open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پرٿويراج چوهاڻ

thumb|300px
دلي ۽ اجمير جو آخري هندو راجا هيو ، جيڪو راءِ پٿورا گجر جي نالو سان پڻ مشهور آهي. ان جي بهادري جا ڪارناما اُتر هندستان ۾ مشهور آهن. هن پنهنجي پاڙيسيري راجپوت حڪمرانن سان گڏجي ڪيتريون ئي جنگيون وڙهيون. جي چند واليء قنوج جي ڇوڪري سنجوگيتا ۽ پرٿوي راج چوهاڻ پاڻ ۾ ڏاڍي محبت ڪندا هيا، انهي ڪري پرٿوي  سنجوگيتا کي سوئمبر کان کڻي ان سان  شادي ڪري ورتي. ان ڳالههه تان هن جي سنجوڪتا جي پيءَ جي چند سان دشمني ٿي وئي. 1191ع ۾ هن  محمد غوري کي ترائن (تراوڙي) جي ميدان ۾ شڪست ڏني هُئي.پر 1192ع ۾ سلطان محمد غوري جي ٻئي حملي ۾ کيس وڏي خراب شڪست ٿي هُئي ۽ هو پڪڙجي جنگي قيدي ٿي ويو ۽ کيس قتل ڪيو يو۔ دشمنن هن جي اکين  کي گرم ساڙيندڙ لوهه سان ضائع ڪرڻ کانپوءِ هن کي قتل ڪري ڇڏيو هيو۔

## حوالا

زمرو:هندو سورما
زمرو:هندومت جي تاريخ
ملڪا پکراج

ملڪا پوکراج ( جنم : 1914ع، وفات:2004ع) هڪ لوڪ ڳائڻي هئي. ملڪا پکراج جو تعلق ڄمون کان هيو ۽ هيءَ ڄمون ۽ ڪشمير رياست جي راجا هري سنگھ جي دربار سان وابستا رهي هئي. شيخ عبداللہ جي ڪتاب آتش چنار ۾ هن جو ذڪر آيل آهي تہ هيءَ مهاراجا سان ڪيتري ويجهي هئي. کيس راجا هري سنگھ جي دربار هنگامي طور تي انهيءَ ڪري ڇڏڻي پئي تہ هن تي راجا کي زهر ڏئي مارڻ جو الزام لڳايو ويو هيو. هيءَ ڄمون کان پهرئين دهلي هلي وئي ۽ پوءِ پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ هيءَ لاهور اچي وئي، جتي هن کي ڄمون واري نالي پکراج سان سُڃاتو ويندو هيو.

ملڪا پوکراج بڻيادي طور تي پهاڙي ٻولي ۽ ڊوگري ٻولي جي لوڪ موسيقي جي ماهر هُئي ۽ چاليهہ جي ڏهاڪي ۾ هن جو شمار ننڍي کنڊ جي پهرئين صف جي ڳائڻن ۾ ٿيندو هيو. هيءَ ٺمري جي انگ ۾ غزل ڳائيندي هئي. لاهور ۾ هن جي شادي شبير حسين شاهہ سان ٿي هُئي جنهن پاڪستان ٽي وي جي مشهور اردو ڊرامو سيريل جهوڪ سيال پڻ ٺاهيو هيو. ملڪا پوکراج حفيظ جالنڌري جون ڪيتريون ئي غزلون ۽ نظم ڳايا هيا جن ۾ ڪُجھ ڏاڍا مشهور ٿيا، خاص طور تي: ’اڀي تو مئين جوان هون‘۔ ريڊيو پاڪستان جي موسيقي جي پروڊيوسر ڪالي خان گهڻي ۾ گهڻيون ڌُنون هن جي گانن جي لاءِ ٺاهيون هيون. سندس ننڍي ڌيءُ مشهور ڳائڻي طاهره سيد آهي. جيڪا پنهنجي ماءُ وانگر ڊوگري ۽ پهاڙي ٻولين جي انداز جي ڳائڻ (گائيڪي) ۾ مهارت رکندي آهي.

## ڪيريئر جي نمائش
نوَ سال جي ڄمار ۾، هيءَ ڄمون جي دوري تي گهمڻ وئي هئي ۽ جتي مهاراجا هري سنگھ جي تاج پوشي جي تقريب ٿي رهي هئي، جنه ن ۾ هن گيت پيش ڪيو، جيڪو ٻُڌي مهاراجا سندس آواز کان گهڻي قدر متاثر ٿيو، جنهن کيس پنهنجي دربار ۾ درٻاري راڳي طور مقرر ڪيو. هيءَ اُتي ڳائڻيءَ جي حيثيت ۾ وڌيڪ نَوَ سال رهي.

## حوالا

زمرو:1912ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:پنجابي راڳي
زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:پاڪستاني فلمي راڳيندڙ
زمرو:لاهوري ماڻهو
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:پنجابي ماڻهو
انا پرنا مھارانا

**اناپرنا مھارانا**   ڀارت جي تحريڪ آزادي جي ھڪ سرگرم ڪارڪن ھئي۔ ھوءَ سماجي ۽ نسواني حقن جي بہ ھڪ ڪارڪن ھئي۔  مھارانا موھن داس گانڌي جي اتحادي ھئي۔

## سوانح
اناپرنا مھارانا  3 نومبر 1917 جي اڙيسا ۾ پيدا ٿي ھئي۔ ھؤ راما ديوي ۽ گوپاباندھو جي ٻئيءَ اولاد ھئي.۔ اناپرنا جا والدين بہ تحريڪ آزادي ۾ گڏيل بادشاھت سان حصا وٺندان رھيا۔ ھن  14 سال جي عمر ۾ ڀارت جي تحريڪ آزادي ۾ حصا وٺڻ شروع ڪيا ۽ موھن داس گاندھي جي حامي ٿي وئي۔ 1934 ۾ مھارانا ، گانڌي جي ھمراہ  پوري اڙيسا جي بھدرڪ ھوجڻ واري ھريجن پڊا ياترا ۾ شريڪ ھئي۔  تحريڪ آزادي ۾ سرگرميون جي سبب کان مھارانا کي ڪيترائي ڀيرا جيل ۾ به وڌو ويو۔ 1942 ۾ ڀارت ڇڏيو تحريڪ ۽ عوامي نافرماني تحريڪ جي دوران بہ مھارانا جيل وئي هئي۔ آزادي کانپوءِ، مھارانا  ٻارن ۽ عورتن ڏانهن ڌيان ڏنو۔ ان جي رايگڙا ضلعو ۾ ھتان جي قبائلي ٻارن جي لاءِ ھڪ اسڪول جي بنياد وڌائين۔  ونوبا ڀاوي جي شروع  ھوئي ڀودان تحريڪ سان بہ مھارانا واستا رھئا۔

ايميرجينسي جي دوران  ھن  راماديوي چوڌري سان گڏ ڏنون، ۽ ان جي اخبار کي اشاعت ۾ معاون رھي۔ ھيءَ اخبار گرام سيوڪ پريس پاران ڇاپي وئي هئي، ۽ ايمرجينسي جي دوران حڪومت ھن تي پابندي لڳائي هئي۔ اڙيسا جي ٻين اڳواڻن، نباڪرشنا چوڌري، ھري ڪرشنا مھاتاب، منموھن چوڌري وغيرہ جي ھمران کي بہ  گرفتار ڪيو ويو هيو۔

19 آگسٽ 2012 جو ڪٽڪ ۾ مھارانا جي گھر ھڪ تقرير ھئي۔ جنھن ۾ اڙيسا جي مرڪزي يونيورسٽي جي  اعزاز ڊگري سان کيس نوازيو.  مھارانا  جي وفات 31 ڊسمبر 2012 کان 96 سال جي عمر ۾ ڪٽڪ، اڙيسا ۾ ٿي ۽ 2 جنوري 2013 ۾ ان جي تدفين ٿي هُئي۔ اڙيسا جي  اڳوڻِي گورنر  مرلي دھار چندرڪانت بھنڊارا، ۽ وزير اعليٰ  نوين پٽنايڪ جي مھارانا جي وفات تي غم جو اظھار ڪيو.

## حوالا

زمرو:1917ع جون پيدائشون
استحاضو

**استحاضو**
حيض ۽ نفاس کان علاوه عورتن کي اڳئين رستي کان جيڪا رت ايندي آهي ان کي استحاضو چوندا آهن، استحاضي مان مراد اھو خون آھي جيڪو نہ حيض جو خون آھي نہ نفاس جو پر ڪنھن بيماري جي ڪري ايندو آھي جيئن ڪا رڳ ڦاٽي پوي ۽ خون بند نہ ٿئي. 9 سالن تائين ڇوڪري ۽ 55 سالن کان وڌيڪ عمر جي عورت کي جيڪو خون اچي اھو استحاضو آھي. پر جي اھو گھاٽو ڳاڙهو يا ڪارتھو ھجي تہ حيض سمجھيو ويندو آھي. حمل واري عورت کي جيڪو خون اچي اھو بہ استحاضو آھي. ٽن ڏينھن ۽ ٽن راتين کان گھٽ جيڪو خون اچي اھو بہ استحاضو آھي. اھڙي طرح ڏھن ڏينھن ۽ ڏھن راتين کان وڌيڪَ جيڪو خون اچي اھو بہ استحاضو آھي. جنھن عورت جي حيض جي مدت عادت مطابق مقرر ھجي ۽ ان کي ان مقرر عادت کان زياده خون اچي تہ اھو وڌيڪ ڏينھن جو خون استحاضو ٿيندو پر اھو ان صورت ۾ جڏھن خون ڏھن ڏينھن کان وڌيڪ تائين جاري رھي. ڪنھن عورت کي ڏھ ڏينھن حيض اچي بند ٿي وڃي، وري پندرهن ڏينھن کان پھريان ٻيھر خون اچڻ لڳي تہ ھي خون استحاضي جو ھوندو، ان ڪري جو ٻن حيضن جي وچ ۾ پاڪائي جي گھٽ ۾ گھٽ مدت پندرهن ڏينھن آھي. چاليھ ڏينھن نفاس جو خون اچي بند ٿي وڃي۽ پندرهن ڏينھن کان گھٽ بند رھي وري ٻيھر خوڻ اچڻ لڳي تہ ھي ٻيو خون استحاضو آھي. ان ڪري جو نفاس بند ٿيڻ کان بعد حيض جي وچ ۾ گھٽ ۾ گھٽ پندرهن ڏينھن جي مدت ضروري آهي. ٻار پيدا ٿيڻ بعد ڪنھن عورت کي چاليھ ڏينھن کان وڌيڪَ خون آيو، ھاڻي جيڪڏھن ان عورت جو اھو پھريون ئي ٻار آھي ۽ عادت مقرر ناھي تہ چاليھ ڏينھن کان وڌيڪَ جيترو خون آيو اھو سڀ استحاضو آھي ۽ جيڪڏهن عادت مقرر آهي تہ ان مقرر عادت کان وڌيڪَ جيترا ڏينهن خون آيو اھو سڀ استحاضو آھي. سني اسلام ۾ استحاضي جي حالت ۾ نماز پڙھڻ ضروري آهي، قضا ڪرڻ جي اجازت ناھي ۽ نہ روزو ڇڏڻ جائز آھي. استحاضي جي حالت ۾ صحبت ڪرڻ جائز آهي. استحاضي واري عورت تي غسل فرض ڪونھي، صرف وضو سان پاڪائي حاصل ٿي ويندي آهي. ان حالت ۾ قرآن جي تلاوت ، مسجد ۾ داخل ٿيڻ وغيره جائز آھي. استحاضي واري عورت ھڪ وضو سان ڪيترن ئي وقتن جون نمازون نہ ٿي پڙھي سگھي. ھر نماز جي وقت تازو وضو ڪرڻ ضروري آهي.

## حوالا

## حوالا

زمرو:نماز
اوساط مفصل

**اوساط مفصل** قرآن ۾ سورة الطارق کان سورة البينة تائين سورتن کي اوساط مفصل چوندا آهن. سني اسلام ۾ حنفي فقہ ۾ ٽيپھريءَ ۽ سومھڻي جي نمازن ۾ انهن سورتن کي پڙهڻ مسنون سمجهيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:قرآن
ھڪ مثل

**ھڪ مثل** زوال جي وقت ھر شئي جو پاڇو اصلي ھوندو آھي. ان کان علاوه جڏھن ھر شئي جو پاڇو ان جي برابر ٿي وڃي تہ ان کي ھڪ مثل چوندا آهن.

