open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Murra

**Murra** è na band ètnica siciliana di Nissa (CL).

## Storia dû gruppu

Stu gruppu nissenu havi cchiù di ventitrì anni d'attivitati, e pi diciassetti anni opirau ntô campu dî tradizzioni pupulari. Facennu un travagghiu di ricerca, lu gruppu ricùpira zoccu carattirizzau la storia e la tradizzioni dâ Sicilia. Ma lu travagghiu dû gruppu, nta l'ùrtimi sei anni havi cunzistutu supratuttu a la ntroduzzioni di sònira e strumenti tìpici dâ cultura miditirrània 'n ginirali.

Cu assai pirsiviranza, custanza e mpegnu, li cumpunenti dû gruppu hannu studiatu e cantatu la Sicilia e la sicilianitati nta li sò diversi aspetti: lu passatu, la sò tradizzioni, la sò ricchizza di sunuritati e nfruenzi (ca vèninu dî duminazzioni di l'àrabbi, dî spagnoli, dî francisi, ecc.).

Oi, li Murra stùdianu lu prisenti cu li sònura e li strumenti  c'affùnnanu li ràdighi ntô passatu ca si cancia sempri cchiù p'effettu dâ custanti ntigrazzioni di li pòpuli miditirrànii.

## Cumpunenti dû gruppu

*Pierfrancesco Fazio - (tammureddu, pircussioni, vuci)
*Rosa Giambra - (vuci sulista, castagnetti)
*Fabio Messina - (viulinu mannulinu mannula, buzuki, tammureddu, vuci)
*Raffaele Messina - (chitarra cràssica, chitarra battenti, mannula, mannulinu, buzuki)
*Giampiero Cappellino - (tammureddu, pircussioni, chitarra battenti, fisarmònica, vuci)

## Discugrafìa
Tra assai difficurtati, lu gruppu nissenu arriniscìu a autupruducìrisi un CD:
### Album
**Murra*

## Liami nterni

*Cantanti e gruppi musicali siciliani

## Liami sterni

*Situ ufficiali

Catigurìa:Gruppi musicali folk
Catigurìa:Gruppi musicali siciliani
Àncilu Merlinu

**Àncilu Merlinu** (o *Angelo Merlino* n talianu) era nu cantanti sicilianu di Filicudi (ME). Murìu la notti dû 29 di sittèmmiru dû 2007.

## Biografìa

Stu chitarrista e pircussiunista sicilianu avìa natu ntô 1940 a Filicudi nta l'Ìsuli Eoli. Àncilu Merlinu era unu dî cumpusitura siciliani (di mùsichi ètnichi) cchiù apprizzati.  Fu unu dî musicisti eoliani cchiù pruduttivi di l'Ìsuli Eoli. 

Lu sò patri era lu mèdicu cunnuttu di l’ìsula, mentri la sò mamma era uruguaiana e ncuraggiau lu sò figghiu a sunari mùsica.

Accuminzau la sò carriera nternazziunali comu giròvacu pi l’Europa, e participau a cuncerti 'n Svìzzira, Francia, Belgiu, 'n Australia e 'n Argintina. 

La Francia era la sò secunna patria: si fici canùsciri cantannu e sunannu cu l'amici pi li vìi di Pariggi e, succissivamenti, ntê tiatri dâ citati. 

Àncilu Merlinu ncuntrau assai artisti e l’amicizzia cu Domenico Modugno fu granni. 

Ntô 1977, Àncilu Merlinu funnau a Lìpari lu gruppu di "I Folk Musici delle Eolie" cu lu quali ncidìu 20 disca, cullabburannu puru a l'òpiri discugràfichi dû sò frati Benito Merlino. Benito Merlino ch'è lu sò frati, cantau e sunau cu iddu nta stu gruppu, e nta àutri accasioni.

## Discugrafìa
**Chants & Légendes De L'Italie Du Sud* (1972 - Angelo Merlino E *I Folk Musici Dell'Eolie*)
**Danses et tarentelles Sicilliennes* (1976 - Angelo Merlino et ses folk Siciliens)
**Missa eoliana et Visages de Sicile* (1978 - Angelo Merlino e I Folk Musici Delle Eolie)
**Chants de l'Italie du Sud* (1990/1995). Li canzuni 'n sicilianu: E Cumpari, Sciuri sciuri, Patruni miu, La Tarantola, Tarantella calabrese, A crozza, Vendetta e durlindana, e Lu Baruni e la viddanedda.

## Liami nterni

*Cantanti e gruppi musicali siciliani

## Liami sterni

*Pàrranu d'iddu ntâ biografìa ('n francisi) dû sò frati supra Bibliomonde.com
*Culture and the Construction of Islandness - The Merlino case
*La sò biografìa
*Lu granni cantanti murìu

Catigurìa:Cantanti siciliani
I Folk Musici delle Eolie

**I Folk Musici delle Eolie** è un gruppu musicali sicilianu di Lìpari (nta l'Ìsuli Eoli).

## Storia dû gruppu

Ntô 1977, Angelo Merlino funnau lu gruppu a Lìpari cu lu quali ncidìu 20 disca.

## Cumpunenti dû gruppu

*Angelo Merlino
*Benito Merlino
*Mimmo di Lipari
*Gigliola Furnaro (vuci sulista)

## Cuncerti
Lu 16 di austu dû 2007 fìciru un cuncertu ntô cumuni di Lìpari.

## Discugrafìa
**Chants & Légendes De L'Italie Du Sud* (1972 - Angelo Merlino E *I Folk Musici Dell'Eolie*)
**Danses et tarentelles Sicilliennes* (1976 - Angelo Merlino et ses folk Siciliens)
**Missa eoliana et Visages de Sicile* (1978 - Angelo Merlino e I Folk Musici Delle Eolie)

## Liami nterni

*Cantanti e gruppi musicali siciliani

## Liami sterni

*Biografìa d'Angelo Merlino ntâ quali pàrranu di "I Folk Musici delle Eolie"
*Biografìa di Benito Merlino ntâ quali pàrranu di "I Folk Musici delle Eolie"
*Artìculu 'n tidiscu supra Mimmo di Lipari
*Curriculum di Gigliola Furnaro

Catigurìa:Gruppi musicali folk
Catigurìa:Gruppi musicali siciliani
Fidiricu III di Sicilia

*St'articulu parra dû Re di Sicilia chi porta stu nomu. Pi lu re di Sicilia chi vinni quarchi ginirazzioni cchiù tardu, puru iddu chiamau III taliati [[Fidiricu III lu Sìmprici]]. La vuci Fidiricu II di Sicilia punta ccà puru. Siddu circati lu mpiraturi svevu omònimu taliati [[Fidiricu II di Hohenstaufen]]

*'Fidiricu III d'Aragona** (ntâ [[Sicilia]], **Fidiricu II di Sicilia** chiamatu macari **Fidiricu III di Trinacria**), ([[Barcillona (Spagna)|Barcillona]], [[13 di dicèmmiru]] [[1272]] - [[Paternò]] [[25 di giugnu]] [[1337]]) fu riggenti aragunisi ntâ Sicilia, dô [[1291]], appoi elettu dû Parlamentu Sicilianu ''Re di Trinacria'' ([[1295]]). Figghiu di [[Petru III d'Aragona]], participau ê [[Vespri siciliani]] e fu firmitariu dâ [[Paci di Cataviddotta]]. Fu prutagunista di arcuni rifurmi custituzziunali nnuvativi pô XIV [[sèculu]], tra d'iddi li ''Constitutiones regales'', li ''Capitula alia'', li ''Ordinationes generales''.

== La quistioni dû nomu ==
Puru si era lu secunnu Fidiricu di Sicilia, iddu scigghìu di chiamàrisi **Fidiricu III''', forsi pirchì na cinquantina d'anni prima ci fu nu bisnonnu chi rignau cû stissu nomu di (Fidiricu II dû sacru rumanu mpiru). Perciò Fridericus tertius era ritinutu megghiu. N'autra virsioni dici chi Fidiricu scigghìu di chiamàrisi terzu pirchì era lu terzu figghiu di Petru. Cumunqui quarchi ginirazziuni cchiù tardu ci fu n'àutru re chi si fici chiamari Fidiricu III lu sèmplici, chi pi distinguìrilu fu muntuvatu cu l'appillativu.

