open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu na vucali «accintata» ntô nternu di na palora

Ntâ lingua siciliana, esìstinu furmi cu lu radduppiamentu di la cunzunanti doppu na vucali accintata.

## Diffusioni

Stu finòminu funèticu s'attrova nta certiduni àrii di la Sicilia. Li scrittura siciliani ùsanu picca furmi siciliani cu lu radduppiamentu.

## Asempi

còmudu -> còmmudu, còmmidu

ùtuli -> ùttuli

rimèdiu -> rimèddiu

abbitùdini -> abbitùddini

cumedia -> cumeddia (dû latinu "comoèdia")

pràticu -> pràtticu (forsi dû latinu "prà**ct**icus")

tèniru -> tènniru (dû latinu "tènerum")

mèmerum (palora latina) -> mèmmiru (puru "membru")

legìtimus (palora latina) -> liggìttimu

fastidiu -> fastiddiu

diabbèticu -> diabbètticu

omu -> ommu

cìniri -> cìnniri (dû tuscanu "cènere" ca veni dû latinu "cineris")

Còmisu (Comiso, RG) -> Còmmisu

pumu -> pummu

"fèmina" (palora latina) -> fìmmina

Còsimu -> Còssimu

Nùmiru -> Nùmmuru

pòlisa -> pòllisa (dû spagnolu "póliza" cu la prununza "pòlissa")

comu -> commu

odiu -> oddiu

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua spagnola ca havi li furmi:

espárago / espárrago (zoè 'n sicilianu: "spàraci", dû latinu "aspàragus")

ecc.

E macari ntô talianu:

legittimo (dû latinu "legìtimus", zoè 'n sicilianu: "liggìttimu")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu stu radduppiamentu
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (n'ammustra tutti dui formi)
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998 (pi quarchi palora)
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000 (pi quarchi palora)

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu stu radduppiamentu

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::F**ìmm**ina di trenta, lu dimoniu nun la tenta. 

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia
Nun avemu nudda prifirenza. Si ponnu usari tutti dui furmi.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu na vucali nun «accintata» ntô nternu di na palora

Ntâ lingua siciliana, esìstinu furmi napulitanischi cu lu radduppiamentu di la cunzunanti doppu na vucali nun accintata. 

## Diffusioni

Stu finòminu funèticu s'attrova nta certiduni àrii di la Sicilia. Putissi èssiri na nfruenza dâ lingua napulitana ca usa assai stu tipu di radduppiamentu (bbuo**nn**o, ja**mm**uccinne, tie**nn**e, ecc.). Li scrittura siciliani ùsanu picca furmi siciliani cu stu radduppiamentu.

## Asempi

* lunidìa -> luniddìa
* martidìa -> martiddìa
* arridùciri -> arriddùciri
* mercuridìa -> mercuriddìa
* jovidìa -> joviddìa
* sabbatudìa -> sabbatuddìa
* disideriu -> disidderiu
* amuri -> ammuri
* ridìculu -> riddìculu
* disidirusu -> disiddirusu
* menzanotti -> menzannotti
* canìstrum (palora latina) -> cannìstru
* carattirìstica -> ca**rr**attiristica
* carabbineri -> ca**rr**abbineri
* cutidiana -> cutiddiana
* strumentu -> strummentu
* cunzidirazzioni -> cunziddirazzioni
* cunzidirari -> cunziddirari
* cumìnzanu -> cummìnzanu

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua corsa ca havi li furmi:

* prummette/prummetta (zoè 'n sicilianu: "prumèttiri")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu stu radduppiamentu
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980 (pi quarchi palora)
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu stu radduppiamentu
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000

## Ntâ littiratura siciliana
*Dî pruverbi siciliani cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Ogni principiu è forti, ogni disi**d**eriu veni a fini.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari stu "radduppiamentu cunzunànticu" ma nun cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

## Rifirimenti

*

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dû radduppiamentu cunzunànticu doppu lu prifissu «da»

Cu la nfruenza forti dû tuscanu, si ponnu attruvari furmi siciliani c'accumènzanu cu la "da" tuscana, ma lu radduppiamentu di la cunzunanti doppu stu prifissu veni spissu cancillata ntô sicilianu.

## Diffusioni

Stu finòminu funèticu s'attrova nta vari àrii di la Sicilia. L'autura siciliani ùsanu li furmi cu lu radduppiamentu e chiddi senza.

## Asempi

daccapu -> dacapu

davveru -> daveru

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua corsa ca havi li furmi:

dapocu (zoè 'n tuscanu: "dappoco")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu stu radduppiamentu

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu stu radduppiamentu
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Vucabbulariu sicilianu-italianu di Luciu Zinna, 2002

## Ntâ littiratura siciliana
**U 'Mmulnirabuli* di Ninu Martoglio:
::Fràcita ppi da**v**eru, 'a scrafazzasti!

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari stu "radduppiamentu cunzunànticu".

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dû suffissu sicilianu «-iscu» ca veni dû latinu «-iscus»

Lu sicilianu è na lingua neolatina ca sarva assai furmi latini, p'asempiu lu suffissu sicilianu «-iscu» veni dirittamenti dû latinu «-iscus» ("rilativu a") mentri nta l'àutri lingui neolatini vinni canciatu 'n «-esco» o 'n «-esque».

## Diffusioni

Stu rastu dû latinu s'attrova nta tutta la Sicilia. L'autura siciliani ùsanu sti furmi veru siciliani.

## Asempi

* arabbiscu, 'rabbiscu (dû latinu "arabiscus")
* brittaniscu
* tidiscu, tudiscu (dû latinu "tudiscus", "tediscus")
* muriscu
* Franciscu, Frangiscu (dû latinu "Franciscus")
* principiscu
* mirdiscu
* gruttiscu
* barbariscu
* baruniscu
* gigantiscu, giantiscu (dû latinu "gigantiscus")
* ominiscu 
* brigantiscu
* maniscu (ca ntô tuscanu veni a diri "manesco", "maneggevole")
* napulitaniscu
* diauliscu, diavuliscu
* fimminiscu (dû latinu "feminiscus")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu stu suffissu
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998 (cu quarchi ccizzioni)
*Vucabbulariu sicilianu-italianu di Luciu Zinna, 2002

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu stu suffissu

## Ntâ littiratura siciliana
**Fimmini beddi* di Ninu Martoglio:
::Non sacciu lu tud**iscu** e lu francisi
**Parra Mastru Cuncettu* di Ninu Martoglio:
::ca, tantu lu tud**iscu**
::quantu l'astrecu

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sempri stu "suffissu sicilianiscu" e cunzidiramu l'àutri usi (brittanescu, tideschi, murescu, tidescu, tudesca, ecc.) comu erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Particedda elimintari

thumb|300px|Lu quatru dî particeddi elimintari secunnu lu Mudellu Standard.
Ntâ fisica dî particeddi, na **particedda elimintari** è na particedda pi cui na suttastruttura nun è canusciuta, e ca pirciò nun si cumponi di particeddi cchiù nichi. Siddu na particedda elimintari pi da veru nun havi suttrastrutturi, allura è cunsidirata comu blucchettu di basi funnamintali pi l'universu a pàrtiri di cui tutti l'autri particeddi sunnu fabbricati.

Ntô Mudellu Standard dâ fisica dî particeddi, li particeddi elimintari includunu li firmioni funnamintali (cu li quark, li leptoni e li sò antiparticeddi), e li bosono funnamintali (cumprisu lu Bosoni di Higgs).

