open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Usu dâ «J» nizziali mmeci dâ «DI» nizziali

Stu finòminu s'usa a li voti ntô sicilianu.

## Diffusioni

S'attrova nta vari àrii di la Sicilia. E' puru usatu nta arcuni testi e pruverbi siciliani.

## Asempi

jalettu (dialettu)

jàvulu (diàvulu)

jaconu (diaconu/giaconu)

ecc.

## Nfruenza spagnola pussìbbuli

Ntô spagnolu li furmi di lu nomu Iacobus (Jàbbicu) sunnu "Diego/Diago/Tiago/Santiago" a li quali currispùnninu puru li furmi spagnoli "Yego/Iego/Yago/Iago". Pi sapìrinni chiassai, lèggiri l'artìculu 'n spagnolu

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "j"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "j"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Lu Signiuruzzu li cosi, li fici dritti, vinni lu **di**avulu e li sturcìu. 

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "j".

Catigurìa:Lingua siciliana
Umbertu II di Savoia

**Umbertu II** fu l'ùrtimu re d'Italia. Figghiu di Vittoriu Emanueli III, Umbertu acchianau ô tronu ntô misi di maiu dû 1946. Umbertu ll firmau u decretu pi l'autonomia da Sicilia e l'istituzioni da Riggiuni Siciliana. Lu referendum pi la ripubbrica chi si tinni quarchi simana doppu dicritau la fini dâ munarchia 'n Italia. Umbertu II appi a pàrtiri n esiliu 'n Portugallu cû sò muggheri Maria José dû Belgiu e li sò figghi, tra cui Vittoriu Emanueli di Savoia.

## Noti


Catigurìa:Re d'Italia
Catigurìa:Nasciuti ntô 1904
Catigurìa:Muruti ntô 1983
Giuvanni Bellini

**Giovanni Bellini** (1430 circa -1516 Venezzia), fu nu cèlibbri pitturi dû Rinascimentu.

Bellini, Giovanni
Boxe pieds-poings

'N francisi, si chiàmanu **boxe pieds-poings** ("puggilatu pedi-pugni"), di l'anni 1980, li sport di cummattimentu di pircussioni cu guanti di puggilatu chi si pràticanu supra nu ring (o nun praticàbbili ntô tappitu) e chi fannu parti di la catigurìa di li puggilati spurtivi. Utilìzzanu, secunnu lu rigulamentu, li tècnichi di gamma (càuci e corpi di ginocchiu), li tècnichi di vrazzu (corpi di pugnu e corpi di gùvitu) e li tècnichi di pruiezzioni.

Ntra li cchiù canusciuti avemu:
* li disciprini amiricani (puggilatu amiricanu) sutta tri furmi principali:
** lu full contact karate senza pidati sutta la cintura,
** lu kick-boxing cu pidati circulari supra li cosci o kick-boxing amiricanu, 
** e lu semi-cuntattu o cummattimentu a li punti (*point-fighting*), na qualitati di karate cu guanti e pantòfuli, 
* lu puggilatu francisi (savate), oi suprannuminata "Savate-BF" 
* lu kick-boxing giappunisi: kick-boxing cu corpi di ginocchiu diretti, pidati circulari supra li cosci (*[[low kick]]*) e prisi di lu truncu, 
* e nfini, dui superlativi di li puggilati, unni tuttu è pirmisu o quasi, lu puggilatu birmanu (lethwei), e lu puggilatu thaï, muay thai.

## Culligamenti sterni
*  Pàggina francisa di ''boxe pieds-poings''

Catigurìa:Arti marziali
Littiratura 'n spagnolu di Guinìa Ecuaturiali

La Guinìa Ecuaturiali era la ùnica culonia spagnola chi s'attruvava nna l'Àfrica suttasahariana. Comu culonia spagnola dû 1778 ô 1968, cci spuntau na **littiratura 'n [[Lingua spagnola|spagnolu]]** chi s'havi mantinutu finadora, rapprisintannu nu casu ùnicu ntra li paisi africani.

La littiratura africana pi spagnolu di Guinìa Ecuaturiali è rilativamenti scanusciuta, ô cuntrariu dî littiraturi africani d'àutri lingui comu lu ngrisi, lu francisi e lu  portughisi. P'asempiu, di 30 antoluggìi di littiraturi spagnoli pubbricati tra lu 1979 e lu 1991, Mbaré Ngom, prufissuri di l'Universitati di Morgan State, nun ncuntrau nudda rifirenna ê scrittura ecuatuguiniani. Passu passu sta situazzioni si sta canciannu.

Catigurìa:Àfrica
Catigurìa:Littiratura
Ortografìa siciliana

L**'ortografìa** dû sicilianu è na cullizzioni di rèuli pi scrìviri nta n'idioma standard. Sibbeni li rèuli nun sunnu cudificati di nudda accademia, comu è lu casu pi lu talianu, sti rèuli pìgghiunu l'urìggini e si svilùppunu a pàrtiri di na manu dî testi clàssici di granni scrittura siciliani, comu Giuseppi Pitrè, Luiggi Pirandellu, Santu Calì, Ignazziu Buttitta, Ninu Martogghiu e di l'àutra manu di l'usu currenti chi si nni fa ntâ lingua siciliana scritta.

## Talìa puru

*Lu  pi scriviri 'n sicilianu.

## Lijami di fora
*L’edizzioni 2017 dâ proposta ortugràfica ('n talianu)

Catigurìa:Lingua siciliana
Punk rock

Lu **punk** o *punk rock* è nu stili di mùsica dirivatu dû rock e chi si sviluppau p'agghiri â mettà di l'anni '70. L'espunenti principali foru li Ramones, li Sex Pistols e li Clash. Lu stili musicali s'accumpagna a li voti di nu stili di vistita carattirizzatu di cuoiu nìvuru, borchi, e pittinaturi chî capiddi â tritta.

