Orléans

**Orléans** è un cumuni francisi situatu nnû dipartimentu dû Loiret e ntâ Région Centre (*la Riggiuni Centru*). Li sô abbitanti si chiàmanu *orleanisi* ('n lingua francisi: *orléanais*).

## Storia
**Cenabum** fu na citati gàllica conquistata di Cèsari ntô 52 a.C. e ricustruiuta â rumana. Lu mpiraturi Aurelianu rifunnàu a citati e lu sò nomu è na deformazzioni dû nomu di chistu mpiraturi.

Ntâ l'èbbica merovincia Orléans fu capitali dû regnu.

Ntâ l'èbbica capitincia, Orléans fu capitali di na contea e doppu dûn ducatu dî Valois-Orléans. La famigghia dî Valois-Orléans accedi ô tronu di Francia cu Luiggi XII e Franciscu I.

Ntô 1108, Luiggi VI lu Grossu, ricevi lu sacru ntâ cattidrali di Orléans di l'arcivescovu di Sens. E' unu dî rari sacri capezziani chi nun si fa a Reims.

Ntô 1429, li ngrisi occuparu a citati di Orléans. Giovanna d'Arcu, suprannuminata a *Pulzella di Orléans*, la libbiràu l'8 di maiu e accussì ci sunnu li Festi *juvanniche* (*Fêtes Johanniques*).

Dû 13 di dicèmmiru 1560 ô 31 di jinnaru 1561, ci foru li Stati Ginirali.

## Giografìa
thumb|300px|right|Orléans: lu ciumi Loira, la Cattidrali e lu Ponti Riali

Orléans s'attrova supra lu ciumi Loira (*la Loire*) e nni l'anni '70 si criau lu quarteri *Orléans la Source*, na dicina di chilòmitri a sud dâ citati.

## Dèmuggrafìa

* Abbitanti (1999): 263 292
* Aria urbana (1999): 355 811 abbitanti

## Ecunòmia
Dâ fini dû 2000 Orléans havi la sò prima linia di tramvìa (*le Tram*).
* Nnustria farmacèutica
* Miccànica
* Agroalimentari
* Àlittrònica
* Logìstica

## Pirsunaggi cèlibbri
* Étienne Dolet (1509-1546), pueta;
* Robert-Joseph Pothier (1699-1772), giurista;
* Gustave Lanson (1857-1934), stòricu;
* Charles Péguy (1873-1914), scritturi;
* Raoul Blanchard (1877-1965), giògrafu;
* Pierre Ségelle (1899-1960), Ministru dâ Sanitati ntô guvernu povvisoriu (1946-1967), Ministru dû Travagghiu (1949-1967), Sìnnacu di Orléans (1954-1959);
* Jean Zay (1904-1944), polìticu, Ministru di l'Educazzioni Nazzionali dû Frunti Pupulari;
* Isaac Jogues (1607-1664), missiunaru.

## Munumènta turìstichi
La citati fu bummardata assai duranti la Secunna Guerra Munniali.
* La **Cattidrali Santa Cruci** (*Cathédrale Sainte Croix*), custruiuta dû XIII ô XVI sèculu, fu distruiuta dî prutistanti duranti li Guerri di Riliggiuni. Arricustruiuta grazzî a Enricu IV, fu terminata ô principiu dû XIX sèculu
* Lu **Palazzu Groslot** (*Hôtel Groslot*) custruiutu ntra lu 1549 e lu 1555 pû balivu Jacques Groslot ci murìu lu re Fanciscu II ntô 1560. Dû 1790 ô 1982 fu sedi dû municipiu
* La **Casa di [[Giovanna d'Arcu]]** (*Maison de Jeanne d'Arc*) unni campàu dû 29 di aprili ô 9 di maiu 1429, fu arricustruiuta doppu li bummardamenti dâ Secunna guerra munniali
* La **Cripta Saint Aignan** dî X e XI sèculi
* La **Cripta Saint Avit** dî XI e XII sèculi
* La **Chiazza dû Martroi** (*Place du Martroi*), cori simmòlicu dâ citati, cu, ntô centru, na granni statua equestri di Giovanna d'Arcu
* Lu **Palazzu Cabu** (*Hôtel Cabu*), macari chiamatu *Casa di Diana di Poitiers*, custruiutu di Philippe Cabu ntô 1547, cu l'architettu Androuet du Cerceau. Oggi è Museu Stòricu e Archiològgicu di l'Orleanisi
* Lu **Museu dî Beddi Arti** (*Musée des Beaux Arts*)
e tanti àutri palazzi privati e li jardini pùbbrici

## Gastrunumìa
Lu *Meli*, lu *Cotignac d'Orléans* (carameli a basi di cutugnu) e l*'Acitu*

## Citati Gimillati
A citati di Orléans è gimillata cu:
* Dundee (Scozzia)
* Trivisu (Italia)
* Münster (Girmania)
* Kristiansand (Norveggia)
* Wichita (Kansas, Stati Uniti)
* Tarragona (Catalogna, Spagna)
* Saint-Flour (Francia)
* Utsunomiya (Giappuni)
* Lugoj (Rumania)
* Cracovia (Pulonia)
* Parakou (Benin)

## Lijami sterni
* Situ dâ Ville d'Orléans
* Situ dû Turismu di Orléans
* Situ di l'Universitati di Orléans

Catigurìa:Citati dâ Francia