open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
One Hundred and One Dalmatians

***One Hundred and One Dalmatians*** (*Chentunu Dàlamtas* in sardu), a s'ispissu incurtzadu che ***101 Dalmatians***, est unu film de aventuras animadu americanu, prodùidu dae Walt Disney e basadu subra sa paristòria de su 1956 *[[The Hundred and One Dalmatians]]* de Dodie Smith. Su de 17 longumetràgios animados de sa Disney, su film contat s'istòria de una llitera de calleddos dàlmatas chi sunt segrestadas dae sa mala Cruella de Vil, chi cheret usare sa pedde issoro pro si cosire unu gabbanu. Is babbos issoro, Pongo e Perdita, sunt dispostos a sarbare is fìgios dae Cruella, e in paris tempus sarbant 84 ulteriores calleddos chi si sunt istados comporados in sas butega de animales, su chi at summadu su totale de dàlmatas a 101.

Originiariamente bessidu in sos tzìnemas su 25 de ghennàrgiu de su 1961, cun sa Buena Vista Distribution, *One Hundred and One Dalmatians* est istadu un'èsitu de billeteria, chi at bogadu s'istùdiu de sa ruta finantziera causada dae *[[Sleeping Beauty]]*, una produtzione prus costosa bessida duos annos in antis. Foras de sas intradas de billeteria, s'èsitu cummertziale suo est dèpidu a s'impreu de tècnicas de animatzione baratas -comente s'impreu de xerografias durante su protzessu de tinta e pintura de animatziones traditzionales- chi ant minimadu sos prètzios de produtzione. Fiat torradu a presentare in unu film de atzione in bivu in s'annu 1996.

## Distributzione
### Originale
* Rod Taylor: Pongo
* Cate Bauer: Perdita
* Betty Lou Gerson: Cruella De Vil e Miss Birdwell
* Ben Wright: Roger Radcliffe
* Lisa Davis: Anita Radcliffe
* Martha Wentworth: Nanny, Queenie, e Lucy
* Frederick Worlock: Horace Badun e Inspector Craven
* J. Pat O'Malley: Jasper Badun e Colonel
* Thurl Ravenscroft: Captain
* David Frankham: Sergent Tibbs
* Mimi Gibson: Lucky
* Barbara Baird: Rolly
* Mickey Maga: Patch
* Sandra Abbott: Penny
* Mary Wickes: Freckles
* Tudor Owen: Towser
* George Pelling: Danny
* Queenie Leonard: Princess
* Marjorie Bennett: Duchess
* Barbara Luddy: Rover
* Rickie Sorensen: Spotty
* Tom Conway: Collie e Quizmaster
* Paul Wexler: Car Mechanic
* Basil Ruysdael: Truck Driver
* Paul Frees: Dirty Dawson
* Lucille Bliss: TV Commercial Singer

### Italiana
* Giuseppe Rinaldi: Pongo
* Giorgio Capecchi: Colonnello
* Renato Turi: Gaspare
* Rosetta Calavetta: Crudelia De Mon
* Lydia Simoneschi: Nilla
* Wanda Tettoni: Regina
* Giuliana Maroni: Lucy
* Gianfranco Bellini: Rudy (dialoghi)
* Flaminia Jandolo: Peggy
* Oreste Lionello: Sergente Tibs
* Lauro Gazzolo: Scottie
* Vinicio Sofia: Orazio
* Maria Pia Di Meo: Anita (diàlogos)
* Tina Centi: Anita (cantu)
* Sergio Tedesco: Presentadore de su quiz
* Emilio Cigoli: Pastore
* Gino Baghetti: Tony
* Glauco Onorato: Danese
* Vittorio Cramer: Annuntziadore TV
* Luigi Pavese: Labrador
* Giovanna Scotto: Printzipessa
* Sandro Acerbo: Pizzi
* Andrea De Leonardis: Rolly
* Roberto Chevalier: Lucky
* Mario Pisu: Capitanu
* Franco Bolignari: Rudy (cantu)

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Dumbo

***Dumbo***, connotu puru cun su tìtulu italianu ***Dumbo - L'elefante volante*** (*Dumbo - S'elefante bolende*), est unu film animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e bessidu cun sa RKO Radio Pictures. Su de bator longumetràgios animados de sa Disney, est basadu subra s'istòria iscrita dae Helen Aberson e illustrada dae Harold Pearl pro su protòtipu de unu gigiu nou ("Roll-a-Book"). Su personàgiu printzipale est Jumbo Jr., un'elefante semi-antropomorfu cruelmente paranùmenadu "Dumbo", dae s'inglesu "dumb" (istùpidu). Est istrochidu pro sas origras mannas chi tenet, ma in realidade est capatzu de bolare usende sas origras comente alas. Durante sa prus parte de su film, s'ùnicu beru amigu suo, foras de sa mama, est su sòrighe, Timothy, una relatzione chi parodiat s'animositade estereotipada intre sòrighes e elefantes.

*Dumbo* fiat bessidu su 23 de santugaine de su 1941; fatu pro recuberare sas pèrdidas econòmicas de *[[Fantasia]]*, est istada una chirca deliberada de semplitzidade e economia pro s'istùdiu de Disney. Cun 64 minutos de durada, est unu de sos longumetràgios animados prus curtzus de sa Disney.

## Distributzione
### Originale
* Edward Brophy: Timothy Q. Mouse (Timòteu Q. Sòrighe)
* Verna Felton: Elefanta matriarca e Sennora Jumbo
* Cliff Edwards: Jim Crobu
* Herman Bing: Diretore de su tzircu
* Margaret Wright: Casey Junior
* Sterling Holloway: Mr. Tzicogna
* Su coru de Hall Johnson: Coru de sos crobos
* The King's Men: Coru de sos giorrunnaderis
* Noreen Gammill: Elefanta Catty
* Dorothy Scott: Elefanta Giddy
* Sarah Selby: Elefanta Prissy
* Malcolm Hutton: Skinny
* Billy Bletcher: Clown
* John McLeish: contadore

### Italiana
* Stefano Sibaldi: Timoteo (Timòteu)
* Velia Cruicchi Galvani: Elefanta matriarca
* Mario Gallina: Diretore de su tzircu
* Mauro Zambuto: Grua Bàida e Clown 1
* Lauro Gazzolo: Dandy/Jim Crobu
* Quartetto Cetra: Coru de sos crobos
* Laura Carli: Catty
* Wanda Tettoni: Giddy
* Zoe Incrocci: Prissy
* Vittorio Stagni: Skinny
* Mario Besesti: Contadore
* Luigi Pavese: Clown
* Mario Corte: Crobu 1
* Olinto Cristina: Crobu 2
* Gianni Mazzanti: Crobu 3
* Giusi Raspani Dandolo: Sennora Jumbo

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Riferimentos


## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Malaìsia

Sa **Malaìsia** est un'istadu federale de s'Àsia sud-orientale. Cunsistet de trèighi istados e tres territòrios federales, cun un'àrea de 329.847 km². Sa capitale est Kuala Lumpur ma Putrajaya est sa sede de su guvernu. Tenet una populatzione de 20 milliones de bividores ispaniada in unu territòriu divididu in duas regiones dae su mare de sa Tzina Meridionale. Sa Malaìsia peninsulare s'agatat in sa penìsula de Malaìsia e làcanat in su norte cun sa Tailàndia e in su sud cun Singapore. Sa Malaìsia orientale, est situada a sa zona setentrionale de Bòrneu e làcanat in su sud cun s'Indonèsia e in su norte cun su Brunei. Est posta a curtzu de s'ecuadore e su clima est tropicale.

