open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وچ ايشيا وارو نظريو

انسان ذات جو پهريون ماڳ اتر قطب هو. قديم ڪليٽڪ قومن جي ڏند ڪٿائن مان پروفيسر راهز (Professor Rhys) کي به ائين سمجهڻ ۾ آيو ته انهن قومن جا ابا ڏاڏا اصل اتر قطب طرف رهندا هئا. اها ڳالهه پنهنجن ”هبرٽ ليڪچرس“ ۾ ڄاڻايائين. وچ ايشيا واري نظريي کي پڇاڙيءَ وارو ڌڪ لوڪمانيا بال گنگا ڌرم تلڪ هنيو. اسان جي هن ڏيهي عالم ڪيتريون جيالاجيڪل ۽ آرڪيالاجيڪل ثابتيون، ۽ هندن جي ويدن، اتهاسن ۽ پراڻن مان، ۽ پارسين جي زنداوستا مان ڪيترا حوالا ڏيئي، پنهنجي ڪتاب **آرڪٽڪ هوم** (Arctic Home in the Vedas) ۾ لکيو ته پراڻن پٽاندر آڳاٽا لوڪ ميرو پربت تي رهندا هئا، جو اتر قطب ڏي هو.  

مصر ملڪ ۽ الهندي ايشيا ۾ آرين جون بيٺڪون: تاريخ جون کوجنائون اڃان هليون پئي ته مصر ملڪ ۽ ڪريٽ (Crete) ۾ ويجهڙائيءَ ۾ الهندي ايشيا ۾، کوجنائون ڪري، آرڪيالاجيڪل کاتي وارن تاريخ کان اڳ جي زماني تي هڪ نئين روشني وڌي. مصر طرف نيل نديءَ جي نزديڪ تل ال امرنا (Tel-el-Amarna) مان ڪي ڪاغذ پٽ 1880ع ۾ لڌا. انهيءَ جهوني دفتر مان معلوم ٿيو ته مصر جا فرعون ۽ مٽني (الهندي ايشيا طرف) جا راجائون هڪ ٻئي کي سڱ ڏيندا هئا. مٽنيءَ جي ڪن راجائن جا نالا ئي ساڳيا اهي هئا، جي قديم آرين جا هئا: مثال طور، **مٽنيءَ** جي هڪ راجا جو نالو **دشرت** (Dusratha) هو، ۽ اهو ساڳيو نالو سري رامچندر جي پيءُ راجا **دسرٿ** جو هو. انهيءَ راجا دشرت پنهنجي هڪ نياڻي مصر ملڪ جي بادشاهه **امينوفس چوٿين** (Amenophis IV) سان پرڻائي، جنهن کي مٽنيءَ جي انهيءَ راجڪماريءَ مان **گلو کپ** (Gilukhip) نالي پٽ ڄائو، جو پوءِ وڏي هوندي مصر ملڪ جون جهونيون ريتون رسمون ڇڏي، سورج ديوتا جو پوڄاري ٿيو.

## حوالا

زمرو:تاريخ
زمرو:سنڌ
زمرو:تواريخ
زمرو:ڀارت
[[زمرو:مذهب]
ڳوٺ ڏتل ابڙو

**''ڳوٺ ڏتل ابڙو**، لاڙڪاڻي کان 15.7ڪلوميٽر پري آھي ھي ڳوٺ قمبر شھدادڪوٽ ڊسٽرڪٽ ۾ اچي ٿو. ھن ڳوٺ ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالھائڻ وارا رھن ٿا، جھڙوڪ؛ ابڙو، جنھن ٻہ وڏا پاڙا، اگھم ابڙو ۽ تاجاڻي ابڙو آھن. ھن شھر ۾ ٻيا بہ قبيلا آباد آباد آھن، جن ۾ سيد، بخاري سيد، سومرو، ميراڻي ، لاشاري، حاصلو، ملاڻو، چانڊيو، منگي ۽ ڪلهوڙو شامل آھن''.

## تاريخ
ڳوٺ ڏتل ابڙو سنڌ جي قديم مهاڳن مان هڪ آهي. ڳوٺ قديم وقت کان وٺي شاندار ۽ ترقي يافته رهندو آيو آهي. ان جي شاهدي ميان شاهل محمد جي قبرستان مان ملي جتان پراڻا جنڊ ، ٺڪر جا دلا ۽ ٿانو ملندا رهن ٿا.
انگريزن جي حڪومت هيٺ ڳوٺ جو نالو ڏتل ابڙو درج ڪيو ويو. ان وقت هن ڳوٺ ۾ هندن جو هڪ وڏو تعداد رهندو هو. جن ۾ اڪثريت واپارين جي هئي. پر 1947 ع جي ورهاگي مهل هندن ڏتل ابڙي کي خيرآباد چيو ۽ انڊيا ڏانهن هجرت ڪري  ويا.

## آبادي
## حڪومتي نظام
## پاڙيسري علائقا
## ٻوليون
## مذهب
محال ڪوهستان

**محال** جو مطلب تعلقو يا ايراضي آهي. **ڪوهستان** جو مطلب جبلن واري جاءِ يا علائقو. جابلو علائقو  جيڪو ڪرچات، ٿاڻي بولا خان ۽ ٿاڻي احمد خان جي آس پاس واري ايراضيءَ تي مشتمل آهي سو سمورو علائقو محال ڪوهستان سڏيو وڃي ٿو. محال ڪوهستان اڳ ضلعي دادوءَ ۾ هو پر هاڻ ضلعي ڄامشوري ۾ شامل ڪيو ويو آهي. ڪوھستان پٽي، جيڪا سنڌ جي اتر-اولھ حصي ۾ واقع آهي، پنهنجي منفرد جغرافيائي، ثقافتي، ۽ تاريخي اهميت جي ڪري سڃاتي وڃي ٿي. هي علائقو ڄامشورو، دادو، ٺٽو، ۽ ڪراچي ضلعن تي مشتمل آهي ۽ پنهنجي قدرتي حسن، تاريخي ماڳن، ۽ قديم تهذيبن جي نشانين جي ڪري مشهور آهي, ڪوھستان پٽيءَ جي تاريخ قديم آهي. هتي موجود آثار قديمه ۽ تاريخي شاهديون ٻڌائين ٿيون ته هي علائقو سنڌو تهذيب جو اهم مرڪز رهيو آهي۔ مشهور محقق مشڪور ڦلڪاري پنهنجي ڪتاب "سنڌ جي ڪوھستان جو تاريخي جائزو" ۾ لکي ٿو ته موهن جو دڙو پنج هزار سالن بدران پنجويهه هزار سال پراڻو آهي، جنهن لاءِ هن سنڌ جي مشهور تاريخدان گنگارام سمراٽ جي ڪتاب 'سنڌو سووير' جو حوالو به ڏنو آهي۔ ڪوهستان ۾ اڄ به اهڙيون ڪيتريون ئي شاهديون موجود آهن، جن کي پرکڻ سان اسان سنڌي تهذيب کي دنيا جي قديم ترين تهذيب ثابت ڪري سگهون ٿا۔  ثقافتي اهميت  ڪوھستان پٽيءَ ۾ مختلف ثقافتي رنگ موجود آهن۔ هتي جي ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي، موسيقي، رقص، ۽ لوڪ داستانن ۾ هڪ الڳ سڃاڻپ آهي۔ مقامي ميلن، جهڙوڪ رتن ناٿ جو ميلو ۽ منگل گرجو ميلو، هتي جي ثقافتي ورثي جا اهم حصا آهن  ڪوھستان پٽي قدرتي وسيلن سان مالا مال آهي۔ هتي جي جبلن ۾ معدنيات، جهنگلي جيوت، ۽ نباتات جي گهڻائي موجود آهي۔ هي علائقو ماحولياتي لحاظ کان پڻ اهم آهي، جتي جهنگلي جيوت جون محفوظ پناهه گاهون ۽ قدرتي ڍنڍون موجود آهن
ڪڪڙ شهر

**ڪَڪَڙ شهر** انگريزي ٻولي (Kakar) دادو ضلعي جو تاريخي شهر آهي.  ڪَڪَڙ شهر کي 1931ع ۾ دادو ضلعي ۾ تعلقي هيڊڪوارٽر جي حيثيت  ۾ شامل ڪيو ويو هو پر بعد ۾ خيرپور ناٿن شاھ کي تعلقي هيڊ ڪوارٽر بڻايو ويو. هيءَ شهر دادوءَ کان 45 ڪلوميٽر اُتر طرف انڊس هاءِ وي تي آهي.

## حوالا
اتاشي

**اتاشي** (attaché)، ايلچي يا نائب سفارتڪار کي چئبو آهي. پراڻي زماني ۾ ملڪن جا بادشاھ پنھنجن هم منصبن ڏانھن، جيڪي سفارتي نمائندا موڪليندا هئا، تن کي ”اتاشي“ يا ”ايلچي“ سڏيو ويندو هو، پر جديد دور جي سفارتڪاريءَ ۾ ڪنھن بہ سفارتخاني ۾ عام طرح جونيئر آفيسر يا عملدار کي ساڳي نالي سان سڏيو ويندو آهي، جيڪڏهن ڪو آفيسر گهڻو سينيئر هوندو آهي تہ ان جي عھدي کي مخصوص شعبي ۾ حاصل غير فوجي مھارت جي حوالي سان ڳنڍي ”ليبر“، ”ڪمرشل“ ۽ ”ڪلچرل“ اتاشي سڏيو ويندو آهي. ٻئي طرف جيڪڏهن ڪو عملدار ڪنھن بہ فوجي تجربي ۾ مھارت جي ڪري سفارتخاني ۾ مقرر ڪيو ويندو آهي تہ سندس عھدي پٺيان ”سامونڊي“، ”هوائي“ ۽ ”بري“ اتاشي جو لقب ڪتب ايندو آهي. ان جي ابتڙ آمريڪي سفارتخاني ۾ مقرر ٽن سفارتڪارن مان سينيئر کي خود بخود ”دفاعي اتاشي“ سڏيو ويندو آهي، جيڪو مھمان ملڪ ۾ سڀني فوجي معاملن جو نگھبان هوندو آهي. اهي عملدار عام طور تي مقامي فوجي اختيارين سان رابطي ۾ رهندي دفاعي نوعيت جي معلومات حاصل ڪندا آهن ۽ علائقي ۾ تڪراري صورتحال بابت مناسب پاليسي اختيار ڪرڻ لاءِ پنھنجي ۽ ٻين حڪومت سان رابطي ۾ رهندا آهن.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:حڪومتي پيشا
زمرو:سياست
جيسُور

جيسُور ڏکڻ بنگال جو هڪ ضلعو ۽ شهر آهي.  جيسُور شهر ضلعي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. جيسُور کي 1781 ۾ ضلعو بنايو ويو هو. جيسُور ۾ مختلف فصل ٿين ٿا پر کجين جي حوالي سان مشهور آهي. کجين جو رس جوڙيو ويندو آهي جنهن کي مقامي طرح پتلي يا پتالي چيو وڃي ٿو.

## حوالا
ڪلڪتو يونيورسٽي

ڪلڪتو يونيوسٽي ڏکڻ بنگال جي مشهور شهر ڪلڪتي ۾ آهي جيڪا 1857ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي ۽ ايشيا ۾ پنهنجي نوعيت جي پهرين يونيورسٽي ليکي وڃي ٿي.

## حوالا
عبد الله مگسي

**پروفيسر عبدالله مگسي** انگريزي (Professor Abdullah Magsi) (پيدائش: 17 ڊسمبر 1947ع--وفات: پهرين اپريل 1993ع) سنڌ جو يگانو محقق، مؤرخ ۽ پروفيسر هو. هن ڪيترائي تاريخي ۽ تحقيق مضمون لکيا جيڪي سنڌي ادبي بورڊ جي ٽماهي رسالي مهراڻ ۽ ٻين رسالن ۽ اخبارن ۾ ڇپيا.

