open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڪيڊميئم

**ڪيڊميئم** (Cadmium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Cd** ۽ ايٽمي نمبر **48** آهي. هي نرم، چانديءَ جهڙو اڇو ڌاتو ڪيميائي طور تي گروپ 12 ۾ ٻن ٻين مستحڪم ڌاتن، زنڪ ۽ پاري سان ملندڙ جلندڙ آهي. زنڪ وانگر، اهو پنهنجي گھڻن مرڪبن ۾ آڪسيڊيشن حالت +2 ڏيکاري ٿو، ۽ پاري وانگر، ان جو پگهرڻ وارو نقطو گروپ 3 کان 11 واري منتقلي ڌاتن کان گهٽ آهي. گروپ 12 ۾ ڪيڊميئم ۽ ان جا اڪثر هيٺيان وارا عنصر منتقلي ڌاتو نه سمجهيا ويندا آهن، انهي ڪري ته انهن ۾ عنصري يا عام آڪسيڊيشن حالتن ۾ جزوي طور تي ڀريل (Partially filled) "d" يا "f" اليڪٽراني مدار (shell) نه هوندا آهن. ڌرتيءَ جي ڪرسٽ ۾ ڪيڊميئم جي ايٽمن جي سراسري موجودگي 0.1 ۽ 0.5 ذرڙا في 10 لک (ppm) جي وچ ۾ آهي. اهو 1817ع ۾ ٻن جرمن سائنسدان، اسٽروميئر ۽ هرمن پاران هڪ ئي وقت ۾، زنڪ ڪاربونيٽ ۾ نجاست جي طور تي دريافت ڪيو ويو.

## تفصيل

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:زنڪ گروپ
اينٽيمني

**اثمد** يا **سرمو** (**Antimony**) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جي علامت **Sb** (**لاطيني**: **Stabium**) ۽ ايٽمي نمبر **51** آهي. چمڪندڙ ڀوري رنگ جو ڌاتو يا نيم ڌاتو (**metalloid**)، قدرتي طور تي سلفائيڊ معدني اسٽيبنائيٽ ( Sb2S3) جي نالي سان ملي ٿو. اينٽيموني جا مرڪب قديم زماني کان سڃاتا ويا آهن ۽ دوائن ۽ سينگار جي طور تي استعمال لاءِ پائوڊر ڪيا ويندا هئا، اڪثر ڪري عربي نالو الڪحل   سان سڃاتو ويندو هو. اولهه ۾ هن ميٽيلائيڊ جي سڀ کان پهرين ڄاڻايل وضاحت 1540ع ۾ وانوڪيو بيرنگوسيو پاران لکيل هئي.

چين اينٽيموني ۽ ان جي مرڪبن جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي، جنهن جي گهڻي پيداوار هونان ۾ شيڪوانگشان مائن مان ايندي آهي. اسٽيبنائيٽ مان اينٽيموني کي صاف ڪرڻ جا صنعتي طريقا روسٽنگ آهن جنهن کان پوءِ ڪاربان سان گهٽتائي، يا لوهه سان اسٽيبنائيٽ جي سڌي گهٽتائي. 

ڌاتو اينٽيموني لاءِ سڀ کان وڌيڪ عام استعمال ليڊ ۽ ٽين سان گڏ مصر ۾ آهن، جن ۾ سولڊرز، گولين ۽ سادي بيئرنگ لاءِ بهتر خاصيتون آهن. اهو ليڊ-ايسڊ بيٽرين ۾ ليڊ-الائي پليٽن جي سختي کي بهتر بڻائي ٿو. اينٽيموني ٽرائي آڪسائيڊ هيلوجن تي مشتمل شعلا ريٽارڊينٽس لاءِ هڪ اهم اضافو آهي. اينٽيموني کي سيمي ڪنڊڪٽر ڊوائيسز ۾ ڊوپنٽ طور استعمال ڪيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
مولبڊينم

**مولبڊينم** (Molybdenum) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Mo** ۽ ايٽمي نمبر **42** آهي. اهو نالو قديم يوناني لفظ (Μόλυβδος، مولبڊوس، معنيٰ 'شيھو') مان نڪتل آهي، ڇاڪاڻ ته ان جي ڪچڌاتن کي شيھي جي ڪچڌاتن سان گڏ مڏ ڪيو ويو هو. مولبڊينم جي ڪچڌاتون سڄي تاريخ ۾ سڃاتل آهن، پر عنصر کي (ٻين ڌاتن جي معدني لوڻ کان ان کي هڪ نئين وجود جي طور تي فرق ڪرڻ جي معنيٰ ۾)، 1778ع ۾ ڪارل ولهيلم شيلي پاران دريافت ڪيو ويو ۽  ڌاتو کي پهريون ڀيرو 1781ع ۾ پيٽر جيڪب هيلم پاران الڳ ڪيو ويو.

## مولبڊينم

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
بسمٿ

**بسمٿ** (Bismuth) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Bi** ۽ ايٽمي نمبر **83** آهي. اهو منتقلي ڌاتن کان پوء جو پنڪٽوجنز آهي، جنهن جون ڪيميائي خاصيتون گروپ 15 ۾ هن جي هلڪي ڀائرن آرسينڪ ۽ اينٽيموني سان ملندڙ جلندڙ آهن. عنصري بسمٿ قدرتي طور تي ٿئي ٿو ۽ ان جا سلفائيڊ ۽ آڪسائيڊ اهم تجارتي معدنيات آهن. آزاد عنصر %86 ليڊ جيترو گهاٽو آهي. اهو هڪ ڀُرندڙ ڌاتو آهي جنهن جو رنگ شروع ۾ چاندي-اڇو هوندو آهي. مٿاڇري جي آڪسيڊيشن عام طور تي ڌاتو جي نمونن کي ڪجهه گلابي ڪاسٽ ڏئي ٿي. گرمي هيٺ وڌيڪ آڪسائيڊيشن پتلي فلم جي مداخلت جي ڪري بسمٿ کي هڪ روشن طور تي چمڪندڙ ظاهر ڏئي سگهي ٿو. بسمٿ سڀ کان وڌيڪ ڊائيمگنيٽڪ عنصر آهي ۽ گرميء جي گهٽ ۾ گهٽ چالکائي واري ڌاتن مان هڪ آهي.

## تفصيل

بسمٿ کي اڳ ۾ سڀ کان وڌيڪ ايٽمي ماس وارو عنصر سمجهيو ويندو هو جنهن جي نيوڪليس جو زوال (decay) (پاڻمرادو) نه ٿيندو آهي. بهرحال، 2003ع ۾ اهو تمام ٿورو تابڪار (radioactive) مليو. ڌاتو جو واحد قدرتي همجاء (Isotope)، بسمٿ-209، جو الفا زوال (alpha decay) جي هاف لائف، ڪائنات جي اندازي مطابق عمر کان تقريباً هڪ ارب ڀيرا وڌيڪ آهي.

بسمٿ ڌاتو قديم زماني کان معلوم آهي. جديد تجزياتي طريقن کان اڳ بسمٿ جي ليڊ ۽ ٽن سان ڌاتوءَ جي مشابهت اڪثر ڪري ان کي انهن ڌاتوءَ سان مونجهارو بڻائي ڇڏيو. هن جي نالي "بسمٿ" جو اصل يقيني نه آهي، پر ٿي سگهي ٿو، شايد سورهين صديءَ جي وچ ۾ جرمن لفظ ويئس ماس () يا وسمٿ ()  جي نيو-لاطيني ترجمن مان آيو هجي، جنهن جي معنيٰ آهي "اڇو ماس"، جن کي بيسموٽم يا بيسموٽيم طور ترجمو ڪيو ويو هو. 

بسمٿ جا مرڪب، هن جي عالمي پيداوار جو اڌ حصو آهن. اهي سينگار، رنگ ۽ ڪجهه دواسازي ۾ استعمال ٿيندا آهن، خاص طور تي بسمٿ سبسيليسالٽ (bismuth subsalicylate)، جيڪو دستن (diarrhea) جي علاج لاءِ استعمال ٿيندو آهي.    بسمٿ جي مضبوط ٿيڻ سان گڏ،  سالڊ حالت ۾، ان جي غير معمولي واڌ جي ڪارڻ، اها پرنٽنگ جي ڪاسٽنگ ۾. بسمٿ، جڏهن ان جي بنيادي شڪل ۾ هوندو آهي، ته ان ۾ ڳري ڌاتو لاءِ غير معمولي طور تي گهٽ زهر آهي. جيئن ته 20 صدي دوران ليڊ جي زهر ۽ ان جي ماحولياتي علاج جي قيمت وڌيڪ واضح ٿي وئي، مناسب بسمٿ مصر دات کي ليڊ جي متبادل طور مقبوليت حاصل ٿي. هن وقت، عالمي بسمٿ جي پيداوار جو تقريباً ٽيون حصو اڳ ۾ ليڊ جي ضرورتن لاءِ وقف آهي.

Bismuth compounds account for about half the global production of bismuth. They are used in cosmetics; pigments; and a few pharmaceuticals, notably bismuth subsalicylate, used to treat diarrhea. Bismuth's unusual propensity to expand as it solidifies is responsible for some of its uses, as in the casting of printing type. Bismuth, when in its elemental form, has unusually low toxicity for a heavy metal. As the toxicity of lead and the cost of its environmental remediation became more apparent during the 20th century, suitable bismuth alloys have gained popularity as replacements for lead. Presently, around a third of global bismuth production is dedicated to needs formerly met by lead.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:نڪٽوجين
اوگانيسن

**اوگانيسن** (Oganesson) هڪ مصنوعي ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Og** ۽ ايٽمي نمبر **118** آهي. ان کي پهريون ڀيرو سال 2002ع ۾ ماسڪو، روس جي ويجهو ڊبنا ۾ جوائنٽ انسٽيٽيوٽ فار نيوڪليئر ريسرچ (JINR) ۾ روسي ۽ آمريڪي سائنسدانن جي هڪ گڏيل ٽيم پاران تيار ڪيو ويو هو. ڊسمبر 2015ع ۾، ان کي بين الاقوامي سائنسي ادارن، پيور ۽ اپلائيڊ ڪيمسٽري جي بين الاقوامي يونين (IUPAC) ۽ پيور ۽ اپلائيڊ فزڪس جي بين الاقوامي يونين (IUPAP) جي گڏيل ورڪنگ پارٽي پاران چار نون عنصرن مان هڪ طور تسليم ڪيو ويو. ان جو باضابطه نالو 28 نومبر 2016ع تي رکيو ويو. اهو نالو ايٽمي طبيعيات دان يوري اوگانيسن جي اعزاز ۾ آهي، جنهن دوري جدول ۾ سڀ کان ڳري عنصرن جي دريافت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

## تفصيل

**Oganesson** is a synthetic chemical element; it has symbol **Og** and atomic number 118. It was first synthesized in 2002 at the Joint Institute for Nuclear Research (JINR) in Dubna, near Moscow, Russia, by a joint team of Russian and American scientists. In December 2015, it was recognized as one of four new elements by the Joint Working Party of the international scientific bodies IUPAC and IUPAP. It was formally named on 28 November 2016. The name honors the nuclear physicist Yuri Oganessian, who played a leading role in the discovery of the heaviest elements in the periodic table.

