سرگوجا ضلعو

**سرگوجا ضلعو** ڀارت جي ڇتيس ڳڙھ رياست جو هڪ ضلعو آهي۔ هي ضلعو ڇتيس ڳڙھ جي سڀ کان پراڻن ضلعن مان هڪ آهي۔ ضلعي جو صدر مقام امبيڪاپور آهي۔

هي ضلعو پنهنجي نالي واري سرگوجيا لهجي واري علائقي ۾ واقع آهي (جتي سرگوجيا ڳالهايو ويندو آهي) ۽ اهو ڏکڻ-ڀارت جي نيم ٻيٽ واري علائقي ۾ وندھياچل-باگيلکنڊ واري علائقي جي اوڀر پاسي آهي۔
ضلعي جو وڏو حصو وسيع جبلائتو علائقو آهي، جتي ڪيترن ئي ماڻهن/قومُن جا گروهه آباد آهن، جهڙوڪ گونڊ، ڀوميج، اورائون، پانيڪا، ڪوروا، ڀُوئيا، کهروار، منڊا، چيرو، راجوار، ناگيسيا، ڪنوار ۽ سانتل۔

## تاريخ

ڏند ڪٿا موجب ڀڳوان رام ٻيلن ۾ 14 ورهين جي جلاوطني دوران سرگوجا آيو هو۔ رامائڻ سان لاڳاپيل ڪيترائي ماڳ هتي موجود آهن، جيڪي رام، لڇمڻ ۽ سيتا ديوي جي نالن سان منسوب آهن، جهڙوڪ رامڳڙھ، سيتا-ڀينگرا ۽ لڇمنڳڙھ۔

موريا دور کان اڳ هي علائقو نندان جي حڪمراني هيٺ هو۔ ٽئين صدي قبل مسيح ۾ علائقو ننڍين ننڍين بادشاهين ۾ ورهايل هو۔ 1613ع ۾ رڪشل ڪلان سان تعلق رکندڙ هڪ راجپوت بادشاهه پالمو (اڄ جي جھارکنڊ) کان حملو ڪري علائقي تي قبضو ڪيو۔ 1753ع ۾ مراٺن سرگوجا تي حملو ڪيو ۽ بادشاهه کي پنهنجو باجگذار (تابعدار) بڻايو۔ 1818ع ۾ ٽين اينگلو-مراٺا جنگ کان پوءِ برطانيا سرگوجا، ڪوريا ۽ چانگ ڀاڪَر جي ٽن جاگيردار رياستن تي ڪنٽرول حاصل ڪيو۔ 1820ع ۾ امر سنگھ کي مهاراجا طور تاجپوشي ڪئي وئي۔ برطانوي راج دوران سرگوجا رياست هڪ جاگيردار رياست هئي۔

1951ع ۾ سرگوجا نئين ٺهيل مدهيه پرديش رياست جو حصو بڻيو۔ 2000ع ۾ هي نئين ٺهيل ڇتيسڳڙھ رياست جي ضلعن مان هڪ ٿيو۔

## جاگرافي
هي ضلعو 23°37'25" کان 24°6'17" اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 81°34'40" کان 84°4'40" اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي۔ اوڀر کان اولهه تائين  ڊگهو ۽ اتر کان ڏکڻ تائين  ويڪرو آهي، ۽ ايراضي لڳ ڀڳ  آهي۔

