open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٿرڙي جادو شهيد

**ٿرڙي جادو شهيد** انگريزي ٻولي (Thariri Jado Shahid) سنڌ، دادو ضلعو جي جوهي تعلقو ۾ هڪ اهم ۽ تاريخي شهر آهي. هيءُ شهر ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي ميانوال تحريڪ جي سپھ سالار جادو فقير ٻٻر ٻَڌايو هو جنهنڪري سندس نالي پويان سڏجي ٿو. هن شهر ڀرسان اولھ پاسي جادو فقيرجو مقبرو پڻ آهي. هن شهر کي يونين ڪائونسل جو درجو پڻ حاصل آهي.هن شهر ۾ اسپتال ۽ ڇوڪرين توڙي ڇوڪرن لاءِ هاءِ اسڪول آهي. هن شهر جي آبادي 35 هزار جي لڳ ڀڳ آهي.

## حوالا
رائٽ ملز

آمريڪي ماهر سماجيات سي رائٽ ملز 1956ع ۾ ”دي پاور اِيليٽ“ جي نالي سان ڪتاب لکيو هو، جنهن ۾ هن هڪ نئين ٿيوري ”پاور ايليٽ“ آڏو آندي هئي. پاور ايليٽ ٿيوريءَ مطابق ڪنهن به ملڪ ۾ اهم فوجي آفيسر، سرمائيدار ۽ سياستدان ٿين ٿا. باقي عام ماڻهن، عوام يا شهرين ڪا خاص معنا نه ٿا رکن. انهن کي اهي ٽئي قوتون يا طاقتون ڪنٽرول ڪن ٿيون. 

## حوالا

زمرو:1916ع جون پيدائشون
زمرو:1962ع جون فوتگيون
زمرو:سماجيات
زمرو:سياست
زمرو:شخصيتون
مولانا عبدالغني منصور

ﺳﻨﮅﻱ ﻧﻌﺘﻴﻪ ﺷﺎﻋﺮﻱ ۾ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪﺍﻟﻐﻨﻲ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺑﻪ ﻫڪ ﻭڏﻭ ﻧﺎﻟﻮ ﺁﮬﻲ 
سندس اصل نالو وريام سيال هو
پر هو مشھور عبدالغني منصور سان ٿيا سندس تخلص پهرين مهجور پوء منصور اختيار ڪيائون
ﭘﺎﮠ ٽﻨڊﻭ ﺁﺩﻡ ﺟﺎ ﺭﻫﻨﺪڙ ﮬﺌﺎ ۽ ﺍﺗﻲ ﺋﻲ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ڪﻴﺎﺋﻮﻥ

مولانا منصور ڪﻴترين ئي ﭔﻮﻟﻴﻦ ۾ ﺷﺎﻋﺮﻱ ڪئي ﺁﮬﻲ ﺷﺎﻋﺮﻱ ۾ ﺳﻨﺪﺱ ﻟﻬﺠﻮ ڏﺍﮂﻭ ﭘﺨﺘﻮ هو
ﺳﻨﺪﺱ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﮐﻲ ﺍﻟﺤﺎﺝ ﺍﻣﺪﺍﺩﺍﻟﻠﻪ ﭰُﻠﭙﻮٽﻲ ڪﺎﻓﻲ ﮘﺎﻳﻮ ﺁﮬﻲ
ﺳﻨﺪﺱ ڪﻲ ڪﺘﺎﺏ ﺑﻪ ﮀﭙﻴﺎ ﺁﮬﻦ ﭘﺮ ﺍﻫﻲ ﺳﺎﺋﻴﺰ ۾ ﻧﻨﮃﺍ ﺁﮬﻦ
1963 ﻉ ۾ ﺳﻨﺪﺱ ﺩﺳﺘﺎﺭ ﻓﻀﻴﻠﺖ ﻣﺪﺭﺳﻪ ﺩﺍﺭ ﺍﻟﻬﺪﻱ ﭠﻴڙﮬﻲ ﺷﺮﻳﻒ ﻣﺎﻥ ﭤﻲ ﺍﻧﻬﻲ ﺧﻮﺷﻲ ۾ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﻫڪ ﻧﻈﻢ ﭼﺌﻦ ﭔﻮﻟﻴﻦ ﺳﻨﮅﻱ ﻓﺎﺭﺳﻲ ﺍﺭﺩﻭ ﻋﺮﺑﻲ ۾ ﭠﺎﻫﻴﻮ ﭘﺮ ﺳﻨﺪﺱ ﺑﺤﺮ ﻭﺯﻥ ﻗﺎﻓﻴﻪ ۾ ڪﻮ ﻓﺮﻕ ﻧﻪ ﺁﻳﻮ
ﺍﻫﺎ ﺳﻨﺪﺱ ﺧﺪﺍ ﻃﺮﻓﺎﻥ ﻣﻠﻴﻞ ﻓﻦ ﺟﻮ ڪﻤﺎﻝ هو 
ٰٰﺍﻣﺮﻭﺯ ﻣﺮﺍﺩﻡ ﺩﺍﺩ ﺧﺪﺍ
ﻣﭷ ﺷڪﺮ ﺗﻮﻥ ﺭﺏ ﺟﻮ ﺍﺩﺍ
ﻫﺮ ﻃﺮﻑ ﺳﻲ ﺁﺗﻲ ﻫﻲ ﻳﻪ ﺻﺪﺍ
ﺍﻟﻌﻴﺪ ﻋﻄﺎ ﺍﻟﻌﻴﺪ ﻋﻄﺎ

### حوالو
منصور جا نعت

زمرو:شاعر
آپريشن بِلو اسٽار

هندستان جي رياست پنجاب (Punjab) ۾ سِکن خلاف **آپريشن بِلو اسٽار** (Operation Blue Star) جي نالي سان هڪ خوني آپريشن ڪيو ويو هو.
هاڻوڪي امرتسر (Amritsar) ۾ سِکن جي چوٿين گُرو رام داس (Guru Ram Daas) هڪ تلاءَ جي کوٽائي ڪرائي ۽ ان تلاءَ کي امرت سروور جو نالو ڏنو، ۽ گُرو ارجن ان تلاءَ جي وچ ۾ ”ھرمندر“ جي تعمير ڪئي ۽ سنڌ سان تعلق رکندڙ هڪ صوفي بزرگ حضرت ميان مير سنڌيءَ (Sufi Saint Hazrat MiyaanMeer Sindhi) کي ان گوردواري جي پيڙھ جو پٿر رکڻ جي گذارش ڪئي.
جڏهن هندستاني آئين ۾ سک ازم کي الڳ مذهب مڃڻ بدران هندو ڌرم جو ئي هڪ فرقو سڏيو ويو ته سکن کي اها ڳالھ نه وڻي
سنت جرنيل سنگھ ڀنڊروالا (Sant Jarnail Singh Ji Bhindranwala) اڪالي تخت (Akaali Takhut) سنڀاليندي ئي هندستان سان بغاوت جو اعلان ڪيو ۽ امرتسر واري سونھري گُردواري (Golden Temple) کي پنهنجي سرگرمين جو مرڪز بڻايو ته 1984ع ۾ جون مهيني جي پهرئين هفتي ۾ اندرا گانڌي (Indira Gandhi) جي حڪومت بلو اسٽار نالي آپريشن ڪندي اڪالي تخت ۽ گولڊن ٽيمپل تي ڪاهه ڪري ڇڏي.
ان ڏينهن هڪ سک گُروءَ جي ورسي هئي، جنهن ڪري وڏي انگ ۾ مرد عورتون ۽ ٻار سونهري درٻار اندر موجود هئا، گوليون لڳڻ سبب ڪيتريون ئي بي گناهه جانيون پنهنجي زندگيءَ تان هٿ ڌوئي ويٺيون.
قديم علمي لائبريري ڇار جي ڍير ۾ تبديل ٿي وئي.
پوءِ هندستان جي حڪومت پنهنجي خرچ تي گولڊن ٽيمپل جي ٻيھر تعمير ڪرائي، پر سکن ان کي نه قبوليو ۽ ان حڪومتي تعمير کي ڊاهي پٽ ڪري، سڄي دنيا جي سکن وٽان چندا گڏ ڪري سونهري گُنبذ جي ساڳي نموني ۾ اڏاوت ڪئي، جهڙي خوني آپريشن کان اڳ هئي.
سِکن پنهنجي پيارن جي خون ۽ عقيدي جي مينارن جي بي عزتيءَ کي برداش نه ڪيو ۽ آخر پنڊت جواهر لعل نهرو (Jawaharlal Nehru) جي ڌيءَ ۽ هندستان جي پرڌان منتري اندرا گانڌي جي ڇاتي ۾ بارود لاھي پنهنجو انتقام ورتو.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:سياست
زمرو:سک مت
زمرو:هندوستان ۾ مذهبي تڪرار
گلان جو مقبرو

**بيگم گلان جو مقبرو** يا ماڳ ڪلھوڙن جي صاحبي (1873ع - 1800ع واري زماني) جو اڏيل آهي. ميان نور محمد ڪلھوڙي جو قبرستان ديھه ۽ ڳوٺ نورمحمد تعلقي دولتپور (هاڻي قاضي احمد تعلقو)، ضلعو نواب شاھه (ھاڻي شهيد بينظيرآباد ضلعو) ۾ آهي. ھن ماڳ جي ڏکڻ ۾ اٽڪل ھڪ ڪلوميٽر جي پنڌ تي نم جو ڳوٺ، اوڀر ۾ ھڪ ڪلوميٽر جي پنڌ تي لنڊڪي ڪئنال، مقيم ڏاھري جو ڳوٺ ھتان کان 3 ڪلوميٽر اولھه ۾ ۽ مورو شھر ھتان کان 16 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي. ھي ماڳ ويڪرائي ڦاڪ '50"03°26 اتر ۽ ڊگھائي ڦاڪ "08'04°68 اوڀر تي موجود آھي. بيگم گلان ميان نور محمد ڪلھوڙي جي گھر واري ۽ ميان غلام شاھ ڪلھوڙي جي ماءُ ھئي. سندس مقبرو رٿ ۾ مستطيل آھي. جنھن کي اوڀر ۾ ونگن سان دروازو ڏنل آھي. مھاڙي چئن اڀن ۽ پنجن سڌن پانيلن سان سينگاريل آھي. اڀرندي پاسي کي ڇڏي باقي ھر پاسي واري ديوار ۾ پنج اڀا ۽ پنج سڌا پانيل ٺھيل آھن. ڏکڻ ۾ نوڪدار ونگ سان روشندان لڳل آھي. ڇڄھري مقبري جي چوڌاري ڦريل آھي، جنھن جي ڪنڊن وٽ برجيون ٺھيل آھن. مقبري کي محرابي ڇت آھي؛ جنھن جي مٿان ڪوڻيءَ جو ابتو گل ٺھيل آھي ان جي مٿان ڪلس ڏنل آھي. اندران ٻاھران گچ گاري سان لنب ٿيل آھي. گل ٻوٽن جا ڌنڌلا عڪس اڃا بيٺا آھن. اندر اولھ واري ديوار تي اندرئين پاسي ونگاوان پانيل ٺھيل آھن. اھڙي طرح ڏکڻ ۽ اوڀر ۾ به اھڙا گھڻ راسي ونگن وارا پانيل ڏنل آھن. ڀتيون اندرئين طرف چٽيل آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ
صبغت اللہ شاھ اول

**صبغت اللہ شاھ راشدي (سيد صبغت اللہ شاهه راشدي اول** (سنڌي) هيو۔ هو سيد محمد راشد شاهه جو سڀ کان وڏو پٽ هيو۔جڏنهن ته ننڍو  ۽ اٺون  پير پاڳارو جو نالو پڻ سيدصبغت اللہ شاهه راشدي هيو۔

## علمي شغف
صبغت اللہ شاهه راشدي اول پنهنجي تعليم ۽ تربيت پنهنجي والدِ محترم سيد محمد راشد شاهه کان ئي حاصل ڪئي۔ پاڻ تمام وڏو علمي ڪتب خاني جو پڻ مالڪ هيو، جنهن ۾ نادر ۽ ناياب ڪتاب جمع ڪيا هيائين۔ سيد احمد شهيد  جي ڏوهٽي سيد حميد الدين ان جي ڪتب خاني جي باري ۾ فرمايو ته

## وفات
سيد صبغت اللہ شاهه جي وفات 1246ھ ۾ ٿي۔

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:حر جماعت
زمرو:پيرپاڳارو
زمرو:راشدي خاندان
زمرو:مذهبي قائدين جا ڪردار
زمرو:ڪارڪن تحريڪ پاڪستان
زمرو:پاڪستاني مذهبي رهنما
زمرو:پير جو ڳوٺ جا مشائخ
موتي لال جوتواڻي

سنڌ جي نامياري اديب ۽ اسڪالر **ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي** جو پورو نالو **موتي لال واڌومل جوتواڻي** آهي. سندس جنم 13 جنوري 1936ع تي سکر، سنڌ ۾ سندس ناناڻن جي گهر ۾ ٿيو.

