Lingua occitana

L**'occitanu** o (*nta l'occitanu: lenga d'òc e ntô [[Lingua francisi|francisi]]: langue d'oc*) è na lingua rumanza, dû gruppu dî lingui indoeuropei, parrata ntô terzu miridiunali dâ Francia (*6 riggiuni o 32 dipartimenti [[Francia|francisi]]*), ntô miridiuni dâ Lòira e macari nta 12 vaddi alpini d'Italia (*e ntâ citati calabbrisa di [[Guardia (CS)|Guardia]]*) e ntâ Vaddi d'Aran ntâ Catalugna sittintriunali (Spagna).
Lu nomu di chista lingua veni di l'avverbiu affirmativu **òc**, ntô Mediuevu, usatu macari oggi ntâ lingua muderna, ô cuntrariu di l'avverbiu affirmativu **oïl** dî parrati francisi dâ midemma èbbica o "Lingua d'Oïl" (*ntô [[Lingua francisi|francisi]]: "Langue d'Oïl"*) ô nord; la palora *oïl* addiventàu l'avverbiu affirmativu *oui* ntô francisi.
L'occitanu è na lingua assai similari ô catalanu.

## Urìggini
L'occitanu è na lingua dirivata dû latinu. Chista lingua fu purtata dê armati dâ culunizzazzioni rumana ntô sèculu II a.C..
Ma l'occitanu è macari ricca di palori vinuti dî dialetti preistòrici, e doppu dî gàddici. Putemu vìdiri dintrê nomi di locu forsi palori c'attròvanu li sô urìggini dintrê lingui cèltichi.

## Diffusioni
L’occitanu nun si parra sulu nni l’antichi tirritori di l’occitania, ma puru n tutti li banni unni li migranti occitani jeru, suprattuttu a càusa di li pirsicuzzioni riliggiusi (eresìa càtara) o àutri mutivi. Ccassutta na discrizzioni minutagghiata di li banni unni si parra l’occitanu ntra l’Occitania:

Aquitania: fatta ccizzioni pi la parti bascòfuna e pi na parti piccidda nnû sittintriuni dû dipartimentu di la Gironda. A nutari ca nta lu Mediuevu li citati di Biàrritz, Anglet e Bayonne sunnu occitanòfuni, pirò cu i muvimenti di pupulazzioni chi àppiru locu doppu la rivuluzzioni nnustriali e cu lu dinamismu di lu muvimentu bascu, passau a supraniari lu bascu.

Midi-Pirinei

Linguadoca-Russigghiuni: fatta ccizzioni pi la gran parti di li Pirinei Urintali, picchì si parra catalanu n tuttu lu dipartimentu tranni chi a Fenolleda (n occitanu Fenolheda)

Pruvenza-Alpi-Costa Azzurra: pirò nna la vaddi di Ròia (Alpi Marìttimi) asisti na parrata di tranzizzioni ntra occitanu e lìguru.

Poitou-Charentes. Oi si nni manteni l’usu nni la mità urintali di lu Charentes.

Limusinu.

Alvèrnia. 

Ròdanu-Alpi: fatta ccizzioni pi lu Liunisi, lu Forès e lu Dirfinatu sittintriunali, chi fannu parti di lu duminiu stòricu di lu francupruvinzali. 

Piemunti: sulu in quarchi vaddi vàuta (canusciuti n occitanu comu Valadas Occitanas); nni l’àutri vaddi si parra italianu o piemuntisi, nu dialettu gallurumanu.

Vaddi d’Aran. 

Mònacu (unni l’occitanu cuisisti cu lu munigascu)

Nta la lista siquenti si minùtanu banni unni si parra (o si parrò) l’occitanu a càusa di na migrazzioni occitana forti:

Lu paisi di La Gàrdia (Guardia Piemontese n italianu), nnâ Calavria.
	
San Sivastianu nnê Paisi Baschi. Di ccà spirìu partennu dû sèculu XX.

Ntornu a Heilbronn nnû Württemberg, la Magna.

Argintina.

Uruguay.

Idaho e Oregon nnê Stati Uniti dâ Mèrica. 

## Dialetti
L'occitanu havi 6 dialetti principali: lu *[[Dialettu guascuni|guascuni]]* a punenti, lu *linguaducianu* e lu *[[Lingua pruvenzali|pruvinzali]]* a miridiuni, lu *[[Dialettu limusinu|limusinu]]*, l*'[[Dialettu alvirniatu|alvirniatu]]* e lu *pruvinzali alpinu* (*macari chiamatu "vivaroalpenc"*) a sittintriuni.

## Grafìa
Oggi, cci sunnu dui grafìi utilizzati pi scrìviri l'occitanu: la grafìa di Frédéric Mistral utilizzata pi lu pruvinzali e la grafìa di Louis Alibert pû linguaducianu, pruvinzali alpinu, alvirniatu, guascuni, limusinu e la maggiuranza dû pruvinzali. 

## Cunfrontu tra lu occitanu e li llingui rumanzi

Ccà sutta si prisenta na tàvula di cunfrontu tra lu latinu, occitanu, sicilianu e diversi lingui rumanzi, amustrannu l'evuluzzioni dî paroli dâ ràdica cumuni.

## Culligamentu nternu
* Wikipedia in occitanu - Wiquipèdia, l'enciclopèdia liura

## Culligamentu esternu
* Lexilogos: Dizziunarî di lingua occitana

## Rifirimenti

Occitan en lenga d'òc

Catigurìa:Lingui rumanzi
Catigurìa:Francia
Catigurìa:Italia
Catigurìa:Spagna
Catigurìa:Lingui