open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڇيڄ جو ناچ

**ڇيڄ جو ناچ** دريا پنٿي هندو سانوڻيءَ جي موسم ۾ دريا شاهه تي ناريل جي ڀيٽا چاڙهيندا هئا، ان لاءِ بحراڻو ڪڍندا هئا. هڪ نواڙ جي منجي جنڊيءَ لٿل، ان ۾ وڏو ٽامي جو ٿالهه رکي، اٽي مان ٺهيل ڏيئا سچي گيهه ۾ ٻاري ٿالهه ۾ رکندا هئا. ان سان گڏ مصري پتاشا ۽ مٺايون وغيره رکي اگربتيون ٻاريندا هئا. ان سڄي ٽڪساٽ کي بحراڻو ڪوٺيندا هئا. پوءِ دهلاري بحراڻو وڄت، جيڪا تکي ڪلواڙي سان ملندڙ هئي ۽ ٻيا ساز وڄائيندا هئا ۽ دريا پنٿي گهنگهرن سان جنڊي چڙهيل ڏونڪا هٿن ۾ کڻي پِڙُ ڪري ڇيڄ هڻڻ شروع ڪندا هئا ۽ ڪي جهانجهه وڄائيندا هئا. ناچو، ڏانڊيا ڏانڊين تي هڻي ناچ وجهندا هئا. ڪجهه وقت کان پوءِ دهلاري ٽڪي وٺڻ تي ناچ بند ڪري چوندا هئا: لال جا جهاٽي، چئو جهولي لعل ٻيا بيٺل چوندا هئا جهولي لعل! 

## نالو ۽ مطلب
"ڇيڄ" سنڌي ٻوليءَ ۾ هڪ قسم جي زيور يا لباس جي سجاوٽ کي چوندا آهن، جيڪو ناچ دوران پهريو ويندو آهي۔ هي ناچ پنهنجي نالي جي مناسبت سان عورتن جي سونهن ۽ سادگيءَ کي ظاهر ڪري ٿو.
## تاريخي پسمنظر
"ڇيڄ جو ناچ" سنڌ جي قديم لوڪ روايتن مان نڪتل آهي ۽ ان جا آثار سنڌ جي ڳوٺاڻي زندگيءَ ۾ ملن ٿا۔ اهو يقين آهي ته هي ناچ صدين کان عورتن پاران پنهنجي خوشي ۽ سماجي رابطن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي۔ان جو تعلق شايد زرعي ثقافت سان به آهي، جتي فصلن جي پوک ۽ واڍيءَ جي خوشيءَ ۾ اهڙا ناچ پيش ڪيا ويندا هئا.
### لباس ۽ زيور
هن ناچ ۾ عورتون روايتي سنڌي لباس پائينديون آهن، جهڙوڪ "سنڌي چولو" يا "گھاگھرو"، جيڪي رنگين ۽ کڙي ڪم سان سينگاريل هوندا آهن۔"ڇيڄ" جو مطلب هتي زيورن يا لباس تي لڳل سجاوٽي شين مان به ٿي سگهي ٿو، جهڙوڪ چانديءَ جا زيور، موتين جا هار، يا ڪپڙي تي لڳل آئيني جا ٽڪرا، جيڪي ناچ دوران چمڪندا آهن ۽ خوبصورتي وڌائيندا آهن.
### مناسبت ۽ موقعا
"ڇيڄ جو ناچ" خاص طور تي شادين، مڱڻي، ميلن (جهڙوڪ عيد يا سنڌي ثقافتي ڏينهن)، ۽ ٻين خوشيءَ جي موقعن تي ڪيو ويندو آهي۔اهو عورتن جي گڏجاڻين ۾ به عام آهي، جتي اهي پنهنجي وچ ۾ خوشيون شيئر ڪرڻ لاءِ هي ناچ ڪنديون آهن۔

## ناچ جو انداز
هن ناچ ۾ عورتون گروپن ۾ گڏجي روايتي لباس ۾ ملبوس ٿي، هٿن ۽ پيرن جي هم آهنگ تحريڪن سان ناچ ڪنديون آهن۔ اڪثر ڪري ان ۾ لوڪ گيتن جي سنگيت شامل هوندي آهي، جيڪا ناچ کي وڌيڪ دلڪش بڻائيندي آهي.
هي ناچ ٽوليءَ ۾ ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ عورتون هڪ دائري ۾ بيهي، هٿن ۽ پيرن جي هم آهنگ تحريڪن سان پرفارم ڪنديون آهن۔تحريڪون ساديون پر خوبصورت هونديون آهن، جن ۾ اڪثر هٿن کي مٿي کڻڻ، گھمڻ ۽ نرميءَ سان پيرن کي هڻڻ شامل آهي۔ناچ دوران لوڪ گيت گايا ويندا آهن، جيڪي اڪثر محبت، فطرت يا روزمره جي زندگيءَ جي واقعن بابت هوندا آهن۔ ڪڏهن ڪڏهن ساز جهڙوڪ "ايڪتارو" يا "ڍولڪ" به استعمال ٿيندو آهي
## سماجي ۽ ثقافتي اهميت
هي ناچ سنڌي سماج ۾ خوشي ۽ هم آهنگيءَ جو اظهار آهي ۽ ان ۾ عورتن جي سماجي گڏجاڻين ۽ روايتي قدرن جو عڪس نظر اچي ٿو۔ 
هي ناچ سنڌي عورتن جي خودمختياري ۽ تخليقي صلاحيتن جو مظهر آهي، ڇو ته ان ۾ مردن جي گھٽ ۾ گھٽ شموليت هوندي آهي ۽ اهو عورتن جي پنهنجي فن ۽ جذبي کي اجاگر ڪري ٿو۔ان سان گڏ، اهو نسلن کان نسلن تائين منتقل ٿيندڙ روايت آهي، جيڪا سنڌي ثقافت کي زنده رکڻ ۾ مدد ڪري ٿي۔.

## موجوده صورتحال
اڄڪلهه، شهري علائقن ۾ هن ناچ جي رواج ۾ ڪجهه گھٽتائي آئي آهي، پر ڳوٺاڻن علائقن ۾ اڃا تائين اهو زنده آهي ۽ ثقافتي پروگرامن ۾ پڻ پيش ڪيو ويندو آهي۔سنڌ جي ثقافتي ميلن ۽ تقريبن ۾، جهڙوڪ "سنڌ ثقافت ڏهاڙو"، هن ناچ کي بحال ڪرڻ ۽ نئين نسل تائين پهچائڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي۔

## حوالا

زمرو:ناچ
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:سنڌ جي ثقافت
زمرو:لوڪ ادب
افورٽيري

**افورٽيري** يا ***وڌيڪ پڪ*** (A-fortiori) سفارتڪاريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ اصطلاح، جيڪو دليلن ۽ ثبوتن سان پاليسي جوڙيندڙ شخص يا اداري کي وڌيڪ پڪ ڏياري ۽ کيس حتمي قدم کڻڻ تي راضي ڪري. مثال طور جڏهن هڪ رياست ٻيءَ رياست جون فوجون اوچتو پنهنجي سرحدن ويجهو موڪليل ڏسي، مٿان ان چُرپربابت خطري وارا ثبوت بہ ملنس، ته پهرين رياست ٻيءَ رياست طرفان مٿانئس حملي جي امڪانن کي سگهارو سمجهندي. ساڳي طرح جيڪڏهن هڪ تجربيڪار سفارتڪار ڪنهن اهم مُلڪ ۾ ذميواريون ادا ڪرڻ جي لائق نہ هجي تہ سندس ننڍو ۽ تجربي کان وانجهيل ڀاءُ تہ کائنس وڌيڪ پڪ سان اهڙي ذميواريءَ لاءِ مناسب اميدوار نہ هوندو. 

## حوالا

زمرو:قانوني اصطلاحون
آ پريوري

**آ پريوري** يا **آ پريوراء**  ھڪ لاطيني فقرو آھي جنھن جو ابتڙ  **a posteriori** آھي جيڪي ٻئي فلسفي جا اصطلاح آھن جيڪي 1781ع ۾ امونيل ڪانٽ جي ڪتاب  *ڪرٽڪ آف پيوئر ريزن*  ۾ استعمال ٿيڻ کان پوء مشھور ٿيا.  اڳواٽ ساريل نتيجو/اڳ موجود حقيقت :لاطيني ٻوليءَ جي هن اصطلاح ذريعي اڳواٽ طئي ڪيل تاثر مطابق پاليسي جوڙيندڙ فرد/ادارو ڪن امڪاني نتيجن کي ذهن ۾ رکندي، پنهنجي حڪمت عملي جوڙي ٿو. يعني ڪنهن به طئي ٿيل فيصلي کي عمل ۾ آڻڻ سان جيڪي نتيجا نڪرندا، تن بابت کيس حاصل سگهاري ادراڪ سبب اڳواٽ آگاهي هوندي آهي. مثال طور جڏهن هڪ ڪمزور رياست ڪنهن سگهاري رياست جي سرحدن تي هروڀرو جي کؤنس جاري رکندي ، ته ڪنهن نه ڪنهن موقعي تي کيس سگهاري رياست طرفان ڪن-مهٽ ضرور ٿيندي. هي مثال 1980ع جي ڏهاڪي ۾ چين ۽ ويٽنام جي وچ ۾ ٿيل جنگ لاءِ بلڪل مناسب معلوم ٿئي ٿو.

## حوالا

زمرو:اصطلاح
زمرو:سلجھائپ صفحا
آ پوسٽريوري

آ پوسٽريوري: **ا-پوسٽريوري**: ___A-
## ميوزيڪل البم
ا-پوسٽريوري جرمنيءَ جي ميوزيڪل پراجيڪٽ اينگما(Enigma) جي  ڇھين  اسٽوڊيو البم جو نالو آهي  جيڪو ووئيجر(Voyageur) 
البم کان پوءِ جاري ٿيو ۽ ڊسمبر 2006 ۾ گريمي ايوارڊز ۾ بھترين نيو ايج البم جي لاء نامزد ٿيو ھو 
## نالي جو مطلب
ا-پوسٽريوري يا آ-پسٽريوري (A posteriori) لاطيني محاورو آھي جنھن جي معني آهي "نتيجي بعد"(after the fact)  . اھو تجرباتي ڄاڻ طرف اشارو ڪري ٿو. اھو ماضيءَ جي تجربن  مان ڄاڻ حاصل ڪرڻ جو نظرياتي علم وارو خيال (epistemological concept) آهي
## بين الاقوامي تعلقاتن ۾ مطلب
امڪاني صورتحال جواندازو :لاطيني ٻوليءَ جو هيءُ اصطلاح ڪنهن به واقعي يا حادثي کان پوءِ پيدا ٿيل صورتحال کي حاصل ٿيل تجربن ذريعي واضح ڪري ٿو ۽ ٿيل تجربن مان نتيجا ڪڍي مستقبل لاءِ پاليسي جوڙڻ تي زور ڏئي ٿو. مثال طور ٿڌي لڙائيءَCold War جي خاتمي کان پوءِ بين الاقوامي سياست ۾ جيڪي امڪاني تبديليون اچڻ جا خدشا هئا، تن کي ذهن ۾ رکندي،مستقبل جي عالمي طاقتي سرشتي جي جوڙ جڪ ۽ سياسي جاگرافيءَ ۾ تبديليون محسوس ڪرڻ آسان هو. اهڙي طرح هن عمل ذريعي هڪ خاص تجربي جي بنياد تي ڪنهن به امڪاني صورتحال بابت اڳواٽ مجموعي تاثر جوڙڻ ۾ آساني ۽ پاليسيون ٺاهڻ لاءِ رهنمائي ملي ٿي.
## حوالا
ايبولي شنسٽ

[thumb|200px|right|"''Am I Not a Man and a Brother?''", 1787 medallion designed by [Josiah Wedgwood for the British anti-slavery campaign]]
ايبو لي شنسٽ __abolitionist
رد ڪندڙ/ منسوخي پسند :

هيءُ اصطلاح ڪنهن اهڙي شخص يا رويي جي لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو دُنيا مان هر قسم جي ٻانهپ کي ناجائز سمجهي، اُن جي خاتمي لاءِ پتوڙي. جيئن ته ’غلامي‘ هڪ گهڻ-رُخو تصور آهي ، تنهنڪري هن اصطلاح ذريعي قومن جي هڪ ٻئي مٿان قبضي ۽ ڪنهن مخصوص قسم جي متڀيد جي بُنياد تي آباديءَ جي ڪنهن به حصي طرفان ٻئي حصي جي ٿيندڙ ڦر لٽ کي واضح ڪيو ويندو آهي. هن تصور جي وڏن حامين ۾ آمريڪا جو اڳوڻو صدر ابراهام لنڪن 1809-1865 ۽ ڪاري چمڙيءَ وارن آمريڪي شيدين جو اڳواڻ مارٽن ليوٿر ڪنگ جونيئر 1968-1929تمام گهڻا مشهور آهن. ان کان علاوه ڪنهن به با اختيار اداري طرفان مُدي خارج يا عوامي مفادن خلاف جُڙيل قانون جي منسُوخي لاءِ به ساڳيو اصطلاح استعمال ڪيو ويندو آهي

## حوالا

زمرو:سياسي تحريڪون
ابروگيشن

**ابروگيشن** يا **منسوخي** (Abrogation) جڏهن ڪنھن ملڪجو آئين، عوامي حمايت يا اڪثريتي مڃتا وڃائي ٿو، تڏهن ملڪ جي حڪومت ان کي منسوخ ڪري ٻيو آئين نافذ ڪندي آهي. ان کان سواءِ ٻن يا وڌيڪ ملڪن جي وچ ۾ رائج معاهدي يا ٺاھ کان ڪو هڪ يا مڙئي ملڪ الڳ ٿيڻ جو اعلان ڪن، تہ معاهدي يا ٺاھ کي رد سمجهيو ويندو. هيءُ اصطلاح سياسيات جي علم Political Science ۽ ڏيھان-ڏيھي ناتن International Relations ۾ عام طور استعمال ٿئي ٿو.

## حوالا
خودمختيار بادشاهت

**مطلق العنانيت** () هڪ سياسي نظريو/حُڪومتي سرشتوآهي، جنهن ۾ حاڪم يا حڪومت جو اختيار رسمي يا قانوني حدبندين کان آجو هوندو آهي ۽ کيس لامحدود اختيار حاصل هوندا آهن. انِ سرشتي سترهين ۽ ارڙهين صدي عيسويءَ جي يورپي بادشاهين جي دور ۾ اُن وقت مقبوليت حاصل ڪئي، جڏهن يورپي بادشاهن ڪليسا، قانون ساز ادارن ۽ سماجي اشرافيہ کي نظرانداز ڪيو. هي نظريو جمهوري اصولن جي خلاف آهي. اُن ۾ طاقت ۽ اختيار جو سرچشمو بادشاھ يا حاڪم پاڻ هوندو آهي. ان نظريي جا مکيہ سياسي مفڪر انگلينڊ جو ٿامس هابس 1588-1679 ۽ فرانسيسي فيلسوف جين بودن 1824-1898ع هئا. ان نظريي جي جهلڪ اڄڪلھ جي جديد سياسي وهنوارن ۾ به نظر اچي ٿي، جڏهن ڪو آمر ڪنهن ملڪ ۾ فوجي راڄ مڙهي ٿو. هيءُ نظريو جمهوري نظام جي بلڪل ابتڙ آهي.

## حوالا

زمرو:بادشاهت
ابوظهبي فنڊ فار عرب ڊولپمينٽ

**ابو ظھبي فنڊ فار  ڊولپمينٽ**.__
Abu Dhabi Fund for Development
(ADFD) 
ابوظهبي جي حڪومت طرفان قائم ڪيل فنڊ، جيڪو آفريقا ، عرب ۽ ايشيا جي اُسرندڙ ملڪن ۾ سيڙپڪاريءَ ۽ رعايتي قرضن جي فراهميءَ ذريعي انهن ملڪن جي معاشي ۽ سماجي ترقيءَ کي هٿي وٺرائي ٿو. انهيءَ سلسلي ۾ خانگي ادارن ۽ حڪومتن کي امداد ۽ ڏيتي ليتيءَ جي مُوڙيءَ Equity لاءِ گهربل رقم ڏني وڃي ٿي . اهو فنڊ جولاءِ 1971ع ۾ قائم ڪيو ويو، جڏهن ته انهيءَ فنڊ سيپٽمبر 1974ع کان ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. هن مهل تائين ADFD طرفان 50 ملڪن جي سهائتا ڪئي وئي آهي . انهيءَ اداري جو مرڪز ابوظهبي ۾ آهي. تازو ئي فنڊ طرفان سُوڊان ۾ 70000 ايڪڙ زرعي زمين خريد ڪري ، اُتي مرچن ، مڪئي ۽ جانورن جي چاري جا فصل اپائڻ جون رٿائون تيار ڪيون ويون آهن

## حوالا

thumb|Mansour bin Zayed Nahyan
مائڪو بيڪٽريم لپراء

**مائڪوبيڪٽريم لپراء**:***Mycobacterium leprae***:ھڪ بيڪٽيريا جو نالو آهي جيڪو گرم ٽراپيڪل ملڪن ۾ ٿيندو آھي ۽ ڪوڙھ يا لپروسي يا ھئنسن جي بيماري پيدا ڪندو آهي.ان کي ھئنسن جو بيسيلس اسپائرليبہ چوندا آهن.

## حوالا
مائڪوبيڪٽريم لپرومٽوسس

**مائڪوبيڪٽريم لپرومٽوسس**:***Mycobacterium lepromatosis***:ھڪ بيڪٽيريا جو نالو آهي جيڪو مائڪو بيڪٽريم لپراء سان گڏ ڪوڙھ پيدا ڪندو آهي.ھي بيڪٽيريا ويجھڙ۾ 2008 ۾ دريافت ٿيو.ان جي آر.اين.اي.جي جينياتي تجزيي مان خبر پئي تہ اھو مائڪو بيڪٽريم لپراء کان مختلف بيڪٽيريا آھي..*ايم . لپرومٽوسس*ھڪ ائسڊ فاسٽ بيسيلس (AFB)  آھي جيڪو ڊفيوزڊ لپروميٽس لپروسي کي جنم ڏيندو آهي.

## حوالا
ابارشن

**ابارشن** يا **اسقاط حمل** (Abortion) ميڊيڪل جورسپروڊنس ۾ جيڪڏهن ٽن مھينن جي مدي پوري ٿيڻ کان اول ٻار ڪري پئي تہ ان کي ابارشن چوندا آهن. اگر ٽن مھينن کان پوءِ ڪري تہ ان کي مسڪئريج (Miscarriage) چئبو آهي.

## حوالا
گيرھارڊ آرمئر ھئنسن

[thumb|250 px| [نارويجي برجن  يونيورسٽيجي باٽنيڪل باغ۾ ڊاڪٽر آرمئر ھئنسن  جو نصب ڪيل پتلو]]

** گيرھارڊ آرمئر ھئنسن**:**Gerhard Henrik Armauer Hansen** (29 July 1841 – 12 February 1912) ناروي جو ڊاڪٽر ھو جنھن 1873 ۾ اھا ڳالھ ظاھر ڪئي تہ ڪوڙھ جي بيماري لڳڻ جو سببمائڪو بيڪٽريم لپراءنالي ھڪ بيڪٽيرياآھي..
ھئنسن ناروي جي شھر برجن ۾ پيدا ٿيو.برجن ڪئٿيڊرل اسڪول ۾ پڙھيو. ھن ڪرسچنيا (اوسلو) جي رڪس ھاسپيٽليٽ ۾ ڪم ڪيو ۽ پوء  لوفٽن شھر ۾ ڊاڪٽر ٿيو.

## حوالا

زمرو:1841ع جون پيدائشون
زمرو:1912ع جون فوتگيون
ھڪھٽي

**ھڪھٽي** __ *اجاراداري*__**مونوپولي**__Monopoly:

اھڙا معاھدا جن جو مقصد ھڪھٽي يا مونوپولي پيدا ڪرڻ ھجي باطل آھن ڇوته اھي انگريزي قانون مطابق مصلحت عام يا پبلڪ پاليسي جي ابتڙ ھوندا آھن اھڙو فيصلو مدراس جي ھاء ڪورٽ 1928 ۾ ڏئي چڪي آهي. معاھدي جي قانون Contact Act جي قلم 23 جي مطابق به نافذ ٿيڻ جي قابل آهن. پٽنا جي ھاء ڪورٽ 1938 ۾ فيصلو ڏنو تہ اھڙو معاھدو يا اجازت نامو جنھن تحت ھڪ شخص کي حق ڏنو وڃي تہ زمينداري علائقي جي سڀني مردہ جانورن جون کلون جمع ڪري ۽ مردہ جانورن ۽ چمڙيءَ وارن کي ان معاھدي تحت پابند ڪيو وڃي تہ اھي ان اجازت يافتہ شخص کانسواءِ ڪنھن ٻئي کي  کلون نہ وڪڻن، اھا ھڪھٽي يا اجاراداري آھي ۽ اھڙو معاھدو قانون ۾ ناقابل نفاذ آهي.

## حوالا

زمرو:سياسي فلاسافي
تعجيل وراثت

**تعجيل وراثت** (Acceleration of succession) وراثت ۾ عجلت يا تڪڙ. اسلامي وراثت جي قانون ۾  وارث جو ھڪ اھڙو عمل جيڪو وراثت جي لاءِ تڪڙ وارو ھجي ان کي ناپسنديده قرار ڏنو ويو آهي.  تعجيل وراثت ۾ وارث مورث کي قتل ڪندو يا ڪرائي ڇڏيندو آهي تہ جيئن ورثو يا ترڪو جلدي ان کي ملي سگھي. اسلام ۾ وارث جي ان قدم کي وراثت کان محرومي جو ھڪ سبب قرار ڏنو ويو آهي. نبي سڳوري صه جن جو فرمان آهي تہ:"لا وراثنه لقاتل" يعني مورث جي قاتل لاءِ ڪو ترڪو ڪانھي.

## حوالا

زمرو:انجنيئرنگ جا شعبا
مير ھزار خان کوسو

**جسٽس مير ھزار خان کوسو**: ھي 30 سيپٽمبر 1929 ۾ بلوچستان جي ضلعي جعفرآباد جي ڳوٺ اعظم خان ۾ پيدا ٿيو. 1948 ۾ شڪارپور جي سرڪاري ھاء اسڪول مان سنڌ يونيورسٽي جي بورڊ تحت مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1954 ۾ شڪارپور جي سي.اينڊ ايس. ڪاليج مان گريجوئيشن ڪيائين ۽ ايس.ايم.لا ڪاليج ڪراچيءَ مان 1956 قانون جي ڊگري ايل.ايل.بي. پاس ڪيائين.تعليم دوران ھن شاگرد يونين ۾ سرگرمي سان حصو ورتو. جنوري 1957 ۾ وڪالت جو پيشو اختيار ڪيائين. 1959 ۾ ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي بار جي رول تي سندس نالو داخل ٿيو.1980 ۾ سپريم ڪورٽ جو وڪيل بڻيو. 1966 ۾ ھي جيڪب آباد ۾ ڊسٽرڪٽ پبلڪ پراسيڪيوٽر ٿيو ۽ 1976 ۾ مستعفي ٿي ويو. جيڪب آباد جي ڊسٽرڪٽ بار ايسوسيئيشن جو ٻہ دفعا جنرل سيڪريٽري ۽ ٽي ڀيرا صدر رھيو. ھن نصيرآباد جي بار ايسوسيئيشن جو بنياد رکيو ۽ ان جو پھريون صدر بڻيو. 1976 ۾ ھن بلوچستان بار ايسوسيئيشن۾ شموليت ڪئي ۽ 1984 ۾ ان جو ميمبر چونڊيو ويو. 20 جون 1977 ۾ ھي بلوچستان ھاء ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو. ھڪ دفعو ٻيھر ھي 1985 ۾ بلوچستان ھاء ڪورٽ جو اضافي جج مقرر ٿيو ۽ 31 مارچ 1987 م مستقل جج مقرر ٿيو.. 13 ڊسمبر 1989 ۾ بلوچستان ھاء ڪورٽ جي چيف جسٽس مقرر ٿيو. 29 سيپٽمبر 1991 م ھي ان عھدي تي ھوندي رٽائر ٿي ويو. 28 آڪٽوبر 1991 ۾ سندس مقرري نئين سر فيڊرل شريعت ڪورٽ ۾ بطور جج ٿي.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم
زمرو:جيئرا ماڻهو
جسٽس ميان محمد اجمل

**جسٽس ميان محمد اجمل**: محمد اجمل 15 آگسٽ 1939 ۾  پشاور جي مشھور وھابدين خاندان۾ پيدا ٿيو. 1963 ۾ ايڪانامڪس ۾ ايم. اي. ۽ 1965 ۾ آيل.ايل.بي. پاس ڪيائين. 1965 ۾ وڪالت جي پيشي سان وابسته ٿيو .1968 ۾ ھاء ڪورٽ جو وڪيل ۽ 1976 ۾ سپريم ڪورٽ جو وڪيل ٿيو.1984 ۾ اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل ٿيو ۽ 1988 تائين ان عھدي تي رھيو پوء 1990 تائين ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل رھيو ۽ پوء 1991 تائين ڊپٽي اٽارني جنرل رھيو. ھي اسلاميه ڪاليج پشاور جو وزيٽنگ پروفيسر رهيو. سيپٽمبر 1991 ۾ پشاور ھاء ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو..

