بادشاهت جو خاتمو

**بادشاهت جو خاتمو** مان مراد اهڙي قانوني يا انقلابي تحريڪ آهي، جنهن جو مقصد حڪومت مان بادشاهتي عنصرن کي ختم ڪرڻ هوندو آهي، جيڪي عام طور موروثي هوندا آهن. هڪ مطلق العنان بادشاهت کي آئيني بادشاهت هيٺ محدود حڪومت ۾ تبديل ڪرڻ نسبتاً گهٽ شدت واري بادشاهت مخالف صورت آهي، جيڪا انهن ڪجهه ملڪن ۾ ڪامياب ٿي آهي جيڪي اڃا تائين بادشاهه برقرار رکن ٿا، جهڙوڪ سويڊن، اسپين ۽ ٿائيلينڊ.
خاتمو مختلف طريقن سان عمل ۾ آندو ويو آهي، جهڙوڪ دستبرداري جنهن سان بادشاهت جو خاتمو ٿي وڃي، قانوني سڌارا، انقلاب، تختو اونڌو ڪرڻ، ۽ نوآبادياتي نظام جي خاتمي. ويهين صديءَ ۾ خاتمي جا واقعا وڌيڪ وڌيا، جڏهن 1914 کان 2015 تائين يورپ ۾ بادشاهتن جو تعداد 22 کان گهٽجي 12 ٿي ويو، ۽ جمھوريهن جو تعداد 4 کان وڌي 34 ٿي ويو. نوآبادياتي نظام جي خاتمي ۽ آزاديءَ جي تحريڪن سبب ڪيترين ئي اڳوڻين نوآبادين ۾ بادشاهتن جو خاتمو ٿيو، جهڙوڪ اهي ملڪ جيڪي برطانيا پاران قائم ڪيا ويا هئا.
خاتمي جا سبب مختلف ٿي سگهن ٿا، جهڙوڪ برابريت پسندي ۽ سماجي طبقي جي مخالفت، ڪنهن اهڙي نظام کي ختم ڪرڻ جيڪو ايندڙ نظام سان ٽڪراءَ ۾ هجي (جيئن 1947ع ۾ رومانيا ۾ ٿيو)، غير جمهوري ۽ موروثي ادارن جي مخالفت، بادشاهت کي پراڻو يا وقت کان پوئتي رهيل سمجهڻ، يا ڪنهن خاص بادشاهه يا شاهي خاندان جي مخالفت. ڪيترين ئي نوآبادين ۽ اڳوڻين نوآبادين ۾ نوآبادياتي رياست جي بادشاهت جي اثر کي ختم ڪرڻ کي نوآبادياتي نظام جي خاتمي جو حصو سمجهيو ويندو آهي. ڪيترين ئي ڪامن ويلٿ رياستن ۾ بادشاهت کي هڪ غير ملڪي ادارو سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو قومي سڃاڻپ يا قوم-رياستن جي خودمختياري جي خلاف هجي.

ايڪيهين صديءَ ۾، ڪجهه ملڪ جيڪي بادشاهتون آهن، انهن ۾ اهم جمھوريت پسندي جون تحريڪون موجود آهن، جهڙوڪ اسپين ۾ جمھوريت پسندي ۽ آسٽريليا ۾ جمھوريت پسندي. ويهين صديءَ جي شروعات کان وٺي، بادشاهتن جي بحالي جا واقعا نسبتن گهٽ رهيا آهن. مثال طور، اسپين جي بادشاهت جيڪا 1947ع جي جانشيني قانون واري ريفرنڊم کان پوءِ نالي ماتر ريجنسي هيٺ هئي، پر 1975ع ۾ بوربون خاندان کي ٻيهر بحال ڪيو ويو؛ 1991ع ۾ ڪويت جي امير جي بحالي، جيڪو 1990ع ۾ خاتمي ۽ گلف جنگ کان پوءِ ٻيهر مقرر ٿيو؛ ۽ 1993ع ۾ ڪمبوڊيا جو مارڪسسٽ-ليننسٽ جمهوريه مان چونڊيل بادشاهت ڏانهن منتقلي.

