open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nouakchott

**Nouakchott** (in àrabuː نواكشوط o انواكشوط, signìfichende *su logu de is bentos*) est sa capitale e tzitade prus manna de Mauritània. S'agatat in sa costera atlàntica de su desertu de su Sahara. Su nùmene s'est mantentu cun s'ortografia dada dae is frantzesos e diat chèrrere nàrrere *logu in ue cando si faghet unu putzu essit abba a su livellu de is còrgios* (dae s'àrabu *anwakshut*, issu etotu derivadu dae su bèrberu *a-n-wakshut* (*Logu de còrgios*); in Marrocu, su nùmene *a-n-wakshut* cheret nàrrere *padente*.

Sa tzitade est istada fraigada a su logu de unu ksar (biddighedda bèrbera) minore, a 7 km de sa costera, durante sa colonizatzione frantzesa; su logu est istadu seberadu cun coidu pro evitare allagamentos disastrosos comente is de su 1950, pro tènnere asseguradu sa suministratzione de abba, e pro ite bastante a tesu de su Senegàl. Sa fraigadura aiat comintzadu in su 1958 e progetos urbanìsticos vàrios si fiant isvilupados giai in antis de s'indipendèntzia, in su 1960. S'aposentamentu de is nòmades (massimamente durante sa sicàngia manna de su 1968-1973) e s'atratzione de sa capitale ant provocadu una crèschida atzelerada. In su 1974, teniat unos chentu mìgia bividores e in su 1992 giai nde contaiat unos 600.000; in su 1999 s'agataiant giai 881.000 bividores. Segundu su tzensimentu de su 2010 is bividores suos sunt unos 822.207.

Sa tzitade tenet unu tzentru otzidentalizadu cun is ministeros, ambasciadas e àteros servìtzios distintos comente bancas e superfìtzies cummertziales mannas; a pustis, tenet unos bighinados residentziales, e foras de bidda sos aposentamentos provisòrios de is pòberos. Fintzas a sos annos '70 de su noighentos, s'agataiant tendas nòmades in zona urbana (200, in su 1971). Su clima est relativamente masedu, cun màssimas de 32 grados e mìnimas de 11; sa mèdia de propiduras est de 135 mm. Is putzos de su Trarza diant dèpere assegurare is fruniduras de abba, ma oe in die comomai non sunt bastantes e si sunt dèpidos fraigare depuradores. A unos 7 km in su sud-estu, est istadu fraigadu unu *wharf* (unu mollu) pro s'esportatzione. Is comunicatziones, a s'ispissu, si depent fàghere pro mèdiu de aparèchios gràtzias a un'aeroportu modernu foras de sa capitale e a pistas de aterràgiu isparghinadas in sa zona; is pistas in mesu de s'arena sunt impossìbiles de mantènnere. 

Sa tzitade est gemellada cun Tucson, Lanzhou, Madrid, Amman, s'Ìsula de Frantza e Bamako.
## Àteros progetos
La aventura de Miguel Littín clandestino en Chile

***La aventura de Miguel Littín clandestino en Chile*** (1986) est unu lìburu de Gabriel García Márquez.

Est un'arrelata de sa bìsita clandestina de su regista cilenu Miguel Littín in su 1985 a su paisu suu de nàscida apustis de 12 annus in esìliu.

## Trama
Apustis de dexi annus de ditadura, Augusto Pinochet at publicau una lista cun is nòminis de is disterraus chi ddis permitiat de furriai a su Cile. Miguel Littín no fiat in sa lista, ma in un'àtera cun is personas chi no podiant fai bìsita a su paisu. Custu fatu at cumbintu a Miguel chi s'ùnica manera de furriai a sa pàtria sua fiat cun passaportu, traballu, motivu e fintzas pobidda farsus.

In s'interis de sa bìsita, Littín, faendi-si passai po òmini de afaris uruguajanu, dirigit tres scuadras cinematogràficas po realizai unu documentàriu apitzus de sa vida in Cile asuta de sa ditadura. Filmat intervistas cun cilenus comunus e cun genti de movimentus de sa resistèntzia chi òperant in forma clandestina. Otenit un'intervista cun una de is ghias de s'insurretzioni, candu nci-ddu portant cun is ogus bendaus  a unu spidali clandestinu innui s'agatat sa ghia a pustis chi una scuadra soversiva dd'at pigau de unu spidali pùblicu, innui fiat sanendi de is fertas causadas de s'intentu de ddu bociri organizau de sa politzia segreta di Pinochet.

Miguel arrennescit in sa missioni sua e lassat su Cile in unu momentu innui is autoridadis iant scobertu sa presèntzia sua e is imbistigadoris ddu serbànt in s'arioportu. Sa realizatzioni de su documentàriu teniat sa punna de amostai a su mundu su scontròriu brutali e sbregungiri su regìmini de Pinochet faendi biri is arretzas de giòvunus traballendi po sciusciai sa ditadura.

## Sperdìssiu de is còpias
Su lìburu est stètiu publicau in su 1986. In friaxu de su 1987, su ministèriu de s'internu at decrarau de ai abruxau 15.000 còpias de sa prima editzioni de *La aventura de Miguel Littín clandestino en Chile* su 28 de sonniasantu de su 1986 in Valparaíso po cumandu de Augusto Pinochet.

## Riferimentus
Banjul

**Banjul** (in passadu *Bathurst*) est sa capitale de su Gàmbia, e tenet una populatzione de 31.301 bividores, fintzas chi cun is zonas perifèricas aribbaat a 413.397 bividores (tzensu 2013). Est situada in s'Ìsula de St. Mary, in su puntu in ue su riu Gàmbia si ghetat a s'Otzèanu Atlànticu.
In su 1816, is britànnicos aiant fundadu Banjul che a avampostu cumertziale e base pro sa suprimidura de su cummèrtziu de iscraos. Ddi fiat dadu nùmene de Bathurst in onore de Henry Bathurst, segretàriu de s'Ufìtziu Coloniale, ma su nùmene est cambiadu in Banjul in su 1973.

## Àteros progetos
Luanda

**Luanda**, giai *São Paulo de Assunção de Loanda*, est sa capitale e sa printzipale tzitade de Angola, in s'Àfrica tzentrale. Posta in s'Otzèanu Atlànticu, est fintzas su printzipale portu marìtimu e tzentru amministrativu de sa natzione. Luanda est cabulogu de sa provìntzia omònima. Tenet una populatzione de 8.069.612 bividores (datu agiornadu a su 2019) chi nde faghent sa de tres tzitades lusòfonas prus populadas de su praneta a pustis de San Paulo e Rio de Janèiro.

Luanda est atraessende unu perìodu de crèschida e torrada a fraigare intensa, chi at sighida a de sa ripresa econòmica chi est interessende totu s'Angola. In su 2015 resurtat èssere sa prus tzitade cara de su mundu pro non residentes.

