open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تجنيس حرفي

*تجنيس حرفي 
*' (Alliteration) ”تجنيس“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنھن جي لفظي معنيٰ آهي ”هڪجھڙو هجڻ، مطابقت هجڻ“ ۽ ”حرف“ جي لغوي معنيٰ آهي ”اکرن جي جنس“. تنھن ڪري ”تجنيس حرفي“ جو مطلب ٿيندو، ”اکرن جي هڪجھڙائي يا مطابقت هجڻ“. علم بيان ۾ ”تجنيس حرفي“ جو مطلب آهي، شعر جي ڪنھن مصرع ۾ ساڳئي يا هڪجھڙي اکر سان شروع ٿيندڙ ڪيترائي لفظ اچن. سنڌيءَ ۾ ورجاءُ بہ تجنيس ۾ شامل ٿئي ٿو، جنھن سان بيتن جي مضمون ۾ سھڻائپ، رنگيني، تسلسل ۽ هم آهنگي پيدا ڪجي ٿي. شاھ لطف الله قادري سڀ کان پھرين پنھنجي شاعريءَ کي وڌيڪ دلڪش بنائڻ لاءِ نئين ٽيڪنڪ وارڻ يا ورجاءُ جو استعمال ڪيو آهي. مثال: **حسن حبيبن جو پسين جي هيڪار، تہ توکي سڀ ڄمار، وڃي اڃ ورهن جي**
تجنيس جا خوبصورت مثال شاھ لطيف جي شاعريءَ ۾ ملن ٿا: **ملهہ مھانگو قطرو، سڪڻ شهادت اسان عبادت، نظر ناز پرينءَ جو!** شاھ لطيف جي بيت جي هن سٽ ۾ اکر “ڪ” تجنيس حرفي طور ڪم آيل آهي. **ڪن ڪٽ ڪاپپٽ ڪاپڙي، ڪنوٽيا ڪن چير**

## حوالا
تجنيس خط

**تجنيس خط**، ڪلام ۾ اهڙا لفظ آڻڻ، جيڪي صورت ۾ هڪجهڙا هجن، مگر انهن جي نقطن ۾ فرق هجي. ٻين لفظن ۾ ائين چئبو تہ ساڳئي آواز سان شروع ٿيندڙ لفظ هڪٻئي جي ڀرسان رکڻ. شاھ جو سڄو رسالو انهيءَ صنعت سان سينگاريل آهي.مثال: دهشت، دم، درياھ ۾، جت، لڙ، لهريون، لس ليٽ. (شاھ) هن مصرع جي پهرئين اڌ وارا لفظ ”د“ سان شروع ٿين ٿا؛ اهڙيءَ طرح ٻئي اڌ ۾ ”ل“ سان شروع ٿيندڙ لفظ هڪ ٻئي جي ڀرسان رکيا ويا آهن.) 

## حوالا
تجنيس زائد

**تجنيس زائد** (Assonance) شعر جي مصرع ۾ اهڙن لفظن جو استعمال، جن مان هڪڙي جي اڳ ۾ اکر وڌيل هجي، جيئن: ”وڌيو ڌن، مال، رتبو، شان شاهوڪار جو، تيئن وڌيو دنيا جي باعث زار جي آزار جو“.

## حوالا
تجنيس ناقص

**تجنيس ناقص** اهڙا لفظ جيڪي لکڻ ۾ هڪجھڙا هجن، پر اعرابن ۾ تفاوت هجي تہ ان کي تجنيس ناقص چئبو آهي. 
:وَرَ ۾ ڪونهي وَرُ، ڏيرن وَرُ وڏو ڪيو. (شاھ) 

هن مصرع ۾ پھريون وَرَ لفظ جي ”ر“ تي زبر آهي، جنھن جي معنيٰ آهي مڙس، خاوند. ٻي ”ور“ لفظ جي ”رُ“ تي پيش آهي، جنھن جي معنيٰ آهي، ڏِنگُ. مٿينءَ مصرع ۾ لفظ تہ هڪجھڙا آهن، پر انهن جي اعرابن ۾ تفاوت آهي، تنھن ڪري ان کي تجنيس ناقص چئبو. ناقص معنيٰ اڻپورو ڪلام يا اهڙا لفظ جيڪي لکڻ ۾ هڪجھڙا هجن، پر اعرابن ۾ تفاوت هجي تہ ان کي تجنيس ناقص چئبو آهي.

:مثال: جَتَنَ ڪيا جَتَنِ، آيا ڪي ايندا.
:جَتَنَ = ڪوششون، جَتَنِ= اوٺارن .

## حوالا
تجويد

**تجويد** (Tajveed) تجويد لغت ۾ بهترين پڙهڻي کي چيو ويندو آهي. قرآن شريف جي حرفن کي صحيح اچار سان پڙهڻ جي فن کي ”تجويد“ چئجي ٿو. هن فن جون ٽي صورتون آهن. (1) ترتيل، (2) حذر، ۽ (3) تدوير. ترتيل ۾ لفظن کي آهستگيءَ سان مطلب سمجهندي ادا ڪبو آهي. حذر جلدي ۽ تيزيءَ سان پڙهڻ کي چيو ويندو آهي ۽ تدوير جو مطلب آهي اعتدال سان يعني وچٿري نموني سان پڙهڻ ، جنهن ۾ نہ تيزي هجي ۽ نہ ئي آهستگي.

## حوالا

زمرو:اسلامي اصطلاح
تحت اللفظ

**تحت اللفظ**  (Verbatim) حرف بحرف پڙهڻ يا حرف بہ حرف ترجمو ڪرڻ. شعر يا مرثيي کي سُر سان نہ پر لفظي طرح لس پڙهڻ جي حالت. سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ ۾ معياري سنڌي صورتخطي ٺھڻ کان اڳ آخوند عزيز الله ميمڻ (1746-1872ع) قرآن پاڪ جو تحت اللفظ ترجمو ڪيو. ھي ترجمو پراڻي عربي سنڌي آئيويٽا ۾ آھي، پر عربي-سنڌي رسم الخط جي لحاظ کان بنيادي حيثيت رکي ٿو.

## حوالا
تحتاني حرف

**تحتاني حرف**، اهي حرف جن جي هيٺان نقطا هجن ”ٻ، ڀ، پ، ڳ وغيره“.

## حوالا
لکتي اسلوب

**لکتي اسلوب** (Writing style) لکڻ جو ڍنگ، مضمون نگاريءَ جو طريقو.

## حوالا

زمرو:افسانو
تحريڪ اصلاح

**تحريڪ اصلاح** (Movement for Reformation) مذهبي اصلاح يا سڌاري جي تحريڪ هئي، جنهن جي شروعات مارٽن لوٿر ڪنگ (1546- 1438ع)، جرمنيءَ کان شروع ڪئي. مارٽن لوٿر جو مقصد عيسائيت جي عقيدن جي اصلاح هو. جنهن ۾ هو ڪامياب بہ ويو، پر کانئس پوءِ عيسائيت ٻن وڏن فرقن پروٽيسٽنٽ ۽ رومن ڪيٿولڪ ۾ ورهائجي ويئي. فڪري لحاظ کان عيسائين جي تاريخ ۾ اهو هڪ وڏو انقلاب هو. ڪليسا جو اثر گهڻو گهٽجي ويو، جيڪا عيسائي زندگيءَ تي ڀرپور اختيار رکندي هئي. اهو عقيدو جنهن هيٺ روحن جي ڇوٽڪاري جو مدار پادريءَ جي سفارش تي هو ۽ ان لاءِ پادري باقاعدي”معافي نامہ“ لکي وڪڻندا هئا. اهو پراٽيسٽنٽزم جو بنياد بڻيو. يعني انسان جي ڇوٽڪاري جو مدار ايمان ۽ عمل کي چيو ويو. ان کان اڳ بائيبل مقدس کي صرف پادري پڙهندا هئا، پر لوٿر ان کي جرمن ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو تہ جيئن هر ماڻهو بائيبل کي پڙهي سگهي. مختلف ماڻهن جي بائيبل تائين رسائي ٿي تہ هنن جا ذهن کليا ۽ پاڻ کي ذهني طور آزاد محسوس ڪيائون. هن تحريڪ جو انگريزي ادب تي گهرو اثر رهيو.

## حوالا
تجنيس مضارع

**تجنيس مُضارع** شعر ۾ ساڳئي آواز ليڪن معنيٰ ۽ صورتخطي مختلف هئڻ واري صنعت. مثال: ”لال لب لعل کان پڻ لال مٺا توکان ٿيا“.

## حوالا
تجنيس مڪرر

**تجنيس مُڪرر** شعر ۾ ساڳئي لفظ جي ٻہ دفعا اچڻ واري صنعت. مثال: ”گرچ گل لاءِ پريشان هزار هزار، مون لاءِ مگر هڪ تون نگار نگار“.

## حوالا
تحفظ لفظ

**تحفظ لفظ** مان مراد آهي، اهڙن لفظن جي چونڊ ۽ استعمال، جيڪي شاعريءَ لاءِ موزون ڪم آندا وڃن ۽ اهڙن لفظن جي سمجهاڻيءَ ۾ نہ ابھام هجي نہ پڙهڻ ۾ ڪا دقت محسوس ٿئي. يعني مناسب ۽ تڪيل توريل لفظ.

## حوالا
تخيلاتي

**تخيلاتي** (imaginative/fancy) هڪ ليکڪ/شاعر جي لفظن ۾ اهڙي تاثر پيدا ڪندڙ تحرير/لکت/شعر جوڙي جيڪو اسان جي تصور ۾ نظر اچي. هن سلسلي ۾ ڪي خاص تشبيھون ۽ استعارا بہ استعمال ڪيا ويندا آهن.

## حوالا
تدوين

**تدوين** ڪنھن بہ موضوع تي مواد گڏ ڪري ڪتابي صورت ۾ ترتيب ڏيڻ يا تاليف ڪرڻ کي تدوين چئبو آهي.

## حوالا
تذڪرو

**تذڪرو** اهڙو ادب يا تخليق آهي، جيڪو دراصل سوانح ۽ سفر نامي جي صنفن جي ذمري ۾ اچي ٿو. ڇو ته ليکڪ جتي وڃي، يا جتان جو سير سفر ڪري ٿو، اتي جي ماڻهن ۽ ماحول ۽ ملڪي حالتن سان سندس واسطو پوي ٿو، تن کي پنهنجي مشاهدي ۽ تجربي جي آڌار تي قلمبند ڪري ٿو. سنڌ ۾ انگريزن جي قبضي وقت انگريز عملدارن/فوجين سفرناما ۽ تذڪرا لکيا، جن ۾ رچرڊ برٽن، ميڪمرڊو، ايسيٽوڪ، جيمس برنس، آر- هيوز ٿامس وغيره اهم آهن. تذڪره نويسي هڪ فن به آهي. سنڌ ۾ ماضيءَ ۾ لکيل ڪيترائي فارسي تذڪرا ملن ٿا، جن جي پير حسام الدين راشدي ۽ ٻين عالمن ترتيب ۽ تدوين ڪري سنڌ جي تاريخ کي نئين رخ ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. تذڪرن ۾ ڪافي شاعرن جي ڪلام کي پيش ڪيو ويندو آهي جيتوڻيڪ انهن ۾ مڪمل ڪلام ته نه هوندو آهي پر ايترو ضرور هوندو آهي جنهن جي مدد سان ڪنهن تحقيق ۾ امداد ملي سگھي ٿي. اهڙي طرح تذڪرا به تحقيق دوران ڪافي مددگار ثابت ٿيندا آهن. تذڪري جو هڪ قسم اهڙو به هوندو آهي، جنهن ۾ ذاتي ۽ خانداني حالات يا آتم ڪهاڻي لکندا آهن، جيئن ته  علامه عنايت الله خان مشرقي ۽ مولانا ابوالڪلام آزاد جون آتم ڪهاڻيون آهن، ٻنهي کي تذڪري جون نالو ڏنو ويو آهي. تذڪري جو ٻيو قسم هڪ اهڙو بياض آهي؛ جنهن ۾ شاعرن جي ڪلام کان سواءِ انهن جي حياتيءَ جو مختصر احوال به لکيو ويندو آهي. اهڙن تذڪرن جو تعداد فارسي ۽ اردوءَ ۾ تمام وڏو آهي. اهڙن تذڪرن ۾ سنڌ جا مشهور فارسي تذڪرا : مقالات الشعرا، تڪلمهء مقالات الشعرا يا تذڪره شعراءِ ٽکڙ ۽ تذڪره شعراءِ سکر آهن.

