open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Europa orientale

S**'Europa orientale** est sa parte de su cuntinente europeu chi s'agatat in su chirru estu. Is tremenes de cust'àrea geogràfica non sunt allindados, sende chi su faeddu est impitadu mescamente pro inditare una regione cun carateres geoplìticos, culturales e sòtziu-econòmicos pretzisos.

A fatu de sa segunda gherra mundiale, cun s'iscomentzu de sa gherra frida, cun Europa orientale, si inditaiat totu sa parte de su cuntinente chi s'agataiat suta s'influèntzia dereta o indiereta de s'Unione Soviètica, in oponidura a s'Europa otzidentale, chi contaiat cuddos istados chi fiant suta influèntzia de is Istados Aunidos de Amèrica. Cun s'iscontzu de s'Unione Soviètica, is echilìbrios polìticos e is àreas de influèntzia ant tentu però mudàntzias de importu e custa partzidura at pèrdidu bàlida. 

In sensu istrintu, oe in die sunt cunsiderados paisos de s'Europa orientale:
*  - Belarus
*  - Moldova
*  - Rùssia
*  - Ucraina

A custos sunt carchi borta atzuntos Geòrgia, Armènia, Azerbaigian e su Kazakhstan chi, mancari culturalmente acapiados a s'Europa, geograficamente si nd'agatant in parte o totalmente in foras.

Sa Romania est fatuvatu cunsiderada parte de s'Europa orientale, ma podet fintzas èssere tenta in cunsideru che parte de s'Europa tzentrale (a su mancu pro su chi pertocat sa regione otzidentale de sa Transilvània) e fintzas de s'Europa Balcànica.

Atualmente, istados comente Polònia, Repùblica Ceca, Islovàchia, Repùblicas Bàlticas e Ungheria, chi in antis faghiant parte de su blocu orientale, sunt cunsideradas, impare a Germània, Àustria, Isvìtzera, partes de s'Europa tzentrale.

Is istados formados dae s'iscontzu de sa Jugoslàvia, s'Albania e sa Bulgaria, sunt cunsiderados oe parte de s'Europa Balcànica o sud orientale, impare a sa Grèghia. Islovènia e Croàtzia sunt però fintzas insertadas in s'Europa tzentrale.
## Àteros progetos
Cadelanos

Sos **cadelanos** o **catalanos** sunt su populu chi bivet in Catalugna e, calicunu narat cun sentidu politicu, totus sos chi istant in sos Paisos Cadelanos.

## Limbas
Sos tretos in ue si chistionat su cadelanu si narant Paisos Cadelanos (*Països Catalans*). Pro more de s'aunimentu politicu a s'Ispagna, a sa Frantza e, pro cantu pertocat sa tzitade sarda de s'Alighera, prima a su Regnu de Sardigna in intro de su poderiu aragonesu e dapois a s'Italia, est difùndiu meda s'impreu de sas limbas ufitziales e/o regionales (ispagnolu, frantzesu e italianu), mancari sa zente sigat a foeddare fintzas su cadelanu. Mentres in Andorra su cadelanu si impreat comente limba ufitziale e, in sa Catalugna ispagnola, ind una situatzione de bilinguismu belle perfetu a pare cun s'ispagnolu, in sa Catalugna frantzesa e in s'Alighera si foeddat comente limba de contos de foghile, intro de domo.

## Referèntzias
Transilvània

Sa **Transilvània** (dae su latinu « trans-silvam » *a fatu de is padentes*) est una regione de su tzentru-uestu de sa Romania, allindada dae is montes Carpatzos.

In romunu ddi narant *Ardeal*, in ungheresu *Erdély*' (cun propiu signìficu « a fatu de is padentes »), in tedescu *Siebenbürgen* (« sete burgos »), in turcu *Urdul* e in polonesu *Siedmiogród* (« sete biddas »).

Dae su de 11 a su 1918, cun « Transilvània » s'inditaiat una regione de una parte de tres prus minore de s'atuale. Custa est cumposta siat dae s'impare de provìntzias in ue is bividores romunos ant proclamadu auniamentu a sa Romania in su nadale 1918 e tzèdidas dae s'Ungheria cun su Tratadu de Trianon, siat dae s'antigu pritzipadu (naradu Ardeal in romunu, Erdély in ungheresu e Siebenbürgen in tedescu), siat fintzas, dae norti fache a sud, s'oru de sa frontera otzidentale de sa Romania: su Maramureș, sa regione de Satu-Mare, sa Crișana e su Banatu.
## Àteros progetos
Giovanni Ribisi

**Antonino Giovanni Ribisi** (Los Angeles, California, 17 de santugaine, 1974), est unu còmicu e attore americanu.
Passavamo sulla terra leggeri

***Passavamo sulla terra leggeri*** (in sardu: *Lèbius nci passamus in sa terra*) est unu romanzu de Sergio Atzeni publicadu in manera postuma in su 1996.
San Pedro Sula

S**'San Pedro Sula** est una repùblica de s'Honduras de s'Amèrica Tzentrale.

## Geografia

## Istòria

## Economia

## Àteros progetos
Ozomatli

**Ozomatli** est unu grupu americanu de sette musicistas, naskidu in su 1995 in Los Angeles, chi faghet prinzipalmente musica latino-americana, hip hop e musica rock. Sun connottos siat pro essere attivistas e siat pro sa capazidade issoro de faghet diversos tipo de musica cumpresos sa salsa, jazz, funk, reggae, rap e ateru.
 
## Discografia

* 1998 *[[Ozomatli (album)|Ozomatli]]* Almo Sounds
* 2001 *[[Embrace the Chaos]]*  Interscope
* 2004 *[[Street Signs (album)|Street Signs]]* Concord Records, Real World Records
* 2007 *[[Don't Mess with the Dragon]]* Concord Records
* 2010 *[[Fire Away (Ozomatli Album)|Fire Away]]* Downtown Records, Mercer Street
* 2012 *Ozomatli Presents Ozokidz* Hornblow Records
* 2014 *Place in the Sun* Vanguard Records
Xylella fastidiosa

**Xylella fastidiosa** est unu bateriu fitopatogenu, postu in sa classe *gammaproteobacteria*, chi faghet immalaidare paritzas prantas e arbures, comente s'olìa e s'arantzu. Sa maladia chi cajonat X. fastidiosa la aìat descrita in su 1892 Newton B. Pierce (1856-1916) in trettu de binza californianu (Istados Unidos). Po sa maladia nemos at agatadu galu una cura. A fagher un'arbure malaidu bi cheret unu babbauzu piticu chi nde sutzat s'intragna, e si isparghet subratottu battende sa pranta malaida dae unu logu a s'ateru. Non b'at variedade de binza *vitis vinifera* capassa de resister a custa maladia e li ruen vitima mescamente cussa *chardonnay* e *pinot noir*; peròe, ateras ispetzias americanas de su gènere Vitis poden tenner una resistentzia naturale. In su 2013, si at averiguadu una pesta de X. fastidiosa in sos arbures de olia pugliesos (Italia de giosso), faghende dannu mannu.
Hyla sarda

**Hyla Sarda** est un'ispetzia de arranedda birde chi est de sa familia Hylidae.

## In ue si agattat
Custa arrana de frùmine si podet bìer in custas isulas de su Mare de Mesu:
*in Sardigna: dae cue pigat su nòmine;
*in Còssiga;
*in s'agorru de isulas toscanas: Elba, Montecristo e Caprera.