## Àteros progetos
Porto-Novo

**Porto-Novo** est sa capitale ufitziale de su Benìn e su cabulogu de su dipartimentu de Ouémé cun 255.878 abitantes (istima 2006). Est unu portu chi si ghetat a sa laguna de Porto-Novo, unu bratzu de su golfu de Guinea. Porto-Novo est sa segunda tzitade pro bividores de su Benìn, ma est prus pagu importante dae su puntu de bista cumertziale e industriale de Cotonou. Sa tzitade est su tzentru agrìculu de sa regione, su cale produtu printzipale est s'ògiu de prama. Esportat annotamala cotone e kapok.

## Àteros progetos
Gaborone

**Gaborone** est sa capitale de su Botswana. Tenet una populatzione de 231.626 bividores (tzensu 2011), agiomai su 10% de sa populatzione totale de su Botswana, mentras sa sua agglomeratzione acasàgiat 421.907 bividores a su tzensu de su 2011. Casi sa metade de is tzitadinos de su Botswana bivet in intro de 100 chilòmetros de Gaborone. Su tassu de crèschida de sa populatzione de Gaborone est de su 3,4%, su prus artu de s'istadu.

Gaborone City, s'agatat intre is montigros de Kgale e Oodi, a curtzu a su puntu de acosidu de su riu Notwane e su riu Seshane in s'ingrone sud-orientale de su Botswana, e a 15 km dae sa làcana sudafricana. Sa tzitade est serbida dae s'Aeroportu Internatzionale Sir Seretse Khama. Est unu distritu amministrativu a sese, ma est sa capitale de su distretu sud-orientale chi dd'istat a inghìriu. Sa gente de su logu fatu·fatu si riferit a sa tzitade che a *Gabs*.

Sa tzitade de Gaborone pigat su nùmene de su cabu Gaborone de sa tribù Tlokwa, chi unu tempus cuntrollaiat sa terra in is intòrrios. Sigomente ca non teniat carchi afiliatzione tribale e s'agataiat acanta de s'abba durche, sa tzitade fiat istada progetada pro èssere sa capitale a metade de sos annos '60, cando su protetoradu de su Bechuanaland fiat divènnidu una natzione indipendente.

Su tzentru de sa tzitade est una tiria longa de fainas cumertziales, narada "*Main Mall*" cun un' àrea a forma de semichircu de ufìtzios guvernativos a estu. Gaborone est una de is tzitades cun crèschida prus lestra de su mundu, e custu at criadu problemas cun s'edilìtzia abitativa e sos acasagiamentos illegales. In su cursu de sos annos '80, sa tzitade s'est fintzas ocupada de gestire de is cuntierras chi si furriaiant torra in su paisu dae Sudàfrica.

Est sa capitale econòmica, non prus sede de su guvernu, de sotziedades medas e de sa Bursa de Botswana. Est fintzas sede de sa Southern African Development Community (SADC), una comunidade econòmica regionale fundada in su 1980.

Si faeddant su Setswana (Tswana), s'inglesu, su Kalanga e su Kgalagadi.

## Àteros progetos
Ouagadougou

**Ouagadougou** est sa capitale de su Burkina Faso e su tzentru amministrativu, culturale e econòmicu de sa natzione. Est fintzas sa tzitade prus manna de s'istadu, cun una populatzione de 2.200.000 persones in su 2015.

Is indùstrias primàrias de Ouagadougou sunt s'indùstria alimentària e de tessìngiu. Sa tzitade est serbida dae un'aeroportu internatzionale e est acapiada dae una ferrovia cu Abidjan in Costa de Marfilu. Non b'at niunu servìtziu ferruviàriu cara a Kaya. B'ant diversas autoistradas chi acàpiant sa tzitade cun Niamey, in Niger, su sud cun su Ghana e su sud-ovest cun sa Costa de Marfilu. In Ouagadougou ddoe est unu de is mercados prus mannos de s'Àfrica otzidentale, chi est brusiadu in su 2003 e dae tando est istadu torradu a abèrrere cun istruturas mègius pro prevènnere unos àteros possìbiles fogos. Unas àteras atraidas incluent su Museu Natzionale de su Burkina Faso, su Palatzu Moro-Naba, su Museu Natzionale de sa Mùsica e diversos mercados artesanales.

## Àteros progetos
Niamey

**Niamey** est una tzitade de 665.918 bividores, capitale de su Niger. Est sa tzitade prus importante, dae una banda a s'àtera de su riu Niger. Est unu tzentru amministrativu, culturale e econòmicu in una regione agrìcula in ue si cultivant pistàtzos de terra e tenent indùstrias manufaturieras de matones, tzeràmica, tzimentu e tessìngios.

Niamey fiat fundada fortzis in su de 18 sèculos, ma no at comintzadu a achirire importàntzia fintzas a cando is frantzesos ddoe aiant criadu unu distacamentu coloniale in sa dècada de 1890, creschende in presse fintzas a si cunvertire in una localidade nòdida. In su 1926 fiat fata capitale de su Niger, e sa populatzione fiat incrementada gradualmente, dae is 3.000 bividores de su 1930 fintzas a is 30.000 de su 1960, is 250.000 de su 1980 e, segundu carchi istima, is 800.000 de s'annu 2000. Sa càusa printzipale de custa crèschida de populatzione est istada s'immigratzione dae is campos in tempos de sicàngia.

Intre is puntos de interèssiu vàrios de sa tzitade s'agatat su Museu Natzionale de su Niger, chi incluet unu parcu zoològicu, unu museu de architetura populare, unu tzentru de artesania e espositziones vàrias, intre is cales is dedicadas a carenas de dinosàuros e a s'àrbure de su Ténéré. Puru s'agatant is tzentros culturales nigerinu, frantzesu e americanu, duos mercados printzipales e una pista de cumbata traditzionale.

Sa tzitade puru est sa sede de s'Aeroportu Internatzionale Diori Hamani, sa diòtzesi de Niamey, s'Iscola Natzionale de Amministratzione, s'Universidade Abdou Moumouni de Niamey (situada a s'oru sinistru de su riu) e numerosos istitutos, comente su Tzentru Numèricu de Niamey, s'Istitutu de Chirca e Isvilupu, s'Istitutu Hidrològic, etz

In su nadale de su 2005 ddoe ant tentu logu is Giogos de sa Francofonia.

## Àteros progetos
Gitega

**Gitega** (antigamente **Kitega**) est una tzitade de unos 41.900 bividores capitale de su Burundi dae su 2019. Est postaa in su tzentru de su paisu, in s'artipranu tzentrale de su Burundi, e est sa segunda tzitade prus populada de su Burundi a pustis de Bujumbura, s'ex capitale. Gitega fiat giaii istada sa capitale de su regnu de Burundi fintzas a s'isparzimentu suo in s'annu 1966. In su 2018 su presidente Pierre Nkurunziza at annuntziadu chi diat mantènnere sa promissa fata in su 2007 de tramudare torra sa capitale polìtica a Gitega. Su càmbiu fiat fatu ufitziale in su 2019.

## Àteros progetos
Praia

**Praia** est sa capitale de Cabu Birde, puru cabulogu de sa contea omònima. S'agatat in s'ìsula de Santiago, in s'arcipelagu de Sotavento. Su nùmene Praia in limba portughesa cheret nàrrere "praja", comente a in diversas limbas crèolas de Cabu Birde.

