open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سَنڌَ

جيڪڏهن اسان جا سڀ هڏا پاڻ ۾ سڌا سنوان ڳنڍيل هجن ها ته، اسين ڪنهن به نموني جي ڪا به چرپر ڪري نه سگهون ها پر ائين ناهي. قدرت انهيءَ لاءِ وچ ۾ **سَنڌَ** (Joints) رکيا آهن، جيڪي هڏن کي پاڻ ۾ ملائين ٿا ۽ اڳتي پوئتي ٿيندا رهندا آهن. جيڪڏهن اسان جي جسمن ۾ اهي سنڌ نه هجن ها ته، اسان لاءِ اهڙيءَ طرح  ڀرپور زندگي گذارڻ  ممڪن نه هجي ها. سَنڌ، هڏن جي گاٺ کي گهٽائڻ سان گڏوگڏ هڪ ٻئي مٿان ترڪڻ جي قابل بنائين ٿا. هڏن جي انهن حصن جي وچ ۾ جيڪي هڪ ٻئي سان ڳاٺ کائن ٿا. قدرت هڪ سڻڀو ليسدار مادو رکيو آهي، ان کي ڪچڙي هڏي چئبو آهي. ان کانسواءِ ڪچي آني جي اڇاڻ جهڙي هڪ اڇي گهاٽي پاڻياٺ به انهن سَنڌَن کي ملندي رهندي آهي، جيڪا انهن کي سڻڀو رکندي آهي، ان کي سِنوئيل فلوئيڊ جو نالو ڏنو ويو آهي، اهو سڻڀ گاٺ کي گهٽ ڪرڻ لاءِ مشيني تيل وارو ڪم ڪري ٿو، جڏهن سَنڌَ سڪون واري حالت ۾ هوندا آهن ته، اها گهاٽي پاڻياٺ گهٽ خارج ٿيندي آهي پر چرپر ڪرڻ دوران اها گهڻي مقدار ۾ پهچڻ لڳندي آهي ۽ سَنڌَن کي ضرورت مطابق سڻڀو رکندي آهي، انسان جي جسم ۾ چئن قسمن جا سنڌ ٿين ٿا.

گولي ۽ پيالي وارو سَنڌُ: هن قسم جي سنڌ ۾ هڪ هڏي جو ڇيڙو گول هوندو آهي، جيڪو ٻئي هڏي جي اهڙي گول پيالي ۾ ويٺل هوندو آهي ۽ چئن گول ڇيڙِ وارو هڏو هر پاسي حرڪت ڪري سگهي ٿو. ان جو مثال گول ڪلهي جو سنڌ آهي، اسين پنهنجي ٻانهن کي هر پاسي گهمائي ۽ ڦيرائي سگهون ٿا. هن سنڌ جو ٻيو مثال ٻنڌڻ وارو سنڌ آهي، جيڪو جسم ۾ موجود گولي ۽ پيالي وارن سنڌن ۾ سڀ کان وڏو آهي، پر جيئن ته ان کي وڌيڪ ٽائيٽ ڪري ڦٽ ڪيو ويو آهي، تنهن ڪري هيڏانهن هوڏانهن گهڻي چرپر نه ٿو ڪري سگهي.

نيم بيضوي سَنڌُ: هن قسم جا سَنڌَ، آني جي شڪل جهڙي هڏي ۽ هڪ بيضوي سنڌ ۾ جُڙيل هوندي آهي مثال طور، ڪرائي جو سنڌ. هن وسيلي اسين پنهنجي چنبي کي نيم دائري واري چرپر ڏئي سگهون ٿا پر ان کي هڪ مڪمل دائري جي شڪل ۾ به گهمائي سگهون ٿا. سنڌن جي هن قسم ۾ ٿورڙي تبديلي سان ”ڪاٺيءَ جوڙ“ ٻڻجي پوي ٿو، جنهن ۾ هڏيون فقط ٻن طرفن ۾ چرپر ڪري سگهن ٿيون، جهڙيءَ طرح بيل گاڏيءَ جي ڳن تي ويٺل سوار صرف ٻن طرفن پاسي حرڪت ڪري سگهي ٿو.هن سَنڌَ جو مثال ڪرنگهي جي هڏي آهي.

قبصي دار سَنڌُ: اهي سوئڙي جي قبضي وانگر ڪم ڪندا آهن. گوڏن جا سَنڌ هن جو مثال آهن. يعني پني ۽ سٿر کي اسان هن جي مدد سان پنهنجي ڄنگهه جي ڪنهن هڪ حصي کي پوئتي جهڪائي سگهون ٿا، پر اڳئين پاسي  ساڄي ۽ کاٻي پاسي نه ٿا جهڪائي سگهون، آڱرين جي وچ وارا سنڌ به هن قسم سان تعلق رکن ٿا.

ڦرڻا سَنڌَ: هي سَنڌَ هڏن کي گولائي ۾ ڦيرڻ جي قابل بڻائيندا آهن. هن قسم جو سَنڌ اسان جي کوپڙي جي هيٺيان موجود هوندو آهي. جيڪو مٿي کي پوئين پاسي موڙي ڏسڻ جي قابل بنائيندو آهي. هن قسم جا سنڌ اسان جا ٻانهن جي وڻيءَ ۾ به  موجود هوندا آهن، جيڪي اسان کي ڪرف ۾ ڪُنجيءَ گهمائڻ جي قابل بڻائيندا آهن.

ان کان سواءِ چرپر ڪرڻ ۽ چرپر نه ڪري سگهڻ جي صلاحيت جي لحاظ کان سنڌن کي مجموعي طور تي ٻن قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو، جتي هڏا ملي حرڪت ڪري سگهن ٿا. انهن کي متحرڪ سنڌ چئبو آهي، جڏهن ته حرڪت ڪري نه سگهندڙ سنڌن کي غير متحرڪ سنڌ چئبو آهي. 

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:اناٽومي
زمرو:انساني جسم
نبض

thumb|ھڪ نبض تپاسيندي
دل جي ڌڙڪڻ سان صاف ۽ آڪسيجن ڀريل رت دل جي کاٻي ڪنوتي مان نڪري شاهه شريان (Aorta) ۾ پمپ ٿيندو آهي ته، جيئن سڄي جسم ۾ دورو ڪري سگهي. شاهه شريان ۾  داٻ سان رت اچڻ جي ڪري ان جو ڪجهه حصو ڦهلجي وڃي ٿو. دل جي ڌڙڪن جي وچ ۾ وقفو ٿيندو آهي، انهيءَ وقفي دوران شاهه شريان جي ڀت سُسي اصلي حالت ۾ اچي وڃي ٿي، جنهن جي ڪري دل ڏانهن ايندڙ رت انهيءَ شريان ۾ اڳتي ڌڪجي وڃي ٿو. شريانن جي لچڪ واري خاصيت جي ڪري، واري واري سان سوسڻ ۽ ڦنڊڻ جي هڪ لهر پيدا ٿئي ٿي، جيڪا جسم جي شريانن جي سڄي نظام ۾ ڊوڙي ٿي. انهيءَ لهر کي ڪنهن به شريان تي محسوس ڪري سگجي ٿو، پر شرط اهو آهي ته، شريان کل جي ويجهو ۽ ڪنهن هڏي تي هجي، جيئن ويڻيءَ ۽ لوندڙي وغيره تي، انهيءَ لهر جي هر هر اچڻ ۽ محسوس ڪرڻ جو نالو نبض آهي. جيئن ته، نبض جو درومدار دل جي سسڻ ۽ ڦنڊڻ تي هوندو آهي، تنهن ڪري اسان کي دل جي ڌڙڪڻ جي رفتار سرشتي ۾ رت جي داٻ (Blood Presure) بابت به معلومات ملي ٿي.

عام طرح نبض ويڻيءَ تي ڏٺي ويندي آهي، ويڻيءَ تي شريان گوشت ۾ لڪل ناهي هوندي، پر کل جي هيٺان هوندي آهي، اتي ان کي ڦڙڪندي محسوس ڪرڻ  سولو هوندو آهي. نبض جو دارومدار جسم جي رت جي ضرورت تي آهي. آرام واري حالت ۾ ان جي رفتار گهڻو ڪري 72 کان 80 ڌڙڪا في منٽ هوندي آهي، پر ڊوڙڻ جي صورت ۾، ڏاڪڻ تي چڙهڻ يا ورزش ڪرڻ سان ان جي رفتار وڌي وڃي ٿي. بيماريءَ جي حالت ۾ به نبض تيز ٿي ويندي آهي. دل جي بيمارين ۾ نبض يڪسان ناهي رهندي پر بي ترتيب ٿي ويندي آهي. ٻارن ۾ به نبض جي رفتار وڏن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:فزيالوجي
جسم جو ڪنٽرول سسٽم

انسان جي جسم ۾ ٻن قسمن جو ڪنٽرول سسٽم ڪم ڪري ٿو، جيڪي گڏيل طريقي سان اسان جي سڀني عضون جي فعلن جو ذميدار آهن، انهن مان هڪ تنتي سرشتو (Nervous system) ۽ ٻيو اندرين غدودن جو سرشتو (Hormonal system) آهي.

## تنتي سرشتو
هي دماغ، پل مغز ۽ ان سان لاڳو سڀني تنتي نسن تي مشتمل آهي، تنتي سرشتي جا گهرڙا خاص قسم جا هوندا آهن، جن کي نيوران (Neuron) چئبو آهي، انهن ۾ تنتي تحريڪ پيدا ڪرڻ جي صلاحيت هوندي آهي، جنهن جي وسيلي اهي هڪ جاءِ کان ٻيءَ جاءِ تائين نياپا پهچائيندا يا حاصل ڪندا آهن.

اسان جو دماغ کوپري ۾ ۽ پل مغز ڪرنگهي ۾ محفوظ آهي، ان کي تازو ۽ توانو رکڻ لاءِ انهيءَ جي چوڌاري وکن جي وچ ۾ هڪ شفاف مايو ٿيندو آهي، دماغ هڪ نرم عضوو آهي، ان جا ڪيترائي حصا هوندا آهن، جن ۾ مختلف ڪنٽرول سسٽم ترتيب سان هوندا آهن، اسان جا سڀ عمل پوءِ اهي ارادي هجن يا غير ارادي.، انهن تي ڪنٽرول دماغ جو هوندو آهي، جڏهن به اسين ڪو ڪم ڪرڻ چاهيندا آهيون ته تنتين وسيلي دماغ انهن مشڪن ۽ ٻين عضون کي پيغام پهچائي ڪم جو ڪنٽرول ڪندو آهي، جسم ۾ ٿيڻ وارن سڀني غير ارادي ڪمن ۽ اندرين عضون جي مختلف سرشتن، جهڙوڪ: ساهه کڻڻ جي سرشتي، رت جي سرشتي، هاشمي جي سرشتي وغيره جو مرڪز به دماغ ۾ هوندو آهي، ان کانسواءِ سنگهڻ ۽ ذائقي محسوس ڪرڻ جو تعلق به دماغ سان آهي. پل مغز گهڻو ڪري 45 سينٽي ميٽر ڊگهو  ٿيندو آهي ۽ دماغ ۽ جسم جي وچ ۾ پيغام پهچائڻ جو ڪم ڪندو آهي، تنتي نسن جو اسان جي جسم ۾ ڄار وڇايل آهي، اهي تنتيون جسم جي هر حصي ۽ هر عضوي تائين پيغام کڻي وڃڻ ۽ دماغ تائين پهچائڻ جو ڪم ڪن ٿيون، اهو پيغام رسائڻ جو سلسلو تنتي تحريڪ جي صورت ۾ هوندو آهي.

