open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ميٽا سائنس

**ميٽا سائنس** (Metascience)،جن کي ميٽا ريسرچ پڻ چيو ويندو آهي، سائنسي تحقيق جي مطالعي لاءِ سائنسي طريقن جو استعمال آهي. ميٽا سائنس سائنسي تحقيق جي معيار کي وڌائڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، جڏهن ته غير موثريت کي گهٽائي ٿي. ان کي "تحقيق تي تحقيق" ۽ "سائنس جي سائنس" جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو تحقيق جي طريقن کي استعمال ڪري ٿي ته تحقيق ڪيئن ڪئي وڃي ٿي ۽ ڪٿي بهتري آڻي سگهجي ٿي. ميٽا سائنس تحقيق جي سڀني شعبن سان لاڳاپيل آهي ۽ ان کي "سائنس جي هڪ پکي جي نظر" جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي. جان آئوانيڊيس جي لفظن ۾، "سائنس بهترين شيءِ آهي جيڪا انسانن سان ٿي آهي ... پر اسان ان کي وڌيڪ بهتر ڪري سگهون ٿا." 

سال 1966ع ۾، هڪ ابتدائي ميٽا ريسرچ پيپر ڏهه هاءِ پروفائل طبي جرنلز ۾ شايع ٿيل 295 مقالن جي شمارياتي طريقن جو جائزو ورتو، اهو مليو ته "تقريبن  %73 رپورٽن ۾ پڙهيل ... نتيجا ڪڍيا ويا جڏهن انهن نتيجن جو جواز غلط هو". ايندڙ ڏهاڪن ۾ ميٽا ريسرچ ڪيترن ئي سائنسي شعبن ۾ تحقيق ۾ ڪيتريون ئي طريقي جي خاميون، غير موثريون ۽ خراب طريقا ڳوليا. ڪيتريون ئي سائنسي مطالعي، خاص طور تي طب ۽ نرم سائنس ۾، کي ٻيهر پيدا نه ٿي سگهيو. اصطلاح "نقل بحران" 2010ع جي شروعات ۾ مسئلي جي وڌندڙ شعور جي حصي طور تي ٺاهي وئي هئي.

ميٽا سائنس پاران ظاهر ڪيل مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ قدم لاڳو ڪيا ويا آهن. انهن قدمن ۾ سائنسي مطالعي ۽ ڪلينڪل آزمائشن جي اڳ-رجسٽريشن سان گڏ ڪونسورٽ (CONSORT) ۽ ايڪويٽر (EQUATOR) نيٽ ورڪ جهڙين تنظيمن جي بنياد شامل آهي، جيڪيون طريقن ۽ رپورٽنگ لاءِ هدايتون جاري ڪن ٿيون.

انگن اکرن جي غلط استعمال کي گهٽائڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن. اڪيڊميا مان خراب ترغيبات کي ختم ڪرڻ، ماهرن جي جائزي جي عمل کي بهتر بڻائڻ، علمي اشاعت جي نظام بابت منظم طريقي سان ڊيٽا گڏ ڪرڻ، سائنسي ادب ۾ تعصب کي منهن ڏيڻ ۽ سائنسي عمل جي مجموعي معيار ۽ ڪارڪردگي کي وڌائڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن اهڙي طرح، ميٽا سائنس اوپن سائنس موومينٽ جي بنياد تي طريقن جو هڪ وڏو حصو آهي. 

## تاريخ
## ميٽا ريسرچ جا ميدان ۽ موضوع
## سڌارا
## ايپليڪيشن
## تنظيمون ۽ ادارا
## پڻ ڏسو
* اپسٽمولاجي
* سائنس جو فلسفو
## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا

زمرو:سائنس
زمرو:سائنسي طريقو
زمرو:سائنس بابت تحقيق
زمرو:سائنس بابت ڪم
زمرو:سائنس جو علم العلم
زمرو:ميٽا سائنس
پريانڪا ڪارڪي

**پريانڪا ڪارڪي** ( ؛ ; پيدائش: 27 فيبروري 1987) هڪ نيپالي اداڪاره، هدايتڪار ۽ پروڊيوسر آهي. مس ٽين نيپال مقابلي جي فاتح، ڪارڪي نيپال جي سڀ کان وڌيڪ معاوضو وٺندڙ اداڪاره آهي ۽ هن کي ڪيترائي ايوارڊ ملي چڪا آهن، جن ۾ ٻه قومي فلم ايوارڊ ۽ ٽي ڪمانا فلم ايوارڊ شامل آهن.  2023 ۾، نيپال حڪومت کيس نيپالي فلم انڊسٽري ۾ سندس تعاون لاءِ چيمبر آف ڪامرس سان نوازيو.  ڪارڪي پنهنجي مقابلي ۾ ڪاميابي کان پوءِ نيپالي فلم انڊسٽري ۾ شامل ٿيڻ جون آڇون قبول ڪيون. هن پنهنجي اداڪاري جي شروعات فلم *3 لورز* (2012) سان ڪئي، جنهن کان پوءِ باڪس آفيس تي ڪامياب فلمون *ويجيلينٽ 3D* (2013)، *جهولي* (2014)، *نائي نبھنو لا 2* (2014)، *پنٽي پريڊ* (2014)، *ميرو بيسٽ فرينڊ (2014) آيون* ، اهي سڀئي فلمون سندس ڪيريئر کي قائم ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌيون. هن کي رومانوي فلم *سنٽالي* (2014) ۾ سندس ڪارڪردگيءَ لاءِ نئين سڃاڻپ ملي، جنهن هن کي مختلف ايوارڊ ۽ نامزدگيون حاصل ڪيون، جن ۾ نيشنل فلم ايوارڊ ۽ نيفٽا فلم ايوارڊ شامل آهن. فلم کي 19 هين بوسان انٽرنيشنل فلم فيسٽيول ۾ پڻ چونڊيو ويو هو. 

ڪارڪي فلمن *سدانگا* (2015)، *نئي نا ڀنڀو لا 3* (2015)، *ووڊا نمبر 6* (2015)، *ڪبدي ڪبدي* (2015)، *نئي نبهانو لا 4 (2016)، ڇڪا پنجا* (2016)، *ڇڪا پنجا* (2016)، *2016ع* (2016) ۾ مختلف ڪردار ادا ڪري *وڌيڪ* تعريف حاصل ڪئي. (2017)، *ڇڪا پنجا 2* (2017)، *فٽڪو جوٽا* (2017)، جن مان اڪثر باڪس آفيس تي ڪاميابيون ماڻيون. پنهنجي اداڪاري ڪيريئر کان علاوه، ڪارڪي مختلف شوز ۾ جج طور ڪم ڪيو آهي. هوءَ مختلف برانڊن ۽ شين جي مشهور شخصيت جي حمايت ڪندڙ پڻ آهي، اسٽيج شوز ۾ حصو ورتو آهي، ۽ انسانيت جي ڪم ۾ سرگرم آهي. انسٽاگرام تي، ڪارڪي سڀ کان وڌيڪ فالو ڪيل نيپالي عورتن مان هڪ آهي. 

## ابتدائي زندگي
ڪارڪي 1987 ۾ نيپال جي شهر کٽمنڊو ۾ پيدا ٿيو. هن جا والدين ڀوپندر ڪرڪي ۽ رکشا ملهوترا آهن.  هن پنهنجي اسڪول جي تعليم رتو بنگلا اسڪول مان حاصل ڪئي ۽ يونيورسٽي آف نارٿ الاباما مان بيچلر ڊگري حاصل ڪئي، هن ٿيٽر ۾ مائنر سان فلم ۽ ڊجيٽل ميڊيا پروڊڪشن ۾ ميجر ڪئي ۽ *سما ڪم لاڊ ۾* گريجوئيشن ڪئي.  نيپالي فلم انڊسٽري ۾ اچڻ کان اڳ، هن ڪانتي پور ٽيليويزن لاءِ وي جي طور تي ڪم ڪيو ۽ شو *سيلولائيڊ* ۽ *دي گليم فيڪٽر جي* ميزباني ڪئي. پوءِ هن مزاحيه ٽي وي سيريل *"گهر بيٽي با"* ۾ ڪم ڪيو.

ڪارڪي کي ننڍپڻ کان ئي گليمر ۾ دلچسپي هئي. هن هڪ ماڊلنگ مقابلي ۾ حصو ورتو. 2005 ۾، هن کي مس ٽين نيپال جو تاج پهرايو ويو، جيڪو نيپال جو ٻيو نمبر وڏو خوبصورتي مقابلو هو . 

## حوالا

## خارجي لنڪس

*
* 
* 

زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1977ع جون پيدائشون
پروسٽئٽٽس

**پروسٽئٽٽس** (**Prostatitis**) هڪ ڦهليل اصطلاح، جيڪي مختلف طبي حالتن لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جنهن ۾ سٿر واري علائقي (Palvic Region) ۾ بيڪٽيريائي ۽ يا غير بيڪٽيريائي اصل واري بيماريون شامل آهن. لفظ جي سادي معنيٰ جي ابتڙ (جنهن جو مطلب آهي "پروسٽيٽ جي سوزش")، تشخيص ۾ ضروري نه آهي ته سوزش به شامل  هجن گهرجي. پروسٽئٽٽس جي بيماري کي چار حصن، تيز، دائمي، غير علامتي سوزش واري پروسٽئٽٽس ۽ پيلوڪ جي دائمي درد واري سنڊرم ۾ درجه بندي ڪيو ويو آهي.

آمريڪا ۾ مردن جي يورولوجسٽ جي دورن جي دوران ڪل مريضن جي 8 سيڪڙو ۾ ۽ مردن جي جينيٽو يورينري علامتن لاءِ سڀني پرائمري ڪيئر فزيشن جي دورن مان هڪ سيڪڙو ۾ پروسٽئٽٽس جي تشخيص ٿيندي آهي.

## درجه بندي
اصطلاح پروسٽئٽٽس پروسٽيٽ غدود (خصين) جي بافتن جي سوزش ڏانهن اشارو ڪري ٿي. اها ڪنهن سوزش جي مناسب طبعي ردعمل جي طور تي ٿي سگهي ٿي،  ڪنهن سوزش جي غير موجودگي ۾ پڻ ٿي سگهي ٿي يا پروسٽيٽ ۾ ڪا به سوزش جي بغير پڻ ٿي سگهي ٿي.

1999ع ۾، آمريڪا جي نيشنل انسٽيٽيوٽ آف هيلٿ (NIH) هڪ نئون درجه بندي سسٽم ٺاهيو.  پروسٽيٽائٽس جي الڳ الڳ قسمن لاء مخصوص تفصيل (علامتن جي معلومات، علاج ۽ پروگنوسس بابت معلومات سميت) لاء لنڪ،  Prostatitis Self Assessment Calculator تي وڃون.

سال 1968ع ۾، ميئرز ۽ اسٽامي بيڪٽيريا جي ڪلچرنگ جي بنياد تي هڪ درجه بندي ٽيڪنڪ جو تعين ڪيو. هي درجه بندي هاڻي استعمال نه ڪئي ويندي آهي.

حالتون درد جي مختلف احساسن، پيشاب ۾ اڇي رت جي گهرڙن، علامتن جي دورانيو ۽ پيشاب مان ڪلچر ٿيل بيڪٽيريا جي ذريعي، پروسٽيٽ رطوبتن کي ظاهر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ جنهن ۾ رت جا اڇا گهرڙا (WBC) ۽ بيڪٽيريا شامل ٿي سگهن ٿا،  فرق ڪيون وينديون آهن. ڪڏهن ڪڏهن پروسٽيٽ مساج واري طريقي کي به استعمال ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* يورولاجي
* پروسٽيٽ ڪينسر
* غدودن جو نظام 
* مرد جي رسائي غدود جي سوزش

## ٻاهريان ڳنڍڻا
*  Prostatitis Self Assessment Calculator

زمرو:سوزش
زمرو:مردانہ صحت
زمرو:پروسٽيٽ جي بيماريون

## حوالا
يورولاجي

**يورولوجي** (انگريزي: *Urology*؛ يوناني οὖρον، ”اورون“ يعني پيشاب ۽ ‎-λογία، ”لوجيا“، يعني مطالعو)، جنهن کي **جينيٽو يورينري جراحي** پڻ چيو ويندو آهي، طب جي اها شاخ آهي جيڪا پيشاب جي نظام ۽ توليدي عضون سان لاڳاپيل جراحي، طبي علاج ۽ بيمارين جي تشخيص ۽ علاج تي ڌيان ڏئي ٿي.

يورولوجي جي دائري ۾ شامل عضون ۾ گردا، ايڊرينل غدود، پيشاب جون ناليون، مثانو ۽ مردن جا توليدي عضوا شامل آهن، جن ۾ خصيا، اپيڊيڊيمائڊز، واس ڊي فرينس، سيمينل ويسيڪلز، پروسٽيٽ ۽ عضو تناسل شامل آهن.

## حوالا

زمرو:يورولوجي
زمرو:علم طب جا شعبا
حاشيائي سائنس

**حاشيائي سائنس** (Fringe science) اهڙن خيالن يا سائنسي نظرين جو اظهار جيڪا تمام گهڻو قياس آرائي تي ٻڌل هجڻ يا اڳ ۾ ئي رد ٿيل بنيادن جي بنيادن تي پيش ڪيا ويندا آهن. ايڊيٽرن پاران رد ڪيل ۽ مين اسٽريم کان ٻاهر شايع ٿيل خيالن جي صحيح هجڻ جو امڪان تمام گهٽ هوندو آهي، جڏهن عام ماڻهو سائنس ۽ تقليد ڪندڙن جي وچ ۾ فرق نہ ڪري سگهندا آهن. اهڙي نظرين جي استحصال جو خطرو هوندو آهي ۽ ڪجهه حالتن ۾، "يقين ڪرڻ جي خواهش يا ماهرن جو عام شڪ ڪجهہ ڪوڙ سائنسي دعوائن (Pseudoscientific Claims) کي قبول ڪرڻ لاءِ هڪ تمام طاقتور ترغيب آهي". 

"حاشيائي سائنس" جي اصطلاح افسانوي مفروضن کان وٺي هر شيءِ کي ڍڪيندي آهي، جيڪيون سائنسي طريقو استعمال ڪندي آزمائي سگهجن ٿيون. ان جي نتيجي ۾ سڀني حاشيائي سائنس کي ڪوڙ سائنسدانن، شوقينن ۽ ڪوئڪس جي ڊومين طور رد ڪرڻ جو رجحان پيدا ٿيو آهي. 

عوامي ويڪري جو هڪ تصور جيڪو هڪ ڀيرو سائنسي برادري پاران قبول ڪيو ويندو آهي، پوئين تحقيق جي بعد ۾ تشخيص جي ڪري حاشيائي سائنس بڻجي سگهي ٿو. مثال طور، فوڪل انفيڪشن ٿيوري، جنهن جي مطابق اهو سمجهيو ويو ته ٽونسل يا ڏندن جا فوڪل انفيڪشن سسٽماتي بيماري جو بنيادي سبب آهن، هڪ ڀيرو طبي حقيقت سمجهيو ويندو هو، پوءِ ثبوتن جي کوٽ جي ڪري رد ڪيو ويو آهي.

زمرو:حاشيائي سائنس
زمرو:سائنس
زمرو:سائنسي طريقو
آپريشن ٻليون اڇلڻ

**آپريشن ڪيٽ ڊراپ** (Operation Cat Drop) 1960ع ۾ برطانوي راڄ جي هوائي فوج (Royal Air Force) طرفان سراواڪ (اڄ جو ملائيشيا) جي بورنيو ٻيٽ جي ڏورانهن علائقن ۾ ٻليُن کي جھازن مان پيراشوٽ ذريعي اڇلڻ جو منصوبو هو. اٽڪل چاليھ هزار ٻليون سنگاپور مان جهاز ذريعي آنديون ويون ۽ ڇڏيون ويون ته جيئن ڪوئن جي وبا تي ضابطو آڻي سگهجي.

اصل ۾ معاملو تڏهن شروع ٿيو جڏهن 1950ع واري ڏهاڪي ۾ ان علائقي ۾ مليريا ڪر کنيو ۽ موت واقع ٿيڻ لڳا. جنھن جي خاتمي لاءِ DDT نالي انسڪٽي سائيڊ استعمال ڪئي وئي، جنهن سان مڇر تہ مري ويا پر زهر سبب مقامي ٻليون مري ويون ۽ ڪوئن جي آبادي وڌي وئي. جن فصل ۽ دڪان تہ تباھ ڪري ڇڏيا پر رهندو ماڻھن کي پڻ ايذاءُ پھچائڻ شروع ڪري ڇڏيئون. ٻليون مرڻ جو سبب سڌو سنئون DDT جو اثر يا ان سان متاثر ٿيل جيتن جھڙوڪ ڪرڙين، ڳوهن ۽ سانڊن کي کائڻ هو.

ٻليُن جي گهٽتائي ۽ ڪوئن جي وڌڻ سبب ان علائقي ۾ وڏي ماحولياتي مٽا سٽا ٿيڻ شروع ٿي فائدي بدران ويتر ڳالھ ڳچيءَ ۾ پوڻ شروع ٿي. تنھنڪري فيصلو اهو بيٺو تہ  هوائي جھازن ذريعي ٻاهران نيون ٻليون اڇليون وڃن، ته جيئن ڪوئن جي وبا تي قابو پائي سگھجي. جنهن کي "آپريشن ڪيٽ ڊراپ" چيو ويو. ان واقعي کي ماحولياتي نظام جي باري ۾ هڪ اهم سبق طور ڏٺو وڃي ٿو، جيئن هڪ مسئلي جي حل لاءِ ڪيل فطرت سان ڇيڙ ڇاڙ ٻين مسئلن کي جنم ڏئي سگهي ٿي.

هي آپريشن اهو سيکاري ٿو تہ قدرتي نظام هڪٻئي سان ڳنڍيل هوندا آهن، ۽ انسان جي مداخلت غير متوقع نتيجن جو سبب بڻجي سگهي ٿي. انهيءَ ڪري ماحوليات ۾ فيصلن وقت سسٽم ٿنڪنگ ضروري آهي.
مهيش ڀٽ

**مهيش ڀٽ** ( ; پيدائش: 20 سيپٽمبر 1948) هڪ هندستاني فلم ڊائريڪٽر، پروڊيوسر ۽ اسڪرين رائٽر آهي جيڪو هندي سينيما ۾ پنهنجي ڪمن لاءِ مشهور آهي. هن کي ڪيترائي ايوارڊ ملي چڪا آهن، جن ۾ پنج نيشنل فلم ايوارڊ ۽ چار فلم فيئر ايوارڊ شامل آهن. سندس اڳوڻي دور جي هڪ قابل ذڪر فلم *سارنش* (1984) آهي، جيڪا 14 هين ماسڪو انٽرنيشنل فلم فيسٽيول ۾ ڏيکاري وئي. اهو ان سال لاءِ بهترين پرڏيهي ٻولي جي فلم لاءِ اڪيڊمي ايوارڊ لاءِ هندستان جي سرڪاري داخلا بڻجي ويو.  1986ع جي فلم *نام* سندس پهرين ڪمرشل سينيما هئي.  1987 ۾، هن پنهنجي ڀاءُ مڪيش ڀٽ سان گڏ، وشيش فلمز جي بينر هيٺ فلم *ڪبزا* سان پروڊيوسر بڻيو. 2013 ۾، کيس باندرا بينڊ اسٽينڊ تي بالي ووڊ واک آف فيم ۾ شامل ڪيو ويو، جتي سندس هٿ جو نشان محفوظ ڪيو ويو هو.  هدايتڪار نانا ڀائي ڀٽ جو پٽ، هو ايندڙ ڏهاڪي ۾ هندستاني فلم انڊسٽري جي سڀ کان وڌيڪ تسليم ٿيل هدايتڪارن مان هڪ بڻجي ويو، هن آرٽ هائوس جا ڪم جهڙوڪ *ڊيڊي* (1989) ۽ *سويم* (1991)، انهي سان گڏ ڪمرشل رومانوي هٽ فلمون، جهڙوڪ *عاشقي* (1990) ۽ *دل هي ڪي مانتا نهين* (1991) ڏنيون، جن ۾ هن پوجا ڀٽ کي اداڪار عامر خان سان گڏ ڪاسٽ ڪيو. ان کان پوءِ هن *"سڙڪ"* (1991) جي هدايتڪاري ڪئي جيڪا هڪ هٽ هئي ۽ اها سندس سڀ کان وڌيڪ ڪمائي ڪندڙ فلم رهي ٿي، يا ته اها وشيش فلمز پاران هدايت ڪئي وئي هئي يا تيار ڪئي وئي هئي. 

1990 جي ڏهاڪي دوران مهيش کي *سر* (1993) لاءِ تنقيدي تعريف ملي، ان سان گڏ ٻين هٽ فلمن جهڙوڪ *گمراه* (1993) ۽ *ڪرمنل* (1994) لاءِ. 1994ع ۾ هن نيشنل فلم ايوارڊ ماڻيو – خاص جيوري ايوارڊ لاءِ هدايتڪاري لاءِ *اسان هي راهي پيار ڪي* (1993). 1996 ۾، هن *تمنا* جي هدايتڪاري ڪئي، جنهن ٻين سماجي مسئلن تي بهترين فلم جو قومي فلم ايوارڊ کٽيو. 1999 ۾، هن خود نوشت " زخم" جي هدايتڪاري ڪئي، جنهن کي قومي اتحاد تي بهترين فيچر فلم لاءِ نرگس دت ايوارڊ مليو. ان کان پوءِ، ڀٽ ۽ سندس ڀاءُ گڏجي وشيش فلمز قائم ڪئي ۽ پوءِ ويهن کان وڌيڪ فلمن لاءِ ڪهاڻيون ۽ اسڪرين پلي فراهم ڪيا، جن مان ڪيتريون ئي باڪس آفيس تي ڪامياب ٿيون. ڀٽ ڪيترن ئي همعصر فلمن جهڙوڪ *راز* (2002)، *[[جسم (2003 فلم)|جسم]]* (2003)، *قتل* (2004)، *گينگسٽر* (2006)، *وه لمي* (2006)، *جنت* (2008)، *قتل 2* (2011)، ۽ *عاشقي 2* (2013) ٺاهي چڪو آهي.  ڀائرن جي وچ ۾ اختلافن جي ڪري، مڪيش وشيش فلمز کي سنڀاليو ۽، مئي 2021 ۾، اهو عوامي طور تي اعلان ڪيو ويو ته مهيش هاڻي فرم سان لاڳاپيل نه رهيو آهي. 

## ابتدائي زندگي
ڀٽ 20 سيپٽمبر 1948 تي بمبئي ۾ هڪ گجراتي خاندان ۾ والدين، نانا ڀائي ڀٽ ۽ شيرين محمد علي جي گهر پيدا ٿيو.  ڀٽ جو پيءُ هڪ هندو ناگر برهمڻ هو  ۽ سندس ماءُ مسلمان هئي.   

سندس ڀائرن ۾ هندستاني فلم پروڊيوسر، مڪيش ڀٽ پڻ شامل آهي. ڀٽ پنهنجي اسڪول جي تعليم ماٽونگا جي ڊان بوسڪو هاءِ اسڪول مان حاصل ڪئي. اسڪول ۾ ئي، ڀٽ پئسا ڪمائڻ لاءِ سمر نوڪريون شروع ڪيون، ۽ گڏوگڏ پراڊڪٽ جا اشتهار به ٺاهيا. سندس تعارف فلم ڊائريڪٽر راج کوسلا سان واقفيت ذريعي ٿيو. اهڙيءَ طرح ڀٽ کوسلا جي اسسٽنٽ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان شروعات ڪئي. 

## حوالا

## خارجي لنڪس

* 

زمرو:1948ع جون پيدائشون
زمرو:هندي فلم پروڊيوسر
زمرو:گجراتي ماڻهو
زمرو:جيوت ماڻهو
ڪيلو

480px|thumb|ڪيلن جا چار مختلف قسم
**ڪيلو** (Banana) هڪ مشهور ميوي ۽ ان جي وڻ جو نالو آهي. هن جو ٿڙ ٿلهو ۽ نرم هوندو آهي، جيڪو پنن جو ٺهيل هوندو آهي. هن جا پن تمام ڊگها ۽ ويڪرا هوندا آهن. پڪل ڪيلو ميوي جي طور ۽ ڪچو سبزي جي طور استعمال ٿيندو آهي.
left|380px|thumb|وڏي ٻج وارو جنگلي ڪيلا
ڪيلي کي سنڌيءَ ۾ ڪيوڙو بہ چيو ويندو آهي. ڪيوڙي کي هندستانيءَ ۾ ڪيلا، فارسيءَ ۾ موز ۽ انگريزيءَ ۾ بنانا سڏيندا آهن. هن جا بيشمار قسم آهن جي قد، رنگ، خوشبوءِ، لذت ۽ ٻين ڪن ڳالهين ۾ تفاوت رکن ٿا.

چڱي ڪيوڙي يا ڪيلي جي لاءِ زمين تمام ڀلي هجڻ  گهرجي. ڪيلا هڪٻئي کان ڇهن يا اٺن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي، هڪڙيءَ ڪسيءَ، جيڪا هڪ فوٽ يا وڌيڪ اونهي ۽ ٽي فوٽ ويڪري هئڻ گهرجي، ۾ پوکڻ گهرجن، ڪسي ۽ انهيءَ ۾ وقت بوقت ججهو پاڻي ۽ تازو ڳائو ڀاڻ وجهڻ گهرجي. هر هڪ وڻ ۾ ٽڻ ٽڙن کان وڌيڪ ٿڙَ رهڻ نه ڏجن. جيڪي اکيون پاڙ مان نڪرنديون وڃن سي هڪدم ڪڍي ڇڏڻ گهرجن. جيڪو ٿڙ هڪڙو ڀيرو ڦر ڪري، تنهن کي پاڙ کان مٿڀرو زمين جي سنوت ۾ وڍي ڇڏڻ کپي، جو اهو وري ٻيو ڦر نه ڪندو. وڍيل پاڙ کي زمين ۾ تيستائين ڇڏجي، جيستائين ڪا ان جي تازي اک اها جاءِ واري بهتر آهي ته ٻئي يا ٽئي ورهيه ڪيوڙو ڪڍي نئين زمين ۾ رکجي، جو هو جنهن زمين ۾ رهي ٿو انهيءَ کي ٿڪايو ڇڏي.  چوندا آهن ته ساڳئي ٿڙ ۾ ٻن قسمن جو ڦر پيدا ڪرائي ٿو سگهجي. هيئن ڪجي جو ٻن قسمن جي  ڪيلن جون هڪ جيڏيون اکيون ڪڍي، تکي ڪپ سان اڌ مان چيري، هڪڙي جو اڌ ٻئي جي اڌ سان ملائي، ٻڌي، زمين ۾ هڻي ڇڏجي. سگهو ئي اهي ٻئي اڌ ملي هڪ ٿي ويندا ۽ ڏينهن پُني هڪڙي ٿڙ مان ٻنهي قسمن جو ميوو پيدا ٿيندو. ڪيلي کي گهڻي سردي ساڙيندي آهي. ڪيلي جي لاءِ زمين لوڻائتي بهتر آهي.

سادي قسم جا ڪيلا ماڻهو ڍورن کي کارائيندا آهن. ڪچا ڪيلا ڀاڄيءَ ۾ به ڪم آڻيندا آهن. ڪن مان ته ماني به پچائيندا آهن. جڏهن ڪيلو چڱو ڦر ٿو ڪري تڏهن ته هڪڙو ئي وڻ ستر يا اسي پائونڊن جيترو مال پيدا ڪري ٿو. ”همبولٽ“ صاحب لکي ٿو ته ”ساڳي زمين جا هڪ هزار چورس فوٽ، جي 462 پائونڊ پٽاٽن جا يا اٺٽيهه پائونڊ ڪڻڪ جا اُپائيندا، سي ڪيلن جا چار هزار پائونڊ اُپائيندا ۽ گهٽ عرصي ۾.“ ڪيلن جا گهڻا ئي قسم مشهور آهن. لال ڪيلو ۽ سون ڪيلو ته عام آهن. ٻين عمدن قسمن جا هندي نالا هي آهن، چمپا، چيٻي چمپا، مرتبان، ڊاڪائي، ڪڇ ڪيلو، موهن ڀوڳ، رام ڪيلو ۽ ٻيا.

## نالو
**ڪيلي** جو لفظ پراڪرت مان اخذ ٿيل آهي.
left|thumb|365x365px|ڪيلي جو وڻ
left|thumb|250x250px|ڪيلي جي پيداوار اسلامي دورن ۾ (700-1500 AD).

## گيلري

فائل:Banana and cross section.jpg|
فائل:Bananajf.jpg|
فائل:Nacatamales in steamer.jpg|
فائل:Kaeng yuak.JPG|
فائل:Pisang goreng in a basket.jpg|
فائل:YosriPengatPisang.jpg|
File:Raw Banana of Sindh.jpg|سنڌ جا ڪچا ڪيلا


## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:پاڪستان جا ميوا
زمرو:غذائون
وينڪٽيشور مندر، ترومالا

thumb|وينڪٽيشور مندر، تروپتي، ترومالا
**ترومالا** جو **وينڪٽيشور مندر** يا **سري وينڪٽيشور سوامي مندر** هڪ هندو مندر آهي جيڪو ڀارت جي آنڌرَ پرَديش جي تِروپتي ضلعي جي ترمالا ٽڪرين ۾ آھي. هي مندر وينڪٽيشور کي سمرپت آهي، جيڪو وشنوءَ جو هڪ روپ آهي، جنهن بابت يقين ڪيو ويندو آهي تہ هن انسان ذات کي *ڪَلِ يُڳ* جي مشڪلاتن کان بچائڻ لاءِ زمين تي اوتار ورتو ھيو. تنهن ڪري هن جڳهه کي ڪَلِ يُڳ *ويڪنٿ* جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو ۽ هتي جي ديوتا کي ڪَلِ يُڳ *پرتيڪش ديوم* سڏيو ويندو آهي. مندر کي ٻين نالن سان پڻ سڏيو وڃي ٿو جهڙوڪ ترومالا مندر، تروپتي مندر ۽ تروپتي بالاجي مندر. وينڪٽيشور کي ٻين نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو جن ۾ بالاجي، گووندا ۽ سرينواسا شامل آهن.  مندر ترومالا تروپتي ديوستانمس (TTD) پاران هلايو وڃي ٿو، جيڪو آنڌرَ پرديش سرڪار جي ڪنٽرول هيٺ آهي. ٽي ٽي ڊي جو مکي آنڌر پرديش حڪومت پاران مقرر ڪيو ويندو آهي.
زمرو:وڪي ڊيٽا (Wikidata) تي ڪو۔آرڊينيٽس آھن
زمرو:گيجٽ وڪي مني ائٽلس (WikiMiniAtlas) استعمال ڪندي صفحا
تعارف

**ڊيٽنگ سائيٽون** هڪ قسم جي ويب سائيٽ آهن جيڪي فردن جي وچ ۾ ڊيٽنگ جون خدمتون مهيا ڪن ٿيون.  ڊيٽنگ سائيٽن کي هڪ آن لائن رجحان سمجهيو ويندو آهي ۽ شروعات ۾ ڇوڪرين ۽ ڇوڪرن لاءِ ملاقات جي جڳهه جي عنوان هيٺ ظاهر ٿيو جنهن جو مقصد هڪ ٻئي کي گفتگو، دلچسپي جي علائقن، تصويرن، فلمن وغيره جي حصيداري ذريعي ڄاڻڻ هو.
زمرو:ڊيٽنگ
20ھين صدي

**ويهين صدي** گريگورين ڪئلينڊر جي مطابق سال 1901 جي پهرين ڏينهن کان سال 2000 جي آخري ڏينهن تائين پکڙيل وقت جو عرصو آهي.

20 صدي تاريخي واقعن ۽ مواصلات ۽ آمدورفت ۾ وڏين ترقي سان ڀريل دور هو. اهو چئي سگهجي.
اينٽي ڊپريشن دوائن جي فهرست

هي دنيا ۾ طبي طور (Clinically) تي منظور ٿيل نسخي واري (Prescription) **اينٽي ڊپريشن دوائن** (**Antidepressants**)، انهي سان گڏ دوائون جيڪا فارماسولوجيڪل ۽ ساخت جي درجه بندي ذريعي اينٽي ڊپريشن يا موڊ کي اسٽيبلائيز ڪرڻ لاءِ استعمال ٿينديون آهن، جي مڪمل فهرست آهي. ڪيميائي يا عام (Generic) نالا (برانڊ جي نالن سان گڏ قوس) ۾ پهرين درج ٿيل آهن. درج ڪيل سڀئي دوائون خاص طور تي ڊپريشن جي وڏي خرابين (disorder) لاءِ، جيستائين ٻي صورت ۾ نوٽ نه ڪيو وڃي، منظور ٿيل آهن.

## قسم وار فهرستون
### چونڊيل سيروٽونين ري اپٽيڪ انهبيٽر SSRI
# سيتالوپرام (Citalopram)سليگزا سپرامل (Celexa، Cipramil) 
# ايستالوپرام (Escitalopram)
ليڪساپرو، سپراليڪس (Lexapro, Cipralex)
# فلوووگزامائن (Fluvoxamine)
لوووڪس، فئوئرن (Luvox, Faverin)
# فلوگزيٽائن (Fluoxetine)
پروزئڪ، ڊيپريڪئپ (Prozac, Depricap)
# پيروگزيٽائن (Peroxitine)
پئڪسل، سيروڪيٽ (Paxil, Serocate)
# سرٽرالين (Sertralin)
سرلن، زولوفٽ، لسٽرال(Serlin, Zoloft, Lustral)
# ڊيسوينلافيگزائن (Desvenlafaxine)
پرسٽق (Pristiq)
# ڊولوگزيٽائن (Duloxetine)
(Doluxetine)
 سمبالٽا (Cymbalta)

  

 

  (Cymbalta) Levomilnacipran (Fetzima) Milnacipran (Ixel، Savella، Milnaneurax)
 وینلا فیکسین (Effexor، Trevilor) 
* Toludesvenlafaxine (Ruoxinlin) 
* ویلازوڈون (وائبریڈ) Vortioxetine (Trintelix, Brintellix) *
 Nefazodone (Dutonin، Nefadar، Serzone)
 * ری باکسیٹائن (ایڈرونیکس) Teniloxazine (Lucelan، Metatone) - ایک 5-HT2A ریسیپٹر مخالف بھی Viloxazine (Qelbree، پہلے Vivalan) * Bupropion (Wellbutrin، Elontril) - نیکوٹینک ایسٹیلکولین ریسیپٹرز کا ایک غیر مسابقتی مخالف بھی Amphetamines (Adderall، Vyvanse) - اصل میں norepinephrine - dopamine جاری کرنے والے ایجنٹ (NDRAs) میتھیلفینیڈیٹ (رٹالین، کنسرٹا) * امینیپٹائن (سرویکٹر، مینیون) Nomifensine (میریٹل، Alival)

#### سيروٽونين-نورپائنفرين ري اپٽيڪ انابيٽرز

* ليو. ملنا سيپران (Fetzima) 
* ميلا. سيپران (آڪسيل، سويلا، ملنا. نيوراڪس) 
* وينلا فيڪسين (افيڪ زور، ٽريوي. لور) 
* ٽولو. desven. لا. فيڪسين (Ruok. sin. lin) 
* ويلازوڊون (وائبريڊ) 
* ورچو. زيٽائن (Trinte. lix، Brintel. lix) 
* نيفا. زودو ne (Duto. nin، Nefadar، Serzone) 
* ريبوٽائن (ايڊرونڪس)
* Tenilok. za. zine 
(Luce. lan, Meta. tone) - هڪ 5-HT2A ريسيپٽر مخالف پڻ 
* ويلو. xa. zine
 (Qel. bree, 
first
 Viva. lan) 
* بو. پروپيئن (ويلبو. ٽرين، ايلون. ٽريل)
* امفيتا. مائنز (Aderal، Vyvanse)
 نوريپائن phrine - dopa. 
* منهنجو نومي. پن sine (ميٽيل، ايلي. وال)

### سيروٽونين-ڊوپامين ري اپٽيڪ انابيٽرز
 ايس ڊي آر آءِ: 
### سيروٽونين-نورپائنفرين-ڊوپامين ري اپٽيڪ انابيٽرز
ايس اين ڊي آر آءِ: 
### سيروٽونين ماڊيوليٽر ۽ اسٽيميوليٽر
 ايس ايم ايس: 
### سيروٽونين مخالف ۽ ري اپٽيڪ انابيٽرز
 ايس اي آر آءِ:
### نورپائنفرين ري اپٽيڪ انابيٽرز
اين آر آءِ: 
### نورپائنفرين-ڊوپامين ري اپٽيڪ انابيٽرز
اين ڊي آر آءِ: 
### ٽرائي سائڪلڪ اينٽي ڊيپريسنٽس
: ٽي سي اي: 
### ٽيٽراسائيڪلڪ اينٽي ڊيپريسنٽس
 ٽي سي اي: 
### مونوامائن آڪسائيڊ انابيٽرز
 ايم اي او آءِ: 
### غير معمولي اينٽي سائڪوٽڪس
### ٻيون اينٽي ڊيپريسنٽ
## اضافي علاج
## گڏيل شيون
## پڻ ڏسو
حوالا:

## حوالا

زمرو:صحت
زمرو:نفسيات
زمرو:اينٽي ڊيپريسنٽ
زمرو:دوائن سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:طب سان لاڳاپيل فهرستون
ٻين الاقوامي لاڳاپا

**بين الاقوامي لاڳاپا** (IR) بين الاقوامي مطالعي، بين الاقوامي سياست يا بين الاقوامي معاملن جي نالي سان پڻ حوالو ڏنو ويو آهي)، هڪ تعليمي شعبو آهي. وسيع معنيٰ ۾، بين الاقوامي تعلقات جي مطالعي ۾، گهڻ طرفي لاڳاپن کان علاوه، رياستن جي وچ ۾ سڀني سرگرمين؛ جهڙوڪ جنگ، سفارتڪاري، واپار ۽ پرڏيهي پاليسي - انهي سان گڏ ٻين بين الاقوامي اداڪارن سان ۽ انهن جي وچ ۾ لاڳاپا، جهڙوڪ بين الاقوامي حڪومتي تنظيمون (IGOs)، بين الاقوامي غير سرڪاري تنظيمون (INGOs)، بين الاقوامي قانوني ادارا ۽ ملٽي نيشنل ڪارپوريشنون (MNCs) شامل آهن.

## تفصيل
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 
* The European Institute for International Law and International Relations

زمرو:سياست
زمرو:سياسي سائنس
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا

## حوالا
میریل فرینکلن

**ميريل فرينڪلن** لنڊن ۾ رهندڙ هڪ ليکڪ ۽ ناول نگار آهي. هوءَ هن دور کي دستاويز ڪرڻ لاءِ ناول "بانڊنگ" جي ليکڪ آهي.

## حوالو
شيخ زايد انٽرنيشنل ايئرپورٽ

**شيخ زايد بين الاقوامي هوائي اڏو** ، جنهن کي **رحيم يار خان هوائي اڏو** پڻ چيو ويندو آهي، پاڪستان جي صوبي پنجاب جي شهر رحيم يار خان ۾ واقع آهي. ان جو نالو عرب امارات جي شيخ زايد بن سلطان النهيان جي نالي تي رکيو ويو آهي، جنهن رحيم يار خان ۾ هوائي اڏي ۽ پنهنجي محل تائين رستي جي تعمير لاءِ فنڊ فراهم ڪيو هو. 

## ڀارتي بمباري
* **10 May 2025:** During the 2025 India–Pakistan conflict, Indian launched rockets cratered the airport runway and damaged the Royal Lounge. According to Indian media, the airport was to remain closed till 06 June 2025 to finish repair works on the bombed runway. 

## پڻ ڏسو

* Airlines of Pakistan
* List of airports in Pakistan
* Pakistan Civil Aviation Authority
* Transport in Pakistan

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* 
* 

زمرو:رحيم يار خان ضلعو
زمرو:پاڪستان ۾ سياحت
زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:پاڪستان جا بين الاقوامي لاڳاپا

## حوالا
سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي وزارت (پاڪستان)

**وزارت سائنس ۽ ٽيڪنالاجي** (اردو: وزارتِ سائنس و فنیات؛ Ministry of ScienceandTechnology ، ,مختصر طور **MoST**) پاڪستان جي حڪومت جي وفاقي ڪابينا سطح جي وزارت آهي جيڪا پاڪستان ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ۽ عام طور تي، پاڪستان جي سائنس پاليسي، منصوبابندي، هم آهنگي ۽ سائنسي ۽ ٽيڪنالاجي پروگرامن جي شروعات ۽ لانچ ڪرڻ جي ڪوششن جي هدايت سان گڏوگڏ اقتصادي ترقي جي مقصدن کي حاصل ڪرڻ جي منصوبن، سان لاڳاپيل آهي.

وزارت جن جو هيڊ ڪوارٽر اسلام آباد ۾ آهي، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي وفاقي وزير، خالد حسين مگسي، جي تعاون سان ڪم ڪري ٿي.

## تفصيل

The **Ministry of Science and Technology** (,  wazarat-e-science-o-technology) (abbreviated as **MoST**) is a Cabinet-level Ministry of the Government of Pakistan concerned with Science and Technology in Pakistan and in general, Pakistan's science policy, planning, coordination and directing of efforts to initiate and launch scientific and technological programs as well as projects aimed at economic development.

The ministry is coordinated by the Federal Minister for Science and Technology who is currently Agha Hassan Baloch and is headquartered in Islamabad.

## حوالا

زمرو:پاڪستان
زمرو:حڪومت پاڪستان
زمرو:حڪومت پاڪستان جون وفاقي وزارتون
خالد حسين مگسي

**خالد حسين مگسي** (اردو: خالد حسین مگسی؛ پيدائش 2 فيبروري، 1960ع) هڪ پاڪستاني سياستدان آهي، جيڪو فيبروري 2024ع کان پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو ميمبر آهي. ان کان اڳ هو ٽي ڀيرا، جون 2013ع کان سيپٽمبر 2014ع، مئي 2016ع کان مئي 2018ع ۽ آگسٽ 2018ع کان آگسٽ 2023ع تائين قومي اسيمبلي جو ميمبر رهيو آهي. اڄڪلهه سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي وزارت جي وفاقي وزير طور ڪم ڪري رهيو آهي.

## حوالا

زمرو:بلوچستان جي شخصيتون
زمرو:بلوچ ماڻھو
زمرو:بلوچ ماڻهو
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون شخصيتون
زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا ايم اين اي
زمرو:جھل مگسي ضلعو
زمرو:1960ع جون پيدائشون
زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن
پاڪستان ۾ سياسي پارٽين جي فهرست

پاڪستان جو سياسي نظام گهڻ جماعتي جمهوريت وارو آهي. ملڪ ۾ ڪيتريون ئي سياسي جماعتون آهن ۽ هتان ماضي ۾ ڪيترائي ڀيرا گهڻ جماعتي اتحادي حڪومت رهي آهي. هئي نظام عوام جي ووٽ ذريعي پارليامينٽ جي نمائندن جي چونڊ وارو آهي.

پاڪستان جي پارليامينٽ ٻہ ايواني آهي، جيڪا پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ تي مشتمل آهي.
## پارليامينٽ ۾ نمائندگي

## صوبائي اسيمبلي ۾ نمائندگي
}
| 
| 
|-
! style="background-color: " |
|Majlis Wahdat-e-Muslimeen
Muslim Unity Assembly
|MWM
|
| 
| 
| 
| 
|
|-
! style="background-color: " |
|Grand Democratic Alliance
|GDA
|
|  
| 
| 
| 
| 
|-
!style="background-color: " |
|Pakistan Tehreek-e-Insaf Parliamentarians

Pakistan Movement for Justice Parliamentarians
|PTI-P
|
| 
| 
| 
|
| 
|-
! style="background-color: " |
|Jamaat-e-Islami PakistanIslamic Party
|JI
|
|
| 
| 
| 
| 
|-
! style="background-color:" |
|Tehreek-e-Labbaik Pakistan
Here-I-Am Movement Pakistan
|TLP
|
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! style="background-color:" |
|Balochistan National Party (Awami)
Balochistan National Party (People's)
|BNP-A
|
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! style="background-color: #0042d6" |
|Haq Do Tehreek Balochistan
Give Rights Movement Balochistan
|HDTB
|
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! style="background-color:" |
|Balawaristan National Front*<small>Balāwaristān Naishanal Franṭ</small>*
|BNF
|
| 
| 
| 
| 
|
|-
! style="background-color:" |
|Islami Tehreek Pakistan
Islamic Movement Pakistan
|ITP
|
| 
| 
| 
| 
|
|-
! style="background-color: " |
|Independent
|IND
|
| 
|
| 
|
|

|}

## وڏي جماعتون
## فهرست

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا
زمرو:پاڪستان جي سياست
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
پوليميٿ (سلجهائپ)

هڪ **[[همہ دان]]** يا **[[پولي ميٿ]]** (Polymath)، "نشاۃِ ثانيه جي ماڻھو" جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ اهڙو شخص آهي  جنهن جي مهارت مختلف موضوعن جي هڪ اهم تعداد تي پکڙيل آهي ۽ جنهن وٽ غير معمولي طور تي وسيع ۽ جامع ڄاڻ آهي.

**پوليميٿ** هن حوالن سان پڻ استعمال ٿيندو آهي.

* *پوليميٿ (ناول)* جان برنر پاران 1974ع جو ناول
* *دي پولي ميٿ*، وقاص احمد جي هڪ غير افسانوي (Non fictional) ڪتاب، جيڪي پهرين ڀيرا 2018ع ۾ شايع ٿي.
* *پوليميٿ پارڪ*، آمريڪا جي رياست، پينسلوانيا جي لارل هاءِ لينڊز ۾ واقع هڪ سياحت جو ماڳ (Tourist Resort)
* *پوليميٿ پروجيڪٽ*، علم رياضيات جو هڪ مشترڪ تعاون جو منصوبو

زمرو:حوالا
2031ع

__NOTOC__

## واقعا
## پيدائش
## وفاتون
## خارجي ڳنڍڻا

زمرو:سال
زمرو:گريگورين ڪئلينڊر ۾ ليپ سال
زمرو:2031ع
بيلفاسٽ

**بيلفاسٽ** (Belfast)، گڏيل بادشاھت جي اتر آئرلينڊ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ مکيه بندرگاهه آهي. اهو لاگن نديءَ جي ڪناري آباد آهي ۽ نارٿ چينل ذريعي کليل سمنڊ سان ڳنڍيل آهي. اهو آئرلينڊ ٻيٽ تي، سال 2022ع ۾ 3,48,005 جي آبادي سان، ڊبلن کان پوءِ، ٻيو نمبر وڏو شهر آهي ۽ ان جي ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي 6,71,559 آهي.

پهريون ڀيرو سال 1613ع ۾ هڪ انگريزي آبادڪاري جي طور تي چارٽر ڪيو ويو ۽ اسڪاٽ آبادگارن جي اچڻ سان وڌيو. جڏهن سال 1888ع ۾ ان کي شهر جو درجو ڏنو ويو، بيلفاسٽ دنيا جو سڀ کان وڏو لينن ٺاهڻ جو مرڪز هو ۽ 1900ع جي ڏهاڪي تائين سندس شپ يارڊ برطانيه جي ڪل ٽنيج جو چوٿون حصو ٺاهي رهيا هئا.
 
آئرش ڪيٿولڪ آبادي سان فرقه وارانه تڪرار پهرين کان موجود هئي، جن کي اولهه ضلعن مان ڪارخانن مان روزگار کان محرومي ۽ برطانيه ۾ آئرلينڊ جي مستقبل تي ورهاست جي ڪري واڌ آيو. ٻه ڀيرا مسلسل تشدد جي دور آيا: سال 1920-22ع ۾، جيئن بيلفاسٽ ڇهن اتر اوڀر ڪائونٽين جي گاديءَ جي حيثيت سان اڀريو ۽ 1960ع جي ڏهاڪي جي آخر کان ٽن ڏهاڪن ۾ جن دوران برطانوي فوج مسلسل گهٽين تي تعینات هئي. اڃا به تڪرار جي يادگار طور پروٽيسٽنٽ ۽ ڪيٿولڪ مزدور طبقي جي ضلعن ۾ رڪاوٽن ذريعي علحدگي آهي.

بيلفاسٽ،  مالي ٽيڪنالاجي (فنٽيڪ) جي اهم تعاون، سياحت ۽ ٻيهر ترقي يافته هاربر اسٽيٽ ۾ سهولتن ۽ فلمي صنعت کان اهم خدمتن جي شعبي ۾ واڌ ڏٺي آهي. اهو تجارتي ۽ صنعتي ڊاڪن سان گڏ هڪ بندرگاهه رکي ٿو. بريڪزٽ کان پوءِ، بيلفاسٽ ۽ اتر آئرلينڊ، منفرد طور تي، برطانوي گهريلو ۽ يورپي ٻنهي سامان لاءِ سنگل واپاري علائقن ۾ رهن ٿا.

شهر جا ٻه هوائي اڏا؛ جارج بيسٽ بيلفاسٽ سٽي ايئرپورٽ ۽ بيلفاسٽ انٽرنيشنل ايئرپورٽ، فضائي نقل ۽ حمل لاء سهولت ڏيڻ ٿا. هتان ٻن يونيورسٽيون؛ السٽر يونيورسٽي ۽ ڪوئنز يونيورسٽي اعلي تعليم جي سهولت ڏيڻ ٿيون. سال 2021ع کان وٺي، بيلفاسٽ کي يونيسڪو پاران "موسيقي جو نامزد شهر" قرار ڏنو ويو آهي.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Visit Belfast

زمرو:بيلفاسٽ
زمرو:اتر آئرلينڊ
زمرو:اتر آئرلينڊ جا شهر
زمرو:برطانيہ جا شھر
زمرو:اتر آئرلينڊ ۾ پورٽ شهر ۽ قصبا
زمرو:آئرش سمنڊ جا پورٽ شهر ۽ قصبا
زمرو:گڏيل بادشاھت ۾ آباد ساحلي جڳھون

## حوالا
ڪارڊف

**ڪارڊف** (انگريزي: Cardiff؛ ويلش ٻولي: Caerdydd)، ويلز جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. سال 2023ع ۾ ڪارڊف جي آبادي 3,72,089 هئي ۽ هڪ مکيه علائقو، جيڪا سرڪاري طور تي "ڪارڊف شهر ۽ ڪائونٽي" جي نالي سان مشهور آهي، ٺاهيندو آهي. ڪارڊف برطانيه ۾ يارهين نمبر تي وڏو شهر آهي ۽ ويلز جي ڏکڻ-اوڀر ۾ ڪارڊف ڪيپيٽل ريجن ۾ ايندو آهي.

ڪارڊف گليمورگن جي هڪ تاريخي ڪائونٽي هئي ۽ 1974ع کان 1996ع تائين، اها ڏکڻ گليمورگن جو هڪ ڪائونٽي شهر هو. ڪارڊف يورپي شهرن جي سڀ کان وڏي "يوروسٽيز" نيٽ ورڪ جو حصو آهي. 19هين صدي جي شروع تائين هڪ ننڍڙو شهر، سال 1905ع ۾ جدهن علائقي ۾ ڪوئلي جي کان کني شروع ٿي، ڪوئلي جي بندرگاهه جي حيثيت، ان جي شهرت ۾ اضافو ڪيو. 1955ع ۾ ان کي شهر جي حيثيت ڏني وئي ۽ سال 1955ع ۾ هن کي ۾ ويلز جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو. ڪارڊف شهري علائقو، ڪائونٽي جي حد کان ٻاهر هڪ وڏي علائقي کي ڍڪي ٿو، جنهن ۾ ڊائناس پاويس ۽ پينارٿ جا قصبا شامل آهن.

ڪارڊف ويلز جو مکيه تجارتي مرڪز آهي ۽ گڏوگڏ ويلز جي پارليامينٽ، سينيڊ جو ماڳ آھي. 2021ع جي آدمشماري ۾، هن جي وحدتي اختيار واري علائقي جي آبادي 3,62,400 ڏيکاري وئي ۽ سال 2011ع ۾ هن جي وڏي شهري علائقي جي آبادي 4,79,000 هئي. ان کي نيشنل جيوگرافڪ ميگزين جي "دنيا ۾ متبادل سياحتي منزلن جي فهرست" ۾ ڇهين نمبر تي رکيو ويو هو. سال 2017ع ۾ ٻه ڪروڙ تيرهن لک سياح سان گڏ، ڪارڊف شهر ويلز ۾ سڀ کان مشهور سياحتي ماڳ آهي.

ڪارڊف ٽيليويزن ۽ فلم پراڊڪشن جو هڪ وڏو مرڪز ۽ گڏيل بادشاھت جي مکيه قومي نشرياتي چينلن لاءِ ويلش بيس آهي. 

قومي پارليامينٽ، "سينيڊ" جي عمارت ۽ "ويلز ملينيم سينٽر آرٽس ڪمپليڪس" ڪارڊف بي ۾ واقع آهن. ڪارڊف ساحلي علائقي ۽ شهر جي مرڪز ۾ منصوبن، جهڙوڪ "ڪارڊف عالمي اسپورٽس وليج"، "بي بي سي ڊراما وليج" ۽ واپار جي هڪ نئين ضلعي جي قيام لاء ترقياتي ڪم جاري آهن.

## نالو

Cardiff is the main commercial centre of Wales as well as the base for the Senedd, the Welsh Parliament. At the 2021 census, the unitary authority area population was put at 362,400. The population of the wider urban area in 2011 was 479,000. In 2011, it ranked sixth in the world in a ''National Geographic'' magazine list of alternative tourist destinations. It is the most popular destination in Wales with 21.3 million visitors in 2017.

Cardiff is a major centre for television and film production (such as the 2005 revival of *[[Doctor Who]]*, *[[Torchwood]]* and *[[Sherlock (TV series)|Sherlock]]*) and is the Welsh base for the main national broadcasters.

Cardiff Bay contains the Senedd building and the Wales Millennium Centre arts complex. Work continues at Cardiff Bay and in the centre on projects such as Cardiff International Sports Village, BBC drama village, and a new business district.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ويلز
## حوالا
بروهي چارڻ

بروهي چارڻ يا براھوئي چارڻ (انگريزي:Brohi Charan) ھي  براھوئي، سنڌي ڳالهائيندڙ نسلي-لساني گروهه آهن جيڪي پاڪستان جي سنڌ ۽ بلوچستان صوبن ۾ رهن ٿا.

## حوالا
ڪملا ڪيسواڻي

**ڪملا ڪيسواڻي** (27 آگسٽ 1934 - 9 مئي 2009) هڪ هندستاني لوڪ گلوڪارہ ۽ پلي بيڪ ڳائڻي هئي. هوءَ هندستان جي مشهور سنڌي ٻولي جي ڳائڻين مان هڪ هئي.

## ابتدائي زندگي
ڪملا 27 آگسٽ 1934 تي سنڌ جي شھر ڪراچيءَ ۾ ۾ پيدا ٿي. سندس والدين جو تعلق سکر سان هو. سندس پيءُ گوبند رام مدناڻي هڪ ٽيليفون آپريٽر هو. هن سکر جي ھڪ اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ صرف 13 سالن جي هئي جڏهن هندستان جو ورهاڱو ٿيو.  ٻين هندو سنڌين وانگر، هوءَ 1947 ۾ هندستان لڏي آئي ۽ پهرين جوڌپور ، پوءِ بيڪانير ۽ آخرڪار جئپور  ۾ آباد ٿي. هن جئپور ۾ پنهنجي تعليم جاري رکي ۽ راجستان يونيورسٽي مان بيچلر آف آرٽس جي ڊگري حاصل ڪئي. هن کي اسڪول جي ڏينهن کان ئي موسيقيءَ ۽ ڳائڻ ۾ دلچسپي هئي.

## گائڪيءَ جو سفر
هن پنهنجي ڳائڻ جي سفر جي شروعات آل انڊيا ريڊيو کان ڪئي. هن ڪيترائي  سهرا، لااڏا، صوفي ڪلام، ۽ سنڌي ۽ راجسٿاني ٻولين ۾ لوڪ گيت ڳايا. سندس ڪجهه مشهور گيت هز ماسٽر وائس ۽ آل انڊيا ريڊيو پاران پڻ رڪارڊ ڪيا ويا.  هن سڄي هندستان ۽ ٻاهرين ملڪن ۾ شاديءَ جي پارٽين، سماجي گڏجاڻين ۽ موسيقيءَ جي پروگرامن ۾  پنھنجي آواز جو جادو جاڳايو. هوءَ هندستاني ٽي وي چينلن تي پڻ سر وکيريندي هئي. سندس گيتن جا ڪيترائي البم پڻ جاري ڪيا ويا. 

مشهور موسيقار سي. ارجن هن کي سنڌي فلمن ۾ هڪ پلي بيڪ سنگر جي حيثيت سان متعارف ڪرايو.  هن هيٺ ڏنل سنڌي ٻوليءَ جي هندستاني فلمن ۾ پلي بيڪ سنگر جي حيثيت سان پرفارم ڪيو: 

* *[[هوجمالو|هو جمالو]]*
* *شل ڌيئر نہ ڄمن*
* *لاڏلي*

## موت
ڪملا ڪيسواڻي 9 مئي 2009ع تي جئپور ، انڊيا ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:بيڪانير کان ماڻهو
زمرو:سنڌي نسل جا هندوستاني ماڻھو
زمرو:ڀارتي ناري لوڪ گلوڪارائون
زمرو:سنڌي پلي بيڪ گلوڪار
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:هندستاني ناري ڳائڻيون
زمرو:20 هين صدي جا هندستاني ڳائڻا
زمرو:ويهين صديءَ جون هندستاني ڳائڻيون
زمرو:2009ع جون فوتگيون
زمرو:1934ع جون پيدائشون
اتر آفريڪا

**اتر آفريڪا** (North Africa) آفريڪي کنڊ جي اترئين حصي کي گهيرو ڪري ٿو. علائقي لاءِ ڪو به واحد قبول ٿيل دائرو ناهي. بهرحال، ڪڏهن ڪڏهن ان کي اولهه ۾ مغربي صحارا جي ائٽلانٽڪ سمنڊ جي ڪناري کان وٺي اوڀر ۾ مصر ۽ سوڊان جي ڳاڙهي سمنڊ جي ساحل تائين پکڙيل طور بيان ڪيو ويندو آهي.

علائقي جي حدن جي سڀ کان عام تعريف ۾ الجيريا، مصر، لبيا، مراکش، تيونس ۽ مغربي صحارا (مراکش ۽ جزوي طور تي تسليم ٿيل صحراوي عرب جمهوري جمهوريه جي وچ ۾ تڪراري علائقو) شامل آهن. گڏيل قومن جي تعريف ۾ اهي سڀئي ملڪ (سوڊان سميت) شامل آهن. آفريقي يونين علائقي کي ساڳئي طرح بيان ڪري ٿي، صرف سوڊان کي خارج ڪرڻ ۽ موريتانيا کي شامل ڪرڻ ۾ اقوام متحده کان مختلف آهي.  ساحيل (صحارا ريگستان جي ڏکڻ) کي اتر آفريڪا جي ڏاکڻي سرحد سمجهي سگهجي ٿو. اتر آفريڪا ۾ اسپيني شهر سيوٽا ۽ ميليلا ۽ پلازا ڊي سوبرانيا شامل آهن. ان ۾ مالٽا (انهي سان گڏ ٻيا اطالوي، پرتگالي، ۽ اسپيني علائقا شامل آهن. جهڙوڪ ليمپيدوسا ۽ ليمپيون، ميڊيرا، ۽ ڪينري ٻيٽ) پڻ شامل ڪرڻ تي غور ڪري سگهجي ٿو، جيڪي سڀئي يا ته يورپ کان آفريقي براعظم جي ويجهو آهن. يا يورپ جيتري آفريقي براعظم جي ويجهو آهن.

اتر اولهه آفريڪا رڪارڊ ٿيل تاريخ جي شروعات کان وٺي بربرن طرفان آباد رهيو آهي، جڏهن ته اتر آفريڪا جو اوڀر حصو قديم مصري ۽ نيوبين جو گهر رهيو آهي. ستين ۽ اٺين صدي ۾، عرب جزيره نما مان عرب ابتدائي مسلمان فتحن دوران سڄي علائقي ۾ پکڙجي ويا. المغرب ڏانهن عربن جي لڏپلاڻ ان کان فوراً پوءِ شروع ٿي، جنهن اسلامائيزيشن ۽ عربائيزيشن جو هڪ ڊگهو عمل شروع ڪيو جنهن علائقي جي آبادي جي توازن کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي ۽ تدهن کان اها اتر آفريڪا جي ثقافتي منظرنامي کي بيان ڪندو آهي.

Many but not all Berbers and Ancient Egyptians gradually merged into Arab-Islamic culture, and today, the Arabs constitute the majority of the population in all North African countries.

The countries and people of North Africa share a large amount of their genetic, ethnic, cultural and linguistic identity and influence with the Middle East/West Asia, a process that began with the Neolithic Revolution  and pre Dynastic Egypt. The countries of North Africa are also a major part of the Arab world. The Islamic and Arab influence in North Africa has remained dominant ever since, with the region being major part of the Muslim world. North Africa is associated with the Middle East in the realm of geopolitics to form the Middle East-North Africa region.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
* North Africa's Weather Forecasts and Weather Conditions
* North Africa news and analysis
* Africa Interactive Map from the United States Army Africa (archived 17 January 2010)

زمرو:آفريڪا
زمرو:اتر آفريڪا
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا

## حوالا
اوڀر آفريڪا

**اوڀر آفريڪا** (East Africa) جنهن کي يا **اوڀرين آفريڪا** به چيو ويندو آهي، آفريڪي کنڊ جي اوڀر واري ڪناري تي هڪ علائقو، جيڪو پنهنجي منفرد جاگرافيائي، تاريخي ۽ ثقافتي منظرنامي جي ڪري ممتاز آهي. مختلف پيمانن ۾ بيان ڪيل، هي علائقو گڏيل قومن شماريات ڊويزن اسڪيم مطابق، هن علائقي ۾ 18 خودمختيار رياستن ۽ 4 علائقن کي تسليم ڪيو ويو آهي. ان ۾ اتر ۾ آفريڪي سڱ (Horn of Africa) ۽ ڏکڻ ۾ ڏکڻ اوڀر آفريڪا شامل آهن.

## حوالا

زمرو:اوڀر آفريڪا
زمرو:جاگرافي آفريڪا
زمرو:آفريڪا
زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا
برازاويل

**برازاويل** (فرانسيسي تلفظ: [bʁazavil]) جمهوريه ڪانگو جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. انتظامي طور تي، اهو هڪ ڊيپارٽمينٽ (صوبو) ۽ هڪ ڪميون (ضلعو) آهي. ملڪ جو مالي ۽ انتظامي مرڪز ٺاهيندي، اها ڪانگو نديءَ جي اتر پاسي تي، ڪنشاسا، ڪانگو جمهوري جمهوريا جي گاديءَ جي هنڌ جي سامهون واقع آهي.

راڄڌاني جي آبادي جو اندازو 21 لک کان وڌيڪ آهي، جيڪي قومي آبادي جي ٽئي حصي کان وڌيڪ آهي. اندازن %40 ملازم غير زرعي پيشن سان لاڳاپيل آهن. برازاويل، ٻي مهاڀاري جنگ دوران، سال 1940ع ۽ 1942ع جي وچ ۾ فرانس جي جلاوطن حڪومت، "آزاد فرانس" جي ڊي فيڪٽو گاديءَ جي حيثيت سان ڪم ڪيو. 2013ع ۾ برازاويل کي يونيسڪو پاران "موسيقي جو شهر" قرار ڏنو ويو. هن وقت سان اهو "ڪريٽو سٽيز نيٽ ورڪ" (CCN) جو ميمبر پڻ آهي.

## نالو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*
*Fusion Cities, consolidation of movement, urban analysis seminar with vectorised maps of the agglomeration. TU Darmstadt, 2009
*Maria Petringa's  biographical article on Pierre Savorgnan de Brazza, describing events leading to the founding of Brazzaville, 1997

زمرو:برازاويل
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:جمهوريا ڪانگو
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون

## حوالا
آفريڪا جي علائقن جي فهرست

آفريڪا (Africa) جو کنڊ عام طور تي پنج علائقن يا ذيلي علائقن ۾ ورهايل آهي، جن مان چار آفريڪي صحارا جا ذيلي علائقا آهن.
## فهرست
## آفريڪا ۾ ذيلي علائقن جي فهرست

گڏيل قومن جي جيو اسڪيم مطابق پنج ذيلي علائقا هيٺ ڏنل آهن. 
* اتر آفريڪا
* اوڀر آفريڪا 
* وچ آفريڪا 
* ڏکڻ آفريڪا
* اولهه آفريڪا

## سمتن جي لحاظ کان
## طبعي جاگرافي جي لحاظ کان
## ٻولين جي لحاظ کان
## سرماياڪاري جي لحاظ کان
## پڻ ڏسو
 :باب:آفريڪا
* آفريڪا ۾ خودمختيار رياستن ۽ منحصر علائقن جي فهرست 
* آفريڪي يونين

## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:آفريڪا
زمرو:آفريڪا سان لاڳاپيل فهرستون
زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا
19ھين صدي

**اڻويهين صدي** گريگورين ڪئلينڊر جي مطابق سال 1801 جي پهرين ڏينهن کان سال 1900.
18ھين صدي

**ارڙهين صدي،** گريگورين ڪئلينڊر جي مطابق، سال 1701 جي پهرين ڏينهن کان سال 1800 عرصو آهي.
الدار البيضاء

**الدار البيضاء** (Casablanca) (); (عربي: الدار البيضاء، لفظي طور تي "اڇو شهر")، مراڪش جو سڀ کان وڏو شهر ۽ ملڪ جو اقتصادي ۽ ڪاروباري مرڪز آهي. شهر  مراڪش جي مرڪزي-اولهه واري حصي ۾ چاويا ميدان جي ائٽلانٽڪ ساحل تي واقع آهي. شهر جي شهري علائقي ۾ آبادي لڳ ڀڳ 32 لک ۽ ويهه هزار (3.22 ملين) آهي ۽ گريٽر ڪيسابلانڪا جي 42 لک ۽ ستر هزار (4.27 ملين) کان وڌيڪ آهي. ان کي المغرب علائقي (اتر اولهه آفريڪا) ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ۽ عرب دنيا ۾ اٺون نمبر وڏو شهر بڻائي ٿو.

Casablanca is Morocco's chief port, with the Port of Casablanca being one of the largest artificial ports in Africa, and the third-largest port in North Africa, after Tanger-Med ( east of Tangier) and Port Said. Casablanca also hosts the primary naval base for the Royal Moroccan Navy.

Casablanca is a significant financial centre, ranking 54th globally in the September 2023 Global Financial Centres Index rankings, between Brussels and Rome. The Casablanca Stock Exchange is Africa's third-largest in terms of market capitalization, as of December 2022.

Major Moroccan companies and many of the largest American and European companies operating in the country have their headquarters and main industrial facilities in Casablanca. Recent industrial statistics show that Casablanca is the main industrial zone in the country.

4,270,750 # نام: * ڪيسابلانڪا * ڪازاوي (كازاوي) * بيḍāوي (بيضاوي) * ڪاسابلانڪا # ويب سائيٽ: www.casablancacity.ma * ڪاسابلانڪا مراکش جو مکيه بندرگاهه آهي. ڪيسابلانڪا جو بندرگاهه آفريڪا جي سڀ کان وڏي مصنوعي بندرگاهن مان هڪ آهي. ۽ اتر آفريڪا ۾ ٽيون نمبر وڏو بندرگاهه. ٽينجر-ميڊ کان پوءِ، ٽينجر کان 40 ڪلوميٽر (25 ميل) اوڀر ۾، ۽ پورٽ سعيد. ڪيسابلانڪا رائل مراکش نيوي لاءِ بنيادي بحري اڏو پڻ رکي ٿو. * ڪاسابلانڪا هڪ اهم مالي مرڪز آهي. اهو برسلز ۽ روم جي وچ ۾ عالمي سطح تي (سيپٽمبر 2023 جي گلوبل فنانشل سينٽرز انڊيڪس جي درجه بندي ۾) 54 هين نمبر تي آهي. ڪيسابلانڪا اسٽاڪ ايڪسچينج مارڪيٽ سرمائيداري جي لحاظ کان آفريڪا جو ٽيون نمبر وڏو آهي. ڊسمبر 2022 تائين. * وڏيون مراکش جون ڪمپنيون ۽ ملڪ ۾ ڪم ڪندڙ ڪيتريون ئي وڏيون آمريڪي ۽ يورپي ڪمپنيون. انهن جو هيڊ ڪوارٽر ۽ مکيه صنعتي سهولتون ڪيسابلانڪا ۾ آهن. تازيون صنعتي انگ اکر ڏيکارين ٿا ته ڪيسابلانڪا ملڪ جو مکيه صنعتي زون آهي.   

 

اشتقاق 

تاريخ: جاگرافي: حڪومت: 

فن تعمير: 

## معيشت
زمرو:مراڪش ۾ آباد ساحلي هنڌ
اونيشا

**اونيشا** (Onitsha، اِگبو:Ọ̀nị̀chà) نائيجيريا جي رياست، انامبرا ۾ نائيجر ندي جي اوڀرين ڪناري تي هڪ شهر آهي. اونيشا ڏکڻ انامبرا رياست، اتر ايمو رياست ۽ نائيجر ندي جي اولهه ڪناري تي، پاڙيسري ڊيلٽا رياست جي مختلف شهرن ۽ قصبن سان گڏ، هڪ مسلسل ميٽروپوليٽن علائقو ٺاهيندو آهي. 
 
زمرو:آفريڪا
زمرو:نائيجيريا
زمرو:نائجيريا ۾ شهر
زمرو:آفريڪا جا شهر
صوفيه مسجد، ڊربن

**حبيبيه صوفيه مسجد** ڏکڻ آفريڪا جي ڪوازولو-نٽال صوبي جي شهر ڊربن ۾ هڪ شاندار مسجد، مزار ۽ صوبائي ورثو ماڳ آھي. 

سال 1980ع ۾ ان کي *سرڪاري دستاويز* ۾ هن طرح سڃاڻو ويو هو؛مسجد سان لڳل مزار، ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلمانن جي ٻه مقدس ترين مزار مان هڪ آهي.  اٺ ڪنڊي طرز جي مزار کي 17 آڪٽوبر، 1980ع تي قومي يادگار قرار ڏنو ويو. 
## تاريخ

## پڻ ڏسو
 

*باب:آفريڪا
* آفريڪا ۾ اسلام

## حوالا

زمرو:مسجدون
زمرو:آفريڪا جون مسجدون
زمرو:ڏکڻ آفريڪا جو مسجدون
ڊربن

**ڊربن** (انگريزي:Durban؛ زولو: eThekwini؛ جيڪا پاڻ هڪ بئي زولو لفظ، itheku مان نڪتل آهي، جن جا معنيٰ، "نار يا لاگون" آهي)، ڏکڻ آفريڪا جو، جوهانسبرگ ۽ ڪيپ ٽائون کان پوءِ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ۽ ڪوازولو-نيٽال صوبي جو سڀ کان وڏو شهر آهي.

هندي سمنڊ جي نٽال نار تي، ڏکڻ آفريڪا جي اوڀر ساحل تي، ڊربن آفريڪا جي ذيلي صحارا علائقي ۾ سڀ کان مصروف بندرگاهه شهر آهي ۽ ان جو اڳ ۾ نالو پورٽ نٽال هو. بندرگاهه ۽ شهر جي مرڪز جي اتر ۾ امگيني نديءَ جو مُنهن آهي. هموار  شهر جو مرڪز اولهه ۾ بيريا جي ٽڪرين تائين وڌي ٿو ۽ ڏکڻ ۾ ساحل سان گڏ هلندڙ علائقي جو نالو "بلف" آهي. 

ڊربن ايٿيڪويني جي وڏي ميٽروپوليٽن ميونسپلٽي، جيڪا 2,556 چورس ڪلوميٽر (987 چورس ميل) جي ايراضي تي پکڙيل آهي ۽ سال 2022ع ۾ ان جي آبادي 42 لک (4.2 ملين) هئي، جيڪي هن کي هندي سمنڊ تي آفريڪا جي سڀ کان وڏين ميٽروپوليٽن آبادين مان هڪ بڻائي ٿي، جو مرڪز آهي. شهري حدن ۾ سال 2011ع ۾ ڊربن جي آبادي 5,95,061 هئي. شهر جي آبهوا، اونهاري ۾ گرم ۽ نم ۽ سياري ۾ هلڪي، خشڪ سياري سان، نمي واري آهي.

ڊريڪنسبرگ جبلن مان آثار قديمه جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا ته هي علائقو هزارين سال اڳ چارو  گڏ ڪندڙن طرفان آباد هو. پوء اينگوني ماڻهو هن علائقي تي قبضو ڪيا. سال 1497ع جي ڪرسمس دوران، پرتگالي جهازي، واسڪو ڊي گاما ساحل ڏٺو ۽ ان کي نٽال جو نالو ڏنو، جيڪو ڪرسمس لاءِ پرتگالي لفظ آهي. سال 1824ع ۾، ڪيپ ٽائون جي انگريزي واپارين، فرانسس فيئرويل ۽ هينري فين جي اڳواڻي ۾، پورٽ نٽال ۾ هڪ واپاري پوسٽ قائم ڪئي ۽ هڪ سال پوء، زولو بادشاهه، شاڪا، انهن کي نار جي چوڌاري زمين ڏني. 

سال 1835ع ۾، آباديءَ جو نالو سر بينجمن ڊي اربان جي نالي تي رکيو ويو، جيڪو ان وقت ڪيپ ڪالوني جو گورنر هو. اها سال 1854ع ۾ هڪ بورو بڻجي ويو ۽ سال 1860ع کان پوءِ، برطانوي هندستان کان ڪانٽريڪٽ مزدور ۽ ٻيا عام هندستاني ڊربن ۾ پهتا. نٽال ڪالوني، جيڪا ڦهلجي وئي هئي، 1910ع ۾ ڏکڻ آفريڪا جي يونين جو هڪ صوبو بڻجي وئي ۽ ڊربن کي 1935ع ۾ شهر جو درجو ڏنو ويو.

ڊربن ۾، وڏي زولو، انڊين، اڇي ۽ رنگين آبادي سان، هڪ قيمتي ۽ رنگارنگ ورثو موجود آهي. تاريخي طور تي، اهو پنهنجي ساحلن ۽ گرم معتدل آبهوا جي ڪري مقامي طور تي هڪ مشهور سياحتي مقام هو، پر تازن سالن ۾، سياحت ۾ گهٽتائي آئي آهي.  ڪجهه خاص جڳهن ۾ گولڊن ميل بيچ، نباتاتي باغ، آرٽ گيلري ۽ سٽي هال ۾ فطري سائنس جو عجائب گهر، ٽيوڊر طرز جو ٿيٽر، يوشاڪا مئرين ورلڊ ۽ يوشاڪا انٽرنيشنل ڪنوينشن سينٽر آهن. 

مختلف آرڪيٽيڪچرل اندازن، وڪٽورين کان وٺي همعصر تائين، کانسواء آرٽ ڊيڪو ڊربن جي ڪيترين ئي عمارتن تي پنهنجا اثرات ڇڏيو آهي. سال 2018ع تائين، ميٽرو علائقو، صوبائي ۽ قومي مجموعي گھربل پيداوار (GDP) ۾ ترتيب وار %59.9 ۽ %9.6حصو ڏنو، جن ۾ مکيه شعبا ماليات، ڪميونٽي سروسون، صنعتون، واپار، ٽرانسپورٽ ۽ سياحت هئا. ڊربن سال 2010ع جي فيفا ورلڊ ڪپ جي ميزبان شهرن مان هڪ هو، جن لاءِ موسز مڀيدا اسٽيڊيم ٺاهيو ويو هو. اهو آفريڪا ۾ يونيسڪو جو پهريون "ادب جو شهر" آهي.

## پڻ ڏسو
## ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:ڊربن
زمرو:ڏکڻ آفريڪا
زمرو:ڏکڻ آفريڪا ۾ شهر

## حوالا
فياض لطيف چانڊيو

**ڊاڪٽر فياض لطيف چانڊيو** (انگريزي: Dr. Fayaz Latif Chandio) سنڌي ٻولي جو نامور محقق، سنڌ يونيورسٽي ۾ سنڌي ٻوليءَ جو اسسٽنٽ پروفيسر ۽ موجوده وقت ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي جو ڊائريڪٽر آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب ۽ تحقيقي مقالا شايع ٿيل آهن.

## جيون خاڪو
ڊاڪٽر فياض لطيف چانڊئي جو اصل نالو بشير احمد چانڊيو آهي. هن بهرين اپريل 1972ع تي ضلعي لاڙڪاڻي جي تعلقي باقراڻي جي ڳوٺ فقير محمد چانڊيو ۾ محمد حسن چانڊيو جي گهر ۾ جنم ورتو.

## تعليم
فياض لطيف چانڊيو پرائمري تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول محرابپور جتوئي ۾ حاصل ڪئي. مئٽرڪ تائين گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڳيريلو ۽ انٽر گورنمينٽ حيدر بخش جتوئي ڪاليج ڏوڪري مان تعليم حاصل ڪيائين. ايم اي سنڌي ادب ۾ شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۽ پي ايڇ ڊي جي ڊگري سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان حاصل ڪيائين.

## علمي ادبي خدمتون
ڊاڪٽر فياض لطيف چانڊيو بنيادي طور شاعر، ادبي نقاد ۽ محقق آهي. سندس ڪيترائي تحقيقي مقالا شايع ٿيل آهن ۽ ڪيترين ئي نيشنل ۽ انٽر نيشنل ڪانفرنسن ۾ مقالا پيش ڪري چڪو آهي. سندس مقلا سنڌي ٻولي جي با اختيار اداري جي سنڌي ٻولي جرنل، ڪراچي يونيورسٽي جي ڪلاچي جرنل ۽ ٻين رسالن ۾ شايع ٿيل آهن. سندس ڪيترائي ڪتاب پڻ شايع ٿيل آهن. هن مرزا قليچ بيگ چيئر جي ڊائريڪٽر طور پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. هن وقت انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي جي ڊائريڪٽر طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي گڏو گڏ اسسٽنٽ پروفيسر طور پڻ علمي خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.

## ڪتاب
*خدا، زندگي، محبت، موت، موهن جو دڙو پبليڪيشن لاڙڪاڻو، 2000ع
*اڻ ڄاول ٻار ڏانهن خط، روشني پبليڪيشن حيدرآباد، 2019ع
*چنڊ ڪڪر جي اوٽ، تخليق پبليڪيشن ، 2002ع
*اوشو جي آتم ڪهاڻي، موهن جو دڙو پبليڪيشن لاڙڪاڻو، 2008 ع
*خط،خوشبوءِ خواب، ڏاهپ پبليڪيشن لاڙڪاڻو ،
*دل جي خانه بدوشي، پوپٽ پبليڪيشن چيرپور ،2013ع
*شاھ لطيف جي شاعري ۾ درد جو جمال، ثقافت کاتو سنڌ، 2017ع
*شيخ اياز جي شاعريءَ جو جديد مطالعو، پوپٽ پبليڪيشن خيرپور،2017ع
*شيخ اياز جي شاعريءَ ۾ جماليات، انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي، 2018ع
*شيخ اياز جي شاعريءَ جي لغٿ، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو حيدرآباد، 2022ع
*شيخ اياز جي شاعريءَ جو تحقيقي تنقيدي جائزو، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو، 2022ع
*ميين شاھ عنايت جي ڪلام جي لغت، سنڌي ٻولي جو بااختيار ادارو حيدرآباد، 2025ع

## حوالا

زمرو:محقق 
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ليکڪ
اينڊورا لا ويلا

**اندورا لا ويلا** (Andorra La Vella) اندورا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اها فرانس ۽ اسپين جي وچ ۾ اوڀر پيرينيز جبلن جي سلسلي ۾ بلندي تي واقع آهي. اها پارش، انڊوران پارش جو نالو پڻ آهي جيڪو هن جي چوڌاري آهي.

مکيه صنعت سياحت آهي ۽ ملڪ ٽيڪس فري هجڻ ڪري پرڏيهي آمدني پڻ ڪمائي ٿو.اهو 1,023 ميٽر (3,356 فوٽ)  جي اچائي تي آهي ۽ يورپ جو سڀ کان اچو گاديءَ وارو شهر آهي.شهر اسپين جي سرحد سان لڳل آهي.
## حوالا

زمرو:اينڊورا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون
يورپ جا علائقا

**[[يورپ]]** اڪثر ڪري جاگرافيائي، ثقافتي يا تاريخي عنصرن جي بنياد تي علائقن ۽ ذيلي علائقن ۾ ورهايل آهي. جيئن ته يورپ جي علائقائي جوڙجڪ تي ڪو به عالمگير معاهدو ناهي، انفرادي ملڪن جي جڳهه استعمال ٿيندڙ معيار جي بنياد تي مختلف ٿي سگهي ٿي. مثال طور، بلقان يورپ اندر هڪ الڳ جاگرافيائي علائقو آهي، پر انفرادي ملڪن کي متبادل طور تي وچين، اوڀرين، ڏکڻ-اوڀرين، يا ڏاکڻي يورپ ۾ گروپ ڪري سگهجي ٿو. 
 
ملڪن جي علائقائي وابستگي پڻ وقت سان گڏ ترقي ڪري سگهي ٿي. مالٽا کي صدين تائين اتر آفريڪا جو هڪ ٻيٽ سمجهيو ويندو هو، پر هاڻي ڏکڻ يورپ جو حصو سمجهيو ويندو آهي. قفقاز جي صحيح جڳهه پڻ ڪلاسيڪل قديم زماني کان مختلف رهي آهي ۽ هاڻي ڪيترن ئي ماڻهن طرفان يورپ اندر يا جزوي طور تي هڪ الڳ علائقو سمجهيو ويندو آهي. گرين لينڊ ۽ جزوي طور تي آئس لينڊ جاگرافيائي طور تي اتر آمريڪا جو حصو آهن، پر هڪ هزار سال کان وڌيڪ عرصي تائين اتر يورپي ملڪن کان سياسي ۽ ثقافتي طور تي متاثر رهيو آهي. اهڙي طرح، ڪيترائي علائقا اڪثر ڪري هڪ وڏي يورپ سان تعلق رکندڙ طور شامل ڪيا ويندا آهن، جن ۾ اناطوليا، قبرص، ڏاکڻي قفقاز، سائبيريا، ايشيائي قفقاز (يورپي قفقاز جي اوڀر ۾ واقع قازقستان جو حصو)، گرين لينڊ ۽ گڏوگڏ يورپي يونين جي ميمبر رياستن جا اوورسيز علائقا شامل آهن.
## ذيلي علائقا

قطب نما (Compass) واري سمتن جي لحاظ کان گروپ بنديون يورپ ۾ بيان ڪرڻ سڀ کان ڏکيون آهن، ڇاڪاڻ ته يورپ جي وچ واري نقطي جا، ٻين مسئلن جي وچ ۾، ڪجهه مختلف حساب ڪتاب آهن، ۽ "اوڀر" ۽ "اولهه" جا خالص جاگرافيائي معيار، اڪثر ڪري انهن لفظن جي، "سرد جنگ" جي دور ۾ حاصل ڪيل، سياسي معنيٰ سان مونجهارو رکن ٿا. 

يورپ جا ڪجھ عام جاگرافيائي ذيلي علائقا شامل آهن: 
* **[[وچ يورپ]] ۽ [[اوڀر يورپ]]** 
** **[[وچ يورپ]]** 
** **[[اوڀر يورپ]]** 
* **[[اتر يورپ]]** 
** **[[فينوسڪينڊيا]]** 
** **[[بالٽڪ علائقو]]** 
** **[[اتر اولهه يورپ]]** 
* **[[ڏکڻ اولهه يورپ]]** 
** **[[اٽلي (جاگرافيائي علائقو)]]** 
** **[[ڏکڻ اوڀر يورپ]]**
** **[[آئبيرين جزيره نما]]** 
* **[[مغربي يورپ]]** 
** **[[بينيلڪس]]** 

نوٽ: کنڊن جي ذيلي علائقن لاءِ ڪا به عالمگير طور تي متفقه تعريف ناهي. ذريعن جي بنياد تي، ڪجهه ذيلي علائقا، جهڙوڪ مرڪزي يورپ يا ڏکڻ اوڀر يورپ، کي پهرين درجي جي ذيلي علائقن جي طور تي درج ڪري سگهجي ٿو. ڪجهه بين علائقائي ملڪ، جهڙوڪ رومانيا يا برطانيه، ڪيترن ئي ذيلي علائقن ۾ شامل ڪري سگهجن ٿا.

يورپ جي عام جيوپولٽيڪل ذيلي علائقن ۾ شامل آهن:  

**ٻه يورپ**: 
* پراڻو يورپ ۽
* نئون يورپ

**ٽي يورپ**:
* اوڀر يورپ 
* اوڀر-وچين يورپ 
* اولھه يورپ

## حوالا
زمرو:يورپ
B

**بي** ، يا **بي** ، لاطيني الفابيٽ.

زمرو:روسي ٻولي جي متن تي مشتمل مضمون
پيٽڪسائي

**پٽوسائي** (فرانسيسي: Patuxai؛ لاو: ປະຕູໄຊ؛ **فتح جو در،** **اڳوڻو نالو: انوساوالي، فرانسيسي**: Monument Aux Morts)، لائوس جي راڄڌاني ويانچان جي مرڪز ۾ هڪ جنگي يادگار آهي، جيڪا سال 1957ع ۽ 1968ع جي وچ ۾ تعمير ڪئي وئي.

پيٽوڪسائي انهن سورمائن لاءِ وقف ڪئي وئي هئي، جيڪا فرانس کان آزادي جي جدوجهد ۾ وڙهيا هئا. لائو ٻولي جو نالي کي ان کي مختلف طريقن؛ پٽوڪسائي ۽ پٽوسائي طور ترجمو ڪيو ويو آهي. ان کي پٽوڪسائي محراب يا ويانچان جي فتح جي محراب (Arc de Triomphe of Vientiane) پڻ سڏيو ويندو آهي جيئن ته اها پيرس جي آرڪ ڊي ٽرائومف سان مشابهت رکي ٿي. پر اها ڊيزائن ۾ مڪمل طور تي لاؤشين آهي، جيڪا ڏندڪٿائي مخلوقن، جهڙوڪ "ڪناري" (اڌ ماده ۽ اڌ پکي)، جي نقاشي سان سينگاريل آهي.    پٽوسائي ويانچان جي مرڪز ۾ لين زانگ ايونيو جي آخر ۾ واقع آهي. يادگار جي چوڌاري "پيٽوڪسائي پارڪ" آهي.

## تاريخ
پٽوسائي ٻن سنسڪرت لفظن؛ "پتو" معني "دروازو يا در" ۽ "زائي"، جيڪا "جايا" جي بگڙيل شڪل آهي، معني "فتح"، جو مرڪب آهي. تنهن ڪري ان جو مطلب آهي "فتح جو دروازو". پٽوسائي لاؤ جي تاريخ جي هڪ انتشار واري دور ۾ ٺاهيو ويو هو. اهو ان وقت ٺاهيو ويو جڏهن لاؤس ۾ فرانس جي سرپرستي ۾ هڪ بادشاهت هئي ۽ اصل ۾ صرف "انوساولي" (يادگار) جي نالي سان مشهور هئي، جيڪا لاؤ سپاهين جي ياد ۾ وقف ڪيو ويو، جيڪا ٻي مهاڀاري جنگ دوران ۽ 1949ع ۾ فرانس کان آزادي جي جنگ ۾ مارجي ويا هئا.

يادگار آمريڪي فنڊ ۽ سيمينٽ، اصل ۾ هڪ نئون هوائي اڏو ٺاهڻ جي مقصد لاء فراهم ڪئي وئي هئي، جي بدران شاهي لاؤ حڪومت يادگار تعمير ڪرائي ڇڏيو. جن جي ڪارڻ، هن کي طنزيه طور تي "عمودي رن وي" جو لقب ڏنو ويو.
 
يادگار سال 1957ع ۾، لاؤ جي سپاهي، اڳوڻي صحافي ۽ مجسمه ساز، ٿام سياسٿسينا پاران ڊزائين ڪيو ويو هو. سندس منصوبو پبلڪ ورڪس ڊپارٽمينٽ، ملٽري انجنيئرنگ ڊپارٽمينٽ ۽ ڪيترن ئي نجي معمارن پاران جمع ڪرايل منصوبن مان چونڊيو ويو هيو. ٿام کي پنهنجي ڪم لاءِ 30,000 لاؤ ڪپ مليا، جڏهن ته تعمير جي لاگت جو اندازو 63 ملين لاؤ ڪپس لڳايو ويو هو.

مئي 1975ع ۾ ڪميونسٽ پاٿيٽ لاؤ انقلابي، آمريڪا جي اتحادي حڪومت جو تختو اونڌو ڪيو ۽ قديم بادشاهت جو خاتمو ڪري ڇڏيو. انهن يادگار جو نالو بدلائي، آمريڪا ۽ فرانس جي حمايت يافته ڪٺ پتلي حڪومت تي فتح جي يادگار جي طور تي "پٽوسائي" رکيو.

## گيلري

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:لائوس
زمرو:قومي يادگارون
زمرو:قومي پارڪ
زمرو:جنگي يادگارون
زمرو:سياحتي ڪشش
زمرو:ايشيا جي تاريخ
زمرو:ايشيا ۾ پارڪ
زمرو:لائوس ۾ پارڪ
زمرو:ايشيا ۾ قومي پارڪ
زمرو:لائوس ۾ قومي پارڪ
زمرو:لائوس ۾ قومي يادگارون
زمرو:20ھين صدي جي فوجي تاريخ
زمرو:لاؤس ۾ موتون 
زمرو:يادگاري محرابون 
زمرو:ختم ٿيڻ وارا نظارا 
زمرو:ويانچان ۾ عمارتون ۽ ساختون  
زمرو:1968ع ۾ مڪمل ٿيل عمارتون ۽ بناوتون زمرو:ويانچان ۾ 20هين صدي 
زمرو:ويانچان ۾ سياحتي ڪشش

## حوالا