جواني

**جواني** (Youth) زندگي جو اهو وقت آهي جڏهن انسان جوان هوندو آهي. لفظ "جواني" جو مطلب بچپن (childhood) ۽ وڏي ڄمار (adulthood) جي وچ وارو وقت پڻ ٿي سگهي ٿو، پر ان مان مراد انسان جي صحت جو اوج يا اهو دور پڻ ٿي سگهي ٿو جنهن کي "نوجوان بالغ" (young adult) چيو ويندو آهي. جوانيءَ جي وصف "ظاهري صورت، تازگي، توانائي، روح، وغيره" طور پڻ ڪئي وئي آهي، جيڪا هڪ نوجوان جي خاصيت هوندي آهي. عمر جي مخصوص حدن جي حوالي سان ان جون وصفون مختلف آهن، ڇاڪاڻ ته جوانيءَ کي رڳو سالن جي حساب سان ڪنهن خاص عمر سان نٿو ٻڌي سگهجي.
جواني هڪ اهڙو تجربو آهي جيڪو فرد جي انحصار (dependency) جي سطح کي ترتيب ڏئي ٿو، جيڪو مختلف ثقافتي نقطي نظر کان مختلف ٿي سگهي ٿو. ذاتي تجربو فرد جي ثقافتي ريتن رسمن يا روايتن تي ٻڌل هوندو آهي، جڏهن ته نوجوان جو انحصار ان ڳالهه تي هوندو آهي ته هو اڃا تائين پنهنجي خاندان تي جذباتي ۽ معاشي طور ڪيتري قدر ڀاڙي ٿو.

## اصطلاح ۽ وصفون

### عام
سڄي دنيا ۾، انگريزي اصطلاح *youth*, *adolescent*, *teenager*, *kid*, *youngster* ۽ *young person* اڪثر ساڳي معنيٰ ۾ استعمال ٿيندا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن انهن ۾ فرق ڪيو ويندو آهي. جوانيءَ مان مراد اهو وقت آهي جڏهن ڪو نوجوان هجي، پر ڪجهه حالتن ۾ ان ۾ بچپن پڻ شامل ٿي سگهي ٿو. جواني هڪ خاص ذهنيت يا رويي جي به نشاندهي ڪري ٿي، جيئن چيو ويندو آهي ته "هو تمام جوان (youthful) نظر اچي ٿو." روزگار جي انگن اکرن لاءِ، هي اصطلاح ڪڏهن ڪڏهن 21 سالن تائين جي ماڻهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
گڏيل قومون (UN) "نوجوانن" جي وصف اٽڪل 12 کان 24 سالن جي وچ ۾ ڪن ٿيون. گڏيل قومون اها پڻ تسليم ڪن ٿيون ته هيءَ حد مختلف ٿي سگهي ٿي، جيئن ڪجهه ميمبر ملڪن ۾ اها 18 کان 30 سال پڻ آهي. گڏيل قومن جي اندر هڪ مفيد فرق ٽين ايجرز (13 کان 19 سال) ۽ نوجوان بالغن (20 کان 24 سال) جي وچ ۾ ڪري سگهجي ٿو.
جيتوڻيڪ جوانيءَ جو تعلق حياتياتي عملن ۽ وڌندڙ عمر سان آهي، پر اها هڪ "سماجي حيثيت" پڻ آهي جيڪا مختلف سماجن ۾ بچپن ۽ بالغيءَ جي وچ ۾ فرد کي ڏنل معنيٰ جي عڪاسي ڪري ٿي.

### ٻيون وصفون

سب سهارا آفريڪا جي گهڻي حصي ۾، "يوتھ" جو اصطلاح 12 کان 30 يا 35 سالن جي نوجوانن سان لاڳاپيل آهي. نائيجيريا ۾ نوجوانن ۾ 18 کان 35 سالن جا سڀ رڪن شامل آهن. ويٽنام ۾، نوجوانن جو تصور 15 کان 35 سالن جي ٻنهي جنسن (مرد ۽ عورت) لاءِ آهي.

برازيل ۾، نوجوانن جو اصطلاح 15 کان 29 سالن جي ماڻهن لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو عالمي صحت جي تنظيم (WHO) جي اثر کي ظاهر ڪري ٿو.
گڏيل قومن پاران 12 آگسٽ کي نوجوانن جو عالمي ڏينهن قرار ڏنو ويو آهي.

## نوجوانن جا حق

ٻارن جي حقن ۾ اهي سڀ حق شامل آهن جيڪي ٻارن سان تعلق رکن ٿا. جڏهن اهي وڏا ٿين ٿا، کين نوان حق (جهڙوڪ ووٽ ڏيڻ، رضامندي، ڊرائيونگ وغيره) ۽ ذميواريون ملن ٿيون. عمر جون مختلف حدون آهن جن کان پوءِ نوجوان آزاد، خودمختار يا قانوني طور فيصلا ڪرڻ جا اهل سمجهيا ويندا آهن. انهن حدن ۾ ووٽ ڏيڻ جي عمر، اميدواريءَ جي عمر، رضامنديءَ جي عمر، ۽ بلوغت جي عمر شامل آهن.

### ووٽ ڏيڻ جي عمر

ووٽ ڏيڻ جي عمر قانون پاران مقرر ڪيل گهٽ ۾ گهٽ عمر آهي جيڪا هڪ شخص کي عام چونڊن ۾ ووٽ ڏيڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. عام طور تي اها عمر 18 سال مقرر ڪئي وئي آهي، پر ڪجهه ملڪن ۾ اها 16 کان 21 سالن تائين به آهي.

### ڊرائيونگ جي عمر

ڊرائيونگ جي عمر اها عمر آهي جنهن تي هڪ شخص ڊرائيونگ لائسنس لاءِ درخواست ڏئي سگهي ٿو. پاڪستان ۽ هندستان ۾، 18 سالن جي عمر ۾ لائسنس حاصل ڪرڻ کان پوءِ ڊرائيونگ قانوني آهي. نائيجر ۾ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ گهٽ ۾ گهٽ ڊرائيونگ عمر 23 سال آهي.

## اسڪول ۽ تعليم

نوجوان پنهنجي زندگيءَ جو گهڻو حصو تعليمي ماحول ۾ گذاريندا آهن. تحقيق ڏيکاري ٿي ته غربت ۽ آمدني هاءِ اسڪول جي تعليم اڌ ۾ ڇڏڻ جي امڪانن تي اثر انداز ٿئي ٿي. آمريڪا ۾ 16 کان 24 سالن جا 12.3 سيڪڙو نوجوان اهڙا آهن جيڪي نه تعليم پرائي رهيا آهن ۽ نه ئي ڪم ڪري رهيا آهن.

### صحت ۽ موت جي شرح
نوجوانن ۾ بيمارين ۽ موت جو وڏو سبب ڪجهه صحت لاءِ خطرناڪ رويو آهن جيڪي اڪثر جوانيءَ ۾ پيدا ٿيندا آهن. 2004ع جي هڪ مطالعي مطابق، نوجوانن جي موت جو 97 سيڪڙو گهٽ ۽ وچولي آمدني وارن ملڪن ۾ ٿئي ٿو. عورتن جي موت جو 15 سيڪڙو حمل جي حالتن سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته ايڇ آءِ وي/ايڊز ۽ ٽي بي 11 سيڪڙو موت جو سبب آهن. ٽريفڪ حادثا سڀ کان وڏو سبب آهن، جيڪي 14 سيڪڙو مردن ۽ 5 سيڪڙو عورتن جي موت جو سبب بڻجن ٿا.

## حوالا

زمرو:جواني