open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ìsula Howland

S**'ìsula Howland** (in inglesu *Howland Island*) est unu territòriu de su Patzìficu amministradu dae sos Istados Unidos de Amèrica ufitzialmente *unincorporated* e *unorganized*, est a nàrrere ca no si nch'àplicat sa costitutzione ne est apensadamente regulada sa forma de guvernu. Est inclùida in sas ìsulas minores perifericas de Istados Unidos. Est ispopulada.

Geograficamente est situada a s'artzipèlagu de sas ìsulas Fènix. Tenet tirada de 1,84 km² cun unu  clima ecuatoriale semiàrridu e vegetztzione pagu carca.

Fiat iscoberta in su 1822 dae George Worth, baleneri nordamericanu, e durante unu tempus est istada connota che *Worth Island*. In su 1842, George Netcher de su baleneri nordamericanu Isabella ddi aiat postu su nùmene de su primu marineri chi l'aiat bida: Howland. In su 1857 sos Istados Unidos aiant pigadu possessu de su territòriu poderende·si supra sa lege nordamericana subra sas ìsulas de su guano e b'at àpidu s'isfrutu de custu ledàmine durante sa metade ùrtima de su de 19 sèculos. B'at àpidu carchi intentu de popolamentu ma no ant tentu sighida.

In die de oe est una reserva naturale.
## Àteros progetos
Ìsula Jarvis

S**'ìsula Jarvis** est unu territòriu suta amministratzione de sos Istados Unidos de Amèrica ufitzialmente no incorporadu. Est inclùidu in sas ìsulas minores perifèricas de Istados Unidos.

Geograficamente s'agatat in s'artzipèlagu de sas Ispòrades ecuadoriales. S'istèrrida est de 4,5 km². Est ispopulada. De clima tropicale semiàrridu e cun vegetatzione pagu carca, ufitzialmente amparadu dae sas leges de sos Istados Unidos.

In su 1821 fiat iscoberta dae su capitanu britànnicu Brown de su bastimentu *Eliza Francis*. Su capitanu nordamericanu Michael Baker dd'aiat esploradu diversas bortas intre su 1835 e su 1845. In su 1858 fiat achirida dae sos nordamericanos chi nd'aiant isfrutadu su guano fintzas a cando fiat istadu esauridu in su 1879 e tando dd'aiant abandonada. Su 1889 su Regnu Unidu dd'aiat achirida formalmente ma non dd'aiat ocupadu. In su 1935 sos Istados Unidos aiant reclamadu e ocupadu s'ìsula.

Àteros nùmenes istòricos cun chi s'ant connotu de s'ìsula sunt: *Bunker*, *Volunteer*, *Jervis*, *Brook* e *Brock*.

## Àteros progetos
Giordània

Sa **Giordània** ([ʤorˈdanja]) o *Regnu Hascemita de Giordània* (in àrabu: المملكة الأردنية الهاشمية‎, *al-Mamlaka al-Urdunniyya al-Hāshimiyya*) est un'istadu de su Oriente Mèdiu (Àsia). Sa capitale est Amman.

Cun istèrrida de 89.342 km² e populatzione de unos 10.458.000 bividores, làcanat a norte cun sa Sìria, in su nord-estu cun s'Iràq, in su sud-estu e in su sud cun s'Aràbia Saudita, in su sud-ovest est s'aberet a su Mare Ruju, in s'ovest pigat làcana cun Israele, su territòriu palestinesu de Tzisgiordània e su mare Mortu. Est indipendente de su 1946 e sa forma sua de guvernu est sa monarchia costitutzionale.

Sa populatzione est costituida pro su 95% dae àrabos, chi s distinghent in àrabos giordanos (55% tzirca de sa populatzione) e "àrabos palestinesos" (unu 40%), arribados in Giordània in cunsighèntzia de sas gherras àrabu-israelianas de su 1948 e de su 1967.

Sa limba ufitziale de su Regnu est s'àrabu, ma s'impreu de s'inglesu est meda difùndidu in àmbitu guvernativu, culturale e sotziale. Ambas limbas sunt obligatòrias in sas iscolas pùblicas e privadas. Su frantzesu est imparadu in carchi iscola (siat pùblicas siat privadas), ma non est obligatòriu. S'armenu e sas limbas caucàsicas sunt difùndidas intre sos membros de sas minorias.

Segundu sas istimas de su 2001 su 92% de sa populatzione giordana est cumposta dae musulmanos sunnitos e su 6% de cristianos, (in majoria gregos-ortodossos, ma fintzas catòlicos, ortodossos-sirianos, coptos, armenos apostòlicos e protestantes). B'est annotamala una minore minoria drusa in sa tzitade de Zarqa. In sa biddighedda de ʿAdasiyya b'est imbetzes una minore comunidade Bahá'í.
## Àteros progetos
Amman

**Amman** (in àrabu عمان, ʿAmmān) est sa capitale e cun unos 4.995.000 bividores sa tzitade prus populada de sa Giordània.

A sa tzitade antiga in ue s'agatat Amman, paret chi in orìgine ddi nararent Rabbat Ammon (ربة عمون) e a pustis in su de 3 sèculos a.C. ddi fiat postu *Filadèlfia*.
## Àteros progetos
Beirut

**Beirut** (in àrabu: بيروت‎, Bayrūt; in frantzesu Beyrouth) est sa capitale de su Lìbanu, de chi est sa tzitade prus manna e portu printzipale. Beirut tenet una populatzione de unos 1,2 milliones de persones (2,1 annanghende·nche is trighìngios), e est su tzentru cummertziale, bancàriu e finantzieri de su Lìbanu. In Beirut bivet aprosimadamente sa metade de sa populatzione de su Lìbanu.

Mancari una diversidade religiosa inusuale in s'Oriente Mèdiu, cun cunbivèntzia de cristianos (maronitas, ortodossos gregos, ortodossos armenos, catòlicos armenos, catòlicos romanos, protestantes), musulmanos (sunnitas e sciitas), ebreos e drusos, sa tzitade s'agatat divìdida intre unu cantone estu cristianu e unu de ovest musulmanu che cunsighèntzia de sa gherra tzivile su 1975. Sa majoria de is ebreos nde sunt fuidos.
## Àteros progetos
Jemen

Su **Jemen** (AFI: /ˈjɛmen/; in àrabu: اليمن‎, *al-Yaman*) est un'istadu postu de sa penìsula àraba; su nùmene ufitziale est *Repùblica Unida de su Jemen*. Sa capitale est Sana'a.

Tenet istèrrida de 527 970 km² e contat populatzione de unso 24.052.000 bividores. Francu su territòriu continentale cumprendet s'artzipelagu de Socotra, cumpostu dae bator ìsulas de chi s'ìsula de Socotra in s'otzèanu Indianu, e sos artzipelagos de Perim, Kamaran e Zucur-Hanish in su Mare Ruju.

Su Jemen s'agatat in s'Oriente Mèdiu, in su sud de sa penìsula àraba. Làcanat cun su mare Aràbicu, su golfu de Aden e su mare Ruju, in s'estu cun s'Omàn e in su norte cun s'Aràbia Saudita. Sas fronteras cun s'Aràbia Saudita sunt istadas definidas cun esatesa petzi de reghente, in cantu si tratat de territòrios pro manna parte ispopulados.

