open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
الاتان ٻولي

الاتان (Ullatan ):هيءَ -ٻولي- ڪاتان (Katan)، ڪاتولان (Kattulan) ۽ الادان (Ulladan) جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي. دراوڙي اصل نسل جي -ٻولي- آهي. 
هيءَ -ٻولي- هندستان جي ڪيرالا، پالاڪڊ، -تري- پورا وغيره ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. 1991ع جي رپورٽ موجب هن جا 14850 ڳالهائڻ وارا موجود هئا. هيءَ -ٻولي- دراوڙي، اڻ ورڇيل خاندان مان آهي. هي -ٻولي- لکت ۾ ڪانه آهي. هي ماڻهو گهڻو ڪري ملايالم -ٻولي- ڳالهائين. گهرن ۾ -الاتان- ڪن. ٻي -ٻولي- به ملايالم پڙهن. -ان- ۾ سندن -تعليم- جي شرح 67 سيڪڙو آهي. يولادن ۽ ڪوچو (Kochu) هندستان جا قبيلا آهن، -جن- جي هيءَ مادري -ٻولي- آهي. ڪن محققن جو خيال آهي ته ملايام هنن جي مادري -ٻولي- آهي. هي لوڪ جانورن جي سجاوٽ جو سامان ٺاهين، نوڪري ڪن، مزدوري ڪن. هي مذهبي طور هندو آهن.

## حوالا

زمرو:دراوڙي ٻوليون
الاخوان المسلمين (رسالو)

ماهوار **الاخوان المسلمين** رسالو 1899ع ۾ لاڙڪاڻي مان جاري ٿيو، جنهن جو سرپرست پير مظهر الدين شاھ راشدي هو، هيءُ رسالو مطبع مظهر العجائب ٺلاھ ڳوٺ، ڏوڪري پريس مان ليٿو مشين تي شايع ٿيندو هو. هيءُ رسالو خاص طور ديني تبليغ جي سلسلي جي هڪ ڪڙي هو، رسالي ۾ مذهبي مواد سان گڏ عالمن، اديبن ۽ شاعرن جا مضمون، مولود، مناجاتون، غزل پڻ شايع ٿيندا هئا. هن رسالي جو ساليانو چندو اڍائي روپيا هو. ڪجهه عرصي بعد بند ٿي ويو.

## حوالا
اڳڙا

ٽالپرن جي -باگراڻي- قبيلي جو هڪ -پاڙو- آهي. انهيءَ پاڙي جي نالي سان خيرپور ۾ هڪ ڳوٺ به آهي، -جتي- سنڌ جي مشهور ڪلاسيڪي شاعر ۽ سچل جي فقير نانڪ يوسف جي مزار آهي.

## حوالا
الادويات تحمة المعروف فرھنگ جعفري

الادويات تحمة المعروف فرهنگ -جعفري-(ڪتاب ):هيءُ ڪتاب حڪيم محمد حسين جعفريءَ جو لکيل آهي. هن ڊبل جهازي سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 230 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهن. مولوي محمد عظيم ائنڊ سنز شڪارپور، دين محمد پريس، لاهور مان سال 1970ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
الاسماءُ الحسنيٰ (ڪتاب)

هيءُ ڪتابڙو رشدالله شاهه جهنڊي واري بزرگ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن. ڇاپو، قيمت ۽ پريس ڄاڻايل ناهن. هيءُ ڪتاب مدرسہ دارالرشاد بلديه طيبه حيدرآباد طرفان سال 1911ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو تازو ڇاپو، فيض محمد سڪندريءَ 2008ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي .

## حوالا
الاکائي ڍنڍ

هي ڍنڍ ضلعي ڄامشورو جي تعلقي سيوهڻ ۾ موجود آهي. هن ڍنڍ ۾ مڇيءَ جو شڪار ٿيندو آهي. فشريز کاتي وارا هن ڍنڍ کي نيلام ڪندا آهن. هي ڍنڍ هاڻي هڪ ڍوري جي شڪل ۾ آهي.

## حوالا
الامين اخبار

هي -اخبار- حيدرآباد مان 1916ع مان رئيس غلام محمد ڀرڳڙي -جاري- ڪئي، -اخبار- 12 صفحن تي مشتمل هوندي هئي، -جن- مان 10 صفحا سنڌي ۽ وچيان ٻه صفحا انگريزيءَ ۾ هوندا هئا، ابتدا ۾ هن -اخبار- جو -ايڊيٽر- مرحوم محمد هاشم مخلص هو، جنهن کان پوءِ شيخ عبدالمجيد سنڌي -ايڊيٽر- ٿيو، هي هفتيوار -اخبار- هوندي هئي.

## حوالا
جي. الانا

**غلام علي الانا** (22 آگسٽ 1906 - 8 مارچ 1985)، جي. الانا جي نالي سان مشهور آهي، ڪراچيءَ ۾ پيدا ٿيو. جي. الانا  پاڪستان جي باني محمد علي جناح جو هڪ دوست ۽ سوانح نگار هو. الانا ننڍي عمر ۾ سياست ۾ داخل ٿيو ۽ پاڪستان تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. ورهاڱي کان پوءِ هن فيڊريشن آف پاڪستان چيمبرز آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري ٺاهڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هو اولهه پاڪستان جي قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر هجڻ سان گڏ ڪراچي جو ميئر به رهيو. بين الاقوامي سطح تي، مسٽر الانا 100 کان وڌيڪ ڪانفرنسن ۾ پاڪستان جي نمائندگي ڪئي، انٽرنيشنل ليبر آرگنائيزيشن جي گورننگ باڊي ۽ انٽرنيشنل آرگنائيزيشن آف ايمپلائرز، برسلز جو صدر پڻ رهيو. گڏيل قومن ۾ هن ڪيترن ئي امن ۽ سفارتي قدمن/ ڪم ڪندڙ گروپن جي اڳواڻي ڪئي ۽ 1975ع ۾ گڏيل قومن جي انساني حقن بابت ڪميشن جو چيئرمئن بڻيو. هن جي خدمتن لاءِ هن کي اقوام متحده جو امن تمغا سان نوازيو ويو. 1977ع ۾ امن جو نوبل انعام ڏنو ويو. هو هڪ انگريزي ٻولي جو پاڪستاني شاعر پڻ هو ۽ محمد علي جناح جي ڀيڻ فاطمه جناح جو صلاحڪار ۽ دوست هو.

ناميارو شاعر، محقق، سياح، تاجر ۽ تحريڪ پاڪستان جو ممتاز رڪن، جِي. الانا (G.Allana) 22 جون 1906ع تي ڪراچيءَ ۾ پيدا ٿيو. سندس پورو نالو غلام علي الانا هو. سينٽ پيٽرڪس هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان مئٽرڪ ڪرڻ کان پوءِ ، وڌيڪ تعليم لاءِ ڊي.جي سنڌ ڪاليج، ڪراچيءَ ۽ فرگوسن ڪاليج، پوني، ڀارت ۾ پڙهيو. شاگرديءَ واري زماني ۾، تحريڪ پاڪستان ۾ سرگرميءَ سان حصو وٺڻ شروع ڪيائين. 20 سالن تائين ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن جو ميمبر چونڊيو رهيو، 1968ع ۾ ڪراچي ڪارپوريشن جو ميئر مقرر ٿيو، جنهن کان پوءِ، ڇهن سالن تائين اسلامي چيمبر آف ڪامرس جو صدر پڻ رهيو. تقريباً 120 بين الاقوامي ڪانفرنسن ۾ پاڪستان جي نمائندگي ڪيائين ۽ ڪجهه وقت گڏيل قومن جي انساني حقن واري ڪميشن ۾ پاڪستان جو چيئرمئن پڻ رهيو. آغا خان فيڊرل ڪائونسل فار پاڪستان جو سالن تائين صدر رهيو. سندس گهر واري مسز جينوما الانا، سنڌ اسيمبليءَ جي ميمبر ۽ پارليامينٽري سيڪريٽري رهي. جي. الانا جي شاعريءَ جو اردو، بنگالي، گجراتي ۽ انگريزي ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. اردوءَ ۾ لکيل سندس سفرنامو "ديس بديس" به شايع ٿي چڪو آهي. سندس ٻين تصنيفن ۾ "قائداعظم، اسٽوري آف نيشن" (انگريزي)، "Our Freedom Fighters"، "پاڪستاني شاعري"، "محبت ڪي مشرقي داستانين"، "Four Classical Poets of Sindh" ۽ "Memories of Prince Ali Khan" شامل آهن. 78 سالن جي ڄمار ۾ 5 مارچ 1984ع تي وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا ميئر
زمرو:1906ع جون پيدائشون
زمرو:1985ع جون فوتگيون
الاھي آواز جو آلاپ

هيءُ ڪتاب حاجي جمال الدين شاهنواز پيرزادي نوابشاهيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز جو هيءُ ڪتاب 256 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن جي قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، چندن اليڪٽرڪ پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا
الاھي انتقام بجواب خلافت اسلام

هيءُ ڪتاب محمد بخش واصف جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 64 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1933ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
الاھي بخش ٻانڀڻ

**رئيس الاهي بخش** ولد رئيس جلال الدين ٻانڀڻ سنڌ جو ھڪ سياستدان آھي. سندس جنم 1934ع ڌاري ڳوٺ ڪنڊيارِي، تعلقي فيض گنج، ضلعي خيرپور ۾ ٿيو.

## سياست جي شروعات
ننڍو کنڊ تي انگريزن جي حڪومت انهن جي ڏاڍ ۽ ڏهڪاءَ خلاف پوري پوري ننڍي کنڊ جي حريت پسندن پوري جاھ ۽ جلال سان منظم ٿي جنگ جوٽي ته هيءُ به انگريزن جي ڪٽر مخالف سيد صبغت الله شاھ ”سورهيا بادشاھ“ جي لشڪر ۾ شامل ٿيو، جنهن جي ڪري کيس جيل جون سخت اذيتون به برداشت ڪرڻيون پيون. ان وقت الاهي بخش ٻانڀڻ ناز هاءِ اسڪول خيرپور ۾ ٻيو درجو انگريزي پڙهندو هو. والد جي وفات کانپوءِ ننڍي عمر ۾ ئي گهر جي ذميوارين جي ڪري وڌيڪ تعليم حاصل نہ ڪري سگهيو. هن سياسي زندگيءَ جي شروعات مسلم ليگ ۾ شموليت اختيار ڪرڻ سان ڪئي. هيءُ صدر ايوب خان جي حڪومت ۾ اولھ پاڪستان (ويسٽ پاڪستان) اسيمبليءَ جو ميمبر پڻ رهيو. 1970ع واري اليڪشن ۾ آزاد اميدوار جي حيثيت سان پ. پ. پ جي نامزد اميدوار ملوڪ شر کي شڪست ڏئي ميمبر چونڊيو. هيءُ اڳتي هلي پيپلز پارٽي ۾ شامل ٿيو. سنڌ جي مفڪر ۽ قومي اڳواڻ جي. ايم سيد سان ويجهڙائپ ۽ رسول بخش انڙ جي رفاقت کيس قومپرست ڪري ڇڏيو، 

## سياسي ڪارناما
هن 1972ع ۾ سنڌ اسيمبليءَ ۾ سنڌي ٻوليءَ بابت بل پيش ڪيو. هن ڪنب کان ڪوٽ لالو لنڪ روڊ، فيض گنج تعلقي ۽ ٺري ميرواھ تعلقي ۾ بجليءَ جي سهوليت ڏياري. هن 9 مئي 1989ع تي وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
الاھي بخش ڀٽي

زرعي ماهر الاهي بخش ولد محمد ڀٽيءَ جا وڏا اصل خيرپور رياست جا هئا، بعد ۾ ڪوٽڙيءَ ۾ اچي رهيا. سندس والد سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ملازمت ڪندو هو، جنهن کيس اعليٰ -تعليم- ڏياري. -الاهي بخش ڀٽي- سنڌ زراعت کاتي ۾ زرعي تحقيقي شعبي جو ڊائريڪٽر جنرل ۽ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام جو اڍائي سالن تائين وائيس چانسلر ٿي رهيو، -جتي- هن ڪيترائي زرعي تجربا ڪيا، زرعي ماهر هئڻ ڪري کيس دنيا جا ڪيترائي ملڪ گهمڻ جو موقعو مليو. هن ڪيترن ملڪن ۾ نوان تجربا متعارف ڪرائي سنڌ جو نالو روشن ڪيو. کيس ڪيترن ئي ملڪن اعزازي ڊگريون به ڏنيون ۽ سندس قابليت عيوض عالمي شخصيتن جي ڊائريڪٽري Who is Who ۾ پڻ سندس نالو شامل ڪيو ويو. زراعت تي ڪافي ڪتاب سنڌي، -اردو- ۽ انگريزيءَ ۾ لکيل اٿس، جيڪي يورپي ملڪن ۾ به مختلف ٻولين ۾ ڇپيا آهن. هن وقت ڪوٽڙيءَ ۾ رهائش پذير آهي.

