open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Borgogna-Franca Contea

Sa **Borgogna-Franca Contea** (in frantzesu *Bourgogne-Franche-Comté*) est una de sas regiones de Frantza. Est istada istituida in su 2016 a cunsighidu de sa reforma territoriale de su 2014 fundende sas pretzedentes regiones de Borgogna e de Franca Contea e assumende provisoriamente su nùmene atuale, fatu definitivu su 30 de cabudanni 2016. Est partzida in oto dipartimentos e su cabulogu suo est Besançon. Sas tzitades printzipales de sa regione sunt Digione, Besançon e Montbéliard.
Sa regione tenet istèrrida de 47.784 km² e contat unos 2.820.000 bividores, làcanat in su norte cun sa regione de Grand Est, in s'ovest cun su Tzentru-Badde de Lòira, in su sud cun s'Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, in s'estu pigat làcanas cun s'Isvìtzera.

Est assentada in is dipartimentos de: Côte-de Or (21), Doubs (25), Giura (39), Nièvre (58), Arta Saona (70), Saona e Lòira (71), Yonne (89) e Territòriu de Belfort (90). Sunt inclùidos in sa regione 152 cantones e 3831 comunas.
## Àteros progetos
Besançon

**Besançon** (/bəzɑ̃'sɔ̃/) est una comuna frantzesa de 116 676 bividores, cabulogu de su dipartimentu de su Doubs e fintzas a su 2015 de sa regione de Franca Contea. De su 2016 est cabulogu de sa noa regione Borgogna-Franca Contea.

Sa fortilesa, progetada dae s'architetu militare e maressallu de Frantza Sébastien Le Prestre de Vauban, dd'est bàlidu in su 2008 sa classificatzione de Patrimoniu de s'umanidade a banda de s'UNESCO.
## Àteros progetos
Normandia (regione amministrativa)

Sa **Normandia** est una regione posta in su nord-ovest de Frantza creada dae sa fusione de sa'Arta Normandia e de sa Bàscia Normandia a pustis de sa riforma territoriale de su 2014 adotada su 17 de nadale de su 2014, operativa a pustis de sas eletziones regionales de nadale 2015, e efetiva dae sa 1 de ghennàrgiu de su 2016. Sa capitale amministrativa s'agatat a Rouen e sa capitale polìtica est in Caen, sea de su Cussìgiu regionale. 

S'isterret 29.906 km², cun unu totale de unos 3.322.756 bividores. Geograficamente lacanat in su sud-ovest sun sa Bretagna, in su sud cun sos Paisos de sa Lòira e su Tzentru-Badde de Lòira, in su sud-estu cun s'Ìsula de Frantza, in s'ovest cun s'Artos de Frantza e in su norte si ghetat a su Canale de sa Màniga. Sas Ìsulas de su Canale de Jersey e de Guernsey chi istant a curtzu de sas costeras suas pertènnent a su Rennu Unidu.

Reproduet aprossimadamente sas làcanas territoriales de sa provìntzia antiga de Normandia.
## Àteros progetos
Rouen

**Rouen** [ʁwɑ̃] est una tzitade de 113 128 bividores in su norte de sa Frantza, tzentru de un' àrea metropolitana (*Métropole Rouen-Normandie*) de prus de 500.000 bividores; est cabulogu de su dipartimentu de sa Senna Marìtima e de sa regione de sa Normandia.

Sa tzitade est atraessada dae sa Senna e de tres afluentes suos: s'Aubette, su Robec, e su Cailly.

Est una de sas prus importantes tzitades de arte de Frantza a su puntu de si meritare s'apellativu de *Ville Musée* (Bidda Museu). Cunservat, difatis, unu nùmeru mannu de monumentos, mescamente gòticos, e unu tzentru istòricu galu ricu de domos antigas a cannitzu costituentes un'esèmpru importante de cumplessu medievale nord-europeu.

Est sede de un'artzidiòtzesi, su cale archipìscamu est primate de Normandia. Sa tzitade est una de sas pagas in Frantza a èssere onorada cun sa Légion de honneur.

Est sa tzitade nadia de Gustave Flaubert.
## Àteros progetos
Caen

**Caen**(pronùntzia: /kɑ̃/, in normannu *Caën*) est una tzitade frantzesa de unos 112.220 bividores (cun s'aglomeradu urbanu arribat a unos 200 mìgia), capulogu de su dipartimentu de Calvados, in sa regione de Normandia. Est atraessada dae su frùmene Orne. 
## Àteros progetos
Otzitània (regione amministrativa)

S**'Otzitània** (in frantzesu e ufitzialmente: *Occitanie*; in otzitanu: *Occitània*) est una regione de su sud-estu de Frantza, creada dae sa riforma territoriale de 2014 pro mèdiu de sa fusione de sas regiones antigas de Languedoc-Roussillon e de Mesudie-Pireneos. Tirat a 72.724 km² - sa de deghe una parte de su territòriu natzionale- e contat unos 5.626.860 bividores (populatzione munitzipale su 1 de ghennàrgiu de su 2012). S'intrada sua in vigore est istada prevìdida dae sa 1 de ghennàrgiu de su 2016, a pustis de sas eletziones regionales de su nadale de su 2015.

Sa regione est sa de tres prus mannas de Frantza (a pustis de Noa Achitània e de sa Gujana Frantzesa) e sa segunda de sa Frantza metropolitana. Sa tzitade prus manna e àrea urbana prus pobulada est Tolosa (sa de bator àreas urbanas de s'istadu), gasi comente sa prefetura regionale sua, mentras chi sa segunda capitale de sa regione, Montpellier, mantenet diversas amministratziones. Sa de tres tzitades pro importu est Nîmes.

Sa regione tenet bessida a su mare Mediterràneu in su sud-estu, in s'estu làcanat cun sa regione de Proventza-Alpes-Costa Asula, in su norte cun sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, in s'ovest cun sa Noa Achitània e in su sud cumpartzit fronteras cun Andorra e is duas regiones ispagnolas de Aragona e Catalugna.

## Àteros progetos
Bretagna (regione istòrica)

Sa **Bretagna** (in brètone: *Breizh*; in galò: *Bertaèyn*; in frantzesu: *Bretagne*) est una natzione europea, d orìgine tzèltica, posta in sa costera atlàntica. Òcupat una penìsula manna in s'ovest de s'Europa de 34.023 km², sa cale s'isterret unos 240 chilòmetros fintzas a s'otzèanu Atlànticu, intre su canale de sa Màniga in su norte e su golfu de Biscaja in su sud. Nantes nd'est capitale istòrica.

A livellu amministrativu sa natzione abarrat divìdida intre sa regione frantzesa de Bretagna, creada dae su guvernu de Vichy durante sa Segunda Guerra Mundiale, chi cumprendet su 80% de s'antigu ducadu de Bretagna, cunsideradu su bàntzigu de sa natzione brètone. Su 20% chi abarrat pertenet in die de oe a su dipartimentu de su Lòira Atlàntica, chi faghet parte de sa regione de Paisu de sa Lòira, cun capitale a Nantes, sa capitale istòrica de su ducadu de Bretagna.