## زندگي ۽ تعليم

پروفيسر عبدالله مگسي پرائيمري استاد نبي بخش مگسي جي گهر ۾ 17 ڊسمبر 1947ع ۾ دادو ضلعي جي ڳوٺ گل محمد مگسيءَ ۾ جنم ورتو. شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ جي پرائيمري اسڪول مان حاصل ڪيائين. بعد ۾ سندس خاندان دادو شهر ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. ايم اي سنڌ يونيورسٽيڄامشورو مان حاصل ڪيائين. هن لکڻ جي شروعات ننڍ پڻ ۾ 1960ع ڌاري ڪئي. ڪرت جي حوالي سان اول PWD کاتي ۾ ڪلارڪ طور ڀرتي ٿيو. بعد ۾ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري تعليم کاتي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ترقي ماڻي اسسٽنٽ پروفيسر ٿيو. ڪيترين ئي ادبي، سماجي ۽ تاريخي تنظيمن جو ميمبر پڻ رهيو. 1990ع ۾ ڪاري ڪامڻ ۾ مبتلا ٿيو.

### ادبي خدمتون
عبدالله مگسي ڪيترائي تاريخي ۽ تحقيقي مقالا لکيا جيڪي مختلف معياري رسالن ۾ ڇپيا. سندس تاريخي ۽ تحقيقي مضمونن تي مشتمل ڪتاب ”سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو” سنڌيڪا اڪيڊميڪراچي پاران 1994ع ۾ ڇپيو.

### وفات
عبدالله مگسي پهرين اپريل 1993ع ۾ آغا خان اسپتال ڪراچيءَ ۾ وفات ڪيائين.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا محقق
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1947ع جون پيدائشون
زمرو:1993ع جون فوتگيون
عقيل عباس جعفري

**عقيل عباس جعفري** (پيدائش:10 آگسٽ، 1957ع) پاڪستان جو مشھور مصنف، مھندس، صحافي، شاعر، محقق، مورخ، پاڪستان ڪرونيڪل جو ليکڪ آھي. ھو ھن وقت اردو لغت بورڊ ۾ مدير اعليٰ ۽ پاڪستان ڪوئز سوسائٽي انٽرنيشنل جو صدر آھي.

## زندگيءَ ۽ تعليم جو احوال
عقيل عباس جعفري 10 آگسٽ 1957ع تي ڪراچي، پاڪستان ۾ پيدا ٿيا. سندن جي والد جو نالو وزير حسن جعفري آھي جيڪو پاڪستان جي ٺھڻ کان پوءِ بلرام پور، اتر پرديش کان لڏي ڪري ڪراچي، پاڪستان ۾ آباد ٿيا. عقيل عباس ابتدائي تعليم گورنمينٽ اسڪول ناظم آباد ۽ پوءِ انٽرميڊيئيٽ ڊي جي سائنس ڪاليج مان پاس ڪئي. بيچلر آف آرڪيٽيڪچر جي ڊگري دائود ڪاليج آف انجنيئرنگ ۽ ايم اي (صحافت) جي ڊگري ڪراچي يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.

## ادبي خدمتون

## ڪلام جو نمونو


غزل


شعر

## اردو لغت بورڊ جي اڳواڻي
حڪومت پاڪستان عقيل عباس جعفری کي 9 ڊسمبر 2016ع کان ٽن سالن جي لاءِ اردو لغت بورڊ ڪراچي جو مدير اعلٰي مقرر ڪيو آھي۔

## تصنيفون
### انسائيڪلوپيڊيا
* پاڪستان ڪرونيڪل

### تاريخ
* پاڪستان ڪا قومي ترانہ : ڪيا ھَي حقيقت؟ ڪيا ھَي فسانہ؟
* پاڪستان ڪي ناڪام سازشين
* لياقت علي خان قتل ڪيس
* پاڪستان ڪا جشن زرين (وضاحتي ڪتابڙا)

### عام معلومات
* 366 دن
* صفر سَي سو تڪ
* ڪون بنَي گا ڪروڙ پتي؟
* ايڪ سال پچاس سوال
* جھان معلومات
* ھَي حقيقت ڪُڇ
* قائداعظم معلومات ڪَي آئينَي مين

### سياسيات
* پاڪستان ڪَي سياسي وڊَيرَي
* پاڪستان ڪي انتخابي سياست

### سوانح
* قائد اعظم ڪي ازواجي زندگي
* ڪانجي دوآرڪا داس جناح، رتي اور مين

### تنقيد
* شاھد احمد دھلوي مضامين موسيقي
* مير باقر علي داستان گو
* علي سردار جعفري شخصيت و فن
*چراغ روشن ھين (عصمت چغتائي ڪَي خاڪَي)

### فرھنگ
* فرھنگ اصطلاحات فنِ تعمير

## اعزاز

تحقيق ۽ پاڪستانيات جي شعبي ۾ ھن جي خدمتن جي اعتراف جي طور تي پاڪستان ڪوئز سوسائٽي سندن کي 2004ع ۾ *ڪوئز ايڪسيلينس ايوارڊ*، وزڊم پاڪستان فورم 2010ع ۾ *ھيروزآف پاڪستان ڪمال ڪارڪردگي ايوارڊ* ۽ سينٽر آف سوڪ ايجوڪيشن پاڪستان نے 2010ع جو *سوڪ ايجوڪيشن ايوارڊ* پيش ڪيا۔ ان ڪيا علاوه 2000ع ۾ ريڊيو پاڪستان جو *بھترين نعت گو* ۽ *بھترين قومي نغمہ نگار* جو ايوارڊ بہ حاصل ڪري چڪو آھي۔ 2011ع ۾ آل پاڪستان نيوز پيپرز سوسائٽي  کيس *بھترين فيچر نگار* جو ايوارڊ پيش ڪيو.

## حوالا

زمرو:1957ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:ڪراچيءَ جا ليکڪ
زمرو:Architects from Karachi
زمرو:ڪراچيءَ جا صحافي
زمرو:پاڪستاني شيعا مسلمان
زمرو:پاڪستاني ٽيليويزن جا صحافي
زمرو:پاڪستان جا ادبي نقاد
زمرو:پاڪستاني مورخ
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪنگراڻي

**ڪنگراڻي** هڪ اهم ذات يا قبيلو آهي جيڪو ايران، هندستان کان علاوه پاڪستان جي صوبي سنڌ ۽ پنجاب ۾ رهي ٿو.

## تفصيل
ايران ۾ ڪَنگراڻي(Kangrani), سنڌ ۾ ڪنگراڻي (Kingrani) سڏائي ٿو. ڪُنگراڻي (Kungrani) مري قبيلي جو پاڙو پڻ آهي. ڊاڪٽر بلوچ جامع سنڌي لغات ۾ ڪنگراڻي کي ڀلوچ لکي ٿو. ڪن محققن جو خيال آهي ته هيءَ قبيلو سماٽ آهي. هيءُ قبيلو هند ۽ سنڌ ۾ اڪثريت ۾ ڪنگراڻي (Kingrani) سڏائي ٿو ۽ مسلم توڙي هندو ڪميونٽي سان تعلق رکي ٿو.ديپڪ ڪنگراڻي هندستان جو مشهور ليکڪ ۽ اداڪار آهي. سعيد ڪنگراڻي ايران جو مشهور آرٽسٽ هو. سنڌ ۾ عزيز ڪنگراڻي ۽ ماڻڪ ڪنگراڻي سنڌ جا اهم ليکڪ آهن. ڪنگراڻي قبيلو سنڌ جي مختلف ضلعن ۾ رهي ٿو. سنڌ جي ضلعي گھوٽڪي، دادو، سانگهڙ، ڪشمور ڪنڌڪوٽ، شهدادڪوٽ، جيڪب آباد، ڪراچي کان علاوه ٻين ضلعن ۾ به رهي ٿو. هن قبيلي يا ذات سان تعلق رکندڙ پنجاب جي ضلعي ديري غازي خان جي واهي ڪنگراڻي ۽ وڏور ۾ به آباد آهي. وڏور جي ٽاڪرُو سلسلي مان وهندڙ واهي ڪنگراڻي پنجاب جو مشهور سياحتي ماڳ آهي.

## حوالا

زمرو:ذاتيون
ڪشمور

**ڪشمور** اُتر سنڌ جو قديم شهر آهي جيڪو سنڌ درياھ جي ساڄي ڪناري آباد آهي. هيءُ شهر ڪنڌڪوٽ جو جاڙو شهر آهي جنهن ڪري ڪشمور-ڪنڌڪوٽ ملائي سنڌ جو هڪ ضلعو جوڙيو ويو آهي.
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
ڪنڌڪوٽ

**ڪنڌڪوٽ** اُتر سنڌ جو هڪ قديم شهر آهي جيڪو سنڌ درياھ جي ساڄي ڪپ سان آباد آهي. هيءُ شهر ڪشمور جي ويجهو شهر آهي جنهن ڪري ڪشمور-ڪنڌڪوٽ ملائي سنڌ جو هڪ ضلعو جوڙيو ويو آهي.

## حوالا
پاڪستان اڪيڊمي آف سائنسز

**''پاڪستان اڪيڊمي آف سائنسز** ٺاهڻ جو اعلان نومبر 1947ع تي ڪراچيءَ ۾ پهرين نيشنل ايجوڪيشن ڪانفرنس جي موقعي تي ڪيو ويو هو ۽ ان موقعي تي ناميارا سائنسدان ۽ تعليمي ماهر اِن اڪيڊميءَ جي قيام لاءِ چونڊيا ويا هئا، پر بعد ۾ لاهور ۾ منعقد ٿيل پاڪستان سائنس ڪانفرنس جي پنجين تقريب جي موقعي تي 16 فيبروري 1953ع تي ان وقت جي وزيراعظم خواجا ناظم الدين هن اڪيڊميءَ جو باقاعدي افتتاح ڪيو. 19 فيبروري 1953ع تي ان اڪيڊميءَ جا عهديدار چونڊيا ويا، جن ۾ پروفيسر ايم. افضل حسين (صدر) ۽ ڊاڪٽر ايم. رضي الدين صديقي (سيڪريٽري) چونڊيا ويا.*

*هي غير سرڪاري ۽ غير سياسي ادارو آهي. جنهن اداري کي سرڪار طرفان ملڪ جي ترقيءَ لاءِ سائنسي ڪوششن ۽ ان ۾ درپيش ايندڙ مسئلن جي حل ۽ قومي توڙي بين الاقوامي سطح تي سائنس جي اهميت بابت صلاحڪاري اڪيڊميءَ جو درجو ڏنو ويو آهي. هن اداري جي جنرل باڊيءَ جا 17 ميمبر آهن.*

== *مول ۽ متا* ==

*هن اداري جا مول ۽ متا هن ريت آهن: ملڪ ۾ معياري سائنسي معلومات ۽ اعليٰ سطحي تعليم کي هٿي وٺرائڻ ۽ تحقيق ڪرڻ. ملڪ ۾ سائنسي ترقيءَ لاءِ معيار طيءِ ڪرڻ ۽ سائنس جي ترقيءَ ۾ نمايان ڪردار ادا ڪندڙ ادارن جي پرک ڪرڻ. سائنسي معلومات تي ٻڌل رسالا، تحقيقي جرنل، مونوگراف، ڪتاب ۽ ٻيو معلوماتي مواد شايع ڪرڻ. ملڪي توڙي بين الاقوامي سطح تي سائنسي تحقيق بابت ڪم ڪندڙ يونين جي وچ ۾ رابطا قائم ڪرڻ ۽ پاڪستان ۾ سائنسي سرگرميون منعقد ڪرڻ ۽ قومي توڙي بين الاقوامي سطح تي سائنسي معلومات بابت گڏجاڻيون منعقد ڪرائڻ. سائنسي تحقيق تي اعزاز، تمغا، انعام ۽ اسڪالرشپس ڏيڻ. سائنسي مسئلن تي حڪومت سان مشاورت ڪرڻ ۽ بين الاقوامي سطح تي پاڪستان ۾ سائنسي ڪم جي نمائندگي ڪرڻ.*

