open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سان خوآن، پورٽو ريڪو

**سان خوآن** (San Juan) (/ˌsæn ˈhwɑːn/ san WHAHN، اسپيني: [saŋ ˈxwan]؛ اسپيني ۾ "سينٽ جان" لاءِ) پورٽو ريڪو جي دولت مشترڪه ۾ گاديءَ جو شهر ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ميونسپلٽي آهي، جيڪو آمريڪا جو هڪ غير منظم علائقو آهي. 2020 جي مردم شماري جي مطابق، اهو آمريڪا جي دائري اختيار هيٺ 57 هون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جنهن جي آبادي 342,259 آهي. سان جوآن 1521 ۾ اسپيني نوآبادين پاران قائم ڪيو ويو، جن ان کي "سيوداد ڊي پورٽو ريڪو" (اسپيني ۾ "امير پورٽ سٽي" لاءِ) سڏيو ويو. 

پورٽو ريڪو جو گاديءَ جو هنڌ آمريڪا ۾ ڊومينيڪن ريپبلڪ ۾ سينٽو ڊومنگو کان پوءِ، جيڪو 1496 ۾ قائم ٿيو,  ٻيو نمبر پراڻو يورپي قائم ڪيل گاديءَ جو هنڌ ۽ اهو آمريڪا جي خودمختياري هيٺ سڀ کان پراڻو يورپي قائم ڪيل شهر آهي. ڪيتريون ئي تاريخي عمارتون پراڻي سان جوآن جي تاريخي ضلعي ۾ واقع آهن. سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر شهر جي اڳوڻي دفاعي ڀتين، فورٽ سين فيليپ ڊيل مورو ۽ فورٽ سين ڪرسٽوبال ۽ لا فورٽاليزا، آمريڪا ۾ مسلسل استعمال ۾ سڀ کان پراڻو ايگزيڪيوٽو مينشن آهن. انهن تاريخي جڳهن کي 1983 ۾ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري جڳهه قرار ڏنو ويو. 

اڄ، سان جوآن پورٽو ريڪو جو سڀ کان اهم بندرگاهه ۽ ٻيٽ جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر مالي، ثقافتي ۽ سياحتي مرڪزن مان هڪ آهي. ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقي جي آبادي سان جوآن ۽ بيامون، گوائنابو، ڪيٽانو، ڪينووانا، ڪيگواس، توا الٽا، توا باجا، ڪيرولينا ۽ ٽروجيلو آلٽو جي ميونسپلٽيز سميت لڳ ڀڳ 24 لک 43 هزار باشندا آهن. اهڙيءَ طرح، پورٽو ريڪو جي آبادي جو لڳ ڀڳ 76 سيڪڙو هاڻي هن علائقي ۾ رهي ٿو ۽ ڪم ڪري ٿو.   سان جوآن پڻ سان جوآن-ڪاگواس-فجارديو ڪمبائنڊ اسٽيٽسٽيڪل ايريا جو هڪ مکيه شهر آهي. هي شهر راندين جي برادري اندر واقعن جو ميزبان رهيو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* سان جوآن شهر 
* نيشنل پارڪ سروس - سان جوآن 
* پورٽو ريڪو ۽ ورجن ٻيٽن ۾ تاريخي جڳهيون، هڪ نيشنل پارڪ سروس اسان جي گڏيل ورثي جي سفر جي پروگرام کي دريافت ڪريو * نيشنل ويدر سروس - سان جوآن، پورٽو ريڪو 
* سان جوآن پورٽو ريڪو 
* City of San Juan
* National Park Service – San Juan
* Historic Places in Puerto Rico and the Virgin Islands, a National Park Service Discover Our Shared Heritage Travel Itinerary
* National Weather Service – San Juan, Puerto Rico

زمرو:سان جوآن، پورٽو ريڪو 
زمرو:پورٽو ريڪو
زمرو:پورٽو ريڪو جا شهر
زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون
زمرو:پورٽو ريڪو جون ميونسپلٽيون 
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ڪيريبين ۾ راڄڌانيون 
زمرو:آمريڪا جي سياسي ورهاستن جا گاديءَ جا هنڌ 
زمرو:پورٽو ريڪو ۾ آبادي وارا ساحلي هنڌ زمرو:1508 ۾ قائم ٿيل آبادي وارا هنڌ زمرو:پورٽو ريڪو ۾ بندرگاهه شهر ۽ قصبا زمرو:سان جوآن-ڪاگواس-گوئنابو ميٽروپوليٽن علائقو 
زمرو:اسپيني سلطنت ۾ 1508 ادارا 
زمرو:اتر آمريڪا ۾ 1508 ادارا

زمرو:اتر آمريڪا 
زمرو:ڪيريبين ۾ گاديءَ جا هنڌ 
زمرو:پورٽو ريڪو
ڌرتيء جو اولهائين اڌ گول

**ڌرتيء جو اولهائين اڌ گول** (Western Hemisphere) ڌرتيءَ جو اڌ حصو آهي جيڪو پرائم ميريڊين جي اولهه ۾ ۽ 180 ڊگري ميريڊين جي اوڀر ۾ واقع آهي.   ٻئي اڌ کي ڌرتيء جو اوڀرين اڌ گول سڏيو ويندو آهي. جاگرافيائي سياسي طور تي، اصطلاح اولهائين اڌ گول اڪثر ڪري آمريڪا يا " نئين دنيا " جي  جي طور استعمال ڪيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ جاگرافيائي طور تي اڌ گول ۾ ٻين کنڊن جا حصا پڻ شامل آهن. 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*"Western Hemisphere" at Encyclopædia Britannica, Inc.

زمرو:اولهائين اڌ گول
زمرو:ڌرتي
زمرو:جاگرافي
زمرو:ڌرتي جا اڌ گول
نوڪ، گرين لينڊ

**نوڪ** (گرين لينڊڪ تلفظ: [nuːk]؛ ڊينش: نوڪ، اڳ ۾ ڪٽهاپ [ˈkʌtˌhɔˀp]) گرين لينڊ، ڊينمارڪ جي بادشاهت ۾ هڪ خودمختيار علائقو، جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي. نوڪ حڪومت جي گاديءَ جو هنڌ ۽ علائقي جو سڀ کان وڏو ثقافتي ۽ اقتصادي مرڪز آهي. اهو سيرمرسوڪ ميونسپلٽي لاءِ حڪومت جي گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي. جنوري 2025ع ۾، ان جي آبادي 20,113 (علائقي جي آبادي جو ٽيون حصو کان وڌيڪ) هئي، جيڪي ان کي آبادي جي لحاظ کان دنيا جي ننڍن گاديءَ وارن شهرن مان هڪ بڻائي ٿو.

**Nuuk** (; , formerly  ) is the capital and most populous city of Greenland, an autonomous territory in the Kingdom of Denmark. Nuuk is the seat of government and the territory's largest cultural and economic center. It is also the seat of government for the Sermersooq municipality. In January 2025, it had a population of 20,113—more than a third of the territory's population—making it one of the smallest capital cities in the world by population.

The city was founded in 1728 by the Danish-Norwegian missionary Hans Egede when he relocated from the earlier Hope Colony (), where he had arrived in 1721; the governor Claus Paarss was part of the relocation. The new colony was placed at the Inuit settlement of Nûk and named *Godthaab* ("Good Hope"). "Nuuk" is the Greenlandic word for "cape" and is commonly found in Greenlandic place names. It is so named because of its position at the end of the Nuup Kangerlua fjord on the Labrador Sea's eastern shore. Its latitude, at 64°11' N, makes it the world's northernmost capital, a few kilometres farther north than Reykjavík. When home rule was established in 1979, the authorization of place names was transferred to Greenlandic authorities, who preferred Greenlandic names to Danish ones. The name *Godthåb* mostly went out of use over the next two decades.
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:گرين لينڊ
زمرو:راڄڌانيون
ڌرتيء جو اوڀرين اڌ گول

**ڌرتيء جو اوڀرين اڌ گول** (Eastern Hemisphere) ڌرتيءَ جو اڌ حصو آهي جيڪو پرائم ميريڊين (جيڪو گرين وچ، لنڊن، برطانيه کي پار ڪري ٿو) جي اوڀر ۾ ۽ اينٽي ميريڊين (جيڪو پئسفڪ سمنڊ کي پار ڪري ٿو ۽ هڪ قطب کان ٻئي قطب تائين نسبتاً گهٽ زمين آهي) جي اولهه ۾ آهي. اهو اولهائين اڌ گولجي برعڪس، جن ۾ خاص طور تي اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا شامل آهن، افرو-يوريشيا ( آفريڪا ۽ يوريشيا ) ۽ آسٽريليا جي حوالي سان پڻ استعمال ٿيندو آهي. اوڀرين اڌ گول کي "م**شرقي اڌ گول**" (Oriental Hemisphere) پڻ سڏيو وڃي ٿو ۽ ان کان علاوه ثقافتي يا جاگرافيائي سياسي معنيٰ ۾ يورپي اصطلاح " پراڻي دنيا " جي مترادف طور استعمال ڪري سگهجي ٿو.

## حوالا

زمرو:اوڀرين اڌ گول
زمرو:ڌرتي
زمرو:ڌرتي جا اڌ گول
مھاجر

**مهاجر** () اُن شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو نسل، مذهب، قوميت، سياسي راءِ، هٿياربند تڪرار، منظم تشدد، يا سنگين عوامي افراتفري سبب پنهنجي ملڪ کي ڇڏي ڪنهن ٻئي ملڪ ۾ تحفظ حاصل ڪرڻ تي مجبور ٿئي. گڏيل قومن جي مهاجرن بابت اعليٰ ڪمشنر (UNHCR) موجب، مهاجر اهو ماڻهو آهي جيڪو پنهنجي ملڪ واپس وڃڻ کان قاصر يا ناپسنديده هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ واپسيءَ جي صورت ۾ سندس جان، آزادي يا بنيادي حقن کي حقيقي خطرو لاحق هجي.

مهاجر اُن وقت تائين **پناهہ ڳولڻ وارو** () سڏبو آهي، جيستائين ميزبان رياست يا UNHCR پاران کيس باضابطه طور مهاجر جو درجو نه ڏنو وڃي.

**داخلي طور بي دخل ماڻهو** () اڪثر عام گفتگو ۾ مهاجر سڏيا وڃن ٿا، پر بين الاقوامي قانون تحت اهي مهاجر ناهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ڪنهن بين الاقوامي سرحد کي عبور نه ڪيو هوندو آهي.