سرگوجا ضلعي جي مٿانهين علائقن ۾ خاص ‘پٽ ٺهڻون’ ملن ٿيون—اُڀا علائقا جن ۾ ننڍڙا پليٽو جهڙا ميدان هوندا آهن۔ مينپات، جارنگ پٽ، جونڪا پٽ، جاميرا پٽ ۽ لھسُن پٽ ضلعي جا اهم حصا آهن۔ علائقي جي سراسري اوچائي  کان مٿي آهي۔ ڪجهه چوٽيون: ميلان ، جام ، پارٽا گھَرسا ، ڪنڊا دارا ، چُٽائي  ۽ ڪارو  آهن۔ ٻين به ڪيترين چوٽين جو ذڪر ملي ٿو۔ سرگوجا جو اتر-اولهه حصو جبلائتو آهي، ۽ اولهه طرف هلڻ سان ٽي واضح مرحلا ڏسڻ ۾ اچن ٿا: پهريون شري نگر کان اوڀر طرف کان پٽنا ۽ کرسوان جي هيٺاهين علائقن تائين؛ ٻيو اتان سونهاٽ ڀرسان مٿانهين علائقن تائين؛ ۽ ٽيون سونهاٽ کان اڳتي  کان مٿي اوچائيءَ تائين۔ وچ وارو سرگوجا هڪ هيٺاهين کاهه جهڙو حصو آهي، جتان ريهند ۽ ان جون شاخون وهن ٿيون۔

سرگوجا ضلعي جي مٽيءَ کي عام طور چار وڏن قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو: ڳاڙهي ۽ پيلي مٽي، اليوويئل مٽي، ليٽيرائيٽ مٽي، ۽ وچولي نيري مٽي۔

ڳاڙهي ۽ پيلي مٽي گونڊوانا نظام جي مادر پٿرن (جن ۾ تلڇٽي پٿر پڻ شامل آهن) مان نڪتل آهي۔ برسات سبب اهڙن پٿرن جي ڪٽاو سان هي مٽي اُتي ئي ٺهي ٿي۔ هي مٽي خاص طور اوڀر سيتاپور، ڏکڻ امبيڪاپور، وچ سوراجپور ۽ پرتاپپور بلاڪن ۾ ملي ٿي۔ ڳاڙهو رنگ لوهه جي وڏي ڦهلاءَ سبب آهي، جڏهن ته فيرڪ آڪسائيڊ جي هاڊريشن مٽيءَ ۾ پيلو رنگ پيدا ڪري ٿي۔ هي مٽي هلڪي بناوت واري، سراخدار ۽ ڀُربُري ڍانچي واري هوندي آهي۔ حل پذير لوڻ ٿورڙي مقدار ۾ ملن ٿا۔ چونو، ڪانڪر ۽ آزاد ڪانڪر بلڪل موجود ناهن۔ هي مٽيون پوتاش، نائيٽروجن، هيمَس ۽ ڪاربونيٽ ۾ گهٽ هونديون آهن، ۽ گهڻو فرق رکندڙ ٿين ٿيون (گهاٽائي، رنگ، کوٽائي ۽ زرخيزيءَ ۾)۔ مٿانهين علائقن ۾ اهي پَتليون، ڪَڪرائين، واريالي، سراخدار ۽ هلڪي رنگ واريون هونديون آهن۔ نديءَ ڪنارن وٽ عام طور ٻاهرين علائقن مان آندل هلڪي رنگ واري اليوويئل مٽي ملي ٿي، جيڪا واري ۽ گاد جي پرتَن ۾ هوندي آهي—اوڀر رامنُجگنج، اتر امبيڪاپور ۽ سوراجپور ۾، ۽ ريهند ندي، ڪنھار ندي ۽ هاسديو ندي ۽ انهن جي اهم شاخن جي ڪنارن تي۔ مٽيءَ جو رنگ هڪ جهڙو نه هوندو، پر پيلو کان ڀورو تائين بدلجي سگهي ٿو۔ ليٽيرائيٽ مٽي سَمري ۽ سيتاپور تحصيلن جي پليٽو علائقن جي چوٽين تي چڱي طرح ٺهيل آهي، جن ۾ شنڪرڳڙھ، ڪُسمي، سيتاپور، بٽولي ۽ مينپات بلاڪ شامل آهن—مينپات، جاميراپات، لھسُن پات ۽ جونڪ پات جهڙا پليٽو حصا پڻ۔

