ڏڻ

**ڏڻ** يا **تھوار** (Festival) هڪ اهڙو موقعو آهي جيڪو ڪنهن برادري پاران ملهايو ويندو آهي ۽ ان جو مرڪز ان برادري جي مذهب يا ثقافت جو ڪو خاص پهلو هوندو آهي. اهو اڪثر ڪري مقامي يا قومي موڪل، ڏڻ، يا عيد جي طور تي ملهايو ويندو آهي. هڪ ڏڻ "گلوڪلائيزيشن" (glocalization) جي گڏيل شڪل آهي، جنهن ۾ اعليٰ ثقافت ۽ عام ثقافت جو ڏڻپ هوندو آهي. مذهب ۽ لوڪ ادب کان علاوه، ڏڻن جو هڪ اهم بنياد زراعت پڻ آهي. کاڌو هڪ اهم وسيلو آهي، تنهنڪري ڪيترائي ڏڻ فصل جي کٽائي (Harvest) سان لاڳاپيل هوندا آهن. مذهبي يادگيري ۽ سٺي فصل لاءِ شڪرگذاري جا پروگرام اڪثر ڪري سرءُ جي موسم ۾ ٿيندا آهن، جهڙوڪ اتر اڌ گول ۾ هيلووین ۽ ڏکڻ اڌ گول ۾ ايسٽر.

ڏڻ اڪثر ڪري خاص سماجي مقصدن کي پورو ڪن ٿا، خاص طور تي خدائن يا سنتن جي يادگيري يا شڪرگذاري لاءِ. انهن کي پيٽرونل فيسٽيول (Patronal festivals) به چيو ويندو آهي. اهي تفريح جو ذريعو پڻ آهن، جيڪي خاص ڪري وڏي پئماني تي تيار ڪيل جديد تفريح کان اڳ تمام اهم هئا. اهي ڏڻ جيڪي ثقافتي يا نسلي موضوعن تي ٻڌل هوندا آهن، اهي ڪميونٽي جي ميمبرن کي سندن روايتن بابت آگاهي ڏيندا آهن؛ جنهن ۾ بزرگن پاران قصا ۽ تجربا شيئر ڪرڻ سان خاندانن ۾ ٻڌي پيدا ٿيندي آهي. ڏڻن ۾ ايندڙ ماڻهو اڪثر ڪري روزاني جي ٿڪاوٽ کان فرار، سماجي رابطن ۽ ڀائپي جي جذبي سان ايندا آهن؛ هن عمل کي جاگرافيائي تعلق، وابستگي ۽ مطابقت پيدا ڪرڻ جو هڪ ذريعو سمجهيو ويندو آهي.

## اشتقاق (Etymology)

لفظ "فيسٽيول" (Festival) اصل ۾ چوڏهين صدي جي آخر کان هڪ صفت (Adjective) طور استعمال ٿيندو هو، جيڪو لاطيني مان قديم فرينچ ذريعي آيو آهي. وچين انگريزي ۾ "festival dai" جو مطلب مذهبي موڪل هوندو هو.

لفظ "فيسٽيول" جو اسم (Noun) طور پهريون رڪارڊ ٿيل استعمال 1589ع ۾ ٿيو. لفظ "فيسٽ" (Feast) اٽڪل 1200ع ڌاري اسم طور استعمال ۾ آيو، ۽ فعل طور ان جو پهريون استعمال 1300ع جي لڳ ڀڳ ٿيو.
لفظ **گالا** (Gala) عربي لفظ "خلعة" (khil'a) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي 'عزت وارو لباس'. لفظ گالا شروع ۾ "پرتڪلف لباس" لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر 18 هين صدي کان اهو "فيسٽيول" جي هم معنيٰ طور استعمال ٿيڻ لڳو.