==*پڻ ڏسو* ==

*[[سليم الزمان صديقي]]، اڪيڊمي جو باني مڙس
*[[عطاءُ الرحمان (سائنسدان)|پروفيسر عطاءُ الرحمان]]، اڪيڊميءَ جو صدر.
*[[پاڪستان ڪائونسل آف سائنٽفڪ ائنڊ انڊسٽريل رسرچ]]
*[[ھائير ايجوڪيشن ڪميشن آف پاڪستان]]
*[[پاڪستان ايجوڪيشنل رسرچ نيٽورڪ]]
*[[حسين ابراھيم جمال رسرچ انسٽيٽيوٽ آف ڪيمسٽري]]

==*حوالا*==


== *خارجي ڳنڍڻا'' ==
* اڪيڊميءَ جي 
*The Academy is a signatory of IAP Statement on the teaching of evolution
اعتماد نامي جون سندون

سفارتي ٻوليءَ ۾، **سفارتي دستاويز**، **اختيار نامي**، **اعتماد نامي** يا **ڪريڊينشلز** (Credentials) مان مراد هڪ رياست جي سربراھ طرفان ٻئي مُلڪ ۾ مقرر ڪيل سفير جي تقرريءَ بابت لکيل سندن سفارشن ۽ ڪاڳرن سان لاڳاپيل هڪ تفصيلي دستاويز هوندو آهي، جيڪو مقرريءَ واري ملڪ جي هم منصب ڏانھن لکيل هوندو آهي. اهي دستاويز مقرر ڪيل سفير جي مقرريءَ واري ملڪ ۾ پھچڻ کان پوءِ سفارتي سندون پيش ڪرڻ واري هڪ روايتي تقريب ۾ مھمان مُلڪ جي آئيني سربراھ کي پيش ڪيا ويندا آهن. انھيءَ تقريب کان سواءِ ڪنھن بہ سفير کي مقرريءَ جي سلسلي ۾ ڪنھن بہ حڪومت طرفان ٻئي حڪومتي سربراھ کي پيش ٿيندڙ تعارفي سند (Letters of Credence) جي وڏي اهميت آهي، ڇاڪاڻ جو انھن ذريعي مھمان مُلڪ جي سربراھ کي مقرر ٿيل سفير جي موقف کي ساڻس لاڳاپيل مُلڪ جي موقف طور مڃتا ڏيڻ جي سفارش ڪيل هوندي آهي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سياست
بڇيري

**ڀچيري** (Bucheri) سنڌ جو هڪ ننڍڙو شهر آهي جيڪو ڪراچي-پشاور مک ريلوي لائين تي واقع آهي. هن وقت هن کي ٽاون ڪاميٽي جي حيثيت حاصل آهي. هن ۾ چار وارد آهن. هتي بالو جا قبا نالي پوليس اسٽيشن پڻ آهي.

اڳوڻي صدر آصف علي زرداري جو آبائي قبرستان بالو جا قبا پڻ ٽاون ڪاميٽي ڀڇيري ۾ آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
نوشهرو فيروز

**نوشھرو فيروز** پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظير آباد ڊويزن جي ضلعي نوشهروفيروز جو ھڪ شھر آھي جيڪو ضلعي، سب ڊويزنل ۽ نوشهروفيروز تعلقي جو صدر مقام آهي.

## تاريخ
ايم.ايڇ پنهور پنهنجي مضمون ۾ سن 1701ع کان 1758ع تائين قائم ٿيل ٽن وسندين (جنهن ۾ وارهه به اچي وڃي ٿو). جي باري ۾ لکي ٿو:
”ٿڌ واري زماني جي حرارت ۾ ٿوري تبديلي آئي، ڪجهه گرمي ٿي ۽ ڪلهوڙن پوکي راهي ڏهن لکن ايڪڙن مان وڌائي ٻاويهه لک ايڪڙ تائين پهچائي ۽ ماڻهن جي آبادي 14 لکن مان وڌي وڃي 30 لکن کي رسي. نوان شهر اُسريا، جن ۾ شهدادڪوٽ، قنبر، وارھ، ميهڙ، خيرپور ناٿن شاھ، ميرپور خاص، نئون خدا آباد (هالن جي ڀرسان)، شهدادپور، نوشهروفيروز،  خانڳڙھ (جيڪب آباد)، فتح ڳڙھ، جوهي، دوست علي، رتن ديرو (رتو ديرو) ۽ وڳڻ شامل هئا. “
**نوشهرو فيروز** شهر تي نالو ميان نصير محمد ڪلھوڙو جي دور (1656 کان 1692) ۾ ميان وال تحريڪ جي سرگرم رُڪن ۽ سپه سالار فيروز وِيراڙ جي نالي پٺيان پيل آهي. فيروز ويراڙ ڪاڇي جي جوهي تعلقي جي علائقي نوشهرو جو ويٺل هو. هن علائقي ۾ نَوَ (9) شهر (ڳوٺ) شامل هئا جنهنڪري نوشهرو سڏبو هو. هاڻ به حاجي خان شهر جي ڏکڻ اولهه ۾ علائقو موجود آهي. جڏهن ميان نصير محمد ڪلهوڙي ساهتي پرڳڻو هٿ ڪيو هو ته فيروز ويراڙ کي ساهتي پرڳڻي تي مقرر ڪيو هئائين جنهن ڳوٺ  ٻَڌو ۽ وڏڙن جي ياد تازي ڪرڻ لاءِ ان تي نالو نوشهرو فيروز رکيائين. تڏهن کان هن شهر ترقي ڪندي اڄ ضلعي جي حيثيت ماڻي آهي. تاريخي طور هن شهر جو احوال ڪتاب ڪاڇو هڪ اڀڀاس ۽ ڪتاب سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو ۾ موجود آهي.

ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي ڏينهن ۾، اورنگزيب بادشاه جي عهد ۾ سنه 1069ھ (سنه 1684ع) ڌاري ڪلهوڙن ساهتي پرڳڻو هٿ ڪيو ۽ انهيءَ جي وٺڻ وارو فيروز ويرار هو، جنهن نوشهري جو شهر ٻڌو، جنهن کي نوشهروفيروز ٿا چون. مورو به انهيءَ وقت ڌاري فريد ڀڳت جي معرفت ڪلهوڙن ورتو. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ احمد شاهه دورانيءَ وٽ ديوان گدومل ميان نور محمد ڪلهوڙي جي پاران وڃي سندس منظوري ورتي. بادشاهه تڏهن نوشهري ۾ لٿل هو. سگهو ئي پوءِ ميان نورمحمد انهيءَ سال ۾ ميان وفات ڪئي ۽ سندس پٽ محمد مرادياب خان گاديءَ تي ويٺو. سنه 1171ھ (سنه 1758ع) ۾ ميان محمد عطر خان جي گاديءَ تي ويهڻ کان پوءِ سندس ڀاءُ احمد يار خان نوشهري ۾ وڃي رهيو ۽ محمد مرادياب خان به آيو ۽ سڀئي پاڻن جي وچ ۾ ناسازي ٿيڻ لڳي. سنه 1172ھ (سنه 1758ع) ۾ ميان غلام شاهه ۽ عطر خان پاڻ ۾ صلح ڪيو ۽ ملڪ وراهيائون. نوشهري وارو ڀاڱو عطر خان کي مليو، سو اتي اچي رهڻ لڳو، پر سگهوئي وري عطر خان ۽ احمد يار خان جو پاڻ ۾ تڪرار لڳو. تنهن تي ميان غلام شاه ڪاهي آيو ۽ عطر خان نوشهرو ڇڏي اٿي ڀڳو ۽ ميان غلام شاه اُهو ملڪ به پنهنجي هٿ ڪيو. سنه 1196ھ ) سنه 1782ع) ۾ هالاڻيءَ جي جنگ ۾ مير فتح علي خان ڪلهوڙن کان سنڌ کڻي پهرين نوشهري ۾ آيو. سنه 1249ھ (سنه 1843ع) ۾ جڏهن سرچارلس نيپئر حيدرآباد تي ڪاهي ٿي آيو، تڏهن نوشهري وٽ هن کي ڪرنل آؤٽرام وڃي گڏيو، جنهن کي ميرن ڪاهه ڪري حيدرآباد مان ڀڄايو هو. انهيءَ هنڌ تي مير نصير خان ۽ ٻين جا وڪيل به وٽس آيا، پر پوءِ ڳالهين ۾ نه ٺهيا ۽ سرچارلس ڪاهي حيدرآباد آيو ۽ مياڻيءَ جي جنگ ڪري سنڌ فتح ڪيائين.

## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ آبادي واري جايون
ڀان سيدآباد

**ڀان سيدآباد آباد**  يا **ڀان سعيدآباد**  پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جي ضلعي ڄامشوري جي سيوھڻ تعلقي م واقع ھڪ شھر جو نالو آهي. ڀان سيد آڀاد شهر جو هاڻوڪو نالو اصل ۾ ”ڀاڻ سعيد“ يا ”سعيد جا ڀاڻ” جو بگاڙ آهي. ڀاڻ مقامي لحاظ کان ڳوٺ، ٿاڪ، وسندي يا بستي کي چئبو آهي. ڀان سيدآباد ڀرسان هڪ ٻيو ڳوٺ هاشم جا ڀاڻ اڄ به موجود آهي جيڪو هن شهر جي اصل نالي جي تصديق ڏانهن اشارو ڪري ٿو. هن شهر کي ڀاڻ سعيد کان پوءِ ڀاڻ سعيدآباد سڏيو ويندو هو. بعد ۾ 
هيءُ شهر ڀان سعيدآباد سڏجڻ ۾ آيو. ويجهي ماضي ۾ ڀان سيدآباد سڏجڻ لڳو. هيءُ ضلعي ڄامشوري جو اهم شهر آهي. انڊس هاءِ وي ذريعي، دادو ۽ سيوهڻ سان ڳنڍيل آهي. جوهي لنڪ روڊ ذريعي جوهيءَ سان پڻ ڳنڍيل آهي.

## حوالا
بي سيل ڊزيز

بي سيل لمفو سائيٽس يا بي سيل ڊزيز (B cell disease) جي گھٽ وڌائي سان سلهاڙيل بيماريون آهن. اھڙيون بيماريون جيڪي بي سيل لمفو سائيٽس جي گھٽ وڌائي تي ٻڌل ھجن، ۽ خطرناڪ ثابت ٿين. مثال طور ڪرونڪ لمفو سائيٽس لڪيوميا اڇن جزن جي ھڪ خاص قسم جي بيماري جنھن کي عام زبان ۾ اسان رت جي ڪينسر سڏي سگھون ٿا.

## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:رت جي بيماريون
سائرا پيٽر

سائره پيٽر (Sairaa Petter or Saira Peter) پاڪستان جي پهرين اوپيرا سنگر (Opera singer) آهي. سائرا پيٽر اوپيرا جي تربيت لنڊن مان حاصل ڪئي آهي. هو گائڻ کي هڪ صوفي طرز يا طريقو سمجهي ٿي. هن پنهنجي پنهنجي البم ۾ صوفي شاعر شاهہ عبداللطيف ڀٽائيءَ (Soofi poet Shah Abdul Latif Bhittai) کي جي شاعريءَ کي انگريزي اوپيرا اسٽائيل (Opera Style) ۾ گايو آهي.