Catigurìa:Sucità
Andali

**Andali** (o **Annali** nta àutri parlati calabbrisi) è nu cumuni di 954 abbitanti dâ pruvincia di Catanzaru.

È nu paisi beddu assai. S'attrova a menza via tra la Sila e lu mari. 
Picchissu si cògghinu sia l'olivi ca li castagni e lu tempu nun è mai troppu bruttu.

È natu pi manu di certi arbanisi chi tanti anni fà fujeru e arrivaru unni ora c'è Andali e accuminzaru a custruiri casi, nfatti ancora certi vicchiareddi s'arricòrdanu arcuna palora d'arbanisi.

Li giùvini si nni jàvanu tutti picchì nun c'è nenti: nè travagghiu e nè divertimenti, ma a la fini si stà boni si si vò stari tranquilli rispirannu aria bona.

## Dialettu
Lu dialettu di Andali apparteni a la famigghia di la lingua siciliana: è lu dialettu calabbrisi centru-miridiunali. A Andali si parlava puru un dialettu arbëreshë, e la cità si chiama "Dandalli" 'n arbëreshê..

## Talìa puru
*Calabbria centru-miridiunali
*Lingua siciliana

## Lijami di fora
Siddu vuliti vidiri arcuna fotugrafìa, jiti supra stu situ: AndaliGiuvani

Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Catanzaru
Catigurìa:Paisi Arbëreshë
Crucidda

La **crucidda** è na sorta di cruci di ferru battutu murata ntî na basi quatrata di petri ntagghiati. Ntî sta crucidda si cci putiva truvari na nnicchia scavata unna ci mintìvanu na santuzza ccu nu luminu addumatu. A ogni paisi cattòlicu c'èranu li cruciddi, a la ntrata e pi signali di cunfini. A Barrafranca cci nni sù ancora tri boni, pirchì l'àutri li sdirruparu.

Catigurìa:Sucità
Catigurìa:Riliggiuni
Ddominò

Lu **ddominò** era lu vistitu chi si usava pi carrivali, era fattu di tanti morsi di pezzi di ristaturi di tanti culuri, junciuti tutti nzèmmula. Pi dari cchiù allegrìa si cci cusìvanu vicinu ê manu e li pedi li ciancianeddi chi appena lu cristianu si riminava sti cianciani facìvunu scrusciu. Currispunni a l'arlecchinu sicilianu.

Catigurìa:Sucità
Catigurìa:Vistiti
Cavigghiuni

Lu **cavigghiuni** è di lignu o di ferru, havi la forma di mànicu di zappudda ccu la punta di sutta longu circa cinquanta cintìmitri, si ppizzava ntû tirrenu tuttu sanu, e si cci attaccàvanu li vesti pi nun nni fari scappari o pi un fari pidiari lu travagghiu mentri chi lu patruni travagghiava. Quannu a sira lu viddanu si nni iva sciugghiva la mula, lu spiccicava di 'n terra e si nni iva 'n casa.

Catigurìa:Sucità
Catigurìa:Mminzioni umani
Usu dâ «J» doppu na vucali

Ntô sicilianu scrittu, s'usa spissu la «J» doppu na vucali.

## Diffusioni

La "j" è veru usata nta assai òpiri littirari siciliani. Nun è na littra siciliana antica.

## Asempi unni la "j" è ùtili

diiùnu -> dijùnu

addiiìri -> addijìri

vìiu -> vìju

Àiita -> Àjita

mpiiàri -> mpijàri

arriiuncàri -> arrijuncàri

liiàri -> lijàri

mpiiuràri / piiuràri -> mpijuràri / pijuràri

crìiu -> crìju

anniiàri -> annijàri

fùiiri -> fùjiri

frìiiri -> frìjiri

friiùtu -> frijùtu

priiùncu / piiùncu -> prijùncu / pijùncu

addiiittàri -> addijittàri

priièra -> prijèra

Siiànu (Seianus) -> Sijànu

pruiittàri -> prujittàri

ecc.

## Asempi unni la "j" nun è ùtili

bajunitti (baiunitti)

majuri (maiuri)

haju (haiu)

ajutu (aiutu)

maju (maiu)

appoju (appoiu)

ajeri (aieri)

abbajari (abbaiari)

ajutari (aiutari)

majuscula (maiùscula)

majulinu (maiulinu)

vujautri (vuiàutri)

staju (staiu)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "j" doppu na "i"
*Grammàtica di Pitrè, 1870
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "j" doppu na "i"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "j" doppu na vucali àutra
*Grammàtica di Pitrè, 1870
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "j" doppu na vucali àutra
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
**Diciottu Jarofuli* di Sarbaturi Camilleri:
::Ju nun a**j**u ricordi

**Lu Mari Mi Sprajò* di Sarbaturi Camilleri:
::Lu mari mi spra**j**ò comu na brogna

**[[Sapiddu]] si spunta* di Sarbaturi Di Marcu:
::ha**j**u lu pani a lu ciascu di vinu

**La Passiata* di Giudu Catalanu
::A**j**eri pri ammazzari la jurnata
::decisi d'allungari la passiata

*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Si la dota nun l'appo**j**a, nun la voli mancu lu bo**j**a.

**Cu troppu si fidò ristò 'ngannatu* di Ninu Martoglio:
::ha**j**u lu cori pe**j**u di li cuti

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Pi putiri scrìviri 'n sicilianu, racumannamu d'usari la "j" doppu la vucali "i" ma siddu veni usata doppu n'àutra vucali nun cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri. Una dî ccizzioni cchiù ntirissanti è chidda di "pèiu"/"pèju" ca ntô plurali sulu si poti scrìviri "pèji" (allura loggicamenti s'havi a scrìviri puru la furma singulari cu na "j", quinni "peju" è megghiu di "peiu")

## Liami nterni

*Usu dâ «I» tra dui vucali

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «J» 'n pusizzioni finali

Ntô sicilianu scrittu, s'usava a li voti la «J» 'n pusizzioni finali.