Sa Bretagna est una de is ses natziones tzèlticas.
## Àteros progetos
Paisos de sa Lòira

Sa regione de is Paisos de sa Lòira (in frantzesu *Pays de la Loire* /pe'sos də la lwaʁ/; in galò *Paeiz de la Leirr*), est una regione de sa Frantza setentrionale, cun cabulogu in Nantes. Est postaa in sa Badde de sa Lòira, patrimòniu mundiale de s'umanidade. Is tzitades printzipales de sa regione, foras de Nantes, sunt Angers, Laval, Les Mans e La Roche-sur-Yon.

Su territòriu de sa regione pigat làcana cun su de sa Bretagna in su nord-ovest, de sa Normandia in su norte, Tzentru-Badde de Lòira in s'estu e de sa Noa Achitània in su sud-estu. Is costas otzidentales sunt allindadas dae s'otzèanu Atlànticu.

Est assentada in 5 dipartimentos: Lòira Atlàntica (44, Loire-Atlantique), Mayenne (53), Maine e Lòira (49, Maine-et-Loire), Sarthe (72), Vandea (85, Vendée). Sunt inclùidos in sa regione 17 arrondissement, 192 cantones e 1.503 comunas.
## Àteros progetos
Nantes

**Nantes** (in brètone *Naoned* e in galò *Naunnt*) est unu munitzìpiu frantzesu, postu a su dipartimentu de Lòira Atlàntica e in sa regione de Paisos de sa Lòira. Tenet unos 289.000 bividores. 
## Àteros progetos
Noa Achitània

Sa **[[Noa Achitània]]** (in frantzesu *Nouvelle-Aquitaine*, in otzitanu *Nòva Aquitània*, *Novèla Aquitània*, in bascu *Akitania Berria*, in poitevin-santongesu *Novéle Aguiéne*) est una de sas regiones de Frantza. Est istada istituida in su 2016 in fatu a sa reforma territoriale de su 2014 acorpende sas pretzedentes regiones Achitània, Limosinu e Poitou-Charentes. At assuntadu, cun custa fusione, su nùmene provisòriu de *Achitània-Limosinu-Poitou-Charentes*. Su 30 cabudanne 2016, a pustis de s'aprovatzione a banda de su guvernu, at pigadu sa denumenatzione currente. Est partida in dòighi dipartimentos e su cabulogu suo est Bordeaux. Sas tzitades printzipales de sa regione a segus de Bordeaux, sunt Poitiers e Limoges.

Cun tirada de 84 061 km² est sa regione frantzesa prus isterrida. Contat unos 5.809.000 bividores. Allindat in s'ovest cun s'Otzèanu Atlànticu, in su norte lòcanat cun sos Paisos de sa Lòira e su Tzentru-Badde de Lòira, in s'estu cun sa Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, in su sud-estu cun sa regione amministrativa de Otzitània, in su sud cun is comunidades autònomas Ispagna de is Paisos Bascos e de Navarra.

Est assentada in sos dipartimentos de: Charente (16), Charente-Maritime (17), Corrèze (19), Creuse (23), Dordogna (24), Gironda (33), Landes (40), Lot-et-Garonne (47), Pireneos Atlànticos (64), Deux-Sèvres (79), Vienne (86) e Alta Vienne (87). Sunt apo inclùdidu in sa regione 258 cantones e 4505 comunas.

## Àteros progetos
Tzentru-Badde de Lòira

Su **Tzentru-Badde de Lòira** (in frantzesu Centre-Val de Loire /sɑ̃tʁ badde də lwaʁ/; fintzas a su 17 ghennàrgiu 2015 denominadu *Tzentru*) est una de sas regiones de Frantza. Est partzida in ses dipartimentos e su cabulogu suo est Orléans. Sas tzitades printzipales de sa regione, in paris cun Orléans, sunt Bourges, Chartres, Châteauroux, Tours e Blois.

Est assentada in sos dipartimentos de: Cher (18), Eure-et-Loir (28), Indre (36), Indre e Lòira (37), Loir-et-Cher (41) e Loiret (45). Sunt inclùidos in sa regione 20 arrondissement, 198 cantones e 1842 comunas.

Su territòriu de sa regione tirat a 39.151 km² e contat unos 2.578.000 bividores. Làcanat cun su de sa Normandia in su norte e a nord-ovest, de Ìsula de Frantza in su nord-estu, de sa Borgogna-Franca Contea in s'estu, de s'Auvèrnia-Ròdanu-Alpes in su sud-estu, de sa Noa Achitània in su sud e in su sud-ovest e de sos Paisos de sa Lòira in s'ovest.

Si tratat de una regione assotziada meda a sa monarchia frantzesa, dae chi in s'annu 1418 sa famìlia reale si fiat installada a sa provìntzia de Touraine. In cunsighèntzia, sos casteddos de Amboise e de Blois ant passadu a èssere residèntzias reales suta sos rennos de Càralu VII, Luisi XII e Frantziscu I. Custu ùrtimu, in prus, aiat fatu fraigare un'àteru casteddu in sa regione, su casteddu de Chambord, pro su fraigu de su cale aiat incarrigadu a Leonardo da Vinci. Cun s'installatzione de sos diferentes res frantzesos in sa regione, fintzas numerosos nòbiles ant detzìdidu de si nche tramudare. De custa manera, unu nùmeru mannu de casteddos sunt istados fraigados a curtzu de sos rios Lòira, Cher e Indre. Intre custos casteddos nòbiles cheret ammentuados sos de *Chenonceau* e *Azay-le-Rideau*.
## Àteros progetos
Orléans

**Orléans** est unu munitzìpiu frantzesu, postu in su dipartimentu de Loiret e in sa regione de Tzentru-Badde de Lòira. Tenet unos 114.782 bividores. Giuanna de Arcu est numenada a bortas «sa puntzella de Orleans».

Est dàbile chi in antighidade sa tzitade currespondiat a Cenabum, fortilesa de sos gallos e una de sas tzitades printzipales de sa tribù de sos carnutos, in ue pigaiat logu sa reunione annuale de sos druidos. Conchistada dae Giùliu Tzèsare in su 52 a.C., fiat torrada a fundare subra sas ruinas de sa tzitade antiga, cun nùmene de *Civitas Aureliani*, "sa tzitade de Aurelianu" durante s'Impèriu Romanu.

Orléans est famada fintzas pro sa vitòria manna de sas tropas frantzesas, ghiadas dae Giuanna de Arcu, subra sas inglesas in su 1429. Est istada una vitòria determinante pro su resurtu finale de sa Gherra de sos chent'annos.
## Àteros progetos
Saint-Barthélemy (Antillas)

**Saint-Barthélemy** (o *Collectivité de Saint-Barthélemy*), fatu·fatu incurtzada in *Saint Barts*, est un' ìsula de sas Antillas e de su 22 freàrgiu 2007 una colletividade ultramarina de sa Frantza de 9.131 bividores. In antis e provisòriamente fintzas su 15 de trìulas 2007 fiat unu comunu frantzesu chi faghiat parte de sa DROM de Guadalupa. Is bividores suos si narant Saint-Barths. Su cabulogu est Gustàvia.