*شاهہ عبداللطيف ڀٽائي

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعري
زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:پنجابي شخصيتون
سويڊش ٻولي

**سويڊش ٻولي** (اُچار: سُوِي ڊِش) سويڊن ۾ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. فِنلينڊ ۾ به هي ٻولي ڳالهائي وڃي ٿي.
زمرو:ٻوليون
زمرو:يورپي ٻوليون
زمرو:ايسٽونيا جون ٻوليون
زمرو:سوئيڊن جون ٻوليون
زمرو:فنلينڊ جون ٻوليون
فرانسيسي انقلاب

**فرينچ ريووليوشن** () يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ فرانس م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:انقلاب
زمرو:تاريخ
ڏهڪاءَ جو توازن

**ڏهڪاءَ جو توازن** يا **بئلنس آف ٽيرر** () هڪ اهڙو اصطلاح آهي، جنهن ۾ جڏهن ٻه ڌُريون هڪٻئي کي تباهه ڪرڻ جا دڙِڪا ڏينديون آهن، ته ان صورتحال کي بيان ڪندي هي اصطلاح ڪتب آندو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ ڌمڪين واري صورتحال منجهانئن ڪنهن به هڪ ڌُر لاءِ مڃڻ جوڳي نه هوندي آهي، ان هوندي به ٻنهي مان ڪا به ڌُر ڪنهن امڪاني يا اوچتي حملي يا اُن جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ تباهيءَ جي امڪانن کي رد نه ڪندي، ڳڻتيءَ واري حالت ۾ رهندي آهي. ان ڳڻتيءَ واري حالت کي ختم ڪرڻ لاءِ ٻيءَ ڌُر جي آڏو به ساڳئي قسم جو ماحول پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي ته جيئن ”دهشت يا ڏهڪاءُ جو توازن“ پيدا ڪري سگهجي. هيءُ اصطلاح ”ٿڌي ويڙهه“ وارن ڏينهن ۾ آمريڪا ۽ سوويت يونين ۾ نيوڪليائي برابري پيدا ڪرڻ جي حوالي سان گهڻو مشهور ٿيو. پر هي تصور بُنيادي طور”طاقت جي توازن“واري ويچار جو تسلسل آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
15 شعبان

## واقعا
* 2ھ - قبلو مسجد اقصيٰ کان خانہ ڪعبہ جي طرف بدلڻ جو حکم ٿيو.

## پيدائشون

## وفاتون

## موڪلون ۽ ڏڻ
* 14 ۽ 15 جي وچين رات تي شبِ برات ملھائي ويندي آھي.

15
نسبتي سرسي

**نسبتي برتري**، **نسبتي وڏائي** يا **ڪامپريٽو ايڊوانٽيج** () بين الاقوامي واپار ۾ لاڳو هن اصطلاح مطابق، ڪنهن به هڪ شخص، ڌُر يا مُلڪ کي ڪنهن مخصوص وکر يا خدمت جي پيداوار/ صلاحيت گهٽ کان گهٽ مُلهه تي، منڊيءَ ۾ مُهيا ڪرڻ جي خوبي هوندي آهي. انهيءَ خوبيءَ تحت وڌ کان وڌ صلاحيتون استعمال ڪندي معيار ۽ مقدار جي لحاظ کان ٻين شخصن/ ڌُرين ۽ ملڪن کي مات ڏيئي ڪو به وکر/ خدمت مُهيا ڪندي سرسي حاصل ڪئي ويندي آهي. هي اصطلاح ڪنهن هڪ ڌر جي واپاري رتبي کي منڊيءَ ۾ سگهارو ڪندي، کيس بين الاقوامي سياست ۾ به اهميت ڏياري ٿو، ڇاڪاڻ ته اُها ڌُر پنهنجي ضرورتن کي پورو ڪندي، پيدا ڪيل اضافي وکر کي امداد، قرض يا ٻين رُخن ۾ استعمال ڪري پنهنجي سياسي ايجنڊا کي اڳتي وڌائي ٿي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
A

A لاطيني الف ب ۽ واول جو پھريون حرف آھي. ھي قديم يوناني آئيوٽا الفا جھڙو آھي جنھن مان ھي نڪتو آھي. ھي ٽڪنڊي شڪل جو آھي جنھن کي وچ تان ھڪ افقي سٽ ڪٽي ٿي. ان کي ɑ به لکيو ويندو آھي.
1 رمضان

## واقعا
* ايران عراق جنگ جي شروعات

## پيدائشون
* 470ھ حضرت شيخ عبدالقادر جيلاني، پاڻ تصوف جي مشھور سلسلي قادريہ جا باني آھن.
* 732ھ ابن خلدون، مورخ.

## وفاتون
* 65ھ – مروان بن حڪم، چوٿون خليفو امويہ خلافت.
* 73ھ – عبد الله بن عمر بن الخطاب، صحابي
* 428ھ – ابن سينا ، مشھور عالم مسلمان فلسفي.

## موڪلون ۽ ڏڻ
اسلامي روزو

## حوالا

زمرو:رمضان
2 رمضان

## واقعا
* 65ھ – عبدالملڪ بن مروان (اموي خلافت) خلافت سنڀالي.
* 114ھ – معرڪو بلاط الشھداء، مسلمانن جي طرف کان سپھ سالار عبدالرحمٰن الغافقي ۽ فرنگين جي طرف کان مارشل مارٽل جي اڳواڻيءَ ۾ وڙھيو ويو، جنھن ۾ اسپين ۾ قائم خلافت بنو اميہ کي فرنگين جي فوجن جي ھٿون شڪست ٿي.

## پيدائشون
1380ھ، آندري ڪاراطايف روسي ماھر اقتصاديات ۽ مورخ

## وفاتون
* 251ھ – ابو الحسن سري سقطي، ٽيبن صدي ھجري جو سني صوفي
* 413ھ – شيخ مفيد، شيعہ محدث ۽ امام

## موڪلون ۽ ڏڻ

زمرو:رمضان
3 رمضان

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 11ھ – محمد صلي اللہ عليہ و آلہ و سلم جي سڀ کان ننڍي نياڻي فاطمۃ الزھرا  جي وفات ٿي.
* 65ھ – مروان بن حڪم، باني خلافت امويہ ٻيون.

## موڪلون ۽ ڏڻ

03
دراوڙن وارو زمانو

قديم هجري (پٿر واري زماني کان پوءِ برف گهٽ پوڻ لڳي ۽ ڌرتيءَ جون حالتون ڦريون. ماڻهو ڌڻ ڌارڻ، کيتي ڪرڻ، باهه ٻارڻ ۽ ٿانءَ ٿپا جوڙڻ سکيا. ڌاتن مان سون کانسواءِ ٻئي ڪنهن به ڌاتوءَ جي اڃان سڌ ڪا نه هين. اڳي اڻ گهڙيل پٿر ڪم آڻيندا هئا، پر هن زماني ۾ پٿر گهڙڻ سکيا، ته ڪپ، ڏاٽا ۽ ٻيا اوزار پٿر جا ٺاهي سگهيا ٿي. اهو ”نئين پٿر وارو زمانو“(Neolithic or New Stone Age) سڏجي ٿو، جو اڄ کان اٽڪل پندرهن هزار کن ورهيه اڳي شروع ٿيو هو. ڪيترا عالم ائين وسهن ٿا، ته جانورن جي هڏن جي لساڻ يا لسائيءَ مان ان وقت جي ماڻهن کي پٿر گهڙڻ جو خيال آيو، جنهنڪري اڻ گهڙيل پٿرن بدران گهڙيل پٿر ڪم آڻڻ لڳا. حقيقت ڪيئن به هجي، پر ايترو چئبو، ته آڳاٽن ڪولن ۽ سنٿالن کان هن زماني جا ماڻهو وڌيڪ سڌريل هئا، جنهنڪري هيءُ تهذيب جي ترقيءَ جو ٻيو دؤر ليکجي ٿو.

نئين پٿر واري زماني جي سڀيتا جو بنياد وجهندڙ دراوڙ لوڪ چوڻ ۾ اچن ٿا. هنن بابت عالمن کوجنائون ڪري ڄاڻايو آهي، ته ڪولن ۽ سنٿالن جي مٿان اهي لوڪ ڪاهي آيا ۽ منجهائن ڪيترن کي وچ هندستان ڏي هڪالي ڪڍيائون ۽ پاڻ اتر هندستان جا والي ٿي ويٺا. تازو مهن جي دڙي مان ڪن ڪولن ۽ سنٿالن جي کوپڙين سان گڏ ڪن دراوڙن جون به کوپڙيون لڌيون آهن. هن مان سمجهجي ٿو ته دراوڙن جي اچڻ کان پوءِ به ڪي ڪول ۽ سنٿال ساڻن گڏ رهيا پيا هئا. اهي پوءِ آرين سان به لهه وچڙ ۾ آيا هئا، تنهنڪري سنسڪرت ساهت ۾ انهن ٻنهي قومن جو ذڪر آهي.

سنڌ ۾ هن وقت جيڪي ”اوڏ“ آهن، سي اصل دراوڙن جي ڪل مان آهن. اهي اصل ڏکڻ هندستان ۾ هئا، اتر هندستان ڏي اچڻ کان اڳ واٽ تي جيڪو هنڌ اول وسائي ويٺا، سو هنڌ سندن نالي پٺيان **اوڏر ديش** سڏجڻ ۾ آيو، جنهن جو اُچار پوءِ ڦري **اوڙيسا** (Orissa) ٿيو. بمبئيءَ کاتي جي ذاتين جو ذڪر ڪندي، هيءَ حقيقت اينٿوون صاحب ڄاڻائي آهي. انهن اوڏن مان پوءِ ڪي مارواڙ ويا، جتان پوءِ سنڌ ۾ آيا؛ پر ٻولي اڄ تائين مارواڙين جهڙي ڳالهائيندا آهن، اهي اصل هندو آهن، پر اڪثر مسلمانن جهڙي شڪل اٿن، ۽ ڪپڙا به اهڙا ڍڪيندا آهن. سندن پير رامڏيو آهي. جنهن جو ميلو سال بسال لڳندو آهي. ”اوڏ“ لفظ جي بنيادي معنيٰ آهي **اڏيندڙ**؛ اهي اڄ تائين ڀتين جون اوساريون کڻندا آهن.

سنڌ ۾ هن وقت ٻيا ”ماڱر“ يا ماڃر (Maanjnir) ذات جا مهاڻا آهن. اُهي سنڌ جي آڳاٽن دراوڙن جو اولاد آهن، يا پوءِ ڏکڻ هندستان کان آيا سا پڪ ڪانهي – ايتري ڄاڻ ملي ٿي ته ڪيترين صدين کان سنڌ، ڪڇ ۽ گجرات جا وڻجارا ملبار طرف وڻج واپار لاءِ ويندا هئا. اڄ به مغلڀين تعلقي جاتيءَ، ڪڇ ڀڄ ۽ گجرات طرف جا ميربحر دنگيون هاڪاري، ملبار طرف پيا وڃن. **ماڱر** (Maangnir) ذات جا مهاڻا ملبار ۾ به گهڻا آهن، جنهنڪري چئبو ته ملبار ڪناري وارن سان لهه وچڙ هئڻ ڪري اهي سنڌ ۾ آيا هجن ته عجب ڪونهي.