## حوالا
الاھي بخش خميساڻي

سنڌ جي نامور قانوندان الاهي بخش خميساڻيءَ 10 فيبروري 1914ع تي خيرپور ۾ -جنم- ورتو. 1955ع ۾ سنڌ صوبي جو قائم مقام ايڊوڪيٽ جنرل، 1957ع ۾ اولهه -پاڪستان- جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل ۽ 1958ع کان 1969ع تائين اولهه -پاڪستان- جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل رهيو. هن 2 -جنوري- 1969ع ڌاري خيرپور

## حوالا
الاھي بخش سومرو

الاهي بخش سومرو- خانداني سياستدان آهي، شڪارپور جي سومرا خاندان سان تعلق رکي ٿو ۽ سنڌ جي پراڻي سياستدان حاجي مولابخش سومري جو پٽ ۽ احمد ميان سومري جو -ڀاءُ- آهي . اصل ۾ انجنيئر آهي . اين . اي . ڊي انجنيئرنگ ڪاليج ڪراچيءَ جو پرنسپال ۽ ڪراچي ترقياتي اداري جو ڊائريڪٽر جنرل به رهي چڪو آهي . شهيد ذوالفقار -ڀٽي- جي حڪومت واري زماني ۾ ، -برطانيا- ۾ پاڪستاني سفارتخاني ۾ سفير ٿي رهيو . جنرل ضياءُ -الحق- جي حڪومت واري زماني ۾ پهريون ڀيرو وفاقي وزير ٿيو . 1985ع جي چونڊن ۾ بنامقابلي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو . 29 مئي 1988ع ۾ جڏهن جنرل ضياءُ -الحق- ، محمد خان جوڻيجي جي حڪومت برطرف ڪري ، نگران ڪابينا ٺاهي ته -ان- ۾ کيس کي وفاقي وزيراطلاعات ۽ نشريات بنايو ويو . 1990ع ۾ ، ۽ پوءِ 1997ع ۾ مسلم ليگ جي -ٽڪيٽ- تي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو . قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر پڻ رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سومرو خاندان
زمرو:1926ع جون پيدائشون
الاھي بخش شيخ

الاهي بخش ولد مولابخش شيخ، پهرين مارچ 1939ع تي روهڙي، ضلعي سکر ۾ ڄائو. بي. اي ۽ ايل. ايل. بيءَ جون ڊگريون حاصل ڪيائين. ”دانائن جا قيمتي قول“ ۽ ”لطيف جي دنيا“ سندس تصنيفون آهن.

## حوالا
الاھي سڏ

هيءُ ڪتاب اُڌارام ڀوپتراءِ واسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن. رامچند نيڀراج، هن ڪتاب جو ڇاپو پهريون، شڪتي جاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1932ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
الاھي نور يا ايشوري جوت

هيءُ ڪتاب خواجه محمد هاشم لعلواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 22 صفحا آهن ۽ قيمت 2 -آنا- آهي. ڇاپو پهريون، مهتاڻي پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1926ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
البرٽ ڪيميو

**البرٽ ڪيمئو** (Albert Camus) فرانس جو مشهور ناول نگار هو، البرٽ ڪيميو الجزائر ۾ سال 1913ع ڌاري پيدا ٿيو. هن جا والدين اسپيني هئا. سندس پرورش اتر آفريڪا ۾ ٿي ۽ هن ڪيترون ئي نوڪريون ڪيون. تنهن کان پوءِ هو فرانس جي راڄڌانيءَ ۾ آيو ۽ صحافت جو پيشو اختيار ڪيائين. سال 1942ع ۾ هن ”ڌاريو“ (out sider) ناول لکي. هو جرمن والار خلاف مزاحمتي تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو ۽ "لڙائي اخبار" (جيڪا لک ڇپ ۾ نڪرندي هئي) جو ايڊيٽر هو. 

**البرٽ ڪامئو** (Albert Camus) فرانس جو مشهور ناول نگار هو، البرٽ الجزائر ۾ 1913ع ڌاري پيدا ٿيو. هن جا والدين اسپينش هئا. سندس پرورش اتر آفريڪا ۾ ٿي ۽ هن ڪيترون ئي نوڪريون ڪيون. تنهن کان پوءِ هو فرانس جي راڄڌانيءَ ۾ آيو ۽ صحافت جو پيشو اختيار ڪيائين. 1942ع ۾ هن ”ڌاريو“ (out sider) ناول لکي، مڃتا ماڻي. هو جرمن والار خلاف مزاحمتي تحريڪ جو سرگرم ڪارڪن هو ۽ ”لڙائي“ اخبار (جيڪا لک ڇپ ۾ نڪرندي هئي) جو ايڊيٽر هو. جنگ جي خاتمي کان اڳ ۾ هن هڪ ناٽڪ **ڪَئلي گلا** (رومن شهنشاهه) 1939ع ۾ لکيو ۽ جنگ دوران ناول **”اجنبي“**، ”ٻاهريون ماڻهو“ ۽ ڪجهه دانشوراڻا مضمون **”سسيفس جي ڏند ڪٿا“** جي نالي سان لکيا. ان کان پوءِ هن سياست ترڪ ڪري ڇڏي ۽ سڄو وقت صحافت کي ڏيڻ لڳو ۽ هن کي بين الاقوامي مڃتا ناول **”پليگ“** ۽ ڪتاب **”باغي“**، **”بغاوت، مزاحمت ۽ موت“** ۽ ڊراما ”قابوءَ سبب ملي. هن کي جنوري 1957ع ۾ کيس نوبل پرائيز به مليو. فرانس ۾ جيڪي وڏا اديب ٿيا آهن، تن ۾ آندري مالرو، (جيڪو ڊيگال جو ڪلچر منسٽر به هو ۽ جنهن اسپين جي جنگ آزادي ۾ هيمنگوي ۽ ٻين سان گڏ انٽرنيشنل برگيڊ ۾ حصو ورتو هو، وجوديت جي فلسفي تي ڪيترا ڪتاب لکندڙ ناول نويس سارتر، هن جي محبوبا **سميون دي بيوار** ۽ ڪامئو اچي وڃن ٿا. ڪامئو جو مشهور ناول ”پليگ“ فرانس جي باري ۾ هڪ تشبيهه هئي. **”سسيفس جي ڏند ڪٿا“** واري مضمون ۾ ڪامؤ ڏيکاريو آهي ته هن ڪائنات ۾ خوشي تڏهن ممڪن ٿي سگھي ٿي، جڏهن انسان هڪ ڀيرو اهو مڃي ته زندگيءَ کي ٻي معنيٰ نه آهي سواءِ ان جي ، جا هو ان کي ڏئي ٿو. ڪامئو ڪنهن هنڌ سارتر جي وجوديت کي به مڃيندو نظر اچي ٿو. جيتوڻيڪ هن وجوديت تي تنقيد ڪندي لکيو هو ته ”اها انهيءَ مابعد الطبيعياتي سمجھاڻيءَ جي جاءِ والاري ٿي، جيڪا هوءَ الٽ پلٽ ڪري چڪي آهي.“ ڪامو ۽ سارتر سياسي اختلاف به ڪافي رکندا هئا، ڇو ته ڪاموءَ هڪ مضمون ۾ لکيو ته: ”سياسي ۽ سماجي ترقي ڏاڪي به ڏاڪي ٿيندي ۽ مڪمل انقلاب سان نه ٿيندي، جيئن سارتر ۽ مارڪسٽ چوندا هئا.“ ڪاموءَ جي ناولن ۾ انسان ذات ۾ اعتبار واضح آهي. ڪامئو 1960ع ۾ رستي تي ڪار جي حادثي ۾ مري ويو. هن جي ناول “Outsider” جو ترجمو نامور سنڌي اديب ولي رام ولڀ ”ڌاريو“ عنوان هيٺ ڪيو آهي، جيڪو روشني پبلڪيشن ڪنڊياري پاران ڇپجي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:1960ع جون فوتگيون
زمرو:ادب
زمرو:الجيريا يونيورسٽي مان پڙهيل
زمرو:سياست
زمرو:شخصيتون
زمرو:فلاسافي
البصائر

**البصائر**، فلسفي جي موضوع تي عربيءَ ۾ تصنيف سنڌ جي هڪ وڏي عالم ۽ عارف مخدوم بصر الدين صديقي سيوهاڻيءَ (1938ع-1863ع) جي آهي ۽ سندس حياتيءَ ۾ هڪ دفعو عباسي ليٿو آرٽ پريس فريئر روڊ ڪراچي مان ڇپيو هو، جنهن کي بعد ۾ مخدوم سليم الله صديقي مقدمي/سوانح ۽ سنڌي ترجمي سان اداره پاٽ هاؤس طرفان شايع ڪرايو. هن ڪتاب ۾ محقق ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ لکي ٿو ته: ”سنڌ ۾ مخدوم بصر الدين پهريون عالم هو، جنهن کي اسلامي ۽ مغربي علوم ۾ دسترس حاصل هئي. کانئس پوءِ اها علمي فضيلت ۽ عظمت علامه آءِ. آءِ. قاضي کي عطا ٿي. ٻنهي جو سنڌ جي وڏي علمي مرڪز پاٽ سان تعلق هو.“

## حوالا
البلاغ المبين

هيءُ ڪتاب صاحبداد سلطان ڪوٽيءَ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 180 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو لکيل آهي. هيءُ ڪتاب سال 1926ع ۾ ڇپيو. پريس جو نالو ڄاڻايل ناهي.

## حوالا
البيلي (فلم)

هيءَ سنڌي فلم ڀٽائي فلمز جي پيشڪش سان 1973ع ۾ عيدالفطر جي موقعي تي رليز ٿي. هن فلم جو هدايتڪار غلام حيدر صديقي، پـروڊيـوسـر -آر-. بـي. چـوڌري ۽ مـوسـيـقـار غـلام عـلـي هـو. فـلـم ۾ ڪـرن، عشرت چوڌري، مشتاق چنگيزي، عبدالحق ابڙي، سڪندر ۽ قربان جيلانيءَ اداڪاري ڪئي. فلم شاليمار سئنيما حيدرآباد، -ايمپائر سئنيما- لاڙڪاڻي ۽ شاهه ٽاڪيز سئنيما ٽنڊي آدم ۾ پردي تي ڏيکاري وئي.