Manna 25 km², est osta unos 250 chilòmetros (160 mìllias) a estu de Portu Rico e is probianas Ìsulas Vìrghines, St. Barthélemy s'agatat deretu in su sud-estu de is ìsulas de Saint Martin e Ambidda.

S'agatat a su nord-estu de Saba e Saint Eustatius, a norte de Saint Kitts. Unas cantas isuleddas satèllites minores pertenent a St. Barthélemy intre chi Île Chevreau (Île Bonhomme), Île Frégate, Île Toc Vers, Île Tortue e Gros Îlets (Ilots Syndare). Un'isuledda meda de prus manna, Île Fourchue, s'agatat a nord de s'ìsula, in su Canale de Saint-Barthélemy. Unas àteras isuleddas rocosas chi cumprendent Coco, su Roques (o *rocas tostoine minores*), su Goat, e su e su Sugarloaf.

Sa majoria de sa populatzione de s'ìsula est de iscratza de colonos normannos e brètones chi nchi fiant mòvidos durante su de 17 sèculos, e tenet sa particularidade de non tènnere populatzione afroamericana, dae chi a pustis de s'abolitzione de s'iscravidade in s'annu 1847, sa casi totalidade de sa populatzione niedda lìberada e chi non possediat terras de pòdere isfrutare aiat emigradu. In die de oe, unu 90% de sa populatzione est de orìgine europea.
## Àteros progetos
Gustàvia

**Gustàvia** est su tzentru printzipale de s'ìsula de Saint-Barthélemy. Depet su nùmene a su re Gustavu III de Isvètzia. St. Barts est istadu in orìgine unu possedimentu frantzesu e a custa àrea ddi fiat naradu *Carenage* pro s'amparu chi oferiat a sas naes. Sa tzitade est istada fundada a pustis, cando s'Isvètzia aiat otentu s'ìsula in su 1785 in càmbiu de deretos cumertziales in Göteborg ofertos a sa Frantza, chi aiat torradu a otènnere comente si siat s'ìsula in su 1878.

S'economia atuale de sa tzitade, comente sa de totu s'ìsula, si basat in su turismu de arta gama, cun butegas de lussu e istruturas de retzida esclusivas.
## Àteros progetos
Frantza metropolitana

Su trèmene **Frantza metropolitana** (in frantzesu *France métropolitaine*, o simplemente *la Métropole*) si referit a su territòriu de sa Repùblica frantzesa in Europa, incluende·nche s'ìsula de Còrsica. S'impreat in cuntrapostu a is dipendèntzias in is àteros continentes, formadas dae isuleddas ispopuladas, ìsulas e territòrios colonizados partende dae su de 16 sèculos in Amèrica, Àfrica, Àsia, Otzeània e Antàrticu. Custos territòrios, chi in die de oe ant pèrdidu su nùmene de colònias, oe s'adobiant in is dipendèntzias naradas ultramarinas (*la France d'outre-mer*, o collochialmente, is *DROM-TOM* in frantzesu). Su trèmine frantzesu Métropole benit dae s'època coloniale frantzesa, dae su de 16 sèculos a su de 20, durante sa cale si faghiat riferimentu a sa Frantza continentale cun nùmene de métropole o, est a nàrrere sa "metròpoli". In is territòrios frantzesos de foras de Europa, is bividores de sa Frantza europea sunt in collochialmente narados, in frantzesu, *métros*, de métropolitains, o *zoreilles*. Sa Frantza europea est sa "Frantza", simplemente, chi costumat bènnere a conca pro prima a sa majoria de bividores de sos àteros istados europeos.

Sa Frantza europea, escluende s'ìsula de Còrsica, fatu·fatu est mentovada, in frantzesu, che Frantza continentale (in frantzesu, *la France continentale* o fintzas *le continent*). In realidade est un'abusu de su limbàgiu, dae chi mancu sa Gujana Frantzesa est un'ìsula.

Pro sa forma aprossimada chi ddi dant is fronteras continentales suas, sa Frantza continentale puru retzit su nomìngiu de s'Esàgonu (*l'Hexagone*). In realidade, cando is giornalistas frantzesos faeddant de s'Esàgonu costumant si refèrrere a totu sa Frantza europea (est a nàrrere, no escluent Còrsica) cando no fintzas a totu Frantza.
Artos de Frantza

S**'Artos de Frantza** (in frantzesu: *Hauts-de-France*) est una regione de sa Frantza, istituida in su 2016 in cunsighidu a sa reforma territoriale de s'annu pretzedente, cun chi sunt istadas acorpadas is regiones Norte-Passu de Calais e Picardia. Est partxida in chimbe dipartimentos e su cabulogu suo est Lilla. Is tzitades printzipales de sa regione, a parte de Lilla, sunt Amiens, Dunkerque, Calais e Beauvais.

Sa regione s'isterret pro una subrafache de 31.813 km² e tenet una populatzione de unos 6 milliones de bividores. Làcanat in s'ovest cun sa Normandia, in su sud cun da regione de Ìsula de Frantza, in su sud-estu cun sa regione de Grand-Est, in su nord-estu cun su Bèlgiu, in su norte ovest si ghetat in su Canale de sa Màniga e in su norte in su Mare de su Norte.

Est assentada in sos dipartimentos: Aisne (02), Nord (59), Oise (60), Passu de Calais (62) e Somme (80). Sunt inclùidos in sa regione 145 cantones e 3838 comunas.

Cun sa fusione, sa regione at assùntadu su nùmene provisòriu de Norte-Passu-de-Calais-Picardia (*Nord-Pas-de-Calais-Picardie*). Su 14 martzu 2016 est istadu votadu dae su cussìgiu regionale, cun 116 votos favorèvoles e 54 contràrias, su cambiu de su nùmene in *Hauts-de-France* (Artu de Frantza). Partende dae su 30 cabudanni 2016 su nùmene est istadu ufitzializadu dae su Guvernu.
## Àteros progetos
Terras australes e antàrticas frantzesas

Is **Terras australes e antàrticas frantzesas** **–** **TAAF** (in frantzesu: *Terres australes et antarctiques françaises – TAAF*) costituint unu territòriu ultramarinu de Frantza criadu cun sa lege n° 55-1052 de su 6 de austu 1955 in s'«istatutu de sas terras australes e antàrticas frantzesas e de s'ìsula de Clipperton».

Custu territòriu est atualmente assentadu in chimbe distretos: tres de issos sunt subantarticos e postos in su sud de s'otzèanu Indianu (ìsulas Saint-Paul e Noa Amsterdam, Crozet e Kerguelen); su de bator est basadu in sa pretesa de una parte de su continente antàrticu (sa Terra Adèlia); infines su de chimbe est cumpostu de isuleddas pro sa majoria in su canale de su Mozambicu (sas ìsulas Isparghinadas); custu ùrtimu distretu est istadu agiuntu cun sa lege n° 2007-224 de su 21 freàrgiu 2007.

Pro sa Terra Adèlia, sa soberania territoriale frantzesa s'esèrtzitat in su cuntestu de su Tratadu Antàrticu firmadu in Washington in su 1959 chi istabilit unu «cungelamentu» de sas pretesas territoriales in Antàrticu e afirmat sa libertade de chirca sientìfica subra totu su continente. Sa soberania de sa Frantza depet èssere tando cumpatìbile cun sos bisòngios de su tratadu, chi est istadu cumpletadu dae su Protocollu a su Tratadu in s'Antàrticu relativu a s'amparu de s'ambiente firmadu in Madrid in su 1991 e chi faghet difatis de custu continente una «reserva naturale cunsagrada a sa paghe e a sa sièntzia».

