open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عاجز جمالي

**عاجز جمالي** (انگريزي: Ajiz Jamali) سنڌ پاڪستان ۾ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي ۽ اردو ٻولي جو شاعر، ڪالم نگار ۽ صحافي آھي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.

## زندگي جو احوال
عاجز جمالي جو اصل نالو محمد ڇٽل آھي جیڪو سندس ڏاڏي جو نالو هو۔ هن پهرين فيبروري 1967ع تي نوابشاھ ضلعو هاڻوڪي شهيد بينظيرآباد ضلعو جي شهر ٻانڌي ۾ ڀخشل خان جمالي جي گهر ۾ جنم ورتو.

## تعليم ۽ خدمتون
عاجز جمالي کي ھاءِ اسڪول جي زماني کان ئي شاعري جو شوق ھئو ان ڪري  هن پھریان ایم سي (محمد ڇُٽل) عاجز جي نالي سان لکڻ شروع ڪيو. بعد ۾ باقاعدہ شاعري ڪرڻ لئہ پنھنجو تخلص عاجز جمالي اختيار ڪيو جیڪو سندس ھاڻي نالو ئي بڻجي ویو آهي۔ ھن جو ٻانڌي جي نج ٻهراڙي جي گھراڻي ۾ جنم ٿیو۔ پنھنجي خاندان جو پھریون فرد ھئو جیڪو اسڪول ۾ داخل ٿیو۔ چوٿین درجي ۾ ھئو تہ سندس خاندان لڏ پلاڻ ڪري پنھنجي اباڻي ڳوٺ دادو ضلعو جي جوهي تعلقو جي ڳوٺ ٽنڊو رحيم خان ۾ آیو۔  جتان سندس والد سعودي عرب ھلیو ویو. 1976 ۾ ٽنڊو رحیم پرائمري اسڪول مان پنجو درجو پاس ڪیائین۔ 1978ع ۾  سندس خاندان ٻیھر ٻانڌي ھلیو ویو. گورنمنٽ ھاءِ اسڪول ٻانڌي ۾ نائین ڪلاس تائین ریگیولر شاگرد رھیو۔ اسڪول جي ھوشیار شاگردن ۾ شمار ٿیندو ھئو۔ بعد ۾ خانداني قبائلي جھڳڙي سبب  سندس خاندان خضدار بلوچستان ھلیو ویو۔ 1984ع ۾  سندس خاندان جي ٻيهر  جوھي واپسي ٿي جتي مئٽرڪ پاس ڪئي۔  پوءِ عاجز جمالي جوهي ۾ پیٽرول جي دوڪان ۽ بوٽن جي دوڪان تي مزدوري ڪئي۔ جوهي ۾ سندس عزيز ڪنگراڻي، منظور ٿھیم ۽ احمد خان مدهوش سان ملاقات ٿي ۽ پختي شاعري ڪرڻ لڳو بعد ۾ سنڌي ادبي سنگت شاخ جوھي ۽ جوهي نوجوان تنظیم ۾ شامل ٿيو ۽ ادبي خدمتون سرانجام ڏنائين. سنڌي ادبی سنگت جوھي شاخ جو جوائنٽ سیڪریٽري ۽ سيڪريٽري پڻ رهيو۔ بعد ۾ سياسي طور ڊي ایس ایف ۾ سرگرم ٿیو۔ دوستن جي مدد سان دادو ڊگري ڪالیج مان انٽر جو امتحان پاس به ڪیائین۔ هيءُ ڊي ایس ایف ضلعي دادو جو جنرل سیڪریٽري۔ سنڌ هاري ڪاميٽي جو مرڪزي پریس سیڪریٽري۔ ڪمیونسٽ پارٽي آف پاڪستان جي صوبائي ڪامیٽي جو سرگرم میمبر به رھیو۔ 1986ع ۾ جوھي مان ایم آرڊي موومينٽ  دوران گرفتار ٿیو۔ سینٽرل جیل حیدر آباد ۾ قید ٿیو۔ آزاد ٿي آيو تہ 1988ع ۾ سنڌ قومي اتحاد دادو جو ضلعي ڪنوینر بڻيو۔ 1991ع ۾ جوھي ڇڏي ڪراچي هليو ويو جتي باقاعدي صحافت جي شروعات ڪيائين۔ ٻن سالن تائین مختلف سنڌي اخبارن ۾ ڊیسڪ ایڊیٽوریل صفحي ٿي رھیو۔ عوامي آواز  ۾ ٻارن جو صفحو **جوت** ڪڍیائین۔ 1993ع کان رپورٽنگ شروع ڪیائین۔ روزاني ڪاوش، روزاني جنگ سمیت ٻين مشھور اخبارن ۾ رھیو ۽ رپورٽر بڻیو۔ عاجز ھفتیوار آرسي مئگزین جو ایڊیٽر پڻ رھیو۔ 2004ع کان ٽي وي چئنلن جو رخ ڪیائین ۽ رپورٽنگ ڪيائين۔ انڊس نیوز۔ اي آر واءِ نیوز۔ رنگ ٽي وي تي پندرھن سالن تائین رپورٽنگ پروگرام ڪندو رھیو۔ ڪراچي ۾ سرگرم صحافي طور صحافتي تنظیمن ۾ پڻ سرگرم رھیو۔  ھن اردو ۽ سنڌي ۾ اڻ ڳڻيا ڪالم لکیا آهن.  عاجز ریڊیو پروگرام پڻ ڪیا آهن۔ ٽي وي اینڪر ۽ ڊائریڪٽر نیوز بہ رھیو۔ سوین ٽي وي پروگرامن جو ڊائریڪٽر رھیو. عاجز جمالي جو جدید سنڌ جي تاریخ تي  ڪتاب **اڌ صدي جي آتم ڪھاڻي** پڻ شایع ٿیل آهي۔

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:صحافي
زمرو:سنڌي ماڻھو
پريم چند

**ڌنپت راءِ سِريواستَو**، (, (پيدائش 31 جولاءِ 1880ع، وفات 08 آڪٽوبر 1936ع)، مُنشي پريم چند جي قلمي نالي سان ڄاتو ويندڙ، جديد ادب لکڻ جي حوالي سان مشھور ھندستاني ليکڪ ھو. انڊين ننڍي کنڊ جي سڀني کان وڌيڪ مشھور ليکڪن مان ھڪ ھي بہ آھي ۽ ويھين صديءَ جي شروعاتي سڀني کان وڌيڪ ممتاز ليکڪن منجھ کيس ڳڻيو وڃي ٿو. سندس پنجن ڪھاڻين جو پھريون مجموعو "سوزِ وطن" جي نالي سان 1907ع ۾ ڇپيو.thumb|مُنشي پريم چند
ھن "نواب راءِ" جي قلمي نالي سان لکڻ شروع ڪيو پر پوءِ تبديل ڪري "پريم چند" رکيائين. اڳتي ھلي اعزازي طور "مُنشي" جو لقب مليس. ناول لکندڙ، ڪھاڻيڪار ۽ ڊراما نگار. ليکڪ کيس "اُپَنياس سَمرت" ترجمو "ناول نگارن جو شھنشاھ" جي نالي سان ياد ڪندا آھن. سندس ڪم درجن کان مٿي ناولن، 300 جي لڳ ڀڳ ڪھاڻين، ڪيترائي مضمون ۽ ٻاھرين ادب جي ھنديءَ ۾ ڳڻپ جوڳن ترجمن تي مُشتمل آھي.

## جيون ڪٿا

### شروعاتي زندگي
ڌنپت راءِ 31 جولاءِ 1880ع ۾ ورناسي (بنارس) جي ويجھو ڳوٺ لامھي ۾ پيدا ٿيو. ھن جا وڏا ڪائيسٿ خاندان سان تعلق رکندڙ ھُيا. سندس ڏاڏو گُرو صاحب راءِ تپيدار ھُيو ۽ سندس پيءُ عجائب لعل ٽپال کاتي ۾ مُنشي ھُيو. سندس ماءُ آنندي ديوي ڪاراني ڳوٺ جي ھُئي، جيڪا امڪاني طور تي سندس ڪَھاڻي "بڙي گھر ڪي بيٽي" ترجمو "وڏي گھر جي نُنھن" جي لاءِ اُتساھہ جو ڪارڻ ھُئي. عجائب لعل ۽ آنندي جي ٻارن مان ھي چوٿين نمبر تي ھُيو، پھريان ٻہ ڇوڪريون کير پياڪي ۾ ئي فوت ٿي ويون ھُيون ۽ ٽئين نمبر تي سوگي نالي ڇوڪري ھُئي. سندس چاچو مھابير جيڪو ھڪ وڏو جاگيردار ھُيو، تنھن کيس "نواب جو لقب ڏنو. "نواب راءِ"سندس چونڊيل پھريون قلمي نالو ھُيو.

ستن سالن جي عُمر ۾ ھن لامھي جي ويجھو موجود لالپور جي مدرسي ۾ پڙهائي شروع ڪئي. اردو ۽ فارسي مدرسي جي مولوي کان سکيائين. اٺن سالن جي عُمر ۾ سندس ماءُ ڊگھو عرصو بيمار رھڻ بعد فوت ٿي وئي. سندس ڏاڏي جنھن ھن جي پرگھور لھڻ جي ذميواري کنئي ھُئي، سا بہ سُتت ئي گُذاري وئي. اُن کانپوءِ ھي بلڪل اڪيلو ٿي ويو، ڇاڪاڻ تہ سندس وڏي ڀيڻ سوگيءَ جي اڳ ۾ شادي ٿي وئي ھُئي ۽ سندس پيءُ سدائين پنھنجي ڪم ۾ لڳو رھندو ھو. سندس والد جي پوءِ گورکپور ۾ بدلي ٿي وئي جتي ھُن ٻي شادي ڪري ورتي پر پريمچند کي اُن ويڳي ماءُ جو ڌيان گھٽ حاصل ٿي سگھيو، جنھن جو اثر سندس ڪم ۾ بار بار ظاهر ٿيندو رھيو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Kavishala Sootradhar | Munshi Premchand 
*
*  ڪرماڀومي Karmabhoomi ناول آڊيو بوڪ آڊيو ۾ ٻُڌيو

زمرو: ليکڪ
زمرو:1880ع جون پيدائشون
زمرو:1936ع جون فوتگيون
سُر آواز

**سُر آواز**‘ يا  **سُر** (Vowel) ھڪ اکرن جي پر يا جز ڳالھائڻ وارو آواز آھي جنھن کي صوتي پيچ ۾ بغير ڪنھن سختيءَ جي هِجي (تلفظ) ڪيو ويندو آھي. سُر آواز جي ٻه بنيادي درجن مان هڪ آهي، جنهن ۾ هڪ سُر(Vowels)  آهن، ٻيو حرف صحيح  (Consonant)  آهي.  سُر معيار، بُلندي ۽ مقدار (ڊگهائي) ۾ به مختلف هوندا آهن. اهي عام طور تي آواز ڪيا ويندا آهن ۽ ويجهڙائي ۾ شامل  رِڌم  (پراسوڊڪ تغيرات) جهڙوڪ سُر، لهجا، ۽ دباءُ جي ويجهو شامل هوندا آهن.

لفظ vowel لاطيني لفظ vocalis مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "vocal" (يعني آواز سان لاڳاپيل). انگريزيءَ ۾، لفظ vowel عام طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي ٻنهي سُرن جي آوازن ۽ لکت واري علامتن لاءِ جيڪي انهن جي نمائندگي ڪن ٿا (a, e, i, o, u ۽ ڪڏهن ڪڏهن y)

## حوالا
سعادت حسن منٽو

**سعادت حسن مَنٽو**، (پيدائش- 11 مئي 1912ع، فوت- 18 جنوري 1955ع)، ليکڪ ۽ ڊراما نويس، لُڌيانيا، برٽش انڊيا ۾ پيدا ٿيو ۽ سرگرم رھيو. ھندوستان جي ورھاڱي کان پوءِ پاڪستان اچي ويو.