## اندروني غدودن جو سرشتو
غدودن (Endocrine Glands) تي دارومدار رکي ٿو. انهن غدودن جي رس کي هارمون چئبو آهي. اهي ڪيميائي قاصدن جو ڪم ڪن ٿيون، غدود ۾ پيدا ٿيندڙ رس وار نلين وسيلي رت ۾ شامل ٿي ويندي آهي. اهڙِءَ طرح پوري جسم جو دورو ڪندي آهي، هارمونس حياتيءَ جي سڀني ڪمن ۽ روز مرهه جي ڪمن، ذهني نشونما ۽ ڄم، مطلب ته هر شيءِ کي متاثر ڪن ٿا ۽ مخصوص ڪيميائي عملن کي تيز يا سست ڪن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي مختلف عضون ۽ تاندورن جي سرگرمين کي گهٽائيندا يا وڌائيندا آهن. هارمون جو پنهنجو پنهنجو هدف هوندو آهي، جنهن جي دائري ۾ رهي، اهي مخصوص گهرڙن تي اثرانداز ٿين ٿا ۽ جسم جي عملن تي ضابطو رکن ٿا.
## حوالا

زمرو:طب
زمرو:فزيالوجي
زمرو:نيورولاجي
زمرو:انساني جسم
جسم مان بيڪار مادن خارج ٿيڻ جو عمل

جسم جي مختلف سرشتن ۾ ٿيڻ وارن ڪيميائي ۽ گهرڙيائي عملن جي نتيجي ۾ پيدا ٿيڻ وارن خراب ۽ نقصانڪار مرڪبن کي بيڪار مادا چئبو آهي، اهي اسان جي جسم مان هيٺين ذريعن  سان خارج ٿين ٿا:

## آنڊن وسيلي
گهڻا ٺوس بيڪار مادا وڏي آنڊي مان نڪرندا آهن، کاڌي مان جسم لاءِ فائدي وارن ۽ ضروري جزن جي هضم ۽ جذب ٿيڻ  کان پوءِ باقي بچيل ٺوس مادا معدي ۽ آنڊي مان ڪاڪوس جي صورت ۾ خارج ٿي ويندا آهن.

## بڪين وسيلي
گهرڙن جو زهريلو ۽ نقصانڪار مواد يوريا آهي، جيڪو هر گهرڙي مان خارج ٿيڻ کان پوءِ رت ۾ شامل ٿيندو رهندو آهي، جڏهن اهو رت بڪين مان لنگهندو آهي ته، اهي ان کي ڇاڻي وٺنديون آهن ۽ يوريا رت مان نڪري پاڻيءَ ۾ حل ٿي بڪين جي نلين مان گذرندو پيشاب جي شڪل ۾ خارج ٿي ويندو آهي، بڪيون رت مان سڀئي بيڪار مادا ڇاڻي پيشاب سان گڏ  ڪڍي ڇڏينديون آهن.

## کل وسيلي
بيڪار مادن جو ڪجهه مقدار اسان جي کل وسيلي به خارج ٿئي ٿو. پگهر جا غدود جڏهن پگهر خارج ڪندا آهن ته کل ۾ موجود گهرڙن مان نڪرندڙ بيڪار مواد به پگهر ۾ حل ٿي خرج ٿي ويندو آهي. کل ۾ موجود بيڪٽيريا جي عمل سان ٿورڙي عرصي ۾ خراب بوءِ به پيدا ڪندا آهن، جيڪڏهن کل صاف، سٺي ۽ جراثيمن کان پاڪ هجي ته، پگهر ۾ وڌيڪ ڌپ بڻجي ناهي سگهندي.

## ساهه وسيلي
جسم ۾ آڪسيجن جي استعمال ٿيڻ سان جيڪا ڪاربان ڊءِ آڪسائيڊ ٺهي ٿي، اها گئس، بيڪار مادو آهي اها هر گهرڙي مان خارج ٿي وار نلين وسيلي رت تائين پهچي ٿي، جتان رت جي ڳاڙهن گهرڙن وسيلي ڦڦڙن ۾ پهچي ساهه جي عمل وسيلي خارج ٿي وڃي ٿي ۽ انهيءَ جي جاءِ تي آڪسيجن داخل ٿئي ٿي. 

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:فزيالوجي
زمرو:انساني جسم
بک

انسان جي زندگيءَ جو دارومدار کاڌي تي آهي، ڇاڪاڻ ته، جسم جي سڀني عضون ۽ انهن جي گهرڙن کي پنهنجي زندگي قائم رکڻ ۽ پنهنجا پنهنجا ڪم سرانجام ڏيڻ لاءِ توانائي جي ضرورت هوندي آهي. اها توانائي اسين کاڌي مان حاصل ڪندا آهيون، کاڌي لاءِ اسان کي **بک** (Hunger) لڳڻ مان مراد آهي ته، اسان کي وڌيڪ ٻارڻ جي ضرورت آهي.
بک لڳڻ لاءِ قدرت اسان جي جسم ۾ هڪ پاڻمرادو سرشتو بنايو آهي، جنهن جي ڪري اسان کي بک لڳي ٿي. بک جو احساس کاڌي جي ضرورت مطابق ٿيندو آهي.

اسان جي دماغ ۾ هڪ  بک مرڪز هوندو آهي ۽ ان جي ڪنٽرول لاءِ هڪ سيري مرڪز“ آهي، جڏهن جسم ۾ کاڌي جون شيون گهٽجي وڃن ته، بک مرڪز چرپر ۾ اچي اسان کي بک جو احساس ڏياريندو آهي ۽ ڪجهه نه ڪجهه کائڻ ڏانهن دل چوندي  آهي، انهيءَ سان گڏوگڏ هي مرڪز معدي ۽ آنڊن کي متحرڪ به ڪري ٿو. انهيءَ ڪري جڏهن اسان بکيا هوندا آهيون ته، معدي مان گرڙ گرڙ جا آواز ٻڌڻ ۾ ايندا آهن، جڏهن ضرورت مطابق کاڌو ملي ويندو آهي ته، سيري مرڪز چرپر ۾ اچي بک مرڪز کي سست ڪري ڇڏيندو آهي ۽ بک ختم ٿي ويندي آهي، انهن ٻنهي مرڪزن کي عملي چرپر ۾ آڻڻ جو دارومدار ڪيترين ئي شين تي آهي.

جسم ۾ ٿيڻ واري توانائي جي تبديلي بک مرڪز تي اثرانداز ٿئي ٿي، توهان ڏٺو ۽ محسوس ڪيو هوندو ته، جيڪڏهن گهڻي دير کان کاڌو نه کاڌو هجي ۽ جسم ۾ کاڌي جي گهٽتائي ٿي وڃي ته، ان جو احساس  شديد ٿيندو آهي ۽ جيڪڏهن وقفي وقفي سان ڪجهه کائندا رهون ۽ جسم ۾ ڪجهه کاڌو هر وقت موجود هجي ته، تيز بک محسوس ناهي ٿيندي. اهو به ڏٺو ويو آهي ته، جڏهن به رت ۾ گلوڪوز جو مقدار گهٽجي وڃي ته بک  لڳندي آهي. اهڙيءَ طرح رت ۾ (Free fatty acid) جي گهٽتائي ٿي وڃي ته، به بک وڌيڪ لڳندي آهي ۽ جڏهن جسم گرم هجي ته بک گهٽ لڳندي آهي. سيءَ جي مند ۾ بک وڌيڪ لڳندي آهي. انهيءَ جو ڪارڻ اهو آهي ته، سيءَ جي ڪري جسم کي مناسب ڪوساڻ قائم رکڻ لاءِ وڌيڪ توانائي گهربل هوندي آهي ۽ اها توانائي کاڌي مان حاصل ڪئي ويندي آهي.

روزآني جي بک جو سرشتو ڪجهه عادت تي به دارومدار رکي ٿو. اسين عادت مطابق پنهنجي مقرر ڪيل وقتن تي جسم ۾ کاڌي جي گهٽتائي هجي يا نه هجي، بک  محسوس ڪندا آهيون ۽ کاڌو کائڻ کان پوءِ اسان جي معدي ۾ کاڌي جو ذخيرو ٿي وڃن جي ڪري دماغ کي بک ختم ڪرڻ جو نياپو ملي ويندو ۽ پيٽ ۾ بک جو احساس ختم ٿي ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:صحت
زمرو:سماج
هارمون

thumb|00px|
مختلف قسمن جا ھارمون جسم اندر مختلف حياتياتي ڪم ڪندا آهن
اسان جي جسم جي جوڙجڪ، واڌ ويجهه ۽ ان جا مختلف سرشتا، جهڙوڪ: هاضمي جو سرشتو، ساهه کڻڻ جو سرشتو، رت جو سرشتو، نسن جو سرشتو، ڄم جو سرشتو وغيره کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ قدرت جسم ۾ ٻه ڪنٽرول سسٽم رکيا آهن:
# تنتي سرشتو يا اعصابي ڪنٽرول
# هارمون جو سرشتو يا ڪيميائي ڪنٽرول

هارمون اهي ڪيميائي رطوبتون آهن، جن کي جسم ۾ موجود مخصوص غدود (Glands) پيدا ڪن ٿا. انهن غدودن کي اينڊوڪرائن غدود (Endocrine Glands) چئبو آهي، انهن غدودن جي خاصيت اها آهي ته، انهن ۾ ڪا به نالي ناهي ٿيندي، پر انهن جو پيدا ڪيل مادو سڌو سنئون رت ۾ شامل ٿي ويندو آهي، تنهن ڪري انهن کي بنا ناليءَ غدود (Ductless Glands) چئبو آهي.

مختلف خاصيتن وارا هارمون يا ڪيميائي رطوبتون پيدا ڪرڻ وارا اهي غدود جسم ۾ ڪيترن هنڌن تي ملن ٿا. غدودن کان سواءِ جسم جي ڪجهه ٻين عضون، مثال طور: جيرو ۽ بڪيون به ڪجهه مخصوص رطوبتون پيدا ڪندا آهن.

مختلف قسمن جا هارمون جسم ۾ پنهنجو الڳ اثر پيدا ڪندا آهن. عام طور تي انهن جو ڪم جسم جي اندروني سرگرمين ۽ فعلن کي ڪنٽرول ڪرڻ آهي. ڪجهه اهم غدود ۽ انهن مان پيدا ٿيڻ وارن هارمون ۽ انهن جي ڪمن جي ڄاڻ هيٺ ڏجي ٿي:

## بلغمي غدود (Pitutary Glands)
هي غدود دماغ ۾ انسان جي کوپڙيءَ ۾ ٿئي ٿو. ان جا ٻه حصا ٿيندا آهن ۽ انهن ٻنهي حصن مان ڪيترائي هارمون خارج ٿي رت ۾ شامل ٿينداآهن، جيڪي جسم جي واڌ، جسم ۾ پاڻي جي سرشتي ۽ ٻين غدودن جي رطوبتن جي مقدار کي ڪنٽرول ڪندا آهن.

## ورقي غدود (Thyroid Glands)
هي غدود نڙيءَ ۾ ٿيندو آهي ۽ اهڙا هارمون پيدا ڪندو آهي، جيڪي اسان جي جسم جي واڌ ويجهه   ۽ نشونما لاءِ نهايت ضروري آهن،  ۽ جسم جي سڀني گهرڙن تي اثرانداز ٿيندا آهن.

## بڪيائي غدود (Adrenal Glands)
هي غدود بڪين جي مٿان ٿئي ٿو. ان مان پيدا ٿيندڙ هارمون بلڊ پريشر ۽  جذبن جي ردعمل کي ڪنٽرول ڪري ٿو ۽ جسم ۾ لوڻ کي به ڪنٽرول ڪري ٿو.

## لبلبو
لبلبي جو هارمون رت ۾ گلوڪوز جي مقدار کي ضابطي ۾ رکي ٿو. اهڙيءَ طرح جسم جا ٻيا غدود به مختلف هارمون پيدا ڪن ٿا، جيڪي جسم جي سرگرمين کي باقاعدگيءَ سان جاري رکڻ ۾ مدد ڏين ٿا. 

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:اناٽومي
زمرو:فزيالوجي
زمرو:انساني جسم
زمرو:غدود
زمرو:غدودن جو نظام
وار

*ھن صفحي کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي.*
thumb|
سائنسدانن جي جديد تحقيق مطابق **وار** هڪ مهيني ۾ لڳ ڀڳ 12 ملي ميٽر وڌندا آهن، رات جو وار گهٽ رفتار سان وڌندا آهن، ڏينهن شروع ٿيڻ سان ئي انهن جي وڌڻ جي رفتار وڌي وڃي ٿي.

