تجزياتي نفسيات

**تجزياتي نفسيات** (، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن **تجزيي واري نفسيات** يا **يونگي تجزيو** به چيو ويندو آهي) هڪ اصطلاح آهي جيڪو ڪارل يونگ جي نفسياتي طريقن ۽ عملن لاءِ استعمال ٿئي ٿو. ان کي فرائيڊ جي نفسياتي تجزيي جي نظرين کان الڳ سڃاڻپ ڏيڻ لاءِ وضع ڪيو ويو هو، جڏهن 1912ع ۽ 1913ع جي وچ ۾ نفسياتي تجزيي تي سندن ستن سالن جو تعاون ختم ٿي رهيو هو. سندس سائنس جو ارتقا سندس يادگار شاهڪار *[[The Collected Works of C. G. Jung|ڪلياتي ورڪس]]* ۾ شامل آهي، جيڪو هن پنهنجي زندگيءَ جي سٺ سالن دوران لکيو.

تجزياتي نفسيات جي تاريخ يونگ جي سوانح عمري سان گهري طور جڙيل آهي. شروعات ۾، ان کي "زيورخ اسڪول" جي نالي سان ڄاتو ويندو هو، جنهن جا مکيه ڪردار يوگن بليولر، فرانز رڪلن، الفونس ميڊر ۽ يونگ هئا، جيڪي سڀئي زيورخ جي برگ هولزلي اسپتال سان لاڳاپيل هئا. شروعات ۾ هي نفسياتي پيچيدگين (complexes) بابت هڪ نظريو هو، پر جڏهن يونگ جو سگمنڊ فرائيڊ سان اختلاف ٿيو، ته هن ان کي قديم نمونن (archetypes) ۽ لاشعور جي تحقيق جي هڪ وسيع طريقي سان گڏوگڏ هڪ خاص نفسياتي علاج (psychotherapy) ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.
تجزياتي نفسيات، يا "پيچيده نفسيات" (جرمن: Komplexe Psychologie مان)، نفسيات جي مطالعي ۽ مشق سان گڏ ٻين علمن جي ڪيترن ئي واڌارن جو بنياد آهي. يونگ جا ڪيترائي پوئلڳ آهن، جن مان ڪجهه سڄي دنيا ۾ قومي سوسائٽين جا ميمبر آهن. اهي بين الاقوامي سطح تي 'انٽرنيشنل ايسوسيئيشن آف اينيليٽيڪل سائڪولوجسٽس' (IAAP) ۽ 'انٽرنيشنل ايسوسيئيشن فار يونگي اسٽڊيز' (IAJS) جي ذريعي پيشه ورانه تعاون ڪن ٿا. يونگ جي تجويزن ڪيترن ئي ٻولين ۾ هڪ کثير الضابطہ (multidisciplinary) ادب کي جنم ڏنو آهي.

تجزياتي نفسيات ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ خاص تصورن ۾ اينما ۽ اينيمس، قديم نمونا (archetypes)، اجتماعي لاشعور، پيچيدگيون (complexes)، ٻاهريون رخ ۽ اندريون رخ (extraversion and introversion)، تڪميلِ ذات (individuation)، ذات (Self)، پاڇو (shadow) ۽ هم وقتي (synchronicity) شامل آهن. مشهور 'ميئرز-برگز ٽائپ انڊيڪيٽر' (MBTI) پڻ يونگ جي نفسياتي قسمن جي هڪ نظريي تي ٻڌل آهي.

پوسٽ-يونگي تجزياتي نفسيات جا اٽڪل "ٽي اسڪول" هن وقت موجود آهن: *ڪلاسڪي*، *آرڪيٽائپل* (قديم نمونن وارو) ۽ *ڊولپمينٽل* (ارتقائي). چيو وڃي ٿو ته اهي يونگ جي سڄي عمر جي تحقيقات جي مختلف رخن سان مطابقت رکن ٿا، جيتوڻيڪ هن واضع طور تي ڪنهن "يونگي اسڪول" کي شروع ڪرڻ نه پئي چاهيو.

يونگي تجزيي جا نتيجا ۽ تجزياتي نفسيات جو اطلاق همعصر معاملن جهڙوڪ سماجي ۽ خانداني لاڳاپن، خوابن، ڪم ۽ زندگي جي وچ ۾ توازن، فنِ تعمير، سياست، معاشيات ۽ موسمياتي تبديليءَ تي ڪيترن ئي ڪتابن ۽ فلمن ۾ بيان ڪيو ويو آهي.

## بنياد (Origins)

يونگ پنهنجي ڪيريئر جي شروعات سوئٽزرلينڊ جي شهر زيورخ ۾ هڪ ماهرِ نفسيات جي حيثيت سان ڪئي. هن 1901ع ۾ ئي برگ هولزلي اسپتال ۾ ملازمت دوران پنهنجي تحقيقي مقالي ۾ خواب ۾ هلڻ (somnambulism) ۽ پنهنجي هڪ عزيز جي خوابن تي تجربا ڪرڻ جو خطرو کنيو. هن جي تحقيق کيس سڄي دنيا ۾ شهرت ڏياري ۽ ڪيتريون ئي اعزازي ڊگريون پڻ مليون.

1907ع ۾، يونگ آسٽريا جي شهر ويانا ۾ سگمنڊ فرائيڊ سان ملڻ ويو. ان وقت 32 سالن جي يونگ جي بين الاقوامي شهرت 49 سالن جي فرائيڊ کان وڌيڪ هئي. ايندڙ ڇهن سالن تائين ٻنهي عالمن گڏجي ڪم ڪيو ۽ آمريڪا جو سفر ڪيو. 1911ع ۾ هنن 'انٽرنيشنل سائڪوانيليٽيڪل ايسوسيئيشن' جو بنياد وڌو، جنهن جو يونگ پهريون صدر هو. تنهن هوندي به، تعاون جي شروعات ۾ ئي يونگ محسوس ڪيو هو ته فرائيڊ انهن خيالن کي برداشت نه ڪندو هو جيڪي سندس پنهنجي خيالن کان مختلف هئا.

اڪثر جديد نفسيات دانن جي برعڪس، يونگ پاڻ کي انساني نفسيات کي سمجهڻ لاءِ صرف سائنسي طريقي تائين محدود رکڻ تي يقين نه رکندو هو. هن خوابن، ڏند ڪٿائن ۽ لوڪ داستانن کي وڌيڪ سمجهه لاءِ ثبوت طور ڏٺو. جيتوڻيڪ لاشعور جو سڌو سنئون مطالعو نٿو ڪري سگهجي، پر يونگ جي مطابق، اهو هڪ ڪارائتو نظريو آهي.

### فرائيڊ سان اختلاف

يونگ جي هڪ ڪتاب جي اشاعت نفسياتي تجزيي کان علحدگيءَ جو سبب بڻي ۽ تجزياتي نفسيات جي بنياد جو رستو هموار ڪيو. 1912ع ۾ يونگ "مس ملر" سان مليو، جنهن جي ڪيس کيس پنهنجي *اجتماعي لاشعور* جي نظريي کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جو مواد فراهم ڪيو. يونگ جي انهن نون خيالن ۽ نفسيات جي نئين تشريح 1913ع ۾ يونگ ۽ فرائيڊ جي دوستي جو خاتمو ڪري ڇڏيو. ان وقت کان وٺي ٻنهي عالمن شخصيت جي واڌاري تي آزاديءَ سان ڪم ڪيو: يونگ پنهنجي طريقي کي *تجزياتي نفسيات* (1912ع) جو نالو ڏنو، جڏهن ته فرائيڊ جي طريقي کي 'نفسياتي تجزيي جو اسڪول' چيو ويندو آهي.

يونگ جو تصور ڪيل لاشعور فرائيڊ جي ماڊل کان ڪافي مختلف هو. خاص طور تي، سندن وچ ۾ لبيڊو (libido) جي فطرت بابت اختلاف پيدا ٿيا. يونگ جنسي واڌاري جي اهميت کي گهٽايو ۽ اجتماعي لاشعور تي ڌيان ڏنو: لاشعور جو اهو حصو جنهن ۾ يادگيريون ۽ خيال شامل آهن جيڪي يونگ جي خيال ۾ نسلن کان ورثي ۾ مليا آهن.

يونگي نفسيات جي مطابق، زندگيءَ جو وڏو مقصد تڪميلِ ذات (individuation) جي ذريعي "ذات" (Self) جي مڪمل ممڪن حاصلات آهي. يونگ "ذات" کي نه صرف مرڪز پر هڪ اهڙو گهيرو قرار ڏئي ٿو جيڪو شعور ۽ لاشعور ٻنهي کي گهيري ٿو. هن عمل لاءِ ضروري آهي ته فرد پنهنجي شعور کي اجتماعي لاشعور جي علامتن سان هم آهنگ ڪري ۽ انهن کي پنهنجي شخصيت ۾ شامل ڪري.

## حوالا