## Diffusioni

Oi la "j" finali è picca usata ntâ littiratura siciliana, mentri tannu era usata chiù assai.

## Asempi

sej (sei)

faj (fai)

maj (mai)

giaj (giai, giaiu) -> n'aceddu (Garrulus glandarius) chiamatu "ghiandaia" ntô talianu 

toj (toi, tò)

saj (sai)

haj (hai)

mej (mei, mè)

soj (soi, sò)

oramaj (oramai)

oj (oi, oji, oggi)

voj (voi)

assaj (assai)

appoj (appoi)

casumaj (casumai)

chiossaj/chiassaj (chiossai/chiassai)

guaj (guai)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "j" finali

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "j" finali
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Ammaìsa cu li vo**i**, simina cu li vacchi a tempu sò.

::Rizzi, pateddi, e granci, spenni assa**i** e nenti manci.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Racumannamu di nun usari sta "j" finali e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «J» nta nu dittongu fàusu

Ntô sicilianu scrittu, s'usa a li voti la «J» p'assignaliari nu dittongu fàusu.

## Diffusioni

Sta "j" è usata di quarchi littiratu sicilianu mentri àutri littirati ùsanu la "**ï**". Lu "dittongu fàusu" è la prisenza di dui vucali allatu senza ca chisti fùrmanu un dittongu.

## Asempi

zuttijàri -> zuttiàri o zutt**ï**àri (prununza: zut-ti-à-ri)

àrija -> ària o àr**ï**a (prununza: à-ri-a, cû significatu di "zona")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "j"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "j"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Mentri ntra l'àr**ia** resta lu frummentu nun sì tu lu patruni, ma sù centu. 

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Racumannamu di nun usari sta "j", nuàutri nun assignaliamu lu dittongu fàusu, e siddu un jornu l'avemu a assignaliari, capaci ca usamu la "ï" comu fannu arcuni scrittura siciliani.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «Ï» nta nu dittongu fàusu

Ntô sicilianu scrittu, s'usa a li voti la «Ï» p'assignaliari nu dittongu fàusu.

## Diffusioni

Sta "**ï**" è usata di quarchi littiratu sicilianu. Lu "dittongu fàusu" è la prisenza di dui vucali allatu senza ca chisti fùrmanu un dittongu.

## Asempi

r**ï**alìsta (rialista) cu la prununza "ri-a-lì-sta". 

t**ï**àtru (tiatru) cu la prununza "ti-à-tru".

zutt**ï**àri (zuttiari) cu la prununza "zut-ti-à-ri".

r**ï**azziòni (riazzioni) cu la prununza "ri-az-ziò-ni".

àr**ï**a (ària) cu la prununza "à-ri-a", e cu lu significatu di "zona".

put**ï**àru (putiaru, putigaru) cu la prununza "pu-ti-à-ru".

cl**ï**ènti (clienti) cu la prununza "cli-èn-ti".

tal**ï**ari (taliari) cu la prununza "ta-li-à-ri", e cu lu significatu di "guardari".

addis**ï**ari (addisiari) cu la prununza "ad-di-si-à-ri", e cu lu significatu di "disidirari".

cir**ï**ali (ciriali) cu la prununza "ci-ri-à-li".

r**ï**àtu (riatu) cu la prununza "ri-à-tu".

t**ï**ànu (tianu) cu la prununza "ti-à-nu".

man**ï**ùni (maniùni) cu la prununza "ma-ni-ù-ni" (ch'è n'aquivalenti di "maniggiùni").

r**ï**ali (riali) cu la prununza "ri-à-li", e cu lu significatu di "di lu rè".

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "ï"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "ï"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998 (Sarvaturi Camilleri l'usa a li voti)
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu di sta "ï" è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Racumannamu di nun usari sta "ï", nuàutri nun assignaliamu lu dittongu fàusu, ma siddu un jornu l'avemu a assignaliari (ntô futuru), capaci ca usamu sta "ï" comu fannu già arcuni scrittura siciliani.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «Ü» nta nu dittongu fàusu

Ntô sicilianu scrittu, s'usa a li voti la «Ü» p'assignaliari nu dittongu fàusu.

## Diffusioni

Sta "**ü**" è usata di quarchi littiratu sicilianu. Lu "dittongu fàusu" è la prisenza di dui vucali allatu senza ca chisti fùrmanu un dittongu.

## Asempi

divìd**ü**u (divìduu) cu la prununza "di-vì-du-u".

stàt**ü**a (stàtua) cu la prununza "stà-tu-a".

fl**ü**òru  / fr**ü**òru (fluoru, fruoru) cu la prununza "flu-ò-ru" / "fru-ò-ru".

cuntìn**ü**a (cuntìnua) cu la prununza "cun-tì-nu-a".

f**ü**àzza (fuazza, fucazza) cu la prununza "fu-à-zza".

N'''ü'''àra (Nuara, Nuvara) cu la prununza "Nu-à-ra)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "ü"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "ü"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Quannu è cuntìn**u**a la stizzera junci a pirciari la petra cchiù dura.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Racumannamu di nun usari sta "ü", nuàutri nun assignaliamu lu dittongu fàusu, ma siddu un jornu l'avemu a assignaliari (ntô futuru), capaci ca usamu sta "ü" comu fannu già arcuni scrittura siciliani.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «CU» mmeci dâ «QU»

Ntô sicilianu scrittu, si ponnu attruvari furmi spagnulizzanti cu la  "**cu**" mmeci dâ "**qu**".

## Diffusioni

Sulu arcuni autura siciliani cumpòninu scrivennu â spagnola: ùsanu la "**cu**" mmeci dâ "**qu**".