Oganesson has the highest atomic number and highest atomic mass of all known elements. On the periodic table of the elements it is a p-block element, a member of group 18 and the last member of period 7. Its only known isotope, oganesson-294, is highly radioactive, with a half-life of 0.7 ms and,  only five atoms have been successfully produced. This has so far prevented any experimental studies of its chemistry. Because of relativistic effects, theoretical studies predict that it would be a solid at room temperature, and significantly reactive, unlike the other members of group 18 (the noble gases).

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
ٽنگسٽين

**ٽنگسٽن** (Tungsten) **وولفرام** (Wolfram) به چئبو آهي، هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان W ۽ ايٽمي نمبر 74 آهي. اهو هڪ ڌاتو آهي جيڪو قدرتي طور تي زمين تي تقريبن خاص طور تي ٻين عنصرن سان گڏ مرڪب جي شڪل ۾ ملي ٿو. ان کي سال 1781ع ۾ هڪ الڳ عنصر طور سڃاتو ويو ۽ پهريون ڀيرو 1783ع ۾ هڪ ڌاتو طور الڳ ڪيو ويو. ان جي اهم ڪچڌاتن ۾ شيلائيٽ ۽ ولفرامائيٽ شامل آهن، بعد ۾ عنصر کي پنهنجو متبادل نالو ڏنو.

## تفصيل

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
پولونيئم

**پولونيم** (Polonium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Po** ۽ ايٽمي نمبر **84** آهي. هڪ ناياب ۽ انتهائي تابڪاري ڌاتو، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ميٽلائيڊ جي طور تي درجه بندي ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ ڪو به مستحڪم آئسوٽوپ ناهي. پولونيم هڪ چالڪوجين آهي ۽ ڪيميائي طور تي سيلينيم ۽ ٽيلوريم سان ملندڙ جلندڙ آهي، جيتوڻيڪ ان جو ڌاتو ڪردار دوري جدول ۾ ان جي افقي پاڙيسرين، ٿيليم، ليڊ، ۽ بسمٿ سان ملندڙ جلندڙ آهي. ان جي سڀني آئسوٽوپس جي مختصر اڌ زندگي جي ڪري، ان جو قدرتي موجودگي يورينيم جي ڪچڌات ۾ فليٽنگ پولونيم-210 (138 ڏينهن جي اڌ زندگي سان) جي ننڍڙن نشانن (traces)  تائين محدود آهي، ڇاڪاڻ ته اهو قدرتي يورينيم-238 جي زوال جو آخر آهي. جيتوڻيڪ ٻه وڌيڪ عرصي تائين رهندڙ آئسوٽوپ موجود آهن (پولونيم- 209 جي ھاف لائف 124 سال ۽ پولونيم-208 جي هاف لائف 2.898 سالن سان)، انهن کي پيدا ڪرڻ تمام گهڻو ڏکيو آهي. 

اڄڪلهه، پولونيم عام طور تي بسمٿ جي نيوٽران تي تابڪاري جي ذريعي مليگرام مقدار ۾ پيدا ڪيو ويندو آهي. ان جي شديد تابڪاري جي ڪري، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيميائي بانڊن جي تابڪاري ۽ نيوڪليائي تابڪاري خود گرم ٿيڻ جو نتيجو نڪرندو آهي، ان جي ڪيمسٽري جي تحقيق گهڻو ڪري صرف ٽريس اسڪيل تي ڪئي وئي آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:چالڪوجين
اسٽرونشيئم

**اسٽرونشيئم** (Strontium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Sr** ۽ ايٽمي نمبر **38** آهي. هڪ الڪلائين زميني ڌاتو، اهو هڪ نرم چاندي-اڇو پيلو ڌاتو عنصر آهي جيڪو ڪيميائي طور تي انتهائي رد عمل ڪندڙ آهي. ڌاتو هوا جي سامهون اچڻ تي هڪ ڪارو آڪسائيڊ پرت ٺاهيندو آهي. اسٽرونشيئم جي طبيعي ۽ ڪيميائي خاصيتون دوري جدول ۾ ان جي ٻن عمودي پاڙيسرين، ڪيلشيم ۽ بيريم سان ملڻ ٿيون. اهو قدرتي طور،  سيلسٽين ۽ اسٽرونٽيانائيٽ جي جي شڪل ۾ موجود آهي ۽ گهڻو ڪري انهن مان ڪڍيو ويندو آهي.

اسٽرونٽيم ۽ اسٽرونٽيانائيٽ ٻنهي جو نالو اسٽرونٽيان جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو اسڪاٽلينڊ جو هڪ ڳوٺ آهي جنهن جي ويجهو 1790ع ۾ ايڊيئر ڪرافورڊ ۽ وليم ڪروڪ شنڪ معدنيات دريافت ڪئي هئي؛ ان کي ايندڙ سال ان جي ڳاڙهي رنگ جي شعله جي ٽيسٽ رنگ مان هڪ نئين عنصر طور سڃاتو ويو. اسٽرونٽيم کي پهريون ڀيرو سال 1808ع ۾ همفري ڊيوي پاران اليڪٽرولائيزيشن جي نئين دريافت ڪيل عمل کي استعمال ڪندي ڌاتو جي طور تي الڳ ڪيو ويو. 19 صدي دوران، اسٽرونشيئم گهڻو ڪري چقندر مان کنڊ جي پيداوار ۾ استعمال ڪيو ويندو هو (اسٽرونٽيان عمل ڏسو). ٽيليويزن ڪيٿوڊ-ري ٽيوب جي پيداوار جي چوٽي تي، آمريڪا ۾ اسٽرونشيئم جي استعمال جو 75 سيڪڙو فيس پليٽ گلاس لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. ڪيٿوڊ-ري ٽيوب کي ڊسپلي جي ٻئي طريقن سان تبديل ڪرڻ سان گڏ اسٽرونشيئم جي استعمال ۾ ڊرامائي طور تي گهٽتائي آئي آهي.

جڏهن ته قدرتي اسٽرونشيئم (جيڪو گهڻو ڪري آئسوٽوپ اسٽرونشيئم-88 آهي) مستحڪم آهي، مصنوعي اسٽرونشيئم 90 ريڊيو ايڪٽو آهي ۽ نيوڪليئر فال آئوٽ جي سڀ کان خطرناڪ جزن مان هڪ آهي، ڇاڪاڻ ته اسٽرونشيئم جسم پاران ڪيلشيم وانگر جذب ڪيو ويندو آهي. ٻئي طرف، قدرتي مستحڪم اسٽرونٽيم صحت لاءِ خطرناڪ ناهي.

## حوالا

زمرو:الڪلائن زميني ڌاتو
زمرو:ڪيميائي تت
ٿئليئم

**ٿئليئم** (Thallium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Tl ۽ ايٽمي نمبر 81 آهي. اهو هڪ چانديءَ جي اڇو منتقلي ڌاتن کان پوء جو تت آهي جيڪو فطرت ۾ آزاد نه ٿو ملي. جڏهن الڳ ڪيو ويندو آهي، ٿيليم ٽن وانگر هوندو آهي، پر هوا جي سامهون اچڻ تي آڪسيڊيشن جي ڪارڻ رنگ بدلجي ويندو آهي. ڪيمسٽ وليم ڪروڪس ۽ ڪلاڊ-آگسٽ ليمي 1861ع ۾، سلفيورڪ ايسڊ جي پيداوار جي باقيات ۾، آزاد طور تي ٿئليئم دريافت ڪيو. ٻنهي ڪيمسٽ فليم اسپيڪٽروسڪوپي جي نئين ترقي يافته طريقي کي استعمال ڪيو، جنهن ۾ ٿئليئم هڪ قابل ذڪر سائي رنگ جو اسپيڪٽرل لائن پيدا ڪيو. ٿئليئم جو نالو يوناني لفظ "θαλλός" ٿئلس مان آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "سائو ڦوٽو" يا "ٽهلي"، ڪروڪس پاران رکيو ويو. ان کي 1862ع ۾ ليمي ۽ ڪروڪس ٻنهي، ليمي اليڪٽرولائيزيشن ذريعي ۽ ڪروڪس نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ پائوڊر جي ورن ۽ پگھلڻ سان الڳ ڪيو. ڪروڪس ان کي بين الاقوامي نمائش ۾ زنڪ جي ذريعي تيار ڪيل پائوڊر جي طور تي نمائش ڪئي، جيڪا ان سال پهرين مئي تي کوليو ويو.
## تفصيل
## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:بورون گروپ
شوري جو تيزاب

**شوري جو تيزاب** (Nitric Acid) هڪ غير نامياتي مرڪب آهي. هن جو ڪيميائي فارمولو HNO3 آهي. اهو هڪ انتهائي گلائي وارو (corrosive) معدني تيزاب آهي. هن جو گندرف جي تيزاب سان گڏ مڪسچر، جن کي شاهي پاڻي (Aqua Regia) چئبو آهي، سون ۽ ٻين ڌاتن جي گلائي ۾ استعمال ٿيندو آهي. هي مرڪب بي رنگ آهي، پر نمونا وقت سان گڏ نائٽروجن جي آڪسائيڊ ۾ سڙڻ جي ڪري پيلو رنگ حاصل ڪندا آهن. اڪثر تجارتي طور تي دستياب نائٽرڪ ايسڊ جو پاڻي ۾ ڪنسنٽريشن %68 هوندو آهي. جڏهن محلول ۾ 86٪ کان وڌيڪ نائٽروجن هوندو آهي، ته ان کي فومنگ نائٽرڪ ايسڊ چيو ويندو آهي. موجود نائٽروجن ڊاءِ آڪسائيڊ جي مقدار تي منحصر ڪري، فومنگ نائٽرڪ ايسڊ کي 86٪ کان مٿي ڪنسنٽريشن تي ريڊ فومنگ نائٽرڪ ايسڊ، يا 95٪ کان مٿي ڪنسنٽريشن تي اڇو فومنگ نائٽرڪ ايسڊ جي طور تي وڌيڪ بيان ڪيو ويندو آهي.

نائٽرڪ ايسڊ نائٽريشن لاءِ استعمال ٿيندڙ بنيادي ري ايجنٽ آهي - هڪ نائٽرو گروپ جو اضافو، عام طور تي هڪ نامياتي ماليڪيول ۾. جڏهن ته ڪجهه نتيجي ۾ نائٽرو مرڪب جھٽڪو ۽ حرارتي طور تي حساس ڌماڪيدار آهن، ڪجهه گولا بارود ۽ تباهي ۾ استعمال ٿيڻ لاءِ ڪافي مستحڪم آهن، جڏهن ته ٻيا اڃا تائين وڌيڪ مستحڪم آهن ۽ مصنوعي رنگن ۽ دوائن، ميٽرونيڊازول طور استعمال ڪيا ويندا آهن. نائٽرڪ ايسڊ کي عام طور تي هڪ مضبوط آڪسائيڊنگ ايجنٽ طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جو مرکب سلفورڪ ايسڊ سان آهي جنهن کي ايڪوا ريگيا سڏيو ويندو آهي.

