open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ادل سومرو

نامياري شاعر ۽ نثر نگار **ڊاڪٽر ادل سومري** جو اصل نالو **عبدالڪريم ولد محمد صالح سومرو** آهي. 15 آگسٽ 1955ع تي سکر شهر ۾ جنم وٺندڙ ادل سومري 1971ع کان لکڻ شروع ڪيو. ٻاراڻي ادب ۾ به سندس تمام گهڻيون خدمتون رهيون آهن. 1979ع ۾ هن ايم. اي (سنڌي ادب) ۾ پهرين پوزيشن ماڻي، بعد ۾ ايم. اي (اقتصاديات) ۾ پڻ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي ۽ پوءِ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، خيرپور ۾ سنڌي شعبي ۾ پڙهائڻ شروع ڪيائين، جتي هن وقت پروفيسر ۽ سنڌي شعبي جي چيئرمئن جون ذميواريون نڀائي رهيو آهي. جڏهن ته شاهه لطيف يونيورسٽيءَ جي شيخ اياز چيئر جو پروفيسر انچارج پڻ آهي. 1999ع ۾ خيرپور يونيورسٽيءَ مان ”سنڌي ادبي سنگت جي تاريخ ۽ ڪردار“ جي موضوع تي ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ جي رهنمائي ۾ پي. ايڇ. ڊي ڪئي اٿس. پاڻ سنڌي ادبي سنگت جو ٻه دفعا 94-1992ع ۽ 2003ع ۾ سيڪريٽري جنرل پڻ چونڊيو ويو. ان کانسواءِ ٻين انتظامي ۽ اعزازي ذميوارين تي پڻ رهيو آهي، جن ۾:
وائيس چيئرمئن ”بيدل بيڪس آرٽس ڪائونسل“ روهڙي، ميمبر سينيٽ، شاهه لطيف يونيورسٽي، خيرپور (2003-1994-1988ع)، چيئرمئن ”تنوير عباسي يادگار ڪاميٽي“ (2002ع)، پروفيسر انچارج ”شيخ اياز چيئر“ خيرپور يونيورسٽي، سيڪريٽري ”سچل سرمست يادگار ڪاميٽي“ (2002ع)، ميمبر، نصاب ڪاميٽي، آغا خان بورڊ، ڪراچي، ۽ علامه اقبال يونيورسٽي اسلام آباد، ميمبر، نئشنل اوارڊ ڪاميٽي، اڪيڊمي آف ليٽرس اسلام آباد، ميمبر، بورڊ آف اسٽڊيز (سنڌي شعبو) شاهه لطيف يونيورسٽي، خيرپور، ميمبر، بورڊ آف اسٽڊيز (شعبو) سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو، فئڪلٽي ميمبر، آرٽس فئڪلٽي، سنڌ يونيورسٽي، ڄامشورو.
ادل سومرو، غزل، وائي، نظم ۽ بيت جو بهترين شاعر ليکيو وڃي ٿو، سندس شاعري ڪيترن ئي مشهور فنڪارن ٽي. وي، ريڊيو ۽ ڪئسيٽ تي ڳائي مشهوري ماڻي.

## ڇپيل ڪتاب

* ”وليون وڻ ڦلاريا“ (شاعري) 1986،
* ”اسين مسافر پيار جا“ (نثري خاڪا ۽ مضمون) 1991، 
* ”سمنڊ جاڳي ٿو“ (شاعري)، 1994 ]هن ڪتاب جو مهاڳ عظيم شاعر شيخ اياز لکيو ۽
* ”وساري نه ڇڏجو“ (شاعري) 2004،
* ”نيرولي جو خواب“ 2017، شامل آهن، 
* جڏهن ته ٻارن لاءِ سندس ڪتابن ۾ ”روز ٽڙن رابيل“ (شاعري) 1971ع، 
* ”چنڊ پشم گولو“ (شاعري) 1979ع، 
* ”آچر جا احوال“ (ڪهاڻيون)، ”پتلين جو تماشو“ (شاعري) 1987ع،
* نئين دور جا نوان سبق (نثر) 1990ع،
* ”مٽيءَ جا رانديڪا“ (شاعري) 2006ع اچي وڃن ٿا. 
* سندس ترتيب ڏنل اهم ڪتابن ۾ ”تنوير عباسي فن ۽ شخصيت“ 2007ع،
* ”سنڌالاجي ۽ ساميءَ جا مٽ“ 1981ع
* ”رنگبرنگي ڦوڪڻا“ (شاعري)، 
* ”سو ديس مسافر منهنجو ڙي“، 
* ”مهڪ چنبيليءَ ول جي“ ۽ 
* ” تون ئي منهنجي شاعري“ شامل آهن.
* جڏهن ته هو ”ڀٽائي“ تحقيقي جرنل ۽ سنگت پبليڪيشن جو ايڊيٽر پڻ رهيو آهي،
* سنگت پبلڪيشن پاران ”شاعري“ ۽ ”ڪهاڻي“ خاص نمبر به ڇپائي پڌرا ڪيائين. 
## ايوارڊ

* سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ ۽ سگا طرفان اوارڊ، انعام ۽ گولڊ ميڊل پڻ مليا.
* مڃتا طور کيس شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۽ اسلاميه آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج طرفان گولڊ ميڊل ڏنا ويا.
* جڏهن ته کيس ثقافت ۽ سياحت کاتي سنڌ طرفان اوارڊ (1986ع) ’سنگت هري دلگير‘ اوارڊ،
* سگا پاران ’عبدالله هارون‘ اوارڊ، 
* سائوٿ ايشيا پبليڪيشن پاران ’اسٽار‘ اوارڊ ۽ گولڊ ميڊل، ’ڊاڪٽر محبت ٻرڙو‘ اوارڊ،
* بهترين سيڪريٽري جنرل س. ا.س جو ”سنڌ رويو اوارڊ“، 
* سچل سرمست اوارڊ 
* بهترين استاد جو اوارڊ (2006ع) پڻ حاصل ٿيا.
* (ان اوارڊ سان گڏ هاير ايڊيوڪيشن ڪميشن طرفان کيس ”بهترين استاد“ تسليم ڪندي هڪ لک رپيا نقد انعام پڻ پيش ڪيو ويو).
* ڊاڪٽر ادل سومري، سنڌي ادبي سنگت کي متحرڪ ۽ متحد رکڻ ۾ پڻ ڀرپور ڪردار ادا ڪيو. هن وقت هو واري تڙ، سکر ۾ رهائش پذير آھي.

## [[فائل:Noia_64_apps_xeyes.png|30x30px]] پڻ ڏسندا

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:پاڪستاني شاعر
زمرو:جيوت ماڻهو
اسحاق راهي

**اسحاق راهي** (Ishaq Raahi) (پيدائش: 9 اپريل1935ع) (وفات:6 جون1994ع) سنڌ، پاڪستان جو سنڌي ٻولي جو مشهور شاعر ۽ اديب هو. سندس ڪافي ڪتاب ڇپيل آهن.

## زندگي ۽ تعليم
سندس اصل نالو **محمد اسحاق سومرو** ۽ تخلص ”راهي“ هو. سندس پيءُ جو نالو محمد صالح سومرو هو. اسحاق راهي 9 اپريل 1935ع تيميهڙ ۾ ڄائو. پرائمري تعليم ميهڙ مان ئي حاصل ڪيائين. پهريون ۽ ٻيو درجو مشهور محقق ۽ عالم مرحوم مولاناغلام محمد گراميءَ وٽ ۽ مئٽرڪ مشهور اديب م. ن محزون وٽ پڙهيو. مئٽرڪ ڪرڻ کانپوءِ پرائمري استاد مقرر ٿيو،

## ادبي خدمتون
اسحاق راهي مختلف سماجي ۽ ادبي تنظيمن سان واڳيل رهيو، جن ۾ بزم لطيف (نصيرآباد)، بزمِ اڪبر (ميهڙ)، سنڌ ڪلچرل ڪائونسل (ضلعو دادو)، بزمِ شعراء، بزم طالب الموليٰ، سنڌي ادبي سنگت، رابيل شر ادبي فورم ۽ ٻيا ادارا شامل آهن. هن ڪهنه مشق شاعر جي شاعري سنڌ جي اڪثر ادبي رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿي چُڪي آهي. پاڻ هڪ اشاعتي اداري، ”سرمد پبليڪيشن“ جو بنياد پڻ وڌائين، جتان علامه مستاني سيوهاڻيءَ جو ناول ”ٻير جي ڍنگهري“ ۽ هڪ سؤ اديبن ۽ شاعرن جي سوانح عُمرين تي مشتمل هڪ ڪتاب ”وڻجارا“ ڇپايائين.
## ڪتاب
سندس ذاتي تصنيفن ۾ ”گلدستو“، ”مجموعه غزل“ ۽ ”رباعيات راهي“ شامل آهن.
## وفات
سنڌ جي هن شاعر، محقق ۽ پبلشر 6 جون 1994ع تي وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي ٻولي
الهه بچايو سمون

**الھ بچايو سمون ولد يار محمد سمون** 1912ع ۾ ڄائو. سندس تعلق ملير سان هو. پاڻ سنڌي زبان جو مشھور نثر نويس ٿي گذريو آهي. پاڻ پرائمري استاد هو. سمي صاحب گهڻا ڪتاب ڪونہ لکيا هن جا صرف ٻہ ڪتاب ڇپيل آهن هڪ سير ڪوهستان ۽ ٻيو لاڙ جو سير. ليڪن اهي ٻئي ڪتاب سنڌي ادب جا شھپارا ليکيا وڃن ٿا. الله بچايو سمون 9 ڊسمبر 1958ع تي وفات ڪري ويو.

## حوالا

زمرو:1912ع جون پيدائشون
زمرو:1958ع جون وفاتون
ڊسمبر

**ڊسمبر** (December) شمسي سال جو ٻارهون ۽ آخري مهينو آهي. ڏينهن جو تعداد 31 اٿس. **ڊيسم** جي رومي زبان ۾ معني ڏهه آهي ۽ رومن سال ۾ هي مهينو ڏهون آهي. ان جي مناسبت سان هن تي اهو نالو ڏنو ويو آهي.

رومن ڪلينڊر ۾ هي مهينو ڏهون هو، جڏهن ته يورپين ڪيلينڊر ۾ هي ٻارهون ۽ آخري مهينو آهي. هن مهيني ۾ زمينن مدار تي پنهنجو چڪر پورو ڪرڻ واري هوندي آهي. ڏکڻ اڌ گول ۾ 22 ڊسمبر سڀ کان وڏو ڏينهن هوندو آهي. اتر اڌ گول ۾ بهار جي موسم ۽ ڏکڻ اڌ گول ۾ گرمين جي موسم ٿئي ٿي. هن مهيني ۾ 31 ڏينهن ٿين ٿا.

## حوالا

زمرو:ڊسمبر
زمرو:تواريخ
زمرو:مهينا
عمر بن محمد دائود پوٽو

**شمس العلماء ڊاڪٽر عمر بن محمد دائود پوٽو** (پيدائش: 25 مارچ، 1896ع - وفات: 22 نومبر، 1958ع) پاڪستان سان تعلق رکڻ وارو ممتاز ماھرِ تعليم، ماھرِ سنڌيات، ماھرِ لسانيات ۽ محقق ھيو جن کي برطانوي حڪومت ھندستان *شمس العلماء * جي خطاب سان نوازيو.

## حالات زندگي
ڊاڪٽر عمر بن محمد دائود پوٽو 25 مارچ، 1896ع تي سنڌ جي ضلعي دادو، برطانوي ھندستان (ھاڻوڪي پاڪستان) جي ھڪ غريب گھراڻي ۾ پيدا ٿيا..ھن 1917ع ۾ سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچي کان ميٽرڪ جي امتحان ۾ پوري سنڌ ۾ پھرين پوزيشن حاصل ڪئي. 1921ع ۾ ڊي جي ڪاليج ڪراچي کان بي اي جو امتحان پاس اور ھن ڀيري بہ پوري سنڌ ۾ پھرين پوزرشن حاصل ڪئي. 1923ع ۾ ھن بمبئي يونيورسٽي کان ايم اي جي امتحان ۾ ٽاپ ڪئي جنھن جي وجھہ سان حڪومت ھند ان کي اسڪالرشپ تي وڌيڪ اعليٰٰ تعليم جي لاءِ برطانيا موجلي ڇڏيو جتي ھن ڪيمبرج يونيورسٽي ۾ *فارسي شاعري تي عربي شاعري جو اثر* جي عنوان سان مقالو لکي ڪري پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي.

