آيت الله خامنائي

** آيت الله سيد علي حسيني خامنائي** (1939ع-2026ع) ايران جو ٻيو سپريم ليڊر (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر بہ رهيو. اسلامي انقلاب کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”وزيراعظم“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. امام خميني اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون سپريم ليڊر هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو. اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.

## ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر

### ابتدائي زندگي
#### پيدائش ۽ ننڍپڻ

سيد علي حسيني خامنائي مشھد ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 تير 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 فروردين ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.سندس خاندان اصل ۾ آذري هو ۽ خامنه شهر سان تعلق رکندڙ هو.
سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو مشهد جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ سيد جواد خامنائي جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ سيد محمد خامنائي سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن مشهد جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن قرآن جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.

#### ديني تعليم

خامنائي ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ سيد جواد خامنائي سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو. پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي مشھد جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي حوزوي تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن نواب صفوي مشھد ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.
هن پوءِ نواب مدرسه ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.
خامنائي معالم الاصول سيد جليل حسيني سيستاني وٽ پڙهيو، شرح لمعه پنهنجي پيءُ ۽ ميرزا احمد حسيني سيستاني وٽ پڙهيو، ۽ فرائد الاصول، مڪاسب ۽ ڪفاية الاصول پڻ پنهنجي پيءُ ۽ هاشم قزويني وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن سيد محمدهادي ميلاني وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان نجف ويو ۽ اتي نجف جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ سيد محسن حڪيم، سيد ابوالقاسم خويي، سيد محمود شاهرودي، ميرزا باقر زنجاني ۽ ميرزا حسن بجنوردي جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو مشهد واپس موٽي آيو. ان ئي سال قم وڃڻ کان اڳ محمدهادي ميلاني کيس اجازۂ روايت ڏني.

1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، خامنائي قم ويو. حوزه علميه قم ۾ پهچڻ بعد هو مدرسه حجتيه ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن سيد حسين بروجردي، روح الله خميني، مرتضيٰ حائري يزدي ۽ سيد محمد محقق داماد کان فقه ۽ اصول، ۽ سيد محمدحسين طباطبائي کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال قم ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو مشهد واپس موٽي آيو ۽ اتي سيد هادي ميلاني جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.

### اسلامي انقلاب کان اڳ سياسي سرگرميون

خامنائي جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: شاه جون سماجي سڌارا، محمد مصدق طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ نواب صفوي جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.

پهريون ڀيرو خامنائي هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن سيد ابوالقاسم ڪاشاني مصدق جي تحريڪ جي حمايت ڪئي. پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن سيد مجتبيٰ نواب صفوي کي مشهد ۾ ڏٺو. نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ مشهد ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.»

خامنائي پاڻ کي روح الله خميني جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. خامنائي خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ پهلوي حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. علي اڪبر ولايتي کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي 15 خرداد 1963 جي تحريڪ کان اڳ خميني سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ خامنائي ۽ سندس ڀاءُ سيد محمد خامنائي کي محمدهادي ميلاني جو خط خميني تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ خميني کيس خراسان جي عالمن ۽ مشهد جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان مدرسه فيضيه جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن پهلوي حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.

## پرورش ۽ تعليم

پاڻ 1939ع ۾ '''مشھد''' ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.

## اسلامي انقلاب ۾ ڪردار

علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو. عراق ايران جنگ ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.

## تعليم جو واڌارو

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو. هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي نيوڪليئر ٽيڪنالاجي جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

## لکيل ڪتاب
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن. سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.

## قتل

28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا ڪيا ويا. ان ڏينھن کانپوءِ، رائٽرز هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي. ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ ايران معياري وقت مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي. ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو. 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، منصوره خجسته باقرزاده حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي. فارس نيوز ايجنسي جي مطابق، کيس مشھد ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.

## نوٽ


## حوالا

زمرو:اسلامي شخصيتون
زمرو:ايران
زمرو:ايراني شخصيتون
زمرو:ايران جا سپريم ليڊر
زمرو:ايران جي حڪومت
زمرو:ايران جي سياست
زمرو:تازيون وفاتون
زمرو:1939ع جون پيدائشون