## حوالا
الڀو شيخ ٺٽوي

الڀو شيخ ، نائين صدي هجريءَ جو ناليوارو درويش ٿي گذريو آهي . الڀي شيخ جو اصل نالو ڄام مارس هو . هو ڄام نظام الدين سمي جو ناٺي ۽ ڀاڻيجو هو . وٽس تمام گهڻي دولت هئي . سيد حسين شيرازيءَ کان فيض حاصل ڪيائين . الڀي نالي پوڻ جي روايت آهي ته هڪ دفعي پيشاب ڪندي پنهنجي اڳيان سون جي واهي وهندي ڏٺائين . -ان- تي مٽي ۽ -پٿر- وجهي -ان- کي پوري ڇڏيائين . جڏهن اها خبر سندس مرشد کي پئي ، ته اُن کيس ” الڀو “ جو لقب ڏئي ڇڏيو: الڀو معنيٰ جنهن کي لوڀ لالچ نه هجي . الڀو شيخ ، بزرگ درويش هو . کيس ڪيترن ئي بزرگ هستين جي ديدار ڪرڻ جو شرف حاصل هو . پهرين ذوالحج 885ھ/1480ع تي وفات ڪيائين . سندس مقبرو -ٺٽي- ۾ آهي.

## حوالا
التمش جو مقبرو

سلطان شمس الدين التتمش جو مقبرو- قوت -الاسلام- مسجد جي ڀر ۾ دهليءَ ۾ آهي. ٻاهران سنگِ خارا ۽ اندر سنگِ سرخ ۽ ڪٿي ڪٿي سنگِ مرمر لڳل آهي. ديوارن تي خطِ ڪوفي ۾ قرآن پاڪ جون آيتون لکيل آهن. هن تي عاليشان گنبذ به تعمير ٿيل هو، جيڪو سار سنڀار نه ٿيڻ ڪري ڊهي ويو آهي.

## حوالا
اڪرم انصاري

شاهه لطيف جي فڪر جو ڄاڻو ۽ مشهور ليکڪ، پروفيسر اڪرم انصاري، پهرين جنوري 1925ع تي نوشهري فيروز ۾ ڄائو. سندس وڏا ٻورڙيءَ، ضلعي دادوءَ جا رهاڪو هئا. پرائمري تعليم نوشهري فيروز جي مدرسي مان حاصل ڪيائين. انگريزي تعليم لاءِ نورمحمد هاءِ اسڪول، حيدرآباد ۾ داخل ٿيو، جتان 1943ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1946ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي.اي. (آنرز) ۽ 1948ع ۾ انگريزي ادب ۾ ايم.اي. ڪيائين. 1946ع کان 1950ع تائين ايس.ايم. ڪاليج، ڪراچيءَ ۾ انگريزيءَ جو استاد ٿي رهيو. ان کان پوءِ سنڌ جي تعليم کاتي ۾ انگريزيءَ جو پروفيسر مقرر ٿيو. جلد ئي انٽرميڊيئٽ ڪاليج جو پرنسپال ٿيو ۽ 1958ع ۾ ڊگري ڪاليج جو پرنسپال ٿي مختلف هنڌن تي رهيو. تعليم کاتي ۾ ڊپٽي سيڪريٽري ۽ ڊپٽي ڊائريڪٽر جي عهدن تي رهيو. 1973ع ۾ ڊائريڪٽر ڪاليجز حيدرآباد ريجن ٿيو. انصاري صاحب حيدرآباد تعليمي بورڊ جو چيئرمئن، سنڌ يونيورسٽيءَ جي انگريزي شعبي جو چيئرمئن ۽ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو ميمبر به ٿي رهيو. آخر ۾ سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ جو چيئرمئن ٿيو، جتان 1984ع ۾ رٽائر ڪيائين. 

انصاري صاحب کي شاهه لطيف سان عشق هو. انگريزيءَ ۾ شاهه جي شاعريءَ ۾ پيغام تي ڪيترائي مقالا ۽ مضمون لکيائين. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ “Latif and the Modern World” (1970ع)، "سُر کنڀات ۽ قرآني تعليم"، “Symbolism in the Poetry of Shah Latif” (1983ع) قابل ذڪر آهن.

## لاڏاڻو
هي 31 ڊسمبر 1984ع تي وفات ڪري ويو. 

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
الجماعت اخبار

سنڌي ٻوليءَ ۾ نڪرندر هفتيوار -اخبار-، جيڪا پهرين -آڪٽوبر- 1938ع تي سيد صدرالدين شاهه بخاريءَ شڪارپور مان -جاري- ڪئي. هيءَ -اخبار- ڀرچونڊيءَ واري پير جي جماعت ”احياءُ -الاسلام-“ جي ترجمان هئي. -اخبار- شروع ۾ ”ديوي پرنٽنگ پريس“ ۽ پوءِ ”شڪارپور اليڪٽرڪ پريس“ مان ڇپبي هئي. 1947ع ۾ جڏهن پير آف ڀرچونڊيءَ جي تحريڪ سرد ٿي وئي، تڏهن شاهه صاحب هيءَ -اخبار- سيد سرور علي شاهه گيلانيءَ کي وڪرو ڪري ڏني، جنهن سال کن ته شڪارپور مان ئي ڪڍي، پر پوءِ -ان- کي ڪراچيءَ کڻي ويو ۽ اتان 1961ع تائين اردوءَ ۾ ڪڍندو رهيو. انهيءَ سال ئي سيد سرور شاهه جي وفات کان پوءِ هيءَ -اخبار- -بند- ٿي ويئي.

## حوالا
التحفة الخيائيه

هيءُ ڪتاب ضياءُ الدين شاهه جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، رفاه عام پريس، لاهور مان سال 1925ع ۾ ڇپيو.

زمرو:ڪتاب
پير الھيار شاھ

الحاج حافظ سيد پير الهيار شاهه هاشمي ولد سيد پير نور شاهه جي ولادت 9 ذوالحج 1303ھ/ 8 سيپٽمبر 1886ع تي ٿي. گھر جي مذهبي ماحول جي ڪري ننڍپڻ ۾ ئي قرآن شريف کيس حفظ ڪرڻ جو شرف حاصل ٿيو. پير صاحب بردبار طبيعت جو مالڪ هو. حيثيت ۽ رتبي هئڻ جي باوجود -ان- وقت جي ٻين گھڻن پيرن وانگر سياسي رتبا ۽ رڪنيت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش نه ڪيائين. سندن لاڙو ثقافتي ڪمن ڏانهن گھڻو هو. هو سنڌ جي مختلف شهرن ۾ ٿيندڙ ميلن ۾ شريڪ ٿي پهلوانن ۽ راڳيندڙن جي همت افزائي ڪندو هو. پير صاحب جي. ايم سيد سان گڏجي 1924ع مٽياري ساداتن جي تنظيم جو بنياد وڌو. 
پير الهيار شاهه 13 فيبروري 1947ع تي وفات ڪئي. سندن عرس هر سال 21 ربيع الثاني تي ملهايو ويندو آهي.

## حوالا
الحجة القويته في جواب الرسالته الحلفيته

هيءُ ڪتاب سنڌ جي نامور عالم مخدوم محمد جعفر بوبڪائيءَ پنهنجي دور جي هڪ همعصر عالم ۽ محدث، قاضي قاسماڻي پاٽائيءَ جي ڪتاب ”الرسالت الحلفية“ جي رد ۾ تصنيف ڪيو. هن ڪتاب ۾ طلاق جي اهم مسئلي تي مخدوم صاحب نهايت ئي عالماڻي ۽ فلسفياڻي نموني بحث ڪيو آهي.
## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلام
الحزب اخبار

1927ع کان 1928ع ڌاري هي -اخبار- سکر مان -جاري- ٿي، هي هفتيوار -اخبار- هئي هوندي هئي، مولانا دين محمد وفائي هن جو -ايڊيٽر- هوندو هو، اها -اخبار- پير حزب -الله- شاهه راشدي ۽ پير جيئل شاهه جي سرپرستي هيٺ نڪرندي هئي، هي -اخبار- ست مهينا هلڻ کان پوءِ -بند- ٿي وئي.

## حوالا
غلام مصطفيٰ شاھ

**غلام مصطفيٰ شاھ** سنڌ جو تعليمدان ھيو، سندس جنم 1918ع ۾ پيدا ٿيو. هن پنھنجي تعليم سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي، مسلم يونيورسٽي علي ڳڙھ، ڪنگز ڪاليج انگلنڊ ۽ ايسٽر ڪاليج آڪسفورڊ مان حاصل ڪئي.

ھن سنڌ مسلم ڪاليج جي عھدي تي 14 سال پرنسپال جي حيثيت سان ڪم ڪيو. سنڌ يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر جي حيثيت سان 5 سال ڪم ڪيائين. ھن 1973ع ۾ ’سنڌ ڪوار ٽرلي‘ نالي سان ھڪ انگريزي تحقيقي رسالو پڌرو ڪيو ۽ ان جو ايڊيٽر ۽ پبلشر طور ڪم ڪيائين. سنڌ مدرسي بورڊ جو سموري ڄمار ميمبر ۽ 10 سالن تائين بورڊ جو صدر پڻ رهيو. ھي پاڪستان اسڪائوٽس ائسوسيئيشن جو نئشنل ڪمشنر رهيو.

وڌيڪ ھي جن ادارن ۾ ڪم ڪندو رھيو سي ھيٺئين ريت آھن
* 12 سالن تائين انٽر يونيورسٽي بورڊ پاڪستان جو ميمبر رهيو.
* 1988ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ پاڪستان پيپلزپارٽيءَ جي حڪومت ۾ وفاقي وزير تعليم بڻيو.
* شهيد ذوالفقار ڀٽو انسٽيٽيوٽ آف سائنس ائنڊ ٽئڪنالاجي ڪراچيءَ جو وائيس چيئرمئن ۽ سيڪريٽري بورڊ آف گورنرز رهيو.
* سنڌ سرونٽس سوسائٽيءَ جو صدر ۽ شاھ عبداللطيف ڪلچرل سوسائٽيءَ جو چيئرمئن رهيو.

ھن انگريزي ۽ سنڌيءَ ۾ ڪيترائي ڪتاب لکيا. جن ۾ هڪ ڪتاب ’انڊس فيلڊس ائنڊ ڪرپشنس ان پاڪستان‘ نالي اڪيڊمي آف ليٽرس يونيورسٽي آف انگلينڊ لاءِ شريڪ ايڊيٽر طور مرتب ڪيائين.

ھن جي ڪجهه ڪتابن ۾ ’انگريز هندستان ۾‘، ’انگريزن جو ورثو‘، ’هڪ پرنسپال جون يادون‘، ’سنڌ جا مسلمان‘ شامل آهن. ھن پاران ترتيب ڏنل ڪتابن ۾ ”ٻہ ڪتاب“ آهن، جنهن ۾ هن ۽ سندس گهرواريءَ، عزيزه بيگم، مرحوم محمد اسماعيل عرساڻيءَ جا ٻہ ڪتاب ’سنڌي سٻاجهڙا‘ ۽ ’بدنصيب ٿري‘ گڏي ڇپايا آهن. ھن سنڌ يونيورسٽيءَ جي عمارتن ۽ سنڌالاجيءَ جي بلڊنگ جي اڏاوت ۾ ھم ڪردار نڀايو. ھن سنڌ بابت مختلف ڪانفرنسون پڻ ڪرايون.

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:ضلعو خيرپور جا ماڻھو
زمرو:1918ع جون پيدائشون
زمرو:1959ع جون پيدائشون
زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان
سورة الاحقاف

هيءَ قرآن مجيد جي مڪي سورة آهي. هن سورة ۾ آسماني ڪتابن، والدين جي حقن، رڻ پٽن ۽ ريگستانن ۾ حضرت هود عليه السلام جي تبليغ، خدا پرستيءَ کان انڪار تي سندس امت تي خطرناڪ طوفان جي اچڻ ۽ -ان- قوم ۽ سندن شهرن جي تباهه ٿيڻ جي قصن ۽ پيغمبر صلي -الله- عليه وآله وسلم کي صبر جي هدايت جو ذڪر آهي.