Niuna parte de su territòriu de is TAAF possedit una populatzione permanente, a parte de carchi efìmeru intentu de colonizatzione fatu in passadu. Sa Frantza b'assigurat nointames una presèntzia umana contìnua (logìstica, sientìfica o militare) gràtzias a su personale chi ddas abitant regularmente. Is tres distretos istòricos de sas TAAF (ìsulas Saint-Paul e Noa Amsterdam, Crozet e Kerguelen) formant dae su 2006 sa prus manna riserva naturale de Frantza (IUCN: Ia); sa cale istèrrida totale, est de 672 969 km², de is cales casi 7 700 km² de portzione terrestre.
## Notas

## Àteros progetos
Guadalupa

**Guadalupa** (in frantzesu e ufitzialmente *Guadeloupe*, in crèolu *Gwadloup*) est un'ìsula e un'artzipèlagu chi format una regione e dipartimentu ultramarinu (DROM) frantzesu. Posta a manu de sas Antillas Minores, intre su mare de sos Caràibes in s'ovest e s'otzèanu Atlànticu in s'estu, est istesiada dae sas ìsulas de Montserrat e Antigua, in su norte, pro mèdiu de su passu de Guadalupa, e de Dominica, in su sud, pro mèdiu de su passu de Dominica. Est cussideradu regione ultraperifèrica de s'Unione Europea. Su cabulogu est Basse-Terre, in s'ìsula omònima, si bene sa tzitade printzipale est Pointe-à-Pitre, in s'ìsula de Grande-Terre.

Su nùmene *Guadeloupe* est sa versione frantzesa de s'ispagnolu *Guadalupa*, sende chi Columbu, cando fiat isbarcadu su 14 de santandria de su 1493, aiat numenadu s'ìsula *Santa María de Guadalupa de Estremadura*, in onore de su monastèriu omònimu in Estremadura.

S'artzipèlagu tirat a 1.628 km² e contat unos 400.736 bividores. S'ìsula de Guadalupa est formada dae duas partes, Basse-Terre e Grande-Terre, ischirriadas dae unu canale istrintu naradu *la Rivière Salée*, est a nàrrere, "su riu salidu", chi dat a s'ìsula una forma de mariposa. Basse-Terre, chi de fatu est sa prus arta, tenet unu rilevu aspru e vulcànicu, cun unu vulcanu ativu, sa Soufrière. In càmbiu, Grande-Terre, chi est sa prus minore, presentat montigros retundos (narados "mornes") e pranuras mannas. S'artzipèlagu de Guadeloupe incluet sas ìsulas a curtzu de La Désirade, Les Saintes e Marie-Galante.

Conca a norte, Saint-Barthélemy e sa parte frantzesa de s'ìsula de Saint Martin fiant inclùidas issas e totu in su dipartimentu de Guadalupa, ma su 7 de nadale de su 2003 custos duos territòrios ant detzìdidu peri referendum de di fàghere colletividades ultramarinas, istatutu chi est istadu adotadu ufitzialmente su 22 de freàrgiu de su 2007.
## Àteros progetos
Basse-Terre (bidda)

**Basse-Terre** est su cabulogu de su dipartimentu frantzesu de Guadalupa. Est una tzitade populada dae unas 12.173 persones (37.455 in s'àrea urbana), fundada in su 1643 de sos frantzesos, de unos cantos est cunsiderada sa prus bella de is Caràibes.
## Àteros progetos
Dipartimentos e regiones ultramarinos de Frantza

Sos **dipartimentos e regiones ultramarinos de Frantza** (in limba frantzesa *départements et regions de outre-mer - *'DROM**') sunt 5 divisiones amministrativas de sa Frantza, no acapiadas a issa bia terra, prusaprestu isparghinadas in su mundu; s'agiunghent a sas 13 regiones de sa  Frantza continentale e costituint unu tipu de divisione territoriale de sa Frantza e, in piessignu, de sa Frantza ultramarina, sa cale trassa distintiva est sa de èssere in paris tempus, dipartimentu e de regione.

Sunt classificados che tales sos sighentes territòrios:
* Guadalupa
* Gujana Frantzesa
* Martinica
* Mayotte (formalmente dipartimentu con funtziones regionales)
* Reunione

Cadaunu de issos costituit una regione mono-dipartimentale; tales dipartimentos e regiones camba de mare sunt cuntemplados dae sa Costitutzione frantzesa gasi comente riformada in su 2003.

Su istatus de DROM diferit de su de sas COM (colletividades ultramarinas) e de sos TOM (territòrios ultramarinos).
Wallis e Futuna

Su **territòriu de Wallis e Futuna** (in frantzesu *Territoire des îles Wallis-et-Futuna*) est unu territòriu insulare frantzesu cumpostu printzipalmente de tres ìsulas vulcànicas tropicales (Wallis, Futuna e Alofi) chi s'agatant in sa parte sud de s'otzèanu Patzìficu, intre sas ìsulas Figi e Samoa. Sa capitale est Matāʻutu.S'ìsula de Wallis est sa prus populada, sighet s'ìsula de Futuna, mentras chi s'ìsula de Alofi e unas àteras 20 isuleddas sunt ispopuladas. Arribant a tirada totale de 274 km² cun 129 km de lìnia costera, pro unos 12.870 bividores. Su puntu prus artu est su monte Singavi (in s'ìsula de Futuna) cun 524 m.

Mancari is ìsulas siant istadas iscobertas dae sos olandesos e de sos britànnicos in su de 17 e su de 18 sèculos, sunt istados sos frantzesos sos primos europeos a s'istabilire in custu territòriu, cun s'arribu de missionàrios in su 1837, chi aiant cunvertidu sa populatzione a su catolitzismu. Su 5 abrile 1842, issos aiant pedidu s'amparu de sa Frantza a segus de sa rebellia a banda de sa populatzione locale. Su 5 abrile 1887, sa reina Amelia de Uvea (in s'ìsula de Wallis) at firmadu unu tratadu ufitziale chi istabiliat su protetoradu frantzesu. Sos res de Sigave e Alo, in sas ìsulas de Futuna e Alofi, aiant firmadu fintzas issos unu tratadu chi istabiliat unu protetoradu frantzesu, su 16 freàrgiu 1888. Sas ìsulas fiant postas in suta de s'autoridade coloniale frantzesa de sa Noa Caledònia.

In su 1917, sos tres regnos traditzionales fiant annessados a sa Frantza e mudados in sa *Colònia de Wallis e Futuna*, semper in suta de s'autoridade de sa Noa Caledònia.