## قديم دنيا

### ڪلاسيڪي اٿينس
اٿينس جي شهر-رياست تي اٿيني جمھوريت قائم ٿيڻ کان اڳ هڪ دور ۾ بادشاهن جي حڪومت هئي. هن بابت گهڻو مواد يا ته ڏند ڪٿائي آهي يا اڌ-تاريخي. اٿينس جي بادشاهت جو خاتمو ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ 1068 ق م ۾ ان جي جاءِ تي حياتي ڀر لاءِ آرڪون مقرر ڪيا ويا؛ پوءِ ڪيترن ئي سالن ۾ سندن طاقت آهستي آهستي گهٽ ڪئي وئي.

### رومي بادشاهت/جمھوريه
رومي جمھوريه 509 ق م ۾ روم جي ستين بادشاهه لوسيوس ٽارڪوينيوس سپربس جي تختا اونڌي کان پوءِ قائم ٿي؛ ڇاڪاڻ⁠تہ هن رومن ريتن رسمن ۽ سينيٽ جي بي حرمتي ڪئي ۽ روم تي قبضي لاءِ تشدد جو سهارو ورتو.

## گهرو جنگ ۽ انگريزي جمھوريه

اوليوَر ڪرومويل جي اڳواڻي هيٺ 1649ع ۾ بادشاهه چارلس پهريون تي اعليٰ غداري جو مقدمو هلايو ويو، سزا ڏني وئي ۽ ڦاسي ڏني وئي. اهو انگريزي گهرو جنگ جي انجام جي علامت هو، جنهن جي نتيجي ۾ انگلينڊ جي پارليامينٽ [انگلينڊ جي بادشاهت]] کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ انگريزي جمھوريه جي هڪ دور (جنهن کي ٽن بادشاهتن جون جنگيون پڻ چيو وڃي ٿو) جي شروعات ٿي. يارهن سالن کان پوءِ، 1660ع ۾ هڪ محدود بادشاهت ٻيهر بحال ڪئي وئي، پر هڪ آزاد پارليامينٽ ان کي معتدل ۽ محدود بڻايو.
انگلينڊ جي بادشاهت ۾ 1688ع جي شاندار انقلاب آئيني بادشاهت کي وڌيڪ اڳتي وڌايو ۽ بل آف رائٽس 1689 ۽ ايڪٽ آف سيٽلمينٽ 1701 جهڙن قانونن وسيلي ان تي پابنديون وڌايون. ساڳئي وقت اسڪاٽلينڊ ۾ اسٽيٽس جي ڪنوينشن ڪليم آف رائٽ ايڪٽ 1689 نافذ ڪيو، جنهن اسڪاٽش بادشاهت تي به اهڙيون ئي حدون قائم ڪيون.

