عوامي لائبريري

**عوامي لائبريري** اهڙي لائبريري کي چيو وڃي ٿو، جيڪا گهڻو ڪري اوڌر ڏيندڙ لائبريري هوندي آهي ۽ جيڪا عام ماڻهن لاءِ کليل هوندي آهي. ان جي مالي مدد عام طور تي عوامي ذريعن، جهڙوڪ ٽيڪسن، وسيلي ڪئي ويندي آهي. ان کي لائبريرين ۽ لائبريري جي نيم پيشاور عملي طرفان هلائيو ويندو آهي، جيڪي گهڻو ڪري سول سروس جا ملازم هوندا آهن.

عوامي لائبريرين جون پنج بنيادي خاصيتون هي آهن:
* اهي عام طور ٽيڪسن وسيلي هلايون وڃن ٿيون (اڪثر مقامي سطح تي، پر حڪومت جي ڪنهن به سطح طرفان مدد ملي سگهي ٿي)؛
* انهن کي عوامي مفاد لاءِ هڪ بورڊ وسيلي هلائيو ويندو آهي؛
* اهي سڀني لاءِ کليل هونديون آهن ۽ هر شهري کي انهن جي ذخيرن تائين رسائي حاصل هوندي آهي؛
* انهن جو استعمال مڪمل طور رضاڪاراڻو هوندو آهي؛
* اهي لائبريري ۽ معلوماتي خدمتون بنا معاوضي فراهم ڪن ٿيون.

عوامي لائبريريون دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ موجود آهن ۽ پڙهيل لکيل ۽ باشعور سماج لاءِ ضروري سمجهيون وڃن ٿيون. عوامي لائبريريون تحقيقي لائبريري، اسڪولي لائبريري، علمي لائبريري ۽ ٻين خاص لائبريري کان مختلف هونديون آهن. انهن جو مقصد ڪنهن خاص اداري بدران عام ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن کي پورو ڪرڻ هوندو آهي. عوامي لائبريريون ٻارن ۾ ابتدائي پڙهائي جي حوصلا افزائي لاءِ مفت اسٽوري ٽائيم جهڙيون خدمتون پڻ ڏين ٿيون. اهي شاگردن ۽ پيشاور ماڻهن لاءِ خاموش مطالعي جا هنڌ فراهم ڪن ٿيون ۽ ڪتاب ڪلبن جي ذريعي ادب سان دلچسپي وڌائين ٿيون. عام طور تي اهي صارفين کي مقرر مدي لاءِ ڪتاب ۽ ٻيو مواد ادھار وٺڻ جي اجازت ڏين ٿيون. انهن وٽ غير گردش ڪندڙ حوالو مجموعا پڻ هوندا آهن ۽ ڪمپيوٽر ۽ انٽرنيٽ جي سهولت پڻ مهيا ڪئي ويندي آهي.

## جائزو
صدين دوران ڇپائي مشين، هلندڙ حرف، ڪاغذ، مس، اشاعت ۽ ورڇ ۾ ٿيندڙ واڌارن، گڏوگڏ وڌندڙ معلوماتي وچولي طبقي، واپاري سرگرمين، نون خيالن، آبادي ۾ اضافي ۽ خواندگي جي واڌ سبب عوامي لائبريري پنهنجي موجوده شڪل اختيار ڪئي.

ڪتابن تائين عوامي رسائي ڪا نئين ڳالهه نه آهي. قديم روم ۾ طومار سڪل ڪمرن ۾ رکيا ويندا هئا ته جيئن ماڻهو پڙهي سگهن، ۽ رومي سلطنت اندر لائبريريون قائم ڪرڻ جون ڪوششون پڻ ڪيون ويون. رومي سلطنت ۾ پهرين صدي قبل مسيح تائين عوامي لائبريريون موجود هيون.

انيهين صدي جي وچ ڌاري ٽيڪسن وسيلي هلندڙ ۽ رياست جي نگراني هيٺ عوامي لائبريريون قائم ڪرڻ جي تحريڪ زور ورتو. ميٿيو بيٽلس لکي ٿو:

اهي ئي سال هئا جڏهن طبقاتي تڪرار ۽ معاشي ڏڪڻي دوران برطانيا ۾ عوامي لائبريري جي تحريڪ زور ورتو، ڇاڪاڻ ته ملڪ جي اڳواڻ طبقي محسوس ڪيو ته عام ماڻهن جي زندگي ۾ ثقافتي ۽ فڪري روشني جي کوٽ آهي.


گهڻيون عوامي لائبريريون شروعات ۾ عطيو طور يا وصيت وسيلي پارش، گرجاگهرن، اسڪولن يا شهرن کي مليون. اهي سماجي ۽ اداري لائبريريون اڄ جي ڪيترين علمي ۽ عوامي لائبريرين جو بنياد بڻيون.

اٺارهين صدي ۾ گردش ڪندڙ لائبريري جو قيام ڪتاب وڪڻندڙن ۽ ناشرن طرفان ٿيو، جنهن سان نفعو ڪمائڻ سان گڏ سماجي مرڪز به قائم ٿيا. اهي لائبريريون مقرر فيس تي ڪتاب ادھار ڏينديون هيون ۽ خاص طور تي ناول جي مقبوليت وڌڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

پهريون اهڙو گردش ڪندڙ لائبريري 1725ع ۾ ايڊنبرا، اسڪاٽلينڊ ۾ ايلن ريمزي طرفان قائم ڪئي وئي.

## تاريخ

### شروعاتي تاريخ

پهريون لائبريريون دراصل قديم لکيتن جا آرڪائيو هئا، جيڪي ميخي رسم الخط ۾ لکيل مٽيءَ جي تختين تي مشتمل هئا ۽ سومر جي مندرن ۾ مليا آهن، جن مان ڪجهه 2600 ق م تائين پراڻا آهن.

هاخامنشي سلطنت (550–330 ق م) جي دور ۾ فارس ۾ اهم لائبريريون موجود هيون، جيڪي انتظامي رڪارڊ محفوظ ڪرڻ ۽ سائنسي ۽ فلسفيانه ڪتاب گڏ ڪرڻ لاءِ ڪم اينديون هيون.

يورپ ۾ پهرين ڪميونٽي هلندڙ عوامي لائبريري طور مالاتيستيانا لائبريري، سيسينا، اٽلي ۾ سڃاتي وڃي ٿي، جيڪا 1447ع ۾ قائم ٿي ۽ عام ماڻهن لاءِ کليل هئي.

انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان پراڻي کليل عوامي لائبريري طور چيٿم لائبريري (1653ع) کي مڃيو وڃي ٿو.

پالا فوكسيانا لائبريري، جيڪا 1646ع ۾ پويبلا شهر، ميڪسيڪو ۾ قائم ٿي، آمريڪا جي پهرين عوامي لائبريري سمجهي وڃي ٿي ۽ يونيسڪو جي Memory of the World فهرست ۾ شامل آهي.

## حوالا