open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڏاڏاڻا

**ڏاڏاڻا** (انگريزي: Paternal Relatives) مان مراد اهي مٽ مائٽ آهن جيڪي ڪنهن فرد جي پيءُ جي طرف کان هجن. سنڌي ثقافت ۽ سماجي جوڙجڪ ۾ ڏاڏاڻا خاندان جو بنيادي ٿنڀو سمجهيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ ته سنڌي سماج گهڻو ڪري "پدرشاهي" (Patrilineal) آهي، جتي نسل ۽ خانداني نالو پيءُ جي طرف کان هلندو آهي.

## بنيادي رشتيدار
ڏاڏاڻن ۾ هيٺيان اهم رشتا شامل هوندا آهن:
* **[[ڏاڏو]]:** پيءُ جو پيءُ.
* **[[ڏاڏي]]:** پيءُ جي ماءُ.
* **[[چاچو]]:** پيءُ جو ڀاءُ.
* **[[چاچي]]:** چاچي جي گهر واري.
* **[[پڦي]]:** پيءُ جي ڀيڻ.
* **[[پڦڙ]]:** پڦيءَ جو مڙس.

انهن جي اولاد کي پڻ "ڏاڏاڻا ڀائر ۽ ڀينر" چيو ويندو آهي، جن مان پيءُ جي ڀاءُ جي پٽ کي **سؤٽ** چئبو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڏاڏاڻن جي اهميت تمام گهڻي آهي:
* **خانداني سڃاڻپ:** ٻار جي ذات، قوم ۽ قبيلو اڪثر ڪري ڏاڏاڻن جي نسبت سان طئي ٿيندو آهي.
* **رهائش:** روايتي طور تي سنڌ ۾ گڏيل خانداني نظام (Joint Family System) هئڻ ڪري ٻار پنهنجي ڏاڏاڻن سان گڏ يا انهن جي ويجهو رهندا آهن.
* **سرپرستي:** پيءُ جي غير موجودگيءَ ۾ ڏاڏو يا چاچو خاندان جي سرپرست ۽ والي وارث طور ذميواريون سنڀاليندا آهن.

## قانوني ۽ مذهبي حيثيت
* **وراثت:** اسلامي قانون ۽ سنڌ جي رواجي قانونن ۾ ڏاڏاڻن مائٽن کي وراثت ۾ اهم حصو ملي ٿو. پيءُ جي ملڪيت ۾ پٽن ۽ ڌيئرن کان پوءِ ڏاڏاڻن جو قانوني حق واضح هوندو آهي.
* **ولايت:** نڪاح يا ٻين قانوني معاملن ۾، پيءُ کان پوءِ ڏاڏي کي "ولي" يا قانوني سرپرست جو درجو حاصل هوندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* ناناڻا
* خاندان
* مٽي مائٽي
* پوٽو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پوٽو

**پوٽو** (انگريزي: Grandson) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي پٽ جو پٽ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پوٽو خاندان جو وارث، اکين جو نور ۽ ڏاڏاڻي خاندان جي نسل کي اڳتي وڌائيندڙ ڪڙي سمجهيو ويندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي پٽ کي "پوٽو" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس پٽ جي ڌيءُ کي **[[پوٽي]]** چئبو آهي.
* پيءُ جي پيءُ (ڏاڏي) ۽ پيءُ جي ماءُ (ڏاڏيءَ) لاءِ پوٽو سندن خاندان جو نالو روشن ڪندڙ وارث هوندو آهي.
* سنڌي سماج ۾ عام طور تي پوٽي جو نالو سندس ڏاڏي جي نالي تي رکڻ جي قديمي روايت پڻ موجود آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، ڏاڏو ۽ ڏاڏي پنهڻي پوٽي سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **وراثت:** اسلامي قانون موجب، جيڪڏهن پٽ (پوٽي جو پيءُ) زندهه هجي ته پوٽو سڌوسنڌ وارث ناهي هوندو، پر پيءُ جي فوت ٿيڻ جي صورت ۾ مخصوص حالتن هيٺ پوٽي کي ڏاڏي جي ملڪيت مان حصو ملي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پوٽي جو مقام تمام گهڻو اهم هوندو آهي:
* **نسل جو وارث:** سنڌي خاندانن ۾ پوٽي کي پيءُ ۽ ڏاڏي جي ذات، قبيلي ۽ خانداني سڃاڻپ کي اڳتي وڌائڻ وارو مرڪزي ڀاتي سمجهيو ويندو آهي.
* **ڏاڏي جو لاڏ:** سنڌي ۾ چيو ويندو آهي ته "پٽ کان پوٽو وڌيڪ پيارو هوندو آهي." ڏاڏو پنهنجي پوٽي کي پنهنجي آخري عمر جو سهارو ۽ اکين جي ٿڌاڻ سمجهندو آهي.
* **تربيت ۽ قصا:** ڏاڏو اڪثر ڪري پنهنجي پوٽي کي شڪار، کيتي ٻاري، ۽ خانداني تاريخ جا قصا ٻڌائي سندس تربيت ڪندو آهي.
* **خوشيون:** پوٽي جي ڄمڻ تي ڏاڏاڻي گهر ۾ خوشيون ملهايون وينديون آهن، مٺائي ورهايو ويندي آهي ۽ "ڇٺي" جي رسم وڏي اهتمام سان ڪئي ويندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* پوٽي
* ڏوهٽو
* ڏاڏو
* ڏاڏي
* ڀائٽيو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڏاڏو ڏاڏي نانو ناني

**ڏاڏو ڏاڏي ۽ نانو ناني** (انگريزي: Grandparents) مان مراد ڪنهن فرد جي ماءُ يا پيءُ جا والدين آهن. اهي ڪنهن به خاندان جي ٽين نسل (Third Generation) جا بزرگ رڪن هوندا آهن. سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ثقافت ۾ پيءُ جي والدين ۽ ماءُ جي والدين لاءِ الڳ الڳ نالا موجود آهن، جيڪي رشتن جي واضح سڃاڻپ ڪن ٿا.

## بنيادي اصطلاح
سنڌي سماج ۾ انهن چئن بنيادي رشتن کي هن ريت سڏيو ويندو آهي:

### ڏاڏاڻا رشتا (Paternal Grandparents)
* **[[ڏاڏو]]:** پيءُ جو پيءُ.
* **[[ڏاڏي]]:** پيءُ جي ماءُ.
انهن جي گهر ۽ مائٽن کي مجموعي طور تي **[[ڏاڏاڻا]]** چيو ويندو آهي.

### ناڻاڻا رشتا (Maternal Grandparents)
* **[[نانو]]:** ماءُ جو پيءُ.
* **[[ناني]]:** ماءُ جي ماءُ.
انهن جي گهر ۽ مائٽن کي مجموعي طور تي **[[ناناڻا]]** يا **ناڻاڻا** چيو ويندو آهي.

## جينياتي حيثيت
حياتياتي طور تي، هڪ ڏاڏو، ڏاڏي، نانو يا ناني پنهنجي پوٽن يا ڏوهٽن سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي سائنس ۽ جينيات ۾ انهن کي **ٻئي درجي جا مٽ** (Second-degree relatives) ليکيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ بزرگن جو درجو تمام مٿانهون آهي. ڏاڏا ڏاڏيون ۽ نانا نانيون خاندان جي "وڏي ٻوٽي" وانگر هوندا آهن، جن جي ڇانو ۾ سڄو خاندان متحد رهندو آهي.

* **اخلاقي تربيت:** ٻار پنهنجي بزرگن کان خانداني تاريخ، اخلاقي قدر ۽ سنڌي روايتون سکندا آهن.
* **قصا ۽ ڪهاڻيون:** ناني ۽ ڏاڏي جون ٻڌايل ڪهاڻيون ٻارن جي ذهني نشونما ۽ تخليقي صلاحيتن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.
* **محبت ۽ شفقت:** والدين جي مقابلي ۾، بزرگ پنهنجي پوٽن ۽ ڏوهٽن سان وڌيڪ نرمي ۽ لاڏ ڪندا آهن. سنڌي ۾ مشهور آهي ته "مور کان وياج پيارو هوندو آهي."

## قانوني ۽ مذهبي حيثيت
* **سرپرستي (ولايت):** اسلامي قانون مطابق، پيءُ جي وفات کان پوءِ ڏاڏو ٻارن جو قانوني سرپرست (ولي) بڻجي سگهي ٿو. اهڙي طرح، ماءُ جي وفات کان پوءِ ٻار جي پرورش (حضانت) جو پهريون حق نانيءَ کي ملي ٿو.
* **وراثت:** جيڪڏهن پٽ يا ڌيءُ فوت ٿي وڃي، ته مخصوص حالتن ۾ ڏاڏو، ڏاڏي يا نانو، ناني پنهنجي فوت ٿيل اولاد جي ملڪيت مان حصو وٺڻ جا حقدار هوندا آهن.

## پڻ ڏسندا
* خاندان
* پوٽو
* ڏوھٽو
* مٽي مائٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
سوٽ ماسات پڦاٽ ماروٽ

**سوٽ، ماسات، پڦاٽ ۽ ماروٽ** (انگريزي: Cousin) مان مراد اهي مٽ مائٽ آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي والدين جي ڀائرن يا ڀينرن جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ انهن رشتن کي وڏي اهميت حاصل آهي، ۽ هر رشتي لاءِ هڪ مخصوص نالو موجود آهي جيڪو والدين سان ان جي تعلق جي وضاحت ڪري ٿو.

## بنيادي قسم ۽ اصطلاح
سنڌي سماج ۾ چئن قسمن جا بنيادي ڪزن (Cousins) هوندا آهن:

### 1. سوٽ (Paternal Cousin)
* **وصف:** چاچي (پيءُ جو ڀاءُ) جو پٽ يا ڌيءُ.
* **سڃاڻپ:** سنڌي سماج ۾ سوٽ سڀ کان ويجهو رشتو سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته اڪثر ڪري سوٽن جي ذات ۽ خاندان ساڳيو هوندو آهي.

