open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
منهنجو ڏس آسمان کان پڇو

امر جليل صاحب جي ڪهاڻين جو ھڪ مجموعو. 

منهنجو ڏس آسمان کان پڇو (ڪهاڻيون) امر جليل

پهريون ايڊيشن _سڳنڌ ڪتاب گهر لاڙڪاڻو طرفان ڇپيو ويو. زيب سنڌي جي نگراني هيٺ ڇپيو.

ٽائيٽل ڊزائين : قيوم منگي

امرجليل جون لکيل ڪهاڻيون

لکليل ڪهاڻيون

# اندرا
# وري ياد آيا
# عورت
# تنهائي
# اڃايل
# گناهه
# بورڊ ڪارو آهي
# انڪار به آ، اقرار به آ
# هولي
# ويران دل جي دنيا
# منهنجي محبت ۽ مان 
# اجالو
# آزاد
# وٿيون ۽ وڇوڙا
# مان شريف آهيان
# ضمير ستل آهي
# ٻيا به غم آهن
# هڪ خط هڪ افسانو
# زندگيءَ جي نه کٽندڙ ڪهاڻي
# داغ 
# لاش
# مڙدا ڳالهائيندا آهن
# مڙدي ڳالهايو
# هن جڳ ۾
# انصاف جي ڳولا
# ڪشمڪش
# سڌريل ڳوٺاڻو
# ڌرتيءَ جو درد
# سرحد
# سنڌو سجاڳ ٿيندو
# پٿر ۽ پيار
# برف جو تاج محل
# اچ ته پيار پڄايون
# اڌما
# توکان بند بدا ٿيو
# چنڊ چريو ڳائي ٿو
# چنڊ وسامي ويو
# دل جي دنيا
# سر مارٽيمر ويلر ۽ قلندر
# سپنن جي سڃ
# سپنا ۽ سنڪا
# منهنجي دل موهن جو دڙو
# نه تون آهين نه مان آهيان
# مان برف ۾ توسان ملندس
# هڪ دور جو ماتم
# منهنجي نصيب ۾ تون نه آهين
# ٽيون وجود
# وهم
# ڪانسٽيٽيوشن  اوينيو تي موت
# جڏهن مان نه هوندس
# هڪ خطرناڪ سنڌ پرست جي ڳولا
# آدم جي ماءُ
# ساڻو ساڻو ساهه
# زندگي هڪ ڪن
# سرد لاش جو سفر
# هڪ لاش ۽ راتين جا رولاڪ
# شيطان جو سنگسار
# هوشو شيدي جي آخري شام
# اڄ اسهان ٿو ديس پرائي
# ڇتي ڪتي جو موت
# ڪپيل ٻانهن جو وارث
# گامون سچار جي پٽ جو انٽرويو
# منهنجو پٽ مهدي
# ڏند ڪٿا
# سوجهرو
# اروڙ جو مست
# عشق ۽ انٽرويو
# ککيون کاريون-اجرو من
# ڌرتيءَ جي ڌوڙ، آسمان جا تار
# هن ڄار ۾
# رڃ
# سج اڀرڻ کان اڳ
# سياڻن ۾ هڪ ڀوڪ
# بارنيس اسٽريٽ جو غنڊو
# سچل سرمست Trouble ۾
# خوني رات
# سياح، گائيڊ ۽ ٽرانزسسٽر   
# راهون جدا جدا
# عظمت جو ثبوت
# لهندڙ سج وڌندڙ پاڇا
# جلاوطن
# عظيم عورت
# چار ننڍيون ڪهاڻيون
# شڪست
# پلصراط
# ساجن منهنجو دوست
# چرٻٽ ۽ هڪ نرس
# چرٻٽ ۽ هڪ مداري
# چرٻٽ ۽ قلفي
# عاشق ۽ شهيد موٽي ايندا آهن
# زندگي ۽ زهر
# مرڻ کان اڳ مرڻ کانپوءِ
# عشق
# محرم علي جانوريءَ جو فرار ٿيل ساٿي
# سفر کان سفر تائين
# گهاءُ
# محرم علي
# مان ديوداس نه آهيان
# هڪ گهڙيءَ جو موت
# نيزي تي ٽنگيل انصاف جي ساهمي 
# سنڌي گدڙ اِن اسلام آباد
# رني ڪوٽ جو خزانو
# مٽيءَ جا ماڻهو
# صدين جو  سوداع
# هڪ ديسي عشق  جو داستان
# اسٽار سرڪس جو جوڪر
# ٽئين دنيا
# پڙلاءُ
# هو مان ۽ هوءَ
# دي موسٽ ڊينجرس مين ان پاڪستان 
# بڙ جو غم
# تاريخ جو ڪفن
# پنجين موسم
# پکي
# قربان علي ڪنگلي جو روح
# هڪ دل جي اڪيلائي
# غلام
# حياتي وهه وٽو آهي
# نه ويڄ نه طبيب
# جنم 
# غفا 
# ڳيري جو موت
# ڪاري ڪٿي آهي
# ڪينسر
# رليف ڪيمپ
# اڀ تي فائرنگ
# ڀڳوان جو ايبسٽريڪٽ آرٽ
# غيب جي ڳالهه
# مون ۾ آهين تون، تو ۾ آهيان مان
# ڀڳوان ۽ سيروپوري
# ڀڳوان شرط هارائي هئي    

زمرو:ڪتاب
ڪينجھر ڍنڍ

ڪينجھر ڍنڍ، ضلعي ٺٽي ۾ ٺٽي شھر کان اوڀر-اتر طرف (حيدرآباد طرف) 16 ميلن جي مفاصلي تي پراڻي نيشنل ھاءِ وي تي واقع آھي. ھي ھڪ پراڻي ۽ تاريخي ڍنڍ آھي، جيڪا پاڪستان جي مٺي پاڻي جي ٻي وڏي ڍنڍ آھي. ھي ڍنڍ ضلعي ٺٽي ۽ ڪراچي کي پيئڻ جي پاڻي جي فراھمي جو ذريعو پڻ آھي. سنڌ جي رومانوي داستان نوري ڄام تماچي جو تعلق به ھن ڍنڍ سان آھي. حضرت شاھ عبداللطيف ڀٽائي به انھي داستان جي حوالي سان سر ڪاموڏ ۾ ڪينجھر ڍنڍ جو ذڪر ڪيو آھي. ڪينجھر ۽ سونھري ھڪ ٻئي جي ڀر ۾ ٻه ڍنڍون ھيون. انھن ڍنڍن جي نالن بابت ھڪ روايت آھي ته ڪينجھر ھڪ مھاڻو ھو ۽ سونل سندس زال ھئي، ٻنھي ڍنڍن تي اھي نالا به انھن تان پيا آھن. اھا به ھڪ مڪاني روايت آھي ته ميربحرن جو گندرا قبيلو به ڪينجھر ۽ سونل جو اولاد آھي.
thumb|ڪينجھر ڍنڍ جو خوبصورت منظر
ڪوٽڙي بئراج ٺھڻ کان پوءِ ڪلري بگھاڙ واھ وھي اچي ڪينجھر ڍنڍ ۾ پوندو آھي جنھن ڪري اھا ڍنڍ وڌي وئي ۽ ڪينجھر ۽ سونھري ڍنڍون پاڻ ۾ ملي ھڪ ٿي ويون، جنھن ڪري سونھري جو ڪو نالو نه رھيو آھي صرف ڪينجھر جو نالو آھي. ڪينجھر ڍنڍ نه رڳو تاريخي ھنڌ طور ھڪ يادگار آھي پر سنڌ جي معاشي، سماجي ۽ ثقافتي سطح تي به ان جي ھڪ خاص اھميت آھي. معاشي لحاظ کان ڪينجھر، مھاڻن لاءِ روزگار جو ھڪ مکيه وسيلو آھي. ساڳي وقت ڪينجھر ڪيترن ڏيھي ۽ پرڏيھي سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪيندي آھي. نه رڳو نوري ۽ ڄام تماچي جي داستان جي حوالي سان، پر ڪينجھر پنھنجي سونھن ۽ خوبصورتي جي ڪري به ڪلاسيڪل توڙي جديد ساھت جو موضوع رھي آھي.

ڪينجھر جي چوڌاري اڳي وڏيون وسنديون ۽ ڳوٺ آباد ھئا، جن مان ڍنڍ وڌڻ جي ڪري ڪيترائي پاڻي ھيٺ اچي ويا. ھن وقت جھمپير، ھيلايا، چليا، اونگر ۽ ٻيون وڏيون وسنديون موجود آھن.

ڪينجھر ھڪ بھترين تفريح گاھ آھي. تفريح خاطر ايندڙن لاءِ ٻيڙين ۽ لانچن جو بندوبست ڪيل آھي. سياحن جي رھائش لاءِ پڪا گھر به ٺھرايا ويا آھن، جيڪي مناسب مسواڙ تي ڏنا ويندا آھن. ترڻ، ٻيڙين جي سير ڪرڻ، مڇين جي شڪار جي وندر ھت گھڻي آھي. ڪينجھر ڍنڍ مان ساليانو لکين رپين جي مڇي ڦاسائي وڃي ٿي، ان کان سواءِ ھتي ٻوراڻي، بھ، پٻڻ، ڪُم۽ لوڙھ وغيره به جام ٿين ٿا. ان کان سواءِ ھي ڍنڍ سياري جي مند ۾ وڏي تعداد ۾ پرڏيھي خاص طور سائبيريائي خوبصورت پکين جي مھماني ڪندي آھي.

روزانو سون جي تعداد ۾ ماڻھو پنھنجي ٻارن ٻچن سميت ڪراچي، حيدرآباد ۽ سنڌ جي ٻين علائقن کان ھتي گھمڻ ايندا ھن. ڪينجھر جي ويجھو جھمپير ۽ امير پير جون درگاھون آھن. نوري جي مرشد ھوندڙي شاھ جي قبر ڪينجھر ڍنڍ جي وچ ۾ ھڪ ٽڪري تي آھي، ھن بزرگ جي پيراندي ۾ سنڌ جي راڻيءَ نوريءَ جي قبر آھي. ڪينجھر ڍنڍ تي گھمڻ لاءِ ايندڙ ماڻھو ھوندڙي شاھ ۽ نوريءَ جي قبر تي حاضري ضرور ڀريندا آھن. 

## تاريخ

مرزا قليچ بيگ لکيو آهي ته، "سونڊن جي ويجهو ۽ سونهري ڍنڍ جي اتر واري ڇيڙي تي هڪڙي ٽڪريءَ تي ڄام تماچي سمي جي محلات يا ماڙي آهي. هو نور ڀينءَ مهاڻيءَ تي عاشق ٿيو هو، جا گندري ذات جي مهاڻي هئي يا گندره مهاڻي جي ڌيءَ هئي، جو ڪينجهر ۾ مڇيون ماريندو هو. انهن ٻنهي جون قبرون مڪليءَ تي شيخ حماد جماليءَ جي قبي جي ويجهو آهن، انهيءَ ڪينجهر جي ڪناري سان ڪيترن ئي بزرگن جون قبرون آهن."