## Asempi

cuantu (quantu)

cuannu (quannu)

cuagghiari (quagghiari)

cuaternu (quaternu)

cuattru (quattru)

cuatratu (quatratu)

cuaccosa (quarcosa)

cuant’ è spertu (quant’è spertu)

cuasi (quasi)

cuatru (quatru)

cuartu (quartu)

cuestioni (quistioni)

cuetu (quetu)

cuota (quota)

cuarki (qualchi)

cuìnnici (quìnnici) 

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "cu"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "cu"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::A Cartagiruni cuscenzi pilusi e cruni di **qu**ìnnici posti.
::**Qu**annu li groi pàssanu a fileri, la mala attimpata nun pò mancari.

**Novantott'anni* di Ursula Cottone:
::**qu**annu iu restu sula a lu munnu

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari la "cu" spagnola nta sti casi. Lu sicilianu è na lingua diversa di chidda spagnola.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «CU» mmeci dâ «QUI»

Ntô sicilianu scrittu, s'attròvanu spissu furmi cuntratti cu la  "**cu**" mmeci dâ "**qui**".

## Diffusioni

Sti furmi cuntratti esìstinu nta vari zoni dâ Sicilia. E ci sunnu scrittura siciliani c'ùsanu sti furmi siciliani ca ci hannu la "**cu**" mmeci dâ "**qui**".

## Asempi

equilibbriu -> eculibbriu

quistioni -> custioni

àquila -> àcula

quisturi -> custuri

quistura -> custura

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua corsa ca havi li furmi:

acula (zoè 'n sicilianu: "àcula")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "cu"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "cu"

## Ntâ littiratura siciliana
**Sta Notti* di Luiggi Capuana:
::Vitti n'aquila fina a lu vulari,

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta "CU" quannu s'havi a usari, ma nun cunzidiramu l'usu dâ "QUI" comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «CZ» mmeci dâ «ZZ»

Ntô sicilianu scrittu anticu, s'attròvanu furmi siciliani scritti cu la «CZ» mmeci dâ «Z» duppia.

## Diffusioni

Oi nuddu scritturi sicilianu famusu usa stu modu di scrìviri, pirchì chistu è arcàicu.

## Asempi

yaczu (jazzu)

crocza (crozza)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu sta «CZ»

## Rifirimenti ca nun ùsanu sta «CZ»
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu di sta «CZ» è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta «CZ» e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «J» doppu na cunzunanti

Ntô sicilianu scrittu, s'usa a li voti la «J» doppu na cunzunanti.

## Diffusioni

A li voti, la "j" doppu na cunzunanti è usata nta arcuni òpiri littirari e dizziunari siciliani. Poti èssiri na nfruenza dâ lingua maltisa ca l'usa spissu.

## Asempi

bjùnnu -> biunnu

obbjèttu -> obbiettu

pruvèrbji -> pruverbi

djàlugu -> diàlugu

djalèttu/ddjalèttu -> dialèttu

travàgghju-> travagghiu

fìgghja-> figghia

agghjurnari -> agghiurnari

agghjungiri -> agghiùnciri

famìgghja -> famigghia

chjù -> chiù

chjamàri -> chiamari

chjàzza -> chiazza

chjànta -> chianta

chjòviri -> chiòviri

chjùdiri -> chiùdiri

pacchjànu -> pacchianu

siciljànu -> sicilianu

taljànu -> talianu

mjagulàri -> miaulàri 

pjàttu -> piattu

pròpju -> propiu

asèmpju -> asempiu

dizzjunàrju -> dizziunariu

òrju -> oriu

discussjòni -> discussioni

vjulènza -> viulenza

azzjòni -> azzioni

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "j"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (veni usata sulu nnî vulumi 4 e 5)

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "j"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Un figgh**i**u parrinu è la ricchizza di na casa.
::Marìta li figgh**i**oli cu sò pari pri nun s'aviri un jornu a lamintari. 

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Racumannamu di nun usari la "j" doppu na cunzunanti e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «J» 'n pusizzioni nizziali

Ntô sicilianu scrittu, s'usa spissu la «J» 'n pusizzioni nizziali.

## Diffusioni

La "j" 'n pusizzioni nizziali è veru usata nta assai òpiri littirari siciliani. Nun è na littra siciliana antica.

## Asempi

iornu -> jornu

iocu -> jocu

iòcura -> jòcura

iunciuta -> junciuta

iungiuti -> junciuti

iardinu -> jardinu

iìnchiri -> jìnchiri

iilari -> jilari

Iachinu -> Jachinu

Iachineddu -> Jachineddu

iùvini -> jùvini

iemu -> jemu

Iàcumu (o Iàcupu o Iàpucu o Iàpicu o Iàbbicu o Iàbbucu) -> Jàcumu (o Jàcupu o Jàpucu o Jàpicu o Jàbbicu o Jàbbucu)

dî iorna -> dî jorna

iinchemu -> jinchemu

iittari -> jittari

iittata -> jittata

iiti -> jiti

iinchiri -> jinchiri

iiri -> jiri

iisari -> jisari

iucari -> jucari

iinnaru -> jinnaru

iardina -> jardina

ecc.

## Àutri asempi

jsata -> jisata

jnciutu -> jinchiutu, jincutu

jti -> jiti

jttata -> jittata

jnchemu -> jinchemu

jnchiri -> jinchiri

jri -> jiri

jsari -> jisari

jttari -> jittari

jnnaru -> jinnaru

jiardinu -> jardinu

jiocu -> jocu

jiornu -> jornu

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "j" nizziali
*Grammàtica di Pitrè, 1870
*Vucabulariu talianu-sicilianu, Sarvaturi Camilleri, 1998 (scrivi "**J**énniru")
*Vucabbulariu di Giuseppi Biundi dû 1857 (puru iddu usa la J)

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "j" nizziali
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
**Diciottu Jarofuli* di Sarbaturi Camilleri:
::Chianciulina a punenti
::la luna, **j**ancu crisantemu

::**J**u nun aju ricordi

**Lu Mari Mi Sprajò* di Sarbaturi Camilleri:
::nun fici di la notti **j**ornu chiaru.

**La Canzuna di lu Pani* di Sebastianu Di Stefanu:
::**J**u rivutai la terra
::e nta sti surchi avvimpati di suli
::siminai **j**immanu.

