سوويت يونين

[thumb|400px|[سوويت اتحاد جون رياستون]]

**سوويت يونين** (سوويت اتحاد) روسي سوشلسٽ رياستن جو مجموعو (مختصر USSR) جنهن کي عام طور سوويت يونين جي نالي سان سُڃاتو ويندو آهي. هي آئيني لحاظ کان اشتراڪي رياست هُئي جيڪا يوريشيا ۾ 1922 کان 1991 تائين قائم رهي. هينئر ان کي عام طور روس (Russia) پڻ چيو ويندو آهي، جيڪو درست ناهي. روس يعني رشيا ان اتحاد (يونين) جي رياستن منجهان سڀ کان وڌيڪ سگهاري (طاقتور) رياست جو نالو آهي. سال 1945 کان وٺي  سال 1991 تائين ان کي آمريڪا سان ڀيٽ ۾ دنيا جي هڪ عظيم طاقت ( سُپر پاور Super Power) مڃيو ويندو هيو. سوويت يونين دور ۾ معاشي ترقي جي نتيجي ۾ معياري زندگي خاص ڪري شهري علائقن ۾ بهتري آئي.

## خُلاصو
سوويت اتحاد کي سال 1917 جي روسي انقلاب دوران ٺهندڙ رياستي علائقن ۾ قائم ڪيو ويو. روس کے اندر خانہ جنگی کے متوازی طور پر، یوکرین میں یوکرین کی جنگ آزادی ہو رہی تھی۔.

جوزف سٹالن کے اقتدار میں آنے کے ساتھ ہی ملک میں بڑے پیمانے پر سیاسی جبر شروع ہو گئے، گلگ کیمپوں کا ایک بہت بڑا نظام تشکیل دیا گیا، جس سے تقریباً 20 ملین بے گناہ لوگ گزرے، اور 1932-1933 میں سٹالن کی حکومت نے اپنی حکمرانی کے خلاف مزاحمت کو دبانے کے لیے بڑے پیمانے پر قحط کا انتظام کیا، جس کے نتیجے میں 10 ملین لوگ لقمہ اجل بن گئے۔سیاسی جبر کی انتہا 1937-1938 میں ہوئی اور سٹالن کے حکم کے تحت 700 ہزار لوگوں کو موت کے گھاٹ اتار دیا گیا اور پھر اس نے جرائم کی عدم موجودگی کی وجہ سے ان کی بعد از مرگ بحالی کی اور اسے مختصر الفاظ میں عظیم دہشت گردی کہا گیا۔

1939 میں، یو ایس ایس آر، جو اس وقت ہٹلر کا اتحادی تھا، نے پولینڈ پر حملہ کرنے میں جرمنی کے ساتھ اتحاد کیا، اسے آدھے حصے میں تقسیم کیا اور دنیا کو اثر و رسوخ کے دائروں میں تقسیم کرنے پر راضی ہو گیا، اس طرح دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی۔ 22 ستمبر 1939 کو بریسٹ میں نازی اور سوویت فوجیوں کی مشترکہ پریڈ ہوئی۔1940 کے موسم سرما میں، سوویت یونین نے فن لینڈ پر حملہ کیا اور اس پر قبضہ کرنے کی کوشش کی، لیکن 300,000 آدمیوں کو کھو دیا اور ملک کے مشرق میں صرف ایک چھوٹا سا علاقہ - Karelia پر قبضہ کرنے میں کامیاب رہا۔

. وقت سان گڏوگڏ ان جون جاگرافيائي سرحدون مٽجنديون (تبديل ٿينديون) رهيون آهن، پر آخري وڏي ٽوڙڦوڙ (ٽُٽڻَ) کانپوءِ، جيڪو بالٽڪ رياستون، اُڀرندو پولينڊ، اوڀر يورپ جو ڪُجھ حصو ۽ ڪُجھ ٻين رياستن جي واڌاري (اضافي) ۽ فن لينڊ ۽ پولينڊ جي عليحدگيءَ کانپوءِ سال 1945 کان وٺِي انت (ڇيهه ٿيڻ، خاتمي) تائين شاهي دور واري روس جهڙي ئي رهي.

