open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آڌڙيءَ جو ٻيلو

ضلعي ڄامشوري جي شهر لڪي شاهه صدر کان ڏکڻ طرف ٺيٻاٺ ڳوٺ کان سنڌو درياهه ٻه درياهي ڪري هڪ نئون وهڪرو ٺاهي وري وڃي اصل درياهه سان ملندو هو، اهو وهڪرو پنج ميل هوندو هو. اڳتي هلي درياهه وري نئون پيٽ ڇڏي ويو ۽ ان هنڌ آمري ڍنڍ ۽ آڌڙيءَ ٻيلي وجود ورتو. هن وقت آڌڙي ٻيلو موجود آهي، جنهن ۾ ڪجهه سال اڳ ڌاڙيلن اچي قبضو ڪيو هو. هن ٻيلي سان لاڳو آمري پتڻ به هوندو هو، پر اهو ٻيلي جي ڪري گهڻو ختم ٿي ويو آهي.

زمرو:ضلعو ڄامشورو
آڌيءَ رات (ڪتاب)

ڪتاب **آڌيءَ رات** محمد سومار شيخ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس حيدرآباد مان، سال 1956ع ۾، شايع ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي ڪتاب
آڌيءَ جو انصاف (ڪتاب)

ڪتاب **آڌيءَ جو انصاف** سنڌيءَ ۾ لکيل پهريون مذاقي ناٽڪ آهي، جنهن جو رچيندڙ ايڇ. سي بُلي وڪيل آهي. هي ڪتاب 1942ع ۾ ڪي. ايم ڪرپلاڻيءَ ”سيڪريٽري، ٻوڏ سهائتا ڪميٽي“ ڊي. جي نئشنل ڪاليج حيدرآباد پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو. هن ڪتاب جو مهاڳ لکندي نامور شاعر ۽ فنڪار پروفيسر رام پنجواڻيءَ لکيو آهي ته مسٽر ايڇ. سي. بُلي هن قسم جو شعر لکي اسان اڳيان مثال پيش ڪيو آهي ۽ مذاق جو شعر شانائتي ڍنگ ۾ لکي، سڄو ناٽڪ انهيءَ طرز ۾ رچي هن سنڌي ساهتيه جي عظيم سيوا ڪئي آهي. ”آڌيءَ جو انصاف“ سنڌي ساهتيه ۾ پهريون مذاقي ناٽڪ آهي. هن ڪتاب لکڻ ۾ ليکڪ کي مرزا اجمل بيگ پڻ ڪافي همٿايو هو ۽ هي ڪتاب ڊي. جي نئشنل ڪاليج جي 1942ع واري ٻوڏ سهائتا ڪميٽيءَ پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو، جنهن جا ميمبر پرنسپال ايڇ. ايس. ڀارواڻي پروفيسر. بي. ملڪاڻي، مس ڪملا ڊي ڪرپلاڻي، مس سروج ڊي، هيراننداڻي خود ليکڪ ۽ ٻيا هئا ۽ ليکڪ ٻوڏ سهائتا ڪميٽيءَ کي اهو اختيار ڏنو هو ته هن ڪتاب جي سڄي ڪهاڻي ٻوڏ سهائتا فنڊ ۾ ڏني وڃي. هي ناٽڪ اسٽيج ڪيو ويو ۽ ڏاڍو پسند ڪيو ويو. ”آڌيءَ جو انصاف“ ناٽڪ هڪ تصوراتي عدالت جو نقشو پيش ڪري ٿو، جنهن ۾ ٽمبڪٽو حڪومت جي حڪم سان هر ڪارروائي شاعريءَ ۾ هلائڻي آهي. ان کان سواءِ اها ڪارروائي آڌي رات جو عمل ۾ اچڻي آهي، ڇو ته شاعري ڪومل ٿڌي هئڻ سبب تيز ۽ تتل ڏينهن ۾ ننڊ جو ڪارڻ بڻجي ٿي. هن ناٽڪ ۾ عدالت جو آنريبل جسٽس توائي سراپا آفريڪي شان ۽ ڀڀڪيءَ سان عدالت ۾ گهڙي ٿو، سندس هٿ ۾ مڇيءَ جو ڪنڊيدار لڪڻ آهي ۽ کيس گائون بدران شاندار آفريڪي غاليچو پهريل آهي! هيءُ مذاقي ناٽڪ اشتهار وٺي ڇپايو ويو هو ۽ ڪرائون سائيز جي 76 صفحن تي ڇپيل هي ڪتاب ٻوڏ ساهتيه ڪميٽيءَ پاران ٻاپا پرنٽنگ ورڪس، تلڪ چاڙهي حيدرآباد جو ڇپيل آهي.

## حوالا

زمرو:1942ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آڌيگام

**آڌيگام** ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر جي هڪ ديھ، جنهن ۾ 9 ڳوٺ موجود آهن. هن ديھ يا ڳوٺ جي لاءِ چوڻي مشهور آهي ته: ”اڌ ۾ آڌيگام، اَڌ ۾ پارڪر“. هن نالي سان ڳوٺ تعلقي ننگرپارڪر جي ديھ ”آڌيگام“ ۾ آباد آهي.

## حوالا

زمرو:ضلعو ٿرپارڪر
آڌيلو

پاڪستان ٺھڻ کان اڳ رواج ۾ ھلندڙ اڌ پئسي جي ملھ وارو ٽامي جو سڪو **آڌيلو** سڏبو ھو. سڪن جي جدول ھن طرح ھئي:ھڪ رپئي ۾ 16 آناھڪ آني ۾ 4 پئساھڪ پئسي ۾ 2 آڌيلا

## حوالا

زمرو:ڪرنسي
آڌيو

**آڌيو**، **آڌي**، **اٺ آنا** معنيٰ رپئي جو اڌ، 60 واري ڏھاڪي کان اڳ اٺن آنن واري سڪي کي ’آڌيو‘ سڏبو ھو، جيڪو سڪو ھن وقت رائج نہ آھي.

## حوالا

زمرو:ڪرنسي
آڍاڻي ڍنڍ

**آڍاڻي ڍنڍ** ,پاڪستان جي صوبي سنڌ جي دادو ضلعي جي ميهڙ تعلقي جي ڳوٺ آڍاڻي ۾ واقع آهي. هي ڍنڍ گنهيرو ڍنڍ ويجهو آهي. هي ڍنڍ ميهڙ تعلقي جي مشهور ڍنڍ آهي. فشريز کاتي وارا هر سال هن ڍنڍ جي نيلامي ڪندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي ۽ پکيءَ جو شڪار ٿئي ٿو. 

زمرو:ڍنڍ
زمرو:دادو ضلعو
آديسي

ھندو فقيرن جو ھڪ خاص فرقو يا گروھ، جيڪي ”آديس گرو“ ڪن، گروءَ جو سلام ڪن ۽ حڪم مڃين. عام معنيٰ ۾ ”آديس“ جوڳين ۽ ٻين فرقن جو سلام آھي.

عليم فقير مڱريو، جيڪو 1920ء ڌاري يا ان کان اڳ، ھندستان  کان ايندڙ جوڳين فقيرن سان گڏ سڄا ٽي سال اوڀر سنڌ، جيسلمير ۽ جوڌپور طرف گڏ ھليو ھو، تنھن جي چوڻ مطابق ”اھي فقير ٽولن ۾، سياري ۾ ايندا ھئا. صبح جو سوير اٿندا ھئا ۽ ھٿ منھن ڌوئي ماٺ ڪري ڌڻيءَ جي ڌيان ۾ ويھندا ھئا. مانيون پچائي، گيھه ۽ کنڊ ۾ ڀوري، ڪٽِي ڪري ھڪ وقتو کاڌو ڍؤ ڪري کائيندا ھئا. سڄو ڏينھن ھل ھلان ۾ ھوندا ھئا ۽ وچينءَ جي وقت سج لٿي کان اڳ جتي به ھوندا ھئا، اتي (شھر ۽ ڳوٺ کان ٻاھر) منزل ڪري ويھي رھندا ھئا، ۽ ڪجھه کائي پي سمھي رھندا ھئا“.

سنڌ ۾ چوھاڻ ذات جا مسلمان جوڳي فقير آھن، جيڪي لاڙ جي ٺٽي ۽ بدين ضلعن ۾ ۽ پڻ سيوھڻ طرف رھندا آھن. انھن مان محمد فقير، قادربخش فقير ۽ مٺو فقير مرلي وڄائڻ جا ملوڪ ھئا. انھن مان ٻيا جيڪي نانگ بلائون جھليندا ھئا، تن ۾ محمد ھاشم مـُک ھو. مٺي فقير ھن پوئين دور ۾ سنڌ جي جوڳين، ڪاپڙين ۽ سنياسين جي سڃاڻپ ھن طرح ڪرائي:
*”مسلمان جوڳي، ذات چوھاڻ، گيڙو ويس ڪن، الفي ڳچيءَ ۾ وجھن، ڪنن ۾ والا پائين، ڳاڙھو بصر ڪونه کائين. رات جو جاڳن، مرلي وڄائين، نانگ جھلين ۽ نانگن بلائن جا منتر ڪن.“*

صادق فقير صوفيءَ جي بيت جي ھڪ سٽ آھي
*آديسي اڄ مـــر، سڀان مرندو سڀڪو.*

زمرو:فقير
آڌي سون

**آڌي سون** ۾ ٽي حصا سون هوندو آهي ۽ چوٿون حصو ڦيٽ جو ملايل هوندو آهي، جيئن ته آڌي سون خالص نه هوندو آهي، ان ڪري اهو ايترو دل ڇڪائيندڙ نه هوندو آهي. اهڙن نقلي زيورن کي سونارا سون جو پاڻي چاڙهيندا آهن، پر اهو پاڻي ڪجهه وقت کانپوءِ لهي ويندو آهي ۽ آڌ ۽ سون جا زيور پڌرا ٿي پوندا آهن، جيڪي -بد- زيبا، غير پسنديده ۽ بي ملها هوندا آهن.

زمرو:زيور
آڍي خان ، ٻڍي خان جو مقبرو

** آڍي خان ، ٻڍي خان جو مقبرو** , هي مقبرو ڪلهوڙن جي صاحبيءَ جو آهي. اهو مقبرو ميان نور محمد ڪلھوڙي جي قبرستان ڳوٺ ۽ ديھ ميان نور محمد تعلقو دولتپور، ضلعو نوابشاھ. (هاڻي بينظير آباد) جي ڏکڻ ۾ اٽڪل ھڪ ڪلوميٽر پنڌ تي نم جو ڳوٺ وٽ آھي. ھن جي اوڀر ۾ اٽڪل ھڪ ڪلو ميٽر جي پنڌ تي لنڊڪي ڪئنال وھي ٿو. اولھ ۾ ٻن ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي ڳوٺ مقيم ڏاھري ۽ موري جو شھر، اٽڪل 16 ڪلوميٽر نورمحمد ڪلھوڙي جي قبرستان کان پري آھي. ھي ماڳ اتر ويڪرائي ڦاڪ ″26◦ 32′ 50 ۽ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ 68◦ 4′ 8″ ڊگرين تي واقع آھي. ھي مقبرو ڊيگھ ۽ ويڪر ۾ ھڪ جيترو 5.65x5.65 ميٽر آھي، جڏھن ته وڌ ۾ وڌ اوچائي 10 ميٽر ماپي وئي. اڏاوت ۾ پڪيون سرون، گل گـارو، گچ گارو، ڪاشيءَ جون سرون ۽ چن استعمال ٿيل آھي. مقبرو رٿ ۾ چوڪنڊو آھي. چار ڪنڊي ونگائين لنگھ مٿان گھڻ راسيون ونگون پانيلن تي ٺھيل آھن. مھاڙي گھڻ راسين ونگن ۽ مستطيل پانيلن سان ٺھيل آھي. ھر پاسو مستطيل ۽ گھڻ راسين ونگاون پانيلن سان مزين آھي. چار عدد برجيون مھاڙي واري ڀت تي، رنگين ڪاشيءَ جي سرن سان ۽ ٻيڙ ٻنو ڪنگرن سان سجايل آھي. اٺ ڪنڊي ڳچ (drum) جي پلويڙن تي ڪاشيءَ جون ڪنگريون ٺھيل آھن. ڳچ جي مٿان اڌ گول گنبذ رکيل آھي، جنھن جي مٿان ڪوڻيءَ جو ابتو ٿيل گل ۽ ان گل جي مٿان ڪلس ٺھيل آھي، جنھن تي به ڪاشيءَ جو ڪم ڪيل آھي. اندر سڄي سجاوٽ پانيلن ۽ گھڻ راسين جي آھي. محراب جھڙا طاق اندر تي اوڀر کان سواءِ، ھر طرف ڏنل آھن. مقبري جي گنبذي ڇت جو (drum) ڳچ اَٺ ڪنڊو آھي، جنھن جي ھر ڪنڊ تي برجي آھي. مقبرو اندران روغن ٿيل آھي. گنبذ ھن وقت سٺي حالت ۾ آھي. لنگھ وارو دروازو ۽ ڪنگرا ڪٿان ڪٿان ڊھي پيا آھن. ھي مقبرو محڪمه آثار قديم وارن محفوظ ڪيو آھي.