## تفصيل

**Nitric acid** is an inorganic compound with the formula . It is a highly corrosive mineral acid. The compound is colorless, but samples tend to acquire a yellow cast over time due to decomposition into oxides of nitrogen. Most commercially available nitric acid has a concentration of 68% in water. When the solution contains more than 86% , it is referred to as *fuming nitric acid*. Depending on the amount of nitrogen dioxide present, fuming nitric acid is further characterized as red fuming nitric acid at concentrations above 86%, or **white fuming nitric acid** at concentrations above 95%.

Nitric acid is the primary reagent used for nitration – the addition of a nitro group, typically to an organic molecule. While some resulting nitro compounds are shock- and thermally-sensitive explosives, a few are stable enough to be used in munitions and demolition, while others are still more stable and used as synthetic dyes and medicines (e.g. metronidazole). Nitric acid is also commonly used as a strong oxidizing agent

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي مرڪب
ايٽريم

**ايٽريم** (Yttrium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Y ۽ ايٽمي نمبر 39 آهي. اهو هڪ چانديءَ جي ڌاتوءَ جي منتقلي ڌاتو آهي جيڪو ڪيميائي طور تي لينٿانائيڊس سان ملندڙ جلندڙ آهي ۽ اڪثر ڪري "ناياب-ڌرتي عنصر" جي طور تي درجابندي ڪيو ويو آهي. ايٽريم تقريبن هميشه ناياب-ڌرتي معدنيات ۾ لينٿانائيڊ عنصرن سان ميلاپ ۾ ملي ٿو ۽ فطرت ۾ ڪڏهن بہ آزاد عنصر جي طور تي نہ مليو آهي. 89Y واحد مستحڪم آئسوٽوپ آهي ۽ واحد آئسوٽوپ آهي جيڪو زمين جي ڪرسٽ ۾ ملي ٿو.

## تفصيل

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:اسڪينڊيئم گروپ
زرڪونيئم

**زرڪونيئم** (Zirconium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Zr** ۽ ايٽمي نمبر **40** آهي. پهريون ڀيرو سال 1789ع ۾ هن جي سڃاڻپ ڪئي وئي، سال 1824ع ۾  خالص شڪل ۾ الڳ ڪئي وئي ۽ سال 1925ع تائين پيماني تي تيار ڪئي وئي، خالص زرڪونيئم هڪ چمڪندڙ منتقلي ڌاتو آهي، جنهن جو رنگ ڀورو-اڇو آهي جيڪو هافنيم ۽ گهٽ حد تائين ٽائيٽانيئم سان ملندڙ جلندڙ آهي. اهو ڪمري جي گرميء پد تي مضبوط، نرم، کردري ۽ سنکنرن جي مزاحمتي آهي. زرڪونيم جو نالو معدني زرڪونيئم جي نالي مان نڪتل آهي، جيڪو زرڪونيم جو سڀ کان اهم ذريعو آهي. اهو لفظ فارسي زرغون ​​(زر-غون، "سون جهڙو" يا "سون وانگر") سان لاڳاپيل آهي. زرڪون کان علاوه، زرڪونيم 140 کان وڌيڪ ٻين معدنيات ۾ ٿئي ٿو، جن ۾ بيڊليائيٽ ۽ يوڊيالائيٽ شامل آهن؛ گهڻو ڪري زرڪونيم ٽائيٽينيم ۽ ٽن لاءِ ڪِريل معدنيات جي ضمني پيداوار جي طور تي پيدا ٿئي ٿو.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ٽائيٽينيم گروپ
بيريئم

**بيريئم** (Barium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Ba** ۽ ايٽمي نمبر **56** آهي. اهو گروپ 2 ۾ پنجون عنصر آهي ۽ هڪ نرم، چاندي رنگ جي الڪلائين زميني ڌاتو آهي. ان جي اعليٰ ڪيميائي رد عمل جي ڪري، بيريئم ڪڏهن به فطرت ۾ آزاد عنصر جي طور تي نه مليو آهي.

بيريم جا سڀ کان عام ڪچڌات بارائت (بيريم سلفيٽ، BaSO4) ۽ ويدرائٽ (بيريم ڪاربونيٽ، BaCO3) آهن. نالو بيريم ڪيميڪل ڊيريويٽو "بيريٽا"، جيڪو يوناني βαρὺς (بيرس، جنهن جي معنيٰ آهي 'ڳري') مان نڪتل آهي. بيريم کي 1772ع ۾ هڪ نئين عنصر طور سڃاتو ويو، پر 1808ع تائين اليڪٽرولائسز جي طريقو اچڻ کان اڳ، ڌاتو ۾ گهٽ نه ڪيو ويو. 

بيريم جا ڪجھ صنعتي استعمال آهن. تاريخي طور تي، ان کي ويڪيوم ٽيوب لاءِ گيٽ طور ۽ آڪسائيڊ جي صورت ۾ اڻ سڌي طرح گرم ڪيل ڪيٿوڊ تي خارج ٿيندڙ ڪوٽنگ طور استعمال ڪيو ويندو هو. اهو YBCO (هاءِ-ٽيمپريچر سپر ڪنڊڪٽرز) ۽ اليڪٽرو سيرامڪس جو هڪ جزو آهي، ۽ مائڪرو اسٽرڪچر اندر ڪاربن جي ذرڙن جي سائيز کي گهٽائڻ لاءِ اسٽيل ۽ ڪاسٽ آئرن ۾ شامل ڪيو ويندو آهي. بيريم مرڪبن کي سائو رنگ ڏيڻ لاءِ آتش بازي ۾ شامل ڪيو ويندو آهي. بيريم سلفيٽ کي تيل جي کوهه جي سوراخ ڪرڻ واري سيال ۾ هڪ غير حل ٿيندڙ اضافي طور استعمال ڪيو ويندو آهي. هڪ خالص شڪل ۾ ان کي انساني هاضمي جي رستي جي تصوير لاءِ ايڪس ري ريڊيو ڪنٽراسٽ ايجنٽ طور استعمال ڪيو ويندو آهي. پاڻي ۾ حل ٿيندڙ بيريم مرڪب زهريلا هوندا آهن ۽ ڪوئا مارڻ لاء استعمال ٿيندا آهن.

## خاصيتون
## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:الڪلائن زميني ڌاتو
زمرو:ڪيميائي تت
ايريڊيم

**اِريڊيم** (Iridium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Ir** ۽ ايٽمي نمبر **77** آهي. پلاٽينم گروپ جي هي تمام سخت، ڀُرندڙ، چانديءَ جي اڇي منتقلي واري ڌاتو کي، تجرباتي ايڪس ري ڪرسٽلوگرافي پاران بيان ڪيل 22.56 گرام في ڪعبي سينٽي ميٽر (0.815 پاوند في ڪعبي انچ) جي گھاٽائي جي سان قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ٻيو سڀ کان وڌيڪ ڌاتو سمجهيو ويندو آهي. 191Ir ۽ 193Ir اِريڊيم جا صرف ٻه قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ آهن، انهي سان گڏ واحد مستحڪم آئسوٽوپ آهن؛ بعد وارو وڌيڪ گهڻائي وارو آهي. اهو سڀ کان وڌيڪ سنکنرن جي مزاحمتي ڌاتو مان هڪ آهي.

## تاريخ

## حوالا

زمرو:ڪوبالٽ گروپ
زمرو:ڪيميائي تت
رئنيئم

thumb|رئنيئم
**رينيم** (Rhenium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Re ۽ ايٽمي نمبر 75 آهي. اهو دوراني جدول جي گروپ 7 ۾ هڪ چاندي-ڀوري، ڳري، ٽئين قطار جي منتقلي ڌاتو آهي. 1 حصو في ارب (ppb) جي اندازي مطابق سراسري ڪنسنٽريشن سان، رينيم زمين جي ڪرسٽ ۾ ناياب عنصرن مان هڪ آهي. ان ۾ ڪنهن به عنصر جي سڀ کان وڌيڪ پگھلڻ ۽ اُبلندڙ نقطن مان هڪ آهي. اهو ڪيميائي طور تي مينگنيز ۽ ٽيڪنيٽيم سان مشابهت رکي ٿو ۽ بنيادي طور تي موليبڊينم ۽ ٽامي جي معدنيات جي ڪڍڻ ۽ صاف ڪرڻ جي ضمني پيداوار جي طور تي حاصل ڪيو ويندو آهي. اهو پنهنجي مرڪبن ۾ -1 کان +7 تائين آڪسائيڊيشن رياستن جي وسيع قسم کي ڏيکاري ٿو.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:مينگينيز گروپ
ٽيڪنيشيئم

**ٽيڪنيشيئم** (Technetium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Tc ۽ ايٽمي نمبر 43 آهي. اهو سڀ کان هلڪو عنصر آهي جنهن جا سڀئي آئسوٽوپ ريڊيو ايڪٽو آهن. ٽيڪنيشيئم ۽ پروميٿيم واحد ريڊيو ايڪٽو عنصر آهن جن جا پاڙيسري ايٽمي نمبر جي لحاظ کان ٻئي مستحڪم آهن. سڀ موجود ٽيڪنيشيئم هڪ مصنوعي عنصر جي طور تي پيدا ڪيو ويندو آهي. قدرتي طور تي موجود ٽيڪنيشيئم يورينيم معدنيات ۽ ٿوريم معدنيات (سڀ کان عام ذريعو) ۾ هڪ خود بخود فشن پيداوار آهي، يا موليبڊينم معدنيات ۾ نيوٽران جي قبضي جي پيداوار آهي. هي چاندي جي ڀوري، ڪرسٽل منتقلي ڌاتو دوراني جدول جي گروپ 7 ۾ مينگنيز ۽ رينيم جي وچ ۾ آهي ۽ ان جون ڪيميائي خاصيتون ٻنهي ويجهن عنصرن جي وچ ۾ وچولي آهن. سڀ کان عام قدرتي طور تي موجود آئسوٽوپ 99Tc صرف ٽريس ۾ موجود آهي.

ٽيڪنيٽيم ۽ پروميٿيم واحد تابڪاري عنصر آهن جن جا ٻئي پاڙيسري (ايٽمي نمبر جي لحاظ کان) مستحڪم آهن. سڀ موجود ٽيڪنيٽيم هڪ مصنوعي عنصر جي طور تي پيدا ڪيو ويندو آهي. قدرتي طور تي موجود ٽيڪنيٽيم يورينيم ۽ ٿوريم معدنيات ۾ خود بخود فيشن جي پيداوار آهي. (سڀ کان عام ذريعو) يا اهو موليبڊينم معدنيات ۾ نيوٽران جي داخلي جي پيداوار آهي. هي چاندي جي ڀوري، ڪرسٽل منتقلي ڌاتو دوراني جدول جي گروپ 7 ۾ مينگنيز ۽ رينيم جي وچ ۾ آهي ۽ ان جون ڪيميائي خاصيتون ٻنهي ويجهن عنصرن جي وچ ۾ وچولي آهن. صرف سڀ کان عام قدرتي طور تي موجود آئسوٽوپ، 99Tc معمولي مقدار (Traces) ۾ موجود آهي.