## جيون ڪٿا

### شروعاتي زندگي
سعادت حسن منٽو پنجاب جي ضلعي لُڌيانيا ۾ سمرالا جي ڳوٺ پاپرودي جي مسلمان وڪيل گهراڻي ۾ 11 مئي 1912ع تي پيدا ٿيو. سندس ڪُٽنب وارا ڪشميري واپاري ھُيا جيڪي اوڻھين صديءَ جي شروعات ۾ امرتسر ۾ اچي آباد ٿيا ۽ قانون جو شعبو سنڀاليائون. ھن جو پيءُ خواجا غلام حسن مقامي عدالت جو سيشن جج ھُيو. سندس ماءُ جو تعلق پٺاڻ گهراڻي سان ھو، جيڪا ھن جي پيءَ جي ٻي گھرواري ھُئي. نسلي طور ڪشميري ھُجڻ تي ھي فخر محسوس ڪندو ھو. پنڊت نھرو کي لکيل خط ۾ ھن لکيو ھو تہ "خوبصورت ھُجڻ بلڪل ايئن ئي آھي جيئن ڪشميري ھُجڻ."

## ذاتي زندگي
منٽو 26 اپريل 1939ع ۾ صفيہ بيگم سان شادي ڪئي. سندن پھريون ٻار عارف ٻاروتڻ ۾ ئي اپريل 1941ع ۾ دھلي ۾ گُذاري ويو. اُن کانپوءِ کين ٽي نياڻيون نگھت منٽو، نزھت منٽو ۽ نُصرت منٽو ٿيون.

## لکڻيون
منٽو افراتفريءَ جو روزنامچو لکندو رھيو جيڪو ھندوستان جي 1947ع ۾ ورھاڱي کان اڳ ۽ پوءِ غالب رھيو. ھن ھندوستان جي ورھاڱي جي سخت مُخالفت ڪئي، جنھن کي ھن "بي انت سانحي" ۽ "بي حِس چريائپ" طور ڏٺو پئي.

ھن وڪٽر ھيوگو، آسڪر وائلڊ ۽ روسي ليکڪن جھڙوڪ چيخوو ۽ گورڪي جي ڪم کي ترجمي ڪرڻ سان پنھنجو ادبي پيشو شروع ڪيو. ھن جي پھرين ڪھاڻي "تماشا" ھُئي، جيڪا امرتسر ۾ ٿيل جليانوالا باغ واري قتل عام تي ٻَڌل ھُئي. جيتوڻيڪ   سندس شروعاتي ڪم سندس وقت جي ترقي پسند اديبن کان مُتاثر ٿي ڪيل ھو، جنھن ھن کي کاٻي ڌُر ۽ سوشلزم ڏانهن مائل طور ظاھر ڪيو. سندس پوءِ وارو ڪم آھستي آھستي انساني نفسيات جي اونداهين (جيئن ورھاڱي دوران انساني قدرن جي ٿيل تذليل کي) سختيءَ سان چِٽيندڙ طور ظاھر ٿيندو ويو.

"ھڪ ليکڪ قلم فقط تڏھن ئي کڻي ٿو جڏھن ھن جي حساسيت کي ايذاءُ رَسي ٿو."-- عدالت جي جج ڏانهن منٽو

## حوالا

زمرو:سعادت حسن منٽو
زمرو:1912ع جون پيدائشون
زمرو:1955ع جون فوتگيون
زمرو:لاهوري ماڻهو
سائبرنيٽڪس

**سائبرنيٽيڪس** (Cybernetics) هڪ ٽرانس ڊسپلنري  ۽ ”انٽيڊسپلينري“ طريقو آهي، جنهن جو لاڳاپو ضابطو رکندڙ ۽ مقصدي نظام ان جي جوڙجڪ، رڪاوٽن ۽ امڪانن سان آهي. نظم و ضبط جو بنيادي تصور سرڪلر سبب ڄاڻڻ جي طاقت يا فيڊ بئڪ آهي - يعني، جتي ڪمن جا نتيجا وڌيڪ عمل لاءِ اِن پٽ طور ورتو وڃي ٿو. سائبرنيٽيڪس اهڙن عملن سان لاڳاپو رکي ٿو جڏهن ته اهي مجسم آهن، بشمول ماحولياتي، ٽيڪنالاجي، حياتياتي، سنجيدگي، ۽ سماجي نظام، ۽ عملي سرگرمين جي حوالي سان جهڙوڪ ڊزائيننگ، سکيا، انتظام، ڳالههٻولهه  ۽ پاڻ سائبرنيٽيڪس جو اڀياس.

## سمجهاڻي
سائبرنيٽيڪس جو شبد يوناني لفظ kybernetes مان نڪتل آهي، جنهن جي بنيادي معنيٰ آهي اسڪاندر، يعني ٻيڙيءَ جو سرواڻ ۽ ماهر ملاح. 1948 ۾، Norbert Wiener پهريون ڀيرو سائبرنيٽيڪس اصطلاح متعارف ڪرايو. عموماََ سائبرنيٽيڪس جو اصطلاح لاءِ اها ڪلپنا به عام آهي ته هي سائبر معنيٰ يا ڪنٽرولنگ ۽ نيٽڪس netics معنيٰ ڀائيواري يا نيٽ ورڪ جو مجموعو پڻ سمجهيو ويندو آهي، پر ان مفروضي جو سبب شايد اهو آهي ته 1970ع جي ڏهاڪي ۾ پيدا ٿيل سي ڊي سي سائبر CDC Cyber، نالي سان ڪمپيوٽرن جي ڪري ڪمپيوٽرن ۽ نيٽ ورڪ تصورن کي ملائي ڇڏيو ويو هجي.  ٻيو ويچار اهو آهي ته لفظ ڪيبرنان kybernan هڪ مرڪب لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي سائبر يا سرشتو ۽ ics- suffix معنيٰ اڀياس يا -yat جو مرڪب لفظ آهي. سائبرنيٽڪس هڪ سرشتي ۾ رابطي ۽ ڪنٽرول جي ڪم جي وِديا آهي. يعني، ان جي وسيلي ڪنهن به سسٽم (جيوَ (جاندار) يا بي جاندار) ۾ ٿيندڙ واقعن تي ڪنٽرول ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ضابطي يا ڪنٽرول جو عمل جو پنهنجو پاڻ، سرشتي جي پنهنجي اندر ۽ نظام ۽ ان جي ماحول ۾ ٿيندڙ ڪميونيڪيشن ۽ رابطن تي دارومدار هوندو آهي ۽ اهڙيءَ طرح اندرئين ۽ ٻاهرئين ماحول مان حاصل ڪيل ڄاڻ (رد عمل) جي بنياد تي ضابطو يا ڪنٽرول جو عمل، جيڪو نظام کي هڪ موزون ۽ گهربل روپ (خودتنظيم) ڏانهن وٺي وڃي ٿو. ڄڻ ته سائبرنيٽڪس جا ٻه مکيه ڪارڻ آهن. 1- راءِ يا فيڊبيڪ ۽ 2- پاڻ ضابطو يا خودڪار ضابطو (آٽوريگيوليشن).

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

; جنرل
* Norbert Wiener and Stefan Odobleja - A Comparative Analysis
* Reading List for Cybernetics 
* ''Principia Cybernetica Web''
* Web Dictionary of Cybernetics and Systems
* Glossary Slideshow (136 slides)
* 
* 

; سماج
* سائبرنيٽڪس لاء آمريڪي سوسائٽي
* IEEE Systems, Man, & Cybernetics Society
*  International Society for Cybernetics and Systems Research
* The Cybernetics Society
وڪي قول

**وڪي اقتباس** (Wikiquote) وڪيميڊيا فائونڊيشن پاران هلندڙ وڪي-بنياد منصوبن جي هڪ خاندان مان آهي، جيڪو ميڊيا وڪي سافٽ ويئر تي هلندڙ آهي.

زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون
زمرو:وڪي ذريعات (وڪيميڊيا) منصوبا
هندستاني ماڻهو

**هندستاني، انڊين** هندستان جا جاتيه ۽ شهري آهن، جيڪي دنيا جي  سڀ کان وڌيڪ آبادي واري قوم آهي، جنهن ۾ دنيا جي آبادي جو 17.50٪ آهي. هندستان ۾، اصطلاح "هندستاني" ڪنهن خاص نسل يا ٻولي جي بدران قوميت ڏانهن اشارو ڪري ٿو؛ هندستاني قوميت ڪيترن ئي علائقائي نسلي- لساني گروهن تي مشتمل آهي، جيڪا ملڪ جي شاهوڪار ۽ مُنجهيل تاريخ جي عڪاسي ڪري ٿي. لڏپلاڻ جي ڪري، هندستاني ڊاسپورا سڄي دنيا، خاص طور تي ايشيا، اتر آمريڪا، يورپ، ڪيريبين، اوشيانا ۽ آفريڪا جي ٻين حصن  ۾ موجود آهن. انڊين جو نالو موجوده دور جي جمهوريه هندستان جي شهرين تي لاڳو ٿئي ٿو، پر هندستان کان ٻاهر رهندڙ ماڻهن تي پڻ لاڳو ٿئي ٿو، جن کي اوورسيز انڊين سڏيو وڃي ٿو؛ 1947ع ۾ هندستان جي ورهاڱي کان اڳ، برٽش انڊيا (بشمول جيڪو هاڻي پاڪستان ۽ بنگلاديش) ۾ رهندڙ سڀني قومن تي اهو نالو لاڳو ڪيو ويو. 

ڪئناڊا، ڪيريبين ۽ آمريڪا ۾، اصطلاح ايشيائي انڊين ۽ ايسٽ انڊين جي اصطلاح ڪينيڊا ۾ فرسٽ نيشنز، انڊيجينس آف ڪيريبين ۽ آمريڪا ۾ اصلي آمريڪن سان مونجهاري کان بچڻ لاءِ ڪڏهن ڪڏهن استعمال ڪيا ويندا آهن ، جن کي عام طور تي پڻ سڏيو ويندو آهي. "هندستاني".

## نسلي نالو
نالو ڀارت هندستاني ننڍوکنڊ ​​۽ هندستان جي جمهوريه جي ماڻهن طرفان هڪ پاڻ-منسوب ڪيل نالو طور استعمال ڪيو ويو آهي. نالو "ڀارت" ملڪ جي سرڪاري سنسڪرت نالي، ڀرت گنراجيا ۾ ظاهر ٿئي ٿي. اهو نالو پراچين ويدڪ ۽ پُراڻن مان ورتل آهي، جيڪو ان ڀونءِ ڏانهن اشارو ڪري ٿو جيڪا هندستان  بطور ”ڀارت ورشم“ تي مشتمل آهي ۽ هي اصطلاح ان کي ٻين ورشن يا کنڊَن کان ڌار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا. ڀرت هڪ ويدڪ قبيلو هو جنهن جو ذڪر رگ ويد ۾ ڪيو ويو آهي، خاص طور تي ڏهن بادشاهن جي جنگ ۾ حصو ورتو هو. هندستان جو نالو افسانوي شهنشاهه ڀرت جي نالي تي رکيو ويو آهي جيڪو ڀارتاس قبيلي جو ونش هو، ڪوروَ ڪُل جو نسل جنهن هندستاني ننڍي کنڊ کي هڪ راڄ هيٺ  گڏ ڪيو.

:उत्तरं यत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ।
:वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र संततिः ।।

: ”اهو ديس (ورشم) جيڪو سمنڊ جي اتر ۾ ۽ برفاني جبلن جي ڏکڻ ۾ آهي، ان کي ڀارتم سڏيو ويندو آهي، اتي ڀارت جا اَنش (پونير) رهن ٿا."

