open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پٽاٽو

left|thumb|200x200px|پٽاٽي جو عام قسم.
پٽاٽو هڪ مشهور سبزي آهي جيڪا اصل ۾ هڪ ٻوٽي جي پاڙ آهي، هن جو اباڻو ملڪ ڏکڻ پيرو آهي۔سورنهين صدي کان اڳ هن کي باقي دنيا ۾ ڻه سڃاتو ويندو هيو. اڄ هي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ڀيندڙ سبزي آهي. هن کي 1536ء ۾ يورپ ۾ آندو ويو جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙجي ويو. هن جا هزارين قسم آهن.

## تاريخ

آمريڪا ۾ ريڊ انڊين اوائل ۾ جنھن حالت ۾ جھنگلي پٽاٽن کي پوکڻ شروع ڪيو تنھن حالت۾ اھي تمام ننڍڙا ء بي سواد ھيا تڏهن بہ اھي ڏاڍي مزي سان کائيندا ھئا، ڇاڪاڻ ته کين ان کان وڌيڪ کاڌي ۾ مزيدار شيون ڪونہ ھيون.اڄ اسين انھن پٽاٽن کي اصلي حالت ۾ شايد چکي بہ نہ سگھون.پر وقت سان گڏ انھن ۾ تبديليون واقع ٿيون. 

## حوالا
واڱڻ

left|thumb|200x200px|وانڱڻ جا ٽي قسم.
**وانڱڻ **هڪ سبزي آهي ۔ هن جو سائنسي نالو Solanum melongena آهي۔ هن جا ڪافي قسم آهن۔ جن مان ڪجهه جو رنگ  واڱڻائي ۽ ڪجهه جو اڇو هوندو آهي۔هن کي گھريلو باغيچن ۾ آساني سان پوکي سگھجي ٿو. هن جو ٻوٽو  40 کان 150 سينٽي ميٽر ڊگھو هوندو آهي.

هيءُ ڏيهي ڀاڄين مان تمام عام آهن. هنن جا مکيه ٻه قسم آهن، هڪڙي جو ميوو وڏيءَ نارنگيءَ جيڏو ٿيندو آهي ۽ بيضوي شڪل جو ٿيندو آهي، يعني آني جهڙو ٿيندو آهي ۽ ٻئي جو ميوو باد رنگ جهڙو ڊگهو ٿيندو  آهي. هن جو ڪارو رنگ ڳاڙهو يا ڳوڙهو ڳاڙهو ٿيندو آهي، جنهن کي واڱڻائي چوندا آهن.
هن جو ٻج سانوڻ کان اڳڀرو پوکبو آهي. ڏيڍ ڏيڍ فوٽ تي وڻ هئڻ گهرجي. واڱڻ رواجي باغ جي زمين ۾ چڱو ٿيندو آهي، گهڻي محنت ڪا نه گهرندو آهي. آگسٽ مهيني ۾ واڱڻ لهڻ لڳندا آهن ۽ سڄو سيارو هلندا آهن.
هن جا ٻيا به پنج ڇهه قسم آهن، جن مان ڪي ننڍا، ڪي وڏا، ڪي گول، ڪي لنبا، ڪي اڇا، ڪي ڪارا ٿيندا آهن.
واڱڻن مان ماڻهو ساڳ به ٺاهيندا آهن ۽ اهي ٻوڙ ۾ به وجهندا آهن. اَچار به جوڙيندا آهن. هڪڙي موسم جا وڻ وڍي ڇڏبا آهن، ته ٻيءَ موسم ۾ منڍين مان وري ڦٽندا آهن.
واڱڻ کي انگريزيءَ ۾ بِرِنجال يا ايگ پلانٽ (يعني آني جو وڻ) چون ٿا ۽ پارسيءَ ۾ بادنجان.
ٽماٽا

## تصويرون

فائل:Aubergines.jpg|
فائل:Brinjal Plant.JPG|
فائل:Japanese eggplant flower.jpg|
فائل:Japaneseeggplant.jpg|
فائل:Eggplant flower.JPG|
فائل:Eggplant (Fruit).jpg|
فائل:Eggplant flower white.JPG|
فائل:Auberginej.jpg|
فائل:Thai eggplant flowers-KayEss-2.jpeg|
فائل:Thai eggplant fruit-KayEss-2.jpeg|
فائل:Makheua pro.jpg|
فائل:Terung Tua.jpg|
فائل:Berenjenas-Almagro.jpg|
فائل:Eggplant display.JPG|
فائل:Purple Eggplant.JPG|


## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
زمرو:ايشيائي ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني کاڌا
ٽماٽو

left|thumb|301x301px|مختلف قسمن جا ٽماٽا
**ٽماٽو** هڪ ٻوٽي جو ميوو آهي جنهن کي سبزي طور استعمال ڪيو ويندو آهي۔ هي ڏکڻ يا مرڪزي آمريڪا جو ميوو آهي ۽ پندرهين صدي ۾ سڄي دنيا ۾ آندو ويو هيو۔ يورپ ۾ هن کي سورنهين صدي عيسوي ۾ استعمال ڪرڻ شروع ڪيو ويو پر برطانيه ارڙهين صدي جي شروعات تائين هن جو استعمال نه ڪيو، ڇو ته هن کي زهريلو سمجھيو ويندو هيو۔هن جو رنگ عام طور تي ڳاڙهو هوندو آهي ۽ فولاد ۽ غذائيت سان ڀريل آهي۔

ٽماٽن کي ولايتي واڱڻ به سڏيندا آهن. هن جا گهڻا ئي قسم آهي ڪي وڏا، ڪي ننڍا، ڪي تمام ننڍڙا. هي وڌڻ ۾ ڪين گهٽائيندا آهن. هن جي شڪل تمام سهڻي ٿيندي آهي، خاص جڏهن پچي لال ٿيندا آهن. ٻج جون کلون جنوريءَ تائين پوکجي. پوءِ ڪونڊين مان سلا ڪڍي ٽن ٽن فوٽن جي وڇوٽيءَ تي رکجن. باغ جي ڪهڙيءَ به زمين ۾ ٿيندا. بهتر آهي ته سال سال ۾ نئين نئين جاءِ تي پوکجن. جيستائين ڦر جهلين تيستائين پاڻي ٿورو ڏجي، ڦر جهلئي کان پوءِ مِئُو پاڻي ڏجي ۽ پٽڙو ڀاڻ به ڏجي. ٽاريون گڏ ڪري مٿي ڪنهن ڪاٺيءَ سان ٻڌي ڇڏجن يا ڪنهن پڃري تي چاڙهي ڇڏجن.
ٽماٽن کي انگريزيءَ ۾ لوَهه آپل به چوندا آهن.

## تصويرون

فائل:unripe tomatoes.jpg|ڪچا ٽماٽا ول ۾ لڳل ڏسي سگھجن ٿا۔ هي اچار جي لاء مفيد آهن۔
فائل:Small_tomatoes.jpg|ننڍ چيري ٽماٽا ۔ ڪوريا.
فائل:Tomatoes-on-the-bush.jpg|ول تي ٽماٽا
فائل:Tomato slices.jpg|ٽماٽي جا سلائسز.
فائل:Tomatplanta.JPG|ٽماٽي جو ٻوٽو.
فائل:Tomatos in vegie garden.jpg|باغيچي ۾ ٽماٽا
فائل:Tomato Flower.jpg|ٽماٽي جو گل
فائل:Organicsalsa.jpg|هئيرلو ٽماٽا
فائل:Tomato grass backdrop.jpg|ٽماٽي جو ميوو
فائل:Tomato on its stem.jpg|پڪل ٽماٽو
فائل:Domat.JPG|غير معمولي شڪل ۾ ٽماٽو

فائل:Bluetomato.jpg|'پي20 اودا ٽماٽو '


## حوالا
ڪريلو

left|380px|thumb|ڪريلي جو چيني قسم۔
ڪريلو (سائنسي نالو: Momordica charantia) هڪ مشهور سبزي آهي جنهن جو شمار ڪوڙي ترين سبزين ۾ ٿيندو آهي پر هن جا بيشمار طبي فائدا آهن۔ هن جي پوک ايشيا جي ڪجهه ملڪن ۽ آفريڪا جي ڪجهه علائقن ۾ ٿيندي آهي۔

هنن جو ڦر چئن انچن کان اٺن انچن جيڏو ڊگهو ٿيندو آهي. وچ ۾ ٿلهو ۽ پاسن کان سنهو، جهڙي ننڍي سٽ جي ناڙي. کل گهنجن ۽ ڳُوڙهن واري اٿس. ڪچيءَ ۾ سائو پڪيءَ ۾ ڳاڙهو يا کهنبو ٿيندو آهي. تمام ڪڙو ٿيندو آهي. ڏيهي ماڻهو گهڻو کائيندا آهن. ڀاڄي به ڪندا اٿس، ٻوڙ ۾ به وجهندا آهن. هنن کي سڪائي، لوڻ لائي ڪچريون ڪري به رکندا آهن. هن جا ٻه قسم چوندا آهن. ٻج سانوڻ کان اڳڀرو پوکبو آهي ۽ ڦر سياري ۾ ڪم ايندو آهي. هن جو وڻ ول جهڙو ٿيندو آهي. پن ساوا ۽ ننڍڙا، گل کليل ۽ پيلا ٿيندا اٿس.ڪريلي کي انگريزيءَ ۾ مومارِڊ ڪا چارانٽيا چون ٿا.   ٿر ۾ ڪٿي ٿورا ڪريلا به ٿين. اهي وليون خاص پوکبيون ڪونه آهن، پر ڪي ماڻهو پنهنجن گهرن جي ڍنگهرن جي لوڙهڻ ۾ بعضي ٻڄ اُڇليو ڇڏين ته پوءِ سال بسال پيون اتي اڀرنديون آهن، جن ۾ ڪريلا ٿيندا آهن. ٿر جا شهري ماڻهو بعضي ڪريلن جي ڀاڄي ڪندا آهن نه ته ٻهراڙين ۾ نڪو ايتريون وليون پوکين، نڪو ٿين، پر جي اتفاق سان ڪٿي ڪا ول ٿئي ته گهڻن کي ڀاڄي رڌڻ جو ڏانءُ ڪونه اچي.