## حوالا
اربع خطا

ڪهڙي **اربع خطا** ٿي پئي؟ 
ھڪ سنڌي پھاڪو يا چوڻي.سنڌ ۾ صفر مهيني جي پوئين اربع تي شيعا مسلڪ جا ماڻهو امام جعفر صادق رح جي نالي تي ديڳڙو لاهيندا آهن، ان کي صفر پوئين اربع چوندا آهن. ڪو ماڻهو بنان ڪنهن ڪارڻ جي ڪاوڙ ڏيکاري ته ائين چوندا آهن.

## حوالا
پشتو ٻولي

**پشتو** (انگريزي: Pushto،  *Pax̌tō*) ڪڏھن ڪڏھن ان کي پختو اچاربو آهي. پر اھو لفظ تمام غير معروف آھي. فارسي ادب ۾ ھن ٻوليء کي افغاني ۽ ھندو ۽ اردو ادب ۾ کي پٺاڻي ٻولي چيو ويو آهي. ھن ٻوليءَ جا ڳالهائيندڙ پختون يا پشتون سڏبا آهن.  اھا اوڀر ايراني ٻولي آهي جنھن جو تعلق انڊو يورپين ٻولين جي خاندان سان آهي. اھا افغانستان جي ٻن سرڪاري ٻولين مان ھڪ آھي. پشتو پاڪستان جي صوبي خيبر پختونخوا جي ٻولي آهي. اھا اتر اولھ بلوچستان جي به وڏي ٻولي آهي.  پشاور يونيورسٽي ھن ٻولي جي واڌاري لاءِ ڪم ڪري رهي آهي ۽ يونيورسٽي ۾پشتو اڪيڊمي قائم ڪئي وئي آهي. ڪوئٽا ۾ به پشتو اڪيڊمي قائم ڪئي وئي آهي.

## تاريخ
قديم زماني ۾ اوڀر ايراني قبيلا سنڌونديءَ ۽ ھندوڪش جبلن جي وچ ۾ اچي آباد ٿيا. آھي جيڪي ٻوليون ڳالھائيندا ھيا انھن جي باقيات ۾ اڄ بہ سنجاڻي ۽ پاميري ٻوليون اڄ به ڳالھايون وڃن ٿيون.پشتو ٻولي انھن ئي ٻولين جي بنيادن مان اڀري آهي.قديم پشتو ادب کانسواءِ سترھين ۽ ارڙھين صديءَ ۾ پشتو زبان جا شاعر ڪاظم خان شيدو، رحمان بابا ۽ خوشحال خان خٽڪ۽ ٻين پشتو ٻولي ۾ وڏي تعداد ۾ بيتن وارا نظم لکيا آهن.. انھيءَ زماني ۾ پشتو صحافت جو پڻ آغاز ٿيو.

## حوالا

زمرو:پشتو
زمرو:ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:افغانستان جون ٻوليون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون ٻوليون
بلوچي ٻولي

**بلوچي** (بلوچي: بلؤچي) ھڪ اولھ ايراني ٻولي آهي. اھا بلوچن جي ٻولي آهي جيڪا پاڪستان، ايران، افغانستان ۽ اومان ۾ ڳالھائي ويندي آھي. ھن ٻوليءَ جا گھٽ ۾ گھٽ اٺ حروف علت آھن جن مان پنج وڏا ۽ ٽي ننڍا آهن. بلوچي ٻوليءَ جا ٻہ وڏا لھجا آھن : 
# مندواڻي ۽ 
# مزاري
 
پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي بلوچ قبيلن جي ٻولي بلوچي آهي. ھن ٻوليء جي ترقيء لاءِ بلوچستان يونيورسٽي ۾ بلوچ اڪيڊمي ڪم ڪري رھي آھي.

## تاريخ

بلوچي ٻولي جو سلسلو ڏکڻ اوڀر ايران۾ ڳالھائجندڙ قديم ٻولين سان ملي ٿو. بلوچ قبيلا بلوچستان ۾ اتر اوڀر ايران مان آيا ء پاڻ سان ھيء ٻولي بہ کڻي آيا. ھن ٻوليء جو پھريون ماھوار رسالو 1952 ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيو پر اھو بہ گھڻو عرصو ھلي نہ سگھيو.ان کان پوءِ 1960 ۾ سرڪاري رسالو ڪوئيٽا کان مجلہ اولس جي نالي سان جاري ٿيو جيڪو اڃان تائين جاري آهي.ڄام ورڪ، مست توڪلي، گل خان نصير، آزاد جمال الدين، ن.م.دانش، بانل دشتياري (نازبيبي) مشھور بلوچي اديب ۽ شاعر آهن.

## حوالا

زمرو:بلوچي ٻولي
زمرو:ٻوليون
زمرو:هند۔ايراني ٻوليون
زمرو:ايران جون ٻوليون
زمرو:عمان جون ٻوليون
زمرو:افغانستان جون ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:بلوچستان جون ٻوليون
زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون ٻوليون
ڪشميري ٻولي

**ڪشميري**:**Kashmiri** :
() (), or **Koshur** (pronounced kọ̄šur or kạ̄šur) داردي ٻولين مان ھڪ ٻولي آھي. . اھا انڊو آرين ٻولي آهي جيڪا  ڪشمير جي وادي، چناب جي وادي ۽ ڄمون ڪشمير ۾ ڳالھائي ويندي آھي

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:ڪشميري ٻولي
زمرو:هند۔ايراني ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
کووار ٻولي

thumbnail|کووار جو اکر "ج"

**کووار** (Khowar)، ) داردي شاخ جي انڊو آرين ٻولي آهي جنھن کي چترالي ٻولي بہ چوندا آهن. کو "kho" جو مطلب آھي چترال جا ماڻھو ۽ وار"War" جي معني آهي ٻولي. اھا ٻولي چترال، گلگت بلتستان، ياسين وادي، گولاگملي وادي، سوات جي گيوپس، فندار ۽ اشڪومن علائقن ۾ رھندڙ  کو "Kho" قوميت جا ماڻهو ڳالھائيندا آھن. اھا انڊيا جي ڄمون ۽ ڪشمير جي علائقن بہ ڳالھائي وڃي ٿي.  اھا گلگت ۽ ھنزا جي ٻي وڏي ڳالھائجندڙ ٻولي آهي.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون
بروشسڪي

**بروشسڪي** (انگريزي: Burushaski {{lang-bsk|burū́šaskī  اردو: بروشسکی) ٻولي بروشو ماڻھن جي ٻولي آهي جيڪي اتر گلگت بلتستان ۾ رهندڙ آهن. انھن جو چند سون جو تعداد انڊيا جي جمون ڪشمير ۾ پڻ رھي ٿو. پاڪستان ۾ بروشسڪي ڳالھائيندڙ ضلعي ھنزه، ضلعي نگر، ضلعي گلگت، ياسين وادي، اشڪومن وادي ۽ ضلعي ضلعي غذر ۾ رھن ٿا. انڊيا ۾ سري نگر جي علائقي ۾ ھري پربت جي محلي بوتراج ۾ رھندا آھن. ان ٻوليءَ جا ٻيا نالا بلتوم، کاجونا، ڪنجوت، بروشسڪي ۽ بروشڪي آھن.

## حوالا

زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:ايشيائي ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
يدغہ ٻولي

**يدغہ** (Yidgha language) پامير گروپ جي اوڀر ايراني ٻولين جي شاخ مان آهي.اھا اپر لوتڪوھ وادي، تعلقو/تحصيل لوت ڪوھ، ضلعو چترال، خيبرپختونخواھ ۾ ڳالھائي ويندي آھي. ھيء ٻوليءَ افغانستان جي سرحدي ٻولي مونجي جھڙي آھي.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون
داميلي ٻولي

**داميلي** (Dameli) ھڪ دردي خاندان جي ٻولي آهي. پاڪستاني صوبي خيبر پختونخوا جي ضلعي چترال جي دوميل وادي ۾ رهندڙ پنج ھزار جي لڳ ڀڳ ماڻھن جي مادري ٻولي آهي. دوميل يا داميل وادي ميرخاني قلعي کان درہ آرندو ويندڙ روڊ تي چترال واري ڪنهار ندي جي اوڀر پاسي دروش کان ڏھ ميل جي فاصلي تي واقع آھي. داميلي ان واديءَ جي ڳوٺن جي عام ٻولي آهي ۽ اتي ٻيون نمبر ٻولي پشتو ڳالھائي ويندي آھي. ان کان سواءِ اتي کووار ۽ اردو پڻ ڳالھائي ويندي آھي. درجہ بندي ۾ ھن ٻوليء کي دردڪ ٻولين ۾ شامل ڪيو ويو آهي پر اھا درجہ بندي لساني نه پر جاگرافيائي آھي. تاريخي طور تي انڊو ايراني سمجھيون وينديون هيون پر ھاڻي انھن کي انڊو آرين ٻولين ۾ شامل ڪيو ويو آهي.

## حوالا

زمرو:زمرو:هند-ايراني ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون
ڪيلاشہ ٻولي

**ڪيلاشہ**:**Kalasha**:
(locally: *Kalashamondr*)
ھڪ انڊو يورپين۽ انڊو ايراني ٻولي آهي جيڪا ڪيلاش نالي ماڻھن جي مادري ٻولي آهي. ان کي وڌيڪ درجہ بندي ۾ داردي ٻولين  جي چترال واري گروپ ۾ رکيو ويو آهي  . ڪيلاش  پري پري واقع بومبوريت وادي ، بيرير وادي ۽ رمبور وادي  ۾ رھندا آھن جيڪي ھندوڪش جبلن ۾ چترال کان ڏھ ميلن جي مفاصلي تي ايون جي اولھ پاسي واقع آھن.
ڪلاش ماڻھن جو پنھنجو مذھب آھي جنھن ۾ ديوتا ۽ ديويون ھونديون آھن ڪيلاشہ ڳالھائيندڙن جو تعداد لڳ ڀڳ پنج ھزار آهي. ڪيلاشہ جو نالو ڪيلاش ماڻھن شايد ويگال جي نورستانين مان ورتو  جيڪي پوء ڪيتريون ئي صديون اڳ چترال جي پاسي پھتا. تنھن ھوندي بہ ڪيلاشہ ۽ نورستاني ٻولين ۾ ويجھو تعلق ناهي جو ٻئي ٻوليون انڊو يورپين ٻولين جي ٻن مختلف شاخن مان آھن.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون
گوار-باتي ٻولي

**گوار-باتي**:*Gawar-Bati*' :(**Narsati**): داردي ٻولين جي ھڪ شاخ آھي جيڪا چترال ضلعي ۾ ڳالھائي ويندي آھي ۽ سرحد پار افغانستان ۾ بہ . چترال ۾ ان ٻوليءَ کي اراندئي وار بہ چوندا آهن ڇو تہ اروندو ۾ ڳالھائي ويندي آھي جيڪو ھيٺين چترال جو آخري ڳوٺ آهي.پاڪستان ۾ ھن ٻوليء جا ڳالھائيندڙ لڳ ڀڳ 1500 آھن  ۽ افغانستان ۾ اٽڪل 7500 ٿيندا. گوار باتي نالي جي معني آهي تہ گوار جي ٻولي.,

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون
بلتي ٻولي

**بلتي** (Balti) هڪ تبتي ٻولي آهي جيڪا پاڪستان ۾ گلگت جي بلتستان واري علائقي ۾ ڪثرت سان ڳالھائي ويندي آھي.انڊيا ۾ اھا نيوبرا وادي، ليگ ضلعي ۽ ڪرگل ضلعي ۾ ڳالھائي ويندي آھي. اھا تبتي ٻولي کان بلڪل مختلف آهي. پراڻي تبتي ٻوليءَ جا ڪيترائي آواز جيڪي ھاڻي جي تبتي ٻوليءَ ۾ نہ رھيا آھن اھي بلتي ٻوليءَ ۾ محفوظ ٿي ويا آھن.

