪالج (LMC) 1996ع کان 2001ع 
* ڊين فيڪلٽي آف ميڊيسن اينڊ هيلٿ سائنسز، سنڌ يونيورسٽي،  1996ع کان 2001ع 
* سرجري جو پروفيسر - 1979 کان 2009 تائين. * برطانيه جي مختلف اسپتالن ۾ رجسٽرار ۽ سينئر ريزيڊنٽ، 1973ع کان 1979ع

## پڻ ڏسو
## حوالا

* 
* 

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:ماھر طب
زمرو:ماهر تعليم
زمرو:1949ع جون پيدائشون
نوشاد اي شيخ

**نوشاد اي شيخ** (Naushad A. Sheikh) لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز، ڄامشورو، پاڪستان جو اڳوڻو وائيس چانسلر آهي، جيڪا ملڪ جي پهرين سرڪاري شعبي جي ميڊيڪل يونيورسٽي آهي.
## حوالا

زمرو:ڀارت جا ڪرڪيٽ رانديگر
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:ماھر طب
زمرو:ماهر تعليم
زمرو:1991ع جون پيدائشون
رائيونڊ مرڪز

**رائيونڊ مرڪز** (Raiwind Markaz)؛ اردو: رائے ونڈ مرکز) ھڪڙو ڪمپليڪس آھي جيڪا ھڪ مکيه مسجد، اسلامي مدرسو ۽ رھائشي علائقن تي مشتمل آهي. هي مرڪز رائيونڊ شھر ۾ واقع آھي، جيڪو لاھور، پاڪستان جي ويجهو آھي ۽ پاڪستان ۾ تبليغي جماعت جو مرڪز آھي. اهو ڪيترن ئي ماڻهن، بشمول بين الاقوامي مهمانن، کي پنهنجي سالياني اجتماع ڏانهن راغب ڪري ٿو.

## سالياني گڏجاڻي
اصل مضمون: رائيونڊ اجتماع 

اهو مرڪز جي ويجهو (مرڪز کان 5 ڪلوميٽر)  اجتماع گاهه ۾ منعقد ٿيندو آهي. اهو پاڪستان ۾ مسلمانن جو هڪ ئي هنڌ تي سڀ کان وڏو اجتماع آهي. پاڪستان ۽ سڄي دنيا مان 20 لک کان وڌيڪ مسلمان هن جاءِ تي ايندا آهن، جنهن جي رٿابندي ۽ انتظام رائيونڊ مرڪز ڪندو آهي. ماڻهن جي وڏي تعداد ۾ شرڪت جي ڪري هاڻي ان کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر سال ٻه حصا ۽ باقي ٻه حصا ايندڙ سال اجتماع ۾ شامل ٿيندا آهن، هر هڪ حصو ٽي ڏينهن جاري رهندو آهي ۽ آخري ڏينهن تي خاص دعا ڪئي ويندي آهي. رائيونڊ اجتماع جي ڪنهن به حصي ۾ پرڏيهي ماڻهن جي اچڻ تي ڪا به پابندي ناهي. انهن ڏينهن تي مختلف ملڪن جي عالمن کي دعوت ڏني ويندي آهي. اجتماع مسلمانن جي سڀني فرقن لاءِ آهي. هن سالياني اجتماع جو واحد مقصد هڪ امت ٺاهڻ ۽ الله تي پختو ايمان آڻڻ آهي. هندستان ۽ پاڪستان ۽ مسلم دنيا جي ٻين حصن مان عظيم مسلمان عالم به تقريرون ڪندا آهن. غير ملڪين لاءِ الڳ جاءِ آهي، جن سان گڏ مترجم به هوندا آهن. 
## پڻ ڏسو
* تبليغي جماعت
* نظام الدين مرڪز، ڀارت 
* ڪڪريل مسجد، بنگلاديش 
## خارجي لنڪس

 

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:پاڪستان ۾ اسلام
رائيونڊ

**رائيونڊ** (انگريزي: Raiwind؛ پنجابي ۽ اردو: رائیونڈ) لاھور، پنجاب، پاڪستان جي علامه اقبال ٽائون ۾ يونين ڪائونسل 149 (ڊولنوال) ۾ واقع هڪ شهر آهي.  هي شهر تبليغي جماعت جي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو ۽ سالياني رائيونڊ اجتماع جي ميزباني ڪري ٿو. رائيونڊ پاڪستان ريلوي جنڪشن ۽ ريلوي ٽريڪ ورڪشاپ جو گهر پڻ آهي ۽ اڳوڻي وزيراعظم نواز شريف جي سياسي بنياد طور ڪم ڪري ٿو.
## حوالا

زمرو:پنجاب، پاڪستان
زمرو:لاهور ضلعي جون آباد جڳھون
آزاد ڪشمير جي قانون ساز اسيمبلي جا تڪ

هي آزاد ڪشمير جي قانون ساز اسيمبلي جي تڪن جي  فهرست آهي.
## تڪن جي فهرست

* ايل اي-1، ڊڊيال 
* ايل اي-2، چڪسواري/اسلام ڳڙهه
* ايل اي-3، نيو ميرپور سٽي
* ايل اي-4، کڙي شريف
* ايل اي-5، برناله
* ايل اي-6، سماهني
* ايل اي-7، ڀمبر
* ايل اي-8، راج محل
* ايل اي-9، فتح پور ٿڪيالا 
* ايل اي-10، ڪوٽلي سٽي
* ايل اي-11، سهنسه
* ايل-12، چارهوئي
* ايل اي-13، کوئي رٽه 
* ايل اي-14،  باغ وسطي  
* ايل اي-15، باغ شرقي 
* ايل اي-16، فارورڊ ڪهوٽه-حويلي
* ايل ار-17، عباس پور 
* ايل اي-18، هجيرا
* ايل اي-19، راولاڪوٽ
* ايل اي-20، ٿرور 
* ايل اي-21، پلندري سڌنوتي
* ايل اي-22، بلوچ سڌنوتي 
* ايل اي-23، اٺمقام 
* ايل اي-24، پٽهڪه
* ايل اي-25، لچراٽ (ضلع مظفرآباد) 
* ايل اي-26، مظفرآباد سٽي
* ايل اي-27، کوڙا (ضلع مظفرآباد) 
* ايل اي-28، چڪار-هٽيان بالا
* ايل اي-29، ليپه وادي
* ايل اي-30، جمون-1
* ايل اي-31، جمون-2
* ايل اي-32، جمون-3
* ايل اي-33، جمون-4
* ايل اي-34، جمون-5
* ايل اي-35، جمون-6
* ايل اي-36، وادي-1 
* ايل اي-37، وادي-2 
* ايل اي-38، وادي-3 
* ايل اي-39، وادي-4 
* ايل اي-40، وادي-5 
* ايل اي-41، وادي-6

## پڻ ڏسو
## حوالا

زمرو:آزاد ڪشمير
زمرو:آزاد ڪشمير جي اسيمبلي جا تڪ
زمرو:پاڪستان جا انتخابي تڪ
خيبر جي جنگ

**خيبر جي جنگ** (عربي: غَزْوَة خَيْبَر) سال 628ع جي شروعات ۾ مسلمانن ۽ خيبر جي يهودين جي وچ ۾ هڪ هٿياربند ويڙهه هئي. 10,000 کان 20,000 يهودين بمقابله 1,400 مسلمانن تي مشتمل فوجن جي باوجود، 93 يهودين ۽ 18 مسلمانن جي موت تمام گهٽ هئي، جن ۾ ٻن فوجن جي وچ ۾ 50 زخمي ٿيا.   خيبر، جيڪو مديني جي اتر اولهه طرف تقريباً 150 ڪلوميٽر (93 ميل) جي مفاصلي تي واقع آهي، يهودي قبيلن جي هڪ وڏي آبادي جو گهر هو؛ يهودي 700 سال اڳ يهودين رومن جنگين جي نتيجي ۾ روميئن کان ڀڄڻ کان پوءِ عربستان ۾ آيا هئا.

مڪي جي مشرڪن يهودين جي قبيلي بنو نضير سان اتحاد ڪري خندق جي جنگ ۾ مديني جي مسلمانن خلاف 7,500 سپاهين جي مهم شروع ڪئي هئي،  بنو نضير جي سردار حئي بن اخطب پوءِ قريظه جي سردار ڪعب بن اسد سان ڳجهي طرح ملاقات ڪئي هئي ۽ ڪعب کي قائل ڪيو ته هو مسلمانن سان خيانت ڪن جڏهن مديني هن جي محاصري ۾ هوندو ۽ مديني جي باهمي امن ۽ سلامتي واري معاهدي کي ٽوڙي ڇڏي.   تنهن هوندي به، بنو قريظه شروع ۾ مزاحمت ڪئي، اهو حوالو ڏنو ته، "محمد هميشه پنهنجي ڪيل عهدن جو وفادار رهيو آهي." 