## اصطلاح جي اصل
لفظ *refugee* انگريزي ٻولي ۾ فرانسيسي لفظ *refugié* مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي “پناهه وٺندڙ”. هي اصطلاح لاطيني لفظ *refugium* سان جڙيل آهي، جنهن جي معنيٰ خطري کان بچاءَ لاءِ محفوظ جاءِ اختيار ڪرڻ آهي. تاريخي طور هي لفظ يورپ ۾ مذهبي جبر کان لڏپلاڻ ڪندڙ ماڻهن لاءِ سترهين صدي ۾ استعمال ٿيو، جڏهن پروٽيسٽنٽ آبادي فرانس مان هجرت ڪرڻ تي مجبور ٿي.

## قانوني تعريف
بين الاقوامي قانون تحت مهاجر جي جامع ۽ مستند تعريف 1951ع واري **مهاجرن بابت گڏيل قومن جي ڪنوينشن** ۾ ڏني وئي آهي، جنهن موجب:


اهو شخص جيڪو نسل، مذهب، قوميت، ڪنهن خاص سماجي گروهه جي رڪنيت يا سياسي راءِ سبب ظلم جي حقيقي خوف هيٺ پنهنجي ملڪ کان ٻاهر هجي، ۽ ان ملڪ جي تحفظ حاصل ڪرڻ کان قاصر يا انڪار ڪندڙ هجي، مهاجر سڏبو.


1967ع جي **پروٽوڪول** ذريعي هي تعريف جغرافيائي ۽ وقتي پابندين کان آزاد ڪري عالمي سطح تي لاڳو ڪئي وئي.

قدرتي آفتن، موسمي تبديلي، يا شديد معاشي بحران سبب لڏپلاڻ ڪندڙ ماڻهو عام طور هن قانوني تعريف ۾ شامل ناهن، البت آفريڪا ۽ لاطيني آمريڪا ۾ ڪجهه علائقائي معاهدن هن دائري کي وسيع ڪيو آهي.

## مهاجرن جا قسم
بين الاقوامي مطالعي موجب مهاجرن کي مختلف درجن ۾ ورهايو وڃي ٿو:
* سياسي مهاجر
* مذهبي جبر سبب مهاجر
* جنگي يا هٿياربند تڪرار سبب مهاجر
* بي وطن ماڻهو (stateless persons)
* وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ڪندڙ مهاجر (mass displacement)

## گڏيل قومن جا ادارا

### UNHCR
**گڏيل قومن جو مهاجرن بابت اعليٰ ڪمشنر** (UNHCR) 1950ع ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي قرارداد ذريعي قائم ڪيو ويو. هن اداري جو بنيادي مقصد مهاجرن، پناهہ ڳولڻ وارن، بي وطن ماڻهن ۽ داخلي طور بي دخل ماڻهن جي تحفظ، انساني امداد ۽ مستقل حل مهيا ڪرڻ آهي.

### UNRWA
**UNRWA** 1949ع ۾ خاص طور فلسطين جي مهاجرن لاءِ قائم ڪيو ويو. فلسطين جا مهاجر UNHCR بدران هن اداري جي انتظام هيٺ اچن ٿا، جيڪو تعليم، صحت، سماجي خدمتون ۽ هنگامي امداد فراهم ڪري ٿو.

## مهاجرن جا حق
بين الاقوامي قانون تحت مهاجرن کي هي بنيادي حق حاصل آهن:
* ظلم واري هنڌ ڏانهن زبردستي واپسي کان تحفظ (non-refoulement)
* تعليم، صحت ۽ روزگار تائين مناسب رسائي
* قانوني سڃاڻپ ۽ سفر جا دستاويز
* خانداني ٻيهر ملاپ جو حق

**non-refoulement** جو اصول بين الاقوامي عرفي قانون جو حصو آهي ۽ ڪنهن به مهاجر کي اهڙي ملڪ واپس موڪلڻ جي اجازت نٿو ڏئي، جتي کيس جان يا آزاديءَ جو خطرو هجي.

## مستقل حل
UNHCR مهاجرن لاءِ ٽن بنيادي مستقل حلن جي نشاندهي ڪري ٿو:
* ميزبان ملڪ ۾ سماجي ۽ قانوني ضم ٿيڻ
* رضاڪارانه ۽ محفوظ واپسي
* ٽئين ملڪ ۾ ٻيهر آبادڪاري

## ڏسو پڻ
* پناهہ ڳولڻ وارو
* داخلي طور بي دخل ماڻهو
* مهاجر قانون
* جبري لڏپلاڻ

## حوالا


زمرو:مهاجر
زمرو:انساني حق
زمرو:بين الاقوامي قانون
زمرو:جبري لڏپلاڻ
ڪالاباغ

**ڪالا باغ** (اردو، پنجابي: کالا باغ) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ميانوالي جو هڪ شهر آهي، جيڪو تعلقي، عيسى خيل جو حصو آهي. هي شهر سنڌو درياهه جي اولهه ڪناري تي واقع آهي.

ڪالا باغ نواب ڪالا باغ جي رهائشگاهه پڻ رهيو آهي، جيڪو مقامي طور "قلعا نواب صاحب" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. شهر کي سالٽ رينج جبلن جي سلسلي جي ڳاڙهن ٽڪرين ۽ سنڌو درياهه جي حسين منظرن سبب خاص شهرت حاصل آهي. ڪالا باغ هٿ جي صنعتن لاءِ پڻ مشهور آهي، خاص طور تي دستي هنر، جوتا ۽ مکاڙي حلوو هتي وڏي پيماني تي تيار ڪيو وڃي ٿو.

## نالي جي اصل
لفظ *ڪالا* جي معنيٰ “ڪارو” ۽ *باغ* جي معنيٰ “باغ” آهي. هي نالو ڪالا باغ جي نوابن طرفان وڏي پيماني تي لڳايل آم جي وڻن سبب پيو، جن جا گهرا سائي پن مٽيءَ جي ڌند ۾ پري کان ڪارا نظر ايندا هئا. انهيءَ ڪري مسافر هن علائقي کي *ڪالا باغ* يعني “ڪارو باغ” سڏڻ لڳا.

ڪالا باغ پاڪستان لاءِ جيالاجيڪل اهميت پڻ رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ هي علائقو سالٽ رينج جي پهاڙي سلسلي جي ڪناري تي واقع آهي.

## تاريخ

اَعواڻ ملڪ (پٺاڻ نسل جا قبائلي سردار) جيڪي ڪالا باغ سان تعلق رکندا هئا، تن کي ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ تيمور شاهه دراني طرفان نواب تسليم ڪيو ويو. 1822ع ۾ هي علائقو سکن جي قبضي هيٺ اچي ويو. 1849ع ۾ جڏهن برطانوي فوجن سکن کي شڪست ڏني، تڏهن نواب ڪالا باغ کي سندس حمايت جي عيوض جاگيرِ ڪالا باغ عطا ڪئي وئي، پر کيس ٻيهر حڪمران شهزادي (رياستي امير) جو درجو نه ڏنو ويو.
ڪالا باغ جو ستون نواب، ملڪ امير محمد خان، 1960ع کان 1966ع تائين مغربي پاڪستان جو گورنر رهيو. مغربي پاڪستان 1970ع ۾ ختم ڪيو ويو ۽ ان کي ٻيهر پنجاب ۽ سنڌ صوبن ۾ ورهايو ويو (سنڌ جو موجوده نالو 1990ع کان رائج ٿيو).
ڪالا باغ ۾ هڪ لوڻ جي کاڻ پڻ موجود آهي، جتي اعليٰ معيار جو هالائيٽ (پٿريلو لوڻ) ملي ٿو. هن لوڻ جي تمام گهڻي پاڪيزگي سبب هتي لوڻ ڪڍڻ جي مقدار ۾ واڌ ڪئي وئي.

## Weblinks
* Imperial Gazetteer of India

## حوالا

زمرو:ڪالاباغ شهر
زمرو:ميانوالي ضلعو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا شهر
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا شھر
ڪڪ آئيلينڊز

**ڪُڪ آئيلينڊز** (Cook Islands) ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ ۾ اوشيانا جو حصو، پولينيشيا ۾ هڪ ٻيٽ وارو ملڪ آهي. اهو 15 ٻيٽن تي مشتمل آهي جن جي ڪل زميني ايراضي لڳ ڀڳ 236.7 چورس ڪلوميٽر (91 چورس ميل) آهي. ڪڪ آئيلينڊز  جو خاص اقتصادي زون (EEZ) سمنڊ جي  1960027 چورس ڪلوميٽر (756771 چورس ميل) تي پکڙيل آهي. راروٽونگا جي مکيه ٻيٽ تي اواروا گاديءَ جو هنڌ آهي.

ڪڪ آئيلينڊز نيوزي لينڊ سان آزاد لاڳاپن ۾ خودمختيار آهن. 21هين صدي جي شروعات کان وٺي، ڪڪ آئيلينڊز پنهنجي آزاد پرڏيهي ۽ دفاعي پاليسي هلائي ٿو ۽ ان جا پنهنجا ڪسٽم ضابطا پڻ آهن.  پئسفڪ آئيلينڊز فورم جي گھڻن ميمبرن وانگر، ان وٽ ڪا به هٿياربند فوج ناهي، پر ڪڪ آئيلينڊز پوليس سروس. ان جي پاڻي جي نگراني لاءِ آسٽريليا پاران مهيا ڪيل، هڪ گارڊين ڪلاس پيٽرول بوٽ، **<small>CIPPB</small><small>-ٽي ڪيوڪوپا</small>** () جي مالڪ آهي. تازن ڏهاڪن ۾، ڪڪ آئيلينڊز هڪ وڌيڪ مظبوط ۽ الڳ پرڏيهي پاليسي اختيار ڪئي آهي ۽ ڪڪ آئيلينڊز جو هينري پونا، سال2021ع کان 2024ع تائين پئسفڪ ٻيٽن جي فورم جي سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪيو.   ڪڪ آئيلينڊز جي گھڻن ماڻهن وٽ نيوزي لينڊ جي شهريت آهي، ان سان گڏ ڪڪ آئيلينڊز جي شهرين جو درجو، جيڪو ٻين نيوزي لينڊ جي شهرين کي نه ڏنو ويندو آهي. ڪڪ آئيلينڊز سال 1980ع کان وٺي پئسفڪ ڪميونٽي، جيڪي اڳ ۾ ڏکڻ پئسفڪ ڪميشن هئي، جو هڪ سرگرم ميمبر رهيو آهي.

