open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ويلنگٽن

**ويلنگٽن** (Wellington) نيوزيلينڊ جي راڄڌاني آهي، جيڪو نيوزي لينڊ جي اتر واري ٻيٽ جي ڏکڻ-اولهه ٽپ تي، ڪڪ اسٽريٽ ۽ ريموتاڪا رينج جي وچ ۾ واقع آهي. شهر نيوزيلينڊ جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي ۽ ويلنگٽن علائقي جو انتظامي مرڪز آهي. اهو هڪ خودمختيار رياست جي دنيا جي سڀ کان ڏاکڻي راڄڌاني آهي.  ويلنگٽن هڪ معتدل سامونڊي آبهوا جي خصوصيت رکي ٿو، ۽ سراسري هوا جي رفتار جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان تيز ترين ھوا وارو شهر آهي. 

موآري زباني روايت ٻڌائي ٿي ته ڪوپ ماڻهو 10هين صدي عيسويءَ ۾ هن علائقي کي دريافت ڪيو ۽ ڳولهيو. علائقي کي شروعات ۾ ماوري آئيوي، جهڙوڪ رنگيتاني ۽ موائوپوڪو آباد ڪيو. مسڪيٽ جنگن جي رڪاوٽن جي ڪري ان کي 19هين صدي جي شروعات تائين اتر آئيوي جهڙوڪ تيتي آوا طرفان مغلوب ڪيو ويو.  

ويلنگٽن جو موجوده روپ اصل ۾ ايڊورڊ ويڪفيلڊ جي نيوزي لينڊ ڪمپنيءَ جو پهريون سرويئر جنرل، ڪئپٽن وليم مينسمٿ،   سال 1840ع ۾ ٺاهيو.  اسمٿ جي منصوبي ۾ هڪ ٻئي سان ڳنڍيل وادين ۽ هيٺين ٽڪرين جي سلپ سان گڏ، گرڊ منصوبن جو هڪ سلسلو شامل ھو.  ويلنگٽن شهري علائقو، جنهن ۾ صرف ويلنگٽن شهر اندر شهري علائقا شامل آهن، جي آبادي جون،  2025ع تائين 2,09,800 هئي. وسيع ويلنگٽن ميٽروپوليٽن علائقي، لوئر هٽ، پوريروا ۽ اپر هٽ شهرن سميت، جي آبادي جون،  2025ع تائين 4,33,900 هئي. شهر 1865ع کان نيوزي لينڊ جي گاديءَ جو هنڌ، هڪ اهڙي حيثيت جيڪا قانون سازي ۾ بيان نه ڪئي وئي آهي پر ڪنوينشن ذريعي قائم ڪئي وئي آهي، رهيو آهي. نيوزي لينڊ جي حڪومت ۽ پارليامينٽ جون عمارتون، سپريم ڪورٽ ۽ گهڻيون عوامي خدمتن جا هيڊ ڪوارٽر شهر ۾ آهن.   

ويلنگٽن جي معيشت بنيادي طور تي، حڪومتي ڪمن، مالياتي ۽ ڪاروباري خدمتن ۽ فلم انڊسٽري تي زور ڏيڻ سان، خدمتن جي صنعتن تي ٻڌل آهي. ويلنگٽن نيوزي لينڊ جي فلم ۽ خاص اثرات (Special Effects) جي صنعتن جو مرڪز آهي ۽ ٻه عوامي تحقيقي يونيورسٽين سان گڏ انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ جدت جو هڪ مرڪز آهي. ويلنگٽن نيوزي لينڊ جي مکيه بندرگاهن مان هڪ آهي ۽ ملڪي ۽ بين الاقوامي سامونڊي اچ وڃ، ٻنهي جي خدمت ڪري ٿو. شهر خاص طور تي رونگوٽائي ۾ ويلنگٽن انٽرنيشنل ايئرپورٽ، ملڪ جو ٻيو مصروف ترين ايئرپورٽ، طرفان فضائي اچ وڃ لاء خدمت فراهم ڪري ٿو. ويلنگٽن جي ٽرانسپورٽ نيٽ ورڪ ۾ ٽرين ۽ بس لائينون شامل آهن، جيڪي پريورا، ڪپيٽي ڪوسٽ ۽ ويراراپا تائين   پهچن ٿيون ۽ ٻيڙيون شهر کي ڏکڻ ٻيٽ سان ڳنڍين ٿيون.

اڪثر ڪري، نيوزي لينڊ جي ثقافتي راڄڌاني جو حوالو ڏنل، ويلنگٽن جو ڪلچر هڪ متنوع ۽ اڪثر نوجوانن تي مبني آهي جنهن جو اثر سڄي اوشينيا ۾ آهي.    دنيا جي سڀ کان وڌيڪ رهڻ لائق شهرن مان هڪ، 2021 گلوبل لائيوبلٽي رينڪنگ ويلنگٽن کي ٽوڪيو سان گڏ دنيا ۾ چوٿين نمبر تي رکیو آھي.  سال 2017ع کان 2018ع تائين، ڊوئچئ بینک (Deutsche Bank) ان کي دنيا ۾ رھڻ جي قابليت ۽ غير آلودگي جي لحاظ کان پھريون نمبر ڏنو آھی.   ثقافتي حدون جهڙوڪ ڪيوبا اسٽريٽ ۽ نيوٽن تخليقي جدت، "اوپي شاپس"، تاريخي ڪردار ۽ کاڌي لاءِ مشهور آهن. ويلنگٽن ايشيا-پئسفڪ علائقي ۾ هڪ اهم مالي مرڪز آهي، جيڪا سال 2021ع لاءِ گلوبل فنانشل سينٽرز انڊيڪس پاران دنيا ۾ 35 هين نمبر تي آهي. هي عالمي شهر هڪ ماوري آباديءَ کان وڌيو آهي، هڪ نوآبادياتي چوڪ تائين ۽ اتان کان آسٽريليا جي گاديءَ واري هنڌ تائين، جنهن هڪ ”قابل ذڪر تخليقي بحالي“ جو تجربو ڪيو آهي.    

## حوالا

زمرو:ويلنگٽن
زمرو:نيوزي لينڊ
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا جا شهر
زمرو:نيوزيلينڊ جا شهر
زمرو:نيو زيلينڊ ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:نيوزيلينڊ ۾ بندرگاهن جا شهر
تيرانا

**تيرانا** (البانوي: Tirona; انگريزي: Tirana) البانيا جي <small>'''صوبي تيران'''</small>'''ا''' جي **ضلعي تيرانا** جو هڪ شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو نه رڳو ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ آهي پر تیرانا صوبي جي گاديءَ جو هنڌ ۽ تیرانا ضلعي جي گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي. ان جي آبادي جو اندازو سال 2011ع جي ڊيٽا جي مطابق 418,495 ڪيو ويو. سمنڊ جي سطح کان مٿي سراسري اوچائي 110 ميٽر آهي. پوسٽل ڪوڊ 6301 آهي. ڊگھي فاصلي جو ڪوڊ (ڪالينگ ڪوڊ) 04 آھي. شهر جو هنڌ 19.82 درجا اوڀر ۽ 41.33 درجا اتر آهي.ترانا پنهنجي چار مصنوعي ڍنڍن لاء مشهور آهي. جنهن جا نالا ترانا ڍنڍ، ڪودر ڍنڍ، ڪمزا ڍنڍ، فرقا ڍنڍ ۽ توفينا ڍنڍ آهن.

اهو جبلن ۽ ٽڪرين سان ڍڪيل، ملڪ جي مرڪز ۾ واقع آهي،  اوڀر ڏانهن اڀرندڙ دائيي Dajti ندي ۽ اتر اولهه ڏانهن هڪ معمولي وادي آهي، جيڪا فاصلي ۾ ايڊرياٽڪ سمنڊ کي نظر ڪري ٿي. اهو يورپ جي، سال ۾ 2,544 ڪلاڪ سج سان، سڀ کان وڌيڪ گرم ۽ سجيل شهرن مان آهي.  

ترانا هڪ ​​شهر جي طور تي سال 1614ع ۾ عثماني البانيا جي جنرل سلجمان پاشا برگجني طرفان قائم ڪيو ويو ۽ ان وقت تائين پراڻي مسجد ۽ تربي جي چوڌاري ترقي ڪئي. اهو علائقو جيڪو اڄ شهر جي علائقي سان ملندو آهي، لوهه جي دور کان وٺي مسلسل آباد آهي. اهو  اليريان Illyrians جي آباديءَ ۾ هو،  جيڪو  تولانتائي Taulantii جي اليريان Illyrian بادشاهت جو مرڪز هو، جيڪو قديم آثارن ۾ اپيڏمنس Epidamnus جي ڏاکڻي حصي ۾ هو. اليريان Illyrian جنگن جي پٺيان ان کي روم طرفان ملائي ڇڏيو ويو ۽ رومن سلطنت جو هڪ لازمي حصو بڻجي ويو. ان دور جو ورثو اڃا تائين واضح آهي ۽ ترانا جي ھم آھنگی Harmony جي نمائندگي ڪري ٿو. بعد ۾، 5هين ۽ 6ھین صدي عيسويء ۾، هڪ ابتدائي عيسائي چرچ بيسيليڪا هن سائيٽ جي چوڌاري تعمير ڪيو ويو. چوٿين صدي عيسويءَ ۾ رومي سلطنت جي اوڀر ۽ اولهه ۾ ورهائجڻ کان پوءِ، ان جي جانشين بازنطيني سلطنت البانيا جي اڪثر حصي تي قبضو ڪري ورتو، ۽ جسٽينين اول جي دور حڪومت ۾ پيٽريل قلعو تعمير ڪرايو. 20ھین صدي عيسويءَ تائين هي شهر بلڪل غير اهم هو. سال 1912ع ۾ البانيا جي آزاديءَ جي اعلان کانپوءِ ڪانگريس آف لوشنجي ان کي البانيا جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو.

گاما ورلڊ شهر جي طور تي درجه بندي ٿيل، ترانا البانيا ۾، ملڪ جي مرڪز ۾ ان جي اهم مقام ۽ ان جي جديد هوائي، بحري، ريل ۽ روڊ ٽرانسپورٽ جي ڪري, سڀ کان اهم اقتصادي، مالي، سياسي ۽ واپاري مرڪز آهي. اهو البانيا جي حڪومت جي اقتدار جي سيٽ آهي، جنهن ۾ البانيا جي صدر ۽ وزيراعظم جي سرڪاري رهائش گاهه ۽ البانيا جي پارليامينٽ آهي. شهر کي سال 2022ع لاءِ يورپي نوجوانن جي گاديءَ جو اعلان ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:البانيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:البانيا ۾ شهر
بوڊاپيسٽ

**بوڊاپيسٽ (Budapest)** هنگري جي راڄڌاني آهي. اهو ڊينيوب نديءَ جي ٻنهي ڪنارن تي پکڙيل آهي ۽ بنيادي طور تي ٻن شهرن جو ميلاپ آهي. نديءَ جي هڪ ڪناري تي "بوڊا" ۽ "قدیم بوڊا" آهي ۽ ٻئي ڪناري تي "پيسٽ" آهي. اڄ، "بوڊا" ۽ "پيسٽ" هڪ شهر بڻجي ويا آهن.