## ملازمت
وطن واپسي کان بعد ھو مختلف اھم عھدن تي فائز رھيا. جن ۾ سنڌ مدرسته الاسلام جي پرنسپل شپ ۽ اساعيل ڪاليج بمبئي ۾ پروفيسر شپ شامل آھن. 1939ع ۾ کين سنڌ صوبي ۾ محڪمي تعليم جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو.

## اعزاز
1941ع ۾ حڪومت کين*شمس العلماء * جي خطاب سان سرفراز ڪيو. پاڻ ننڍي کنڊ جي آخري علمي شخصیت ھيا جنکي ھي خطاب عطا ٿيو ھو.

## ادبي خدمتون
ڊاڪٽر عمر بن محمد دائود پوٽي جو سڀ کان وڏو ڪارنامو سنڌ جي ٻن مشھور فارسي تاريخن چچ نامو ۽ تاريخ معصومي جي ترتيب آھي ھنن عربي، فارسي ٻولي ۽ انگريزي ۾ 28 ڪتاب يادگار ڇڏيا. ھو آخري عمر تائين علم ۽ ادب جي خدمت ڪندا رھيا.

## وفات
ڊاڪٽر عمر بن محمد دائود پوٽي 22 نومبر، 1958ع تي ڪراچي، پاڪستان ۾ انتقال ڪيو ۽ ڀٽ شاھ ۾ شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي مزار جي احاطي ۾ مدفون ٿيا.

## حوالا

زمرو:ماهر تعليم
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي مصنف
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني ليکڪ
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:ڪراچي جا ماڻھو
زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر
زمرو:1896ع جون پيدائشون
زمرو:1958ع جون فوتگيون
زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد
گل محمد کتري

**گل محمد کتري** سنڌ جو اهو فنڪار آهي جنهن شاھ  عبداللطيف جي بيتن جي پس منظر ۾ انتهائي خوبصورت ۽ پُر اثر خاڪا ڪڍيا، جن ذريعي شاھ جي ڪلام جو عام ماڻهن تي اثر وڌيڪ ٿيڻ لڳو، ڇاڪاڻ تہ گل محمد کتريءَ جي خاڪن ۾ شاھ جي ڪلام کي انتهائي واضع نموني ظاهر ڪيو ويو آهي.
## حوالا

زمرو:فنڪار
زمرو:سنڌي شخصيتون
علڻ فقير

**علڻ فقير**، اصل نالو، علي بخش، مشهور سنڌي لوڪ گلوڪار آهي. هو صوفيانہ ڪلام ڳائيندو هو. هو 1932ع ۾ آمري شهر، ڄامشورو ۾ پيدا ٿيو. هڪ گانو محمد علي شهڪي سان گڏ ڳايائين جيڪو ڏاڍو مشهور ٿيو. هن گاني جا ٻول هيا "تيري عشق مين جو ڀي ڊوب گيا اسي دريا ڪي لهرون سي ڊرنا ڪيا". سال 1980ع ۾ هن کي صدارتي تمغو مليو. 4 جولاءِ 2000ع ۾ فوت ٿيو۔ هن جو هڪ ملي نغمو "اتني بڙي جيون ساگر مين تو ني پاڪستان ديا" به ڏاڍو مشهور ٿيو.

علڻ فقير سنڌي زبان جو ناميارو فنڪار ٿي گذريو آهي جنهن شاھ عبداللطيف ڀٽائي ۽ شيخ اياز جي وائي اهڙي انداز ۾ ڳائي جو جنهن هن فقير کي امر ڪري ڇڏيو.

علڻ فقير سنڌ جو يگانو فنڪار هو. هن يڪتاري تي ڪيتريون وايون ڳائي ڏيھ توڙي پرڏيھ ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو. لباس ۾ هن جو خاص انداز پسند ڪيو ويندو هو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني راڳي
زمرو:سنڌي ٻولي جا راڳي
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:1932ع جون پيدائشون
زمرو:2000ع جون فوتگيون

زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي
زمرو:سنڌي راڳي
سانگھڙ

**سانگھڙ**  (انگريزي:  Sanghar) سنڌ پاڪستان جو شهر ۽ سانگهڙ ضلعي  ۽ تعلقي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي. ھي شھر ملاحن آباد ڪيو ھٔو. روايتن مطابق سانگھڙ شروع ۾ ھڪ ننڍڙو ڳوٺ ھو. ھن ڳوٺ ۾ سانگھڙ نالي ھڪ انتھائي پرھيزگار ۽ نيڪ نمازي عورت رھندي ھئي جنھن جي احترام ۾ ڳوٺ جو نالو ”سانگھڙ“ رکيو ويو. وقت سان گڏوگڏ ھتان جي آباديءَ ۾ واڌارو آيو ۽ ھن ڳوٺ ھڪ ننڍڙي شھر جي حيثيت اختيار ڪري ورتي. انگريزن جي دور ۾ ھن شھر کي تعلقي جو درجو ڏنو ويو ۽ 1954ع ۾ سانگھڙ کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.

ھن شھر ۽ ضلعي ۾ پير پاڳاري جا حر مجاھد وڏي تعداد ۾ رھن ٿا جن سورھيہ باشاھ جي حڪم تي  انگريز سامراج سان مھاڏو اٽڪايو ۽ منظم جدوجھد ڪئي. حر مجاھدن 1965ع ۽ 1971ع وارين پاڪستان ڀارت جنگين ۾ سنڌ جي سرحد جي حفاظت ڪئي ۽ ھندستان کي سنڌ جي سرحدن کان پري ڀڄائي ڇڏيو.مرحوم محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو جڳ مشھور ناول ”سانگھڙ“ حر مجاھدن جي عظيم جدوجھد جي پسمنظر ۾ لکيل آھي. 

2017ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 75،209 ماڻھن تي مشتمل آھي. ھي شھر ڪراچيءَ کان اٽڪل 268 ڪلوميٽر ۽ حيدرآباد کان اٽڪل 125 ڪلوميٽر اوڀر اتر طرف آباد آھي. آباديءَ جي لحاظ کان ھي سانگھڙ ضلعي جو ٽيون وڏو شھر آھي. ھي شھر روڊ رستي شھدادپور، ميرپور خاص، ٽنڊي آدم، کپري، نواب شاھ, خيرپور ميرس ۽ سنڌ جي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. ھتان جي مکيہ زرعي پيداوار ۾ چانور،  ڪڻڪ ۽ وونئڻ شامل آھن.

ھن شھر ۾ شھيد بينظير ڀٽو يونيورسٽي شھيد بينظيرآباد جو ھڪ ڪئمپس قائم آھي. ان کان علاوھ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج سانگھڙ  ۽ ڪيڊٽ ڪاليج سانگھڙ ھتان جي پراڻن تعليمي ادارن ۾ شمار ٿئن ٿا. ڪجهه خانگي  ڪاليج ۽ اسڪول بہ موجود آھن جن ۾ بحريہ فائونڊيشن ڪاليج، فوجي فائونڊيشن اسڪول ۽ اوورسيز فائونڊيشن اسڪول شامل آھن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جا شھر
زمرو:پاڪستان جا شهر
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون
هفتي جا ڏينهن

سنڌي ٻوليءَ ۾ هفتي جي ڏينهن جا مختلف نالا ٿيندا آهن. عام طور پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ هيٺيان نالا استعمال ٿيندا آهن.

*سومر
*اڱارو
*اربع
*خميس
*جمعو
*ڇنڇر
*آچر

سنڌ جا هندو ۽ ڀارت جا سنڌي هفتي جي ڏينهنَ کي هيٺين نالن سان سڏيندا آهن.

*سومر يا سوموار
*منگل يا منگلوار
*ٻُڌَر يا ٻُڌوار
*وِسپَت
*ٿانور، ٺارون، شُڪر
*ڇنڇر
*آرتوار يا آڏتوار، آرتر، آئتوار

## <big>سنڌي، اردو، هندي ۽ عربي ۾ ڏينهن جا نالا</big>

## <big>تاريخي پس منظر</big>
هفتي جي ڏينهن جا نالا پهرين ۽ ٻين صدي ۾ رکيا ويا. 

ان کان پهرئين ابراهيمي مذهبن ۾ آچر لاءِ هڪ ۽ اهڙي ترتيب سان جمعي کي پنجون ڏينهن سڏيو ويندو هو ۽ ڇنڇر جنهن کي السبت خدا جي عبادت لاءِ خاص مقرر هو.  عربي ۽ عبراني (هبرو) ٻولي اڄ تائين ڇنڇر کي السبت سڏيو وڃي ٿو. 

سيڪسنس Saxons نالي ماڻهن جو قبيلو يورپ ۾ رهندو هو. جن جي ٻولي انگريزي ٻولي جو اولائي ٻولي جو روپ هئي. جن پنهنجن خدائن نالي سان ڏينهن جا نالا رکيا.

سنڌي ۾ ڏينهن جا نالا سنسڪرت مان گرهن جي نالن ۾ نڪتا آهن.

}
|ថ្ងៃចន្ទ
|ថ្ងៃអង្គារ
|ថ្ងៃពុធ
|ថ្ងៃព្រហស្បត្ណិ
|ថ្ងៃសុក្រ
|ថ្ងៃសៅរ៍
|-
!<big>لاؤ</big>
|ວັນອາທິດ
|ວັນຈັນ
|ວັນອັງຄານ
|ວັນພຸດ
|ວັນພະຫັດ
|ວັນສຸກ
|ວັນເສົາ
|-
!<big>ٿائي</big>
|วันอาทิตย์ Wan Āthit
|วันจันทร์ Wan Chan
|วันอังคารWan Angkhān
|วันพุธ Wan Phut
|วันพฤหัสบดี Wan Phruehatsabodi
|วันศุกร์ Wan Suk
|วันเสาร์ Wan Sao
|-
!<big>منگولي</big>
|адъяа  ad'yaa
|сумъяа  sum'yaa
|ангараг  angarag
|буд  bud
|бархабадь  barhabad'
|сугар  sugar
|санчир  sanchir
|-
!<big>جاوي</big>
|Raditya
|Soma
|Anggara
|Buda
|Respati
|Sukra
|Tumpek
|-
!<big>بالي</big>
|Redite
|Coma
|Anggara
|Buda
|Wraspati
|Sukra
|Saniscara
|-
!<big>سنهالا</big>
|ඉරිදා Iridaa
|සඳුදා Sandudaa
|අඟහරුවාදා Angaharuwaadaa
|බදාදා Badaadaa
|බ්‍රහස්පතින්දා Brahaspathindaa
|සිකුරාදා Sikuraadaa
|සෙනසුරාදා Senasuraadaa
قمر شهباز

**قمر شھباز** جو اصل نالو قمرالدين ٻگهيو هو. پاڻ 13 اپريل 1938ع تي محمد مقبول ٻگهئي جي نوابشاهه واري گهر ۾ ڄائو. سندس والد زميندار هو. ابتدائي تعليم ايڇ. ايم. خواجا اسڪول نوابشاهه مان ورتائين. 1962ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪري، عملي زندگيءَ جي شروعات ميرپورخاص جي گورنمينٽ ڪاليج ۾ ليڪچرار جي حيثيت سان ڪيائين. مختلف ڪاليجن ۾ پڙهائڻ کان پوءِ ليٽرل انٽري (Lateral Entry) ۾ سي. ايس. ايس جو خاص امتحان پاس ڪري وفاقي حڪومت جي ملازمت ۾ شامل ٿيو ۽ گيهه ڪارپوريشن جي ايم. ڊي جي عهدي تان ريٽائر ڪيائين.

## ادبي خدمتون

قمر شهباز ڪاليج جي زماني کان ئي ادب جي دنيا ۾ پير پاتو. هن ڊراما، ڪهاڻيون، ڪالم، خاڪا لکيا ۽ شاعري به ڪئي. قمر شهباز، ريڊيو ۽ ٽيليويزن لاءِ سوين ڊراما لکيا، جن مان ڪجهه ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيا ته ڪجهه وقت جي وهڪري ۾ ضايع ٿي ويا. ون يونٽ جي ٽٽڻ کان پوءِ جڏهن ريڊيو پاڪستان ۽ پاڪستان ٽيليويزن ڪراچي سينٽر تان سنڌي پروگرام نشر ٿيڻ شروع ٿيا ته ريڊيو توڙي ٽيليويزن تان هر هفتي ڊراما به نشر ٿيڻ شروع ٿيا، پر  سنڌي ٻوليءَ ۾ پيشه ور ليکڪ نه هئڻ ڪري پروڊيوسرن کي ڪافي ڏکيائي پيش ايندي هئي. ڪجهه اديبن کان اردو ڊراما سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري هلائڻا پوندا هئا. ان دؤر ۾ به سنڌي ڊراما نگار قمر شهباز ۽ شمشيرالحيدري اڳتي وڌيا ۽ هنن پيشه ور ڊرامي نگار جي حيثيت ۾ پنهنجو ڪردار خوبصورت نموني نباهيو. ريڊيو پاڪستان کي قمر شهباز جهڙو نه فقط بهترين ڊراما نگار ملي ويو، پر قمر هڪ بهترين صداڪار پڻ ثابت ٿيو. پنهنجي ڊرامن ۾ هڪ بهترين صداڪار جو ڪردار پڻ خوبصورت نموني ادا ڪندو هو. ظاهر آهي، جڏهن ڪردارن جو خالق ئي پاڻ هجي ته پوءِ ان ڪردار جي ادائگيءَ ۾ ته اصليت جو حقيقي رنگ ڀرجي ٿي آيو. سندس ڊراما واچوڙن ۾ لاٽ 1986ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا. ڊراما نگاريءَ ۾ قمر شهباز جو انداز ۽ اسٽائيل پنهنجي همعصرن کان بلڪل منفرد ۽ نرالو آهي. قمر شهباز پنهنجي دؤر جو بهترين ڪهاڻيڪار پڻ رهيو آهي. سندس ڪالم ۽ ڪهاڻين جو مجموعو ’اٺون گهر‘ 1988ع، ’قمر شهباز جون چونڊ ڪهاڻيون‘ 1983ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا، جڏهن ته ’ضمير جو موت‘ 1992ع ۽ ’جي پيار هجي ها پاڇولو‘ 2010ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ورسٽي پبليڪيشن پاران ڇپرايو ويو.سندس شاعريءَ جا ٻه مجموعا ’چنڊ رهين ٿو دور‘ 1988ع ۾ ۽ ’بهارن کي چئجو‘ 2010ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي ورسٽي پبليڪيشن پاران ڇپرايا آهن. سندس شاعري ريڊيو ۽ ٽيليويزن تي پڻ ڳائي ويئي.قمر شهباز پنهنجي دؤر جو بهترين ڪالم نگار به رهيو آهي. سندس ڪالم مختلف دورن ۾ مختلف اخبارن ۾ ڇپبا رهيا آهن. ڪالم نگاريءَ جي شروعات پاڻ طنز ۽ مزاح وارن ڪالمن سان ڪيائين، جيڪي سندس ڪتابن ’ضمير جو موت‘ ۽ ’اٺون گهر‘ ۾ شامل آهن. پر نوي جي ڏهاڪي ۾ مختلف اخبارن ۾ ڇپجندڙ سندس ڪالمن ۾ ملڪ جي سياسي سرشتي، ڀوتارن جي ڏاڍائي، معاشرتي براين، ڪارو ڪاري، سنڱ چٽي، قبائلي جهيڙن ۽ نفسانفسي جي موضوعن کي پنهنجايو آهي.

## حوالا

زمرو:ڊراما
زمرو:ادب
زمرو:سنڌي شخصيتون
توحيد

اسلامي عقيدي مطابق الله کي سڄي ڪائنات جو هڪ اڪيلو خالق ڪري مڃڻ کي **توحيد** چئجي ٿو.
توحيد جو مطلب آهي هڪ خدا کي مڃڻ ۽ مڪمل طرح پنهنجي دل ۽ دماغ سان ان سان ڳنڍجي وڃڻ. اها ئي خدا ۽ انسانيت جي منزل آهي. هن دنيا ۾ اهوئي انسان ڪامياب آهي، جيڪو هڪ خدا کي ئي پنهنجو سڀ ڪجهه بڻائي ڇڏي. هر ڪو انسان هڪ اڻپورو وجود آهي. خدا سان پاڻ کي ڳنڍي، هو پنهنجو پاڻ کي مڪمل ڪندو آهي.

## توحيد شعين جي نظر ۾

**[[شيعه]] [[مذهب|مسلڪ]] ۾ الله جي وحدانيت کي سڃاڻڻ لاءِ ٻن حصن ۾ توحيد کي جدا ڪيون آهي هڪ [[صفات ثبوتيه]] ء ٻي [[صفعات سلبيه]] آهي.
**

## توحيد ۽ شرڪ
قرآن جي مطابق شرڪ جو عقيدو. سڀني انساني برائين جي پاڙ آهي. ان جي ڀيٽ ۾ توحيد جو عقيدو سڀني انساني خوبين جو سرچشمو آهي. قرآن شريف ۾ واضح لفظن ۾ اهو اعلان ڪيو ويو آهي ته:
اِنَّ اللّٰہَ لَا یَغۡفِرُ اَنۡ یُّشۡرَکَ بِہٖ وَ یَغۡفِرُ ۾َا دُوۡنَ ذٰلِکَ لِ۾َنۡ یَّشَآءُ ۚ
وَ ۾َنۡ یُّشۡرِکۡ بِاللّٰہِ فَقَدِ افۡتَرٰۤی اِثۡ۾ًا عَظِیۡ۾ًا (النساء: 48)
”بيشڪ الله نه بخشيندو جو ان سان شرڪ ڪيو وڃي ۽ ان کان سواءِ جنهن لاءِ چاهيندو معاف ڪندو ۽ جنهن شرڪ ڪيو، بيشڪ ان وڌيڪ گناهه جو بهتان ٺاهيو.“

قرآن ڪريم ۾ توحيد جي عقيدي کي هڪ آيت ۾ هن ريت بيان ڪيو ويو آهي:
اَللّٰہُ لَاۤ اِلٰہَ اِلَّا ہُوَۚ اَلۡحَیُّ الۡقَیُّوۡ۾ُ ۬ۚ لَا تَاۡخُذُہٗ سِنَۃٌ وَّ لَا نَوۡ۾ٌ ؕ لَہٗ ۾َا فِی السَّ۾ٰوٰتِ وَ ۾َا فِی الۡاَرۡضِ ؕ۾َنۡ ذَا الَّذِیۡ یَشۡفَعُ عِنۡدَہٗۤ اِلَّا بِاِذۡنِہٖ ؕ یَعۡلَ۾ُ ۾َا بَیۡنَ اَیۡدِیۡہِ۾ۡ وَ ۾َا خَلۡفَہُ۾ۡ ۚ وَ لَا یُحِیۡطُوۡنَ بِشَیۡءٍ ۾ِّنۡ عِلۡ۾ِہٖۤ اِلَّا بِ۾َا شَآءَ ۚ وَسِعَ کُرۡسِیُّہُ السَّ۾ٰوٰتِ
وَ الۡاَرۡضَ ۚ وَ لَا یَـُٔوۡدُہٗ حِفۡظُہُ۾َا ۚ وَ ہُوَ الۡعَلِیُّ الۡعَظِیۡ۾ُ (البقره: 255)
”الله اهو معبود برحق آهي جنهن کان سواءِ ٻيو ڪوبه عبادت جي لائق نه آهي. هو جيئرو آهي ۽ هميشه رهڻ وارو آهي. ان کي نه ننڊ اچي ٿي نه پنڪي، جو ڪجهه زمين ۾ آهي ۽ جو ڪجهه آسمانن ۾ آهي سڀ ان جو آهي، ڪير آهي جو سندس موڪل کان سواءِ وٽس ڪنهن جي سفارش ڪري سگهي. جو ڪجهه انهن جي سامهون ٿي رهيو آهي ۽ جو ڪجهه پرپٺ ٿي رهيو آهي، ان کي چڱيءَ پرڄاڻي ٿو ۽ هو سندس معلومات مان ڪنهن حد تائين ڪا پهچ نٿا حاصل ڪري سگهن، البت جيتري حد تائين پاڻ چاهي. ان جي بادشاهي ۽ علم زمين ۽ آسمان سڀ کي گهيرو ڪيل آهي ۽ اهو الله وڏي شان ۽ بلند درجي وارو آهي.“

## توحيد ۽ ھندن جي ويدانيت
ڪثرت ۾ وحدت: رگ ويد جي منڊل ڏهين (82، 1-3) ۾ ڄاڻايل آهي ته ”سڀڪجهه خلقڻهار وڏو آهي. اهو ئي سڀني کي خلقي ٿو، اهو ئي سڀني کي سنڀالي ٿو ۽ اهو ئي سڀني جي مٿان آهي... جنهن پتا (پيءُ) اسان کي پيدا ڪيو آهي، جنهن کي سڀني قومن ۽ سڀني شين جي ڄاڻ آهي، سو هڪڙو ئي آهي، پر مٿس نالا گهڻا رکيل آهن.“ هن مان چٽيءَ ريت ظهار آهي ته رگ ويد واري قديم زماني ۾ جيتوڻيڪ عناصرن يا تتون کي ملائيندڙ طاقتن کي ديوتائون ڪري پوڄيائون ٿي، ته به ائين ڄاتائون ٿي ته ساري جهان جو خلقيندڙ هڪڙو ئي قادر مطلق ڌڻي آهي. رگ ويد جي منڊل پهرين (164، 46) ۾ به ائين ئي چيل آهي ته جيڪي سياڻا آهن، سي جدا جدا ديوتائن ۾ هڪڙو ئي ڌڻي پرجن پروڙين ٿا.

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي عقيدا
مارڪو پولو (سلجھائپ)

*مارڪو پولو (کوجي ۽ تاجر)
*مارڪو پولو (اپگرهه)
*مارڪو پولو (رڍَ)
*مارڪو پولو (موسيقار)
*مارڪو پولو (بين الاقوامي هوائي اڏو)
*مارڪو پولو هائوس
*مارڪو پولو پارڪ
*مارڪو پولو (راند)
گڏاپ ٽائون

**گڊاپ ٽائون** (اردو: گڈاپ ٹاؤن) ملير ضلعي ۾، ڪراچي جي اتر اولهه واري حصي ۾، ڪراچي جو هڪ ٽائون آهي. ان جي اولهه واري حدن تي حب ندي آهي، جيڪا سنڌ ۽ بلوچستان جي وچ ۾ صوبائي حد پڻ ٺاهيندي آهي. جڏهن ته اتر ۽ اوڀر ۾ ڄامشورو ضلعو ۽ کيرٿر جبل آهن.

سنڌ حڪومت پاران متعارف ڪرايل سال 2022ع جو ترميم ٿيل مقامي اليڪشن ايڪٽ، ڪراچي ۾ ٽائون سسٽم کي نوٽيفائي ڪيو هو. گڊاپ ٽائون، جيڪا ملير ضلعي جي ٽن ٽائون مان هڪ آهي، ان ۾ سب ڊويزن گڊاپ، شاهه مريد، ابراهيم حيدري ۽ بن قاسم جا حصا شامل آهن.
## ڪل رقبو
گڏاپ ٽائون جو رقبو 1299 اسڪوائر ڪلوميٽر تي ڦهليل آهي. گڏاپ ٽائون ڪراچي جو هڪ وڏو ٽائون آهي جنهن جي آبادي 5,22,315 آهي.

