La grasta di lu basilicò

**La grasta di lu basilicò** e' nu cuntu chi fa parti dâ ricota di Giuseppi Pitrè:  *[[Fàuli, nueddi e cunti pupulari siciliani]]*, cumprinnuta di quattru vuluma chi 'n turnu fannu parti dî vinticincu vuluma dâ *[[Biblioteca delle tradizioni popolari siciliane]]*.

Na grasta e' nu vasu or bùmmulu. Stu cuntu e abbastanti longu, na nuvina di pàggini.  Vinni cuntatu a Pitrè di na figghia di Giuseppa Furia di Ficarazzi.

## Cuntu
Na vota s'arracunta ca cc'era un patri e avìa na figghia chi si chiamava Rusidda, e la mannava a la scola nni na maistra:  pirchì a la casa nun avìa a nuddu.  Sta maistra avìa un àstracu, chi vinìa a facciu di lu Re.  Stu Re avìa un figghiu, ch'affacciava spissu spissu nta stu pitterra.  Na jurnata s'attruvò a'ffacciari Rusidda e cantava *nto ntô ron tò*!  e lu Riuzzu cci spijau:
:– «Rusidda ntontorontò,
:Quantu pampini cc'è nta lu basilicò?»
Rusidda nun cci sappi arrispunniri:  e si nni jìu nni la maista, cunfusa.  La masitra cci diss: – «Chi hai?»  Rusidda cci rispusi:
– «M'ha dittu lu Figghiu di lu Re:
:– Rusidda ntontorontò, 
:Quantu pampini cc'è nta lu basilicò?»
–«E tu, si n'àutra vota iddu ti spija, cci dici:
:– E tu Re ncurunatu,
:Quantu stiddi cc'è nta lu stiddatu?»

A lu nnumani matinu Rusidda si nni jìu di novu nta la pitterra a'facciari.  Passa lu Riuzzu e cci dici:
:–«Rusidda ntontorontò,
:Quantu pampini cc'è nta lu basiclicò?»

:–«E tu Re ncurunatu, 
:Quantu stiddi cc'è nta lu stiddatu?»

A lu Riuzzu cci parsi sta cosa nu sgreggiu, pirchì iddu nun cci sappi arrispunniri; e pinzò di urdiriccinni n'àutra a idda.  Si va a 'ppatta cu la maistra e cci dici:
– «Si vui mi faciti ristari na sira sutta lu lettu unni si curca Rusidda, jo vi fazzu un bonu cumprimentu.» La maistra cci l'accurdau; a vinni l'ura ca si curcau Rusidda.  Mentr'era a lettu, pigghiò lu Riuzzu nu spuntuni e misi a pùnciri a Rusidda di sutta li tavuli; Rusidda si dispirava; rispunnìu la maistra – «Chi cosa hai ca ti disperi?» – «Ahi! signura maistra, chi purci! Ahi!  signura maistra, chi cimici!» – Lu nnumani a jornu lu stissu catùniu; si nni jìu Rusidda a lu stissu pitterra:  e lu Re cci spijò:
:– «Rusidda ntontorontò
:Quantu pampini cc'è nta lu basilicò?»

:– «E tu Re ncurunatu,
:Quantu stiddi cc'è  nta lu stiddatu»

:«Rusidda, chi cosa hai ca nun dormi?»
:– «Ahi signura maistra, chi purci!
:Ahi! signura maistra, chi cimici!»

–«Ah! maistra, vui m'aviti tradutu.»  Rusidda si nni jìu a la casa di sò patri.
– «Pirchì, – cci dici lu patri, – nun cci vò' stari cchiù nni la maistra?»
– «Cc'è lu Riuzzu chi mi ncueta; c'appena affacciu nta lu pitterra mi dici: «Rusidda ntontorontò, – Quantu pampini cc'è ntra lu basilicò?» E jo cci rispunnu: – «E tu Re ncurunatu, – Quantu stiddi cc'è nta lu stiddatu?» – Assira mi curcavi nni la maistra, e fici na nuttata di vutàrimi e svutàrimi, chi cridìa ch'èranu purci e cimici; ma la cosa nun era chista:  ch'era lu Riuzzu chi mi ncuitava.»
– «Zitta, figghia mia, – cci dici lu patri, – ca ora penzu jo, chiddu ch'hê fari.»

Accatta lu megghiu cavaddu chi cci puteva èssiri, e poi fici fari na cintura tutta un pezzu d'oru. 
– «Pìgghiati sta cintura, mèttiti a cavaddu, e ha' a jiri  a passiari sutta lu palazzu di lu Re.»  Accussì fici Rusidda:  si misi a cavaddu, e dda cintura mmanu, e a gridari:
:«A cu vasa lu culu a la me mula, 
:Jo ci dignu sta bedda cintura!»
Lu Riuzzu la fici chiamari: 
– «Viniti ccà, ca la vasu jo;» e cci vasò lu culu a la mula.  Rusidda dùnacci un razzuni a la vèstia, e la vèstia arranca, e lu Riuzzu arristau cu lu culu vasatu, e idda cu la cintura mmanu, gridannu:
:– «Lu culu a la mula lu vasàstivu;
:Ma la cintura nun l'avìstivu;»
e si nni jìu.

Lu nnumani matina Rusidda si nni jìu arrèri nni la maistra. 
– «Rusidda, arrèri ccà vinisti?» 
– «Sissignura ;me patri voli chi vegnu.» E jìu a'ffacciari arrèri nni lu pitterra.  Affaccia lu Riuzu:  «Rosa, Rusidda, assai havi ch' nun ni videmu.» 
– «Nun cci haju pututu vèniri, – dici Rusidda, – ch'haju avutu chi fari.» Si vôta lu Riuzzu:
– «Lu sai chi ti dicu?
:Rusidda ntontorontò, 
:Quantu pampini cc'è nta lu basilicò?»

:– «E tu, Re ncurunatu, 
:Quantu stiddi cc'è nta lu stiddatu?»

:–«Ahi! signura mastra, chi purci!
:Ahi! signura mastra, chi cimici!»

:– «Lu culu a la mula lu vasastivu, 
:Ma la cintura nun l'avìstivu.»

E lu Riuzzu arristò ncurrivatu arrèri.  Dici: – «Va beni, ora ti nn'hê fari una jo.»

Lu 'nnumani si vesti di marinaru cu ghistri di pisci, e misa a passari abbanniannu: 
– «Haju pisci, haju pisci!» Rispunni Rusidda: 
– «Signura maistra, accattamu li pisci!» 
– «A quantu nni vuliti?» spija la mastra: – «Jo chi vinnu pisci pi picciuli?  li vinnu pi vasati.» 
– «Ma chi diciti veru? Jo ora la staju sintennu sta cosa, ca li pisci si vìnninu pi vasati! Chi cosi scumpunuti!» 
– «Jo vi dicu veru:
:Si vui mi dati na bedda vasata,
:Jo vi dugnu na bedda frittata.»

Rusidda, locca, si fici ngagghiari:  cci detti na vasata.  Pigghiò lu Riuzzu, e si nni fujìu, e li pisci si li purtau.  Lu Riozzu si spogghia di marinaru e si nni va nni lu pitterra:
– «Rusidda ntontorontò....», ecc.

:– «La vastedda mi la dasti, 
:Ma pisciteddi nun nni manciasti!»

– «Si! ti l'hê fari custari sta botta.» dici Rusidda.  Pigghiò e si nni jìu; e sinni jìu nni so papà, s eccli jìu a cuntar.
– «Ora, figghia mia, ti levu sta visazzioni, e nun ti cci mannu cchiù a la mastra.»  Lu Riuzzu tantu tempu ca nun vitti a Rusidda, nni cadìu malatu di la pena.  Lu patri:
– «Chi hai, figghiu miu?  Dimmi:  chi è la to malatia?»
– «Sugnu malatu; me sentu maili; chiamatimi Giunta.»  E vìnniru li mèdici pi la Giunta.  La malatia cchiù cci aggravava, ca a Rusidda nu la videva.  Rusidda si vesti d'un mèdicu furasteri; va a palazzu, e cci dici a lu criatu:
– «Purtàticci la mmasciata a lu Re, ca cc'è nu mèdicu furasteri pi fàricci stari bonu lu figghiu.»
:Lu Re allura lu fici acchianari
:Pi disidderiu di lu figghiu gualiri.
:Sùbbitu 'n càmmara lu fìciru antrari...
:– «Maistà, prima di jo assirvari
:'N cosa sula cci vogghiu avvirtiri:
:Si senti vucu nun havi a curriri
:Ca chistu è signu d l'ammigghiurari;
:La prima càmmara m'aviti a nchiujiri,
:E a lu scuru lu vogghiu visitari.»
::Lu Re, p'amuri di so figghiu gualiri,
:Zoccu iddu dissi cci vosi accurdari.
:La prima càmmara si misi a curriri,
:A vuci forti si misa a gridari:
:«Veni la Morti cu l'anchi torti,
:Lu figghiu dû Re si vinni a pigghiari!»
E Rusidda niscìu.
Lu Re cci misi a spijari a lu mèdicu, e lu mèdicu:
– «Nenti Maistà; so figghiu è gualutu.  Comu dumani agghiorna; nta lu pitterra l'aviti a mintiri; pirchiì jo cci spijavi tutti cosi:  voli na picciotta chi si chiama Rusidda; jo ora cci hê jiri a diri nni la so maistra chi si nni jissi nni lu pitterra, ca accussì lu Riuzzu pò stari bonu.»
– «Dutturi, tuttu chiddu chi fa – dici lu Re – sia ben fattu.  Pi l'amuri di me figghiu, nun sacciu chiddu chi fari.»

Lu nnumani Rusidda si nni jìu nni la maistra.
– «Rusidda, tu cc`si'?»
– «Mi vinni a llianari; vogghiu pigghiari un pocu d'aria, c'havi assai ca nun cci vaju nni lu pitterra.»  Lu Re comu agghiurnau, lu primu pinzeri chi appi, purtari a so figghiu nni lu pitterra.  Affacccia Rusidda, e lu Riuzzu misi a suspirari, ea diri:
– «Rusidda ntontorontò
:Quantu pampini cc'è nta lu basilicò?»
– «Ancora ti spèrcia, cu tuttu ca si' mortu?» – dici Rusidda.
:E tu Re ncurunatu, ecc.

– «Veni la Morti – cu l'anchi torti
:A lu figghiu dû Re si vinni a pigghiari.»

Lu Re sintennu diri accussì detti òrdini a li so' vascialli di nun fari nèsciri a Rusidda di dda casa; poi la fa vèniri a palazzu:
– «Comu va sta cosa, m'aviti a cuntari.»
– «Maistà, jo hê jutu a la mastra; ca nun haju matri; haju affacciatu nta lu pittera, e lu Riuzzu m'ha truzziatu – e cci cuntau tuttu lu catùniu – Ora, Maistà, m'havi a fari la grazzia, ca mi nn'havi a fari jiri a la casa.»
– «E comu ti nni vai, ca m'ha' fattu mòriri un figghiu!»
– «Nenti, jo mi nni vogghiu jiri!» e tantu fici, ca lu Re nni la fici jiri.   Lu Riuzzu dissi allura ca la vulìa  pi mugghieri; lu Re e la Riggina pi l'amuri di lu figghiu, nenti guardannu ca èranu genti riali, jeru nni lu patri e cci jeru a parrari: «Jo a me figghia cci la dugnu – dici lu patri, – ma m'hannu a dari quaranta jorna di tempu.»

Rusidda si fici purtari nu saccu di farina, na quartàra di meli e na carrabba, e nni furmò na pupa quant'era idda.  Poi quannu fu ura di curcàrisi cu lu Riuzzu, idda cci dissi:
– «Jo m'affrontu a spuggiàrimi davnti di vui, nisciti nta l'àutra càmmara, quantu mi spogghiu e mi curcu.»
Iddu niscìu; idda pigghiò la pupa e la curcau nta lu lettu, e si pigghò li lazzi di li moddi mmanu.  Trasìu lu maritu, e cci dici:
– «Ti rimienti, Rusidda, quannu jo ti dissi:
:Rusidda nontorontò,
:Quantu pampincc'è nta lu basilicò?»
E la pupa cci calò la testa.  
– «Ti rimienti quannu ti vinni a vìnniri li pisci pi vasati?»
E la pupa cci calò la testa. Iddu cci sicutau tutti li dumanni; a l'ùrtimu cci spijau:
– «E ti nni penti di tuttu chiddu chi m'ha' fattu?»
E la pupa jisau la testa facennu signali di no.  Comu iddu vitti accussì, tira na sciabbula e arranca nta lu coddu di la pupa; comu duna, si spezza la carrabba ch'era mmenzu lu coddu, e nesci lu meli.  Iddu pi la rabbia si licca la sciabbula; e dissi:
– «Oh! ch'è duci lu sangu di mè mugghieri!  E cui mi teni ca m'ammazzu! ora ca persi a me mugghieri accussì duci?»
Comu iddu dici accussì, nesci la Rusidda di sutta lu lettu e dici:
– «Viva sugnu! viva sugnu!»
E s'abbrazzaru.
:E la pupa di zuccaru e meli
:Si la manciaru maritu e mugghieri.

## Nutanni
Pitrè scrivi ca  cchiù cumunimenti stu cuntu curri sutta lu tìtulu:  *La bedda majurana*.  Na virsioni di Pulizzi e' *Lu zu Nìnu*; e lu diàlugu dû figghiu dû Re câ figghia dû ziu Ninu accumenza accussì:
:–«Figghiu di lu zu Ninu,
:Quantu pampini cc'è ni lu pitrusinu?»
:–«Figghiu di lu Re ncurunatu;
:Quantu stiddi cc'è ni lu celu quann'è stiddatu»

N'àutra virsioni siciliana e' nnâ *Sicilianische Märchen.  Aus dem Volksmund gesammelt von * Laura Gonzenbach.*Mit Anmerkungen* Reinhold Köhler's *und einer Einleitung herausgegeben* von Otto Hartwig dû 1870 (Nueddi siciliani arricugghiuti dâ vucca dû pòpulu di Laura Gonzenbach, cu noti di Rinaudu Köhler e cu na prifazzioni di Ottuni Hartwig.), e' la nuedda nùmmuru 35:  *Von der Tochter des Fürsten Cirimimminu* (La figghia dî Prìncipi Cirimimminu.)

## Funti

* Pitrè, Giuseppi, *[[Fàuli, nueddi e cunti pupulari siciliani]]*, Vul. 1

Catigurìa:Lingua siciliana
Catigurìa:Cunti e fàuli siciliani