## حوالا
تذڪيہ جذبات

تذڪيه جذبات __(Catharsis):

پيڙا، ڏک، روڳ، انسان جي اندر ۾ آنڌ مانڌ مچائين ٿا، جن کي اندر مان نچوئي ڪڍڻ واري عمل کي ”ميلاهڻ“ يا ”ڪٿارس“ چئبو آهي. ڪٿارسس جو اصطلاح سڀ کان پهرينارسطو پنهنجي ڪتاب Poetics ۾ الميه ڊرامي لاءِ استعمال ڪيو هو. يعني اهو عمل جنهن سان الميه ڊرامي جي دردناڪ پڄاڻي ٿئي ۽ ڊرامي جو ڏسندڙ هيرو جي غم کي ڏسي روئي پنهنجا غم هلڪا ڪري ڇڏي، مطلب ته ميلاهڻ کان پاڪ ڪري ڇڏي. هر آرٽ پنهنجي ذات ۾فنڪار جو ڪٿارسس آهي، جنهن کي وجود ڏئي تخليقڪار اصل ۾ پنهنجي اندر کي ملال ۽ مير کان اجرو رکي ٿو ۽ اهو فن پيدا ڪري ٿو، جيڪو اندر جو اوٻر، تذڪيه جذبات يا ڪٿارسس هوندو آهي.

## حوالا
ترائيل

**ترائيل** __(Triolet):

”ترائيل“ فرانس جو هڪ مقبول نغمو آهي. جنهن جي معنيٰ آهي: (ٽريئو-Trio = ٽه ياري يا ٽه سُرو راڳ+ ليٽ- =Let (بندش). اُهو نظم يا شعر، جنهن ۾ ساڳئي سُر واريون ٽي سٽون پوري بندش سان سرجيون وڃن. مطلب ته ’ترائيل‘ اُهو شعر آهي، جنهن ۾ ساڳي سٽ ٽي ڀيرا اچي، پوري مضمون کي هڪ هنڌ بند ڪري ٿي. هيءَ صنف گذريل ٿوري عرصي کان سنڌي شاعريءَ ۾ به رواج۾ آئي آهي. ”ترائيل“ جي سڄي نظم ۾ ڪل اٺ سٽون ٿينديون آهن، جيڪي ٻن بندن ۾ ورهايل هونديون آهن، يعني هر هڪ بند ۾ چار سٽون ٿين ٿيون. اصل ۾ هر هڪ بند ٽن سٽن تي مدار رکي ٿو، جن جي سٽاءَ هن ريت آهي. پهرئين بند جي پهرين ۽ ٽين سٽ هڪ ٻئي سان هم قافيه۽ ساڳئي رديف۾ هونديون آهن، باقي ٻي (وچ واري سٽ انهن ٻنهي سٽن کان قافيي ۾ مختلف ۽ آزاد هوندي آهي. انهيءَ بند جي آخر ۾ وري پهرين سٽ هوبهو ساڳي موٽي ايندي آهي، جيڪا چوٿين سٽ هوندي آهي. ٻئي بند جي پهرين سٽ وري پهرئين بند جي پهرين ۽ ٽين سٽ سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف سان ايندي آهي؛ باقي ٻي سٽ پهرئين بند جي ٻيو نمبر سٽ سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف ۾ هوندي آهي ۽ ٽين سٽ، پهرئين بند جي بلڪ ساڳي پهرين سٽ هوندي آهي. هن بند ۾ چئن سٽن جو وزن پورو رکڻ لاءِ، پهرين بند جي ٻي سٽ پڇاڙيءَ ۾ هوبهو ساڳي موٽي ايندي آهي. اهڙيءَ طرح ڏسبو ته سڄي نظم ۾ پهرين سٽ ٽي ڀيرا اچي ٿي؛ يعني پهرين، ٽين ۽ ستين سٽ ٽئي هوبهو ساڳيون ٿين ٿيون ۽ شعر جي ٻي سٽ موٽي اٺين سٽ ٿئي ٿي ۽ ڇهين سٽ انهن ٻنهي (ٻي ۽ اٺين) سٽن سان هم قافيه ۽ ساڳئي رديف ۾ اچي ٿي. اهوئي سبب آهي جو هن شعر کي ٽه سُرو راڳ يعني ”ترائيل“ (Triolet) نالو ڏنو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:شاعري
ترتيب (ادب)

**ترتيب**، ڪنهن بہ موضوع تي گڏ ڪيل مواد کي درجي بدرجي رکي ڪتابي صورت ۾ پيش ڪرڻ کي **ترتيب** چئبو آهي ۽ ترتيب ڏيندڙ کي مرتب سڏيو ويندو آهي. عام طرح سان ترتيب، تاليف ۽ تدوين ۾ تمام ٿورو فرق ڪيو ويندو آهي.

## حوالا
تخدجہ

**تخدجہ** (Takhdja) جيڪڏهن تاريخ جي ماده ۾ڪجهه عدد گهربل عدد کان وڌيڪ آهن ته مناسب اشاري سان اوترا عدد گهٽائي ڇڏبا آهن، ان عمل کي تخدجه چئبو آهي. مثال: سال ان جو ريت هن فاضل چيو باب ري ديوان فاضل شاه جو (فاضل شاهه) هن ديوان ۾ فاضل شاه جو عدد 1297 هجري نڪري ٿو، جنهن مان باب جا 5 عدد ڪاٽبا ته بچندو 1292، جيڪو تاريخ جو مادو آهي.

## حوالا
ترجيح بند

**تَرجيح بند** (*Tarjeeh Band*) شاعريءَ ۾ ڪن مصراعن کي هر بند جي آخر ۾ اهڙيءَ طرح آڻڻ، جو بند جو مضمون انهن مصراعن سان ملي بيهي، ان کي ترجيح بند چئبو آهي.

## حوالا
ترجمو

thumb|115px|left|روزيٽا پٿر ترجمن جي ھنر جو ھڪ سيڪيولر نشان آھي

**ترجمو**  هڪ ٻوليءَ جو مواد/ادب ٻي ٻوليءَ ۾ اٿلائي آڻڻ کي ترجمو ڪرڻ جو عمل چئبو آهي. . ترجمن جي مرحلن  ۾ انتھائي محنت ڪشي جي ڪري 1940ع واري ڏھاڪي م خودڪار مشيني طريقي سان ۽ ڪمپيوٽر وسيلي ترجمي يا ترجمي م ڪمپيوٽر کان مدد وٺڻ وارن طريقن ۾ ڪنھن حد تائين  ڪاميابي ماڻڻ جي ڪم جي شروعات ٿي. انٽرنيٽ جي ابتدا ان ڪم ۾ زبردست تيزي آڻي ڇڏي. گوئٽي (1749- 1832ع) ٻه صديون اڳ بلڪل صحيح چيو هو ته ”دنيا جي ادب جو تصور ترجمن جي چوڌاري ڦِري ٿو“ ۽ اِنهي ڳالهه ۾ ڪو وهم ۽ گمان به ناهي ته زبانن کي سمجهڻ جون رڪاوٽون رڳو ترجمن سان ئي دور ٿي سگهن ٿيون. ارڙهين ۽ اڻويهين صدين دوران جرمن ٻوليءَ جي ليکڪن مشرق جي شاهڪار ڪتابن جا ترجما ڪيا هئا. گوئٽي خود ”ديوان حافظ“ جي ترجمي کان متاثر ٿيو هو. هندستان جي ڪلاسيڪي ادب جرمن ترجمن جي صورت ۾ گس ڳوليو هو ۽ نتيجي ۾ جرمن مستشرقين جا پوءِ جا نسل اُڀريا، جن يوروپي اسڪالر پيدا ڪيا  ۽ پوءِ يوروپي ادب جي تاريخ ۽ فڪر گهڻي ڀاڱي مشرق جي وري اُسرڻ جي نتيجي ۾ وڌيا ويجهيا. فرينچ انقلاب پنهنجي ورثي لاءِ عربي ادب ۽ فلسفي جو قرضي آهي. اها تاريخ جي پڄاڻي ناهي. آمريڪي انقلاب، فرينچ انقلاب جي  ضمني پیداوار آهي. اسان سنڌي ڳالهائيندڙ ڪيترين ئي ڳالهين سان گڏ انگريزي، فرينچ، جرمن، رشين، اسپينش، ايتري قدر جو ننڍي کنڊ جي ٻولين ۾ سرجندڙ ادب جي ڀيٽ ۾ گهڻو پوئتي آهيون. چيني ۽ عربي ٻولين وٽ انفارمیشن یونٽ (جيڪي 155 بلين درڪار هوندا آهن) به ناهن، جيڪي  ترقي ۽ واڌاري لاءِ گهٽ ۾ گهٽ گهربل آهن. مثال طور جيڪي لکها لفظ سائنسي لفظن جي ڀنڊار (Vocabulary) سان لاڳاپيل آهن، اُنهن تي ڪم ئي نه ٿيو آهي. آئون سمجهان ٿو ته سنڌي زبان اُنهن جا هڪ جهڙا/هم معنى لفظ به جوڙي نه سگهي آهي. اِنهيءَ ڪري جيڪڏهن انهيءَ ڏس ۾ اڳڀرو وڌڻو آهي ته ترجمي ۽ اُن جي هنر کي نظرانداز ڪرڻ سولو ناهي. حقيقت ۾ سنڌي ٻوليءَ ۾ اُن جي هڪ وڏي تعداد جي ضرورت آهي، جنهن ۾ موضُعن جي فراواني ۽ گوناگونيت هئڻ تمام ضروري آهي. جنهن ٻوليءَ ۾ جيترا گهڻا ترجما ٿيندا، اُن ٻوليءَ جي ترقيءَ ۽ واڌاري جا امڪان اوترا وڌيڪ روشن ٿيندا، پوءِ چاهي اُهي غير معياري، معيار جي سطح کان ڪِريل ۽ اردوءَ مان ڇو نه هجن، ڇو جو اُهي بهتر معيار لاءِ هڪ ڏاڪي جي حيثيت رکن ٿا. اها ڳالهه بي معنى آهي ته ڪا خاص ٻولي ترجمي جي مقصد لاءِ سڻائي ۽ آدرشي حيثيت رکندي آهي. دنيا ۾ اهڙي ڪابه ٻولي ناهي، جنهن پنهنجيون خوبصورتيون ۽ راز مترجمن سان نه ونڊيا هجن، دنيا جي سموري ادب جي وڏي حصي کي اسين تڏهن پڙهي ۽ پسند ڪري سگهنداسين، جڏهن اُهو اسان کي ترجمي جي صورت ۾ مهيا ٿيندو. اِهو ڪم اُهي اهلِ قلم ۽ لائق ليکڪ ڪري سگهندا، جيڪي ٻين ٻولين تي عبور رکندا هوندا ۽ کين اُهي ٻوليون ترجمو ڪرڻ ۾ آسان لڳنديون هونديون. ترجمي ۾ مهارت جو درجو، هڪ مترجم جو ٻئي مترجم کان بهتر ٿي سگهي ٿو، پر سڀ کان اوچي چوٽيءَ تي وري به جاءِ خالي هوندي آهي. ائين برابر آهي ته هڪ غير معياري ترجمي جي ڀيٽ ۾ معياري ترجمو پسند ڪيو ويندو آهي پر ادب هڪ اهڙو ميدان آهي، جتي خوش آئيند حادثا اهو ياد ڏياريندا آهن ته مقصد کي ڇڏي ڏيڻ بدران ڪوشش ڪرڻ ۽ ناڪام ٿيڻ بهتر آهي.

## اشتقاق
انگريزي لفظ ٽرانسليشن لاطيني لفظ *ٽرانسليٽيو* مان نڪتل آهي. جيڪو وري ٻن لفظن ٽرانس(معني: پار يا آرپار يا ٻئي پاسي) ۽ فيري(معني: کڻي وڃڻ، کڻي اچڻ يا آڻڻ) اھڙي طرح ٽرانسليشن جي معني آھي ھڪ ٻولي مان ٻي ٻوليءَ ۾ آڻڻ ہا کڻي اچڻ.