Sturicamenti, li adroni (mesuni e barioni comu lu prutoni e lu neutroni) e pi nzinu ê atomi tutti sani foru cunsidirati viremma comu particeddi elimintari (nfatti, la parola "atomu" veni a diri ca nun si pò spàrtiri). Na carattiristica principali dâ tiurìa dî particeddi elimintari â ccuminzatina dû XX sèculu fu l'idea dî quanti, ca rivuluzziunaru la caputa dâ radiazzioni elettrumagnetica e ca purtaru ô sviluppu dâ miccanica quantistica.

Catigurìa:Fìsica
Usu dâ «-ZI-» ca veni dû latinu «-TI-»

Ntô sicilianu si canciaru arcuni furmi latini, comu la «-TI-» latina ca si canciau a li voti 'n «-ZI-» siciliana.

## Diffusioni

Stu finòminu s'attrova nta vari àrii di la Sicilia. Li scrittura siciliani ùsanu sti furmi siciliani.

## Asempi

* accurzari (dû latinu "ad curtiàre") ma asisti puru "accurciari" a càusa dâ nfruenza tuscana ricenti.
* cuminzari (dû latinu "cum initiàre") ma asisti puru "cuminciari" a càusa dâ nfruenza tuscana ricenti.
* cunzari (dû latinu "comptiàre") ma asisti puru "cunciari" e "accunciari" a càusa dâ nfruenza tuscana ricenti.

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta furma
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Vucabbulariu sicilianu-italianu di Luciu Zinna, 2002

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta furma
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta furma

## Ntâ littiratura siciliana
**L'omu scienti* di Ninu Martogliu:
::non disprizzannu, comu l'hà a cu**nz**ari?

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta furma siciliana "ZI" pi la "TI" latina ma nun cunzidiramu l'àutri usi comu erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «-ZI-» ca veni dû latinu «-CE-»

Ntô sicilianu si canciaru arcuni furmi latini, comu la «-CE-» latina ca si canciau a li voti 'n «-ZI-» siciliana.

## Diffusioni

Stu finòminu s'attrova nta vari àrii di la Sicilia. Li scrittura siciliani ùsanu sti furmi siciliani.

## Asempi

* càrziri, càrzaru (dû latinu "càrcerem") ma oi s’ùsanu puru “càrciri” e “càrciaru” (nfruenza tuscana)
* chirzitu, cirzitu (dû latinu "quercètum")
* franzisi (dû latinu "francènsis) ma oi s’ùsanu supratuttu “frangisi” e “francisi” (nfruenza tuscana)

ecc.

## Furmi simigghianti  ma senza la "I"

* panza (dû latinu "pànticem") 
* vulanza (dû latinu "bilàncem")
* lanza (dû latinu "làncea")
* cherza, cerza, chersa, cersa (dû latinu "quèrcea") e li furmi siciliani antichi "chèrsia" e "cèrsia" 

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta furma "ZI"

*Vucabbulariu sicilianu-italianu di Luciu Zinna, 2002

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta furma "ZI"

## Ntâ littiratura siciliana
* *Acquajola* di Ninu Martogliu:
::dintra la pa**nza** fici li larunchi!

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta furma siciliana "ZI" pi la "CE" latina ma nun cunzidiramu l'àutri usi comu erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «-CI-» ca veni dû latinu «-CE-»

Ntô sicilianu si canciaru arcuni furmi latini, comu la «-CE-» latina ca si canciau a li voti 'n «-CI-» siciliana.

## Diffusioni

Stu finòminu s'attrova nta vari àrii di la Sicilia. Li scrittura siciliani ùsanu sti furmi siciliani.

## Asempi

arci (dû latinu "arcem")

mircinariu (dû latinu "mercenàrius")

marciri (dû latinu "marcère")
 
merci (dû latinu "mèrcem")
 
vînciri (dû latinu "vîncere")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta furma "CI"
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001
*Vucabbulariu sicilianu-italianu di Luciu Zinna, 2002

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta furma "CI"

## Ntâ littiratura siciliana
* *Parra Mastru Cuncettu* di Ninu Martogliu:
::pri forza avemu a vin*ci*ri

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta furma siciliana "CI" pi la "CE" latina ma nun cunzidiramu l'àutri usi comu erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «ZH» mmeci dâ «Z»

Ci sunnu cristiani ca scrìvinu «ZH» pi la «Z».

## Diffusioni

Oi nuddu scritturi sicilianu famusu usa stu modu di scrìviri.

## Asempi

* penzhu (penzu)
* Catanzharu (Catanzaru)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu sta «ZH»

## Rifirimenti ca nun ùsanu sta «ZH»
*Grammàtica di Pitrè, 1870 
*Vucabbulariu di Piccittu, 1950-1980
*Dizziunariu etimològgicu di Giarrizzo, 1989 
*Vucabbulariu di Camilleri, 1998
*Dizziunariu di Luigi La Rocca, 2000
*Grammàtica di Bonner, 2001

## Ntâ littiratura siciliana
L'usu di sta «ZH» assai raru è ntâ littiratura siciliana.

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta «ZH» e cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «-CI-» ca veni dû latinu «-CI-»

Ntô sicilianu si sarvaru furmi latini, comu la «-CI-» latina c'asisti ntâ lingua siciliana.

## Diffusioni

Stu finòminu s'attrova nta vari àrii di la Sicilia. Li scrittura siciliani ùsanu sti furmi siciliani.

## Asempi

* arciuni (dû latinu "arciònem")
* abbrancicari (dâ palora latina "bràncica" + suffissu virbali latinu "-àre")
* asèrcitu (dû latinu "exèrcitus")
* cistercenzi (dû latinu "cisterciènsis")
* marciu (dû latinu "màrcidus")
* narcisu (dû latinu "narcìssus")
* purciddana  (dû latinu "porcillàca")
* sàrciri (dû latinu "sarcìre")
* scòrcia (dû latinu "ex còrticia"), mentri ntô tuscanu si dici "scorza"

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta furma "CI"

*Vucabbulariu sicilianu-italianu di Luciu Zinna, 2002

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta furma "CI"

## Ntâ littiratura siciliana
* *U 'mmulnirabuli* di Ninu Martogliu
::–Ahi!...la quarta scor**ci**a!...–*Acqua e zammù!*

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari sta furma siciliana "CI" pi la "CI" latina ma nun cunzidiramu l'àutri usi comu erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «V» mmeci dâ «B» ô nternu di na palora

Stu finòminu è quannu veni sustituiuta la «B» cu la «V» dintra di na palora.

## Diffusioni

Stu finòminu s'attova nta vari àrii di la Sicilia.

## Asempi

* erba (dû latinu "hèrba") -> erva 
* irbusu (dû latinu "herbòsus") -> irvusu
* àrbulu (dû spagnolu "árbol") -> àrvulu
* varba / barba -> varva

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu sta «V»

## Rifirimenti ca nun ùsanu sta «V»

## Ntâ littiratura siciliana
* *Parabola Furmicola: pri lu matrimoniu di dui amici* di Ninu Martogliu:
::e di 'ssa nica e**rv**a ca Voscenza

* *Parra Mastru Cuncettu* di Ninu Martogliu:
::jsa bannera all'a**rv**ulu maistru

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Nun avemu nudda prifirenza, si poti usari una furma o l'àutra furma. 

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «ZZ» mmeci dâ «CCI»

Ntô sicilianu, è friquenti lu canciu dâ «CCI» 'n «ZZ».