بوڊاپيسٽ (Budapest) هنگري جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. اهو شهر جي حدن اندر آبادي جي لحاظ کان يورپي يونين جو نائين نمبر وڏو شهر آهي ۽ اهو ڊينيوب نديءَ تي سڀ کان وڏو شهر ھو؛ اڄ اهو ٻيو نمبر وڏو آهي. هن شهر جي آبادي اندازاً 17,52,286 آهي جيڪا 525 چورس ڪلوميٽرن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. بوڊاپيسٽ، جيڪو هڪ شهر ۽ ڪائونٽي ٻئي آهي، بوڊاپيسٽ ميٽروپوليٽن علائقي جو مرڪز آهي، جنهن جي ايراضي 7,626 چورس ڪلوميٽر ۽ آبادي 33,03,786 آهي. هي هڪ پرائيميٽ شهر آهي، جيڪو هنگري جي آبادي جو 33 سيڪڙو آهي.

بوڊاپيسٽ جي تاريخ تڏهن شروع ٿي جڏهن هڪ ابتدائي سيلٽڪ آبادي، لوئر پينونيا جي گاديءَ واري هنڌ، اڪونڪم (Aquiincum) جي رومن شهر ۾ تبديل ٿي. ھنگرين يا ھنن (Huns) ھن علائقي ۾ 9ھین صدي جي آخر ۾ آيا، پر سال 1242-1241ع ۾ منگولن پاران ھن علائقي کي لٽيو ويو. 15ھین صدي عيسويء تائين ٻيهر قائم ڪيل بوڊا ريناسنس انساني ثقافت جي مرڪزن مان هڪ بڻجي ويو. سال 1526ع ۾ موھاڪس جي جنگ لڳي، جنهن کانپوءِ 150 سالن جي عثماني حڪومت رهي. سال 1686ع ۾ بوڊين (Budain) جي ٻيهر فتح کان پوءِ هي علائقو خوشحاليءَ جي نئين دور ۾ داخل ٿيو، 17 نومبر، 1873ع تي بوڊا، پراڻي بوڊا ۽ پيسٽ جي هڪ ٿيڻ کان پوءِ هڪ عالمي شهر بڻجي ويو، جنهن جو نالو ”بوڊاپيسٽ" رکيو ويو. بوڊاپيسٽ آسٽرو-هنگري سلطنت، هڪ عظيم طاقت جيڪا، پهرين عالمي جنگ کانپوءِ، سال 1918ع ۾ ختم ٿي وئي، جو پڻ گڏيل راڄڌاني بڻجي ويو. هي شهر سال 1848ع جي هنگري انقلاب ۽ سال 1945ع ۾ بڊاپسٽ جي جنگ، سال 1956ع جي هنگري انقلاب جي طور تي، جو مرڪزي نقطو هو.

## حوالا

زمرو:هنگري
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:هنگري ۾ آباد جڳهيون
آفريڪا ۾ قومي پارڪن جي فهرست

هي **آفريڪا ۾ [[قومي پارڪ|قومي پارڪن]] جي هڪ فهرست** آهي. پارڪ جي نوعيت نه رڳو ملڪن جي وچ ۾ پر ڪجهه قومن جي وچ ۾ پڻ مختلف آهي; تحفظ جي درجي، رسائي ۽ ماحول جي قسم جنهن لاء اهو تحفظ فراهم ڪرڻ جو مقصد آهي. ڪجهه پارڪ انهن جي اصل انساني آبادي کان خالي ڪيا ويا آهن، ٻيا هميشه لازمي طور تي غير آباد آهن، جڏهن ته ٻيا اهم آبادي مرڪز آهن.

نيشنل پارڪ آفريڪي ملڪن جي وڏي اڪثريت ۾ ڳولي سگهجن ٿا ۽ گيبون، ڪينيا ۽ تنزانيا ۾ تمام گهڻا آهن. ڪجھ قومن وٽ پڻ ڪافي علائقا آھن جن ۾ پرائيويٽ پارڪ، گيم ريزرو، ٻيلي جا ذخيرا، سامونڊي ذخيرا، قومي ذخيرا ۽ قدرتي پارڪ شامل آھن. اهي هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل نه آهن، جيتوڻيڪ انهن مان ڪجهه شايد ڪجهه قومي پارڪن وانگر هجن. اهڙن علائقن تي وڌيڪ معلومات لاءِ، هر ملڪ تي انفرادي مضمون ڏسو.

## مواد
• آئيوري ڪوسٽ 

• اصل مضمون: ڪوٽ ڊي آئيور جي فهرست 

• آسگني Assagny نيشنل پارڪ

• بئنڪو نيشنل پارڪ

• ڪومو نيشنل پارڪ

• ايلس آهوٽائلس Îles Ehotilés نيشنل پارڪ

• مارا هووي Marahoué نيشنل پارڪ 

• نمبا جبل نيشنل پارڪ

• مونٽ پيڪو نيشنل پارڪ

• مونٽ سانگبي نيشنل پارڪ 

• تائي نيشنل پارڪ 

• استوائي گني  

• نسورڪ نيشنل پارڪ 

• مائونٽ ايلن نيشنل پارڪ 

• باسل پيڪ نيشنل پارڪ 

• ايريٽيريا

• دهلڪ بحري نيشنل پارڪ

• سيميناوي بحري نيشنل پارڪ
 
• سوازي لينڊ (ايسواتني)

• هيلن رائل نيشنل پارڪ

• شلا ڍنڍ نيشنل پارڪ

• ايٿوپيا 

• عابدجتا-شلا نيشنل پارڪ
 
• اليتاش نيشنل پارڪ

• ارسي جبل نيشنل پارڪ 

• آوش نيشنل پارڪ 

• بيلي جبل نيشنل پارڪ 

• بيجيمز نيشنل پارڪ 

• رائلٽي نيشنل پارڪ 

• چيبرا چرچورا نيشنل پارڪ 

• ڌَاتي ويليل نيشنل پارڪ 

• ديسا نيشنل پارڪ 

• گمبيلا نيشنل پارڪ 

• گيرالي نيشنل پارڪ 

• گيبي شيليڪو نيشنل پارڪ 

• ڪفتا شرورو نيشنل پارڪ 

• لوڪا-ابايا نيشنل پارڪ 

• ميگو نيشنل پارڪ  

• ميز Maze نيشنل پارڪ 

• مائو-ڪومو نيشنل پارڪ 

• آلٽو-سدو نيشنل پارڪ 

• سيمينس مائونٽين نيشنل پارڪ 

• راسا نيشنل پارڪ 

• الجيريا

• بيلزما نيشنل پارڪ
 
• شريعه نيشنل پارڪ 

• جبل عيسي نيشنل پارڪ 

• جرجورا نيشنل پارڪ 

• القالا نيشنل پارڪ 

• گورايا نيشنل پارڪ

• تازا نيشنل پارڪ 

• تاسيلي اجار نيشنل پارڪ 

• ٽينيت الحد نيشنل پارڪ

• تليمسان نيشنل پارڪ 

• انگولا 

• بيڪواري قومي پارڪ

• بينن

• بوٽسوانا

• برڪينا فاسو

• برونڊي

• تنزانيه 

• ٽوگو

• تيونس

• جمهوريه ڪانگو

• جبيوٽي

• ڏي ٻيلو Day Forest نيشنل پارڪ

• جبوتي نيشنل پارڪ

• يوبوڪي نيشنل پارڪ

• چاڊ

• ڏکڻ آفريڪا

• ڏکڻ سوڊان 

• روانڊا

• زمبيا

• زمبابوي 

• سائو ٽوم ۽ پرنسپي 

• سينيگال 

• سيشلز

• سيراليون 

• صوماليه

• سوڊان 

• عوامي جمهوريه ڪانگو

• ڪيمرون

• ڪيپ ورڊي

• ڪوموروس

• مصر 

• گيبون 

• گيمبيا

• گهانا 

• گني  

• گني بسائو

• ڪينيا

• ليسوٽو

• لابيريا

• ليبيا

• ماڊاگيسڪر

• ملاوي

• مالي 

• ماريٽينيا 

• مصر 

• وائٹ ريگستاني نيشنل پارڪ ۾ پٿر جي جوڙجڪ

• اڇو ريگستاني نيشنل پارڪ

• موريشس 

• مراڪش

• موزمبيق

• نميبيا 

• نائجر

• نائجيريا

• وسطي آفريقي جمهوريه

• يوگنڊا

## ترتيب ڏيڻ واري ٽيبل

## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:آفريڪا
زمرو:قومي پارڪ
زمرو:آفريڪا ۾ قومي پارڪ
زمرو:حياتيات سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:حياتي دائرن سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:آفريڪا سان لاڳاپيل فهرستون
ڊاڪار

**ڊاڪار** (انگلش: d|æ|k|ɑːr؛ فرینچ:dakaʁ) سینیگال جو سب کان ودو شھر ء گاديء جو ھند آھی. ڊاڪار جي آبادي 11,82,417 آهي، جڏهن ته ڊاڪار ميٽرو پوليٽن علائقي جي آبادي سال 2023ع ۾ 39 لک آهي.

15ھین صدي جي شروعات ۾ ڊاڪر جي چوڌاري پرتگالي طرفان نوآبادي هئي. پورچوگالين ڪيپ-ورٽ جي ساحل کان پري گوري ٻيٽ تي موجودگي قائم ڪئي ۽ ان کي ائٽلانٽڪ غلامن جي واپار لاءِ بنيادي طور استعمال ڪيو. فرانس سال 1677ع ۾ ٻيٽ تي قبضو ڪيو. 19 صدي عيسويء ۾ غلامن جي واپار جي خاتمي ۽ مکيه زمين واري علائقي جي فرانسيسي الحاق جي پٺيان، ڊاڪار هڪ اهم علائقائي بندرگاهه ۽ فرانسيسي نوآبادياتي سلطنت جو هڪ وڏو شهر بڻجي ويو. سال 1902ع ۾، ڊاڪار، سينٽ لوئس شھر کی فرانسيسي ويسٽ آفريڪا جي راڄڌاني طور تبديل ڪيو. سال 1959ع کان 1960ع تائين، ڊاڪار مختصر عرصي تائين مالي فيڊريشن جی راڄڌاني هو. سال 1960ع ۾، اهو آزاد جمهوريه سينيگال جي راڄڌاني بڻجي ويو. ڊاڪر سال 2026ع سمر يوٿ اولمپڪس جي ميزباني ڪندو.

## حوالا

زمرو:سينيگال
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:سينيگال ۾ آباد ساحلي هنڌ
اڳاڙي

**اڳاڙي** يا **ٽيڪس** (Tax) جو مطلب محصول، ناڪي، نوک، ڏن، ادائگيءَ وغيرہ آھي، جيڪا حڪومت کي عوام پاران سندن ڏنل خدمت جي عيوض ادا ڪرڻي پوندي آھي.

## حوالا

زمرو:ٽيڪس
نينو ٽيڪنالاجي

**نينوٽيڪنالاجي** (nanotechnology) جي وصف نيشنل نينوٽيڪنالاجي انيشيئيٽو طرفان ڪجهہ ھيئن ڪيل آھي: 1 کان 100 نينوميٽرن (ن م) تائين جي ماپ رکندڙ مادي تي سرگرميون انجام ڏيڻ. ھن پيماني تي، جنھن کي نينو پيمانو يا نينو اسڪيل چيو وڃي ٿو، سطحي ايراضي ۽ ڪوانٽم مڪنيڪل اثر مادي جون خصوصيتون بيان ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا. نينوٽيڪنالاجي جي وصف ۾ اھي سڀ تحقيقون ۽ ٽيڪنالاجيون شامل آهن جيڪي انهن خاص خصوصيتن سان ڳانڍاپو رکن ٿيون. ان ڪري اھڙي ماپ تي ٿيندڙ تحقيق ۽ ان جي لاڳو ٿيڻ کي جمع ۾ ″نينوٽيڪنالاجيز″ ۽ ″نينو اسڪيل ٽيڪنالجيز″ عام طور سڏيو وڃي ٿو. جڏھن تہ نينو ٽيڪنالاجي جي پراڻي وصف ايٽمن ۽ ماليڪيولن کي ننڍي پيماني تي جوڙي ويندڙ شين ڏانهن اشارو ڪندي ھئي جنھن کي ماليڪيولر نينو ٽيڪنالاجي پڻ سڏجي ٿو.