Catigurìa:Biografìi
Catigurìa:Sicilia
Catigurìa:Storia siciliana
Catigurìa:Re siciliani
Catigurìa:Listi timàtichi di biografìi
Catigurìa:Munarchìa
Fidiricu II

* Fidiricu II di Hohenstaufen, mpiraturi dû Sacru Rumanu Mperu
* Fidiricu II di Sicilia, riggenti aragunisi in Sicilia.
Sinai

Lu **Sìnai** è na pinìsula chi s'attrova n tirritoriu egizzianu tra lu canali di Suez e la fruntera Israeliana. A Nord è dilimitatu dû Mari Meditirraniu e a nord-est dâ fruntera câ striscia di Gaza. Tirritoriu pi lu cchiossài deserticu e muntagnusu, è abbitatu essenziarmenti di tribbù semi-stabbili o nòmadi. 

## Meta di pilligrinaggiu
Ntâ Bibbia lu Sinai è citatu comu lu postu unni Mosè ricivitti li 10 cumannamenti. Pi sta raggiuni è meta di pilligrinaggi riliggiusi e puru seggiu di munasteri.

## La guerra dî sei jorna

Ntô 1967 lu Sinai fu cunquistatu di l'Israeliani duranti la guerra dî sei jorna. Ru ristiuitu all'eggizziani quarchi annu doppu 'n sèquitu ô trattatu di paci israelo-egizzianu.

Catigurìa:Eggittu
Paci di Cataviddotta

La **paci di Cataviddotta** fu n'accordu fattu lu 31 di austu dû 1302  'n cuntrata Vigna di Corti, ammeri Cataviddotta (AG), tra Carlu di Valois, comu capitanu ginirali di Carlu II d'Angiò, e Fidiricu II di Sicilia; ss'accordu chiudìu praticamenti lu primu pirìudu dê Vespri siciliani e dê guerri tra Aragunisi e Angiuini pû pussessu di l'Italia miridiunali. 

Secunnu arcuni pi la cuncrusioni di l'accordu, si ntirissò macari lu papa Bonifaciu VIII, ma pâ storia stu fattu nun è sicuru.

L'accordu limitava lu regnu di l'Angiuini ô miridiuni cuntinintali di l'Italia e diceva ca Fidiricu II di Sicilia puteva cuntinuari a rignari ntâ Sicilia, ma cô titulu di *Re di [[Trinacria]]* e non dâ Sicilia e nta l'ìsuli vicini comu re ndipinnenti e assulutu, ma stabbiliva macari ca la Sicilia havìa turnari sutta la duminazzioni di li angiuini doppu la morti di Fidiricu II. Ssu fattu, pirò, nun s'eppi mai, picchì l'Aragunisi nun lassaru la Sicilia: foru, anveci, prutagunisti ntâ mitati dû XV sèculu di la cunquista macari dû Regnu di Nàpuli, cu Alfonzu V d'Aragona, chiamatu *lu magnànimu*, ca nta la fini dô 1442 strappò la curona a Rinatu d'Angiò, ùrtimu di li Re angiuini.

Lu titulu di *Re di Sicilia* ci aspittava ancora a li angiuini, e la palora scigghiuta pi nnicari lu regnu ntâ parti cuntinintali fu nfatti chidda di *"Regnu di Sicilia a cca banna dô  faru"*. Cu tuttu chissu, cu la paci di Cataviddotta, nasciu *de facto* lu Regnu di Nàpuli.

Ssu trattatu di paci, tra l'àutri cosi, stabbiliva  ca Fidiricu s'havìa maritari Eleunora, soru dô duca di Calabbria Robertu d'Angiò e figghia di Carlu II.
La paci di Cataviddotta eppi fini quannu Fidiricu dumannò lu titulu di Re pi sò figghiu Petru. Ci forù àutri anni di guerra picchì Robertu cuntinuò a circari  di ripigghiari pussessu di l'ìsula ntô 1314, mprisa nun arrinisciuta pi l'angiuinu.

Catigurìa:Sicilia
Golfu dû Mèssicu

Lu **Gulfu dû Mèssicu** è na làrica supirfici marina chi si stenni tra lu Mèssicu e li Stati Uniti. Lu golfu ô livanti è dilimitatu di Cubba. E' la distinazzioni dì nu certu nùmmuru di uragani chi pruvèninu di l'Ocèanu Atlanticu cintrali. Di lu golfu dû Messicu nasci la cèlibbri currenti dû Golfu chi pirmetti ô costi di l'Europa dû Nord di èssiri rilativamenti càudi tutti l'annu.

Catigurìa:Mèssicu
Regnu dî Dui Sicili

**Regnu dî Dui Sicili** è lu nomu ca lu re Firdinandu IV di Burboni detti a lu sò regnu, cumprinnenti la Sicilia, la parti miridiunali di la pinìsula taliana e arcuni ìsuli minuri, doppu ca finìu l'èbbica di Napuliuni e la ristaurazzioni dô 1816.

Apprima dâ rivuluzzioni francisa dô 1789 e dê campagni napuliònichi, la dinastia di li Burbona rignava nta li stissi tirritori, ma chisti eranu spartuti nta lu Regnu di Nàpuli e nta lu Regnu di Sicilia. 

N ginirali si ntenni pi **Regnu di li Dui Sicili** tuttu lu piriudu di suvranità burbònica supra li regni di Nàpuli e Sicilia (a pàrtiri dunca dô 1734) pi cuntinuitati ntra li diffirenti entitati statali.

## Vuci currilati
* Regnu di Nàpuli
* Regnu di Sicilia
* Munarchi di Sicilia 
* Trattatu di Casalanza

## Lijami di fora
* Innu dû Regnu dî Dui Sicili (MP3) di G. Paisellu
* Situ ufficiali dâ casata Burboni dî Dui Sicili
* Brigantino - lu Purtali dû Sud

*
Catigurìa:Storia siciliana
Janniscuru

**Janniscuru** è un gruppu di mùsica pupulari sicilianu d'Enna.

## Storia dû gruppu

Unu dî membra funnatura di stu gruppu di mùsica ètnica è lu cantanti ennisi Mario Incudine cû quali si fà un CD c'arricogghi brani natalizzi dâ tradizzioni siciliana. Lu chiazzisi Mario Rizzo (membru attuali dû gruppu sicilianu Argeno) fu auturi e cumpunenti dû gruppu Janniscuru.

A l’attivitati di stu gruppu di ricerca di mùsica ppulari di Enna partècipa Michele La Paglia (puru iddu natu a Enna) c'òpira la ripruposta 'n cuncertu di brani disunti dâ tradizzioni urali di l’Ennisi.

Lu gruppu ci havi ô sò attivu nummarusi spittàculi ntê chiazzi siciliani e participau a arcuni festival mpurtanti comu chiddu "Color sound" di Milanu e chiddu "Musiche dal mondo" di Cusenza.

Li "Janniscuru" esiqueru brani di diversi nfruenzi miditirrànii, cu l'usu di strumenti tìpici, a lu spittàculu di mùsica pupulari, la sira di Capudannu dû 1999 'n Chiazza Matteotti, a Acati (RG).

Janniscuru rializzau la parti musicali di travagghi tiatrali, 'n sicilianu e 'n talianu.

Lu gruppu è assai canusciutu e apprizzatu pi li sunuritati miditirrànii e lu sapienti d'utilizzu di vuci, pircussioni, strumenti a ciatu e strumenti a corda.

Vari voti Janniscuru sunau, a Enna ('n chiazza Spirito Santo p'asempiu), nummarusi brani di lu ripirtoriu di mùsica pupulari, piscannu a manu ntê ràdichi culturali siciliani, e ennisi 'n particulari.

## Lu nomu dû gruppu

"Janniscuru" è lu nomu di na porta ennisa (**Porta di Janniscuru**) ch'è l'ùrtima porta munumintali arristata a difisa dâ citati siciliana d'Enna, dî 6 urigginariamenti arruccati supra li pènnici dû Munti, eretti pi tutilari li ngressi di l'antica citati medievali di Castrujanni 'n tempu d'assediu.

## Cumpunenti dû gruppu

*Luigi Barbarino (chè lu guida dû gruppu)
*Mario Incudine (ennisi)
*Mario Rizzo (ciazzisi)
*Michele La Paglia (ennisi)
*Rocco Lombardo

## Li strumenti

Lu gruppu Janniscuru sona li sò brani musicali cu li strumenti Musikalia (famusi pi la sò la qualitati sunora).

## Discugrafìa

**Un Natali di paci* - 2001. Li canzuni 'n sicilianu: Un Natali di paci, Diu vi manna l’ambasciata, L’incarnazione di Diu, E-a-la-vò, Veni Bambineddu, e Lu Picuraru.

## Liami nterni

*Cantanti e gruppi musicali siciliani

## Liami sterni

*Lu sò CD "Un Natali di paci"

Catigurìa:Gruppi musicali folk
Catigurìa:Gruppi musicali siciliani
Òrbita

:*Si stai circannu «òrbita oculari» (anatumìa) talìa:  [[Fossa di l'occhiu]]*

L' **òrbita** di nu corpu cilesti è la traiettoria cchiù o menu regulari chi lu corpu cilesti pircurri rispettu a n'autru corpu di massa supiriuri grazzî â gravitazzioni esircitata, prima di vèniri â stissa pusizzioni. Ntô casu di nu corpu di massa trascurabbili rispettu a n'autru corpu, e senza àutri corpi cilesti di massa paragunabbili ô corpu cchiù massicciu, l'òrbita è difinuta dê liggi di Kepleru, chi veni a diri chi l'òrbita è ellittica, lu corpu principali occùpa unu dî `dui foca di l'ellissi, e chi lu corpu orbitanti è cchiù viloci quannu s'abbicina ô corpu principali.

Catigurìa:Astronumìa
Parrata rausana

A **parrata rausana** è nu dialettu sud-urientali (metafunèticu) dâ lingua siciliana.

## Zona
Sta forma di sicilianu è diffusa ntî tutta la pruvincia di Rausa (tranni Scicli e lu Vìschiri). Segui puru li terri dâ pruvincia di Sarausa (n particulari ntê banni di Rusalini, Notu, Pachinu, Àula, Portupalu di Capu Pàssaru, e a Sarausa) ma cu quarchi levi diffirenza rispettu ê lìnii tirrituriali.

A li voti sta parrata dâ parti miridiunali dô Mari Joniu veni chiamata "sicilianu dâ Valli di Notu". Lu nomu putissi fari pinzari a tutta la zona dâ Valli, ovveru di Catania, finu Chiazza e poi fina lu Strittu di Sicilia ma nun si parra nta tutti li paisi di sta zona.

## Carattirìstichi

La parrata rausana si distingui rô sicilianu standard ppi arcuni cosi assai carattirìstichi.
Li novu diffirenzi principali sunu ca:
# È custituita dâ *c* duci nveci dâ *c* dura davanzi ê vucali *e* e *i*: pi esempiu *La chiavi appisa ô chiovu* addiventa *A ciavi appisa ô ciovu*.
# A inizziu di palora la "d" addiventa "r" e macari ntô menzu dî paroli. Pi esempiu *Di chi stamu parrannu?" addiventa "Ri cui stamu parrannu?"
# Ntô casu di "ddu" (es. *ddu sceccu*, abbr. di *chiddu sceccu*) s'usa la forma "ssu" (es. *Talìa ssu sceccu*). 
# Nta l'artìculi ditirminativi "lu", "la", "li" (ca sù cumuni ntô sicilianu standard) si jetta la "l" inizziali e si lassa sulu la vucali.
# Nta l'artìculu nditirminativu, unni ntô sicilianu standard si dici "un", si jetta la vucali, e si lassa l'àutra littra: "'n". Ntô casu di "nu", quarchivota s'arraddoppia la "n": "nnu".
# E' metafunètica: la vucali n sìllabba tònica cancia a lu spissu (es. c*'iè**lu pi la forma standard c**e**lu ; s**iè**mu pi la forma standrad s**e**mu; e midemma p**uò**rtu pi la forma standard p**o'''rtu).
# Ci su sona diversi, e puonu siri usati autri littri ppi nnicalli. Jineralmenti la R si pronuncia comu 'na "Ž" e 'na "R" Ngrisi, o sulu  comu na "R" Ngrisi, nnicatu comu "Ṙ". Li sona comu la C surda, la T, la D o la doppia S, su spissu spustati nu gradino annarrieri ntê cannarozza, ovvero su cchiu gutturali. Di nun a scurdarisi lu sonu Ddhj/ɠ, mistu fra la D e la G sonora, es: "Haju" addiventa "'Addhju".
# Nautra carattiristica è' ntô fattu ca nun ci su paroli ca finisciunu cu l'accientu. es: "Realtà" addiventa "Realtati", "Accudì" addiventa "Accudini", "è" addiventa "èni/jèni".

Ci'havi macari varianti nterni ca vàrianu ri paisi a paisi (A Àvula, comu esempiu, a parrata è nfluenzata rô catanisi/sarausanu e nun è metafunetica)

## Lijami di fora
*Na puisìa di Bonafedi ntâ parrata rausana
*Na pàggina ammuzzu rô manuscrittu ri Vincenzu Rabitu "Terra Matta" in parrata rausana

## Talìa puru
* Parrata catanisa
* Parrata nissena

Catigurìa:Gruppu sicilianu
Catigurìa:Lingui rumanzi
Catigurìa:Parrata rausana
Astrunàuta

Un **astrunàuta**, **cosmunàuta** o **taikonàuta** è un cristianu ca viaggia ntô spazziu, o ca veni traspurtatu di quarchi cosa chi lu fà. Li rèuli pi stabbiliri lu significatu di «viaggiu ntô spazziu» sunnu diversi. Nnî Stati Uniti vennu cunziddirati astrunàuti chiddi chi sùpiranu n'autizza di 50 migghia (circa 80 km). Mmeci la Fidirazzioni Ntirnazziunali Ariunàutica (FAI) difinisci voli spazziali chiddi chi sùpiranu li 100&nbsp;km. Ô 13 di giugnettu 2007 un tutali di 466 pirsuni s'hannu accucchiatu pi di cchiù di 30.000 jorna ntô spazziu (secunnu â difinizzioni miricana), cumpresi 100 jorna di passijati spazziali. Secunnu â FAI, di astrunàuti cci nni sunnu mmeci 460. Li pirsuni chi finadora s'hannu cumpritatu viaggi ntô spazziu vènunu di 39 paisi.

## La storia
Lu primu òmunu ntô spazziu fu lu suvièticu Yuri Gagarin ntô 1961. Quarchi misi doppu li miricani mannaru puru iddi lu primu òmunu ntô spazziu. Ricintimenti li cinisi rinisceru a mannari cu menzi propri equipaggi umani ntô spazziu. Sti tri nazzioni sunnu appidora li suli chi si fìdinu a mannari òmini ntô spazziu.

## Li menzi di trasportu
Li primi òmini ntô spazziu usàvanu razzi a usu ùnicu, e l'astrunàuti riturnàvanu ntâ terra ntî capsuli custruiti apposta. Òi li russi mannuru l'òmini ntô spazziu ntî naviceddi Soyuz. Li miricani ùsanu lu Shuttle. 

Li cinisi ùsanu lu Shenzhou. La cursa ô spazziu è cumunqui graputa ê privati. Già na mprisa privata miricana riniscìu ntô 2004 a purtari n'òmunu ntô spazziu supra lu *Space Ship One*, na speci d'ariupranu custruitu pi stu scopu.

## Lijami cu dintra

*Eugene Cernan

Catigurìa:Astronumìa
Chilòmitru

300px|thumb|Nu cippu pi innicari li chilòmitri di distanza ntî na strata tidesca.
Lu **chilòmitru** o **kilòmitru** è na lunghizza uguali a 1000 metri. È la misura cchiù usata pi innicari li distanzi granni, a tipu ntra dui cità, e pi chistu s'usa cumuni puru ntê màchini.

Catigurìa:Unitati di misura
Catigurìa:Fìsica
Catigurìa:850 palori siciliani di basi
Resuttana

**Resuttana** poti rifiriri a:

*Resuttana (PA), lucalitati 'n pruvincia di Palermu
*Resuttanu (CL), lucalitati 'n pruvincia di Caltanissetta
Achilli (nomu)

**Achilli** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili 

## Etimoluggìa
Diriva dû grecu *Aχιλλεύς (Akhilleús)* ca signìfica "brunu, scuru".

## Onumàsticu
*L'onumàsticu ricurri l'11 di maiu 'n ricordu di Sant'Achilles (o Sant'Achellus).
*L'onumàsticu ricurri lu 23 di aprili 'n ricordu di Sant'Achilleu.

## Santi e Biati
* Sant'Achilles (o Sant'Achellus), màrtiri a Roma.
* Sant'Achilli, màrtiri puru iddu a Roma, veni arricurdatu l'11 di giugnettu.
* Sant'Achilli, màrtiri ad Alessandria, veni arricurdatu l'8 di sittèmmiru .
* Sant'Achilli di Larissa, mortu ntô 330, veni arricurdatu lu 15 di maiu.
* Beato Achilli, vìscuvu d'Alessandria, mortu ntô 312, veni arricurdatu lu 15 di dicèmmiru.
* Sant'Achilleu, diaconu e màrtiri a Valence, 'n Francia.
* Sant'Achilleu, campatu ntô I sèculu, subbìu lu martiriu cu Santa Flavia Dumitilla e San Nereu, veni arricurdatu lu 12 di maiu.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Achilli

**Achilli** ('n grecu anticu: Ἀχιλλεύς, *Achilleus*; 'n latinu *Ăchillēs, -is*, 'n illiricu *Akilehti*), supranuminatu *pié ràpidu*, è nu pirsunaggiu dâ mituluggìa greca, tantu cchiù unu dî principali eroi ligginnari dâ guerra di Troia e lu prutagunista di l*[[Iliadi]]*. 

La liggenna di Achilli è una dî cchiù ricchi dâ mituluggìa greca, e una dî cchiù antichi. Sparti d'Omeru, àutri pueti, e li liggenni pupulari, si cci apprupriaru dû pirsunaggiu, e si mìsiru a cumpritari lu cuntu dâ sò vita, mmintannu d'abbinimenti pi sustituiri li ditagghi fini chi s'attruvàvanu ntê puemi omèrici. Pi stu modu si furmau adaciu adaciu nu ciclu di Achilli facennu parti d'abbinimenti e di liggenni chi spissu s'alluntanaru ntra d'iddi, e chi desi forza ê pueti tràggici e li poeti èpici di tutta l'antichitati, nzinu a l'èbbica rumana. 

## Ntâ littiratura siciliana
N'astrattu di *[[Don Chisciotti e Sanciu Panza]]* di Giuvanni Meli:  
:mi sentu megghiu eu vivu, sbrigugnatu,
:chi Achilli e Ulissi morti, decantati;
:pirchì eu o tintu o pintu, avennu ciatu,
:la cinniri di st'omini valenti
:la scarpisu, e perciò sù chiù potenti.

## Lijami di fora
(pi ngrisi)
* Lu cuntu di Achilli e Patroclu
* Trojan War Resources

## Rifirimenti


Catigurìa:Mituluggìa greca
Aciliu (nomu)

**Aciliu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili. 

## Etimoluggìa
L'etimoluggìa di stu nomu nuun è certa, puru siddu asisti un quarteri rumanu di nomu Acilia.

## Curiusitati

Lu nomu Aciliu diriva di lu nomu rumanu Acilius, distintivu dâ "gens Acilia".

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Àcula (nomu)

**Àcula** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Etimoluggìa
Dû significatu veru trasparenti, era na nciuria maschili e fimminili latina di l'etati ripubbricana. Si rifirisci chiaramenti ô nomu dû rapaci àcula, ntisu comu sìmmulu di putenza e, 'n àmbitu cristianu, di mmurtalità.

## Onumàsticu
Pi li noma maschili l'onumàsticu veni fistiggiatu tradizziunarmenti l'8 di giugnettu, mentri li noma fimminili fistèggianu lu 23 di jinnaru.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Addamu

**Addamu** pò rifiriri a:

*Lu primu omu: Addamu.
*Lu nomu sicilianu Addamu.
*lu cantanti Salvaturi Adamu.
Addamu (nomu)

**Addamu** (o **Adamu**) è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Etimoluggìa
Diriva di l'ebbràicu *Adamah* ca signìfica “natu dâ terra”.

## Onumàsticu
L'onumàsticu veni fistiggiatu lu 16 di maiu, 'n ricordu di Sant'Addamu.

## Santi e Biati
* Sant'Adamu, abati di San Sabbinu di Fermu ntô XIII sèculu.
* Biatu Adamu, capustipite di l'umanitati, veni arricurdatu lu 25 di dicèmmiru.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Pòpulu
Adrianu (nomu)

**Adrianu** o **Atrianu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Etimoluggìa
Lu nomu Adrianu diriva dû cognomen latinu *Adrianus*, ca signìfica "abbitanti o pruvinenti di Hadria o Hatria", zoè di l'antichìssima citati prirumana di Hadria o Hatria nta l'Abnruzzu (attuali Atri, pruvincia di Teramu). Lu cchiù notu Adrianu dâ storia, lu mpiraturi rumanu, purtava stu nomu pirchì, puru avennu nasciutu ntâ Spagna, li ginitura o li nanni èranu urigginari di sta citati dâ quali avissi pigghiatu lu nomu lu mari adriàticu.

## Onumàsticu
Si fisteggia lu 5 di marzu 'n anuri di Sant'Adrianu di Cesarea, màrtiri, prutitturi di li curriri.

## Santi e Biati
* Sant'Adrianu di Cesarea màrtiri.
* Sant'Adrianu di Canterbury, abbati, cummimuratu lu 9 di jinnaru.
* Sant'Adrianu di Nicomedia, fistiggiatu lu 4 di marzu.
* Sant'Adrianu III Papa, fistiggiatu l'8 di giugnettu.
* Biatu Adrianu Fortescue màrturi, duminicanu, cummimuratu lu 9 di giugnettu.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Aduratu (nomu)

**Aduratu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Etimoluggìa
Di significatu assai trasparenti, diriva dû nomu latinu cristianu Adoratus.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Alessiu (nomu)

**Alessiu** o **Lezziu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Etimoluggìa
Veni di lu nomu latinu *Alexius*, adattamentu dû grecu *Alexios*, furmatu dû verbu *alexein*, prutèggiri. Putissi nortri rapprisintari na forma abbriviata dû nomu *Alexandros* (Alissandru).

## Onumàsticu
*17 di giugnettu.

## Santi e Biati
*Sant'Alessiu di Roma.
*Sant'Alessiu, Metropulita di Mosca
*Sant'Alessiu Farcuneri, funnaturi di l'òrdini dî Servi di Maria Vìrgini a Firenzi.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Alissandru (nomu)

**Alissandru** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti

Alisandru, Lisciànniru, Lisciànnuru, Lisciànnaru

## Etimoluggìa
Veni dû grecu *Alexandros* (Αλέξανδρος) - fusioni tra lu verbu grecu *alexéin* e lu nomu *andros* - ca signìfica "prutitturi di l'òmini".

## Onumàsticu
Pi li cattòlici:
* lu 26 di austu 'n mimoria di Sant'Alissandru di Bergamu.
Per gli ortodossi:
* lu 30 di austu 'n mimoria di Alissandru patriarca di Custantinòpuli

## Biografîi
*Alissandru Magnu
*Alissandru I di Russia

## Santi e Biati
Nummarusìssimi sunnu li santi ca purtaru stu nomu:

*Sant'Alissandru di Bergamu (26 di austu)
*Sant'Alissandru, vìscuvu e màrtiri a Fermu (2 di jinnaru).
*Sant'Alissandru màrtiri di Edessa (30 di jinnaru).
*Sant'Alissandru, màrtiri a Roma, cummimuratu lu 9 di frivaru.
*Sant'Alissandru, màrtiri a Soli, puru iddu cummimuratu lu 9 di frivaru.
*Sant'Alissandru Farcuneri, fistiggiatu lu 17 di frivaru.
*Sant'Alissandru, martirizzatu cu sò frati a Ostia, fistiggiati lu 18 di frivaru.
*Sant'Alissandru vìscuvu di Alessandria, unu dî patri dû cunciliu di Nicea, mortu nta lu 326, cummimuratu lu 26 di frivaru.
*Sant'Alissandru, màrtiri di Roma, ricurdatu lu 27 di frivaru.
*Sant'Alissandru, màrtiri di Apamea (10 di marzu).
*Sant'Alissandru, màrtiri a Roma, (17 di marzu).
*Sant'Alissandru vìscuvu, ca subbìu lu martiriu a Cesarea, cummimuratu lu 18 di marzu.
*Sant'Alissandru màrtiri sempri a Cesarea (28 di marzu).
*Sant'Alissandru, màrtiri di Lioni (24 di aprili).
*Sant'Alissandru, màrtiri di Custantinòpuli (3 di maiu).
*Sant'Alissandru, màrtiri di Edessa (20 di maiu).
*Sant'Alissandru, màrtiri dâ Vaddi d'Anagna, fistiggiatu lu 29 di maiu.
*Sant'Alissandru, ca subbìu il martiriu a Lioni, cummimuratu lu 2 di giugnu.
*Sant'Alissandru, vìscuvu di Verona, ricurdatu lu 4 di giugnu.
*Sant'Alissandru, vìscuvu e màrtiri di Fiesole, cummimuratu lu 6 di giugnu.
*Sant'Alissandru d'Alessandria (9 di giugnettu).
*Sant'Alissandru, màrtiri a Roma (10 di giugnettu).
*Sant'Alissandru, màrtiri marsigghisi (21 di giugnettu).
*Sant'Alissandru, màrtiri di Perge (1 di austu).
*Sant'Alissandru, vìscuvu e màrtiri di Comana, nta lu III sèculu, patronu di li carvunara, fistiggiatu l'11 di austu.
*Sant'Alissandru, vìscuvu e màrtiri a Custantinòpuli, (28 di austu).
*Sant'Alissandru, màrtiri 'n Sabbina (9 di sittèmmiru).
*Sant'Alissandru, vìscuvu ca subbìu lu martiriu ntê pressi di Roma, cummimuratu lu 21 di sittèmmiru.
*Sant'Alissandru, màrtiri d'Antiochia (28 di sittèmmiru).
*Sant'Alissandru Sauli di Milanu, mortu a Calossu ntô 1592, fistiggiatu l'11 di uttùviru e lu 14 di uttùviru.
*Sant'Alissandru, màrtiri, cummimuratu lu 17 di uttùviru.
*Sant'Alissandru, màrtiri e vìscuvu (22 di uttùviru).
*Sant'Alissandru, màrtiri di Saloniccu (9 di nuvèmmiru).
*Sant'Alissandru, màrtiri a Corintu (24 di nuvèmmiru).
*Sant'Alissandru, màrtiri di Alessandria (12 di nuvèmmiru).

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Ambroggiu (nomu)

**Ambroggiu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili. 

## Etimoluggìa
Dû grecu ambrotos, "mmurtali", latinizzatu comu nomu pirsunali 'n Ambrosius, cu lu significatu augurali di "distinatu â vita aterna".

## Onumàsticu
L'onumàsticu è tradizziunarmenti fistiggiatu lu 7 di dicèmmiru 'n mimoria di sant'Ambroggiu di Treviri, vìscuvu e patronu di Milanu.

## Santi e Biati
*Sant'Ambroggiu, vìscuvu di Milanu.
*Sant'Ambroggiu di Optina, vìscuvu ortudossu russu.
*Sant'Ambroggiu di Sarapul, vìscuvu russu.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Amicu

**Amicu** poti rifiriri a:

## Sucità
*L'amicu: Amicu (amicizzia)
*Lu nomu sicilianu: Amicu (nomu)

## Biografìi
*Vitu Amicu fu nu saggista sicilianu dû XVII sèculu.

Catigurìa:850 palori siciliani di basi
Ampeliu (nomu)

**Ampeliu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Etimoluggìa
Veni dû nomu grecu *Ampelios* o *Ampelos* furmatu di *ampelos*, viti. Li sò furmi latini sunnu *Ampelius* e *Ampelus*. È nortri pussìbbuli ca la sò firma latina havi orìggini nnipinnenti etruschi.

## Onumàsticu
L'onumàsticu veni fistiggiatu lu 14 di maiu 'n ricordu di Sant'Ampeliu, patronu di Bordighera.

## Santi e Biati
*Sant'Ampeliu, erimita, patronu di Bordighera e dî maniscarchi.
*Sant'Ampeliu, vìscuvu di Milanu, cumimmuratu l'8 di frivaru.
*Sant'Ampeliu, màrtiri cu Dativu, Filici e Saturninu, festeggiati l'11 di frivaru. 
*Sant'Ampeliu, màrtiri cu Caio, a Missina, cimmimirati lu 20 di nuvèmmiru. 

## Curiusitati

*Lu nomu è diffusu nta l'Italia cintrali e sittintriunali, supratuttu ntô Vènitu.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Àncilu (nomu)

**Àncilu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili. 

## Varianti
Ànciulu, Àngiulu, Àngilu, Iàncilu (o Jàncilu), Iànciulu (o Jànciulu)

## Etimoluggìa
Lu nomu diriva dû tèrmini latinu *angelus*, a sò vota dirivatu dû grecu *άγγελος* (ággelos), ca signìfica "missaggeru" ( 'n greco si liggi /ng/). Lu nomu sicilianu cuntìnua lu latinu angelus.

## Onumàsticu
Veni fistiggiatu 'n vari dati:
*lu 2 di uttùviru 'n ricordu di l'Àncili Custodi;
*lu 2 di austu 'n ricordu dâ Madonna di l'Àncili;
*lu Lunidìa di l'Àncilu (lu lunidìa doppu la Pasqua).

## Santi e Biati
* Sant'Àncilu da Girusalemmi, màrtiri, carmilitanu sicilianu, ricurdatu ntô Martirologgiu rumanu lu 5 di maiu.
* Biatu Àncilu da Gualdu Tadinu, erimita, fistiggiatu lu 15 di jinnaru 
* Biatu Àncilu da Furci, frati Agustinianu, cummimuratu lu 6 di frivaru.
* Biatu Àncilu Tancredi da Rieti, ricurdatu lu 13 di frivaru. 
* Biatu Àncilu Scarpetti da Sansipulcru, fistiggiatu lu 15 di frivaru.
* Biatu Àncilu Carletti da Chivassu, sacirdoti, ricurdatu l'11 di aprili.
* Biatu Àncilu di Massacciu, cummimuratu l'8 di maiu.
* Biatu Àncilu Mazzinghi, fistiggiatu lu 17 di austu.   
* Biatu Àncilu da Acquapagana, ricurdatu lu 19 di austu.
* Biatu Àncilu da Pesche d'Isernia, làicu franciscanu, cummimuratu lu 28 di austu.
* Biatu Àncilu da Folignu, sacirdoti agustinianu, fistiggiatu lu 6 di sittèmmiru.
* Biatu Àncilu Orsucci, màrtiri, cummimuratu lu 10 di sittèmmiru.
* Biatu Àncilu (Angel) Ramos Velazquez, cuadiuturi salesianu, màrtiri, cummimuratu dû Martirologgiu rumanu l'11 di uttùviru.
* Beato Àncilu d'Acri, cappuccinu, cummimuratu lu 30 di uttùviru.
* Biatu Àncilu da Muntiliuni (d'Orvietu). 
* Biatu Àncilu Tarlati.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Piavi

Lu **Piavi** è unu dî ciumi cchiù mpurtanti d'Italia. Situatu ntô Vènetu, unni a tratti sinna la druntera cu lu Trintinu Altu Adigi e cu lu Friuli Venezzia Giulia, ha avutu na mpurtanza storica, in èbbica di guerra. Duranti la prima guerra munniali lu Piavi ha statu na linia dû frunti assai cummattuta.

Catigurìa:Ciumi
Catigurìa:Vènitu
Annibbali (nomu)

**Annibbali** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili. 

## Etimoluggìa
È un nomu di matrici stòrica, cràssica e littiraria. Diriva di l'adattamentu latinu *Hannibal (Hannibalis)* dû nomu pùnicu *Hann-i-ba'al*, ca signìfica littirarmenti "grazzia o dunu di Baal", lu diu supremu dâ riliggiuni finiciu-pùnica.

## Onumàsticu
L'onumàsticu si fisteggia lu 1 di giugnu 'n mimoria di Sant'Annibbali di Francia.

## Santi e Biati
*Sant'Annibbali Maria Di Francia, sacirdoti funnaturi dî Rugazziunisti e dî Figghi dû Divinu Zelu.
*Sant'Annibbali, màrtiri a Auxerre, 'n Francia, cummimuratu lu 15 di aprili.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Montipauni (Catanzaru)

**Montipauni** (o **Muntepauni** o **Muntepaune**) è nu cumuni di 4.354 abbitanti dâ pruvincia di Catanzaru.

## Storia

Secunnu tutti li stòrici calabbrisi, Montipauni nasci supra li ruini di *Auruncu*', funnata di lu pòpulu lazziali di l'Aurunci.

Duranti la secunna guerra pùnica ccà ci fu na battagghia tra Annibali e li cònzuli rumani Marco Claudio Marcello e Tito Quinzio Crispino, di cui arresta comu signu na culonna supra la vecchia strata statali 106.

Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Catanzaru
Osama bin Laden

thumb|300px|Osama bin Laden ntô 1997.
**Osama Bin Laden** (10 di marzu 1957 - 2 di maiu 2011) fu unu dî tirruristi cchiù cèlibbri tra la fini dû XX sèculu e l'accuminzatina dû XXI.

## Biografìa
Figghiu di nu riccu mprinnituri saudita, fu aiutatu di li miricani a cummàttiri contra li suviètici nta l' Afganistan prima d'elabburari na stratiggìa contra lu capitalismu basata supra n'idiuluggìa di matrici funnamintalista islamica â basi di nu muvimentu di al Qaida di cui fu lu capu ndiscussu e chi lu purtau ô màssimu dâ sò azzioni a urdinari l'attintati di l'11 di sittèmmiru 2001 contra lu World Trade Center di New York. 

## Al Qaida e talibbani
A l'èbbica aiutatu dû cuvèrnu talibbanu di l'Afganistan, Osama bin Laden s'appi a mmucciari doppu chi li talibbani pirderu la guerra contra li miricani. Duranti la sò latitanza havi mannatu vìdiu e cassetti riggistrati chi testimòniunu la sò esistenza n vita, ma pi loncu tempu nun si sapi siddu effittivamenti è vivu o mortu.

Lu 2 di maiu dô 2011, nu cummnadu di militari miricani lu 'mmazzanu. Sa cruvava ntô Pakistan e precisamenti a Abbottabad vicinu a Islamabad. Na sparatoria ottri a iddu, mossunu autri so cumpari talibbani e na fìmmina.

Bin Laden, Osama
Bin Laden, Osama
Andrìa (nomu)

**Andrìa** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti
Antrìa, Annirìa, Nnirìa, Nirìa

## Etimoluggìa
Diriva dâ grecu ανήρ (*anēr*), ginitivu ανδρός (*andrós*), ch'ìnnica l'omu cu rifirimentu â sò masculinitati, zoè 'n quantu contrappostu â fìmmina (currispunnenti ô latinu *vir*, *viri*, mentri omu ntô significatu di gèniri umanu è *homo*, *hominis* 'n latinu e άνθρωπος, *ánthropos*, ανθρώπου, *anthrópou*, 'n grecu). Lu nomu grecu urigginariu, *Andréas*, rapprisenta l'ipucurìsticu (vizziggiativu), accurzatu ô primu elementu, di noma greci cumposti cu *andr-*. Oppuru è un dirivatu d*'andreía*: forza maschili, curaggiu virili, virilitati.
Lu significatu è anàlucu a Mascula, ca diriva dû latinu.

## Onumàsticu
L'onumàsticu si fisteggia tradizziunarmenti lu 30 di nuvèmmiru 'n accasioni dâ mimoria di Sant'Andrìa apòstulu.

## Santi e Biati
* Sant'Andrea, apostulu, frati di San Petru.
* Sant'Andrìa Corsini, vìscuvu di Fiesole dû XIV sèculu, viniratu lu 4 di frivaru
* Sant'Andrìa Ubertu Fournet, sacirdoti francisi, ricurdatu lu 13 di maiu
* Sant'Andrìa Bobola, màrtiri pulaccu, cummimuratu lu 16 di maiu
* Sant'Andrìa Bauer, martirizzatu 'n Cina ntô 1900, fistiggiatu lu 9 di giugnettu
* Sant'Andrìa da Fiesole, campatu ntô IX sèculu, cummimuratu lu 22 di austu
* Sant'Andrìa Kim Taegon, primu prisbìtiru coreanu, màrtiri, cummimuratu lu 20 di sittèmmiru
* Sant'Andrìa di Gortina, vìscuvu, fistiggiatu lu 17 di uttùviru
* Sant'Andrìa Avellinu, sacirdoti dû XVI sèculu, cummimuratu lu 10 di nuvèmmiru
* Sant'Andrìa Dung-Lac, cummimuratu cu li cumpagni lu 24 di nuvèmmiru, màrtiri vietnamiti

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Antoniu (nomu)

**Antoniu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti

Ntoniu, Ntuoniu, Ntoni, e Antuoniu

## Etimoluggìa
Cuntìnua l'anticu nomu gintilizziu e appoi pirsunali latinu *Antonius*, di urìggini prubbabbirmenti etrusca e di significatu scanusciutu. Dû Rinascimentu, stu nomu fu arbitrariamenti accustatu a l'ètimu grecu *ánthos*, 'ciuri', di cui discinni mmeci lu nomu Antu.

## Onumàsticu
L'onumàsticu veni fistiggiatu tradizziunarmenti di li cattòlici lu 13 di giugnu 'n onuri di Sant'Antoniu di Pàduva. N'àutra data pussìbbuli è lu 17 di jinnaru 'n mimoria di Sant'Antoniu d'Eggittu, viniratu di li cattòlici ca lu canùscinu comu Sant'Antoniu Abbati e di l'ortudossi ca lu chiàmanu Sant'Antoniu lu Granni.

## Santi e Biati
Foru assai li santi ca purtaru stu nomu:
*Sant'Antoniu Abbati, prutitturi di l'armali, fistiggiatu lu 17 di jinnaru.
*Sant'Antoniu di Pàduva, parrinu e dutturi dâ Cresia (13 di giugnu).
*Sant'Antoniu Maria Zaccaria, sacirdoti, cummimuratu lu 5 di giugnettu.
*Sant'Antoniu Maria Gianelli, vìscuvu ricurdatu lu 7 di giugnu.
*Sant'Antoniu di Pecersk, mònacu, funnaturi dû munasteru di Kiev, fistiggiatu lu 10 di giugnettu.
*Sant'Antoniu Gonzalez, duminicanu, màrtiri, cummimuratu lu 28 di sittèmmiru.
*Sant'Antoniu Maria Claret, vìscuvu, ricurdatu lu 24 di uttùviru.
*Sant'Antoniu Maria Pucci, riliggiusu, fistiggiatu lu 12 di jinnaru.
*Sant'Antonio di Sant'Anna Galvão, cchiù cumunimenti canusciutu comu Frei Galvão, frati franciscanu, primu santu brasilianu.
*Biatu Antoniu Pavoni, nquisituri dû Piemunti
*Biatu Antoniu Bonfadini, Frati Firrarisi, fistiggiatu lu Lunidìa di Pasqua.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Anuratu (nomu)

**Anuratu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti
*Onuratu, Unuratu

## Etimoluggìa
Comu Anurata, lu nomu diriva dû latinu *honoratus* ca signìfica "stimatu".

## Onumàsticu
*Veni fistiggiatu lu 16 di maiu 'n ricordu di Sant'Anuratu.
*Veni fistiggiatu l'11 di jinnaru 'n ricordu di Santa Anurata.

## Santi e Biati
* Sant'Anuratu, vìscuvu d'Amiens 'n Francia, patronu di li furnara, pasticcieri e panitteri, nvucatu contra li sirpenti. 
* Biatu Anuratu, fistiggiatu lu 16 di jinnaru
* Sant'Anuratu, fistiggiatu lu 16 di jinnaru
* Beato Anuratu, fistiggiatu lu 8 di frivaru
* Sant'Anuratu màrtiri, fistiggiatu lu 27 di austu
* Sant'Anuratu vìscuvu, fistiggiatu lu 28 di uttùviru
* Sant'Anuratu màrtiri, fistiggiatu lu 22 di dicèmmiru
* Sant'Anuratu màrtiri, fistiggiatu lu 29 di dicèmmiru

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Anzermu (nomu)

**Anzermu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili. 

## Varianti
Anzèrumu, Nzermu, Ansermu, Nsermu

## Etimoluggìa
Diriva di l'anticu tudiscu *Anshelm*, dî palori *ansa*, diu e *elm*, ermu, prutizzioni; significa "protetto da Dio".

## Onumàsticu
L'onumàsticu veni fistiggiatu lu 21 di aprili 'n onuri di Sant'Anzermu d'Aosta, oppuru lu 18 di marzu 'n ricordu di Sant'Anzermu da Baggiu o Sant'Anzermu II da Lucca.

## Santi e Biati

*Sant'Anzermu d'Aosta(1033-1109), notu puru comu Anzermu di Canterbury, dutturi dâ Cresia, mortu ntô 1109, fistiggiatu lu 21 di aprili.
*Sant'Anzermu, màrtiri Brescia, fistiggiatu lu 12 di jinnaru.
*Sant'Anzermu di Nonantola (sèculu VIII), longubardu, mònucu binidittinu, cummimuratu lu 3 di marzu.
*Sant'Anzermu da Baggio, vìscuvu di Lucca e patronu di Mantova, fistiggiatu lu 18 di marzu.
*Sant'Anzermu di Polymartium (Bomarzu), vìscuvu, sèculu V, cummimuratu lu 24 di aprili.
*Beato Anzermu, màrtiri, di l'Òrdini dî Pridicatura, fistiggiatu lu 27 di giugnu. 
*Beato Anzermu, carmilitanu di Thabor, cummimuratu lu 14 di austu. 
*Beato Anzermu di Muntifarcuni, cummimuratu lu 7 di sittèmmiru.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Vòmmara

La **vòmmara** o **vòmmira** è l'attrezzu chi s'appizza a lu tratturi pi tratturari e chi fa li sorca nna lu tirrenu. E' l'òrganu principali di l'aratu e è custituitu di na lama d’azzaru ca tagghia orizzuntarmenti lu timpuni di terra doppu lu tagghiu virticali fattu dû cultru.

Catigurìa:Attrezzi
Catigurìa:Agricultura
Arbanu (nomu)

**Arbanu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti

Albanu, Abbanu

## Etimoluggìa

## Onumàsticu
L'onumàsticu si fisteggia lu 24 di maiu 'n ricordu di Sant'Arbanu, màrtiri 'n Britannia ntô III sèculu.

## Santi e biati
*Sant'Arbanu da Magonza, sacirdoti, missiunariu e màrtiri.
* Sant'Arbanu di Ngraterra
* Sant'Arbanu da Magonza
* Sant'Arbanu Stura

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Arbertu (nomu)

**Arbertu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti
Abbertu, Albertu

## Etimoluggìa
Nomu d'orìggini girmànichi e longubardi, 'n Italia di tradizzioni franconi, è cumpostu dû prefissu "*ala*", cu valuri superlativu, e dâ palora "*bertha*", illustri. Li formi latinizzati dû VIII sèculu sunnu *Alpertus* e *Albertus*. Lu significatu ca quinni veni datu ô nomu è "famusu, illustrìssimu". Dâ stissa etimoluggìa diriva Urbertu.

## Onumàsticu
*Li "Arbertu" fistèggianu l'onumàsticu lu 15 di nuvèmmiru 'n ricordu di Sant'Arbertu Magnu.

## Santi e Biati
*Sant'Arbertu Magnu vìscuvu, filòsufu, teòlugu e dutturi di la Cresia.
*Sant'Arbertu di Cachel, vìscuvu, fistiggiatu l'8 di jinnaru
*Sant'Arbertu Chmielowski, ricurdatu lu 17 di giugnu 
*Sant'Arbertu Quadrelli da Rivolta, vìscuvu, ricurdatu lu 4 di giugnettu
*Sant'Arbertu da Gènuva, fistiggiatu l'8 di giugnettu
*Sant'Arbertu di l'Abbati da Tràpani, unuratu lu 7 di austu
*Sant'Arbertu Hurtado Cruchaga, riliggiusu cilenu, viniratu lu 18 di austu
*Sant'Arbertu di Pontida, abbati (5 di sittèmmiru)
*Sant'Arbertu di Vercelli o di Girusalemmi, fistiggiatu l'8 di aprili o lu 25 di sittèmmiru

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Ardu (nomu)

**Ardu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti
*Aldu

## Etimoluggìa
Diriva dû longubardu *ald* ca signìfica *vecchiu* (comu lu ngrisi "old"). Àutri assuciazzioni a lu nomu: "Sapienti" e "Ricu".

## Onumàsticu
L'onumàsticu si fisteggia pi tradizzioni lu 10 di jinnaru 'n ricordu di Sant'Ardu, erimitu pressu Pavia duranti lu VII sèculu.

## Santi e Biati
*Sant'Ardu erimitu.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Arfiu (nomu)

**Arfiu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti
Affiu, Alfiu

## Etimoluggìa
Diriva dû nomu latinu Alphius, d'orìggini oscu-umbra, prubbabbirmenti currispunnenti a lu latinu Albius e ô grecu Alphios, ca signìficanu tutti dui "biancu, càndidu" ('n latinu "albus" e 'n grecu "alphos").

## Onumàsticu
Veni fistiggiatu lu 10 di maiu, data dû martiriu, nzèmmula ê frati Filaderfu e Cirinu.

## Santi e Biati
Sant'Arfiu màrtiri.
Lu martiriu dî santi Arfiu, Cirinu e Filaderfu avvinni a Lintini 'n pruvincia di Sarausa ca tannu era un grossu centru e capulocu dâ Magna Grecia, ntô 253 doppu Cristu. A Sant'Arfiu fu strappata la lingua pirchì era lu portavuci dî tri frati e era ncurriggìbbili nta l'arrispùnniri a Tertullu, guvirnaturi di Roma di stanza a Lintini, San Filaderfu fu misu supra la gratìcula supra lu focu, San Cirinu fu cottu nta l'ogghio vugghienti.
Ancora a Lintini asìstinu li lochi di lu martiriu e dâ priggiunìa di Sant'Arfiu di San Cirinu e San Filaderfu. Li tri Santi arrivaru a Lintini, pruvinennu di Vaste 'n Pugghia.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Arfonzu (nomu)

**Arfonzu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili.

## Varianti

Affonzu, Alfonzu, Arfonsu, e Alfonsu

## Etimoluggìa
Lu nomu, puru siddu assai diffusu 'n Italia, è spagnolu e ci havi orìggini girmànichi e visigoti. È attistatu ntê furmi latini Adelfonsus, Aldefonsus e Alfonsus, dirivati di "athala", nubbirtati, e di "hathus", battagghia.

## Onumàsticu
Si fisteggia lu 1 di austu 'n ricordu di Sant'Arfonzu Maria de' Liguori, vìscuvu e funnaturi dâ Cungrigazzioni dû Santìssimu Ridinturi.

## Santi e Biati
Sant'Arfonzu Maria de' Liguori, vìscuvu.

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Arfredu (nomu)

**Arfredu** è un nomu propiu di pirsuna sicilianu maschili. 

## Varianti

Affredu, Alfredu

## Etimoluggìa

Diriva dû sassuni *aelf* e *raed* ca signìfica "cunzigghiatu di l'elfi". Secunnu n'àutra nterpritazzioni putissi dirivari dî palori *all* (tuttu) e *frith* (paci) e significari quinni "veru pacìficu". Lu nomu, d'orìggini assai antichi, 'n passatu fu usatu d'assainòbbili.
Puru siddu prisenti finu di l'VIII sèculu, è un nomu d'affirmazzioni ricenti, diffusu nta tutta l'Italia.

## Onumàsticu
*Arfredu veni fistiggiatu lu 14 di austu, 'n unuri di Sant'Arfredu, màrtiri e vìscuvu di Hildesheim ntô IX sèculu.

## Santi e Biati
*Sant'Arfredu vìscuvu (14 di austu).
*Sant'Arfredu lu Granni, reghi dû Wessex, cummimuratu lu 26 di uttùviru.
*Biatu Arfredu Ildefonzu Schuster, cardinali di Milanu (30 di austu).

Catigurìa:Antropònimi maschili
Catigurìa:Antropònimi
Catigurìa:Pòpulu
Catigurìa:Sicilia
Li gicanti Ursini e lu palatinu Uzeda

thumb|right|205px|Lu casteddu Ursinu
Lu cchiù mpurtanti munumentu midiuevali di Catania è lu maistusu casteddu Ursinu, fattu custruiri di lu mpiraturi Fidiricu II di Svevia dô 1239 ô 1250, ntô stissu postu unni prima c'era nu casteddu cca duminava lu portu e lu golfu di Catania, ca pirciò vineva chiamatu 'n latinu  *"castrum sinus*", zoè "casteddu dô golfu", e di ddocu, pi curruzzioni,  vinni chiamatu dê catanisi  "*casteddu Ursinu*". Pi dari na spiecazzioni a ssu nomu  di "*Ursinu*", la fantasìa dû pòpulu si mmaginau ca asistevanu li gicanti saracini, chiamati, nun si sapi picchì, Ursini, ca lu conti nurmannu Ruggeru scunfiggìu ntô XI sèculu, mpatrunènnusi acussì dô casteddu di chissi misu ntâ spiaggia di Catania.

Comu si capisci, ssa liggenna nun havi nudda viritati câ storia e nudda viritati pussedi n'àutra liggenna lijata sempri a li gicanti Ursini, unni chissi foru scunfiggiuti e ammazzati di lu Palatinu catanisi Uzeda. Ssu Palatinu ccu l'armatura nìura, nasci di la fantasia di nu giurnalista catanisi dê primi dû 1900, Giuseppi Malfa, ca s'ammintò stu Palatinu, figghiu di pòvira genti, ca addivintò cavaleri pi lu sò valuri. E comu a tutti li fàuli cchiù beddi, macari chista finisci cu l'ammazzatina di li nimici e lu spusalizziu di l'eroi cu la figghia dû re.
Catigurìa:Liggenni
Catigurìa:Lingua siciliana
Catigurìa:Catania
Catigurìa:Sicilia
Lu cavaddu senza testa

Sta liggenna veni dâ Catania dû 700 e è cullucata ntâ Via Crucìferi. Nta ssa Catania, li nòbbili ca tinèvunu ncontri amurusi ca s'avianu a tèniri ammucciati, fìciru circulari la vuci ca nta li notti pi li strati di la citati furiava nu **cavaddu senza testa**; cu ssa vuci, s'eppi lu risurtatu ca la pupulàzzioni, ô calari dâ sira, nun nisceva cchiù dâ casa.

Nu picciottu pirò fici na scummissa cu li sò cumpagni, e zoè ca iddu, senza nuddu scantu, avissi caminatu tranquillamenti di notti pi la citati: comu prova, avissi chiantatu nu grossu chiovu sutta l'arcu di lu cummentu dê monichi Binidittini, a Via Crucìferi.

Fatta la scummissa, stu picciottu, a menzanotti jivu ntô cummentu e, acchianatu nta na scala,  ci chiantò nu grossu chiovu sutta l'arcu, senza accuggìrisi ca cô chiovu avìa attaccatu ô muru macari nu pizzu dâ sò mantella.  

Quannu fici pi scìnniri la scala, vinni trattinutu dâ mantella e, pinzannu ca era "lu cavaddu senza testa" ca lu tineva, pô scantu, sciddicau dâ scala arristannu mpisu câ mantella ca, stringènnulu pô coddu, lu fici mòriri affucatu.

E accussì, mortu affucatu,  vinni attruvatu ntê matinati: pê cumpagni (e pi quanti sèppiru di ssa storia), iddu avìa vinciutu la scummissa, ma lu "cavaddu senza testa" s'avìa minnicatu.
Catigurìa:Liggenni
Catigurìa:Catania
Catigurìa:Sicilia
Stanley Kubrick

**Stanley Kubrick** (26 di giugnettu 1928 – 7 di marzu 1999) fu nu cèlibbri riggista cinimatogràficu. Tra li sò pillìculi cchiù significativi ci sunnu *Il dottor Stranamore*, *Lolita* tiratu dû cèlibbri rumanzu di Vladimir Nabokov, *Arancia Meccanica* e *Eyes Wide Shut*, cu Nicole Kidman e Tom Cruise.

Kubrick, Stanley
Kubrick, Stanley
Kubrick, Stanley
Kubrick, Stanley
Ecclissi

N' **ecclissi** è nu finòminu di alliniamentu pirfettu di tri corpi cilesti. Tra li finòmina cchiù ricurrenti (all'incirca na vota l'annu) si pò ussirvari di unnagghiaré n' **ecclissi di luna** chi succedi quannu la Terra passa tra la Luna e lu Suli, facènnu ùmmura ntî tutta la supirfici lunari, chi pirciò pari di nu culuri russu vivu. L' **ecclissi di suli** si pò ussirvari quannu la luna passa tra la Terra e lu suli, facennu ùmmira supra na parti nica, chiamata striscia di tutalità, dâ supirfici dâ Terra. Dâ striscia di tutalità si pò pirciò ussirvari lu suli cumpritamenti ammucciatu dâ luna, e chi ammuscia sulu la curuna sulari.

Catigurìa:Astronumìa
Origami

Cû tèrmini **origami** si ntenni l'arti d'agnutticari la carta (折り紙, tèrmini rilativamenti ricenti dirivatu dû giappunisi, *ori* = agnutticari e *kami* = carta) e, sustantivatu, l'uggettu chi nni diriva. L'arti di l'agnutticari dâ carta veni d'urìggini dâ Cina (Zhe Zhi" 折纸), ma fu canusciuta puru di l'àrabbi prima di junciri ntô punenti 'n èbbica di pocu fa.

## Viditi puru:
* Matimàtica di l'origami

Catigurìa:Giappuni
Catigurìa:Arti
Catigurìa:Divirtimentu