ڪڪ ٻيٽن جا مکيه آبادي مرڪز راروٽونگا (سال 2021ع ۾ 10,863) تي، راروٽونگا انٽرنيشنل ايئرپورٽ جو مقام پڻ آهي، جيڪو ملڪ جو مکيه بين الاقوامي گيٽ وي آهي. سال 2021ع جي مردم شماري ۾ ڪل آبادي 14,987 هئي. نيوزي لينڊ ۽ آسٽريليا ۾ پڻ ڪڪ آئيلينڊز وارن جي وڏي آبادي آهي: سال 2018 جي نيوزي لينڊ جي مردم شماري ۾، 80,532 ماڻهن چيو ته اها ڪڪ آئيلينڊز وارا آهن يا ڪڪ آئيلينڊز سان نسلي ناتو رکن ٿا.  آسٽريليا جي آخري مردم شماري ۾ آسٽريليا ۾ رهندڙ 28,000 ڪڪ آئيلينڊز وارا رڪارڊ ڪيا ويا، جن مان ڪيترن وٽ آسٽريليا جي شهريت هئي.  سال 2018ع ۾ ٻيٽن تي 168,000 کان وڌيڪ سياحن سان،  آف شور بينڪنگ، موتي ۽ سامونڊي سرگرمين ۽ ميوي جي برآمدات کان اڳتي، سياحت ملڪ جي مکيه صنعت ۽ ان جي معيشت جو اهم عنصر آهي.

زمرو:اوشينيا ۾ ٻيٽ
زمرو:اوشينيا
عبدالله ابن سلام

**عبدالله ابن سلام** (عربي: عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ) رضي الله تعالي عنه، جنهن جو پيدائشي نالو "الحسين بن سلام" هو، اسلامي پيغمبر محمد ﷺ جا صحابي ۽ هڪ يهودي عالم هئا جنهن اسلام قبول ڪيو. هنن شام ۽ فلسطين جي فتح ۾ حصو ورتو، پر هنن جي وفات مديني ۾ ٿي.

## حوالا

زمرو:صحابه
زمرو:غير عرب صحابه
سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ماڳن جي فهرست

**[[سنڌو ماٿريءَ جي تھذيب|سنڌو ماٿري جي تهذيب]]** (Indus Valley Civilisation)، هڪ اهم ابتدائي تهذيب هئي، جيڪا 3300-1300 قبل مسيح کان اتر اولهه ننڍي کنڊ ​​۾، سنڌو درياءَ جي ميدانن جي چوڌاري موجود هئي. اها جديد دور جي اوڀر پاڪستان ۽ اتر اولهه هندستان جو گهڻو حصو ڍڪيندي هئي، انهي سان گڏ اتر اوڀر افغانستان ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ واپاري ڪالوني به هئي. 1000 کان وڌيڪ سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ دريافت ڪيا ويا آهن. ورهاڱي کان اڳ واري دور ۾ آثار قديمه جي ماهرن پاران سنڌو ماٿري تي صرف 40 ماڳ معلوم هئا. 

سڀ کان وڌيڪ مشهور سنڌو ماٿري جا ماڳ موهن جو دڙو ۽ هڙپا آهن. موهن جو دڙو موجوده دور جي سنڌ ۾ واقع آهي، جڏهن ته هڙپا اولهه پنجاب ۾ آهي. 90 سيڪڙو کان وڌيڪ لکيل شيون ۽ مهرون جيڪي دريافت ڪيون ويون هيون اهي پاڪستان ۾ سنڌو نديءَ جي ڪناري تي قديم شهري مرڪزن ۾، خاص طور تي، هڙپا ۽ موهن جو دڙو ۾ مليون هيون. 50 کان وڌيڪ سنڌو ماٿري دفن جا ماڳ مليا آهن. جنهن ۾ راکي ڳڙهي (جينياتي جانچ سان پهرين ماڳ) سميت، موهن جو دڙو، هڙپا، فرمانه، ڪالابنگ، لوٿل، ڍولاويرا، مهر ڳڙهه، بنوالي، عالمگير پور ۽ ڪانهو جو دڙو (Chanhujodaro) شامل آهن.

## سنڌو ماٿري جي ماڳن جي فهرست

## سنڌو ماٿري جا ماڳن ۽ ثقافتن جو پس منظر
سنڌو ماٿري جي تهذيب جي وسيع تناظر ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن: 
* ميلوها 
** سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا 
** اڪاڊين ۽ نو-سميرين سان تڪرار 
* سنڌو ماٿري تهذيب جي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست 
** سنڌو ماٿري تهذيب جي هائيڊرالڪ انجنيئرنگ
** سنڌو ماٿري تهذيب ۾ سيوريج ۽ ڊرينيج جو انتظام
* سنڌو ماٿري تهذيب جي دور جا مرحلا 
* ننڍي کنڊ ​​۾ مٽيءَ جي صنعت 
* بارا ثقافت، آخري هڙپائي مرحلي جي ذيلي ورهاست
* قبرستان H ڪلچر (2000-1400 ق.م)، سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ماڳن تي شروعاتي هند-آريائي برتن، پوء ويدڪ دور جا سائي رنگ جا برتن تهذيب ۾ ترقي ڪيا. ڪارو ۽ ڳاڙهي رنگ جو سامان، جديد پٿر جي دور ۽ ابتدائي هڙپائي مرحلن سان تعلق رکندڙ آهن. 
** سوٿي-سسوال ثقافت: ابتدائي هڙپائي مرحلي جي ذيلي قسم

## پڻ ڏسو
* پاڪستان جي تاريخ جو خاڪو
* ملڪن جي لحاظ کان عالمي ورثي جا ماڳ
* سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست
* سنڌو ماٿري جي تهذيب ۾ صفائي جو انتظام
* ملڪن جي لحاظ کان قديم آثار جي ماڳن جي فهرست

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 

زمرو:اتر پرديش ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:افغانستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ايشيا ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ڀارتي پنجاب ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ڀارت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ڀارت ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:تاريخ سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:پنجاب، پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:خيبر پختونخوا ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:راجسٿان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ
زمرو:سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ
زمرو:سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ
زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:گجرات ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:ھندستان ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:مقبوضه ڪشمير ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:وادي سنڌ جي تهذيب
زمرو:هريانه ۾ قديم آثار جا ماڳ
زمرو:آڳاٽي سنڌ
گوپال داس ڄيٺمل بمقابله حيدرآباد ميونسپلٽي 1949 (ڪيس)

**گوپال داس ڄيٺمل ۽ ٻيا بمقابله حيدرآباد جي ميونسپلٽي 1949 (ڪيس) ** سنڌ جي شهري ۽ ميونسپل قانون جي تاريخ ۾ هڪ بنيادي ڪيس آهي، جنهن ۾ عدالت فيصلو ڪيو ته ذبح خاني جي فيس گڏ ڪرڻ لاءِ ڏنل حق “ليز” نه پر “لائسنس” آهي، ۽ اهڙو معاهدو رجسٽريشن جو محتاج ناهي. هن ڪيس ذريعي حيدرآباد جهڙي شهر ۾ ميونسپل اختيار، عوامي صحت، ۽ شهري ملڪيت جي قانوني حيثيت واضح ٿي.

## حيدرآباد جو شهري ۽ ميونسپل پسمنظر
برطانوي دور ۾ حيدرآباد سنڌ جو ٻيو وڏو ۽ اهم ترين شهر هو. شهر ۾ ذبح خانا (Slaughterhouses) ميونسپل انتظام هيٺ هوندا هئا، جتي:
* جانورن جي صحت جو معائنو ميونسپل ڊاڪٽر ڪندا هئا؛
* مهر ۽ سيل ميونسپل عملو لڳائيندو هو؛
* فيس ذريعي شهر کي آمدني حاصل ٿيندي هئي.

ان وقت ميونسپلٽي پنهنجون آمدنيون بچائڻ لاءِ فيس گڏ ڪرڻ جا ٺيڪا ڏيندي هئي، پر ذبح خانن جو حقيقي قبصو، ڪنٽرول، ۽ ريگيوليشن پاڻ وٽ رکندي هئي.

## ڪيس جون حقيقتون
* 1 اپريل 1936 تي گپال داس کي حيدرآباد جي ذبح خانن مان فيس گڏ ڪرڻ جو حق ٽن سالن لاءِ ڏنو ويو.
* ان جي عيوض کيس ساليانو Rs. 7,705 چار قسطن ۾ ميونسپلٽي کي ادا ڪرڻا هئا.
* گپال داس ادائيگي ۾ مسلسل ناڪام رهيو.
* 30 نومبر 1937 تي ميونسپلٽي معاهدو رد ڪري فيس پاڻ گڏ ڪرڻ شروع ڪئي.
* ميونسپلٽي دعويٰ ڪئي ته ان کي نقصان ٿيو، ۽ ڊپازٽ ضبط ڪيو ويو.

## بنيادي قانوني سوال
# ڇا ذبح خاني مان فيس گڏ ڪرڻ جو حق "غير منقولا ملڪيت" جي برابر آهي؟
# ڇا اهو معاهدو "ليز" هو يا "لائسنس"؟
# ڇا اهڙي دستاويز جي رجسٽريشن لازمي هئي؟
# ڇا ڊپازٽ ضبط ٿيڻ بعد به ٻيهر نقصان وصول ٿي سگهي ٿو؟
# ڇا سود معاهدي تحت واجب هو؟

## عدالت جو فيصلو
سنڌ چيف ڪورٽ فيصلو ڪيو ته:
* ميونسپلٽي ذبح خاني جو مالڪ ۽ ڪنٽرولر رهي.
* گپال داس کي صرف قصابين کان فيس گڏ ڪرڻ جو حق مليو.
* هن کي عمارت يا زمين تي مڪمل قبضو “exclusive possession” نه مليو.
* تنهنڪري اهو معاهدو ليز نه، پر لائسنس هو.
* اهڙي لائسنس جي رجسٽريشن لازمي نه هئي.

## حيدرآباد جي قانوني تاريخ ۾ اهميت
هي فيصلو حيدرآباد جي ميونسپل تاريخ ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو ڇاڪاڻ⁠ته:
* هن شهر جي عوامي جڳهن (slaughterhouses، markets) جي قانوني حيثيت واضح ڪئي.
* ميونسپل اختيارن کي تحفظ ڏنو.
* ٻڌايو ته شهر جون سهولتون خانگي ملڪيت نه پر عوامي ڪنٽرول هيٺ آهن.
* جديد شهري قانون ۾ "Licence vs Lease" جو بنيادي اصول سنڌ ۾ لاڳو ڪيو.

هي فيصلو پوءِ پاڪستان جي ميونسپل ۽ شهري قانون جي ڪيترن ئي ڪيسن لاءِ بنياد بڻيو.

## حوالا
مور محمد ۽ ٻيو بمقابله ڌيرا سنگهه ۽ ٻيو 1949(ڪيس)

**مور محمد ۽ ولي محمد بمقابله ڌيرا سنگهه – جگت سنگهه** (پي ايل ڊي 1949 سنڌ 27) سنڌ چيف ڪورٽ جو هڪ اهم فيصلو آهي، جنهن ۾ طيبجي چيف جسٽس طرفان اهو طئي ڪيو ويو ته هر ليز جيڪا زرعي زمين سان لاڳاپيل هجي، ضروري ناهي ته اها "زرعي مقصدن لاءِ ليز" هجي جيئن ملڪيت جي منتقلي واري قانون جي سيڪشن 117 ۾ ڄاڻايل آهي.