## طب
عربي ۾ ان کي قثاءِ البر، فارسيءَ ۾ ڪريلا، ھندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ ڪريله، خيارزه ۽ ڪاربيل چوندا آهن. ان جي تاثير گرم ۽ خشڪ آھي مشهور بيضوي شڪل جو، سائي رنگ تي هڪ ڦر آهي، هن جي کل تي ڪنڊا ڪنڊا ٿيندا آهن، گوشت سان گڏ رڌي کائبو آهي. معدي کي طاقت ڏئي ٿو، پيشاب جاري ڪندو، ڪچن خلطن کي پچائي دستن جي رستي ٻاهر ڪڍندو، دماغ جي رطوبت، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ، يرقان، جلندر، سنڌن جي سور، عرق النسا، مثاني جي پٿري، ادرار مني، قوت باهه ۽ پٺن جي سور لاءِ مفيد آهي. معدي ۽ آنڊن جي ڪيڙن کي ماري ٻاهر ڪڍي ٿو.

left|380px|thumb|ڪريلو جو ڏکڻ ايشيائي قسم۔
ڪريلي ۾ بيشمار وٽامن آهن جنهن ۾ Vitamin(A,B,C,K) شامل آهن. امکان علاوه ميگنيشيم، فاسفورس، پوٽاشيم ۽ زنڪ جي به ڪافي مقدار آهي. هي خون صاف ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تصويرون

فائل:Momordica charantia 01.JPG|
فائل:Momordica charantia - flower 02.jpg|
فائل:MomordicaCharantia flowers.jpg|
فائل:Momordica charantia - Female flower.JPG|
فائل:Momordica charantia - Male flower.JPG|
فائل:Momordica charantia - Immature fruit.JPG|
فائل:Taiwan 2009 Tainan City Organic Farm Bitter Gourd FRD 7956.jpg|
فائل:Momordica charantia - D7-09-2953.JPG|


## جھنگلي ڪريل

نالا: ع. قثاءِ الحمار، ف. خيار دشتي، هه. وغيره___- ڪچري تلخ، سمهانڪ ۽ شقر شينا.
اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: گرم مزاجن کي، ميل: ___-، عيوض: ___-، وزن: 2 ماسا.
سڃاڻپ: هي پاڻ ۽ سندس ول ٻئي چڀڙ جي نموني ٿيندا آهن، تفاوت هي آهي، جو هن تي ڪنڊا ڪنڊا ٿيندا آهن، هن جي کل هيڊي ٿئي ٿي.
خاصيت: صفرا جي خلط ۽ بلغم لاءِ جلاب آهي، فالـج، لقوي، مرگهي، جلندر، يرقان، سنڌن جي سور ۽ عرق النسا جي درد ۾ مفيد آهي. مثاني مان پٿري ڪڍي ٿو، حيض ۽ پيشاب کي جاري ڪري ٿو. هن کي ترن جي تيل ۾ ساڙجي، پوءِ اهو تيل ڪن جي ٻوڙاڻ ۽ ڪن جي سور لاءِ مفيد آهي.،

## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
زمرو:ايشيائي ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني کاڌا
رانديڪو

رانديڪو هڪ اهڙو مفعول (Object) آهي جيڪو راند جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي. رانديڪا عام طور تي ٻارن ۽ پالتو جانورن جي لاء هوندا آهن، پر هي بالغ انسانن جي لاء به غير معمولي نه آهن بلڪه اهي به هنن سان کيڏي سگهن ٿا. مثال طور تي ڊولفن مڇي کي بال کي ٽونگو هڻڻ جي تربيت ڏني ويندي آهي. 
**<br>
**

## خارجي ڳنڍڻو

زمرو:راند
زمرو:رانديڪو
برف

*[[پاڻي]] جي ڄميل صورت کي *'برف*' چئبو آهي. پاڻيءَ جي اها صورت، جيڪا سخت ٿي وڃي. برف عام طور تي شفاف هوندي آهي يعني ان مان روشني آساني سان گذري ويندي آهي. جڏهن برف ڄمندي آهي ته ان جي ذرن ۾ هوا قيد ٿي ويندي آهي، جنهن جي ڪري برف اسان کي اڇي نظر ايندي آهي. هيءَ بي رنگ ۽ شفاف ٿيندي آهي. هيءَ ٻڙي سينٽي گريڊ تي ڄمي وڃي ٿي. ’يخ‘ حالت ۾ هن ۾ ڇهن پهلوئن وارا قلم ٺهندا آهن.*

thumb|''برف''

*برفباريءَ ۾ برف هلڪي ٿي غبار جي صورت ۾ بدلجي ويندي آهي. برف جون ٻه صورتون هونديون آهن. هڪ اها عام ٺوس برف (ice) هوندي آهي ۽ ٻي اها جيڪا آسمان مان ڪپهه وانگر پشمي گولن جي صورت ۾ وسندي آهي. ان کي هِم (Snow) چوندا آهن. آسمان مان ڳوڙهن جي صورت ۾ ڪرندڙ برف کي ڳڙو (Hail) چئبو آهي.*

*لفظ هِم سبب ئي هماليه جبل تي اهو نالو پيو آهي. يعني اهو ماڳ جتي هِم وسي ٿي. اهو زمانو، جڏهن دنيا برف سان ڍڪيل هئي ۽ دنيا ۾ ڪٿي به انساني آباديءَ جا آثار نه هئا. جاگرافيائي اصطلاح ۾ اهو دور ”برفاني دور“ جي نالي سان سڏيو ويندو آهي.*

*سنڌ ۾ برف جو استعمال انگريزن جي اچڻ کان پوءِ ٿيو آهي. 1867ع ۾ هندستان ۾ برف ٺاهڻ جو پهريون ڪارخانو ٺهيو.*

## ''خارجي ڳنڍڻا''

* The National Snow and Ice Data Center, based in the United States
* The phase diagram of water, including the ice variants
* Webmineral listing for Ice
* MinDat.org listing and location data for Ice
* The physics of ice
* The phase diagrams of water with some high pressure diagrams 
* 'Unfreezable' water, 'bound water' and water of hydration
* Electromechanical properties of ice
* Estimating the maximum thickness of an ice layer
* Sandia's Z machine creates ice in nanoseconds
* Amazing ice at Lac Leman 
* The Surprisingly Cool History of Ice

## حوالا

زمرو:پاڻيءَ جي برف
زمرو:سامونڊي سائنس
زمرو:مادي جي حالتون
زمرو:ارضيات
کيرو

left|thumb|287x287px|کيرو پنهنجي ٻوٽي تي لڳل آهي.
کيرو هڪ فائديمند سبزي آهي ۔ هن ٻوٽي  جي خاندان جو حياتياتي نالو  Cucumis sativus آهي۔ کيري جا ڪافي قسم آهن ۔ عام طور تي هن جو رنگ سائو ٿيندو آهي. هن جو اباڻو وطن هندستان آهي۔ 

## تصويرون

فائل:Cucumber vine in New Jersey.jpg|
فائل:Cucumbers growing on a string lattice structure.jpg|
فائل:Cucumber plants growing.jpg|
فائل:Komkommer plant.jpg|
فائل:Sliced_cucumbers_and_tomatoes.JPG|
فائل:Cucumber - 2 weeks old.jpg|
سائيڪل

**سائيڪل** هڪ اهڙي ٻه پيري سواري (vehicle) کي چيو ويندو آهي جنهن کي ڌڪڻ لاء  مثالي ۽ تاريخي طور تي سوار يا هلائيندڙ جي پنهنجي طاقت جي ضرورت هوندي آهي جيڪا هو پيڊلن تي لڳائيندو آهي۔ هن کي انگريزي ۾ Cycle ۽ Bicycle چيو ويندو آهي.

## تفصيل
بائيسڪِل/ سائيڪل: ٻن ڦيٿن واري گاڏي، جا پيڊلن (پيرڙين) سان هلائبي آهي، جيڪا 1839ع ۾ مئڪ ملن جرمنيءَ ۾ ايجاد ڪئي. سال 1880ع تائين انهيءَ -سائيڪل- ۾ تبديليون اينديون رهيون، آخر ۾ هڪ جيترا ڦيٿا، -بال- بيرنگ، تارن وارا ڦيٿا ۽ چين (زنجير) سان هلندڙ گراڙين واري -سائيڪل- ٺهي تيار ٿي. سال 1888ع ۾ ٽائرن ٽيوبن واري تبديليءَ سان -سائيڪل- جو موجوده خاڪو تيار ٿيو. هن وقت سنڌ توڙي دنيا جي اڪثر ملڪن جي ننڍن ننڍن ڳوٺن ۽ وڏن شهرن ۾ -سائيڪل- هلڪي ۽ آسان سواري ليکي ويندي آهي.

## تصويرون

فائل:Women on bicycles, late 19th Century USA.jpg|
فائل:Ordinary bicycle01.jpg|
فائل:BicyclePlymouth.jpg|


## حوالا

زمرو:سواري
زمرو:ٽرانسپورٽ
موٽر سائيڪل

thumb|موٽر سائيڪلون
thumb|موٽر سائيڪلون
**موٽر سائيڪل** موٽر تي هلندڙ ذاتي سواري جو نالو آهي. ھن سواريءَ ۾ عام طور تي ٻہ ڦيٿا ھوندا آھن. موٽر سائيڪل تي عام طور تي ٻہ کان ٽي ماڻھو سفر ڪري سگھندا آھن.

## حوالا

زمرو:سواري
زمرو:ٽرانسپورٽ
رانديون

هي مشهور ترين راندين جي فهرست آهي.

* ڪرڪيٽ
* هاڪي
* فٽبال
* بيس بال
* باسڪٽ بال
* ٽينس
* گولف
* باڪسنگ
* بليئرڊ
* پولو
* اسڪواڇ
* بيڊمنٽن
* والي بال
* جمناسٽڪ
* ٽينس
* تاس 
* ايٿليٽڪس 
* اسڪيٽنگ
ڀينڊي

ڀينڊي (انگريزي: Okra؛ سائنسي نالو: Abelmoschus ) هڪ ٻوٽي جو ميوو آهي جنهن کي سبزي جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. هن جو رنگ سائو هوندو آهي۔ ايشيا ۽ آفريڪا جي ڪافي علائقن ۾ پوکي ويندي آهي. هن جو ٻوٽو ٻه ميٽرن تائين ڊگهو ٿي سگهي۔

ڀينڊيءَ کي هتي ڪاٺتُوري ۽ هندستانيءَ ۾ رامتُرئي چوندا آهن. هن جو وڻ ٻه يا ٽي فوٽ وڏو ٿئي ٿو، اڃا به وڏو. گل پيلا اٿس. ساري هندستان ۾ هيءَ مشهور ڀاڄي آهي. هن جي ڦر ۾ گِگِ يا لِڳِ لِڳِ جهڙي شيءِ رهي ٿي. ڀينڊيون ٻوڙ ۾ وجهندا آهن ۽ ڌار رڌي يا تري به کائيندا آهن. سانوڻ جي شروع ۾ ٻج پوکبو آهي. وڻ وڻ جي وچ ۾ اَٺ ڏهه انچ وڇوٽي هئڻ کپي ۽ چريون هڪٻئي کان ٻه فوٽ پري هئڻ گهرجن. ڀينڊيءَ کي انگريزيءَ ۾ ليڊيز فنگر (يعني زال جي آڱر) يا گوبو چون ٿا.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:ڀينڊي
زمرو:ڀاڄيون
زمرو:فصل
زمرو:طبي ٻوٽا 
زمرو:پاڪستاني کاڌا 
زمرو:ريشي وارا ٻوٽا 
زمرو:ايشيائي ڀاڄيون 
زمرو:پاڪستاني ڀاڄيون 
زمرو:آفريقي کاڌا
زمرو:پاڪستان جون پوکون 
زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا کاڌا 
زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون
زمرو:آفريڪا مان نڪرندڙ فصلون
دعا

**دعا** ، عربي ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي لغوي معنيٰ ته التجا ۽ سڏ جي آهي پر مذهبي مفهوم ۾ هن مان مراد الله کان عام طور تي عبادت جي دوران ڪائي فرياد ڪرڻ يا ڪجهه طلب ڪرڻ آهي۔ ڪجهه آيتن جي ورد کي به دعا شمار ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪنهن شخص جي لاء نيڪ تمنا ۽ ڀلائي جي خواهش جي اظهار کي به دعا چيو ويندو آهي۔ اهل اسلام جي نزديڪ خدا کان دعا گهرڻ عبادت ۾ شامل آهي۔ خدا خود به ڪجهه دعائون ٻڌايون آهن ته بندن کي هن طريقي يا لفظن ۾ دعا ڪرڻ گهرجي۔ اگڙي طرح ڪجهه پيغمبرن جيڪي دعائون ڪيون آهن انهن جو به قرآن ۾ ذڪر آهي ته جيئن عام مسلمان به ان موقعن تي اهي ئي دعائون گهرن۔ حديث ۾ به ڪجهه دعائن جو ذڪر آهي جيڪي حضرت محمد صلي الله علیہ وسلم جم ڪجهه موقعن تي گهريون يا جن جي گهرڻ جو حڪم ڏنو۔
زمرو:اسلامي اصطلاح
زمرو:نماز
سنگ مرمر

**سنگ مرمر** (Marble) هڪ قسم جو پٿر آهي. هي پٿر ڪيلشیم ڪاربونيٽ، ڪاربن ۽ آڪسیجن جو مرڪب آهي. هي پٿر مجسمه تراشي ۽ جڳهن جي اڏاوت ۾ بيشمار استعمال ڪيو ويندو آهي.