### 2. پڦاٽ (Paternal Cousin)
* **وصف:** پڦي (پيءُ جي ڀيڻ) جو پٽ يا ڌيءُ.
* **سڃاڻپ:** هي پڻ پيءُ جي طرف کان مٽي آهي، پر انهن جي ذات اڪثر ڪري سندن پيءُ (پڦڙ) واري هوندي آهي.

### 3. ماروٽ (Maternal Cousin)
* **وصف:** مامو (ماءُ جو ڀاءُ) جو پٽ يا ڌيءُ.
* **سڃاڻپ:** هي ماءُ جي طرف کان ويجها مٽ مائٽ آهن ۽ ناڻاڻن (ناناڻن) جو حصو هوندا آهن.

### 4. ماسات (Maternal Cousin)
* **وصف:** ماسي (ماءُ جي ڀيڻ) جو پٽ يا ڌيءُ.
* **سڃاڻپ:** ماساتن سان رشتو اڪثر ڪري تمام گهڻو دوستاڻو ۽ محبت ڀريو هوندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، پهرين درجي جا ڪزن (First Cousins) هڪ ٻئي سان سراسري طور تي 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. انهن کي **ٽين درجي جا مٽ** (Third-degree relatives) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي ثقافت ۾ سوٽ، ماسات، پڦاٽ ۽ ماروٽ سان نڪاح ڪرڻ جائز آهي. سنڌ ۾ خانداني ملڪيت کي گڏ رکڻ لاءِ اڪثر ڪري انهن رشتن ۾ شاديون ڪيون وينديون آهن، جنهن کي "پلي پلير" چيو ويندو آهي.

## سماجي اهميت
سنڌي گڏيل خانداني نظام (Joint Family System) ۾ ڪزن رڳو مائٽ نه پر ڀائرن ۽ ڀينرن وانگر گڏ وڏا ٿيندا آهن. 
* **دوستي:** ڀائرن ۽ ڀينرن کان پوءِ ڪزن انسان جا پهرين دوست هوندا آهن.
* **خوشيون ۽ غمي:** شادي مرادي يا ٻين موقعن تي سڀ ڪزن گڏجي تقريبن جي رونق وڌائيندا آهن.
* **مدد:** ڏکي وقت ۾ سوٽ ۽ ماسات هڪ ٻئي جو ٻانهن ٻيلي بڻجندا آهن.

## پڻ ڏسندا
* ڀاءُ
* ڀيڻ
* خاندان
* مٽي مائٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ماروٽ

**ماروٽ** (انگريزي: Maternal Cousin) مان مراد اهو مٽ مائٽ آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي مامي (ماءُ جو ڀاءُ) جو پٽ يا ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ماروٽن جو رشتو انتهائي پيارو ۽ ويجهو سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته هي رشتو ناناڻي (ناڻاڻي) خاندان جي بنيادي لڙهي آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ مامي جي اولاد کي "ماروٽ" چيو ويندو آهي. 
* جيڪڏهن مامي جو پٽ هجي ته ان کي **ماروٽ ڀاءُ** چئبو آهي.
* جيڪڏهن مامي جي ڌيءُ هجي ته ان کي **ماروٽ ڀيڻ** چئبو آهي.
ان جي برڪس، مامي جي اولاد لاءِ سندن مائي (ماءُ جي ڀيڻ) جو اولاد **[[ماسات]]** ۽ پيءُ جي ڀيڻ (پڦي) جو اولاد **[[پڦاٽ]]** هوندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، پهرين درجي جا ماروٽ هڪ ٻئي سان سراسري طور تي 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان انهن کي **ٽين درجي جا مٽ** (Third-degree relatives) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب ماروٽن سان نڪاح ڪرڻ جائز آهي. سنڌ ۾ اڪثر ڀاءُ ۽ ڀيڻ (مامو ۽ ماءُ) جي وچ ۾ محبت کي وڌيڪ مضبوط بنائڻ لاءِ سندن اولاد (ماروٽن) جون پاڻ ۾ شاديون ڪرايون وينديون آهن، جنهن کي خانداني ٻڌي جو هڪ اهم ذريعو سمجهيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ماروٽن جو ڪردار تمام گهڻو اهم هوندو آهي:
* **دوستي ۽ لاڏ:** ٻارن جيئن ته پنهنجي ناناڻن ۾ گهڻو وقت گذاريندا آهن، ان ڪري ماروٽن سان سندن يادگيريون تمام گهڻيون هونديون آهن. مامي جو گهر (ماروٽن جو گهر) ٻارن لاءِ پيار ۽ مهمان نوازي جو مرڪز هوندو آهي.
* **شاديون مراديون:** شادي مراديءَ جي موقعي تي ماروٽ سڀ کان وڌيڪ سرگرم هوندا آهن. مامي پاران ڏنل "مرا" (تحفن) کي گڏ ڪرڻ ۽ شاديءَ جي رسمن ۾ ماروٽن جو حصو وٺڻ هڪ عام روايت آهي.
* **مهمان نوازي:** سنڌي ثقافت ۾ جڏهن ڪو فرد پنهنجي ناناڻن ويندو آهي ته ماروٽ ان جي خدمت ۽ تفريح جو خاص خيال رکندا آهن.

## پڻ ڏسندا
* مامو
* مامي
* ناناڻا
* ماسات
* سوٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
مامو

**مامو** (انگريزي: Maternal Uncle) مان مراد اهو شخص آهي جيڪو ڪنهن فرد جي ماءُ جو ڀاءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ مامي جو رشتو انتهائي پيارو، مخلص ۽ ويجهو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو ناناڻن (ناڻاڻن) جي بنيادي لڙهي آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ماءُ جي ڀاءُ کي "مامو" چيو ويندو آهي، جڏهن ته مامي جي گهر واريءَ کي **[[مامي]]** چيو ويندو آهي. مامي جي اولاد کي سنڌي ۾ **[[ماروٽ]]** سڏيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ مامو پنهنجي ڀاڻيج يا ڀاڻيجيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلام ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب مامو هڪ "محرم" رشتو آهي، جنهن سان نڪاح حرام آهي. پر مامي جي اولاد (ماروٽن) سان نڪاح جائز آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي ته "مامي جو گهر، کير جو ٿر"، جيڪا مامي جي شفقت ۽ محبت کي ظاهر ڪري ٿي.
* **ٻانهن ٻيلي:** مامو پنهنجي ڀينرن جي اولاد (ڀاڻيج ۽ ڀاڻيجي) لاءِ پيءُ وانگر هوندو آهي ۽ هر ڏکي توڙي سکي وقت ۾ انهن جو ٻانهن ٻيلي بڻبو آهي.
* **شاديون مراديون:** سنڌي شادين ۾ مامي جو ڪردار تمام اهم هوندو آهي. خاص طور تي "مرا" (جيڪو مامي پاران ڀاڻيج جي شاديءَ تي ڏنو ويندو آهي) هڪ قديمي ۽ احترام واري روايت آهي.
* **مهمان نوازي:** ٻارن لاءِ ناناڻن ۾ مامي جو گهر سڀ کان وڌيڪ پرڪشش هوندو آهي، جتي کين تمام گهڻو لاڏ ۽ پيار ملندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* ناناڻا
* ماروٽ
* ڀاڻج
* چاچو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
مامي

**مامي** (انگريزي: Maternal Aunt / Uncle's Wife) مان مراد اهو عورت آهي جيڪا ڪنهن فرد جي مامي جي گهر واري هجي. سنڌي ثقافت ۾ ماميءَ جو رشتو تمام گهڻي احترام ۽ محبت وارو هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته هوءَ پنهنجي مڙس جي ڀاڻيجن ۽ ڀاڻيجن لاءِ هڪ ماءُ جهڙي شفقت رکندڙ شخصيت هوندي آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ مامي جي زال کي "مامي" چيو ويندو آهي. مامي جي اولاد (جيڪي ماميءَ جا پٽ ۽ ڌيئرون آهن) کي سنڌي ۾ **[[ماروٽ]]** سڏيو ويندو آهي. هي رشتو ناناڻن جي گهر جي رونق سمجهيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ماميءَ جو ڪردار انتهائي اهم آهي:
* **مهمان نوازي:** جڏهن ٻار پنهنجي ناناڻن ويندا آهن، ته مامي انهن جي کاڌ پيتا ۽ آرام جو خاص خيال رکندي آهي. 
* **خانداني تقريبون:** شادي مراديءَ جي موقعي تي ماميءَ جي موجودگي ۽ سندس شرڪت کي تمام گهڻو مانُ ڏنو ويندو آهي. خاص طور تي "مرا" (جيڪو ناناڻن پاران ڏنو ويندو آهي) جي تياريءَ ۾ ماميءَ جو وڏو هٿ هوندو آهي.
* **شفقت:** مامي اڪثر ڪري پنهنجي ڀاڻيجن سان پنهنجي اولاد وانگر پيار ڪندي آهي ۽ کين ناناڻن ۾ گهٽ محسوس ٿيڻ نه ڏيندي آهي.