جنگ ۾ اتحادين جي شڪست کان پوءِ شاهدن جي بيان موجب   يهودي (بنو قريظه) بنو نضير سان گڏ ٿي، ”سڀني مسلمانن: مرد، عورت ۽ ٻارن کي مارڻ“ جي يهودي سازش جو دريافت ٿيو.   بنو قريظه کي هٿيار ڦٽا ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو ۽ بنو نضير جو سردار جيڪا قريظه جي قلعي ۾ موجود هو، قريظه جي فوجي جوانن سان گڏ مارجي ويو. خيبر ۾، ابو الرافع بن ابي الحقيق، بنو نضير جي سردار جي حيثيت ۾ چڙهائي ڪئي ۽ هڪ ڀيرو ٻيهر پاڙيسري قبيلن جي ويجهو اچي محمد ﷺ جي خلاف مهم جاري رکي. 

انهيءَ حقائق  جي روشنيءَ ۾ محمد ﷺ جي فوج خيبر تي چڙهائي ڪرڻ شروع ڪئي، بنو غطفان ۽ ٻيا يهودي اتحادي عرب قبيلا خيبر جي آباديءَ جي دفاع لاءِ اڳ ۾ ئي نه پهتا. ٿوري عرصي جي لڙائي کان پوءِ خيبر جي آخري قلعي کي ٽوڙڻ بعد مسلمانن جي قبضي ۾ اچي ويو. يهودي قبيلي جو سردار ۽ پهلوان، مرحب بن الحارث، حضرت علي بن ابي طالب جي هٿن مارجي ويو. مسلمانن جي فتح کان پوءِ يهودين کي نخلستان آڏو هٿيار ڦٽا ڪرڻ جا شرط پيش ڪيا ويا. ان ۾ شهر جي دولت ضبط ڪرڻ ۽ جزيه (جزيه) مقرر ڪيو ويو جيڪو سڀني غير مسلمانن طرفان ادا ڪيو وڃي. مسلمانن جي فتح کان پوءِ يهودين کي هٿيار ڦٽا ڪرڻ جا شرط پيش ڪيا ويا.
* ان ۾ شهر جي دولت کي ضبط ڪرڻ ۽ پول ٽيڪس (جزيي) جي ادائيگي جو شرط لڳايو ويو، جيڪو سڀني غير مسلمن طرفان ادا ڪيو ويندو هو.
* رهاڪن کي هجرت ڪرڻ لاءِ آزاد هئا، جيڪي رهجي ويا آهن، مسلمانن تي فرض آهي ته هو انهن جي حفاظت ڪن جيستائين اهي تڪرار ۾ غير جانبدار رهن. 
* خيبر ۾ رهندڙ يهودين ۽ مسلمانن جي وچ ۾ صلح بحال ٿيو.

## حملي جو ڪارڻ
## پس منظر
## جنگ جا واقعا
## جنگ کانپوء
## ڪلاسيڪل اسلامي ادب ۾
## پڻ ڏسو

## حوالا

زمرو:غزوه
زمرو:سيرت
زمرو:تاريخ اسلام
زمرو:اسلامي جنگون
عبدالرحمان بن عوف

**عبدالرحمان بن عوف** (عربي:  عبدالرحمٰن بن عوف؛ 581ع – 654ع)، پيغمبر اسلام، محمد صلي الله عليه وآله وسلم جي اصحابن مان هڪ هئا. هن هڪ تاجر ۽ اصحابن ۾ سڀ کان وڌيڪ مالدارن مان هڪ هئا. عبدالرحمٰن بن عوف رضي الله تعالي عنه هن ڏهن (عشره مبشره) مان شامل آهن جنهن سان جنت جو واعدو ڪيو ويو آهي. 

## پس منظر
## سوانح عمري
## ذاتي زندگي
## پڻ ڏسو
* :باب:اسلام 
* صحابه، پيغمبر محمد جا ساٿي
* عشره مبشره، ڏهه صحابه جن سان جنت جو واعدو ڪيو ويو آهي.
* نبي محمد جي مهمات جي فهرست
## ٻاهريان ڳنڍڻا
*Companions

زمرو:صحابه
زمرو:ٻنو زهره
زمرو:عشره مبشره
زمرو:بدري صحابه
زمرو:مھاجر صحابہ
زمرو:سابقون الاولون
زمرو:اسلامي شخصيتون

## حوالا
وائرل بيماري

هڪ **وائرل بيماري** يا **وائرل انفيڪشن** (Viral Infection) تڏهن ٿيندو آهي جڏهن هڪ عضوي تي پيٿوجينڪ وائرس حملو ڪندو آهي ۽ متاثر ٿيندڙ وائرس جا ذرات (virions) حساس جيو گھرڙن سان ڳنڍي ۽ داخل ٿيندا آهن.

وائرل بيمارين جي عام مثالون، عام سردي، گيسٽرو اينٽرائٽس ۽ نمونيا آهن.
## ساختياتي خاصيتون

بنيادي ساخت جون خاصيتون، جهڙوڪ جينوم جو قسم، ويريون جي شڪل ۽ نقل ڪرڻ وارو ماڳ، عام طور تي ساڳئي خاندان ۾ وائرس جي نسلن ۾ ساڳيون خاصيتون حصيداري ڪن ٿيون. 
* ڊبل اسٽرينڊ ڊي اين اي خاندان: ٽي؛ پئپيلوماوائريڊائي، ايڊينووائريڊائي ۽ پوليوماوائريڊائي غير لفافي آهن ۽ ٻه؛ هرپسوائريڊائي ۽ پوڪسوائريڊائي لفافي آهن. سڀني غير لفافي خاندانن ۾ آئيڪوساهيڊرال ڪيپسڊس آهن.
* جزوي طور تي ڊبل اسٽرينڊ ڊي اين اي وائرس: هيپاڊنا  وائريڊائي. اهي وائرس پکڙيل آهن.
* هڪ خاندان جي هڪ واحد ڀريل ڊي اين اي وائرس انسانن کي متاثر ڪري ٿو: پاروو وائريڊائي (Parvoviridae). اهي وائرس غير لفافي آهن.
* مثبت سنگل اسٽرينڊڊ آر اين اي خاندان: ٽي؛ اسٽرووريڊائي،     ڪئليسي  وائريڊائي ۽ پائڪورناوائريڊائي، غير لفافي آهن ۽ چار؛ ڪروناوائريڊائي، فلاويوائريڊائي، ريٽرو وائريڊائي ۽ ٽوگاوائريڊائي لفافي آهن. سڀني غير لفافي خاندانن ۾  آئي ڪوساهيڊرال ڪيپسڊس آهن. 
* ناڪاري سنگل اسٽرينڊ ٿيل  آر اين اي خاندان: اريناوريڊائي، بنياوائريڊائي، فيلو وائريڊائي، آرٿومئڪسو وائريڊائي، پئرا  مئڪسو وائريڊائي ۽ رابڊو وائريڊائي. سڀني هيليڪل نيوڪليوڪيپسڊس سان ڍڪيل آهن.
* ڊبل اسٽرينڊ آر اين اي جينوم: ريووائيرڊائي. 
* هيپاٽائيٽس ڊي وائرس اڃا تائين ڪنهن خاندان کي نه لڳايو ويو آهي، پر اهو واضح طور تي ٻين خاندانن کان مختلف آهي جيڪو انسانن کي متاثر ڪري ٿو. 
* وائرس جيڪي انسانن کي متاثر ڪرڻ لاء سڃاتل آهن ، پر ڪنهن به بيماري سان لاڳاپيل نه آهن: خاندان انيلو ويريڊئي  (Anelloviridae) ۽ نسل ڊپينڊووائرس (Dependovirus) اهي ٻئي ٽئڪسا غير لفافي واحد-اسٽرينڊ ڊي اين اي وائرس آهن.

### عملي اصول
انسانن کي متاثر ڪندڙ وائرس خاندانن جا قاعدا پيش ڪن ٿا جيڪي طبيب ۽ طبي مائڪروبيولوجسٽ/وائرولوجسٽ مدد ڪري سگھن ٿا. 