## حوالا

زمرو:سنڌ جون ڍنڍون
زمرو:ٺٽو ضلعو
زمرو:ڍنڍون
زمرو:ٺٽي ۾ سياحتي مقام
چنڊ

**چنڊ**, () ۽ () زمين وانگر هڪ اپگرھ آهي. جيڪو رات جو آسمان ۾ چمڪندي نظر ايندو آهي، پر اها چنڊ جي پنهنجي روشني ناهي. مٿس سج جي روشني پوڻ تي اسان ڌرتيءَ وارن لاءِ رات جي وقت ڏيئي جو ڪم ڏئي ٿو. چنڊ ڌرتي جي گولي کان 385000 ڪلوميٽر (يعني (238900 ميل) پري آهي. سندس ڊايا ميٽر 2160 ميل (3476 ڪلوميٽر) آهي. چنڊ 27.3 ڏينهن ۾ يعني 27 ڏينهن، ستن ڪلاڪن، 43 منٽن ۽ 12 سيڪنڊن ۾ ڌرتيءَ جو چڪر پورو ڪري ٿو. چنڊ جي ڌرتيءَ جي چوڌاري ڦيرو ڪرڻ جي رفتار 3680 ڪلوميٽر في ڪلاڪ يعني هڪ سيڪنڊ ۾ هڪ ڪلوميٽر کان ٿورو وڌيڪ آهي.  چنڊ پنهنجي محور تي گول نٿو ڦري. اسان ڌرتيءَ تي رهڻ وارن کي هن جو فقط هڪڙو پاسو نظر اچي ٿو. راڪيٽ يا خلائي گاڏيءَ ذريعي هن جي ٻئي پاسي جا فوٽو ڏسي سگهجن ٿا.

thumb
thumb
thumb

چنڊ جيڪو اسانجي ڌرتيءَ جي چوڌاري گردش ڪري ٿو يعني هڪ گول چڪر (Orbit) ۾ ڦري ٿو ان جي ان گردش لاءِ چيو وڃي ٿو ته اها Synchronous Rotation ۾ آهي يعني چنڊ جو سڄي ڦيري وقت فقط هڪڙو اڌ ڌرتيءَ ڏي آهي. ان ڪري اسان چنڊ جو فقط اهو مهانڊو ڏسي سگهون ٿا جيڪو ڌرتي ڏي آهي. چنڊ جي ان اڌ کي اسان **ويجهو پاسو** (Near side) سڏيون ٿا ۽ پٺئين پاسي کي **ڏورانهون پاسو** (Far side) سڏيون ٿا. اهو ڏورانهون پاسو ”اونداهو پاسو“ به سڏجي ٿو پر ان جو مطلب اهو هرگز نه آهي ته ان پاسي اوندهه آهي يا اتي سج جي روشني نٿي پهچي. پر چنڊ جو اهو پاسو اسان لاءِ dark side ان ڪري رهيو پئي جو اسان کي ان پاسي جي خبر نٿي پيئي ته اتي ڇا آهي. جيئن آفريڪا کنڊ کي ڪنهن زماني تائين يورپ ۽ ايشيا جا ماڻهو اونداهو کنڊ سڏيندا رهيا.

## چنڊ جو رنگ ڳاڙهو

چنڊ جو رنگ ڳاڙهو ان لاءِ ٿيندو آهي تہ جيڪڏهن چنڊ تي زمين جو پاڇو پوندو آهي يعني سج جي روشني سڌي سنئين چنڊ تي ناهي پھچي رهي پر زمين جي هوائي دائري کان سج جون ڪجهه شعاعون هڪ ٻئي ڏا ٿي ڪري چنڊ تي بہ پھچي وينديون آهن ڇوجو هي شعاعون هوائي دائري کان گذري رهيون آهن ان لاءِ هي منظر ڪجهه اهڙو ئي هوندو آهي جيئن سج جو شام جي ٽائيم منظر هوندو آهي جنھن ۾ سج افق کان هيٺ وڃي چڪو هوندو آهي پر مطالو ڳاڙهو هوندو آهي جنھن جي وجهہ اهيا هوندي آهي تہ سج جي شعاعون هوائي دائري ۾ گذري رهيون آهن جيڪي ڳاڙهي رنگ جي شعاعن کي وکري ڇڏين ٿا ائين چنڊ تي بہ سج جي روشني جڏهن زمين جي هوائي دائري جي ويجھي گذرندي آهي تہ ڳاڙهي رنگ جون شعاعون ان مان گذري ڪري چنڊ تائين بہ پھچي وينديون آهن ۽ چنڊ مڪمل اُونڌھ جي بجائي هلڪي ڳاڙهي رنگ جي روشني پھچي رهي هوندي آهي اهوئي شعاعون چنڊ جي سطح کان عڪس ٿي ڪري ٻيھر اسانجي اکين تائين پھچنديون آهن تہ اسانکي چنڊ ڳاڙهو نظر ايندو آهي.

## حوالا

زمرو:چنڊ
زمرو:چنڊَ
زمرو:فلڪي شيون
زمرو:نظام شمسي
ثقافت

thumb|ثقافت جا اھڃاڻ

**ثقافت**(CULTURE)() جي معنيٰ اھي ڪنھن شيءِ يا انسان جي جسماني ۽ ذھني نشونما ۽ سڌارو. اصطلاح طور ثقافت مان مراد ”انسان جي ذاتي ۽ اجتماعي نشونما جا سمورا پھلو“ ورتي وڃي ٿي. ڪنھن معاشري جي رهاڪن جي عقيدن، علم، رھڻي ڪھڻي، ٻوليءَ ريتن رسمن، زندگيءَ جي وھنوار، ۽ حرڪت وغيره کي گڏي ثقافت ڪوٺيو وڃي ٿو . ثقافت ئي ڪنھن قوم جي سڃاڻپ ھوندي اھي. ثقافت ان قوم جو اھو مشترڪ قدر اھي، جنھن سان نہ فقط ان جي پنھنجي سڃاڻپ ٿئي ٿي، بلڪہ ٻين سماجن کان الڳ حيثيت جي مڃتا ٿئي ٿي. ثقافت يا ڪلچر جي باري ۾ مفڪرن جا مختلف رايا آھن. ميٿيو ارنلڊ جو چوڻ اھي تہ ”ثقافت فرد جي مڪمل جوڙجڪ جي ڪوشش ڪندي اھي، جا خوبصورتي، ذھانت ۽ روشني تي مرتب اھي.“ ثقافت ترقي ۽ ڪمال جو ٻيو نالو اھي ۽ اها تبديل پذير ٿئي ٿي.**ثقافت** ڪنھن معاشري ۾ موجود انھن رسمن ۽ رواجن کي چيو ويندو آهي جن تي اتان جا تمام رھاڪو گڏيل طور تي عمل ڪندا هجن.

ثقافت (*Saqaafat*) ھڪ اڻ کُٽ اظھار خيال، جذبي ۽ عمل جو نالو آھي. جھڙي طرح سج جي روشني سڄي انساني حيات لاءِ ضروري آھي، اھڙي طرح ڪلچر به انسان ذات جي اندروني ۽ ظاھري اصلاح لاءِ ضروري آھي. جھڙيءَ سڄي انسان ذات بنيادي طور تي ھڪ جنس آھي، پر سڃاڻپ ۽ نظام لاءِ قبيلن ۽ قومن ۾ ورھايل آھي، اھڙي طرح آخري طور تي سڃي انسان ذات جو ڪلچر به ھڪ ٿيڻو آھي. پر ھر مُلڪ ۽ قوم وٽ ھزار ورھين جي تجربي، ڄاڻ، ماحول جي اثرن، نسلي رجحانن ۽ گڏل ميلاپ کانپوءِ ڪلچر به وڌي ويجھي ٿو ۽ خاص صورت وٺي ٿو ۽ قومن قومي ورثو ٿي پوي ٿو. جنھن کي قيمتي ذخيرو سمجھي محفوظ رکندا آھن. اڳتي ھلي جڏھن جدا جدا قومن جي ثقافتن مان انسان ذات جو ھڪ ڪلچر ٺهڻو آهي ته اُن ۾ صلاحيت وارا ڪلچر تاڃي پيٽي جو ڪم ڏيندا ۽ اَڀاڳا ڪلچر ڦٽا ڪري ڇڏيا ويندا.

زنده قومن لاءِ يا ايندڙ نسلن لاءِ ثقافت جو هجڻ ائين لازمي آهي، جيئن جسم ۾ دل جو هجڻ ضروري آهي. هڪ اولھ (مغربي) ليکڪ جو خيال آهي: ”ثقافت جي لفظي معنا آهي عقيدتمند هجڻ، نيڪ هجڻ، روحاني خواهشات، لطف جذبن ۽ احساسن جي آنند جي ذريعن ۽ وسيلن کي ثقافت چئجي ٿو.“ ثقافت سان گڏ ٻي لاڳاپيل شئي تهذيب آهي، جهڙيءَ طرح روح ۽ جسم گڏجي زندگيءَ کي وجود ڏين ٿا، اهڙيءَ طرح تهذيب ۽ ثقافت سماج جا بنيادي ذريعا آهن. انهن کانسواءِ زندگي صحيح رنگ ۾ اڳيان نٿي اچي سگهي. ثقافت اسانجو تخليقي سرمايو آهي. اُهي قومون يا نسل سدائين دنيا ۽ تاريخ جي سنهري ورقن تي جيئرا آهن، جن پنهنجي پاڪ ۽ پوتر سوچن کي سدائين قائم رکڻ لاءِ پنهنجي ثقافت کي ”جيئرو“ رکيو آهي. تهذيب ۽ ثقافت اسان کي ذهني پستيءَ جي غارن مان ڪڍيو آهي. پر انهيءَ سان گڏ ڏٺو وڃي ته تهذيب ۽ ثقافت هڪٻئي سان ڳنڍيل ۽ لاڳاپيل به آهن، پر سندن نقطه فڪر ۾ جدا جدا حيثيت پڻ آهي. ثقافت جو لاڳاپو باطني زندگيءَ سان، احساسن ۽ جذبن سان هوندو آهي. جڏهن ته مادي ضرورتن جي وسيلن ۽ ذريعن جي پورائي کي تهذيب چئبو آهي. تهذيب متاثر به ڪري ٿي ۽ اثر به قبول ڪري ٿي. ثقافت انهن معيارن جو مجموعو آهي، جيڪي ڪنهن کي قوم کي ورثي ۾ مليون آهن. انهنجو جو دائرو وسيع آهي ان ۾ انسان جي جذبن ۽ احساسن جي جهلڪ نظر اچي ٿي. ثقافت پردو آهي، ثقافت حجاب آهي، ثقافت سونهن آهي، صفائي ۽ پويترتا آهي. جيئرو رهڻ لاءِ ، ڀرپور زندگي مثل آهي. ثقافت، انسانيت سان پيار ڪرڻ جو نانءُ آهي، ثقافت، سرهاڻ آهي، ان سان حُسن ۽ زندگيءَ جو لاڳاپو قائم ٿئي ٿو، ثقافت عڪس آهي، ۽ ايندڙ نسلن لاءِ آئينو آهي..

## حوالا

زمرو:ثقافت
زمرو:سنڌي ثقافت
زمرو:معاشرتي تصور
زمرو:مکيه موضوع جا مضمون
مرد

upright|thumb|نر انسان کي ظاهر ڪندڙ نشان
مرد (انگريزي: Man) مذڪر يا نر انسان کي چيو ويندو آھي. مرد لفظ جيڪو عام طور تي مڙس، نر جنس يا انسانن جي مرد صنف لاءِ استعمال ٿيندو آهي. مختلف حوالن سان مرد جا مطلب هيٺين ريت ٿي سگهن ٿا:

1. حيواني لحاظ کان (Biological): مرد اهڙو انسان آهي، جنهن جي جنس نر (Male) هجي۔ سندس جسماني خاصيتون، جيئن ته هارمون (ٽيسٽاسٽيرون وغيره)، عضلاتي طاقت، ۽ ٻيا جنسي عضوَ، عورتن کان مختلف هوندا آهن.

2. سماجي لحاظ کان (Social): مرد کي گهڻو ڪري خاندان جو محافظ، ڪمائيندڙ، يا ذميوار فرد سمجهيو ويندو آهي۔ پر اڄڪلهه سماجي نقش بدلجي رهيا آهن، جتي عورتون به ساڳئي طرح ذميواريون نڀائن ٿيون.

3. اخلاقي لحاظ کان:ڪڏهن ڪڏهن "مرد" جو لفظ بهادري، ايمانداري، ۽ ذميواري جي علامت طور به استعمال ٿيندو آهي، مثال طور:
:"مرد اهو نه آهي جيڪو طاقتور هجي، پر اهو آهي جيڪو حق تي بيهي سگهي"

4. ادبي/تشبيهي استعمال:شاعري ۽ ادب ۾ "مرد" جو ذڪر ڪيترن ئي معنائن ۾ ٿئي ٿو، جيئن ته وفاداري، دليري، قرباني وغيره۔

مرد
زمرو:جنسيت
رت

**رت** (blood) انسانن ۽ ٻين ڪرنگهيدار جانورن  جي جسمن ۾ گردش ڪندڙ پاڻياٺو مادو هوندو آهي. ھي رت جي گردش جي سرشتي ۾ سڄي جسم ۾ ڦرندو رهندو آهي.

thumb|آنڱر مان رت وهندي
رت (blood) جاندارن جي جسم ۾ گردش ڪندڙ پاڻياٺو مادو هوندو آهي. ھي پاڻياٺ رت جي دوري جي سرشتي ۾ سڄي جسم ۾ ڦرندي رهندي آهي.

