open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lisa Camillo

**Lisa Camillo** est una regista, produtora e iscritora sardu-australiana. Est connota pro àere iscritu, prodùidu e dirigidu *Balentes - The Brave Ones*, *Italy's Covid Hotline* e *The Sardinian Factory of Death*. Sas publicatziones suas includent *Una Ferita Italiana* (Una ferida italiana), libru subra de sas bases militares in Sardigna e s'efetu issoro subra de sas populatziones locales.

## Educatzione
At incumintzadu sos istùdios suos cun una làurea in criminologia in su 2000, in s'Universidade RMIT de Melbourne. A pustis s'at pigadu unu diploma post-làurea in antropologia in s'Universidade de Melbourne e in su 2010 at retzidu una làurea magistrale in S'isvilupu internatzionale e assistèntzia umanitària in sa matessi universidade.

## Carriera
A pustis de sa làurea, at traballadu in comunidades aborìgenas cun su Ministeru de sa Salude de su Galles de su Sud Nou.

A pustis at istudiadu in sa Sydney Film School. In su 2018, ant publicadu su documentàriu suo *Balentes - The Brave Ones*. Su documentàriu l'ant presentadu in su Lavazza Italian Film Festival (2018), in su Chelsea Film Festival (2020), in su Newcastle Italian Film Festival (1929), in su Italian Film Festival USA (2019), in su Life After Oil Film Festival (2019)  e in s'Uranium International Film Festival Berlin (2020).

Su libru suo *Una Ferita Italiana* (Una ferida italiana) l'ant publicadu in su 2019 e est basadu subra de su documentàriu. At fintzas pigadu parte a s'iscritura de unu libru subra de sa violèntzia domèstica: *Postcards from Tomorrow: A Collection of Letters*.

In su 2019, l'ant invitada a chistionare in su parlamentu italianu pro discùtere cun su ministeru de sa difesa e de sa salude subra de unas cantas de sas chistiones evidentziadas dae su documentàriu suo pro megiorare sa situatzione de sa Sardigna.

In su ghennàrgiu de su 2020, Camillo at retzidu su tìtulu de membru onoràriu dae s'A.N.V.U.I. - Assòtziu Natzionale de sas Vìtimas de s'Uràniu Impoveridu, pro sa batalla sua contra a s'OTAN cun su film e su libru suo.

In su 2020, Camillo at traballadu cun Aljazeera pro creare unu documentàriu subra de un'istòria de su COVID-19 in Milanu, Itàlia, chi si narat *Italy's Covid Hotline (*Hotline Covid de s'Itàlia).

In su 2021, sa chirca sua subra de s'impreu de uràniu impoveridu dae s'OTAN in gherra e in sas bases militares sardas l'ant presentada comente proa pro sos casos de tribunale de Teulada contra a sos generales militares italianos.

## Publicatziones iscritas

* 
* 

## Filmografia

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

* 
*
Sitcom

Una **cummèdia de situatzione** (o ***sitcom***, contratzione de s'inglesu *situation comedy*) est unu tipu de sèrie televisiva in ue si contant cun umorismu situatziones de vida de unos cantu personàgios. A intro de is piessìnnios tìpicos issoro ddoe sunt s'inclusione de rìsidos registrados o reales (pigados dae su pùblicu chi assistit sa realizatzione in istùdiu), s'impreu de prus màchinas de presa, episòdios non prus longos de 30 minutos, episòdios indipendentes s'unu dae s'àteru e, comente règula generale, unu nùmeru limitadu de personàgios e logos. S'est isvilupadu me is annos 1960 in is Istados Unidos e oe est ancora rilevante.

## Istòria
Sa prima cummèdia de situatzione de s'istòria est istada *Pinwright's Progress*, britànnica, in su 1946. Annos a pustis, sunt bènnidos I Love Lucy, cun Lucille Ball e Desi Arnaz a protagonistas, chi est incumintzada isceti comente a unu *sketch* a intro de unu programma, e a sa fine est essidu entidade indipendente. 

Sa cummèdia de situatzione de atzione reale cun su prus nùmeru de episòdios est *Ozzie e Harriet*, mentres sa chi at tentu prus tempus in emissione est istada e est a die de freàrgiu 2024 *Last of the summer wine*. In s'animatzione, is duas marcas temporales sunt acreditadas a The Simpsons. Unas cantu *sitcom* intra is prus de importu e connotas sunt istadas: *Seinfeld*, The Office, *Malcolm in the Middle*, Friends, *Full House*, *Modern Family*, The Middle, *Drake & Josh*, i*Carly*, The Simpsons, How I Met Your Mother, Two And A Half Men, The Big Bang Theory e Futurama.

Pro cantu pertocat is òperas in limba sarda, faghet a agatare unos cantu elementos de sa sitcom in sa sèrie *In su corru'e sa furca* de su 2023.

## Riferimentos
Partidu Comunista de s'Unione Soviètica

Su **Partidu Comunista de s'Unione Soviètica** (connottu cummente: PCUS) fut s'ùnicu partidu de s'Unione Soviètica.

Fondau dae Lenin, su printzipale promotore de sa Rivolutzione russa.
Durrës

**Durrës** o **Duraz** (in italianu *Durazzo*) est sa de duas tzitades prus manna e pobulada de s'Albania a pustis de Tirana su cabitale, contende cun 175.110 abitadores.

Su portu de Duraz est su prus mannu de s'Albania.
Luba

*Sa *'Luba**' est unu zènere de prantas de sa famìlia de sas *Euforbiacee* de erba o de linna a sicunda de sa zenia.
Coro Supramonte

Su **Coro Supramonte** est unu de sos grupos de cantu a tenore de Orgòsolo, creadu in sos annos '60 dae Giuliano Corrias, Giovanni Lovicu, Pasquale Marotto, Giuseppe Munari e Nazario Patteri.

## Formatzione

* Giovanni Lovicu  - *boghe*
* Giuliano Corrias - *mesu boghe*
* Giuseppe Munari - *bassu*
* Nazario Patteri - *contra*
* Pasquale Marotto - *boghe*

## Discografia

* 1974, *Pascoli serrati da muri*, Fonit Cetra  LPP 244
* 1974, *[[Coro del Supramonte di Orgosolo]]*, Folk Studio, Roma
* 198?, *Pratobello*, Tirsu

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Die de Santu Patrìtziu

Sa **Die de Santu Patrìtziu** o simpremente **Santu Patrìtziu** (in irlandesu: *Lá Fhéile Pádraig*) est una festa de orìgine cristiana chi si tzèlebrat cada annu su 17 de martzu pro ammentare sa morte de santu Patrìtziu de Irlanda, patronu de totu s'ìsula de Irlanda, posta in su nord-ovest de s'Europa continentale.

Est festa natzionale in sa Repùblica de Irlanda e si tzèlebrat impare a sa die natzionale de sa fundatzione de sa Repùblica, annotamala is tzelebratziones sunt acapiada a sìimportu mannu de sa fide catòlica in s'identidade natzionale de s'ìsula; in sa natzione costituente britànnica de Irlanda de su Norte sa festa est prus che totu una traditzione de costùmene, ca mancari siat de majoria protestante, sa cultura catòlica de su sud de s'ìsula tenet fintzas in ie influèntzia manna. Dae sos ùrtimos annos de su sèculu XX si tzèlebrat a livellu mundiale pro more de su disterru irlandesu mannu in s'Amèrica Anglosàssone (mescamente sos Istados Unidos e su Cànada) e in paisos europeos medas.

In tempus andadu sa Die de Santu Patrìtziu fiat tzelebrada petzi comente festa religiosa. Si fiat fata una festa pùblica in su 1903, pro sa lege de su “Bank Holiday” (Irlanda) de 1903, un'Atu de su Parlamentu de Bretagna Manna introdùidu dae su parlamentare irlandesu James O'Mara. O'Mara a pustis aiat introdùidu sa lege in sa cale si signalaiat chi sos tzilleris depiant abarrare serrados su 17 de martzu. Sa prima disfilada de sa Die de Santu Patrìtziu si fiat tenta in s'Istadu Lìberu de Irlanda, in sa tzitade de Dublinu in 1931, e fiat istadu revisionadu dae su tando Ministru de Defensa Desmond Fitzgerald. Mancari sa tzeoe in die sa tzelebratzione seculare esistet, sa festa est galu una festa religiosa osservada in unas cantas àreas.

A metade sos annos 1990 su guvernu irlandesu aiat cumintzadu a afortiare custa festividade a livellu internatzionale a su livellu de àteras tzelebratziones in su mundu.
Vlorë

**Vlorë** o **Valona** (in italianu *Valona*) est sa de tres tzitades prus manna e pobulada de s'Albania a pustis de Tirana e Durrës, cun 130.827 tzitadinos.

Su portu de Valona est su secundu prus mannu portu de s'Albania, a pustis de su de Durrës.
Istados pro tassu de suitzìdiu

Belle una de 5.000–15.000 persones morit cada annu pro suitzìdiu (1,5% de totu sos detzessos in su 2016), cun unu tassu de 10,5 cada 100.000 bividores, in falada cunfrontu a sos 11,6 de su 2008. In sos paisos a intrera arta, sos tassos de cumportamentos suitzidiàrios intre òmines e fèminas diferint meda cunfrontu a cussos de su restu de su mundu: mancari sas fèminas sunt prus manosas a pensamentos suitzidiàrios, sos tassos de suitzìdiu sunt prus artos meda in sos òmines (su suitzìdiu in sos òmines l'ant dessinidu che a una “epidèmia muda”). S'Europa est sa regione de su mundu in ue acontessent prus suitzidios, cando chi in su Mediterràneu orientale nde acontessent prus pagos.

Cunforma a un'istùdiu de su 2019, sos tassos globales de detzessu pro chie si bochit dae perisse sunt menguados de sa de tres partes intre su 1990 e su 2016, s'interi chi su nùmeru assolutu de detzessos pro suitzìdiu est in manera efetiva crèschidu de su 6,7%, dae 762.000 a 817.000 s'annu. In su totu, sos tassos sunt istados de unos 16 detzessos onni 100.000 òmines e 7 detzessos onni 100.000 fèminas in su 2016: in sas fèminas s'est fintzas averiguada una majore reduida cunfrontu a sos òmines peri sa simana de istùdiu subra inditada.

Bidas sas reghentes publicatziones de s'OMS, s'istimma (piessignu) sotziale, su tabù (proibidura) de chistionare a sa franca de suitzìdiu e sa disponibilidade bàscia de datos giughent a una calidade ateramente bàscia de sos datos disponìbiles siat pro su suitzìdiu siat pro sas tentadas de suitzìdiu: "dada sa sensibilidade de su suitzìdiu - e s'illegalidade de su cumportamentu suitzidiàriu in unos cantos paisos - si podet dare chi su sutavaloramentu e sa classificatzione faddida siant problemas de asserva majore pro su suitzìdiu cunfrontu a sa prus parte de sas àteras cajones de morte".

## Lista pro grupos regionales de s'OMS

## Metodologia
Sos tassos de suitzìdiu maschile e feminile sunt carculados partende dae su totale de sa populatzione maschile e de su totale de sa populatzione feminile (est a nàrrere, a esèmpiu pro sos òmines, su nùmeru totale de sos suitzidas in sos òmines est partzidu pro sa populatzione maschile totale).

Su tassu globale de sos suitzidas est basadu subra de su nùmeru totale de sos suitzidas, partzidu pro sa populatzione totale in càmbiu de pigare in manera simpre sa mèdia de sos tassos de suitzìdiu maschile e feminile, ca su raportu intre sos sessos in sa parte manna de sos istados no est 1 a 1.

Sa colunna Annu inditat s'annu de sos datos prus reghentes a disponimentu pro su Paisu.

## Lista fata pro mèdiu de datos chi benint dae fontes e annos diferentes (1985-2016)

## Riferimentos


## Artìculos ligados

* Suitzìdiu
Varna

**Varna** (in bùlgaru: Варна) est una tzitade de s'estu de sa Bulgària. Cun una populatzione de 335.819 bividores in su 2013, est sa de tres prus populadas de s'istadu a fatu de Sòfia e Plovdiv. Est posta in sa costera bùlgara de su mare Nieddu e est su tzentru aministrativu de sa provìntzia omònima e de sa munitzipalidade de Varna.

Comunemente connota comente sa «capitale marina» o de istiu de sa Bulgària, Varna est una destinatzione turìstica, de afàrios, tzentru universitàriu, portu marìtimu e sea de sa Marina de Bulgaria e de sa marina mercantile, gasi comente su tzentru de sa provìntzia de Varna e regione de pranificatzione nord-orientale de sa Bulgaria (NUTS II), chi incluet puru sas provìntzias de Dobrich, Shumen, e Targovishte. S'aeroportu de Varna, cun unos 1,18 milliones de passigeris, mescamente turistas (petzi in 2011), ddu faghent su de tres aeroportos prus importantes de sa Bulgaria a pustis de is de Burgas e Sòfia.

In su mese de abrile de su 2008, Varna est istada disinnada sede de s'Èuro-Regione de su Mare Nieddu (una organizatzione regionale noa, diferente de s'Euroregire de su Mare Nieddu) pro su Cussìgiu de Europa.​

Su prus antigu tesoru de oro in su mundu fiat istadu iscobertu in sa necròpoli de Varna, chi cunsistet in monedas, armas e prendas chi datant a s'annu 4600 a.C.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Grupu Rubanu

## Istòria
Su **Grupu Rubanu** est unu de sos grupos de cantu a tenore de Orgòsolo, creadu in su 1966 dae Nicolò Giuseppe Rubanu, paris a Egidio Muscau, Michele Vedele, Antonio Buffa e Sebastiano Piras.

Su grupu Rubanu at introduidu sos testos polìticos in su càntigu a tenore; difatis a pustis de sa Rebellia de Pratobello s'impinnu polìticu issoro fiat devènnidu una prioridade. A custu aiat contribuidu fintzas s'addòbiu issoro cun sos Inti Illimani.

Medas petzos originales, cun testos de Nicolò Rubanu, intre cussos Pratobello, unu branu iscritu in su 1969 a pustis de sa rebellia omònima, *Poveru dai cannu ses naschidu*, *S'atitu*, etc. faeddant de temàticas sotziales. In su repertòriu issoro, in prus, cumparent unas cantas poesias de Pepinu Mereu (che a *Nanneddu* e *Deo no isco sos carabineris*), musicadas dae issos, chi tenent una connotatzione forte de impinnu polìticu.

In su 1974, Nicolò Rubanu aiat musicadu su testu de sa poesia de Mereu *A Nanni Sulis* e su grupu l'aiat esecutada sa prima borta in su Teatru Eliseo de Nùgoro, in ocasione de un'esibitzione paris cun sos Inti-Illimani, su matessi annu su grupu l'aiat publicadu in s'album issoro *Su lamentu 'e su pastore*.

Est istada sa prima formatzione de cantu a tenore a addobiare su jazz in s'album isperimentale The New Village on the Left cun Marcello Melis, Enrico Rava, Roswell Rudd, Don Moye .

## Cumponentes de su grupu

* Egìdiu Muscau  - *Boghe*
* Micheli Vedele  - *Boghe*
* Antoni Buffa - *Mesu Boghe*
* Nicolò Zosepe Rubanu - *Bassu*
* Bustianu Piras - *Contra*

## Discografia

* 1975, *Su lamentu de su pastore*, AEDO CD 769 (torradu a editare in su 2004, Frorias)
* 1976, *The New Village on the Left*, in collaboratzione cun Marcello Melis (Quartet), con Enrico Rava, Roswell Rudd, Don Moye
* 1982, *S 'attitu*, LP-VOL. II- AEDO LPK 3370.

## Riferimentos
Norache

**Norache** (in latinu *Norax*) est un'eroe antigu de sa mitologia sarda. Est su fìgiu de su deus Èrmes e de Eritzèide, fìgia de Gerione. Lu si bidet in sos testos de Pausània (mentovadu su Periegeta), Gàiu Sallùstiu Crispu e Gàiu Giùliu Solinu.
## Istòria
Cunforma a Pausània, Norache aiat lòmpidu a Sardigna dae sa penìsula ibèrica a sa ghia de sos Iberes, chi aiant fundadu sa tzitade chi diat àere leadu su nùmene dae isse etotu: Nora

Solinu ispetzìficat chi Norache aiat lòmpidu a Sardigna dae sa tzitade mìtica de Tartessu, situada in s'Ibèria meridionale.

## Riferimentos


## Acàpios currelados

* Mitologia nuràgica
* Nora
* Tartessu
Die internatzionale de su libru pro pipios

Sa **die internatzionale de su libru pro pipios** est una die internatzionale istituida pro animare is pipios a su pràghere de lèghere e avalorare s'interessu pro sa literadura pro s'infàntzia.

Sa die si festat su 2 de abrile de cada annu a incumentzare dae su 1967. Sa data est istada seberada ca cointzidet cun sa die de is annos de su poeta e iscritore danesu Hans Christian Andersen, autore de paristòrias connotas in totu su mundu e traduidas in prus de 80 limbas.

Sa die est istada istituida dae su Cussìgiu internatzionale pro sos giòvanos (IBBY).

In custu cuntestu, in su 1956 est istadu istituidu su prèmiu Hans Christian Andersen, pro is autores chi si sunt distintos in sa literadura pro giòvanos.

## Artìculos ligados

* Gianni Rodari
* Beatrix Potter

## Ligòngios esternos

*
Alfabetu tzirìllicu

S**'alfabetu tzirìllicu** est unu sistema de iscritura alfabèticu, derivadu dae s'alfabetu grecu. Est istadu disinnadu in Bulgaria durante su sèculu IX dae unu discìpulu de santu Tzirillu che a iscritura pro s'islavònicu eclesiàsticu antigu. Oe in die custu alfabetu est impreadu in limbas islavas vàrias (mescamente russu, bielorussu, ucrainu, bùlgaru, matzèdonu, serbu), ma finas in limbas uràlicas, altàicas e àteras faeddadas in su territòriu de s'Unione Soviètica.

## S'alfabetu russu
Printzìpiu de efetividade

Su **printzìpiu de efetividade** in deretu est cuddu printzìpiu chi previdet s'esecutzione cuncreta de cantu istabilidu dae su deretu sustantziale, est a nàrrere dae sas normas chi faghent parte de s'ordinamentu.

## In filosofia de su deretu
Carl Schmitt at assertadu chi piessignu de sa soberanidade est su de tènnere su podere de "segare" s'òrdine costitutzionale: *ipsa necessitas est lex suprema* (sa netzessidade est lege suprema) est sa màssima latina chi intreiscriet, a bisu suo, sa realidade chi faghet torrare sos deretos suos a sa norma e, in nùmene de s'efetividade, intregat sa possibilidade de agire in manera dereta pro atendere a sa seguridade de s'Istadu. 

Cunforma a Hans Kelsen, a s'imbesse, “su deretu balet che a deretu positivu ebbia, est a nàrrere comente a **deretu pòsidu**”; duncas, s'ordinamentu giurìdicu est efetivu soletantu si “**postu in aplicu e sighidu**”, gasi comente depet èssere su deretu positivu “abinche de sas làcanas de su territòriu in ue si àplicat, che a deretu istatale” e “addae de cada làcana territoriale, che a deretu internatzionale”.

## Sa sogetividade internatzionale de sos Istados peri su printzìpiu
Sa sogetividade internatzionale de sos Istados - sos sugetos prus de importu de su deretu internatzionale - non benit dae un'atu de reconnoschimentu, ma deretu dae s'ordinamentu chi, cunforma a su printzìpiu de efetividade, si lìmitat a mirare s'esistèntzia de fatu de un'Istadu, atribuende·li dae perisse sa sogetividade. In piessignu, cunforma a s'art. 1 de sa Cunventzione de Montevìdeu, sutiscrita in su 1933, un'Istadu est sugetu de deretu internatzionale puru tenende petzi:

• unu pòpulu;

• unu territòriu dislindadu;

• unu guvernu (chi esèrtzitat unu poderiu escluidore de cale si siat àteru podere);

• sa capatzidade de intratènnere relatas cun àteros Istados.

De cunsighèntzia s'art. 3 de sa Cunventzione acrarat chi: "s'esistèntzia polìtica de un'Istadu est indipendente dae su reconnoschimentu de sos àteros Istados", s'ìnteri chi in su tempus coladu si creiat chi esseret cussu reconnoschimentu a fàghere pesare sa sogetividade internatzionale de un'Istadu. Oje, duncas, su reconnoschimentu de sos àteros Istados non tenet prus balore giurìdicu ma solu e soletantu polìticu.

## Riferimentos

## Artìculos ligados

* Persone fìsica
* Persone giurìdica
* Deretu
* Lege (deretu)
* Norma giurìdica
* Ordinamentu giurìdicu

## Àteros progetos

__INDEX__
Persone fìsica

Una **persone fìsica**, in deretu, est un'èssere umanu frunidu de capatzidade giurìdica: tando sugetu de deretu.

## Piessignos generales
In sos ordinamentos istatales de oje sa sogetividade giurìdica est reconnota a totu sos èsseres umanos; in sos ordinamentos de su tempus coladu, imbetzes, esistiant èsseres umanos chi non gosaiant de neuna sogetividade giurìdica: sos tzeracos, o iscraos.

Sa sogetividade giurìdica de sas persones fìsicas no est semper averiguàbile in sos ordinamentos diferentes dae cuddos istatales: pro nàrrere, in s'ordinamentu internatzionale sunt sugetos de deretu sos Istados e sas organizatziones internatzionales, ma non sas persones fìsicas (mancari, cunforma a unos cantos autores, lu diant èssere devènnidas in sos tempos prus reghentes, in cunsideru de sas medas normas de su deretu internatzionale umanitàriu chi parent tènnere che a retzidores non sos Istados ebbia, ma fintzas sas persones fìsicas). Cun su crompimentu de sa majore edade sa persone fìsica achirit sa capatzidade de agire, est a nàrrere sa possibilidade de pònnere in èssere àtos de asserva in contu de sos fines giurìdicos. In ultres, dae su momentu de sa morte de s'indivìduu si faghet istudare fintzas sa sogetividade giurìdica sua.

## Comente sogetividade giurìdica in s'ordinamentu

Sa sogetividade de sa persone fìsica, a s'avesu, tenet inghitzu cun sa nàschida sua e acabat a sa morte matessi. Esistit unu deretu sutzessòriu e su gasi mentovadu "deretu de sa batia" chi sos efetos istupant dae sa sogetividade giurìdica de sa persone fìsica, ma s'allargant a sos erederis e a sos discendentes legìtimos; tando ultres de sa morte de su corpus.
Nàschida e morte sunt ambos fatos naturales, in cantu eventos biològicos, ma s'ordinamentu podet istabilire su momentu in piessignu dae cando si cunsìderant acaèssidos; sa morte, in prus, la si faghet a presumire in casu de dura in s'ausèntzia de sa persone, atzertada cun sas modalidades istabilidas dae s'ordinamentu.

S'ordinamentu podet atribuire sa titularidade de unas cantas situatziones giurìdicas sugetivas a su naschidore o cuntzepidu, subordinende·las a su fatu chi nascat, in manera chi in antis de sa nàschida cussas situatziones giurìdicas sunt potentziales ebbia. Custu escluit chi fatzat a faeddare, in custos casos, de capatzidade giurìdica de su cuntzepidu; est a s'imbesse cuntierradu si si tratet de una forma de sogetividade giurìdica, si puru imperfeta.

## Bibliografia

* Alpa e Ansaldo, *Le persone fisiche*, in *Il codice civile, commentario diretto da Schlesinger*, 1996
* Romboli, Breccia, De Vita, *Persone fisiche*, 1988

## Artìculos ligados

* Persone giurìdica
* Nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur
* Printzìpiu de efetividade
* Deretu
* Ordinamentu giurìdicu

## Àteros progetos
Peter Higgs

Laureadu e ispetzializadu in su King's College de Londra, at tentu sa càtedra de fìsica teòrica in s'Universidade de Edimburgu, in ue, dae su 1996, est istadu professore emèritu. Est istadu membru de sa Royal Society inglesa.

## Biografia
Est connotu prus che totu pro sa proposta de is annos sessanta, a intro de sa teoria eletro-dèbile, chi punnat ispricare s'orìgine de sa massa de is partigheddas elementares in generale e de is bosones W e Z is s'ispetzìficu. Su *mecanismu de Higgs* previdet una partighedda subatòmica noa, *su bosone de Higgs*, connota fintzas cun su nomìngiu de "Partighedda de Deus", chi no est mai pràghidu a Higgs. Peter Higgs, chi est àteu, timiat chi custu nòmine poderet ofèndere a is persones de fide religiosa.

Higgs at ismanniadu sa teoria sua in su 1964, mentras passigiaiat peri is montigros iscotzesos de su Cairngorm; torradu a su laboratòriu, at decraradu de nd'àere pesadu "*una grandu idea*".

Mancari su bosone de Higgs no esseret istadu ancora iscobertu in esperimentos de atzellerada de partigheddas, su mecanismu de Higgs fiat giai atzetadu dae ora meda comente a parte de importu de su mollu istandard e si previdiat chi su Large Hadron Collider de su CERN de Ginevra, chi at comintzadu a frunire datos dae su mese de onniasantu de su 2009, nde poderet cunfirmare s'esistèntzia.

Su 4 de argiolas de su 2012 su CERN at annuntziadu, in su cuntestu de is esperimentos ATLAS e CMS, s'osservatzione de una partighedda cumpatìbile cun su bosone de Higgs. A s'annùntziu, sètzidu in sa platea de s'auditòrium, ddoe fiat Higgs etotu, chi at retzidu sa noa cummovende·si.

Pro su grandu contributu suo a sa fìsica teòrica, Peter Higgs est istadu premiadu bortas medas, comente sa medàllia Dirac e su prèmiu Wolf pro sa fìsica. S'iscientziadu at refudadu però de retirare s'ùrtimu prèmiu, gestidu dae una fundatzione israeliana, decrarende de non cumpartzire sa polìtica cravosa de su paisu cara a sa Palestina.

In su 2013 dd'ant assinniadu su Prèmiu Nonino "Mastru de su tempus nostru".

Su 8 de santugaine de su 2013 est istadu onoradu cun su Prèmiu Nobel pro sa fìsica pro sa teorizatzione de su bosone chi portat su nòmine suo.

Est mortu su 8 de abrile de su 2024 Edimburgu, a s'edade de 94 annos. 

## Riferimentos


## Bibliografia

* 
* 
*
Nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur

"***Nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur'''"'' o fintzas "***infans conceptus pro nato habetur quoties de commodis ejus agitur**'" est un'allega latina chi cheret nàrrere "su naschidore siat cunsideradu comente esseret giai nàschidu, totus cussas bias in ue si tratet de s'antavàgiu suo"; a pilu e sinnu: "s'infante cuntzepidu at èssere cunsideradu pro nàschidu cada si siat borta chi nde at a bogare còmmodu". Est impreada in deretu romanu, mescamente pro s'amparu de sos deretos ereditàrios.
 
Su reconnoschimentu de sa personalidade giurìdica de su naschidore acontesset in su momentu de sa nàschida, cunforma a sa Decraratzione de sos deretos de sos pitzinnos de s'ONU. In custa matèria s'ordinamentu giurìdicu de sos Istados, totu leados a sa sola, si nche at a pòdere aplicare in manera cumplementare.

## Antetzedentes
Su Deretu romanu non cunsideraiat su naschidore che a persone. Tando s'istrumìngiu, pro nàrrere, fiat permìtidu in Roma antiga. Aterunde li si reconnoschiant unos cantos deretos (e mescamente tzertas aspetativas in trèmenes de deretos sugetivos). Pro nàrrere, si una fèmina in istadu interessante (in graidàntzia) fiat cundennada a sa pena capitale, s'esecutzione deviat èssere fatante a su fillieròngiu. Galu, si su babbu fiat senadore in su momentu de su fillieramentu de su naschidore a custe fiant dèvidos sos mandos tìpicos de sos fìgios de sos mermos de su senadu romanu.

## Amparu giurìdicu in su deretu tzivile
Su Deretu tzivile adotat su cuntzetu de naschidore pro cantu pertocat òbligos e deretos. Cun sas bariedades de sos sìngulos ordinamentos giurìdicos, su fedu est cunsideradu de gasi finas a sas 24 oras fatantes a s'essindiòngiu (est cussa una norma derivada dae su deretu romanu, chi tèntzinat a transire su mudamentu de benes e deretos a sas criaduras chi morint pagas oras a pustis de sa nàschida).

Aterunde a su naschidore sunt reconnotos deretos de s'isfera tzivile. In antis de totu su deretu a eredare dae su babbu in casu custe mòrgiat s'ìnteri de sa pringesa (ingraidàntzia) de su fìgiu a pustis nàschidu. In cussu casu sos benes de su babbu ant a dèvere isetare chi s'ingraidàntzia acabbet e chi sa criadura achirat sa personalidade giurìdica.

## Artìculos ligados

* Persone giurìdica
* Persone fìsica
* Printzìpiu de efetividade
* Deretu
* Ordinamentu giurìdicu

## Referèntzias
Pidraxu

Su pidraxu o pitarra (Tetrax tetrax), est unu pilloni de sa famìllia Otididae. Su nòmini de sa genia benit dae su gregu antigu.
Aterus nòminis: pudda campina, pudda media.
Regnu de Sitzìlia

Su **regnu de Sitzìlia** fiat un'Istadu chi s'iscampiaiat in su sud de sa penìsula itàlica e in s'ìsula de sa Sitzìlia, chi si fiat isvilupadu dae sa fundatzione sua a banda de Roger II de Sitzìlia in su 1130 fintzas a su 1816. Fiat s'istadu su sighidore de sa contea de Sitzìlia, creada in su 1071 durante sa conchista normanna de s'Itàlia meridionale. S'ìsula fiat istada partzida in tres regiones: *Val di Mazara*, *Val Demone* e *Val di Noto* (in is cales nùmenes su trèmene «val» est unu derivadu de sa paràula àraba *wālī*, cun significu de distritu/cussòrgia).

In su 1282, una rivolutzione contra su guvernu de sa dinastia Anjou, connota comente Èspuros Sitzilianos, aiat bogadu a Càralu de Anjou de Sitzìlia. Is Anjou fiant resèssidos a mantènnere su controllu de sa parte peninsulare de su regnu chi, mancari aiat sighidu a si nàrrere regnu de Sitzìlia, comunemente si denumenaiat regnu de Nàpoli pro more de su nùmene de sa capitale sua. S'ìsula si fiat fata unu regnu seberadu suta sa Corona de Aragona.

A pustis de su 1302, su regnu insulare fiat istadu connotu comente *regnu de Trinacria*,​ e fatu·fatu sa corona sua fiat istada pretèndida dae is monarcas de Aragona, de sa Monarchia Ispànica o de su Sacru Impèriu Germànicu. In su 1816, si fiat unidu cun a regnu de Nàpoli pro costituire su Regnu de is Duas Sitzìlias chi fiat duradu fintzas a cando, in su 1861, in su cursu de su protzessu de Unificatzione italiana, fiat istadu conchistadu dae su Regnu de Piemonte-Sardigna e si fiat fùndidu cun is àteros istados italianos pro formare su Regnu de Itàlia.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Repetidorzu

Repetidorzu

Un repetidorzu, o restorante a repetidura, o bufè lìberu (in ingresu, “all-you-can-eat restaurant”), est unu restorante de servìtziu lìberu in ue sos crientes, paghende unu preju firme, podent mandigare su chi cherzant, torrende a prenare su pratu cantas bias disizent.

Sunt normarmente a bandas sas bufaduras.
Puddighina de abba

Sa puddighina de abba o puddixedda de àcua (Porzana Porzana) est unu puzone de abba de sa famìllia Rallidae. Su lùmene iscientíficu benit dae su faeddu in limba veneta "Porzana"
Beastars

**Beastars** est unu manga shōnen de tipu drammàticu e fantasy, publicadu in Giapone dae s'8 de cabudanni de su 2014 a s'8 de su mese de ledàmene de su 2020 in sa revista *[[Weekly Shōnen Champion]].*

Disinnadu dae Paru Itagaki, contat unu mundu populadu dae animales umanizados e tzivilizados in ue bivit su protagonista Legoshi, unu lupu, e in ue mancari petzàrgios e erberis bivant in paris, is segundos ancora non si fidant de su totu de is primos.

Su manga at bìnchidu premios medas, comente su prèmiu Manga Taishō, s'Osamu Tezuka e su Kōdansha pros is mangas de su 2018.

## Riferimentos
Ìsula de su Toro

S**'Ìsula de Toro** (*u Tóu* in tabarchinu) est un'isuledda de orìgine vulcànica e disabitada, parte de s'artzipèlagu de su Sulcis, in Sardigna, in paris cun s'Ìsula de Vacca e a s'isuledda de Il Vitello.
079 (prefissu)

**079** est su prefissu telefònicu de su distrettu de Sassari, chi apartenet a su cumpartimentu de Casteddu.

Su distretu cumprendet grandu ala de sa provìntzia de Sassari e su comunu Osidde de sa provìntzia de Nùgoro.
Die Mundiale de sa Diversidade Culturale pro su Diàlogu e s'Isvilupu

Sa **Die Mundiale de sa Diversidade Culturale pro su Diàlogu e s'Isvilupu** est una die chi si festat su 21 de maju de onni annu dae su 2003, istituida dae s'Assemblea Generale de is Natziones Unidas su 20 de su mese de idas de su 2002.

## Proclamatzione
Sa proclamatzione est nàschida comente a initziativa pro marcare e promòvere sa diversidade culturale e su diàlogu interculturale a livellu globale, in risposta a sa Decraratzione Universale pro sa Diversidade Culturale de s'UNESCO de su 2001, chi at identificadu sa diversidade culturale comente a patrimòniu de s'umanidade e tira de s'isvilupu sustentìbile.

## Tzelebratzione
Custa die est si tzèlebrat onni annu, su 21 de maju, a incumentzare dae su 2003. Is eventos e is fainas in totu su mundu includent cunferèntzias, espositziones artìsticas e campànnias de educatzione chi punnant a auntzare unu diàlogu interculturale prus fundudu. Sa tzelebratzione bolet ammanniare s'importu de sa diversidade culturale comente a aina essentziale pro otènnere sa paghe e s'isvilupu sustenìbile. Tzelebrende·dda, sunt istadas isvilupadas diversas initziativas globales, che sa campagna "Faghe unu gestu pro sa diversidade e s'inclusione"  chi istìmulat sa partetzipatzione ativa a sa promotzione de sa diversidade. Custos eventos ant favorèssidu s'amparu de su patrimòniu culturale immateriale e s'afortiamentu de s'indùstria creativa comente fundamentu de s'isvilupu econòmicu e sotziale.

## Riferimentos
Georg Baselitz

**Georg Baselitz** (nàschidu su 23 de ghennàrgiu de su 1938) est unu pintore, iscultore e artista gràficu tedescu. 

Baselitz est unu membru de su movimentu neoespressionista. Basende·si subra de medas influèntzias, che a s'arte de s'era soviètica, su perìodu manierista e sas isculturas africanas, Baselitz at isvilupadu su limbàgiu artìsticu suo e distintu.
Luisu XVI de Frantza

**Luisu XVI** (Versailles, 23 de austu de su 1754 - Parigi, 21 de ghennàrgiu de su 1793) est istadu Re de sa Frantza e de sa Navarra dae su 1774 finas a cando l'ant depostu in su 1792 durante Sa Rivolutzione frantzesa. S'esecutzione sua est b'est istada s'annu a pustis. Su babbu suo, Luisu, Delfinu de Frantza, fiat su fìgiu e erede aparente de su re Luisu XV.

Luisu e s'isposa sua Maria Antonietta sunt istados reis ammentados meda ca los ant ghilliotinados durante sa rivolutzione frantzesa.
Foggia

**Foggia** est una tzitade de sa Pùglia. Est su cabulogu de sa provìntzia de Foggia. Est partzida in diversos bighinados. Segundu su tzensimentu de su 31 de nadale de su 2023, Foggia tenet una populatzione de 145 723 abitantes.
Ìsula de Spargiotto

S'ìsula de Spargiotto est un'ìsula de su mare Tirrenu situada acanta de s'ìsula de Spargi, in sa Sardigna nord-orientale.

Apartenet in manera amministrativa a su comunu de Sa Madalena e s'agatat a s'internu de su parcu natzionale de s'Arcipelagu de Sa Madalena.
Pinkwashing

Su **Pinkwashing** (dae s'inglesu *pink*, rosa, e *whitewash*, isbiancare o amuntare), literalmente **limpiadura rosa**, est unu trèmene chi in su cuntestu de is deretos LGBTI si referit a sa bariedade de istrategias polìticas e de marketing miradas a sa promotzione de istitutziones, paisos, persones, produtos o siendas, apellende a sa cunditzione issoro de simpatizadores LGBT cun s'obietivu de si fàghere atinare che progressistas, modernos e tollerantes.

Su trèmene fiat istadu in òrigine bogadu a pitzu dae sa Breast Cancer Action pro identificare sas aziendas chi asseguraiant apoderare is fèminas cun càncaru de sinu, mentras in realidade punnaiant a otènnere balàngios majores e megiorare s'imàgine issoro comente impresas assotziende a su nèmene issoro publitzidades pro càusas benèficas.

Sa paràula, est de pònnere a costàgiu cun is dinàmicas e is crìticas tìpicas de su greenwashing, naschet sighende sas istigas de su greenwashing matessi. Su cuntzetu de pinkwashing fiat nàschidu comente crìtica, chirchende de ghetare iscrètia subra is intentos reales de unas cantas initziativas chi antimes de èssere mòvidas dae interessos sientìficos efetivos, punnaiant a atirare s'atentzione de is consumadores chi, cherende sustentare sa càusa benèfica, finiant comporende is produtos de siendas dislindadas.

Est duncas àterentantis usada pro isterridura de significadu critichende una trama de comunicatzione fundada subra sa posa de bonu coru cara a personas  LGBTI a banda de una impresa o una entidade polìtica chi intentat de mudare s'imàgine e sa numenada sua in sentidu progressista, tolerante e abertu, cun s'obietivu *de facto* cuadu de s'ispaniare su mercadu o de atirare acunstentimentos.

In custu sentidu s'espressione est fintzas istada impitada pro fàghere relatu a una suposta innetadura de imàgine de s'istadu de Israele chi, promovende sa populatzione LGBTI sua, istraviat sa violadura sistemàtica de is deretos umanos de sa populatzione palestinesa segundu s'opinione de carchi mitza​. In custu casu projetende s'aparèntzia de unu territòriu gay-friendly, sa populatzione LGBTI e liberale diat arribare a si sentire identificada cun is positziones polìticas de s'Istadu (omonatzionalismu), partetzipende a s'islamofobia istitutzionalizada, segundu su cunsideru chi sa populatzione musulmana est in manera netzessària omòfoba o discoidare de sa discriminatzione padèssida in su paisu cosa sua.

## Riferimentos
Lenin

**Vladimir Il'ič Ul'janov** (Uljanovsk, 22 Abrili 1870 - Gorki, 21 Gennargiu 1924), connotu cun su nomini de "Lenin" est istadu unu puliticu, filososofu, revolutzionariu russu, leader de sa fatzioni bolscevica in sa Revolutzioni de Ledàmini e primu leader de su Partidu Comunista de s'Unioni de is Repubricas Sotzialistas Sovieticas.
Antighidade clàssica

S**'antighidade clàssica** (simana clàssica, perìodu clàssicu, edade clàssica) est unu tretu de s'istòria culturale de su Mesu Terràngiu chi s'agatat in sa mesu edade de su ferru de sas tziviltades de sa Grèghia e de sa Roma antiga, mentovada pro cussu "tziviltade gregu-romana". In custa simana istòrica, siat sa sotziedade grega siat cudda romana aiant connotu una bete crèschida culturale chi diant àere isparghinadu in Europa, in Àfrica de susu e in Mesu Oriente.

Nachi sa nàschida de s'antighidade clàssica la si faghet cumintzare peri su testimòngiu de importu de s'iscritura alfabètica grega dae su de IX o de VIII sèculos in antis de Cristu e la si faghet sighire finas a sa cròmpida de su cristianèsimu a s'Impèriu Romanu in su de IV sèculos. Su tretu de tempus intre edade clàssica e sa simana imbeniente (Mesuevu Artu) lu si mutit "Antighidade trigadia".

## Referèntzias



## Artìculos ligados

* Grèghia antiga
* Etruscos
* Imperu romanu
Poligonu de Chìrra

Su **Poligonu isperimentali de adestramentu intrafortzas de Sartu de Chìrra** (in italianu, Poligono sperimentale e di addestramento interforze Salto di Quirra), est unu poligonu militari postu in su comunu de Fòghesu e in sa localidadi de su Sartu de Chìrra in sa provintzia de Nugoro.

### Descritzioni

Est una istrutura permanenti chi ocupat un ispatziu de 120 Kmq chirca in sa terra e 9946 milas quadradas in su mari. Su poligonu fiat cambiau in su 1959 in "Ente Interforze" a sutta de sa gestioni de s'Aeronautica Militare Italiana, e disitinau po adestramentu e impreu isperimentali. 

Est sa basi militari prus manna de s'esercitu italianu e de tota Europa; est esténdiu in una parti de monti, in su comunu de Fòghesu, e in una parti a mari, in Cabu de Santu Larentzu in su comunu de Biddeputzi.

Sa basi traballat impari cun su Aeroportu de Deximumannu, cun su poligonu militari de Cabu Frasca e cun su presidiu de s'Aeronautica militari de Casteddu-Su Masu.

In su poligonu de Chìrra si faint atividadi de adestramentu de s'esercitu italianu impari de is esercitus de sa NATO e de atrus istadus liaus cun acodrius de interessu militari. 
Custas atividadis funt diversas: adestramentu de repartus de artilleria e de unidadis misilisticas; utilizu de laser e de atrus sistemas tecnologicus; esercitatzionis a fogu cun armas portabili de terra e de mari; esercitatzionis aereas e marinas a fogu. Intertantu de is esercititatzionis de sa NATO, si faint atividadi de adestramentu anfibiu, navali e aereu impari cun is basis de Deximumannu, Cabu Frasca e cun su Poligonu militari de Cabu Teulada. 

Oi in su Poligonu de Chìrra si faint puru isperimentatzioni e collaudus de prototipus de missilis e de motoris de razus, cun sa coperatzioni de is industrias bellicas e cun entes de su setori de "elettronica Aerospaziale" liadas a sa ricerca de su "Distretto aerospaziale della Regione Sardegna".
Prefetura de Aichi

Sa **Prefetura de Aichi** (in giaponesu 愛知県 Aichi-ken), est una prefetura giaponesa de 7,4 milliones de bividores, in s'ìsula de Honshū. Su cabu de logu est sa tzitade de Nagoya.
Raein

.

Sos **Raein** sunt unu grupu musicale de gènere Screamo/Post-hardcore italianu originàriu de sa Romagna.

Sunt a s'ispissu cunsiderados intre sos pionieres de su gènere screamo (naradu puru Skramz) in Europa, nàschidu in sos Istados Unidos a sa fine de sos annos '90 cun grupos comente a Orchid e Saetia.

Cumpartzint unu membru cun sos La Quiete, su baterista Michele Camorani.

## Istòria de su grupu
A pustis de s'album de esòrdiu omònimu de su 2002, pùblicant in su 2003 su segundu album ''Il n'ya pas de orchestre'' pro s'eticheta isvìtzera Ape Must Not Kill Ape e sa tedesca React With Protest.

Sa banda si fiat isòrvida a sa fine de su 2005, ma a pustis de una pàusa de unos 2 annos (in ue ant sonadu in duos cuntzertos) sunt torrados a sonare in paris in su cabudanni 2007.

In su 2008, sos Raein ant publicadu s'EP *Ogni Nuovo Inizio* in antis de s'imbarcare in unu tour internatzionale in su 2009.

In su 2011 ant publicadu un'album auto-produidu, su de tres issoro, ''Sulla linea d'orizzonte fra questa mia vita e quella di tutti'', a in donu in su situ web de su grupu e mentovadu dae sa webzine Ondarock intre sos mègius album essidos in Itàlia cussu annu. A pustis est incomintzadu unu giru mundiale chi los at giutos a sonare in Austràlia, in sos Istados Unidos e in su Regnu Unidu.

In su ghennàrgiu 2013 sa banda noise rock italiana Cosmetic at registradu una versione acùstica de *Costellazione secondo le leggi del caso*.

Su 29 abrile 2015 pùblicant duos album: *Perpetuum*, a disponimentu a in donu, e un'àteru cumpartzidu cun sos Ampere.

## Formatzione

### Formatzione atuale

* Alessio Valmori – chiterra, boghe
* Andrea Cònsole – boghe
* Giuseppe Coluccelli – chiterra, boghe
* Michele Camorani – bateria
* Riccardo Gambi – bassu

### Ex cumponentes

* Riccardo
* Marco
* Taylor
* Nicola

## Discografia

### Album in istùdiu e de su biu

* 2002 – R*aein* (Life of Hate Records)
* 2003 – Il n'ya pas de orchestre ( Ape must not kill ape/React with protest)
* 2011 – Sulla linea d'orizzonte tra questa mia vita e quella di tutti gli altri (auto-produtzione)

### Regortas

* 2004 – Ah, As If... (Sons of Vesta)
* 2005 – *Discography 2000-2004* (Bullwhip Records)

### EP

* 2008 – Nati da altri padri publicadu poi cumenti Ogni Nuovo Inizio
* 2015 – *Perpetuum* (auto-produtzione)

### Split

* 2004 – Daïtro & Raein split cun sos Daitro
* 2004 – *The Harsh Words As the Sun* split cun sos Lhasa e sos Daitro (oto Records/Satire Records)
* 2004 – *Döden Marscherar Åt Väst* 7"
* 2004 – Raein/Phoenix Bodies Split 7"
* 2004 – Raein/Funeral Diner Split 7"
* 2013 – Loma Prieta / Raein split 7" (Deathwish Inc.)
* 2015 – Ampere & Raein split (No Idea Records)

### Partetzipatziones a regortas

* 2004 – Verso la Fine
* 2004 – *From 3 To 1 In 2 And 4* (Remix)
* 2004 – *The Emo Armageddon*

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Regiones de s'Itàlia augustea

Is **regiones de s'Itàlia augustea** fiant is 11 territòrios cun chi fiat partzida s'Itàlia Romana dae s'imperadore Augustus e chi, in cantu evolutzione de s'Ager Romanus etotu (chi costituiat duncas su territòriu metropolitanu de Roma bìvidu de tzitadinos romanos ebbia), ddas privilegiaiat e diferentziaiant de is provìntzias romanas, costituidas dae totu is àteros territòrios chi abarraiant de s'Impèriu Romanu foras de Itàlia).

Is regiones non teniant peculiaridades de òrganos intermediàrios intre su guvernu tzentrale de Roma e is realidades urbanas a solas, nonb teniant funtzione polìtica e amministrativa peruna, sende chi custas ùrtimas pertocaiant a sa Regio I Latium et Campania de chi faghiat parte fintzas Roma etotu. Fiant istadas remplasadas in su 314 p.C. dae sa Diòtzesi de Itàlia.

Su matessi nùmene (regiones), fiat istadu dadu dae Augustu in su 7 a.C. a is 14 zonas comente aiat partzidu su territòriu de sa tzitade de Roma, chi ant dadu orìgine a sos 22 bighinados de Roma, is zonas chi costituint su tzentru de sa capitale italiana oe in die.

A pustis de sa gherra sotziale  (91-88 a.C.) - unu cunflitu armadu mòvidu dae varios pòpulos italianos in sa tando Repùblica Romana, pro su fatu de no èssere reconnotos tzitadinos romanos comente is àteros - fiat cuntzèdida sa tzitadinàntzia a totu is bividores de sa penìsula, cun su critèriu de su *[[ius soli]]*, unende gasi totu is pòpulos de sa penìsula in una unidade istatale ùnica.

Augustus, una borta fatu imperadore, aiat dadu prus organizatzione manna e unidade polìtica a s'Italia. Is regiones serbiant a fàghere sa burocratzia e is tzensimentos prus lestros, ma fintzas a fàghere prus discansosu s'arrolamentu in is legiones. Comente relatadu da Plinius su Betzu in s'opera *[[Naturalis historia]]*, Augustus aiat torradu a organizare s'Italia partzende·dda  in is regione a sighire:

* *[[Regio I Latium et Campania]]*
* *[[Regio II Apulia et Calabria]]*
* *[[Regio III Lucania et Bruttii]]*
* *[[Regio IV Samnium]]*
* *[[Regio V Picenum]]*
* *[[Regio VI Umbria et ager Gallicus]]*
* *[[Regio VII Etruria]]*
* *[[Regio VIII Aemilia]]*
* *[[Regio IX Liguria]]*
* *[[Regio X Venetia et Histria]]*
* *[[Regio XI Transpadana]]*

Is provìntzias de Raetia, Sardinia et Corsica e Sicilia fiant amìtidas a èssere regiones italianas in su 292 p.C. in sinu a sa  Dioecesis Italiciana, cun sìimperadore Diocletianus*.*
## Riferimentos
Greenwashing

Su **greenwashing**​ o (dae s'inglesu *green*, birde, e *whitewash*, isbiancare o amuntare), in italianu fatu·fatu tradùsidu comente «ecologismu de fatzada» (*ecologismo di facciata*), in ispagnolu «*ecoimpostura»,* in frantzesu «eco-isbiamcamentu» (*écoblanchiment),*  est una forma de propaganda pro sa cale s'atuat su naradu marketing birde de manera inganniosa pro promòvere sa pertzetzione chi is produtos, obietivos o polìticas de un'organizatzione sunt respetosos de s'ambiente, cun sa finalidade de aumentare is balangios cosa sua.

Custa forma de pseudoecologismu podet intervènnere cun istrategias comente su càmbiu su nùmene o s'eticheta de unu produtu pro nd'evocare s'òrigine naturale chentza chi de fatu siat variada s'atumbada ambientale o subra sa salude, fintzas a campagnas de publitzidade multimilliardàrias chi torrant a siendas artamente contaminadoras una imàgine respetosas a pitzu de temas ambientales.
## Riferimentos
Dialetu castellanesu

Su **dialetu castellanesu** est su dialetu faeddadu in Casteddu Sardu e in sa fratzione de Lu Bagnu. Est una variedade de transitzione intre su gadduresu e su tataresu. Tenet una base morfològica e lessicale de orìgine cossa, mentres cumpartzit sa sintassi cun su sardu. Pro cantu pertocat sa fonètica, est influentzadu dae su lìgure medievale e, prus a reghente, su tataresu. In paris cun unos cantos arcaismos lìgures chi benent dae su tempus de su domìniu de is Doria, s'agatat unu nùmeru de faeddos sardu-logudoresos.

## Riferimentos
Calendàriu bizantinu

Su **calendàriu bizantinu** fiat unu tipu de calendàriu, derivadu dae su calendàriu giulianu. Depet su nùmene a su fatu de chi fiat impreadu durante totu sa durada de s'Impèriu Bizantinu. Fiat istabilidu dae Costantinu I s'annu 312 de s'era cristiana.

## Istrutura
Su calendàriu bizantinu derivaiat su calendàriu giulianu, usadu durante s'Impèriu Romanu, si seberaiat petzi pro sa data de cumintzu de s'annu e sa numeratzione de sos annos; in prus de istabilire unu perìodu de bìndighi annos naradu *[[indictio]]*.

S'annu cumintzaiat sa prima die de cabudanni (est de annoditzare chi galu in s'atualidade in sardu, a s'imbesse de àteras limbas medas, a su mese si ddi narat aici, rapresentende una crara eredidade culturale de su passadu bizantinu), e acabaiat su 31 de austu.

Sa numeratzione de sos annos cumintzaiat in s'annu de apretziada criatzione de su mundu (*[[Anno Mundi]]* in latinu, ἔτος κόσμου *Εtos Kosmou* in gregu), chi segundu Panòdoros de Alessàndria (su sàbiu bizantinu chi dd'aiat carculadu pro mèdiu de una de sas interpretatziones possìbiles de sa cronologia bìblica) fiat acontessida su 1 de cabudanni de s'annu 5509 a.C.

Aici, pro esempru, sa data de sa ruta de Costantinòpoli (29 de maju de su 1453) segundu su carculu bizantinu fiat acontessida in s'annu 6961.

A pustis de introdùsire de su calendàriu gregorianu (in impreu in is istados catòlicos a comintzare dae su 1582 e fatu·fatu usadu dae totu sos àteros), su calendàriu bizantinu (paris comente su giulianu) presentat unu distempus de datas chi in die de oe est de trèighi dies (su 1 de cabudanni de su bizantinu currispondet a su 14 de cabudanni de su gregorianu).
## Riferimentos
Giogos olìmpicos

Sos **Giogos olìmpicos de s'era moderna** sunt un'eventu isportivu fatu cada bator annos chi previdet sa cumpetitzione intre sos mègius atletas de su mundu in belle totu sas disciplinas isportivas praticadas in sos chimbe continentes abitados.

Sos giogos, fintzas si los mutint fatu-fatu fintzas **Olimpìades**, non sunt de confùndere cun s'Olimpìade: custa ùrtima inditat s'intervallu de tempus de bator annos chi colat intre un'editzione de sos Giogos olìmpicos e sa sutzessiva. Pro custu, mancari sos Giogos de su 1916, 1940 e 1944 non los apant fatos, s'est sighidu a contare sas Olimpìades, gasi chi sos Giogos de Parigi 2024 nde sunt istados sa de trintaduos editziones.

Su nùmene Giogos olìmpicos l'ant isseberadu pro ammentare sos Giogos olìmpicos antigos chi si faghiant in sa Grètzia Antiga, in onore de sos deos in sa tzitade de Olìmpia. Su barone Pierre de Coubertin, a sa fine de su de XIX sèculos, aiat tentu s'idea de organizare giogos sìmiles a sos de sa Grètzia antiga, e duncas aia impedidu a su sessu femininu, ma subra de custu puntu non l'aiant ascurtadu. Sas primas Olimpìades de s'era moderna las ant fatas in Atene in su 1896. Partende dae su 1924, ant istituidu fintzas Giogos olìmpicos ispetzìficos pro sos isport ierriles. In prus, esistent fintzas sas Paralimpìades, cumpetitziones intre persones isentas. Dae su 1994 s'editzione ierrile non si tenet prus in su matessi annu de cudda istiale, ma a distàntzia de duos annos.

Sa bandera olìmpica rafigurat chimbe aneddos intritzidos in campu biancu, chi simbulègiant sos chimbe continentes. Sos colores seberados sunt presentes in sas banderas de totu sas natziones.

Sas règulas e sas lìnias de ghia pro s'organizatzione de sos giogos olìmpicos, chi incluent comente depet èssere su sìmbulu de sas Olimpìades, cale depet èssere sa bandera e su motu, sunt cuntènnidos in sa Carta Olìmpica, unu documentu ufitziale formadu dae 6 capìtulos e 61 paràgrafos, in ue s'ispiegant sos balores de su Movimentu olìmpicu e comente a si tzèlebrant, s'ammàniant e s'amministrant sos giogos olìmpicos.
Steamboat Willie

**Steamboat Willie** est unu film curtzu de su 1928 dirigidu dae Walt Disney e Ub Iwerks. Cunsideradu su film de esòrdiu de Mickey Mouse e Minnie, dae su 1u de ghennàrgiu de su 2024 est de domìniu pùblicu.