## حوالا

زمرو:لسانيات
زمرو:ٻولي
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:ربطيات
ترفع

thumb|کاٻو|220px

'′′ترفع′′′ يا ′′′بلندي′′′ (Sublimity) بلند و بالا ، اتاهو، اوچو ادب، جيڪو پڙهندڙ يا ٻڌندڙ تي وجداني ۽ جذباتي ۽ تخليقي سطح تائين وٺي وڃي.يوناني نقاد لنجائنس (Longinus) پنهنجي مقالي جنهن کي انگريزي ءَ ۾ The Sublime چئجي ٿو، لکيو. سبلائيم کي سولي سنڌيءَ ۾ بلنديءَ جي باري ۾ يا ”ارفيت“ چئي سگهجي ٿو. لنجائنس جي خيال موجب عمدگي، بلندي يا ارفيت ماڻهوءَ جي طبيعت ۽ فن تي مدار رکي ٿي. فطرت طرفان ڏنل ڏات کي سکيا ۽مشق ذريعي وڌائي خوبصورت بڻائي سگهجي ٿو، تنهنڪري شاعريءَ جي ڏات کي وڌائڻ لاءِ به لنجائنس هيٺيان 5 ذريعا ٻڌايا آهن؛ (i) سوچ جي بلندي (Grand Conception) (ii) جذباتي اتساهه حاصل ڪرڻ (Imitation or Inspiration) (iii) ٻوليءَ جي سونهن يا مثالن جو استعمال (The use of Figures) (iv) ٻولي يا عبارت (Diction or Words) (v) لفظن جي شاندار بيهڪ (Dignified Composition) 

## حوالا

زمرو:خيالن جي تاريخ
زمرو:عقلي فلسفو
زمرو:عقلي فلسفي جو تصور
زمرو:فلسفي جي تاريخ
زمرو:مابعد الطبعيات جا خيال
ترڪيب

**ترڪيب** (Synthesis)  عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ’ڳانڍاپو يا واسطو‘. اصطلاحي محاوري موجب جملي ۾ استعمال ٿيل لفظن جي گرامر موجب جوڙجڪ جي پرک/سڃاڻپ کي ترڪيب چئبو آهي.

گرامر جي اصول ۽ قانون مطابق جملي ۾ ڪم آيل هجن انهن ما هر هڪ لفظ سان جيڪو لاڳاپو هجي، انهيءَ لاڳاپي کي ترڪيب چئبو آهي.

سنڌي ويا ڪرڻ (گرامر) ۾ اسم، ضمير، فعل ۽ حرف جر جي ترڪيب ڪڍي ويندي آهي.

# اسم جي باري ۾ سندس قسم، جنس، عدد ۽ حالت ڏيکاري ويندي آهي.
# ضمير جي حالت ۾ ضمير جو قسم، عدد، جنس ۽ حالت ڏيکاري ويندي آهي.
# فعل جي باري سندس زمان ۽ سندس فاعل ۽ مفعول ڏيکاريو ويندو آهي.
# حرف جر جي باري ۾ انهيءَ جو قسم ۽ ڇا سان لاڳو اٿس يا ڇا ڏيکاري ٿو. 

## حوالا

زمرو:سنڌي گرامر (وياڪرڻ)
ترڪيب بند

**ترڪيب بند** علم عروض جو اصطلاح. بحر ۽ وزن جي تقطيع. شعر جو هڪ قسم، جنھن موجب ڪنھن بحر ۾ ڪي بند جدا جدا قافين سان آڻجن ۽ هر هڪ بند کان پوءِ هڪ مقرر شعر مختلف قافين سان آڻجي. 

## حوالا
ترقي پسندي

ترقي پسندي __(Progressivism):

يورپ تي مذهبي انتها پسندي، رجعت پسندي ۽ جبر جي نتيجي ۾ اڀريل روشن خيالي واري نظرئي کي ’ترقي پسندي‘ سڏيو ويو. ڪٽر جاگيرداري’ جي جاءِ تي برطانوي انقلاب ۽ 1789ع واري فرانس جو انقلاب ترقي پسند عمل هئا. روس ۾ ولاديمير لينن (1870-1924ع) جي قيادت ۾ 1917ع ۾ آيل انقلاب کي ترقي پسند انقلاب سڏيو ويو. مطلب ته غلامانه دور ۾ جاگيرداري سماج جي تصور ۽ ان خلاف ٿيندڙ جاکوڙ کي ترقي پسند نظريو سمجھيو ويندو آھي. جاگيرداريءَ جي خاتمي کان پوءِ سرمائيداري نظام خلاف جدوجھد بھ ترقي پسنديءَ جو نظريو چئجي ٿو. سرمائيدارانه سماج مان جان ڇڏائڻ لاءِ اشتراڪي تحريڪ يا ”ڪميون سسٽم“ (Commune System) کي وڌيڪ ترقي پسنداڻي سوچ ڪوٺيو وڃي ٿو. حقيقت ۾ تبديليءَ جو عنصر انسان جو مکيہ متو رھيو اھي. ان ڪري ھر ايندڙ تبديلي لاءِ ٿيندڙ جاکوڙ کي ترقي پسند سوچ سان سلهاڙي سگهجي ٿو. سنڌ ۾ روس جي انقلاب کان پوءِ ترت ئي ترقي پسنديءَ جو لاڙو ادب تي غالب رهيو، جنهن جو عروج 1940ع کان 1958ع تائين رهيو. ترقي پسند هندو سنڌي اديبن وٽ 1948ع کان پوءِ هي لاڙو 10 سال ڀرپور رهيو. ان بعد ترقي پسند سوچ وارن اديبن جي تحرير ۾ ته ان جا اهڃاڻ ملن ٿا، البت اڪثر اديبن جون ٻه پيڙهيون رومانواد، جديديت (ماڊرنزم) ۽ بعد جديديت (پوسٽ مارڊنرزم) جون حامي رهيون آهن. پر سنڌ ۾ جيئن ته جاگيرداري سماج جا پير مضبوط رهيا آهن، ان ڪري سنڌ جي اڪثر اديبن تي ترقي پسندي ۽ ماڊرنزم جو گڏيل لاڙو غالب رهيو آهي. ترقي پسند تحريڪ هيٺ سنڌي ادب ۾ هاري ۽ پورهيت کي سماج جو بنيادي ايڪو سمجهندي سرمائيدار ۽ زميندار جي ظلم کي ننديو ويو آهي. 

## حوالا

زمرو:انساني رويا
زمرو:انصاف
زمرو:ترقي پسندي
زمرو:تنقيدي سوچ
زمرو:خيالن جي تاريخ
زمرو:سماجي تبديلي
زمرو:سياسي تحريڪون
تشبيھ

تشبيهه __سملي _Simile: () 
 
 
”تشبيھ“ عربي ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي، ”مشابهت، ڀيٽ، تمثيل.“ علم بيان جي اصطلاح موجب، شعريا نثري عبارت ۾ ”ڪنهن هڪ شيءَ کي ٻيءَ شيءَ جي برابري ڪرڻ؛ يعني ٻن مختلف لفظن يا شين جي هڪ ٻئي سان ڀيٽ ڪري، منجهن ڪنهن خاص ڳالهه يا گڻ جي هڪ جهڙائي ڏيکارڻ کي ”تشبيهه“ چئبو آهي. انهن شين جي ڀيٽ ڪرڻ لاءِ، ”وانگر، وانگيان، وانگي، مثل، جهڙو، جيان، جان، طرح،ڄڻ، وغيره“ مان ڪو به هڪ لفظ استعمال ٿيل هوندو آهي.ڪجهه مثال ڏجن ٿا:- (i) ظهير چوڏهينءَ جي چنڊ جهڙو سهڻو آهي. (ii) خليل جا اکر موتين جهڙا آهن.  سملي ھڪ  اھڙو بياني علم يا فگر آف اسپيچ آھي جيڪو سڌو سنئون ٻن شين جي ڀيٽ ڪندو آھي

## حوالا

زمرو:ڀيٽائڻ
تصحيف

**تَصحِيفَ** (Tasheef) لفظن ۾ زيرن، زبرن جي غلطي (جنهن ڪري اُچار مختلف ٿي پوي).

## حوالا
تصرف

**تصرف** جي لغوي معنيٰ آهي ”دخل ڪرڻ“ اصطلاحي معنيٰ ۾ اهو شعر، جيڪو ڪنهن ٻئي شاعر جي شعر ۾ ڪجهہ لفظن جي ڦير گهير ڪري، پنھنجي مرضيءَ موافق ٺاهجي.

## حوالا
تصنيف

thumb|200px|لکڻ جو عمل
**تصنيف** (Writing) عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ٺاهيل (جوڙيل). اصطلاحي زبان ۾ علمي ڪارنامو يا لکيل ڪتاب کي ”تصنيف“ چئبو آهي. ڪو ماڻهو پنهنجي علمي ڄاڻ ۽ تجربي جي آڌار تي ڪو ڪتاب لکي تيار ڪري ته ان کي ان ماڻهوءَ جي تصنيف ۽ ليکڪ کي ان تصنيف جو مصنف سڏبو آهي. 

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:رويا
زمرو:لکت
زمرو:لکت رابطو
تصوراتي تنقيد

تصوراتي تنقيد __(Imaginative Criticism):

تصوراتي تنقيد هڪ ئي وقت ذاتي نسبتي ۽ خيالي آهي. ان ڪري اها ايتري ئي دلچسپ آهي، جيتريون ادب جون ٻين صنفون آهن. تنقيد ٻيو ڪجهه به نه آهي، پر اها ڪتابن مان محظوظ ٿيڻ جو فن آهي ۽ هن ذريعي شهپارن بابت پنهنجي ذهن کي وڌائي ۽ سڌاري سگهجي ٿو. 

## حوالا
نقش نگاري

thumb|160px| زئڪئلي - ڪاٺيء تي نقش نگاري
پٿر يا ڪاٺ تي نڪتل چٽن ۽ تصويرن اڪيرڻ جي فن کي نقش نگاري (Carving) سڏجي ٿو. قديم زماني جي ماڻهن پنهجين سوچن، خيالن، ريتن رسمن ۽ مذهبي لاڙن کي سڀ کان اڳ پٿر تي اڪيري، تڏهن اڃا جڏهن ڪاغذ نه ٺهيو هو. دنيا جي هر ان خطي ۾ جتي اوائلي تهذيبن جنم ورتو آهي پٿر تي نقش نگاري (اُڪر/تصوير نگاري) جا نمونا ملن ٿا. 

هندستان ۽ پاڪستان ۾ ڪيترن هنڌن تي هن قسم جا چٽ مليا آهن. تاريخ کان اڳ واري دؤر ۾ پٿر تي ٿيل اڪثر نقش نگاريءَ ۾ مختلف جانورن جون تصويرون، شڪار جا منظر، مذهبي لاڙن يا رجحانن کي ظاهر ڪندڙ علامتون ۽ انهن بابت تجريدي چٽ، ان زماني جي سماج جي ڪافي حد تائين نشاندهي ڪن ٿا. سنڌ ۾ کيرٿر جبل جي مختلف هنڌن تي اوائلي دؤر جي ماڻهن ۽ جانورن جون ابتيون سبتيون شڪليون نڪتل ملن ٿيون، انهن ۾ سرهن ۽ گرن جون تصويرون شامل آهن. خاص ڪري ڪتي جي قبر ڏانهن ويندي سيتا نئن جي ٻئي ڪناري تي شاھ ڪنڀ وٽ اهي شڪليون ڪافي تعداد ملن ٿيون. ان سلسلي ۾ بدر ابڙي جو ڪتاب "کيرٿر ۾ چٽسالي" (2011ع) شايع ٿي چڪو آهي.

## حوالا

زمرو:فن
زمرو:جماليات
زمرو:قديم آثار
زمرو:بصري فنون
ترڪيبي تنقيد

ترڪيبي تنقيد _(Synthetic Criticism):

جان مورلي (1923-1838 John Morley)۽ لارڊ بائرن (1824-1788Lord Byron) تنقيد جي هن قسم جا باني چيا وڃن ٿا. سندن ئي ڪوشش سان هن تنقيد جي بنياد تي ادبي تاريخ کي نئون موڙ مليو ۽ سوانحياتي ارتقا وارو نظريو ادبي تاريخ بڻيو.هن تنقيد جي اها تقاضا آهي ته نقاد، تنقيد ڪرڻ وقت ان دؤر جو وسيع، جامع ۽ مڪمل مشاهدو ۽ مطالعو ڪري، جنهن دؤر ۾ ادبي تخليق ٿي ۽ انهيءَ کي ڏسڻ جي ڪوشش ڪري ته سماج جا احساساتي، نظرياتي ۽ تصوراتي بنياد ڪهڙا آهن ۽ انهن تي ادبي تخليق ڪيتري قدر اثر انداز ٿي آهي يا انهن پاڻ ڪيتري قدر اثر قبول ڪيو اٿس. 