## Descritzione
S'arranedda 'e frùmine sarda est sa prus pitica de totus sas ateras: est un'animale minore minore chi andat dae 38 a 40 mm.

## Tassonomia
In campu issientìficu, in su comintzu tenìat su nòmine de *Hyla arborea sarda*: la aìat istudiada a primu in su 1857 su chircadore italianu Edoardo de Betta. Ancora torrende a coa, sos istudiosos la aìant posta in s'ispetzia de *Hyla savignyi*, chi est un'arranedda chi bivet subratotu in Asia de Ponente (Siria, Israele e gai sighende). In su 1983, s'istudiosu Lanza nche at bogadu s'arranedda sarda dae cussu postu, narende chi non fit beridade, e la at artziada a ispetzia totu sua, comente si narat oe in die.
Pristina

**Pristina** (in albanesu: **Prishtinë** o **Prishtina**; in serbu: **Приштина** o **Priština**; in turcu: *Priştine*) est una tzitade de unos 198.000 bividores, capitale e bidda majore de su Kòsovo. Est fintzas su tzentru amministrativu de sa munitzipalidade e de su distritu omònimu. 

Sa populatzione est de majoria albanesa, grupos de minoria sunt bosgnacos, rom e àteros. Est sea de universidade e est serbida dae unu aeroportu internatzionale.
## Àteros progetos
Limba serba

Su **serbu** (in tzirìllicu: **српски**, in latinu: **srpski**, pronuntziadu [sr̩̂pskiː]) est sa bariedade istandardizada de su serbu-croatu, usada mascamente dae is serbos de Sèrbia, Montenegro e Bòsnia e Ertzegòvina. Est fintzas limba de minoria reconota in Croàtzia, Matzedònia de su Norte, Romania, Ungheria, Islovàchia, Repùblica Ceca, Albania e Grèghia.

Su serbu standard s'apoderat subra su dialetu prus ispartu de su serbu-croatu, chi est fintzas base de su croatu, de su bosnìacu e de su montenegrinu. Àteru dialetu faeddadu dae is serbos est su torlak, in su sed-estu de s'istadu, chi est una bariedade de mesu cun su matzèdonu e su bùlgaru.

Su serbu est sa sola limba europea istandard chi impitat in paris tempus siat s'alfabetu tzirillicu, siat su latinu. S'alfabetu tzirìllicu serbu fiat isceradu in su 1814 dae su linguistu Vuk Karadžić, su latinu fiat creadu dae su linguistu croatu Ljudevit Gaj in su 1830.

## Artìculos ligados
* serbocroatu
* limba croata
* limba bosnìaca
* limba montenegrina
Óscar González Marcos

** Óscar González Marcos ** (Salamanca, 12 de santandria 1982) est unu giogadore de pallone ispannolu. Dae su 2010 jogat fittianu in su Real Valladolid
Ed Asner

**Eddie Asner** (Kansas City, 15 onniasantu 1929 – Los Angeles, 29 austu 2021) est istadu un' atore americanu.
B. B. King

**Riley Benjamin King** (Berclair, Mississippi, 16 September, 1925 – Las Vegas, Nevada, 14 May, 2015), fit unu còmicu e attore americanu.
Real Valladolid

Sa **Real Valladolid** (Real Valladolid Club de Fútbol) est una sotziedadi calcistica de palloni de Valladolid, in Ispagna.
Est nàscia in su 1928. Su presidenti de oi est Carlos Suárez.
Pi grecu

Su nùmeru **π** (**Pi grecu**) est una costante matemàtica: su raportu intra sa tzircunferèntzia de una chircu e su diàmetru suo aprossimadu a 3,14159.

Custu nùmeru est istadu rapresentadu cun sa lìtera greca "π" fintzas de sa metade de su de degheoto sèculu.

Essende unu nùmeru irratzionale, π no podet èssere esprìmidu in manera esata che una fratzione. Sa rapresentatzione detzimale sua no acabbat mai e no tenet nemmancu unu ischema ripetitivu permanente de nùmeros. Is tzifras parent tènnere una dispositzione casuale mancari fintzas a oe no amus galu provas de custu fatu. π est puru unu nùmeru trascendentale, est a nàrrere unu nùmeru ca no est sa raighina de nissunu polinòmiu diferente dae zeru chi tenet coefitzientes ratzionales.

Mancari is tziviltades antigas teniant bisòngiu de su valore de su Pi grecu pro resones pràticas, custu est istadu computadu, imperende tècnicas geomètricas, isceti fintzas a sa de sete tzifra. Istoricamente, sa prima fòrmula esata pro π, basada a pitzus de sèries infinidas, est istada iscoberta in su de batòrdighi sèculu dae matemàticos indianos. In su de binti e in su de bintunu sèculos, matemàticos e iscientziados de cumputadores ant iscobertu tècnicas noas ca oe ant portadu a 13,3 triliones de tzifras.

## Artìculos ligados

* Die de su Pi gregu
Astana

**Astanà** (in kazacu e in russu : **Астана**), dae su 23 de martzu 2019 a cabudanni 2022 **Nur-Sultan** (in kazacu: *Нұр-Сұлтан*), est sa capitale de su Kazachistàn dae su 10 de nadale 1997. 

Connota cabudianamente cun nùmene de *Akmolinsk / Акмолинск* (fintzas a su 1961), de *Tselinograd / Целиноград* (fintzas a su 1992) a pustis de *Akmola / Ақмола* (fintzas a su 1998), est istada iscioberada che capitale noa de s'istadu indipendente dae su presidente Nursultan Nazarbayev in 1994. Sa tramudàntzia est istada fata efetiva tres annos a pustis. 

Astanà contat unos 814 400 bividores en 2014, chi nde faghent segunda prus tzitade manna pro populatzione a fatu de s'antiga capitale Almaty.

## Àteros progetos
Baldur's Gate

**Baldur's Gate** est unu videojocu de rolu essiu in su 1998: si arregordat meda ca at dau cumintzu a sa serie fentomada de *Baldur's Gate*, contende s'abbentura de su fizu 'e anima de Gorion.

## Ambiente
Su trettu otzidentale de Faerun peri sa Costera de s'Ispada est unu locu chi tenet una variedade manna, comente sartos, buscos, padules, padentes, pianos, tzittades e ruinas. Sa Costera 'e s'Ispada attraghet zente meda in chirca de si facher unu nòmine, sìat malu sìat bonu, e est prena de cada periculu. Custa regione fachet de isfundu a s'abbentura printzipale. 