جانورن جا رت جي لحاظ کان ٻہ گروھ آهن. ٿڌي رت وارا جانور ۽ گرم رت وارا جانور.

انساني رت جا چار گروپ ٿيندا آهن.
## پڻ ڏسو
* باب:طب
* رت جي گردش جو نظام
## خارجي لنڪس
## حوالا

زمرو:طب
زمرو:اناٽومي
پاڪستان تحريڪ انصاف

**پاڪستان تحريڪِ انصاف** هڪ پاڪستاني سياسي جماعت آهي. هن جو سربراھه اڳوڻو مشھور ڪرڪيٽر عمران خان آهي.
## حوالا

زمرو:پاڪستان تحريڪ انصاف
زمرو:پاڪستان جون اسلامي سياسي جماعتون
زمرو:پاڪستان ۾ سياسي پارٽيون
چادر

right|thumb|250x250px|چادر پاتل عورت

**چادر ** هڪ ٻاهريون لباس آهي جيڪو عام طور تي اوڀر واريون عورتون مڀو ۽ جسم جا مٿيان حصا  ڊڪڻ لاء پائينديون آهن.
ننڍپڻ

thumb|250x250px|ننڍپڻ ۾ راندين جي مقابلي جي هڪ تصوير
**ننڍپڻ** زندگيءَ جو شروعاتي حصو هوندو آهي جيڪو پيدا ٿيڻ کان بالغ ٿيڻ تائين هلندو آهي.
زمرو:ننڍپڻ
زمرو:نوجوانن جي ثقافت
گل

**گل** (Flower) جنهن کي ڦل به چيو ويندو آهي، اهو پيدائشي ڍانچو آهي جيڪو گلن واري ٻوٽن ( Angiosperms) ۾ ملي ٿو. گل ٻوٽي جي نسل جي واڌ جو ڪم ڪندو آهي. گل عام طور تي نر ۽ مادي حصن تي مشتمل هوندو آهي. هڪ گل عضون جي ميلاپ تي مشتمل آهي؛ سيپل، جيڪي ترقي پذير گلن جي حفاظت ڪن ٿا. پنکڙيون، پولينئٽر کي راغب ڪن ٿيون ۽ توليدي عضوا (گائينيشيئم ۽ اينڊروشيئم) جيڪي گيمٽوفائٽ پيدا ڪن ٿا، جيڪا گلن واري ٻوٽن ۾ گيميٽ پيدا ڪن ٿا. نر گيمٽوفائٽ، جيڪا اسپرم پيدا ڪن ٿا، ان ۾ پيدا ٿيندڙ پولن جي داڻن ۾ بند ٿيل هوندا آهن. مادي جا گيموفائٽس بيضاداني ۾ پيدا ٿيندڙ، اوويول (ovules) جي اندر موجود هوندا آهن.

اڪثر گلن وارا ٻوٽا، پنهنجي پولن کي مختلف گلن جي وچ ۾ منتقل ڪرڻ لاءِ، جانورن تي ڀاڙين ٿا، جهڙوڪ مکيون، پتنگا ۽ تتليون  ۽ مختلف حڪمت عملين ذريعي انهن پولينٽرز (جيت) کي راغب ڪرڻ لاءِ ترقي ڪئي آهي، جن ۾ چمڪندڙ رنگ، نمايا پن، دلڪش خوشبو ۽ امرت، جيت لاء خوراڪ جو ذريعو، جي پيداوار شامل آهن. اهڙيءَ طرح، ڪيترائي گل ٻوٽا پولينٽرن سان گڏجي، هڪ ٻئي کي مهيا ڪيل خدمتن تي باهمي انحصار ڪن؛ ٻوٽن جي صورت ۾، پيدائش جو هڪ ذريعو؛ پولينٽر جي صورت ۾، کاڌي جو هڪ ذريعو، ترقي ڪئين ٿا.

جڏهن گلن جي ٻوٽي مان پولن اسٽگما تي جمع ڪيو ويندو آهي، ان مرحلي کي "پولينيشن" سڏيو ويندو آهي. ڪجھ گل خود پولينيشن ڪري سگھن ٿا، هڪ ئي ٻوٽي جي مختلف گلن مان پولن استعمال ڪندي ٻج پيدا ڪري سگھن ٿا، پر ٻين وٽ ميکانيزم ھوندا آھن جن کي خود پولينيشن کي روڪيو وڃي ۽ ڪراس پولينيشن تي ڀروسو ڪيو وڃي، جڏھن پولن ھڪڙي گل جي اينٿر مان منتقل ڪيو وڃي ٿو. ٻيو گل ساڳئي نسل جي مختلف فرد تي. خود پولينيشن گلن ۾ هن وقت ٿئي ٿو جڏهن اسٽيمن (stamen) ۽ ڪارپل (carpel) هڪ ئي وقت پختو ٿين ٿا ۽ اهڙي جاءِ تي رکيل آهن ته جيئن پولن گلن جي اسٽگما تي اچي سگهي. هن پولينيشن لاءِ ٻوٽن کي ڪا به قسم جي سيڙپڪاري جي ضرورت نه آهي ته جيئن پولينئٽر (جيت ۽ پکين) امرت ۽ پولن غذا طور فراهم ڪرڻ. ڪي ٻوٽا، بغير ڀاڻ (پارٿينوڪارپي) جي ڊائيسپور پيدا ڪن ٿا. فرٽيلائزيشن کان پوء، گل جي بيضي ۾ ٻج تي مشتمل ميوو بڻجي ٿو.
فائل:Animated flower.GIF
گلن کي انهن جي حسن ۽ خوشگوار خوشبوءَ ۽ ثقافتي اهميت کي پڻ وڏي عرصي کان ساراهيو ويو آهي، گل مذهبي يا عام رسمن يا علامتي شين يا دوائن ۽ کاڌي جا ذريعا آهن.

## اصطلاح
## مورفولوجي
## ترقي
## فنڪشن
## پولينيشن
## ڀاڻ
## ٻج جي ترقي
## ميوي جي ترقي
## ٻج پکيڙڻ
## ارتقا
## رنگ
## ڪلاسيڪل ٽيڪسانومي
## علامتي رجحان
## انساني استعمال

This pollination does not require an investment from the plant to provide nectar and pollen as food for pollinators. Some flowers produce diaspores without fertilization (parthenocarpy). After fertilization, the ovary of the flower develops into fruit containing seeds.

Flowers have long been appreciated for their beauty and pleasant scents, and also hold cultural significance as religious, ritual, or symbolic objects, or sources of medicine and food.

## گيلري
thumb|هڪ گل جو قسم
thumb|آسٽريليا جي شهر ايڊيليڊ جي نباتاتي باغ جو هڪ گل

## پڻ ڏسو
## خارجي لنڪس

* 
* Native Plant Information Network
* Flower Database

## حوالا

زمرو:گل
زمرو:اناٽومي
زمرو:نباتاتيات
وڻ

left|thumb|378x378px|ڪاٺ جو وڻ
**وڻ** (Tree) اهڙي نباتات آھن، جنھن جو عام طور تي هڪ ٿڙ هوندو آھي، جيڪو مٿي وڃين ٽارين ۾ وراھجي ويندو آھي جن تي گل ۽ پن ٿيندا آھن ۽ ڪجهه تي ميوا به لڳندا آھن.

## پڻ ڏسو
:باب:نباتات
:باب:وڻ
## ٻاهريان ڳنڍڻا
## حوالا

زمرو:وڻ
زمرو:نباتات
زمرو:نباتاتيات
عشق

thumb|روميو جوليٽ جو پورٽريٽ

**عشق** عربي ٻولي ۾ گھري چاهه کي چيو ويندو آهي. اھو محبت جي شدت وارو مقام آهي.ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ :بيشڪ ته مرد عورت کي حاصل ڪرڻ جي خواهش رکي ٿو. محبت جيڪا سج ۽ ٻين سيارن جي گردش جو سبب آهي روح کي مرڻ کان اڳ هڪ وقتي اعليٰ سرور سان روشناس ڪرائي ٿي، پرائين ڇو آهي. جيتوڻيڪ شاعري ثابت ڪيو آهي ته محبت هر سيني ۾ سدائين جنم وٺي ٿي پر شاعري اهو ٻڌائي نه سگهي آهي ته محبت جي جواني جو لڪل سرچشمو ڪٿي آهي. آخر نوجوان چيروين اکين تي لهرائيندڙ زلفن کان ڇو ٿو متاثر ٿئي ۽ سندس ٻانهن تي آڱرين جي ڇهاءَ سان ڇرڪي ڇو ٿو پئي. ڇا ان ڪري ته عورت حسين آهي، پر ڇا اهو صحيح نه آهي ته سونهن کي محبت جنم ٿي ڏي، جيئن سونهن محبت کي جنم ٿي ڏي. اوائلي دور جي ماڻهن کي محبت جي ڪا خبر ڪانه هئي ۽ هنن وٽ محبت لاءِ ڪو لفظ ڪونه هو. هنن جي شادي ٿيندي هئي ته زال سان مڙس جي تعلق جو بنياد رومانس نه پر ٻار پيدا ڪرڻ ۽ وقت تي ماني ملڻ هوندو هو. علم بشر جو عالم لوباڪ ٿو چئي ته (علم بشر جا عالم ڏورانهن هنڌن کان ڏاڍا متاثر ٿيندا آهن) يوروبا ۾ مقامي ماڻهو شاديءَ ۾ لاتعلق رهندا آهن. مرد ائين زال حاصل ڪندو آهي ڄڻ مڪئيءَ جو سنگ پيو لڻي، محبت جو ته سوال ئي پيدا نٿو ٿئي، نٽشي جو خيال هو ته رومانوي محبت ٻهراڙيءَ جي شاعرن جي ايجاد هئي، پر جتي تهذيب وڌي اُتي نسل جي پيدائش روحاني رنگ اختيار ڪيو. يوناني، رومانس مان واقف هئا پر هنن ۾ رومانس هم جنس پرستي وارو هو. الف ليليٰ ان ڳالهه جي شاهد آهي ته محبت وچين دور جي نغمن کان اڳ وجود ۾ اچي چڪي هئي. پر گرجا، جنسي پاڪيزگيءَ جو احترام سيکاريو ۽ عورت کي سولائيءَ سان هٿ نه اچڻ واري هستي بڻائي هن جي ڪشش کي وڌايو، جنهن محبت جي شاعريءَ کي قوت بخشي. روشفو ٿو چئي ته ”اهڙي محبت جو عاشق سان اهڙو ئي تعلق آهي جهڙو روح جو جسم سان جنهن ۾ هو زندگي پيدا ڪندو آهي“. ڊي فوسي جو چوڻ آهي ته ”سڀ مرد ڪوڙا، غدار، اجايون ڳالهيون ڪرڻ وارا، منافق ۽ تڪبر ڪرڻ وارا هوندا آهن ۽ سڀ عورتون خود پسند، ڏيکاءُ واريون ۽ بي وفا هونديون آهن. پر دنيا ۾ رڳو هڪ شيءِ مقدس آهي ۽ اها آهي انهن اڻ پورين هستين جو ميلاپ“ ۽ نٽشي بُتَ ڀڃڻ کانپوءِ محبت جو هيئن احترام ٿو ڪري: ”مون ان کان وڌيڪ مقدس ڳالهه ڪڏهن نه ٻڌي آهي ته سچي محبت ۾ روح جسم کي ڀاڪر ۾ وٺندو آهي.“ول ڊيورنٽ لکي ٿو تہ:ان باغي ڇوڪريءَ کي ياد ڪيو جنهن جو عاشق ڊسمبر 1917ع جي ماسڪو واري بغاوت ۾ مارجي ويو هو، ماڻهو هن جي لاش کي دفن ڪرڻ لڳا ته هوءَ پنهنجي عاشق جي ڪفن کي ڀاڪر پائي چوڻ لڳي ته مون کي به دفن ڪيو، منهنجو جڏهن محبوب مري ويو آهي ته مون کي انقلاب جي ڪا پرواه ڪانهي.“

## حوالا
نانگ

thumb|ڪارو ڪوبرا نانگ جو مشهور قسم
**نانگ (Snake) ** هڪ بغير ٽنگن ۽ بغير ٻانھڻ وارو ريڙھيون پائيندڙ جانور آهي جنھن کي سنڌي ۾ بلا بہ چوندا آهن. ان جون تمام گھڻيون جنسون آهن ۽ تقريبن پوري دنيا ۾ ملندڙ آھي.سنڌ ۾ نانگن جا مختلف قسم ملن ٿا جن ۾ "اجگر" کان سواءِ ٻين سڀني ۾ زهر هوندو آهي، مثال طور واسينگ، جهوڙ، ڪوبرا، پيئڻ، ارڙ، شيش، ڪلاڌاري، ٻه-منهي، کڻ، سرنگ، کپر، ڪوراڙ، ڪنڀاري ۽ لھاري، گڊو، گهوڙيال ۽ لنڊي مشھور آھن.
## حوالا

زمرو:نانگ
زمرو:ريڙهيون پائيندڙ جانور
انڌي ٻلهڻ

درياه ۾ ملندڙ  ٻلهڻ مڇي جو هڪ نسل آهي جنهن کي ڊولفن به چيو ويندو آهي۔ هي بنگلاديش، ڀارت، نيپال ۽ پاڪستان ۾ ملندڙ قسم آهي. هن کي سنڌي ۾ **انڌي ٻلهڻ** چيو ويندو آهي۔ هي جانور مئمل آهي ۽ مادي پنهنجي ٻچي کي کير پياريندي آهي. قدرتي طور تي هي جانور انڌو نه آهي پر دريائن ۾ گندگي وڌڻ جي ڪري هن جو نسل انڌو ٿي چڪو آهي. هن جو نسل خطري ۾ آهي جنهنڪري هن کي بچائڻ جون ڪوششون ڪيون پيون وڃن. سنڌ ۾ سرڪاري ڪوششن کان پوء ٻلهڻ جي تعداد ۾ ڪجهه واڌارو آيو آهي.
زمرو:آئي يو سي اين خطري ۾ جنسن جي ڳاڙهي فهرست
باز

باز نالي پکي جا ڪافي قسم آهن۔ هي هڪ سُهڻو ۽ رعبدار پکي آهي.
باز پنهنجي ڦُڙتي، تيز نظر ۽ مٿاهين اُڏام جي ڪري مشهور آهي. 
:علامه اقبال پنهنجي شاعري ۾ باز جي تمام گهڻي تعريف ڪئي آهي ۽ اُن جهڙو ٿيڻ جي تلقين ڪندي نظر اچي ٿو. سندس مشهور شعر اَٿس: 
“نهين تيرا نشيمن قصرِ سُلطاني ڪي گنبد پر تو شاهين(باز) هي بصيرا ڪر پهاڙون ڪي چٽانون مين“

ھڪ قسم جو شڪاري پکي، جيڪو پکين جو -بادشاهه- ليکيو وڃي ٿو. سِرڻ ۽ عُقاب وغيره جي نسل سان لاڳاپيل آهي. نهايت تيز اُڏامندو آهي. هِن جا پَر وڏا ۽ زور -ڀريا- ٿين ٿا، جنهنڪري ڪڏهن ڪڏهن تمام مٿي اُڏامي، ٽِڪ ٻَڌي بيهي رهندو آهي. هن جا چنبا تکا ۽ چُهنب مُڙيل ٿيندي آهي. هيءُ پرديسي پکي آهي، جيڪو -پاڪستان- جي -اُتر- وارن جبلن مان اچي ٿو. چترال، سوات، هندوڪش ۽ قُراقُرم جبلن مان -باز- اونهاري گذرڻ بعد سيپٽمبر ڌاري سياري ۾ شڪار سانگي سنڌ ۾ ايندو آهي. سنڌ ۾ گهڻو ڪري ڪوهستان، -ٿر- ۽ لاڙ جي علائقن ۾ رهندو آهي. مُند ختم ٿيڻ تي پنهنجي مُلڪ ڏانهن موٽي ويندو آهي، -جتي- هن کي شڪار ملي ويندو آهي. هن جو شُمار اَڻ لَڀ پکين ۾ ٿئي ٿو. قد بُت ۽ شڪل شَبيھہ ۾ سِرڻ جهڙو ٿئي. هيءَ ڪانگ، ڪَٻر، جهرڪيءَ، ڳيري، -تتر-، تُلور، پاريهر، ڪبوتر، هرڻن، ننڍن ڇيلن، گهيٽن، سَهَن ۽ ڍانڍي پکين جو شڪار گهڻي انداز ۾ ڪندو آهي. -باز-، بُنيادي طرح هڪ خاص جنس جو نالو آهي، پر سنڌ ۾ آڳاٽي وقت کان هن پکيءَ جي مختلف جنسن لاءِ ”اسم جنس“ طور استعمال ٿيو. ’-باز-‘ اصل ۾ ماديءَ جو نالو آهي، جنهن جو نر ”ذُرو“ (-جده-) ٿيندو آهي، پر سنڌ ۾ -باز- کي نر جي مفهوم ۾ ئي ڪم آندو ويندو آهي. ضلعي دادوءَ جي تعلقي جوهيءَ ۾ گهڻا ماڻهو هن پکيءَ کي هاسيڪار ۽ گهڻي ناڻي تي هَٿ ڪري پالين ۽ پوءِ اُن جي هٿان ننڍن پکين جو شڪار ڪرائي خوش ٿا ٿين. هن پکيءَ جو گوشت نہ کائبو آهي. اُن کي فقط شوق خاطر پالبو آهي. -باز- جي مختلف قِسمن ۾ ڪِن جا کَنڀ ننڍا تہ ڪِن جا وڏا ٿين. هن جي نظر تِکي ٿيندي آهي. سنڌ ۾ گھٹو ڪري سياري جي مُند ۾ پکين جو شڪار ڪَرڻ ايندو آهي. بازن جا ٻہ وڏا قِسم آهن: گلاب چشم ۽ سياهه چشم. گلاب چشم يعني ڳاڙهين اکين واريون ٽي جِنسون نر ۽ مادي هن طرح ٿين. (1) -باز- (مادي)، زُرو (نر)، (2) باشو(مادي)، -بشين- (نر)، (3) شِڪرو (مادي)، چپڪ (نر). جڏهن ته سياه چشم يعني ڪارين اکين وارن ۾ پنج جِنسون ٿين (1) چرخ (مادي)، چرغيلو (نر)، (2) لغڙ (مادي)، جهڳڙ (نر)، (3) بحري (مادي)، بحري ٻچو (نر)، (4) شاهين (مادي)، شهنجو، ڪوهيلو (نر)، (5) تُرمڇي، يا چُرمچي (مادي)، چٽوئو (نر). سنڌ ۾ -باز- جي قسمن ۾ سينچاڻو ۽ ملهالو بہ شامل آهن.

زمرو:پکي
جهنڊو

**جهنڊو** يا **[[پرچم]]** اصل ۾ رنگين ڪپڙي جو ٽڪر هوندو آهي جنهن تي ڪوئي خاص نقشو يا خاڪو ٺهيل هوندو آهي ۽ ان کي ڪنهن لڪڙي تي لڳايو ويندو آهي.
thumb|350px|دُنيا جو نقشو جيڪو سڄا قومي جھنڊا ڏيکاري رھيو آھي
تاريخ ۾ جهنڊي جو استعمال 2000 سال اڳ ٿيو.

جهنڊي جا ڪيترائي قسم ٿي سگهن ٿا، جيئن:

**قومي جهنڊو**، ڪنهن ملڪ يا قوم جي علامت. 
**اشارتي جهنڊو**، هڪ سامونڊي جهاز يا خشڪي تي ماڻهن کي پيغام  پهچائڻ جي لاء استعمال ٿيندو آهي. جهنڊي کي ڪاروبار، مدرسي، سياسي جماعت يا ٻيون تنظيمون به علامت جي لاء استعمال ڪنديون آهن.
طبيب

thumb|طبيب
**طبيب** (Physician) طب جي ڄاڻ رکندڙ ڪي چئبو آهي. لفظ "طب" قديم قبطي ٻولي سان آيو آهي، جنهن جو مطلب "حيران ڪندڙ عمل" يا "جادو" آهي. هن جي باقاعدي تعليم بقراط، جن کي حڪيم بقراط به سڏيو ويندو آهي، جي دور کان شروع ٿي.

ننڍي کنڊ ۾ مشرقي يا متبادل طب جي ماهر لاء حڪيم جو لفظ به استعمال ٿيندو آهي، پر سنڌي بولي ۾ "طبيب" جو لفظ مناسب آهي، ڇو ته "حڪيم" جو لفظ دانشمند ماڻهن لاء به استعمال ٿيندو آهي. جديد طب جي ماهر کي عام طور تي "ڊاڪٽر" جي نالي سان سڃاڻو وڃي ٿو، پر هي اصطلاح معني جي لحاظ سان صحيح نا آهي، ٻين  جڳھن تي اها لفظ جادوگرن لاء استعمال ٿيندو آهي، البت ڪنهن خاص علم جي ماهر لاء "ڊاڪٽر آف فلاسفي" (Ph.D) تسليم ٿيل آهي ۽ عام طور ڪنهن علم جي اعلي سند، پي ايڇ ڊي رکڻ واري کي ڊاڪٽر آف فلاسفي يا مختصر طور ڊاڪٽر جي امتيازي نالي سان سڏيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:طب
زمرو:سائنسي پيشا
شاگرد

thumb|250x250px|هڪ جديد ترين يونيورسٽي ۾ درس ۽ تدريس جو ڏيک۔
right|thumb|267x267px|شام جو هڪ ٻئي سان گڏ پڙهڻ جي لاء ان جي هم جماعتي جي گهر ويندڙ هڪ ايراني شاگرد.
Gعلم سکڻ جي عمل مان گذرندڙ هر شخص کي شاگرد چيو ويندو آهي. گهڻن ملڪن ۾ سکڻ جو عمل عام طور تي پنجن سالن جي عمر کان شروع ٿيندو آهي. جڏهن ٻار کي ابتدائي اسڪول ۾ پڙهڻ لاء داخلا ڏياري ويندي آهي. سکڻ جو علم ڪنهن ٻه قوم يا ملڪ جي طرقي لاء تمام گهڻي اهميت رکندو آهي، ڇي ته تعليم کان بغير ڪا به قوم ترقي نٿي ڪري سگهي. سکڻ جي عمل ۾ شاگرد سڀ کان وڏو مددگار سمجهيو ويندو آهي.
زمرو:شاگرد
ملڪ

هڪ **ملڪ** (Country) دنيا جو هڪ الڳ حصو آهي، جهڙوڪ رياست، قوم، يا ٻيو سياسي ادارو. جڏهن هڪ مخصوص سياست ڏانهن اشارو ڪيو وڃي، اصطلاح "ملڪ" شايد هڪ خودمختيار رياست، محدود طور تي تسليم ٿيل رياستن، آئيني ملڪ يا هڪ منحصر علائقي ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿي. گهڻيون خودمختيار رياستون، پر سڀئي ملڪ نه، گڏيل قومن جا ميمبر آهن. دنيا ۾ "ملڪن" جي تعداد تي ڪو به عالمي معاهدو ناهي، ڇاڪاڻ ته ڪيترن ئي رياستن جي خودمختياري جي حيثيت، محدود تسليم ۽ غير خودمختار ادارن جو هڪ انگ عام طور تي ملڪ سڏيو ويندو آهي.

لفظ "ملڪ" جي تعریف ۽ استعمال لچڪدار آهي ۽ وقت سان تبديل ٿئي تو. دي اڪانومسٽ 2010ع ۾ لکيو ته ”ڪنهن به ملڪ جي واضح وصف ڳولڻ جي ڪوشش جلد ئي استثناءَ ۽ بي ضابطگين جي ٿلهي ۾ لهي ويندي آهي. 

هڪ سياسي اداري طور تمام ننڍا علائقا شايد "ملڪ" طور حوالو ڏنو وڃي ٿو، جهڙوڪ انگلينڊ ۾ اولهه وارو ملڪ، "وڏو آسمان وارو ملڪ" (آمريڪي اولهه جي مختلف حوالن ۾ استعمال ٿيل آهي)، "ڪوئلو ملڪ" (ڪوئلي جی کان کني وارن علائقن کي بيان ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويو) يا صرف "ملڪ" (ڳوٺاڻن علائقي کي بيان ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويو).  

اصطلاح "ملڪ" پڻ وصف طور استعمال ڪيو ويندو آهي وضاحتي طور تي، جهڙوڪ ملڪي ميوزڪ يا  ریاستي یا ملڪي.

## ملڪ جي تعريف
thumb|جھنڊن سان ظاهر ڪيل دنيا جي ملڪن جو نقشو
## رياست
## حب الوطني
## معيشت
## پڻ ڏسو
## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
* The CIA World Factbook 
* Country Studies from the United States Library of Congress
* Foreign Information by Country and Country & Territory Guides from GovPubs at UCB Libraries
* United Nations statistics division

زمرو:ملڪ
زمرو:سياسي وجود
زمرو:انساني جاگرافي
تھذيب

thumb|220px|نيويارڪ شهر جو هڪ منظر جيڪو، شهري تهذيب جي عڪاسي ڪري ٿو۔

**تھذيب** .تهذيب ڇا آهي؟ تهذيب تحفظ ۽ ثقافت، تنظيم ۽ آزادي جو ميلاپ آهي. اخلاق ۽ قانون ذريعي تحفظ حاصل ٿئي ٿو. پئدا وار ۽ ان جي ڏيتي ليتي سان مالي تحفظ ملي ٿو. علم هلت چلت ۾ سڌاري ۽ فن جي واڌاري جي تشهير جي وسيلن سان ثقافت جي تخليق ٿئي ٿي. انهن کي گڏي تهذيب چئجي ٿو..ھڪ سماجي گروهه جيڪو ڪنهن جڳھ تي پوک ڪندو رهي ٿو ۽ پنهنجي زندگي گذاري ٿو ۽ اتي زندگي جا تمام شعبا رهن ٿا جيڪي هڪ سماج ۾ عام طور تي هوندا آهن ۽ تهذيب ان گروهه جو ورثو هوندي آهي. سماج يا تهذيبي گروهه جيڪو ڪنهن مقام تي پوک ڪندي رهندو آهي ۽ پنهنجي زندگي گذاريندو آهي۔ ۽ ان گذارڻ واري زندگي ۾ اهي تمام شعبا رهندا آهن، جيڪي هڪ سماج  ۾ عام طور سان مِلندا (موجود) آهن ۽ اها تهذيب ان گروهه جو ورثو هوندو آهي.

هڪ قوم اندر هزارين ورهين جي تاريخي تسلسل، محنت ۽ مشقت، جدوجهد ۽ جاکوڙ کانپوءِ پرايل تجربي ۽ ڄاڻ جي بنياد تي ڪلچر (تهذيب) پرورش وٺندي آهي. جيڪا ان قوم جي طرز زندگي ۽ طرز فڪر جي احساس جو جوهر هوندي آهي. تهذيب تي جاگرافيائي وطن جي طبعي ماحول، پيداواري وسيلن ۽ پيداواري لاڳاپن جو وڏو اثر ٿيندو آهي. انسان پنهنجي حالتن کي تبديل ڪرڻ، انهن کي سهل بنائڻ لاءِ جيڪا جاکوڙ ڪئي آهي. جيڪي ڪجهه تخليق ڪيو آهي ۽ ان تخليق ۾ سماجي ترقي جي رفتار سان جيڪا واڌ ڪئي آهي، سندس اها حاصلات تهذيب جي دائري ۾ اچي وڃي ٿي.

تهذيب (Tahzeeb) جي دائري ۾ هڪ قوم جون رسمون، رواج، لباس، رهڻي ڪهڻي، ادب ۽ فن، راڳ رنگ، مصوري ۽ سنگتراشي جا اسم اچي وڃن ٿا. اهي ئي خاصيتون هڪ قوم کي ٻي قوم کان الڳ ڪن ٿيون ۽ پنهنجي الڳ قومي وجود جو احساس ڏيارين ٿيون. ان سڄي بحث جو تت اسان يوري گنڪوفسڪي جن هنن لفظن ۾ ڏيون ٿا ته: “تهذيب انهن مڙني حاصلاتن جو مجموعو آهي، جنهن کي انسانيت پنهنجي تاريخي اوسر جي دوران تخليق ڪيو آهي.” 

[400px|thumb|[:en:Samuel P. Huntington|هنٽنگٽن جو پيش ڪيل دنيا جو نقشو۔]]

تهذيب جي لغوي معنيٰ آهي ”اصلاح“، ”تربيت“ ۽ ”شائستگي“. اصطلاحي معنيٰ ۾ تهذيب مخصوص زمان ۽ مڪان ۾ ڪنهن قوم يا گروهه جي زبان، لطيف فنن، قومي روايتن، رسمن، رواجن، رهڻي ڪهڻي، عادت اطوارن، ڌنڌن، ڪرتن جو مجموعو آهي، جيڪو ان گروهه يا قوم کي مهذب بنائي ٿو. سنڌو تهذيب (Indus Civilization) مان مراد سنڌي قوم جي طرز زندگي آهي. جيڪا منظم معاشري جي جوڙجڪ ۾ خاص عرصي کان ترقي ڪندي رهي آهي.

## تھذيبن جو زوال
thumb|220px|قديم مصري تهذيب جي هڪ نشاني۔
انهن مان معاشيات بنيادي اسم آهي. ماڻهوءَ کان اڳ ماحول موجود هوندو آهي ۽ جيتوڻيڪ ماڻهو ماحول کي ايترو ئي بدلائيندو آهي جيترو ماحول هن کي بدلائيندو آهي پر ماحول جي اهميت ان ڪري آهي جو اهو پهريان موجود هوندو آهي. آبهوا زمين جي زرخيزيءَ کي گهٽائيندي ۽ وڌائيندي آهي. مينهن گهٽ پوي ته تهذيب آهستي آهستي ختم ٿي ويندي آهي جيئن شام ۽ بابل يا انهن کان اڳ جي تهذيبن سان ٿيو. مينهن جي کوٽ جي ڪري تباهه ٿيندڙ اهڙين تهذيبن جا آثار اينڊريوز Andrews منگوليان ۾ کوٽي  ڪڍيا.

## وڌيڪ ڏسو
* وادي سنڌ جي تهذيب
## حوالا

### نُڪتا

زمرو:تهذيبون
زمرو:ثقافت
زمرو:ثقافتي انسانيات
زمرو:ثقافتي تاريخ
زمرو:ثقافتي جاگرافي
زمرو:ثقافتي جغرافيا
زمرو:شخصيتن جي انسانياتي زمرا
زمرو:معاشرو
زمرو:نظريات تاريخ
51ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

زمرو:51ع
سرءُ

**سرء**  خزان - سرءُ- خريف وڻن جي پنن ڇڻڻ واري مند جنهن کي پن ڇڻ به چئبو آهي. سال جي مُندن مان هڪ مُند جو نالو آهي.  اردو ۾ ان کي خزاں ۽ پتجھڑ ۽ انگريزي ۾ فال پڻ سڏين ٿا ڇوتہ ان موسم ۾ وڻن جا پن ڇڻندا رھندا آھن. ڌرتيءَ جي اترئين اڌ گول واري حصي ۾ ھي موسم سيپٽمبر، آڪٽوبر ۽ نومبر وارن مھينن اندر ھوندي آھي ۽ ڊسمبر ۾ سيارو شروع ٿي ويندو آهي ۽ ڏاکڻي اڌ گول ۾ وري مارچ، اپريل ۽ مئي مھينن دوران ٿيندي آهي ۽ جون ۾ سيارو شروع ٿي ويندو آهي. 
ھن مند ۾ آسمان عام طرح صاف ھوندو آھي ۽ ڏسڻ جوڳائي تمام چٽي ھوندي آھي. سنڌ ۾ سراسري گرمي پد 70 کان 80 ڊگريون فارنھائيٽ وچ ۾ رھندو آھي ۽ روزاني نسبتي گھم 47 کان 50 سيڪڙو تائين ھوندي آھي ۽ ڪل برسات 0.10 انچ پوي ٿي ۽ سال جو خشڪ ترين مھينو نومبر ھوندو آھي.   

thumb|سرءُ

اتر آمريڪا ۾ سرء جي شروعات 21 سيپٽمبر کان 24 سيپٽمبر تائين ٿي ويندي آهي ۽ 21 کان 22 ڊسمبر تائين جاري رهندي آھي جنھن بعد سيارو شروع ٿيندو آهي ڏينھن ۽ رات جو گرمي پد گھٽجڻ سبب وڻن جي پنن جو رنگ تبديل ٿي ويندو آهي ۽ اھي ڇڻڻ لڳندا آهن اوڀر ايشيا ۾ سرء 8 آگسٽ کان شروع ٿي 7 نومبر تي ختم ٿيندو آهي. آئرلينڊ جي ريپبلڪ ۾ سرء جا مھينا سيپٽمبر، آڪٽوبر ۽ نومبر آھن

thumb|سرءُ جي موسم ۾ هڪ باغ جو ڏيک

عام طور تي ھن موسم کي لاباري جي موسم پڻ سڏيو ويندو آهي.

## حوالا

زمرو:سرءُ
زمرو:موسم
زمرو:مُندون
ذات پات

**ذات پات** يا نظامِ 
ذاتيات (Caste System) هندن ۾ قديم زماني ۾  هڪ نظام هوندو هيو. جنهن جي تحط قديم زماني کان هندو معاشري کي چئن ذاتين ۾ ورهايو ويو آهي.پهريون مذهبي گروه  برهمڻ ، جيڪي علم ۽ مذهب جا رکوالا هيا. ٻيون ڇتري يا کتري جيڪي دنياوي معاملن جا پاسدان هيا. ٽيون  ويش جيڪي زراعت يا واپار مان دولت پيدا ڪندا هيا.  چوٿون شودر جيڪي خدمت ڪرڻ جي مخصوص هيا. انهن سڀني جي پيشن جي لحاظ کان اڳتي هلي ڪافي قسم ٿي ويا.  ٻڌ مذهب ذات پات جي هن فرق کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر ايئين نه ٿي سگهيو. نتيجو اهو نڪتو جو   اڇوت  قوم وجود ۾ آئي جن جي زندگي اڄ به باوجود علم جي تمام ڏکي گذرندي آهي ۽ انهن کي بنيادي انساني حقن کان محروم رکيو ويندو آهي.ذات پات جو نظام هندستان کان علاوه ڪنهن ٻي ملڪ ۾ نه آهي.
زمرو:ذات
64ع

## واقعا
***[[18 جُولاءِ]]** – روم مها باهہ لڳڻ سبب سڙي رخ ٿي ويو.

## پيدائش

## فوتگيون

زمرو:64ع
79ع

__NOTOC__

## واقعا
***[[24 آگسٽ]]** – ويسوويوس جبل جي آتش فشان سبب پوميئي، هڪ قديم رومي شهر مڪمل تباهه ٿي ويو. شهر 13 کان 20 فٽ لاوا جي هيٺ دٻجي ويو.

## پيدائش

## فوتگيون

## ڏڻ ۽ عام موڪل

زمرو:79ع
يوفون

thumb|يوفون جو لوگو
**يوفون** هڪ پاڪستاني موبائل آپريٽنگ سرشتو آهي. ھن جا نمبر 033 کان شروع ٿين ٿا.

## خدمتون
* Mobile Internet
* ‎ Telephony‏

### پري پيڊ

#### پري پي

#### يوٿ

#### لائف

#### ليڊز

#### ڪسان

### پوسٽ پيڊ

#### پوسٽ پي

زمرو:پاڪستان ۾ 2001ع تي پيل بنيادون
بند

left|thumb|200x300px|آمريڪا جي درياه ڪولوراڊو تي ٻڌل بند.
**بند** (انگريزي: dam) هڪ قسم جي اڏاوت آهي جيڪي زميني جي سطح تي وهندڙ پاڻي جي ذخيرن کي جمع ڪرڻ ۽ ان کي استعمال ۡڪرڻ جي مقصد سان اڏي ويندي آهي. بندن جا ڪافي قسم آهن.