**Marble** is a metamorphic rock consisting of carbonate minerals (most commonly calcite  (CaCO3) or dolomite (CaMg(CO3)2) that have recrystallized under the influence of heat and pressure. It has a crystalline texture, and is typically not foliated (layered), although there are exceptions. 

In geology, the term *marble* refers to metamorphosed limestone, but its use in stonemasonry more broadly encompasses unmetamorphosed limestone. 

Pure white marble arises from very clean limestone or rock also called dolomite. However, its signature veins and swirls result from impurities like clay, sand, iron oxides, or chert originally present in the protolith—magnesium-rich varieties may show green tones due to serpentine. These impurities are redistributed and recrystallized during metamorphism.  
Due  its  hardness,  durability and resistance to temperature, marble is often used in sculpture and construction. In sculpture marble is ideal for fine detail due to its uniform grain, moderate hardness, and ability to scatter light beneath the surface (subsurface scattering), lending the sculpture a lifelike, waxy appearance. In architecture marble is valued for its polishable surface, hardness, and wear resistance. In stonemasonry, "marble" may broadly include similar crystalline rocks, even if not true geological marble.

The extraction of marble is performed by quarrying. Marble production is dominated by four countries: China, Italy, India and Spain, which account for almost half of world production of marble and decorative stone.

left|380px|thumb|مرمر۔
left|380px|thumb|سنگ مرمر سان ٺهيل خوبصورت تاج محل

## نالا
ع. حجرالرخام، ف سنگ سفيد، هه. وغيره سپيد پٿر ۽ اسطوطليس
## خاصيت
## سڃاڻپ
هي مشهور پهڻ اڇي رنگ تي ٿيندو آهي.
## طب
هن کي گلاب جي پاڻيءَ ۾ گـَـهي پيارڻ سان، ڦڦڙن مان يا واتان رت جو اچڻ، بواسير خونيءَ جو رت، حيض ۾ گهڻو رت بند ٿيندو. هن جو ٻورو نوشادر ۽ ميڻ سان ملائي مرهم ڪري ڦٽن، ناسورن، ڪوڙه ۽ چٽيءَ جي داغن تي لڳائبو ته انهن کي ڇٽائيندو. گهاٽي رت کي صفا ڪري ٿو ۽ کل جي بيمارين ۾ مفيد آهي.

## حوالا

زمرو:پٿر
زمرو:معدنيات
سنڌي ادب جو مختصر جائزو )ڪتاب(

**ڪتاب جو نالو** : سنڌي ادب جو مختصر جائزو

**ليکڪ**: اڪبر لغاري

**ڇپرائيندڙ**: روشني پبليڪيشن، ڪنڊيارو، سنڌ
سنڌي ٻولي )ڪتاب(

**ڪتاب جو نالو**: سنڌي ٻولي

**ليکڪ**: سراج

**ڇپرائيندڙ**: سنڌي ٻولي اٿارٽي، حيدرآباد
سرنهن

thumb|250px|بنگلاديشي سرنھن جا ٻوٽا

**سرنهن** (Mustard) هڪ زرعي طور پوکيو ويندڙ ٻوٽي جو نالو آهي. هن جا گل ننڍا ۽ ڦڪي رنگ جا هوندا آهن. سرنهن چاري جي لاء پوکي ويندي آهي. هن جي پنن ۽ ڳنرن مان ساڳ پچايو ويندو آهي. سرنهن جي ٻج مان تيل ڪڍيو ويندو آهي، جيڪو جسم تي هڻڻ، کاڌي پچائڻ ۽ مشينن ۾ استعمال ٿيندو آهي.

سرنهن کي آڪٽوبر ۾ پوکيو ويندو آهي. فيبروري جي مهيني ۾ هن جا گل اچڻ بسنت جي علامت آهي. ان جي ڪري هر طرف ڦڪو ۽ سائو رنگ نظر ايندو آهي.
سنڌي ادب جي مختصر تاريخ (ڪتاب)

**ڪتاب جو نالو**: سنڌي ادب جي مختصر تاريخ

**ليکڪ**: عبدالجبار جوڻيجو

**ڇپرائيندڙ**: روشني پبليڪيشن، ڪنڊيارو، سنڌ
ٽروجن هارس اثر

**ٽروجن هارس اثر** (Trojan Horse Effect) هڪ سائنسي اصطلاح آهي، جيڪو اهڙين شين يا ذرات لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪي ٻين مرڪبات (Compounds) يا دوائن لاءِ "ڪيريئر" (Carrier) طور ڪم ڪن ٿا. هي اثر انهن شين جي نقل و حمل کي اهڙن هنڌن تائين آسان بڻائي ٿو، جتي اهي عام طور تي پھچي نہ سگهندا آهن.

## تعريف ۽ مثال
سائنسي ادب ۾، هي اصطلاح قديم يوناني ڪھاڻي "ٽروجن هارس" تان ورتو ويو آهي، جتي هڪ ڪاٺ جي گهوڙي کي تحفي طور استعمال ڪري دشمن جي قلعي اندر سپاهي داخل ڪيا ويا هئا. 
* **[[نينو ٽيڪنالاجي]]:** نينو ذرات (Nanoparticles) اڪثر ڪري زهر يا مخصوص ڪيميائي مادن کي جاندارن جي جيو گهرڙن (Cells) اندر پھچائڻ لاءِ هن اثر جو استعمال ڪندا آهن.
* **ماحولياتي اثر:** ڪي اهڙا مادا جيڪي پاڻ نقصانڪار نہ هوندا آهن، پر اهي زهر کي جذب ڪري انساني جسم يا ماحول ۾ منتقل ڪرڻ جو سبب بڻجن ٿا.

## دوا ۽ علاج
طبي سائنس ۾، ٽروجن هارس اثر خاص طور تي ڪينسر جي علاج ۽ "ڊرگ ڊليوري" (Drug Delivery) ۾ انقلابي اهميت رکي ٿو.
# **بلڊ برين بيئر (BBB):** دماغ تائين دوائن جو پھچڻ مشڪل هوندو آهي، پر ٽروجن هارس اثر ذريعي دوائن کي اهڙن ماليڪيولن سان ملايو ويندو آهي جيڪي دماغ ۾ داخل ٿيڻ جي صلاحيت رکن ٿا.
# **ٽارگيٽيڊ ٿراپي:** هي اثر دوائن کي سڌو سنئون متاثر ٿيل جيو گھرڙي تائين پهچائي ٿو، جنهن سان صحتمند جيو گھرڙن کي نقصان نه ٿو پهچي.

## حوالا

زمرو:بايو ٽيڪنالاجي
زمرو:سائنس
زمرو:سائنسي اصطلاح
زمرو:نيانو ٽيڪنالاجي
اسلام ۽ تثليث

اسلامي روايتن جي مطابق جڏنهن حضرت عيسيٰ عليه السلام الله وٽ ويو ته مسيحين ۾ اختلاف پيدا ٿي ويا- ڪجهه ماڻهون چوڻ لڳا ته عيسي  "**الله جو بندو ۽ رسول**" هيو- جڏنهن ڪجهه ماڻهون چوڻ لڳا ته "**هو خود رب هيو**"  ۽ ڪن جو چوڻ هو ته " '''الله جو پٽ هئو۔

زمرو:انڪار تثليث
زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار
نيقيه ڪاؤنسل

gg325ء ۾ قسطنطين بادشاهه مسيحيت کي سرڪاري مذهب قرار ڏنو ته ان  وقت ان هڪ عالمگير ڪاؤنسل گهرائي جنهن جو مقصد انجيل کي مدون ۽ مرتب ڪرڻ، امهي ڪاؤنسل ۾ تثليث کي مسيحيت جو بنيادي عقيدو قرار ڏنو ويو۔ هي ڪاؤنسل نيقيه ۾ منعقد ٿي جيڪو اڄ ڪالهه ترڪي جو حصو آهي۔ انهي نسبت سان ان کي نيقيه ڪاؤنسل چيو ويندو آهي۔ ڪاؤنسل آريوس جي عقيدي کي رد ڪري تثليث کي قبول ڪريو ۽ ڪيئي اناجيل کي به بدعتي ۽ غير مسلمه قرار ڏيندي ان کي پڑهڻڻ کان منع ڪري ڇڏيو۔

## حوالا

زمرو:آريوسيت
زمرو:تثليثيت
مذهب

thumb|320x320px|اهم مذهبن کي ظاهر ڪندڙ دنيا جو نقشو.
thumb|
مذهب : هڪ ترتيب وار زندگي آهي، جنهن سان معاشري ۾ ماڻهو روحاني زندگي گزاريندو آهي ۽ مغفرت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهندو آهي. پر ڪيترن ءي سببن جي ڪري مذهب کي انساني زندگيءَ جو سڪوم حرام ڪرڻ جو سبب پڻ ڄاڻايو وڃي ٿو.

## مذهب جي لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ
مذهب جي لغوي معنيٰ  ”رستو“ آهي، معنيٰ جنهن تي هلجي.

هي عربي لفظ ”ذ ـ ھ ـ ب“ مان نڪتل آهي، جنهن جي مغنيٰ وڃڻ(هلڻ)، گزرڻ يا مرڻ آهي.

في المسئلة إلى كذا : (ڪنهن مسئلي ۾) فلاڻي راء اختيار ڪرڻ المنجد : صفحہ # 266

ان جي ڪري ائمه اسلام جي اصطلاح ۾ لفظ مذهب ” راء يا مسلڪ“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿيندو آهي.
زمرو:ثقافت
زمرو:ذاتي زندگي
زمرو:مذهب
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
مرض

**مرض** جو لفظ طب ۾ هڪ اهڙي ڪيفيت جي لاء اختيار ڪيو ويندو آهي جڏهن ڪوئي جاندار ڪنهن اهڙي حالت ۾ مبتلا ٿي وڃي جيڪا معمول normal جي حالت ۾ نه هجي بلڪه غيرمعمولي abnormal هجي. مرض جي حالت ۾ جاندار جو جسم يا ڪوئي خاص عضوو مبتلا ٿي سگھي ٿو.
زمرو:بيماريون
ٻارڻ

**ٻارڻ** (fuel) مان مراد هڪ اهڙي شيء آهي جنهن ۾ تبديلي آڻي ان جي ذريعي گرمي، بجلي يا توانائي جو ڪو ٻيو قسم پيدا ڪري سگھجي. ٻارڻ جا ٻه قسم آهن:fossil fuels ۽ ٻيا.

## fossil fuels
fossil fuels جا ڪافي قسم آهن
* ڪوئلو
* تيل
* قدرتي گيس

## ٻيا
ٻين قسمن جي ٻارڻ ۾ شامل آهن:
* 
* هائڊروجن
* ڪاٺ
* Biomass
* Biofuel
* Biodiesel

## تصويرون

فائل:Charcoal.jpg|
فائل:Saterland peat digging by hand 1963.jpg|
ڦيٿو

**ڦيٿو** (Wheel) گول دائري جي طرز جو آلو آهي جيڪو محور تي گھمندو آهي جيڪا ان جي وچ ۾ لڳل هوندو آهي، اهڙو ڦيٿو گھمڻ تي مادي جي هڪ جڳه کان ٻي جڳه تائين پهچڻ ۾ مدد ڪندو آهي. هي نه صرف ڳري مادي کي پهچائڻ بلڪه مشين ۾ محنت کي به تمام گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي.