زمرو:مقبرا
زمرو:ضلعو بينظير آباد
آڏڻ

دوکي سان ڍانڍي (پاڻي) پکين کي شڪار ڪرڻ جو طريقو، جنهن ۾ ميربحر هٿرادو ٻانڊو يا آڏڻ ٺاهي، پاڻيءَ تي اهڙيءَ طرح سان بيهاري ڇڏيندا آهن جو آڙي پکي ۽ بدڪون بنا ڪنهن ڊپ جي انهيءَ هٿرادو ٻگهلي وٽ گڏ ٿينديون آهن. ميربحر به ڪنهن ٻوڙي ۾ لڪي يا پاڻيءَ اندران تري پکين کي پڪڙي کاريءَ ۾ گڏ ڪندو ويندو آهي. عام طور تي ڪي شڪاري وري پنهنجي منهن تي ٻگهلي جي شڪل جهڙو نقاب چاڙهي ڇڏيندا آهن. مطلب ته ڍانڍي پکي دوکي ۾ اچي ايئن سمجهندا آهن ته اهو به ڪو پکي آهي. شڪاريءَ جي کاري ڀرجي وڃڻ کان پوءِ پکين جي في الحال جند ڇٽي پوندي آهي.

زمرو:شڪار جو طريقو
آڏواڻي

**آڏواڻي** هندن جي هڪ خاندان جو نالو، ڪتاب ”سنڌ جي هندن جي تاريخ“ موجب انهيءَ نک وارا امرتسر ۽ ملتان ۾ به آهن ۽ اروڙ ونسي سڏجن ٿا. آڏواڻين جو وڏو ڏاڏو ديوان آڏومل ولد کلومل ولد جسومل ڳوٺ ملتان لڳ لوهپور جو ويٺل، ميان نور محمد ڪلهوڙي سان سنڌ ۾ آيو هو. پهرئين گهرواري  پنجاب مان پرڻيو هو، جنهن مان ٽي پٽ هئس. چندو مل، ڏتومل ۽ لکو مل. اهي ٽئي پاڻ سان آندا هئائين. پهرين گهر واري گذاري ويس ته ٻئي شادي، ديهه ٺٽ تعلقي نوشهري فيروز مان، سيٺ آڏو مل جي گهران پرڻيو يعني سهرو ۽ ناٺي ٻنهي جو نالو آڏومل. انهيءَ ٻئي گهر مان چار پٽ ڄاوس، بهارومل، سندر داس، وسايومل ۽ ٺارو مل. ٺارو مل ڄائي ڄم کان اکين کان سڄو هو، جنهنڪري سڄي ڄمار ڪنوارو رهيو. سڏيندائي ”ٺارو جَتي“ هئس. سندس سمانڌ اڄ تائين ديوان بهادر هيرانند کيم سنگهه جي اڳوڻي آڏواڻي گهٽيءَ واري گهر ۾ آهي.ديوان آڏومل، ميان نور محمد ڪلهوڙي وٽ شمشيرزن هو، پاڻ ٻن پٽن سميت مغلن جي لڙائيءَ ۾ مارجي ويو. اهي ٻئي پٽ بي اولاد هئا ۽ ٽيون پٽ ٺارومل عمر ڀر ڪنوارو رهيو. باقي چار پٽ ايتري قدر وڌيا ويجهيا، جو آڏواڻين جا سوين گهر ٿي ويا. انهيءَ سبب آڏواڻين جون جدا جدا شاخون به آهن.

زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:انڊيا ۾ سنڌي قبيلا
آنند ڪندن مل آڏواڻي

**آنند ڪندن مل آڏواڻي** سنڌ جو نمور ناٽڪ نگار، جيڪو 14 اپريل 1920ع ڌاري ڪراچيءَ ۾ ڄائو. ھن جا سنڌي توڙي ھندي ناٽڪ، اڇوت، نيچ ڪوھ وغيره مشهور آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:1920ع جون پيدائشون
پارپتي رام ڪرشن آڏواڻي

ليکڪا **پارپتي رام ڪرشن آڏواڻي** 18 اپريل 1924ع تي، حيدرآباد، سنڌ ۾ ڄائي. بي.اي ڪرڻ کان پوءِ ايل.ايل.بي ۽ بي.ٽي ڪيائين. ادبي دنيا ۾ پاڻ کي ھڪ نثر نگار جي حيثيت سان متعارف ڪرايائين. سندس لکڻ جي خاص صنف مضمون ھئي. سندس رچنائون ٽڙيل پکڙيل آھن. گيتا تي، انگريزي ٻوليءَ ۾ 50 صفحن جي ٽيڪا لکڻ تي، سوامي ڄيٺانند وٽان کيس سونو ٻلو انعام ۾ مليو. ورھاڱي کان پوءِ ھندستان لڏي وئي، جتي گگن تارا، تلڪ نگر، بمبئيءَ ۾ رھائش اختيار ڪيائين.
## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:ليکڪا
زمرو:نثر نگار
زمرو:اديب
زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
جڳت آڏواڻي

**جڳت آڏواڻي**، 1913ء ۾ حيدرآباد سنڌ ۾ ڄائو. پاڻ ليکڪ ۽ خاص ڪري ترجمي واري فن جو ماھر هو. اردو، ھندي، گجراتي، مرھٽي ۽ انگريزيءَ مان 100 کان مٿي ناول، ڪھاڻين جا مجموعا ۽ چونڊ مضمون، سنڌي ۾ ترجمو ڪري شايع ڪيل اٿس. بعد ۾ ھو ڀارت جي ويسٽ ممبئي ۾ رهائش پذير ٿيو، جتي هن جو ديهانت 2000ء ۾ ٿيو.جڳت آڏواڻي (ڄائو: 1913ع) سنڌي ٻوليءَ جو نامور مترجم آهي، جنهن هندستاني ليکڪن جي اهم ادبي شاهڪارَن کي سنڌي ۾ منتقل ڪري سنڌي پڙهندڙن تائين پهچايو.

## ترجمي جون ۽ ادارتي خدمتون

جڳت آڏواڻي وشنو پرڀاڪر جي ناول آوارا مسيحا جو سنڌي ترجمو 1976ع ۾ ٻن حصن ۾ شايع ڪيو. هي اشاعت سرت چندر چٽوپاڌيائ جي جنم-سؤ ساله جشن جي موقعي سان هم وقت ٿي، جنهن سان اهم هندي ادب سنڌي پڙهندڙن تائين پهتو. جڳت آڏواڻي سنڌي افسانوي ادب جي هڪ اهم رسالي ڪهاڻي جي ادارت پڻ ڪئي. هي رسالو 1939ع ۾ جاري ٿيو ۽ ان ۾ اصل سنڌي ڪهاڻين سان گڏ ترجمو ڪيل ۽ موافق بڻايل افسانا پڻ شايع ٿيندا رهيا. ورهاڱي کان پوءِ جي سنڌي ادبي حلقن ۾ ڪهاڻي افسانوي صنف لاءِ هڪ حياتي بخش پليٽفارم ثابت ٿيو. جڳت آڏواڻي جي ترجمي ۽ ادارتي ڪوششن سنڌي ادب کي ٻين هندستاني ٻولين جي اهم تخليقن سان ڳنڍيو ۽ جديد سنڌي افسانوي ادب جي واڌ ويجهه ۾ نمايان ڪردار ادا ڪيو.

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:ناول نگار 
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ٻولي جا ناول نگار
سنيل سندر سنگھه آڏواڻي

مشھور ليکڪ ۽ اداڪار جيڪو 8 جنوري 1956ء ۾ بمبئي ۾ پيدا ٿيو، تعليمي حوالي سان ھن بي اي ۽ ڊپلوما ان بزنس مئنيجمينٽ جون ڊگريون حاصل ڪيون، جڏھن ته سنڌي، ھندي، گجراتي ۽ انگريزيءَ ۾ 40 کان مٿي ناٽڪ لکيائين جن ۾ ”ڇورا اڳيان پوڙھا پٺيان“، ”منھنجا مور لاڏا“، سنڌيءَ ۾، ”ايشور اللھ تيرو نام“ ۽ تريشنڪر“ ھندي، ”اوپر گگن گنگھور“ گجراتيءَ ۾، “Zoo Story”، “Voice in the Mind” ۽ “ Enreka” انگريزي ۾ شامل آھن. جن ھندي ناٽڪن کي ڪاميڊي ۾ بھترين اداڪاري ۽ ھدايتڪاري جا انعام مليا انھن ۾ ”ديک ڪبيرا رويا“، ”پنوسنڪ“ ۽ ”بليڪ ڪاميڊي“ شامل آھن.
## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:اداڪار
زمرو:ھدايتڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
ڪشنداس چندرا آڏواڻي

نامياري ليکڪا ۽ ڪھاڻيڪارا **چندرا ڪشن داس آڏواڻيءَ** جو جنم 20 ڊسمبر 1920ع تي حيدرآباد، سنڌ ۾ ٿيو، بي.اي تائين تعليم حاصل ڪيائين، سندس ڪيترائي مضمون ۽ ڪھاڻيون مختلف رسالن ۾ شايع ٿيا. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”پريم جيون“ (1946ع)، ”شيشا“ (1949ع)، ”راجپوتي رنگين محل“ ٻه ڀاڱا (1966ع) شامل آھن. ھن آر. ڊي نئشنل ڪاليج بمبئيءَ ۾ پڻ پنھنجون خدمتون انجام ڏنيون.
## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:اديب
زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
آڏ اکر ڳجهارت (ڪتاب)

هي ڪتاب جشن لعل سوماڻيءَ لکيو آهي، جيڪو 1988ء ۾ ليکڪ خود ڇپائي، بمبئيءَ مان پڌرو ڪيو آهي. ليکڪ هفتيوار ”هند واسي“ ۾ وقت به وقت ”آڏ اکر ڳجهارتون“ شايع ڪرائيندو رهيو. جنهن کان خوش ٿي مهاراشٽر سرڪار في ڳجهارت جي ڀڃڻيءَ تي 1000 رپيا انعام مقرر ڪيو ۽ هر ڀيري چئن کان پنج سئو ماڻهو هن آڏ اکري ڳجهارت جي مقابلي ۾ حصو وٺندا رهيا. ڪتاب جو ليکڪ مشهور وڪيل اصل لاڙڪاڻي جو جنم واسي ۽ نامياري شاعر ”بيوس“ جو شاگرد رهيو آهي، ليکڪ هنن آڏ اکري ڳجهارتن ذريعي نئين ٽهيءَ ۾ وندر سکيا ۽ جيون ۾ چاهه پيدا ڪرڻ جا کٽامٺا تجربا ڪيا آهن.

زمرو:ڪتاب
زمرو:ڳجهارت
آڏت جو دڙو

آڏت يا آڍاٽ جو دڙو جي نالي سان ٻه دڙا سنڌ ۾ آهي.

نصيرآباد شهر کان اوڀر ڏکڻ جي ڪنڊ، باڊه شهر کان ڏکڻ اولهه جي ڪنڊ تعلقو نصيرآباد ضلعو قمبر شهداد ڪوٽ آڏت جو دڙو جنھن کي ڌامراھ جو دڙو بہ چوندا آهن. ھي ماڳ دڙي جي صورت ۾ آهي. مسٽر ڊڪشٽ 1025ع ۽ مسٽر مجمدار 1927ع ۾ کوٽائي ڪئي. هتان اڏواتن جا نشان ڪونه مليا آهن، ڪي وٿون مليون آهن، جيئن عقيق، مڻڪا، ٺڪراٽو، ٽڪر ٿي ڪتي جي تصوير. ٽڪر چٽيل مليو آهي، ٽامي جي تار ۽ آر، ٽڪر جون چوڙيون، ٽڪر جون مورتين مليون آهن. هي ماڳ هڙپا جي دور جو ليکجي ٿو. هي دڙو 20 فوٽ اوچو آهي. تازي قبرستان جا به نشان آهن.