## تاريخي ۽ سماجي پسمنظر (سنڌ ۽ سنڌي ماڻهو)
هي ڪيس برطانوي دور جي سنڌ جي زرعي ۽ جاگيرداري سماج مان جنم وٺي ٿو، جڏهن سنڌ جي وڏن علائقن تي زميندارن ۽ جاگيردارن جو غلبو هو ۽ هاري، خاص طور تي موروسي هاري، نسل در نسل انهن زمينن تي پوک ڪندا هئا. حيدرآباد ۽ ٽنڊو محمد خان جهڙا علائقا سنڌ جي زرعي معيشت جا مرڪز هئا، جتي آبپاشي واهن، پاڻيءَ جا نظام، ۽ هارين جي محنت سان سنڌ جي خوراڪ ۽ واپار قائم رهندو هو. اهڙي نظام ۾ جاگيردار رڳو زمين جا مالڪ نه پر سياسي ۽ سماجي اختيار جا مرڪز پڻ هئا. هي ڪيس ان ئي تاريخي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿو ته زمين جي ليزن کي ڪڏهن ڪڏهن پوک جي بدران فقط آمدني ۽ حقن جي منتقلي لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو، جنهن سان سنڌي هارين جي زندگي ۽ زمين سان سندن تعلق تي گهرو اثر پوندو هو.

## ڪيس جو پسمنظر
هي ليز **مير صاحب مير ميان بدوخاني صاحب**، جيڪو ٽنڊو محمد خان جو جاگيردار هو، پاران **ڌيرا سنگهه ۽ جگت سنگهه** جي حق ۾ ڪئي وئي. ليز اهڙين زمينن بابت هئي جتي ڪڏهن جاگيرداري حق هئا ۽ ڪڏهن زمينداري حق. ڪجهه زمينون **موروسي هارين** وٽ پوک هيٺ هيون.

ليز موجب، جوابدار (ڌيرا سنگهه ۽ جگت سنگهه) کي زميندار ۽ جاگيردار جا سمورا حق مليا، جن ۾:
* هارين کان وصوليون ڪرڻ
* آبپاشي واهن جي سار سنڀال
* حڪومت جا محصول ادا ڪرڻ
* هارين کي رکڻ يا ڪڍڻ جو اختيار

ليز جي شق 10 مطابق:
> ليسي پنهنجي مرضي سان هارين کان زمين پوک ڪرائي سگهي ٿو ۽ هارين کي رکڻ يا ڪڍڻ جو مڪمل اختيار هن وٽ هوندو.

## هيٺين عدالتن جو فيصلو
ميرپورخاص جي سب آرڊينيٽ جج مقدمو رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته ليز فقط ليسر (جاگيردار) طرفان دستخط ٿيل هئي ۽ ليسي طرفان نه، جڏهن ته ملڪيت جي منتقلي واري قانون جي سيڪشن 107 موجب ٻنهي ڌرين جا دستخط ضروري هئا.

حيدرآباد جي ضلعي جج ان فيصلي کي رد ڪري چيو ته ليز زرعي ليز آهي، ان ڪري سيڪشن 117 تحت محفوظ آهي ۽ دستخطن جي گهرج لاڳو نٿي ٿئي.

## قانوني سوال
ڇا هي ليز واقعي "زرعي مقصدن لاءِ ليز" هئي جيئن سيڪشن 117 ٽرانسفر آف پراپرٽي ايڪٽ ۾ ڄاڻايل آهي؟

## سنڌ چيف ڪورٽ جو فيصلو
طيجي چيف جسٽس چيو ته:
> صرف اهو ته ليز زرعي زمين سان لاڳاپيل هجي، ان مان اهو نتيجو نٿو نڪري ته اها زرعي مقصدن لاءِ ليز آهي.

عدالت وضاحت ڪئي ته:
* هي ليز اصل ۾ جاگيردار کان ٻئي جاگيردار ڏانهن زمينداري ۽ جاگيرداري حقن جي منتقلي هئي
* اها هاري کي زمين پوکڻ لاءِ ڏنل ليز نه هئي
* ليسي کي پوک ڪرڻ جي پابندي نه هئي، بلڪه هو صرف وصوليون ۽ انتظام هلائڻ وارو هو

عدالت بالابه داس بمقابله مورَت نارائن (48 آل 385) تي ڀروسو ڪندي چيو ته:
> زرعي ليز اها هوندي جنهن جو بنيادي مقصد پوک ۽ زراعت هجي، نه رڳو آمدني يا حقن جي منتقلي

## حتمي حڪم
سنڌ چيف ڪورٽ ضلعي جج جو فيصلو رد ڪري سب آرڊينيٽ جج جو فيصلو بحال ڪيو، ۽ مقدما رد ڪيا. اپيل ڪندڙن کي خرچ پڻ ڏنا ويا.

## قانوني اهميت
هي فيصلو سنڌ ۽ پاڪستان جي ملڪيت واري قانون ۾ هڪ بنيادي اصول قائم ڪري ٿو:
> زرعي زمين بابت هر ليز زرعي مقصدن لاءِ نه هوندي؛ مقصد ۽ حقيقت ڏسڻي پوندي.

هي فيصلو سنڌ جي جاگيرداري نظام ۽ هارين جي حقن بابت قانوني فرق کي واضح ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:سنڌ چيف ڪورٽ جا فيصلا
زمرو:زمين ۽ زرعي قانون
زمرو:سنڌ جي قانوني تاريخ
پورٽ آف اسپين

**پورٽ آف اسپين** (Port of Spain) ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جو گاديءَ جو هنڌ ۽ مکيه بندرگاهه آهي.  سال **2017**ع ۾ **49,867** جي ميونسپل آبادي،  81,142 جي شهري آبادي ۽ 2,50,000 جي عارضي روزاني آبادي سان، اهو چاگواناس ۽ سين فرنينڊو کان پوءِ ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جي ٽئين وڏي ميونسپلٽي آهي. پورٽ آف اسپين، ٽرينيڊاد ٻيٽ جي اتر اولهه ساحل تي، پاريا جي نار تي واقع آهي ۽ اولهه ۾ چاگواراماس کان اوڀر ۾ اريما تائين پکڙيل هڪ وڏي شهر جو حصو آهي جنهن جي آبادي اندازاً 6,00,000 آهي. پورٽ آف اسپين، مختصر عرصي واري ويسٽ انڊيز فيڊريشن، جنهن ڪيريبين علائقي کي متحد ڪيو، جو "ڊي فيڪٽو" گاديءَ جو هنڌ پڻ رهيو. 

شهر بنيادي طور تي عام خدمتن ۽ انتظامي مرڪز طور ڪم ڪري ٿو ۽ اهو سال.1757ع کان وٺي ٻيٽ جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو ڪيريبيئن علائقي لاءِ هڪ اهم مالي خدمتن جو مرڪز ۽ گڏوگڏ علائقي جي ٻن وڏين بينڪن جو گهر آهي. پيارڪو انٽرنيشنل ايئرپورٽ ٻيٽ جو مکيه هوائي اڏو آهي، جيڪو شهر کي مختلف مکيه ٻين الاقوامي منزلن سان ڳنڍيندو آهي.

هي شهر ٻيٽ تي سڀ کان وڏي ڪنٽينرن واري بندرگاهه جو گهر پڻ آهي ۽ ڪيريبين علائقي جي ڪيترن ئي شپنگ مرڪزن مان هڪ آهي، جيڪو زرعي شين ۽ تيار ڪيل سامان ٻنهي کي برآمد ڪرن ٿيون. گيانا کان باڪسائيٽ ڪچڌات چاگواراماس ۾ سهولتن ذريعي منتقل ڪيو وينديو آهن، جيڪا شهر کان لڳ ڀڳ 8 ڪلوميٽر (5 ميل) اولهه ۾ آهي. پري-لينٽن کان اڳ جو جشن وارو جلوس، ڪارنيوال شهر جو مکيه سالياني ثقافتي ميلو ۽ سياحن جي ڪشش جو مرڪز آهي.

اڄڪلهه پورٽ آف اسپين ڪيريبين علائقي جو هڪ اهم شهر آهي. ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو سال 2009ع ۾ آمريڪا (کنڊ) جي پنجين سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي، جنهن جي مهمانن ۾ آمريڪي صدر بارڪ اوباما ۽ آمريڪي سيڪريٽري آف اسٽيٽ هيلري ڪلنٽن پڻ شامل هئا.

پورٽ آف اسپين ڪيريبين علائقي ۾ سڀ کان وڏي اسٽاڪ ايڪسچينج، ٽرينيڊاد ۽ ٽوباگو اسٽاڪ ايڪسچينج (TTSE) جو گهر پڻ آهي. نڪولس ٽاور ۽ گڏوگڏ ٻيون آسماني عمارتون، سڄي علائقي ۾ مشهور آهن. اها عمارتون شهر جي ڏيک کي ڍڪيل آهن. ڪيريبين علائقي ۾ آسمان ڇئندڙ عمارتن مان ڪجهه پورٽ آف اسپين ۾ واقع آهن.

## تاريخ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* , Port of Spain City Corporation
* Ministry of Rural Development and Local Government: Port of Spain City Corporation
* The port, Port Authority of Trinidad and Tobago
* Map of Port of Spain  at Caribbean-On-Line.com
* Port of Spain Business Area Map Display, TriniMaps.com

زمرو:پورٽ آف اسپين
زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ڪيريبين ۾ راڄڌانيون
زمرو:وچ آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:اتر آمريڪا ۾ راڄڌانيون
زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو ۾ شهر 
زمرو:اسپيني سلطنت ۾ 1560 ادارا 
زمرو:گاديءَ وارا ضلعا ۽ علائقا 
زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جون ميونسپلٽيون زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو ۾ آباد ساحلي هنڌ زمرو:1560 ۾ قائم ٿيل آبادي وارا هنڌ 
زمرو:ڪيريبين ۾ بندرگاهه وارا شهر ۽ قصبا زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جون مڇي بندر ۽ بندرگاهون
زمرو:ٽرينڊڊ ۽ ٽوباگو ۾ شهر
زمرو:ٽرينڊڊ ۽ ٽوباگو ۾ آباد ساحلي هنڌ
ڊويزن (سياسي جاگرافي)

**ڊويزن** (Division) ڪجهه ايشيائي ۽ آفريقي ملڪن جي انتظامي ورھاست جو هڪ قسم آهي، اهي سڀئي برطانوي سلطنت جو حصو هئا، انهي سان گڏ انگلينڊ ۽ آئرلينڊ ۾ ڪائونٽي ڪائونسلن لاءِ هڪ قسم جي چونڊيل ضلعي کي چيو ويندو آھي.