## قانوني ۽ مذهبي حيثيت
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، مامي هڪ "نامحرم" رشتو آهي (يعني ان سان نڪاح حرام ناهي، پر عام طور تي سماجي طور تي ائين نه ڪيو ويندو آهي). 
* **ماروٽن سان رشتو:** ماميءَ جو اولاد (ماروٽ) سنڌي سماج ۾ شاديءَ لاءِ بهترين رشتا سمجهيا ويندا آهن، جنهن کي خانداني ٻڌي مضبوط ڪرڻ جو ذريعو ليکيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* مامو
* ناناڻا
* ماروٽ
* چاچي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
چاچو چاچي

**چاچو ۽ چاچي** (انگريزي: Paternal Uncle and Aunt) مان مراد اهي رشتا آهن جيڪي ڪنهن فرد جي پيءُ جي طرف کان هجن. سنڌي سماجي جوڙجڪ ۾ چاچو ۽ چاچي خاندان جا انتهائي اهم ۽ ويجها رڪن سمجهيا ويندا آهن، جيڪي ڏاڏاڻي گهر جي رونق هوندا آهن.

## چاچو (Paternal Uncle)
**چاچو** اهو شخص آهي جيڪو ڪنهن فرد جي پيءُ جو ڀاءُ هجي. سنڌي ٻوليءَ ۾ پيءُ جي وڏي ڀاءُ کي ڪڏهن ڪڏهن "پيٽارو" يا "وڏو بابا" به چيو ويندو آهي، پر عام اصطلاح "چاچو" ئي استعمال ٿئي ٿو.

* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، چاچو پنهنجي ڀائٽي يا ڀائٽيءَ سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **سماجي حيثيت:** سنڌي سماج ۾ چاچي کي "پيءُ جي جاءِ" سمجهيو ويندو آهي. پيءُ جي وفات يا غير موجودگي ۾ چاچو ئي گهر جو سرپرست ۽ ٻارن جو ولي بڻبو آهي.

## چاچي يا چيچي (Uncle's Wife)
**چاچي** (جنهن کي سنڌ جي ڪجهه حصن ۾ **چيچي** به چيو ويندو آهي) مان مراد چاچي جي گهر واري آهي. 

* **ڪردار:** چاچي پنهنجي مڙس جي ڀائٽن ۽ ڀائٽين لاءِ هڪ ماءُ جهڙي شفقت رکندڙ شخصيت هوندي آهي. گڏيل خانداني نظام ۾ چاچي گهر جي ڪمن ڪارن ۽ ٻارن جي پرورش ۾ وڏو حصو وٺندي آهي.
* **اولاد:** چاچي ۽ چاچي جي اولاد کي سنڌي ۾ **[[سؤٽ]]** چيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ چاچي ۽ چاچي جو رشتو تمام گهڻي احترام وارو هوندو آهي:
* **گڏيل خاندان:** سنڌ ۾ اڪثر ڀائر هڪ ئي گهر يا ڀرپاسي ۾ رهندا آهن، جنهن ڪري ٻار پنهنجي چاچي ۽ چاچي جي ويجهڙائي ۾ وڏا ٿيندا آهن.
* **شادي مرادي:** خاندان جي فيصلن، شاديءَ جي معاملن ۽ ملڪيت جي ورهاست ۾ چاچي جي راءِ کي وڏي اهميت حاصل هوندي آهي.
* **سؤٽن سان رشتو:** سؤٽن جي وچ ۾ شاديون (Cousin Marriages) سنڌي سماج ۾ عام آهن، جنهن جو مقصد خانداني ٻڌي ۽ ملڪيت کي محفوظ رکڻ هوندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڏاڏاڻا
* سؤٽ
* ڀائٽيو
* پڦي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ماسڙ

**ماسڙ** يا **ماسڙو** (انگريزي: Maternal Aunt's Husband) مان مراد اهو شخص آهي جيڪو ڪنهن فرد جي ماسي (ماءُ جي ڀيڻ) جو مڙس هجي. سنڌي ثقافت ۾ ماسڙ کي هڪ معزز مائٽ ۽ گهر جي وڏي وانگر احترام ڏنو ويندو آهي. هي رشتو ناناڻي خاندان جي هڪ اهم واڌ ويجهه آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ماسيءَ جي مڙس کي "ماسڙ" يا "ماسڙو" چيو ويندو آهي. ماسڙ ۽ ماسيءَ جي اولاد کي سنڌي ۾ **[[ماسات]]** سڏيو ويندو آهي. سنڌ جي مختلف علائقن ۾ کين "ماسي جو مڙس" يا "موسڙو" پڻ چيو وڃي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي حيثيت
سنڌي سماج ۾ ماسڙ جو رشتو محبت ۽ قربت وارو هوندو آهي:
* **احترام:** ٻارن کي پنهنجي ماسڙ جو ادب سيکاريو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته هو ماءُ جي ويجهي رشتيدار (ماسي) جو شريڪ حيات هوندو آهي.
* **مهمان نوازي:** ناناڻن ۾ ماسڙ کي تمام گهڻو مانُ ڏنو ويندو آهي. جڏهن ماسڙ پنهنجي ساهرن (ٻارن جي ناناڻن) ايندو آهي ته کيس هڪ خاص مهمان جي حيثيت حاصل هوندي آهي.
* **ماساتن سان رشتو:** ماسڙ پنهنجي اولاد (ماساتن) ۽ پنهنجي سالي جي اولاد جي وچ ۾ دوستاڻي لاڳاپن کي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي.

## قانوني ۽ مذهبي حيثيت
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، ماسڙ هڪ "نامحرم" رشتو آهي. هڪ عورت لاءِ پنهنجي ماسڙ سان تڏهن نڪاح جائز ٿي سگهي ٿو جيڪڏهن سندس ماسي فوت ٿي وڃي يا کيس طلاق ملي وڃي (ڇاڪاڻ ته ٻن ڀينرن کي هڪ ئي وقت نڪاح ۾ رکڻ حرام آهي).
* **وراثت:** ماسڙ جو رشتو رت جو رشتو نه هئڻ ڪري، هو سڌوسنڌ پنهنجي ساليءَ جي اولاد جي وراثت ۾ حصيدار نه هوندو آهي، پر خانداني ٻڌي ۾ سندس راءِ کي اهميت ڏني ويندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* ماسي
* ناناڻا
* ماسات
* پڦڙ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
مامو مامي

**مامو ۽ مامي** (انگريزي: Maternal Uncle and Aunt) مان مراد اهي رشتا آهن جيڪي ڪنهن فرد جي ماءُ جي طرف کان هجن. سنڌي ثقافت ۾ مامو ۽ مامي ناناڻي (ناڻاڻي) گهر جا بنيادي ٿنڀا سمجهيا ويندا آهن، جن سان ٻارن جو رشتو تمام گهڻي محبت، شفقت ۽ لاڏ وارو هوندو آهي.

## مامو (Maternal Uncle)
**مامو** اهو شخص آهي جيڪو ڪنهن فرد جي ماءُ جو ڀاءُ هجي. سنڌي سماج ۾ مامي کي هڪ انتهائي مخلص ۽ ويجهو رشتيدار مڃيو ويندو آهي.

* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ مامو پنهنجي ڀاڻيج يا ڀاڻيجيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. طبي لحاظ کان هي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **سماجي حيثيت:** سنڌي ۾ مشهور آهي ته "مامي جو گهر، کير جو ٿر"، جيڪو هن رشتي جي مٺاس ۽ پيار کي ظاهر ڪري ٿو. مامو پنهنجي ڀينرن جي اولاد لاءِ پيءُ جهڙو ٻانهن ٻيلي هوندو آهي.

## مامي (Maternal Aunt / Uncle's Wife)
**مامي** مان مراد مامي جي گهر واري آهي. سنڌي خاندانن ۾ ماميءَ جو ڪردار گهر جي رونق ۽ مهمان نوازي واري هوندو آهي.

* **ڪردار:** مامي پنهنجي مڙس جي ڀاڻيجن ۽ ڀاڻيجن کي پنهنجي اولاد وانگر پيار ڪندي آهي. جڏهن ٻار ناناڻن (ناني جي گهر) ويندا آهن ته مامي انهن جي کاڌ پيتا ۽ لاڏ جو خاص خيال رکندي آهي.
* **اولاد:** مامو ۽ مامي جي اولاد کي سنڌي ۾ **[[ماروٽ]]** چيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ مامو ۽ مامي جو ڪردار مختلف موقعن تي تمام نمايان هوندو آهي:
* **شاديون مراديون:** سنڌي شاديءَ ۾ مامي جي موجودگي لازمي سمجهي ويندي آهي. "مرا" (جيڪو مامي پاران ڀاڻيج جي شاديءَ تي ڏنو ويندو آهي) هڪ پراڻي ۽ معتبر روايت آهي، جنهن جي تياريءَ ۾ ماميءَ جو وڏو حصو هوندو آهي.
* **موڪلون ۽ تفريح:** سنڌ ۾ ٻار اڪثر پنهنجي اسڪول جون موڪلون ناناڻن وٽ گذارڻ پسند ڪندا آهن، جتي کين مامي ۽ ماميءَ کان تمام گهڻو پيار ملندو آهي.
* **ماروٽن سان رشتو:** ماروٽن جي وچ ۾ شاديون سنڌي سماج ۾ خانداني رشتن کي وڌيڪ مضبوط بنائڻ لاءِ ڪيون وينديون آهن.

## پڻ ڏسندا
* ناناڻا
* ماروٽ
* ڀاڻج
* چاچو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
سوٽ

**سؤٽ** (انگريزي: Paternal Cousin) مان مراد اهو مٽ مائٽ آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي چاچي (پيءُ جو ڀاءُ) جو پٽ يا ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۽ سماجي جوڙجڪ ۾ سؤٽن جو رشتو انتهائي ويجهو ۽ بنيادي سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته هي رشتو ڏاڏاڻي خاندان جي سڃاڻپ هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پيءُ جي ڀاءُ جي اولاد کي "سؤٽ" چيو ويندو آهي. 
* جيڪڏهن چاچي جو پٽ هجي ته ان کي **سؤٽ ڀاءُ** چئبو آهي.
* جيڪڏهن چاچي جي ڌيءُ هجي ته ان کي **سؤٽ ڀيڻ** چئبو آهي.
سنڌي سماج پدرشاهي (Patrilineal) هئڻ ڪري، سؤٽن جي ذات، قبيلي جو نالو ۽ خانداني سڃاڻپ اڪثر ڪري ساڳي هوندي آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، پهرين درجي جا سؤٽ هڪ ٻئي سان سراسري طور تي 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان انهن کي **ٽين درجي جا مٽ** (Third-degree relatives) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب سؤٽن جي پاڻ ۾ شادي جائز آهي. سنڌ ۾ خانداني ٻڌي، ملڪيت جي ورهاست کي روڪڻ ۽ رت جي سڃاڻپ کي برقرار رکڻ لاءِ سؤٽن جي وچ ۾ شاديون (Cousin Marriages) تمام گهڻيون عام آهن.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ سؤٽن جو ڪردار تمام گهڻو اثرائتو هوندو آهي:
* **گڏيل خاندان:** سنڌ ۾ اڪثر ڀائر هڪ ئي گهر يا ڀرپاسي ۾ رهندا آهن، جنهن ڪري سؤٽ سڄي عمر ڀائرن وانگر گڏ گذاريندا آهن.
* **ٻانهن ٻيلي:** ڏکي توڙي سکي وقت ۾، خاص ڪري قبائلي يا خانداني تڪرارن جي صورت ۾، سؤٽ هڪ ٻئي جا مضبوط مددگار ۽ ٻانهن ٻيلي بڻجندا آهن.
* **شاديون مراديون:** خاندان جي فيصلن ۽ تقريبن ۾ سؤٽن جي شرڪت لازمي هوندي آهي. سنڌي لوڪ ادب ۽ گيتن ۾ پڻ سؤٽن جي رشتي جي اهميت جو ذڪر ملي ٿو.

## پڻ ڏسندا
* چاچو
* ڏاڏاڻا
* پڦاٽ
* ماسات
* ماروٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ماسي ماسڙ

**ماسي ۽ ماسڙ** (انگريزي: Maternal Aunt and her Husband) مان مراد اهي رشتا آهن جيڪي ڪنهن فرد جي ماءُ جي طرف کان هجن. سنڌي ثقافت ۾ ماسي هڪ انتهائي شفقت ڀريو رشتو آهي، جنهن کي "ٻي ماءُ" جو درجو ڏنو ويندو آهي. هي رشتا ناناڻي خاندان جو هڪ اهم حصو هوندا آهن.

## ماسي (Maternal Aunt)
**ماسي** اها عورت آهي جيڪا ڪنهن فرد جي ماءُ جي ڀيڻ هجي. سنڌي لفظ "ماسي" جو لغوي مطلب ئي "ماءُ جهڙي" (ما-سي) آهي، جيڪو هن رشتي جي اهميت کي ظاهر ڪري ٿو.

* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ ماسي پنهنجي ڀاڻيج يا ڀاڻيجيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندي آهي. طبي لحاظ کان هي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **سماجي ڪردار:** سنڌي سماج ۾ ماسي ٻارن جي پرورش ۽ اخلاقي تربيت ۾ ماءُ جي مددگار هوندي آهي. اسلامي قانون (فقه) ۾ پڻ ماءُ جي غير موجودگي ۾ ٻار جي پرورش (حضانت) جو حق ماسيءَ کي ڏنو ويو آهي.

## ماسڙ (Aunt's Husband)
**ماسڙ** يا **ماسڙو** مان مراد ماسيءَ جو مڙس آهي. سنڌ جي ڪجهه علائقن ۾ کين "موسڙو" پڻ چيو ويندو آهي.

* **ڪردار:** ماسڙ پنهنجي ساليءَ جي اولاد لاءِ هڪ مهربان بزرگ وانگر هوندو آهي. ماسي ۽ ماسڙ جي اولاد کي سنڌي ۾ **[[ماسات]]** چيو ويندو آهي.
* **مهمان نوازي:** ناناڻن ۾ ماسڙ جي گهر کي ٻارن لاءِ سڀ کان وڌيڪ آرامده ۽ پيارو گهر سمجهيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ ماسي ۽ ماسڙ جو ڪردار تمام گهڻو نمايان هوندو آهي:
* **محبت ۽ لاڏ:** ٻار اڪثر پنهنجي ماسيءَ سان پنهنجي دل جون ڳالهيون ڪندا آهن، جيڪي شايد هو پنهنجي والدين سان نه ڪري سگهن. ماسي پنهنجي ڀاڻيجن سان پنهنجي اولاد وانگر پيار ڪندي آهي.
* **شاديون مراديون:** شاديءَ جي موقعي تي ماسيءَ جي شرڪت ۽ سندس ڳايل "لاڏا" (سنڌي لوڪ گيت) شاديءَ جي رونق وڌائيندا آهن.
* **ماساتن سان رشتو:** ماساتن جي وچ ۾ دوستي تمام گهري هوندي آهي ۽ سنڌي سماج ۾ ماساتن جي پاڻ ۾ شاديءَ کي تمام گهڻو پسند ڪيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ان سان ٻن ڀينرن جا گهر وڌيڪ ويجهو ٿيندا آهن.

## پڻ ڏسندا
* ناناڻا
* ماسات
* ڀاڻج
* مامو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀائٽيو

**ڀائٽيو** (انگريزي: Nephew) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڀاءُ جو پٽ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ڀائٽئي کي پنهنجي اولاد وانگر سمجهيو ويندو آهي ۽ هي رشتو ڏاڏاڻي خاندان جي نسل کي اڳتي وڌائيندڙ ڪڙي ليکيو ويندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڀاءُ جي پٽ کي "ڀائٽيو" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس ڀاءُ جي ڌيءُ کي **[[ڀائٽي]]** چئبو آهي.
* پيءُ جي ڀاءُ لاءِ ڀائٽيو سندس پنهنجي رت جو وارث هوندو آهي.
* پيءُ جي ڀيڻ (پڦي) لاءِ ڀائٽيو سندس پيڪن جي سڃاڻپ هوندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ چاچو يا پڦي پنهنجي ڀائٽئي سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) چيو ويندو آهي.
* **وراثت:** اسلامي قانون ۾، جيڪڏهن ڪنهن شخص کي پنهنجو پٽ نه هجي، ته مخصوص حالتن ۾ ڀائٽيو وراثت يا ملڪيت جو حصيدار بڻجي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڀائٽئي جو ڪردار تمام گهڻو اهم هوندو آهي:
* **نسل جي واڌ:** سنڌي خاندانن ۾ ڀائٽئي کي خاندان جي نالي ۽ ذات کي اڳتي وڌائڻ وارو وارث سمجهيو ويندو آهي.
* **چاچي جو لاڏ:** چاچو اڪثر ڪري پنهنجي ڀائٽئي کي پنهنجي پٽ وانگر پيار ڪندو آهي. سنڌ ۾ اها روايت عام آهي ته "چاچو پيءُ جي برابر هوندو آهي" ۽ ڀائٽيو سندس ٻانهن ٻيلي بڻبو آهي.
* **پڦيءَ جي محبت:** پڦي پنهنجي ڀائٽئي سان تمام گهڻو لاڏ ڪندي آهي، ڇاڪاڻ ته هو سندس ڀاءُ جي نشاني هوندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڀائٽي
* ڀاڻيج
* چاچو
* پڦي
* سؤٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڦي پڦڙ

**پڦي ۽ پڦڙ** (انگريزي: Paternal Aunt and her Husband) مان مراد اهي رشتا آهن جيڪي ڪنهن فرد جي پيءُ جي طرف کان هجن. سنڌي سماجي جوڙجڪ ۾ پڦي هڪ انتهائي معتبر ۽ ويجهو رشتو آهي، جيڪو ڏاڏاڻي خاندان جي هڪ اهم ڪڙي سمجهيو ويندو آهي.

## پڦي (Paternal Aunt)
**پڦي** اها عورت آهي جيڪا ڪنهن فرد جي پيءُ جي ڀيڻ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڦي کي "پيءُ جي جاءِ" تي مڃيو ويندو آهي ۽ کيس تمام گهڻو احترام ڏنو ويندو آهي.

* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڦي پنهنجي ڀائٽي يا ڀائٽيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندي آهي. طبي لحاظ کان هي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **سماجي ڪردار:** پڦي پنهنجي ڀائرن جي گهر (پيڪن) سان سڄي عمر جڙيل رهندي آهي. هوءَ پنهنجي ڀائٽن جي پرورش، تعليم ۽ خاص ڪري شاديءَ جي معاملن ۾ هڪ وڏي بزرگ وانگر راءِ ڏيندي آهي.

## پڦڙ (Aunt's Husband)
**پڦڙ** مان مراد پڦيءَ جو مڙس آهي. سنڌي سماج ۾ پڦڙ کي هڪ معزز مهمان ۽ خاندان جي هڪ اهم رڪن طور ڏٺو ويندو آهي.

* **رشتو:** پڦڙ جو تعلق سڌوسنڌ رت جو رشتو ناهي، پر پڦيءَ جي ڪري هو خاندان جو هڪ لازمي حصو بڻجي ويندو آهي. پڦڙ ۽ پڦيءَ جي اولاد کي سنڌي ۾ **[[پڦاٽ]]** چيو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي ثقافت ۾ پڦي ۽ پڦڙ جو ڪردار مختلف موقعن تي نمايان هوندو آهي:
* **شاديون مراديون:** سنڌي شاديءَ جي رسمن ۾ پڦيءَ کي خاص مقام حاصل آهي. گهٽايل (ڳانا ٻڌڻ)، تيل لائڻ ۽ ٻين رسمن ۾ پڦي اڳڀري هوندي آهي. پڦي پنهنجي ڀائٽن کي گهوٽ بڻيل ڏسي تمام گهڻي خوشي محسوس ڪندي آهي.
* **پڦاٽن سان رشتو:** سنڌ ۾ پڦاٽن (ڪزن) جي وچ ۾ شاديون تمام عام آهن. اڪثر ڪري پنهنجي ڀيڻ (پڦي) جي اولاد کي پنهنجي گهر (ڀائٽي سان) پرڻائڻ کي خانداني ٻڌي وڌائڻ جو هڪ بهترين ذريعو سمجهيو ويندو آهي.
* **احترام:** سنڌي گهرن ۾ ٻارن کي پنهنجي پڦي ۽ پڦڙ جو تمام گهڻو ادب سيکاريو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهي ڏاڏاڻي گهر جي عزت ۽ مانَ جا نشان هونديون آهن.