Su protagonista e grupu suo an a poder iscoperrer biddas, grutas, mineras, ruinas e tzittades, comente cussa de Baldur's Gate chi est sa prus manna. S'istoria zirat in tundu a tottu s'imbolicu de una liga de mercadores, su Tronu de Ferru, chi bolet picare cuntrollu de sa regione pro mediu de unu monopoliu in su cummertziu de su metaddu, bocande a pizu in su mentras ligamines misconnottos de sambene.
Łobez

**Łobez** (, ) (tedescu *Labes*) est una tzitade de unos 10.066 (2019) bividores de sa Polònia norti-otzidentale, cabulogu de su voivodatu de Pomerània Otzidentale. Sa tzitade si naraiat Labes fintzas a su 1945 e fiat territòriu de sa Germània.
## Andamèntu Demogràfigu

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Turismu

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|

## Àteros progetos
*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Neverland Ranch

**Neverland Ranch** est una tzitade de sos Istados Unidos, in s'istadu de s'Santa Barbara County, California.
Santa Barbara County

Sa **Santa Barbara County** est unu istadu federadu de is Califòrnia is Istados Unidos, chi s'agatat postu in su Sud-Ovest de sa natzione, a làcana cun su Mèssicu.
Deepin

**deepin** (a s'ispissu lumenada Linux Deepin, Hiweed Linux o Hiwix) est unu sistema obrativu de sa familla GNU/Linux, criau in su 2004 in Cina e fata partinde de sa Debian. deepin est pessau pro faghere prus fatzile s'impreu de sa Computadora, o Donnia 3 meses bessit una versione noa, ki da nanta Upgrade.

deepin est finantziàda dae sa Wuhan Deepin Technology Co., Ltd. Sa tenta est sa de criai unu sistema modernu, cun d-una bella cara grafiga i simpli meda de oberai, istudiau pro su multimedia. Wuhan Deepin Technology Co., Ltd est una sotziedade arregistrada in Cina.

Comente Donnia distro de Linux, deepin si podit installai in d'una Computadora ue b'est un'ateru sistema (pro narrer, impari a Microsoft Windows a su Mac OS X o ateru sistema).

deepin impleat la Lissentzia General Public License V3. S'idea est de no fai pagai pro su sistema obrativu e totu, ma sceti pro su serbitziu tennigu.

## Carateristicas
Comente ateras distros de Linux, deepin tennet virtudes ke est a gratis, est stabili et donnat seguresa.

deepin est unu sistema cun una cara grafiga prus moderna. Sas carateristicas de deepin variant a segunda de sa bersione impleàda. Una de sas carateristicas comuna a totas sas bersiones est sa cara grafiga, nomenau "Deepin Desktop Environment" (DDE), ki tennet funtziones comente s'Anti-Aliasing e unu motori grafigu HTML5 e WebKit. Una de is carateristicas prus famadas est su Dock, una barra transparenti in sa parti 'e basciu de su Desktop ki cuntennit iconas amostadas peri efetus grafigus.

deepin est sempiri istau unu sistema meda innantis: tennit unu codighe de programadura limpiu i craru ei, gratzias a su layer de compatibilidade, podet impleare programas criaus pro aterus sistemas ke Linux (Debian e Ubuntu), a prena lestresa. Pro custas arrexones s'agatant portaduras de deepin po donnia arkitetura (IA-32, AMD64).

deepin impreat sos paketos debian *.DEB pro azorronare o installai programas nous. Dae su menu grafigu, podis impleai su programa APT e dpkg pro agatare i installare dae sa lista ofitziali Donnia programa ki ti podit serbiri (ki siet de multimedia, de ofitziu o de seguresa).

Sichidore de deepin, tenet unu supportu ammezorau pro sos hardware istandard comente a USB, MMX e AGP; est dotau de su supportu de su File System btrfs, ext3, ext4, JFS, ReiserFS e XFS.

deepin 15.1 est cumpatibiles chin su processore Intel Pentium IV o superiore:

## Notas


## Boches curreladas
* Linux

## Acàpius de foras
*deepin.org
Bucarest

**Bucarest** (in rumenu: **București** /bu.kuˈreʃtʲ/, o *Municipiul București* in versione longa) est sa capitale de sa Romania. Sa tzitade in su 2011 contaiat unos 2.400.000 bividores, prus pagu in cumparàntzia cun is de is tzensimentos cabudianos.

Segundu sa legenda, su nùmene dependet de *Bucur*, unu pastore chi si diat istabilire in su logu in ue oe s'agatat sa tzitade. Sende chi in romunu *bucur* cheret nàrrere *alligresa*, medas iscritores romunos narant a Bucarest *bidda de s'alligresa*.

Sa tzitade fiat mentovada pro sa prima borta in documentos iscritos a su cumintzu de su 1459. In 1862 fiat isseberada a capitale de sa Romania, cosa chi nd'aiat fatu su tzentru natzionale culturale, econòmicu e de is comunicatziones.

S'architetura ammisturat istiles neoclàssicos, de intre-gherras (Bauhaus e Art déco), comunista e modernu. In su perìodu de intre-gherras, s'architetura de sa tzitade e sa sofisticatesa de sas èlites suas ddi fiant bàlidas su nomìngiu de "París Minore" (*Micul París*).​ Mancari fàbricos e bighinados medas de su tzentru fiant derruidos o ispèrdidos dae sa gherra, terremutos e su programma de sistematitzatzione de Nicolae Ceaușescu, sa majoria abarrat istantàrgias.

Economicamente, sa tzitade est sa prus rica de Romania e est unu de is tzentros industriales printzipales e de trasportu de Europa de s'Est.

Sa superfìtzie totale de Bucarèst est de 226 km². Fintzas a su 1989, is zonas a inghìriu fiant mescamente rurales, ma a pustis de sa Rivolutzione Rumena fiant comintzados a fraigare apendìtzios noos in is intòrrios suos. Tenet su matessi livellu amministrativu de distretu e est divìdida in ses setores.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Joan Rivers

**Joan Alexandra Molinsky** (Brooklyn, New York, 8 June, 1933 – Manhattan, New York, 4 September, 2014), fit unu còmicu e attore americanu.
Almaty

**Almaty** (in kazacu: **Алматы**/Almatı; in russu: **Алматы**, pronountziadu [ɑl.mɑ.ˈtə]), giai connota che *Alma-Ata* (in russu: Алма-Ата) e *Vernɨy*, est una tzitade de unos 1.552.350 biviodres, bidda prus manna de su Kazàchistan. 

Posta in sa regione montosa a su chirru meridionale de su Kasakhstan, Almaty sighit a èssere su tzentru culturale e cummertziale de s'istadu, mancari in su 1997 apat pèrdidu su tìtulu de capitale a lucuru de Astanà.

## Àteros progetos
Johannesburg

**Johannesburg** (/dʒoʊˈhænɪsbɜrɡ/; in afrikaans: [joˈɦɐnəsbœrχ]) (connota fintzas cun nùmene de *Jozi*, *Jo'burg*, *eGoli* e *Joeys*) est una tzitade de unos 957.441 bividores (4.434.800 in sa munitzipalidade), bidda majore de sa Repùblica Sudafricana e capitale de sa provìntzia de Gauteng. Fundada in su 1887, cando fiat parte de su Transvaal, est sa prus rica bidda de s'istadu. 