## زندگيءَ جو احوال

سندس ٻالڪ پڻو چئن شهرن، روهڙي، سکر، جيڪب آباد ۽ ڪراچيءَ ۾ گذريو. ننڍپڻ جو وڏو حصو هن ڏاڏاڻي گھر روهڙيءَ ۾ گذاريو، روهڙيءَ ۾ هن جو گھر ٽڪر محلي ۾ هو. موتي لال جوتواڻيءَ جو ڏاڏو ۽ وڏا ماما حلوائي هئا، سندس ڪٽنب ۾ فقط هن جو والد ئي هو. جيڪو مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. نه صرف ايترو، پر سندس والد ديس جي آزاديءَ جي هلچل ۾ به خوب حصو ورتو. موتي لال جي والد روهڙيءَ ۾ شام جي وقت ’راتڙي پاٺشالا‘ هلائي، قومي سکيا ڏيڻ جو فرض نڀايو. اتي هندي ۽ انگريزي سيکاري ويندي هئي. بعد ۾ سندس والد کي جيڪب آباد ۾ شيوارام اسڪول ۾ استاد مقرر ڪيو ويو ۽ پوءِ ڪي جي کلناڻي هاءِ اسڪول ۾ تعليمدان طور خدمتون سرانجام ڏنائين. انهن ٽنهي شهرن ۾ موتي لال جوتواڻيءَ به تعليم حاصل ڪئي. موتي لال کي شروع کان ئي ادب ۽ ٻولين سان لڳاءُ هو. هيءُ جڏهن يارهون درجو پڙهندو هو، تڏهن کيس مرهٽي زبان سکڻ جو شوق ٿيو، پر سندس اهو شوق اڌورو رهجي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس والد جي بدلي لجپت نگر اڪيڊمي نئين دهليءَ ۾ ٿي ۽ کيس اوڏانهن وڃڻو پيو. موتي لال مئٽرڪ جو امتحان دهليءَ جي گورنمينٽ هاءِ اسڪول مان پهرين ڪلاس ۾ پاس ڪيو. سندس والد 1976ع ۾ گذاري ويو. موتي لال جي شادي 21 مئي 1961ع ۾ ٿي. سندس گهر واريءَ جو نالو راج آهي. شاديءَ وقت راج جي عمر 19 سال ۽ موتي لال جي عمر 25 سال هئي. ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي شروعاتي دور ۾ 1962ع تائين اسڪول ۾ استاد طور خدمتون سرانجام ڏنيون. 1962ع کان 1965ع تائين آل انڊيا راجڪوٽ ۾ سروس ڪيائين. 1965ع ۾ ديش بندو ڪاليج ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ساڳئي ڪاليج ۾ پروفيسر ٿيو. ۽ ان ئي عهدي تان رٽائر ٿيو. موتي لال کي وزيٽنگ اسڪالر طور برٽش ميوزيم لنڊن ۽ هارورڊ يونيورسٽي آمريڪا ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ جو موقعو پڻ حاصل ٿيو. هن هانگ ڪانگ، ٽوڪيو، هلائي ۽ سيول ۾ هندستاني ادب تي ليڪچر ڏنا. کيس ٽي پٽ ٿيا، جن مان وڏي ۾ وڏو پٽ 29 سالن جي عمر ۾ 13 اپريل 1993ع تي گذاري ويو. جنهن جو غم هو آخر تائين وساري نه سگھيو.

## ادبي سفر

ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي پنهنجو ادبي سفر ڪهاڻين لکڻ سان شروع ڪيو. سندس پهرين ڪهاڻي ’وير ارجن‘ جي نالي سان ڇپي، سندس ٻي ڪهاڻيءَ جو نالو ’مڪتي‘ هو. ان زماني جا مسئلا سنڌي جاتيءَ جا اهم مسئلا هئا. هو هڪ ئي وقت ڪهاڻيڪار، ناول نگار، مضمون نگار ۽ محقق هو. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ جا ٽي ڊزن کن ڪتاب ڇپيل آهن. سنڌي، هندي ۽ انگريزيءَ ۾ ڇپيل سندس ڪتابن تي گھڻي ٽيڪا ٽپڻي به ٿي آهي. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ ”شاھ لطيف هز لائيف اينڊ ورڪس“ عنوان تي پي. ايڇ. ڊي ڪئي.

ڊاڪٽر جوتواڻي جي آتم ڪھاڻي ’آتم ڪٿا جي نالي‘ سان 2006ع ۾ ڇپي آهي. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ کي 2002ع ۾ ڀارت جو وڏي ۾ وڏو صدارتي اوارڊ پدم شري ڏنو ويو، جيڪو کانئس اڳ پروفيسر رام پنجواڻيءَ کي به مليو هو. ڊاڪٽر صاحب 2004ع ۾ سنڌ سرڪار جي ثقافت کاتي جي دعوت تي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي عرس جي موقعي تي ٿيندڙ ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ سنڌ آيو. ڀٽ شاھ تي ادبي ڪانفرنس ۾ صدارت ڪيائين. سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي جي چيئرپرسن ڊاڪٽر نور افروز خواجا جي دعوت تي سنڌي شعبي ۾ ’شاهه ۽ سنڌيت‘ تي ليڪچر ڏنائين. جتي کيس ۽ سندس گهرواريءَ کي وڏو مان مليو. ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي هڪ اهڙو ليکڪ شاعر ۽ اسڪالر هو، جنهن تي سنڌ ۽ هند واسي فخر ڪن ٿا.

## ''وفات''

هن جنوري 2008ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:1936ع جون پيدائشون
زمرو:2008ع جون وفاتون
زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:سکر ضعلو جا ماڻھو
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
يوم ڪپور

يهودي مذهب ۾ هڪ ورهيه ۾ هڪ روزو 24 ڪلاڪن جو رکيو ويندو آهي. ان ڏينهن کي **يوم ڪپور** (Yom Kippur) چيو ويندو آهي. يهودي مذهب جي مطابق ان ڏينهن خدا اڳئين ورهيه لاءِ نصيب ۽ قسمت لکندو آهي. يوم ڪپور يهودي مذهب ۾ سڀني ڏينهن کان وڌيڪ اهم آهي. جيئن ته يهودي مذب ابراهمي مذهبن جو سڀ کان پهريون مذهب آهي ۽ مسيحي (عيسائي) مذهب ۽ اسلام پڻ ابراهمي مذهبَ آهن تنهنڪري انهن ٽنهي مذهبن ۾ تمام گهڻيون هڪجهڙايون پڻ آهن.

## حوالا

زمرو:يهوديت
زمرو:مذهبي ڏينهن
زمرو:مذهب جا ڪچا مضمون
دوڌي ٻوٽي

**دوڌي ٻوٽي** (Dandelion)، سائنسي نالو ٽيرئڪزيڪم اوفيشينالي (Taraxacum officinale)، ھڪ قسم جو ٻوٽو آھي. ھي ٻوٽي جگر ۽ پيٽ (معدي) جي بيمارين جي علاج لاءِ ڪتابن ۾ اچي ٿي. ان جون ڪينسر سان بچاء جي خاصيتون ليبارٽري تجربن مان گذري ڪلينيڪل مرحلي ۾ داخل ٿي ڇڪيون آهن. هن ۾ وٽامن بي ڪامپليڪس، وٽامن سي، وٽامن اِي، ڪيلشيم، ميگنيز، فاسفورس ۽ زنڪ سٺي مقدار ۾ موجود آهن. تحقيق مطابق دوڌي ٻوٽيءَ جي پاڙ ڪينسر جي لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:طبي ٻوٽا
جمائما گولڊ سمٿ

**جمائما گولڊ سمٿ** () برطانوي پاڪستاني صحافي ۽ مهم جوءِ آهي. هيءَ دنيا جي نوي امير ترين شخصن مان هڪ سر گولڊ سمٿ جي ڌيءَ آهي. توڻي جو اها يهودي گهراڻي ۾ ڄائي هئي، پر پاڻ ذاتي طور تي سيڪيولر ذهن رکندڙ انسان آهي. هن 1995ع ۾ عمران خان سان پرڻو ڪيو هو. 2004ع ۾ ٻنهي ۾ طلاق ٿي وئي. جمائما، عمران خان جي ٻن پُٽن جي ماءَ پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:گولڊسمٿ خاندان
زمرو:برطانوي شخصيتون
زمرو:پاڪستان جي سياست
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
آرتي ڇاٻڙيا

**آرتي ڇاٻڙيا** (پيدائش 21 نومبر 1982ع) هڪ ڀارتي سنڌي اداڪارا ۽ اڳوڻي ماڊل آهي، جنهن هندي (هندي ٻولي)، تيلگو ۽ ڪنڙ فلمن ۾ اداڪاري ڪري ٿي۔

## شروعاتي زندگي
ڇابڙيا جي پيدائش ممبئي ۾ٿي هُئي۔ هوءَ هڪ سنڌي هندو خاندان سان تعلق رکي ٿي۔

## اعزازات
هن ع011ء ۾ ٽي وي پروگرام خطرون ڪي کلاڙي جي چوٿين ايڊيشن ۾ فيئرفيڪٽر -خطرون ڪي کلاڙي کَٽي ورتو۔ 

## فلمون

## ٽيلي ويژن

## حوالا



## خارجي ڳنڍڻا
* , انٽرنيٽ مووي ڊيٽابيس تي
* آرتي ڇاٻڙيا جي فلموگرافي 

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:تيلگو سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:1982ع جون پيدائشون
زمرو:جيئريون شخصيتون

زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
برخيز بده ساقي

**برخيز بده ساقي**! جو مطلب آهي، *اُٿ اي ساقي*! فارسيءَ جي هن اصطلاح کي شاھ عبدالطيف پڻ پنھنجي شاعري جي سُر يمن ڪلياڻ ۾ ڪتب آندو آهي. جيئن شعر آهي تہ،

گُهٽن ۾ گهٽڪن؛ وٽيون پين وِهَ گاڏيون. “برخيز بده ساقي!“ 
پيار کي پرين؛ پڪين نہ پرچن؛مٽ تڪيائون منجهان. 
(شاهہ عبداللطيف ڀٽائي)


## شعر جي سمجهاڻي
پياڪن کي گُهٽن ۾ گهٽڪا ۽ گهڪا پيا اچن ،ڇو تہ هو ذھر گڏيل پياليون پيا پين، اي ساقي! اُٿُ اٿي دوستن کي پيار، هو سرڪين تي راضي نہ ٿا ٿين، هو اندر ئي اندر ۾ مَٽن کي پيا تڪين.