## پڻ ڏسندا
* ڏاڏاڻا
* پڦاٽ
* ڀائٽيو
* چاچو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀائٽي

**ڀائٽي** (انگريزي: Niece) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڀاءُ جي ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ڀائٽي هڪ انتهائي پيارو ۽ شفقت وارو رشتو آهي، جنهن کي گهر جي رحمت ۽ برڪت سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو ڏاڏاڻي خاندان جي سڃاڻپ هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڀاءُ جي ڌيءُ کي "ڀائٽي" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس ڀاءُ جي پٽ کي **[[ڀائٽيو]]** چئبو آهي.
* پيءُ جي ڀاءُ (چاچي) لاءِ ڀائٽي پنهنجي ڌيءُ وانگر هوندي آهي.
* پيءُ جي ڀيڻ (پڦي) لاءِ ڀائٽي سندس پيڪن جي نشاني ۽ خاندان جو نانءُ روشن ڪندڙ هوندي آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ چاچو يا پڦي پنهنجي ڀائٽي سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) چيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، چاچي يا پڦي جو پنهنجي ڀائٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڀائٽي جو مقام تمام بلند هوندو آهي:
* **ڌيءُ جهڙو مانُ:** سنڌي گهرن ۾ چاچو پنهنجي ڀائٽي کي پنهنجي ڌيءُ وانگر لاڏ ڪندو آهي. چاچي جي غير موجودگي ۾ ڀائٽي پنهنجي چاچي کي پنهنجي پيءُ جي جاءِ تي مڃيندي آهي.
* **پڦيءَ جو لاڏ:** پڦي پنهنجي ڀائٽي سان تمام گهڻي محبت ڪندي آهي. سنڌي شادين ۾ پڦي پنهنجي ڀائٽي لاءِ خاص تحفا ۽ ڪپڙا (جنهن کي "پڦيءَ جو ڏيج" چئجي) تيار ڪندي آهي.
* **خانداني رونق:** ڀائٽي ڏاڏاڻي گهر جي رونق هوندي آهي. جڏهن ڀائٽي جي شادي ٿيندي آهي، ته چاچا ۽ پڦيون پنهنجي ڀاءُ جي ڌيءُ کي دعائن سان رخصت ڪندا آهن.

## پڻ ڏسندا
* ڀائٽيو
* ڀاڻيجي
* چاچو
* پڦي
* سؤٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀائٽيو ڀائٽي

**ڀائٽيو ۽ ڀائٽي** (انگريزي: Nephew and Niece) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ڀاءُ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ ڀائٽيو ۽ ڀائٽي پنهنجي اولاد وانگر عزيز هوندا آهن. هي رشتا ڏاڏاڻي خاندان جي تسلسل ۽ خانداني سڃاڻپ جي هڪ اهم ڪڙي آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڀاءُ جي اولاد لاءِ هيٺيان مخصوص لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **ڀائٽيو:** ڀاءُ جو پٽ.
* **ڀائٽي:** ڀاءُ جي ڌيءُ.

پيءُ جي ڀاءُ (چاچي) ۽ پيءُ جي ڀيڻ (پڦي) لاءِ اهي ٻئي رشتا انتهائي ويجها هوندا آهن. ان جي برڪس، ماءُ جي ڀاءُ (مامي) يا ماءُ جي ڀيڻ (ماسيءَ) جي اولاد کي "ڀاڻيج" ۽ "ڀاڻيجي" چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ چاچو يا پڦي پنهنجي ڀائٽي يا ڀائٽيءَ سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، چاچي جو پنهنجي ڀائٽي سان ۽ پڦيءَ جو پنهنجي ڀائٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڀائٽيو ۽ ڀائٽي گهر جي رونق ۽ وارث سمجهيا ويندا آهن:
* **چاچي جو ڪردار:** سنڌي ۾ چيو ويندو آهي ته "چاچو پيءُ جي برابر آهي." چاچو پنهنجي ڀائٽي کي پنهنجو ٻانهن ٻيلي ۽ ڀائٽي کي پنهنجي ڌيءُ وانگر لاڏ ڪندو آهي.
* **پڦيءَ جي محبت:** پڦي پنهنجي ڀائٽي ۽ ڀائٽيءَ سان تمام گهڻو پيار ڪندي آهي، ڇاڪاڻ ته اهي سندس پيڪن جي نشاني هوندا آهن. شادي مراديءَ جي موقعي تي پڦي پنهنجي ڀائٽي ۽ ڀائٽي لاءِ خاص رسمون (جهڙوڪ ڳانا ٻڌڻ) ادا ڪندي آهي.
* **خانداني وارث:** ڀائٽيو پنهنجي چاچي ۽ پيءُ جي ذات ۽ خانداني نالي کي اڳتي وڌائيندڙ وارث طور سڃاتو ويندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڀاڻيج ۽ ڀاڻيجي
* چاچو
* پڦي
* سؤٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀاڻيجو

**ڀاڻيجو** (انگريزي: Nephew) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڀيڻ جو پٽ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ڀاڻيجو انتهائي پيارو ۽ لاڏلو رشتو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو ناناڻي خاندان ۽ پيڪن جي وچ ۾ محبت جي هڪ مضبوط ڪڙي هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڀيڻ جي پٽ کي "ڀاڻيجو" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس ڀيڻ جي ڌيءُ کي **[[ڀاڻيجي]]** چئبو آهي.
* ماءُ جي ڀاءُ (مامي) لاءِ ڀاڻيجو سندس ڀيڻ جي نشاني هوندو آهي.
* ماءُ جي ڀيڻ (ماسيءَ) لاءِ ڀاڻيجو پنهنجي پٽ وانگر عزيز هوندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ مامو يا ماسي پنهنجي ڀاڻيجي سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، مامي جو پنهنجي ڀاڻيجي سان (جيڪڏهن مامو عورت هجي، يعني مامي) يا ماسيءَ جو پنهنجي ڀاڻيجي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڀاڻيجي جو مقام تمام گهڻو مٿانهون هوندو آهي:
* **مامي جو لاڏ:** سنڌ ۾ چيو ويندو آهي ته "مامي لاءِ ڀاڻيجو سڀ کان وڌيڪ پيارو هوندو آهي." مامو پنهنجي ڀاڻيجي جي هر ضرورت ۽ خوشي جو خيال رکندو آهي.
* **مرا جي روايت:** سنڌي شادين ۾ جڏهن ڀاڻيجي جي شادي ٿيندي آهي، ته مامي پاران ڏنل "مرا" (خاص تحفا ۽ مالي مدد) هڪ لازمي ۽ معزز رسم آهي.
* **ناناڻن جو وارث:** اڪثر ڪري ناناڻن ۾ ڀاڻيجي کي تمام گهڻو مانُ ملندو آهي ۽ کيس گهر جي ڀاتي وانگر سمجهيو ويندو آهي.
* **ماسيءَ جي شفقت:** ماسي پنهنجي ڀاڻيجي کي پنهنجي اولاد وانگر پاليندي آهي ۽ سندس ڏکن سکن ۾ شريڪ رهندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڀاڻيجي
* ڀائٽيو
* مامو
* ماسي
* ماروٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀاڻيجي

**ڀاڻيجي** (انگريزي: Niece) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڀيڻ جي ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ڀاڻيجي هڪ انتهائي معصوم، پيارو ۽ رحمت ڀريو رشتو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو ناناڻي خاندان ۽ پيڪن جي وچ ۾ محبت ۽ خانداني ڳنڍ جو ذريعو هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڀيڻ جي ڌيءُ کي "ڀاڻيجي" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس ڀيڻ جي پٽ کي **[[ڀاڻيجو]]** چئبو آهي.
* ماءُ جي ڀاءُ (مامي) لاءِ ڀاڻيجي سندس ڀيڻ جي نشاني هوندي آهي.
* ماءُ جي ڀيڻ (ماسيءَ) لاءِ ڀاڻيجي پنهنجي ڌيءُ وانگر عزيز هوندي آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ مامو يا ماسي پنهڻي ڀاڻيجيءَ سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، مامي جو پنهنجي ڀاڻيجي سان يا ماسڙ جو پنهنجي ماسي واري رشتي جي لحاظ کان (مخصوص حالتن کانسواءِ) نڪاح جي حرمت جا پنهنجا قاعدا آهن، پر مامو ۽ ماسي سڌوسنڌ "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڀاڻيجيءَ کي تمام گهڻو مانُ ۽ لاڏ ڏنو ويندو آهي:
* **ناناڻن جي رحمت:** ڀاڻيجي جڏهن پنهنجي ناناڻن (ماءُ جي پيڪن) ويندي آهي، ته کيس گهر جي رحمت سمجهي مٿي تي رکيو ويندو آهي. مامي ۽ ماميءَ پاران کيس خاص تحفا ۽ پيار ملندو آهي.
* **ماسيءَ جي شفقت:** سنڌي ۾ ماسيءَ کي "ٻي ماءُ" چيو ويندو آهي. ماسي پنهنجي ڀاڻيجيءَ جي پرورش، تعليم ۽ لڇڻن جي سڌاري ۾ ماءُ وانگر حصو وٺندي آهي.
* **شاديون مراديون:** ڀاڻيجيءَ جي شاديءَ جي موقعي تي مامي پاران ڏنو ويندڙ "مرا" ۽ ماسيءَ پاران ڳايا ويندڙ "لاڏا" سنڌي ثقافت جو هڪ اڻٽٽ حصو آهن. ماميءَ پاران ڀاڻيجيءَ کي پنهنجي گهر مان رخصت ڪرڻ وقت ڏني ويندي دعا تمام اهم سمجهي ويندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڀاڻيجو
* ڀائٽي
* مامو
* ماسي
* ماروٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڀاڻيجو ڀاڻيجي

**ڀاڻيجو ۽ ڀاڻيجي** (انگريزي: Nephew and Niece) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ڀيڻ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ ڀاڻيجن جو رشتو انتهائي پيارو، معصوم ۽ ويجهو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتا ناناڻي خاندان ۽ پيڪن جي وچ ۾ محبت جي هڪ مضبوط ڪڙي هوندا آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڀيڻ جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **ڀاڻيجو:** ڀيڻ جو پٽ.
* **ڀاڻيجي:** ڀيڻ جي ڌيءُ.

