هخامنشي سلطنت

**هخامنشي سلطنت** (Achaemenid Empire) ايران جي پھرين ۽ دنيا جي وڏي ۾ وڏي سلطنت ھئي. پنجين صدي قبل مسيح ۾ ھيء سلطنت پنھنجي عروج تي هئي ۽ ان جن حدون اولھه ۾ البانيا، اوڀر ۾ ٽيڪسلا ۽ سنڌو درياهه جي اولهائين ڪناري، اتر ۾ آرال سمنڊ کان موجوده ليبيا جي علائقي، سائرني (Cyrene) تائين پکڙيل هيون، جن ۾ اولهه ايشيا ۽ مصر شامل ھئا.
[380px|thumb|left|[سائرس اعظم جي پٿر تي اڪريل مورت پيسرگيدي ۾]]
سال **550** ق.م. کان **330** ق.م. تائين ھلندڙ ھيء سلطنت پھرين فارسي سلطنت ھئي، جنھن جو بنياد سائرس اعظم (580 ق.م. کان 529 ق.م.) وڌو هو. ان جي پکيڙ 55 لک چورس ڪلوميٽر تائين ھئي ۽ اھي صوبن ۾ ورھايل ھئي. ھن جا جوڙڻ وارا فارسي خانا بدوش ھئا. لفظ فارسي اصل ۾ علائقي جي نالي سان نسبت رکي ٿو. ان علائقي جو نالو فارس آھي، جيڪو موجوده ايران جي ڏکڻ ۾ عربي سمنڊ تي واقع آھي. ايراني ان خطي ۾ 1000 قبل مسيح ۾ آيا ۽ ڪيترن ئي صدين تائين نئين آشوري سلطنت جي ماتحت رھيا، پوء بابل وارن، سميريئن، سيٿيئن ۽ٔ ڪلدانيئن فارسين سان گڏجي آشوري سلطنت جو خاتمو آندو ۽ فارسي هخامنشي سلطنت لاءِ رستو هموار ڪيو.

## تفصيل

The **Achaemenid Empire** ( ; , , ) was an ancient Iranian empire founded by Cyrus the Great of the Achaemenid dynasty in 550 BC. At peak, its territorial extent was roughly , making it the largest empire of its time. Based in the Iranian plateau, it stretched from the Balkans and Egypt in the west to the Indus Valley in the east, including Anatolia, Cyprus, Mesopotamia, the Levant, parts of Eastern Arabia, and large parts of Central Asia.

By the 7th century BC, the region of Persis, located in the southwestern part of the Iranian plateau, had been settled by Persians. From Persis, Cyrus rose and defeated Media, Lydia, and the Neo-Babylonian Empire, thus marking the establishment of a new imperial polity in the ancient Near East. While its conquests were largely successful in most regions, the Achaemenid Empire's attempts to expand into Greece proved extremely difficult over the course of decades of wars and multiple kings, ultimately resulting in its defeat in the Greek mainland.

In 330 BC, amidst a military campaign that began in 336 BC, the Achaemenid Empire was conquered in its entirety by Alexander the Great, who annexed it to his Macedonian Empire. Upon Alexander's death, which sparked the beginning of the Hellenistic period in 323 BC, the majority of the former Achaemenid Empire's territories came under the rule of the Seleucid Empire and the Ptolemaic Kingdom. Almost a century later, Iranian elites in the central plateau successfully reclaimed power from the Seleucids and established the Parthian Empire, which would continue to exist for nearly half a millennium before being succeeded by the Iranian Sasanian Empire.

In the modern era, the Achaemenid Empire has been recognized for its centralized bureaucracy and administration; its multicultural policy and religious tolerance, especially under Cyrus; its complex infrastructure projects, such as the Royal Road and an organized postal system; the use of official languages (Persian and Aramaic) across its territories; and the development of a civil service and a large, professional army and navy. Many of these systems were adopted and expanded upon by a variety of later empires in the Greco-Roman world and beyond.
## نالو ۽ مطلب
اڪئمنيڊ لفظ جي معني آهي: اڪئمني جي خاندان مان يا اڪئمني جي خاندان جي/جو. اڪئمني نالي سان ستين صدي قبل مسيح ۾ ڏکڻ ايران ۾ فارس جي ھڪ علائقي انشان جو حاڪم ھيو .انشان ان وقت اشوريہ جي زير اثر ھيو.سائرس اڪئميني جي اولاد مان ھيو. ايراني ھن سلطنت کي اھخامنشي سڏين ٿا. فارسي انسائيڪلوپيڊيا ۾ بہ ھن سلطنت کي اڪئمنيڊ جي بجاءِ ھخامنشي لکيو ويو آھي.

## شھنشاھيت جو قيام
اٽڪل 550 ۾ سائرس ميڊيائين جي خلاف بغاوت ڪري ميڊيا فتح ڪيو ۽ اڪئميني شھنشاھيت جو بنياد وڌو.سائرس ٻيون جيڪو سائرس اعظم سڏبو آھي ان بادشاھيءَ کي عروج تي پھچايو.ٽيڪس جي ادائيگي ۽ امن جي پاسداري جي شرطن تي سائرس II رياست جي سڀني قوميتن وارن سان ھڪجھڙو ۽ برابريءَ وارو سلوڪ رکيو جيڪا ان جي ھڪ سياسي ڏاھپ ھئي. ھن ماڻھن جي مذهب، رواجن ۽ ماتحت رياستن جي واپار۾ مداخلت کان پاسو ڪيو.ھن جي انھيءَ پاليسي بابل جي ماڻهن کي ھن سان راضي رکيو. وڏي رياست ھجڻ جي ڪري بعد ۾ انتظام ۽ ضابطي جي فقدان جا مسئلا پيدا ٿيا خاص ڪري دارا III جي دؤر ۾ رياست جي ٽٽڻ جو عمل شروع ٿي چڪو ھو. 

نئين رياست جي قيام کان پوءِ پارسين ان جو گاديءَ جو هنڌ پئسرگيدي قائم ڪيو ان سان گڏ پرسيپولس شھر پڻ مرڪز بڻيو.  دارا I جي دؤر ۾ ھن خانداني بادشاھت کي ھڪ سو سال مڪمل ٿيا. 

[thumb|300px|پٿر تي اڪريل مورت جنھن ۾ [اپادانا جي پرسيپولس  جي ڏاڪڻ وٽ تحفن سان گڏ وفدن جي آمد.  مٿئين حصي ۾ آرين جو وفد ۽ ھيٺين ۾ اشورين يا بابل جو وفد ڏيکاريل آهي.]]

thumb|380px|اڪئمنيڊ شھنشاھيت جي  سائرس اعظم جو مقبرو
دارا-I ۽ ان جي پٽ خسرو-/ (Xerxes-I)
 جي دؤر ۾ رياست جون يوناني شھري رياستن سان جنگون ھليون.

[thumb|380px|[پرسيپولس وارو قومن جو دروازو]]

[thumb|right|380px|[شيراز ۾ کولدن باري جي باغ ۾ پرسيپولس جي فارسي ٺلھ جو نقل]]

thumb|left|380px|اڪئمينڊ شھنشاھيت جي توسيع جي مرحلي جو نقشو

thumb|380px|سائرس اعظم يھودين کي اشورين جي غلاميءَ مان آزادي ڏياري ۽کين يروشلم ۾ ٻيھر آباد ٿيڻ جي اجازت ڏني.ان ڪري يروشلم ۾ ان جو وڏو مرتبو ھيو

380px|thumb|upright| فارسي راڻي اٽوسا جو پتلو جيڪا دارا اعظم جي زال ۽خسرو يا Xerexes I جي ماء ھئي.

## پڻ ڏسو

**هخاميني سلطنت** (Achaemenid Empire،   ؛ پراني فارسي: 𐎧𐏁𐏂، هساخا يعني سلطنت) هڪ قديم ايراني سلطنت هئي جيڪا 550 ق.م. ۾ هخاميني خاندان جي سائرس اعظم پاران قائم ڪئي وئي هئي. پنهنجي عروج تي، ان جي علائقائي حد تقريباً 55 لک چورس ڪلوميٽر (22 چورس ميل) هئي، جيڪا ان کي هن وقت جي سڀ کان وڏي سلطنت بڻائي ٿي. ايراني سطح مرتفع تي ٻڌل، اها بلقان ۽ اولهه ۾ مصر کان اوڀر ۾ سنڌو ماٿري تائين پکڙيل هئي، جن ۾ اناطوليا، قبرص، ميسوپوٽيميا، ليونٽ، اوڀر عرب جا ڪجهه حصا ۽ وچ ايشيا جا وڏا حصا شامل هئا.

7هين صدي قبل مسيح تائين، ايراني سطح مرتفع جي ڏکڻ اولهه واري حصي ۾ واقع، فارس جو علائقو فارسي ماڻهن پاران آباد ڪيو ويو هو. فارس کان، سائرس اٿيو ۽ ميديا، ليڊيا ۽ نيو-بابلي سلطنت کي شڪست ڏني ۽ اهڙي طرح قديم ويجهي اوڀر ۾ هڪ نئين سامراجي سلطنت جي قيام جي نشاندهي ڪئي، جڏهن ته ان جون فتحون اڪثر علائقن ۾ وڏي پيماني تي ڪامياب ٿيون. آخاميني سلطنت جون يونان ۾ وڌائڻ جون ڪوششون، ڏهاڪن جي جنگين ۽ ڪيترن ئي بادشاهن جي دورن سان انتهائي مشڪل ثابت ٿيون ۽ يوناني سرزمين ۾ ان جي شڪست جي نتيجي ۾ آيو.

سال330 ق.م ۾، هڪ فوجي مهم جي وچ ۾، جيڪا 336 ق.م. ۾ شروع ٿي هئي، سڪندر اعظم آخميني سلطنت کي مڪمل طور تي فتح ڪيو ۽ ان کي پنهنجي مقدونيه جي سلطنت سان ملائي ڇڏيو. سڪندر اعظم جي موت تي، جتان کان سال 323 ق.م ۾ هيليني دور جي شروعات ٿي، اڳوڻي آخميني سلطنت جا گهڻا علائقا سليوسي سلطنت ۽ بطليموس بادشاهت جي حڪمراني هيٺ آيا. تقريبن سو سال پوء مرڪزي سطح مرتفع ۾ ايراني اشرافيه ڪاميابي سان سليوسي سلطنت کان طاقت حاصل ڪئي ۽ پارٿينيئن سلطنت قائم ڪئي، جيڪا ايراني ساساني سلطنت جي قائم ٿيڻ کان اڳ تقريبن اڌ هزار سال تائين موجود رهي.

جديد دور ۾، آخميني سلطنت کي، خاص طور تي سائرس جي دور ۾، ان جي مرڪزي بيوروڪريسي ۽ انتظام، ان جي گهڻ ثقافتي پاليسي ۽ مذهبي رواداري، ان جي پيچيده ڍانچي واري منصوبن، جهڙوڪ شاهراهن ۽ هڪ منظم ٽپال جي نظام، ان جي علائقن ۾ سرڪاري ٻولين (فارسي ۽ آرامي) جو استعمال، سول سروس جي ترقي ۽ هڪ وڏي پيشه ور فوج ۽ بحريه لاءِ تسليم ڪيو ويو آهي. انهن مان ڪيترائي نظام بعد ۾ ايندڙ سلطنتن پاران اپنايا ويا ۽ انهن کي گريڪو-رومن دنيا ۽ ان کان ٻاهر وڌايو ويو.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Persian History
* 
* Livius.org on Achaemenids 
* Čišpiš
* The Behistun Inscription 
* Livius.org on Achaemenid Royal Inscriptions 
* Achaemenid art on Iran Chamber Society (www.iranchamber.com)
* Photos of the tribute bearers from the 23 satrapies of the Achaemenid empire, from Persepolis
* Coins, medals and orders of the Persian empire 
* Dynasty Achaemenid
* Iran, The Forgotten Glory – Documentary Film About Ancient Iran (achaemenids & Sassanids) 
* Achemenet an electronic resource for the study of the history, literature and archaeology of the Persian Empire
* Persepolis Before Incursion (Virtual tour project)
* Musée achéménide virtuel et interactif (Mavi) a "Virtual Interactive Achemenide Museum" of more than 8000 items of the Persian Empire
* Persian history in detail
* Swedish Contributions to the Archaeology of Iran  Artikel i *Fornvännen* (2007) by Carl Nylander

زمرو:هخامنشي سلطنت 
زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:اوڀر يورپ جي تاريخ
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ
زمرو:قديم آفريڪا ۾ ملڪ 
زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ 
زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ  
زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون 
زمرو:ايران جون اڳوڻيون بادشاهتون
زمرو:اوڀر جي ويجھو قديم تھذيبون
زمرو:زرتشتي مذهب جي تاريخ 
زمرو:فارس ۽ ايران ۾ بادشاهت
زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون
زمرو:تاريخي بين البراعظمي سلطنتون 
زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاھتون
زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون 
زمرو:ايشيا ۾ لوھه جي دور جا ملڪ 
زمرو:ڇهين صدي قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا 
زمرو:چوٿين صدي قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا 
زمرو:مضمون جيڪي گرافڪ ٽائم لائنز تي مشتمل آهن 
زمرو:سرنامو 
زمرو:قديم مصر
زمرو:اڪئمنيڊ بادشاھت
زمرو:قديم ويجهو اوڀر
زمرو:اڳوڻيون سلطنتون
زمرو:سال 330 قبل مسيح
زمرو:سال 550 قبل مسيح 
زمرو:ايران ۾ چوٿين صدي قبل مسيح 
زمرو:ايران ۾ 5هين صدي قبل مسيح 
زمرو:ايران ۾ 6هين صدي قبل مسيح 
زمرو:يورپ ۾ لوھه جي دور جا ملڪ