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:اصطلاح
زمرو:فارسي
زهري

**زهري** (Zehri)، بروهي (Brohi or Brahvi or Brahui) ذات يا قبيلي جو هڪ پاڙو آهي، پر هاڻي زهري پاڻ هڪ ذات يا قبيلي جي حيٿيت اختيار ڪري وئي آهي. پر ان جو نخ وڃي بروهي ذات يا قبيلي سان ملي ٿو. ان حساب سان زهري ذات يا قبيلو، بلوچ قبيلو يا ذات نه پر دراوڙ قبيلو سڏي سگهجي ٿو، ڇو جو بروهي يا براوهي اصل ۾ تمام اڳاٽن دراوڙ قبيلن مان هڪ آهي. توڻي جو ان حوالي سان اڃان وڌيڪ تاريخي حوالن ۽ ثبوتن جي ضرورت آهي پر چيو وڃي ٿو ته عربن جي سنڌ فتح ڪرڻ کان اڳ سنڌ جو حڪمران راجا ڏاهر (Raja Ddhahir) به اصل ۾ بروهي هو. 

## حوالا

زمرو:ذاتيون
زمرو:بلوچ ماڻھو
زمرو:بلوچستان، پاڪستان
موٽي ملندڙ راءِ

**موٽي ملندڙ راءِ**، ڄاڻ يا آفيڊ بئڪ (Feedback) سُڌ سماءُ واري نظريئي سان لاڳاپيل هڪ اصطلاح آهي، جيڪو ڪنهن به اداري کي مليل انگن اکرن، ڳَرُ (Data) ۽ ان جي ڀرپاسي جي ماحول کي ڊيگهه ويڪر واري تناظر ۾ پڌرو ڪري ٿو. اهڙي نموني حاصل ٿيندڙ ڄاڻ ذريعي ڪو به ادارو يا شخص لاڳاپيل مقصد تائين پهچي، لاڳو صورتحال بابت اُن ۾ ڪنهن امڪاني تبديلي يا ڪنهن خاص رويئي جي ڪري هاڪاري يا ناڪاري اثرن تائين پهچي سگهي ٿو. مشهور سياسي دانشور ڪارل ڊوئش پنهنجي ڪتاب The Nerves of Government ذريعي هن تصور تي تفصيلي روشني وڌي آهي. فيڊ بئڪ ٻن قسمن جي ٿيندي آهي 1. جڏهن ڪا خاص معلومات يا ڄاڻ هڪ ڌُر ٻي ڌُر تائين پهچائي 2. جڏهن ڪيل ڪنهن به عمل جي نتيجي ۾ ڪو رد عمل بابت ڄاڻ ملي. جديد دور ۾ رياستي توڙي غيررياستي سطح تي پاليسيون ٺاهڻ دوران ڄاڻ جي مٽاسٽا ۾ فيڊ بئڪ جو عمل تمام وڏي اهميت رکي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
اي آر بلوچ

**اي.آر. بلوچ** (A.R.Baloch) سنڌ جو ناميارو اداڪار ۽ صداڪار هو. اي.آر.بلوچ جو پورو نالو عبدالرسول پٽ اميد علي شاهاڻي بلوچ هو. هن حيدرآباد ۾ واقع پڪي قلعي ۾ 15 مارچ 1923ع تي جنم ورتو.

اي آر بلوچ ريڊيو ٽي وي ڊرامن جو ڄاتل اداڪار ۽ صداڪار هو. هن سنڌي ڊرامن ۾ پنهنجي منفرد آواز وسيلي الڳ سڃاڻپ جوڙي. هن کي فن جي دنيا ۾ اداڪار فريد نواز بلوچ آندو هو. اي آر بلوچ رائل ايئر فورس ۾ نوڪري به ڪئي. کيس ريڊيو پاڪستان، حيدرآباد تي انور بلوچ ۽ پاڪستان ٽيليويزن نيٽ ورڪ، ڪراچي تي عبدالڪريم بلوچ متعارف ڪرايو. اي.آر. بلوچ جو ٽي وي تي”خوابن جو سج“ پهريون ڊرامو هو. سنڌي فلمن "ليلي مجنون"، "بادل ۽ برسات" ۽ "رت ۽ اجرڪ" ۾ ڪم ڪيو. ڊرامن ۾ "ديوارين"، "جهنگل"، "هٿين لگل ميندي"، "دنگي منجھ درياھ" ۽ "ڪونج" اهم آهن. اي.آر. بلوچ ڊرامي "بخت خان" ۾ بهترين اداڪاري سبب شهرت ماڻي. هن جو آخري ڊرامو "ٽيپو سلطان" هو.

## لاڏاڻو
اي آر بلوچ کي فالج ٿيو ۽ ڪافي وقت اگھائيءَ ۾ گذاريائين. هيءُ 82 سالن جي ڄمار ۾ پهرين جولاءِ 2005ع تي الشفا اسپتال ڪراچي ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:اداڪار
زمرو:فلم
زمرو:ڊراما
زمرو:سنڌي ڊراما
زمرو:سنڌي شخصيتون
بديع الدين راشدي

**سيد بديع الدين شاه راشدي** (پيدائش: 16 مئي، 1926ع بمطابق 4 ذوالقعد ،1344ھ- وفات: 8 جنوري، 1996ع بمطابق 16 شعبان ،1416ھ) اھل حديث مڪتبِ فڪر سان تعلق رکندڙ سنڌ جا نامور محدث، فقيه ۽ مفسر قرآن ھيا.

## زندگيءَ جو احوال
بديع الدين شاه راشدي 16 مئي، 1926ع (4 ذوالقعد ،1344ھ) تي ڳوٺ فضل شاھ (نيو سعيدآباد)، ضلعي حيدرآباد، برطانوي هندستان ۾ پيدا ٿيا. ديني تعليم جي شروعات پنھنجي آبائي مدرسي دارالارشاد مان ڪيائون.ٽن مھينن جي ننڍڙي مدت ۾ حفظ القرآن جي تڪميل ڪيائون، بعد ۾ پنھنجي والد محترم سيد احسان الله شاه راشدي کان تفسير حديث ۽ فقه جي تحصيل ڪيائون. هن جن حديث جي عالمن کان حديث تفسير، فقه ۽ مختلف اسلامي علمن ۾ تعليم حاصل ڪئي انھن ۾ مولانا سيد محب الله شاه راشدي، مولانا ثناء الله امرتسري، مولانا حافظ عبدالله محدث روپڙي، مولانا ابو اسحاق نيڪ محمد امرتسري، مولانا ابو سعيد شرف الدين محدث دهلوي وغيره جا نالا ذڪر جوڳا آھن. تعليم مان فراغت کانپوءِ پنھنجي ڳوٺ ۾ درس ۽ تدريس جو سلسلو  جاري ڪيائون ۽ پوءِ پنھنجي سڄي زندگي درس ۽ تدريس وعظ ۽ تبليغ ، دعوت ۽ ارشاد ۽ تصنيف ۽ تاليف ۾ کپايائون. سندن جي تلامذه جي فهرست چڱي ڊگھي آهي. دعوت ڪتاب ۽ سنت ۽ ترديد شرڪ ۽ بدعت جي سلسلي ۾ ھنن کي مصائبن ۽ المن کي منھن ڏيڻو پيو ھو. ان کان علاوه ھو بلند پائي جا مناظر، اعليٰ پائي جا خطيب ۽ مقرر بہ ھيا. مدينۃ النبي ۾ ڪيترائي سال ترسيل رهيا ۽ اتي حديث جو درس ڏيندا رھيا. گھڻ مطالعه ھيا ۽ تصنيف ۽ تاليف جو شوق بہ رکندا ھيا. عربي، اردو ۽ سنڌي ۾ ڪتاب لکيل اٿن.

## تصنيفون
* بديع التفاسير
* عقيده توحيد اور علماءِ سلف ڪي خدمات
* حق و باطل عوام ڪي عدالت مين
* اسلام مين داڙھي ڪا مقام
* مروجه فقه ڪي حقيقت
* مقالاتِ راشديه
* اتباع سنت
* امامت ڪي اهل ڪون؟

## وفات
بديع الدين شاه راشدي 8 جنوري، 1996ع تي ڪراچي ۾ وفات ڪري وي. ھو پنھنجي آبائي ڳوٺ ڳوٺ فضل شاه (نيو سعيدآباد)، حيدرآباد، پاڪستان ۾ مٽيءَ ماءُ حوالي ٿيل آھن.

## حوالا

زمرو:محدث
زمرو:مفسر
زمرو:اسلامي اسڪالر
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1926ع جون پيدائشون
زمرو:1996ع جون وفاتون
زمرو:حيدرآباد ضلعو، پاڪستان جا ماڻھو
ڀارت جون رياستون ۽ اتحادي علائقا

ڀارت هڪ وفاقي اتحاد آهي جنهن ۾ اڻٽيھ رياستون ۽ ست اتحادي علائقا آهن. اهي رياستون ۽ اتحادي علائقا وري ضلعن ۾ ورهايل آهن. رياستون خود مختيارڪار انتظامي ڊويزنون آهن، جن مان هر هڪ جي رياستي حڪومت هوندي آهي. رياستن جي حڪومتي طاقتون رياستي حڪومت ۽ هندستان جي حڪومت جي وچ ۾ ورهايل آهن. يونين علائقا سڌي طرح يونين حڪومت جي طرفان سنڀاليا ويندا آهن جيتوڻيڪ ڪجهه يونين علائقا انهن جي پنهنجي علائقائي حڪومت کي ڪجهه خودمختياري سان گڏ آهن. 

رياستن ۽ يونين علائقن لاء فريم ورڪ هندستان جي آئين طرفان قائم ڪيو ويو، جيڪو 26 جنوري، 1950ع تي نافذ ٿيو. هندستاني آئين جي مطابق، هندستان ۾ رياستن ۽ يونين علائقن جي حد بندي ڪرڻ جو اختيار صرف هندستان جي پارليامينٽ وٽ محفوظ آهي، جيڪي نيون رياستون/يونين علائقا ٺاهي سگهي ٿي، علائقا الڳ/ضم ڪري سگهي ٿي، موجوده رياست کان يا رياستن کي يونين علائقا ۾ تبديل ڪرن يا ان جي برعڪس ڪري سگهي ٿي.

## ریاستون

## اتحادي علائقا

## حوالا

زمرو:ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا
زمرو:ڀارت جي رياستون
زمرو:ايشيا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ڀارت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
دين محمد وفائي

**مولانا دين محمد وفائي** (پيدائش: 4 اپريل، 1894ع - وفات: 10 اپريل، 1950ع) سنڌ سان تعلق رکندڙ پاڪستان جا ممتاز سياستدان، عالم دين، سوانح نگار، صحافي، تذڪره نويس، اديب ۽ خلافت تحريڪ جا سرگرم ڪارڪن ھيا. پاڻ صحافت جي ذريعي انگريز سامراج کان آزادي جي لاءِ ھندستان جي مسلمانن جي ذهن سازي جو ڪردار ادا ڪيائون ۽ مسلمان تشخص کي برقرار رکڻ تي زور ڏنائون.

## زندگيءَ جو احوال
دين محمد وفائي 4 اپريل، 1894ع تي سنڌ ۾ سکر ضلعي (ھاڻوڪو شڪارپور) تعلقي ڳڙھي ياسين جي ڳوٺ نبي آباد، ھاڻوڪي پاڪستان ۾ پيدا ٿيا. سندن جي والد جو نالو خليفو گل محمد ڀٽي ھو.. فارسي ۽ عربي جي تعليم حاصل ڪرڻ کان بعد سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي ۾ بطور معلم لاڳاپجي ويا.
## صحافت
ڪراچي ۾ مستقل رھائش اختيار ڪرڻ کان بعد پاڻ صحافت جي طرف ڀرپور توجھ ڏنائون ۽ *[[الوحيد اخبار|الوحيد]]* ۽ *[[الحزب اخبار|الحزب]]* سان لاڳاپيل رهيا. 1936ع ۾ سنڌ جي بمبئي کان عليحدگي جي وقت پاڻ *الوحيد* جو سنڌ آزاد نمبر شايع ڪيائون جيڪو سنڌ صوبي جي تاريخ ۽ ثقافت تي ھڪ دستاويز جي حيثيت رکي ٿو.پاڻ الوحيد اخبار جو ايڊيٽر ۽ توحيد جو مدير پڻ رھيو. مھراڻ رسالي جو معاون رھيو. پاڻ 1919 کان 1946 تائين الوحيد جي معرفت قوم ۽ وطن جي خدمت ڪندو رهيو

## سياست
دين محمد وفائي خلافت تحريڪ سان واڳيل رهيا. ھو سنڌ جي بمبئي کان عليحدگي جي تحريڪ ۽ تحريڪ پاڪستان جا بہ سرگرم ڪارڪن ھيا.پاڻ مولانا عبيدالله سنڌي جو فڪري ترجمان رھيو ۽ شاھ ولي الله جي فلسفي جي مطالعي م وقت گذاريائين

## تصنيفون
دين محمد وفائي 22 ڪتاب تحرير ڪيا جن ۾ ٽن جلدوں ۾ شايع ٿيندڙ *تذڪره مشاهير سنڌ* وڏي علمي شان رکي ٿو. ان کان علاوه سندن جون ٻيون تصنيفون ھي آھن:

* تاريخ محمد مصطفيٰ
* فاروق اعظم
* صديق اڪبر
* سيرت عثمان
* حيدرِ ڪرار
* خاتونِ جنت
* قرآني صداقت
* هندو ڌرم ۽ قرباني
* اظهار الڪرامت
* لطفِ لطيف
* شاه جي رسالي جو مطالعو
* مقصد زندگي
* راحت الروح تذڪره مخدوم نوح هالائي

مھراڻ رسالي جي ايڊيٽوريل بورڊ جو رڪن ھيو ۽ ھن پنھنجو مشھور ڪتاب لطف الطيف مھراڻ پبلشنگ هائوس مان شايع ڪرايو

## وفات
10 اپريل، 1950ع تي پاڪستان جو نامور عالم دين، صحافي ۽ خلافت تحريڪ جو ڪارڪن مولانا دين محمد وفائي سکر، پاڪستان ۾ وفات ڪري ويو.وفات وقت سندس عمر 60 سال ھئي..

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:صحافي
زمرو:ابلاغ عامه جا ماڻهو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سکر ضلعي جا ماڻھو
زمرو:1894ع جون پيدائشون
زمرو:1950ع جون وفاتون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:پاڪستاني صحافي
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:پاڪستاني نثر نگار
زمرو:1950ع جون فوتگيون
سيد سجاد علي شاھ

**سيد سجاد علي شاھ** (1933ع کان 2017ع تائين) پاڪستان جو تيرھون منصف اعظم 4 جون 1994ع کان 2 ڊسمبر 1997 تائين رھيو.

|-

## پڻ ڏسو
* منصف اعظم پاڪستان
* پاڪستان جي عدالت عظميٰ
* پاڪستاني شخصيتن جي فھرست

## حوالا

زمرو:1933ع جون پيدائشون
زمرو:2017ع جون وفاتون
زمرو:پاڪستان جا منصف اعظم
زمرو:پاڪستاني قاضي
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ڪراچي جا وڪيل
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
سيد شفقت حسين شاھ

نوابشاھ سنڌ جي نامورسياسي شخصيت **سيد شفقت حسين شاھ** سيد نذر شاھ جا فرزند ھيا.

حضرت خواجه ولي مودودي چشتي جي اولاد سادات ڪراني ڪوئٽه بلوچستان کان هجرت ڪري ڪافي تعداد ۾ سنڌ آيا. جن ۾ سيد شفقت حسين شاه جا وڏا به شامل ھيا.

سيد بهادر شاه ولد سيد فيض الله شاھ : سندن جو دور حيات تقريباً ً ( 1735ع) ھيو، سيد بهادر شاھ جا ٻه پٽ ھيا جن جا نالا سيد يعقوب شاھ پھريوم ۽ سيد نذرشاھ پھريوم ھيا، سيد شفقت حسين شاھ ولد سيد نذر شاھ ٻيون سيد نذر شاھ پھرين جي اولاد مان آهن سيد نظر شاھ پھرين جو دور حيات (1778ع) ھو.

سيد شفقت حسين شاھ (رھائش نواب شاھ) PS- 23 کان 28 فيبروري 1985ع کان 30 مئي 1988ع تائين سنڌ اسيمبلي جو ميمبر رهيو، يارھين قومي اسيمبلي 15 - 02 - 97ع کان 12 - 20 - 1999ع تائين رهيا، فيبروري 1997ع تي NA-160- نواب شاھ کان (PML-N) جي سيٽ تان 37951 کڻي ڪامياب ٿيا، PML(N) جي ٽڪيٽ تي آصف علي زرداري جي ڀيڻ PPP جي فريال ٽالپر کي هارائي ڪري ڪاميابي حاصل ڪيائون، سنڌ سيد ايسوسي ايشن جا لائف ٽائيم ممبر به هيا. 
ھي خاندان ٽن پيڙھين کان سنڌ جي سياست ۾ اهم مقام تي آهي.

## لاڳاپيل مضمون

* سيد خير شاھ- 1937ع تي ميمبر آف سنڌ ليجيسليٽو اسيمبلي
* سيد نظر شاھ- 1962ع تي ميمبر پراوينشل سنڌ اسيمبلي ويسٽ پاڪستان رهيا

## حوالا

زمرو:پاڪستاني سياستدان
سنڌي شخصيتون
غلام مصطفيٰ زرداري

**غلام مصطفيٰ زرداري** (،  پيدائش: 1 مارچ 1967ع سنڌ جو صوفي شاعر، بُزرگ ۽ حڪيم آهي. هي سنڌ جي هڪ مشهور صوفي درويش حافظ علي مراد مست جو پوٽو آهي. غلام مصطفيٰ زرداري ڇهه ڪتابن جو مصنف آهي.

## ننڍپڻ ۽ تعليم
غلام مصطفيٰ زرداري جو جنم، پهرين مارچ، 1967ع تي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري تعلقي جي هڪ ڳوٺ، غلام محمد ڀٽو ۾ ٿيو. هي سنڌ جي هڪ صوفي درويش حافظ علي مراد مست جو پوٽو آهي. هن قرآن جي ناظران تعليم پنهنجي ناني محمد دائود رحه کان حاصل ڪئي ۽ سندس ڳوٺ جي اسڪول ۾ سنڌي جا پنج درجا پڻ پاس ڪيائين. هن ديني تعليم خير محمد آريجا ۾ حاجي هدايت الله جي  مدرسي مان حاصل ڪئي. مدرسي جي تعليم کان پوءِ ٻيهر ڳوٺ اچي مينهن ۽ ٻڪرين جو ڌنار بڻجي پيو. هن اسڪول ٻُٽ سرائي مان مڊل جڏهن ته راڌڻ اسٽيشن هاءِاسڪول مان ميٽرڪ جو امتحان 1985ع ۾ پاس ڪيو. 1987ع ۾  گورنمينٽ ايليمينٽري ڪاليج دادو ۾ داخلا ورتائين جتان پرائمري اسڪول جي استاد جي تربيت ورتائين. غلام مصطفي زرداري انٽر ( پرائيويٽ) (بي.اي.) (ايم. اي.) ۽ (بي. ايڊ.) پڻ پاس ڪئي.

## شاعري ۽ پيشور زندگي

7 جون، 1987ع تي غلام مصطفيٰ زرداري کي پرائمري استاد جو آرڊر مليو، جيڪو ڪڪڙ شهر، خيرپور ناٿن شاه ۾ جوائن ڪيو. هن شاعري جي شروعات 1986ع کان ڪئي. ڪجهه عرصو مجاز ۾ هلڻ کان پوءِ حقيقت  ڏانهن لاڙو ڪيائون. 1980ع کان 1994ع تائين هي چوڏهن سالن جو عرصو ڳوٺ مٺو  جهتيال ۾ گذاريو.

## سندس ويچار
  **مون کي تعجب انهيء ڳالھ تي آهي ته جنهن صورت ۾ هن دنيا ۾ اچڻ وارا سڀ پيغمبر، درويش ۽ ڏاها انهيء ڳالھ تي متفق ٿي پنهنجي فڪر جي تبليغ ۽ تشريح ورجائيندا ويا آهن ته هيء دنيا هڪ عارضي طور رهڻ لاء مسافر خاني مثل آهي، بلڪه ڪن ڏاهن ته هن  دنيا کي قيد خاني سان پڻ تشبيھ ڏني آهي؛ **
  **ته پوء هتي اچڻ واري لاء خوشيون ڇو ڪيون ٿيون وڃن؟ ۽ ان جي والدين کي مبارڪون ڇو ڏنيون ٿيون وڃن؟ ۽   هتان ڇوٽڪارو حاصل ڪري وڃڻ واري لاء وري ڏک جو اظهار، روڄ راڙا ڪيا ٿا وڃن. هئڻ ته ايئن گھرجي ها ته اچڻ واري لاء همدردي طور ڏک جو اظهار ڪرڻ گھرجي ها ۽ وڃڻ يعني ڇوٽڪارو حاصل ڪرڻ واري لاء وري خوشيون ڪيون وڃن ها. پر هتي جا نظام ۽ دستور اُبتا آهن!  **
**(غلام مصطفيٰ زرداري)**

## ذاتي زندگي
غلام مصطفىٰ  زرداري کي پنج ڀائر ۽ پنج ڀينرون آهن، هن جي شادي  چنيسر خان جهتيال جي  نياڻي سان ٿيل آهي. 1987ع ۽ 1988ع دوران هن جي ڪٽنب ڳوٺ غلام محمد ڀٽو، ڏوڪري تعلقي، مان لڏي ڳوٺ سائو ڍورو، مورو تعلقو، ۾ رهائش اختيار ڪئي.  هن وقت غلام مصطفيٰ زرداري هڪ صوفي بزرگ ۽  بهترين حڪيم طور سڃاتا وڃن ٿا.

## حقيقت ڏانهن لاڙو
معتبر طالبن جي حساب سان سائين جمال الدين بادشاه جيڪو شهنشاه حافظ علي مراد جو وزير به ٿي رهيو ۽ دعا جو بادشاه پڻ سڏيو ويو ۽ پڇاڙي گهڙي تائين ساڻس گڏ رهيو ۽ رهندو ۔
خاص طرح سائين جمال الدين بادشاه ميهڙ واري جو جڏهن ڳوٺ,مٺو جهتيال ۾ رهڻ ٿيو تڏهن کان شهنشاه حافظ علي مراد جي عروج ۽ نزول ، جلال و جمال ڪشف و ڪرامات جون ڪچهريون ڇڙڻ شروع ٿيون جن مان سائين سرڪار جي اندر واري اک کلڻ شروع ڪيو جنهن مان اها پروڙ پين  ته مان ڇا آهيان  ؟ منهنجي وجود ۾ هي جيڪو ٻوليندڙ آهي سو ڪير آهي  ؟ هي دم ڇا آهي ؟ دم جو اچڻ ڪٿان آهي ۽ وڃڻ ڪيڏانهن آهي  ؟ مطلب سندن وجود مان ئي سوالن منهن ڪڍيو ۽ سندن اندر واري قاضي ئي کين انهن سوالن جا ڏنا ۔  تڏهن کان ئي قلب قراري ٿيو ۽ سندن مفتي کين منجهائن ئي مليو جيڪو سائين جمال الدين بادشاه جي ڪچهرين جو نتيجو هو۔ 

## ڪتاب
* سڀ ۾ پرين پاڻ
* وحدت منجھ وجود

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
حفيظ تيوڻو

*مشهور سگھڙ شاعر *'حفيظ تيوڻي** جو اصل نالو **لال بخش*'، ذات جو تيوڻو هو، ڳوٺ ڏاتي تيوڻي تعلقي وارهه [[لاڙڪاڻو ضلعو|ضلعي لاڙڪاڻي]] ۾ ڄائو. حفيظ تيوڻي جو جنم 1810ع ڌاري ٿيو. پاڻ بلڪل اڻ پڙهيل هو. جوانيءَ ۾ همت ڀريو شخص هو. سڄي عمر مينهون چاريائين. مينهن سان ايتري ته محبت هوندي هيس، جو انهن کي مومل، هير، سهڻي ۽ سسئي وغيره جي نالن سان سڏيندو هو.*

## ''شاعري''

*ماتا جي بيماري ٿيس. جنهن ۾ اکين کان نابينا ٿي پيو ۽ اهڙو حال وٺي شاهه گودڙيي تي وڃي رهيو ۽ دعائون گھرندو رهيو. هڪ روايت مطابق ارشاد ٿيس ته ”تنهنجي دعا قبول پيئي، هاڻي تون موٽي وڃ ۽ تون لالو فقير نه، پر حفيظ آهين.“ اتان ڳوٺ اچي شاهه گودڙيي جي ساراهه م شعر چيائين. سندس ڪلام، بيتن، ڪافين ۽ مثنوين وغيره تي مشتمل آهي. پاڻ هڪ وڏو سگھڙ شاعر هو. بيتن ۾ چيل مومل راڻي جو قصو منڍ کان پڇاڙيءَ تائين تمام منفرد ۽ نرالي رنگ ۾ جوڙيائين. حفيظ جو ڪلام ”لعلو حفيظ“ جي نالي سان مرزا قليچ بيگ ڇپرايو هو، جنهن ۾ مومل راڻي بابت شعر ڇپيل آهن. هن قصي بابت حامد علي خانائي لکيو هو ته: ”سموري قصي کي شاعر تفصيل سان نهايت سهڻي رنگ ۽ ڍنگ سان جوڙيو آهي، ان مان اصليت جي بوءِ پئي اچي ۽ منجهن مبالغو نظر ڪو نه ٿو اچي. سمورو الميه داستان، درد ۽ سوز سان ڀريل آهي، هن ۾ عورت، مرد جي محبت ۽ قرباني جو ذڪر آهي، نه صرف اهو پر ان مان سنڌي تهذيب ۽ تمدن، رسم و رواج ۽ مهمان نوازيءَ جهڙين خوبين جو پتو پوي ٿو.*
 
*اڳي سندس ’مومل راڻي‘ وارا بيت درسي ڪتابن ۾ به شامل هئا، پر هن وقت درسي ڪتاب تبديل ٿيا آهن. ڪلام ۾ ”حفيظ تيوڻو“ ۽ ”لالو“ تخلص طور ڪم آندو اٿس.*

## ''وفات''

*هڪ اندازي موجب 1890ع ۾ وفات ڪيائين.*

## ''حوالا''

زمرو:1810ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1890ع جون وفاتون
محمد سليمان ٻنوي

**''مولانا محمد سليمان** ولد محمد هارون ذات جو شورو هو. سندس اصل ڳوٺ دُکا پليجا لڳ قادر ڏنو شاهه هو. جتي مولانا صاحب سن 1840ع ۾ پيدا ٿيو. مولانا صاحب شروعاتي تعليم ديهه ٽڪي ۾ حافظ مولوي محمد يعقوب پليجي کان ورتي. ان بعد پنهنجي ڪٽنب سان گڏ اچي درياهه ڪناري ٻني شهر ۾ آباد ٿيو. جنهنڪري مولانا سليمان ٻنوي مشهور ٿيو. مولانا ٻنوي وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ سنڌ جي مشهور علمي ادبي درسگاهه ٺٽي ويو. اتي مخدوم مولانا عبدالرحيم وٽ تعليم ورتائين. پوءِ به سندس علم جي اڃ نه اُجھاڻي ته پاٽ (دادو ضلعي) ۾ ويو. ان وقت سندس عمر 22 سال هئي. اتي هن مولانا مخدوم حسن الله کان فارسي ۽ ٻيا ڪتاب پڙهيائين، پوءِ مخدوم صاحب کان موڪلائي مخدوم خير محمد جي مدرسي ۾ آيو. جتي مولانا ٻنوي پورا ست سال رهيو.*

== *خدمتون* ==

*مولانا ٻنوي ديندار، تقويٰ ۽ توڪل جو صاحب هو. هن پنهنجن مائٽن سان گڏجي ”مدرسة المظهر العلوم“ جو بنياد رکيو. جتي ٻه سال مدرسي جو ڪم وڏي اوج تي هلايائين. ديني فيصلا ڪرڻ ۽ ماڻهن کي مذهب سان محبت ڪرڻ ۽ سمجھائڻ لاءِ مولانا ٻنوي صاحب لاڙ پرڳڻي جي عالمن جي هڪ انجمن قائم ڪئي. جنهن جو نالو ”انجمن معلم الشرح“ رکيو ويو. ان انجمن جو مقصد هو ته اهڙا عالم چونڊيا وڃن، جيڪي باصلاحيت، ماهر ۽ محنتي هجن. مولانا ٻنويءَ سان گڏ تحريڪِ خلافت ۾ ڪيترن عالمن، شاگردن ۽ سماجي ڪارڪنن حصو ورتو، جن ۾ مولانا علي محمد مهيري، مولانا حاجي احمد ملاح، مولانا محمد صادق کڏي وارو ۽ ٻيا شامل هئا. مولانا ٻنوي تحريڪ ۽ تعليم کان سواءِ شاعري به ڪندو هو. سندس ڪيترا مولود ۽ مداحون اڄ به ماڻهن کي ياد آهن. پر افسوس جو سندس مواد ڇپيل نه آهي. مولوي صاحب پنهنجي باقي حياتيءَ جا ڏينهن پنهنجي ڪکن ۾ گذاريا.*

== *وفات* ==

*سندس وفات 8 اپريل 1941ع ۾ ٿي.*

== *حوالا'' ==

زمرو:1840ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1941ع جون وفاتون
جنگي ڏوهن تي ٻڌل مقدما

**جنگي ڏوهن** تي ٻڌل مقدما يا وار ڪرائيمس ٽرائلس (War Crimes Trials) ڪنهن به اهڙي قسم جي شخص يا گروهه تي مقدمو هلائڻ واري صورتحال کي چئجي ٿو، جنهن ۾ اهي فرد يا گروهه عالمي جنگي روايتن ۽ قانونن جي ڀڃڪڙيءَ ۾ مُلوث هُجي. ان سان گڏ هي ڪنهن به جنگ ۾ فاتح ڌُر کي حاصل ٿيل اهڙو حق آهي، جنهن ۾ اُها هارايل قوم سان لاڳاپيل مُک ماڻهن کي جنگ جو ذميوار ڄاڻائي کين سزاوار ڪندي آهي. هلندڙ دور ۾ ٻي عالمي لڙائيءَ کانپوءِ دُنيا ۾ ’نيورمبرگ ۽ ٽوڪيو ٽرائلز‘ ذريعي جرمنيءَ ۽ جاپاني اڳواڻن مٿان مُقدما قائم ڪرڻ ۽ سزائون ڏيڻ جي حوالي سان وڏي مشهوري ماڻي. اڳتي هلي بوزنيا ۾ سرب اڳرائي پسندن طرفان مسلمانن جي ڪيل قتلام جي مسئلي تي به خاص عدالتون جوڙي ان قسم جا مقدما هلايا ويا. اڄڪلهه اهڙا مُقدما قائم ڪندي ڏوهارين کي ”امن ۽ انسانيت جا ڏوهي“ به سڏيو ٿو وڃي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
حادثاتي جنگ

**حادثاتي جنگ** يا ايڪسيڊينٽل وار (Accidental War) جنگ جو هڪ قسم، جنهن ۾ ڪنهن به اڳواٽ ڪٿيل ڪارڻ جي بنا ڪنهن رٿابنديءَ جي ڪري، ٻن ڌُرين ۾ جنگ ٿي پوندي آهي. هن قسم جي جنگ ٿيڻ جا ٻه سبب ٿيندا آهن، پهريون: ڪڏهن ڪڏهن اهڙو ماحول پيدا ٿي پوندو آهي، جنهن منجهان ويڙهه جو خطرو محسوس ٿيڻ لڳندو آهي، جيتوڻيڪ بظاهر ڪنهن به ڌُر طرفان ويڙهه ڪرڻ جي نيت به نه هجي. پر اهڙي حالت دؤران جيڪڏهن ڪنهن هڪ ڌُر کان ٿوري به غلطي ٿئي ٿي ته جنگ شروع ٿي وڃي ٿي. ٻيو سبب آهي ته جهيڙيندڙ ڌريون هڪ ٻئي جي ڳالهه کي چڱيءَ ريت نه سمجهي سگهنديون آهن ۽غلط فهميءَ جي بنياد تي سندن وچ ۾ ويِڙهه ٿي پوندي آهي. گهڻي قدر ٻن سياسي ڌرين جا جهيڙا به غلط فهميءَ جي بنياد تي ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ ته هر ملڪ جي اڳواڻ يا حاڪم تي مخالف ڌُر جو خوف ڇانيل هجي ٿو ۽ انهيءَ خوف سبب اُهي هڪٻئي جي هر ڳالهه کي شڪ جي نگاهه سان ڏسن ٿا. تاريخ دانن ۽ سياسي محققن جو خيال آهي ته 1914ع (پهرين عالمي جنگ جو دور) ۾ اوچتو جيڪي خطرناڪ حالتون سامهون آيون، اهي سڀ حادثاتي جنگ جو سبب بڻيون. انهن اوچتو بگڙجندڙ حالتن کان اڳ ڪنهن کي به دنيا ۾ مهاڀاري لڙائيءَ جو اندازو نه هئو.

## حوالا

زمرو:سياست
آمريڪي گهرو ويڙهه

**آمريڪي گهرو ويڙهه** (American Civil War) يا آميرڪن سول وار 65 – 1861ع جي وچ واري عرصي دوران اُتر آمريڪا ۽ سندس ڏکڻ جي يارنهن باغي رياستن جي وچ ۾ جنگ کي آمريڪي گهرو لڙائي سڏيو وڃي ٿو. هن جنگ ۾ باغي رياستن، اُتر وارين رياستن ۽ سندن حاڪمن سان گڏ نه پئي رهڻ گهريو ۽ هنن پاڻ کي ”ڪنفيڊرل آمريڪي رياستن“ جو نالو ڏنو. 12 اپريل 1861ع تي شروع ٿيل هن جنگ ۾ ٻنهي طرفن کان اٽڪل چاليهه لک فوجين حصو ورتو ۽ 617000 ماڻهو مُئا. جن منجهان اُتر جا 395000 ۽ ڏکڻ جا 248000 ماڻهو مُئا. ان کانسواءِ 075000 زخمي به ٿيا. ان جنگ جي نتيجي ۾ آمريڪي يونين بچي ويئي ۽ آمريڪي آئين ۾ اهم تبديليون آيون. ان جنگ ۾ اُتر جي اڳواڻي ريپبليڪن پارٽيءَ جي آمريڪي صدر ابراهام لنڪن (65-1809) ڪئي ۽ ڏکڻ جي جنرل رابرٽ لي طرفان ٿي. 9 اپريل 1865ع تي ڏکڻ جي فوجن پاران هٿيار ڦٽا ڪرڻ سان لڙائيءَ جو خاتمو ٿيو.

## حوالا

زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست

زمرو:گڏيل رياستن جي سياست
زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جو سماج
حاڪميت جو طريقو

**حڪمراني**، **صاحبي** يا **حاڪميت جو طريقو** يا گورننس (governance) جيتوڻيڪ حڪومت يا سرڪار جي تصور سان ڳنڍيل آهي، ان هوندي به اهو سرڪاري اختيار هيٺ ڪنهن خاص قانوني نظام ڏانهن اشارو ڪري ٿو. حڪومت مان مطلب اهڙي سرگرمي آهي ،جيڪا با اختيار فرد/ جماعت طرفان آئيني ۽ قانوني تقاضائن مطابق سرانجام ڏني وڃي. جڏهن ته حڪمراني وڌيڪ وسيع لفظ آهي. اهو اصطلاح رياستي ڪار وهنوار ۾ حڪومتي ادارن طرفان ٿيندڙ فيصلن، عوامي اميدن جي پورائي ۽ حڪومتي ڪارڪردگيءَ سان لاڳاپيل ۽ سماج جو رسمي توڙي غير رسمي ڪاروهنوار هلائيندڙ مختلف عنصرن تي ٻڌل هوندو آهي. جيڪي رياست ۾ جٽاداري کي قائم رکڻ ۽ هاڪاري تبديليءَ/ترقيءَ لاءِ ماحول مهيا ڪن ٿا. بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هي اصطلاح ادارن جي جوڙجڪ ۽ سرڪاري نظام (regime) لاءِ گڏيل طور ڪتب ايندو آهي . اڄڪلهه جي استعمال مطابق، لفظ ’حڪمراني‘ سان گڏ عام ڪري صفت ”سٺي“ (good) جو واڌارو ڪيو ويندو آهي . اهو تصور جمهوريت جي پکيڙ، ادارتي جٽاءُ ۽ آزاد منڊيءَ سان جڙيل آهي. خاص طور عالمي بئنڪ ۽’آئي ايم ايف‘ جي اڀياس موجب، دنيا ۾ جيڪي به سرڪارو ڪرپشن، پنهنجن کي نوازڻ، آمريت ۽ ڪٽرپڻي جو شڪار آهن، سي حڪمرانيءَ جي بهتر ماڊل طور پيش نه ٿيون ڪري سگهجن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
زمرو:سياسي سائنس
زمرو:سياسي فلاسافي
زمرو:احتساب
زمرو:سياسي سائنس جون اصطلاحون
عالمي حڪمراني

**عالمي حڪمراني** يا گلوبل گورننس (Global Governance) پراڻي زماني کان مُختلف سلطنتن ۽ حڪمرانن جي دل ۾ دُنيا تي راڄ ڪرڻ جو خيال پيدا ٿيندو رهيو آهي. يونان جي حاڪم سڪندر يوناني کان وٺي رومي شهنشاهن، عراقي، ايراني بادشاهن ۽ عربن کان پوءِ يورپ جي ڪيترن حاڪمن ۽ حُڪومتن اهڙيون ڪوششون ڪيون آهن. جديد دور ۾ ”ٿڌي ويڙهه“ جي خاتمي کان پوءِ، جيئن ئي ”ڀونءِ واد“ (Globalism) جي نظريي زور ورتو، ته دُنيا ۾ ثقافتي ۽ ٽيڪنڪي طرح تمام گهڻيون ويجهڙائيون آيون آهن. سياسي اختيار جي جاءِ تي ”معاشي واڌ“ کي اهميت ملڻ لڳي ۽ دُنيا جا ماڻهو ملڪي ۽ علاقائي سطح کان مٿي ٿي سوچڻ لڳا آهن. اهڙي صورتحال ۾، هڪ اهڙي انتظامي ڍانچي جي ضرورت محسوس ٿيڻ لڳي آهي، جيڪو ”طاقت جي توازن“ واري پُراڻي اصول بدران، سياست کي انساني ضرورتن ۽ هڪٻئي سان هاڪاري لاڳاپن ذريعي ويجهو ڪري سگهي. ”عالمي حُڪمرانيءَ“ جي تصور هيٺ، رياستي ادارن سان گڏ ٻين عالمي ادارن جي سهڪار سان قانون جوڙي، پُرامن حُڪمراني کي ممڪن بڻائو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سياسي سائنس
زمرو:عالمگيريت
زمرو:عالمي حڪومت
زمرو:عالمي سياست
عالمي حُڪومت

**عالمي حُڪومت** يا ورلڊ گورنمينٽ (World Government) يا ڪا به اهڙي وڏ قومي (Suprantional) سنگت ، جنهن کي قانون سازي ۽ ڪم ڪار هلائڻ ۽ طاقت جي استعمال سوڌا حڪمراني يا صاحبي ڪرڻ جا سڀ اختيار هُجن، اها ’عالمي حُڪومت‘ سڏبي آهي. ان سنگت آڏو جُدا جُدا قومن جي خودمختياري ختم ڪري، قومن وچ ۾ پيدا ٿيل تڪرار ۽ اختلاف صلاح مصلحت ذريعي، هڪ مضبوط ”عالمي قانون“ تحت حل ڪيا ويندا آهن. ڪنهن به هڪ سنگت کي اهي سڀ اختيار ملڻ جو مقصد هوندو ته دُنيا جي مڙني قومن کي هٿيارن جي ڊوڙ مان ٻاهر ڪڍي عالمي امن ۽ ڀائيچاري کي وڌايو وڃي. هن نظريي جي وڪيلن مطابق ”عالمي حُڪومت“ جي جوڙجڪ ڪنهن مرڪزي سرشتي وانگر هوندي، جنهن کي امن امان جي بحاليءَ ۽ قانون جي حاڪميت واري ذميواري مليل هوندي، جڏهن ته روايتي رياستن جي ذميواري رڳو مڪاني سطح تي هڪ منتظم واري وڃي بيهندي. اهڙي ’خودمختياريءَ کان وانجهيل رياست‘ جي حيثيت عالمي حُڪومت جي رڳو هڪ ميمبر واري هوندي، جنهن کي محدود اختيار مليل هوندا. اِن پرياءَ يا خاڪي جو عام مقصد بين اقوامي لاڳاپن مان تڪرارن جو خاتمو ۽ ڇڙواڳي، انڌ ڌنڌ ۽ وڳوڙ کان پاڪ ماحول فراهم ڪرڻ آهي. ائين ڪرڻ سان ”گڏيل سلامتي“ ۽ ”طاقت جو توازن“ وارن نقصانڪار بُنيادن تي بيٺل عالمي امن جو قبلو ٺيل ڪرڻ جو موقعو ملي سگهي ٿو. ”عالمي حڪومت“ جي حاصلات ٻن طريقن سان ٿيڻ جوڳي آهي. ڪا عالمي قوت سڄي دُنيا کي فتح ڪري ان تي پنهنجي حاڪميت قائم ڪري يا دُنيا جون قومون هڪٻئي سان رضامنديءَ ۽ پاڻ ۾ سهڪار سان عالمي سطح جو سرشتو جوڙي وٺن. دُنيا جي تاريخ ۾ جهاتي پائيندي، رومي سلطنت ۽ گڏيل قومن تحت هلندڙ عالمي سرشتن تي نظر رکندي، هن نظريي جا حامي چون ٿا ته هاڻوڪي رياستي نظام کي ختم ڪري ۽ اڪيلي قوم جي اختيارين کي گهٽائي، عالمي سطح تي نه رڳو جنگ پسند سوچن جو خاتمو آندو وڃي، پر مستقبل جي دُنيا لاءِ اهڙو ڍانچو تيار ڪيو وڃي، جنهن ۾ معاشي سُک، سماجي انصاف ۽ ماحولياتي توازن کي اوليت مليل هجي.

## حوالا

زمرو:دنيا
زمرو:حڪومت
زمرو:عالمي قانون
زمرو:سياسي خيال
زمرو:سياسي سائنس
وارسا معاهدو

**وارسا معاهدو** يا **وارسا پئڪٽ**  ھڪ فوجي معاھدي جو نالو ھيو. هن دفاعي معاهدي تي سوويت يونين ۽ اوڀر يورپ جي ڪميونسٽ ملڪن 14 مئي 1955ع تي صحيون ڪيون، ان معاهدي جو بنيادي مقصد اولهه جرمنيءَ طرفان نيٽو ۾ شموليت ۽ اولهه يورپ جي دفاعي اداري ناٽو NATO جي ڪنهن به امڪاني اڳرائيءَ کي منهن ڏيڻ هو. هن ٺاهه تحت ميمبر ملڪن روس، پولينڊ، البانيه، بلغاريه، چيڪوسلواڪيا ( چيڪ , سلواڪيا)، رومانيا ۽ هنگريءَ پنهنجون سڀ فوجون هڪ ئي ڪمان تحت رکڻ تي سهمتي ظاهر ڪئي. هن معاهدي جي فوجي حوالي کان وڌيڪ هڪ سياسي اتحاد طور وڏي اهميت هُئي، ڇاڪاڻ جو معاهدي جا ميمبرمُلڪ فوجي لحاظ کان ته اڳ ئي روس جي اثر هيٺ هئا، پر ان کان پوءِ اُهي سياسي طور به سوويت يونين جي ڪنٽرول هيٺ اچي ويا. 1956ع ۾ هنگريءَ هن اتحاد مان نڪرڻ جو اعلان ڪيو، پر سوويت يونين طاقت جي زور تي اهڙي خواهش کي فوجي ڪارروائيءَ جي ذريعي چٿيندي مخالفن کي پيغام ڏنو ته اُهو سوشلسٽ اتحاد کي ختم ڪرڻ جي هر ڪوشش کي سختيءَ سان دٻائي ختم ڪري ڇڏيندو. 1968ع ۾ ڏنل ”برزنيف جي نظريي“ ان تصور کي وڌيڪ هٿي ڏني. هن اتحاد ۾ سوويت يونين کي فيصلائتي برتري حاصل هُئي، اتحادين جو ڪردار فقط سندس طرفان ڪيل فيصلن کي قبولڻ واري حد تائين محدود هو. جولائي 1991ع ۾ ”سرد جنگ“ جي خاتمي کان پوءِ ان معاهدي کي باقاعدا ٽوڙڻ جو اعلان ڪيو ويو. هيءُ معاهدو جيئن ته پولينڊ جي گاديءَ جي هنڌ وارسا ۾ ٿيو، تنهن ڪري انهيءَ شهر جي حوالي سان مشهور ٿيو.

## حوالا

زمرو:وارسا معاهدو
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سامراجيت
زمرو:سياست
زمرو:عالمي لاڳاپا
زمرو:تنظيمون
زمرو:بين الاقوامي تنظيمون
چاڪو جنگيون

**چاڪو جنگيون** (Chaco Wars) ڏکڻ آمريڪي ملڪن بوليويا ۽ پيراگوئي جي وچ تي موجود هن ويران پر تيل سان ٽُٻ ٿيل چاڪو نالي تڪراري ٻيلي تي، ٻنهي ملڪن وچ ۾ 35-1932ع تائين ڪيتريون ئي جنگيون وڙهيون ويون. 1935ع ۾ ان ٻيلي تان لڳل جنگ کانپوءِ ان جو 000، 30 چورس ڪلو ميٽر علائقو بوليويا ۽ 000، 70 ڪلوميٽر حصو پيراگوئي کي ڏنو ويو. اِن جنگ ۾ بوليويا جا 50 هزار ۽ پيراگوئي جا 35 هزار جوان ماريا ويا. انهن لڙائين کي ڏکڻ آمريڪا جون 20 صديءَ ۾ سڀ کان وڌيڪ رتو ڇاڻ واريون جنگيون چيو وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:جنگ
زمرو:سياست
زمرو:بولیویا
زمرو:پيراگوئي
زمرو:قومي واقعا
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جي تاريخ
سِسٽم ٿيوري

**سِسٽم ٿيوري** (System Theory) يا جنرل سِسٽم جي نظريي مطابق دنيا ۾ موجود هر سرشتي ۾ ڪي نه ڪي هڪجهڙايون ۽ ڳانڍاپا موجودآهن. ٻين لفظن ۾ چئجي ته ڪو به سرشتو پنهنجي اندر موجود مختلف ايڪن يا حصن جي وچ ۾ رابطي ۽ اتحاد جو هڪ ذريعو آهي. جديد دور ۾ بين الاقوامي تعلقات جي علم جو اڀياس "سِرشتي جي ڇيد" واري تصور هيٺ بيٺل آهي. هن نظريي جا وڪيل چون ٿا ته بين الاقوامي تعلقات جو سائنسي طرز جو اڀياس لاڳاپيل مواد کي رڳو ترتيبي انداز ۾ سمجهڻ يعني ڪنهن به سياسي سرشتي جي مختلف پرتن جي عمل جو جائزو ان عمل ۾ حصيدار مختلف ايڪن جي ڪارڪردگيءَ مان ئي ڪري سگهجي ٿو. ان جو مثال ڏيندي هن فڪري رويي جي ماهرن جو خيال آهي ته بين الاقوامي تعلقات جي اندر به هڪ سرشتو موجود آهي، جيڪو رياست يا قوم جي روپ ۾ هڪ ايڪي يا حصي طور سرگرمي ڪندي پاڻ کي "وڏي ڪُل" يعني بين الاقوامي ماحول سان مستقل طور ڳنڍي ٿو. ان ڪري چئي سگهجي ٿو ته ڪو به سرشتو پنهنجو جُدا وجود هوندي به ڪنهن نه ڪنهن وڏي ۽ عظيم سرشتي جي ماتحت (Sub System) آهي. هاڻوڪي بين الاقوامي نظام اصل ۾ يورپي رياستي سرشتي مان نِسريو آهي. جيتوڻيڪ ان کان پهرين به رياستون موجود هُيون، پر اهي ملڪي سرحدن جي اندر قيد هيون ۽ ڪنهن عالمي سرشتي جو وجود پڌرو نه هئو. "سِسٽم ٿيوري" کي سمجهڻ لاءِ هيٺين نُڪتن کي بنيادي اهميت حاصل آهي.
* عالمي سطح تي مڃتا رکندڙ ڌرين جي موجودگي، جيڪي ڪن ضابطن هيٺ هڪ۔ٻئي سان لاڳاپا رکنديون هُجن.
* هڪ موثر ضابطو جنهن کي سمجهڻ لاءِ مختلف رياستن جي رويي ۽ لهه۔وچڙ جي انداز کي پرکيو وڃي.
* بين الاقوامي لاڳاپن جي اڀياس لاءِ خاص قسم جي طريقن/لاڙن (Methods /Approaches) جو استعمال.