سوويت يونين واري دور ۾ دنيا اندر ٻِه قُطبي سرشتو يا باءِ پولر سسٽم هيو، جيڪو سوويت يونين جي ٽُٽڻ کانپوءِ يگانو قُطبي سرشتو (يوني پولر) بڻجي ويو ۽ آمريڪا جي سموري دنيا ۾ هڪ هٽي قائم ٿي وئي.

سوويت حڪومت ۽ سياسي تنظيمن جي نگراني ۽ سارَسنڀالَ جو ڪم ڏيهه (مُلڪ) جي اڪيلي سياسي جماعت (پارٽي)، سوويت اتحاد جي ڪميونسٽ پارٽي وٽ هيو.

سال 1956 تائين سوويت سوشلسٽ رياستن جو تعداد چار کان وڌي پندرنهن ٿي ويو، سوويت يونين ۾ شامل ٿيندڙ اُهي سموريون رياستون هيٺئين ريت آهن.
# آرمينيائي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# آذربائيجان سوويت اشتراڪي جمهوريا
# بيلاروسي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# استونيائي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# جارجيائي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# قازق سوويت اشتراڪي جمهوريا
# ڪرگيز سوويت اشتراڪي جمهوريا
# ليٽويائي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# ليٿوينيائي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# مالدويائي سوويت اشتراڪي جمهوريا
# روسي سوويت وفاقي اشتراڪي جمهوريا
# تاجڪ سوويت اشتراڪي جمهوريا
# ترڪمان سوويت اشتراڪي جمهوريا
# يوڪريني سوويت اشتراڪي جمهوريا
# ازبڪ سوويت اشتراڪي جمهوريا

سال 1991 ۾ سوويت يونين (سوويت اتحاد) جو اَنتُ (خاتمو) ٿي ويو ۽ انکانپوءِ مٿي ذڪر ڪيل سموريون رياستون آزاد ٿي ويون. انهين منجهان يارنهن رياستن ملي ڪري هڪ ننڍڙو ڪنفيڊريشن وفاق (Confederation) ٺاهيو آهي جنهن کي "آزاد رياستن جي گڏيل دولت" (ڪامن ويلٿ) سڏيو وڃِي ٿو. ترڪمانستان جيڪو پهرئين ان گڏيل دولت (ڪامن ويلٿ) جو باقاعدي رڪن هُيو، اُهو هاڻي شريڪ رڪن (ميمبر) جو درجو رکھي ٿو. ٽن بالٽڪ رياستن يعني اسٽونيا، لٽويا ۽ لٿووينيا ان ڪامن ويلٿ بدران سال 2004 ۾ يورپي اتحاد  ۽ نيٽو(ناٽو) ۾ شموليت اختيار ڪئي. روس ۽ بيلاروس هاڻي اتحاد روس ۽ بيلاروس سان تعلق رکن ٿا.

## اتهاس
 سوويت اتحاد کي روسي بادشاهت کانپوءِ جُڙندڙ شڪل چيو وڃي ٿو. آخري روسي زار بادشاهہ، نڪولس ٻيون مارچ 1917 تائين حڪومت ڪئي ۽ اڳئين سال سندس خاندان سميت کيس ماريو ويو. 

سوويت اتحاد ڊسمبر 1922 ۾ جُڙيو. ان ۾ روس (بالشويڪ رشيا)، يوڪرائن، بيلارس، جارجيا، آرمينيا ۽ آذربائيجان (انهن ٽِن رياستن کي مٿانهين قفقاز (ڪوهہ ڪاف يا ڪاڪاشش) واريون رياستون پڻ سڏيو ويندو آهي) شامل هيون ۽ انهن تي بالشويڪ پارٽيءَ جي سرڪاري راڄُ (حڪومت) هيو.

روسي بادشاهت جي اندر جديد انقلابي تحريڪ  سال 1825 جي ڊسمبر واري بغاوت سان شروع ٿي. سال1905 جي انقلاب کانپوءِ  سال 1906 ۾ روسي پارليامينٽ ڊوما قائم ٿي، پَر مُلڪ جي اندر سياسي ۽ سماجي گهٽ جٽاداري (عدم استحڪام) موجود رهي ۽ پهرين مهاڀاري جنگ ۾ ڏيوالپڻو (ناڪامي، شڪست) ۽ کاڌخوراڪ اوڻائي (قلت) جي سبب هي وڌيڪ سگهارو ٿيو.

