open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دالچڪنو

**دال چڪنو** (ٻيا نالا: عربي: سليماني، فارسي: داراشکنہ، هندي، اردو: دالچکنہ، کيالک، رابستيا ۽ دواءِ الشوت) ڪڻڪ رنگو، سنکئي وانگر ڳوڙهن ۾ سخت زهر آهي، جو سنکئي ۽ پاري مان ٺاهيندا آهن، هن کي گهڻي خبرداريءَ سان ڪم آڻڻ گهرجي.

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 4، نقصان: زهر آهي، ميل: کير تازو، عيوض: سنکيو، وزن: هڪ کان ٻہ چانور.

**خاصيت**: مکڻ ۾ کرل ڪري مرهم ٺاهجي. اهو مرهم ناسور، نواسير، خراب ۽ پراڻن ڦٽن ۽ وڍيل گوشت لاءِ مفيد آهي. هن کي ماري ڪشتي ڪرڻ جي هيءَ واٽ آهي. تولو کن دالچڪني جو لوھ جي ڪڻاهيءَ ۾ رکي، هلڪي باهه تي مال ڪنگڻيءَ جو تيل هڪ پاءُ چوهاڪا ڏيئي کڻائجي، پوءِ هڪ ميڻ ڦل ۾ ٽنگ ڪري، اهو دالچڪنو انھيءَ ۾ وجهي، ٽنگ کي بند ڪري مٿان ڪڻڪ جي ڳوهيل اٽي سان لپيٽي سڪائي، پوءِ انھيءَ اٽي ۾ ويڙهيل ميڻ ڦل کي هڪ سير ڳائي کير ۾ جوش ڏيارجي، جڏهن کير ڪڙهي باقي اڌ پاءُ کن بچي تڏهين ميڻ ڦل مان دال چڪنو ڪڍي، اُبت ڪنڊڙيءَ جي اڌ پاءُ پنن جي گهوٽيل لغدي جي وچ ۾ رکي، گلحڪمت ڪري خوب طرح سڪائي، پنجن سيرن ڇيڻن جي باھ ڏبيس تہ ڦلي پوندو، اهو ڪشتو گهڻن مرضن جهڙوڪ: نزلي، دماغ جي رطوبت، ناسورن، ڦٽن ۽ قوت باھ لاءِ مجرب آهي، خاص طرح بادفرنگ تي سٺو فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
مھري دال

**دال مهري** (نالا: ع. عدس، ف. نشڪ، ھ. وغيره مسور، مرجوسڪ، ملس، ۽ بنو سرخ.) ڳاڙهي رنگ تي چپترا گول داڻا ٿين ٿا. هن جا ٻه قسم آهن.

## طب

:**اثر**: سرد خشڪ 2، نقصان: دير هضم آهي، ميل: گيھ ۽ لوڻ، عيوض: مڱ، وزن: ٻه تولا.
:**خاصيت**: هن کي پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي انهيءَ پاڻيءَ سان گرڙيون ڪرائبيون ته وات جي بدبوءِ دور ڪرڻ، وات جي پچڻ، خناق جي ڳوڙهن کي لاهيندي. کنگھ، سيني جي سور، تپن، ۽ دستن لاءِ مفيد آهي، هن کي سرڪي ۾ رڌي لپري ڪري، خنازير جي ڳوڙهن، سخت سوڄ ۽ مقعد جي سوڄ تي ٻڌجي ته مفيد آهي، ردي خلط پيدا ڪري ٿي.

## حوالا
دائفل

**دانڦل** (نالا: ع. غافث، ف. غافث، هه. وغيره _ طرايله، اگر رومنه ۽ اوقطاربون.) مکريءَ وانگيان آسماني مائل ڪاري رنگ تي هڪ ڦر آهي. ذائقي ۾ تمام ڪڙو ٿيندو آهي.

## طب

:**اثر**: گرم خشڪ 2، نقصان: ٻرهل کي، ميل: سؤنف رومي، عيوض: آسارون، وزن: چئن کان ڇهه ماسا.
**خاصيت**: معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو. پيشاب، حيض ۽ پگهر کي جاري ڪري ٿو، سڙيل خلطن جو جلاب آهي، جگر جي سدن، ٻرهل، دماغ جي رطوبت سڪائڻ لاءِ مفيد آهي. هن جو ٻورو ڦٽن ۽ ناسورن جي ڇٽائڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
درونج

**درونج** (عربي: درونج عقربي، فارسي: درونج، ھندي/اردو وغيره: اتربڪ ۽ درونگ) وڇون جي پڇ وانگر گريدار ڀوري رنگ جي پاڙ آهي.

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 3،

**نقصان**: گرم مزاجن کي: ميل سؤنف رومي،

**عيوض**: ڪپور ڪچڙي، وزن: هڪ کان ٽي ماسا.

**خاصيت**: حواسن ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿي، دل کي خوش ڪري ٿي، ۽ ترياق آهي. وبائي دستن، جگر، ٻرهل، سودا، ۽ بلغم جي خلطن لاءِ، مٿي جي سور، ماليخوليا، خفقان جي بيمارين ۾ مفيد آهي. غليظ وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي. هاضمي کي تقويت ڏئي ٿي، ۽ بک وڌائي ٿي. وڇونءَ جي زهر تي اثر ڪري ٿي.

## حوالا
درمڻو ترڪي

**درمڻو ترڪي** (عربي: شيخ خراساني، سرحدي: جھان، بلوچي: ترخس پيڙا، اردو ۽ فارسي: درمند ۽ جوهري اجوائن، لاطيني: آرٽي ميسيا ميري ٽيما (Artemisia maritima)) هڪڙي قسم جو گاھ آهي، جنھن جا پن سوئن جئان ٿين ٿا. سندس ٻج گرڦي جي ٻج جئان ٿئي ٿو. هن جي سڪل مکڙين مان هڪ جوهر سينٽونين نڪري ٿو.
گلن جو رنگ هيڊو ڳاڙهو ۽ پنن جو ڀورو ٿيندو آهي، ذائقي ۾ تلخ ٿئي ٿو.

## طب

**مزاج**: گرم 3 خشڪ 3 ٿئي ٿو. بدل: افسنتين ۽ سداب.
مقدار خوراڪ: هڪ کان ٽن ماسن تائين.

**پيدائش**: ڪورم ايجنسي (سرحد)، بلوچستان وغيره. هن جو، جوهر اڳ روسي ترڪستان مان ايندو هو، هاڻ ڪشمير ۾ تيار ٿئي ٿو.

**خاصيت**: هي سوڄ کي نيسائيندڙ ۽ ڦٽ ڇٽائيندڙ آهي. هن کي ماڙ زيتون جي تيل ۾ ملائي وارچري (Alopecia) تي لڳائيندا آهن، پيٽ جي ڪينئن مارڻ لاءِ زبردست تاثير رکي ٿو، جنهن لاءِ  هن جو ڪاڙهو پياريو ويندو آهي.

درمڻي جي سڪل مکڙين مان هڪ قلمي جوهر سنٽونين (Santonine) نالي نڪري ٿو جو ايلوپيٿي ۾ ڪتب ايندڙ ۽ نهايت ڪارآمد آهي. جلندر جي سوڄ ۽ ڳنڍيل تپن لاءِ فائديمند، حيض ۽ پيشاب کوليندڙ آهي. فاسد خلطن کي دستن ذريعي نيڪال ڪري ٿو ۽ هن سان طبيعت نرم ٿئي ٿي. (پاڻ غير سمي آهي مگر سندس جوهر قاتل زهر ٿئي ٿو.).

## حوالا
دريائي مھماء

**دريائي مھماءِ** (عربي: قفر اليهود، فارسي: ڪفراليهود) کؤنر وانگر ڄميل ۽ ڳنڍن جي شڪل ۾ دوا آهي. گهڻا ماڻهو ڌوپ ۽ ڄو مان بہ مصنوعي طور تيار ڪندا آهن. قدرتي طرح بحيره يھوديہ جي پٿرن هيٺان هٿ ڪئي ويندي آهي.

## طب

**مزاج**: گرم خشڪ.

**مقدار خوراڪ**: ٻن کان ٽي ماسا.

**خاصيت**: زفت (ڄو) ۽ عنبر جو قائم مقام سمجهي ڪتب آندو وڃي ٿو. ڌڪ، سنڌ ڀڄڻ ۽ اهڙين ٻين حالتن ۾ مھماءِ جئان مفيد آهي. هن جو دونهون نزلي، زڪام، مٿي جي سور ۽ مرگهي وارن لاءِ نقصانڪار ٿئي ٿو. وات جي خوشبوءِ ۽ ڏندن جي بيمارين لاءِ ڪارگر آهي.

هن کان کنگهہ، سيني جو سور، ڦڦڙن جا ڦٽ، خناق، جگر جي ڪمزوري وغيره دفع ٿين ٿا. رت وهڻ ۽ ان جي تحليل ڪرڻ لاءِ ڪارآمد آهي. رحم جي تڪليفن ۽ عام عضون جي تقويت لاءِ مفيد آهي. لڌڙي جي خصين سان هن جو فرزجہ (Vaginal Suppository) حيض جاري ڪري ٿو. هن جو ليپ اعصاب جي سوڄ، ڪن رڳ سياٽيڪا (Ciatica) جي سور، نقرس (Gout  گائوٽ) وغيره لاءِ مفيد ۽ چھري جي ڇانئين وغيره لاءِ فائديمند ٿئي ٿو. پراڻن دستن، گردي جي خرابي،  بواسير ۽ معدي جي ڄميل رت جي تحليل لاءِ ڪارگر چيز آهي. اک جي تڪليف ۽ پنبڙين جي خرابي لاءِ سٺو ڪم ڪندڙ آهي.

## حوالا
دنگيء درخت

**دنگيءَ درخت** (مرهٽي: گورک چنچ) ھڪ وڏو وڻ آهي، جنهن جي هڪ هڪ ٽاري ۾ پنج پنج پن ٿيندا آهن، هن جا گل ڪنول جئان ۽ ڦريون دنگين وانگي ٿلهيون ۽ ڊگهيون ٿين ٿيون. دهلي، گجرات ۽ ڪارو منڊل جي ساحلي علائقن ۾ ٿئي ٿو.

## طب
رنگ: گل اڇا. ذائقو: ڦريون کٽيون، مزاج: سرد. مقدار: ڇوڏن جو سفوف ٽي ماسا.

هن جي پنن جي لپري سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. ڇوڏا نوبتي بخار هٽائين ٿا. هن جي ڦرين جو شربت بخارن جي وڌيل حرارت گهٽائڻ ۽ دل کي فرحت ڏيارڻ لاءِ مستعمل آهي. بمبئي ۾ هن جي ڦرين جي ڳر ڏهي ۾ ملائي دستن ۽ پيچن لاءِ کارائيندا آهن.

## حوالا
دريائي ناريل

**دريائي ناريل** (ٻيا نالا: عربي: ناريل بحري، فارسي: نارگيل آئي، ھندي، وغيره: کوپره دريائي ۽ طرنيم) ناريل جي نموني پر ڪجهہ وڏو ٿئي ٿو. هن جو اندريون مغز سخت ٿئي ٿو.

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 1، **نقصان**: سرد مزاجن کي، **ميل**: سرکنڊ جي ڪاٺي، **عيوض**: زهر مھرو، **وزن**: هڪ ماسو.

**خاصيت**: اهو اندريون سخت ڳڀ گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي پيارجي تہ، اُلٽين، وبائي دستن، خراب خلطن، زهردار هوا جي اثر، زهرن، گرم تپن، صفرا، جگر جي گرمي، گهڻي اُڃ، وڇون ۽ نانگ جي زهر لاءِ مفيد آهي، دل ۽ دماغ کي تقويت ڏيندڙ ۽ خوش ڪندڙ آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
دلپاڪ

**دلپاڪ** (ٻيا نالا: عربي: حجرالاخضر، فارسي: سنگ سبز، ھندي: دلپاڪ) اڇاڻ مائل سائي رنگ تي هڪ پھڻ جو قسم آهي.

## طب
**اثر**: سرد خشڪ 2، نقصان: ___-، عيوض: زهر مھرو، وزن: هڪ ماسو.

**خاصيت**: دل ۽ دماغ لاءِ مفرح آهي، هن کي گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي پيارجي، تہ گرم تپن، اُلٽي روڪڻ، مثاني ۽ گردي جي پٿري ڪڍڻ لاءِ مجرب آهي، هن مان تعويذ وانگر ٺھرائي ڳچيءَ ۾ پائڻ سان دل هول، چريائي، خفقان، خوفناڪ خوابن جو ڏسڻ، ٻارن جو ڊيڄوڙو ۽ اُم الصبيان ۾ خاص طرح مفيد آهي..

