ڊگھائي جي لحاظ کان دريائن جي نظامن جي فهرست

هي **ڌرتيءَ تي سڀ کان ڊگھي ندين جي فهرست** آهي. ان ۾ درياهه شامل آهن، جن جي ڊيگهه 1,000 ڪلوميٽر (620 ميل) کان مٿي آهي.
## ڊگھائي جي تعريف
اتي ڪيترائي عنصر آھن، جھڙوڪ ماخذ جي سڃاڻپ، وات جي سڃاڻپ يا وصف، ۽ ماخذ ۽ دھانی جي وچ ۾ دريا جي ڊيگهه جي ماپ جو اندازو، جيڪي "درياھ جي ڊيگهه" جي صحيح معني کي طئي ڪن ٿا. نتيجي طور، گھڻن دريائن جي ڊگھائي ماپون رڳو لڳ ڀڳ آھن (ڏسو ساحلي ٽڪراءُ پڻ). خاص طور تي، اتي موجود اختلاف لڳي ٿو ته ڇا نيل يا ايمازون دنيا جو سڀ کان ڊگهو درياء آهي. نيل کي روايتي طور تي ڊگهو سمجهيو ويندو آهي، پر سال 2007ع ۽ 2008ع ۾ ڪجهه سائنسدانن دعويٰ ڪئي ته ايمازون درياهه کي ماپڻ ۽ ڀرپاسي پارا کاڑي ۽ سڀ کان ڊگهو ڳنڍيندڙ ٽائل ڪئنال جي حساب سان ڊگهو آهي. بين الاقوامي جرنل آف ڊجيٽل ارٿ ۾ سال 2009ع ۾ شايع ٿيل هڪ پير (peer) جائزو ورتو مضمون اهو نتيجو آهي ته نيل ڊگهو آهي. 

جيتوڻيڪ تفصيلي نقشا موجود آهن، ڊيگهه جي ماپ هميشه واضح ناهي. هڪ نديءَ جا ڪيترائي چينل، يا انابرانچ ٿي سگهن ٿا. ڊگھائي انحصار ڪري سگھي ٿي ته ڇا مرڪز يا درياهه جي ڪنارن کي ماپيو وڃي ٿو. اهو واضح نه ٿي سگھي ٿو ته ڍنڍ يا حوض ذريعي ڊيگهه کي ڪيئن ماپڻ. موسمي ۽ سالياني تبديليون ٻنهي دريائن ۽ ڍنڍن کي تبديل ڪري سگھن ٿيون. ٻيا عنصر جيڪي درياهه جي ڊيگهه کي تبديل ڪري سگھن ٿا انهن ۾ ڪٽ ۽ ٻوڏ جا چڪر، ڊيم، ليويز ۽ چينلائيزيشن شامل آهن. ان کان علاوه، قدرتي يا مصنوعي ڪٽڻ جي ڪري، وقت سان گڏ ميڊرن جي ڊيگهه خاص طور تي تبديل ٿي سگهي ٿي، جڏهن هڪ نئين چينل زمين جي هڪ تنگ پٽي ۾ ڪٽي ٿي، هڪ وڏي درياء جي موڙ کي پاس ڪندي. مثال طور، سال 1766ع ۽ 1885ع جي وچ ۾ پيدا ٿيل 18 ڪٽ آفن جي ڪري، قاهره، ايلينوائس، نيو اورلينز، لوئزيانا کان مسیسيپي درياء جي ڊيگهه 351 ڪلوميٽر (218 ميل) کان گهٽجي وئي. اهي نقطا درياهه جي ڊگھائي جي صحيح ماپ حاصل ڪرڻ لاءِ جيڪڏهن ناممڪن نه ته مشڪل بڻجن ٿا. مختلف درياهن جي وچ ۾ ڊگھائي موازنہ ڪرڻ، بغير ڪنهن غير يقيني جي، به مشڪل بنائي ٿي.

## 1,000 ڪلوميٽر کان ڊگھي دريائن جي نظام جي فهرست
اڪثر درياهن لاءِ، مختلف ذريعا هڪ درياهه جي نظام جي ڊيگهه بابت متضاد معلومات مهيا ڪن ٿا. مختلف ذريعن ۾ معلومات قوس جي وچ ۾ آهي.

### نوٽ
* جڏهن هڪ نديءَ جي ڊگھائي هڪ اسٽیرڪ (*) جي پٺيان لڳندي آهي، اهو هڪ سراسري معلوماتي ذريعن جو هوندو آهي. جيڪڏهن ڏنل معلومات جي ذريعن جي وچ ۾ ڊيگهه ۾ فرق اهم آهي، سڀ ڊگھائي درج ٿيل آهن. پر جيڪڏهن ثانوي معلومات جي ذريعن کان ڊگھيون ساڳيون آهن، اهي سراسري آهن ۽ انهي انگن اکرن کي اسٽیرڪ (*) آهي.

* سائنسدان بحث ڪري رهيا آهن ته ڇا ايمازون دنيا جو سڀ کان ڊگهو درياء آهي يا نيل دریاھہ؟ روايتي طور تي، نيل دریاھہ کي ڊگهو سمجهيو ويندو آهي، پر تازي معلومات ڏيکاري ٿي ته ايمازون ڊگهو ٿي سگهي ٿو. ايمازون جي رڪارڊ ٿيل ڊگھائي ۾ فرق خاص طور تي ان ڳالهه تي منحصر آهي ته ڇا ايمازون جي دھانی ۾ الھا دی ماراجو (Ilha de Marajó) جي ڏکڻ واري رستي کي ايمازون دریاھہ جو حصو سمجهيو وڃي يا الڳ ٹوکانٹنس ندی (Tocantins River) جو حصو سمجهيو وڃي.
 
نئون ثبوت (16 جون، 2007ع) اینڈیز (Andes) ۾ هڪ اعلي-اوچائي سائنسي منصوبي مان حاصل ڪيو ويو آهي، دعوي ڪئي آهي ته "ايمازون نيل کان 100 ڪلوميٽر ڊگهو آهي، ان جو سڀ کان ڊگهو پاڻي آهي کارھواسانتا Carhuasanta وهڪرو آهي جيڪو پيرو جي ڏکڻ ۾ نڪرندو آهي. نيواڊو میسمی (Nevado Mismi) جبل جي اترين ٻڪريون ۽ اپوریمیک ندی (Apurímac River) ۾ وهڻ. بهرحال، نيواڊو مسمي ۾ درياهه جي اصليت هڪ ڏهاڪي کان به وڌيڪ اڳ ئي معلوم ٿي چڪي هئي (ڏسو: جاسیک پالکائیوز)، ۽ سيٽلائيٽ جي بنياد تي ماپيندڙ هن ماڳ کان وٺي ایمازون جي دھانی تائين 6,400 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ نه ٿي سگهيو آهي.

## درياهه جو نظام جيڪو شايد ماضي ۾ موجود هجي
## پڻ ڏسو
* ندين جي فهرست
* ايمازون درياھہ
* نيل درياھہ
* سنڌو درياھہ

## خارجي لنڪس
* Principal Rivers of the World

## حوالا

زمرو:فهرستون
زمرو:دریاھہ ۽ نديون
زمرو:جاگرافي-سان لاڳاپيل فهرستون