عام قاعدي جي طور تي، ڊي اين اي وائرس جيو گھرڙي جي نيوڪليئس جي اندر نقل ڪن ٿا جڏهن ته آر اين اي وائرس سائيٽوپلازم  جي اندر نقل ڪن ٿا. استثنا هن قاعدي ۾ سڃاتل آهن: 

* پوڪسوائرس سائٽوپلازم جي اندر نقل ٿين ٿا ۽ آرٿومڪسو وائرس ۽ هپاٽيٽس ڊي وائرس (آر اين اي وائرس) نيوڪليئس جي اندر نقل ڪن ٿا. 
* ورهايل جينوم: بنيا وائريڊائي، آرٿومئڪسو وائريڊائي، ايرينا  وائريڊائي ۽ ريو وائريڊائي (مخفف BOAR). سڀئي آر اين اي وائرس آهن.
* وائرس تقريبن خاص طور تي آرٿروپوڊا ذريعي منتقل ڪيا ويندا آهن: بونيا وائرس، فلاوي وائرس ۽ ٽوگا وائرس. ڪجهه انساني ريو وائرس آرٿروپوڊس ويڪٽر مان منتقل ڪيا ويا آهن. سڀئي آر اين اي وائرس آهن.
* لفافي وائرس جو ھڪڙو خاندان،  ڪوروناوائريڊائي، پيچش   (Gastroenteritis) جو سبب بڻجي ٿو. گيسٽرو اينٽرائٽس سان لاڳاپيل ٻيا سڀئي وائرس غير لفافي آهن.

### بالٽيمور گروپ
تجزيه نگارن جو هي گروپ وائرس جي ڪيترن ئي قسمن جي وضاحت ڪئي آهي. 

گروپ: 

* (I) - dsDNA
* (II) - ssDNA
* (III) - dsRNA
* (IV) - مثبت احساس ssRNA 
* (V) - منفي احساس ssRNA 
* (VI) - ssRNA-RT
* (VII) - dsDNA-RT

### Clinical characteristics

The clinical characteristics of viruses may differ substantially among species within the same family:

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:بيماريون
زمرو:وائرس
زمرو:ايپيڊميولوجي
سوکڙي

.ميمنٽو (2000ع) آمريڪي نيو-نيئر نفسياتي ٿرلر فلم آهي جيڪا سر ڪرسٽوفر نولان جي لکيل ۽ هدايتڪاري ڪئي وئي آهي، جيڪا سندس ڀاءُ جوناٿن نولان جي مختصر ڪهاڻي "ميمنٽو موري" تي ٻڌل آهي، جيڪا بعد ۾ 2001 ۾ شايع ٿي.[6] فلم ۾ گائ پيئرس، ڪيري اين ماس ۽ جو پينٽوليانو شامل آهن. فلم ليونارڊ شيلبي (پيئرس) جي پيروي ڪري ٿي، جيڪو هڪ شخص آهي جيڪو انتروگريڊ ايمنسيا جو شڪار آهي- نتيجي ۾ مختصر مدت جي يادگيري جي نقصان ۽ نئين ياداشتن کي ٺاهڻ ۾ ناڪامي آهي- جيڪو تصويرن جو هڪ وسيع نظام، هٿ سان لکيل نوٽس، ۽ ٽيٽو استعمال ڪري ٿو. مجرم جنهن پنهنجي زال کي قتل ڪيو ۽ هن کي حالت برقرار رکڻ جو سبب بڻيو.فلم جي غير لڪير واري داستان کي پيش ڪيو ويو آهي منظرن جي ٻن مختلف تسلسلن جي طور تي جيڪو فلم دوران هڪ ٻئي سان جڙيل آهي: ڪارو ۽ اڇو ۾ هڪ سلسلو جيڪو تاريخ جي لحاظ سان ڏيکاريو ويو آهي، ۽ رنگن جي تسلسل جو هڪ سلسلو ريورس آرڊر ۾ ڏيکاريو ويو آهي (شاعرن جي ذهني حالت کي نقل ڪندي. ڪردار جي). فلم جي آخر ۾ ٻه سلسلو ملن ٿا، هڪ مڪمل ۽ مربوط داستان پيدا ڪري ٿو.ميمنٽو جو پريميئر وينس فلم فيسٽيول ۾ 5 سيپٽمبر 2000 تي ٿيو، ۽ 16 مارچ 2001 تي آمريڪا ۾ ٿيئٽر طور رليز ڪيو ويو. ان کي نقادن پاران ساراهيو ويو، جن ان جي غير لڪير ساخت ۽ يادگيري، تصور، غم ۽ خودمختاري جي موضوعن جي ساراهه ڪئي. ٺڳي اها پڻ هڪ تجارتي ڪاميابي هئي، ان جي 9 ملين ڊالر جي بجيٽ کان 40 ملين ڊالر ڪمائي ۽ هڪ ڪلٽ حاصل ڪيو. ميمنٽو کي ڪيترائي ايوارڊ مليا، جن ۾ سنڊنس فلم فيسٽيول ۾ والڊو سالٽ اسڪرين رائٽنگ ايوارڊ، ۽ اڪيڊمي ايوارڊ لاءِ بهترين اصل اسڪرين پلي ۽ بهترين فلم ايڊيٽنگ لاءِ نامزدگيون شامل آهن.[8] 2017 ۾، آمريڪا جي لائبريري آف ڪانگريس فلم کي "ثقافتي، تاريخي، يا جمالياتي لحاظ کان اهم" قرار ڏنو ۽ ان کي نيشنل فلم رجسٽري ۾ محفوظ ڪرڻ لاءِ چونڊيو.

## ڪاسٽ

## پلاٽ

## حوالا
طلحه بن عبيدالله

**حضرت طلحه بن عبيدالله** (رضي الله تعالي عنه) (عربي: طَلْحَة بن عُبَيْد اللّه التَّيمي، 594ع -  656ع) نبي محمد ﷺ جا ساٿي هئا. عشره المبشره (ڏهه جنهن سان جنت جو واعدو ڪيو ويو هو) مان شامل آهن. هن جنگ بدر، جنگ احد ۽ جنگ خندق ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. کيس نبي سڳوري صلي الله عليه وآله وسلم طرفان ”سخي“ جو لقب ڏنو ويو هو.

**Ṭalḥa ibn ʿUbayd Allāh al-Taymī** (, ) was a companion of the Islamic prophet Muhammad. In Sunni Islam, he is mostly known for being among  ('the ten to whom Paradise was promised'). He played an important role in the Battle of Uhud and the Battle of the Camel, in which he died. According to Sunnis, he was given the title "the Generous" by Muhammad. However, Shia Muslims do not honour him.

## حوالا

زمرو:صحابه
زمرو:بنو تيم
زمرو:عشره مبشره
زمرو:بدري صحابه
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:مھاجر صحابہ
زمرو:سابقون الاولون
زمرو:اسلامي شخصيتون
سعيد بن زيد

**سعيد بن زيد** (عربي: سعيد ابن زيد؛ 593ع -671ع)، جيڪا پڻ سندس ڪنيت، **ابوالعوار** سان مشهور آهن، پيغمبر محمد صلي الله عليه وآله وسلم جا هڪ صحابي (عربي:الصحابة) ۽ خليفه دوم، عمر رضي الله تعالي عنه جا بهنوئي آهن.

سعيد کي هڪ ڊگهي قد واري ۽ ڪاري چمڙي واري ماڻهو طور بيان ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:صحابه
زمرو:بنو عدي
زمرو:عشره مبشره
زمرو:بدري صحابه
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:مھاجر صحابہ
زمرو:سابقون الاولون
زمرو:اسلامي شخصيتون
سعد بن ابي وقاص

**سعد بن ابي وقاص** (رضي الله تعالي عنه) (عربي: سَعْد بْنِ أَبِي وَقَّاص بْنِ وهَيْب الزُّهري)، پيغمبر محمد ﷺ جا دور جا ماما ۽ ساٿي هئا. سندس تعلق قريش جي بني زهره شاخ سان هو. هن هڪ عرب مسلمان ڪمانڊر هو. هن ڪوفه شهر جو بنياد وڌو ۽ عمر بن الخطاب جي ماتحت ان جو گورنر رهيو. هن فارس جي فتح ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

**Sa'd ibn Abi Waqqas ibn Wuhayb al-Zuhri** () was an Arab Muslim commander. He was the founder of Kufa and served as its governor under Umar ibn al-Khattab. He played a leading role in the Muslim conquest of Persia and was a close companion of the Islamic prophet Muhammad.

Sa'd was the seventh free adult man to embrace Islam, which he did at the age of seventeen. Sa'd participated in all battles under Muhammad during their stay in Medina. Sa'd was famous for his leadership in the Battle of al-Qadisiyyah and the conquest of the Sasanian capital Ctesiphon in 636. After the Battle of al-Qadisiyyah and the Siege of Ctesiphon (637), Sa'd served as the supreme commander of the Rashidun army in Iraq, which conquered Khuzestan and built the garrison city of Kufa. Due to complaints about his conduct, he was later dismissed from his post by the caliph Umar. During the First Fitna, Sa'd was known for leading the neutral faction that contained the majority of the companions of Muhammad and their followers, who refused to be involved in the civil war. Traditions of Chinese Muslims hold that he introduced Islam to China during a diplomatic visit in 651, though these accounts are disputed.