## حوالا
تشبيب

تشبيب __(Tashbeeb):

تشبيب بنيادي طور قصيدي جو پهريون حصو آهي. تشبيب عربي لفظ ”شب“ مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’جوان ٿيڻ‘. اصطلاحي معنيٰ موجب ڪنهن جي جوڀن جو تذڪرو ڪرڻ يا ڪنهن جي حسن ۽ انگن جي تعريف ڪرڻ. شاعراڻي اصطلاحي معنيٰ موجب مدحيه قصيدي ۾ممدوح جي مدح کان اڳ عشقيه ، بھار جي موسم، حسن ۽ جوڀن جهڙن مضمونن بابت شعرن کي يا قصيدي جي شاعرانه تمهيد کي تشبيب چيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته عربي قصيدن ۾ سونهن سوڀيا ، جوڀن ۽ پيار ۽ محبت جو ذڪر عام هوندو هو. 

## حوالا
تضاد

تضاد __(Contrast):

علم بديع جي اصطلاح ۾ “تضاد” جي معنيٰ آهي اهڙن لفظن جو استعمال ڪرڻ، جيڪي معنيٰ ۾ هڪٻئي جي مخالف يا ضد ۾ اچن.  

## حوالا
تطھير

تطهير ___(Sublimation):

ادب يا فن جو اهڙو اثر، جنهن سان اندروني جبلت ۽ شهوتي خواهشن کان منهن موڙي ۽ ڪنهن اعليٰ مقصد لاءِ مائل ٿجي.فرائڊ هننفسياتي رويي تي ڪافي بحث ڪيو آهي. هن کي ترفع پڻ سڏيو ويو آهي.  سبلميشن لفظ جو نفسيات جي لحاظ کان سڀ کان پھريون استعمال جرمن فلاسافر فريڊرڪ نٽشي ڪيو. 

## حوالا
تعريفي تذڪرو

**تعريفي-تذڪرو**، ايوارڊ حاصل ڪرڻ سان گڏ، ايوارڊ وٺندڙ جو تعريفي تذڪرو شامل ڪرڻ، جڏهن ڪنهن عالم، اديب يا ڪنهن ٻي اهم شخصيت کي ايوارڊ ڏنو ويندو آهي تہ ايوارڊ سان يا اڳ سندس باري ۾ تعريفي ڪلما چيا يا پڙهيا ويندا آهن. اهڙي تذڪري کي تعريفي تذڪرو چيو ويندو آهي.

## حوالا
تعميہ

تعميه __(Tamia):

تعميه جياصطلاحي معنيٰ آهي تاريخ جي عدد کي درست ۽ برابر ڪرڻ ، ماده تاريخ پوري مصرع ۾ هجي يا فقري ۾، پر جيڪڏهن ڪجهه عدد گهٽ هجن ته ڪو حرف انهيءَ عدد جو ملائي ڇڏبو آهي ته اها ڪمي پوري ٿي ويندي آهي. انهيءَ عدد وڌائڻ کي ”تعميه“ چون ٿا. مثال: پڙهي جو ڏٺو مون بياضِ نظامي چيم آهه هي ڄڻ رياضِ نظامي پڇيم عيسوي سال دل کان چيو دل بحمدالله چئي بياض نظامي بياض نظامي جو عدد 1814 نڪري ٿو، جنهن ۾ بحمد الله جا 120 عدد ملائبا ته عيسوي تاريخ 1934 نڪرندو. 

## حوالا
تغزل

left|thumb|The Starry Night

**تغزل** ___لرسزم___(Lyricisim):

غزل جي شاعريءَ ۾ سونهن جي تعريف کان علاوه ڪي خاص عنصر به شامل هوندا آهن. مثال طور نفاست ۽نزاڪت،رمز، بي ساختگي، سوز ۽ گداز کان علاوه نغمگي وغيره. انهن عنصرن کي گڏي ڪري “تغزل” چيو ويندو آهي. .لرسزم اھڙي گڻ جو نالو آهي جيڪو ڪنھن اتساھ واري فن ۾ احساس ۽ جذبو ڏيکاريندو آھي.

## حوالا
تقابلي تنقيد

ھي مضمون پنھنجي عالمگير تصوير نٿو بيان ڪري
**تقابلي تنقيد** (Comparative Criticism) تنقيد جو اهو قسم، جنهن ۾ ڪنهن هڪ ادبي شهپاري کي ساڳئي قسم ۽ اصلي ادبي شهپاري سان ڀيٽي ان جي حيثيت متعين ڪرڻ. مثال: جيڪڏهن غلام نبي مغل جي تاريخي پسمنظر ۾ لکيل ناول ”اوڙاھ“ کي سراج الحق جي ناول ”پڙاڏو سو ئي سڏ“ ۽ م. ع. ڏيپلائيءَ جي ناول ”سانگهڙ“ سان ڀيٽي تنقيدي جائزو ورتو وڃي تہ انهيءَ کي تقابلي تنقيد چيو ويندو.

## حوالا
تفسير

thumb
**تفسير** (Explanation)، اهو بيان جو پوري سمجهاڻيءَ سان هجي، جنھن کي تشريح بہ چيو ويندو آھي.قرآن شريف جي معنيٰ ۽ سمجهاڻي. هيءُ لفظ علم ۽ فلسفي جي ڪتابن جي شرح لاءِ ڪتب ۾ آندو ويندو آهي. اسلامي اصطلاح ۾ هن لفظ جي مراد ئي ”علم تفسير“ آهي، يعني علم جي اها شاخ، جنهن کي ”علم القرآن“ ۽ تفسير چوندا آهن. هي ”علم حديث“ جي هڪ خاص ۽ اهم شاخ آهي.عظيم مورخ طبري(1310ھ/1892ع) جي فن تفسير بابت هڪتصنيف موجود آهي، جنهن ۾ حديثن جو وڏو تعداد شامل آهي. اهڙي طرحزمخشري (متوفي 550ھ/1155ع) معلم الاخلاق ۽فقھہ ۽ لغت جو ڪامل ماهر ٿي گذريو آهي. ”تفسير الڪشاف“ کي بهاسلامي دنيا ۾ قدر جي نگاھ سان ڏٺو ويندو آهي. البيضاوي (م685هه/1286ع) جو تفسير سڀ کان گهڻو مقبول رهيو آهي. هن فن جو اهو ئي ڪتاب آهي جيڪو اڪثر مدرسن ۾ پڙهايو ويندو آهي. ٻين تفسيرن مانفخر الدين رازي جو تفسير (606ھ/1209ع) به اهم آهي، جنهن کي ”تفسير الڪبير“ چوندا آهن. مسلمانن پهرينءَ صدي هجريءَ ۾،سنڌ،ملتان ۾ پهچي اسلامي عقيدن جي تبليغ لاءِ مقامي ٻوليون استعمال ڪيون ۽ هر علائقي ۾ اتان جي مقامي ٻوليءَ ۾ اسلامي عقيدن سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي ويئي. تفسير جي مصنف کيمفسر چوندا آھن.تفسير جي دائري ۾ خصوصن ڪلاسيڪي عربي، اصول قانون ۽ دينيات جا معاملا اچن ٿا.

## حوالا

زمرو:تنقيدي سوچ
زمرو:سائنس جو علم العلم
زمرو:نظريو
تقابلي لسانيات

تقابلي لسانيات __( Comparative Linguistics):

ڪنهن به هڪ زبان کي ٻي زبان سان ڀيٽ ڪري اڀياس ڪرڻ تقابلي لسانيات آهي. تقابلي لسانيات، ٻن يا ٻن کان وڌيڪ ٻولين کي مختلف رخن کان ڀيٽ ڪري انهن جو پاڻ ۾ لاڳاپو ظاهر ڪندي آهي، ته جيئن انهن جي هڪ ٻئي سان خانداني، تاريخي يا نوعيتي نسبت معلوم ٿئي . تاريخي لسانيات ۾ جيڪا ڀيٽ ڪئي وڃي ٿي، سا ٻن مختلف ٻولين ۾ نه، مگر هڪ ئي ٻوليءَ جي لاڳيتن دورن جي وچ ۾ ڪئي وڃي ٿي. 

## حوالا
تقليد

تقليد __(Emulation):

ادبي اصطلاح ۾ انفراديت يا امتياز قائم رکڻ کان سواءِ ڪنهن وڏي اديب، فنڪار جي پوئواريءَ کي تقليد چيو ويندو آهي. سنڌي ۾ صوفي شاعريءَ ۾ تمثيلن ۽ علامتن جي تقليد قاضي قادن(1463-1551ع) کان ڪئي وئي. عشقيه، رومانوي ۽ نيم تاريخي داستانن جي سورمين کي علامتي اظهار طور ڪتب آڻڻ جي شروعات شاهه لطيف کان اڳ مختصر طور نظر اچي ٿي، پر شاهه لطيف ان کي ڪمال تي پهچايو. جديد دور جي شاعرن گهڻي ڀاڱي شيخ اياز جي تقليد ڪئي، افساني ۾ ڪيترن ليکڪن جمال ابڙي، امرجليل وغيره جي تقليد ڪئي آهي. 

## حوالا
تڪبند شاعر

تڪبند شاعر 

شاعرن کيڏات وديعت ٿيل هوندي آهي. کينتصور جي قوت زياده هوندي آهي. پر اهو شاعر جنهن وٽنفسياتي بصيرت، نزاڪت، احساس ۽ لطيف جذبن جي گهٽتائي هجي، رڳو ڪنهن موضوع تي شاعري ڪري وٺي، جنهن ۾ نه گهرائي هجي نه وري لفظن جيچاشني ته اهڙي شاعريءَ کي تڪبند شاعري ۽ شاعر کي“تڪبنديءَ وارو شاعر” چيو ويندو آهي. 

## حوالا
تڪبندي

تڪبندي __(Tukabandi):

”تڪبندي “  نظم يا نثر قلمبند ڪرڻ وقت لفظن جي چونڊ کي چئبو آهي. چونڊ اڪثر ساڳين (هم آواز) لفظن جي ڪبي آهي. اهڙي قسم جي تڪ ۾ تڪ (ها ۾ ها) ملائڻ کي ”تڪبندي“ سڏيو آهي. عموماً تجنيس حرفي ۾ نظم جي نموني کي تڪبندي سڏيو آهي، پر اڄڪلهه تڪبندي، خيال ۽ مقصد کان سواءِ بيڪار تصور ڪئي ويندي آهي. نثر جي سلسلي ۾ مقفع  نثر (قافيہ بندي) وارو نمونو تڪبندي ۾ شمار ڪري سگهجي ٿو. 

## حوالا
تلاوت

تلاوت __ (Recitation):

قرآن شريف جو پڙهڻ يا دؤرڪرڻ. عقيدو آهي ته هر مسلمان لاءِ پاڪ صاف ٿي روزانو تلاوت ڪرڻ وڏي ثواب وارو عمل آهي، جنهن سان قلبي سڪون ملي ٿو. سُر، مٺي آواز سان تلاوت ڪرڻ کي قرئت چيو ويندو آهي. 

## حوالا
تماشائي

thumb|right|250px|فٽبال راند جا تماشائيراند ڏسندي
thumb|right|250px|ڪرڪيٽ جا تماشائي سڊني۾ راند ڏسندي

تماشائي __(Spectator):

’تماشائي‘ جي لفظي معنيٰ آهي ڏسندڙ. ڊرامي جو اصل مقام اسٽيج آھي ۽ اسٽيج تماشائين کان سواءِ ڪجهه بہ نہ آھي. ڊراما ھميشہ تماشائين جي سوچ، فڪر ۽ پسند مطابق لکيا ۽ اسٽيج ڪيا ويندا اھن. تماشائي ھميشہ ھڪ جھڙا نہ ٿيندا اھن. اھي پنھنجي پنھنجي خيالن، جذبن، سيرت ۽ سوچ ۾ مختلف ھوندا آھن. اھڙيءَ ريت شھري تماشائي ڳوٺ وارن تماشائين کان مختلف ھوندا اھن. تماشائي/ ڏسندڙ ھميشہ مختلف ھوندا اھن. اُهي پنھنجي جذبات، سيرت ۽ خواھش ۾ بہ مختلف ھوندا آھن. ڪڏھن ڪو مزاحيہ ڊائلاگ ڪنھن کي کلائي کيرو ڪري وجھندو اھي تہ ڪڏھن ڪنھن کي مسڪرائي بہ نہ سگھندو اھي. ڪڏھن اھو ساڳيو مڪالمو ڪنھن کي سخت ناگوار لڳندو اھي. ان حساب سان ڊراما ھميشہ ڏسندڙن جي پسند موجب پيش ڪيا ويندا آهن. اھو تماشائي ئي آهن، جن جي ڪريٿئيٽر آباد رھن ٿا.