هڪ **ڦيٿو** (Wheel) هڪ  گھمڻ وارو پرزو آهي (عام طور تي گول شڪل ۾) جنهن جو مقصد هڪ محوري بيئرنگ کي ڦيرائڻ آهي. ڦيٿو "ڦيٿي ۽ محور" (Wheel and Axle) جي اهم حصن مان هڪ آهي، جيڪا ڇهن سادي مشينن مان هڪ آهي. ڦيٿا، محور سان گڏ، ڳري شين کي آسانيءَ سان، حرڪت يا نقل و حمل کي آسان بڻائي، لوڊ جي حمايت ڪندي، يا مشينن ۾ ڪم ڪندي،  منتقل ٿيڻ جي اجازت ڏين ٿا. ڦيٿن کي ٻين مقصدن لاءِ به استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ ٻيڙيءَ جو ڦيٿو، اسٽيئرنگ ويل، ڪنڀار جو ڦيٿو ۽ فلائي وهيل. 

عام مثال ٽرانسپورٽ ايپليڪيشنن ۾ ملي سگھن ٿا. هڪ ڦيٿو محور جي استعمال سان گڏ ڦرڻ سان حرڪت کي آسان بڻائي رگڙ کي گھٽائي ٿو. ڦيٿن کي گھمڻ لاءِ، ھڪ قوت (Moment) کي ان جي محور جي چوڌاري لاڳو ڪرڻ جي ضرورت هوندي آھي، جيڪا يا ته ڪشش ثقل جي ذريعي يا ٻي بيروني قوت يا ٽارڪ (Torque) جي استعمال سان ڪئي ويندي آهي.[thumb|250x250px|هڪ قديم ٽن ڦيٿن واري [سائيڪل]]
**ڦيٿو** (Wheel) گول دائري جي طرز جو آلو آهي جيڪو محور تي گھمندو آهي جيڪا ان جي وچ ۾ لڳل هوندو آهي، اهڙو ڦيٿو گھمڻ تي مادي جي هڪ جڳه کان ٻي جڳه تائين پهچڻ ۾ مدد ڪندو آهي. هي نه صرف ڳري مادي کي پهچائڻ بلڪه مشين ۾ محنت کي به تمام گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي.

## 

زمرو:ٽيڪنيڀياس
بس

**بس** (انگريزي: Bus، عربي: حافله) اچ وڃ جي لاء استعمال ۾ ايندڙ هڪ اهڙي رستي واري گاڏي آهي جيڪا ڪافي مسافرن کي هڪ ئي وقت، هڪ جڳه کان ٻي جڳه تي پڄائڻ جي لاء استعمال ڪئي ويندي آهي.

هڪ **بس** (اومني بس کان ورتل، مختلف قسمن سان ملٽي بس، موٽربس، آٽو بس، وغيره) هڪ موٽر گاڏي آهي جيڪا هڪ سراسري ڪار يا وين جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو مسافر کڻندي آهي، پر اوسط ريل ٽرانسپورٽ کان گهٽ مسافر کڻي سگهي ٿي. اها عام طور تي عوامي ٽرانسپورٽ ۾ استعمال ڪي ويندي آهي، پر اها پڻ چارٽر مقصدن لاء، يا نجي ملڪيت جي ذريعي، استعمال ۾ آهي. جيتوڻيڪ سراسري بس 30 ۽ 100 جي وچ ۾ مسافر کڻندي آهي، ڪجهه بسن ۾ 300 مسافرن جي گنجائش هوندي آهي. سڀ کان وڌيڪ عام قسم سنگل ڊيڪ جون بسون آهن، جڏهن کي ڊبل ڊيڪر ۽ آرٽيڪل ٿيل بسون، جيڪا وڏا بار کڻنديون آهن ۽ مڊل بسون ۽ مني بسون جيڪي ننڍا بار کڻنديون آهن. ڪوچون ڊگھي فاصلي جي خدمتن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. ڪيترن ئي قسمن جون بسون، جهڙوڪ انٽر سٽي ٽرانزٽ بسون ۽ انٽر سٽي ڪوچون، ڀاڙو چارج ڪن ٿيون. ٻيون قسمون، جهڙوڪ ايليمينٽري يا سيڪنڊري اسڪول بسون يا پوسٽ سيڪنڊري تعليم ڪيمپس اندر شٽل بسون، مفت آهن. ڪيترن ئي دائري اختيار ۾، بس ڊرائيورن کي، باقاعده ڊرائيونگ لائسنس مٿي ۽ ان کان ٻاهر، هڪ خاص وڏي گاڏي جي لائسنس جي ضرورت هوندي آهي.

بسون شيڊول بس ٽرانسپورٽ، شيڊول ڪوچ ٽرانسپورٽ، اسڪول ٽرانسپورٽ، نجي ڪرائي تي، يا سياحت لاءِ استعمال ٿي سگھن ٿيون. پروموشنل بسون سياسي مهمن لاءِ استعمال ٿي سگھن ٿيون ۽ ٻيون ذاتي طور تي مختلف مقصدن لاءِ هلنديون آهن، جن ۾ راڪ ۽ پاپ بينڊ ٽور گاڏيون شامل آهن. 
سال 1820ع کان گهوڙن تي هلندڙ بسون استعمال ٿيڻ لڳيون، ان کان پوءِ 1830ع ۾ ٻاڦ واريون بسون ۽ 1882ع ۾ برقي ٽرالي بسون استعمال ٿيڻ لڳيون. پهرين اندروني ڪمبشن انجڻ واريون بسون، يا موٽر بسون، 1895ع ۾ استعمال ٿيون. تازو ئي هائبرڊ برقي بسن، ٻارڻ سيل بسون ۽ برقي بسون گڏو گڏ  ڪمپريسرڊ قدرتي گئس (CNG) ۽ بائيو ڊيزل طاقت  ذريعي هلندڙ بسن ۾ دلچسپي وڌي رهي آهي. 2010ع جي ڏهاڪي تائين، بس جي پيداوار تيزي سان "گلوبلائيزڊ" ٿي رهي آهي ۽ ساڳئي ڊيزائن سان سڄي دنيا ۾ ظاهر ٿي رهيون آهن. 

## نالو

## تاريخ

## قسمون

## ڊيزائن

## پيداوار ۽ مينوفيڪچرر

## استعمال

## دنيا جي چوڌاري

## ريٽائرڊ بسين جو استعمال

## ريل گاڏين جي طور تي تبديلي

## پڻ ڏسو

* Charabanc
* Coach (bus)
* Bicycle carrier (bus mounted bike racks)
* Bus spotting
* Bus station
* Cutaway bus
* Dollar van
* Horsebus
* Intercity bus
* Intercity bus driver
* List of fictional buses
* Multi-axle bus
* Public light bus
* Trackless train
* Transit bus
* Transit Elevated Bus

## خارجي لنڪس

* American Bus Association ()

## حوالا

زمرو:سواري
زمرو:ٽرانسپورٽ
زمرو:اچ وڃ
ڍنڍ

**ڍنڍ** (Lake) پاڻي جو اهو وڏو زخيرو جيڪو تلاء کان گھڻو وڏو ۽ گهرو هوندو آهي، ڍنڍ چورائيندو آهي. ڍنڍون لوڻياٺي يا مٺي پاڻي جون هونديون آهن. ڍنڍ ڌرتيءَ جي مٿاڇري تي قدرتي طور تي موجود، نسبتاً وڏو ۽ مقرر ٿيل پاڻي آهي. اهو خشڪ زمين جي چوڌاري هڪ طاس يا هڪ ٻئي سان ڳنڍيل طاسن ۾ مقامي آهي. ڍنڍون مڪمل طور تي زمين تي آهن ۽ سمنڊ کان الڳ آهن، جيتوڻيڪ اهي دريائن جي ذريعي سمنڊ سان ڳنڍيل هجن، جهڙوڪ ڍنڍ اونٽاريو. گهڻيون ڍنڍون مٺو پاڻي آهن ۽ تقريبن سڄي دنيا جي مٿاڇري واري تازي پاڻي جي حساب سان آهن، پر ڪجهه لوڻ واريون ڍنڍون آهن جيڪي سامونڊي پاڻي کان به وڌيڪ آهن. ڍنڍون مٿاڇري جي ايراضي ۽ حجم ۾ خاص طور تي مختلف آهن. 

ڍنڍون عام طور تي تلاءَ کان وڏيون ۽ اونهيون هونديون آهن، جيڪي پڻ زمين تي پاڻيءَ سان ڀريل ٽڪنڊيون هونديون آهن، جيتوڻيڪ انهن ٻنهي ۾ فرق ڪرڻ لاءِ ڪا به سرڪاري وصف يا سائنسي معيار موجود ناهي. ڍنڍون لاگونن (Lagoons) کان به الڳ آهن، جيڪي سمنڊ جي ساحلي علائقن يا وڏين ڍنڍن تي سينڊبارن سان بند ٿيل اٿل ٽائيٽل پول آهن. گهڻيون ڍنڍون چشمن سان ڀريون پيون آهن، ۽ ٻنهي کي دريائن ۽ ندين ذريعي کارايو وڃي ٿو، پر ڪجهه ڍنڍون بغير ڪنهن وهڪري جي ختم ٿي وڃن ٿيون، جڏهن ته آتش فشاني ڍنڍون سڌو سنئون برسات جي وهڪري سان ڀرجي وڃن ٿيون ۽ انهن ۾ ڪوبه وهڪرو نه آهي. 

قدرتي ڍنڍون عام طور تي جبلن جي علائقن ۾ مليون آهن (يعني الپائن ڍنڍون)، غير فعال ٻرندڙ جبلن، رفٽ زونز ۽ علائقن ۾ جاري گليشيشن سان. ٻيون ڍنڍون اُداس زميني شڪلين ۾ يا پختي دريائن جي وهڪرن ۾ مليون آهن، جتي هڪ درياهه جي وهڪري هڪ طاس مٿان وسيع ٿي وئي آهي، جيڪا ٻوڏ جي ميدانن ۽ آبي زمينن جي ڪري ٺاهي وئي آهي. دنيا جي ڪجهه حصن ۾ ڪيتريون ئي ڍنڍون آهن، جيڪي آخري برفاني دور کان بچيل گندي پاڻي جي نيڪال جي نمونن جي ڪري ٺهيل آهن. سڀ ڍنڍون ڊگھي عرصي لاءِ عارضي هونديون آهن، ڇاڪاڻ ته اهي آهستي آهستي گاد سان ڀرجي وينديون آهن يا انهن تي مشتمل طاس مان نڪرنديون آهن. مصنوعي طور تي ڪنٽرول ٿيل ڍنڍون ذخيرا طور سڃاتل آهن، ۽ عام طور تي صنعتي يا زرعي استعمال، هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور جي پيداوار لاء، گهريلو پيئڻ جي پاڻي جي فراهمي لاء، ماحولياتي يا تفريحي مقصدن لاء، يا ٻين انساني سرگرمين لاء ٺهيل آهن.  

## تصويرون

فائل:Tanda-01.jpg|تانڊا ڍنڍ ڪوهاٽ، پاڪستان
Bariloche-_Argentina2.jpg|ارجنٽائن ۾ ڍنڍ
Mazandaransea02.jpg| قزوين ، هي يا تہ دنيا جي سڀ  کان وڏي ڍنڍ یا سڀ کان ننڍو سمنڊ مڃيو ويندو آهي.
Lake Tahoe NV.jpg|ڍنڍ تاهو جيڪا ڪيليفورنيا ۽ نيواڊا جي سرحد تي آهي
Blowdown Lake.JPG|جبلن ۾ موجود بلو ڊائون ڍنڍ جيڪا ڪينيڊا جي صوبي برٽش ڪولمبیا ۾ آهي


## حوالا

زمرو:ارضيات
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
زمرو:ڍنڍون
صوبو

**صوبو** (عربي مان اخذ ٿيل. انگريزي: Province) ڪنهن ملڪ جو انتظامي حصو جيڪو ڪافي ضلعن تي مشتمل هوندو آهي۔
زمرو:انتظامي ورھاست
زمرو:انتظامي ورهاستن جون قسمون
زمرو:پهرين سطح جي انتظامي ورهاست
ضلعو

**ضلعو **(انگريزي: District) انتظامي ورهاست جو هڪ قسم آهي جنهن جو انتظام مقامي حڪومت ڪندي آهي. ضلعو ڪافي تعلقن تي مشتمل هوندو آهي.