Cun una populatzione de 159.050 bividores (datu de su 2017)[1], Praia est sa prus tzitade manna de Cabu Birde. Rapresentat fintzas su printzipale polu cumertziale, portuale e turìsticu e acasàgiat s'aeroportu internatzionale Nelson Mandela.

Su tzentru de sa tzitade est situadu in unu pranu minore e pro custu resone pigat su nùmene de *Platô*. Is localidades printzipales in sa zona a inghìriu sunt Cidade Velha, Porto Gouveia, Porto Mosquito e Santa Ana.

In Praia si faeddat una limba crèola narada *crioulo de Santiago* ("crèolu de Santiago"). Sa tzitade est sede de sa Diòtzesi de Santiago de Cabu Birde.

## Àteros progetos
N'Djamena

**N'Djamena** (in àrabu **Niǧāmīnā** نجامينا) est sa capitale e sa tzitade prus populada (1.605.696 bividores in su 2012) de su Ciàd. De unu puntu de bista amministrativu, su territòriu suo costituit fintzas una regione a istatutu ispetziale, partzida in 10 arrondissement. S'agatat in s'oru de su riu Chari, pagu a tesu de s'acosidu de custu in su Logone, cara a sa tzitade de Kousséri (Camerùn) a sa cale est unida dae unu ponte.

In sa tzitade tenent sede iscolas de amministratzione e de meighina veterinària, e un'iscalu aeroportuale, s'Aeroportu de Nde Djamena-Hassan Djamous, s'ùnicu de su paisu inditadu che a internatzionale.

N'Djamena fiat fundada cun nùmene de *Fort-Lamy* dae is frantzesos in su 1900. Su nùmene fiat cambiadu in "N'Djamena" in su 1973.

## Àteros progetos
Bangui

**Bangui** est una tzitade de 734.350 bividores (istima de s'annu 2012), capitale e tzitade printzipale de sa Repùblica Tzentrafricana. Situada a s'oru de s'Ubangui, afluente de su Congo, a curtzu de una sèrie de istrumpos chi lìmitant su trasportu de is produtos cummertziales, si pesat a in antis de sa tzitade congolesa de Zongo, a s'oru opostu de su frùmene, chi format sa frontera intre sa Repùblica Tzentrafricana e sa Repùblica Democràtica de su Congo.

Bangui fiat fundada in su 1889, che a tzentru amministrativu de s'Artu Ubangui, a fatu mentovadu Ubangui-Chari, a s'antiga Àfrica Ecuatoriale Frantzesa e in su 1958 fiat fata capitale de sa Repùblica Tzentrafricana. Est istada testimòngia de sos abbolotos de su martzu 1981 pro depònnere su ditadore Jean-Bedel Bokassa, chi tando si fiat autoproclamadu imperadore. Est istadu iscenàriu de amotinamentos, rebellias e corpos de istadu vàrios, pro custu si cunsìderat una de is tzitades prus inseguras de Àfrica.

Su tzentru de sa tzitade est a curtzu de su frùmene e si nde distinghent unu arcu de triunfu mannu dedicadu a Bokassa, su Palatzu Presidentziale, su Museu Boganda e su mercadu tzentrale. S'àrea residentziale, cummertziale e prus animada currespondet a su bighinadu mentovadu km 5, situadu a chimbe chilòmetros a norte de su tzentru urbanu.

Is indùstrias printzipales de sa tzitade si dèdicant a fraigare tessìngios, produtos alimentares, birra, caltzaduras e sabone. Esportat massimamente cotone, linna, cafè e fògia de isprene. Tenet aeroportu internatzionale e est sea de s'Universidade de Bangui, fundada su 1970.
## Àteros progetos
Sìndrome de Cotard

Sa **sìndrome de Cotard** est una sìndrome psichiàtrica caraterizada dae su cumbinchimentu illusòriu de èssere mortos o de àere pèrdidu totu is òrganos vitales o totu su sàmbene.

## Tzinnos istòricos
Jules Cotard (1840–1889), neuròlogu frantzesu, est istadu su primu chi dd'at descrita, narende·dda "le délire de négation" (*delìriu* *de dennegu*) in una letzione in Parigi in su 1880. In sa letzione sua Cotard at descritu unu malàidu chi negaiat s'esistèntzia de is òrganos suos e de sa netzessidade de si nutrire. A pustis at isvilupadu su cumbinchimentu de èssere dannadu pro s'eternidade e chi non podiat prus mòrrere de una morte naturale.

## Càusa
Si suponet chi derivet de un'interrutzione patològica de is fibras nerviosas chi ligant su tzentru de is sentidos a is àreas sensoriales. In custa manera, nudda resesset prus a tènnere rilevàntzia emotiva pro su malàidu, a su puntu chi s'ùnica manera pro ispiegare custa totale ausèntzia de sentidos abarrat sa de crèere de èssere mortu.

## Descritzione
In sa sìndrome de Cotard ddoe at unu delìriu de dennegu crònicu. Sa persone creet de èssere morta o de non tènnere òrganos o sàmbene, opuru negat de tènnere partes de su corpus (comente a su figadu, su coro, etc.), opuru chi su corpus issoro si siat trasformadu, pedrificadu. Is indivìduos chi nde sunt malàidos podent fintzas crèere chi persones caras siant mortas (pro esempru una mama chi si disisperat pro sa morte de su fìgiu, mancari custu siat in su pròpiu aposentu).
Sa sìndrome de Cotard est una de is maladias prus raras oe connotas e est narada fintzas "Sìndrome de s'òmine mortu", opuru in su mundu anglosàssone "Sìndrome de su mortu chi caminat".

## Riferimentos
Jules Cotard

**Jules Cotard** (Issoudun, 1 làmpadas 1840 - Vanves, 19 austu 1889) est stètiu unu neuròlogu francesu. Est connotu po ai descritu e donau su nòmini a sa sìndromi de Cotard, chi consisit in su crei de essi mortus, de no esisti o de ai pèrdiu is òrganus internus.

At studiau meixina in Parigi e apustis at traballau comenti internu in su spidali de La Salpêtrière cun Jean-Martin Charcot. Inguni s'est interessau a s'ictus e is cunsighèntzias suas, faendi autopsias po cumprendi is efetus in su cerbeddu finas a su su 1869, candu est intrau comenti mèigu chirùrgicu in su regimentu de fanteria a s'incumentzu de sa gherra francu-prussiana.

In su 1874 est andau a bivi in Vanves, innui est abarrau po is ùrtimus 15 annus de vida, donendi un'agiudu de importu a sa cumprensioni de maladias che diabeta e delìrius.

In s'austu de su 1889 filla sua s'est amaladiada de difteriti e issu dd'est abarrau acanta po is 15 diis innantis chi fessit arricoverada, amaladiendi-si issu etotu e morrendi in sa de 19 diis de cussu mesi.

## Riferimentos


## Bibliografia

*
Kampala

**Kampala** est sa capitale de Uganda. Cun una populatzione de unos 1.208.544 bividores, est su conglomeradu urbanu prus mannu de su istadu. Est situada a sa cussòrgia de Kampala, a un'artària de 1.190 metros subra su livellu de su mare.

Is manifaturas incluent mòbiles e cumponentes industriales. Is esportatziones agrìculas incluent su cafè, su cotone, su te e su tzùcaru.

A 35 km s'agatat s'aeroportu internatzionale de Entebbe e a 10 km su portu de Port Bell, a s'oru de su Lagu Victòria.

Kampala est creschida a inghìriu unu forte fraigadu dae Frederick Lugard in su 1890 de sa British East Africa Company. In su 1962, Kampala at sostituidu Entebbe a capitale natzionale. Parte manna de sa tzitade est istada iscagiada partende dae su 1979 cando fiat depostu de su ditadore Idi Amin, cun sa gherra tzivile cunsighente.

In Kampala s'agatat s'Universidade Makerere, unu de is tzentros de istùdios superiores prus importantes de s'Àfrica tzentrale e Orientale. Kampala puru est sa sede de sa Banca de Isvilupu de Àfrica Orientale.

Is raportos de su Ministèriu de sa Salude (2004 - 2005) inditant ca Kampala tenet su tassu de HIV prus artu de s'Uganda. Su 9,2% de sos adultos e su 47% de is prostitutas sunt infetadas.

## Àteros progetos
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** est una tzitade de sa Costa de Marfilu situada a curtzu de su lagu Kossou, bassina artifitziale subra su riu Bandama. Est dae su 1983 sa capitale amministrativa de s'istadu in càmbiu de Abidjàn, 240 km prus a sud, chi est sa tzitade printzipale e galu nde cuntzentrat s'atividade econòmica.

Sa tzitade teniat 155.803 bividores segundu su tzensu de su 1998 e una populatzione istimada in su 2006 de 200.103 persones, originiariamente de etnia baoulé, mancari in die de oe si bi agatet gente de orìgines vàrias, sende chi sa tzitad s'agatat a sa rughera de caminos.

## Àteros progetos
Plazas de Soberania

***Plazas de soberanía*** (*"pratzas, logos de soberania"*) est su trèmene chi istòricamente (su de 19 sèculos e su de 20 sèculos) s'est dadu a is possedimentos ispagnolos in su Maghreb (in contraposidura a su chi costituiat su protetoradu ispagnolu in Marrocu). Atualmente non tenent perunu connotatzione coloniale, ma unicamente amministrativa.

## Geografia
Is duas majores sunt in realidades *tzitades autònomas* (simbigiantes a is comunidades autònomas de s'Ispagna), cun cumpetèntzias majores a is de su munitzìpiu (podent decretare regolatziones esecutivas), ma minores respetu a is de una comunidade autònoma (non tenent càmbaras legislativas propriamente naradas). In su limbàgiu currente su tèrmine de *plaza de soberanía* casi non s'impreat pro Ceuta e Melilla. Is tres minores sunt imbetzes isùleddas situadas acanta de sa costa setentrionale de su Marrocu, chentza populatzione tzivile e amministradas deretamente dae su Guvernu ispagnolu.

Is chimbe *plazas* sunt parte de s'Unione Europea. Cando in su 1956 s'Ispagna aiat abbandonadu su Protetoradu e at reconnotu s'indipendèntzia de su Marrocu, no aiat lassadu is logos de soberania dae chi non fiant istados mai parte de su protetoradu. Atualmente is territòrios ispagnolos a curtzu de is costas de su Marrocu sunt pretèndidos dae sos irredentistas che a parte de su Marrocu Mannu.

## Territòrios
Si nde agatant chimbe, partzidos in majores e minores.

Is majores sunt:
* &nbsp;**[[Ceuta]]**: 
** Ìsula de Santa Cadalina: 
* &nbsp;**[[Melilla]]**: 

Is minores sunt:
* **[[Ìsulas Alhucemas]]**: 
** Peñón de Alhucemas:  
** Ìsula de sa Terra: 
** Ìsula de su Mare: 
* **[[Ìsulas Chafarinas]]**:  
** Ìsula del Congreso: 
** Ìsula Isabella II: 
** Ìsula de su Re: 

* **[[Peñón de Vélez de la Gomera |Ispuntone de Vélez de la Gomera]]**: 

Francas custas, ddoe at fintzas s'ìsula minore e disabitada de Perejil, situada a curtzu de sa tzitade de Ceuta e a pagos metros de sa costa marrochina, pro sa cale in su 2002 b'est istada una proa de fortza intre Ispagna e Marrocu; est istada denumenada dae tando comente a una *plaza de soberanía*, mancari istoricamente siat sempre istada terra de nemos. In manera simbigiante fintzas s'ìsula de Alborán est istada inbestida de su tìtulu de *plaza de soberanía*, mancari fintzas issa istoricamente no ddu siat istada mai.
## Galleria de imàgines

File:Ceuta desde el mirador de Isabel II.jpg|Ceuta
File:Melilla desde los tejados.jpg|Melilla
File:L'ile de Nekor (cropped).jpg|Peñón de Alhucemas
File:Velez de la Gomera.jpg|Peñón de Vélez de la Gomera
File:Vista del islote de Perejil desde la costa africana.jpg|Perejil
File:Chafarinas desde cabo de Agua (2).jpg|Isla Isabel II, Ìsulas Chafarinas
Marrocu Mannu

**Marrocu Mannu** est sa definitzione impreada dae su partidu polìticu Istiqlal pro definire una bidea de sa natzione marrochina durante sa dominatzione ispano-frantzesa de su Paisu.

S'idea de su Marrocu Mannu, chi intre is indipendentistas de s'Istiqlal est istada sa bidea base de su partidu, no at tentu sighida meda a pustis de s'indipendèntzia. Ma a pustis de sa morte de su Mohammed V in su 1961 (chi in su 1958 aiat otentu sa tzitade de Tarfaya), su re nou Hasan II aiat torradu a bogare sa bidea de su Marrocu Mannu.

In su 1969 su Marrocu at otentu dae s'Ispagna su territòriu de Ifni e in su 1976 at ocupadu su setore setentrionale de su Sahara Otzidentale giai colònia ispagnola e in su 1979 fintzas sa parte meridionale, ocupada pretzedentemente dae sa Mauritània. S'ocupatzione de su Sahara Otzidentale no est istadu reconnota dae s'Organizatzione de s'unidade africana (OUA). Su 12 de onniasantu de su 1984 su Marrocu at lassadu s'organizatzione a fatu de su reconnoschimentu e de s'ammissione de sa Repùblica democràtica àraba Sahrawi che a paisu membru de s'organizatzione. A pustis de 33 annos de ausèntzia, su Marrocu at detzìdidu de ddoe torrare e est istadu torradu a ammìtere che a membru de s'Unione africana su 30 de ghennàrgiu 2017, chentza reconnòschere s'indipendèntzia de sa Repùblica democràtica àraba Sahrawi e sighende a sustentare sa càusa sua de integridade territoriale.