## حوالا
تمثيل

تمثيل __(Allegory):

تمثيل جي لغوي معنيٰ ٿيندي ’ڪنهن شيءِ جھڙو ٿي وڃڻ‘. مشابهت يا نظير. نثر ۽ شاعريءَ ۾ شين، ماڻهن ۽ واقعن تي تمثيلي انداز ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. تمثيل ۾ ڪردار انساني خصوصيتن جي نمائندگي ڪندا آهن. شاھ عبداللطيف ڀٽائي لوڪ ڪهاڻين جي سورهين ۽ سورمين کي تمثيلي طور ڪتب آندو آهي. جان بنيان (1626-1688ع) جو ڪتاب “Pilgrim’s Progress” هڪ مشهور تمثيل آهي، جنهن جو ترجمو پرڀداس ڀيرومل “سالڪ جو سفر” سان ڪيو آهي. 

## حوالا
تقطيع

تقطيع __(Taqtee’a):

”تقطيع“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو بنياد يا اشتقاق آهي، قَطعَ=وڍڻ، ٽڪرا ٽڪرا ڪرڻ. ”تقطيع“ جي لفظي معنيٰ ٿيندي ”وڍيل“ يا ”ٽڪرا ٽڪرا ڪيل“. اصطلاحي معنيٰ موجب، ڪنهن شعر جي مصرعن ۾ ڪم آندل لفظن کي، مقرر بحر وزن جي ارڪانن ۾ توري، کين جدا جدا ڪري بيهارڻ کي ”تقطيع“ چئبو آهي. شعر جي بحر جا اهي ارڪان، خود لفظن آهن ۽ ڪن آوازن (اُچارن) جا ٺهيل آهن. 

## حوالا
تمدن

**تمدن** يا **مدنيت** عربي زبان جو لفظ آھي، جنھن جي لغوي معنيٰ ”شهريت“ آھي. هي لفظ ’مدن‘ يعني شهر مان ورتل آهي.”شھريت يا شھري زندگي.” انسان سمجھ ۽ شعور وارو جانور اھي. مختصر طور تمدن جي تعريف اها ٿيندي ته ھر قوم کي پنھنجيون مخصوص، تاريخي، سماجي، ثقافتي ۽ مذھبي روايتون ٿينديون اھن. سندن ضرورتون ۽ روحاني تمنائون هونديون اھن، جنهن ڪري ڪا قوم انفرادي ۽ اجتماعي طور ترقي ڪندي آهي. هر قوم جون مختلف سياسي، مذھبي ۽ معاشرتي جماعتون ۽ ادارا، فن، نقش نگاري، شعر،راڳ ۽ ناچ جا طور طريقا مختلفرواج رسمون هوندا آهن. تمدن انساني فطرت جي ٽن مکيہ جبلتن سان تعلق رکي ٿو، جيڪي آهن: (i) پنھنجو بچاءُ ڪرڻ، (ii) ھم جنس سان تعلق ۾ رھڻ ۽ (iii) اولاد جي پيدائش، پالنا ۽ پرورش ڪري، انساني نسل کي بقا ڏيڻ**مدنيت** کي **شھريت** يا  **تمدن** پڻ چوندا آهن.

## نالا ۽ اشتقاق

مدنيت لفظ مدينو مان نڪتل آھي ۽ مدينو لفظ جي معني شھر آھي . مدنيت جي معني شھريت آهي جنھن کي انگريزي ۾ سوڪس چون ٿا. سوڪس (civics)  لاطيني ٻولي جي لفظ سوس civis مان نڪتل آهي جنھن جو ڌاتو سوٽس civitas آھي .انھن ٻنھي جي معني  ترتيبوار شھري ۽ شھر آھي.

## علم تمدن
رياست جي قديم صورت شھري رياست واري ھئي ۽ قديم يونان ۾ ھر شھر جو درجو رياست وارو ھيو  ۽ ھر شھر جا پنھنجا قانون ھيا جن مطابق انھن جو انتظامي ڌانچو ڪم ڪندو هو ۽ شھرين جا حق ۽ فرض طئي ٿيل ھيا. يونان جي انھن رياستن ۾ جمھوري نظام ھيو. ھر اھو شخص جيڪو رياست جي قانوني ۽ انتظامي معاملن ۾ شريڪ ھوندو ھو ان کي رياست جو شھري سڏيو ويندو هو. تنھنڪري مدنيت جي علم ۾ شھري جو مقصد رياست جو رھاڪو نہ پر رياست جي قانون ۽ نظم و نسق جي معاملن ۾ شريڪ ھجڻ آهي شھري ھجڻ جو اھو خيال ارسطو جو ڏنل آھي.اڄوڪي دور جي  رياست جي بناوٽ شھري ناھي بلڪہ اھا پنھنجي اندر ڪيترائي شھر رکي ٿي ۽ ان م رھندڙ سڀ ان جا شھري سڏبا آهن.رياست جي دائري وسيع ٿيڻ سان ان جي شھرين جي حقن ۽ فرضن جو دائرو به وسيع ٿي ويو آهي. شھريت يا مدنيت جو علم رياست جي شھرين جي انھن حقن ۽ فرضن متعلق علم آھي ۽ اھو انھن جي رياست سان تعلق رکندڙ سرگرمين جو بہ جائزو وٺي ٿو.اھو رياست ۽ شھري جي تعلق بابت آگاهي ڏئي ٿو.ھي علم رياست جي شھري جي معاشرتي،  نفسياتي،  معاشي،اخلاقي،  سياسي ۽ مذھبي زندگي جي بابت ڄاڻ ڏئي ٿو. ھي علم شھري زندگيءَ  ۽ ان جي مسئلن تي روشني وجھي ٿو

## حوالا

زمرو:متحرڪ شھريت
تمھيد

100px|thumb|کاٻو|آمريڪي چارٽر جو تمهيد
**تمهيد** ، ڪنهن دستاويز جي شروعاتي لفظن کي چيو ويندو آهي جنهن ۾ ان دستاويز جي مقصد ۽ فلسفي کي بيان ڪيو ويو هجي. قانوني دستاويزن جي ابتدا ۾ ان جي تاريخي حوالن ۽ عنوان جي تت کي بيان ڪيو ويندو آهي. ان کان سواءِ ڳالهه ٻولهه دوران زير بحث آيل عنوان جي شروعات ۾ ان جي ماخذ يا فلسفي کي بيان ڪيو وڃي ته ان کي **تمهيد ٻڌڻ** چئبو آهي.

رابرٽ جي رولز آف آرڊر جي مطابق، پارلياماني ڪاروائي ۾ جن شقن جي لاءِ قرارداد پيش ڪيو وڃي تمهيد ۾ انهن شقن جو ذڪر ڪرڻ ضروري آهي، پر جڏهن صرف ائين ئي ڪا قرارداد پيش ڪرڻ هجي اتي تمهيد جي ضرورت ناهي، جيڪڏهن تمهيد ذريعي قرارداد جي پسمنظر بابت لکيو وڃِ ته ممڪن آهي ته قرارداد پاس نه ٿي.

## وڌيڪ ڏسو
* ديباچو
* پيش لفظ
* ارپنا

## حوالا

زمرو:قانوني اصطلاحون
زمرو:قانوني دستاويز
ادبي تنقيد

تنقيد __(Literary Criticism):

تنقيد لفظ جو بنياد نقد آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’ملھ‘. ادب جي ملھ ڪٿڻ لاءِ ڪيل پرک کي ادبي تنقيد چئبو آهي. ادبي تنقيد جي شروعاتيونان کان ٿي، جنهن موجب تنقيد جو مطلب اھي فيصلو يا ”فتويٰ”(Judgment) ڏيڻ هو. تنقيد جي لغوي معنيٰ آهي پرکڻ يعني خامين ۽ خوبين جو بيان ڪرڻ. تنقيد انهيءَ عبارت کي ٿو ڪوٺجي، جنهن مان ڪنهن به ادبي تخليق جي خوبين ۽ خامين کي ڄاتو- سمجهيو وڃي: يا ائين ادبي تنقيد، ڪنهن ادبي ڪاوش کي پڙهڻ کانپوءِ، ان تي سوچي، ويچاري، ان جي ادبي ڪٿ ڪرڻ آهي. تنقيد ۾ باريڪ بيني ۽ دليل وڏي اهميت رکن ٿا. ادبي تنقيد، ادب ۾ تمام وڏو ڪردار ادا ڪري ٿي، سڀ کان پھرين تنقيد وسيلي معياري ادب ۽ غير معياري ادب جي کرق جي خبر پوي ٿي. ادبي تنقيد رستي زبان ۽ ادب جي زوال ۽ قدرن جا سبب معلوم ٿي سگھن ٿا. تنقيد سان ادبي تحريڪون شروع ٿين ٿيون. تنقيد رستي خبر پوي ٿي تہ مختلف دؤرن ۾ ادب ۾ ڪھڙا رجحان ھئا. ادبي تنقيد جي وسيلي ئي سٺا اديب پيدا ڪري سگھجن ٿا. 

## حوالا
تنقيدي مضمون

**تنقيدي مضمون** (Critique) اهڙو مضمون، جيڪو ڪنھن ادبي فنپاري تي تنقيدي خيال کان لکيو وڃي، ان کي تنقيدي مضمون چئبو آهي.

## حوالا
توريت

**توريت**  آسماني يا الهامي ڪتابن مان هڪ ڪتاب، جيڪو حضرت موسيٰ علیہ السلام تي نازل ٿيو. ان کي توريت يا تورات سڏيو وڃي ٿو. توريت موجوده بائيبل (ڪتاب مقدس) جو هڪ حصو آهي. ڪتاب مقدس جا ٻه اهم حصا آهن: هڪ ”عهدنامہ قديم“ ۽ ٻيو ”عهدنامہ جديد“. سڄو بائيبل سڀني عيسائين جو مذهبي ڪتاب آهي، پر يهودين جو بنيادي مذهبي ڪتاب ”عهد نامہ قديم“ آهي.

## حوالا

زمرو:مذهب
زمرو:يهوديت
زمرو:اسلام
زمرو:مذهبي متن
زمرو:اسلامي متن
زمرو:اسلامي اصطلاح
توشيع

**توشيع** (Acrostic) نظم يا اهڙي لکت، جنھن جي هر سٽ جو پھريون اکر ترتيب سان کڻڻ سان نئون نالو، لفظ، جملو يا شعر ٺھي پوندو آهي.

## حوالا
ٿلھ

**ٿلھ** (*Thalh*) ڪافيءَ جي ابتدا يا مطلع کي ٿلھ چئبو آهي. ڪافي جي شروعات ٿلھ سان ٿيندي آهي. جيڪو پوءِ هر مصرع جي پويان وراڻيءَ طور ڳائبو آهي. عروضي ٿلھ کي شاعريءَ ۾ ”مطلع“ سڏبو آهي.

## حوالا
تيرٿ اسٿان

تيرٿ اسٿان __(Religious site):

تيرٿ اسٿان ڪنهنسنت، ساڌو، بزرگ جي نالي منسوب جاءِ يا زيارت گاھ هوندو آهي، ڪيترين حالتن ۾ اهو قدرتي نظارن جو زيارت گاھ بہ هوندو آهي. اهو ڪا ندي، ڪو چشمو به ٿي سگهي ٿو، جتي ياتري اچي اشنان ڪري پاڻ کيپوتر ڪندا آهن.تيرٿ اسٿان ياتريءَ کي زندگيءَ جي سفر ۾ نرواڻ کي حاصل ڪرڻ لاءِ اتساهيندو آهي. هندو ڌرم ۽ ٻڌ ڌرم وارن وانگر جين ڌرموارن جا به تيرٿ ٿين ٿا، ان جي ياترا هندو ڌرم وارن کان ڪي قدر مختلف آهي. جين ڌرم وارن جي تيرٿ ياترين کي ’تيرٿنڪرا‘ چئبو آهي.