## حوالا
دنبو

thumb|250px|افغاني ريڍار دنبي سان گڏ

**دنبو** (نالا: ع. اليه، ف. ڪيش، هه. دنبه ۽ قوبروق.) ھڪ پالتو جانور جيڪو ٿلھي پڇ وارو ھوندو آھي ۽ رڍن جي جنسن جو دنيا ۾ چوٿون حصو آهي عام طور تي اتر آفريڪا، وچ اوڀر، پاڪستان، افغانستان، اتر انڊيا صوماليا ۽ اولھ چين ۾ ملندو آھي. وچ ايشيا ۾ بہ ڪثرت سان ملي ٿو. ھن جانور جي چرٻي پٺئين حصي ۾ پڇ واري جاء تي گڏ ٿيندي آهي. جنھن ڪري ان جو پڇ ڏاڍو ٿلھو ٿيندو آهي  . ھن جانور جي قديم ترين موجودگي 3000 ق م اڳ اروڪ ۽ ار ۾ ثابت آھي. ان جو ذڪر بائيبل ۾ پڻ ٿيل آهي.

thumb|دنبي جي گوشت جو وڪرو

## طب
اثر: گرم تر، نقصان: دير هضم، ميل: سرڪو، عيوض: گهيٽو، وزن: قدر موافق.
سڃاڻپ: مشهور جانور آهي.

**خاصيت**: هن جو گوشت بدن کي ٿلهو ڪري ٿو، ٽينج ڪاٺي، عاقرقرحو ۽ ڪارن مرچن سان رڌي حل ڪري کائجي ته سنڌن جي سور ۽ عرق النسا جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جي دنب (پڇ) جي چربي عضون جي سيٽجڻ، خنازير، ڪنڌ جي ور، نبضن جي سيٽجڻ ۽ سور وارين جاين تي ٻڌڻ گهرجي، هن جي پتي وارو پاڻي انهيءَ ماڻهوءَ جي اک ۾ وجهڻ گهرجي، جيڪو رات جو نه ڏسندو هجي.

## حوالا
ديال

**ديال** (عربي: شجرالنبوت، فارسي: درخت ريبنهيا، هندي/اردو وغيره: سروا، شجره النبي ۽ بلا سنطور) وڏو وڻ ٿيندو آهي، هن جون ڪاٺيون سڻڀيون ۽ بوءِ واريون ٿينديون آهن

## طبي خاصيتون

**اثر**: سرد خشڪ، **نقصان**: ڦڦڙن کي، **ميل**: ______، **عيوض**: چيل ڪاٺي، **وزن**: هڪ تولو.

خاصيت: هن جي ٻوري جو دونھون مٿي جي سور، دماغ جي ڦيري ۽ اختناق رحم لاءِ مفيد آهي. ڦٽن ڦرڙين، رت جي کانگهاري، مھارن ۽ ڏندن جي مضبوطيءَ لاءِ فائديمند آهي..

## حوالا
چريو ڌاتورو

thumb|left|
ڌاتوري جي ٻج جو پڪل (کاٻو) ۽ ڪچو (ساڄو) کول
**ڌاتورو چريو** (Jimsonweed) جنھن جو عربي نالو جوز الماثل، فارسي ۾ توتاره، ھندي ۽ اردو ۾ دهتوره، ڪورهثل، مرقد، اقرص الملڪ ۽ ان مت چوندا آهن. ان جو نباتاتي نالو داتورا اسٽريمونيم (Datura Stramonium) آهي. هن جا پن هيرڻ جي پنن وانگر ٿين ٿا، قد جو پورو پنو، هن جا ڏينا گول ليمي جيڏا ٻج سان ڀريل ٿين ٿا، هن جو ٻج ڀوري رنگ تي ٿئي ٿو، جو سخت نشي وارو آهي.

## طب
طبي لحاظ کان ان جو اثر سرد ۽ خشڪ آھي. اھو کائڻ سان جنون پيدا ڪري ٿو. ظاهر ۽ باطني حواسن کي سست ڪري ٿو، هن جي ٻج کي ناريل ۾ وجهي پچائي، ٻين دوائن سان گڏي استعمال ڪرائجي، ته کنگهه ۽ مٿي جي سور ۾ فائدو ڪري، قوت باهه وڌائي ٿو ۽ منيءَ ۽ امساڪ پيدا ڪري ٿو. سيني ۽ دماغ جي رطوبت کي سڪائي ٿو، آنڊن ۽ معدي جي ڪيڙن کي ماري ڪڍي ٿو. هن جا پن گهوٽي سخت سور ۽ سوڄ کي لپري ڪري رکڻ سان آرام اچي ٿو. هن جا پن ۽ پاڙون ترن جي تيل ۾ تري، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ ۽ سنڌن جي سور تي مالش ڪرائجي ته فائدو ٿيندو، هن جون پاڙون دمڪشيءَ لاءِ مجرب آهن..

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:طبي ٻوٽا
ڪارو ڌاتورو

**ڌاتورو ڪارو** (عربي: حب النيل، فارسي: تخم، ڪنڪو، ھندي، وغيره: ڪالا دانہ، مرچائي، تخم پنج ۽ ساري) ڪاري رنگ تي ذائقي ۾ ڦڪو هڪ ٻج آهي.

## طب

**اثر**: گرم خشڪ 3، نقصان: آنڊن کي، ميل: بريان ڪرڻ ۽ بادام روغن، عيوض: ٽوه جي ڳر، وزن: هڪ کان ٽي ماسا.

**خاصيت**: سودا ۽ گهاٽي بلغم جي خلطن لاءِ جلاب آهي، ٻرهل ۽ جگر جي سدن کي تحليل ڪري ٿو. سنڌن جي سور، عرق النسا”، بدن جي خارش، ڦٽن ۽ ڦرڙين، چيلھ، مٿي ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهي. ڪوڙه، چٽي، منھن ۽ ڳلن تي پيل ڇانئين، سيني ۽ ڦڦڙن جي رطوبت وڃائڻ لاءِ ۽ بلغمي بيمارين کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
ديڳچون

**ديڳچون** (عربي: توبال النحاس، فارسي: ثفال مس، انگريزي: Copperfilings) ٽامي جو چورو آهي، جو ٿانون وغيره بڻائڻ وقت لاٿو وڃي ٿو. رنگ ۾ سرخ، چمڪدار ۽ ذائقي ۾ ڪسارو ٿئي ٿو.

## طب
مزاج: گرم خشڪ ٽئين درجي ۾.
خاصيت: هي هر قسم جي زخمن خاص ڪري اکين جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي. آلي سڪي خارش هٽائي ٿو. اکين جي ڦٽن ۽ ڌنڌ لاءِ سٺو ڪم ڏئي ٿو. ردي مواد کي صاف ڪري ٿو. (هي غير مدبر ڪتب نہ آڻڻ گهرجي.)

## حوالا
دودو گاھ

**دودو گاھ** (نالا — پنجابي: کوي گهاس، سنسڪرت: روهش، بنگالي: رويشل، هندي ۽ اردو: روسا گهاس، انگريزي: Cymbopogon martinii) هڪڙي قسم جو گاھ آهي، جنهن کي هٿ ۾ مهٽجي تہ مزيدار خوشبوءِ نڪري ٿي. هن جا پن ٻوڙي جي پنن جئان ٿين ٿا، ڪيمياگر سندس تلاش ۾ پريشان رهندا آهن. رنگ ۾ سبز ۽ سهڻو ٿئي ٿو. ذائقي ۾ تلخ ۽ تيز آهي (کل ۽ زبان جا ڦٽ پيدا ڪري ٿو).

## طب
**مزاج**: گرم 3 درجي ۾، خشڪ 2 درجي ۾.
**پيدائش**: سنٽرل انڊيا، راجپوتانا ۽ يو پي.

هن جي پنن مان تيل نڪري ٿو، جنهن جو تجارتي نالو ردسا آئل مشهور آهي. (هي صابڻ ۽ عطر سازي ۾ ڪم اچي ٿو) دوا طور ريح وڃائيندڙ، آڪڙ هٽائيندڙ ۽ پيٽ جي آڦري ۽ قولنج لاءِ مستعمل ۽ مفيد آهي.

هن جي رس ۾ قلعي ڪشتو ٿئي ٿو، جنهن کي دم يا اسٿيما، (Asthima) کنگھ، موسمي بخارن ۽ بلغمي بيمارين لاءِ ڪتب آڻيندا آهن. هن کي چانھ وانگي ڪاڙهي پيارجي تہ زڪام، بخار ۽ انفلوئنزا لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا
ڌنارکٿوري

ڌنار کٿوري:
نالا: ع.سيسبز، ف. نمام، هه. وغيره___ چال ڪر، قو ۽ زوله.
ننڍو خوشبودار ٻوٽو جبل ۽ پوٺن تي ٿيندو آهي. هن جا پن سداب جي پنن جهڙا ٿين ٿا.

## طب
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: ڦڦڙن کي، ميل: ___-، عيوض: ڪواڪني، وزن: ٽي ماسا.
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪن ٿا، حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿي، معدي جي ڪيڙن کي ماري ڪڍي ٿي، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي، سيني جي سور، معدي جي سور، جگر جي سوڄ، ٻرهل جي سوڄ، وڇونءَ جي ڏنگ، رحم جي سور ۽ مثاني جي پٿريءَ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
سقنقور

**سقنقور** (عربي: اسقنقور، فارسي: درل دريائي، ھندي/اردو وغيره: پاني ڪوٽي، سھمور، بن رهو ۽ ڪشت) هڪ مڇيءَ جو قسم آهي، جيڪو نيل دريا ۾ ٿئي ٿو. رنگ هن جو ڳاڙهاڻ تي مائل ٿيندو آهي. هن جي ماديءَ کي ٻہ فرج ۽ نر کي ٻہ آلتون ٿينديون آهن.

## طبي خاصيتون

**اثر**: گرم خشڪ 2، **نقصان**: دماغ کي، **ميل**: ماکي، **عيوض**: ثعلب مصري، **وزن**: هڪ تولي کان ڏھ تولا.

**خاصيت**: هن جو گوشت قوت باهه کي وڌائي ٿو، ۽ منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو، بدن تي گوشت وڌي ٿو. فالـج، لقوي، سنڌن جي سور، نقرس ۽ عضون جي ڏڪڻيءَ لاءِ موافق آهي.
قوت باھ لاءِ خاص طرح تجربي ۾ آيل آهي.

## حوالا
سسئي جو پٿر

**سسئـَـيءَ جو پٿر** (ٻيا نالا: ع. ازخر، ف. گورگياھ، ھ. وغيره___ گهربيل، چتن مکي آفريدس ۽ گاه مکي) ھڪ خوشبودار گاھ آھي جيڪ ان ڀوري رنگ تي ٿيندو آهي.

## طب
**اثر**: گرم خشڪ 2، **نقصان**: گردن ۽ مقعد کي، **ميل**: پاڻي گلاب جو، **عيوض**: سرهي مر يا ڪٺ، **وزن**: پنجن کان ست ماسا.

**خاصيت**: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهي. جگر ۽ معدي کي طاقت ڏئي ٿو. ٻرهل ۽ جگر جي سدن کي وڃائي ٿو. گهاٽي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو. فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ لاءِ مفيد آهي، ذهن ۽ عقل کي تيز ڪري ٿو، سنڌن جي سور ۽ ڏندن جي سور ۽ مضبوطيءَ لاءِ سٺي دوا آهي. حيض ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو. رحم مان پاڻي اچڻ ۽ معدي جي رطوبت لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
سڪنجبين

**سڪنجبين** (نالا: ع. رب، ف. خشاب، هه. سڪنجبين، اوليومالي ۽ فنملن.) هي شربت کنڊ سان سرڪو يا ليمي جو پاڻي ملائي قوام ڪري ٺاهيندا آهن

## طب

:اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: ڦڦڙن ۽ گرم مزاج کي، ميل: چوعرق، عيوض: ليمن جو پاڻي، وزن: ٻه تولا.
**خاصيت**: صفرا جي جوش، صفراوي تپن، گهڻي اُڃ ۽ جگر جي گرميءَ کي گهٽائي ٿو. وات جي خشڪي ڀڃي ٿو. يرقان، ٻرهل، اُلٽين ۽ دستن کي روڪي ٿو. کاڌو هضم ڪري، معدي کي تقويت ڏئي ۽ گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو.

