پورھئي جي اقتصاديات

**پورهئي جي اقتصاديات** (Labour economics) اقتصاديات جي هڪ شاخ آهي، جنهن ۾ پورهئي (Labour) کي پيداواري عمل جي هڪ اهم حصي طور مطالعو ڪيو ويندو آهي. وسيع نموني، هي پورهئي جي مارڪيٽ ۽ ان ۾ حصو وٺندڙن (پورهيتن ۽ مالڪن) جي معاشي فيصلن جو جائزو وٺي ٿي.

ان جي موضوعن ۾ پورهئي جي رسد (Supply) ۽ ان تي اثر انداز ٿيندڙ عنصر جهڙوڪ عمر، تعليم، جنس ۽ ٻارن جي پيدائش شامل آهن. ان سان گڏوگڏ پورهئي جي طلب (Demand)، انساني سرمايو (Human capital)، اڻبرابري، تعصب، ٽريڊ يونين، بيروزگاري ۽ سرڪاري پاليسيون جهڙوڪ گهٽ ۾ گهٽ اجرت پڻ هن علم جو حصو آهن.

## پورهئي جي مارڪيٽ جو تجزيو
پورهئي جي اقتصاديات کي عام طور تي پورهئي جي مارڪيٽ تي جزوي اقتصاديات (Microeconomics) يا ڪلي اقتصاديات (Macroeconomics) جي اصولن جو اطلاق چيو ويندو آهي. جزوي اقتصاديات جي مطالعي ۾ فرض ڪيو ويندو آهي ته پورهيت (رسد ڪندڙ) اجرت، ڪم جي خواهش ۽ تفريح (Leisure) جي بنياد تي عقلي فيصلا ڪن ٿا. ٻئي طرف، ڪاروباري ادارا (طلب ڪندڙ) وڌ کان وڌ نفعو حاصل ڪرڻ لاءِ پورهيتن کي ڪم تي رکن ٿا.

**ليبر فورس** (Labour force) مان مراد ڪم ڪندڙ عمر جا اهي ماڻهو آهن جيڪي يا ته ملازم آهن يا وري سرگرميءَ سان نوڪري ڳولي رهيا آهن.

### بيروزگاري جا قسم
معاشي ماهرن بيروزگاريءَ کي ٻن وڏن حصن ۾ ورهايو آهي:

**فطري بيروزگاري (Natural Unemployment)**
* **رگڙ واري بيروزگاري (Frictional unemployment):** هي تڏهن ٿيندي آهي جڏهن ماڻهو هڪ نوڪري ڇڏي پنهنجي مهارت مطابق ٻي نوڪري ڳولڻ ۾ وقت لڳائيندا آهن.
* **ساختي بيروزگاري (Structural unemployment):** جڏهن مارڪيٽ ۾ موجود نوڪريون پورهيتن جي مهارت سان نه ملنديون هجن يا صنعتن جي تبديليءَ سبب نوڪريون ختم ٿي وڃن.
* **موسمي بيروزگاري (Seasonal unemployment):** سال جي ڪجهه خاص موسمن ۾ پورهئي جي طلب گهٽجڻ سبب پيدا ٿيندڙ بيروزگاري.

**غير فطري بيروزگاري (Unnatural Unemployment)**
* **چڪري بيروزگاري (Cyclical unemployment):** هي معاشي لاهي چاڙهي يا مندي (Recession) سبب پيدا ٿيندي آهي جڏهن مجموعي طلب ۾ گهٽتائي اچي ويندي آهي.

## نيوڪلاسيل جزوي اقتصاديات
نيوڪلاسيل اقتصاديات جا ماهر پورهئي جي مارڪيٽ کي ٻين مارڪيٽن وانگر ڏسن ٿا جتي رسد ۽ طلب جي قوتون قيمت (اجرت) ۽ مقدار (ملازمن جو تعداد) جو تعين ڪن ٿيون.

### پورهئي جي رسد (Supply)

مائڪرو اڪنامڪ ٿيوري ۾ ماڻهو پنهنجي افاديت (Utility) کي وڌائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. هو اهو فيصلو ڪن ٿا ته ڪيترو وقت تفريح (Leisure) کي ڏنو وڃي ۽ ڪيترو وقت اجرت واري پورهئي کي.

جيڪڏهن اجرت جي شرح وڌي ٿي، ته ان جا ٻه اثر ٿين ٿا:
# **آمدني وارو اثر (Income effect):** وڌيڪ اجرت سبب ماڻهو پاڻ کي امير سمجهي وڌيڪ تفريح چاهيندا آهن ۽ ڪم گهٽ ڪندا آهن.
# **بدل وارو اثر (Substitution effect):** وڌيڪ اجرت سبب تفريح مهانگو لڳندو آهي (ڇو ته تفريح ڪرڻ جو مطلب آهي وڌيڪ اجرت جو نقصان)، تنهنڪري ماڻهو تفريح جي بدران پورهيو وڌيڪ ڪندا آهن.

پورهئي جي رسد جي لڪير (Supply curve) عام طور تي مٿي ويندڙ هوندي آهي، پر هڪ خاص حد کان پوءِ، جيڪڏهن آمدني وارو اثر بدل واري اثر تي غالب اچي وڃي، ته هيءَ لڪير پٺتي مڙي سگهي ٿي (Backward-bending supply curve).

### پورهئي جي طلب (Demand)
هڪ فرم جي پورهئي جي طلب ان جي **پورهئي جي پسمانده پيداوار** (Marginal product of labour - MPPL) تي ٻڌل هوندي آهي. فرم تڏهن ئي ڪنهن واڌو پورهيت کي ڪم تي رکندي جڏهن ان مان حاصل ٿيندڙ واڌو آمدني (Marginal Revenue Product) ان پورهيت جي پسمانده لاڳت (اجرت) کان وڌيڪ هجي.

تعليم ۽ تربيت کي **انساني سرمايو** سڏيو ويندو آهي، جيڪو پورهيت جي پيداواري صلاحيت کي وڌائي ٿو.

## پڻ ڏسو
* اجرت
* بيروزگاري
* انساني سرمايو
* صنعتي لاڳاپا

## حوالا