ٽيڪنيٽيم جي ڪيتريون ئي خاصيتون دمتري مينڊليو پاران دريافت ٿيڻ کان اڳ اڳڪٿي ڪئي وئي هئي؛ مينڊليو پنهنجي دوراني جدول ۾ هڪ خال کي نوٽ ڪيو ۽ اڻ دريافت ٿيل عنصر کي عارضي نالو ايڪامنگاني (Em) ڏنو. 1937 ۾، ٽيڪنيٽيم پيدا ٿيندڙ پهريون بنيادي طور تي مصنوعي عنصر بڻجي ويو، تنهنڪري ان جو نالو ٽيڪنيشيئم، قديم يوناني جي لفظ، "ٽيڪنوس"، معني مصنوعي ۽ سابقي، "ايئم" جي ملاپ کان مليو آهي.   
* هڪ مختصر مدت وارو گاما شعاع خارج ڪندڙ نيوڪليئر آئسومر، ٽيڪنيٽيم-99، نيوڪليئر علاج ۾ مختلف ٽيسٽن، جهڙوڪ هڏن جي ڪينسر جي تشخيص، لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، 
* نيوڪلائيڊ ٽيڪنيٽيم-99 جي زميني حالت بيٽا ذرڙن جي گاما شعاع کان آزاد ذريعو طور استعمال ڪئي ويندي آهي. 
* تجارتي طور تي پيدا ٿيندڙ ڊگهي عرصي وارو ٽيڪنيٽيم آئسوٽوپس ايٽمي ري ايڪٽرن ۾ يورينيم-235 جي فيشن جي ضمني پيداوار آهن ۽ ايٽمي ايندھن جي راڊز مان ڪڍيو ويندو آهي. 
* ڇاڪاڻ ته ٽيڪنيٽيم جي سڀ کان ڊگهي عرصي واري آئسوٽوپ جي اڌ زندگي به نسبتاً مختصر آهي (4.21 ملين سال)، تنهن ڪري 1952 ۾ ڳاڙهي رنگ جي ڏيو ستاري ۾ ٽيڪنيٽيم جي ڳولا اهو ثابت ڪرڻ ۾ مدد ڪئي ته تارا ڳرا عنصر پيدا ڪري سگهن ٿا.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:منتقلي ڌاتو
زمرو:مينگينيز گروپ
روٿينيئم

**روٿينيم** (Ruthenium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Ru ۽ ايٽمي نمبر 44 آهي. اهو هڪ ناياب منتقلي ڌاتو آهي جيڪو دوراني جدول جي پلاٽينم گروپ سان تعلق رکي ٿو. پلاٽينم گروپ جي ٻين ڌاتن وانگر، روٿينيم اڪثر ڪيميائي مادن لاءِ غير رد عمل آهي. بالٽڪ-جرمن نسل جي هڪ روسي سائنسدان ڪارل ارنسٽ ڪلاز، 1844ع ۾ قازان اسٽيٽ يونيورسٽي ۾ عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو روس جي اعزاز ۾ رکيو. (هن لاطيني نالو روٿينيا استعمال ڪيو، جنهن جا ٻيا مطلب ٿي سگهن ٿا، پر خاص طور تي چيو ته عنصر جو نالو سندس "مادر وطن" جي اعزاز ۾ رکيو ويو هو.) 

روٿينيم عام طور تي پلاٽينم معدنيات جي هڪ معمولي جزو طور ملي ٿو؛ سالياني پيداوار 2009ع ۾ تقريبن 19 ٽن کان وڌي  2017ع ۾ تقريبن 35.5 ٽن ٿي وئي. پيدا ٿيندڙ گهڻو ڪري روٿينيم لباس مزاحمتي برقي رابطن ۽ ٿلهي فلم مزاحمت ڪندڙن ۾ استعمال ٿيندو آهي. روٿينيم لاءِ هڪ معمولي درخواست پلاٽينم مصر ۽ ڪيميائي ڪيٽالسٽ جي طور تي آهي. روٿينيم جو هڪ نئون استعمال انتهائي الٽراوائليٽ فوٽو ماسڪ لاءِ ڪيپنگ پرت جي طور تي آهي. روٿينيم عام طور تي يورال جبلن ۽ اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ ٻين پلاٽينم گروپ جي ڌاتن سان گڏ معدنيات ۾ ملي ٿو. ننڍيون پر تجارتي طور تي اهم مقدارون سڊبري، اونٽاريو مان نڪتل پينٽلينڊائيٽ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ پائروڪسينائيٽ جي ذخيرن ۾ پڻ مليون آهن.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست
## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:آئرن گروپ
روڊيم

**روڊيم** (Rhodium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان **Rh** ۽ ايٽمي نمبر **45** آهي. اهو هڪ تمام ناياب، چاندي جهڙو اڇو، سخت، سنکنرن جي مزاحمت وارو منتقلي ڌاتو آهي. اهو هڪ غير فعال ڌاتو آهي ۽ پلاٽينم گروپ جو ميمبر آهي. ان ۾ صرف هڪ قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ، 103Rh آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ روڊيم عام طور تي هڪ آزاد ڌاتو جي طور تي يا ساڳين ڌاتو سان گڏ هڪ مصر جي طور تي ملي ٿو ۽ گهٽ ۾ گهٽ ڪچڌاتن جهڙوڪ بوئيٽ ۽ روڊپلمسائٽ ۾ ڪيميائي مرڪب جي طور تي ملي ٿو. اهو ناياب ۽ قيمتي ڌاتو مان هڪ آهي. اها گروپ 9 (ڪوبالٽ گروپ) جو ميمبر آهي.

روڊيم تت، پلاٽينئم گروپ جي ڌاتو جي ٻين ميمبرن سان گڏ  پلاٽينم يا نڪل معدنيات (ores) ۾ ملي ٿو. اهو 1803ع ۾ وليم هائيڊ وولسٽن پاران هڪ اهڙي ئي معدنيات ۾ دريافت ڪيو ويو ۽ ان جي ڪلورين مرڪبن مان هڪ جي گلابي رنگ جي ڪري هن جو هي نالو رکيو ويو.  

روڊيم جو وڏو استعمال (دنيا جي روڊيم پيداوار جو تقريباً 80 سيڪڙو) آٽو موبائيل ۾ ٽي-رخ ڪٽيلٽڪ ڪنورٽر ۾ ڪيٽيلسٽ طور ٿيندو آهي، ڇاڪاڻ ته روڊيم ڌاتو سنکنرن ۽ ٻين سڙائن واري ڪيميائي مادن سان عمل نه ڪندو آهي ۽ ان جي ناياب هجڻ جي ڪري، روڊيم عام طور تي پلاٽينم يا پلاڊيئم سان ملائي، تيز گرمي پد ۽ سنکنرن جي مزاحمتي ڪوٽنگن ۾ لاڳو ڪيو ويندو آهي. اڇو سون (White Gold) اڪثر ڪري ان جي ظاهر کي بهتر بڻائڻ لاءِ هڪ پتلي روڊيم پرت سان پليٽ ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته اسٽرلنگ چاندي اڪثر ڪري روڊيم پليٽ ڪيو ويندو آهي ته جيئن هن جي چمڪ وڌيڪ وقت لاء برقرار رهيي.

روڊيم ڊيٽيڪٽر نيوڪليئر ري ايڪٽرن ۾ نيوٽران فلڪس ليول کي ماپڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. روڊيم جي ٻين استعمالن ۾ غير سميٽرڪ هائيڊروجنيشن شامل آهي جيڪو دوائن جي بنيادي اجزاء ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي ۽ اهو ايسٽڪ ايسڊ جي پيداوار جي عملن ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي.

## پڻ ڏسو
* آئسوٽوپ
* دوري جدول
* ڪيميائي عنصرن جي فهرست

## حوالا

زمرو:ڪيميائي تت
زمرو:ڪوبالٽ گروپ
سوڊيئم ڪاربونيٽ

**سوڊيم ڪاربونيٽ (Sodium Carbonate)، ج**نهن کي واشنگ **سوڊا**، **سوڊا ايش** ، **سال سوڊا** ۽ **سوڊا ڪرسٽل** پڻ سڏيو ويندو آهي، هڪ غير نامياتي مرڪب آهي جنهن جو فارمولا (NaCO3) آهي ۽ ان جي مختلف هائيڊريٽس کي سوڊا ايش سڏيو ويندو آهي. سڀئي هائيدريٽس اڇا، بي بوءِ ۽ پاڻيءَ ۾ حل ٿيندڙ لوڻ آهن جيڪي پاڻيءَ سان گڏ ٿي، الڪلائن محلول پيدا ڪن ٿا. پهرين وقتن ۾، اهو سوڊيم سان مالا مال مٽيءَ ۾ پوکيل ٻوٽن جي راھ مان ڪڍيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته انهن سوڊيم سان مالا مال ٻوٽن جي راھ ڪاٺ جي راھ کان نمايان طور تي مختلف هئي (جيڪي ڪڏهن پوٽاش پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون). سوڊيم ڪاربونيٽ "سوڊا ايش" جي نالي سان مشهور ٿيو. اهو وڏي مقدار ۾ عام لوڻ، سوڊيم ڪلورائڊ (NaCl) ۽ چونا پٿر (limestone) مان سولوي عمل ذريعي پيدا ڪيو ويندو آهي، انهي سان گڏ سوڊيم هائيڊرو آڪسائيڊ کي ڪاربونيٽ ڪندي جيڪو ڪلورالڪلي عمل استعمال ڪندي ٺاهيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي شيون
زمرو:ڪيميائي مرڪب
زمرو:گھريلو ڪيميائي مرڪب
غير نامياتي ڪيميائي مرڪبن جي فهرست

جيتوڻيڪ گھڻا مرڪب انهن جي IUPAC سسٽميٽڪ نالن سان سڏيا ويندا آهن ( IUPAC نالي جي نظام جي پيروي ڪندي)، روايتي نالا پڻ اتي رکيا ويا آهن جتي اهي وسيع استعمال ۾ آهن يا اهم تاريخي مفادن ۾ آهن. 