Economicamente su Jemen est intre is istados prus pòberos de su mundu, cun cunditziones de suta-isvilupu difùndidu e dipendèntzia casi totale de agiudos esternos, nointames progressos siant istados fatos dae su 1990, annu de sa reunificatzione.
## Àteros progetos
Sana'a

**Sana'a** (in àrabu صنعاء, Ṣan‘ā’) cun una populatzione de unos 1.937.451 bividores (2012), est sa capitale e sa tzitade printzipale de su Jemen. Est posta a 2.350 metros de artària; posta istrategicamente in su caminu intre Aden e Sa Meca, est su tzentru de una regione vitícola. Su tzentru antigu de Sana'a est iscritu dae su 1986 in sa lista de su patrimàniu de s'Umanidade, e in sa lista de su Patrimoniu de s'Umanidade in perìgulu dae su 2015.

*La budda min Şan‘ā’* ('Sanà cheret bista') sunt sas famosas paràulas atribuidas a s'imam Muhammad ibn Idris al-Shafi'i (768-820), chi aiat bisitadu s'antiga capitale diversas bortas. Comente issu, medas biagiadores de s'antigidade fiant abarrados impressionados dae sa bellesa de Sana'a. Su geògrafu e istòricu famadu jemenita Al-Hamdanì si si fiat maravilliadu de sa bellesa de sa tzitade, e su biagiadore persianu Ibn Rusta, cuntemporàneu suo, nd'aiat apretziadu mescamente su màndigu. Sa tzitade betza de Sana'a est cunsiderada su museu a s'abertu prus mannu de su mundu, e est istada decrarada Patrimoniu Mundiale de s'Umanidade pro s'UNESCO in su 1986: cuntenet prus de chentu moscheas, dòighi hammams e 6.500 domos de architetura ispetziale meda, cun turres de apartamentos, totu paris fraigadu in antis dae su de 11 sèculos. S'iscerant puru sa fortilesa de *Qasr as-Silah* e su mercadu de *Bab al-Yaman*. Sa tzitade de Sanà est unu tzentru culturale musulmanu, cun un'universidade islàmica e diversas moscheas e iscolas corànicas.

## Àteros progetos
Omàn

Su **Sultanadu de s'Omàn** (in àrabu: عمان‎, *Omān*, pronuntziadu [ʕumaːn]) est un'istadu asiàticu situadu in sa portzione sud-orientale de sa penìsula arabica. Sa capitale est Mascate.

S'Omàn tenet istèrrida de 309.501 km² e contat unos 3.840.000 bividores. Làcanat cun sos Emirados Àrabos Unidos a nord-ovest, cun s'Aràbia Saudita a ovest e cun su Jemen a sud-ovest. S'acarat in su mare Aràbicu a sud e a estu, in su golfu de s'Omàn a nord-estu. A s'Omàn pertenent fintzas sas exclaves de Madha e Musandam, chi làcanant cun sos Emirados Àrabos Unidos; sa segunda si ghetat a s'istrintu de Hormuz e a su golfu de s'Omàn.

De su de 17 sèculos s'Omàn at tentu unu impèriu coloniale pròpiu, in cumpetitzione cun Portugallu e Regnu Unidu pro su controllu de su Golfu Pèrsicu e de s'otzèanu Indianu. In su de 19 sèculos, perìodu de su màssimu lughidore, s'influèntzia polìticu-econòmica de custu impèriu fiat arribada in Iràn, Pakistàn e a  Zànzibar. Su noighentos at bidu imbetzes su forte declinu econòmicu de su sultanadu, sa cale prosperidade fiat basada in su fatu de èssere unu richissimu mercadu de armas e iscraos, fainas intradas in crisis.
A càusa de custa decadèntzia s'Omàn at rùidu in suta de sa forte influèntzia de su Regnu Unidu, diveninde parte de s'impèriu suo che protetoradu fintzas a su 1971. Traditzionalmente su sultanadu si movet  cunforme Regnu Unidu e Istados Unidos, ma at semper cunservadu sa soberania e mantenet oe una polìtica èstera indipendente.

S'Omàn est una monarchia assoluta guvernada dae su sultanu, ma su parlamentu tenet carchi podere legislativu e de controllu. In sa santandria 2010 s'UNDP, subra 135 paisos cunsiderados, at classificadu s'Omàn comente s'Istadu chi at tentu su majore isvilupu sotzio-econòmicu in sos ùrtimos 40 annos; su sultanadu est cunsideradu unu de sos prus isvilupados e istàbiles tra sos paisos àrabos.
## Notas

## Àteros progetos
Mascate

**Mascate** (in àrabu: مسقط‎, *Masqaṭ*; in inglesu: *Muscat*) est sa capitale e, cun populatzione de unos 1.310.826 bividores, sa tzitade prus manna de s'Omàn.
## Àteros progetos
Emirados Àrabos Unidos

Is **Emirados Àrabos Unidos** (in àrabu: الإمارات العربية المتحدة‎, *al-Imārāt al-ʿArabiyya al-Muttaḥida*) sunt un'istadu in su sud-estu de sa Penìsula aràbica, in s'Àsia sud-otzidentale. Est cumpostu dae sete emirados: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujaira, Ras al-Khaima, Sharja e Umm al-Qaywayn. Sa capitale est Abu Dhabi.

In antis de su 1971, fiant nòdidos che sos Istados de su Tregu (*Trucial States*), cun riferimentu a unu tregu impostu in su de 19 sèculos dae is britànnicos a unos cantos isceicos àrabos chi non cuntrastaiant - e prusaprestu poderaiant - fainas piratas chi miraiant a corfire is bastimentos transitende in su tretu de mare de cumpetèntzia issoro. 
Sa natzione tenet istèrrida totale de 83 600 km² e contat unos 9.701.315 bividores. Làcanat cun s'Omàn in su sud-estu, cun s'Aràbia Saudita in su sud-ovest e si ghetat a su Golfu Pèrsicu in su norte.

## Àteros progetos
Abu Dhabi

**Abū Dhabī**, o prus curretamente **Abu Ẓaby** (in àrabu: أبو ظبي), est sa capitale de sos Emirados Àrabos Unidos e cabulogu de s'emiradu omònimu. S'agatat in un'ìsula a forma de T chi ispronghet a su Golfu Pèrsicu dae sa costa tzentru-otzidentale. In su 2014, sa tzitade bera e pròpia contaiat una populatzione de 1,5 milliones de persones.

Sa tzitade fiat fundada in su 1791 de sa tribù beduina de sos Banū Yās, chi aiant ocupadu sa regione, lassende su Najd pro more de cuntrastos cun sos wahhabitos de s'Aràbia.

Abu Dhabi acasàgiat ufìtzios de su guvernu federale, est sa sede de su guvernu de sos Emirados Àrabos Unidos, sede de sa famìlia de sos Emiros de Abu Dhabi e de su Presidente de sos Emirados Àrabos Unidos, chi pertenet a custa famìlia. Su isvilupu lestru e s'urbanizzazione, paris cun su rèditu mèdiu relativamente de sa populatzione sua, at mudadu sa tzitade in una metropoli manna e adelantada. Oe sa tzitade est su tzentru de su paisu in sas fainas polìticas e industriales, froas de èssere un'importante tzentru culturale e cummertziale. Abu Dhabi rapresentat agiomai sos tres duos unu de s'economia de sos Emirados Àrabos Unidos cun unos 400 milliardos de dollaros istadunidensos.