## حوالا

زمرو:قرآن
الحزب الاعظم (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب حضور نبي ڪريم صلي -الله- عليه وسلم -جن- جي دعائن ۽ دلائل الخيرات جو مجموعو آهي. جنهن جو سنڌي ترجمو علامه مفتي محمد رحيم سڪندري ڪيو آهي. هي ڪتاب ملا علي قاريءَ جو ترتيب ڏنل آهي. هن ڪتاب ۾ پير سائين پاڳاري شاهه مردان شاهه (ثانيءَ) جي دستخط سان دعائيه ڪلما، دعا جي حقيقت ۽ فضيلت تي لکيل ڊاڪٽر مسعود احمد جو مقدمو به شامل آهي. هن ڪتاب جو هي چوٿون ڇاپو 1431ھ/2010ع ۾ قاضي عبدالقدوس راڄڙ ڇپايو آهي. ڊيمي سائيز، چار رنگي ٽائيٽل ۽ پڪي جلد جي هن ڪتاب جي ڪا به قيمت نه رکي وئي آهي.

## حوالا
الحقيقت اخبار

الحقيقت- هفتيوار -اخبار- ميان غلام سرور ”فقير“ قادري 1922ع ۾ لاڙڪاڻي مان -جاري- ڪئي، هيءَ هڪ سياسي -اخبار- هئي، پر هن -اخبار- مسلمانن ۾ سياسي سجاڳي پيدا ڪرڻ سان گڏ، سنڌي ادب خاص طور سنڌي غزليه شاعريءَ کي -ترقي- وٺرائي. هن -اخبار- جي -جاري- ٿيڻ تي اديبن ۽ شاعرن کي تمام گهڻي خوشي ٿي. ڪن عالمن، اديبن ۽ شاعرن فارسي ۽ سنڌي زبان ۾ -ان- جي -جاري- ٿيڻ تي قطع تاريخون چيون. هيءَ -اخبار- هر ڇنڇر تي ”قادريه پريس“ لاڙڪاڻي مان ڇپجندي هئي. هن -اخبار- ۾ ’مراسلا‘، ’ملاحظات‘، ’رفتار زمانه‘ ۽ ’اوراق پارينه‘ مستقل ڪالم هوندا هئا. ڪڏهن ڪڏهن ”قلندري ڏنڊو“ ۽ ”فلمي دنيا“ وغيره عنوانن هيٺ به دلچسپ مواد شايع ٿيندو هو. -اخبار- جي پهرئين صفحي تي اهم خبرن سان گڏ گهڻو ڪري ڪنهن شاعر جو چونڊ ڪلام ڏنو ويندو هو. اندرين صفحن ۾ بزم مشاعره لاڙڪاڻي جي ڪارروائي ۽ شاعريءَ جو -انتخاب- ۽ ايندڙ مشاعري جي طرح ڏنل هوندي هئي. هن -اخبار- ۾ سياسي ۽ مقامي خبرن کان علاوه مشاعرن ۽ ادبي ڪانفرنسن جون ڪارروايون باقاعدگيءَ سان شايع ٿينديون رهنديون هيون، -ان- کان سواءِ وقت بوقت -ان- دؤر جي شاعرن جو ڪلام به شايع ٿيندو رهندو هو. مشهور شاعر فقير هدايت علي تارڪ جا غزل به اڪثر هن -اخبار- ۾ شايع ٿيندا هئا. نياز محمد شيخ پنهنجي هڪ مقالي ۾ ”-الحقيقت-“ -اخبار- بابت لکي ٿو ته: ”-اخبار- جو -ايڊيٽر- ميان غلام عباس ’جوش‘ هو، پر -اخبار- جي ڪم ۾ ميان غلام سرور سندس مددگار هوندو هو. ميان غلام سرور جي ڪلام جي رواني غضب جي هوندي هئي.

## حوالا
الحنيف اخبار

سنڌي ٻوليءَ ۾ نڪرندڙ هڪ هفتيوار -اخبار-، جيڪا شڪارپور مان نڪرندي هئي. 1924ع ۾ ”-جمعيت- الاحناف“ جي سرپرستيءَ هيٺ -جاري- ٿي. -اخبار- جو -ايڊيٽر- ڪريم بخش -ٽانوري- ۽ سرپرست -پير حسن- جان سرهندي هو. هيءَ -اخبار- ”-الحنيف- پريس“ مان ڇپپي هئي. 1929ع ۾ هيءَ -اخبار- جيڪب -آباد- جي مولوي محمد حسين کهاوڙ، پريس سميت خريد ڪئي، جنهن کان پوءِ اها جيڪب -آباد- مان نڪرڻ لڳي.

## حوالا
الحمرا

**الحمرا** اسپين ۾ غرناطہ شهر جي سامهون جبل تي اسپين جي اسلامي حڪومت جا ٺهرايل محلات، جن جا وسيع اڱڻ، ڦوهارا ۽ باغيچا آهن. اڱڻ ۽ ورانڊن ۾ ننڍا ننڍا ڪمرا آهن، جيڪي ڳتيل ڊزائينن سان سينگاريل آهن ۽ جن جا گنبذ اٺن ڪنڊن وارا آرائشي آهن. الحمرا جي اڏاوت 1238ع ۾ شروع ٿي ۽ 1354ع تائين مڪمل ٿي. 1492ع ۾ اسپين مان مسلمانن جي نيڪاليءَ بعد اهي گهڻيون عمارتون تباھ ڪيون ويون. 1828ع کان پوءِ وري انهن جي مرمت ڪري انهن کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. الحمرا جا آثار دنيا جي حسين عجائبات ۾ شمار ڪيا ويندا آهن.

## حوالا
الحيات بعد الممات

هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو ترجمو ڪيل آهي. ڊبل ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 220 صفحا . هيءُ ڪتاب سال 1912ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
زمرو:اسلامي ڪتابون
الخول

هن ساز جو اصل وطن يمن آهي. اتان جا هاري ۽ تهاما Tihama لوڪ هي ساز گهڻو وڄائين. هي نڙ سان مشابهت آهي. هڪ ميٽر ڊيگهه وارو ڦوڪ جو ساز آهي. فقط ٻه سوراخ، سي به پڇاڙي ۾ ٿين. چيو وڃي ٿو ته هي ساز اٽڪل 3000 سال اڳ حضرت دائود عليه السلام پيغمبر به استعمال ڪيو. هن ساز جي سنگت ڪري ڪيترائي ناچ اسريا آهن. سڄي سڄي رات جي تفريحي محفلن ۾ هي ساز وڄائبو آهي. ٿلهي ۽ غمگين صدا وارو هي ساز شعر کان الڳ نٿو ڪري. هي به نڙ وانگر ساز آهي، جنهن تي شعر ڏنا وڃن ٿا. هن تي ماضي جا داستان ۽ يادگيريون، -تاريخ- جو احساس گهڻو اڀري ٿو. تهامي ماڻهو ڪوشش ڪري هن مان هڪ آواز ڪڍن ٿا، جنهن مان هو محسوس ڪندا آهن، جو ڄڻ دائود اچاري ٿو (نڙ). اتان جا -جت- پنهنجي سفر دوران گڏ کڻن. هنن ماڻهن جو خيال آهي ته -اٺ- جو ناچ هن ساز جي آواز تي اسريو. ساز پيڙهين جي حوالي سان هلندو پيو اچي. هي ساز پنهنجي جوڙجڪ سبب اڄ به نمايان حيثيت رکي ٿو. ٻن سوراخن جي وچ ۾ اٽڪل 15 کان 20 س. م وٿي آهي. چوٽي کليل ۽ پڇاڙي -بند- اٿس. هن مان ڪو سرگم ڪو نه نڪري. هن ۾ ساهه يڪو هلي، -ان- ڪري سگهارا ڦڦڙ گهرجن. هن ۾ صرف هڪ آڱر استعمال ٿئي. هن جي اڻپورائي ۽ اوکاڻ جي ڪري اتي نيون بانسريون عام ٿيڻ لڳيون آهن.

## حوالا
الرا

هيءَ ڪنگري تعلقي ۾ هڪ ديهه آهي، جنهن ۾ ”الرا“ نالي ڳوٺ آهي جنهن ۾ پرائمري ۽ مڊل اسڪول موجود آهن.

## حوالا
الدين ڪامل (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب مخدوم -امير- احمد جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 250 صفحا آهن. قيمت چار رپيا آهي. ڇاپو پهريون، محمد عثمان ڏيپلائيءَ، قرآن پريس، حيدرآباد مان سال 1963ع ۾ شايع ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو،محمد عثمان ڏيپلائيءَ ساڳي پريس مان سال 1967ع ۾ شايع ڪيو. هن ڇاپي ۾ 240 صفحا آهن ۽ قيمت 5 رپيا آهي.

## حوالا
الرازي

**الرازي**، مشهور طبيب، ڪيميادان، فلسفي ۽ ليکڪ ٿي گذريو آهي. سندس پورو نالو ابوبڪر محمد ابن ذڪريا الرازي هو. هو 250ھ/ 864ع ۾ ايران جي شهر ”ري“ ۾ ڄائو. رياضي، فلسفي، هيئت ۽ ادب جو گهرو مطالعو ڪيائين. وڏيءَ عمر ۾ پهچڻ کان پوءِ طب ڏانهن لاڙو رکيائين. ”ري“ جي حاڪم جي ملازمت ۾ آيو ۽ پوءِ انهيءَ شهر جي نئين وڏي اسپتال جو نگران اعليٰ مقرر ٿيو. بعد ۾ هو بغداد ۾ به ساڳئي عهدي تي رهيو. پنهنجي دؤر جو سڀني کان وڏو طبيب هئڻ سبب سندس شهرت مختلف بادشاهن جي درٻارن ۾ پکڙجي ويئي، پر بادشاهن جي مزاج ۽ غيريقيني سياسي صورتحال سبب الرازي ڪٿي به مستقل طور نه ويهي سگهيو. ڪئين ڀيرا پنهنجي وطن آيو. آخر اتي ئي 313ھ/925ع ۾ وفات ڪيائين. الرازي پنهنجي دؤر جو وڏو طبيب هو. هن مختلف مرضن تي ڪيترائي رسالا لکيا آهن. ان کان سواءِ طب جي فن بابت جيڪي ڪتاب هن لکيا آهن، اهي نهايت اهم حيثيت رکن ٿا. انهن مان ڪيترن جو لاطيني زبانن ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. سندس هڪ ڪتاب ”الحاوي“ کي ته طب جي انسائيڪلوپيڊيا چيو ويندو آهي. الرازي انهيءَ ڪتاب لکڻ ۾ 15 سال لڳايا. طب کان سواءِ هن ڪيميا، طبعيات، مابعد طبعيات، سائنس ۽ فلسفي تي به ڪئين ڪتاب لکيا. بلاشڪ هو اسلامي دنيا جو تمام وڏو طبيب ۽ فيلسوف هو.

## حوالا

زمرو:فلسفي
زمرو:ڪيميا دان
زمرو:ماھر حياتيات
الرحيم پبليڪيش لاڙڪاڻو

ڊاڪٽر ميمڻ عبدالغفور سنڌي ۽ ميمڻ غلام مصطفيٰ مشتاق 1978ع ۾ ’الرحيم پبلڪيشن‘ نالي هڪ اشاعتي ادارو قائم ڪيو. هن اداري غلام مصطفيٰ جو ڪتاب: ’سستو خون مهانگا جذبا‘ ڊاڪٽر ميمڻ عبدالغفور سنڌي جا ’شرح ڪلياڻ‘، ’سليس سنڌي گرامر‘ سميت ڪيترائي ٻيا ڪتاب ڇپايا.