## فهرست
* امونيا گئس (NH<sub>3</sub>)
* سوڊيئم ڪاربونيٽ  Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>)
* نائٽرڪ ايسڊ (HNO<sub>3</sub>)
* لوڻ سوڊيئم ڪلورائيڊ (NaCl)
* سوڊيئم هائيڊرو آڪسائيڊ (NaOH)
* ڪيلشيئم ڪاربونيٽ   (CaCO<sub>3</sub>)
* ڪيلشيم ڪلورائيڊ  _  CaCl2
* ڪيلشيم سلفيٽ   _   CaSO4
* ڪيلشيم ھائڊرو آڪسائيڊ _ Ca(OH)2
* ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ _ CO2
* ڪاربن مونو آڪسائيڊ _ CO
* بورڪ ايسڊ  _  H3BO3
* سلفيورڪ ايسڊ _  H2SO4
* ڪاربونڪ ايسڊ _ H2CO3
* هائيڊرو ڪلورڪ ايسڊ _ HCl

## تفصيلي فهرست
* ايلومينيم آڪسائيڊ _ Al2O3 
* ايلومينيم ڪاربائيڊ _  Al4C3
* ايلومينيم ڪلورائيڊ _  AlCl3
* ايلومينيم هائيڊرو آڪسائيڊ _ 3 Al (OH) 
* ايلومينيم برومائيڊ _ AlBr3
* ايلومينيم نائٽرائڊ _ Al2 (N3)
* ايلومينيم نائٽريٽ _ (Al2 (NO3
* ايلومينيم سلفيٽ _  Al2(SO4)3
* بوريڪس  _ Na2B4O7 •10H2O
* بورڪ ايسڊ  _  H3BO3
* بورون ڪاربائيڊ _ B4C

* ڪيلشيم ڪاربائيڊ  _ CaC2
* فوسجين _ COCl2
* ڪاربن ٽيٽرا ڪلورائڊ _ CCl4
* ڪاربن ٽيٽرا فلورائڊ _ CF
* ڪيلشيم ڪاربونيٽ _  CaCO3
* ڪيلشيم ڪلورائيڊ  _  CaCl2
* ڪيلشيم سلفيٽ   _   CaSO4
* ڪيلشيم ھائڊرو آڪسائيڊ _ Ca(OH)2
* ڪاربن ڊائي آڪسائيڊ _ CO2
* ڪاربن مونو آڪسائيڊ _ CO
* بورڪ ايسڊ  _  H3BO3
* سلفيورڪ ايسڊ _  H2SO4
* ڪاربونڪ ايسڊ _ H2CO3
* امونيم ڪلورائڊ - NH4Cl
* ڪاپر سلفيٽ _ CuSO4
* ايلومينيم آڪسائيڊ _ Al2O3
* امونيا گئس (NH<sub>3</sub>)

* سوڊيئم ڪاربونيٽ  Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>)

* نائٽرڪ ايسڊ (HNO<sub>3</sub>)

* لوڻ سوڊيئم ڪلورائيڊ (NaCl)

* سوڊيئم هائيڊرو آڪسائيڊ (NaOH)

* ڪيلشيئم ڪاربونيٽ   (CaCO<sub>3</sub>)

### سوڊيئم
* سوڊيئم ٿائيو سلفيٽ - Na2S2O3
* سوڊيئم ڪلورائڊ - NaCl
* سوڊيئم بائي ڪاربونيٽ - NaHCO3
* سوڊيئم نائٽرائڊ - NaN3
* سوڊيئم بائي سلفيٽ -  NaHSO4
* سوڊيئم ڪاربونيٽ - Na2CO3
* سوڊيئم ڪلوريٽ - Na2ClO3
* سوڊيئم ھائڊرو آڪسائيڊ - NaOH
* سوڊيئم بائي ڪاربونيٽ - NaHCO3 
* سوڊيئم ڪاربائيڊ - Na2C3 
* سوڊيئم سليڪيٽ - Na2SiO3
* سوڊيئم سلفيٽ - Na2SO4
* سوڊيئم نائٽريٽ - NaNO3
* سوڊيئم مينگانيٽ - Na2MnO4
* سوڊيئم پر ڪلوريٽ - NaClO4
* سوڊيئم پر ڪلوريٽ - Na2SO4
* سوڊيئم پر مينگانيٽ - NaMnO4
* سوڊيئم پر آڪسائيڊ  -  Na2O2
* سوڊيئم پيروڪسي ڪاربونيٽ - Na2CO4
* سوڊيئم ٽيٽرا ڪلورو ايلومينيٽ - NaAlCl4
* سوڊيئم ٽيٽرا فلورو بوريٽ - NaBF4

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي مرڪب
زمرو:ڪيميائي مرڪبن جي فهرستون
عبدالله بن عمر

**عبدالله بن عمر بن خطاب** (لڳ ڀڳ 610ع – 693ع)، جيڪو عام طور تي **ابن عمر** جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، اسلامي نبي محمد ﷺ جو صحابي ۽ ٻئي خليفو عمر بن خطاب جو پٽ هو. هو حديث ۽ فقه جو هڪ وڏو عالم هو. هن پهرين فتني (656ع–661ع) جي واقعن دوران غيرجانبدار رهيو.
## حوالا
سائيڪاڪو

سائيڪاڪو ( جپاني ناول نويس ۽ شاعر)  1642ع ۾ اوساڪا ۾ ڄائو ۽ 1693ع ۾ گذاري ويو. ھن جو اصلي نالو ٽوگو ھو ۽ ذات جو ھيراياما. پر سندس قلمي نالو ايھارا سائيڪاڪو ھو. اوساڪا تن ڏينھَن ۾ واپار جي ھڪ منڊي ھو ۽ پاڻ اُتي جي وڏن واپارين مان ھو. 1675ع ۾ سندس زال پنجويھ سالن جي ننڍي ڄمار ۾ گذاري وئي جنھن سان سندس تمام گھڻو پيار ھو. سندس ھڪ ڪتاب " ھڪ ھزار ھائيڪائي شعر" جي شروعات ۾ ان بابت لکي ٿو تہ ھن جي موت کيس سخت صدمو پهچايو ۽ پنھنجي پيار جي اظهار لاءِ ستين ڏينھن ھن صبح کان شام تائين ويھي پورا ھڪ ھزار ھائيڪائي شعر لکيا. ٻن سالن بعد واپار وڙي تان بہ دل کَٽي ٿي پيس ۽ ھڪ ڪلارڪ جي حوالي ڪم ڪري پاڻ دنيا جي خفن کان آجو ٿي ڪڏھن ڪيڏانهن تہ ڪڏھن ڪيڏانهن گھمندو ڦرندو رھيو. سائيڪاڪوءَ شاعري پندرهن سالن جي عمر ۾ شروع ڪئي ھئي ۽ ھائيڪائي شاعريءَ جي دنيا ۾  ھو وڏي ڳالھ سمجھيو ويو.  

## حوالا
هينري بيڪيوريل

**هينري بيڪيوريل** (Antoine Henri Becquerel؛ 15 ڊسمبر 1852 کان 25 آگسٽ 1908) هڪ فرانسيسي طبيعيات دان هو، جنهن کي تابڪاري (Radioactivity) جي دريافت تي سال 1903ع ميري ڪيوري ۽ پئيري ڪيوري سان گڏ طبعيات ۾ نوبل انعام  سان مشترڪ طور تي نوازيو ويو.

## تفصيل

**Antoine Henri Becquerel** (; ; 15 December 1852 – 25 August 1908) was a French physicist who shared the 1903 Nobel Prize in Physics with Marie and Pierre Curie for his discovery of radioactivity.

**هينري بيڪيوريل** (Antoine Henri Becquerel؛ 15 December 1852 – 25 August 1908) هڪ فرانسيسي physicist طبيعيات دان هو، جنهن کي radioactivity تابڪاري (Radioactivity) جي دريافت تي سال 1903ع Marie ميري ڪيوري ۽Pierre Curie پئيري ڪيوري سان گڏ Nobel Prize in Physics  طبيعيات جو نوبل پرائز مشترڪ طور ڏنو ويو.

## حوالا
زمرو:تابڪاري
زمرو:1852ع جون پيدائشون
زمرو:1908ع جون فوتگيون
ڪاسٽڪ سوڊا

**سوڊيم هائيڊرو آڪسائيڊ** (Sodium Hydroxide)، جن کي لائي (lye) ۽ ڪاسٽڪ سوڊا پڻ چيو ويندو آهي، هڪ غير نامياتي مرڪب آهي جنهن جو فارمولو "NaOH" آهي. اهو هڪ اڇو سالڊ آئنڪ مرڪب آهي جيڪو سوڊيم ڪيشن +Na ۽ هائيڊرو آڪسائيڊ اينيون -(OH) تي مشتمل آهي. 

سوڊيم هائيڊرو آڪسائيڊ عام گرمي پد تي ڪيميائي طور تي تمام گهڻو ڪٽاءُ وارو (corrosive) الڪلي بنياد (Base) آهي جيڪو لپڊس ۽ پروٽين کي ختم ڪري ٿو ۽ چمڙي کي ساڙن جو سبب بڻجي سگهي ٿو. اهو پاڻي ۾ تمام گهڻو حل ٿيندڙ آهي، ۽ هوا مان نمي ۽ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ کي آساني سان جذب ڪري ٿو. اهو هائيڊريٽس (NaOH•H2O) جو هڪ سلسلو ٺاهيندو آهي. مونو هائيڊريٽ C°12.7 ۽ 61.8 °C جي وچ ۾ پاڻي جي حلن مان ڪرسٽلائيز ٿئي ٿو. تجارتي طور تي دستياب "سوڊيم هائيڊرو آڪسائيڊ" اڪثر ڪري مونو هائيڊريٽ هوندو آهي پڻ شايع ٿيل ڊيٽا ان جي بدران  هن کي هڪ انهائيڊرس مرڪب جي طور تي حوالو ڏئي سگهي ٿو. 

ساده ترين هائيڊرو آڪسائيڊ مان هڪ، سوڊيم هائيڊرو آڪسائيڊ کي اڪثر عام پاڻي ۽ تيزابي هائيڊروڪلورڪ ايسڊ سان گڏ ڪيميا جي شاگردن کي pH اسڪيل ڏيکاريل لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي .

سوڊيم هائيڊرو آڪسائيڊ ڪيترن ئي صنعتن: ڪاٺ جي گودا ۽ ڪاغذ، ڪپڙي، پيئڻ جو پاڻي، صابڻ ۽ ڊٽرجنٽ ٺاهڻ ۾، ۽ ڊرين صاف ڪندڙ جي طور تي  ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. 2022 ۾ عالمي پيداوار تقريبن 83 ملين ٽن هئي. p

## خاڪو

## حوالا

زمرو:ڪيميا
زمرو:ڪيميائي مرڪب
زمرو:گھريلو ڪيميائي مرڪب
Draft:امن ابن سنڌ

**امن ابن سنڌ** (اصل نالو: **امن لغاري**، ڄم: 5 آڪٽوبر 2006ع) سنڌ جو هڪ نوجوان ليکڪ ۽ شاگرد آهي، جيڪو في الحال فيڊرل اردو يونيورسٽي ڪراچي ۾ سنڌي ادب ۾ تعليم حاصل ڪري رهيو آهي. سندس هڪ ڪهاڻي *[[سوچن جو قيدي]]* سنڌي ادبي شاگرد سٿ جي ڪهاڻيءَ جي مقابلي ۾ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي.  
هو پنهنجي تعليمي سفر دوران ڪيترن مرحلن مان گذريو آهي ۽ مختلف اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ پڙهائي ڪري، آخرڪار يونيورسٽيءَ تائين پهتو آهي. سندس لکڻين ۾ سنڌي ٻوليءَ، سماج، غربت، تعليم ۽ زندگيءَ جي حقيقتن جو اظهار ملندو آهي.