زمرو:موادي سائنس
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:نينو ٽيڪنالاجي
صحارا ريگستان

**صحارا ريگستان** (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود  سڀ کان وڏو رڻ پٽ سڏيو وڃي ٿو. صحارا آفريڪا کنڊ جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. ايٽلانٽڪ کان ليبيا جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا نيل ندي تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو 
جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ ڀونوچ سمنڊ جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ مسلمانن ۽ بربرن فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ کجيءَ جو وڻ ۽ اُٺ کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري سون ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. الجيريا ۾ تيل ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.

## حوالا

زمرو:ريگستان
زمرو:آفريڪا جا ريگستان
زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي
ريل گاڏي

ريل گاڏي (train) گذريل ٻہ سؤ سالن کان مال برادري ۽ سفر لاءِ ڪارگر ذريعو رهي آهي. ريل جي انجڻ سڀ کان پھرين جيمس واٽ (James Watt) ٺاهي هئي، جنھن ٻاڦ جي طاقت کي مشاهدي ۾ آڻي انجڻ ٺاهڻ جو تجربو ڪيو، جنھن جي ايجادن مان اڄ سموري دنيا فائدو وٺي رهي آهي. ٻاڦ جي انجڻ ٺھڻ کانپوءِ اهي انجڻيون پوري انگلنڊ ۾، گھڻو ڪري وڏن ڪارخانن ۾ ڪم اچڻ لڳيون، جنھنڪري ڪارخانن جي پيداوار ۾ ڪافي واڌارو ٿيڻ لڳو. اهڙيءَ طرح ٻاڦ تي هلندڙ انجڻ جو تہ بنياد پئجي ويو هو، پر انهيءَ انجڻ ذريعي ڦيٿن تي هلندڙ گاڏي تيار نہ ٿي سگهي هئي، جڏهن تہ ٻاڦ جي انجڻ ذريعي ڦيٿن تي هلڻ واري گاڏي جو ڪم وري هڪ ٻئي سائنسدان جارج اسٽيفين (George Stephenson) ڪري ڏيکاريو. جارج اسٽيفنسن، ڪوئلي جي کاڻ ۾ ڪم ڪندڙ هڪ غريب مزدور جو پٽ هو. کيس ڪوئلي جي هڪڙي کاڻ ۾ پاڻي ڪڍڻ لاءِ نوڪر رکيو ويو هو، جتي هو ٻاڦ تي هلندڙ پمپ کي ڏسندو رهندو هو. هو پنھنجي ذهانت سبب جلد ئي پمپ جي پرزن کان واقف ٿي ويو ۽ جڏهن پمپ خراب ٿي ويندو هو تہ هو انجنيئرن جي مدد کانسواءِ ئي ان کي ٺاهي ويندو هو.

## تاريخ

جارج اسٽيفنسن پھريون ماڻهو هو، جنهن کي گاڏي هلائڻ واري انجڻ ٺاهڻ جو خيال آيو، جيتوڻيڪ انهيءَ زماني ۾ هڪ ٻيو انجنيئر ’ٽريوي ٿڪ‘ (Trevithick) بہ اهڙي قسم جي انجڻ ٺاهڻ ۾ رڌل هو. هن هڪ اهڙي انجڻ ٺاهي بہ هئي، پر ان ۾ ڪافي خاميون هيون. هڪ تہ اها انجڻ هيٺاهين ۽ مٿانهين زمين تي هلي نہ سگهندي هئي ۽ اڪثر پٽڙين تان لھي ويندي هئي. هن سالن تائين ان خرابيءَ کي دؤر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر هو ڪامياب ٿي نہ سگهيو، نيٺ تنگ اچي اهو خيال ئي دل تان لاهي ڇڏيائين. جارج اسٽيفنسن ارادي جو پختو هو، تنھنڪري هو مايوس نہ ٿيو ۽ انجڻ ٺاهڻ جي ڪوشش ۾ لڳو رهيو. پڙهڻ کانپوءِ هو هڪ ڪوئلي جي کاڻ ۾ چيف انجينئر طور ڪم ڪرڻ لڳو. آخرڪار ٻن سالن جي لڳاتار محنت کانپوءِ هن هڪڙي ريلوي انجڻ تيار ڪئي، جنھن جي طاقت ’ٽريوي ٿڪ‘ واري ريلوي انجڻ کان وڌيڪ هئي ۽ وڏي ڳالهہ تہ ان انجڻ ۾ پٽڙين تان لھي وڃڻ واري خامي نہ هئي. سندس پھرين انجڻ سان ڪوئلي جي کاڻ ۾ ڪوئلا ڍوئڻ واري گاڏي تيار ڪئي وئي، جيڪا پنھنجو ڪم بھتر نموني سان سرانجام ڏيڻ لڳي. انهيءَ ڪاميابيءَ کانپوءِ جارج جو حوصلو وڌي ويو ۽ هن ٻاڦ جي انجڻ سان مسافر گاڏي ٺاهڻ لاءِ سوچيو ۽ ان لاءِ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، جنھن تي ڪافي ماڻهن مٿس چٿرون ڪيون. پر هن همٿ نہ هاري ۽ 1833ع ۾ ’راڪيٽ‘ نالي هڪ انجڻ تيار ڪري ورتي، جنھن ذريعي ماڻهن سان ڀريل گاڏا بہ آسانيءَ سان هلڻ لڳا. ان کانپوءِ جلد ئي آمريڪا، فرانس، جرمني، ڪئناڊا ۽ يورپ ۽ ٻين ملڪن ۾ ريل گاڏين لاءِ جدا جدا شڪلين جون انجڻيون ٺاهيون ويون، جن جون شڪليون بنهہ عجيب ۽ ساديون هيون.

جڏهن انگلنڊ ۾ جارج اسٽيفنسن جي ٺاهيل مسافرن لاءِ پھرين ريل گاڏي هلڻ شروع ٿي تہ ان کي هلڻ لاءِ فقط چاليھن ميلن جي پٽڙي (Railway Track) ميسر هئي، يعني ان گاڏي کي هلڻ لاءِ 40 ميل پٽڙي ٺاهي ڏني وئي هئي. ان بعد اهو سلسلو ڪامياب ويو ۽ پوءِ مختلف ملڪن ۾ ريل گاڏيءَ ذريعي سامان بہ کڄڻ لڳو تہ سفر ڪرڻ جي بہ سھولت ٿي.

## حوالا

زمرو:ريل گاڏي
راڄڌانين جي فهرست

هيٺ ڏنل صفحن جو هڪ انڊيڪس آهي جنهن ۾ **[[راڄڌاني شھر|گاديءَ جي شهرن]] جي فهرست** آهي.

## قومي راڄڌانيون

* قومي راڄڌانين جي فهرست
* ويڪرائي ڦاڪ طرفان قومي راڄڌانين جي فهرست
* آبادي جي لحاظ کان قومي راڄڌاني جي فهرست
* علائقي جي لحاظ کان قومي راڄڌاني جي فهرست
* فهرست راڄڌاني جي شهرن جي بلندي  جي لحاظ طرفان
* انتظامي ڊويزن جي طور تي ڪم ڪندڙ قومي راڄڌانين جي فهرست
* اڳوڻي قومي راڄڌانين جي فهرست
* انهن ملڪن جي فهرست جن جي گاديءَ جو هنڌ انهن جو وڏو شهر ناهي
* مقصد سان ٺهيل قومي راڄڌانين جي فهرست
* بين الاقوامي سرحد تي واقع قومي راڄڌانين جي فهرست
سنڌ صوبائي اسیمبلي جي عام چونڊون، 2024ع

8 فيبروري، 2024ع تي سنڌ ۾ صوبائي چونڊون ڪرايون ويون ته جيئن نئين صوبائي اسيمبليءَ جي چونڊ ڪئي وڃي. 5 آگسٽ، 2023ع تي وزيراعظم شهباز شريف جي صدارت هيٺ گڏيل مفادن واري ڪائونسل پاران سال 2023ع جي ڊیجيٽل مردم شماري جي نتيجن جي منظوري کانپوءِ چونڊون ڪيترن ئي مهينن کان ملتوي ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته نئين حد بنديون 14 ڊسمبر، 2023ع تي پڌريون ڪيون وينديون. 2 نومبر، 2023ع تي، اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان، صدر پاڪستان، عارف علوي سان معاهدي ۾ اعلان ڪيو ته چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيڻ گهرجن. هي چونڊون سڄي ملڪ ۾ عام چونڊن ۽ ٻين صوبائي چونڊن سان گڏ ٿيو.

## چونڊن جو نتیجو

### Results by Region

### Results by division

### Results by district

### Results by constituency

## حوالا
تالن

**تالن (Tallinn)** يورپ جي ملڪ ايسٽونيا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اتر ايسٽونيا ۾، بالٽڪ سمنڊ تي  فنلينڊ جي نار جي ڪناري تي واقع آهي. تالن جي آبادي لڳ ڀڳ 4,61,000 آهي (2024 تائين) ۽ انتظامي طور تي هارجو ماڪنڊ (ڪائونٽي) ۾ واقع آهي. تالن ايسٽونيا جو مکيه سرڪاري، مالي، صنعتي ۽ ثقافتي مرڪز آهي. اهو  ملڪ جي ٻئي نمبر وڏي شهر، تارتو سان 187 ڪلوميٽر (116 ميل) اتر اولهه، جڏهن ته هيلسنڪي، فنلينڊ کان صرف 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ، سينٽ پيٽرسبرگ، روس کان 320 ڪلوميٽر (200 ميل) اولهه، ريگا، لاتويا کان 300 ڪلوميٽر (190 ميل) اتر ۽ اسٽاڪهوم، سويڊن کان 380 ڪلوميٽر (240 ميل) اوڀر ۾ واقع آهي. 13ھین صدي عيسويءَ کان وٺي 20ھین صديءَ جي پهرئين اڌ تائين، تالين دنيا جي اڪثر ملڪن ۾ ان جي ٻين تاريخي نالي،  ريوال (Reval) سان مشهور هو.

