open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فاسق

thumb|فسق ڪندڙ

**فاسق**:

فاسق لفظ قرآن ۾ بار بار استعمال ٿيو آھي. مولانا ابوالاعلي مودودي تفھيم القرآن ۾ لکي ٿو تہ فاسق لفظ جي معني نافرمان ،  اطاعت  جي حد کان نڪري ويندڙ آھي.  وڌيڪ لکي ٿو تہ  قران جي سورة البقرہ ۾ آيت 27 ۾ ٽن قسمن جي ماڻهن جو ذڪر آھي: الله جي عھد کي مضبوطي سان ٻڌڻ کانپوءِ ٽوڙي ڇڏيندا آهن؛ الله جنھن کي جوڙڻ جو حڪم ڏنو آھي ان کي ڪٽيندا آھن؛ ۽ زمين ۾ فساد برپا ڪندا آھن. مولانا جو خيال آهي تہ آيت ۾ آھي ٽئي جملا فسق ۽ فاسق جو تعارف آھن.  مولانا ابوالاعلي مودودي لکي ٿو تہ، " خدا ۽ بندي جي تعلق ۽ انسان جي انسان سان تعلق کي ڪٽڻ يا بگاڙڻ جو لازمي نتيجو فساد آھي ۽ جيڪو ان فساد کي برپا ڪندو اھو فاسق آھي"

## حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي اصطلاح
ترخان گهراڻو

{|class" wikitable"
|-

!گادي جو هنڌ !! ٺٽو
بکر

|-

!ٻوليون !! فارسي
عربي
سنڌي

The **Tarkhan dynasty** (Urdu: سلسله ترخان‎), or **Turkhan dynasty**, was established by Turkic Tarkhan and ruled Sindh, Pakistan from 1554 to 1591 AD. General Mirza Isa Beg founded the Tarkhan dynasty in Sindh after the death of Shah Husayn Arghun of the Arghun dynasty. Mughal emperor Akbar annexed Sindh after defeating the last Tarkhan ruler.

## حوالا

زمرو:بلوچستان جي تاريخ
زمرو:پنجاب جي تاريخ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
شيطان

thumb|upright=1.4|عرب مؤرخ طبري جي ڪتاب تاريخ طبري ۾ ڏنل تمثيلي خاڪو جنھن ۾ شيطان کي آدم آڏو سجدي کان انڪار ڪندي ڏيکاريل آهي

*:شيطان*': Satan:
ابراھيمي مذھبن ۾ ڏيکاريل ھڪ وجود جيڪو ماڻهن کي گناھ طرف ترغيب ڏئي گمراھ ڪندو آھي .

## اسلام ۾ شيطان جو تصور

### شيطان ۽ ھم معنيَ لفظ
مولانا مودودي تفھيم القرآن ۾ لکي ٿو تہ شيطان عربي زبان جو لفظ آھي جيڪو قرآن ۾ انسانن ۽ جنن لاء استعمال ٿيو آھي . ھي لفظ سرڪشي ڪندڙ، متمرد: نافرمان ۽ شوريده سر: جنوني لاءِ استعمال ٿيندو آهي.فاسق لفظ جي معني به ساڳي آهي يعني نافرمان يا اطاعت جي حد کان نڪري وہندڙ. **ابليس** لفظ جي معني آهي "انتھائي مايوس"..

### شيطان ھڪ جن
مسلمانن جو خيال آهي ته شيطان  ان جن جو نالو آهي جنھن الله جي حڪم جي نافرماني ڪري آدم ۽ انجي اولاد جي لاءِ مطيع ٿيڻ کان انڪار ڪيو تفھيم القرآن ۾ لکيل آهي تہ ھن  الله کان قيامت تائين مھلت ورتي تہ کيس انساني نسل کي گمراه ٿيڻ جو موقعو ملي جيڪا کيس ڏني وئي. ابليس ۽ شيطان ان ساڳي جن جا ٻہ نالا آھن . مولانا مودودي ملائڪن وانگر شيطان يا ابليس مجرد قوت سان گڏوگڏ انسان وانگر تشخص رکندڙ وجود آھي پر ان جي باوجود ھي فرشتو نہ ھيو.  مولانا مودودي وڌيڪ لکي ٿو تہ خود قرآن مان اھو ثابت آهي تہ اھو جنن جي مخلوق مان ھيو جيڪي فرشتن کان ھڪ الڳ مخلوق آھي.

## عيسائيت ۾ شيطان جو تصور

## يھوديت ۾ شيطان جو تصور

## ٻين مذھبن ۾ شيطان جو تصور

## جديد سائنسي علم ۽  شيطان جو تصور

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
عبدالله محسود گروپ

عبدالله محسود، وزيرستان جو ھڪ جھادي تنظيم جو گروپ جيڪو ڪمانڊر عبدالله محسود قائم ڪيو ھو جيڪو پاڪستان ۽ بين الاقوامي برادري طرفان دھشتگرد گروپ قرار ڏنل ھو.گروپ عبدالله محسود جي مارجي وڃڻ کانپوءِ به اثر  ٿي ويو ۽ ان جا اڪثر جنگجو بيت الله محسودجي گروپ ۾ شامل ٿي ويا. 2009 ۾ ھن گروپ جي قيادت قاري زين الدين سنڀالي جنھن بيت الله محسود کي آمريڪي ايجنٽ قرار ڏنو ۽ پاڪ فوج جي بيت الله محسود خلاف ڪاررواين ۾ مدد جو اعلان ڪيو پر ساڳئي سال پنھنجي ئي گروپ جي ساٿي جي ان تي قاتلاڻي حملي ۾ مارجي ويو.ان حملي جي ذميواري بيت الله محسود قبول ڪئي.
صبر

**صبر** (patience) مصيب، تڪليف، ڏکيون حالتون، ڏکن ۽ صدمن ۾ برداشت جي صلاحيت کي عام طور تي صبر چيو ويندو آهي. صبر جو فلسفو مذھبن ۾ ڏاڍو مقبول رھيو آھي.

## اسلام

تفھيم القرآن مطابق صبر جي لفظي معني روڪڻ يا ٻڌڻ آهي ۽ ان جو مطلب ارادي جي اھا مضبوطي، عزم ۽ پختگي آهي. مولانا مودودي لکي ٿو تہ: صبر جو مطلب "نفساني خواهشن تي ضابطو آھي جنھن سان ڪو ماڻھو نفساني ترغيبن ۽ ٻاھرين مشڪلات جي مقابلي ۾ پنھنجي قلب ۽ ضمير جي پسنديده رستي تي لڳاتار ھلندو رھي". تفھيم القرآن مطابق خدا جو قرآن مجيد صبر لاءِ حڪم جو مطلب اھو آھي تہ بندو پنھنجي اندر اھا اخلاقي صفت پيدا اصول ڪري.

## عيسائيت
## يھوديت
## ھندوازم
## ٻڌ ازم
## سک ازم
## پارسي
## يوناني
## ٻيا نظريہ

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:اصطلاح قرآن
نارٿمبر لينڊ

geograph.org.uk - 1230205.jpg

**ایلنڊیل، نارٿمبرلینڊ**  برطانیہ  جو ھڪ ڳوٺ ۽ سل پارش .

## حوالا
يانگ پو ضلعو

يانگ پو ضلعو:**Yangpu District** :چين جي شنگھائي ميونسپالٽي جي 19 ضلعن مان ھڪ ضلعي جو نالو يانگ پو آھي  . ھي ضلعو شنگھائي ڊائون ٽائون جي اڪر-اوڀر واري حصي ۾ واقع آهي .ان جي اوڀر ۽ ڏکڻ طرف  ھوئانگ پو ندي٬  اولھ ۾ ھانگ ڪو ضلعو ۽ اتر ۾ بائوشن ضلعو واقع آهي.

## حوالا

## حوالا
ٺل

**ٺل شھر** (اُچار: ٺُل ) پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جي هڪ تعلقي جو صدر مقام آهي.ھي شھر  27.72414 ليٽيٽيوڊ  68.22671 لانگيٽيوڊ تي واقع آهي.  ھي شھر چانورن جي ڪارخانن جو مرڪز آھي . ھن شھر ۾ ھڪ سرڪاري ڊگري ڪاليج ميرپور ٻرڙو واري روڊ تي واقع آهي.ھن شھر کي سرڪاري طور تي ڏھن وارڊن تي جوڙيل ميونسپل ڪاميٽي جي حيثيت مليل آھي.

## حوالا

## حوالا
بني اسرائيل

[thumb|250px|Map of the twelve tribes of Israel (before the move of Dan to the north), based on the [Book of Joshua#Division of the land .28chapters 13.E2.80.9321.29|Book of Joshua]]
**بني اسرائيل** (Israelites؛ ؛ Bnei Yisra'el) قديم ڪنعان جي علائقي ۾ رھندڙ سامي قبيلو ھو. تفھيم القرآن  مطابق "اسرائيل" لفظ جي معني عبدالله يا خدا جو بندو آھي ۽ اھو پيغامبر يعقوب عليہ السلام جو خدا طرفان ڏنل  لقب ھو ۽ سن پيغمبر جي نسل کي بني اسرائيل چيو ويندو آهي. يھودين جو بہ ساڳيو خيال آهي تہ بني اسرائيل پيغمبر يعقوب جي اولاد کي چوندا آهن. انھن جي صحيفن مطابق ابراھام (ابراھيم) ۽ ان جي زال سارہ کي آئزڪ (Isaac) پٽ ڄائو آهي جنھن کي مسلمان اسحاق سڏين ٿا. ان آئزڪ کي پنھنجي زال ريبيڪا (Rebecca) مان جيڪب (Jacob) نالي پٽ ڄائو جنھن کي مسلمان يعقوب سڏيندا آهن. ان جيڪب کي پنھنجي ٻن زالن ليئہ (Leah) ۽ ريچل (Rachel) مان ٻارھن پٽ ڄاوا جن مان ٻارھن قبيلا ٿيا جن کي مسلمان بني اسرائيل ۽ يھودي اسرائيلي سڏيندا آھن.

## حوالا

زمرو:تاريخ
منيلا

**منیلا** (فلپائني: Maynila)، سرڪاري طور تي منيلا جو شهر (فلپائني: Lungsod ng Maynila)، فلپائن جو گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ ٻيو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. لوزون ٻيٽ تي منيلا جي نار جي اڀرندي ڪناري تي واقع آهي، اهو هڪ انتهائي گنجان آبادی واری شهر جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي. سال 2019ع تائين، اهو دنيا جو سڀ کان وڌيڪ گنجان آباد شهر ھو. اهو ملڪ جو پهريون چارٽرڊ شهر آھی ۽ 31 جولاءِ، 1901ع تي فلپائن ڪميشن ايڪٽ نمبر 183 پاران اهڙي طرح نامزد ڪيو ويو هو. اهو جمهوري ايڪٽ نمبر 409 جي پاس ٿيڻ سان خودمختيار بڻجي ويو. منيلا کي دنيا جي عالمي شهرن جي اصل سيٽ جو حصو سمجهيو وڃي ٿو ڇاڪاڻ ته ان جا تجارتي نيٽ ورڪ پهريون هئا جيڪي پئسفڪ سمنڊ جي پار پکڙيل هئا ۽ گيلون واپار ذريعي ايشيا کي اسپيني آمريڪا سان ڳنڍيندا هئا. جڏهن اهو مڪمل ڪيو ويو، اهو پهريون ڀيرو هو ته سيارو جي چوڌاري واپاري رستن جو هڪ اڻڄاتل سلسلو قائم ڪيو ويو.