زمرو:ضلعو
زمرو:انتظامي ورهاستن جون قسمون
زمرو:ٽئي سطح جي انتظامي ورهاست
کنڊُ

upright=1.5|thumb|ست کنڊ
زمين جو هڪ وڏو علائقو جيڪو عام خيال ۾ سمنڊ سان گھيريل هوندو آهي، **کنڊُ** چورائيندو آهي. هن تعريف مطابق زمين جا ست کنڊ آهن. ايشيا، آفريڪا، آسٽريليا، يورپ، اتر آمريڪا، ڏکڻ آمريڪا ۽ انٽارڪٽيڪا. پر اهو خيال درست نه آهي ڇو ته يورپ ۽ ايشيا روس جي زميني رستي سان ڳنڍيل آهن ۽ يوريشيا چورائيندا آهن. اهڙي طرح ڏکڻ ۽ اتر آمريڪا به ڳنڍيل آهن. اهو ئي سبب آهي جو کنڊن جي اصل تعداد پنج سمجھي ويندي آهي. اولمپڪ تنظيم  جو نشان به پنج کنڊن جي لاء پنج دائرن تي مشتمل آهي.

ايراضي ۽ آبادي جي لحاظ کان ايشيا کنڊ سڀ کان وڏو آهي. ستئي کنڊ ملي ڪري زمين جو صرف ٽيون حصو ٿين ٿا ۽ باقي حصو سمنڊ تي مشتمل آهي.

## ايراضي ۽ آبادي
هيٺ ڏنل جدول ست کنڊن جو ماڊل استعمال ڪندي آبادي جو خلاصو ايراضي جي لحاظ سان آهي۔
thumb|upright=2|ايراضي جو موازنو (ڏهن ملين چورس ڪلوميٽرن ۾)  ۽ آبادي (بلين فردن جي لحاظ سان)

## حوالا

زمرو:کنڊ
زمرو:جاگرافي
زمرو:زميني شڪليون
زمرو:طبيعي جاگرافي
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
زمرو:ارضي شڪليون
تعلقو

**تعلقو** ڏکڻ ايشيائي ملڪ ن ۾ هڪ انتظامي ورهاست آهي جيڪا عام طور تي ضلعي جو هوندي آهي۔ 


## حوالا

زمرو:تعلقو
زمرو:انتظامي ورهاستن جون قسمون
زمرو:چوٿين سطح جي انتظامي ورهاست
ٻيٽ

[thumb|300px|[فجي جي ويجھو هڪ ننڍڙو ٻيٽ]]
**ٻيٽ** خشڪي جو اهڙو ٽڪرو جيڪو چئني طرفن ڪان پاڻي سا گھريل هجي. ٻيٽن جا ٻہ قسم هوندا آهن هڪ کنڊن وارا ٻيٽ ۽ ٻيا سامونڊي ٻيٽ. کنڊن وارا ٻيٽ اهي هوندا آهن جيڪي جيڪي ٻيٽ جي تختي (Continental Shelf) تي هجن، مثال طور تي گرين لين، برطانيا، سماترا ٻيٽ، جاوا، نيوگني وغيره. سامونڊي ٻيٽ اهي ٻيٽ آهن جيڪي ڪنهن کنڊ جي تختي تي نہ هجن. انهن ۾ آتش فشاني ٻيٽ اڪثريت جا حامل آهن. زمين تي هٿرادو ٻيٽ ٻہ ملن ٿا. ٻيٽن جي مجوعي کي  (Archipelago سمنڊ ۾ جزيرن جو سلسلو) چئبو آهي. انکان علاوه ڪجهه  ٻيا ٻيٽ بہ آهن جن کي گرم ٻيٽ (Tropical Islands) چئبو آهي جن ۾ مالديپ، ٽونگا ۽ پولينيشيا وغيره مشهور آهن.

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

*Definition of island from United Nations Convention on the Law of the Sea
*Listing of islands  from گڏيل قومن Island Directory.

 
coastal geography ساحلي جاگرافي


زمرو:ساحلي ۽ سامونڊي لينڊفارمز
زمرو:سيلابي لينڊ فارمز
زمرو:بحري جاگرافيائي اصطلاح
ڊويزن

**ڊويزن** (division) جو لفظي مطلب ته ورهاست هوندو آهي پر وقت ۽ حالتن جي مطابق هن مان مختلف نالا ۽ لفظ مراد ورتا ويندا آهن.

زمرو:جڳھ جو نالو سلجھائپ صفحا

## __LEAD_SECTION__

**ڊويزن** (Division) ايشيا ۽ آفريڪا جي ڪجهه ملڪن، جيڪا سڀئي برطانيا جون نوآبادي رهيا آهن انهي سان گڏ انگلينڊ ۽ آئرلينڊ ۾ ڪائونٽي ڪائونسلن لاءِ هڪ قسم جو چونڊ ضلعن جي انتظامي ورھاست جو هڪ قسم آهي.
ڏکڻ

left|thumb|250x250px|قطب نما. جنهن ۾ ڏکڻ جو طرف واضع ٿيل آهي.
ڏکڻ اسانجي زمين تي موجود هڪ اهڙو طرف آهي جيڪو اتر جي پويان واقع آهي نقشن ۾ هن جي جڳه هيٺ جي طرف آهي. قطب نما  کي 0 ڊگري تي طي ڪرڻ سان ڪنهن جڳه تي ڏکڻ جي طرف جو تعين آساني سان ڪري اگهجي ٿو.

## ڏکڻ لفظ جو نُکُ يا بنياد
سنڌي لفظ ”ڏکڻ“ اصل ۾ سنسڪرت لفظ ”دڪشڻ“، ۽ معنيٰ اٿس ”ساڄو“ (Right)، سنسڪرت ۾ ان جو ضد آهي. ”وام“، جنهن جو اچار هنديءَ ۽ هندستانيءَ ۾ آهي ”بام، باوان، بانوان“ معنيٰ ”کٻو يا ڏائو“ (Left)، ”بائين هاٿ“ معنيٰ ”کٻي هٿ ڏي يا ڏائي پاسي“. سنسڪرت ۾ ”دڪشڻ“ ڏکڻ جي ٻي معنيٰ ”ڦڙت“ (Dexterous) به آهي. هاڻ هيءَ ڳالهه ڪو سمجهائي ته ”ڏکڻ“ جي معنيٰ ”جنوب“ (South) پوءِ ڪيئن ٿي، ۽ هن لفظ جي معنيٰ ۾ ايترو ڦيرو پيو ڪيئن؟ هن مان ڏسڻ ۾ ايندو ته ”اُتر“ ۽ ”ڏکڻ“ لفظ جي ظاهر سولا پيا ڀائنجن، سي سچ پچ ته سمجهڻ ئي ڏکيا آهن. ڏکڻ لفظ جي اصل معنيٰ ئي هئي ”اُڀرندو“. سنسڪرت ۾ ”دڪشڻ“ (ڏکڻ) جو ڌاتو يا بنياد آهي”دڪشڻ“، جنهن جي هڪڙي معنيٰ آهي ”اُڀرڻ“. سڄيءَ دنيا ۾ رڳو اتر قطب طرف سج ڏکڻ کان اڀرندو آهي، تنهنڪري چئبو ته ”ڏکڻ“ لفظ جڙيل ئي اُن وقت جو آهي جنهن وقت آڳاٽا آريا لوڪ اُتر ڏي رهندا هئا، ۽ جنهن پاسي کان اتي سج اڀرندو ڏٺائون، تنهن کي ڏکڻ چوندا هئا.

## ڏکڻ جو اصطلاح
هي اصطلاح ڏکڻ آمريڪا جي جاگرافيائي بيهڪ ۽ ان جي سياسي، معاشي ۽ سماجي حالتن کي نظر ۾ رکندي سامهون آندو ويو. ”سائوٿ“ واري علائقي ۾ ڏکڻ آمريڪا جا اهم ملڪ برازيل ۽ ارجنٽائن وغيره شامل آهن. جيتوڻيڪ بين الاقوامي معاملن بابت تيار ڪيل پهرين ”برانڊت رپورت“ ۾ ”سائوٿ“ جو هم معنيٰ لفظ ”ترقي پذير ۽ غريب“ ملڪن جي لاءِ سڃاڻپ طور استعمال ڪيو ويو. علاقائي سياست جي حوالي کان، گڏيل آمريڪا (يُو-ايس) ۽ ڏکڻ آمريڪا جي وچ ۾ جيڪي فاصلا رهيا آهن، انهن کي ڀرڻ لاءِ گهڻيون ڪوششون ورتيون ويون آهن، پر ٻنهي خطن ۾ ٻولياتي ۽ ثقافتي فرق هجڻ ڪري، اڄ تائين منجهن گهڻي ڇڪتاڻ رهي آهي. صل ۾ اتر آمريڪا جون معاشي ۽ سياسي پاليسيون به ٻنهي علائقن جي وچ ۾ سهڪاري ماحول جي قيام ۾ روڪ جو سبب بڻيون آهن. علم سياست جي ماهرن، هن علائقي بابت تجزيا ڪندي 1988ع ۾ ”سائوٿ“ تي تنقيد ڪئي. خاص طور تي ٻن محققن گِل“ ۽ ”لا“ سائوٿ جي علائقي کي تڪراري پٽي قرار ڏنو. ”سائوٿ“، ٽين دنيا جي ملڪن جي مقابلي ۾ ڪجهه حوالن تحت کانئن مختلف آهي. مثال طور: ”سائوٿ“ جي علائقي ۾ وسندڙ ملڪن کي ڪن به عالمي معاملن تي جلد قائل ڪرڻ ۽ قانونن تحت پابند ڪرڻ ڏکيو عمل آهي. هن علائقي ۾ گهڻا ملڪ تمام گهڻي غربت واري حالت ۾ آهن ۽ گهڻا ملڪ ترقيءَ لاءِ ٻين ملڪن جي سهڪار جا به گهرجائو آهن، پر اهي پنهنجن خاص معاشرتي ۽ ثقافتي نظرين جي معاملن ۾ سخت آهن. هن خطي جا ڪافي ملڪ ڏڪار جي حالت ۾ پڻ آهن. هيٽي (Haiti) ۾ آيل زلزلو ۽ ٻين مصبتن هن خطي جي ملڪن کي ”چوٿين دنيا جي ملڪن“ جي قطار ۾ بيهڻ جهڙو ڪري ڇڏيو آهي. ان کان اڳ ڪميونزم ۽ ”سرد جنگ“ دوران ”سائوٿ“ جو ”نارٿ“ آمريڪا طرف اختيار ڪيل سخت رويو پڻ علائقي جي ملڪن لاءِ معاشي طور ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي حاصلات جي لحاظ کان خراب ثابت ٿيو ، نتيجي ۾ اهي ملڪ ترقيءَ جي رفتار ۾ پوئتي رهجي ويا. ان کان سواءِ وڏي وقت کان هن خطي کي بدعنواني، ڏوهه ۽ ڪمزور سياسي قيادت جو گهيرو ڪيل آهي، جنهن ڪري انهن ملڪن جي حڪمراني ۽ ساک تي تمام برا اثر پيل آهن. انهيءَ ڪوتاهيءَ کي نظر ۾ رکندي، سائوٿ جي ملڪن آهستي آهستي ڪرپشن جي خاتمي ۽ جهموريت جي قيام لاءِ اڳڀرائي ڪرڻ سان گڏ، اتر آمريڪا سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ لاءِ به ڪوششون ورتيون آهن. جنهن کانپوءِ بين الاقوامي برادريءَ ۾ اميد ڪئي وڃي ٿي ته ”سائوٿ“ جي خطي ۾ موجود ملڪن جي سياسي ۽ معاشي حالت بهتر ٿيندي. 