## Diffusioni

Stu finòminu asisti nta tanti àrii di la Sicilia, e veni scrittu nta assai òpiri littirari siciliani.

## Asempi

* còcciula -> còzzula
* visaccia -> visazza (vèrtuli)
* Mariuccia -> Maruzza
* abbracciari -> abbrazzari
* facciu -> fazzu (forsi dû francisi “fasse” câ prununza “fàss”)
* agghiacciari -> agghiazzari (forsi dû verbu francisi aquivalenti “glacer” câ prununza “glassé”)
* bunaccia -> bunazza
* malaticciu -> malatizzu
* Vitucciu -> Vituzzu
* cripaccia -> cripazza (ciacca)
* amminacciari -> amminazzari (forsi dû spagnolu “amenazar”)
* minaccia -> minazza (forsi dû spagnolu “amenaza”)
* Carmiluccia -> Carmiluzza
* ricciu -> rizzu
* gaddacciu -> jaddazzu
* figghiocciu -> figghiozzu
* bracciu -> vrazzu (forsi dû spagnolu “brazo”)
* coccia -> cozza
* Paulucciu -> Pauluzzu
* pagliaricciu -> pagghiarizzu
* fucaccia -> fucazza, fuazza
* lacciu -> lazzu (forsi dû francisi “lacet” câ prununza “lassè”)
* sputaccia -> sputazza
* catinacciu -> catinazzu
* triccia -> trizza, trinza (forsi dû francisi “tresse” câ prununza “trèss”)
* chiumacciu -> chiumazzu
* irvuccia, irbuccia -> irvuzza, irbuzza (e puru “irvicedda”)
* Lauruccia -> Lauruzza
* scartafacciu -> scartafazzu 
* parulaccia -> palurazza
* pagghiacciu -> pagghiazzu

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu la "zz"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "zz"

## Ntâ littiratura siciliana
* Dî pruverbi cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Fimmina chi t'abbrazza e strinci, o t'ha tinciutu o cerca di tinciriti.
* *Betta dicisti, lu jocu pirdisti, Rosa dicevi lu jocu vincevi* di Ninu Martogliu:
::la trizza di 'sta fimmina è castagna

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Pi scrìviri 'n sicilianu, racumannamu d'usari la "zz" mmeci dâ "cci" ma nun cunzidiramu l'àutri usi comu erruri. Accura, ntâ lingua siciliana ci sunnu tanti eccizzioni comu p'asempi: saccocciu, sacciu, cartuccia/cartucciu, astucciu, ammucciari, accia/acciu, duccia, cappucciu, abburacciatu, fantocciu, casuccia, bambocciu, approcciu, cacciari (ma puru "cazzari" dû spagnolu "cazar"), capricciu, accittari, accissoriu, haccetta, facci, ecc.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «SCI» mmeci dâ «SS»

Ntô sicilianu parratu la «SS» poti vèniri stracanciata 'n «SCI».

## Diffusioni

Stu finòminu s'attrova nta vari àrii di la Sicilia, e arcuni autura siciliani famusi ùsanu a li voti stu modu di scrìviri «SCI».

## Asempi

* càssa -> càscia
* gràssu -> gràsciu
* pròssimu -> pròscimu
* bàssu -> bàsciu, vàsciu
* Còsimu, Còssimu -> Còscimu
* gràssa (dû spagnolu "grasa" ch'è prununzatu "gràssa") -> gràscia
* grassura (=fumeri, cuncimi) -> grasciura
* Lissandru -> Lisciànniru
* bardassa -> bardascia
* mbussulari -> mbusciulari
* "messon" (palora francisa antica) o "moisson" (palora francisa muderna) -> mesciuni, misciuni
* bussu (buxus) -> busciu
* cussinus (palora latina) -> cuscinu (chiumazzu)

ecc.

## Nu finòminu prisenti nta àutri lingui

Ci voli nutari ca stu finòminu funèticu nun è tìpicu sulu dû sicilianu, pirchì asisti nta àutri lingui neolatini, comu p'asempiu la lingua napulitana ca havi la furma:

'o popùle vascie (zoè 'n sicilianu: "'u pòpulu vasciu")

ecc.

E midemma ntâ lingua asturiana:

coxín (prununzatu "coscìn", zoè 'n sicilianu: "cuscinu"), dû latinu "cussinus"

ecc.

E macari ntâ lingua taliana:

cuscino (zoè 'n sicilianu: "cuscinu"), dû latinu "cussinus"

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "sci"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu sta "sci"

## Ntâ littiratura siciliana
* Dî pruverbi cugghiuti di Giuseppi Pitrè:
::Quantu va n'amicu 'n chiazza, 'un cci va cent'unzi 'n ca**sci**a. 
* *Cu troppu si fidò ristò 'ngannatu* di Ninu Martogliu:
::non sugnu muru va**sci**u vi 'ngannati;

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Nun avemu nudda prifirenza, si poti usari l'una o l'àutra.

Catigurìa:Lingua siciliana
Villa San Giuanni

**Villa San Giuanni** o **A Villa** è nu cumuni nta pruvincia di Riggiu Calabbria cu 13.084 abbitanti. Dâ Villa s'accàttanu li navi pâ Sicilia. E' macari scalu firruviariu di mpurtanza nazziunali e puru stazzioni balniari.
Villa ntô '700 avìa lu nomu "Fossa", ma poi lu canciau e addivintau *Villa*. L'antichi rumani la chiamàvanu *Fretum Siculum*, picchì di ccà si java ntâ Sicilia, e ccà c'era *Colonna Reggina*, n'antica citati ch'era â fini dâ via Popilia, ca di Capua arruvava nzinu a Riggiu.
Nta l'800 passaru di ccà li francisi di Napuliuni e li ngrisi e puru Garibardi. Ntô 1927 Villa la mìsiru cû cumuni di Riggiu, ma ntô 1933 turnau a èssiri cumuni a parti.
Villa havi tanti beddi frazzioni, comu U Cannateddu e U Piali, d'unni si poti vìdiri tutta la Sicilia nzinu a l'Èttina. Ntô passatu, A Villa era chiamata "Fossa San Giuanni".

Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Riggiu Calabbria
Usu di l'ènclisi nizziali

L'agghiunciuta di n'ènclisi nizziali (pròtisi «L» ô principiu dâ palora) poti succèdiri ntô sicilianu.

## Diffusioni

Stu finòminu asisti nta vari zoni di la Sicilia.

## Asempi

* lapa (apa)
* loppiu (oppiu)
* lecu/leccu (ecu)
* làppiu (àppiu/àpiu)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu st'ènclisi

## Rifirimenti ca nun ùsanu st'ènclisi

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Nun avemu prifirenza, si poti usari una furma o n'àutra.

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu di l'assimilazzioni dâ «DR» n «RR»

Nta certiduni palori siciliani, lu gruppu «DR» poti vèniri canciatu 'n «RR». E' n'assimilazzioni funètica.

## Diffusioni

St’assimilazzioni dâ “D” asiti nta vari àrii di la Sicilia.

## Asempi

* ladrunarìa -> larrunarìa
* ladruni -> larruni (ma esisti puru l'aquivalenti "larrón" 'n spagnolu)
* "nodriza" (palora spagnola) -> nurrizza
* padrinu -> parrinu
* "madrastra" o "padrastra" (palori spagnoli) -> marrastra o parrastra
* vudrìa (vulirìa) -> vurrìa, vurrissi
* "podrido" o "pudrido" (palora spagnola) -> purritu (=fràcitu), ma sta palora siciliana putissi vèniri macari di lu francisi anticu "pourrit".
* "quàdrus" o "quadràtus" (palori latini) -> quarru

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu st’assimilazzioni

## Rifirimenti ca nun ùsanu st’assimilazzioni

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Nun avemu nudda prifirenza, si poti usari tutti li dui furmi.

