Seulu

**Seulu** (*Seulo* in italianu) est una bidda sarda de 790 abitantes de sa tzitade metropolitana de Casteddu, chi dat su nùmene a sa regione de sa Barbàgia de Seulu, in Sardigna.

Su comunu faghet parte de sas de XIII Comunidades montanas Sarcidanu-Barbàgia de Seulu.

## Geografia fìsica

### Territòriu

Seulu tenet una superfìtzie de 58,9 chilòmetros cuadrados pro una densidade abitativa de 14,3 abitantes pro chilòmetru cuadradu. Su territòriu de su comunu resurtat cumprèndidu intre sos 281 (Badu Selasi) e sos 1.334 (Punta monte Perdedu) metros subra de su livellu de su mare. S'escursione altimètrica cumplessiva resurtat èssere pari a 1.053 metros. Pro su chi pertocat a sa morfologia apartenet a su contraforte de su Gennargentu, partzidu dae custu dae su riu Flumendosa, chi lu rugrat pro 27 km lassende·si in palas un'ispetàculu etzetzionale a beru. Custa orografia aspra e trabucosa at creadu, peri totu su percursu suo, gulas fungudas, ingurtidòrgios e lagheddos cristallinos, tràinos e istrampos minores fitianos chi cunferint a su paesàgiu una richesa de formas e ambientes naturales ùnicos. Su territòriu si presentat ricu de grutas chi presentant a intro istalatites e istalagmites magnìficas. Benas ricas de abba òtima abbundant in totu su territòriu. Su nùmene Barbàgia, chi benit dae sa costumàntzia antiga romana de definire Bàrbaros sos chi non faeddaiant sa limba latina, est unu territòriu mannu de sa Sardigna tzentrale caraterizadu dae pagu antropizatzione. S'economia pastorale e sa forestatzione rapresentant unas cantas intre sas risursas de importu prus mannu de sa zona, cando chi su paesàgiu aparit caraterizadu dae sa **magra mediterrànea**, un'àrea climàtica sinnada meda dae sa presèntzia de castas medas de àrbores e de matas, pro su prus de genia de su gènere *[[Quercus]]* (èlighe e ortigru), sas de su gènere *Phillyrea* (aladerru e aladerru sutile), e in prus Arbutus unedo, est a nàrrere su lidone, unas cantas genias de su gènere *[[Zinnìpiri|Juniperus]]* (in particulare Ghinìperu ruju), ma fintzas erbas de potecaria medas cun prevalèntzia de erba de Santa Maria, lavanda, armidda e romasinu. Sa zona acasàgiat fintzas una colònia eterogènea de mesches animales agrestes. Sa presèntzia de su riu Flumendosa, chi signat sa làcana intre Monte Perdedu e sa cadena montagnina de su Gennargentu, at creadu unu territòriu ricu de tuvos e gulas che a sa "su Stampu 'e su de turrunu" e sa bena de "Piscina 'e Licona". De annotu mannu, pro su chi pertocat a s'ambiente e a su paesàgiu, a làcana cun su territòriu de Gadoni, s'agatat Sa Stiddiosa, unu lagheddu naturale peri su riu, caraterizadu dae una pinna de muru de travertinu manna meda coberta de su totu dae orgoddàsile, in ue s'abba gùtiat formende concretziones calcàreas. 

## Istòria

S'àrea fiat populada finas dae su perìodu prenuràgicu e nuràgicu pro sa presèntzia in su territòriu de unas cantas domus de janas e de unos cantos nuraghes.

In s'edade de mesu fiat apartentu a su giuigadu de Casteddu e aiat fatu parte de sa curadoria de Seulu, de ue fiat istadu cabulogu. A sa ruta de su giuigadu (1258) fiat coladu pro pagu tempus a su giuigadu de Gaddura e a pustis suta de su controllu diretu de sa repùblica de Pisa.

Conchistadu dae sos aragonesos in su 1324, l'aiant dadu in feu a famìlias medas, intre cussas sos Carroz contes de Chirra.
In su 1604 l'aiant achiridu in su ducadu de Mandas, feu in antis de sos Maza e posca de sos Tellez-Giron de Alcantara, chi bi lis aiant riscatadu in su 1839 cun sa sopressione de su sistema feudale.

Cun Lege Regionale n. 10 de su 13 santugaine 2003 su comunu fiat coladu dae sa provìntzia de Nùgoro a sa de Casteddu, chi nd'aiat fatu parte finas a sa reforma imbeniente de su 2016.

### Sìmbulos
S'istemma e su gonfalone de su Comunu de Seulu bi los ant cuntzèdidos cun decretu de su presidente de sa Repùblica de su 3 de maju de su 2010.

Su gonfalone est unu drapu de grogu.

## Monumentos e logos de interessu

### Architeturas religiosas

* Crèsia parrochiale "B.V. Immaculada"
* Crèsia de su campu "SS. Còsomo e Damianu"
* Crèsia de su campu "Santa Bàrbara"
* Crèsia Santu Perdu

### Giassos archeològicos

Su territòriu de Seulu presentat medas giassos de interessu archeològicu, e mescamente unas cantas grutas ant atiradu s'atentzione internatzionale e sunt istadas ogetu de iscavos archeològicos de un'iscuadra de istudiosos, coordinados dae su professore Robin Skeates de su Dipartimentu de archeologia de s'Universidade de Dhuram (Inghilterra), in collaboratzione cun sas  Oxford (Istados Unidos) e Adelàide (Austràlia), chi at giutu a sa lughe repertos medas, intre cussos una conca de una dea mama e  raras. Sa parte manna de custos ambientes tenet un'edade cumprèndida intre su Neolìticu e s'Edade de su Brunzu, intre sos bator mìgia e sos duamìgia annos in antis de Cristu.

* Cumplessu archeològicu de Taccu 'e Ticci
* Bidditzolu Nuràgicu "Taccu 'e Ticci"
* Nuraghe Taccu 'e Ticci
* Nuraghe "Su nuraxeddu"
* Nuraghe "Su nuraxi","Pauli" o "Nuraxi Mannu"
* Grutas "Domus 'e Janas"
* "Sa Ruta ‘e sos Bitulleris"
* Bidditzolu pastorale

### Logos de interessu naturalìsticu

* Monumentu naturale "Su stampu 'e su de turrunu"
* Cascada "Sa Stiddiosa" (a làcana cun su comunu de Gadoni)
* Piscina 'e licona
* Grutas "Domus 'e Janas"

## Sotziedade

### Evolutzione demogràfica

 
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey  value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
 id:barra2 value:rgb(0.6,0.8,0.7)

ImageSize  = width:488 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
 
 
 
 
 

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from:0 till: 714
 bar:1871 from:0 till: 761
 bar:1881 from:0 till: 818
 bar:1901 from:0 till: 1073
 bar:1911 from:0 till: 1260
 bar:1921 from:0 till: 1356
 bar:1931 from:0 till: 1411
 bar:1936 from:0 till: 1533
 bar:1951 from:0 till: 1715
 bar:1961 from:0 till: 1772
 bar:1971 from:0 till: 1530
 bar:1981 from:0 till: 1397
 bar:1991 from:0 till: 1076
 bar:2001 from:0 till: 1023
 bar:2011 from:0 till: 897
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
PlotData=
 bar:1861 at: 714 fontsize:S text: 714 shift:(-10,5)
 bar:1871 at: 761 fontsize:S text: 761 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 818 fontsize:S text: 818 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1073 fontsize:S text: 1 073 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1260 fontsize:S text: 1 260 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1356 fontsize:S text: 1 356 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1411 fontsize:S text: 1 411 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1533 fontsize:S text: 1 533 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1715 fontsize:S text: 1 715 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1772 fontsize:S text: 1 772 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1530 fontsize:S text: 1 530 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1397 fontsize:S text: 1 397 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1076 fontsize:S text: 1 076 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1023 fontsize:S text: 1 023 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 897 fontsize:S text: 897 shift:(-10,5)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



#### Zona biaita de sa longevidade
Seulu resurtat in sa zona biaita, un'àrea demogràfica e/o geogràfica de su mundu in ue sas persones bivent prus a longu de sa mèdia, in ue s'Osservatòriu de sa Longevidade at insertadu su comunu in manera ufitziale partende dae su martzu de su 2016. Dae su 1996 a su 2016 at registradu in binti annos ateretantos tzentenàrios resurtende una de sas biddas cun sa longevidade prus manna in proportzione a sa populatzione.

## Cultura

### Museos
In Seulu est nàschidu su primu Ecomuseu de sa Sardigna, aviende un'arresonu de rete cun totu sas comunidades locales lacanàrgias. Faghet parte de sa Comunidade montana Sarcidanu - Barbàgia de Seulu e de su Cunsòrtziu de sos Lagos.

* Ecomuseu de su Flumendosa Artu

### Coghina
Che a in totu sos tzentros de sa Sardigna tzentrale, sa coghina si basat mescamente subra de retzetas antigas tramandadas dae generatziones, chi ammentant a sa faina pastorale e a una coghina pòvera. Una coghina, sa de custas zonas, chi atirat s'interessu de medas istudiosos in chirca de su segretu de sa longevidade. Seulu, paris a su clàssicu *porceddu*, porcheddu de late coghinadu arrostu, e a totu sos suta-produtos de su porcu, si diferèntziat pro unas cantas peculiaridades che a sos clàssicos durches tìpicos,  sos "pirichitus" o sos "pistocus de nuxi", o sos casos cun sos produtos de primore de "su callu 'e crabitu" e "su casu in filixi". Sa produtzione de su binu, chi in antis rapresentaiat una fonte de importu de s'economia locale, como si lìmitat a tretos minores de coltivos de bide, mescamente Cannonau, Monica e Niedda Carta.

### Eventos
Su de 13 austu de cada annu bi si tenet sa manifestatzione de Àndalas, e sa manifestatzione de "S'Orrosa de Padenti" in abrile. In trìulas si faghet sa sagra de "su de casu in filixi", unu particulare casu cragadu subra de unu pìgiu de fìlighe. Àteros eventos de importu sunt sas festas populares de "Santu Giuanni" in s'agabbu de làmpadas e "Santu Cosumu" in s'agabbu de cabudanni.

## Isport

### Fùbalu
S'iscuadra de fùbalu locale si narat "*Polisportiva Seulu 2010*" e militat in su girone B sardu de sa Prima categoria.

## Riferimentos


## Bibliografia

* 
* 

## Àteros progetos

## Ligàmenes esternos

*