## حوالا
الراشد پبليڪيشن قنبر

پير تراب علي شاهه 1936ع ۾ ’الراشد‘ نالي قنبر مان ماهوار اشاعتي سلسلو -جاري- ڪيو هو. هن اشاعتي سلسلي ۾ ديني ۽ سياسي نوعيت جو مواد شايع ٿيندو هو.

## حوالا
الزليخا (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب پير حسام الدين راشديءَ جو لکيل آهي، پر پير صاحب پنهنجو نالو سيد فدائي الراشديءَ ڄاڻايو آهي. هن ڊبل ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 46 صفحا آهن. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، حافظ شمس الدين، عبدالمجيد پريس سکر مان 1930ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، محموديه پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1951ع ۾ حافظ شمس الدين ڀٽيءَ ڇپايو. جڏهن ته -ان- ڪتاب کي نئين ترتيب سان قريشي حامد علي خانائيءَ تفصيلي مقدمي سان ڇپائي پڌرو ڪيو.

## حوالا
عبدالغفور الستي

ليکڪ، محقق ۽ سماجي اڳواڻ عبدالغفور الستيءَ 21 -جنوري- 1931ع تي شهر دڙي، ضلعي -ٺٽي- ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- پنهنجي ڳوٺ ۾ ۽ مڊل جا پهريان ٽي درجا -انگريزي-، اي. وي. اسڪول ميرپور بٺوري ۾ پڙهيو. تاريخي درسگاهه سنڌ مدرسة -الاسلام- ڪراچيءَ مان 1948ع ۾ ميٽرڪ پاس ڪيائين، 1948ع ۾ -انگريزي- جي -استاد- طور اي. وي. اسڪول دڙي ۾ مقرر ٿيو. 1950ع کان 1960ع تائين -آبپاشي- کاتي ۾ سول انجنيئر رهيو. 1961ع ۾ نوڪرين -تان- استعيفيٰ ڏيئي لوئر بيريج ۾ 1970ع تائين سول ٺيڪيداري ڪئي. علم ۽ ادب سان لاڳاپو 1955ع کان قائم اٿس. هو 1957ع ۾ ون يونٽ خلاف سنڌي اديبن جي هلچل ۾ شامل رهيو. ناميارو اديب ۽ ڏاهو ليکڪ محمد -ابراهيم جويو- سندس -استاد- رهيو آهي. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ هُن 3 ڪتابڙا ڇپائي سڄي سنڌ ۾ مختلف ماڻهن ۾ مفت ورهايا، -جن- ۾ ”هي -بيت- ستايل سانگين جا“، ”سنڌي -ٻولي-“ (نظم) ۽ ”او سنڌ جون عورتون اٿو“ (نثر) شامل آهن. ادبي سفر ۾ کيس ابراهيم جويي، شيخ اياز، حفيظ قريشي (سينيئر) جي صحبت پڻ حاصل رهي. 
1971ع ۾ هُن ماهوار ”ملير ڊائجيسٽ“-جاري- ڪيو. 1974ع ۾ -ان- رسالي ۾ ”نئين -پاڪستان-“ خلاف لکڻ تي کيس جيل اماڻيو ويو ۽ رسالي تي پابندي لڳائي وئي. هن فقير منش جاکوڙي ڪارڪن 1986ع ۾ ’الست‘ نالي سماجي تنظيم جو بنياد وڌو، جنهن جو مقصد غريب ٻارڙن لاءِ -تعليم- جي فراهمي هو. -ان- تنظيم سبب الستي سڏجڻ لڳو. الستيءَ، شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي شاعري جو -انگريزي- ترجمو پڻ ڪيو آهي. جيڪو 1986ع ۾ ڇپيو. -ان- ۾ لطيف سائين جي چونڊ 786 بيتن جو منظوم ترجمو ڪيل آهي. سندس تصنيفن ۾ ”شاهه جو رسالو “، ”سنڌي ٻوليءَ کي للڪار“ ۽ ”-بالغن جي تعليم- لاءِ الستي پهريون ڪتاب“ شامل آهن. -ان- کان علاوه ڪيترائي ڪتابڙا ڇپرائي عام -تعليم- لاءِ مفت ورهايائين. هُن ماضيءَ ۾ ع.غ سنڌي جي نالي سان به خوب لکيو. سندس -آتم ڪٿا- ”ٻنڌڻ- ٻاروچن سين“ پڻ ڇپيل آهي.

## حوالا
الطاف اثيم

الطاف حسين ولد محمد ايوب منگيءَ جو ادبي نالو ”-الطاف اثيم-“ آهي. سندس ادبي سڃاڻپ، شاعر، اديب ۽ محقق جي آهي. سندس -جنم- جو هنڌ راڻيپور ضلعو خيرپور ميرس ۽ -جنم- جي -تاريخ- 02-10-1948 آهي. سندس -تعليم- بي. ايڊ، ايم. اي ۽ ايل. ايل. بي آهي. -الطاف اثيم- سچل چيئر شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور جو ڊائريڪٽر پڻ رهي چڪو آهي. سندس ترتيب ڏنل پير صالح شاهه جو ڪلام ۽ سوانح: ”ساعت ساعت راهه نهاريان“ ۽ ٽالپرن جو ”فن تعميرات ۽ فنون لطيفه“ -تحقيق- جي موضوع تي ڪتاب ڇپيل آهن.

## حوالا

زمرو:اديب
الشھبار (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب عبدالجليل سيوهاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 250 صفحا آهن ۽ قيمت ساڍا ٽي رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، اداره شهباز اڪيڊمي، سيوهڻ طرفان سال 1961ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
الاسلام (رسالو)

”الاسلام“ سنڌي ماهوار رسالو، 1913ع ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيڻ لڳو. هن رسالي کي محمد عبداللطيف ۽ مخدوم محمد صالح -ڀٽي- ترتيب ڏيئي، ڪراچيءَ جي محمديه پريس مان شايع ڪرائيندا هئا. هن رسالي ۾ سنڌ جا مشهور اديب ۽ شاعر مضمون لکندا هئا. ڪجهه سال گذرڻ کان پوءِ هيءُ رسالو -بند- ٿي ويو.

هن نالي سان سلطان ڪوٽ (شڪارپور) مان ماهوار رسالو 1935ع ۾ -جاري- ٿيو. هن رسالي ۾ ديني مواد شايع ٿيندو هو. هي رسالو مولانا مفتي محمد صاحبداد ”ناصح“ ولد خميسي خان -جمالي- جي نگراني ۾، ۽ ”مسلم پرنٽنگ پريس“ هاٿي در شڪارپور مان ڇپبو هو. هي رسالو 32 کان 40 صفحن تي مشتمل، ڊيمي سائيز ۾ شايع ٿيندو هو. هي رسالو شڪارپور مان شايع ٿيندڙ رسالن ۾ وڏي اهميت رکندو هيو. هن رسالي ۾ ڪيترن ئي ديني مسئلن جو تذڪرو ۽ انهن جي موثر حل جو ذڪر ٿيندو هيو. هي رسالو 1938ع تائين شايع ٿيندو رهيو ۽ پوءِ -بند- ٿي ويو.

## حوالا
الطاف حسين قريشي

الطاف حسين قريشي- 26 -جنوري- 1900ع تي ڍاڪا ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- کان پوءِ 1918ع تائين سٽي ڪاليج ڪلڪتي ۾ ۽ 1923ع تائين ڍاڪا يونيورسٽيءَ ۾ -تعليم- ورتائين. 1926ع ۾ -بنگال- ايڊيوڪيشن سروس ۾، 38- 1937ع ۾ ڍاڪا ڪاليج جو پرنسپال ۽ 1938ع کان 1945ع تائين -تعليم- کاتي جو ڊائريڪٽر ٿي رهيو. پوءِ ملازمت -تان- استعيفيٰ ڏيئي ”ڊان“ (DAWN) -اخبار- جو -ايڊيٽر- ٿيو، جيڪا جلد ئي ملڪ جي نامور -اخبار- بنجي ويئي. پاڪستان کان اڳ ڊان -اخبار- دهليءَ مان نڪرندي هئي ۽ پوءِ 1947ع ۾ ڪراچيءَ منقتل ٿي. ”ڊان“ کان الڳ ٿيڻ کان پوءِ 1965ع کان 1968ع تائين -پاڪستان- جي مرڪزي ڪابينه ۾ وزير تجارت رهيو. 25 مئي 1968ع تي ڪراچيءَ ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:بنگالي سياستدان
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا سياستدان
زمرو:1900ع جون پيدائشون
زمرو:1968ع جون فوتگيون
الطاف سمو

ناليوارو راڳي **الطاف حسين ولد ارباب علي سمو** پھرين جنوري 1971ع تي شهدادڪوٽ ۾ پيدا ٿيو، سندس تعليم پرائمري آهي. هن ڳائڻ جي شروعات 1985ع ۾ اسٽيج کان ڪئي. ڳائڻ ۾ سندس استاد نواب علي شيخ ۽ محمد بخش ماڇي آهن، پهرين ريڊيو پاڪستان خيرپور تي کيس پروڊيوسر ۽ ناليواري شاعر مختيار ملڪ متعارف ڪرايو، سنڌ جي مختلف ريڊيو اسٽيشنن تي الطاف سمي جا 50 کان وڌيڪ ڪلام رڪارڊ ٿيل آهن. هن جو واسطو نهايت ئي غريب گهراڻي سان آهي. سندس لاڙڪاڻي شهر ۾ ميوزڪ اسٽوڊيو پڻ آهي. مختلف فنڪارن احمد مغل ۽ عاشق نظاماڻيءَ جون ڳايل ڪيتريون ئي ڌنون سندس ڪمپوز ڪيل آهن. هن وقت تائين سندس 15 آڊيو ۽ 2 وڊيو البم اچي چڪا آهن. سندس ڪيترا ڪلام ڪافي مشھور آهن. هن سنڌ جي نامور شاعرن شاھ عبداللطيف ڀٽائي، سچل سرمست، شيخ اياز، سرڪش سنڌي، جواد جعفري ۽ ٻين کي خوب ڳاتو آهي.

## حوالا

زمرو:راڳي
الطاف عباسي

سنڌ جي سدا ملوڪ شاعر، ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ جو -ڀاءُ-، -الطاف عباسي- پنهنجي دور جو ناميارو شاعر ٿي گذريو آهي. سندس سڄو نالو الطاف نبي ولد گل محمد عباسي هو ۽ 15 -جولاءِ- 1942ع تي سوڀي ديري ضلعي خيرپور ميرس ۾ -جنم- ورتو. 1958ع ۾ نواب شاهه مان مئٽرڪ ڪيائين. سٺي گهراڻي مان هجڻ جي باوجود، ميٽرڪ بعد هڪدم پنهنجي پيرن تي بيٺو ۽ خزاني آفيس نواب شاهه ۾ ڪلارڪ ٿيو. بعد ۾ 1961ع کان 1965ع تائين ڊسٽرڪٽ ڪائونسل اسڪول نواب شاهه ۾ ماستر ٿيو. -ان- وچ ۾ پڙهائي به -جاري- رکيائين. 1962ع ۾ بي. اي (فرسٽ ڪلاس) ۽ 1964ع ۾ ايم. اي (سنڌي) فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. 1964ع ۾ وڪالت جو امتحان پاس ڪري 1967ع تائين وڪالت ڪيائين، ۽ پوءِ سنڌيءَ ۾ ليڪچرر ٿيو. 1968ع ۾ پي. سي. -ايس- پاس ڪري -آبڪاري- کاتي ۾ گهڙيو ۽ ڊائريڪٽر ايڪسائيز ٿيو 6 فيبروري 1978ع تي نواب شاهه کان حيدرآباد ايندي مياڻي ٻيلي وٽ روڊ حادثي ۾ شهيد ٿيو. 
الطاف عباسي نوجوان ۽ نمائنده شاعرن ۾ شمار ٿيندو هو، سندس شعر پهريون ڀيرو 1958ع ۾ نواب شاهه جي ”آئينه“ رسالي ۾ ڇپيو، ۽ پوءِ سڀني مکيه رسالن ”مهراڻ“ ۽ ”نئين زندگي“ وغيره ۾ ڇپبو رهيو. پاڻ سنڌي ادبي تحريڪ جو روح روان، دوستن جي محفلن جو سينگار، ۽ شعرن ۾ ڪيترن نون تجربن جو بنياد وجهڻ وارو هو. هن -ٿوري- عمر ۾ جيڪو ادبي ورثو ڇڏيو آهي، اهو سندس نالي کي ادبي زندگي ڏيڻ لاءِ ڪافي آهي. هن جا ڪيترا ٻاراڻا نظم درسي ڪتابن ۾ شامل هئا. سندس ايم. اي جو مونوگراف ’سنڌي قومي شاعريءَ‘ بابت هو، جيڪو اڃا اڻڇپيل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:سنڌي شخصيتون
الطاف قادري

ناليواري ڪهاڻيڪار ۽ مترجم الطاف حسين ولد ميان غلام عباس قادري 1927ع ۾ ميان جي ڳڙهي پاڙي، لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. مئٽرڪ 1946ع ۾ علي ڳڙهه مان ڪيائين. جڏهن ته گريجويشن 1951ع ۾ ايس ايم آرٽس ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. 1953ع ۾ سنڌ روينيو کاتي ۾ مختيارڪار ٿيو. هن مختلف عهدن تي ذميواريون نڀايون. سيڪريٽري سنڌ گورنمينٽ، ميمبر بورڊ آف روينيو اينڊ لينڊ يوٽلائيزيشن ڊپارٽمينٽ ۾ 1988ع تائين رهيو. سندس پهريون ڪهاڻين جو ڪتاب ”مجموعه درد“ جي نالي سان 1947ع ۾ ڇپيو. ساڳئي سال سندس ٻيو ڪهاڻين جو مجموعو ”حسنِ خيال“ جي نالي سان ڇپيو. هن 1953ع ۾ انگلينڊ جي مشهور مصنف ٿامس مور جي باتصوير مثنوي ”لاله رخ“ جو ترجمو ڪيو. هن ڪتاب جا هينئر تائين 3 ايڊيشن اچي چڪا آهن.

الطاف قادريءَ جي ڪهاڻين ۾ سندس دور جي حالتن، مختلف تحريڪن وغيره جي جھلڪ به نظر اچي ٿي. هو علمي ادبي گھراڻي سان واسطو رکي ٿو. سندس خاندان ۾ ٽي صاحب ديوان شاعر ٿي گذريا آهن. ناليواري ڪهاڻيڪار جناب اياز قادري جو تعلق به ساڳئي خاندان سان آهي.

## حوالا
الطاف ملڪاڻي

ناليوارو ڪهاڻيڪار، شاعر ۽ پبلشر -الطاف ملڪاڻي-، غلام هادي ملڪاڻيءَ جو فرزند آهي. هن 19 -اپريل- 1967ع تي دادو شهر ۾ -جنم- ورتو. مئٽرڪ سائنس ۾ ڪرڻ بعد زرعي ڪاليج سڪرنڊ مان ٻن سالن جو ايگريڪلچر ڊپلوما ڪورس ڪيائين ۽ هن وقت فيلڊ اسسٽنٽ طور زرعي کاتي ۾ ملازم آهي. 1984ع ۾ ٻاراڻي شاعري ڪرڻ سان ادب جي دنيا ۾ پير پاتائين. اڳتي هلي ڪهاڻيڪار طور نالو ڪڍيائين. سندس مختصر ڪهاڻين جو مجموعو ”ساڀيائن کان رٺل سپنا“، سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران 1994ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. هن جو ٻيو ڪتاب ”شانتي“ (اجيت ڪور جي ناوليٽ جو ترجمو) 1999ع ۾ سوڀ پبليڪيشن طرفان ڇپايو ويو. 
الطاف ملڪاڻيءَ جو نالو ٻاراڻي ادب جي حوالي سان مشهور آهي. پاڻ مهراڻ پبلڪيشن حيدرآباد جو سرپرست رهيو آهي، جنهن ٻارن لاءِ ڪافي ڪتاب ڇپائي پڌرا ڪيا آهن. عبرت گروپ آف پبليڪيشنز، حيدرآباد پاران ٻارن جي رسالي ”-ارچڪ مرچڪ-“ جو پهرين نگران انچارج ۽ پوءِ 1997ع ۾ اسسٽنٽ -ايڊيٽر- ٿيو. ٻارن جي مخزن ماهوار ”لاٽ“ جو چيف -ايڊيٽر- (1993ع)، ماهوار ”گلستان“ جو -ايڊيٽر- (1993ع)، ٻارڙن جي ”سنڌ رنگ“ جو سب -ايڊيٽر- (1995ع)، ٻارن جي مئگزين ”دوستيءَ“ جو اعزازي صلاحڪار (1995ع) ۽ ”سندباد“ ڪتابي سلسلي جو سب -ايڊيٽر- رهي چڪو آهي. ٻاراڻي ادب جي حوالي سان سندس ترتيب ڏنل هيٺيان ڪتاب ڇپجي چڪا آهن: (1) ”پلئه پايو سچ“ (شاهه لطيف جي زندگيءَ بابت سوال جواب). لطيفي لات پبليڪيشن دادوءَ پاران ڇپيل، (2) ”سوريءَ سزا وار“ (صوفي شاهه عنايت شهيد جي زندگيءَ بابت سوال جواب)، مهراڻ پبليڪيشن حيدرآباد پاران ڇپيل، (3) ”سوري سڏ ڪري“ (لطيف سنگت سنڌ جي ٻارڙن ڏانهن آزاد سمي جا خط مهراڻ پبليڪيشن حيدرآباد پاران ڇپيل. -الطاف ملڪاڻي-، سنڌي ائسوسيئيشن آف نارٿ -آمريڪا- (سانا) پاران سنڌ مان نڪرندڙ مئگزين ”سنگت ورلڊ“ جي -ايڊيٽوريل- بورڊ جو ميمبر (1990ع)، ڪاوش گروپ آف پبليڪيشنز حيدرآباد پاران شايع ٿيندڙ ماهوار ”سنڌ رنگ“ جو -ايڊيٽر- پڻ رهيو، کيس سنڌي ساهت گهر، حيدرآباد پاران معاون -ايڊيٽر- اوارڊ (1993ع) پڻ مليل آهي. ڪجهه عرصو، ’ڪرزما ڊائجسٽ‘ ۾ پڻ ڪم ڪيو.

## حوالا
الطاف پيرزادو

مشهور صحافي ۽ ليکڪ الطاف پيرزادي، 12 -آڪٽوبر- 1972ع تي ڳوٺ ٻلهڙيجي، تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ۾ -جنم- ورتو. هن پرائمري -تعليم- ڳوٺ مان ۽ مئٽرڪ گورنمنٽ هاءِ اسـڪـول ڏوڪـريءَ مـان 
(1991ع) پاس ڪئي. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان 2006ع ۾ صحافت شعبي ۾ ماسٽرس ڪيائين. هن -جنوري- 1993ع کان روزاني -اخبار- ’-جاڳو-‘ ڪراچيءَ ۾ پروف ريڊر طور ڪم ڪيو، بعد ۾ روزاني عوامي آواز ۽ روزاني سنڌ (حيدرآباد) ۾ سب -ايڊيٽر- رهيو، -ان- سان گڏ روزاني سنڌ حيدرآباد جو لاڙڪاڻي لاءِ بيورو چيف (1996ع)، روزاني تعمير سنڌ ڪراچي/سکر جو لاڙڪاڻي لاءِ بيورو چيف (1998ع)، روزاني تعمير سنڌ جو ڪراچيءَ لاءِ بيورو چيف (2000ع) به رهيو ۽ 2002ع ڌاري روزاني ’ڪاوش‘ حيدرآباد جو سب -ايڊيٽر- رهيو. 2002ع ڌاري ايسوسيئيٽيڊ پريس آف -پاڪستان- ڪارپوريشن (اي. پي. پي) ۾ رپورٽر ۽ ٽرانسليٽر طور ملازمت اختيار ڪيائين. 2009ع ۾ ريڊيو -پاڪستان- ۾ خبرن واري شعبي لاءِ سب -ايڊيٽر- چونڊيو ويو. 2010ع واري -ٻوڏ- ۾ رپورٽنگ ڪرڻ تي مڃتا طور کيس ريڊيو -پاڪستان- طرفان چين جي شهر شنگهائيءَ ۾ صحافين لاءِ 13 کان 27 سيپٽمبر 2010ع تائين ڪورس ۾ شرڪت لاءِ موڪليو ويو ۽ کيس سال جي بهترين رپورٽر جي اوارڊ سان به نوازيو ويو. 1998ع ۾ عالمي نشرياتي اداري بي. بي. سي -ٽيليويزن- سان ڪاروڪاري رسم بابت دستاويزي فلم لاءِ گائيڊ طور ڪم ڪيائين ۽ ريڊيو -پاڪستان- لاءِ سنڌ ۾ ’ڀنگ لاءِ اغوائون‘ جي عنوان تي ڊاڪيومينٽريون به تيار ڪيائين. هن وقت ريڊيو -پاڪستان- لاڙڪاڻي جو سب -ايڊيٽر- آهي.

## حوالا
الطاف جوکيو

**الطاف جوکيي** جو واسطو ادب ۽ تحقيق سان آهي، پيشي جي لحاظ کان استاد آهي. هن جو سڄو **نالو الطاف حسين جوکيو** آهي. 

## پيدائش

پاڻ سنڌ جي ناليواري تعليم دان ۽ اديب، محبوب علي جوکئي جو فرزند آهي. الطاف جوکيي جو جنم 22 نومبر 1964ع تي محرابپور تعلقي ڪنڊياري ۾ ٿيو. 

## تعليم

هن ميٽرڪ محرابپور هاءِ اسڪول مان 1980ع، ايم. اي (سنڌي) سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان 1986ع ۾ ڪئي. بي. ايڊ (1992ع) شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. 

## خدمتون

هن وقت گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج محرابپور ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار آهي، هن جي دلچسپيءَ جا موضوع سنڌي ٻولي، گرامر ۽ لسانيات آهن، جنهن سلسلي ۾ هن ڪيترائي تحقيقي مضمون لکيا آهن، جيڪي ٽماهي ”ڪلاچي“ ڪراچي ۽ ٽماهي ”سنڌي ٻولي“ حيدرآباد ۾ ڇپيا آهن. ان کان سواءِ لطيفيات جي موضوع تي پڻ لکندو رهيو آهي. سندس هڪ مضمون سُر ڪيڏاري بابت ثقافت ۽ سياحت کاتي حڪومت سنڌ جي ترتيب ڏنل ڪتاب ۾ شامل آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
الف - بي جي تاريخ

لکڻ جي -الف- بي- واري نظام جي وجود ۾ اچڻ کان اڳ دنيا جي قديم لکتن جو سلسلو چوٿين سهيسر (ڏهه هزار سال عرصي) ق. م جي پوئين اڌ کان آفرو- ايشيائي خطن ۾ شروع ٿي چڪو هو. انهيءَ اوائلي -تاريخ- کي ائين سمجهڻ گهرجي ته هڪ وقت تي -انسان- پنهنجي خيالن، مشاهدن، ارادن کي اٽڪل پنجاهه هزار سال اڳ غارُن جي ڀتين تي نقشن ۽ علامتن وسيلي سادا سودا روپ ڏيڻ لڳو هو. اهي شڪليون ۽ روپ هلندي هلندي آوازن جي نمائيندگي ڪرڻ لڳا. آخرڪار اهي علامتون ٻوليءَ جي پدن يا آوازن بجاءِ استعمال ٿيڻ لڳيون ۽ لکت جي -الف- بي- واري، انهيءَ سلسلي جي ايجاد جو سهرو فنيقين تي آهي. خيال آهي ته فنيقي سامي نسل جا ماڻهو سيام جي ڏکڻ وارن حصن جا رهاڪو چيا وڃن ٿا(فونيقين/ فونيشين لوڪن کي محترم -تاج- صحرائيءَ ’پڻي لوڪ‘ لکيو آهي، -جن- جو تعلق سنڌ سان به لکيو اٿس). 
الف- بي جو نظام ڪهڙيءَ ريت وجود ۾ آيو؟ 
ٻوليءَ جي مختلف آوازن جي سڃاڻپ ڪري انهن کي الڳ ڪيو ويو. هر آواز لاءِ هڪ حرف مقرر ڪيو ويو. ۽ -ان- کي ڪا شڪل يا صورت ڏني وئي. پوءِ -ان- شڪل ڏنل حرف کي ٻوليءَ جي انهيءَ آوازي پد جو نعم البدل سمجهيو ويو. ۽ -ان- جو استعمال شروع ڪيو ويو. هي سرشتو اٽڪل 1500 ق. م ڌاري ڪنعاني فنيقين استعمال ڪيو. پوءِ قديم عبراني وارن 1000 ق. م ۾ ۽ لڳ ڀڳ ساڳيءَ وقت يونانين، قديم عربي ڪتبن ۾ به 900 ق. م ڌاري ۽ پوءِ ٻين ڪيترن لکتن ۾ الف بي وارو نظام قائم ٿي ويو. 
ماهرن جو خيال آهي ته ڪافي اڳ ۾ Acrophony جي ابتدا ٿي هئي، جنهن موجب ڪنهن لفظ يا شي لاءِ جيڪا صورت مقرر ڪئي هئي سا انهيءَ لفظ يا شيءِ جي نالي جي پهرين آواز جي مترادف سمجهي ٿي وئي، اها الف بي واري نظام جي -اوسر- لاءِ پهريون ڏَسُ يا اشارو ثابت ٿي. 
هڪ خيال آهي ته الف بي واري لکت -اتر- شام جي”يوگارت“ Ugarit نالي ماڳ جي کوٽائيءَ مان مٽيءَ جي آڱر جيڏي ڳيٽي تي خط ميخي Cuniform ۾ ملي، جنهن جي قدامت 1500 ق. م ڪَٿِي وئي آهي. 
ٻين ماهرن جي راءِ آهي ته Bublos جيڪو -ڀونوچ سمنڊ- جو پراڻو -بندر- هو، ۽ لبنان ۾ بيروت جي -اتر- ۾ واقع هو، سو -ان- وقت جو وڏو تجارتي مرڪز به هو. انهيءَ لحاظ کان -ان- جو مصر سان وڏو لاڳاپو به هو. اتان لڌل لکت جو نمونو Ugarit واري لکت کان اڳ جو آهي. موهن جي دڙي جي لکت ۾ به ڪو نظام هوندو، جيڪو آڳاٽو آهي پر اهو پڙهجي نه سگهيو آهي. البت مهرن تي لکت موجود آهي، جيڪا -ان- ڳالهه جي ثابتي آهي ته سنڌ ۾ پنج هزار سال اڳ به لکيت جو نظام موجود هو.

## حوالا

زمرو:تاريخ بلحاظ موضوع
الف شاھ شھيد

حضرت سيد الف شاهه شهيد جو شمار تيرهين صدي هجري جي بزرگن ۾ ٿئي ٿو. الف شاهه شهيد -بخاري- ساداتن مان هو ۽ مدرسي ۾ پڙهندو هو، مٿس ذڪر الاهيءَ جو گھڻو جذبو هو. -ان- وقت شهر جي رئيسن (جنهن جي نالي سان شڪارپور جي -اوڀر- طرف رئيس واهه به موجود آهي،) جون جايون مدرسي جي ڀرسان هونديون هيون. الف شاهه کي رئيس وڏيرن جي هڪ ڇوڪريءَ سان مجازي عشق لڳو. مجازي عشق جذب کي وڌائي ڇڏيو. رئيسن کي اها ڳالهه ڳري لڳي، سو منصوبو ٺاهي کيس دوکي سان ڳڙهي ياسين روڊ تي گھرائي قتل ڪري ڇڏيو. شاهه صاحب پنهنجي هم سبق ساٿيءَ مست علي شاهه کي خواب ۾ ٻڌايو ته: ”مون کي ناحق قتل ڪري، دستيءَ واري مسجد لڳ اڇليو ويو آهي، مون کي اتان کڻائي فلاڻي جاءِ تي دفن ڪرايو.“ ٻئي ڏينهن سندس جسد خاڪي کي کڻائي موجوده مدفن واري جاءِ تي نهايت ئي عزت ۽ احترام سان دفن ڪيو ويو. حضرت الف شاهه شهيد جي مزار ڳڙهي روڊ تي شڪارپور جي نوشهري در جي اڀرندي پاسي آهي.

## حوالا
الف ليليٰ

**الف لیلیٰ** : **ھزار داستان**  هن ڪتاب جو اصل نالو ”الف ليله و ليله“ (هڪ هزار راتيون) آهي، جيڪو عام ٻوليءَ ۾ بدلجي ”الف ليليٰ“ مشهور ٿي ويو آهي. عربي ٻوليءَ ۾ ڪهاڻين جو هڪ مشهور ڪتاب، جنهن جي مؤلف/ مؤلفن بابت ڪابه ڄاڻ نه آهي، پر ايتري خبر پوي ٿي ته اهي ڪهاڻيون عراق ۽ مصر ۾ مختلف وقتن تي قلمبند ٿيون آهن. هن ڪتاب جو بنياد هڪ ايراني افسانوي داستان تي ٻڌل آهي، جنهن جون حڪايتون ’شهرزاد‘ جي زباني بيان ٿيل آهن.
آهستي آهستي ٻين حڪايتن جي اضافي جي ڪري هن جو نقشو اهڙو بدليو، جو ”الف ليليٰ“ پنهنجي موجوده صورت ۾ وچئين دؤر جي عربي اسلامي -تهذيب- ۽ تمدن جي مختلف پهلوئن جي هڪ نهايت دلڪش ۽ تقريباً هوبهو -تصوير- پيش ڪري ٿو. 1704- 1717ع جي زماني ۾ گالان (Galland) هن جو ترجمو فرانسيسي ٻوليءَ ۾ شايع ڪيو. -ان- کان پوءِ ٻين زبانن ۾ هن جو ترجمو ٿيندو رهيو، جنهنڪري ”الف ليليٰ“ کي دنيا جي -بين- الاقوامي ادب ۾ به هڪ ممتاز ۽ مستقل مقام مليو.
الف ليليٰ جي -انگريزي- ترجمن مان سر رچرڊ برٽن (R.F.Burton) جو ترجمو، جيڪو 1888- 1885ع ۾ 16 جلدن ۾ شايع ٿيو، اصل متن جو مڪمل ترجمو آهي، جنهن ۾ حاشين جو به اضافو ڪيل آهي. هن کان پهرين 1840ع ۾ لين (Lane) به ترميم ٿيل ۽ چونڊ متن جو هڪ -انگريزي- ترجمو ڪيو هو. سنڌي ۽ -اردو- زبانن ۾ به هن ڪتاب جا ترجما ٿي چڪا آهن. الف لیلیٰ عربي ٻولي جا لفظ آهن جن جي معني آهي ھڪ ھزار راتيون ۽ ”الف ليله و ليله“ جي معني آهي "ھڪ ھزار راتيون ۽ ھڪ رات " يعني 1001 راتيون. رچرڊ برٽن ان جو ترجمو انگريزي ۾ ڪري ان جو نالو *عريبين نائيٽس* رکيو۔.

ھن ڪتاب ۾ ھڪ فرضي شھريار بادشاھ جو ذڪر آھي جنھن پنھنجي زال کي بيوفائي ڪرڻ تي مارائي ڇڏيو ۽ انتقام طور ھي روز رات ھڪ ڪنواري ڇوڪري سان شادي ڪري گذاري صبح جو ان کي مارائي ڇڏيندو هو.جڏھن ھن وزير جي نياڻي شھرزاد  سان رات گذاري تہ ان کيس دل بھلائڻ لاء قصو شروع ڪيو ۽ جان بچائڻ لاءِ مھلت ان قصي ختم ٿيڻ تائين مليس. اھا ھر رات کيس قصو بيان ڪندي ھئي اھڙي طرح ھڪ ھزار راتين تائين قصو جاري رھيو. ان  قصي ۾ ڪيتريون ئي ڪھاڻيون شامل آهن جن جو تعلق بغداد ۽  قاھرہ سان ھيو. . ھن ڪتاب ۾ سوين مھمجوعانہ، عشقيہ، جنن پرين واريون ۽ ڳالھايون ٻولھيون ڪندڙ جانورن جون ڪھاڻيون آھن جيڪي صدين کان وچ اوڀر ۽ ايشيا ۾ قصہ خوان ماڻھن کي ٻڌائيندا رهندا هئا. 14 کان 18 صدي عيسويءَ ۾ اھي عربي ٻولي ۾لکجڻ شروع ٿيون ۽ انھن کي الف ليلي جي صورت ۾ سھيڙيو ويو.

## حوالا

زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:عربي ادب
زمرو:عربي علم الاساطير
زمرو:فارسي ادب
الف ليليٰ (حصو دوئم)

هيءُ ڪتاب حافظ -امام- بخش جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت 12 -آنا- آهي. ليکڪ هيءُ ڪتاب اسلاميه پريس، لاهور مان سال 1896ع ۾ ڇپائي شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:ڪتاب
الف ليليٰ باتصوير

هيءُ ڪتاب محمد حسال جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. ليکڪ اسلاميه پريس، لاهور مان 1891ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
الف ليليٰ سنڌي باتصوير

هيءُ ڪتاب موهن داس روچيرام جو لکيل آهي، جنهن جي قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب محمد يوسف ڪراچيءَ واري، اسلاميه پريس، لاهور مان سال 1895ع ۾ ڇپايو.

## حوالا
الف - بي وار دوائن جي ڊڪشنري

هيءُ ڪتاب آسودي مل جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 62 صفحا آهن. وڌيڪ تفصيل ڄاڻايل ناهي. هيءُ ڪتاب 1927ع ۾ ڇپيو.