## جاگرافي
  پکيڙ جي علائقي سان، سوويت يونين دنيا جو سڀ کان وڏو ملڪ هيو، جيڪو درجو هاڻي روسي فيڊريشن برقرار رکيو آهي.

سوويت اتحاد يورپ کنڊَ جي اُڀرندي ۽ ايشيا کنڊَ جي اُترئين حصي تي قبضو ڪيو هيو. ملڪ جو گهڻو ئي حصو پنجاه ڊگري اُترئين ملڪ جي ڊيگهه کان مَٿي آهي ۽ ان جي ڪُل پکيڙ (ايراضي) 22402200 چورس ڪلوميٽر يا 8649500 چورس ميل آهي. ايڏي وڏي ايراضي جي سبب ان جي موسم نيم خط استوائي (Semi Equatorial) کان وٺي سرد، نيم برفاني کان وٺي برفاني مُند (موسم) تائين پکڙيل آهي. 11 سيڪڙو زمين زراعت لائق هُئي، 16 سيڪڙو گاھ جو ميدان ۽ چراگاهون (گاهه جو ميدان) هيون، 41 سيڪڙو جهنگ ۽ ٻيلا هيا ۽ 32 سيڪڙو ڀاڱو (حصو) ٻئي قسمن جو هيو، جنهن ۾ ٽنڊرا جو حصو پڻ شامل آهي.

سوويت اتحاد جي ويڪراڻ (ويڪر) 10000 ڪلوميٽر يعني 6200 ميل هئي، جيڪا لينن گراڊ کان وٺي راتمانوا تائين پکڙيل هُئي. ان جي ڊيگهه تقريبن 5000 ڪلوميٽر يعني 3100 ميل هئي. ان جو گهڻوتڻو حصو کهرو(کڙٻڙ) ۽ ڏاڍو ڏکيو (مشڪل) هيو. پوري آمريڪا ان جي هڪ حصي جي اندر سمائجي سگهجي پئي.

## ثقافت

سوويت يونين جي ثقافت يو ايس ايس آر جي 70 سال دور ۾ ڪيترن ئي مرحلن منجهان گزري آهي. روسي انقلاب کانپوءِ پهرئين يارنهن سال تائين ماڻهن کي نسبتن آزادي حاصل رهي ۽ مصورن  مصوري ۾ انيڪ نئين روسي نواڻِ پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. حڪومت مختلف لاڙن (رجحان، ٽرينڊ) کي سلطنت جي لاءِ خطرو هيو، سي برداشت ڪيا. فن ۽ ادب ۾ ڪيترائي مختلف ذهنيت جا ماڻهو لنگهي آيا ۽ انهن نوان تجربا ڪيا. ڪميونسٽ ليکڪن جهڙوڪ ميڪسم گورڪي ۽ ولاديمير ماواڪوشوف ان دوران گهڻا نمايان رهيا. فلم، جيڪا معاشري تي وڏو ڇڏيندي آهي، تنهن کي حڪومت طرفان وڏي همٿائي (حوصلہ افزائي) ملي ۽ سرگئي آئنسٽائن جو ڪيترو ئي ڪم انهيءَ دوران تخليق ٿيو.

انکانپوءِ جوزف سٽالن جي دور ۾، سوويت ثقافت کي حڪومت جي بيان ڪيل حدن وسيلي نافذ ڪيو ويو. هر طرح جي اثرن کي سختي سان روڪيو ويو. ڪيترن ئي ليکڪن کي جيل وِڌو ويو يا ماريو ويو.

## قائم ٿيڻ کان زواليت

## وڌيڪ ڏسو
* سرد جنگ
*سرد جنگ پُڄاڻا
* روسي ٻولي
*سوويت-افغان جنگ
*افغانستان جو گهوٽالو
*وارسا معاهدو
*آخري حل
*ڪروزينشٽرن
*مرزا ترسون زادا
*چرنوبل نيوڪليائي حادثو
*

## حوالا

زمرو:اڳوڻيون ​​سلطنتون
زمرو:تاريخ
زمرو:روس
زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا
زمرو:سوويت يونين
زمرو:سياست
زمرو:يورپ جا اڳوڻا ملڪ