Catigurìa:Lingua siciliana
Valladolid

**Valladolid** è lu capulocu di Castigghia e Leon ("Castilla y León" ntô spagnolu), cumunità autònuma dâ Spagna. Havi na pupulazzioni di 319.943 abbitanti è di 410.623 ntâ sò ària metropulitana. Si trova ô nord-ovest dâ Spagna.

Catigurìa:Spagna
Mark William Calaway - The Undertaker

thumb|right|200px|Mark William Calaway - The Undertaker

**Mark William Calaway**, (Houston, 24 di marzu 1965), canusciutu comu ***The Undertaker***, è nu Wrestler prufissiunista di li Stati Uniti ca travagghia ppâ World Wrestling Entertainment, pû roster di Smackdown. Iddu havi cunquistatu nu pugnu di tìtuli comu lu *[[World Heavyweight Championship]]*, lu *[[WWE Championship]]* e lu *[[WWE World Tag Team Champion]]*. Ci havi macari nu record ùnicu: cummattìu nâ 15 edizzioni di Wrestlemania, vincennu ogni vota. Calaway è cunsidiratu na liggenna viventi.

Catigurìa:Sport
Catigurìa:Spittàculu
Svevi

Li **Svevi** foru na dinastìa di rignanti di urìggini girmànica. Grazzi ô matrimoniu cu Custanza d'Autavilla, l'ùrtima riprisintati siciliana dî Nurmanni, li Svevi cuvirnaru 'n Sicilia e nta na parti granni di l'Europa cintrali e miridiunali, a accuminciari dâ fini dû dudicèsimu sèculu. Lu mèmmiru cchiù cèlibbri fu Fidiricu II di Hohenstaufen, chi purtau lu mpèriu â so màssima mpurtanza.

Catigurìa:Storia
Nùmmuru atòmicu

lu **nùmmuru atòmicu** di n'elimentu chìmucu è la quantità di protoni chi l'àtomu di l'elimentu cunteni. La tàvula piriòdica cunteni l'elimenti chìmici urdunnati secunnu lu nùmmuru atòmicu.

Catigurìa:Chìmica
San Paulu

## Giografìa
*San Paulu dû Brasili, metropuli brasiliana
*San Pàulu (SR), lucalità dâ pruvincia di Sarausa

## Riliggiuni

*Paulu di Tarsu, apostulu
Carmelo Pitronaci

Carmelo Pitronaci, pulìticu e pueta sicilianu, nascìu a Nissa lu 20 di marzu dû 1920 e murìu lu 3 di nuvèmmiru dû 2004.

Cunziquìu lu diproma di Peritu Minirariu e appoi nzignau ntâ stissa scola. Fu macari cunziggheri dû Ministeru di la nnustria e dû Cummerciu, e stesi pi 40 anni a Roma e apoi turnau a Nissa.

## Un pueta nissenu

Ntô nuvèmmiru dû 1977 pubbricau la sò prima ricota di puisìa cu lu tìtulu: "Invito al coro". Lu sò secunnu libbru di puisìi "Etica ed Estetica" fu pubbricatu ntô 1986 e è chinu di missaggi d'amuri, di riflissioni supra li valuri principali dâ vita. E' ntirissanti l'ùrtima parti dî dui libbra unni sunnu ricoti arcuni sò ricordi di nfanzia ntâ parrata nissena. Li sò puisìi s'attròvanu nta arcuni antoluggìi puètichi e nta aggenni littirari.

Scrivìa puisìi p'addimustrari ca l'omu havi 'n iddu tutti li putinzialitati. 

## Vuci cunzigghiati

*Parrata nissena
*Mario Amico
*Michele Zagarella
*Emiliu Milan
*Nissa

## Liami sterni

*Na biografìa 'n talianu e na puisìa scritta nta la parlata nissena

Catigurìa:Siciliani cèlibbri
Catigurìa:Littiratura
Catigurìa:Nissa
Catigurìa:Lingua siciliana
Catigurìa:Parrata nissena
Catigurìa:Nasciuti ntô 1920
Catigurìa:Muruti ntô 2004
Michele Zagarella

Michele Zagarella, pubbricista e pueta sicilianu, nascìu a Nissa lu 29 di uttùviru dû 1939. E' lu ridatturi nissenu di l'Eco dell'Arte (di Roma), e cullàbbura, cu puisìi di natura varia, a diversi jurnali e rivisti culturali. 

## Pubbricazzioni

Pubbricau la ricota *Foglie nel tempo* (ed. S.E.L. Roma 1996), *Tra le rughe* (ed. Ferdinandea, Catania 2001) e la ricota, 'n dialettu nissenu, *Vuci di strata*, *Vuci di strada* (Ed. S.E.L. Roma 2002) e "Dalla mia valle" (Ed.ASS.PI.DE. Caltanissetta 2007).

## Premi littirari

Li cumpusizzioni puètichi di Michele Zagarella hannu uttinutu nummirusìssimi premi nta tanti cuncursi littirari 'n Italia e a l'èstiru. Si ponnu lèggiri puisìi sò nta li pàggini di antologgii di prestigiu tra li quali "La luce trasgressiva" (ed.Città del sole,2007); "Poeti oggi" (ed. La torre, 1997) oppuru su: www,scrivere.info. Della poesia di Michele Zagarella si sono interessati le pagine culturali di: Giornale di Sicilia (07-08-2002); La Tribuna del Sud (01-04-1992); L'Eco dell'Arte (1997); Giornale di Calabria (01-05-1992); Altirpinia (15-05-1997); Il Corriere del Sud (02-04-1998); Ferdinandea Notizie (02-06-2002); La Sicilia (25-09-1997); "Il Mulino Letterario" (Germania, 07-07-1999); "*Il Gazzettino del Lazio*" (02-01-1999); "L'inchiesta" (23-03-2002); "Co.Va.Sa. Sicilia" (25-09-1997); "I fiori del male" (Roma, apr. 2008) ecc. E' inserito nel "Dizionario Biografico degli Autori Italiani Contemporanei" edito da "Libroitaliano" (1994)

## Liami nterni

*Parrata nissena
*Carmelo Pitronaci
*Mario Amico
*Emiliu Milan
*Nissa

## Liami sterni

*Na biografìa 'n talianu

Catigurìa:Siciliani cèlibbri
Catigurìa:Littiratura
Catigurìa:Nissa
Catigurìa:Lingua siciliana
Catigurìa:Parrata nissena
Mario Amico

Mario Amico, artista sicilianu, nascìu a Nissa ntô 1942 e campa e òpira ancora ntâ citati nissena. Travagghiau pi trent'anni 'n qualitati di funziunariu ntâ minera di "Giurmentaru". Oi iddu è mpignatu 'n disciplini artìstichi diversi quali la puisìa e la pittura. 

## Pubbricazzioni

Mario Amico, ca scrivi 'n dialettu nissenu, è prisenti 'n antoluggìi mpurtanti e addifenni cu energìa e amuri li sò ràdighi, attraversu vari cunvegni, recital e manifistazzioni ca riguàrdanu la lingua siciliana. 

Nta li sò puisìi, iddu èvuca la rialitati d'un munnu oramai scumparsu: chiddu dî "surfaràra" (li travagghiatura dâ minera). Li suggetti arricòrdanu la vita dî surfàri (mineri di sùrfaru) e di cu ci travagghiava.

## Liami nterni
*Dialettu nissenu
*Parrata nissena
*Carmelo Pitronaci
*Michele Zagarella
*Emiliu Milan
*Nissa

## Liami sterni

*Na biografìa 'n talianu e arcuni puisìi sò scritti nta la parlata nissena

Catigurìa:Siciliani cèlibbri
Catigurìa:Littiratura
Catigurìa:Nissa
Catigurìa:Lingua siciliana
Catigurìa:Parrata nissena
Bahamas

Li **Bahamas** sunnu n'arcipèlacu chi s'attrova ntî l'Ocèanu Atlanticu ô làricu di la Florida. Terra di villiggiatura pi l'amiricani dû cuntinenti, li Bahamas sunnu cèlibbri puru li èssiri nu paradisu fiscali grazzî all'assenza di tassi supra li dipòsiti di sordi ntê banchi dû paisi.

Catigurìa:Amèrica cintrali
Usu di «-MMIR-» ca veni dû latinu «-MBR-»

Ntô sicilianu pò succèdiri ca la "-MBR-" latina, ô nternu dî na palora, veni canciata 'n "-MMIR-". 

## Diffusioni

Stu finòminu succedi nta vari àrii di la Sicilia, e assai scrittura siciliani usaru sti furmi cu la "-mmir-".

## Asempi

* ùmmira (dû latinu: ùmbra)
* mmiriacu (zoè "mbriacu", dû latinu "ebriàcus")
* mmiriacuni (zoè "mbriacuni")
* mmiròcculi (zoè "mbròcculi", forsi dû latinu " bròcculus")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu la “MBR”

## Rifirimenti ca ùsanu la “MMIR”

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d’usari la “MMIR” pi li palori canusciuti cu sta furma. Ma pi l'àutri paroli s'havi a usari la “MBR” etimològgica (supratuttu pi li palori muderni).

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu di «-NNIR-» ca veni dû latinu «-NDR-»

Ntô sicilianu pò succèdiri ca la "-NDR-" latina, ô nternu dî na palora, veni canciata 'n "-NNIR-". 

## Diffusioni

Stu finòminu succedi nta vari àrii di la Sicilia, e assai scrittura siciliani usaru sti furmi cu la "-nnir-".

## Asempi

* calànnira (dû latinu "calàndra")
* Lisciànniru (dû latinu "Alexàndrus")
* mànnira (dû latinu "màndra" o dû grecu "màndra")
* Annirìa (dû latinu "Andrea" o dû grecu "Andreas")

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu la “NDR”

## Rifirimenti ca ùsanu la “NNIR”

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d’usari la “NNIR” pi li palori canusciuti cu sta furma. Ma pi l'àutri paroli s'havi a usari la “NDR” etimològgica (supratuttu pi li palori muderni).

Catigurìa:Lingua siciliana
Usu dâ «MP» mmeci dâ «NF»

L'usu dâ «MP» mmeci dâ «NF» è unu dî nummarusi canciamenti funètici dâ lingua siciliana.

## Diffusioni

Stu finòminu succedi nta arcuni àrii di la Sicilia. Picca sunnu l'autura famusi ca usaru palori accussì.

## Asempi

* mpilari (nfilari)
* nàmpara (nànfara)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu la «MP»

## Rifirimenti ca nun ùsanu la «NF»

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu d'usari la «NF» etimològgica ma nun cunzidiramu l'àutru usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Sulitu

**Sulitu** è nu cumuni salentinu ca si trova nta la pruvincia di Lecci. 'N dialettu grecu lu cumuni si chiama **Sulito**.

## Orìggini di lu nomu
Lu nomu *Sulitu* dìcinu ca veni di suli, ma forsi nun è veru. Certi pènzanu ca la parola veni di *basoleto* (*syllithos*), la petra di Sulitu.
Pocu tempu arretu truvaru na crasta, nu stozzu d'argilla ca susu stava disignata na mappa, la "mappa di Sulitu", unni li primi tri littri di lu nomu (SOL) idintìficanu lu paisi. Siccomu ca la crasta è messàpica, nun si sapi cchi signìfica sta parola.
Siccomu ca Sulitu stà ammenzu a lu Salentu e na vota era assai mpurtanti, di sta parola *Soletum* forsi diriva puru lu nomu di tutta la zona.

## Nciuri di li paisani
Li sulitani sù nciuriati *magàra*. Si dici ca, mentri a na quarantina d'anni arretu, Sulitu era china di genti ca facìa e cacciava li *magarìi*: arrivàvanu clienti puru di li paisi vicini pi fàrisi risòrviri li prubbremi. N'àutru mutivu è la liggenna di lu campanaru: nu monumentu maraviggghiusu ca si dici fu custruitu di Matteu Tafuri, filòsufu e archimista, nta na notti sula, aiutatu di li diàuli e di li magàra.

## Dialettu
Lu dialettu di Sulitu è lu dialettu neo-grecu (notu comu gricànicu o griku). Stu paisi salentinu faci parti di la Grecìa Salentina (situata nta lu Salentu cintrali) ca è n'Ìsula linguìstica.

## Talìa puru
*Dialettu salentinu
*Lingua siciliana

Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Lecci
Catigurìa:Paisi Arbëreshë
Galatina

**Galatina** è nu cumuni salentinu ca su trova nta la pruvincia di Lecci. Havi chiù o menu 30.000 abbitanti e tri frazzioni: Culumìtu, Nove (ca è la cchiù mpurtanti) e Santa Bàrbara.

## Nomu anticu
Lu nomu anticu era "San Pietro Galatino".

## Architittura e cultura
Galatina havi nu saccu di cresi mpurtanti e beddi, comu la **matrici** ca è didicata a Santu Pietru e la **[[basìlica di Santa Catarina]]**, ca è monumentu nazziunali, tantu bedda ca li turisti vèninu sempri pi taliàrila. 
N'àutra cosa mpurtanti, a'nnanzi a la villa, è la **crisudda di Santu Pàulu**. Si dici ca dintra di lu puzzu ca stà arretu a la cresia, ca ora è chiusu, avìa na funtana ca arriniscìa a sanari li tarantulati, chiddi ca èranu muzzicati di li taràntuli. 

Li tarantulati abballàvanu prima a casa, accumpagnati di li tambureddi ca sunàvanu pìzzica; poi, jìvanu a la cappilletta p'addumannari la grazzia a Santu Pàulu, o pi'arringrazziàrilu pirchì ci avìa fattu lu miràculu. Santu Pàulu dava la grazzia sulu doppu ca li tarantulati vivìanu l'acqua di la funtana e poi fommecàvanu nta lu puzzu. Ogni annu, lu 28 di giugnu, turnàvanu pi fari attorna la grazzia. Parciò li tarantati ca si fannu puru oji.

A'nnanzi a la villa c'è puru na funtana di brunzu ca si chiama "Lampada senza luce", ma ca tutti chiàmunu **La Pupa**. La fici l'artista galatinisi Gaetano Martinez (1892-1951), e a lu 1936 l'ammustraru a la Biennali di Vinezzia. A latu di la *Pupa* c'è lu monumentu di li caduti, nu surdatu di brunzu ca mbrazza na scupetta.

## Dialettu
Lu dialettu di Galatina apparteni a la famigghia di la lingua siciliana: è lu dialettu salentinu. A Galatina si parlava puru un dialettu arbëreshë.