ماءُ جي ڀاءُ (مامي) ۽ ماءُ جي ڀيڻ (ماسيءَ) لاءِ اهي رشتا پنهنجي اولاد وانگر عزيز هوندا آهن. ان جي برڪس، پيءُ جي ڀاءُ يا پيءُ جي ڀيڻ جي اولاد کي "ڀائٽيو" ۽ "ڀائٽي" چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ مامو يا ماسي پنهنجي ڀاڻيجي يا ڀاڻيجيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون ۽ سنڌي سماجي روايتن موجب، مامي جو پنهنجي ڀاڻيجيءَ سان ۽ ماسيءَ جو پنهنجي ڀاڻيجي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڀاڻيجن جو مقام تمام مٿانهون هوندو آهي:
* **مامي جو لاڏ:** سنڌ ۾ مامي ۽ ڀاڻيجي جو رشتو مشهور آهي. مامو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد کي هر خوشي فراهم ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. ڀاڻيجا اڪثر پنهنجي مامي کي هڪ بهترين دوست ۽ مددگار سمجهندا آهن.
* **ماسيءَ جي شفقت:** سنڌي ۾ ماسيءَ کي "ٻي ماءُ" چيو ويندو آهي. ماسي پنهنجي ڀاڻيج ۽ ڀاڻيجيءَ جي پرورش ۽ ڏک سک ۾ ماءُ وانگر شريڪ رهندي آهي.
* **شادي مرادي:** ڀاڻيجي يا ڀاڻيجيءَ جي شاديءَ تي مامي پاران ڏنو ويندڙ "مرا" (تحفا) سنڌي ثقافت جي هڪ معزز روايت آهي. ناناڻن پاران آيل مٺائي ۽ ڪپڙا شاديءَ جي رونق وڌائيندا آهن.
* **ناناڻن جي رونق:** جڏهن ڀاڻيجا پنهنجي ناناڻن ويندا آهن ته کين گهر جي رحمت سمجهيو ويندو آهي ۽ ماميءَ پاران سندن خاص مهمان نوازي ڪئي ويندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڀائٽيو ڀائٽي
* مامو
* ماسي
* ناناڻا
* ماروٽ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ نانو

**پڙنانو** (انگريزي: Great-grandfather) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ناني يا نانيءَ جو پيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڙناني جو رشتو انتهائي بزرگي، احترام ۽ خاندان جي قديمي پاڙ سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو ناناڻي خاندان جي ٽين پيڙهيءَ جو وڏو هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ماءُ جي پيءُ کي "نانو" چئبو آهي، جڏهن ته ناني جي پيءُ کي "پڙنانو" سڏيو ويندو آهي. پڙناني جي گهر واريءَ کي **[[پڙناني]]** چئبو آهي. سنڌ جي ڪجهه علائقن ۾ کين "پڙناڻو" به چيو وڃي ٿو.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ فرد پنهنجي پڙناني سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **وراثت:** اسلامي قانون موجب، مخصوص حالتن ۾ (جيڪڏهن نانو فوت ٿي ويو هجي)، پڙنانو وراثت جي ورهاست ۾ حصيدار يا ولي بڻجي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙناني جو مقام تمام وڏو هوندو آهي:
* **خاندان جي پاڙ:** پڙنانو خاندان جي تاريخ، شجري ۽ پراڻي روايتن جو امين هوندو آهي. هن جي زندگي خاندان لاءِ هڪ تجربيگاهه وانگر هوندي آهي.
* **محبت ۽ برڪت:** جيڪڏهن ڪنهن فرد کي پنهنجي پڙناني سان ملڻ جو موقعو ملي ٿو، ته ان کي وڏي خوشقسمتي سمجهيو ويندو آهي. پڙنانو پنهنجي پڙڏوهٽن ۽ پڙڏوهٽين سان تمام گهڻو لاڏ ڪندو آهي.
* **قصا ۽ ڪهاڻيون:** سنڌي گهرن ۾ پڙنانو اڪثر ڪري پراڻي دور جون ڳالهيون، قصا ۽ خانداني بهادريءَ جا واقعا ٻارن کي ٻڌائيندو آهي، جنهن سان نئين پيڙهيءَ جي تربيت ٿيندي آهي.

## پڻ ڏسندا
* پڙناني
* نانو
* ناني
* ڏوهٽو
* پڙڏاڏو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڏوهٽو

**ڏوهٽو** (انگريزي: Grandson) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڌيءُ جو پٽ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ڏوهٽي جو رشتو انتهائي پيارو ۽ لاڏلو سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته هي رشتو ٻن خاندانن (ناناڻا ۽ ساهرن) جي وچ ۾ محبت جو پل هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي پٽ کي "ڏوهٽو" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس ڌيءُ جي ڌيءُ کي **[[ڏوهٽي]]** چئبو آهي.
* ماءُ جي پيءُ (ناني) ۽ ماءُ جي ماءُ (نانيءَ) لاءِ ڏوهٽو سندن ڌيءُ جي نشاني هوندو آهي.
* ڏوهٽي جي مڙس کي سنڌي ۾ **[[ڄاٽو]]** يا **ڏوهٽو مڙس** پڻ چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽي سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **وراثت:** اسلامي قانون موجب، ڏوهٽو "ذوي الارحام" (رت جا رشتا) ۾ اچي ٿو. مخصوص حالتن ۾، جيڪڏهن پٽ يا پٽ جو اولاد موجود نه هجي، ته ڏوهٽي کي وراثت ۾ حصو ملي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڏوهٽي جي رشتي سان لاڳاپيل ڪجهه اهم پهلو هي آهن:
* **ناناڻن جو لاڏ:** سنڌ ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي ته "اصل کان وياج پيارو هوندو آهي،" جتي 'اصل' ڌيءُ ۽ 'وياج' ڏوهٽي کي چيو ويندو آهي. نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽي سان پنهنجي پٽن کان به وڌيڪ پيار ڪندا آهن.
* **مهمان نوازي:** جڏهن ڏوهٽو پنهنجي ناناڻن ويندو آهي، ته سندس تمام گهڻي آٽ آڌرڀاءُ ۽ خدمت ڪئي ويندي آهي.
* **ثقافتي گيت:** سنڌي لوڪ گيتن ۽ لاڏن ۾ ڏوهٽي جي ڄمڻ، اڪيچي (عقيقي) ۽ شاديءَ جي موقعي تي نانيءَ پاران خوشيءَ جو اظهار تمام گهڻو ملي ٿو.

## پڻ ڏسندا
* ڏوهٽي
* پوٽو
* نانو
* ناني
* ڀاڻيجو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڏوهٽي

**ڏوهٽي** (انگريزي: Granddaughter) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ڌيءُ جي ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ ڏوهٽي گهر جي برڪت، ناناڻن جي زينت ۽ انتهائي شفقت وارو رشتو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو ٻن خاندانن جي وچ ۾ محبت ۽ خانداني ڳنڍ جو ذريعو هوندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي ڌيءُ کي "ڏوهٽي" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس ڌيءُ جي پٽ کي **[[ڏوهٽو]]** چئبو آهي.
* ماءُ جي پيءُ (ناني) ۽ ماءُ جي ماءُ (نانيءَ) لاءِ ڏوهٽي سندن ڌيءُ جي نشاني هوندي آهي.
* ڏوهٽي جي مڙس کي سنڌي ۾ **ڏوهٽو ڄاٽو** چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽي سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، ناني جو پنهنجي ڏوهٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته هوءَ "محرم" رشتن ۾ اچي ٿي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڏوهٽي جو مقام تمام بلند هوندو آهي:
* **ناناڻن جو پيار:** نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽي سان تمام گهڻو لاڏ ڪندا آهن. چيو ويندو آهي ته "ڏوهٽي ناناڻي گهر جي رحمت هوندي آهي." جڏهن ڏوهٽي ناناڻن ويندي آهي ته سندس خاص آڌرڀاءُ ڪيو ويندو آهي.
* **ثقافتي روايتون:** سنڌي شادين ۽ ٻين خوشين جي موقعن تي ڏوهٽي کي ناناڻن پاران خاص ڪپڙا، زيور ۽ تحفا ڏنا ويندا آهن، جن کي "ناناڻو ڏيج" يا "مرا" جي صورت ۾ ڏٺو ويندو آهي.
* **ماسي ۽ مامي جي محبت:** ڏوهٽي پنهنجي مامي ۽ ماسيءَ لاءِ پڻ انتهائي عزيز هوندي آهي. مامي جي گهر ۾ ڏوهٽي کي پنهنجي ڌيءُ وانگر مانُ ملندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* ڏوهٽو
* پوٽي
* نانو
* ناني
* ڀاڻيجي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پوٽي

**پوٽي** (انگريزي: Granddaughter) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي پٽ جي ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پوٽي کي گهر جي لکمي، برڪت ۽ ڏاڏاڻي خاندان جي گل وانگر سمجهيو ويندو آهي. هي رشتو خاندان جي تسلسل ۽ نسل جي واڌ جو هڪ اهم حصو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي ڌيءُ کي "پوٽي" چيو ويندو آهي. ان جي برڪس پٽ جي پٽ کي **[[پوٽو]]** چئبو آهي.
* پيءُ جي پيءُ (ڏاڏي) ۽ پيءُ جي ماءُ (ڏاڏيءَ) لاءِ پوٽي سندن پٽ جو اولاد ۽ گهر جي رونق هوندي آهي.
* پوٽي جي مڙس کي سنڌي ۾ **پوٽو ڄاٽو** چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، ڏاڏو ۽ ڏاڏي پنهنجي پوٽي سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، ڏاڏي جو پنهنجي پوٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته هوءَ "محرم" رشتن ۾ اچي ٿي.
* **وراثت:** اسلامي وراثت جي قانون موجب، جيڪڏهن پٽ (پوٽي جو پيءُ) فوت ٿي ويو هجي، ته مخصوص حالتن ۾ پوٽي کي پنهنجي ڏاڏي جي ملڪيت مان حصو ملي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پوٽي جو مقام تمام گهڻو احترام وارو هوندو آهي:
* **ڏاڏاڻي جي زينت:** پوٽي پنهنجي ڏاڏاڻي گهر ۾ تمام گهڻي لاڏلي هوندي آهي. ڏاڏو ۽ ڏاڏي پنهنجي پوٽي سان پنهنجي اولاد کان به وڌيڪ محبت ڪندا آهن.
* **تربيت:** اڪثر ڪري پوٽيون پنهنجي ڏاڏيءَ کان خانداني لڇڻ، گهرو ڪم ڪار ۽ سنڌي سونهن سکنديون آهن. ڏاڏي پاران ٻڌايل قصا پوٽي جي اخلاقي تربيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا آهن.
* **شاديون مراديون:** پوٽي جي شادي ڏاڏي ۽ ڏاڏي لاءِ زندگيءَ جو هڪ وڏو ارمان هوندو آهي. سنڌي شادين ۾ پوٽي کي ڏاڏاڻن پاران خاص ڏيج ۽ دعائون ڏنيون وينديون آهن.

## پڻ ڏسندا
* پوٽو
* ڏوهٽي
* ڏاڏو
* ڏاڏي
* ڀائٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پوٽاڻ

**پوٽو ۽ پوٽي** (انگريزي: Grandchildren) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي پٽ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ پوٽو ۽ پوٽي خاندان جو تسلسل، اکين جو نور ۽ ڏاڏاڻي گهر جي سڀ کان وڏي خوشي سمجهيا ويندا آهن. 

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **پوٽو:** پٽ جو پٽ.
* **پوٽي:** پٽ جي ڌيءُ.

پيءُ جي پيءُ (ڏاڏي) ۽ پيءُ جي ماءُ (ڏاڏيءَ) لاءِ اهي رشتا انتهائي عزيز هوندا آهن. ان جي برڪس، ڌيءُ جي اولاد کي "ڏوهٽو" ۽ "ڏوهٽي" چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، ڏاڏو ۽ ڏاڏي پنهنجي پوٽي يا پوٽيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، ڏاڏي جو پنهنجي پوٽي سان ۽ ڏاڏيءَ جو پنهنجي پوٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.
* **وراثت:** اسلامي وراثت جي قانونن ۾ پوٽي ۽ پوٽيءَ جو حصو مخصوص حالتن (مثال طور پيءُ جي وفات) تي ٻڌل هوندو آهي، جنهن کي "يتيم پوٽي جي وراثت" جي بحث هيٺ آندو ويندو آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پوٽي ۽ پوٽيءَ جو مقام تمام مٿانهون هوندو آهي:
* **ڏاڏي ۽ ڏاڏيءَ جو لاڏ:** سنڌي ۾ مشهور چوڻي آهي ته "پٽ کان پوٽو وڌيڪ پيارو هوندو آهي." ڏاڏو ۽ ڏاڏي پنهنجي آخري عمر جو گهڻو وقت پنهنجي پوٽن سان گذاريندا آهن.
* **خانداني تربيت:** پوٽا ۽ پوٽيون پنهنجي ڏاڏاڻن کان خانداني تاريخ، اخلاقي قصا، ۽ سنڌي سونهن سکندا آهن. ڏاڏي جي لولي ۽ ڏاڏي جا قصا ٻارن جي ذهني تربيت جو بنياد هوندا آهن.
* **نسل جي سڃاڻپ:** پوٽو خاص طور تي خاندان جي ذات ۽ قبيلي جي نالي کي اڳتي وڌائڻ وارو وارث سمجهيو ويندو آهي.
* **خوشيون ۽ رسمون:** پوٽي يا پوٽيءَ جي ڄمڻ تي ڏاڏاڻي گهر ۾ خوشيون ملهايون وينديون آهن. ڇٺي، عقيقو ۽ مٿي جا وار لاهڻ (جنڊ لاهڻ) جهڙيون رسمون وڏي اهتمام سان ڪيون وينديون آهن.

## پڻ ڏسندا
* ڏوهٽو ڏوهٽي
* ڏاڏو
* ڏاڏي
* پيءُ
* ڀائٽيو ڀائٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڏوهٽو ڏوهٽي

**ڏوهٽو ۽ ڏوهٽي** (انگريزي: Grandchildren) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ڌيءُ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ ڏوهٽي ۽ ڏوهٽيءَ جو رشتو انتهائي پيارو ۽ محبت ڀريو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتا ٻن مختلف خاندانن (ناناڻا ۽ ساهرن) جي وچ ۾ ويجهڙائي ۽ محبت جو هڪ مضبوط پل هوندا آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
* **ڏوهٽو:** ڌيءُ جو پٽ.
* **ڏوهٽي:** ڌيءُ جي ڌيءُ.

ماءُ جي پيءُ (ناني) ۽ ماءُ جي ماءُ (نانيءَ) لاءِ اهي رشتا سندن ڌيءُ جي نشاني هوندا آهن. ان جي برڪس، پٽ جي اولاد کي "پوٽو" ۽ "پوٽي" چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٻئي درجي جو مٽ** (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، ناني جو پنهنجي ڏوهٽيءَ سان ۽ نانيءَ جو پنهنجي ڏوهٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.
* **وراثت:** اسلامي وراثت جي قانون موجب، ڏوهٽو ۽ ڏوهٽي "ذوي الارحام" (رت جي رشتن) ۾ شمار ٿين ٿا. جيڪڏهن پٽ يا پٽ جو اولاد موجود نه هجي، ته مخصوص حالتن ۾ کين وراثت ۾ حصو ملي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ ڏوهٽي ۽ ڏوهٽيءَ سان لاڳاپيل ڪجهه اهم پهلو هي آهن:
* **ناناڻن جو لاڏ:** سنڌي ثقافت ۾ چيو ويندو آهي ته "اصل کان وياج پيارو هوندو آهي." هتي 'اصل' مان مراد ڌيءُ ۽ 'وياج' مان مراد ڏوهٽو يا ڏوهٽي آهي. نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽن سان پنهنجي پٽن جي اولاد کان به وڌيڪ لاڏ ڪندا آهن.
* **مهمان نوازي:** جڏهن ڏوهٽا پنهنجي ناناڻن (ماءُ جي پيڪن) ويندا آهن، ته سندن تمام گهڻي عزت ۽ خدمت ڪئي ويندي آهي. ناناڻن جو گهر ٻارن لاءِ سڀ کان وڌيڪ پسنديده جاءِ هوندي آهي.
* **شادي مرادي ۽ رسمون:** ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ جي شاديءَ تي ناناڻن پاران ڏنو ويندڙ "مرا" (تحفا) سنڌي ثقافت جي هڪ اهم روايت آهي. ناني پنهنجي ڏوهٽن لاءِ خاص دعائون ۽ لاڏا ڳائيندي آهي.
* **مامن جي محبت:** مامي ۽ ڏوهٽي (ڀاڻيجي) جو رشتو به انتهائي گهرو هوندو آهي. مامو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد کي پنهنجي گهر جي رحمت سمجهندو آهي.

## پڻ ڏسندا
* پوٽو پوٽي
* نانو
* ناني
* ڀاڻيجو ڀاڻيجي
* ڌيءُ

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ ناني

**پڙناني** (انگريزي: Great-grandmother) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي ناني يا نانيءَ جي ماءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڙناني جو رشتو انتهائي عزت، احترام ۽ شفقت وارو سمجهيو ويندو آهي. هيءَ رشتي ۾ ناناڻي خاندان جي سڀ کان بزرگ عورت هوندي آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ ماءُ جي ماءُ کي "ناني" چيو ويندو آهي، جڏهن ته ناني يا نانيءَ جي ماءُ کي "پڙناني" سڏيو ويندو آهي. پڙناني جي مڙس کي **[[پڙنانو]]** چئبو آهي. سنڌ جي ڪجهه لهجن ۾ کين "پڙناڻي" به چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ فرد پنهنجي پڙناني سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، پڙناني "محرم" رشتن ۾ اچي ٿي، تنهن ڪري پڙناني سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙناني جو مقام هڪ وڏي گهراڻي جي بنياد جهڙو هوندو آهي:
* **محبت ۽ شفقت:** پڙناني پنهنجي پڙڏوهٽن ۽ پڙڏوهٽين سان بي پناهه پيار ڪندي آهي. سندس دعائن کي سنڌي گهرن ۾ وڏي برڪت سمجهيو ويندو آهي.
* **ثقافتي تاريخ جو ذريعو:** پڙناني خاندان جي پراڻي دور جي روايتن، گهرو علاج (ٽوٽڪن) ۽ تاريخي واقعن جي امين هوندي آهي. هوءَ نسل در نسل انهن ڳالهين کي منتقل ڪرڻ جو اهم ذريعو بڻجي ٿي.
* **تربيت:** اڪثر ڪري پڙنانيون پنهنجي پڙڏوهٽين کي سنڌي سگهڙائپ، اخلاقي قدر ۽ صبر جا سبق سيکارينديون آهن.