Sunni historians and scholars regard Sa'd as an honored figure due to his companionship with Muhammad, his inclusion as one of the ten to whom Paradise was promised, and his participation in the Battle of Badr, whose participants are collectively held in high esteem.

## حوالا

زمرو:محمد
زمرو:صحابه
زمرو:بنو زهره
زمرو:عشره مبشره
زمرو:بدري صحابه
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:مھاجر صحابہ
زمرو:سابقون الاولون
زمرو:اسلامي شخصيتون
پي پي-186 (اوڪاڙه-2)

**پي پي-186 (اوڪاڙه-2)** (پی پی-186، اوكاڑا-2) پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو هڪ تڪ آهي.
## عام چونڊون، 2002ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2002
## عام چونڊون، 2008ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2008ع
## عام چونڊون، 2013ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2013ع
## عام چونڊون، 2018ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون، 2018
## عام چونڊون، 2024ع
اصل آرٽيڪل: پاڪستاني عام چونڊون 2024

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون۔

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا صوبائي تڪ
زمرو:پنجاب صوبائي اسیمبلي جا تڪ
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ
موسمبي

**موسمبي** (Citrus Limetta)، متبادل طور تي سٽرس ميون (نارنگي، ليمون وغيره) جي هڪ قسم سمجهي ويندي آهي.   هي ليمون جي ميون جو هڪ قسم آهي، جنهن کي عام طور تي موسمبي، مٺا ليمون ۽ ليميٽا سڏيو ويندو آهي. اها مٺي ليمون جي خاندان جي ميمبر آهي. هي شڪل ۾ عام ليمون وانگر ننڍي ۽ گول هوندي آهي. اها ليمون ۽ هڪ تلخ نارنگي جي وچ ۾ هڪ ڪراس بريڊ جي پيداوار آهي.

اهو ايران جي ڏاکڻين علائقن جو اصل آهي ۽ رومي سمنڊ جي طاس واري علائقن ۾ پڻ پوکيو ويندو آهي. اهو فلسطيني مٺي ليمون کان مختلف ميوو آهي  ۽ سڃاتل کٽي ليمون، عام ليمون ۽ فارسي ليمون کان مختلف آهي. بهرحال، جينومڪ تجزيي اهو ظاهر ڪيو ته اهو گهڻو ڪري رابس، "ايل ارسا" سان ملندڙ جلندڙ آهي ۽ ٻه امڪاني طور تي ساڳئي ليمن جي والدين جي مختلف پارن جي نسل جي نمائندگي ڪن ٿا.

ڏکڻ ايشيائي موسمبي جا ٻوٽا موزمبيق ۾ پيدا ٿيا ۽ پرتگالين طرفان ڏکڻ ايشيا ۾ آندا ويا. عام نالو مسمبي ۽ ان جي مختلف قسمن جي اصليت موزمبيق ڏانهن آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ميوا
زمرو:پاڪستان ۾ زراعت
زمرو:ميوا
درهم

**درهم** (Dirham)، ڪرنسي ۽ وزن جي هڪ اڪائي آهي. اهو مراڪش، گڏيل عرب امارات ۽ آرمينيا جي ڪرنسي جو نالو آهي ۽ لبيا، اردن، قطر ۽ تاجڪستان جي ڪرنسي جي ذيلي تقسيم جو نالو آهي. اهو تاريخي طور تي هڪ چانديء جو سڪو هو.
## وزن جي اڪائي
درهم وزن جي هڪ اڪائي هئي، جيڪا اتر آفريڪا، وچ اوڀر، فارس ۽ افات ۾ استعمال ٿيندي هئي؛ بعد ۾، مختلف قدرن سان، "عدل" جي نالي سان سڃاتي وئي. اسلامي درهم جي قيمت 14 قيراط هئي. 10 درهم 7 مثقال، 2.975 گرام چاندي جي برابر هئا. عثماني سلطنت جي آخر ۾ (عثماني ترڪي: درهم)، معياري درهم 3.207 گرام جو هو؛ 400 درهم هڪ اوقيه چاندي جي برابر هو. عثماني درهم ساساني درهم تي ٻڌل هو (وچ فارسي ۾: 𐭦𐭥𐭦𐭭: دراهم)، جيڪو خود يوناني دراهما/دراخم تي ٻڌل هو. مصر ۾ 1895ع ۾، اهو 47.661 اناج جي ٻج (3.088 گرام) جي برابر هو. 

اسلامي دنيا ۾ هن وقت هڪ تحريڪ هلي رهي آهي ته درهم کي چانديءَ جي وزن جي ماپ لاءِ هڪ اڪائي طور بحال ڪيو وڃي، جيتوڻيڪ صحيح قدر تڪراري آهي (2.975 گرام يا پورا 3 گرام). 

## تاريخ
## جديد دور جي ڪرنسي
## پڻ ڏسو
* دينار 
* فلوس 
* اشرفي (سون جو دينار) 
## حوالا

زمرو:تاريخ
ڳاراٺي

**ڳاراٺي** (Lycium) نائٽ شيڊ خاندان، سولانيسي ۾ گلن واري ٻوٽن جي هڪ نسل آهي. نسل جو سڄي دنيا ۾ جدا جدا ورهاڱو آهي، جن جا نوع اڪثر براعظمن تي معتدل آبهوا واري علائقن ۾ موجود آهن. ڏکڻ آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ قسمون آهن، بعد ۾ اتر آمريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ آهن. اتي ڪيترائي يورپ ۽ ايشيا ۾ پکڙيل آھن ۽ ھڪڙو آسٽريليا جو آھي. هن نسل جي ٻوٽن لاءِ عام انگريزي نالن ۾ باڪس-ٿورن، وولف بيري ۽ ڊيزرٽ-ٿورن شامل آهن. پلانٽ آف دي ورلڊ آن لائين في الحال 101 نوعون قبول ڪئي ٿو. ٻيا اندازا 70 کان 80 نوعن آهن. 

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
گوندي

**گوندي** يا **گوجي بيري** (انگريزي: wolfberry؛ چيني: 枸杞؛ گوگي)، لئسيئم باربرم (Lycium barbarum) يا چائنن ڳاراٺي (Lycium chinense) جو مٺو ميوو آهي، نائٽ شيڊ خاندان، سولانيسي ۾ باڪس-ٿورن جا ٻه ويجها لاڳاپيل نسل آهن. ايل.باربرم ۽ ايل.چائننس ميوو هڪجهڙا آهن پر ذائقي ۽ کنڊ جي فرق جي ڪري فرق ڪري سگهجي ٿو.

اهي ٻئي قسمون مشرقي ايشيا جي آهن  ۽ ڊگهي عرصي کان روايتي اوڀر ايشيائي کاڌن ۾ استعمال ڪئي وينديون آهن. اتر آمريڪا ۾، ڳاراٺي (Lycium) نسل جي مختلف قسمن کي عام نالو ڊيزرٽ-ٿورن ڏنو ويو آهي ۽ برلينڊيئر ولف بيري، لئسيئم برلينڊيئر قسم لاء عام نالو آهي.

اهو ميوو اوڀر ايشيا جي روايتي دوائن، روايتي چيني، جاپاني ۽ ڪورين دوائن ۾ پڻ گهٽ ۾ گهٽ ٽين صدي عيسوي کان وٺي، هڪ جزو رهيو آهي.  فارماڪوپيا ۾ هن ٻوٽي جي ميوي کي لاطيني نالو لائسائي فرڪٽس (lycii fructus) ۽ پنن کي هربا لائسائي (Herba lycii) سڏيو ويندو آهي. 

اٽڪل 2,000 کان وٺي، گوجي بيري ۽ نڪتل پروڊڪٽس،  انهن جي صحت جي فائدن بابت مبالغ ۽ غير ثابت ٿيل دعوائن ڪارڻ، ترقي يافته ملڪن ۾، صحت جي خوراڪ يا متبادل دوائن جي طور عام ٿي چڪيون آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:طبي ٻوٽا
نيشنل ميوزيم آف پاڪستان

**پاڪستان قومي عجائب گھر** (National Museum of Pakistan) هڪ عوامي عجائب گھر آهي جيڪو ڪراچي، پاڪستان ۾ واقع آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا عجائب گهر
زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جي ثقافت
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
ڪپريانوالا ٻيٽ

**کپريانوالا ٻيٽ** (Khiprianwala Island) هڪڙو ننڍڙو ٻيٽ آھي جيڪو پاڪستان جي شهر ڪراچي، سنڌ ۾ عربي سمنڊ جي ڪناري تي واقع آھي.
## حوالا

زمرو:پاڪستان جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا ٻيٽ
زمرو:سنڌ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا گردونواح
زمرو:عربي سمنڊ جا ٻيٽ
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
ڊينسو هال

**ڊينسو هال** (انگريزي: Denso Hall؛ اردو: ڈینسو ہال)، سرڪاري طور تي "ميڪس ڊينسو هال ۽ لائبريري"، ڪراچي، پاڪستان ۾ واقع هڪ لائبريري آهي. اها سال 1886ع ۾ ڪراچيءَ جي پهرين لائبريريءَ طور مقامي آباديءَ جي خدمت لاءِ ٺاهي وئي هئي.