## حوالا

زمرو:ڊويزن
زمرو:انتظامي ورھاست
زمرو:انتظامي ورهاستن جون قسمون
زمرو:ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح اسٽب
ٿنبو

[کاٻو|thumb|[واشنگٽن ڊي سي ۾ آمريڪا جي نيشنل آربوريٽرم ۾ نيشنل ڪيپيٽل ٿنڀا]]
[کاٻو|thumb|[هلسنڪي|هيلسنڪي، فنلينڊ ۾ پارليامينٽ هائوس جا ٿنڀا]]
کاٻو|thumb|واٽر لو ۾ گورڊن يادگار جو ٿنڀو.
آرڪيٽيڪچر ۽ اسٽرڪچرل انجنيئرنگ ۾ **ٿنڀو** يا **ستون  (column)** ھڪ اسٽرڪچرل عنصر آهي جيڪو ڪمپريشن ذريعي، مٿي ڏنل اسٽرڪچر جي وزن کي هيٺ ڏنل ٻين اسٽرڪچرل عنصرن ڏانهن منتقل ڪري ٿو. ٻين لفظن ۾، ٿنڀو يا ڪالم هڪ ڪمپريشن ميمبر آهي. *ڪالم* جو اصطلاح خاص طور تي هڪ وڏي گول سپورٽ (ڪالمن جي شافٽ) تي لاڳو ٿئي ٿو جنهن ۾ هڪ ڪيپيٽل ۽ هڪ بنياد يا پيڊسٽل ھوندو آهي،  جيڪو پٿر مان ٺھيل ھوندو آهي، يا ائين نظر اچي ٿو. هڪ ننڍڙي ڪاٺ يا ڌاتو سپورٽ کي عام طور تي *پوسٽ* سڏيو ويندو آهي. مستطيل يا ٻئي غير گول حصي سان سپورٽ کي عام طور تي *پيئر* سڏيو ويندو آهي.

هوا يا زلزلي جي انجنيئرنگ جي مقصد لاءِ، ڪالمن کي پس منظر جي قوتن جي مزاحمت لاءِ ٺاهيو وڃي ٿو. ٻين ڪمپريشن ميمبرن کي اڪثر ڪري "ڪالمن" سڏيو ويندو آهي ڇاڪاڻ تہ ساڳئي دٻاءُ جي حالتن جي ڪري. ڪالمن کي اڪثر ڪري بيم يا محرابن کي سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جن تي ڀتين يا ڇت جا مٿاهان حصا آرام ڪندا آهن. فن تعمير ۾، "ڪالمن" اهڙي ساختي عنصر کي ظاهر ڪري ٿو جنهن ۾ ڪجهه متناسب ۽ آرائشي خاصيتون پڻ هونديون آهن. اهي خوبصورت ڪالمن گول ٽيپرڊ، گول سڌي، يا چورس شافٽ انداز ۾ اندازن ۽ ڊيزائن جي وسيع چونڊ ۾ موجود آهن.  هڪ بٿنڀو هڪ آرائشي عنصر پڻ ٿي سگهي ٿو جيڪو ساخت جي مقصدن لاءِ گهربل ناهي ھوندو؛ ڪيترائي ٿنڀا لڳل هوندا آهن، يعني ڀت جو حصو بڻجڻ. ڪالمن جي هڪ ڊگهي تسلسل کي اينٽيبلچر سان ڳنڍيل ٿنڀي جي طور تي سڃاتو وڃي ٿو.
هندومت جي تاريخ

**هندومت جي تاريخ** (History of Hinduism) ننڍي کنڊ ​​سان لاڳاپيل مذهبي روايتن جي وسيع قسم کي ڍڪيندي آهي. اها لوهه جي دور کان وٺي ننڍي کنڊ ​​۾ مذهب جي ترقي سان گڏ آهي يا ان سان ٺهڪي اچي ٿي، ان جون ڪجهه روايتون ماقبل تاريخ جي بت پرستي، جهڙوڪ ٽامي جي دور جي سنڌو ماٿري جي تهذيب سان ملن ٿيون. هندومت کي دنيا ۾ "قديم ترين مذهب" سڏيو ويندو آهي، پر علم الاهيات جا عالم هندومت کي مختلف هندستاني ثقافتن ۽ روايتن جو، مختلف جڙڙن سان هڪ نسبتا تازو مجموعو سمجهن ٿا ۽ هن جو ڪو به هڪ باني نه آهي  ۽ جيڪو عام دور جي شروعات جي چوڌاري اڀريو.

هندومت جي تاريخ کي اڪثر ترقي جي دورن ۾ ورهايو ويندو آهي. پهريون دور ويدڪ کان اڳ جو دور آهي، جنهن ۾ سنڌو ماٿري جي تهذيب ۽ مقامي تاريخي مذهب شامل آهن. اتر هندستان ۾ ويدڪ دور، تاريخي ويدڪ مذهب جي شروعات هند-آريائي لڏپلاڻ، جيڪا 1900 ق.م ۽ 1400 ق.م جي وچ ۾ ڪٿي شروع ٿي هئي، سان ٿيو. ٻئي شهريائي جو بعد وارو دور (600-200 ق.م) هندومت لاءِ هڪ تعميري دور آهي. جين مت ۽ ٻڌمت ان کان پوءِ "ويدڪ مذهب ۽ هندو مذهبن جي وچ ۾ هڪ موڙ"، ايپڪ ۽ ابتدائي پرانڪ دور (لڳ ڀگ 200 ق.م کان 500 ق.م) دوران، جڏهن ايپڪس ۽ پهرين پرانا ٺاهيا ويا هئا. ان کان پوءِ هندومت جو ڪلاسيڪل "سونهري دور" (لڳ ڀڳ 320-650 ق.م) آيو، جيڪو گپتا سلطنت سان ٺهڪي اچي ٿو. هن دور ۾ هندو فلسفي جون ڇهه شاخون، يعني، سمکيا، يوگا، نيايا، ويشيشيڪا، ميمانسا ۽ ويدانتا ارتقا پذير ٿيون. شيو مت ۽ ويشنو مت جهڙا توحيدي فرقا انهيءَ ساڳئي دور ۾ ڀڪتي تحريڪ ذريعي ترقي ڪيا. اهو وچين دور ۾ تقريباً 650 کان 1100 عيسوي تائين ترقي ڪيو، جيڪا ڪلاسيڪل دور جي آخر يا شروعاتي وچين دور ۾، هندستان ۾ ٻڌمت جي زوال سان ٺاهيندو آهي ۽ ڪلاسيڪل پراڻڪ هندومت جو قيام قائم ٿيو.

هندو ۽ مسلم حڪمرانن جي دور ۾ (تقريبا 1200 کان 1750 عيسوي تائين) هندومت ڀڪتي تحريڪ جي وڌندڙ اهميت ڏٺي، جيڪا اڄ به اثرائتي آهي. وشنوتي ڀڳتي جي ڪاميابي جي جواب ۾ آدي شنڪرا ادويت ويدانت جي مکيه حامي طور تي جلال حاصل ڪيو. نوآبادياتي دور ۾ مختلف هندو سڌارن جي تحريڪن جو ظهور ڏٺو ويو، جيڪيون جزوي طور تي اولھه جي مذهبي تحريڪن، جهڙوڪ وحدت پسندي ۽ ٿياسوفي کان متاثر هيون. سال 1947ع ۾ هندستان جو ورهاڱو مذهبي بنيادن تي ٿيو ۽ ڀارت جي جمهوريه هندو اڪثريت سان ابھري. 20 صدي دوران، هندستاني ڊاسپورا جي ڪري، سڀني کنڊن ۾ هندو اقليتون ٺهيون آهن، جنهن ۾ آمريڪا ۽ برطانيه ۾ مطلق تعداد ۾ سڀ کان وڏيون برادريون آهن.

## هندومت جون پاڙون
## دور
## ويڊ کان اڳ جا مذهب
(1750 ق.م تائين): ==ويڊ جو دور==
 (1750-500 ق.م): 
## ٻيو شهرائي ۽ برهمڻيت جو زوال
 (600-200 ق.م): 
## هندومت جو انضمام ۽ ڪلاسيڪل هندومت
 (200 ق.م - 1200 ع): 
## وچولو ۽ ابتدائي جديد دور
(1200-1850 ع): 
## جديد هندومت (1850ع کان پوءِ)
## همعصر هندومت
## پڻ ڏسو

* اکنڊ ڀارت
* ٻڌمت جي تاريخ 
* سک مت جي تاريخ
* جين مت جي تاريخ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* 
* 

زمرو:هندومت
زمرو:هندومت جي تاريخ
زمرو:ڀارت ۾ مذهبن جي تاريخ
زمرو:تاريخ بلحاظ مذهب
بلاسٽ فرنيس

**بلاسٽ فرنيس** (Blast Furnace) هڪ قسم جي ڌاتوءَ تيار ڪرڻ جي ڀٽي آهي جيڪا صنعتي ڌاتو، عام طور تي خام لوهه، پر ٻين ڌاتو جهڙوڪ شيهو يا ٽامي کي پيدا ڪرڻ لاءِ پگھلائڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي. بلاسٽ مان مراد ٻرندڙ هوا آهي جيڪا هوا جي دٻاءُ کان مٿي فراهم ڪئي پئي وڃي. 

ڌماڪي واري فرنيس ۾، ٻارڻ وارو مادو ( ڪوڪ)، ڪچڌات ۽ فلڪس (چونا پٿر) مسلسل ڀتي جي چوٽيءَ ذريعي فراهم ڪيا ويندا آهن. جڏهن ته، آڪسيجن سان مالا مال هوا جو هڪ گرم وهڪرو، ٽوئيريس (Tuyeres) پائپن جي هڪ سلسلي ذريعي ڀٽي جي هيٺين حصي ۾ ڦوڪيو ويندو آهي، ته جيئن مواد هيٺ لهي ٿو، سڄي ڀٽي ۾ هڪجهڙو ڪيميائي رد عمل ٿي سگهي. آخري شيون عام طور تي پگھليل ڌاتو ۽ سليگ هوندا آهن، جيڪا هيٺان کان جمع ڪيا ويندا آهن ۽ مٿي کان فلو گيسون ٻاهريان نڪري وينديون آهن. معدنيات جو هيٺيون وهڪرو، ڪاربن مونو آڪسائيڊ سان مالا مال، گرم ٻرندڙ گيسن جي مٿيان ويندڙ وهڪري سان رابطي ۾  هڪ ڪيميائي رد عمل آهي. 