## حوالا
سکمرد

**سکمرد** (عربي: عصي الراعي، فارسي: هزار بندڪ، ھندي/اردو، وغيره: لال ساگ، سرخ موٽي، بطباط، اذان الفز) ننڍو ٻوٽو ڪلنگي دار پنن سان ٿئي ٿو، هن جون شاخون ڳاڙهي رنگ تي ٿينديون آهن. برسات جي موسم ۾ پيدا ٿيندو آهي.

## طب

**اثر**: سرد خشڪ 1، **نقصان**: ڦڦڙن کي، **ميل**: بنفشو ۽ شربت صندل، **عيوض**: مريڙو، **وزن**: هڪ تولو.

**خاصيت**: هن جي پنن جو ساڳ رڌي کارائجي، پن گهوٽي پيارجن، ته رت جي دستن، حيض جي رت جي گهڻائي، سلهہ جي رت ۽ جگر جي گرميءَ کي گهٽ ڪندو آهي. ڦٽن ۽ ڦرڙين، رحم جي سوڄ، ڪن جي سور، سنڌن جي سور، پيٽ جي سور، ۽ قولنج لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
سکدرشن

thumb|سکدرشن
**سکدرشن** (فارسي: گل حمص، بنگالي: ناگدنه، گجراتي: ناڪدمني، انگريزي: Crinam Latifolium)  خوبصورت ٻوٽو آهي، جنھن کي باغن ۾ رونق وڌائڻ لاءِ لڳايو وڃي ٿو. هن جا پن ڪنوار ٻوٽي جئان ڊگها مگر ان کان سنها ٿين ٿا، پاڙ بصر وانگر ڪري ٿو. پن ڇنڻ سان رس ڇڏيندو آهي. هن جا ٻٽي قسم ٿين ٿا. رنگ ۾ زردي مائل سبز ۽ مزاج ۾ گرم ٿيندو آهي.

## طب

**مقدار خوراڪ**: ڇهہ ماسا.

**خاصيت**: هن جا پن ۽ پاڙ الٽي آڻيندڙ آهن، ڦٽن ۽ ڦرڙين تي ٻڌايا وڃن تہ انهن کي ڦاڙي يا نيسائي ٿو. آڱرين ۾ نڪرندڙ چـُـٺي لاءِ گهوٽي، ارنڊي جو تيل ملائي ٻڌجي تہ آرام اچي ٿو. هن جي پنن جي رس ٿوري گرم ڪري ڪن جي سور لاءِ ڪتب آندي وڃي تہ سور لھي وڃي ٿو.

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
سڳنڌ ڦريو

**سڳند ڦريو** (ٻيا نالا: اردو - سڪند ڦلا، مرهٽي - ڦنس، بنگالي - ڪانٺال، انگريزي- انڊين جيڪ ٽري Indian Jack Tree) هڪ وڻ جو ڇهہ ڪنڊو ڦر آهي، جو ٻير جئان ٿئي ٿو. گولاڙي وانگر ٽارين مان نڪرندو آهي. رنگ ۾ هيڊو، ذائقي ۾ کٽو ۽ مزيدار ٿئي ٿو.

## طب
**مزاج**: سرد تر ٻي درجي اندر آهي.

**مقدار خوراڪ**: ٻہ تولا.

**خاصيت**: پڪل ڦر طبيعت کي نرم ڪندڙ، غذا جي پورائي وارو ۽ ملين (Laxative) ٿئي ٿو. زياده انداز ۾ کائڻ سان دست آڻيندڙ آهي. ڪچو ڦر قابض ٿئي ٿو، جنهن جو آچار بہ ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ساڳ جئان رڌي کائيندا آهن. هن جا ٻج (جن ۾ نشاستو ٿئي ٿو) ڀڃي کاڌا وڃن ٿا. سندس نرم ۽ نازڪ پن محلل هئڻ سبب زخمن ۽ خارش تي گهوٽي ٻڌايا وڃن ٿا. هن جي کير کي سرڪي ۾ ملائي ڳڙن ۽ غدودي سوڄن (Bubos) تي ٻڌايو وڃي تہ سٺو فائدو رسي ٿو.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سولڙي

سولڙي:

نالا: بنگالي - وش لانگلي، گجراتي - ڪلگاري، سنسڪرت - ڪلهاري، انگريزي - وولز بين (Wols Bane).
سڃاڻپ: هيءَ ٻوٽي هيڊ جئان ٿئي ٿي، مگر قد ان کان وڏو ڪندڙ آهي. سندس پن ننڍا ۽ هلڪا ٿين ٿا. هن جي هڪڙي اڀي ٽاري ٿيندي آهي، جنهن کي چوٽي تي گل ٿين ٿا. جي پهريان ساوا پوءِ هيڊا ۽ پڇاڙيءَ ۾ سهڻي ۽ سرخ رنگ تي بيهندا آهن، هن جي پاڙ تي سنهي ۽ ڳاڙهي رنگ جي کل ٿئي ٿي، جنهن کي لاهڻ سان اندران اڇي پاڙ نظر اچي ٿي. ذائقي ۾ ڪوڙي ٿيندي آهي.

## طب
مقدار خوراڪ: ٻن کان چئن رتين تائين
پيدائش: بنگال، دکن، يو پي ۽ پنجاب جي جابلو علائقن ۾ ٿئي ٿي.
خاصيت: هن جي پاڙ چـُـن جي پاڻيءَ ۾ ٽهڪائي ٻن رتين جي انداز ۾ ڏينهن ۾ ٻه دفعا سنڍ جي ڦڪي سان ڏجي ته معدي جي ڪمزوري دفع ٿي وڃي ٿي. ويم جي وقت هن جي پاڙ گهي زال جي دن تي ليپ ڪرائي وڃي ته ٻار سهولت سان پيدا ٿئي ٿو. (زهر جي قريب آهي)

## حوالا
سنگ سرماھي

**سنگ سرماهي** (عربي: حجرالسمڪ، فارسي: سنگ سرماهي، اردو: سنگ سرماهي) ٽڪنڊو ۽ چپترو اڇي ميٽائين رنگ تي پٿر آهي، جو سنول نالي مڇي جي مٿي مان نڪري ٿو.

## طب

**مزاج**: گرم هڪ خشڪ ٻئي درجي ۾.

**مقدار** خوراڪ: چئن رتين کان هڪ ماسي تائين.

**پيدائش**: پسني وغيره طرف ٿئي ٿو.

**خاصيت**: هي پيشاب کوليندڙ (Diuretic) ۽ پٿري ٽوڙيندڙ (Lithontriptic) آهي. هن کي سنهون ڪري گردي مثاني وغيره جي پٿري لاءِ معجونن ۾ شامل ڪيو وڃي ٿو. معجون سنگ سرماهي هن جو مشھور ۽ مفيد مرڪب آهي.

## حوالا
سلاجيت

**سلاجيت** ھڪ گھاٽو چنبڙندڙ ڊامبر جھڙو مادو آھي جنھن جو رنگ اڇي کان تيز ناسي رنگ تائين مختلف ھوندو آھي ۽ زياده تر ھماليہ، قراقرم، ڪوھ قاف، الٽاء، گلگت بلتستان ۽ تبت جي جبلن مان ملندو آھي.

thumb|
سلاجيت ڪاراڻ مائل ناسي رنگ جو سيمو جيڪو الٽاء جبلن جي ترراکڙي پٿرن مان مختلف گھاٽائي وارو مادو ھوندو آھي.

اھو روايتي ھندوستاني طب جي جڙي ٻوٽين واري علاج  ۽ يوناني طب جي  دوائن ۾ استعمال ٿيندو آهي. چيو وڃي ٿو تہ ان مادي ۾ 85 قسمن جون آئئن واری  شڪل ۾ معدنيات، ٽراء ٽرپين ، ھيومڪ تيزاب ۽ فولوڪ تيزاب
.

## سلاجيت نالو

انگريزي نالو شيلاجيت اصل ھندي لفظ سلاجيت جي اچار مان نڪتل آهي. ھندي لفظ سنسڪرت جي لفظ سلاجيتو ما آيل آهي. سنسڪرت  لفظ **سلاجيتو** جي معني جابلو ڏامر.* سلا* جي معني آھي پٿر  جو يا پٿر جي خاصيت وارو ۽ **جيتو** جي معني آھي کؤنر يا ڪو ڏامر جھڙو مادو.

thumb|سلاجيت جي ھڪ گرام جي نزديڪي تصوير

سلاجيت جا ٻيا بہ گھڻا نالا آھن. جيئن انگريزيءَ ۾  منرل پچ يا منرل ويڪس، لاطيني ۾ ڪارو ايسفالٽم ، مقامي نالا شارگئي، دوروبي باراشين، باراگش . فرھنگ جعفري ۾ ان جو فارسي ۾ نالو موميائي سنگ ھندي ۾  ڪمارو ۽ عرق الجبال.فرھنگ جعفري مطابق: سلاجيت ڪاري رنگ تي کستوريءَ جي داڻن وانگر جبل جي کؤنر آهي. نقلي سلاجيت ٻڪر جي رت مان ٺاهيندا آهن.

## طبي خاصيت
زهرن لاءِ ترياق آهي، مني گهاٽي ڪري ۽ قوت باهه کي وڌائي ٿو. گهاٽن خلطن کي صفا ڪري ٿو. مثاني جي ڦٽ، پرميل، جلندر، ٻرهل جي سوڄ ۽ معدي مان ڪيڙا ماري ڪڍڻ لاءِ مفيد آهي. سرد مزاجن کي موافق اچي ٿو. دق تپ ۽ ڀڳل هڏ کي ڳنڍڻ لاءِ فائدي وارو آهي.

## حوالا
سماق

**سماق** (عربي: حجر ڪلڪون، فارسي: سنگ سماق، ھندي/اردو وغيره: پٿرا رنگين ۽ حجرالسرومه) رنگارنگي ۽ جوهردار پٿر جو هڪ قسم آهي، جيڪو بلڪل سخت ٿيندو آهي. هن جا ٻہ - ٽي قسم ٿيندا آهن. هن مان کرل ٺاهيندا آهن.

## طب
خاصيت: هن کي گـَـهي پيارجي تہ دل هول ۽ خفقان کي فائدو ڪري، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. هن جو سرمون نظر کي وڌائي ٿو ۽ اکين جي ڌنڌ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
سمنڊ جي گجي

**سمنڊ جي گجي**:
نالا: ع. زبدالبحر، ف. ڪف دريا، هه. وغيره___ سمندر جهاگ، اجرسن ۽ سمنڊ ڦيڻ.
اڇا ۽ ڦيڦا ٽڪر ٿيندا آهن، هن جا ٻه چار قسم ٿين ٿا.

## طب
خاصيت: گل روغن جي تيل ۾ ملائي، چٽي، ڪوڙهه، بدن جي خارش ۽ ڇانئين جي داغن تي لڳائجي. هن جو مرهم ڦٽن ۽ ڦرڙين کي فائدو ڪري ٿو. هن جو ٻورو ڏندن کي صفا ڪري ۽ وارن کي ڪوڙي ٿو. هن جو سرمون اکين جي مرضن جهڙوڪ: ڦلي، ڌنڌ ۽ خارش لاءِ مفيد آهي. مثاني مان پٿري کي ڪڍي ٿو، پيشاب جي ساڙي، چيلهه جي سور، جلندر ۽ وار چري کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
سناڪوڙي

**سنا ڪوڙي** (عربي: عينون، فارسي: سنا بلدي، ھندي/اردو. وغيره. سنا ڪوڙي) جو وڻ ننڍو ٿئي ٿو. سندس پن سنا جي پنن جھڙا ۽ گل هيڊي رنگ جا ٿين ٿا.