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جي ثقافت
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون
ڪراچي ۾ سياحتي ماڳن جي فهرست

ڪراچي ملڪي ۽ بين الاقوامي سياحن لاءِ سياحتي ڪشش جو هڪ مقام آهي. هي پاڪستان جي شهر ڪراچي، سنڌ ۾ سياحتي مقامن جي فهرست آهي.

## عجائب گھر

* فريئر هال 
* ميگنيفيسائنس سينٽر 
* نيشنل ميوزيم آف پاڪستان 
* پاڪستان ايئر فورس ميوزيم 
* پاڪستان ميري ٽائيم ميوزيم 
* قائداعظم هائوس، جيڪو فليگ اسٽاف هائوس جي نالي سان پڻ مشهور آهي، اهو هڪ ميوزيم آهي جيڪو محمد علي جناح جي زندگي لاء وقف آهي. 
* وزير مينشن، قائداعظم جي ڄمڻ واري جاءِ ميوزيم جي نالي سان پڻ، هڪ ميوزيم جيڪو قائداعظم، محمد علي جناح جي جنم ڀومي هئي.

## مسجدون ۽ يادگارون

* نيو ميمن مسجد، ٻولٽن مارڪيٽ 
* مسجد طوبيٰ، ڊيفينس
* جامع مسجد، بحريه ٽائون
* مزار قائد
* مسلم جمخانو 
* جهانگير ڪوٺاري پريڊ 
* ميري ويدر ٽاور 
* موهٽا پيلس
* تين تلوار 
* نشان پاڪستان يادگار 
* مسيح جي يادگار 
* اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان ميوزيم ۽ آرٽ گيلري
## تاريخي ۽ ٻيون قابل ذڪر عمارتون

* درگاهه عبدالله شاهه غازي 
* بحريه آئيڪون ٽاور
* ڊينسو هال 
* ڊي جي سائنس ڪاليج
* ڊولمن سٽي، ڪلفٽن 
* سنڌ گورنر هائوس 
* هندو جمخانو 
* ايڊورڊ هائوس 
* ڪراچي ڪينٽونمينٽ ريلوي اسٽيشن
* خالقدينا هال
* شري ورون ديو مندر 
* حبيب بئنڪ پلازا 
* هولي ٽرنٽي ڪيٿيڊرل 
* جهانگير ڪوٺاري پريڊ، ڪلفٽن 
* ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن بلڊنگ
* موهٽا پيلس
* سينٽ پيٽرڪ ڪيٿيڊرل، ڪراچي
* شري پنچ مڪي هنومان مندر
* شري سوامي نارائن مندر، ڪراچي

## بازار ۽ بندرگاهون

* ايمپريس مارڪيٽ
* جامع ڪلاٿ مارڪيٽ
* ايٽريم مال، صدر 
* ڪراچي پورٽ
* بن قاسم پورٽ 
* ڪراچي پورٽ ٽرسٽ بلڊنگ 
* ايم اي جناح روڊ 
* پورٽ گرانڊ 
* لڪي ون مال
* ڊولمين مال، طارق روڊ 
* اوشين مال ۽ ٽاور
## ساحل
* ڪيپ مونز (راس مواري)
* ڪلفٽن بيچ
* فرينچ بيچ 
* هاڪس بي
* پيراڊائز پوائنٽ
* سينڊز پٽ

## پارڪ

* آرام باغ
* عزيز ڀٽي پارڪ
* باغ ابن قاسم، ڪلفٽن
* باغ جناح 
* باغ قائد اعظم (پولو گرائونڊ)
* فريئر هال پارڪ 
* علادين تفريح وارو پارڪ 
* تعليمي باغ
* فتح باغ 
* بوٽ بيسن پارڪ 
* فيستا واٽر پارڪ 
* سن وي لگون پارڪ 
* حسرت موهاڻي ماڊل پارڪ 
* ڪڊني هل پارڪ 
* جهانگير ڪوٺاري پريڊ 
* جهيل پارڪ، طارق روڊ
* ڪراچي سفاري پارڪ 
* ڪراچي زولوجيڪل ۽ بوٽنيڪل پارڪ 
* لانڍي ڪورنگي زو 
* زمزمه پارڪ
## ويجھا ڪشش جا ماڳ

* چوڪنڊي قبرستان، ملير
* هنگول نيشنل پارڪ
* حب ڊيم
* ڪينجهر ڍنڍ
* مڪلي قبرستان، مڪلي
* شاهه جهاني مسجد، ٺٽو

## ٻيٽ
* بابا ۽ ڀٽ ٻيٽ
* بيڊو ٻيٽ
* بنڊل ٻيٽ
* ڪلفٽن اويسٽر راڪس ٻيٽ
* ڪپريانوالا ٻيٽ
* منوڙو ٻيٽ
* شمس پير ٻيٽ
* چرنا ٻيٽ
## خارجي لنڪس

*Pakistan Air Force Museum

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:ڪراچي بابت فهرستون
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون
فريئر هال

**فريئر هال** (Frere Hall) ڪراچي، پاڪستان ۾ هڪ عمارت آهي جيڪا سنڌ ۾ برطانوي نوآبادياتي دور جي شروعات کان وٺي آهي. سال 1865ع ۾ مڪمل ٿيو، فريئر هال اصل ۾ ڪراچيءَ جي ٽائون هال طور ڪم ڪرڻ لاء تعمير ڪيو ويوهو،  ۽ هاڻي نمائش جي جڳهه ۽ لائبريري طور ڪم ڪري ٿو.
## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي ۾ هوٽلون
زمرو:ڪراچي جا تاريخي ماڳ
زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون
ڪيپ مونز

**راس مواري** جن کي اڪثر ڪيپ مونز (Cape Monze) چيو ويندو آهي، ڪراچي ۾ عربي سمنڊ جي ڪناري تي واقع هڪ ساحل آهي. اهو اولهه ڪراچي ۾ مبارڪ ڳوٺ کان يوسف ڳوٺ تائين پکڙيل آهي.
## حوالا

زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
فرينچ بيچ

ڪراچي جو **فرينچ بيچ** هاڪس بي ۽ پيراڊائز پوائنٽ جي وچ ۾، اڌ رستي تي واقع آهي. اها هڪ ننڍڙو مڇي مارڻ وارن جو ڳوٺ آهي، ڪراچيءَ جي اشرافيه جي اڪثريت هيئر ايندي آهي ۽ مقامي ماڻھن ۾ "حاجي اسماعيل ڳوٺ" جي نالي سان مشهور آهي.
## حوالا

زمرو:عربي سمنڊ
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
پيراڊائز پوائنٽ

**پيراڊائز پوائنٽ** (Paradise Point) ڪراچي، سنڌ ۾، عربي سمنڊ تي، هڪ ساحل آهي. پيراڊائيز پوائنٽ هڪ پٿر جي چٽان آهي جيڪي ڪنهن زماني ۾ قدرتي محراب جي شڪل ۾ هئي.

ڀرسان هڪ ائٽمي پاور پلانٽ (KANUPP) جي موجودگي جي ڪري، هي ساحل سال 2017ع کان عوام لاءِ بند ڪيو ويو آهي. هاڻي ڪنهن به سياح کي هن شاندار ساحل جو دورو ڪرڻ جي اجازت ناهي. سمنڊ جو ڪنارو خاندانن ۽ سياحن لاءِ ڪشش جو مرڪز آهي، جنهن ۾ سمنڊ ڪناري گهوڙي ۽ اٺ جي سواري، تفريحي پارڪ، ريسٽورنٽ ۽ عربي سمنڊ ۾ سوئمنگ شامل آهن. پيراڊائيز پوائنٽ تي ماريپور روڊ (اڳوڻو هاڪس بي روڊ) يا ڪراچي کان مبارڪ ڳوٺ روڊ ذريعي پهتو ويندو آهي. نٿياگلي ساحل، پيراڊائز پوائنٽ جي اولهه ۾ واقع آهي. شهر جي ويجهو ٻين ساحلن ۾ هاڪس بي، سينڊزپٽ ۽ سي ويو، ڪلفٽن شامل آهن.