## Riferimentos
Lomé

**Lomé** est una tzitade de unos 750.757 bividores, capitale de Togo. Est situada in su sud-ovest de su paisu, in su golfu de Guinea e a costadu de sa frontera cun su Ghana. Est su tzentru amministrativu e industriale de Togo e su portu printzipale suo. Sa tzitade est comunicada dae bia ferruviària cun is tzitades de s'internu de su paisu (Kpalimé, Atakpamé e Tabligbo) e cun Aného, in sa costa. S'aeroportu printzipale de s'istadu s'agatat meda a curtzu de sa tzitade.

Dae su portu de Lomé s'esportat cafè, cacau, ràmene e ògiu de prama. Disponet de una rafineria de petròliu. S'universidade de Lomé est una de sas prus reputades de s'Àfrica otzidentale.

## Àteros progetos
Brazzaville

**Brazzaville** est sa capitale e sa tzitade printzipale de sa Repùblica de su Congo. Sa populatzione sua est de 1.326.975 bividores (2006), su tres unu de sa de totu s'istadu. Est posta in s'oru deretu de su riu Congo, in fache a Kinshasa, sa capitale de sa Repùblica Democràtica de su Congo. Dae su 1980 su munitzìpiu de Brazzaville tenet istatus autònomu paris a cale si siat àtera regione congolesa e non dipendet prus dae sa regione chi dd'istat a inghìriu de Pool; si partzit in 7 distritos: Makélékélé, Bacongo, Poto-Poto, Moungali, Ouenzé, Talangaï e Mfilou.

In die de oe est unu tzentru importante de comunicatziones ferruviàrias (ferruvia Congo-Otzèanu) e fluviales e de esportatzione de màrfilu e gomma. Tenet puru fàbricas de materiale ferruviàriu e indùstrias agroalimentàries, chìmicas e de fabricatzione de sabone. Est su tzentru industriale, culturale e econòmicu prus importante de s'istadu congolesu. Disponet de s'aeroportu de Maya-Maya.

## Àteros progetos
Mare Ruju

Su **Mare Ruju** o **Mare Arrùbiu** (in àrabu: البحر الأحمر, *al-Baḥr al-Aḥmar*; ebràicu: ים סוף, *Yam Suf*; tigrino: ቀይሕ ባሕሪ, *Qeyḥ baḥri*) est unu mare de su Oriente Mèdiu cumprèndidu intre s'Àfrica a sud-ovest e sa penìsula àraba a nord-estu, chi comunicat a nord-ovest cun su mare Mediterràneu pro mèdiu de su canale de Suez, e cun s'Otzèanu Indianu a sud-estu peri s'istrintu de Bab el-Mandeb. 

Su mare est denumenadu "Golfu Àrabu" in sa majoria de is fontes europeas fintzas a su de 20 sèculos, nùmene derivadu dae sas antigas fontes gregas. Eròdotu, Istrabone e Clàudiu Ptolemeu numenaiant custu bratzu de mare *Arabicus Sinus*, mentras chi reservaiant su trèmene mare de Eritrea (o *mare Ruju*) pro sas abbas chi isciundiant su sud de sa penìsola de Aràbia, connotas in die de oe che golfu de Aden, in s'otzèanu Indianu.

## Geografia
De forma allonghiada sighende sa diretora sud-est nord-ovest, su Mare Ruju si bifurcat a norte in logu de sa penìsula de su Sìnai, dende logu a su golfu de Aqaba a levante, e a su golfu de Suez a ponente. A sud peri s'istrintu de Bab el-Mandeb tenet essida a s'Otzèanu Indianu. 

## Is istados infùndidos dae su Mare Ruju

### Oru de levante
*  Israele
*  Giordània
*  Aràbia Saudita
*  Jemen

### Oru de ponente
*  Egitu
*  Sudàn
*  Eritrea
*  Gibuti

## Referèntzias


## Àteros progetos
Gibuti (tzitade)

Sa **tzitade de Gibuti** (o **Gibuti**) —in àrabu **جيبوتي**, *Jībūtī*; in sòmalu **Jabuuti**; in frantzesu **Gibuti**— est una tzitade e portu, capitale de sa Repùblica de Gibuti, posta in una penìsula (Ras Gibuti) chi istèsiat su golfu de Aden de su golfu de Tadjoura. Tenet istatus de regione in sa partzidura amministrativa de s'istadu. Sa populatzione est de unos 400.000 bividores. Est logu finale o de cumintzu de caminu ferroviàriu Gibuti-Addis Abeba. S'aeroportu si narat Gibuti-Ambouli.

Logos de interèssiu sunt su portu, su mercadu tzentrale, s'istàdiu natzionale, su palatzu presidentziale e sa moschea Hamouli.

## Istòria
Su territòriu est istadu tzèdidu a sa Frantza dae is notàbiles de sa tribù Issa. Sa tzitade de Gibuti fiat fundada dae su catalanu Eloi Pino in su 1888 e inaugurada dae su guvernadore Lagarde sa die 6 de martzu de 1888. In su 1896 aiat remplasadu Obock che a capitale de sos Istabilimentos Frantzesos de sa Costera de is Sòmalos. In su 1897 fiant cumintzadas is òperas de sa ferrovia cara a Addis Abeba, acabadas in su 1917 (784 km). Su portu at surbidu parte manna de su tràficu de Zeila e Tadjoura. A pustis de sa II Guerra Mundiale sa populatzione s'istimaiat de 32.000 bividores (28000 musulmanos) cun su de tres duos de sòmalos e su tres unu de àfars. B'aiat bonu nùmeru de emigrantes jemenitas e àrabos (unos 5000). S'autoridade religiosa fiat su cadi de sa tzitade. Cando fiat creadu su Territòriu Frantzesu de sos Àfars e sos Isses fiat abarrada capitale e aiat dadu a pustis nùmene a s'istadu indipendente. In su mese de maju de su 1998 cun sa gherra intre Etiòpia e Eritrea, sa majoria de su tràficu de is portos de Assab e Massàua fiat desviadu a Gibuti chi no dd'aiat pòdidu surbire. Su programma alimentare mundiale aiat istabilidu unu programma de megioru de su portu in su 2001. Sa tzitade at padèssidu allagamentos graes in s'abrile de su 2004.

## Àteros progetos
Malabo

**Malabo** est una tzitade e capitale de sa Guinea Ecuatoriale. Situada in sa costa setentrionale de s'ìsula de Bioko (in passadu *Fernando Poo*), tenet una populatzione aprossimada de 300 000 bividores.

Sa tzitade fiat fundada dae sos inglesos, chi aiant locadu s'ìsula dae s'Ispagna, in su 1827. Batiada *Port Clarence*, fiat impreada comente a istatzione navale in su tentativu de suprimire su cummèrtziu de sos iscraos. Medas iscraos comente fiant liberados bi fiant aposentados, in antis de sa fundatzione de sa Sierra Leone che a colònia pro sos iscraos liberados. Mentras medas de issos a fatu si fiant trasladados a Sierra Leone, unos cantos de iscratza issoro, narados *Fernandinos*, si podent galu agatare in Malabo e in s'àrea a ròdiu, in ue costituint unu grupu ètnicu distintu e faeddant unu dialetu issoro afro-portughesu.