## حوالا
الفاظ ادويه

هيءُ ڪتاب عبدالغفور همايوني صاحب، طب جي علم متعلق 1910ع ڌاري -تصنيف- ڪيو. طب جو علم ۽ شغل سنڌ ۾ آڳاٽي وقت کان وٺي عام مقبول رهيو آهي، جنهنڪري جڙي ٻوٽين، ڊڀن ۽ دوائن جا نالا پڻ سنڌيءَ ۾ آڳاٽي وقت کان وٺي رائج ٿيا آهن. 4 صدي هجري (10 عيسويءَ) ۾ عبدالوهاب فزاري ۽ 5 صدي هجريءَ (11 صدي عيسوي) ۾ ابو ريحان البيروني پنهنجن ڪتابن ۾ جڏهن جڙي ٻوٽين ۽ دوائن بابت لکيو ته ڪيترن ئي جڙي ٻوٽين ۽ دوائن جا سنڌي نالا پڻ ڏنائون. -ان- بعد وقت گذرڻ سان شايد سنڌ ۾ طبي علم ايترو اوج تي نه رهيو، جنهنڪري سنڌيءَ ۾ طبي نالا به ايترا اوج تي نه رهيا ۽ اڪثر عربي فارسي نالن کان ڪم ورتو ويو. هن پوئين ويجهي دور ۾ سنڌ جي طبيبن وري سنڌي لغات طرف توجهه ڪيو ۽ ”فرهنگ -جعفري-“ جهڙن ڪتابن ۾ جڙي ٻوٽين ۽ دوائن جا سنڌي نالا آندا ويا. همايوني صاحب جو ڪتاب ’الفاظ ادويہ‘ (دوائن جا نالا) انهيءَ ڪري اهم آهي، جو مصنف هيءُ ڪتاب لکيو ئي انهيءَ ڪري ته جيئن عربي ۽ فارسي نالن سان گڏ دوائن جا سنڌي نالا به معلوم ٿي سگهن. شروع ۾ ڄاڻايو اٿس ته ڪن مصنفن (طب جي) عربي، يوناني ۽ فارسي لغات کي هنديءَ (-اردو-) ۾ ترجمو ڪيو آهي، مگر سنڌو وارن کي -ان- مان ڪو فائدو ڪونه ٿو پهچي، جو اڄ تائين ڪنهن اها ڪوشش ڪانه ڪئي آهي جو فارسي، يوناني لغات کي سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو وڃي.

## حوالا
الفي

يڪو چولو. ٻانُهن کان سواءِ ڊگهو پهراڻ. فقيرن جي ڪفني. انهيءَ لباس جي شروعات درويشن ۽ لاطمع فقيرن ڪئي، جو انهن، لباس کان بي نياز ٿي، هڪڙيءَ چادر کي وچان چير ڏيئي اهڙو لباس ٺاهيو، جنهن سان اڳ ۽ -پٺ-، پيرن تائين ڍڪجي وڃي. تاريخي لحاظ سان -ان- جي شروعات -امام- غزاليءَ کان ٿي، جنهن محل ماڙيون، ويس وڳا -ترڪ- ڪيا، تڏهن هڪڙيءَ چادر کي وچان چير ڏيئي يڪي چولي وانگر بدن کي ڍڪيائين ۽ راتو واهه پنڌ ڪري وڃي ڪنهن جبل|جي غار ۾ ويٺو. هن وقت فقير فقراءُ به اهڙو لباس ڍڪيندا آهن، جنهن کي ”ڪفني“ چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي لغت
الک اخبار

**''الک اخبار**، سنڌ جي منفرد اخبار هئي ۽ تيزيءَ سان صحافت جي ميدان ۾ آئي ۽ جلد ”پسنديده“ اخبار بنجي وئي. 1998ع جي شروعاتي ڏينهن ۾ سنڌ دوست ڪاموري بشير احمد انصاريءَ الک گروپ آف پبليڪيشن جو قيام عمل ۾ آندو، جنهن پاران پهريون ڀيرو هڪ ئي وقت سنڌ جي ٽن شهرن ڪراچي، سکر ۽ حيدرآباد مان سنڌي اخبار ”الک“ جي شروعات ڪئي وئي، جنهن جو حيدرآباد ۾ ايڊيشن جو چيف ايڊيٽر ظهور انصاري ۽ ايڊيٽر منظور سولنگي هو، جڏهن ته سکر ايڊيشن جو ايڊيٽر محمد خان سولنگي ۽ ڪراچي ايڊيشن جو انچارج تاج مريءَ کي بنايو ويو. اٺن صفحن تي مشتمل هن اخبار جلد ئي پنهنجن ڪالمن ۽ مختلف سلسلن خاص ڪري ”سچ وڏو ڏوهاري“ پڙهندڙن ۾ مقبوليت حاصل ڪري ورتي. هن اخبار ۾ خبرن جي حوالي سان اها ڳالهه ٻين سنڌي اخبارن کان الڳ رهي ته هن اخبار ساڳئي صفحي تي خبرن جي بقايا ختم ڪئي، مڪمل خبر صفحي تي ڏني وئي، اخبار جي هيڊ آفيس حيدرآباد جي نسيم نگر واري علائقي ۾ الفريد اسڪوائر ۾ قائم ڪئي وئي. اخبار کان سواءِ هن اداري پاران مئي 1998ع کان هڪ ادبي مخزن ”سنڌ لائين“ شروع ڪئي وئي، جنهن جو اعزازي ايڊيٽر ادريس جتوئي هو. هن اداري پاران نڪرندڙ هن مخزن به سٺي مقبوليت ماڻي، ان کان سواءِ ٻارڙن جو رسالو ”شُشُر“ به جاري ڪيو ويو، جنهن جو ايڊيٽر اندرجيت لُوهاڻي کي مقرر ڪيو ويو.*

== *اختتام* ==

*اداري پاران ”راڻي“ نالي عورتن جو رسالي جو به ڊڪليئريشن ورتو ويو پر اهو رسالو جاري نه ٿي سگهيو، هيءُ ادارو ٻن سالن تائين سنڌي صحافت ۾ متحرڪ رهيو، خاص طور ڏکڻ سنڌ ۾ هن اخبار جي سرڪيوليشن تمام گهڻي هئي. هن اخبار ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي، پير صبغت الله شاهه سورهيه بادشاهه، شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي، مير مرتضيٰ ڀُٽي، سائين جي. ايم. سيد ۽ ٻين سنڌ جي ساڃاهه وند شخصيتن جا ايڊيشن به ڪڍيا.*

*ٻن سالن جي سفر ۾ هيءَ اخبار ڪجهه مالي مشڪلاتن سبب بند ٿي وئي، پر صحافت جي تاريخ ۾ پنهنجا اثر ڇڏي وئي.*

== *حوالا'' ==

## حوالا

زمرو:سنڌي اخبارون
الک واھ (ماڳ)

ڀوڏيسر مندر- وٽ هڪ کوهه آهي، جنهن کي ”-الک واهه-“ چون ٿا. جنهن جي معنيٰ آهي؛ ”غيبي يا لڪل کوهه“ . روايت آهي ته -ان- چشمي جي پاڻيءَ ۾ ايتري شفا هئي جو ڪوڙهه جا مريض اتي وهنجي صحتيابي حاصل ڪندا هئا. -پارڪر- جو هڪ راڻو چندن سنگهه ڪوڙهه ۾ مبتلا هو ته هن کي به -ان- چشمي جي پاڻيءَ سان وهنجاريو ويو هو. هن وقت به اهو ماڳ ننگرپارڪر جي تفريحي ماڳن ۾ شمار ٿئي ٿو.
چندن ڳڙهه جو راڻو ڪوڙهه ۾ مبتلا ٿيو هو ته کيس -ان- چشمي جي -پاڻي- سان وهنجاريو ويو هو، جنهنڪري هو ٿورن ڏينهن ۾ نوبنو ٿي پيو هو. 
راڻو چندن جيسلمير جي ڀَٽياڻي شهزاديءَ سان پرڻيو هو. هڪ ڀيري چندن ٻاهر ويل هو ته ڀَٽياڻيءَ ڪنهن ڪوڙي جوتشيءَ کان پڇيو ته چندن جي خبر چار ڏي. جوتشيءَ ڌڪو هڻي چيو ته ”راڻو مري ويو آهي“. مڙس جي موت جو -ٻڌي- ڀَٽياڻيءَ ڀوڏيسر ۽ ننگرپارڪر جي وچ تي هڪ نديءَ جي ڪنڌيءَ تي چتا تيار ڪرائي -ان- ۾ کڻي -ٽپو- ڏنو ۽ سڙي رک ٿي وئي. -ان- کان پوءِ -ان- نديءَ جو نالو ”ڀَٽياڻي ندي“ پئجي ويو. راڻيءَ جي موت کان پوءِ راڻو چندن ويڳاڻو ٿي پيو ۽ راڄ ڇڏي ڏنائين.

## حوالا
الڪا ڪيسواڻي

الڪا ڪيسواڻي، انٽرنيٽ ذريعي سنڌي کاڌن جو سواد ۽ تيار ڪرڻ جو طريقو ٻڌائڻ واري پهرين سنڌي عورت آهي. الهاس نگر -انڊيا- جي رهواسڻ الڪا ڪيسواڻي مائيڪرو بايولاجيءَ ۾ ماسٽرس ڪئي آهي. کاڌي پچائڻ جي تربيت هن پنهنجي ماءُ کان ورتي، جيڪا بهترين بورچياڻي (Cook) آهي. الڪا ڪيسواڻيءَ جو گهر وارو ديپڪ هڪ ٽيڪنيڪل آرڪيٽيڪٽ آهي، جيڪو سنڌي سماج جي بهبوديءَ لاءِ ڪافي ڪم ڪري ٿو. اُن جو خيال آهي ته هند جي سنڌي ماڻهن وٽ پنهنجي جَڙن سان جوڙيندڙ ڪا به شيءِ نه -بچي- آهي، هو چاهي ٿو ته انٽرنيٽ ذريعي سنڌي ماڻهو هڪٻئي کي سڃاڻي سگهن ۽ هڪٻئي کان ڪجهه سِکن، پوءِ چاهي اُها -ٻولي- هجي، ڪلچر هجي، اتهاس هجي، سنگيت هجي يا وري سنڌي کاڌو هجي، تنهنڪري ديپڪ، الڪا کي همٿايو ته هوءَ روزمره جي کاڌن ۽ طعامن جي سنڌي ماڻهن توڙي دنيا کي ڄاڻ ڏئي ۽ ائين انـٽـرنـيـٽ ذريـعـي سـنـڌي رسـوئـيءَ (Sindhi Rasoi) جي شروعات ڪئي وئي. الڪا ڪيسواڻيءَ هي سفر 29 -جنوري- 2008ع کان شروع ڪيو آهي، جيڪو ڏسندي ڏسندي ئي تمام گهڻي شهرت ۽ ڪاميابي ماڻي ويو. الڪا جهڙي گهريلو ۽ انٽرنيٽ جي ڄاڻ نه رکندڙ ڇوڪريءَ لاءِ جيتوڻيڪ هي ڪم ڏاڍو ڏکيو هو ته هوءَ کاڌن جون -تصويرون- ڪڍي، جنهن جي مهارت کيس حاصل نه هجي، جيئن کاڌن جي اصل رنگت ۽ خاصيت کي عڪس ڪري سگهجي ۽ -ترڪيب- کي خاص انداز ۾ لکڻ ۽ پوءِ اُهي سموريون شيون ويب سائيٽ تي پوسٽ ڪرڻ وغيره وغيره. پر جلد ئي الڪا اُنهيءَ شعبي ۾ مهارت حاصل ڪري ورتي ۽ دنيا کي پاڻ ڏانهن متوجهه ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. -ٽن- سالن جي عرصي ۾ الڪا ڪيسواڻي 175 کاڌن جون ترڪيبون پنهنجي ويب سائيٽ تي پوسٽ ڪري چڪي آهي جنهن جي بدلي ۾ الڪا ڪيسواڻيءَ کي سوين هزارين اِي ميلز موصول ٿيون آهن، -جن- ۾ سندس ڪم کي ساراهيندي سندس ٿورا مڃيا ويا آهن. اُن کانسواءِ الڪا ڪيسواڻي کي سنڌين کان علاوه غير سنڌين، انگريزن، آمريڪين، فرينچ ۽ ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙن جون اِي ميلز مليون آهن، جيڪي سنڌي کاڌن بابت وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪرڻ چاهين ٿا.

## حوالا