## پڻ ڏسو
* دراوڙي تحريڪ
* دراوڙن جو عقيدو
* دراوڙ
* 

## حوالا

زمرو:قديم تاريخ
زمرو:سلجھائپ صفحا
عظيم تر آفريڪي نظريو

**عظيم تر آفريڪي نظريو** يا **پين ايفريڪن ازم** () هڪ سياسي ۽ سماجي نظريو يا تحريڪ آهي، جنهن جو مقصد سڀني آفريڪي ملڪن ۽ آفريڪي ورثي يا نسل جي ماڻهن کي سياسي ۽ اقتصادي طرح هڪٻئي جي ويجهو آڻڻ ۽ عالمي سطح تي سندن اتحاد جوڙڻ آهي. هن تحريڪ، خاص طور تي يورپي ملڪن طرفان قائم ڪيل آفريڪي بيٺڪي نظام جي آخري مرحلن ۾ زور ورتو. ان تحريڪ جو بنيادي مقصد سڀني آفريڪي ملڪن کي يورپي قابض قوتن جي چنبي مان آزاد ڪرائڻ هيو. گهانا جو اڳواڻ ’ڪوامي نڪروما‘ هن تحريڪ جو سخت حامي هيو. ان کان سواءِ هن نظريي آمريڪا ۾ ڪاري نسل جي ماڻهن لاءِ شهري حقن جي حوالي سان به وڏي مڃتا ۽ اهميت ماڻِي.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سياست
زمرو:سياسي تحريڪون
زمرو:سياسي نظريا
عظيم تر آمريڪا

**عظيم تر آمريڪا** يا **پين اميرڪن ازم** () هڪ تحريڪ آهي، جنهن جو مقصد اتر، ڏکڻ ۽ وچ آمريڪا جي آمريڪي کنڊ ۾ شامل سڀني ملڪن کي سياسي، سفارتي، فوجي، معاشي ۽ سماجي بنيادن تي ويجھو آڻي، گڏيل دلچسپيءَ جي معاملن تي منجهن سهڪار ۽ ڀائيچارو قائم ڪرڻ آهي. هن تحريڪ جي شروعات 1810ع ۾ ڏکڻ آمريڪا ۾ آزاديءَ لاءِ هلايل تحريڪن سان ٿي، امريڪي صدرن ٽامس جيفرسن ۽ جيمس منرو ان تحريڪ جي سهائتا ڪندي، آمريڪي کنڊ ۾ يورپي قومن جي دلچسپي ختم ڪرڻ لاءِ سهڪاري پاليسيون جوڙيون. پر اڳتي هلي علائقي جي ڪيترين قومن ان کي ’آمريڪي سامراجيت‘ جي شڪل ۾ ڏسڻ شروع ڪيو. ان جي ڪري اڻويهين صدي عيسويءَ ۾ لاطيني آمريڪا ۾ ’فوجي قومپرستيءَ‘ واري لاڙي کي هٿي ملي ۽ علائقي جي اڪثر ملڪن جي وچ ۾ ڇڪتان ۽ ڦڏن جنم ورتو. ان هوندي به سڀني ملڪن سهڪار ۽ آمريڪيت جي جذبي کي ختم ٿيڻ نه ڏنو. ان حوالي سان ’آمريڪي ڪانفرنسن‘ جوهڪ سلسلو شروع ٿيو ۽ آمريڪي کنڊ جي مختلف شهرن پاناما (1826ع)، ليما (1847ع)، سانتياگو(1856ع) ۽ ليما (1864ع) ۾ آمريڪي رياستن جا اجلاس ٿيا. پر 1889- 1890ع ۾ واشنگٽن ڊي- سي ۾ ڊومينيڪن ريپبلڪ کان سواءِ سڀني آمريڪي رياستن جي گڏجاڻي ٿي، جنهن ۾ تڪرارن جي حل ۽ واپاري سهڪار کي وڌائڻ لاءِ سهمتيءَ جو ماحول جڙيو. ان جي نتيجي ۾ اڳتي هلي ’وسيع- تر آمريڪي ڀائپي‘Pan American Union جهڙي تنطيم جو قيام ممڪن ٿيو ۽ علائقي جي ملڪن ۾ ترقيءَ ۽ تعاون سميت ڪيترا فائديمند معاهدا ٿيا. ويهين صدي عيسويءَ ۾ آمريڪا طرفان پاناما ڪئنال تي والار جهڙن معاملن آسپاس جي ملڪن ۾ نفرت جنم ورتو، پرصدر فرينلڪن رُزويلٽ جي “Good Neighbor Policy” واري نظريي آمريڪي کنڊ جي ملڪن ۾ نئون اُتساهه پيدا ڪيو. ان جي نتيجي ۾ 1948ع ۾ Organization of American States نالي جڳ- مشهور علاقائي سهڪاري تنظيم جو وجود ممڪن ٿيو ۽ انهيءَ تسلسل ۾’سينٽرل اميرڪن ڪامن مارڪيٽ‘ ’لئٽن اميرڪن انٽيگريشن ايسوسيئيشن‘ ’مرڪوسر‘ ۽ ’نارٿ اميرڪن فري ٽريڊ آگريمينٽ‘ جهڙا پلئٽفارم جُڙيا.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
عظيم جرمن نظريو

**عظيم جرمن نظريو** يا **پين جرمنزم** () اصل ۾ يورپ جي جرمن ڳالهائيندڙ علائقن ۾ هلائي ويندڙ هن تحريڪ جو خاص مقصد هيو، ته پهرئين مرحلي ۾ جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ سڀني باشندن کي هڪ ئي جهنڊي هيٺ آندو وڃي. هن تحريڪ جو ٻيو مقصد مشرقي يورپ جي علائقن تي قبضو ڪري، اتان جي ملڪن کي پنهنجون بيٺڪيتون بنائڻ ۽ جرمنيءَ جي دشمنن کي منهن ڏيڻ لاءَ هڪ مضبوط سامونڊي فوج تيار ڪرڻ هو. هيءَ تحريڪ يهودين جي سخت خلاف هئي. هن تحريڪ جو فائدو وٺندي، هٽلر ڪيترائي نسل پرست نظريا ڏنا. جرمنيءَ ۾ نازي تحريڪ کي Pan Germanism جي نظريي تمام گهڻي هٿي ڏني. هن تحريڪ جي ٻئي مرحلي ۾ ايران کان وٺي سڀني آريائي نسل جي قومن کي متحد ڪري، ”عظيم آريائي سلطنت“ وجود ۾ آڻڻي هئي. ان ڏس ۾ آريائي نسل جي قومن وچ ۾ رابطن ۽ مواصلات سميت سڀني سرشتن کي وڌائڻو هو.

## حوالا

زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:سياست
زمرو:سياسي تحريڪون
قومپرست اتحاد

**قومپرست اتحاد** يا **قومپرست ڀائپي** يا **پئن نيشنلزم** () اصل ۾ قوم پرستيءَ جو هڪ قسم آهي، جيڪو پنهنجي سرگرميءَ ۾ رياستي سرحدن کان مٿانهين آباديءَ جي ايڪي کي ممڪن بڻائيندو آهي. قومپرستيءَ جي ٻين قسم جيان” پئن نيشنلزم“ ساڳي ٻولي، مذهب تاريخي پسمنظر، سوچ جي هم آهنگي ۽ طبعي هڪجهڙائي رکندڙ وسيع آباديءَ ۾ نفسياتي ۽ روحاني ويجهڙائپ جي سبب بڻجندي آهي . جيئن ”پئن عرب ازم“ جي تصور ۾ ساڳي ٻولي سڄي عرب دنيا جي اتحاد جو اهڃاڻ آهي ، توڙي جو عرب آباديءَ جا مذهب مٽيل آهن. اهڙي طرح ”پئن نيشنلزم“ به مختلف رياستن ۾ ورهايل هم زبان هم نسل آباديءَ کي گڏ ڪري، هڪ وڏي برادريءَ جي جوڙجڪ ڪري ٿو، علائقائيت ) (Regionalsim جي واڌاري،علائقائي سهڪار، بلڪه اتحاد ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ساڳئي وقت ڪو شخص يا گروهه ان رويي کي، پرڏيهي پاليسيءَ ۾ استعمال ڪندي ان کي پنهنجي والار پسندي ۽ هڪ هٽيءَ لاءِ به استعمال ڪري سگهي ٿو. مثال طور: روس طرفان ”سلاوازم“ جي ڇٽيءَ هيٺ سلاو قومن کي گڏ ڪرڻ جو مقصد دراصل علائقي ۾ عثماني اثر کي روڪڻ هو. تاريخ جي حوالي سان عرب ۽ آفريڪا ۾ ”پئن نيشنلزم“ جي رويي، بيٺڪيت مخالف آزاديءَ جو تحريڪون هلائي، ويهين صديءَ ۾ تمام گهڻين قومن کي نئين رياستي سڃاڻپ ڏني.

## حوالا

زمرو:ثقافتي جاگرافي
زمرو:سياست
عظيم سلاو نظريو

**عظيم سلاو نظريو** يا **پين سلاوزم** () اصل ۾ اوڀر يورپ ۾ 19 صديءَ ۾ هلندڙ هن سياسي، ثقافتي ۽ مذهبي تحريڪ جو مقصد هيو، ته سلاو قوم جي سڀني گروهن کي ملايو وڃي. شروع ۾ فقط سلطنت عثمانيه ۽ آسٽريا جي سلطنتن ۾ رهندڙ هن قوم جا باشندا ان تحريڪ جي حمايت ۾ باقاعده سرگرم هيا، پر 19 صديءَ جي پوئين اڌ ۾، روس به انهيءَ تحريڪ جي حمايت ڪرڻ شروع ڪئي. هن منصوبي پُٺيان اصل محرڪ روس ۽ سربيا هئا، جن جو بنيادي مقصد عثماني سلطنت جو خاتمو ڪرڻ هو.

## حوالا

زمرو:حوالن وارا ڳنڍڻا نه لڌا سمورن مضمونن ۾
زمرو:سياست
زمرو:سياسي نظريا
زمرو:مستقل نه لڌل حوالن وارا مضمون
زمرو:Articles containing explicitly cited English language text
زمرو:Articles with dead external links از October 2023
غلام محمد گرامي

”غلام محمد گرامي” انگريزي  (Ghulam Muhammad Girami) (پيدائش: 30ڊسمبر 1920ع – وفات: 15 سيپٽمبر 1974ع) ترقي پسند سوچ فڪر رکندڙ سنڌ جو بهترين  اديب، نقاد ۽ محقق هو. کيس سنڌي ۽ فارسي ٻولين تي عبور حاصل هو. هن ڪيترائي ادبي، تنقيدي ۽ تحقيقي مضمون لکيا.  سندس ڪافي ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن.

## زندگي ۽ تعليم
غلام محمد گرامي 30 ڊسمبر 1920ع  تي جاڙو خان لغاري جي گهر ۾ دادو  ضلعي جي شهر ميهڙ  ۾ پيدا ٿيو. هن پرائيمري تعليم 1931ع  ۾ ميهڙ ۾ حاصل ڪئي. غلام محمد گرامي صحافتي زندگيءَ جي شروعات 1937ع  ۾ ڪئي. 1960ع  واري ڏهاڪي تائين سنڌي ادبي بورڊ جو ايڊيٽر رهيو. ٽماهي مهراڻ جا لکيل اداريا، ايڊيٽر پاران نوٽ يا ڪتابن مهاڳ جا لکيا سي تاريخي حيثيت رکن ٿا. هن پنهنجي مضمونن ۽ مقالن ۾ ترقي پسند سوچ جي کُلي حمايت ڪئي.  شيخ اياز يا ٻين اديبن ۽ شاعرن جي  پٺڀرائيءَ ۾ ڪيترائي پُرمغز مضمون لکيا. هن 15 سيپٽمبر 1974ع تي وفات ڪئي. سندس ڪتابن ۾ “الله جو وجود”، “رفيقِ حيات” ۽ “مغربي شاعريءُ جا فڪري قدر ۽ رجحانات” اهميت لائق آهن.

## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:سنڌي شخصيتون
نالو

[thumb|[حيروغليفي ۾ شاھي لقب فرعون]]

**نالو** (Name) سڃاڻپ جي لاءِ استعمال ٿيندڙ ھڪ اصطلاح آھي. نالو شين جي ھڪ زمري يا قسم ، يا ڪنھن اڪيلي شيءِ، منفرد حوالن سان سڃاڻپ ڪري سگھي ٿو. ھڪ ذاتي نالو (منفرد ضروري ناھي) ڪنھن مخصوص انساني فرد جي سڃاڻپ ڪري سگھي ٿو.

’نالي‘ لاءِ سنڌيءَ ۾ ٻيو لفظ ’نانءُ‘ به آهي. برصغير هند ۽ پاڪ جي زبانن ۾ ’نالو‘ لفظ ايترو نٿو ملي، جيترو ’نانءُ‘. پروفيسر ڪي. پي. ڪلڪرڻي لکي ٿو.
آسامي ٻولي ۾ = ناءُ
اُڙيا ٻولي ۾ = نا
هندي ٻولي ۾ = نانوُ، نانءُ، نائون
پنجابي ٻولي ۾ = نا، ناءُ
ان ساڳي ڊڪشنري ۾، سنڌي ٻوليءَ جو لفظ ”نانءُ“ به لکيل آهي.سنڌ جي سرتاج شاعر شاهه عبداللطيف ڀٽائي ’نانءُ‘ ڪم آندو آهي:
گهوڙن هنيون گهڻيون، اُٺن هنئي آنءُ،
جا نينهن ڳنهندي نانءُ، سا مون جئن پوندي مامري.
سگهڙن پنهنجي فن ڳجهارت ۾ ’نانءُ‘ گهڻو استعمال ڪيو آهي، ڇاڪاڻ ته ان تي ئي ڳجھارت جي ڀڃڻ جو مدار هوندو آهي. جئن:
اي نر نانء، منهنجي نر نانءَ کي،
ٻه نَرَ نانءَ ڏي ته توکي مال جي ڏيان.
نر نانء= نَرُ نالو= شاهه پنجو (دادو ضلعي ۾ هڪ پير جو نالو). نر نانء= سلطان. نر نانءُ= سڄڻ. ٻه نر نانءَ= هڪ هوندو ٻيو سوندو.
ڀڃڻي: اي شاهه پنجا سلطان، منهنجي سڄڻ کي هوندو سوندو ڏي ته توکي ديڳ ڏيان. پهاڪن ۽ چوڻين ۾ به ’نانءُ‘ ڪم آيل آهي:
نانءَ چڙهيو واپاري، کٽيو کائي،
نانءَ چڙهيو چور، ڦاهي چڙهي.
هاڻي سوال ٿو اٿي ته ’نالو‘ ۽ ’نانءُ‘ هڪ ئي لفظ جون ٻه صورتون آهن، يا الڳ الڳ لفظ آهن؟ جئن ته ’نالو‘ ۽ ’نانءُ‘ هڪ ئي معنيٰ رکن ٿا، تنهنڪري ائين وِسهڻ تي مجبور ٿجي ٿو ته ’نالو‘ ۽ ’نانءٌ‘ لساني اصول جي تحت تبديل هيٺ آيو آهي، ورنه ڳالهه ساڳي آهي.
لفظن جا ڪيترا حرف يا اکر، هڪ ٻئي ۾ تبديل ٿيندا آهن، جئن ’ڦاسي‘ ۽ ’ڦاهي‘، ’ماس‘ ۽ ’ماهه‘ جو ’س‘، ’ھ‘ ۾ تبديل ٿيو. انهيءَ ابدال جي قاعدي موجب ’ل‘ ۽ ’ن‘ پاڻ ۾ مٽبا آهن. جئن ’نعش‘ مان ’لاش‘، ’نيلم‘ مان ’ليلم‘، ’لنگر‘ مان ’ننگر‘ ۽ ’لِلاٽ‘ مان ’نِلاٽ‘، ’نِراٽ‘، ’نِراڙ‘ ۽ ’نِرڙ‘ ٿيو.
”لِکيو منجھ لِلاٽ، قلم ڪياڙي نه وهي.“
نتيجي طور چئي سگهجي ٿو ته ’نالو‘ ۽ ’نان‘ هڪ ئي لفظ جون ٻه صورتون آهن.
انسان جو ’نالو‘ يا ’نانءُ‘، هميشه بامعنيٰ هوندو آهي. بي معنيٰ نالو ڪوبه نه هوندو آهي. جيڪڏهن ڪي نالا، اسان کي سمجھ ۾ نه آيا، ته ان جو اهو مطلب نه آهي ته اهي بي معنيٰ آهن. پر ڪي اهڙا به قابل ڪاريگر هوندا، جي هڻي هنڌ ڪندا.
’نانءُ‘، ڪهڙي ٻوليءَ جو لفظ آهي، تنهن لاءِ لغتن ۾ اختلاف آهي، پر تنهن هوندي به ٻين جي راين کي سامهون رکندي، لفظ جي تهه تائين پهچي راءِ قائم ڪجي ٿي.’نانءُ‘ فارسي لفظ ’نام‘ جي بگڙيل صورت آهي.ڊنڪن فوربس به اهائي راءِ ڏئي ٿو، پر ساڳئي وقت ائين به لکن ٿا ته سنسڪرت سان به واسطو اٿس.’نام‘، جديد فارسي ۾ ته ملي ٿو، پر قديم فارسي ۾ به ملي ٿو. پهلوي ۾ ’نام‘ ۽ اوستا ۾ ”نام“، پر بنيادي لفظ ’نامن‘ آهي. سنسڪرت ۾ ”نام“ جو بنيادي لفظ ’نامَن‘ آهي جنهن جو ڌاتو يا بنياد ”نَم“ آهي، جنهن جي معنيٰ: سڃاڻڻ، پڪارڻ، سڏڻ. مطلب ته ’نالو‘ معنيٰ: جنهن سان سڃاتو وڃي ٿو، پڪاريو وڃي ٿو يا سڏيو وڃي ٿو ۽ اها حقيقت آهي ته نالي سان ئي پڪاريو وڃي ٿو.

## حوالا

## پڻ ڏسو
* اسم
* لقب

## خارجي ڳنڍڻا

* Lexicon of Greek Personal Names, Oxford (over 35,000 published names)
* Behind The Name, The etymology of first names
* Kate Monk's Onomastikon (Dictionary of Names) or Kate Monk's Onomastikon Names over the world throughout the history
* What is a Name?

نالو
زمرو:فلسفياڻہ منطق
زمرو:لغت نگاري
زمرو:لغت نويسي
ماحولياتي بحاليءَ وارو گروهه

**ماحولياتي بحاليءَ وارو گروھ** يا اينوارونمينٽل انٽيگرٽي گروپ () سن 2000ع ۾ قائم ٿيل هڪ ننڍو غير روايتي گروپ آهي، جيڪو هاڪاري ماحولياتي تبديليءَ جي ڳالهه ٻولهه لاءِ قائم ٿيو، جنهن ۾ ميڪسيڪو، ڏکڻ ڪوريا ۽ سئٽزرلينڊ شامل آهن، انهيءَ گروپ ۾ ٻيا ڪيترائي غير جانبدار ماحولياتي بحالي گهرندڙ ملڪ به شامل آهن. گروپ سان لاڳاپيل انهن ملڪن جو مقصد ماحولياتي بچاءَ واري جاکوڙ کي قائم رکڻ ۽ دنيا ۾ وڌندڙ گدلاڻ کي ٻنجو ڏيڻ لاءِ جوڳا اپاءَ وٺڻ آهي. هن گروپ جڳ مشهور ماحولياتي قاعدي ’ڪيوٽو پروٽڪال‘ ۾ پاڻ کي جائتو نه سمجهندي، ان کان ٻاهر نڪري سهڪار پيدا ڪيو. ان گروپ جي جوڙجڪ ۾ اهم ڪردار سئٽزرلئنڊ جو آهي ۽ اهو ئي ان جي اڳواڻي ڪري ٿو. ٽنهي ملڪن جا ماحولياتي تبديليءَ تي ضابطو آڻڻ لاءِ پنهنجي منهن پاليسيون جوڙڻ ۽ اُپاءَ وٺڻ جو فيصلو ڪيو .

## حوالا

زمرو:ماحولياتي گدلاڻ
نسلي متڀيد واري نيتي

**نسلي متڀيد واري نيتي** يا () اصل ۾ 1930ع ۾ (South African Bureau for Racial Affairs - SABRA) طرفان استعمال ٿيل آهي. هن اصطلاح جي لغوي معنيٰ آهي، ”نسلي تفاوت، متڀيد يا فرق“. انهيءَ پاليسيءَ جو بنياد 1921ع ۾ فيلڊ مارشل اسمٽر ڏکڻ آفريڪا ۾ وڌو، جنهن مطابق گورن ۽ ڪارن وچ ۾ مڪمل سياسي ۽ سماجي فرق کي قانوني شڪل ڏني وئي. ان قانون ٺهڻ کان پوءِ ڪارن کان سندن اباڻيون زمينون کسيون ويون ۽ انهن سان جانورن وارو ورتاءُ اختيار ڪيو ويو. هيءُ سرشتو 1948ع کان 1994ع تائين عمل ۾ رهيو. ان سلسلي ۾ 1950ع ۾ ڏکڻ آفريڪا ۾ قابض گورن جي نيشنل پارٽيءَ جي حُڪومت پاران ”گروپ ايرياز ايڪٽ“ پاس ڪيو ويو، جنهن مطابق ملڪن جي سموري آباديءَ کي ٽن حصن يعني گورن، ڪارن، رنگدار (ايشيائي آبادي) حصن ۾ ورهايو ويو ۽ رنگدار توڙي ڪارن تي غيرانساني پابنديون مڙهيون ويون. 1991ع ۾ نيلسن منڊيلا جي قيادت ۾ ڏکڻ آفريڪي عوام جي نمائندا پارٽي ”آفريڪي قومي ڪانگريس“ (ANC) جي جاکوڙ سان انهيءَ سرشتي جو خاتمو ٿيو. هيءُ تصور سياسي اصطلاح طور 1943ع ۾ پهريون ڀيرو استعمال هيٺ آيو، جڏهن ته ان جو بڻ بڻياد سترهين صديءَ عيسوي کان به اڳ جو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
ناڻي لڪائڻ وارو عمل