## يونين ڪائونسلون
گڏاپ ٽائون کي 8 يونين ڪائونسلن ۾ تقسيم ڪيو ويو آهي.

#معمار آباد
#مراد ميمڻ ڳوٺ
#گجرو
#يوسف ڳوٺ
#سونگل
#درساڻو چنو
#منگهو پير
#گڏاپ

## ويجها علاقا
*احسان آباد
*درساڻو چنو
*ملان عيسيٰ ڳوٺ
*گبول ٽائون
*گجرو
*گڏاپ
*گلشڻ ميمار
*گلشن شيِراز
*گلشن عثمان
*حضرت آباد
*خدا ڪي بستي
*منگهو پير هلز
*معمار آباد
*مراد ميمڻ ڳوٺ
*سونگل
*سرجاڻي ٽائون
*يوسف ڳوٺ
*سهراب ڳوٺ
*بنڌ مراد

## ڏسندا
* ڪورنگي ٽائون
* اورنگي ٽائون
* بن قاسم ٽائون

## حوالا

زمرو:ملير ضلعو
زمرو:ڪراچي جا ٽائون
اٻڪاري تلاءُ

**اٻڪاري تلاءَ** وسيع مٿاڇراتي پکيڙ وارا هٿرادو تلاءَ آهن جيڪي پاڻيءَ کي اس تي اٻارڻ لاءِ جوڙيا ويندا آهن.
ديد منهنجي ٿڪي

ديد منهنجي ٿڪي،تڪي تنهنجي گهٽي،
ڪين آئين نظر،او مٺي او مٺي.....

هيءُ مشهور سنڌي گيت آهي، جنهن کي فلمايو پڻ ويو آهي. هن گيت جو شاعر جبار آزاد منگي آهي، هن گيت کي ڳايو شفيق منگي جڏهن ته موسيقي ڏني الطاف کچي.هي گيت لاڙڪاڻي ۾ رڪارڊ ڪيو ويو ۽ سڀ کان اول ريڊيو پاڪستان لاڙڪاڻي تان نشر ٿيو. ان بعد هي گيت ڪي ٽي اين جي شروعاتي ڏينهن جو آهي، جيڪو ڪي ٽي اين جي پهرين سالگره جي موقعي تي ايوارڊ سلسلي ۾ ٻين نمبر تي رهيو، هن گيت کي سنڌ کان علاوه ولايت ۾ رهندڙ سنڌين پڻ بيحد پسند ڪيو ويو. ڪي ٽي اين جي لاءِ هي گيت سنڌ جي قديم آثار موئن جو دڙو تي ايوب گاد فلمايو ۽ ڪيميرامين هادي سانگي هيو. هن گيت جو ڳائڪ شفيق منگي آهي، جنهن ان گيت ۾ ئي اداڪاري پڻ ڪئي آهي. ساڻس ساٿي اداڪار طور نگھت همراهه هئي.

## خارجي ڳنڍڻا

*گيت ڏسڻ لاءِ ڪلڪ ڪريو
مير بالاچ مري

بلوچستان جو سابق قومي اسمبليءَ جو رڪن، بلوچ قوم پرست ۽ بلوچ لبريشن آرمي جو سر ڪرده اڳواڻ، میر بالاچ خان مري، 17 جنوري 1965ع ۾ ڪوئٽه ۾ نواب خير بخش خان مري جي گهر ۾ جنم ورتو. شروعاتي تعليم ڪوئٽه مان ۽ انجنئرنگ جي تعليم روس مان ورتائين. پاڻ ڪيتو ئي عرصو لنڊن ۾ به رهيو.

بالاچ مرين ۽ بلوچن جو ڪئي سالن کان سرڪار سان اختلاف هلندا اچن ٿا. 21 نومبر 2007ع هڪ جهڙپ ۾ نوشڪي جي ويجهو بالاچ جو موت واقع ٿي.

## حوالا
{{حوالا]]
زمرو:قومپرست
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:بلوچ شخصيتون
سرويچ سجاولي

**سرويچ سجاولي** (انگريزي: Sarvech Sujawali؛ جنم: 14 مارچ 1937ع - وفات: 22 آڪٽوبر 2007ع ) سنڌ جو قادرالڪلام عوامي شاعر هو. هن شاعريءَ جي هر صنف تي طبع آزمائي ڪئي آهي. شاعر هجڻ سان گڏوگڏ هو هڪ بي لوث سياسي ۽ سماجي ڪارڪن پڻ هو. آمريت جي خلاف جدوجهد ۾ کيس قيد ۽ بند جون صعوبتون به سهڻيون پيون. 



## ننڍپڻ
سرويچ سجاوليءَ جو اصل نالو محمد صديق ولد خميسو خان تارڙ هو. سندس جنم 14 مارچ 1937ع ۾ سجاول ضلعي جي شهر ابراهيم تارڙي ۾ ٿيو. سندس والد هڪ غريب هاري هو. فقط چار درجا اسڪول ۾ پڙهي سگهيو ۽ ان کان پوءِ پنهنجي پيءُ سان گڏ ٻني ٻارو ڪرڻ ۽ مال چارڻ لڳو. هڪ غريب هاريءَ جي ڪٺن زندگي ۽ زميندارن جي ڏاڍ ۽ ڏهڪاءُ هن جي حساس ذهن کي جهنجهوڙي وڌو ۽ اندر جا اڌما شعرن جي صورت ۾ ٻاهر نڪرڻ لڳا. هو مرحوم مولوي حاجي احمد ملاح جي شاعريءَ کان گهڻو متاثر هو ۽ 1957ع باقاعدي شاعري ڪرڻ لڳو. 1958ع ۾ هڪ جلسي ۾ شعر پڙهيائين. ان جلسي ۾ وقت جو ڪليڪٽر محمد يوسف جوڻيجو به موجود هو، جنهن کي سرويچ جي شاعري ڏاڍي پسند آئي. جڏهن کيس خبر پئي ته هڪ غريب هاريءَ جو پٽ آهي ته هن کي سجاول ٽائون ڪاميٽيءَ ۾ منشيءَ جي نوڪري وٺي ڏنائين. انهيءَ نوڪريءَ دوران سرويچ سنڌي فائنل (سنڌي ست درجا) پاس ڪري ورتو ۽ 1973ع کان 1977ع تائين ٽائون ڪاميٽي سجاول ۽ دڙي جو ايڊمنسٽريٽر ٿي ڪم ڪيائين.


## شاعري
سرويچ سجاولي هڪ عوامي شاعر آهي. سندس لفظن ۾ جادو آهي. نج ۽ ٺيٺ سنڌي لفظ سندس شاعريءَ ۾ هڪ عجيب ميٺاج پيدا ڪن ٿا. سندس شاعري ڪيترن ئي سنڌي فنڪارن جي آواز ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي رڪارڊ ٿي  ۽ عوام ۾ بي انتها مشهور ٿي. نالي واري ڳائڻيءَ ڀڳونتي ناواڻيءَ سندس ڪجهه ڪلام آڪاش واڻيءَ لاءِ به رڪارڊ ڪيا جيڪي هندستان جي سنڌي ٻڌندڙن ۾ اڄ به مشهور آهن. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”اکيون آليون اڻڀا وار“ 1972ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. 

پاڻ 25 آڪٽوبر 2007ع تي هن فاني جهان مان لاڏاڻو ڪيو.

## حوالا

زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
2007ع

__NOTOC__

## اهم واقعا
***[[1 جنوري]]** – بلغاريه ۽ رومانيه يورپي اتحاد ۾ شامل ٿيا.
***[[4 جنوري]]** – نينسي پلصسي آمريڪا جي پهرين عورت اسپيڪر ٿي.
***[[11 جنوري]]** – بنگلاديش ۾ ايمرجنسي نافذ ٿي.
***[[20 جُولاءِ]]** – پاڪستان جي چيف جسٽس افتخار محمد چوڌري کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان بحالي ڪري ڇڏيو. ياد رهي ته 9 مارچ 
***[[25 جُولاءِ]]** –  پرتيڀا پٽيل هندوستان جي پهرين عورت صدر ٿي.
***[[18 آڪٽوبر]]** – ڪارساز سانحي ۾ 139 ماڻهو اجل جو شڪار ٿيا ۽ 450 کان وڌيڪ زخمي ٿي پيا.
***[[27 ڊسمبر]]** – پاڪستان جي اڳوڻي وزير اعظم بينظير ڀٽو کي راولپنڊي ۾ فائرنگ ۽ آپگهاتي بم حملي سان قتل ڪيو ويو.

## پيدائش

## فوتگيون
***[[2 جُولاءِ]]** – ھارون رند، پي ٽي وي جو مشهور ڊراما پروڊيوسر
***[[7 جُولاءِ]]** – اميد خيرپوري، شاعر
***[[10 جُولاءِ]]** – مولانا عبدالرشيد غازي، پاڪستاني اسلامي بنياد پرست
***[[23 جُولاءِ]]** – ظاهر شاهه، افغانستان جو آخري بادشاهه
* **[[12 آگسٽ]]** – عثمان فقير سولنگي، سنڌي صوفي راڳي
* **[[1 سيپٽمبر]]** – صالح محمد شاهه، سنڌي صداڪار
***[[22 آڪٽوبر]]** – سرويچ سجاولي، مزاحمتي شاعر

زمرو:2007ع
ريڊيو

**ريڊيو**(انگريزي ٻولي: Radio) بغير تارن جي هڪ برقي آلو يا اوزار آهي جيڪو آواز کي هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ تائين پهچائي ٿو. **ريڊيو** هڪ برقي لهرن تي هلندڙ آواز کي جھٽيندڙ آلو آهي، جنهن جي ذريعي اسان هر قسم جي معلومات، سنگيت يا راڳ ٻڌي سگھون ٿا 
ريڊيو هڪ اهڙو آلو/ اوزار آهي، جنهن کي ريڊيو فريڪوئنسيءَ جي برق مقناطيسي ڪِرڻن/ شعاعن حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ريڊيو اصل ۾ ڏورهين پنڌ تي موجود ماڻهن ۾، تارن کان سواءِ ڄاڻ رَسائڻ جو هڪ ذريو آهي. اسان جيڪي آواز ڪڍون ٿا، يا جيڪي سازن جا آواز/ سُر آهن، سي لهرن جي صورت ۾ هوندا آهن، جن کي ’آواز جون لهرون‘ چئبو آهي. آواز جي رفتار، روشنيءَ جي لهرن جي رفتار کان گهٽ هوندي آهي. آواز جون اُهي لهرون، جيڪي ريڊيو اسٽيشن تي پيدا ٿين ٿيون، سي خلا ۾ برقي- مقناطيسي لهرن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون ۽ اُهي روشنيءَ جي رفتار سان اڳتي وڌن ٿيون. هي برقي- مقناطيسي لهرون گئسن، پاڻياٺ، نهرن جسمن ۽ خلا مان به گذري وڃن ٿيون. اهي لهرون نشرياتي اسٽيشن تان فضا ۾ منتقل ٿي، ريڊيو وٽ پهچن ٿيون ۽ ريڊيو ۾ اهڙو طريقيڪار رکيل آهي، جو اهي برق مقناطيسي لهرون ٻيهر آوازي لهرن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون. اهڙي ريت اسين ريڊيو تان پنهنجي پسند جا پروگرام، ڪلام يا خبرون ٻڌي سگهندا آهيون.

## حوالا

زمرو:ريڊيو
زمرو:ربطيات
زمرو:نشريات
زمرو:ٽيڪنالاجي
زمرو:صنف جي لحاظ کان ابلاغ عامه
محمد اسماعيل عرساڻي

**محمد اسماعيل عرساڻي** ولد ميان محمد هاشم ميمڻ 17 سيپٽمبر 1906 ع تي هالا نوان ۾ ڄائو. پاڻ مشهور تعليمي ماهر، اديب ۽ شاعر ٿي گذريو آهي. محمد اسماعيل عرساڻيءَ ابتدائي تعليم هالن مان ۽ ثانوي تعليم حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ جي اسڪولن مان ورتي. عرساڻي صاحب هڪ تعليمي ماهر هوڻ سان گڏ سٺو شاعر ۽ نثر نويس پڻ هو. سندس مشهور ڊرامو بدنصيب ٿري جنهن تي کيس ڪئين انعام ۽ ايوارڊ مليا. سندس ٻيو شاهڪار سير ريگستان آهي. محمد اسماعيل عرساڻي فدا نومبر 1986ع ۾ وفات ڪئي.

## تفصيل
تعليمي ماهر محمد اسماعيل ولد محمد هاشم عرساڻي، 17 سيپٽمبر 1906ع تي هالا نوان ۾ ڄائو. ابتدائي -تعليم- پرائمري اسڪول هالا نوان مان حاصل ڪري 1924ع ۾ هيرانند اڪيڊمي حيدرآباد مان مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1935ع ۾ ايڊيوڪيشنل سپروائيزر جي حيثيت ۾ ملازمت جو آغاز ڪيائين. کيس 6 فيبروري 1948ع تي پروموشن ڏئي ڊپٽي ايڊيوڪيشنل انسپيڪٽر آف اسڪولس، ٿرپارڪر مقرر ڪيو ويو. -ان- بعد لاڙڪاڻي، حيدرآباد، -ٺٽي-، سڪرنڊ ۾ مختلف عهدن تي رهي، 16 سيپٽمبر 1966ع تي ڊپٽي ڊائريڪٽر آف اسڪولس حيدرآباد ريجن جي عهدن -تان- رٽائر ڪيائين. 
عرساڻي صاحب ڪيترائي ڪتاب لکيا، -جن- مان سندس لکيل ڊرامي ”-بدنصيب ٿري-“ کيس وڏي شهرت ملي، -ان- کانسواءِ ”سکر سي ئي ڏينهن“، (-آتم ڪٿا-)، ”سير ريگستان“ ۽ ”نياريون وٿون“ سندس بهترين تصنيفون آهن. 
محمد -اسماعيل عرساڻي- پهرين نومبر 1986ع تي وفات ڪري ويو. سندس نالي تي انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ ۾، تحقيقي ڪتبخاني ۾ بوڪ ڪارنر، 27 مارچ 1980ع تي قائم ڪيو ويو. جنهن ۾ 260 سنڌي، 241 -انگريزي- ۽ 19 -اردو-، جملي 520 ڪتاب ۽ 21 سنڌي ۽ 10 -اردو- جملي 31 رسالا تحفي طور ڏنا ويا. 
عرساڻي صاحب جي شخصيت هڪ ڊرامانگار، مضمون نويس، نصاب نويس ۽ تعليمي ماهر جي ٿي گذري آهي. سندس تحريري مواد ۾ -تعليم-، سنڌي -ٻولي- ۽ ادب بابت مواد موجود آهي.

* شمس الدين عرساڻي

## حوالا

زمرو:اديب
زمرو:سنڌي شاعر
زمرو:سنڌي شخصيتون
لياقت علي جتوئي

**لياقت علي جتوئي** ولد عبدالمجيد جتوئي 1948 تي ٻيٽو جتوئي، تعلقي ميهڙ ضلعي دادو ۾ پيدا ٿيو. پاڻ معروف سياسي شخضيت آهي.

لياقت علي جتوئي تعليم مقامي اسڪولن مان حاصل ڪئي. سنڌ يونيورسٽي مان سياست مان ايم اي ڪري سنڌ يونيورسٽي ۾ ئي ليڪچرار مقرر ٿيو. ڪجهہ وقت کان پوءِ نوڪري ڇڏي عملي طور سياست ۾ داخل ٿيو.

ڄام صادق علي جي وزارت ۾ سنڌ جو وزير خزانہ ۽ ايڪسائيز جو وزير پڻ رهيو. جڏهن نواز شريف پاڪستان جو وزير اعظم ٿيو تہ هن لياقت جتوئي کي سنڌ جو وزير اعلى مقرر ڪيو.

پاڻ سگهو ئي بجلي ۽ پاڻي جو وفاقي وزير جو عهدو پورو ڪيو.

زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:جيئرا ماڻهو
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي ماڻهو
زمرو:1948ع جون پيدائشون
فوزيه سومرو

thumb|Fozia Soomro - Bemisaal Thari
**فوزيه سومرو** ، سنڌ جي مشهور عوامي گلوڪاره هئي. سندس جنم 1969ع تي ٿر جي کارسر جبل ڪناري هڪڙي ننڍڙي ڳوٺ ويرواهه ۾ نٿو خان سومرو جي گهر ۾ ٿيو. سندس والد حمد ۽ نعتون ڳائيندو هو ۽ ٽنڊو محمد خان جي فوجي شگرملز ۾ نوڪري ڪندو هو۔

## ذاتي زندگي ۽ تعليم
فوزيه سومرو جو اصل نالو ”حڪيمان” هو، سندس والده جو نالو ”ستان“ هو۔ سندس وڏا اصل ٿر جا رهاڪو هئا فوزيه سومرو ننڍپڻ ۽ جواني ٽنڊو محمد خان ۾ گذري. فوزيه سومرو مئٽرڪ پاس ڪيو.

## گلوڪاره
سورنهن سترهن سالن جي عمر ۾ هن ڳائڻ شروع ڪيو. ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي انور بلوچ ۽ نصير مرزا کيس متعارف ڪرايو. سندس شروعاتي ڪلام "بي قدرا قدر نه ڪيڙئي ڪو" ڏاڍو مشهور ٿيو. موسيقيءَ جي حوالي سان فوزيه سومرواستاد نياز حسين، استاد مجيد خان ۽ غلام حسين ڪليري کان سکيا ورتي۔ لوڪ موسيقي سندس مقبوليت جوسبب بڻي۔ هن سنڌي، اردو، سرائيڪي، بلوچي، مارواڙي ٻولين ۾ ڳايو۔

فوزيه سومرو ملڪ کان ٻاهر سعودي عرب، دبئي، ڀارت وغيره ۾ پڻ پنهنجي آواز جو جادو جاڳائي مڃتا ماڻي. کيس شاهه لطيف ايوارڊ، شهباز ايوارڊ، سميت لاتعداد ايوارڊن سان نوازيو ويو۔هن ٽنڊو محمد خان جي زميندار مصري سٺيو سان پيار جو پرڻو ڪيو هو۔ جيڪو پرڻو 4 سالن بعد پڌرو ڪيو ويو هو۔ کيس ڪرن نالي هڪ نياڻي آهي جيڪا پڻ راڳ جي سکيا وٺي رهي آهي۔ 

## وفات
فوزيه سومرو 4 سيپٽمبر 2002 تي گڙدن جي تڪليف سبب لاڏاڻو ڪري. کيس ٽنڊو محمد خان جي سخي برهان شاهه قبرستان ۾ سپردخاڪ ڪيو ويو۔
## وڌيڪ ڏسو
* مريد عباس

## حوالا

زمرو:سنڌي ڳائڻيون
زمرو:پنجابي راڳي
زمرو:سنڌي موسيقي
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز
زمرو:1966ع جون پيدائشون
زمرو:2002ع جون فوتگيون
زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون
زمرو:ويھين صديءَ جون پاڪستاني ڳائڻيون
زمرو:سنڌي راڳي
سجاد علي شاهه

**سيد سجاد علي شاهه** پاڪستان جي تاريخ ۾ چيف جسٽس جي عهدي تي پهچندڙ پهريون سنڌي، هڪ قانون دان جي گهر ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم سنڌ مدرسته الاسلام، ڪراچي مان حاصل ڪئي. کيس ڊاڪٽر ٿين جو شوق هو پر قائد اعظم کان متاثر ٿي قانون جي تعليم ورتائين.

سال 1993ع ۾ نواز شريف جي حڪومت واري بحالي واري فيصلي ۾ هن اختلاف ڪندي اهڙي فيصلي کي تڪراري بڻائي ڇڏيو. سال1997ع ۾ نواز شريف سرڪار پاران شروع ڪيل عدالتي حڪمن ۽ اصولن جي انحرافي تي هڪ بيباڪ ۽ بي خوف جج جي حيثيت سان هن انتظاميا کي للڪاريو. ان عدليه ۽ انتظاميه جي ٽڪراء سبب هڪ حڪم هيٺ 2 ڊسمبر 1997ع تي عهدي تان هٽايو ويو.

شاهه صاحب هن وقت پنهنجي ڪراچيءَ واري رهائشگاهه تي پنهنجي عدالتي زندگيءَ تي هڪ مفصل ڪتاب لکڻ ۾ مصروف آهي.

## حوالا

زمرو:قانون
زمرو:پاڪستاني شخصيتون
عابده پروين

**عابده پروين** ڌيءَ غلام حيدر قريشي، 20 فيبروري 1954ع تي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿي. پاڻ موجوده دؤر جي تمام وڏي گلوڪاره آهي.

عابده پروين کي ننڍي هوندي کان ئي راڳ جو ڏاڍو شوق هوندو هو، جيڪو کيس پنهنجي والدين کان ورثي ۾ مليو هو. سندس والده مائي ممتاز بيگم هڪ سٺي فنڪاره هئي. سندس والد غلام حيدر قريشي موسيقي جو ماهر هو جنهن کان هن راڳ جي ابتدائي سکيا ورتي ۽ بعد ۾ استاد محمد جمن سندس گهڻي رهنمائي ڪئي. ريڊيو پاڪستان جو مشهور پروڊيوسر مرحوم غلام حسين شيخ سندس ور هو، جنهن جي محبت، ڪاوشن ۽ عابده جي محنت سان عابده کي اهو عروج نصيب ٿيو.

عابده پروين کي سڀ کان پهريائين سن 1973 ۾ ريڊيو پاڪستان حيدرآباد متعارف ڪرايو. ريڊيو تان سندس آواز ۾ جيڪو پهريون رڪاڊ نشر ٿيو اها "مفتون" همايوني جي مشهور ڪافي "تنهنجي زلف جي بند ڪمند وڌا" هئي. ان کان پوءِ عابده تيزي سان فن جي بلندين تي پهچي وئي.

عابده سنڌ جي ام ڪلثوم بڻجي چڪي آهي. مڃتا طور کيس صدارتي ايوارڊ، شاهه عبدالطيف ايوارڊ، لائق لطيف ايوارڊ، سچل ايوارڊ شهباز ايوراڊ ۽ ٻيا ڪيترائي ملڪي توڙي غير ملڪي اعزاز ۽ انعام ملي چڪا آهن.
عابده پروين هن وقت سنڌي ڪلامن کي تمام گهٽ ڳائي رهي آهي، هن کي پنهنجي ٻولي نه وسارڻ گهرجي. سنڌ جي هيءَ اڪيلي فنڪاره آهي جنهن استاد بخاريءَ جي شاعريءَ کي ناهي ڳايو.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني عورتون
زمرو:پاڪستاني فيميل سنگرز
زمرو:پاڪستاني لوڪ راڳي
زمرو:پاڪستاني مسلم شخصيتون
زمرو:پنجابي ٻولي جا راڳي
زمرو:پنجابي راڳي
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:راڳي
زمرو:سنڌي ڳائڻيون
زمرو:سنڌي ماڻھو
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جا سياستدان
زمرو:سنڌي راڳي
بشير احمد قريشي

**بشير خان** ولد غلام مرتضىٰ قريشي 10 آگسٽ 1959 تي رتو ديرو ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. پاڻ سنڌ جو قومپرست نوجوان ليڊر ۽ جيئي سنڌ قومي محاذ جو چيئرمين ھو.

## شروعاتي جيون

بشير خان جي پرورش هڪ وچولي گهراڻي ۾ ٿي. سندس والد ڳوٺ ۾ اٽي جي چڪي هلائيندو هو ۽ اناج جو واپار ڪندو هو. پرائمري کان مئٽرڪ تائين تعليم رتيديري مان ئي حاصل ڪيائين. انٽر سي انڊ ايس ڪاليج شڪارپور مان پاس ڪيائين.

بشير خان قريشي 1976 ۾ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊو ڄام ۾ داخلا ورتي. جتي سياسي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ لڳو. 1980 ۾ جساف زرعي يونيورسٽي جو صدر چونڊيو ويو. بشير خان قريشي جي ايم سيد جي تمام ويجهو رهيو.

قريشي صاحب طبيعت ۾ سڌو سنئون ۽ کري قسم جو ماڻهو ھو. منجهس روايتي سياستدانن واريون چالون ڪو نه ھيون. پاڻ ڏاڍو خوش اخلاق، خوش مزاج، رلڻو ملڻو ۽ کل مک انسان ھو. هن پنهنجي سڄي زندگي سنڌي قوم جي خوشحالي لاءِ جاکوڙيو. بشير قريشي ڪيترائي سال سنڌ جي حقن جو آواز اٿارڻ سبب قيد پڻ ڪاٽي.

## سياسي جدوجھد
بشير قريشي جيئي سنڌ قومي محاذ جو چيئرمين ھيو، ھن 23 مارچ تي ھر سال ڪراچيءَ ۾ لکين سنڌي ماڻھن کي گڏ ڪري دُنيا جي وڏن ملڪن سميت گڏيل قومن کان سنڌ جي آزاديءَ جي گُھر ڪندو رھيو. جنھن تي آمريڪا پڻ نوٽيس ورتو ھيو. 

## موت
بشير احمد خان قريشي کي مبينا طور 7 اپريل 2012ع تي زھر ڏئي ماريو ويو، سندس جسم جو پوسٽ مارٽم نہ ڪيو ويو ۽ سندس کاڌي جا جُزا مُبينا طور مَٽايا ويا.

## حوالا

زمرو:قومپرست
زمرو:سنڌي قوم پرستي
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:قوم پرست سياست
زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جا سياستدان
زمرو:سنڌي اديب
زمرو:سنڌي سُورما
زمرو:سنڌي مصنف
شير ميربحر

علي شير ولد علي محمد ميربحر 21هين جون 1924ع تي ڳوٺ موسو ديرو تعلقي ڪنڊيارو، ضلعي نوشهرو فيروز ۾ پيدا ٿيو. پاڻ هاڪارو ملهه پهلوان ٿي گذريو آهي.

شير ابتدائي تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ باقائدي ملهه وڙهڻ شروع ڪئي ۽ جلدي ئي پنهنجي پهلواني ۽ قابليت جي ڪري سڄي سنڌ ۾ مشهور ٿي ويو، هن ملهه جي سکيا پهريان پهلوان لقمان خشڪ کان ورتي. شير مير بحر کي رستم سنڌ جو اعزاز مليل هو. ويهين صدي جو زبردست پهلوان هو. هن لاءِ اهو مشهور هو ته هو هڪ ملهه سان هٿ ڳنڍي ٻئي کي چوندو هو سندرو ڪري ويهه هن کي دسي تو سان ٿو وڙهان.

پاڻ ٽيهن سان جي عرصي ۾ ناقابل شڪست پهلوان رهيو. انهيءَ عرصي ۾ هن ملڪي ۽ غير ملڪي پهلوانن کي شڪست ڏني. 1962ع ۾ هالا دنگل ۾ چيڪو سيلواڪيه جي پهلوان جارج زيبسڪو کي شڪست ڏئي ملڪ جو مان مٿاهون ڪيو ۽ شير سنڌ جو لقب حاصل ڪيو. ٻيو مقابلو هندوستان جيگرنام سنگهه سان ٿيو جنهن کي پڻ شڪست ڏنائين. هڪ ٻيو يادگار مقابلو خيرپور ميرس ۾ ٿيو جيڪو صدر ايوب خان ۽ والي رياست مير مراد علي خان پڻ ڏٺو.

1984 ۾ بڪين جي بيماري سبب اسپتال ۾ داخل ٿيو. 28هين ماچ 1985ع تي وفات ڪري ويو. سندس آخري آرام گاهه ڳوٺ پهلوان شير ميربحر تعلقي ڪنڊياري ۾ آهي.

سندس ڪٽمب پاران جوڙيل شيرميربهريادگار ڪاميٽي پاران هر سال ورسي ملهائي ويندي آهي، سندس وفات کان پوءِ هڪ ڀيرو به سرڪاري سطح تي ورسي نه ملهائي وئي آهي.

## حوالا

زمرو:ملاکڙو
زمرو:سنڌي رانديگر
زمرو:سنڌ جا ملهه
زمرو:سنڌي ماڻھو
انور فگار هڪڙو

ڊاڪٽر **انور فگار هڪڙو** ولد محمد صديق هڪڙو پهرين اپريل 1961 تي شڪارپور ۾ ڄائو. سندس شمار سٺن شاعرن ۽ نثر نويسن ۾ ٿئي ٿو.انور فگار انٽر تائين تعليم شڪارپور مان حاصل ڪئي.بي اي ۽ ايم اي جا امتحان سنڌ يونيورسٽي مان پاس ڪري اتي ئي سنڌي شعبي ۾ استاد جي حيثيت سان پنهنجي عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. 1996 مان شاهه عبداللطيف يونيورسٽي مان ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪيائون. جيئين ته سندس ڏاڏو ۽ والد علمي ۽ ادبي ذوق رکندڙ هئا ۽ وٽن بهترين ڪتب خانو پڻ هئو. سو لکڻ پڙهڻ ۽ ڪتان ورثي ۾ مليا. ان ماحول ۾ رهندي کيس لکڻ لاءِ شوق جاڳيو. ادبي دنيا ۾ کيس نقش ناياب منگي جي سرپرستي ۽ شيخ اياز جهڙي شاعر جي گهڻي ويجهڙائپ نصيب ٿي ڳن ڪري پاڻ هڪ وڏو ۽ پختو شاعر ۽ اديب بڻجي پيو.پاڻ ڪيئي ڪتاب ۽ اڻ کٽ مقالا ۽ مضمون لکيا آهن. کيس مڄتا طور نئين زندگي گولڊن جوبلي ايوارڊ ۽ ڊراڪٽر تنوير عباسي يادگار ڪميٽي ايوارڊ مليل آهن.

نوجوان اديب، شاعر، محقق ۽ نقاد ڊاڪٽر -انور- فگار هڪڙي جو اصل نالو محمد -انور- محمد صديق هڪڙو آهي. هن پهرين -اپريل- 1961ع تي شڪارپور ۾ -جنم- ورتو. پرائمري، ثانوي ۽ اعليٰ ثانوي -تعليم- شڪارپور مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ. ايم. اي (سنڌي) ۽ پي. ايڇ. ڊي شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين. سندس پي. ايڇ. ڊيءَ جو موضوع ”شڪارپور شهر جو سنڌي ادب ۾ حصو“ هو. هن وقت سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري جي سنڌي شعبي ۾ اُستاد آهي. -انور- فگار هڪڙي، سنڌي جديد شاعريءَ جي اهم نامور شاعر کيئلداس ”فاني“ جي شاعري وڏي -تحقيق- بعد گڏ ڪري ڪتابي صورت ۾ ترتيب ڏني، جيڪو سنڌي ادبي بورڊ ڄام شوري پاران 1995ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. -ان- کان سواءِ -انور- فگار هڪڙي، ڊاڪٽر عمر -بن- محمد دائودپوٽي جي ٻوليءَ ۽ ادب بابت ترتيب ڏنل مضمونن جو هڪ مجموعو ”سون برابر سڳڙا“ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 1997ع ۾ ڇپايو آهي. -انور- فگار هڪڙي، شيخ -اياز- جي ڪهاڻين کي ”جي -تند- برابر توريان“ جي عنوان سان ترتيب ڏنو آهي، جيڪو ڪتاب سنڌي ادبي اڪيڊمي ڪراچيءَ 1998ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ -اياز- جي سوانح ۽ شاعريءَ بابت سندس تحقيقي ڪتاب ”-جنم- جي جيت اياز'>-جنم -جنم- جي جيت اياز-“ 1999ع ۾ گنج بخش ڪتاب گهر حيدرآباد پاران ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. -انور- فگار هڪڙي جا علمي، ادبي ۽ تحقيقي مصمون وقت به وقت سنڌ جي ادبي ۽ عليم رسالن ۾ ڇپجندا رهن ٿا. هن وقت به هو ڪيترن موضوعن تي تحقيقي ڪم ڪري رهيو آهي. جڏهن تہ هن وقت هو سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي ۾ چيئرمين طور خدمتون سر انجام ڏئي رهيو آهي

## حوالا



## حوالا

زمرو:شاعر
زمرو:سنڌي ماڻھو
لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز

**لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز** پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي سنڌودرياه جي ساڄي پاسي تي ڄامشورو شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر ڪراچيءَ کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر حيدرآباد کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي " لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز" نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  سنڌ يونيورسٽي  سان لاڳاپيل هئي.

## حوالا

زمرو:ڄامشورو ضلعو
زمرو:سنڌ ۾ تعليم
زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم
زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا
زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون
زمرو:سنڌ ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون
زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون
زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا
زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا
قادر مڱسي

**قادر بخش** ولد جيئند خان مگسي 25 ڊسمبر 1962 تي ٺٽي ۾ پيدا ٿيو. پاڻ مشهور قوم پرست سياسي اڳواڻ آهي.

## ابتدائي زندگي
ڊاڪٽر قادر مگسيءَ جو تعلق وچولي طبقي سان آهي. سندس والد پهرين رازڪو ڪم ڪندو هو پوءِ سرڪاري ٺيڪيدار ٿيو. قادر مگسي اعليٰ ثانوري تعليم ٺٽي مان حاصل ڪئي. ان وقت تائين پاڻ ڪنهن به سياسي سرگرميءَ ۾ حصو ڪو نه ورتائين. پاڻ راندين جو به شوقين هو. جوڊو ڪراٽي ۾ براؤن بيلٽ حاصل ڪيائين.
## سياست ۾ اچڻ
مگسي اپريل 1981ع ۾ ڊاڪٽري پڙهڻ لاءِ لياقت يونيورسٽي ڄامشورو ۾ داخل ٿيو جتان ڊاڪٽر سان گڏ سياستدان پڻ بڻجي نڪتو.

قادر مگسي ۽ سندس ساٿين جو تعلق جيئي سنڌ قومي محاظ سان هو، جنهن سان ڪن اختلافن سبب هنن ترقي پسند پارٽي نالي ڌار تنظيم جوڙي، جنهن جو شروع کان وٺي نشستمان ڊاڪٽر قادر مڱسي آهي.

## حوالا

زمرو:سنڌي قوم پرستي
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:بلوچ ماڻھو
زمرو:پاڪستاني سياستدان
زمرو:ايڪھين صدي جا پاڪستاني سياستدان
زمرو:جيوت ماڻهو
هومر

**ھومر**، جنھن کي يوناني ٻوليءَ ۾ ھومروس سڏين ٿا، 800 ق م ۾ پيدا ٿيو ۽ 701 ق م ۾ وفات ڪيائين. ان لاء خيال آهي ته اھو ٻن مشھور رزميه داستانن ايليڊ ۽ اوڊيسي جو ليکڪ ھيو جيڪي قديم يوناني ادب جو بنياد سمجھيا ويندا آھن. ايليڊ ۾ ٽراء واري جنگ دوران يوناني بادشاھن جي گڏيل فوج طرفان ٽراء واري قلعي جي ڏھ سالا محاصري جي ڪھاڻي بيان ڪيل آهي. اوڊيسي واري داستان ۾ ٽراء جي شڪست بعد اٿاڪا جي بادشاھ اوڊيسيس جي ڏھ سالن جي سفر جو ذڪر آھي. آھي ٻئي داستان قديم يوناني ادب جا شاھڪار سمجھيا ويندا آهن. ھومر جي زندگي جا کوڙ تفصيل ڪلاسيڪي دؤر ۾ موجود ھيا جن مان سڀ کان وڌيڪَ مشھور ڳالھ اھا ھئي تہ اھو موجوده ترڪي جي علائقي اناطوليه جي وچ واري ساحلي خطي جي علائقي آيونيا سان تعلق رکندڙ انڌو قصاخوان سگھڙ ھيو. موجوده دور جي عالمن انھن ٻنھي داستانن کي افسانن ۾ شمار ڪيو آھي.

قديم يونان جو مشهور شاعر هومر جا لڳ ڀڳ 850 قبل مسيح ۾ زندهه هجڻ جا نشان ملن ٿا. ڪجهه اهل علم ان تاريخ کي 1200 ق م تائين ڊگهو ڪري وٺندا آهن.  جرمني جي مشهور عالم فريڊريش آگسٽ وولف 1795ع ۾ هي خيال ظاهر ڪيو ته اليئڊ ۽ اوڊيسي جي مختلف حصن کي ڪيترن ئي ڳائڻ وارن شاعرن تصنيف ڪيو آهي. بعد ۾ انهن کي ايڊيٽر سهڙي ڪري ڪتابي صورت ڏني. هن جي لکيل نظمن کي جيڪي هيڏي هوڏي پکڙيل هئا، انهن کي سڀ کان پهريان اربستا ڪورس گڏ ڪيو. جيڪو ساموٿريس جو رهاڪو هو ۽ اسڪندريه ڪتب خاني جو نگران هو. 150 ق م ۾ ٻه ايڊيشن شايع ڪيائون هن جي ڪلام جو سڀني مهذب ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي.

## ھومري سوال

ڇا اوائلي رزميه شاهڪارن ايليڊ ۽ اوڊيسي جو جوڙيندڙ ڪو هڪ فرد هو يا هڪ کان وڌيڪ؟ هومري سوال (Homeric Question) سڏجندڙ انهيءَ مسئلي ڪلاسيڪي ادب جي عالمن کي صدين کان مونجھاري ۾ رکيو آهي. جديد راءِ غالب طور انهي ڳالهه جي حق ۾ آهي ته يسوع مسيح کان اٺين يا نائين صدي قبل ۾ يوناني زبان ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ڀٽن ۽ ڀانن جي گروه ۾ هومر نالي هڪ نمايان شاعر واقعي موجود هو. هو هڪ اهرو ڏات ڌڻي هو جنهن انهي آڳاٽي دور ۾ دستياب بيشمار گيتن جي مواد کي چونڊي، سوڌي سنواري هڪ سڳي ۾ پوئي ايليڊ ۽ اوڊيسي کي انهن جي موجوده شڪل ۾ پيش ڪيو.

## حوالا

زمرو:يونان
زمرو:شاعري
زمرو:شخصيتون
زمرو:ادب
زمرو:ڏندڪٿا
زمرو:ديوتا بڻيل ماڻهو
لارنس آف عربيہ

thumb|ساڄو|لارنس آف عربيہ
**لارنس آف عربيہ** جو نالو ٽامس ايڊورڊ لارنس هو. ويلز جي اتر ۾ ٽريمِڊوگ نالي شهر ۾ سنہ 1888ع ۾ ڄائو. هن جو پيءُ آئري نسل مان هو. هن جي ماءُ ڪرستاني مذهب جي تبليغ ڪندي هئي. لارنس آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان تعليم مڪمل ڪئي. قد ننڍو هئڻ سبب فوج ۾ ڀرتي نہ ٿي سگهيو. ليڪن عظيمجاسوس ثابت ٿيو. عربن ۽ ترڪن کي پاڻ ۾ وڙهائڻ ۽ تعصب جي تعليم ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. سندس ئي ڪوشش سان ترڪن جي سلطنت عثمانيه جو خاتمو ٿيو.

هن جي مداحن ۾ لارڊ جارج، لارڊ ڪرزن، جارج برنارڊشا ۽ ٿامس هاء ڊي شامل آهن. هي موٽر سائيڪل جي حادثي ۾ فوت ٿيو.

زمرو:1888ع جون پيدائشون
زمرو:1935ع جون فوتگيون
زمرو:شخصيتون
امام ابو حنيفه

قرآن ۽ حديث کي مسلمانن لاءِ زندگي گذارڻ جو منشور بڻايو ويو. قرآن شريف جي جمع ٿيڻ کانپوءِ حديث شريف کي جمع ڪرڻ ڪري ان کي اسلامي عقيدن ۽ عملن جي لاءِ ترتيبوار شڪل ڏيڻي هئي. ان کا علاوه قرآن ۽ حديث جي روشنيءَ ۾ کوڙ سارن دنياوي مسئلن جي لاءِ قانون ۽ طريقا تيار ڪرڻا هئا. اهو سمورو ڪم حديث ۽ فقه جي وڏي عالمن ڪيو، جن مان ابو حنيفه ۽ امام حنبل جو ڪوشسون ۽ ڪارناما نه وسرڻ جهڙا آهن.

اصل نالو نعمان -بن- ثابت، جيڪو پنهنجي ڪنيت ’ابوحنيفه‘ سان مشهور آهي، اسلامي دنيا جو وڏو عالم ٿي گذريو آهي. پاڻ جيئن ته فقه حنفيءَ جو باني هو، تنهنڪري -امام- حنيفه جي نالي سان عالمِ -اسلام- ۾ مشهور ٿيو، کيس -امام اعظم- به سڏيو ويو آهي. سندس نسبت ڪن ايراني نسل سان ته ڪن سنڌي نسل سان ڄاڻائي آهي. سندس والد اتي واپار ڪندو هو. سندس -جنم- ’ڪوفي‘ ۾ 80ھ/699ع ۾ ٿيو. -اول- علمِ ڪلام پڙهائين، پوءِ فقه جي -تعليم- پنهنجي -استاد- حماد -بن- ابي سلمان کان حاصل ڪيائين. نهايت ذهين هو. سندس مسلڪ ۾ پهريائين قرآن شريف ۽ سنت هئا، پوءِ اصحابن جا اقوال، -ان- کان پوءِ -اجتهاد-. خليفي ابوجعفر منصور کيس قاضيءَ جو عهدو پيش ڪيو، جنهن کان انڪار ڪرڻ تي خليفي کيس قيد ۾ وڌو. -جتي- 150ھ/767ع ۾ وفات ڪيائين. قيد دوران -امام- ابو حنيفه کان -امام- محمد -تعليم- حاصل ڪئي، جيڪو اڳتي هلي حنفي فقه جو وڏو ڄاڻو بڻيو. -امام- ابو حنيفه کي اهو به شرف حاصل آهي ته پاڻ قرآن پاڪ جي ٻيءَ ٻوليءَ ۾ ترجمي ڪرڻ جي جائزيت جي فتويٰ ڏنائين. ڪن روايتن ۾ آهي ته -امام- ابو حنيفه جا وڏا اصل سنڌ جا هئا، پر -ان- جو تصديقي حوالو نٿو ملي.

امام ابو حنيفه جو اصل نالو تعمان هو ۽ سندن والد جو نالوثابت هو. هو 80ھ مطابق 699ع ۾ ڪوفي ۾ پيدا ٿيو. شروع ۾ سندس لاڙو پيءُ وانگر واپار طرف هو. جيڪو ڪوفي ۾ هڪ قسم جو ريشمي ڪپڙو خز ٺاهيندو ۽ ان جو واپار ڪندو هو. جامع مسجد جي ڀرسان سندن ڪارخانو ۽ دڪان هو. سندن عمر تڏهن لڳ ڀڳ ارڙهن اوڻويهه سال هئي. ته هڪ واقعو رونما ٿيو؛

هڪ دفعي پاڻ بازار پئي ويو ته ڪوفي جي مشهور امام شعبي جي گهر وٽان لنگهيو. امام شعبي جڏهن ڏٺو ته سمجهيائين ته ڪو نوجوان شاگرد آهي. کين پاڻ وٽ گهرائي پڇيائينڪيڏانهن ٿا وڃي؟هن ڪنهن سوداگر جو نالو کڻي جواب ڏنو ته اوڏانهن وڃي رهيو آهيا. امام شعبي معلوم ڪيس تهتوهان پڙهو ڪنهن وٽ ٿاوراڻيائينڪنهن وٽ به نهامام شعبي چيس مون کي توهان ۾ قابليت جا جوهر نظر اچن ٿا، توهان عالمن جي صحبت ۾ ويهندا ڪريو.

امام حماد ڪوفي جو مشهور امام هو. ابو حنيفه هڪ حديث ٻڌي ۽ پوءِ حماد وٽ پڙهڻ لاءِ ويٺو.
عمر جي آخري ڏهاڙن ۾ بيمار ٿي پيو. ڇهه ڏينهن بيمار رهڻ کان پوءِ لاڏاڻو ڪيائين. سندن وفات جو سال 150هه بمطابق 767ع آهي.

## حوالا

زمرو:حديث
زمرو:علم حديث
زمرو:فقہ
زمرو:اسلامي شخصيتون
اوڀر ايشيا

thumb|left|300px|اوڀر ايشيا (سائي رنگ ۾)
اوڀر ايشيا يا اوڀر بعيد ايشيا کنڊ جو هڪ حصو آهي. جيڪو 12،000،000 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي. جيڪو ايشيا جو 28 سيڪڙو ۽ يورپ کان پنرهن چڪر وڏو آهي. هتان جي آبادي 1.5 ارب آهي جيڪا ايشيا جي 40 سيڪڙو، سڃي دنيا جو چوٿون حصو ۽ يورپ کان ٻيڻي آهي. 

هن علائقي ۾ جيڪي به وسنديون آهن انهن تي چيني تهذيب جو نمايان اثر آهي. 

هن حصي جي سياسي ورڇ ڪجهه هن طرح اهي؛

* چين
* هانگ ڪانگ
* مڪاؤ
* جاپان
* اتر ڪوريا
* ڏکڻ ڪوريا
* منگوليا

## پڻ ڏسندا

* ايشيا
* ڏکڻ ايشيا

## حوالا

زمرو:اوڀر ايشيا
زمرو:ايشيا-پئسفڪ
زمرو:ايشيا جا علائقا
ڏکڻ ايشيا

thumb|upright=1.6|گڏيل قومن جي اداري مطابق ڏکڻ ايشا

**ڏکڻ ايشيا**  ایشيا جي مخصوص ڏاکڻي حصي واري علائقي جو نالو آهي جتي ھماليہ جا جبل ۽ سارڪ وارا ملڪ واقع آھن جيڪي ڌرتي جي انڊيا واري پليٽ تي واقع آھن جيڪا نيپال ء ھماليہ، ھندوڪش جبلن جي قطارن يا اتر انڊيا جي جاء کان سمنڊ جي سطح کان تمام گهڻو مٿاھان آھن.  ڏکڻ ايشيا، ايشيا کنڊ جي ان ڏکڻي علائقي کي چيو ويندو آهي جنهن ۾ ننڍو کنڊ ان سان لاڳاپيل علائقا آهن. (اولهه کان اوڀر طرف) اولهه ايشيا، وچ ايشيا، اوڀر ايشيا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي وچ ۾ آهي. ڏکڻ ايشيا ۾ اهي ملڪ آهن جيڪي سارڪ تنظيم جا پڻ رڪن آهن. جهڙوڪ؛
* افغانستان
* بنگلاديش
* پاڪستان
* ڀارت
* مالديپ
* سري لنڪا
* نيپال
* ڀوٽان

## حوالا

زمرو:ڏکڻ ايشيا
زمرو:ايشيا-پئسفڪ
زمرو:ايشيا جا علائقا
زمرو:ايشيا جي جاگرافي
زمرو:ايشيا جا جاگرافيائي علائقا
جارج اسٽيڪ

**ڪيپٽن جارج اسٽيڪ** سنڌي ٻوليءَ جي گرامر نويس ۽ سنڌي-انگريزي توڙي انگريزي-سنڌي لغتن جي مرتب طور سڃاتو وڃي ٿو. 
## تاريخ
ڪئپٽن جارج اسٽئڪ، مشهور مستشرق ٿي گذريو آهي.  هيءُ اوائل ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جو فوجي ملازم ٿي اندازاً 44-1843ع ڌاري بمبئي ۾ آيو ۽ هتي رهندي، هندي ۽ سنسڪرت زبانن ۾ مهارت حاصل ڪيائين. فوج ۾ رهندي کيس ڪئپٽن جو عهدو مليو. جنهن بعد 1845ع ۾ حيدرآباد سنڌ جو ڊپٽي ڪليڪٽر ٿي آيو ۽ سال ڏيڍ اندر هن سنڌي ٻوليءَ تي ايڏي دسترس حاصل ڪري ورتي، جو ان جو بنيادي گرامر ۽ ڊڪشنريون مرتب ڪيائين. 
## سنڌي گرامر
جڏهن جولاءِ 1853ع ۾ سنڌي ٻوليءَ جي موجوده لپيءَ کي نئين سر ترتيب ڏني وئي ۽ درس تدريس جي حوالي سان ڌار ڌار موضوعن تي ڪتاب تيار ڪيا ويا ته انهن جي تياريءَ وقت جارج اسٽئڪ جي گرامر کي اوليت حاصل رهي. جارج اسٽئڪ جو سنڌي گرامر (A Grammar of Sindhi Language) ۽ انگريزي سنڌي ڊڪشنري (English Sindhi Dictionary) 1849ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا. سنڌي ٻوليءَ جي محقق ڏيارام وسڻ مل لکيو آهي ته: ”جارج اسٽئڪ جو سنڌي ويا ڪرڻ ۽ انگريزي سنڌي ڊڪشنري 1849ع ۾ ڇپجي پڌرا ٿيا، پر سندس سنڌي انگريزي ڊڪشنري 1955ع ۾ سندس مرڻ کان پوءِ ڇپائي پڌري ڪئي وئي. اها محنت ۽ اورچائي هن سنڌي ٻوليءَ جي کوجنا ۽ بنيادي ڪتابن لکڻ ۾ ڏيکاري، تنهن سندس جيءَ جهوري وڌو. جنهنڪري هو صاحب سگهو ئي گذاري ويو. ”اها تصديق سر ايلس برو به ڪئي آهي.  هن لکيو آهي ته سندس (جارج اسٽئڪ جو) رهيل ڪم، سندس چوڻ مطابق مون پورو ڪيو، جنهن ۾ ڪي خاميون ممڪن آهن ته رهجي ويون هجن، پر مون کي يقين آهي ته ڪئپٽن اسٽئڪ جون تيار ڪيل ڊڪشنريون سول ۽ ملٽريءَ جي آفيسرن لاءِ سنڌي سکڻ ۾ آساني پيدا ڪنديون، مان يقين سان چوان ٿو ته مستقبل جا ليکڪ ڪئپٽن اسٽئڪ جا شڪر گذار رهندا. اميد ته سنڌ جو ماڻهو به ان پهرئين سنڌي لغتدان جو احسانمند رهندو.“
## سندس ويچار
جارج اسٽئڪ جا سنڌي ٻوليءَ ۽ ان جي لپي (Script) بابت ويچار هيٺيئن ريت هئا:
* (1) سنڌي ٻولي سنسڪرت سٿ جي آهي.  ان ڪري ان لاءِ لپي به اهائي استعمال ڪرڻ گهرجي، جيڪا سنسڪرت سٿ جي ٻولين مان هجي. 
* (2) خداآباد لپي (ديوناگري) سنڌ جي خاص پنهنجي ۽ نرالي لپي آهي، جيڪا صدين کان استعمال ٿيندي پئي اچي. ان ڪري سنڌيءَ لاءِ اها لپي اختيار ڪرڻ گهرجي، جيڪا حيدرآباد ۽ ان جي آسپاس وارين ايراضين جا سنڌي واپاري ڪم آڻيندا هئا.
* (3) سنڌي ٻوليءَ تي عربي، فارسي لپيون مڙهڻ نه کپن. 
جارج اسٽئڪ کي سنڌي انگريزي لغت جي تياريءَ ۾ حيدرآباد سنڌ جي ٻن برهمڻن، سچانند ۽ ڄيٺانند وڏي مدد ڪئي هئي. جارج اسٽئڪ عيسائين جي هڪ مذهبي ڪتاب ’گوسپل آف سينٽ ميٿيو‘ جو به ترجمو ڪيو هو، جيڪو ان وقت اسڪولن ۾ پڙهايو ويندو هو. هن لساني ماهر ڊسمبر 1855ع ۾ وفات ڪئي. سندس ديوناگري- انگريزي- سنڌي لغت، تازو سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 2010ع ۾ ڇپائي وئي آهي.
## حوالو

## حوالا
فتح محمد سيوهاڻي

**حڪيم فتح محمد سيوهاڻي** انگريزي دَور جو هڪ وڏو عالم، اديب ۽ سياستدان ٿي گزريو آهي. هن علمي ۽ ادبي دنيا ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو ۽ سياست جي ميدان ۾ عظيم خدمتون سر انجام ڏنيون.

حڪيم صاحب جي ولادت 1882ع ۾ سنڌ جي مشهور شهر سيوهڻ ۾ ٿي. خليفو غلام محي الدين سيوهڻ جي عباسي خاندان جو فرد هو، جو پشتان پشت علم ۽ حڪمت ۾ ناميارو رهيو آهي. اهل علم هئڻ سبب، اهي قاضي به سڏبا هئا.ميان غلام محي الدين کي ٽي فرزند ٿيا: 1. خليفو ميان محمد زمان، 2. مولوي فتح محمد سيوهاڻي، ۽ 3 قاضي عبدالقيوم. ميان فتح محمد صاحب دستاربندي ڪري عالم ٿيو، علم طب ۾ اڳي ئي تربيت مليل هيس، پوءِ هو مرحوم سيد الهندي شاھ جي ڪاروبار سنڀالڻ ۽ سندس ٻارن کي پڙهائڻ لاءِ ڪجهه وقت درٻيلي ۾ رهيو، جتان نوڪري ڇڏي اچي ڪراچيءَ ۾ شفا خانو کوليائين، جتي سگهو ئي واقفيت، لاڳاپو ۽ دسترسي پيدا ڪري ويو. سندس لاڳاپو کڏي واري مدرسي جي مولانا محمد صادق سان هو، تنهن ڪري ديوبندي سلسلي سان واسطو هوس.

جهڙو هو عمدو شاعر، اهڙو ئي عمدو نثر نويس هو. سندس اکر موتين جهڙا هئا، سندس تصنيفون خاص ڪري ”ابوالفضل فيضي“ ، ”ميرن جي صاحبي“ ، ”آفتاب ادب“ ، ”تنوير الايمان“ وغيره هر ڪنهن جي نظر مان گذريون هونديون. هڪ ٻه عربي ڪتاب به لکيا هئائين، پوءِ الائجي ڇپيا يا نه. باوجود شهر ۾ رهڻ جي، سندس دستر خوان کليل رهندو هو. ڪم سخن ۽ شائسته گفتگو جو مالڪ هو. ماڻهن تي احسان ڪرڻ سندس دل جو مرغوب مشغلو هو. سندس تخلص اول ۾ ”ضمير“ هو ۽ پوءِ ”حڪيم“ رهيو.

1928ع ۾ سن ۾، محال مانجهند تنظيمي ڪانفرنس ٿي هئي ۽ ان سان گڏ باب قليچ جو افتتاح ٿيڻ وارو هو. پهرينءَ جي صدارت ڪيائين، ۽ ٻيءَ جو افتتاح. کڏي مدرسي کي زور وٺائڻ، جميعت علماءِ هند ۾ ڪم ڪرڻ، ڪانگريس ۽ خلافت تحريڪن ۾ حصو وٺڻ، سندس خاص ڪارناما آهن.

مسلم ليگ جي زور وٺڻ وقت جڏهن ٻيا سڀ وڃي اُن ۾ داخل ٿياسون، تڏهن مولوي فتح محمد صاحب ۽ مولوي محمد صادق ئي هئا، جن جمعيت العلماءِ ۽ قوم پرستيءَ جي اصولن کي نه ڇڏيو.

حڪيم صاحب 1908ع ۾ شادي ڪئي. کيس پنجن نياڻين ۽ ٻن پٽن جو اولاد ٿيو. حڪيم صاحب ڪل 21 کن ڪتاب لکيا. ان کان علاوه عربي ۽ فارسي ۾ ڪجهه رسالا لکيا. آفتاب ادب سندس مشهور ڪتاب آهي.

کيس ٻه فرزند ٿيا: حڪيم محمد احسن ۽ ميان محمد محسن. پهريون ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ميئر ۽ حڪومت پاڪستان پاران نائيجيريا ۾ هاءِ ڪمشنر پڻ رهيو. حڪيم فتح محمد سيوهاڻي 13 ڊسمبر 1943ع تي وفات ڪئي

## حوالا

زمرو:1882ع جون پيدائشون
زمرو:1942ع جون فوتگيون
زمرو:1943ع جون وفاتون
زمرو:اديب
زمرو:سنڌي سياستدان
زمرو:سنڌي شاعر
هدايت پريم

**هدايت پريم** 24 مارچ 1942ع تي ڄائو. سندس اصل ڳوٺ روهڙي آهي. ابتدائي تعليم روهڙي مان ورتائين ۽ ٿانوي تعليم سکر مان حاصل ڪيائين. پهريائين ٻيلي کاتي ۾ آفيسر هو. 1979ع ۾ سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو. جتي اڄڪلهه اسسٽنٽ پروفيسر آهي. سال 1989ع ۾ اسڪول آف اورينٽل اينڊ آفريڪن اسٽڊيز لنڊن مان لسانيات ۾ ڊپلوما ڪيائين. هدايت صاحب 15 ڪهاڻيون ۽ ڪيئي مضمون لکيا آهن. سندس مضمونن جو تعلق لسانيات جي موضوع سان آهي.
## حوالا

زمرو:لسانيات
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:سنڌي شخصيتون
مرزا غالب

thumb|مرزا غالب
**مرزا اسد الله خان غالب** 27 ڊسمبر 1797ع تي آگري ۾ ڄائو. پاڻ اردو زبان جو وڏو شاعر ٿي گذريو آهي. نجم الدوله، دبير الملڪ ۽ نظام جنگ سندس خطاب آهن. غالب سندس تخلص آهي. والد جو نالو مرزا عبيدالله بيگ آهي. مرزا غالب کي جديد اردو نثر جو اڳواڻ چيو ويندو آهي. هن شاعري ۾ هڪ نئي امنگ آندي. اردو نثر کي هڪ نئي رستي تي هلايو. مرزا غالب ڪيئي ڪتاب لکيا جن ۾ غالب جو ديوان ڪليات نظم فارسي ۽ ٻيا. مرزا غالب 15 فيبروري 1869ع ۾ دهلي ۾ وفات ڪئي.

## حوالا

زمرو:اردو شاعر
زمرو:فارسي ادب
زمرو:ڀارتي مسلمان
زمرو:فارسي ٻولي جا شاعر
زمرو:1869ع جون فوتگيون
محمد حسين آزاد

مولانا **محمد حسين آزاد** اردو ادب جو وڏو مشهور نٿر نويس ۽ نظم نويس ٿي گذريو آهي. سندس والد جو نالو مولوي محمد باقر هو. پاڻ 1830 ۾ دهلي ۾ ڄائو. سندس والد ان وقت جو مشهور صحافي هو. تعليم سندس والد جي دوست شيخ محمد ابراهيم ذوق کان ورتي. پاڻ ڪيئي مشهور ڪتان لکيا جن ۾، آب حيات دربار اڪبري سخندان فارس مشهور آهن

1910 ۾ لاهور ۾ وفات ڪيائون.

زمرو:1827ع جون پيدائشون
زمرو:1830ع جون پيدائشون
زمرو:1910ع جون فوتگيون
زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان
زمرو:ڀارتي مسلمان
سجاد حيدر يلدرم

سيد **سجاد حيدر يلدرم** هندوستان جي ضلع بجنور بمقام ريڙهه ۾ 1880 ۾ ٿي. سندس خاندان پڙهيل لکيل ۽ معزز هو. بنارس مان ميٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو. علي ڳڙهه مان بي اي ڪيائون. پاڻ ان زماني ۾ ئي پنهنجي اهميت منرائي ڇڏي هئي. پاڻ ترڪي زبان جو به ماهر هو يلدرم به ترڪي زبان جو لفظ آهي جنهن جي معني کنوڻ (بجلي) آهي.

سندس ڪتاب خيالستان، جلال الدين خوارزم شاهه ۽ ٻيا ڪيترائي آهن. اردو ادب جي مشهور اديبه قرت الئين حيدر سندس نياڻي آهي.

يلدرم صاحب 1943 ۾ لکنئو ۾ وفات ڪئي.