COP28

Sa **Cunferèntzia a subra de su càmbiu climàticu de su 2023**, connota fintzas comente **COP28** est istada sa de 28 cunferèntzias a subra de su clima de s'ONU., chi s'est fata dae su 30 de santandria a su 12 de su mese de idas de su 2023 in Expo City, Dubai.  Sa cunferèntzia s'isvilupat onni annu dae su primu acòrdiu climàticu de s'ONU in su 1992, essende unu logu in ue is guvernos de su mundu s'addòbiant pro acordare polìticas pro limitare s'aumentu de sa temperadura globale e s'adatare a is efetos assotziados a su càmbiu climàticu.

## Pretzedentes
In su cumintzu de su 2021, is Emirados Àrabos Unidos si sunt ofertos de acasagiare s'eventu de su 2023, e in su mese de onniasantu de su matessi annu, su primu ministru, s'isceicu Mohammed bin Rashid al-Maktoum, at annuntziadu chi custu si diat èssere fatu. E su sultanu Ahmed Al Jaber, ministru de s'Indùstria e de sa Tecnologia Avantzada e Imbiadu Ispetziale de is Emirados Àrabos Unidos pro su Cambiamentu Climàticu, est istadu fatu Presidente Desinniadu de sa COP 28. Est istada sa segunda borta in duos annos chi sa cunferèntzia s'est fata in su Mèdiu Oriente, e sa de tres bortas chi est istada organizada dae unu membru de s'OPEP a pustis de su Qatar in su 2012 e s'Indonèsia in su 2007. Is Emirados Àrabos Unidos si sunt impinnados a reduire is emissiones netas de carbòniu a zeru a intro de su 2050, essende su primu guvernu de su Mèdiu Oriente a fàghere custa promissa. Est istadu fintzas su primu istadu de sa regione a firmare s'Acòrdiu de Parigi su 21 de cabudanni de su 2016. Su paisu at investidu 50 mìgia milliones de dòllaros in energias lìmpias a livellu internatzionale e at promìtidu àteros 50 mìgia milliones a intro de su 2030. In su mese de santandria de su 2022, is Emirados Àrabos Unidos si sunt acordados cun is Istados Unidos de Amèrica pro investire àteros 100.000 milliones de dòllaros in energia lìmpia.

In su mese de ghennàrgiu sunt istados fatos in Bonn is negòtzios preliminares de sa COP28.

## Bilantzu globale
In antis de s'abertura de sa COP28, s'ONU pùblicat sa prima relata de duos annos de progressu mundiale pro frenare su càmbiu climàticu, denominada "Bilantzu globale". Sa descritzione generale est istada istabilèssida in sa COP26 in Glasgow e est programmada a repìtere cada chimbe annos.

## Retzidura
Sultan Al Jaber est istadu nominadu Presidente Desinniadu de sa COP28 de is Emirados Àrabos Unidos in su ghennàrgiu de su 2023. Issu est su presidente e unu de is fundadores de s'impresa de energia rennoaditza de is Emirados Masdar, s'imbiadu de su paisu in temas de càmbiu climàticu, ministru de s'indùstria e de sa tecnologia avantzada, e presidente de sa Abu Dhabi National Oil Company. Sa detzisione est istada criticada in una lìtera aberta dae prus de 130 legisladores americanos e membros de su Parlamentu Europeu, chi pedint de nde ddi leare sa presidèntzia. Sa lìtera espressaiat oriolos a subra de sa contaminatzione de su setore privadu in su protzessu de sa cunferèntzia climàtica. In su maju de su 2023, su senadore americanu Ed Markey at criticadu in manera separada fintzas sa die de fàghere sa COP28 in is Emirados Àrabos Unidos. Àteros indivìduos, comente s'imbiadu de is Istados Unidos, John Kerry, ant espressadu su sustennu issoro a sa nòmina de Al Jaber.

Sa presidèntzia de Al Jaber in sa cunferèntzia subra su cambiamentu climàticu COP28 contràriat sa detzisione de sa sotziedade sua de ismanniare sa produtzione de combustìbile fòssile in sa sotziedade de foramentu ADNOC. S'organizatzione de deretos umanos Amnesty International at manifestadu oriolos, afirmende chi "Sultan al-Jaber non podet èssere unu mediadore onestu pro is arresonos subra su clima cando s'impresa chi ghiat pranìficat de fàghere prus dannu a su clima".

In su ghennàrgiu de su 2023, Dubai Cares s'est fatu sòtziu de s'Educatzione pro sa COP28. At giai partetzipadu a sa COP27 chi s'est fata in Sharm el-Sheij, Egitu.

Is organizadores de is Emirados Àrabos Unidos de sa COP28 ant proibidu a is comitziantes de sa cunferèntzia de protestare o "criticare is corporatziones" in is Emirados. S'avertimentu at tzitadu is leges de s'istadu de su Golfu, chi obligaiat a is membros a "Non criticare s'Islam, su guvernu de is Emirados Àrabos Unidos sas corporatziones o is indivìduos". Custos ammonimentos ant ingendradu oriolos espressados dae unos cantos ativistas climàticos a subra de comente is Emirados Àrabos Unidos diant a àere organizadu sa COP28 cun lìmites de sa libertade de espressare.

Is Emirados Àrabos Unidos ant invitadu a Bashar al-Assad de Sìria a sa COP28, chi est istadu implicadu in una variedade manna de crìmenes de gherra. Is Emirados sunt istados acusados de èssere dispostos a agiudare a Assad a megiorare s'immàgine sua. Human Rights Watch at naradu chi fiat iscandalosu chi sa COP28 aeret agiudadu a Assad a torrare in sa comunidade internatzionale sena chircare de garantire chi paghet sa responsabilidade in sa violatzione de is deretos umanos.

In antis de sa cunferèntzia, is impitadores de is mèdias sotziales ant sinnaladu una sèrie de profilos farsos me is retzas sotziales chi fiant istados impreados pro difèndere sa presidèntzia de is Emirados Àrabos Unidos. Is profilos de sunt istados rastrados dae Dr. Marc Owen Jones de s'Universidade Hamad Bin Khalifa.

### Cuntierras
Meda in antis de su cumintzu de sa COP27, is Emirados Àrabos Unidos ant cumintzadu a traballare pro limpiare sa reputatzione internatzionale; pro custu ant cuntratadu agèntzias de relatziones pùblicas, incluidos Akin Gump Strauss Hauer & Feld e FleishmanHillard, pro si promòvere comente acasagiadores de sa COP28. In su maju de su 2015, su presidente de sa COP28, Sultan Al Jaber, chi est essidu tzentru de is cuntierras, est istadu acusadu de chircare de eco-limpiare s'immàgine sua paghende a unos cantos impitadores de Wikipedia pro limpiare sa pàgina sua. Un'impitadore de Wikipedia at riveladu chi ADNOC dd'at pagadu, mentras Masdar at pagadu a un'àteru pro controllare sa narratzione in Wikipedia.

### Resurtados printzipales
In sa COP28 si sunt istrintos acòrdios internatzionales noos chi pertocant is emissiones de is cumpangias petrolìferas e de su gas, s'aumentu de tres bortas de s'impreu de energias rennoaditzas, sistemas alimentares e maneras chi su mundu podet impreare pro integrare mègius s'atzione contras su cambiamentu climàticu e sa pèrdida de biodiversidade.

Intre is acòrdios formales,

* Est istada sa prima borta chi una detzisione de sa COP at remonadu in manera crara s'ismenguada de s'impreu de combustìbiles fòssiles.https://www.carbonbrief.org/cop28-key-outcomes-agreed-at-the-un-climate-talks-in-dubai/ In su mentres, in su mundu, unos 127 istados nd'ant incumentzadu s'eliminatzione graduale.
* Is Paisos sunt istados intzullidos a multiplicare pro tres bortas su livellu globale de capatzidade de energia rennoaditza e a addopiare s'atòliu energèticu a intro de su 2030.

## Riferimentos