## حوالا
ايام تشريق

**ايام تشريق** ذوالحج جي مھيني جي يارھين، ٻارھين ۽ تيرھين تاريخ کي ايام تشريق چوندا آهن. يوم عرفة (9 ذوالحج) ۽ يوم نحر (10 ذوالحج) ۽ ايام تشريق سميت انھن پنجن ڏينھن ۾ ھر فرض کان بعد جيڪا تڪبير پڙھي ويندي آهي ان کي تڪبير تشريق چوندا آهن.

## حوالا
تثويب

**تثويب** اذان ۽ اقامت جي وچ ۾ ماڻھن کي جماعت جي تياري لاء متوجھ ڪرڻ کي تثويب چئبو آهي. اھا تثويب عربي ٻولي ۾ يا ٻي ڪنھن ٻولي ۾ بہ ٿي سگهي ٿي. سني اسلام ۾  فقھاء متقدمين وٽ فجر جي نماز کانسواءِ ڪنھن بہ وقت تثويب جائز ناھي.

## حوالا
تحية المسجد

**تحية المسجد** اسلامي سني حنفي فقہ مطابق ھڪ نماز جو نالو آهي جيڪا  مسجد ۾ داخل ٿيڻ واري لاء پڙھڻ مسنون آھي. تحية المسجد ٻہ رڪعتون بہ پڙھي سگھجن ٿيون ۽ ٻن کان وڌيڪَ بہ ۽ جيڪڏهن ڪو ماڻھو مسجد ۾ داخل ٿيڻ بعد ڪو فرض يا واجب يا سنت پڙھي تہ اھا ئي تحية المسجد جي جڳھ تي ٿي ويندي آهي.

## حوالا
تحميد

**تحميد** رڪوع مان اٿڻ کان بعد قومہ جي حالت ۾ **ربنا لک الحمد** چوڻ کي تحميد چئبو آهي.

## حوالا
تشھد

**تشھد**:
قعده ۾ جيڪا دعا پڙھي ويندي آهي يعني **اتحیات لله** ان جي آخر ۾ جيئن تہ توحيد ۽ رسالت جي شاھدي بہ آهي ان ڪري ان کي تشھد چوندا آهن.حنفي ۽ حنبلي فقه ۽ عبادي فرقي مطابق تشھد ھيٺين ريت آھي جيڪو حضرت عبدالله بن مسعود جي بيان ڪيل روايت مطابق آھي:

مالڪي فقه مطابق نماز جو تشھد ھيٺين ريت ھوندو آھي جيڪو حضرت عمر بن خطاب رضه طرفان روايت ڪيل آهي:
  

شافعي فقه جي نماز ۾ تشھد ڪجهه مختلف طريقي سان پڙھندا آھن جيڪو حضرت عبدالله بن عباس رضه جو روايت ڪيل آهي ۽ ھيٺ ڏجي ٿو: 

شيعن جي جعفري فقه مطابق تشھد ھيٺين ريت پڙھيو ويندو آهي:
{{quote| 
جعفري فقه جي نماز ۾ تشھد جو ٻيو نمونو ھيٺين ريت آھي:

{{quote|

## حوالا
تعزيت

**تعزيت** ميت جي گھروارن ۽ عزيزن کي صبر ۽ شڪر جي تلقين ڪرڻ، دلجاءِ ۽ تسلي جا جملا چوڻ،  انھن سان ھمدردي ۽ غمگساري جو اظھار ڪري انھن جي ڏک کي جھڪو ڪرڻ ۽ ميت جي حق ۾ نجات ۽ ڇوٽڪاري جي دعا گھرڻ کي تعزيت چوندا آهن. تعزيت ڪنھن جي مرڻ تي ڏک جو اظھار ھوندو آھي.

## حوالا
تطوع

**تطوع ** (Volunteerily) اھو فعل جيڪو فرض ۽ واجب نہ ھجي بلڪہ ماڻھو پنھنجي دل جي خوشي سان ثواب جي خاطر ڪري. ان جي ڪرڻ جو ثواب آھي ۽ نہ ڪرڻ ۾ ڪو گناھ ڪانھي. تطوع کي مستحب، مندوب ۽ نفل بہ چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:انساني رويا
زمرو:عبادت
زمرو:ڪم
ايصالِ ثواب

**ايصالِ ثواب** اسلام ۾ پنھنجي نيڪ عملن ۽ بدني ۽ مالي عبادتن جو اجر ۽ ثواب ڪنھن ميت کي پھچائڻ يعني خدا کان اھا دعا ڪرڻ تہ منھنجي ھن عبادت يا نيڪ عمل جو اجر ۽ ثواب فلاڻي شخص کي پھچي، ان کي ايصال ثواب چوندا آهن. ايصالِ ثواب جي معنيَ آهي ثواب پھچائڻ ۽ اصطلاحن ان جي معني آهي تہ ماڻھو پنھنجا نيڪ عمل ۽ عبادتن جو اجر ۽ ثواب پنھنجي ڪنھن عزيز يا احسان ڪندڙ ميت کي پھچائڻ جي نيت ڪري. امام مالڪ جي مطابق صرف مالي عبادتن  جو ثواب ميت کي پھچي ٿو ۽ جسماني عبادتن جو ثواب نہ ٿو پھچي حنفي فقہ مطابق سڀ نفل عبادتون توڙي اھي مالي ھجن جيئن صدقو، خيرات ۽ قرباني، يا جسماني ھجن سڀني جو ثواب ميت تائين پھچي ٿو. ان مطابق نماز ۽ روزي جو ثواب پڻ ميت تائين پھچي ٿو ۽ اھو جائز آھي. ان جو طريقو اھو آھي تہ  عبادت کان فارغ ٿي اھو ماڻھو ايصالِ ثواب جي دعا گهرندو آھي. ايصالِ ثواب جي لاءِ ضروري ناھي تہ عبادت وقت اھڙي ڪا نيت ڪئي وڃي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زوھرس

**زوھرس** يوڪرائن ملڪ جو ھڪ شھر جو نالو آهي جيڪو ان جي دانيستڪ اوبلاسٽ 2013 ۾ ھن شھر جي آبادي 18553 ھئي. ھي شھر دانيستڪ خطي جي وچ-اوڀر ۾ جبلن جي پاسي ۾ ڪرئنڪا ندي جي اوڀر واري ڪپ تي 13.1 چورس ڪلوميٽرن جي پکيڙ تي واقع آهي. 1930 واري ڏھاڪي ۾ ھن شھر لڳ وادي ۾ ھڪ ڊيم ٺاھيو ويو جنھن ڀرسان ھڪ زوھرس جي نالي سان بجلي جو پلانٽ لڳايو ويو. اڳ ۾ اتي ھڪ ڳوٺ واقع ھيو جيڪو ان ٿرمل پاور پلانٽ لڳڻ بعد شھر جي شڪل اختيار ڪري ويو ۽ 1938ع ۾ ان کي سرڪاري طور تي شھر جو درجو ڏنو ويو.

## حوالا
جبيرو

**جبيرو** ڪاٺي جي ھڪ خاص استعمال جو نالو آهي.  اصل ۾ اھو ھر ان ڪاٺي کي چوندا آهن جيڪا ڀڳل ھڏي کي جوڙڻ لاء ٻڌي ويندي آهي.
اسلامي شريعت ۾ وضو جي مسئلن ۾ جبيرو مان مراد اھو پلستر جيڪو ھڏي کي جوڙڻ لاء چاڙھيو ويندو آهي ۽ زخم جي پٽي، پھو وغيره. جيڪڏهن جبيرو ڪنھن اھڙي عضوي تي آهي جنھن جو ڌوئڻ وضو ۾ فرض آهي تہ جبيرو ھجڻ جي صورت ۾ جبيري تي آلو ھٿ گھمائڻ يعني صرف مسح ڪري ڇڏڻ ڪافي آھي.

## حوالا
جنابت

**جنابت** جي معني لغت ۾ *پري ھٽڻ* آھي. اسلامي فقہ ۾ ان اصطلاح جو مطلب پليتي جي اھا حالت مراد آھي جنھن ۾ مرد يا عورت تي غسل فرض ھجي ۽ غسل جي حالت جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا ڪنھن طرح سان پوري ٿيڻ سان پيدا ٿي ھجي. اھڙي حالت ۾ ماڻهو کي پاڪائي ۽نماز کان پري رھڻو پوندو آهي ان ڪري ان کي جنابت چوندا آهن. جنابت جي اصل معنيَ آهي دوري ۽ بيگانگي. ان مان لفظ اجنبي نڪتل آهي. شرعي اصطلاح مطابق جنابت مان مراد اھا نجاست آھي جيڪا قضائي شھوت يا خواب ۾ مادو خارج ٿيڻ جي ڪري طاري ٿئي، ڇوتہ ان جي سبب ڪري ماڻهو طھارت کان بيگانو ٿي ويندو آهي. عبدالله بن مسعود، انس بن مالڪ، حسن بصري، ابراھيم نخئي، مطابق سورة النساء جي آيت نمبر 43 ۾ تيمم جي حڪم جي مفھوم مان راء قائم ڪئي تہ جنابت جي حالت ۾ مسجد ۾ وڃڻ نہ کپي.

## حوالا
حدث

**حدث** جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي: حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.

### حدث اڪبر
پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا  ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ احتلام (تڙ) پوڻ يا حيض، نفاس جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ غسل نہ ٿي سگھي تہ تيمم آھي.

### حدث اصغر

پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، استحاضي جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
ستر (اسلام)

**ستر** حنفي فقہ مطابق جسم جو اھو حصو جنھن کي ظاھر ڪرڻ شريعت ۾ حرام آھي ۽ لڪائڻ فرض آهي. ان کي ستر چوندا آهن. مرد جي لاءِ ستر دن کان گوڏن تائين آھي جنھن حصي کي لڪائڻ فرض آهي. گوڏو پڻ ستر ۾ شامل آھي. عورت لاء ستر منھن ھٿن ۽ پيرن کانسواءِ سڄو بدن آھي جنھن کي لڪائڻ فرض آهي.

## حوالا
سنت

**سنت** سني اسلام مطابق اھو فعل آهي جنھن کي نبي  جن يا پاڻ سڳورن جي اصحابين ڪيو ھجي. ان جا ٻہ قسم آهن: سنت مؤڪدہ ۽ سنت غير مؤڪدہ 

## سنت مؤڪدہ

اسني اسلام مطابق ھو فعل جنھن کي نبي  جن يا پاڻ سڳورن جي اصحابين ھميشه ڪيو ھجي ۽ عذر کانسواءِ ڪڏھن ترڪ نہ ڪيو ھجي پر ترڪ ڪرڻ واري کي ڪنھن بہ قسم جي تنبيهه نہ ڪئي ھجي. جيڪو ماڻھؤ ڪنھن عذر کانسواءِ ان کي ڇڏي ڏي ۽ ڇڏي ڏيڻ جي عادت وجھي اھو فاسق ۽ گنھگار آھي. ۽ نبي  جن جي شفاعت کان محروم آهي. پر جيڪڏهن اتفاق سان ڇڏجي وڃي ته ڪو ڏوھ ڪونھي.

## سنت غير مؤڪدہ

اھو فعل جنھن کي نبي  جن ڪيو ھجي يا اصحابين ڪيو ھجي ۽ ڪنھن عذر کانسواءِ بہ ڪڏھن ترڪ ڪري ڇڏيو ھجي. ان جي ڪرڻ وارو اجر ۽ ثواب جو حقدار آهي ۽ ڇڏڻ واري کي ڪوبه عذاب نہ ٿيندو. ان کي *واڌاري سنت* يا *عادت واري سنت* بہ چئبو آهي.

## حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
تيمم

**تيمم** جي لفظي معني آهي ارادو ڪرڻ ۽ فقہ جي اصطلاح ۾ تيمم جي معني آهي پاڻي نہ ھجڻ جي صورت ۾ پاڪ مٽي وغيره جي ذريعي نجاست حڪمي کان پاڪائي حاصل ڪرڻ آهي. تيمم وضو جي بجاءِ بہ ڪري سگهجي ٿو ۽ غسل جي بجاء بہ. قرآن ۾ فرمايو ويو آهي تہ:

تيمم عربي ٻولي جو لفظ آهي جنھن جي معني آهي قصد ڪرڻ. ان جو مطلب آهي تہ جڏهن پاڻي نہ ملي يا پاڻي جو استعمال ممڪن نہ ھجي تہ پاڪ مٽي جو قصد ڪجي. تيمم جي طريقن تي فقيھن ۾ اختلاف آهي. امام ابو حنيفہ، امام شافعي، امام مالڪ ۽ اڪثر فقيھن جي مذھب مطابق ان جو طريقو اھو آھي تہ ھڪ دفعو مٽي تي ھٿ ھڻي منھن تي ڦيرائجي ۽ پوء ٻيھر مٽي تي ھڻي ھٿن کان ٺوٺين جي اندرين پاسي تائين ڦيرائجي. اصحابين ۽ تابعين مان حضرت علي، عبدالله بن عمر، حسن بصري،. شعبي، ۽ سالم بن عبدالله ان طريقي جا قائل ھيا. ٻيو طريقو اھو آھي تہ مٽي ۾ ھٿ ھڪ دفعو لڳائي منھن تي ڦيرائڻ بعد ڪارائي تائين ھٿن کي ڦيرائجي. اھل حديث وارا ان ٻئي طريقي جا قائل آھن جيڪو عطاء، مڪحول، اوزاعي ۽ احمد بن حنبل جو مذھب آھي. تيمم لاء ضروري ناھي تہ رڳو زمين تي ھٿ لڳائجن، ان لاء ھر مٽي جي دز واري خشڪ زميني جزن واري چيز تي ھٿ ڦيرائي سگهجي ٿو. درحقيقت تيمم ماڻهن جي طھارت جي حس ۽ نماز قائم رکڻ لاءِ ھڪ اھم نفسياتي تدبير آھي.

## حوالا

زمرو:نماز
تھجد

250px|thumb
**تھجد** جي معني آهي ننڊ ڦٽائي اٿڻ، رات جي ڪجهہ حصي ۾ سمهڻ کان پوءِ اٿي جيڪا نماز پڙھي ويندي آهي ان کي تھجد جي نماز چوندا آهن. تھجد جو مسنون طريقو اھو ئي آھي تہ ماڻھو ننڊ ڪري ۽ اڌ رات گذرڻ کان پوءِ اٿي نماز پڙھي.

## تھجد جي نماز

تھجد جي نماز سنت آھي. نبي  اھا نماز ھميشہ پڙھندا ھيا ۽ اصحابين کي پڻ پڙھڻ جي دلچسپي ڏياريندا ھئا. قرآن ۾ فرمايو ويو آهي تہ:
 

حضرت سلمان فارسي جو بيان آهي تہ نبي  فرمايو تہ:

## تھجد جي نماز جو وقت

تھجد جو سنت مطابق وقت ھي آھي تہ سومهڻي جي نماز کان پوء ماڻھو سمهي پوي ۽ پوءِ اڌ رات کان بعد اٿي نماز پڙھي. نبي  جن ڪڏھن اڌ رات جو، ڪڏھن ان کان اول يا بعد ۾ ننڊ مان اٿندا ھئا ۽ آسمان ڏانهن نظر کڻي سورة آل عمران جون آخري رڪوع جون 190 کان 194 تائين آيتون پڙھندا ھيا ۽ وضو ۽ ڏندڻ ڪري نماز شروع ڪندا هئا.

## تھجد جي نماز ۾ رڪعتون

ھن نماز جي رڪعتن جو گهٽ ۾ گهٽ تعداد ٻہ آھي ۽ وڌ ۾ وڌ اٺن رڪعتن تائين نقل ٿيل آهي. نبي  جن جي اڪثر اھا ئي عادت مبارڪ ھوندي ھئي تہ ٻہ ٻہ رڪعتون ڪري اٺ رڪعتون پڙھندا ھيا.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:نماز
چنڊ گرهڻ

**چنڊ گرهڻ** تڏھن ٿيندو آهي جڏهن چنڊ ڌرتي جي بلڪل پٺيان گذرندو آھي ۽ ڌرتي سج ۽ چنڊ جي بلڪل وچ ۾ اچي ويندي آهي جنھن سان زمين جو پاڇو چنڊ تي پوندو آھي. جڏھن زمين سج جي اس کي چنڊ تي پھچڻ کان مڪمل روڪيندي آهي تہ اھو مڪمل چنڊ گرھڻ سڏبو آهي. ان وقت رڳو ڌرتي تي ڪرندڙ اس جي روشني چنڊ تي منعڪس ٿيندي آهي ۽ چنڊ تي اھڙي ڳاڙھاڻ نظر ايندي آهي جيئين زمين تي سج اڀرڻ يا سج لھڻ وقت نظر ايندي آهي. 

مڪمل چنڊ گرھڻ ۾ ان ڳاڙھاڻ جي ڪري انگريزي ۾ ان کي بلڊ مون (Blood Moon) يا قرمزي چنڊ پڻ چوندا آهن. سج گرھڻ زمين تي ڪن خاص ھنڌن کان چند منٽن تائين مس نظر ايندو آهي، ان جي برعڪس چنڊ گرھڻ زمين جي رات واري پاسي کان ھر ھنڌ ٻن ڪلاڪن تائين  نظر ايندو آهي. چنڊ گرهڻ ڏسڻ ۾ اکين کي نقصان نہ ٿيندو آهي ۽ سج گرھڻ وانگر ان کي ڏسڻ لاء ڪنھن اک جي بچاء واري اوزار جي ضرورت نہ پوندي آهي.

## حوالا
تراويح جي نماز

250px|thumb

**تراويح جي نماز**:
حنفي مذھب ۾ رمضان جي مهيني ۾ تراويح جي نماز مرد ۽ عورت ٻنھي لاء سنت مؤڪدہ آھي. البته مردن لاءِ تراويح جي جماعت بہ سنت آھي. ھن نماز ۾ ويھ رڪعتون ٿينديون آهن. اھل حديث واري مذھب ۾ اٺ رڪعتون پڙهيون وينديون آهن. حضرت عمر رضه ويھ رڪعتون جماعت سان پڙھڻ جو نظم قائم ڪيو ۽ پوء بعد وارن خلفاء راشدين بہ ويھ رڪعتون پڙهيون. تراويح نماز ۾ ٻن رڪعتن نماز تراويح سنت جي نيت ٻڌي نماز ساڳي طريقي سان ادا ڪبي آهي پر ھر چئن رڪعتن کان پوء چئن رڪعتن جي ادائگي جيترو وقت ويھي  پوءِ وري وڌيڪ ٻن رڪعتن جي نماز شروع ڪبي آهي. ھن نماز جو وقت سومھڻي جي نماز کان بعد فجر کان پھريان تائين ھوندو آھي. حديث ۾ تراويح جي نماز جي وڏي فضيلت بيان ڪيل آهي. نبي  جن جو ارشاد آهي ته:

## حوالا
زمرو:رمضان
زمرو:نماز
چاشت جي نماز

250px|thumb

**چاشت جي نماز**: مستحب آهي. جڏھن سج چڱي طرح نڪري ايندو آهي ۽ روشني سٺي پکڙجي ويندي آهي تہ چاشت جو وقت شروع ٿي ويندو آهي ۽ زوال کان پھريان تائين باقي رھندو آھي. ان وقت ۾ ماڻھو کي اختيار آھي تہ چاھي چار رڪعتون نفل ادا ڪري يا چئن کان وڌيڪَ ادا ڪري. نبي  جن چار رڪعتون بہ پڙھيون آھن ۽ چئن کان مٿي بہ پڙھيون آھن. حنفي مذھب ۾ چاشت جي نماز جي نيت ھيٺين ريت ڪبي آهي:

## حوالا
نماز تسبيح

250px|thumb

** نماز تسبيح** يا **تسبيح نماز** کي نماز تسبيح ان ڪري چوندا آهن تہ ان جي ھر رڪعت ۾ پنجھتر ڀيرا ھي تسبيح پڙھي ويندي آهي:

نماز تسبيح پڙهڻ مستحب آهي ۽ حديثن ۾ ان جو وڏو ثواب ۽ اجر ٻڌايو ويو آهي. نبي  جن ان جون چار رڪعتون پڙهيون آهن. چارئي رڪعتون ھڪ ئي سلام سان پڙھڻ بھتر سمجهيو وڃي ٿو پر ٻہ ٻہ رڪعتون پڻ پڙھي سگھجن ٿيون. ھن نماز جو طريقو ايئن آھي تہ چار رڪعتن جي نيت ڪري ھٿ ٻڌي ثنا کان بعد 15 ڀيرا تسبيح پڙھي، پوء تعوذ ۽ تسميہ، سورة فاتحہ ۽ قرآن جي ٻيون آيتون پڙهي پڙھي 10 دفعا مٿين تسبيح پڙھي، پوء رڪوع ۾ رڪوع جي تسبيح کان پوء 10 ڀيرا مٿين تسبيح پڙھي، وري رڪوع کان اٿي تسبيح ۽ تمحيد کان پوءِ قومي ۾ 10 ڀيرا مٿئين تسبيح پڙھي، پوء سجدي ۾ سجدي واري تسبيح بعد مٿئين تسبيح 10 دفعا پڙھي، پوء جلسي ۾ مٿئين تسبيح 10 دفعا پڙھي ٻيھر سجدي ۾ سجدي واري تسبيح کان بعد مٿئين تسبيح 10 دفعا پڙھي ھڪ رڪعت مڪمل ڪبي آهي. اھڙي طرح چئن رڪعتن ۾ 300 دفعا مٿئين تسبيح پڙھي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:نماز
فطرو

**فطرو** يا **صدقه فطر**   ھڪ قسم جو صدقو آهي جيڪو ھر خوشحال مسلمان عيدالفطر جي نماز کان پھريان ادا ڪندو آهي. فطرو ھر اھڙي مسلمان ٿي واجب آهي جنهن وٽ ايترو مال ھجي جيڪو ان جي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪَ ھجي. توڻي ان تي زڪوات واجب ٿيندي ھجي يا نہ ٿيندي ھجي. فطري واجب ٿيڻ لاء وري اھو شرط بہ ناھي تہ ان مال کي ھڪ سال ٿي ويو ھجي ۽ نہ اھو شرط آھي تہ مال وارو عاقل ھجي جيڪڏهن خوشحال آهي ته ھي ٻارن ۽ چرين تي پڻ واجب آهي.

## حوالا
ماکي جو مانارو

**ماکي جو مانارو** (انگريزي:Honeybee nest/Beehive) ماکي جون مکيون جوڙينديون آهن جنهن ۾ ماکي جي رس به هوندي آهي. رس جوڙڻ وقت ماناري کي گهيريل هونديون آهن. سنڌ ۾ ماکي جون مکيون وڻن، جهنگن، لوڙهڻ ۽ ديوارن تي ويهي مانارو ٺاهينديون آهن جنهن ۾ ماکي جي رس به هوندي آهي

## حوالا

زمرو:جيت
نماز ڪسوف

250px|thumb
**نماز ڪسوف** اھڙي نماز جو نالو آهي جيڪا سج گرھڻ ڏسڻ سان پڙھي ويندي آهي. لفظ ڪسوف جي معني آهي سج گرھڻ. اھا نماز سنت آھي جيڪا ڪل ٻہ رڪعتن جي ھوندي آھي. باجماعت پڙھڻ سنت آھي پر ان لاءِ اذان ۽ اقامت نہ ٿيندي آهي. ماڻھن کي گڏ ڪرڻ جا ٻيا طريقا استعمال ڪيا ويندا آهن. ھن نماز ۾ سورة البقرہ يا سورة آل عمران جھڙيون ڊگهيون سورتون پڙھڻ، وڏا رڪوع ۽ وڏا سجدا سنت آھي. نماز بعد امام دعائن ۾ مشغول ٿي ويندو آهي. گرھڻ ختم ٿيڻ سان دعا بہ ختم ٿيندي آهي. جيڪڏهن گرھڻ ختم ٿيڻ کان اڳ ڪنھن ٻي نماز جو وقت ٿيندو آهي تہ دعا کي ڇڏي اھا نماز شروع ڪبي آهي.