In su 1959, sos bividores de sas ìsulas ant votadu pro divènnere unu territòriu ultramarinu frantzesu, in vigore dae su 1961, ponende tando fine a sa subordinatzione a sa Noa Caledònia.
## Àteros progetos
Matāʻutu

**Matāʻutu** est unu munitzìpiu frantzesu, cabulogu de su territòriu ultramarinu de Wallis e Futuna. Tenet unos 1.124 bividores. Est fintzas capitale de su distritu de Hahake.
## Àteros progetos
Saint-Pierre (Saint-Pierre e Miquelon)

**Saint-Pierre** est su cabulogu de Saint-Pierre e Miquelon, cun una populatzione de 5.618 bividores. 

Sa comuna de Saint-Pierre fiat criadu paris a sa de Miquelon (oe Miquelon-Langlade) cun su decretu de su 13 maju 1872. In su 1892, s*'Île-aux-Chiens* — oe Île-aux-Marins — fiat ischirriada e fata comuna autònoma. Su decretu lege de su 3 ghennàrgiu 1936 aiat suprimidu sas 3 comunas e aiat criadu s'ùnicu de St-Pierre-et-Miquelon. Infines sa comuna de Saint-Pierre fiat torrada a criare paris a sa de Miquelon-Langlade, cun decretu n° 45-2811 de su 13 santandria 1945. Sa comuna de sa *Île-aux-Marins* no fiat torrada a criare.
## Àteros progetos
Mamoudzou

**Mamoudzou** est su cabulogu amministrativu de Mayotte. Est su comunu prus pobuladu de su dipartimentu. S'agatat in sa Manna-Terras (o Mahoré), s'ìsula printzipale de Mayotte e contat unos 46.650 bividores.
## Àteros progetos
Saint-Martin (Frantza)

**Saint-Martin** (in frantzesu  *Collectivité de Saint-Martin*) currespondet a sa parte setentrionale de s'ìsula de Saint Martin in sas Antillas Minores, dipendente de sa Frantza, mentras sa parte meridionale, Sint Maarten, est parte de su Regnu de sos Paisos Bàscios. Tirat a 53,2 km² e contat unos 35.107 bividores. Sa capitale est Marigot.
## Àteros progetos
Sint Maarten

**Sint Maarten** est una natzione costitutiva de su Regnu de sos Paisos Bàscios chi nde cumprendet unas àteras tres: sos Paisos Bàscios e sos istados caraìbicos de Aruba e Curaçao. Su territòriu est costituidu dae sa parte meridionale de s'ìsula de Saint Martin, posta in su sud de su Mare Caraìbicu. Tenet istèrrida de 37 km² e contat unos 36.610 bividores. Su cabulogu est Philipsburg.

Sint Maarten làcanat in su norte cun Saint-Martin, una colletividade ultramarina dipendente dae sa Frantza, su cale territòriu costituit sa parte setentrionale de s'ìsula.

Su Regnu de sos Paisos Bàscios si movet che natzione unitària in matèria de defensa, polìtica èstera e tzitadinàntzia, mentras Sint Maarten, cale natzione costitutiva, faghet comente natzione indipendente pro totu sas àteras matèrias (a esèmpru internos, sanidade, istrutzione e trasportos).

Sende chi sa cunditzione de sa parte frantzesa est cambiada in colletividade ultramarina in su 2007, a fatu de s'assignatzione in su santugaine de su 2007 de su còdighe ISO 3166-1 MF a sa metade frantzesa de s'ìsula, sa parte olandesa at retzidu su còdighe ISO 3166-1 SX.

Sint Maarten, paris a Curaçao, impreat totora che moneda su Florinu de sas Antillas Olandesas, moneda agantzada a su Dollaru istadunidensu cun càmbiu fissu.
## Àteros progetos
Philipsburg (Sint Maarten)

**Philipsburg** est una bidda de 1.327 bividores, capitale de Sint Maarten, una natzione costitutiva de su Regnu de sos Paisos Bàscios de su 10 santugaine 2010, cando sas Antillas Olandesas fiant iscontzadas e chi òcupat s'parte meridionale de s'ìsula de Saint Martin.

Sa bidda fiat fundadu dae su capitanu iscotzesu a su servìtziu de sos olandesos John Philips in su 1763.

Sa tzitade s'agatat in una limba de terra longa unos duos chilòmetros chi dividit sa Great Bay (Groot Baai) e su mannu istàniu (Pond Fill) costituidu dae una salina.
## Àteros progetos
Marigot (Saint-Martin)

**Marigot** est sa tzitade cabulogu de sa colletividade ultramarina de Saint-Martin, dipendente de sa Frantza, in sa parte setentrionale de s'ìsula de Saint Martin. Tenet una populatzione de unos 6.000 bividores.

Originàriamente biddighedda de piscadores de paule, Marigot fiat fata capitale durante su regnu de Luisi XVI de Frantza, chi aiat fraigaidu sa *Fortilesa St. Louis* in unu montigru a curtzu de sa baja Marigot.

Marigot est una tìpica tzitade de sos Caràibes. Su mèrcuris e su sàbadu mangianu tenet logu su mercadu, in ue faghet a agatare de totu de nughes de coco, avocado, patata durche e unos àteros tipos de frutas tropicales e berduras, vàrios tipos de ispètzias e de pische friscu, faghent a agatare fintzas manifatos artigianales o artìsticos locales.
## Àteros progetos
Saint Martin (ìsula)

**Saint Martin** (in frantzesu *Saint-Martin*, in olandesu *Sint Maarten*) est un'ìsula tropicale de sas Antillas Minores posta in sos Caràibes nord-orientales, intre sas ìsulas de Ambidda in su norte, Saint-Barthélemy in su sud-estu e Saba e Sint Eustatius in su sud. S'ìsula, de 87 km², est partzida in duas metades intre Frantza e Regnu de sos Paisos Bàscios.

Sa parte setentrionale costituit sa colletividade de Saint-Martin (*Collectivité de Sant-Martin*), chi est una colletividade ultramarina de Frantza.
Sa parte meridionale costituit Sint Maarten, unu de sos paisos costituentes de su Regnu de sos Paisos Bàscios.

Totu imparis, in àmbitu internatzionale sos duos territòrios si connoschent che "*Saint-Martin / Sint Maarten*". A bias pro si refèrrere a s'ìsula s'impreat puru sa sigla SXM, s'identificadore chi impreat s'IATA pro s'Aeroportu Internatzionale Printzesa Juliana, su printzipale de s'ìsula.

Sas tzitades printzipales sunt Philipsburg, a banda olandesa, e Marigot, a sa frantzesa. Sa populatzione est de unos 71.000 bividores, divididos si aprossimadamente metade e metade pro cada chirru. S'ìsula est visitada dae una mèdia de unu millione de turistas pro annu.

Iscoberta durante segundu viàgiu de Columbu a su Mundu Nou su 11 de santandria de su 1493, die de Santu Martine de Tours, cun su nùmene de su cale dd'aiat batiada. A pustis de diversas cuntierras pro su cuntrollu de sas salinas intre ispagnolos, olandesos e frantzesos, su 23 de martzu de su 1648 s'est signadu su Tratadu de Cuncòrdia intre sas duas potèntzias chi galu ocupaiant s'ìsula, su regnu de Frantza e su de sos Paisos Bàscios, chi aiant cuncordadu de si partzire in partes uguales su territòriu de s'ìsula.
## Àteros progetos
Colletividades ultramarinas de Frantza

Su trèmene **Colletividade ultramarina** (in frantzesu *Collectivités de outre-mer*) o **COM** est impreadu partende dae sa revisione costitutzionale de su 28 martzu 2003 pro designare unos cantos territòrios de sa Repùblica frantzesa su cale istatutu est istabilidu dae s'artìculu 74 de sa Costitutzione. Sa lista issoro agrupat sos betzos TOM e sas àteras colletividades territoriales a istatutu particulare.

Si distinghent de sos dipartimentos e regiones ultramarinos comente fintzas de sas colletividades territoriales, apoderados dae s'àrtìculu 73 de sa Costituzione, in ue sas leges e regulamentos sunt generalmente aplicàbiles de prenu deretu, e de sa Noa Caledònia chi disponet de un'istatutu ispetziale. Cust'ùrtima est difatis tratada a parte, in su Tìtulu XIII de sa Costitutzione e est a bortas cunsiderada colletividade territoriale *sui generis*.

S'agatant chimbe colletividades ultramarinas:

*  Polinèsia Frantzesa, dotada dae un'istatutu de manna autonomia, de cale duas manifestatziones simbòlicas sunt su tìtulu dadu a su presidente de su guvernu locale (*presidente de sa Polineèia Frantzesa*) e sa denumenatzione dillindada de *paisu ultramarinu* acordadu petzi a custa colletividade locale dae sa lege de su 27 freàrgiu 2004;

*  Saint-Pierre e Miquelon, in s'Otzèanu Atlànticu a illargu de su Cànada. Tenet fintzas issa un' organizatzione prètzisa a cussa de unu dipartimentu, cun unu cussìgiu generale in ue setzint sos rapresentantes de cada comuna, ma est priva de unu cussìgiu regionale; nointames, sa personalidade giurìdica dillindada de sa colletividade in tzertos tratados econòmicos internatzionales a livellu regionale non ddi permitet de èssere cunsiderada paris a unu [Dipartimentos e regiones ultramarinos de Frantza|DROM]], mancari sa colletividade non dispòngiat semper de s'ispetzialidade legislativa; custu est simbòlicamente afirmadu dae sa denumenatzione dillindada de *colletividade territoriale de sa Repùblica frantzesa*, cunferida dae sa lege dae su 21 freàrgiu 2007;

*  Saint-Barthélemy, unu grupu de ìsulas in sas Antillas Minores. Un'istatus nou est istadu acordadu a custa colletividade dae sa lege de su 21 freàrgiu 2007;

*  Saint-Martin, sa parte setentrionale de s'ìsula de Saint Martin in sas Antillas Mnores. Un'istatus nou est istadu acordadu a custa colletividade dae sa lege de su 21 freàrgiu 2007.

*  Wallis e Futuna, in s'Otzèanu Patzìficu. Possedint un'istatutu dillindadu: sunt sa sola portzione populada de sos territòrios frantzesos non partzida in comunos prusaprestu in sos tres *Regnos traditzionales* (royaumes coutumiers) Uvea, Sigave e Alo.
Reunione (ìsula)

**Reunione** (in frantzesu *La Réunion*) est un'ìsula africana in s'otzèanu Indianu, chi pertenet a su grupu de is ìsulas Mascarenas, chi format unu dipartimentu e una regione ultramarinu (DROM) frantzesu. S'agatat unos 700 chilòmetros a s'estu de su Madagascàr e pagu prus de 200 chilòmetros a su sud-ovest de Maurìtziu. Si cunsìderat una regione ultraperifèrica de s'Unione Europea. Sa capitale est Saint-Denis.

Tenet istèrrida de 2.512 km² pro unos 763.000 bividores. Tantis sas tzitades comente is terras de coltivu si cuntzentrant làcana sa costera, sende chi s'internu est montosu est meda e aspru. Est de orìgine vulcànica e su pitzu prus artu est su Piton des Neiges (3.070 m), vulcanu istudadu, a chi sighet su Piton de la Fournaise (2.631 m), galu ativu.

Fintzas a su 2005, sas gai naradas ìsulas ispèrdidas de s'otzèanu Indianu (Bassas da Ìndia, Europa, Gloriosas, Juan de Nova e Tromelin) dipendiant dae Reunione, e oe in die sunt amministradas dae su prefetu de sas Terras Australes e Antàrticas Frantzesas.
## Àteros progetos
Ìsula Baker

S**'ìsula Baker**' (in inglesu *Baker Island*) est un'atollu ispopuladu postuu in s'otzèanu Patzìficu pagu a norte de s'Ecuadore, unos 3.100 km a sud-ovest de Honolulu, aprossimadamente a metade caminu intre Hawaii e Austràlia.

S'ìsula prus pròssima est s'Ìsula Howland (issa matessi ispopulada) unos 68 km a nord-ovest. Ambas sunt istadas pretèndidas a Territòrios de sos Istados Unidos de Amèrica dae su 1857, mancari su Regnu Unidu ddas cunsideraret partes de s'Impèriu britànnicu intre su 1897 e su 1936.

S'ìsula tenet istèrrida de 2,1 km² cun 4,8 km de costa. Su clima est ecuatoriale, cun pagas proiduras, bentu costante e sole meda forte. Su terrenu est bàsciu e arenosu: un' ìsula coraddina inghiriada dae un'istrinta Barrera de tipu marghinale cun puntu prus artu de 8 m subra su livellu de su mare.
## Àteros progetos
Ìsulas Mariannas Setentrionales

Su **Commonwealth de sas Ìsulas Mariannas Setentrionales** (in inglesu: *Commonwealth of the Northern Mariana Islands*, incurtzadu in *CNMI*) est unu commonwealth in unione polìtica cun sos Istados Unidos de Amèrica, postu in positzione istratègica in s'otzèanu Patzìficu otzidentale. Cunsistet in 14 ìsulas, chi s'agatant aprossimadamente a sos bator tres de caminu intre sas Hawaii e sas Filipinas. S'artzipèlagu tirat a 464 km² e tenet una populatzione de unas 80 362 persones. Sa capitale est Saipan. Sa limba ufitziale est s'inglesu.
## Àteros progetos
Saipan

**Saipan** est un' ìsula otzeànica de 48.220 bividores, su cale distretu costituit sa capitale de su Commonwealth de sas Ìsulas Mariannas Setentrionales, in unione polìtica cun sos Istados Unidos de Amèrica.
## Àteros progetos

]
Charlotte Amalie

**Charlotte Amalie** est sa capitale e sa tzitade prus manna de su territòriu de sas Ìsulas Vìrgines Americanas chi pertenent in sos Istados Unidos. In su 2004 sa populatzione istimada fiat de unos 19.000 bividores.

Charlotte Amalie est posta in su chirru sud de s'ìsula de Saint Thomas. Disponet de unu portu naturale chi est istadu in passadu aprigu pro sos piratas e chi oe est iscalu importante pro sos navios chi faghent crotzeras pro sos Caràibes.