شروعاتي ويدڪ گرنٿ ۾، آرياورت (سنسڪرت:आर्यावर्त) لفظ ڀرت کان اڳ مشهور هو. منوسمرتي (2.22)  " اوڀر (بنگال جي نار) کان وٺي اولهندي سمنڊ (عربي سمنڊ) تائين هماليا ۽ ونڌيا سلسن جي وچ واري علائقي کي" آرياورتا جو نالو ڏئي ٿو.

جڏهن ته لفظ انڊين ۽ انڊيا  لاطيني هندستان ذريعي، يوناني ٻولي Ἰνδία (Indía) مان نڪتل آهي. ڪوئين يوناني ۾ انڊيا انڊس (Ἰνδός) نديءَ کان اڳتي واري علائقي کي ظاهر ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته هيروڊوٽس (5 صدي قبل مسيح) ''ἡ Ἰνδική χώρη, hē Indikē chōrē; "انڊين زمين"، Ἰνδός، انڊوس، "هڪ هندستاني"، پراڻي فارسي هندو ۽ وچين دور جي اصطلاح هندستاني مان. هي نالو آخرڪار سنڌو مان نڪتل آهي، جيڪو سنڌو نديءَ جو سنسڪرت نالو آهي، پر ان جي معنيٰ ”درياهه“ به آهي.

## تاريخ

## سڀيتا
انڊيا جي سڀيتا دنيا جي اوائلي تهذيبن مان هڪ آهي.

### ڌرم

هندستان هندومت، ٻڌمت، جين مت ۽ سکهزم جي جنم ڀومي آهي، جنهن کي مجموعي طور هندستاني مذهبن طور سڃاتو وڃي ٿو.

### ڪٽنب

### ويس

### کاڌا

## حوالا

زمرو:ڀارتي ماڻهو
ساحر لڌيانوي

**عبدالحئي** (08 مارچ 1921ع، 25 آڪٽوبر 1980ع)، ساحر لُڌيانوي جي قلمي نالي سان مشھور، ھندوستاني شاعر ۽ فلمي گيت نگار، جنھن اردو ۽ ھندي ٻوليءَ ۾ لکيو.

## جيون ڪٿا
### شروعاتي زندگي ۽ تعليم

ساحر 08 مارچ 1921ع تي، ڳاڙھن پٿرن واري حويلي، ڪريم پورا، لڌيانيا، پنجاب، انڊيا ۾ مسلمان زميندار گهراڻي ۾ پيدا ٿيو. اِھو ئي ڪارڻ آھي جو ھن پنھنجي نالي جي پڇاڙيءَ ۾ لُڌيانوي لڳائڻ شروع ڪيو. ھن جي ماءُ سردار بيگم پنھنجي مُڙس کي ڇڏي ڏنو، جنھن ڪري سندس شاديءَ مان حاصل ٿيل مالي اثاثن تي دعويٰ جو حق ضايع ٿي ويو. 1934ع ۾ ساحر جي پيءَ ٻيھر شادي ڪئي ۽ پنھنجي پُٽ کي سندس تحويل ۾ وٺڻ جي لاءِ (سخت ۽ ناڪام) ڪيس ڪيو. تازو ئي آمريڪا ۾ رھندڙ ليکڪ سريندر ديول پاران لکيل ۽ آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس پاران ڇپرايل ڪتاب "Sahir: A literary Portrait" ترجمو  "ساحر: ھڪ ادبي تصوير" ۾ ليکڪ، پاڪستاني شاعر احمد راھي (جيڪو سالن تائين ساحر جو دوست رھيو ھو) جي  ڪڍيل اِن نتيجي سان سھمت ٿئي ٿو تہ ساحر جي زندگيءَ جي ڪھاڻي مُختصر ۾ اِھا آھي تہ "سندس سموري زندگيءَ ۾ ھن ھڪڙو ڀيرو پيار ڪيو ۽ نفرت بہ ھڪڙو ڀيرو ئي ڪيو. ھن پنھنجي ماءُ سان پيار ڪيو ۽ پيءُ کان نفرت ڪئي." سردار بيگم کي ساحر جي پيءَ کان تحفظ جي ضرورت رھندي ھُئي ۽ ھوءَ مالي محرومين جو شڪار رھندي ھُئي. عمارت جي محرابي داخلي تي ساحر جي پئدا ٿيڻ واري جاءِ تي ھڪ ننڍڙي تختي لڳل آھي.

ساحر کي خالصا ھائي اسڪول، لُڌيانا ۾ پڙھايو ويو. اُن کانپوءِ ھن گورنمينٽ ڪاليج، لُڌيانا ۾ داخلا ورتي. ھن کانپوءِ اُتي جي آڊيٽوريم تي سندس نالو رکيو ويو. بطور ڪاليج شاگرد جي ھي سندس غزلن ، نظمن (اردو ۾ ڪيل شاعري) ۽ جذباتي تقريرن جي ڪري مشھور ھُيو.
### ورھاڱو
1943ع ۾ ساحر لاھور ۾ آباد ٿيو. جتي ھن اردو ۾ ڇپيل سندس پھريون ڪتاب "تلخيان" (1945ع) ترجمو "ڪؤڙاڻ" پورو ڪيو. ھي آل انڊيا اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو رُڪن ھُيو. ھن اردو رسالن جھڙوڪ ادبِ لطيف، شاھڪار، پِرٿلاري ۽ سويرا کي سنواريو ۽ پراگريسو رائٽرس ايسوسيئشن جو رُڪن بڻيو. بھرحال، جڏهن ھن سوشلزم جي حمايت ۾ تڪراري بيان ڏنا تڏهن پاڪستان جي حڪومت پاران سندس گرفتاريءَ جو وارنٽ ڪڍيو ويو. 1949ع ۾، ورھاڱي کانپوءِ ھي لاھور کان دھلي ڀڄي ويو. اٺن ھفتن کانپوءِ بمبئي مُنتقل ٿي ويو. اُن کانپوءِ ھي ممبئي جي مضافاتي علائقي انڌيري ۾ رھيو. جتي ھن جا پاڙيسري گلزار (شاعر ۽ گيت نگار) ۽ ڪرشن چندر (اردو ۽ ھندي اديب) پڻ رھندا ھُئا. 1970ع واري ڏھاڪي ۾ ھن بنگلو ٺاھيو، جنھن کي ھي "پرڇائيان" ترجمو "پاڇا" سڏيندو ھو. جتي مرڻ گھڙيءَ تائين ھي رھيو.

### موت

## حوالا

زمرو:ادب ۽ تعليم ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:پاڪستاني اردو شاعر
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:1921ع جون پيدائشون
زمرو:1980ع جون فوتگيون
نارو تعلقو

**نارو تعلقو** خيرپور ضلعي ۾ ھڪ تعلقو آھي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:خيرپور ضلعو
گلزار

اصل نالو **سمپورن سنگھ ڪالرا**، (پيدائش 18 آگسٽ 1934ع)، پيشہ ور طور گلزار جي نالي سان مشھور ھندوستاني شاعر، گيت نگار، ليکڪ، فلمي مُسودا نگار ۽ فلمي ھدايتڪار آھي. ھن 1963ع ۾ موسيقي جي ھدايتڪار ايس ڊي برمن سان فلم "بندني" ۾ گيت نگار طور ڪم ڪري پنھنجو پيشو شروع ڪيو ۽ ٻين ڪيترائي موسيقي جي ھدايتڪارن آر ڊي برمن، ساليل چوڌري، وشال ڀردواج ۽ اي آر رحمان سان ڪم ڪيو. کيس 2004ع ۾ ھندوستان جي ٽئين نمبر تي سڀ کان وڏي شھري ايوارڊ "پدما ڀوشڻ" سان نوازيو ويو. اُن سان گڏ ساھتيہ اڪيڊمي ايوارڊ ۽ انڊين سئنيما جي سڀ کان وڏي "دادا صاحب ڦالڪا ايوارڊ" سان پڻ کيس نوازيو ويو. ھن 05 انڊين نيشنل فلم ايوارڊ، 22 فلم فيئر ايوارڊ، 01 اڪيڊمي ايوارڊ ۽ 01 گرامي ايوارڊ کٽيا آھن.
## شروعاتي زندگي

گلزار، سمپورن سنگھ ڪالرا جي نالي سان دينا، ضلعي جھلم (ھاڻي پاڪستان ۾)، برٽش انڊيا جي سِک ڪُٽنب ۾ مکڻ سنگھ ۽ سَجن ڪور وٽ پيدا ٿيو. اسڪول ۾ ھن رابندر ناٿ ٽئگور جي لکڻين جا ترجما پڙھيا، جن کي پوءِ ھن پنھنجي زندگيءَ ۾ آيل ڪيترائي موڙن جي لاءِ اھم جُز طور ڳڻايو. ورھاڱي جي ڪري ھن جو خاندان ورھائجي ويو ۽ کيس سندس ڪُٽنب کي سھارو ڏيڻ جي لاءِ پڙھائي ڇڏي بمبئي (ممبئي) اچڻو پئجي ويو. بمبئي ۾ زندھ رھڻ جي لاءِ ھن ڪيتريون ئي ننڍيون ننڍيون نوڪريون ڪيون، اُنھن ۾ بيلاسِيس روڊ (ممبئي) تي "ويچاري موٽرس" جي نالي سان گئريج پڻ شامل ھو. جتي ھي حادثن جي شڪار ٿيل گاڏين کي مُختلف رنگن سان ھٿ ھڻندو ھو. سندس پنھنجن لفظن ۾ "مان رنگن ۾ ماھر ھوندو ھوس".شروعات ۾ لکڻ جي ڪري سندس پيءَ کيس ڇِڙٻون ڏيندو ھو. ھن پنھنجو قلمي نالو گلزار دينوي کنيو ۽ پوءِ فقط "گلزار". راجيا سڀا ٽي وي وارن کي انٽرويو ڏيندي پينٽر (رنگ ڏيندڙ) طور ڪيل ڪم کي ڏاڍو  ساراھيائين، ڇاڪاڻ تہ اُن جي ڪري کيس ھڪڙي ئي وقت ۾ لکڻ، پڙھڻ، ڪاليج وڃڻ ۽ "پراگريسِو رائٽرس ايسوسيئشن" سان گڏ رھڻ جي لاءِ کوڙ وقت ملي ويندو ھو.

## حوالا

زمرو:1934ع جون پيدائشون
زمرو:هندستاني سک
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:اردو شاعر
حامد ڪرزئي

**حامد ڪرزئي** ( ؛ پيدائش: 24 ڊسمبر 1957) هڪ افغان سياستدان آهي جيڪو 22 ڊسمبر 2001 کان 29 سيپٽمبر 2014 تائين افغانستان جو صدر رهيو. هو قنڌھار جي پوپلزئي دراني قبيلي جو سردار پڻ آهي.

هن جو تعلق پختون قبيلي پوپلزئي سان آهي. سندس والد، عبدالاحد ڪرزئي ، ظاهر شاھ جي دور ۾ هڪ اهم سياسي شخصيت ٿي گذريو آهي. هو ٻه ڀيرا پارليامينٽ جو ميمبر ۽ هڪ ڀيرو اسپيڪر چونڊيو ويو. 1982ع ۾ افغانستان جي خراب صورتحال سبب سندس خاندان ڪوئيٽہ لڏي ويو. حامد جي پيءُ کي ٻه سال اڳ نامعلوم هٿياربندن ان وقت قتل ڪيو هو جڏهن هو ويجهي مسجد ۾ نماز ادا ڪري گهر واپس اچي رهيو هو. هن جو قتل پڻ پاڪستان ۾ اعتدال پسند اڳوڻي افغان سياستدانن جي قتلن جي سلسلي سان ڳنڍيل سمجهيو وڃي ٿو.

## تعليم
حامد ڪرزئي ابتدائي تعليم ڪابل جي هڪ اسڪول ۾ مڪمل ڪئي ۽ پوءِ اعليٰ تعليم لاءِ هندستان ويو.  هن اتر هندستاني رياست هماچل پرديش ۽ بعد ۾ آمريڪا ۾ تعليم حاصل ڪئي. هو پنهنجي مادري زبان پشتو کان علاوه انگريزي ۽ دري تي به عبور رکن ٿا.

