open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tàtari/logudoresu

**Tàtari o Thàthari** (in italianu e tataresu ***Sassari***, in catalanu ***Sàsser***), est una tzitade de 130.000 ab. in su Cabu 'e subra de sa Sardigna, sede de sa Provìntzia de Tàtari. Sede de piscamu (diotzese de Tàtari) e de tribunale. Est sa secunda tzitade de sa Sardigna. 

## Istoria
Una de sas massimas espressiones culturales e politicas de sa tzitade est istada siguramente sa emanatzione in su XIII seculu de sos Istatudos Thatharesos, iscrittos in latinu e in sardu logudoresu. Su documentu, chi est arribadu in duas copias una in latinu e s'atera in sardu (in cussa in sardu b'est sa data de su 1316), est divisu in tres partes: sa prima est dedicada a su deretu pubblicu, sa segunda a su deretu tzivile e sa tertza a su deretu penale. 
Custu codighe de deretu est istadu pagu a pagu adottadu dae meda comunes de Sardigna. Pro custu motivu podimus nàrrere chi custu est unu documentu identitariu de totu sos sardos.

## Monumentos e areas de afficcu
* Altare preistoricu de Monte d'Accoddi ùnicu de su genere in totu s'area mediterranea, tzertamente s'area archeologica pius importante de sa Sardigna preistorica. Est istada restaurada in sos annos 80 cun mètodos discutibiles.
* Su Duomo de santu Nigola
* Su Casteddu de Tàtari

## Persones de ammentare
* Antonio Canopolo, (Sassari,1540 – 1621) archibiscamu
* Domenico Alberto Azuni, (Sassari,1749 – Cagliari,1827) giurista
* Pasquale Tola, (Sassari,1800 – Genova,1874)  magistradu, istoricu e omine politicu
* Antonio Segni, (Sassari,1891 – Roma,1972) IV presidente de sa Repubbrica Italiana
* Enrico Berlinguer, (Sassari,1922 – Padova,1984) omine politicu
* Francesco Cossiga
* Oreste Pieroni
Schutzstaffel

Sa **Schutzstaffel** fitianamente incurtzadu cun **SS** (traduidu: *Iscuadra de Amparia*) fiat una organizatzione nazionalsotzialista chi s'agataiat durante s'època de sa Repùblica de Weimar e de su nazismu, chi serbiat su NSDAP e Adolf Hitler che mèdiu autoritàriu e de oprimida. S'àmbitu de responabilidade suo pertocaiat a partire dae su 1934 s'atividade e s'organizadura de sos campos de presonia e, a partire de su 1941, de sos campos de annichilamentu. Collaboraiat annotamala in prima lìnia siat a sa pranificatzione, siat a sa persighida de s'Olocàustu e de is àteros genotzidios.

## Istòria

Sa criatzione sua remontat a su 4 de abrile de su 1925 in Mònacu, chi Adolf Hitler aiat chèrfidu che *guàrdia de su corpus*. Sa sede sua fiat a ùrtimu s'ofìtziu tzentrale, in Prinz-Albrecht-Straße (oe in die: Niederkirchnerstraße), in Berlinu. Sa Schustaffel sutaistaiat a partire de su 1926 a sa Sturmabteilung o incurtzadu *SA* (traduidu: *Iscuadra de Assàltiu*), dae su 1930 esertzitaiant in paris tempus serbìtziu de politzia pro contu de su partidu.

Su 30 de làmpadas de su 1934 sa SS aiat lichidadu su diretore de sa SA durante sa note de sos gorteddos longos. In is meses sighentes fiat promòvida che organizatzione autònoma de su NSDAP, chi durante su nazismu aiat otentu su cuntrollu subra su corpus de politzia e chi aiat assuntadu rolu militare a costadu de s'esèrtzitu a traessu de is Waffen-SS (SS-Armadas). Caraterìsticu de sa SS fiat su cuntrollu de funtziones istatales e de istitutziones cun istruturas de partidu. In tempus de su Nazismu fiat su prus importante òrganu de aterrida e de oprimida de su Reich. A pustis de su 1945 fiat preubida in cantu organizatzione criminosa.
Orgòsolo/nugoresu

**Orgòsolo** est una bidda de s'ìsula de Sardigna cun 4538 bividores de sa Provìntzia de Nùgoro in sa Barbagia de Ollolai.

S'economia sua est basada in sa pastoria e in su turismu, mascamente pro bisitare sos Murales, oe si at sa connoscentzia de sa bidda in Italia e in foras de Italia. Custa traditzione de sos murales est naschida in sos annos '60, paris cun sa protesta polìtica contras a s'idea de s'Istadu de ponner bases de addestramentu militare in sa localidade de Pratobello, a mesu caminu dae Orgòsolo a Fonne. Sos Murales sunt rappresentados disignos politicos, problemas anticos, iscenas quotidianas de sa bidda o traditziones anticas.

Mancari su Patronu de sa bidda siat Santu Perdu e sa sua festa siat meda intesa e tzelebrada, sa festa chi si fachet de prus est *Nostra Segnora de Mesaustu*, propriu sa die de mesaustu, su 15 de Austu de cad'annu. In custa festa si fachet una manna protzessione, cun prus de 100 caddos e medas costùmenes traditzionales orgolesos. In sa protzessione bator omines picant sa Madonna drommida, chi est meda pesante. Sa festa sighit cun sa Vardia, sa famosa cursa de sos caddos. Sa festa cumentzat su 13 e accabat su 23, e su 23 si fachet una atera protzessione, a de notte, peroe bi sunt sempere medas costùmenes e caddos.
Orgòsolo/campidanesu

**Orgòsolo** est una bidda de s'ìsula de Sardinia cun 4538 bividoris de sa Provincia de Nugoro in sa Barbagia de Ollolai.

S'economia sua est basada in sa pastoria e in su turismu, mascamenti pro bisitai is Muralis, oi si at sa connoscentzia de sa bidda in Italia e in foras de Italia. Custa traditzioni de is muralis est nascia in is annus '60, paris cun sa protesta polìtiga contras a s'idea de s'Istadu de ponni basis de addestramentu militari in sa localidadi de Pratobello, a mesu caminu dae Orgòsolo a Fonne. Is Muralis funt rappresentaus disignus politigus, problemas antigus, scenas cuotidianas de sa bidda o traditzionis antigas.

Mancari su Patronu de sa bidda siat Santu Perdu e sa sua festa siat meda intesa e celebrada, sa festa ca si fait de prus est *Nostra Segnora de Mesaustu*, propriu sa di de mesaustu, su 15 de Austu de cad'annu. In custa festa si fait una manna processioni, cun prus de 100 cuaddus e medas costùminis traditzionalis orgolesus. In sa processioni cuattru ominis pigant sa Madonna drommia, ca est meda pesanti. Sa festa sighit cun sa Vardia, safamosa cursa de iss cuaddus. Sa festa cumenciat su 13 e accabat su 23, e su 23 si fait una atera processioni, a de notti, peroe ci funt sempiri medas costùminis e cuaddus.
Monròvia

**Monròvia** (in inglesu *Monrovia*) est sa capitale e sa tzitade printzipale de Libèria. Situada in sa costera de s'Atlànticu, in su 2003 teniat unos 572.000 bividores.