## Talìa puru
*Dialettu salentinu
*Lingua siciliana

Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Lecci
Catigurìa:Paisi Arbëreshë
Capursu

**Capursu** è un cumuni di 15.018 abbitanti dâ pruvincia di Bari. Lu funnò â famigghia Pappacoda.

## Liami esterni

Cumuni di Capursu
Capursisi

Catigurìa:Pugghia
Usu dâ «L» mmeci dâ «R»

Ntô sicilianu, l'usu dâ "**L**" mmeci dâ "**R**" poti succèdiri a li voti ntâ lingua parrata.

## Diffusioni

Stu finòminu di l'addibbulata dâ "R" 'n "L" asisti sulu nta arcuni zoni di la Sicilia.

## Asempi

* merculidìa (mercuridìa) dû latinu "mercurii dies"
* sciloccu (sciroccu) di l'àrabbu "sharak"
* sùlici (sùrici) dû latinu "sòricis"
* calamela (caramela) dû spagnolu "caramelo"
* luccàru (ruccàru, cucca di rocca)
* lanzudda ('ranzudda, granzudda) diminutivu di "granza" (canigghedda) ch'esisti puru ntô maltisi e ntô calabbrisi
* lattera (rattera, surgialora, tràppula pi pigghiari surgi)

ecc.

## Rifirimenti ca ùsanu palori cu sta "l"

## Rifirimenti ca nun ùsanu palori cu la "r"

## Sicilianu standard usatu ntâ wikipedia

Raccumannamu di nun usari sta "l" ma nun cunzidiramu lu sò usu comu n'erruri.

Catigurìa:Lingua siciliana
Antoniu Salieri

**Antoniu Salieri** (Legnago, 18 di austu 1750 – Vienna, 7 di maiu 1825) fu nu musicista italianu vissutu tra lu XVIII e lu XIX sèculu. Appi nu certu successu 'n Austria unni travagghiau comu musicista di curti a Vienna, ô tempu 'n cui Mozart agghicava â sò maturità musicali e ô successu, senza pirò pigghiari lu postu paiatu bonu di Salieri.

Salieri
Salieri
Giuseppi Arcimboldu

**Giuseppi Arcimboldu** (Milanu, 1527 – Milanu, 11 di giugnettu 1593) fu nu pitturi italianu dû Rinascimentu. 

È cèlibbri pi li ritratti antropòidi fatti di frutta, virdura o libbra, chi ni fannu ntî nu certu senzu nu pricursuri di la pittura astratta. Travagghiau pi nu longu tempu â curti di l'Asburgu sutta Massimilianu e Rodolfu II.

Catigurìa:Nasciuti ntô 1527
Catigurìa:Muruti ntô 1593
Catigurìa:Pittura taliani
Pugghia (artìculu 'n salentinu)

La **Pugghia** (o **Puglia** o **Puja** o **Pùia** a'n salentinu) ete na reggione te l'Italia meridiunale ca tene sei pruvince. Cunfina a nord cullu Molise, a ovest culla Campania e la Basilicata, a sud cullu Mare Joniu e a est e nord cullu Mare Adhriaticu. Lu nome storicu ete **Apulia** (ca vene te lu Grecu *Iapyghìa*, *Iapigia*) percè li primi abbitanti se chiamavane Apuli (gr. Iapigi).

## Geografia
La Puja ète la regione cchiù a est ti l'Italia: Punta Palascìa, 'mmèru Utrantu, 'ntràllu Salentu, ète largu 80 km ti li coste ti l'Albania e bbète lu puntu cchiù a est 'ntràll'Italia.

Ete mmuddhràta ti lu mare Atriaticu e ti lu mare Joniu e bbète la regione ti l'Italia continentale culla cchiù llonga estensione ti li coste. Oltre cca ti lu mare, li confini ti la regione suntu segnati ti lu fiume Fortore, ti lu Subappenninu ti la Daunia e ti la depressione bradanica. Apparte l'urtima zona ti l'Ofantu, nuddhru fiume pugliese si pote navigare. Li acque ti 'ntrà 'sta regione su' picca e bbènune pi lla maggior parte ti li lachi costieri, comu quiddhri ti Lesina e ti Varanu e puru li lachi Almini.

Lu territoriu soa ete chianu pi llu 53, 3%, cuddhrinare pi llu 45,3% e montuosu sulu pi llu 1,5% e quistu face ddintà' la Pujia la regione menu montuosa ti 'ntràll'Italia. Li montagne cchiù bbàute si ttròane 'ntràllu Subappenninu ti la Daunia, addò si rrìane li 1152 m ti lu Monte Curnacchia, e sùbbra llu Garganu, culli 1055 m ti lu Monte Calvu.

Li chiane suntu costituite ti lu Tavoliere ti li Pujie, ca occupa quasi mènza Capitanata, ti li coste ti la Terra ti Bbàri e ti la chiana ti lu Salentu. Lu territoriu cuddhrinare pujiese ete occupatu ti li Murge e li serre salentine.

## Tialetti
'Ntra la Puja se cuntane doi tipi te tialetti (pujesi tu cruppu meridiunale e salentinu) e suntu presenti thre isule linguistiche (lu francupruvenzale te Faetu e Ceje Santu Vitu 'ntra la pruvincia te Foggia, l'arbereshe 'ntra lu comune te San Marzanu 'ntra pruvincia te Tarantu e u Griku 'ntra la zona chiamata Grecìa Salentina 'ntra la pruvincia te Lecce). Li tialetti pujesi se potune spartìre tra quddhri foggiani a Foggia e pruvincia e quiddhi baresi a Bari finca a Barletta. Quiddhri salentini invece se potune classificare comu settentrionali, centrali e meridionali. E doi famigghiee te tialetti suntu spartute te na zona te transizzione ca vaje te Tarantu città finca a Ostuni, e muccia la città te Massafra, Ceje e quarche paesinu piccinneddhu. Na cosa particolare ete lu tialettu ca se cunta 'ntra 'li paesi te l'isole Tremiti, ca se ssimigghia mutu all'ischitanu, percè i nanni ti cristiani ca abbitane dhai se spustara alli tiempi tu dominiu borbonicu tu sud Italia.

## Varda puru
*Dialetti dâ Pugghia

Catigurìa:Italia
Tarantinu

**Tarantinu** pò rifiriri a:
*lu dialettu parratu nta la cità di Tàrantu (e dintorni)
*lu tarantinu miridiunali, nu dialettu di tranzizzioni di tipu salentinu (e ca, ô liveddu lissicali, apparteni quinni ô gruppu sicilianu)
Tarantinu miridiunali

Lu **tarantinu miridiunali** (zoè chiddu parratu ntâ parti miridiunali dâ pruvincia di Tàrantu) è nu nzemi di parrati di tranzizzioni di tipu salintinu (e dunca apparteni ô gruppu sicilianu).

## Liami nterni

*Gruppu sicilianu
*Dialettu salintinu
*Calabbrisi centru-miridiunali
*Parlati siciliani di Sicilia
*Lingua siciliana ('n senzu largu)

Catigurìa:Gruppu sicilianu
Catigurìa:Lingua siciliana
Catigurìa:Salentu
Dialetti di tranzizzioni àpulu-salentini

Li **dialetti di tranzizzioni àpulu-salentini** sunnu di li parlati pugghisi cu nfruenzi salentini.

E' lu casu di li dialetti parlati a Stuni (BR), Fasanu (BR), Cegghji (BR), Li Castieddi (BR), Sammichel (BR) e Gruttagghie (TA) ca sunnu pugghisi, sibbeni cu nfruenzi salentini marcate.