S'conglomeradu Johannesburg-Pretoria est una de sas trinta regiones metropolitanas prus mannas de su mundu, contende prus de 12 milliones de residentes.

Est cunsiderada sa capitale econòmica de s'istadu e est sa sede de sa bursa e fintzas de sa corte costitutzionale de su Sudàfrica

Est sa tzitade prus populada de su paisu e sa de tres prus populadas de s'Àfrica sub-sahariana a fatu de Lagos (Nigèria) e Kinshasa (Repùblica Democratica de Congo). Fatuvatu Johannesburg est inditada faddinamente che sa capitale de su Sudàfrica.
## Àteros progetos
Iscurtone

Su **iscurtòne**, **scultone**, **dragu** o ancora **dracòne**, est unu animale de paristorias chi assimizat a una tiligherta manna cun alas e faghet sa cumparta sua in sos mitos de paritzas culturas. Bi at duas traditziones culturales a pitzus de s'iscurtone: cussa de su dragu europeu, chi naschit dae sas traditziones populares europeas e benit dae sa mitolozìa grega e de su Mediu Oriente, e cussa de su dragu tzinesu e de s'isfera sinica in generale (Giappone, Corèa e atteros istados de s'Asia orientale).

Sas duas traditziones an creschidu s'una a banda dae s'attera, ma pro unu tzertu puntu si an influentziadu a pare, de manera ispetziale cun su cuntattu culturale chi nos permitin custos tempos. Su faeddu in sardu antigu "dracòne" benit paru paru dae su latinu *dracone(m)* (nominativu: *draco*) chi a borta sua benit dae su gregu *δράκων* (drákōn), "terpe de mannaria enorme, terpe de mare".
Gherra frida

Sa **gherra frida**, o **gherra frita** (in inglesu: *Cold War*; in russu: *холодная война*, "*kholodnaya voyna*") est sa denominatzione dada a unu perìodu istòricu de tensiones e contraposiduras ideològicas intre is duas subra-potèntzias de Istados Aunidos de Amèrica (o USA) e Unione de is Repùblicas Sotzialistas Sovièticas (o URSS) e prus generalmente contra s'impare de règimenes comunistas.

Sa gherra frida at tentu inghitzu in su 1947 e fine in su 1989, annu de sa ruta de su muru de Berlinu e de is règimenes comunistas de su blocu orientale o, segundu una àtera bisura, s'acabu de sa gherra frida currespondet a sa ruta de s'Unione Soviètica e a s'iscontzu de su patu de Varsàvia in su 1991. In realidade, is primas sìnnias de tensiones intre s'una e s'àtera parte si podent faghere torrare a is primos acòrdios intre is potèntzias binchidoras de sa segunda gherra mundiale, chi non fintzas a sa costitutzione de s'Unione Soviètica, duncas a s'acabu de sa prima gherra mundiale.

Sa criatzione de su faeddu *cold war* (gherra frida) est intames dèpida a s'iscritore inglesu George Orwell. Torradu a nàrrere dae su polìticu americanu Bernard Baruch, si fiat pois fatu meda populare in pagu tempus gràtzias a su contributu de su giornalista Walter Lippman. S'ossimoru *gherra frida*, est chircadu pro pònnere resartu a su fatu chi no esseret una gherra in su sensu istrintu de su faeddu, ma unu cunfrontu chentza acaradura armada dereta. Su chi dda caraterizaiat fiat intames sa cursa a is armamentos nucleares e unu echilìbriu de terrore, dadu dae s'istadu costante de instabilidade.

S'evolutzione chi at tentu at bidu isvilupende formas de cuntrollu pare·pare pro mèdiu de ispionàgiu, atziones secretas, propaganda, fintzas a sa cumpetitzione tecnològica in s'àmbitu de sa cunchista de s'ispàtziu o de is resurtados in s'isport.

Suta influèntzia e, fatuvatu, interventos diretos de s'una o de s'àtera potèntzia, sunt istados abertos cunflitos importantes chi ant fatu vìtimas numerosas intre tziviles e militares, comente in sa gherra de Corea, sa gherra de Indotzina, sa gherra de su Vietnam, sa gherra in Afghanistan. 

Is Istados Aunidos ant tentu pòdere de cuntrollu mescamente subra is istados de su cuntinente americanu, in ue ant tentu rolu de importu in s'iscontzu de guvernos, ruta e costitutzione de règimenes autoritàrios (foras de Cuba, dae su 1962 suta ròdia soviètica). Unione Soviètica e Tzina, is potèntzias comunistas majores, ant tentu lucuru dae sa decolonizatzione in s'Àfrica e su sud-estu asiàticu. S'Europa s'agataiat intames ispartzida intre sa ròdia de is Istados Aunidos, chi  teniat pòdere subra su chirru otzidentale, e sa ròdia de s'Unione Soviètica, subra s'orientale.

Àteros istados ant intames mantentu posidura intermèdia intre is duos blocos, formende pro una tzerta iscurta de tempus su movimentu de is istados non-alliniados, chi proclamende sa neutralidade, giogaiant subra is rivalidades intre is blocos pro otènnere cuntzessiones bàrias. Est su casu de Ìndia, Egitu e Jugoslàvia.

## Àteros progetos
Càucasu

Su **Càucasu** (in azeru: *Qafqaz*; in russu: *Кавказ*/*Kavkaz*; in georgianu *კავკასიონი*/*Kawkasioni*; in armenu: *Կովկաս*/*Kovkasum*; in turcu: Kafkas; in persianu: *قوقاز*) est una regione naturale posta a sa làcana intre Europa orientale e Àsia otzidentale, su mare Nieddu e su mare Càspiu, chi contat una cadena de montes propia, sa cadena de su Càucasu e is bàsciuras chi ddi istant a inghìriu, pro una longària totale de unos 1.200 km.

Su pitzu chi arribat a artària majore est su monte Elbrus, cun 5.642 metros subra su mare, ma s'agatant fintzas àteros montes chi imbatent a prus de 5.000 metros, comente fintzas a prus de 4.000.

Sa regione bantat istòria bariada e antiga, sende chi est istada bìvida e s'agatat a sa rughera de numerosos pòpulos e tziviltades, dae chi nde dependent is atuales componiduras ètnicas, religiosas e linguìsticas. 

Mancari geograficamente fatzat mescamente parte de s'Àsia, culturalmente su Càucasu est cunsideradu istrintamente ligadu a s'Europa.
### Subregiones
S'àrea podet èssere partzida in duas subregiones:
***Càucasu de su sud** o **Transcaucàsia**, chi pertocat sa costera meridionale de is montes de su Càucasu Mannu, in ue s'agatant tres istados indipendentes:Armènia, Azerbaigian e Geòrgia. Custa subregione est fatuvatu inclùdida in s'Oriente Mèdiu.
***Càucasu de su Norte** o **Ciscaucàsia**, chi pertocat sa costera setentrionale e apartenit a sa Federatzione Russa, ispartzidu in sete repùblicas autonomas: Cecènia, Ossètzia de su Norte, Inguscètia, Kabardino-Balkaria, Karachàevo-Cherkesia, Adighesia e Dàghestan. Custa subregione est inclùdida in s'Europa orientale.

## Istados caucàsicos
A sa regione appartenent is istados indipendentes chi sighint: 
*  Armènia
*  Azerbaigian
**  Nagorno-Karabakh (Territòriu pretèndidu dae s'Azerbaigian e indipendente *de facto*)
*  Geòrgia
**  Abcàsia (Territòriu pretèndidu dae sa Geòrgia e indipendente *de facto*)
**  Ossètzia de Sud (Territòriu pretèndidu dae sa Geòrgia e indipendente *de facto*)
*  Rùssia

Su territòriu suta guvernu russu est cumpostu dae 7 entidades federàles:
*  Cecènia
*  Dàghestan
*  Inguscètia
*  Kabardino-Balkaria
*  Ossètia de su Norte
*  Kraj de Stavropol'
*  Karachàevo-Cherkesia
## Àteros progetos
Mare Nieddu

Su **Mare Nieddu** est postu intre Europa, Càucasu e Anatòlia. Largu unos 1.500 km de s'uestu a s'estu, e unos 60 km de norte fache a sud, s'isterret subra una subrafache de 413.000 km². S'agetivu currespondente est pònticu, chi dependet de su nùmene tentu in antighidade, est a ischire *Pontu Eusinu*.  

Commùnicat in su notre cun su Mare de Azov peri s'istrintu de Kerci, e in su sud cun su mare Mediterràneu, peri su Bòsforu, su mare de Màrmara e is Dardanellos. A cara de is costeras de uestu e de norte si sighit cun numerosos « limanos » (lagunas navigabiles cun salinidade e abbulizadura chi bàriat cun s'istasone, e chi serbint a is pisches pro s'inciovadura). 

Su clima est mediterràneu in istadiale (bascosu, sicu e solianu), ma cuntinentale in ierru (fridu istradu, su mare podet astragare, is niadas sunt fitianas), cun nèbidas fitas in is istasones intermedianas. Durante is temporadas de ierru, is undas sunt curtzas ma artas, e podent arribbare dae prus bandas a sa borta, cun efetu de fàghere sa navigatzione incolliosa.

## Istados chi si ghetant in su Mare Nieddu
* Bulgaria
* Geòrgia
* Romania
* Rùssia
* Turchia
* Ucraina

## Referèntzias
 

## Àteros progetos
Crimea

Sa **Crimea** (in tàtaru de Crimea: **Qırım** cun signìficu de « montigru meu » [*qır* « montigru », *im* « meu »], in russu: **Крым**, in ucrainu: **Крим**) est una penìsula cun istèrrida de 26 945 km², posta a su sud de s'Ucraina e a s'uestu de sa regione russa de Kuban, chi ispronghet a mesu de su mare Nieddu. Sa penìsula est fentomada pro is bìngias, is frutales, is logos de vacàntzia, is sitos archeològicos e fintzas is logos turìsticos comente s'istatzione balneare de Jalta (in ue, in s'istadiale de su 1945 ant tentu logu is acòrdios intre Churchill, Roosevelt e Stalin). Sa capitale de sa Crimea est Simferopol. Sa tzitade de Sebastòpoli, portu militare de importu chi s'agatat in su sud-uestu de sa penìsula, subra su mare Nieddu, disponet de istatutu ispetziale de tzitade federativa, a foras dae sa repùblica de Crimea.
## Istòria
Currespundente a s'antiga Tàuride, sa Crimea a fatu parte, dae s'antighidade a su de 13 sèculos de su mundu grecu e bizantinu, semper abarrende aberta a manu de su norte a is pòpulos de is istepas (tzimmerios, iscitos, gotos, mòngolos, turcòfonos e àteros). In su de 15 sèculos fiat passada a s'impèriu otomanu, in su de 18 sèculos a s'impèriu russu e in su 1922 fiat intradu in s'Unione Soviètica. In sinu a cust'ùrtima, costituiat a primìtziu una repùblica sotzialista autònoma, a coa unu oblast chi fiat parte de sa repùblica federale soviètica russa fintzas a su 1954, annu cando fiat tzedida a sa repùblica sotzialista soviètica ucraina. A s'acabu de sa segunda gherra mundiale, sa populatzione de etnia tàtara chi bi biviat at dèpidu subire una deportatzione.

In su 1991, a fatu de sa ruta de s'URSS, sa Crimea at otentu istatutu de repùblica autònoma in sinu a s'Ucraina indipendente.

In su martzu de su 2014, cun sa crise de Crimea, a cunsighidu de unu referendum unilaterale - sende chi non reconnoschiat is autoridades noas provisòria de Kiev, chi pro revesa non reconnoschiant balididade a su referendum - su parlamentu crimeanu a proclamadu sa setzessionede sa repùblica de Crimea e s'annessione a sa Rùssia. Atualmente s'Ucraina pretendet sa Crimea e sa resolutzione de s'assemblea generale de s'ONU 68/262 e dennegadu cale chi siat balididade a su referendum.
## Demografia
Sa Crimea contat populatzione de unos 2,4 milliones de bividores, in imminorigamentu adasianu ma costante dae is annos '90. In su 2001, sa cumponidura ètnica de sa repùblica de Crimea (duncas Sebastòpoli no est inclùdida) fiat partzida comente sighit: 

*russos - 58,32 % 
*ucrainos - 24,32 %
*tàtaros de Crimea - 12,1 %
*bielorussos - 1,44 % 
*tàtaros - 0,54 %
*armenos - 0,43 % 
*ebreos - 0,22 % 
*grecos - 0,15 %

Sebastòpoli in su 2007 contaiat imbetzes unu 71% de russos, unu 24% de ucrainos, unu 1.5% de bielorussos, unu 0.7% de tàtaros, unu 0.5% de tàtaros de Crimea, unu 0.3% de armenos, unu 0.3% de ebreos, unu 0.2% de moldavos, e unu 0.2% de azeros.
## Àteros progetos
Limbas germànicas

Sas **limbas germànicas** sunt unu brancu de sa famìllia de sas limbas indo-europeas, faeddadas che limbas nadias dae unas 500 milliones de pessones in su mundu, ispartas mescamente intre Amèrica setentrionale, Otzeània, Europa tzentrale, setentrionale e otzidentale.

S'iscerant tres brancos de limbas germànicas: unu otzidentale, unu orientale e unu setentrionale.

Su brancu otzidentale includet sas duas faeddadas prus ispartamente: 
* inglesu cun unos 300-400 milliones de faeddadores nadios
* tedescu cun prus de 100 milliones de faeddadores nadios 
* olandesu unos 23 milliones de faeddadores nadios 
* afrikaans. Derivadu dae s'olandesu, contat prus de 7,2 milliones de faeddadores)
* bassu tedescu cun unos 5 milliones de faeddadores nadios in Germània e 1,7 milliones in sos Paisos Bàscios

Su brancu setentrionale includet limbas faeddadas essentzilmente in sos paisos nòrdicos cun unu totale de 20 milliones de faeddadores nadios:
* isvedesu faeddadu dae unos 9,2 milliones de pessones in Isvètzia e Finlàndia
* danesu faeddadu dae unos 5,5 milliones de pessones in Danimarca e in mesura minore in Groenlàndia e Germània setentrionale e ìsulas Føroyar
* norvegesu faeddadu dae unos 5 milliones de pessones in Norvègia
* islandesu faeddadu dae unos 300.000 pessones in Islanda
* faroesu faeddadu de unos 66.000 pessones in sas ìsulas Føroyar

Su brancu orientale includet gòticu, burgundu, vandàlicu, limbas oe totus estintas. S'ùrtima a s'ispèrdere fiat su gòticu de Crimea, faeddadu in àreas isuladas de sa Crimea fintzas a su de 18 sèculos.

Totu sas limbas germànicas derivant de una limba comuna narada proto-germànicu o germànicu comunu, chi fiat faeddadu aprossimadamente in su primu millènniu a.C., durante s'Edade de su ferru, in s'Europa setentrionale.
Baldur's Gate II: Shadows of Amn

**Baldur's Gate II: Shadows of Amn** est unu videojocu de rolu essiu in su 2000, sichidore de Baldur's Gate: est su secundu capitulu de sa serie e sichit sas fatias de su fizu de anima de Gorion, ponendebi acabu.
Tagikistàn

Su **Tagikistàn** (in tagikuТоҷикистон [tɔd͡ʒikɪsˈtɔn]), uffitzialmente **Repùblica de Tagikistàn** (in tagiku: Ҷумҳурии Тоҷикистон, *Çumhuriji Toçikiston*/*Jumhuriyi Tojikiston*; in persianu: جمهوری تاجیکستان**‎**; in russu: Респу́блика Таджикистан, *Respublika Tadzhikistan*) est una repùblica presindetziale de s'Àsia tzentrale. Sa capitale est Dushanbe, sa limba uffitzile su tagiku.

Cun populatzione istimada a unos 8 milliones de bividores, est su de 98 istados prus populados de su mundu. S'istèrrida de 143.100 km² nde faghet intames su de 96 istados prus mannos.

Allàcanat a sud cun s'Afganistàn, a s'uestu cun s'Uzbekistàn, a su norte cun su Kyrgysistan, in s'estu cun sa Tzina. Su 90% de su territòriu est costituidu dae montes.

Durante s'istòria, su territòriu chi oe format su Tagikistan est istadu populadu dae medas culturas antigas. Intre custas sa tzitade de Sarazm de su Neolìticu e Edade de su brunzu. In tempus afatante fiat colonizadu dae pòpulos disvariados chi bi ant istabilidu sos rennos issoro, comente sa tziviltade batrianu-margiana, sa cultura de Andronovo, Buddhismu, sa Crèsia de oriente, su zoroastrismu e su manicheismu.

Sa regione fiat dominada dae numerosos impèrios e dinastias, comente s'impèriu achemenide, s'impèriu eftalitu, s'impèriu samanidu, s'impèriu mongolu, s'impèriu Timuride e s'impèriu russu. Cun sa costitutzione de s'Unione Soviètica su Tagikistan fiat fatu repùblica soviètica e a s'iscontzu at otentu indipendèntzia in su 1991, sighida giai luegus dae una gherra tzivile chi at tentu durada de su 1992 a su 1997.

Dae s'acabu de sa gherra su Tagikistan at agatadu istabilidade polìtica e gratzias fintzas a giudos esteros s'economia sua est como crèschende. Atualmente in transitzione cun unu sistema capitalista, s'economia dipendet in manna parte de sa bogada de allumìniu e su cunòtibu de su cotone.

Sa prus parte de sos bividores suos apartenit a su grupu ètnicu tagiku e faeddat sa limba tagika, chi est unu dialetu de su persianu. Sunt medas fintzas sos chi ischint faeddare fintzas su russu.
## Àteros progetos
Irwin Keyes

**Irwin Keyes** (New York City, New York, 16 de martzu, 1952 – Los Angeles, California, 8 de trìulas, 2015), fit unu còmicu e attore americanu.
Daniel Tosh

**Daniel Dwight Tosh** (Boppard, Rhineland-Palatinate, 29 de maju, 1975), est unu còmicu e attore americanu.
Ice Cube

**O'Shea Jackson, Sr.** naschiu in (Compton, Los Angeles, California, 15 de june, 1969), est unu rapper còmicu e attore americanu.

 Es naschiu cummente rapper, fiada in sos N.W.A. in su 1988 ma in su 1989 è diventau solista.
Pyongyang

**Pyongyang** (/ˈpjɒŋˈjæŋ/; 평양; 平壤), pronùntzia coreana: [pʰjʌŋjaŋ], literalmente: "logu ladu" o "logu paghiosu") est una tzitade de unos 3.255.000 bividores, capitale de sa Repùblica Democràtica Populare de Corea e fintzas sa tzentru prus manna de s'istadu.

Pyongyang, in antis cabulogu provìntziale, at balangiadu importu a pustis de su 1945, cando, acabada s'ocupatzione giaponesa, fiat torrada a ocupare de is tropas sovièticas. Fiat fata capitale provisòria  de sa repùblica in su 1948, sende chi su guvernu punnaiat a recunchistare sa capitale uffitziale, chi beniat a èssere Seul. 

Durante sa gherra de Corea fiat addanniada graemente, siat ca pro ite ocupada dae is fortzas de sa Corea de su Sud, siat pro su bombardamentu de s'ONU in su 1952. Fiat torrada a pesare gràtzias a agiudos chi beniant mescamente dae s'Unione Soviètica, a chi si depet parte de s'atuale assètiu urbanu e architetònicu de sa tzitade.
## Àteros progetos
Sèrbia Bianca

**Sèrbia Bianca** o **Soràbia** (in serbu latinu *Bela Srbja*) connota fintzas che *Bojka* (in tzirìllicu : *Бојка*), est su nùmene antigu de sa Lusàtzia, logu in ue is serbos si fiant acusorgiados pro sa prima borta in s'Europa tzentrale. Sa regione posta in s'estu est connota che *Croàtzia Bianca* (s'agatat in su sud de sa Polònia, ispronghende fintzas a Cracòvia). Su faeddu *bela* (biancu), in islavu est impitadu pro desinniare s'uestu. Sèrbia bianca diat duncas istare pro *Sèrbia otzidentale*.

Atualmente sa Sèrbia bianca, narada Lusàtzia, est bìvida dae is *serbos de Lusàtzia, o sorabos. 

In die de oe est una regione de sa [[Germània]] orientale, chi  s'agatat in a sud e a estu de [[Berlinu]], intre is frùmenes [[Elba]] e [[Saale]], ma a in tempos antigos s'iscampiaiat fintzas a ammuntare is atuales territòrios de is [[Land]] de [[Sassònia-Anhalt]], [[Turìngia]] e [[Sassònia]]. Totu custas regiones, isbuidadas de is bividores germànicos issoro dae is migratziones de su de 4 e de 5 sèculos,  fiant populadas de serbos biancos. A primìtziu de su de 14 sèculos, una lege de s'impèriu aiat controidu s'impitu de sa [[limba serba]] in sa bidda de [[Bernburg]], in ue fiat galu faeddada.

Atualmente sa Sèrbia bianca, narada Lusàtzia, est bìvida dae is serbos de Lusàtzia, o sorabos.  Issos sunt resissidos a cunserbare fintzas a is tempos nostros sa limba e is traditziones de cosa issoro, ma sa minoria soraba a pagu a pagu est imminorighende·si·nche etotu.

Is sorabos intre issos e issos si narant *Serbja* (in [[Limba sòraba de susu|artu sorbu]]) o *Serby* (in [[limba soraba de giosso|bassu sorbu]]). A su territòriu issoro ddi narant *Serby* e s'agetivu chi ddi currespundet est *serbski*. Custas formas sunt anàlogas a is [[limba serba|serbas]] *Srbi*, *Srbija* y *srpski*; est a nàrrere ca custos pòpulos si narant issos etotu cun matessi nùmene  e de fatu in àteras limbas islavas, comente su [[Limba serbocroata|serbocroatu]] o s'[[Limba islovena|islovenu]], non b'at diferèntzia intre ambas is denomintziones, e pro custa resone recurrent a su faeddu *lužički Srbi* ("serbos lusatzianos").

Is [[limba soraba|dialetos sorabos]] tenent simbigiàntzias notabiles cun su [[limba ceca|cecu]], s'[[Limba Islovaca|islovacu]] e su [[limba polonesa|polonesu]], e impare a custos apartenent a su grupu de is [[Limbas Islavas Otzidentales|limbas islavas otzidentales]].

Sa totalidade de sa populatzione chi faeddat su sorabu che [[limba mama]], tambene faeddat su [[limba tedesca|tedescu]] a su mancu dae sa fine de su de 19 sèculos. In su 2001 si carculaiat ca intre 40 e 20 mìgia pessones faeddaiant su sorabu.

*''
Mauro Pili

**Mauro Pili** (Carbònia, 16 de Mes' 'e Ladamini 1966) est unu politicu italianu. Est instadu eligiu in su 1993 e in su 1998 sindigu de Igresias e in su 1999 Presidente de sa Regione Autònoma de sa Sardigna. In su 2006 est diventadu deputau cu Forza Italia et in is 2008 e 2013 cu Il Popolo della Libertà. In su 2013 at lassadu su PdL e at fundadu su partidu "Unidos".
Su Secretu

Su secretu (*El secreto de Puente Viejo*) esti ua soap opera spagnola trasmissa de su  23 febbraiu de su 2011 in s'emmittenti televisiva Antena 3, e dadi iscritta sa spagnolla Aurora Guerra.

In Italia esti in onda de su 10 de giugnu de su 2013 in Canale 5. Su 2 febbraiu de su 2015 in Spagna sa soap adi superau 1000 puntadasa.

## Ambientatzioi i trama generalli

### Primma stagioi
Sa primma stagioi esti ambientada in sa bidda de Puente Viejo, in Spagna in su 1902-1903

Raccontada s'istoria de una lavadora, Pepa Balmes, che oidi ciccai su fillu che sesi annus prima d'ianta liau, i ca teidi Angiustias, sa mulleri de u soldadu, Tristan Castro Montenegro, s'attru protagonista. Doppu ua surra de impedimentus, is innamorausu si coianta con sa fellicidadi de dotta sa bidda de Puente Viejo. Sa lavadora si morridi (però no esti berus) candu deppidi partorì sa filla sua, Aurora.

### Segunda stagioi
Sa segunda stagioi teidi u'saltu temporalli de 16 annusu: esti ambientada in su 1919-1920. 

Is protagonistas de esta stagioi funti Maria Castaneda, filla de Emilia e di Alfonso, e fillora de Donna Francisca, e de Gonzalo Valbuena, diaconu mandau in Puente Viejo para aggiudai su preidi de sa bidda, Don Anselmo. Teidi u ruollu marginalli Tristan, che si fidanzada cun Candela, ua pasticcera trasferida in Puente Viejo de pagu tempus. S'amori de Maria e Gonzalo, che esti su fillu de sa lavadora e esti quindi Martin, esti ostacolau de Fernando Mesia, che Maria si coiada. Tristan e Candela si coianta, però bessendi de sa cresia, Jacinta Ramos, ua macca che in precedentza, pensada de essi Aurora, sa filla de Tristan e Pepa. Successivamenti, protagonistas funti sempri Gonzalo e Maria, cun Aurora e 'u nou proitagonista, Conrado Buenaventura.
Tràchia

Sa **Tràchia**, o **Tràtzia** (in bùlgaru: **Тракия**/*Trakija*; in gregu: **Θράκη**/*Thráki*; in turcu: **Trakya**) est una regione de su sud-estu de s'Europa, posta in sa penìsula Balcànica e ispartzida intre Bulgaria, Grèghia e sa parte europea de sa Turchia.

In tempus andadu, custa regione istòrica s'isterriat dae sa Matzedònia a su mare Nieddu, dae su mare Egeu a su frùmene Danùbiu. Is tremenes ant tentu variatziones in is perìodos diferentes de s'istòria. Is montes Rodopes seberant sa Tràchia grega dae sa bùlgara e su frùmene Evros sa Trachia turca dae sa grega, denomindas respetivamente «Tràchia otzidentale» e «Tràchia orientale».

Is tzitades printzipales de sa zona sunt Istanbul (in antis Costantinòpoli, Kallipolis, Edirne (in antis Adrianòpolis), e Tekiradag, totus agatante·si in Turchia. In sa zona grega s'iscerant is tzentros majores de Komotini, Xanthi e Alexandròpolis. 

Sa regione de sa Tràchia est essentzialmente agrìcola e bi si produent tabacu, arrosu, trigu, cotone, seda, ògiu de olia e frutas.

## Artìculos ligados
* Tràchia otzidentale

## Àteros progetos
Komotini

**Komotini** (in gregu: **Κομοτηνή**; in turcu: **Gümülcine**)  est una tzitade de unos 67.000 bividores in sa regione de Matzedònia orientale e Tràchia, in su norte-estu de sa Grèghia. Est sa capiale de s'unidade regionale de Rhodope. Fiat su tzentru amministrativu de sa subra-prefetura Rhodopes-Evros fintzas a s'abolitzione in su 2010, cuns su Pianu Kalliratis.

Komotini est sea de sa Universidade de Tràchia Demòcritu, fundada in su 1973, cosa chi nde faghet logu de atraida pro bàrios millis istudentes gregos e istràngios. Est unu de is printzipales tzentros amministrativos, finantziàrios, culturales de su norti-estu de sa Grèghia. Est fintzas tzentru mannu de massaria e allevamentu. S'aèrgiu e s'istile de vida cumbinadu de elementos otzidentales e orientales ant fatu de Komotini tzitade destinatzione de interèssiu pro su turismu.

Una parte cunsistente de sa populatzione est de limba mama turca e religione islàmica.
## Àteros progetos
Tzipru de su Norte

**Tzipru de su Norte **o** Repùblica turca de Tzipru de su Norte'' ***(incurtzadu ***RTCN***) in*** ***[[limba turca|turcu]]*** Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*** (incurtzdu in *Kuzey Kıbrıs*), in [[limba grega|gregu modernu]] *'Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου*' (incurtzadu in *Βόρεια Κύπρος* o *ΤΔΒΚ*), est unu istadu non reconnotu, foras dae sa [[Turchia]], chi ocupat su chirru setentrionale de s'ìsula de [[Tzipru]]. At proclamadu indipendèntzia su 15 de onniasantu 1983, noe annos a pustis de s'ocupatzione militare de sa parte setentrionale de s'ìsula, acuntessida in su 1974 e trubada dae sa [[Turchia]] in reatzione contra sa voluntade proclamada dae unu grupu de uffitziales de sa guardia natzionale tzipriota (su EOKA-B, ghiadu dae [[Níkos Sampsón]]), de torrare a aunire politicamente s'ìsula a sa [[Grèghia]], a fatu de unu corpu de istadu in ue aiant depostu su presidente [[Mikhaíl Makarios]].

S'istadu tenet istèrrida de 3,355 km2 e populatzione de unos 286.300 bividores.

Sa Turchia est galu solu istadu chi ddu reconnoschet e chi dd'apoderet militarmente, economicamente, demograficamente e diplomaticamente. S'[[ONU]] e su [[Cussìgiu de Europa|Cunsìgiu de Europa]] cunsiderant Tzipru Norte che sa parte setentrionale de sa Repùblica de Tzipru, « ocupada dae sa Turchia ». Is fortzas armadas turcas bi sighint a tènnere unos 30.000 sordados e sa Turchia bi at favoressidu s'acusorgiamentu de unos 120.000 colonos [[Anatòlia|anatòlicos]] dae su 1979.

In su 2004, in bista de s'adillida de sa Repùblica de Tzupru a s'[[Unione Europea]], unu pranu de re-aunimentu propostu dae s'[[ONU]], naradu *pranu Annan*, est istadu sutapostu a referendum. Su pranu est atzetadu dae su 65% de is tzipriotos turcos, sende chi permitet unu reconnoschimentu legale e autonomia territoriale in sinu a s'istadu tzipriotu. Est però istadu refudadu dae su 75% de s'eletoradu tzipriotu gregu, ca pro ite lìmitat a su 33% su nùmeru de refugiados autorizados a torrare a is domos issoro e a pigare duncas possessu de is benes chi ddis apartenent. Custu resultadu impedumat su re-aunimetu polìticu de s'ìsulae su reconnoschimentu internatzionale de sa parte ocupada dae sa Turchia: *de facto* sa zona turca non faghet parte de s'[[Unione Europea]] e est escluida de s'unione econòmica, monetària, fiscale o doganale e de is [[Acòrdiu de Schengen|acòrdios de Schengen]] de chi faghet parte *de jure'' sa Repùblica Tzipriota. Unu àteru elementu chi blocat su re-aunimentu de s'ìsula (e de cunsighidu s'adillida de sa Turchia a s'Unione Europea) est su fatu ca sa Turchia non reconnoschet sa repùblica Tzipriota.

Dae su 2004 comente chi siat, s'organizatzione de sa cunferèntzia islàmica ocordat a s'istadu turcu de Tzipru Norte s'istatutu de osservadore suta nùmene de « Istadu turcu de Tzipru ». Sa Gàmbia e su Pakistan sunt is raros istados presentantes s'augùriu de cunsiderare Tzipru Norte unu istadu a parte a totu is efetos.
## Àteros progetos

## Artìculos ligados
* Tzipru
Capu Testa

**Capu Testa** (in italianu *Capo Testa*) est una penisuledda (un'isula a narrer sa beridade, chi s'omine at cullegadu a sa Sardigna a pustis) posta in su nord Sardigna, a pagos km dae Lungoni. Dae Capu Testa faghet a bìder sas isulas de Lavezzi e su cabu de giossu de sa Còssiga.

Capu Testa est cara a sas Buccas de Bonifatziu e una tula pittica, in ue bi sun duas ispiaggias, la cullegat a sa Sardigna. Su promontoriu, in ue bi est unu faru de importantzia fundamentale pro naigare tra sas perigulosas Buccas de Bonifatziu, sun sas roccas tipicas gadduresas de granitu, chi su bentu est consumende, e tenet unu perimetru de unos deghe km.

Sos romanos antigos impitaìan Capu Testa siat comente logu istrategicu, siat pro si pigare su granitu chi battìan a Roma.

Dae su cumintzu de sos annos Settanta, fintzas Capu Testa at isviluppadu su turismu e si cunsiderat comente unu de sos logos prus bellos e istimados de sa Gaddura e Sardigna intrea. Sas ispiaggias si impitan oe in die pro bi fagher nadare sos turistas.

Capu Testa est unu logu de interessu comunitariu (S.I.C.) puru.
Europa tzentrale

S**'Europa tzentrale**, fintzas **Mitteleuropa**, est sa regione de s'Europa posta a sa rughera intre Europa Otzidentale, Europa Setentrionale, Europa meridionale e Europa orientale. Rapresentat su tzentru istòricu de su cuntinete, non de cunfundere cun su tzentru geogràficu, postu a mesu caminu intre otzeanu Atlànticu e montes Urales. 

Su faeddu e s'interèssiu in sa regione etotu at torradu a bessire a foras a fatu de s'acabu de sa gherra frida, chi at partzidu politicamente in duos chirros (estu e uestu) s'Europa pro durada de una barantina de annos.  

Prus chi non una entitade fìsica, s'Europa tzentrale est unu cuntzetu geogràficu e culturale, cun una istòria comuna chi dda sèberat dae is àreas a curtzu. 

## Istados
Is istados de s'Europa tzentrale sunt fatufatu agrupados fintzas che istados orientales o otzidentales. Is istados allistados a bàsciu sunt nointames cunsirados tzentrales segundu medas funtes:
* - Àustria
* - Germània
* - Islovàchia
* - Islovènia
* - Polònia
* - Repùblica Ceca
* - Ungheria

Àteros indìtos, pro resones istòricas tirant a mesu fintzas territòrios chi ant fatu parte de s'impèriu Àustro-Ungheresu e de s'impèriu tedescu, duncas pro su chi pertocat su primu:
* - Croàtzia
* - Romania
Is republicas bàlticas fiant intames de ròdia tedesca:
* - Estònia
* - Letònia
* - Lituània

Partes minores de is istados chi sighint sunt fatufatu tentas a contu che partes de s'Europa tzentrale:
* - Isvìtzera
* - Itàlia (Trentinu-Südtirol, Friuli, Gorizia, Trieste e carchi borta totu s'Itàlia setentrionale)
* - Liechtenstein
* - Ucraina

## Àteros progetos
Kelsey Grammer

**Allen Kelsey Grammer** (Charlotte Amalie, U.S. Virgin Islands, 21 de freàrgiu, 1955), fit unu còmicu e attore americanu.