Cando s'ìsula fiat torrada suta de su controllu ispagnolu cumpletu, Malabo fiat torrada a batiare *Santa Isabel*. Fiat isseberada in su 1969 pro sostituire sa tzitade de Bata (posta in su continente) che a capitale de sa natzione e aiat cambiadu nùmene in Malabo in su 1973, in sinu a sa campagna de su presidente Francisco Macías Nguema pro remplasare is topònimos istràngios cun nùmenes "autènticos" africanos.

Durante su regnu "de su terrore" suo, Macías Nguema aiat agiomai ispèrdidu sa minoria Bubi, chi formaiat sa majoria de sa populatzione de s'ìsula de Bioko, e aiat batidu medas elementos de sa tribù sua, is Fang, a Malabo. In is annos finales de su guvernu suo, cando sa Guinea Ecuatoriale fiat nòdida fintzas che a sa "Auschwitz Africana", manna parte de sa populatzione de sa tzitade si fiat fuida, gasi comente casi su de tres unu de sa populatzione de sa natzione. Malabo si depet galu torrare a pesareare dae is feridas de cussu perìodu.

## Àteros progetos
Mike Lindell

**Michael James** "**Mike**" **Lindell** (Mankato, Minnesota, 28 de làmpadas, 1961) est un'imprendidore istadunidensu.

Est connotu pro àere promòvidu a s'ex Presidente de is Istados Unidos Donald Trump finas a pigare parte a s'abbolotu acontèssidu in ocasione de sa chèscia contra a su resurtadu de is eletziones de su 2020, bintas dae s'aversàriu Joe Biden.

In prus ocasiones at cussigiadu s'impreu de un'estratu de sa pranta de olisandru comente meighina pro sa COVID-19 ponende sa comunidade sientìfica in pensamentu, pro ite ca non ddoe at peruna proa chi custu remèdiu funtzionet e s'olisandru est velenosu fintzas in cantidades piticas.

## Riferimentos
Bath

**Bath ** est una tzitade de s'Inghilterra, connota pro sos bagnos romanos e dae ue aiat leadu su numene,  In su 2011 b'aiada unos 89 miza abitantes.
In su 1987 sa tzitade est diventada parte de Patrimonios de s'Umanidade.
Fiorenzo Caterini

**Fiorenzo Caterini** (Lodi, 1965) est un'antropòlogu, iscritore e ambientalista sardu, istudiosu de s'istòria, de sa cultura e de sa natura de sa Sardigna.

## Biografia
Nàschidu in Lodi, at istudiadu Benes Culturales e Antropologia Culturale in s'Universidade de Tàtari, laureende·si in ambas cosas cun su màssimu de sos votos. A pustis est intradu in in su su Corpus Forestale, in ue a primu est istadu ispetore, e a pustis est divènnidu cumandante de s'Istatzione Forestale de Locusantu.

In su 2013 at publicadu "*Colpi di scure e sensi di colpa*", su primu sàgiu istòricu e antropològicu suo, fatu in collaboratzione cun su Dipartimentu de Iscièntzias Umanas de s'Universidade de Tàtari, diretu dae Mario Atzori, e cun su Corpus Forestale e de Vigilàntzia Ambientale. In cussu libru at analizadu s'istòria de s'isperdìtziu de sos padentes sardos e s'efetu chi custu acadimentu at tentu in s'idea chi sos sardos e sos istràngios tenent, in dies de oe, de sa Sardigna siat de oe siat de eris.

Su sàgiu at tentu unu sutzessu mannu, tantu chi l'ant torradu a imprentare chimbe bortas in pagos annos, e at bèndidu prus de 5000 còpias. In prus, pro unos cantos meses est abarradu in sa de tres positziones in sa classìfica de sa setzione "ambiente" de Amazon. Semper in su 2013, e pro cussu libru, Caterini at retzidu su prèmiu "Siro Vannelli" pro "*sa divulgatzione de sa cultura ambientale e forestale in Sardigna*".

In su 2017 at publicadu su de duos sàgios suos, "*La Mano destra della storia*" in ue at analizadu su tema de sa demolitzione de sa memòria e de su problema istoriogràficu in Sardigna, chistionende de sas resones istòrica e de sos protzessos de su tempus coladu e de oe. Fintzas custu libru, chi est in continuidade, fintzas si dialètica, cun òperas de autores che a Raimondo Carta Raspi, Mialinu Pira e Placido Cherchi, at tentu unu sutzessu mannu, e sas presentatziones de ambas òperas sunt arribbadas a èssere prus de 200. Fintzas gràtzias a s'ispiratzione bènnida dae su traballu suo, sos CESP COBAS Iscola Sardigna ant isseberadu de organizare su progetu "*La maestra muta*", pro batire in giru pro sa Sardigna, in sos seminàrios pro sos insegnantes, su problema istoriogràficu sardu.

In su 2020 at dichiaradu, in unas cantas intervistas, chi est iscriende àteros duos libros: unu romanzu e su de tres sàgios. Su romanzu, "*La notte in fondo al mare*" l'at publicadu in su 2021.

Semper in su 2021 su regista Francesco Bussalai at presentadu su docufilm suo *Àrbores*, ispiradu a "*Colpi di scure e sensi di colpa*" e premiadu in su Babel Film Festival de su su matessi annu.

In paris a s'atividade comente iscritore, Caterini at fintzas iscritu artìculos medas pro su situ SardegnaBlogger, in ue est fintzas redatore, e at tentu risultados de annotu comente isportivu, binchende tìtulos de mesufundu in atlètica e in su triathlon a livellu regionale.

## Òperas

### Sàgios
* 
* 

### Romanzos

* 

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

* 
*
Televisione inteligente

Cun **televisione inteligente** o **smart TV** ddi narant in manera cummertziale sa categoria de aparatos eletrònicos de consumu chi tenent comente piessìnniu primàriu s'integratzione de funtziones e de servìtzios ligados a internet a intro de aparatos televisivos.

## Piessìnnios
Custos aparatos, pro mèdiu de su collegamentu a sa retze, oferint sa possibilidade de impreare servìtzios in lìnia destinados in orìgine a computadores personales, comente navigatzione internet, video on demand, Internet TV, multimedialidade, servìtzios in streaming, retzes sotziales, impreu de app, etc, mantenende o afortighende carchi caraterìstica de interatividade de is televisores e de is dispositivos ligados postos in cummèrtziu a pustis de sa nàschida de sa televisione digitale terrestre e satellitare.

S'apellativu "inteligente" est istadu impreadu pro custa categoria de aparatos in analogia cun cantu acontèssidu in su mundu de sa telefonia mòbile cun s'arribu de is telefoneddos inteligentes (*smartphone*), est a nàrrere telèfonos tzellulares dotados de piessìnnios multimediales e interativos.

Sa tecnologia a sa base de su cuntzetu de smart TV podet èssere integrada a intro de s'aparatu televisivu o podet èssere agiunta pro mèdiu de set-top box, est a nàrrere dispositivos esternos chi ismànniant is funtzionalidades de is televisores traditzionales, o a intro de letores de discos òticos, cònsole de giogu, sistemas televisivos tzentralizados.

In prus, una TV inteligente podet èssere connètida a  telefoneddos, tauleddas, elaboradores e àteru a manera de ddas impreare comente monitor.