Su cabu de Istadu est su monarca Yang Pertuan Agong, e su de su Guvernu est su primu ministru. Sos fundamentos de su guvernu suo pigant a puntu de riferimentu su sistema parlamentare de Westminster.

Su paisu at comintzadu a esìstere comente a istadu unidu petzi in su 1963; in antis (partende dae su de 18 sèculos) fiat istadu unu territòriu dominadu dae su Rennu Unidu mediante s'apodentamentu de una sèrie de colònias. Sa metade orientale fiat cumposta dae rènnios separados, connotos comente a Malaìsia britànnica fintzas a s'isparzimentu suo su 1946, e s'est torradu a ordingiare che Unione de Malaìsia. A causa de s'opositzione manna, s'est torrada a organizare un'àtera borta comente Federatzione Malaìsia in s'annu 1948, e at otentu s'indipendèntzia su 31 de austu de su 1957. Singapore, Sarawak, su Bòrneu Setentrionale e sa Federatzione si sunt unidas pro cunformare Malaìsia su 16 de cabudanne de su 1963. Ma dae primìtziu si sunt presentadas tensiones fortes chi ant cunduidu a unu cunflitu armadu cun s'Indonèsia e a s'espulsione de Singapore. Durante sa segunda metade de su de 20 sèculos su paisu a bìvidu unu boom econòmicu chi l'at permìtidu de s'isvilupare cun lestresa. Sa crèschida de sos annos 1980 e 1990, cun una mèdia de su 8% dae su 1991 a su 1997, at mudadu sa Malaìsia in unu paisu de reghente industrializatzione. Sende chi est unu de sos tres paisos chi cuntrollant s'istrintu dae Malaca, su cummèrtziu internatzionale est parte essentziale de s'economia sua. Est arribada agiomai a èssere s'esportadore printzipale de istàngiu, gomma e ògiu de prama. A s'atividade industriale currispondet unu perchentu de sa richesa econòmica. Contat fintzas subra una biodiversidade manna de flora e fàuna, e est cunsideradu unu de sos degheoto paisos megadiversos.

Sos malesos costituint sa parte majore de sa populatzione natzionale. Puru b'ant de cunsiderare comunidades tzinesas e indianas.

Sa Malaìsia est unu de sos membros fundadores de s'ASEAN e est membru de àteros organismos internatzionales comente sas Natziones Unidas. Comente a ex-colònia britànnica est parte de su Commonwealth de sas Natziones.
Andes

Sa cadena montosa de sas **Andes** (in ispagnolu: *Cordillera de los Andes*) s'isterret dae Venezuela fintzas a sa Patagònia e traessa totu s'Amèrica de su Sud (Argentina, Cile, Perù, Bolìvia, Ecuador, Colòmbia e Venezuela). In custos duos ùrtimos istados si ramìficat e arribat fintzas a cara de sos Caràibes.

Sa parte meridionale faghet de frontera naturale intre Cile e Argentina. In sa zona tzentrale, sas Andes s'elevant e formant una regione de artipranos connota che sa *Campeda* o *Campeda Andina*. Sa campeda est cumpartzida dae Perù, Bolìvia e Cile. Sa cadena torrat a s'istrìnghere in su nord de su Perù e si torrat a si alladiare in Colòmbia.

Sa màssima artària est su pitzu de s'Aconcàgua, in sa provìntzia de Mendoza (Argentina). Est su monte prus artu de Amèrica, e lòmpet a pagu  mancu de sos 7.000 metros de artària, in càmbiu s'agatant 102 pitzos chi sobrant is 6.000 metros.
## Àteros progetos
Erasmu dae Rotterdam

**Desiderius Erasmus Roterodamus** (in sardu Erasmus dae Rotterdam) (Rotterdam, 1469 – Basilea, 1536). Est stetiu unu umanista olandesu, amigu de Thomas More. Ada iscritu su liberu Elogio della Follia (1509) unu capolavoro de sa litteradura olandesa e litteradura universali.
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** (in Jawi:كوالا لمڤور; in tzinesu: 吉隆坡; in tàmil: கோலாலம்பூர்) est sa capitale legislativa de sa Malaìsia e sa tzitade prus pobulada dae s'istadu. Situada in su tzentru de s'istadu de Selangor, in sa costera cuntzentro-otzidentale de sa penìsula de Malaìsia, Kuala Lumpur est puru unu de sos tres territòrios federales malesos.

Tenet una populatzione de 1.627.172 bividores distribuidos in una subrafache de 243,65 km², e un'àrea metropolitana de 7,2 milliones de bividores. In generale, Kuala Lumpur est a livellu mundiale connota pro èssere su logu in ue s'agatant sas Turres Petronas, sos fàbricos prus artos de su mundu dae su 1998 finas a su 2003, e in die de oe sos fàbricos copiolos prus artos de su mundu.
## Àteros progetos
Sleeping Beauty

***Sleeping Beauty*** (*Sa bella dromende* in sardu) est unu film de fantàsia musicale animadu americanu, prodùidu dae Walt Disney e basadu subra *The Sleeping Beauty* de Charles Perrault. Su de 16 longumetràgios animados de sa Disney, fiat bessidu in sos tzìnemas su 29 de ghennàrgiu de su 1959, cun sa Buena Vista Distribution. Est istada s'ùrtimu adatamentu de una conta de fadas de sa Disney pro unos carchis annos a causa de sa retzidura crìtica initziale sua ammisturada e sos balangios iscassos; s'domo de produtzione no est torrada a su gènere finas a 30 annos a pustis, a pustis chi Walt Disney fiat mortu in 1966, cun sa bessida de *[[The Little Mermaid]]* (1989).

Includet sas boghes de Mary Costa, Eleanor Audley, Verna Felton, Barbara Luddy, Barbara Jo Allen, Bill Shirley, Taylor Holmes, e Bill Thompson.

Su film fiat dirigidu dae Les Clark, Eric Larson, e Wolfgang Reitherman, suta sa supervisione de Clyde Geronimi, cun traballu a s'istòria suplementare de Joe Rinaldi, Winston Hibler, Bill Peet, Ted Sears, Ralph Wright, e Milt Banta.

Score musicale de su film e cantzones, cun su triballu de sa Graunke Symphony Orchestra suta sa diretzione de George Burns, sunt arrangiamentos o adatamentos de sos nùmeros dae su 1890 ''Sleeping Beauty'' ballet de Pyotr Ilyich Tchaikovsky.

*Sleeping Beauty* est istadu su primu film animadu chi s'est fotografadu cun sa Super Technirama 70 widescreen process, gasi comente su segundu longumetràgiu animadu chi s'at a filmare in anamòrfica in sos ischermos, a fatu de *[[Lady and the Tramp]]* de sa Disney e totu, bator annos in antis. Su film s'est presentadu in Super Technirama 70 e 6 canales sonu estereofònic in cumpromissos de primu livellu.

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Limba lìgure

Su **lìgure** (nùmene nadiu generale *zeneise* /ze'in sos̯ze/) est una limba romanza traditzionalmente assotziada a sas gallo-itàlicas (piemontesu, lombardu, emilianu-romagnolu), noantimes si iscerat de custas pro una sèrie de caraterìsticas peculiares chi faghent de su lìgure, paris a su vènetu, una de sas limbas prus peculiares e intretzàbile in su cuntestu italianu setentrionale.

Sa denumenatzione de "lìgure" est istada adotada a livellu sientìficu che trèmene chi pertocaret totu su cuntestu regionale, mancari tale sèberu apat generadu carchi cunfusione cun s'antiga limba de sos Lìgures pre-romanos. Sa denumenatzione in impreu pro sas variedades romanzas de sa Ligùria currespondet in realidade a "genovesa" giai dae su de 14 sèculos, cun riferimentu a s'etnònimu relativu a sos bividores de sa Repùblica de Gènova. Tale denumenatzione resurtat galu oe prus fitiana intre sos faeddadores matessis, in alternativa a chi cada variedade podet èssere denominada faghende riferimentu a su tzentru chi ddi currespondet.

Su lìgure si depet retènnere una limba regionale o minoritària a sos sensos de sa Carta europea de sas limbas regionales o de minoria chi, a s'artìculu 1 afirmat chi pro "«limbas regionales o minoritàrias» si cumprendent sas limbas ... chi non sunt dialetos de sa limba ufitziale de s'istadu". Est annotamala tzensidu dae s'UNESCO (Atlante mundiale de sas limbas in perìgulu) intre sas limbas a chi deghet tutela.
Patagònia

Sa **Patagònia** est una regione geogràfica de s'Amèrica meridionale, chi cumprendet s'estremidade meridionale de su continente. Partzida intre Argentina e Cile, tenet un'istèrrida superiore a 900.000 km² (cumprendende sa Terra de su Fogu), una populatzione de 1.740.000 bividores (segundu s'ùrtimu tzensimentu in su 2001) e una densidade de 2,21 abitantes/km².

Su territòriu de sa Patagonia est allindadu geograficamente a ovest fache a sud de sas Andes, e in s'estu de plateau e basciuras. Sa regione depet su nùmene a sos Patagones, trèmene impreadu dae Ferdinandu Magellanu pro indicare sos nadios de cussas terras (oe identificados cun sas tribùs de sos Tehuelche e de sos Aonikenk), chi issu aiat pigadu pro gigantes.
Lady and the Tramp

***Lady and the Tramp*** (*Sa dama e su vagabundu* in sardu) est unu film romànticu musicale animadu americanu, prodùidu dae Walt Disney e bessidu in sos tzìnemas su 22 de làmpadas de su 1955, cun sa Buena Vista Distribution. Su de 15 longumetràgios animados de sa Disney, est istada su primu film animadu filmada a su protzessu de tzìnema panoràmicu CinemaScope. Basadu subra *Happy Dan, The Whistling Dog* de Ward Greene, *Lady and the Tramp* contat s'istòria de una fèmina americana de Cocker Spaniel narada Lady chi bivet cun una famìlia raffinada de classe mèdiu-arta e unu metitzu randagio naradu the Tramp. Cando sos duos canes s'agatant, s'imbarcant in medas aventuras romànticas e s'innamorant. Unu secuela diretu a vìdeu, *[[Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure]]*, est istada bessida in 2001.

## Distributzione
### Originale
* Barbara Luddy: Lady
* Larry Roberts: Tramp
* Bill Thompson: Jock, Joe, Bull, Dachsie, Policeman
* Bill Baucom: Trusty
* Verna Felton: Aunt Sarah
* George Givot: Tony
* Lee Millar: Jim Dear, Dogcatcher
* Peggy Lee: Darling, Si e Am, Peg
* Stan Freberg: the beaver
* Alan Reed: Boris
* Thurl Ravenscroft: Al the alligator
* Dallas McKennon: Toughy, Pedro, Professor, Hyena
* The Mellomen (Thurl Ravenscroft, Bill Lee, Max Smith, Bob Hamlin e Bob Stevens): Dog Chorus

### Primu dopiàgiu italianu (1955)
* Rosetta Calavetta: Tesoro
* Tina Lattanzi: Gilda
* Flaminia Jandolo: Lilli
* Stefano Sibaldi: Biagio
* Lauro Gazzolo: Whisky
* Renato Turi: Poliziotto
* Mario Besesti: Fido
* Bruno Persa: Castoro
* Maria Saccenti: Zia Sara
* Luigi Pavese: Boris
* Pino Locchi: Toughy
* Giuseppe Rinaldi: Gianni caro

### Segundu dopiùgiu italianu (1997)
* Susanna Javicoli: Tesoro
* Nancy Brilli: Si, Am, Gilda
* Margherita Buy: Lilli
* Claudio Amendola: Biagio
* Marco Columbro: Whisky
* Vittorio De Bisogno: Joe
* Riccardo Garrone: Fido
* Massimo Lodolo: Castoro
* Isa Bellini: Zia Sara
* Franco Chillemi: Tony
* Oliviero Dinelli: Professore
* Massimo Rossi: Gianni Caro

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Caracas

**Caracas** (ufitzialmente **Santiago de León de Caracas**) est sa capitale federale de Venezuela, comente fintzas su tzentru amministrativu, finantziàriu, cummertziale e culturale de sa natzione, non prus est de sede de su guvernu natzionale. 

S'agatat in sa zona tzentru-setentrionale de su istadu, a 9 chilòmetros de su mare Caraìbicu, dae chi est ischirriada dae su Parcu natzionale Waraira Repano. Su riu Guaire rugrat sa tzitade de ovest a estu. A càusa de s'orografia de su territòriu, s'artària bàriat dae 870 a 1.043 metros subra su livellu de su mare, cun 900 m in su tzentru istòricu.

S'àrea metropolitana tenet cumprou in su Distretu Metropolitanu de Caracas, un' entidade amministrativa chi cumprendet chimbe comunas, isterrende·si intre duos istados de su Venezuela: su Distretu Capitale (comunu de Libertador, cun 1.943.901 bividores in su 2011) e s'Istadu Miranda (comunos de Chacao, Baruta, El Hatillo e Sucre). S'àrea metropolitana tenet una populatzione de 3.242.000 bividores.

Caracas est sa prus setentrionale de sas capitales de su Sud Amèrica e est unu de sos tzentros culturales suos e econòmicu-finantziàrios de majore importu.
## Àteros progetos
Gorfinu

Cun su trèmene **gorfinu** o **druffinu** s'inditat comunemente unu grupu parafileticu de mammìferos marinos chi pertenent a s'òrdine de sos tzetàtzeos (suta-òrdine de sos Odontoceti) e chi agrupat sas famìlias Delphinidae (gorfinos otzeànicos) e Platanistoidea (gorfinos de riu), sos cales generalmente sunt de minores dimensiones.

Fintzas su narvalu e su beluga sunt in ocasionalmente mutidos gorfinos, mancari pertenent a sa famìlia de sos Monodontidae. Sunt istadas iscobertas casi 40 ispètzies de gorfinu est partidas in 17 gèneres. Bàriant in sa mannària de 1,2 m e 40 kg (Cephalorhynchus hectori maui) a 9,5 m e 6 tonnelladas (orca). Sa prus parte de sas ispètzies pendet intre 50 e 200 kg.
Poete

In sensu istrintu unu **poete** est un'iscritore de poesias. Su sustantivu derivat dae su verbu gregu ποιέω (*traslit.* poieo), su cale significadu literale est "fàghere".

Sos primos poetes resaiant sas òperas issoro in manera orale, acumpangende·si cun sa mùsica, comente a giai Omero, su poeta prus famadu de s'antighidade. In su mundu gregu e romanu sunt medas sos poetas dignos de nòdida:

* Lista de poetas de sa Grètzia antiga e moderna
* Lista de poetas de s'antiga Roma

 

Su balore de sos testos de sos poetas andat prus a dae in antis de su significadu beru de sas paràulas, e interessat tratos fonèticos e musicales, pro mèdiu de unu limbàgiu chi s'ispissu si prestat a vàrias interpretatziones e podet intzitare fortes emotzionet. Pro custu, in manera zenerale, si customat definire poete cale si siat - artista o nono - manifestet custa capatzidade in sas pròpias òperas o fintzas feti in su pròpiu modu de comunicare.
Istangiu de Crabas/logudoresu

S’**istagnu de Crabas**, pro isterridura e pro importu de sa biodiversidade, est una de sas arzolas ùmidas pius importantes de sa Sardigna. Situadu in sa parte tramuntanesa de su gulfu de Aristanis, est alimentadu dae su Riu Sa Praja e comùnicat cun su mare de Sardigna peri canales naturales e artifitziales. Est partzidu intre sos tres comunos de Arriora, Crabas e Nurachi. Est pertinèntzia de Crabas totu sa subrafache tzentru-meridionale, de Arriora sa setentrionale, de Nurachi intames totu s'oru norti-estu.

Fatuvatu est fintzas inditadu impropiamente che *Mar'e Pontis*, mancari custa denominatzione siat pius adecuada pro inditare totu su cumplessu de lagunas, rios, paules colligados a pare, de chi s'istagnu est su lutone pius istèrridu.* *

Impare cun sas zonas ùmidas de Mistras e Pa'e Sai e cun s’istagnu de Sa'e Procus, format un’ecosistema paulencu intre sos pius bastos e ricos de Europa e protèghidu dae su Cumbèniu de Ramsar. S'afluente printzipale est su riu mar'e foghe.

Sa presèntzia sua at cunditzionadu s'istòria de totu sa zona, in ue sas cussorzas pius antigas s'agataiant totu a inghìriu suo.

## Geomorfologia
S'istagnu  s'agatat in sa provìntzia de Aristanis, in ue est postu in su chirru pius setentrionale de sa campura de su Campidanu, a josso dae sa sub-regione de su Monteferru. S'oru suo format su tremene estu de su territòriu de sa penìsula de su Sinnis.

At istèrrida de 2.228 ètaros, chi nde fàghent su pius mannu de totu Sardigna, cun fundaghe mèdiu de 1,5 metros e massimu de 3 metros.

Sa salinidade est bastante bassa, sende chi s’istagnu custitùit su retzidorzu de sas abbas de un’alabatu de unos 440 chilòmetros cuadrados. In su tempus coladu, custa fornidura cunsistidora de abba durche jughiat finas a fenòmenos de aundadura, resortos in sos annos setanta peri su fraigamentu de su canale iscùcuradore, chi aiat tentu finas sa finalidade de reapostivigare balores de salinidade inditados pro s’isvilupu de sa fauna pischenca.
Nikolai Noskov

**Nikolai Ivanovich Noskov** (nàschida su 12.01.1956) est una cantante russu
## Diskografia
* *Блажь* (1998)
* *Паранойя* (1999)
* *Дышу тишиной* (2000)
* *По пояс в небе* (2006)
* *Оно того стоит* (2011)
* *Без названия* (2012)
## Notas
Istangiu de Crabas/campidanesu

Su **stangiu de Crabas**, po sterria e po importu de sa biodiversidadi, est una de is argiolas ùmidas prus importantis de sa Sardinnia. Postu in sa parti settentrionali de su gurfu de Aristanis, est alimentau dae su Riu Sa Praja e comùnicat cun su mari de Sardinnia peri canalis naturalis e artificialis. Est partziu intre is tres comunus de Arriora, Crabas e Nurachi. Est pertinèntzia de Crabas totu sa subrafacci centru-meridionali, de Arriora sa setentrionali, de Nurachi intames totu s'oru nordi-estu.

Fatuvatu est fintzas inditau impropiamenti che *Mar'e Pontis*, mancari custa denominatzioni siat prus adecuada po inditai totu su cumplessu de lagunas, fruminis, paulis colligaus a pari, de chi su stangiu est su lutoni prus stèrriu.* *

Impari cun is zonas ùmidas de Mistras e Pa'e Sai e cun s’istanzu de Sa'e Procus, format un’ecosistema paulencu intre ios prus mannus e riccus de Europa e amparau dae su Cumbèniu de Ramsar. S'afluenti principali est su riu mar'e foghe.

Sa presèntzia sua at cunditzionau sa stòria de totu sa zona, innui is cussorgias prus antigas s'agatànt totu a inghìriu suo.

## Geomorfologia
Su stangiu  s'agatat in sa provìncia de Aristanis, innui est postu in su chirru prus setentrionali de sa campura de su Campidanu, a basciu dae sa sub-regioni de su Montiferru. S'oru suo format su tremini estu de su territòriu de sa penìsula de su Sinnis.

At stèrrida de 2.228 ètarus, chi ndi fàint su prus mannu de totu Sardigna, cun fundali mèdiu de 1,5 metrus e massimu de 3 metrus.

Sa salinidadi est bastanti bassa, sendi chi su stangiu custitùit su retzidorgiu de is acuas de un’alabatu de unus 440 chilòmetrus cuadraus. In su tempus colau, custa fornidura cunsistidora de acua durci pottàt finas a fenòmenus de aundadura, arresortus in is annus setanta peri su fraigamentu de su canali iscùcuradori, chi aiat tentu finas sa finalidadi de reapostivigai valoris de salinidadi inditaus po su sviluppu de sa fauna pischenca.
Dobrùgia

Sa **Dobrùgia** (in rumanu *Dobrogea*; in bùlgaru *Добруджа*, *Dobrudja*; in turcu *Dobruca*; in gregu *Δοβρουτσά*, *Dovroutsà*) est una regione europea partzida intre Bulgaria e Romania, intre su bassu Danùbiu e su mare Nieddu, chi includet su Delta de su Danùbiu, sa costera de Romania e sa parte prus setentrionale de sa costera bùlgara de su mare Nieddu. Su territòriu de Dobrùgia non cunformat un'unidade amministrativa suta unu istadu solu, sende chi si podet partzire sa Dobrùgia Setentrionale, chi faghet parte de Romania, e sa Dobrùgia Meridionale, chi pertenet a sa Bulgaria.

* Su territòriu de sa regione rumena, in die de oe partzidu intre sas conteas de Constanţa e Tulcea, cun una subrafache totale de 15.500 km² e una populatzione unu pagu inferiore a su millione de bividores. Sas tzitades printzipales sunt Constanţa, Tulcea, Medgidia e Mangalia. Sa Dobrùgia est rapresentada dae unos gorfinos a s'iscudu de Romania.
* Sa regione bùlgara, la Dobrùgia Meridionale, chi est dividida intre sas provìntzias de Dòbric e Silistra, tenet una subrafache totale de 7.565 km² e una populatzione de 350.000 bividores.
Provìntzia de Sud Sardigna/logudoresu

Sa **provintzia de Sud Sardigna** est una provintzia italiana de sa Sardigna de 345.554 bividores. 
Istituida con L.R. N. 2 de su 4 frearzu 2016, comprendet sos comunes de sas betzas provintzias de Crabonia-Igresias e Campidanu de Mesu, acabbatas in cunseguentzia de sas resultas de sos referendum de su 2012 in Sardigna, pius sos comunes de sa provintzia de Casteddu chi no ant acconsentidu a fagher parte de sa tzitade metropolitana e a sos comunes de Geroni (prima de sa provintzia de Oristanis) e Seui (prima de sa provintzia de s'Ozastra). Su cabu de logu provvisoriu est Crabonia, su comune pius pobuladu de sa provintzia.
Provìntzia de Sud Sardigna/campidanesu

Sa **provincia de Sud Sardigna** est una provincia italiana de sa Sardinnia de 345.554 bividoris. 
Istituida con L.R. N. 2 de su 4 freaxu 2016, comprendit is comunus de is beccias provincias de Crabonia-Igresias e Campidanu de Mesu, acabbatas in cunseguentzia de is resultas de is referendum de su 2012 in Sardinnia, prus is comunus de sa provincia de Casteddu chi no ant acconsentiu a fai parti de sa citadi metropolitana e a is comunus de Geroni (prima de sa provincia de Aristanis) e Seui (prima de sa provincia de s'Ollastra). Su cabu de logu provvisoriu est Crabonia, su comunu prus pobulau de sa provincia.
Tzibba

Sa **tzibba** o fintzas **obione** (***Atriplex portulacoides*** L., 1753), est una mata alofita de sa famìlia Chenopodiaceae (o Amaranthaceae segundu sa classificatzione APG).
## Descritzione
Est una mata erbosa manantziale camefita fruticosa cun truncos linnosos artos 20-50 cm. Sas fògias sunt opostas, prupudas, de colore birde biaitu, de forma lineare-làntzinu. Su tramuladu est una budrone terminale cun glomerulos grogos mantentosb dae fogiareddas triangulares. Su frutu est unu achèniu interamente imboligadu dae duas fogiareddas cumpridamente saldadas intre issas e issas.

## Distributzione e habitat
S'ispètzie tenet un'ampra isparghidura circumboreale chi s'isterret in Europa, Nordàfrica, Àsia e Nordamèrica. Mata alofila, vègetat in ambientes salamastros, litorales marìtimos, lagunas, retroterras costeris.

In Sardigna in sa zona lagunare de Crabas est impreada pro imboligare su mugheddu buddiu in unu pratu tìpicu de sa bidda, naradu mreca.

## Impreas
Sas fògias sunt èdulas; cruas podent èssere impreadas pro sa preparatzione de insaladas.
## Notas
Batalla de Macumere

Sa **batalla de Macumere** (1478) est istada unu iscòntru intre su Rennu de Sardigna e su Marchesadu de Aristanis ghiada dae su marchesu Lenardu de Alagon. Sa batalla fiat acontessida in Macumere, in localidade Campu Castigadu, su 20 làmpadas 1478. De una parte sas tropas aragonesas ghiadas dae su visurè Carròs, cun repartos fatos lòmpere de s'Aragona, e de sos rennos de Nàpoli e Sitzìlia. De s'àtera parte sos regimentos sardos ghiados dae su marchesu de Aristanis, Lenardu de Alagon, cun su pinnone de s'Àrbure irradighinadu.

Est istada una batalla meda tosta, acabada cun sa vitòria de sos aragonesos, sa destruidura de s'esèrtzitu rebellu, sa fua e s'imbeniente cassa de Lenardu de Alagon, e sa derrota de sos sardos natzionalistas de su marchesadu de Aristanis.
A Coruña

**A Coruña** est una tzitade de sa Galicia, in Ispagna. Est su cabu de logu de una provìntzia chi tenet su matessi nùmene. In A Coruña bivent 246.056 (in su 2008) persones.

## Àteros progetos
Mongòlia

Sa **Mongòlia** (in mòngolu: **Монгол Улс**, romanizatzione: *Mongol ULS* ) est unu istadu mannu, sena atzessu a su mare, chi si localizat intre sas regiones de s'Àsia orientale e Àsia tzentrale. Sa Mongòlia est unu istadu de s'Àsia chi faghet frontera cun sa Rùssia in su norte e sa Repùblica Populare de sa Tzina in su sud, s'est e ovest. Sa limba ufitziale est su khalkha (puru mentovadu mòngolu) e sa moneda su tögrög. Su sistema polìticu est sa repùblica parlamentare. Sa capitale sua est Ulan Bator, in ue raighinat su tres unu (38%) de sa populatzione totale.

Custa natzione est su restu de s'antigu Impèriu mòngolu chi at dominadu manna parte de s'Àsia durante su de 13 sèculos. A pustis, at pèrdidu s'indipendèntzia, e est istadu surbidu in sa Manciúria dae sa fine de su de 17 sèculos fintzas a su 1911, annu in ue at recuberadu pro pagus tempus s'indipendèntzia, fintzas a cando in su 1919 sas tropas tzinesas nd'ant ocupadu sa capitale. Su 1921, cun s'agiudu de Rùssia, s'est torrada a s'indipendentizare e tres annos a fatu, in su 1924, est istada proclamada sa Repùblica Populare de Mongòlia, adotende polìticas comunistas e de acostu a s'Unione Soviètica. A pustis de s'iscontzu de s'Unione Soviètica in su 1991, sa Mongòlia redatat in su 1992 una costitutzione liberale chi marcat sa transitzione a sa democratzia rapresentativa e in sa cale s'istadu torrat a mudare nùmene cun Mongòlia.

Est su de deghennoe istados prus mannos de su mundu, cun 1.565.000 chilòmetros quadrados; no antimes, s'istadu est dominadu dae istepas e montes in su norte e ovest, e su desertu de Gobi in su sud. De sos 2,8 milliones de abitantes, b'at una tassu artu de nòmades e seminòmades, chi intorinat a su 30%. Su 90% de sos bividores est de etnia mòngola, cun una minoria de etnias túrcas, comente sos kazacos. Su buddhismu tibetanu est sa religione de majoria, e est paris cun su Bhutàn s'ùnica natzione indipendente in ue custa religione est dominante.
## Àteros progetos
Ulan Bator

**Ulan Bator** (in mòngolu **Улаанбаатар**, trasliteradu *Ulaanbaatar*) est sa capitale e città majore (1.314.000 biv.) de sa Mongòlia, posta in sa parte tzentru-setentrionale de s'istadu. Su nùmene de sa tzitade, atibiadu dae su 1924, sinnìficat "Eroe Ruju".
## Àteros progetos
Timor Orientale

**Timor Orientale** (nùmene ufitziale **Repùblica Democràtica de Timor Oientale**) est un'istadu de su sud-estu asiàticu.

Est cumpostu assentadu dae sa metade orientale de s'ìsula de Timor, dae s'exclave de Oecusse in sa costa nord de su cantone otzidentale de Timor, dae s'ìsula de Atauro, in su norte, e de s'isuledda de Jaco, a illargu de s'atza orientale de s'ìsula.

Timor Orientale tneet subrafache de 18 900 km² e contat pupulatzione de unos 1.124.000 milliones de bividores. Sa sola làcana terrestre de Timor Orientale est cumpartzida cun s'Indonèsia. Sas abbas territoriales de Timor Orientale faghent làcana in su sud cun sas abbas australianas in su Mare de Timor. Sa capitale est Dili, tzitade posta in sa costera setentrionale de s'ìsula.

Connotu in passadu che a *Timor portughesu* in cantu s'sitadu est istadu una colònia de su Portugallu fintzas a su 1975. S'indipendèntzia est istada decrarada unilateralmente su 28 santandria de s'annu matessi, a òpera de fatziones filo-comunistas. Sa timoria de tènnere unu guvernu comunista indipendente in intro de s'archipèlagu indonesianu in sas fases prus affalotadas de sa gherra frita at induidu s'Indonèsia a invàdere Timor Orientale, fintzas cun su suportu de sos guvernos otzidentale, in su nadale 1975 e a lu decrarare sa de 27 provìntzias su 17 trìulas 1976, cun nùmene de *Timor Timur*.

Su 30 austu 1999 sos bividores de Timor Orientale ant optadu pro s'indipendèntzia in unu referendum organizadu dae sas Natziones Unidas, aprovadu a manna majoria dae sa populatzione. Est istada sa prima Natzione acudende a s'indipendèntzia in su de 21 sèculos.

Sa limba printzipale parlata a Timor Orientale est istada s'indonesianu pro sos 25 annos de ocupatzione militare, ma oe est sa limba tetum, prus faeddada in sa capitale. Su tetum e portughesu sunt sas duas limbas ufitziales de s'istadu, chi pertenet a sa Comunidade de sos Paisos de limba portughesa. S'indonesianu e inglesu, annotamala, sunt classificados dae sa Costitutzione de Timor Orientale comente a limbas de traballu, indispensàbiles pro sos raportos cumertziales cun sos Paisos de sa regione.

Est unu de sos duos istados prevalentemente catòlicos presentes in totu s'Àsia, s'àteru est s'archipelagu de sas Filipinas.

Timor Orientale galu in su 2017 est unu istadu meda pòberu economicamente; dae su 2008 però s'economia timoresa est registrende una crèschida econòmica lestra, gràtzias a s'iscoberta e a s'isfrutamentu de paritzas riservas de petròliu, e s'aumentu costante de sos investimentos siat internos siat èsteros in s'istadu.
## Àteros progetos
Dili

**Dili** (in portughesu **Díli**) est sa capitale de Timor Orientale, sa sede de su distretu omònimu e unu de sos tres obispados de s'istadu, sa diòtzesi de Dili. S'agatat in sa costera setentrionale de s'ìsula de Timor, sa prus orientale de sas Ìsulas Minores de sa Sonda. Dili est su portu printzipale e tzentru cumertziale e amministrativu de Timor Orientale e contat unos 150.000 bividores, su 20% de sa populatzione.
## Àteros progetos
Michail Bulgakov

**Michail Afanasevich Bulgakov** (Kiev, 15 de Maju 1891 - Mosca, 10 de Martzu 1940) est istadu unu iscrittore russu.
Manila

**Manila** (in tagalog *Maynila*; nùmene cumpridu *Lungsod ng Maynila*) est sa capitale de sas Filipinas e de sa regione de Metro Manila, e sa segunda tzitade de s'istadu pro nùmeru de bividores. Manila Manna est s'àrea metropolitana prus pobulada dae s'archipèlagu filipinu e sa de deghe de su mundu, cun una populatzione istimada de 20,5 milliones de pessones.

Sa tzitade est situada in sa costera orientale de sa baja de Manila, in su chirru de s'imbucadura de su riu Pasig, in s'ìsula de Luzon. Aglomerat sas funtziones amministrativas, cummertziales, universitàrias, industriales e portuàrias de parte manna de s'istadu. Contat subra duos aeroportos internatzionales: Ninoy Aquino e Clark. A livellu amministrativu, Manila si dividit in 16 cussòrgias chi incluent 897 barangays.

Est istada fundada su 24 de làmpadas de su 1571 dae s'ispagnolu conchistadore Miguel López de Legazpi; s'antiga tzitade murada si cunservat in sa cussòrgia atuale de Intramuros. Durante s'istòria sua at patidu diversos episòdios bèllicos, chi ant provocadu sa pèrdida de parte de su ricu patrimòniu architetònicu e culturale.

Su nùmene nadiu, Maynila, benit dae sa costrutzione tagala May nilad, chi signìficat '(logu in ue) b'at nilad'. Su nilad (nila in tagalog modernu) est una mata chi creschet in ie. Sa crèsia de San Agustín de Manila est iscrita in sa lista de su Patrimoniu de s'Umanidade de s'UNESCO cun su nùmene de Crèsias barocas de sas Filipinas.
## Àteros progetos
Americanu

* su chi riguardat s'Amèrica

* su chi riguardat sos Istados Unidos de Amèrica

*Americanu - cocktail

*Cafè americanu

*Inglesu americanu - versione de sa limba inglesa faeddada in sos Istados Unidos de Amèrica
Àsia orientale

S**'Àsia orientale** est una regione geogràfica de s'Àsia.

In base a sa partitzione de su munda fata dae sas Natziones Unidas, est una de sas macro regiones cun chi est dividida s'Àsia e incluet chimbe istados reconnotos dae s'Organizatzione matessi:

*  - Mongòlia
*  - Tzina
*  - Corea de su Norte
*  - Corea de su Sud
*  - Giapone

a chi atzùnghere s'ex-Istadu membru ONU:
*  - Taiwan
S'ONU in sa partzidura sua a fines istatìsticos cunsìderat separadamente Hong Kong (ex-colònia britànnica) e Macao (ex-colònia portughesa), como regiones amministrativas ispetziales de sa Tzina, ma non nòminat Taiwan chi *de facto* est un'istadu indipendente subra chi però sa Tzina tenet pretesas (membru permanente de su Cussìgiu de seguresa de sas Natziones Unidas) e est cunsideradu parte de issa.

## Artìculos in ligòngiu
* Oriente Istremu
## Àteros progetos
Macau

**Macau** ( in tzinesu 澳門T, 澳门S, *Àomén*; in portughesu *Macau*), est una de sas regiones amministrativas ispetziales de sa Tzina paris comente Hong Kong.

Macau s'agatat in su chirru otzidentale de su delta de su riu de sas Perlas e allàcanat cun Hong Kong in s'estu, cun sa provìntzia de Guangdong in su norte e in s'ovest, mentras in su sud si ghetat a su mare Tzinesu Meridionale. S'economia de su territòriu est fortemente dipendente dae su giogu de azardu e dae su turismu, ma cumprendet fintzas fainas produtivas.

Ex colònia portughesa, Macau est abarradu atacadu a su Portugallu dae sa metade de su de 16 sèculos fintzas a su 1999, ùrtima colònia europea in Àsia. Cummertziantes portughesos si fiant istabilidos in Macau giai in su 1550 e in su 1557 Macau fiat fatu parte de su Portugallu comente a portu cummertziale a cara de s'Impèriu tzinesu. Noantimes s'amministratzione portughesa de sa tzitade est abarrada in suta de s'autoridade e sa soberania tzinesa fintzas a su 1887, cando Macau fiat fata colònia de s'Impèriu portughesu.

Sa soberania subra Macau est torrada a sa Tzina su 20 de nadale 1999. Sa declaratzione annta tzinu-portughesa e sa lege fundamentale de Macau istabilint su mantenimentu de unu gradu artu de autonomia pro sa regione a su nessi fintzas a su 2049, chimbanta annos a pustis de su passàgiu, comente istabilidu pro Hong Kong.

In s'àmbitu de sa polìtica de "un'istadu, duos sistemas" su guvernu populare tzentrale de sa Tzina est responsàbile pro sa defensa de su territòriu e de sos afàrios èsteros, mentras Macau mantenet sistema giurìdicu pròpiu, fortza pròpia de politzia, su sistema monedàriu, sa polìtica doganale e sa polìtica de immigratzione.

Segundu su World Factbook Macau tenet su segundu prus artu isperu de vida intre totu sas natziones de su mundu. Macau est annotamala una de sas pagas regiones in Àsia cun un'artu inditu de isvilupu umanu.

## Àteros progetos
Danùbiu

Su **Danùbiu** est unu frùmene de s'Europa tzentrale, su segundu in longària a pustis de su Volga. Naschet in sa Silva Niedda (Germània), su nùmene s'àplicat partende dae s'unione de su Brigach e de su Breg a Donaueschingen, e percurret 2.860 km in antis de arribare a sas costeras rumenas e ucrainas de su mare Nieddu. Sa fonte de su Danùbiu currespondet a sa de su Breg, de manera chi su primu afluente suo est su Brigach.

Su lutone idrogràficu de su Danùbiu tenet una subrafache de unos 801.463 km² e assuprit de abba numerosos paisos de s'Europa tzentrale e orientale. Su Danùbiu rugrat s'Europa de ovest a estu, e achirit sos nùmenes imbenientes segundu sos istdos in ue colat: *Donau* (in Germània e Àustria), *Dunaj* (in Islovàchia), *Duna* (in Ungheria), *Dunav* (in Croàtzia), *Дунав* (*Dúnav*, in Sèrbia e Bulgaria), *Dunărea* (in Romania) e *Дунай* (*Dunai*, in Ucraina).

A livellu istòricu, su Danùbiu est istadu una de sas fronteras de s'Impèriu romanu. Dae numerosos sèculos, est un'importante bia fluviale; est navigàbile dae nàvios mannos fintzas a sa tzitade de Brãila (Romania) e dae nàvios prus minores fintzas a Ulm (Germània)  2.575 km a tesu de su mare. Atraessat importantes capitales comente Vienna, Bratislava, Budapest e Belgradu. A s'imbucadura in su mare Nieddu format su delta de su Danùbiu intre Romania e Ucraina, unu logu naturale chi est cunsideradu Patrimoniu de s'Umanidade de s'UNESCO.
## Àteros progetos
Impèriu portughesu

S'impèriu portughesu (in portughesu: *Império Português*) est istadu su primu impèriu coloniale mundiale de s'istòria. Non prus, est istadu fintzas su de durada prus longa de sos impèrios coloniales camba de mare, durende casi seschentos annos, a partire dae s'ocupatzione de Ceuta in su 1415, a sa torradura de Macau a sa Tzina in su 1999.

S'imperu s'isvilupaiat in numerosos territòrios, chi oe pertenent 53 istados diferentes. Sas primas colònias portughesas si sunt istabilidas a primu in Ìndia e in su sud de s'Àfrica. A primìtziu, s'istruturaiat in sas tzitades propriamente portughesas (Goa, pro esempru), sos masos, o costrutziones in tzitades non portughesas realizadas esclusivamente pro su cummèrtziu (Chittagong, pro esempru), sas bases, o zonas de cuncàmbiu deretu (tzitades non portughesas chene fàbricos chi realizaiant su mercadu dae sas matessi càrrigas de su naviu). Passadu suta pertenèntzia de sa Monarchia Ispàgnola durante su rèinu de Filipu II de Castìllia e s'aiat torradu a separare durante su de Filipu IV de Castìllia (1580-1640). Refudende·si de cuntzèdere s'indipendèntzia a sas colònias pròpias, s'istadu aiat abiadu a una gherra dura de repressione, Gherra coloniale portughesa, a s'acabu de chi est istada reconnota s'indipendèntzia de manna parte de sos possedimentos camba de mare, intre chi sa Guinea-Bissau, s'Angola e su Mozambicu, puru sos archipèlagos de Cabu Birde e São Tomé e Príncipe.S'Impèriu fiat andadu in realidade perdende pòdere a bellu a bellu cun unu protzessu de decadèntzia cumintzadu giai in su de 16 Sèculos. Sa colònia prus importantes, su Brasile, si fiat ischirriada giai in s'annu 1822.
Baden-Baden

**Baden-Baden** est una tzitade in sa Repùbrica Federale Tedesca, in su istado de Baden-Württemberg. Bivint oe in Baden-Baden 54.307 persones (2016).


Baden-Baden-Friedrichsbad von Annaberg-04-gje.jpg
Baden-Baden-Festspielhaus-01b-von Hohenbaden-gje.jpg
Baden-Baden-Kurhaus-Casino-Florentiner Saal-52-Black Jack-gje.jpg
Baden-Baden-Trinkhalle-112-2006-gje.jpg
Baden-Baden-Frieder-Burda-Museum-30-gje.jpg
Baden-Baden-Caracalla-Therme-15-Kloster Hl Grab-gje.jpg
Baden-Baden-Friedrichsbad-72-Neues Schloss-Hl Grab-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Brenners Parkhotel-12-Villa Stephanie-gje.jpg
Baden-Baden-Evangelische Stadtkirche-Augustaplatz-04-Fontaene-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Evangelische Stadtkirche-60-zur Empore-gje.jpg
Baden-Baden-Augustaplatz-27-Platane-gje.jpg
Baden-Baden-Lichtentaler Allee-356-Kunsthalle-LA8-Herbst-2014-gje.jpg
Vladimir Putin

**Vladimir Putin** (in limba russa: *Владимир Владимирович Путин*; *14. lampadas 1952, San Pietroburgo) est istadu presidente de sa Rùssia dae su 2000 fintzas a su 2008, candu fiat eligidu primu ministru, sende chi segundu sa lege russa no podiat èssere fatu presidente prus de duas bortas. A fatu de una mudàntzia in su deretu russu fiat torradu a eligire presidente in su 2012, e galu sighit gasi.
Pirmasens

**Pirmasens** est una tzitade in sa Repùbrica Federale Tedesca, in su istado de Rheinland-Pfalz. Bivint oe in Pirmasens 40.416 persones (2016).


Pirmasens-Lutherkirche-22-2014-gje.jpg
Pirmasens-Klosterstrasse-02-2008-gje.jpg
Pirmasens-Rheinberger-32-gje.jpg
Pirmasens-Alte Post-01-gje.jpg
Pirmasens-Alleestrasse 36-Semler-04-2015-gje.jpg
Pirmasens-Schusterbrunnen-11-Brunnenfigur-gje.jpg
Pirmasens-Schillerstr. 4-06-gje.jpg
Pirmasens-Bahnhofstrasse 39-01-gje.jpg
Pirmasens-Vogeltreppe-116-2021-gje.jpg
Pirmasens-Vogeltreppe-162-2021-gje.jpg
Provìntzia de Zara

Sa **Provìntzia de Zara** est istada una provìntzia italiana dae su 1923 a su 1943 (de facto) e a su 1947 (de jure). Su cabologu est istadu Zara.

## Istòria

Sa Provìntzia est istada criada in su 1923 dae su Prefetto de s' Istria. Sas biddas suas fintzas a su mese de maju de 1941 fiant Zara, Lagosta e Saseno. Cun sa gherra a is biddas originàrias fiant atzuntas àteras. A pustis de sa gherra, sa Provìntzia fiat istada ocupada dae sa Jugoslàvia e Saseno dae s'Albania.

## A pustis

In cusseguèntzia de s' èsodu istrianu sa populatzione italiana de sa Provìntzia si nche fiat fuida. In su 2018 Zara tenet 100 italianos e unu asilu italianu.
Saseno

**Saseno** (in albanesu: Sazen) es un'ìsula chentza bividores de s'Albania. Dae su 1923 a su 1947 s'ìsula es istada parte de s'Italia.
Partidu Fascista Republicanu

Su Partitu Fascista Repubblicanu est istau unu partidu politicu italianu chi s'agatat in sa Repùblica Sotziale Italiana dae su 1943 a su 1945. Su partidu est istau sa continuatzione de su Partidu Natzionale Fascista.
Braunau am Inn

**Braunau am Inn** est una bidda austrìaca de 16.887 bividores. Sa bidda es nòdida pro ite est sa bidda nadia de Adolf Hitler, nàschidu in su 1889.
Ecuadòr

S**'Ecuadòr**, ufitzialmente **Repùblica de s'Ecuadòr**, est una repùblica presidentziale de su Sudamèrica. Sa capitale est Quito, sa limba ufitziale e interculturale est s'ispagnolu, mancari sa costitutzione de su 2010 reconnoschet ufitzialmente fintzas limbas amerìndias che a su quechua, su shuar, su tsafiki e unas àteras, chi sunt impreadas a s'internu de is grupos indìgenos.

Cun istèrrida territoriale de 283.561 km² e populatzione de 16.866.664 bividores, s'Ecuador s'agatat postu in s'ala nord-otzidentale de su Sudamerica, allacanende a norte cun sa Colòmbia, a estu e a sud cun su Perù, e a ovest s'incarat a s'Otzèanu Patzìicu; est rugradu dae s'ecuadore, desu  cale pigat su nùmene.

Sa capitale est Quito, sa tzitade prus populada est Guayaquil, mentras Cuenca, sa de tres prus tzitades mannas, est impare a sa capitale Patrimòniu de s'Umanidade, ca est un'esempru òtimu de tzitade pranificada in istile coloniale ispagnolu. Faghet parte de s'Ecuadòr fintzas s'artzipelagu de sas Ìsulas Galápagos, situadu a unos 1.000 km a illargu de sa costa e ricu de ispètzies endèmicas, chi in su sèculu XIX fiant istados ogetu de istùdiu de su naturalista britànnicu Charles Darwin, chi fiat elaborende sa teoria de s'evolutzione, descrita a pustis in su libru nodidu S'orìgine de sas ispètzies.

S'Ecuadòr, indipendente de su 1830, est una repùblica de su 1832, a pustis de èssere istada colònia ispagnola pro una iscuta manna de tempus e a pustis de fàghere parte, durante unos cantos annos, de sa Colòmbia Manna, un'istadu chi cumprendiat fintzas is atuales Colòmbia, Venezuela e Panamà e fundadu dae Simón Bolívar, su liberadore de sas Amèricas (Libertador) dae su domìniu ispagnolu.

Foras de s'ispagnolu sa limba prus allegada est su quechua, prus propiamente *kichwa* in Ecuadòr, isparghinadu mescamente in s'àrea andina.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Michoacán

Su **Michoacán** (in nauatl *Michhuaque*)  est unu de is 32 istados federados de su Mèssicu. Tenet 4'584'471 abitantes in 113 munitzipalidades, e una mannària de 58.599 km². 

## Partzidura amministrativa

## Riferimentos
Churintzio

**Churintzio** est una bidda de 5564 bividores in s'istadu de su Michoacán, in su Mèssicu.
File:View of Churintzio.jpg|Vista de Churintzio
|Bandera de Churintzio
File:Vista panorámica de Churintzio, Michoacán..png|Vista panoràmica de Churintzio, a de note
Jalisco

Su **Jalisco** est unu istadu de su Messicu otzidentale  chi faghet parte de sos 32 istados federados de su Mèssicu. Tenet 7 844 830 bividores in 125 comunos, e su cabu de logu e sa tzidade prus manna est Guadalajara.
Quintana Roo

Su **Quintana Roo** est unu de sos 32 istados de su Mèssicu. Tenet  1'325'578 bividores in 11 munitzipalidades, Chetumal est su cabu de logu e Cancún est sa tzidade prus manna.
Chiapas

Su **Chiapas** est unu de sos 32 istados federados de su Mèssicu. Tenet una populatzione totale de 4'796'580 bividores in 124 munitzipalidades. Tuxtla Gutiérrez est su cabu de logu e sa tzidade prus manna.

Su territòriu est parte de su suta-cuntinente de s' Amèrica Tzentrale.

Tenet una mannària de de 73.211 km².
Guerrero

Su **Guerrero** est unu de sos 31 istados federados de su Mèssicu, e tenet una populatzione totale de 3,533 000. bividores in 81 cumunos. Su cabu de logu  est Chilpancingo de los Bravo e sa tzidade prus manna est *Acapulco de Juárez,* bagnada dae s´s'otzèanu Patzìficu.
Yucatán

Su **Yucatán** est unu de sos 31 istados de su Mèssicu, a làcana cun su Golfu de su Mèssicu. 

Tenet una populatzione totale de 2'097'000. bividores in 106 munitzipalidades, e su cabu de logu e sa tzidade prus manna est sa tzidade de Mérida.
El Salvadòr

**El Salvadòr**, ufitzialmente **Repùblica de El Salvadòr** (in ispagnolu *República de El Salvadòr*), est un'Istadu de Amèrica tzentrale. Sa capitale est San Salvador, sa limba ufitziale s'ispagnolu. 

S'istadu tenet isterrida de 21.041 km² e contat unos 6.520.675 bividores. Allàcanat a nord-ovest cun su Guatemala, a norte e a est cun su Honduras, est infùndidu a sud e a ovest dae s'otzèanu Patzìficu. A sud-est est separadu dae su Nicaràgua de su golfu de Fonseca. Est s'istadu prus pagu estèrridu, ma fintzas su prus densamente populadu de sa regione tzentru-americana.

Dae su 1980 a su 1992 est istadu teatru de una gherra tzivile intre is fortzas armadas guvernativas e is fortzas insurretzionales de su Fronte Farabundo Martí pro sa Liberatzione Natzionale (FMLN), a pustis de sa cale est incumentzadu su protzessu de apaghiamentu e democratizatzione de su Paisu.

S'istrutura econòmica est istada pro tempus longu basada in manna parte subra una agricultura forte de prantedos (cafè, cotone, canna de tzùcaru), cun sa majoria de is terras cuntzentrada in is manos de pagos latifondistas. In tempos prus reghentes at aviadu unu protzessu de industrializatzione e de diversificatzione de s'economia.
## Àteros progetos