## قمبر شهداد ڪوٽ
آڏت جو دڙو، جنھن کي مقامي ماڻهو ڌامراهن جا دڙا بہ سڏيندا آهن. هي ماڳ جي ′270◦190 اتر ويڪرائي ڦاڪ ′68◦01 وڀر ڊگھائي ڦاڪ، تي تعلقي نصيرآباد ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي ديھ گُڪي ۾، نصيرآباد شهر جي اوڀر ڏکڻ ڪنڊ تي اٽڪل 12 ڪلوميٽرن ۽ باڊه شھر کان ڏکڻ اولھ ھڪ ڪلوميٽر  تي آهي. ھڙپا دور جو هي ماڳ دڙي جي صورت ۾ آھي. مسٽر ڊڪشت 1925ع ۽ مسٽر مجمدار 28- 1927ع ۾ کوٽائي ڪئي. ھتان اڏاوتن جا نشان ڪونہ مليا آھن. ڪي وٿون مليون آھن، جيئن عقيق جا مڻڪا، ٺڪراٺو، ٺڪر تي ڪتي جي تصوير وغيره. ھي ماڳ ھڙپا دور جو ليکجي ٿو. ھي دڙو 20 فوٽ اوچو آھي. ٺڪر چٽيل مليو آھي. ٽامي جي تار ۽ آر، ٺڪر جون چوڙيون ۽ ٺڪر جون مورتيون ملن ٿيون. تازي قبرستان جا نشان بہ آھن.
## بدين ۾
آڏت جو دڙو نالي سان بدين ضلعي ۾ به هڪ دڙو آهي، جيڪو تعلقي ٽنڊي باگي ۾ نندي شھر کان 6 ميل اتر-اوڀر پاسي موجود آھي. اهو دڙو زمين کان لڳ ڀڳ 10 فوٽ  مٿي آھي ۽ سنڌ جي آثار قديمه ۾ شمار ٿئي ٿو.
## حوالا

زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار
ڪيولرام آڏواڻي

**ڪيوَلرام سلامتراء آڏواڻي** (1804ع–1879ع) سنڌي نثر جو اڳواڻ ۽ جديد دور جو بنياد وجهندڙ ليکڪ هو، جنهن جا ڪم عربي–فارسي بنياد واري (Perso-Arabic) سنڌي رسم الخط ۾ ابتدائي جديد سنڌي ادب جا نمايان مثال آهن. سنڌي ٻوليءَ جو ليکڪ **ڪيول رام** 1804ع ۾ ڄائو. ھو حيدرآباد، سنڌ جو رھاڪو ھو. ھن ٽالپرن جي دور ۾ گورنمينٽ جي نوڪري ڪئي، جيڪا انگريزن جي دور تائين جاري رھي. ھن 1864ع ۾ ريٽائرمينٽ ورتي. ھوءَ سنڌي، ھندي، فارسي، پنجابي ٻولين جو ماھر ھو. ھن ٽي ڪتاب "گل شڪر"، "گل" ۽ "سوکڙي" لکيا، جيڪي تمام گھڻو مشھور ٿيا. ھن 1879ع ۾ وفات ڪئي.

## اهم تصنيفون

ڪيوَلرام آڏواڻي 1864ع کان 1871ع جي عرصي ۾ سوکڙي، گل ۽ گل شڪر جهڙا اهم نثري ڪتاب تصنيف ڪيا، جيڪي بعد ۾ 1905ع ۾ شايع ٿيا. انهن تصنيفن ۾ رنگين، محاوراتي ۽ سينگاريل نثر ملي ٿو، جيڪو اخلاقي ۽ تعليمي قصن (didactic anecdotes) سان ڀرپور آهي. سوکڙي ۽ گل مان چونڊ حصا اڪثر انٿالاجي ۾ شامل ڪيا ويندا آهن ۽ انهن کي ابتدائي سنڌي مضمون نگاريءَ جا نمائندا نمونا سمجهيو وڃي ٿو.

## ابجد ۽ عنوان جي معنويت

ڪتاب گل ۾ ڪُل 50 تحريرون شامل آهن. هن عنوان جو چونڊڻ ابجد جي عددي نظام موجب ڪيو ويو آهي، جتي ‘گ’ (ڪاف = 20) ۽ ‘ل’ (لام = 30) گڏ ٿي 50 جو عدد ٺاهين ٿا. هي روايتي عربي عددي حساب (abjad) جو ذهين استعمال سنڌي ادبي روايتن ۾ آڊواڻي جي فني شعور ۽ جدت کي ظاهر ڪري ٿو.

## اسلوب ۽ اهميت

ڪيوَلرام آڏواڻي جو نثر پنهنجي دور ۾ نواڻ آڻيندڙ هو، سليس لهجو، محاوري جي رواني، ۽ اخلاقي مقصدن سان ڀريل بيان سندس لکڻيءَ جي سڃاڻپ آهن. هن جا ڪم جديد سنڌي نثر جي تشڪيل، ادبي ذوق جي تربيت ۽ مضمون نگاريءَ جي روايت قائم ڪرڻ ۾ بنيادي حيثيت رکن ٿا، ۽ اڄ به سنڌي ادبي تاريخ ۾ سنگِ ميل طور ياد ڪيا وڃن ٿا.

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:اديب
زمرو:سنڌي شخصيتون
لال ڪرشن آڏواڻي

**لال ڪرشن آڏواڻي** (ڄائو: 1927ع) ڪراچيءَ ۾ ڄاول سنڌي نژاد هندستاني سياستدان، ليکڪ، صحافي ۽ پارليامينٽرين آهي. هو راشٽريه سويم سيواڪ سنگهه سان وابستگيءَ مان اُڀري، ڀارتيا جنتا پارٽي جو گڏيل باني بڻيو ۽ ملڪ جي سياست ۾ اهم عهدن، لوڪ سڀا جو مخالف ڌر جو اڳواڻ مرڪزي گهرو وزير ۽  نائب وزيراعظم تائين پهتو.اڊواڻي پنهنجي سڄي سياسي زندگيءَ ۾ پريس جي آزادي ۽ ماس ميڊيا جي خودمختياريءَ جو مضبوط حامي رهيو. هن سنسرشپ ۽ ڄاڻ جي وهڪري تي سرڪاري حد بندين تي لڳاتار تنقيد ڪئي. چونڊ سڌارن بابت به سندس موقف نمايان رهيو: هن رياستي فنڊنگ سان چونڊون ڪرائڻ جي تجويز ڏني ته جيئن پئسي جو اثر گهٽجي، ۽ پارٽين جي ووٽن جي تناسب سان نمائندگي (proportional representation) جهڙن خيالن جي حمايت ڪئي. سياست کان علاوه، آڏواڻي هڪ ليکڪ به آهي. سندس يادگيريون My Country, My Life (2008ع) ذاتي تجربن کي پاليسي ۽ تاريخي تجزين سان گڏ پيش ڪن ٿيون. هي ڪتاب هندستاني جمهوريت جي ارتقا، پارلياماني سياست ۽ قومي مباحثن جو عيني احوال فراهم ڪري ٿو، جيڪو کيس هڪ سياستدان سان گڏ تاريخ جو بيان ڪندڙ (chronicler) پڻ ثابت ڪري ٿو. لال ڪرشن آڏواڻي جديد هندستاني سياست جي اثرائتي شخصيتن مان شمار ٿئي ٿو. سنڌي پسمنظر، تنظيم سازيءَ جي مهارت، جمهوري قدرن بابت وڪالت ۽ ادبي لکڻين وسيلي، هن هندستان جي سياسي ۽ فڪري منظرنامي تي گهرو نقش ڇڏيو آهي.

## ذاتي ۽ سياسي زندگي
سنڌ ڄائو **ايل . ڪي. آڏواڻي**، ڀارت جو اڳوڻو ڊپٽي وزيراعظم هن وقت اتان جي لوڪ سڀا ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ پڻ آهي. سندس جنم 8 آگسٽ 1927ع تي ڪراچي ۾ ٿيو. سندس پيءُ جو نالو ڪشنچند ڌرم داس هو ۽ ماءُ جو نالو گياني ديوي . شروعاتي تعليم سينٽ پيٽرڪس هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان حاصل ڪيائين، پوءِ ڊي جي نيشنل ڪاليج حيدرآباد (سنڌ) مان پڙهي گورنمينٽ لا ڪاليج ممبئيءَ ۾ داخلا ورتائين. سندس شادي ڪملا جڳتياڻيءَ سان ٿي جنهن مان کيس هڪ پٽ جينت ۽ ڌيءَ پراتڀا آهي. ايل . ڪي آڏواڻي 1973ع کان 1977ع تائين ”ڀارتيه جن سنگهه“ جو صدر رهيو، پوءِ 1977ع ۾ بي جي پي جو جنرل سيڪريٽري ٿيو. 1977ع کان 1979ع تائين انڊيا جي اطلاعات ۽ نشريات کاتي جو وزير رهيو. گذريل ٽن ڏهاڪن ۾ ڀارتي سياست ۾ کيس هيٺيون ذميواريون مليون.هائوس ليڊر – راجيه سڀا (79-1977ع)اپوزيشن ليڊر – راجيه سڀا (81-1979ء)جنرل سيڪريٽري – بي جي پي (86-1980ء)صدر – بي جي پي (91-1986ء)نائين، ڏهين ۽ يارهين لوڪ سڀ لاءِ منتخب ٿيو (1991ع-1989ع)گهرو معاملن بابت ڪئبنٽ منسٽر (2004ع-1999ع)ڊپٽي وزيراعظم ڀارت (2004ع-2002ع جون)ايل. ڪي. آڏواڻي پهريون سنڌي آهي جنهن ڀارتي سياست ۾ ايتري اهميت حاصل ڪئي آهي. ڀارت ۾ رهندڙ سنڌين سان سندس سٺو تعلق آهي ۽ سنڌي ٻولي بابت هڪ انٽرويو ۾ چيو هئائين ته ”اسان کي پنهنجي ٻارن سان سنڌي ۾ ڳالهه ٻولهه ڪرڻ گهرجي ۽ سندن سنڌي ڳالهائڻ لاءِ همت افزائي ڪرڻ گهرجي. سندس آتم ڪٿا تي ٻڌل ڪتاب (My Country My Life) پڻ ڇپيو آهي.

## حوالا

زمرو:ڀارت
زمرو:شخصيتون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:هندستاني سياستدان
زمرو:ڀارت ۾ انتها پسندي
زمرو:1927ع جون پيدائشون
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:سياستدان
زمرو:ڪراچي جا سياستدان
ھيرانند شوقي رام آڏواڻي

سنڌي ٻوليءَ جو ليکڪ **ھيرآنند شوقي رام** سال 1863ع ۾ ڄائو ۽ 1893ع ۾ ٽيھن سالن جي ننڍڙي ڄمار ۾ وفات ڪيائين. ھو سنڌ جي ماڻھن جي دلين ۾ اڄ به رھي ٿو. ھن ٻارن جي مختصر ڪھاڻين جو ڪتاب "ھيرن جون کاڻيون" ترتيب ڏنو، جيڪو ھن جي فوت ٿيڻ کان پوءِ 1926ع ۾ ڇپيو. هيرنند شوڪيرام اڊواڻي، جيڪو سادھو هيرنند جي نالي سان مشهور هو (1863ع–1893ع)، سنڌي ليکڪ، صحافي، تعليمي ماهر ۽ سماجي مصلح هو. هن ڪلڪتي ۾ سوامي وويڪانند سان گڏ رامڪرشن آشرم ۾ تعليم حاصل ڪئي، جنهن سندس فڪري ۽ اخلاقي تشڪيل تي گهرو اثر ڇڏيو. 1884ع ۾ بنگال مان واپس سنڌ موٽڻ کان پوءِ، هيرنند اڊواڻي سنڌ سڀا جي شايع ڪيل هفتيوار سنڌ سڌار (1886ع–1887ع) جو ايڊيٽر مقرر ٿيو. هي هفتيوار عوام جي ترجماني ڪندڙ آواز هو، جيڪو غير ملڪي حڪمرانن جي زيادتين تي بيباڪيءَ سان تنقيد ڪندو رهيو. 1887ع ۾ هن ادارت ڇڏي. 1890ع ۾ هن سراسوَتي نالي ماهوار رسالو جاري ڪيو، جيڪو حيدرآباد، سنڌ ۾ قائم ڪيل سندس يونين اڪيڊمي (اسڪول) مان شايع ٿيندو هو. هن اداري ذريعي گڏيل تعليم (co-education) ۽ عورتن جي تعليم جي واڌ ويجهه لاءِ ڪوششون ڪيون ويون.