سرگوجا ضلعي ۾ ٽي نديءَ جا حوضا (بيسن) آهن—هاسديو ندي، ريهند ندي ۽ ڪنھار ندي جا۔

سياري ۾ گرمي پد  کان به هيٺ لهي وڃي ٿو ۽ اونهاري ۾  کان مٿي ٿي وڃي ٿو۔

## انتظاميا
سرگوجا ضلعو 7 تحصيلن ۾ ورهايل آهي:
* امبيڪاپور
* لکهنپور
* اديپور
* ڌورپور (ذيلي تحصيلون لُنڊرا ۽ راگھونٿپور)
* بٽولي
* سيتاپور
* مينپات

## ٽرانسپورٽ
سرگوجا جو ضلعي صدر مقام امبيڪاپور شهر آهي۔ اهو سرگوجا ڊويزن جو به انتظامي صدر مقام آهي۔ امبيڪاپور ريل، روڊ ۽ هوائي ٽرانسپورٽ سان ڳنڍيل آهي۔

### ريل
امبيڪاپور ريلوي اسٽيشن انوپپور ريلوي جنڪشن (مدهيه پرديش جو سرحدي شهر) سان براڊ گيج ريلوي ذريعي ڳنڍيل آهي۔ ٽرينون دهلي، ڪٽني، ستنا، جبلپور، درگ، ڀوپال ۽ رياستي گادي رائيپور مان امبيڪاپور پهچن ٿيون۔ وڌيڪ منزلن تائين انوپپور جنڪشن تان رسائي ملي ٿي۔

### روڊ
امبيڪاپور روڊ رستي ڇتيسڳڙھ جي ٻين وڏن شهرن—جهڙوڪ رائيپور، بلاسپور، درگ، ڀلائي، ڪوربا ۽ رائيڳڙھ—سان سٺي طرح ڳنڍيل آهي۔ روزاني بس سروسون واراناسي، پرياگراج، يو پي جي رينوڪوٽ (170 ڪلوميٽر)، رائيپور (345 ڪلوميٽر) ۽ جھارکنڊ جي گرهوا ڏانهن پڻ هلن ٿيون، ۽ بهار جي اورنگ آباد ڏانهن به۔ انوپپور کان امبيڪاپور بسون منيندرڳڙھ ۽ سوراجپور رستي هلن ٿيون۔

### هوائي
امبيڪاپور هوائي اڏو، جيڪو هاڻي ما مهامايا ايئرپورٽ طور سڏجي ٿو، ڊريما ۾ امبيڪاپور کان 12 ڪلوميٽر (7.5 ميل) ڏکڻ طرف واقع آهي۔ هوائي اڏي جي اپگريڊيشن جو ڪم مئي 2023ع ۾ 48 ڪروڙ رپين جي لاڳت سان ڪيٽيگري 2C کان 3C تائين مڪمل ٿيو، ته جيئن يوڊان اسڪيم تحت 70–72 سيٽن وارا جهاز هلائي سگهجن۔ ان سان هي رائيپور، جگدلپور ۽ بلاسپور کان پوءِ ڇتيسڳڙھ جو چوٿون عوامي خدمت وارو هوائي اڏو بڻيو۔ هن وقت هوائي اڏو ڪارائتو (فنڪشنل) ناهي۔

## زراعت
ڪارڪُن آباديءَ مان لڳ ڀڳ 90٪ زراعت تي ڀاڙي ٿي، جنهن ۾ 50.36٪ ڪارڪُن آبادي پوک ڪندڙ آهي ۽ لڳ ڀڳ 12.77٪ علائقو زرعي مزدور آهن۔