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
بلتت قلعو

**بلتت قلعو** (انگريزي: Biltit Fort؛ اردو: قلعہ بلتت) پاڪستان جي گلگت بلتستان صوبي ۾ هنزه وادي ۾ هڪ قلعو  ڪريم آباد شهر جي ويجهو آهي. اٺين صدي عيسوي ۾ قائم ٿيو، اهو سال 2004ع کان يونيسڪو جي عالمي ورثي جي عارضي فهرست تي آهي.

هنزا جي مير سال 1945ع ۾ قلعو ڇڏي ڏنو ۽ ٽڪريءَ جي هيٺان نئين محل ۾ اچي رهڻ لڳا. قلعو زوال پذير ٿيڻ لڳو، جنهن ڪري خدشو پيدا ٿيو ته شايد اهو تباهه ٿي وڃي. رائل جيوگرافيڪل سوسائٽي آف لنڊن پاران ڪيل سروي کان پوءِ آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر، "هسٽارڪ سٽيز سپورٽ پروگرام" پاران بحاليءَ جو پروگرام شروع ڪيو ويو. پروگرام 1996ع ۾ مڪمل ڪيو ويو ۽ قلعو هاڻي هڪ ميوزيم آهي جيڪو بلتت هيريٽيج ٽرسٽ پاران انتظام ڪيو وڃي ٿو.

## گيلري

Baltit Fort, Karimabad, Hunza I.jpg|بلتت قلعي جي هڪ بالڪوني
Golden Peak- View from Eagles Nest.jpg|قلعي جي ڏکن-اوڀر طرف اسپانتڪ چوٽي جي ڏيک 
View of Baltit Fort & Ultar Peak.jpg|التر چوٽي، قلعي جي مٿان 
Dance of Swati Guests with traditional music at baltit fort 2014.jpg|بلتت قلعي ۾ موسيقي جي گڏ روايتي رقص جو منظر 
BaltitFort GlassWindows.jpg|قلعي جي ٻارين کي رنگين شيشي سان سجايو ويو آهي 
Baltit Fort View.jpg|بلتت قلعي جو دور کان ڏيک 
Baltit Fort 1 Karimabad Hunza Valley.jpg|بلتت قلعو، هنزه وادي 
Hunza Canon aka Zilzila Boos.jpg|قلعي جي تاريخي توپ کي سياحن لاء نمائش لاء رکيو ويو آهي 
Famous Guard of Baltit Fort.jpg|قلعي جا محافظ، خاص يونيفارم ۾ 
Antiques inside Baltit Fort.jpg|قلعي ۾ مقامي نوادر نمائش لاء رکيل آهن 
Antique Russian rifles gifted to Mir of Hunza.jpg| قيمتي روسي رائفلون جيڪا هنزه جي مير کي تحفي طور مليون


## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ ڪوٽن جي فهرست 
* پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست

## خارجي لنڪس

*Official website of the Baltit Heritage Trust
*Baltit Fort at Google Cultural Institute

## حوالا

زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:گلگت بلتستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:گلگت بلتستان ۾ ڪوٽ
ميگنيفيسائنس سينٽر

**ميگنيفيسائنس سينٽر** (The MagnifiScience Center)، ڪراچي ۾ هڪ آزاد سائنسي مرڪز آهي، جنهن جو مقصد عوام جي وچ ۾ سائنسي سوچ، سائنسي خواندگي ۽ سائنسي طريقن، جنهن ۾ انٽرايڪٽو نمائشن ۽ پروگرامن سان مشغول ڪيو وڃي ٿو، ۾ دلچسپي پيدا ڪرڻ آهي.

The **MagnifiScience Centre** (MSC) is an independent science center in Karachi, with a mission to develop among the populace an interest in scientific thinking, scientific literacy, and scientific methods through engagement with interactive exhibits and programmes.

The MSC’s multistorey building, located in the City Railway Colony of Saddar, opened to the public in September 2021. Following its vision "science is for everyone", MSC promotes scientific literacy through experiential informal learning channels which spark curiosity, and encourage critical thinking and problem-solving. The MSC aims to remove barriers to STEM education for the public, particularly for marginalised communities and differently abled persons.

The Science Centre features over 400 interactive exhibits that enable visitors to get a hands-on understanding of different science concepts and relate them to daily life.

The MagnifiScience Centre is a project and run by The Dawood Foundation, a not-for-profit organisation, certified by the Pakistan Centre for Philanthropy (PCP).

## حوالا

زمرو:ڪراچي ۾ تعليم
زمرو:ڪراچي ۾ عجائب گھر
زمرو:ڪراچي سائنسي عمارتون
زمرو:پاڪستان جا عجائب گهر
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام
طيوريات

**طيوريات** يا آرنيٿولوجي (Ornithology) حيوانيات جي هڪ شاخ آهي جيڪا پکين (Birds) جي مطالعي سان لاڳاپيل آهي.  طيوريات جا ڪيترائي پهلو، جزوي طور تي پکين جي اعلي نمائش ۽ جمالياتي اپيل جي ڪري، لاڳاپيل مضمونن کان مختلف آهن. اهو هڪ علائقو پڻ رهيو آهي جنهن ۾ شوقين طرفان وقت، وسيلن ۽ مالي مدد جي لحاظ کان وڏي مدد ڪئي وئي آهي. پکين تي ڪيل اڀياس حياتيات ۾ اهم تصورن کي ترقي ڪرڻ ۾ مدد ڪئي آهي جنهن ۾ ارتقا، رويي جو  مطالعو ۽ ماحوليات شامل آهن جيئن ته نسلن جي تعريف، خاصيتن جو عمل، جبلت، سکيا، ماحولياتي جايون، گلڊ، ٻيٽن جي معلومات، فيلوگرافي ۽ ڪنزرويشن شامل آهن.

جڏهن ته اوائلي طيوريات جو تعلق انواع جي وضاحت ۽ تقسيم سان هو. ماهر طيوريات (ornithologists) اڄڪلهه خاص سوالن جا جواب ڳوليندا آهن. اهي اڪثر ڪري، نظريات جي بنياد تي مفروضن يا اڳڪٿين کي جانچڻ لاءِ، پکين کي ماڊل طور استعمال ڪندا آهن. اڪثر جديد حياتياتي نظريا زندگيءَ جي شڪلين تي لاڳو ٿين ٿا ۽ ان ڪري سائنسدان، جيڪو پاڻ کي ”پکين جي ماهرن“ طور سڃاڻڻ ٿا، جو تعداد گهٽجي ويو آهي. ٻئي ليبارٽري جي اندر ۽ ٻاهر فيلڊ ۾ اوزارن ۽ ٽڪنالاجي جو هڪ وسيع سلسلو  طيوريات ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ جدت مسلسل ٺاهي رهيا آهن. اڪثر حياتيات وارا جيڪي پاڻ کي ”پکين جي ماهرن“ جي حيثيت سان سڃاڻن ٿا، مخصوص حياتيات جي تحقيقي علائقن جهڙوڪ ٽيڪسانومي، اناتومي، فزيالوجي، ماحوليات يا روين جو مطالعو ڪن ٿا.

## تعريف ۽ اصطلاح

## تاريخ

## طريقا

## ايپليڪيشن
## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

* Lewis, Daniel. *The Feathery Tribe: Robert Ridgway and the Modern Study of Birds.* Yale University Press. http://yalepress.yale.edu/yupbooks/book.asp?isbn=9780300175523.
**[http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/NHRareBooks/Martinet/martinet.htm Ornithologie]* (1773–1792) Francois Nicholas Martinet  Digital Edition  Smithsonian Digital Libraries
*
*History of ornithology in North America
*History of ornithology and ornithology collections in Victoria, Australia  on Culture Victoria
*History of ornithology in China
*Hill ornithology collections

## حوالا

زمرو:حيوانيات
زمرو:طيوريات
غير ڪرنگھيدار جانور

**غير ڪرنگھيدار جانور** (Invertebrates) هڪ وسيع اصطلاح آهي جيڪو اهڙي جانورن کي بيان ڪري ٿو جيڪا هڪ ريٺ جي ڪالم، جيڪا عام طور تي ريٺ جي هڏي (Spine) طور سڃاتي وڃي ٿي، نه رکندا آهن. اهو هڪ پيرافائيليٽڪ گروهه آهي، جنهن ۾ ڪورڊئٽ جي ذيلي فائلم ورٽيبرئٽا، جيڪا ڪرنگھيدار جانورن جو فائلم آهي، جي سواء سڀ جانور شامل آهن. غير ڪرنگھيدار جانورن جي سڃاتل فائلمن ۾ آرٿروپوڊز، اسپنج، مولسڪس، اينيليڊز، نائيڊرين، اڪينوڊرمز، فليٽ ورمز ۽ شامل آهن.

