بنو تغلب

**بنو تغلب**، جن کي **تغلب بن وائل** به سڏيو ويندو آهي، عربن جو هڪ قبيلو هو جيڪو اصل ۾ جزيرہ (ميسوپوٽيميا) واري علائقي مان نڪتو. سندن اصل قبيلو ربيعه هو، ۽ انهيءَ ڪري اهي پاڻ کي عدناني عربن مان شمار ڪندا هئا. بنو تغلب اسلام کان اڳ واري دور ۾ سڀ کان وڌيڪ طاقتور ۽ منظم بدوي قبيلن مان هڪ هو. اهي پنهنجي مائٽن بنو بڪر سان ڊگهي ۽ سخت جنگين، ۽ عراق جي حيره ۾ لخمي بادشاهن سان پنهنجي تڪرارن جي ڪري مشهور هئا.  

قبيلو ميافيزي عيسائيت قبول ڪري چڪو هو ۽ اسلام جي ظهور کان پوءِ به گهڻي عرصي تائين عيسائي رهيو. شروعاتي دور ۾ مسلمانن جي مخالفت ڪرڻ باوجود، بنو تغلب آخرڪار اموي خلافت جي سياست ۾ اهم حيثيت حاصل ڪري ورتي. انهن اموين سان اتحاد ڪيو ۽ ستين صديءَ جي آخر ۾ قيس–يمن تڪرار دوران باغي قيس قبيلن سان ڪيترين جنگين ۾ حصو ورتو.

عباسي خلافت جي دور ۾ قبيلو مان ڪيترن ماڻهن اسلام قبول ڪيو ۽ خلافت جي مختلف علائقن ۾ گورنر مقرر ٿيا. نائين صديءَ جي وچ ڌاري قبيلو جو وڏو حصو اسلام قبول ڪري چڪو هو، جنهن ۾ ديار ربيعه جي گورنر ۽ رحبه شهر جي باني مالڪ بن طوق جي ڪوششن جو وڏو ڪردار هو. عباسي دور ۾ بنو تغلب جا ڪيترائي ماڻهو ديار ربيعه ۽ موصل جا گورنر مقرر ٿيا. ڏهين صديءَ جي شروعات ۾ قبيلو مان هڪ خاندان، حمداني، انهن علائقن جو اقتدار سنڀاليو. 930ع واري ڏهاڪي ۾ حمداني اڳواڻ ناصر الدولا موصل ۽ جزيرة ۾ هڪ خودمختيار امارت قائم ڪئي، جڏهن ته سندس ڀاءُ سيف الدولا 945ع ۾ حلب کي گادي بڻائي اتر شام ۾ امارت قائم ڪئي. حمداني حڪمران 1002ع تائين حڪومت ڪندا رهيا. بعد ۾ بنو تغلب قبيلو آهستي آهستي تاريخي ذريعن مان غائب ٿي ويو.

## اصل
بنو تغلب اصل ۾ هڪ بدوي (خانابدوش عرب) قبيلو هو جيڪو نجد ۾ رهندو هو. قبيلو پنهنجي جد امجد تغلب بن وائل جي نالي سان مشهور ٿيو، جنهن کي دثار بن وائل به چيو ويندو هو. قبيلو ربيعه اتحاد جو حصو هو ۽ پنهنجي نسل کي نزار بن معد جي ذريعي عدناني عربن تائين پهچائيندو هو. سندن مڪمل نسب هن ريت آهي: تغلب/دثار بن وائل بن قاسط بن هنب بن افصي بن دعمي بن جديلا بن اسد بن ربيعه بن نزار بن معد بن عدنان. سندن ڀائر قبيلو بنو بڪر هو، جيڪو سندن وڏو حريف پڻ هو.

## شاخون
تغلبي قبيلن بابت گهڻي معلومات اسلام کان اڳ واري نسابي عالم اخزر بن سحيمه جي لکڻين مان ملي ٿي. تغلب بن وائل جا ٽي پٽ هئا: غنم، عمران ۽ الاوس. عرب نسابي ڪتابن ۾ خاص طور تي غنم جي اولاد جو تفصيل بيان ڪيو ويو آهي. غنم مان الارا قم نالي گروهه پيدا ٿيو، جيڪو بڪر بن حبيب بن عمرو بن غنم جي ڇهن پٽن جي نسل کي چيو ويندو هو. انهن سڀني جي اکين جو رنگ چٽيل نانگ جهڙو هو، جنهن سبب کين «اراقم» سڏيو ويندو هو.  
انهن ڇهن وڏن حصن ۾ جشم (سڀ کان وڏو)، مالڪ، عمرو، ثعلبة، الحارث ۽ معاويه شامل هئا. جشم ۽ مالڪ گڏجي «روڪان» سڏبا هئا، جنهن جو مطلب «ٻه مضبوط ٽولا» آهي. جڏهن ته عمرو واري شاخ کي «نخابقا» چيو ويندو هو.