ان جي ابتڙ، عام هوا واري ڀٽيون، جهڙوڪ ريوربيٽري فرنيس قدرتي طور تي هوا سان مهيا ڪيون وينديون آهن، جيڪا عام طور تي چمني فلو ۾ گرم گيسن جي ڪنوڪشن ذريعي فراهم ڪئي وينديون آهن. هن وسيع تعريف جي مطابق، لوهه لاءِ بلوميترين، ٽن لاءِ ڦوڪيندڙ گهر ۽ شيهي لاءِ سميلٽ ملز کي ڌماڪي واري ڀٽي (Blast Furnace) جي طور تي درجه بندي ڪيو ويندو. بهرحال، اصطلاح عام طور تي انهن ڀٽين تائين محدود ڪئي وئي آهي، جيڪا لوهه کي ڳارڻ لاءِ استعمال ڪيو وينديو آهن ته جيئن خام لوھه (Pig Iron) جيڪا (تجارتي لوهه ۽ اسٽيل جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ وچولي مواد) ۽ شافٽ فرنس جيڪي بنيادي ڌاتو ڳارڻ ۾ سنتر پلانٽس سان گڏ استعمال ٿين ٿا.

سال 1900ع ۽ 2015ع جي وچ ۾ عالمي گرين هائوس گيس جي اخراج جي 4 سيڪڙي کان وڌيڪ جو ڪارڻ بلاسٽ فرنس ذريعي لوهه جي تياري هجڻ جو اندازو لڳايو ويو آهي ۽ انهن کي ڊي ڪاربنائيز ڪرڻ ڏکيو آهي.

## پروسيس انجنيئرنگ ۽ ڪيمسٽري

## تاريخ

## بلاسٽ فرنس جا جديد استعمال

## لوهه ٺاهڻ جا جديد طريقا

## ماحولياتي اثر

## محفوظ ڪيل پراڻي بلاسٽ فرنسون
تاريخي طور تي، هڪ بند ٿيل بلاسٽ فرنس لاءِ اهو معمول هو، ته انهن کي ڊاهيو وڃي ۽ يا ته ان جي جاءِ تي هڪ نئين ۽ بهتر ٿيل فرنس رکي وڃي يا پوري سائيٽ کي ڊاهيو وڃي ۽ زمين کي ٻين استعمالن جي لاءِ ٽريٽ ڪيو وڃي. تازن ڏهاڪن ۾  ڪيترائي ملڪ بلاسٽ فرنسن جي تاريخي قدر کي محسوس ڪيو آهي ۽ انهن جي ماڳ کي عجائب گهرن ۾ تبديل ڪيو آهي، جن جي مثالون چيڪ ريپبلڪ، فرانس، جرمني، جاپان، لڪزمبرگ، پولينڊ، رومانيا، ميڪسيڪو، روس، اسپين، گڏيل بادشاهت ۽ آمريڪا ۾ ملي سگهن ٿيون.

## گيلري

File:Alto horno antiguo Sestao.jpg|Abandoned blast furnace in Sestao, Spain. The furnace itself is inside the central girderwork.
File:Old blast furnace gas cleaning plant 2012-05-02.jpg|Part of the gas cleaning system of a blast furnace in Monclova, Mexico. This one is about to be de-commissioned and replaced.


## پڻ ڏسو
* فولاد جي صنعت
* پاڪستان اسٽيل ملز
* پاڪستان جي معدنيات جي فهرست
 

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*آمريڪي آئرن اينڊ اسٽيل انسٽيٽيوٽ 
*بلاسٽ فرنس اينيميشن 
*اتر آمريڪا ۽ يورپ ۾ لوهه ۽ اسٽيل ٺاهڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي سڀني طريقن بابت وسيع تصويري گيلري 
*Schematic diagram of blast furnace and Cowper stove

زمرو:بلاسٽ فرنس 
زمرو:ڌاتو سازي
زمرو:سائنسي ايجادون 
زمرو:پگھلائڻ 
زمرو:اسٽيل ٺاهڻ
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:صنعتي ڀٽيون 
زمرو:چيني ايجادون 
زمرو:باهه لڳائڻ جا طريقا 
زمرو:صنعتي عمارتون ۽ ساختون
پاڪستان ۾ ٽيليويزن چينلن جي فهرست

هي **[[پاڪستان ۾ ٽيليويزن|پاڪستان ۾ ٽيليويزن چينلن جي فهرست]]** آهي. پاڪستاني ٽيليويزن چينلن جا ڪيترائي قسم آهن جيڪا ناظرین کي پنهنجي پسنديده شوز مان لطف اندوز ٿيڻ ۽ موجوده خبرن ۽ واقعن سان باخبر رهڻ جو موقعو فراهم ڪن ٿا. پاڪستان ۾ ٽيليويزن 1964ع ۾ متعارف ڪرايو ويو.

زمرو:پاڪستان ۾ ابلاغ عامه جا ادارا
زمرو:فهرستون
زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا فهرستون
زمرو:پاڪستان ۾ ماس ميڊيا
سنڌو جو پڙاڊو

**سنڌو جو پڙاڊو** (Indus Echoes) سنڌي هڪ سينيما جي هڪ فلم آهي. اها گذريل 26 سالن ۾ پاڪستان ۾ پهرين سنڌي ٻولي جي فيچر فلم آهي. فلم تفريحي صحافي ۽ فلمساز راهول اعجاز پاران لکيل، هدايتڪاري ۽ پروڊيوس ڪئي وئي هئي ۽ ايگزيڪيوٽو پروڊيوسر شمعون عباسي، اختر علي ڪلوار ۽ وجدان شاهه پاران تيار ڪئي وئي هئي. اها پاڪستاني، ڏکڻ ڪوريائي ۽ بنگلاديشي پروڊڪشن ڪمپنين ۽ صلاحيتن جي وچ ۾ هڪ تعاون آهي. فلم هن وقت پوسٽ پروڊڪشن ۾ آهي.

## ڪاسٽ
* انيڪا ڪلثوم 
* انصار مهر 
* ثمينه سحر 
## پلاٽ
انڊس ايڪوز پنجن ڪهاڻين ذريعي انسانن ۽ عظيم سنڌو درياءَ جي وچ ۾ تعلق کي ڳولي ٿو. 
## پڻ ڏسو
* سنڌي سينيما
* سنڌي ٻولي جي فلمن جي فهرست

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
زمرو:سنڌي فلمون
ڪوتاهيا صوبو

**ڪوتاهيا صوبو** (ترڪ بولي: Kütahya ili) ترڪي جي ايجين سمنڊ واري علائقي جو هڪ صوبو آهي. ان جي پکيڙ  11,634 چورس ڪلوميٽر ۽ ابادي سال 2022ع جي آدمشماري مطابق 5,80,701 آهي. سال 1990ع ۾، ڪُتاهيا جي آبادي 578,000 هئي.

پاڙيسري صوبا اتر اولهه ۾ برسا اتر اوڀر ۾ بيليجڪ، اوڀر ۾ ايسڪيشهر، ڏکڻ اوڀر ۾ افيونڪاراحصار، ڏکڻ ۾ اسڪ، ڏکڻ اولهه ۾ منيسا ۽ اولهه ۾ بالڪيسر آهن. صوبي جي گاديءَ جو هنڌ ڪتاهيا آهي.

زمرو:ترڪي
زمرو:ترڪي جا صوبا
ماڻھو

**شخص** يا **ماڻهو** (Person) هڪ اهڙو وجود آهي جن ۾ خاص صلاحيتون يا خاصيتون، جهڙوڪ عقل، اخلاقيات، شعور يا پاڻ جي سڃاڻپ هوندي آهي ۽ سماجي لاڳاپن جي ثقافتي طور تي قائم ٿيل شڪلن، جهڙوڪ رشتا، ملڪيتن يا قانوني ذميواري هوندي آهي. شخصيت جون وضاحتي خاصيتون ۽ نتيجي طور، جيڪو هڪ ماڻهو کي هڪ شخص جي طور تي شمار ڪري ٿو، ثقافتن ۽ تناظر ۾ وڏي پيماني تي مختلف آهن.

شخصيت جي سوال کان علاوه، هڪ وجود کي شروعات ۾ هڪ ماڻهو جي طور تي ڪيئن شمار ڪيو ويندو آهي، ذاتي سڃاڻپ ۽ پاڻ بابت وڌيڪ سوال آهن: ٻنهي بابت ته ڪنهن خاص ماڻهو کي ٻئي جي بدران اهو خاص ماڻهو ڇا بڻائي ٿو ۽ اهو بابت ته ڪنهن ماڻهو کي هڪ وقت ۾ ساڳيو ماڻهو ڇا بڻائي ٿو جيئن اهي ڪنهن به مداخلت واري تبديلين جي باوجود ٻئي وقت تي هئا يا هوندا. 

جمع صورت "عوام" اڪثر ڪري هڪ پوري قوم يا نسلي گروهه (جيئن "هڪ گروهه" ۾) جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ اهو لفظ جو اصل مطلب هو؛ پوء ۾ ان جو استعمال ماڻهن جي جمع صورت طور حاصل ڪيو. جمع صورت "عوام" اڪثر ڪري فلسفياتي ۽ قانوني لکڻين ۾ استعمال ٿيندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* نان ہیومن پرسنز پروگرام (انسٹی ٹیوٹ فار ایتھکس اینڈ ایمرجنگ ٹیکنالوجیز)

زمرو:ماڻھو
زمرو:تشخص
زمرو:عوام
زمرو:انسان
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
زمرو:عقل جي مابعد الطبعيات
زمرو:سماجي فلسفي ۾ تصور

* Rights of Non-Human Persons Program (Institute for Ethics and Emerging Technologies)
برصه صوبو

**برصا صوبو** (ترڪ بولي: Bursa ili) ترڪي ۾ هڪ صوبو ۽ ميٽروپوليٽن ميونسپلٽي آهي جيڪو اتر اولهه اناطوليا ۾ مارمارا سمنڊ جي ڪناري تي واقع آهي. ان جي اولهه ۾ بالڪيسر، ڏکڻ ۾ ڪتاهيا اوڀر ۾ بيليجڪ ۽ ساڪريا، اتر اوڀر ۾ ڪوڪائلي ۽ اتر ۾ يالووا سان حدون آهن. ان جو علائقو 10,813 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ان جي آبادي 3,194,720 (2022ع) آهي. ان جو ٽريفڪ ڪوڊ 16 آهي.

تقريباً سڄو برسا صوبو (بشمول برسا شهر) مارمارا علائقي ۾ آهي، پر بويڪوران، هرمانچڪ، ڪيلس ۽ اورهانلي ضلعا ايجين علائقي ۾ آهن.

بورسا شهر سال 1326ع ۽ 1365ع جي وچ ۾ عثماني سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ هو، جيستائين عثماني سلطنت ادرنه جي فتح نه ڪئي، جيڪو ان وقت ايڊريانوپل جي نالي سان مشهور هو. ايڊريانوپل سال 1453ع تائين، جڏهن قسطنطنيه آخري عثماني گاديءَ جو هنڌ بڻيو، گاديءَ جو هنڌ هو.