جانورن جي اڪثريت غير ڪرنگھيدار آهن. هڪ اندازي مطابق انگ اکر %97 آهي. ڪيترن ئي غير ڪرنگھيدار ٽيڪسا ۾ وڏي تعداد ۾ ۽ نسلن جو تنوع سڄي ذيلي فائلم، ورٽيبرئٽا کان وڌيڪ آهي. اها ماپ ۾  10 مائڪرو ميٽر (0.0004 انچ)، ميگزوآنز، کان وٺي 9 کان 10 ميٽر (30 کان 33 فوٽ)، وڏي اسڪوئڊ، تائين وڏي پيماني تي مختلف ٿين ٿا. 

ڪجهه غير ڪرنگھيدار فائلم؛ ٽونيڪاٽا ۽ سيڦالوڪورڊئٽا، اصل ۾ ڪرنگھيدار جانورن جي ذيلي فائلم، ورٽيبرئٽا جا ڀينرن فائلم آهن، جيڪي ٻين غير ڪرنگھيدار جي ڀيٽ ۾ ڪرنگھيدار سان وڌيڪ ويجھا تعلق رکن ٿا ۽ اهو اصطلاح، غيرڪرنگھيدار کي پولي فائليٽڪ  بنائي ٿو، تنهن ڪري اصطلاح ٽيڪسانومي ۾ ٿورو مطلب رکي ٿي.

## اصطلاح
غير ڪرنگھيدار لاء انگريزي لفظ، انورٽيبرئٽ لاطيني لفظ "ورٽيبرا" مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب عام طور تي جوڙ آهي ۽ ڪڏهن ڪڏهن خاص طور تي هڪ ڪرنگھيدار جي ريٺ جي هڏي مان هڪ جوڙ. ورٽيبرا جو جوڙ وارو مطلب موڙ جي تصور مان نڪتل آهي، جيڪو ڦرڻ لاء روٽ، ورٽو (verto) ۾ ظاهر ڪيو ويو آهي. اڳياڙيءَ "ان" (-in) جو مطلب ”نه“ يا ”بغير“ آهي. 
## ٽيڪنيڪي اهميت
## موجود نوعن جي تعداد
## خاصيتون
## غير ڪرنگھيدار جانورن جي درجه بندي
## تاريخ
## تحقيق ۾
ڪيترين ئي صدين تائين، بايولوجسٽ طرفان، وڏي ڪرنگھيدار جانورن جي حق ۾ ۽ "مفيد" يا ڪرشماتي نسلن جي لحاظ کان، غير ڪرنگھيدار جانورن کي نظرانداز ڪيو ويو. 18هين صدي عيسويء ۾ لينئي (Linnaeus) ۽ لئمئرڪ (Lamarck) جي ڪم تائين غير ڪرنگھيدار حياتيات مطالعي جو هڪ وڏو ميدان نه هو. 20هين صدي دوران، غير ڪرنگھيدارن جي زولوجي طب، جينيات، پيليونٽولوجي ۽ ماحوليات جي شعبن ۾ نمايان دريافتن سان، قدرتي سائنس جي اهم شعبن مان هڪ بڻجي ويو. غير ڪرنگھيدار جي مطالعي قانون لاڳو ڪندڙ ادارن کي پڻ فائدو ڏنو آهي، جيئن آرٿروپوڊس ۽ خاص طور تي جيت، فارنزڪ تحقيق ڪندڙن لاءِ معلومات جو هڪ ذريعو ڳوليا ويا. اڄڪلهه ٻه سڀ کان وڌيڪ عام طور تي اڀياس ڪيل ماڊل جاندار آهن invertebrates: فروٽ فلائي Drosophila melanogaster ۽ nematode Caenorhabditis elegans. اهي ڊگهي عرصي کان سڀ کان وڌيڪ شدت سان اڀياس ڪيل ماڊل آرگنزم آهن، ۽ جينياتي طور تي ترتيب ڏنل زندگي جي پهرين شڪلن مان هئا. اهو انهن جي جينوم جي سختي سان گهٽجي وڃڻ واري حالت سان سهولت فراهم ڪيو ويو، پر ڪيترائي جين، اندريون، ۽ ڳنڍيون گم ٿي ويون آهن. اسٽارليٽ سمنڊ جي اينمون جينوم جي تجزيي ۾ اسپنجز، پلاڪوزوئن ۽ چوانو فلاجليٽس جي اهميت تي زور ڏنو ويو آهي، انهن کي پڻ ترتيب ڏنو پيو وڃي، جانورن لاءِ منفرد 1500 آبائي جين جي آمد جي وضاحت ۾.

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
* 
*  Buglife (UK)
* ''African Invertebrates''

## حوالا

زمرو:حيوان
زمرو:حيوانات
زمرو:حيواني خاندان
زمرو:غير ڪرنگھيدار جانور
مالاڪولوجي

**مالاڪولوجي** (Malacology)  حيوانيات (غير ڪرنگھيدار جانورن جي) جي هڪ شاخ آهي جيڪا مولسڪا يا مولسڪ جي مطالعي سان واسطو رکي ٿي ۽ آرٿروپوڊز کان پوءِ بيان ڪيل نوعن جي لحاظ کان جانورن جو ٻيو نمبر وڏو فائلم آهي.  مولسڪ ۾، ٻين ڪيترن ئي قسمن سان گڏ، جن مان اڪثر خول وارا آھن، گھوگهيتو، ڪلئم، سلگ ۽ سيفالوپاڊز شامل آھن. مالاڪولوجي قديم يوناني لفظن "μαλακός" (مالاڪوس يعني نرم) ۽ "λογία" (لوجيا يعني مطالعو) مان نڪتل آهي.

مالاڪولوجيڪل ريسرچ جي فيلڊ ۾ ٽيڪسانومي، ماحوليات ۽ ارتقا شامل آهن. مالاڪالوجي جا ڪيترائي ذيلي ڀاڱا موجود آهن، جن ۾ ڪانچولوجي، مولسڪ شيل جي مطالعي لاءِ ۽ ٽيوٿولوجي، سيفالوپاڊز جهڙوڪ آڪٽوپس، اسڪوڊ ۽ ڪتل مڇي جي مطالعي لاء، وقف ٿيل آهي. اپلائيڊ مالاڪولوجي جو مطالعو طبي، ويٽرنري ۽ زرعي ايپليڪيشنن لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. مثال طور مولسڪ جو مطالعو، شسٽوسومياسس (schistosomiasis) ۽ ٻين بيمارين جا ڪارڻ معلوم ڪرڻ لاء ڪيو ويندو آهي.

آبهوا جي ارتقا، علائقي جي بايوٽا، ۽ سائٽ جي استعمال کي سمجهڻ لاءِ آرڪيالاجي مالاڪالوجي کي استعمال ڪري ٿي. مالاڪولوجيڪل ريسرچ ۾ زولاجيڪل طريقا استعمال ٿيندا آهن. مالاڪولوجيڪل ٽيڪنالاجي، مالاڪولوجيڪل فيلڊ جا طريقا ۽ ليبارٽري طريقا،جهڙوڪ گڏ ڪرڻ، دستاويز ڪرڻ ۽ آرڪائيو ڪرڻ ۽ ماليڪيولر تيڪنيڪون اسٽرم (Sturm et al)، (2006) پاران ڏنل آهن.
## تاريخ
سال 1681ع ۾ فليپو بوناني پهريون ڪتاب لکيو، جيڪو صرف سامونڊي چولن (Sea Shell) ۽ خاص ڪري سامونڊي گھوگھيتن جي خول بابت هئي، ڪتاب جو عنوان هو، "Ricreatione dell occhio e dela mente nell oservation' delle Chiociolle, proposta a' curiosi delle opere della natura &c". سال 1868ع ۾، جرمن مالاڪولوجي سوسائٽي قائم ڪئي وئي. 
## مالاڪولوجسٽ
جيڪا ماهر مالاڪولوجي جو مطالعو ڪن ٿا انهن کي مالاڪولوجسٽ طور سڃاتو وڃي ٿو. جيڪي بنيادي طور تي يا خاص طور تي مولسڪ جي خول جو مطالعو ڪن ٿا، اهي ڪانچولوجسٽ طور سڃاتا وڃن ٿا، جڏهن ته سيفالوپوڊا طبقي جي مولسڪ جو مطالعو ڪرڻ وارا ٽيوٿولوجسٽ آهن. 
## سوسائٽيون
## رسالا
## عجائب گھر
## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Periodicals about molluscs at WorldCat

زمرو:مالاڪولاجي
زمرو:سامونڊي حياتيات
زمرو:علم حيوانات جون شاخون

## حوالا
اينٽامولوجي

**جيت جو علم** يا **اينٽامولوجي** (Entomology) قديم يوناني لفظن "ἔντομον" (اينٽومون يعني جيت، ڪيڙا) ۽ "λογία" (لوجيا يعني مطالعو) کان ورتل آهي، علم حيوانات جي هڪ شاخ آهي جيڪا جيت جي سائنسي مطالعي سان واسطو رکي ٿي. ماضي ۾ اصطلاح جيت (insect)، گهٽ مخصوص هو ۽ تاريخي طور تي انسائيڪلوپيڊيا جي تعريف ۾ ٻين آرٿروپوڊ گروپن ۾ جانورن جهڙوڪ آرڪنڊز، مائروپوڊا ۽ ڪرسٽاسيئن جو مطالعو پڻ شامل هيو. هي وسيع معنيٰ اڃا به غير رسمي استعمال ۾ سامهون اچي سگهي ٿو.