**A Lupa* di Gaitanu Cipolla
::e poi li **j**etta

**Sbannatu* di Maria Sciaravallu:
::**J**òcanu acchiappa-acchiappa

**Cu Resta* di Paulu Salumuni:
::**j**ittati a muzzu
::caruseddi ca **j**òcanu

::**j**atti appinnicati

**La Passiata* di Giudu Catalanu
::Ajeri pri ammazzari la **j**urnata
::decisi d'allungari la passiata

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Pi putiri scrìviri 'n sicilianu, racumannamu d'usari la "j" nizziali sìmprici 'n pusizzioni nizziali ma s'havi a sarvari **sempri** la vucali ch'è appressu puru siddu è na "i", p'asempiu nun s'havi a scrìviri "jttari" ma "jittari".

## Rifirimenti

*

Catigurìa:Lingua siciliana
Pruvincia di Mòdena

La **Pruvincia di Mòdena** apparteni â Emilia-Rumagna]] di circa 670 mila abbitanti.

Cunfina a nord câ Lummardìa (Pruvincia di Mantova), a est câ Pruvincia di Firrara e la Pruvincia di Bulogna, a sud câ Tuscana (Pruvincia di Lucca e Pruvincia di Pistoia), a ovest câ Pruvincia di Reggiu Emilia.

## Storia

## Viditi puru:
* Lista dî cumuna dâ pruvincia di Mòdena

Catigurìa:Emilia Rumagna
Mòdena
Lucianu Pavarotti

**Lucianu Pavarotti** (Modena, 12 di uttùviru 1935 – 6 di sittèmmiru 2007) fu unu dî cchiù mpurtanti cantanti liricu dâ storia di l'òpira. Accuminzau la sò carriera ntô 1961. Divinutu na celebbrità munniali, à pàrtiri di l'anni '90 accuminzau a organizzari granni eventi mediatici chi rèsiru pupulari la mùsica lirica. N particulari lu cuncertu dî tri tinori ê Termi di Caracalla a Roma, nsemmula cu José Carreras e Placido Domingo fu nu succèssu inimmagginatu. 

Cuntrariamenti â carrera ortodossa di assai dî sò colleghi di òpira, Pavarotti cullabburau puru cu artisti di mùsica pop e rock, dannu cuncerti di beneficenza. La sò urtima apparizzioni comu cantanti fu ê joca olimpici mmirnali di Turinu ntô 2006.



Pavarotti, Lucianu
Pavarotti, Lucianu
Pavarotti, Lucianu
Pavarotti, Lucianu
Usu dâ «Ñ» mmeci dâ «GN»

Ntô sicilianu scrittu, si ponnu attruvari furmi spagnulizzanti cu la  "**ñ**" mmeci dâ "**gn**".

## Diffusioni

Sulu arcuni autura siciliani cumpòninu scrivennu â spagnola: ùsanu la "**ñ**" mmeci dâ "**gn**".

## Asempi

ñiñaria (gnignaria)

ñuni (gnuni, agnuni)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "ñ"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "ñ"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu dâ "ñ" spagnola è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari la "ñ" spagnola. Lu sicilianu è na lingua diversa di chidda spagnola. Pi raggiuni etimològgichi, ‘gn’ vinni drittu di la lingua latina, e nun è na cosa unicamenti siciliana (allura s’havi a sarvari puru ntô sicilianu scrittu).

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «NY» mmeci dâ «NGI»

Ntô sicilianu scrittu anticu, si ponnu attruvari furmi napulitanizzanti cu la "**ny**" mmeci dâ "**ngi**".

## Diffusioni

Arcuni pirsuni scriveru 'n sicilianu usannu palori napulitanischi.

## Asempi

manyanu (màngianu, màncianu)

canyari/cagnari (cangiari, canciari)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "ny"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "ny"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu dâ "ny" napulitana è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari la "ny" napulitana. Lu sicilianu è na lingua diversa di chidda napulitana.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «NJ» mmeci dâ «NGI»

Ntô sicilianu scrittu anticu, si ponnu attruvari furmi cu la "**nj**" mmeci dâ "**ngi**".

## Diffusioni

Arcuni pirsuni scriveru 'n sicilianu usannu palori cu sta "nj".

## Asempi

injuria (ngiuria, nciuria)

manja (mangia, mancia)

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua corsa ca havi li furmi:

unja / unia (prununzatu "ùgna") e "unghja" (prununzatu "ùngia"), e ca ntô sicilianu signìfica "ugnu" 

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "nj"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "nj"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Lu voi ca si ma**nci**a la pagghiata, lavura tutta la jurnata.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "nj" pirchì è na furma assai lucali.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ pròtisi nizziali «N»

L'agghiunciuta di na pròtisi «N» ô principiu dâ palora poti succèdiri ntô sicilianu.

## Diffusioni

Stu finòminu asisti supratuttu nta la pruvincia di Palermu e è cchiù o menu diffusu secunnu li zoni.

## Asempi

nzaudda (zaurda)

nzinu, nzina (sinu)

nzoccu (soccu, zoccu)

nzauddi (zaurdi)

nzìtula (sìtula, zìtula)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu sta pròtisi

## Rifirimenti ca nun ùsanu sta pròtisi
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (sarvu quarchi ccizzioni)
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
* *Don Chisciotti e Sanciu Panzu* di Giuvanni Meli:
::lu vecchiu muru, unni lu cecu obliu,
::**nz**occu chiddu nun scrissi, sipillìu.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta pròtisi ô nizziu di na palora (sarvu pi arcuni eccizzioni comu "nzoccu", "nzinu", ecc.).