## حوالا

زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
انٽارڪٽيڪا

thumb|انٽارڪٽيڪا
thumb|دنيا جي نقشي ۾ انٽارڪٽيڪا  کي سائي رنگ سان نمايان ڪيو ويو آهي۔
**انٽارڪٽيڪا** (Antarctica) دنيا جو ڏاکڻيون کنڊ آهي. هي دنيا جو ٿڌو ترين، خشڪ ترين ۽ هوادار ترين علائقو آهي. 14.425 ملين چورس ڪلوميٽرن سان هي دنيا جو ٽيون ننڍو کنڊ آهي. انٽارڪٽيڪا 98 سيڪڙو برف سان ڍڪيل آهي.

انٽارڪٽيڪا يوناني لفظ Antarktikos مان نڪتو آهي. جنهن جو مطلب آهي آرڪٽڪ جو مدمقابل. هن کنڊ کي پهريون دفعو روسي جهاز ران ميخائل ليزاريف ۽ فابيان گوٽليب وون بيلنگشان 1820ء ۾ ڏٺو.

سال 1959ع ۾ 12 ملڪن جي وچ ۾ انٽارڪٽڪ معاهدي تي صحيحيون ٿيون. جنهن جي بدولت هتي فوجي سرگرميون ۽ معدنياتي کاڻن جو ڪم ڪرڻ تي پابندي پابندي وڌي وئي ۽ سائنسي تحقيق ۽ کنڊ جي ماحوليات جي حفاظت جي ڪمن جي حوصله افزائي ڪئي وئي. مختلف تحقيقي ڪم سرانجام ڏيڻ لاء دنيا ڀر مان انٽارٽيڪا پهچڻ وارن سائنسدانن جي تعداد هر سال گرمي جي موسم ۾ 4000 کان وڌيڪ ٿي ويندي آهي. جڏهن ته سياري ۾ انگ 1000 تائين رهجي ويندي آهي.
thumb|انٽارڪٽيڪا جو خلائي منظر

انٽارڪٽيڪا جي بلند ترين چوٽي ونسن ماسف آهي جنهن جي اوچائي 4,892 ميٽر آهي.هي دنيا جي سرد ترينجڳه آهي ۽ سڀ کان گهٽ برسات به هتي پوندي آهي. هتي گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد 80-90 سينٽي گريڊ تائين پڄي ويندو آهي. گرمي جي موسم ۾ سامونڊي ڪنارن تي گرمي پد 5 کان 15 سينٽي گريڊ جي وچ ۾ هوندو آهي. بارشن جو اندازو ان ڳاله مان لڳائي سگهجي ٿو ته هتي 10 سينٽي گريڊ کان به گهٽ سالانه بارش ٿيندي آهي.


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg


## حوالا

زمرو:انٽارڪٽيڪا
زمرو:کنڊ
زمرو:ڌرتي
زمرو:قطبين
زمرو:جاگرافي
زمرو:انٽارڪٽڪ جي ارضيات
زمرو:زمين جا انتهائي نقطا
اتر

left|thumb|250x250px| قطب نما (Compass) جنهن ۾ اتر جو طرف نمايان ٿيل آهي.
اتر اسان جي زمين تي موجود هڪ اهڙو طرف آهي جيڪو ڏکڻ جي پويان آهي.نقشن ۾ هن جي جڳه مٿي جي طرف ٿيل هوندي آهي. قطب نما کي 180 ڊگري تي طئي ڪرڻ سان ڪنهن جڳه تي اتر جو تعين آساني سان ڪري سگهجي ٿو.
چئن طرفن مان هڪ طرف يا ڏسا: اوڀر، اولهه، اتر ۽ ڏکڻ  هي اهو طرف آهي جنهن ڏانهن قطب نما جي سئي سدائين منهن ڪندي آهي جنهن جي ذريعي -بحري جهاز- ۽ هوائي جهاز طرفن جو اندازو ڪندا آهن -اتر- ڏانهن منهن ڪرڻ سان ساڄي هٿ تي اوڀر ۽ کاٻي هٿ تي اولهه جو طرف ايندو ۽ پٺئين پاسي ڏکڻ جو طرف هوندو آهي.

”اُتر“ لفظ جڏهن اسم ڪري ڪم آڻجي ٿو، تڏهن به پنهنجي بنيادي معنيٰ ”مٿ“ جي ظاهر ڪري ٿو. مثلاً ”پرشن ۽ اُتر“ معنيٰ ”سوال ۽ جواب“. هتي ”اُتر“ جي اکري معنيٰ آهي ”جيڪي مٿان ڏجي“ (سوال جي جواب ۾). هڪڙي شيءِ مٽائي ٻي شي وٺبي آهي ته وقتي ڪجهه رقم مٿان ڏيڻي پوندي آهي، جنهن کي به ”اُتر“ چئبو آهي. هتي به ”اُتر“ معني“ جيڪي مٿان ڏجي“ (مٽ سٽ ۾). هاڻ سوال آهي ته ”اُتر“ لفظ، جو اصل ۾ صفت آهي، ۽ معنيٰ اٿس ”مٿاهون يا ٻين کان مٿي“، تنهن جي معنيٰ ”تارٿ“ (North) ڪهڙي حساب ٿي؟ هن باري ۾ هيءَ ڳالهه به ڌيان ۾ رکڻ گهرجي ته هن وقت ”اُتر“ جو ضد چئون ”ڏکڻ“ (South)؛ پر اصل ۾ ائين آهي ئي ڪين. سنسڪرت ۾ ”اُتر“ معنيٰ مٿيون يا مٿاهون“، ۽ ان جو ضد آهي ”آڌر“ معنيٰ هيٺيون يا هيٺاهون“،: سنسڪرت ۾ ”اُتر“ جو ضد ”پورب“ به آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”اڳيون“، مثلاً ڪنهن عملدار جي جاءِ تي ٻيو ڪو عملدار مقرر ٿي ايندو ته اهو سڏبو ”اُتر اڌڪاري“ (Successor) يعني جو مٿان اچي ٿو، ۽ اڳيون عملدار سڏبو ”پورب“ اڌڪاري“ (Predecessor). هن حالت ۾ ”اُتر“ جو ضد آهي ”پورب“. ”اُتر“ معنيٰ مٿيون پاسو شمال (North)؛ پر اصل ۾ هيءُ لفظ صفت آهي ۽ معنيٰ اٿس ”مٿيون، مٿاهون يا ٻين کان مٿي“. سنسڪرت ۾ ”اُد“ معنيٰ ”مٿي“ (High)، ”اُتر“ (اُد+ تر) معنيٰ ”ٻين کان مٿي“ 'Higher'  ۽ ”اُتم“ (اُد+تم) معنيٰ سڀني کان مٿي 'Highest'  اڄ به سنڌيءَ ۾ اهو لفظ صفت ڪري پيا ڪم آڻيون –  جهڙوڪ چئون ته ”هو ٻئي ڄڻا بيوقوف آهن- هڪ ٻئي کان اُتر“: هتي ”اُتر“ معنيٰ ”وڌيڪ“ (مٿي).

## حوالا

زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
اوڀر

left|thumb|250x250px|قطب نما، جنهن تي اوڀر جو طرف نمايان ٿيل آهي.
اوڀر ادانجي زمين تي موجود هڪ اهڙو طرف آهي، جيڪو اولهه جي ضد ۾ آهي . نقشن هن جي جڳه سڄي طرف هوندي آهي. قطب نما کي 90 ڊگري تي طي ڪرڻ سان ڪنهن به جڳه ٿي اوڀر جي طرف جو تعين ڪرڻ آسان آهي. هي اهو طرف آهي جنهن ڏانهن سج اڀرندوآهر.

چئن طرفن مان هڪڙو طرف. جنهن طرف کان سج اُڀري، انهيءَ کي ”اوڀر“ ڪوٺجي ٿو. عام ماڻهو اوڀر کي اُڀرندو به چون ٿا. عربي ٻوليءَ ۾ اوڀر کي مشرق چوندا آهن. سنڌ ۾ عام طرح اُڀرندي کي ”پورب“ به چون، مثلاً: ”پورب جو واءُ“ ۽ ”پورب جو مينهن“، يا ساوڻيءَ جي مند ۾ چوندا ته ”اوڀر پيو لڳي، مينهن آيو ڪي آيو“. هندو ڌرم جا ماڻهو سج اُڀرڻ تي، پاڻيءَ جو لوٽو ڀري، جڻيو ڦيرائيندا ۽ سج ڏانهن اکيون ڪري پاڻيءَ جو لوٽو هيٺ نائيندا آهن.

## حوالا

زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
طرف

left|thumb|250x250px|قطب نما
قطب نما تي چار بنيادي طرف آهن. جن  جي مدد سان مختلف سرگرميون سرانجام ڏبيون آهن. هيٺ چئني طرفن جا نالا ڏنل آهن.
*  اوڀر
* اولهه
* اتر
* ڏکڻ
زمرو:نقشانگاري
شربت

thumb|245x245 عڪسلون|ميوي جو رس
شربت عام طور تي پاڻي کان علاوه ڪنهن به اهڙي پيئڻ واري شيء کي چيو ويندو آهي جيڪا سڪون جي لاء استعمال ڪئي وڃي. پاڻي به شربت آهي. اولهه جي ملڪن ۾ هن مان عام طور تي شراب مراد ورتو ويندو آهي. شربت جا ڪافي قسم آهن
* ٿڌا شربت
* گرم شربت
* الڪوحل وارا
* بغير الڪوحل وارا
لوڻ

thumb|لوڻ

**لوڻ** هڪ معدني غذا آهي جيڪا حيوانياتي جاندارن لاء تمام گھڻو ضروري آهي، هنجو بنيادي مرڪب سوڊيئم ڪلورائيڊ آهي.

لوڻ جو ذائقو بنيادي ذائقن مان هڪ آهي ۽ هي مقبول ترين گرم مصالحو بہ آهي.

انسان جي استعمال هيٺ لوڻ جون ڪيترين ئي صورتم ۾ ٺهندو آهي: غيرخالص لوڻ(جيئن سامونڊي لوڻ)، خالص لوڻ ( کائڻ وارو لوڻ) ۽ آيوڊين مليل لوڻ. هي سخت ۽ رنگ ۾ اڇو يا خاڪي هوندو آهي، هي سامونڊي پاڻي يا جبلن مان حاصل ڪيو ويندو آهي.