Sa tzitade portat nùmene de *Charlotte Amalie* in onore de sa reina Carlota Amàlia de Àssia-Kassel (1650-1714), mugere de su re Cristianu V de Danimarca. S'ìsula de Saint Thomas est istada unu poderiu danesu de su 1672 fintzas a su 1917.
## Àteros progetos
Pago Pago

**Pago Pago** est una bidda de sas Samoa Americanas chi perrtenet a sa contea de Ma'Oputasi de su Distritu orientale, fintzas capitale de sas Samoa Americanas. Posta a su tzentru de s'ìsula de Tutuila, tenet istèrrida de 9,5 km² e unos 4.278 bividores.

Manacari siat sa capitale ufitziale de s'artzipèlagu, sa sede de sos òrganos legislativos est sa bidda de Fagatogo. Parte de su territòriu de su bidditzolu pertenet a su Parcu natzionale de sas Samoa americanas.

In su 29 cabudanne 2009 Pago Pago est istada graemente addanniada dae unu tsunami cunsighente a unu terremutu de 8,2 grados in s'Iscala Richter.
## Àteros progetos
Hagåtña

**Hagåtña** est sa capitale de su territòriu no achiridu istadunidensu de s'ìsula de Guàm. S'agatat in sa costa ovest de s'ìsula no a tesu de su portu de Apra. Su nùmene suo est cussu atuale de su 1998, mentras in antis fiat narada *Agana* (pronuntziadu Agaña): sa detzisione est istada pigada pro fàghere sa grafia prus prètzisa a sa pronùntzia in limba chamorro. Tenet una populatzione de unos 1.100 bividores.
## Àteros progetos
Ìsula Navassa

S**'ìsula Navassa** o **La Navasse** in limba creole, est un'ìsula ispopulada dae is Caràibes chi est amministrada dae sos Istados Unidos de Amèrica suta sa forma giurìdica de territòriu no achiridu (*unincorporated territory*).
Su territòriu est ogetu de pretesas tantis dae parte de sos Istados Unidos comente dae Haiti.
S'ìsula Navassa tirat a unos 5,2 km² e est in posidura istratègica rispetu a sa base nordamericana de Guantánamo.
Est istada iscoberta dae Cristolu Columbu in su 1504 chi dd'aiat postu *Navaza* a nùmene
## Àteros progetos
Kingman Reef

**Kingman Reef** (traduìbile *iscòlliu Kingman*) est unu territòriu suta s'amministratzione de sos Istados Unidos de Amèrica comentecomente a «no achiridu», e est inclùidu in sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos de Amèrica. Est ispopuladu.

Est postuu a mesu tretu intre Hawaii e sas Samoa Americanas, a s'artzipèlagu de sas Ispòrades ecuadoriales.

Est un'iscòlliu coraddinu cun una subrafache de 1 km². Sende chi non superat su metru de artura, s'abba de su mare ammuntat sa subrafache a s'ispissu. Costituit difatis, unu perìgulu pro sa navigatzione. Est istadu achiridu formalmente dae sos Istados Unidos su 1922.

Sas autoridades nordamericanas non permitent sa bisita de custu territòriu.
## Àteros progetos
Territòrios ultramarinos de Frantza

Sos **territòrios ultramarinos frantzesos** (in frantzesu: *Territoires de outre-mer - TOM*) costituint unu tipu de partzidura territoriale de sa Frantza , prus pretzisamente, de sa Frantzaultramarinas, istituidu in su 1946 pro sostituire su de colònia.

Dae su 2003 tale istatus est atibiadu esclusivamente a sas Terras Australes e Antàrticas Frantzesas, mentras sas pretzedentes entidades cales tale tìtulu fiat cunferidu sunt devènnidas colletividades ultramarinas o dipartimentos e regiones ultramarinas.

S'istatus de territòriu ultramarinu diferiat de su de dipartimentu ultramarinu (DOM), ma sos possedimentos ultramarinos, in resone de carchi comunas peculiaridades, fiant definidos cun su trèmene indefinidu de DOM/TOM. In prus sos territòrios ultramarinos frantzesos ant importadu sa distillazione de su rum e de sos licores frantzesos.
Saint-Denis (Reunione)

**Saint-Denis** est una comuna frantzesa de unos 146.708 bividores, prefetura de su dipartimentu e regione ultramarina de sa Reunione, in s'otzèanu Indianu.
## Àteros progetos
Atollu Midway

S**'Atollu Midway** (fintzas connotu che **ìsulas Midway**) est unu territòriu no incorporadu dae sos Istados Unidos. S'istatus suo est su de àrea insulare a càrrigu de su Dipartimentu de s'Internu, inclùidu in sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos.

Sas ìsulas formant un'atollu de 6,2 km² postu in su Patzìficu setentrionale, a curtzu de s'estremu nord-otzidentale de s'artzipèlagu de Hawaii, cunsistente in una barrera de coraddu in forma de aneddu, e numerosas isuleddas de arena. Sas duas ìsulas prus importantes cantu a mannària, Sand Island e Eastern Island, sunt s'bìvidas de millis de pugiones marinos. S'agatant aprossimadamente a mesu tretu intre Califòrnia e Filipinas, fatu chi at determinadu su nùmene in inglesu midway ('mesu caminu').

S'economia si mantenet de su totu cun fundos guvernativos, e tantis alimentos comente benes de manifatura depent èssere importados. S'àrea de Midway est reconnota mescamente dae sa Batalla de Midway, chi at tenta logu durante sa Segunda Guerra Mundiale. Sa Marina de sos Istados Unidos aiat rebusadu un'atacu giaponesu; custa vitòria nordamericana at marcadu unu cambiamentu in s'iscenàriu de sa gherra in su Patzìficu.
## Àteros progetos
Atollu Johnston

S**'atollu Johnston** est un'atollu postu in su Patzìficu setentrionale, intre Hawaii e sas Isporades ecuadoriales. Ufitzialmente est unu territòriu no incorporadu dae Istados Unidos, amministradu diretamente dae Washington intro de sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos.

S'atollu tenet una istèrrida totale de 2,8 km². Est un'amparu de vida animale. Est defèndidu dae militares e no est permìtidu de ddu bisitare.

Est istadu agatadu sa prima borta dae su nordamericanu Joseph Pierpont in su 1796, ma s'iscoberta s'acrèditat a su capitanu inglesu Johnston, in su 1807.
## Àteros progetos
Distretu federale

Unu **distretu federale** est una partzidura amministrativa de unu sistema guvernativu federale. Fatu·fatu non si tratat de partziduras chi cumponent unu istadu, ma de entidades separadas in suta de cuntrollu deretu de su guvernu federale. 

## [[Austràlia]]
In paris a sos ses istados autònomos (Nou Galles de su Sud, Queensland, Austràlia Meridionale, Tasmània, Victoria e Austràlia Otzidentale), sa federatzione australiana cumprendet duos territòrios autònomos, su Territòriu de sa capitale australiana e su Territòriu de su Nord. 

## [[Istados Unidos]]
Sa capitale federale e sede de su guvernu istadunidensu in Washington s'agatat in unu distretu naradu Distretu de Columbia. Annotamala su guvernu de s'istadu cuntemplat carchi àteros tipos de distretos federales, no ispetzificadamente currelados a sa capitale:

* su sistema de sas cortes federales dividit onni istadu, su Distretu de Columbia e Portu Rico in distretos giuditziàrios federales chi tenent cada unu una Corte distretuale de sos Istados Unidos e una [Corte fallimentare de sos Istados Unidos]]. S'agatant fintzas tzircùitos giuditziàrios federales, ognunu formadu dae unu grupu de istados (francu pro sa [Corte de Apellu de sos Istados Unidos pro su District of Columbia Circuit|Tzircùitu de su District of Columbia]] chi cumprendet su solu distretu federale). Onni tzìrculu, chi esistet fintzas in Portu Rico, tenet fintzas sa Corte territoriale de sos Istados Unidos e una [Corte de Apellu de sos Istados Unidos]].
* sa Federal Reserve, banca tzentrale istadunidensa, cunsistet de dòighi bancas localizadas in totu su paisu, cada una de sas cales còmpudat unu *distretu de sa Federal Reserve*.

## [[Malaìsia]]
In Malaìsia, s'espressione Territòriu federale (malesu: *Wilayah Persekutuan)* indivìduat tres territòrios guvernados deretamente dae su guvernu federale: Kuala Lumpur (capitale natzionale), Putrajaya (tzentru amministrativu de su guvernu federale) e Labuan (tzentru finantziàriu internatzionale offshore).

## [[Amèrica Latina]]
S'espressione *Distrito Federal* si referit a:

* Distretu Federale (Brasile)
* Distretu Capitale (Venezuela)
* antigu Distretu Federale (Argentina), oe Tzitade Autònoma de Buenos Aires
* antigu Distretu Federale (Méssicu), oe Tzitade de su Mèssicu

## Unos àteros impreos
In Rùssia sunt presentes oto tzircundàrios federales, a bortas inditados fintzas cun su trèmene *distretos federales*, chi agrupant prus sugetos federales e chi non tenent nudda a bìdere cun sas partziduras territorales tìpicas de sos istados federales.

## Boghes curreladas

* Tzitade federale
Àreas insulares de Istados Unidos de Amèrica

Un**'àrea insulare** (in inglesu: *Insular area*) est unu territòriu de Istados Unidos chi non faghet parte de perunu istadu federadu o de su Distretu de Columbia.

*Insular area* est su trèmene genèricu currente chi su Dipartimentu de Istadu de sos Istados Unidos impreat pro si refèrrere a cale si siat commonwealth, istadu liberamente assotziadu, possedimentu o territòriu compudadu dae su guvernu istadunidensu. In unos àteros cuntestos, sas àreas insulares de sos Istados Unidos podent èssere descritas che dipendèntzias, protetorados o àreas dipendentes (chi non fàghent parte de unos àteros istados).

Sos residentes de custas àreas sunt cunsiderados *natzionales* de sos Istados Unidos, sende chi non pagant sas tassas federales, non partètzipant a sas eletziones presidentziales ne eleghent membros de su cungressu. Sunt lìberos de si mòvere in s'internu de su paisu chentza restritzione de immigrados e sos produtos de sas àreas issoro tenent s'eticheta *Made in the U.S*.
Ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos de Amèrica

Cun **ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos de Amèrica** (in inglesu: *United States Minore Outlying Islands*) sunt una definitzione istatìstica de s'ISO 3166-1 impreada pro indicare sas 9 ìsulas chi pertenent a sas àreas insulares de sos Istados Unidos: in s'otzèanu Patzìficu (s'Ìsula Baker, s'Ìsula Howland, s'Ìsula Jarvis, s'Atollu Johnston, su Kingman Reef, s'Atollu Midway, s'atollu Palmyra e s'Ìsula de Wake) e un'in su mare Caraìbicu (s'Ìsula Navassa).

Niuna de sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos est istàbilmente bìvida. Sos ùnicos residentes de sas ìsulas sunt sos dipendentes de sas istatziones meteorològicas sientìficas e su personale militare presente in s'ìsula. Su tzensu de su 2000 at contadu 315 persones in s'atollu Johnston e una persone in s'ìsula de Wake. Non b'est istada niuna populatzione indìgena locale, cun s'etzetzione de sa tzensida in su 1940. In su 1936 s'at aviadu sa colonizatzione de sas ìsulas cun su s'aposentamentu de tzitadinos americanos in s'ìsula de Baker, Howland e de Jarvis. Totu sas ìsulas sunt istadas però evacuadas in su 1942 a càusa de sa Segunda gherra mundiale.
Afganistàn

S**'Afganistàn** (AFI: /afɡanis'tan/) , ufitzialmente **Emiradu Islàmicu de s'Afganistàn**, est un'istadu chentza de essida a su mare de 652.864 km² e de unos 33.332.025 bividores istimados in su 2016. Sa capitale est Kabul. Sas limbas ufitziales sunt su pashtu e su dari persiana.

Làcanat in s'ovest cun s'Iràn, in su sud e in s'estu cun su Pakistàn, in su norte cun su Turkmenistàn, s'Uzbekistàn e su Tagikistàn e cun sa Tzina in sa regione prus esta de sa natzione (passaditzu de su Vacan).

Sa situatzione geogràfica de s'Afganistàn nd'at fatu logu de atòbiu de impèrios e tzivilitades, gasi comente ispàtziu de càmbiapares e comunicatzione de importantes polos culturales e cummertziales, intre issos su prus nodidu est su caminu de sa seda.​ Custu fatu, aici comente s'istrutura tribale sua, faghet difìtzile sa definitzione de s'Afganistàn che a Istadu in su cursu de s'istòria.​ S'istòria de su territòriu chi òcupat oe s'Afganistàn est manna, s'agatant inditos segundu chi custas terras fiant abitadas dae s'època de sa Preistòria. Dae s'edade antiga, passende pro su mesuevu, edade moderna e fintzas a s'edade cuntemporànea est istadu parte de impèrios e regnos medas.
## Riferimentos


## Àteros progetos
Kabul

**Kabul** (in persianu: کابل, Kābul) est sa capitale e sa tzitade prus manna de s'Afganistàn, e fintzas sa capitale de sa provìntzia omònima.

Est posta in sa badde istrinta de su riu Kabul, in terrinu montosu, in antis de arribare a su passu de Khyber. Kabul est colligada cun su Tagikistàn mediante una galleria suta sos montes de s'Hindu Kush.

Est unu tzentru econòmicu e culturale de importu mannu. Sa parte antiga de Kabul est prena de bazares postos durante gùturinos istrintos e tortuosos. Sos produtos printzipales sunt s'indùstria militare, s'indùstria tèssile, sa de su mòbile e s'agroalimentària. Sa situatzione de gherra contìnua dae su 1979 at limitadu sa produtividade econòmica de sa tzitade.

Kabul tenet un'universidade, fundada in su 1931, e diversas istitutziones educativas. Comente logos de interèssiu culturale, cheret ammentuadu su Museu de Kabul e su Museu Natzionale, sa tumba e sos giardinos de Babur, su mausoleu de Nadir Shah, su Minar-i-Istiklal (o Colunna de s'Indipendèntzia) fraigadu in su 1919 a pustis de sa de tres Gherras afganas, sa tumba de Timur Shah, e carchi moschea de importu.

Kabul est oe in die una de sas tzitades prus prenas de minas de su mundu e est in protzessu de torrada a fraigare.
## Àteros progetos