شيرخوار

عام اصطلاح ۾، ٻار (baby) بالغ انسانن جو تمام ننڍڙو اولاد هوندو آهي، جڏهن ته **شير خوار** يا **انفنٽ** (infant) (لاطيني ٻوليءَ جي لفظ *īnfāns* مان نڪتل، معنيٰ ٻار) هڪ باضابطه يا ماهرانه مترادف آهي. اهي اصطلاح ٻين جاندارن جي ٻچن لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهن ٿا. هڪ نئون ڄاول (newborn) عام ٻوليءَ ۾ اهو ٻار آهي جيڪو صرف ڪجهه ڪلاڪن، ڏينهن يا هفتن جو هجي؛ جڏهن ته طبي حوالي سان، نئون ڄاول ٻار يا نيونيٽ (neonate) پيدائش کان پوءِ پهرين 28 ڏينهن جو ٻار هوندو آهي (اهو اصطلاح وقت کان اڳ، پوري وقت تي، يا مقرر وقت کان پوءِ ڄاول ٻارن لاءِ استعمال ٿئي ٿو).

حمل جا 37 هفتا مڪمل ٿيڻ کان اڳ ڄاول ٻارن کي "پري ميچوئير" (premature) چيو ويندو آهي، اهي جيڪي 39 کان 40 هفتن جي وچ ۾ ڄاوا آهن اهي "فل ٽرم" (full term) آهن، ۽ 42 هفتن کان مٿي وارن کي "پوسٽ ٽرم" (post term) سمجهيو ويندو آهي.

پيدائش کان اڳ، اولاد کي ڳڀ (fetus) چيو ويندو آهي. اصطلاح انفنٽ عام طور تي هڪ سال کان گهٽ عمر جي ٻارن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي؛ پر، تعريفون مختلف ٿي سگهن ٿيون ۽ ان ۾ ٻن سالن تائين جا ٻار شامل ٿي سگهن ٿا. جڏهن هڪ انسان جو ٻار گهمڻ سکندو آهي، ته ان کي مناسب طور تي ٽوڊلر (toddler) چيو ويندو آهي.

## ٻيا استعمال
برطانوي انگريزي ۾، هڪ *infant school* چار کان ست سالن جي عمر جي ٻارن لاءِ هوندو آهي.
قانوني اصطلاح طور، *infancy* جي معنيٰ "نابالغي" (minority) ٿي سگهي ٿي، ۽ اها تڏهن تائين جاري رهندي آهي جيستائين ڪو شخص بلوغت جي قانوني عمر تائين نه پهچي.

## جسماني خاصيتون
نئين ڄاول ٻار جا ڪلها ۽ ڪلهي جا هڏا ويڪرا هوندا آهن، پيٽ ٿورو ٻاهر نڪتل هوندو آهي، ۽ هٿ ۽ ڄنگھون باقي جسم جي مقابلي ۾ نسبتاً ڊگهيون هونديون آهن.

### مٿو

نئين ڄاول ٻار جو مٿو جسم جي تناسب سان تمام وڏو هوندو آهي، ۽ کوپڙي منهن جي مقابلي ۾ تمام وڏي هوندي آهي. جڏهن ته هڪ بالغ جي کوپڙي جسم جي ڪل ڊيگهه جو اٽڪل ستون حصو هوندي آهي، نئين ڄاول ٻار جي کوپڙي اٽڪل  هوندي آهي. پيدائش وقت مٿي جو گهيرو عام طور تي 33-36 سينٽي ميٽر هوندو آهي. پيدائش وقت، نئين ڄاول ٻار جي کوپڙي جا ڪيترائي حصا اڃا هڏي ۾ تبديل نه ٿيل هوندا آهن، جنهن جي ڪري نرم جڳهيون بچيل هونديون آهن جن کي ٽالون (fontanels) چيو ويندو آهي.
ٻار جي پيدائش دوران، ٻار جو مٿو پنهنجي شڪل تبديل ڪري وٺندو آهي ته جيئن پيدائش جي رستي (birth canal) مان گذري سگهي، جنهن جي ڪري ڪڏهن ڪڏهن ٻار جو مٿو لچڪدار يا ڊگهو پيدا ٿيندو آهي. اهو عام طور تي ڪجهه ڏينهن يا هفتن ۾ پاڻمرادو معمول تي اچي ويندو آهي.

### وار

ڪجهه نون ڄاول ٻارن جي جسم تي سنهڙا ۽ نرم وار هوندا آهن جن کي لنويگو (lanugo) چيو ويندو آهي. اهو خاص طور تي وقت کان اڳ پيدا ٿيندڙ ٻارن جي پٺي، ڪلهن، پيشاني، ڪنن ۽ منهن تي وڌيڪ واضح ٿي سگهي ٿو. لنويگو ڪجهه هفتن اندر غائب ٿي ويندا آهن. ٻار مڪمل وارن سان به پيدا ٿي سگهن ٿا؛ جڏهن ته ٻيا، خاص طور تي اڇي نسل جا ٻار، بلڪل گهٽ وارن يا گنجا پيدا ٿي سگهن ٿا. ٻار جي وارن جو رنگ ۽ بناوت وقت سان تبديل ٿي سگهي ٿي.

### وزن
ترقي يافته ملڪن ۾، پيدائش وقت هڪ صحتمند ٻار جو اوسط وزن اٽڪل  هوندو آهي، جيڪو عام طور تي  جي حد ۾ هوندو آهي.

پيدائش کان پوءِ پهرين 5-7 ڏينهن دوران، نئين ڄاول ٻار جي جسماني وزن ۾ 3-7 سيڪڙو گهٽتائي ايندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري ڦڦڙن ۾ موجود پاڻياٺ جي خارج ٿيڻ ۽ ٻار جي پهرين کير پيئڻ جي عمل جي ترتيب جي ڪري ٿيندي آهي. پهرين هفتي کان پوءِ، صحتمند ٻارن کي روزانو 10-20 گرام في ڪلوگرام وزن وڌائڻ گهرجي.

### کل (Skin)

پيدائش کان فوراً پوءِ، نئين ڄاول ٻار جي کل اڪثر سرمائي يا نيري رنگ جي هوندي آهي. جيئن ئي ٻار ساهه کڻڻ شروع ڪندو آهي، عام طور تي هڪ يا ٻن منٽن اندر، کل جو رنگ پنهنجي اصلي رنگت ڏانهن اچي ويندو آهي. نوان ڄاول ٻار آلا هوندا آهن، ۽ انهن جي جسم تي هڪ اڇو مادو لڳل هوندو آهي جنهن کي ورنيڪس ڪيسوسا (vernix caseosa) چيو ويندو آهي، جيڪو ٻار کي جراثيمن کان بچائي ٿو.

### ناف جي نڙي (Umbilical cord)

نئين ڄاول ٻار جي ناف جي نڙي (umbilical cord) نيري-اڇي رنگ جي هوندي آهي. پيدائش کان پوءِ، ان کي ڪٽيو ويندو آهي، جنهن مان هڪ 1-2 انچ جو حصو بچندو آهي. اهو حصو سڪي، ڪارو ٿي اٽڪل 3 هفتن اندر پاڻمرادو ڪري پوندو آهي، جيڪو بعد ۾ ناڻي (belly-button) بڻجي ويندو آهي.

## سنڀال ۽ خوراڪ

ٻار روئڻ کي پنهنجي بنيادي فطري رابطي جي ذريعي طور استعمال ڪندا آهن. هڪ روئيندڙ ٻار بک، تڪليف، گهڻي شور، بيزاري، يا اڪيلائي جهڙي احساسن جو اظهار ڪري سگهي ٿو.
ننڍڙا ٻار مڪمل طور تي پنهنجي مائرن يا سنڀاليندڙن تي ڀاڙيندا آهن. مائٽن جو کير (Breastfeeding) ٻارن جي صحت جي تمام وڏي تنظيمن پاران خوراڪ جو بهترين طريقو قرار ڏنو ويو آهي. ٻارن ۾ چوسڻ جي فطري صلاحيت (sucking reflex) پيدائشي طور هوندي آهي.

شروعاتي عمر ۾ مناسب خوراڪ ٻار جي واڌ ويجهه لاءِ اهم آهي. زندگي جا پهرين 1000 ڏينهن دماغ جي نشونما ۽ بهترين صحت لاءِ تمام ضروري آهن. پيدائش کان ڇهن مهينن تائين، ٻارن کي صرف ماءُ جو کير يا ان جو مناسب متبادل ڏيڻ گهرجي.

### ٻوليءَ جي نشونما
ٻار جي سنڀاليندڙن کي مشورو ڏنو ويندو آهي ته اهي ٻار جي منهن جي تاثرات کي سمجهن ۽ انهن جو جواب ڏين. ٻار جي "ٻولڻ" (babbling) يا آوازن کي پڻ ٻڌڻ ۽ ورجائڻ گهرجي. هڪ ٻئي جي آوازن جي نقل ڪرڻ سان پهرين سادي گفتگو شروع ٿيندي آهي. والدين جو ٻار جي آوازن تي وقتائتو جواب ٻوليءَ جي تيز سکيا جو سبب بڻجي ٿو.