هڪ بند يا ڊيم ان رڪاوٽ کي چئبو آهي جيڪا وهندڙ پاڻي يا زير زمين ٺھيل هجي. عام طور تي ڊيم جو بنيادي مقصد پاڻيء جي وهڪري کي روڪڻ هوندو آهي، جڏهن تہ ان ۾ ڪافي اڏاوتون جيئن ٻوڏ جا دروازا  ۽ پاڻي جي وهڪري کي سست ڪندڙ آڏاوتن جو مقصد پاڻي کي پنھنجي مرضي موجب استعمال ۾ آڻڻ هوندو آهي، جيئن مختلف علائقن ۾ نھري نظام جي تحت موڙڻو هوندو آهي. پاڻي جي طاقت کي استعمال ڪري بجلي بہ پيدا ڪئي ويندي آهي. هڪ ڊيم مان پيدا ڪيل بجلي لکين ماڻهن جي استعمال ۾ اچي سگهي ٿي.

## ڊيم جا قسم
thumb|بند

## بندن جا استعمال
* آب پاشي
* پاڻي جا ذخيرا
* اچ وڃ
* بجلي پيدا ڪرڻ

## پاڪستان جا بند
* تربيلا ڊيم
* منگلا ڊيم
* غازي بروٿا بند
سنڌي ماڻھو

سنڌي ماڻھو ڏکڻ ايشيا ۾ آباد ماڻھن جو  هڪ نسلي گروھ آهي جيڪو دراوڙ، آريائي ۽ سامي نسلن سان تعلق رکي ٿو۔ سنڌي ماڻھو پاڪستان ۽ ڀارت ۾ وڏي تعداد ۾ رهن ٿا۔ پاڪستان جو سنڌ صوبو انھن جي نالي سان تعلق رکي ٿو۔ سنڌي ماڻهو سنڌي ٻولي کي مادري ٻولي طور  ڳالهائيندا آهن ۽ اردو يا هندي کي ٻي درجي جي ٻولي طور ڳالهائيندا آهن۔

هندستان جي ورهاڱي کانپوء مسلمان سنڌي نئين ملڪ پاڪستان ۽ هندو سنڌي هندستان هليا ويا۔ سنڌي ماڻهن جي اڪثريت مسلمان آهي،۽ سريلنڪا ۾ بہ مھاڻا ملاح ھزارن سالن کان سريلنڪا ۾ واپار لائي ويندا رھيا آھن جڏھن تہ ڀارت کان پوء سريلنڪا مين سنڌي واڏي تعداد ۾ رھندا آھن. هندو مذهب جي مڃيندڙن جو به وڏو انگ آهي ۽ ڪجهه ٻين مذهبن جا پيروڪار آهن۔

## نالو
لفظ ”سنڌ“ يا ”سنڌو” سنسڪرت ٻولي مان نڪتل آهي جنهن جو مطلب ”وڏو درياھ“  آهي ۽ سنڌو درياھ جي ڪپن کي پهريون دفعو آباد ڪندڙن کي سنڌين جو نالو ڏنو ويو۔

## ٻولي
سنڌين جي مادري ٻولي سنڌي آھي، جيڪا ھڪ قديم ھند-آريائي ٻولي آھي جيڪا سنڌ جي تاريخي خطي ۾ سنڌي ماڻھن پاران ڳالھائي وڃي ٿي۔ سنڌي پاڪستان جي صوبي سنڌ جي سرڪاري ٻولي آھي۔ انڊيا ۾، سنڌي وفاقي سرڪار پاران مڃتا حاصل ڪيل ٻولين يعني شيڊيولڊ ٻولين مان ھڪ آھي۔

## قومون
سنڌي ماڻھن جي اڪثريت سماٽ ۽ ٻروچ قومن سان تعلق رکي ٿي۔ ان کان علاوہ عرب ۽ درواڙ نسل سان تعلق رکندڙ سنڌي به چڱي تعداد ۾ موجود آھن۔ پٺاڻ، پنجابي ۽ ڪجهه ٻين قومن سان تعلق رکندڙ سنڌين جي ھڪ قليل تعداد موجود آھي۔ انھن سڀني جي مادري ٻولي سنڌي آھي۔

## بڻ بنياد
سنڌي نالو سنسڪرت لفظ "*سنڌو"* مان نڪتل آهي، جنھن جو ترجمو "درياھ" يا "سمنڊ جو جسم" آهي؛ يونانين "انڊوس" جو اصطلاح سنڌو درياءَ ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جي حوالي سان استعمال ڪيو، جتي سنڌي ڳالهائي ويندي آهي.

تاريخي ھجي "Sind" (فارسي-عربي سند مان) 1988 ۾ سنڌ اسيمبلي ۾ منظور ٿيل ھڪ ترميم ذريعي بند ڪئي وئي، ۽ ھاڻي "Sindh" ھجي ڪئي وئي آهي. تنھن ڪري، "سندي" اصطلاح کي "سنڌي" جي جاءِ تي پڻ متعارف ڪرايو ويو.&#x5B;*[[وڪيپيڊيا:حوالو گھربل|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2023)">حوالو گهربل</span>]]*&#x5D; سنڌين جو يورپ ۾ سنٽي ماڻهن سان ھڪ تاريخي تعلق آھي.

بلوچي ٻوليءَ ۾، سنڌين لاءِ روايتي اصطلاح *جدگال* ۽ *[[ڄاموٽ]]* آهن. اهي *[[جاٽ (ذات)|جٽ]]* اڳياڙي مان نڪتل آهن جيڪو ان نالي سان قبيلي جو حوالو ڏئي ٿو، ۽ *گال* جي اڳياڙيءَ مان نڪتل آهن جنھن جي معنيٰ آهي "تقرير". تنھنڪري، اھو ڪنھن اھڙي شخص کي ظاهر ڪري ٿو جيڪو جٽن جي ٻولي ڳالهائيندو ھجي، يعني هڪ جٽ. *جٽ جي* اصطلاح ۾ تاريخي طور تي سنڌين ۽ پنجابين کي شامل ڪيو ويو هو، ۽ انگريزن پاران انهن جي مردم شماري جي رڪارڊ ۾ سنڌين لاءِ اڪثر استعمال ڪيو ويندو هو.
ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|سنڌين جي آبادي جي عالمي ورڇ

## پڻ ڏسو
* آمريڪا ۾ سنڌين جون تنظيمون

## حوالا

زمرو:ماڻھو
زمرو:سنڌ
زمرو:سنڌي ٻولي
زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل
زمرو:ماڻھو بلحاظ ٻولي
سنڌي ماڻھو
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه
زمرو:سنڌي ذاتيون
زمرو:سنڌي ثقافت
آبادي

thumb|400x400px|ملڪن جو آباديء جي لحاظ سان نقشو
**آبادي** (فارسي مان اخذ ٿيل. انگريزي:Population)، حیاتیات ۽ معاشریات ۾، ڪنهن علائقي ۾ رهڻ واري هڪ ئي حیواني یا نباتي نوع جي فردن جو گروہ. سادي لفظن ۾، هڪ ئي علائقي ۾ رهڻ وارن  جاندارن جو مجموعو جن جي نوع هڪ جهڙي هجي ۽ هو نسل پیدا ڪندا هجن، جيئن انسان.

جڏهن مختلف جنسن جون آباديون گڏيل طور تي زندگي گذارينديون  آهن تہ انهن کي برادري يا ڪميونٽي سڏيو ويندو آهي.

## عالمي آبادي
گڏيل قومن جي شائع ڪيل انگن اکرن موجب، 25 جنوري 2011ء تائين، دُنیا جي ڪل آبادي تقریباً 7 ارب (7,000,000,000) آهي۔ ڊسمبر  2022 ۾ دنيا جي آبادي (8,000,000,000) جي انگ کي پار ڪري وئي آهي.
جاجرم ڪائونٽي

**جاجرم ڪاؤنٽي** (لاطیني: Jajrom County) ایران جي اتر خراسان صوبي ۾ واقع هڪ شهرستان (ڪائونٽي) آهي.

## حوالا

زمرو:ايران جا شهر
زمرو:اتر خراسان
زمرو:اتر خراسان صوبو
زمرو:اتر خراسان صوبي جا شهر
ڪراڙو گدڙ

**ڪتاب** : **ڪراڙو گدڙ**
**موضوع**  : قصا، ڪهاڻيون ۽ ليک 
**ليکڪ** : ( سائين) **[[امر جليل]]** 
**ڇاپو پھريون** : اپريل 2015ء 
**ڇپائيندڙ** : ڪاڇو پبليڪيشن، ڪراچي.
**قيمت** : 300 رپيا (پاڪستاني)
شهرستان ڪنارڪ

**شهرستان ڪنارڪ** ( لاطیني: Konarak County) ايران جو هڪ شهر جيڪو صوبي سیستان ۽ بلوچستان ۾ آهي.
قدرتي آفت

*قدرتي آفت*' ڪنهن به قدرتي خطري جيئن ٻوڏ، ٽورنیڊو، سامونڊي طوفان، آتش فشان، زلزلي یا ڇپ وغيره سان منسلڪ اثرن جو نالو آهي جيڪي  ماحول تي اهڙي طرح اثر انداز ٿيندا آهن جو قدرتي وسيلن، مالي ۽ جاني نقصان جو سبب ٿيندا آهن۔ قدرتي آفت جي نتیجي ۾  ٿيڻ واري نقصان جي شدت ان ماحول سان منسلک آبادي جو آفت جي برپا هجڻ یا ان سان منهن ڏيڻ جي خاصیت تي منحصر هوندو آهي. 
تڪنيڪي لحاظ سان قدرتي آفت جي تعریف دراصل آبادين جي موجودگي ۽ انهن کي متوقع آفاتن کان خطرن جي دائري ۾ ئي ممڪن آهي۔ مثال جي طور تي غیر آباد خطي ۾ انتهائي شدید ترین زلزلو به تڪنيڪي لحاظ کان قدرتي آفت قرار نٿو ڏئي سگهجي هتي هي امر قابل غور آهي ته هن تڪنيڪي تعریف جي بنا تي لفظ “قدرتی“ محققن جي موچ ۾ اختلاف جو سبب آهي، ڇو ته ڪنهن به تڪنيڪي آفت جو صرف انسان جي متعلق هجڻ ئي ڪنهن طرح سان قدرتي آفت نه چوڻ گهرجي.

## حوالا

زمرو:آفتون
زمرو:فطرت
زمرو:قدرتي آفتون
صرف و نحو

صرف ۽ نحو __گرامر__(Grammar):

لفظن ۽ جملن جي جوڙجڪ ۽ ڦيرن جو علم. عربيءَ ۾ ٻوليءَ جي گرامر ۽ ان جي وياڪرڻي اصولن کي گڏي صرف ۽ نحوَ سڏبو آهي. 
**صرف و نحو** اهو علم آهي جنهن ۾ لفظن جي جوڙجڪ، انهن جي استعمال ۽ انهن جي ڳالهائڻ جو قاعدو بيان ڪيو وڃي

## حوالا
تري پتاڪا

**تري پتاڪا**: *تري* يا *تر* جي معني آهي ٽي ۽ پتاڪا جي معني آهي **ٽوڪري**، تري پتاڪا جو مطلب آهي: **ٽي ٽوڪريون**۔ تري پتاڪا بڌ مت جي ٽن ڪتابن جو مجموعو آهي۔ 

## ٽي قسم
تري پتاڪا ٽن بنيادي متن تي مشتمل آهي۔ٽن پالي مذهبي متن جي اها ترتيب نه آهي جيڪا  روايتي بڌ متن ۾ خيال ڪئي ويندي آهي: ستا پتاڪا وينا پتاڪا کان قدیم آهي، اڀي ڌرما پتاڪا ان کان ڪائي ٻه صديون بعد جو آهي۔ وينا پتاڪا ۾ خانقاهي راهبن جي طرف کان آهسته آجسته تفسيري عبارتن  و وضاحتن جو اضافو ٿيڻ ظاهر ٿيندو آهي۔

زمرو:ٻڌ مت
سنڌ جا ڪوٽ ۽ قلعا (ڪتاب)

**[[ڪتاب]]**:سنڌ جا ڪوٽ ۽ قلعا 	

**ليکڪ**:اشتياق انصاري

**سائيز**: ڊيمي سائيز

**پيج**: 512

**بائينڊنگ**: هارڊ بائينڊنگ

**ملهه**: 400

**ڇپائيندڙ**:سنڌيڪا اڪيڊمي
 
سنڌ جي ڪوٽ ۽ قلعن جي تاريخ، اڏاوتن، آثارن ۽ موجوده صورتحال بابت نامياري محقق جي شاهڪار تحقيق۔
زمرو:ڪتاب
جنت السنڌ

**جنت السنڌ**، ، رحيمداد خان مولائي شيدائي جو لکيل ڪتاب آهي جيڪو پهريون ڀيرو 1958ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو ڇاپيو، پوءِ سنڌيڪا اڪيڊمي (ڪراچي) پڻ هيءُ ڪتاب سن 2000ع ۾ ڇپرايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو سنڌيڪا 2006 ۾ ڇپرايو. ليکڪ ھن ڪتاب کي عمر بن دائود پوٽي جي نانءُ ڪيو آھي. 

## حوالا

زمرو:سنڌي ادب
زمرو:مشهور ڪتابون
زمرو:1958ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
زمرو:تاريخ تي سنڌي ڪتاب
سنڌ جيئن مون ڏٺي

**[[ڪتاب]]**: سنڌ جيئن مون ڏٺي 	

**ليکڪ**: ٽي پوسٽنس

**سنڌيڪار**: عطا محمد ڀنڀرو

**سائيز**: ڊيمي سائيز

**پيج**: 285

**بائينڊنگ**:  هارڊ بائينڊنگ

**ملهه**: 300

**ڇپائيندڙ**: سنڌيڪا اڪيڊمي
 
سنڌ جي تاريخ تمدن ۽ ريتن  رسمن متعلق مشهور انگريز عملدار ٽي پوسٽنس جي ڪتاب Personal Observation on Sindh جو سنڌي ترجمو سنڌ جي تاريخ جا سڀ اهم پهلو مختصر مگر جامع انداز ۽ معلومات جي نون ۽ دلچسپ گوشن سان پيش ٿيل آهن۔
زمرو:ڪتاب
سينٽ لشتي، ڪيوبڪ

**سينٽ لشتي، ڪيوبڪ** ( انگريزي: Saint-Calixte, Quebec) ڪينيڊا  جو هڪ رهائشي علائقو  جيڪو Montcalm Regional County Municipality ۾ آهي۔
عبادت

thumb
**عبادت** عاجزي ۽ تعظيم جي آخري حد جو نالو آهي. عبادت  جو  لفظ عربي جي لفظ "عبد" مان ورتل آهي، جن جو معنيٰ آخري درجي جي عاجزي ۽ انڪساري آهي. اسلامي عقيدي موجب، صرف الله جي عبادت جائز آهي، جيڪو حقيقي معبود (عبادت جي لائق) آهي. 

امام راغب اصفهاني بيان ڪرن ٿا:
 "العبادةُ أَبْلَغُ مِنْهَا لِأَنَّهَا غَايَةُ التَّذُلَّلِ"ترجمو:عبادت عاجزي ۽ فروتني جي انتها جو نالو آهي. (راغب اصفهانی، المفردات: 319)

شريعتِ اسلامي جي اصطلاح ۾؛ 
 "عبادت، صرف اهڙي عمل جو نالو آهي، جيڪي هڪ هستي جي نسبت معبود هجڻ جو اعتقاد رکندي، ڪئي ويندي آهي."

## حوالا

زمرو:اسلام
زمرو:اصطلاح قرآن
زمرو:اسلامي اصطلاح
گاھ

thumb|گاھ جو هڪ قسم

**گاھ** تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا ٻوٽا هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. بمبو بہ هڪ گاھ جو ئي ٻوٽو آهي. گاھ کي گهرن ۾ لان جي لاءِ بہ پوکيو ويندو آهي. سبز خور جانور خاص طور تي گاھ تي ڀاڙيندا آهن.
ماڪ

جڏهن سج لهندو آهي، زمين جون تمام شيون ان حرارت کي تيزي سان خارج ڪرڻ لڳنديون آهن جيڪا انهن ڏينهن ۾ حاصل ڪئي هوندي آهي۔ پٿر، گاه ۽ گل وغيره هن حرارت کي ايتري حد تائين خارج ڪندا آهن جو ويجھو موجود بخارات ڦڙن جي شڪل ۾ انهن تي ڄمي ويندا آهن۔ انهن ڦڙن کي سنڌي ۾ ماڪ چئبو آهي.

## تصويرون

فائل:Cool drop.jpg|
فائل:Dew on spider web Luc Viatour.jpg|
فائل:Chinese Hibiscus.JPG|
فائل:Heavenly Dews Grace Broken Leaf Imperfect Life.JPG|
ڀٽ جو شاه

**[[ڪتاب]]**:ڀٽ جو شاهه 	

**ليکڪ**:ايڇ ٽي سورلي

**سنڌيڪار**:عطا محمد ڀنڀرو

**سائيز**: ڊيمي سائيز

**پيج**: 624

**بائينڊنگ**: هارڊ بائينڊنگ

**ملهه**: 500 روپيا

**ڇپرائيندڙ**: سنڌيڪا اڪيڊمي

شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي شاعراڻي انداز، فن، فڪر ۽ ڀٽائي جي دور تي لکيل پهريون ڪلاسڪم جنهن سان ڀٽائي جي فڪري عظمت جا واڄت سڄي دنيا اندر ٻڌڻ ۾ آيا۔

زمرو:لطيفيات
ريگستان

thumb|
**ريگستان** يا **رڻپٽ** زمين جي اهڙي علائقي کي چيو ويندو آهي جتي نه هجڻ جي برابر بارش ٿي۔ اهي علائقا ريگستان ۾ شمار ٿيندا آهن جتي سال ۾ سراسري 250 م م (10 انچ)  کان گهٽ بارش ٿيندي هجي يا اهي علائقا جتي مينهن وارو پاڻي بخارن جي ذريعي ضايع ٿي وڃي. پاڻي جي گهٽتائي جي ڪري انهن علائقن ۾ ساوڪ به گهٽ ٿيندي آهي يا نه هجڻ جي برابر هوندي آهي. دنيا جو 33% حصو ريگستان آهي. دنيا جو سڀ کان وڏو ريگستان صحارا آهي.

## حوالا

زمرو:ارضيات
زمرو:جاگرافيائي اصطلاح
مزار

thumb|Recoleta قبرستان ۾ مقبرو، بيونس آئرس (ارجنٽائن).

**مزار** (انگريزي: Mausoleum) ڪنهن فوت ٿيل شخص يا فردن جي قبر جي چوڌاري هڪ ٻاهرين عمارت هوندي آهي جنهن کي يادگار جي طور تي تعمير ڪيو ويندو آهي.
سوٽي ڪپڙو

ڪپهه جي پوک سڀ کان پهرين سنڌ ۾ ڪئي وئي. هتان جا رهاڪو سنهي ململ تيار ڪندا هئا جنهن کي سندو جي نالي سان سڏيو ويندو هئو. مصر ۾ ٽيه هزار سال پراڻي ممي ملي آهي جنهن جو لباس هن ئي ململ جو آهي.

تاريخ مان خبر پوي ٿي ته ان زماني ۾ مصر ۾ ڪپهه جي پوک نه ٿيندي هئي ان جي ڪري اهو مڃڻو ٿو پوي ته مصر ۾ ڪپڙو سڀ کان پهرين سنڌ مان پهتو. بابل به هتان ڪپڙو حاصل ڪيو هو ۽ قديم يوناني رهاڪو به پنهنجي عمده لباسن جي لاء هن ئي علائقي مان ڪپڙو گھرائيندا هئا.
زنگ

thumb|زنگ جا رنگ
**زنگ** هڪ جامع اصطلاح آهي جيڪو لوهہ جي خراب ٿيڻ کي بيان ڪندو آهي. زنگ گھم ۽ پاڻي جي آڪسيجن سان عمل جي ڪري لوهہ تي پيدا ٿيندو آهي. 
فائل:Nandu River Iron Bridge corrosion - 03.jpg|
فائل:Rustpatterns.jpg|
فائل:Opel engine X14NZ-rusty block near the water pump.jpg|
فائل:Rust.rost.JPG|
فائل:PyOx.JPG|
فائل:Rust screw.jpg|
فائل:Rust wedge.jpg|
فائل:ShipWreckMahenoFraserIsland.jpg|
پاڪستان جي ھوائي اڏن جي فھرست

هيٺ پاڪستان جي هوائي اڏن جي فهرست ڏنل آهي۔ پاڪستان جو سڀ کان وڏو هوائي اڏو، جناح بين الاقوامي هوائي اڏو، ڪراچي آهي. جيڪو هڪ ئي وقت 30 هوائي جهازن جو انتظام سنڀالي سگهي ٿو.

thumb|350px|کاٻو|پاڪستان جا ايئرپورٽ، فوجي اڏا ۽ بندرگاھون

پاڪستان جي ايئرپورٽن ۽ فوجي ھوائي اڏن جو جملي تعداد 139 آھي وڏا بين الاقوامي ايئرپورٽ ڪراچي، لاھور ۽ اسلام آباد ۾ آھن باقي ٻيا ننڍا بين الاقوامي ايئرپورٽ پشاور، ملتان، سيالڪوٽ، فيصل آباد، ڪوئٽه، رحيم يار خان، تربت، گوادر ۽ ڊيرا غازي خان شھرن ۾ واقع آهن. پاڪستان جا عام ملڪي ۽ غيرملڪي شھرين لاء ايئرپورٽن جي نگراني شھري ھوابازي وارو ادارو ڪندو آهي جنھن جو نالو سول ايويئيشن اٿارٽي آھي. فوجي ھوائي اڏن جي نگراني پاڪستان ایرفورس وٽ آهي پر راولپنڊي جي ھڪ اڏو آرمي ايويئيشن ايئر بيس ۽ تربيلا آرمي ايويئيشن بيس پاڪستان آرمي جي نگراني ۾ آهي۔

## تصويرون

New Islamabad International Airport front view.jpg|شھيد بينظير ڀٽو انٽرنيشنل ايئرپورٽ اسلام آباد
PK Karachi Airport asv2020-01.jpg|جناح انٽرنيشنل ايئرپورٽ ڪراچي
Islamabad-Airport-40156.JPG|شھري بينظير ڀٽو انٽرنيشنل ايئرپورٽ
Sialkot Airport2.jpg|سيالڪوٽ انٽرنيشنل ايئرپورٽ  ٽرمينل
New terminal building at Faisalabad International Airport 16.jpg|فيصل آباد انٽرنيشنل ايئرپورٽ
Queeta-Airport-40227.JPG|ڪوئٽه انٽرنيشنل ايئرپورٽ
Bahawalpur Airport.jpg|شيخ زيد ٽرمينل، بھاولپور ايئرپورٽ
Skardu Landing.jpg|پي آء اي جو اڳوڻو جھاز بوئنگ 737-300 اسڪردو ايئرپورٽ تي


## فھرست
ٿلھن اکرن ۾ لکيل نالن مان مراد آهي تہ انھن ايئرپورٽن تي ڪمرشل ايئرلائين جون اڏامون شيڊول ۾ آھن؛

## گھڻي اچ وڃ جي حساب سان ھوائي اڏا

## پڻ ڏسو
* Dry ports, Sea ports and Railway stations in Pakistan
* Air Bases of Pakistan Air Force
* Airlines of Pakistan
* Transport in Pakistan
* List of airports by ICAO code: O#OP - Pakistan
* وڪيپيڊيا: Airline destination lists: Asia#Pakistan

## حوالا

## ذريعا
* 
* 
* Pakistan Civil Aviation Authority
* List of aerodromes & heliports in Pakistan, with links extracts of AIP Pakistan 6th edition (1999-12-26)

## خارجي ڳنڍڻا

* Lists of airports in Pakistan:
** Great Circle Mapper
** FallingRain.com
** Aircraft Charter World 
** The Airport Guide
** World Aero Data 
** A-Z World Airports

زمرو:پاڪستان جا هوائي اڏا
زمرو:ايشيا جا هوائي اڏا
زمرو:هوائي اڏن جي فهرست بلحاظ ملڪ
ڪمند

**ڪمند** (انگريزي: Sugarcane) هڪ اهم فصل آهي، جنهن مان کنڊ، ڳڙ وغيره تيار ڪيا ويندا آهن۔ ڪمند دنيا جو سڀ کان وڌيڪ پوکيو ويندڙ فصل آهي۔ برازيل م سڀ کان وڌيڪ ڪمند پوکيو ويندو آهي۔ برازيل کان پوء ڀارت، چين، ٿائيلينڊ، پاڪستان ۽ ميڪسيڪو بلترتيب سڀ کان وڌيڪ ڪمند پيدا ڪندڙ ملڪ آهن. دنيا ۾ 80 سيڪڙو کنڊ ڪمند مان ٺاهي ويندي آهي.

## پيداوار
right|thumb|500x500px|سڄي دنيا ۾ ڪمند جي پيداوار.

## حوالا

زمرو:ڪمند
زمرو:فصل
زمرو:پاڪستان جي پوکون
زراعت

**زراعت** (Agriculture) معيشت جو اهو شعبو آهي جنهن جو تعلق زمين مان پيداوار حاصل ڪرڻ آهي، جيئن ڪپهه، ڪڻڪ، ڪمند وغيره جي پيداوار. زراعت ذريعي فصل پوکڻ لاء زمين تي کيتي ۽ چوپائي مال جي افزائش ڪئي ويندي آهي.
[thumb|upright=2.2|
[ڪمبائن ھارويسٽر ٽريڪٽر۽ ٽرالي سان گڏوگڏ ھلندي ڪڻڪ ڀريندي ]]
زراعت ٻوٽا پوکڻ ۽ چوپائي مال جي افزائش جي سائنس ۽ آرٽ جو نالو آهي. زراعت انساني تھذيب جي آغاز ۾ اھم ڪردار ڪيو. ان جي مدد سان کاڌن جي جنسن جي پوکي سان ملندڙ واڌو پيداوار ماڻھن جي شھرن ۾ رھڻ کي آسان بڻائي ڇڏيو. انسان  اٽڪل 105000 سال اڳ ٻيلن يا جھنگ  مان اناج ميڙي گھرن ۾ رکڻ جي شروعات ڪئي ۽ 11500 سال اڳ ان جي ٻجن کي پوکڻ سکيو.
## نالا
زراعت کي انگريزي ۾ ايگريڪلچر چون ٿا جيڪو لاطيني ٻولي جي لفظ ايگريڪلچرا (agricultūra) مان نڪتل آهي. جيڪو اصل ۾  ٻن يوناني لفظن اگير (ager) جنھن جي معني آهي زمين۽ ڪلچرا (cultūra) جنھن جي معني آهي پوکي . زمين تي پوکي انسان سان گڏ جاندارن ذريعي پڻ ٿيندي آهي.
thumb|هڪ ڀارتي هارياڻي ٻني ۾ ڪم ڪندي
## تاریخ
قديم آثارن جي ماھرن کيسڀ کان قديم زراعت جي شھادت 8000 سال قبل مسيح جي ايران، عراق ، ترڪي ۽ فلسطين ۾ ملي آھي. آبپاشي جي استعمال سان زراعت 3100 قبل مسيح ۾  دريائن وارين ميسوپوٽاميا ۽ مصر جي وادين ۾ سڀ کان پھريان شھر ٻڌجڻ جي شروعات ڪئي.
## حوالا

زمرو:زراعت
زمرو:زندگي جي سائنس
زمرو:علم زراعت
چانور

thumb|300x300px|چانورن جو ٻج.
چانور گاه جي خاندان سان تعلق رکندڙ ٻج وارو فصل آهي۔هي توانائي جو وڏو ذريعو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ وڏي پئماني تي استعمال ٿيڻ واري غذا آهي، خاص طور تي ايشيا، لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي مڪئي کان پوء ٻيو وڏو فصل آهي۔

جيئن ته مڪئي جي پيداوار انساني استعمال جي بجاء ٻين گھڻن مقصدن جي لاء گھڻي آهي  هڪ اندازي موجب چانور انسان جي خوراڪ جون ضرورتون پوريون ڪرڻ جو وڏو ذريعو آهي.

## طب
نالا: ع. آرز، ف. برنج، هه. وغيره___ چانول، غن، ڪبرنج، شيال، مهوڪا ۽ تنڊون.

اثر: سرد خشڪ 2، نقصان: معدي کي، ميل: گيهه ۽ کير، عيوض: ___-، وزن: هڪ پاءُ جي قريب.

سڃاڻپ: مشهور اڇي ۽ ڳاڙهي رنگ جو اَن آهي، جن ۾ به وري جدا جدا ذاتيون ٿين ٿيون. ڪي ذاتيون طاقت ور ۽ ڪي طاقت ۾ گهٽ.

خاصيت: رت چڱو پيدا ڪن ٿا، بدن کي ٿلهو ڪن ٿا، مني ۽ قوت باهه وڌائين ٿا، رت جي دستن جي حالت ۾ اڇن چانورن کي ٿاڌل وانگر گهوٽي پيارجي، سوري، ٻاهه بند ڪرڻ لاءِ، آنڊن جي ڦٽ، مثاني جي ڦٽ، پرميل ۽ پيشاب جاري ڪرڻ لاءِ مفيد آهن. رڌل ڳاڙها چانور هلڪي غذا آهن، پر سندن ماني ڳري ۽ قابض غذا آهي. مثاني ۽ گردن جي تقويت لاءِ فائديمند آهن، هن جو آٺريل پاڻي، اُلٽي بند ڪرڻ ۽ ٿڃ وڌائڻ لاءِ ڪارگر ٿئي ٿو.،

## حوالا

زمرو:چانور
زمرو:فصل
زمرو:اناج
زمرو:پاڪستان جي پوکون
فصل

بائیں|تصغیر|280x280px|تيار ٿيل ٻوٽا
**فصل** اهڙي غيرـجانور جنس کي چيو ويندو آهي جنهن کي خوراڪ، چاري يا ٻارڻ طور استعمال لاء پوکيو ويندو آهي۔ وڏن عالمي فصلن ۾ ڪمند، ڪدو، مڪئي، ڪڻڪ، چانور، پٽاٽو ۽ ڪپه شامل آهن.
زمرو:فصل
ڪڻڪ

**ڪڻڪ** (انگريزي :Wheat؛ اردو: گندم) سڄي دنيا ۾ پوکيو ويندڙ فصل آهي. هي گاه جي خاندان سان تعلق رکي ٿي. هڪ اندازي جي موجب 2007ع ۾ سڄي دنيا ۾ ڪڻڪ جي پيداوار 607 ملين ٽن هئي. هي مڪئي ۽ چانورن کان بعد دنيا جو ٽيون وڏيو فصل آهي. ڪڻڪ جي فصل جو ٻج خوراڪ جي لاء استعمال ٿيندو آهي ۽ ان کي پيهي اٽو تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن مان ماني، ڊبل روٽي، ڪش، پاسته، بسڪٽ،ڪيڪ، نوڊل وغيره تيار ٿيندا آهن ڪڻڪ جو ٻج جي خمير مان نشاستو،بيئر، شراب ۽ ٻارڻ به تيار ڪيو ويندو آهي. ڪڻڪ جي ٻوٽن جو استعمال پالتو جانورن جي چاري طور بہ استعمال ڪيو ويندو آهي.
thumb|200px|ٿريشر لاء تيار خسڪ ڪڻڪ.

## تاريخ
ڪڻڪ جي پوک تاريخ جي زماني کان گهڻو آڳاٽي آهي قديم سنڌي ٻوليءَ۾ ڪڻڪ ’ڪيڪيه‘ چوندا هئا. ڪافي ثبوت مليا آھن  تہ دنيا ۾ پهريائين پهريائين ڪڻڪ سنڌ ۾ پيدا ٿي.مستر ’انگرڪي‘ ڪڻڪ جا داڻا، داشور جي پرئمڊ ۾، هڪ سير ۾ ڏٺا. ۽ ان جي تاريخ 3359 قبل مسيح قائم ڪئي. چيني ماڻهو، ڪڻڪ کي بهشتي سوغات سڏيندا آهن ۽ اها ڪڻڪ هو پاڻ وٽ (2700 سو سال) قبل مسيح کان  پوکيندا هئا. جيئن اسين شتانا (Shatana  ) پوکيندا آهيون تيئن هو جڏهن پجانا (Pajana)  پوکيندا آهن تڏهن ان ۾ ڪڻڪ بہ وجهندا آهن. اهو رواج هنن ۾ ’شين ننگ‘ يا ’چن نانگ‘ شهنشاھ کان شروع ٿيو. ٻيا چار انءَ آهن. چانور، سور گم، سيتارنا (ايکئليڪا) ۽ سوءَ. باقي اها تصديق نہ ٿي سگهي آهي تہ ملڪ تي نالو پوک تان پيو يا پوک تي ملڪ تان پيو. پر مان بہ وسهان ٿو ته ملڪ تي ئي نالو پوک تان پيو هوندو، ڇو تہ اڄ تائين بہ جنهن ديش جو ’ڪيڪيہ‘ نالو هو تنهن ۾ ڪڻڪ ساري ملڪ  ۾ سڀني کان سٺي ۽ گهڻي انداز ۾ پيدا ٿي ٿئي. غلام رباني آگرو لکي ٿو تہ اڳي اسان وٽ ڪڻڪ جون ٻه مکيه ديسي جنسون هونديون هيون: هڪ ڪَهڻي ۽ ٻي ٺوڙهي. ڪهڻيءَ جي ماني ڏاڍي نرم، پر، ٺوڙهيءَ جي مانيءَ ۾ اهو ساءُ ڪونه هو. تڏهن به ٺوڙهي زور وٺي وئي، ڇو ته انهيءَ جي پوک مان حقدار ۽ هاريءَ ٻنهي کي مالي فائدو گهڻو ٿيندو هو. آهستي آهستي ڪهڻي تہ غائب ٿي وئي، پر، ٺوڙهيءَ جو به نالو نشان ڪونه رهيو. پوءِ ته ڪيئي  نيون ولائتي جنسون آيون، جن جا نالائي عجيب آهن: مثلاً سوناريڪا. آگرو صاحب کي ھڪ ھاري ٻڌايو ھو تہ:

:”ڪهڻيءَ ۽ ٺوڙهيءَ کان بہ اڳي ڪڻڪ جي هڪ ديسي جنس هوندي هئي، جنهن کي ”ڪونج“ ڪوٺيندا هئا. ڪونج جي ماني صبح جو پچائي رک، ته سانجهيءَ تائين جهڙي پٽ پٽيهــر. مجال آهي جو سندس سواد ۾ ڪو فرق اچي!“ ؛”لهندي هئي ٿوري. ٻيون رواجي جنسون جام لهنديون هيون، سو، خلق انهن ڏي ڪاهي پئي. ڪونج آهستي آهستي ائين ختم ٿي ويئي، جو نالي ڪاڻ به ڪانه بچي. هاڻي ته ماڻهن کان اهو نالو ئي وسري ويو آهي.“

## حوالا

زمرو:فصل
زمرو:اناج
زمرو:پاڪستان جي پوکون
مزار قائد

thumb|قائد اعظم جي مزار
**قائد اعظم جي مزار** (Quaid-e-Azam Mausoleum) مان مراد پاڪستان جي باني قائد اعظم محمد علي جناح جي آخري آرام گاہ آهي، جيڪا پاڪستان جي تجارتي ۽ سنڌ جي گادي واري شهر ڪراچي ۾ آهي. مزار سڄي دنیا ۾ ڪراچي جي سڃاڻپ آهي، هن جي اڏاوت 1960ع جي ۾ مڪمل ٿي. مزار 54 چورس ميٽر جي احاطي ۾ اڇي سنگ مرمري ڪمانن ۽ ٽامي جي واڙن سان ٺاهي وئي آهي. گنبد جو اندروني حصو چين جي تحفي ۾ ڏنل فانوس جي وجه سان گنبد جو اندروني حصو سائي جهلڪ ڏيندو آهي. مزار جي چوڌاري هڪ پارڪ ٺاهيو ويو آهي.

## فنِ معماري
مزار جي فنِ معماري، عمارت، بناوت يا طرز تعمير جو نقشو يا نمونو مشهور معمار يحيا مرچنٽ جوڙي هو.

## گيلري، نگارخانو
thumb|کاٻو|قائد اعظم جي مزار سرمد جي مزار بخارا ازبڪستان کان متاثر ٿي جوڙي وئي

## حوالا

زمرو:ڪراچي
زمرو:ڪراچي جي ثقافت
زمرو:ڪراچي جا سياحتي مقام