## تاريخ
### اسلام کان اڳ وارو دور
اسلام کان اڳ واري زماني ۾ بنو تغلب عربستان جي سڀ کان طاقتور بدوي قبيلن مان هڪ هو. انهن جي قبيلائي اتحاد ۽ فوجي تنظيم سندن جنگي طاقت جو اهم سبب هئي. قبيلو ڪيترين وڏين جنگين ۾ شامل رهيو. چوٿين صديءَ ۾ اهي فارسي ساساني سلطنت ۽ انهن جي عرب اتحادي لخمي بادشاهن جي اثر هيٺ اچي ويا.

پنجين صديءَ جي آخر ۾ قبيلو جو سردار ڪليب بن ربيعه پنهنجي ڀيڻ جي مڙس جساس بن مره شيباني هٿان قتل ٿي ويو، جنهن کان پوءِ جنگ بسوس شروع ٿي وئي. هي جنگ بنو تغلب ۽ بنو بڪر جي وچ ۾ لڳ ڀڳ چاليهه سال جاري رهي. ڪليب جو ڀاءُ ابو ليلي المھلھل قبيلو جو اڳواڻ بڻيو، پر «يوم التحالق» جي جنگ ۾ شڪست کان پوءِ هن قيادت ڇڏي ڏني ۽ قبيلو جو وڏو حصو نجد ڇڏي فرات جي هيٺئين علائقي ڏانهن لڏي ويو.

### اسلامي دور
اسلام جي ظهور سان بنو تغلب جو سياسي اثر ڪجهه گهٽجي ويو. سندن مرڪز مڪي ۽ مديني کان پري هجڻ سبب اهي پيغمبر محمد ﷺ جي دور ۾ اسلامي معاملن ۾ گهڻو شامل نه هئا. رده جنگين دوران قبيلو ٻين مرتد عرب قبيلن سان گڏ مسلمانن جي خلاف وڙهيو. بعد ۾ قبيلو جا ڪجهه حصا مسلمانن سان شامل ٿي ويا، پر گهڻا عيسائي رهيا.
مسلمانن بنو تغلب کي جزيي کان آزاد ڪيو، جڏهن ته اهي پنهنجي عيسائي مذهب تي قائم رهيا. انهن جزيو ڏيڻ بدران زڪوات ادا ڪرڻ جي اجازت گهري، جيڪا مسلمانن تي لاڳو ٿيندڙ ٽيڪس هئي، ۽ خليفه عمر بن خطاب سندن اها درخواست قبول ڪئي.

### اموي دور
اموي دور ۾ قبيلو جو اثر ڪجهه حد تائين برقرار رهيو، جيتوڻيڪ کين اهم سرڪاري عهدن تي گهٽ مقرر ڪيو ويو. تنهن هوندي به اهي اموي خلافت جا حمايتي رهيا ۽ قيس–يمن تڪرار ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن تڪرار دوران تغلبي شاعر اخطل اموي درٻار جو مشهور شاعر بڻيو.

### عباسي دور
عباسي خلافت جي دور ۾ بنو تغلب مان ڪيترن ماڻهن اسلام قبول ڪيو ۽ مختلف صوبن جا گورنر بڻيا. انهن مان مالڪ بن طوق خاص طور مشهور آهي، جنهن رحبا شهر جو بنياد رکيو.

### حمداني سلطنت
نائين ۽ ڏهين صديءَ ۾ بنو تغلب مان نڪرندڙ حمداني سلطنت جزيره ۽ شام ۾ وڏي سياسي طاقت بڻجي وئي. ناصر الدولا ۽ سندس ڀاءُ سيف الدولا حمداني حڪمرانن مان مشهور هئا، جن موصل ۽ حلب ۾ حڪومت قائم ڪئي.

## موجوده دور
ياقوت حموي جي مطابق، قبيلو جا جديد نسل گهڻو ڪري عنزا قبيلي جي بنو بشر شاخ سان لاڳاپيل آهن ۽ گهڻو ڪري نجد ۾ رهندا آهن.

## مذهب
اموي دور ۽ عباسي دور جي شروعات ۾ بنو تغلب جا ڪجهه ماڻهو اسلام قبول ڪري چڪا هئا، خاص طور ڪوفه ۽ قنسرين ۾ رهندڙ تغلبي. پر گهڻا قبيلو جا ماڻهو ان وقت تائين عيسائي رهيا. بعد ۾ نائين صديءَ ۾ وڏي تعداد ۾ تغلبي اسلام قبول ڪيو ۽ خلافت جي اعليٰ عهدن تائين پهتا.

## پڻ ڏسو
*اياد (قبيلو)

## حوالا

## ذريعا

*
*
*
*
*
*

زمرو:عربستان جا قبيلا
زمرو:شام جا قبيلا
زمرو:بنو تغلب
زمرو:ربيعه
زمرو:عراق جا قبيلا