## Liami nterni

*Dialetti pugghisi
*Dialettu salentinu
*Salentu

## Liami sterni

*Salento (articolo della wikipedia italiana)

Catigurìa:Salentu
Hossàtu

**Fossatu** è nu cumuni di 660 abbitanti dâ pruvincia di Catanzaru.

Catigurìa:Calabbria
Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Catanzaru
Catigurìa:Cumuna taliani
Vina

Lu tèrmini **vina** si pò rifiriri a:
* na frazzioni di Majida (CZ)
* vina (anatumìa), na parti dû corpu umanu
Myanmar

Lu **Myanmar** è nu statu di l' Asia sud-orientali. Canusciutu nzinu a quarchi annu fa sutta la nomu di **Birmània**, òccupa parti dâ costa uccidintali dâ pinìsula innicinisa, e è affacciatu ô Golfu dû Bengala. Cunfina cô Bangladesh, l'Innia, la Cina, lu Laos e la Tailandia. Attuarmenti, doppu lu corpu di statu dû 1988, è sotta lu riggimi militari di Than Shwe.

Lu Myanmar cunta circa 51 miliuna d'abbitanti. La cità cchiù mpurtanti è senza dubbiu Rangoon, chi fu capitali nzinu a quarchi annu fa. Lu rigggimi attuali fici custruiri na cità nova, Naypyidaw, chi è ufficiarmenti l'attuali capitali.

Ntô misi di sittèmmiru dû 2007 scoppiau na rivorta di mònaci buddisti, appuiata dâ pupulazzioni, ma l'esèrcitu birmanu doppu quarchi jornu di lassari fari riprimìu li manifistazzioni ammazzannu dicini di manifistanti.

Lu riggimi attuali è cummattutu puru di nu muvimentu dimocràticu du cui l'espunenti principali è lu premiu Nobel pâ paci pô 1991, la signura Aung San Suu Ky, attuarmenti assignata a risidenza â sò casa.

Catigurìa:Nazzioni
Catigurìa:Asia dû Sud-est
Rangoon

** Yangon** megghiu canusciuta comu **Rangoon** è la cità cchiù mpurtanti dû Myanmar. Havi na pupulazzioni di circa di 4.500.000 abbitanti.

Catigurìa:Myanmar
Aung San Suu Ky

**Aung San Suu Ky** (19 di giugnu 1945) è na leader pulìtica dû Myanmar. 

Ntô 1988 vincìu l'elizzioni dû sò paisi, ma nu còrpu di statu militari la privau dâ vittoria. Vincituri dû Premiu Nobel pâ paci ntô 1991, di diversi anni è assignata a risidenza obbrigata â sò casa a Rangoon. Ntô misi di nuvèmmiru dû 2010 fu libbirata.

thumb|left|300px|Aung San suu Ky ntô 2011.

Catigurìa:Biografìi
Ky, Aung San Suu
Maje

**Maje** (o **Majie** nta àutri parlati salentini) è nu cumuni salentinu ca si trova nta la pruvincia di Lecci.

## Pusizzioni giogràfica
Siccomu ca Maje stà ammenzu a lu Salentu, havi na pusizzioni di privileggiu, comu nudu stratali e ferruviariu e comu centru econòmicu e culturali di na zona ca cumprenni tutti li paisi di "sutta lu capu" (chiddu di Leuca). Di Maje pàssanu puru li vìi e li ferruvìi ca cullèganu Otrantu, Santa Cisària e Casciu (a est), Thricase e Santa Marìa di Leuca (a sud), Casaranu e Caddhrìpuli (a ovest). È luntana vintottu chilòmitri di Lecci, sìdici di Otrantu e quaranta di lu Capu di Leuca.

## Orìggini di lu nomu e di lu stemma
Lu stemma di Maje è furmatu di tri aneddi d'argentu susu a nu sfunnu blé. Susu a st'aneddi ci sunnu certi pariti cu li turri d'argentu e na guardiola d'oru. 

Stu disignu alimintau la liggenna (ca si dici ch'è di Luiggi Tarelli, nu mònicu di Casaranu) ca lu paisi si furmau di tri massarìi, ca si mìsiru 'n coddu comu li "magghi" ("maje" 'n salentinu) di na catina e fìciuru nu primu nzidiamentu.

Secunnu Emiliu Panarese, nu stòricu di Maje, nun è accussìni. Chiddu penza ca lu nomu diriva di nu topònimu d'orìggini missàpica, *mal*, ca si canuscìa nta tutta la zona di lu Miditirràniu (e no sulamenti nta lu Salentu). Stu nomu forsi signìfica "muntagna" (puru siddu Maje stà supra na chianura, e forsi propiu picchistu, pirchì pi li salentini ogni locu àutu pari muntagna). La palora latina (*Malliae*) è sìmuli a chidda di Mallia, comu si chiamava l'ìsula di Siru, nta li Cicladi, e a *ta Mallia*, na cità di l'ìsula di Crita.

## Storia
Si sapi ca li primi abbitanti arrivaru a l'età di lu brunzu (oppuru a l'età di lu ferru). Li primi abbitanti custrueru puru certi monumenti comu specchi, dolmen e menhir (sta zona nn'è china). C'è puru lu "fondu Cattie": na cava di cosi fatti a manu, la scupreru a lu 1980: avìa cchiù o menu dudicimila strumenti e scheggi e ottucentu stozzi d'ossa.
Lu casali di Maje si sviluppau chiù o menu a lu milliducentu accostu a lu casteddu, ca forsi lu custrueru sutta a l'Angioini e ca poi ristrutturaru cu Andriolu Lubbellu (lu baruni di Maje quannu rignava Arfonzu I d'Aragona). Lu casteddu ristau cussìni pi sèculi nzinu ca don Ascaniu Filumarinu (c'addivitau lu fiudatariu), dicidìu di canciàrila, cu la faccia cchiù muderna, e custruìu na facciata eliganti mmeci di chidda militari ca avìa. Poi agghiunceru puru nu purtuni baroccu cu lu stemma di li "Capece", li fiudatari novi.

## Cosi strani
A Maje custrueru a lu 1998 na stàtua pi Ardu Moru, ca nascìu ddàni, e vinni puru pi nauguràrila lu prisidenti dâ Ripùbbrica taliana Oscar Luiggi Scarfaru. Sta stàtua fici nu menzu casinu pirchì sutta un vrazzu Ardu Moru porta L'Unità.

## Dialettu

Lu dialettu di Maije apparteni a la famigghia di la lingua siciliana: è lu dialettu salentinu.

## Varda puru

*Dialettu salentinu
*Lingua siciliana

Catigurìa:Cumuna dâ pruvincia di Lecci
Haile Gebrselassie

**Haile Gebrselassie** (18 di aprili 1973) è nu campiuni di atletica etìopi pî 10.000 metri e pi la maratona.

Gebreselassie
Maratona

La **maratona** è lu sport chi cunzisti a cùrriri na distanza di 42 chilòmitri e 195 metri. L'orìggini veni di n'episodiu di na guerra ntâ Grecia antica e lu nomu è chiddu dâ cità omònima. Atturamenti lu record di maratona è ditinutu di n'atleta etìopi, Haile Gebreselassie, cû tempu di 2 uri 4 minuti e 26 secunni.