## حوالا

زمرو:تبتي ٻوليون
زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
شينا ٻولي

**شينا**: **Shina** :
(Shina:  (Perso-Arabic), ) ھڪ داردي گروپ واري انڊو آرين خاندان جي ٻولي آهي جيڪا پاڪستان ۾ گلگت بلتستان ۾ ۽ انڊيا جي گريز، داھ ھانو ۽ دراس علائقن ۾ ڳالھائي وڃي ٿي. ھن ٻوليء جو اڃا ڪوبہ اسڪرپٽ ٺھي نه سگھيو آھي ۽ رڳو زباني ڳالھائي ويندي آھي.

## حوالا

زمرو:ٻوليون
زمرو:گلگت بلتستان
زمرو:پاڪستان جون ٻوليون
ڊوماڪي ٻولي

**ڊوماڪي**:**Domaakí**: ھڪ ٻولي آهي جنھن کي 
ڊومڪي **Dumaki** يا  ڊوما **Domaá** به چوندا آهن. اھا داردي ٻولين جي شاخ آھي ۽ ھن وقت گلگت بلتستان جي ڪجهه سئو ماڻهن جي مادري زبان آهي. اھا ھڪ ننڍڙي نسلي گروھ جي زبان آهي جنھن جو نالو ڊوما آهي. پراڻي وقت ۾ ڊوماڪي ڳالھائيندڙ ماڻھو لوھار ۽ موسيقي جي پيشي سان تعلق رکندڙ ھئا پر ھاڻي انھن ٻيا ڌنڌا اختيار ڪيا آهن.
پختون ماڻھو

**پختون**: **Pashtuns**: (,  or ;  *Pax̌tānə*; singular masculine:  *Pax̌tūn*, feminine:  *Pax̌tana*; also **Pukhtuns**) تاريخي طور تي افغان نسل سڏبا آهن.آھي پٺاڻ پڻ سڏبا آهن اھي زيادہ تر پاڪستان ۽ افغانستان ۾ رهندڙ آهن   ۽ پشتو ٻولي ڳالھائيندا آھن

## حوالا
سرائڪي ماڻھو

**سرائيڪي** (Saraikis؛ سرائيڪي: سرائیکی قوم) جنھن کي ملتاني بہ چوندا آهن، پاڪستان ۾ ڏکڻ پنجاب ۾ رھندڙ ماڻھو جن جي مادري زبان سرائيڪي آھي.
پھريون دفعو 1960ع واري ڏھاڪي ۾ ھي ماڻھو بطور قوميت نمايان ٿيا. ھن قوم جي اڪثريت اسلام سان وابستہ آهي ۽ ننڍڙي اقليت عيسائيت، ھندوازم ۽ سک ازم سان وابستہ آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني ماڻهو
زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ماڻهو
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
بلوچ ماڻھو

**بلوچ**: **Baloch** : *'Baluch*:
(Balochi: ) پاڪستان ء ايران جي بلوچستان واري علائقي ۾ رھندڙ قوم جنھن جا ماڻهو بلوچي ٻولي ڳالھائيندا آھن . انھن ماڻھن جو پنجاھ سيڪڙو ماڻهو پاڪستان جي صوبي بلوچستان ۾ رھن ٿا.  اٽڪل 40 سيڪڙو سنڌ ۾ رھن ٿا.پنجاب صوبي ۾ به انھن جو وڏو تعداد آھي جيڪو ملڪ جي آبادي جو 3.6 سيڪڙو آھي. بلوچ آبادي ايران ۾ ڪل آبادي جو  2 سيڪڙو يعني 1.5 ملين آهي ۽ افغانستان ۾ ان جي ڪل آبادي جو 2 سيڪڙو آهي. بلوچ آبادي جي اڪثريت سني اسلام سان واسطو رکندڙ آهي ۽ اردو انھن جي ٻين قومن سان رابطي لاء لنگئا فرئنڪا آھي.

## بڻ بنياد، ڀانڃ
’بلوچ‘ لفظ جي اصليت واضح ناهي.

لفظ ”بلوچ“ مختلف دورن ۾ بعل، بلوچ، بلوص، بلوس، بلوش، بعلوث، بلعوث، بيلوث، بيلوس ۽ بعلوس لکيو ۽ استعمال ڪيو ويو آهي.

* راولنسن (1873) جو خيال هو ته اهو بابل جي بادشاهه ۽ ديوتا بيلس جي نالي مان نڪتل آهي.
* ڊيمز (1904) جو خيال هو ته اهو فارسي اصطلاح ڪُڪڙ جي چوٽي (Cockscomb) مان نڪتل آهي، جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته ڇهين صدي قبل مسيح ۾ بلوچ فوجن جي هيلمٽ (مٿي) تي موڙ طور استعمال ڪيو ويو.
* هيرزفيلڊ (1968) تجويز ڪيو ته اهو وچولي اصطلاح برزا-واسيا مان نڪتل آهي، جيڪو ڳالهائڻ جي بلند آواز يا اَڳرو (جارحانه) انداز کي بيان ڪري ٿو.
* نصير دشتي (2012) هڪ ٻيو امڪان پيش ڪري ٿو، اهو آهي ته بالاسگان ۾ رهندڙ نسلي گروهه ’بالاسچڪ‘ جي نالي مان نڪتل آهي، جيڪو ڪئسپين سمنڊ ۽ ڍنڍ وان جي وچ ۾ موجوده ترڪي ۽ آذربائيجان ۾ آباد آهي، جن جو خيال آهي ته اهي بلوچستان ۾ لڏي آيا هئا. ساساني دور ۾  اصل نالن جا باقي بچيل نالا جيئن ته ’بلوچڪ‘ ۽ ’بلوچڪي‘ اڃا تائين بلوچستان ۾ نسلي نالن طور استعمال ڪيا وڃن ٿا.
* ڪن اديبن جو خيال آهي ته سنسڪرت لفظ بال مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي طاقت، ۽ اوچ معنيٰ بلند يا شاندار. بلوچن لاءِ سنسڪرت ۾ سڀ کان اوائلي حوالو ٿي سگهي ٿو گواليار جي گجرا-پرٽيهار جي حڪمران مهيرا ڀوجا (ر. 836-885) جو، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته خاندان جي باني ناگا ڀٽ اول ولچا مليچاس جي هڪ طاقتور فوج کي پسپا ڪيو، جنهن جو ترجمو  ”بلوچ پرڏيهي“ جي طور تي ڊي آر ڀنڊارڪر طرفان ڪيو ويو. هن ڳالهه ۾ بحث هيٺ ڄاڻايل فوج سنڌ جي فتح کان پوءِ اُميه خلافت جي فوج آهي.

## حوالا

زمرو:بلوچ ماڻھو
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
پارليامينٽري نظام

کاٻو|upright=1.8|thumb|'''مختلف پارليامينٽري نظامن جو نقشو'''
**پارليامينٽري نظام** (parliamentary system) خودمختيار رياست جي حڪومت جو جمھوري نظام ھوندو آھي جتي انتظامي حڪومت جمھوري استحقاق پارليامينٽ جي تائيد سان حاصل ڪندي آھي ۽ پارليامينٽ جي آڏو جوابده ھوندي آھي. پارليامينٽري نظام ۾ رياست جو سربراھ ۽ حڪومت جو سربراھ الڳ الڳ ھوندا آھن. اھو ھن نظام جي ۽ صدارتي نظام ۾ فرق ھوندو آھي. صدارتي نظام ۾ رياست ۽ حڪومت جو سربراھ ساڳيو ھوندو آھي ۽ انتظامي حڪومت جمھوري استحقاق پارليامينٽ کان ناھي وٺندي. پارلياماني جمهوريت وارا ملڪ آئيني بادشاهت وارا بہ ٿيندا آهن جنھن ۾ رياست جو سربراھ بادشاھ ھوندو آھي ۽ حڪومت جو سربراھ وري پارليامينٽ مان ٿيندو آهي. آئيني بادشاهت وارن ملڪن ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم،  ڊينمارڪ، سوئيڊن ۽ جاپان شامل آهن. جتي آئيني بادشاهت ناھي اتي رياست جو سربراھ صدر ھوندو آھي. اھڙن ملڪن ۾ پاڪستان، انڊيا، جرمني، اٽلي، آئرلينڊ شامل آھن. ڪجهه پارلياماني نظام وارا ملڪ اھڙا آھن جتي رياست ۽ حڪومت جو سربراھ ساڳيو آهي پر اھو پارليامينٽ جي آڏو جوابده ھوندو آھي. انھن ملڪن ۾ بوٽسوانا، ڏکڻ آفريڪا ۽ سرينام شامل آهن.

## تاريخ
## خاصيتون
## فائدا
## نقصانات
## پارلياماني نظام وارا ملڪ
## پڻ ڏسو
* آمريت
* صدارتي نظام 
* آئيني بادشاهت 
* مذهبي حڪومت
* فوجي حڪومت
* مطلق العنان بادشاهت
* ھڪ جماعتي آمريت

## خارجي لنڪس

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:حڪومت جا قسم
زمرو:سياسي اصطلاح
آئيني جمھوريت

**آئيني جمھوريت** (Constitutional republic) ھڪ اھڙي جمھوريت آھي جنھن ۾ اختيارن جي مرڪزيت نہ ھوندي آھي ۽ جتان جو چيف ايگزيڪيٽو ۽ مقننہ جا رڪن عوام مان چونڊيا ويندا آهن ۽ موجود آئين تحت ڪم ڪندا آهن..آئيني جمهوريت ۾  انتظاميہ ۽ مقننہ جا اختيار علحده ھوندا آھن. ۽ عدليہ آزاد ھوندي آھي. ھن طرز حڪومت ۾  آئين حڪومت جي اختيارن کي ورھائي محدود ڪندو آهي. يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف آمريڪا ۽ فرانس جي ريپبلڪ ان جا مثال آهن.

## حوالا
واهي پانڌي ۾ قديم قبرون

**واهي پانڌي ۾ قديم قبرون** انگريزي (Ancient Graves in Wahi Pandhi) قديم قبرون آهن جيڪي واهي پانڌي شهر لڳ کيرٿر جبل جي اولهندين ٽڪرين تي نئي نلي جي ڪناري سان جوهي تعلقي، دادو ضلعي، سنڌ پاڪستان ۾ واقع آهن. هيءُ قديم قبرون خاني ڌار يا ڪالمن جي نموني پٿرن جي وڏن سليبن سان جڙيل آهن. قبرون پاسن توڙي مٿان پڻ پٿرن جي بلاڪن سان ڍڪيل آهن. قبرن ۾ مڙھ قبرن اندر رمين تي ٺهيل پٿرن جي فرش تي ظاهر رکيا ويندا هئا. انهن جي اندر ظاهر پيل هڏا سولائي سان ڏسي سگهجن ٿا. هڪ قبر تي لفظ بحادين (Behdin) اڪريل آهي. انڪري اهو يقين سان چئي سگهجي ٿو ته هيءُ قديم قبرون زردشتي مذهب وارن جون آهن. ڇاڪاڻ ته لفظ بحادين (Behdin) جو مطلب سٺي يا تازي مذهب وارو آهي جيڪو زرتشت جي پوئلڳ مذهب وارن سان لاڳاپيل يا منسوب ڪيل آهي.