## تاريخ

ڏڻ انساني ثقافت ۽ تاريخ ۾ هميشه اهم رهيا آهن ۽ تقريبن سڀني ثقافتن ۾ مليا آهن. ڏڻ قديم سماج کان وٺي اڄ تائين خانگي، عوامي، سيڪيولر ۽ مذهبي زندگي ۾ اهميت رکن ٿا. قديم يونان ۽ قديم روم جا سماج وڏي پئماني تي ڏڻن تي ڀاڙيندا هئا. سيٽرنيليا (Saturnalia) غالباً ڪرسمس ۽ ڪارنيول جي شروعات تي اثرانداز ٿيو. سماجي موقعن، مذهب ۽ فطرت جو جشن ملهائڻ عام هو. ڪجهه ڏڻن جي تاريخ صدين پراڻي آهي – مثال طور، گھانا جا ڪجهه روايتي ڏڻ 15 هين صدي ۾ يورپي نوآبادياتي نظام کان به اڳ جا آهن. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ڏڻن ۾ وڌيڪ واڌارو آيو. 1947ع ۾ قائم ٿيل ايوگنون فيسٽيول ۽ ايڊنبرا فيسٽيول فرينج جديد ڏڻن جي ماڊل کي ترتيب ڏيڻ ۾ اهم رهيا آهن. 21 هين صدي تائين آرٽ فيسٽيول وڌيڪ مشهور ٿيا. جديد دور ۾، ڏڻ عالمي سياحت جو هڪ اهم حصو بڻجي ويا آهن جيتوڻيڪ اهي گهڻو ڪري عوامي يا غير منافع بخش ادارن پاران هلايا وڃن ٿا.

## روايتون
ڪيترن ئي ڏڻن جو بنياد مذهبي آهي جتي ثقافتي ۽ مذهبي روايتون هڪ ٻئي ۾ گهيريل هونديون آهن. سڀ کان اهم مذهبي تھوار جهڙوڪ ڪرسمس، روش هاشنا، ديوالي، هولي، عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ سڄي سال جو نشان بڻجن ٿا. ٻيا ڏڻ، جهڙوڪ فصل جا ڏڻ، موسمي تبديلي کي ملهائين ٿا. تاريخي واقعا، جهڙوڪ فوجي فتحون يا قوم سازي جا واقعا پڻ ڏڻن جو سبب بڻجن ٿا. هڪ ابتدائي مثال قديم مصر جي فرعون راميسس III پاران ليبين تي پنهنجي فتح جي ياد ۾ ملهايل ڏڻ آهي. ڪيترن ئي ملڪن ۾، شاهي موڪلون خانداني واقعن جي ياد ۾ هونديون آهن، بلڪل ائين جيئن زرعي موڪلون فصلن بابت هونديون آهن. ڏڻ اڪثر سالياني طور تي ملهايا ويندا آهن.
دنيا ۾ ڏڻن جا بيشمار قسم آهن ۽ اڪثر ملڪ پنهنجي اهم واقعن کي روايتي ثقافتي سرگرمين سان ملهائيندا آهن. انهن مان اڪثر ۾ خاص کاڌو تيار ڪيو ويندو آهي جيڪو ماڻهن کي ويجهو آڻيندو آهي. ڏڻ قومي موڪلن سان پڻ مضبوطي سان لاڳاپيل آهن.

## ڏڻن جا قسم
ڏڻن جي ماپ ۽ حد مختلف ٿي سگهي ٿي؛ اهي مقامي کان وٺي قومي سطح تائين ٿي سگهن ٿا. مثال طور موسيقي جا ڏڻ مختلف گروپن کي گڏ ڪن ٿا. تنهن هوندي، ڏڻن جي وڏي اڪثريت مقامي ۽ سادي هوندي آهي.

### مذهبي ڏڻ

ڪيترن ئي مذهبن ۾، 'فيسٽ' (Feast) هڪ اهڙو جشن آهي جيڪو خدا يا مختلف خدائن جي عزت ۾ ملهايو ويندو آهي. اڪثر مذهبن جا اهڙا تھوار آهن جيڪي هر سال ورجايا ويندا آهن، ۽ ڪجهه جهڙوڪ عيد الاضحيٰ ۽ ايسٽر قمري ڪئلينڊر مطابق تبديل ٿيندا رهندا آهن. اشانتي ماڻهن (Ashanti people) ۾ اڪثر روايتي ڏڻ مقدس هنڌن سان لاڳاپيل آهن، جيڪي حياتياتي تنوع جي تحفظ ۾ مدد ڪن ٿا.
مسيحي ڪئلينڊر ۾ ٻه مکيه تھوار آهن: ڪرسمس ۽ ايسٽر. ڪيٿولڪ، ايسترن آرٿوڊوڪس ۽ ٻين فرقن ۾ سڄي سال ۾ اوليائن (Saints) جي ياد ۾ ڪيترائي ننڍا ڏڻ ملهايا ويندا آهن. فلپائن ۾، سال جي هر ڏينهن تي گهٽ ۾ گهٽ هڪ مذهبي ڏڻ هوندو آهي، چاهي اهو ڪيٿولڪ هجي، اسلامي هجي يا مقامي.

## حوالا

زمرو:سماجي گڏجاڻيون