## طب

هن جا تازا پن انجيرن سان ڪاڙهي پيارجن تہ بلغم ۽ سودا ۾ جلاب جو ڪم ڏيندا. هڏين جي سور، عرق النسا ۽ سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
سنا مڪي

سنا مڪي (عربي: سنا، فارسي: جتي، هندستاني، وغيره: مهار، الوي، بهوين ۽ ترور) مشهور شيءِ آهي، هن جا پن سائي رنگ تي ليار جي پنن وانگر ٿيندا آهن.

## طب
گهاٽي بلغم، سودا ۽ صفرا جي خلطن جو جلاب آهي. معدي کي طاقت ڏئي ٿو، مرگهي، مٿي جو سور، ماليخوليا، پاسي جي سور، سنڌن جي سور، عرق النسا ۽ قولنج جي مرضن لاءِ مفيد آهي. گهاٽي رت کي صفا ڪري، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. بدن جي خارش لاءِ مجرب آهي.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:طبي ٻوٽا
سمبوسو

**سنبوسو** يا **سموسو** ميدي، پٽاٽن، ساون ۽ سڪن مصالحن جي قيمي ۽ گوشت جي قيمي مان ٺاھيو ويندڙ کاڄ آھي. سنبوسا ننڍي کنڊ ۾ تمام گهڻي مقبوليت رکن ٿا.
thumb|سموسو ۽ چٽڻي

## طب
هنن ۾ جي پستا يا ڪشمش يا کنڊ وجهي کائبا تہ بدن کي ٿلهو ڪندا، قوت باھ وڌائيندا، ٽوري جي خشڪي ڀڃي اُن کي نرم ڪري ٻاهر آڻيندا. دير هضم غذا آهي.
thumb|سمبوسا-چِڪن ويجيٽبل

## حوالا

زمرو:صومالي کاڌا
زمرو:ڀارتي کاڌا
زمرو:خوراڪ ۽ مشروب
سنڀالو

سنڀالو:
نالا: ع. اثلق، ف. بيخ گشت، هه. وغيره___ سنڀالو، ذوخمسته ۽ اوراق.
هي وڻ قد ۾ پورو پنو، چنبي وانگر چار پنج پن گڏيل ٿيندا آهن. اڪثر باغن ۾ پاڻيءَ وارين جاين تي پيدا ٿيندو آهي.

## طب
خاصيت: هن جا پن گهوٽي پياربا ته نون ۽ پراڻن دستن کي بند ڪندا. بادفرنگ ۽ آتشڪ جي ڦٽن، کل جي خارش، ڦرڙين ۽ مٿي جي سور لاءِ مفيد آهن. جگر جي سدن ۽ ٻرهل کي تحليل ڪن ٿا. سوڄ ۽ رحم جي سور لاءِ مجرب آهن، پيشاب ۽ حيض کي جاري ڪندا. هن جو ٻج دماغي بيمارين جو علاج آهي.

## حوالا
سنپات

سنپات:
نالا: ع. سستات، ف. برابران، هه. وغيره___ سنپات، گل عضوي ۽ سطليون.
گلي جي ول وانگر وڻن تي چڙهندڙ هڪ ول آهي، هن جا پن ننڍا ٿيندا آهن.

## طب
خاصيت: هن جا پن گهوٽي سخت سوڄ ۽ سور وارين جاين تي لپري ڪري ٻڌجي ته فائدو ٿيندو. اها لپري ڏينڀو ۽ وڇونءَ جي ڏنگ تي ٻڌجي ته زهر جو اثر لهي ويندو ۽ زهر مٿي نه چڙهندو.

## حوالا
سنکيو

**سنکيو** (عربي: سم الفار، فارسي: مرڪ موش، هندي/اردو، وغيره: سنکيا، شڪ، رهج الفار، تراب القي، هنڪو، بکيہ ۽ زرينہ سفيد) جبل جي پيدائش آهي، هيڊي، ڪاري، ڳاڙهي ۽ اڇي رنگ جا ڳنڍا ٿيندا آهن، زهر قاتل آهي.

## طب

**خاصيت**: مکڻ ۾ کرل ڪري مرهم تيار ڪجي. اهو مرهم ڦٽن، ناسور، بادفرنگ جي ڦٽن، خارش، ڪوڙهه ۽ چٽيءَ جي داغن تي لڳائڻ سان فائدو ٿيندو. آلت جي سستي وڃائڻ لاءِ ليپ ڪرائبو آهي، هن کي ڦلائڻ ۽ ڪامل ڪشتي ڪرڻ کان سواءِ کائبو تہ سڄي عمر سور پرائبو. ڦلائڻ جي واٽ هيءَ آهي:

هڪ تولي سنکئي کي ڪيوڙي جي پاڻيءَ هڪ سير جا يا هڪ سير کير جا چوها ڏئي، هيرڻ جي ڇليل ڪڪڙين وزن پنج تولن کي گهوٽي لغدو ٺاهي ان ۾ رکي پوءِ گلحڪمت ڪري، سڪائي پنجن ڇهن سـيرن ڇيڻن ۾ باھ ڏجي ته ڦلي پوندو. اهو ڪشتو قوت باھ ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين ۽ ٻين ڪيترن مرضن لاءِ مفيد آهي. بواسير جي موڪن کي ساقطا ڪري ٿو.

## حوالا
سنگ بصري

**سنگ بصري** (نالا – عربي: سنگ بصري، فارسي: توتيائي ڪرمائي، ھندستاني، وغيره: کپريا، نمقولس ۽ سودريقون) اڇي رنگ تي چلڪيدار ٽڪرا ٿيندا آهن. (ڪي نرين وانگر بہ ٿيندا آهن) ڌاتين کي ڳارڻ کان پوءِ هٿ ايندو آهي. هن جا ٻہ-ٽي قسم آهن.

## طب
سرمي وانگر استعمال ڪرڻ سان نظر وڌي ٿي، ڌنڌ، ڦلي، اک جي ڦٽ ۽ خارش لاءِ مفيد آهي. هن مان ٺاهيل مرهم مقعد، نهائينءَ ۽ خنازير جي ڳوڙهن، ڦٽن ۽ ڦرڙين، ناسورن، بلڪل خراب ڦٽن ۽ بغل جي بدبوءِ کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
سنگ جراح

**سنگ جراح** (نالا: ع. حجرالاعرابي، ف. سنگ جراحت، هه. وغيره سرڪوله، شڪر سنگ، سيلگهري ۽ سنگ زخم) اڇي رنگ تي نرم چلڪيدار پهڻ جو قسم آهي.

## طب
هن کي نوشادر ۾ ماري کارائجي ته پرميل، مثاني جي رائي، ڦٽ، ۽ پٿري، بواسير ۽ حيض جي رت جي گهڻائي، دستن نـَـون خواه پراڻن، رت جي دستن، سوري ۽ پيچش کي بند ڪندو. سيني جي سور، پاسي جي سور، جگر ۽ ڦڦڙ کي تقويت لاءِ مفيد آهي. پيشاب کي جاري ڪري ٿو. هن جو سنون ڏندن جي سور ۽ صفائيءَ لاءِ ۽ مهارن جي مضبوطيءَ لاءِ فائديمند آهي. هن جو مرهم ڦٽن ۽ ناسورن کي ڇٽائي ٿو.

## حوالا
سنگ راسخ

**سنگ راسخ** (عربي: روستحج، فارسي: مس سوخته، هندي/اردو وغيره: راسخ، روسخت، فنا دميوس ۽ ڪل قديس) ڳاڙهاڻ مائل ڪاري رنگ تي ٽڪرا ٿين ٿا، ٽامي ۽ آنولا سار کي گڏي ساڙي، ان مان جوڙيندا آهن. ٻيو قسم ڳاڙهي رنگ جو ٿيندو آهي. اهو تمام سٺو آهي.

## طب

**خاصيت**: هن کي ڌوئي سرمون ڪري استعمال ڪبو تہ، اک جي ڦلي، ڌنڌ، خارش ۽ نظر جي واڌاري کي  فائدو ڪندو. هن کي ميڻ ۽ ترن جي تيل ۾ حل ڪري مرهم جوڙبو تہ اهو مرهم وڌيل گوشت وارن ڦٽن، ناسورن ۽ ٻرهل جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي. هن کي ڪيس سان گڏي وارن کي لائبو تہ وار ڪارا ٿيندا. ڳاڙهي رنگ وارو سنگ راسخ اهل صنعت وارا ڪم آڻيندا آهن. ٻن تولن سنگ راسخ کي هڪ تولي جمال گهوٽي ۾ کرل ڪري ان کي گدازڪرائي اهڙي طرح پنڌرنهن سؤ دفعا ڪري، تنھن کان پوءِ ان مان ٽامون تمام ڳاڙهو رت جھڙو نڪرندو، ان مان هڪ ماسي جيترو هڪ تولي چانديءَ کي ڏبو تہ ان کي سرخ ڪندو.

## حوالا
سوانجھڙو

**سوانجهڙو** (انگريزي: Moringa Oleifera؛ عربي: سهجنه؛ فارسي: سواجنه؛ اردو/ھندي: سوهانجهنا)، مورنگاشيا خاندان جو هڪ تيزي سان وڌندڙ، خشڪي مزاحمتي وڻ آهي. هيا ننڍي کنڊ جو اصل ​​آهي ۽ ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. عام نالن ۾ شامل آهن مورنگا، ڊرم اسٽڪ وڻ (ڊگهي، پتلي، ٽڪنڊي  ڦلي مان)، هارس ريڊش وڻ (جڙن جي ذائقي مان، جيڪو هارس ريڊش وانگر آهي)،  يا مالونگئي (جيئن ايشيا ۾ سامونڊي يا آرڪيپلاجڪ علائقن ۾ مشهور آهي). 

اهو وڏي پئماني تي ان جي نوجوان ڦلي جي ٻج ۽ پنن لاءِ ۽ روايتي جڙي ٻوٽين جي دوائن ۾ استعمال لاءِ پوکيو ويندو آهي ۽ ڀاڄين طور استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو پڻ پاڻي صاف ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. سروي جي وڻ جيڏو وڏو وڻ ٿئي ٿو. هن جو گل اڇو، ڦرهيون تندن وانگر ڊگهيون، بهار جي موسم ۾ پيدا ٿينديون آهي.

## طب
سريع الهضم آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري، معدي ۽ جگر کي تقويت ڏئي ٿو. گهاٽي بلغم کي وڃائي ٿو. مني ۽ قوت باھ کي وڌائي ٿو. کنگھ ۽ دمڪشي لاءِ مفيد آهي. پيشاب جاري ڪري، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. مثاني جي پٿري، سنڌن جي سور کي فائدو ڪري ٿو. سخت سوڄن کي هن جي پنن جي لپري تحليل ڪري ٿي.

## حوالا

زمرو:طبي ٻوٽا
زمرو:وڻ
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
سوپيري

[left|thumb|Underside of ''[Scolopendra cingulata'', showing the forcipules]]
thumb|left|Close-up of the tail-like rear pair of legs of a centipede
سوپيري:
نالا: ع. اربع اربعين، ف. هزار پاءِ، هه. وغيره___ کنکجور، ردالبقل ۽ سبع سبعين.
هڪ ڊگهو جيت آهي، جنهن کي تمام گهڻا پير ٿيندا آهن. هن جو رنگ ڪاراڻ مائل ناسي هوندو آهي.
[thumb|Centipede seen on vegetation at [Agumbe, Karnataka, India]]

## طب
خاصيت: هن کي ماري سڪائي، پن ڪشميري سان گڏ ڪٽي مرگهيءَ واري کي ناس ڪرائجي ته فائدو ٿيندو. هن کي ترن جي تيل، ۾ ساڙي، اُهو تيل ڪن جي سور، بدن جي خارش، وڇونءَ جي ڏنگ، ڪوڙهه ۽ چٽيءَ جي داغن، موڪن، نواسير، ناسور ۽ خراب ڦٽن تي لڳائجي ته فائدو ٿيندو..

[thumb|Centipedes at [Wangfujing market]]

## حوالا
سوئر (نسل)

thumb|left|upright=1.0
**سوئر** (انگريزي: Pig، عربي: خنزير، فارسي: خوک، اردو: سور، براهوئي: ذوالقور ۽ ڪرنڪول) ڪاري ۽ ڀوري رنگ جو هڪ جهنگلي جانور آهي.