## حوالا

زمرو:مذهبي اصطلاحون
ٿري لھجو

**ٿري لھجو** (Thari Dilect) ٿر، سنڌ جو ريگستاني علائقو آهي. ٿر جي لفظي معنيٰ آهي ”ريگستان“. سنڌ جو ٿر، هندستان جي ڪڇ ۽ راجستان سان ملي ٿو. ٿر ۾ ڏيپلو، عمرڪوٽ، مٺي، ڇاڇرو، ننگر پارڪر اهم علائقا آهن. ٿر جي مجموعي زبان کي ٿري سڏجي ٿو، جيڪا سنڌي زبان جو هڪ لھجو آهي. ڍاٽڪي، پارڪري ۽ سوڍڪي ٿري لھجي جا اپ لھجا يعني ننڍا لھجا يا محاورا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌي ٻولي جا لھجا
زمرو:سنڌي ٻولي جا لهجا
ٿوڪ

**ٿوڪ** (Thok) لفظي طرح شين کي چئبو آهي. پر سنڌي لوڪ ادب ۾ ٿوڪ اهڙي منظوم صنف آهي، جنهن ۾ ڪن به چئن شين لاءِ سڌي يا اڻ سڌي طرح سٺائي بيان ٿيل هوندي آهي. ان جي آخر ۾ وراڻيءَ طور ”ٽڪا مڙئي روڪ چڱا“ وغيره استعمال ڪيو ويندو آهي. مثال طور: اول ۾ الله ڀلو، پير کان ويساھ ڀلو اهي چارئي ٿوڪ چڱا، ٽڪا مڙئي روڪ چڱا.

## حوالا

زمرو:شاعري
ٿياسافيڪل سوسائٽي

[thumb|upright=0.7|سوسائيٽي جي مھر جنھن ۾ [سواستيڪا جو نشان، دائود جو ستارو، آنک، اوم، اوروبوروس  جا نشان ڏيکاريل آھن.]]

ٿياسافيڪل سوسائٽي__ (Theosophical Society):

ٿياسافي يوناني لفظ آهي جنهن جي معنى آهي نيڪيءَ جو فلسفو. هي اڌ فلسفي ۽ اڌ مذهبي مڪتبِ فڪر آهي، جنهنن مطابقبنيادي سچايون سڀني مذهبن ۾ موجود آهن ۽ مذهبي اختلاف بي معنيٰ آهن، هن تحريڪ (ٿياسافيءَ ) جي باني(Helena Blavatsky)ھيلينا پترونا بلئواٽسڪي(1831 -1891ع) هئي، جنهن تبت جي دوري کان پوءِ 1875ع ۾ ’نيويارڪ ٿياسافيڪل سوسائٽي‘ قائم ڪئي. جيئن ته سوسائٽيءَ جا نظريا برهمي عقيدن سان وابسته هئا. ان ڪريآمريڪا کان وڌيڪ هندستان ۾ هن نڪتهء نظر کي پذيرائي ملي. سوسائٽيءَ جو صدر دفتر مدراس منتقل ڪيو ويو . ڪراچي ۾ ايم. اي. جناح روڊتي ٿياسافيڪل هال آهي. آمريڪي ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جو صدر دفتر ”وهيٽن“ ۾ آهي. حيدرآباد سنڌ جو بيسنت هال، جيڪوايني بيسنت جي نالي سان قائم آهي، اهو به ٿياسافيڪل تعليمات جو مرڪز رهيو آهي. 

## تاريخ
[thumb|right|upright|
[سيپٽمبر 1875 ۾ نيو يارڪ شهر ۾  ٿياسافيڪل سوسائٽي جي قيام واري گڏجاڻيءَ جو ھڪ نوٽ]] 

ھيلينا بلائواٽسڪي، ڪرنل ھينري اسٽيل آلڪاٽ، وليم ڪئان جج ۽ ٻين گڏجي ھن سوسائٽيءَ جو بنياد 1875 ۾ وڌو.. پھرين گروپ پنھنجو صدر مقام انڊيا ۾ رکيو ۽ اڄڪلھ اھو گروپ دنيا ۾ ڦھليل آھي.آلڪاٽ سوسائٽيءَ جو پھريون صدر ٿيو۽ 1907 ۾ پنھنجي وفات تائين ان عھدي تي رھيو. ڪجهه سال بعد آلڪاٽ ۽ بلئواٽسڪي انڊيا ھليا ويا جتي مدراس رياست جي اڊيار شھر ۾ بين الاقوامي صدر مقام قائم ڪيائون.

[thumb|right|
انڊيا جي شھر اڊيار ([چنائي) ۾ 1890 ۾ ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي بلڊنگ ]]
ان شھر کي ھاڻي چنائي چون ٿا.انھن اتي مشرقي مذھبن جو اڀياس شروع ڪيو جيڪو سوسائٽيءَ جي ايجنڊا پڻ ھيو. سن 1891 ۾ ھيلينا وفات ڪري وئي.ڪجهه عرصي بعد ڪرنل آلڪاٽ ۽ وليم جج جي وچ ۾ اختلافن جي ڪري 1895 ۾ ٿياسافيڪل سوسائٽي ورھائجي وئي وليم جج ڌار ٿي ويو ۽ آمريڪا واري سوسائٽي ان جي قيادت ۾ علحده ٿي وئي.اصل سوسائٽي ڪرنل آلڪاٽ ۽ بيسنت جي حصي ۾ آئي جيڪا اڊيار ۾ ھئي ۽ ان جا باقيات اڃا به موجود آهن. وليم جج وارو گروپ ٽٽي ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو. ھڪ گروپ جي سربراھ ڪيٿرائن ٽنگلي (Katherine Tingley) ٿي ۽ ٻئي گروپ جو وري ھنگروو سربراھ بڻيو جنھن جو گروپ باقي رھي نہ سگھيو. ڪيٿرائن وارو گروپ اڃا باقي آهي جنھن جو نالو ٿياسافيڪل سوسائٽي انٽرنيشنل صدر مقام، پئسادينا، ڪيليفورنيا آھي.سن 1902 ۾ رڊولف اسٽينر ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي جرمن آسٽريائي ڊويزن جو جنرل سيڪريٽري ٿيو. ھن اتي اولھ جي موضوعن وارو ڪورس جاري رکيو. ھن جا ايني بيسنت سان حضرت عيسي جي روحاني حيثيت ۽ ھڪ نوجوان  جدو ڪرشنا مورتيءَ تي سخت اختلاف ٿي پيا اھڙي طرح ھن جي قيادت ۾ جرمن آسٽريائي ميمبرن جو وڏو حصو سوسائٽيءَ کان علحده ٿي ويو جن  اينٿروپوسافيڪل سوسائٽي جو بنياد وڌو.جيڪا سوسائٽي اڄ به موجود آهي ۽ ان جون آمريڪا ۽ ڪئناڊا ۾ ڪيتريون ئي شاخون آهن.
thumb|ٿياسافيڪل سوسائٽي انڊيا، اڊيار جو يادگار بورڊ جنھن ۾ دنيا اندر شاخن جي ابتدا جا سال ڄاڻايل آهن

## حوالا
ناٽڪ گھر

thumb|250px| ناٽڪ گهر
thumb|250px|رايل ٿئيٽر،لنڊن 1821
**ٿيئٽر** يا **ناٽڪ گهر** (Theatre)، ٿيئٽر يوناني ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معني آهي ’ڏسڻ‘ يا ’نظارو پسڻ. ناٽڪ جي جاءِ. جيئن تہ حقيقت ۾ ڊرامو، اسٽيج تي عملي طور پيش ڪرڻ لاءِ لکيو ويندو اھي، انھيءَ ڪري اھا جاءِ جتي ڊراما اسٽيج ٿيندو آهي، ان کي ”ٿئيٽر“ سڏيو ويندو آهي. منگهارام ملڪاڻي لکيو آهي تہ ”يادہ کڻ گهرجي تہ ناٽڪ فن، ٻين فنن وانگر پاڻ ۾ ئي پورو نہ آھي، جنھن کي صرف ڪتب خاني ۾ ويھي مطالعو ڪجي. ناٽڪ جو اخري مآصد تڏھن پورو ٿيل سمجهبو، جنھن ناٽڪ گهر (Theatre) ۾ اھو ڪري ڏيکاريو وڃي ۽ رنگ ڀوميءَ (Stage) تي اداڪاري (Acting)، چترڪاري (Painting)، وسترڪاري (Construing)، سنگيت(Music) ۽ ناچ (Dancing) جي ان کي پوري پوري واھر وٺڻي ٿي پوي.“

thumb|300px|ويانا ۾ ٿئيٽر جي اسٽيج

## حوالا
ٽپو

ٽپو __(Tapo):

ٽپو، پشتو شاعري جي مشهور صنف آهي. هن شاعريءَ ۾ پختون زندگيءَ جي ثقافتي، تاريخي ۽ سماجي عڪاسي ٿيل هوندي آهي. هي شاعري سينه به سينه قديم دؤر کان هلندي پئي اچي. هڪ مثال: ماءُ، منهنجا وار نه ڪتر، ڇو ته ڀڳل ڏارن وارن وڻن تي پکي آکيرا ٺاهي نه ويهندا آهن (ترجمو) 

## حوالا
ٽريالاجي

ٽريالاجي __(Triology):

هي اصطلاح ابتدا ۾ يوناني ڊرامن لاءِ استعمال ٿيندو هو ۽ هن وقت خاص طور ناولن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ڪوبه ناول ٽن حصن ۾ لکيل هجي ۽ ان جو هر حصو مڪمل ناول هجي، ۽ انهن ٽنهي حصن ۾ ڪهاڻيءَ جو تسلسل هجي ته ان کي ناول جي ”ٽريالجي“ چئبو آهي. سنڌيءَ ۾ بهترين مثال سراج ميمڻ جو ناول “پياسي ڌرتي رمندا بادل” آهي، جيڪو ٽن حصن: (1) ”منهنجي دنيا هيڪل وياڪل“، (2) ”تنهنجي دنيا سڀ رنگ سانول“، (3) ”منهنجي دنيا مرگهه ترشنا“ تي مشتمل شايع ٿيل آهي. 

## حوالا
ٽہ سريون

**ٽہ سريون** (Three Melodies)، ٽہ سريءَ ۾ ٽي سٽون/ مصرع ٿينديون آهن، جن ۾ رديف قافين جي ڪا پابندي ناهي هوندي ۽ هن کي ڪنهن بہ وزن تي لکي سگهجي ٿو.

## حوالا
ٽڪرو

**ٽڪرو** (Passage) ٽڪرو بنيادي طور ڪنهن عبارت جي ڪنهن حصي کي چئبو آهي. ان کي اقتباس بہ سڏبو آهي.

## حوالا
ٽلو ناچ

**ٽلو ناچ** (*Tiloo* Dance) عورتن (زالن) جو هڪ مخصوص ناچ آهي، جيڪو اڪثر مڪراني عورتون، خوشيءَ جي موقعن تي دهل تي تاڙي وڄائي ڪنديون آهن. ناچ سان گڏ گيتن جا ٻول بہ چونديون آهن ۽ وراڻي بہ ڏينديون رهنديون آهن. انهن وراڻين ۾ ”ٽلو“ لفظ ضرور استعمال ٿيندو آهي. شادي جي سرگس ۾”ٽلو ناچ“ هڪ سٺو سنوڻ سمجهيو ويندو آهي. نموني طور ٽلو گيت جا ڪجهه بند هيٺ ڏجن ٿا. ”ٽلو! ڊومني آچار....ٽلو! ڊومني آچار، لئي لئي لاڙھ...ٽلو! لئي لئي لاڙھ هست بڊوڪو، ڙي،... ٽلو! هست بڊوڪو! ”ٽلو! ڊومني آچار....ٽلو! ڊومني آچار.

## حوالا

زمرو:ناچ
ٿيسز

**ٿيسز** (Thesis)، ڪوبہ مفروضو، بحث هيٺ مسئلو، مقالو جيڪو ڪنهن علمي سند لاءِ لکيو وڃي، ان کي ٿيسز چئبو آهي.

ٿيسز (انگريزي: Thesis يا Dissertation) مان مراد اها دستاويزي لکت آهي، جيڪا ڪنهن علمي ڊگري يا پيشيورانہ لياقت حاصل ڪرڻ لاءِ اميدوار طرفان پيش ڪئي ويندي آهي. هن ۾ اميدوار جي پنهنجي تحقيق ۽ نتيجن کي بيان ڪيو ويندو آهي.

اصطلاحي طور تي، "ٿيسز" ۽ "ڊيزرٽيشن" ۾ ڪجهه فرق به ملي ٿو. آمريڪي انگريزيءَ ۾ عام طور تي ٿيسز جو لفظ بيچلر يا ماسٽر ڪورس لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جڏهن ته ڊيزرٽيشن جو لفظ ڊاڪٽريٽ (PhD) لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جي ابتڙ، برطانيہ، ڏکڻ ايشيا (بشمول پاڪستان ۽ انڊيا) ۽ دولت مشترڪہ جي ملڪن ۾ اڪثر ان جو ابتو (يعني پي ايڇ ڊي لاءِ ٿيسز ۽ ماسٽر لاءِ ڊيزرٽيشن) استعمال ٿيندو آهي.

تحقيق جي گهرج، پيچيدگي ۽ معيار جو دارومدار ملڪ، يونيورسٽي يا پروگرام تي هوندو آهي.

## لفظي بناوت (Etymology)

لفظ ٿيسز (Thesis) يوناني ٻوليءَ جي لفظ 'θέσις' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "ڪا شيءِ پيش ڪرڻ" يا "دانشورانہ دعويٰ". جڏهن ته ڊيزرٽيشن (Dissertation) لاطيني لفظ 'dissertātiō' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "بحث يا گفتگو". ارسطو پهريون فلسفي هو جنهن ٿيسز جي وصف بيان ڪئي.

## بناوت ۽ پيشڪش جو انداز

هڪ ٿيسز عام طور تي هڪ مونوگراف (Monograph) جي صورت ۾ هوندو آهي، جنهن ۾ هيٺيان حصا شامل هوندا آهن:

اڪثر عالمي يونيورسٽيون ٿيسز لاءِ هيٺين ترتيب کي ترجيح ڏينديون آهن:

* تعارف (Introduction): جنهن ۾ تحقيق جو موضوع، طريقو ۽ ان جي اهميت ٻڌائي ويندي آهي.
* ادب جو جائزو (Literature Review): موضوع سان لاڳاپيل اڳوڻي تحقيق جو جائزو.
* طريقہ ڪار (Methodology): اهو بيان ڪرڻ ته تحقيق ڪيئن ڪئي وئي ۽ ڪهڙا طريقا استعمال ٿيا.
* نتيجا (Findings): تحقيق مان حاصل ٿيندڙ نتيجن جو بيان.
* بحث (Discussion): نتيجن جو اڳوڻي ادب جي روشنيءَ ۾ تجزيو.
* نتيجو (Conclusion): تحقيق جو حاصل مقصد يا حتمي فيصلو.
* حوالا (Bibliography/References): استعمال ڪيل ڪتابن ۽ ذريعن جي فهرست.

### ٿيسز جي ڪميٽي (Thesis Committee)

ٿيسز جي ڪميٽي انهن ماهرن تي مشتمل هوندي آهي جيڪي شاگرد جي تحقيق جي نگراني ڪن ٿا. هن ڪميٽي ۾ هڪ بنيادي سپروائيزر (Supervisor) يا گائيڊ ۽ ٻيا ميمبر شامل هوندا آهن. اهي ميمبر شاگرد جي ٿيسز کي پڙهن ٿا، ان ۾ سڌارن جا مشورا ڏين ٿا ۽ "دفاع" (Defense) يعني زباني امتحان وقت موجود هوندا آهن.

### سپروائيزر جو ڪردار

سپروائيزر جو ڪم شاگرد جي تعليمي مدد ڪرڻ ۽ اها پڪ ڪرڻ آهي ته مقالو امتحان لاءِ تيار آهي. مقالو شاگرد پاڻ لکندو آهي، پر سپروائيزر ان جي معيار ۽ قانوني گهرجن (جيئن ته ڪاپي رائٽس) جي نگراني ڪندو آهي.

### علائقائي فرق ۽ اصطلاح

ٿيسز جي حوالي سان مختلف ملڪن ۾ مختلف نالا استعمال ٿين ٿا:

* ارجنٽائن: هتي ٿيسز جي آخري مرحلي کي "ڊفينسا ڊي گراڊو" (Defensa de grado) چيو ويندو آهي.
* ڪينيڊا: انگريزي ڳالهائيندڙ يونيورسٽين ۾ بيچلر جي لکت کي "ايسي" (Essay) يا "پيپر" چيو ويندو آهي، جڏهن ته ماسٽر ۽ پي ايڇ ڊي لاءِ ٿيسز جو لفظ استعمال ٿئي ٿو.
* چيڪ ريپبلڪ: بيچلر لاءِ 'bakalářská práce' ۽ ماسٽر لاءِ 'diplomová práce' چيو ويندو آهي.
* فنلينڊ: هتي ماسٽر جي ٿيسز کي عام طور تي 'Gradu' چيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:تدريس
ٿيسارس

[150px|right|thumb|[پيٽر مارڪ روجي(Peter Mark Roget)جو ڦوٽو جنھن  سڀ کان پهرين جديد ٿيسارس لکي ]]

ٿيسارس __(Thesaurus):

هم معنيٰ ۽ ساڳئي تصور وارن لفظن جي فهرست تي مشتمل ڪتاب يا لغت. ٿيسارس ھڪ ريفرنس بڪ آھي جنھن ۾ لفظن جي لسٽ ۾ ساڳئي گروپ وارا ھم معني لفظ (synonymous) ۽ ڪڏهن ڪڏهن لفطن جا ضد (antonymous) پڻ ڏنا ويندا آهن. لفظن جي اھا لسٽ الف ب واري ترتيب ۾ ھوندي آھي .ان ھوندي بہ اھا ڊڪشنري کان مختلف ھوندي آھي جنھن ۾ صرف لفظن جي معني يا تعريف ڏنل ھوندي آھي.پيٽر مارڪ روجي ھن جديد ريفرنس بڪ جو خالق آهي. تاريخ ۾ ٿيسارس نموني ڪتاب جو ذڪر ٻين صدي عيسويءَ ۾ موجوده لبنان جي قديم شھر ببلاس
(Byblos) ۾ ملي ٿو جتي يوناني ٻوليءَ جي گرامردان ھيرينئس فلان (Herennius Philon) ان جيان ڪتاب لکيو. چوٿين صدي عيسويءَ ۾ سنسڪرت ٻوليءَ ۾ امراسمھا نالي اسڪالر امراڪوش  (Amarakosha) نالي سان اھڙو ڪتاب لکيو. پر جديد ٿيسارس روجي واري آھي جيڪا 1805 ۾ پيٽر مارڪ روجي Peter) (Mark Roget ۾ لکي ۽ 1852 ۾ شايع ڪئي وئي ۽ ان سال کان پوءِ لاڳيتو اڄ تائين ڇپجندي پئي اچي ۽ اھا دنيا۾ انگريزيءَ جي اڄ به  مشھور ٿيسارس آھي.

## نالو ۽ معني
لفظ ٿيسارس (Thesaurus) سورھين صديءَ جي نئين لاطيني زبان جي لفظ  thēsaurus مان نڪتل آهي جيڪو يوناني ٻوليءَ جي لفظ θησαυρός يعني *thēsauros* جو لاطيني ترجمو آھي جنھن جي معني آهي خزانو يا ڀانڊو (storehouse)  . لفظ *thēsauros* جو اشتقاق غير معروف آھي ڊگلس ھارپر (Douglas Harper) مطابق ان جو ڌاتو يوناني ٻوليءَ جو فعل τιθέναι يعني ٽيٿينائي آھي جنھن جي معني آھي "رکڻ"..
 
'

## حوالا
ٽماھي

**ٽماهي** (): ٽِن مَهينَن جي وقت کي ٽِماهي سڏيو ويندو آهي، يعني ٽِن مهينن جو عرصو، ٽماهي جو اصطلاح گهڻو ڪري رسالن جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪي رسالا هر ٽي مهينن کانپوءِ ڇاپيا ويندا آهن. انهن کي اردو ۾ ’سه ماهي‘ ۽ انگريزي ۾ ’ڪوارٽرلي‘ سڏيو ويندو آهي. سنڌي ادبي بورڊ پاران ”ٽماهي مهراڻ“ ۽ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران ٽماهي ’سنڌي ٻولي‘ جرنل ٽِه ماهي رسالن جو مثال آهي.

## پڻ ڏسو
* رسالو

## حوالا
ٽنڪا

ٽنڪا __(Tanka):

ٽنڪا، جاپاني شاعري جي اها صنف آهي، جيڪا پنجن سٽن تي مشتمل آهي ۽ ان جو وزن ڇند جي حساب سان 31 ماترائن تي مشتمل هوندو آهي. يعني پنج، ست، پنج ، ست ، ست ماترائون. سنڌي شاعريءَ ۾ هيءَ صنف تجرباتي طور سڀ کان اڳ مختيار ملڪ، تاج جويي ۽ مير محمد پيرزادي لکي. هيءَ جپان جي ڪلاسيڪل شاعري جي هڪ صنف آهي. جنهن ستين صديءَ ۾ جنم ورتو. انگريزي شاعريءَ ۾ هيءَ ايتري مقبوليت نه ماڻي سگهي، جپاني صنف هائيڪو جي پٺيان ٻه وزن سٽون، هائيڪي ۾ وچين سٽ ترائيل جوڙڻ سان ٽنڪا جنم وٺي ٿي. ڪجهه انگريز شاعرن،ايمي لوويل (Amy Lowell) ۽ ڪريپسي Crapsey، جن ان صنف تي طبع آزمائي ڪئي. 

## حوالا
ٽوٽڪو

ٽوٽڪو __(Anecdote):

ٽوٽڪي ۾ بظاهر کل ڀوڳ وارو نقل، پر انتهائي نصيحت آميز ڳالهه بيان ڪئي ويندي آهي. طنز ۽ مزاح سان سچ کي پيش ڪيو ويندو آهي. سنڌ جي تاريخ ۾ اهڙا ڪيترا ئي دانشمند ۽ ظريف پيدا ٿيا آهن، جن جا ٽوٽڪا آفاقي حيثيت رکن ٿا. وتايو فقير، فولاد فقير شر، ملان لٽر ۽ ٻيا ڪيترائي پنهنجي فڪري ٽوٽڪن جي ڪري مشهور آهن. 

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:لوڪ ڪهاڻي
ٽوڪزني

thumb|200px|سياسي ٽوڪبازي تي هڪ ڪارٽون
**طنزيه لکت** (Satire)، ٽوڪبازي، ادب جي صنف، مزاح نگاري ۾ ھڪ اھم عنصر آھي، جنھن جو عام استعمال ٿيندو آهي. ھن جو مطلب "مزاح براءِ اصلاح" هوندو آهي، جنهن کي طنزيه مزاح به چئبو آهي. ھن ۾ لفظن جي بظاھر هڪ معنيٰ ھوندو آھي، پر تمثيلي طور ان جي مخالف معنيٰ ۾ پيش ڪيو ويندو آهي، بلڪ اھا معنيٰ اصل جو ضد ھوندو آھي. مثال طور چئجي ته فلاڻو ته ڪو بادشاھه آھي، پر هن جو مقصد، هنن کي بادشاهه نه بلڪ هڪ احمق ماڻهو طور بيان ڪرڻو آهي. سنڌي ادب ۾ ٽوڪ وارو ادب لکڻ وارا تمام گهڻا نالا موجود آهن، مثال طور، محمد عثمان ڏيپلائي پنهنجي لکتن ۾ پيرن جي بدعتن ۽ ڏاڍن تي ٽوڪ زني ڪئي آهي، شمس الدين بلبل پنھنجي شاعريءَ ۾ معاشرتي حماقتن تي ٽوڪ ڪئي آهي ۽ ممتاز ليکڪ، امر جليل پنهنجي ڪهاڻين ۾ معاشرتي روين تي ٽوڪ ڪيو آهي.

## حوالا

زمرو:ادب
زمرو:ادبي صنفون
ٽيڙو

**ٽيڙو** (Tercet) شاعري جي هڪ صنف آهي، جيڪا ٽن سٽن واري شعر تي مشتمل هوندي آهي يا ايئن چئجي ته ٽن سٽن واري شعر کي ٽيڙو چيو وڃي ٿو. ٽيڙُو ۾ پهرين ۽ ٽين سٽ پاڻ ۾ هم قافيا هونديون آهن ۽ وچين سٽ قافيا کان آزاد هوندي آهي. ٽيڙو جي صنف جاپاني شاعري ۾ هائيڪو جي صورت ۾ موجود آھي، جن کي پڻ سنڌي ۾ ٽيڙُو سڏيو ويو آهي. سنڌي ادب جي شاعري ۾ به هي صنف موجود آهي. هن جي مٿال سنڌي شاعري ۾ شيخ اياز جو هي ٽيڙو/هائيڪو آهي: 
 "***<big><span lang="sd" dir="rtl">آءُ درازا هل<br>تنهنجا سارا مولوي<br />منهنجو هڪ سچل</span></big>***

## حوالا

زمرو:شاعري
زمرو:شاعري جي صنفون
زمرو:ادب
ٽيڪاٽپڻي

**ٽيڪا ٽپڻي** (Commentary)، سنڌيءَ ۾ ’ادبي تنقيد‘ لاءِ ٽيڪا ٽپڻيءَ جو اصطلاح به ڪم ايندو آهي. جنهن ۾ نڪتہ چيني ۽تبصرو بہ اچي وڃن ٿا. ٽيڪا ٽپڻي انهيءَ قسم جي تنقيد کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ تخليقي پورهئي جي تشريح ڪئي وڃي ۽ صاحب قلم جي قدرداني ڪئي وڃي.

## حوالا
ٽيھ اکري

ٽيهه اکري :

”ٽيهه اکري“،عربي ٻوليءَ جيالف-ب جي اٺاويهن اکرن ۽ ’لا‘ ۽ ’ء‘ جي اضافي اکرن سان لکيون وينديون آهن. ’ٽيهه اکري‘ نج سنڌي لکت آهي. جڏهن ته سرائيڪي ۽فارسي ۾ ’سي حرفي‘ لکي ويندي آهي ۽ سنڌيءَ ۾ ٽيهه اکري لکي وڃي ٿي. ٽيهه اکري فني سٽاءُ موجببيت يانظم جي فارم ۾ 30 مصرعن تي مشتمل نظم آهي، جنهن جو هر هڪبند الف-ب جي ترتيبوار اکر/حرف سان شروع ٿيندو آهي.

## حوالا
ٺٽائي اسڪرپٽ

ٺٽائي رسم الخط ___(Thatai Script):

اهارسم الخط ميمڪي رسم الخط جو قسم آهي. ٺٽي شهر ۽ آس پاس جا ميمڻ استعمال ڪندا هئا. ميمڻ به لوهاڻن مان تازا مسلمان ٿيل هئا، ان ڪري اها رسم الخط به لوهاڻڪي رسم الخط جي اصل سان تعلق رکندڙ ٿي سگهي ٿي. 

## حوالا
ٽيبلو

ٽيبلو __(Tableau):

خاموش تمثيل، جنهن ۾اداڪار خاموشيءَ سان مڪالمن کان سواءِ ڪنهن تاريخي يا لوڪ ڪهاڻيءَ جي تصوير ڪشي ڪندا آهن. البت صوتي اثرات يا موسيقيءَ يا شاعريءَ کي پس منظر ۾ وڄايو ويندو آهي. اڄڪلهه اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ سنڌ جي تاريخي ۽ ثقافتي ڪهاڻين (جهڙوڪعمر مارئي يا شاھ جون ست سورميون) کي ٽيبلو جي روپ ۾ پيش ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾اداڪاراستاد ۽شاگرد هوندا آهن. سنڌ ۾ تاريخي ٽيبلو پيش ڪرڻ ۾ مشهور اديبنثار حسيني (1943-2006ع) جو وڏو ڪردار آهي. 

## حوالا

زمرو:سلجھائپ صفحا
ٺور

ٺور __(Marriage Song)

شاديءَ جو هڪ ڳيچ، سنڌ جون زالون اسُر ويل لانئن وقت ڳائينديون آهن.

## حوالا
ثقافتي تنقيد

ثقافتي تنقيد __(Cultural Criticism):

تنقيد جو اهو قسم، جيڪو هڪ ئي وقت تاريخي ۽ سماجي تنقيد سان واسطو رکي ٿو، پر ان هوندي به پنهنجي انفرادي حيثيت رکندي، انهن ثقافتي سرگرمين کي پنهنجي احاطي ۾ آڻي ٿو، جن مان ادب جي تخليق خود هڪ سرگرمي آهي. تنقيد جي هن قسم نقاد سموري ثقافتيوايو منڊل ۽ منظر کي ڌيان ۾ رکندو آهي ۽ انهيءَ ۾ جاچڻ جي ڪوشش ڪندو آهي ته ثقافت ڪهڙي ريت تخليقڪارن لاءِ صحتمندماحول پيدا ڪري ٿي.

## حوالا
ٽئبو

ٽئبو __(Taboo):

شخص يا شيءِ کي حلال يا حرام، پاڪ ۽ ناپاڪ قرار ڏيڻ وارو عمل، ادبي دنيا ۾ ڪجهه موضوعن کي ٽئبو قرار ڏنو ويو آهي، جن تي لکي نٿو سگهجي، پر ان جي باوجود ڪجهه ليکڪ انهن پابندين جي مخالفت ڪندي هر موضوع تي لکندا آهن. 

## نالو ۽ معنيَ
لفظ ٽئبو ٽونگا جي ٻوليءَ ٽونگن جي لفظ ٽپو مان يا فجي جي ٻولي فجيئن لفظ ٽبو (tabu) مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي: منع ٿيل.  ماوري ٻوليءَ جو لفظ ٽپو *tapu* ھوائي ٻولي ھوائين جو لفظ
ڪاپو *kapu* ۽ مالاگاسي لفظ فئڊي *fady* پڻ ساڳئي معني وارا آھن. انگريزيءَ ۾ استعمال جي باري ۾ روايت آھي تہ برٽش اڪسپلورر يا کوجنا ڪندڙ ڪئپٽن جيمز ڪڪ جڏهن 1877 ۾ ٽونگا پھتو ته اتان جي ماڻهن جي کائڻ پيئڻ يا استعمال کان منع ڪيل شين لاءِ اھو لفظ استعمال ڪيو..}}جو اھڙين شين جو ٽونگا جي ماڻهن ان لفظ سان ترجمو ڪيو جنھن جو مطلب مقدس، منع ٿيل ھيو.

## حوالا
ثقافتي ورثو

thumb|Sindh Museum

ثقافتي ورثو __(Culture Heritage):

ڪنهن قوم جي روايتن، تجربن، مشاهدن، مهارتن، هنرن، ٻوليءَ، لطيف فنن ۽ تعميرات وغيره کي گڏي ڪنهن قوم جو ثقافتي ورثو چيو ويندو آهي. زنده قومون پنهنجي ثقافتي ورثي کي محفوظ ڪرڻ لاءِ وڏا جتن ڪنديون آهن.

## حوالا

thumb|300px|رومن ايمپائر جي ثقافت جا باقيات
ثناگر

**ثناگر** يا **ثناخوان** ، ساراھ ڪندڙ، مدح ڪندڙ، تعريف ڪندڙ کي چيو وڃي ٿو.

## حوالا
پاٺشالا

**پاٺشالا** (Paathshaala) ڌرمي درسگاھ سبق وٺڻ جي جاءِ، درس ڏيڻ جو هندو، خاص ڪري هنڌو ڌرم سان منسلڪ ماڻهن لاءِ اسڪول يا تعليمي درسگاھ، جتي ڌرمي تعليم ڏني وڃي. پر هاڻي وسيع معنيٰ ۾ پاٺ شالا ان هنڌ کي چئجي ٿو، جتي سبق يا درس حاصل ڪجي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ درسگاھ ۽ انگريزيءَ ۾ اسڪول چئجي ٿو.

## حوالا
پاڪستان رائٽرز گلڊ

پاڪستان رائيٽرس گلڊ 

پاڪستان رائيٽرس گلڊ، پاڪستان سطح جي ادبي تنظيم قائم ٿي هئي، جنهن جي سنڌ شاخ 1959ع ۾ قائم ٿي، جنهن جي قيام ۽ ڪارڪردگيءَ ۾ اردو اديبن مان جميل جالبي، جميل الدين عالي وغيره سان گڏ سنڌي اديبن ۽ شاعرن به سرگرميءَ سان حصو ورتو . اهڙن ڏات – ڌڻين ۾شيخ اياز ، غلام محمد گرامي ، رشيد ڀٽي ، محمد ابراهيم جويي ، علي محمد شيخ ۽ نياز همايوني جا نالا ذڪر لائق آهن . هن گلڊ سنڌيءَ ۾ شايع ٿيل معياري ادب جي همٿ افزائي ڪئي ۽ سرڪار کان مستحق اديبن کي مالي سهائتا وٺي ڏيڻ ۾ مدد ڪئي. اها تنظيم اڃا قائم آهي، پر هاڻي ايتري فعال ڪانهي. 

## حوالا
پبلشر

thumb|پندرھين صديءَ ۾ گٽن برگ ۾ ليٽر پريس
**پبلشر** (Publisher) رسالن يا ڪتابن، اخبارن ۽ ٻئي ادبي مواد جي ڇپيندڙ کي چيو ويندو آھي. سنڌ ۾ ادبي ۽ غير ادبي مواد جا ڪيترائي پبلشر آهن، جن ۾ سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادارا شامل آهن.

## حوالا

زمرو:ادب
پتلين جو تماشو

thumb|Traditional hand puppets
[thumb|A [Kathputli (Puppet)|Kathputli show in Mandawa, Rajasthan, India]]

**پتلين جو تماشو __(Puppet Show)** ڪاٺ، ڪپڙي يا پلاسٽڪ وغيره جي ٺهيل گُڏن ۽ گُڏين يعني پتلين کي سنهن ڌاڳن يا تارن وسيلي ناچ ڪرائڻ جو سانگ. هندن جي خوشيءَ جي موقعن تي تماشي وجهندڙ پنهنجن ڪرتبن ذريعي ماڻهن جي خوب دل وندرائيندا آهن. مداري ڪاٺ جي گڏن (پتلين) کي هڪ مخصوص انداز ۾ناچ ڪرائيندا آهن . پتلين جو کيل ڊرامي جو اوائلي اهڃاڻ آهي. هن کيل ۾ باقاعدي ڪردار ٺاهيا ويندا آهن. پاڪستان ۾لاهور آرٽس ڪائونسل ۾ فيض احمد فيض جي زالايلس فيض ۽ سندس ڌين ان کي باقاعده فن طور متعارف ڪرايو ۽ رفيع پيرزاده اهڙي ٿئيٽر جي ابتدا ڪئي، جيڪو اڃا تائين ڪم ڪري ٿو. اڄ بهسنڌتوڙي هند جي ڪجهه حصن ۾ پتلين جو کيل عام آهي. ’پتلين جو تماشو‘، ادل سومري جي ٻارن لاءِ ڪيل شاعريءَ جي ڪتاب جو پڻ نالو آهي. 

## حوالا

زمرو:ناچ
ثقافتي معني

ثقافتي معنيٰ __(Cultural Meaning):

لفظن جي لغوي معنيٰ کان سواءِ مختلف سماجي ۽ ڪلچرل معنائون به ٿينديون آهن. ٻوليءَ جا لفظ، اصطلاح ۽ چوڻيون ۽ پهاڪا انساني جذبن جي ترجماني ڪندا آهن. ٻوليءَ جي لفظن کي پنهنجي ثقافتي ماحول سان استعمال ڪرڻ سان اُن مان نڪرندڙ معنيٰ کي ثقافتي معنيٰ چئبو آهي. هيءُ معنيٰ لفظ جي مددي معنيٰ (subsiding meaning) ٿيندي آهي.

## حوالا
ثقافتي گوناگونيت

ثقافتي گوناگونيت __(Cultural Diversity):

ان مان مراد مختلف علائقن جي جاگرافيائي حالتن ۽ آبهوا جي ڪري مختلف رسمن ۽ رواجن اختيار ڪرڻ جي ڪري هڪ هنڌ رنگارنگي پيدا ٿيڻ. سنڌ ۾ خاص طور ڪلچرل ڊائورسٽي ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهي، ڇو ته هتي مختلف ٻولين، ثقافتن ۽ مذهبن جا ماڻهو گڏجي رهن ٿا، جنهن ڪري سنڌ ۾ ادبي ۽ ثقافتي گونانيت سڀ کان وڌيڪ آهي. 

## حوالا

زمرو:ثقافت
زمرو:ثقافتي جاگرافي
زمرو:ثقافتي سياست