## تاريخ
نئي نليءَ جي ٻنهي ڪنارن سان ٻه الڳ قبرستان آهن جن ۾ هيءُ قديم قبرون موجود آهن. مقامي طور رومين جون قبرون سڏجن ٿيون. ٻئي قبرستان مختلف دؤرن سان تعلق رکن ٿا. ڳوٺ هليلي ڀرسان نئي هليلي جي ڪناري مقامي طور سماعيل فقير سان مشهور جي ڇٽي تمام وڏن گهڙيل پٿرن جي ٿنڀن سان جوڙيل آهي جيڪا ڪاڇو ۾ زردشتي آثارن جو نادر نمونو آهي. ٿنڀن يا ڇٽي ۾ گھڙيل ڳرا پٿر چيرولي يا گِل وغيره توڙي ڪنهن ٻئي مصالحي کان سواءِ سٿيل يا بيهاريل آهن. ڇٽيءَ جي ڇت جي اندر نهايت شاندار اُڪر ٿيل آهي جنهن ۾ سج جي شعاعي لڪيون جهڙي اُڪر ٿيل آهي. قبرن جي پٿرن تي ڪيترائي نالا يادگار طور اڪريل آهن جيڪي يقينن ڪوفي يا فارسي زبان ۾ اُڪريل آهن. اهو ڀروسي سان چيو وڃي ٿو ته هيءُقديم قبرون رومي فاتح سڪندر اعظم جي 327 قبل مسيح ۾ سنڌ تي حملي جي دؤر سان تعلق رکن ٿيون. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته هيءُ قبرون بلوچ قبيلي جون آهن پر سوال پيدا ٿئي ٿو ته ڪهڙي بلوچ قبيلي وٽ وڏن گهڙيل پٿرن جي سليبن منجهان ڪالم نما کليل قبرن ۾ ظاهر ظهور يا ٻاهر مڙھ رکڻ جي روايت هئي؟ ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي هنن قبرن کي زردشتي قبرون قرار ڏئي ٿو. سنڌ ۾ ايران جي قبضي ۽ حڪمراني جو تاريخي ذڪر دارا اول کان ملي ٿو. سن 637ع ۾ جنگ قادسيه يا قدسيه مسلمانن ايران فتح ڪيو. زردشتين کي مسلمانن گبر مطلب ناستڪ ڪوٺيو ان جي رد عمل ۾ زردشتين پاڻ کي بحادين سڏيو.ڪيترائي گبر بند کيرٿر جبل جي نئين آڏو يا کيرٿر جابلو سلسلي ۾ گبر بند جوڙيل آهن جيڪي زردشتين جي ياد تازي ڪن ٿا. زردشتي يا پارسي اڄ به سنڌ، پاڪستان توڙي هندستان  ۾ موجود آهن. تاريخي تذڪرن ۾ واضع لکيل آهي ته زردشتين ايران کان سنڌ ۽ پنجاب، پاڪستان ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.

## اڏاوت
قديم قبرون وڏن ۽ اُڪريل پٿرن جي سليبن سان جڙيل آهن.  ٽڪريءَ جي سطح تي پٿرن جو ٿلهو ٺهيل آهي. جنهن تي لاش رکيو ويندو هو. قبرن جا پاساپٿر جي سليبن سان اٽڪل ٻه کان ٽي فوٽ مٿي اڏيل آهن. اڪثر قديم قبرن جي سيراندي ۽ پيراندي کليل آهي پر ڪن قبرن جي سيراندي ۽ پيراندي سليبن سان ڍڪيل پڻ آهي، نليءَ نئي جي ساڄي ڪناري ققبرن جي پٿرن تي اڪر گھٽ ٿيل آهي. پٿرن جا سليب هڪٻئي مٿان سٿيل آهن جن جي وچ ۾ گِل، گارو، يا ڪو ٻيو مصالحو ڪم آيل نه آهي. جڏهن ته نئي جي کاٻي ڪناري وارين قبرن جي پٿرن تي اُڪر وڌيڪ ٿيل آهي. هنن قبرن جي پٿرن تي  اڪريل نالا ايراني لڳن .هنن قبرن تي ڪوفي يا اريني لپي ڪم آيل آهي. جڏهن ته الله نالي کانسواءِ قراني آيتون پڻ اڪريل آهن. جن لاءِ گمان غالب آهي ته بعد ۾ اهي زردشتي مذهب وارا مسلمان ٿي مقامي ماڻهن ۾ ضم ٿي ويل ڀانئجن ٿا.

## محل وقوع
هيءُ قديم قبرون واهي پانڌي کان اٽڪل 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه طرف  نئي نلي جي ساڄي ۽ کاٻي ڪناري سان مٿاهين ٽڪرين تي هڪٻئي جي اتر ڏکڻ ۾ آهن جيڪي زرتشتين جي ٽاور آف سالينس جي نموني جو ڏيک ڏين ٿيون.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي تاريخ
زمرو:سنڌ ۾ زردشتي آثار
زمرو:ضلعو دادو جاقديم ماڳ
پاڪستان جو وزيراعظم

**وزير اعظم پاڪستان** () پاڪستان جي حڪومت جو سربراھ ھوندو آھي ۽ رياست جو چيف ايگزيڪيٽیو آھي. وزيراعظم ملڪ جي انتظاميہ جو سربراھ ھوندو آھي، قومي اسيمبلي ۾ سرڪار جي سربراهي ڪندو آهي، گڏيل مفادن واري ڪائونسل ۽ حڪومتي ڪابينہ جي سربراهي ڪندو آهي.قوم جو اڳواڻ ھوندو آھي ۽ ملڪ جا سمورا داخلي ۽ خارجي معاملا ان جي ڪنٽرول ۾ ھوندا آھن. 

گذريل چونڊيل وزيراعظم نوازشريف ھيو جنھن کي ملڪ جي سپريم ڪورٽ نا اھل قرار ڏئي ڇڏيو. ھن جي جاء شاھد خاقان عباسي ورتي. وزيراعظم کي قومي اسيمبلي جا ميمبر چونڊيندا آهن ۽ اڪثر اھو قومي اسيمبلي ۾ اڪثريتي پارٽي جو سربراھ ھوندو آھي. آئين مطابق انتظامي اختيار وزيراعظم کي ھوندا آھن جيڪو ڪابينہ جوڙي انتظام سنڀاليندو آهي.ملڪ جي فوجي سربراھن جي مقرري ۽ ٻين اھم معاملن ۾ آئين مطابق وزيراعظم صدر جو مکيہ صلاحڪار ھوندو آھي. آئين جي ارڙھين ترميم ذريعي وزير اعظم جي عهدي جي اختيارن ۾ سڀني شعبن متعلق چڪاس ۽ توازن آندو ويو. پاڪستان ۾ وزيراعظم جو عھدو سال 1960ع کان 1973ع تائين ۽ وري سال 1977ع کان 1985ع تائين وزيراعظم جو عھدو موجود نہ ھيو انھن عرصن ۾ ملڪ ۾ مارشل لاء جو دؤر پھيو ۽ فوجي ڊڪٽيٽرن ملڪ جي صدر جو عھدو سنڀالي وزيراعظم جا اختيار پاڻ وٽ رکي استعمال ڪيا.

## حوالا

زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم
زمرو:پاڪستان جو آئين
زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ
زمرو:پاڪستان جي سياست
زمرو:پاڪستان جا سياسي عھديدار
آبادي جو نالو

**آبادي جو نالو** (demonym، ; δῆμος *dẽmos* 
"people, tribe", ὄόνομα *ónoma* "name") جو مطلب آهي ملڪ ۾ رھندڙ ماڻھن جي شناخت يا سڃاڻپ جو نالو.

## حوالا
پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين

**چيئرمين، سينيٽ آف پاڪستان** : سينيٽ يا مٿئين ايوان جو صدر ھوندو آھي. پاڪستان جي آئين مطابق چيئرمين ملڪ جي سينيٽ جو صدر ھوندو آھي ۽ پاڪستان جي سينيٽ چيئرمين ۽ ڊپٽي چيئرمين ھر ٽن سالن جي وقفي کان پوءِ چونڊيندي آھي ملڪ ۾ صدر جي غير موجودگيءَ ۾ سينيٽ چيئرمين صدر جا فرض نڀائيندو آهي. اھڙي صورتحال ۾ جيڪڏهن چيئرمين بہ موجود ناهي تہ اھا ذميداري قومي اسيمبلي جو اسپيڪر سنڀاليندو آهي اھڙي طرح صدر کان بعد اسپيڪر جو مقام رياستي سربراھي ۾ ٻيون نمبر ھوندو آھي.

## حوالا

زمرو:حڪومت پاڪستان
زمرو:مٿيون قومي ايوان
زمرو:پاڪستان جي سينيٽ
زمرو:پاڪستان جا سياسي عھديدار
زمرو:پاڪستان جي سينيٽ جا چيئرمين
گرينيولومس

**گرينيولوما** (Granuloma) ھڪ قسم جي سوزش (inflammation) آھي جيڪا مختلف بيمارين جي ڪري ٿيندي آهي. اھو دفاعي نظام جي  جيو گھرڙن جو مجموعو ھوندو آھي جن کي ھسٽوسائيٽ (ميڪروفيج)چيو ويندو آهي. جڏھن دفاعي نظام انفيڪشن پيدا ڪندڙ حياتياتي مادن: بيڪٽيريا، ڪيريٽن ۽ فنگس، کي روڪڻ جي ڪوشش ڪندو آهي پر انھن کي ختم نہ ڪري سگھندو آھي تڏھن گرينيولومس جڙندو آهي.

## تعارف
پيٿالاجي ۾ گرينيولوما ميڪروفيجزجو مضبوط ميڙ آھي . ھسٽوسائيٽس اھڙا جيو گھرڙا آھن جيڪي گرينيولوما جي شڪل ٺاھيندا آھن. آھي ھميشہ نہ پر اڪثر ڪري گھڻ مرڪزن وارا وڏا جيو گھرڙا ٺاھيندا آھن جن کي لينگھنس جائنٽ سيل چوندا آهن. سڀني گرينيولومس ۾ ، سبب کان قطع نظر، اضافي گھرڙا ۽ ميٽرڪس  شامل ھوندا آھن جن ۾  لمفوسائيٽس، نيوٽروفلس، ايئسنوفلس، ملٽي نيوڪليئيٽڊ جائنٽ سيل، فائبروبلاسٽس ۽ ڪوليجن فائبروسس شامل آھن .


Image:Granuloma 20x.jpg|گرينيولوما بغير نيڪروسس جي.
Image:Necrogran10x.jpg|
ڦڦڙن ۾ ٽيوبرڪيولاسز ۾ گرينيولوما مرڪز ۾ نيڪروسس سميت


## حوالا
گبر بند

**گبر بند** انگريزي (Gabar Band) سنڌ پاڪستان جي کيرٿر جابلو سلسلي ۾ ڪيترائي پٿرن سان ٺاهيل قديم بند آهن جيڪي گبر بند ڪوٺجن ٿا ۽ ايران جي زردشتي دور سان منسوب ڪيا ويا آهن. هيءُ قديم بند ننڍي ڊيم وانگر جوڙيل آهن جن ذريعي برساتي پاڻي گڏ ڪيو ويندو هو جيڪو پيئڻ توڙي زراعت لاءِ ڪم ايندو هئو. هيءَ بند دادو، قمبر شهدادڪوٽ ۾ ڄامشورو ضلعن جي سرحدن ۾ ملڻ ٿا. ڪي محقق گبر بندن کي گهڻو قديم ڄاڻائڻ ٿا. سندن خيال موجب گبر بند سنڌُو تهذيب جي دور جا آهن.

## حوالا

زمرو:سنڌ جي جاگرافي
زمرو:سنڌ ۾ ڊيم
زمرو:دادو ضلعو
فرانس جي ائٽمي سگھ

فرانس جي ائٽمي سگھ (Force de Frappe) سال 1960ع دؤران فرانس جي صدر چارلس ڊي گال مُلڪي ائٽمي پروگرام شروع ڪيو هو. جنهن تحت هن چاهيو ٿي ته فرانس جي زميني، سامونڊي ۽ هوائي فوج کي هٿيار هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ تائين کڻي وڃڻ يا انهن جو استعمال سولائي سان ڪرڻ جي سگھ حاصل ٿئي. ڊي گال هي پروگرام فرانس جي حفاظت ۽ ائٽمي هٿيارن جي معاملي ۾ آمريڪي نوس نوس کان بچڻ لاءِ شروع ڪيو. انهيءَ پروگرام جي ڪري، فرانس ائٽمي هٿيارن جي ڊوڙ ۾ ٽئين (پهريون آمريڪا ٻيون سوويت يونين ) نمبر تي پهتو. مارچ 2008ع ۾ فرانس جي صدر نڪولس سارڪوزي، فرانس جي هوائي فوج منجهان Force de Frappe پروگرام کي ٽن مان ٻه ڀاڱا گهٽ ڪرڻ جي پَڪَ ڏياري. جنهن جي نتيجي ۾ فرانس وٽ رڳو اهڙا 300 جنگي جهاز بچندا، جن ۾ ائٽمي هٿيار کڻڻ جي صلاحيت هوندي. 

## حوالا

زمرو:فرانس
زمرو:سياست
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
زمرو:ڏيھان ڏيھ لاڳاپا
زمرو:پرڏيھي لاڳاپا
اوچتي صورتحال

**اوچتي صورتحال**  يا فورس دي مازئر (Force de majeure) جو اصطلاح فرانسي قانون جو ٻول يا لفظ آهي، جنھن ۾ اوچتي حانڃي يا اڻڄاڻائيءَ ۾ ڪيل غلطيءَ جي حالت ۾ معاملي کي نظرانداز ڪيو ويندو آهي. ڪنھن بہ ٿوري طاقت رکندڙ ملڪ کان غلطيءَ وچان پاڻيءَ جي چوري، وڳوڙ يا ڪاھ ٿي وڃڻ جھڙو ڪو ڏوھ ٿي پوي، پر پوءِ بہ وڏي قوت رکندڙ ملڪ غلطي ڪندڙ ملڪ کي معاف ڪري ته انهيءَ کي Force majeure جي اصطلاح سان پڌرو ڪيو ويندو آهي. درگذر ڪرڻ جو اِهو عمل ٻن هڪ جيتري قوت رکندڙ ملڪن جي وچ ۾ به ٿيندو آهي ۽ ڪي واقعا اڻ ڄاڻائيءَ ۾ پڻ ٿيندا آهن. انهيءَ صورتحال جو مثال اپريل 2001ع ۾ آمريڪي سامونڊي فوج جي ويڙهاڪ هوائي جهاز جو چين جي فوجي اڏي تي اوچتو لهي پوڻ وارو واقعو آهي. ٿيو ڇا هو تہ آمريڪا ۽ چين جي ويڙهاڪ هوائي جهازن جو اڻ ڄاڻائيءَ ۾ هڪٻئي سان هلڪو ٽڪر ٿي پيو، ان حادثي جي ڪري آمريڪي جنگي جھاز کي هنگامي طور هوائي اڏي تي لاهڻ ضروري هيو. Force majeure جي قانون تحت، چين جھاز کي لھڻ جي اجازت بہ ڏني ۽ ڪو اڻ وڻندڙ رد عمل پڻ نہ ڏيکاريو. اهڙي طرح هن عمل تحت درگُذر ڪرڻ واري جذبي کي ورجايو ويندو آهي ۽ ملڪي قانونن تي سختيءَ سان عمل ڪرڻ کان پاسو ڪئي ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:سياست
زمرو:ڏيھان ڏيھ لاڳاپا
زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا
شبڪوري

**شبڪوري**: نڪٽالوپيا:**Nyctalopia'':( ),  کي **اجيري''' يا رات جو انڌي ٿي وڃڻ جي حالت چوندا آهن.ان حالت ۾ ماڻھو گھٽ روشنيءَ ۾ ڏسي نہ سگھندو آھي. شبڪوري يا ته بچپن کان ٿيندي آھي، يا ڪنھن ڌڪ جي ڪري يا وري خوراڪ جي ڪمي جي ڪري خصوصن وٽامن اي( A) جي ڪمي جي ڪري. شبڪوري يا نڪٽالوپيا جو سڀ کان عام سبب ريٽنائيٽس پگمنٽوسا(retinitis pigmentosa) ھوندو آھي. اھا ريٽيناجي خرابي ھوندي ان ڪري جو ان جا  راڊ جيوگھرڙا آھستي آھستي روشنيءَ کي موٽ ڏيڻ جي صلاحيت وڃائي ويهندا آهن. ان حالت جي شڪار مريضن ۾ اھا حالت وڌندي ويندي آهي ايستائين جو ڏينھن جي وقت به انھن کي ڏسڻ ۾ تڪليف شروع ٿي ويندي آهي..ان حالت جو ھڪ ٻيو سبب  ريٽينول (retinol) ۽ وٽامن اي  vitamin) (A جي ڪمي آهي.. انگريزيءَ جو لفظ نڪٽالوپيا Nyctalopia يوناني ٻوليءَ جي ٽن لفظن مان نڪتل آهي:  نڪٽ nyct جنھن جي معني رات آهي؛ ايلوئس aloas جنھن جي معني انڌائپ آهي؛ ۽ آپسس opsis جنھن جي معني نظر آھي. اھا نظر جي ڪمزوري ھوندي آهي . ان حالت ۾ گھٽ روشنيءَ يا رات جي وقت نظر نہ پوندي آهي. ان حالت جو سبب ريٽينا جي مخصوص نظر وارن جيو گھرڙن rods جي ڪمزوري ھوندو آھي..

## حوالا
ڌڙڪو

**ڌڙڪو** **(**Palpitations**)** يا **اختلاج** يا **ڌل جو ڌڙڪو** اھڙي حالت کي چئبو آهي جنھن ۾ دل تيزيءَ سان ھلندي آھي ۽ ڪو ڪو ڌڪ ڇڏي ويندي آهي. ان ڌڙڪي کي سيني ۽ ڳچي ۾ باقاعده محسوس ڪبو آھي. اڪثر ڌڙڪو ذھني دٻاءُ (stress)، ذھني پريشاني (anxiety)، ڪيفين (caffeine)، نڪوٽين (nicotine) يا شراب (alcohol) جي ڪثرت سان استعمال جي ڪري ٿيندو آهي. پيٽ سان عورتن ۾ بہ اھا حالت ٿيندي آهي. ڪڏھن ڪڏھن ڌڙڪو دل جي نازڪ حالت جي علامت بہ ھوندو آھي، تنھن ڪري ڌڙڪي جي حالت ۾ ڊاڪٽر سان رجوع ڪرڻ ھڪ مناسب عمل ھوندو آھي خاص طور تي ان وقت جڏهن ڌڙڪي سان گڏ  سھڪو، مٿي کي چڪر، سيني ۾ سور، مدھوشي پڻ محسوس ٿئي.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:صحت
زمرو:نفسيات
ڳوٺ حبيب الله گبول

**ڳوٺ حبيب الله گبول** سال 1982ع ۾ وجود ۾ آيو ان کان اڳ هتي کٻڙ پيرون، گز وغيره هوندا ھئا. ڳوٺ پياري گبول جو رهواسي سڀ کان پهرين رحمت الله گبول جيڪو هادي بخش جو پٽ ھو، هادي بخش وارا ٽي ڀائر هوندا هئا (خيرالدين، هادي بخش ۽ گل محمد) پوءِ حبيب الله، گل محمد وارا هتي لڏي آيا آھستي آھستي سڀ سئوٽ، مالئوٽ يعني نصير جا پٽ به هتي اچي آباد ٿيا. اھي اڳتي هلي نصيراڻي سڏجڻ لڳا ۽ ھادي بخش وارا حمزو جا پٽ ھئا اهي به حمزاڻي سڏجڻ لڳا.

هن ڳوٺ جي ٻن پاسن اڀر ۾ لنڊ واھ ۽ اولھ ۾ چاڪر واھ نڪرن ٿا. هن ڳوٺ کي اسڪول نور محمد خان لنڊ 1993ع ۾ وٺرائي ڏنو هو ۽ ساڳي سال رحيم بخش خان بوزدار بجلي ڏني. هي ڳوٺ 5 ايڪڙ ايراضي تي مشتمل آھي هن ڳوٺ جي ڀرسان هڪ تاريخي ماڳ 6 ايڪڙ تي مشتمل خيرو شھيد جو قبرستان پڻ آھي جيڪو چيو وڃي ٿو تہ مغلن يا ميرن جي دور جو سپھ سالار هو ان جو مقبرو آھي. تقريبن 30 فٽ اوچو (جيڪو ٽن طبقن ۾ ورهايل پهرين 15 فٽ 9×9 ۽ 5فٽ 7×7 جنهن جي چار ئي پاسن ۾ 8 انچ ويڪرا 1.5فٽ ڊگها روشنداني اڏيل آھن آخري 10فٽ سرڪل ۾ اڏيل آھن سرڪل ذريعي ڇت ٺاھي وئي، جنهن ۾ نه ڇت سرون ۽ نه ئي ٽيئر گاڊر طور ڪجهه ڪم آندل آھي اهو ڪجهه اسپيشل ان زماني جي مٽي سان ٺھيل آھي ايئن به لڳي ٿو ته ان ۾ چونو يا ان جهڙو ڪجهه ٻيو مواد استعمال ٿيل آھي اهو ايترو ته مضبوطي سان آھن جو سرون ته ڀري ويون پر جيڪا مٽي ٻن سرن جي وچ ۾ آھي اها ساڳي ئي نموني مضبوط آھي) آھي. ڳوٺ ۾ بجلي اچڻ سان ڳوٺ جي ماڻھن ان مقبري تي بجلي آندي جيڪا ڳجھ عرصو هلي پو ختم ڪئي وئي ٻيهر ڪنهن به نه لڳرائي ان قبرستان ۾ لنڊ بوزدار جي تڪ بندي تي جهيڙو ٿيو هو جنهن ۾ سوين سپاهي شھيد ٿيا هڪ لنڊ ليکڪ جو خيال آھي ته هي لنڊ قوم جو سپھ سالار هو انهن اهو مقبرو جوڙايو ۽ بوزدارن جي شھيدن جا مقبرا غلام شاھ واري قبرستان ۾ آھن اهي مقبرا به انهي وانگي ساڳي ڊزائين ۽ ساڳين سرين سان ٺھيل آھن. ان کان علاوه نلڪي جي ويجهي ڳوٺ قبول خان گڏاڻي ۾ به اهڙي ڊزائين جا مقبرا اڏيل آهن. ۽ جي ان صاحب ليکڪ جي راين کي قبول ڪجي ته ممڪن نه ٿيندو ساڳي سرين ساڳي ڊزائين سان ٻن الڳ ڌرين جون قبرستان ٺھڻ ممڪن ناهي. ايئن ٿي سگهي ٿو جو انهن ڌرين کان علاوه جي ڪنهن ٻي دور جي بادشاه انهن جي بهادري جرئت جو قصو ٻڌي انهن جو مقبرو ٺھرايو هجي پر اهو اصلي سچ ناهي ڇو ته هي مقبرا تمام پراڻا ۽ تاريخدان عبدالمجيد نائچ جي مطابق مغلن جي دور جي عڪاسي ڪن ٿا.

ڳوٺ کان اڳ هي قبرستان ويران ۽ سنسان هو هن ڳوٺ جي آباد ٿيڻ سان ئي هتي رونقون ته وڌيون پر قبرستان سان زيادتون به ڪيون ويون جيئن هن ڳوٺ جو اسڪول قبرستان جي حد ۾ اڏڻ قبرستان جون ڪاٺيون ڪپي ٻارڻ لاء استعمال ڪرڻ قبرستان جي حد مان رستو ٺاھڻ ۽ زمين قبضي ۾ آڻڻ ڪرڪيٽ گرائونڊ ٺاهڻ ٻيو ته ٻيو گهر جي اڱڻ جي ڀرائي لاء مٽي به قبرستان مان کڻڻ.

ان تاريخي ماڳ جي تحقيق لاء تازو عبدالمجيد نائچ صاحب به آيو هو ۽ ان تحقيق کي ممڪن کان ممڪن ۽ بهتر معلومات سهيڙڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آھي.
دمو (ساھه جي بيماري)

thumb
**دمو**، **اڀساھي** يا **سھڪو**، انگريزي ۾ ايسٿما (asthma) پر لکبو آهي، ھڪ ڊگھي مدت واري ڦڦڙن جي بيماري آهي، جيڪا ڦڦڙن ۾ ساھه جي لنگھن ۾ سوزش پيدا ڪندي آهي ۽ انھن کي سوڙھو ڪري ڇڏيندي آهي. ان سان بار بار ساھه ۾ سيٽي وڄندي آهي، ڇاتيءَ ۾ تنگي، ساھه ۾ سھڪو ۽ کنگھه ٿيندي آهي. کنگھه اڪثر رات جو يا صبح جو سوير ٿيندي آهي. دمي جي بيماري ھر عمر ۾ ٿي سگھي ٿي پر اڪثر اھا ننڍپڻ ۾ شروع ٿيندي آھي. آمريڪا ۾ اڍائي ڪروڙ ماڻهو دمي جي بيماري ۾ مبتلا آھن جن ۾ اسي لک ٻار به شامل آهن.

دمي جي بيماري علاج سان ختم نہ ٿي سگھندي آهي، پر علاج سان ان جا ظاھر ٿيندڙ آثار (sumptoms) ختم ڪري سگھجن ٿا، جن ۾ کنگھه، ساھه جي تنگي، سيني ۾ سور٬ ساھه ٻاھر ڪڍڻ وقت سيٽي جو وڄڻ وغيره شامل آهن. اسٿما جي ٿيڻ جا مختلف سبب ھوندا آھن ھڪ سبب سرد ۽ خشڪ موسم ۾ ورزش ھوندو آھي. ٻيو ڪنھن خاص پيشي جي ڪري جنھن ۾ دمو پيدا ڪندڙ ڪيميائي مادا، گئسون، دونھون يا مٽي لڳڻ ڪري ماڻھو متاثر ٿيندو آهي. ٽيون سبب الرجي ھوندو آھي.

## دمي جو علاج
دمي جي علاج ۾ ھوا جي نالين کي ڪشادي ڪرڻ واريون دوائون شامل ھونديون آھن. آھي دوائون گورين جي صورت  بہ ھونديون آھن پر سڌو سنئون انھن دوائن کي ڦڦڙن ۽ ھوا جي نالين تائين پھچائڻ لاءِ انھيلر ۽ نيبولائيزر استعمال ڪيا ويندا آهن جيڪي وڌيڪ اثرائتا ھوندا آھن. ان کان علاوه بلغم ڪڍڻ واريون ۽ اينٽي الرجڪ دوائون به شامل ھونديون آھن. دمي جو علاج ويڪسين ذريعي به ٿيندو آهي، جنھن جو مدو ڇھ مھينا آھي، پوء به ان جو نتيجو سؤ فيصد صحتيابي نه ھوندو آھي. ڪن صورتن ۾ دمي جو علاج اسٽرائيڊز جي ذريعي بہ ٿيندو آهي پر ان جا منفي اثر وڌيڪ ٿيندا آهن. دمي جو علاج يوگا ذريعي بہ ٿيندو آهي جو مفيد آهي. ان ذريعي مخصوص مشقون ڪرايون وينديون آهن. چين ۾ دمي جو علاج آڪيوپنڪچر جي ذريعي بہ ٿيندو آهي.

پال گارب جو چوڻ آهي تہ جيستائين دمي جي سبب جي ڄاڻ نہ ٿي پئي تيستائين دمي کي ڦھلجڻ کان به روڪي نہ ٿو  سگهجي. دمي جي سڃاڻپ کانپوءِ دمي جي علامتن کي ظاھر ٿيڻ کان روڪي سگھجي ٿو. آمريڪا جي خوراڪ ۽ دوائن جي سرڪاري اداري فوڊ اينڊ ڊرگ ايڊمنسٽريشن (FDA) جو منظور ڪيل نئون علاج جو طريقو، جن کي برونڪائل ٿرمو پلاسٽي (Bronchial Thermoplasty) سڏبو آهي، جنھن ۾ تپش جي ذريعي مريض جي ھوا جي نالين کي وڏو ڪيو ويندو آهي، پر "ڊاڪٽر کتري" جو چوڻ آهي تہ ان طريقي جي علاج سان ڦڦڙن ۾ سوزش ۽ دمي جي شدت ۾ واڌارو بہ ٿي سگھي ٿو.

## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:ڦڦڙن جون بيماريون
ھسٽيريا

**'ھسٽيريا** (Hysteria عربي ٻوليءَ ۾  **اختناق الرحم**،  سنڌيءَ ۾ **دورا** يا  **جذباتي ھيجان**) ھسٽيريا ھڪ بيماري جو نالو آهي. ڪن جو خيال آهي تہ اھا جسماني organic بيماري آهي ان خيال کي آرگينڪ نظريو چوندا آهن. ڪن جو خيال آهي تہ اھا ھڪ ذھني بيماري آهي، ان خيال کي سائڪو پيٿالاجيڪل نظريو چوندا آهن. ڪن جو خيال آهي تہ اھا ڪا بيماري ناهي، ان خيال کي ڪميونيڪيشنل نظريو چوندا آهن.

## حوالا
جيو گھرڙو

thumbnail|جانورن جي جيو گھرڙي جي بناوٽ

**جيو گھرڙو** يا **سيل** (Cell) انگريزي لفظ سيل لاطيني ٻوليءَ جي لفظ، "سيلا" (*cella)* مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ننڍڙو ڪمرو. اھو ھر جاندار جو ھڪ بنيادي جسم رکندڙ، ڪم وارو حياتياتي ايڪو ھوندو آھي. ان کي زندگيءَ جو سڀ کان ننڍڙو يونٽ چوندا آهن. انھن کي زندگيءَ جي عمارت جي ھڪ سر بہ چوندا آهن. جيو گھرڙي ۾ سائٽوپلازم ھوندو آھي جيڪو ھڪ جھلي (Membrane) ۾ ھوندو آھي جن ۾ بايو ماليڪيول ھوندا آھن جن ۾ پروٽين ۽ نيوڪلڪ ائسڊ شامل ھوندا آھن. 

جيو گھرڙو سائنسدان، رابرٽ ھڪ (Robert Hooke) سال 1665ع ۾ دريافت ڪيو. ڌرتيء تي زندگيءَ جي شروعات بہ جيو گهرڙي سان ٿي. اهو جيوگهرڙو، جيڪو زندگيءَ جو بنيادي ايڪو ۽ جاندار آهي، اڳتي هلي خود هلڻ ۽ وڌڻ وارو (Autotrophic) جاندار بڻجي ويو، جنهن سج جي روشنيءَ مان پنهنجو کاڌو تيار ڪرڻ شروع ڪيو. سج جي روشنيءَ مان کاڌي تيار ڪرڻ واري روشنائي ترڪيب، ڦوٽو سنٿيسس (Photosynthesis) واري عمل ۾ گهڻي انداز ۾ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جذب ٿيندي آهي ۽ آڪسيجن خارج ٿيندي آهي، جنهنڪري هن عمل جاندارن لاءِ جياپي جا رستا کولي ڇڏيا. زندگيءَ جي ارتقائي عمل ۾ وڌيڪ تيزي تڏهن آئي، جڏهن ڪجهه جاندارن/جيوگهرڙن جنسي پيدائش جو سلسلو شروع ڪيو، پيليئوزوئڪ دور ۾ ئي سمنڊن، مڇين، وڻن، ٻيلن ۽ ڪوئلي جو وجود پيو. لکين سال گذرڻ کان پوءِ ڌرتيءَ جي گولي تي ميووزوئڪ دور آيو، جنهن ۾ ريڙهيون پائيندڙ جانور، ڊائنوسار ۽ وڏا اُڏامندڙ پکي منظر عام تي آيا، اهي جاندار زندگيءَ جي ارتقائي مرحلن ۽ حياتيات جي اصولن مان گذري، عروج تي رسيا هئا. لکن سالن جي ان دور کان پوءِ ڪينوزوئڪ دور شروع ٿيو، جيڪو ٻن حصن ۾ ورهايل هو، هن دور جو هڪ حصو "ٽيٽائيري" هو، جنهن ۾ نوان ٻوٽا ۽ کير پياريندڙ جانور نمودار ٿيا ۽ ٻئي حصي، "ڪواٽرنري دور" ۾ جيوگهرڙا هڪ نئين ارتقا ڪري، ماڻهوءَ جي غير واضح شڪل اختيار ڪئي. زندگيءَ جي ابتدا کان وٺي علم حياتيات ارتقا جو سفر شروع ڪيو. قديم انسان کان وٺي هاڻوڪي جديد ۽ سُلجهيل انسان، علم حياتيات تي پنهنجا مفروضا مڙهڻ ۽ مشاهدا ڪرڻ شروع ڪيا. وقت گذرڻ سان هن علم ۾ واڌارو ۽ ترقي ٿي، جنهن انساني بقا ۽ بهبود لاءِ تمام گهڻي ڄاڻ مهيا ڪئي.

## جيو گھرڙي جو مرڪز
اھو گھرڙي جي اندر ھڪ اھم بناوٽ ھوندو آھي جيڪا سڀني ڪمن تي ڪنٽرول ڪري ٿي. مرڪز گول يا مستقل شڪل جو ٿئي ٿو ۽ حيواني گھرڙن ۾ عام طور تي وچ ۾ ۽ نباتاتي گھرڙن ۾ ھڪ وڏي خول جي موجودگيءَ جي سبب گھرڙي جي جھلي membarane جي ويجھو ٿئي ٿو.  جيو گھرڙي جو مرڪز 1831 ۾ رابرٽ برائون دريافت ڪيو. نيوڪلوپلازما ۾ مرڪز ٻچو nucleoles ھوندو آھي جيڪو ڌاڳن جو ٺھيل ڄار ٿئي ٿو، جيڪو ڪروميٽين ڄاري (chromatin network) سڏبو آهي.جنھن ۾ ڌاڳن جھڙيون بناوٽون ٿين ٿيون.ھي ٻٽي مرڪزي جھلي ۾ ڍڪيل ھوندو آھي جنھن کي نيوڪليئر ميمبرين nuclear memberane چون ٿا.ھن جھلي ۾ بيشمار سوراخ ٿين ٿا، جيڪي نيوڪليئر پورز (nuclear pores) سڏبا آهن.انھن ۾ ھڪ گھاٽو مادو ڀريل ھوندو آھي جيڪو نيوڪلوپلازما (nucleoplasma) سڏبو آهي.ڪروميٽين ڄاري جا ڌاڳا ڪروموسوم سڏبا آهن جيڪي ڊي.اين.اي.جا ٺھيل ھوندا آھن ۽ مورثي خاصيتون رکندڙ ٿين ٿا ۽ گھرڙي جي ڪمن کي ڪنٽرول ڪرڻ ۽ ھلائڻ جو اھم ڪم انجام ڏين ٿا..

## جيو گھرڙن جي ڀت

ھيء حيواني گھرڙي ۾ موجود نه ھوندي آھي.اھا نباتاتي گھرڙي، بيڪٽيريا ۽ فنگاء جي گھرڙي جي سڀ کان ٻاھرين بي جان حد ھوندي آھي.اھا سيليلوز جي tissues سان ٺھيل ھوندي آھي جيڪي ڪيلشيم پيڪٽيٽ سان ڳنڍيل ھوندا آھن. بيڪٽريائي گھرڙي جي ڀت پروٽين ۽ ڪاربوھائيڊريٽس سان ٺھي ٿي .فنگاء جي ڀت فنگاء سيليلوز ۽ ڪائتن جي ٺھيل ھوندي آھي.

## حوالا

زمرو:حياتيات
زمرو:خوردبيني حيات
صنعتي بيڪٽيريا

**صنعتي بيڪٽيريا**: **Industrial Bacteria**ⁿ: ان بيڪٽيريا کي چئبو آهي جيڪو تماڪ جي پنن کي درست رکڻ (curing) ۽ پچائڻ ( ripening)، کنڊ کي الڪوحل ۾ تبديل ڪرڻ، پنير کي پچائڻ، سڻي جي تاندورن کي نرم بڻائڻ، کير کي ڌونئري ۾ تبديل ڪرڻ ۽ جانورن جي کلن کي چمڙيءَ ۾ تبديل ڪرڻ وغيره وارا ڪم ڪندا آهن.
ھائيڊرا (جاندار)

thumb|گلوٽٿائيون جو اضافو ھائيڊرا ۾ ٽينٽاڪلز جي ڦھلاء ۾ ڪمي جو سبب ٿيندو آهي

**ھائيڊرا** (Hydra:) ھڪ تازي پاڻيء جو نائڊيريا يا نداريا (Cnidaria)  فائلم (phylum) ۽ ھائيڊروزوئا (Hydrozoa) ڪلاس تعلق رکندڙ جاندار آھي. جيڪو ٽيمپريٽ ۽ ٽراپيڪل علائقن ۾ رھندڙ آھي. ھي جاندار خوردبيني سان چڱيءَ طرح ڏسي سگهجي ٿو. ان جو جسم سيلينڊر وانگر آهي سندس ھڪ ڇيڙي جي آخر ۾ ھڪ سوراخ آھي جيڪو ان جو وات سڏبو آهي ۽ اھو ڪيترن ئي ڌاڳي نما بناوتن ٽينٽيڪلس سان ويڙھيل ھوندو آھي. ٽينٽيڪلس ۽ ٻاھرين تھ تي ڪيترائي زھريلا ڏنگيندڙ جيو گھرڙا (stinging cells) ٿين ٿا، جن سان ھو پنھنجي حفاظت ۽ شڪار ڪري ٿو. ھن جو وات ھڪ پوري خال يا سيلينٽران (coelenterons)  ۾ کلي ٿو ۽ اھو جسم جي اندر ٿئي ٿو جتي شڪار کي ھضم ڪندو آهي. ھائيڊرا جي جسم جو آخري حصو اڪثر پاڻيءَ ۾ ڪنھن جسم سان چنبڙيل ھوندو آھي.

thumb|upright|''Hydra'' attached to a substrate

## حوالا
ٽيپ ورم

**ٽيپ ورم**: ڪرنگھي وارن جانورن جي آنڊن ۾ رھندڙ مفت خور جاندار آھي . ان جو جسم ڊگھو ربن وانگر (ribbon like) آهي جيڪو ڪيترن ئي ڇليدار حصن ۾ ورھايل ھوندو آھي. سندس اڳيون حصو گولائي نما مٿي وارو ٿئي ٿو جنھن ۾ چار چوسڻا suckers آھن ۽ ننڍن گولن جا ڪنڊيدار ھڪ Hook آھن. جيڪي کين پنھنجي ميزبان تي چنبڙڻ ۾ مدد ڏين ٿا. ٽيپ ورم ۾ نه وات ٿئي نه وري ھاضمي جو نظام ۽ نه ئي نيڪال جو نظام ٿئي. ھي پنھنجي ٻاھرين سطح کان پنھنجي ميزبان جي خوراڪ کي جذب ڪندو آهي. ھن جي ھر ڇلي واري سيگمينٽ ۾ نر ۽ مادي پيدائشي عضوا ھوندا آھن.
بيسيلي

**بيسيلي** () ھي لٺ نما بيڪٽيريا آھن. ھي جوڙيدار ڊپلوبيسيلس (diplobacillus) زنجير واري شڪل ۾ اسٽريپٽوبيسيلس (streptobacillus) ملندا آهن. ھنن کي فليجيلا بہ ٿي سگهن ٿا.

زمرو:بيڪٽيريا
اسپائريلا

**اسپائريلا** (انگريزي: Spirilla) بيڪٽيريا جو ھڪ قسم آھي. ھي پيچدار (screw) شڪل جا بيڪٽيريا ٿيندا آهن. ھي فليجيلا وانگر بہ ٿي سگھن ٿا.
مفروضو

**مفروضو** يا **انومان**  مشاھداتي حقيقتن ۽ اڳ جمع ڪيل معلومات ۽ ڊيٽا جي آڌار تي ماھر ھڪ ذھن  لڳائيندا آهن  تہ مختلف پيدا ٿيندڙ سوالن جو موزون جواب ڪھڙو ٿي سگھي ٿو. اھڙو ذھين اندازو ھڪ بيان جي صورت ۾ مفروضو سڏجندو آهي. تحقيق ٿيندڙ مسئلي سان ڪنهن نہ ڪنهن طرح واسطو رکندڙ ڪي حقيقتون ذهن ۾ اڳي سوچيل ويچاريل هونديون آهن، جن جي مدد سان مسئلي جي خاصيتن جي ڪا نہ ڪا ترتيب مقرر ڪئي ويندي آهي. اها آزمائشي ترتيب هوندي آهي، جنهن جي مدد سان مسئلي جي خاصيتن جي جانچ ڪئي وڃي ٿي ۽ انهيءَ ”آزمائشي ترتيب يا فرض ڪيل ڳالھ يا گمان کي انومان چيو وڃي ٿو“  يا ائين چئجي ته انومان اهو وقتي  ويچار يا خيال يا رٿ هوندي آهي جيڪا ڪنهن مسئلي جي حل لاءِ قبول ڪئي وڃي ٿي، تہ مسئلو ڇا آهي؟ جڏهن بہ ڪنهن مسئلي کي پرکيو وڃي ٿو تہ انهيءَ وقتي ويچار کي مسئلي جو بنياد بنائي پرکيو  وڃي ٿو ۽ اهڙي طرح مسئلي جي سچ يا حقيقت کي ڳوليو وڃي ٿو. ۽ جڏهن انومان جي پرک مڪمل ڪئي ويندي آهي، تڏهن اهو سچ يا حقيقت اصول جي روپ ۾ ظاهر ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪنهن مسئلي جون ڪي نيون حقيقتون ڪنهن نہ ڪنهن طرح ڪيترن ئي انومانن کي پرکڻ کان پوءِ ظاهر ٿينديون آهن، جيڪي ڪڏهن غلط ۽ ڪڏهن صحيح ٿينديون آهن. اهڙي طرح جيڪي بہ حقيقتون اڄ تائين تحقيق جي مدد سان اسان تائين پهتيون آهن، اهي غلط يا صحيح جيئن بہ ظاهر ٿيون آهن. تمام گهڻي تجزئي ۽ پرک کان پوءِ قبول ڪيون ويون آهن. انومان ڪن وجودي حقيقتن جي حالتن جي ذهن ۾ هجڻ ڪري خيال ۾ ايندو آهي، جن جو تعلق ٻين مسئلن سان هوندو آهي، جيڪي مسئلي کي پرکڻ لاءِ ڪم ايندا آهن. اهي مسئلا زندگي ۾ اڳي پرکيل هوندا آهن ۽ انهن تي تحقيق ٿيل هوندي آهي ۽ انهن جي مدد سان آئينده جي تحقيق جي رهنمائي ٿئي ٿي ۽ نئين تحقيق ڪرڻ ۾ مدد ملي ٿي. اهڙي طرح تحقيق ۾ انومان   ڪنهن آزمائشي گمان، فرض ڪيل ڳالھ يا ڪنهن خيالي  سوچ کي چيو وڃي ٿو، جنهن جي مدد سان مسئلي جو نتيجو ڳوليو وڃي ٿو.

## هڪ سٺي انومان جون خاصيتون

#انومان جو تعلق حقيقتن سان هئڻ گهرجي.
#هڪ سٺي انومان جو قدرتي قانونن سان ٽڪراءُ نه هوندو آهي، جيڪي اڳي ثابت ٿي چڪا آهن.
#هڪ سٺو انومان اهو آهي جيڪو بلڪل صاف ۽ سادن لفظن ۾ بيان ڪيل هجي.
#هڪ سٺو انومان اهو آهي جنهن کي منطقي سوچ تي پرکي سگهجي.

## حوالا

زمرو:سائنسي طريقو
زمرو:سائنس جو فلسفو
نظريو

**نظريو** (Theory) سائنسي مفروضن جو هڪ اھڙو سيٽ آهي جيڪو ھڪٻئي سان ٺھڪندو ھجي ۽ ان جي پٺيان ڪجهہ ثبوت بہ ھجن جيڪي مڪمل طور تي ثابت ٿيل نہ ھجن.
زمرو:علم موجودات
زمرو:نظام
زمرو:نظريو
اسرندڙ ملڪ

**ترقي پذير ملڪ** يا **اسرندڙ ملڪ** (Developing countries) اقتصادي طور پٺتي پيل ملڪن کي ”گهٽ اُسريل ملڪ“ سڏيو ويندو آهي.

اھڙا ملڪ جن جي في ڪس ( per capita) مجموعي اندروني پيداوار(GNP) ساليانو ھڪ ھزار آمريڪي ڊالرن کان گھٽ ھجي.

## حوالا

زمرو:انساني جاگرافي
نظر

نظر ( بائيولاجي): ويژن:( vision): عڪس ٺھڻ وارو عمل:
جڏھن روشنيءَ جا ڪرڻا اکين تائين پھچن ٿا تہ انھن جو فوڪس focus گھڻي ڀاڱي ڪورنيا Cornea جي ذريعي ئي ٿي ويندو آهي، تنھن ھوندي بہ وار جھڙين سنھڙين مشڪن muscles جي ذريعي لينس جي گولائي curvature کي بدلائي ڪرڻن يا شعائن کي صحيح فوڪس تي آندو ويندو آهي. اھڙي طرح ڪورنيا ۽ لينس ٻنهي جي گڏيل مشترڪ عمل جي ڪري تنتي پردي يعني ريٽينا retina تي عڪس ٺھي پوندو آهي. ريٽينا retina وارا حساس نيوران (sensory neurons) , سيون ۽ لٺيون rods ۽ مخروط cones ٻئي عڪس کي تنتي ڍڙڪڻ ۾ بدلائي ڇڏيندا آهن ۽ اھي نظر واري تنت جي ذريعي دماغ تائين پھچايا ويندا آهن. اھڙي طرح نظر ڪم ڪندي آھي ۽ ماڻھو ڏسندا آهن.
اک جو موتيو

**اک جو موتيو** (Cataract)، اک جو ھڪ قسم جو نقص آهي، جنھن ۾ اک جي بلور جي شفاف ھئڻ واري خاصيت گھٽجي ويندي آھي ۽ اھا سخت ۽ غير شفاف ٿي پوندو آهي. ان جو مکيہ سبب اک تي ڌنڌ ٿي پوڻ آهي. ھي نقص سرجري جي ذريعي يا ھٿرادو بلور لڳائڻ سان ختم ٿي سگھي ٿو.

## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:آپٿالمولاجي
زمرو:اکين جي بيماريون
اک جو ڦير

thumb|upright=1.3|اک جي ڦير جو خاڪو
**اک جو ڦير** (astigmatism) اک جو ھڪ نقص آهي ۽ صحتمند ھجڻ باوجود اک جو اڳيون مٿاڇرو جڏهن پورو گول نہ ھوندو آھي يا ماڻڪيء واري حصي جي گولائي ۾ ڪي نقص ھوندا آھن تہ ھڪڙي پاسي واري عڪس جو وڌاء ٻئي پاسي واري عڪس کان وڏو ھوندو آھي، جنھن ڪري ان شخص کي افقي ليڪون تہ صحيح نظر اينديون آھن پر عمودي ليڪون ڌنڌليون نظر اينديون آھن. ان مرض جو علاج ڪانٽيڪٽ لينس جي ذريعي ئي سگھي ٿو.
## حوالا

زمرو:بيماريون
زمرو:آپٿالمولاجي
زمرو:اکين جي بيماريون
ڪارو پاڻي (بائيولاجي)

**ڪارو پاڻي** يا **گلوڪوما**  ھي اک جو ھڪ نقص آھي.جيڪو اک ۾ موجود پاڻياٺ جي داٻ جو غير معمولي طور تي وڌي وڃڻ آهي جنھن ڪري ڪجهه يا سموري نظر ختم ٿي ويندي آهي. اکين ۾ گھڻو سور گھٽ نظر ۽ رات جي وقت روشنيءَ ۾ مختلف رنگ ڏسڻ ھن مرض جون خاص نشانيون آھن ھن جو علاج اکين ۾ دوا جا ڦڙا وجھڻ سان بہ ممڪن آهي.

## حوالا

## حوالا