زراعت سڌي طرح زمين ۽ پاڻيءَ جي وسيلن سان ڳنڍيل آهي۔ سرگوجا ۾ پوکيل زمين جو وڌ کان وڌ مرڪزيت ضلعي جي وچ واري پٽي ۾ اوڀر کان اولهه تائين ڦهليل آهي۔ اتر ۽ ڏکڻ طرف هن مرڪزي پٽي کان پوکيل زمين جو تناسب گهٽجي ٿو، جنهن جا ڪيترائي ڪارڻ آهن—جن مان ٻه اهم ڪارڻ هي آهن:

مٿانهين ۽ اوچين علائقن ۾ گهڻو حصو پٿريلي ويران زمينن، بنجر مٽي، ڪاٺين/جهنگن، ڦسلائتي ۽ ٻيلن واري علائقي سان ڍڪيل آهي۔

گهڻو علائقو آبپاشي لاءِ پاڻيءَ جي کوٽ، صحيح نيڪاسي نه هجڻ، پٿريلي بنياد سبب کوهه کوٽڻ ۾ ڏکيائي، مواصلات ۽ آمدرفت جا گهٽ وسيلا—انهن سببن پوکيل زمين جي واڌ کي محدود ڪيو آهي۔

ٻئي پاسي، مرڪزي سرگوجا نسبتاً هموار آهي ۽ زرخيض مٽيءَ سان گڏ آهي؛ آبپاشي لاءِ ڪجهه پاڻي مختلف طريقن سان دستياب آهي ۽ مواصلات جا وسيلا به ترقي يافته آهن۔

ٻٽي فصل وارو علائقو عام طور پاڻيءَ جي فراهمي (قدرتي يا مصنوعي) ۽ آباديءَ جي دٻاءَ سان لاڳاپيل آهي۔ جتي جسمي حالتون اجازت ڏين ۽ زمين تي دٻاءُ وڌيڪ هجي، اتي ساڳئي کيت مان سال ۾ ٻه فصل ڪيا وڃن ٿا۔ نتيجي ۾ زميني وسيلن جي استعمال جو هڪ خاص نمونو ٺهي ٿو، جيڪو موجود وسيلن ۽ انهن جي استعمال جي حدن جي بنياد تي منصوبابندي علائقن جي سڃاڻپ ۾ مدد ڏئي ٿو۔ البته ٻٽي فصل واري علائقي جي ورهاست هڪجهڙي ناهي، پر ان جو مطالعو ضرورتن ۽ وسيلن ٻنهي لاءِ ڪارائتو آهي۔ عام طور ٻه وڏا مرڪزيت وارا حصا ملن ٿا:
* رامنُج نگر بلاڪ
* امبيڪاپور ۽ لُنڊرا جي وچ-اتر-اوڀر حصو (راجپور، شنڪرڳڙھ، واڊراگن نگر ۽ پرتاپپور بلاڪ)

تقريباً سڄي مرڪزي ميداني حصي ۾ وچولي کان نسبتاً وڌيڪ قدر ملي ٿو، ڪجهه مقامي حالتن سبب استثنا سان۔ هن حصي ۾ اونهاري دوران گهڻو علائقو اڻپوکيل رهي ٿو۔ صرف امبيڪاپور بلاڪ ۾ آبپاشي سهولتن سبب ڪجهه حد تائين ٻٽي فصل وارو مرڪزيت ملي ٿو۔ في فرد زمين گهٽجي رهي آهي، ڇو ته ڳوٺاڻن آبادي وڌي رهي آهي؛ جنهن کي في ايڪڙ پيداوار وڌائي—ٻٽي فصل واري نظام ۾ وڌيڪ زمين آڻي، آبپاشي وڌائي، بهتر ڀاڻ ۽ بهتر پوک-طريقا اختيار ڪري—ڀرپور ڪري سگهجي ٿو۔

مختلف فصلن لاءِ جسمي حالتن جو جائزو انهن جي بهتر ترتيب ۾ مدد ڪري ٿو ته جيئن وڌ کان وڌ فائدو حاصل ٿئي، جيڪو انهن جي ورهاست ۽ سراسري پيداوار سان گڏ مطالعي وسيلي ممڪن آهي۔ مختلف فصلن کي زمين جي پيداوار ڏيڻ جو دارومدار مٽيءَ جي جسمي مناسبت ۽ پاڻيءَ جي دستيابي وغيره تي آهي۔ ان سان گڏ مقامي ضرورتون به اهم آهن۔ مجموعي جاگرافيائي ايراضيءَ مان لڳ ڀڳ 41.67٪ پوک هيٺ آهي۔

## آبادي
2011ع جي مردم شماري موجب سرگوجا ضلعي جي آبادي 2,359,886 آهي، جيڪا تقريباً لاتويا ملڪ يا آمريڪي رياست نيو ميڪسيڪو جيتري آهي۔ ان بنياد تي هندستان جي ضلعن ۾ هن جو درجو 192هون آهي (ڪل 640 مان)۔ ضلعي جي آبادي گھڻائي  آهي۔ 2001–2011ع جي ڏهاڪي دوران آبادي واڌ جي شرح 19.74٪ هئي۔ سرگوجا ۾ جنس جو تناسب هر 1000 مردن تي 976 عورتون آهي، ۽ خواندگي جي شرح 61.16٪ آهي۔

ورهايل سرگوجا ضلعي جي آبادي 840,352 آهي، جنهن مان 136,702 (16.27٪) شهري علائقن ۾ رهن ٿا۔ ورهايل ضلعي ۾ جنس جو تناسب هر 1000 مردن تي 980 عورتون آهي۔ درج فهرست ذاتون ۽ درج فهرست قبيلن جو حصو ترتيبوار 4.77٪ ۽ 57.40٪ آهي۔

### ٻوليون

2011ع جي ڀارت جي مردم شماري وقت، ضلعي جي آبادي مان 65.07٪ سرگوجيا، 13.2٪ ڪُروخ، 11.83٪ هندي، 2.71٪ ڀوجپوري، 2.39٪ سَدري، 0.91٪ ڇتيسڳڙھي ۽ 0.90٪ اوڙيا کي پنهنجي پهرين ٻولي طور ڳالهائيندا هئا۔

## تعليم

* سرگوجا يونيورسٽي، امبيڪاپور
* سرڪاري ميڊيڪل ڪاليج، امبيڪاپور
* سرڪاري نرسنگ ڪاليج، امبيڪاپور
* سرڪاري انجنيئرنگ ڪاليج، امبيڪاپور
* سرڪاري پولي ٽيڪنڪ ڪاليج، رنگ روڊ امبيڪاپور
* سرڪاري آءِ ٽي آءِ ڪاليج، ايم جي روڊ امبيڪاپور
* راجيو گانڌي پي جي ڪاليج، ايم جي روڊ امبيڪاپور (سرڪاري)
* راجموهني ديوي گرلز پي جي ڪاليج، گوروَ پٿ امبيڪاپور (سرڪاري)
* راجموهني ديوي ايگريڪلچرل سائنس اينڊ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، اجيرما امبيڪاپور (سرڪاري)
* سرڪاري ملٽي پرپز ھائر سيڪنڊري اسڪول، گُدري چوڪ امبيڪاپور
* مرڪزي سرڪار جو سينيڪ اسڪول، ميندراڪالا امبيڪاپور