## حوالا

زمرو:منيلا
زمرو:وڏا شهر
زمرو:فلپائن
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:فلپائن جا شهر
زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون
قمبر

**قمبر** انگريزي ٻولي(Qamber) سنڌ جو تاريخي شهر آهي جيڪو قمبر شھدادڪوٽ ضلعي ۽ قمبر سب ڊويزن جو صدر مقام يا ھيڊ ڪوارٽر آهي.هن کي قمبر علي خان به لکيو ويندو آهي.
## تاريخ

ايم ايڇ پنهور جي تحقيق مطابق ھن شھر جو بنياد ڪلھوڙن جي دور ۾ پيو. ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو:
”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز،  خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ آبادي واري جايون
ڏوڪري

ڏوڪري شھر پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي جي تعلقي ڏوڪريءَ جو صدر مقام جيڪو موئن جي دڙي جي ڀرسان ست ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آھي. 

ھن شھر ۾ لاڙڪاڻو ڪيڊٽ ڪاليج ۽ ٽنڊو آدم زرعي يونيورسٽي جي شھيد ذوالفقار علي ڀٽو زرعي ڪاليج، چانورن جو ريسرچ انسٽيٽيوٽ ۽ عام تعليم لاءِ ڊگري ڪاليج واقع آھي. ھن شھر جي ڀرسان موئن جو دڙو ايئرپورٽ پڻ واقع آھي. سنڌو درياهه جي ڀر ۾ واقع ھي شھر زراعت جو مرڪز آھي ۽ کيس لب درياء به چوندا آهن. 

ھي شھر سمنڊ جي سطح کان 36 ميٽر مٿي آهي ۽ ان جي جاگرافيائي بيھڪ 27° 22' 29" N 68° 05' 50" E آھي. ھن شھر جي ڀرسان بکوديرو ڳوٺ ۾ سنڌ جي ھاري تحريڪ جو باني ليڊر ۽ سنڌ جو محب وطن ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي پيدا ٿيو. سنڌ جي مشهور دانشور ڪامريڊ سوڀو گيانچنداڻي به ھن شھر لڳ پيدا ٿيو جنھن کي رابندر ناٿ ٽئگور "دا مين فرام موئن جو دارو" سڏيندو هو.
## حوالا

زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو
زمرو:سنڌ ۾ آبادي واري جايون
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
وارھ

**وارھه** (Warah) قمبر شھداد ڪوٽ ضلعي جو ھڪ شھر آھي جيڪو تعلقي وارھه جو صدر مقام آھي. ھن جي نالي تي ھڪ ننڍو ڪئنال پڻ آهي جيڪو سکر بيراج کان ھن شھر طرف وھندڙ آھي ۽ ھن شھر کان اڳتي تعلقي خيرپور ناٿن شاه ۾ ان جي پڇڙ وھي ٿي. ھي شھر ضلعي جو پسمانده شھر آھي، جتي مختلف ذاتين جا ماڻهو رهن ٿا، جن ۾ چانڊيا، کاوڙ، مغيري ۽ ٻيون ذاتيون شامل آھن. شھر ۾ انتظامي ۽ عدالتي ادارہ ڪم ڪن پيا. مڪاني نظام ۾ تعلقا ميونسپل ايڊمنسٽريشن موجود آهي. سال 1901ع کان وٺي اڄ تائين وارهه، تعلقي جو صدر مقام آهي. ايراضيءَ جي لحاظ کان ”اتر ۾ °27 ڊگهائي ڦاڪ ۽ اوڀر ۾ '67°51 ڊگهائي ڦاڪ ۾ آهي.“

## نالو

وارهه شهر کان ڏکڻ ۾ هڪ وڏو مقام ميان حاجي سليمان قريشيءَ جي نالي سان واريءَ جي دڙن تي اڄ به قائم آهي. مقام جي لڳ پراڻو ڳوٺ فيض محمد سوڍر وسندڙ ڳوٺ آهي. حاجي سليمان جي مقام جي اوڀر طرف رستي جي اوڀارئين پاسي تي هڪ ڀت ڏياري ويئي هئي ته جيئن ماڻهن کي اچ وڃ ۾ سولائي ٿئي. ان ڀت لاءِ چون ٿا ته اِها مرزا قليچ کڻائي هئي. هن وقت ڀت جو نانءُ نشان ڪونه آهي. هيءَ شاهي سڙڪ هوندي هئي، جيڪا وارهه کان گاجي کهاوڙ ويندي هئي. هاڻي ان سڙڪ کي پڪوڪري روڊ ٻَڌو ويو آهي. جيڪو وارهه- گاجي کهاوڙ روڊ مشهور آهي. هتان جيڪي رستا يا چارا ٺاهيا ويا، تن کي ”واري رهه“ جي نالن سان سڏيو ويو هوندو. جنهن وقت گذرڻ تي ’واري رهه‘ مان ڦِري ’وارهه‘ جي صورت اختيار ڪري ورتي هوندي. اهڙيءَ ريت ‘وارهه‘ تي وارهه نالو پيو ٿو ڀانئجي. واري رَهه جي معنيٰ آهي؛ واريءَ جا رَهه يعني واريءَ مان ٺاهيل رستا، راهون، چارا ۽ پيچرا وغيره. تحقيق جي بناءَ تي چئي ٿو سگهجي ته ’وارهه‘ جو لفظ  ”واريءَ“ تان ٺهيو آهي. هِتي واريءَ جون وڏيون ڊٻون ۽ ڀٽون هونديون هيون. اڄ به واريءَ جا ڪجهه دڙا ۽ ڊٻون ان دور جي ياد ڏيارين ٿيون. ڇو ته درياهه جي هڪ شاخ هِتان وهندي هئي، اها شاخ هٽڻ کان پوءِ واريءَ جون ڀٽون ئي رهجي ويون، جنهنڪري وارهه جو بنياد پيو ٿو ڀانئجي. دين محمد ڪلهوڙو پنهنجي تصنيف: ”قنبر- شهدادڪوٽ ضلعو (تاريخ جي وهڪري ۾)“ ۾ وارهه جي بنياد بابت لکي ٿو ته: ”لفظ ”وارهه“ جو اصل بنياد ”واري“ آهي. واريءَ جو هجڻ پاڻيءَ جي موجودگيءَ ڏانهن اشارو آهي. هتان درياء جو ڦاٽ وهندو هو ۽ آبادي وغيره انهيءَ تي ٿيندي هئي. درياء جي انهيءَ وهڪري سُڪڻ کان پوءِ اتي واري جا دڙا ۽ ڊِٻون رهجي ويون ۽ هيءُ واريءَ وارو شهر اڳتي هلي ”وارهه“ بڻجي ويو.“

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:پاڪستان جون گُنجان آباديون
نڪولائي گيورگيئيوچ مخائلووسڪي

نڪولائي گيورگيئيوچ مخائلووسڪي**Nikolai Georgievich Mikhailovsky** (Russian: Никола́й Гео́ргиевич Михайло́вский, ) ھڪ روسي ليکڪ، مضمون نگار، انجينيئر ريل واري رستي کي تعمير ڪندڙ ھيو. عام طور تي ھن کي گرين-مخائلووسڪي سڏيندا آهن.

thumb|left|Garin-Mikhailovsky square
فريچياروسا

thumb|left| 2014 ۾ ٺاھيل فريچياروسا 1000 جي ريل ڪار

**فريچياروسا**:**Frecciarossa 1000**: جنھن کي
*ETR 1000*'  به سڏيو ويندو آهي.اھا اٽليءَ جي سرڪاري ريلوي ھلائيندڙ اداري ٽرينيٽيليا(Trenitalia )  جي تيز رفتار ٽرين آهي. اھا ملٽي نيشنل ڪمپنين جي گڏيل ڪارپوريشن بمبارڊيئر۽ اٽليءَ جي ريلوي ڪمپنياينسالڊوبيڊا (ھاڻي نالو: ھٽاچي ريل اٽلي  جي گڏيل وينچر ذريعي تيار ڪئي آهي. ان جي ڊزائين ۽ پيداوار ٻنھي ڪمپنين ۾ ورھايل ھئي ھن ٽرين جو ڊزائين 2008 ۾ تيار ڪيو ويو جنھن تي گھڻو ڪم  گروپو برٽون ڪيو. ٽرينيٽيليا 2010 ۾ اي.ٽي.آر.1000 يا فرينچاروسا ٽرين جي 50 يونٽن جو آرڊر ڏنو. تيز رفتاريءَ جي ڪري ان کي ڏاڍي پذيرائي ملي 

## حوالا
مائونٽ بيشٽور

مائونٽ بيشٽور:**Mount Beshtor** (, also Беш-Тёр) سڪيم جبل جي قطار ۾ ھڪ چوٽيءَ جو نالو آهي جنهن جي اوچائي 4,299 ميٽر آھي ۽ اھا ازبڪستان جي صوبي تاشقند ۾ ڪرغزستان سان ملندڙ ڏاکڻي سرحد لڳ  واقع آهي. 

## حوالو
پولي پيڊئٽز

**پوليپيڊئٽز**: ڏيڏر جي جنس جو ھڪ قسم آھي.اھو رھيڪوفورائيڊاء (Rhacophoridae) فيملي سان تعلق رکندڙ ھي جنس
ڏيڏرن جي پئلي ٽراپڪ (Paleotropic) شاخ سان تعلق رکن ٿا. ھن جنس جا ميمبر مجموعي طور تي چابڪي ڏيڏر  **whipping frogs**سڏبا آھن ھن قسم جا ڏيڏر اوڀر ايشيا، ڏکڻ ايشيا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ ملندا آهن.رھيڪوفورس جي ڀيٽ ۾ پولي پيڊئٽز جي سڃاڻپ ڏاڊو مشڪل ڪم آهي.

## حوالا
ڳڙهي خيرو

*'ڳڙهي خيرو* پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي جيڪب آباد جو هڪ  شهر ۽ تعلقي جو صدر مقام آهي. روڊ رستي ھي شھر جيڪب آباد ، شھدادڪوٽ ۽ استاد محمد سان ڳنڍيل آھي . شھر جي آبادي سنڌي ۽ بلوچ ذاتين وارن ماڻھن تي مشتمل آهي جن ۾ جمالي، بليدي ، ، لغاري ڪثرت ۾ آھن . ھتي ڪافي ھندو خاندان بہ رھن پيا . ھي ھڪ ننڍو ۽ معاشي طور تي پوئتي پيل شھر آھي جتي بنيادي سھولتن جو ڏاڍو فقدان آھي. شھر جي جاگرافيائي بيھڪ ڊگري اتر طرف 28° 4' 0" 
67° 59' 0 ڊگري اوڀر طرف آھي.ھتان جي آبهوا اونھاري ۾ انتھائي گرم 48 سينٽي گريڊ کان بہ وڌيڪ ھوندي آھي ۽ سياري ۾ سرد ۽ خشڪ .2015 جي بلدياتي اليڪشن ۾ پيپلز پارٽي شھر جي ستن مان ڇھ وارڊن تي چونڊ کٽي  سياسي طور تي ھن شھر جي سنڌ اسيمبلي واري تڪ تي مير شاھنواز جمالي جي شاھلياڻي خاندان جا فرد چونڊجندا رھيا آھن جن ۾ سندس پٽ مير غلام محمد شاھلياڻي ۽ مير گوھر شاھلياڻي ۽ پوٽي مس سائره شاھلياڻي شامل آهن.

## نالو
ڳڙھي ڳڙھ مان نڪتل آهي. ڳڙھ جي معنيَ ڪوٽ يا قلعو آھي. ڳڙھي جي معنيَ ننڍڙو ڪوٽ آھي. خيرو اصل ۾ ذات جو جمالي ھيو. نالي جي معنيَ آهي خيري جمالي وارو ڪوٽ. بورڊ آف روينيو سنڌ جي 1880 وارن ديھن جي نقشن ۾ ھن شھر کي ڳڙھي خيرو جمالي جي نالي سان ظاھر ڪيو ويو ھو.

## تعميري ورثو

ڳڙهي خيرو، ضلعو جيڪب آباد جو هڪ قديم واپاري مرڪز رهيو آهي، جيڪو خاص طور تي هندو واپاري برادري جي اقتصادي سرگرمين سبب سڃاتو ويندو هو۔ شهر جي تعميري سڃاڻپ گهڻي ڀاڱي انهن واپارين جي رهائشي ۽ تجارتي عمارتن سان جڙيل هئي، جيڪي وسيع، هوادار ۽ آرائشي نموني سان تعمير ڪرايل هونديون هيون۔
اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙي ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ دهليءَ مان “استو” برادري جي مسترين جي لڏپلاڻ کان پوءِ شهر ۾ تعميراتي سرگرمين ۾ نمايان اضافو ٿيو۔ هن برادري عمارتن جي بناوت ۽ آرڪيٽيڪچر ۾ نوان اسلوب متعارف ڪرايا، جيڪي ان کان اڳ مقامي تعميراتي روايتن ۾ شامل نه هئا۔ گهٽ اجرت ۽ فني مهارت سبب مقامي مالدار برادري وڏي پيماني تي حويليون، اوطاقون، محل نما گهر ۽ ٻيون عمارتون تعمير ڪرايون۔ شڪارپور جي سنڌ ورڪيز مستري پڻ انهن تعميراتي منصوبن ۾ حصو وٺندا هئا۔
ويهين صديءَ جي شروعاتي ڏهاڪن ۾ شهر تعميري لحاظ کان نمايان ترقي ڏٺي، پر وقت سان گڏ واپارڪاري ۽ شهري ڍانچي ۾ تبديليءَ سبب ان دور جون گهڻيون عمارتون ختم ٿي ويون۔ موجوده وقت ۾ به ڪي تاريخي عمارتون باقي آهن، جن ۾ ديوان قيمت راءِ جو اوطاق، سيٺ جرو مائي جي ٽي ماڙ حويلي، ديوان ڪيرت راءِ جي عمارت، شاهي بازار ۾ ٻه ماڙ رهائشي گهر ۽ پراڻو پوسٽ آفيس شامل آهن۔ اهي عمارتون شهر جي تاريخي ۽ ثقافتي اهميت جي شاهدي ڏين ٿيون۔

## آدمشماري
ڳڙهي خيرو تعلقي جي آدمشماري 1 مارچ 1998 ۾ 117,207 ھئي جيڪا 15 مارچ 2017 جي آدمشماري ۾ وڌي  158,360 ٿي وئي جنھن مان شھر جي ٽائون ڪميٽي جي آدمشماري 12,632 آهي باقي145,728  ٻھراڙيءَ۾ رھندڙ آھي.

## شھر ۾ آيل ٻوڏون

آگسٽ 2010ع جي ٻوڏن دوران شهر جو وڏو حصو پاڻي هيٺ اچي ويو، جنهن سبب بنيادي ڍانچي، زرعي فصلن ۽ رهائشي علائقن کي سخت نقصان پهتو۔ ان هنگامي صورتحال ۾ مقامي رضاڪارن جي هڪ گروهه شهر ۾ رهندي امدادي ڪاررواين ۾ حصو ورتو، لاشن جي تدفين جو بندوبست ڪيو ۽ خالي گهرن جي نگراني ڪئي۔ انهن رضاڪارن کي مقامي سطح تي “ڳڙهي خيرو جا هيرو” سڏيو وڃي ٿو۔
شهر ۾ صوفي نهال فقير جو آستانو پڻ موجود آهي، جتي زائرين لاءِ لنگر جو انتظام ڪيو ويندو آهي۔ 2010ع جي ٻوڏن دوران، جڏهن گهڻا رهواسي محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿي ويا هئا، تڏهن به صوفي نهال فقير شهر ۾ رهي بي گهر ماڻهن ۽ امدادي عملي جي خدمت جاري رکي۔

## حوالا
ڍوڪ موچيان

ڌوڪ موچيان:
اسلام آباد جي وفاقي گاديءَ واري علائقي جو شھر.  ان جي جاگرافيائي بيهڪ  33° 28' 30N 73° 21' 40E آهي جيڪو 565  ميٽرن جي الٽيٽوڊ تي آھي.metres (1856 feet).

## حوالا

زمرو:اسلام آباد جي وفاقي گاديءَ واري علائقي جون يونين ڪائونسلون
دھشتگردي

thumb|اسلام آباد جي ميريئٽ هوٽل تي بم ڌماڪو. پاڪستان ۾ 35000 کان وڌيڪَ ماڻهو دھشتگرد حملن ۾ اجل جو شڪار ٿي چڪا آهن

**دھشتگردي**: ٽيررزم: Terrorism: ڪنھن بہ ماڻھو، اداري يا حڪومت وغيره جي عمل يا پاليسي تي اثرانداز ٿيڻ لاءِ بيقصور شھرين کي تشدد جو نشانو بڻائڻ يا نشاني بڻائڻ لاءِ ڌمڪي ڏيڻ کي دھشتگردي چيو ويندو آهي. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق ماڻھن  ۾ ڊپ جو  عام ماحول يا  عام احساس پيدا ڪرڻ لاءِ منظم طريقي سان تشدد جو ھڪ اھڙو عمل  جنھن جو محرڪ سياسي مقصد جي حاصلات ھجي ان کي دھشتگردي چئبو آهي .تاريخ ۾ دھشتگردي جو سھارو وٺندڙن ۾ اھڙيون سياسي تنظيمون بہ شامل رھيون آھن جيڪي  کاٻي ڌُر واريون، ساڄي ڌر واريون، قومپرست، مذھبي ء انقلابي سڏبيون ھيون. ان کان علاوه رياستي ادارا: فوج؛ پوليس؛ ۽ انٽيليجنس ايجنسيون, بہ اھڙين ڪارواين ۾ شامل رھيا آھن .  تاريخ  ۾ خيال آھي ته  دھشتگردي جي ابتدا رومي شھنشاھن کان ٿي. تبرس (14 کان 37 عيسوي) ۽ ڪالي گولا (37 کان 41 عيسوي) ٻہ اھڙا بادشاھ ھيا جيڪي پنھنجي خلاف ڪا ڳالھ  ٻڌڻ پسند نہ ڪندا ھئا. مخالفن جون ملڪيتون ضبط ڪندا ھئا۽ ٻئي ڀيري مخالفت تي ماڻھن کي مارائي ڇڏيندا هئا. فرانس ۾ 1793 ۾ سياسي انتقام جو سلسلو شروع ٿيو جيڪو پنج سال جاري رهيو. 1894 ۾فرانس جو صدر سادي ڪارنوٽ، 1897 ۾ آسٽريا جي شھزادي ايلزبيٿ، 1899 ۾ اسپين جو وزيراعظم ڪارنوواس، 1901 ۾ آمريڪي صدرميڪنلي دھشتگردن جي گولين جو کاڄ ٿي ويا.مخالفن کي دٻائڻ لاء جرمني جي ھٽلر، اٽليءَ جي مسوليني ۽ سوويت يونين جي اسٽالن بہ دھشتگردي جو سھارو ورتو. فلسطين  ۾ تسلط قائم رکڻ لاءِ اسرائيلدھشتگردي جو سھارو ورتو. برطانوي حڪمراني جو نادرن آئرلينڊ ۾ خاتمو آڻڻ لاءِ ريپبلڪن آئرش آرمي دھشتگردي  جي شروعات ڪئي. سريلنڪا 
جي اترين علائقن ۾ پنھنجو تسلط  قائم رکڻ لاءِ تامل ايلام دھشتگردي جي شروعات ڪئي. پاڪستان ۽ افغانستان ۾ آمريڪي سرپرستي ۾ قائم ڪيل نامنھاد جھادي تنظيمن دھشتگردي جو آغاز ڪري ھزارين ماڻھن کي دھشتگردي جو کاڄ بڻايو. 1860 ۾ آمريڪا  جي اڇي چمڙيء وارن ماڻھن    ٽرپل ڪي KKK نالي تنظيم يا  ڪو ڪلس ڪلان (Ku Klus Klan) ٺاھي جنھن اتان جي ڪاري رنگ جي ماڻھن کي دھشتگردي جو نشانو بڻايو ۽ اھا تنظيم اقليتي ماڻهن جي خلاف ھئي  ۽ گورن ۾ ان کي پذيرائي ھئي.جرمني ۾ بادمنحاف تنظيم، جاپان جي تنظيم ريڊ آرمي، اٽليءَ جي تنظيم ريڊ برگيڊ ۽ ٻيون تنظيمون: پيوريٽو جي  فالن،  پيرو جي شاننگ پاٿ، ۽ فرانس جي ڊائريڪٽ ايڪشن   دھشتگرد تنظيمون سمجھيون وينديون آهن ۽ انھن جون دنيا جي مختلف حصن ۾ ماتحت شاخون پڻ آهن. ھڪ تنظيم جو نالو مافيا آهي جيڪا 1600 ۾ اٽليءَ ۾ قائم ٿي ۽ ان وقت اٽلي اسپين جي حڪمرانيءَ ۾ ھيو ۽ 1800 ۾ ان تنظيم کي پوري دنيا ۾ وڌايو ويو . ان تنظيم ۾ گينگ کي فيملي چيو ويندو آهي.  چوڻ ۾ اچي ٿو تہ آمريڪا ۾ ھن وقت بہ ان جا 6000 ميمبر موجود آھن ۽ اھا تنظيم ھر سال 50 ارب ڊالرن جو فنڊ گڏ ڪندي آھي جيڪو جسم فروشي، منشيات ، ڌاڙن ء قتل جي وارداتن ذريعي حاصل ٿيندو آھي. اسرائيل به موساد نالي تنظيم ٺاھي دھشتگردي شروع ڪئي جيڪا پوء ملڪ جي انٽيليجنس ايجنسي بڻجي وئي.

thumb|
يونائٽيڊ ايئرلائينز جي فلائيٽ نمبر 175نيويارڪ جي  ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ٽاور سان ٽڪرجڻ سان لڳندڙ باھ

## حوالا

زمرو:دهشتگردي
زمرو:ويڙھہ بلحاظ قسم
زمرو:ڏوھ
منشيات

**منشيات**: نشي آور شيون:نارڪوٽڪ ڊرگس: (Narcotic drugs): سائيڪوٽراپڪ سبسٽنس: 
(Psychotropic substance):  اھڙين شين جو نالو آھي جيڪي نشو پيدا ڪندڙ يا نشي آور ھونديون آھن. نشي ۽ انسان جو تعلق تمام قديم آھي . اڄوڪي دؤر ۾ جيڪي شيون غيرقانوني  منشيات ۾ شامل آهن انھن مان ڪيترين ئي شين جو نفعي ڪمائڻ لاء رياستي سرپرستي ۾ واپار ڪيو ويندو ھو. اڄ جي دؤر ۾ ھيروئن ھڪ خطرناڪ منشيات آھي جنھن جي ٽريفڪنگ  ۽ سمگلنگ جي سزا دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ موت ۽ عمرقيد آھي اھا جرمنيءَ جي مشھور دوائن جي ڪمپني باير  Bayer جي پراڊڪٽ ھئي ۽ ان جو استعمال کنگھ جي دوا طور ٿيند و ھيو ۽ ڊاڪٽرن جي ھدايت تي مريض ان دوا جو استعمال ڪندا ھيا جيڪا بعد ۾ بندش ۾ آئي.

آڪسفورڊ ڊڪشنري مطابق منشيات جي لاءِ انگريزي ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظ  نارڪوٽڪ (narcotic) جي معني  اھڙي دوا يا شئي آھي مزاج (mood) ۽ سلوڪ (behavior) تي اثرانداز ٿيندي آهي ۽ غير طبي مقصدن لاءِ غيرقانوني طور تي وڪرو ڪئي وڃي. آڪسفورڊ ڊڪشنري وڌيڪ ٻڌائي ٿي ته narcotic (نارڪوٽڪ)  مڊل انگلش ۾ اولڊ فرينچ لفظ مان آيو  narcotique مان نڪتل آھي جيڪو وچولي دور جي لاطيني ٻوليءَ ذريعي يوناني ٻوليءَ مان آيو جيڪو يوناني لفظ  narkōtikos  مان نڪتل آهي. يوناني ۾  جي narkoun  لفظ جي معني آهي سن ڪرڻ   (make numb).

دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪَ آفيم پيدا ڪندڙ ملڪ برما آھي جيڪو آفيم جو بين الاقوامي ٽريڊ سينٽر آھي. ھيرروئن جيڪا ھيئر نشي طور استعمال ٿئي ٿي سابہ آفيم مان ٺھندي آهي. ماضيءَ م برطانيا جي ايسٽ انڊيا ڪمپني نفعي حاصل ڪرڻ خاطر ڏکڻ ايشيا ۾ برما ۽ بينگال ۾ آفيم جي پيداوار لاءِ ڏوڏي جي فصل جي پذيرائي ڪئي ۽ حاصل ڪيل افيم کي چين جي منڊي ۾ فروخت ڪرڻ شروع ڪيو جنھن جي چيني شينگ حڪومت مخالفت ڪئي ۽ ان کي غير قانوني قرار ڏئي ڇڏيو .ايسٽ انڊيا ڪمپني جنھن بعد `فيم چين جي منڊي ۾ سمگل ڪرڻ شروع ڪيو .ان سمگلنگ جي چيني حڪومت مخالفت ڪئي ۽ ان کي روڪڻ شروع ڪيو جنھڻ تي برطانيا ۽ چين جا تعلقات خراب ٿي ويا ۽ ٻنھي ملڪن ۾ آفيم جي ان معاملي تي جڻگن جو آغاز ٿيو جيڪي آفيم جو جنگون  (1840 کان 1842 تائين) سڏبيون آھن . 1840 ۾ پھرين جنگ افيم ۾ چين کي شڪست آئي . 1842 ۾ چين ۽ برطانيه وچ ۾ نانڪنگ معاھدو عمل ۾ آيو  جنھن تحت چين کي تاوان ۽ پنھنجا ڪجهه علائقا برطانيا کي ڏيڻا پيا. ان کان پوءِ ھڪ ٻي افيم جي جنگ برطانيه ء فرانس چين تي مسلط ڪئي  جنھن بعد 1864 ۾ چين ۾ ٿائي ڦينگ گھراڻي جي سلطنت جو ان منشيات جي مسئلي جي ڪري  خاتمو ٿي ويو. ھي اھو دور ھيو جنھن ۾ برطانوي رياست پاڻ چين جي ماڻهن کي نشي جو عادي ڪري  منشيات جي واپار ۽ سمگلنگ ذريعي نفعو ڪمايو. اڄوڪي دؤر ۾ سموري دنيا ۾  منشيات جي خلاف سخت علائقائي ۽ بين الاقوامي قانون جوڙي ان جي پيداوار ، واپار ، سمگلنگ ۽ استعمال کي روڪيو ويو آهي. منشيات جي خلاف ان بندشن ۾ ھيروئن، آفيم، چرس، ڀنگ، ڪوڪين، ۽ ٻيون ڪيميائي دوائون وغيره شامل آھن . دوائن ۾ طبي مقصدن لاء يا تحقيق جي لاءِ نشي آور شين جي محدود اجازت مخصوص ادارن يا مھارت واري پيشن جي ماڻھن کي ڏني وئي آهي جنھن لاء خاص نگراني ء قانوني قائدا ۽ ضابطا جوڙيا ويا آھن.

## حوالا
موريتانيا

**ماريطانيا** (Mauritania) جو سرڪاري نالو اسلامي جمهوريه ماريطانيا آھي. آفريڪا جي اتر اولھ ۾ واقع آهي جنھن کي آفريڪا ۾ المغرب پڻ چوندا آهن. آفريڪا جو پکيڙ ۾ يارھون وڏو ملڪ آهي جنھن جي اولھ ۾ ائٽلانٽڪ سمنڊ، اتر ۽ اتر۔اوڀر ۾ ويسٽرن صحارا،  اتر-اوڀر ۾ ٻيو ملڪ الجيريا، اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر ۾ مالي ۽ ڏکڻ-اولھ ۾ سينيگال واقع آهي. ملڪ تي اھو نالو قديم دور جي ٽين صدي قبل مسيح کان ستين صدي عيسويءَ تائين قائم رھندڙ بربرن جي موريطانيا جي بادشاھت تان رکيو ويو. ھن ملڪ جي لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو پکيڙ صحارا رڻپٽ تي مشتمل آهي ان جي ڪري آبادي ان جي ڏاکڻي حصي ۾ مرڪوز آھي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر نوآڪ شوط آھي جيڪو ائنٽلاٽڪ سمنڊ جي ڪناري تي واقع آهي. ملڪ جي آبادي جو ٽيون حصو ھن شھر ۾ رھي ٿو.

## تفصيلي تعارف

thumb|نوئاڪچوٽ جي ھڪ مسجد
ھن  ملڪ کي اھو نالو بربر نسل جي ماڻهن جي بادشاھت مان مليو جيڪا 3 صدي قبل مسيح کان
ستين صدي عيسويءَ تائين قائم رهي جيڪا مراڪش۽ الجيريا تائين ڦھليل ھئي. ملڪ جو 90 سيڪڙو حصو صحارا تي مشتمل آهي ان ڪري آبادي ڏکڻ طرف رھي ٿي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ نوئاڪچوٽآهي جيڪو ائٽلانٽڪ جي ساحل تي واقع آهي  جتي ملڪ جي آبادي جو ٽيون حصو رھي ٿو. ھي ملڪ جو وڏي ۾وڏو شهر آهي

thumb|سيدي اولد چيخ عبداللهي

thumb|محمد اولد عبدالعزيز پنھنجي شھر اڪجوجت ۾

## معيشيت

thumb|ادرار جو ھڪ مور خاندان

ماريطانيہ جي اڪثريت ۾ آبادي زراعت ۽ چوپائي مال تي مدار رکندڙ آهي پر پوء به خانہ بدوش سوڪھڙي (drought) واري حالت ۾  روزگار لاءِ شھرن جو رخ ڪندا آهن جيئن 70 ۽ 80 جي ڏھاڪن واري سوڪھڙي ۾ ٿيو ھو.ماريطانيہ ۾ ڪچي لوھ (iron ore) جا وڏا ذخيرا آهن جيڪي ان جي برآمدن جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو آھن.ماريطانيہ جو قومي ساحلي ڪنارو دنيا جي  وافر مڇي وارن علائقن ۾ شامل آهي. ملڪ جي پھرين اونھي پاڻي واري  بندرگاھ جو نالو نوئاڪچوٽ (Nouakchott) آھي جنھن جي شروعات 1986 ۾ ٿي.

thumb|نوئاڪچوٽ ۾ اٺن جي بازار

thumb|right
[thumb|Mountains in the [Adrar Region|Adrar region. Desert scenes are characteristic of the Mauritanian landscape.]]
[thumb|[Bareina, a village in southwestern Mauritania]]

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:موريتانيا
زمرو:ملڪ
زمرو:المغرب 
زمرو:جمهوريتون 
زمرو:اسلامي رياستون
زمرو:عرب جمهوريه 
زمرو:آفريڪا جا ملڪ
زمرو:المغرب جا ملڪ
زمرو:صحارا جا ملڪ 
زمرو:اتر آفريڪا جا ملڪ
زمرو:اولهه آفريڪا جا ملڪ
زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ
زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ
زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ
زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
رد عمل (فزڪس)

thumb|right|250px|تصوير م نيوٽن جو ٽيون قانون ڏيکاريل آهي جنھن ۾ ٻه اسڪيٽر ھڪٻئي کي ڌڪو ڏيئي رھيا آھن.پھرين کاٻي پاسي وارو اسڪيٽر ٻئي اسڪيٽر تي پوري قوت لڳائي کيس ساڄي پاسي ڌڪي ٿو ۽ ٻيو وري پھرين کي کاٻي طرف پوري قوت لڳائي پھرين کي کاٻي پاسي ڌڪي ٿو. ٻنھي قوتن (forces) جي شدت (magnitudes) برابر ھوندي بہ اھي مخالف طرفن ڏي ڌڪجن پيا جيڪو نيوٽن جو ٽيون قانون آھي

نيوٽن جو ٽيون قاعدو ٻڌائي ٿو ته جيڪڏهن A هڪ قوت B مٿان لڳائي ۽ B وري ساڳي قوت A مٿان لڳائي ته پھريون قوت ايڪشن يا عمل سڏبو ۽ ٻيون قوت وري **رد عمل** (Reaction) سڏبو. ياد رھي تہ قوت کي انگريزي ۾ فورس چوندا آهن، پر پراڻي انگريزي ۾ قوت کي لفظ ايڪشن سان ظاهر ڪندا ھئا تنھنڪري نيوٽن جي قوت جو ٽيون قانون ايڪشن جو ٽيون قاعدو سڏبو آهي. فزڪس جي ڊڪشنريءَ مطابق رد عمل جو ڪڏھن ڪڏھن ھڪ محدود حالت ۾ به استعمال  ٿيندو آھي يعني ڪنھن ٽيڪ جو ڪنھن شئي تي ٽيڪ ڏيڻ سان ٿيندو آهي. ان صورت ۾ عمل ان شئي تي ٽيڪ جي وزن جو نتيجو ھوندو آھي.

[thumb|150px|[آئزڪ نيوٽن (1643–1727) طبعياتدان، جنھن حرڪت جا قانون ٻڌايا.]]

## حوالا

زمرو:ميڪانيات
زمرو:سائنسي قانون
زمرو:طبيعي خاصيتون
جهان داد خان

**جهان داد خان** (English: Jahan Dad Khan، 1929 - 2011) پاڪستان فوج جو آفيسر ۽ صوبي سنڌ جو چوڏهون گورنر هو. هي الشفا ٽرسٽ جو باني پڻ هو. هن پاڪستان ريڊ ڪاراس سوسائٽي ۾ پڻ چيئرمن طور خدمتون سرانجام ڏنيون.