ڪلورائيڊ ۽ سوڊيئم جا عنصر جيڪي لوڻ جا وڏا جز آهن، تمام زنده جسمن جي بقا جي لاء تمام ضروري آهن. لوڻ جسم ۾ پاڻي جي مقدار جي توازن رکڻ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي.
تِکاڻ

مصالحو (Spice) هڪ خشڪ ٻج، ميوي، پاڙ، ڇلڙ، پن يا سبزي جو مادو آهي جنهن کي بنيادي طور تي ذائقي، خوراڪ جي رنگ يا حفاظت  جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي۔
زمرو:مصالحا
توري

260px|thumb|''Luffa aegyptiaca''

**توري**  جنھن جو نباتاتي  ۽  آھي.  هڪ ٻوٽي جو ميوو آهي جنھن کي سبزي جي طور استعمال ڪيو ويندو آهي. هنجو رنگ عام طور تي سائو هوندو آهي. ايشيا ۽ آفريڪا جي گھڻن ئي ملڪن ۾ توري کي پوکيو ويندو آهي. اگر هي ٻوٽي تي ئي رهجي وڃي تہ سڪي اسپنج وانگر ٿي ويندي آهي جنھن کي ماڻهو وهنجڻ مھل مھٽڻي جي طور استعمال ڪندا آهن مرزا قليچ بيگ لکي ٿو تہ ”هن کي هندستانيءَ ۾ تُرئي يا جهينگا ترئي چوندا آهن. هن جي هڪڙي قسم کي گِھَ توري سڏيندا آهن، جنھن جي کل لسي ٿيندي آهي. ٻين جي کلن تي تکن ڪنڊن واريون لڪيرون نڪتل آهن. هيءَ ڀاڄي عام آهي ۽ سانوڻ ۾ پوکبي آهي. هن جو وڻ ول وانگي آهي، جو وڏن وڻن تي ۽ مَنھن جي مٿان چڙهي ويندو آهي ۽ ڇانوَ ڪري بيھندو آهي. هن کي گهڻن ئي طرحن سان ماڻهو کائيندا آهن.“ ٿر ۾ هي وليون ڪي ماڻهو ٻنين ۾، ڪي وڻن جي اوٽ تي ۽ ڪي پنھنجن گهرن ۾ پوکيندا آهن، جن کي هٿرادو پاڻي ڏيندا آهن. مڙيئي ڪڏهين ڪڏهين ڀاڄي پيا کائيندا آهن.

## تصويرون

فائل:Natural loofah luffa sponges on an organic farm in Israel.jpg|
فائل:Luffa acutangula seeds.jpg|
فائل:Spongegourd.jpg|
فائل:Luffa cylindrica1.jpg|
فائل:Luffa operculata MHNT.BOT.2011.3.93.jpg|

left|260px|thumb|توري ٻوٽي تي
left|260px|thumb|توري سڪي وڃي ته اسپنج جي شڪل اختيار ڪندي آهي

## حوالا

زمرو:ڀاڄيون
شملا مرچ

left|thumb|200x200px|ڳاڙها شملا مرچ
left|thumb|200x200px|شملن مرچن جا مختلف قسم
**شملا مرچ** Capsicum هڪ فائديمند سبزي آهي. هن ٻوٽي جي خاندان جو حياتياتي نالو Solanaceae آهي. هن جا ڪيترائي قسم آهن. جن جو رنگ عام طور تي سائو ڳاڙهو، ڦڪو  ۽ تيز ڳاڙهو  هوندو آهي. هن جو آبا.ي وطن ميڪسيڪو ۽ چلي آهي جتي هي ٽي هزار سالن کان وڌيڪ عرصي کان پوکيو پيو وڃي.

## تصويرون

فائل:Capsicum annuum.JPG|
فائل:Capsicum1.jpg|رنگدار شملہ مرچ کی اقسام
فائل:Pickled friggitelli.jpg|
فائل:Fefferoni.jpg|
فائل:Large Cayenne.jpg|
فائل:Compact orange pepper plants.jpg|
فائل:Habanero chile - fruits (aka).jpg|
فائل:HotPeppersinMarket.jpg|
فائل:Scotch-bonnet.jpg|
فائل:Thai peppers.jpg|
فائل:African red devil peppers.jpg|
فائل:Naga Jolokia Peppers.jpg|
فائل:Capsicum_Annum_Flower.JPG|
فائل:Capsicum_Annum_Flower_Closeup.JPG|
فائل:Green-Yellow-Red-Pepper-2009.jpg|
فائل:Makro Bunga Cabai.jpg|
فائل:Capsicum Malaysia.jpg|
ملازم

**ملازم** (employee) مان مراد اهڙو شخص آهي جيڪو هڪ ڪارروبار، حڪومت، تنظیم یا ڪنهن ٻي اداري لاء ڪم ڪندو آهي. 

هڪ زماني ۾ گهريلو مددڪارن کي نوڪر چيو ويندو هو، پر اڄڪلهه انهن کي به ملازم چوڻ ادب جي لحاظ کان موزون سمجهو وڃي ٿو. اهو ڳالهه ضروري آهي ته هڪ ملازم کي ڪنهن قسم جي مالي اجرت ڏني وڃي، مثال طور ماهانا پگهار وغيره.
پگهار

thumb|Hik Hamrah Paghara Wathi rahyo ahy
**پگهار** اهڙي مدتي ادائگي کي چئبو آهي جيڪا ڪم وٺندڙ پاران ملازم کي ڏني ويندي آهي، جنهن کي ڪم ڪرڻ جي معاهدي ۾ مقرر ڪيو ويندو آهي. پگهار لفظ پگهر مان ٺھيو آھي جنهن جي معني آھي. پگهر جو اجورو يعني محنت جي آمدني يا اجرت.
ميوو

thumb|356x356px|<div style="text-align: center;">هڪ گل جو ميوي ٿيڻ جي تصويري تشريح</div>
ميوي جو اصطلاح انهن نباتاتي شين جي لاء استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو غذائي ضرورتون پوريون ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو آهي۔ نباتيات جيڪا ٻوٽن جي تحقيق جو سائنسي علم آهي، ان جي تعريف موجب ميوو گلن وارن وڻن جي گلن جي بالغ شڪل آهي.
## حوالا

زمرو:ميوا
زمرو:نباتاتيات
يقين

**يقين** جو مطلب الله جي ذات تي مڪمل ڀروسو ۽ اطمينان آهي۔ ڪو به شخص خواه ڪنهن به مذهب جو هجي انجو پنهنجي معبود تي يقين ئي ان جي مذهب کي جاري رکندو آهي۔ اسلام دين جا مڃڻ وارا الله جي ذات تي يقين رکندا آهن۔ڪائنات جي تخليق کان وٺي ان جي هر شيء کي علم، زندگي ۽ موت ڏيڻ واري هڪ ئي الله جي ذات آهي۔ اسانجي زندگي جو نظام هو ئي هلائي رهيو آهي، هن زندگي گذارڻ جي لاء پنهنجو ڪتاب قرآن مجيد نازل ڪيو۔ پنهنجا نبي عليه السلام موڪليا۔ اگر انسان قدرت جي مظهرن تي غور ڪري ته ڪا شيء بي فائدا نه آهي ۽ نه ئي ڪا شيء خودبخود وجود ۾ اچي سگهي ٿي ۽ نه ڪنهن کي ڪو فائدو ڏئي سگهي ٿي۔ هي اهو ئي غور آهي جيڪو انسان کي الله جي سڃاڻپ ڪرائيندو آهي پوء انسان جي هي سڃاڻپ يقين ۾ تبديل ٿي ويندي آهي ان طرح سان هن جي مذهبي زندگي اڳتي وڌندي آهي.
پاڪستان جي آزادي جو ڏينهن

پاڪستان جي آزادي جو ڏينهن یا **يوم استقلال** هر سال **14 آگسٽ** تي پاڪستان ۾ آزادي جي ڏينهن جي نسبت سان ملهايو ويندو آهي۔ هي اهو ڏينهن آهي جڏهن پاڪستان 1947ع ۾ انگلستان کان آزاد ٿي ڪري وجود ۾ آيو. 14 آگسٽ جو ڏينهن پاڪستان ۾ سرڪاري سطح تي قومي ڏڻ جي طور تي وڏي ڌوم ڌام سان ملهايو ويندو آهي پاڪستاني عوام هن ڏينهن پنهنجو قومي جهنڊو هوا ۾ بلند ڪندي پنهنجي محسنن کي ڀيٽا پيش ڪندو آهي ۔ سڄي ملڪ ۾ اهم سرڪاري عمارتن تي چراغان ڪئي ويندي آهي۔اسلام آباد جيڪو پاڪستان جودارالحڪومت آهي، ان کي خاص طور تي سجايو ويندو آهي، ان جا منظر ڪنهن جشن جو ماحول پيدا ڪري رهيا هوندا آهن۔ ۽ هتي هڪ قومي حيثيت جي حامل تقريب ۾ صدر پاڪستان ۽ وزيراعظم قومي جهنڊو بلند ڪندي ان ڳالهه جو عهد ڪندا آهن ته اسان هن جهنڊي وانگر هن پياري وطن کي به عروج ۽ ترقي جي بلندين تائين پهچائينداس۔ انهن تقریبن کان علاوہ نه صرف صدارتي ۽ پارلياماني عمارتن تي قومي جهنڊو لهرايو ويندو آهي پر سڄي ملڪ ۾ سرڪاري ۽ نيم سرڪاري عمارتن تي به سائو چنڊ وارو جهنڊو شان ۽ شوقت سان بلندي جو نظارو پيش ڪري رهيو هوندو آهي۔ يوم اسقلال جي ڏينهن تي ريڊيو، ٽيليويزن ۽ انٽرنيٽ تي سڌوسئون صدر ۽ وزيراعظم پاڪستان جي تقریرن کي نشر ڪيو ويندو آهي ۽ اهو عهد ورجايو ويندو آهي ته اسان سڀني کي ملي ڪري هن پياري وطن کي ترقي، خوشحالي ۽ ڪاميبن جي بلند سطح تي پهچائڻو آهي.

سرڪاري طور تي يوم آزادي ڏاڍي شاندار طریقي سا ملهائيندي اعليٰ عهديدار پنهنجي حڪمت عملين جو ذڪر ڪندي پنهنجي عوام سان اهو عهد ڪندا آهن ته اسان پنهنجي تن من ڌن جي بازي لڳائي به پياري وطن کي ترقي جي راهه تي گامزن رکنداس ۽ سدائين پنهنجي رهنما قائداعظم محمد علي جناح جي قول "ايمان، اتحاد ۽ تنظيم" جو خيال رکنداسين.

زمرو:پاڪستان
زمرو:تاريخ
زمرو:تاريخ پاڪستان
زمرو:تحريڪ پاڪستان
زمرو:پاڪستان ۾ عام موڪلون
مريض

thumb|213x213px|هڪ مريض رت جي زور جي معائني دوران
**مريض** ان شخص کي کي چيو ويندو آهي جيڪو طبي طوجهه، نگراني، ڏيک واٺ يا علاج حاصل ڪندو آهي. 