هن نظريي کي 1955ع ۾ نامياري آمريڪي عالم مِڪڪليلئنڊ ('McClelland) اڳيان آندو، پر اصل مڃتا آمريڪا جي ئي جڳ مشهور سماجي سائنسدان مارٽن ڪَپلان کي مليل آهي. ان جو چوڻ هو ته سياست کي سائنسي بنيادن تي سمجهڻ لاءِ ضروري آهي ته ان کي "سِسٽم ٿيئري" جي ڏنل طريقن يا سرشتن جي پسمنظر ۾ ڏٺو وڃي.

## حوالا

زمرو:سسٽم ٿيوري
زمرو:رسمي سائنس
زمرو:سسٽم سائنس
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:علم معاشرت جي ذيلي شعبن جون اندروني شاخون
ويڳاڻپ

سماجيات ۾ ويڳاڻپ پنھنجي پاڻ کان, ٻين کان يا سماج کان اڻڄاڻيت يا ڪٽجي وڃڻ جو هڪ احساس آهي.  

ويڳاڻپ جو تصور ڪيترن ئي نظرياتي ماهرن پاران مٽ مٽ نمونن سان سڌاري ٻُڌايو ويو آهي ۽ ڪيترن ئي هلندڙ وقتي بحثن سان ويجھڙائي رکي ٿو. پنھنجي نفسياتي حالت کي بيان ڪرڻ لاءِ يا وري سَماجي ڳانڍاپي جي شڪل ۾ ان کي ڪتب آڻي سگھجي ٿو. ويڳاڻپ جي ڪجھ عام قسمن ۾ شامل آهن: ويچارو محسوس ڪرڻ/محسوس ڪرڻ ته ڪنھن جو لکيو ٻاهرين عنصرن طرفان طئه ڪيو ويو آهي. 

بي معنيٰ/زندگيءَ ۾ مقصد جي احساس جو ڏُڪار يا عملن ۾ معنيٰ جو ڏُڪار. 

غير معمولي/گڏيل سماجي ڪنوينشن لاء عزم جو ڏُڪار

ثقافتي تڪرار/سماج ۾ قائم ڪيل قدرن کان هٽيل احساس

سماجي اڪيلائي: اڪيلائي محسوس ڪرڻ يا سماجي لاڳاپن ۾ خارج ٿيل محسوس ڪرڻ.  

✓ويڳاڻپ جو تصور ڪارل مارڪس سان تمام گھڻو مشھور آهي، جنهن اڻويھين صديءَ جي وچ ڌاري مزدورن جي انھن جي پورهئي جي پيداوار کان دوريءَ کي بيان ڪرڻ لاءِ هن تصور کي (Theory of Alienation) جي اصطلاح طور ڪتب آندو. مارڪس جو خيال هو ته انھيءَ سڀني حالتن جو ذميوار سرمائيداري سرشتو آهي, جنھن مزدورن کي هڪ ڪموڊٽي يا وکر ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. ۽ ان کي نفعي جي تقاضائن جي تابع ڪري، مزدورن کي غير انساني بڻائي ڇڏيو آهي. ڪارل مارڪس موجب ويڳاڻپ هڪ سماجياتي تصور آهي, جيڪو بيان ڪري ٿو ته ڪيئن سرمائيدار سماج ۾ مزدور پنھنجي محنت جي پيداوار ۽ انساني فطرت کان ڌار ٿي وڃن ٿا. مارڪس جو خيال هو ته ويڳاڻپ مزدورن جي ورهاڱي ۽ سماجي طبقن جي وجود جو نتيجو آهي. هن جو خيال هو ته مزدور پنھنجي انساني فطرت کان بيزار هئا ڇاڪاڻ ته انھن کي اهڙي طريقي سان ڪم ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو هو جيڪو انھن کي پنھنجي جان تي ڪنٽرول ڪرڻ جي صلاحيت کان انڪاري هيو.
## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
قومي رياست

**قومي رياست** (Nation state) ان رياست کي چئبو آهي جنهن ۾ عوام جي اُمنگن جي مطابق فيصلا ڪيا ويندا آهن  ۽ حڪومتون پڻ عوام جي خواهش جي مُطابق بڻجنديون آهن.
قومي رياست (Qoumi riyaasat) يا نيشن اسٽيٽ (Nation State) هڪ بااختيار ۽ خودمختيار سياسي ايڪو آهي، جنهن کي رياستي ۽ جاگرافيائي وجود هجي، ان کي ’قومي رياست‘ سڏيو ويندو آهي . قوم کي رڳو ثقافتي يا نسلي وجود هوندو آهي، پر ’قومي رياست‘ مطابق ڪو به خاص علائقو ٻنهي، يعني جاگرافيائي ۽ سياسي (توڙي ثقافتي ) لحاظ کان بااختيار ۽ فيصلن ڪرڻ ۾ آزاد آهي. جديد قومي رياست جو بنياد ٽن اصولن آجپي (Sovereignty)، علاقائي ڳانڍاپو (Territorial Integrity) ۽ قانوني برابري (Legal Equality) تي بيٺل آهي. ’آجپي‘ ذريعي ڪنهن به رياست جا قانون جوڙيندڙ ادارا ۽ حڪومت قانون/پاليسيون جوڙڻ ۽ انهن کي لاڳو ڪرائڻ ۾ آزاد هوندا آهن ، مٿن ڪنهن به قسم جو ٻاهريون دٻاءُ نه هوندو آهي . ’علائقائي ڳانڍاپي‘ مطابق ڪنهن به ٻاهرين قوت کي اها اجازت نه هوندي، ته اها ڪنهن به قومي رياست جي علائقي تي طاقت جي زور تي قبضو ڪري ڇڏي . منجهانئن ڪن رياستن ۾ ڪا اڻبڻت هجڻ جي صورت ۾ سڀ معاملا سفارتڪاريءَ ۽ مذاڪرات ذريعي حل ڪيا ويندا. جڏهن ته’قانوني برابريءَ‘ ذريعي دنيا جي ننڍين توڙي وڏين قومن جي حيثيت هڪ جيتري هوندي ۽ عالمي برادريءَ ۾ سندن حقن کي علائقي ، آباديءَ، فوجي سگهه ، معاشي وڏائيءَ ۽ ذريعن وغيره جي بنياد تي طئي نه ڪيو ويندو . ’قومي رياست‘ جي ابتدا ’ويسٽفيليائي معاهدي‘ (1648ع) سان ٿئي ٿي ، جڏهن يورپ جي حاڪمن هڪٻئي جي رياستي سرحدن جو قيام عمل ۾ آند ۽ رياستي معاملن ۾ پوپ يا رومي بادشاهن جي مداخلت کي رد ڪري ڇڏيو . ان کان سواءِ يورپي حاڪمن اهو به طئي ڪيو ته مستقبل ۾ سڀ اختيار رياست ۽ ان جي حاڪمن کي حاصل هوندا ۽ اهي قومي وسيلن ۽ آباديءَ کي ملڪي مفادن موجب استعمال ڪري سگهندا . ان تسلسل ۾ ’قومپرستيءَ‘ جو جذبو جوان ٿيو ۽ ان رياستي سرشتي کي قومي مفادن سان اڃا وڌيڪ سلهاڙي ڇڏيو.

## حوالا

زمرو:رياست
زمرو:سماج
زمرو:سياست
زمرو:سياسيات اصطلاح
زمرو:سياسي سائنس جون اصطلاحون
زمرو:قوم
زمرو:قوم پرستي
قومي رياستي سرشتو

**قومي رياستي سرشتو** (Qoumi Riyaasati Sirishto) يا نيشن اسٽيٽ سسٽم (Nation State System) اصل ۾ سياسي زندگيءَ جو سرشتو يا نمونو آهي، جنهن ۾ قومون الڳ الڳ آزاد ۽ خودمختيار رياستن جي شڪل ۽ مڪمل اختيار رکندي ، مختلف رخن ۽ درجن ۾ هڪٻئي سان وهنوار ۽ واسطي ۾ اينديون آهن . اهي واسطا تعميري ۽ سهڪاري هجڻ سان گڏ تڪراري ۽ ويڙهاند ڀريل به ٿي سگهن ٿا . جيتوڻيڪ عام طرح ’ويسٽفيليائي معاهدي‘ ( 1648ع ) کي هن سرشتي جو بنياد سمجهيو وڃي ٿو . جيتوڻيڪ ان کان اڳ به دنيا ۾ رياستي سرشتو موجود هو ، پر اهو خودمختيار ۽ آزاد هئڻ بدران وڏين سلطنتن ، بادشاهتن ۽ مذهبي پيشوائن جو ڳيجهو رهندو آيو . بعد ۾ نمائنده حڪومتن جي قيام ، انقلابن جي آمد ، آبادي ءَ ۾ واڌ ، بين الاقوامي قانون ۽ سفارڪاريءَ جي اوسر ، رياستن وچ ۾ وڌندڙ معاشي واسطيدارين ، تڪرارن جي امن ڀريي حل ، مختلف نظرين جي آمد “ فوجي علم ۽ هنر ۾ ٿيل ترقيءَ ۽ اولهه جي ملڪن کان ٻاهر جنم وٺندڙ آزاد رياستن جي ڪري ’قومي رياستي سرشتي‘ ۾ نوان لاڙا آيا . پر هن سرشتي مٿان سڀ کان وڌيڪ اثر ’قوم پرستيءَ‘ جي وڌندڙ نظريي وڌا ، جنهنڪري عام ماڻهوءَ جي رياستي معاملن ۾ دلچسپي وڌي ۽ کين نظرانداز ڪندي رياستي معاملا هلائڻ ڏاڍو ڏکيو ڪم ٿي ويو . ان نظريي جي واڌ سبب وڏيون سلطنتون ڊٺيون ۽ قومي آزاديءَ جي تحريڪن ۾ اڀار آيو . نئين دور ۾ گڏيل قومن جون 193 رڪن رياستون ’قومي رياستي سرشتي‘ هيٺ ڪاروهنوار هلائي رهيون آهن.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
قرضي رياست

**قرضي ملڪ**، **قرضي قوم** يا **قرضي رياست** يا ڊيٽر نيشن (Debtor nation) مان مراد هڪ اهڙو ملڪ آهي، جنهن جا پرڏيهي ناڻي جا ذخيرا ان رقم کان گهٽ هجن، جيڪا قرض جي صورت ۾ ٻين ملڪن کان حاصل ڪئي هجيس. اهڙي ملڪ جو واپار عدم توازن ۽ معيشيت اڻ جٽادداري جو شڪار هوندي آهي ۽ ملڪي وهنوار هلائڻ لاءِ سدائين ٻين ملڪن آڏو ڪستو جهليو بيٺو هوندو آهي. جڏهن سندس پرڏيهي ناڻي جا ذخيرا صفا گهٽجي ويندا آهن، ته کيس ڏيوالو ڪڍڻو پوندو آهي. ميڪسيڪو جي رياست ان صورتحال مان گذري چڪي آهي، تنهنڪري معاشي طرح ڪنهن به ڏيوالي پذير رياست جي تشبيهه ساڻس ڪئي ويندي آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
تمنا ڀاٽيا

**تمنا ڀاٽيا** (پيدائش 21 ڊسمبر 1989) هڪ ڀارتي اداڪارا آهي جيڪا خاص طور تي تيلگو, تامل ۽ ھندي فلمون ۾ ڪم ڪري ٿي. هن 89 فلمن ۾ ڪم ڪيو آهي ۽ هوءَ ڏکڻ ڀارتي سينيما جي سڀ کان وڌيڪ معاوضو وٺندڙ اداڪارائن مان هڪ آهي. هن کي ڪيترائي ايوارڊ مليا آهن، جن ۾ ٽي سنتوشم فلم ايوارڊ، ٻه ڏکڻ ڀارتي انٽرنيشنل مووي ايوارڊ ۽ ڪلائيماني ايوارڊ شامل آهن.