## فني سفر

### فوجي
جهان داد خان پاڪستان مليٽري اڪيڊمي ڪاڪول مان 1951ع تي پاس ٿي نڪتو. هن جو تعلق آرٽلري ريجمنٽ سان هو. هي 33 سالن جي خدمتن کان پوءِ 1984ع تي رٽائر ٿيو.

## ڪتاب لکائين
* پاڪستان ۾ ليڊرشپ جا مسئلا
* کلندي موڪلائڻ

## حوالا

زمرو:1929ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌ جا گورنر
وچون دور

thumb|upright=1.6|کاٻو|وچون دور ۾ 450 عيسويءَ ۾ يورپي نقشو

**وچون دور** يا وچولو دؤر: **ميڊيول ايج**(Medieval age): مڊل ايج (Middle Age): پنجين کان 15هين صدي تائين يورپي اتهاس جو زمانو کي سڏيو ويندو آهي. وچون دور 776 کان 1500عيسوي تي مشتمل آهي. ھن جي شروعات رومين جي عيسائيت قبول ڪرڻ سان ٿي ۽ ان عرصي ۾ دين ۽ دنيا ۾ فرق وارا خيال مروج ٿيا ۽ چرچ ۽ بادشاھت وچ ۾ ٽڪراء سان يورپ ۾ افراتفري پيدا ٿي وئي جنھن ھڪ طرف اوڀر يورپ ۾ روم جيبازنطيني بادشاھت ۽ اولھ ۾ وري پوپ جي مذھبي رومن ڪيٿولڪ حڪومت قائم ٿي چڪي هئي. ھن دؤر م وچ اوڀر ۽ اولھ ايشيا ۾ اسلامي مذھبي رياست بہ جنم ورتو جنھن کي خلافت جو نالو ڏنو ويو. تاريخدانن يورپي تاريخ کي ٽن حصن ۾ ورهايو آھي جيڪي آھن:
* آڳاٽو دور يا ڪلاسيڪل دور(classical antiquity).
* وچون دور يا وچولو دور (medieval age).
* جديد دور يا ماڊرن ايج( modren age).

وچون دور کي بہ مورخن وري ٽن حصن ۾ ورهايو آھي:
# شروعاتي وچولو دور:ھي ڇھين کان ڏھين صدي عيسويءَ وارو دؤر آھي جنھن ۾ اولھ واري مذھبي رومن امپائر جو زوال ٿيو.
# عروج وارو دور : ھي دور 1000 کان 1250 عيسويءَ وارو دؤر آھي جنھن ۾ يورپ جي شھري آبادين م واڌارو ٿيو.
# آخري دور:جيڪو 1250 کان 1500 تائين جو دؤر آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخي دور
زمرو:وچيون دور
زمرو:يورپ جي ٿاريخ بلحاظ دور
زمرو:يورپ ۾ پندرهين صدي
زمرو:يورپ ۾ چوڏهين صدي
ويسٽفيليا معاھدو

**ويسٽفيليا معاھدو** (Treaty of Westphalia) 1648 عيسويءَ ۾  روسي زار بادشاھن جي يورپي ملڪن تي حاڪميت جو انت ٿيو ۽ ان معاهدي تحت يورپي بادشاھن روم جي پاپائيت واري سلطنت جا حڪم مڃڻ کان انڪار ڪيو .ويسٽفيليا جرمنيءَ جو ھڪ علائقو آهي.
قومي سياست

**قومي سياست** ڪنھن بہ ملڪ جي داخلي سياست کي چئبو آهي، جنھن جو مرڪز رياست جي شھرين جو بھترين معيارِ زندگي، بنيادي حقن جو تحفظ، جھالتجو خاتمو، سماجي انصاف، زراعت ۽ صنعت جي ترقي ۽ سڌارا، علائقائي تعصب جو خاتمو، اقليتن جو تحفظ، جمھوري ۽ بلدياتي اداران جي ترقي، منصفاڻو معاشي نظام، حب الوطني جو جذبو، امن امان ۽ ٻيا فلاحي ڪم شامل آھن.

ھر ملڪ ۾ سياسي حڪمت عمليون پنھنجي پنھنجي حالات مطابق ھونديون آھن. قومي سياست جو ھڪ اھم عنصر **عام راءِ** آھي، جيڪو عوام جي سوچ ۽ ترجيحن جي عڪاسي ڪري ٿو.

## حوالا
ڪرپشن

[250px|right|[زيمبيا ۾ لڳل بلبورڊ تي  ڪرپشن جي خلاف  مھم ڏيکاريندڙ نعرو]]
250px|right|

**ڪرپشن**: **Corruption**: **بدعنواني**:

ڪرپشن يا بدعنواني ھڪ سماجي برائي جو نالو آھي جيڪا ڪنھن معاشري، ملڪ، رياست، سياسي، انتظامي، حڪومتي، معاشي ۽ معاشرتي  نظام کي ناڪام يا ناڪاره بڻائي تباھي ، بربادي ، تنزل يا پستي ڏي وٺي وڃي ٿي. ڪرپشن سري وانگر نظام جي ڪاٺ کي کوکلو ڪري ڪمزور ۽ ناس ڪري ڇڏيندي آهي .اھا سرڪاري توڻي غير سرڪاري ادارن ۾ ملندي آهي. ڪرپشن يا بدعنواني جو سبب ناجائز طريقي سان دولت شھرت طاقت يا اقتدار جي حاصلات آھي. ان جي نمونن ۾ غبن، فراڊ يا ڌوڪو، اختيار جو ناجائز استعمال يا فرض جي ادائگي کان انڪار يا پاسو ڪرڻ وغيره شامل آهن. ڪرپشن سماج اندر صحيح ۽ غلط ، بري  ۽ ڀلي ، اھل ۽ نا اھل ، حق ۽ناحق، انصاف ۽ نا انصافي جي وچ ۾ تميز يا فرق کي ختم ڪري سماجي قدرن ۽ سماجي اخلاقيات کي ناس ڪري ٿي. 

جيڪڏهن تاريخ جو مشاھدو ڪجي تہ خبر پوندي تہ قومن ، تھذيبن ۽ معاشرن جي تباهيءَ جو وڏو سبب بدعنواني يا ڪرپشن رھي آھي. اھا بي ايماني جو ھڪ وڏو قسم آھي ۽ ان جي محرڪن ۾ سڀ کان وڏو محرڪ لالچ آھي .اھو ھڪ اھڙو عارضي نفعو ڏيندڙ انفرادي عمل آھي جيڪو اجتماعي نقصان يا تباهي آڻي ٿو تنھن ڪري ھر معاشري ۾ اھو ڳڻتي وارو موضوع رھيو آھي جنھن ڪري ان کي روڪڻ لاءِ خاص قانون سازي ذريعي خاص ادارا جوڙيا ويندا آھن.

## ڪرپشن جا قسم

ڪرپشن جا قسم عام طور تي ان جي سائيز سان لاڳاپيل ھوندا آھن . ننڍي يا پيٽي ڪرپشن ۽ ٻي وڏي ڪرپشن .ننڍي ڪرپشن۾  سسٽمڪ ڪرپشن (systemic corruption)  بہ  شامل ڪري سگھجي ٿي . ننڍي پيماني واري ڪرپشن  جو محرڪ ڪانہ ڪا سماجي يا معاشي مجبوري ھوندي آھي. گھٽ آمدني يا گھٽ پگھار ، فلاحي رياست جو فقدان، سماجي ناانصافي ۽ محروميون، حقن کان محرومي، ظالماڻو نظام وغيره آھن . ھن قسم جي ڪرپشن يا بدعنواني جي موجودگي انھن سببن جي موجودگي تي مدار رکندڙ آهي جيڪڏهن معاشي، سماجي، سياسي يا انتظامي تبديلي آڻي انھن سبب جو خاتمو ٿئي تہ ان قسم جي ننڍي سائيز واري ڪرپشن جو خاتمو يا ان جي نمايان ڪمي اچي ويندي.  وڏي پيماني تي جيڪا ڪرپشن  آھي ان جو محرڪ لالچ ، بي انتھا دولت جو حصول ء اقتدار يا طاقت جي حوس وغيره آهن. ان قسم جي ڪرپشن مجبوري نہ پر  قانوني نتيجن جي خبر ھوندي  ترجيحي آھي. اھڙي ڪرپشن کي روڪڻ لاءِ قانون ذريعي روڪ ۽ سخت سزائون ملڪيتن جي ضبطگي  وغيره جي ضرورت پوندي آهي جن جو تعين رياستي ادارن ذريعي ٿيندو آهي.
275px|يورو جا نوٽ آستين ۾ ڏيکاريل.
زمرو:بدعنواني
زمرو:ڏوھ
سنڌ جو گورنر

**سنڌ جو گورنر**، سنڌ صوبي ۾ پاڪستان حڪومت جو مقرر ڪيل سربراهه هوندو آهي. جيتوڻڪ ڪاغذن ۾ گورنر صوبي جو سربراهه تصور ڪيو وينديو آهي، پر حقيقت ۾ صوبائي حڪومت ۾ وڌيڪ اختيار وڏي وزير ۽ چيف سيڪريٽري سنڌ کي هوندا آهن. 

تاريخ کي ڏسجي ته صوبائي گورنرن جي اختيارن ۾ واڌ ايندي رهي آهي. جڏهن صوبائي اسيمبليون ختم ڪيون وڃن تڏهن صوبي جا سمورا اختيار گورنرن جي هٿ هيٺ ايندا آهن. جيئن 1958 کان 1972 تائين، 1977ع کان 1985ع تائين ۽ 1999ع کان 2002ع تائين فوجي قانون دوران ٿيو. سنڌ ۾ ٽي دفعا بغير فوجي قانون جي صوبي جا سمورا اختيار گورنرن وٽ آيا، جڏهن 1951ع کان 1953ع تائين ميان امين دين، 1988ع ۾ رحيم دين خان ۽ 1998ع ۾ موعين حيدر مقرر ٿيا ۽ صوبائي اسيمبليون ختم ڪيون ويون.   

گورنر کي پاڪستان جو صدر، وزير اعظم جي صلاح سان مقرر ڪندو آهي. گورنر هائوس، ڪراچي گورنر جو سرڪاري رهائشگاهه هوندو آهي. سنڌ جو هاڻوڪو گورنر عمران اسماعيل سنڌ جو گورنر آهي جنهن کي 27 آگسٽ 2018ع تي مقرر ڪيو ويو.

## سنڌ جي گورنرن جي فهرست
هيٺ سنڌ ۾ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ مقرر ڪيل گورنرن جي فهرست آهي.

## وڌيڪ ڏسو

* سنڌ جو وڏو وزير
* سنڌ حڪومت
* سنڌ صوبائي اسيمبلي
* پاڪستان جي گورنرن جي فهرست
*
*

## حوالا

زمرو:حڪومت سنڌ
زمرو:سنڌ جا سياسي عھديدار
مثاليت پسندي (بين الاقوامي تعلقات)

[thumb|left|200px|بين الاقوامي مثاليت پسندي (Idealism) جي پرچار ڪندڙ [وڊرو ولسن جو وائيٽ هائوس ۾ لڳل سرڪاري پورٽريٽ]]
**مثاليت پسندي جو نظريو** (*Theory of Idealism*) بين الاقوامي تعلقات ۾ خارجہ پاليسي سان لاڳاپيل ھڪ اھم نظريو آھي، جيڪو خاص طور تي پهرين عالمي جنگ کان پوءِ وڌيڪ مقبول ٿيو.

ھن نظريي جا پوئلڳ رياستن وچ ۾ پيدا ٿيندڙ ٽڪرن ۽ تڪرارن جو حل بين الاقوامي قانونن ۽ عالمي ادارن جي ذريعي ڪڍڻ جا حامي آھن . مثاليت پسندي مطابق عالمي مسئلن جو حل قانوني ۽ اخلاقي طريقن سان ٿيڻ گھرجي، ۽ جنگ کي گناھ جي برابر تصور ڪيو ويندو آھي.

ھي نظريو طاقت جي استعمال، جارحاڻين ۽ خطرناڪ پاليسين جي مخالفت ڪري ٿو، ۽ امن، تعاون ۽ گڏيل ذميواريءَ تي زور ڏئي ٿو. مثاليت پسندي مطابق ڪوبہ رويو اھڙو ناھي جيڪو تبديل نہ ٿي سگھي، چاھي اھو ڪنھن فرد جو ھجي يا ڪنھن رياست جو، ۽ نفرتون دائمي نہ ھونديون آھن.

## اهم حامي
ھن نظريي جا نمايان حامي ھي آھن:
* ايڇ. ڊي. سينٽ سائمن
* وليم لارڊ رچرڊ ڪابڊين
* مھاتما گانڌي
* وڊرو ولسن
* برٽرينڊ رسل

## حوالا


زمرو:بين الاقوامي تعلقات
زمرو:سياسي نظريا
زمرو:خارجہ پاليسي
جيو پاليٽڪس

**'جيو پاليٽڪس** (Geo Politics)، **ارض سياست** يا **زميني سياست** رياستن جي وچ ۾ گڏيل تعلقن، پاليسين، سياست تي جاگرافيائي حالتن ۽ محرڪن جي اثر انداز ٿيڻ کي زميني سياست يا جيو پاليٽڪس چئبو آهي. جيڪڏهن ڪنھن ملڪ جي بيھڪ ٻيٽ واري آھي جيئن برطانيا، جاپان، آسٽريليا، انڊونيشيا، سنگاپور، آئس لينڊ وغيره تہ ان جي ان زميني حيثيت مطابق سامونڊي رستن جي وڏي اھميت آهي ۽ ٻين ملڪن سان تعلق رکڻ ۾ اھا جاگرافيائي بيھڪ سياست تي اثرانداز ٿيندي. ان جي ڀيٽ ۾ اھڙا ملڪ جيڪي لينڊ لاڪڊ آھن جيئن افغانستان، منگوليا، وچ ايشيا جون ڪجهہ رياستون ، نيپال، ڀوٽان وغيره تہ انھن جي بيھڪ ۾ زميني رستا ڏاڍي اھميت رکن ٿا تنھنڪري ان جي ٻين ملڪن سان بين الاقوامي تعلقات جي سياست تي ان جي اھا بيھڪ اثرانداز ٿيندي. جيو پاليٽڪس اصل ۾ ڪنھن بہ ملڪ جي خارجہ پاليسي جو حصو ھوندي آھي. چين کي اولھ پاسي بندرگاھ نہ ھجڻ جي ڪري ڏکڻ کان سمنڊ رستي آفريڪا ۽ وچ اوڀر جي عرب ملڪن سان واپار ڪرڻ ۽ عرب ملڪن مان تيل درآمد ڪرڻ ۾ ڏاڍو مھانگو رستو استعمال ڪرڻو پئجي رهيو هو. پاڪستان ۾ روڊن جو نظام بھتر ٿيڻ ۽ گوادر جي بندرگاھ تعمير ٿيڻ کان پوءِ پاڪستان چين جي بين الاقوامي تعلقاتن ۾ پاڪستان جي جاگرافيائي بيھڪ اھم بڻجي اثرانداز ٿي جيو پاليٽڪس تحت پاڪ چين ايڪانامڪ ڪاريڊور جي قيام جو سبب ٿي  ۽ ٻنھي ملڪن م اھو معاھدو عمل ۾ اچي ويو.

زمرو:سياسي جاگرافي
يبوسي

عبراني ڪتاب مقدس جي مطابق يبوسي (Jebusite)  (عبراني: יְבוּסִי) داؤد عليہ السلام پاران بيت المقدس جي فتح کان اڳ ڪنعائي قبيلو هو، جيڪو اتي آباد هو. ڪتاب سلاطين جي مطابق انهي واقعي کان اڳ بيت المقدس جو نالو يبوس (Jebus) هو. ڪتاب مقدس جي واقع نگاري مطابق داؤد عليہ السلام هي شهر 1003 قبل مسيح ۾ فتح ڪيو هو. ڪجهه تاريخدانن مطابق هي واقعو 869 قبل مسيح جو آهي. 

## حوالا
حقيقت پسندي ( بين الاقوامي تعلقات)

حقيقت پسندي جو نظريو: ٿيوري آف ريئل ازم
( Theory of Realism):
بين الاقوامي تعلقات ۾ ھي نظريو  مثاليت پسندي جو ضد آهي. ھن نظريي مطابق عالمي سياست جو واحد مقصد طاقت لاءِ جدوجھد آهي. پروفيسر ايڇ. جي مارگن ٿيو چوي ٿو تہ:

ريئل ازم يا حقيقت پسندي جو نظريو ٻڌائي ٿو تہ رياستن وچ۾ قومي مفادن تي ڪابہ ھم آھنگي نہ ملندي آهي ۽ سڀ رياستون پنھنجن مفادن جي حاصلات  جہ ڪوششن ۾ لڳل ھونديون آھن. ھر رياست جي طرز عمل ۾ ان جي استعداد يا اھليت (capability) جو وڏو عمل دخل ھوندو آھي جنھن م ان جي فوجي برتري، ٽيڪنالاجي وغيره شامل آهن. انساني فطرت جائز يا ناجائز طريقي سان اقتدار حاصل ڪرڻ چاھيندي آهي جنھن ڪري اخلاقي معيار بين الاقوامي تعلقات جو بنياد نہ ٿو بڻجي سگهي. اھو سياستدانن جو ڪم آھي تہ طاقت جي توازن کي برقرار رکن . ھي نظريو وڌيڪ ٻڌائي ٿو تہ بين الاقوامي سياسي نظام انارڪي وارو آهي ڇوته ڪابہ اھڙي سپر قومي رياست ناھي جا قانونن تي عمل ڪرائي سگھي
## نظريي جا پيروڪار
ھن نظريي جا پيروڪار  ميڪاوہلي، ميڪس ويبر، ايڇ. جي. مارگن ٿيو، فريڊرڪ شومين ڪي. ڊبليو. ٿامپسن، ارنولڊ ولفرس, ھينري ڪسينجر آھن.

زمرو:نظريو
ڪنعان

ڪعنان هڪ قديم علائقي جو نالو آهي، جيڪو اڄ ڪلهه اسرائيل، فلسطين ۽ اردن جي ملڪن تي مشتعمل آهي. هن قبيلي جو تعلق سامي نسل جي ماڻهن سان هو. هي تهذيب شام جي قديم تهذيبن سان گڏ قائم ٿي پر هن جي هڪ الگ حيثيت هئي. هن جو تعلق 2500 قبل مسيع کان به اڳ جو آهي. بعد ۾ بابل جي توسيع جي وقت حمورابي هن علائقي کي فتح ڪري ورتو.
زمرو:تاريخي علائقا
ويانا ڪانگريس

thumb|upright=2.05|ويانا ڪانگريس جون طي ڪيل يورپي ملڪن جون قومي سرحدون

ويانا ڪانگريس: **Congress of Vienna**
() يورپ جي ملڪن جي سفيرن جي گڏجاڻي  آسٽريا جي ڪليمنس وان ميتٽرنخ (Klemens von Metternich) جي ميزباني ۽ صدارت ۾ ويانا ۾ نومبر 1814 کان جون 1815 تائين جاري رھي جنھن م يورپي ملڪن جي سفيرن حصو ورتو . ان ڪانگريس جو مقصد نيپولين واري جنگن ۽ فرانس جي انقلاب وارين جنگن  کان بعد پيدا ٿيندڙ نازڪ مسئلن جو حل ڪڍي پائدار امن قائم ڪرڻ ھو.

thumb|upright=1.15|ويانا ڪانگريس جي ائڪٽ جو سرورق (Frontispiece)
ھن ڪانگريس تي بعد م تنقيد ٿيندي رهي ته ان قومي ۽ لبرل تحريڪن کي چيڀاٽي جا فيصلا ڪيا ويا پر ان جي ساراھ بہ ٿي ڇوتہ  سفيرن جي ھي ڊگھي مدي واري ڪانگريس يورپ جي اندر پائدار امن جي قيام لاءِ شرطن تي اتفاق ٿيو.ھن ڪانگريس م  ڪوبہ رسمي مشترڪہ اجلاس ڪانہ ٿيو  پر نمائندا روبرو غير رسمي گڏجاڻيون ۽ ملاقاتون  ڪندا رھيا . ھي وڏي پيماني تي تاريخ م پھريون گڏيل يورپي فورم ھيو جنھن يورپ جي ملڪن جي وچ م سياسي تعلقن  جو ضابطو  تعين ڪيو جيڪو پھرين جنگ عظيم جي شروعات تائين يورپ م لاڳو رھيو. ھن ڪانگريس يورپي ملڪ جي قومي سرحدن جو تعين ڪيو ۽ دريائن جي بين الاقوامي جھاز راني جا قائدا بہ جوڙيا.

## ڪنھن شرڪت ڪئي
thumb|upright=1.8|ويانا ڪانگريس م غير رسمي اجلاسن جو طريقو
جنرل

جنرل آفيسر فوج جو مٿاهون عهدو هوندو آهي

جنرل مان هي مراد پڻ ٿي سگهي ٿو:
## فوجي عهدا
* ليفٽيننٽ جنرل
* ميجر جنرل

## وڌيڪ استعمال
جنرل پوسٽ آفيس سکر
زمرو:سلجھائپ صفحا
ليفٽيننٽ جنرل

ليفٽيننٽ جنرل ڪنهن به فوج جي خاص عهدن مان هڪ عهدو هوندو آهي.  ليفٽيننٽ جنرل، ميجر جنرل کان مٿاهون ۽ جنرل آفيسر کان هيٺيائون فوجي عهدو آهي. اڪثر ڪري ڪور ڪمانڊر جي زميواري پڻ هن عهدي جي آفيسرن کي ڏني ويندي آهي. هي فوج جو ٽن ستارن وارو آفيسر هوندو آهي.

## نشانيو
### زميني فوج

|
فائل:Afgn-Army-Dagar Jenral(LtGen).svg   | افغانستان
فائل:Australian Army OF-8.svg           |  آسٽرليا
فائل:Genlt OF8 Feldanzug AT.gif             |  آسٽريا
فائل:Bangladesh-army-OF-8.svg                   | بنگلاديش
فائل:Bosnia and Herzegovina 1st Lieutenant Insignia.svg |  بوسنيا
فائل:Rank insignia of Генерал-лейтенант of the Bulgarian Army.png | بالغاريا
فائل:CDN-Army-LGen-Shoulder.svg          | ڪينڊا
فائل:PLA Lieutenant General.svg          | چين
فائل:CzArmy 2011 OF8-Generalporucik shoulder.svg | چيڪ ريپبلڪ
فائل:EgyptianArmyInsignia-LieutenantGeneral.svg  | مصر
فائل:Georgia-Army-OF-8.svg               | جارجيا
فائل:331-Generalleutnant.png             | جرمني
فائل:Army-GRE-OF-08.svg                  | يونان
فائل:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg |انڊيا
فائل:21-TNI Army-LG.svg                  |انڊونيشيا
فائل:Sepahbod.png                        |ايران
فائل:Gjenerallejtenant.jpg               |ڪوسوو
فائل:Nl-landmacht-luitenant generaal.svg | هالينڊ
فائل:OF-8 PakistanArmy.svg               |پاڪستان
فائل:PHIL_ARMY_LTGEN_WOODLAND.svg        |فلپائين
فائل:Army-POL-OF-08.svg                  |پولينڊ
فائل:RAF A F7LtGen after2010.png         |روس
فائل:3ej.png                             |اسپين
فائل:OF-8_Generallöjtnant_M87.png        |سوئيڊن
فائل:CHE OF8 KKdt.svg                    |سوئيزرلينڊ
فائل:RTA OF-8 (Lieutenant General).svg   |ٿائيلينڊ
فائل:Turkey-army-OF-8.svg                |ترڪي
فائل:British Army OF-8.svg               |برطانيا
فائل:Army-USA-OF-08.svg                  |آمريڪا
فائل:US_Army_O9.svg                      | آمريڪا (1959 کان 2015 تائين)

### هوائي فوج

فائل:BE-Air Force-OF8.svg                                               | بلغاريا
فائل:16 - FAE - Pala de Teniente General - Lieutenant General.jpg       |آڪواڊور
فائل:Georgia Air Force OF-9.png                                         |جارجيا
فائل:Nl-luchtmacht-luitenant generaal.svg                               |هالينڊ
فائل:SP-08 Teniente General EA.svg                                      |اسپين
فائل:OF-8_Generallöjtnant_FV.jpg                                        |سوئيڊن
فائل:Turkey-air-force-OF-8.svg                                          |ترڪي
فائل:US Air Force O9 shoulderboard.svg                                  |آمريڪا
ڪينبرا

thumb|وچ شھر جو نقشو

**ڪينبرا** (Canberra;  )  آسٽريليا جي راڄڌاني آھي جنھن جي آبادي چار لکن کان مٿي آهي. اھو پکيڙ ۾ آسٽريليا جو سڀ کان وڏو ۽ آبادي ۾ اٺون وڏو شھر آھي. اھو آسٽريليا جي گاديءَ واري خطي آسٽريليا جو راڄڌاني علائقو جي اترين ڇيڙي ۾ واقع آھي. ھن جا شھري ڪينبرن سڏبا آهن. وفاقي حڪومت جي جاء آھي جتي آسٽريليا جي پارليامينٽ، وزيراعظم ۽ گورنر جنرل جون آفيسون واقع آھن.

ھي شھر 1908ع ۾ سڊني ۽ ميلبورن وارن جي اتفاق نہ هن جي ڪري ملڪ جو گاديءَ جو ھنڌ بڻيو. سال 1913ع ۾ شھر جي تعميراتي ڪم لاءِ ٻن مشھور آمريڪي آرڪيٽيڪٽ والٽر برلي گرفن (Walter Burley Griffin) ۽ ميرئون ماھوني گرفن (Marion Mahony Griffin) جون خدمتون ورتيون ويون.
thumb|upright=1.4|نيشنل گئلري آف آسٽريليا
upright=1.4|thumb|آسٽريلين اڪيڊمي آف سائنس جو  شائين ڊوم يا قبو

ھن شھر ۾ ڪيترائي سماجي ۽ ثقافتي ادارا آهن جن ۾ آسٽريلين وار ميموريل، آسٽريلين نيشنل يونيورسٽي، رايل آسٽريلين منٽ، آسٽريلين انسٽيٽيوٽ آف اسپورٽس،  آسٽريلين نيشنل ميوزيم، آسٽريلين نئشنل لائبريري، رايل ملٽري ڪاليج دنٽرون، آسٽريلين ڊفينس فورس اڪيڊمي ۽ آسٽريلين نيشنل گئلري شامل آهن.

## نالي جي معني ۽ مطلب
thumb|upright=1.8|left|پارليامينٽ جي نئين بلڊنگ ليڪ پارل ھائوس

thumb|upright=1.6|پراڻي پارليامينٽ جي بلڊنگ 1927 ۾ افتتاح وقت

لفظ ڪينبرا ڪيمبرا (*Kambera*) يا ڪينبيري *Canberry*مان نڪتل چوڻ ۾ اچي ٿو جن ي معني ملڻ جي يا ملاقات جي جاء آھي. اھو لفظ ڪينبرا قديم رھاڪن جي ٻولي ۾ *Nganbra* بہ سڏجندو آهي جيڪو ان وفاقي گاديءَ وارو علائقي ۾ ھڪٻئي سامھون واقع ٻن جبلن مائونٽ اينسلي۽ بليڪ مائونٽين جي  گڏيل منظر لاءِ استعمال ٿيندو آهي جنھن جي معنيٰ عورت جا ٿڻ آهي.   18 ڪئينبيان   (Queanbeyan) اخبار جي مالڪ ۽ صحافي جان گيل (John Gale) لفظ  *nganbra* يا *nganbira* جي تشريح ڪندي ان جي معني عورت جي ببن وچ ۾ وٿي واري جاء ٻڌائي ھئي ۽ ھن بہ انھن جبلن جو حوالو ڏنو.  
thumb|تاريخي بلنڊيل ڪاٽيج جيڪي 1860 ۾ ڪينبرا جي گورن لاءِ ٺاھيل عمارتن مان محفوظ ٿيل ھڪ عمارت آهي.

## جاگرافي
thumb|خلا مان ڪينبرا شھر جو منظر
ڪينبرا جي پکيڙ  ۽ برنڊابيلا جبلن جي قطارن کان 150 ڪ.م جي فاصلي تي آسٽريليا جي اوڀر واري ڪناري تي واقع آهي . ان جي اوچي جڳھ مائونٽ مجورا  جي چوٽي آھي. ان جي ٻين جلن ۾ مائونٽ ٽيلرMount Taylor  مائونٽ انيسلي Mount Ainsli  مائونٽ مگا مگا Mount Mugga Mugga  بليڪ مائونٽين . شامل آهن.
 
 
 

thumb|left|
ٽيلسٽرا ٽاور تان ورتل ڪينبرا جو سانجھي وير منظر

thumb|ڪينبرا ۾ ھلندڙ ھڪ بس

## حوالا

زمرو:ڪينبرا
زمرو:آسٽريليا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:اوشينيا جا شهر
زمرو:آسٽريليا جا شهر
زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون
نارٿ ڪينبرا

**نارٿ ڪينبرا**: **North Canberra**: آسٽريليا جي گاديءَ واري هنڌ ڪينبرا جو ھڪ ضلعو جنھن کي انر نارٿ بہ چوندا اٿس.ھي ضلعو گاديءَ جو پراڻو شھر وارو حصو آهي . ھن ۾ 21555 گھر واقع آھن جن ۾ 53002 ماڻھو رھن ٿا. آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري جي آبادي 397397 آهي ۽ جي ضلعي ٽيريٽري يا ان خطي جي اتر اوڀر ۾ واقع آهي.ھن ضلعي جي ڏکڻ ۾ برلي گرفن ڍنڍ، اوڀر ۾ مائونٽ مجورا، اتر ۾ مائونٽ اينسلي واقع آھن.

## حوالا

thumb|upright=1.2|ڪينبرا شهر ۾نارٿ ڪينبرا ضلعي جو محل وقوع
نيشنل گئلري آف آسٽريليا

**نيشنل گئلري آف آسٽريليا**:**National Gallery of Australia** (originally the **Australian National Gallery**) 
آسٽريليا جو وڏي ۾ وڏو قومي آرٽ ميوزيم آهي.جنھن ۾  آرٽ سان لاڳاپيل  166,000 شيون رکيل آھن.  اھو ڪينبرا ، آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري ۾ واقع آهي. ان جو قيام 1967 م  ٿيو.

## گئلري ۾ رکيل آرٽ واريون شيون

## حوالا
روماني ٻولي

**روماني ٻولي**: رومانين ٻولي:رومانی زبان:رومانیہ جي ٻولي: Romanian language: **Romanian** (obsolet spellings **Rumanian**, **Roumanian**; autonym: *limba română* , "the Romanian language", or *românește*, lit. "in Romanian") اوڀر رومانس جي ٻولي جيڪا لڳ ڀڳ اڍائي ڪروڙ ماڻھن جي مادري زبان آھي   اھا رومانيہ ۽ ريپبلڪ آف مالدوا   Moldova  جي سرڪاري  ٻولي آھي .
ro , es , fr , it , pt ; see also Ethnologue report for Romanian ھيء ٻولي يورپين يونين جي سرڪاري ٻولين مان ھڪ آھي. ھي ٻولي اوڀر يورپ يا بلقان جي ٻولين مان ھڪ آھي جيڪا پنجين کان اٺين صدي عيسويءَ دوران اولھ وارين اٽالين ٻولين کان ڌار ٿي ھئي  
.thumb|روماني الف بي جو چارٽ

## حوالا
ڪميونل ايوارڊ

**ڪميونل ايوارڊ** (Communal Award) برطانوي حڪومت پاران 16 آگسٽ 1932ع تي جاري ڪيو ويو. هن ايوارڊ جو مقصد برطانوي هندستان ۾ مختلف مذهبي ۽ سماجي گروهن (مسلمانن، هندن، سکن، دلت ۽ ٻين) لاءِ جداگانه چونڊن (Separate Electorates) ۽ صوبائي نوڪرين ۾ الڳ الڳ ڪوٽا مقرر ڪرڻ هو.

## يو پي ۾ مسلمانن جي صورتحال
ڪميونل ايوارڊ تحت گڏيل صوبن (United Provinces - UP) ۾ مسلمانن کي سندن آدمشماري جي تناسب کان وڌيڪ رعايتون ڏنيون ويون. 
* يو پي ۾ مسلمانن جي آدمشماري رڳو **14 سيڪڙو** هئي.
* پر کين نوڪرين ۾ **30 سيڪڙو** ڪوٽا ڏني وئي.
* پوليس کاتي ۾ مسلمانن جي ڀرتي جو تناسب **50 سيڪڙو** تائين پهچايو ويو.

## سنڌ تي اثر ۽ نتيجا
يو پي جي مسلمانن کي ڏنل ترجيحن جو منفي اثر سنڌ جهڙن مسلمان اڪثريتي علائقن تي پيو. سنڌ جي صورتحال ان وقت هيٺينءَ ريت هئي:
* **آدمشماري:** سنڌ ۾ مسلمان 75 سيڪڙو ۽ هندو 25 سيڪڙو هئا.
* **ڪوٽا:** ڪميونل ايوارڊ مطابق نوڪرين ۾ هندن جي ڪوٽا 40 سيڪڙو ۽ مسلمانن جي 60 سيڪڙو رکي وئي هئي.

ان زماني ۾ تعليمي پسماندگي جي ڪري سنڌي مسلمان پنهنجي مقرر ڪيل 60 سيڪڙو ڪوٽا پوري نه ڪري سگهيا. نتيجي طور، سنڌي مسلمانن پنهنجي حصي جون نوڪريون پنجاب ۽ يو پي مان آيل مسلمانن کي ڏيڻ شروع ڪيون. ائين پاڪستان ٺهڻ کان اڳ ئي سنڌ جي پوليس ۽ ٻين کاتن ۾ ٻاهرين علائقن جا آفيسر ڀرتي ٿيڻ لڳا.

## سياسي گهرجون ۽ ورهاڱو
يو پي جا مسلمان 14 سيڪڙو جي بدران 30 سيڪڙو ملندڙ ڪوٽا تي به سَرھا نه هئا. هنن آل انڊيا مسلم ليگ تي زور ڀريو ته اُها انگريزن کان گھُر ڪري ته مرڪزي نوڪرين ۽ وزارتن ۾ يا ته برابري (Parity) جو اصول مڃرائي يا وري ”ورھاڱي“ (Either parity or the Division of India).

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جي تاريخ
* سنڌ جي تاريخ
* تحريڪ پاڪستان

زمرو:پاڪستان جي تاريخ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:برطانوي راڄ
زمرو:سياست

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:تاريخ پاڪستان
گوگل ڳولا

**گوگل ڳولا**، جنهن کي عام طور تي **گوگل ويب ڳولا** يا **گوگل** چيو وڃي ٿو، اها انٽرنيٽ جي اندر هڪ ڳولا انجڻ آهي جنهن کي گوگل جوڙيو آهي. گوگل ڳولا عالمگير ويب ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڳولا انجڻ آهي، جتي هڪ ڏينهن ۾ 3 ارب کان وڌيڪ ڳولائون ڪيون وڃن ٿيون. فيبروري 2016ع تائين گوگل ڳولا آمريڪا ۾ وڌيڪ استعمال ٿيندڙ ڳولا انجڻ آهي جنهن جو شيئر مارڪيٽ ۾ 64 سيڪڙو حصو آهي.

## حوالا

زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
زمرو:ڳولا انجڻ
جنرل آفيسر

جيڪڏهن هي اوهان جو مطلوبه صفحو ناهي ته ڏسو: جرنل

جنرل فوج جو مٿاهون عهدو آهي. عام طور گھڻن ملڪن ۾ جنرل کي 4 ستارا لڳل هوندا آهن. پر ڪيترن ئي ملڪن ۾ جنرل جي ستارن جي تعداد ۾ فرق هوندو آهي. 
### فوجي جرنل جا نشان

فائل:Afgn-Army-Setar Jenral(General).svg          | افغانستان
فائل:Argentina-Army-OF-9.svg                      | ارجنٽينا
فائل:Australian Army OF-9.svg                     | آسٽرليا
فائل:Bangladesh-army-OF-9.svg                     |بنگلاديش
فائل:Brasil-Insignia de General do Exército-V.gif | برازيل
فائل:Canadian Army OF-9.svg                       |ڪينيڊا
فائل:SS.OO.11.EJER.GENERAL DE EJERCITO.svg        |ڇلي
فائل:Taiwan-army-OF-9b.svg                        |چين
فائل:PLAGF-0720-GEN.png                           | چين (پيپلز لبريشن آرمي)
فائل:Colombia-Army-OF-9.svg                       | ڪمبوڊيا
فائل:Cuba-Army-OF-9b.svg                          |ڪيوبا
فائل:Cuba-Army-OF-9a.svg                          |ڪيوبا (ريوليشنري آرمڊ فورسز)
فائل:CzArmy 2011 OF9-Armadni general shoulder.svg | چيڪ ريپبلڪ
فائل:DR Congo Army OF-9.svg                       |ڪانگو
فائل:17.ECA-GEN.svg                               |آڪواڊور
فائل:Estonia-Army-OF-9.svg                        |اسٽونيا
فائل:Army-FRA-OF-09.svg                           |فرانس
فائل:Georgia-Army-OF-9.svg                        |جارجيا
فائل:HD H 64 General.svg                          |جرمني
فائل:General of the Indian Army.svg               |هندوستان
فائل:22-TNI Army-GEN.svg                          |انڊونشيا
فائل:Arteshbod.png                                |ايران
فائل:IT-Army-OF9a.svg                             |اٽلي 
فائل:JGSDF General insignia (b).svg               |جاپان
فائل:DPRK-Army-OF-9.svg            | نارٿ ڪوريا
فائل:19.SKA-GEN.svg                | سائوٿ ڪوريا
فائل:Malaysia-army-OF-9.svg        |مليشيا
فائل:Gral sedena.gif               |ميڪسيڪو
فائل:20-Moroccan Army-GEN.svg      |مراڪو
فائل:Namibia-army-OF-9.svg         |نيميبيا
فائل:Nl-landmacht-generaal.svg     |هالينڊ
فائل:Norway-army-OF-9.svg          |ناروي
فائل:OF-9 Pakistan Army.svg        |پاڪستان
فائل:PA GEN Svc.svg                |فلپائين
فائل:Army-POL-OF-09.svg            |پولينڊ
فائل:Romania-Army-OF-9.svg         |رومانيا
فائل:Russia-Army-OF-9-2013.svg     |روس
فائل:Rwanda-Army-OF-9.svg          |روانڊا
فائل:SAA-OF-9.svg                  |سائوٿ آفريڪا
فائل:Spain-Army-OF-9.svg           |اسپين
فائل:Sri Lanka-army-OF-9.svg       |سريلنڪا
فائل:SWE-General.svg               |سوئيڊن
فائل:CHE OF9 General.svg           |سوئيزلينڊ
فائل:Syria-army-OF-9.svg           |شام
فائل:RTA OF-9 (General).svg        |ٿائيلينڊ
فائل:Turkey-army-OF-9a.svg         |ترڪي
فائل:British Army OF-9.svg         |برطانيا
فائل:Army-USA-OF-09.svg            |آمريڪا
فائل:Uzbekistan-army-OF-9.svg      |ازبڪستان
فائل:Yemen-Army-OF-9.svg           |يمن
فائل:ZNARankStructureGen.png       |زمباوي


## وڌيڪ ڏسو
* ليفٽيننٽ جنرل
* ميجر جنرل

## Notes

زمرو:جنرل
زمرو:فوجي آفيسر بلحاظ عهدا
ٽالپر گهراڻو

ٽالپر دور (انگريزي: Talpur dynasty اردو: سلسله تالپور) يا ٽالپور سنڌ ۾ ٽالپر قبيلي جي حڪمراني جو دور هو. ٽالپر قبيلو جنهن سنڌ ۽ هاڻوڪي پاڪستان جي ڪجهه حصن تي فتح حاصل ڪري 1783ع کان 1843ع تائين حڪمراني ڪئي . ٽالپرن جي فوج ڪلهوڙن جي فوج کي هالاڻي جي جنگ 1783ع ۾ شڪست ڏيئي سنڌ جي حڪمراني حاصل ڪئي. ٽالپرن جي حڪومت 1843ع ۾ ان وقت ختم ٿي جڏهن مياڻي جي جنگ ۾ انگريزن کين شڪست ڏني هئي.

|}

thumb|شاهي فیض محل

## خيرپور جا حڪمران

## گيلري

Faiz Mahal Khairpur Sindh.jpg|ٻاهرين ڏيک
Inside view of FaizMahal.jpg|اندروني ڏيک
An architectural detail of Faiz Mahal by Usman Ghani.jpg|فيض محل جي ٻاهرئين حصي جي تعميراتي تفصيل
Faiz mehal khiarpur (asad aman).jpg|ٻاهرئين پاسي ويندڙ رستا
Oil painting of Faiz Mahal.jpg|شير خان جي فيض محل جي آئل پينٽنگ


## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:Articles containing non-English language text
ٺلهه ڇني

**ٺلهه ڇني** انگريزي (Thul Chhini) سنڌ جي دادو ضلعي جي جوهي تعلقي جي ڪاڇي جي ڳوٺ ڇني ۾ واقع آهي. هيءُ ٺلهه جوهي شهر کان اٽڪل 15 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولھ-ڏکڻ ۾ آهي. ٺلھ مٿاهين ٽڪري تي آهي. ٺلھ جي اوچائي 1ٽڪل 14 فوٽ ۽ ويڪر 10 فوٽ آهي. ٺلھ جي چوٽي 6x6 ٿيندي. هيءُ ٺلھ ڪچين سرن جو ٺهيل آهي. ٺلھ ڳوٺ ڇني جي اولھ-ڏکڻ ۾ لڳو لڳ موجود آهي. ٺلھ جي چوٽيءَ تائين چڙهڻ جي لاءِ اتر-اولھ پاسي ڏاڪڻ پڻ ٺهيل آهي.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ ۾ مذهبي آثار
زمرو:سنڌ ۾ ٻُڌمت جاآثار
زمرو:سنڌ ۾ ٻُڌمت جا مندر
زمرو:سنڌ ۾ ٻُڌمت جا ٺلهه
ڪمپني (فوجي جٿو)

فوج ۾ **ڪمپني**، فوج جي هڪ ننڍي جٿي کي چيو ويندو آهي، جنهن جٿي ۾ 80 کان 150 اهلڪار هجن. فوج ۾ ڪمپني کي اڪثر ڪري ميجر يا وري ڪيپٽن سنڀاليندو آهي. هڪ ڪمپني ۾ ٽي کان 6 پلٽون شامل هوندا آهن، پر مختلف ملڪن ۾ ڪمپني ۾ شامل پلٽونن جو تعداد پڻ مختلف هجي ٿو.عام طور ڪيترن ئي ڪمپنين کي گڏائي هڪ بٽالين يا ريجمنٽ جوڙي ويندي آهي. ڪنهن وقت هڪ ڪمپني کي ڪنهن مخصوص آپريشن لاءِ پڻ جوڙيو ويندو آهي.
سنڌ جا ڄام

thumb|سنڌ جي سما حڪمرانن جو شجرو
**سما دور**، جيڪو سنڌ جي مٿان مسلمان راجپوت گھراڻي جي حڪومت جو دور هو.

سما دور جي بادشاهن کي ڄام سڏيو ويندو هو، جيڪو** **عربي لقب** سلطان **جو متبادل آهي.

## سلسلو
سما دور جي باري ۾ ڄاڻ جا ذريعا نظام الدين، ابو الفصل، محمد قاسم هندو شاهه ۽ مير معصوم آهن، پر انهن جي ڏنل ڄاڻ متضاد ۽ اڻ پوري آهي. سما دور جي بادشاهن جي سلسلي جي باري ۾ ايم ايڇ سيد دهلي جا سلطان ۾ ڏنو آهي.

## وڌيڪ ڏسو

* فتح پور جي جنگ (1519)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Islamic culture - Page 429, by Islamic Culture Board
* A History of India Under the Two First Sovereigns of the House of Taimur, by William Erskine
* The Ṭabaqāt-i-Akbarī of K̲h̲wājah Nizāmuddīn Ahmad: a history of India, by Niẓām al-Dīn Aḥmad ibn Muḥammad Muqīm, Brajendranath De, Baini Prashad
* Bibliotheca Indica - Page 778, by Royal Asiatic Society of Bengal, Asiatic Society (Calcutta, India)
* Searchlights on Baloches and Balochistan, by Mir Khuda Bakhsh Marri
* The Delhi Sultanate, by Kanaiyalal Maneklal Munshi, Ramesh Chandra Majumdar, Asoke Kumar Majumdar,
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:سنڌ جي تاريخ