## سياسي زندگي
حامد ڪرزئي 1982 ۾ افغان جهاد ۾ افغانستان لبريشن فرنٽ جي ڊائريڪٽر آپريشنز جي حيثيت سان حصو ورتو. پروفيسر صبغت اللّٰه مجددي جي سربراهي ۾ عبوري حڪومت ۾ کيس ڊائريڪٽر جنرل آف فارين رليشنز جي حيثيت سان پهريون سرڪاري عهدو مليو. مجاهدن جي حڪومت دوران 1992ع کان 1994ع تائين افغانستان جو نائب پرڏيهي وزير رهيو. هن شروع ۾ امن جي بحالي ۽ افراتفري جي خاتمي لاءِ طالبان اسلامي تحريڪ جي حمايت ڪئي، پر بعد ۾ پنهنجي سخت گير موقف سبب پوئتي هٽي ويو. هن بعد ۾ طالبان جي سخت مخالفت ڪندي چيو ته انهن افغان مردن ۽ عورتن تي گوليون هلائڻ جي مشق ڪئي. جڏهن ٻه سال اڳ سندس والد کي قتل ڪيو ويو ته شڪ جي آڱر طالبان ڏانهن وڌي وئي.

## آمريڪي حملو
هو پاڪستان ۾ جلاوطني جي زندگي گذاري رهيو هو جڏهن آمريڪا افغانستان ۾ پنهنجو فوجي آپريشن شروع ڪيو. هن طالبان جي خلاف مختلف گروهن کي متحد ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ۽ انهن خدمتن جي بدلي ۾ حامد ڪرزئي کي ڪابل تي آمريڪي قبضي کان پوءِ آمريڪي ڪٽپتلي حڪومت جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. هو ڪيترن ئي سالن تائين اهي خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو.

## 2004 جون چونڊون
هن آڪٽوبر 2004 جي اليڪشن ۾ پنهنجي حریف يونس قانوني جي مقابلي ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي ۽ افغانستان جي پهرين باضابطہ طور تي چونڊيل صدر طور حلف کنيو. حامد ڪرزئي ڪشمير دنيا جي ڪمزور ترين سربراهن مان هڪ آهي، سندس حڪومت جي رٽ سرمائي تائين محدود آهي.

## پاڪستان سان لاڳاپا
حامد ڪرزئي جي حڪومت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا هميشه ڇڪتاڻ وارا رهيا آهن. هن پاڪستان کي افغانستان جي خراب صورتحال جو ذميوار قرار ڏنو. سندس خيال ۾ پاڪستان طالبان جي پٺڀرائي ڪري رهيو آهي. پر پاڪستان هميشہ ان ڳالهه کي رد ڪندو رهيو آهي. ان غلط فهمي کي دور ڪرڻ لاءِ ڪيترائي ڀيرا اعليٰ سطحي اجلاس به ٿيا پر ڪو به فائدو نه ٿيو. پاڪستاني حڪومت جو الزام آهي ته هڪ اهڙو شخص جيڪو صرف سرمائيداري تي ڪنٽرول ڪري سگهي ٿو. ۽ هڪ ڪٺ پتلي صدر آهي، اهو پاڪستان تي الزام نه لڳائيندو ته هو پنهنجي ڪمزورين کي لڪائيندو، ٻيو ڪير؟

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:افغانستان جون شخصيتون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:افغانستان جا سياستدان
زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:مضمون جن ۾ ڪروشيائي ٻولي جو متن شامل آھي
زمرو:مضمون جن ۾ پشتو ٻولي جو متن شامل آھي
ارگ، ڪابل

ارگ (Arg) ڪابل، افغانستان ۾ صدارتي محل طور ڪم ڪري ٿي. ھي  سائيٽ تي ضلعي 2 ۾، ديهه افغانان ۽ وزير اڪبر خان جي امير پاڙي جي وچ ۾ آهي. اهو امير عبدالرحمان خان کان وٺي اڳوڻي صدر اشرف غني تائين ڪيترن ئي افغان سربراهن طرفان استعمال ڪئي وئي آهي. ارگ محل 1880ع ۾ بالا حصار جي تباهي کان پوءِ تعمير ڪيو ويو. ان جو بنياد عبدالرحمان خان رکيو .  ڪابل جي زوال کان پوء، 15 آگسٽ، 2021ع تي، ارگ تي طالبان پاران قبضو ڪيو ويو.

## تاريخ
ارگ جو بنياد امير عبدالرحمان خان 1880ع ۾ تخت تي ويهڻ کان پوءِ رکيو.  اهو هڪ قلعو ٺاهيو ويو هو جنهن جي چوڌاري پاڻيء سان ڀريل خندق هئي. عبدالرحمان خان ان کي  (بادشاهه جو قلعو) جو نالو ڏنو ۽ ٻين عمارتن ۾، پنهنجي خاندان جي رهائش، هڪ فوجي بيرڪ ۽ قومي خزانو شامل هئا. اڳي، بالا حصار اميرن جي قلعي يا هيڊ ڪوارٽرن طور ڪم ڪيو، جيستائين ٻي اينگلو-افغان جنگ (1878-80) دوران فرنٽيئر فورس رجمينٽ طرفان تباهه ٿي ويو. 

ارگ افغانستان جي سڀني بادشاهن ۽ صدرن لاءِ شاهي ۽ صدارتي محل طور ڪم ڪيو آهي. حفيظ الله امين به تاج بيگ محل کي پنهنجي خاندان جي رهائش لاءِ استعمال ڪيو. ان ۾ مختلف حڪمرانن جي دور ۾ تبديليون ۽ بحاليون ٿيون. 1978ع جي ثور انقلاب دوران جنرل محمد دائود خان ۽ سندس خاندان کي پيپلز ڊيموڪريٽڪ پارٽي آف افغانستان جي ميمبرن پاران ارگ اندر قتل ڪيو ويو.

15 آگسٽ 2021 تي، 2021 جي طالبان جي حملي ۽ راڄڌاني جي ويجھو قبضي کانپوءِ، طالبان ارگ تي قبضو ڪري ورتو جڏهن ته صدر اشرف غني امن لاءِ ۽ خونريزي کان بچڻ لاءِ مبينا طور تي ملڪ مان ڀڄي ويو.  

## اڏاوت
ارگ (15 آگسٽ 2021 تائين) ھيٺين تي مشتمل ھو:

* *گل خانو* ، جيڪو صدر اشرف غني ۽ صدر جي پروٽوڪول آفيس جي آفيسن طور ڪم ڪندو هو؛
* صدر جي چيف آف اسٽاف جون آفيسون؛
* قومي سلامتي جي صلاحڪار جي عمارت؛ ۽ صدر جي ترجمان جون آفيسون.
* افغان نيشنل سيڪيورٽي فورسز (ANSF) لاءِ آفيسون.
* صدر جي انتظامي آفيس لاءِ عمارت.
* وفدن کي حاصل ڪرڻ يا وڏي گڏجاڻين جي ميزباني لاءِ مختلف عمارتون.

## گيلري

210321-D-BN624-1041 (51061554791).jpg|21 مارچ 2021 تي محلات ۾ گڏيل قومن جو دفاع سيڪريٽري لائيڊ آسٽن
200229-D-AP390-1535 (49603220748).jpg|29 فيبروري 2020 تي محل جي سامهون وارو حصو
200229-D-AP390-1555 (49603217428).jpg|2020 ۾ نيٽو ۽ افغان اهلڪار بيٺل
Secretary Kerry Meets With Afghan President Ghani (26300077406).jpg|افغان صدر اشرف غني جان ڪيري سان گڏ
Presidential Palace - panoramio (8).jpg|ارگ محل جو جائزو ۽ ڪمپليڪس اندر ڪيترن ئي ٻين محلات ۽ باغن جا عڪس
Barack Obama and Hamid Karzai bilateral meeting in Kabul May 1, 2012.jpg|آمريڪي صدر بارڪ اوباما ۽ افغان صدر حامد ڪرزئي مئي 2012 دوران آمريڪا-افغان اسٽريٽجڪ معاهدي تي صحيحون ڪيون
Defense.gov photo essay 110604-D-XH843-035.jpg|آمريڪي بچاءُ وارو سيڪريٽري رابرٽ ايم گيٽس ۽ ڪرزئي 2011 ۾ عالمي ميڊيا کي خطاب ڪندي
Defense.gov photo essay 100308-D-7203C-010.jpg|ڪرزئي ۽ رابرٽ گيٽس 2010 ۾
Arg, Kabul, 1965.jpg|1965ع ۾ ارگ ۾ داخل ٿيو
Emir Adb or-Rahman's garden house, Kabul. Wellcome L0025012.jpg|هي محل پهريون ڀيرو 1890ع ۾ امير عبدالرحمان خان جي دور حڪومت ۾ تعمير ٿيو هو


## پڻ ڏسو
ڪابل ۾ ٻيا محلات:

* باغ بالا ، ڪابل ۾ هڪ اڳوڻو شاهي محل
* بالا حصار ، هڪ قديم قلعو جيڪو ڪابل جي پراڻي شهر جي ڏکڻ ۾ واقع آهي
* دارالامان ، اڳوڻو شاهي محل
* هرات جو قلعو ، اڳوڻو مکيه شاهي محل
* تاج بيگ محل ، اڳوڻو شاهي محل

## حوالا

زمرو:افغانستان
زمرو:ڪابل ۾ عمارتون ۽ اڏاوتون
اميتاڀ بچن

اميتاڀ بچن، پيدائشي نالو اميتاڀ سريواستَو، (پيدائش 11 آڪٽوبر 1942ع)، ھندوستاني اداڪار، فلم پيشڪار، ٽيليويزن ميزبان، ڪڏھن ڪڏھن پلي بيڪ طور ڳائيندڙ ۽ اڳوڻو سياستدان. ھن کي ھندوستاني سئنيما جي تاريخ ۾ سڀني کان وڌيڪ بااثر اداڪار طور ڳڻيو ويندو آھي. 1970ع کان وٺي 1980ع واري ڏھاڪي دوران ھي ھندوستان جي فلمي جھان ۾ ڇانيل رھيو. فرانسيسي ھدايتڪار فرانڪوئس ٽروفاٽ کيس "صنعت مِثل ماڻهو" ڪوٺيو.
thumb|اميتاڀ بچن 2018ع ۾
## شروعاتي زندگي
## حوالا
زمرو:ڀارتي مرد فلمي اداڪار
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:فن ۾ پدما شري حاصل ڪندڙ
زمرو:هندستاني مرد راڳي
زمرو:هندي فلم پروڊيوسر
زمرو:1942ع جون پيدائشون
اجيت سنگھ يادو

**اجيت سنگھ يادَو**، (پيدائش 05 سيپٽمبر 1993ع)، ھندوستاني پيرا ايٿليٽ آھي. جيڪو ايف ڇائيتاليھ ڪيٽيگري جي مردن جي نيزو اُڇلائڻ ۾ مُقابلو ڪري ٿو. ھي اولمپڪ پوڊيم اسڪيم جي ٽارگيٽ ھيٺ حڪومتِ ھندوستان جي اسپورٽس اٿارٽي ۾ شامل رھيو آھي. ھي ايل اين آءِ پي اِي گواليار مان جسماني اڀياس ۽ راند ۾ پي ايڇ ڊي ڪري رھيو آھي. ھن ٻہ ڀيرا ورلڊ پيرا ايٿليٽڪس گرانڊ پِرڪس ۾ انڊيا جي نُمائندگي ڪندي 2019ع بيجنگ، چين ۾، ۽ 2021ع دبئي ۾ ايف ڇائيتاليھ ڪيٽيگري جي نيزو اڇلائڻ ۾ سونو ٻلو (Gold medal) کٽيو.
## شروعاتي زندگي
اجيت سنگھ 1993ع ۾ ايتاواھ (انگريزي: Etawah) اُتر پرديش ۾ پيدا ٿيو. ھي گواليار، مڌيا پرديش ۾ پڙھي رھيو آھي. 2017ع ۾ دوست کي بچائيندي ساڻس خطرناڪ ريل هاڃو ٿي پيو، جنھن ۾ ھن ٺونٺ کان ھيٺ پنھنجي کاٻي ٻانھن وڃائي ڇڏي. حادثي جي چار مھينن کانپوءِ جڏهن اڃا سندس ٻانھن جي بحالي ھلي رھي ھُئي، ھن پنچڪولا، ھريانہ ۾ ٿيندڙ پيرا ايٿليٽڪ سينيئر نيشنل 2018ع ۾ حصو ورتو.