گھريلو سوئر يورپ، اولھه ايشيا ۽ اتر آفريڪا جي جھنگلي سوئر مان آھي. ان کي آزاد ڪرڻ سان جلد ئي جھنگلي حالت ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. جھنگلي سوئر ننڍين ننڍين ٽولين ۾ رھندا آھن ۽ ھڪ ٻئي سان ڏاڍا وفادار رھندا آھن. کاڌي کائڻ وقت لڳندو آهي تہ انھن ۾ ھڪ ٻئي لاء پيار ڪونھي. جھنگلي سوئر گھڻو ڪري ٻوٽن جي پاڙن تي گذران ڪندا آهن. جن کي ھو پنھنجي طاقتور سونڍ يا وڄن سان کوٽي ٻاھر ڪڍندا آهن. چين ۽ مشرقي ملڪن جي سوئرن جو نسل ھندوستان جي جھنگلي سوئرن سان ملي ٿو جيڪو يورپي جھنگلي سوئرن کان بلڪل مختلف آهي.

thumb|left|upright=1.0

## طب

**خاصيت**: هن جو ڇيڻو سرڪي ۾ حل ڪري پاسي جي سور ۽ سيني جي سور تي ضماد ڪرائجي. هن جي چرٻي آلت جي نبضن کي طاقت ڏئي ٿي. جي سنڌن جي سور ۽ سوڄ تي مالش ڪرائجي ته به فائدو ٿيندو. هن جا هڏا ۽ ڏند ننڍن ٻارن کي ٻڌجن ته مرگهي ۽ ڊيڄوڙي لاءِ مفيد آهن. هن جو گوشت قوت باهه پيدا ڪري بدن کي ٿلهو ڪري ۽ عقل کي چٽ ڪري. (مسلمانن وٽ حرام آهي).

## حوالا

زمرو:مماليا
زمرو:جھنگلي جانور
سورنجان

**سورنجان** (عربي: سورنجان، فارسي: سورنجان، ھندي/اردس وغيره: سورنجه، اقمارون، بربري، پساتڪ ۽ حملا) ٿوم جي ڳڙين وانگر هڪ پاڙ آهي، جا اڇي رنگ تي ٿئي ٿي، ذائقي ۾ ٿوري مٺاڻ سان ڪڙي ٿيندي آهي.

## طب

**خاصيت**: گهاٽي ۽ پٽڙي بلغم لاءِ جلاب آهي. سڀني عروقن مان بلغم کي تحليل ڪري دستن جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿي، سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. هن کي گل روغن ۾ ساڙي تيل تيار ڪجي، اهو تيل فالـج، عضون جي استرخاءِ ۽ سور وارين جاين تي مالش ڪرائڻ سان فائدو ٿيندو. دماغ جي رطوبت لاءِ ترياق آهي. مٿي جي سور، جگر، بواسير ۽ ڪن موتي اهو تيل مرهم وانگر ڪم آڻجي.

## حوالا
سنگھاڙ

**سنگهاڙ** (فارسي: سنگهاره، ٻيون ٻوليون: سنگهارين، سرنگا ۽ جيلان)
مٿان ڪاري يا سائي کل تي بيڊولا ٽڪر جن تي سنڱر وانگر ٻہ چار ڪنڊا نڪتل ڏسبا آهن. ڇلڻ تي اندران اڇو ڳڀ نڪرندو آهي. ذائقي ۾ ڦڪا ۽ تمام ٿورڙي مٺاڻ تي، هڪڙي وڻ جو ڦر آهي.

## طب

هن کي تغلبن سان گڏي کير ۾ رڌي کائجي تہ قوت باھ ۽ منيءَ کي وڌائيندا ۽ گهاٽو ڪندا. بدن کي ٿلهو ڪن ٿا، گرم مزاج وارن جي رئيس عضون کي طاقت ڏين ٿا. صفراوي تپ، خشڪ ۽ گرم کنگهہ، پيشاب جي ساڙي، دل جي گرمي ۽ سوزش، وات جي خشڪي ۽ اُڃ کي گهٽ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
سورڻ

**سورڻ**:
نالا: ع. بطيخ بزرگ، ف. خربوزه بنگالي، هه. وغيره___ کهٽل، ڪوده، پنس ۽ چڪ برنا.
هي گول چڪيون ڀوري رنگ تي قد ۾ وڏيون ٿينديون آهن. هن کي گوشت سان گڏ رڌي کائيندا آهن.

## طب
خاصيت: هن جو مربو ڦٽن ۽ ڦرڙين ۽ آنڊن جي بيمارين لاءِ مفيد آهي. بدن کي ٿلهو ڪري ٿو. مني ۽ قوت باهه کي وڌائي ٿو. منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو. مثاني کي طاقت ڏئي ٿو..

## حوالا
سوشن

**سوشن** (عربي: اسمابخون، فارسي: اسمانگون، هندي/اردو، وغيره: سوس، ايريس، اسمالاون ۽ اريل راوتال) باغن ۾ پيدا ٿيندڙ هڪ ننڍو ٻوٽو آهي. هن جو گل آسماني رنگ تي سبزاڻ مائل ٿئي ٿو. هن جا ٻہ - ٽي قسم آهن.

## طبي خاصيتون

**خاصيت**: هن جا پن ۽ گل جگر ۽ ڦڦڙن کي طاقت ڏين ٿا. رحم، جگر ۽ ٻرهل جي سوڄ کي فائدو ڪن. سنڌن جو سور لاهي ٿو، حيض کي جاري ڪري ٿو. هن جي پاڙ صفرا، بلغم ۽ سودا جي لاءِ جلاب جو ڪم ڏئي ٿي. فالـج، لقوي، مٿي جو سور، دماغ جي رطوبت ۾ مفيد آهي. هن جي لپري سوڄ ۽ سور وارين جاين تي ٻڌجي تہ فرحت ايندي.

## حوالا
سونا مکي

**سونا مکي**: عربي ۾ **اقليما ذهبي**، فارسي ۾  **چري طلا**، هندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ *سونا مکي*، *قيشت*، *ابوالطيش* ۽ *روسيان*  چون ٿا. اھي ننڍن ٽڪرن ۽ داڻن وانگر جبل جي پيدائش آهن. هن جا ٻه - ٽي رنگ ٿين ٿا، خاص رنگ سون جي رنگ  جھڙو ٿيندو آهي. يوناني طب ۾ انھن جو سرمو ٺاھيو ويندو آهي جيڪو نظر وڌائي ٿو ۽ اکين جي بيمارين، ڌنڌ، ڦلي ۽ خارش کي ڇڏائي ٿو. ٻين دوائن سان حل ڪري کائڻ سان گرمي گهٽائي، دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿو. خفقان، ماليخوليا ۽ ٻرهل لاءِ مفيد آهي. هن جو مرهم ڦٽن ۽ ناسورن کي فائدو ڪري ٿو.
سونچر لوڻ

**سونچر لوڻ** (عربي: ملح الاسود، فارسي: نمڪ سياه، ھندي/اردو، وغيره: سونچر، سجي ۽ قلا.) ڪاري رنگ تي لوڻ جو قسم ذائقي ۾ ڪڙو ۽ تکو کارو آهي.

## طب

**خاصيت**: گهاٽي بلغم لاءِ جلاب آهي، کاڌي کي هضم ڪري، بک وڌائي ٿو، پيٽ جو سور لاهي ٿو، معدي جي رطوبت کي خشڪ ڪري ٿو، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو، هن کي پاڻيءَ ۾ ڳاري اکر لکبا تہ ڏسڻ ۾ ڪونہ ايندا، پوءِ انهيءَ ڪاغذ کي باھ تي سيڪ ڏبو تہ اڇا اکر ڏسڻ ۾ ايندا ۽ پاڻيءَ ۾ پوڻ سان بہ ڪين ڊهندا.

## حوالا

زمرو:مصالحا
رومي سونف

**سؤنف رومي** (نالا: عربي: انيسون، فارسي: باديان، ھندي، وغيره: رندلي، زيره رومي، برهليامن ۽ رازيانہ) سؤنف جي ٻج کان سنهو ميرانجهڙي رنگ تي ذائقي ۾ تيز هڪ ٻج آهي.

## طب

**خاصيت**: جگر ۽ گردن لاءِ مقوي آهي. پيشاب، حيض ۽ کير کي جاري ڪن ٿا، وائي بادي، ٻرهل ۽ جگر جي غليظ سدن کي تحليل ڪن ٿا. مٿي جي سور، سيني جي سور، کنگهہ، دمڪشي، جلندر، بلغمي تپن، رحم جي رطوبت لاءِ مفيد آهن. هن جو سنون ڏندن جي صفائي ڪري ۽ وات جي بدبوءِ کي ڪڍي ٿو. هن کي گل روغن ۾ ڪاڙهجي، پوءِ اهو تيل ڪن جي سور ۽ ٻوڙاڻ کي فائدو ڪندو.

## حوالا
سھاڳو

**سھاڳو** (عربي: لحام الذهب، فارسي: تنڪار، ھندي/اردو وغيره: سھاگہ، بوره رندي ۽ ضحاڪ) کار جو هڪ قسم جبل جي پيدائش آهي، جيڪو اڇي رنگ تي اٽي ۽ ڳوڙهن ۾ ٻن قسمن جو ٿيندو آهي.

## طب
هن جو مرهم ڦٽن ۽ ڦرڙين، ناسور ۽ جن ڦٽن ۾ خراب گوشت پيدا ٿئي، موڪن، بواسير جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي. هن جون گرڙيون ڏندن جو سور لاهي ڏندن ۽ مھارن کي مضبوط ڪن، ڪيڙن کي ماري. يرقان ۽ ٻرهل لاءِ مفيد آهي. ٻن تولن سھاڳي کي ليمن جي پاڻي اڌ پاءُ ۾ کرل ڪري لغدو تيار ڪري ان ۾ پارو هڪ تولو رکي گلحڪمت ڪري پنجن سيرن ڇيڻن جي باھ ڏجي تہ پارو ڦلي سفيد تيار ٿيندو.

## حوالا

زمرو:گھريلو ڪيميائي مرڪب
سھو

**سھو** يا **سيھڙ** (Rabbit)، سائنسي نالو "اورڪٽولاگس" (Oryctolagus)، ٻيا نالا (عربي ارنب، فارسي، اردو: خرگوش، ھندي: سها، گرهل، اغروس ۽ سي) پشمدار کل وارو، ٻليءَ جي قد تي اڪثر اڇي رنگ جو جانور آهي. هن جو قد 40 سينٽي ميٽر تائين ھوندو آھي ۽ ڪن نسبتن ننڍا ۽ گول ھوندا آھن. وڏو سيھڙ (Hare) يا وڏو سھو زمين تي رھندو آھي پر سھو يا ننڍو سيھڙ زمين ۾ "سوراخ" (انگريزي ۾: Farm) بنائي اندر رھندو آھي. اها هڪ سبزي خور ٿڻن وارا جانور آهي، جيڪي نسل "ليپس" سان تعلق رکن ٿا. اها سبزي خور جانور آهن ۽ اڪثر اڪيلائي ۾ يا جوڙن جي صورت ۾ رهندا آهن. 

سيھڙ زمين ۾ هلڪيون چرون يا ڏر ٺاهي رهائش اختيار ڪندا آهن، جن کي "بل" (انگريزي  ۾ فارم) چيو وڃي ٿو. وڏي سيھڙجا ٻچا پيدائش کان ٿوري ئي عرصي بعد پاڻ سنڀالڻ جي قابل (precociality) هوندا آهن ۽ ڄمڻ وقت انھن جو اکيون کليل ۽ چمڙي تي بج ھوندي اٿن. پر سيھڙ جا ٻچا ان جي ابتڙ ھوندا آھن، ڄمڻ وقت انھن جون اکيون بند ۽ چمڙي تي بج ڪانه ھوندي اٿن. سيھڙن جي جنس ۾ "ليگومورفا" گروهه جا سڀ کان وڏا جانور شامل آهن. وڏا سيھڙ تمام تيز ڊوڙندڙ هوندا آهن، جن جون پٺيون ٽنگون ڊگهيون ۽ طاقتور هونديون آهن ۽ وڏا ڪن جسم جي گرمي گهٽائڻ ۾ مدد ڪندا آهن. وڏو سيھڙ ۽ سيھڙ ٻنھي جو تعلق ليپوريڊي (Leporidae) خاندان سان آھي. يورپي سيھڙ (Oryctolagus cuniculus) سوين پالتو سيھڙن جي نسلن جو ابن ڏاڏو آهي ۽ ان کي انٽارڪٽڪا کان سواءِ هر کنڊ ۾ متعارف ڪرايو ويو آهي. ٻي جنس، *سيلويلوگس* ۾ 13 کان وڌيڪ جهنگلي سيھڙن جا قسم شامل آهن، جن ۾ ڪاٽن ٽيل ۽ تاپيٽي شامل آهن. اهي جهنگلي سيھڙ جيڪو *اورڪٽولاگس* ۽ *سيلويلوگس* ۾ شامل ناهي، ڪجهه محدود جاگرافيائي ورڇ وارو قسم آھي. ان ۾ ننڍو سيھڙ، آتش فشاني سيھڙ ۽ سماٽرا جو ڌاريدار سيھڙ پڻ شامل آهن.

## طب
**خاصيت**: هن جو گوشت فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ لاءِ مفيد آهي. هن جون ڦولهڙيون پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي اُنهيءَ پاڻيءَ ۾ سنڌن جي سور، ۽ نقرس واري کي وِهنجارجي ۽ انهيءَ پاڻيءَ جي ٻاڦ ڪن جي سور، وهڻ ۽ ٻوڙاڻ کي فائدو ڪري ٿي. هن جو پِتُو زيتون جي تيل ۾ ملائي کارائجي تہ دمڪشي ۽ کنگهہ کي ڇڏائي ٿو. هن جي کل مان ٽوپي جوڙائي پائبي ته نزلي ۽ مٿي جي سور لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:سھو
زمرو:ليپوريڊائي
زمرو:گهريلو مماليا
زمرو:خرگوش (خاندان)
سيڙھ

**سيڙھ** (ٻيا نالا: ع. دلع، ف: خارپشت، ھ. وغيره سينوه، شاڪره ۽ شال سئي، انگريزي :Porcupine) کير ڏيندڙ يا پياريندڙ جانور آهي جيڪو 25 کان 30 انچ ڊگھو ٿئي ٿو. هن جو پڇ ننڍڙو يعني 4 کان 5 انچ ٿيندو آهي. پٺيءَ تي اڇا ڪارا ڊگھا ڪنڊا هوندا اٿس. جن جي نوڪ سفيد هوندي آهي. پر مجموعي طور تي ان جي پُٺي ڪاري آهي. ڪنڌ تي کُهرن ڪنڊيدار وارن جي جھنڊ هوندي اٿس. ان جون اکيون ننڍڙيون، ڪَنَ ننڍڙا، چنبا مضبوط، پير ۽ ٽنگون ڪاريون، ڳچيءَ هيٺان اڇو پٽو ۽ اٿس. سيڙھ جي نر کي سيڙهو سڏبو آهي.

## رهائش ۽ کاڌ خوراڪ
سيڙھ دڙن، پوٺن يا ڪنڌين تي اونهو ٻِر کوٽي ٿي جنهن ۾ گھڻيون گھٽيون ۽ نڪرڻ لاءِ دروازا هوندا آهن. سيڙھ ڏينهن جو بِر ۾ رهندي آهي، رات جو نڪرندي آهي. وڻن جا ڇوڏا، ڳنڍدار پاڙون ۽ فصلن سميت ٻي نباتات به کائي ٿي. پٺيءَ جا ڪنڊا خطرناڪ جانوارن کان بچاءُ لاءِ اٿس. خوف خطري مهل ڪنڊا کڻي اُڀا ڪندي آهي ۽ دشمن کي پٺي ڏيئي بيهندي آهي. سيڙھ جو ڪنڊو ان جو جسم مان سولائيءَ سان ڌار ٿي دشمن کي چڀندو آهي.

## نسل جي واڌ ويجھ
سيڙھ 6 کان 8 هفتا پيٽ ڪري ٿي ۽ هڪ کان چار ٻچا ڏئي ٿي. انجي ٻولي رابطي خاطر هوندي آهي ۽ اها هڏڪار يا گرڪاٽ ڪندي آهي.

## طب
هن جو گوشت سنڌن جي سور، نقرس ۽ چيلھ جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جو رت ڪوڙه، چٽي ۽ ڇانئن جي داغن تي فائدو ڪري ٿو.

## گيلري

Indian Crested Porcupine.JPG
Indian crested porcupine (Hystrix indica) roadkill from the Anaimalai hills.jpg
Hystrix indica (Indian Crested Porcupine) at IG Zoological park, Visakhapatnam 02.JPG
Sleeping Indian Crested Porcupine.jpg


## خارجي ڳنڍڻا

* ڪتاب- سنڌ جي جھنگلي جيوت- مصنف- بدر ابڙو- سنڌي لئنگئيج اٿارٽي 

## حوالا

زمرو:جانور
سيلارس

**سيلارس** (ٻيا نالا: عربي: ميعه سائله، ھندي، وغيره: سيمرس، اسارا ۽ نيڪہ لنبي) کؤنر جو قسم آهي، ڳاڙهي ۽ هيڊي رنگ تي ٿيندو آهي.

## طب
**خاصيت**: معدي کي طاقت ڏئي ٿو، خشڪ کنگهہ، بلغم، زڪام، سيني جي سور، پٺن، چيلھ ۽ سنڌن جي سور لاءِ مفيد آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، ڪچن خلطن کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو. جلندر، مثاني جي پٿري، ڪن جي سور، ۽ ڦڦڙن جي ڦٽ لاءِ فائدي وارو آهي. پيشاب ۽ حيض کي جاري ڪري ٿو.

## حوالا
سينڌو لوڻ

**سينڌو لوڻ** (عربي: ملح هند، فارسي: نمڪ هندي، هندي، وغيرہ: سينڌ نمڪ ۽ نمڪ بلور) لوڻ جو قسم ڳاڙهسرو اڇي رنگ تي جبل جي پيدائش آهي.

## طب
صفرا، بلغم ۽ سودا لاءِ جلاب آهي، بک وڌائي ٿو، وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو، کاڌو هضم ڪري ٿو. قولنج، پيٽ جي سور ۽ ڦٽن لاءِ مفيد آهي. هن جو سرمون اکين جي ڌنڌ ۽ خارش کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
سيمرغ

**سیمرغ** فارسي ڏند ڪٿائن ۽ ادب ۾ هڪ مهربان پکي آهي. ان ۾ مختلف اصلن جي ڏند ڪٿائن واري پکين، جهڙوڪ ققنوس ۽ هما سان ڪجهه مشابهت آهي.  هي شڪل ايراني فن ۽ ادب جي سڀني دورن ۾ ملي سگهي ٿي ۽ جارجيا، وچولي دور جي آرمينيا، مشرقي رومي سلطنت ۽ ٻين علائقن جي نقش نگاري ۾ پڻ واضح آهي. جيڪا، فارسي ثقافتي اثر جي دائري ۾ هئا.

## طب
**خاصيت**

اڪثر بادشاھ اهي پکي هٿ ڪندا آهن، جو هن جي کوپڙيءَ مان زهر جي آزمائش لاءِ پيالو جوڙيندا آهن، جا آزمائش هن طرح آهي تہ زهر گڏيل طعام هن کوپڙيءَ ۾ وجهي رکبو تہ پگهري پاڻي ٿي ويندو. هن جو هڏو مرگهي ۽ جذام لاءِ مفيد آهي.

**سيمرغ** (عربي: خشر، فارسي: رخ، ھندي/اردو وغيرہ: سيمرغ ۽ خاتون) پکي وڏي گينڊي جي شڪل تي ايران، چين ۽ روم ملڪن ۾ ٿيندو آهي.

## حوالا

## ٻاهرين لنڪس
*

زمرو:عورت افسانوي مخلوق 
زمرو:افسانوي پکي 
زمرو:افسانوي هائبرڊ 
زمرو:راکشس 
زمرو:ايران جا قومي نشان 
زمرو:فارسي افسانوي مخلوق 
زمرو:شاهنامي ڪردار 
زمرو:فينڪس پکي
سينگاري

**سينگاري** (عربي: سپيه، فارسي: سفيد ماهي، ھندستاني، وغيره: سينگاره ۽ رمياسف) اڇي رنگ تي مڇيءَ جو قسم آهي. ڪنڊا گهڻا ٿيندا اٿس.

## طب
هن جو ماس رت جي دستن، سوري، پيچش ۽ مروڙن کي فائدو ڪري ٿو. معدي ۽ آنڊن جي رطوبت لاءِ مفيد آهي. هن جو پتو اک جي ناسور، ڦٽ ۽ خارش کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
سيور

**سيور** (عربي: برگ ڪالي، فارسي: برگ ڪاسي، ھندي/اردو، وغيره: برمايا) جبلن ۾ ننڍو ٻوٽو ٿيندو آهي.

## طب

**خاصيت**: هن جا پن ڀڄائي پيارجن تہ رت کي گهاٽو ڪندا، خارش، کل جي ڦٽ ڦرڙين ۽ معدي جي ڪيڙن مارڻ لاءِ مفيد آهي، پيشاب جاري ڪري ٿو، پرميل، مثاني جي ڦٽ ۽ وائي بادي تحليل ڪرڻ لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا
سيون

thumb|سنڌي سَيون
**سيون'' (نالا: ع. اطريه، ف. رشته آرد، هه. وغيره___ سيومان، قطايف ۽ اماج.) مشهور غذا آهي، ميدي مان مشن يا هٿ سان سڳن وانگر ٺاهيندا آهن.

==طب==
**خاصيت''': هنن کي کير ۾ رڌي کنڊ وجهي کائجي تہ بدن کي ٿلهو ڪنديون. چيلھ جي سور ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهن. منيءَ کي گهاٽو ڪن ٿيون، سيني جي بلغم کي ڳاري ٻاهر ڪڍن ٿيون.

## حوالا

زمرو:سنڌي کاڌا
زمرو:ڀارتي کاڌا
شالپرڻي

**شالپرڻي** (نالا هندي: سري ون، سنسڪرت: سالپرني، بنگالي: شال پاني، انگريزي: *Desmodium gangeticum*) هي خوبصورت ٻوٽو آهي جو ٻہ ٽي هٿ اوچو اُسريل ٿئي ٿو، هن جي هر ٽاري تي ٽي ٽي پن هوندا آهن، جن تي وري ٽي ٽي ڪونگرا ٿين ٿا. سندس ٽاريءَ تي پشم ٿئي ٿي، جا ڪپڙي کي چنبڙي پوندي آهي.

## طب
رنگ ۾ ڪاٺي ڪاري ۽ پن گهرا سبز،  مزاج سرد خشڪ، مقدار خوراڪ ٻہ تولا.
ھن جي پيدائش ڪالڪا، شملي، ڪانگڙي ۽ ڪوه مري طرف ٿئي ٿو.

هن کي مقدس سمجهي پوڄا جي وقت ڪم آڻيندا آهن. ويدڪ ۾ هن کي ”دسمول“ جو هڪ حصو ليکيو وڃي ٿو (دسمول ۾ ڏهه دوائون پونديون آهن) شالپرڻي جي پاڙ جو ڪاڙهو بخرالانف (نڪ جو مرض جنهن ۾ نڪ مان بد بوءِ ايندي آهي (Qzena  لاءِ مفيد آهي. هن جي پنجني انگن جو ڪاڙهو بگڙيل  زڪام ۽ کنگھ ۾ آرام رسائي ٿو. چرائتي سان ڪاڙهي پيارجي تہ نوبتي بخار کي هٽائيندو.

## حوالا
شاھ بلوط

**شاھ بلوط** (عربي: بلوط، فارسي: بالوط، ھندي/اردو وغيرہ: بھش، ثمرهِ الفواد ۽ بلوط الملڪ) ندق جي ٻج کان ڊگهو ڳاڙهي ۽ ڀوري رنگ تي چپترن داڻن وارو ٻج ٿيندو آهي.

## طب

**خاصيت**: رت جي دستن، ڦڦڙن، حيض ۽ بواسير جي رت کي بند ڪري ٿو. پيچش، سوري، آنڊن جي ڦٽ ۽ سور، خفقان، هئين جي خراب ٿيڻ لاءِ، پيشاب جي گهڻائي، رحم ۽ وات جي رطوبت خشڪ ڪرڻ لاءِ، ڦٽن، ڦرڙين ۽ ناسور جي ڦٽن لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
شالون

**شالون** (ٻيا نالا: عربي: ساج، فارسي: شال، اردو: سال، هندي: ساکون، بنگالي: شال ڪاڇ، انگريزي: Sol Tree) مضبوط جابلو وڻ آهي، جنهن جي ڪاٺي عمارتن جي ڪم ايندي آهي. هن جي ڦر کي ڏڪار پوڻ تي ماڻهو پـِـهـِـي ماني پچائي کائيندا آهن، ڇاڪاڻ تہ منجهس نشاستو ڪافي مقدار ۾ ٿئي ٿو. ڌوپ هن جو کؤنر آهي. هن جا ٻہ قسم ٿين ٿا (1) شال (2) ساڳ وڻ جن مان پويون قسم مادي آهي. رنگ ۾ ڪاٺي ڳاڙهي، پن ساوا ۽ ڦر ڪارو ٿينس. ھي ديرادون، مسوري ۽ اولھ بنگال جي جهنگلن ۾ پيدا ٿيندڙ آهي.

## طب

ھن جو مزاج سرد خشڪ ۽ ذائقو تلخ آھي. ٽي ماسا خوراڪ لاءِ ورتا وڃن. 

هن جو ڌوپ باھ ۾ وڌو وڃي تہ خوشبوءَ ڇڏي ٿو. ان ڪري هندو گهراڻن ۾ مورتيءَ جي پوڄا ويل ساڙيندا آهن. قابض هئڻ سبب کنڊ سان پيچش لاءِ ڏيندا آهن. ڌوپ ڏهن رتين جي انداز ۾ اڌ سير اوٻاريل کير ۾ملائي روزانو صبح جو پيارجي تہ قوت باھ زياده ٿئي ٿي. هن جي ٻوري جي دونهين کان مڇر ڀڄي وڃن ٿا. وبائي هوا جي خرابي وغيره دور ٿي وڃي ٿي. سندس ليپ سوڄ نيسائي ٿو. معدي جي سوزش ۽ پياس لاءِ مفيد آهي. هن سان دموي ۽ صفراوي سوڄ هٽي وڃي ٿي.

## حوالا
شڪائي

**شڪائي** (عربي: شڪاعي، اردو شکاعي) هيءَ ڪنڊن سان جهنجهيل ٻوٽي آهي، جنهن جي ڪاٺي آڱر جهڙي ٿلهي ٿئي ٿي. پن ٽڪنڊا پشم سان ڪندي آهي. رنگ ۾ هيڊي ۽ واڱڻائي گل ڪندڙ آهي، جن ۾ هيڊي جهلڪ ٿئي ٿي. بعض طبي ڪتابن ۾ شڪاعي ۽ بادآورد (ڊاماهو) ائين لکيا ويندا آهن، ڄڻ ته هي ٻه الڳ شيون نه پر هڪ چيز آهي. حقيقت ۾ شڪاعي ۽ بادآورد ٻه علحده دوائون آهن.

## طب
:مزاج: گرم خشڪ مقدار خوراڪ: پنجن کان ستن ماسن تائين
هي مسڪن، محلل ۽ خشڪي پيدا ڪندڙ آهي، ڏندن جي سور ۽ ڪاڪڙي جي سوڄ لاءِ هن جي ڪاڙهي مان گرڙيون ڪرايون وڃن ٿيون. رت وهندڙ کي بند ڪندڙ آهي. ڏڪڻي جي مرض ۽ جگر ۽ معدي جي سرد بيمارين ۾ مفيد آهي. پراڻن تپن، دستن ۽ حيض جي گهڻائيءَ لاءِ سندس پاڙ جو ڪاڙهو فائديمند ٿئي ٿو. (غير سمي آهي.)

## حوالا
شھديوي

**شھديوي** (سنسڪرت: مھابلا سھدي، اردو: سھديوي، بنگالي: پيت پشپ، پنجابي: نيل ڪنٺي، انگريزي: Yellow Barleria) ھڪ ٻوٽي آهي، جا ٻن قسمن جي ٿئي ٿي. هڪڙي زمين تي ڇٽو هڻندڙ ۽ ٻي اُڀي هوندي آهي. سندس پن نازبوءِ جي پنن وانگي، ذائقو ڦڪو، لعابدار ۽ پاڙ خوشبودار ٿيندي آهي. گل ٽڪنڊا هيڊا ڳاڙها ڪري ٿي.

## طب

**مزاج**: سرد تر 1 درجي ۾.

**مقدار خوراڪ**: ٽن کان ستن ماسن تائين.

**پيدائش**: وارياسي زمين تي برسات جي موسم ڌاري جوئر، مڪئي ۽ ڪمند جي پوک ۾ ٿيندي آهي.

**خاصيت**: هيءَ پسينو آڻيندڙ، حرارت هٽائيندڙ، پيشاب کوليندڙ، پٿري ٽوڙيندڙ ۽ رت صفا ڪندڙ آهي. ڪارن مرچن سان جريان ۽ پراڻي بخار کي هٽائي ٿي. سندس پاڙ جو ليپ جماع ۾ لذت پيدا ڪري ٿو. هن جي پنن جي پني ڳڙن لاءِ مفيد آهي. مثاني جي پٿري، کانگهاري ۾ رت اچڻ، نفث الدم (Haemoptysis)  ۽ سوزاڪ لاءِ هن جو شيرو ڪڍي پياريو ويندو آهي. پاري جي ڪشتي بڻائڻ لاءِ نھايت ڪارآمد ٻوٽي آهي. هيڊن گلن واري شھديوي ڳاڙهن گلن واري کان وڌيڪ مؤثر ۽ بھتر چئي وڃي ٿي.

## حوالا

زمرو:پسارڪا وکر
شراب

**شراب** (عربي: خمر، فارسي: مٽي، ھندي/اردو وغيره: شراب، شادر، اسقنطه ۽ اثاطون.) ڊاک، کارڪن، ڇوڏن يا ڪن ٻين دوائن مان هڪ خاص نموني تي عرق حاصل ڪبو آهي، جيڪو پاڻيءَ وانگر پٽڙو ۽ نشيدار ٿئي ٿو.

## طب
**خاصيت**: دماغ جي حواسن کي سست ڪري ٿو، رت چڱو پيدا ڪندڙ آهي. قوت باھ کي وڌائي ٿو. وزن کان وڌيڪ استعمال رت کي ساڙي، عقل ۽ ذهن کي وڃائي ڇڏي ٿو. هن جو دوا طور استعمال دمڪشي، کنگهہ ۽ ڦڦڙن جي بيمارين کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا

زمرو:رڌ پچاءُ
شقاقل

**شقاقل** (عربي: شقاقل، فارسي: شقيقل، هندستاني، وغيره: دوهالي، ڪاڪول، سيالي ۽ شالي) بهمڻ اڇي جي ڪاٺيءَ وانگر اڇي رنگ جي هڪ پاڙ آهي. ذائقي ۾ ٿوري مٺي ٿيندي آهي.

## طب
گڙدن، مثاني، معدي، جگر ۽ دماغ کي طاقت ڏئي، منيءَ کي گهاٽو ڪري ٿو، قوت باھ کي وڌائي ٿو. بدن کي ٿلهو ڪري، رت چڱو پيدا ڪندڙ آهي. چيلھ ۽ پٺن جو سور ڇڏائي ٿو، دماغ ۽ ڦڦڙن جي رطوبت کي سڪائي ٿو. کنگهه دمڪشي ۽ جگر جي بيمارين لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
شڪرو

**شڪرو** (عربي: شفانه، ف. شقرڪ، هندي/اردو، وغيره: شڪرا، چرغہ ۽ چرغو) سرڻ جي قد جو چٽڪمرو پکي آهي. اڪثر جهرڪين ۽ ڳيرن جو شڪار ڪندو آهي.

## طب

**خاصيت**: هن جو گوشت پچائي کارائڻ يرقان، جلندر ۽ تريءَ جي بيمارين کي فائدو ڪندو. پيشاب جاري ڪري ٿو. ساڙي، پرميل ۽ مثاني جي ڦٽ لاءِ مفيد آهي. هن جو پتو ماکيءَ ۾ گڏي چٽائڻ سان کنگهہ، دمڪشي، سلهہ، وات جي بدبوءِ، تارونءَ جي ڦٽ، خارش ۽ ڦٽن ۽ ڦرڙين کي فائدو ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
شمشاد

thumb|''بڪسس سيمپرورينس''
thumb|'' بڪسس سنيڪا''

**شمشاد** فارسي ٻولي جو لفظ آهي جنھن کي عربي ۾ **بقس** يا شمشاد ، ھندي ۾ 'شنشو** ۽ **لوطوس*   ۽ انگريزي ۾ باڪس ٽري  سڏيو ويندو آهي. ان جو نباتاتي نالو *'بڪسس''' آھي. اھو ھڪ وڏو وڻ ٿيندو آهي. ان جا پن ڏاڙهون جي پنن جهڙا، گل اڇي رنگ جو ۽ ٻج ڪاري رنگ جو ٿئي ٿو. انگريزي ۾ ان جي ڪاٺي کي باڪس ووڊ  چوندا آهن. ھي وڻ ايشيا ۾ چين ملائيشيا، فلپائن، ڪوريا ۽ جاپان ۾ گھڻو ملندو آهي. ان کان علاوه آفريڪا ۽ اتر آمريڪا جي ملڪن ۾ پڻ ان جون مختلف جنسون ملن ٿيون. ھن وڻ جو عربي ۽ فارسي نالو: شمشاد عام طور تي مردن ۽ عورتن جو اسلامي نالو پڻ آھي. ھن وڻ جي تشبيھ صنوبر جي وڻ سان ڪئي ويندي آهي.

## طب

هن جا پن مينديءَ سان ملائي مٿي تي پني ڪري رکائڻ سان گرميءَ کان پيل مٿي جو سور لاهيندا ۽ وارن کي کسجڻ کان محفوظ ڪندا. هن جو ٻج قابض آهي، جيڪو دستن، رت جي دستن، سوري، پيچش، آنڊن ۽ معدي جي رطوبت ۽ وات مان گهڻي پاڻيءَ جي اچڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
شنگرف

**شنگرف** (عربي: زنجفر، فارسي: شنجرف، ھندي/اردو: وغيره: ينگر، يقون، سرخ صرنب ۽ حجرالزبيق) مشھور کاڻين جي پيدائش ڳوڙهن جي صورت ۾، ڳاڙهي رنگ تي ٿيندو آهي.

## طب

**خاصيت**: هن جو مرهم آتشڪ ۽ بادفرنگ جي ڦٽن، ناسورن، ڦٽن ۾ گوشت جي واڌاري، بدن جي خارش، باهه جي ساڙيل، کل جي ڦٽن ڦرڙين لاءِ مفيد آهي.

هن جي ڦلائڻ جي واٽ هيءَ آهي: هڪ تولي شنگرف کي لوه جي ڪڻڇيءَ ۾ رکي اڪ جي کير جو اڌ سير کن چوها ڏيئي کڻائجي، پوءِ تلسيءَ جي اڌ پاءُ پنن کي گهوٽي لغدو ٺاهي، شنگرف وچ ۾ رکي وري انهيءَ غلوله کي ڪيوڙي جي پاڙ ۾ بند ڪري گلحڪمت ڪري سڪائي پنڌرنهن سيرن ڇيڻن ۾ باھ ڏجي تہ اڇي رنگ تي ڦلي پوندو، اهو ڪشتو قوت باھ، کنگهہ، سلهہ، جلندر، ٻرهل ۽ ٻين ڪيترين بيمارين ۾ مفيد آهي.

## حوالا
شورو

**شورو** (عربي: ابقر، فارسي: شوره، هندي/اردو، وغيره: چهاچاڪاره، يسو، شورج، تلاتيسين ۽ کهيوخته) اڇي رنگ جا قلمن وانگر ٽڪر ٽڪر ٿيندا آهن. ڪلراٺي زمين جي پيدائش آهي.