Catigurìa:Sport
Iulia Timoschenko

**Iulia Timoshenko** (n ucrainu **Юлія Володимирівна Тимошенко**, Dnipropetrovs'k, 27 di nuvèmmiru 1960), è n'econumista, mprinnitrici e pulìticanti ucraina. Si lauriau n ecunòmia ntô 1984. Doppu la fini di l'Unioni Suvietica ncuminciau a custruiri nu mperu ecunomicu grazzi a l'unna di privatizzazzioni attuati duranti l'anni '90 dû XX sèculu. 

## La carrera pulitica
Eliggiuta ntô parlamentu la prima vota ntô 1996, fu pi diversi anni alliata cu Viktor Yuschenko, a cui cci sustiniu puru la campagna elettorali contra Viktor Yanucovich (filurussu) a l'elizzioni dô 2004. Macari idda ntâ *Rivoluzzioni Aranciuni* fra li leader scinnuti n chiazza contra li brogghi eletturali, vinni numinata primu ministru nzinu ô nuvèmmiru dô 2005. Doppu n'annu di prubbremi fu rinuminata prèmier.

[thumb|left|205px|Iulia Timoschenko e [Lech Kaczyński ntô 2008]]

Ntô 2010 participàu all'elizzioni pi la prisidenza dâ Ripùbbrica di l'Ucraina. Passau lu primu turnu, ma vinni battuta cu nu scartu minimu ô balluttaggiu di Viktor Ianukovich, candidatu filu-russu. L'elizzioni fu giudicata giusta di l'ussirvatura forasteri. La scunfitta dâ Timoschenko, cu chidda dû prisidenti niscenti, Yuschenko, sinna puru la fini dâ Rivoluzzioni Aranciuni.

## Aùtri pruggetti

Timoschenko, Iulia
Timoschenko, Iulia
Lista di l'elimenti chìmici pi òrdini alfabbèticu

Tutti l'elimenti chìmici (nomu, sìmmulu, nùmmiru) dâ tàvula piriòdica:

### A

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### I

### J

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### R

### S

### T

### U

### V

### Z

Catigurìa:Chìmica
Catigurìa:Listi
Uttùviru 2007

**[[1 di uttùviru]], lunidìa**
*Kiev: Ô nnumani di l'elizzioni in Ucraina, lu panurama puliticu dû paisi è spratutu ancora tra li prouccidintali dû prisidenti Viktor Yuschenko e Iulia Timoshenko e li pro-russi di Viktor Yanukovitch. Nuddu schieramentu agghica â maggiuranza dî voti, sibbeni li prouccidintali pàrunu 'n testa cu circa lu 46 % dî voti.
----
**[[2 di uttùviru]], martidìa**

* Corea: Storicu ncontru a Pyongyang tra li capi di li dui Corei. Chistu, nta 60 anni è lu secunnu ncontru, doppu chiddu dû 2.000. Lu prisidenti dâ Corea dû Sud, Roh Moo-Hyun, attravirsau a pedi lu cunfini câ Corea dû Nord e vinni arricivutu dô dittaturi Kim Jong. Ssu muru s'havi a sdirubbari.      
----
**[[4 di uttùviru]], jovidìa**
*Roma: Lu cuvèrnu annuncia un miliardu di euru pi la rializzazzioni di òpiri e infrastrutturi 'n Sicilia e Calabbria: sti sordi èranu privisti urigginariamenti pû ponti supra lu Strittu di Missina, chi sutta lu cuvèrnu di Rumanu Prodi nun s'accumincia comu iddu stissu annunciau ntî nu ncontru chi appi cû prisidneti dâ Samprea Riggiunali Siciliana, Totò Cuffaru (*fonti: [[La Sicilia]]*).
----
**[[7 di uttùviru]], duminicadìa**
*Shangai: Kimi Raikkonen câ Ferrari vincìu lu Gran Premiu di Formula 1 dâ Cina davanzi a Fernando Alonso e Felipe Massa. Lewis Hamilton nisciu di strata ê box. Sulu 7 punti sipàranu lu primu dû terzu. Lu campiunatu si joca all'ùrtima jurnata ô gran premiu dû Brasili.
----
**[[10 di uttùviru]], mercuridìa**
*Catania: Ntî n'opirazzioni dâ DIA e dâ squatra mòbbili contra la mafia catanisi fu arristatu Francescu Santapaola, cucinu di Nittu Santapaula. Quarchi simana fa Àncilu Santapaola, frati di Francescu, fu truvatu carbonizzatu a Ramacca.
----

**[[15 di uttùviru]], lunidìa**
*Palermu:Pû prisidenti dâ Riggiuni Siciliana, Sarvaturi Cùffaro, lu Prucuraturi agghiuntu di Palermu, Giuseppi Pignatone, addumannau ott'anni di càrciri. Cuffaro è mputatu di favuriggiamentu a Cosa Nostra e rivilazzioni di nutizî arrisirvati.

60px|right

*Roma: Cancia lu panurama pulìticu italianu cu la nàscita dû partitu dimucràticu e l'elizzioni dû sicritariu Walter Veltroni.

----

**[[21 di uttùviru]], duminicadìa**
* A Varsavia e a Berna è jornu di vutazzioni pû rinnovau dî càmmiri. 'N Pulònia vinciunu li libbirali, e â Svìzzira li nazziunalisti.
*Brasili: Kimi Raikkonen si làuria campiuni dû munnu di Fòrmula 1.
----
**[[23 di uttùviru]], martidìa**
*Cape Canaveral: Lu Shuttle partìu pâ sò missioni STS120 a distinazzioni dâ stazzioni spazziali ntirnazziunali. A bordu ci sunnu setti astronauti di cui unu italianu. 
----
**[[28 di uttùviru]], duminicadìa**
*Roccella Jonica: nu varcuni di mmigrati si rumpìu agghicannu â spiaggia, facennu na dicina di morti. Aùtri morti ci forru tra Notu e Pachinu ntî n'autru sbarcu.
----

## Viditi puru
* Sittèmmiru 2007
* Nuvèmmiru 2007
* 2007

Catigurìa:Uttùviru
Catigurìa:Nutizzî
Catigurìa:2007
Catigurìa:Abbinimenti
Pulìtica Australiana

L'Australia è nu statu dimucràticu chi havi comu lu sò capu di statu la munarchìa brittànnica. Lu capu dû cuvernu si chiama lu Primu Ministru.   Addivintatu nu statu fidiratu ntô 1901 e di ddu tempu havi statu na dimucrazzìa cuntìnua.

Lu Primu Ministru è, sarvu certi casi ccizziunali, lu leader dû partitu pulìticu cchiù forti dâ majuranza parramintari. La sò risidenza ufficiali è lu *Lodge* a Canberra.

Dû 1996 lu Primu Ministru è John Howard, leader dû Partitu Libbirali.

## Viditi puru:
* Primi Ministri di l'Australia

Catigurìa:Pulìtica
Catigurìa:Australia
Primi Ministri di l'Australia

Lu **Primuo Ministru** è lu puliticanti câ majur putenza ntô *Commonwealth* di l'Australia.

Lu Primu Ministru è lu capu dû cuvernu dû *Commonwealth* e, sarvu certi casi ccizziunali, è lu leader dû partitu pulìticu cchiù forti dâ majuranza parramintari. La sò risidenza ufficiali è lu *Lodge* a Canberra.

Dû 1996 lu Primu Ministru è John Howard, leader dû Partitu Libbirali.

## Storia

L'ufficiu dû Primu ministru asisti di quannu fu prochiamatu lu *Commonwealth*. Edmund Barton ntô 1901 fu lu primu.

Catigurìa:Pulìtica
Catigurìa:Australia