## پيشو
پيرا جيولين (نيزي بازي) راند ۾ حصو وٺندي 2019ع ۾ ھن پنھنجي پھرين راند سان شروعات ڪئي. بيجنگ، چين ۾ ٿيل ستين ورلڊ پيرا ايٿليٽڪس گرانڊ پِرڪس ۾ حصو ورتائين ۽ نيزي بازي ۾ سونو تمغو کٽيائين. 2019ع ۾ دبئي ۾ ٿيل ورلڊ پيرا ايٿليٽڪس چيمپئينشپ ۾ ھندوستان جي نُمائندگي ڪندي پِتل جو تمغو کٽيائين۽ نتيجي طو 2020ع واري سمر پيرالمپڪس لاءِ اھل بڻجي ويو. ھن 2021ع ۾ دبئي ۾ ٿيل ورلڊ پيرا ايٿليٽڪس گرانڊ پِرڪس ۾ پڻ سونو تمغو کٽيو.

## حوالا

## حوالا

زمرو:1993ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
مھيش چندر

مھيش چندر (ڄائو 30 سيپٽمبر 1945) هڪ سنڌ ڄائو هندستاني ڳائڻو، ڪمپوزر ۽ گيت ليکڪ ۽ پراڻي سنڌي سنگيتڪار ماسٽر چندر جو پٽ آهي. مهيش چندر ساهتي پرڳڻي جي ”نارنگين جي شهر“ سڏجندڙ شهر ٺاروشاھ ۾ ڄائو ، جنهن کان پوء پنهنجي پيء ۽ ڪٽنب سميت بمبئي ۾ ويو. هن وقت هو ڀارت جو نالي چڙهين سنگيتڪارن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو، جنهن بالي وڊ فلمن ۾ پڻ آواز جو جادو جڳايو آهي ۽ ڪيترائي ايوارڊ کٽيا آهن. کيس اردو غزل ۽ ڪلاسيڪل هندستاني سنگيت تي غير معمولي مهارت آهي. مهيش چندر ماڊرن سنڌي سنگيت ۾ بي انتها واڌارو ڪيو آهي. سندس آواز جو وزن ۽ ماپو ساڳيو سندس پيء جهڙو ئي آهي. مهيش چندر راڳ جي سکيا پيء کان ورتي جڏهن ماسٽر چندر کائنس ”هز ماسٽر وائيس“ اسٽوڊيو ۾ ننڍڙي وهيء ۾ گيت رڪارڊ ڪرايو هيو. هڪ ”انٽرنيشنل فنڪار“ طور هو دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ پرفارم ڪري چڪو آهي.
## حوالا
عبدالڪريم

**عبدالڪريم** (1897-1927) هڪ افغان بادشاهه هو جنهن صرف ڏاکڻي صوبي ۾ جولاءِ 1924ع کان جنوري 1925ع تائين حڪومت ڪئي.

## شروعاتي زندگي
عبدالڪريم 1897. ۾ پيدا ٿيو  هو محمد يعقوب خان جو ننڍو پٽ هو،  افغانستان جو اڳوڻو بادشاهه هو، جنهن کي 1879ع ۾ برطانوي راڄ  ، هڪ هراتي زال،  سندس غلام هئي. پيء.  سندس پاڻ ۽ زال، سلطانہ، شادي  ۽ 1922 ع ۾ هن کي هڪ ٻار    حنج تي ھو.  4 مارچ 1917ع تي هو دهرا دون مان ڀڄي قبائلي علائقي ۾ آيو، پر ٿوري دير بعد انگريزن هن تي قبضو ڪيو. 

## بادشاهت
1924ع ۾ عبدالڪريم کي خبر پئي ته ڏاکڻي صوبي خوست ۾ بغاوت ٿي رهي آهي. ”خوست ۾ هاڻي بغاوت ٿي چڪي آهي“، قبيلن چيو، ”۽ اهو توهان لاءِ مناسب وقت آهي ته توهان اهو ملڪ واپس وٺو جيڪو توهان جي پيءُ وڃايو هو“.  جولاءِ ۾، هو برٽش انڊيا مان ڪراس ڪري افغانستان  جتي 2 ڏينهن قبيلن سان گڏ هلڻ کان پوءِ هو هڪ ڳوٺ نواڪوٽ پهتو .  انهيءَ ڳوٺ ۾ عبدالڪريم جي ملاقات زدران قبيلي جي سردار برلند خان سان ٿي.  سندس اچڻ کان پوءِ جلد ئي سڄو ڳوٺ عبدالڪريم جي واپسي جي خبر پئجي ويو.  کيس خراج عقيدت پيش ڪرڻ لاءِ نوان ڪوٽ ۾ ميڙ اچي پهتو ۽ فارسيءَ ۾ هڪ پڌرنامو جاري ڪيو ويو، جنهن ۾ عبدالڪريم کي نئوبادشاههير قرار ڏنو ويو، جنهن تي مختلف قبيلن جي مردن جي آڱرين جا نشان لڳل هئا.  باغين کي اعلان ڪرڻ کان پوءِ ته هو 40 عالمن جي ڪائونسل سان انصاف سان حڪومت ڪندو،  هن بغاوت تي قبضو ڪيو. 

پنهنجي ياداشت ۾، حبيب اللّٰه ڪالڪاني ، جيڪو بغاوت دوران امان اللّٰه جي سپاهي طور وڙهندو هو، لکي ٿو ته عبدالڪريم باغي لشڪر لاءِ الهام ثابت ٿيڻ ۾ ناڪام ٿيو. هو لکي ٿو ته ”هن کي اُميد هئي ته اهو نالو جيڪو هن رکيو آهي ۽ هن جي ڏاڏي جي يادگيريءَ سبب ملڪ هن ڏانهن متوجه ٿيندو ۽ کيس هڪ اهڙي ماڻهوءَ جي خلاف نجات ڏيندڙ قرار ڏيندو جنهن غير مقبول سڌارا آڻڻ جي ڪوشش ڪئي. عبدالڪريم غلط ٿي ويو. ڪنهن به هن ۾ گهڻي دلچسپي ظاهر نه ڪئي. هن جو شاندار استقبال ڪيو ويو. سندس تلوار جي باغي فوجن کي هڪ ملندڙ طور قبول ڪيو ويو، پر هو هڪ فرد جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڪڏهن به نه ٿيو. " 

جنوري 1925ع ۾ بغاوت جي شڪست کان پوءِ  هن گرفتاري کان گھڻو  پاسو ڪيو، ۽ واپس برطانوي هندستان ۾ ڀڄي ويو،  جتي هن کي لاهور ۽ بنارس ۾ نظربند ڪيو ويو. 

## موت
عبدالڪريم برٽش برما جي شهر رنگون ۾  سال 1927ع ۾ وفات ڪئي  لوئس دوپري جي مطابق، هن کي قتل ڪيو ويو، ممڪن طور تي هڪ افغان ايجنٽ طرفان،  جڏهن ته  لودوگ ڊبليو. ايڊميڪ مطابق، هن جو قاتل هڪ افغان قومپرست هو. 

ريا ٽلي اسٽوڊنٽ جي اڪائونٽ موجب عبدالڪريم 18 فيبروري تي افغان ايجنٽ پاران بار بار قتل ٿيڻ جو خدشو ظاهر ڪندي خودڪشي ڪئي. پنهنجي الوداعي خطن مان هڪ ۾، عبدالڪريم چيو ته مسيحي طور دفن ڪيو وڃي، جيتوڻيڪ هو پنهنجي بپتسما کان اڳ مري ويو. بجاءِ جڏهن سندس وفات جي خبر دهليءَ ۾ ڪريم جي ڀائٽين تائين پهتي ته کيس فاتحه خواني سان ماتم ڪيو ويو. جن ماڻهن عبدالڪريم جي جنازي  نماز ۾ شرڪت ڪئي، تن مان ڪي سندس بغاوت جا ويڙهاڪ هئا. 

## نوٽس
 

## حوالا
 

زمرو:افغانستان جا ماڻهو
زمرو:افغانستان جا سياستدان
زمرو:افغانستان جا ويڙهاڪ
زمرو:1897ع جون پيدائشون
زمرو:1927ع جون فوتگيون
چهل ستون

thumb| محلات جي سامهون
thumb| داخلا ۽ ڏاڪڻيون محل ڏانهن ويندڙ
thumb| 1924ع ۾ بابر جي باغن مان چِهِل سُوتن ڏانهن ڏسندڙ ميدان
thumb| جنگ 1990 جي وچ ۾ چيهل سوتون محل کي نقصان پهچايو
**چھل سٽون**  (فارسي جو لفظ آهي   ، جنهن جي معنيٰ آهي ”چاليهه ڪالم“)، جنهن کي **چيهل سوٽون** ، **چيل سوتون، چيهل** **سوتون، چيهل سوتون** يا **چيهل** سوتون به چيو ويندو آهي، هڪ علائقو آهي ڏکڻ ڪابل ، افغانستان، ضلعي 7 جو حصو.

## تاريخ
اهو چھل سٽون محل، هڪ باغ ۽ پوء رکيو ويو آهي آهنگ ته اصل کان پوء-مثبت اثر جي اها ساڳي جاء تي تعمير ڪيو ويو  عبدالرحمان خان جي 19 صدي عيسويء جي آخر ۾. تاريخي نقشا پڻ محل ۽ علائقي ٻنهي کي *هينڊڪي  طور حوالو ڏين ٿا* . 

1888 ع ۾ ٺهرايو ويو. هن جي جانشين حبيب الله خان طرفان پڪي رستن ۽ سنگ مرمر جي چشمن سان ان کي وڌايو ويو. اهو 20 صدي جي دوران ڪڏهن ڪڏهن رياستي مهمان خاني طور استعمال ڪيو ويو هو، خاص طور تي آمريڪي صدر ڊائيٽ آئزن هاور ۽ سوويت اڳواڻ نڪيتا خروشيف جي گهمڻ واري رهائش، ۽ ڪميونسٽ دور ۾ ، سرڪاري ميڊيا جي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو.  ماڳ گهرو ويڙهه جي ڪري تمام گهڻو نقصان پهتو ۽ سالن تائين برباد ٿي ويو، ان کان اڳ مڪمل طور تي ٻيهر تعمير ڪيو ويو ۽ 2019 ۾ ٻيهر کوليو ويو 

چيهل ستون شهر جي شهري علائقي جي ٻاهرئين حصي ۾ واقع آهي، ڪابل نديءَ کان ٿورو اوڀر طرف، جيڪو ڏکڻ طرف چار آسيب ڏانهن وهندو آهي. چھل ستون روڊ ان کي اتر ۾ مرڪزي ڪابل ۽ اولهه ۾ دارالامان سان ڳنڍي ٿو. ضلعي 7 جي ٻين هنڌن وانگر، هي هڪ غير منصوبابندي وارو علائقو آهي ۽ عام طور تي غريب آهي. 

## پڻ ڏسو

* بابر جا باغ
* ارگ، ڪابل

## حوالا

زمرو:افغانستان ۾ اڏاوتون ۽ آڪار
نيشنل بينڪ آف پاڪستان

alt=اين بي پي لوگو|thumb
نيشنل بينڪ آف پاڪستان (NBP) (نيشنل بئنڪ آف پاڪستان) ھڪ پاڪستاني حڪومت جي ملڪيت وارو ملٽي نيشنل ڪمرشل بئنڪ آھي جيڪو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو ماتحت آھي. ان جو هيڊ ڪوارٽر ڪراچي، پاڪستان ۾ آهي. سيپٽمبر 2020 تائين، ان جي سڄي پاڪستان ۾ 1,511 شاخون آهن جن جي اثاثن سان لڳ ڀڳ 20.2 بلين آمريڪي ڊالر آهي.   

## حوالا
محمد يعقوب خان

**محمد يعقوب خان** ( 1849 نومبر 15، 1923) 21 فيبروري کان 12 آڪٽوبر 1879 تائين افغانستان جو امير رهيو. هو اڳوڻي حاڪم شير علي خان جو پٽ هو.

محمد يعقوب خان کي 1863ع ۾ هرات صوبي جو گورنر مقرر ڪيو ويو.  1870ع ۾ هن پنهنجي پيءُ جي خلاف بغاوت ڪرڻ جو فيصلو ڪيو پر ناڪام ٿيو ۽ 1874ع ۾ قيد ٿي ويو.

ٻي اينگلو-افغان جنگ 1878ع ۾ شروع ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شير علي خان افغانستان جي راڄڌاني مان ڀڄي ويو، ۽ آخرڪار ملڪ جي اتر ۾ فيبروري 1879ع ۾ مارجي ويو. شير علي جي جانشين جي حيثيت ۾، يعقوب مئي 1879 ۾ برطانيه سان گنڊامڪ جي معاهدي تي دستخط ڪئي، افغانستان جي خارجي معاملن جو واحد ڪنٽرول برطانوي سلطنت جي حوالي ڪيو . هن معاهدي جي قيادت جي خلاف هڪ بغاوت ايوب خان جي ساڳئي سال آڪٽوبر ۾ استعيفيٰ يعقوب خان ڏني.  سندس جاءِ تي نئون حڪمران امير ايوب خان آيو.

## گنڊامڪ جو معاهدو
[کاٻو|thumb|300x300 عڪسلون| گندمڪ ، [افغانستان مئي 1879ع ۾. کاٻي کان ساڄي ويٺي: انگريز آفيسر مسٽر جينڪنز ۽ ميجر ڪاوگناري ، امير يعقوب خان (وچ ۾)، جنرل دائود شاهه ۽ حبيب الله مصطفيٰ.]]
ٻي اينگلو-افغان جنگ دوران ، انگريزن امير شير علي جي لشڪر کي شڪست ڏني، سياري ۾ جلال آباد ۾، نئين امير يعقوب خان جي سندن شرطن کي قبول ڪرڻ جو انتظار ڪري رهيا هئا. ڳالهين ۾ اهم شخصيتن مان هڪ پيئر لوئس نيپولين ڪاوگناري هو ، جنهن ايسٽ انڊيا فوج سان پهرين بنگال فيوزليئرز ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ پوءِ سياسي خدمت ۾ منتقل ٿي، پشاور ۾ ڊپٽي ڪمشنر ٿيو، ۽ کيس وائسراءِ لارڊ لٽن طرفان سفير مقرر ڪيو ويو. 1878ع جو مشن ڪابل ويو، جنهن کي افغانين اڳتي وڌڻ کان انڪار ڪيو. اهو انڪار انهن واقعن مان هڪ هو جنهن جي ڪري ٻي افغان جنگ شروع ٿي.
thumb| امير يعقوب خان مستنفي حبيب الله خان
مئي 1879ع ۾ يعقوب خان جلال آباد کان ٻاهر هڪ ڳوٺ گنڊامڪ جو سفر ڪيو ۽ ڪاوگناري سان ڳالهيون ڪيون جنهن جي نتيجي ۾ گنڊامڪ جو معاهدو پڻ ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ امير انگريزن کي علائقا ڏنا ۽ ڪابل ۾ انگريزن جو سفير قبول ڪيو. ڪاوگناري جولاءِ 1879ع ۾ ڪابل ۾ برطانوي سفير جو عهدو سنڀاليو. هو سمجھدار جي بجاءِ لاپرواهي ۽ مغرور طور سڃاتو ويندو هو ۽ سفير جي حيثيت ۾ سندس ڪردار کي ڪجهه انگريز به بي انصافي سمجهندا هئا. ڪابل ۾ حالتون خراب ٿي ويون ۽ آخر ۾ ڪجهه افغان سپاهين جن کي امير طرفان معاوضو نه ڏنو ويو هو بغاوت ڪئي ۽ ريزيڊنسي تي حملو ڪيو، سيپٽمبر 1879 ۾ ڪاواگناري ۽ سندس مشن کي قتل ڪيو. معاهدي جي باوجود جنگ ختم نه ٿي هئي ۽ برطانوي فوجن کي جبلن تان واپس گهرايو ويو ته جيئن ڪابل تي قبضو ڪيو وڃي، ان کي محفوظ ڪيو وڃي ۽ افغانن خلاف سزاوار ڪارروائي ڪئي وڃي. يعقوب خان تخت تان دستبردار ٿي، انگريزن جي ڪئمپ ۾ پناهه ورتي ۽ پوءِ ڊسمبر ۾ هندستان موڪليو ويو.

## مشهور ثقافت ۾
محمد يعقوب . خان ايم ايم ڪي جي 1978 جي ناول *The Far Pavilions* ۾ نظر اچي ٿو. هن ناول کي 1984 ۾ هڪ ننڍي سيريز ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن ۾ اتل ٽنڊن خان جو ڪردار ادا ڪيو.

## اقتباس

## پڻ ڏسو

* افغانستان جي اڳواڻن جي فهرست

## حوالا

زمرو:1923ع جون فوتگيون
زمرو:1849ع جون پيدائشون
زمرو:مضمون جن ۾ پشتو ٻولي جو متن شامل آھي
زمرو:افغانستان جا سياستدان
زمرو:افغانستان جا ماڻهو
خليل سلطان

**خليل سلطان**   18 فيبروري 1405ع کان 1409ع تائين ٽرانسڪسيانا جو تيموري حڪمران هو. هو ميران شاهه جو پٽ ۽ تيمور جو پوٽو هو.

## سوانح عمري
تيمور جي حياتيءَ ۾، خليل سلطان تيمور جو خاص احسان حاصل ڪيو. هن هندستان ۾ مهم دوران پاڻ کي ممتاز ڪيو ۽ 1402 ۾ فرغانه وادي جي حڪمراني ڏني وئي. 1405ع ۾ تيمور جي وفات تي خليل پاڻ کي سندس جانشين سمجھيو. تيمور جي مقرر ڪيل جانشين پير محمد کي جلدي هٽايو ويو، ۽ خليل سمرقند تي قبضو ڪيو. خليل تيمور جي خزاني کي حاصل ڪيو ۽ چغتائي خان جو ڪٺ پتلي لقب عطا ڪيو جيڪو اڳي هميشه تيمور طرفان چنگيز خان جي اولاد کي ڏنو ويو هو ته جيئن هن جي حڪمراني کي جائز بڻائي سگهجي  تيمور جي هڪ شهزادي کي. خليل پڻ هڪ اتحادي، سلطان حسين طيچيود حاصل ڪيو ، جيڪو اڳ ۾ تيمور جي پوٽي جي طور تي تخت تي دعوي ڪري چڪو هو. 

ان دوران شاهه رخ مرزا ، جيڪو هرات ۾ حڪومت ڪري رهيو هو، پڻ پنهنجي دعوائن کي دٻائڻ جو فيصلو ڪيو. هن خليل جي خلاف اوڪسس نديءَ ڏانهن وڌيو پر جڏهن خليل جي پيءُ ميران شاهه ۽ سندس ڀاءُ ابوبڪر بن ميران شاهه جي حمايت ۾ آذربائيجان کان مارچ ڪئي ته واپس موٽي ويو. تنهن هوندي به، خليل جي حيثيت ڪمزور ٿيڻ لڳي. هو سمرقند ۾ غير مقبول هو، جتي امير پنهنجي زال شاد الملڪ کي حقير سمجهندا هئا . ان بعد خليل تي ڪافي اثر رسوخ هو، جنهن کيس قائل ڪيو ته هو نام نهاد گهٽ ڄمار جي ماڻهن کي اعليٰ عهدن تي اميرن جي خرچ تي مقرر ڪري. ڏڪار هن کي اڃا به وڌيڪ حقير بڻائي ڇڏيو. هن پنهنجي اڳوڻي مرشد خداداد حسين سان فرغانه وادي ڏانهن موٽڻ جو فيصلو ڪيو، جيڪو انهن جي حمايت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ۾ مغلستان ( اوڀر چغتائي خانن جي سلطنت) ڏانهن ويو.  بهرحال، فارسي مؤرخ خواند امير ان جي بدران دعويٰ ڪري ٿو ته خداداد حسين خليل خلاف گهرو ويڙهه شروع ڪئي ۽ کيس قيد ڪري، سندس علائقي سميت اوڀر چغتائي خان شمس جهان (رح 1399-1408) تائين پهچايو. تنهن هوندي به شمس جهان، خداداد حسين کي خليل سان غداري ڪرڻ جي سزا ڏني هئي ۽ خليل کي سندس سلطنت واپس ڏني هئي. 

سمرقند ۾ خليل جي حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو جڏهن شاهه رخ مرزا 13 مئي 1409ع تي بنا مقابلي شهر ۾ داخل ٿيو. ان کان پوءِ ٽرانسڪسيانا شاهه رخ مرزا جي پٽ الغ بيگ کي ڏني وئي. خليل شاهه رخ مرزا آڏو هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن شاد الملڪ کي پڪڙيو هو. هن کي پنهنجي زال واپس ملي، ۽ ري جو گورنر مقرر ڪيو ويو. اتي ئي 1411ع ۾ وفات ڪيائين. سندس مرڻ کان پوءِ سندس زال خودڪشي ڪري ڇڏي. 

## ذاتي زندگي

;

خليل کي ٽي زالون هيون:

* جهان سلطان آغا، ڌيءَ علي مرزا ارلت؛
* شاد ملڪ آغا؛
* علي مرزا جي ماءُ؛

; پٽ

خليل کي چار پٽ هئا:

* علي مرزا - ماء جو نالو نامعلوم؛
* محمد بهادر مرزا - جهان سلطان آغا؛
* برقول مرزا - جهان سلطان آغا؛
* محمد باقر مرزا - شاد ملڪ آغا؛

; ڌيئرون

 

Ancestors of Khalil Sultan

8. Amir Muhammad Taraghai

4. Timur, Timurid Emperor	

9. Tekina Khatun

2. Jalal ud-din Miran Shah	

10. Hayut Jauni Qurbani

5. Mengli Agha	

1. Khalil Sultan	

12. Amir Naghday Qongirat

6. Aq Sufi Qongirat	

3. Khanzada Begum	

14. Jani Beg, Khan of the Golden Horde

7. Shakar Beg	

خليل کي ٽي ڌيئرون هيون:

* خچڪ آغا، شيرين بيگ آغا - جهان سلطان آغا سان؛
* سارا ملڪ آغا - شاد ملڪ آغا سان؛
* سلطان بديع الملڪ آغا - شاد مالڪ آغا سان، شاهه رخ جي پٽ الغ بيگ سان شادي ڪئي؛

## نسب

## حوالا

*
زمرو:تيموري خاندان
سائبيرين روٽ

thumb|300x300 عڪسلون| سائبرين رستي جو نقشو 18 صدي عيسويء ۾ ( ''سائو'') ۽ 19 صدي جي شروعات ۾ ( ''ڳاڙهو ).''
**سائبرين** **رستو** يا روٽ ( انگريزي : Siberian *Route)* (   ۽ *Sibirsky trakt،* **جنهن کي ماسڪو هاءِ وي** ۽ **وڏو هاءِ** وي به سڏيو وڃي ٿو، هڪ تاريخي رستو هو، جيڪو يورپي روس کي سائبيريا ۽ چين سان ڳنڍيندو هو.