## تعليمي ۽ سماجي خدمتون

هيرنند اڊواڻي حيدرآباد ۾ ڇوڪرين لاءِ پهريون اسڪول قائم ڪيو ۽ سماجي براين، جهڙوڪ ٻارن جي شادي، خلاف سرگرم جدوجهد ڪئي. هن عورتن جي خواندگي ۽ سماجي سڌارن کي مرڪزي اهميت ڏني.

## ادبي ورثو

هيرنند اڊواڻي جي وفات کان پوءِ، سندس مضمونن ۽ ڪهاڻين جو مجموعو هيرن جون ڪنيون 1926ع ۾ ڀيرومل مهراچند اڊواڻي ترتيب ڏئي شايع ڪيو. هي مجموعو سندس اصلاح پسند نثر ۽ فڪري ورثي کي محفوظ ڪري ٿو. هيرنند شوڪيرام اڊواڻي مختصر عمر هوندي به سنڌي صحافت، تعليم ۽ سماجي سڌارن ۾ نمايان اثر ڇڏيو. عوام دوست صحافت، عورتن جي تعليم ۽ سماجي انصاف لاءِ سندس ڪوششون جديد سنڌي فڪر جي تاريخ ۾ هڪ اهم باب طور سڃاتيون وڃن ٿيون.

## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻھو
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي ليکڪ
زمرو:ڪهاڻيڪار
زمرو:ليکڪ
زمرو:1863ع جون پيدائشون
زمرو:1893ع جون فوتگيون
آڏي ڍال م ڍار (ڪتاب 1)

**آڏِي ڍال مَ ڍار** رشيد ڀٽيءَ جو لکيل ڪتاب. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ پڪي جلد سان آهي، جنهن ۾ 62 صفحا آهن. ڪتاب جو پهيون ڇاپو، پاڪستان رائٽرز گلڊ سنڌ سب ريجن پاران، محموديه پرنٽنگ پريس، سکر مان 1966ء ۾ شايع ٿيو.

زمرو:ڪتاب
زمرو:ادب
آڏِي ڍال مَ ڍار (ڪتاب 2)

**آڏي ڍال م ڍار** ڪتاب معمور يوسفاڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت پنجاھ پئسا ڄاڻايل آهي. چاپو پهريون، مهراڻ اڪيڊمي صوفي فقير، ٿرپارڪر طرفان، حيدري پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1966ع ۾ شايع ٿيو.

## حوالا

زمرو:1966ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
آڏي لاشاري

**ديھ آڏي لاشاري**  سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي نصيرآباد تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا چنجڻي تپي ۾ واقع آهي. ھن ديھ کي مقامي لھجي ۾ آڏي لشاري سڏيندا آهن

## تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1954ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھي ديھ کڏھري تپي م واقع ھئي بعد ۾ چنجڻي تپي جي قيام بعد ان کي نئين تپي ۾ شامل ڪيو ويو. ان نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ان وقت  ھن ديھ ۾ ڳوٺ لاشاري، ڳوٺ حاڪم ڏيپر (جيڪو 1954ع م 
ڪور رحيم خان تي نئون قائم ٿيل ڳوٺ ھيو)،  ڳوٺ آڏي لشاري، ڳوٺ ميانداد چنجڻي ۽ ان ڀرسان ڪانڌڙن جو ڳوٺ واقع ھيا. ڳوٺ اڏي لشاري ان وقت بہ ھڪ ننڍڙو ڳوٺ ھيو ۽ ڳوٺ لاشاري ۽ ڳوٺ ميانداد چنجڻي ديھ جا وڏا ڳوٺ ھيا.  ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ ميانداد چنجڻي، ڳوٺ محمد پنھل چنجڻي واقع آھن باقي ٻيا غيرمعروف ٿي چڪا آهن.

## جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ نصيرآباد، اوڀر ۾ ديھ چنجڻي، اولھ ۾ ديھ مڱيو ۽ ڏکڻ ۾ ديھ کڏھري ۽ ديھ آڏي ڌامراھو واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي.

## آبادي
2017 جي آدمشماري مطابق ھن ديھ جي ڳوٺن جي ڪل آبادي 4,644 ھئي جيڪا 760 خاندانن تي مشتمل ھئي.. هن ديھ ۾ ڳوٺ آڏي لاشاري جي آبادي ڏيڍ سئو کن آهي ۽ هتي پرائمري اسڪول پڻ آهي.

## حوالا

زمرو:نصيرآباد تعلقو
زمرو:قمبر شھدادڪوٽ ضلعي جون ديھون
رام ڪرشن ھيرانند راھي آڏواڻي

**رام ڪرشن ھيرانند ”راھي“ آڏواڻي** ليکڪ، صحافي ۽ نقاد، پهرين جولاءِ 1924ء ۾ سنڌ جي شھر حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو، تعليمي حوالي سان بي اي جي ڊگري حاصل ڪيائين. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”ڀارت جو بلوو عرف آزاديءَ جي يڌ 1940ء“ ”گيان گنج“ ۽ ”ايشور ڌيا ۽ آنند ڀاء“ شامل آھن. ورھاڱي کان اڳ حيدرآباد ڪاليج جي رسالن ”ڦليلي“ ۽ ”تصوير“ جو ايڊيٽر ٿي رھيو، بعد ۾ ھفتيوار ”ھند واسي“ جي آخرين صفحن جو ايڊيٽر رھيو، ان کان علاوه روزاني ”ھندستان“ ۽ ھفتيوار ’ھند واسي“ جو 1957ء دوران عارضي جنرل مئنيجر پڻ رھيو، سنڌيت جي ھلچل ۾ ڪيترن ئي نون ليکڪن، شاعرن ۽ ڪلاڪارن جي تخليق کي ھفتيوار ”ھند واسي“ ۾ شايع ڪري کين اتساھيو، ڪيترن ئي ڪتابن جا مھاڳ لکيائين، آل انڊيا ريڊيو ممبئيءَ تان سنڌي پروگرام شروع ڪرائڻ ۾ خدمتون ڏنائين، سنڌي فلمن جھڙوڪ ”اباڻا“، ”راءِ ڏياچ“ ۽ ”انصاف ڪٿي آھي“ کي مڪمل ڪرائڻ ۾ بھرو ورتائين، جڏھن ته پريس آف انڊيا جي گورننگ ڪائونسل ۽ پريس ڪلب سنسٿائن جو ميمبر رھيو. سندس ديهانت 19 فيبروري 2008ء تي ممبئيءَ ۾ ٿيو.

## حوالا

زمرو:ليکڪ
زمرو:صحافي
زمرو:سنڌي شخصيتون
آڏيري

ھيءُ ننڍڙو ٻوٽو وارياسن ۽ چيڪي مٽيءَ وارن پٽن تي ول وانگر پکڙبو آھي. ھن جا پن گول، ويڪرا ۽ پاسن تي ڪنڊن وارا ٿيندا آھن. ھن جو ڦر رواجي ٻير کان بلڪل ٿورڙو يا ان جي برابر ھئڊي رنگ جو ٿيندو آھي، جنھن تي ڪارا ليڪا ڏسبا آھن. طبي اثر گرم ۽ خشڪ اٿس.

زمرو:ٻوٽا
آر (جيت)

ھڪ قسم جو جيت، جيڪو تڏ وانگر ٿئي ۽ مينھن جي مند ۾ وڻن ۾ زوڪي وارو آواز ڪري ٿو. ”آرون ابر آسري، تاڙا تنوارين“ (شاھ)
آر

**آر** ھڪ قسم جي ڪنڍيءَ وانگر لوھي تار يا سيخ، جيڪا اڻڻ جي ڪم ايندي آھي. ان ۾ سئيٽر وغيره ٺاھڻ لاءِ ڪم ايندڙ ڊگهو سوئو پڻ شامل ھوندو آھي. آر موچڪي ڪم جو بہ ھڪ اوزار آھي جيڪو چھنبارو ھوندو آھي.

**آر** يا **آر جي سئي** (Crochet hook) هڪ اهڙو اوزار آهي جيڪو سٽ يا اُن (Yarn) مان ڦاها (Loops) ٺاهڻ ۽ انهن کي پاڻ ۾ ڳنڍي آر جي ڀرت جا ٽوپا ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. هي هڪ گول لٺ وانگر هوندو آهي جنھن جي هڪ پڇاڙي نوڪدار هوندي آهي ۽ ان جي پويان هڪ نالي يا کڏو (Groove) هوندو آهي. نوڪ وارو حصو سئيءَ کي ڪپڙي يا سٽ مان لنگهڻ ۾ مدد ڏيندو آهي، جڏهن تہ ناليءَ وارو حصو ڦاهي کي واپس ڇڪڻ ۾ مدد ڪندو آهي.

## بناوت (Construction)
آر هڪ الڳ فن طور 19هين صديءَ جي شروعات ۾ ظاهر ٿيو. ان دور جا ڪيترائي ڪنڊا اڄ بہ موجود آهن. اهي ٻن قسمن جا هوندا هئا: هڪ اهي جيڪي سنهي اسٽيل جا ٺھيل هئا ۽ الڳ هينڊلن ۾ لڳايو ويندو هو، ۽ ٻيا اهي جيڪي هڪ ئي ٽڪر (Single-piece) مان ٺھيل هئا.

اڄڪلهہ آر جا ڪنڊا 0.35 ملي ميٽر کان 25 ملي ميٽر تائين قطر (Diameter) ۾ تيار ڪيا ويندا آهن. 2.0 ملي ميٽر کان ننڍا ڪنڊا اسٽيل مان ٺاهيا ويندا آهن تہ جيئن اهي مضبوط رهن. جڏهن تہ 2.0 ملي ميٽر يا ان کان وڏا ڪنڊا ايلومينيم، بانس، ڪاٺ يا پلاسٽڪ مان ٺھيل هوندا آهن.

تاريخي طور تي، ڪنڊن جا هينڊل هڏن، پورڪوپائن (Porcupine) جي ڪنڊن، عاج (Ivory) ۽ پٿرن مان بہ ٺاهيا ويندا هئا.

## تاريخ (History)
جيتوڻيڪ آر جي اصل شروعات جي خبر ناهي، پر چيو وڃي ٿو تہ هي 18هين صدي جي قديم هٿ جي ڪم جھڙوڪ "شيفيرڊز نٽنگ" (Shepherd's knitting) ۽ "ٽيمبور ايمبرائڊري" (Tambour embroidery) مان نڪتو آهي. ٽيمبور جو ڪم چين مان شروع ٿيو ۽ واپار ذريعي يورپ پھتو، جنھن ۾ هڪ ڪنڊي واري سئي استعمال ٿيندي هئي.

## سائيز جا معيار
آر جي ڪنڊي جي سائيز ان جي شافٽ (Shaft) جي قطر مان معلوم ڪئي ويندي آهي. مختلف ملڪن ۾ سائيز جا مختلف نظام آهن، پر اڪثر پيڪٽن تي ملي ميٽر (Metric system) ۾ سائيز لکيل هوندي آهي.

## استعمال جا طريقا
آر جي ڪنڊي کي پڪڙڻ جا ٻہ بنيادي طريقا آهن:
# **پينسل وانگر پڪڙڻ (Pencil grip):** جنھن ۾ ڪنڊي کي ائين پڪڙبو آهي جيئن لکڻ وقت پينسل کي پڪڙبو آهي.
# **ڇري وانگر پڪڙڻ (Knife grip):** جنھن ۾ ڪنڊي کي هٿ جي تري هيٺان رکي ائين پڪڙبو آهي جيئن ڇري کي پڪڙبو آهي.