## حوالا

زمرو:ترڪي جا صوبا
اينٽي بائيوٽڪس

**اينٽي بائيوٽڪس** (Antibiotics) اهڙا قدرتي ۽ مصنوعي مادا  آهن، جيڪا بيڪٽيريا جي خلاف سرگرم آهن. اهو بيڪٽيريا جي انفيڪشن سان وڙهڻ لاءِ سڀ کان اهم قسم جو ڪيميائي ايجنٽ آهي ۽ اينٽي بايوٽڪ دوائون وڏي پيماني تي اهڙن انفيڪشنن جي علاج ۽ روڪٿام ۾ استعمال ٿينديون آهن.    اهي يا ته بيڪٽيريا جي واڌ کي ماري سگهن ٿيون يا روڪي سگهن ٿيون. محدود تعداد ۾ اينٽي بايوٽڪ ۾ اينٽي پروٽوزول سرگرمي پڻ هوندي آهي.  اينٽي بايوٽڪس وائرس جي خلاف اثرائتيون نه آهن جهڙوڪ وائرس جيڪا عام زکام يا انفلوئنزا جو سبب بڻجن ٿا.   دوائون جيڪيون وائرس جي واڌ کي روڪين ٿيون انهن کي اينٽي وائرل دوائون يا اينٽي وائرل سڏيو ويندو آهي. اينٽي بايوٽڪ فنگس جي خلاف پڻ اثرائتيون نه آهن. اهي دوائون جيڪي فنگس جي واڌ کي روڪين ٿيون انهن کي اينٽي فنگل دوائون سڏيو ويندو آهي.

ڪڏهن ڪڏهن، اصطلاح اينٽي بايوٽڪ (لفظي طور تي "زندگي جي مخالفت" يوناني جڙڙن مان ἀντι اينٽي، "خلاف" ۽ βίος، بايوس، "زندگي") وڏي پيماني تي مائڪروبس جي خلاف استعمال ٿيندڙ ڪنهن به مادو جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو آهي. پر عام طبي استعمال ۾، اينٽي بايوٽڪ،جهڙوڪ پينسلين، جيڪي قدرتي طور تي، هڪ مائڪرو آرگنزم طرفان ٻئي سان وڙهندي، پيدا ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته غير اينٽي بايوٽڪ اينٽي بيڪٽيريل، جهڙوڪ سلفونامائيڊس ۽ اينٽي سيپٽڪس، مڪمل طور تي مصنوعي آهن. بهرحال، ٻنهي طبقن ۾ مائڪروجنزمن جي واڌ کي مارڻ يا روڪڻ جو ساڳيو اثر آهي ۽ ٻئي اينٽي مائڪروبيل ڪيموٿراپي ۾ شامل آهن. "اينٽي بيڪٽيريل" ۾ بيڪٽيريا کي ختم ڪرن وارا، بيڪٽيريا جي واڌ کي روڪڻ وارا، اينٽي بيڪٽيريل صابن ۽ ڪيميائي جراثيم ڪش شامل آهن، جڏهن ته اينٽي بايوٽڪس اينٽي بيڪٽيريل جو هڪ اهم طبقو آهي، جيڪو خاص طور تي دوائن ۾ ۽ ڪڏهن ڪڏهن جانورن جي کاڌ خوراڪ ۾، استعمال ٿيندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:طب
زمرو:صحت جي سارسنڀال
زمرو:علاج
زمرو:دوائون
ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن

**ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن** (Fédération Internationale de Football Association، **FIFA**)ايسوسيئيشن فٽبال، بيچ فٽبال ۽ فٽسال جي هڪ بين الاقوامي ريگيوليٽري گورننگ باڊي آهي. اها **21** مئي **1904**ع تي، اسپين، سوئٽزرلينڊ،  بيلجيم، ڊنمارڪ، فرانس، جرمني، هالينڊ ۽ سويڊن جي قومي ايسوسيئيشنن جي بين الاقوامي مقابلي جي نگراني ڪرڻ لاءِ قائم ڪئي وئي هئي. زيورخ، سوئٽزرلينڊ ۾ هيڊڪوارٽر رکندڙ، ان جي ميمبرشپ هاڻي 211 قومي ايسوسيئيشنن تي مشتمل آهي. هن جي ميمبر قومي ايسوسيئيشنن کي لازم آهي ته هنن ڇهن علائقائي ڪنفيڊريشنن؛ آفريڪا ۾ **CAF**، ايشيا ۾ **AFC**، يورپ ۾ **UEFA**، اتر ۽ وچ آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ **CONCACAF**، اوشينيا ۾ **OFC** ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ **CONMEBOL**، مان هڪ جو ميمبر پڻ هجڻ.

FIFA is a sports governing body that organises football events all over the world. FIFA outlines several objectives in its organisational statutes, including growing football internationally, ensuring it is accessible to everyone, and advocating for integrity and fair play. It is responsible for organising and promoting football's major international tournaments, notably the World Cup which began in 1930, and the Women's World Cup which commenced in 1991. Although FIFA does not solely set the laws of the game, that being the responsibility of the International Football Association Board of which FIFA is a member, it applies and enforces the rules across all FIFA competitions. All FIFA tournaments generate revenue from sponsorships; in 2022, FIFA had revenues of over US$5.8 billion, ending the 2019–2022 cycle with a net positive of $1.2 billion, and cash reserves of over $3.9 billion.

Reports by investigative journalists have linked FIFA leadership with corruption, bribery, and vote-rigging related to the election of FIFA president Sepp Blatter and the organisation's decision to award the 2018 and 2022 World Cups to Russia and Qatar, respectively. These allegations led to the indictments of nine high-ranking FIFA officials and five corporate executives by the US Department of Justice on charges including racketeering, wire fraud, and money laundering. On 27 May 2015, several of these officials were arrested by Swiss authorities, who launched a simultaneous but separate criminal investigation into how the organisation awarded the 2018 and 2022 World Cups. Those among these officials who were also indicted in the US are expected to be extradited to face charges there as well.

Many officials were suspended by FIFA's ethics committee including Sepp Blatter and Michel Platini. In early 2017, reports became public about FIFA president Gianni Infantino attempting to prevent the re-elections of both chairmen of the ethics committee, Cornel Borbély and Hans-Joachim Eckert, during the FIFA congress in May 2017. On 9 May 2017, following Infantino's proposal, the FIFA Council decided not to renew the mandates of Borbély and Eckert. Together with the chairmen, 11 of 13 committee members were removed. FIFA has been suspected of corruption regarding the Qatar 2022 FIFA World Cup bid.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:راند جي تنظيمون
زمرو:ايسوسيئيشن فٽبال
زمرو:ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن
برادري

هڪ **برادري** يا **قبيلي جو جزو** ماڻهن جو اهو گروھ آهي جيڪو حقيقي يا تصوراتي رشتيداريءَ ۽ نسل (descent) ذريعي هڪ ٻئي سان جڙيل هجي. جيتوڻيڪ نسل جي تفصيلن جي خبر نه به هجي، تڏهن به هڪ برادري جو ميمبر ڪنهن باني ميمبر يا اباڻي وڏي (apical ancestor) سان پنهنجو تعلق جوڙي سگهي ٿو، جيڪو برادري جي اتحاد جي علامت هوندو آهي. ڪيترن ئي سماجن ۾ شاديءَ جا اصول برادري جي بنياد تي هوندا آهن، جتي پنهنجي برادري جي ميمبرن سان شادي ڪرڻ کي ممنوع (incest) سمجهيو ويندو آهي.
برادري سماجي تنظيم ۽ حڪومت جي مرڪزي شڪلين کان اڳ موجود هئا ۽ اهي هر ملڪ ۾ رهيا آهن. ميمبر اڪثر ڪري پنهنجي سڃاڻپ لاءِ ڪو خاص نشان يا علامت (coat of arms) استعمال ڪندا آهن.

## لغت ۾ (Etymology)
لفظ "clan" گيلڪ ٻوليءَ جي لفظ  مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "ٻار"، "اولاد" يا "نسل". *[[آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري]]* موجب، هي لفظ انگريزيءَ ۾ تقريبن 1406ع ۾ متعارف ٿيو، جڏهن ان کي اسڪاٽش هائلينڊز جي سماجي تنظيم بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو.

## سياسي اڪائي طور برادري
مختلف ثقافتن ۾ برادري جو مطلب ٻين رشتيداري گروهن جهڙوڪ "ٽرائب" (tribe) يا "بينڊ" (band) کان مختلف هوندو آهي. اڪثر ڪري امتيازي فرق اهو هوندو آهي ته برادري هڪ وڏي سماج (جهڙوڪ قبيلو يا رياست) جو هڪ ننڍو ۽ لازمي حصو هوندو آهي. ڪجهه سماجن ۾ برادري جو سرڪاري اڳواڻ هوندو آهي جهڙوڪ وڏيرو (chief)، ماتر يا پاتر (patriarch).
مثالن طور آئرش، اسڪاٽش، چيني، ڪورين ۽ جاپاني برادري شامل آهن. عرب قبيلا پڻ عرب سماج ۾ ذيلي قبيلائي گروهه آهن.

### اسڪاٽش برادري

اسڪاٽش برادري اهڙا سماجي گروهه آهن جن اسڪاٽلينڊ جي تاريخ ۽ ثقافت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. اهي پنهنجي خاص لباس (tartans)، نشانن ۽ نعري (mottos) جي ڪري مشهور آهن. هر برادري جو پنهنجو اڳواڻ هوندو آهي جنهن کي "چيف" چيو ويندو آهي.

### آئرش برادري

آئرش برادري (جنهن کي آئرش ۾ 'fine' چيو ويندو آهي) انهن ماڻهن جو گروهه هوندو هو جن جي آخري نالو (surname) ۽ ورثو هڪ هوندو هو. ان ۾ چيف جا پٽاڻا مٽ مائٽ ۽ چيف سان وفاداري رکندڙ ٻيا ماڻهو به شامل هوندا هئا.

### برادري ازم (Clannism)
**برادري ازم** (صومالي ثقافت ۾ **قبيلي ازم**) هڪ اهڙو سماجي نظام آهي جيڪو برادري سان وفاداريءَ تي ٻڌل هوندو آهي. اسلامي دنيا، وچ اوڀر، اتر آفريڪا ۽ صوماليه ۾ هي نظام گهڻو ڪري پٽاڻي (patrilineal) خاندانن ۽ قبيلن تي ٻڌل هوندو آهي.

### آفريڪي برادري
آفريقي عظيم جيلن (Great Lakes) واري علائقي جهڙوڪ روانڊا، برونڊي، تنزانيا ۽ يوگنڊا ۾ برادري سماجي تنظيم جي قديم ترين اڪائي آهي. روانڊا ۾ ڪل ويهه برادري آهن جيڪي اڳتي ننڍن حصن ۾ ورهايل آهن.

## براعظمن جي لحاظ کان برادري

## پڻ ڏسو
* ذات پات (Caste)
* گوت (Gotra)
* گڏيل ڪٽنب (Extended family)
* نسل (Ancestry)

## حوالا
زيورخ

**زيورخ** (جرمن: Zürich) سوئٽزرلينڊ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ زيورخ جي ڪينٽن جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو اتر-مرڪزي سوئٽزرلينڊ ۾، زيورخ ڍنڍ جي اتر اولهه واري ڪناري تي آهي. سال 2024ع جي آخر تائين ميونسپلٽي جي آبادي 4,36,551 هئي، جڏهن ته سال 2020ع ۾ شهري علائقو 14 لک 50 هزار ماڻهن جو گهر هو ۽ زيورخ ميٽروپوليٽن علائقي جي ڪل آبادي 21 لڪ هئي. زيورخ ريلوي ٽرانسپورٽ، روڊ ٽرانسپورٽ ۽ هوائي ٽرئفڪ جو مرڪز آهي. زيورخ ايئرپورٽ ۽ زيورخ جو مکيه ريلوي اسٽيشن ٻئي ملڪ ۾ سڀ کان وڏا ۽ مصروف ترين آهن.

قديم ترين آبادڪاري جا ثبوت 6,400 سالن کان وڌيڪ پراڻا آهن، جيڪا شهر جي قيام کان اڳ انساني موجودگي کي ظاهر ڪن ٿا.   مستقل طور تي 2,000 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين آباد رهيو. زيورخ رومن پاران قائم ڪيو ويو، جنهن ان کي ٽوريڪم سڏيو. وچين دور دوران، زيورخ فوري طور تي آزاد ۽ مراعات يافته شاهي حيثيت حاصل ڪئي ۽ سال 1519ع ۾، هلڊريچ زونگلي جي اڳواڻي ۾، اهو يورپ ۾ پروٽيسٽنٽ اصلاح جو هڪ بنيادي مرڪز بڻجي ويو. 

زيورخ جي سرڪاري ٻولي جرمن آهي، پر مکيه ڳالهائي ويندڙ ٻولي زيورخ جرمن (اليمنڪ سوئس جرمن لهجي جو مقامي قسم) آهي. 

سوئٽزرلينڊ جي بنيادي مالي مرڪزن مان هڪ جي طور تي، زيورخ ڪيترن ئي مالي ادارن ۽ بينڪنگ ڪمپنين جو گهر  آهي.  شهر ۾ ڪيترائي عجائب گھر ۽ آرٽ گيلريون ملي سگهن ٿيون. جنهن ۾ سوئس نيشنل ميوزيم، نيچرل هسٽري ميوزيم ۽ ڪنسٽهاز شامل آهن. شاؤسپيل هاؤس زيورخ کي عام طور تي جرمن ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان اهم ٿيٽرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سوئٽزرلينڊ جون پرڳڻو راڄڌانيون
زمرو:سوئٽزرلينڊ
بين الاقوامي هاڪي فيڊريشن

**بين الاقوامي هاڪي فيڊريشن** (International Hokey Federation) عام طور تي FIH جي مخفف سان سڃاتو وڃي ٿو، فيلڊ هاڪي ۽ انڊور فيلڊ هاڪي جي بين الاقوامي گورننگ باڊي آهي. ان جو هيڊ ڪوارٽر لوزان، سوئٽزرلينڊ ۾ آهي. بين الاقوامي هاڪي فيڊريشن (FIH) فيلڊ هاڪي جي وڏن بين الاقوامي مقابلن، خاص طور تي هاڪي ورلڊ ڪپ جو ذميوار آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:انٽرنيشنل هاڪي فيڊريشن
زمرو:هاڪي
زمرو:راند جي تنظيمون
رام سنگھ سوڍو

**رام سنگهه سوڍو** (16 جنوري 1945ع – 13 فيبروري 2021ع) پاڪستان جي صوبي سنڌ سان تعلق رکندڙ هڪ سياستدان، وڪيل ۽ سماجي اڳواڻ هو. هن سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جي ميمبر طور اقليتن جي نمائندگي ڪئي ۽ ٿرپارڪر ضلعي ۾ سياسي، سماجي ۽ ادبي خدمتن سبب سڃاتو وڃي ٿو.

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم
رام سنگهه سوڍي 16 جنوري 1945ع تي تعلقي ڏيپلي، ضلعي ٿرپارڪر جي ڳوٺ آروکيءَ ۾ پيدا ٿيو. سندس والد راڻ سنگهه سوڍي ٿر جي نامور سماجي شخصيتن مان هو، جنهن جو گهرو اثر رام سنگهه سوڍي جي فڪر ۽ شخصيت تي پيو.

هن شروعاتي تعليم پنهنجي اباڻي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. بعد ۾ بي.اي (آنرز) پاس ڪيائين ۽ جناح لا ڪاليج مان وڪالت جي ڊگري حاصل ڪري عملي زندگيءَ ۾ وڪيل طور ڪم شروع ڪيائين.

## سياسي ڪيريئر
رام سنگهه سوڍي سياسي زندگيءَ جي شروعات ضلعي ڪائونسل ٿرپارڪر/ميرپورخاص جي ميمبر طور ڪئي.

### سنڌ صوبائي اسيمبلي

* 1985ع ۾ پهريون ڀيرو سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو.
* ان دؤر ۾ کيس ان وقت جي وزيراعليٰ سنڌ سيد غوث علي شاهه جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو.
* 2001ع کان 2005ع تائين ضلعي ٿرپارڪر جو نائب ناظم رهيو.
* 2008ع جي عام چونڊن ۾ پاڪستان مسلم ليگ (ق) جي ٽڪيٽ تان اقليتي مخصوص سيٽ تي ايم.پي.اي چونڊيو ويو.

### اسيمبلي ڪميٽيون
سنڌ اسيمبليءَ ۾ رهندي هو:

* پبلڪ هيلٿ انجنيئرنگ بابت اسٽينڊنگ ڪميٽي جو ميمبر
* اقليتي معاملن بابت اسٽينڊنگ ڪميٽي جو ميمبر
* نوجوانن جي معاملن ۽ راندين بابت اسٽينڊنگ ڪميٽي جو چيئرمين رهيو

## سماجي سيوا
رام سنگهه سوڍي ٿرپارڪر ۾ موجود سماجي براين، جهالت، طبقاتي فرق، نشي ۽ نقصانڪار رسمن خلاف سرگرم رهيو. سماجي سڌارن لاءِ هن HRDO (هيومن ريسورس ڊويلپمينٽ آرگنائيزيشن) جو بنياد وڌو، جنهن وسيلي ٿر جي مختلف علائقن ۾ آگاهي مهمون هلايون ويون.

## ادبي سيوا
رام سنگهه سوڍي سماجي شعور جي واڌ لاءِ قلم به استعمال ڪيو. سندس اهم ڪتاب هي آهن:

* *نشن جا نقصان* (1960ع)
* *جيون جاڳرتا* (1995ع)

سندس ڪافي لکڻيون اڃا تائين اڻ ڇپيل صورت ۾ موجود آهن.

## ذاتي زندگي
رام سنگهه سوڍي جو وڏو پٽ دليپ سنگهه سوڍو 2001ع ۾ ڀارت جي رياست گجرات ۾ آيل شديد زلزلي دوران فوت ٿي ويو. دليپ سنگهه ذهين نوجوان ليکڪ هو، جنهن 17 ورهين جي عمر ۾ *روشن راهون* نالي ڪتاب لکيو.

سندس ٻيو پٽ گمان سنگهه سوڍو 2005ع ۾ ضلعي ٿرپارڪر ڪائونسل جو ميمبر رهيو.

## ڀارت لڏپلاڻ ۽ استعيفا
پٽ جي وفات کان پوءِ رام سنگهه سوڍي جي صحت متاثر ٿي. 2010–2011ع ڌاري علاج ۽ ذاتي سببن ڪري ڀارت ويو، جتي مستقل رهائش اختيار ڪيائين. ان ئي عرصي دوران هن سنڌ صوبائي اسيمبليءَ جي ميمبرشپ تان استعيفا ڏئي ڇڏي.

## وفات
رام سنگهه سوڍي 13 فيبروري 2021ع تي احمد آباد، گجرات (ڀارت) ۾ وفات ڪئي. سندس سياسي ۽ سماجي خدمتون ٿرپارڪر جي تاريخ ۾ اهم حيثيت رکن ٿيون.

## حوالا


زمرو:پاڪستاني هندو
زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون
زمرو:1945ع جون پيدائشون
يانگون

**يانگون** (Yangon, ရန်ကုန်)، پهرين رنگون جي نالي سان مشهور هو،   يانگون علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ميانمار جو سڀ کان وڏو شهر آهي. يانگون سال 2005ع تائين ميانمار جو گاديءَ جو هنڌ هو ۽ سال 2006ع تائين اهڙي طرح ڪم ڪندو رهيو، جيستائين ته فوجي حڪومت انتظامي ڪمن کي اتر مرڪزي ميانمار ۾، مقصد سان ٺهيل گاديءَ واري شهر، نئپيدو ڏانهن منتقل نه ڪيو. 50 لک کان وڌيڪ ابادي سان، يانگون ميانمار جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ۽ ان جو سڀ کان اهم تجارتي مرڪز آهي.

ينگون ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ نوآبادياتي دور جي عمارتن جو سڀ کان وڏو تعداد رکي ٿو ۽ ان ۾ هڪ منفرد نوآبادياتي دور جو شهري مرڪز آهي. جيڪو قابل ذڪر طور تي برقرار آهي. نوآبادياتي دور جو تجارتي مرڪز سولي پگوڊا - جيڪو 2,000 سالن کان وڌيڪ پراڻو هجڻ جي ڪري مشهور آهي  جي چوڌاري مرڪز آهي. شهر سون جي ٿيل شيڊاگون پگوڊا - ميانمار جو سڀ کان مقدس ۽ مشهور بدھسٽ پگوڊا, جو گهر پڻ آهي.

ينگون خاص طور تي ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ٻين وڏن شهرن جهڙوڪ جڪارتا، بينڪاڪ يا هانوئي جي مقابلي ۾ تمام گهڻي غير مناسب انفراسٽرڪچر جو شڪار آهي. خاص طور تي ريل ٽرانسپورٽ جي کوٽ آهي. جيتوڻيڪ سڄي مرڪزي يانگون ۾  ڪيتريون ئي تاريخي رهائشي ۽ تجارتي عمارتون بحال ڪيون ويون آهن گهڻا سيٽلائيٽ شهر جيڪي شهر کي گهيرو ڪن ٿا تمام گهڻو غريب ۽ بنيادي انفراسٽرڪچر جي کوٽ آهي.

## پڻ ڏسو

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:يانگون
زمرو:ميانمار
زمرو:ميانمار جا شهر
زمرو:ميانمار ۾ آباد ساحلي هنڌ