## تاريخ
روڊ جي اڏاوت جو فيصلو زار ڪيو هو ۽ 19 صدي جي وچ تائين مڪمل نه ڪيو ويو. ان کان اڳ، سڀ کان وڌيڪ سائبرين نديءَ جي اچ وڃ درياءَ سائبرين جو رستو (سائبرين درياءَ جا رستا) ھو. 1590ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾، پهرين روسي آبادڪار چيرڊين نديءَ ذريعي سائبيريا پهتا. يورالز ۾ ورخوتور جو شهر بابينوف روڊ جي اڀرندي طرف هو. ماسڪو هڪ ڊگهو-سائبرين رستو ولاديمير هاءِوي سان گڏ ئي  شروع ٿيو هو، ۽ مروم، ڪوزموڊيمانسڪ، قازان، پيرم، ڪنگور، ياڪاترنڊرگ، تيومن، توبولسڪ، تارا، ڪينسڪ، ٽومسڪ، ينيسيسڪ ۽ ايرڪتسڪ کان ٿيندو گذرندو هو. بيڪال ڍنڍ کي پار ڪرڻ کانپوءِ اولان ـ اودي جي ڀرسان سڙڪ الڳ ٿي ويندي آهي. ان جي هڪ شاخ اوڀر ۾ نيرچنسڪ تائين جاري آهي، جڏهن ته ٻيو پاسو ڏکڻ ۾ ڪيختا جي سرحدي چوڪي تائين ويندو آهي، جتان اهو اُٺ قافلن سان ملي ٿو، جيڪو منگوليا کي پار ڪندي ڪالگن جي هڪ وڏي ڀِت سان ڳنڍيل آهي.

19 صدي جي شروعات ۾، رستو ڏکڻ ڏانهن منتقل ڪيو ويو. تيومن کان اها سڙڪ يلوتوروسڪ، ايشم، اومسڪ، ٽومسڪ، اچينسڪ ۽ ڪراسنويارسڪ کان ٿيندي ايرڪتسڪ جي پُراڻي رستي ۾ ٻيهر شامل ٿيڻ کان اڳتي وڌي ويندي آهي. اُڻويهين صديءَ جي پڇاڙي وارن ڏهاڪن تائين، اها سائبيريا کي ماسڪو ۽ يورپ سان ڳنڍيندڙ هڪ اهم رڳ رهيو. هڪ آٽو موبائيل جي برابر ٽرانس سائبرين هاءِ وي آهي.

## نالو نسب ۽ انتساب
هن سائبيرين رستي کي  چانهه جي وڏي مقدار جي ڪري چانهه جي  سڙڪ (Tea Road)،  جي نالي سان به سڃاتو ويندو هو، جيڪو سائبيريا جي رستي چين کان يورپ پهچايو ويندو هو. چارلس وين، جيڪو 1893ع ۾ ”گريٽ پوسٽ روڊ“ جي ڀرسان گذرندو هو، ان هِن کي مشهور عقيدي جي پيروي ڪئي ته ”چين ۾ تيار ٿيندڙ بهترين چانه روس کي موڪلي ويندي آهي.“  

1915ع ۾ چين سائبيريا ڏانهن 70,297 ٽن چانهه برآمد ڪئي ، جيڪا ملڪ جي ڪل چانهه جي برآمدات جو 65 سيڪڙو هئي.  هن رستي جو نالو روسي قافلو چانهه جي ميلاپ جي نالي تي رکيو ويو آهي.
[thumb|  ''سائبيرين رستو'' تي ''[ايشيا ۽ يورپ جي *جي* وچ* *۾ لڪير* *ايشيا ۽ يورپ کي الڳ ڪندي آهي*]]

== ببليوگرافي ==

* ايوري، مارٿا. *چانهه جو رستو: چين ۽ روس ملن'' ، مينڊرين باڪس، 2003. 
* اليگزينڊر ماشي، سائبرين اوورلينڊ روٽ سومر کان پيٽرسبرگ، 1864. اهو رستو 1863ع ۾ بند ڪيو ويو.

## حوالا
سائبيريا

thumb| سائبيريا جي هٿيارن جو ڪوٽ، جيڪو 1917 تائين روسي امپيريل ڪوٽ آف آرمز جو حصو هو

**سائبيريا** (انگريزي: Siberia؛ روسي: Сибирь، اچار: سبر'؛  ٻڌو)، جن کي ايشيائي روس پڻ چيو ويندو آهي، هڪ وسيع جاگرافيائي خطو آهي، جيڪو سڄي اتر ايشيا، اولهه ۾ يورال جبلن جي سلسلي کان اوڀر ۾ پئسفڪ سمنڊ تائين پکڙيل آهي.  اهو 16 صدي جي پوئين اڌ کان وٺي روس جو حصو رهيو آهي، جڏهن روسي سلطنت يورال جبلن جي اوڀر واري زمينن کي فتح ڪيو هو. سائبيريا هڪ وڏي پکيڙ پر گهٽ آبادي وارو آهي، جيڪو هڪ ڪروڙ 31 لک چورس ڪلوميٽر (51 لک چورس ميل) تي پکڙيل پر روس جي آبادي جو فقط پنجون حصو آهي. نوووسیبرسڪ ۽ اومسڪ علائقي ۾ سڀ کان وڏا شهر آهن.

ڇاڪاڻ ته سائبيريا هڪ جاگرافيائي ۽ تاريخي علائقو آهي پر سياسي وجود ناهي، تنهنڪري ان جي علائقائي حدن جي ڪا به صحيح تعريف موجود ناهي. روايتي طور تي، سائبيريا اوڀر طرف يورال جبلن کان پئسفڪ سمنڊ تائين پکڙيل آهي ۽ ان ۾ آرڪٽڪ سمنڊ جو وڏو نيڪال وارو طاس شامل آهي. يينيسي ندي سائبيريا کي ٻن حصن اولهندي سائبيريا ۽ اوڀرندي سائبيريا ۾ ورهائي ٿي . سائبيريا ڏکڻ طرف آرڪٽڪ سمنڊ کان اتر-وچ قزاقستان جي ٽڪرين تائين ۽ منگوليا ۽ چين جي اترين حصن تائين پکڙيل آهي.   سائبيريا جو مرڪزي حصو ( اولهه ۽ اوڀر سائبيريا اقتصادي علائقا) سوويت يونين ۾ علائقي جو بنيادي حصو سمجهيو ويندو آهي. بنياد کان ٻاهر، سائبيريا جي الهندي حصي ۾ يورال جا ڪجهه علائقا شامل آهن، ڏور اوڀر واري حصي کي تاريخي طور روسي ڏور اوڀر ۽ اتر قزاقستان پڻ سڏيو ويو آهي.  

سائبيريا سڄي دنيا ۾ پنهنجي ڊگهي، سخت سياري جي ڪري سڃاتي وڃي ٿي، جنهن ۾ جنوري جي ساڌارڻ منفي 25 ڊگري سينٽي گريڊ (-131&nbsp;°F) سردي شامل آهي.  اهو جاگرافيائي طور تي ايشيا ۾ واقع آهي؛ تنهن هوندي به، ان جي نوآبادياتي ۽ روس ۾ شامل ٿيڻ جي ڪري، اهو ثقافتي ۽ سياسي طور تي يورپ جو حصو آهي.  يورپي ثقافتي اثر، خاص طور روسي، سڄي علائقي ۾ غالب آهي، ڇاڪاڻ ته ان ڏانهن 16هين صدي عيسويء کان روسي نسل جا ماڻهو روس جي يورپي حصن کان لڏپلاڻ ڪئي هئا ۽ سائبيريائي روسين جو هڪ ذيلي-قوميتي گروهه ٺاهيا.  سلاف نسل ۽ ٻيا هند-يورپين سائبيريا جي آبادي جي وڏي اڪثريت تي مشتمل آهن ۽ علائقي جي %85 کان وڌيڪ آبادي يورپي نسلن سان تعلق رکندڙ آهي.  

## بڻ بنياد
نالي جو اصل نالواڻ ڄاتل آهي. ڪجهه ذريعن جو چوڻ آهي ته "سائبيريا" سائبرين تاتار لفظ مان نڪتل آهي "سمهڻ واري زمين" (Sib Ir).  هڪ ٻيو اڪائونٽ اهو نالو سِرِتيا [ru] (پڻ "سيوپير" (sʲɵpᵻr))، ھڪڙو پيلواسياٽڪ نسلي گروھ جيڪو نينٽس پاران شامل ڪيو ويو آھي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 
* 
* Bobrick, Benson. ''East of the Sun: the epic conquest and tragic history of Siberia'' (Henry Holt and Company, 1993); popular history
* 
* Diment, Galya, and Yuri Slezkine, eds. *Between Heaven and Hell: The Myth of Siberia in Russian Culture* (3rd ed. 1993) 
* 
* Forsyth, James. *A History of the Peoples of Siberia: Russia's North Asian Colony, 1581–1990* (Cambridge, Cambridge University Press, 1994).
* 
* Kotkin, Stephen, and David Wolff, eds. (1995). ''Rediscovering Russia in Asia''.
* 
* Lincoln, W. Bruce (1993) ''The Conquest of a Continent''. Scholarly history.
* 
* 
* 
* 
* Wood, Alan (ed.)(1991). *The History of Siberia: From Russian Conquest to Revolution*. London: Routledge.
* 

زمرو:سائبيريا
زمرو:روس
زمرو:روس جا علائقا
زمرو:يوريشيائي ميدان
زمرو:روس جي جاگرافي
زمرو:قازقستان جي جاگرافي
زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا
زمرو:آواز وارا فائل رکندڙ مضمون
ڍنڍ بيڪال

**ڍنڍ بيڪال** (Lake Baikal) روس ۾ واقع هڪ رفٽ ڍنڍ آهي، جيڪا ڏکڻ سائبيريا ۾ وفاقي رياست ارکوتسڪ اوبلاسٽ جي اتر-اولهه ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ بورياتيا جمھوریا جي وچ ۾ واقع آهي. 23,615.39 مڪعب ڪلوميٽر (5,670 مڪعب میل) پاڻيءَ سان، ڍنڍ بيڪال دنيا جي سڀ کان وڏي تازي پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي، جيڪا مقدار جي لحاظ کان دنيا جي تازي مٿاڇري پاڻيءَ جو 22 کان 23٪ تي مشتمل آهي،  گڏيل طور تي سڀني اتر آمريڪي وڏين ڍنڍن کان وڌيڪ آهي. اها دنيا جي سڀ کان اونهي ڍنڍ آهي، جنهن جي وڌ ۾ وڌ اونهائي 1,642 ميٽر (5,387 فوٽ) ۽ دنيا جي اوائلي ڍنڍ آھي، جنهن جي عمر 25 کان 30 ملين سال آهي. اها 31,722 چورس ڪلوميٽر (12,248 چورس میل) بيلجيم کان ٿورڙو وڏي آهي. اها مٿاڇري علائقي جي لحاظ کان دنيا جي ستين-سڀ کان وڏي ڍنڍ آهي. اها دنيا جي صاف ترين ڍنڍن مان آهي.

بيڪال ٻوٽن ۽ جانورن جي هزارين جوڻين جو گهر آهي، انهن مان ڪيترائي مقامي آهن. اهو پڻ بوريت قبيلن جو گهر آهي، جيڪي ٻڪريون، اُٺ، ڍور، رڍون ۽ گهوڙا پاليندا آهن. ڍنڍ جي اڀرندي پاسي، جتي گرمي پد سياري جي گهٽ ۾ گهٽ °19- سینتی گریڈ (°2- فارنھائیت) اونهاري جي وڌ ۾ وڌ °12 سینتی گرید (°57 فارھائیت) آهي.