## Bibliografia

* 

## Pàginas ligadas

* Informàtica
* Televisione

## Riferimentos
Abuja

**Abuja** est una tzitade de unos 1.078.700 bividores, capitale de Nigèria. Cando s'est detzìdidu nde bogare sa capitalite dae Lagos in su 1976, s'est isseberadu pro su territòriu de sa capitale una localizatzione in su tzentru de su paisu. Sa tzitade de Abuja, de pranificatzione noa, est situada in su tzentru de su chi oe in die est connotu che Territòriu de sa Capitale Federale. Abuja est istada fata capitale nigeriana ufitzialmente su 12 de nadale de su 1991.

Sa majoria de sos istados cun rapresentatzione diplomàtica in Nigèria ant tramudadu sas ambasciadas issoro a Abuja e mantenent is antigos palatzos issoro in Lagos che consulados.

S'atratzione printzipale de Abuja est sa famada Aso Rock, unu monolite de 400 m de mannària chi est abarradu isuladu dae su restu de su terrinu pro atzione de s'erosione de s'abba. Su Cumplessu Presidentziale, s'Assemblea Natzionale, su Tribunale Supremu e sa parte majore de sa tzitade s'isterrent a sud de sa roca. Aso signìficat "vitoriosu" in sa limba de sos *asokoro* (su pòpulu de sa vitòria), populatzione chi oe in die sunt istados trsladados a àteru logu.

Àteros puntos de interèssiu sunt sa Moschea Natzionale e sa catedrale de su Tzentru Ecumènicu Natzionale. Sa tzitade tenet fintzas aeroportu, e in is intòrrios si podet agatare una àtera roca famada, sa Zuma Rock. Sa majoria de sa tzitade galu no est pesada segundu sa pranificatzione initziale, e medas fàbricos sunt de acabare.

## Àteros progetos
Lagu Ciàd

Su **lagu Ciàd** (in frantzesu, *Lac Tchad*; in inglesu, *Lake Chad*; in àrabu, بحيرة تشاد الكبرى, *Buḥayrat Txād al-Kubrà*) est unu lagu pagu funduru situadu in sa frontera intre su Ciàd, su Niger, Nigèria e su Camerùn, in s'Àfrica Tzentrale.

Sa capatzidade sua est andada bascende cun su passu de su tempus, a una banda pro neghe de s'agarradura de is abbas pro s'abbadura, a s'àtera, pro sa desertitzatzione dada dae su fatu ca de su desertu de su Sahara dd'istat a curtzu. In custa desertitzatzione, tenet unu rolu fundamentale sa mèngua aguda de is propiduras, dramàtica cunsighèntzia de su cambiu climàticu. Su lagu, in su Niger, est situadu in s'est, a su dipartimentu de Diffa. In Nigèria, est situadu in su nord-estu de su paisu, in intro de s'istadu de Borno, sa capitale de su cale est Maiduguri. In su Ciàd, est situadu acanta de sa capitale, N'Djamena. Su lagu pigat nùmene dae custu istadu africanu, ca est in ue si nd'agatat sa majoria. In su Camerùn, su lagu s'agatat in su norte estremu de su paisu, in unu logu bastante remotu. S'importàntzia econòmica sua est vitale, dae chi frunit de abba prus de 20 milliones de persones.

suo tributàriu printzipale est su riu Chari, su cale ddi aporrit su 90% de is abbas. In intro, tenet ìsulas numerosas e paules, e in is làcanas abbundant is zonas benosas. A causa de sa profundidade iscassa, de petzi 7 metros in su puntu prus funduru, s'àrea est mescamente sensìbile a cambios de profundidade mèdia, e ammostat variatziones in su livellu de abba segundu s'època de s'annu. Aparentemente, is abbas non tenent essida, cun totu chi s'infiltrant in intro de is depressiones de Soro e Bodele.

Si creet chi su lagu currispondet a is restos de unu mare internu antigu, su cale s'istimat chi s'iscampiaret subra un'àrea de 400.000 km² unos 6.000 annos a imoe. Cando est istadu iscobertu dae sos europeos in s'annu 1823, fiat unu de is lagos prus mannos de su mundu, ma s'est minimadu meda dae tando. Su cambiu climàticu e sa dimanda creschende de abba de su lagu nd'ant atzeleradu su desviamentu in is ùrtimos 40 annos. Is pronòsticos inditant ca su lagu at a sighire minimende·si, e afines at a acabare sichende·si durante su de 21 sèculos.
## Àteros progetos
Billy Connolly

**William** "**Billy**" **Connolly, Jr.** (Anderston, Glasgow, 24 de santandria, 1942) est unu mùsicu, còmicu e atori scotzesu.

Connotu cun su nomìngiu de The Big Yin (The Big One, Su Mannu) in scòtzia est cunsiderau unu de is comediantis stand-up britànnicus prus mannus. Su nomìngiu si-dd'ant donau a giovuneddu po no ddu cunfundi cun su babbu, William Connolly, Sr. Comenti intèrpriti de mùsica folk est stau autori de una parodia de su gèniri de su blues chistionau (talking blues).
Eddie Holman

**Edward Lee** "**Eddie**" **Holman** (Norfolk, Virgìnia, 3 de làmpadas, 1946) est unu cantante americanu.

Est connotu prus che totu pro sa cantzone "Hey There Lonely Girl" de su 1970 chi est istada in sa positzione 2 de sa classìfica Hot 100 de Billboard, sa 4 de sa US soul singles chart e sa 1 de RPM e chi est istada premiada cun su discu de oro.

Is cantzones publicadas a pustis no ant tentu resèssida meda, ponende a custu cantadore in sa lista de is *artistas de una resèssida isceti* (*One-hit wonder*).

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Mogadìsciu

**Mogadìsciu** (nùmene in sòmalu *Muqdisho*; in àrabu, مقديشو *Maqadīshū* o *Makdishu*, in italianu *Mogadiscio*, popularmentee **Xamar** o **Hamar**) est una tzitade de portu de su sud-estu de Somàlia, capitale de s'istadu e de sa regione de Benadir. Dae su 1991 a su 2007 no at tentu guvernu istàbile, ma de reghente paret chi, cun s'agiudu de s'Etiòpia, siat suta controllu firmu de su Guvernu Federale de Transitzione. Tenet unos 2.282.000 bividores.

## Àteros progetos
Harare

**Harare** (giai **Salisbury** de su 1890 a su 1982) est sa capitale de su Zimbabwe, de chi est fintzas sa tzitade prus populada (unos 2.123.000 bividores) e su tzentru amministrativu, cumertziale e de comunicatziones printzipale. Paris a Bulawayo, sa tzitade gosat de istatus de provìntzia indipendente. Una de sas immàgines icona de Harare est sa de sos àrbores de jacaranda alliniados a sos oros de is viales mannos de su cantone norte de su tzentru de sa tzitade.

Istòria
Sa tzitade fiat fundada in su 1890 che a fortalesa dae sa *Pioneer Column*, una fortza mertzenària organizada dae Cecil Rhodes. Fiat batiada Salisbury in onore de su tando Primu Ministru britànnicu, Robert Gascoyne-Cecil, III marchesu de Salisbury. Devènnida una tzitade in su 1935, Salisbury est istada sa capitale de sa Federatzione de sa Rhodesia e de su Nyasaland dae su 1953 a su 1963. Su nùmene de sa tzitade est istadu cambiadu in Harare su 18 abrile 1982, segundu anniversàriu de s'indipendèntzia de su Zimbabwe, dae su nùmene de su cabu-tribù shona Neharawa. Unos cantos bighinados de sa tzitade, nointames, ant mantentu is nùmenes europeos issoro, comente a *Warren Park 'De* , *Borrowdale*, *Mount Pleasant*, *Tynwald*, *Rotten Row* e *Rietfontein*.

## Àteros progetos
Lusaka

**Lusaka** est una tzitade de unos 1.267.440 bividores, capitale de su Zàmbia, non prus est sede de sa provìntzia e de su distritu omònimos. S'agatat posta in su cantone tzentru-meridionale de s'istadu, in unu artipranu a unos 1.400 metros de artària. 

Lusaka fiat fundada che a tzitade coloniale in su 1905 subra una bidda pitica pretzedente. In su 1935 fiat fata capitale de sa Rhodèsia Setentrionale remplasende Livingstone, in posizione prus pagu tzentrale. In su 1953, cando sa Rhodèsia Setentrionale e Meridionale fiant unidas, Lusaka si fiat fata tzentru importante de unu movimentu de cuntestatzione chi, ponende in atu pràticas de disubbidièntzia tzivile, aiat tentu unu rolu tzentrale in su naschimentu de s'istadu indipendente de Zàmbia (in su 1964), de chi diat divènnere capitale.

Lusaka est una tzitade in ammanniamentu lestru, motore de s'economia de su Zàmbia modernu. S'evolutzione de sas infrastruturas at permìtidu un'acreschimentu de sa populatzione fintzas de orìgine no africana e nd'at fatu logu fitianu de itineràrios turìsticos in s'istadu.

## Àteros progetos
Maputo

**Maputo** (fintzas a su 1975 ***Lourenço Marques***) est sa capitale e sa tzitade printzipale de Mozambicu. Est situada in su sud de su paisu, a s'oru otzidentale de sa baja de Maputo, in s'otzèanu Indianu, e a s'imbucada de su riu Tembe.

Sa tzitade amministrativamente costituit unu munitzìpiu chi disponet de unu guvernu elegidu e tenet dae su 1980 istatutu de provìntzia. Non tocat a dda confùndere cun sa provìntzia de Maputo, chi òcupat sa parte prus meridionale de su territòriu mozambiganu, escluende·nde sa tzitade de Maputo.

Su munitzìpiu tenet una superfìtzie de 300 km² e una populatzione de unos 1.114.000 bividores (istima de su 2004). Si partzit in chimbe distritos urbanos e duos distritos munitzipales (*Ilha da Inhaca* e *Catembe*). S'àrea metropolitana, chi incluet su munitzìpiu de Matola, capitale de sa provìntzia de Maputo, tenet una populatzione istimada dae 1.691.000 bividores.

Sa tzitade de Maputo contat unos cantos monumentos de importu pro sa cumprensione de s'istòria, non petzi de sa tzitade, si nono de su paisu in s'interi. Calicunos de is prus nodidos sunt sa Fortilesa, sa Domo Amarela (o "Domo Groga", chi leat su *Museu Natzionale de sa Moneda*), su monumentu a is mortos de sa Prima Guerra Mundiale e su Museu de Istòria Naturale de Mozambicu.
## Àteros progetos
Maria Piera Mossa

**Maria Piera Mossa** (Casteddu, 1950-2002) est istada una regista e programmista sarda. At giradu documentàrios comente *Il '43 con Sant'Efisio,* e àteros dedicados a personalidades e a s'istòria de Sardigna. 

Laureada in Filosofia in s'universidade de Casteddu, est divènnida sa prima regista de Sardigna in su 1976.

Dae su 2013, su bighinadu de Giorginu (Casteddu) ddi at dedicadu una ruga.

## Riferimentos
Mbabane

**Mbabane** est sa capitale amministrativa de Eswatini. Est posta in su puntu de acosida de is frùmenes Mbabane e Polinjane, afluente suo, in is montes Mdimba. Tenet una populatzione de unos 70.000 bividores, pro sa majoria de limba swazi, cun totu ca s'usu de s'inglesu est bastende ispaniadu. 

Sa tzitade est creschida a pustis de sa tramudàntzia de sa capitale amministrativa dae Manzini, in su 1902. Est su printzipale tzentru cummertziale de sa regione, cun minas de istàngiu e ferru a curtzu. Mbabane, comente su restu de Eswatini, si bivet massimamente de turismu e de is esportatziones de tzùcaru.
## Àteros progetos
Lobamba

**Lobamba** est sa capitale traditzionale e legislativa de Eswatini, sede de su Parlamentu e residèntzia de sa *iNdlovukazi*, sa Reina Mama. Est posta a sa parte otzidentale de s'istadu, in sa badde de eZulwini, a 16 km de Mbabane, in su distritu de Hhohho. Tenet una populatzione de unos 5.800 bividores.

Lobamba est famada pro duas tzerimònias: sa *Umhlanga* o ballu de is cannas, chi tenet logu in austu e in cabudanni in onore de sa reina mama, e sa *iNcwala*, chi si tzèlebrat in su mese de nadale e in su de ghennàrgiu in onore de su re. Custas tzerimònias si cumponent de ballos, càntigos e ritos vàrios, cun is partetzipadores usende is bestires traditzionales.

A sa bidda s'iscerant su Palatzu Istatale de Embo, su Palatzu Reale (o Royal Kraal), su Museu Natzionale Swazilandesu, su Parlamentu e unu museu dedicadu a su re Sobhuza II, s'aeroportu de Matsapha e su Tzentru de manualidades de Ezulwini.
## Àteros progetos
Freetown

**Freetown** est, cun unos 1.055.964 bividores, sa tzitade e sa capitale de sa Sierra Leone, posta in sa penìsula de Freetown, in sa costa de s'Otzèanu Atlànticu.

De su puntu de bista amministrativu Freetown est su cabulogu de s'Àrea Otzidentale e de su Distretu urbanu de s'Àrea Otzidentale.

## Àteros progetos
Kigali

**Kigali** est sa capitale e sa tzitade prus populada de sa repùblica de Ruanda. Est cabulogu de sa provìntzia omònima. Est situada in su tzentru de sa natzione e est sa tzitade printzipale de Ruanda de su puntu de bista culturale e econòmicu.

Est istada fata capitale in su 1962, a fatu de s'indipendèntzia de su paisu. Totu is printzipales ufìtzios natzionales, incluende sa sede de sa Presidèntzia e de su Guvernu e totu is Ministèrios tenent sede in sa tzitade. S'atuale provìntzia de Kigali (giai *Kigaly City*), est istada allargada in su ghennàrgiu de su 2006 in s'àmbitu de sa reorganizatzione amministrativa de su paisu.

## Àteros progetos