## حوالا

زمرو:نماز
مهپارا

**ماهہ پارا** / **مهپارا** () سنڌي فلمي اداڪارا هُئي. هيءَ حيدرآباد، سنڌ ۾ پيدا ٿي هئي. هن پنهنجي فلمي ڪيريئر جي شروعات 1968 ۾ سنڌي سنيما (سولي وڊ) فلم شهرو فيروز سان ڪيو هيو. هيءَ 1960 جي ڏهاڪو ۾ سنڌي، پنجابي ۽ اردو فلمن جي مشهور اداڪار هُئي. مهپارا مشتاق چنگيزي سان گڏجي  هيروئن طور ڪيترين ئي فلمن ۾ ڪم ڪيو.
وفات. 
سنڌي فلمن جي هيءَ اداڪارا 13 جون 2020 ۾ دم ڌڻي حوالي ڪيو، هن وقت هوءَ حيدرآباد ۾ آسودءِ خاڪ آهي.

## شروعاتي زندگي
مهپارہ جو جنم سنڌ جي شهر حيدرآباد ۾ ٿيو هيو.

## ذاتي زندگي
مهپارہ اقبال يوسف سان پرڻو ڪيو هيو، اقبال يوسف سان سندس شادي ٿيڻ کان تُرت ئي پوءِ هن فلم صنعنت (فلم انڊسٽري) ڇڏي ڏني هئي، سندس مُڙش 1999 ۾ فوت ٿي ويو هيو. پنهنجي مُڙس جي موت کانپوءِ هن پاڻ کي فلم انڊسٽري جي ساٿين سان رابطا جوڙيا ۽ مقامي پريس ۽ اشتهارن ۾ ڪم ڪيائين.

## ڪيريئر
هن کي فلم ۾ شيخ حسن متعارف ڪرايو هيو ۽ هن جي پهرئين فلم 1968 ۾ شهرو فيروز هُئي، جنهن ۾ هن هيروئن جو ڪردار نڀايو هيو. جنهنکانپوءِ هن سنڌي سينيما (سولي ووڊ) جي ڪيترن ئي فلمن ۾ ڪم ڪيو. مهپارا  پاڪستاني فلمي صنعت ۾ پڻ قدم رکيو، جنهن کي لالي ووڊ جي نالو سان سڏيو ويندو آهي، ان کان اڳ سنڌي  فلمن ۾ هيروئن هُئي جنهن کي ساليووڊ (سوليوڊ يا سنڌي سينيما) سڏيو ويندو آهي. هن سنڌي فلم شهرو فيروز ۾ هيروئن جو مرڪزي ڪردار نڀايو، جنهن جي هدايتڪاري خادم بلوچ ۽ شيخ حسن ڪئي هئي. سنڌي سينيما جي فلم چانڊوڪي هن جي اڳئين فلم هُئي جيڪا 1969 ۾ ريليز ٿي هُئي، ۽ هيءَ ان فلم ۾ مشتاق چنگيزي سان گڏ هيروئن هُئي. سال 1960 جي ڏهاڪو ۾ اردو فلم انڊسٽري ڪيتريون ئي نيون فلمون تيار ڪري رهي هُئي ۽ هر فلمي صنعت جو اسٽار پاڪستاني فلم ڊائريڪٽرز سان گڏ اردو فلم انڊسٽري ۾ ڪم ڪرڻ جو ارادو رکندو هيو. مهپارا کي فلم شمع پروانا ۾ هڪ ڪردار مليو هيو، هيءَ فلم ڪراچي ۾ ٺاهي وئي هئي، ۽ نواب احمد ان فلم جهو هدايتڪار هيو. پنجابي سنيما ۾ مهپارا جي پهرئين فلم اصغرہ هُئي، هيءَ فلم 1971 ۾ جاري (ريليز) ٿي هئي ۽ ان جي هدايتڪاري خالد سعيد ڪئي هُئي. سال 1971 مهپارا جي لاءِ بهترين سال هيو جنهن ۾ هن سنڌي فلم ليليٰ مجنون ۾ ڪم ڪيو هيو، جنهن جي هدايت ڪاري ايس اي گفار ڪئي هُئي. سندس ٻئي فلم  1971 ۾ فلم آنسو هُئي، انهيءَ سال هن جي فلم اڪ سپيرا پڻ ريليز ٿي هُئي.

## فلموگرافي
*مهپارا جي مشهور سنڌي فلمن ۾ شهرو فيروز 1968، چانڊوڪي 1969، ليليٰ مجنون 1971 ۽ ٻيون هيون
*هن جي اردو فلمن ۾ شمع پارا، روڊ ٽو سوات جيڪا 1970 ۾ جاري (رليز) ٿي هُئي، روٺا نہ ڪرو 1971، آنسو 1971، اڪ سپيرا 1971، هل اسٽيشن 1972 هيون. 
*هن جي پشتو فلم يوسف خان شير بانو هُئي جيڪا 1970 ۾ رليز ٿي هُئي. 
*پنجابي فلمن ۾ شير پوتر 1971، اصغرا 1971، يار بادشاهہ 1971، ڪاسو 1972 هيون.

## حوالا

## ٻاهِريان ڳَنڍِڻا
*پاڪستاني فلم اسٽار Mahpara Then And Now 2018
*ماهپارا انٽرويو
زمرو:سنڌي سينيما ۾ ناٽڪڻيون
ڳوٺ دين محمد انڙ

**دين محمد انڙ** (انگريزي: Din Muhammad Unar) تعلقي مٽياريءَ جي ديھ سپڪي  ۽ يونين ڪائونسل موسيٰ کٽياڻ جو هڪ ڳوٺ آهي. هي ڳوٺ تعلقي مٽياري ۽ تعلقي حيدرآباد (ٻهراڙي) جي سنگم تي آباد آهي. هي ڳوٺ ٽنڊي ڄام کان اٽڪل 10 ڪلوميٽر اتر ۾ ۽ ڳوٺ الهڏني ساند کان اٽڪل 5 ڪلوميٽر اوڀر ۾ واقع آهي. هن ڳوٺ کان هڪ پراڻو رستو ڳوٺ محمد عارف کٽياڻ وڃي ٿو. هن ترقي يافته دور ۾ به هي رستو اڃا ڪچو آهي. هن ڳوٺ ۾ فقط انڙ ذات وارا ماڻهو رهن ٿا. هي ڳوٺ ٽنڊي ڄام کان شاهپور درپور ويندڙ پڪي رستي جي ڀر ۾ قائم ٿيل آهي. ڳوٺ جا اڪثر رهواسي پير پاڳاري جا حر مجاهد آهن. 1971ع ۾ پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ ٿيل جنگ ۾ هتان جي ٻن حر مجاهدن مرحوم يار محمد انڙ ۽ محمد يعقوب انڙ پير پاڳاري جي سڏ تي کوکراپار واري سرحد تي پاڪستاني فوج سان گڏجي جنگ ۾ حصو ورتو. هتان جو بزرگ محمد انڙ پنهنجي سخاوت سبب سڄي سنڌ ۾ مشهور هو. ڳوٺ کان ٿوري ئي مفاصلي تي ڳوٺ واحد ڏني انڙ ۾ سنڌ جي مشهور حڪيم پير حاجن شاه جو دواخانو هو. هن حڪيم وٽ پري پري کان مريض علاج لاءِ ايندا هئا. انهن مان اڪثر مريض حڪيم صاحب کان دوا وٺي محمد انڙ وٽ اچي ماني کائيندا هئا. محمد انڙ کي ماڻهو ”محمد ٻوڙو“ ڪوٺيندا هئا ڇاڪاڻ جو هو ڪنن کان ٻوڙو هو. هن 1960ع ڌاري وفات ڪئي.

هن ڳوٺ جو چڱو مڙس پير بخش انڙ پنهنجي علائقي جو هڪ مشهور سماجي ڪارڪن ۽ والي بال جو بهترين رانديگر هو. مهراڻ يونيورسٽيءَ جو پروفيسر مختيار علي انڙ ۽ مشهور ليکڪ عنايت انڙ به هن ڳوٺ سان واسطو رکن ٿا. عنايت انڙ جو ڪتاب ”اکر اکر اسرار“ سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري پاران 2018ع ۾ ڇپايو ويو آهي،. هي ڪتاب مشهور صوفي شاعر محمد فقير کٽياڻ جي شاعريءَ تي لکيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
قصر نماز

250px|thumb
**قصر نماز** سفر جي نماز آھي جيڪي مسافرن لاء آھي. مسافرن کي شريعت اھا سھولت ڏني آھي تہ ھو سفر ۾ نماز مختصر ڪري يعني چار رڪعتن مان ٻہ رڪعتون ڪري پڙھي. قرآن فرمائي ٿو ته:

پنھنجي آباديءَ کان نڪرڻ کان بعد مسافر لاءِ نماز قصر پڙھڻ واجب آهي جيڪڏھن پوري نماز پڙھندو تہ گنھگار ٿيندو. حضرت عبدالله بن عمر بيان ڪيو ته:

جڏھن ڪو مسافر ڪنھن اھڙي جڳھ جو سفر ڪرڻ لاء نڪري جيڪو سندس گھر کان ٽن ڏينھن جي مفاصلي تي ھجي تہ ان تي قصر واجب آهي. حنفي فقه مطابق ٽن ڏينھن جو مفاصلو اٽڪل ڇٽيھ ميل آهي. جيڪڏهن ڪو ماڻھو وچٿري چال سان روزانو صبح کان زوال تائين ھلي تہ ھو ٽن ڏينھن ۾ 36 ميلن کان وڌيڪَ ھلي نہ سگھندو. تنھنڪري ان فاصلي جي سفر ۾ پوء ڀلي سواري سان چند ڪلاڪن ۾ طئي ٿي پر قصر نماز پڙھي. فاصلي تي فقيھن جي راء مختلف آھي.قصر نماز لاءِ گھٽ ۾ گھٽ 9 ميل ۽ وڌ ۾ وڌ 48 ميل جو فاصلو مقرر ڪيو ويو آهي. حنفي فقه مطابق مسافر جيستائين پنھنجي اصل وطن نہ پھچي باقاعده قصر ڪندو رھي. پر 15 ڏينھن يا ان کا وڌيڪ قيام جو ارادو ھجي تہ اھا جاء ان جو وطن اقامت ٿي پوندي ۽ وطن اقامت ۾ پوري نماز پڙھبي آھي پوء ڀلي کڻي پندرهن ڏينھن کان اڳ ئي روانو ڇونه ٿئي. سفر م فرض سان گڏ سنت بہ پڙھجي ان ڳالھ تي اختلاف آھن. نبي  جي عمل مان اھو ثابت آھي تہ پاڻ سفر ۾ فجر جي سنت ۽ عشاء جو وتر پڙھندا ھيا ۽ باقي وقتن جي نماز م صرف فرض پڙھندا ھيا ۽ سنتون پڙھڻ ثابت ناھن. باقي نفل نماز جو جتي موقعو ملندو ھيو پڙھي وٺندا ھيا ايستائين جو سواري تي ويھڻ واري حالت ۾ بہ پڙھندا ھيا. عبدالله بن عمر ماڻھن کي فجر جي سنت کان سواءِ ٻيون سنتون پڙھڻ کان منع ڪيو آهي.جڏھن تہ عالم ترڪ ۽ فعل ٻنھي کي جائز قرار ڏين ٿا ۽ ان کي بندي جي اختيار تي ڇڏين ٿا. حنفيه جي مذھب مطابق مسافر جڏھن رستو طئي ڪري تہ سنتون نہ پڙھڻ افضل آهي ۽ جيڪڏهن ڪنھن جاء تي منزل ڪري تہ ۽ اطمينان حاصل ٿئي تہ پڙھڻ افضل آهي. جنھن سفر م قصر ڪري سگھجي ٿو تہ ان لاء ابن عمر، ابن مسعود ۽ عطاء فتوا ڏئي اھو شرط لڳايو آھي تہ اھو سفر الله جي راھ ۾  ھجي جيئن جھاد، حج، عمرو، طلب علم وغيره. امام شافعي ۽ امام احمد مطابق سفر اھڙي مقصد لاء ھجي جيڪو شرعن جائز ھجي ۽ اھڙو سفر جيڪو حرام ۽ ناجائز مقصد لاءِ ھجي ان ۾ قصر جائز ناھي. حنفيه فقه مطابق قصر ھر سفر ۾ ڪري سگھجي ٿو ۽ جيستائين ان جي نوعيت جو سوال آهي تہ اھا خود ثواب يا عتاب جي مستحق ٿي سگھي ٿي ۽ قصر جي اجازت سان ان تي ڪوبه فرق نہ ٿو پئي. امام شافعي مطابق سفر ۾ قصر ڪرڻ لازمي ناھي بلڪه اھا اجازت آهي پوء جيڪو چاھي فائدو وٺي يا پوري نماز پڙھي. امام شافعي اھڙي طرح سفر ۾ قصر ڪرڻ کي افضل ۽ ترڪ قصر کي ترڪ اوله قرار ڏنو آهي. امام احمد مطابق سفر ۾ قصر ڪرڻ واجب تہ ناھي پر ان کي ترڪ ڪرڻ مڪروہ آهي. امام حنيفه مطابق قصر ڪرڻ واجب آهي ۽ ساڳي راء امام مالڪ جي پڻ آھي. حديث ۾ ثابت آھي تہ حضور  جن ھميشه سفر ۾ قصر ڪيو.

