ڪٽنب جي تاريخ

**خاندان جي تاريخ** سماجي تاريخ جي هڪ شاخ آهي، جيڪا قبل از تاريخ کان وٺي جديد دور تائين مٽي مائٽيءَ جي گروهن جي سماجي ثقافتي ارتقا سان تعلق رکي ٿي. خاندان سڀني سماجن ۾ هڪ آفاقي ۽ بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿو. خاندان جي تاريخ تي ٿيندڙ تحقيق مختلف علمن ۽ ثقافتن جي حدن کي پار ڪري ٿي، جنهن جو مقصد ڪيترن ئي نقطي نظرن کان خاندان جي بناوٽ ۽ ان جي ڪمن کي سمجهڻ آهي. مثال طور، فرد، سندس مائٽن ۽ تاريخي وقت جي وچ ۾ لاڳاپن کي ڏسڻ لاءِ سماجي، ماحولياتي يا اقتصادي نقطه نظر استعمال ڪيا ويندا آهن. خاندان جي تاريخ جي مطالعي مان معلوم ٿيو آهي ته خانداني نظام لچڪدار، ثقافتي طور تي متنوع ۽ ماحولياتي توڙي اقتصادي حالتن سان مطابقت رکندڙ هوندو آهي.

## خاندان جي وصف
خاندان جي تصور جي ترقيءَ ۾ گڏيل رهائش (Co-residence) ۽ مٽي مائٽيءَ جي تنظيم، ٻئي اهم آهن. هڪ گڏيل رهائشي گروپ جيڪو هڪ **[[گھراڻو|گهراڻو]]** (household) بڻجي ٿو، اهو عام بقا جا مقصد ۽ رهائش شيئر ڪري سگهي ٿو، پر شايد خاندان جي وصف جي مختلف ۽ ڪڏهن ڪڏهن مبهم ضرورتن کي پورو نه ڪري سگهي. (لاطيني ۾، *familia* – جنهن مان انگريزي لفظ "family" نڪتو آهي – ان جو مطلب هو "گھرائڻو" يا "غلام عملو". لاطيني لفظ *domus* جي معنيٰ "خاندان" ۽ "گھرائڻو" ٻئي هئي.)

## تاريخ نگاري
خاندان جي تاريخ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ تاريخ جي هڪ الڳ شعبي طور اڀري، جنهن جا انٿروپالاجي ۽ سماجي علم سان گهرا لاڳاپا هئا. هي رجحان خاص ڪري آمريڪا ۽ ڪئناڊا ۾ نمايان هو. هي ڊيموگرافڪ نمونن ۽ عوامي پاليسين تي زور ڏئي ٿو. هي شجري (genealogy) کان ڪافي الڳ آهي، جيتوڻيڪ اهو اڪثر ڪري ساڳين بنيادي ذريعن جهڙوڪ آدمشماري ۽ خانداني رڪارڊ مان مدد وٺندو آهي.

## خاندان جي تاريخ جا طريقا

خاندان جي تاريخ جي اوائلي عالمن خانداني نظام جي ارتقا جي پنهنجي نظريي ۾ چارلس ڊارون جي حياتياتي ارتقا جي نظريي کي لاڳو ڪيو. آمريڪي انٿروپالاجسٽ، لوئس ايڇ مورگن، 1877ع ۾ *Ancient Society* شايع ڪئي، جيڪا انساني ترقي جي ٽن مرحلن (وحشيپڻو، بربريت، ۽ تهذيب) جي نظريي تي ٻڌل هئي. هي ڪتاب فريڊرڪ اينگلز جي مشهور ڪتاب *[[خاندان، خانگي ملڪيت ۽ رياست جو بنياد]]* لاءِ الهام بڻيو.

### تحقيق جو طريقو
20هين صدي جي شروعات کان وٺي، عالمن ڊيٽا گڏ ڪرڻ جي طريقن کي متحد ڪرڻ شروع ڪيو آهي. چرچ جا فائيل، عدالت جا رڪارڊ، خط، آرڪيالاجيڪل ثبوت، آرٽ ۽ کاڌي پيتي جي ثقافت کي گڏ ڪرڻ سان خاندان جي بحاليءَ جي مطالعي ۾ غير جانبداري وڌي وئي آهي.

## بنيادي خاندان (Family of origin)

دنيا جي اڪثر ثقافتن ۾، خاندان جي تاريخ جي شروعات تخليقي ڏند ڪٿائن (creation myths) سان ٿئي ٿي. قديم يوناني شاعر هيسيوڊ (Hesiod) پنهنجي نظمن ۾ ديوتائن جي رشتن ۽ خانداني لاڳاپن کي بيان ڪيو آهي.

يهودي-عيسائي روايتن جو بنياد بائبل جي ڪتاب "پيدائش" (Genesis) تي آهي. جتي خدا پاران پيدا ڪيل پهرين مرد ۽ عورت کان سڄي انسانيت جو آغاز ٿيو. قديم روم ۾ خانداني نظام پيءُ جي اختيار هيٺ هوندو هو، جنهن کي pater familias چيو ويندو هو.

اڪثر قديم تهذيبون جهڙوڪ اسيريه، قديم مصر، ۽ چين پنهنجي طاقت کي الهامي ثابت ڪرڻ لاءِ حڪمران خاندانن جا رڪارڊ رکندا هئا. ڪيتريون ئي ٻيون ثقافتون، جهڙوڪ ڏکڻ آمريڪا جا انڪا، آفريڪا جا ڪنٽي، ۽ نيوزيلينڊ جا مائوري، لکت واري ٻولي نه هجڻ ڪري پنهنجي نسل جي تاريخ کي زباني روايت طور محفوظ رکندا هئا.

## گهراڻي جي ارتقا
اها هاڻي مڃيو وڃي ٿو ته صنعت کان اڳ واري خاندان جي تنظيم جديد قسم جي خاندانن سان مشابهت رکندڙ هئي. ڪيترن ئي سماجي ماهرن جو خيال هو ته مختصر خاندان (nuclear family) صنعتڪاريءَ جي پيداوار آهي، پر مورخ پيٽر لاسليٽ پاران پيش ڪيل ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته اتر-اولهه يورپ ۾ مختصر خاندان صنعتڪاريءَ کان اڳ به موجود هو.

صنعت کان اڳ واري يورپ جا خانداني قسم ٻن بنيادي گروهن ۾ ورهايل هئا: "سادو گھرائڻو نظام" (مختصر خاندان)، ۽ "گڏيل خانداني نظام" (وڏو خاندان).

## پڻ ڏسو
* گڏيل خاندان (Blended family)
* گڏيل ڪٽنب (Extended family)

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Deep South: A Social Anthropological Study of Caste and Class

زمرو:خاندان
زمرو:سماجي تاريخ