## ضرورت مطابق ڪنڊا (Adaptive hooks)
اهڙن ماڻهن لاءِ جن کي هٿن جي جوڙن جي تڪليف (Arthritis) يا ٻي ڪا جسماني معذوري هجي، خاص قسم جا "ارگونومڪ" (Ergonomic) ڪنڊا ٺاهيا ويندا آهن. انهن جا هينڊل نرم ۽ ٿلهي رٻڙ جا هوندا آهن تہ جيئن هٿن تي بار نہ پوي ۽ ڪم ڪرڻ ۾ آساني ٿئي.

## ٻيا استعمال
آر صرف ڀرت لاءِ نہ، پر ٻين ڪمن لاءِ به استعمال ٿيندو آهي:
* سئيءَ مان ٽوٽل ٽوپي کي واپس ڳنڍڻ لاءِ.
* ڪپڙي جي نالي مان تڻي يا ڏوري لنگهائڻ لاءِ.
* "ڊريڊ لاڪس" (Dreadlocks) يعني وارن جون چڳون ٺاهڻ ۽ انهن جي سار سنڀال لاءِ.

## وڌيڪ ڏسو
* ٽوپي واري سئي
* سٽ
* ڀرت جو ڪم

## حوالا

زمرو:آر
زمرو:هٿ جو ڪم
آئين

thumbnail|آمريڪا جو آئين
ڪنهن به طرزِ حڪومت يا سياسي نظام جي اصولن ۽ ضابطن کي **آئين** يا دستور چوندا آهن. آئين ڪنهن رياست جو در اصل سڀ کان مٿانهون بنيادي قانون هوندو آهي. ان مطابق حڪومت جي جوڙجڪ ۽ تنظيم وجود ۾ ايندي آهي. حڪومت جي مختلف شعبن (ادارن) ۾ انهن جي اختيارن جو چٽو تعين ٿيل هوندو آهي. آئين ساڳئي وقت رياست ۽ ان جي شهرين جا پاڻ ۾ لاڳاپا توڙي فرض به طئي ڪري ٿو. يوناني ڏاهي ارسطو آئين کي هڪ اهڙو قانون سڏيو آهي، جنهن مطابق ڪنهن رياست ۽ ان جي شهرين جي هڪ ٻئي سان تعلق جو تعين ٿئي ٿو. هڪ ٻئي مفڪر آسٽن موجب آئين هڪ اعليٰ ۽ برتر ضابطو آهي، جيڪو حڪومت جي جوڙجڪ کي واضح ڪري ٿو. آئين سماج ۾ نظم ۽ ضابطو برقرار رکڻ ۽ ان ۾ تبديلي آڻڻ جو قانون آهي.آئين ٻن قسمن جا هوندا آهن. هڪڙو آئين اڻ لکيل جيئن برطانيا جو آئين آهي. اهو سياسي روايتن تي ٻڌل آهي. ٻيو قسم لکيل آئين جو آهي. جيئن آمريڪا، پاڪستان ۽ ڀارت وغيره جا آئين آهن، جيڪي باقاعده جوڙيا ويا ۽ لکت ۾ آندا ويا. بنيادي طرح آئين جي تاريخ اوتري ئي پراڻي آهي، جيترو سياسي نظام يا حڪومت جي آهي. مختلف تنظيمن ۾ سياسي جماعتن جا به آئين هوندا آهن.

زمرو:آئين
ڊاڪٽر آر. ايم هري

هن جو پورو نالو **ڊاڪٽر روچلداس منشاراڻي هري** آهي. 30 اپريل 1912ء تي روهڙيءَ ۾ ڄائو. دوست ۽ سنگتي کيس ”دادا سائين“ چوندا هئا. پاڻ سائين قطب علي شاهه جهانيان جن جو معتقد هو. روهڙيءَ جي ميونسپل هاءِ اسڪول مان تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هن هوميوپيٿيءَ جا امتحان پاس ڪري، ڊاڪٽري شروع ڪئي ۽ خيراتي علاج ڪندو رهيو. ورهاڱي کان پوءِ هندو مسلم فسادن ۾ سندس گهر ۽ مال لٽجي ويو ۽ پاڻ هندستان هليو ويو، جتي ابتدا ۾ شانتي نگر ۽ آديپور ۾ رهڻ کان پوءِ وڃي ڪڇ ۾ رهيو. پاڻ وڏو سياح هو ۽ سموري دنيا جو سير ڪري، مختلف قومن، قبيلن ۽ ملڪن جي رسمن رواجن، تهذيب ۽ ثقافت جو مشاهدو ڪيائين. هوميوپيٿڪ ۾ ماهر هو. کيس تجربن ڪرڻ جو بيحد شوق هو. تصويرن رستي ۽ بجليءَ ذريعي بيمارن جو علاج ڪرڻ کان وٺي، چقمق رستي پڻ علاج ڪرڻ جا تجربا ڪيائين. چقمق رستي علاج ڪرڻ (Magnetic Therapy) تي انگريزيءَ ۾ هڪ ڪتاب به لکيائين. سنڌيءَ ۾ گرو گرنٿ صاحب سندس گهرواريءَ لکيو هو، جو اڄ تائين موجود آهي. هن مختلف قولن جا نوٽ، سنگت کان ڪٺا ڪري، انهن کي سنواري ”ٻاراڻي ٻولي“، ”اُٿ ۽ اور“ ۽ ”ڪي ساعتون سڄڻن سان“ (چئن ڀاڱن ۾) نالي ڪتاب ڇپايا. ان کان سواءِ شريمد ڀڳوت گيتا جو ترجمو ۽ وياکياڻ سنڌيءَ ۾ ڇپايائين. سائين هادي بخش جو ڪلام، ڀڳوت گيتا جو انگريزيءَ ۾ ترجمو ۽ سري يوگ وسشٽ جو انگريزيءَ ۾ ترجمو پڻ ڪيائين. فيبروري 1980ء ڌاري، دل جي دؤري پوڻ سان لاڏاڻو ڪري ويو.
علائقائي تعاون براءِ ترقي

ايران، پاڪستان ۽ ترڪي جي وچ ۾ ٽه طرفو معاھدو، جنھن جو نالو ”**ريجنل ڪوآپريشن فار ڊيولپمينٽ**“ (*علائقائي تعاون براءِ ترقي*) آھي. ھن معاھدي جو مقصد، ٽنھي ملڪن جي ڪروڙين عوام جي بھبودي، اقتصادي، فني ۽ ثقافتي تعاون کي وڌائڻ ۽ معاشي ترقيءَ کي مضبوط ڪرڻ آھي. ھي معاھدو 21 جولاءِ 1964ء تي ايران، ترڪي ۽ پاڪستان جي سربراھن جي وچ ۾، استنبول ۾ طئي ٿيو ھو. ھن معاھدي جي نقطن تي تمام تيزيءَ سان عمل ٿيو، جنھن تحت ٽنھي ملڪن ۾ صنعتون قائم ٿيون. آر.سي.ڊي. شاھراھ مڪمل ٿي ۽ اقتصادي تعاون جا ڪئين پروگرام پورا ٿي چڪا آھن. انقلاب ايران (1979ء) کان پوءِ، ھن معاھدي جون سرگرمين ختم ٿي ويون.
15ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:15ع
پبلڪ ايڊمنسٽريشن

پبلڪ ايڊمنسٽريشن حڪومتي پاليسي جو نفاظ آهي ۽ درسي مضمون پڻ آهي  
hسرڪاري ملازمن جي   خدمت ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ تياري ۽ نفاظ جو مطالعو آهي.

زمرو:عوامي انتظاميا
لومڙ (ڪاري پُڇ وارو)

**ڪاري پُڇ وارو لومڙ** (Indian fox or Bengal fox)، سائنسي نالو، ولپيس بينگالينسس (Vulpes benegalensis)، لومڙ جو هي قسم ڦڪو سرمائي يا اوٺي رنگ جو ٿئي ٿو. ڪن جو پويون حصو ناسي ڪارڙو ۽ ٿلهي بُجر پڇ جي چوٽي ڪاري ٿئي ٿي. اهو رات جو نڪرندو آهي ۽ پنهنجين کوٽيل کڏن ۽ چُرن ۾ رهي ٿو، گهڻو ڀونڪندو آهي. اها ڄاها، پکي، نانگ، جيت، ڪرڙيون ۽ ڪتريندڙ جانور شڪار ڪندو آهي.

## حوالا

زمرو:لومڙ
زمرو:جهنگلي جانور
زمرو:شڪاري جانور
زمرو:گوشت خور مماليا
زمرو:پاڪستان جا جانور
بُجر پُڇ وارو ناسي ڪُوئو

**بُجر پُڇ وارو ناسي ڪُوئو** (Mouse-like Hamster)، سائنسي نالو ڪئلومسڪس هاتسوني (Calomyscus hatsoni)، وڏن پٿرن جي ڍِڳن ۾ يا جابلو ڏرڙن ۾ رهي ٿو ۽ پٿرن ۾ گاھه جو آکيرو جوڙي ٿو ۽ رات جو نڪرندو آهي. رنگ مٿان ناسي ۽ پيٽ اڇو ۽ پُڇ جي ڇيڙي تي وار ٿينس ٿا.

## پڻ ڏسو
*‏ميداني پشمي ڪوئو
*‏ننڍي ميداني ڪُئي
*لومڙ (ڪاري پُڇ وارو)
## حوالا

زمرو:مماليا
ننڍي ميداني ڪُئي

ننڍي ميداني ڪُئي (Little Field Mouse، سائنسي نالو:Must Booduga). هيءَ جنس گهريلو ڪُئيءَ کان ڪافي ننڍي ٿئي ٿي. ان جي پٺي هلڪي سرمائي هيڊي ۽ پيٽ اڇو ٿئي، ٻرن ۾ رهندي آهي. اَن، ڪچرو، گاھ ۽ جيت کائي ٿي.

## پڻ ڏسو
*بُجر پُڇ وارو ناسي ڪُوئو
*ميداني پشمي ڪوئو
*لومڙ (ڪاري پُڇ وارو)
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:حيوان
زمرو:حيوانات
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:جانور
ميداني پشمي ڪوئو

ميداني پشمي ڪوئو (Soft-furred Field Rat، سائنسي نالو:*Millardia meltada*). هن ڪوئي جي پٺي سرمائي ڪاري، پيٽ هلڪو گلابي اڇو، ڪَنَ نمايان گول ۽ اکيون وڏيونٿين ٿيون.وٿرن جي وچ ۾، وٿين ۾ يا زرعي علائقن ۾، ٻوڙن جي پاڙن ۾ لڪندو آهي.  ٻج اَن کائيندو آهي. مادي سال ۾ ٻه ڀيرا ۽ هر ڀيري سراسري طور 6 ٻچا ڏيندي آهي.

## پڻ ڏسو
*بُجر پُڇ وارو ناسي ڪُوئو
*ننڍي ميداني ڪُئي
*لومڙ (ڪاري پُڇ وارو)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:حيوان
زمرو:حيوانات
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
زمرو:جانور
ڪلاوس ابنر

**ڪلاس ابنر** (Klaus Ebner، پيدائش:8 آگسٽ، 1964ع)، هڪ آسٽرين ليکڪ، مضمون نگار، شاعر ۽ ترجمه نگار آهي. ويانا ۾ پيدا ٿيو ۽ پرورش ٿيس، هن ابتدائي عمر ۾ لکڻ شروع ڪيو. هن سال 1980ع ۾ ميگزين ۾ ڪهاڻيون جمع ڪرائڻ شروع ڪيون ۽ سال 1989ع کانپوءِ سافٽويئر جي موضوعن تي مضمون ۽ ڪتاب پڻ شايع ڪرايائين. ابنر جي شاعري جرمن ۽ ڪيٽالان زبانن ۾ لکيل آهي، هن فرانسيسي ۽ ڪيٽالان ادب جو جرمن زبان ۾ ترجموپڻ ڪيو. هي ڪيترين ئي آسٽرين مصنفين ايسوسيئيشن، بشمول گريزرآٽو رينورساملنگ جو رڪن پڻ آهي.

سندس ڪم ۾ ڪيٽالان موضوعن تي ثقافتي مضمون ۽ يهودي روايتن سان جڙيل ڪهاڻيون شامل آهن. سندس مختصر ڪهاڻين جو پهريون مجموعو 2007ع ۾ ڇاپيو ويو. 2008ع ۾ اِبنر مختصر ناول ھومینائد، انسان نما  (Hominide) ڇپايو. هن ڪيترائي ادبي انعام حاصل ڪيا آهن، جن منجهه سال 1982ع ۾ يوٿ انعام، ارستر اوستیریخسخر جوگیندپرائس Erster) Österreichischer Jugendpreis) ۽ سال 2007ع ۾ ويانيز، وینر ورکستاتپرائس Wiener) Werkstattpreis) شامل آهن. آسٽرين تنقيد نگار، جهڙوڪ وولف گنگ رٽز، اِبنر جي نثري انداز جي تعريف ڪئي آهي. مصنف پنهنجي خاندان سان گڏ ويانا ۾ رهندو آهي.

## ابتدائي زندگي
ڪلاوُس اِبنر، ويانا،آسٽريا ۾ 8 آگسٽ 1964۾ پيدا ٿيو هيو.. 

## ڪم
اسڪول منجهان پڙهائي مڪمل ڪرڻ کانپوءِ اِبنر مختصر نثر،شاعري ۽ ريڊيو ڊراما لکياآهن .

### لکڻ جو انداز
خاصطور تي اِبنر مختصر ڪهاڻيون هڪ ڪثير مضمونن احاطو ڪن ٿيون.
### ايوارڊ ۽ ڪاميابيون
1982۾ يوٿ انعام Erster Österreichischer Jugendpreis

## ڪتاب
* *Vermells/Shades of Red*; poetry, SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-84-92555-10-9
* *Hominide/Hominina*; FZA Verlag, Vienna 2008, ISBN 978-3-9502299-7-4
* *Auf der Kippe/On the brink*; Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3-902547-67-5
* *Lose/Destinies*; Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3-85251-197-9
## خارجي ڳنڍڻا
* مصنف جي بابت معلومات ويب سائيٽ
* برتانت, Austrian Writer's Association Grazer Autorenversammlung

اصل مضمون انگريزي وڪيپيڊيا تي en:Klaus_Ebner
## حوالا

زمرو:شخصيتون
زمرو:ليکڪ
زمرو:آسٽريا
زمرو:1964ع جون پيدائشون
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سوانح حيات
زمرو:سوانح حيات (صنف)
زمرو:جيوت ماڻهو
آرائين (ڪردار)

**آرائين**، لوڪ ثقافتي ڪردار. آڳاٽي زماني ۾ خصوصاً سنڌ جي ٻھراڙين ۾، بسنت جي ڏڻ اچڻ تي مڱڻھار فقير موتئي جي گُلن ۽ سرنھن جي پيلن گلن جون جھوليون ڀري، دھلن دمامن سان گھر گھر بھار جي آمد جون واڌايون ڏيندا ھئا. اھڙيءَ طرح بھار جي آمد جو اعلان ٿي ويندو ھو. موٽ ۾ ماڻھو فقيرن کي ان، اٽو، يا روڪڙا پئسا، گھور طور ڏيندا ھئا. انھن مڱڻھار فقيرن کي آرائين چيو ويندو ھو. ھن وقت اھا رسم ختم ٿي چڪي آھي.


”عشق اسان وٽ آرائينءَ جئن، آيو جھول ڀري!
ڪـــوئـــي ڪــيــئــن ڪـــري“ (شيخ اياز)


زمرو:لوڪ ڪردار
منصور الحق آرائين

تعليمي ماھر ائڊريس حيدرآباد سنڌ، تعليمي لياقت بي. اي پنجاب يونيورسٽي 1963ع، ايم. اي سنڌ يونيورسٽي 1967ع بي ايڊ 1969 – ايم ايڊ 1974- پي، ايڇ ڊي 1989ع.
## ذميواريون
ليڪچرار 1975ع کان 1984ع تائين. علامه اقبال يونيورسٽي طرفان سنڌ صوبي لاءِ بي، ايڊ جي آف ڪئپس جو پروگرام آفيسر رھيو. ان کان سواءِ علامه اقبال يونيورسٽيءَ ۾ اسسٽنٽ پروفيسر، ريسرچ گائيڊ ۽ صلاحڪار رھيو. ورلڊ بئنڪ ۽ يونيسيف طرفان ڪنسلٽنٽ رھيو آھي. سنڌ يونيورسٽيءَ جي تعليمي جنرل لاءِ ايڊيٽوريل بورڊ ۽ صوبائي تحقيقي بورڊ سنڌ جو ميمبر رھيو. تعليمي ارتقا ڪلاس 1 کان 10 جي چيئر ۾ صوبائي ريسرچ ڪميٽيءَ جو ميمبر رھيو، پرائمري ٽيڪسٽ ڪتابن لاءِ مئٿميٽڪس جي ارتقا واري صوبائي ڪميٽيءَ جو ميمبر رھيو، استادن جي لياقت واري ڪميٽيءَ جو ميمبر رھيو، ان کان سواءِ سماجي تعليمي ريسرچ ۾ ذاتي خدمتون سرانجام ڏنائين.
## اعزاز
سنڌ يونيورسٽيءَ طرفان ايم ايڊ ۾ گولڊ ميڊل حاصل ڪيائين. 1994ع ۾ سنڌ يونيورسٽي طرفان شيلڊ حاصل ڪيائين. ان کان سواءِ سنڌ يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر کيس ھمٿ افزائيءَ وارو سرٽيفڪيٽ ڏنو.
## حوالا

زمرو:تعلیم
زمرو:سنڌي شخصيتون
آرائين (ذات)

**آرائين** ()آرائين بنيادي طور ھڪ 'ڪرت' يا 'پيشو' آھي.
سنڌوماٿريءَ ۾ اڪثر 'ڪرتون' يا 'پيشا' ڪٽنبن ۾ ھلندا ھئا، ان ڪري اڳتي ھلي 'ذاتيون' ٿي ويا.ڪ ذات جو نالو آهي. پنجاب ۾ ”آرائين“ ذات جا تمام گھڻا ماڻھو آباد آھن. سنڌ ۾ به آرائين وڏي انگَ ۾ رهن ٿا، جيڪي گھڻو ڪري درگاھ اچ شريف جا مريد آھن. آرائين عام طرح باغن ھڻڻ يا بَڪر ڀاڄي ۽ گلن پوکڻ جو ڪم ڪن. مشهور صوفي شاعر **بلا شاهه** (Bulla Shah)، شاهه عنايت آرائينءَ جو مريد هو.

مها ڀارت (Mahabharata) جي مطابق آرائين قبيلي جو لاڳاپو **اُر** (اوڀر پنجاب) ڪورو شيترا (Kurukshetra) جنگ ۾، ڪوروئن (Kauravas) جو ساٿ ڏنو هو، جن کي پانڊوئن (Pandavas) شڪست ڏني هئي. هن قبيلي جي فردن جي اکين جو ناسي ۽ سائو رنگ ٻڌائي ٿو ته اهي سامي (عرب) يا درواڙ نسل مان نه پر آريا (Arian) نسل مان آهن. انگ اکرن مطابق انڊيا ۾ هن وقت 21 هزار سکَ آرائين (Sikh Arain) ۽ ٻه لک 87 هزار هندو آرائين (Hindu Arain) موجود آهن، جنهن مان ثابت ٿئي ٿو ته اهي عرب نسل مان نه آهن، ڇو جو قبيلي جي هڪ دفعو مسلمان ٿيڻ کان پوءِ وري هندو ٿيڻ جي روايت موجود ڪونهي. مسلمان آرائين هڪ ڪروڙ ست لکَ آهن، جيڪي پنجاب، سنڌ، بلوچستان (ڊهارڙ) ۾ آباد آهن.
[//en.wikipedia.org/wiki/Krishna#Kurukshetra_War_and_Bhagavad_Gita]

آرائين اصل ۾ سنڌو تھذيب جو تمام پراڻو قبيلو آھي, جنھن لاء شيخ اياز چيو هو ته،


**’عشق اسان وٽ آرائين جيئن آيو جھول ڀري، ڪو ڪيئن ڪري‘.**- (شيخ اياز)


## سنڌي ٻوليءَ ۾ آرائين جي معنا
سنڌي ٻوليءَ ۾ آرائين مان مراد **مالهيءَ** جي طور تي پڻ ورتي ويندي آهي. اڳي بهار جي منڌ يا بست رُت ۾ آرائين (**مالهي**) گل کڻي در در تي وڃي ماڻهن کي ڏيندا هئا. اها سنڌ ۾ بهار جي منڌ اچڻ جي رسم ۽ نياپو هوندو هو.  جڏھن ته 

## حوالا

زمرو:ذاتيون
زمرو:سنڌ جا معاشرتي گروه
زمرو:سنڌ جون ذاتيون
زمرو:سنڌي ذاتيون
طارق مسعود آرائين

**طارق مسعود آرائين** ولد منظور احمد آرائين پهرين جولاءِ 1970ع ۾ نوابشاهه ۾ ڄائو. بي. اي سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. هو 2002ع ۾ ايم پي اي رهيو. 2008ع ۾ پ پ جي ٽڪيٽ تي نوابشاهه جي تڪ پي ايس 24 مان سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ۽ هائوس ڪميٽيءَ جو ميمبر ٿيو.
## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:1973ع جون پيدائشون
زمرو:جيوت ماڻهو
آراراط ڪوهه

**آراراط ڪوهه** ٻن چوٽين تي مشتمل آهي. ٻنهي جي وچ ۾ ستن ميلن جو مفاصلو آهي. وڏي چوٽي 16945 فٽ ۽ ننڍي 12877 فٽ آهي. انهن ٻنهي ڀرسان ٻي ڪا به ايڏي وڏي چوٽي نه آهي. ٻئي ٽونڪ لاوي ۽ جوالا مکي سان ٺهيل آهن. پر اڄ ڪلهه برف سان ڍڪيل آهن. هن جي آس پاس چراگاهه آهن. جتي ڪرد، ڌراڙ جانور چاريندي نظر ايندا آهن. آراراط جو نالو سڀ کان پهريائين بائبل ۾ ملي ٿو. ان متعلق چيو وڃي ٿو ته نوح جي طوفان بعد ”نوح جي ٻيڙي“ ”آرڪ“ هن جبل جي چوٽي تي اچي بيٺي هئي. بائبل ۾ آهي ته ”ستين مهيني جي سترهين تاريخ تي آراراط جي جبل تي اچي بيٺي“.هن کي ڪوهه جودي ۽ جبل الحارث به چوندا آهن. جودي جو پراڻو نالو اغري تاغ هو. ابن قتيبه، آراراط کي ئي ڪوهه جودي چيو آهي. سڪندر اعظم جي دور جو ليکڪ برومس لکي ٿو ته ” ڪوهه جودي جي چوٽي تي ٻيڙي جا آثار به مليا آهن. ابن بطوطه (725ع) ۾ به هن جي زيارت ڪئي هئي.اڄ به هزارن ماڻهن جو يقين آهي ته آراراط جي برف جي چوٽين هيٺان هزار سال پراڻي نوح جي ٻيڙي آهي. آرمينا جا ماڻهو انهيءَ ڳالهه تي يقين رکن ٿا ته نوح جي طوفان بعد دنيا ۾ آباد ٿيڻ واري پهرين قوم آرمينا ئي آهي. آراراط جي ڪڇ ۾ هڪ واهڻ ”آگري“ آهي. روايت مطابق انهيءَ واهڻ ۾ حضرت نوح پنهنجي ٻيڙي ٺاهي هئي.آراراط جو عبراني نالو اُراد هو يا اُراتو هيو. نائين کان ستين صدي قبل مسيح تائين آشورا ۽ بابل سلطنتن جي حد، دجله، فرات کان وٺي ڪوهه آراراط تائين هئي. اراراط کي فارسي ۾ ڪوهه نوح به چون ٿا. هن جي دامن وٽ ڳوٺ ”سينٽ جيڪب“ جي باشندن جو خيال آهي ته ”آراراط تي چڙهڻ وارو خدا جي قهر جو شڪار ٿي ويندو آهي.“ پر 27 سيپٽمبر 1829ع ۾ هڪ جرمن جان جيڪب ران پيرٽ، پهريون دفعو انهيءَ تي چڙهڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان بعد 1845ع ۾ هڪ ٻيو جرمن ماهر پروفيسر هرمن آبچ ان تي چڙهيو. هاڻي ته يورپي ماڻهن جي ٻيگهي مچي وئي آهي ۽ ڪافي ماهر نوح جي ٻيڙي ڳولڻ ۾ مصروف آهن.

زمرو:جبل
آراڙ

ھڪ قسم جو جھنگلي گاھ، جنھن جي پاڙ ۾ چڻن جيڏا داڻا ٿيندا آھن، جيڪي مارو ماڻھو ڏٿ طور استعمال ڪندا آھن. ڏٿ (کاڌي) جو هڪ قسم، ميهن ۽ چڀڙن جي ڪچرين جي ڪڙهي.

## حوالا
آراڙو

**آراڙو**، **آرھڙ** يا اونھاري ۾ ٿيندڙ فصل، جھڙوڪ چڀڙن، ميھن، ريـڀڙين وغيره جون سڪايل ڪچريون.
## حوالا

زمرو:فصل
آراڙو (کاڌو)

لاڙ ۾ وري ڏؤنرن جي ڀت کي ”آراڙي“ يا ”آراڙو“ چوندا آھن. مارن جو اھو لذيذ کاڌو آھي، جو پلاءَ کان به وڌيڪ کين پسند ھوندو آھي.
”پلاءُ نه پاڙين، عمر آراڙيءَ سين“ (شاھ)

## حوالا
آراڙو (گاهه)

برسات جي موسم ۾ پيدا ٿيندڙ گاھ جو ھڪ قسم (پن سنھڙا، گل اڇا، ڏڌ ۾ وجھي رڌجي) ھيءُ گاھ ٿر ۾ عام ٿيندو آھي. ٿري ماڻھو ھن مان طعام تيار ڪري کائيندا آھن.

## حوالا

زمرو:گاھ
آراڙوجو قبرستان

**آراڙو جو قبرستان** انگريزي (Graveyard of Araro) سنڌ جي دادو ضلعو، جوهي تعلقو جي شهر جوهي کان اٽڪل 13ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي واهي پانڌي روڊ ڳوٺ پٽ سليمان کان اتر طرف 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي ڪاڇو ۾ واقع آهي. هيءُ قبرستان ڪلھوڙن جو دور کان اڳ 17 صدي عيسويءَ جي وچ جو آهي ۽ ديهه آراڙو، تعلقو جوھي، ضلعي دادو، تپي بکر شھيد ۾ موجود آهي. تاريخ مظهر شاهجهاني ۾ آراڙي جو تذڪرو پڻ موجود آهي. مقامي طور ھن کي ٻُٽا قبا به چوندا آھن ڇاڪاڻ ته اڪثر مقبرن کي نيلون نه آهن. روايت آھي ته ھتي ميان وال تحريڪ جا ٻه سپوت عالم خان ۽ گنھور خان ٻئي ذات جا گنهوراڻي لنڊ دفن ٿيل آھن. -تاريخ- ۾ ھن ماڳ جو ذڪر ھيئن ٿيل آھي، ته ھي ماڳ ڪلھوڙن کان اڳ موجود ھو. ھتي ڪل نو مقبرا اڃا موجود آھن. جن مان پنج مقبرا پڪ سرا آھن، جڏھن ته چئن جي مٿان گنبذ موجود ڪونه آھي. صرف ھڪ رانڪ مڪمل نظر آئي جيڪا گنبذ سان ۽ لتل آھي. پنجن پڪ سرن مقبرن جا رڳو بنياد بچيا آھن. مڪمل رانڪ ۾ اندر ٻه قبرون ھيون، جيڪي چن گاري سان لتل ھيون. اندر گل چٽ نڪتل آھن. اندران ڪنڊ جوڙون (squinches) زمين کان مٿي ڇت ڏانھن نڪرن ٿيون. فرش به چن گاري سان لتل آھي. ٻيون به ڪيتريون قبرون چن گاري سان لتل ٽڙيل پکڙيل آھن، جن تي گلڪاري ۽ نقش نڪتل آھن.

## حوالا
ٽيلي ڪميونيڪيشن

[thumb|A satellite communication antenna at the biggest facility for [:en:satellite communication|satellite communication in Raisting, Bavaria, Germany]][thumb|Visualization from the [:en:Opte Project|Opte Project of the various routes through a portion of the Internet.]]

**ڏور ربطيات** (Telecommunication)    ڪيبل، تار، ٽيليفون يا نشريات جي ذريعي هڪ فاصلي کان پري ٻه يا ٻن کان وڌيڪ ادارن، وجودن يا شين مواصلات جي درميان لفظن، آوازن يا تصويرن جي طور تي معلومات جي مٽاسٽا ان وقت ٿيندي آهي جڏنهن انهن ۾ ٽيڪنالاجيءَ جو استعمال شامل هجي. اهڙي مواصلات ٿيڻ جي ان عمل کي ڏور ربطيات چئجي ٿو. برقياتي ذريعا ۽ وسيلا استعمال ڪندي پَرَانهَنِ يا ڏورانھن ھنڌن تي رابطو ڪرڻ جي علم کي ڏور ربطيات چئجي ٿو. اھڙو رابطو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وسيلن ۽ ذريعن کي پڻ مجموعي طور ڏور ربطيات چئجي ٿو. 

اطلاع ٽيڪنالاجي معلومات منتقل ڪرڻ لاءِ چينلز جو استعمال برقي سگنل جي طور تي ڪري ٿو ياته هڪ وچولي جسماني وسيلي جهڙوڪ سگنل ڪيبلز جي ذريعي يا وري برقي لهرن جي شڪل ۾ 

* ٽيلي مواصلات سان تعلق رکندڙ ٽيڪنالاجيءَ جي هڪ شاخ کي پڻ ڏور ربطيات سڏجي ٿو.
* رسمي طور تي،ڏور ربطيات ذريعي موڪليل پيغام.
لفظ اڪثر ڪري جمع ”ڏور ربطياتون“ جي شڪل ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو ڇاڪاڻ ته اهو ڪيترئين ئي مختلف ٽيڪنالاجيز تي مشتمل آهي.

## اشتقاق
لفظ ٽيلي ڪميونيڪيشن فرانسيسي زبان مان اُخذ ڪيو ويو آهي،جيڪو ٻن لفظن ( يوناني اڳياڙي ٽيلي (τηλε-) مطلب ڏُورِ يا پَري ۽ لاطيني ڪميونيڪيئر معنيٰ ورهائڻ يا پکيڙڻ ) کي ملائي ڪري، هڪ مُرڪب لفظ ٺاهيو ويو آهي؛ جيڪو 1904ء ۾ فرانسيسي انجنيئر ۽ ناول نگار ايڊورڊاستاوُني طرفان پيش ڪيو ويو.

## پڻ ڏسندا
* ڏور ربطيات جي تاريخ
## خارجي ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:انجنيئرنگ جا شعبا
زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن
زمرو:ربطيات
زمرو:ميڊيا ٽيڪنالاجي
شهزادي (اداڪارا)

**شهزادي**، ڄيڪا ”وڏيري“ جي نالي سان پڻ سڃاتي ويندي هئي، سا سنڌ جي ڪلاڪار هئي. ٽي وي ، فلم ۽ ريڊيو جي مشهور فنڪارا_شهزادي ٻن ڏهاڪن تائين سنڌي فلم ۽ ٽي وي ڊرامن جي دنيا تي راڄ ڪندي رهي. هوءَ هڪ اهڙي اداڪارا هئي جنهن هيروئڻ جي مرڪزي ڪردارکان وٺِي ڪريڪٽر ايڪٽريس تائين ۽  بدمعاش ولن جي ڪردارن ۾ پڻ  ڀرپور طريقي سان پاڻ ملهائيو.  

## ٽي وي
شهزاديءَ پنهنجي فن جي شروعات ريڊيو ڊرامن مان ڪئي، جنهن کانپوءِ هن فلم ۽ ٽي ويءَ تي پڻ ڪم ڪيو. هن هڪ هزار کان وڌيڪ سنڌي،اردو ڊرامن ۾ ڪلاڪاري ڪئي. سندس پهريون ٽي وي ڊرامو “زينت“ هيو، جنهن جو پيشڪش ڪار پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي سينٽر جو پروڊيوسر عبدالڪريم بلوچ هيو.اهڙيءَ ريت هن عبدالقادر جوڻيجو ۽ نورالهُديٰ شاهه جي شهرِآفاق ٽي وي سيريل ”جنگل“،”ديوارين“، ”راني ڪي ڪهاني“ ۽ اردوءَ جي ڪيترن ئي ڊرامن ۾ ڪم ڪيو.

## فلم
شهزادِيءَ ڪيترئين ئي سنڌي فلمن ۾ هيروئڻ جو ڪردار ادا ڪيو، جِن ۾ پنو عاقل ۽ پَروُ چانڊيو وغيره شامل آهن. هوءَ سنڌي فلمن ۽ شوبز جي دنيا ۾ “وڏيري“ يعني  وڏيءَ جي نالي سان مشهور ٿي. 

## آخري عمر
شهزاديءَ پنهنجي زندگيءَ جا آخري ڏينهن ڪمرپسيءَ ۾ گذاريا، بيماريءَ کان پهرئين هِن گهر جو بورچيخانو هلائڻ لاءِ ڪپڙن جو دڪان کوليو ۽ يونيورسٽي روڊ تي ڪراچيءَ ۾ هر آچر جي ڏينهن لڳندڙ بازار پِڙيءَ ۾ ڪپڙي جو اسٽال لڳائيندي رهي.حڪومت پاران سندس ڪا بہ مدد نہ ڪئي وئي، معدي جي ڪينسر جي ڪارڻ هِن جو انتقال ٿيو.

## حوالا

زمرو:شوبز
زمرو:اداڪارا
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني عورتون
مرزا ترسون زادا

** مرزا ترسون زادا ** (تاجڪ زبان: Мирзо Турсунзода) (پيدائش: 2 مئي 1911ء - وفات: 24 سيپٽمبر 1977ع) تاجڪستان جو نامور شاعر ۽ ڊرامانويس آهن۔

## حالات زندگي
مرزا ترسون زادا تاجڪستان جي هڪ ڳوٺ قراتاغ ۾ 2 مئي 1911ء تي پيداٿيو۔ مرزا ترسون زادا مشرق ۽ خاص طور هندوستان تي لکيل نظمون ۽ سياحتن جي بدولت خاص شهرت رکندو هو۔ تاشقند جي يونيورسٽيءَ ۾ تعليم مڪمل ڪندي ڪندي شاعريءَ ۾ نالو ڪري چُڪو هو۔ هن غزلن کان سواءِ ڊراما، مختصر ۽ طويل نظمون ۽ داستانون بہ لکيو۔۔

[200px|تصغیر|ساڄي|<small>ترسون زادا جي تصویر [تاجڪستان جي ڪرنسي جي نوٽ "1 تاجڪ سومني" تي]]

حاليہ سالن ۾ ترسون زادا تاجڪستان جي هيرو جي طورتي اُڀريو آهي۔ ترسون زادا جي تصوير تاجڪستان جي ڪرنسي نوٽ 1 "تاجڪ سومني" تي موجود آهي۔ انکان سواءِ "ترسون زادا" جو علائقو سندس نالي سان موسوم آهي جو تاجڪستان جي دارالحڪومت دوشنبہ کان 60 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي واقع آهي۔

## تخليقون
### نظمون
* تارا چوڌري
* از گنگا تاڪري ملن
* باغ معلق

## اعزازات

[150px|تصغیر|ساڄي|<small>مجسمو مرزا ترسون زادا، انجمنِ مصنفین تاجڪستان عمارت، [دوشنبہ]]
* 1960ء - لينن انعام 
* 1967ء - ہیرو آف سوشلسٹ لیبر 
* 1967ء - نهرو انعام 
* 1971ء لينن ڪومسومول انعام براءِ تاجڪستان 
* 1974ء - طلائي تمغو سوويت امن ڪميٽي 
* آڪٽوبر انقلاب انعام 
* 2001ء -قومي هيرو 

## ادارن سان وابستگي
* رُڪن سپريم سوويت براءِ سوويت اتحاد
* رُڪن ڪميونسٽ پارٽي تاجڪستان
* رُڪن سوويت امن ڪميٽي
* چيئرمين سوويت ڪميٽي براءِ ايڪتا ايشيا و آفريڪا
* رُڪن ادارتي بورڊ براءِ تاجڪ دائرۃ المعارف
* رُڪن آل يونين ڪميٽي براءِ لينن انعام و سوويت رياستي انعام

## وفات
مرزا ترسون زادا 66 سال جي عمر ۾ 24 سيپٽمبر 1977ع تي دوشنبہ، تاجڪستان، سويت يونين ۾ وفات پاتي۔

## خارجي ڳنڍڻا

* Tajik banknotes - includes picture of one Somoni note with Tursunzade's face.

## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:ليکڪ
زمرو:تاجڪستان
زمرو:1911ع جون پيدائشون
زمرو:1977ع ۾ وفات
زمرو:20هين صدي جا مرد ليکڪ
زمرو:تاجڪستان جون شخصيتون
زمرو:ويهين صدي جا شاعر
پريم رتن ڌن پايو

**پريم رتن ڌن پايو** () ڀارت جي ڪامياب فلم آھي جنهنجو اداڪار سلمان خان ۽ اداڪاره انيل ڪپور جي ڌيءُ سونم ڪپور آهي

## ڪردارَ
* سلمان خان عرف (پريم)
* سونم ڪپور عرف (راني مئٿلي)
* نيل نتن مڪيش عرف (اجي سنگھ)
* ارمان ڪوهلي عرف (چراغ سنگھ)
* انوپم کير عرف (ديوان صاحب)

## فلم جي ڪهاڻي
فلم جي ڪهاڻي سادي سڌي آھي. پريم (سلمان خان) هڪ ڀولو ڀالو انسان آھي. جيڪو سنجي مشرا جي رام ليلا ڪمپني سان واڳيل آھي. رام ليلا جو مالڪ جيتوڻيڪ ڪنجوس آهي. پر سندس رام ليلا ڪرڻ جو انداز تمام زبردست آھي. پريم. رام ليلا مان جيڪو ڪجهه به ڪمائي ٿو. ان جو وڏو حصو راني مئٿلي سونم ڪپور کي ڏئي ڇڏي ٿو.

زمرو:شوبز
زمرو:فلم
زمرو:هندي فلمون
زمرو:ڀارتي فلمون
ٺري ميرواهه

**ٺرِي مِيرواهہ** (Thari Mirwah) خيرپورضلعي جي ميرواهه تعلقي ۽ ميرواھه سب ڊويزن جي گاديءَ جو شهر آهي. ٺري، خيرپور جي قديم شهرن مان هڪ آهي، پاڪستان جي ٺهڻ کان پهرئين ڪجهه دڪانن سميت هڪ ڪاروباري مرڪز هيو ۽ هينئر ٺري اڃا بہ وڌي رهيو آهي ۽ هڪ پُرامن شهر آهي. آدمشماري ڏيڍ لک (1.5 ملين) کان وڌيڪ آهي. ٿڌي مُند (سيارو) ۽ گرمي جي مُند ۾ ٺري جي موسم متناسب ۽ سراسري گرمي جو درجو سياري ۾ °14- ۽ اونھاري ۾ °40 سينٽي گريڊ آهي. موسمي حالت ڪيترائي اناج ۽ سبزي جي فصلن کي اڳائڻ ۾ مدد ڪري ٿي. جَر جو پيئڻ  وارو پاڻي مٺو آھي. 

## شهر جي تاريخ
ٺري ميرواهه نالو لفظ ٺري ۽ ميرواهه مان ورتل آهي، جيڪا هڪ زائفان دڪاندار جو نالو آهي ۽ ميرواهه سکر بئراج جي اڀرندي پاسي هڪ واهه آهي جنهن تان اهو نالو ورتل آهي، جيڪو سکر بئراج وٽ سنڌو درياهه مان نڪرندو آهي ۽ اتر کان ڏکڻ طرف وهندو آهي.
ٺري جو شهر جوڳي برادريءَ جوڙايو ۽ پنهنجي زمين سرڪار کي دان ڪري ڏني، جنهن تي سرڪاري آفيسون، اسڪول، اسپتالون قائم ڪيون ويون. وڏيرو پيراڻو جوڳي ٺري ۾ رورل هيلٿ سينٽر قائم ڪرڻ لاءِ پنهنجي زمين حڪومت کي دان ۾ ڏني.

ٺري ميرواهه شهر ميرواهه جي سب ڊويزن جي گاديءَ جو هنڌ آهي، ٺري ميرواهه تعلقي جو نالو مير علي مراد خان ٽالپر جي نالي پٺيان رکيو ويو، جيڪو خيرپور رياست جي ٻئي حاڪم ۽ ميرواهه شاخ جي اولاد مان هو.

## آبادي
thumb|Thari Mirwah-2016

ٺري ميرواھ ضلعي خيرپور ۾ هڪ گُھڻ آباديءَ وارو شهر آهي. هتي ڪيتريون ئي برادريون  جِن ۾ ملاح، جوڳي، ٻانڀڻ،شر،انصاري،ڪُٻر،ويسر،مانڊڻ،راڄپر،ڀٽي،ڏهر،سولنگي،جلباڻي،لغاري،شينا(پنجاپي)،دشتي،راجپوت هندو ،راڄڙ،پرهياڙ،گوپانگ ڀنڀرا, ننگريجا وغيرھ رهن ٿيون.
thumb|ٺري ميرواھ
### ڀرپاسي جا شهر

thumb

#نارو 35 ڪلو ميٽر
#ڳوٺ حاجي محمد ملوڪ شر1 ڪلو ميٽر
#بوزدار وڏا 15 ڪلوميٽر
#ٽالپر وڏا 20 ڪلوميٽر
#ڳوٺ وڏيرو عزت خان جوڳي 2 ڪلوميٽر
#ڳوٺ زوار محمد بخش ڀنڀرو 22 ڪلوميٽر
#ڳوٺ محمد آچر ملاح 2 ڪلو ميٽر
#سيٺارجا, تقريبن 20 ڪلوميٽر
#نوابشاهه, تقريبن 109 ڪلوميٽر
#محرابپور, تقريبن 25 ڪلوميٽر
#راڻي پور, تقريبن 40 ڪلوميٽر
#ڪُنب, تقريبن 40 ڪلوميٽر
#سُئي گيس,تقريبن 10 ڪلوميٽر
#ننگريجا تقريباً 20 ڪلو ميٽر
#هنڱورجا, تقريبن 35 ڪلوميٽر
#دُٻي 10 ڪلوميٽر
#فريدآباد
#مينگهو فقير شر
#تارڪو وڏو
#ڳوٺ حاجي ڄمون شر 1 ڪلو ميٽر

## تعليم
ٺري ميرواھ ۾ هڪ سرڪاري بوائز ماڊل ھاءِ اسڪول، گرلز هاءِ اسڪول، آءِ بي اي سکر يونيورسٽي جي انتظام ھيٺ سرڪاري آءِ ٽي سينٽر، سرڪاري ڊگري ڪاليج، مونو ٽيڪنيڪل ڪاليج ۽ ٻيا نجي اسڪول آھن.

## دُٻي جون ڊنڍون
دُٻي ڳوٺ تقريبن 10 ڪلوميٽر جي پنڌ تي ٺري شھر کان پري آھي جتي 7 فطرتي موھيندڙ ڍنڍون آھن، جتي سيارو جي مُند ۾ سائبيريا ۽ ٻين اُترئين مُلڪن کان لڏپلاڻ ڪري ايندڙ مھمان پکي ايندا آھن، ۽ اونھارو جي مُند ۾ واپس پنھنجي ٿاڪن ڏانھن موٽي ويندا آھن. ڍنڍن جا نالا ھن ريت آھن. 
# ٻڪري وارو (معنيٰ ٻڪري جو مالڪ) واري ڍنڍ، ھيءَ ڍنڍ ٻڪري وارو دَڙو ڀرسان آھي. 
# کُٿ سم
# وڏي سِمَ
# جمال شاھ ڍنڍ
# تَلِ يا تَلِي ڍنڍ
# ويئرو ڍنڍ
# گنئيرو ڍنڍ

## پڻ ڏسندا
* ٺري ميرواهه تعلقو
*Thari Mirwah
*ٺَرِي مِيرواهہ

## ٻاھريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا
زمرو:خيرپور ضلعو
زمرو:خيرپور ۾ گُنجان آباديون
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
زمرو:پاڪستان جون گُنجان آباديون
زمرو:ٺري ميرواهه
سونم ڪپور

**سونم ڪپور** () ڀارت جي مشھور اداڪار انيل ڪپور جي ڌيءُ آھي

زمرو:1985ع جون پيدائشون
زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون
زمرو:پنجابي ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:ممبئي جون اداڪارائون
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون
زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:جيوت ماڻهو
آراضي

**آراضي** تعلقي سيوھڻ، ضلعي دادوءَ ۾ ھڪ ڳوٺ آھي.

ھن ڳوٺ جي آبادي 2000 کان وڌيڪ آھي. ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين جا ڌار ڌار پرائمري، ھاءِاسڪول ۽ صحت مرڪز بہ اتي آھن. ھن ڳوٺ جو پريو مڙس سيد جيئندل شاھ ھاڪارو زميندار ٿي گذريو آھي. سندس فرزند مرحوم سيد ڪوڙل شاھ سنڌ اسيمبليءَ جو رڪن ۽ جيلن جو وزير بہ رھي چڪو آھي. ڊاڪٽر خان محمد پنھور، ڳوٺ سڌار سنگت جو باني ۽ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ صحافت شعبي جو باني ۽ پھريون چيئرمئن بہ ھن ڳوٺ جو رھاڪو ھو. ھن ڳوٺ ۾ وڏا تعليمي ماھر ۽ سرڪاري ڪامورا پيدا ٿيا آھن.

## حوالا

زمرو:سيهون تعلقو
زمرو:سيهوڻ شريف تعلقو
زمرو:دادو ضلعي جا ڳوٺ
زمرو:دادو ضلعي جون آباد جڳهيون
آرام باغ

ڪراچي ۾ برنس روڊ چوڪ جي ويجھو ھڪ باغ، جنھن جو نالو پاڪستان ٺھڻ کان اڳ "رام باغ" ھو. پاڪستان جي قيام کان پوءِ جڏھن ڪراچيءَ جي روڊن، رستن ۽ جاين جا نالا بدلايا ويا، تڏھن ان کي "آرام باغ" جي نالي سان منسوب ڪيو ويو.

سال 1952ع ۾ مسلم ليگي اڳواڻ سردار عبدالرب نشتر، آرام باغ مسجد جو بنياد رکيو، جتي ھر سال ميلاد النبي صلي الله عليه وسلم جو جلوس اچي ختم ٿيندو آھي. مسجد ٺھڻ کان پوءِ ھتي دارالعلوم مظھريه (مدرسو) قائم ٿيو، جتي ھر سال ٻه سؤ شاگرد علم حاصل ڪندا ھئا. مسجد سان گڏ اوقاف کاتي جي آفيس آھي، جيڪا مسجد ۽ مدرسي جي سار سنڀال لھندي آھي. ھن مسجد کي ڏسڻ لاءِ ملڪي ۽ غيرملڪي سياح ايندا آھن.
رمضان المبارڪ ۾ ھن مسجد ۾ مختلف تاريخن ۾ ختم قرآن شريف جون مجلسون ٿينديون آھن. ھينئر پراڻي مدرسي جي جاءِ تي مسجد جي احاطي ۾ ”دارالعلوم مدني“ قائم ڪيو ويو آھي، جتي سوين شاگرد ديني تعليم حاصل ڪندا آھن.
## حوالا

زمرو:ڪراچي جا پاڙا
زمرو:ڪراچي جا تاريخي علائقا
آرام محل (ڪتاب)

هيءُ ڪتاب نانڪرام ڌرمداس ميرچنداڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 92 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ڀارت جيون ساهتيه منڊل طرفان، ٻاپا پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1926ع ۾ ڇپيو ويو.

زمرو:ڪتاب
آرام محل (ڪتاب 2)

هي ڪتاب ليکڪ بي. ڊي هيراننداڻيءَ جي نالي سان ڪشنچند فتح چند جي طرفان ٻاپا پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ به ڇپيو. ان ڪتاب ۾ به 92 صفحا آهن. ۽ قيمت پڻ هڪ رپيو رکيل آهي.

زمرو:ڪتاب