**ناڻي لڪائڻ وارو عمل** يا پاليسي لانڊرنگ () هڪ اصطلاح آهي. جئين ڪارو ناڻو لڪائڻ واري عمل کي Money Laundering چئبو آهي، تيئن ٻه رياستون جڏهن پنهنجون جوڙيل اصل پاليسيون لڪائي، بظاهر نرم ۽ ڦلهڙا موقف رکي، سڀني سان مهذب ۽ مٺيون ٿي هلنديون آهن، ته ان حڪمت عمليءَ کي ”اصل لڇڻ لڪائڻ“(Policy Laundering) جي اصطلاح سان سڃاتو ويندو آهي. هن دائري ۾ ٻن ملڪن طرفان هڪٻئي سان ٿيندڙ ڳجها معاهدا خاص طور شامل هجن ٿا، ڇاڪاڻ جو پوءِ اهو فيصلو ڪرڻ مشڪل هوندو آهي، ته منجهانئن ڪهڙي ڌر ڪهڙا اقرار ۽ ذميواريون پاڻ تي کنيون هيون. جيئن ته گهڻو ڪري اهي اتحاد، ٻنهي ملڪن جي عوامي ردعمل کان بچڻ يا آئيني ۽ قانوني ادارن جي منظوري نه ملڻ جي ڀَوَ کان ڪيا ويندا آهن، تنهنڪري مجموعي طور نه ڪنهن ڌر کي اجتماعي فائدو پوندو آهي ۽ نه وري علائقي ۾ امن ڀري صورتحال جڙي سگهندي آهي. ان سلسلي جو هڪ چٽو مثال پاڪ آمريڪا لاڳاپا آهن. جن ۾ پاڪستاني حاڪم پارليامينٽ، سپريم ڪورٽ ۽ عوامي دٻاءَ کان ڪَنُ هڻندي، آمريڪا سان تعاون جا کليل معاهدا ڪرڻ کان لهرائين ٿا، پر اندروني طور پاڪستان جي علائقي ۾ مڙني آمريڪي سرگرمين کي ”خاموش اجازت“ مليل هوندي آهي. اهڙي پاليسيءَ جي نتيجي ۾ عارضي طور ڪن شخصن / گروهن جو اقتدار ته مضبوط ٿيو هوندو، پر پاڪستان جي عوام ۽ رياست کي دهشتگردي، بدامني ۽ لاقانونيت کان سواءِ ٻيو ڪجهه نه ملي سگهيو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:عالمي سياست
پاليسيون جوڙڻ جو عمل

**پاليسيون جوڙڻ جو عمل** يا پاليسي ميڪنگ () اصل ۾ هيءُ هڪ اهڙو عمل آهي، جنهن ذريعي ڪن به رخن ۾ عملي طرح اڳڀرائي ڪرڻ کان اڳ فيصلا ڪري انهن فيصلن کي لاڳو ڪرائڻ لاءِ حڪمت عملي جوڙي وڃي ٿي ته جيئن گھربل حاصلات کي ٿيڻ جوڳو بڻائي سگھجي. هيءُ عمل فردن ۽ گروهن جي انهن با اثر حلقن جي ذريعي ٿئي ٿو، جيڪي تنظيمن يا ادارن ۾ مٿڀري حيثيت رکن ٿا. اُهي حلقا جھڙي طرح حالتن جو جائزو وٺي، انهن بابت حل ۽ تجويزون ڏين ٿا، انهن سان لاڳاپيل تنظيم يا اداري جي وجود ۽ تحرڪ بابت بنيادي خاڪو جڙي ٿو. انهيءَ ڪري فيصلي سازيءَ واري عمل ۾ مختلف سطحن ۽ حلقن کان ملندڙ معلومات گهڻي حد تائين اثر انداز ٿئي ٿي، انهيءَ ڪري عام طور هن عمل کي ”پاليسي سائنس“ جي اصطلاح سان واضح ڪيو ويندو آهي بين الاقوامي پاليسي جوڙڻ ۽ ان تي عمل ڪرائڻ هڪ ئي سلسلي جا ٻه پهلو آهن، جن جي بين القوامي تعلقات ۾ وڏي اهميت آهي. گڏيل قومن جي اداري ۾ سلامتي ڪائونسل يا جنرل اسيمبلي وارا جُزا ۽ آءِ ايم ايف يا فلسطيني اختياريءَ جا اهم مشاورتي شعبا هن ڏس ۾ مثال طور پيش ڪري سگھجن ٿا. هن اصطلاح جو ملڪي پرڏيهي پاليسين جي جوڙ جڪ جي حوالي سان به تمام گھڻو استعمال ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:سياست
ٽڪراءُ پيدا ڪرڻ واري پاليسي

**ٽڪراءُ پيدا ڪرڻ** يا جهيڙڻ جي نيتي يا پاليسي آف ڪنفرنٽيشن () ڪن به ٻن مُلڪن يا نظرين جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ۾ جڏهن تشدد ڀريو لاِڙو اختيار ڪندو آهي، ته اُن صورتحال سان علائقي ۾ جهيڙن جي شروعات ٿيندي آهي. عالمي سياست ۾ ٿيندڙ تڪرارن کي نبيرڻ لاءِ امن ڀريا حل ڳولڻ بدران جڏهن هڪ ملڪ ٻئي ملڪ کي جهيڙي لاءِ اڀاريندو آهي، ته اهڙي پاليسي کي ”جنگ ڇيڙڻ جي نيتي“ چئجي ٿو. هن اصطلاح کي سوويت - آمريڪي لاڳاپن جي حوالي سان وڏي اهميت حاصل آهي. ٻي عالمي جنگ کانپوءِ، ٻنهي ملڪن هن پاليسيءَ تحت سڄي دُنيا ۾ هڪٻئي لاءِ مسئلا پيدا ڪيا. جنهن جي نتيجي ۾ ڪيوبائي ميزائيل گهوٽالي سميت ڪيترا ٻيا بحران پيدا ٿيا.

## حوالا

زمرو:سياست
اڪيلائپ جي نيتي

**اڪيلائپ جي نيتي** يا پاليسي آف آئسوليشن () بين الاقوامي معاملن ۾ جڏهن ڪو به ملڪ دُنياجي مُختلف وهنوارن يا معاملن سان لاڳاپيل اتحادن ۾ حصو نه وٺندو آهي ۽ پنهنجي قومي مُفادن ماڻڻ سان ڪم رکندو آهي، ته ان کي هن اصطلاح سان ڀيٽيو ويندو آهي. پرڏيهي پاليسيءَ ۾ عدم مداخلت جي بُنياد تي عالمي برادريءَ ۾ رهڻ ۽ امن معاهدن ذريعي پاڻ کي بچائڻ جو عمل به هن اصطلاح ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي، ان کان سواءِ سامراجي ملڪ پنهنجا مفاد حاصل ڪرڻ لاءِ به ڪنهن ملڪ کي هڪ سوچيل سمجهيل نيتيءَ مطابق عالمي برادريءَ ۾ اڪيلائپ جو شڪار ڪندو آهي، ته ان صورتحال کي ”اڪيلائپ جي نيتي“ سڏبو آهي. ان حوالي هڪ مثال اهو به آهي  آمريڪا پهرين عراق ۽ پوءِ ايران ڏانهن اهو ورتاءُ اختيار ڪندي انهن کي اڪيلائپ جو شڪار ڪرڻ ڪوششون ڪري چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:سفارتڪاري
عالمي گرميءَ ۾ واڌ

**عالمي گرميءَ ۾ واڌ** جي تعريف ھيئن ڪري سگھجي ٿي:
جڏھن ماڻھو ڪوئلو ،تيل يا قدرتي گيس ساڙيندا آھن تہ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ گيس (سي او ٽو) پيدا ٿيندي آھي. ھي ڪاربن ڊاءِ آڪسائڊ گيس جڏھن ٻوٽن ۽ سمنڊ مين جذب ٿيڻ کان بچي ويندي آھي تہ ھوائي گندگي جو سبب بڻجي ٿي. ھن زمين ۾ قدرتي وسيلا ڪروڙن ورھين کان خفيا حالت ۾ پيل ھيا. پوين چند صدين يا ڏھاڪن ۾ انھن وسيلن کي ڪڍڻ کان پوءِ گھڻائي سان استعمال ڪيو پيو وڃي. صنعتي انقلاب سان گڏ ئي انھن وسيلن جو ڇڙواڳ استعمال گندگي ۽ گرميءَ جو سبب بنجي رھيو آھي.

آڪسيجن تمام جاندارن جي لاءِ ضروري آھي. جھنگن جي واڍي ان جي گھٽتائي جو ڪارڻ بڻجي رھي آھي. آڪسيجن جي ٽن ايٽمن جي ملڻ سان اوزون گيس ٺھندي آھي. ھي گيس اسان جي ٻاھرين ھوا ۾ زمين کان 12 ڪلوميٽر کان 48 ڪلوميٽر تائين گڏ ٿي رھي آھي. اوزون جو ھي پال اسان جي گرھ کي سج کان ايندڙ نقصان ڪار شعائن کان بچائيندو آھي. فضا ۾ گندگي جي ڪري اوزون جي پال ۾ ڏار پئجي رھيا آھن.

## اثر
* عالمي گرميءَ سان پوري دنيا جي گرميءَ ۾ ھوريان ھوريان واڌارو اچي ٿو.
* عالمي گرميءَ سان موسمياتي تبديليون واقع ٿينديون جھڙوڪ: جتي بارش ٿيندي آھي اتي خشڪي اچي سگھجي ٿي ۽ جتي خشڪي آھي اتي بارشون ٿيڻ شروع ٿي سگھن ٿيون. اتي ڪجهه علائقون ۾ بالڪل قحط طاري ٿي سگھي ٿو ۽ ڪجهه علائقا ٻوڏ ھيٺ اچي سگھن ٿا.
* ماحوليات ۾ گرمي جو واڌارو ٿي رھيو آھي ھر سال ۾ سموري دنيا جي گرمي پڌ ۾ اضافو ٿي رھيو آھي.
* عالمي گرمي پد سان گليشير پگھرجي پاڻي ۾ تبديل ٿي وڃن ٿا جن جي ڪري سمنڊ جي سطح ۾ اضافو ٿئي ٿو.

## احتياتي اپاءَ
ڪجهه طريقيڪار اھڙا آھن جن سان عالمي گرميءَ کي بيھارڻ يا گھٽ ۾ گھٽ ان ۾ واڌاري کي گھٽائي سگھجي ٿو. جيئن:
* **[[وڻڪاري]]**: عالمي گرميءَ کي گھٽائڻ جو سڀ کان بھترين رستو وڻڪاري (يعني نوان ٻوٽا پوکڻ) آھي. ٻوٽا ۽ وڻ ڪاربن ڊاءِ آڪسائڊ چھندا آھن ۽ ماحول ۾ ان جي مقدار گھٽجي ويندي آھي.
* مختلف توانائين جو استعمال گھٽايو وڃي جيڪي گلوبل وارمنگ ۾ واڌارو ڪري سگھن ٿا، جيڪا توانائي جيترا ڀيرا ٻيھر استعمال ڪري سگھجي ٿي ان کي ٻيھر استعمال ڪيو وڃي.
* ھيٽر ۽ ايئر ڪنڊشنرن جو استعمال گھٽايو وڃي. گرمي واري بلب کي انرجي سيور سان تبديل ڪيو وڃي.
* **ڄاڻ**:معاشري ۾ يا گھٽ ۾ گھٽ پنھنجي خاندان ۾ بہ جيڪڏھن انسان ھن باري ۾ ڄاڻ پيدا ڪن تہ انا سان گلوبل وارمنگ پوري طرح ختم تہ نٿي ڪري سگھجي ٿي پر پنھنجي توفيق تائين انسان ڪردار ادا ڪري سگھي ٿو. ٻين کي آگاھي ڏيڻ ۽ انھن جي قدمن جي پٺڀرائي ڪرڻ انتھائي اھم قدم آھي.
* **ٻيھر استعمال جوڳين توانائين جي کپت**: جيڪڏھن وڌيڪ ٻيھر کپت جوڳي توانائي استعمال ڪئي وڃي تہ ان سان ڳچ حد تائين گلوبل وارمنگ ۾ گھٽتائي ڪري سگھجي ٿي.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا
;تحقيق
* ناسا خلائي تحقيق
* فن عالمي حرارت

;تعليمي
* عالمي حرارت ڪيا ہي؟
* عالمي آبھوا ۾ تبديلي


زمرو:آبھوا جي تبديلي
زمرو:آبھوا جي تاريخ
زمرو:اقتصادي مسئلا
گرمي
رات

[thumb|[نيل (درياءُ)|نيل درياھ رات جي وقت]]

**رات** (Night) يا **شب** سج لٿي ۽ سج اڀري جي وچ واري وقت جي مدت آھي. ھي شام کان پوءِ جي وقت کي چيو ويندو آھي. رات جو ضد ڏينھن آھي. رات جي وقت جي شروعات ۽ اختتام جا نڪتا ڪيترن ئي عملن جي بنياد تي مختلف ھوندا آھن، جھڙوڪ: موسم، علائقو، وقت وغيره.