بيڪال ڍنڍ جي اوڀر واري علائقي کي ٽرانس بيڪليا  ۽ ڍنڍ جي چوڌاري ٿلهي انداز ۾ بيان ڪيل علائقو ڪڏهن ڪڏهن بيڪاليا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. يونيسڪو 1996ع ۾ بیڪال ڍنڍ کي عالمي ورثو پڌري ڪيو.

**Lake Baikal** is a huge lake in Siberia, Russia. It is the biggest fresh water reservoir in the world. The lake is near Irkutsk. 

Baikal is about  long. It is  wide. At its deepest point, it is  deep. It is the deepest lake on Earth. The lake is a UNESCO World Heritage Site. It holds about 20% of the world's unfrozen surface fresh water.

The lake has unique fish. It is home to more than 1,700 species of plants and animals. Two-thirds of them can be found nowhere else.

## جاگرافي ۽ هائيڊروگرافي
کاٻو|thumb| ينیسي جو طاس، جنهن ۾ بیڪال ڍنڍ شامل آهي
thumb|کاٻو|thumb|ڍنڍ بیڪال جي علائقي جي هڪ ڊجيٽل بلندي ماڊل

## حوالا

زمرو:ڍنڍون
زمرو:روس
زمرو:منگوليا
زمرو:ايشيا جون ڍنڍون
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
حميده بانو بيگم

حميد بانو

حميده بانو 

نالو: بلقيس مڪاني حميده بانو بيگم

جنم جي تاريخ: 1527ع 

جنم جو هنڌ پاٽ پراڻي

حميده بانو بيگم جو پروفائيل

مڪمل نالو: بلقيس مڪاني حميده بانو بيگم

جنم جي تاريخ: 1527ع 

جنم جو هنڌ پاٽ پراڻي،

والد  جو نالو شيخ علي اڪبر جامعي، عرف ميان بابا دوست

والده جو نالو مهناز افروز عرف ماه افروز بيگم 

زال : شھنشاھ ھمايو

پٽ : جلال الدين اڪبر

آخري آرام گاھ : دھلي

حميده بانو جا والدين ايران جي خراسان واري علائقي مان هجرت ڪري پاٽ ۾ اچي رهيا ۽ پوءِ اتي ئي مڪمل رهائش اختيار ڪيائون، سندن اٿڻي ويهڻي ۽ ٻولي به نج سنڌي هئي، شيخ علي اڪبر جامعي ان وقت جي حڪمران مرزا هندال جو به ويجهو عزيز هو، مرزا هندال جي معرفت حميده بانو بيگم جي شادي هندستان جي شهنشاهه همايون سان ٿي، 1541ع بمطابق 948ھ ۾ ٿيندڙ شادي وقت حميده بانو جي عمر 14 يا 15 سال هئي ۽ اها شادي پاٽ پراڻي تي ئي ٿي هئي. حميده بانو بيگم شهنشاهه جلال الدين اڪبر جي امڙ هئي، حميده بانو بيگم جي وفات سن 29 آگسٽ 1604ع تي آگره انڊيه ۾ ٿي ۽ سندس آخري آرامگاهه دهلي ۾ آهي.

چون ٿا ته جڏهن شير شاهه سوري، همايون کان هندستان جو تخت کسي کيس صرف جان بچائڻ تي مجبور ڪيو ته ان موقعي تي هن سنڌياڻي عورت حميده بانو تاريخي ڪردار ادا ڪيو، همايون جان بچائي پنهنجي چند وفادار ساٿين سان جڏهن روپوشي اختيار ڪئي ته بک اڃ ۽ ريگستاني ڏکئي سفر دوران حميده بانو اٺن مهينن جي ڳورهاري هئي ۽ واٽ تي اهو گهوڙو به مري ويو جنهن تي هيءَ سوار هئي، پنهنجي وَرَ همايون سان ساٿ نڀائيندي ۽ ڏکيو سفر ڪاٽيندي هيءَ حميده بانو ۽ ٻيو قافلو جڏهن سنڌ ۾ عمرڪوٽ وٽ پهتو ته اتي هڪ سنڌي سوڍي راجپوت کيس پناهه ڏني ۽ اتي ئي کيس پٽ ڄائو. جنهن جو نالو اڪبر رکيو ويو، اڪبر جي پيدائش بعد ڪجهه عرصي کانپوءِ همايون پنهنجي گهرواري جي صلاح سان ڪابل ۽ قنڌار پهتو جتي همايون جو ڀاءُ حڪمران هو پر ان ڪابه هن جي مدد نه ڪئي. شير شاهه سوريءَ جا ماڻهو همايون جي پٺيان لڳل هئا. حميده پنهنجي مڙس کي ساڻ ڪري ايران پهتي ۽ پنهنجي ناناڻن کان مدد ۾ لشڪر گهريائين ۽ صفوي حڪمران جي مدد سان پوءِ لڙائي دوران شير شاهه سوري جهڙي حڪمران کي شڪست آئي ۽ همايون کي اهو ساڳيو ئي اوج ۽ بادشاهي واپس ڪرائڻ ۾ اهم ڪردار حميده بانو جو هو ۽ 1556ع تي همايون جي وفات بعد 14 سالن جي ننڍي عمر ۾ اڪبر کي بادشاهي تخت تي ويهارڻ واري به سندس ماءُ حميده بانو هئي. جنهن پنهنجي پٽ اڪبر جي اهڙي ته تربيت ۽ پرورش ڪئي جو هو ننڍپڻ کان ئي عقلمند ۽ باصلاحيت هو، هندستان جي هن شهنشاهه کي اهو اعزاز هو جو هن وڏي عرصي تائين حڪومت ڪئي ۽ کيس اڪبر اعظم ۽ جلال الدين اڪبر جي لقبن سان ياد ڪيو وڃي ٿو ۽ کيس ان منسب تي پهچائڻ واري پاٽ ڄائي سندس امڙ حميده بانو بيگم هئي. 
ڪجهه ڪتابن ۾ تحريرٿيل آهي ته همايون ۽ شير شاهه سوري واري جنگي ڪشمڪش دوران 22 مئي 1545ع تي شير شاهه سوري هڪ حادثي ۾ فوت ٿي ويو، جنهن کانپوءِ سندس پٽ اسلام الدين کي جانشين مقرر ڪري تخت تي ويهاريو ويو ۽ همايون جي لشڪر ڪاهه ڪري اسلام الدين کي شڪست ڏني ۽ همايون کي تخت واپس مليو.

تاريخ لکي ٿي ته شهنشاهه همايون ۽ سندس گهرواري حميده بانو جڏهن مسلسل عمرڪوٽ ۾ رهائش اختيار ڪئي ته ڳورهاري حميده بانو طرفان شهنشاهه همايون آڏو اها خواهش ظاهر ڪئي وئي هئي ته سندس ويم جي سنڀارن وارن ڏينهن جي ويجهو اچڻ تي دائي سندس ڳوٺ مان گهرائي وڃي ۽ پوءِ پاٽ پراڻي مان ئي دائي گهرائي وئي هئي، جنهن ۾ حميده بانو کي 8 مهينن جوپٽ ڄائو، جنهن جو نالو محمد اڪبر رکيو ويو، همايون کي پٽ جي ڄمڻ جي تمام گهڻي خوشي ٿي، محمد اڪبر ننڍپڻ کان ڏاهو ۽ سلڇڻو ٻار هو ۽ اڳتي هلي هن جڏهن بادشاهي سنڀالي ته هو جلال الدين اڪبر جي نالي سان مشهور ٿيو.

## حوالا

زمرو:راڻي مائرون
محمد مرزا

**سلطان محمد مرزا** (1390ع)1440ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ تيموري شهزادو هو ۽ وچ ايشيا جي فاتح تيمور جو پوٽو سندس ٽيون پٽ ميران شاهه هو . سندس زندگيءَ جي باري ۾ تمام گهٽ ڄاڻ آهي، جيتوڻيڪ سندس پٽ سلطان ابو سعيد مرزا جي ذريعي ، هو بابر جو ڏاڏو هو، جيڪو هندستان جي مغل سلطنت جو باني هو.

## زندگي
محمد مرزا ميران شاهه جو ڇهون پٽ هو ، تيمور جو ٽيون پٽ هو.  ابوالفضل جي مطابق، سندس اولاد اڪبر جي وڏي وزير ، محمد مرزا جي ماءُ فلاد قيا قبيلي جي مهر نوش هئي.  مستشرق هينري بيورج جو چوڻ آهي ته، جيتوڻيڪ هن کي هن قبيلي جي خبر ناهي، پر حقيقت اها آهي ته محمد مرزا جو بيان آهي ته هو هميشه پنهنجي ڀاءُ خليل سلطان سان گڏ رهندو هو، اهو ظاهر ڪري ٿو ته ٻئي غالباً ڀائر هئا.  اهو مطلب هوس ته 'مھر نوش ' خليل سلطان محمود جي والده جي لاء هڪ متبادل نالو هو خانزاده بيگم ، جي ڌيء عبدالقدير صوفي قنقراط جي خوارزم ۽ جي پوٽي جاني بيگ ، جو مان خان سونهري لشڪر . 

محمد مرزا ڪنهن زماني ۾ سمرقند جو گورنر مقرر ٿيو ۽ سهراب کرد جي ڌيءَ شاهه اسلام سان شادي ڪيائين. هوء جي هڪ مائٽ هو عزالدين-الدين شير ، جي ڪردش جي حڪمران حاڪري ۽ جي هڪ اڳوڻي جھيڙاڪ تيمور .    هن شاديءَ مان کيس ٻه پٽ ٿيا: منوچهر مرزا (وفات 1468ع) ۽ ابو سعيد مرزا . 

## وفات
محمد مرزا جي وفات جي تاريخ لکيل نه آهي.  ظفرنامه ۾ سندس نالو تيمور جي ڇٽيهه پٽن ۽ پوٽن ۾ شامل نه آهي، جيڪي 807 هجري (1404-1405) تائين جيئرا هئا. هن حقيقت سان گڏ ته ڪلويجو 1404ع ۾ تيمور جي درٻار جي دوري دوران هن جو ذڪر نه ڪيو هو، تنهن ڪري هينري بيورج اهو نظريو پيش ڪيو ته محمد مرزا اڳي ئي پنهنجي پيءُ ۽ ڏاڏي کان شايد اڳ وفات ڪري چڪو هو.  بهرحال، اهو تضاد آهي ته هو خليل سلطان سان 1410 ۾، سندن چاچي شاهه رخ جي دور ۾ رهندو هو. 

محمد مرزا پنهنجي موتمار بيماريءَ دوران سندس سئوٽ الغ بيگ وٽ پهتو ، جنهن سان سندس گهرا لاڳاپا هئا. مرندڙ شهزادي الغ بيگ کي پنهنجي پٽ ابو سعيد مرزا جي سرپرستي سونپي، جيڪو پوءِ سندس سنڀال هيٺ پرورش ٿيو. 

## خاندان

* منوچهر مرزا (وفات 1468)
** ملڪ محمد
* ابو سعيد مرزا (1424-1469)
** سلطان احمد مرزا
** سلطان محمود مرزا
** الغ بيگ مرزا II
** عمر شيخ مرزا II
*** ظهير الدين محمد بابر
*** *مغل شهنشاهه*
*** جهانگير مرزا II
*** نصير مرزا
* فاطمه سلطان؛ م
* يران شاهه جي سيدي احمد جي پٽ فرخزاد سان شادي ڪيائين
** فرخ قدم 
** سلطان محمد 
** زينب سلطان 
* ڌيء؛
*  سيستان جي نظام الدين يحيٰ سان شادي ڪئي 
** سلطان محمود 

## نوٽس
 

## حوالا
 
زمرو:تيموري خاندان