## طب

**خاصيت**: گهاٽي بلغم لاءِ جلاب آهي. ڪچن خلطن کي پچائي ڪڍي ٿو. معدي، آنڊن ۽ اندرين پردن جي رطوبت کي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍي ٿو. کنڊ سان ملائي کارائبو تہ حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪندو. مثاني جي ڦٽ، مثاني جي پٿري، پرميل، جلندر، ٻرهل، چيلھ جي سور، قولنج، اکين جي ڌنڌ، خارش، ۽ کاڌ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:ڪيميا
شير خشت

**شير خشت** (عربي: شيرخشت، فارسي: شبنم توت، هندستاني، وغيره: شڪرتوت، عسل اظلاف ۽ مائہ) اڇي رنگ تي ٻڌل ڳوڙهن جي صورت ۾ مٺي ذائقي وارا ٽڪر ٿين ٿا. اصل توتن جي ماڪ آهي.

## طب
بلغم، سودا ۽ صفرا لاءِ جلاب آهي. معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو، دل ۽ جگر جي گرمي ۽ اندرين حرارتن کي گهٽائي ٿو. تپن، کنگھ، سيني جي رطوبت، نڙي ۽ سيني جي سوڄ ۽ وات جي خشڪي لاهڻ لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
شيشم

**شيشم** (عربي: شجره الاسود، فارسي: سناسم ھندي/اردو وغيره: سيسم، رسيون ۽ شئلوس) جي ڪاٺي ڳاڙهاڻ تي مائل، ڪاري رنگ جي ٿيندي آهي.

## طب

هن جو ٻورو ڪاڙهي پيارجي تہ، گهاٽي رت کي صفا ڪري، جذام ۽ ڪوڙه جي داغن، آتشڪ جي ڦٽن، معدي جي ڪيڙن کي مارڻ ۽ کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ فائديمند آهي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
صابڻ

**صابڻ** (عربي: صابون، فارسي: صابن، ھندي/اردو: صابون، سقونيا، حنين ۽ سوپ) مشھور شيءِ آهي، جيڪا تيل ۽ کار جي پاڻيءَ کي ملائي ٺاهيندا آهن، ڪپڙن ڌوئڻ جي ڪم ايندو آهي.

## طب

**خاصيت**: هن جو مرهم بادفرنگ، آتشڪ، ناسورن جي ڦٽن ۽ زائد گوشت وارن ڦٽن کي فائدو ڪري ٿو. حمل واري عورت کائي يا ان جو شافو ڪري رکي تہ ٻار ڪري پوندو. حيض جاري ڪري ٿو. آنڊن جا ڪيڙا ماري ٿو. هن جو شافو ننڍڙن ٻارن کي قبضيت ۽ سدن ڪڍڻ لاءِ حقني جي صورت ۾ ڪمائتو آهي. زهر قاتل آهي.

## حوالا
صحت ڪندرو

**صحت ڪندرو** (عربي: ڪندر، فارسي: ڪندرورد، هندي/اردو وغيره: ڪندرو، ڪهر سفيروس، بستجر ۽ ساليڪا) مصطگيءَ وانگر هيڊي رنگ تي ذائقي ۾ ڪڙو کؤنر جو قسم آهي.

## طب

**خاصيت**: روح، معدي، جگر، دماغ ۽ حواسن کي طاقت ڏئي ٿو. وائي باديءَ کي تحليل ڪري، بواسير ۽ حيض جو رت بند ڪري، رت جي دستن، معدي ۽ رحم جي رطوبت کي سڪائي ٿو. کنگهہ، دمڪشي، ويسر، ڏندن جي سور ۽ مھارن جو سور، انهن جي مضبوطيءَ لاءِ، پيشاب جي گهڻائي ۽ اکين جي بيمارين ۾ مفيد آهي.

## حوالا
صوفي ٻير

**صوفي ٻير** (عربي: ڪنار ڪبار، فارسي: ڪنار ڪلان، هندي/اردو، وغيره: صوف ٻير ۽ سرد القتامي) صوف جي رنگ تي ٻيرن کان ڊگها ٿيندا آهن.

## طب
**خاصيت**: رت ۽ صفرا جي جوش ۽ گهڻي اُڃ کي گهٽائين ٿا، معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي مارين ٿا. سيني ۽ دماغ جي رطوبت کي مفيد آهن. ڪچي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍن ٿا.

## حوالا
طباشير

thumb|بانس
**طباشير** (عربي: طباشير، فارسي: تپاشير، هندي/اردو وغيره: بنسلوچن، روسن، حورهِ البقر ۽ لوچن) بانس جي وڻ مان نڪرندو آهي، جو اٽي وانگر يا ننڍڙن ٽڪرن ۾ ٿيندو آهي.

## طب

**خاصيت**: دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو. معدي ۽ جگر کي طاقت ڏئي ٿو، جگر جي گرمي ۽ اُڃ جي گهڻائي کي گهٽائي ٿو، صفرا ۽ رت جي دستن کي بند ڪري ٿو. خفقان، گرم تپن، اُلٽين، دستن، وات جي پچڻ، ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ مفيد آهي. دماغ ۽ رحم جي رطوبتن کي سڪائي ٿو. مھارن جو سور لاهي ۽ انهن کي مضبوط ڪري ٿو

## حوالا
عشبو

**عشبو** (ٻيا نالا: عربي: عشبہ النار، فارسي: عشبہ مغربي، ھندي ۽ ٻيا: عشبہ رس، سرينہ ۽ نونہ) ڀوري ۽ ڳاڙهي رنگ جون سنهيون ڪاٺيون، ويڙهين جي شڪل ۾ ملندو آهي.

## طب
دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿو. مٿي جي سور، سنڌن جي سور، عرق النسا، گڙدي، مثاني، رحم جي بيمارين، آتشڪ، جذام، کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين لاءِ مفيد آهي، گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو. پگهر ۽ پيشاب جاري ڪري ٿو، معدي ۽ ڦڦڙن جي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو.

## حوالا
عقاب

**عقاب** (عربي: عقاب، فارسي: قرقو، هندي/اردو وغيره: عقاب، فتحا، شغوا ۽ قراڪيده) پکي سرڻ کان وڏو ۽ چٽڪمرو ٿيندو آهي.

## طب

**خاصيت**: هن جو گوشت فالـج، لقوي، سنڌن جي سور، قولنج لاءِ مفيد آهي. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿو. هن جو پتو اک جي ڌنڌ، ڦلي، خارش ۽ پنبڻين جي کاڌ کي فائدو ڪري ٿو. هن جي وِٺ ماکيءَ ۾ ملائي ڪوڙھ، چٽيءَ ۽ رحم جي ڦٽن تي مکجي تہ اُهي ڇٽي ويندا.

## حوالا

زمرو:پکي
عقيق

**عقيق وڻ** (عربي: شجرهِ التسبيح، فارسي: امدريان، ھندي/اردو وغيره: جياپيپ، لوع ۽ تسبيح کان جھاڙ) پوري پني قد جو هڪ وڻ آهي، جيڪو باغن ۾ ٿيندو آهي. هن ۾ گول داڻا ڪاري رنگ تي چڻن جيڏا ٿيندا آهن.

## طب

**خاصيت**: هن جا سڪل پن کارائجن ۽ ڪاڙهو ڪري پيارجي تہ جگر جي سور، ٻرهل ۽ سيني جي سور کي فائدو ڪندا. پيشاب جاري ڪن ٿا، بدن جي خارش، گهاٽي رت کي صفا ڪرڻ، معدي ۽ جگر جي سور لاءِ مفيد آهي. هن جي داڻن مان تسبيحون ٺاهيندا آهن

## حوالا
عقيق(پٿر)

**عقيق** (عربي: عقيق، فارسي: سنگرخ، هندي/اردو وغيره: عقيق.) ڳاڙهي رنگ جو هڪ پھڻ آهي.

## طب
**خاصيت**: هن کي ڦلائي يا گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي پياربو تہ دل کي طاقت ڏيندو. خفقان، ماليخوليا، بواسير ۽ حيض جو رت بند ڪرڻ لاءِ مفيد آهي. هن جو دلپاڪ جوڙائي ڳچيءَ ۾ ٻڌجي ته دل هول، غم ۽ وسواس کي گهٽ ڪندو. هن جو سرمون اکين جي بيمارين ڦلي، ڌنڌ وغيره کي فائدو ڪندڙ آهي.

## حوالا
عناب

**عناب** (Jujube)، جيڪو پڻ سائنسي نالي زيزيفس جوجوبا سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ٻير کان ڪجهہ وڏا ڳاڙهي رنگ جا ٿوري ڊگهائي سان داڻا ٿين ٿا. ان کي ڳاڙهي کجور، چيني کجور ۽ چيني جوجوبا پڻ سڏيو ويندو آهي، بڪ ٿورن خاندان رمناشيا (Rhamnaceae) ۾ زيزيڦس (Ziziphus) جي نسل ۾ هڪ نوع آهي. چيني عناب مختلف قسم جي موسمن ۾ ٿيندو آهي؛ معتدل کان اڀرندڙ اڀرندڙ آبهوا، جڏهن ته هندستاني عناب گرم آبهوا ۽ اڀرندڙ اڀرندڙ موسمن تائين محدود آهي.

## طبي خاصيتون
گهاٽي رت کي صفا ڪن، بدن جي خارش لاهين، کل جي ڦٽن ۽ ڦرڙين کي ڇٽائين. گهاٽن خلطن جو منضج آهي. کنگهہ، دمڪشي، سيني ۽ جگر جي سور، نڙي جي سور ۽ آواز صفا ڪرڻ لاءِ، سوڄن، سورن ۽ تپن ۾ مفيد آهي. دستن کي دفع ڪري ٿو، سيني ۽ ڦڦڙن ۾ ڄميل گهاٽي بلغم کي پچائي ٻاهر ڪڍي ٿو.

## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:ميوا
زمرو:طبي ٻوٽا
عنبر

**عنبر** (عربي: عنبر، هندستاني، وغيره: عنبر، عافطاه، ۽ عافطر. شاھ ٻوٽي) ڳوڙهن ۾ ٻڌل ڀوري ۽ ڪاري رنگ تي ميڻ وانگر خوشبودرا ٿيندو آهي. دريائي جانورن جي پيدائش آهي. (ڪي چون ٿا تہ جبل جي پيدائش آهي.)

## طب
رئيس عضون کي قوت ڏئي ٿو، ظاهري ۽ باطني حواسن کي فرحت بخشي ٿو. فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، جلندر، مٿي جي ڦيري، وسواس، ماليخوليا، مثاني، گڙدن، دماغ، جگر، سرسام، ۽ ٻين سرد بيمارين ۾ فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
عقر قرحو

عاقرقرحو (ٻيا نالا: ع: عودالقريح، ف: عاقرقرحہ، ھ/ا، وغيرہ: اڪر ڪرا ۽ اڪلڪہ) ڪاري رنگ تي، ذائقي ۾ تيز ٽيج ڪاٺيءَ جھڙي هڪ پاڙ آهي.

## طب
**خاصيت**: فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، عزاز، سنڌن جي سور، سيني جي سور، عرق النسا ۽ هڏين جي سور لاءِ مفيد آهي. حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. سرد مزاج وارن جي قوت باھ وڌائي ٿو. هن کي سرڪي ۾ ڪاڙهي، ڏندن ۽ مھارن جي سور لاءِ گرڙيون ڪرائبيون آهن. خراب ناسورن جي گوشت کي کائي صفا ڪري ٿو. زبان جي اٽڪ لاءِ هن جي ڪاٺي چٻاڙجي هن جي قوت ست سال رهي ٿي.

## حوالا

زمرو:آئي يو سي اين غير محفوظ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
عرق

**عرق** ڪنھن بہ شيءِ کي چڪائي ٻاڦ حاصل ڪري ٺارجي تہ پاڻيءَ جھڙو دوا جي اثر موجب خوشبودار ٿي بيھندو.

## طب

**خاصيت**: سؤنفن، ڪانول پيرن، ۽ ڪاسنيءَ جو عرق صفراوي، گرم تپن ۽ اُلٽين کي فائدو ڪري ٿو. وائي باديءَ کي تحليل ڪري ۽ هاضمو پيدا ڪري ٿو.

## حوالا
عنبير

**عنبير**  اٽي وانگر ڳاڙهي رنگ جو خوشبودار ٿيندو آهي.

## طب
**خاصيت**: دل ۽ دماغ کي خوش ڪري ٿو. هن جو بخور مٿي جي سور، ڦيري، جگر ۽ معدي جي تقويت لاءِ مفيد آهي. رت جي دستن کي بند ڪري ٿو، معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي ماري ٿو. هن جو مرهم موڪن ۽ بواسير کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا