open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Termoli

**Termoli** est una comuna italiana de 32.983 abitadores posta in Molise, cuncretamente in sa provìntzia de Campubassu.

Pro pobuladura, est sa de duas de sa provìntzia e de sa rezione. Si caraterizat pro sa presèntzia de unu promontòriu in ue s'agatat sa leada marinera betza, alindadu dae unu murallone in orale chirru a su mare. Sa bidda s'isterrit oe in sa costera e chirru a s'internu, peroe su tzentru suo de impèllida est su promontòriu in s'oru de su mare Adriàtigu, sea de sa Leada Antiga caraterìstiga, partzida topografigamente dae s'abarru de sa bidda dae sa muralla de reparu e dae su casteddu.

## Zeografia fìsiga

Sa bidda si nch'iscàmpiat a su mare Adriàtigu, a un'artària chi andat dae 0 a 178 m. in subra de su livellu de su mare. Termoli est situadu in sa zona artimètriga de su montigru iscarale e est cussideradu de arriscu sìsmigu bassu. Dae su puntu de bista zeogràfigu, est cullocadu intre su riu Biferno (a su suddu) e su traìnu Sinarca (a su nordu), ambos de caràtere trainale; sa parte istòriga de sa bidda s'isvilupat in su promontòriu-mesìsula minore in pinna de su mare, peroe sa bidda moderna agatat s'ampramentu suo in sa zona de s'internu terrencu, mescamente in sos bighinados satèllite. 

In sa bidda de Termoli, s'agrugant su de 42 parallelos Nordu e su de 15 meridianos Estu; custu ùrtimu est su meridianu tzentrale de sa fita orària (UTC+1 o Central European Time) de Berilinu, Parizi e Roma (Europa tzentru-otzidentale) chi, de fatu, detèrminat s'ora de sa fita etotu (chi, difatis, est narada “s'ora de Termoli”). Su meridianu est numenadu Termoli-Etna e custu rennet sa bidda adriàtiga unu “Greenwich” italianu. S'agrugamentu intre sas duas lìnias imazinadas acontessit in sa praja de Rio Vivo, o prus cuncretamente inche sa marina de San Pietro, a pagos passos dae su logu in ue, finas a pagu tempus a como, s'agataiat unu trabucco in disimpreu (Trabucco de Bricche). Sos càrculos prus seneghes, intames, cullocaiant su puntu de agrugamentu inche una turrita mesudestruìda chi s'agatat aguarmente in su caminu de Rio Vivo. Unu bassurelevu amentat su logu naradu.

Termoli est in cuntierra cun sa comuna de Ripatransone pro su primadu de su gùturu prus astrintu de Itàlia chi paret esser su de sa comuna asgolana (dae 38 a 43 cm. a petus de unos 50 cm. de sa “rejecélle” termolesa), mancari mediduras reghentes atribuant su primadu nassionale e foras male europeu a sa bidda molisana, dadu che in unos cantos puntos, in sa carrerita astrinta, su metru ìnditat 33-34 cm.

Un'àtera cuntierra cun sas Marcas pertocat San Basso. Sa comuna de Cupra Marittima rebìndigat issa puru de esser in su possedimentu de sos abarros mortales beros de su Santu.
Lovely Complex

**Lovely Complex** (*ラブ★コン Rabu Kon?* Love Com) est unu manga chi sa mangaka Aya Nakahara at iscrittu e disinnau. S'istoria l'an fintzas bortada ind unu film chin su matessi titulu e ind un'anime (cartone giaponesu). In prus, in su 2006 b'an fattu unu videojocu pro sa PlayStation 2. In su 7 de aprile de su 2007 an cumintzau a mandare in unda sa prima puntada de s'anime.

## Istoria
S'istoria contat s'amore istranu chi s'isvilupat a prenu tra duos cumpanzos de iscola, chi a su cumintzu non si podìan bìer s'unu chin s'ateru tantu brigavan, Risa Koizumi (*小泉リサ* Koizumi Risa) e Atsushi Otani (*大谷敦士* Ōtani Atsushi), fentomàos in s'iscola de Osaka issoro pro si facher bìer tantu comicos in sa briga, chi su mastru etottu lis aìat postu su nomìnzu de *All Hanshin Kyojin* (una cropa reale de comicos giaponesos, un'ispètzia de Stanlio e Ollio orientale). Risa est, difatis, arta meda (172 chentìmetros) cufforma sa media feminìna giaponesa (chi est imbètzes 158 chentimetros); Atsushi, a s'imbesse de Risa, est bassu meda (156,2 chentimetros) cufforma a cussa mascrìna giaponesa (chi est imbetzes 172 chentimetros). Custa diferentzia de artesa (e su lùmen belle ironicu chi tenen: cussu de s'una cheret nàrrer "cantàru minore", su de s'atteru "badde manna") los fachet cumpressàos, prus de cantu non lu sian ja, ma custu est pètzi un'assimizu ebìa ca tenen a cumòne fintzas interessos e carattere. Ambosduos, in prus, cheren facher isperientzia de s'amore in sa zoventude issoro. E propriu cussu b'at a falare in sa conca de Risa, chi li cumintzat a piachere Atsushi e si nde innamorat puru a pùstis, ma issu est malu a cumprendere e issa, chind un'amore refudàu (pro duas bortas) e non corrispostu, bi sufferit e pranghet meda. Pètzi unu sentìdu de zelosìa tra Atsushi e unu professore de inglesu at a cambiare sas cosas, ponendechèlos a pare e lassande a una banda sa timidèsa. Fachendebìla a brincare (non chene dolores) impare medas difficurtades chi sa bida lis ponet addaenantis, comente traitorìas e mascamente s'issèperu de su benidore issoro chi los at a jùcher a istradas a divèssu, Otani e Koizumi s'an a promìttere de si bòlere bene a pustis puru.
Faru

Unu **faru** est un'istrutura, a s'avesu una turre, probida in su pitzu de unu sistema a tretu de emiter sinzales lugorosos poderosos de azudu e referèntzia in sa navegadura, custituìda dae una làmpada e unu sistema de lentes. Sos faros sunt sos sinzoladorzos marìtimos prus importantes. Sunt postos in sas probianias de logos de aterrazu, logos perigulosos o àteros logos in ue siat ùtile a tenner unu puntu notàbile bisìvile dae largu in tempus de sa navegadura costerenca. Sunt marcados in manera crara in sas mapas marìtimas chi nd'ìnditant finas s'artària focale, impare cun sas caraterìstigas de su sinzale lugorosu emìtidu chi los logalizat in modu uniforme. 

Impreados largamente in su tempus coladu, a dies de oe azomài si fraigant faros noos, sustituìdos dae sistemas poddigales (NRL, SPG, eac.) de azudu a sa navegadura. In su matessi tempus, sos faros chi sunt galu operativos sunt rugrende unu protzessu de automatizadura totale pro nde minimare sos costos de zestione e mantenimentu. In sos IAA, in particulare, dae su 1.986 non b'at prus faros abitados o probidos de un'istassione ràdiu.

Su nùmene derivat dae s'ìsula de Pharos, in cara de Lisàndria de Ezitu, in ue in su de III sègulos in antis de Cristos, fiat istada fraigada una turre in ue brusaiat sighidamente unu fogu mannu, in manera chi sos navegadores in cussos fùndigos pòderent evitare de nche ferrer a su paule Mareotide situadu in palas.
Flamencu

Su **Flamenco** ispanniolu est una genia de música e dantza naschida in Andalusia (Ispannia). Su flamencu comente ddu connoschimus oe in díe est benet dae su seculu XVIII,tenet comente base sa música e sa dantza andalusa. Bi sunt cuntierras asuba de s'origene, pro ite bi sunt diferentes opiniones , niuna de cussas podet esser cumprobàda istóricamente, e cuntàntu su ditzionariu de sd RAE(Real Academia Española) dd'assotziat a s'etnia gitana, perou no a s'origine cosa sua, asuba e totu, perunu istudiosu de sa materia dudat de sa cultura gitana comente base de su flamencu. De totas is ipotesis asuba de s'origene, sa tesi prus atzetada est sa de s'origene morisca, perou sceti gratzias sólo a sa mistura culturale ki bi est istada in Andalusia (oriundos, musulmanos, gitanos, castellanos imigrantes, ebreos, etc.) at favoressidu s'origene de custa genia de musica. Est consideradu comente  de s'umanidade y Patrimoniu Culturale Imateriale Etnologicu Andalusu.
Pete Seeger

**Pete Seeger** (**Peter Seeger**; New York City, New York 3 May, 1919 &ndash; New York City, New York, 27 January 2014), est unu cantante americanu.
Aram Mp3

**Aram Mp3** (*Արամ Mp3*, 5 de abrile 1984) est unu cantante armenu.

## Discografìa
### Sìngulos
*"Shine" (2013)
*"If I Tried" (2013)
*"Just Go On" (2013)
Lodovico Ligato

**Lodovico Ligato** (Rezu Calàbria, 15 de austu 1939 - Rezu Calàbria, 27 de austu 1989) est istadu unu polìtigu italianu, deputadu de sa Democratzia Cristiana e presidente de sos Caminos de Ferru Nassionales.

Ziornalista de sa Gazzetta del Sud zai dae su cumintzu de sos annos sessanta, in fatu assessore rezionale in Calàbria, est elèghidu a deputadu pro sa prima bia in su làmpadas de 1979 e elèghidu torra in su 1983, cando devenit segredàriu de sa Cummissione de Trasportos de sa Càmara. Su 15 de santandria de 1985, est numenalizadu presidente de s'Entidade de sos Caminos de Ferru Nassionales.

Imboligadu in su gasi naradu iscàndalu de sos lentolos de oro, in su santandria de 1988 fiat istadu custrìnghidu a demissionare dae sa presidèntzia de sos Caminos de Ferru.

Fiat istadu assassinadu a tiros de pistola in Bocale de Rezu Calàbria su 27 de austu de 1989, in un'impostada de creze mafiosa chi sos cumandadores sunt cussiderados esser Pasquale Condello, Santo Araniti, Paolo Serraino e Diego Rosmini, e s'isecutadore materiale Giuseppe Lombardo (totus cundennados a sentèntzia definitiva).

Paolo Iannò s'arrepèntidu, cullaboradore de su protzessu Olimpia 3, aiat decraradu chi su mortorzu suo fiat istadu amaniadu in duos addòvios, unu intre maju e làmpadas de 1989 intre Filippo Barreca (a pustis arrepèntidu), Paolo Serraino, Pasquale Condello, Diego Rosmini s'antzianu, Santo Araniti, Domenico Repaci e Antonino Modafferi, e s'àteru a inghìriu de unu mese e mesu prus a tardu intre Pasquale Condello, Domenico Araniti e àteras pessones.
Coldplay

**Coldplay** sunt una truma musicale britannica formada in su 1996 dae su cantadore Chris Martin e de su ghitarrista Jonny Buckland in su Collegiu Universitariu de Londra. Pustis de esser amigos ant formadu una truma nomenada Pectoralz, un ateru pitzocu Guy Berryman s'est aunidu comente bassista e ant cambiadu in Starfish. Will Champion ca cumpletat sa truma est baterista , boghe secundaria, tocat finas su tecladu. Su manager Phil Harvey est consideradu a manera non ofitziale comente su cuintu omine de sa truma. Sa truma at renomenadu issa matessi "Coldplay" in su 1998, primu de registrare e ponner in bindita tres EPs(minialbum); Safety in su 1998, Brothers & Sisters comente "single" in su 1999 e The Blue Room in su propiu annu. 
Sunt istados influetzaus de is U2, Pink Floyd, a-ha, R.E.M., Echo & the Bunnymen, Bob Dylan, The Flaming Lips, sunt istados comparadus a s'incumentzu cun trumas ki Radiohead, Oasis, Jeff Buckley, Travis i Kate Bush.
Xuxa

Su nùmene beru est **Maria da Graça Meneghel**. 

## Ligòngios a foras
* Datos subra IMDB
* www.xuxa.globo.com
Arantzada

S**'arantzada** est un'infriscu a base de sutzu de arantzu, aba, anidrida carvòniga e, fitianu, tzùcaru.

Pro esser definida comente tale, cunforme a sa lezisradura italiana, devet cuntenner a su nessi su 12% de sutzu de arantzu. Sa majoria de sas bufaduras cumertziales, pro custa resone, tenet pretzisamente su 12% o su 16% de sutzu de arantzu.

## Notas istòrigas

In su 1.932, Ezio Granelli su cumendadore, tando propiedàriu de Sanpellegrino S.p.A., in tempus de una fèria in Milanu aiat imbentadu un'infriscu pro istudare su sidis de sos istranzos suos, annanghende sutzu de arantzu a s'aba minerale. Un'idea chi tenet deretu un'èsitu de non poder creer, mudende su destinu de s'impresa de San Pellegrino Terme, in su de Bèrgamu, a su puntu chi sa cravedda, o siat s'ampullita de s'arantzada, nàschida issa puru in su 1.932, s'est fata un'icona e unu sìmbulu de su fabrigadu in Itàlia, gràssias a una forma e un'aroma chi amentant su corzolu e sa forma de s'arantzu. 

In tempus de sa segunda gherra mundiale, su departamentu alemannu de sa Coca Cola non podiat produer su produtu tìpigu pro neghe de s'embargu. In logu suo, sa cumpanzia aiat detzìdidu de isvilupare una bufadura cun sabore de arantzu narada Fanta pro “fantasias”. A bias de s'agabu de sa gherra, s'indùstria Coca Cola aiat detzìdidu de isportare sa Fanta finas a sos mercados isternos.
Istassione ferruviària de Macumere

S**'istassione ferruviària de Macumere** est s'istassione de sos CFN in sa comuna de Macumere.

## Caraterìstigas

S'istassione, fraigada in sa Dossale Sarda, disponet de tres bias impreadas pro su servìtziu de passizeris, chi duas si podent sizire a mèdiu de unu sutacoladorzu, e bias annanghedoras de servìtziu. Est presente finas unu transitadorzu de mercantzias e una filera de bias pro custa casta de servìtziu.

In su tempus coladu, s'istassione disponiat de una filera de bias de ladària minimada, oe ismanteddada pro acollozire su sutacoladorzu pionale, e sas bias naradas fiant cunetadas cun su transitadorzu probianu de sos CFdS de tando peri un'aunidorzu remoidu in su 2.006. In particulare, una de custas bias terminaiat a faca de sa bia 1, cun sa cale cumpartziat s'apeadorzu serente su fraigu de biazadores, e fiat impreada in su tempus coladu pro s'intertràmunu intre sos trenos de CFN e CFdS. Una bia annanghedora presentaiat sa peculiaridade de tenner ambas ladàrias, chi belle gasi s'agataiant in duos livellos diferentes de profundidade, pro permiter s'insertadura de sos carriteddos adatadores “Langbein” a sos carros CFN. Custos ùrtimos arribaiant a sas roderas de ladària comuna de sa bia, postas a livellu de sa superfìtzie, e fiant cullocados a subra de sos carriteddos, chi una bia imbragados intraiant in cuntatu cun sa rodera de zosso  permitende-li de intrare a sa retza CFdS e de poder esser trasportados chirru a Nùgoro e Bosa.

Dae su puntu de bista de su moimentu, sa zestione acontessit in situ pro diferentes oras de sa die, cando ch'in s'ausèntzia de s'aderetadore de moimentu logale, sas installaduras de s'istassione sunt zestionadas a sa remota dae s'A.TZ.O. de Casteddu.

## Intertràmunos

S'istassione est sizida dae sas cumponiduras de Trenitalia chi tenent comente destinu Casteddu, Terranoa, Aristanis, Figari, Chilivane, Tàtari e Portu Turre.

Dae s'istassione ferruviària probiana de sa retza de ladària minimada, zestionada dae s'IRST dae su 2.010 e situada in s'àteru chirru de pratza Duas Istassiones, in prus de custu, est possìbile a nche sizire Nùgoro cun trenos operados dae sa sotziedade de trasportos de sa Rezione. Mancari sos rodados de sos CFdS antigos no intrent prus a su transitadorzu CFN, sos oràrios de unos cantos trenos de s'IRST sunt postos in currespondèntzia cun sos de Trenitalia, permitende de mantenner, belle chi minimada, s'intermodalidade intre sos duos trasportadores ferruviàrios. S'IRST, in sas probianias de su transitadorzu, tenet s'istassione de sos postales sua pròpia, dae ue si podent sizire logalidades bariadas de su zirile. In prus de custu, s'IRST dispensat finas unu servìtziu urbanu. Su transitadorzu tenet relassione cun s'abioportu de S'Alighera-Fertìlia a mèdiu de sas lìnias postalencas Depranu.
Napoleone Bonaparte

**Napoleone Bonaparte** (in frantzesu *Napoléon Bonaparte*) ( * Ajaccio 15 de austu in su 1770 - Sant'Elena 5 de maju de su  1821) est istadu politicu e militare frantzesu. Fit isse chi aiat fundadu e fit istadu primu imperadore de Frantza, e s'ammentat oje comente unu zeniu in s'arte militare.
Aldo Rossi

Dae su 1949 aiat istudiadu architetura in su Politecnico di Milano, dae su 1955 aiat cominzadu a collaborare cun sa rivista Casabella dirigida tando dae Ernesto Nathan Rogers.
1931

S'annu **1931** (MCMXXXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia segundu su calendàriu gregorianu.
1997

S'annu **1997** (MCMXCVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu mèrcuris segundu su calendàriu gregorianu.
Cape May, New Jersey

**Cape May** est una bidda istadunidesa ubigada in sa punta meriesa de sa mesìsula numenale, in intro de su contadu a su matessi nùmene de s'Istadu federale de New Jersey, in ue sa Baìa de su Delaware addòviat s'Otzèanu Atràntigu. Cunforme a su retzensimentu realizadu in sos IAA in su 2010, tenet una pobuladura aposentada de 3.607 abitadores, su chi rapresentat unu minimonzu de 427 (-10,6%) a petus de sos 4.034 recontados in su retzensimentu de su 2000, chi aiat custituìdu a bia sua un falada de 634 (-13,6%) dae sos 3.400 recontados in su retzensimentu de su 1990. 

A s'istiu, sa pobuladura de Cape May est ismanniada dae unu nùmeru de bisitadores chi bàriat intre 40.000 e 50.000. Sa bidda intrea de Cape May est narada su Distritu Istòrigu de Cape May e rapresentat unu logu de importu istòrigu nassionale pro more de sa cuntzentradura de fraigos bintorianos.

Cun un'istòria rica, prajas galardonadas, sa caraterìstiga sua de miradorzu de puzones e medas isempros de architetura bintoriana, Cape May est un'abarradorzu barneale chi atraighet bisitadores dae su mundu intreu. Cape May fiat istadu recunnotu comente una de sas 10 mezus prajas de sos Istados Aunidos dae su Travel Channel e sa praja sua aiat logradu su de chimbe zassos in New Jersey in su Cuncursu pro sas mezus 10 prajas de su 2008, isponsorizadu dae s'Entidade pro sas sièntzias marinas de su New Jersey.
## Àteros progetos
Joey DeFrancesco

**Joey DeFrancesco** (Springfield, 10 de abrile 1971) est unu organista e trumbettista americanu. At sonadu in Uttieri in sos annos 90 umpare a a John McLaughlin.
Istraditamentu

S**'istraditamentu** o **istraditadura** est una forma de cooperadura zudissiària intre Istados e cunsistit in s'intrega, dae bandas de un'Istadu, de un'individu chi si siat refuzadu a su territòriu suo, a un'àteru Istadu, in manera chi siat sutapostu a su zudìssiu penale (in custu casu, si faeddat de istraditamentu protzessuale) o li siant incrividas sas penas si zai est istadu cundennadu (in custu casu, si faeddat de istraditamentu isecutivu).

## Caraterìstigas zenerales

S'istraditamentu podet esser ativu o passivu. Est ativu cando un'Istadu dimandat a un'àteru Istadu s'intrega de un'individu imputadu o cundennadu in su territòriu suo pròpiu; est passivu cando, intames, est s'Istadu “istranzadore” de s'individu curpàbile o a sutaponner a zudìssiu (pro unu delitu cumìtidu in s'Istadu dimandadore) su chi retzit sa dimanda de intrega, presentada dae un'àteru Istadu.

Su còdighe penale italianu s'òcupat de s'istraditamentu in s'art. 13, su cale apostìvigat chi s'istraditamentu est reguladu dae sa leze penale italiana, dae sos acordos e dae sas custumàntzias internassionales.

S'istraditamentu no est autorizadu si su fatu chi rapresentat s'ozetu de sa dimanda de istraditamentu no est prebidu comente delitu dae sa leze italiana e dae sa leze istranza. Podet esser cuntzèdidu o cumbidadu finas pro delitos no prebidos in sos acordos, bastughì non siat proibidu in manera formale.

S'istraditamentu de su tzitadinu podet esser autorizadu petzi cando est prebidu formarmente dae sos acordos internassionales.

In prus de custu, su Custituimentu, in sos art. 10 e 26, apostìvigat chi est proibidu s'istraditamentu pro delitos polìtigos; sende gasi, no intrant a custu disponimentu sos delitos de zenotzìdiu e crìmines contra a s'umanidade. No est autorizadu s'istraditamentu a paìsos in ue b'est in fortza sa pena de morte, in onzi modu, casu si nche sizat unu cumbèniu subra de s'istraditamentu, sa  no aprigadura de sa pena de morte contra a sa pessone istraditada abarrat cundissione sena chi nono.

## Protzedimentu

In so còdighe rituale, est prebidu dae sos artìgulos 697-719 pro su passivu e 720-722 pro s'ativu.
Assimilatzione culturale

Sa **assimilatzione** o **assimizatzione curturale** est una zenìa de accurturatzione, chi descrivet su protzessu in ube una persone o unu grupu si lassat a palas sa curtura de orizine sua pro istròchere e a s'acabu fachere propia cussa egemonica de un'ateru. Sa teoria de s'assimilatzione curturale, chi dae semper est in imprèu fitiànu in sos Istados Unidos, si ponet contra su multicurturalismu, chi est in Canada o in sa prus parte de s'Unione Europea.

Unu fatu iscandalosu, chi podet fachere de esempiu, est sutzessu in Australia, in ube a sa zente nadia sos colonialistas li picabant a de notte sos pitzinnos, pro chi essèrent "intzivilìos" a sa manera de sos tzitadinos, chi aìant abbandonau sa curtura de su populu insoro.

A su solitu accadit chi sos chi sunt suzetos a s'assimilatzione curturale siant etnias chi, cando sunt in disterru, fachent insoro sa curtura de cussa de su locu o pèri minorìas chi sunt "surbìas" in intro de una comunidade prus manna e istitutzionalitzada.

Custu protzessu juchet a s'iscumparta de totus sas carateristicas curturales chi de cussu gruppu de minorìa nde fachìant unu populu distintu. Una regione o trètu in ube bi at àppiu calesisiat assimilatzione curturale si narat *melting pot*.

## Bibliografia
*Michèle Tribalat, *De l'immigration à l'assimilation: enquête sur les populations d'origine étrangère en France (avec la participation de Patrick Simon et Benoît Riandey)* Paris, La Découverte, 1996. ISBN 2-7071-2543-1
Multiculturalismu

Su faveddu **multicurturalismu** inditat sotziedades in ube viven a pare curturas diferentes. Sa paragula si podet impreare siat in sentìdu descrittivu soat in cussu normativu: pro cantu pertoccat su primu, nos riferimus a sotziedades in ube zente chi tenet curtura diferente viven e comunican in ispatzios prubicos, comente sas iscolas e su locu de traballu; pro su de duos, a sotziedades, che a cussa australiana e canadesa, chi an fravicau unu sistema normativu tale, pro chi in s'ispatziu prubicu siat favorìa un'interatzione sotziale chi si fundat in supra de su rispettu de sas paritzas identitades curturales.
Cumpressu de inferioridade

Su **cumpressu de inferioridade** est s'incapatzitade de s'intender aguales a sos àteros, de creer in sese etotu e in s'oportunidade cuncreta de sizire sos obietivos disizados, ca totu sas àteras pessones parent prus cumpetentes, prus intellizentes e prus meressidoras de tenner èsitu, cun àteras paraulas parent mezus chi su suzetu chi patit su cumpressu de inferioridade.

Su cumpressu de inferioridade podet esser favorizadu dae unu naturale cardumu, acomodadore e seguru, e podet cumintzare in tempus de sa pitzinnia. Ponzamus s'isempru de una mamài ch'in logu de alentare fizu suo a abordare isperièntzias noas, a ponner a proa sas capatzitades suas e a bufare dae sas siendas suas interioras in manera chi logret cunfiàntzia in sese etotu e imparet dae sos errores suos pròpios, l'azuat finas cando non diat esser pretzisu, ca su pitzinnu, a parrer de issa, non realizat nudda de bonu, est istramu e faghet perder tempus. Est normale chi onzi pitzinnu tenzat lìmites e defetos, peroe non devet esser curpabilizadu pro custu e, prus chi totu, est importante ch'imparet a cumprender, potentziare e tirare profetu dae sas calidades suas; in su casu contràriu, at a crescher cun su sensu de esser incapatzu a beru.

Su cumpressu de inferioridade non cheret cunfusu cun sa timidura, chi non custìtuit una farta de cunfiàntzia in sese etotu, si nono una dificurtade a manifestare sos pessamentos suos pròpios.
Mortorzu

Su **mortorzu** cunsistit in sa suprimidura de una bida umana, in manera zenerarmente boluntària, dae bandas de un'àteru èssere umanu.

Podet esser antimeledadu o pro incautela cunforme siat cumìtidu o menu cun intentu dae su suzetu chi lu realizat. Sinònimu de mortorzu est assassinamentu, unu tèrmine chi, belle gasi, in unas cantas lezisraduras ìnditat una sutacategoria separada, chi cumprendet sos casos prus graes de mortorzu (pro narrer, in Frantza su delitu de “assassinat” currespondet a su mortorzu boluntàriu antismeledadu de su sistema italianu).

Su mortorzu est un'assione cundennada sotziarmente, mancari sa proibidura in onzi forma sua apat tentu un'illestrimentu petzi moende cun su de XX sègulos. Su mortorzu est istadu dissiplinadu comente delitu in totu sas lezisraduras istòrigas, e galu oe est ozetu de numerosos disponimentos de tipu penale. Sende gasi, peruna sotzietade at asseguradu carchi bia un'amparu assolutu de sa bida umana, proibende-nde sa suprimidura in onzi casu: pro isempru, medas sotzietades atzetant o foras male isartant s'ochidura de s'inimigu in sa gherra: sa zeneralidade de sos sistemas zurìdigos de su tempus coladu e unos cantos sistemas cuntemporanos autorizant sa suprimidura de sa bida umana comente pena (pena de morte); tzertas sotzietades, in prus de custu, pratigaiant su sacrifìtziu de èsseres umanos a sa divinidade.

Tenent numenaduras particulares su mortorzu de su babu (babitzìdiu), de sa mama (mamitzìdiu), de su cojuadu (muzeritzìdiu e mariditzìdiu), de su frade o de sa sorre (fraditzìdiu) e de su soberanu (rezitzìdiu) chi refretint s'indinnadura particulare reservada dae sa sotzietade a sos chi ochient custas pessones.
Cristo si è fermato a Eboli

**Cristo si è fermato a Eboli** (in sardu:*Cristos s'est arressadu in Eboli*) est unu romanzu autobiogràfigu de Carlo Levi s'iscritore, iscritu intre su nadale de su 1943 e su triulas de su 1944 in Frorèntzia e pubrigadu dae Giulio Einaudi Editore in su 1945.

Suta de su rezìmene fassista, in sos annos 1935-1936, s'iscritore fiat istadu cundennadu a s'assètiu in Lucània pro neghe de s'atividade sua contrafassista e duncas aiat dèvidu barigare unu tempus longu in Basilada, cuncretamente in Aliano (ch'in su libru est naradu “Gagliano” imitende sa pronùntzia logale), in ue aiat tentu sa manera de cunnoscher sa realidade de cussas terras e de sa zente issoro. In sa torrada dae s'assètiu Levi, a pustis de barigare unu tempus longu in Frantza, aiat iscritu su romanzu in ue amentat su perìodu coladu in Gagliano e s'anteriore in Grassano. Levi etotu iscriet in sa prefassione sua: “Che in unu biazu a su printzìpiu de su tempus, “Cristos s'est arressadu in Eboli” contat s'iscoberta de una tzivilitzadura diferente. Est sa de sos massarzos de su Merie: foras de s'istòria e de sa resone progressiva, saviesa antiga antiga e dolore passientziosu. Sende gasi, su libru no est unu diàriu; fiat istadu iscritu medas annos a pustis de s'isperièntzia dae sa cale nch'aiat bogadu s'orìzine, addaghi sos imprensos reales non teniant prus s'urzèntzia prosale de su documentu”.

Rocco Scotellaro at iscritu: “Cristos s'est arressadu in Eboli est su memoriale prus apentadore e cruele de sas biddas nostras”.

No esistit atuarmente bortadura sarda de su romanzu.
Arvèschida

S**'arvèschida** est unu mamentu tempurale definidu bariamente, cunforme a sos cuntestos limbìstigos, o comente s'intervallu in ue cumparet su primu lugore in s'orizonte, cunfundende-si in manera partiale cun su cuntzetu de arvorada, o comente su mamentu de sa nàschida de su sole, custituende su contràriu de s'iscurigadorzu. Dae su puntu de bista astronòmigu, s'arvèschida durat un'ùniga iscuta e est su tantu de su mamentu in ue s'oru de susu de un'astru devenet bisìvile subra de s'orizonte. Sende gasi, e prus zenerarmente in su casu de su Sole, ìnditat totu su tempus chi bàrigat dae su primu lugore manzanile a su cumparonzu de su Sole.

## Caraterìstigas

Sos primos lugores de s'arvèschida derivant dae sa refrassione de sos rajos solares dae bandas de s'atmosfera, cando s'astru s'agatat galu suta de s'orizonte. Sa lugorosidade sua est in colore arbastru, chi a pustis si fùrriat a unu matissu in colore arantzu-grogu oro. In manera zenerale, a petus de s'iscurigadorzu, sa diferèntzia de sos colores de su chelu a inghìriu de su sole dependent in medida manna dae sa cantidade prus minora de partìculas suspèndidas in s'atmosfera manzanile, unu fatu chi si devet a sa temperadura prus bassa de s'àera e a sa presèntzia prus minora de bentos in tempus de sa note.

Astronomigamente, su puntu in s'orizonte peri ue trànsitat s'arvèschida currespondet esatamente a sa deretura de s'estu petzi in sas datas de sos echinòssios: difatis, isse s'iscòstiat, in s'emisfèriu boreale, a su nordu-estu in sos meses beraniales e istiales (in modu anàlogu, sizende su puntu prus a suddu in su sostìssiu de ierru). Sa zona de s'orizonte cumprèndida intre su puntu prus a nordu e su prus a suddu est narada “zona ortiva”.

## S'arvèschida in àteros pranetas

S'arvèschida esistit finas in sos àteros pranetas, peroe si diferèntziat pro neghe de sa distàntzia dae su sole o, in su casu de pranetas in foras de su sistema solare, dae s'isteddu babu e dae sa cumponidura atmosfèriga de su praneta etotu.
Jacques Brel

**Jacques Brel** (Schaerbeek, 8 de abrile 1929 – Bobigny, 9 santuaine 1978) est istadu unu cantautore, atore e poete belga.

## Discografia
### Albums studio

* 1955: *[[Jacques Brel et ses chansons]]*
* 1957: *[[Quand on n'a que l'amour (album)|Quand on n'a que l'amour]]*
* 1958: *[[Au printemps (album)|Au printemps]]*
* 1959: *[[La Valse à mille temps (album)|La Valse à mille temps]]*
* 1961: *[[Marieke (album)|Marieke]]*
* 1962: *[[Les Bourgeois (album)|Les Bourgeois]]
* [[1964]]: *Les Bonbons*
* [[1966]]: *Ces gens-là*
* [[1967]]: *Jacques Brel 67
* 1968: *[[J'arrive]]*
* 1968: *[[L'Homme de la Mancha (album Jacques Brel)|L'Homme de la Mancha]]*
* 1972: *[[Ne me quitte pas (album)|Ne me quitte pas]]* 
* 1977: *[[Les Marquises]]*

## Singolos
* *[[La Valse à mille temps]]*
Iscurigadorzu

S**'iscurigadorzu** est su mamentu in ue un'astru iscumparet a suta de s'orizonte.

## Caraterìstigas

Dae su puntu de bista astrintamente astronòmigu, su puntu in s'orizonte peri ue, a s'iscurigada, trànsitat su tzentru de su discu solare, currespondet esatamente a sa deretura de s'uestu petzi in sas datas de sos echinòssios: pro isempru, in s'emisfèriu boreale, isse s'iscòstiat respetivamente a nordu-uestu in sos meses beraniales e istiales (sizende su puntu prus a nordu in su sostìssiu de istiu) e a suddu-uestu in sos meses atonzales e ierrales (in manera anàloga, sizende su puntu prus a su suddu in su sostìssiu de ierru). Sa zona in s'orizonte cumprèndida intre su puntu prus a su nordu e su puntu prus a su suddu est narada “zona ocasa”.

A s'iscurigada o a chentales, est possìbile a bias a pompiare unu raju birde.

## S'iscurigadorzu in àteros pranetas

S'iscurigadorzu esistit finas in sos àteros pranetas, peroe est diferente pro more de sa distàntzia dae su sole a su praneta e dae sa cumponidura atmosfèriga.

In Marte, dadu chi su praneta est prus a tesu dae su Solechi sa terra, su sole cumparet petzi in una mannària de 2/3 a petus de su terresu; in prus de custu, pro neghe de s'atmosfera rarifigada, a s'iscurigada su chelu si colorat in biaìtu, no in ruju.
1993

S'annu **1993** (MCMXCIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in chenàbura a segunda de su calendàriu gregorianu.
1916

S'annu **1916** (MCMXVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sàpadu a segunda de su calendàriu gregorianu.
Rezone de sa Granada

Sa **Rezone de sa Granada**' (castiglianu: Región de Granada, Alta Andalucía, Andalucía Oriental) est una regione historica, cultural, geografica de s'Ispagna.

Sa seu regionale est Granada.

## Boghes curreladas
* Ispaña
* Granada
* Almería
* Màlaga
* Jaén
* Probinthias de s'Ispagna

## Notas
York University

Sa **York University**, jamada comunemente **York** o solu **YU**, est una universidade cun sa sede in Toronto, in Ontario, in so Canada. 

S'universidade fit istada fundada in su 1959.
Una fèmina a ismentigare

**Una fèmina a ismentigare** ("***Dimenticare Lisa***") est una telepellìcula italiana groga a intregas de su 1976, bogada dae unu romanzu de Francis Durbridge s'iscritore ingresu, cun Ugo Pagliai e Marilù Tolo in sos rolos de sos protagonistas.

## Inredu

Peter, un'antigàriu ingresu, cròmpidu a Nàpule pro bisitare frade suo mùsigu Claude, cunfiat a custu ùrtimu chi at cunnotu de reghente a Lisa Carter sa bella a beru, un'amerigana, e de esser abarradu incantadu dae sa bellesa e dae sos modales de custa fèmina; s'atopu est istadu assolutamente intzidentale, in tempus de unu biazu in aparèchiu. Posteriormente, Peter imparat dae un'amigu ziornalista chi s'agatat mamentanamente in Nàpule chi Lisa Carter est una biuda zòvana a beru de unu ziornalista ameriganu fontomadu, afogadu a pustis de si fulliare a mare dae su jatu suo, pretzisamente a probe de Nàpule.

Carchi die a pustis, Peter addòviat in Nàpule a Lisa Carter, chi li revelat unos cantos fatos importantes de sa bida sua: sa note de sa morte de maridu suo, Lisa s'agataiat in su jatu paris cun isse e, petzi pagas oras in antis, ambos aiant tentu una discussura animada pro neghe de s'istramanchiamentu de una pupa rara a beru, chi perteniat a una cullessione de su pobiddu, apentadu dae semper pro custa casta de zoghete.

A pustis de una filera de seranos colados paris, Lisa pedit imprestada s'automòbile a Peter: devet andare a bider a sir Arnold Wyatt, un'abogadu ingresu amigu de maridu suo, cun s'intentu de achipire unos cantos tràmites. Belle gasi, dae cussu mamentu Lisa iscumparet. Sa betura l'agatant in s'oru de sa bidda, cun una missada minora in ue b'est iscritu s'aderetu de Peter e, dae bandas suas, sir Arnold atrogat chi non cunnoschet a Lisa Carter nen fiat abojadu cun issa. Argunas dies prus a tardu, Nancy, un'amiga istimada de Lisa, cumparet afogada in unu riu. In una butzaca de su bestidu suo, bi sunt sas craes de s'automòbile de Peter e, in su banzu de domo sua, est imbènnida una pupa chi apizat in sa banzera acucurada de aba. Claude, ch'intre tantu at terminadu su traballu suo in Nàpule, invitat a Peter a dassare sa bidda cun isse, peroe Peter tenet s'intentu de ghetare lughe a subra de sa berza e, prus chi totu, cheret agatare torra a Lisa.
Lista telefòniga

Sa **lista telefònica**, o **ghia telefòniga**, est una pubrigadura chi cuntenet nùmenes e nùmeros de telèfonu privados, ordinados in manera arfabètiga e agrupados pro comuna (Pàzinas arbas) o pro categoria cumertziale (Pàzinas grogas).

## Itàlia

Pubrigados a sa prima in iscrusividade dae una sotzietade cuntrollada dae sa monopolista SIP, sa pubrigadura de sas listas telefònigas in Itàlia est istada liberalizada in sos annos noranta de su sègulu coladu.

In fatu de s'adotamentu de unos cantos probidimentos dae bandas de s'Autoridade Garantidora pro sa privatzitade, sas sotzietades telefònigas ant dimandadu a sos abonados a sos servìtzios issoro pròpios unu cunsentimentu “lìberu, diferentziadu e revogàbile”, permitende-lis de detzider in modu lìberu si cherent cumparrer in sas listas e comente lu cherent fagher.

Sas listas telefònigas de oe podent cuntenner finas sos nùmeros de telemòbile.

## Isvìtzera

Sa prima lista telefòniga est cumparta in su 1.880 in sa tzitade de Tzurigu comente lista de abonados de sa “Zürcher Telephon-Gesellschaft” de tando, cun 98 nùmenes ebia. Sa tzitade de Basilè aiat sighidu s'isempru zai in su 1.881, pubrighende una lista cosa sua. Sa lista telefòniga aiat cunnotu un'ispainadura lestra in Isvìtzera. Zai in su 1.900, fiant rezistrados 38.000 usuàrios, in su 1.959 nche fiat istadu sizidu su zannile de su primu millione, e oe bi sunt unos 4,3 milliones de postos.

Dae su 2.013, sunt disponìbiles sas listas telefònigas noas rezionales numenadas “Local Guide”, pubrigadas dae local.ch. Sa lista telefòniga de pabiru, cun unas 100 edissiones rezionales, sustìtuit totu sas listas atuales de s'Isvìtzera. Sa “Local Guide” cuntenet sas pàzinas arbas e grogas cunnotas cun sos nùmeros de telèfonu e sos aderetos de impresas e usuàrios privados de s'Isvìtzera. Sa “Local Guide”, in prus de custu, proponet una parte redale cun informaduras de caràtere rezionale. Sa “Local Guide” est imprentada in pabiru retzirculadu a su 100%.
EuroMaidan

Chin su favèddu de **EuroMaidan** si ìnditant totus sas manifestàdas pro-europeas de su 2013-2014 in Ucraina, chin sunt cumintzàdas a nàschere cando, in su 21 de Sant'Andrìa de su 2013, su gubernu ucrainu aìat suspéndiu un'acordu de assòtziu tra s'Ucraina e s'Unione Europea.

Su movimentu tenet su lùmen de **EuroMaidan** pro totu su chi de importu mannu est acadìu in Prata de s'Indipendèntzia, o *Maidan*, chi est cussa printzipale de Kiev (in ucrainu: *Євромайдан*, *Yevromaïdan*). Ant a pùstis mudàu su lùmen in **Eurorevolution** (in ucrainu: *Єврореволюція*, *Yevrorevolioutsia*).

## Cronaca de sa chèscia
In su 30 de Sant'Andrìa, sa zente chi manifestabat de manèra pachiòsa in Kiev nche l'at bocada a fortza su gubernu dae Prata *Maidan* (o "de s'Indipendentzia"), ind un'atu chi chi at pesàu unu muntone de chèscias a libellu internatzionale, una cramada a s'iscioperu zenerale, s'ocupamentu de sa tzitade de Kiev e su blocu de totus sos zassos istitutzionales. Sos manifestantes, chi dìant èssere prus de 100.000, pèdint sa tucàda de su presidente Viktor Yanukovych.

In s'8 de Nadàle de su 2013, unas chentìnas de mìza de pessones si ant adobiàu in prata pro nàrrer chi eja a s'Europa e si istesiàre dae sa Russia. In Kiev, in su cursu de sa manifestada, sa zente nche at ghettàu a terra un'istatua de Lenin, secàndeli sa conca. 

In su 25 de jannàrju de su 2014, su presidente Janukovyč at propostu a sos capos de s'opositzione sa presidèntzia ucraina, dàndeli custa offerta: custos bi l'ant peròe refudàda, e sa dìe chi est bènnia a pùstis sos manifestantes ant occupau su palatu de sas espositziones "Domo Ucraina", fravicàu in s'epoca sovietica, furàndeli su cuntrollu a s'autoridade.

## Interventu diplomaticu pro ch'essìre dae sa crìsi
A 2014 cumintzàu, Barack Obama aìat mandau in Ucraina a Victoria Nuland, diplomatica americana pro sos raportos chin s'Europa e s'Eurasia, pro s'istudiare sa situatzione chircànde fìntzas una manera pro si che la isbolicàre. Su pianu issoro pro nche fàcher essìre s'Ucraina dae sa crisi bidìat s'interventu de s'ONU, chin su *placet* americanu a su prozetu, e dìat dèper pònner de accòrdu siat sos manifestantes falàos in prata, siat sa Russia de Vladimir Putin chi sa politica natzionale ucraina si b'aìat meda accurtziàu.
Valerio Scanu

**Valerio Scanu** (Sa Madalena, 10 de Abrile de su 1990) est unu cantantu italianu.

## Discografia
### Album
*2009 - Valerio Scanu
*2010 - Per tutte le volte che...
*2010 - Parto da qui
*2012 - Così diverso
*2014 - Lasciami entrare
*2016 - Finalmente piove

### Singoli
Traca

Una **traca** est unu carru allegòrigu de su tipu de “mansions” o “pageants” (cun unu o duos pranos inrichidos dae cortinados in ue fiant pintadas sas issenas) in ue fiat possìbile a distingher sa figura allegòriga de una divinidade (che sa Bellesa, sa Gràssia, sa Zustìssia, eac.), a bias seìda in unu tronu.

Sa custumàntzia de sas tracas est galu bia in medas biddas sardas, in ue, in tempus de su Carrasegare, isfilant tracas cun in subra figuras de pabiru pistadu, chi fitianu rapresentant in manera iròniga unos cantos eventos de atualidade.
Michelle Obama

**Michelle LaVaughn Robinson Obama** (Chicago, 17 de bennàlzu 1964) est una abogada e politigu americanu.

Est sa sa First Lady americana in cantu muzere de Barack Obama.
Oradea

**Oradea**, una die narada *Oradea Mare* (in ungaresu **Nagyvárad**), est una tzitade rumena, cabitale de su distritu de Bihor, situada in s'uestu de sa Rumania, in s'oru de su riu Crisul Repede, in sas imediaturas de sa làcana cun s'Ungaria.  

Oradea est aguarmente sa leada prus importante de sa rezione istòriga Crisana. In su retzensimentu de 2002, sa comuna teniat 206.614 abitadores, chi su 68.2% fiant rumenos, su 28,7% fiant ungaresos e s'abarru de àteras etnias. In s'intregherras, su 20.6% de sa pobuladura fiat formada dae zudeos, e bi s'agataiant finas comunidades de alemannos, isrovagos, ucrainesos, eac. 

Sas istassiones termales de Baile Felix e Baile 1 mai sunt postas a 8 e 4 km respetivamente dae sa bidda. In prus de sas abas termales recunnotas in su livellu internassionale pro sos efetos terapèutigos issoro, s'agatat una formadura carsiana ispetagulosa, cuncretamente una sima cun profundidade de 86 metros, narada in sa zona “Su cràtere de Betfia”, gasi etotu che su traìnu Peta, cun unu matedu tropigale ùnigu in s'Europa. 

Zai dae sègulos, Oradea rapresentat unu puntu importante de referèntzia pro sa zona, sende sa leada curturale si cumertziale de sinnìfigu prus mannu. In s'Edade Mèdia, esistiat un'osservadorzu astronòmigu e sos astrònomos chi traballaiant in ie impreaiant su meridianu de Oradea comente meridianu de 0°.
## Àteros progetos
Robert Venturi

Venturi aiat leadu sa laurea in Architetura cun summa laude in sa Princeton University in su 1947. Est istadu unu de sos massims rappresentatnte s de s'architetura postmoderna.

## Architeturas
**Vanna Venturi House*,  Chestnut Hill, Filadelfia, Pennsylvania, 1959-64

## Iscrittos suos
*Complexity and Contradiction in Architecture, The Museum of Modern Art Press, New York 1966. ISBN 0-87070-281-5
* Learning from Las Vegas (with Denise Scott Brown and Steven Izenour), MIT Press, Cambridge MA, 1972, revised 1977. ISBN 0-262-72006-X
* Iconography and Electronics upon a Generic Architecture : A View from the Drafting Room, MIT Press, 1998. ISBN 0-262-72029-9
*Architecture as Signs and Systems: for a Mannerist Time (with Denise Scott Brown), Harvard University Press, 2004. ISBN 0-674-01571-1

## Bibliografia

*
## Agganzos dae fora
*
1925

S'annu **1925** (MCMXXV in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia segundu su calendàriu gregorianu.
Sincrolavradura

Sa **sincrolavradura** in sa mùsiga est su moimentu de sas lavras in sincronizadura cun una cantone grabada anteriormente pro dare s'imprensu chi  siat chistione de una performansa a sa bia. Unos cantos produidores refudant pro printzìpiu custa tènniga, cando chi àteros atrogant chi cheret impreada in cuntestos musigales determinados. Argunos cantadores impreant sa sincrolavradura avesarmente in tempus de performansas deretas, tantu in sos cuntzertos che in sa telebisura, cando chi àteros mimant petzi cantones determinadas. A sincrolavrare una fasca in tempus de performansas a sa bia est abaidadu cun malos ogros dae unos cantos, chi cussìderant custa tènniga comente batzeddu de su cale podent tenner bisonzu petzi sos cantadores cun pagu talentu.
Lorenzo Perini

**Lorenzo Perini** (Saronno, 22 triulas 1994) est un'atreta italianu ispetzialista de sos imbaros artos. Possuit su primadu italianu de sos 110 metros imbaros (cun artària de 99 cm.) pro sa categoria zòvanos (13.30 istabilidu in Reti su 20 de triulas de 2.013).

## Biografia

Lorenzo Perini est nàschidu in sa bidda lombarda de Saronno, in ue bivit cun sa famìlia sua. Assussadu dae Fernanda Morandi, s'est istrenadu in sa sotzietade OSA Saronno Libertas; dae s'1 de làmpadas de 2013, format parte de su Tzentru Isportivu de s'Armada de s'Àera.
Patricia Hearst

**Patricia Campbell Hearst** (nàschida su 20 de frearzu de 1954), como cunnota comente **Patricia Campbell Hearst Shaw**, est un'amerigana sechestrada in su 1974 e posteriormente cundennada a presonia pro un'isrobatòriu realizadu paris cun sos sechestradores suos. Pro custa resone, su casu suo est cussideradu dae medas comente unu de sìndroma de Istogorma.

Patricia Hearst est sa neta de William Randolph Hearst, unu mannatu de s'imprentadoria obitadu. In su 1974, Patricia Hearst aiat balanzadu pobularidade addaghi fiat istada recatada dae su grupu terrorista de sos simbionesos, a su cale si fiat aunida posteriormente. Hearst fiat istada detènnida a pustis de leare parte a un'isrobatòriu de banca cun àteros membros de s'organizadura terrorista, e aiat coladu duos annos in sa presone finas a cando sa cundenna sua fiat istada cummutada dae Jimmy Carter su presidente. In su 2001, fiat istada agrassiada in manera definitiva dae Bill Clinton su presidente, in s'ùrtimu atu ufissiale realizadu dae custu ùrtimu in antis de dassare sa Domo Arba.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

Sa **Universidade Federal do Recôncavo da Bahia**, jamada comunemente **UFRB**, est una universidade cun sa sede in Cruz das Almas, in Bahia, in so Brasile. 

S'universidade fit istada fundada in su 2006.
Referendum pro s'indipendentzia iscotzesa de su 2014

Su **Referendum pro s'indipendentzia de s'[[Iscotzia]]** si at tentu in su 18 de Capidanne de su 2014. 

Istabilìu dae su gubernu iscotzesu a pùstis de un'accordu lòmpiu tra su Presidente de s'Iscotzia Alex Salmond e su premier inglesu David Cameron, in su referendum bi fit custa dimanda: "A la boles s'Iscotzia a esser unu istadu indipendente?". Sicomente, pro istabilire custu referendum, in su cursu de sa tertza lezisladura non bi fit resessiu a ottènner s'assusténiu dae sos partidos chi bi cheriat, s'SNP (Partidu Natzionale Iscotzesu, *Scottish National Party*) at sichìu a traballare cando at bintu sas eletziones de su 2011 sende majorìa in su parlamentu.

In su 10 de jannarju de su 2012, su gubernu iscotzesu at nau chi sa cussurtassione la at a promògher in attonzu de su 2014; in su 15 de Santu Gabine un'accordu an fattu David Cameron, su primu ministru de su Regnu Unìu, e su primu ministru iscotzesu Alex Salmond. Nanchi su cuadru giuridicu dìat a pertoccare: sa solididade economica de s'Iscotzia, sa modalidade de defensa, su mantenimentu de rapportos chin su Regnu Unìu e sa boluntade a si pònner in intro de ordines sovranatzionales, comente a s'Unione Europea e sa NATO.

Ant fattu su referendum in die de chenapura de su 18 de Capidanne de su 2014, permittìnde a botare fìntzas sos de 16 annos. S'incras, ant prubicàu su resurtàu: at bìntu su "nono" pro su mantenimentu in intro de su Rennu Unìu chin su 55,3% de sos botos (2.001.926), a fronte de unu "eja" pro s'indipendentzia de su 44,7% (1.617.989).
Robert Badinter

**Robert Badinter** (Parigi, 30 de martzu de su 1928 - 9 freàrgiu de su 2024), fiat un'abogadu, professore universitàriu, sagista e òmine polìticu frantzesu.

Presidente de su Cussizu custitussionale dae su 1986 a su 1995, est connotu mescamente pro sa pelea sua in favore de sa reintegradura de sos presoneris e contra a sa pena de morte, de sa cale nd'at logradu s'abolidura in Frantza su 9 de santugaìne de 1981, pro sa suprimidura de sa disponidura legale chi penalizaiat sas relassiones omosessuales cun unu minorencu pro sas edades a sas cales sas relassiones eterosessuales fiant legales, gasi etotu che pro sa partetzipadura sua a sa redatadura de su Còdighe penale nou.
1981

S'annu **1981** (MCMLXXXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia a segunda de su calendàriu gregorianu.
Nana (manga)

**Nana** (*ナナ?*) est unu manga shojo chi at fatu sa (tando a puntu de debutare) mangaka Ai Yazawa, serialitzau in sa revista Cookie e chi Shueisha at prubicau. Sos primos 12 volùmenes de sa serie ant bèndiu prus de 22 miliones de copias. S'istoria tenet duos pessonazos printzipales e su fatu chi tenzant su matessi lùmene (Nana) podet juchere a cunfusione, mancari sa diferentzia de pessonalidade siat radicale: s'una, Nana Komatsu, tenet s'innocentzia de una pitzinna minoredda e non bi la fachet a màntennere su controllu in supra de sa realtade, s'atera, Nana Osaki, est una cantadora punk chi, a s'imbesse, ammustrat de tènner una pessonalidade forte e firma. Tantu Nana Osaki, cantu sos cumpanzos de sa banda sua tenent un'influentzia manna dae sos Sex Pistols, cumpresu unu chi est s'immatzine de Sid Vicious (Honjô Ren).

A como, su manga tenet 21 volùmenes, e sa serie abbarrat aperta. Sa serie l'ant adatada in duas pelliculas, rispetivamente in su 2005 e in su 2006, e ind una serie anime in su 2006. Sa pellicula tenet che attoras Aoi Miyazaki e Mika Nakashima, fachende s'una sa parte de Nana Komatsu e s'atera de Nana Osaki. In sa pellicula sichidora, Nakashima torrat a retzitare sa parte de Nana Osaki e Yui Ichikawa fit s'atora chi at interpretau a Nana Komatsu. Sa serie anime, chin sos disìnnos de Ai Yazawa, l'ant trasmitia pro sa prima bìa in sa televisione giapponesa in su 5 de aprile de su 2006: de custa bi nd'at unu primu tempus ebbìa, e s'isperat chi a s'accabbu de su manga si lu podat adatare in anime puru. Su manga sichit a issu ma, sicomente sa mangaka fit malàbida, est galu abbarrau a su capitulu 84. S'at dau sa nova, a s'accabbu de su mese de Aprile de su 2010, chi Ai Yazawa est essìa dae ispidale e est torrada a domo sua, ma no l'ischit si at a sichire o nono a traballare pro su manga, e si b'at a torrare a pònnere manu no nd'ischit comuncas cando l'at a fachere.

S'istoria de Nana zirat in tundu a sas relatziones de sos duos protagonistas, buscande s'una fama e reconnoschimentu professionale, s'atera amore e cuntentesa.