Abu Dhabi est sa de bator tzitades prus caras pro sos traballadores espatriados in sa regione, in su 2014 est istada sa de 68 tzitades prus gastosas de su mundu.

Propassende prus de 300 tzitades, intre chi Tokyo, Basilea, Mònacu e Vienna, sa capitale de sos Emirados Àrabos Unidos est torrada in pitzu a sa lista che tzitade prus segura de su mundu.
## Àteros progetos
Aràbia Saudita

S**'Aràbia Saudita** (in àrabu: السعودية‎, *al-Suʿūdiyya* o *al-Saʿūdiyya*) ufitzialmente connota che **Regnu de s'Aràbia Saudita** (in àrabu: المَمْلَكَة العَرَبِيَة السَعُودِية‎, *al-Mamlakaẗ al-ʿArabiyyaẗ al-Suʿūdiyyaẗ*) est su prus mannu istadu àrabu de s'Àsia otzidentale pro subrafache e su segundu prus mannu de su mundu àrabu (a fatu de s'Algeria). Sa capitale est Riyad.

Sa populatzione arribat a prus de 31 milliones de persones e su paisu si ponet a su segundu logu a livellu mundiale pro nùmeru de immigrados retzidos in su territòriu suo. Tirat a 2.149.690 km² e làcanat cun Giordània e Iràq in su norte, cun su Kuwait in su nord-estu, cun su Qatàr e sos Emirados Àrabos Unidos in estu, s'Omàn in su sud-estu, su Jemen in su sud, su mare Ruju in s'ovest e su golfu Pèrsicu in s'estu.

Su Regnu de s'Aràbia Saudita est istadu fundadu in su 1932 de ʿAbd al-ʿAzīz b. Saʿūd (nòdidu durante sa majoria de su regnu suo che *Ibn Saʿūd*), fintzas chi sas conchistas chi infines ant batidu a sa creatzione de su Regnu aiant pigadu s'inghitzu in su 1902, cando issu e totu aiat conchistadu Riyad, logu de orìgine de sa famìlia sua, sa dinastia Saudita, denominada in àrabu *Āl Saʿūd*. Giai de su naschimentu suo, su guvernu de s'Aràbia Saudita fiat una monarchia assoluta e sighit sas lìnias ghia islàmicas in matèria de sutzessione. S'Aràbia Saudita est su logu de nàschida de s'Islam e su regnu est a bortas naradu "*sa terra de sas duas moscheas sacras*", in riferimentu a su al-Masjid a su-Ḥaram (de sa Meca) e a s'al-Masjid a su-Nabawī (de Medina), sos duos santuàrios prus sacros de s'Islam.

S'Aràbia Saudita tenet sas prus mannas riservas de petròliu in su mundu chi sunt cuntzentradas in manna parte in sa provìntzia orientale. Su petròliu rapresentat prus de su 95% de sas esportatziones e su 70% de sas intradas de su guvernu, fintzas chi sa cuota de economia non petrolìfera est andada reghentemente creschende. Custu at fatzilitadu sa mudadura de unu regnu desertu suta-isvilupadu in una de sas natziones prus ricas de su mundu. Ampros proventos de su petròliu ant permìtidu una modernizatzione lestra, comente pro esempru sa criatzione de un'istadu sotziale. Tenet annotamala sa de ses prus mannas reservas de gas naturale in su mundu. S'Aràbia Saudita est s'ùnicu istadu soberanu, paris cun sa Tzitade de su Vaticanu, a non tènnere unu parlamentu.
## Àteros progetos
Riyad

**Riyad** (in àrabu الرياض, ar-Riyāḍ [ar.riˈjaːdˤ], «is Giardinos») est sa capitale e sa tzitade prus manna de s'Aràbia Saudita, posta in un'artipranu in su tzentru de sa penìsola aràbica, in sa regione de Najd e in sa provìntzia de Riyad. Tenet un'istèrrida de 1.554 km² e sa populatzione de unos 7.676.654 bividores.

Sa tzitade si dividit in 17 distritos suta su controllu de sa Domo comunale de Riyad e de s'Autoridade pro s'Isvilupu de Riyad, cumandada dae su guvernadore provintziale de sa tzitade.

Mancari posta in una regione meda àrrida, bi proet ocasionalmente. B'ant chimbe digas chi mantenent s'abba proina, e puru 96 putzos e 467 km de condutziones chi batint cantidades mannas de abba dae is prantas dessalidores de su golfu Pèrsicu.
## Àteros progetos
Doha

**Doha** (الدوحة in àrabu, *a-Dawḥa* o fintzas *a-Dōḥa*, literalmente *s'Àrbure Mannu*) est sa capitale e sa tzitade prus pobulada de s'istadu de Qatàr. S'agatat in su Golfu Pèrsicu e teniat in su 2015 una populatzione de 956 460 bividores. Doha est sa prus manna tzitade de su Qatàr, su 60% de sa populatzione de s'istadu bivet difatis in sa tzitade o in s'àrea suburbana.
## Àteros progetos
Qatàr

Su **Qatàr** o ufitzialmente **Istadu de su Qatàr** (in àrabu قطر, Qaṭar, pronuntziadu [ˈqɑtˤɑr]) est un'emiradu de s'Oriente Mèdiu. Sa capitale est Doha.

Postu in una penìsula pitica de sa meda prus manna penìsula Aràbica tenet istèrrida de 11.437 km² e contat unos 2.168.273 bividores. Làcanat in su sud cun s'Aràbia Saudita e est pro su restu inghiriadu dae su golfu Pèrsicu. Manna parte de s'istadu est una campura istèrile de arena. In su sud-estu b'at s'impressionante *Khor al'Adaid* o "mare interiore", un'àrea de dunas de arena chi inghìriant una baja de su golfu.

Est un'emiradu (monarchia ereditària assoluta *de facto*), guvernadu dae sa famìlia reale Al Thani, chi guvernat s'istadu de su 1825. Indipendente de su Regnu Unidu dae su 1971, at varadu una costitutzione provisòria s'annu a sighire. A pustis de su referendum costitutzionale de su 2003 fiat fata formalmente monarchia costitutzionale chi previdet s'eletzione dereta de 30 de is 45 membros de s'Assemblea consultiva mentras 15 sunt seberados dae s'emiru. Is primas eletziones sunt istadas in prus furriadas perlongadas; de fatu su pòdere est cuntzentradu in is manos de s'emiru e non sunt permìtidos is partidos polìticos.

Diferentemente de sa majore parte de is emirados a curtzu, su Qatàr at refudadu de intrare in s'Aràbia Saudita - cuntantu chi ambaduos cumpartzint comunu orientamentu wahhabitu.

Durante sos annos otanta aiat apoderadu s'isfortzu bèllicu de s'Iràq in sa gherra Iràn-Iràq, in su 1991 s'aiat opostu a s'invasione irachena de su Kuwait e s'aiat postu a su costadu de sas fortzas chi aiant cumbàtidu in s'Iràq in sa gherra de su Golfu.

## Àteros progetos
Tzisgiordània

Sa **Tzisgiordània** o **Cisgiordània** (literalmente "sa parte a inoghe de su riu Giordanu"; in àrabu: الضفة الغربية‎, *aḍ-Ḍiffä l-Ġharbīyä*; in ebràicu: הגדה המערבית‎?, *HaGadah HaMa'aravit* o, semper in ebràicu e ufitzialmente pro s'Istadu de Israele יהודה ושומרון, *Yehuda ve'Shomron*, traduidu *Giudea e Samaria*; in inglesu naradu *West Bank*, "s'oru otzidentale") est unu territòriu chentza de bessida a su mare in s'oru otzidentale de su riu Giordanu, in s'Oriente Mèdiu. Faghet parte, paris a sa Fròngia de Gaza, de is "territòrios palestinesos" e de sa regione istòricu-geogràfica de Palestina.

In antis de sa Gherra Manna, sa zona como connota comente a Tzisgiordània fiat in suta de su domìniu otomanu, comente parte de sa provìntzia de Sìria. In su 1920, in sa cunferèntzia de Sanremo, sa vitòria de sas fortzas alliadas dd'aiat assignadu a sa soberania de su Mandadu britànnicu de sa Palestina. Sa Gherra àrabu-israeliana de su 1948 aiat bidu sa criatzione de Israele in una cantas partes s'ex Mandadu, mentras sa Tzisgiordània fiat istada conchistada e annèssida a sa Transgiordania chi a coa si fiat fata Giordània. Sos acòrdios de armistìtziu de su 1949 ant definidu is làcanas suas *[[ad interim]]*.

De su 1948 a su 1967, sa zona fiat abarrada suta controllu giordanu, e sa Giordània no at rinuntziadu ufitzialmente a is pretesas suas in s'àrea fintzas a su 1988. Sas rechertas de sa Giordània non fiant mai reconnotas dae sa comunidade internatzionale, francu su Regnu Unidu. Sa definitzione de is làcanas fiat istabilida a pustis de s'istipulatzione de s'armistìtziu de Rodi, cando fiat definida dae sas lìnias de "sessade su fogu" intre sos esèrtzitos israelianu e giordanu. De su 1967, a segus de sa Gherra de is Ses Dies, sa parte majore de sa Tzisgiordània est andada suta de ocupatzione militare israeliana, mancari siat pretèndida pro intreu de s'Istadu de Palestina, andende a costituire paris a sa Fròngia de Gaza is gai fentomados territòrios palestinesos ocupados dae sos israelianos.

## Artìculos in ligòngiu
* Palestina
* Istadu de Palestina
* Fròngia de Gaza
* Gerusalemme Est

## Àteros progetos
Fròngia de Gaza

Sa **Fròngia de Gaza** (in arabu: قطاع غزّة, *Qiṭāʿ Ḡazza*; in ebreu רצועת עזה, *Retzu'at 'Azza*) est una fròngia de terra chi pertenet a sa natzione de Palestina, e chi s'agatat a su sud-ovest de s'Istadu de Israele. Tenet istèrrida de 365 km², pro unos 1.760.000 bividores e faghet làcana cun s'Egitu in su sud-ovest, cun s'Israele in s'estu e norte, e in s'ovest si ghetat a su Mediterràneu

In s'annu 2005, sas FDI si nde sunt retiradas. In die de oe custu territòriu est guvernadu dae su movimentu Hamàs. Est unu territòriu palestinesu autoguvernadu chi, paris cun Tzisgiordània faghet parte de s'Autoridade Natzionale Palestinesa, definida in sos Acòrdios de Oslo e in sa risolutzione 1860 de su Cussìgiu de Seguresa de sas Natziones Unidas, chi est istada ammìtida dae s'Assemblea Generale de sas Natziones Unidas che Istadu cun s'istatutu de osservadore suta nùmene de  "Istadu de Palestina".

## Artìculos ligados
* Istadu de Palestina
* Tzisgiordània
*Gerusalemme Esta

## Àteros progetos
Gerusalemme Est

**Gerusalemme Esta** o **Gerusalemme Orientale** (in àrabu: القدس الشرقية‎, *al-Quds*; in ebràicu: מזרח ירושלים‎), capitale proclamada de s'Istadu de Palestina, est sa parte orientale de Gerusalemme, unilateralmente annèssida dae Israele in su 1967 a pustis de sa Gherra de is Ses Dies.

Sa parte orientale de sa tzitade incluet sa Tzitade Betza de Gerusalemme e unos cantos logos cunsiderados santos de is religiones abramìticas (ebraismu, cristianèsimu, islam), cales su Monte de su Templu, su Muru Otzidentale, sa moschea al-Aqsa, sa basìlica de su Santu Sepulcru. Pro "Gerusalemme Esta" faghet a intèndere tantis sa zona in suta de su domìniu giordanu in su perìodu 1949-1967 (istèrrida subra 6,4 km²), cantu totu sa zona a pustis annèssida dae Israele (istèrrida subra 70 km²).

Segundu su pranu de partzidura de s'ONU de su 1947 totu Gerusalemme diatdèpere costituire unu territòriu internatzionalizadu, enclave in s'internu de s'Istadu àrabu. Israele at firmadu su pranu de partzidura, ma is àrabos dd'ant refudadu. A fatu de sa gherra àrabu-israeliana de su 1948, Gerusalemme s'at agatadu dividida in duas zonas: cussa otzidentale, bìvida mescamente de populatzione ebràica, guvernada dae Israele; cussa orientale, bìvida mescamente de populatzione àraba, guvernada dae sa Giordània. Is àrabos chi biviant in is trighìngios de sa zona otzidentale, comente a Katamon e Malha, s'ant dèpidu fuire; su matessi est acontèssidu a is ebreos chi biviant in sa zona orientale, comente in sa Tzitade Betza o sa Tzitade de David. S'ùnica zona orientale chi Israele at mantentu durante is 19 annos de su domìniu giordanu est istada su monte Scopus, in ue est posta s'Universidade Ebràica de Gerusalemme, chi at costituidu un'enclave e duncas no est cunsiderada parte de Gerusalemme Esta.

In su 1967, a pustis a sa Gherra de is Ses Dies, sa Tzisgiordània fiat ocupada dae Israele; su matessi fiat sutzèdidu a Gerusalemme Est e unas cantas biddas a inghìriu.

In su mese de santandria 1967 su Cussìgiu de Seguresa de is Natziones Unidas aiat aprovadu sa risolutzione 242, non vinculante, chi pediat su «retiru de is fortzas israelianas de territòrios ocupados in su cursu de sa reghente cuntierra».

In su 1980, su parlamentu israelianu aiat aprovadu sa gai narada "lege fundamentale" chi proclamaiat unilateralmente «Gerusalemme, unida e indivìdida […] capitale de Israele». Su Cussìgiu de Seguresa de s'ONU in sa resolutzione 478 de su 1980, non vinculante, aiat definidu sa "lege fundamentale" «nulla e priva de balidesa», «una violatzione de su deretu internatzionale» e unu «sèriu ostàculu a sa resèssida de sa paghe in Mèdiu Oriente».
## Notas


## Artìculos in ligòngiu
* Gerusalemme
* Israele
* Istadu de Palestina
* Tzisgiordània
## Àteros progetos
Al Kuwait

**Al Kuwait** (in àrabu: مدينة الكويت‎, *Madīnat al-Kuwait*, literalmente *Tzitade de su Kuwait*, e in inglesu *Kuwait City*), est una tzitade de unos 3.925.000 bividores, capitale de s'Emiradu de su Kuwait.
## Àteros progetos
Bahrein

Su **Bahrein** o **Bahrain**, ufitzialmente **Regnu de su Bahrein** (in àrabu: مملكة البحرين‎, *Mamlakat a su-Baḥrayn*), est unu istadu minore postu in un'artzipèlagu de 33 ìsulas a curtzu a sas costeras otzidentales de su Golfu Pèrsicu, sa capitale est Manama, sa limba ufitziale s'àrabu.

Su Bahrein, in pretzedèntzia emiradu, est fatu unu regnu in su 2002, costituidu a monarchia costitutzionale. S'istadu est ghiadu dae sa famìlia reale Āl Khalīfa.

Tenet istèrrida de 765 km² e contat unos 1 343 000 bividores, de chi unos 235 108 istràngios. Sas abbas territoriales làcanant a ovest cun sas de s'Aràbia Saudita e a sud cun sas de su Qatàr. S'ìsula prus importante est Bahrein, chi paris cun sas ìsulas Sitrah e Muharraq format su nùcleu prus importante de s'artzipèlagu. S'ammentant fintzas sas ìsulas minores de Nabih Saleh, su penitentziàriu de Jidda, Umm a su-Nasan. In su sud-estu s'agatat, annotamala, s'artzipèlagu Hawar.

Nòdidu pro su petròliu e pro sas perlas, su Bahrein est fintzas sede de medas istruturas mannas in sa capitale Manama, intre chi su Bahrain World Trade Center e su Bahrain Financial Harbour. Su Grand-Prix de Fòrmula 1 de Bahrein tenet logu a curtzu de su Bahrain International Circuit.
## Àteros progetos
Ramallah

**Ramallah** (in àrabu: رام الله‎, *Rām Allāh*, chi signìficat "Monte de Deus" o, prus propriamente, "Domo de Deus", in ebràicu רמאללה) est una tzitade palestinesa de belle 27.092 bividores, situada in su tzentru de sa Tzisgiordània in sos montes de sa Giudea unos 18 km a norte de Gerusalemme; serbit de capitale *de facto* de s'Istadu de Palestina.
## Àteros progetos
Manama

**Manama** (in àrabu: منامة, *Al-Manāmah*) est sa capitale de su Bahrein. Est sa prus manna tzitade de s'istadu, cun populatzione aprossimada de 329.510 persones ma s'àrea metropolitana superat unos 628.000 bividores, agiomai su bator unu de s'intrea populatzione de su Bahrein.

Posta in sas costas de su Golfu Pèrsicu, Manama est bìvida dae una populatzione estremamente bària. A pustis de unu perìodu de controllu portughesu e persianu, in su de 20 sèculos, sa richesa petrolìfera de su Bahrein at contribuidu a permìtere una crèschida econòmica e demogràfica lestra, munden Manama in un'importante tzentru finantzieri de s'Oriente Mèdiu.
## Àteros progetos
Kuwait

Su **Kuwait** (pronuntziadu [kuˈwait]) est un'emiradu soberanu, situadu in s'Àsia sud-otzidentale (Oriente Mèdiu), in un'àrea particularmente rica de petròliu. Sa capitale est Al Kuwait.
 
S'istadu tenet istèrrida de 17 818 km² e populatzione de unos 4.052.584 bividores. Si ghetat in s'estu in su golfu Pèrsicu, làcanat cun s'Aràbia Saudita in su sud e cun s'Iràq in su norte. Su nùmene est su diminutivu de una paràula àraba chi signìficat fortilesa minore (a longu de su litorale). S'antigu nùmene de sa regione fiat *Qurayn*. 

Unu 80% de sa populatzione est de etnia àraba, sos immigrados sunt mescamente egitzianos e pròfugos chentza de tzitadinàntzia peruna (*bidun*). Sa limba ufitziale est s'àrabu ma est meda connotu fintzas s'inglesu.

Su Kuwait est una monarchia costitutzionale cun sistema de guvernu parlamentare, su prus antigu de su golfu. Su cabu de istadu est s'Emiru, cun tìtulu semi-ereditàriu.
## Àteros progetos
Singapore

**Singapore** (AFI: /sinɡaˈpore/) ufitzialmente **Repùblica de Singapore** (in malesu *Republik Singapura*; in inglesu *Republic of Singapore*; in tzinesu 新加坡共和国, trasliteradu *Xīnjiāpō Gònghéguó*; in tamil சிங்கப்பூர் குடியரசு, trasliteradu *Ciŋkappūr Kudiyarasu*), est una tzitade-istadu de su sud-estu asiàticu, posta in s'estrema atza meridionale de sa penìsula malesa, 152 km a norte de s'ecuadore. Tenet istèrrida de 725.1 km2 e s'isvilupat in un'artzipèlagu formadu dae unas 60 ìsulas, sa prus manna e printzipale de sas cales est s'ìsula de Singapore in ue s'agatat sa metròpoli. In su norte Singapore est seberada dae sa Malaysia de s'Istrintu de Johor, in su sud est separada dae sas ìsulas Riau indonesianas dae s'Istrintu de Singapore.

Sa tzitade-istadu est su de bator printzipales tzentros finantzieris de su mundu  e est una de sas printzipales tzitades cosmopolitas de su globu, cun un'importante rolu in su cummèrtziu internatzionale e in sa finàntzia. Su suo portu est intre de sos primos chimbe pro fainas e tràficu subra iscala mundiale.

Singapore est unu Paisu cun una longa istòria de immigratzione. Tenet una populatzione bària e sos prus de 5 milliones de bividores sunt prevalentemente de etnia tzinesa, malesa, indiana e unas àteras iscratzas de asiàticos e europeos.

Su 42% de sa populatzione est istràngia, inoghe presente pro traballu o istùdiu. Sos traballadores istràngios costituint su 50% de su setore de sos servìtzios.

Singapore est su segundu istadu prus densamente pobuladu de su mundu a pustis de su Printzipadu de Mònaco e in su 2009 est imbàtidu a sa prus arta cuntzentratzione de millionàrios in raportu a sa populatzione, in antis de Hong Kong, Isvìtzera, Qatàr e Kuwait.
## Notas

## Àteros progetos
Giacarta

**Giacarta** (AFI: /ʤaˈkarta/; in indonesianu *Jakarta* o *DKI Jakarta*, giai *Batavia*, *Jayakarta*, *Djakarta*, *DKI Daerah Khusus Ibu kota*,) est sa capitale e sa printzipale tzitade de s'Indonèsia. Posta in sa costa nord-otzidentale de s'ìsula de Giava, tenet istèrrida de 661,52 km² e populatzione de 10.075.310 bividores.
## Àteros progetos
Sri Lanka

Su **Sri Lanka** (AFI: /zriˈlanka/), su cale nùmene ufitziale est **Repùblica Democràtica Sotzialista de Sri Lanka** (ශ්රී ලංකා in singalesu; இலங்கை in tamìl), connota fintzas che **Ceylon** ([ˈsilon] nùmene ufitziale fintzas a su 1972), est un'istadu insulare chi s'agatat in Àsia e òcupat s'omònima ìsula a illargu de sa costa sud-orientale de su subcontinente indianu. Pro more de sa particulare forma e de s'agatare meda a curtzu de costera indiana est fintzas narada *làmbriga de s'Ìndia*. Est parte de su Commonwealth britànnicu.

Cun istèrrida de 65.610 km² e populatzione de unos 21 milliones de persones, su Sri Lanka s'agatat in s'otzèanu Indianu. Sa terra continetale prus a curtzu est s'Ìndia.

S'atuale capitale Sri Jayawardenapura Kotte, sede de su parlamentu de su Sri Lanka, est posta in s'àrea metropolitana de s'ex capitale Colombo; chi est sa prus manna e pobulada tzitade de s'istadu, e mantenet oe, carchi ministèriu e totu sas imbasciadas.
## Àteros progetos
Sri Jayawardenapura Kotte

**Sri Jayawardenapura Kotte** (in singalesu ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ, in tamil சிறீ ஜெயவர்தனபுர கோட்டை), connota che *Sri Jayawardenapura* o, simplemente, Kotte, est sa capitale amministrativa de Sri Lanka.

Posta in su distritu de Colombo, 8 km a est de sa capitale betza Colombo, contat unos 115.826 bividores. In sa tzitade tenet sede su parlamentu de su Sri Lanka, chi si bi est aposentadu su 29 de abrile 1982, in ocasione de sa formale inauguratzione de sa sede. Tzentru residentziale e mercadu agrìculu (printzipalmente de laores), contat vàrias indùstrias alimentares, de tèssìngiu e de contza.
## Àteros progetos
Maldivas

Sa **Repùblica de is Maldivas** est un'istadu formadu dae unu grupu de atollos in s'otzèanu Indianu, a su sud-ovest de s'Ìndia e de su Sri Lanka, in s'Àsia meridionale. Su nùmene nadiu est *Mahaldib* e diat derivare de su printzipale atollu *Male* e de *dwipa* (chi in sànscritu cheret nàrrere ìsula). Sa capitale est Malé in s'ìsula de su matessi nùmene. S'aeroportu internatzionale est in s'ìsula a costadu de Hulule. B'at 19 atollos in totale ma s'agatant àteras isuleddas, iscòllios e bangos de arena; is isuleddas e atollos sunt seberados dae canales chi permitent sa navigatzione a naes minores e fatu·fatu a naes mannas (semper intre de is atollos). 
Est costituidu dae 2.000 ìsulas, de sas cales 203 sunt bìvidas, postas unos 450 km a sud de sa penìsula de su Decàn. Tirant cumplessivamente a 298 km² pro una populatzione de unos 345.023 bividores.

Possedet unu clima tropicale e ùmidu cun propidura de unos 2000 mm pro annu. S'islam est sa religione dominadora, su cale est istadu introdùidu in su 1153. Est istada una colònia portughesa (1558), olandesa (1654) e britànnica (1887). In su 1953 at intentadu de istabilire una repùblica ma pagos meses a pustis fiat torradu a impònnere su sultanadu. At otentu s'indipendèntzia in su 1965 e in su 1968 fiat torrada a instaurare sa repùblica. Est s'istadu prus pagu populadu de Àsia e su prus pagu pobuladu intre is istados musulmanos.

Est annotamala unu de is paisos asiàticos prus piticos tantis in trèmenes de populatzione canto in istèrrida. Cun una mèdia de 1,5 m subra su livellu de su mare, est fintzas su paisu prus bàsciu de su mundu. Puru est su chi presentat s'artària màssima prus minore de su mundu, a 2,5 m, una caraterìstica chi ddu faghet meda vulnerable a s'artziamentu de su mare.
## Àteros progetos
Malé

Malé (in limba maldiviana މާލެ) est una tzitade de unos 133.020 bividores, capitale de sa Repùblica de sas Maldivas.

Malé est su tzentru de su cummèrtziu de cocos, fibra de còrgiu de coco, pramas, coco e conchìgios. Sa tzitade s'agatat in s'ìsula de Malé, in intro de s'atollu de Malé.

Tenet una base de idrovolantes e un'atracu de naes. S'Aeroportu Internatzionale de Malé est in s'ìsula a curtzu de Hulhule. Su portu s'est istadu ammanniadu balangende terra de su mare. S'ìsula est de su totu urbanizada: sa tzitade nd'òcupat casi totu sa subrafache.

Su 26 de nadale de su 2004, est acontèssidu unu terremutu in Sumatra chi at provocadu unu tsunami in s'otzèanu Indianu. Malé est istada tocada dae su tsunami, chi at inundadu sas de tres duas partes de sa tzitade.
## Àteros progetos
Limba brètone

Su **brètone** est una limba tzèltica faeddada in s'ovest de sa Bretagna, in Frantza. In incuida mancari sos tentativos pro la torrare a abbiatzare, si càrculat chi la faeddant unas 500.000 persones (prus de unu millione a cumintzu de su de 20 sèculos). Si documentat dae su de 5 sèculos e orìginat dae sa limba de sos emigrantes de s'Ìsula de Bretagna o Britànnia Manna, cun un'influèntzia minore de sa limba de Gàllia.

Sas caraterìsticas linguìsticas chi cherent mentovadas b'ant sos pronùmenes chi fundent cun sas prepositziones, e s'òrdine de sa fràsia flessìbile meda. S'iscriet in alfabetu latinu e s'utilizat pro sa majoria sa grafia unida o istandard ma b'at duos àteros sistemas de ortografia in impreu (s'elaboradu dae su canònicu Fransez Falc'hun e s'àteru naradu interdialetale).

Sos primos iscritos in brètone remontant a su de 9 sèculos. In die de oe s'istatus legale contras e s'esclusione totale de sa vida pùblica e in s'iscola sunt frenende meda sa trasmissione de sa limba. Est pro custu chi s'UNESCO cunsìderat su brètone una de sas limbas europeas in prus sèriu perìgulu dae s'ispèrdere.
Brunei

Su **Brunei** est un'istadu asiàticu situadu in su norte de s'ìsula de Bòrneu. Sa capitale est Bandar Seri Begawan. 

S'istadu tirat a 5.765,3 km² e contat unos 417.784 bividores. S'agatat inghiriadu dae su territòriu malesu de Sarawak franca sa parte setentrionale, chi tocat a su mare tzinesu Meridionale. Su paisu est partzidu in duas partes pro mèdiu de sa tzitade de Limbang, chi pertenet a sa Malaìsia.

Est istada protetoradu britànnicu dae 1888 fintzas a 1984, annu cando at otentu s'indipendèntzia prena. Sa forma de guvernu est su de su sultanadu. Su sultanu de Brunei, Hassanal Bolkiah, est cunsideradu unu de sos òmines prus ricos de su mundu. S'istadu faghet parte de su Commonwealth de sas Natziones e sa religione ufitziale est s'Islam.
## Àteros progetos
Filippo Figari

**Filippo Figari** (Casteddu, 23 de cabudanni de su 1885 – Roma, 30 de santugaine de su 1973) est istadu unu pintadore sardu.

## Biografia
Fiat fìgiu de Bartolomeo Figari, ingegneri de sas Ferrovias sardas reales, e de Carmela Costa.

Pro su traballu de su babbu, in su 1890 si tramudat in paris cun sa famìlia a Tàtari, in ue connoschet a Giuseppe Biasi, cun su cale acumprit sas primas esperièntzias gràficas suas in unos locales giornales satìricos. In su 1904 torrat a Casteddu cun sa famìlia. A pustis de s'èssere diplomadu in su litzeu ginnàsiu Dettori, esponet sas caricaturas suas in una mustra cun Felice Melis Marini.

Pagos meses a pustis tzucat a Roma, in ue su poeta Salvator Ruju l'introduit in sa redatzione de su cuotidianu *Sa Pàtria*, pro su cale realizat  caricaturas medas. 

In su 1916 benit mutidu a sas armas. A pustis de s'èssere distintu in un'atzione de gherra, pro sa cale at a èssere posca onoradu cun sa medàllia de brunzu a su balore, benit pigadu a presoneri dae sos austrìacos e benit postu in intro de sa fortilesa de Komaron.

Dae su 1929 finas a sa ruta de sa ditadura fascista est segretàriu de su Sindacadu regionale fascista de sas artes bellas. 

A pustis de àere espostu in sa Prima mustra de su sindacadu regionale fascista de su 1930, in Tàtari, pigat parte a medas àteras mustras. In su 1931 esponet in sa prima Cuadriennale natzionale de arte de Roma, in ue un'òpera sua, *La Vendemmia*, benit comporada dae Vittorio Emanuele III.

In su 1935 divenit diretore de s'Iscola de Arte de Tàtari.

Cun sa ruta de su regìmene est sugetu de vàrios atacos personales pro àere mantentu, pro medas annos, sa càrriga de Segretàriu sindacale.

## Sa decoradura de su munitzìpiu de Casteddu
In su santandria de su 1911 benint assinnados sos traballos de decoradura de su palatzu tzìvicu de sa Comuna de Casteddu. Figari otenet sa sala de sos Cojuios. Pro realizare cuss'òpera issu si tramudat pro belle tres annos in sa bidda de Busache, in ue elàborat sas botzas chi posca ant a èssere sa base de sas telas chi at a realizare. In sa rapresentatzione de su cojuiu sardu su pintore re-traet situatziones medas de sa traditzione: sa bessida de sos isposos acumpangiados dae su sonu de sas launeddas collidos de sas fèminas chi ghetant su trigu comente a sinnu augurale, su ballu de s'isposu cun una de sas invitadas, momentos de festa a inghìriu a su fogu ma fintzas iscenas medas de bida de cada die de sa bidda de Busache. In sa permanèntzia sua in Busache, Filippo Figari at tentu una relatzione cun una tzeraca dae sa cale est nàschidu una fìgia chi no at bòlidu reconnòschere (difatis issa at pigadu su sambenadu de sa mama). In sas telas sunt rapresentados fintzas sos bestires traditzionales de sas biddas de Samugheo e Atzara.

## Bibliografia

* 
* 
* 

## Ligàmenes esternos

* 

* 

*
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan** (ˌbanda səˌri bəˈɡawan) (in malesu literalmente "*Portu de s'Onoradu Dominadore*", in Jawi: بندر سري بڬاوان), nòdida fintzas a su 3 de santuaine 1970 cun nùmene de *Brunei Town*, est sa capitale de s'istadu de su Brunei. Tenet una populatzione de unos 279 924 bividores e est una tzitade meda reghente, est istada difatis totu torrada a fraigare a pustis chi sos bombardamentos alliados a sa fine de sa segunda gherra mundiale l'aiant arrasada. 
## Àteros progetos
Phnom Penh

**Phnom Penh** (trasliteratzione IPA: [pənomˈpɛn] o [ˌnomˈpɛn]; in khmer ភ្នំពេញ) est sa capitale polìtica e econòmica de sa Cambògia e cabulogu de sa munitzipalidade de Phnom Penh. Importante portu fluviale sa tzitade est posta in s'oru de su riu Mekong, in su logu de acosidu intre su Tonle Sap e ue si dirama su riu Tonle Bassac. Cun sos casi unos 3 milliones de bividores Phnom Penh est annotamala sa tzitade prus manna e populada de s'istadu e majore tzentru cumertziale e culturale.

Una borta connota comente a sa *Perla de s'Àsia*, sa tzitade est oe unu logu turìsticu de discretu importu e estfamada pro s'architetura, chi tirat siat de s'istilu traditzionale khmer siat de cuddu eredadu durante sa dominatzione coloniale frantzesa.

## Àteros progetos
Australàsia

S**'Australàsia** est unu trèmene impreadu in vàrias maneras pro inditare una regione intermèdia de s'Otzeània: Austràlia, Noa Zelanda e sas ìsulas prossimas in s'Otzèanu Patzìficu.

Su trèmine est istadu coniadu dae Charles de Brosses in *Histoire des navigations aux terres australes* de su 1756. Derivat de su latinu e signìficat "Àsia de su sud". De Brosses dd'aiat introduidu pro diferentziare s'àrea de sa Polinèsia (in s'estu) e de su Patzìficu sud-orientale (Magellànica). Cherit seberadu fintzas dae sa Micronèsia (in su nord-estu).
Melanèsia

Sa **Melanèsia** est una de sas regiones chi traditzionalmente partzit s'Otzeània. Sa paràula provenit de su gregu *μέλας* 'nieddu' e *νῆσος* 'ìsula'). 

Est una regione chi s'isterret dae su Patzìficu otzidentale Patzìficu fintzas a su mare de Arafura, in su norte e in su nord-estu de Austràlia. Su trèmene est istadu usadu sa prima borta dae Jules Dumont de Urville in su 1832 pro inditare un'agrupamentu ètnicu e geogràficu de ìsulas diferente a su de sa Polinèsia e sa Micronèsia. In die de oe, sa classificatzione ètnica de De Urville si cunsìderat pagu acurada, sende chi non definit bastante bene sa diversidade culturale, linguìstica e genètica de sa Melanèsia e, oe in die, s'usat simplemente comente denominatzione geogràfica. In prus, sas natziones de Figi, Pàpua Noa Guinea, Salomone, Vanuatu e Noa Caledònia (chi legalemente est una dipendèntzia frantzesa) usant custu trèmene pro si descrìere a issas etotu, dae chi rifletet s'istòria coloniale cumpartzida issoro e una situatzione natzionale comuna.
## Notas
Micronèsia

Sa **Micronèsia** est una de sas macroregiones cun chi traditzionalmente si partzit s'Otzeània.

A custa partzidura traditzionale de s'Otzeània impreada fintzas de sas Natziones Unidas pro dividire su mundu in macroregiones, sos chircadores preferint sa moderna partzidura in duas solas regiones: s'Otzeània de a curtzu e s'Otzeània de a tesu de chi sa Micronèsia faghet parte.

Su nùmene Micronesia est istadu coniadu dae su frantzesu Jules Dumont de Urville a cara de su 1830 (paris cun cussos de sa Polinèsia, de sa Melanèsia e de sa Malaìsia) e derivat de su gregu antigu μικρος (minore) e νησος (ìsula), est a nàrrere "ìsulas minores".

Sa Micronesia s'agatat a estu de sas Filipinas, a nord-estu de s'Indonèsia, a norte de sa Pàpua Noa Guinea e de sa Melanèsia e a ovest de sa Polinèsia.
Kiribati

Sa **Repùblica de Kiribati**, antigamente connota comente a *Ìsulas Gilbert* (pro su capitanu inglesu chi ddas aiat tzircumnavigadas sa prima borta), est un'istadu multi-insulare de s'Otzèanu Patzìficu. Sa capitale est Tarawa Sud.

Kiribati tenet istèrrida de 811 km² e contat unos 102.351 bividores. S'agatant a caddu de s'ecuadore e sa lìnia de su cambiamentu de data, pertenende siat a sa Polinèsia siat a sa Micronèsia, a sud de sas Ìsulas Marshall e Hawaii e a norte de Tuvalu, Samoa, sas ìsulas Cook e sa Polinèsia Frantzesa.

Sas Kiribati sunt costituidas dae tres artzipèlagos printzipales, chi cumprendent 32 atollos e un'ìsula isulada:

* Ìsulas Gilbert
* Ìsulas Fènis (Phoenix Islands)
* Isporades ecuadoriales (Line Islands)
* Banaba
Mancari pro tirada s'impare de sas terras nde faghent unu de sos istads prus minores de su mundu, s'ispaniamentu issoro ddis permitet de pretèndere una zona marìtima de 3.550.000 km cuadrados.

Sas ìsulas sunt bividas dae unos 2500 annos. Sa crèschida de sa populatzione est unu problema chi si torrat a presentare e chi at obligadu a dda torrare a collocare pro garantire s'echilìbriu intre ìsulas. In su 1999 est istadu ammìtidu comente Istadu de prenu deretu a s'ONU.

## Àteros progetos
Tarawa Sud

**Tarawa Sud** est sa capitale de sa repùblica de Kiribati in s'atollu de Tarawa (in inglesu *South Tarawa*, in gilbertesu *Teinainano Urban Council*). Su parlamentu natzionale, sa Maneaba ni Maungatabu, s'agatat dae su 2000 in sa localidade de Ambo.

Sa tzitade est sede fintzas de unu College e de un' Universidade, s'Universidade de su Patzìficu de su Sud.
## Àteros progetos
Vanuatu

**Vanuatu**' (/vanuˈatu/) su cale nùmene ufitziale est **Repùblica de Vanuatu** (in bislama: *Ripablik blong Vanuatu*, in inglesu: *Republic of Vanuatu*, in frantzesu: *République de Vanuatu*) est un'istadu insulare postu in s'Otzèanu Patzìficu meridionale. Sa capitale est Port Vila.

S'artzipelagu, chi tenet orìgine vulcànica, tirat a 12 200 km² e contat unos 258.301 bividores. S'agatat a unos 1 750 km a est de s'Austràlia, 500 km a nord-estu de sa Noa Caledònia, a ovest de sas Figi e a sud de sas Ìsulas Salomone. Sas ìsulas chi lu cumponent sunt istadas denominadas Noas Èbridas durante su perìodu coloniale.

Vanuatu est una repùblica parlamentare. Sas limbas ufitziales sunt su bislama (vanuatuanu), s'inglesu e su frantzesu.
## Àteros progetos
Ngerulmud

**Ngerulmud** est sa capitale de sa Repùblica de Palau, un'istadu insulare in s'Otzèanu Patzìficu. In su 2006 at sostituidu comente capitale Koror. Ngerulmud est posta in s'istadu de Melekeok, subra Badeldaob, s'ìsula prus manna de s'istadu, posta 20 km (12 mìllios) a nord-estu de Koror e a 2 km a nord-ovest de sa bidda de Melekeok. Contat unos 400 bividores.

## Àteros progetos
Figi

Sa **Repùblica de Figi** est un'istadu insulare de s'Otzeània chi òcupat totu un'artzipèlagu de su Patzìficu Sud, in sa Melanèsia, postu a estu de Vanuatu, a ovest de Tonga e a sud de Tuvalu. Sa capitale est Suva.

S'artzipèlagu de Figi cunsistet de 322 ìsulas, pro una istèrrida totale de 18.270 km², su tres unu de sas cales sunt populadas. Sas duas ìsulas prus importantes sunt Viti Levu e Vanua Levu. A Viti Levu s'agatat sa capitale, Suva, e puru su de bator tres de sa populatzione, chi contat unos 850.000 bividores in totale. Sas ìsulas sunt montosas, formadas sas ìsulas pro su vulcanismu tertziàriu, chi altèrnat materiales vulcànicos in sos setores montosos chi tenent pitzos chi propassant sos 1.200 mslm, e cun su sedimentàriu detríticu e coraddinu, in sos setores prus bàscios, e sunt ammuntadas dae padentes tropicales. S'ìsula de Viti Levu est montosa meda e la atraessant rios meda. Su clima est tropicale ùmidu.

Sos primos bividores de sas Figi sunt arribados dae su sud-estu de Àsia meda in antis chi sas ìsulas esserent iscobertas dae esploradores europeos in su de 17 sèculos, s'olandesu Abel Tasman in su 1643 e sos britànnicos James Cook (1774) e William Bligh (1789). No est istadu fintzas a su de 19 sèculos, però, chi nche sunt imbàtidos europeos pro si nche istabilire permanentemente. Sas ìsulas fiant fatas una colònia britànnica su 1874. In su 1937 sas Figi ant otentu s'autonomia e su 1966 su guvernu britànnicu at emanadu una costitutzione chi introduiat su sufràgiu universale. Su multiètnicu Alliance Party (AP) de Ratu Kamisese Mara, chi s'est mantentu a su pòdere fintzas a su 1987, at chircadu un'echilìbriu intre ambas comunidades pro costituire un'istadu indipendente.

Ant otentu s'indipendèntzia in su 1970. Su guvernu democràticu est istadu interrùmpidu dae duos corpos de istadu in su 1987, a causa de problemas intre sa comunidade indo-figiana e sa nadia melanesiana. Custu at provocadu carchi tentativu separatista, comente su de s'ìsula de Rotuma.

Sas duas etnias dominadoras sunt s'indù e s'indìgena melanèsia (partzida intre sa figiana e sa rotumanesa), onniuna de sas cales rapresentat unu 50% de sa populatzione totale. S'inditu de crèschida naturale est artu (21,8‰), cun totu chi sa natalidade, puru arta (26,8‰), s'est abascendi in presse a causa de sas campagnas de pranificatzione familiare. Sa populatzione est urbana pro 38,7% tzirca. Sa limba ufitziale est s'inglesu. Unu 53% de sa populatzione est cristiana, su 38% indù e aciomai unu 8% musulmana. S'analfabetismu est de su 13%.
## Àteros progetos
Suva

**Suva** est sa capitale de sas ìsulas Figi. S'agatat in sa costera sud-orientale de s'ìsula de Viti Levu. Tenet una populatzione de 200.000 bividores segundu s'istima de su 2005 chi nde faghent su tzentru prus mannu de su Patzìficu Sud, fracas s'Austràlia e sa Noa Zelanda. Bi bivet unu misturu de etnias (figianos, indianos, tzinesos, tongalesos, samoans, de Salomó, micronesis, europeos, crèolos...). 

In sa tzitade e intòrinos b'ant crèsias cristianas, templos indù e sikh, moscheas musulmanas e fintzas unu campusantu giudeu abbandonadu. Suva fiat fata capitale de sas Figi in su 1877. Su fàbricu prus artu de sas Figi, su de s'Reserve Bank of Figi, tenet sa sede in Suva. S'intretzant puru su mercadu munitzipale, sa Domo comunale antiga, s'Albert Park, su Grand Pacific Albergo e sos Thurston Gardens, in ue s'agatat su Museu de sas Figi. S'Iscola de Meighina de sas Figi e unu de sos tres campus de s'Universidade de su Patzìficu Sud (University of the South Pacific) sunt in Suva. Tenet un'aeroportu internatzionale, mancari s'aeroportu figianu prus importante s'agatat a Nadi.
## Àteros progetos