## امن ۾ سفر
امن جي زماني ۾ سفر ۾ قصر اھو آھي تہ جن وقتن جي نماز ۾  چار رڪعتون فرض آھن ان ۾ ٻہ رڪعتون پڙھيون وڃن.

## جنگ جي حالت ۾ سفر
حالت جنگ ۾ قصر جي ڪا بہ حد ڪانه آهي. جنگي حالتون جھڙي طرح بہ اجازت ڏين ان طرح نماز پڙھي ويندي. جماعت جو موقعو ھجي تہ جماعت سان نہ تہ فردن فردن ئي سھي. قبلي ڏي رک نہ ھجي تہ جاڏي بہ رخ ھجي،. سواري تي ويٺي ۽ ھلندي پڻ پڙھي سگھجي ٿي. رڪوع ۽ سجدو ممڪن نہ ھجي تہ اشارو بہ ڪافي آھي. ضرورت پوڻ تي نماز جي حالت م گھمي بہ سگھجي ٿو. ڪپڙن تي رت لڳل ھجي تہ پوء بہ فرق نہ ٿو پوي. انھن سڀني آسانين باوجود جيڪڏھن خطري واري حالت ۾ نماز نہ پڙھي سگھجي تہ ان کي مجبورن بعد ۾ پڙهي سگھجي ٿو جيئن جنگ خندق جي موقعي تي ڪيو ويو ھو.

## حوالا
عيادت

**عيادت** يا **طبع پرسي** مريض کان پڇڻ لاء وڃڻ ۽ ان جو حال معلوم ڪرڻ کي چئبو آهي. اسلام ۾ حنفي فقہ مطابق مريض جي عيادت  ڪرڻ ھڪ مستحب عمل آهي.. جنھن مريض جو ڪو رشتيدار نہ ھجي جيڪو ان جي سار سنڀال لھي سگهي تہ اھڙي مريض جي خدمت مسلمانن تي فرض ڪفايہ آھي. محمد  جن عيادت جو وڏو خيال رکندا ھئا ۽ غير مسلمانن جي عيادت لاء پڻ ويندا ھئا ھڪ حديث ۾ رسول  جن عيادت جي فضيلت ھيٺين طرح ٻڌائي:

حضرت عبدالله بن عباس مطابق: " بيمار وٽ گهڻي دير تائين نہ ويھڻ ۽ گوڙ نہ ڪرڻ سنت آهي."

## حوالا
تنوير جوڻيجو

**تنوير جوڻيجو** (انگريزي: Tanveer Junejo؛ جنم: 06 فيبروري 1954ع) سنڌي ٻوليءَ جي ناليواري ڪهاڻيڪاره، شاعره، سنڌيڪار ۽ محقق آهي. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ جي سماجيات واري شعبي جي پروفيسر ۽ چيئرپرسن طور پنهنجون خدمتون سرانجام ڏنيون.

## '''ننڍپڻ ۽ تعليم'''
تنوير جوڻيجو 06 فيبروري 1954ع تي ٿر جي مشهور شهر مٺيءَ ۾ اکيون کوليون. سندس والد جو نالو صلاح الدين جوڻيجو هو. پاڻ 1973ع ۾ سماجيات جي شعبي ۾ ماسٽر ڊگري حاصل ڪئي.

## '''نوڪري ۽ ادبي ڪاوشون'''
تنوير جوڻيجو پنهنجي پروفيشنل زندگيءَ جي ابتدا 1973ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ اسٽوڊنٽ ويلفيئر آفيسر طور ڪئي. 1974ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي سماجيات (سوشالاجي) شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿي. سڄي ڄمار انهيءَ شعبي سان سلهاڙيل رهي. نوڪريءَ دوران ساڳئي ئي شعبي ۾ ڊاڪٽريٽ جي سند حاصل ڪيائين. آخر ۾ هن شعبي جي پروفيسر ۽ چيئرپرسن طور رٽائر ڪيائين.

تنوير جوڻيجو ادبي دنيا ۾ پنهنجو هڪ خاص مقام رکي ٿي. هن هيٺيان ڪتاب لکيا آهن:

* امرت منجھ ڪڙاڻ (ڪهاڻيون)، 1978ع
* عيبن هاڻي (ڪهاڻيون)، 1981ع
* ٻارن لاءِ چونڊ ڪهاڻيون (ترجمو) 1985ع
* ڌمڪ ڌم (ٻارن جا گيت ـــ ترجمو)
* قديم آثارن وارا ماڳ (تحقيق) 1986ع
* سماجيات جا اصول (تدريس) 1981ع 
* سماجيات جي لغت
* عورت، سماج ۽ ڏاڍ، 2004ع

تنوير جوڻيجو ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي مختلف پروگرامن ۾ هڪ ميزبان ۽ ليکڪا طور حصو ورتو.

## حوالا
نماز جنازو

**جنازي جي نماز** اسلام ۾ فرض ڪفايه آھي. ھن نماز جا ٻہ فرض ھوندا آھن: 
# چار دفعا الله اڪبر چوڻ. 
# قيام ڪرڻ.
ھر تڪبير ھڪ رڪعت جي جڳھ تي آھي. ڪنھن عذر کانسواءِ ويھي نماز پڙهڻ جائز ناھي. جنازي جي نماز جون ٽي سنتون آهن:
#خدا جو حمد يا ثنا ڪرڻ.
#نبي  تي درود موڪلڻ.
# ميت لاء دعا ڪرڻ.

ھڪ کان وڌيڪَ جنازن جون علحده جنازي نمازون پڙھي سگھجن ٿيون ۽ سڀني جي ھڪ جنازي نماز پڻ ٿي سگھي ٿي. نماز وقت ميت جو مٿو اتر طرف ۽ پير ڏکڻ طرف رکبا آهن. سني حنفي مذھب مطابق ھي نماز ٽھڪ ڏئي کلڻ سان فاسد نہ ٿيندي آهي. مرد جي پاسي م عورت جي بيھڻ سان بہ فاسد نہ ٿيندي آهي. حنفي مذھب مطابق نماز شروع ٿيڻ کان پوء امام جي نئين تڪبير چوڻ وقت شامل ٿبو جيڪا تڪبير تحريمه ٿي ويندي آهي . امام جي سلام ورائڻ وقت اھو شامل ٿيندڙ باقي تڪبيرون چئي سلام ورائيندو آھي.
زمرو:نماز
استلام

**استلام** جي لغوي معنيَ آهي ھٿ لاھڻ يا چمي ڏيڻ. اصطلاح ۾ ان لفظ مان مراد آھي حجر اسود کي چمي ڏيڻ ۽ رڪن يماني کي ھٿ لائڻ. طواف جي ھر چڪر شروع ڪرڻ وقت ۽ ھر طواف جي پوري ٿيڻ تي حجر اسود جو استلام ڪرڻ سنت آهي ۽ رڪن يماني جو استلام مستحب آهي.

## حوالا

## حوالا
ڪلپنا پوٽواري

**ڪلپنا پوٽواري** () آسام کان هڪ هندستاني پلي بيڪ ڳائڻي ۽ لوڪ راڳي آهي. هيءَ 30 ٻولين ۾ گانا ڳائيندي آهي. اين ڊي ٽي وي اميجن تي ريئلٽي شو جونون - ڪچھ ڪر ديکي ڪا (2008) ۾ هن حصو ورتو هيو. جيتوڻيڪ هن وٽ انيڪ لوڪ ۽ مقبول گانا آهن، پر ڀوڄ پوري موسيقي سندس سڀ کان وڌيڪ سرشار آهي.

## شروعاتي زندگي ۽ پس منظر
پٽواري 27 آڪٽوبر 1978 تي آسام جي بارپيٽا ضلعي ۾ جنم ورتو هيو. سال 1996 ۾ ڪاٽن ڪاليج، آسام ۽ وشاراد کان هندستاني ڪلاسيڪل ميوزڪ، لکنئو کان انگريزي ادب ۾ گريجوئيٽ، پوٽواريءَ 4 سال جي ڄمار ۾ عوامي سطح تي پرفارم ڪرڻ شروع ڪيو. کيس ڪامروپيا ۽ گول پوريا آساميائي لوڪ راڳ جي تربيت پنهنجي پيءٌ سري بپن پوٽواري ڏني هُئي، جيڪو پاڻ هڪ لوڪ فنڪار (ڳائڻو) آهي، پٽووري کي ڀٽڪنڊي ميوزڪ انسٽي ٽيوٽ يونيورسٽي لکنئو کان هندستاني ڪلاسيڪي راڳ ۾ سنگيت وشاراد جي سِکيا پڻ ملي آهي. هيءَ ڀوجپوري لوڪ ميوزڪ جي انيڪ طرزَ ڳائيندي آهي، جن ۾ پوروي، پاچرا، ڪجري، سوهر، وواهہ گيت، چيتا، ۽ نوٽنڪي شامل آهن. ڀيکاري ٺاڪر جي ڪم تي پوٽواري گهڻو گهٽ ڪم ڪيو آهي ۽ ان جي زندگي ۽ ڪم جي ياد ڏيارڻ جي لاءِ هڪ البم جاري (رليز) ڪيو اٿائين.

## ڪيريئر
پوٽواري پهرئين ڀوڄپوري ڳائڻي آهي جنهن کاڊي برها روايت جي آڳاٽي روايت کي بين الاقوامي پلٽيفارم تي پيش ڪيو آهي. 2013 ۾، پوٽواري بامٻائي (هاڻي ممبئي يا بمبئي) ۾ هڪ دستاويزي فلم، بيديا ۾ اچي فن جو ڏيکاءٌ (مظاهرو) ڪيو. 8 ڊسمبر 2013 تي اها دستاويزي فلم ريليز ٿي هُئي، اها مهاجر ڪارڪن ۽ ان جي موسيقي جي عينڪ سان ممبئي تي نظر وڌي هئي. هندستاني يوم آمد جي موقعي تي وزارت ثقافتي معاملن طرفان پيش ڪيل چار لاطيني امريڪي ملڪن ۾ 15 ڏينهن جي دوري تي پرفارم ڪرڻ جي لاءِ کيس دعوت ملي هُئي. پوٽواري ڇپريا پوروي انداز ۾ ريڪارڊنگ ۽ گانا ڳائيندڙ پهرئين زائفان ڳائڻي آهي. پنهنجي ڪم جي پيشڪش کان اڳ، پوروي هڪ مرد سانڍيل هئي.

## سياسي ڪيريئر
جولاءِ 2018 ۾ پوٽواري پٽنا ۾ پنهنجي صدر امت شاهہ ۽ بهار جي نائب وزير اعليٰ سشيل ڪمار مودي جي موجودگيءَ ۾ ڀارتيا جنتا پارٽي (بي جي پي) ۾ شموليت اختيار ڪئي.

## حوالا

## ٻاهِريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:1978ع جون پيدائشون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون هندستاني استري ڳائڻيون
زمرو:هندستاني لوڪ راڳي
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:جيوت ماڻهو
تلبيه

**تلبيہ** ھڪ دعا جو نالو آهي جيڪا حرم جي زيارت ڪرڻ وارا لڳاتار پڙھندا آھن. ھر ھيٺاھين تي لھندي ۽ مٿاھين تي چڙھندي خاص دعا گهري ويندي آهي. ھر فرض نماز کان فارغ ٿيندي، ھر نئين قافلي سان ملاقات جي وقت ۽ ھر صبح ۽ شام، مطلب تہ حج ۾ لڳاتار ان دعا جو ورد رھندو آھي. تلبيہ جا لفظ ھيٺ ڏجن ٿا:

## حوالا
تمتع

**تمتع** ھڪ قرآني اصطلاح آھي. ان جي لغوي معنيَ آهي فائدو حاصل ڪرڻ. "حج تمتع" جو مطلب اھا آھي تہ حاجي حج ۽ عمرو گڏ ڪري، ليڪن اھڙي طرح جو ٻنھي جو الڳ الڳ احرام ٻڌي ۽ عمرو ڪرڻ کان پوءِ احرام کولي انھن سڀني شين منجهان فائدو وٺي سگھي ٿو جيڪي احرام جي حالت ۾ منع ٿي ويون ھيون ۽ پوء حج جو احرام ٻڌي رڪن ادا ڪري. جيئن تہ اھڙي طرح عمري ۽ حج جي وچ ۾ ڪجهہ وقت لاء احرام کولي حلال ٿيڻ جو فائدو حاصل ڪرڻ جو موقعو ملي وڃي ٿو. ان ڪري ان کي تمتع حج چون ٿا ۽ اھڙي شخص کي متمتع چوندا آهن.
تمتع جو لفظ هن کان علاوه بہ آيو آهي. شيعن ۾ متعہ جو تصور انهي لفظ کان مشتق آهي.

## حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:حج
تمليڪ

**تمليڪ** جي معني آھي مالڪ ٿيڻ وارو حق. زڪوات جي ادائيگي صحيح ٿيڻ جو ھڪ شرط اھو بہ آھي تہ زڪوات جو مال جنھن جي حوالي ڪيو وڃي ان کي مالڪ بڻائي ڇڏي تہ اھو جيئن چاھي ان کي خرچ ڪري.

## حوالا
رمل

**رمل**: طواف جي پھرين ٽن چڪرن ۾ ڪلھا لوڏيندي تيز تيز ھلڻ کي رمل چوندا آهن. نبي  جن 7 ھجري ۾ اصحابين سان گڏ عمرو ادا ڪرڻ جي ارادي سان مڪي شريف ويا تہ اتي جي ماڻھن پاڻ ۾ چيو تہ ھنن جو ڪھڙو تہ حال ٿي ويو آهي! دراصل مديني جي آبھوا جي خرابي  جو اثر ھو ۽ سڀئي ڪمزور ٿي ويا هئا. جڏھن نبي ڪريم   جن کي ان ڳالهه ٻولهه جي خبر پئي تہ پاڻ  جن حڪم ڏنو ته طواف جي پھرين ٽن چڪرن ۾ ماڻھو رمل ڪن، يعني تيز چال سان ھلن، ۽ قوت ۽ طاقت جو مظاهرو ڪن.

## حوالا
سعي

**سعي** لغت ۾ سعي جي معني آهي چڱي طرح ھلڻ، ڊڪڻ يا ڪوشش ڪرڻ. اصطلاح ۾ سعي مان مراد حج جو اھو عمل آهي جنھن ۾ حرم جي زيارت ڪرڻ وارو صفا ۽ مروہ نالي ٻن ٽڪرين جي وچ ۾ ڊوڙندو آهي. اڄ ڪلھ انھن ٻنھي ٽڪرين جا معمولي نشان باقي آھن. صفا ۽ مروہ جي وچ ۾ سعي واجب آهي.

## حوالا
صاع

**صاع** کي سنڌي ۾ ٽويو چوندا آهن. اھو ھڪ وزن جو ماپو آھي ۽ ميٽرڪ سسٽم کان اڳ واري سيرن واري تور جو ايڪو آھي. ھڪ صاع برابر ٻن سيرن جي آھي . ميٽرڪ سسٽم مطابق ھڪ صاع يا ٽويو برابر آهي 2220 گرامن جي.

## حوالا
اضطباع

**اضطباع** چادر وغيره کي اھڙي طريقي سان ويڙھڻ جو ان جو ھڪ پاسو سڄي ڪلهي تي وجهڻ جي بجاء سڄي بغل جي ھيٺان ڪڍي ويڙھبو وڃي ۽ سڄو ڪلهو کليل رھي تہ ان عمل کي اضطباع چئبو آهي. ھي عمل چستي ۽ قوت ظاھر ڪرڻ لاء ڪيو ويندو آهي تہ خدا جا سپاھي دين جي دشمن طاقتن سان وڙهڻ جي لاءِ سندرو ٻڌيو بيٺا آهن.

## حوالا
انٽرنيٽ مووي ڊيٽابيس

**انٽرنيٽ مووي ڊيٽابيس**  فلمن، ٽيلي ويزن ناٽڪ (ڊرامن) ۽  وڊيو گيمز  جو هڪ آن لائن ڊيٽابيس آهي. هن جي شروعات 17 آڪٽوبر 1990 تي ڪئي وئي هُئي، جنهن کي 1998 ۾ ايميزون خريد ڪيو هيو.

## تاريخ
انٽرنيٽ جڏهن ايجاد ٿي تہ ضرورت محسوس ڪئي وئي تہ انٽرنيٽ کي متحرڪ ڪيو وڃِي.

## حوالا
طواف

**طواف** ڪعبي جي چوڌاري ھڪ چڪر لڳائڻ کي طواف چوندا آهن.حج يا عمري ۾ حاجي ست دفعا ڪعبي جو طواف ڪندا آهن ۽ رسمن ھر طواف حجر اسود واري جاء تان شروع ٿي اتي ختم ٿيندو آهي. رسمن حاجي ھر طواف ۾  ان کي چمي ڏيڻ يا ڇھڻ يا ان کي ساڄي ھٿ سان سلام ڪرڻ جو عمل ڪندا آهن. 

## طواف جا قسم

### طواف قدوم
مڪي ۾ داخل ٿيڻ بعد سڀ کان پھريون جيڪو طواف ڪيو ويندو آهي ان کي طواف قدوم چوندا آهن. ان طواف کي **طواف تحية** ۽ **طواف لقاءُ** پڻ چوندا آهن. طواف قدوم صرف انھن ماڻھن تي واجب آهي جيڪي ميقات کان ٻاهر جا رھاڪو آھن جن کي اصطلاح ۾ **آفاقي** چوندا آهن.

### طواف زيارت
طواف زيارت حج جو ھڪ رڪن آھي. عرفات ۾ ترسڻ کانپوءِ 10 ذوالحج تي جيڪو طواف ڪيو ويندو آهي ان کي طواف زيارت يا **طواف اضافه** چوندا آهن. طواف زيارت فرض آهي ۽ ان جو حڪم قرآن ۾ لکيل آهي.

### طواف وداع

بيت الله کان واپس ٿيندي جيڪو آخري طواف ڪيو ويندو آهي ان کي طواف ودع يا **طواف صدر** چوندا آهن. ھي طواف بہ آفاقي تي واجب آهي. ان طواف کان پوءِ ملتزم کي چنبڙي ۽ بيت الله جي غلاف کي ھٿ وجھي وڏي آہ و زاري سان دعا گھربي آھي. ھي بيت الله کان موڪلائڻ جو وقت ھوندو آھي. نبي  جن ھدايت ڪئي ھئي تہ:

## حوالا
فديو

**فديو** جي معني بدلو آھي. اسلام ۾ روزي نہ رکي سگھڻ جي صورت ۾ معذور (شرعي عذر رکندڙ) کي شريعت اھا سھولت ڏني آھي ته ھو ان جي بدلي ۾ فطري جيترو ان ڪنھن محتاج کي ڏئي يا صبح ۽ شام ٻنھي وقتن جو کاڌو کارائي تہ اصطلاح ۾ ان کي فديو چوندا آهن. فديي ۾ ان ڏيڻ يا کاڌو کارائڻ کان علاوه ان ان يا کاڌي جيتري قيمت ڏيڻ بہ جائز آھي.

## حوالا
درھم (وزن)

**درھم** (وزن): درھم جو وزن ٻہ ماسا ۽ ڏيڍ رتي جي برابر ھوندو آھي.

## حوالا
عشر

**عشر** زمين جي پيدوار مان جيڪو ڏھون يا ويھون حصو واجب آهي ان کي عشر چوندا آهن. برسات تي آباد ٿيندڙ زمينن منجھان ڏھون حصو ڏيڻو ھوندو آھي ۽ ھٿرادو طريقن سان سيراب ٿيندڙ زمينن منجھان ويھون حصو ڏيڻو پوندو آهي.

## حوالا
مثقال

**مثقال**:  مثقال ھڪ وزن آھي جيڪو 3.64 گرامن جي برابر آهي جيڪو قيمتي ڌاتن مثال طور سون يا جواھرن ۽ قيمتي شين جيئن زعفران وغيره کي تورڻ لاء استعمال ٿيندو آهي.

مثقال جو لفظ ان جي ھموزن سون جي دينار تي پڻ پئجي ويو جيڪو اٺين صدي عيسويءَ کان اسلامي دنيا جو سڪو ھيو ۽ اوڻويھين صدي تائين مثقال آفريڪا جي ڪجهه حصن م سڪو رھيو 1980 کان موزمبيق م جاري ڪرنسي ميٽيڪل جو نالو مثقال مان نڪتل آهي افغانستان ۾ 20ھين صدي ۾ مثقال وزن جو ايڪو رھيو جيڪو 4.6003 گرامن جي برابر ھيو. ھندوستان ۾ مغل شھنشاھ جلال الدين محمد اڪبر جي دؤر ۾ مثقال چاندي جو گول سڪو ھيو جنھن جو وزن 4.7 گرام ۽ سائيز 25 ملي ميٽر ھئي.

## نالو

لفظ مثقال عربي ٻولي جي لفظ ثقل مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي تورڻ.

## اسلامي فقه

مثقال ھڪ وزن جو نالو آهي جيڪو ٽن ماسن يا ھڪ رتي جي برابر ھوندو آھي. دارالعلوم ديوبند مطابق قوائدالفقه جي صفحي 464 ۽ ٻين فقھي ڪتابن ۾ مثقال جو وزن 4.5 ماشه لکيل آھي جيڪو موجوده زماني جي ايڪن ۾ 4 گرام ۽ 374 ملي گرامن جي برابر آهي.

## تاتاري يونٽ

مثقال تاتارين جو پڻ وزن جو ايڪو ھيو جيڪو 4.27 گرامن جي برابر ھيو. جڏھن سوويت يونين 1924ع ۾ يونٽن جو ميٽرڪ وارو نظام متعارف ڪرايو تي پراڻو تاتاري يونٽ مثقال منسوخ ٿي غيرمروج ٿي ويو.

## ھندي مثقال

ڏکڻ ايشيا ۾ مثقال وزن جو ايڪو آهي جيڪو 4 ماشه ۽ ساڍي ٽي رتين جي برابر آهي.سون جي تور ۾ اھو 4.25 گرامن جي برابر آهي پر ٻين شين جي تور م اھو 4.5 گرامن جي برابر ھوندو آھي يا ان کان ٿورو وڌيڪ يا ٿورو گھٽ ھوندو آھي.

## سڪن جي مٽاسٽا

ھڪ ٻي جديد حسابي جوڙ مطابق مثقال ھيٺين طرح آهي:

ناخد بھائي عقيدي وارن جو وزن وارو ايڪو آھي جنھن جو استعمال انھن جي اڳواڻ بھاء الله ڪيو مثقال اصل ۾ 24 ناخدن جي برابر ھيو پر انھن جي پيشوا سيد علي محمد شيرازي المعروف باب جي لکيل بيان  نالي ڪتاب م ان کي گھٽائي 19 گرام ڪيو ويو

## حوالا
مڪروه

**مڪروه** شريعت ۾ اھو فعل جنھن کان بچڻ ۾ اجر ۽ ثواب تہ آھي پر جيڪو ماڻهو نہ بچي اھو گنھگار بہ ڪونہ ٿو ٿئي ان کي **مڪروه تنزيھي** چوندا آهن. ھر اھو فعل جنھن کان بچڻ ھر مسلمان لاءِ واجب آهي ان کي **مڪروه تحريمي** سڏيندا آهن. جيڪو ماڻهو ڪنھن واقعي عذر کانسواءِ مڪروه تحريمي وارو فعل اختيار ڪري تہ اھو سخت گنھگار سمجهيو ويندو آھي. پر ان جي انڪار ڪندڙ کي ڪافر نہ ٿو چئي سگهجي.

## حوالا
2019-20 ڪوروناوائرس مهاوبا ملڪ ۽ علائقن جي لحاظ کان انگ اکر (ڊيٽا)

alt=|455x455 عڪسلون|نقشو 2019–20 ڪورونا وائرس ( تائين): alt=|455x455 عڪسلون|تصديق ٿيل موتَ بلحاظ ملڪ ۽ علائقو/خطو ڪورونا وائرس جي مها وبا، 2019-2020 (  تائين):

هي مضمون 2019- 2020 ۾ پکڙجندڙ مها وبا ڪورونا وائرس سان متاثر ٿيل مُلڪن ۽ علائقن/خِطن بابت آهي. ان مرض جو پهريون مريض ووهان، هوبئي، چين ۾ سامهون آيو هيو.

## وبا بلحاظ ملڪ ۽ علائقو



### تصديق ٿيل متاثرَ
سموري دنيا ۾ 137 ملڪن ۽ علائقن ۾، سميت پنج ڪروز شپ ۾ 15 مارچ 2020 تائين، ڪُلِ 156,478 تصديق ٿيل متاثرَ هيا، جن منجهان 75,844 متاثر ماڻهو صيحت ياب ٿي چُڪا آهن.

## حوالا

زمرو:ملڪ ۽ علائقو جي لحاظ کان ڪورونا وائرس مها وبا، 2019-20
فرض (اسلام)

**فرض** (اسلام)اھو فعل آهي جنھن جو ڪرڻ ھر مسلمان تي لازم آهي، ان جو انڪار ڪرڻ وارو ڪافر آهي. اسلامي شريعت مطابق جيڪو ماڻھو عذر کانسواءِ فرض ڇڏي ڏي اھو فاسق ۽ عذاب جي لائق آھي.

## حوالا
سارس ڪووي 2

**سارس ڪووي-2** (SARS-CoV-2) يا **"گنڀير تکو پيڙيندڙ ساهه کڻڻ واري علامتن وارو ڪورونا وائرس 2"** (Severe acute Respiratory syndrome coronavirus 2)، ان کان اڳ هن کي هن جي عارضي نالي، 2019ع جي ناول، "**<small>ڪورونا</small> <small>وائرس</small>-<small>2019</small>**" (2019-nCoV) جي نالي سان سڏيو ويندو هيو، جيڪو هڪ هاڪاري-اِدراڪ واري سنگل ڦاٿل اٽڪي بيٺل آر اين اي وائرس آهي. اهو انسانن ۾ وچڙندڙ آهي ۽ ڪورونا وائرس جي بيماري هلندڙ (روان) مها وبائي روڳ 2019 (COVID-19) جو سبب آهي، جنهن کي ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (ڊبليو ايڇ او) پاران پبلڪ هيلٿ ايمرجنسي آف انٽرنيشنل ڪنسرن طور پبلڪ هيلٿ ايمرجنسي نامزد ڪيو آهي.

سارس-ڪووي-2 ۾ چامڙن (Bats) جي ڪورونا وائرس سان جينياتي مشابهت آهي، جتان کان هنجو ممڪنه بڻياد پيو آهي. هڪ انٽرميڊئيٽ جانورن جي گروپ، پينگوئين کي پڻ انسانن جي اندر هن بيماري جو تعارف ڪندڙ ۾ شامل سمجهيو ويندو آهي.

هڪ درجه بندي (Taxonomy) ۾، گرميء جي پد جي نقطي نظر سان، سارس ڪووي-2 کي ڳنڀير تِکو ساهہ سينڊروم سان متعلق ڪورونا وائرس (SARSr-CoV) پرجاتين جي ڇڪَ (تناؤ) جي طور تي درجا بندي ڪيل آهي.

## حوالا

زمرو:وائرس
زمرو:ايپيڊميولوجي
زمرو:ڪووڊ-19 وبا

زمرو:ڪوروناوائرس مها وبا 2019- 2020
واجب

**واجب** مان مراد اھو عمل آهي جنھن جو ڪرڻ ھر مسلمان لاءِ فرض وانگر لازمي آهي.حنفي فقه مطابق جيڪو شخص ان کي گھٽ اھميت وارو ۽ معمولي سمجھي ڇڏي ڏئي يا ڪنهن عذر کانسواءِ ترڪ ڪري اھو فاسق، گمراه ۽ عذاب جو حقدار آهي.  ھي سنت مؤڪدہ کان وڌيڪَ اھم ۽ ضروري آهي. پر واجب جو انڪار ڪندڙ کي ڪافر نہ ٿو چئي سگهجي.

## حوالا
قيراط

**قيراط**  ھڪ قيراط پنجن جون  جي برابر ھوندو آھي ۽ ويھ قيراط برابر ھڪمثقال جي آھن.

## حوالا
عمرو

**عمرو**  جي معني آهي آباد گھر جو ارادو ڪرڻ، زيارت ڪرڻ. اصطلاح ۾ ان مان مراد اھو ننڍو حج آھي جيڪو ھر وقت ٿي سگھي ٿو.ان لاء ڪو خاص مھينو ۽ ڏينھن مقرر ڪونھي. جنھن وقت بہ ڪو چاھي تہ احرام ٻڌي بيت الله جو طواف ڪري، سعي ڪري، مٿو ڪوڙائي يا وار ڪترائي ۽ احرام کولي ڇڏي. عمرو حج سان گڏ پڻ ڪري سگھبو آهي ۽ حج کان علاوہ بہ. عمري ڪرڻ واري کي **معمر** چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
سوره النساء

**سوره النساء**  قرآن شريف جي چوٿين سورة آھي جيڪا مدني آھي. ان ۾ 24 رڪوعون ۽ 176 آيتون آهن. النساء جي معنيَ عورت آهي. ھن سورة ۾ عورتن جي حقن متعلق ذڪر ھجڻ جي ڪري اھو نالو رکيو ويو.

## موضوع ۽ نزول جو وقت
ھن سورة جي نازل ٿيڻ جو دؤر سن 3 ھجري جي آخر کان 5 ھجري جي شروع تائين وارو دؤر آھي. اھو طئي ڪرڻ مشڪل آھي ڪنھن مقام کان ڪنھن مقام تائين آيتون ھڪ تسلسل واري خطاب ۾ نازل ٿيون ۽ انھن جو نازل ٿيڻ جو ٺيڪ زمانو ڪھڙو آھي. پر ڪجهه حڪم ، واقعا ۽ اشارا اھڙا آھن جن مان آيتن جي نازل ٿيڻ جون تاريخون اسان کي روايتن مان معلوم ٿين ٿيون جنھن مان سورة جي خطابن جي سرسري حدبندي ڪري سگھجي ٿي. احد جي جنگ ۾ 70 اصحابي شھيد ٿيا ھيا ۽ ان جنگ کان پوءِ وراثت جي تقسيم ۽ يتيمن جي حقن بابت ھدايتون نازل ٿيون ھيون. مديني جي ننڍڙي وسندي ان حادثي جي ڪري گھرن ۾ اھي سوال پيدا ڪيا ھيا تہ شھيدن جي ميراث کي تقسيم ڪيو وڃي ۽ انھن جي ڇڏيل يتيم ٻارن جو تحفظ ڪيو وڃي. ان ڪري اھو قياس ڪري سگھجي ٿو ته سورة جون شروعاتي 4 رڪوعون ۽ پنجين رڪوع جون پھريون ٽي آيتون ان زماني ۾ نازل ٿيون. روايتن ۾ ھن سورة واري **صلواة خوف** جو ذڪر غزوه ذات الرقاع سان منصوب ڪيو ويو آهي جيڪا سن 4 ھجري ۾ واقع ٿي ھئي ان ڪري قياس ڪيو وڃي ٿو تہ رڪوع 15 وارو خطاب سن دؤر جو آھي. مديني مان بنو نضير جي نيڪالي ربيع الاول 4 ھجري ۾ ٿي ھئي  تنھن ڪري گمان آهي تہ ھن سورة ۾ يھودين کي تنبيهه ڪرڻ واري آيت  (ايمان آڻيو ان کان اڳ جو اسان چھرا بگاڙي پوئتي ڦيرائي ڇڏيون) سن دؤر جي نازل ٿيل آهي. پاڻي نہ ملڻ ڪري تيمم جي اجازت سن 5 ھجري ۾  واقع ٿيندڙ غزوه بني المصطلق جي وقت ملي ھئي تنھن ڪري رڪوع نمبر 7 جو نزول وارو دؤر اھو ساڳيو آهي
.
## حوالا
سوره المائدہ

**سوره المائدہ**  قرآن شريف جي پنجين سورة آھي جيڪا مدني آهي جنھن ۾ 120 آيتون آهن. ھن سورة ۾ 16 رڪوعون آھن ۽ ان جو نازل ٿيڻ جو وقت 6 کان 7 ھجري وارو آھي. ھن سورة جو نالو ان جي پندرھين رڪوع جي ھڪ آيت ۾ آيل لفظ مائدہ  مان ورتل آهي.

## نزول جو وقت

ھي سورة صلح حديبيه کان پوء، 6 ھجري جي آخر ۾ يا 7 ھجري جي شروع ۾ نازل ٿي ھئي. ذوالقعد 6 ھجري وارو واقعي مطابق نبي  جن 1400 مسلمانن سان گڏجي عمرو ڪرڻ لاء مڪي  ويا ھيا پر ڪافرن کيس عمرو ڪرڻ نہ ڏنو ۽ اھو طئي ٿيو تہ مسلمان ايندڙ سال اچي عمرو ڪن. ان واقعي ۾ ضرورت پيدا ٿي تہ مسلمانن کي ڪعبي جي زيارت لاء آداب ٻڌايا وڃن تہ جيئن ايندڙ سال عمرو اسلامي شان سان ادا ڪيو وڃي.
## نزول جو شان

جنگ احد کان پوء مديني جي چوڌاري وارو ماحول مسلمانن لاء خطرن سان ڀرجي چڪو ھو ۽ ان دؤر ۾ سورة آل عمران ۽ سورة النساء نازل ٿيون پر جنھن ماحول ۾ سورة المائدہ نازل ٿي ان وقت  حالات بدلجي چڪا ھيا. مديني جي رياست جون حدون نجد، شام، ڳاڙھي سمنڊ ۽ مڪي جي ويجھو تائين ڦھلجي چڪيون هيون ۽ مسلمان عربستان ۾ ناقابل شڪست طاقت بنجي چڪا هئا. مسلمانن جي ھاڻي مستقل تھذيب ٺھي چڪي هئي.

## حوالا
بيبي مريم

**بيبي مريم** () جنھن کي سينٽ ميري بہ چوندا آهن موجوده اسرائيل جي علائقي گليلي (الخليل) جي شھر ناصريه جي يھودي خاندان جي ھڪ عورت جو نالو جنهن کي بائيبل ۽ قرآن ۾ حضرت عيسي جي ماء ظاھر ڪيو ويو آهي. قرآن، ميٿيو جي انجيل ۽ لوقا جي انجيل ۾ کيس ڪنواري مريم (Virgin Mary) ظاھر ڪيو ويو آهي. ميٿيو ۽ لوقا واري انجيلن مطابق سندس منڱڻي جوزف (Joseph) نالي جي ترکان سان ٿي ھئي. عيسائيت مطابق کيس ڪنوارپ دوران پاڪ روح ذريعي پيٽ ٿيو ھو ۽ جوزف سان گڏجي بيت اللحم جتي ھن عيسي عليه السلام کي جنم ڏنو. ڪيٿولڪ ۽ ايسٽرن چرچ جي مطابق دنيا ۾ سندس زندگي پوري ٿيڻ بعد کيس آسمان ڏي کنيو ويو ھو. عيسائيت جي شروعات ۾ ئي کيس بزرگي وارو درجو (sainthood) ملي چڪو ھو. سندس انگريزي ۾ نالو ميري (Mary)، يوناني ۾ ماريا (Maria) ۽ اطالوي ٻولي ۾ ميڊونا (Madonna) آھي. عيسائيت ۾ کيس ڪنواري مريم، خدا جي ماء، آسمان جي راڻي وغيره جا لقب مليل آهن.

## حوالا

زمرو:قرآن
زمرو:عيسائيت
زمرو:مسلمان عورتون
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:تاريخ ۾ عورتون
زپر

**زپ** يا **زپر**  ھڪ ڳنڍڻي جو نالو آهي جنھن ذريعي ڪپڙي ہا ڪنھن بہ لچڪدار شين جي ڪنارن کي ان ذريعي ڳنڍبو ۽ کولبو آھي. ان ۾ ڏندا ٺھيل ھوندا آھن جيڪي ھڪ پرزي کي اڳتي پوئتي ڪري پاڻ ۾ ڳنڍجندا ۽ کلي پوندا آهن. انھن جو استعمال پائڻ جي ڪپڙن، ٿيلھن وغيرہ ۾ گھڻو ٿيندو آهي. خيال آھي تہ زپ جو مؤجد شڪاگو جو وٽڪامب ايل. جوڊسن ھيو پر استعمال ۾ ايندڙ پرزو ھن نہ ٺاھيو ھوھيو.

## حوالا
نجران

**نجران** سعودي عرب جي ڏکڻ-اولھ ۾ يمن جي سرحد لڳ ھڪ شھر آھي جيڪو نجران صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. 1974 ۾ ھن شھر جي آبادي  47500 ھئي جيڪا 2017 ۾ وڌي 5000000 لک تائين پھتي. ھتان جي آبادي جي اڪثريت شيعه اسلام ۽ اسماعيلي فرقي سان تعلق رکندڙ آهي. نجران لفظ جي ھڪ معني دروازي جو ڪاٺي جو چؤڪاٽو  آهي ۽ ٻي معني اڃارو آھي. ھڪ روايت مطابق ھن شھر ۾ پھريون ماڻھو جيڪو رھڻ آيو ان جو نالو نجران ھيو.

## تاريخ
نائين ھجري ۾ حجاز ۽ يمن وچ ۾ واقع نجران ۾ عيسائين جي حڪومت ھئي جنھن جو ھڪ وفد بني  جن سان پڻ ملڻ آيو ھو.ان علائقي ۾ 73 وسنديون شامل ھيون ۽ چيو ويندو هو تہ انھن مان 120000 جنگ جي قابل مرد نڪري سگھيا پئي. ان وقت اتان جي سموري آبادي عيسائي ھئي جيڪا ٽن سردارن جي زير اثر ھئي جيڪي عاقب، سيد ۽ اسقف سڏبا ھيا. جن مان عاقب قوم جو امير سڏبو هو،  سيد انھن جي سياسي ۽ تمدني معاملن جو نگران ھيو، ۽  اسقف (بشپ) سندن مذھبي پيشوا ھيو.

## حوالا
زمرو:سعودي عرب ۾ شهر
وڪي ڊيٽا

**وڪيڊيٽا** وڪيميڊيا فائونڊيشن جي تعاون سان علمي بنياد تي ڪم ڪندڙ ھڪ ويب سائيٽ آھي. اھا وڪيميڊيا جي وڪيپيڊيا جھڙن پروجيڪٽن جي لاء ۽ پبلڪ ڊومين جي اجازت ھيٺ ڪنھن ٻئي لاء کليل ڊيٽا تائين پھچڻ جو ھڪ عام ذريعو آهي . اھا ويبسائٽ  ميڊيا فائلن محفوظ ڪندڙ وڪيميڊيا ڪامنز وانگر آھي. ان جي کليل ڊيٽا ۾ محفوظ ڪيل فائل مفت ۾ سڀني جي لاء ھر گھڙي دستياب ھوندا آھن. ھي ويبسائٽ  وڪي بيس  جي سافٽويئر جي پاور تي ڪم ڪندڙ آھي

## حوالا
زمرو:کليل ڊيٽا
زمرو:مذهب وڪي ڊيٽا مان اخذ ٿيل
زمرو:وڪي ذريعات (وڪيميڊيا) منصوبا
بنودني داسي

**بنودني داسي** (جنم 1841- وفات1941) ڪولڪتا جي رهواسڻ بنگالي ٻولي جي مشهور ناٽڪڻ (اداڪارِ) ۽ ٿيٽر آرٽسٽ هُئي. هن 12 سال جي ڄمار ۾ اداڪاريءَ جي شروعات ڪئي ۽ 23 سال جي ڄمار ۾ پنهنجي ڪيريئر ختم ڪيائين. هن پنهنجي پاڻ لکيل آتم ڪٿا *امر ڪٿا* ۾ ان جو انڪشاف ڪيو جيڪا 1913 ۾ ڇپي هُئي.

## زندگيءَ جو اَحوالُ
هن طوائف زادي جي حيثيت ۾ هن دنيا ۾ پنهنجيون اکيون کوليون هيون. ۽ پنهنجي ڪيريئر جي شروعات داشتا طور 12 سال جي ڄمار ۾ ڪيائين. هن ڪولڪتا کان نيشنل ٿيٽر ۾ سال 1874 ۾ پنهنجو پهريون سنجيدہ ڊرامو پيش ڪيو جنهن جو نگران گيريش چندر گهوش هيو. انهيءَ دوران بنگالي ٿيٽر ۾ يورپي ثقافت ۾ فروغ وٺي رهي هئي ۽ عوام هٿون هٿ وٺي رهيو هيو. پنهنجي ٻارنهن سال جي ڪيريئر ۾ هن 8 ڪردار نڀايا آهن جن ۾ سيتا، دروپدي، راڌا، عائشہ، ڪائيڪائي، موتي بي بي ۽ ڪپال ڪوندلا شامل آهن. هيءَ ڏکڻ ايشيا جي اول درجي جي ٿيٽر اداڪار آهي، جنهن خود نوشت سوانح عمري لکي آهي. هن اوچتو پنهنجو ڪيريئر ختم ڪري ڇڏيو ماڻهن کي حيرت ۾ وجهي ڇڏيائين ڪنهن بہ ماڻهوءِ اڄ تائين ان جو تفصيل يا ڪارڻ تي روشني ناهي وِڌي. هن پنهنجي پاڻ لکيل آتم ڪٿا ۾ ڪيترائي دغا ۽ بي وفائي جو زڪر ڪيو آهي. هن دقيانوسيت کي نظر انداز ڪندي نسوانيت کي اختيار ڪيو ۽ سماج ۾ پنهنجي اهميت ۽ عظمت تي قلم کنيائين. هن جو شهرت ايتري وڏي هئي جو 19هين صدي جي مشهور صوفي سنت رام ڪرشن، سال 1884 ۾ هن جو ڊرامو ڏسڻ آيو هيو. هن بنگالي ٿيٽر کي نئين ٽيڪنيڪ سان نوازيو ۽ يورپي ٽيڪنيڪ کي متعارف ڪرايائين جنهن سان بنگالي ٿيٽر کي هڪ نئون رُخ مليو.

## عام ثقافت ۾
سال 1994 ۾ هن جي جيون تي هڪ فلم ٺاهي وئي جنهن جو نالو *ناتي بنودني* هُيو. ان ۾ پراسينت جي چٽرجي ۽ ديباشري رائي اداڪاري ڪئي آهي.

هن جي سنواح حيات “امر ڪٿا“ تي هڪ ڊرامو ٺهيو جنهن جو نالو *ناتي بنودني* هيو جنهن کي پهريون ڀيرو نيشنل اسڪول آف ڊراما پاران سال 1995 ۾ پيش ڪيو ويو ۽ ٻيو ڀيرو سال 2006 ۾ اهو ٿيٽر هدايتڪار امل الانا دهلي ۾ پيش ڪيو.

## حوالا

زمرو:1862ع جون پيدائشون
زمرو:1941ع جون فوتگيون
زمرو:بنگالي ماڻهو
زمرو:ويهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:ڀارتي اسٽيج اداڪارائون
زمرو:ڪولڪتا کان ليکڪاري
زمرو:1863ع جون پيدائشون
ديهيا ڪاهنا

**ديهيا ڪاهنا**  هڪ شاويا بربر جنگجو ويڙهاڪ ۽ راڻي هُئي، جنهن اولهہ تي مسلمانن جي حملي جي مزاحمت ڪئي. هيءَ مذهبي ۽ هٿياربند (عسڪري) سرواڻ هُئي ۽ هن جو تعلق نوميديا]] کان هيو جتي، هن پنهنجي علائقي کي بچائڻ  جي لاءِ مسلمانن سان ٽڪر کاڌي هُئي. هن جو جنم 7هين صدي جي مُنڍ ۾ ٿيو هيو. ۽ وفات موجودہ ٻيٽن ۾ انهيءَ صدي جي آخر ۾ ٿي هُئي.

## زندگي جو اَحوال ۽ مذهب
هن جي نالو ۾ اختلاف ملي ٿو : ديا۔ ديهيها،دهيا، ديايا يا دياما۔ عربي لکتن ۾ ان کي ڪاهنا (قسيس) جي لقب سان ياد ڪيو ويندو آهي. هي لقب کيس مسلمانن ڏنو هيو ڇوتہ هيءَ انهن جي خلاف جادو مستقبل جون حالتون ٻُڌائيندي هُئي.
هن 5 سال تائين (695-700) بربر تي آزاداڻي خودمختيار حڪومت ڪئي. پر انکانپوءِ عرب جي مسلمان ڪمانڊر موسيٰ بن نصير هڪ مضبوط فوج وٺِي هن حملي آور ٿي ۽ هن کي شڪست ڏني. ان جي لڙائي الجم جي مقام تي ٿي هُئي ۽ اتي هيءَ مارجي وئي. جنهن کوهہ ڀرسان هيءَ مارجي وئي هاڻي اهو سندس نالي سان  سڏيو ويندو آهي.

19هين صدي جي لکتن ۾ ان ڳالهہ تي اختلاف ملي ٿو تہ ڇا هيءَ يهودي بربر هُئي يا هن جو قبيلو ئي بربر مذهب پرست ٿي ويو هيو. ابو بڪر العربي  دعويٰ ڪئي آهي تہ هيءَ سفر ۾ پنهنجي پاڻ سان گڏ هڪ مجسمو رکندي هُئي. محمد طالبي ۽ گبرئيل ڪيمپس جي دعويٰ آهي تہ اهو مجسمو هڪ مسيحي علامت طور رکيو ويندو آهي. هيءَ يا يسو مسيح جو مجسمو هيو يا ڪنواري مريم جيڪو خود راڻي جو محافظ ڪنهن صوفي جو هيو. محمد حسين فنطر جو مڃڻ آهي تہ اهو مجسمو ڪنهن بربر ديوتا جو هيو ۽ ان طرح ديهيا هڪ ڪافر هُئي. پر ايترو طئي آهي تہ ديهيا جو مسيحي هجڻ قياس آرائي آهي.

ابن خلدون بربر يهودي قبيلن جي سلسلي ۾ جراوہ جو پڻ ذڪر ڪيو آهي تہ انهيءَ سبب کان هن جو يهودي هجڻ جو خيال سُجهي ٿو. هيرشبرگ ۽ طلبي ذڪر ڪيو آهي ته ابن خلدون ان وقت جو ذڪر ڪيو آهي جڏهن رومين ۽ بازنطينين جي آمد نہ ٿي هُئي. ۽ ان زماني جي پڇاڙي ۾ شايد انهن عيسائي مذهب اختيار ڪري ڇڏيو هيو.

## حوالا
روزاني سنڌ سجاڳ

**روزاني سنڌ سجاڳ** (انگريزي: Daily Sindh Sujag) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گادي وري شهر ڪراچي مان نڪرندڙ اخبار آهي جيڪا وڏي عرصي کان جاري آهي.

## حوالا

زمرو:اخبارون ۽ رسالا