## ابتدائي زندگي
امن ابن سنڌ جو تعلق تعلقو جاتي جي ڳوٺ نبي بخش لغاري سان آهي. شروعاتي تعليم لاءِ کيس CBS اسڪول ۾ داخل ڪرايو ويو، پر پوءِ کيس پنهنجي علائقي جي مشهور پرائمري اسڪول مغلڀين اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو، جتي پنجين ڪلاس تائين تعليم حاصل ڪيائين.

## تعليم
* **پرائمري تعليم:** مغلڀين پرائمري اسڪول (پنجين ڪلاس تائين)  
* **سيڪنڊري تعليم:** مريم ماڊل اسڪول (ڇهين ڪلاس)، گورنمنٽ هاءِ اسڪول جاتي (ستين کان انٽر ڪلاس تائين)  
* **ٽيڪنيڪل تعليم:** ڊي آءِ ٽي، ٽيڪنيڪل ڪاليج مڪلي، ٺٽو  
* **اعليٰ تعليم:** بي ايس سنڌي ادب، فيڊرل اردو يونيورسٽي ڪراچي (داخل ٿيل)

## مستقبل جا ارادا
امن ابن سنڌ جو خواب آهي ته هو بي ايس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ڪميشن جو امتحان پاس ڪري سنڌي ادب ۾ ليڪچرار ٿئي.

## حوالا

سندس هڪ ڪھاڻي *سوچن جو قيدي* سنڌي ادبي شاگرد سٿ جي ڪهاڻي جي مقابلي ۾ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي.
## حوالا

## ٻاهريان لنڪ
* سنڌي ادبي شاگرد سٿ – Facebook پوسٽ
* فيڊرل اردو يونيورسٽي ڪراچي
* سنڌ ٽيڪنيڪل ايجوڪيشن اٿارٽي

زمرو:سنڌي شخصيتون
زمرو:سنڌي شاگرد
زمرو:زنده شخصيتون
جلال پور پير والا تعلقو

**جلالپور پير والا تعلقو** ملتان ضلعي، پنجاب ، پاڪستان جو هڪ تعلقو آهي. 2017 جي مردم شماري جي مطابق تعلقي جي آبادي 554,152 آهي.

## حوالا

زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
زمرو:ملتان ضلعو
شوانگي سنگھ

شوانگي سنگھ ڄائي ( 15 مارچ 1995ع) رافيل جيٽ اڏائيندڙ هندستان جي پهرين عورت پائلٽ آهي، جيڪا جنگي ڪردارن ۾ عورتن لاءِ هڪ وڏو قدم آهي. وارانسي ۾ پيدا ٿي، هن همت ۽ عزم سان ڀارتي هوائي فوج جي درجن ۾ ترقي ڪئي. سندس سفر بيشمار عورتن کي ملڪ ۾ دفاع ۽ هوائي جهازن ۾ ڪيريئر ٺاهڻ لاءِ متاثر ڪري ٿو. شوانگي سنگھ هڪ اعليٰ انڊين ايئر فورس (IAF) آفيسر آهي جنهن جو نالو تاريخ جي ڪتابن ۾ پهرين انڊين عورت پائلٽ هجڻ جي ڪري لکيل آهي جنهن رافيل فائٽر جهاز کي پائلٽ ڪيو، جيڪو دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته ملٽي رول جنگي جهازن مان هڪ آهي. سندس ڪاميابي هندستاني دفاعي فوجن ۾ عورتن کي فرنٽ لائن جنگي صفن ۾ شامل ڪرڻ ۾ هڪ سنگ ميل آهي. شيوانگي سنگھ 15 مارچ 1995 تي، واراناسي، اتر پرديش ۾ پيدا ٿي هئي. ٻار جي حيثيت ۾، جڏهن اهي نئين دهلي ۾ ايئر فورس ميوزيم جو دورو ڪندا هئا ته هن کي اڏامڻ جو شوق هو. هوءَ جنگي جهازن کان متاثر ٿي ۽ ننڍي عمر ۾ ئي پائلٽ بڻجڻ جو ارادو ڪيو. بنارس هندو يونيورسٽي ۾ ڪاليج جي تعليم دوران، هوءَ نيشنل ڪيڊٽ ڪور (اين سي سي) ايئر ونگ جو حصو هئي، جنهن هن کي انڊين ايئر فورس ڏانهن وٺي وئي. مئي 2025ع ۾ لڳل پاڪ- ڀارت جنگ ۾ چوٻول هئا ته شوانگي سنگھ پاڪستان جي قبضي ۾ اچي چڪي آهي پر ڀارتي هوائي فوج انھن خبرن کي ڪوڙو ڪوٺيو.
زمرو:جنگ ۾ شريڪ ڀارتي عورتون
زمرو:جيوت ماڻهو
زمرو:1995ع جون پيدائشون
تعليم جا ميدان

**تعليم جا ميدان** يا **تعليمي نظم** (Academic disciplines) تعليمي شعبن جي هڪ ذيلي تقسيم آهي، جيڪا ڪاليج يا يونيورسٽي جي سطح تي سيکاريا ويندا آهن ۽ انهن تي تحقيق ڪي ويندي آهي. هن نظمن جي تعريف (جزوي طور تي) تعليمي جرنلن، جنهن ۾ تحقيق شايع ٿيندي آهي، ذريعي ڪئي ويندي آهي ۽ تعليمي جرنل ۽ هن شعبن سان تعلق رکندڙ ماهرن جي سوسائٽين ۽ تعليمي شعبن يا فيڪلٽيز، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين اندر عملو جيڪا هن سان رکن ٿا، پاران تسليم ڪيا ويندا آهن. تعليمي شعبن کي روايتي طور تي بشريات (Humanities) (فلسفو، ٻولي، فن ۽ ثقافتي مطالعي سميت)، سائنسي شعبن (جهڙوڪ فزڪس، ڪيمسٽري ۽ حياتيات) ۽ رسمي سائنسن (رياضي ۽ ڪمپيوٽر سائنس) ۾ ورهايو ويندو آهي. سماجي سائنس کي ڪڏهن ڪڏهن چوٿين درجي سمجهيو ويندو آهي. ان کي مطالعي جو ميدان، تحقيق جو ميدان، تحقيق جو ميدان ۽ علم جي شاخ طور پڻ سڃاتو وڃي ٿو. مختلف اصطلاحون مختلف ملڪن ۽ شعبن ۾ استعمال ٿينديون آهن.

تعليمي مضمونن سان لاڳاپيل فردن کي عام طور تي سکيل يا ماهر سڏيو ويندو آهي ۽ ٻيئن جن شايد ڪنهن مخصوص تعليمي مضمون ۾ ڌيان ڏيڻ بدران لبرل آرٽس يا سسٽم ٿيوري جو مطالعو ڪيو ويندو آهي، انهن کي جنرلسٽ طور درجه بندي ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته هر تعليمي نظم هڪ گهٽ يا وڌيڪ مرڪوز عمل آهي، علمي طريقا جهڙوڪ گھڻ-شعباجاتي، بين الشعبا جاتي، ٽرانس-شعبا جاتي ۽ ڪراس-شعبا جاتي ڪيترن ئي مضمونن جي پهلوئن کي ضم ڪن ٿا، انهي ڪري ڪنهن به مسئلي کي حل ڪن ٿا جيڪي مطالعي جي خاص شعبن اندر محدود ارتڪاز مان پيدا ٿي سگهن ٿا. مثال طور، پيشه ور ماڻهن کي اصطلاحن، مخصوص تصورن، يا طريقيڪار ۾ فرق جي ڪري تعليمي مضمونن ۾ رابطي ۾ ڏکيائي جو سامنا ٿي سگهي ٿو. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته تعليمي مضمونن کي مستقبل ۾ تبديل ڪيو ويندو.

## تعليمي ميدانن جي فهرست
* فلسفو
* منطق
* قانون
* تاريخ
* جاگرافي 
* الاھيات
* اخلاقيات
* بشريات
* لسانيات
* اقتصاديات
* ابلاغ عامه
* سياسي سائنس
* سماجي سائنس
* سماجي اڀياس
* لائبريري سائنس
* جرميات
* سماجيات
* ائنٿراپالاجي
* ادب
* ٻولي
* فن
* جيوڊيسي 
* انساني جاگرافي
* ثقافتي مطالعو
* علم آثار قديمه
* حياتيات
* بحري حياتيات
* خوردبيني حياتيات
* فزيالاجي
* ٽيڪسانومي 
* ارتقاء
* جينيات
* نظميات
* علم نباتات
* بيڪٽيريالاجي
* علم حيوانات
* اناٽومي
* ايمبريولاجي
* علم طيوريات
* سائٽولاجي 
* طفيليات
* مائڪولوجي
* طبي سائنس
* آنڪولاجي
* اعصابي اڀياس
* گائناڪولاجي
* اناٽومي
* نيوروسائنس
* نيورولوجي 
* نفسيات
* بائيو ٽيڪنالاجي
* حياتياتي انجنيئرنگ
* حياتياتي انجنيئرنگ
* علم زراعت
* ماحوليات 
* فارماسولوجي 
* غذائي سائنس
* ڪيميا 
* ڪيميائي انجنيئرنگ 
* غير نامياتي ڪيميا 
* نامياتي ڪيميا 
* حياتياتي ڪيميا 
* ڌرتي سائنس 
* جيو فزڪس 
* هائيڊرولوجي
* طبيعيات
* بصريات  
* صوتيات 
* ميڪانيات
* برق سڪونيات
* برقناطيسيت
* ٿرموڊائنامڪس
* ڪوانٽم مڪينڪس
* ڪنڊينسڊ مادي جي فزڪس
* نيوڪليئر فزڪس
* جديد طبيعيات
* جيو فزڪس
* خاص نسبت جو نظريو
* سولڊ اسٽيٽ فزڪس
* شمارياتي ميڪانڪس
* سولڊ اسٽيٽ فزڪس
* ڪلاسيڪل ميڪانيات  
* فلڪيات
* خلائي سائنس
* اطلاقي سائنس
* علم زراعت
* فارنزڪ سائنس
* ٽيڪنالاجي
* انفارميشن سائنس
* ڪمپيوٽر سائنس
* رسمي سائنس
* ڪمپيوٽر سائنس
* علم رياضيات
* رياضي 
* جاميٽري
* علم حساب
* سسٽم سائنس
* شماريات
* سِسٽم ٿيوري

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* Association for Interdisciplinary Studies
* Sandoz, R. (ed.), ''Interactive Historical Atlas of the Disciplines'', University of Geneva
* Academic discipline at the *Collin's Dictionary*

## حوالا

زمرو:تدريس
زمرو:درسي علم
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
جڙانوالا تعلقو