## ائٽلانٽڪ ۽ فرينچي انقلاب

### آمريڪي

هن دور ۾، جيڪو اڄ آمريڪا جي گڏيل رياستن طور سڃاتو وڃي ٿو، منظم بادشاهت مخالف تحريڪ هڪ تدريجي انقلاب مان نڪتي، جيڪو 1765ع ۾ شروع ٿيو؛ جڏهن نوآبادين اسٽيمپ ٽيڪس جي مخالفت ۾ بائيڪاٽ ۽ ٽيڪس آفيسرن جي مذمت ڪئي. جيتوڻيڪ اهي برطانيا جي پارليامينٽ جي اختيار هيٺ هئا (ڇو⁠تہ 1660ع کان بادشاهت محدود هئي)، پر اتر آمريڪا جا رهواسي وڌندڙ طور ان پارليامينٽ سان ٽڪراءَ ۾ آيا جيڪا اتر آمريڪا مان پارلياماني نمائندن لاءِ سيٽون نه ڏيندي هئي. 1776ع ۾ اعلانِ آزادي سان گڏ، بادشاهت مخالف پروپيگنڊا اهڙا پرتشدد احتجاج پيدا ڪيا، جن منظم نموني بادشاهت جون علامتون ختم ڪيون. مثال طور، جارج ٽيون جو نيو يارڪ شهر ۾ گهوڙي تي سوار مجسمو ڪيرائي ڇڏيو ويو. پارليامينٽ جا وفادار لوئلسٽ ڌڙا خاص طور پارٽي باز حملن کان متاثر ٿيا، ۽ ڏهه هزارن ۾ ماڻهو برطانوي ڪئناڊا ڏانهن لڏي ويا. بچيل ملڪيت کي ٽيهن مان ٺهيل تيرهن نون رياستن نون قانونن تحت ضبط ڪيو. نوآبادياتي دور جا اهڙا آثار، جن ۾ برطانوي بادشاهت ڏيکاري وئي هجي، آمريڪا ۾ گهٽ ملن ٿا. تنهن هوندي به، هر جذبو لازمي طور بادشاهت مخالف نه هو: رياست جي مٿئين سربراهه طور بادشاهت کي “معمول” سمجهڻ وارو خيال ڪجهه آمريڪين ۾ موجود رهيو؛ ڪي ماڻهن آمريڪا جي صدر واري اداري کي به بادشاهت جهڙن معنائن ۾ ڏٺو—جمھوريه جو قيصر—۽ نئين جمھوريه ۾ هي شروعاتي بحث رهيو.

### فرينچ بادشاھت

بادشاهت جي خاتمي جي تاريخ ۾ سڀ کان اهم خاتمن مان هڪ—۽ 1581–1795ع واري ڊچ جمھوريه سان گڏ—1792ع ۾ فرينچي انقلاب دوران *[[انسئين ريجيم]]* جو خاتمو هو. پوءِ فرينچي بادشاهت مختلف سطحن جي اختيار سان ڪيترائي ڀيرا ٻيهر بحال ٿي. نيپولين، جيڪو پهريان جمھوريه واري انقلاب جو هيرو سمجهيو ويندو هو، 1804ع ۾ پاڻ کي شهنشاهه تاجپوش ڪيو؛ پوءِ 1815ع ۾ بوربون بحالي آئي، جيڪا 1830ع ۾ وڌيڪ لبرل جولاءِ بادشاهت سان تبديل ٿي.
1848ع جو انقلاب وڌيڪ چٽو بادشاهت مخالف اڀار هو، جنهن شاهي اڳواڻن جي سلسلي کي ختم ڪري مختصر مدت واري سيڪنڊ فرينچ ريپبلڪ قائم ڪئي. لُوئي نيپولين بوناپارٽ سيڪنڊ فرينچ ايمپائر (1852–1870) قائم ڪئي؛ هن جمهوري پهلو برقرار رکندي پاڻ کي رياست جي مرڪز ۾ رکيو، تان⁠جو فرانڪو-پروشين جنگ ۾ شڪست سبب سندس زوال ٿيو؛ پوءِ فرينچ ٿرڊ ريپبلڪ ٺهي ۽ فرانس ۾ بادشاهت جو حتمي خاتمو ٿيو. بادشاهت پسندي جيڪا 1871ع جي چونڊ کان پوءِ قومي اسيمبليءَ ۾ اڪثريت رکي ٿي، صديءَ جي باقي عرصي دوران آهستي آهستي ختم ٿي وئي.

### هيٽيائي بادشاهت

## 19هين صدي

### آفريڪا

#### مڊاگاسڪر
مڊاگاسڪر جي بادشاهت، جيڪا ميرينا بادشاهت جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي، 1897ع ۾ ختم ٿي وئي جڏهن فرانس ان کي نوآبادي بڻايو ۽ راڻي راناوالونا ٽيون کي معزول ڪيو.

#### زمبابوي
1629ع ۾ موينيموٽاپا پورچوگالن کي ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ناڪام رهيو؛ نتيجي ۾ پاڻ به معزول ڪيو ويو ۽ پورچوگالي مائورا مھاندي فليپي کي تخت تي ويهاريو. 1917ع ۾ مامبو چيوڪو، جيڪو هن خاندان جو آخري بادشاهه هو، پرتگالين خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.

### آمريڪا

#### ميڪسيڪو
فرسٽ ميڪسيڪن ايمپائر سيپٽمبر 1821ع ۾ ميڪسيڪن ايمپائر جو اعلانِ آزادي کان وٺي مارچ 1823ع ۾ شهنشاهه جي دستبرداري تائين قائم رهيو. پوءِ عبوري حڪومت اقتدار سنڀاليو ۽ 1824ع ۾ فرسٽ ميڪسيڪن ريپبلڪ جو اعلان ڪيو ويو. فرينچي مداخلت جي نتيجي ۾، نيپولين ٽيون جي دور ۾ سيڪنڊ ميڪسيڪن ايمپائر 1864ع کان 1867ع تائين رهيو؛ پوءِ اهو ختم ٿيو ۽ ان جو شهنشاهه ميڪسيملين پهريون ڦاسي ڏنو ويو.

#### برازيل
برازيل ۾ 1815ع ۾ بادشاهت رسمي طور پرتگال، برازيل ۽ الگاروِز جي متحد بادشاهت (جنهن ۾ برازيل جي بادشاهت هڪ جزوي رياست هئي) وسيلي قائم ٿي؛ پوءِ 1822ع ۾ اها برازيل جي سلطنت ۾ تبديل ٿي؛ ۽ 1889ع ۾ ختم ڪئي وئي جڏهن شهنشاهه پيڊرو ٻيون کي جمھوري فوجي تختو اونڌو وسيلي معزول ڪيو ويو (جمھوريه جي حيثيت 1993ع ۾ ريفَرَنڊم سان به تصديق ٿي، جنهن ۾ 86٪ ووٽ جمھوري حڪومت جي حق ۾ پيا).

### ايشيا

#### برما
برما جي بادشاهت 1885ع ۾ ختم ڪئي وئي جڏهن آخري بادشاهه ٿيبائو مِن تخت وڃائي ويٺو ۽ ملڪ برطانيا طرفان ضم ڪيو ويو.

#### ڏکڻ ايشيا
1858ع ۾ مغل سلطنت برطانيا خلاف جنگ هارڻ کان پوءِ ختم ٿي وئي، ۽ ان جو شهنشاهه بهادر شاھ ٻيون تخت کان محروم ٿيو.

#### بنگال
بنگال ۾ برطانوي راڄ 1757ع ۾ پلاسي جي جنگ ۾ سراج الدوله جي زوال سان شروع ٿيو؛ ۽ بنگال جي نوابن جو دور ختم ٿي ويو.

### يورپ

#### اٽلي
1859ع کان 1861ع جي وچ ۾ ڏکڻ يورپ جون چار بادشاهتون ختم ٿي ويون (پارما، موڊينا، ٽسڪني ۽ ٻن سسليَن واري بادشاهت) جڏهن اهي سڀ نئين اٽلي جي بادشاهت جو حصو بڻيون.

#### اسپين
اسپين ۾ 1873ع کان 1874ع تائين فرسٽ اسپينش ريپبلڪ دوران بادشاهت ختم ٿي، پر پوءِ 1931ع تائين ٻيهر بحال رهي.

### پئسفڪ

#### هاوائي بادشاهت
1893ع ۾ پرڏيهي ڪاروباري اڳواڻن هاوائي جي بادشاهت جي راڻي ليليوڪالاني کي معزول ڪيو. هنن جمھوريه قائم ڪئي، جيڪا 1898ع ۾ نيو لينڊس ريزوليوشن تحت آمريڪا ۾ ضم ٿي وئي.

#### تاهِتي بادشاهت
تاهِتي جي بادشاهت 1880ع ۾ ختم ٿي وئي جڏهن فرانس ان کي نوآبادي بڻايو ۽ بادشاهه پوماري پنجون کي معزول ڪيو.

#### منوآ
1904ع ۾ جديد دور جي آمريڪي ساموا جي منوآ ٻيٽن جي خودمختياري آمريڪا کي ڏيڻ کان پوءِ، منوآ جو بادشاهه ٽوئي منوآ ايليسالا 2 جولاءِ 1909ع تي وفات ڪئي. سندس وفات کان پوءِ هن عهدو ٻيهر بحال ڪرڻ جون سڀ ڪوششون آمريڪي حڪومت جي مخالفت سبب ناڪام ٿيون.

## 20هين صدي

### قومپرستي

#### چين
چين جي بادشاهت 1912ع ۾ ختم ٿي وئي جڏهن شِن هائي انقلاب سن يات سين جي اڳواڻيءَ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ ننڍي عمر جي شوان تُونگ شهنشاهه کي معزول ڪيو؛ ان سان چِنگ خاندان جو خاتمو ۽ چين جي جمھوريه جي شروعات ٿي. 1915ع ۾ يوآن شِڪائي ٿوري عرصي لاءِ چين جي سلطنت جو اعلان ڪري پاڻ کي شهنشاهه بڻايو؛ پر هي نظام قبوليت نه ماڻي سگهيو ۽ ٽي مهينا پوءِ ٽٽي پيو. 1917ع ۾ چِنگ وفادار ژانگ شون چِنگ خاندان کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ ٿوري وقت لاءِ شوان تُونگ شهنشاهه کي ٻيهر تخت تي ويهاريو؛ هي ڪوشش تاريخنويسي ۾ "مانچو بحالي" طور سڃاتي وڃي ٿي. چين جي ڪجهه علائقن ۾ بادشاهت جا آثار جاپاني سرپرستي هيٺ ڪلائنٽ رياست مانچوڪُوو جي صورت ۾ 1945ع تائين موجود رهيا، جتي اڳوڻو چِنگ شهنشاهه اڳواڻ رهيو؛ پوءِ حتمي خاتمو ٿيو.

تِبت وارو علائقو گانڊين ڦودرنگ حڪومت هيٺ رهيو، جيڪو چين جي عوامي جمهوريه پاران تبت جي الحاق تائين جاري رهيو؛ 1959ع ۾ تِبتي بغاوت کان پوءِ تبت ۾ بادشاهت/حاڪميت ختم ڪئي وئي، جيتوڻيڪ جلاوطنيءَ ۾ مرڪزي تِبتي انتظاميا جي صورت ۾ تسلسل برقرار رهيو.
شِن هائي انقلاب دوران ٻاهرين منگوليا چِنگ خاندان کان آزاديءَ جو اعلان ڪيو، جيڪو 1911ع جو منگولي انقلاب سڏجي ٿو. ان کان پوءِ منگوليا جو بوگد خانيت قائم ٿيو، جيتوڻيڪ چين جي جمھوريه ٻاهرين منگوليا تي دعويٰ ڪندي رهي ۽ عالمي سطح تي به گهڻو ڪري ان جي خودمختياري تسليم ڪئي وئي. 1924ع ۾ منگوليا جي عوامي جمھوريه قائم ٿي ۽ منگوليا ۾ بادشاهت جو خاتمو ٿيو.

## پهرين عالمي جنگ ۽ ان کان پوءِ

پھرين عالمي جنگ شايد تاريخ ۾ بادشاهتن جي خاتمي جا سڀ کان وڌيڪ واقعا آندا.

#### روسي سلطنت
روسي سلطنت اندر حالتون ۽ جنگ ۾ خراب ڪارڪردگيءَ سبب انقلاب ٿيو، جنهن بادشاهت جي اداري کي ڊاهي ڇڏيو؛ ان کان پوءِ ساڳئي سال آڪٽوبر ۾ ٻيو انقلاب ٿيو، جنهن اُن حڪومت کي ختم ڪري زار (ايمپراطور (Императоръ)) نڪولس ٻيون کي قتل ڪيو ۽ مارڪسسٽ-ليننسٽ حڪومت قائم ڪئي. روسي گهرو جنگ ۾ مختلف بادشاهت پسند، جمھوري، انارڪسٽ، قومپرست ۽ سوشلسٽ ڌڙا هڪ ٻئي سان وڙهيا؛ بالٽڪ رياستن، پولينڊ ۽ فن لينڊ ۾ بورجوازي آزادي تحريڪون ڪامياب ٿيون، جڏهن⁠تہ بولشوِڪ ٻين هنڌن تي غالب آيا.

#### جرمني، آسٽريا-هنگري، عثماني سلطنت، مونٽي نيگرو
شڪست کاڌل جرمن، آسٽريا-هنگري ۽ عثماني سلطنت ۾ جنگ جي فوري پڄاڻيءَ کان پوءِ بادشاهتون ختم ڪيون ويون، ۽ وِلهيلم ٻيون، چارلس پهريون ۽ مھمد ڇهون جا دور ختم ٿيا. جرمن سلطنت جي اندروني رياستن جا بادشاهه—خاص طور لوڊوِگ ٽيون، باويريا، فريڊرڪ آگسٽَس ٽيون، سئڪسي ۽ وُرٽنبرگ جو وِلهيلم ٻيون—به جلد دستبردار ٿيا. جنگ دوران پولينڊ (پولينڊ جي بادشاهت), فن لينڊ جو گرينڊ ڊيوچي (جتي فن لينڊي بادشاهه رکڻ جو منصوبو هو) ۽ ليٿوينيا (مينڊوگاس ٻيون، ليٿوينيا) لاءِ بادشاهتون ٺاهڻ جا منصوبا هئا، جن تي جرمن سلطنت جي حفاظتي جهڙي سُزيرينيٽي هئڻ گهرجي ها. جرمني جي نومبر 1918ع واري شڪست کان پوءِ ٻنهي منصوبابند بادشاهن تختن تان هٿ کڻي ڇڏيو. نڪولس پهريون، مونٽي نيگرو 1918ع ۾ پنهنجي تخت کان محروم ٿيو جڏهن ملڪ يوگوسلاويا جو حصو بڻيو.

### ٻي عالمي جنگ ۽ ان کان پوءِ

ٻي عالمي جنگ ۾ به بادشاهتن جي خاتمي جا واقعا وڌيا.

#### اٽلي، البانيا، بلغاريا، هنگري، رومانيا، يوگوسلاويا، ڪروئشيا
1922ع ۾ بينيتو مسوليني جي مارچ آن روم سبب بادشاهه وِڪٽر ايمانوئل ٽيون مسوليني کي وزيراعظم مقرر ڪيو. 1939ع ۾ اٽلي البانيا تي حملي سان خودمختيار بادشاھ بادشاهه زوگ کي هٽائي ڇڏيو ۽ پنهنجي بادشاهه وِڪٽر ايمانوئل ٽيون کي البانيا جو بادشاهه بڻايو. اٽلي، اوڀر يورپ جي بادشاهتن بلغاريا، هنگري ۽ رومانيا سان گڏ، پنهنجن آمراڻن حڪمرانن جي ذريعي جرمني سان گڏجي ٻي عالمي جنگ ۾ يوگوسلاويا جي بادشاهت، اولهه وارا اتحادي ۽ سوويت يونين خلاف وڙهڻ تي مجبور ٿيون. 1941ع ۾ يوگوسلاويا جي زوال کان پوءِ ڪروئشيا جي آزاد رياست هڪ نالي ماتر بادشاهت هيٺ قائم ڪئي وئي، پر حقيقت ۾ اها اينٽي پاويليچ جي اڳواڻيءَ ۾ هڪ پارٽي رياست ۽ نازي جرمني جي پپٽ رياست هئي. جولاءِ 1943ع ۾ مسوليني جي زوال سان ڪروئشيا ۾ بادشاهت ختم ڪئي وئي. جڏهن محوري طاقتن کان شڪست کاڌي، ته ڪميونسٽ پارٽيزن قبضي هيٺ يوگوسلاويا ۽ قبضي هيٺ البانيا ۾ اقتدار سنڀالي بادشاهتون ختم ڪيون. بلغاريا، هنگري ۽ رومانيا ۾ ڪميونسٽن سوويت يونين جي مضبوط سهڪار سان بادشاهتون ختم ڪيون، ڇاڪاڻ⁠تہ جنگ دوران سوويت فوجون ۽ حمايتي اتي موجود هئا. نتيجي طور يوگوسلاويا جو پيٽر ٻيون، بلغاريا جو سيميئن ٻيون ۽ رومانيا جو مائيڪل پهريون پنهنجا تخت وڃائي ويٺا. وِڪٽر ايمانوئل ٽيون، اٽلي اٽلي ۾ فاشسٽ نظام جي زوال کان پوءِ به بادشاهه رهيو، پر ڪاسيبيلي جي جنگبندي کان پوءِ گهڻا اختيار پنهنجي پٽ ڏانهن منتقل ڪيائين. بادشاهت بچائڻ لاءِ وِڪٽر ايمانوئل جي دستبرداري کان پوءِ، تنگ اڪثريت سان 1946ع جو ريفرنڊم سندس پٽ اومبرٽو ٻيون جي مختصر دور کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ اٽليءَ ۾ بادشاهت جو خاتمو ٿي ويو.

### جمھوريت پسندي

#### آسٽريليا (ريفَرَنڊم کان پوءِ بادشاهت برقرار)
1999ع جي ريفرنڊم ۾ آسٽريليا جي ووٽرن اها تجويز رد ڪئي ته آئيني بادشاهت جي جاءِ تي پارليامينٽ پاران مقرر ڪيل صدر سان جمھوريه قائم ڪئي وڃي. تجويز سڀني رياستن ۾ رد ٿي، صرف آسٽريليا ڪيپيٽل ٽيرٽري حق ۾ ووٽ ڏنو. جيتوڻيڪ سروي رپورٽن ۾ اڪثر جمھوريه جي حق ۾ اڪثريت ڏيکاربي هئي، پر نتيجو اُن ڪري ٿيو جو جمھوريت پسندن ۾ اختلاف ٿي پيو: ڪي پيش ڪيل ماڊل جي حمايت ڪندا هئا ۽ ڪي سڌي طرح چونڊيل صدر چاهيندا هئا.

#### يونان
يونان جي جديد تاريخ ۾ بادشاهت 1924ع ۾ قومي ڦاٽ ۽ ايشيا مائنر آفت جي نتيجي ۾ ختم ڪئي وئي. ٺهيل سيڪنڊ هيلينڪ ريپبلڪ ڏکئي حالتن ۾ رهي، تان⁠جو 1935ع ۾ تختو اونڌو ڪرڻ سان بادشاهت ٻيهر بحال ڪئي وئي. پوءِ آمرانه چوٿين آگسٽ واري حڪومت بادشاهه جارج ٻيون جي سهڪار سان قائم ٿي، جنهن بادشاهت کي وڌيڪ غير مقبول ڪيو.

يونان تي ايڪسز قبضي دوران، جارج ٻيون نالي ماتر جلاوطن يوناني حڪومت جو اڳواڻ هو، پر جنگ کان پوءِ بادشاهت جو انجام يونانين لاءِ وڏو تڪراري مسئلو بڻيو، خاص ڪري جڏهن ڪميونسٽ نواز قومي آزادي محاذ (اي اي ايم) مزاحمتي تحريڪ طور سڀ کان وڏو ڌڙو بڻجي ويو. مفاهمت طور طئي ٿيو ته جنگ کان پوءِ ريفرنڊم وسيلي فيصلو ڪيو ويندو. آخرڪار، جنگ کان پوءِ ڪميونسٽ قبضي جي خطري سبب وينيزيلسٽ جمھوريت پسند بادشاهت پسندن سان گڏ ٿي ويا؛ اي اي ايم جي شڪست *[[ڊيڪيموريانا]]* ۾، پوءِ اڇو دهشت ۽ 1946ع ۾ يوناني گهرو جنگ جي شروعات، سڀ بادشاهت پسندن جي فتح ڏانهن ويا؛ نتيجي ۾ 1946ع جي ريفرنڊم ۾ بادشاهت جي حق ۾ نتيجو نڪتو ۽ جارج ٻيون واپس آيو.
آخري بادشاهه ڪنسٽنٽائين ٻيون 1965ع جي ايوليانا دوران سياست ۾ مداخلت ڪئي. اُن سان پيدا ٿيل سياسي بحران اپريل 1967ع ۾ فوجي تختي اونڌي جو سبب بڻيو. ڪنستانتين ٻيون مجبورن *fait accompli* قبول ڪيو ۽ ان کي قانوني سهارو ڏنو، پر ساڳئي سال جڏهن هن جوابي تختي اونڌي جي ڪوشش ڪئي ته ناڪام ٿيو ۽ جلاوطن ٿي ويو. يونان رسمي طور بادشاهت رهيو تان⁠جو فوجي جنتا جون 1973ع ۾ بادشاهت ختم ڪئي؛ پوءِ جولاءِ ريفرنڊم ان فيصلي جي تصديق ڪئي. آئينِي قانونيت بحال ٿيڻ کان پوءِ، 1974ع جي آزاد ريفرنڊم ۾ بادشاهت جي بحالي وڏي اڪثريت سان رد ٿي وئي.

#### اسپين
اسپين ۾ بادشاهت 1931ع ۾ ٻيهر ختم ڪئي وئي ۽ سيڪنڊ اسپينش ريپبلڪ (1931–1939) قائم ٿي. 1947ع ۾ فرانسسڪو فرانڪو اسپين کي بادشاهت قرار ڏنو، پر پاڻ کي حياتي ڀر لاءِ ريجنٽ رکيو ۽ آئينِي بندوبست گهڻو ڪري ساڳيو رهيو. 1947ع واري قانون جي ڏنل اختيار تحت هن مستقبل جي بادشاهه بابت فيصلو ڪرڻو هو، تنهنڪري 1969ع ۾ هن بوربون خاندان جي جوان ڪارلوس کي جانشين مقرر ڪيو. "اسپين جو شهزادو" 1975ع ۾ فرانڪو جي وفات کان پوءِ بادشاهه بڻيو؛ ۽ اسپين جي جمھوريت ڏانهن منتقلي دوران 1978ع جو اسپين آئين بادشاهت کي نئين آئيني بنياد تي رکيو. اسپين ۾ بادشاهت هڪ پڪ ٿيل شق آهي، جنهن کي تبديل ڪرڻ جا آئيني ترميم وارا قاعدا ٻين شقن کان وڌيڪ سخت آهن.

## ويهين صدي کان پوءِ جو خلاصو جدول

## اهي بادشاهتون جيڪي ختم ٿيڻ کان پوءِ ٻيهر بحال ڪيون ويون

## پڻ ڏسو
*موجوده بادشاهتن جي فهرست
*مختلف ملڪن ۾ جمهوريت پسندي:
**آسٽريليا ۾ جمهوريت پسندي
**ڪينيڊا ۾ بادشاهت بابت بحث
**يورپي جمهوريت پسند تحريڪن جو اتحاد
**2008 تووالو آئينِي ريفرنڊم
**2009 سينٽ ونسينٽ آئينِي ريفرنڊم
*بادشاهت تي تنقيد
*جمھوريت ڏانهن منتقلي
*جمهوري حڪومتي نظام ڏانهن منتقلي جي تاريخ موجب ملڪن جي فهرست
*آخري نسلن جي فهرست
*بادشاهتي ريفرنڊمن جي فهرست
*سترھين صدي کان اڳ تخت وڃائڻ وارن بادشاهن جي فهرست
*سترھين صدي ۾ تخت وڃائڻ وارن بادشاهن جي فهرست
*ارڙهين صدي ۾ تخت وڃائڻ وارن بادشاهن جي فهرست
*اوڻيهين صدي ۾ تخت وڃائڻ وارن بادشاهن جي فهرست

## حوالا