جيڪڏهن اسان جي جسم تي ڦٽڻ وارا وار الڳ الڳ ۽ اڪيلي  ڦٽڻ  بدرآن هڪ ئي ڊگهي تار جي شڪل ۾ ڦٽن ها ته شايد اسين اهو اندازو لڳائڻ جي قابل هجون ها ته اسان جي جسم تي ڪيتري ڊيگهه سان وار ڦٽن ٿا، انهيءَ صورت ۾ وارن جي انهيءَ تار جي وڌڻ جي رفتار ٽي سينٽي ميٽر في منٽ هجي ها ۽ سال جي پڇاڙيءَ تائين انهن جي ڊيگهه 37 ميل يا 59 ڪلوميٽرن تائين پهچي وڃي ها. مختلف ماڻهن جي جسم تي مختلف قسم جا وار ڦٽن ٿا. ڪارن ماڻهن جي مقابلي ۾ اڇي رنگ جي قومن جا وار ڪجهه قدر وڌيڪ نرم ۽ ملائم هوندا آهن. وار اسان جي بناوت، سهڻائپ ڏين ٿا، ان کانسواءِ مٿي جا وار مٿي کي سيءَ، گرميءَ ۽ لُڪَ جي اثرن کان بچائين ٿا. ڀروون ۽ پنبڻين جا وار اک کي دونهين ۽ مٽيءَ کان محفوظ رکن ٿا ۽ نڪ جا وار ساهه جي نالين ۾ مٽيءَ جي وڃڻ کي روڪين ٿا.
 
مٿي جي وارن جي ڪِرڻَ کي گنجي پڻو چئبو آهي، گنجي پڻي جا ڪيترائي قسم ٿين ٿا ۽ انهن جا مختلف ڪارڻ ٿين ٿا، هڪ عام گنجائپ صحتمند نوجوان مردن ۾ اڪثر ٿي ويندي آهي. 95 سيڪڙو اهڙن ماڻهن ۾ اڄ ڏينهن تائين ڪو به آخري سبب معلوم ٿي ناهي سگهيو، هڪ ئي خاندان جا گهڻائي ماڻهو اڪثر ان جو شڪار هوندا آهن، جنهن مان اهو اندازو لڳايو ويو آهي ته هيءَ هڪ موروثي ڪيفيت آهي، جيڪا جينس (Genes) وسيلي اولاد ۾ منتقل ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ ته، اهڙي نموني جي گنجائپ مردن ۾ ئي ٿيندي آهي، تنهن ڪري ان جو تعلق جنسي هارمون جي اثرن جي ڪري به ٿي سگهي ٿو.

عام طرح اهڙو گنجي پڻو ٻن طريقن سان ظاهر ٿئي ٿو. هڪ ”چوٽيءَ جي گنجائپ“ جنهن ۾ سڀ کان پهرين وار مٿي جي چوٽي (تارون) کان ڪرڻ شروع ٿيندا آهن ۽ پوءِ آهستي آهستي گنج واري حصي جي گولائي وڌندي ويندي آهي، ٻئي طريقي ۾ پهرين مٿي جا وار گهٽجڻ شروع ٿيندا آهن، جنهن  سان گنجائپ مٿي جي مٿئين حصي تائين ڦهلجي ويندي آهي.

گنجائپ علامتي به ٿي سگهي ٿي، جنهن جا ڪيترائي ڪارڻ آهن، جيئن : مٿي جي کل جو انفيڪشن (Scalp infection) يعني سوڄ ۾ کل جي خراب ٿي وڃڻ سان وار ڪري پوندا آهن ۽ نوان وار ڦٽڻ بيهجي ويندا آهن. کل جو اهو انفيڪشن بيڪٽيريا، وائرس يا فنگس مان ڪنهن به هڪ جي ڪري ٿي سگهي ٿو. اڪثر اهڙي گنجائپ ۾ گول گول دائرا ٿي پوندا آهن يعني (Oval Patches) جيڪي وارن جي هڪدم ڪرڻ سان ظاهر ٿيندا آهن. 

کل جي مڪمل صحتيابي جي صورت ۾ وار ٻيهر نڪري ايندا آهن پر جيڪڏهن کل تي مستقل اثر رهجي وڃن ته اهي دائرا به رهجي ويندا آهن. ڪڏهن وري سخت يا ڊگهين بيمارين جهڙوڪ: ٽائفائيڊ، نمونيا، سرسام وغيره ۾ به  ڪڏهن ڪڏهن وار ڪرڻ شروع ٿي ويندا آهن، پر صحت بحال ٿيڻ تي ٻيهر ڦٽي پوندا آهن.

ڪڏهن ڪڏهن ٻارن ۾ خراب کاڌي پروٽين جي گهٽتائي، رت جي گهٽتائي يا عام ڪمزوريءَ جي ڪري وار ڪري پوندا آهن. اها حقيقي گنجائپ ناهي هوندي ۽ مناسب توجهه ۽ کاڌي ڏيڻ سان وارن جي صحت بحال ٿي ويندي آهي ۽  ٻيهر ڦٽڻ شروع ٿي ويندا آهن، ڪينسر جي علاج ۾ استعمال ٿيڻ واريون دوائون ۽ هارمون واريون دوائون ان جو مثال آهن. دوائن جو استعمال بند ٿيڻ کان پوءِ آهستي آهستي وار نڪرڻ شروع ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:اناٽومي
زمرو:انساني جسم
ٻولين جو مرڻ

**ٻولي جو مرڻ** (Language Death) ڪنهن به لسانيات جي ماهرن لاءِ شروع کان وٺي وڏي دلچسپي جو مضمون رهيو آهي. ڇاڪاڻ ته دنيا ۾ کوڙ اهڙيون ٻوليون آهن، جيڪي مري چڪيون آهن، جيڪي مرڻ جي ويجهو آهن يا هيڻيون آهن.

لسانيات جي جڳ مشهور ماهر ڊيوڊ ڪرسٽل پنهنجي لکڻي (Language death 1999) هِڪ مثال ڏيئي ٻولي جو مرتيو سمجهايو آهي. هڪ ٻيو لسانيات جو ماهر بروس ڪونيل جڏهن ڪيمرون جي ممبيلا علائقي ۾ ڪنهن موضوع تي تحقيق ڪري رهيو هو، تڏهن ۽ اِهو واقعو اولهه آفريڪا ۾ 1995ع ۾ واقع ٿيو. جڏهن کيس هِڪ ٻولي ڪسابا (Kasaba) اڀياس جو مرڪز بڻي، جيڪا پهرئين ڪنهن به ڪونه ٻڌي هئي. ان ٻولي ڳالهائڻ جو فقط هِڪ ماڻهو جنهن کي بوگون Bogon چئجي ٿو، وڃي جيئرو بچيو هو، ڪو نول کي ان وقت ايتري فرصت ڪونه ملي جو هو ان ماڻهو سان ملي ۽ سندس ٻولي بابت ڪجهه پڇي ۽ هن ئي سال ڪيمرون اچي ان ٻولي بابت تحقيق ڪرڻ جو سوچيو پر ايندڙ سال جڏهن هو واپس وريو ته اهو ماڻهو مري چڪو هو ۽ ڪسابا ٻولي به ان آخري ماڻهو جي مرڻ جي ڪري ان سان گڏ دفن ٿي وئي.

هِڪ  اندازي مطابق دنيا ۾ هِن وقت ڳالهائجندڙ ٻولين جو تعداد 6 هزار آهي، جن مان 3 هزار ٻولين کي مرڻ جو خطرو آهي. انهن ٽن هزارن مان هِڪ هزار اهڙيون ٻوليون آهن، جيڪي ايندڙ پنجاهه سالن ۾ مري وينديون دنيا جي ڪل ڳالهائجندڙ ٻولين مان 96 سيڪڙو اهڙيون ٻوليون آهن، جن جو واهپو محدود آهي. يعني دنيا جي ڪل آبادي روزانو 4 سيڪڙو ٻولين جو تمام گهڻو واهپو ڪري ٿي.

اِهو سوال هاڻ حيرت جهڙو ڪونه آهي ته تقريباً هر هفتي يا سراسري طور پندرنهن وار هِڪ ٻولي جو موت ٿي رهيو آهي. لڳ ڀڳ هِڪ سؤ سالن تائين دنيا جي هن گولي تان  هزار کان مٿي ٻوليون ختم ٿي وينديون. يعني انهن جو موت ٿي ويندو. ڊيوڊ ڪرسٽل ۽ فشرمين ان کي Language genocide يا Linguicide جو نالو ڏين ٿا.

مشهور آمريڪي ماهر لسانيات نوم چومسڪي  جو (CPH) يعني (Critical period hypothesis) مطالعو ڪري ڏسو. ٻولين جو استعمال ڇو گهٽجي ٿو ۽ ان جو بگاڙ ڇو پيدا ٿئي ٿو، اِها هڪ الڳ لکڻي جو مطالعو ڪندڙ موضوع آهن.
## حوالا

زمرو:ٻولي
پيرن هيٺيان ڪٻ

ھن مضمون کي وڪي طرز تي آڻڻ جي ضرورت آھي.
جيڪڏهن اسين آلن پيرن جي نشانن تي غور ڪريون ته مشاهدو ٿيندو ته اهي نشان اسان جي پيرن (Feet) جا سڄا نشان ناهن ڇاڪاڻ ته پيرن جي تريءَ جو ڪجهه حصو مٿي هئڻ جي ڪري زمين کي نہ ٿو ڇهي. اصل ۾ پير جي بناوت هڪ قسم جي ٽپائي آهي، جيڪا ٽن جاين تي زمين کي لڳي ٿي، هڪ جاءِ ان جي پويون حصو يعني کڙي هوندي آهي، ٻيون ٻہ جايون ان جي اڳئين حصي يعني تريءَ واري حصي ۾ آهن. انهن ٽن جاين تي اسين بيهڻ جي قابل هوندا آهيون، انهن ٽن وزن کڻڻ وارين جاين تي ڪيتريون ئي ننڍيون هڏيون ۽ ننڍن وڏن عضون جي مدد سان پير هڪ **محراب** (Arch) جي شڪل بنائين ٿا، پيرن جو اهو **ڪُٻُ** يا محراب سخت ناهي هوندو پر لچڪدار هوندو آهي، اها لچڪ ان کي پيرن جي هڏين جي مخصوص بناوت ڀرڪڻ هڏين ۽ پيرن جي عضون ۽ ليگامينٽون جي ڪري آهي، انجنيئرنگ جي نقطه نظر سان محراب تعميرات جو هڪ سٺو مثال آهي، جيڪو اسان جي سڄي جسم جو وزن سواءِ ڪنهن تڪليف جي کڻندو آهي.

پيرن ۾ محراب جي هيٺان واري جاءِ چرٻيءَ سان ڀريل هڪ نرم گديءَ وانگر هوندي آهي، ان ۾ رت جون نليون، اعصابي رڳون ۽ پتريون هڏيون، هلڻ گهمڻ  دوران بار سان دٻجڻ کان محفوظ رهي پنهنجو ڪم ڪندو رهندو آهي.

جڏهن اسين اگهاڙن پيرن تي هلندا آهيون ته، ، پير جي انهيءَ مخصوص بناوت جي ڪري اسان کي ڪا به تڪليف محسوس ناهي ٿيندي. سڌن رستن تي هلڻ وقت اسان جي پيرن جون ڪجهه جايون مسلسل عمل پذير هونديون آهن ۽ پنهنجو پاڻ کي هڪ مخصوص طرز جي عمل لاءِ ڍالي ڇڏينديون آهن. زمين جي باقاعدگي ۽ هيٺ مٿانهين صورت ۾ پيرن جي لچڪدار بناوت هر قدم کان پوءِ پيرن کي هڪ نئين پوزيشن اختيار ڪرڻ ۾ مدد ڏيندي آهي. اهڙيءَ طرح اسان جا پير پنهنجي محرابن جي نازڪ ڇڪتاڻ وارن عضون جي ڪري آسانيءَ سان متحرڪ رهنداآهن.

پيدائش کان وٺي بيهڻ جهڙو ٿيڻ تائين، هلڻ گهمڻ جي عمر تائين ٻارن جا پير چپترا هوندا آهن، اصل ۾ پيرن جو محراب هلڻ جي ورزش جي ڪري ٺهندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن نسلي يا مورثي طور تي ڪجهه  ماڻهو چپترن پيرن وارا هوندا آهن. يعني انهن جي پيرن جي محراب جي بناوت ڪمزور هوندي آهي. ان کانسواءِ ڪڏهن ڪڏهن ورزش جي گهٽتائي جي ڪري يا گهڻو وقت بيهڻ جي ڪري يا  رت جي گردش ۾ گهٽتائي جي ڪري  پيرن جا محراب ٻوجهه کڻڻ جي قابل نه رهندا آهن ۽ ڦهلجڻ لڳندا آهن، نتيجي ۾ پير چپترا ٿي ويندا آهن.

چپترن پيرن وارا ماڻهو گهمڻ ڦرڻ جي ڪري ٻين جي ڀيٽ ۾جلدي ٿڪجي پوندا آهن ۽ ڀڄڻ ڊڪڻ ۽ هيٺ مٿانهين تي هلڻ ۽ گهمڻ ۾ تڪليف محسوس ڪندا آهن.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:فزيالوجي
زمرو:انساني جسم
چرٻي

اوهان ڏٺو هوندو ته، ڪي ڪي ماڻهو بنهه سنهڙا ۽ سُڪڙا هوندا آهن، پر ڪي ماڻهو وري ٿلها متارا ٿيندا آهن. ٿلهن متارن ماڻهن جي جسم ۾ چرٻي گهڻي هوند آهي،چرٻيءَ جي گهڻي مقدار جي ڪري ئي ماڻهوءَ جو جسم ٿلهو متارو ٿيندو آهي، هونءَ ته، جسم لاءِ چرٻيءَ جو مناسب مقدار ڏاڍو ضروري آهي ۽ چرٻي اسان جي جسم جو اهم جزو آهي، جسم جي ڪيترن ئي ڪمن لاءِ چرٻي ضروري آهي. جهڙوڪ : کاڌي جي ذخيري لاءِ : جسم ۾ کاڌو ذخيرو ڪرڻ جو عمل چرٻيءَ جي صورت ۾ ٿيندو آهي، ڇاڪاڻ ته چرٻي سٺن ٻارڻن مان هڪ ٻارڻ آهي، اسان جي جسم جو روزانو عام ٻارڻ کنڊ (Sugar) آهي، جنهن کي اسين نشاستي (Starch)  مان حاصل ڪندا آهيون، کنڊ ڏاڍي سولائي سان ٻارڻ طور روزآي جي ڪمن ۾ استعمال ٿي ويندي آهي، اسان جي ضرورت جي 50 سيڪڙو ضرورت ۽ توانائي اسان کي کاڌي جي کنڊ مان حاصل ٿيندي آهي. پر چرٻي ٿورو ڏکيائي سان استعمال ٿيندي آهي، پر کنڊ جي برابر مقدار جي مقابلي ۾ ٻيڻي توانائي رکي ٿي، کنڊ جي هڪ گرام مان چار ڪئلري توانائي حاصل ٿيندي آهي ۽ چرٻيءَ جي هڪ گرام مان 9 ڪئلري توانائي حاصل ٿيندي آهي،  انهيءَ ڪري جسم ۾ کاڌي جي ذخيري طور چرٻي ضرور آهي، جڏهن اسين پنهنجي جسم جي ضرورت کان تمام گهڻو گهٽ کاڌو کائيندا آهيون ته، ذخيرو ٿيل چرٻي استعمال ٿيڻ لڳندي آهي، اسان جي ضرورت جي 35 سيڪڙو ضرورت ۽ توانائي اسان کي چرٻيءَ مان حاصل ٿيندي آهي.

چرٻي هڪ نرم مادوآهي، جيڪو پاڻي صاف ڪرڻ طور ڪم ڪندو آهي ۽ مشڪن جي وچ ۾ ڄرٻيءَ جي گهرڙن جي موجودگي ان کي نرم ۽ ٿلهو بڻائي ٿي ۽ اسان ان تي آرام سان ويهي سگهون ٿا، پيرن جي ترين ۾ ان جي موجودگيءَ جي ڪري اسان جو اڀو بيهڻ، هلڻ گهمڻ آسان ٿي پوي ٿو. هٿن جي ترين ۾ اها هٿن کي نرم رکي ٿي، چرٻيءَ جا گهرڙا گول مٽول چرٻيءَ سان ڀريل ڦوڪڻن وانگر هوندا آهن، جن کي دٻائي نٿو سگهجي، جسم ۾ چرٻيءَ جي موجودگي جسم کي نرمائي ۽ سڻڀائي ڏئي ٿي.
چرٻيءَ جو ٽيون ڪم جسم جي گرميءَ جي درجي کي برابر رکڻ آهي. هي هڪ روڪيندڙ يا وچ ۾ ايندڙ مادو آهي، جنهن جي ڪري اسان جي جسم ۾ گرميءَ جو درجو برقرار رهي ٿو.

عام مرداڻي جسم ۾ تقريباََ 10 سيڪڙو ۽ عام عورتن جي جسم ۾ تقريبن 23 في سيڪرو چرٻي هوندي آهي، جسم جي ڪجهه حصن ۾ چرٻي گڏ ٿيڻ جو عمل وڌيڪ هوندو آهي، ڪن جاين تي گهٽ گڏ ٿيندي آهي، مثال طور: ڪن، نڪ، مٿي ۽ سَنڌَن تي چرٻيءَ جا گهرڙا ناهن هوندا يا وري تمام گهٽ ٿيندا آهن.

جسم ۾ چرٻيءَ جي گهڻائي صحت لاءِ نقصانڪار آهي ۽ گهڻين ئي بيمارين جو ڪارڻ بڻجي ٿي، جهڙوڪ : ٿلهن ماڻهن ۾ مٺن پيشابن، دل جون بيماريون ۽ بلڊ پريشر پيدا ڪندي آهي. 

## طب
نالا: 
عربی: شحم، فارسی: پيه، هندی، اردو: چربي، صاره، گواد ۽ طرق سيمين.
اثر: گرم تر  
نقصان ۽ ميل: 
عيوض: زيتون جو تيل، 
وزن: قدر موافق.
سڃاڻپ: 
جانورن ۾ گوشت سان گڏ ٿيندي آهي، هر ڪنهن جانور جي چرٻي جو اثر جدا جدا آهي.
خاصيت: 
رڇ، شينهن، بگهڙ ۽ سوئر جي چربي ٻنڌين ۽ نبضن جي ڍرائي لاهي انهن کي طاقت ڏئي، آلت تي هن جي مالش، آلت کي تقويت ڏئي ۽ طرفين جي لذت لاءِ مجرب آهي. سنڌن جي سور، عضون جي استرخاءِ، فالـج، گنج ۽ وار چري تي هن جي مالش مفيد آهي. زبان ۽ رحم جي بيمارين کي فائدو ڏئي ٿي، سخت سوڄ کي لاهي ٿي.
## حوالا

زمرو:طب
جنپادس

آريا 1000 قبل مسيح ۾ هندوستان تي ڪاهي ويا. نيٺ هو سموري برصغير تي قابض ٿي ويا. پوءِ هنن سموري قبضي هيٺ آيل علائقي کي 16 بادشاهتن ۾ ورهايو. جن کي سوالا جنپادس (Sola Janapadas) چئجي ٿو. انهن سورنهن ئي بادشاهتن جا حاڪم پاڻ کي خدا سڏائڻ لڳا. هنن هتي **ذات پات** جو ڏاڍو خطرناڪ نظام قائم ڪيو، جنهن تحت برصغير هندوستان جي سموري شڪست کاڌل عوام کي چئن ذاتين ۾ وراهيو ويو. سڀ کان مٿاهون درجو برهمڻن حاصل ڪيو. ٻئي نمبر تي حڪومت ڪندڙ ۽ فوجي آيا، جن کي کشتري چيو ويو. ٽئي نمبر تي سرنديءَ وارا ماڻهو جيڪي ٽيڪس ڏيڻ جي سگهه رکندا هئا، انهن کي ”ويش“ سڏيائون. باقي سموري عوام کي ”شودر“ انتهائي نيچ قرار ڏنو ويو. انهن  ئي ڏينهن ۾ آريا، ڪورو ۽ پانڊو، جيڪي پاڻ ۾ سئوٽ هئا اهي اقتدار تان پاڻ ۾ وڙهي پيا، نتيجي طور هندوستان جي تاريخ جي سڀ کان وڏي خونريز جنگ لڳي، جنهن کي **مهاڀارت** چئجي ٿو. ان جنگ ۾ هندوستان جي سڀني بادشاهن ۽ آريا مت جي خدائن به حصو ورتو. انهن ۾ ڪرشن ڀڳوان به شامل هو. اها جنگ لڳاتار 18 ڏينهن هلندي رهي. جنهن ۾ هستاپور جي بادشاھ ڌريشٽر جا سئو مان 99 پٽ مارجي ويا. ڪورو هارائي ويا. ان جنگ ۾ سنڌ جو بادشاھ جئي ورٿ به قتل ٿي ويو. هن جي زال ڌريشٽر جي ڌيءَ هئي جنهن جا 99 ڀائر مهاڀارت جنگ ۾ قتل ٿي ويا. ان جنگ کانپوءِ سنڌ تي پانڊون جو قبضو ٿي ويو، جيڪو گهڻو جٽاءُ نه ڪري سگهيو. سنڌ تي راءِ خاندان جي حڪومت قائم ٿي، جنهن جو  پهريون بادشاھ راءِ دهسلا ٿيو.  هي خاندان پاڻ کي ”اروڙ ونشي“ سڏائڻ لڳو. جنهن سنڌ کي هڪ وڏي ايمپائر ۾ تبديل  ڪري ڇڏيو. افسوس اهو آهي ته اروڙ ونشي يا روڙ خاندان بابت مفصل ڄاڻ نٿي ملي. هن خاندان تي نئين سر تحقيق ٿيڻ گهرجي، امڪان اهو آهي ته اروڙ ونشي يا راءِ خاندان جي سنڌ تي لڳاتار هڪ هزار سالن کان به وڌيڪ عرصي تائين حڪومت جاري رهي.

ڇهين صديءَ قبل مسيح ۾ گوتم ٻڌ سنڌ آيو، تڏهن راءِ خاندان جي هڪ بادشاھ ”رد راين“ ٻڌ مت قبول ڪيو. اهڙي ريت گمان آهي ته سنڌ دنيا جو پهريون يا ٻيو ملڪ آهي، جتي جو عوام ٻڌمت جو پيروڪار ٿيو. بادشاھ رادرين، مگڌ جي بادشاھ بمبسارا جو همعصر هو، جنهن به گوتم ٻڌ سان ملاقات کانپوءِ ٻڌ مت قبول ڪيو هو. ان وقت لاءِ تاريخدان لکن ٿا ته **اروڙ** برصغير جو  مگڌ جي پاٽلي پتر شهر کان به طاقتور گاديءَ جو هنڌ هو. بهرحال، اسانکي راءِ خاندان بابت واضح تفصيل تڏهن ملن ٿا، جڏهن سنڌ تي عرب سرزمين کان حملا شروع ٿين ٿا. ان وقت لاءِ واضح لکيل آهي ته سنڌ هڪ عظيم ايمپائر هئي، جنهن جون سرحدون اوڀر ۾ ڪشمير ۽ قنوج، اولهه ۾ مڪران ۽ ڏکڻ ۾ گجرات تائين پکڙيل هيون. انهن سرحدن جي ايراضي 15 لک چوراسي هزار ڪلوميٽر هئي. موجوده پاڪستان کان ٻيڻ تي. پاڪستان جي ايراضي پوڻا اٺ لک ڪلوميٽر آهي. افسوس اهو آهي ته سنڌ جي تاريخ ۾ تسلسل  سان اهم تاريخي واقعا نٿا ملن. 

## حوالا

زمرو:ھندومت
زمرو:سند جی تاريخ
جان پال سارتر

**جان-پال چارلس ايمارد سارتر** (21 جون 1905ع – 15 اپريل 1980ع) هڪ فرانسيسي فلسفي، ڊراما نگار، ناول نگار، اسڪرپٽ رائٽر، سياسي ڪارڪن هو.  ۽ ادبي نقاد، 20 صدي جي فرانسيسي فلسفي ۽ مارڪسزم ۾ هڪ اهم شخصيت سمجهي ٿو.  سارتر وجوديت جي فلسفي (۽ رجحانات) ۾ اهم شخصيتن مان هڪ هو.  هن جي ڪم سماجيات، تنقيدي نظريي، پوسٽ-نوآبادياتي نظريي، ۽ ادبي اڀياس کي متاثر ڪيو آهي، ۽ اهو جاري آهي.  هن کي 1964 ۾ ادب ۾ نوبل انعام سان نوازيو ويو هو ان کي رد ڪرڻ جي ڪوشش جي باوجود، هن چيو تہ هن هميشہ سرڪاري اعزازن کي رد ڪيو ۽ اهو تہ "هڪ ليکڪ کي پاڻ کي هڪ اداري ۾ تبديل ٿيڻ جي اجازت نہ ڏيڻ گهرجي." 

## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:فلسفي
زمرو:ادب جو نوبل انعام کڻندڙ
زمرو:1905ع جون پيدائشون
زمرو:1980ع جون فوتگيون
مائيڪروسافٽ بنگ

**بنگ** ()، مشهور سافٽ ويئر ڪمپني مائڪروسافٽ جي ڳولا انجڻ آهي۔ جيئن تہ صارفين کي ويب صفحن ،تصويرن،نقشن ۽ وڊيو تلاس ڪرڻ جي سهولت ڏئي ٿو ۔ هي مائيڪروسافٽ جي براؤزر انٽرنيٽ ايڪسپلورر ۾ پهرئين کان نصب هوندو آهي۔ پر بنگ کي اڃا تائين خاطر خواهہ ڪاميابي حاصل ناهي ٿي سگهي ۽ عالمي ويب سرچ ۾ ان جو حصو في الوقت تمام محدوود آهي۔ هن وقت عالمي سرچ ۾ گوگل ڳولا سر فهرست آهي ۽ ياهو ڳولا پڻ بنگ کان ڪافي اڳتي آهي۔

## بنگ اي آئي

بنگ اي آئي، جنهن کي بنگ چيٽ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ هٿراڌو ڏاهپ (اي آءِ) چيٽ بوٽ آهي جيڪو مائيڪروسافٽ پاران تيار ڪيو ويو ۽ 2023 ۾ جاري ڪيو ويو. اهو اوپن اي آءِ جي جي پي ٽي-بنيادي وڏي ٻولي ماڊل (فائونڊيشنل لارج لينگويج ماڊل، ايل ايل ايم) جي مٿان ٺهيل آهي ۽ ٻنهي جي ڳانڍاپي کي استعمال ڪندي پرک هيٺ ۽ تقويت سکيا ٽيڪنڪ سان بهتر ڪيو ويو آهي. بنگ اي آءِ چيٽ (ڪچهري) جي اوزار طور ڪم ڪري سگهي ٿو. جنهن وسيلي مختلف قسم جو مواد لکي، نظمن کان وٺي ڪري گيتن، ڪهاڻين، رپورٽن تائين؛ هن وقت برائوزر ۾ کليل ويب سائيٽ تي واهپيندڙ کي ڄاڻ ۽ بصيرت مهيا ڪري ٿو؛ ۽ متن جي بنياد تي لوگو، ڊرائنگ، آرٽ ورڪ، يا ان کي ٻي تصوير ٺاهڻ  (اميج ڪريئيٽر) جي بنياد تي ان کي ڪم آڻي سگهجي ٿو. بنگ اي آءِ اميج ڪريئيٽر کي سڀني ٻولين تائين وڌائي رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:بنگ
زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
زمرو:ڳولا انجڻ
ڪارٿيج

**ڪارٿيج** رياست 840 قبل مسيح ۾ آفريڪا جي علائقي ۾ قائم هئي. هن رياست هيٺ الجزائر، مراڪش، تيونس، طرابلس، مالٽا جا سامونڊي ٻيٽ هيا. ڪارٿيج رياست جي پاڙي ۾ روم جي سپر طاقت هئي سا هن مٿان حملا ڪندي رهندي هئي. جن جا جواب کيس ڏنا ويندا هئا، رومين هن شهر جو ٻن سالن تائين گهيرو جاري رکيو ويو،  ٽئين سال ۾ قرطاجنا (عربي نالو) ڪمزور ٿي ويو. رومين کين هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو چيو. هنن پاڻ ۾ صلاح ڪئي ۽ هڪ نعرو طئي ڪيو ”النار ولا العار“ باهه ۾ سڙي مرڻ قبول آھي، پر قومي ذلت قبول ناهي. هنن جي ڪمانڊرن چيو رومين کي پنهنجي شهر ۽ هٿيارن تي قبضي ڏيڻ جي بدرآن شهر کي پاڻ باهه ڏيئي پاڻ ان ۾ سڙي مرڻو آھي. پريان رومي فوج کين وارننگ ڏيئي رهي هئي ته هٿيار ڦٽا ڪيو .قومن ۾ غدار به پيدا ٿيندا آھن،تورات ۾ لکيل آهي ته باغ عدن ۾ آدم سان گڏ نانگ به هيو. سو اهڙو ئي منجهن هڪ غدار **هسڊرو بال** نالي هيو، جيڪو پنهنجي سهڻي  زال کي رات جو چئي رهيو هيو ته هل ته ٻارٻچا ساڻ ڪري رومين وٽ هلي آڻ مڇوڻ ۽ کانئن سر جيئدان گهرون. مائيءَ کيس ملامت ڪئي ته بزدل ٿو بڻجين، وڙھي مرنداسين، جهڪڻو هرگز ناهي. نيٺ سردار **هسڊرو بال** اڪيلو اوندهه ۾ نڪري رومي ڪئمپ ۾ پهتو. 
## حوالا

زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:تاريخ
زمرو:قديم تاريخ
زمرو:ميڊيٽيرين جي تاريخ
زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاھتون
تهمينا جنجوعا

**تهمينا جنجوعا**, هڪ پاڪستاني سفارت ڪار آهي جيڪا 6th آڪٽوبر 2015 تي گڏيل قومن جي جنيوا جي آفيس ۾ پاڪستان جي
گڏيل قومن ۾ پاڪستان جو مستقل نمائندي جي طور تي ڪم ڪري ٿي، پاڪستان جي پهرئين پرڏيهي سيڪريٽري آهي، وفاقي حڪومت جنيوا مشن ۾ پاڪستان جي مستقل نمائندي تهمينا جنجوعا کي اعزاز چوڌري جي جڳهه تي پرڏيهي سيڪريٽري مقرر ڪرڻ جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي.
پرڏيهي سيڪريٽري طور مقرر ڪيل تهمينا جنجوعا اٽلي ۾ پاڪستان جي سفير ۽ پرڏيهي ترجمان پڻ رهي چڪي آهي، وزيراعظم نواز شريف پرڏيهي سيڪريٽري طور تهمينا جنجوعا جي مقرري جي منظوري ڏني.

جنجوعہ، ڪولمبيا يونيورسٽي ۾ عالمي معاملن ۽ قائدا عظم يونيورسٽي ۾ فرانسيسي مطالعو ڪرڻ کان پوءِ 1984ع ۾ پاڪستان جي فارن سروس ۾ شموليت اختيار ڪئي. هِن 2004 ۽ 2005 جي وچ ۾ پرڏيهي سيڪريٽري جي دفتر جي ڊائريڪٽر جي طور تي خدمتون ڏيڻ کان پهرئين نيو يارڪ ۽ گڏيل قومن ۾ پاڪستان جي مشن ۾ خدمتون انجام ڏنيون. هن پرڏيهي سيڪريٽري جي آفيس ۾ اسٽريٽیجڪ پلاننگ جي ڊائريڪٽر جنرل جي طور تي خدمتون انجام ڏنيون ۽ 2011ع ۾ پاڪستان جي پرڏيهي معاملن جي وزارت (وزارت خارجہ) جي ترجمان بڻجي وئي. هِن ڊسمبر 2011ع ۽ آڪٽوبر 2015 جي وچ ۾ اٽلي ۾ پاڪستان جي سفير جي طور تي خدمتون انجام ڏنيون.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:جيوت ماڻهو
ڳُجهي تاريخ

**ڳُجهي تاريخ** (Secret History) جو لکندڙ هڪ يوناني تاريخدان آهي، جنهن جو نالو آهي پروڪوپيس (Procopious). هن اها تاريخ 14 صديون اڳ قسطنطنيہ جي رومي شهنشاه **جسٽينين**، جن کي عيسائي گهٽ وليءَ جو درجو ڏيندا هئا، تنهن ۽ سندس ملڪه ٿيوڊورا (Theodora) جي عقل چرخ ڪندڙ شيطاني ڪارنامن جي باري ۾ لکي آهي. چوندا آهن ته پروڪوپيس جي ڳُجهي تاريخ نہ پڙهي، تنھن به چئبو تاريخي چيز جو چُشڪو ئي نہ ورتو.

## حوالا

زمرو:عيسائيت
زمرو:مذهبي ادب
زمرو:مذهب جي تاريخ
زمرو:عيسائيت جي تاريخ
ترگنيف

روسي اديب **ترگنيف** (1883ع-1818ع)، جنهن پنهنجي عمر جو اڌ عرصو ڪنهن طرح بي وطنيءَ ۾ گذاريو هو، پنهنجي روسي ٻوليءَ لاءِ هڪ موقعي تي هن چيو هو: ”جڏهن به مان شڪ ۾ ويڙهجي وڃان ٿو، جڏهن به پنهنجي ملڪ تي ويچاريندي منهنجو من لرزجي ٿو، تڏهن او منهنجي عظيم، سگهاري، سچار، آزاد روسي ٻولي! تون ئي مون کي ڏڍ ڏئين ٿي ۽ مون کي بچائين ٿي. جي تون نه هجين، ته پڪ ئي پڪ، جو ڪجهه منهنجي وطن تي وهي واپري رهيو آهي، اُن کي ڏسي، آءٌ هوند ڊهي، بنهه پٽ اچي پوان!“ 

ترگنيف جو لاش جڏهن ٽيهن سالن جي غريب الوطنيءَ کان پوءِ روس جي مٽيءَ ۾ پورجڻ لاءِ پئرس مان وڃي رهيو هو، تڏهن مشهور فرينچ اديب، فلاسافر ۽ تاريخدان رينان اٿي چيو هو: ”ترگنيف کان وڌ دنيا ۾ اڄ ڪو شخص ڪونهي، جو هڪُ پنهنجي سڄيءَ قوم جو ترجمان بڻجي سگهيو هجي! هُن جي وڏن جا ڪيئي خاموش نسل، جيڪي صدين جي ننڊ ۾ ٻُڏل هئا، اُنهن کي به هِن جي ذريعي آواز مليو آهي، ۽ اُهي وري زندهه ٿيا آهن.“ سچ پچ، ٻولي قومن جو آبِ حيات آهي- انساني روح جو سدا تازو، ڀريو ڀاڳيو، پاڪ چشمو، جنهن ۾ ماڻهو پنهنجو ماضي گڏ ڪري رکن ٿا، ۽ پنهنجي تمنائن جو، ڄاڻ جو، تجربي جو ۽ اڳ- ويچار ۽ پروڙ جو عڪس ڏسن ٿا، ۽ اِهو سڄو ڪم سندن سگهڙَ، اديب ۽ شاعر ڪن ٿا. 

زمرو:ادب
زمرو:ٻولي
ڪُوڙن جا قسم

ڪُوڙن جا ڪيترائي قسم آهن. هڪڙن ڪُوڙن جا پَير هوندا ئي ڪونه آهن. انهن کي ننڍڙو ٻار به ٿڏي تي پڪڙي سگهندو. ٻيا ڪُوڙا اهڙا هوندا آهن، جن جون پاڙون ذري گهٽ ڄڻ ته پاتال ۾ هونديون آهن. اهي ڳوهه وانگر اڳواٽ ڪيتريون اونهيون ڏريون کوٽيو ويٺا هوندا آهن. کين ڊوڙائي ڊوڙائي جهلبو، ته ڪنهن هڪڙيءَ ڏر ۾ گهڙي ويندا. اها ڏر کوٽي، ڀانئبو ته پڪڙيا ته اوچتو لُوهه ڪري، ٻيءَ ڪنهن ڏر ۾ گهڙي ويندا! ٻيءَ مان ٽينءَ ۾، ٽينءَ مان چوٿينءَ ۾، چوٿينءَ مان وري پهرينءَ ۾.

اهڙن شرطي ڪُوڙن کي پڪڙڻ لاءِ به ڪافي ذهني ڊُڪ ڊوڙ ۽ علمي کوٽائي نه ڪبي ۽ کين سڀني ٻِرن مان ٿَڪائي ٻاهر نه ڪڍبو ته اهي وٺ ئي ڪونه ڏيندا. چوندا ته اسين سچا! ڏٺو! ڪو پڪڙياسين. 

زمرو:سماجي اڀياس
ڪا به شيءِ نئين ناهي

سائنس اسان کي ٻُڌائي ٿي ته سڀ شيون مادي مان ٺهيل آهن ۽ مادو ڪڏهن به ختم نٿو ٿئي. اهو رڳو پنهنجي صورت بدلائي ٿو. سمنڊ جو پاڻي ڦري بخار ۽ بخار مان ڪَڪَرن جي صورت وٺي ٿو. ڪَڪَرن مان وسڪاري جي صورت وٺي زمين تي پاڻيءَ جون بوندون ٿي ڪِري ٿو. زمين تي اهو گاهن ۽ ٻُوٽن ۾ جذب ٿي، ٻوٽن جي گهرڙن جي حصن جو روپ وٺي ٿو. اتان اهو جانورن جي پيٽ ۾ داخل ٿي ان جو جزو بڻجي ٿو. ماڻهوءَ جي بدن مان اهو پگهر وغيره بڻجي بخار جو روپ وٺي، ماحول ۾ ٻئي بخار جي شڪل ۾ شامل ٿئي ٿو ۽ نيٺ ڪَڪَر بڻجي مِينهن جو پاڻي بڻجي وسي ٿو ۽ سمنڊ جي پاڻيءَ سان گڏجي سمنڊ ٿئي ٿو، وري ساڳيو چڪر شروع ٿي وڃي ٿو.

ان ڳالهه جي رڳو اڄوڪن نه، پر اڳوڻن سائنسدانن کي به خبر هئي. اڍائي هزار ورهيه اڳ يوناني سائنسدان ايگزاگورس (500 ق.م – 422 ق.م) چيو ته، “ڪائنات ۾ مڪمل  نيون شيون ٿينديون ئي ناهن.

اصل ۾ ڪائنات ۾ ڪا به شيءِ يا ڳالهه مڪمل ڪانهي. هر شيءِ، هر ڳالهه نسبتي يا لاڳاپيل آهي، يعني فقط ڪن حالتن ۾ ۽ ڪنهن حد تائين آهي. جيڪو ٻار بنهه ٻه منٽ اڳ ڄائو آهي، اهو به بلڪل نئون نه آهي؟ سندس اکيون ۽ نڪ چڱيءَ طرح جاچي ڏسو! اهي گهر جي ڪنهن نه ڪنهن ماڻهوءَ جي اکين ۽ نڪ جهڙيون ئي هونديون. ويندي منجهس ڄائي ڄمندي بيماريون به اهي ئي پراڻيون ٿي سگهن ٿيون، جيڪي سندس مائٽن ۽ وڏن ۾ پُشتا پُشت هلنديون اچن. اهو ٻار بيشڪ نئون آهي، پر مڪمل طور نئون ڪونهي، اهو فقط نسبتي طور ۽ هڪ حد تائين نئون آهي. نيئن ڄاول چيني ۽ جپاني ٻار جو نَڪُ اهڙو ئي مِنو ۽ اکيون اهڙيون ئي پيٺل هونديون جهڙيون ايامن کان وٺي ان نسل جي ماڻهن جون هلنديون اچن. 

## حوالا

زمرو:فلسفو
عبدالله بن زبير

عبدالله بن زبير (624ع - آڪٽوبر/نومبر 692ع) اسلامي پيعبمر محمد جي ساٿي زبير ابن العوام جو پٽ هو. هن ٻئين فتني جي دوران اموي خلافت جي خلاف بغاوت ڪئي ۽ خليفو ٿيو ۽ مڪي کي پهنجي خلافت جو مرڪز بڻايائين. سندس خلافت 683ع ۾ يزيد جي وفات کان پوءِ شروع ٿي ۽ 692ع ۾ اموين جي فوجي ڪمانڊر حجاج بن يوسف هٿان سندس قتل تي ختم ٿي. سندس قتل کانپوءِ حجاج سندس لاش ٽنگرائي ڇڏيو جيڪو ڪافي عرصي تائين ٽنگيل رهيو. سنس ماءَ اسمه، جيڪا پهرين خليفي ابوبڪر جي ڌيءَ هئي، اموي خليفي عبد الملڪ جي اجازت سان اهو لاش لاهي دفن ڪيو. 

## حوالا

زمرو:صحابه
زمرو:بنو اسد
زمرو:مسلم جرنيل
زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:Articles with short description
لازم ملزوم

انساني زندگي به اُبتڙن جو ميلاپ آهي. ان ۾ ڏک ۽ سک ٻئي آهن. ٻئي هڪٻئي جي اُبتڙ به آهن ته لازم ملزوم به آهن. اهي زندگيءَ جون اهڙيون هڪٻئي سان لاڳاپو رکندڙ ۽ هڪٻئي تي دارومدار رکندڙ اُبتڻيون آهن، جهڙا ڏينهن ۽ رات، ڄم ۽ موت ۽ سردي ۽ گرمي، نه سک بنا ڏک جو تصور ڪري سگهجي ٿو، نه ڏک بنا سک جو. ٻنهي جو هڪٻئي تي دارومدار آهي ۽ هڪٻئي ۾ سمايل آهن. جيئن ٿَڪ بنا آرام جو، اوجاڳي بنا ننڊ جو، رات بنا ڏينهن جو ۽ سرءُ بنا بهار جو احساس ٿي نٿو سگهي، تيئن جنهن کي ڏکن جي خبر ڪانهي، تنهن کي سکن جو ڪهڙو احساس، ڪهڙو قدر ٿي سگهي ٿو. اُڃ نه هوندي ته شربت به ڪونه وڻندو. ڍاؤل ماڻهو ست رڇي طعامن ڏانهن به اک کڻي ڪونه نهاريندو. 

زمرو:سماجي سائنس
پرائي دل پرديس

چوندا آهن ته **پرائي دل پرديس** آهي. حقيقت ۾ ڏٺو وڃي ته پرائي ڇا، پنهنجي دل به پرديس آهي. اسان مان ڪنهن کي خبر آهي ته خود اسان جي دل ۾ ڪهڙيون ڪهڙيون “نه سلڻ جهڙيون، نه ڪرڻ نه جهڙيون” ڳالهيون ذهن جي ڪنڊن پاسن ۽ تهخانن ۾ لڪيون، دٻيون ۽ دفن ٿيون پيون آهن ۽ پوءِ اهي ڪيڏي مهل، اوچتو، سٽ ڏيئي، پنهنجا ڪفن ڦاڙي، ٻاهر اچي، ڪهڙيون قيامتون آڻينديون آهن. سلطان باهوءَ چيو آهي ته **دل درياءَ سمندرون ڊونگهي، ڪون دلان ديان ڄاڻي** يعني دلين جا درياهه سمنڊ کان به اونها آهن، انهن جا راز ڪير ٿو ڄاڻي سگهي.

زمرو:شاعري
زمرو:ادب
سنڌي ڪيلينڊر

**سنڌي ٽِپڻَو** يا **سنڌي جنتري** يا **سنڌي ڪئلينڊر** () جا چيٽ کان شروع ٿيندڙ سنڌ هند جا مهينا.

* 1. چيٽُ = مارچ -کان اپريل.تائين (March - April)
* 2. وِهاءُ / ويساکُ = اپريل-کان مئي.تائين (April - May)
* 3. ڄيٺُ = مئي-کان جون.تائين (May - June)
* 4. آهاڙُ / آکاڙ = جون -کان جولائي.تائين (June -  July)
* 5. سانوڻ= جولائي -کان آگسٽ.تائين (July - August)
* 6. بَڊو / بَڊرو = آگسٽ -کان سيپٽيمبر.تائين (August - September)
* 7. اَسُو = سيپٽيمبر-کان آڪٽوبر.تائين (September - October)
* 8. ڪَتِي= آڪٽوبر -کان نومبر.تائين (October - November)
* 9. ناهِري/ مَنگهر= نومبر-کان ڊسمبر.تائين (November - December)
* 10. پوهُه = ڊسمبر -کان جنوري.تائين (December - January)
* 11. مانگهه = جنوري-کان فبروري.تائين (January - February)
* 12. ڦڳڻ= فبروري -کان مارچ.تائين (February - March)

## پڻ ڏسو
*سنبت وڪرمي ڪئلينڊر
*نانڪ شاھي ڪيلنڊر

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*سنڌي / هندو ڪئلينڊر 2020
*سنڌ گزيٽيئر
*سنڌ جو اتهاس ٿرپارڪر 

زمرو:ڪئلينڊر
زمرو:سنڌي
زمرو:سنڌي ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:هندو ڪئلينڊر جا مهينا
زمرو:زمرو هندو علمِ ھئيت
زمرو:هندو ڪئلينڊر
زمرو:هندو علم جوتش
جدوجهد

**جدوجهد** ختم ٿيڻي ناهي. جڏهن ظالم ۽ مظلوم جي وچ ۾ جدوجهد ڪامياب ٿي ويندي ۽ طبقا ختم ٿي ويندا يا طبقاتي فرق ڪي قدر گهٽجي ويندو، تڏهن به نئين ۽ پراڻي جي وچ ۾، صحيح ۽ وڌيڪ صحيح جي وچ ۾ جدوجهد جاري رهندي. ڏک ۽ سک ايندڙ دؤرن ۾ به هوندا، پر انهن جي صورتحال بدليل هوندي. جيئن جيئن وقت گذرندو ويندو، تيئن تيئن انهن جو توازن بدلبو ويندو.

زمرو:سياست
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:سماج
حقيقت

جڳ مشهور داناءَ اينجلس چيو آهي: “Things are dead by destination” (جن شين جي مقدر ۾ موت آهي، سي (ڪن ڳالهين ۾) ڄڻ هينئر ئي مئل آهن.) ساڳيءَ طرح ڊگهي عرصي جي خيال کان سڀاڻي وجود ۾ اچڻ واري حقيقت کي اڄوڪي حقيقت ڪري شمار ڪري سگهجي ٿو ۽ ڪرڻ گهرجي. ظاهر ۽ باطن ۾، صورت ۽ اصليت ۾ اڪثر تضاد هوندو آهي. ڪيتريون شيون ظاهري طرح حقيقت نظر اينديون آهن، پر اِهي اڪثر پنهنجي حقيقت وڃائي چڪيون هونديون آهن. هُو اهي زنده لاش هونديون آهن، جيڪي اڃا دفن نه ٿيا آهن. ساڳيءَ طرح ڪيتريون زبردست حقيقتون عام اکين کان لڪل هونديون آهن. انهن کي ڏسڻ لاءِ دوربيني ۽ خوردبينيءَ جي لوڙ پوندي آهي.  

## مذھبي نقطہ نظر

طريقت جي منزل ۾ پورو رهڻ کان پوءِ، طالب طريقت جي منزل ۾ قدم رکي ٿو ۽ کيس حق جي جستجو رهي ٿي. هو هر خوبصورت شيءِ ۽ حقيقي حسن کي ڏسڻ جو خواهشمند ٿئي ٿو ۽ کيس مجاز جي اوٽ وٺڻي پوي ٿي؛ يعني جڏهن به هو ڪا سهڻي شيءِ ڏسي ٿو، تڏهن ان ڏي مائل ٿيڻ جي بدران ان جي سچي ۽ حقيقي نقاش يعني خدا تعاليٰ جي طرف متوجهه ٿئي ٿو. 

زمرو:سماج
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:علم موجودات
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
سرمائيداري

اقتصاديات ۾، ڪيپيٽل گڊس يا **سرمائيداري** "اهي پائيدار پيداواري شيون آهن، جيڪي بدلي ۾ وڌيڪ پيداوار لاءِ پيداواري ان پٽ طور استعمال ٿين ٿيون" سامان ۽ خدمتن جي.  هڪ عام مثال هڪ ڪارخاني ۾ استعمال ٿيندڙ مشينري آهي. وڏي اقتصادي سطح تي، "قوم جي سرمائي واري اسٽاڪ ۾ ڏنل سال دوران عمارتون، سامان، سافٽ ويئر، ۽ انونٽريز شامل آهن."

## حوالا

زمرو:اولهندي تهذيب
زمرو:نظريو
زمرو:سماجي سائنس
زمرو:عالمي سياست
زمرو:ڪاروباري اخلاقيات
زمرو:معاشي فلاسافي
زمرو:ڪاروباري تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي ڪاروبار
هينرڪ هائين

thumb
اڻويهين صديءَ جي مشهور جرمن اديب ۽ شاعر هينرڪ هائين (Heinrich Heine) جي ڳالهه کي به ڌيان ۾ رکڻو آهي ته، “هر دؤر جڏهن نوان خيال حاصل ڪري ٿو، تڏهن هو انهن نون خيالن سان گڏ نيون اکيون به حاصل ڪري ٿو. ان ڪري اڳين زمانن جي ذهني تخليقن ۾ کيس گهڻيون ئي نيون ڳالهيون نظر اچن ٿيون.“ 
## حوالا

[[زمرو:اديب
زمرو:شاعر
زمرو:جرمن ٻولي جا شاعر
زمرو:جرمن ٻولي جا اديب
زمرو:1856ع جون فوتگيون
ٽماٽن جو جوس

تائيوان جي يونيورسٽي جي ماهرن پاران ڪيل تحقيق موجب ٽماٽن جو جوس جسم مان واڌو چرٻي ڳارڻ ۾ مدد ڏيئي ٿو. تحقيق ۾ وڌيڪ وزن وارين عورتن کي روزانو 250 ملي ليٽر ٽماٽن جو جوس ٻن مهينن تائين پياريو ويو ته ان جي نتيجي ۾ انهن عورتن جو وزن حيران ڪندڙ حد تائين گھٽجي ويو. تحقيق جي شروعات ۽ خاتمي تي انهن عورتن جي رت جا نمونا پڻ ورتا ويا جن سان اها ڳالهه سامهون آئي ته انهن جي ڪوليسٽرول ليول به گھٽجي وئي هئي ۽ ان سان گڏ رت ۾ هڪ مادو لائسوفين وڌي ويو، جيڪو ڪينسر خلاف مقابلي واري قوت وڌائيندو آهي. 
## حوالا

زمرو:صحت
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
کيرٿر جبلن جو سلسلو

**کيرٿر جبلن جو سلسلو**  () پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۽ سنڌ ۾ واقع آهي. ھي جبل سنڌو ندي جي ھيٺين حصي ۽ بلوچستان جي اوڀر پاسي واري ميداني علائقي جي وچ ۾ جبلن جو کوڙ ننڍين وڏين قطارن تي مشتمل آھي جيڪي اتر کان ڏکڻ طرف عربي سمنڊ تائين سنڌ بلوچستان سرحدن جي ٻنھي پاسن تي ڦھليل آھن. اتر ۾ انھن جي بلندي 8000 فٽن تائين ۽ ڏکڻ پاسي 4000 فٽن تائين آھي.  

ھن جبل جي سڀ کان اوچي چوٽي "ڪتي جي قبر" آھي جيڪا ڏاڙھيارو ۾ واقع آهي، ٻيون چوٽيون باروغ ۽ گورک آھن. باروغ بروهي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معني وڏو موٽو جبل آھي. اتي اڄ بہ ساسولي بروھي رھندڙ آھن ۔ ھيءُ 190 ميل (310 ڪلوميٽر) ڊگھي جابلو قطار آھي ۽ بلوچستان ۾ مولا درياھ (مولا ندی) کان وٺي ڪري ڏکڻ ۾ ڪراچي جي ڪيپ مواري وٽان عربي سمنڊ تائين وڃي ٿو.

## ٿڌيون چوٽيون
کيرٿر جابلو سلسلي ۾ مولا ندي کان ڏکڻ طرف گاج ندي تائين اوچيون چوٽيون آهن جيڪي سمنڊ جي سطح کان مٿي هجڻ ڪري نهايت ٿڌيون آهن. اهي چوٽيون سنڌ جي سرحدن ۾اچي وڃن ٿيون. انهن ۾ “ڪتي جي قبر“ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 7000 فوٽ مٿي آهي. “ڪچرڪ“ چوٽي بہ ايتري ئي مٿانهين آهي. گورک هل اسٽيشن 5688 فوٽ اوچي چوٽي آهي جتي جون جولاءِ ۾ گرمي پد 17 ڊگري سينٽي گريڊ رهندو آهي.

## قديم تهذيبي آثار
گيرٿر جابلو سلسلي ۾ ٽڪرين جو سلسلو هيٺ مٿانهين نموني سان آهي جيڪي ڀونءِ وگيانيءَ جي علم موجب مختلف قسم جون جابلو ٽڪريون آهن. کيرٿر جي ڄمار تمام وڏي ڪٿي وئي آهي. کيرٿر ۾ برساتن ۾ نئيون وهن ٿيون جن جي ڍورن ۾ پاڻي گڏ ٿئي ٿو سو ڪافي عرصي تائين بيهي ٿو. ان کان علاوه پاڻي جا قدرتي چشما به جام آهن. انهن چشمن ۽ ڍورن جي ڪناري سنڌ توڙي بلوچستان جي سرحدن ۾ قديم تهذيبي آثار تمام گهڻا آهن. سالاري نئي، گاج نئي، نلي نئي، ڪڪڙاني نئي، انگئي نئي، نئيگ نئي، نغاول نئي کان علاوه ٻيين نئين جي ڍورن ڪناري قبل مسيح کان عيسوي سن جي دورن جي جبلن تي چٽسالي (Rock Carving) موجود آهي. ان کان سواءِ سالاري ويجهو هراڙ وادي ۾ بستي، گاج ڪناري ڪيتريون ئي قديم بستيون، نئي نري يا نلي وٽ کانئونٿي بستي، ڪارو ڪوٽ، ميان جو ڪوٽ، غازي شاھ يا گاجي شاھ دڙو، نئيگ ۾ لکمير جي ماڙي، گورنڊي جا دڙا ۽ ٻين بستين جا آثار آهن جيڪي اين جي مجمدار موجب آمري، نال، قلي تهذيب ۽ سنڌو تهذيب جا همعصر آهن ته ڪي ڪنجهي جي دور جون بستيون آهن. هن سلسلي ۾ نلي ۽ ڪائي وارويون غارون به آهن تہ لڪي جبلن ۾ رنيڪوٽ به آهي. فاسلس ته لاتعداد مليا آهن.

## رهندڙ ماڻهو
کيرٿر جابلو سلسلي ۾ سنڌي، بلوچ ۽ بروهي رهن ٿا جن جو ميل جول به پاڻ ۾ رهي ٿو.

## گئلري

فائل:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|کيرٿر نئشنل پارڪ ۾ پاڻي جو ٿڌو چشمو
فائل:Kirthar park gazelle.jpg|
چنڪارا ھرڻي کيرٿر جبل ۾
فائل:Kirthar park view 2.jpg|کيرٿر نئشنل پارڪ جو ھڪ ٻيو منظر
فائل:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|تؤنگ وارا مقبرا


## حوالا

زمرو:سنڌ
زمرو:جبلن جا سلسلا
زمرو:سنڌ جا جبل
زمرو:پاڪستان جا جبل
زمرو:پاڪستان جي جاگرافي
زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا
زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون
سنڌي خاڪي جي آکاڻي

انگريزن کان اڳ سڄي هندوستان جيان سنڌ ۾ به مغلن کان وٺي ميرن تائين حڪومت جو سڄو ڪاروهنوار فارسي زبان ۾ هلندو هو. اهو سلسلو انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ کانپوءِ به ڏهه سال، يعني 1853ع تائين هلندو رهيو. جيسين وڃي سنڌي لپي تيار ٿي نه ته ان کان اڳ شاهه سچل جا رسالا به ابوالحسن جي سنڌيءَ ۾ لکيل آهن. 1953ع ۾ انگريزن سنڌ ۾ سنڌيءَ زبان کي لاڳو ڪيو  ۽ شهرن ۾ سنڌي اسڪولن ۽ سنڌي نصاب (خاڪي) جي شروعات ٿي. اُن لاءِ پهرين فارسي، عربي ۽ گجراتيءَ مان ڏهه ڪتاب ترجمون ڪري اسڪولن کي ڏنائون پر مڪمل تعليم لاءِ سڀني سبجيڪٽن لاءِ گهڻن ڪتابن جي ضرورت هئي. اُن وقت سنڌ جي صوبائي حيثيت ختم ڪري کيس بمبئي پرڳڻي سان ملايو ويو هو. هاڻ سڄي لک پڙهه بمبئي پرڳڻي سان ٿيڻي هئي. سنڌيءَ جي انهن درسي ڪتابن کي قائدي قانون پٽاندر جوڙڻ ۽ شايع ڪرڻ لاءِ بمبئي سرڪار بمبئي صوبي جي ماهر تعليم ۽ ڊائريڪٽر آف پبلڪ انسٽرڪشن مسٽر ڪاورنٽن Covernton کي اهو ڏکيو ڪم سونپيو، سندس هيڊڪوارٽر پوني ۾ ٺاهيو ويو. سندس مدد لاءِ ڪمشنر سنڌ پهرين مرزا قليچ بيگ کي مقرر ڪيو پر اُن جي انڪار کان پوءِ ديوان پريمچند کي پوني موڪليو ويو. حڪومت گهڻو سيليبس ٻين ٻولين مان ترجمو ڪرايو هو، پر ڪجهه ڪتاب ترجمي کانسواءِ به لکيا ويا. اُن نصاب جي ڪم ۾ مرزا قليچ بيگ، ڀيرومل آڏواڻي، پرمانند ميوارام، ديوان ڪوڙو مل، ديوان خانچند ۽ ڪجهه ٻين مکيه ڪردار ادا ڪيو. 

زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:تاريخ
سنڌ ۾ شاديءَ جون رسمون

سنڌ ۾ شاديءَ جون مختلف رسمون ٿينديون آھن، ڪنواريتا ۽ گهوٽيتا رسمون وڏي ڌام ڌوم سان ملھايندا آهن ۽ هر تقريب ۾ سهرا ۽ گيت ڳايا ويندا آهن. 

## رسمون
سنڌي شادين جي رسمن ۾ پڌري, مڱڻي، شاديءَ جا ڏينهن ٻڌڻ، مينڌي جي رسم، پڙي جا گيت، ونواھ، شادي جي رسم، نکيٽيءَ جي رسم، ستاڙي يا ستاوڙو شامل آھن.

## حوالا

## لاڳاپيل مضمون
* ڇيڄ

زمرو:سنڌ
زمرو:رسمون ۽ رواج
وسيم اختر

‘‘‘وسيم اختر‘‘‘ (پيدائش: 25 نومبر، 1955) ڪراچي،پاڪستان کان (ايم ڪيو ايم) جو هڪ پاڪستاني سياستدان آهي.

## تعليم ۽ سياست
ابتدائي تعليم کان بعد هن ٽيلي ڪميونيڪيشن انجينئرنگ ۾ ڊگري جي پروگرام کي مڪمل ڪيو. ايم ڪيو ايم جي ابتدائي ڏينهن ۾ هن 1988ء ۾ پارٽي ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ اُن وقت هو هڪ مقامي حڪومت جي گروپ جي تحت ڪم ڪري رهيو هيو. 2 سال جي لاءِ منصوبہ بندي جي آهي ۽ هاڻي متحدهہ قومي موومنٽ (ايم ڪيو ايم) جي زيراهتمام سياسي ميدان ۾ هڪ ٰاعلي‌ٰ مقام حاصل ڪيو آهي.

## ڪراچي جا ميئر
وسیم اختر، 24 آگسٽ 2016ء تي ڪراچي جو ميئر جي عهدي تي فائز ٿيو

## ذاتي زندگي
هي اختر محمد خان جو پُٽ آهي. هي آمدني جي هڪ اهم ذريعي جي طور تي هي رئيل اسٽيٽ جو ڪاروبار هلائيندو آهي۔ هي شادي شدهہ آهي ۽ هن جا ڇھ ٻچا آهن۔

## تنازعو
وسیم اختر ڊاڪٽر عاصم جي قتل جي الزام ۾ 19 جولاءِ، 2016ء تي گرفتار ٿيو۔ هن تي الزام هيو تہ دهشت گردن جي مدد ڪندي هن ڊاڪٽر عاصم کي مسموم دوا فراهم ڪئي۔ هن کي ڪراچي جي اي ٽي سي ڪورٽ (اينٽي ٽيررزم ڪورٽ) ۾ پيش ڪيو ويو هيو۔

## پڻ ڏسو
ڪراچي جا ميئر

## حوالا

زمرو:ڪراچي جا ميئر
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:پاڪستاني واپاري ماڻھو
زمرو:1955ع جون پيدائشون
زمرو:متحدهہ قومي موومنٽ جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي
ننڍو کرو

thumb|ننڍو کرو
**ننڍو کُرو** (سائنسي نالو: Sterna albirons، انگريزي نالو:Little Tern) 24 سينٽي ميٽرن جي ھن کُري جا نر ماد ھڪجھڙا ٿين ٿا، ھي ننڍو ڪٻر جيترو ٿئي ٿو، بھار ۽ اونھاري ۾ مٿو ۽ ڪنڌ ڪارو، پيشاني اڇي، چھنب ۽ پير نارنگي ۽ ٽنگون پيليون ھونديون اٿس، سياري ۾ مٿو اڇو ۽ ڪارو، گھري رنگ جي چھنب ۽ پير ٿينس ٿا. سوڙھن پرن تي تڪڙي اڏار اڏامي ٿو ۽ ڪافي شور ڪندو آھي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:پکي
کرو (ڪيناء چھنب)

**کُرو ڪَيناءِ چھنب** (سائنسي نالو: Gelochelidon nilotica، انگريزي نالو:Gull-billed Tern) 38 سينٽي ميٽرن جسامت واري ھن پکي جا نر ماد ھڪجھڙا ٿين ٿا، درياھي ڪيناءِ جھڙو ٿئي ٿو پر چھنب ننڍي مضبوط ۽ ڪاري ٿئيس ٿي. سياري ۾ مٿو صفا اڇو ٿي ويندو اٿس. ھن کُري جو پُڇ ننڍو ھلڪو ۽ ٻہ ڦاڪو ٿئي ٿو. ان جي پُٺي روپلي سرمائي، چھنب ڪاري، مٿو ۽ ڪنڌ ھوندو آھي، ننڍي عمر جي پکيءَ جو مٿو سرمائي اڇو ۽ پٺي ھلڪي ناسي ٿيندي آھي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:پکي
سنڌ ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

سنڌ، پاڪستان جو صوبو، لڳ ڀڳ 3000 ماڳن ۽ يادگارن جو گھر آهي، جن مان 1600 صوبائي، سنڌ ڪلچرل هيريٽيج (تحفظ) ايڪٽ 1994 تحت محفوظ آهن، جڏهن ته 1200 غير محفوظ آهن.

صوبي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست هيٺ ڏجي ٿي. لسٽ ۾ ٻه لکت وارا، چار عارضي يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ ۽ سنڌ صوبي ۾ چار قومي يادگار پڻ شامل آهن.

نوٽ: جيڪڏهن سائيٽ وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن ٻنهي جي تحت محفوظ آهي، اها اڳوڻي جي هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل  ڪئي وئي آھي.

## محفوظ ڪيل سائيٽون
هيٺ ڏنل سائيٽن جي فهرست آهي جيڪي اڳ ۾ پاڪستان جي حڪومت طرفان محفوظ ڪيل هيون.
### حيدرآباد آباد ڊويزن

### ڪراچي ڊويزن
***'

===سکر، لاڙڪاڻو ۽ ميرپورخاص ڊويزن===


===ڀنڀور ڊويزن===


==محفوظ ورثو==
هيٺ ڏنل ماڳن کي سنڌ حڪومت پاران محفوظ ورثو قرار ڏنو ويو آهي. 
===حيدرآباد ۽ سکر ڊويزن===


===ڪراچي ڊويزن===
***'

شهر ۾ 350 کان وڌيڪ سائيٽون آهن جيڪي صوبائي ايڪٽ تحت محفوظ آهن. سائيٽون وسيع علائقن يا چوٿون ھيٺ ڏنل آھن جن جي ھيٺان اھي واقع آھن. ڪجهه گهٽيون/ رستا ٻن علائقن ۾ مليا آهن. انهن تي واقع سائيٽون انهن جي لاڳاپيل علائقي هيٺ مليون آهن.

## غير محفوظ ورثو
### حيدرآباد، سکر ۽ لاڙڪاڻا ڊويزن

### ڪراچي ڊويزن
****

### سکر، لاڙڪاڻو ۽ ميرپورخاص ڊويزن

## پڻ ڏسو
* پاڪستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* ڪراچي ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* پنجاب ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* بلوچستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست 
* خيبر پختونخوا ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* آزاد ڪشمير ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست
* گلگت بلتستان ۾ ثقافتي ورثي جي ماڳن جي فهرست

## حوالا

زمرو:قديم آثار
زمرو:تاريخي ماڳ
زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ

زمرو:سنڌ جي ثقافت
زمرو:سنڌ ۾ فن تعمير
زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون
زمرو:ڀونءِ ڀياس ۽ ڀونءِ نگاري
تربت

**تربت** (Turbat) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ڏکڻ ۾ ڪيچ ندي جي ڪناري تي واقع ڪيچ ضلعي جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام جيڪو ماضيءَ ۾ مڪران جي پرنسلي اسٽيٽ جو گاديءَ جو هنڌ پڻ رھيو. ھي شھر ڏکڻ بلوچستان جو وڏي ۾ وڏو شھر سمجھيو ويندو آھي ۽ گوادر پورٽ کان 120 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ھي شھر کجور جي مارڪيٽ آھي. ذڪري فرقي وارن جو مقدس مقام ڪوھ مراد ھن شھر جي ويجھو واقع آهي. ھن شھر کي سسئي۽ پنھون جي قصي جي ڪري ادب ۾ ھڪ مقام حاصل آهي ڇوته پنھون جو تعلق ھن علائقي سان ھيو. پنھون جي قلعي جي آثارن جي ھن شھر ڀرسان موجودگيءَ جو پڻ ذڪر ٿيندو آهي. بلوچي ادب جي ھڪ وڏي شاعر عطا شاد جو تعلق پڻ ھن شھر سان آھي جيڪو نہ رڳو بلوچي ٻولي پر اردو جو به شاعر ھيو.

## تعليم
ھن شھر جي وڏن تعليمي ادارن ۾ مڪران ميڊيڪل ڪاليج ۽ يونيورسٽي آف تربت واقع آھن.

## موسم
ھي شھر ڏکڻ ايشيا جي گرم ترين شھرن ۾ ٿئي ٿو 2012 ۾ اتي 53.5 ڊگري سيلسيس گرمي درج ڪئي وئي.

## آمدورفت

ھي شھر روڊ رسٽي ڪوئيٽا، قلات، گوادر، پسني، ڪراچي  ۽ ايران جي شھر چابھار ۽  ايرانشھر سان ڳنڍيل آهي. ھن شھر ۾ بين الاقوامي ھوائي اڏو پڻ آهي جتان اڪثر اڏامون ڪراچي، گوادر ۽ شارجہ ڏانهن روانيون ٿينديون آهن.

## حوالا

زمرو:ڪيچ ضلعو
زمرو:بلوچستان جا شهر
زمرو:پاڪستان جا شهر
قزويني کرو

**ڪيسپئن سامونڊي بگلو** (Caspian Tern)،  حياتياتي نالو، ھئڊروپرون ڪيسپيا يا اسٽرنا ڪيپسيا، کري جي جنس جو ھڪ پکي آھي. اھا کري جي سڀ کان وڏي قسم آھي، جنھن جي ڊيگھه 48 کان 60 سينٽي ميٽر هوندي آھي ۽ ان جي کليل پر جي ڊيگھه 127 کان 145 سينٽي ميٽر هوندي آھي. ھن وڏي کُري جا نر ۽ مادا ھڪجھڙا ٿين ٿا. قد ۾ ٻگھ يا ننڍي سِليءَ جيترو ٿئي ٿو. چھنب وڏي چمڪدار ڳاڙھي، ٽنگون ۽ پير ڪاري رنگ جا ٿينس ٿا. بھار ۽ اونھاري ۾ اکين کان ھيٺ ۽ مٿو چمڪدار ڪارو، پٺي ۽ پَر اڇڙي رنگ جا ٿين ٿا. سياري ۾ پٺي ۽ پر اڇا سرمائي، مٿو اڇو ۽ ڪارا لينگھا ھوندا اٿس. ڳچي ۽ جسم جو ھيٺيون حصو اڇو ٿيندو اٿس.
## حليو
## جڳهون
## رويو
## گيلري

File:Caspian Tern takeoff RWD.jpg|Preparing for takeoff
File:Caspian tern in flight at DeKorte Park (42079).jpg|Caspian tern in flight
File:Two caspian terns.png|Two Caspian terns in flight
File:Caspian Tern in flight in New Zealand.png|In flight In New Zealand


## حوالا

زمرو:پکي
پکو

لفظ **پکو** ھيٺ ڏنل شين جي طرف اِشارو ڪري ٿو:

## ھواداري
* پکو (بجلي وارو)
* ھٿ پکو/ونجڻو
* ڇت پکو
* ڪمپيوٽر جو پکو

## رهائش

سنڌي ٻولي ۾ پکو ٿَڏن يا تيلين مان ٺهيل تنبو نما لاءِ بہ ڪم ايندو آهي جنهن ۾ عارضي طور رهبو آهي.

## علمِ حيات
* بحري پکو، ھڪ سامونڊي جانور

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
زمرو:سلجھائپ صفحا
کنڀ

thumb|مختلف قسمن جا پر
**پر** پکين جو جسماني غلاف آھي۔ ھي پکين جو ئي خاص حصّو آھي۔ پکين جي مٿي ۽ پيرن کان سوا جسم جو تمام حصّو **پرن **ڍڪيل ھوندو آھي ۔

## حوالا
ڇت پکو

thumb|450x450 عڪسلون|پکو
**ڇت پکو** انگريزي (Ceiling fan) اُن پکي چيو ويندو آھي جيڪو ڪنھن ڪمري ۾ ڇت ۾ لڳل ھجي۔ ھي پکو گرمي جي موسم ۾ ھوا وٺڻ جي ڪم ايندو آھي تہ جيئن گرمي کان ڪجهه بچي سگھون ــ هيءُ پکو بجلي يا شمسي توانائي تي هلندو آهي.

## تصويرون

فائل:Ceiling fan with light.png|
فائل:A_ceiling_fan.jpg|
فائل:Fasco charleston flywheel.jpg|
فائل:Casablanca Delta ceiling fan.JPG|
فائل:Industrie-Deckenventilator.jpg|


## حوالا
ڪمرو

**ڪمرو** (room) ڪنھن عمارت يا گهر جي ڇت، فرش ۽ ڀتين ۾ جڪڙيل حصّي کي چئجي ٿو. ڪمري کي عام طور تي آرام ڪرڻ ۽ نويڪلائي جو وقت گذارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي.

## پڻ ڏسو
* درجي جو ڪمرو

زمرو:فن تعمير
ھاليجي ڍنڍ

280px|thumb|ھاليجي ڍنڍ جو منظر

**ھاليجي ڍنڍ** ضلعي ٺٽي، صوبي سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آھي. ھي ڪراچي کان 82 ڪلوميٽر ۽ ٺٽي کان 24 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اتر اولھ ۾ واقع آھي. ھي ايشيا ۾ پکين جي سڀ کان وڏي محفوظ پناھ گاھ آھي.

مڪانيت: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=ہالیجی_جھیل&params=24.8059107_N_67.7794817_E_type:waterbody 24°48′21″N 67°46′46″E﻿ / ﻿24.8059107°N 67.7794817°E﻿ / 24.8059107; 67.7794817]

زمرو:نامڪمل مضون
زمرو:ٺٽو ضلعو
زمرو:ٺٽي ۾ سياحتي مقام
ڪلاس روم

thumb|200x200 عڪسلون|ھڪ جماعت جو ڪمرو
**جماعت جو ڪمرو** (classroom) عموماً مدرسي، دانشگاھ يا جامعہ جو اھو ڪمرو جتي تدريس ڪئي ويندي آھي. 

جماعت جا ڪمرا تمام تعليمي اِدارن ۾ ملن ٿا. 

## پڻ ڏسو
* ڪمرو