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «CU» mmeci dâ «QUO»

Ntô sicilianu scrittu, si ponnu attruvari furmi cuntratti cu la "**cu**" mmeci dâ "**quo**".

## Diffusioni

Sti furmi cuntratti esìstinu nta vari zoni dâ Sicilia. 

## Asempi

quotidianu -> cutidianu, cutiddianu (c'è macari la furma "cotidianu")

quotazzioni -> cutazzioni

ecce hoc quod ('n latinu) -> zoccu (asìstinu puru li furmi siciliani "zocchi", "zocca", ecc.)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "cu"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "cu"

## Ntâ littiratura siciliana
* *Lu Patri Nostru*:
::Ni dati sta jurnata lu nostru panuzzu **cu**tiddianu

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta "CU" quannu s'havi a usari, ma nun cunzidiramu l'usu dâ "QUO" comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Tumuri

Nu **tumuri** (o **cancru** o **càncaru**) è na maladdìa carattirizzata di na crìscita ncuntrullata dî cèlluli chi accussì fannu dannu ê tissuti vicini, causannu gravi suffirenzi e la morti. E' una dî càusi principali di morti ntâ sucità muderna.

Catigurìa:Midicina
Usu dâ «O» mmeci di «AU» ô nternu di na palora

Ntô sicilianu scrittu e parratu, s'attròvanu arcuni furmi cuntratti cu la "**o**" mmeci dâ "**au**" ammenzu dâ palora.

## Diffusioni

Sti furmi cuntratti esìstinu nta vari zoni dâ Sicilia. 

## Asempi

cioriàri (ciauriàri, ciariàri) dû latinu "flagrare"

sosìzza (sausìzza, sasìzza) dû latinu "sàlsus insìcia" o dû latinu "salsìcia"

ocèddu (aucèddu, acèddu) dû latinu "aucèllus" o "avicèllus"

ottàta (auttàta: na qualitati di ficu)

toru (tàuru, tàvaru, tàvuru) dû latinu "tàurus"

otàru (autàru, artàru, altàru) dû latinu "altàrium"

lodàri (laudàri, ladàri) dû latinu "laudàre"

otìzza (autìzza, altìzza) dû latinu "àltus" ca signìfica "àutu"

orìcchia (aurìcchia, arìcchia) dû latinu "aurìcula"

otùri (autùri) dû latinu "auctòrem"

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua corsa ca havi li furmi:

tavula / tola (zoè 'n sicilianu: "tàvula" o "tàula")

tauru / toru (zoè 'n sicilianu: "tàuru")

E macari ntâ lingua spagnola:

otoño / autoño (zoè 'n sicilianu: "autunnu", dû latinu "autumnus")

col (zoè 'n sicilianu: "càvulu" o "càulu", dû latinu "caulis")

coliflor / cauliflor (zoè 'n sicilianu: "cauliciuri", dî tèrmini latini "caulis" e "florem")

coz / cáuz (zoè 'n sicilianu: "càuciu", dû latinu "càlceus")

laudar / lodar (zoè 'n sicilianu: "laudari", dû latinu "laudàre")

ecc.

E macari ntâ lingua taliana:

lodare / laudare (zoè 'n sicilianu: "laudari", dû latinu "laudàre")

coda (zoè 'n sicilianu: "cuda", dû latinu "càuda")

godere (zoè 'n sicilianu: "gòdiri", dû latinu "gàudere") 

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "o"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "o"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 (n'ammustra tutti dui formi)
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Traduzzioni di William Shakespeare di Renzu Porcelli:
::Mancu u cantu d**'a**ceddi, mancu u ciatu

**Sulu di tia mi fidu* di Ninu Martinez:
::Sugnu 'n-**a**ceddu

**Li Lupi* di Giuvanni Meli:
::Nè l**'o**ceddi ntra l'aria vennu esclusi

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "o", ma nun cunzidiramu l'usu di la "o" comu n'erruri.

Nutati ca p'arcuni ccizzioni lu canciamentu è difinitivu comu nta "cosa" ca diriva dû latinu "cáusa", o nta "ristoru" ca diriva dû latinu "restáurum", o "gòdiri" ca diriva dû latinu "gáudere".

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «RH» pû radduppiamentu dâ «R» nizziali

Ntâ lingua siciliana, la «R» nizziali è spissu prununzata duppia. Pirchissu, arcuni cristiani la scrìvinu usannu la «RH».

## Diffusioni

Stu finòminu funèticu s'attrova nta assai àrii di la Sicilia. Picca sunnu l'autura siciliani ca ùsanu stu modu di scrìviri.

## Asempi

rhaggiuni (raggiuni)

rhina (rina)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "rh"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "rh"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu di sta "rh" è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari la "rh" ca rapprisenta nu finòminu funèticu e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Nzirzioni di na vucali tra dui cunzunanti

Ntâ lingua siciliana, la nzirzioni di na vucali nun accintata ô nternu di na palora poti succèdiri.

## Diffusioni

*Nta tutti l'àrii di la Sicilia, ntâ lingua parrata na vucali nun tònica poti appariri ô nternu di na palora. Li littirati siciliani ùsanu spissu sti furmi allungati.

## Asempi

erva (dû latinu "herba") -> èriva

fràutu (dû francisi anticu "flahute") -> faràutu / filàutu

vandalismu -> vandalìsimu, vannalìsimu

magru -> màghiru

turismu -> turìsimu

largu -> làricu

Arasmu (Erasmus) -> Aràsimu

spargnàri (dû francisi anticu "espargner") -> sparagnàri

sarvatùri (dû latinu "salvator") -> saravatùri

fràma (furma assai sicilianizzanti di "fàma") -> filàma

frèccia (dû spagnolu "flecha") -> filèccia / filìccia

Anzèrmu (Anselmus) -> Anzèrumu

cirveddu (dû latinu vasciu "cervèllum") -> ciriveddu (la nfruenza dû latinu cràssicu "cerebèllum" è pussìbbili)

rosmarìna  (dû latinu "rosmarìnus") -> rosamarìna

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la nzirzioni di na vucali nun tònica
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi pi certi palori)

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la nzirzioni di na vucali nun tònica
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi pi certi palori)
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998 (n'ammustra tutti dui formi pi certi palori)
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Vacca grossa fa viteddu ma**gr**u. 
::Mònaci, a lu la**rg**u si cci passa; parrini, boni sulu pi la missa.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia siciliana

Pi scrìviri artìculi 'n sicilianu ntâ wikipedia siciliana, si ponnu usari tutti li furmi.

## Liami nterni

*

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «O» mmeci dâ «UA» ô nternu di na palora

Ntô sicilianu scrittu e parratu, s'attròvanu arcuni furmi cuntratti cu la "**o**" mmeci dâ "**ua**" ammenzu dâ palora.

## Diffusioni

Sti furmi cuntratti esìstinu nta vari zoni dâ Sicilia. 

## Asempi

codàra (quadàra)

còcca còsa (quàrchi còsa)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "o"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "o"
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Sìggiri prestamenti, pagari tardamenti; cu sa, **qua**rchi accidenti, non si ni paga nenti. 

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "o", ma nun cunzidiramu l'usu di chissa comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «SR» pâ «STR»

Ntô sicilianu parratu la «T» di lu nessu «STR» nun veni prununzata e quinni la «STR» veni prununzata comu na speci di «SHR» ca arcuni scrìvinu «SR».

## Diffusioni

Stu sonu tìpicu sicilianu s'attrova nta quasi tutti l'àrii di la Sicilia, ma nuddu auturi sicilianu famusu usa stu modu di scrìviri «SR».

## Asempi

srata (strata)

srittu (strittu)

sranutari (stranutari)

nosru (nostru)

finesra (finestra)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "sr" funètica

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "sr" funètica
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Cui simìna a cantu la **str**ata, stracca li voi e perdi la simenza. 
::Cui voli manciari pisci di portu, nun voli aviri lu vurzuni **str**ittu.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

E' veru ca oramai la «T» è supèrfrua, ma pi l'àutra manu, li pirsuni ca cumpòninu 'n sicilianu hannu l'abbitùtini di scrìviri "nostru", "strata", ecc. Sapemu tutti lu sonu dâ "STR" e nun si pò cunfùnniri cu n'àutru sonu, dunca stu nessu pò stari com'è. 

Raccumannamu di nun scrìviri la "sr" funètica (s'havi a scrìviri sempri "str") e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri pirchì la scrittura "sr" già asisti ntâ palora siciliana "sradicari" e si prununza 'n modu diversu di la "str".

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «THR» mmeci dâ «TR»

Ntâ lingua siciliana lu nessu «TR» veni prununzatu 'n modu particulari, e stu sonu tìpicu sicilianu certiduni lu scrìvinu «THR».

## Diffusioni

Stu sonu tìpicu sicilianu s'attrova nta quasi tutti l'àrii di la Sicilia, ma nuddu auturi sicilianu famusu usa stu modu di scrìviri «THR».

## Asempi

nosthru (nostru)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "thr" funètica

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "thr" funètica
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
**La Canzuna di lu Pani* di Sebbastianu Di Stèfanu:
::Sapi duci
::lu pani **tr**avagghiatu.

**A Lupa* di Gaitanu Cipolla
::picchì è na la**tr**a,

*L'usu di la "thr" è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Sapemu tutti comu si prununza la "tr" siciliana, è ovviamenti diversa dâ "tr" taliana, dunca nun servi a nenti di scrìviri "thr". Raccumannamu di nun scrìviri la "thr" funètica (s'havi a scrìviri sempri "tr") e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «V» a lu nizziu di li palori

## Diffusioni

La “V” a lu nizziu di li palori veni usata nta assai zoni di la Sicilia, mentri nta àutri zoni succedi la pirduta di sta “V” nizziali. Stu finòminu caractirìsticu di la lingua siciliana è diffusu.

## Asempi

ulanza (vulanza, valanza)

utti (vutti)

òmmara/òmmira (vòmmara/vòmmira)

na ucca (nnâ vucca)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu la “V” nizziali
*Grammàtica di Pitrè, 1870
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi) 
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Rifirimenti ca nun ùsanu la “V” nizziali
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)
*Vucabbulariu di Lucio Zinna, Antares Editrice, 2002 (p'arcuni palori)

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::A facci irata teni la **vu**cca sirrata.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d’usari la “V” nizziali.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «V» nizziali mmeci dâ «B» nizziali

Stu finòminu è la sustituzzioni di la «B» nizziali cu la «V» nizziali.

## Diffusioni

Stu finòminu s'attova nta vari àrii di la Sicilia.

## Asempi

vasciu (basciu)

voscu (boscu)

vattiari (battiari)

vùgghiri/vùddiri (bùgghiri/bùddiri)

vutti (butti)

vagnu (bagnu)

vunnanti (bunnanti, abbunnanti)

vanniari (banniari, abbanniari)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu sta «V» nizziali
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)

## Rifirimenti ca nun ùsanu sta «V» nizziali
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Di lu **v**oscu na bedda faciana, di lu mari na bedda murina; di lu ciumi n'ancidda di tana, di la gaggia na bedda jaddina. 
::Na **b**otta a la **v**utti e n'àutra a lu timpagnu.
**Lu Mari Mi Sprajò...* di Sarvaturi Camilleri
::e lu celu firutu
::si fici **v**asciu.
**A Lupa* di Gaitanu Cipolla
::mi **bu**gghi nta lu pettu

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Nun avemu nudda prifirenza, si poti usari una furma o l'àutra furma. 

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «Y» mmeci dâ «I» 'n pusizzioni finali

Ntô sicilianu scrittu anticu, s'usava a li voti la «Y» 'n pusizzioni finali.

## Diffusioni

Oi la "Y" finali nun è cchiù usata ntâ littiratura siciliana, mentri tannu era usata assai (supratuttu quannu la Sicilia era duminata dî spagnoli).

## Asempi

oy/hoy (oi, oggi, oji)

poy (poi, appoi)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "y" finali

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "y" finali
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Pasqua e Natali cu cu voi Carnalivari cu li to**i**. 
::Nun mèttiri lu carru davanti li vo**i**.

*L'usu di sta "y" finali è raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Racumannamu di nun usari sta "y" finali e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «CU» mmeci dâ «CHI»

Ntô sicilianu scrittu, s'attròvanu spissu furmi cuntratti cu la  "**cu**" mmeci dâ "**chi**".

## Diffusioni

Sti furmi cuntratti esìstinu nta vari zoni dâ Sicilia. E ci sunnu scrittura siciliani c'ùsanu sti furmi siciliani ca ci hannu la "**cu**" mmeci dâ "**chi**".

## Asempi

cuffari (chiffari, dû talianu "che fare" cû significatu "daffare")

cussà, cusà (dû talianu "chissà")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "cu"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "cu"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta "CU" quannu s'havi a usari, ma nun cunzidiramu l'usu dâ "CHI" comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «GH» davanti â «A» «O» «U»

Ntô sicilianu scrittu, putemu nutari a li voti l'usu dâ "GH" siquiuta dî vucali «A» «O» «U».

## Diffusioni

Picca scrittura siciliani famusi usaru stu modu di scrìviri.

## Asempi

drogha (droga)

linghua (lingua)

ghora (gora)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu sta "gh"

## Rifirimenti ca nun ùsanu sta "gh"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu di sta "gh" è assai raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "gh" e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri. 

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «GG» pû radduppiamentu dâ «G» nizziali

Ntâ lingua siciliana, la «G» nizziali è a li voti prununzata duppia. Pirchissu, arcuni cristiani la scrìvinu usannu la «GG».

## Diffusioni

Stu finòminu funèticu s'attrova nta arcuni àrii di la Sicilia. Picca sunnu l'autura siciliani ca ùsanu stu modu di scrìviri.

## Asempi

ggenti (genti)

ggià (già)

ggiugnettu (giugnettu)

ggiugnu (giugnu)

ggiustu (giustu)

Ggesù (Gesù)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "gg"
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "gg"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Girgenti, bona terra, trista **ge**nti. 

::Di **gi**usta tagghia e di **gi**usta misura, la donna havi a èssiri pri fari figura. 

**[[Don Chisciotti e Sanciu Panza]] di [[Giuvanni Meli]]:
::ddu *'g'''iganti, chi curri ntra dda costa!

*Traduzzioni di William Shakespeare di Renzu Porcelli:
::'n mucca dâ genti, è u preggiu dâ me pinna.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari la "gg" nizziali ca rapprisenta nu finòminu funèticu e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

## Liami nterni

*Usu dî littri duppricati ô principiu dî palori

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu di «GL» mmeci di «GGHI»

Ntô sicilianu scrittu anticu, si ponnu attruvari furmi cu la "**gl**" (senza la "i") mmeci dâ "**gghi**".

## Diffusioni

Arcuni pirsuni scriveru 'n sicilianu usannu palori cu sta "gl".

## Asempi

baglu (bagghiu)

curtiglu (curtigghiu)

piglau (pigghiau)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "gl"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "gl"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::A cui ti pò pi**gghi**ari chiddu chi hai, dacci chiddu chi t'addumanna.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "gl" pirchì è na furma assai arcàica. E' megghiu d'usari la "gghi".

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «NH» mmeci dâ «GN»

Ntô sicilianu scrittu, si ponnu attruvari furmi siculu-purtughisi cu la  "**nh**" mmeci dâ "**gn**".

## Diffusioni

Arcuni autura siciliani cumpòninu scrivennu â purtighisa: ùsanu la "**nh**" mmeci dâ "**gn**".

## Asempi

venhu (vegnu)

tenhu (tegnu)

sunhu (sugnu)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "nh"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "nh"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
**Sulu di tia mi fidu* di Ninu Martinez:
::Su**gn**u 'n-aceddu

*L'usu di sta "nh" è raru ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari la "nh" purtughisa. Lu sicilianu è na lingua diversa di chidda purtughisa. Pi raggiuni etimològgichi, ‘gn’ vinni drittu di la lingua latina, e nun è na cosa unicamenti siciliana (allura s’havi a sarvari puru ntô sicilianu scrittu).

Catigurìa:Lingua siciliana
Pirduta dâ «D» ntervucàlica

Ntâ lingua siciliana, la pirduta dâ "d" tra dui vucali poti succèdiri, puru siddu chistu succedi supratuttu ntâ lingua parrata.

## Diffusioni

*Nta vari àrii di la Sicilia, ntâ lingua parrata, arcuni palori ponnu pèrdiri a li voti la "d" ntervucàlica.

## Asempi

* crìu/crìhu (cridu)
* vìu/vìhu (vidu)
* chiùiri/chiùhiri (chiùdiri)
* distrùiri/distrùhiri (distrùdiri)

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua spagnola ca havi li furmi:

* concluir / concludir (zoè 'n sicilianu: "cunchiùdiri", dû latinu "conclùdere")
* caer / cader (zoè 'n sicilianu: "càdiri", dû latinu "càdere")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "d" ntervucàlica
*Grammàtica di Pitrè, 1870
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980  (n'ammustra tutti dui formi)
*Grammàtica di Bonner, 2001 (n'ammustra tutti dui formi)

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "d" ntervucàlica

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Diu chiu**d**i na porta e grapi un purticatu.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia siciliana

Raccumannamu d'usari li formi siciliani cumpreti zoè chiddi cu la "d" ntervucàlica.

Catigurìa:Lingua siciliana