ھم جنس خوري

**ھم جنس خوري** يا (انگريزي: Cannibalism) پنھنجي ئي جنس (species) جي ڪنهن ٻئي فرد کي بطور کاڌو استعمال ڪرڻ واري عمل کي چئبو آهي. جانورن جي دنيا ۾ هي هڪ عام ماحولياتي عمل آهي ۽ 1,500 کان وڌيڪ جنسن ۾ ان جو رڪارڊ موجود آهي. انسانن ۾ ھم جنس خوري جا پڻ قديم ۽ جديد دور جا ڪافي دستاويزي ثبوت موجود آهن.
ھم جنس خوريءَ جي شرح انهن ماحولن ۾ وڌي ويندي آهي جتي غذائيت جي کوٽ هجي، ڇاڪاڻ ته جاندار پنهنجي ئي جنس جي ميمبرن کي اضافي کاڌي جي وسيلي طور استعمال ڪندا آهن. هي عمل آباديءَ جي تعداد کي به ڪنٽرول ڪري ٿو، جنهن سان مقابلو گهٽجڻ ڪري کاڌو، پناهه ۽ علائقو وڌيڪ دستياب ٿي وڃن ٿا. جيتوڻيڪ اهو انفرادي طور تي فائدي مند ٿي سگهي ٿو، پر تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته ھم جنس خوريءَ جي موجودگي پوري آباديءَ جي بقا جي شرح کي گهٽائي ٿي ۽ پنهنجن ئي مٽن مائٽن کي کائڻ جو خطرو وڌائي ٿي. ٻيا منفي اثر پڻ ٿي سگهن ٿا، جهڙوڪ بيماريون پکڙجڻ جو خطرو (pathogen transmission). بهرحال، ھم جنس خوري صرف کاڌي جي سخت کوٽ يا غير فطري حالتن جو نتيجو ناهي، پر ڪيترن ئي جنسن ۾ فطري طور تي پڻ ٿئي ٿي.

ماحولياتي نظام (ecosystem) جي سطح تي، ھم جنس خوري سڀ کان وڌيڪ آبي (پاڻيءَ واري) ماحول ۾ ڏٺي وئي آهي، جيتوڻيڪ اتي به هي عمل تمام گهڻو عام ناهي. تقريبن 12,000 جهنگلي مڇين تي ڪيل هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته انهن مان صرف 0.3 سيڪڙو مڇين پنهنجي آخري کاڌي ۾ ھم جنس خوري ڪئي هئي. ھم جنس خوري رڳو گوشت خور جنسن تائين محدود ناهي، پر هي گاهه خورن ۽ گندگي کائيندڙن ۾ به ٿئي ٿي. جنسي ھم جنس خوري (Sexual cannibalism) ۾ عام طور تي مادي جاندار، ميلاپ دوران يا ان کان پوءِ، نر جاندار کي کائي ويندي آهي.

## فائدا
انهن ماحولن ۾ جتي کاڌي جي دستيابي گهٽ هجي، فرد پنهنجي ئي جنس جي ميمبرن کي کائي اضافي غذائيت ۽ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا. ان سان آدم خور جي بقا جو امڪان وڌي ٿو ۽ کيس هڪ ارتقائي فائدو حاصل ٿئي ٿو. مثال طور، فليچر جي ڏيڏر جون ماديون اهڙن تلاءُ ۾ آنا ڏينديون آهن جتي غذائي وسيلا گهٽ هوندا آهن، تنهنڪري بقا لاءِ ٽيڊپول (tadpoles) هڪٻئي کي کائڻ تي مجبور ٿيندا آهن.
ڪجهه جيتن ۾، ھم جنس خوري آباديءَ کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. جڏهن گهڻي گهٽتائي (crowding) ٿيندي آهي، ته ھم جنس خوريءَ ذريعي آباديءَ جي گهاٽائيءَ کي گهٽ ڪيو ويندو آهي.

## نقصان
اهي جانور جيڪي اڪثر پنهنجي ئي جنس جو شڪار ڪندا آهن، انهن کي زخمي ٿيڻ جو وڌيڪ خطرو هوندو آهي ۽ کين شڪار ڳولڻ لاءِ وڌيڪ توانائي صرف ڪرڻي پوندي آهي. ان کان علاوه، پنهنجي جنس کي کائڻ سان اهڙا دفاعي مرڪبات يا هارمونز جسم ۾ وڃي سگهن ٿا جيڪي نسل جي واڌ ويجهه تي منفي اثر وجهن.
پنهنجي مٽن مائٽن کي نه سڃاڻڻ به هڪ نقصان آهي. مثال طور، هڪ نر مڇي غلطيءَ سان پنهنجا ئي آنا کائي سگهي ٿي، جنهن سان سندس پنهنجي نسل جا جينز ختم ٿي ويندا. ھم جنس خوريءَ ذريعي بيماريون پکڙجڻ جو خطرو پڻ وڌيڪ هوندو آهي، جيتوڻيڪ اڪثر بيماريون پکڙجڻ لاءِ ٻيا طريقا پڻ استعمال ڪنديون آهن.

## ھم جنس خوريءَ ذريعي پکڙجندڙ بيماريون
ھم جنس خوريءَ ذريعي کير پيندڙ جانورن (mammals) ۾ پکڙجندڙ بيمارين جو هڪ مثال انسانن ۾ ٿيندڙ ڪورو بيماري (Kuru) آهي، جيڪا هڪ 'پريون' (prion) بيماري آهي ۽ دماغ کي خراب ڪري ٿي. هي بيماري پاپوا نيو گني جي قبيلن ۾ عام هئي، جيڪي جنازي جي رسمن ۾ مري ويلن جو دماغ کائيندا هئا.
هڪ ٻيو مثال 'ميڊ ڪائو' (mad cow) بيماري آهي، جيڪا تڏهن پکڙجي ٿي جڏهن چوپائي مال کي کاڌي ۾ ساڳئي جانور جو گوشت يا بافتون کارايون وڃن ٿيون.

## جنسي ھم جنس خوري

جنسي ھم جنس خوري گهڻو ڪري ڪورين (spiders) ۽ ٻين غير فقاري جاندارن ۾ ملي ٿي. ان ۾ ميلاپ (courtship) جي دوران يا ان کان پوءِ مادي پاران نر کي کائي وڃڻ شامل هوندو آهي. هي عمل ريڊ بيڪ ڪورين (redback spider)، بليڪ ويڊو ڪورين، ۽ سيهڙن (scorpions) ۾ رڪارڊ ڪيو ويو آهي.

## پڻ ڏسو

* آدم خوري
* بيماريون

## حوالا