## ابتدائي زندگي
تمنا ڀاٽيا 21 ڊسمبر 1989 تي بمبئي (هاڻي ممبئي)، ڀارت ۾ پيدا ٿي. سندس والدين سنتوش ۽ رجني ڀاٽيا آهن. هن جو وڏو ڀاءُ آنند ڀاٽيا آهي. هوءَ سنڌي هندو نسل مان آهي ۽ ممبئي جي مانيڪجي ڪوپر ايجوڪيشن ٽرسٽ اسڪول ۾ پڙهي. 13 سالن جي عمر ۾ هن اداڪاري سکڻ شروع ڪئي ۽ هڪ سال لاءِ پرٿوي ٿيٽر ۾ شامل ٿي، جتي هن اسٽيج پرفارمنس ۾ حصو ورتو.

## ڪيريئر
تمنا ڀاٽيا 2005 ۾ هندي فلم *چاند سا روشن چهرو* سان اداڪاري شروع ڪئي. ساڳئي سال هن تلگو فلم *سري* ۾ ڪم ڪيو. 2006 ۾ هن پنهنجي پهرين تمل فلم *ڪيڊي* ۾ اداڪاري ڪئي. 2007 ۾ هن *هيپي ڊيز* (تلگو) ۽ *ڪلوري* (تمل) ۾ ڪم ڪيو. ماڻهن ٻنهي فلمن ۾ ڪاليج جي شاگرد طور هن جو ڪردار پسند ڪيو، ۽ اهي فلمون تمام گهڻو پئسو ڪمايون. انهن ڪردارن کيس تلگو ۽ تمل سينيما ۾ هڪ مکيہ اداڪارا بڻايو.
هن ڪيترين ئي اهم تلگو فلمن ۾ ڪم ڪيو، مثال طور، *هيپي ڊيز* (2007)، *ڪونچم اشٽم ڪونچم ڪشٽم* (2009)، *100% لو* (2011)، *اوساراويلي* (2011)، *راچا* (2012)، *تڙڪا* (2013)، *باهوبلي: دي بگننگ* (2015)، *بينگال ٽائيگر* (2015)، *اوپيري* (2016)، *باهوبلي 2: دي ڪنڪلوزن* (2017)، *ايف 2: فن ۽ فرسٽريشن* (2019)، *سائي را نارسمها ريڊي* (2019) ۽ *ايف 3: فن ۽ فرسٽريشن* (2022). سندس اهم تمل فلمون آهن، مثال طور، *ڪلوري* (2007)، *ايان* (2009)، *پائيا* (2010)، *سروٿائي* (2011)، *ويرم* (2014)، *ڌرما درائي* (2016)، *ديوي* (2016)، *اسڪيچ* (2018)، *جيلر* (2023) ۽ *ارنمنائي 4* (2024). هن ٽي وي سيريز ۾ پڻ ڪم ڪيو، مثال طور، *11 هور* (2021)، *نومبر اسٽوري* (2021)، *جي ڪرڊا* (2023)، *آخري سچ* (2023) ۽ *ڊو يو وانا پارٽنر* (2025).

## فلموگرافي

## ايوارڊ

## ٻيا ڪم
تمنا ڀاٽيا اداڪاري کان علاوه مختلف شعبن ۾ پڻ ڪم ڪيو آهي. 2010 جي شروعات ۾، هن ٽي وي اشتهارن لاءِ ماڊلنگ ڪئي، جن ۾ فانٽا ۽ چندريڪا آيورويڊڪ صابڻ شامل آهن. مارچ 2015 ۾، هن زي تلگو جي نمائندگي ڪئي ۽ پنهنجو زيور برانڊ، وائيٽ ۽ گولڊ، لانچ ڪيو. جنوري 2016 ۾، هن بيٽي بچائو بيٽي پڙهائو مهم جي حمايت ڪئي. هن 2018 ۽ 2023 ۾ انڊين پريميئر ليگ جي افتتاحي تقريبن ۾ پرفارم ڪيو.
تمنا ڀاٽيا لوڪ ڪوٽينهو سان گڏ *بيڪ ٽو دي روٽس* نالي ڪتاب لکيو، جيڪو آگسٽ 2021 ۾ پينگوئن رينڊم هائوس انڊيا پاران شايع ٿيو. سيپٽمبر 2022 ۾، هوءَ شوگر ڪاسميٽڪس ۾ ايڪوٽي پارٽنر طور شامل ٿي. 2023 ۾، هن جنوري ۾ آءِ آءِ ايف ايل فنانس، جولاءِ ۾ وي ايل سي سي، ۽ آڪٽوبر ۾ شيسيدو جي پهرين ڀارتي سفير بڻي. جنوري 2024 ۾، هن سيليڪور گيجٽس لميٽيڊ جي ايئربڊز ۽ سمارٽ واچز کي فروغ ڏنو، ۽ مارچ 2024 ۾، هن راسنا، سافٽ ڊرنڪ ڪنسنٽريٽ، جي نمائندگي ڪئي. مئي 2025 ۾، کيس ڪرناٽڪ صابڻ ۽ ڊيٽرجنٽس لميٽيڊ جي برانڊ سفير طور مقرر ڪيو ويو، جيڪو مائيسور سينڊل صابڻ جي ٻن سالن جي مدت لاءِ نمائندگي ڪري ٿي.

## نوٽس


## حوالا

## ٻاهريون لنڪس

* 
* 
* 
* 

زمرو:1989ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيئريون شخصيتون
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تامل سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:تيلگو سئنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
ايڪون

**ايڪون** (Akon) هڪ آمريڪي گانا ڳائيندڙ آهي. ايڪون سال 2004ع ۾ مشهور ٿيو جڏنهن ته هن وقت تائين سندس هر گاني کي انتهائي مقبوليت حاصل ٿيندي آهي. هن جو اصل نالو الايون ٿايام آهي ۽ هي سينيگال ۾ هڪ مسلمان گهر۾ ڄميو. 15 سال جي عمر ۾ هي آمريڪا آيو ته پنهنجو پهريون گانو رڪارڊ ڪرايائين.
thumb|250px|کاٻو|ايڪون گانو ڳائيند

## مشهور گانا
* *Smack that*
* *Sorry, Blame it on me*
* *Locked' up*
* *Lonely*ARASH - I'm So Lonely Broken Angel (Official Video) - YouTube * [https://soundcloud.com/user75431054/sets/im-so-lonely-broken-angle I'm So Lonely Broken Angel] [https://soundcloud.com/fahimsaeedofficial/im-so-lonely-broken-angel-official-instrumental-cover-by-fahim im-so-lonely-broken-angel-official-instrumental-cover-by-fahim]*
* *Ghetto*
* "Don't Matter

ARASH - I'm So Lonely Broken Angel (Official Video) - YouTube

## خارجي ڳنڍڻا

* 
* 
* 
,,,,,,
* آفيشل ويب سائيٽ
* ايڪون سائونڊ ڪلائوڊ تي
* آل ميوزڪ
* I'm So lonely Broken Angel

## حوالا

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:راڳي
زمرو:گڏيل رياستون
زمرو:1973ع جون پيدائشون
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
اخلاقي گهڻائي

**اخلاقي گهڻائي** (اڪثريت) يا مارل ميجارٽي (Moral Majority) اصل ۾ هي آمريڪا جو دٻاءُ پيدا ڪندڙ هڪ گروهه (Pressure Group) آهي، جنهن جو بُنياد 1959ع ۾ پيو. ان گروهه جو مقصد هُئو، ته آمريڪا جي جن علائقن ۾ ڪنهن قانون ٺاهيندڙ اداري يا سپريم ڪورٽ اهڙا معيار قائم ڪيا آهن، جيڪي آمريڪا جي گهڻائي (اڪثريتي) رهواسين جي خيالن سان ٺهڪندڙ نه آهن، ته اُنهن کي سڄي آمريڪا مان ختم ڪرايو وڃي. انهيءَ سلسلي تحت آمريڪي چونڊن ۾، اخلاقي طور پراڻ پسند سياستدانن جي چونڊ مهم جي پٺڀرائي ڪرڻ هو. 1970ع جي ڏهاڪي جي پڇاڙي ۾، هيءَ تنظيم آمريڪي سياسي سرشتي ۾ ٻن تبديلين جو اُهڃاڻ بڻي. هڪ ته عيسائي بنياد پرستن ذريعي آمريڪا ۾ مذهبي گروهن جي مداخلت ۾ تيزي، آئي ۽ ٻيو ته ٽيليوزن ۽ ريڊيو ذريعي اهڙن مذهبي پرچارڪن جي مشهوريءَ ۾ واڌارو ٿيو جن ميڊيا کي مذهب سان گڏ سياسي سنيهي يا پرچار لاءِ پڻ ڪتب آندو. ان گروهه جو سرواڻ ”جيري فالوبل“ هو، جڏهن ته هن تحريڪ جي بنياد وجهڻ لاءِ تحرڪ وٺندڙن ۾ پال ويرچ، رچرڊ ويگري ۽ هاورڊ فلپس شامل هئا.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سماج
سنڌي کاڌا

سنڌي کاڌن ۾ سرنهن جو ساڳ پلي ۽ بهه تمام گهڻو پسند ڪيا وڃن ٿا، انهن سان گڏوگڏ ٻيا به کوڙسارا کاڌا استعمال ٿين ٿا جنهن ۾ دال چانور، مڇي، برياني، ٻڪري جي گوشت جي ڪڙھائي، ماھي گوشت جي ڀاڄي، صبزي ۽ داليو به استعمال ٿين ٿا،

**Sai bhaji** ()
** سنڌي بریاني** مشہور آھي سنڌي جا ماڻھون سنڌي بریاني وڏي شوق سان کائيندا آھن۔ ان جي لاوہ دالیون پھراٹا اچار ڏھي وغیرہ بھی استعمال کندا آھن۔
تصغیر|sindhi 
buryani

## ଗ୍ୟାଲେରୀ

File:Chicken Tikka.jpg|A variety of dishes cooked by Barbecue
Image:Pakistani Food Beef Kabobs.jpg|Seekh kebab (minced meat on skewers), a famous Pakistani food specialty
File:Punjabi Chapati.jpg|thumb|Chapati (bread) with a piece of chicken meat
Image:Peshawari Roti, Pakistan.jpg|thumb|Sindhi naans freshly made in the tandoor (open oven)
File:Sindhi Biryani.JPG|thumb|Sindhi biryani
File:Bowl of Gulab Jamun.JPG|thumb|Gulab jamun


**Herbs **

 
**Spices**

 
**Fruit, Vegetable and Pulses**

 
**Nuts**

 
**Other**

= حوالہ جات =

https//Sindhi-food.com
 

 
= حوالہ جات =