## پڻ ڏسندا
* پڙنانو
* ناني
* نانو
* پڙڏاڏي
* ڏوهٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ ڏاڏو پڙ ڏاڏي

**پڙڏاڏو ۽ پڙڏاڏي** (انگريزي: Great-grandparents) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ڏاڏي يا ڏاڏيءَ جا والدين هجن. سنڌي ثقافت ۾ اهي رشتا خانداني لڙهيءَ جي قديمي پاڙ ۽ وڏي برڪت سمجهيا ويندا آهن. هي ڏاڏاڻي خاندان جي ٽين پيڙهيءَ جا بزرگ هوندا آهن.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پيءُ جي پيءُ کي ڏاڏو چئبو آهي، پر ان کان مٿين پيڙهيءَ لاءِ هيٺيان لفظ آهن:
* **پڙڏاڏو:** ڏاڏي جو پيءُ يا ڏاڏيءَ جو پيءُ.
* **پڙڏاڏي:** ڏاڏي جي ماءُ يا ڏاڏيءَ جي ماءُ.

سنڌي سماج ۾ پڙڏاڏي کي "بابي جو ڏاڏو" پڻ چيو ويندو آهي. جڏهن ته ماءُ جي پاسي کان اهڙن رشتن کي پڙنانو ۽ پڙناني چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ فرد پنهنجي پڙڏاڏي يا پڙڏاڏيءَ سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندو آهي. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **محرميت:** اسلامي قانون موجب پڙڏاڏو ۽ پڙڏاڏي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا، تنهن ڪري انهن سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏيءَ جو مقام انتهائي مقدس ۽ مٿانهون هوندو آهي:
* **خاندان جي سڃاڻپ:** پڙڏاڏو خاندان جي شجري (Family Tree) جو بنياد هوندو آهي. اڪثر ڪري سنڌي خاندان پنهنجي پڙڏاڏي جي نالي سان پنهنجي سڃاڻپ ڪرائيندا آهن.
* **حڪمت ۽ تجربو:** پڙڏاڏو ۽ پڙڏاڏي خاندان لاءِ حڪمت جو خزانو هوندا آهن. انهن وٽ قديمي سنڌي تاريخ، خانداني روايتون ۽ اخلاقي داستانن جو وڏو ذخيرو هوندو آهي.
* **پڙپوٽن سان پيار:** پڙڏاڏو پنهنجي پڙپوٽن ۽ پڙپوٽين سان تمام گهڻو لاڏ ڪندو آهي. جڏهن ڪو فرد پنهنجي پڙڏاڏي کي ڏسندو آهي ته ان کي سنڌي سماج ۾ وڏي ڄمار ۽ برڪت جي نشاني سمجهيو ويندو آهي.
* **ثقافتي ورثو:** پڙڏاڏي پاران سيکاريل هنر، ٻوليءَ جا اصطلاح ۽ سماجي ورتاءُ ايندڙ نسلن تائين منتقل ٿيندا رهن ٿا.

## پڻ ڏسندا
* ڏاڏو ڏاڏي
* پڙ نانو پڙ ناني
* پوٽو پوٽي
* پڙ پوٽو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ پوٽو

**پڙپوٽو** (انگريزي: Great-grandson) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي پوٽي جو پٽ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڙپوٽو نسل جي چوٿين پيڙهيءَ جي نمائندگي ڪندڙ هڪ اهم رشتو آهي، جنهن کي خاندان جي وڌندڙ وڻ جي هڪ نئين ٽڙيل شاخ سمجهيو ويندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي پٽ کي پوٽو چئبو آهي، جڏهن ته پوٽي جي پٽ کي "پڙپوٽو" سڏيو ويندو آهي. 
* ڏاڏي ۽ ڏاڏيءَ لاءِ هو پڙپوٽو هوندو آهي.
* پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏيءَ لاءِ هو انهن جي نسل جي تسلسل جي علامت هوندو آهي.
ان جي برڪس، پوٽي جي ڌيءُ کي **[[پڙپوٽي]]** چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڙڏاڏو يا پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽي سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **وراثت:** اسلامي قانون موجب، وراثت جي ورهاست ۾ پڙپوٽو "عصبہ" (Paternal relatives) ۾ شمار ٿئي ٿو. جيڪڏهن پٽ يا پوٽو موجود نه هجي، ته پڙپوٽو وراثت جو وارث بڻجي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙپوٽي جو مقام خوش قسمتيءَ جي نشاني سمجهيو ويندو آهي:
* **نسل جي واڌ:** پڙپوٽي جو هجڻ ان ڳالهه جي ثابتي هوندو آهي ته خاندان جو نالو ۽ شجرو اڳتي وڌي رهيو آهي.
* **پڙڏاڏي جي خوشي:** سنڌ ۾ اهو چيو ويندو آهي ته "پڙپوٽي کي ڏسڻ وڏي نصيب جي ڳالهه آهي." جيڪڏهن ڪو بزرگ پنهنجي حياتيءَ ۾ پڙپوٽو ڏسي ٿو، ته ان کي سندس وڏي ڄمار ۽ برڪت جو ثمر سمجهيو ويندو آهي.
* **محبت ۽ لڳاءُ:** پڙپوٽو پنهنجي پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏيءَ لاءِ اکين جي ٿڌاڻ هوندو آهي. بزرگ اڪثر پنهنجي پڙپوٽي کي پنهنجي هنج ۾ کيڏائڻ ۽ کيس خانداني قصا ٻڌائڻ ۾ فخر محسوس ڪندا آهن.

## پڻ ڏسندا
* پڙ پوٽي
* پوٽو
* پڙ ڏاڏو
* پڙ ڏاڏي
* پڙ ڏوهٽو

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت
پڙ پوٽي

**پڙپوٽي** (انگريزي: Great-granddaughter) مان مراد اهو رشتو آهي، جيڪو ڪنهن فرد جي پوٽي يا پوٽيءَ جي ڌيءُ هجي. سنڌي ثقافت ۾ پڙپوٽي نسل جي چوٿين پيڙهيءَ جي نمائندگي ڪندڙ هڪ انتهائي پيارو ۽ رحمت ڀريو رشتو آهي، جنهن کي خاندان جي گلزار جي نئين ڪلي سمجهيو ويندو آهي.

## اصطلاح ۽ لغت
سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي ڌيءُ کي پوٽي چئبو آهي، جڏهن ته پوٽي جي ڌيءُ کي "پڙپوٽي" سڏيو ويندو آهي. 
* ڏاڏي ۽ ڏاڏيءَ لاءِ هوءَ پڙپوٽي هوندي آهي.
* پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏيءَ لاءِ هوءَ سندن نسل جي تسلسل ۽ خاندان جي واڌ جي علامت هوندي آهي.
ان جي برڪس، پوٽي جي پٽ کي **[[پڙپوٽو]]** چيو ويندو آهي.

## جينياتي ۽ قانوني حيثيت
* **جينياتي لاڳاپو:** حياتياتي طور تي، هڪ پڙڏاڏو يا پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽيءَ سان تقريبن 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي **ٽين درجي جو مٽ** (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
* **نڪاح:** اسلامي قانون موجب، پڙڏاڏي جو پنهنجي پڙپوٽيءَ سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي، ڇاڪاڻ ته هوءَ "محرم" رشتن ۾ اچي ٿي.
* **وراثت:** اسلامي وراثت جي قاعدن موجب، مخصوص حالتن ۾ (جيڪڏهن وچيون نسل موجود نه هجي)، پڙپوٽي کي پنهنجي پڙڏاڏي جي ملڪيت مان حصو ملي سگهي ٿو.

## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
سنڌي سماج ۾ پڙپوٽيءَ جو هجڻ بزرگن لاءِ وڏي سعادت سمجهيو ويندو آهي:
* **برڪت جي نشاني:** سنڌي گهرن ۾ چيو ويندو آهي ته جنهن بزرگ پنهنجي حياتيءَ ۾ پڙپوٽي ڏٺي، تنهن ڄڻ پنهنجي نسل جو مڪمل ميوو ڏٺو. پڙپوٽي کي گهر جي برڪت ۽ رحمت سمجهيو ويندو آهي.
* **پڙڏاڏي جو لاڏ:** پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽيءَ کي تمام گهڻي شفقت سان پاليندي آهي ۽ کيس خانداني لڇڻ، سگهڙائپ ۽ قديمي لوڪ ڪهاڻيون ٻڌائيندي آهي.
* **خانداني تسلسل:** پڙپوٽي جو وجود ان ڳالهه جي ثابتي هوندو آهي ته خاندان جو شجرو مضبوط آهي ۽ نسل اڳتي وڌي رهيو آهي.

## پڻ ڏسندا
* پڙپوٽو
* پوٽي
* پڙڏاڏو
* پڙڏاڏي
* پڙڏوهٽي

زمرو:خاندان
زمرو:رشتا
زمرو:سنڌي ثقافت