## پڻ ڏسو
* شب برات
* شب قدر

## حوالا

زمرو:وقت
زمرو:فلڪيات
اساسي نظريو

**اساسي نظريو** (Classical Approach) بين الاقوامي معاملن کي سمجهڻ ۽ پرکڻ جو هڪ ورتاءُ، نمونو يا طريقو آهي، جنهن ۾ لاڳاپيل حالتن ۾ عالمي مامرن جو بيان ۽ تجزيو ڪرڻ سان گڏ، بين الاقوامي تنظيمن ۽ رياستن لاءِ انهن وسيلن ۽ رستن جي چٽائي ڪرڻ آهي، جن سان کين عالمي معاملن کي سمجهڻ ۾ اڳڀرائي ٿي سگهي. هن طريقي جون پاڙون سائنسي ڇنڊ ڇاڻ بدران فلسفي، بين الاقوامي قانون، تاريخ، سفارتڪاريءَ جي علم ۽ اداراتي سوچ ۾ کُتل هونديون آهن، جنهن ڪري ڪيل تجزين کي نه رڳو درست ثابت ڪرڻ ڏُکيو هوندو آهي، پر ذاتي ادراڪ ۽ اندازن تي بيٺل هئڻ ڪري انهن جو تُزُ هجڻ به ممڪن نه هوندو آهي. هي علمي ورتاءُ روايتي، ڪيفيتي ۽ ذاتي ڪاٿي تي ٻڌل هئڻ ڪري، عام طور عالم جي مرتبي، سندس راءِِ بابت عام مڃتا، سندس طرفان ٿيل تحقيق جي ڪَٿَ، بيان ۽ بحث جي انداز ۾ چٽائيءَ يا دل ڇُهندڙ فيلسوفياڻي دليل بازيءَ جي ذريعي پڌرو ٿيندو آهي. "سائنسي طريقي" جي اچڻ کان اڳ بين الاقومي معاملن بابت هيءَ تجزياتي روش، وڏن وڏن عالمن تي حاوي رهي ۽ ان ٻن اهم فڪري روين "خيال پسندي" ۽ "حقيقت پسنديءَ" ذريعي عالمي لاڳاپن کي سمجهڻ ۾ وڏي مدد ڪئي. جديد دور ۾ ان کي تاريخي، فيلسوفياڻي، قانوني ۽ اداراتي ورتائن ذريعي بيان ڪري سگهجي ٿو. اهو رويو ماضيءَ يا ڪنهن مخصوص دور تي ٻڌل ادارن (جهڙوڪ رياست، حڪومت ۽ سياسي پارٽيون وغيره) جو جائزو وٺي، نئين دور کي پراڻي پس-منظر ۾ ڏسڻ تي زور ڏئي ٿي.

## حوالا

زمرو:نظريو
زمرو:سياست
زمرو:سياسي سائنس
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
9 رمضان

## واقعا

## پيدائشون

## وفاتون
* 853 ھجري - ممتاز ماھر فلڪيات الغ بيگ کي قتل ڪيو ويو.

## موڪلون ۽ ڏڻ

09
برڊ فلو

**''برڊ فلو**، انفلوئنزا جي هڪ شڪل آهي. هي بيماري بنيادي طور تي پکين ۾ هوندي آهي. سڄي دنيا جا پکي ان بيماري واري وائرس کي پنهنجي آنڊن ۾ کڻي گهمندا آهن. گهڻو ڪري اهي پکي ان وائرس جي موجودگي يا برڊ فلو جي بيماري کان متاثر نٿا ٿين. برڊ فلو جو وائرس H5N1 جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هي حقيقت آهي ته H5N1، جيڪو انفلوائر جي وائرسن جي هڪ جنس ”انفلوائنزا A“ جي سوين قسمن مان هڪ آهي. هي جيوڙو گهڻن ئي قسمن ۾ ملي ٿو. جيڪي هڪ ٻئي کان معمولي فرق رکن ٿا. هن وقت جنهن وائرس جو چرچو آهي. اهو H5N1 جي شڪل HPAI آهي، جنهن جو پورو نالو HPAI A (H5N1) آهي. (HPAI کان مراد Highly Pathogenic Avian Influenza آهي.) جڏهن برڊ فلو جو هي وائرس جهنگلي پکين مان پالتو پکين ۾ منتقل ٿيندو آهي، تڏهن هي وائرس پالتو پکين لاءِ خطرناڪ ثابت ٿيندو آهي. انفلوئنزا ٻن قسمن جو هوندو آهي.*

== *اثر* ==

*هڪ هلڪو انفلوئنزا، جنهن جي موجودگي جي عام طور تي خبر ئي ڪا نه پوندي آهي ۽ هن سان پکين جي صحت تمام گهٽ متاثر ٿيندي آهي. انفلوئنزا جو ٻيو قسم شديد نوعيت جو هوندو آهي. برڊ فلو جو حملو اگر شديد نوعيت جو هجي ته هي پکين لاءِ تمام گهڻو خطرناڪ هوندو آهي. هي وائرس پکين جي ٽولن ۾ تمام تيزي سان پکڙبو آهي. ان قسم جي بيماري کان متاثر ٿيڻ وارا اڪثر پکي 48 ڪلاڪن ۾ مري ويندا آهن. هي بيماري پکين جي منهن ۽ نڪ مان وهندڙ پاڻيءَ جي ذريعي ٻين پکين تائين پکڙبي آهي. جيئن ته پولٽري سان وابسته ڪارڪنن جو انهن شين سان سڌو سنئون واسطو آهي، تنهنڪري انهن کي برڊ فلو کان متاثر ٿيڻ جو خطرو رهندو آهي.*

== *حوالا'' ==
برزخ

**''بَرزَخُ** ٻن جاين جي وچ ۾ پردو يا وٿي. موت بعد قيامت تائين رهڻ وارو عرصو. مسلمانن جي عقيدي موجب اها جاءِ، جنهن ۾ روح مرڻ کان وٺي قيامت تائين رهندو. هيءُ اصطلاح عربيءَ توڙي فارسيءَ ۾ ساڳئي مفهوم ۾ استعمال ٿيندو آهي.*

== *قرآن پاڪ ۾* ==

*ڪلام پاڪ ۾ برزخ جو ذڪر 3 ڀيرا آيو آهي: ”وَمِنْ وَّرَآئِهِمْ بَرْزَخٌ اِليٰ يَوْمِ يُبْعَثُوْنَ“ (سورة المؤمنون سيپارو 18) (۽ بهشت جي ڏينهن تائين انهن جي پٺيان روڪ آهي. ”وَهُوَالَّذِيْ مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهٰذَا مِلْحٌ اُجَاجٌ وَّجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَّ حِجْرًا مَّحْجُوْرًا“ (سورة الفرقان سيپارو 19 رڪوع 3) (۽ اهوئي آهي جنهن ٻن دريائن کي ملايو آهي جن مان هڪ (جو پاڻي) مٺو ۽ هڪ (جو پاڻي) ڪڙو ۽ تلخ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ هڪڙو حجاب ۽ هڪڙي روڪ مانع آهي) ”مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيٰنِ“. (سوره رحمٰن، سيپارو 27) (ٻن دريائن کي ملايو جو (ظاهر ۾) پاڻ ۾ ملايل آهن، پر (حقيقتاً) ٻنهي جي وچ ۾ هڪ حجاب آهي جو ٻئي (ان کان) وڌي نٿا سگهن.)*

== *مفھوم* ==

*ڪن موقعن تي انهن جو مفهوم ڪڏهن روحاني ڪڍيو وڃي ٿو ته ڪڏهن مادي. سورة مؤمنون ۾ گنهگار اها التجا ڪن ٿا ته کين دنيا ۾ واپس وڃڻ جي اجازت ڏني وڃي ته جيئن انهيءَ نيڪيءَ کي مڪمل ڪري وٺن، جيڪا هنن پنهنجي زندگيءَ ۾ نه ڪئي. پر انهن جي پٺيان هڪڙو برزخ آهي، جيڪو رستو روڪيو بيٺو آهي. ٻيا مفسر ان جي ظاهري معنيٰ ڏانهن اشارو ڪن ٿا، جنهن مان مراد اُهو پردو آهي، جيڪو جنت ۽ دوزخ جي درميان آهي. ڪلام پاڪ جي باقي ٻن آيتن ۾ ٻن سمنڊن يا ٻن دريائن جو ذڪر آهي، جن مان هڪڙو مٺو آهي ۽ ٻيو کارو. انهن ٻنهيءَ جي وچ ۾ هڪڙو برزخ آهي، جيڪو انهن کي ملڻ نٿو ڏئي. صوفي به انهيءَ لفظ کي مادي دنيا ۽ پاڪ روحن جي وچ واري خلا لاءِ استعمال ڪن ٿا. اهوئي لفظ فلسفي ۾ به ملي ٿو. انهن وٽ برزخ سياه شين يا جسمن مان مراد ورتي ويندي آهي. يعني برزخ يا جسم تاريڪ قطرو آهي ۽ صرف روح جي روشني حاصل ڪرڻ تي روشن ٿيندو آهي.''

## حوالا

زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي عقيدا
زمرو:اسلامي اصطلاح
سورة جاثيه

*[[قرآن|قرآن مجيد]] جي 45 نمبر *'سورة جاثيه*'، 25هين سيپاري ’اليھ يرد‘ ۾ موجود آهي. هن سورة ۾ ڪل چار رڪوع ۽ 37 آيتون آهن. هن سورة ۾ الله پاڪ توحيد ۽ آخرت بابت مڪي جي ڪافرن جي اعتراضن ۽ شبهن جا جواب ڏنا آهن ۽ هيءَ مڪي ۾ نازل ٿي. سورة جي آغاز ۾ زمين ۽ آسمان جي بيشمار نشانين طرف اشارو ڪري ٻڌايو ويو آهي ته توهان ڪائنات ۾ جتي به نظر وجهندا، هر شيءِ خدا جي توحيد جي گواهي ڏيندي هوندي. هن ڪائنات کي ٺاهڻ وارو اهو اڪيلو ئي بادشاهه آهي. ٻي رڪوع ۾ ٻڌايو ويو آهي ته انسان جي ڪم اچڻ واريون سڀئي شيون انهيءَ خدا جون نعمتون آهن، اگر انسان عقل کان ڪم وٺي ته يقيناً اهو چوندو ته اهو ئي خدا انسان جو محسن آهي، ان کان پوءِ مڪي جي ڪافرن تي انهن جي ضد ۽ هوڏ سبب ملامت ڪئي وئي آهي. ان سلسلي ۾ بني اسرائيل جو مثال ڏنل آهي ته انهن ڪلام الاهيءَ جو قدر نه ڪيو، جنهنڪري هي دولت انهن کان کسجي وئي. پوءِ آخرت جي عقيدي تي بحث ڪيو ويو آهي ۽ ٻڌايو ويو آهي ته اهو صرف گمان آهي ته انسان ٻيهر زنده نه ٿيندو. آخرت جو انڪار انهن ماڻهن لاءِ تباهيءَ جو باعث آهي ۽ اهي گمراهه پيا ٿيندا وڃن. جڏهن قيامت ايندي، تڏهن هو خود پنهنجي اکين سان ڏسي وٺندا ته انهن جا عمل سندن سامهون اچي چڪا آهن.*

## حوالا

زمرو:قرآن
زمرو:سورتون