## معدنيات
سرگوجا جا معدني پٽا:
* دريائن جا مٿانهان حوضا / سيتاپور-سَمري پٽو: هي پٽو ضلعي جي اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر حصي سان لاڳاپيل آهي۔ هتي بوڪسايٽ ۽ ڪجهه مقدار ۾ ڪوئلو ملي ٿو۔
* مرڪزي-اتر سرگوجا (واڊراگن نگر-پا-–پرتاپپور-سوراجپور-امبيڪاپور) پٽو: هتي ڪوئلي، پائرائيٽ معدنيات، سلفر، مائيڪا، بيريلئم، بائرائٽس، ٽامي ۽ گيلينا جي ذخيرن جون رپورٽون آهن۔ بشرامپور، ڀٽگائون، تاتا پاني، رامڪولا، لکهنپور ۽ باسين اهم ڪوئلي جا ميدان آهن۔ واڊراگن نگر (اتر پرديش سرحد ڀرسان) ۾ ڪجهه فائر-ڪلي، مائيڪا، ڪوئلو، گيلينا ۽ سلمنائيٽ پڻ رپورٽ ٿيل آهن۔

سرگوجا ۾ بوڪسايٽ جا ذخيرا ٽرشري پٿرن ۾ مليا آهن۔ ايلومينيم سان ڀرپور پٿرن جي ڪٽاو ۽ موسم جي اثر سبب، فيلڊاسپار عام طور ٽراپيڪل مون سون حالتن ۾ ڪائولينائزد ٿئي ٿو؛ پوءِ وڌيڪ موسمِي عمل سان ايلومينيم جي هائيڊروڪسائيڊن سان مالا مال رهيل مواد ٺهي ٿو، جنهن سان گڏ لوهه، مينگنيز ۽ ٽائيٽينيم جا آڪسائيڊ به هوندا آهن، ۽ ايلومينيم هائيڊروڪسائيڊن جي مناسب مرڪزيت سان اقتصادي بوڪسايٽ جا ذخيرا ٺهن ٿا۔ هن عمل کي ‘بوڪسائيٽيزيشن’ چيو وڃي ٿو، جيڪو سٺي نيڪاسي وارن، مٿي تي واقع گهٽ رليف پليٽو علائقن ۾ بهتر هلي ٿو۔ سرگوجا ۾ بوڪسايٽ جا قابلِ وصول ذخيرو 57.54 ملين ٽن آهن، جيڪي رياست جي ڪُل ذخيرن جو لڳ ڀڳ 57٪ آهن۔

57.74 ملين ٽن مان 42.21 ملين ٽن ‘ثابت ٿيل’ زمري ۾، 13.56 ملين ٽن ‘ممڪن’ زمري ۾، ۽ باقي 1.76 ملين ٽن ‘امڪاني’ زمري ۾ آهن۔ ڪُل ذخيرن مان لڳ ڀڳ 51 ملين ٽن ميٽالرجيڪل گريڊ جا آهن، جڏهن ته لڳ ڀڳ 6 ملين ٽن جو گريڊ معلوم ناهي۔

اقتصادي ذخيرا اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر سرگوجا جي پوري ‘پٽ’ (مقامي نالو: پليٽو) علائقي ۾ واقع آهن، جن ۾ مينپات، سَمري ۽ جاميراپات شامل آهن۔
* مينپات: بوڪسايٽ سٺي معيار جو آهي ۽ ٿولهه 4–5&nbsp;ميٽر تائين بدلجي ٿي۔
* جاميراپات ۽ سمرِيپات

انهن علائقن جو بوڪسايٽ ميٽالرجيڪل گريڊ I آهي۔ اهي ٻه وڏا ذخيرا سَمري تحصيل ۽ ڀرپاسي جي پليٽو حصن—جامريپات، جارانپات، لھسُنپات، جونڪاپات ۽ ٻين ننڍن ٽڪرين وارن پٿرن—۾ مرڪوز آهن۔

گونڊوانا ۾ گهڻو ڪوئلو باراڪَر سيريز ۾ ملي ٿو۔ ڪوئلو هڪ مضبوط پرتدار پٿر آهي، جيڪو گهڻو ڪري هائيڊروڪاربانن تي مشتمل هوندو آهي ۽ ٻارڻ طور گرمي يا روشني (يا ٻنهي) لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو۔ سرگوجا جا ڪوئلي جا ميدان گونڊوانا ڪوئلي وارن ميدانن سان تعلق رکن ٿا۔ هتي جو ڪوئلو سٺي معيار جو اسٽيم ۽ گئس ڪوئلو چيو وڃي ٿو۔ سرگوجا جا ڪوئلي جا ميدان هن ريت درجا بندي ڪيا وڃن ٿا:
* وچ گونڊوانا ڪوئلي جا ميدان: تاتا پاني-رامڪولا، جِھلمِلي ۽ سونهاٽ
* تلڇير ڪوئلي جا ميدان: بشرامپور، بَنسار، لکهنپور، پنچڀائني ۽ دامها-منڊا
* مها ندي وادي: هاسدو-رامپور

## سياست
سرگوجا ضلعو سرگوجا (ايس ٽي) لوڪ سڀا تڪ جو حصو آهي۔ سرگوجا ضلعي جون اسيمبلي سيٽون: لُنڊرا، امبيڪاپور ۽ سيتاپور آهن۔ لُنڊرا ۽ سيتاپور درج فهرست قبيلن لاءِ مخصوص آهن۔

لُنڊرا، امبيڪاپور ۽ سيتاپور جا موجوده ايم ايل اي ترتيبوار ڊاڪٽر پريتَم رام، ٽي ايس سنگھ ديو ۽ امرجيت ڀڳت آهن، ۽ ٽئي ڀارتي قومي ڪانگريس سان تعلق رکن ٿا۔ سرگوجا جو ايم پي چنتامني مهاراج آهي، جيڪو ڀارتيه جنتا پارٽي سان تعلق رکي ٿو۔

## جاگرافيائي سڃاڻپ
جيراڦول چانور کي جاگرافيائي سڃاڻپ (جي آءِ) جو درجو جاگرافيائي سڃاڻپ رجسٽري طرفان، ڀارت جي مرڪزي سرڪار هيٺ، 14 مارچ 2019ع تي ڏنو ويو، ۽ اهو 14 فيبروري 2028ع تائين صحيح آهي۔

بٽولي مان جايوِڪ ڪرشي اُتپاڊڪ سھڪاري سمِتي مريادت سرگوجا جيراڦول چانور جي جي آءِ رجسٽريشن جي تجويز پيش ڪئي۔ فيبروري 2018ع ۾ درخواست داخل ٿيڻ کان پوءِ 2019ع ۾ چانورن کي جي آءِ ٽئگ مليو، جيڪو چنائي ۾ موجود جاگرافيائي سڃاڻپ رجسٽري طرفان ڏنو ويو، ۽ “جيراڦول” نالو علائقي ۾ پوکيل چانورن لاءِ خاص بڻجي ويو۔ ان طرح هي ڇتيسڳڙھ مان پهريون چانورن جو قسم بڻيو، جيڪو ناگري دوبراج چانور کان اڳ جي آءِ ٽئگ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ ڇتيسڳڙھ مان جي آءِ ٽئگ حاصل ڪندڙ شين ۾ ترتيبوار ڇهون قسم پڻ ٿيو۔

جي آءِ ٽئگ چانورن کي غيرقانوني وڪرو ۽ مارڪيٽنگ کان بچائي ٿو، ۽ ان کي قانوني تحفظ ۽ هڪ منفرد سڃاڻپ ڏئي ٿو۔

## پڻ ڏسو
* بلرامپور ضلعو
* سوراجپور ضلعو
* امبيڪاپور

## حوالا

* Surguja ka ek Adhyaan, by Samar Bahadur Singhdeo, 1957 Varanasi.
* Dr. Sanjay Alung-Chhattisgarh ki Riyaste/Princely states aur Jamindariyaa (Vaibhav Prakashan, Raipur1, )
* Dr. Sanjay Alung-Chhattisgarh ki Janjaatiyaa/Tribes aur Jatiyaa/Castes (Mansi publication, Delhi6, )

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Official website