تالين کي سال 1248ع ۾ لبيڪ (Lübeck) شهر جا حق مليا؛        تنهن هوندي به، علائقي ۾ انساني آبادي جو ابتدائي ثبوت تقريبا 5,000 سال اڳ جي تاريخن جو آهي. وچين دور جي مقامي آبادي جيڪا هاڻي ٽالن ۽ اتر ايسٽونيا آهي، يورپ جي آخري ”ڪافر“ (Pagan) تهذيبن مان هڪ هئي، جيڪا 13هين صديءَ ۾ پوپ جي منظور ٿيل ليوونين صليبي جنگ جي پٺيان عيسائيت اختيار ڪرڻ لاءِ هئي.  ھن جڳھ تي پھريون ریڪارڊ ڪيل دعويٰ ڊنمارڪ طرفان سال 1219ع ۾ ڪنگ ويلڊمار دوم جي اڳواڻي ۾ ھڪڙي ڪامياب حملي کانپوءِ رکي وئي، ان کان پوءِ متبادل اسڪينڊينويائي ۽ ٽيوٽونڪ حڪمرانن جو دور ھو. سمنڊ جي طرف اسٽريٽجڪ مقام جي ڪري، ان جو وچين دور بندرگاهه هڪ اهم واپاري مرڪز بڻجي ويو، خاص طور تي 14ھین کان 16ھین صدي ۾، جڏهن تالن هنسيٽڪ ليگ جي اترين ميمبر شهر جي حيثيت ۾ اهميت ۾ وڌيو. تالن جو پراڻو قصبو يورپ ۾ بهترين محفوظ ڪيل وچين دور جي شهرن مان هڪ آهي ۽ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ جي طور تي درج ٿيل آهي. تالن يورپ جي سڀني گاديءَ ۽ وڏن شهرن ۾ في ماڻهون شروع ٿيندڙ ڪمپنين جو سڀ کان وڌيڪ تعداد آهي  ۽ ڪيترن ئي بين الاقوامي اعليٰ ٽيڪنالاجي ڪمپنين جو جنم هنڌ آهي، جن ۾ اسڪائپ Skype ۽ وائس Wise شامل آهن. هي شهر يورپي يونين جي آئي ٽي ايجنسي جو هيڊ ڪوارٽر ۽ نيٽو سائبر ڊیفينس سينٽر آف ايڪسيلنس جو گهر آهي. سال 2007ع ۾، تالن کي دنيا جي ٽاپ 10 ڊجيٽل شهرن ۾ شامل ڪيو ويو، ۽ سال 2022ع ۾، تالن کي مٿين 10 "مستقبل جي وچولي انداز جي يورپي شهرن" ۾ شامل ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:ايسٽونيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
زمرو:ايسٽونيا ۾ شھر ۽ وسنديون
زمرو:ايسٽونيا ۾ آباد ساحلي هنڌ
نيروبي

**نيروبي** (انگريزي:Nairobi) ڪينيا جي راڄڌاني آهي. هي شهر، سال 1899ع ۾ ٺهرايو ويو ء سال 1907ع ۾، ممباسا جي جاء تي، ملڪ جي گاديء جو هنڌ ٿيو. اهو پڻ نيروبي صوبي جي گاديءَ جو هنڌ آهي. هي شهر ڏکڻ ڪينيا ۾ نيروبي نديءَ جي ڪناري تي سمنڊ جي سطح کان 5,450 فوٽ (1,661 میٽر) جي بلندي تي واقع آهي. نيروبي اوڀر آفريڪا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شھر آھي جنھن جي آبادي سال 2019ع جي مردم شماري مطابق 43,97,073 آھي. 

سال 1899ع ۾ ريلوي چائوٽي جي طور تي قائم ٿيل، شهر ڪينيا ۾ سڀ کان وڏو ۽ آفريڪا جي وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو آهي. نيروبي آفريڪا جي اقتصادي ۽ سياسي لحاظ کان اهم ترين شهرن مان هڪ آهي. اهو ڪيترن ئي قومي ۽ بين الاقوامي تنظيمن جون گھر آهي،جيڪا شهر کي ڪاروباري ۽ ثقافتي مرڪز بڻائين ٿيون.

سال 1963ع ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، نيروبي جمهوريه ڪينيا جي راڄڌاني بڻجي ويو. ڪينيا جي شروعاتي دور ۾ شهر ڪافي، چانهه ۽ سيسل ڪاٺ جي صنعتن جو مرڪز بڻجي ويو. نیروبي شهر ڪينيا جي ڏکڻ مرڪزي حصي ۾ 1,795 ميٽر (5,889 فوٽ) جي اوچائي تي واقع آهي.

نيروبي ڪينيا جي پارليامينٽ عمارتن جو گهر آهي ۽ ڪينيا جي هزارين ڪاروبار ۽ اهم بين الاقوامي ڪمپنين ۽ تنظيمن جي ميزباني ڪري ٿو، جن ۾ گڏيل قومن جو ماحوليات جو پروگرام (یو این انوائرنمینٹ) ۽ گڏيل قومن جي آفيس نيروبي (UNON) شامل آهن. نيروبي ڪاروبار ۽ ثقافت لاءِ قائم ڪيل مرڪز آهي. نيروبي سيڪيورٽيز ايڪسچينج (NSE) آفريڪا ۾ سڀ کان وڏي اسٽاڪ ايڪسچينج مان هڪ آهي ۽ براعظم تي ٻيو پراڻي ترين ايڪسچينج آهي. اهو واپار جي مقدار جي لحاظ کان آفريڪا جو چوٿون وڏو اسٽاڪ ايڪسچينج آهي، جيڪو هڪ ڏينهن ۾ 10 ملين واپار ڪرڻ جي قابل آهي. شھر ۾ نيروبي نيشنل پارڪ پڻ شامل آهي. نيروبي سال 2010ع ۾ يونيسڪو گلوبل نيٽورڪ آف لرننگ سٽيز ۾ شامل ٿيو.

## حوالا

زمرو:ڪينيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
پسمنظر (ڪھاڻي)

**پسمنظر** (Background) هر لکڻيءَ جو ٿيندو آهي، جنھن مان خبر پوندي آهي تہ ليکڪ ڪھڙين حالتن جي ترجماني ڪئي آهي ان ۾ تاريخي پسمنظر، سماجي پسمنظر، معاشي پسمنظر، تاريخي پسمنظر يا ادبي پسمنظر ڏنل آهي. مطلب تہ ان لکڻيءَ جو هڪ خاص پسمنظر ضرور هوندو آهي.

## حوالا
ابوظهبي

**ابوظهبي** () گڏيل عرب امارات جو گاديء وارو شھر آھي. ابوظهبي جو شهر ابوظهبي جي امارات جي گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي ۽ دبئي کانپوءِ گڏيل عرب امارات جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي.

ابوظهبي جو شهر فارس جي نار ۾، وچ اولهه ساحل کان پري هڪ ٻيٽ تي واقع آهي. گهڻو ڪري شهر ۽ امارات باقي ملڪ سان ڳنڍيل مکيه زمين تي رهن ٿا (). 2016ع تائين، ابو ظهبي جي شهري علائقي جي آبادي، ابوظهبي جي امارات جي ڪل 29 لک آبادي مان، اندازي مطابق 15 لک هئي.  

ابوظهبي انويسٽمينٽ اٿارٽي جو هيڊ ڪوارٽر شهر ۾ آهي ۽ 2022ع ۾ دنيا جو ٽيون نمبر وڏو خود مختيار انويسٽمينٽ فنڊ هو. ابوظهبي پاڻ وٽ هڪ ٽريلين آمريڪي ڊالرن کان وڌيڪ اثاثا آهن جيڪي انتظام هيٺ مختلف خود مختيار انويسٽمنٽفنڊز جي ميلاپ ۾ موجود آهن.

ابوظهبي ۾ مقامي ۽ وفاقي حڪومتي آفيسون آهن ۽ گڏيل عرب امارات جي حڪومت ۽ مالي ۽ اقتصادي معاملن لاءِ سپريم ڪائونسل جو گهر آهي. شهر گڏيل عرب امارات جي صدر جو گهر آهي، جيڪو النهيان خاندان جو ميمبر آهي. ابوظهبي جي تيزيءَ سان ترقي ۽ شهري آبادیت، تيل ۽ گئس جي وڏي ذخيرن ۽ پيداوار ۽ نسبتاً اعليٰ اوسط آمدني سان گڏ، ان کي هڪ وڏي، ترقي يافته شهر ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. اهو ملڪ جي سياست ۽ صنعت جو مرڪز آهي، ۽ هڪ اهم ثقافت ۽ واپار جو مرڪز آهي. ابوظهبي گڈیل عرب امارات جی معیشت م  ٻه ٽيون حصو رکي تو (تقريبن 503 بلين آمريڪن ڊالر).
## حوالا

زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:گڏيل عرب امارتون
ابوجا

**ابوجا** (انگريزي: Abuja) نائيجيريا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ اٺون وڏو آبادي وارو شهر آهي.  ملڪ جي وچ ۾ فيڊرل ڪيپيٽل ٽيريٽري (FCT) ۾ واقع، هي هڪ منصوبابندي ڪيل شهر آهي، جيڪو بنيادي طور تي 1980 جي ڏهاڪي ۾ انٽرنيشنل پلاننگ ايسوسيئيٽس (IPA)، ٽن آمريڪي پلاننگ ۽ آرڪيٽيڪچر فرمن جو هڪ ڪنسورشيم;  والس، رابرٽس، ميڪ هارگ ۽ ٽوڊ (WRMT; آرڪيٽيڪٽس جو هڪ گروپ) جي اڳواڻي ۾، ​​آرڪي سسٽم انٽرنيشنل (هورڊ هيوز ڪارپوريشن جو هڪ ماتحت)، ۽ پلاننگ ريسرچ ڪارپوريشن جي ماسٽر پلان جي بنياد تي ٺاهيو ويو. ابوجا جو مرڪزي ڪاروباري ضلعو جاپاني معمار ڪينزو ٽينج پاران ٺهيل هو. اهو 12 ڊسمبر 1991 تي ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر لاگوس جي جاء تي گاديءَ جو هنڌ بڻايو.

ابوجا جي جاگرافيائي وضاحت اسو راڪ (Aso Rock) طرفان ڪئي وئي آهي، هڪ 400 ميٽر (1,300 فوٽ) مونولٿ پاڻي جي خراب ٿيڻ کان بچيل آهي. صدارتي ڪمپليڪس، قومي اسيمبلي، سپريم ڪورٽ ۽ شهر جو گهڻو حصو پٿر جي ڏکڻ تائين پکڙيل آهي. زوما راڪ (Zuma Rock)، هڪ 792 ميٽر (2،598 فوٽ) مونولٿ، شهر جي اتر ۾ ڪدونا ڏانهن ايڪسپريس وي تي واقع آهي.  

2006 جي مردم شماري ۾، ابوجا جي شهر جي آبادي 7,76,298 ماڻهن ۽ 179,674 گهرن جي هئي، ان کي نائيجيريا جي ڏهن سڀ کان وڌيڪ آبادي وارن شهرن مان هڪ ٺاهيو (2006 جي مطابق اٺين نمبر تي). گڏيل قومن جي مطابق، ابوجا 2000 ۽ 2010 جي وچ ۾ 139.7 سيڪڙو وڌي، ان کي دنيا ۾ تيز ترين وڌندڙ شهر بڻايو.   2015 تائين، شهر گهٽ ۾ گهٽ 35 سيڪڙو جي سالياني واڌ جو تجربو ڪري رهيو آهي، آفريڪا براعظم تي تيز ترين وڌندڙ شهر ۽ دنيا ۾ تيز ترين وڌندڙ شهر جي حيثيت سان پنهنجي پوزيشن برقرار رکي. 2016 تائين، ابوجا جي ميٽروپوليٽن علائقي جو اندازو ڇهه ملين ماڻهن تي آهي، ان کي صرف لاگوس جي پويان نائيجيريا ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ميٽرو علائقو آهي.

اهم مذهبي ماڳن ۾ نائجيرين نيشنل مسجد ۽ نائجيرين نيشنل ڪرسچن سينٽر شامل آهن. شهر نمدي ازيڪيوي ( Nnamdi Azikiwe) انٽرنيشنل ايئرپورٽ طرفان خدمت ڪئي وئي آهي. ابوجا آفريڪا ۾ ڪجھ مقصد سان تعمير ٿيل گاديءَ واري شھرن مان ھڪڙو آھي ۽ گڏوگڏ ھڪڙو مالدار آھي.

ابوجا نائيجيريا جي انتظامي ۽ سياسي راڄڌاني آهي. اهو علائقائي معاملن ۾ نائيجيريا جي جيو-سياسي اثر جي ڪري آفريقي براعظم تي پڻ هڪ اهم سرمايو آهي.   ابوجا هڪ ڪانفرنس سينٽر پڻ آهي ۽ هر سال مختلف گڏجاڻين جي ميزباني ڪندو آهي، جهڙوڪ 2003 دولت مشترڪه جي سربراهن جي حڪومت جي گڏجاڻي ۽ 2014 ورلڊ اڪنامڪ فورم (آفريڪا) گڏجاڻين جي ميزباني آهي. ابوجا 2016 ۾ يونيسڪو گلوبل نيٽورڪ آف لرننگ سٽيز ۾ شامل ٿيو.

## حوالا

زمرو:نائيجيريا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:نائجيريا ۾ شهر
قومي راڄڌانين جي فهرست

هي **قومي راڄڌانين جي هڪ فهرست** آهي، جنهن ۾ علائقا ۽ انحصار جي راڄڌاني، غير خود مختيار رياستون شامل آهن لاڳاپيل رياستون ۽ ادارا جن جي خودمختاري تڪراري آهي.

ھن لسٽ ۾ شامل ڪيپيٽل، اھي رياستون يا علائقا آھن جيڪي بين الاقوامي معيار ISO 3166-1 پاران درج ٿيل آھن، يا جيڪي محدود سڃاڻپ سان رياستن جي لسٽ ۾ شامل آھن.

گڏيل قومن جي اندر خود مختيار رياستون ۽ مبصر رياستون بولڊ متن ۾ ڏيکاريل آهن.

## فهرست
 ڪالمن جا عنوان شايد پهرين قطار کي ڍڪيندا آهن، جڏهن خط لنڪ استعمال ڪيا ويندا آهن.

### منحصر علائقا

## پڻ ڏسو

* ھڪ کان ودیڪ راڄڌاني ملڪن جي فهرست
* مقصد سان ٺهيل قومي راڄڌانين جي فهرست

## حوالا

زمرو:راڄڌانيون
زمرو:راڄڌانين جي فهرستون
پورٽ مورسبي

**پورٽ مورسبي** (انگریزی: Port Moresby؛ ٽوڪ پسين:Pot Mosbi؛ پوٽ موسبي)، جنهن کي پوم شهر يا صرف مورسبي به چيو ويندو آهي، پاپوا نيو گني جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو آسٽريليا ۽ نيوزي لينڊ کان ٻاهر ڏکڻ-اولهه پئسفڪ (جایاپورا سان گڏ) جي وڏن شهرن مان هڪ آهي. اهو پاپوا جي نار جي ڪناري تي، نيو گني جي ٻيٽ جي پاپوان ٻيٽن جي ڏکڻ۔اولهه سامونڊي ڪناري تي آهي. سال 2011ع جي مردم شماري جي مطابق، پورٽ مورسبي جي آبادي 3,64,145 هئي. سال 2020ع جي هڪ غير سرڪاري تخميني مطابق آبادي 3,83,000 آهي. 

هي شهر 19ھین صدي جي ٻئي اڌ ۾ واپاري مرڪز طور اڀريو. ٻي مهاڀاري جنگ دوران، سال 1942-1943ع دوران سامراجي جاپاني فوجن پاران فتح ڪرڻ جو بنيادي مقصد هڪ اسٽيجنگ پوائنٽ ۽ ايئر بيس جي طور تي آسٽريليا کي ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ آمريڪا کان ڪٽ ڪرڻ لاءِ هو. اها جاءِ جتي شهر قائم ڪيو ويو هو صدين کان موٽو ڪوئٽابو ماڻهن طرفان آباد ھو. سال 1873ع ۾ برطانوي رائل نيوي جو ڪئپٽن جان مورسبي ان کي ڏسڻ وارو پهريون برطانوي هو. اهو نالو سندس پيءُ، ائڊمرل سر فيئر فيڪس مورسبي، جي اعزاز ۾ رکيو ويو.

جيتوڻيڪ پورٽ مورسبي مرڪزي صوبي سان گهيريل آهي، جن جو اها گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي، اهو ان صوبي جو حصو نه آهي ۽ نيشنل ڪيپيٽل ڊسٽرڪٽ ٺاهي ٿو. روايتي موٽو ۽ ڪوئٽابو ماڻهو، موٽو ڪوئٽا اسيمبليءَ جي نمائندگي ڪن ٿا.

پورٽ مورسبي نومبر، 2018ع ۾ APEC اجلاس جي ميزباني ڪئي. تنهن هوندي، پر تشدد ڏوهن لاء گاديء جي شهرت جی کارن سيڪيورٽي بابت خدشات موجود هئا.

## حوالا

زمرو:پورٽ موريسبي
زمرو:پاپوا نيو گني
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا جا شهر
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا جا بندرگاهه وارا شهر
طرابلس

**طرابلس** (  )  لیبیا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جنهن جي آبادي سال 2023ع ۾ لڳ ڀڳ 12 لک آهي. اهو ليبيا جي اتر اولهه ۾ ريگستان جي ڪناري تي پٿر جي زمين جي هڪ نندي علائقي، جيڪو ميڊيٽرينين سمنڊ ۾ پروجيڪٽ ڪري ٿو ۽ هڪ خليج ٺاهي ٿو، تي واقع آهي. ان ۾ طرابلس جي بندرگاهه ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو تجارتي ۽ پيداواري مرڪز شامل آهي. اهو پڻ طرابلس يونيورسٽي جو ماڳ آهي.

طرابلس جو بنیاد ستین صدی ق.م ۾ فونیقی (Phoenicians) رکیو، جيڪو ان جو نالو اویات (؛ ) رکیو،  ان کان اڳ جو سائرنيڪا جي يوناني حڪمرانن جي هٿ ۾ اويا (: ) جی نالی سان آیو. شهر جي ڊگهي تاريخ جي ڪري، طرابلس ۾ آثار قديمه جي اهميت جا ڪيترائي ماڳ آهن. طرابلس کی شعبیہ (ليبيا سسٽم ۾ اعلي سطحي انتظامي ڊويزن)، طرابلس ضلعو، جو حوالو ڏئي سگهي ٿو.

## حوالا

زمرو:لبيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
الجزائر شھر

**الجزائر شھر (انگریزی: Algeres؛**  ؛ ) الجزائر جي  گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جيڪو ملڪ جي اتر۔مرڪزي حصي ۾ واقع آهي. سال 2008ع جي مردم شماري ۾ شهر جي آبادي 29,88,145 هئي، ۽ سال 2020ع ۾ اندازي مطابق 45,00,000 هئي.

الجزائر شھر الجزائر جي نار جي اولهه طرف، رومي سمنڊ ۾ واقع آهي. شهر جو جديد حصو سامونڊي ڪناري جي سطح تي ٺهيل آهي؛ پراڻو حصو، ديس جو قديم شهر، جديد شهر جي پويان بيٺل ٽڪريءَ تي چڙهندو آهي ۽ قصبو (هڪ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ)، سمنڊ کان 122 میٹر (400 فوت) مٿي آهي. قصبو ۽ ٻه بیت (quay) هڪ مثلث ٺاهيندا آهن.

## حوالا

زمرو:الجزائر شهر
زمرو:الجزائر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:الجيريا ۾ شهر
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:الجيريا ۾ آباد ساحلي هنڌ
ڪيوٽو

**ڪيوٽو** (Quito)، سرڪاري طور سان فرانسسڪو ڊي ڪیوٽو (San Francisco de Quito)، ڏکڻ آمريڪي ملڪ ايڪواڊور جي گاديءَ جو هنڌ آهي. ان جي ميٽروپوليٽن علائقي ۾ اندازي مطابق آبادي 28 لک آهي. شهر جي پکيڙ 299 چورس ڪلوميٽر آهي. ڪیوٽو گوایاڪل (Guayaquil) کانپوء ايڪواڊور جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. اهو پڻ پِچينچا (Pichincha) صوبي جي راڄڌاني آهي. ڪوئٽو هڪ واديءَ ۾، پِچينچا، اينڊس جبلن جی سلسلی ۾ هڪ فعال اسٽريٽو ٻرندڙ جبل جي اڀرندي سلپ تي،  واقع آهي. ڪیوٽو جي اچائي 2,850 ميٽر (9,350 فٽ) ان کي يا ته دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ يا ٻيو بلند ترين گاديء جو شهر بڻائي ٿو. هي مختلف موقف آهي ڇو ته بوليويا هڪ ملڪ آهي جنهن ۾ ڪيترن ئي راڄڌانيون آهن؛ جيڪڏهن لا پاز (La Paz) کي بوليويا جي قومي راڄڌاني سمجهيو وڃي ته اهو سڀ کان وڌيڪ بلند ترين گاديء جو شهر جي فهرست ۾ سڀ کان مٿانهون آهي، پر جيڪڏهن سڪري (Sucre) کي راڄڌاني طور بيان ڪيو وڃي ته پوءِ اهو ڪیوٽو کان پوءِ ٻيو نمبر وڏو آهي. 

ڪوئٽو ايڪواڊور جو سياسي ۽ ثقافتي مرڪز آهي ڇاڪاڻ ته ملڪ جا اهم سرڪاري، انتظامي ۽ ثقافتي ادارا شهر اندر واقع آهن. ايڪواڊور ۾ موجودگي سان گڏ بين الاقوامي ڪمپنين جي اڪثريت اتي موجود آهن. اهو پڻ ملڪ جي ٻن وڏن صنعتي مرڪزن مان هڪ آهي؛ گواياڪل (Guayaquil) جو بندرگاهه شهر ٻيو آهي. ان جي پهرين رهائش جي تاريخ معلوم نه آهي، پر آثار قديمه جا ثبوت ٻڌائين ٿا ته اهو پهريون ڀيرو 4400 ق.م ۽ 1600 ق.م م وسیو. پندرهين صديءَ جي آخر ۾، انڪا (Inca) شهنشاهه هيونا ڪيپيڪ ڪیوٽو کي شڪست ڏني، جيڪو علائقي جي اصل رهاڪن هو، ۽ ڪیوٽو کي انڪا سلطنت ۾ شامل ڪري، ان کي انڪا سلطنت جي اترين علائقي جي گاديءَ جو هنڌ مقرر ڪيو. سا 1534ع ۾ شهر جي اسپيني فتح اها تاريخ آهي جيڪا اڪثر ڪري شهر جي باضابطه بنياد جي طور تي بيان ڪئي وئي آهي، جيڪو ڪیوٽو کي ڏکڻ آمريڪا جي قديم ترين گاديءَ جو هنڌ بڻايو. ڪوئٽو جو تاريخي مرڪز آمريڪا ۾ سڀ کان وڏو ۽ بهترين محفوظ ڪيل مرڪز آهي. سال 1978ع ۾، ڪیوٽو ۽ ڪراڪائو يونيسڪو پاران اعلان ڪيل پھريون عالمي ثقافتي ورثو سائيٽون آھن. ڪیوٽو خط استوا جي ويجھو گاديءَ جو شهر آهي، جيڪو ميٽروپوليٽن علائقي جي اترئين حصي مان، سان انتونيو جي پارش ۾ گذرندو آهي.
کاٻو|thumb|577x577 عڪسلون|پلازا ڊي سان فرانسسڪو، ڪیوٽو

## حوالا

زمرو:ايڪواڊور
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
اڪرا

**اڪرا** (Accra) گھانا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جيڪو گني جي نار جي ڏاکڻي ساحل تي واقع آهي، جيڪو ائٽلانٽڪ سمنڊ جو حصو آهي. 2021ع جي مردم شماري جي مطابق، اڪرا ميٽروپوليٽن ڊسٽرڪٽ، 20.4 چورس ڪلوميٽر (7.9 چورس ميل) جي آبادي 2,84,124 رهاڪن جي هئي، ۽ وڏو گريٽر اڪرا ريجن، 3,245 چورس ڪلوميٽر (1,253 چورس میل) 55,692 باشندن جي آبادي هئي. 

عام استعمال ۾، نالو "اڪرا" اڪثر ڪري اڪرا ميٽروپوليٽن ضلعي جي علائقي ڏانهن اشارو ڪري ٿو جيئن اهو 2008ع کان اڳ موجود هو، جڏهن اهو 199.4 اسڪوائر ڪلوميٽر (77.0 اسڪوائر ميل) تي مشتمل هو. هي علائقو ان کان پوءِ 13 لوڪل گورنمينٽ ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي: 12 آزاد ميونسپل ضلعن (ڪل ايريا: 179.0 اسڪوائر ڪلوميٽر) ۽ گهٽجي ويو آڪرا ميٽروپوليٽن ڊسٽرڪٽ (20.4 اسڪوائر ڪلوميٽر)، جيڪو گاديءَ جي اندر واحد ضلعو آهي جنهن کي شهر جو درجو ڏنو ويو آهي. هي علائقو 199.4 اسڪوائر ڪلوميٽر 2021ع جي مردم شماري ۾ 17,82,150 باشندن تي مشتمل آهي ۽ گھانا جي گاديءَ جو ڪم ڪري ٿو، جڏهن ته ضلعو آڪرا ميٽروپوليٽن اسيمبليءَ جي اختيار هيٺ آهي (20.4 اسڪوائر ڪلوميٽر) باقي "اڪرا جو شهر" گادي واري هنڌ کان الڳ آهي.

## حوالا

زمرو:گھانا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:گانا ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:گهانا ۾ آباد ساحلي هنڌ
اوٽاوا

**اوٽاوا** (Ottawa) ڪئناڊا جي گاديءَ وارو شھر آهي. اهو اونٽاريو صوبي جي ڏاکڻي حصي ۾ اوٽاوا ندي ۽ ريڊو نديءَ جي سنگم تي واقع آهي. اوٽوا جي سرحد گيٽينو، ڪيوبيڪ سان ملي ٿي ۽ ھی گيٽينو سان گڈ، اوٽاوا۔گيٽينيو جي مردم شماري ميٽروپوليٽن ايريا (CMA) ۽ نيشنل ڪيپيٽل ريجن (NCR) جو مرڪز بڻجي ٿو.  سال 2021ع جي مردم شماري مطابق، اوٽاوا جي شهر جي آبادي 10,17,449 هئي ۽ ان جي ميٽروپوليٽن آبادي 14,88,307 هئي. اهو ان کي ڪئناڊا ۾ چوٿين وڏو شهر ۽ چوٿين وڏو ميٽروپوليٽن علائقو بڻائي رهيو آهي.

اوٽاوا ڪئناڊا جو سياسي مرڪز ۽ وفاقي حڪومت جو هيڊ ڪوارٽر آهي. شهر ۾ ڪيترائي اهم عمارتون، غير ملڪي سفارتخانا، تنظيمن ۽ ڪيناڊا جي حڪومت جا ادارا آهن؛ انهن ۾ ڪئناڊا جي پارليامينٽ، سپريم ڪورٽ، ڪئناڊا م برطانیا جي وائسراءِ جي رهائشگاهه ۽ وزيراعظم جو دفتر شامل آهن.

سال 1826ع ۾ بائيٽائون جي نالي سان قائم ٿيو، ۽ 1855ع ۾ اوٽاوا طور انڪارپوريٽ ڪيو ويو، ان جي اصل حدن کي ڪيترن ئي ملحقن ذريعي وڌايو ويو ۽ آخرڪار سال 2001ع ۾ نئين شهر جي شموليت ۽ انضمام سان تبديل ڪيو ويو. اوٽاوا جي ميونسپل گورنمينٽ، اونٽاريو حڪومت جي سٽي آف اوٽاوا ايڪٽ پاران قائم ڪئي وئي ۽ سنڀاليندي آهي. ان ۾ 24 وارڊن ۾ هڪ چونڊيل سٽي ڪائونسل آهي ۽ هڪ چونڊيل ميئر آهي.

اوٽاوا ۾ ڪينيڊا جي شهرن ۾ يونيورسٽي جي تعليم يافته رهاڪن جو سڀ کان وڏو تناسب آهي، ۽ ڪيترن ئي ڪاليجن، يونيورسٽين ۽ تحقيقي ۽ ثقافتي ادارا، جن ۾ اوٽاوا يونيورسٽي، ڪارليٽن يونيورسٽي، الگونڪين ڪاليج، نيشنل آرٽس سينٽر ۽ نيشنل گئلري آف ڪيناڊا شامل آهن ۽ ڪيترائي قومي عجائب گھرن، يادگارن ۽ تاريخي ماڳن جو گهر آهي. اهو ڪئناڊا ۾ سڀ کان وڌيڪ دورو ڪيل شهرن مان هڪ آهي. 11 ملين کان مٿي سياحن هر سال شهر جي معيشت ۾ 2.2 بلین ڈالر کان وڌيڪ حصو ڏئي رهيا آهن. 

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اوٽاوا
زمرو:ڪينيڊا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڪينيڊا ۾ شهر
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون

## حوالا
بيونس آئرس

**بيونس آئرس** (انگریزی: Buenos Aires)، ارجنٽائن جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر آهي. اهو ڏکڻ آمريڪا جي اتر اوڀر سامونڊي ڪناري تي، ريو دي لا پلاٽا (درياهه) جي اوڀر ۾ واقع آهي. بيونس آئرس "سٺو هوا" لاءِ اسپيني لفظ آهي. بينوس آئرس کي، گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ (GaWC) 2020 جي درجه بندي جي مطابق، الفا گلوبل سٽي طور درجه بندي ڪيو ويو آهي. 

بيونس آئرس جو شهر نه ته بيونس آئرس صوبي جو حصو آهي ۽ نه ئي صوبي جي گاديءَ جو هنڌ آهي،  بلڪه اهو هڪ خود مختيار ضلعو آهي. سال 1880ع ۾ ڏهاڪن جي سياسي ويڙهه کان پوءِ بيونس آئرس کي وفاق بڻايو ويو ۽ بيونس آئرس صوبي مان هٽايو ويو ۽ بلگرانو ۽ فلورس جا شهر شامل ڪری، شهر جي حدن کي وڌايو ويو. ٻئي هاڻي شهر جا پاڙيسري آهن. سال 1994ع جي آئيني ترميم شهر کي خودمختياري ڏني، تنهنڪري ان جو رسمي نالو بيونس آئرس جو خودمختيار شهر آهي. ان جي شهرين پهريون ڀيرو سال 1996ع ۾ حڪومت جو چيف چونڊيو؛ اڳي ميئر سڌو سنئون ارجنٽائن جي صدر طرفان مقرر ڪيو ويندو ھو. 

گريٽر بيونس آئرس ميٽروپوليٽن، جنهن ۾ پڻ بيونس آئرس صوبي جا ڪيترائي ضلعا شامل آهن، آمريڪا ۾ پنجين نمبر تي آبادي وارو ميٽروپوليٽن علائقو آهي، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 38 لک (13.8 ملين) آهي.  اهو پڻ ٽروپڪ آف ڪيپريڪورن جی ڏکڻ ۾  ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. بيونس آئرس ۾ زندگي جو معيار سال 2018ع ۾ دنيا ۾ 91 هين نمبر تي هو، جیکو لاطيني آمريڪا ۾ بهترين مان هڪ آهي.

يورپي ثقافت جي امير اثر جي ڪري اهو "ڏکڻ جو پيرس" يا "ڏکڻ آمريڪا جو پيرس" پڻ سڏيو ويندو آهي. شهر پنهنجي شاندار فن تعمير، نائٽ لائف ۽ ثقافتي سرگرمين جي ڪري مشهور آهي.  اهو لاطيني آمريڪا جي امير ترين شهرن مان هڪ آهي، وڏي تعداد ۾ وچولي طبقي ۽ اعليٰ تعليم يافته ماڻهن جو گهر آهي.   اهو هڪ گهڻ ثقافتي شهر آهي، جيڪو ڪيترن ئي نسلي ۽ مذهبي گروهن جو گهر آهي. 

بيونس آئرس 1950 ۾  پهريون فيبا FIBA ​​ورلڊ چيمپيئن شپ ۽ 1990 ۾ 11هين فيبا ​​ورلڊ چيمپيئن شپ منعقد ڪئي، 1951 ۾  پهريون پين آمريڪن گيمز، 1978 فيفا ورلڊ ڪپ ۾ ٻن هنڌن ۽  1982 جي  ايف آءِ وي بي FIVB مردن جي عالمي چيمپيئن ۾   هڪ  هنڌ جي ماڳ هئي. تازو ئي، بيونس آئرس کي 2001 فيفا ورلڊ يوٿ چيمپيئن شپ ۽ 2002 جي ايف آءِ وي بي والي بال مردن جي عالمي چيمپئن شپ ۾ جڳهه ملي هئي، 2013 ۾ 125هين آئي او سي IOC سيشن، 2018 جي سمر يوٿ اولمپڪس ۽ 2018 جي G-20 سمٽ جي ميزباني ڪئي. 

## حوالا

زمرو:ارجنٽائن
زمرو:وڏا شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ارجنٽينا جا صوبا
هراري

**هراري** (Harare)، جيڪو اڳ ۾ سالسبري جي نالي سان مشهور هو،  زمبابوي جي راڄڌاني ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. هن شهر جي ايراضي 982.3 چورس ڪلوميٽر (378.7 چورس ميل) آهي. سال 2022ع جي مردم شماري جي مطابق ان جي آبادي 18,49,600 آهي ۽ ان جي ميٽروپوليٽن صوبي ۾ اندازي مطابق 24,87,209 ماڻهو آهن. هي شهر زمبابوي جي اتر۔اوڀر ۾ ملڪ جي ماشونالينڊ علائقي ۾ واقع آهي. هراري هڪ ميٽروپوليٽن صوبو آهي جنهن ۾ چيٽونگويزا (Chitungwiza)  ۽  اپ ورٿ (Epworth) جي ميونسپلٽيون پڻ شامل آهن. هي شهر سطح سمنڊ کان 1,483 ميٽر (4,865 فوٽ) جي اوچائي تي هڪ پليٽیو تي ويٺو آهي، ۽ ان جي آبهوا سب۔ٽراپیڪل هاءِلينڊ جي درجي ۾ اچي ٿي. 

هن شهر جو بنياد سال 1890ع ۾ برطانوي سائوٿ آفريڪا ڪمپنيءَ جي هڪ ننڍڙي فوجي یونٹ ”پائنيئر ڪالم“ طرفان رکيو ويو ۽ برطانوي وزيراعظم لارڊ سالسبري جي نالي پٺيان فورٽ سالسبري جو نالو رکيو ويو. ڪمپني ايڊمنسٽريٽرن شهر جي حد بندي ڪئي ۽ ان کي هلايو جيستائين ڏاکڻي روڊيشيا سال 1923ع ۾ ذميوار حڪومت حاصل ڪري ورتي. سالسبري ان کان پوءِ ڏاکڻي روڊيشيا (بعد ۾ روڊيشيا) حڪومت جي سيٽ ۽ سال 1953ع کان 1963ع جي وچ ۾ سينٽرل آفريڪن فيڊريشن جي گاديءَ جو هنڌ رهيو. اهو سال 1982ع تائين سالسبري جو نالو برقرار رکيو، جڏهن ان کي برطانيه کان زمبابوي جي آزادي جي ٻئي سالگره تي هراري جو نالو ڏنو ويو. اپريل 2022ع ۾ زمبابوي جي نئين پارليامينٽ جي مڪمل ٿيڻ تي هراري مان پارلياماني ونگ کي هٽايو ويو. مطلب ته زمبابوي وٽ هن وقت ٻه گادي وارا شهر، مائونٽ هيمپڊن ۽ هراري آهن.

زمبابوي جي تجارتي راڄڌاني جي طور تي، هراري تازو معاشي بحران ڏٺو آهي. اهو واپار، حڪومت، فنانس، ريئل اسٽيٽ، پيداوار، صحت جي سار سنڀار، ڊيزائن، تعليم، فن، ثقافت، سياحت، زراعت، کان کني ۽ علائقائي معاملن جو هڪ اهم مرڪز رھیو آهي.  هراري وٽ ڏکڻ آفريڪا ۾ سفارتخانن جو ٻيو وڏو نمبر آهي ۽ ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (WHO) جي آفريڪي هيڊڪوارٽر جي مقام جي طور ڪم ڪري ٿو، جيڪو برازاويل، جمهوريه ڪانگو سان حصيداري ڪري ٿو.

ھراري ڪيترن ئي بين الاقوامي ڪانفرنسن ۽ موقعن جي ميزباني ڪئي آهي، جن ۾ سال 1995ع جو آل آفريڪا گيمز ۽ سال 2003ع جو عالمی ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ شامل آهن. سال 2018ع ۾، هراري کي گاما ورلڊ سٽي جي طور تي درج ڪيو ويو. شهر جو مارڪي فيسٽيول هراري انٽرنيشنل فيسٽيول آف دي آرٽس آهي، جيڪو ايڊنبرگ فيسٽيول جی طرز تي ٺهيل آهي ۽ ڏکڻ اڌ گول ۾ سڀ کان وڏو آرٽس فيسٽيول آهي. اهو پڻ  فٽبال ڪلب، ڊائناموس ایف سی (Dynamos FC)، زمبابوي فٽبال ۾ سڀ کان وڌيڪ ٹائٹل سان گڏ ڪلب، جو گهر آهي.

ملڪ ۾ اعلي تعليم جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ جامع ادارو،  زمبابوي يونيورسٽي هتي واقع آهي. هي تمباکو، مڪئي، ڪپهه ۽ کٽي (Citrus) ميون جو هڪ اهم واپاري مرڪز آهي. هتي ٽيڪسٽائيل، اسٽيل ۽ ڪيميڪل جا ڪارخانا آهن، جڏهن ته سون (Gold) جي مائننگ پڻ اهم صنعت آهي. 

## حوالا

زمرو:زمبابوي
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
رباط

**رباط** (انگريزي: Rɑbɑt؛ عربي ٻولي: الرباط) مراڪش جي گاديءَ جو هنڌ ۽ ملڪ جو ستين نمبر وڏو شهر آهي جنهن جي شهري آبادي لڳ ڀڳ 5,80,000 آهي. سال 2014ع مطابق ميٽروپوليٽن آبادي 12 لک کان مٿي آهي. اهو پڻ رباط۔سالي۔ڪينيترا (Rabat-Sale-Kénitra) انتظامي علائقي جو گاديء جو شهر آهي. هي شهر ايٽلانٽڪ سمنڊ جي ڪناري تي ابو ريگريگ نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. ٻيو ويجھو شهر سيلي (Salé) آهي، جنهن کي رباط جو جڙيل شهر سڏيو وڃي ٿو. 

رباط جو بنياد 12ھین صدي عيسويءَ ۾ المواحدون رکيو. شهر شروع ۾ وڌيو پر المواحدون جي خاتمي کان پوءِ زوال جي هڪ ڊگهي عرصي ۾ هليو ويو. 17ھین صدي عيسويء ۾، رباط بربري قزاقن لاء پناهه بڻجي ويو. جڏهن فرينچن سال 1912ع ۾ مراڪش تي هڪ محافظ رياست قائم ڪئي ته هنن رباط کي پنهنجو انتظامي مرڪز بڻايو. جڏهن مراڪش سال 1955ع ۾ آزادي حاصل ڪئي ته رباط ان جي گاديء جو هنڌ بڻجي ويو. رباط، تيمارا ۽ سالي 18 لک کان وڌيڪ ماڻهن جي گڏجاڻي ٺاهي ٿي. مٽيءَ سان لاڳاپيل مسئلن رباط جي بندرگاهه جي ڪردار کي گھٽائي ڇڏيو آهي. بهرحال، رباط ۽ سالي اڃا تائين اهم ٽيڪسٽائل، فوڊ پروسيسنگ ۽ تعميراتي صنعتن کي برقرار رکندا آهن. ان کان علاوه، سياحت ۽ غير ملڪي سفارتخانن جي موجودگي رباط کي، ڪاسابلانڪا کان پوءِ مراڪش جو ٻيو اهم شهر بڻائي ٿو. مراڪش جي گاديءَ واري هنڌ CNN پاران ان جي ”مٿين سفري منزلون 2013“ ۾ ٻئي نمبر تي هئي. اهو مراڪش جي چار شاهي شهرن مان هڪ آهي ۽ رباط جي شھر کي عالمي ورثي واري سائيٽ جي طور تي درج ڪيو ويو آهي. رباط او اين سي ايف سسٽم ۽ ٽرين ذريعي ۽ ويجھي رباط۔سالي ايرپورٽ ذريعي جهاز ذريعي پهچندي آهي.

## حوالا

زمرو:مراڪش
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:مراڪش ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
زمرو:آفريڪا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ
ڪوريئڙو

**ڪوريئڙو** (spider) ھڪ عام جيت آھي. ڪوريئڙا ۽ وڇون، جيتن جي جماعت مان نہ چئبا، ڇو جو هنن کي اَٺ ٽنگون ٿين ٿيون ۽ جيتن کي ڇهہ، تنھن کان سواءِ هنن جي صورت بدلجي بہ نٿي، نڪي هنن کي سڱ يا مُڇون آهن. هنن جون اکيون بہ مفرد آهن، نہ مرڪب. ڪن ڪوريئڙن کي ساھ کڻڻ لاءِ ڦڦڙ ٿيندا آهن ۽ اَٺ اکيون ٿينديون آهن.

ڪوريئڙي جا آنا، هڪڙي ڳوٿريءَ ۾ رهندا آهن ۽ جڏهن ٻچا ڦٽندا آهن، تڏهن سڀ گڏ رهندا آهن.

## قسم

ڪوريئڙا ڪيترن ئي قسمن جا آهن. گهڻا تہ تمام ننڍڙا آهن، جي رڳو هڪڙي سنهڙي تند تي هوا ۾ اڏامندا وتن. ڪي پاڻيءَ ۾ گهر ٺاهي رهن ٿا. هڪڙو وڏو ڪوريئڙو تہ اهڙو آهي جو پنهنجو گهر کوپي وانگي ساڻ کنيو وتي. هن کي نانگ وانگي ڏند ٿين ٿا، جن سان هو زخم ڪري منجهس زهر نيٽائي وجهي ٿو. هو اڪثر ماڪوڙين تي گذران ڪري ٿو، پر ڪڏهن ڪڏهن پکين کي بہ آکيرن مان ڪڍيو کايو وڃي.

ڪي ڪوريئڙا، زمين ۾ نليءَ وانگي سوراخ ٺاهي ڇڏيندا آهن، جو پَٽجي پورجي سگهندو آهي. اهي اڪثر ’يورپ‘ جي ڏکڻ ۾ ٿيندا آهن.

هڪڙو تہ اهڙي قسم جو ڪوريئڙو آهي، جنهن جي چڪ پوڻ ڪري ماڻهو ڏڪي، ڏڪي بيھوش ٿيو پوي. چون ٿا تہ: اهڙو بيمار، باجي جي مِٺي آواز ٻڌڻ سان هوش ۾ ايندو آهي ۽ چڪ جي اثر کان ڇُٽي پوندو آهي. اهو بہ زمين جي اندر رهڻ وارڻ ڪوريئڙن مان آهي، ان کي ڏانوَر چوندا آهن.

## ڄارو

ڄاري يا تند، هڪڙي کؤنر جهڙي شئي مان ٺاهيندو آهي، جا هو پيٽ منجهان ڪڍندو آهي. پهرين اها آلي آهي، پر نڪرڻ سان هوا ۾ سڪي پوي ٿي. هر هڪ تند، ڪيترن هزارن تندن مان ٺهيل آهي. جڏهن ڄاري ٺاهي تيار ڪري ٿو، تڏهن پاڻ منجهس يا پاسي کان لڪيو ويھيو رهي. ڪا مک يا ڪو ٻيو جيت اچي ڦاٿو تہ ٽپ ڏيئي وڃي جهليندس ۽ کائيندس، جي جيت وڏو هوندو ۽ ان جي ڀڄي وڃڻ جو امڪان هوندو تہ ڪوريئڙو هن جي چوڌاري، تندون ويڙهي وڃي ٿو، جنھنڪري هن کي قابو ڪيو ڇڏي، پوءِ ويھي کائيس ٿو. ڪنھن مھل ڪوريئڙو ڄاريءَ جي وچ تي ويھي اهڙا تڪڙا لوڏا ڏيندو آهي، جو پاڻ ڏسبو ئي ڪين آهي.

تاڃي ٺاهڻ جي رس لاءِ پيٽ جي هيٺان هنن کي چار غدود يا ڳوڙهيون رهن ٿيون، جن مان وقت سر تند ڪڍن ٿا.

## ڪوريئڙي جي ريشم

ماڻهن ڪوشش ڪئي آهي تہ ڪوريئڙن کان ريشم ڪڍن، ۽ ايتري ڄاري هٿ بہ ڪئي اٿن، جو اُن مان دستانا جوڙيا اٿن، پر وڌيڪ ملي نٿي سگهي.

## حوالا

زمرو:جيت
زمرو:ڪوريئڙو
ڪاراڪاس

**ڪاراڪاس (Caracas)**، سرڪاري طور تي سانٽياگو ڊي ليون ڊي ڪاراڪاس (CCS)، ڏکڻ آمريڪا جي کنڌ ۾ وينيزويلا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي ۽ گريٽر ڪاراڪاس جي ميٽروپوليٽن علائقي جو مرڪز آهي. ڪاراڪاس ملڪ جي اترين حصي ۾، وينزويلا جي ساحلي جبل جي حد (ڪورڊيلرا ڊي لا ڪوسٽا) جي ڪاراڪاس وادي ۾ گوئر نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. وادي ڪيريبين سمنڊ جي ويجهو آهي، جيڪو ساحل کان 2,200 ميٽر (7,200 فوٽ) اوچائي تی  سیرو ایل اویلا (Cerro El Ávila) جبلن جي حد کان جدا آهي. ڏکڻ ۾ وڌيڪ جبل آهن. ڪاراڪاس جي ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ 50 لک آهي. شهر جو مرڪز ڪيٽيڊرل آهي، جيڪو بوليوار اسڪوائر جي ويجهو واقع آهي، جيتوڻيڪ ڪي سمجهن ٿا ته مرڪز پلازا وينزويلا آهي، جيڪو لاس ڪابوس واري علائقي ۾ واقع آهي. 

شهر ۾ ڪاروبار ۾ سروس ڪمپنيون، بئنڪ ۽ شاپنگ مال شامل آهن. ڪاراڪس ۾ وڏي پئماني تي خدمت تي ٻڌل معيشت آهي، ان کان سواءِ ان جي ميٽروپوليٽن علائقي ۾ ڪجهه صنعتي سرگرميون آھن. ڪراڪس اسٽاڪ ايڪسچنج ۽ پيٽروليوس ڊي وينزويلا (PDVSA) جو هيڊڪواٽر ڪاراڪاس ۾ آهي. ایمپریساس پولار وينزويلا ۾ سڀ کان وڏي نجي ڪمپني آهي. ڪاراڪاس، ڪيترن ئي ٿيٽر، ميوزيم، ريسٽورنٽ ۽ شاپنگ سينٽرن سان، وينزويلا جي ثقافتي راڄڌاني پڻ آهي. ڪراڪس  ۾ لاطيني آمريڪا ۾ سڀ کان وڏي عمارتون، جهڙوڪ پارڪ سينٽرل ٽاورز آهن.  ڪاراڪاس جو عجائب گھر ڏکڻ آمريڪا ۾ سڀ کان اهم مان هڪ آهي.

## حوالا

زمرو:وينيزويلا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:وينزويلا ۾ آباد جڳهيون
ليما

**ليما** (   ؛ )، بنياد سال 1535ع ۾  سيوداد دي  لاس ريئس Ciudad de) los Reyes) ( "بادشاهن جو شهر" لاءِ اسپينش لفظ)،  پيرو جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو ملڪ جي مرڪزي ساحلي حصي جي ريگستاني علائقي ۾، پئسفڪ سمنڊ کي نظر ڪندي، چلون (Chillon)، ريماڪ (Rímac) ۽ لورین (Lurín) ندين جي وادين ۾ واقع آهي. هن شهر کي پيرو جو سياسي، ثقافتي، مالي ۽ تجارتي مرڪز سمجهيو ويندو آهي. ان جي جيو اسٽريٽجڪ اهميت جي ڪري، گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ ان کي "بيٽا" ٽائر سٽي طور درجه بندي ڪيو آهي.  

قانوني طور تي، ميٽروپوليس خاص طور تي ليما جي صوبي اندر ۽ هڪ ننڍڙي حصي ۾، اولهه ڏانهن، آئيني صوبي ڪالاو  Callao جي اندر، جتي  ڪایو (Cayo) جي بندرگاهه ۽ جارج شاويز ايئرپورٽ واقع آهن. ٻنهي صوبن کي سال 2002ع کان علائقائي خودمختياري حاصل آهي. 2023 جي مردم شماري جي پروجئشن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ليما جي شهر جي آبادي اندازي مطابق 1,00,92,000 آبادي آهي، اهو ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، ۽ ساؤ پولو کان پوءِ آمريڪا ۾ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي.  ڪالائو جي سامونڊي ڪناري واري شهر سان گڏ، اهو هڪ متضاد شهري علائقو ٺاهي ٿو جيڪو ليما ميٽروپوليٽن ايريا جي نالي سان مشهور آهي، جيڪو مجموعي طور تي 1,01,51,200 باشندن تي مشتمل آهي. جڏهن ڪالائو جي آئيني صوبي تي غور ڪيو وڃي، مجموعي طور تي 1,13,42,100 باشندن جي آبادي تائين پهچي ٿي، ليما ڏکڻ آمريڪا کنڊ جي وڏن شهرن مان هڪ آهي ۽ دنيا جي 30 سڀ کان وڌيڪ آبادي واری شهري مجموعن مان هڪ آهي.

ليما جو نالو زرعي علائقي ۾ رهندڙن طرفان رکيو ويو هو، جنهن کي مقامي پيروين لیماق (Limaq) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهو پيرو جي وائسراءِلیٹی ۾ راڄڌاني ۽ سڀ کان اهم شهر بڻجي ويو. پيرو جي آزاديءَ جي جنگ کان پوءِ، اها جمهوريه پيرو (República del Perú) جي راڄڌاني بڻجي وئيو. قومي آبادي جو تقريباً ٽيون حصو هاڻي ان جي ميٽروپوليٽن علائقي ۾ رهي ٿو. آڪٽوبر 2013 ۾، ليما کي سال 2019ع پين آمريڪن گيمز جي ميزباني لاءِ چونڊيو ويو؛ اهي رانديون ليما ۾ ۽ ان جي آس پاس جي جڳهن تي منعقد ڪيون ويون، ۽ ملڪ پاران منعقد ڪيل راندين جو سڀ کان وڏو واقعو هو. هن 2008ع ۽ 2016ع جي اپیڪ (APEC) جي گڏجاڻين، آڪٽوبر 2015ع ۾ بين الاقوامي مالیاتي فنڊ ۽ ورلڊ بئنڪ گروپ جي سالياني اجلاسن، ڊسمبر 2014 ۾ گڏيل قومن جي موسمياتي تبديلي ڪانفرنس ۽ مس يونيورس 1982 جي مقابلي جي ميزباني پڻ ڪئي.

= حوالا=

زمرو:پيرو
زمرو:وڏا شهر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڏکڻ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
خرطوم

**خرطوم** (Khartoum) سوڊان جي راڄڌاني آهي. اهو ان جاءِ تي واقع آهي جتي اچو ء نیرو نیل دریاھ ملن ٿا. اچو نیل درياهه يوگنڊا مان سفر ڪري ٿو، جڏهن ته نیرو نیل دریاھہ ايٿوپيا مان سفر ڪري ٿو، جتي اهو نيل درياء بڻجي ٿو ۽ پوءِ مصر مان وهي ميڊيٽرينين سمنڊ ۾ وڃي ٿو.هن شهر جي آبادي 20 لک کان مٿي آهي، اهو ملڪ جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي، پر اتر خرطوم (خرطوم البحري) ۽ ام درمان جي ڀرپاسي وارن مضافات جي گڏ, خرطوم  ميٽروپوليٽن علائقي  جي آبادي 6,344,348 آهي, جيڪو سوڊان ۾ سڀ کان وڏو ميٽروپوليٽن علائقو آهي. 

خرطوم وائيٽ نيل جي سنگم تي واقع آهي - وڪٽوريا ڍنڍ کان اتر ۾ وهندو آهي - ۽ نيلو نيل، ايٿوپيا ۾ ڍنڍ تانا کان اولهه طرف وهندو آهي. نيل جي انهن ٻن حصن ۾ ورهايل، خرطوم ميٽروپوليٽن ايريا هڪ ٽي طرفي شهر آهي جيڪو خرطوم مناسب تي مشتمل آهي ۽ اتر ۾ خرطوم البحري ۽ ام درمان اولهه ڏانهن پلن سان ڳنڍيل آهي. اها جاءِ جتي ٻه نيل ملن ٿا، ان کي المقرن (سنڌي:سنگم؛ انگريزي: "The Confluence") چيو وڃي ٿو. خرطوم جو بنياد 1821ع ۾ قديم شهر سوبا جي اتر ۾ پيو. 1882ع ۾ برطانوي سلطنت مصري حڪومت تي قبضو ڪري ورتو، سوڊان جو انتظام مصرين جي هٿن ۾ ڇڏي ويو. مهدي جنگ شروع ٿيڻ تي، انگريزن سوڊان مان اينگلو-مصري فوجن کي ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي پر 1884ع ۾ خرطوم جي محاصري جي نتيجي ۾ مهدي فوج شهر تي قبضو ڪيو ۽ دفاعي اينگلو-مصري فوجن جو قتل عام ڪيو. 1898ع ۾ ان تي برطانوي فوجن پاران ٻيهر قبضو ڪيو ويو، ۽ 1956ع تائين اينگلو-مصري سوڊان جي حڪومت جو سيٽ رهيو. 1956 ۾، شهر کي آزاد سوڊان جي راڄڌاني طور نامزد ڪيو ويو. 1973ع ۾ خرطوم ۾ سعودي سفارتخاني تي حملي دوران ٽي يرغمالي مارجي ويا هئا. 2008 ۾، انصاف ۽ برابري واري تحريڪ شهر ۾ جنگ ۾ مصروف سوڊاني هٿياربند فوجن سان دارفور ۾ جنگ جي حصي طور. خرطوم قتل عام 2019 ۾ سوڊاني انقلاب دوران ٿيو. هن شهر 2023 سوڊان جي هٿياربند فوجن ۽ ريپڊ سپورٽ فورسز (RSF) جي وچ ۾ ويڙهه دوران وسيع ويڙهه ڏٺو، خرطوم انٽرنيشنل ايئرپورٽ ۽ ٻين نازڪ ماڳن کي متاثر ڪيو. 

خرطوم اتر آفريڪا ۾ هڪ اقتصادي ۽ واپاري مرڪز آهي، جيڪو پورٽ سوڊان ۽ ايل-عبيد کان ريل لائينن سان گڏ آهي. اهو خرطوم انٽرنيشنل ايئرپورٽ پاران نئين خرطوم انٽرنيشنل ايئرپورٽ جي تعمير هيٺ آهي. خرطوم ۽ ان جي ميٽروپوليٽن علائقي ۾ ڪيترائي قومي ۽ ثقافتي ادارا آهن، جن ۾ سوڊان جو نيشنل ميوزيم، خليفا هائوس ميوزيم، خرطوم يونيورسٽي، ۽ سوڊان يونيورسٽي آف سائنس ۽ ٽيڪنالاجي شامل آهن.

thumb|شهر جي مرڪز ۾ زندگي سرسبز آهي

## حوالا

زمرو:سوڊان
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
لوساڪا

**لوساڪا (Lusaka)** زامبيا جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو ڏکڻ آفريڪا ۾ تيز ترين ترقي پذير شهرن مان هڪ آهي. لوساڪا مرڪزي پليٽیو جي ڏاکڻي حصي ۾ اٽڪل 1,279 ميٽر (4,196 فوٽ) جي اوچائي تي آهي. سال 2019ع تائين، شهر جي آبادي اٽڪل 33 لک هئي، جڏهن ته شهري آبادي سال 2018ع ۾ اندازي مطابق 25 لک آهي. لوساڪا زامبيا ۾ واپار ۽ حڪومت ٻنهي جو مرڪز آهي ۽ ملڪ جي چئن مکيه شاهراهن سان ڳنڍيل آهي، جيڪو اتر، ڏکڻ، اوڀر ۽ اولهه طرف نڪرندیون آهن. انگريزي شهر جي انتظاميه جي سرڪاري ٻولي آهي، جڏهن ته بيمبا، ٽونگا، لينجي، سولي، لوزي ۽ نيانجا عام طور تي ڳالهائي ويندڙ گهٽي ٻوليون آهن.

## حوالا

زمرو:زيمبيا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون