open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Printzipadu de Moldàvia

Su **printzipadu de Moldàvia** (in romenu: Principatul Moldovei; in islavu cresiàsticu antigu: Землѧ Молдавскаѧ, romanizadu: Zemlya Moldavskaya) fiat unu printzipadu europeu tardu-medievale, postu intre is Carpatzos orientales e su frùmene Dnestr.

A comintzu fiat un'istadu indipendente, chi a pustis si fiat fatu autònomu. Fiat esìstidu dae su sèculu XIV fintzas a su 1859, cando si fiat unidu a sa Valàchia (Țara Românească) pro formare is Printzipados Unidos de Moldàvia e Valàchia, istadu antepostu a su chi in die de oe est connotu comente Romania. In èpocas diferentes sa Moldàvia includiat is regiones de Bessarabia (cun sos Budžak), totu sa Bucovina e sa Herca. Pro una iscuta de tempus includiat fintzas sa regione de Pokuttja. Sa metade otzidentale de sa Moldàvia oe faghet parte de sa Romania, mentras sa parte orientale apartenet a sa Repùblica de Moldàvia e is partes setentrionales e sud-orientales sunt territòrios de s'Ucraina.

Su re Lajos I de Ungheria aiat detzìdidu de fundare un'istadu a oriente de su regnu ungheresu pro amparare s'istadu cosa sua de sos atacos tàrtaros sighidos. Pro custa resone aiat numenadu re su nòbile romenu Dragoș, chi fiat conte de Maramureș. Aici, abbandonende su incàrrigu suo de in antis, aiat guvernadu comente reghente de s'entidade territoriale noa intre su 1351 e su 1353. Non fiat indipendente de s'Ungheria, prusaprestu acumpriat sa funtzione originale sua e, a pustis de sa morte de Dragoș, su fìgiu Sas ddi fiat sighidu in su guvernu intre su 1351 e su 1358. In segus, a pustis de sa morte de Sas, su fìgiu Balk aiat pigadu su postu de su babbu, essende elègidu  unu cùrtziu perìodu, chi fiat istadu bogadu dae un'àteru nòbile de orìgine romena, chi fiat artziadu a su tronu cun su nùmene de Bogdan I de Moldàvia. Dae custu momentu sa Moldàvia fiat devènnidu un'istadu nou, mancari vassallu de s'Ungheria, e Balk fiat fuidu in amparu a su gurrei Zsigmond de Ungheria, a manu de chie si fiat istabilidu e aiat tentu discendèntzia.
## Riferimentos
Oligarchia

S**'oligarchia** (dae su gregu *ὀλιγαρχία* (oligarchía); derivadu dae *ὀλίγος* (olígos), chi sinnìficat "pagu, iscassu, piticu", e ἄρχω (archo), chi signìficat ("cumandare, èssere su primu")​ in sa sièntzia polìtica est una forma de guvernu in ue su podere supremu est in manos de pagas persones, in generale de matessi classe sotziale. Is iscritores polìticos de sa Grètzia Antiga aiant impreadu su faeddu pro designare sa forma disgeniada e negativa de aristocratzia (etimologicamente, guvernu de is mègius). In sentidu istrintu, s'oligarchia nàschet cando sa sighidura de unu sistema aristocràticu si perpetuat pro mèdiu de unu mandu de sàmbene o mìticu, chentza chi is calidades èticas e de diretzione de is mègius pèsent dae mèritu pròpiu. A s'imbesse de sa meritocratzia in ue is gerarchias sunt conchistadas segundu su mèritu, custa definitzione est prus pròssima meda a sa de monarchia e galu prus a sa de nobilesa.

In su cursu de s'istòria, is oligarchias sunt istadas a fatu·fatu tirànnicas, fidende·si a s'ubbidièntzia pùblica o s'opressione. Aristoteles fiat istadu pioneri in s'impreu de su trèmene a sinònimu de su domìniu de is ricos, pro su cale unu àteru trèmene comunemente utilizadu oe in die est sa plutocratzia.
## Riferimentos
Alfred Werner

**Alfred Werner** (Mulhouse, Alsàtzia, 12 de nadale de su 1866 - Zurigu, 15 de santandria de su 1919) est istadu unu chìmicu isvìtzeru, professore de s'Universidade de Zurigu e binchidore de su Prèmiu Nobel de Chìmica in su 1913 pro propònnere sa cunfiguratzione in otaedru de is cumplessos de transitzione metàllica. Aiat isvilupadu is bases de su cumplessu metàllicu modernu. Fiat istadu su primu chìmicu inorgànicu a bìnchere su prèmiu Nobel, non prus, s'ùnicu in antis de su 1973.

Alfred Werner aiat realizadu, a 18 annos, is primos esperimentos chìmicos. Aiat fatu is istùdios suos in Karlsruhe, Zurigu e Parigi. Fiat istadu professore de chìmica orgànica de s'iscola Politecnicu de Zurigu in su 1895, a 29 annos. Malàidu de arteriosclerosi, fiat mortu pro neghe de custa in su 1919 in Zurigu.
Montesardu

**Montesardu** (*Muntasardu* in salentinu) est una fratzione de 1.369 bividores de sa comuna de Alessanu in provìntzia de Lecce in s'ala prus meridionale de su Salentu, in Pùglia. Est 59 km a tesu de Lecce, pagu prus de 10 km de Leùca e 1 km de su cabulogu comunale.
Barbara Schiavulli

**Barbara Schiavulli** (Monza, 1972) est una zornalista italiana de gherra. In sos ùrtimos binti annos, at traballadu de imbiada a contu suo pro medas diàrios, chidales e mensiles. In prus de custu, at cullaboradu cun ràdios e televisiones. 

## Carriera
Dae su 1997 a su 2001 est istada in Zerusalemme, in ue at sighidu su cunflitu israelu-palestinesu. Dae su 2003 sighit su cunflitu irachenu e dae su 2005 a su 2008 est istada s’ùniga zornalista italiana in Bagdad. Est istada in Ièmen in su ghennarzu de 2010 e in su santandria de su 2012 in sas istigas de Al Qaeda. In Àfriga at sighidu sas acontèssidas de Mubarak in Ezitu, sas eleghiduras in Marrocu, su campu de refuzados de sos militantes de sos responsàbiles de sos atentados in Madrid, sos atentados contra a sos hoteles israelianos in Kenya in su 2003, sa perdulada de sos refuzados in Darfur in su 2008, sa rebolussione libiana de su 2011. Peri sos annos, addae de custu, si nch’est zuta a Pàchistan, Kashmir, Afgànistan, Malèsia, Haiti e Tzile. L'ant premiada prus bortas pro sas reportadas suas. Cando non biazat, istat in Roma.
Albert Oehlen

**Albert Oehlen** (17 de cabudanni de su 1954) est unu pintore tedescu. Bivit e traballat su prus in Bühler, Isvìtzera.

Nàschidu in Krefeld, si trasferit a Berlinu in su 1977. Diventat unu de is pintores tedescos prus importantes de sa generatzione sua, influentzadu dae su neoespressionismu. S'òpera sua at partzidu sa crìtica.
Kneecap (canta)

**Kneecap** funt unu trio  hip hop irlandesu de Belfast, in s'Irlanda de su Norte, cumpostu de Mo Chara, Móglaí Bap e DJ Próvaí, is nominis de iscena de Liam Óg Ó hAnnaidh, Naoise Ó Cairealláin e J.J. Ó Dochartaigh, rispetivamente. Cantant in unu mesculu de Inglesu e irlandesu, e is cantzonis insoru a s'ispissu cuntenint temas repubbricanus irlandesus e politicus. Su primu sìngulu insoru "C.E.A.R.T.A". (Irlandesus po is "Derétus") est istadu publicadu in su 2017, sighidu dee su primu album *3CAG*, in su 2018. Su segundu discu Fine Art est istadu publicadu in su 2024, e una pellícula biogràfica subra de su grupu est istada publicada a pustis de su matessi annu.

## Referentzias
Dadaismu

Su **dadaismu** o **dadá** est istadu unu movimentu culturale e artìsticu criadu cun sa punna de si contrapònnere a sas artes, chi fiat fundadu in su 1916 in su Cabaret Voltaire de Zürich. Fiat propostu dae Hugo Ball, iscritore de is primos testos dadaístas; a pustis, si fiat unidu su romenu Tristan Tzara, chi diat arribbare a èssere s'emblema de su dadaismu. Una caraterìstica fundamentale de su dadaismu fiat s'oponidura a su cuntzetu de resone instaurada dae su positivismu. Su dadaismu fiat caraterizadu pro su fatu de si rebellare contra de is cunventziones literàrias, e susetotus artìsticas, pro istorchere sos artistas burghesos e s'arte issoro.

S'atitivdade sua estendet a una variedade manna de manifestatziones artìsticas, dae sa poesia a s'iscultura, colende pro sa pintura o sa mùsica.

Sa poesia fiat illògica e de difìtzile cumprensione, sende chi si basaiat subra una sutzessione de paràulas o sonos fatu·fatu sena de sentidu. Assumiat una posa de brullana e umorìsticu contra de sa sotziedade burghesa. E in sa pintura sighiat sa matessi punna, fiant collages fatos cun ogetos de iscartu e de s'arga.

Su dadaismu aiat criadu una genia de antiarte moderna, chi atuaiat in provocatzione aberta contra de s'òrdine istabilidu.
Eccellenza Sardigna 2022-2023

Su **campionadu italianu de fùbalu de [[Eccellenza Sardigna|Eccellenza]] regionale 2023-2024** est istadu su de trintaitres organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de chimbe livellos de su fùbalu italianu.

Custu est su girone organizadu dae su comitadu regionale de Sardigna, difatis sa prima divisione de su fùbalu sardu, e est istadu bintu dae s'Ilvamaddalena.

## Iscuadras partetzipantes

## Classìfica finale

***Legenda:***
:      Su  est promòvidu in **[[Serie D 2024-2025]]**.
:      Ammìtidas a sos **[[Play-off natzionales]]**.
: Ai **play-off**.
:      Torradas a dae segus in **Promotzione 2024-2025**.

***Notas:***
:Tres puntos pro sa bìnchida, unu pro s'isparègiu, nuda pro sa derrotada.
Gherra in s'Irlanda de su Norte

**Sa gherra in s'Irlanda de su Norte** (in inglesu *The Troubles*, in irlandesu *Na Trioblóidí)* fiat una cumbàta in su norte de s'irlanda, intra s'istadu Britannicu e is grúpus para-militaris irlandesus cumenti s'Esércitu Repúbbricanu Irlandesu, sa Esércitu Repúbbricanu Irlandesu Provvisòriu, s'Esércitu Irlandesu de liberatzioni natzionali chi ant gherrau po s'unificatzioni de s'isula de s'Irlanda intrea, contra atrus grùpus para-militaris sentzíllus a su poderi britannicu a sus 'e s'irlanda cumenti sa Ulster Volunteer Force, sa Ulster Defence Association e sa Loyalist Volunteer Force. 

Sa gherra fiat incumintzada in su 1968 fintze su 1998, acabada de su Accódriu de chenàbura sànta.
Ìsulas Pelàgias

Sas **Ìsulas Pelàgias** (*Ìsuli Pilaggî* in sitzilianu) sunt unu artzipèlagu de s'Itàlia, in s'Ìsula de Sitzìlia, sas prus meridionales de s'istadu italianu.

Naradas in antighidade *Pelagies* (dae su gregu antigu πέλαγος *pèlagos*, est a nàrrere "mare abertu"), costituint in manera amministrativa sas comunas de Lampedusa e Linosa (in su lìberu cunsòrtziu comunale de Agrigentu). Colonizadas in su 1847 dae su Regnu de sas duas Sitzìlias, su Regnu de Itàlia las at istituidas in su 1878 comente parte de Agrigentu ,chi cumprendet chimbe intre ìsulas, isuleddas e iscòllios.

Sunt Lampedusa, Linosa, Lampione, ìsula de sos Cunìllios e s'iscòlliu de su Sacramentu.
Paba Lioni XIV

**Leone** o **Lioni XIV** (in latinu *Leo pp. XIV*), nàsciu **Robert Francis Prevost** (Chicago, su 14 de cabudanni 1955), est su papa su de 267 de sa Crèsia catòlica. Est su segundu americanu a essi stètiu elìgiu a su pontificau, su primu stadunidensi. Tenit puru sa citadinàntzia de su Perù.

## Biografia
Robert Francis Prevost est nàsciu in Chicago, in su stadu de s'Illinois de is Stadus Unidus, su 14 de cabudanni de su 1955, fillu de Louis Marius Prevost e de Mildred Agnes Martínez e fradi de Louis Martín e John Joseph.
Gregg Binkley

**Gregg Binkley** (Topeka, Kansas, 20 martzu 1963), est un'atore istadunidensu.

At leadu parte a sèries medas ma est connotu prus che totu pro sa parte sua in My Name Is Earl.
Crèsia de Santu Nigola, Mavrovo

Sa **Crèsia de Santu Nigola** (in matzèdone: Св. Никола Летен) est una crèsia abbandonada in Mavrovo, Matzedònia de su Nord, e afundada in su Lagu de Mavrovo. Fraigada in su 1850 cun iconas pintadas dae Dicho Zograf, sa crèsia fiat sa printzipale de Mavrovo. Cun sa costrutzione de sa tzentrale idroelètrica in Mavrovo e de su lagu artifitziale de Mavrovo, sa crèsia est istada afundata. In perìodu de sicànnia, faghet a ddoe intrare.

A suta de s'àcua, sa crèsia cunservat sa costrutzione originale. Sa turre esistit ancora, ma s'internu de sa crèsia est isciarrocadu de su totu e sa cobertura nch'est ruta.

## Fràigu
Su fràigu est incumentzadu in su 1850 in su territòriu de sa Regione de Mavrovo e s'est  acabadu in su 1857. Su materiale impreadu est màrmuru e granitu.  Is iconostasi e is iconas sunt istadas pintadas in su 1855 dae su pintore Dicho Zograf de su movimentu de s'Iscola de Arte de Debar, chi in sa Matzedònia de su Nord est cunsideradu comente a de etnia matzèdone mentras in Bulgaria est cunsideradu bùlgaru. Unos cantos sunt istados pintados fintzas a pustis dae Maletij Bozhinov. Est istadu fraigadu cun un'abside a chimbe lados, unu campanile e un'iconostasi.

## Afundamentu
In s'agabbu de su 1952, cun su fràigu de su lagu artifitziale Mavrovo e de sa tzentrale idroelètrica de su bidditzolu de Mavrovo, is iconas e àteros ogetos religiosos agatados in intro de sa crèsia sunt istados mudados a un'àtera chi s'agatat in cue acanta. In s'ìnteri de s'afundadura, s'iconostasi de linna, is iconas, libros e ogetos religiosos sunt istados iscarèssidos a intro e recuperados a pustis. In su 1953, sa crèsia est istada afundada dae su lagu. In is annos a pustis est essidu possìbile, segundu su cuntènnidu de àcua de su lagu, a intrare in sa crèsia.

## Pranos de dda torrare a fraigare
Una crèsia noa de Santu Nigola est istada fraigada acanta de su lagu in su 1996.

In su 2014, sa cumpangia Teatrix de Skopje at annuntziadu unu progetu de furriare sa crèsia a atratzione turìstica, amparende·dda. Ant annuntziadu fintzas su progetu de mantènnere sa costrutzione initziale de sa crèsia e torrare a fàghere muros e cobertura.

## Galleria

; **A intro**

File:Del_od_vnatresnosta_na_crkvata_Sveti_Nikola,_Mavrovo.jpg|Sa parte de a intro de sa crèsia
File:Sv._Nikola_Leten_od_Mavrovo_(10).jpg|Sa parte de a intro de sa crèsia
File:Sv._Nikola_Leten_od_Mavrovo_(17).jpg|Sa turre de sa campana bida dae a intro
File:Св._Никола_2.jpg|Sa turre de sa campana bida dae a intro
File:Sveti_Nikola_Letni_entrance.jpg| Sa parte de a intro de sa crèsia 


; **A foras**

File:Мавровско_Езеро_со_Маврово.jpg|Sa crèsia bida in paris cun Mavrovo
File:20090714_Mavrovo_lake_church_summer.jpg|Sa crèsia bida cun Mavrovo a palas
File:Crkva_Sveti_Nikola,_Mavrovo.jpg|Sa crèsia, cando est a foras de s'àcua
File:Iglesia_sumergida_de_San_Nicolás,_lago_Mavrovo,_Macedonia,_2014-04-17,_DD_13.JPG|Sa crèsia in ierru
File:Црква_„Св._Никола“_-_Маврово.jpg|Sa crèsia a suta de s'àcua


## Riferimentos
Fabrizio Maiello

**Fabrizio Maiello** (Limbiate, 4 de abrile de su 1963) est unu ex giogadore de fùbalu e ex criminale italianu.

## Biografia
Nàschidu e crèschidu in Limbiate, in su foraràdiu milanesu, fizu de emigradores campanos. Zai sende pitzinnu, bisat de devenner fubaleri. Su fùbalu est s’amore suo mannu, a adolessente zogat in s’echipa zovanile de su Monza e de su Milan, peroe una lesiada li brocat pro semper sa carrera. 

Custu fatu l’isperrat su coro e lu zughet a leare unu caminu faddidu. Fabrizio si perdet in su mundu criminale, nche ferit a sa presone e a pustis a s’ispidale sichiàtrigu zudissiàriu (ISZ) de Rezu Emìlia. Sende gasi, sos cuidados pro Giovanni, unu presoneri dèbile, e s’addòviu cun Valeria Calevro, sa deretora de su penadorzu, chi li dat torra sa botza, rapresentant unu puntu de borta. Daniela, una dutora de s’istrutura, devenet sa cumpanza sua. Fabrizio torrat a si cunsagrare a su fùbalu in sa corte de s’ispidale sichiàtrigu, lograt sa libertade e mudat cumpretamente de bida. Oe Fabrizio est un’àteru òmine, chi afrontat sa bida cun otimismu e est dimandadu in medas logos pro s’apentu suo, sos apillotamentos, chi nde binchit sighidamente su primadu.

## Riferimentos
George Wendt

**George Robert Wendt Jr.** (Chicago, 17 ledàmene 1948 – Studio City, 20 maju 2025) est istadu  unu atore istadunidensu. Fiat famadu pro àere interpretadu su personàgiu de Norm Peterson in sa sèrie Cheers, ma at leadu parte a produtziones de televisione e tzìnema medas.

Est mortu su 20 de maju de su 2025 in su sonnu in domo sua a 76 annos de edade.

## Riferimentos
Georgia O'Keeffe

**Georgia Totto O'Keeffe** (15 de santandria de su 1887 - 6 de martzu de su 1986) est istada una pintora americana.

Sa carrera sua est durada sete dècadas e su traballu suo fiat a su prus indipendente dae sos movimentos artìsticos printzipales. O'Keeffe at otènnidu reconnoschimentos pro sos pintados suos, chi a s'ispissu rapresentant formas naturales, in particulare frores e paesàgios ispirados a su desertu e ligados a sos logos in ue at bìvidu.

## Riferimentos
Fumiada niedda e fumiada bianca

La **fumiada niedda** e la **fumiada bianca** sunt duos sinnales de fumu chi is cardinales riunidos in conclave impreant pro comunicare s'èsitu de s'iscrutìniu pro elèghere a su paba nou, allughende unu fogu in un'istufa installada in sa Capella Sistina.

Su fumu, essende·nche dae su cucumenale de sa Capella Sistina, chi si bidet dae pratza Santu Pedru, comùnicat s'eletzione mancada de su pontìfitze a is fideles chi abarrant isetende. In passadu esistiat fintzas sa **fumiada groga**, impreada isceti pro averiguare su funtzionamentu de s'istufa.

## Istòria
Sa traditzione esistit dae su 1800, cando su pòpulu romanu s'atopaiat a in antis a su  pro bìdere sa fumiada, chi si faghiat brusiende s ischedas de is eletziones. A diferèntzia de oe, si faghiat sa fumiada cando non si renessiat a elèghere a su paba, mentres non si nde faghiat cando s'eletzione renessiat.
Fintzas in su conclave de su 1903 non ddoe fiat distintzione de colore de sa fumiada, chi si faghiat brusiende is ischedas de is cardinales eletores mistas a pàgia in un'istufa posta in sa Sala Règia. Su fumu pro eletziones non resèssidas fiat biancu o nieddastru, mentras su mangianu de s'eletzione de Pio X non nd'aiant fatu. Su primu impreu de fumu biancu pro sinnare un'eletzione renèssida e de fumu nieddu pro un'eletzione fallida est acontèssidu in su conclave de su 1914, chi aiat elègidu a Beneitu XV.

## Funtzionamentu

* Sa *fumiada niedda* inditat s'eletzione fallida de su paba nou. Su fumu si faghet brusiende is ischedas, is apuntos e is documentos de sa votatzione in un'istufa installada in sa Capella Sistina, in paris cun unas cantas sustàntzias chi produent fumu nieddu.
* Sa *fumiada bianca* inditat imbetzes s'eletzione acontèssida. A pustis chi unu candidadu at retzidu a su mancu de tres duas partes de is votos, at atzetadu de èssere elègidu a pontìfitze cando si dd'ant domandadu e at seberadu su nùmene suo de paba, is ischedas de s'eletzione si brùsiant in s'istufa a intro de sa Capella Sistina in paris cun unas sustàntzias chi produent fumu biancu.
* Sa *fumiada groga* est isceti una fumiada de proa fata prima de su cumintzu de su Conclave pro averguare chi s'istufa funtzionet. Incumentzende dae su conclave de su 2005 no s'est prus fata ca s'istufa immoe tenet unu controllu eletrònicu pro nde garantire su funtzionamentu.

## Piessìnnios tècnicos
S'istufa impreada oe in die pro brusiare sos documentos est sa matessi de su 1939 e a subra de issa sunt imprimidas, a traessu de punzonadura, is datas de unos cantos conclaves in ue est istada impreada. In su 2005 est istada agiunta una segunda istufa dedicada isceti a sa combustione de is fumògenos cun su colorante. Is duas istufas emitent su fumu in su matessi tubu de iscàrrigu, collegadu a su cucumenale de sa Capella Sistina, callentadu dae resistèntzias elètricas e dotadu de ventiladore pro megiorare sa tiradura.

Pro otènnere una fumiada niedda, su fumògenu est fatu de percloradu de potàssiu, antratzene e Sùrfuru; pro sa bianca, cloradu de potàssiu, latòsiu e colofònia.

## Riferimentos
Costitutzione de sa Còrsica

Sa **Costitutzione de sa Còrsica**, iscrita dae Pasquale Paoli in su 1755, est istada sa costitutzione de sa Repùblica Corsicana.

## Istòria
In su 1755 b'aiat istadu in Còrsica una rebellia populare contra su poderiu de sa Repùblica de Gènova, rebellia ghiada dae s'illuminista Pasquale Paoli chi aiat istituidu sa Repùblica Corsicana, su primu Istadu Europeu frunidu de una Costitutzione democràtica e moderna. In cussu documentu bi fiat finas su deretu de is fèminas a votare giai dae su 1755; iscrita in italianu, definida assora limba "culta", custa Costitutzione l'aiant in parte ispirada is ideas de Rousseau e is ideas illuministas de Paoli matessi, chi si fiat formadu in s'Universidade de Nàpoli.

A pustis de unos cantos annos de indipendèntzia, in su 1764, sa Repùblica de Gènova aiat pedidu agiudu a su Re de Frantza Luisu XV pro torrare a conchistare s'ìsula, finas a s'indepidare meda cun is frantzesos. Is deretos subra s'ìsula los aiant duncas tzèdidos a cuddos (cun facultade de riscatu) pro duos milliones de liras de assora firmende su Tratadu de Versailles de su 1768. Un'annu a pustis, s'8 de maju de su 1769, sa batalla de *Ponte Nuovo* aiat signadu sa fine de generaladu Paolinu de sa Repùblica de Còrsica, difatis s'esèrtzitu frantzesu ghiadu dae su Conte de Vaux aiat ganadu e conchistadu s'ìsula.

Sa costitutzione l'aiat giurada unu ministru cun podere prenu de su Regnu Unidu, Gilbert Elliot, e l'aiant contra firmada Pasquale Paoli e Carlo Andrea Pozzodiborgo e teniat in contu una Monarchia Costitutzionale bàsciu amparu britànnicu, su sufràgiu mascrinu tzensitàriu (ladu meda pro s'època) e teniat contu sa partzida de su logu in "*pievi*" pro eleghere unu Parlamentu, cun duos deputados a "*pieve*". Su parlamentu de Còrsica duraiat duos annos. Totu s'ìsula fiat partzida in 9 giurisditziones cun unu presidente e un'abogadu a càbudu de ognuna e bi fiat decrarada sa libertade de imprenta. Sa Repùblica de Còrsica aiat sa religione catòlica che cultu ufitziale e respetaiat is àteros cultos.

## Riferimentos esternos


## Ligàmenes esternos

* 
* 
*
Eccellenza Sardigna 2008-2009

## Classìfica finale

***Legenda:***
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ammontadas a sa **[[Sèrie D 2009-2010]]**.
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ammìtidas a sos **[[Eccellenza 2008-2009#Play-off natzionales|Play-off natzionales]]**.
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Torradas a dae segus in **[[Promotzione 2009-2010]]**.

***Notas:***
:Tres puntos pro sa bìnchida, unu pro s'isparègiu, nudda pro sa derrotada.
Diego Rivera

**Diego Rivera** (Guanajuato, 13 de Nadale de su 1886 – Tzitade de su Mèssicu, 24 de santandria de su 1957) est istadu unu pintore e muralista messicanu. 

Est cunsideradu unu de is artistas prus importantes in s'istòria artìstica messicana. Fiat cumpàngiu de tempos largos de Frida Kahlo, issa puru artista de primore. S'arte sua est istada influentzada dae is ideales suos marxistas e at creadu murales notàbiles in Mèssicu e in sos Istados Unidos, chi nd'ammustraiant sa visione sotziale e polìtica.

## Riferimentos
S'abasatu de s'Heysel

S’**abasatu de s’Heysel** est una trazèdia acontèssida su mèrcuris 29 de maju de 1985 in s’istàdiu Heysel de Brussellas, pagu ora in antis de su cumintzu de sa finale de sa Cupa de Campiones de fùbalu intre sa sotziedade italiana de sa Juventus e s’ingresa de su Liverpool, in ue fiant mortas 39 pessones, chi 32 fiant italianas, e nde fiant abarradas fertas addae de 600. In mesu de sas bìtimas bi fiant finas tres sardos: Giuanni Casula, unu casteddarzu de 43 annos, fizu suo Andria, che nde teniat petzi 10 e zogaiat in sos puddighinos de su Casteddu, e Màriu Spanu, de 41 annos, peifughesu apostivigadu dae 20 annos in Noara.

Su massacru fiat istadu causadu dae sa biolèntzia pratigada dae unos cantos reziradores de su Liverpool, che dae su setore X aiant carrigadu sos ispetadores de su setore Y, chi su bonu fiant italianos, costituidos mescamente dae famìlias e pessones tranchillas.

In sa carcadripa manna chi si fiat formada, argunos si fiant fulliados a su bòidu pro evitare de arreare ischerfados, àteros aiant proadu a iscaddigare sos ostàculos e intrare a su setore serente, àteros galu si fiant fertos contra a sas tancaduras. Su muru aiat agabadu pro s’istrampare pro neghe de su pesu etzessivu e numerosas pessones fiant abarradas ischerfadas, abatigadas dae sa turma e ochìidas currende chirru a una bia de essida, pro medas representada dae unu zumbadorzu abertu chirru a su terrinu de zogu.

In fatu de sa trazèdia, si fiat detzìdidu de zogare su matessi sa partida: sa detzisura l’ant leada sas fortzas de seguràntzia berzianas e sos ghiadores de s’UEFA petzi pro resones de òrdine pùbrigu, cun sa finalidade de evitare tensos annanghedores, mancari sa Juventus àeret dimandadu a su cumintzu de no zogare. A pustis de s’appellu leìdu dae Neal e Scirea sos cabitanos de sas duas echipas, s’addòviu fiat printzipiadu a sas noe e baranta de sa sero, cun un’ora e bintichimbe minutos de atardamentu. Sa partida fiat terminada cun su resurtadu de 1-0 pro sa Juventus, devènnida campiona de Europa pro sa prima bia in s’istòria sua. 

Sa neghe de s’intzidente fiat istada atribuìda a sos partidàrios de su Liverpool, peroe finas a sa betzesa de s’Heysel e a sa farta de organizadura dae bandas de sas autoridades berzianas.

Su protzessu fiat terminadu in su 1.991 cun sas cundennas a bator annos de presonia e a 60.000 francos berzianos de machìtzia pro noe atzolocados, e a chimbe annos de presonia pro àteros tres. Fiant istadas cunfirmadas finas sas cundennas pro Albert Roosens su segredàriu de sa Federadura berziana de fùbalu e pro Johann Mathieu su cabu de sa polima de tando.

Sas echipas ingresas fiant istadas iscrùdidas dae sas porfias europeas pro chimbe annos, su Liverpool pro tres annos de prus, a pustis minimados a unu.

## Riferimentos
Rowan Atkinson

**Rowan Atkinson** (Consett, 6 de ghennàrgiu 1955) est un'atore britànnicu.

Est famadu pro is sèries *Blackadder*, *Mr. Bean*, *Maigret* e sa sèrie de tzìnemas *Johnny English*.

Pro s'òpera sua at retzidu sa nòmina a Cummendatore de s'Òrdine de s'Imperu Britànnicu in su 2013.

## Riferimentos
Sebastião Salgado

**Sebastião Salgado** (Aimorés, 8 de freàrgiu de su 1944 – Parigi, 23 de maju de su 2025) est istadu unu fotògrafu brasilianu. At biagiadu peri prus de 120 paisos pro isvilupare su traballu suo, tochende, intra is àteros, temas umanìsticos e ambientales.
Alfred Stieglitz

**Alfred Stieglitz** (1 de ghennàrgiu de su 1864 – 13 de làmpadas de su 1946) est istadu unu fotògrafu istadunidensu. Durante sa carriera longa sua, at contribuidu a fàghere cunsiderare sa fotografia che a una forma de arte. Stieglitz at abertu vàrias gallerias de arte in ue ammustraiat òperas de artistas europeos noos. S'est cojuadu cun s'artista Georgia O'Keeffe, chi est istada fintzas modella in traballos suos.
Esércitu Repúbbricanu Irlandesu Provvisòriu P.I.R.A

S**'Esércitu Repúbbricanu Irlandesu Provvisòriu** (**PIRA;** in Ingresu: *Provisional Irish Republican Army;* in Irlandesu: *Óglaigh na hÉireann*), ufitzialmenti connotu cumenti **IRA** e cun su nomini privàu cumenti **Provos**, fiat una fortza para-militari Repùbbricana irlandesa chi chircaiat de pònni acabu a su guvernu britànnicu in s'isula de s'Irlanda po agiudai sa Re-unificatzioni irlandesa e de fài una repùbbrica indipendenti chi abarrat totu s'Irlanda. Est istadu su grupu para-militari prus ativu de sa Gherra in s'Irlanda de su Norte.
Bobby Sands

**Roibeárd Gearóid Ó Seachnasaigh** connótu cun su nomini de **Bobby Sands** (Dunmurry,Belfast 9 de Martzu de su 1954 - Long Kesh 5 de Maju de su 1981) est istadu unu membru de s'Esércitu Repúbbricanu Irlandesu Provvisòriu (P.I.R.A) chi est mortu in isciopiru de sa famini candu fiat presoneri in sa galera de Long Kesh, HM Prison Maze, in s'Irlanda de su Norte.

Est istadu su capu de su grupu de presoneris chi ant fatu is iscioperus de sa famini in su 1981 aundi is presoneris repubbricanus irlandesus ant protestau contra a sa retzida de su istatudu de categoria ispetziali cumenti presoneris puliticus e de gherra. Trassintru de sa resistentzia sua, est istadu iligiu a su Parlamentu de su Renniu Unidu cumenti candidau po su grupu Anti-H-Block. Sa morti sua e de àterus noi cumpantzus in sa luta funt sighius dae una ondada de reclutamentus e atividadis de s'IRA.

## Riferimentos
Sung Si-kyung

**Sung Si-kyung** (성시경, 17 abrile 1979) est unu cantadore e presentadore televisivu sudcoreanu.

S'est fatu connòschere a traessu una gara in lìnia in su 2000 e at incumentzadu de manera ufitziale sa faina sua in su 2001 e at publicadu album in coreanu e in giaponesu.

## Riferimentos
Al Pacino

Cunsideradu unu de is mègius atores de s'istòria de su tzìnema, Al Pacino at bintu su Prèmiu Oscar in su 1993 (cun 9 candidaduras totales) pro s'interpretatzione de su tenente coronellu Frank Slade in *Scent of a Woman - Profumo de fèmina*. In su cursu de is annos at interpretadu personàgios chi sunt intrados in s'istòria de su tzìnema modernu e in sa cultura populare, comente is mafiosos Michael Corleone in sa trilogia de *Su padrinu* (1972-1974-1990) de Francis Ford Coppola, Tony Montana in *Scarface* (1983) e Carlito Brigante in *Carlito's Way* (1993), ambos de Brian De Palma, Benjamin "Lefty" Ruggiero in *Donnie Brasco* (1997) de Mike Newell e su sindacalista Jimmy Hoffa in *The Irishman* (2019) de Martin Scorsese.

## Riferimentos
Gary Oldman

Nòdidu pro sa versatilidade e s'istile de retzitatzione intensu, in su cursu de sa carriera sua at interpretadu ruolos populares comente a su de su Conte Dràcula, in su film *Bram Stoker's Dracula* dirìgidu dae Francis Ford Coppola, de Sirius Black, in sa sèrie tzinematogràfica de *Harry Potter*, e de James Gordon, in sa *Dark Knight Trilogy* dirìgida dae Christopher Nolan. In su 1997 s'est postu fintzas a regista cun su film *Nil by Mouth*, pro chi at bintu duos prèmios BAFTA, de pare a pare in sa setzione mègius film britànnicu e mègius iscenegiadura originale.

## Riferimentos
Tom Hanks

Reconnotu comente a una de is prus caras nòdidas de sa Noa Hollywood, Tom Hanks est cunsideradu unu de is atores prus ideàticos in su mundu tzinematogràficu.

Sa carriera sua est incumintzada in is annos otanta cando, interpretende sa sèrie *Henry e Kip*, s'est fatu connòschere; dae tando at retzitadu in tzìnemas medas otenende una grandu renèssida de crìtica e de pùblicu. In su cursu de sa carriera at retzidu ses candidaduras a su Prèmiu Oscar, e est unu de is duos atores (in paris cun Spencer Tracy) in s'istòria a àere bintu duos Oscar a su mègius atore in manera consecutiva: in su 1994 pro *Philadelphia* e in su 1995 pro *Forrest Gump*.

At in prus bintu chimbe Golden Globe: unu a sa carriera, duos Screen Actors Guild Award, chimbe Emmy e un'Ursu dae prata in su Fèstival de Berlinu. Intre is incàrrigos chi at tentu dae su 2005, ddoe est istadu su de vitzepresidente de s'Academy, sa sotziedade chi cada annu assignat is prèmios Oscar.

## Riferimentos


## Riferimentos
Candi Milo

**Candyce Anne Rose** "**Candi**" **Milo** (Palm Springs, California, 9 January, 1961), est una dopiadora istadunidensa.

At traballadu in sèries animadas medas, comente is Looney Toones in ue faghias sa boghe de Granny e Witch Hazela incumentzare dae su 2017.

Tenet fintzas esperièntzias de teatru. In su 2015, pro nàrrere, at leadu parte a sa rapresentazione in teatru de The Addams Family.

## Riferimentos
Luigi Mangione

**Luigi Nicholas Mangione** (Towson 6 de Maju 1998) est unu americanu de orìgini Italiana, chi est istadu identificau cumenti su primu suspittu de sa boccidura de Brian Thompson, su CEO de sa sienda americana UnitedHealthcare, de su 4 de Nadali 2024 in New York. 

## Riferimentos
R. Martin Klein

**Robert Mark Klein** (Stamford, Connecticut, 1 October, 1947), est un'atore e dopiadore istadunidensu.

Est connotu pro àere traballadu a vàrias sèries animadas.

## Riferimentos
Nughe (mecànica)

Sa **nughe** [ˈnuɣɛ], ot **nuhe dessa roda** [ˈnuʔɛ ˈðɛsːa ˈɾɔða], est s'ala mesale 'e una roda ot de unu mermu rotante qui pro su prus cabet in sese cabidaleddos pro qui issu cumponente qui at a esser imbunzadu in intro pothat girare.

## Referèntzias

__INDEX__
Frank Auerbach

**Frank Auerbach** (29 de abrile de su 1931 – 11 de santandria de su 2024) est istadu unu pintore britànnicu nàschidu in Germània. De erèntzia ebràica, est divènnidu tzitadinu britànnicu naturalizadu in su 1947. Est cunsideradu comente unu de sos rapresentantes printzipales de s’iscola de Londra, in cumpangia de sos artistas Francis Bacon e Lucian Freud.
Silvio Mastio

**Silvio Mastio** (Casteddu Abrili 1901 - La Rinconada, Venezuela, 12 de Ladamini 1931) est istadu unu atleta, chimicu e antifascista partigianu sardu.

Amicu de Emiliu Lussu, fiat arrestau in su 1926 e fuiat in Cuba de su regimi fascista po traballai cumenti chimicu.

Pustis andau in Mèssicu, pigat cuntatu cun is organizatzionis revolutzionàrias de s'Amèrica Latina e partètzipat  a un'isfortunada ispeditzioni in Venezuela, pro poni acabu a sa ditadura de su generali Juan Vicente Gómez, agatendi sa morti in cumbata su 12 de Ladamini 1931. 

## Riferimentos
Leonardo DiCaprio

Cunsideradu unu de is atores prus populares de s'istòria de su tzìnema, DiCaprio at pigadu parte a numerosas pellìculas de sutzessu e at a s'ispissu otentu s'agradessimentu de pùblicu e crìtica ispetzializada.

S'est fatu famadu a livellu internatzionale in su 1994 pro s'interpretatzione sua in su film drammàticu *What's Eating Gilbert Grape* e s'est cunsagradu in su 1997 cun su ruolu de Jack Dawson in su colossal *Titanic* de James Cameron, acanta de Kate Winslet, essende unu de is atores prus influentes de sa generatzione sua. In su cursu de sa carriera at collaboradu cun calicunu de is registas prus importantes de s'època sua, comente a su giai tzitadu James Cameron, Baz Luhrmann, Danny Boyle, Clint Eastwood, Christopher Nolan, Steven Spielberg, Ridley Scott, Sam Mendes, Sam Raimi, Edward Zwick, Woody Allen, Alejandro González Iñárritu, Quentin Tarantino, Paul Thomas Anderson e mescamente Martin Scorsese, cun chi at traballadu a fitianu dae su 2002, cunsiderende·ddu su mèntore suo.

In su 2016 at bintu s'Oscar comente mègius atore pro s'interpretatzione de Hugh Glass in *The Revenant* de Alejandro Iñárritu. Intre sos vàrios reconnoschimentos otentos figurant sete candidaduras a s'Oscar (una comente a mègius atore non protagonista pro *What's Eating Gilbert Grape* e una a su mègius film pro *The Wolf of Wall Street* comente produtore), tres Golden Globe dae batòrdighi candidaduras, unu Screen Actors Guild Award cun trèighi candidaduras, unu prèmiu BAFTA cun ses candidaduras e duas Critics Choice Awards cun trèighi candidaduras.

## Riferimentos
Jack Nicholson

Cunsideradu unu de is mègius interpretes de s'istòria de su tzìnema, Nicholson est unu de is tres atores chi ant bintu tres bortas su Prèmiu Oscar (cun dòighi candidaduras) in paris cun Daniel Day-Lewis e Walter Brennan: duas bortas su prèmiu Oscar comente a mègius atore protagonista pro su film drammàticu *One Flew Over the Cuckoo's Nest* (1975) e pro sa cummèdia romàntica *As Good as It Gets* (1997) e in sa categoria mègius atore non protagonista pro sa cummèdia drammàtica *Terms of Endearment* (1983).

Nicholson est unu de is tres atores chi sunt istados candidados a is Oscar pro film prodùidos in chimbe deghènnios: is annos sessanta, setanta, otanta, noranta e duamìgia. At bintu sete Golden Globe e at retzidu su Kennedy Center Honor in su 2001. In su 1994 est essidu unu de is atores prus giòvanos chi ant tentu su Life Achievement Award de s'American Film Institute.

## Riferimentos
Palestina

Sa Palestina est sa regione geogràfica de s'Orienti de mesu cumprèndida a intru 'e su Mari Mediterràneu, su riu Giordanu, su Mari Mortu, a fintzas 'e su Mari Arrubiu e a sas làcanas cun s'Egitu.
Franco Battiato

**Franco Battiato** (Jonia 23 de Martzu 1945 - Milo 18 de Maju 2021) est stètiu unu cantadori, autòri, mùsicista sitziliànu.

## Referentzias
Encanto

***Encanto*** est unu film de fantàsia musicale animadu americanu de su 2021, prodùidu dae sa Walt Disney Animation Studios e distribuidu dae Walt Disney Pictures.

Su tzìnema, apretziadu dae sa crìtica, tratat temas delicados comente su tràuma generatzionale, sa salude mentale e sa pressione a subra de is giòvanos.

## Riferimentos
Barbàgia Arrúbia

**Barbàgia Arrúbia** o **Barbàgia Ruja**, connota in italianu cumenti *Barbagia Rossa*, est istada una banda armada marxista leninista indipendentista sarda chi at operadu intra is annus 1978 e su 1982 in Sardigna.

## Referentzias
Cunsìgiu de S'Unione Eùropea

Su Cunsìgiu de S'Unione Eùropea (tzerriadu in custa manera dae su tratadu de Lisbona de su 2007), nòdidu fintzas comente a **Cunsìgiu de** **sos** **ministros** **eùropeos,** chi in pretzedèntzia fiat nadu comente a **Cunsìgiu ispetziale de sos ministros**, detenet - paris cun su Parlamentu eùropeu - su podere legislativu in S'Unione eùropea.

In Cunsìgiu sunt rapresentados sos guvernos de sos 27 Istados membros de s'UE; custu est istadu descritu dae sas medas fontes comente a una càmera manna de s'òrganu legislativu de S'Unione, cando chi non siat custa sa dicitura presente in sos tratados. Tenet sa seu printzipale in Bruxelles in su Palatu Eùropa dae su 2017 e seu segundària in su Palatu Justus Lipsius. No est de cunfùndere cun su Cunsìgiu de Eùropa, chi est una organitzatzione internatzionale de su totu indipendente de S'Unione eùropea. 

Andat tentu in prus distintu (sende chi in manera istrinta collegadu) dae su Cunsìgiu eùropeu, unu òrganu de S'Unione Eùropea chena nòrmas poderosas ma titulare de s'indiritzu polìticu (assignadu a tempus prenu e cun durada perlongada a su presidente suo, como a su presente António Costa). E assentadu dae sas màssimas càrrigas de s'esecutivu de sos Paìsos de S'Unione eùropea (sos capos de Istadu ò de guvernu).
Glosa

Su **glosa** est una limba ausiliària artifitziale progetada pro sa comunicatzione internatzionale. Is piessìnnios suos sunt:
* Pronùntzia regulare e ortografia fonètica.
* Istrutura simpre e fundada a subra de su sinnificadu.
* Est una limba analìtica sena inflessiones o gèneres. Pagas paràulas manìgiant is relatziones grammaticales.
* Prus de importu, su glosa est neutrale e internatzionale a beru gràtzias a s'impreu de is raighinas latinas e gregas, chi sunt impreadas in su vocabulàriu sientìficu internatzionale.

## Ligamines esternos
*  Glosa, an International Auxiliary Language
* Wiki in Glosa
* Mi Simpli Bio
Palestine Action

**Palestine Action,** in sardu *Atzioni Palestina*, est una retza de atzioni dereta in agiudu de sa causa palestinesa presènti in su Rennu Unidu . Fundada in su 2020 cun s'obietivu de pònniri acabu a su regimini de apartheid israelianu in Palestina, s'organizatzioni est diventada fintzas ativa in sas protestas de su Genotzìdiu in Gaza in su Rennu Unidu, a pustis de sa gherra in cúrsu in Gaza.

S'organizatzioni impreat su mesu de s'atzioni dereta contra obietivus de gherra cumenti indùstrias de armas e bombas,  ofítzius de siendas de gherra, seas de bancus implicadas in affarius cun s'istadu de Israele. 

In su 5 de Argiolas de su 2025 su guvernu Britanicu at nomenadu s'organizatzioni cumenti "organizatzioni terroristica" segundu sa lei de su Rennu Unidu a subra de su terrorismu, su Terrorism Act 2000.

## Referentzias
René Magritte

**René Magritte** (21 de santandria de su 1898 – 15 de austu de su 1967) est istadu unu pintore belga, cunsideradu comente unu de sos rapresentantes prus importantes de su movimentu surrealista.

S'est fatu famadu pro sas rapresentatziones suas de ogetos comunes inseridos in cuntestos paradossales o ispensados, disafiende a fitianu sa pertzetzione traditzionale de sa realidade e sas cunventziones a subra de sa rapresentatzione. S'istile distintivu suo at esertzitadu una influèntzia importante in sos movimentos artìsticos comente sa Pop Art, s'Arte Minimalista e s'Arte Cuntzetuale.
Tiziano

**Tiziano Vecellio** (circa 1490 – 27 d'austu de 1576 in Venetzia) est istadu unu pintore italianu. Est cunsideradu unu de sos prus importantes pintores de sa iscola benetiana de su sèculu XVI, e unu de sos mannos pintores de su Rinascimento.
10 Hygiea

**10 Hygiea**, puru **Igea**, est unu asteròide mannu chi si torat in sa parte esterna de sa cinta prìncipale de asteròides, in mesu a s’òrbita de Marte e quella de Giove. Est istada su dècimu asteròide cunnotu, iscobertu su 12 de abrile de su 1849 dae s’astrònomu italianu Annibale de Gasparis a s’Osservatoriu astronomicu de Capodimonte, in Nàpoli. Pigat su numene de Hygieia, deessa greca de sa salude. Est su cuartu asteròide prìncipale prus mannu, sia in volumene chi in massa, cun unu diametru mediu de 433 km e una massa chi rapresentat circa su 3% de sa massa totale de sa cinta prìncipale.

Igea tenet una forma quasi sferica, cun duos crateri cunnotos de circa 100 e 180 km de diametru. Pro sa forma sua e sa mannària, cachi ricercadores la considerant comente unu possìbile praneta nanu. Igea tenet una superfìcie iscura e carbonàcia, fatta de minerales silicatados idratados e cun ammoniu, cun carbonatos e astrau de abba. Probàbile chi s’isubstratu suus tenzat una parte manna de astrau. Custa natura la fachet simile meda a su praneta nanu de sa cinta prìncipale Cerere, e custu podet indicare chi sos duos corpus tenent un’orìgine e una istòria evolutiva simile.

Igea est su corpus genitore de sa famìllia Igea, una famìllia de prus de 7.000 asteròides cunnotos chi tenent òrbita e cumpusitzione simile a Igea. Si creet chi sa famìllia sia nascida dae unu impattu gigantescu in Igea circa 2-3 milliardos de annos a pustis. Cust’impattu, si pensat, fiat istadu tantu forti chi frantumat Igea, e po isse torra s’aggrupat in una forma quasi sferica.
Santa Melissa

**Melissa** (Brescia, 28 de friàrgiu de su 126 – Marcianòpuli, 16 de cabidanni de su 157) est una vergine e martire nella traditzione cristiana de su II sèculu,  venerada santa dae sa creja catòlica.

Secundu sa leggenda, est una missionària chi provèngiat dae sa penìsula italiana e viviat a Marcianòpuli cun sa missióne de evangelizàre àteros pòpulos. In su istessu periodu, sa Tràcia, sa regióne in cui si trovabat sa cità, est controllada dae su governadore Antiòcu. Est martirizada dae issu durante sa persecuzione de s'imperadore Antoninu Pio.

Sa festa su 16 de cabidanni.
Marc Chagall

**Marc Chagall** (7 de trìulas de su 1887, Vitebsk – 28 de martzu de su 1985, Saint-Paul-de-Vence) est istadu unu pintore giudeu-russu, nàschidu in Bielorùssia, chi in cussu tempus faghiat parte de sa Rùssia. Est divènnidu tzitadinu frantzesu in su 1937.

Est cunsideradu comente unu de sos pintores prus mannos de su sèculu XX. At creadu un'istile personale, influentzadu dae sos movimentos de avanguàrdia de su cumintzu de su sèculu, comente su cubismu, su futurismu e s’espressionismu.
S'Indipendente

**S'Indipendente** est unu giornale sardu, publicadu dae s'ANS - Assemblea Natzionale Sarda dae su 2021.

## Istòria
Nàschidu in su 2021 comente blog de ANS, est istadu semper unu progetu abertu a sos contributos de sos membros ma fintzas de àteros voluntàrios chi bògiant frunire s’opinione issoro, pro dare a sos sardos una boghe prus lìbera  e originale subra chistiones chi pertocant sa cultura, s’istòria, sa polìtica de sa Sardigna, s’autodeterminatzione de sos pòpulos, s’autoguvernu e àteros temas ismentigados a fitianu in sos mèdios sardos. In su 2025, a pustis de annos de traballu e medas artìculos est divènnidu giornale, registradu in su Tribunale de Tàtari.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Istòrias

**Istòrias** est una revista de informatzione in lìnia sarda e in sardu, publicada dae s'assòtziu Arvèschida.

## Istòria
Nàschida in su 2017, e registrada dae su 4 de su mese de trìulas de su 2018 in su Tribunale de Casteddu, frunit informatziones subra de cale si siat argumentu de importu in Sardigna o in àteros logos de su mundu in limba sarda, cun sa punna de agiudare sa limba sarda a si nche torrare a pigare su logu suo in sa sotziedade sarda.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Limba Sarda 2.0

**Limba Sarda 2.0** est unu diàriu, giornale e rivista digitale in limba sarda.

## Istòria
Registradu in su Tribunale de Aristanis in su 21 de santandria de su 2011, est nàschidu pro dare informatziones subra sa chistione de sa limba in Sardigna e isparghinare fatos, cummentos e opiniones subra sa polìtica linguìstica in s’Ìsula ponende semper in contu su parre de sos operadores e de sos amantiosos de limba sarda, cun s'idea de rapresentare totu sas cumponentes de su Movimentu Linguìsticu Sardu pro lu fàghere crèschere in sa sotziedade.

Sos artìculos non sunt però petzi subra de custu argumentu, ca su diàriu pùblicat meda fintzas in contu de àteros temas che a s'ambiente, sa crònaca e s'atualidade, sa cultura e sos ispetàculos, economia, sas iscèntzias umanas, s'isport, sa polìtica, sa tecnologia e cale si siat àtera chistione de interessu.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Fàulas

**Fàulas** est unu fèstival creadu e organizadu dae s'ANS - Assemblea Natzionale Sarda in Aristanis, cun sa punna de bortulare sos istereòtipos, sas fàulas, subra de sos sardos e de sa Sardigna.

## Istòria
Nàschidu in su 2022, s'ANS l'ammàniat cada annu in Aristanis, faghende eventos medas in logos diferentes de sa tzitade.

Sa costante de totu sas editziones sunt sos monòlogos, dedicados a sa fàulas chi si bolent iscontzare, ma paris a custos bi sunt semper medas àteras atividades de importu che a projetziones de films e documentàrios, cuntzertos, ballos, passigiadas, mesas tundas e literàrias e àteru meda.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Max Beckmann

**Max Beckmann** (12 de freàrgiu de su 1884 – 27 de nadale de su 1950) est istadu unu pintore tedescu. 

Est cunsideradu unu de sos pintores espressionistas de importu prus mannu. A pustis de sa Prima gherra mundiale, l'ant assotziadu cun su movimentu artìsticu de sa “Ogetividade Nova”, crìticu de s'istatu de su paisu durante sa Repùblica de Weimar. In su 1937 at lassadu sa Germània pro andare a sos Paisos Bàscios, e in su 1947 s'est tramudadu a sos Istados Unidos, in ue at coladu sos ùrtimos annos de vida.
George Grosz

**George Grosz** (nàschidu Georg Groß; 26 de làmpadas de su 1893 – 6 de làmpadas de su 1959) est istadu unu pintore tedescu.

Est istadu unu de sos nùmenes prus importantes de sos movimentos artìsticos Dada e Neue Sachlichkeit (Obietividade Noa) in Germània. Sa òpera sua est fortemente crìtica de sas cunditziones difìtziles chi su paisu passat in su tempus de sa Repùblica de Weimar. Comunista e anti-nazista, si trasferit in sos Istados Unidos in su 1933. Divenet tzitadinu americanu in su 1938. Bivet in custu paisu fintzas a su 1959, cando torrat in Berlinu, morende puru a pustis de unos cantos meses.
Regìmene de su terrore

Su **Regìmene de su Terrore** o fintzas isceti **Su Terrore** (in frantzesu: *La Terreur*) est istadu unu tretu de tempus caraterizadu dae un'istadu de etzetzione, in su cuntestu de sa Rivolutzione Frantzesa. Aiat tentu logu intre su 1793 e su 1794, mancari s'agatet disacòrdiu intre sos istòricos subra sa data pretzisa de cumintzu. Segundu calicunos fiat cumintzadu in su mese de làmpadas de su 1793, cando is giacobinos si fiant artziados a su pòdere in sa Cunventzione Natzionale; segundu àteros sa data de cumintzu currespondet a su 5 de cabudanni de su 1793, cando sa Cunventzione aiat annuntziadu s'abbisòngiu de formare unu règimene de terrore, o fintzamentas su mese de martzu de su 1793, cando si fiat pesadu su Tribunale Criminale Istraordinàriu, erederi de su primu tribunale rivolutzionàriu de su 1792. Àteros tzitant s'època in antis de is massacros de cabudanni de su 1792.

In custu parte de sa Rivolutzione Frantzesa, chi segundu sa costùmene sighit sa fundatzione de sa Repùblica, fiant cumìtidos una nera de massacros e esecutziones pùblicas meda in resposta a su framore rivolutzionàriu, su sentimentu anticlericale e sas acusas de traitoria dae parte de su Comitadu de Seguresa Pùblica. Su Terrore fiat acabbadu cun sa ruta de Robespierre, presidente de sa Cunventzione Natzionale.

Custu perìodu fiat caraterizadu dae s'amparu de unu guvernu rivolutzionàriu fundadu subra s'atzione de su Comitadu de Sarbamentu Pùblicu, òrganu esecutivu criadu in su mese de abrile de su 1793 pro apoderare e afortigare s'atzione de su Comitadu de Seguresa Generale chi esistiat dae su 1789. Custu guvernu aiat suspèndidu in forma provisòria sa Costitutzione de s'Annu I (prima costituzione de sa Frantza republicana) e sa legalidade republicana pro acarare is cunflitos vàrios chi s'agataiant in sa Frantza de tando: s'avolotu federalista de is sighidores de is Girondinos, sa gherra de Vendée e sa gherra cun is potèntzias istràngias portada a in antis dae is monarchias de s'Europa pro acabbare cun sa Rivolutzione.

Segundu unos cantos istòricos, «Su Terrore» fiat caraterizadu dae sa reprimidura disapiadada pro parte de is rivolutzionàrios mediante sa recursu a su «terrorismu de Istadu».

## Riferimentos