مريض عام طور تي بيمار يا زخمي هوندو آهي جنهن کي طبي ماهر کان علاج جي ضرورت هوندي آهي، پر، ڪنهن ماهر وٽ عام معائنو ڪرائڻ جي لاء ويندڙ شخص کي به مريض چيو ويندو آهي.
يوناني

* یوناني رهاڪن جي لاء ڏسو : يوناني رهاڪو
* يوناني ٻولي جي لاء ڏسو : يوناني ٻولي
* يوناني طب جي لاء ڏسو : یونانی طب
زمرو:سلجھائپ صفحا
مزور

thumb|مزور
**مزور** روزي ڪمائڻ جي لاء اهڙو ڪم ڪندو آهي جنهن ۾ بغير مهارت وارا هٿ جا پيشا شامل آهن۔
زمرو:سلجھائپ صفحا
مولانا

**مولانا** عربي جو لفط آهي جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”اسانجو آقا يا مالڪ“ هن مان مراد عالمِ دين آهي۔ هي لفظ زياده تر وچ ايشيا ۽ ننڍي کنڊ ۾ استعمال ٿيندو آهي۔
قبرستان

thumb| مراڪش ۾ سج لهڻ وقت هڪ مسلمانن جو قبرستان
قبرستان  يا  هڪ اهڙي جڳهه کي چئبو آهي جيڪا فوتين جي قبرن جي لاء مخصوص ٿيل هوندي آهي. زمين جو ٽڪرو يا پلاٽ جيڪو مئلن کي دفنائڻ لاء مخصوص ڪيو ويو ھجي ان کي قبرستان چوندا آھن. اھو اڪثر رھائشي ۽ واپاري علائقن کان علحده ھوندو آھي جنھن ۾ مقبرا، مذھبي جايون، قبرن جا ڪتبه ھوندا آھن. ڪتبن ۾ مرڻ واري جا تفصيل لکيل ھوندا آھن تہ جيئن ان جي قبر سڃاڻجي سگھي. ابراھيمي مذھبن ۾ آخرت واري نظريي جي ڪري ان کي ھڪ پاڪ يا حرمت واري جاء پڻ سمجھيو ويندو آھي ۽ انھن مذھبن ۾ قبرستان کي قيامت تائين دفن ٿيلن جي آخري آرامگاهه سمجھيو ويندو آھي. ٻھراڙين ۾ قبرستان زرعي زمين ۾ يا ڳوٺ لڳ ڪنھن مٿاھين زميني ھنڌ تي ھوندا آھن پر شھرن ۾ شھري حد کان ٻاھر ٺاھيا ويندا آهن. ماضي ۾ اسلامي شھرن ۾ قبرستان شھرن جي دروازن جي ٻاھران اھڙين جاين تي ٺاھيا ويندا هئا.  جتي جنازو کني اچڻ ۾ اساني ٿئي ۽ عزيز ۽ قريب قبرن تائين آساني سان اچي سگھن. مسلمان ملڪن ۾ عيسائين ۽ يھودين جا قبرستان الڳ ھوندا آھن. اسلام ۾ ڪجهه مذھبي عقيدن وارا عورتن جي قبرستان م اچڻ کان منع ڪندا آهن. قاھرہ جي سڀ کان وڏي قبرستان جو نالو مردن جو شھر يا القرافه آھي. قبرستان لاءِ ماڻھن ۾  اھو وھم پڻ ھوندو آھي تہ ان ۾ جن ۽ ڀوت  ڀٽڪندا آھن.

## دنيا جا مشھور قبرستان

* جنت البقيع، مدينو
*جنت المعلیٰ، مڪو
*مشھد وارو قبرستان، ايران
*ڪربلا وارو قبرستان، عراق
*مردن جو شھر، قاھرہ
*مڪلي وارو قبرستان، ٺٽو

## حوالا
زمرو:اسلام
ڏوهاري

**ڏوهاري** (انگريزي نالو Accused یا Defendant) ان شخص کي چيو ويندو آهي جنهن تي ڪوئي الزام لڳايو ويندو آهي۔
ڦاروا يا فالسا

**ڦاروا** (انگريزي: Grewia asiatica؛ اردو:فالسا)، گلن واري ٻوٽن جو ھڪڙو قسم آھي جيڪو خاندان مالوئسي کان تعلق رکي ٿو.  هڪ ٻيو ٻوٽو، گريويا سيلٽيڊيفوليا (Grewia celtidifolia) شروعاتي طور تي ڦاروا جي ٻوٽن جي ھڪڙي قسم کي سمجھيو ويندو ھو، پر ھاڻي ھڪ الڳ نسل طور سڃاتو وڃي ٿو.

اھا ھڪ جهاڙي يا ننڍڙو وڻ آھي جيڪو 8 ميٽر ڊگھو ٿئي ٿو. پن گول، 5-18 سينٽي ڊگها ۽ ويڪرو، 1-1.5 سينٽي ميٽر هوندو آهي. ٻوٽا ڪيترن ئي جهنڊ ۾ پيدا ٿين ٿا، انفرادي گل اٽڪل 2 سينٽي قطر جا، جن ۾ پنج وڏا (12 ملي ميٽر) سيپل ۽ پنج ننڍا (4-5 ملي ميٽر) پيٽل هوندا آهن، پيلا ٿين ٿا. ميوو، جن کي به ڦاروا چيو ويندو آهي، کائڻ لائق ڊروپ 5-12 ملي ميٽر قطر جو آهي، پڪي ٿيڻ تي واڱڻائي کان ڪارو ٿئي ٿو.

ڦاروا کي فارسيءَ توڙي هندستانيءَ ۾ فالسه چوندا آهن. هي هندستان جي سڀني ڀاڱن ۾ ٿيندا آهن. هي ٻيرن وانگي ککڙن وارن ميون مان آهن، مگر قد ۾ ٻيرن کان ننڍا ٿيندا آهن. رنگ جا ڪارا ٿين ٿا ۽ کائڻ ۾ کٽا ٿين ٿا. لوڻ لائي ڪچا کائيندا اٿن ۽ ڪڏهن ڪڏهن کٽاڻ لاءِ ڀاڄيءَ يا ٻوڙ ۾ يا آچار ۾ ڪم آڻيندا آهن. انهن مان شربت به جوڙيندا آهن.اڪثر گرميءَ وارن مهينن ۾ ٿيندا آهن. سانوڻ جي موسم ۾ ٻج پوکيندا آهن، مگر قلمن مان به ٿين ٿا. ڪي ڪي وڻ ته قد ۾ سورهن فوٽن تائين هلن ٿا. زمين مٺي ۽ چڱي هئڻ گهرجي نه ته وڌيڪ کٽا ٿيندا.

## طب
* نالا: ڦاروا، اردو فالسه، هندي: پهالسه، فارسي: پالسا ۽ پيروڪ.
* اثر: سرد خشڪ
* نقصان: سرد مزاجن لاء 
* ميل: گلقند، وزن: ٻه تولا
* سڃاڻپ: ڪاري رنگ جا گول ۽ کٽا داڻا ٿيندا آهن.
* خاصيت: دل، دماغ ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا، صفرا جو تپ، رت جو جوش، الٽي، دست، هڏڪي، جگر جي گرمي ۽ گهڻي اُڃ کي گهٽائڻ ۽ هٽائڻ لاءِ مفيد آهن. هن وڻ جي پاڙن ۽ ڦارؤن کي گڏي شربت ڪري پياربو ته مثاني جي ڦٽ، سوزش، ۽ پيشاب جي ساڙي، سيني ۽ معدي جي حرارت کي فائدو ڪندو.
## گيلري

Phalsa01_Asit.jpg|پن
Phalsa02_Asit.jpg|پن
Phalsa04_Asit.jpg|گل
Phalsa05_Asit.jpg|گل
Phalsa06_Asit.jpg|گل
Phalsa07_Asit.jpg|گل
Phalsa08_Asit.jpg|میوو
Phalsa09_Asit.jpg|میوو
Phalsa10_Asit.jpg|میوو
Phalsa11_Asit.jpg|میوو
GA12.JPG|میوو
Phalsa13_Asit.jpg|میو
Phalsa14_Asit.jpg|میوو ۽ ٻج


## پڻ ڏسو
* ڪارا شهتوت

## حوالا

زمرو:ٻوٽا
زمرو:ميوا
زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست
ويڻي

left|thumb|200x200px|ويڻي
انساني تشريح ۾ ويڻي ننڍين هڏين تي مشتمل اهو حصو آهي جيڪو هٿ ۽ ٻانهن کي پاڻ ۾ جوڙيندو آهي۔

## تصويرون

فائل:Dissection of the human hand - 02.jpg|
فائل:Dissection of the human hand - 01.jpg|
فائل:Slide2dsds.JPG|
فائل:Slide3dsds.JPG|
کير

thumb|هڪ گلاس ۾ کير
کير هڪ اڇو مايو هوندو آهي جيڪو مئمل جانورن جي ٿڻن مان نڪرندو آهي جيئن ڳئون جو کير يا انساني کير. جيئن ته مئمل جانورن جي ٻچن کي پيدائش وقت ڏند نه هوندا آهن ان جي ڪري انهن کي کير جي ضرورت هوندي آهي ۽ هي ضرورت ان وقت تائين برقرار رهندي آهي جڏهن تائين انهن جا ڏند مڪمل مصبوط نه  ٿا ٿي وڃن.

## غذائيت
کير انساني استعمال جي خوراڪ م هڪ اهم جز جي حيثيت رکي ٿو. هن ۾ معدنيات جيئن ڪيلشيم جي گھڻي مقدار موجود هوندي آهي جيڪا هڏين ۽ ڏندن جي مضبوطي جي لاء نهايت ضروري آهي. انکان علاوه کير جسم کي پروٽين جي به مقدار مهيا ڪندو آهي ۽ جسم جي حياتياتي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ مدد ڏيندو آهي. هڪ  تحقيق ۾ هي ڳالهه ثابت ٿي ته کير جو هڪ گلاس روزانو استعمال ڪرڻ تي جسم جي %44 حياتياتي ضرورتون پوريون ٿي وينديون آهن.
فوج

thumb|300x300px|دنيا ڀر ۾ جي ڊي پي جي حساب سان فوجي خرچن جي باري ۾ هڪ چارٽ ۔ سي آء اي فيڪٽس
**فوج** اهڙي اداري کي چئبو آهي جنهن کي وڏي پئماني تي طاقت جي استعمال جي اجازت مليل هوندي آهي، ان ۾ هٿيارن جو استعمال، پنهنجي ملڪ جي دفاع جي لاء طاقت يا وري ڪنهن به عالمي سطح تي عوام کي لاحق خطرن جي خلاف قدم شامل آهن. فوج يا فوجي مان مراد اهي ملڪيتون به ورتيون وينديون آهن جيڪي ڪنهن به ملڪ جي فوج جي استعمال هيٺ هجن. دنيا ڀر ۾ فوجون معاشري جي اندر هڪ جدا حيثيت جو حامل معاشرو هوندو آهي جنهن کي پنهنجو الڳ سماج، صنعت، تعليمي ادارا، اسپتال ۽ ٻيا معاشرتي ادارا شامل آهن.
فوجين جو بطور پيشي هن شعبه ۾ شامل ٿيڻ، تاريخ کان پهريان جو رواج آهي. تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ اثر رکندڙ مصوري ۾ به جابجا فوجي اڳواڻن ۽ سپهه سالارن جون تصويرون عام ملن ٿيون.
thumb|200x200px|جاپان جي هوائي فوج جو هڪ سي ـ 1 جهاز جيڪو مال ڍوئڻ جي ڪم ايندو آهي.
جديد دور ۾، عالمي جنگيون ۽ لاتعداد سياسي ۽ سماجي اختلافن فوج يا فوجي ترقي تي بي پناهه اثر وڌو آهي ۽ اڄ جي فوج يا فوجي تڪنيڪ تاريخ جي فوجي منطقن کان بلڪل جدا آهن. ڪئي بادشاهتون وجود ۾ آيون ۽ تختا پلٽيا ويا ، رياستن جو وجود ٿيو ۽ ان جي تعداد ۾ وقت سان گڏ اضافو ہوتا ٿيندو ويو۔ دنيا ڀر ۾ سماجي تبديليون رونما ٿيون پر تاحال فوجي حڪمت عملي ۽ طاقت جو استعمال ئي هن وقت تائين بين الاقوامي تعلقن تي اثرانداز ٿيندو آهي۔ هميشه جي طرح پوري دنيا ۾ پنهنجي ڳالهه مڃرائڻ جي لاء فوجي حکڪت عملي موثر آهي.

## تصويرون

فائل:Statue-Augustus.jpg|
فائل:La Fuite de Pompée.jpg|
فائل:Jean Froissart, Chroniques, 154v, 12148 btv1b8438605hf336, crop.jpg|
فائل:Firenze.Duomo.Hawkwood.JPG|
فائل:Eduard von Grützner Falstaff mit Handschuhen.jpg|
فائل:Prince Rupert - 1st English Civil War.jpg|

زمرو:حڪومتي ادارا
زمرو:فوج
زمرو:قومي سلامتي
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
مکڻ

left|thumb|300x300px|مکڻ
مکڻ کير مان ٺاهي ويندڙ شيء آهي۔ هن کي عام طور تي ماني، ڊبل روٽي ۽ پراٺي تي لڳائي ڪري کاڌو ويندو آهي۔