open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اندر ديپ سنھا

**اندرديپ سنها** (جولاءِ 1914 – 9 جون 2003) هڪ ڀارتي آزادي پسند مجاهد ۽ تجربيڪار ڪميونسٽ اڳواڻ هو.

## سوانح عمري

هو جولاءِ 1914ع ۾ موجوده سيوان ضلعي، بھار، ڀارت جي شڪرا ڳوٺ ۾ ڄائو.

هن تعليمي ميدان ۾ به نمايان ڪاميابي حاصل ڪئي ۽ 1938ع ۾ اقتصاديات ۾ پٽنا يونيورسٽي مان ايم اي ڪرڻ تي سون جو تمغو حاصل ڪيو.

هن لڳ ڀڳ 25 ڪتاب لکيا.
سنها پنهنجي قوم جي سياسي آزادي ۽ سماجي ۽ معاشي انصاف لاءِ جدوجهد ڪندي عوام جي خدمت ڪرڻ جو رستو اختيار ڪيو. پٽنا يونيورسٽي مان اقتصاديات ۾ ماسٽر ڊگري ۽ سون جو تمغو حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هن 1940ع ۾ ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي ۾ شموليت اختيار ڪئي ۽ پارٽي ۾ رياستي سيڪريٽري طور خدمتون سرانجام ڏنيون.
هڪ استاد ۽ صحافي طور، سنها 1962ع کان 1967ع تائين ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي جي بھار رياستي ڪائونسل جو سيڪريٽري رهيو ۽ 1973ع کان 1990ع جي ڏهاڪي جي آخر تائين آل انڊيا ڪسان سڀا جو جنرل سيڪريٽري رهيو. هو *هنڪار*، *[[جن شڪتي]]* ۽ *[[نيو ايج]]* هفتيوار رسالن جو ايڊيٽر پڻ رهيو.
اندرديپ سنها پنهنجي قانونسازي واري ڪيريئر جي شروعات بھار قانون ساز ڪائونسل جي ميمبر طور ڪئي، جتي هو 1964ع کان 1974ع تائين ميمبر رهيو. هن 1967ع کان 1968ع تائين بھار جي يونائيٽيڊ فرنٽ حڪومت ۾ ماليات جو وزير پڻ رهيو.
ماليات واري وزير جي حيثيت سان، هن غريبن جي حالت بهتر ڪرڻ لاءِ ڪيترائي قدم کنيا ۽ زمين کان محروم ماڻهن کي زمين جي ورڇ لاءِ اپاءَ ورتا.
سنها 1974ع کان اپريل 1980ع تائين ۽ وري جولاءِ 1980ع کان جولاءِ 1986ع تائين ٻن مدتن لاءِ راجيا سڀا ۾ بھار رياست جي نمائندگي ڪئي.

## ڪتابن جي جزوي فهرست

* Crisis of capitalist path in India: The policy alternatives، ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي (1982).
* On certain ideological positions of ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي (مارڪس وادي) ۽ ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي (1983).
* Real face of JP's total revolution، ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي (1974).
* Some features of current agrarian situation in India، آل انڊيا ڪسان سڀا (1987).
* The changing agrarian scene: Problems and tasks، پيپلز پبلشنگ هائوس (1980).
* Some questions concerning Marxism and the peasantry، ڀارتي ڪميونسٽ پارٽي (1982).
* Sathi ke Kisanon ka Aitihasic Sangharsha (ساتهِي هارين جي تاريخي جدوجهد)، هندي، پٽنا (1969).

## حوالا

زمرو:بھار جا ڀارتي ڪميونسٽ سياستدان
زمرو:بھار جا ڀارتي آزادي پسند ڪارڪن
زمرو:بھار جا ليکڪ
زمرو:بھار قانون ساز ڪائونسل جا ميمبر
زمرو:ڀارتي سياسي ليکڪ
زمرو:ڀارتي مارڪس وادي
زمرو:ڀارتي مارڪس وادي ليکڪ
زمرو:پٽنا يونيورسٽي جا شاگرد
زمرو:راجيا سڀا جا بھار جا ميمبر
زمرو:سيوان ضلعي جا ماڻهو
زمرو:مارڪس وادي انسان دوست
زمرو:20هين صديءَ جا ڀارتي غير افسانوي ليکڪ
زمرو:20هين صديءَ جا ڀارتي معاشيات دان
زمرو:1914ع جون پيدائشون
زمرو:1914 ڄمڻا
زمرو:2003 وفاتون
ڀونيشور پرساد سنھا

**ڀونشور پرساد سنها** شاه آباد (هاڻي ڀوجپور ضلعو), بنگال صدارت ۾ 1 فيبروري 1899 تي ڄائو ۽ 12 نومبر 1986 تي وفات ڪئي۔ هو ڀارت جو ڇهون ڀارت جو چيف جسٽس رهيو (1 آڪٽوبر 1959 کان 31 جنوري 1964 تائين)۔ هن اپريل 1965 کان فيبروري 1967 تائين ڀارت اسڪاٖؤٽس ۽ گائيڊس جو صدر پڻ رهيو۔
سنها 1 آڪٽوبر 1959 کان 31 جنوري 1964 تائين ڀارت جي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس رهيو۔ پنهنجي دورِ ملازمت دوران هن 137 فيصلا لکيا ۽ 684 بينچن تي ويٺو۔

## زندگي
سنها هڪ نمايان راجپوت گهراڻي ۾ راجواڙا گجييپور اسٽيٽ، آرا (هاڻوڪو ڀوجپور ضلعو) ۾ ڄائو ۽ اُتي ئي پرورش پاتي۔ سندس پوٽو بي پي سنگهه ڀارت جي سپريم ڪورٽ جو اڳوڻو جج رهيو آهي۔
هو نهايت مذهبي شخص هو۔ ريٽائرمينٽ کان پوءِ هن سادي ۽ پُرسڪون زندگي گذاري، جيڪا گهڻو ڪري روحاني مشغلن لاءِ وقف هئي، جيتوڻيڪ هن ڪجهه خانگي ثالثي جا ڪيس به قبول ڪيا۔ پوئين عمر ۾ بينائي وڃائڻ کان پوءِ، 1986ع ۾ سندس وفات ٿي وئي۔

## ڪيريئر
هن تعليم حاصل ڪئي آرا جي ضلعو اسڪول، پٽنا ڪاليج ۽ پٽنا لا ڪاليج مان۔
سنها 1919ع ۾ بي اي (آنرز) ۽ 1921ع ۾ ايم اي ۾ پٽنا يونيورسٽي ۾ اميدوارن جي فهرست ۾ پهريون نمبر حاصل ڪيو۔ هو 1922ع کان 1927ع تائين پٽنا هاءِ ڪورٽ ۾ وڪيل رهيو۔ 1927ع ۾ هو ايڊووڪيٽ بڻيو ۽ ساڳئي وقت سرڪاري لا ڪاليج پٽنا ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو، جتي 1935ع تائين رهيو۔ هو قانون فيڪلٽي جي سينيٽ ۽ قانون جي امتحانن واري بورڊ جو پڻ ميمبر رهيو۔ بعد ۾ هو بنارس هندو يونيورسٽي جي عدالت جو ميمبر بڻيو، جتي 1935ع کان 1939ع تائين سرڪاري وڪيل رهيو۔ هو سريمتي رادهيڪا سنها گولڊ ميڊلسٽ پڻ رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن تاريخ ۾ پهريون نمبر حاصل ڪيو۔
هو 1940ع ۾ اسسٽنٽ سرڪاري وڪيل مقرر ٿيو ۽ 19 جنوري 1943ع تي پٽنا هاءِ ڪورٽ جو جج بڻيو۔ 1951ع ۾ کيس ناگپور هاءِ ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪيو ويو ۽ ڊسمبر 1954ع ۾ ڀارت جي سپريم ڪورٽ جو جج بڻيو، جتي 30 سيپٽمبر 1959ع تائين رهيو۔  
آخرڪار هو 1959ع ۾ ڀارت جو چيف جسٽس بڻيو ۽ 1964ع تائين ان عهدي تي رهيو، جنهن کان پوءِ ريٽائر ٿيو۔

## شايع ٿيل ڪتاب
* *Reminiscences and Reflections of a Chief Justice* , 1985ع، پهريون ايڊيشن

## حوالا

* سپريم ڪورٽ آف انڊيا، حياتيون

زمرو:ڀارت جا چيف جسٽس
زمرو:ڀارت ۾ اسڪاٖؤٽنگ ۽ گائيڊنگ
زمرو:پٽنا جا ماڻهو
زمرو:پٽنا هاءِ ڪورٽ جا جج
زمرو:پٽنا يونيورسٽي جا شاگرد
زمرو:مدھيا پرديش هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس
زمرو:20هين صدي جا ڀارتي جج
زمرو:20هين صدي جا ڀارتي وڪيل
زمرو:1899ع جون پيدائشون
زمرو:1986ع جون فوتگيون
زمرو:1986ع جون وفاتون
کٽا ميوا

**کٽا ميوا** يا **سٽرس** (Citrus) گلن وارن وڻن ۽ ٻوٽن جو هڪ جينس (Genus) آهي، جنهن جو تعلق روٽيسي (Rutaceae) خاندان سان آهي. هن جينس جي ٻوٽن مان مختلف قسم جا کٽا ميوا حاصل ٿين ٿا، جن ۾ ترنج (Citron)، نارنگي (Mandarin) ۽ پاپلي (Pomelo) شامل آهن.

## پس منظر ۽ هائبرڊائيزيشن
ڪيتريون ئي اهم کٽيون فصلون وسيع هائبرڊائيزيشن (Hybridization) ذريعي تيار ڪيون ويون آهن. انهن ۾ خاص طور تي هيٺيان ميوا شامل آهن:
* نارنگي (Orange)
* ليمون (Lemon)
* گريپ فروٽ (Grapefruit)
* لائيم (Lime)

اهي ميوا پنهنجي خوشبودار هٻڪار ۽ پيچيده ذائقي سبب پوري دنيا ۾ مشهور آهن. هن جينس ۾ ميون جي وچ ۾ هائبرڊ ٿيڻ جي وڏي صلاحيت هوندي آهي، جنهن ڪري انهن جي ٽيڪسانومي (Taxonomy) ڪافي پيچيده آهي.

## تاريخي ورهاست
سٽرس يا کٽن ميون جو اصل وطن ڏکڻ ايشيا، اوڀر ايشيا، ڏکڻ اوڀر ايشيا، ميلانيشيا ۽ آسٽريليا آهي. قديم زماني کان وٺي انهن علائقن جي مقامي ماڻهن مختلف قسمن کي پالي ۽ پيدا ڪيو آهي.

* **آسٽرونيشيائي ڦهلاءُ:** اندازن 3000–1500 ق.م ۾ هي ميوا مائيڪرونيشيا ۽ پولينيشيا تائين پهتا.
* **وچ اوڀر ۽ ميڊيٽرينين:** اندازن 1200 ق.م ڌاري بخور جي واپاري رستي (Incense trade route) ذريعي هي ميوا وچ اوڀر تائين پهتا.
* **يورپ کان آمريڪا:** بعد ۾ هي ميوا يورپ مان ٿيندا آمريڪا جي کنڊ تائين پهچايا ويا.

## حوالا
مساوات

**مساوات** (Equation) رياضي ۾ هڪ اهڙو فارمولو آهي جيڪو ٻن جملن (Expressions) جي وچ ۾ برابريءَ کي ظاهر ڪري ٿو. ان مقصد لاءِ برابري جي نشاني (=) استعمال ڪئي ويندي آهي.

## تعريف ۽ مختلف ٻوليون
لفظ "مساوات" ۽ ان جي هم معنيٰ لفظن جا مختلف ٻولين ۾ معمولي فرق سان مفهوم ٿي سگهن ٿا:
* **انگريزي ۾:** ڪو به اهڙو فارمولو جنهن ۾ ٻه جملا برابر جي نشانيءَ سان جڙيل هجن، ان کي مساوات چيو ويندو آهي.
* **فرانسيسي ۾:** مساوات (équation) جي تعريف ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ "متغير" (Variable) جو هجڻ ضروري آهي.

## حل ۽ قسم
مساوات کي حل ڪرڻ مان مراد متغيرن (Variables) جي اهڙي قيمت معلوم ڪرڻ آهي، جنهن سان مساوات جا ٻئي پاسا برابر ٿي وڃن. انهن قيمتن کي مساوات جو **حل** (Solution) چيو ويندو آهي.

مساوات جا ٻه مکيه قسم آهن:
# **سڃاڻپ (Identity):** اهڙي مساوات جيڪا متغير جي هر قيمت لاءِ درست هجي.
# **شرطي مساوات (Conditional Equation):** اهڙي مساوات جيڪا متغير جي صرف ڪجهه خاص قيمتن لاءِ درست هجي.

## برابري جي نشاني (=) جو تاريخي پس منظر
برابري جي نشاني (=)، جيڪا اڄ هر مساوات جو لازمي حصو آهي، سن **1557ع** ۾ **رابرٽ رڪارڊ** (Robert Recorde) ايجاد ڪئي هئي. هن جو خيال هو ته ٻن هڪجهڙي ڊيگهه وارين متوازي لڪيرن کان وڌيڪ ٻي ڪا به شيءِ "برابر" نٿي ٿي سگهي.

## حوالا
مشين

**مشين** (Machine) هڪ اهڙو حرارتي حرڪياتي (Thermodynamic) نظام آهي جيڪو قوت (Power) جو استعمال ڪري قوتن کي لاڳو ڪرڻ ۽ حرڪت کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ ڪم ڪري ٿو ته جيئن ڪو خاص عمل سرانجام ڏئي سگهجي. هي اصطلاح عام طور تي مصنوعي اوزارن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر حياتياتي مالڪيولن (Molecular machines) کي پڻ مشين چيو وڃي ٿو.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو
مشينن کي هلائڻ لاءِ مختلف ذريعا استعمال ڪيا ويندا آهن:
* انسان يا جانورن جي قوت
* قدرتي قوتون جهڙوڪ هوا ۽ پاڻي
* ڪيميائي، حرارتي يا برقي توانائي

مشينن ۾ ميڪانيزم جو هڪ نظام هوندو آهي جيڪو انپٽ (Input) کي خاص آئوٽ پٽ (Output) قوت ۽ حرڪت ۾ تبديل ڪندو آهي. جديد مشينن ۾ ڪمپيوٽر ۽ سينسر پڻ شامل هوندا آهن جيڪي ڪارڪردگي جي نگراني ڪن ٿا، جن کي اڪثر "ميڪانياتي نظام" (Mechanical systems) سڏيو ويندو آهي.

## ساديون مشينون (Simple Machines)
رينيسانس (Renaissance) دور جي فلسفين ڇهه ساديون مشينون سڃاڻپ ڪيون هيون، جيڪي ڪنهن به وزن کي حرڪت ۾ آڻڻ لاءِ بنيادي اوزار آهن. انهن مشينن ذريعي آئوٽ پٽ قوت ۽ انپٽ قوت جي تناسب کي معلوم ڪيو ويندو آهي، جنهن کي اڄڪلهه **ميڪانياتي فائدو** (Mechanical advantage) چيو ويندو آهي.

## جديد مشينون
جديد مشينون پيچيده نظام آهن جيڪي بناوٽي عنصرن، ميڪانيزم ۽ ڪنٽرول حصن تي مشتمل هونديون آهن. انهن جا ڪجهه مثال هي آهن:
* **ٽرانسپورٽ:** ريل گاڏيون، موٽر ڪارون، ٻيڙيون ۽ هوائي جهاز.
* **گهريلو استعمال:** ڪمپيوٽر، ايئر ڪنڊيشننگ ۽ پاڻي جي فراهمي جا نظام.
* **صنعت ۽ زراعت:** کيتي ٻاريءَ جي مشينري، فيڪٽري آٽوميشن ۽ روبوٽس.

## حوالا
ڏندن جو علاج

**ڏندن جو علاج** يا **ڊينٽسٽري** (Dentistry)، جنهن کي ڏندن جي طب (Dental medicine) پڻ چيو ويندو آهي، طب جي اها شاخ آهي جيڪا ڏندن، مھارن (Gums) ۽ وات جي صحت تي ڌيان ڏئي ٿي. هن ۾ وات جي بيمارين جي تشخيص، بچاءُ ۽ علاج شامل آهي.

## دائره اختيار
ڊينٽسٽري جو دائرو صرف ڏندن تائين محدود ناهي، پر ان ۾ هيٺيان پهلو پڻ شامل آهن:
* **ڏندن جي ترتيب:** ڏندن جي واڌ ويجهه ۽ ترتيب (Dentition).
* **اورل ميوڪوسا:** وات جي اندروني نرم کل.
* **ڪرينيو فيشيل ڪمپليڪس:** جنهن ۾ ڄاڙيءَ جا جوڙ (Temporomandibular joint) پڻ شامل آهن.

## تاريخي پس منظر
ڏندن جي علاج جي تاريخ انساني تهذيب جيتري ئي قديم آهي. ان جا ابتدائي نشان 7000 ق.م کان 5500 ق.م جي دور جا ملن ٿا. ڊينٽسٽري کي طب جي پهرين "خاص مهارت" (Specialization) طور سڃاتو وڃي ٿو. ڪجهه ملڪن ۾ هن کي "اسٽوميٽولاجي" (Stomatology) پڻ چيو ويندو هو، پر هاڻي اها اڪثر ڊينٽسٽريءَ ۾ ضم ٿي چڪي آهي.

## ڊينٽل ٽيم ۽ علاج جو نظام
ڏندن جو علاج هڪ ٽيم ذريعي ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ هيٺيان ماهر شامل هوندا آهن:
# **ڊينٽسٽ (ڏندن جو ڊاڪٽر)**
# ڊينٽل اسسٽنٽ
# ڊينٽل هائجينسٽ (صفائي جو ماهر)
# ڊينٽل ٽيڪنيشن

ڊاڪٽر اڪثر نجي ڪلينڪس، اسپتالن يا ٻين ادارن (جهڙوڪ فوجي بيس يا جيلن) ۾ خدمتون سرانجام ڏيندا آهن.

## جديد ۽ ثبوتن تي ٻڌل علاج (Evidence-based Dentistry)
جديد ڊينٽسٽري ۾ سائنسي تحقيق جي بنياد تي فيصلا ڪيا ويندا آهن. ان ۾ هيٺيان پهلو شامل آهن:
* **بچاءُ جا طريقا:** فلورائيڊ واري پاڻي ۽ ٽوٿ پيسٽ جو استعمال.
* **بيمارين جو علاج:** ڏندن جي سڙڻ (Tooth decay) ۽ مهارن جي بيمارين جو علاج.
* **عام بيمارين سان تعلق:** شگر (ڊايابيٽيس), ڪينسر، ۽ دل جي بيمارين جو وات جي صحت تي اثر.

هن شعبي ۾ ريڊيالاجي (ايڪسري)، هيمٽالاجي (رت جو مطالعو) ۽ ڪارڊيالاجي جي معلومات پڻ ضروري آهي ته جيئن جراحي (Surgery) دوران پيچيدگين کان بچي سگهجي.

## حوالا
ڌاتڪاري

**ڌاتڪاري** يا **ميٽالرجي** (Metallurgy) مادي جي سائنس ۽ انجنيئرنگ جو اهو شعبو آهي، جيڪو ڌاتن (Metallic elements)، انهن جي مرڪبن ۽ آميزشن، جن کي **مصرع** (Alloy) چيو وڃي ٿو، جي طبعي ۽ ڪيميائي ورتاءُ جو اڀياس ڪري ٿو.

ڌاتڪاري جو علم ڌاتن جي پيداوار کان وٺي انهن مان تيار ڪيل شين جي انجنيئرنگ تائين پکڙيل آهي. هن علم جي ماهر کي **ميٽالرجسٽ** چيو ويندو آهي.

## مکيه شاخون
ڌاتڪاري جي سائنس کي ٻن وڏن حصن ۾ ورهايو ويو آهي:

### 1. ڪيميائي ڌاتڪاري (Chemical Metallurgy)
هيءَ شاخ ڌاتن جي آڪسائيڊشن، ريڊڪشن ۽ ڪيميائي ڪارڪردگيءَ سان تعلق رکي ٿي. ان ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن:
* معدنيات جي پروسيسنگ (Mineral processing)
* ڌاتن جو استخراج (Extraction of metals)
* ٿرموڊائنامڪس (Thermodynamics)
* کائر (Corrosion) جو ڪيميائي اڀياس.

### 2. طبعي ڌاتڪاري (Physical Metallurgy)
هيءَ شاخ ڌاتن جي ميڪانياتي خاصيتن ۽ طبعي ڪارڪردگي تي ڌيان ڏئي ٿي. ان جا اهم موضوع هي آهن:
* ڪرسٽلوگرافي (Crystallography)
* مادي جي سڃاڻپ (Material characterization)
* فيز ٽرانسفارميشن (Phase transformations).

## فيرس ۽ نان-فيرس ڌاتڪاري
ڌاتن جي پيداوار کي ٻن وڏن گروهن ۾ ورهايو ويو آهي:
* **فيرس ڌاتڪاري (Ferrous Metallurgy):** هن ۾ لوهه (Iron) ۽ ان جي مصرعن (جهڙوڪ اسٽيل) جو اڀياس ڪيو ويندو آهي. دنيا جي مجموعي پيداوار جو 95 سيڪڙو فيرس ڌاتن تي مشتمل آهي.
* **نان-فيرس ڌاتڪاري (Non-ferrous Metallurgy):** هن ۾ لوهه کانسواءِ ٻين ڌاتن (جهڙوڪ تما، سون، ايلومينيم) جو اڀياس ڪيو ويندو آهي.

## جديد دور ۽ اڀرندڙ شعبا
جديد ميٽالرجسٽ روايتي ڪمن (جهڙوڪ ويلڊنگ، هيٽ ٽريٽمينٽ) سان گڏوگڏ جديد ٽيڪنالاجي ۾ پڻ ڪم ڪن ٿا، جهڙوڪ:
* **نينو ٽيڪنالاجي** (Nanotechnology)
* **سپرا ڪنڊڪٽرس** (Superconductors)
* **بايوميڊيڪل مٽيريلز** (Biomedical materials)
* **سيمي ڪنڊڪٽرس** (Semiconductor).

## حوالا
مشين گن

**مشين گن** (Machine gun) هڪ مڪمل طور تي خودڪار (Automatic) ۽ رائيفل ٿيل هٿيار آهي، جيڪو مسلسل فائرنگ ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. 20 ملي ميٽر يا ان کان وڌيڪ ڪيلبر جي خودڪار هٿيارن کي مشين گن بدران **آٽو ڪينن** (Autocannon) چيو ويندو آهي.

## خاصيتون ۽ بناوٽ
مشين گنون فوجي ميدان ۾ پيادي فوج جي مدد (Infantry support) لاءِ استعمال ٿينديون آهن. انهن جي اهم خاصيتن ۾ شامل آهن:
* **استحڪام:** فائرنگ دوران لڏڻ يا پٺتي جهٽڪي (Recoil) کان بچڻ لاءِ هنن کي بائي پوڊ (Bipod)، ٽرائي پوڊ (Tripod) يا ڪنهن وزندار پليٽ فارم تي لڳايو ويندو آهي.
* **کاڌ خوراڪ جو نظام:** اڪثر مشين گنون بيلٽ فيڊنگ (Belt feeding) سسٽم استعمال ڪنديون آهن، جنهن سان گوليون هڪ پٽيءَ ذريعي مسلسل سپلاءِ ٿينديون آهن.
* **اوپن بولٽ آپريشن:** هي هڪ اهڙو طريقو آهي جيڪو عام طور تي ٻين پيادي هٿيارن ۾ ناهي هوندو.

## درجا بندي
مشين گنون وزن ۽ استعمال جي لحاظ کان هيٺين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون:
# **هلڪي مشين گن (LMG):** جيڪا هڪ سپاهي کڻي سگهي ٿو.
# **وچولي مشين گن (MMG)**
# **ڳري مشين گن (HMG):** جيڪا وڏي وزن واري ۽ پري تائين مار ڪندڙ هوندي آهي.
# **جنرل پرپز مشين گن (GPMG)**

**نوٽ:** سب مشين گن (Submachine gun) کي مشين گن جي زمري ۾ نه رکيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته اها رائيفل ڪارٽريج بدران هينڊ گن (Handgun) جون گوليون فائر ڪندي آهي.

## تاريخي پس منظر
مشين گن جي ايجاد جنگي تاريخ کي بدلائي ڇڏيو. پھرين عالمي جنگ دوران ان جو وڏي پيماني تي استعمال ٿيو، جتي هن هٿيار دفاعي حڪمت عملين کي وڌيڪ مضبوط بڻايو.

## حوالا
بيڪ گيمون

**بيڪ گيمون** (Backgammon) ٻن رانديگرن جي هڪ تختي واري راند (Board game) آهي، جيڪا مھرن ۽ ڇڪن (Dice) سان کيڏي ويندي آهي. هي راند "ٽيبلز گيمز" (Tables games) جي ان وڏي خاندان جو حصو آهي، جنهن جي تاريخ تقريباً 1,600 سال قديم آهي.

## راند جو طريقو
هي راند مخالف طرفن ۾ حرڪت (Contrary movement) تي ٻڌل آهي. راند جون خاصيتون هيٺيان آهن:
* **مھرا (Pieces):** هر رانديگر وٽ 15 مھرا هوندا آهن، جن کي روايتي طور تي "مين" (Men) يا "چيڪرز" (Checkers) چيو ويندو آهي.
* **پوائنٽس (Points):** تختي تي 24 تکا ٽڪنڊا نشان هوندا آهن جن کي "پوائنٽس" چيو ويندو آهي.
* **مقصد:** راند جو بنيادي مقصد پنهنجي سمورن 15 مھرن کي بورڊ جي چوڌاري گهمائي "بيئر آف" (Bear off) ڪرڻ يعني بورڊ تان ٻاهر ڪڍڻ هوندو آهي. 

جيڪڏهن ڪو رانديگر پنهنجا مھرا ٻاهر ڪڍي وٺي ۽ ٻيو رانديگر اڃا ڪافي پٺتي هجي، تہ ان کي "ٽرپل ون" (Triple win) يا **بيڪ گيمون** چيو ويندو آهي.

## حڪمت عملي ۽ نصيب
بيڪ گيمون ۾ نصيب (ڇڪن جو رول) ۽ حڪمت عملي (Strategy) ٻئي شامل آهن. 
* رانديگرن کي هر ڀيري ڇڪي جي نمبرن مطابق بھترين حرڪت جي چونڊ ڪرڻي پوندي آهي. 
* راند ۾ هڪ **ڊبلنگ ڪيوب** (Doubling cube) پڻ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو راند جي شرط يا پوائنٽس کي وڌائڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تاريخي پس منظر
جديد بيڪ گيمون جو پھريون رڪارڊ 17ھين صديءَ جي انگلينڊ ۾ ملي ٿو، جيڪا 16ھين صديءَ جي راند "آئرش" (Irish) مان نڪتي هئي.

## حوالا
تفرقي مساوات

**ڊفرنشل مساوات** (Differential equation) رياضي ۾ هڪ اهڙي مساوات آهي جيڪا هڪ يا هڪ کان وڌيڪ اڻڄاتل تفاعلن (Unknown functions) ۽ انهن جي مشتقن (Derivatives) جي وچ ۾ تعلق کي ظاهر ڪري ٿي.

## اهميت ۽ استعمال
عملي طور تي، اهي تفاعل عام طور تي طبعي مقدارن کي ظاهر ڪن ٿا، جڏهن ته انهن جا مشتق انهن جي تبديليءَ جي شرح کي ظاهر ڪن ٿا. اها مساوات انهن ٻنهي جي وچ ۾ هڪ تعلق قائم ڪري ٿي.
* **سائنسي استعمال:** هي مساواتون انجنيئرنگ، فزڪس، اقتصاديات ۽ حياتيات جهڙن شعبن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.
* **سائنسي قانون:** اڪثر قدرتي قانون ۽ رياضياتي ماڊل ڊفرنشل مساواتن جي صورت ۾ بيان ڪيا ويندا آهن.

## حل ۽ خاصيتون
ڊفرنشل مساواتن جي مطالعي جو وڏو حصو انهن جي **حلن** (Solutions) ۽ انهن جي خاصيتن تي ٻڌل هوندو آهي.
# **واضح فارمولا:** صرف ساديون ڊفرنشل مساواتون ئي واضح فارمولن ذريعي حل ڪري سگهجن ٿيون.
# **اندازو لڳائڻ:** اڪثر حالتن ۾، جڏهن صحيح حل ممڪن نه هوندو آهي، ته ڪمپيوٽر جي مدد سان عددن (Numerical methods) ذريعي انهن جو اندازي وارو حل معلوم ڪيو ويندو آهي.

## ڊائنامڪل سسٽم
ڊائنامڪل سسٽم جو نظريو (Theory of dynamical systems) حلن جي معيار تي ڌيان ڏئي ٿو، جهڙوڪ وقت سان گڏ انهن جو اوسط ورتاءُ ڪيئن رهندو.

## حوالا
گهرو ويڙھ

**گهرو ويڙھ** يا **خانہ جنگي** (Civil war) هڪ اهڙي جنگ آهي جيڪا هڪ ئي رياست يا ملڪ جي اندر منظم گروهن جي وچ ۾ لڳي ٿي. اهڙي جنگ جو مقصد ملڪ يا ڪنهن علائقي جو ڪنٽرول حاصل ڪرڻ، آزادي حاصل ڪرڻ، يا حڪومتي پاليسين کي تبديل ڪرڻ هوندو آهي.

## اصطلاح جي معنيٰ
لفظ "سول وار" لاطيني ٻوليءَ جي اصطلاح *bellum civile* تان ورتل آهي، جيڪو پهرين صدي ق.م ۾ رومي جمهوريه جي گهريلو جنگين لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. هتي "سول" مان مراد شهرين جي وچ ۾ يا انهن سان لاڳاپيل ويڙهه آهي، نه ڪي ڪنهن ٻاهرين دشمن سان.

## ٻاهرين مداخلت
جديد دور جي اڪثر گهريلو جنگين ۾ ٻاهريون طاقتون مداخلت ڪنديون آهن. پيٽرڪ ايم ريگن (Patrick M. Regan) جي تحقيق مطابق، ٻي عالمي جنگ جي خاتمي کان وٺي سن 2000ع تائين 138 گهريلو تڪرارن مان تقريباً ٻه تهايون تڪرارن ۾ بين الاقوامي مداخلت ڏٺي وئي.

## شدت ۽ اثرات
گهريلو جنگيون اڪثر ڪري وڏي پيماني تي ٿينديون آهن، جن ۾ منظم هٿياربند فوجون حصو وٺنديون آهن. انهن جي ڪري:
* وڏي تعداد ۾ جاني نقصان ٿئي ٿو.
* ملڪي وسيلن جو وڏو حصو ضايع ٿي وڃي ٿو.
* معيشت تباهه ٿي وڃي ٿي (مثال طور: صوماليه، يوگنڊا، انگولا ۽ برما).

## تاريخي رجحان
ٻي عالمي جنگ کان پوءِ گهريلو جنگين جي عرصي ۾ واڌ آئي آهي. 1900ع کان 1944ع تائين اهڙيون جنگيون اوسطاً ڏيڍ سال هلنديون هيون، پر هاڻي اهي سراسري طور تي چار سالن کان وڌيڪ هلن ٿيون.
* **جاني نقصان:** 1945ع کان وٺي خانه جنگين جي نتيجي ۾ 2 ڪروڙ 50 لک (25 ملين) کان وڌيڪ ماڻهو فوت ٿي چڪا آهن.
* **بي گهر ماڻهو:** لکن جي تعداد ۾ ماڻهو پنهنجو گهر بار ڇڏي هجرت ڪرڻ تي مجبور ٿيا آهن.

## حوالا
نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ

**نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ** (روسي:
Нижегородская область، نيزيگوروڊسڪايا اوبلاسٽ) روس جو هڪ وفاقي ماتحت  (اوبلاسٽ) آهي. ان جو انتظامي مرڪز نزني نووگوروڊ شهر آهي. سال 2021ع جي مردم شماري جي مطابق ان جي آبادي 31,19,115 هئي. سال 1932ع کان 1990ع تائين، اهو "گورکي اوبلاسٽ" (روسي: Горьковская область) جي نالي سان مشهور هو.

وولگا نديءَ هن اوبلاسٽ جي وچ ۾ گذرندي آهي. نزني نووگوروڊ جي ميٽروپوليٽن علائقي (ڊزرزينڪ، بور ۽ ڪستوو سميت) کانسواء، سڀ کان وڏو شهر "ارزاماس" آهي. ساروف شهر جي ويجهو "سيرافيمو-ديويفسڪي خانقاه" آهي، جيڪا روس جي سڀ کان وڏي خانقاهن مان هڪ آهي ۽ ساروف جي سينٽ سيرافيم پاران قائم ڪئي وئي هئي. ليسڪووو شهر جي سامهون "مڪاريف خانقاه"، اوڀر يورپ ۾ سڀ کان وڏي ميلي جو هنڌ هوندو هو. ٻين تاريخي شهرن ۾ "گوروڊيٽس" ۽ "بالاخنا" شامل آهن، جيڪا نزني نوگوروڊ کان اتر ۾ وولگا ندي تي واقع آهن.

**Nizhny Novgorod Oblast** () is a federal subject of Russia (an oblast). Its administrative center is the city of Nizhny Novgorod. It has a population of 3,119,115 as of the 2021 Census. From 1932 to 1990, it was known as **Gorky Oblast** ().

The oblast is crossed by the Volga River. Apart from Nizhny Novgorod's metropolitan area (including Dzerzhinsk, Bor and Kstovo) the biggest city is Arzamas. Near the town of Sarov there is the Serafimo-Diveyevsky Monastery, one of the largest convents in Russia, established by Saint Seraphim of Sarov. The Makaryev Monastery opposite of the town of Lyskovo used to be the location of the largest fair in Eastern Europe. Other historic towns include Gorodets and Balakhna, located on the Volga to the north from Nizhny Novgorod.

## جاگرافي

هي اوبلاست 76,900 چورس ڪلوميٽر (29,700 چورس ميل) جي ايراضي تي پکڙيل آهي. زرعي زمين هن علائقي جو %41، ٻيلا %48، ڍنڍون ۽ درياءَ %2 ۽ ٻيون زمينون %9 آھن. نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جي حدون اتر ۾ ڪوسٽروما اوبلاسٽ، اتر اوڀر ۾ ڪيروف اوبلاسٽ، اوڀر ۾ ماري ايل ۽ چواش ريپبلڪ، ڏکڻ ۾ موردوويا ريپبلڪ، ڏکڻ اولهه ۾ ريازان اوبلاسٽ،  اولهه ۾ ولاديمير اوبلاسٽ ۽ اتر اولهه ۾ ايوانووو اوبلاسٽ سان آهن.
### قدرتي وسيلا
نزني نووگوروڊ اوبلاست قدرتي وسيلن سان مالا مال ناهي ۽ ريتي جي تجارتي ذخيرن (ٽائيٽينيم-زرڪونيئم جي موجودگي سميت)، مٽي، جپسم، پيٽ (peat)، معدني لوڻ ۽ ڪاٺ تائين محدود آهن.

## تاريخ
## سياست
## نقشا
## انتظامي ورهاست
## آباديات
## معيشت
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
*Official website of the Government of Nizhny Novgorod Oblast  
*Official website of the Legislative Assembly of Nizhny Novgorod Oblast 
*Nizhny Novgorod City Guide Travel and business guide to Nizhny Novgorod
* Central Eurasian Information Resource; Images of Nizhny Novgorod Oblast – University of Washington Digital Collections

زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
زمرو:1929ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
زمرو:سوويت يونين ۾ 1936ع جون اسٽيبلشمينٽون
گيزا جو اھرامي مجموعو

**گيزا جو اهرامي مجموعو** (Giza pyramid complex)، جنھن کي گيزا نڪروپولس پڻ چيو ويندو آهي، مصر ۾ واقع هڪ قديم ماڳ آهي. هتي دنيا جا مشهور اهرام، جن ۾ خوفو جو وڏو اهرام، خفري جو اهرام، ۽ مينڪائور جو اهرام شامل آهن، موجود آهن.

## تاريخي پس منظر
هي سمورا اهرام قديم مصر جي **چوٿين خاندان** (Old Kingdom) جي دور ۾، تقريباً 2600 کان 2500 ق.م جي وچ ۾ تعمير ڪيا ويا هئا. اهرامن سان گڏ هن ماڳ تي ڪيترائي معبد، قبرستان ۽ اهرام اڏيندڙ مزدورن جي ڳوٺ جا آثار پڻ مليا آهن. 

## جاگرافيائي بيهڪ
هي ماڳ الهندي ريگستان جي ڪناري تي، نيل ندي کان اٽڪل 9 ڪلوميٽر اولهه ۾ گيزا شهر ۾ واقع آهي. هي علائقو قاهره جي مرڪز کان اٽڪل 13 ڪلوميٽر ڏکڻ اولهه ۾ آهي.

* **ورثو:** هي ماڳ 16,000 هيڪٽرن تي پکڙيل "ممفس ۽ ان جي نڪروپولس" جو حصو آهي، جنهن کي 1979ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثو قرار ڏنو ويو.
* **تعميراتي مواد:** اهرامن جي تعمير ۾ استعمال ٿيل اڪثر چوني جو پٿر (Limestone) مقامي مڪٽم فارميشن (Mokattam Formation) مان حاصل ڪيو ويو هو.

## اهميت
گيزا جو وڏو اهرام قديم دنيا جي **ستن عجائبن** مان هڪ آهي، جيڪو يوناني دور ۾ مشهور ٿيو. هي انهن عجائبن مان سڀ کان قديم آهي ۽ اڄ تائين پنهنجي اصل حالت ۾ موجود واحد عجوبو آهي.

## حوالا
لامحدوديت

**لاانتھا** يا **لامحدوديت** (Infinity) مان مراد اهڙي شيءِ آهي جيڪا حدن کان ٻاهر، بي پايان ۽ بي انت هجي. رياضيءَ ۾ ان کي هن نشاني **∞** سان ظاهر ڪيو ويندو آهي، جنهن کي لاانتھا جي علامت چيو ويندو آهي.

## تاريخي ۽ فلسفيانه پسمنظر
قديم يونانين جي دور کان وٺي، لاانتها جي فلسفيانه نوعيت تي بحث ٿيندا رهيا آهن. 17 هين صديءَ ۾، لاانتها جي نشاني ۽ **انفنيٽيسمل ڪيلڪيولس** (Infinitesimal calculus) جي تعارف سان، رياضيدانن لامحدود سيريز تي ڪم شروع ڪيو. 

شروعات ۾ اهو واضح نه هو ته لاانتها کي ڪو عدد يا مقدار تصور ڪيو وڃي يا نه. پر 19 هين صديءَ جي آخر ۾، **جيورج ڪينٽر** (Georg Cantor) لامحدود سيٽن (Infinite sets) ۽ لامحدود انگن جو اڀياس ڪري هن علم کي وسعت ڏني. هن ثابت ڪيو ته لاانتها جا به مختلف حصا ۽ ماپون ٿي سگهن ٿيون.

## رياضيءَ ۾ استعمال
جديد رياضيءَ ۾، لاانتها هڪ رياضياتي تصور آهي جنھن کي ٻين رياضياتي شين وانگر پڙهي ۽ استعمال ڪري سگهجي ٿو.
* **سيٽ ٿيوري:** زرميلو-فرينڪل سيٽ ٿيوري (Zermelo–Fraenkel set theory) ۾ "لاانتها جو اصول" (Axiom of infinity) موجود آهي، جيڪو لامحدود سيٽن جي وجود جي ضمانت ڏئي ٿو.
* **مختلف ماپون:** ڪينٽر ڏيکاريو ته هڪ لڪير تي موجود نقطن جو تعداد (Cardinality) مڪمل عددن (Integers) جي تعداد کان وڌيڪ هوندو آهي.

هتي اها ڳالهہ اهم آهي ته لاانتھا جو تصور صرف نظرياتي رياضي تائين محدود ناهي، پر هي پيچيده مسئلن کي حل ڪرڻ ۾ پڻ مددگار ثابت ٿئي ٿو، جھڙوڪ اينڊريو وائلس پاران **فرميٽ جي آخري ٿيورم** (Fermat's Last Theorem) جو ثبوت.

## فزڪس ۽ ڪائناتيات
فزڪس ۽ ڪائناتيات (Cosmology) ۾ هي هڪ کليل سوال آهي ته ڇا هيءَ ڪائنات مڪاني طور تي لاانتھا آهي يا نه. سائنسدان اڃا تائين ان تي تحقيق ڪري رهيا آهن ته ڪائنات جي ڪا حد آهي يا اها اڻ کٽ پکڙيل آهي.

## حوالا
سيٽ ٿيوري

**سيٽ ٿيوري** (Set theory) رياضياتي منطق جي اها شاخ آهي جيڪا "سيٽن" جو اڀياس ڪري ٿي. سيٽ کي غير رسمي طور تي مختلف شين جي ميڙ يا مجموعي طور بيان ڪري سگهجي ٿو. جيتوڻيڪ ڪنھن بہ قسم جي شين کي سيٽ ۾ گڏ ڪري سگهجي ٿو، پر رياضيءَ ۾ هن جو واسطو خاص طور تي اهڙين شين سان آهي جيڪي مجموعي طور تي رياضيءَ لاءِ اهم آهن.

## تاريخي پس منظر
سيٽ ٿيوريءَ جي جديد مطالعي جي شروعات 1870ع واري ڏهاڪي ۾ جرمن رياضيدانن **رچرڊ ڊيڊڪنڊ** (Richard Dedekind) ۽ **جيورج ڪينٽر** (Georg Cantor) ڪئي هئي. خاص طور تي، جيورج ڪينٽر کي سيٽ ٿيوريءَ جو باني مڃيو وڃي ٿو. 

شروعاتي دور ۾ جنهن نظام تي تحقيق ڪئي وئي ان کي "نيئيو سيٽ ٿيوري" (Naive set theory) چيو ويندو آهي. پر ان ۾ ڪجهه تضادن يا پيچيدگين (Paradoxes) جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ، جهڙوڪ **رسل جو پيراڊوڪس** (Russell's paradox)، ويهين صديءَ ۾ مختلف ايڪسيوميٽڪ نظام پيش ڪيا ويا. انهن مان **زرميلو-فرينڪل سيٽ ٿيوري** (Zermelo–Fraenkel set theory) سڀ کان وڌيڪ مشهور ۽ اڀياس ڪيل نظام آهي.

## اهميت ۽ استعمال
سيٽ ٿيوري سڄي رياضيءَ لاءِ هڪ بنيادي نظام طور ڪم ڪري ٿي. ان جا ڪجهه اهم پهلو هي آهن:
* **لاانتها جو نظريو:** هي لاانتها (Infinity) جي رياضياتي نظريي کي ترقي ڏيڻ لاءِ هڪ فريم ورڪ فراهم ڪري ٿي.
* **ڪمپيوٽر سائنس:** هي ڪمپيوٽر سائنس ۾، خاص طور تي رليشنل الجبرا (Relational algebra) جي نظريي ۾ استعمال ٿئي ٿي.
* **فلسفو ۽ منطق:** هي منطق جي ماهرن ۽ رياضيدانن لاءِ دلچسپيءَ جو وڏو مرڪز آهي، ڇاڪاڻ ته هي حقيقي عددن (Real numbers) جي بناوٽ کان وٺي وڏن ڪارڊينلز جي مطالعي تائين پکڙيل آهي.

جديد دور ۾ سيٽ ٿيوريءَ تي ٿيندڙ تحقيق ۾ "ڪنسٽينسي" (Consistency) ۽ پيچيده رياضياتي ماڊلز جو اڀياس شامل آهي، جيڪي جديد سائنسي دور ۾ انتهائي اهم آهن.

## حوالا
گيم

**گيم** (Game) هڪ منظم قسم جي سرگرمي آهي جيڪا عام طور تي تفريح يا خوشيءَ لاءِ ڪئي ويندي آهي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن هن کي تعليمي اوزار طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪيتريون ئي گيميون ڪم (جيئن ته پيشيور رانديگر) يا فن (جيئن ته ماهجونگ يا وڊيو گيمز) جي زمري ۾ پڻ اچن ٿيون.

## گيمن جا قسم ۽ فارميٽ
گيمن جا ڪيترائي مشهور فارميٽ آهن، جن ۾ شامل آهن:
* **تختي واريون گيميون** (Board games)
* **وڊيو گيمز** (Video games)
* **آن لائن گيميون** (Online games)
* **پتن جون گيميون** (Card games)

گيميون اڪيلو، ٽيمن ۾، يا ٻين رانديگرن سان گڏ (Multiplayer) کيڏي سگهجن ٿيون. ڪجهه گيميون مقابلي جي بنياد تي کيڏيون وينديون آهن جن کي ڏسڻ لاءِ وڏو انگ موجود هوندو آهي، جهڙوڪ شطرنج جي چيمپئن شپ، اي-اسپورٽس (e-sports) ۽ پيشيور گيميون.

## بناوٽ ۽ مقصد
هر راند لاءِ ٻه شيون لازمي آهن: هڪ **چئلينج** (Challenge) ۽ ٻيو **بناوٽ** (Structure). 
* **مقصد:** اڪثر گيمن جو هڪ خاص مقصد هوندو آهي.
* **فرق:** رانديڪا (Toys) ۽ پزل (Puzzles) گيميون نه آهن، ڇاڪاڻ ته انهن ۾ باقائده منظم بناوٽ نه هوندي آهي.
* **محرڪ:** گيميون ذهني يا جسماني محرڪ (Stimulation) فراهم ڪن ٿيون، جيڪي مهارتن کي وڌائڻ ۽ ورزش جو ذريعو بڻجن ٿيون.

## تاريخي پس منظر
گيميون انساني تجربن جو هڪ عالمي حصو آهن ۽ هر ثقافت ۾ موجود آهن. انهن جا نشان 2600 ق.م جيترا قديم مليا آهن.
دنيا جي قديم ترين گيمن ۾ شامل آهن:
* **ار جي شاهي راند** (The Royal Game of Ur)
* **سينٽ** (Senet)
* **منڪالا** (Mancala)

## حوالا
سرگي آئزنسٽائن

**سيرگي ميخائيلووچ آئزنسٽائن** (Sergei Mikhailovich Eisenstein) هڪ ناميارو سوويت فلم هدايتڪار، اسڪرين رائيٽر، ايڊيٽر ۽ فلمي نظريي دان هو. کيس دنيا جي عظيم ترين فلم سازن ۾ شمار ڪيو ويندو آهي. هو خاص طور تي فلمي دنيا ۾ **مونتاج** (Montage) جي نظريي ۽ مشق جو باني تسليم ڪيو وڃي ٿو.

## ابتدائي فلمي سفر
آئزنسٽائن پنهنجي خاموش فلمن ذريعي عالمي شهرت حاصل ڪئي، جن ۾ هيٺيون فلمون نمايان آهن:
* **اسٽرائيڪ** (Strike) - 1925ع
* **بٽل شپ پوٽيمڪن** (Battleship Potemkin) - 1925ع
* **آڪٽوبر** (October) - 1928ع

ان کان علاوه سندس تاريخي فلمون ”اليگزينڊر نيوسڪي“ (1938ع) ۽ ”ايوان دي ٽيريبيل“ (1945ع) فلم سازي جي فن ۾ سنگ ميل جي حيثيت رکن ٿيون. مشهور ميگزين ”سائيٽ اينڊ سائونڊ“ سندس فلم *بٽل شپ پوٽيمڪن* کي دنيا جي 54 هين عظيم ترين فلم قرار ڏنو آهي.

## ابتدائي زندگي
سيرگي آئزنسٽائن 22 جنوري 1898ع تي ريگا (روسي سلطنت، هاڻوڪو ليٽويا) ۾ هڪ وچولي طبقي جي خاندان ۾ پيدا ٿيو. سندس پيءُ ميخائيل اوسپووچ آئزنسٽائن هڪ آرڪيٽيڪٽ هو، جڏهن ته سندس ماءُ جوليا ايوانوونا ڪونيٽسڪايا جو تعلق هڪ خوشحال واپاري خاندان سان هو.

1905ع جي روسي انقلاب دوران سندس ماءُ کيس وٺي سينٽ پيٽرس برگ هلي وئي. بعد ۾ سندس والدين جي وچ ۾ طلاق ٿي وئي ۽ سندس ماءُ فرانس هلي وئي. آئزنسٽائن جي پرورش هڪ آرٿوڊوڪس عيسائي طور ٿي، پر اڳتي هلي هو لا مذهب (Atheist) بڻجي ويو. ٻارپڻ ۾ مٿس پهرين عورت فلم ساز ايلس گائي بليچي جي فلمن جو گهرو اثر رهيو.

## وفات
آئزنسٽائن 11 فيبروري 1948ع تي ماسڪو ۾ دل جو دورو پوڻ سبب وفات ڪري ويو. هن پويان فلم سازي ۽ ايڊيٽنگ جا اهڙا نظريا ڇڏيا جيڪي اڄ به سڄي دنيا جي فلمي اسڪولن ۾ پڙهايا وڃن ٿا.

## حوالا
نيم پسرائيندڙ

**سيمي ڪنڊڪٽر** (Semiconductor) يا نيم پسرائيندڙ، هڪ اهڙو مادو آهي جنهن جي بجليءَ کي گذارڻ جي صلاحيت (Electrical conductivity)، پسرائيندڙ (Conductor) ۽ غير پسرائيندڙ (Insulator) جي وچ واري هوندي آهي.

## خاصيتون ۽ ڊوپنگ
سيمي ڪنڊڪٽر جي ڪنڊڪٽيٽي کي ان جي قلمي بناوٽ ۾ ناپاڪيون شامل ڪري تبديل ڪري سگهجي ٿو، جنهن کي **ڊوپنگ** (Doping) چيو ويندو آهي. 

* **ڊوپنگ جا قسم:**
# **n-type:** جڏهن گروپ V جا عنصر (جهڙوڪ فاسفورس يا آرسينڪ) شامل ڪيا وڃن، ته اهي آزاد اليڪٽران فراهم ڪن ٿا.
# **p-type:** جڏهن گروپ III جا عنصر (جهڙوڪ بورون يا گيليم) شامل ڪيا وڃن، ته اهي "هولز" (Holes) پيدا ڪن ٿا جيڪي مثبت چارج وانگر عمل ڪن ٿا.

## اهم مادا ۽ استعمال
* سليڪان (Silicon): اليڪٽرانڪ سرڪٽس ٺاهڻ لاءِ سڀ کان اهم عنصر.
* گيليم آرسينائيڊ (Gallium arsenide): ليزر ڊيوڊس ۽ سولر سيلز ۾ استعمال ٿئي ٿو.
* جيرمينيم (Germanium).

سيمي ڪنڊڪٽر ڊوائيسز جهڙوڪ **ٽرانسسٽر**، **ڊيوڊ** ۽ **انٽيگريٽڊ سرڪٽس** (ICs) جديد اليڪٽرانڪس جو بنياد آهن. اهي بجليءَ جي وهڪري کي ڪنٽرول ڪرڻ، ايمپليفڪيشن (Amplification) ۽ سوئچنگ لاءِ استعمال ٿين ٿا.

## گرمي پد جو اثر
ڌاتن جي برعڪس، سيمي ڪنڊڪٽر جو گرمي پد وڌائڻ سان ان جي بجلي گذارڻ جي صلاحيت وڌي ويندي آهي. هي ورتاءُ ميٽل (Metal) جي بلڪل ابتڙ آهي، جتي گرمي پد وڌڻ سان ڪنڊڪٽيٽي گهٽجي ويندي آهي.

## تاريخي پس منظر
* **1904ع:** ڪيٽس-وسڪر ڊيٽيڪٽر (پهريون عملي استعمال).
* **1947ع:** ٽرانسسٽر جي ايجاد، جنهن اليڪٽرانڪس ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو.
* **1958ع:** انٽيگريٽڊ سرڪٽ (IC) جي ايجاد.

## حوالا
پيچ

thumb|left|هڪ معياري پيچ جنهن ۾ هيليڪل چوڙيون (Threads) ظاهر آهن.
**پيچ** (Screw) يا اسڪرو، ٻاهرئين پاسي هيليڪل چوڙيون رکندڙ هڪ فاسٽنر (ڳنڍيندڙ اوزار) آهي، جنهن کي ان جي مٿي (Head) تي پيچدار قوت (Torque) ڏئي ڪسيو يا کولي سگهجي ٿو. پيچ جو عام استعمال شين کي پاڻ ۾ جوڙڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي.

## پيچ ۽ بولٽ ۾ فرق
پيچ ۽ بولٽ جي وچ ۾ بنيادي فرق هي آهي ته **بولٽ** کي ڪسڻ يا کولڻ لاءِ نٽ (Nut) جي ضرورت هوندي آهي، جڏهن ته پيچ اڪثر سڌو سنئون مادي جي اندر پنهنجون چوڙيون ٺاهيندو آهي يا اڳواٽ بڻيل سوراخ ۾ لڳايو ويندو آهي.

## بناوٽ ۽ حصا
پيچ جي بناوٽ جا اهم حصا هيٺيان آهن:
* **هيڊ (Head):** پيچ جو مٿيون حصو، جتي پيچڪس يا ٻيو اوزار لڳائي ان کي ڦيرايو ويندو آهي.
* **شينڪ (Shank):** مٿي کان وٺي نوڪ تائين وارو بيلڻي حصو، جنهن تي چوڙيون چڙهيل هونديون آهن.
* **پچ (Pitch):** ٻن چوڙين جي وچ واري فاصلي کي پچ چيو ويندو آهي.

## ڦير گهير جي سمت
* **ساڄي هٿ جون چوڙيون (Right-hand thread):** اڪثر پيچ گهڙيال جي ڪانٽن واري سمت (Clockwise) ۾ ڦيرائڻ سان ڪسجي ويندا آهن.
* **کاٻي هٿ جون چوڙيون (Left-hand thread):** ڪجهه خاص حالتن ۾ استعمال ٿين ٿيون، جهڙوڪ سائيڪل جو کاٻي پاسي وارو پيڊل، ته جيئن هلڻ دوران پيچ خودبخود کلي نه پوي.

## سادي مشين طور اهميت
رينيسانس (Renaissance) جي سائنسدانن مطابق، پيچ ميڪانيزم دنيا جي ڇهن **سادين مشينن** (Simple machines) مان هڪ آهي. هي پيچدار حرڪت کي سڌي (Linear) حرڪت ۽ قوت ۾ تبديل ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو.

## حوالا
اوريول اوبلاسٽ

**اوريول اوبلاسٽ** (روسي: Орло́вская о́бласть، اورلوسڪايا اوبلاسٽ) **اورلوشينا** (روسي: Орловщина) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، روس جو هڪ وفاقي ماتحت (اوبلاسٽ) آهي. ان جو انتظامي مرڪز اوريول شهر آهي. سال 2021ع جي آدمشماري مطابق، اوبلاسٽ جي آبادي 7,13,374 آهي، جڏهن ته سال 2010ع جي آدمشماري ۾ هن جي آبادي 7,86,935 هئي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:اوريول اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
رائيپور ڊويزن

**رائيپور ڊويزن** ڀارت جي رياست ڇتيسڳڙھ جي هڪ اهم انتظامي وحدت آهي۔ ان جو هيڊڪوارٽر رياستي گاديءَ واري شهر رائيپور ۾ آهي۔ هي ڊويزن رياست جو انتظامي، مالي ۽ تعليمي مرڪز سمجهيو وڃي ٿو۔ هي مرڪزي طور واقع آهي ۽ ڇتيسڳڙھ جي ڏاکڻي ۽ اترين علائقن ڏانهن داخلا دروازي طور ڪم ڪري ٿو۔

## تاريخ
رائيپور ڊويزن تاريخي طور هائيهايہ ونشي راجائن جو تختگاهه رهيو، ۽ پوءِ 1862ع ۾ برطانوي مرڪزي صوبن هيٺ ڇتيسڳڙھ ڊويزن جو هيڊڪوارٽر بڻيو۔ 2000ع کان پوءِ، جڏهن ڇتيسڳڙھ رياست قائم ٿي، تڏهن رائيپور کي گاديءَ جو هنڌ مقرر ڪرڻ سان هن ڊويزن جي اهميت وڌيڪ وڌي وئي۔

## انتظام
هي ڊويزن هڪ ڊويزنل ڪمشنر جي نگراني هيٺ هلندي آهي۔ هي پنج ضلعن تي مشتمل آهي:

## معيشت ۽ ڍانچو
رائيپور ڊويزن رياست ۾ سڀ کان وڌيڪ آمدني پيدا ڪندڙ ڊويزن آهي:
* **[[نوا رائيپور]]:** هڪ منصوبا بند ذهين شهر، جيڪو نئين انتظامي گادي طور ڪم ڪري ٿو۔ هتي منتراليا، مختلف سرڪاري محڪما ۽ بين الاقوامي معيار جا ڪرڪيٽ اسٽيڊيم موجود آهن۔
* **صنعت:** بالودا بازار ضلعو “ڀارت جو سيمينٽ مرڪز” سڏيو وڃي ٿو، جتي الٽرا ٽيڪ، امبوجا ۽ لافارج جهڙا وڏا ڪارخانا آهن۔
* **واپار:** رائيپور شهر وچ ڀارت ۾ فولاد، ڪوئلي ۽ زرعي شين جي وڏي واپاري منڊي آهي۔

## تعليم
هي ڊويزن رياست جو تعليمي مرڪز آهي، جتي ڪيترائي قومي سطح جا ادارا موجود آهن:
* آل انڊيا انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز، رائيپور
* انڊين انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ، رائيپور
* نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، رائيپور
* هدايت الله نيشنل لا يونيورسٽي
* پنڊت رويو شنڪر شڪلا يونيورسٽي

## رابطي جا ذريعا
* **هوائي اڏو:** سوامي وويڪانند هوائي اڏو رائيپور ۾ واقع آهي، جيڪو وچ ڀارت جي مصروف ترين هوائي اڏن مان هڪ آهي ۽ دهلي، ممبئي ۽ بنگلور جهڙن وڏن شهرن سان ڳنڍيل آهي۔
* **ريلوي:** رائيپور جنڪشن هوڙا–ناگپور–ممبئي لائين تي اهم اسٽيشن آهي ۽ ڏکڻ اوڀر مرڪزي ريلوي زون جو حصو آهي۔

## حوالا

زمرو:ڇتيسڳڙھ جون ڊويزنون
زپوريزيا اوبلاسٽ

**زاپوريزيا اوبلاسٽ** (روسي، يوڪريني: Запорізька область، زاپوريزيڪا اوبلاسٽ)، جن کي عام طور تي زاپوريزيا (روسي، يوڪريني: Запоріжжя) چيو ويندو آهي، ڏکڻ اوڀر يوڪرين ۾ هڪ اوبلاست (صوبو) آهي. ان جو انتظامي مرڪز زاپوريزيا شهر آهي. هي اوبلاسٽ 27,183 چورس ڪلوميٽر (10,495 چورس ميل) جي ايراضي تي پکڙيل آهي ۽ ان جي آبادي سال 2022ع جي اندازي مطابق 16,38,462 آهي. هي اوبلاست يوڪرين جي صنعت ۽ زراعت جو هڪ اهم حصو آهي.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:زاپوريزيا اوبلاسٽ
زمرو:روس جا اوبلاسٽ
زمرو:يوڪرين جا اوبلاسٽ
بستار ڊويزن

**بستار ڊويزن** ڀارت جي رياست ڇتيسڳڙھ جي هڪ انتظامي وحدت آهي۔ ان جو هيڊڪوارٽر جگدلپور ۾ واقع آهي۔ هي رياست جو سڀ کان ڏاکڻو علائقو آهي ۽ پنهنجي شاهوڪار قبائلي ثقافت، گھڻن ٻيلن ۽ معدني وسيلن جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو.

## تاريخ
بستار ڊويزن اصل ۾ بستار جي نوابي رياست جو حصو هئي۔ 1999ع ۾ ان کي باقاعده ڊويزن طور منظم ڪيو ويو، جڏهن تاريخي بستار ضلعي کي ورهائي جگدلپور (بستار)، دانتيواڙا ۽ ڪنڪر ٺاهيا ويا. بعد ۾ انتظامي سڌارن تحت 2007ع ۾ بيجاپور ۽ نارائنپور قائم ڪيا ويا، جڏهن⁠ته 2012ع ۾ سڪما ۽ ڪنڊاگائون وجود ۾ آيا۔

## جاگرافي
هي ڊويزن تقريباً 39,117 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ تي پکڙيل آهي۔ هي معدنيات سان مالا مال مٿاڇري وارو علائقو آهي، جنهن مان بنيادي طور اندراوتي درياهه وهي ٿو۔ هن علائقي جو منظرنامو ابوجمارھ جبلن ۽ گھڻن پن ڇڻيندڙ ٻيلن تي مشتمل آهي۔
## انتظام
هي ڊويزن هڪ ڊويزنل ڪمشنر جي سربراهي ۾ هلندي آهي۔ هي ست ضلعن تي مشتمل آهي:

## ثقافت ۽ معيشت
* **قبائلي ورثو:** هي علائقو ڪيترين درج ٿيل قبيلن جو گهر آهي، جن ۾ گونڊ، ماريا ۽ موريا شامل آهن۔ مقامي ميلا جهڙوڪ **بستار ڏسهره** عالمي شهرت رکن ٿا۔
* **وسيلہ جات:** ڊويزن بيلاديلا لوھ جي کاڻين لاءِ مشهور آهي، جيڪي دنيا جي وڏي کاڻين مان شمار ٿين ٿيون۔
* **سياحت:** اهم ماڳن ۾ چترڪوٽ آبشار (اڪثر ڪري “ڀارت جو نياگرا” سڏيو ويندو آهي) ۽ ڪانگر گھاٽي قومي پارڪ شامل آهن۔

## اندروني سلامتي ۽ تڪرار
بستار ڊويزن ڀارت جي انهن علائقن مان هڪ آهي، جيڪي کاٻي ڌر جي شدت پسندي کان گهڻو متاثر رهيا آهن، خاص طور ناڪسلائيٽ–ماوسٽ بغاوت جي حوالي سان۔

### سلامتيءَ جي صورتحال
هي ڊويزن “لال ڪوريڊور” جو اهم حصو سمجهي وڃي ٿي۔ گهرو معاملن واري وزارت جي انگن اکرن موجب بيجاپور، سڪما ۽ دانتيواڙا “تمام گهڻو متاثر ضلعا” قرار ڏنا ويا آهن۔ ابوجمارھ جهڙن بنيادي علائقن ۾ نون سلامتي ڪيمپن جي قيام سان رياستي اهلڪارن جي موجودگي اڳي کان وڌيڪ وڌي آهي۔

### ترقي تي اثر
ڊگهي عرصي واري تڪرار علائقي ۾ انساني ترقي جي رفتار تي اثر وڌو آهي۔ تنهن هوندي، تازين قدمن تحت هيٺين شعبن ۾ اڳڀرائي لاءِ ڪوششون جاري آهن:
* **تعليم:** بند علائقن ۾ اسڪولن جي ٻيهر شروعات ۽ قبائلي ٻارن لاءِ رهائشي اسڪولن جي توسيع۔
* **ڍانچو:** پٺتي پيل ڳوٺن کي ڳنڍڻ لاءِ سڙڪن ۽ پلن جي تيز تعمير۔
* **صحت:** ٻيلن وارن اندرين علائقن ۾ موبائل طبي يونٽن ۽ صحت ڪيمپن جي فراهمي۔

## حوالا

زمرو:ڇتيسڳڙھ جون ڊويزنون
دُرگ ڊويزن

**درگ ڊويزن** ڀارت جي رياست ڇتيسڳڙھ جي هڪ انتظامي وحدت آهي، جنهن جو هيڊڪوارٽر درگ شهر ۾ آهي۔ رياست جي وچ-اولهه حصي ۾ واقع هي علائقو اهم صنعتي ۽ تعليمي مرڪز طور سڃاتو وڃي ٿو۔ درگ ۽ ڀلائي جا جڙواں شهر اڪثر “ننڍو ڀارت” سڏيا وڃن ٿا، ڇاڪاڻ⁠ته صنعتڪاري سبب هتي مختلف ثقافتن جو ميلاپ موجود آهي۔

## تاريخ
تاريخي طور هي علائقو قديم ڏکڻ ڪوسلا سلطنت جو حصو رهيو، ۽ پوءِ ڪالاچوري خاندان جي حڪمراني هيٺ رهيو۔ برطانوي دور ۾ درگ مرڪزي صوبا ۽ بيرار جو حصو هو۔ 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ڀلائي فولاد ڪارخانو جي قيام سان هن علائقي جي جديد صنعتي اهميت وڌي، جنهن درگ-ڀلائي کي عالمي صنعتي مرڪز بڻايو۔

## انتظام
درگ ڊويزن جي سربراهي ڊويزنل ڪمشنر ڪندو آهي۔ 2026ع تائين، هي ست ضلعن تي مشتمل آهي:

## معيشت
هي ڊويزن ڇتيسڳڙھ جي صنعتي ڍانچي جو مرڪزي حصو آهي:
* **[[ڀلائي فولاد ڪارخانو]]:** اسٽيل اٿارٽي آف انڊيا لميٽيڊ جو اهم ڪارخانو، جيڪو ڀارت جي وڏن فولاد پيدا ڪندڙ مرڪزن مان هڪ آهي۔ 2025ع جي آخر ۾ هتي گرم ڌاتو پيداوار جا نوان رڪارڊ قائم ٿيا۔
* **کاڻيون:** دالي راجهرا جي لوھ جي کاڻيون علائقائي فولاد صنعت لاءِ بنيادي خام مال فراهم ڪن ٿيون۔

## ثقافتي ۽ تاريخي ماڳ
* **[[ڀورامديو مندر]]:** يارهين صدي جو هندو مندر، جيڪو ڀگوان شيوا لاءِ وقف آهي، پنهنجي ناگارا طرز تعمير ۽ نفيس نقاشيءَ لاءِ مشهور آهي۔
* **[[ميتري باغ]]:** ڀلائي ۾ واقع گڏيل چڙيا گهر ۽ نباتاتي باغ، جيڪو ڀارت ۽ سوويت يونين جي دوستيءَ جي يادگار طور تعمير ڪيو ويو۔
* **ناگپورا جين مندر:** شيوناتھ درياهه جي ڪناري تي واقع اهم زيارتگاهه۔

## رابطا
* **ريلوي:** درگ جنڪشن هوڙا–ناگپور–ممبئي لائين تي هڪ اهم اسٽيشن آهي۔ 2026ع تائين ڍانچي ۾ سڌارن سبب ڊگهي مفاصلي وارين ريلن جو سفر وقت گهٽ ٿيو آهي۔
* **سڙڪ:** هي ڊويزن قومي شاهراهه 53 ذريعي ڳنڍيل آهي، جيڪا وچ ڀارت ۾ معدنيات ۽ صنعتي سامان جي آمدورفت لاءِ اهم رستو آهي۔

## حوالا

زمرو:ڇتيسڳڙھ جون ڊويزنون
خيرسون گورنريٽ

**خيرسون گورنريٽ** (Kherson Governorate؛ روسي، يوڪريني:  Херсонская губерния، خيرسونسڪايا گوبيرنييا) جيڪو سال 1803ع تائين نڪولائيف گورنريٽ جي نالي سان مشهور هو، روسي سلطنت جي هڪ انتظامي-علائقي ايڪائي، "گورنايا" (روسي، يوڪريني: губерния) هو، جن جو گاديءَ جو هنڌ خيرسون شهر هو. ان جي پکيڙ 71,936 چورس ڪلوميٽر (27,775 چورس ميل) هئي ۽ ان جي آبادي سال 1897ع ۾ مردم شماري جي وقت 27,33,612 هئي. ان جي حدون اتر اولهه ۾ پوڊوليا گورنريٽ، اتر ۾ ڪيف گورنريٽ، اتر اوڀر ۾ پولٽاوا گورنريٽ، اوڀر ۾ يڪاترينوسلاو گورنريٽ، ڏکڻ اوڀر ۾ توريدا گورنريٽ، ڏکڻ ۾ ڪاري سمنڊ ۽ اولهه ۾ بيساربيا گورنريٽ سان لڳل هيون. اهو لڳ ڀڳ ان علائقي سان ملندو آهي جيڪو هاڻي ميڪولائيف، ڪيرووهراد ۽ اوڊيسا اوبلاسٽن جو گهڻو حصو آهي، انهي سان گڏ يوڪرين جي خيرسون ۽ ڊنيپروپيٽرووسڪ اوبلاسٽن جا ڪجهه حصا به شامل آهن. 

گورنريٽ جي معيشت بنيادي طور تي زراعت تي ٻڌل هئي. اناج جي فصل دوران، سلطنت جي حصن مان هزارين زرعي مزدورن کي علائقي ۾ ڪم مليو. معيشت جو صنعتي حصو، جنهن ۾ بنيادي طور تي ڪڻڪ جي پسائي، شراب ٺاهڻ، ڌاتو جي ڪم جي صنعت، لوهه جي کان کني، چقندر جي کنڊ جي پروسيسنگ ۽ اينٽن جي صنعت شامل هئي، ايتري ترقي يافته نه هئي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Kherson Guberniya – Article in Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary 
* Kherson Guberniya – Historical coat of arms 
* Kherson gubernia – Article in the Encyclopedia of Ukraine
* From Kherson Governorate to Kherson Oblast. Kherson regional universal science library of Oles Honchar.

زمرو:خيرسون گورنريٽ 
زمرو:روسي سلطنت جا گورنريٽ 
زمرو:روسي سلطنت 
زمرو:يوڪرين جي سياسي تاريخ زمرو:يوڪرين جا گورنريٽ 
زمرو:1802 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا زمرو:روسي سلطنت ۾ 1802 ۾ قائم ٿيل ادارا زمرو:يوڪرين ۾ 1802 ۾ قائم ٿيل ادارا زمرو:يوڪرين ۾ 1802 ۾ قائم ٿيل ادارا زمرو:يوڪرين ۾ 1922 ۾ قائم ٿيل ادارا زمرو:1920 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا
سرگوجا ڊويزن

**سرگُجا ڊويزن** ڀارت جي رياست ڇتيسڳڙھ جي هڪ انتظامي وحدت آهي۔ ان جو هيڊڪوارٽر امبيڪاپور ۾ آهي، ۽ هي ڊويزن رياست جي اترئين حصي تي مشتمل آهي، جيڪو گھڻن ٻيلن، ٽڪرين واري زمين ۽ نمايان قبائلي آباديءَ لاءِ سڃاتو وڃي ٿو۔

## تاريخ
هي ڊويزن 2008ع ۾ ڇتيسڳڙھ حڪومت پاران اترئين قبائلي پٽي ۾ انتظامي ڪارڪردگي بهتر ڪرڻ لاءِ سرڪاري طور قائم ڪيو ويو۔ تاريخي طور هن علائقي ۾ ڪيترين ئي رياستي حاڪميتن (پرنسلي اسٽيٽس) جو وجود رهيو، جن ۾ سرگُجا رياست، جشپور رياست ۽ ڪوريا رياست شامل هيون۔ ڀارت جي آزادي کان پوءِ اهي علائقا مدهيه پرديش ۾ ضم ڪيا ويا، ۽ پوءِ 2000ع ۾ ڇتيسڳڙھ رياست قائم ٿيڻ سان ان جو حصو بڻيا۔

## انتظام
هي ڊويزن ڊويزنل ڪمشنر جي سربراهي هيٺ هلندي آهي۔ 2026ع تائين هي ڇهن ضلعن تي مشتمل آهي:

## معيشت
سرگُجا ڊويزن جي معيشت بنيادي طور زراعت ۽ کاڻين تي دارومدار رکي ٿي:
* **ڪوئلي جون کاڻيون:** هتي اهم ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن، ۽ هاسديو-ارانڊ ۽ چرميڙي علائقن ۾ سائوٿ ايسٽرن ڪول فيلڊز (ايس اي سي ايل) جون وڏيون کاڻيون هلن ٿيون۔
* **زراعت:** هي علائقو خوشبودار چانورن جي قسمن ۽ ٻيلن جي پيداوار (جهڙوڪ مهوئا ۽ تندو پن) لاءِ به مشهور آهي۔

## جاگرافيہ
هي علائقو ڇوٽو ناگپور پليٽو جو حصو آهي، ۽ هتي مينپٽ پليٽو موجود آهي، جنهن کي ٿڌي موسم ۽ تبتين آباديءَ سبب “ڇتيسڳڙھ جو شِملا” به چيو ويندو آهي۔

## حوالا

زمرو:ڇتيسڳڙھ جون ڊويزنون
بيجاپور ضلعو (ڇتيس ڳڙھ)

**بيجاپور ضلعو**، جيڪو اڳ **بيرجاپور** جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، مرڪزي ڀارت ۾ رياست ڇتيس ڳڙھ جي ضلعا مان هڪ آهي۔ هي 11 مئي 2007ع تي قائم ٿيندڙ ٻن نون ضلعن مان هڪ آهي۔ 2011ع جي مردم شماري مطابق هي آباديءَ جي لحاظ کان ڇتيسڳڙھ جو ٻيون گهٽ آبادي وارو ضلعو هو (ان وقت جي 18 ضلعن مان)، نارائنپور کان پوءِ۔ هي ڀارت جي ٻيون گهٽ خواندگي وارو ضلعو پڻ سڏيو وڃي ٿو، ۽ 2011ع جي مردم شماري مطابق هتي خواندگي 41.58٪ هئي۔
بيجاپور جو موجوده ڪليڪٽر شري راجندر ڪمار ڪٽارا (آءِ اي ايس) آهي۔

## تاريخ
بيجاپور ضلعو اڳ دانتيواڙا ضلعو جو حصو هو۔ هي هن وقت ڳاڙهي ڪوريڊور ۾ نڪسلايٽ سرگرمين واري علائقي جو حصو آهي۔

## جاگرافيہ
بيجاپور ضلعو ڇتيسڳڙھ جي ڏکڻ اولهه حصي ۾ واقع آهي۔ هن جي اتر ۾ نارائنپور ضلعو ۽ اوڀر ۾ دانتيواڙا ضلعو آهي۔ ڏکڻ اولهه پاسي تلنگانا رياست سان ۽ اولهه پاسي مهاراشٽر رياست سان سرحد ملي ٿي۔ ڇتيسڳڙھ جو سڀ کان اوچو آبشار نمبي جلڌارا (تقريباً 540 فٽ) پڻ بيان ڪيو وڃي ٿو، جيڪو اوسر ڀرسان بيجاپور کان لڳ ڀڳ 64 ڪلوميٽر پري آهي (ان کان اڳ دانتيواڙا ۾ تيرٿڳڙھ آبشار تقريباً 300 فٽ مشهور هو)۔

هي ضلعو 6555&nbsp;ڪلوميٽر2 ايراضيءَ تي پکڙيل آهي۔ بيجاپور ان جو انتظامي هيڊڪوارٽر آهي۔ مجموعي طور ضلعو 675 ڳوٺن تي مشتمل آهي۔

## آمد و رفت
ويجهو ترين هوائي اڏو رائيپور ۾ آهي۔

### ريلوي
هن ضلعي ۾ ڪا ريلوي اسٽيشن موجود ناهي، ڇو ته ضلعو ٻيلاڊيلا رينج جي اولهه پاسي واقع آهي۔ ريلوي رابطي جون سهولتون ٻيلاڊيلا رينج جي اوڀر پاسي موجود آهن۔ ويجهي ريلوي اسٽيشن دانتيواڙا آهي، جيڪا ضلعي هيڊڪوارٽر کان لڳ ڀڳ 92&nbsp;ڪلوميٽر اولهه ۾ آهي۔ هي ٽريڪ ايسٽ ڪوسٽ ريلوي زون سان لاڳاپيل آهي، جيڪو اڳتي هلي جگدلپور، جيئپور ۽ ڪورا پُٽ جنڪشن سان ڳنڍجي ٿو۔

### روڊ
بيجاپور شهر مان گذرندڙ قومي شاهراه اين ايڇ-16 آهي۔ هي بيجاپور کي اوڀر طرف جگدلپور سان ۽ اولهه طرف نظام آباد سان ڳنڍي ٿي، ۽ رستي ۾ مهاراشٽر مان گذري ٿي۔

ڀوپالپٽنَم تي اين ايڇ 63 بيجاپور کي اين ايڇ 202 سان ملائي ٿي، جيڪا ورنگل ۽ حيدرآباد ڏانهن وڃي ٿي۔

بيجاپور ۽ جگدلپور شهرن جو روڊ رابطو تلنگانا جي نظام آباد سان پڻ آهي، جيڪو مهاراشٽر مان گذري ٿو۔ درياهه تي پل ٺهڻ ۽ شروع ٿيڻ سان فيري وارو مسئلو حل ٿيو؛ اندراوتي پل هاڻي هر موسم ۾ 24x7 هلندي آهي ۽ ضلعو مهاراشٽر ۽ تلنگانا سان ڳنڍي ٿي۔

ان کان سواءِ اين ايڇ-16 تي مهاراشٽر ڏانهن اڳتي وڌڻ تي درياهه پراناھيتا تي سيرونچا ڀرسان هڪ ٻي گم ٿيل پل پڻ افتتاح ٿي، جنهن سان علائقي جي روڊ نيٽ ورڪ کي ڳنڍڻ ۾ مدد ملي۔

## آبادي

2011ع جي مردم شماري مطابق، بيجاپور ضلعي جي آبادي 255,230 هئي، جيڪا تقريباً ملڪ وانواتو جي آبادي جي برابر ٻڌائي وئي آهي۔  ان سان ڀارت ۾ هن ضلعي جو درجو 581 هوندو (ڪل 640 ضلعن مان)۔ ضلعي جي آباديءَ جي گهاٽائي  هئي۔ 2001ع کان 2011ع واري ڏهاڪي ۾ آبادي واڌ جي شرح 8.76٪ هئي۔ بيجاپور ۾ جنسي تناسب هر 1000 مردن جي مقابلي ۾ 982 عورتون هو، ۽ خواندگي 41.58٪ هئي۔ آباديءَ جو 11.60٪ شهري علائقن ۾ رهندو هو۔ شيڊولڊ ڪاسٽ ۽ شيڊولڊ ٽرائِب آباديءَ جو بالترتيب 3.97٪ ۽ 80.00٪ هيون۔

2011ع جي مردم شماري وقت آباديءَ مان 52.17٪ ماڻهن جي مادري ٻولي گونڊي هئي، 17.30٪ تيلگو، 9.42٪ ڊورلي، 7.76٪ هلبِي، 4.78٪ هندي، 3.59٪ مراٺي، 1.69٪ ڇتيسڳڙھي ۽ 1.20٪ مڊيا۔

## پڻ ڏسو
*ڳوٺ:
**آڊيڊ
**آڊيڊ
**ڀوگمگوڊا
**ڊوگولي

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* سرڪاري ويب سائيٽ


زمرو:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
زمرو:ڇتيسڳڙھ ۾ 2007ع جون قيامون
سڪما ضلعو

**سُڪما ضلعو** ڀارت جي رياست ڇتيس ڳڙھ جو سڀ کان ڏکڻ وارو ضلعو آهي۔ هي بستار علائقي ۾ واقع آهي، جيڪو پنهنجي قبائلي ثقافت لاءِ مشهور آهي۔ سُڪما ضلعو اوڙيسا (ملڪنگيري ضلعو), تلنگانا (ڀدرادري ڪوٿاگوديم ضلعو) ۽ آندھرا پرديش (اللوري سيتاراما راجو ضلعو) سان سرحد رکي ٿو۔
هي ضلعو 2012ع ۾ دانتيواڙا ضلعو مان جدا ڪري قائم ڪيو ويو۔ علائقو نيم اُستوائي ٻيلن سان ڍڪيل آهي ۽ هتي گهڻو ڪري گونڊ ۽ ٻيون قبائلي برادريون رهن ٿيون۔ ضلعي جي لڳ ڀڳ 83٪ آبادي شيڊولڊ ٽرائِب تي مشتمل آهي، ۽ لڳ ڀڳ 65٪ ايراضي ٻيلن تي مشتمل آهي۔ آباديءَ جي گهاٽائي لڳ ڀڳ 45 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي، ۽ خواندگي شرح ملڪ جي گهٽ ترين شرحن مان هڪ (34.81٪) آهي۔ هتي وهندڙ اهم درياهن مان هڪ سبري درياهه آهي، ۽ برساتي موسم ۾ مناسب وسڪارو ٿئي ٿو۔
هي ضلعو ڀارت جي گهٽ ترقي يافته ضلعن مان هڪ آهي ۽ نڪسلازم يا ماؤازم کان متاثر علائقن ۾ شامل آهي۔

## آبادي

2011ع جي مردم شماري مطابق ضلعي جي آبادي 250,159 آهي، جنهن مان 11.27٪ شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ جنسي تناسب هر 1000 مردن تي 1017 عورتون آهي، ۽ خواندگي شرح 34.81٪ آهي۔ شيڊولڊ ڪاسٽ 1.11٪ ۽ شيڊولڊ ٽرائِب 83.47٪ آبادي تي مشتمل آهن۔

## تاريخ
سُڪما ضلعو بستار جو ڏکڻ حصو آهي ۽ 16 جنوري 2012ع تي نئون ضلعو بڻيو۔ 1952ع ۾ هي سب-تحصيل هو، 1956ع ۾ تحصيل بڻيو، 1998ع ۾ دانتيواڙا ضلعو ٺهڻ کان پوءِ ان جو حصو رهيو، ۽ آخرڪار 2012ع ۾ الڳ ضلعو بڻيو۔ هي علائقو تاريخي طور دندڪارڻيه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ۽ مختلف قبيلن جو قديم رهائشگاهه رهيو آهي۔

## ثقافت ۽ ورثو
هي علائقو قبائلي ثقافت، روايتي رسمن ۽ قدرتي حسن لاءِ مشهور آهي۔ انجرام ڳوٺ ۾ قديم مجسما ۽ مذهبي آثار ملن ٿا، جتي ٽريمورتي (برهما، وشنو، مهيش) جو هڪ ئي پٿر تي ٺهيل نقش ڏسڻ ۾ اچي ٿو۔

## تعليم
ضلعو تعليمي لحاظ کان پوئتي آهي۔ قبائلي ترقي کاتي پاران 143 آشرم اسڪول، هاسٽل ۽ رهائشي تعليمي ادارا هلن ٿا، جن ۾ 95 آشرم، 44 هاسٽل ۽ 3 هڪلويا ماڊل رهائشي اسڪول شامل آهن۔

## صحت
سرڪاري اسپتالون ضلعي ۾ صحت جون بنيادي سهولتون مهيا ڪن ٿيون۔ جديد سامان، ليبارٽريون ۽ ڊاڪٽرن جي مقرري سان صحت کاتي ۾ بهتري آندي وئي آهي۔

## سياحتي هنڌ
* دُدما سياحتي هنڌ  
* ٽُنگل بندھ  
* ڊورناپال پل  

## آمد و رفت
قومي شاهراه اين ايڇ-30 ضلعي مان گذري ٿي، جيڪا سُڪما کي رائيپور ۽ حيدرآباد سان ڳنڍي ٿي۔ ويجهي ريلوي اسٽيشنون دانتيواڙا ۽ جگدلپور ۾ آهن، جڏهن ته ويجهو هوائي اڏو جگدلپور ۾ موجود آهي۔

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* سرڪاري ويب سائيٽ


زمرو:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
زمرو:2012ع ۾ قائم ٿيل انتظامي علائقا
دانتيواڙا ضلعو

**ڏکڻ بستار دانتيواڙا ضلعو** (جنهن کي **دانتيواڙا ضلعو** به چيو وڃي ٿو) ڀارت جي رياست ڇتيس ڳڙھ جو هڪ ضلعو آهي، جنهن جو ضلعي هيڊڪوارٽر دانتيواڙا شهر آهي۔ هي ضلعو بستار ڊويزن جو حصو آهي۔ 1998ع تائين دانتيواڙا، وڏي بستار ضلعي جي هڪ تحصيل طور موجود هو۔
2011ع جي مردم شماري موجب هي ڇتيسڳڙھ جي گهٽ آبادي وارن ضلعن مان هڪ هو۔
ضلعي جي سرڪاري ويب سائيٽ موجب هاڻوڪو ضلعي انتظامي سربراهه (ڪليڪٽر) شري ديپڪ سوني آهي۔

## تاريخ
ڀارت جي آزادي کان اڳ هي علائقو بستار جي شاهانه رياست جو حصو هو۔ 1947ع کان پوءِ بستار جي حڪمران ڀارت سان الحاق ڪيو ۽ اڳوڻي رياست مدهيه پرديش ۾ بستار ضلعي جو حصو بڻجي وئي۔ 1998ع ۾ بستار ضلعو ورهائي بستار، دانتيواڙا ۽ ڪنڪر ضلعو ٺاهيا ويا۔ 2000ع ۾ ڇتيس ڳڙھ نئين رياست ٺهڻ وقت دانتيواڙا انهن ضلعن مان هڪ هو۔

2007ع ۾ دانتيواڙا کي ٻيهر ورهايو ويو، جنهن مان نئون بيجاپور ضلعو ٺهيو (تحصيل: بيجاپور، ڀيرمڳڙھ، اُسور ۽ ڀوپالپٽنَم)۔ 2012ع ۾ ٻي ورهاست سان سُڪما ضلعو ٺهيو (تحصيل: ڇندڳڙھ، سُڪما ۽ ڪونٽا)۔ روايتن موجب هن علائقي کي قديم زماني ۾ رامائڻ واري دور جو دندڪارڻيه پڻ سڏيو وڃي ٿو۔

### ماؤازم واري بغاوت
هي ضلعو ڳاڙهو ڪوريڊور جي علائقن ۾ شمار ٿئي ٿو۔ 2010ع ۾ دانتيواڙا ۾ حفاظتي قافلن تي حملا ٿيا، جن ۾ وڏي جاني نقصان جون رپورٽون سامهون آيون۔ مئي 2010ع ۾ بس تي حملي بابت پڻ رپورٽون شايع ٿيون۔

## تعليم
علائقو ماؤازم کان متاثر هجڻ باوجود، 2017ع ۾ هتي هاءِ اسڪول بورڊ امتحانن ۾ پاس ٿيڻ جو تناسب 80 سيڪڙو کان مٿي پهتو، جنهن کي وڏي ڪاميابي طور رپورٽ ڪيو ويو۔

دانتيواڙا ضلعي جي سراسري خواندگي 42.12٪ آهي۔

دانتيواڙا کي پالنار کي ڪيش ليس ڳوٺ بڻائڻ بابت وزيراعظم جو ايوارڊ ملڻ جي خبر پڻ شايع ٿي۔

## تعليمي ادارا
# گورنمينٽ دانتيشوري پي جي ڪاليج، دانتيواڙا
# ڪاليج آف ائگريڪلچر، چيٽلانڪا، دانتيواڙا
# ڪيندريا ودياليه، دانتيواڙا
# جواهر نووديا ودياليه، بارسور، دانتيواڙا
# گورنمينٽ ماڊل هائير سيڪنڊري اسڪول، دانتيواڙا
# اين ايم ڊي سي پولي ٽيڪنڪ ڪاليج، دانتيواڙا

## جاگرافي
دانتيواڙا ضلعي جو ڪل پکيڙ 3,410.50 چورس ڪلوميٽر آهي۔ ٽڪريلي علائقن، وادين، ننڍن وهڪرن، دريائن ۽ گهڻن ٻيلن سبب هتي جهنگلي حياتيات جي گهڻ رخي موجودگي ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جن ۾ چيتو، هرڻ، ۽ ٻيون ٻيلائي جاندار قسمون شامل آهن۔ ضلعي جي ثقافت قبائلي، ڇتيسڳڙھي، اوڙيا، تيلگو ۽ مراٺي اثرن جو ميلاپ ڏيکاري ٿي۔

## انتظامي ورهاست
دانتيواڙا ضلعو پنج تحصيلن ۽ چار ترقياتي بلاڪن ۾ ورهايل آهي، ۽ 143 گرام پنچائتن تي ٻڌل آهي۔ تحصيلن جا نالا هن ريت آهن:
* دانتيواڙا تحصيل (48 ڳوٺ)
* گيدام تحصيل (71 ڳوٺ)
* ڪاتي ڪاليان تحصيل (43 ڳوٺ)
* ڪواڪونڊا تحصيل (26 ڳوٺ)
* باڏا بچيلي تحصيل (45 ڳوٺ)

## آبادي

2011ع جي مردم شماري موجب (ورهاست کان پوءِ) باقي بچيل دانتيواڙا ضلعي جي آبادي 283,479 آهي، جنهن مان 24.00٪ شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ جنسي تناسب هر 1000 مردن تي 1023 عورتون آهي ۽ خواندگي 42.12٪ آهي۔ شيڊولڊ ڪاسٽ 3.61٪ ۽ شيڊولڊ ٽرائِب 71.07٪ آبادي تي مشتمل آهن۔ ضلعو پنج تحصيلن ۾ ورهايل آهي: دانتيواڙا، گيدام، ڪواڪونڊا، ڪاتي ڪاليان ۽ باڏا بچيلي۔

2011ع جي مردم شماري وقت، ضلعي ۾ 60.14٪ آبادي گونڊي، 17.79٪ هلبِي، 9.50٪ هندي، 4.26٪ ڇتيسڳڙھي، 1.98٪ اوڙيا، 1.81٪ بنگالي ۽ 1.17٪ تيلگو ڳالهائيندي هئي۔

## مذهب
* چندرٽيا مندر، بارسور

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* دانتيواڙا ضلعي جا قبيلا


زمرو:ڇتيسڳڙھ جا ضلعا
زمرو:1999ع ۾ مدهيه پرديش ۾ قائم ٿيل ادارا