Sa tzitade at pigadu cunstu nùmene in donu a su presidente nordamericanu James Monroe, chi guvernaiat in su momentu chi sos iscraos nieddos liberados de Istados Unidos fiant istados aposentados in sa costera africana pro fundare unu istadu pròpiu.
## Àteros progetos
Organizatzione pro sa Cooperatzione e s'Isvilupu Econòmicu

S**'Organizatzione pro sa Cooperatzione e s'Isvilupu Econòmicu** (OCIE, o OECD segundu sa sigla in inglesu) est un'organizatzione internatzionale formada dae sos paisos suta-isvilupados chi atzetant sos printzìpios de democratzia partetzipativa e de su lìberu mercadu. Fiat originada in su 1948 che *Organizatzione pro sa Cooperatzione Econòmica Europea* (OCEE), pro agiudare in sa gestione de su Pranu Marshall pro sa torrada a fraigare de s'Europa a pustis de sa Segunda Gherra Mundiale. A pustis si fiat allargada fintzas a istados no europeos, e su 1961 s'est cunvertida in s'organizatzione atuale.

Sa sede de s'OCIE s'agatat in Parigi (Frantza) e òcupat su Château de la Muette, comporadu dae sa famìlia Rothschild. Dae su 1 de làmpadas de su 2006 su messicanu Ángel Gurría nd'est su segretàriu generale (est su primu segretàriu de unu "istadu de su sud" chi apant seberadu).

## Istados membros

### Istados fundadores
Àustria, Bèlgiu, Danimarca, Frantza, Grètzia, Irlanda, Islanda, Itàlia, Lussemburgu, Norvègia, Paisos Bàscios, Portogallu, Rennu Unidu,  Isvètzia,  Isvìtzera, Turchia.

### Istados intrados a pustis
Germània, Ispagna, Istados Unidos, Cànada, Giapone, Finlàndia, Austràlia, Noa Zelanda, Mèssicu, Repùblica Tzeca, Corea de su sud,  Polònia, Ungheria,  Islovàchia, Tzile, Estònia, Israele, Islovènia, Letònia.
Carla Valentino

**Carla Valentino** (s'Alighera, 1966) est una professora de limba, tradutora e ativista aligheresa. At tentu incàrrigos medas in s'Òmnium Culturale de s'Alighera, e at collaboradu a sa creatzione de su modellu de istandard de su catalanu aligheresu, pro esempru pro mèdiu de sa tradutzione de *Lo petit príncip* in aligheresu.

## Riferimentos
Herbert von Karajan

Naskidu in Salisburgo, fattu mannu in Austria in sa tzitade de Graz ada istudiadu mùsica in Vienna.
Contea de Nitza

Sa **contea de Nitza**, chi puru si nùmenat su **Paisu Nitzardu** (in nitzardu: *Countea de Nissa* (o *Comtat de Niça*)  *Pais Nissart*;in otzitanu: *Contea de Nissa*, *País Niçard*; in frantzesu: *Comté de Nice*, *Pays Niçois*; in italianu: *Contea di Nizza*, *Paese Nizzardo*), est una regione istòrica de Otzitània, in s'estu, a s'inghìriu de sa tzitade de Nitza e chi s'iscàmpiat intre su mare Mediterràneu (costera Azula), su riu Var e sa costera de su sud estremu de sas Alpes. A primìtziu fiat una parte de sa contea antiga de Proventza; a pustis, partende dae su 1388 est istada una parte de su ducadu de Savoja (chi est divenida su Regnu de Sardigna-Piemonte in su 1720). At pigadu su nùmene de *contea de Nitza* in una data no pretzisada a pustis de s'achirimentu in Savoia. Est istada integrada in sa Frantza su 1860. Dae tando, forma sa cussòrgia frantzesa de Nitza, chi est sa parte majore de su dipartimentu de sas Alpes Marìtimas; noantimes si mantenet su nùmene de contea de Nitza pro designare custa regione culturale e istòrica, sa cale personalidade est forte meda.

Sa capitale sua est sa tzitade de Nitza. Su gentilìtziu est niçard, -a. Sa populatzione est de unos 510 mìgia bividores.

A livellu istòricu, su Printzipadu de Mònacu est incravadu in intro de sa contea de Nitza, ma non nde faghet parte. Sa tzitade de Menton cun sos intorinos suos, faghiat parte de su Printzipadu de Mònacu (finas a su 1861, cando sunt istados achiridos dae sa Frantza).
Istatutos Tataresos

Sos **Istatutos Tataresos** rapresentant su documentu prus importante de sa Tàtari comunale e medievale. Sos istatutos sunt istados emaados a sa fine de su de 13 sèculos, cando sa tzitade fiat ligada a sa Repùblica de Pisa e de su 1294 a sa de Gènova.

## Istòria
De custu documentu nd'abarrant chimbe còpias, ma isceti duas còpias remontant a s'època cumonale: duos còdighes de pergaminu iscritos in iscritura gòtica, de sos cales unu est iscritu in latinu s'àteru in sardu logudoresu, in custa ùrtima còpia est aporrida sa data de su 1316. In cudd'annu a Tàtari fiat in càrriga su podestade genovesu Cavallino de Honestis.
 
## Cuntentu
Sos istatutos sunt partidos in tres partes: su primu pertocat s'organizatzione de su Comunu e de sos ufìtzios suos, incluida sa politzia urbana e rurale e su cummèrtziu; su segundu, su deretu tzivile; su de tres, su deretu penale.

## Galleria de imàgines

File:Statuti Sassaresi XIV century 1a.png | Testu in sardu logudoresu
File:Statuti sassari 2a.png | Testu in latinu


## Notas


## Ligàmines a foras
* Istatutos Tataresos - Sardegna Cultura 
* Istatutos Tataresos in s'Archiviu de Tàtari
Normannos

Sos **normannos** (literalmente, *umanos de su nord*; in àrabu: *majus*) sunt istados unu pòpulu chi es bessidu a pitzu durante sa prima metade de su de 10 sèculos is sa zona de sa Normandia, frutu de s'unione intre conchistadores de orìgine vichinga (mescamente danesos) cun sa populatzione locale (tantis sa franca canto sa galloromana). Fiant organizados in tribùs e teniant una massaria e unu pesadia primitivas meda, ma fiant espertos navigadores, e fraigaiant navios lèbios e resistentes.

Dae sas orìgines suas aiant adotadu su cristianèsimu e sa limba de oïl (su dialetu normannu de sa limba de oïl, chi est unu dialetu diferente de su dialetu frantzesu, unu àteru dialetu puru de sa limba de oïl chi tando si faeddaiat in s'Île-de-France), e ant creadu un'identidade culturale diferente de sos antepassados iscandìnavos suos in su nord o de sos frantzesos in su sud. In s'annu 911, aiant istabilidu su ducadu de Normandia mediante unu tratadu cun sa corona frantzesa pro su cale giuraiant leàntzia a Càrolu III.

S'espansione sua a cussa parte de sa Normandia los at batidu a giogare unu ruolu importante in s'Europa medievale: unu grupu de aventurosos normannos si fiat istabilidu pro conchista in su Rennu de Sitzìlia, in su sud de Itàlia, e un'ispeditzione orchestrada dae su duca aiat batidu a sa conchista normanna de s'Inghilterra. Partende dae custos duos noos tzentros de pòdere, s'influèntzia normanna si fiat ispaniada a su totale de sas Ìsulas britànnicas e in sos istados crosados de s'Oriente Mèdiu.

Sas càusas de sas migratziones suas sunt istadas plùrimas: chirca de logos mègius, fuida o bogada de tribùs bintas in cumbatos internos, miras cummertziales, ispiridu de aventura, miras de conchista, intre àteros.
Piotrowice (powiat otwocki)

**Piotrowice** est una bidda in Polonia. Tenet una popolatzione de aprossimadamente 352 abitantes (in su 2013).
Tonara/logudoresu

**Tonara** est una bidda de sa Provìntzia de Nùgoro in sa Barbàgia de Brevìe e de su Mandrolisai, s'agatat a 950 metros subra su mare e jughet 2.397 bividores. In Tonara est naschidu su poeta Peppinu Mereu e s'avvocadu e rivolutzionariu in Casteddu in su 1732 Vicenzo Cabras. Est connotta pro sa produtzione de su turrone e de sos sonaggios.

## Populatzione

### Bividores
Sos bividores de Tonara, in totu 2.145 in su 2010, si narant*tonaresos*.

### Dialettu
Su dialettu de sa limba sarda faeddada in Tonara assimigiat a su de sas biddas lacanantes comente Dèsulu, Aritzu, Brevìe.

## Economìa
Tonara est famada pro sa produtzione de su turrone e de sos sonaggios. Mancari chi sa bidda siat inghirada dae arbures de castagnas e de nitzolas, custos non sunt isfrutados a iscopu economicu.

 

## Territòriu

Tonara comente la connoschimus como est dividida in tres riones antigos: Arasulè, su pius mannu pro bividores e tirada, Toneri chi conservat galu domos antigas comente sa "Domo de is Porru" e Teliseri (o Taliseri) su pius minore. S'ultimu rione, su Pranu, fut costruidu in su 1900.

## Istoria
### Preistoria
Su numene Tonara est antigu meda e fortzis benit dae su gorropu de calcare de su Toni, o fortzis dae una paragula accadica chi inditat sas funtanas (chi sunt medas in Tonara). In su saltu s'agattant sa domo de janas de *Is Forreddos* (3200-3000 a.C.) e sa losa in sa ruta de *Pitzu 'e Toni*.
In Tonara s'agattant sas ruinas de una antiga bidda de su periodu nuragicu in *Idda intr'Errios*, *Tracullau*, *Trocheri* e *Gonnalè*.

## Arte e curtura

In Tonara b'ant sas domus de janas de "is Forreddos" ( 3200-3000 a.C.), sa Cresia de Santu Crabiele (su patronu) costruida in su XVII e ricostruida in su XIX.
Ateras chejas sunt Sant'Antoni, Santa Maria, Santu Giaccu, Santu Trebestianu e Sant'Anastasia.

### Costumene de sa femmina

Sa camisa de tela

Palettas de seda

Su tzippone 

S'abratzeddu de furesi orrubia

Sa chinta de furesi o panno orrubiu fattu bellu cun s'arreffettu e s'orrolu

Su deventale de seda

### Costumene de su mascu

Sa berritta longa de pannu nieddu

Sa camisa de tela o linu

Su zippone de furesi orrubia

Sa este 'e pedde de agnone o de crabittu nieddu

Sa cardagula de furesi niedda

Sos carzones de linu arbu

Sas carzas de furesi niedda
Normandia

Sa **Normandia** (in frantzesu: *Normandie*, pronuntziadu [nɔʁmɑ̃di], in normannu: *Normaundie*, dae su frantzesu antigu *Normanz*, plurale de *Normant*, a su cumintzu de sa paràula pro "northman" in diversas limbas iscandìnavas) est una regione istòrica e culturale de Frantza, chi currespondet aprossimadamente a s'istòricu Ducadu de Normandia. Sas capitales traditzionales sunt Rouen e Caen.

Sa regione istòrica de Normandia cumprendet sa Normandia de oe in die, comente fintzas àreas minores chi faghent parte de sos dipartementos de Mayenne e Sarthe. Sas Ìsulas de su Canale (in frantzesu: *Îles Anglo-Normannas*) sunt puru a livellu istòricu parte de Normandia; s'isterrent pro 194 km² e cumprèndent duas ìsulas: Guernsey e Jersey, sos cales sunt dipendèntzias de Corona britànnica.
## Àteros progetos
Patinetta

Sa **patineta** o ***skateboard*** est unu beìculu chi est fatu dae una taula de linna e battoro rotas, su cale servit pro praticare s'isport de su *skateboarding*. Est inventata in 1963 in Malibu, Califòrnia, Istatos Unitos, dae Mickey Muñoz e Phil Edwards.

## Referèntzias
Yukio Mishima

**Yukio Mishima** (Tokyo, 11 de ghennàrgiu 1925 – Tokyo, 25 de santandria 1970) est istadu un'iscritore, drammaturgu, sagista e poeta giaponesu.
Anthony Bourdain

**Anthony Michael Bourdain** (New York City, New York, 25 de làmpadas 1956 – Kaysersberg-Vignoble, Huat-Rhin, 8 de làmpadas, 2018),est istadu unu coghineri, gastrònomu e iscritore istadunidense.
Gherra gregu-turca (1919-1922)

Sa **Gherra gregu-turca de 1919-1922**, fintzas connota che a **Guerra de s'Àsia Minore**, rapresentat una sèrie de cunflitos armados intre Grètzia e sos rivolutzionàrios de su Movimentu Natzionale Turcu, nàschidu che punna natzionalista a pustis de sa Prima Gherra Mundiale in intro de s'impèriu Otomanu decaende·si, chi ant tentu logu intre su maju de su 1919 e su santugaine de su 1922. Faghet parte de sa gherra de Indipendèntzia Turca chi incluet sa gherra turcu-armena intre 1919-1920 e chi fiat acabada cun su Tratadu de Losanna e su cuncàmbiu a segus de populatziones intre Grètzia e Turchia.

Sa resone printzipale de custa gherra si derivat de sa Prima Guerra Mundiale, in sa cale sa Grètzia, dae su 1917, aiat cumbàtidu a costadu de s'Intesa Tripla contra de s'Impèriu Otomanu. Cun s'isprofundimentu de s'Impèriu Otomanu, a sa fine de sa Gherra Manna, sa Grètzia aiat bidu fatìbiles sas aspiratziones suas in logu de sa realizatzione de sa *[[Megali Idea]]*, est a nàrrere, sa reconchista de totu sos territòrios istòricos chi aparteniant a sos gregos che sutzessores deretos de s'Impèriu bizantinu; su puntu tzentrale de custa idea fiat su recùperu de Costantinòpoli in manos a sos otomanos, conchistadores suos e inimigos in cussu momentu.

Sa Grètzia aiat pòdidu ocupare a pagu a pagu, e cun s'apògiu partziale de sos alleados suos, una parte manna de sos territòrios in manos otomanas, ma non Costantinòpoli nen sos istrintos de sos Dardanellos e de su Bòsforu, cosa chi l'aeret cunfertu su cuntrollu totale de sa bia marìtima intre Atene e Costantinòpoli.

Cun totu chi s'Impèriu Otomanu fiat indepidadu e s'esèrtzitu suo detzimadu, su cumandante Mustafa Kemal Atatürk aiat ischidu infèrrere una dose de morale e amore pàtriu sas tropas suas pro gherrare contra sos inimigos chi intentaiant conchistare e si partzire sa natzione issoro. In su 1922, fiat resèssidu a bìnchere sas tropas gregas assentadas in Àsia Minore, chi no ant tentu àtera essida chi non fuire e capitulare.

Durante su cunflitu fiant mortos prus de su 20% de sa populatzione masculina de Anatòlia. In Grètzia sa derrota fiat atinada che sa *Catastrofe Manna*; dae su cantone turcu, sa gherra est istada bida che una vitòria in intro de sa mentovada Gherra de Indipendèntzia Turca, in ue gherraiant pro fàghere fronte a sos atacos de diferentes potèntzias europeas (Frantza, su Rennu Unidu e sa Grètzia matessi) in su territòriu suo.
Pervez Musharraf

**Pervez Musharraf**, in limba urdu رويز مشرف (Delhi, 11 de austu de su 1943 – Dubai, 5 de freàrgiu de su 2023) est unu polìtigu e generale pakistanu, presidente de su Pakistan dae su 20 de làmpadas 2001 a su 18 de austu 2008, autore de su corpu de istadu pakistanu de su 1999, e dae su 6 de santugaine 1998 a su 28 de santandria de su 2007, cabu de istadu majore de sas Fortzas armadas pakistanas.
Megali Idea

Sa **Megali Idea** (in gregu **Μεγάλη Ιδέα**, in sardu *Idea Manna*) est istadu unu cuntzetu de su natzionalismu gregu chi espressaiat sa voluntade de annessionare a s'istadu ellènicu totu sos territòrios bìvidos dae populatzione de etnia grega in suta de un'ùnicu stadu mannu unitàriu, cun Costantinòpoli capitale in logu de Atene. S'Idea si referiat a su tentativu de ammanniare sa soberania grega in sa regione, recuperende unos carchis territòrios pèrdidos de s'Imperu bizantinu, s'Anatòlia de su sud, Tzipru e de liberare Costantinòpoli, sede de su Patriarcadu ecumènicu, pro nde fàghere su tzentru de su cristianèsimu ortodossu. Su cuntzetu de sa Megali Idea torraiat a cunsertare sa traditzione ellenìstica cun cussa religiosu-ortodossa.

Cun s'unificatzione grega acontèssida in su 1821-1829, sa Megali Idea at giogadu unu ruolu majore in sa polìtica èstera grega, in su primu logu a òpera de su primu ministru costitutzionale de orìgine arumena, Ioannis Kolettis. Su progetu, abarradu unu obietivu polìticu primàriu pro casi totu sos guvernos gregos finas a su 1922, est arribbadu a puntu de cumprimentu cun su Tratadu de Sèvres, ma est istadu abbandonadu a su tèrmine de sa Gherra gregu-turca de su 1919-1922 cun sa iscontzada militare de sos gregos. Su cuntzetu de *Megali Idea* est istadu torradu a bogare a allega dae su partidu polìticu de dereta estrema Arverschida Dorada.
The Little Mermaid

***The Little Mermaid*** (*Sa Sirenedda* in sardu) est unu film de fantàsia musicale animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Feature Animation e bessidu cun sa Walt Disney Pictures. Basadu subra s'omònima conta de fadas danesa iscrita dae Hans Christian Andersen, *The Little Mermaid* contat s'istòria de un'Ariel, una printzipessa sirena chi sognat cun si fàghere umanos. Iscritu, prodùidu, e dirigidu dae Ron Clements e John Musker, cun mùsica dae Alan Menken e Howard Ashman (chi puru est istadu co-produtore), su film includet sas boghes de Jodi Benson, Christopher Daniel Barnes, Pat Carroll, Samuel E Wright, Jason Marin, Kenneth Mares, Buddy Hackett, e René Auberjonois. Su de 28 longumoteràgios animados de sa Disney, *The Little Mermaid* fiat bessidu in sos tzìnemas su 17 de santandria de su 1989, cun retzensiones in manna mesura positivas, otenende 84 milliones de dollaros in sa billeteria natzionale durante sa ghetadura initziale sua, e 211 milliones de dollaros in vida totale in totu su mundu.

## Distributzione
### Originale
* Jodi Benson: Ariel
* Christopher Daniel Barnes: su printzipe Eric
* Pat Carroll: Ursula
* Samuel E. Wright: Sebastian
* Jason Marin: Flounder
* Kenneth Mars: su re Triton
* Buddy Hackett: Scuttle
* Ben Wright: Grimsby
* Paddi Edwards: Flotsam e Jetsam
* Edie McClurg: Carlotta
* Kimmy Robertson e Caroline Vasicek: Ariel's Sisters
* Will Ryan: Harold the Seahorse
* Frank Welker: Max the Sheepdog
* René Auberjonois: Chef Louis

### Italiana
* Simona Patitucci: Ariel
* Vittorio De Angelis: Eric
* Sonia Scotti: Ursula
* Ronny Grant: Sebastian
* Katia Folco: Flounder
* Pino Locchi: Re Tritone
* Marco Mete: Scuttle e Harold
* Manlio Guardabassi: Grimsby
* Sandro Sardone: Flotsam e Jetsam
* Ida Sansone: Carlotta
* Vittorio Amandola: Louis

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Eric Prydz

**Eric Sheridan Prydz** (Täby, Istocolma, 19 trìulas 1976) est unu DJ e produtore discograficu isvedesu.

## Discografia
### Album
* 2016 - *[[Opus]]*
Bòsforu

Su **Bòsforu** (in turcu **Boğaziçi**, **İstanbul Boğazı** o **Boğaz**, in gregu **Βόσπορος**, *Bósporos*) est s'istrintu chi unit su Mare Nieddu a su Mare de Marmara e signat, paris a s'istrintu de sos Dardanellos, sa làcana meridionale tra su continente europeu e su continente asiàticu. Tenet una longària de 31,7 km pro una ladària chi andat dae sos 550 a sos 3000 metros. In s'oru europeu, totu a inghìriu de su Corru de Oro, s'est isvilupada sa tzitade de Istanbul, s'antiga Costantinòpoli, sa cale atuale àrea urbana s'isterret fintzas a s'oru asiàticu.

Su nùmene signìficat "coladòrgiu" o "badu de sa tentòrgia", de su gregu Βοῦς (bous, *baca*) e πόρος, (poros, *coladòrgiu*) e alludet a su mitu segundu chi Europa, pitzochedda amada dae Zeus, est de custu de in antis mudada a tentòrgia a pustis curta in fatu dae unu matabois imbiadu dae Era gelosa. Agenada finas a su machine, Europa atraessat sa Grèghia intrena finas rugrare s'istrintu chi la ischìrriat dae s'Àsia.

Sas abbas de su Bòsforu, su cale controllu at dae semper tentu un'importu istratègicu notàbile, sunt oe classificadas che a domìniu marìtimu internatzionale tenent atzessu lìberu. Su tràficu cumertziale, chi cumprendet sas petroleras benende dae su Mare Nieddu, est intre de sos prus intensos a su mundu (700.000 bastimentos cada annu). S'istrintu no est sugetu a mareas, ma su problema majore est chi sas currentes superfitziales sunt sutapostas a s'andamenta de sos bontos, chi faghent sa navigatzione in tzertos puntos meda perigulosa.

Tres pontes autostradales rugrant s'istrintu. Su primu, naradu *Ponte de su Bòsforu*, longu 1074 metros, est istadu cumpletadu in su 1973. Su segundu, naradu *Ponte Fatih Sultan Mehmet*, longu 1090 metros, est de su *1988*, unos chimbe chilòmetros prus a norte de su primu. Su de tres, naradu *Ponte Yavuz Sultan Selim*, longu 1408 metros, est istadu inauguradu su 26 austu *2016* e est dotadu fintzas de duas lìnias ferruviàrias chi collegant s'Anatòlia cun sa regione de Marmara, dae sa biddighedda de Garipçe in su chirru europeu finas Poyraz in su chirru asiàticu. Cun sos suos 59 metros de ladària, est fintzas atualmente su ponte suspèndidu prus largu de su mundu. Su 29 santugaine 2013 est istadu inauguradu fintzas su tunnel ferruviàriu "Marmaray", chi est su prus funduru de su mundu, arribbende finas 62 metros a suta de s'abba. Antisìsmicu e bene collegadu a sa lìnia metropolitana, est longu 14 km e permitet su passàgiu intre sos oros europeu e asiàticu de Istanbul de 1 millione e mesu de viagiadores a sa die in solos 4 minutos.
Richard Simmons

**Milton Teagle** "**Richard**" **Simmons** (New Orleans, Louisiana, 12 de trìulas, 1948 - Los Angeles, 13 de Làmpadas, 2024) est stetìu unu còmicu e atore americanu.

Fiat famadu pro sa personalidade sua enèrgica e istrambòtica e connotu prus che totu pro sa lìnia sua de vìdeos de aeròbica  *Sweatin' to the Oldies.*

S'est retiradu agiumai de su totu dae sa vida pùblica incumentzende de su 2014. Custa detzisione at fatu pensare a problemas personales o de salude, ma Simmons etotu at decraradu chi de àere iscet disigiadu de èssere prus pagu visìbile.

## Riferimentos
Jenny Slate

**Jennifer Sarah** "**Jenny**" **Slate** (Milton, Massachusetts, 25 de martzu, 1982) est una còmica e attora americana.
Pàpua Noa Guinea

Sa **Pàpua Noa Guinea** (in hiri motu: *Pàpua Niu Gini*), ufitzialmente **Independent State of Papua New Guinea** est un'istadu indipendente de s'Otzeània in s'àmbitu de su Commonwealth dae su 16 de cabudanne 1975. 

Costituida dae su chirru orientale de s'ìsula de sa Guinea Noa e dae una sèrie de ìsulas chi apartenent a s'archipèlagu de Bismarck (intre chi sa Noa Britannia, sa Noa Irlanda e Bougainville), pertenet a sa aici narada Otzeània bighina, una regione de su sud-ovest de s'Otzèanu Patzìficu a norte de s'Austràlia, e faghet làcana petzi in s'ovest cun s'Indonèsia. Est inghiriada dae sa Otzèanu Patzìficu.

S'istadu tenet istèrrida de 462 840 km² e contat populatzione de unos 7.300.000 bividores, de chi s'84% est autòctonu, su 13% de orìgine europea e s'1% indonesianu.

Sa capitale, chi s'agatat a cara de sa costera sud-orientale, est Port Moresby. Sa metade otzidentale de sa Guinea Noa format sas provìntzias indonesianas de Pàpua e Pàpua otzidentale. Finas su 1919 su chirru setentrionale de s'atuale istadu fiat connotu cun nùmene de *[[Guinea Noa tedesca|Kaiser-Wilhelms-Land]]* (*Terra de s'imperadore Gulliermu*), colònia de sa Impèriu tedescu*.*

## Àteros progetos
Vaiana

***Vaiana***, connotu puru cun su tìtulu italianu ***Oceania*** o cu su nòmini ingresu ***Moana***, est unu film de aventuras musicale animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Animation Studios e bessidu cun sa Walt Disney Pictures. Est su de 56 longumoteràgios animados de sa Disney. Dirigidu dae Ron Clements e John Musker, su film introduces Auliʻi Cravalho che Vaiana e includet sas boghes de Dwayne Johnson, Rachel House, Temuera Morrison, Jemaine Clement, Nicole Scherzinger, e Alan Tudyk.

*Vaiana* fiat bessidu in sos tzìnemas su 23 de santandria de su 2016, cun retzensiones positivas.

## Banda sonora
### Banda in italianu
* *Ogni mio passo* – Angela Finocchiaro, Chiara Grispo, Micaela Incitti, Roberto Pedicini e Elisa Rinaldi
* *Oltre l’orizzonte* – Chiara Grispo
* *La strada di casa* – Luca Velletri, Daniele Vit e Opetaia Foa'i
* *Oltre l’orizzonte (Reprise)* – Chiara Grispo
* *Tranquilla!* – Fabrizio Vidale
* *Lo splendente Tamatoa* – Raphael Gualazzi, Nicola Gargaglia e Ernesto Brancucci
* *Io sono Vaiana* – Angela Finocchiaro e Chiara Grispo
* *Tu sai chi sei* – Chiara Grispo, Vai Mahina, Olivia Foa'i, Opetaia Foa'i e Matthew Ineleo
* *La strada di casa (Finale)* – Luca Velletri, Daniele Vit e Opetaia Foa'i
* *Prego* – Sergio Sylvestre e Rocco Hunt

## Sa chistioni de su nòmini
In Amèrica sa protagonista si tzerriat *Moana*. Bitu ca custu nòmini est unu màrchiu giai registrau in Europa, d'ant dòpiu mudai in *Vaiana*, pruscatotu in Italia, aundi su nòmini Moana est de un'attrici de pelìculas pornograficas (Moana Pozzi), non adattu a is pipius.
Perù

Su **Perù** (in castillianu: **Perú **, in chèciua e aimara: **Piruw**), ufitzialmente **Repùblica de su Perù**, est unu istadu de su Sudamèrica chi làcanat in su norte cun s'Ecuador e sa Colòmbia, in s'estu cun su Brasile, in su sud-estu cun Bolìvia, in su sud cun Cile e in s'ovest cun s'otzèanu Patzìficu. Sa capitale est Lima.

Tenet una geografia cumplessa dominada mescamente dae sa serra de sos Andes e sas currentadas de su Patzìficu, chi li dant climas e paesàgios variados meda, de una costera desèrtica a sa Puna de sos Andes o a sa padente tropicale de su lutone de su Riu de sas amàtzones.

Su territòriu peruvianu est istadu su logu de sa tziviltade de su Norte Chico, una de sas prus antigas de su mundu, e a pustis de l'impèriu Inca, s'istadu prus mannu de su Sudamèrica precolombianu. S'impèriu ispagnolu at conchistadu su territòriu durante su de 16 sèculos e nch'at istabilidu unu visurènniu peri su cale s'est guvernadu, pro una iscurta de tempus, totu su subcontinente. A pustis de otènnere s'indipendèntzia, su Perù at bìvidu perìodos de instabilidade polìtica e econòmica, interverados cun perìodos de crèschida e prosperidade econòmica.

Su Perù in s'atualidade est una repùblica democràtica e rapresentativa dividida in bintighimbe regiones. Est unu paisu in bia de isvilupu cun un'ìnditu de isvilupu umanu mèdiu e cun un'arta disugualidade econòmica. Sas atividades econòmicas printzipales sunt sa massaria, sa pisca, sa mina e sa manìgiu de tèssiles. Sa populatzione peruana, istimada a 28 milliones, est multiètnica, basada subra sos pòpulos indìgenos, ma tenet fintzas influèntzia europea, africana e asiàtica. Sa limba printzipale est su castillianu, mancari una pertzentuale significativa de sa populatzione faeddat su chècua o àteras limbas ameríndias nadias. Custa cumbinatzione de traditziones culturales tenet a resurtadu una diversidade manna de espressiones in campos comente s'arte, sa coghina, sa literadura e sa mùsica.
## Àteros progetos
Oliver & Company

***Oliver & Company*** (*Oliver e cumpangia* in sardu) est unu film musicale animadu americanu, produidu dae sa Walt Disney Feature Animation e bessidu su 18 de santandria de su 1988 cun sa Walt Disney Pictures. Su de 27 longumetràgios animados de sa Disney, est ispiradu a sa paristòria clàssica de Charles Dickens *[[Oliver Twist]]*. In su film, Oliver est unu gatu chentzedomo chi s'unit a una banda de canes pro campare in sas istradas de New York City.

## Distributzione
### Originale
* Joey Lawrence: Oliver
* Billy Joel: Dodger
* Cheech Marin: Ignacio Alonzo Julio Federico de Tito
* Richard Mulligan: Einstein
* Roscoe Lee Browne: Francis
* Sheryl Lee Ralph: Rita
* Dom DeLuise: Fagin
* Taurean Blacque e Carl Weintraub: Roscoe e DeSoto
* Robert Loggia: Sykes
* Natalie Gregory: Jennifer "Jenny" Foxworth
* William Glover: Winston
* Bette Midler: Georgette
* Frank Welker: Old Louie

### Italiana
* Francesco Venditti: Oliver
* Claudio Sorrentino: Dodger (dialogos)
* Ermavilo: Dodger (cantu)
* Gigi Angelillo: Fagin
* Myriam Catania: Jenny
* Teo Bellia: Tito
* Gil Baroni: Francis
* Mario Bardella: Einstein
* Manuela Andrei: Rita (dialogos)
* Simona Patitucci: Rita (cantu)
* Germana Dominici: Georgette (dialogos)
* Maria Cristina Brancucci: Georgette (cantu)
* Glauco Onorato: Sykes
* Piero Tiberi: Roscoe
* Massimo Rinaldi: Desoto
* Carlo Reali: Winston
* Vittorio Amandola: Vecchio Louie

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Dove Cameron

**Chloe Celeste Hosterman** (Seattle, Washington, 15 de ghennàrgiu, 1996), prus connota che **Dove Cameron**, est una atora e cantante americana, connota pro interpretare de unu rolu dòpiu cun sos personàgios omònimos in sa cumèdia de situatzione de Disney Channel *[[Liv and Maddie]]* (2013-2017) e interpretare Mal, sa fìgia de Maleficent, in sos filmes originales de Disney Channel *[[Descendants]]* (2015), sa secuela *[[Descendants 2]]* (2017) e sa de tres cunsignas *[[Descendants 3]]* (2019).
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound*** (*Su Matzone e su Bracu* in sardu), connotu puru cun su tìtulu italianu ***Red e Toby nemiciamici***, est unu film dramàticu animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e basadu liberamente subra sa paristòria omònima iscrita dae Daniel P. Mannix. Su de 24 longumetràgios animados de sa Disney, su film contat s'istòria de duos amigos improbàbiles, unu matzone ruju numenadu Tod e unu bracu numenadu Copper, chi ant a dèpere gherrare contra sos istintos issoro matessis e contra sa sotziedade chi los inghìriat e los atzitzat a s'òdiu pare pare, pro mantènnere s'amighèntzia chi los acàpiat. Dirigidu dae Ted Berman, Richard Rich, e Art Stevens, su film includet sas boghes de Mickey Rooney, Kurt Russell, Pearl Bailey, Jack Albertson, Sandy Duncan, Jeanette Nolan, Pat Buttram, John Fiedler, John McIntire, Dick Bakalyan, Paul Winchell, Keith Mitchell, e Corey Feldman.

*The Fox and the Hound* fiat bessidu in sos tzìnemas de sos Istados Unidos su 10 de trìulas de su 1981 cun sutzessu de incàssios. In su momentu de bessire, fiat su film animadu prus caru produidu finas a tando, costadu 12 milliones de dollaros. Est istadu torradu a propònnere in sos tzìnemas su 25 de martzu de su 1988. Una secuela diretu a vìdeu, *[[The Fox and the Hound 2]]*, est bessida a DVD su 12 de nadale de 2006.

## Distributzione
### Originale
* Mickey Rooney: Tod
* Kurt Russell: Copper
* Pearl Bailey: Big Mama
* Jack Albertson: Amos Slade
* Sandy Duncan: Vixey
* Jeanette Nolan: Biuda Tweed
* Pat Buttram: Chief
* John Fiedler: Porcu ispinu
* John McIntire: Tasso
* Richard Bakalyan: Dinky
* Paul Winchell: Boomer
* Keith Coogan: Young Tod
* Corey Feldman: Young Copper

### Italiana
* Vittorio Guerrieri: Red
* Claudio Trionfi: Toby
* Aurora Cancian: Gran Ma'
* Alberto Melis: Amos Slade
* Pinella Dragani: Vicky
* Gabriella Genta: Biuda Tweed
* Giuliano Persico: Fiuto
* Nino Scardina: Porcu ispinu
* Mario Bardella: Tasso
* Claudio Sorrentino: Cippi
* Gil Baroni: Sbuccia
* Massimiliano Alto: Red èrriu
* Fabrizio Vidale: Toby èrriu

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
The Rescuers

***The Rescuers*** (*Sos Sucurridores* in sardu) est unu film animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e bessidu cun sa Buena Vista Distribution. Est su de 23 longumetràgios animados de sa Disney. Su film est basadu subra una sèrie de libros de Margery Sharp, mescamente *The Rescuers* e *Miss Bianca*. *The Rescuers* fiat bessidu su 22 de làmpadas de su 1977 cun retzidura crìtica positiva e s'est cunvertidu in unu campione de incàscios. A fatu de s'èsitu de su film, una secuela intitulada *[[The Rescuers Down Under]]* fiat bessidu s'annu 1990, chi nd'at fatu su primu film animadu de Disney a tènnere una secuela.

## Distributzione
### Originale
* Bob Newhart: Bernard
* Eva Gabor: Miss Bianca
* Geraldine Page: Madame Medusa
* Michelle Stacy: Penny
* Joe Flynn: Mr. Snoops
* Jim Jordan: Orville
* John McIntire: Rufus
* Jeanette Nolan e Pat Buttram: Ellie Mae e Luke
* James MacDonald: Evinrude
* Candy Candido: Brutus e Nero
* Bernard Fox: Mr. Chairman
* George Lindsey: Deadeye
* Larry Clemmons: Gramps
* Dub Taylor: Digger
* John Fiedler: Deacon Owl
* Shelby Flint: Singer, Bottle
* Bill McMillian: TV Announcer

### Italiana
* Marcello Tusco: Bernie
* Melina Martello: Miss Bianca
* Ada Maria Serra Zanetti: Madame Medusa
* Gianni Bonagura: Sig. Snoops
* Liù Bosisio: Ellie Mae
* Franco Latini: Luke
* Silvio Spaccesi: Orville
* Roberto Bertea: Rufus
* Davide Lepore: Penny
* Alberto Lionello: Presidente

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
The Rescuers Down Under

***The Rescuers Down Under*** (*Sos Sucurridores in [[Austràlia]]* in sardu) est unu film de aventuras animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Feature Animation e bessidu cun sa Walt Disney Pictures su 16 de santandria de su 1990. Su de 29 longumetràgios animados de sa Disney, su film est sa secuela de su film animadu de 1977 *[[The Rescuers]]*, chi s'est basadu subra sas paristòrias de Margery Sharp. Ponet a s'Outback australianu, su film si cuntzentrat in Bernard e Bianca biagende a Austràlia pro sarbare a unu pitzinnu mentovadu Cody de unu catzadore de banderas nde buscat de unu pugione de presa in perìgulu de estintzione.

Incluet sas boghes de Bob Newhart, Eva Gabor (in su ruolu tzinematogràficu finale), John Candy, e George C. Scott, *The Rescuers Down Under* fiat sa prima teatrale film animadu secuela prodùidu dae sa Disney.

## Distributzione
### Originale
* Bob Newhart: Bernard
* Eva Gabor: Miss Bianca
* John Candy: Wilbur
* Adam Ryen: Cody
* George C. Scott: Percival C. McLeach
* Frank Welker: Marahuté e Joanna
* Tristan Rogers: Jake
* Peter Firth: Red
* Wayne Robson: Frank
* Douglas Seale: Krebbs
* Carla Meyer: Faloo
* Bernard Fox: Chairmouse e Doctor Mouse
* Russi Taylor: Nurse Mouse
* Peter Greenwood: The Airplane Captain, The Radio Announcer

### Italiana
* Guido Sagliocca: Bernie
* Anita Bartolucci: Miss Bianca
* Oliviero Dinelli: Wilbur
* Luca Biagini: Jake
* Simone Crisari: Cody
* Luca Dal Fabbro: Frank
* Mauro Bosco: Percival C. McLeach

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Bambi

***Bambi*** est unu film animadu americanu dirigidu dae David Hand (subrabisionadu dae un'iscuadra de diretores de secuèntzia), prodùidu dae Walt Disney e basadu subra su libru *[[Bambi, una vida in su buscu]]* de s'autore austrìacu Felix Salten. Su film fiat bessidu cun sa RKO Ràdio Pictures su 13 de austu de su 1942, e est su de chimbe longumoteràgios animados de sa Disney.

Sos protagonistas sunt Bambi, unu cherbu de sa coa bianca, sos genitores suos (su Mannu Prìntzipe de sa foresta e sa mama sena nùmene), sos amigos Thumper (unu coniglio de su nare ròida), Flower (una moffetta) e s'amiga sua de infàntzia e benidora cumpàngia Faline. Pro su film sa Disney s'at pigadu sa libertade de cambiare sa genia de Bambi in unu cherbu de sa coa bianca de sa sua mesches originale de capriolo, dae chi sos caprioli no abitant sos Istados Unidos e su cherbu de sa coa bianca est prus familiare pro sos americanos. Su film at retzidu tres nominaduras a s'Academy Award: mègius sonoru (Sam Slyfield), mègius cantzone (pro "Love Is a Song" cantada in originale dae Donald Novis) e originale musicale score.

In lampadas de 2008, s'American Film Institute at presentadu una lista de suos "10 Top 10" -su mègius depet film in cadaunu de sos depet gèneres tzinematogràficos americanos- a pustis de enquestar prus de 1.500 persones de sa comunidade creativa. *Bambi* s'est situada de tres in animatzione. In su mese de nadale de 2011, su film s'est annantu a su Registru Natzionale de Tzìnema de sa Biblioteca de su Cungressu.

## Distributzione
### Originale
* Bobby Stewart: Baby Bambi
* Donnie Dunagan: Young Bambi
* Hardie Albright: Bambi a pitzocheddu
* John Sutherland: Young Adult Bambi
* Peter Behn: Young Thumper (Tamburino)
* Tim Davis: Thumper a pitzocheddu
* Sam Edwards: Young Adult Thumper
* Paula Winslowe: Mama de Bambi e the Pheasant
* Stan Alexander: Young Flower (Fiore)
* Tim Davis: Flower a pitzocheddu
* Sterling Holloway: Young Adult Flower
* Will Wright: Friend Owl (Amigu Cucumiau)
* Cammie King: Young Faline
* Ann Gillis: Young Adult Faline
* Fred Shields: Great Prince of the Forest (Prìntzipe mannu de sa padente)
* Margaret Lee: Sennora Rabbit
* Mary Lansing: Aunt Ena e Sennora Possum
* Perce Pearce: Mr. Mole

### Primu dopiàgiu italianu (1948)
* Gianfranco Bellini: Bambi a pitzocheddu e a mannu
* Renata Marini: Mama de Tamburino
* Mario Besesti: Prìntzipe mannu de sa padente
* Lydia Simoneschi: Mama de Bambi
* Olinto Cristina: Amigu Cucumiau

### Segundu dopiùgiu italianu (1968)
* Roberto Chevalier: Bambi a pitzocheddu e a mannu
* Fabio Boccanera: Tamburino a pipiu
* Gianfranco Bellini: Fiore a pitzocheddu e a mannu
* Silvia Tognoloni: Faline a pipia
* Loretta Goggi: Bambi a criadura e a pipiu
* Flaminia Jandolo: Mama de Tamburino
* Giuseppe Rinaldi: Prìntzipe mannu de sa padente
* Fiorella Betti: Mama de Bambi
* Lauro Gazzolo: Amigu Cucumiau

## Banda sonora
### Originale

### Italiana

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
The Aristocats

***The Aristocats*** est unu film animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e bessidu cun sa Buena Vista Distribution. Su de 20 longumetràgios animados de sa Disney, su film est basadu subra un'istòria dae Tom McGowan e Tom Rowe. Su film includet sas boghes de Eva Gabor, Hermione Baddeley, Phil Harris, Dean Clark, Sterling Holloway, Scatman Crothers, e Roddy Maude-Roxby.

*The Aristocats* fiat bessidu su 11 de nadale de su 1970 cun retzidura positiva, e fiat un'èsitu de ufìtziu de sa càscia.

## Distributzione
### Originale
* Eva Gabor: Duchess
* Phil Harris: Thomas O'Malley
* Gary Dubin: Toulouse
* Liz English: Marie
* Dean Clark: Berlioz
* Roddy Maude-Roxby: Edgar
* Scatman Crothers: Scat Cat
* Sterling Holloway: Roquefort
* Paul Winchell: Shun Gon
* Lord Tim Hudson: Hit Cat
* Vito Scotti: Peppo
* Thurl Ravenscroft: Billy Boss
* Pat Buttram: Napoleon
* George Lindsey: Lafayette
* Hermione Baddeley: Madame Adelaide Bonfamille
* Charles Lane: Georges Hautecourt
* Nancy Kulp: Frou-Frou
* Monica Evans: Abigail Gabble
* Carole Shelley: Amelia Gabble
* Bill Thompson: Uncle Waldo
* Peter Renaday: French Milkman/Le Petit Cafe Cook/Truck Movers (uncredited)

### Italiana
* Renzo Montagnani: Romeo
* Melina Martello: Duchessa
* Oreste Lionello: Groviera e George Hautecourt
* Corrado Gaipa: Scat Cat
* Lorenzo Spadoni: Shun Gon
* Nino Scardina: Peppo
* Emanuela Rossi: Bizet
* Cinzia De Carolis: Minou
* Riccardo Rossi: Matisse
* Clelia Bernacchi: Frou-Frou
* Mario Feliciani: Napoleone
* Renato Cortesi: Lafayette, Hit Cat
* Solvejg D'Assunta: Adelina Bla Bla
* Angiolina Quinterno: Guendalina Bla Bla
* Wanda Tettoni: Adelaide Bonfamille
* Renato Turi: Edgar
* Gianni Bonagura: Zio Reginaldo

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Tangled

***Tangled***, connotu puru cun su tìtulu italianu ***Rapunzel - L'intreccio della torre*** (*Rapunzel - S'intritzu de sa turre*), est unu film de aventuras musicale animadu americanu, prodùidu dae sa Walt Disney Animation Studios e bessidu cun sa Walt Disney Pictures. Basadu liberamente subra sa conta de fadas tedesca "Rapunzel" in sa regorta de contos populares publicados dae sos frades Grimm, est su de chimbanta longumetràgios animados de sa Disney. Incluet sas boghes de Mandy Moore, Zachary Levi, e Donna Murphy, su film contat s'istòria de una printzipessa giòvana ispèrdida cun pilos longos màgicos chi bramat de lassare sa turre in ue bivet assolada. Contra sos disìgios de sa mama, atzetat s'agiudu de un'istràngiu chi nche la fetzat bessire a foras in su mundu chi non at mai bidu.

## Distributzione
### Originale
* Mandy Moore: Rapunzel
* Delaney Rose Stein: young Rapunzel
* Zachary Levi: Eugene "Flynn Rider" Fitzherbert
* Donna Murphy: Mama Gothel
* Brad Garrett: Hook-Hand Thug
* Ron Perlman: su Stabbington frade cun sideburns
* Jeffrey Tambor: Big Nose Thug
* Richard Kiel: Vladamir
* M. C. Gainey: Capitanu de is Guàrdias
* Paul F. Tompkins: Short Thug
* Frank Welker: Pascal e Maximus
* Tom Kenny: Guard
* Tim Brooke-Taylor: Old Man
* Maurice Dean Wint: Paulo

### Italiana
* Laura Chiatti: Rapunzel
* Lucrezia Cesari: Rapunzel a pipia
* Giampaolo Morelli: Flynn Rider/Eugene Fitzherbert (diàlogos)
* Massimiliano Alto: Flynn Rider/Eugene Fitzherbert (cantu)
* Giò Giò Rapattoni: Mama Gothel
* Pino Insegno: Frades Stabbington
* Gerolamo Alchieri: Capitanu de is Guàrdias
* Mirko Pontrelli: Nasone
* Mario Biondi: Carrancone
* Vladimiro Conti: Minoreddu
* Alessandro Ballico: Vlad
* Alessandro Rossi: borrochianu de su tzilleri

## Acàpios
*  Giassu ufitziale
Snow White and the Seven Dwarfs

***Snow White and the Seven Dwarfs*** (*Biancanie e sos sete bàrrinos* in sardu) est unu film de fantàsia musicale animadu americanu, produidu dae Walt Disney e bessidu originiariamente cun sa RKO Radio Pictures. Basadu supra sa paristòria tedesca *[[Snow White]]* de sos frades Grimm, est su primu longumetràgiu animadu e su primu film dae sa Disney. S'istòria est istada adatada dae sos artistas iscenegiadores Dorothy Ann Blank, Richard Creedon, Merrill De Maris, Otto Englander, Earl Hurd, Dick Rickard, Ted Sears e Webb Smith. David Hand est istadu su diretore de supervisione, mentras chi William Cottrell, Wilfred Jackson, Larry Morey, Perce Pearce, e Ben Sharpsteen at dirigidu sas secuèntzias individuales de su film.

## Distributzione
### Originale
* Adriana Caselotti: Snow White (Biancanie)
* Lucille La Verne: Queen Grimhilde (Reina Grimhilde) / Witch (Bruja)
* Harry Stockwell: The Prince (Prìntzipe)
* Roy Atwell: Doc (Sàbiu)
* Pinto Colvig: Grumpy (Dromillone) e Sleepy (Murrùngiu)
* Otis Harlan: Happy (Alligru)
* Scotty Mattraw: Bashful (Bregungiosu)
* Billy Gilbert: Sneezy (Laroddu)
* Eddie Collins: Dopey (Ebete)
* Moroni Olsen: The Magic Mirror (Su Sprigu Màgicu)
* Stuart Buchanan: The Huntsman (Su Cassadore)

### Primu dopiàgiu italianu (1938)
* Rosetta Calavetta: Biancanie (dialogos)
* Lina Pagliughi: Biancanie (cantu)
* Giulio Panicali: Prìntzipe (dialoghi)
* Giovanni Manurita: Prìntzipe (cantu)
* Tina Lattanzi: Reina Grimilde
* Dina Romano: Bruja
* Olinto Cristina: Sàbiu
* Amilcare Pettinelli: Murrùngiu
* Giuseppe Mazzanti: Dromillone
* Gero Zambuto: Laroddu
* Cesare Polacco: Alligru
* Lauro Gazzolo: Bregungiosu
* Aldo Silvani: Sprigu Màgicu
* Mario Besesti: Cassadore

### Segundu dopiàgiu italianu (1972)
* Melina Martello: Biancanie (dialogos)
* Gianna Spagnuolo: Biancanie (cantu)
* Romano Malaspina: Prìntzipe (dialogos)
* Bruno Filippini: Prìntzipe (cantu)
* Benita Martini: Reina Grimilde
* Wanda Tettoni: Bruja
* Roberto Bertea: Sàbiu
* Manlio Busoni: Murrùngiu
* Giancarlo Maestri: Dromillone
* Vittorio Di Prima: Laroddu, Cassadore
* Carlo Baccarini: Alligru
* Silvio Spaccesi: Bregungiosu
* Mario Feliciani: Sprigu Màgicu

## Acàpios
*  Giassu ufitziale