ٻين ڪيترن ئي شعبن وانگر جيڪي زولوجي اندر درجه بندي ڪيا ويا آهن، اينٽومولوجي هڪ ٽيڪسون جي بنياد تي درجو آهي؛ سائنسي مطالعي جو ڪو به روپ جنهن ۾ جيت سان لاڳاپيل پڇا ڳاڇا تي ڌيان ڏنو ويندو آهي، تعريف جي لحاظ کان، اينٽومولوجي آهي. اينٽومولوجي، تنهن ڪري، مختلف قسم جي موضوعن جهڙوڪ ماليڪيولر جينيات، ماحولياتي آرڪيالاجي، رويي جي سائنس، نيورو سائنس، بائيو ميڪانيات، بائيو ڪيمسٽري، سسٽماتڪس، فزيالوجي، ڊولپمينٽ بائيالاجي، ماحوليات، مورفولوجي ۽ پيليٽالوجي جي هڪ ڪراس-سيڪشن سان اوورليپ ڪري ٿي.

13 لک کان وڌيڪ حشرات جون جنسون بيان ڪيون ويون آهن، سڀني سڃاتل نسلن جي 2/3 کان وڌيڪ. ڪي جيتن جي نسلن جي تاريخ لڳ ڀڳ 40 ڪروڙ سال اڳ آهي. انهن جو انسانن ۽ ڌرتيءَ تي زندگيءَ جي ٻين شڪلين سان ڪيترن ئي قسمن جو واسطو آهي. مثال طور، پي. پائرالس (P. pyralis) جهڙيون نسلون پنهنجي روشنيءَ جي خارج ٿيندڙ عضون ۾ بايولومينسنٽ رد عمل ڪن ٿيون، جيڪي، خاص ڪري تازو سالن ۾،  گهڻو تحقيق جو موضوع رهيون آهن.

## تاريخ

## پيسٽ (جيت) جي ڪنٽرول ۾

## ذيلي شعبا

## جيت جا ماهر

## تنظيمون

## تحقيقي مجموعا

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:اينٽامولاجي
زمرو:حيوانيات
زمرو:علم حيوانات جون شاخون
ڊائيڪوٽيلئڊن

**ڊائيڪوٽيلڊن** (Dicotyledon) يا ڊائيڪوٽس يا گهڻو ڪري، ڊائيڪوٽائلس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو،, انهن ٻن گروهن مان هڪ آهي، جن ۾ سڀ گلن وارا ٻوٽا (Angeosperm) اڳ ۾ ورهايل هئا. نالو گروهه جي عام خاصيتن مان هڪ ڏانهن اشارو ڪري ٿو: يعني، ٻج ۾ ٻه جنين پن (cotyledons) آهن. هن گروپ ۾ اٽڪل 2,00,000 نوع آهن. گلن واريي ٻوٽن جي ٻئي گروهه کي مونوڪوٽيلڊن (Monocoyledon) يا مونوڪوٽ سڏيو ويندو هو، جنهن جي هر هڪ ٻج ۾ هڪ ڪوٽيلڊون هوندو آهي. تاريخي طور تي، اهي ٻه گروهه گلن واري ٻوٽن جي ٻن شاخن کي ٺاهيندا آهن.

گهڻو ڪري 1990ع جي ڏهاڪي کان پوءِ، فائيلوجينيٽڪ تحقيق اها تصديق ڪئي آهي، جن ته اڳ ۾ ئي شڪ ڪيو ويو هو، ته ڊائيڪوٽيلڊن هڪ گروهه نه آهن جيڪي هڪ عام ابن ڏاڏن جي سڀني اولادن مان ٺهيل آهن (يعني اها هڪ مونو فائيليٽڪ گروپ نه آهن)، بلڪه ڪيترن ئي نسلن، جهڙوڪ ميگنوليڊس ۽ گروپن، جن کي هاڻي مجموعي طور تي بيسل اينجيو اسپرمس جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، مونوڪوٽس کان اڳ ۾ مختلف ٿي ويا آهن؛ ٻين لفظن ۾، مونوڪوٽ (monocots) ڊائيڪوٽن (dicots) جي اندر مان اڀريا، جيئن روايتي طور تي بيان ڪيو ويو آهي.

اهڙيءَ طرح روايتي ڊائيڪوٽ هڪ پئرافائيليٽڪ گروپ آهن. اوڊيڪوٽ (eudicots) ڊائيڪوٽيلڊن اندر سڀ کان وڏو مونوفائيليٽڪ گروپ آهن. اهي ٻين سڀني گلن جي ٻوٽن کان انهن جي پولن جي ساخت جي لحاظ کان مختلف آهن. ٻيا ڊائيڪوٽ ۽ مونوڪوٽ مونوسلڪيٽ پولن (monosulcate pollen)، هڪ واحد سلڪس (sulcus) سان اناج، وارا آهن. ان جي ابتڙ، اوڊيڪوٽ وٽ ٽرائيڪولپيٽ پولن (tricolpate pollen)؛ اناج جيڪا ٽن يا وڌيڪ سوراخن، جن کي ڪولپي سڏيو ويندو آهي، ۾ رکيل آهن، وارا آھن.

## مونوڪوٽيلڊن سان مقابلو

## درجه بندي

## پڻ ڏسو
* مونوڪوٽيلڊن
* ڪئلسيفلورائي

## خارجي لنڪس

* World list of dicot species (a.k.a. Magnoliopsida) from the Catalogue of Life, 253,406 species.
* Tree browser for dicot orders, families and genera with species counts and estimates via the Catalogue of Life

## حوالا

زمرو:نباتاتيات
علم نباتات جي تاريخ

**نباتاتيات يا علم نباتات جي تاريخ**، نباتات جي نظم و ضبط جي تاريخي ترقيءَ جي نشاندهي ڪندي ڌرتيءَ تي زندگيءَ کي سمجهڻ جي انساني ڪوششن کي جانچي ٿي. اها قدرتي سائنس جو حصو آهي جيڪا جاندارن، جيڪا روايتي طور تي ٻوٽن طور ورتا وڃڻ ٿا، سان معاملو ڪري ٿي.

Rudimentary botanical science began with empirically based plant lore passed from generation to generation in the oral traditions of paleolithic hunter-gatherers. The first writings that show human curiosity about plants themselves, rather than the uses that could be made of them, appear in ancient Greece and ancient India. In Ancient Greece, the teachings of Aristotle's student Theophrastus at the Lyceum in ancient Athens in about 350 BC are considered the starting point for Western botany. In ancient India, the Vṛkṣāyurveda, attributed to Parashara, is also considered one of the earliest texts to describe various branches of botany.

In Europe, botanical science was soon overshadowed by a medieval preoccupation with the medicinal properties of plants that lasted more than 1000 years. During this time, the medicinal works of classical antiquity were reproduced in manuscripts and books called herbals. In China and the Arab world, the Greco-Roman work on medicinal plants was preserved and extended.

In Europe, the Renaissance of the 14th&ndash;17th centuries heralded a scientific revival during which botany gradually emerged from natural history as an independent science, distinct from medicine and agriculture. Herbals were replaced by floras: books that described the native plants of local regions. The invention of the microscope stimulated the study of plant anatomy, and the first carefully designed experiments in plant physiology were performed. With the expansion of trade and exploration beyond Europe, the many new plants being discovered were subjected to an increasingly rigorous process of naming, description, and classification.

Progressively more sophisticated scientific technology has aided the development of contemporary botanical offshoots in the plant sciences, ranging from the applied fields of economic botany (notably agriculture, horticulture and forestry), to the detailed examination of the structure and function of plants and their interaction with the environment over many scales from the large-scale global significance of vegetation and plant communities (biogeography and ecology) through to the small scale of subjects like cell theory, molecular biology and plant biochemistry.

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:نباتاتيات