**جڙانوالا تعلقو** ( پنجابي:  **جڑانوالا** تحصیل) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي فيصل آباد ضلعي جو هڪ تعلقو  آهي. صنعتي علائقو، کُرڙيانوالا، جڙانوالا ۽ مڪوانا ۾ واقع آهي. جڙانوالا 57 يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي. 
## حوالا

زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
زمرو:فيصل آباد ضلعو
لوڌران تعلقو

**لوڌران** ضلعي لوڌران جو هڪ تعلقو آهي جيڪو پنجاب صوبي (پاڪستان) جي ملتان ڊويزن جي ماتحت آهي. ترقي جي لحاظ کان، اهو ضلعي لوڌران جي ٻين ٻن تعلقن؛ ڪهڙور پڪا ۽ دنياپور کان وڌيڪ ترقي يافته آهي. سال 2013ع جي عام چونڊن کان پوءِ شهر قومي ۽ بين الاقوامي سطح تي وڌيڪ مشهور ٿيو جڏهن پاڪستان تحريڪ انصاف پاران قومي اسيمبلي جي تڪ اين اي-154 ۾ ڌانڌلي جا الزام لڳايا ويا.  
## حوالا

زمرو:پاڪستاني پنجاب جا تعلقا
زمرو:لوڌران ضلعو
انٽاناناريوو

**انٽاناناريوو** (Antananarivo)، جيڪو ان جي نوآبادياتي مختصر شڪل **تانا** سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، مڊگاسڪر جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. شهر جو انتظامي علائقو، جيڪو انتاناناريوو-رينيووهيترا ("انتاناناريوو-مدر هِل" يا "انتاناناريوو-گاديءَ جو هنڌ") جي نالي سان مشهور آهي، انالامانگا علائقي جو گاديءَ جو هنڌ آهي. شهر ٻيٽ جي مرڪز ۾ سمنڊ جي سطح کان 1,280 ميٽر (4,199 فوٽ) تي واقع آهي، جيڪو ان کي ٻيٽ جي ملڪن ۾ بلندي جي لحاظ کان بلند ترين قومي گاديءَ جو هنڌ بڻائي ٿو. اهو گهٽ ۾ گهٽ 18 صدي کان وٺي ملڪ جو سڀ کان وڏو آبادي جو مرڪز رهيو آهي. صدارت، قومي اسيمبلي، سينيٽ، ۽ سپريم ڪورٽ اتي واقع آهن، جيئن ته 21 سفارتي مشن ۽ ڪيترن ئي قومي ۽ بين الاقوامي ڪاروبار ۽ غير سرڪاري تنظيمن جا هيڊ ڪوارٽر آهن. ان ۾ ٻيٽ تي ڪنهن به شهر کان وڌيڪ يونيورسٽيون، نائيٽ ڪلب، آرٽ وينيو، ۽ طبي خدمتون آهن. ڪيتريون ئي قومي ۽ مقامي راندين جون ٽيمون، جن ۾ چيمپئن شپ کٽيندڙ قومي رگبي ٽيم، ماڪي شامل آهن، هتي قائم آهن.

انتاناناريوو تاريخي طور تي ميرينا ماڻهن جو گاديءَ جو هنڌ هو، جيڪي شهر جي 1,274,225 (سال 2018ع جي ​​مردم شماري   رهاڪن جي اڪثريت ٺاهيندا رهيا آهن. آس پاس جي شهري علائقن ۾ ڪل ميٽروپوليٽن آبادي ٽيهه لک جي ويجهو آهي. سڀئي ارڙهن مالاگاسي نسلي گروهه، گڏوگڏ چيني، هندستاني، يورپي ۽ ٻين نسلن جا رهواسي، شهر ۾ نمائندگي ڪن ٿا. اهو 1610ع جي لڳ ڀڳ قائم ڪيو ويو هو، جڏهن ميرينا بادشاهه اينڊريانجاڪا (1612ع-1630ع) انالامانگا ڳوٺ جي وازيمبا رهاڪن کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيو هو. ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏيندي، اينڊريانجاڪا هڪ رووا (قلعو بند شاهي رهائش) تعمير ڪئي جيڪا ميرينا جي بادشاهت جي شاهي محلات ۾ تبديل ٿي ويو. شهر بادشاهه اينڊرياماسيناولونا (1675ع-1710ع) جي دور تائين انالامانگا جو نالو برقرار رکيو، جنهن ان کي اينڊريانجاڪا جي سپاهين جي اعزاز ۾ انتاناناريوو ("هزارين جو شهر") جو نالو ڏنو. 

هي شهر سال 1710ع تائين اميرينا جي بادشاهت جي گاديءَ جو هنڌ رهيو، جڏهن اميرينا چار جنگي حصن ۾ ورهائجي ويو. انتاناناريوو 1794 تائين ڏکڻ ميرينا جي گاديءَ جو هنڌ رهيو، جڏهن امبوهيمنگا جي بادشاهه اينڊريانامپوينيميرينا صوبي تي قبضو ڪيو ۽ ان کي اميرينا جي گڏيل بادشاهت جي گاديءَ جي حيثيت سان بحال ڪيو، جنهن سان پاڙيسري نسلي گروهن کي ميرينا جي ڪنٽرول هيٺ آندو. اهي فتحون سندس پٽ، راداما پهرين جي دور ۾ جاري رهيون، جنهن آخرڪار ٻيٽ جي ٻن ٽين حصي تي ڪنٽرول ڪيو، جنهن جي ڪري يورپي سفارتڪارن پاران کيس مڊگاسڪر جو بادشاهه سمجهيو ويو. 1897 ۾ فرينچن پاران مڊگاسڪر جي نوآبادي ٿيڻ کان پوءِ ۽ 1960 ۾ آزادي کان پوءِ انتاناناريوو ٻيٽ جي گاديءَ جو هنڌ رهيو.

## نالو
## تاريخ
## جاگرافي
## معيشت
## ثقافت
## حڪومت
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## ٽرانسپورٽ
## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Antananarivo Renivohitra – official website  (archived 30 March 2007)

## حوالا

زمرو:مڊگاسڪر
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:ماڊاگيسڪر ۾ شهر
زمرو:آفريڪا جا شهر
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
يائونڊي

**ياؤندي** (Yaounde) ڪيمرون جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ان جي آبادي 28 لک کان وڌيڪ آهي جيڪا ان کي بندرگاهه واري شهر دوالا کان پوءِ ملڪ جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻائي ٿي. اهو ملڪ جي مرڪزي علائقي ۾ سمنڊ جي سطح کان تقريباً 750 ميٽر (2,500 فوٽ) جي بلندي تي واقع آهي.

ايپسمب يا جيونڊو جي چوڪي ​​1887 ۾ جرمن ڳولا ڪندڙن پاران علائقي جي ٻيلن جي اترئين ڪناري تي نيونگ ۽ سانگا دريائن جي وچ ۾ رٻڙ ۽ هاٿي دانت جي واپاري بنياد طور قائم ڪئي وئي هئي. 1895 ۾ هڪ فوجي گيريزن تعمير ڪئي وئي جنهن وڌيڪ نوآبادياتي ٿيڻ کي ممڪن بڻايو. پهرين عالمي جنگ ۾ شاهي جرمني جي شڪست کان پوءِ، فرانس اوڀر ڪيمرون کي هڪ مينڊيٽ طور رکيو ۽ 1922 ۾ يائونڊي کي ڪالوني جي گاديءَ جو هنڌ بڻجڻ لاءِ چونڊيو ويو.

ڊوالا وڌيڪ اهم آبادي رهي، پر يائونڊي تيزيءَ سان ترقي ڏٺي ۽ 1960 ۾ آزاديءَ تي ڪيمرون جي جمهوريه جي حڪومت جي مرڪز طور جاري رهيو. يائونڊي جي معيشت جو گهڻو حصو اڃا تائين انتظامي ڍانچي تي مرڪوز آهي پر يائونڊي ۾ وڏيون صنعتون تماڪ، کير جون شيون، بيئر، مٽي، شيشي جون شيون ۽ ڪاٺ شامل آهن. شهر ۾ ڪيتريون ئي شاندار يادگار ۽ عمارتون، جهڙوڪ صدارتي محل ۽ پيليس ڊيس ڪانگريس آهن.

## تفصيل
**oundé** (; , ) is the capital city of Cameroon. It has a population of more than 2.8 million which makes it the second-largest city in the country after the port city Douala. It lies in the Centre Region of the nation at an elevation of about 750 metres (2,500&nbsp;ft) above sea level.

ايپسمب يا جيونڊو جي چوڪي ​​1887 ۾ جرمن ڳولا ڪندڙن پاران علائقي جي ٻيلن جي اترئين ڪناري تي نيونگ ۽ سانگا دريائن جي وچ ۾ رٻڙ ۽ هٿي دانت جي واپاري بنياد طور قائم ڪئي وئي هئي. 1895 ۾ هڪ فوجي گيريزن تعمير ڪئي وئي جنهن وڌيڪ نوآبادياتي ٿيڻ کي ممڪن بڻايو. پهرين عالمي جنگ ۾ شاهي جرمني جي شڪست کان پوءِ، فرانس اوڀر ڪيمرون کي هڪ مينڊيٽ طور رکيو، ۽ 1922 ۾ يائونڊي کي ڪالوني جي گاديءَ جو هنڌ بڻجڻ لاءِ چونڊيو ويو. pfg. ڊوالا وڌيڪ اهم آبادي رهي، پر يائونڊي تيزيءَ سان ترقي ڏٺي ۽ 1960 ۾ آزاديءَ تي ڪيمرون جي جمهوريه جي حڪومت جي مرڪز طور جاري رهيو. يائونڊي جي معيشت جو گهڻو حصو اڃا تائين انتظامي ڍانچي تي مرڪوز آهي پر يائونڊي ۾ وڏيون صنعتون تمباکو، کير جون شيون، بيئر، مٽي، شيشي جون شيون ۽ ڪاٺ شامل آهن. شهر ۾ ڪيتريون ئي شاندار يادگار ۽ عمارتون آهن، جهڙوڪ صدارتي محل ۽ پيليس ڊيس ڪانگريس. 

The outpost of **Epsumb** or **Jeundo** was founded between the Nyong and Sanaga rivers at the northern edge of the area's forests in 1887 by German explorers as a trading base for rubber and ivory. A military garrison was built in 1895 which enabled further colonization. After Imperial Germany's defeat in World War I, France held eastern Cameroon as a mandate, and Yaoundé was chosen to become the capital of the colony in 1922.

Douala remained the more important settlement, but Yaoundé saw rapid growth and continued as the seat of government for the Republic of Cameroon upon its independence in 1960. Most of Yaoundé's economy is still centred on the administrative structure but major industries in Yaoundé include tobacco, dairy products, beer, clay, glass goods and timber. The city has many striking monuments and buildings, such as the Presidential Palace and Palais des Congrès.

## تاريخ

## معيشت
## ثقافت
## ٽرانسپورٽ
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## ٻاهريان ڳنڍڻا
*Image of Yaoundé from Google Earth

## حوالا

زمرو:ڪيمرون
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
بساؤ

**بساؤ** (Bissau) گني بساؤ جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ آهي. سال 2015ع ۾ هن جي آبادي 492,004 هئي. بساؤ، گِبا نديءَ جي ڪناري تي، ايٽلانٽڪ سمنڊ جي ڪناري تي واقع آهي ۽ گني بساؤ جي اهم بندرگاهه، ان جو انتظامي ۽ فوجي مرڪز پڻ آھي.

## نالو
شايد لفظ بساؤ هڪ قبيلي نِساسُن جي نالي مان آيو هجي، جنهن جي جمع صورت بوساسُن آهي. انچاسُ (بوساسو) اهو نالو بادشاهه ميڪاؤ جي ڀائٽي کي ڏنو ويو هو، جيڪو بساؤ ٻيٽ جو پهريون حاڪم هو، جيڪو سندس ڀيڻ پُنگنهم جو پٽ هو. بوساسُ پيپل ماڻهن جو هڪ قبيلي ٺاهيو. 
## تاريخ
## جاگرافي ۽ آبهوا
## انتظاميا
## معيشت
## نقل و حمل
## تعليم
## صحت جي سار سنڀال
## ثقافت

## ٻاهريان ڳنڍڻا

*

## حوالا

زمرو:آفريڪا
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:گني بسائو
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
ايمباباني

**ايمباباني** ( Mbabane ) ايسواتيني (اڳ ۾ سوازي لينڊ سڏيو ويندو هو) جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، ۽ ٻن گاديءَ وارن هنڌن مان هڪ آهي ( لوبمبا سان گڏ)، جيڪو ايگزيڪيوٽو گاديءَ جي حيثيت سان ڪم ڪري ٿو.

ان جي آبادي سال 2010ع جي اندازي مطابق 94,874 هئي. اهو ايمباباني ندي ۽ ان جي معاون ندي پولنجين ندي تي مدزمبا جبلن ۾ واقع آهي. اهو هوهو (Hhohho) علائقي ۾ واقع آهي، جنهن جو اهو گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي. شهر جي سراسري اچائي 1,243 ميٽر آهي. اهو ايم آر 3 روڊ (MR3 Road) تي واقع آهي.

## حوالا

زمرو:اسواتيني
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون
ماپوچي

thumb
ماپوچي ماڻهو (ماپودونگون: *Mapuche*) وچولي ڏکڻ چلي ۽ ڏکڻ اولهه ارجنٽينا جا مقامي رهاڪو آهن، جن ۾ پٽاگونيا جا ڪجهه علائقا به شامل آهن. هي گڏيل اصطلاح هڪ اهڙي مختلف نسل لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جيڪا ڪيترن ئي گروهن تي ٻڌل آهي، جيڪي هڪجهڙي سماجي، مذهبي، ۽ معاشي ڍانچي سان گڏ گڏيل لساني ورثي جا مالڪ آهن، ڇو ته اهي ماپودونگون ٻولي ڳالهائيندڙ آهن.

زمرو:چلي
صحت جي سار سنڀال

**صحت جي سار سنڀال** (Healthcare) انساني صحت جي بهتري لاءِ خدمتون آهن. اها بيماري، طبيعت جي خرابي، زخمن ۽ ماڻهن ۾ ٻيون جسماني ۽ ذهني خرابين جي بچاءُ، تشخيص، صحت جي بهتري ۽ بيماري جي علاج جي ذريعي صحت جي سار سنڀال آهي. صحت جي سار سنڀال صحت جي ماهرن ۽ لاڳاپيل صحت جي شعبن پاران فراهم ڪئي ويندي آهي. جسماني ۽ نفسياتي مرضن جي تشخيص، دواسازي، فارميسي، پيشه وارانه علاج، سرجري، نرسنگ، فزيوٿراپي، آپٽوميٽري، آڊيولاجي، ڪاونسيلنگ، ايٿليٽڪ ٽريننگ، ڊينٽيسٽري، ٻيا صحت جا ادارا جيڪا صحت جي سار سنڀال کي قائم ڪن ٿا ۽ عوامي صحت فراهم ڪرڻ لاء ڪيل ڪم شامل آهي. هن خدمتن کي بنيادي، ثانوي، ٽئين درجي جي سنڀال جي خدمتن ۾ ورهايو ويندو آهي.

صحت جي سار سنڀال تائين رسائي، جيڪا سماجي ۽ معاشي حالتن ۽ صحت جي پاليسين کان متاثر آهي، ملڪن، برادرين ۽ فردن ۾ مختلف ٿي سگهي ٿي. صحت جي سار سنڀال جون خدمتون فراهم ڪرڻ جو مطلب "صحت جي بهتري ۽ ممڪن طور تي بهترين نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ صحت جي خدمتن جو بروقت استعمال" آهي. صحت جي سهولتن جي رسائي جي لحاظ کان قابل غور شيئن ۾ مالي حدون (جهڙوڪ هيلٿ  جو بيمو)، جاگرافيائي ۽ نقل و حمل جي رڪاوٽون (جهڙوڪ  ٽرانسپورٽ جو اضافي خرچ ۽ اهڙين خدمتن لاء خاص ڪيل وقت کي استعمال ڪرڻ جي صلاحيت)، سماجي ثقافتي حدون  ۽ ذاتي حدون (صحت جي سار سنڀال فراهم ڪندڙن سان رابطي جي صلاحيت جي کوٽ، صحت جي باري ۾ گهٽ علم ۽ گهٽ آمدني) شامل آهن. صحت جي سار سنڀال لاء خدمت جي حدون، سماجي ڀلائي، طبي خدمتن جي استعمال، علاج جي اثرائتي ۽ مجموعي نتيجي (صحت جي ڀلائي، موت جي شرح جي ڪمي) کي متاثر ڪن ٿيون. 

صحت جي نظامن سان مراد صحت جي سار سنڀال سان لاڳاپيل تنظيمون آهن. جيڪيون هڪ خاص آبادي جي صحت جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ قائم ڪيون وينديون آهن. ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (WHO) جي مطابق، هڪ سٺي ڪم ڪندڙ صحت جي سار سنڀال جي نظام لاء سٺي ماليات جي ميڪانزم، هڪ سٺي تربيت يافته ۽ مناسب طور تي ادا ڪيل افرادي قوت، قابل اعتماد معلومات جنهن تي فيصلا ۽ پاليسين جي بنياد رکي سگهجي ۽  معياري دوائون پهچائڻ، علاج، لاءِ  سٺي نموني برقرار رکيل صحت جون سهولتون ۽ علاج ۽ سرجري ۾ استعمال ٿيندڙ معياري ٽيڪنالاجين، جي ضرورت آهي.

هڪ موثر صحت جي سار سنڀال جو نظام ڪنهن به ملڪ جي معيشت، ترقي ۽ صنعتن جي واڌاري ۾ هڪ اهم ڪردار  ادا ڪري سگهي ٿو. صحت جي سار سنڀال عام جسماني ۽ ذهني صحت ۽ دنيا جي ماڻهن جي ڀلائي کي فروغ ڏيڻ ۾ هڪ اهم عنصر آهي. ان جو هڪ مثال سال 1980ع ۾ چيچڪ جي خاتمي لاءِ، صحت جي عالمي تنظيم (WHO) پاران اعلان ڪيل عالمي پروگرام هو ۽ چيچڪ انساني تاريخ ۾ پهريون مرض هو جيڪو منصوبندي واري سار سنڀال جي مداخلت  ذريعي ختم ڪيو ويو.

## خدمتن جي ترسيل
## خدمتن تائين رسائي
## لاڳاپيل شعبا
## پڻ ڏسو
* :باب:سماج
* :باب:طب ۽ صحت

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* 

زمرو:صحت
زمرو:صحت جو علم
زمرو:عوامي خدمتون
زمرو:نگھداشت صحت
زمرو:صحت عامه
زمرو:بنيادي سهولتون

## حوالا

زمرو:صحت
زمرو:صحت جو علم
زمرو:عوامي خدمتون
زمرو:نگھداشت صحت
شهنشاهه جو نئون گروو (ويڊيو گيم)

**ايمپرر جو نئون گروو 2000ع** (Emperor's New Groove, 2000) آرگوناٽ گيمز پاران پلے اسٽيشن ۽ مائڪروسافٽ ونڊوز لاءِ تيار ڪيل هڪ پليٽ فارم گيم آهي. اهو ساڳئي نالي جي 2000ع جي اينيميٽڊ فلم تي ٻڌل آهي. گيم بواءِ ڪلر لاءِ سينڊ باڪس اسٽوڊيو پاران هڪ مختصر نسخو تيار ڪيو ويو هو.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

زمرو:تفريح
زمرو:رانديون
زمرو:انٽرنيٽ
زمرو:ونڊو گيم
زمرو:سافٽ ويئر

## حوالا

زمرو:ويڊيو راند
ملابو

**مالابو** (Malabo) بايوڪو نورٽي صوبي ۾ استوائي گني جو گاديءَ جو هنڌ آهي. اهو بايوڪو ٻيٽ جي اترئين ساحل تي واقع آهي (بوب ٻولي: ايٽولا) ۽ (يورپين پاران فرننڊو پو). سال 2018ع ۾، شهر جي آبادي لڳ ڀڳ 2,97,000 هئي.

اسپيني شهر ۽ ملڪ جي سرڪاري ٻولي پڻ آهي، پر پچنگلس کي بايوڪو ٻيٽ تي وسيع رابطي جي ٻولي طور استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ مالابو به شامل آهي. مالابو استوائي گني جو سڀ کان پراڻو شهر آهي. سيوداد ڊي لا پاز مين لينڊ استوائي گني ۾ تعمير هيٺ هڪ منصوبابندي ڪيل برادري آهي جيڪا مالابو کي گاديءَ جي جاءِ تي تبديل ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي هئي. استوائي گني جي حڪومت جي ادارن فيبروري 2017 ۾ سيوداد ڊي لا پاز کي ڳولڻ جو عمل شروع ڪيو. تاريخ: جاگرافي: انتظام: ثقافت: معيشت: تعليم: گيلري: لنڪ:

## تفصيل
**Malabo** ( , ; formerly  ) is the capital of Equatorial Guinea in the province of Bioko Norte. It is located on the north coast of the island of Bioko (, and as *Fernando Pó* by the Europeans). In 2018, the city had a population of approximately 297,000 inhabitants.

Spanish is the official language of the city and of the country as well, but Pichinglis is used as a language of wider communication across Bioko island, including Malabo.

Malabo is the oldest city in Equatorial Guinea. Ciudad de la Paz is a planned community under construction in mainland Equatorial Guinea which was designed to replace Malabo as the capital. The institutions of governance of Equatorial Guinea began the process of locating to Ciudad de la Paz in February 2017.

## حوالا

زمرو:ايڪوئٽوريل گني
زمرو:ايڪوئٽوريل گني ۾ آباديون جڳهيون
زمرو:ايڪوئٽوريل گني ۾ آباد ساحلي هنڌ
زمرو:راڄڌانيون
زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون