open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پنيالو

**پَنِيالا** هي ميوو هندستان جي ڏيهي ميون مان آهي. بنگال ۾ عام آهي، پنجاب ۽ ٻين مٿين پرڳڻن ۾ ڪين ٿيندو آهي.
اهو وڻ ويهه فوٽ وڏو ٿيندو آهي. پن ننڍڙا ۽ ٽارين ۾ تمام گهڻا ڪنڊا ٿيندا اٿس. سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ ميوو پچندو اٿس، جو آلو بخارا جيڏو ۽ جهڙو ٿيندو آهي ۽ پنج يا ڇهه – ڪُنڊو ٿيندو آهي. ڳُوڙهو واڱڻائي رنگ ٿيندو اٿس. اهو تمام سخت ٿيندو آهي، تنهنڪري پهرين آڱرين سان هن کي نپوڙي نپوڙي، ترين جي وچ ۾ ڦيرائي پوءِ کائيندا آهن. کنڊ سان رڌڻ ڪري چڱي لذت ڪندو آهي. ٻج جون ۽ جولاءِ ۾ پوکبو آهي. بهتر آهي ته بيٺل وڻ وڍي ٻارهن فوٽن جيڏا ڪري ڇڏجن ۽ سڪين ٽارين جي ڇانگ ڪري ڇڏجي. پاڙن مان مٽي ڪڍي وري ٻي تازي مٽي وجهڻ گهرجي، جنهن سان ڀاڻ به گڏائڻ گهرجي. انهيءَ ڪري ميوي جو گهڻو سڌارو ٿيندو آهي.
هن وڻ جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي ڪنڊو ڪو نه ٿو ٿئي ۽ سندس پن وڏا ۽ سهڻا ٿا ٿين. انهيءَ کي ڏيهي ماڻهو ٽومِي ٽومي سڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:ميوا
کٽنبڙو

کٽُنبڙا:

هن کي هندستانيءَ ۾ پٽوا يا ميستا ۽ انگريزيءَ ۾ روزيل يا انڊين ساريل سڏيندا آهن. هن جو خود ميوو کائڻ ۾ نه ايندو آهي، پر ميوي جي ٻاهران ويڙهيل ٿلها پن ڪم ۾ ايندا آهن. انهن مان جيلي، پُڊنگ ۽ ٻيا کاڌي جا قسم ٺهندا آهن. سواد ۾ جهڙي ڪاري ڊاک. هن جا ٻه قسم آهن: هڪڙا اڇا ۽ ٻيا ڳاڙها. ڳاڙها البت وڌيڪ کٽا ٿيندا آهن. هن جو ٻج مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ڌاري يا ڪٿي ته جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ پوکڻ ۾ ايندو آهي. پوکڻ کانپوءِ سلن جون چڪيون ڪڍي، هڪٻئي کان چئن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي رکندا آهن. وڻ به قد ۾ ٽن چئن فوٽن جيڏو ٿو ٿئي ۽ وڏا سهڻا ۽ پيلا گل جهلي ٿو ، جن ۾ ڪاري قرمزي اک رهندي آهي. بنگال ۾ نومبر ۽ ڊسمبر مهينن ۾، مگر اتر وارن پرڳڻن ۾ انهيءَ کان اڳڀرو، ميوو لاهيندا آهن. سياري ۾ وڻ سڙي ويندا آهن. ٻئي سال وري نوان پوکبا آهن.

## حوالا
لچي

left|thumb|لچي جو ڇليل ميوو، کل ۽ ٻج

**لِچي** هڪڙو ننڍو وڻ يا اوڀڙ آهي، جنهن جا پن گهاٽا ۽ سهڻا ٿيندا آهن. اصل هي چين مان آيل آهي. فيبروريءَ جي وچ ڌاري ٻور جهلي ٿو. گل ڦڪا ساوا ٿينس ٿا. اپريل يا مئي ۾ سندس ميون جا وڏا ڇڳا پچن ٿا. ميوو قد ۾ وڏي آلو بخارا جيڏو ٿئي ٿو. کل سنهڙي، گهنجيل ۽ ڳاڙهي ٿئيس ٿي. وڻ مان پٽئي کانپوءِ رنگ ڦري ڀُورو ٿيو پويس. ڳر تمام لذت واري ٿيندي اٿس ۽ وچ ۾ ککڙو رهيس ٿو. جيڪي عمدي قسم جا آهن انهن ۾ ککڙو تمام ننڍڙو ٿو ٿئي.
ڪلڪتي، بمبئيءَ ۾ ۽ ٻين هنڌن ۾ هي ميوو چڱو ٿيندو آهي. بمبئيءَ وارو قسم جهنبيارو، واڱڻائي رنگ جو، مٺو ۽ خوشبودار ٿيندو آهي. چون ٿا ته لچي گهڻا کائبا ته بُت تي ڦرڙيون نڪري پونديون. چيني ماڻهو ته هي ميوو سڪائي ٻاهرين ملڪن ڏانهن موڪليندا آهن. اهڙيءَ صورت ۾ لنڊن جي بازار ۾ وڪامندو آهي. پکي هن ميوي جا ڏاڍا شوقين ٿيندا آهن. تنهنڪري اپريل جي شروع ڌاري وڻن جي مٿان ڄاريون وجهي ڇڏيندا آهن.
هي وڻ سرديءَ ۾ نٿو ٿئي. پوسل واري آبهوا ۽ ججهو پاڻي گهرجيس. لچي ٻج مان ٿيندا آهن. ٻج رکڻ ڪري خراب ٿي ويندو آهي، تنهنڪري ستت پوکڻ گهرجي، پر گوٽيءَ جي رستي وڻ وڌيڪ لڳي سگهن ٿا. مئي مهيني جي پڇاڙيءَ ڌاري گوٽي هڻجي. ايندڙ سياري ۾ چڪيون ڪونڊين ۾ رکي سگهجن ٿيون ۽ ورنديءَ برسات جي موسم ۾ زمين ۾ رکي سگهجن ٿيون. پيوند ڪرڻ سان به وڻ ٿيندا آهن.
لچي جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي هندستانيءَ ۾ آش ڦَل چوندا آهن. اهو جون جي آخر ۾ پيدا ٿيندو آهي. ٻيو به هڪڙو قسم ٿيندو آهي جنهن کي لَٽڪُئا چوندا آهن. لچيءَ جي وڻ کي مينهن جي موسم اچڻ تائين ڏهاڙي پاڻي ڏيڻ گهرجي. سياري ۾ هڪ ڀيرو هفتي ۾ بس آهي. سياري جي ڏينهن ۾ معدني قسم جو ڀاڻ به ججهو ڏيڻ گهرجيس. انهيءَ لاءِ مارچ مهينو چڱو آهي. مٽيءَ چُن يا پراڻي گچ جي چوُري گڏڻ سان ميوو چڱو پيدا ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:پاڪستان جا ميوا
سيتا ڦل

**سيتا ڦل** يا شريفو (Custard Apple) جنھن کي اردو ۾ شريفا چوندا آهن. هي هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ عام آهي، هي گرم ملڪ جو ميوو آهي. ڪي ته چون ٿا ته اصل آمريڪا جو آهي. بنگال ۾ تمام گهڻو ٿيندو آهي ۽ مئي جي وچ ڌاري گل ڪندو آهي.

ميوو قد ۽ تمام وڏي ولايتي صوف جيڏو ٿيندو آهي، ۽ جڏهن پچي ويندو آهي، تڏهن هٿ لائڻ يا کڻڻ سان سندس کل جا ڇلر، اندرئين ساسمل سميت ڦاٽي پوندا آهن. پڪي کان پوءِ پاڻهي پنهنجي بار ڪري، ڪِري ٽڪر ٽڪر ٿي پوندو آهي. اندرئين ڳر تمام لذيذ ۽ خوشبودار ٿيندي اٿس. هي ميوو سانوڻ ۽ سياري ۾ ملي سگهندو آهي. هن ميوي کي پکي ۽ نوريئڙا اڪثر نقصان پهچائيندا آهن، تنهن ڪري ان تي ڄاري وجهي ڇڏيندا آهن. يا ته هر هڪ ميووي تي ننڍي ئي هوندي اڳڙي وجهي ڇڏيندا آهن. ڪي ته وري پچڻ کان اڳي ئي ڇني ڪکن ۾ پال وجهي رکندا آهن. هي وڻ ٽڪرائتي گرم ۽ خشڪ هنڌن تي گهڻو ٿيندو آهي، بعضي ته جهنگلي وڻن وانگر، پاڻهئي به پيدا ٿيندو آهي. ڪانپور ۾ ۽ ان جي آس پاس تمام عمدو ميوو پيدا ٿيندو آهي. وڻ ٻج مان پيدا ٿيندا آهن ۽ تمام جلد اُڀرن ۽ وڌن ٿا. ٻن ٽن ورهين ۾ ڦر جهلين ٿا. سياري جي ڏينهن ۾، وڻ جي پاڙن ۾ چُن يا پراڻي گچ ۽ گائي ڀاڻ وجهڻ ڪري، ان کي گهڻو فائدو ٿو رسي. آڪٽوبر واري مهيني ۾  هن جي ڇانگ ڪرڻ گهرجي ۽ ڊسمبر ۾ سندس پاڙن ۾ ڀاڻ وجهجي. وڻ ڏهن ڏهن فوٽن تي کڏن ۾ رکڻ گهرجن، جي کڏون ٻه فوٽ اونهيو هئڻ کپن ۽ منجهن ڀاڻ گڏيل مٽي وجهڻ گهرجي. هڪ هڪ کڏ ۾ تازا ٻج گهڻا وجهي ڇڏجن. کڏن جي وچ واريءَ وٿيءَ ۾ بٽاٽا يا ٻي مناسب پوک پوکي سگهجي ٿي.

## طب

سيتا ڦل کي فارسي ۾  سيفل، هندي ۽ سنڌي ۾ سيتاڦل ۽ ڪوڪنج چوندا آهن. ان جو طبي
اثر گرم تر ھوندو آھي ۽ دير هضم ھوندو آهي. ان کي مٺاڻ جي ڪري مصري سان تشبيهه ڏيندا آهن. هيءُ ميوو سنڌي ڏاڙهونءَ جيڏو ٿئي ٿو. هن جي کل سائي ٿئي ٿي، جنهن تي مڻڪن وانگر داڻا داڻا هوندا آهن. طبي خاصيت مطابق طبيعت کي نرم ڪري ٿو، مني ۽ قوت باهه پيدا ڪري ٿو، معدي ۽ دل کي طاقت ڏئي ٿو، معدي جي ڪيڙن کي ماري ۽ بلغم پيدا ڪري ٿو. خفقان ۽ ماليخوليا لاءِ مفيد آهي...

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
رام ڦل

**رام ڦل** (Annona) به سيتا ڦل جهڙو ميوو آهي. هندستان ۾ عام آهي، مگر پنجاب ۽ آس پاس وارن پرڳڻن ۾ ڪين ٿيندو آهي. هن جي ۽ سيتا ڦل جي وچ ۾ تفاوت هي آهي، ته هن جي کل اندر مال ٻنهي جي گهڻو ڪري هڪ جهڙو هوندو آهي. مگر سيتا ڦل ۾ وڌيڪ لذت ۽ خوشبوءِ ٿئي ٿي. جڏهن سيتا ڦل لهي بس ڪندا آهن، تڏهن رام ڦل لهندا آهن، تنهن ڪري گرم ڏينهن ۾ ڪمائتا ٿين ٿا. هن وڻ يا ميوي سان هلت ساڳي اهڙي ڪرڻ ۾ اچي ٿي، جهڙي سيتا ڦل سان آهن.
رام ڦل کي هندي ۾ مالهي نونا به چوندا آهن، ڇا لاءِ جو ان جو انگريزي نالو آهي انونا آهي ۽ بعضي بُلز هارٽ (يعني ڏاند جو دل) به چوندا اٿس، جو انهيءَ ميوي جي شڪل اهڙي ٿيندي آهي.

هن ميوي جهڙو يا انهيءَ قسم جو، هڪڙو ٻيو به ميوو ٿيندو آهي جنهن کي ولايتي نونا چوندا آهن. اهو قد جو وڏو ٿيندو آهي. ناريل کان ٿورو وڏو ٿيندو آهي.اندر کٽمٺو ٿيندو آهي ۽ ٻاهران ڪَنڊن وانگي پاسا ٿيندا اٿس. هندستان ۾ گهڻو عام ناهي، آسام ۾ چڱو ٿيندو آهي. اهو ميوو جون جي آخر ۾ پچندوآهي، ۽ جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ کاڄندو آهي. پڪي مهل ٻاهران ڳوڙهو سائو ٿيندو آهي. اندر ڳر ۾ انناس جهڙي باس ٿيندي اٿس، جا گهڻن کي ڪين وڻندي آهي. کائڻ ۾ به ڪن کي لذت ڏيندو آهي. بعضي کنڊ وجهي کائيندا اٿس. هي ٻه سيتا ڦل وانگي پوکبو آهي.

## حوالا

زمرو:ميوا
جنگو خان جمالي

**جنگو خان جمالي** (انگريزي: Jangu Khan Jamali) ڪلھوڙن جي دور جو سپھ سالار ٿي گذريو آهي. ميان نصير محمد ڪلھوڙي جي ڏينهن ۾ ميانوال تحريڪ جو مُک ڪارڪن ۽ سالار هو. اول جوهي شهر کان هڪ ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ڳوٺ جنگو جمالي (موجوده ڳوٺ قاسم جمالي) ۾ رهائش پذير هو. جوهيءَ ۾ مقيم پياري کوسي ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي ميانوال تحريڪ خلاف بغاوت جو جھنڊو بلند ڪيو هو تہ ميان صاحب جنگو جمالي کي کيس سيکت ڏيڻ جو ڪم سونپيو هو. پيارو کوسو جوهي ڇڏي ڌؤنڪ ماٿري ۾ قيام پذير ٿيو پر سندس سورش ۾ ماٺ نہ آئي تہ ميان صاحب جنگو جمالي کي ٻيهر کيس مات ڏيڻ ۽ ٽنڊو رحيم خان لڳ گري جبل واري لڪ جي نگهداشت طور مقرر ڪيو ۽ پيارو کوسو کي مات ڏيڻ جو چيو. جنگو خان جمالي اصل ڳوٺ ڇڏي نئي هليلي جي ڪناري ڳوٺ هليلي قائم ڪري ويٺو ۽ پياري کوسي کي مات ڏنائين. ميان نصير جي ڏينهن ۾ بُلي کوسي جي سرگرمين کي بہ جنگو جمالي ٻُجو ڏنو ۽ ڪائي لڳ جنگو جمالي جي اڳواڻي ۾ لڳل جنگ ۾ بلو کوسو مارجي ويو هو. جنگو جمالي لڳ ڀڳ ميان نور محمد ڪلھوڙي جي ڏينهن تائين ميانوال تحريڪ جو اهم رڪن رهيو. سندس مدفن ڳوٺ هليلي (مراد جمالي) جوھي تعلقي، ضلعي دادو لڳ نئي هليلي جي ساڄي ڪناري اونچي ٽڪريءَ تي آهي جيڪو جنگو جمالي جي قبرستان طور مشهور آهي. جنگو جمالي جي مقبري سان گڏ قبرستان ۾ ٻين مقبرن جي ديوارن تي شاندار چٽسالي سنڌ جي ورثي جو شاندار مثال آهي.  ڳوٺ هليلي ۾ جنگو خان جي جوڙايل مسجد جي ديوارن تي چٽسالي بہ آرٽ جو نادر نمونو آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:دادو ضلعي جا ماڻھو
ڪويٺ

**ڪَويٺ** (Limonia acidissima)، کي هندستاني ماڻهو کاٽ، ڪئيٿ يا ڪت بيل سڏيندا آهن، ڀارت ۾ هڪڙو عام جهنگلي وڻ آهي. ميوو گول ٿيندو اٿس ۽ رنگ ڦڪي سائي رنگ جهڙو ٿيندو اٿس. قد ۾ ڪرڪٽ راند جي بال جيڏو ٿيندو آهي.
ڪويٺ کي انگريزيءَ ۾ وڊُ ايپل (يعني ڪاٺيءَ جو صوف) يا ايليفنٽ ايپل يعني (هاٿيءَ جو صوف) به چوندا آهن. جڏهن سنس سخت کل ڀڃبي آهي، تڏهن اندران هڪڙيءَ ڀوريءَ نرم شيءِ سان ڀريل ڏسڻ ۾ ايندو آهي، جا ڪساري ۽ کٽي مکڻ جي باس وانگي هوندي آهي. 

اهو ميوو آڪٽوبر مهيني ۾ پچندو آهي. ان جي ڳر کي کنڊ ۾ ملائي ڪاڙهڻ سان هڪڙي تمام چڱي جيلي ٺهندي آهي، جيڪا بلڪل ڪاري ڊاک جي جيلي جهڙي ٿيندي آهي. وڻ ٻج مان توڙي قلمن مان ٿيندو آهي، جيڪا مينهن جي موسم ۾ هڻندا آهن. وڻ باغ ۾ رکڻ جي لائق ناهي.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:ميوا
بيل ڦل

**بيل ڦَل** هڪڙو ننڍو وڻ آهي، جو هندستان جي گهڻن هنڌن ۾ ٿئي ٿو. هن جو ميوو جدا جدا قد جو ٿئي ٿو. وڏو ته ماڻهوءَ جي مٿي کان به وڏو ٿو ٿئي ۽ ننڍو ڪر ڪيٽ جي کينهوڙي جيڏو ٿو ٿئي. کَل سنهي ۽ ڦِڪي سائي رنگ ٿي ٿئيس، جا ڏاڍي زور سان ٿي ڀڄي. ان جي اندر ڪويٺ وانگي نرم پيلي رٻ جهڙي شيءِ رهي ٿي، جا سرهي ٿيندي آهي. گهڻن کي کائڻ ۾ لذت ڏيندي آهي ۽ گهڻن کي نه. اها دوا ۾ گهڻو ڪم ايندي آهي. بنگال ۾ جنوريءَ ۽ فيبروريءَ مهينن ۾ اهو ميوو لهندو آهي ۽ اتر هندستان ۾ مهينو کن پوءِ ڀرو.
هي وڻ ٻج مان يا پيوند ڪرڻ سان پيدا ٿي سگهندو آهي. برسات جي ڏينهن ۾ پوکڻ گهرجي.
چون ٿا ته هن مان جو شربت ٺهندو آهي، سو پيچ يا سوريءَ لاءِ تمام چڱو آهي. ان جي جيلي يا مربو به انهيءَ بيماريءَ لاءِ مفيد آهي. هماليه جبل ۾ بيل ڦل جهنگلي به ٿيندا آهن پر اهي کائڻ جي لائق ناهن.
بيل ڦل کي انگريزيءَ ۾ بيل فروٽ چوندا آهن

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري طرف ويندڙ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سنڪ

**ٿانون جي سنڪ**__ٿانون ڌوئڻ واريون گينڊي (Kitchen Sinks) ٿانون ڌوئڻ واسطي اڄ ڪلھھ عام طرح سان اسٽين ليس اسٽيل جون ھڪ يا ٻن پيالن واريون گينڊيون استعمال ڪيون وينديون آھن، جن سان گڏو گڏ کاٻي پاسي ساڳئي ئي ڌاتوءَ جو تختو (Board)  پن ڳنڍيل ھوندو آھي. ھڪ پيالي واري گينڊي کي (Single drain)  ۽ ٻن پيالن واري گينڊيءَ کي (Double drain)  چيو ويندو آھي. چينيءَ واريون گينڊيون گھڻو ڪري تجربيگاھن (Laboratories)  لاءِ استعمال ڪيون وڃن ٿيون. ھي مختلف ماپن جون ٿين ٿيون. گھرن اندر استعمال ٿيندڙ گينڊيون 40″x20″، 18″x18″، 24″x24″، 16″x24″ ۽ 20″x30″ وغيره ماپن جون ٿين ٿيون ۽ انھن جو پيالو 10″ اونھون ٿئي ٿو. ھوٽلن جي بورچيخانن ۾ 63″x16″ جي سائيز تائين پڻ گينڊيون ڪتب آنديون وڃن ٿيون. ٻن پيالن واريون گھرن ۾ استعمال ٿيندڙ گينڊيون 5′-6″ تائين ڊگھيون ٿين ٿيون. سڻڀن ٿانون صاف ڪرڻ سبب گندي پاڻيءَ جي نيڪال واري موريءَ مٿان ڪاڪروچ يعني ڳاڙھن تڏن ۽ ٻين جيتن جڻين جي روڪڻ واسطي گريس ٽريپ (Grease Trap) لڳائڻ نھايت ئي ضروري آھي.

200px|thumb|
باٿروم ۾ لڳل واش بئسن يا سنڪ **واش بئسن** يا ---**چلمچي** : (Wash Basin) , سنڪ، سنڪر، ھينڊ ڻئسن : اھا چيني يا ڌاتوءَ جي ھڪ پيالي وانگر ھڪ پاڻي جي نيڪال واري تنصيب آھي جيڪا اڪثر غسل خاني ، ڊائننگ روم، ريسٽورنٽن ۾ لڳائي ويندي آهي. 

200px|thumb|ھن ٿانءُ تي ٺاھيل تصوير ۾ ھڪ عورت واش بئسن تي ھٿ منھن ڌوئيندي ڏيکاريل آهي.اھا تصوير450 ق.م. جي يوناني بوئيوشيا جي ھڪ عورت جي آھي

عام طرح چينيءَ جون لسيون چلمچيون ھٿ منھن ڌوئڻ ۽ ڏندڻ وغيره ڪرڻ واسطي استعمال ڪيون وينديون آھن. ھي ڪمپنين جون ٺھيل، مختلف شبيھن جون ۽ مختلف ماپن جون ٿين ٿيون. عام طرح سان 22″x16″ ۽ 25″x18″ سائيز جون گينڊيون (Basins)  استعمال ڪيون وڃن ٿيون. ھي ايتري اوچائيءَ تائين لڳائڻ گھرجن جيئن انھن کي آسانيءَ سان استعمال ڪري سگھجي. موزون اوچائيءَ واسطي معياري ڪمپنين جا ٺھيل ٺڪيل پيڊيسٽل (Pedestals)  پڻ گينڊين سان گڏ ملندا آھن. عام رواجي گينڊين واسطي 31 انچن کان 33 انچن جي اوچائي بھتر سمجھي ويندي آھي.  ھاسٽلن ۽ ٻين اھڙين عوامي جاين واسطي لاڳيتين گينڊين لڳائڻ دوران ٻن گينڊين جي وچ ۾ گھٽ ۾ گھٽ ٽي انچ وٿي ڇڏڻ بھتر آھي. واش بئسن  چيني مٽي ceramics, ڪنڪريٽ، ٽامي، لوھ يا اسٽيل، شيشي،گرينائيٽ، ماربل، نڪل، پلاسٽڪ، پوليئيسٽر، سوپ اسٽون،  پٿر ۽ ڪاٺ مان ٺاھي ويندي آھي.

200px|thumb|ماربل ما ٺاھيل ڊبل سنڪ

## تاريخ

واش روم ۾ لڳندڙ واش اسٽينڊ آمريڪا ۾ سترھين صدي عيسويءَ جي پوئين حصي ۾ ٺاھي وئي ھئي.

## مختلف نمونا


فائل:Belfast sink.jpg|بلفاسٽ جي بٽلر واري پراڻي سنڪ
فائل:Sinks in a public toilet, Edinburgh, Scotland.JPG|ايڊنبرگ، اسڪاٽلينڊ جي پبلڪ ٽوائليٽ  ۾ لڳل بئسن.
فائل:White glass basins.jpg|اڇي رنگ جي شيشي واري بئسن
Image:Multi user sink.jpg|ڪيترائي ماڻھو ساڳئي وقت بئسن استعمال ڪري سگھن ٿا.
فائل:Wood Sink in SAIC Printmaking Department.JPG|ڪاٺ جي ٺاھيل بئسن


## حوالا
ڪارا شهتوت

380px|thumb|ڪاري شهتوت يا بليڪ بيري جي هڪ ٽوڪري
380px|thumb|left|بليڪ بيري جي پيلي گلابي گل تي برسات جو قطرو
**ڪارا شهتوت** يا **بليڪ بيري** (Blackberry)  هڪ خوردني ميوو آهي، جيڪو روزئسي خاندان ۾ روبس (Rubus) جي ڪيترن ئي نسلن يعني انهن نسلن ۾ ذيلي نسل، روبس جي وچ ۾ هائبرڊ ۽ سبجنيرا روبس ۽ آئيڊيوباٽس جي وچ ۾ هائبرڊس مان پيدا ٿئي ٿو. بليڪ بيري جي درجي بندي تاريخي طور تي مونجهارو ٿي چڪي آهي ڇاڪاڻ ته هائبرڊائيزيشن ۽ اپوميڪس، تنهن ڪري اهي نسل اڪثر ڪري گڏ ڪيا ويا آهن ۽ نسلن جي مجموعي کي سڏيو ويندو آهي. 

بليڪ بيري ميوي جي پيداوار تمام گهڻي آهي، سالياني مقدار 20,000 پاوند (9,100 ڪلوگرام) في ايڪڙ (0.40 هيڪٽر) ممڪن آهي، جنهن هن ٻوٽي کي تجارتي طور تي پرڪشش بڻايو وڃي ٿو.

هماليائي بليڪ بيري (Rubus armeniacus)  ڪينيڊا ۽ آمريڪا جي پئسفڪ اتر اولهه جي ڪيترن ئي علائقن ۾ هڪ خطرناڪ ٻوٽي ۽ ناگوار نسل سمجهي ويندي آهي، جتي اها شهري ۽ مضافاتي پارڪن ۽ ٻيلن ۾ ڪنٽرول کان ٻاهر وڌي ٿي.
## ٻوٽو
شهتوت جو وڻ وچولي قد جو آهي، جنهن جون شاخون مٿاهون، پتلي ۽ لچڪدار ٿين ٿيون، جن جو ميوو ڊگھو ۽ مرچ جهڙو ٿئي ٿو سياري ۾، يعني بهار جي موسم ۾، گل ننڍا ٿين ٿا، جيڪي بعد ۾ ميوي جي جاءِ وٺن ٿا.

 کا درخت درمیانہ قد کا ہوتا ہے جس کی شاخیں ہیڈ کی طرح لمبی پتلی اورلچک دار ہوتی ہے پتے بڑے کھردرے اورکٹے ہوئے انجیر کے پتوں کی طرح اور دندانے دار ہوتے ہیں۔پھل لمبا اور فلفل دراز کی شکل کا ہوتا ہے۔عموماًدوا کے طور پر سیاہ توت کا استعمال اچھا سمجھا جاتا ہے پتے سردیوں یعنی موسم بہار میں نکلتے ہیں پھول چھوٹے جو بعد میں پھل کی جگہ لے لیتے ہیں ۔اس کا پھل پہلے سبز بعد میں لال اور پک کر سیاہ ہوجاتاہے اس کی لکڑی زرد رنگ کی ہوتی ہے اور پتوں پر ریشم کے کیڑے پالے جاتے ہیں۔ مذکورہ دونوں اقسام کے علاوہ اس کی ایک قسم بلوچستان میں پیدا ہوتی ہے جس کو مورس نائیگرہ کہتے ہیں۔

## طب
* مزاج: سرد تر
* افعال: مبرد، قابض، رادع موار خصوصاً توت خام، ملطف، مفتح سدد، مسکن حدت خون، قاطع صفراء، محلل اورام حار حلق وحنجرہ، جڑ کی چھال قاتل کرم شکم.
* استعمال: محلل اورام حارحلق و حنجرہ ہونے کی وجہ سے درد گلو خناق ورم حلق ورم زبان قلاع و ثبور دہن میں مفید ہے اس مقصد کیلئے پھلوں کا پانی نکال کر پلایا جاتا ہے یا شربت توت پلاتے ہیں.

توت سیاہ کے پتوں کا پانی آب کشینيز سبز میں تھوڑی سی پھٹکڑی ملا کر یاصرف اس کے پتوں کا جوشاندہ بناکر غرغرے کرنے سے مذکورہ امراض حلق کیلئے مفید ہے مبرد ہونے کے باعث پیاس کو تسکین بخشتا اور حدت خون کو دورکرتا ہے صفراوی مزاج اشخاص میں معدہ کو مضر نہیں.

توت کے پتے اور جڑ کے جوشاندہ سےغرغرہ کرنا اورام حلق کیلئے مفید ہے جڑ کا جوشاندہ قاتل حب لقرع ہے خصوصاً جب اس کے ہمراہ برگ شفتالو اضافہ کرلیا جائے توت کو چھال اور پتوں کے جوشاندہ سے مضمضہ کرنا درد دندان کیلئے مفید ہے.
* نفع خاص: امراض حلق کیلئے.
* مضر: اعصاب اور سینے کے امراض.
* مقدارخوراک: تازہ توت پانچ تولہ سے دس تولہ تک بطور غذا اس کا پانی دو تولہ سے پانچ تولہ رب ایک تولہ سے تین تولہ تک استعمال کرسکتے ہیں۔

### شربت توت سیاہ
* استعمال: گلے کے درد ورم درد حلق کو فوراً ٹھیک کرتا ہے گلے کے غدو بڑھ جانے اور آواز جانے کی شکایت میں مفید ہے شربت توت سیاہ خناق میں بھی مفید ہے یہ صرف حلق کے امراض میں مستعمل ہے امراض سینہ میں مضر ہے.
* مقدارخوراک: 25 ملی لیٹر سے شربت عرق گائے زبان 125ملی لیٹر کے ساتھ یا ایک ٹیبل اسپون شربت گرم کرکے دن میں چار پانچ مرتبہ چاٹ لیں.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:ميوا
ترنج

250px|thumb|Lemon external surface and cross-section

**ترنج** (Bergamot Orange) نارنگيءَ جو قسم آهي ۽ ليمي جي ذات مان چئبو. هي تمام کٽو ٿو ٿئي. هن کي هندستاني ماڻهو چڪوترا، بيگ پورا ۽ ڪڙوا نيبو به چوندا آهن. هن جي اندرين ڳر نارنگيءَ وانگي ٿئي ٿي ۽ ٻاهرين کل به گهُنجن واري ٿئي ٿي، مگر هي قد جا وڏا ٿين ٿا. ڪي ڪي ته شتر مرغ جي آني جيڏا ۽ ڪي هڪ فوٽ ڊگها ٿيندا آهن.هي گهڻو ڪري چهنبيارا ٿيندا آهن. هي مربي ۽ آچار جي ڪم ۾ ايندا آهن. هن جو هڪڙو قسم ته ماڻهوءَ جي هٿ جي چنبي جهڙو ٿيندو آهي، جنهن جون آڱريون ڪرونڊڙيون هجن. اهو اُتر الهندي وارن پرڳڻن ۾ گهڻو ٿئي ٿو. هن جي کل سُرهي ٿئي ٿي.

ترنج ٻج مان به ٿيندو آهي، اک هڻڻ ۽ پيوند ڪرڻ سان به. آسام ۾ هيئن ڪندا آهن، جو زمين ۾ ڪو ڪُنو يا دلو کوڙي، جنهن ٽاريءَ ۾ ترنج هوندو آهي، سا نوڙائي ترنج ان ۾ وجهي ڇڏيندا آهن، جڏهن اهو اڃا ننڍو هوندو آهي. انهيءَ ڪري چون ته ترنج تمام وڏي قد جو ٿو ٿئي، اهڙو جو انهيءَ ٿانو کي ڀڃي ڪڍڻو ٿو پوي ۽ منجهانئس خوشبوءِ به گهڻي ٿي نڪري. ترنج کي انگريزيءَ ۾ ليمن چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
چڪوترو

**چڪوترو** نارنگيءَ جو قسم آهي ۽ ليمي جي ذات مان چئبو. هي تمام کٽو ٿو ٿئي. هن کي سنڌيءَ ۾ ترنج چوندا آھن . هن جي اندرين ڳر نارنگيءَ وانگي ٿئي ٿي ۽ ٻاهرين کل به گهُنجن واري ٿئي ٿي، مگر هي قد جا وڏا ٿين ٿا. ڪي ڪي ته شتر مرغ جي آني جيڏا ۽ ڪي هڪ فوٽ ڊگها ٿيندا آهن.هي گهڻو ڪري چهنبيارا ٿيندا آهن. هي مربي ۽ آچار جي ڪم ۾ ايندا آهن. هن جو هڪڙو قسم ته ماڻهوءَ جي هٿ جي چنبي جهڙو ٿيندو آهي، جنهن جون آڱريون ڪرونڊڙيون هجن. اهو اُتر الهندي وارن پرڳڻن ۾ گهڻو ٿئي ٿو. هن جي کل سُرهي ٿئي ٿي.
## طب

نالا: بنگالي - نار نگاليبو، سنسڪرت - مڌو ڪرڪني، انگريزي- سٽرون (Citron).
سڃاڻپ: ليمي جي ذات مان ميوو آهي، جنهن جي تور پاءُ کان اڌ سير تائين ٿئي ٿي. هن جو وڻ نارنگي جهڙو مگر ان کان گهڻو وڏو ٿيندو آهي. رنگ ۾ سندس کل پهريان سائي ۽ پوءِ هيڊي ٿئي ٿي، ذائقي ۾ چاشنيدار ۽ مٺو هوندو آهي.
مزاج: سرد تر 2 درجي ۾.
خاصيت: هيءُ مفرح ۽ مقوي آهي. صفرا جو زور گهٽائي ٿو. وڌيل پياس ۽ تپ ۾ تسڪين ڏئي ٿو. معدي جي طاقت، هاضمي ۽ بک لاءِ مفيد آهي. نڙي جي خشڪي ۽ کنگهه لاءِ فائديمند آهي. هن جون ٻيون خاصيتون نارنگي جهڙيون ٿين ٿيون.،

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
پينوس

**پپنوس** (انگريزي: Pomelo؛ اردو: چڪوتره) ھڪ ميوو آھي جيڪو نارنگيءَ ۽ ليمي جي ذات مان آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ پميلو چون ٿا ۽ هندي هن کي بٽاوي نيبو ۽ چڪوترا به سڏيندا آهن. هي پاڪستان ۽ هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ ٿئي ٿو. هن جا مکيه ٻه قسم لکيا اٿن. هن جي ڳر يا ڳر جا داڻا رنگ جا ڳاڙها يا ڦڪا واڱڻائي ٿيندا آهن. مٺا به آهن پر ٿوري موافق کٽاڻ به منجهن رهندي آهي. قد جا تمام وڏا ٿيندا آهن، کل زردي رنگ جي ۽ تمام ٿلها ٿيندا اٿن. خوشبوءِ به چڱي ڪندا آهن.

پپنوس جي پوکڻ جي ريت سولي آهي. هڪڙي گول کڏ کڻو، جا ٽي فٽ اونهي ۽ ٽي فٽ ويڪري هجي. انهيءَ کي هڪ جيتري ڳائي ڀاڻ ۽ پراڻي چن، يا گچ جي ڪچري ۽ باغ جي مٽيءَ سان ڀريو. پوءِ منجهس وڻ رکو. جڏهن مارچ جي مهيني ۾ ڦر ڪرڻ لڳي، تڏهن ٻه ٽي مهينا پاڻي ساندهه ججهو ڏيڻ گهرجيس. جنوريءَ ۾ مٽي کوٽي، پاڙن کي کولي، وري سڻڀي ۽ تازي مٽي ڏجيس. پاڙن ۾ ٿوري لوڻ وجهڻ مان فائدو ٿو ٿئي، جو ميوو نرم به ٿئي ٿو ۽ منجهس رس به گهڻي ٿئي ٿي. هي وڻ اڪثر گوٽيءَ سان يا ڪونڊين ۾، اکين هڻڻ سان ڪندو آهي. فيبروريءَ ۾ ٻج پوکبو ته به ٿيندو، مگر ڦر دير سان ڪندو. فيبروريءَ ۽ مارچ ۾ ليمي جي وڻ تي پيوند ڪرڻ سان به ٿيندو آهي. فيبروريءَ ۾ گل ڪري ٿو، جن ۾ چڱي باس ٿيندي آهي. جڏهن ميوا وڻ ۾ لڙڪي بيهندا آهن، تڏهن وڻ ڏاڍو سهڻو لڳندو آهي. ميون جي ڳرائيءَ ڪري انهن کي ڪاٺين جون ٽيڪون ڏئي بيهاريندا آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:صحت
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ڪمرنگو

**ڪمرنگو**  هڪڙو ننڍو وڻ، ويهن فوٽن جيڏو آهي، جو هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ عام آهي. پنن جي ڪري تمام خوبصورت آهي، خاص ڪري جڏهن ٻُور ڪري ٿو ۽ ننڍن گلابي رنگ جي گلن جا ڇڳا جهلي ٿو. ڊاڪٽر ”بروس“ ته لکي ٿو ته ”هن جي پنن توڙي ٽارين ۾، شرم ٻوٽڙي جهڙو اثر رهي ٿو، يعني ته اهي هٿ لائڻ سان ڪومائجي وڃن ٿا. هن جو ميوو به تمام سهڻو ٿو ٿئي. ليمي جيڏو ٿو ٿئي ۽ ٻاهران اُٿيل ڦاڪون، يا کنڀن جهڙا پردا بيٺل ٿينس ٿا. پهرين هي سائو آهي، جڏهن تمام پچي ٿو. تڏهن عنبر جهڙو رنگ ٿو ٿئيس ۽ شيشي وانگي آرپار ڏسڻ جهڙو ٿئي ٿو. پڪي کانپوءِ بهي جهڙي خوشبوءِ ٿئيس ٿي. انهيءَ هوندي به کٽو اهڙو ٿو ٿئي، جو ڪچو کائڻ جو ناهي. رڌڻ سان به خراب ٿيو وڃي. باقي ڳر ڪڍي، انهيءَ مان مزي جهڙي جيلي يا پَتِ ٺاهي سگهجي ٿي. ميوو سيپٽمبر جي پڇاڙيءَ ڌاري پچي ٿو. انهيءَ وقت کان ٿورو پوءِ وڻ ۾ وري ٻور پيدا ٿئي ٿو، جنهن مان جنوريءَ ۾ ٻيو ڀيرو ڦر لهي ٿو. اهو وڻ ٻج مان پيدا ٿئي ٿو.

هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي چيني ڪمرنگا چون ٿا. اهو هن کان ننڍو ٿو ٿئي. ٻيو به هڪڙو قسم آهي جنهن کي بِلمبي چون ٿا، جو دکن ۾ عام آهي. هن جي کل لسي ۽ چمڪندڙ ٿئي ٿي.
بعضي ڪمرنگي کي سنڌيءَ ۾ کٽونبڙو بہ چوندا آهن.

**ڪمرک** (فارسي: ڪمرخ، مرهٽي: ڪرمر، بنگالي: ڪمرڪ، هندي: ڪمرک، انگريزي: Averrhoa Carambola) هڪ وچولي قد واري وڻ جو ڦر آهي، جو ڇڪنڊو ۽ اڌ گرانٺ ڊگهو ٿئي ٿو. رنگ ۾ پڪل هيڊو، ڪچو سائو ۽ گل ڳاڙها. هن کي ميوي، ڀاڄي ۽ آچار نموني ڪتب آندو وڃي ٿو. ذائقو کٽو ۽ مٺو اٿس.

## طب

**خاصيت**: سندس پڪل ڦر، مهارن جي مرض لاءِ مفيد آهي، صفرا جي تيزي ۽ دستن کي هٽائي ٿو. هن جي رس ڪپڙن جي داغن مٽائڻ لاءِ ڪتب اچي ٿي. باقي خاصيتون ريباس جھڙيون رکندڙ آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:وڻ
زمرو:آئي يو سي اين اڻ پورن انگ اکرن وارين جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سنگتڙو

**سنگتڙو** يا ڪنو (Kinnow) هڪ اعلي پيداوار مينڊارين هائبرڊ ميوو آهي، جيڪا وڏي پئماني تي هندستان ۽ پاڪستان جي پنجاب واري علائقي ۾ پوکيو ويندو آهي. اهو ٻن ليمون جي ٻوٽن جو هڪ هائبرڊ آهي؛ "ڪنگ" (Citrus nobilis) × "ولو ليف" (Citrus × deliciosa) پهريون ڀيرو هاورڊ بي. فراسٽ پاران، ڪيليفورنيا يونيورسٽي سائٽرس تجرباتي اسٽيشن تي تيار ڪيو ويو. جائزي کانپوءِ سال 1935ع ۾ ڪنو کي تجارتي پوکيءَ لاءِ نئين سيٽرس هائبرڊ طور آزاد ڪيو ويو.

موسمبي به نارنگيءَ جي ذات مان آهي ۽ ان وانگي مٺو ٿو ٿئي، مگر نارنگيءَ جي ڳر داڻ داڻ وانگي ڦاڪن ۾ وراهيل ٿي ٿئي ۽ هن ۾ رڳو مٺو پاڻي يا رس آهي. نارنگي رنگ جي ڳاڙهي يا زردي ٿي ٿئي ۽ سنگتڙو سائو ٿو ٿئي ۽ کل سنهڙي ٿي ٿئيس. ڪڏهن ڪڏهن ماڻهو نارنگيءَ کي سنگتڙو يا سنگتڙي به چوندا آهن. هي سڀ ليمي جي جماعت مان آهن.هندستاني ماڻهو ليمي کي نيبو يا کٽانيبو چوندا آهن، نارنگيءَ کي ڪملا نيبو، سنگتڙي کي ميٺا نيبو ۽ ترنج کي ڪڙوا نيبو يا ڪرنا نيبو سڏيندا آهن.

موسمبي به قد ۾ نارنگين جيڏي ٿيندي آهي. رڳو مٺي آهي، پر منجهن نارنگين وانگي ڪا خوشبوءِ ڪا نه ٿي رهي. اڪثر گرمين جي ڏينهن ۾ يعني آگسٽ ۽ سيپٽمبر ڌاري لهن ٿا، جڏهن نارنگيون نه ٿيون لڀن، تنهنڪري ڪمائتا ۽ پسند ڪرڻ جهڙا ٿين ٿا.
هنن جي پوک توڙي پرداخت نارنگين وانگي ٿئي ٿي. باغائي اڪثر نارنگين جا پيوند سنگتڙن جي وڻن تي هڻندا آهن.سنگتڙي کي انگريزيءَ ۾ سُويِٽ لائم (يعني مٺو ليمون) چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:پاڪستان جا ميوا
گدامڙي

thumb|250px|گدامڙيء جو وڻ ۽ ان جو ميوو

**گدامڙي** (Tamarind) کي هندستانيءَ ۾ امِلي، فارسيءَ ۾ تمر هندي ۽ انگرزيءَ ۾ ٽامرنڊس چوندا آهن. هيءَ کٽاڻ لاءِ مصالح جي ڪم ۾ ايندي آهي.
هي تمام وڏو وڻ ٿئي ٿو ۽ جتي ڪٿي ٿئي ٿو. مئي ۾ ڦر پچائي ٿو ۽ فيبروريءَ ۾ گل ڪري ٿو. ان جا ٻه ٽي قسم آهن: هڪڙو کٽو ڦر وارو، ٻيو مٺي ڦر وارو ۽ ٽيون ڳاڙهي ڦر وارو. پويون قسم سڀ کان عمدو آهي. هن جون ڦريون ٿين ٿيون. عمدي قسم جون ڦريون ته آچار ۽ مربي ۾ ڪم اينديون آهن.

thumb|left|250px|گدامڙيء جو ٻج
وڻ ٻج مان ٿو ٿئي، پر جي باغ جي ڪم لاءِ ننڍو قد جو ڪرڻو هجي ته گوٽيءَ جي تجويز ڪجي. ڏيهي ماڻهو چوندا آهن ته جتي هي وڻ هوندو آهي، اتي آسپاس اڪثر بيماري رهندي آهي.
thumb|250px

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:مصالحا
زمرو:سنڌ جا وڻ
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
لوڪٽ

**لوڪٽ** (اردو:لوکات؛ انگريزي: Loquat) يا لوڪاٽ هڪڙو ننڍو، گهاٽو ۽ سهڻو وڻ آهي؛ جو اصل چين ۽ جاپان جو آهي، پر ننڍي کنڊ ۾ جتي ڪٿي ٿي سگهي ٿو. ميوو ننڍيءَ ناشپاتيءَ جهڙو ٿو ٿئيس ۽ ڇڳن ۾ ٿو ٿئي. هن جا به ڪي ٿورا قسم آهن، جي رنگ ۽ قد ۾ تفاوت رکن ٿا. ڪي مٺا ۽ ڪي کٽا ٿا ٿين. ڪن جا ککڙا وڏا ۽ ڪن جا ننڍا ٿا ٿين.

هي ميوو ڏاڍو لذيذ ٿو ٿئي. خشڪ موسم ۾ ٿو ٿئي، تنهنڪري انهيءَ وقت جُجهو پاڻي ۽ پٽڙو ڀاڻ ڏيڻ ضروري ٿو ٿئيس. آڪٽوبر جي وچ ڌاري پاڙون اگهاڙيون ڪري هفتي کن تائين ڇڏي ڏجن، پوءِ منجهن پراڻو ۽ ڳائو ڀاڻ وجهي پوري ڇڏجن. تنهن کانپوءِ پاڻي ڏجين. لکنئو جي باغن ۾ ته هڪڙو هڪڙو لوڪٽ ٽن تولن جيڏو به ٿئي ٿو.

هي وڻ سال ۾ ٻہ ڀيرا؛ هڪڙو ڀيرو آگسٽ ۾، جڏهن ڦر نه ٿو جهلي ۽ ٻيو ڀيرو نومبر جي پڇاڙيءَ ۾ ٻور جهلي ۽ گل ڪري ٿو. گل اُڀن ڇڳن ۾ ٿين ٿا ۽ جي اڇا ۽ خوشبودار ٿا ٿين. ميوو مارچ کان اپريل يا مئي تائين لهي ٿو. هي ميوو جهڙو ڪچي کائڻ ۾ لذيذ آهي اهڙو ئي مربي ۾ لذيذ لڳندو آهي.

وڻ اڪثر ٻج مان ٿين ٿا، جو تازو پوکڻ گهرجي، رکئي خراب ٿيو وڃي. عمدي قسم هٿ ڪرڻ لاءِ پيوند جو رستو بهتر آهي، جو جون ۽ جولاءِ ۾ ڪم آڻي سگهجي ٿو. هن وڻ کي گهڻي ڇانگ جو ضرور ڪونهي. ننڍين شاخن جي سنڀال رکڻ گهرجي، جو گل اڪثر انهن جي چوٽين ۾ ٿيندا آهن.

## حوالا

زمرو:ميوا
کرني جو وڻ

**کرني** (Manilkara) هڪڙو وڏو وڻ آهي، جو هندستان جي گهڻن ڀاڱن ۾ ٿئي ٿو. اونهاري ۾ ڦر ڪندو آهي. ميوو ننڍيءَ ڊاک جيڏو ۽ جهڙو ٿو ٿئيس. چمڪندڙ ۽ پيلي رنگ جو آهي ۽ تمام مٺو ٿو ٿئي. منجهس کير جهڙي رس ٿي ٿئي، جنهن ڪري هندستاني ماڻهو هن کي کيرڻي سڏيندا آهن. وڻن جي پنن جو جهڳٽو تمام سهڻو ٿو ٿئي. هي ٻج مان پيدا ٿيندا آهن.

**کرني** (Manilkara hexandra) سئپوٽائي (Sapoteae) قبيلي ۾، سئپوٽئسيا (Sapotaceae) خاندان ۾ ھڪڙو وڻ جو قسم آھي. اها ننڍي کنڊ ​​​​جي گهڻي ملڪن؛ بنگلاديش، ڀارت ۽ سري لنڪا؛ هند-چين: ڪمبوڊيا، ميانمار، ٿائيلينڊ ۽ ويٽنام ۾ ٿيندو آهي.  هن جا مقامي نالا علائقائي لحاظ کان مختلف آهن. مثال طور "پالو"، "پالائي" (பாலை) تامل ۾ يا "Rayan" (පලු) سنهالي ۾. اهو مقامي طور تي بنگلاديش ۽ ڀارت جي حصن ۾ کرني وڻ جي نالي سان مشهور آهي. تامل زبان ۾ ان کي الاڪاپالائي يا ڪنوپلائي سڏيو ويندو آهي.
thumb|کرني جو ميوو
هن وڻ جو هڪڙو قسم ولايتي آهي، جنهن مان هن تي پيوند ڪندا آهن. انهيءَ کي انگريزيءَ ۾ سپوتا يا نيزو بيري سڏيندا آهن. ان جو ڦر ننڍي نارنگيءَ جيڏو ٿئي ٿو. اندر ڪارا، باداميءَ جي رنگ جا، ٻج ٿا ٿينس ۽ ڀُوري رنگ جي رس واري ڳر ٿي ٿئيس. کائڻ ۾ تمام چڱو ۽ ٿڌو ٿو ٿئي. اهو وڻ سال ۾ ٻه ڀيرا ڦر ٿو ڪري؛ هڪڙو ڀيرو آگسٽ ۾، ٻيو فيبروريءَ ۽ مارچ ۾، ڪي ننڍي قسم جا به ٿيندا آهن. هي ميوو ڪلڪتي جي آس پاس عام آهي.

## حوالا

زمرو:وڻ
ڪرونڊو

thumb|ميوو

**ڪرونڊو** هڪڙو ننڍو وڻ آهي، جو اٽڪل ڏهن فوٽن ۽ ڪڏهن ته ويهن فوٽن تائين به ٿيندو آهي. پن ڪارا ۽ چمڪندڙ اٿس ۽ تمام گهڻا ڪنڊا ٿيندا اٿس. هي عام ۽ جتي ڪٿي آهي. فيبروريءَ ۾ ٻور جهلي ٿو ۽ آگسٽ ۽ سيپٽمبر ۾ ڦر ڪري ٿو. شڪل ۾ ننڍي صوفي ٻير جهڙو ٿو ٿئي. وڍبس يا چهڪ ڏبس ته منجهانئس چنبڙندڙ کير نڪري ٿو. منجهس ننڍڙا ٻج گهڻا ٿيندا آهن. اهو مربي ۽ آچار جي ڪم ايندو آهي، جو ڪچو، کٽو ۽ ڪسارو ٿو ٿئي. رڌي کان پوءِ نرم به ٿيندو آهي ۽ کٽاڻ به گهٽ ٿيندي اٿس. هي وڻ لوڙهن جي جاءِ تي پوکڻ ۾ ايندو آهي. وڻ ٻج مان ٿيندا آهن، جي برسات جي ڏينهن ۾ پوکبا آهن.
هن جو هڪڙو ولايتي قسم به آهي، جو اصل نٽل جو آهي. اڇا گل ڪندو آهي. ڦر ڪرونڊي جهڙو ٿيندو اٿس. جنهن جو رنگ ڳُوڙهو واڱڻائي ٿيندو آهي. ڪرونڊي تي پيوند ٿي سگهي ٿو. ڪرونڊي کي انگريزيءَ ۾ ڪاريساڪا رانڊس چون ٿا.

## حوالا

زمرو:مصالحا
ٽپاري

**ٽِپاري** اصل پيرو جو آهي، مگر ڪيپ ۾ توڙي هندستان ۾ عام ٿي ويو آهي. ميوو بلڪل آلو بالو يا شاهداڻي جهڙو ٿئي ٿو ۽ پنن جي جهمٽ ۾ لڪل ٿو رهي. سواد چڱو ٿو ٿئيس. مربو تمام چڱو ٿيندو اٿس. مئي يا جون مهيني ۾ ٻج پوکيندا آهن، پوءِ ٻيجاري مان چڪيون ڪڍي قطارن ۾ رکندا آهن، جي چئن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي هڻندا آهن. زمين ۾ ڀاڻ هوندو ته چڱو آهي. جڏهن اٺن انچن جا ٿين تڏهن پاڙ جي مٽي ڪڍجين. جڏهن ٻور جهلين تڏهن ٽارين جون چوٽيون پٽي ڇڏجين، جو انهيءَ ڪري ميوو زور وٺندو.
ميوو جنوريءَ ۽ فيبروريءَ ۾ پچي ٿو. هي وڻ تمام نازڪ ٿو ٿئي. گهڻي سردي نه سهي سگهندو آهي. گرم موسم ۽ گرم ملڪن ۾ چڱو ٿيندو آهي.

## حوالا
پٻڻ

250px|thumb|lotus plant

**پَٻُڻ** (اردو: ڪنول؛ انگریزی: Lotus) هن جو اسان مٿي ڪنهن هنڌ اشارو ڏنو آهي. هن کي هنديءَ ۾ ڪَنوَل چوندا آهن. هي هندستان ۾عام آهي؛ ڍنڍن ۽ تلائن ۾ گهڻو ٿيندو آهي. پن وڏا ۽ سهڻا ٿيندا اٿس. پاڻيءَ ۾ ول وانگي پکڙندو آهي. گل به وڏو اڇو ۽ سهڻو ٿيندو اٿس؛ منجهس چڱي خوشبوءِ ٿيندي آهي. گل جي ڪري هي گلن جي باغ ۾ داخل ٿيڻ گهرجي. هن جي گل کي نيلوفر چوندا آهن. هن جون پاڙون کوٽي ڪڍي، ڀاڄيءَ وانگي کائيندا آهن. انهن کي بِهَه چوندا آهن پر هتي کيس ڦر يا ميوي ڪري آندو ويو آهي. هن جون ٽڪيون ٿينديون آهن، جن کي پٻڻ جون ٽڪيون چوندا آهن؛ انهن ۾ چِڌن وانگي گول داڻا رهندا آهن، جن جي کل لاهي ڪچا به کائيندا آهن ۽ رڌي، مصالح لڳائي به کائيندا آهن. سڪائي به رکندا آهن جن کي ڏوڏا چون ٿا. انهن ڏوڏن ۾ ٻج سائي ڌاڳي جي ٽُڪر وانگي رهندو آهي، جنهن کي پِتو سڏيندا آهن. ڏوڏن ۾ باداميءَ جهڙو سواد ٿيندو آهي. 
[thumb|[Carpellary receptacle of Lotus]]

250px|thumb| پٻڻ جون ٽڪيون
هن وڻ کي هندو ماڻهو پاڪ سمجهندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن ڪتابن ۾ هن جو نالو مصري چؤنرو به ڪري لکيو اٿن. انگريزيءَ ۾ ان کي لوٽَس يا واٽر للِي چوندا آهن.
[thumb|Lotus [rhizomes]]
thumb|Boiled, sliced lotus roots used in various Asian cuisines

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:گل
گل بنفشو

left|250px|thumb|Flowers of Viola tricolor|alt=Heartsease flowers.

*گل بنفشو، سوسني رنگ، واڱڻائي*' (Violet,Pensy, Heartsease) هي مدامي گل جو ٻوٽو آهي، مگر ولايتي قسم جو چڱو نه ٿيندو آهي. بهتر آهي ته انهيءَ جو هر سال نئون ٻج پوکجي. بُوءِ وارو بنفشو هن ملڪ ۾ ٿيندو آهي، خاص ڪري دکن ۾. اهو ٻج مان ٿيندو آهي، جو سياري جي موسم ۾ پوکيندا آهن. ولايتي بنفشو، جنهن کي ٽه-رنگو بنفشو چوندا آهن، تنهن جو ٻج سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي. جڏهن ٻوڙو ڇهه پن ڪڍي، تڏهن سلن جون چڪيون ڪڍي يا پاڙن سوڌا سلا ڪڍي، ننڍين ڪونڊين ۾ گڏي يا ڌار ڌار ڪري رکجن. هن گل جي ٻوڙي کي ڇانو وڻندي آهي. پاڻي ججهو هجيس ۽ زمين يا مٽي پراڻي ۽ ڳائي ڀاڻ سان ڀريل هئڻ کپي، جنهن ۾ ٿوري درياهه جي واري به مليل هجي. جڏهن هي ٻوٽو يڪي ڏانڍي ڪڍي فوٽ ڏيڍ جيڏو ٿئي؛ تڏهن چپٽيءَ سان چهنبڙي نپوڙي ڇڏجيس، ته هيٺان پاسن کان ٽارڙيون ڪڍي ۽ گيل ڪري. هن کي انگريزيءَ ۾ وهايو ليٽ يا پانسي يا هارٽس-ايز (يعني دل جو آرام يا دلارام) چوندا آهن.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ولايتي گاھ

*ولايتي گاھ*' ڪيترن قسمن جا ولايتي گاهه ٿيندا آهن، جن جا ڊگها پن اهڙا سهڻا ٿيندا آهن، جو عمدين ڪونڊين ۾ رکي اندر ميزن تي يا ٻين هنڌن تي رکندا آهن. اهڙا مشهور ٻه قسم آهن: هڪڙو برائزا يا لڏندڙ گاهه ۽ ٻيو سٽائپا يا کنڀن وارو گاهه، پهرين ٿورڙيءَ هير لڳڻ ڪري لڏندو آهي ۽ ٻيو رنگن واري پکيءَ جي پڇ جي ڪلنگين جهڙو ٿيندو آهي. ٻئي نازڪ ۽ سنهڙا ٿيندا آهن. ٻئي آڪٽوبر ۾ پوکبا آهن، مگر ٽَڪرن تي مارچ ۾.

## حوالا
منونيٽ

**مِنونيٽ** مگنونيٽ، جنهن کي هندستاني مالهي منونيٽ ڪري سڏيندا آهن، سو هڪڙو خوشبودار اوڀڙ آهي. هن جو ٻج آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي. ٻج اصلي انهيءَ زمين ۾ پوکجي جتي ٻوٽو بيهارڻو هجي، جو چڪي ڪڍڻ يا ٽپائڻ مان هن کي نقصان رسندو آهي. ڪهڙيءَ به زمين يا مٽيءَ ۾ ٿي سگهي ٿو. بعضي باغن ۾ پنهنجي ڇاڻيل ٻج مان ٻئي سال پاڻهئي نڪرندو آهي. هي گلن جا وڏا جُهمٽ ڪندو آهي. هي گهڻن ئي قسمن جو ٿيندو آهي. ڪن جا گل اڇا ٿيندا آهن ۽ ڪن جا ڳُوڙها ڳاڙها. جي ڀانئجي ته هن ٻوڙي کي وڏيرڙو وڻ ڪجي ته ڪچيءَ کان رڳو وچ وارو ٿڙ سنڀاليندو اچجيس ۽ ٻيون پاسي واريون ٽاريون وڍيندو وڃجيس. جيسين وچين ڪاٺي مضبوط نه ٿئيس، تيسين ٻور ڪرڻ ۽ گل جهلڻ نه ڏجيس.
منونيٽ لاءِ وارياسي مٽي يا زمين چڱي آهي، مگر ڀاڻ وارو پاڻي هفتي ۾ هڪڙو ڀيرو ڏيندو وڃجيس. انگلينڊ ۾ ته هن کي ٻن سالن ۾ وڌائي، ٽي فوٽ ڊگهو ۽ ٻه ٽي فوٽ ويڪرو به ڪندا آهن. هتي شايد رڳو ٽَڪرن تي اهڙو ٿي سگهندو.

## حوالا
دوپھري

**دُوپهري** هندستان جو ڏيهي گل آهي. سارين جي پوکن ۾ به ڄمندو آهي، مگر آهي باغ ۾ رکڻ جو لائق. هن جي ٿڙ واري ڏانڊي کڙي تڙي ٿي ٿئي ۽ ٻه فوٽ وڏي ٿيندي آهي. تمام سهڻا ڳوڙها ڳاڙها گل ڪندو آهي. اڇن گلن جو به هڪڙو قسم ٿيندو آهي. ٻج جولاءِ ۾ پوکڻ گهرجي. سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ هي گل جهلي ٿو. اُتر هندستان ۾ ٻج مارچ ۾ پوکي سگهجي ٿو ۽ اهو اونهاري ۾ گل ڪندو. انگريزيءَ ۾ پينٽاپٽيز چونس ٿا ۽ هندستانيءَ ۾ دوپهريا. دوپهري شايد انهيءَ ڪري چونس ٿا، جو گل ٻن پهرن جو کلن ٿا، يا ته ٻه پهر جٽاءُ ڪن ٿا.

## حوالا
پست

**پُست** هن کي انگريزيءَ ۾ پاپِي چون ٿا. هن جا گهڻا ئي قسم آهن، جي قد ۽ رنگ ۾ تفاوت رکن ٿا. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکڻ گهرجي ۽ کليل ٻارن ۾. زمين هلڪي ۽ ڀلي هئڻ کپي. هن کي هڪڙي هنڌان ٻئي هنڌ ٽپائڻ نه گهرجي. ولايت مان آيل ٻج اڪثر ڪين ڦٽندو آهي،تنهنڪري بهتر آهي ته سال بسال پنهنجو ٻج ڪڍي رکجي.

هن جو هڪڙو قسم اهو آهي، جنهن کي آفيمي پست چئي سگهجي ٿو، جو ان جي ڪُپڙين مان چهڪ ڏئي آفيم ڪڍندا آهن. ان جا اڇا ۽ وڏا گل ٿيندا آهن. ٻيو قسم رواجي يا بُستاني آهي، جو رڳو باغن ۾ سونهن لاءِ پوکيندا آهن. اهو لالا جي گل جهڙا گل ڪندو آهي ۽ ڪُپڙيون به ٿينديون اٿس. ڪي ماڻهو انهيءَ کي لالا به سڏيندا آهن. ٽيون قسم هڪڙو ڪنڊن وارو آهي، جنهن کي خاردار پست چون ٿا. هندستاني مالهي انهيءَ کي پِيلو ڌاتورو به چوندا آهن. هن جا ولايتي قسم، جي اصل فرانس ۽ ڪيليفورنيا مان ايندا آهن، تن کي نالو به انهن ملڪن جو مليل آهي.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
سڻي

**سِڻي** عام اوڀڙ آهي جو هتي اڪثر باغن ۾ نه پوکيندا آهن، پر ٻنين ۾ پاسن کان پوکيندا آهن. مگر هن جا گل تمام سهڻا ۽خوشبودار ٿيندا آهن. هن جي ٿڙ وارين ڏانڊين جي کلن مان تارون ۽ تندون نڪرنديون آهن، جن مان رسا جوڙيندا آهن. ولايتي سڻيءَ مان ڪپڙو به ٺاهيندا آهن. فارسيءَ ۾  ان کي ڪَتان چوندا آهن ۽ انگريزيءَ ۾ فلاڪس. پيلن گلن واريءَ سڻيءَ جو نالو آهي ڪروٽليريا ۽ راٽل و رٽ. سيپٽمبر ۽ نومبر جي وچ ۾ سڻي پوکي سگهجي ٿي.
سڻيءَ جو هڪڙو قسم آهي، جو وڏا کليل ۽ چمڪندڙ قرمزي رنگ جا گل ڪندو آهي. انهيءَ کي لال سڻيءَ به چوندا آهن. ٻج گهڻو پيدا ڪندي آهي، جو ٻئي سال لاءِ رکي ڇڏڻ گهرجي. آڪٽوبر ۾ پوکڻ گهرجي ۽ ننڍا ٻوڙا سنڀال سان ٽپائي ٻئي هنڌ رکڻ گهرجن. ڀاڻ ڏنل زمين تي ڪنارن سان چڱا ٿيندا آهن.

## طب
:نالا: ع. ابيض، ف. لادنه، هه. وغيره___ سن ڪنٺارڪ ۽ فتاق.
:سڃاڻپ: هي مشهور وڻ خريف جي موسم ۾ پيدا ٿيندو آهي. هن جو گل اڇو ٿئي ٿو ۽ ٻج گنگهڙي وانگر ڦرين ۾ ڇڪيل رهندو آهي. هن جي ڪاٺين مان سڳن وانگر تندون نڪرنديون آهن.
:خاصيت: سڻيءَ جو ٻج ڪٽي کارائڻ سان پيشاب جاري ٿيندو، مثاني جي ڦٽ ۽ پرميل کي فائدو ڪري ٿو. هن جا گل رت جي دستن، حيض ۽ بواسير جي رت جي گهڻائيءَ کي بند ڪن ٿا.

## حوالا
گل مھندي

گل ۾ِهندي (ميدو) کي هندستانيءَ ۾ گل مهندي ۽ سنڌيءَ ۾ ميَدو چوندا آهن، سو  اصل هندستان جو آهي. انگريزيءَ ۾ بالسم چوندا اٿس. فارسيءَ ۾ بلسان لکندا اٿس. هن گل جا جنهن باغ ۾ بارا ٿيندا آهن، اتي سندن ڇڻيل ٻج مان ٻئي سال پاڻهئي ٻيا گل نڪرندا آهن پر اُهي، ڪهڄر ڪري وجهن ٿا، تنهنڪري پٽي اڇلائي ڇڏجن. ولايتي جيڪو ٻج ايندو آهي، سو قسمين قسمين رنگن جا يڪا توڙي ٻٽا ڀريل گل ڪندو آهي. جهڙوڪ: اڇا، ڳاڙها، گلابي، کهنبا، واڱڻائي وغيره. يڪ – سالن گلن مان هنن جهڙو خوبصورت ٻيو ڪو ٿورو هوندو.

## پوکي
ٻج سيپٽمبر ڌاري ڪونڊين ۾ پوکجي. سانوڻيءَ کان پوءِ اهي ڪڍي ڀلي زمين ۾ ڪنارن سان پوکجي پر اتر هندستان وارن هنڌن ۾ بهتر آهي ته هي ٻج جون ۾ پوکجي، يعني سانوڻيءَ جي شروع ۾، چڪين ٽپائڻ مهل ڏانڊي پنن تائين زمين ۾ گهيڙي ڇڏڻ کپي. هن گل کي هلڪي ڀاڻ ڏنل زمين ۽ گهڻو پاڻي وڻندو آهي.
ٽَڪرن ۾ هي گل جهنگلي ٿيندو آهي.

## حوالا
گلنار

**گُلنار**: گل اگرچ مدامي آهي، مگر اڪثر يڪ – سالو چڱو ٿيندو آهي. هن کي انگريزيءَ ۾ پِنُڪ يا ڪارنيشن چوندا آهن. هن جا گهڻائي قسم آهن. هن جو مشهور قسم چيني آهي، جو تمام سهڻو ٿيندو آهي. هي جهمٽن ۾ ٿيندوآهي ۽ بيشمار رنگ ڪڍندو آهي. گل ڪن ته ٻج ڪرڻ نه ڏجين، وڍي ڇڏجين ته وري ٻيا گل ڪڍن. هي آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي.

ٻيو به هن جو هڪڙو قسم آهي جنهن کي پئڪوٽي چون ٿا، سو به تمام چڱو آهي. مٿئين قسم کان سواءِ ٻيا سڀ ڪونڊين ۾ پوکبا آهن ۽ وري پوءِ ٻين ڪونڊين ۾ ٽپائبا آهن ۽ اهي مدامي ٻوٽا شمار به ٿيل آهن. پوکبا اهي به آڪٽوبر ۾ آهن، ٽپائبا مارچ ۾ آهن. ٽپائي زمين ۾ به رکندا آهن. واري ۽ پراڻو ڳائو ڀاڻ هنن لاءِ چڱو آهي. هي اوڌن هڻڻ سان به ٿيندا آهن ۽ ٻج مان به. ڪا وڏي ٿڙ واري ڏانڊي، ورائي ڪونڊيءَ ۾ ٽنبي ڇڏبي ته ستت ئي پاڙون ڪڍندي. هنن جا قلم به لڳي سگهن ٿا. هي سڀ ذاتيون سخت قسم جون آهن، نازڪ ناهن. سردي ۽ گرمي سهي وينديون آهن. هن گل جا قسم شمار ڪيا ويا آهن، ته پنجاهن کان به وڌيڪ آهن. گلنار کي گل _ انار يعني ڏاڙهونءَ جو گل نه سمجهڻ گهرجي. سوئِيٽ وليم، ڪاچ فلاءِ، روز اف هيوَن انهيءَ جا ڪي مشهور انگريزي قسم آهن.

## حوالا
گل خيرو

**گل خيرو** پارسيءَ ۾ خيري، ۽ انگريزيءَ ۾ هالي هاڪ چون ٿا. جيتوڻيڪ هي مدامي وڻ آهي تڏهن به يڪ – سالو چڱو ٿيندو آهي. ٻج آڪٽوبر ۾ کليل زمين ۾ پوکڻ گهرجي. هن کي ڪونڊين ۾ پوکڻ ۽ وري ٽپائڻ مان حرڪت پهچنديس. زمين ڀلي هئڻ گهرجي. ٽَڪرن تي هي وڻ چڱا رنگ ٿو ڏيکاري. ڪنارن سان پوکڻ ۾ به چڱي سونهن ڪندو آهي. پوکڻ کان اڳي زمين کي ٻن فوٽن جي اونهائيءَ تائين ولڻ گهرجي ۽ ان ۾ ججهو ڀاڻ گڏڻ گهرجي. هن جا ويهارو کن قسم ٿيندا، هنن جا ٻج ولايت مان اچن ٿا. ڪي ڳاڙها، ڪي کهنبا، ڪي ڦِڪا، ڪي ڳُوڙها، ڪي پِيلا، ڪي گلابي وغيره.

## حوالا

زمرو:گل
نافرمان (گل)

**نافرمان** کي انگريزيءَ ۾ لاڪسپَر چوندا آهن. هي تمام مشهور يڪ – سالو گل آهي. ٻج اصل زمين ۾ پوکجي، جيئن ٽپائڻو نه پوي. هي سياري جي موسم ۾ نڪرندو آهي، تنهنڪري نومبر کان اڳي پوکڻ اجايو آهي. بعضي ڇڻيل ٻج مان ساڳيءَ جاءِ تي، ٻئي سال نومبر ۽ ڊسمبر ڌاري ڪيترائي سلا پاڻهئي نڪري پوندا آهن. ٽَڪرن تي هي گل چڱو ٿيندو آهي. گل نيلا يا آسماني رنگ جا ٿيندا اٿس. زمين چڱي هئڻ کپي ۽ پاڻي ايترو ڏجي جيئن زمين آلي رهي. هن جا ٻه ٽي قسم آهن. هڪڙا يڪي ڏانڊيءَ يا ٿُڙ وارا، ٻيا ٽاريون ڪڍندڙ.

## حوالا
گل مخمل

**گل مخمل** (تڪمون) کي انگريزيءَ ۾ آمرنٿ يا گلوب آمرنٿ چوندا آهن. هي تمام عمدو ۽ يڪ – سالو گل آهي. سانوڻيءَ جي سڄيءَ موسم ۾ تڪمن وانگي گول گل جهلي ٿو، جي واڱڻائي، نارنگيءَ ۽ اڇي رنگ جا ٿين ٿا. ٻج جون ۾ پوکبو آهي. ڪن گلن ۾ وري ڳاڙها ڳاڙها داغ ٿيندا آهن. ڪن جا گل قرمزيءَ ڏانڊين ۾ پڇ وانگي لڙڪي بيهندا آهن. هڪڙو قسم ته ٽي فوٽ وڏو ٿيندو آهي، يعني ڪلنگيءَ وانگي. پن چمڪندڙ ۽ ڳوڙها ڳاڙها ٿيندا اٿس.

## حوالا
تاج خروس

**تاج خروس** گل به مخمل جو هڪڙو قسم آهي. انگريزيءَ ۾ هن کي سيلوشيا ۽ ڪاڪس ڪومب (ڪڪڙ جي چوٽي)، ۽ فارسيءَ ۾ تاج خروس (يعني ڪڪڙ جي چوٽي) ۽ هندستانييءَ ۾ گل مرغا يا گل ڪيش چوندا آهن. نالي مان معلوم ٿي سگهي ٿو ته شڪل ڪهڙي اٿس ۽ آهي ڳاڙهي مخمل جهڙو. هن جا به گهڻا ئي قسم آهن. ٻج جولاءِ ۾ پوکبو آهي ۽ ڊسمبر ۾ گل ڏاڍو چهچٽو لڳائي بيهندا آهن. هن لاءِ زمين ڀلي گهرجي. جيڪي ڪونڊين ۾ رکيل هجن، تن کي وري وري ٽپائي ٻين ۾ رکجي.

هن جو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي دکنيءَ يا مرهٽيءَ ۾ ڪُردُو چون ٿا. اُهو جهنگلي ٿيندو آهي. غريب ماڻهو انهيءَ کي سائي ساڳ وانگي کائيندا آهن.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
ليو پن

**ليُو پِن** هيءُ هڪڙي يڪ – سالي ولايتي ذات آهي، جنهن جا تمام گهڻا قسم آهن. انهن ۾ عيب اهو آهي ته تمام جلد ٻج ڪيو وجهن. هنن جو ٻج آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي. هي زمين ۾ رکجن، جو ٽپائڻ نه سهندا آهن.

اڇي، گلابي ۽ پيلي رنگ جي گلن وارا ليوپن مشهور آهن. پوکڻ کان اڳي هنن جو ٻج پاڻيءَ ۾ وجهجي. جيڪي ٻج جا داڻا تري بيهن، سي نڪما سمجهي اڇلائي ڇڏجن، باقي ٻيا پوکجن. ٽي ٽي ٻج گڏي، اٺن اٺن انچن تي پوکي وڃجن. هنن کي گهڻو پاڻي نه گهرجي. ٻج جون ڦريون ٻئي سال لاءِ رکي ڇڏجن. ولايت مان آيل ٻج اڪثر ڪين ڦٽندو آهي.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:ڀاڄيون
گل طوطو

**گل طوطو** گل اصل آسٽريليا کان آيل آهي. هي ننڍو ٻوٽو ٿو ٿئي. ڦِڪا ساوا پن ٿا ٿينس. گل سهڻا کهنبا، ڪارا ۽ ڪڏهن اڇا ڪري ٿو، جي شڪل ۾ چتونءَ يا طوطي جي چهنب جهڙا آهن. هي تمام نازڪ ٿو ٿئي. هندستان ۾ گهڻو ٿو ٿئي. هن کي انگريزيءَ ۾ ڪليانٿس چون ٿا. آڪٽوبر ۽ نومبر ۾ پوکبو آهي. کليل ڪنارن سان پوکي سگهجي ٿو. هن کي ٽپائڻ مان حرڪت پهچندي آهي. جي ڪونڊين ۾ پوکجي ته ٽي ٻج هڪ ڪونڊيءَ ۾ وجهجن. پاڻي خبرداريءَ سان ڏيڻ گهرجي.

## حوالا
پيٽيونيا

**پيٽيوُنيا** (Petunia) هڪڙو سهڻو ولايتي گل آهي، جو ڪيترن رنگن جو ٿيندو آهي. گلابي، قرمزي، واڱڻائي ۽ اڇو. ڪن ۾ وري  ٽٻڪا، ڪن ۾ ليڪا، ڪي ڪناريدار. استاد باغائي، هڪٻئي سان هنن کي گڏي، منجهانئن جدا جدا رنگن جا گڊا گل ڪڍندا آهن. هي گل اصل مدامي آهي، مگر هن ملڪ ۾ رڳو يڪ – سالو ٿي سگهي ٿو. جتي ٿيندو آهي، اتي سندس ڇڻيل ٻج مان ٻئي سال ججها ئي سلا نڪري پوندا آهن، جي جنوريءَ ڌاري گل ڪن ٿا. پر بهتر آهي ته ولايت کان آيل ٻج سال ۾ نئون پوکجي. آڪٽوبر مهيني ۾ پاٽين ۾ پوکجي. جڏهن ٻن ٽن انچن جيڏا ٿين تڏهن ٽپائي ٻئي هنڌ رکجين. اهي اپريل ڌاري گل ڪندا. زمين ڀلي گهرجي.

## گئلري

فائل:Petunia red.jpg|Red Petunia in India,
فائل:Petunia Violet 1.jpg|Petunia, Violet, In NIT Agartala, India
فائل:Petunia Violet.jpg|Petunia, Violet, In NIT Agartala, India
فائل:Petunia-4.jpg|Petunia in india
فائل:Petunia-5.jpg|Petunia in india
فائل:Petunia-6.jpg|Petunia in gujarat, india
فائل:Petunia-7.jpg|Petunia in india
فائل:Petunia-8.jpg|Petunia in india
فائل:Petunia-9.jpg|Petunia in india
فائل:Floral arrangement of petunias in Columbus, Ohio.JPG|Flower pot planted with petunias
فائل:Petunia axillaris-Purple Petunia.JPG|A form of *[[Petunia axillaris]]*
فائل:Petunia axillaris-White Petunia.JPG|White *[[Petunia axillaris]]*
فائل:Petunia Hybrid Bi Color.jpg|A cultivated form
فائل:Niz dvorot od Rašo 2013- 16 maj (107).JPG|Leaves of *[[Petunia × atkinsiana]]*
فائل:Petunia.jpg|A cultivated form


## حوالا
تماڪ

**تماڪ** (tobacco) عام ٻنيءَ جي پوکي آهي، ھن جا گل  نازڪ سھڻا ۽ کھنبن وارا آھن. تماڪ جا گهڻا ئي قسم آهن. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکي سگهجي ٿو. پن وڏا اٿس جي سڪائي ڇڪيندا آهن. ھن جي پنن جو ٻورو سگريٽن ۾ وڌو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:تماڪ
ڌاتورو

**ڌاتورو** هي ٻوٽو عام نه ٿيندو آهي، پر ماڻهو پنهنجن گهرن ۾ پوکي سنڀال ڪندا آهن. هي قد ۾ پنج – ڇهه فوٽ کن ٿيندو آهي. هن جي ڏانڊي سائي ڀوري رنگ جي هوندي آهي. اُن جا پن وڏا، چهچ ساوا نه، پر ٿورا اڇاڻ تي مائل هوندا آهن. هي گهاٽو ۽ وڻندڙ ٿيندو آهي. پهريائين اڇا گل توتاري جي شڪل جهڙا ڪڍندو آهي، جن ۾ گول ڏينا ٿيندا آهن. انهن جي مٿان ٻُر ٻُر وارا ڪنڊڙا ٿيندا آهن ۽ اندر ٻج هوندو آهي، جي ننڍا ڇپڙا داڻا هوندا آهن. ڏينا پهريائين ساوا ۽ پچڻ بعد ناسي خاڪي رنگ جا ٿيندا آهن. جيڪڏهن ماڻهوا هو ٻج کائي ته ڪافي وقت هوش کان خطا ٿيو وڃي، يعني خوفناڪ آهي، پر ان سان گڏ ڪمائتبو به آهي. ڪنهن هنڌ بدن ۾ سور هجي ته ڌاتوري جا پن مٿس ٻڌجن ته فائدو ٿي پوندو. دم ڪشيءَ جي حالت ۾ ڏينا ڀوري حُقي ۾ وجهي پيئڻ سان فائدو ٿيندو آهي. هن کي چريو ڌاتورو به چيو ويندو آهي.
ڌاتوري کي ٻيو ڪو جانور ڪو نه کائي، پر ٻڪري کائيندي آهي. هڪ دفعو اُڀرڻ کانپوءِ ٽن سالن تائين هلندو آهي، ان بعد سڪي ويندو آهيوڻ مشهور آهي. مگر ولايت ۾ هن جا وڌيڪ قسم آهن. هي وڏا سهڻا ۽ اڇا گل ڪندو آهي. ڪن ۾ ڪناري سان واڱڻائي ليڪو ٿيندو آهي. ڪن جا گل پيلا ۽ خوشبودار ٿيندا آهن. ٻج جولاءِ ۾ پوکجي ٿو. هي وڻ ٻئي سال تائين به رهي سگهي ٿو، پر بهتر آهي ته گلن ڪرڻ کانپوءِ ان کي ناس ڪري ڇڏجي. اڪثر باغن ۾ ڪين پوکيندا آهن. هن جو ڦر گول ڪنڊن وارا ڏينهون آهن. انگريزيءَ ۾ ڊاٽورا به چونس ۽ ٿارن ايپل (يعني خاردار صوف) به چونس، ڌاتوري جي ڦر کي سنڌيءَ ۾ ڏينهون سڏيندا آهن.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
گل سرمون

[thumb|''Nicandra physalodes'' - [MHNT]]

**گل سرمون** هي هڪڙو ساليانو ول وانگي وڌڻ وارو ٻوڙو آهي، جو وڏا پياليءَ جي شڪل جهڙا سرمائي يا آسماني رنگ جا گل ڪندو آهي. سندس پياليءَ جو ترو اڇو ٿيندو آهي، جنهن ۾ پن ڪارا ٿيندا آهن. هي جهنگلي به ٿيندو آهي، پاڻيءَ جي ڪنارن سان. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکبو اٿس. هن کي انگريزيءَ ۾ نائڪانڊرا يا ڪائٽ فلاوئر (يعني سِرڻ گل) چوندا آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*
*Photo gallery

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
زمرو:گل وارا ٻوٽا 
زمرو:سولانوئيڊيا 
زمرو:طبي ٻوٽا
زمرو:ارجنٽائن جا ٻوٽا 
زمرو:بوليويا جا ٻوٽا 
زمرو:چلي جا ٻوٽا 
زمرو:پيرو جا ٻوٽا 
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا گل
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ٻوٽا
شاھ پسند

**شاھ پسند** (Lentana) جا ٻه چار قسم آهن. هن جو ٻوڙو ول وانگي پکڙندڙ آهي. وڏا سهڻا ۽ ڦڪا واڱڻائي رنگ جا گل ڪندو آهي. ڪي تمام اڇا گل ڪندا آهن، جن ۾ خوشبوءِ به ٿيندي آهي. هن گل جي اها خاصيت آهي ته رات جو کُلندو ۽ بوءِ ڪندو آهي. پچو پچو شبو گل هن کي چئي ٿو سگهجي. مگر چوندا شاهه پسند اٿس. انگريزيءَ ۾ مون فلائوئر (يعني چنڊ گل) يا مڊنائيٽ لِلي (يعني آڌيءَ رات وارو سوسن) چوندا اٿس. ڪالونِڪشن سندس ڪتابي نالو لکيو اٿن.

## طب

شاهه پسند:
:نالا: اردو - شاه پسند، فارسي - شاهه پسند، انگريزي- (Seeds of Centroarea Moschate)  .
:سڃاڻپ: هي ول جئان ٻوٽو آهي، جو ڀر واري وڻ تي چڙهي وڃي ٿو. هن جا پن چونرن (راهن) جي نموني ٿين ٿا، سندس ڦر ننڍڙو ٽن ٽن داڻن جي صورت ۾ گڏ ٿيندو آهي، جنهن تي هلڪي پشم ٿئي ٿي. هن جا ٻج دوا جي ڪم اچن ٿا. رنگ ۾ پاڻ ڀوري ٿئي ٿي ۽ گل سندس اڇا ٿيندا آهن. ذائقي ۾ تلخ آهي. حيدرآباد سنڌ جي آس پاس به جام ڏٺو ويو آهي.
:مزاج: گرم خشڪ ٽئين درجي ۾.
مقدار خوراڪ: ٽن کان پنجن ماسن تائين.
:پيدائش: پنجاب جي ٻهراڙين ۽ سنڌ جي واهڻن ۾ عام ٿئي ٿو.
:خاصيت: هيءُ جلاب آهي، جو ٽيئي خلط نيڪال ڪري ٿو. پيٽ جا ڪينئان هن جي کارائڻ سان مري وڃن ٿا. هن کي ڪٽي لوڻ يا گلقند سان کاڌو وڃي، ته خوب دست اچن ٿا. پنن جي لپري سوڄ کي نيسائيندڙ يا ڦاڙيندڙ تاثير رکي ٿي.

## حوالا

زمرو:گل
عشق پيچ

thumb|
عشق پيچ گل
200px|right|thumb|عشق پيچ اپومويا نل

**عشق پيچ** هڪڙي گلن جي ول آهي، جا پڃري يا ڪنهن ٻيءَ ٽيڪ تي چڙهي بيهندي آهي. هن جا گل ڪيترن ئي قسمن جا آهن. هيءَ اصل آمريڪا جو ٿو معلوم ٿئي. گل تمام سهڻا اٿس. اڪثر ٽَلين يا گهنڊڻين جهڙا ٿا ٿين. رنگ جا نيلا، ڦڪا نيلا، قرمزي، واڱڻائي، گلابي، سونهري پيلا ۽ ٻين قسمن جا ٿيندا آهن. صبح جو سوين کُلي بيهندا آهن ۽ ڏاڍو تماشو ڪندا آهن.

اصل هي گل مدامي قسم جو آهي، مگر پهرين ئي ورهيه ۾ ضعيف ٿيو وڃي. تنهنڪري يڪ – سالو ڪري پوکيندا آهن. پن گهاٽا، وڏا، لسا ۽ ڳوڙها ساوا ۽ دل جي شڪل جهڙا ٿيندا اٿس. گل ٻه-پهرن کانپوءِ ڪومائجي ويندا آهن. ٻج جولاءِ ۾ پوکڻ گهرجي ته سياري ۾ گل ڪن. زمين ڀلي ڪا نه گهرجين. بهتر آهي ته هر سال ۾ نئين جاءِ تي پوکجن. ڪن قسمن جون ته پاڙون کولي ڌار ڌار ڪري هڻندا آهن، ته به ڄمنديون آهن.

هن جو انگريزيءَ ۾ ڪتابي نالو آهي آئپوميا، مگر جدا جدا قسمن جا رواجي جدا جدا نالا آهن. مارننگ گلوري (فجر جي سونهن) عام آهي. ڪن قسمن جا ٻج ٻڪريءَ جي کُرَ جهڙا ٿيندا آهن. ڪن جا پن چنبي جهڙا ٿيندا آهن. انهن کي نالا به اهڙا ڏنا اٿن. آئپوميا جو ٻيو هڪڙو قسم آهي، جنهن کي دکن ۾ گنيش ول چوندا آهن.

## طب
عشق پيچ کي عربي ۾ عاشق اشجر، فارسي ۾ لبلاب، هندي ۾ پاني بيل ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ هرسه ۽ زبوله چوندا آهن.
وڻن تي چڙهندڙ هڪ ول آهي، هن جا پن نينڻ جي پنن جهڙا سائي رنگ تي ٿيندا آهن، هن جا ٻه - ٽي قسم ٿين ٿا. هن جا پن ۽ پاڙون ڀڄائي پياربا ته گهاٽي بلغم ۽ صفرا کي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندا. جگر جي سور، سدن، ٻرهل، کنگهه ۽ دمڪشي لاءِ مفيد آهي. رحم ۽ آنڊن جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو. زيتون جي تيل ۾ ڪاڙهي رکجي، اهو تيل ڪن جي ٻوڙاڻ، بڪين جي سور ۽ ڦٽ کي فائدو ڪري ٿو

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:وڻ
ناڙو

**ناڙو** لاهوري گجر جي ول آهي، جا ٻنين ۾ پوکيندا آهن. گجرون کائبيون آهن، جن جو اسان مٿي ڀاڄين جي باغ ۾بيان ڏنو آهي. هتي گلن جي ڪري هن جو نالو ڏنو ويو آهي. هن جا پن لسا، وڏا، ساوا، دل جي شڪل جا ۽ ڪن جا چنبي وارا ٿيندا آهن. هيءَ ول گلابي رنگ جا سهڻا گل ڪندي آهي. ڪن جا واڱڻائي ٿيندا آهن. گل اڪثر سيپٽمبر ۾ ڪندي آهي. هن کي هندستانيءَ ۾ شڪر قند ۽ انگريزيءَ ۾ مٺو پٽاٽو ڪري چوندا آهن. ڪتابي نالو بٽاٽس اٿس.

هيءَ ول مدامي به ٿي سگهي ٿي، پر اڪثر يڪ – سالي بهتر ٿيندي آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:آئي يو سي اين اڻ پورن انگ اکرن وارين جنسن جي ڳاڙهي فهرست
وھربينا

**وهرَبِينا** هي مشهور ولايتي يڪ – سالو آهي، جنهن جو وڻ پنج اٺ فوٽ وڏو ٿيندو اهي. هن جي لاءِ زمين ڀلي ۽ پنن جي ڀاڻ سان گڏ پل بهتر آهي. ٻج آڪٽوبر ۾يا اڳڀرو پوکبو آهي. جڏهن چار پن ڪڍي تڏهن ٽپائي ٻئي هنڌ رکجي، جتي گل ڪرائڻا هجنس. پاڻي سنڀال سان ڏجي، جو هو گهڻي گهم نه سهندا آهن. ٻج ولايت کان ايندو آهي. هن جون مکِڙيون چپٽيءَ سان پٽيون ته پوءِ ججها گل ڪندو ۽ گهاٽ وٺندو. بعضي هنن کي سائي مَک نقصان رسائيندي آهي. تماڪ جو دونهون انهن جو علاج آهي. گرم هوا ۾ اُس جي تابش کان بچائجين.
هن جا ڪيترائي قسم ٿا ٿين: اڇا، گلابي، ڪارا، ڳاڙها ۽ واڱڻائي. ڪي وري انهن رنگن مان زرافشاني، ليڪن وارا ۽ اکن يا داغن وارا ٿين ٿا.

## حوالا
تر (ٻج)

**تِر** ھڪ تَيلي ٻج آھي جنھن مان تيل ڪڍيو ويندو آھي. ھن جا گل بعضي اڇا، بعضي ڳاڙها آھن. تر جا ٻج اڇا بہ ٿيندا آهن ۽ ڪارا بہ. پاڪستان ۾ ٻج جولاءِ ۾ يا اڳڀرو خريف جي ٻين فصلن سان گڏ پوکبو آهي. هن کي هندستانيءَ ۾ تِل، انگريزيءَ ۾ سيسيمم ۽ عربيءَ ۾ سمِ سمِ چون ٿا.

## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:مصالحا
باندر ڦول

**باندر ڦول** هڪڙو يڪ – سالو ولايتي گل آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ مانڪي فلاور  (يعني گل ڀولڙو) چون ٿا. ڪتابي نالو مئيميولس (Mimulus strictus) اٿس. هن جو ٻوڙو ويٺل ٿو ٿئي، گل وڏا، سهڻا، وات پٽيل نارنگيءَ ۽ قرمزيءَ رنگ جا ڪندو آهي. ڪن ۾ ته چيٽي جهڙا سونهري پيلي رنگ جا دٻڪ دٻڪ ٿيندا آهن. ڪي وري ٽامي جي رنگ جا ۽ کهنبا گل ڪندا آهن.
هي يڪ – سالو باغ جي لاءِ تمام چڱي سوکڙي آهي. ٻج تمام سهڻو ٿيندو اٿس، تنهنڪري واريءَ سان ملائي چپٽيون ڀري ڪونڊين يا پاٽن ۾ پوکجي، جن ۾ مٽيءَ سان ججهي واري ملائڻ گهرجي. پاٽن ۾ مٿان پاڻي نه وجهجي. جڏهن مٽي سڪي وڃي تڏهن ڪا خالي وڏي پاٽ پاڻيءَ سان ڀري، تنهن ۾ گل واري ننڍي پاٽ کڻي رکجي، جيسين ڪ هيٺئين ٽنگ مان مٽي ڀڄي وڃي. جڏهن سلا وڏيرڙا ٿين تڏهن ڪڍي هڪڙو هڪڙو جدا ڪَونڊيءَ ۾ رکجي. ڪونڊين مٽائڻ مان هنن کي فائدو پهچي ٿو. ٻج آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي.

## حوالا

زمرو:گل
گل جعفري

**گل جعفري** گونٽي جو قسم آهي. ننڍڙو وڻ آهي. گل به ننڍڙا ڪندو آهي. ٻج ڪنهن به موسم ۾ پوکي سگهجي ٿو. ڇڻيل ٻج مان ٻيا پاڻهئي ڦٽندا آهن. هن جا به ٻه ٽي قسم آهن. هن کي انگريزيءَ ۾ فرنچ ميري گولڊ چون ٿا.

## حوالا

زمرو:مصالحا
گونٽو

**گونٽو** گل قد جو ننڍو آهي. هن کي هندستانيءَ ۾ گينڊا ۽ انگريزيءَ ۾ ميري گولڊ چوندا آهن. هي تمام سهڻو زرد رنگ جو ٿيندو آهي. منجهس بوءِ به چڱي ٿيندي آهي. هن جا به گهڻا ئي قسم آهن. ڪي ته قد جا وڏا ۽ ڳتيل ٿيندا آهن. ٻج آگسٽ ۾ پوکبو آهي ۽ گل سڄي سياري ۾ رهندا آهن.

هن جي ولايتي نمونن جا جدا جدا نالا آهن. نج گونٽو آفريڪن، يعني آفريڪا جو ميري گولڊ ليکيل آهي. يا چيني يا جرمن آسٽر آهن. ڪي وري زِنپا سڏبا آهن، جن جي رنگن جا چار پنج جدا جدا قسم آهن. ڪي گول تڪمن وانگي، ڪي ڄاهي وانگي ڪنڊن سان، ڪي ننڍي گلدستي وانگي ۽ ڪي ڊگها سُئيءَ وانگي ٿيندا آهن، جنهن ڪري نالا به اهڙا مليل اٿن.

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا
آڪل ڪر ھو

**آڪِل ڪَر هو** يا اڪل ڪرھو يا اڪل ڪرھا (انگريزيءَ ۾ Splonthius) جا پن ڳُوڙها ساوا ۽ وڻ ننڍو ٿيندو اٿس. تمام گهڻا عجيب زردي رنگ جا ۽ تڪمي جهڙا گل ڪندو آهي، جن جي چوٽي ڀوري يا خاڪي ٿيندي آهي. ڪنارن سان به چڱا لڳندا آهن ۽ ڪونڊين ۾ به، ٻج جولاءِ ۾ پوکبو آهي. هن جو انگريزيءَ ۾ ڪتابي نالو آهي سپلا نٿيس
## حوالا
گل طرہ

**ايميليا** (Emilia) سورج مکھی خاندان ۾ جڙي ٻوٽين جي ھڪ نسل آھي، جنھن کي تيسل گل (tasselflower) يا پوالئلي (pualele) طور سڃاتو وڃي ٿو.  نسل جا ميمبر، آفريڪا ۽ ايشيا جي ٽراپيڪل ۽ ذيلي ٽراپيڪل علائقن ۾ ورهايل آهن. ڪجهه نوعون خاندان ڪيڪيليا جي نسل ۾ پڻ رکيو ويون آهن.

**گل طُره** گل طُرو يا ڦُندڻ گل، نسل ايميليا جي هڪ نوع آهي، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ٽئسل فلاور چون ٿا، سو گهڻن باغن ۾ ڏسبو آهي. هي گل سهڻو ننڍڙو، کهنبو ۽ ٽئونر جهڙو ٿيندو آهي. پنهنجي ڇڻيل ٻج مان پاڻهئي ٿيندو آهي. مهينن جا مهينا گل ٽڙيل رهندا اٿس. آڪٽوبر مهيني ۾ هن جو ٻج پوکبو آهي.

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:ٻوٽا
کھنبو

thumb|left|250px|''Carthamus tinctorius''thumb|250px|left|Worldwide safflower production
[thumb|''Carthamus tinctorius'' - [MHNT]]
thumb|left|Safflower at a market

**کُهنبو** (Safflower) هن کي پاوڙي به چوندا آهن. هندستانيءَ ۾ ڪُسُم يا ڪسمبو چوندا اٿس ۽ انگريزيءَ ۾ سافلائوئر. ڪتابي نالو اٿس ڪارٿيمس. هي ٻنيءَ ۾ پوکبو آهي، پر هي نماءُ لاءِ بيشمار پيلا گل ڪندو آهي، تنهنڪري باغ ۾ داخل ٿيڻ جو لائق آهي. جولاءِ ۾ هن جو ٻج پوکبو آهي.

## حوالا
پرسياوشان

**پَرسياوشان** هڪڙو فرن جو قسم آهي، جو وارن جهڙو ٿو ٿئي. پر سياوشان فارسي نالو اٿس. عربيءَ ۾ شعرالارض (يعني زمين جا وار) چونس ٿا. انگريزيءَ ۾ميڊن هيئر (يعني ڪنئاريءَ زال جا وار). ڪتابي نالو آڊيانٿس اٿس. هن جا پنهنجا به ڪيترائي قسم آهن. اهي سڀ آسانيءَ سان پوکي سگهجن ٿا. ڪلڪتي جي سرڪاري باغ ۾ نه هن جا وڌيڪ نه، ته به ستر قسم پوکيل آهن. هن جون ڦريون ٿينديون آهن، جن مان ٻج نڪري ٿو ۽ جو پوکي سگهجي ٿو. پرسياوشان دوا جي ڪم ۾ به ايندو آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست