Santa Nquisizzioni

Cu **Nquisizzioni**, o *Santa Nquisizzioni*, si ntenni la lutta contra l’eresìi di parti dâ Chiesa Cattòlica.

## Li Nquisizzioni stòrichi
Li primi misuri nquisituriali foru appruvati ntô 1179 dû Cunciliu Latiranu III. Tra d’iddi, ‘n particulari, lu dittatu dû cànuni 27 liggittimava la scumùnica e l'abbiu di cruciati contra l’erètici. 

Lu prucidimentu nquisitoriu fu furmalizzatu ntâ jurisdizzioni ccrisiàstica di papa Luciu III ntô 1184 cû dicretu "*Ad abolendam*", ca stabbilìu lu drittu dâ crèsia - scanusciutu ntô drittu rumanu e "mmintatu" dâ crèsia barbàrica - di trascinari ‘n judizziu e furmulari n'accusa d’ eresìa contra quarcunu, macari ‘n assenza di tistimoni attinnìbbuli.
Pochi anni doppu vinìanu auturizzati l'usu dâ turtura, pi fàciri cunfissari a l'erèticu la propia curpa, la cunfisca dî sô beni e la sicritizza dî pruciduri.

La cunnanna d’ogni divianza riliggiusa vinni appoi ribbaduta ntô 1215 dû Cunciliu Latiranu IV ca dava vita â stituzzioni di *pruciduri d'ufficiu* pi cunzèntiri di nstaurari nu prucessu supra la basi di sìmprici suspetti o dilazzioni.

### ‘N Francia
Si trattava, nzinu ccà, dûn drittu ca la crèsia s’arrucava, p’addifènnirisi dâ crìtica aspra contra la curruzzioni e lu timpuralismu dilaganti. Ma ogni drittu havi bisognu di nu suggettu ca l’asircita. Nascìu accussì la prima **Sacra nquisizzioni**, sutta lu papa Grigoriu IX. 

Attiva nizziarmenti ntâ Francia miridiunali, tra lu sèculu XIII e XIV li sô attinzioni foru dapprima rivoti contra Catari, Valdisi e àutri muvimenti paupiristi comu chiddu di Fra Ducinu, appoi si stìnniru, supra sullicitazzioni di Filippu lu Beddu, videmma a li putintìssimi Cavaleri timplari, annintànnuli.

### ‘N Spagna
Di ddà ‘n appoi, putiri pulìticu e Nquisizzioni travagghiaru a longu di cunzerva, ognidunu di li dui puntannu a strumintalizzari l'àutru: nni fu asempiu sommu la Nquisizzioni spagnola, cuncissa cu quarchi risistenza ntô 1478 di papa Sistu IV ê prissanti richesti di l’*Infanta* di Spagna, Sabbedda ''la cattòlica'' pi cumpritari l'assuggittamentu e la sprupriazzioni dî musurmani scunfitti e di l’ abbrei troppu ricchi, *dominus* essènnunni lu frati duminicanu Tomás de Torquemada). Li raggiuni dâ risistenza papali foru chiari quannu si cunstatau ca la Nquisizzioni spagnola lassava ‘n fini dî cunti ô papa sulu l'auturitati dugmàtica, ma rimittìa cumpritamenti ntê manu dû nquisituri e dâ munarchìa comu sô vrazzu siculari tuttu l'effittivu putiri riprissivu.
La Nquisizzioni spagnola cilibbrau 125.000 prucessi, e cunnannau ô rocu 59 "maiari", pirmiannu prufunnamenti dû propiu spìritu lu cattulicèsimu nazziunali. 

Nascìu ‘n stu cuntestu, auturitariu, viulentu e riprissivu, lu finòminu dâ cussidditta *"[[caccia ê maiari]]"*, ch’èranu ntâ stragranni maiuranza cuntadini curpèvuli di nun aviri abbannunatu la mimoria e la friquintazzioni di curi e riti pricristiani, d’assèriri putiri di cura, o simpricimenti di suttràirisi a lu sistema di putiri di tannu.
Puru avennu abbannunatu la crèsia cattòlica, li prutistanti nni spurtaru ‘n Mèrica st’eriditati.

‘N Italia li cunnanni a lu rocu di maiari foru 36, e ‘n Portugallu 4.

### 'N Italia
Lu successu dî muvimenti lutirani e calvinisti ammuttau ntô sèculu XVI la crèsia cattòlica a rianimari la Nquisizzioni: la "**Sacra Cuncricazioni dâ Rumana e Univirsali Nquisizzioni**", chidda ca cunnannau ô rocu Giurdanu Brunu e nquisìu Galileu Galilei, fu stituuta di Papa Paulu III lu 21 di giugnettu di 1542 e affidata a li Duminicani, lu cui cummentu a santa Marìa supra Minerva era la seggi dû tribbunali.
Già dû XVIII sèculu, tuttavia, la Cuncricazzioni pirdìu murdenti e vicuri, arriducènnusi a apparatu banarmenti cinzoriu, suprattuttu versu li sprissioni culturali (vidi Ìnnici dî libbra pruibbiti).

La Sacra Cuncricazzioni dâ Rumana e Univirsali Nquisizzioni fu rinuminata ‘n Sacra Cuncricazzioni dû Sant'Uffizziu lu 29 di giugnu di 1908 di Papa Piu X.

Lu 7 di dicèmmiru di 1965 Papa Paulu VI nni canciau lu nomu ‘n **[[Cuncricazzioni pâ duttrina dâ fidi]]**.

Papa Giuvanni Paulu II ridifinìu lu còmpitu attuali dâ cuncricazzioni - prumòviri e tutilari la duttrina dâ fidi e dî custumanzi cattòlichi, punènnucci a capu ntô 1981 Joseph Alois Ratzinger, divinutu ntô 2005 papa Binidittu XVI, cû tìtulu di *prifettu*.

Ntôn discursu divinutu stòricu di l'8 di marzu di 2000 - Giuvanni Paulu II addumannau pirdunu a nomu dâ crèsia pû passatu cumpurtamentu dâ stissa riguardu nquisizzioni, rochi e cacci ê maiari.

## Vuci currilati
* Caccia ê maiari
* Cuncricazioni pâ duttrina dâ fidi
* Nquisizzioni spagnola
* Ìnnici dì libbra pruibbiti
* Duminicani
* Sant'Uffizziu

## Liami esterni

* Carattirìstichi dâ Nquisizzioni
* Anchia riccota d’artìculi e ricerchi supra la Nquisizzioni (puntu di vista cattòlicu)

## FONTI

La fonti di st'artìculu è Uichipidia Taliana:

http://it.wikipedia.org/wiki/Inquisizione

Catigurìa:Cristianèsimu
Catigurìa:Storia