open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bandera berbera

Sa **bandera berbera** (in berberu: ⴰⵛⵏⵢⴰⵍ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ, Acnyal Amaziɣ) est sa bandera de sos bèrberos, chi sunt su populu primu de s'Africa de susu.

In su 1970, s'Accademia Berbera at naratu de ponner sa prima bandera berbera chi aìat imbentatu su militante Mohand-Aârav Bessaoud.

In su 1998, sa Cunferentzia Mondiale Amazigh at fatu sa bandera ufitziale in Tafira, in sas isulas de Las Palmas (isulas Canarias), isulas in ube istabant sos Guancios, unu populu berberu anticu.

Sa bandera si cumponet de tres colores: turchinu, birde e grogu a bandas orizontales de sa propiu artesa, e una lìtera de tifinagh Yaz o AZA.

Cada colore si riferit a unu elementu de Tamazgha, tretu berberu dae s'anticoriu:

*Su turchinu rapresentat su Mare de Mesu e s'otzeanu atlanticu;
*su birde rapresentat su bled, chi est su sartu chi si podet ponner a curtibu e sas muntagnas birdes;
*su grogu rapresentat s'arena de su desertu de su Sahara.

Sa lìtera Z de s'arfabetu tifinagh in colore ruju est a indittare totu sos chi sunt falatos gherrande pro su reconnoschimentu de sa limba e curtura berbera, in prus est su simbulu de sa resistentzia e de sa bida.
Tamazgha

**Tamazgha** (in berberu: ⵜⴰⵎⴰⵣⵖⴰ) est unu faveddu de sos ativistas berberos pro indittare totu sos istados in ube si faveddat (o faveddabat) sa limba berbera.

Su tamazgha cumprendet totu sos chimbe istados de su Maghreb (Marocco, Algerìa, Tunisia, Libia e Mauritania) e parte de de ateros battor (nord de su Mali, nord de su Niger, unu biculu a ponente de s'Egitu (Siwa), sos tretos ispagnolos de Melilla, Ceuta e sas isulas Canarias).

Sa paraula la ant a primu imbentada sos ativistas berberos in Cabilia, Algeria. Si tratat de un'ispressione de su natzionalismu e de comente su berberu si cheret natzione e populu unitu.

## Libros
*Nouvelle géographie universelle: la terre et les hommes, par Élisée Reclus, vol. 12, éditions Hachette, 1887. (page 4)
*Revue des Deux Mondes, v.107, 1873. (page 140)
*Mélanges d'histoire et de voyages, par Ernest Renan, éditions Calmann Lévy, 1890. (page 322)
*Tombouctou la mystérieuse, par Félix Dubois, éditions Flammarion, 1897. (page 253)
*The New Encyclopaedia Britannica, vol. 30, 1974. (page 155)
*North West Africa: a political and economic survey, par Wilfrid Knapp, 1977. (page 15)
*Linguistique berbère: études de syntaxe et de diachronie, par Salem Chaker, éditions Peeters. 1995 (pages 7, 30, 135, 269)
*L'identité berbère: de la frustration berbère à la violence : la revendication en Kabylie, par Dalila Arezki, éditions Séguier, 2004. (page 104)
*Encyclopédie berbère, par Gabriel Camps et Salem Chaker, 27 volumes, éditions Edisud, 1984-2005.
S'incantadora Creamy Mami

Creamy Mami s'incantadora (魔法の天使クリィミーマミ *Mahō non tenshi Kurīmi Mami?*, lett. "S'ànghelu de sa maja Creamy Mami") est una sèrie televisiva ànime de gènere *mahō shōjo*, prodùida dae s'istùdiu Pierrot e trasmìtida in Giapone dae su 1983 a su 1984 e connota fintzas in Sardigna, inue est cussiderada unu de sos cartones animados chi ant tèntiu prus fortuna. Custu anime godit fintzas de una traspositzione manga, distribuida dae sa Kōdansha in manera parallela a sa trasmissione.

Sa sèrie sighit sas paristòrias de una pitzinna chi, posca àere retzidu balias màgicas, si trasformat in una cantante de sutzessu.
Tibor Fischer

**Tibor Fischer** (Stockport, 15 de donniasantu de su 1959)&#x20;est&#x20;unu&#x20;iscritore britànicu de orìgine ungaresa.
Natalia Koroleva

**Natalia Koroleva** (nàschida su 31.05.1973) est una cantante.
## Discografia
* «Жёлтые тюльпаны» (1990)
* «Дельфин и русалка» (1992)
* «Поклонник» (1994)
* «Конфетти» (1995)
* «Бриллианты слёз» (1997)
* «Сердце» (2001)
* «Осколки прошлого» (2002)
* «Веришь или нет (плюс Тарзан)» (2003)
* «Рай там, где ты» (2006)
* «Магия Л…» (2015)
Su populu sardu

**Su populu sardu** est istadu unu periòdicu bilìngue (sardu e italianu) publicadu dae su 1973 a su 1980. Moende dae su de bator nùmeros, est istadu publicadu dae su Moimentu contra a su colonialismu, chi dae su 1975 est devènnidu Moimentu de su Populu Sardu
## Istòria
Sa prima redatzione, finas a su 1974, est istada in Aristanis. A pustis de custa data, si nch'est tramudada a Nùgoro.
Su primu diretore responsàbile est istadu Gustavo Buratti, piemontesu e piemontesista.
A pustis, a tentu su matessi incàrrigu Giuanne Frantziscu Pintore.

## Lìnia editoriale
Giornale de crìtica a su colonialismu italianu, pro sa liberatzione natzionale de sos Sardos e s'ufitzialidade de sa limba sarda.
Ghjuseppu Tirottu

**Ghjuseppu Tirottu** (Casteddu de Anglona, nùmene ufitziale: Castelsardo,1954), est un'iscritore in prosa e in poesia, chi at isseberadu de iscrìere mescamente in castiddanu, sa limba de sa bidda in ue est nàschidu e in ue istat cun sa mugere e sas duas fìgias. Laureadu in Lìteras modernas, at traballadu comente analista-programadore in Tàtari in una sotziedade de informàtica.

Apassionadu de literadura e de cultura sarda, iscriet. Dae su 1992, leat parte in prèmios medas, otenende sos mègius resurtados.

## Reconnoschimentos
* 1993 Prèmiu Tzitade de Otieri
* 1995 Prèmiu Gramsci 
* 1995 Prèmiu Montanaru 
* 1995 Prèmiu Casteddu de sa Fae
* 1999 "F. Modena-San Felice Panaro"
* 1999 "Lions Duomo di Milano"
* 2000 Prèmiu Romàngia
* 2002 Premio Internazionale Nosside di Reggio Calabria
* 2002 Prèmiu Tzitade de Otieri (2a bia)
* 2002 Prèmiu Casteddu de sa Fae (2a bia)

## Òperas
* *Lu bastimentu di li sogni di sciumma*, 1997
* *L'umbra di lu soli*, 2001, ISBN 88-86229-90-9
* *Cumenti òru di nèuli*, 2002, ISBN 88-7356-017-2
* *La rena dopo la risacca* , 2004, ISBN 88-87636-53-2
* *La forma di l'anima*, 2004, ISBN 88-86002-69-6
* *Agra terra* (traduzione di "L'umbra di lu soli"), 2005, ISBN 88-7356-060-1
* *Lu basgiu di la luna matrona*, 2007, ISBN 88-6025-079-X
* *La casa e la chisura*, 2008
* *E semmu andaddi cantendi...*, 2012
* *Cumentisisia t'avaràgghju amà*, 2013
Kaliopi

**Kaliopi Bukle** (nàschida su 28.12.1966) est una cantante matzèdone.

## Discografia
* 2000: "Oboi Me"
* 2001: "Ako Denot Mi E Nokj"
* 2004: "Ne Mi Go Zemaj Vremeto"
* 2008: "Zelim Ti Reci"
* 2010: "Poraka" and "Poruka"
* 2013: "Melem"
Roubaix

thumb|275px|Munitzìpiu
**Roubaix** est una beccia tzitade industriale de unos  bividores de su norti de sa Frantza, chi s'agatat in sa regione de s'Arta-Frantza, e est acanta a sa làcana cun su Bèlgiu.

De su sèculu XIX, cun sa Rivolutzione Industriale, sa tzitade at connotu isvilupu de s'indùstria tessile meda lestru.

## Notas


## Acàpius de foras
* Pàzina ufitziale de sa tzitade 
* Su turismu in Roubaix
Šiprage

**Šiprage** (Шипраге) est un'apendìtziu de su comune Kotor Varoš in sa Bòsnia i Erzegovina, un'istadu de sa penìsula de sos Balcànus. In su tempus coladu est istadu fintzas unu comune.

*Latitùdine: 44°27'56″
*Longitùdine: 17°33'36″
*Artària: 507-520 m

## Clima

## Referèntzias

## Ligàmenes

* http://opstinakotorvaros.com/ 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Transessualidade

**Transessualidade** est unu faeddu impitadu pro sas persones chi tenent un'espressione o identidade de gènere chi diferit dae su sessu in ue sunt nàschidos. Su tèrmine podet inclùdere, ma non est limitadu a: transessuales, cross-dressers e àteras persones chi vàriant de gènere.

Is persones transessuales tenent unu sensu de distonia e disforia cara a su sessu de nàschida chi si podet isvilupare in sos primos annos de vida, durante s'adolescièntzia o, prus in manera rara, in edade majore.

Istoricamente, sos intentos de cura psichiàtrica de custu istadu s'ant rivelados unu fallimentu e ant causadu unu nùmeru a beru elevadu de suitzidas intre sas persones transessuales. Sceti a inghìriu a su 1960 s'at incumentzadu a pensare chi su solu "sanamentu" de sa persone transessuale si podet a otènnere adeguende su corpus a sa psiche e non a s'imbesse.

Su movimentu transessuale mundiale refudat s'incuadramentu psichiàtricu de sa cunditzione pròpia e fintzas su contributu genèticu a custa cunditzione paret limitadu meda.
## Riferimentos

## Artìculos in ligòngiu
* Identidade de gènere
* Ermafroditismu
* Identidade non binària
## Àteros progetos
Identidade de gènere

Cun s'espressione **identidade de gènere** s'inditat su gènere in ue una persone s'identìficat, est a nàrrere chi si intedit òmine, fèmina o àtera cosa difarente dae custa bipolaridade. 

S'identidade de gènere no benet netzessariamente dae su sessu biològicu e no tenet relatzione cun s'orientamentu sessuale.
Bisessualidade

S'indicat cun su tèrmine bisessualidade s'orientamentu sessuale de unu persone chi podet tènnere atratzione romàntica-sentimentale e eròtica-sessuale cara a individuos siat de su pròpiu siat de s'àteru sessu.

Sa bisessualidade dd’ant osservada in vàrias sotziedades umanas longu totu su cursu de s'istòria registrada e in su restu de su rènniu animale; no est duncas caraterìstica de s'èssere umanu.

Cumente a sos àteros duos tèrmines printzipales chi inditant sas possìbiles variantes de orientamentu sessuale, est a nàrrere eterosessuale e omosessuale, fintzas su fueddu bisessuale dd’ant coniadu e sa primu borta impreadu in su cursu de su XIX sèculu.
## Àteros progetos
Orientamentu sessuale

**Orientamentu sessuale** est faeddu iscientìficu pro inditare sa diretzione in ue andat s'interessamentu emotzionale, romànticu e sessuale de una persone. Podet èssere pro personas de s'àteru sessu, de su matessi sessu o de ambos duos. 
De no cunfùndere cun s’identidade sessuale chi pertocat su gèneru in ue si intendet pertenèssere una persone.

No est sinònimu de s’espressione ofensiva "preferu sessuale", chi benit impreada pro sugerire chi èssere gay o lèsbica siat una cosa voluntària e tando si podet mudare o fintzas "curare".
Lotta de Pratobello

Sa **lotta de Pratobello** est istada una rebellia populare antimilitarista chi ant fattu, cund unu moimentu de resistentzia nonviolenta, sos orgolesos in su mese de làmpadas de su 1969.

## S'Istoria
In sa die su 27 de maju de su 1969, s'autoridade italiana aìat apicadu in bidda unu fozu de abbisu in ue si naraìat chi sos pastores, chi traballaìant in su tretu de Pratobello, dae cue si nche depìant andare a lestru, ca su logu toccaìat a nde lu faghere unu poligonu de tiru e ammaestramentu pro sos sordados italianos. 

In su 9 de làmpadas, unos 3500 orgolesos aìant cumentzadu a si movere; in su 18, totu sa populatzione fiat acudida in pratza Patteri; s'assemblea aìat detzididu chi una forma de protesta nonviolenta si depiat ponner in atu, e tando toccaìat a occupare in presse su logu de Pratobello. Dae su 19 de làmpadas, Pratobello fiat occupada e pustis de calicuna die, in ue non b'at apidu violentzia, s'esertzitu si nche fiat andadu a foras. 

A sighire de custu fatu, in Orgosolo si fiant cumintzende a pintare sos fentomados murales.

## Ateras Noas
In su cursu de sa pelea populare Emìliu Lussu, cund una lìtera dedicada a totu sos orgolesos, aìat naradu chi fit de acordu cun sa lotta e mustraìat solidariedade, agiunghende chi isse puru aìat cherfidu acudire si non fiat istadu pro sa salude sua.

## Bibliografia
*
*

## Referèntzias
Queer

**Queer** est unu fueddu sociopolìticu, impreadu dae chie sinnalat s'opressione eteronormada in sa sotziedade e in sa cultura, pro arrefudare sa partimenta traditzionale intra duas identidade de genere (mascu / fèmina) e intra is orientamentos sessuales (èterosessuale, omosessuale, bisessuale etc).

Is istùdios e is teorias queer cumpartzint un'arrefudu generale a su binarismu, a sa normatividade e sinnalant una farta de intersetzionalidade aintru de sa prus ampra comunidade "gay" o "LGBT".

Queer, in sa sa connotatzione istòrica sua, est su chi si ponet a "a foras de sas làcanas de sa sotziedade normale" e "segat sas règulas de su sessu e de su gènere".

Podet èssere impreadu poita s'ambiguidade sua cunsentit a sas persones de bessire dae is etichetas, a bortas istrintas e limitadas, cumente a “eterosessuale”, "gay", "lèsbica" o puru "transgender".
Impèriu coloniale tedescu

S**'impèriu coloniale tedescu** (in tedescu: **Deutsche Kolonien und Schutzgebiete**) fiat costituidu a sa fine de su de 19 sèculos, che parte de s'Impèriu tedescu e at duradu fintzas a s'acabu de sa prima gherra mundiale candu, a fatu de sos tratados de Versailles de su 1919 fiat isfatu.
Sas colònias tedesca fiant naradas *Schutzgebiete* (protetorados) dae Bismark, sende ca s'intentu duo fiat de ddas insertare in s'arròdiu de cummèrtzios tedescu. In su 1914 s'impèriu colòniale tedescas fiat pro istèrrida su de bator majores de su mundu, a fatu de su britànnicu, frantzesu e russu. Segundu sa costituzione de s'impèriu sas colònias no fiant territòriu fissu de s'impèriu, cantu dominàrios suos camba de mare.
Aiant tedescos chi emigraiant in sas colònias e bi si accussogiaiant, no esertzitaiant però funtziones de soberania pro contu de s'impèriu.
Sos territòrios coloniales s'isterriant in s'Àfrica otzidentale e orientale, Otzeània e in Àsia
Somaliland

Sa **Repùblica de Somaliland** (in somalu: **Jamhuuriyadda Soomaaliland**) est unu istadu de s'Àfrica orientale *de facto* indipendente, ma de momentu no reconnòschidu internatzionalmente, chi currespondet a su chi cabudianamente fiat istadu su territòriu coloniale britànnicu de Somaliland. Su nùmene bènit dae su pòpulu sòmalu, a chie  sos bividores pertènnent. Sa capitale est Hargheisa.

Su Somaliland tenet istèrrida de 137.600 km² e unos 3 milliones e mesu de bividores. Làcanat in s'ovest cun su Gibuti, in su sud-ovest e sud cun s'Etiòpia, in s'estu cun su restu de sa Somàlia e in su norte si ghetat a su golfu de Aden.

Su Somaliland atuale si fiat unidu a sa Somalia italiana a pustis de s'indipendèntzia dae Britànnia Manna in su 1960. Su 18 de maju de su 1991 aiat declaradu unileteralmente indipendèntzia, sende ca su guvernu sòmalu fiat rutu e sa gherra tzivile a curtzu de iscopiare. Dae tando s'est a pagu a pagu affortigadu, iscerende·si pro istabilidade polìtica e movende passos a manu de sa democratizatzione. 
## Àteros progetos
Hargheisa

**Hargeisa** (in somalu: **Hargeysa**; àrabu: **هرجيسا**), chi si podet traduire *Harar Minore*, est una tzitade de su norte de sa Somàlia e capitale *de facto* dae su 1991 de s'autoproclamadu indipendente istadu de Somaliland. Contat nùmeru de bividores intre 500 e 800 mìgia (segundu unas cantas istimas prus de unu millione) e tenet duncas prus de su dòpiu de sa populatzione de sa tzitade etìope de Harar dae chi pigat nùmene.  

Sa tzitade s'agatat a artària de unos 1260 metros subra su mare e est fintzas capitale de sa regione de Woqooyi Galbeed.
Limba sòmala

Su **sòmalu** (nadiu: *Af Soomaali*) est una limba afro-asiàtica cuscìtica orientale, faeddada dae sos sòmalos in totu su Corru de Àfrica (Somàlia, Gibuti, estu de s'Etiòpia e norte-estu de Kènia) e dae cuddos emigrados o esiliados in totu su mundu. In Somàlia sa limba est ufitziale dae sa fine de su 1972, e dae tando est impreada in totu sos cuntestos pùblicos. 

Sa limba prus prossima a su sòmalu est s'oromo, però cuntenet fintzamentas una importante cantidade de faeddos de orìgine àraba in su lèssicu e in tempus prus reghente s'at arrichidu de imprèstidos inglesos e italianos, sende ca su territòriu de Somàlia est istadu colònia de custos pòpulos.

## Sistema de iscriidura
Su sòmalu no at tentu alfabetu ufitziale (francas unas cumprobadas comente s'alfabetu Osmanya) fintzas a su 1972, candu est istadu adotadu s'alfabetu latinu. Custu fatu iscerat su sòmalu dae sas limbas lacanantes, chi impitant s'alfabetu amharicu o àrabu.

In antis de s'època coloniale, sos religiosos e sos sòmalos prus istudiados usaiant s'alfabetu àrabu, mancari in forma no cunformada a sa limba. 

S'alfabetu atuale si cumponet de sas lìteras sighentes: 

B, T, J, X, KH, D, R, S, SH, DH, C, G, F, Q, K, L, M, N, W, H, Y. (non s'agatant antimes sas cunsonantes: P, V e Z).

S'atzapat fintzas unu distinghimentu intre vocales curtzas (A, E, I, O, U) e longas (AA, EE, II, OO, UU).

Sas cunsonantes C, DH, KH, Q e X rapresentant sonos chi no s'agatant in s'alfabetu latinu traditzionale.
Antakya

Antiòchia (turcu: **Antakya**; gregu: *Αντιόχεια*; in : انتاكيّة,‎, , in passadu Antiochia de Sìria) est una tzitade de sa Turchia, in sa riba de su riu Oronte, a curtzu de sa sua foce  s'ala nord-orientale de su Mare Mediterràneu e pagu a longu de sa frontera cun su chi oe est Sìria. Est su cabulogu de sa provìntzia de Hatay.

Est istada una de sas prus mannas metròpolis de su mundu antigu, a partire a su nessi de s'època grega, e l'est istada pro medas sèculos galu, rapresentende unu de sos printzipales tzentros cumertziales e culturales de su tempus. Distrùida dae su terremotu de su 526 d.C. e conchistada dae sos persianos in su 540 d. C. at subidu dae tando unu lentu declinu, chi at ridimensionadu in manera notèvole s'importu suo. Oe contat belle 300.000 abitantes.

## Istòria

### Gregos e romanos
Est istada fundada belle in su 300 a.C. de Seleuco I Nicatore, unu de sos generales de Lisandru Mannu (fintzas mutidos diàdochi, est a nàrrere pretendentes chi, posca sa morte de Lisandru Mannu, si sunt cuntierrados su Regnu Macedone in gherras e batallas duradas belle 40 annos) e pro prus de duos sèculos est istada sa capitale de su Regnu de sos Seleucidos. Seleuco l'aiat dadu custu nùmene in onore de su babbu, Antioco. In su 64 a.C. Pompeo at conchistadu sa regione e at costituidu sa provìntzia romana de sa Sìria, e Antiochia nd'est devènnida sa capitale.

Sa tzitade, dae su 47 a su 55 belle, at bìdidu sas primas prèdicas cristianas de s'apòstolu Paolo de Tarso. De sos logos de sa prèdica di Pietro e Paolo est abarrada sa gruta chi, segundu sa traditzione, los bidiat impares pro sa tzelebratzione de s'eucaristia. Cun sa difusione de su Cristianèsimu, incumentzada dae san Barnaba, Antiochia est devènnida sa sede de unu de sos bator patriarcados initziales, paris cun Gerusalemme, Alessandria e Roma. Comente a tzitade de s'Imperu Romano issa at prosperadu finas su V sèculu e at bìdidu crèschere sa populatzione sua finas belle 500.000 abitantes.

Sa metròpoli, imbellida dae monumentos e tèmpios, s'est arrichida de màrmaros pretziados e, giai dae su I sèculu, est istada una de sas tzitades prus pròsperas e importantes de s'Imperu e sa de tres pro cantu a sa populatzione, in fatu a Roma e Alessandria.

Numerosos sunt sos imperadores chi bi ant artziadu òperas, cumintzende dae Caligola, chi costrùidu torra e at ismanniadu su forum, finas Aureliano chi, torradu dae sa gherra contra sa reina Zenobia de Palmira, àtera tzitade a beru rica, si fiat firmadu in tzitade e aiat detzìdidu de l'imbellire.
Impèriu Britànnicu

S**'impèriu britànnicu** (in inglesu: **British Empire** o fintzas incurtzadu **Empire**) est istadu su prus mannu impèriu coloniale de s'istòria. Suta su poderiu de su Rènniu Unidu s'agataiant unidos dominions, colonias de sa corona, protetorados, mandados e ulteriores territòrios dipendentes, chi resultaiant èssere colònias cummetziales o penales de sos territòrios camba de mare britànnicos. 

In s'annu 1922, su tempus chi lompiat a prus manna tirada, cun unos 458 milliones de bividores, s'impèriu incluiat su de bator unu de sa populatzione mundiale de s'època. S'isterriat subra una subrafache de unos 33.7 milliones de km², chi beniant a èssere su de bator unu de is terras emèrgidas. 

S'influèntzia polìtica, giurìdica, linguìstica e culturale sighet a durare oe in die in medas partes de su mundu. De paris forma sas làcanas coloniales giogant unu rolu in is conflitos regionales intre sas ex-colonias. Sa manna majoria de is istados chi in tempus coladu sunt istados colònias britànnicas, partènent oi a una unione narada Commonwealth de sas Natziones, chi tenet cabu rapresentativu in sa corona britànnica.
## Àteros progetos
Doddore Meloni

**Salvatore Meloni** prus connotu che **Doddore** (Tàtari, 4 de maju 1943 - Casteddu, 5 de Triulas 2017) est istadu unu ativista sardu e indipendentista de Sardigna, leader de sos movimentos *Meris* e *Paris*. Giai presidente de s'autoproclamada Repùblica de Malu 'Entu intre su 2008 e su 2009, Meloni fiat giai istadu ammisciadu in sos annos '80 in unu cumplotu indipendentista, chi ddi aiat bàlidu noe annos de presone. Regehentemente torradu a pònnere in galera pro reatos fiscales, si fiat declaradu *presoneri polìticu*, comintzendi unu isciòperu de su famine e de su sidi, che protesta pro pòdere èssere postu a sos arrestos domitziliares. Sende istadu su pedidu suo rebusadu, est mortu a cunsighidu de unas 50 dies de dejunu in s'ispidale Santissima Trinità de Casteddu.

## Riferimentos



## Bibliografia
*
Provìntzia de Sud Sardigna

Sa **Provìntzia de Sud Sardigna** est una provìntzia italiana de sa Sardigna de 345.554 bividores. 
Istituida con L.R. N. 2 de su 4 freàrgiu 2016, cumprendet is comunos de is provìntzias betzas de Carbònia-Iglèsias e Campidanu de Mesu, acabbadas in cunsighèntzia de is resurtas de is referendum de su 2012 in Sardigna, prus is comunos de sa Provìntzia de Casteddu chi no ant acunsentidu a fàghere parte de sa tzitade metropolitana e a is comunos de Geroni (prima de sa Provìntzia de Aristanis) e Seui (prima de sa Provìntzia de Ogiastra). Su cabu de logu provisòriu est Carbònia, su comunu prus pobuladu de sa Provìntzia.

## Comunos de sa Provìntzia de Sud Sardigna
*Arbus
*Armùngia
*Arresi
*Arrolli
*Ballau
*Barrali
*Barùmini
*Biddacidru
*Biddanoa de Forru
*Biddanoa 'e Tulu
*Biddanoa Franca
*Bidda Matzràxia
*Biddaramosa
*Biddaspitziosa
*Biddeputzi
*Biddesatu
*Biddesorris
*Bugerru
*Burcei
*Cala Seda
*Carbònia
*Carloforte
*Castiadas
*Crabonaxa
*Deximeputzu
*Domunoas
*Domus de Maria
*Donòri
*Forru
*Frùmini Majori
*Futei
*Geroni
*Gerxei
*Gèsigu
*Gèsturi
*Giauni
*Giba
*Gomajori
*Goni
*Gonnesa
*Gonnosfanàdiga
*Guasila
*Gùspini
*Igrèsias
*Is Pratzas
*Iscroca
*Ìsili
*Istersili
*Lunamatrona
*Mandas
*Mara Arbarei
*Masainas
*Murera
*Muristenis
*Musei
*Narcau
*Nuradda
*Nuragus
*Nuràminis
*Nurri
*Nuxis
*Ortacesus
*Pabillois
*Patiolla
*Pauli Arbarei
*Pauli Gerrei
*Perdaxius
*Piscinas
*Portescusi
*Pramantellu
*Sa Baronia
*Sàdili
*Samassi
*Samatzai
*Santadi
*Sant'Andria 'e Frius
*Santu Antiogu
*Santu 'Asili 'e Monti
*Santu 'Èngiu
*Santu Giuanni Suergiu
*Santu 'Idu
*Santu Sparau
*Sàrdara
*Scalepranu
*Seddori
*Segariu
*Sèligas
*Senorbì
*Serdiana
*Serramanna
*Serrenti
*Serri
*Setzu
*Seui
*Seulu
*Siurgus Donigala
*Siddi
*Silìcua
*Silius
*Solèminis
*Soramanna
*Sueddi
*Teulada
*Tratalias
*Tuili
*Turri
*Ùssana
Su Sennore de sos Aneddos

**Su Sennore de sos Aneddos** (in inglesu *The Lord of the Rings*) est unu contu de fantasia iscritu in ses libros dae John Ronald Reuel Tolkien cumintzande dae su 1954. Est partzidu in tres partes: sa Cumpanzia de s'Aneddu (*The Fellowship of the Ring*), sas Duas Turres (*the Two Towers*) e sa Torrada de su Re (*The Return of the King*).

Tolkien at fintzas imbentadu pro su contu duas limbas de sa zente alva, chi si narant Quenya e Sindarin.

Peter Jackson at fatu una sèrie de tzìnemas ispirados a sos libros in sos annos 2001, 2002 e 2003.

## Riferimentos


## Bibliografia

*
Alcàntera de Xúquer

**Alcàntera de Xúquer** (in cadalanu; in castillianu **Alcántara de Júcar**) est una bidda de unos 1.320 bividores de Ispagna, chi s'agatat in sa Comunidade Valenciana, partenente provìntzia de Valencia, in sa comarca de Ribera Alta.
## Istòria
De orìgine islàmica (su topònimu *Alcántara* tenit orìgines dae s'àrabu "al qántara", cun signìficadu de *su ponte*, *s'acuedutu*, e fintzas *sa diga*), probabilmente fiat incorporada dae su re Giagu I de Aragona a su tando reghentemente criadu rènniu de Valencia in s'annu 1244, a fatu de sa conchista de Xátiva. Chene duda sa populatzione musulmana aiat sighidu a abarrare, cunserbende limba, religione, usos e costùmenes suos, fintzas a sa bogadura definitiva in su 1609. Unu terremutu in su 1748 nd'at isciarrocadu parte de sa turre e de su palatzu sennorile. A pustis de èssere pertentu pro una iscurta a Alons Sanoguera, a printzìpiu de su de 18 sèculos fiat comporada dae sos Sorell, contes d'Albalat, fintzas a s'agabbu du regìmene sennorile in su de 19 sèculos. In sa prima mitade de su de 19  sèculos se produiat trigu, orju, trigainde e prus che totu arrosu, binu, ògiu e seda.
## Àteros progetos
Carrera de is programmas lìberos

**Sa carrera de is programmas lìberos** (in catalanu *Carrer del programari lliure*, in inglesu *Free Software Street*) est sa prima carrera intitulada a is programmas lìberos.

S'agatat a Berga, in Catalugna, e est istada inaugurada su 3 trìulas 2010 cun sa presèntzia de Richard Stallman.

## Notas
Continenti

**Continenti** poit essi:
* Continenti - Unu modu po tzerriai sa Penìsula italiana
* Continenti - Una àrea manna de terra
Continenti (Geografia)

Su **continenti** est una àrea manna de sa Terra ca est bessia dae sa crosta terrestri.

## Modellus de ispartimentu de is continentis
Ci funtis mera modellus de ispartimentu de is continentis: a sesi, a cinqu, quattru, i a tresi continentis.

### Modellu a sesi continentis
Donnat importantza a s'istoria e a sa cultura de donnia paesi. In custu modellu is terras si spartint aicci:
* Àfrica, Amèrica de su Sud, Amèrica de su Norti, Asia, Europa, Oceania
Un artru modelu a sesi continentis ponnit impari is Americas, ponnendu in prus s'Antartide:
* Africa, America, Antàrticu, Asia, Europa, Oceania.

### Modellu a cincu continentis
Ci funtis tres tipus de custu modellu:
* Africa, America, Asia, Europa, Oceania (Usau in Italia, In Europa otzidentale e in Amèrica Latina)
* Africa, Amèrica de su Sud, Amèrica de su Norti, Euràsia, Oceania. (Usau in Russia, in Ucraina, in Bielorussia i est su modellu seghiu da su sìmbulu de is olimpìadis)
* Africa, America, Europa, Asia, Oceania

### Modellu a cuattru continentis
Is ispartimentus a cuattru continentis, contat solamenti unu tipu
* Àfrica, America, Euràsia, Oceania

### Modellu a tres continentis
* America, Eurafràsia, Oceania

## Boxis acapiadas
* Ocèanu atlànticu
* Ocèanu patzìficu
* Ìsula
Maoma

**Maoma** o **Mauma** (Sa Meca, 26 de abrile de su 570 - Medina, 8 de làmpadas de su 632), narau in lingua àraba ***Muhamad*** (*محمد)*, cun nòmini cumpridu  ***Abū l-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muṭṭalib al-Hāshimī***, (ابو القاسم محمد ابن عبد الله ابن عبد المطلب ابن هاشم القريش) est istadu su fundadori de l'Islam e po is musulmanus est considerau s'ùrtimu profeta mandau de Allah.
Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** (Gary, Indiana, 29 de austu 1958 – Los Angeles, 25 de làmpadas 2009) po tottus **Michael Jackson** o su **Re de sa musica pop** (*Il re del pop* o in inglesu *The King of Pop*) est istadu unu cantadore e ballerinu istadunidensu.

## S'iniziu cun sos Jackson 5
Michael Joseph Jackson est nadu in Gary, Indiana su 29 de austu 1958, dae Joseph (Joe) Jackson e Katherine Jackson. A s'edade de 5 annos cummintzada a cantare cun sos frades Jermaine, Jackie, Tito e Marlon, e si fachen mutire Jackson 5. Michael cantat paris cun sos Jackson 5 finzas a su 1978. 
## Sa carriera dae solista

### Off the Wall
In su 1978, si separada dae sos frades, e in su 1979 fachet su primu discu, Off the Wall. 

### Thriller
In su 1982 essidi Thriller, su discu chi ada a balanzare de prus in tottu s'istoria de sa musica mundiale. 

### Bad
In su 1987 pubblicada unu discu novu: Bad. Sas canzones prus famosas de custu album sunis: Man in the mirror, Smooth Criminal e Bad. Appustis sa pubblicazione de su discu Jackson fachet unu tour de contzertos in tottu su mundu.  

### Dangerous e atteros avvenimentos
In su 1992 essidi Dangerous, cun sas canzones famosas Black or White e Heal the World. In custos annos, Michael est'accusadu de abusos sessuales in pitzinnos, cosa chi ada a sutzedere prus appustis puru, in sos annos 2000, ma sia in su 1993 sia in su 2003, est'istadu assoltu dai tottus sas accusas. In su 1992 inziada un'atteru tour: Dangerous World Tour.  

### ''HIS''tory e Blood on the Dance Floor
In su 1995 pubblicada HIStory, su 'e battoro de discos fattos, chi cumprendede dusos cd: unu solu de canzones famosas de su cantante e s'atteru de canzones novas. Sighidi su discu, su terzu tour mundiale. Michael Jackson fachet unu discu de remix de s'album HIStory, e lu mutidi Blood on the Dance Floor: HIStory in the mix.   

### Invincible
In su 2001 essidi Invincible, unu discu chi Michael lu definidi commente prus bellu de Thriller. Sa canzone prus famosa de custu discu este You Rock My World.   

### This Is It e sa morte
Michael detzidede de fachere s'urtimu tour in su 2009, in Londra, chi deppiad'iniziare in triulas. Custos urtimos contzertos non suino istados attos 'ca su 25 de làmpadas de su 2009, po causa de troppu medichinas, moridi po arrestu de coro. 

## Discos appustis mortu

### Michael
In su 2010 essidi Michael, su primu discu essidu appustis "su re" ch'est mortu.

### Xscape
In su 2014 benidi pubblicadu un'atteru discu, Xscape, chi at bendiu meda. 

### Scream
In su 2017 essidi Scream, unu discu de sas canzones a tema de sa die de sos morto, in inglese Halloween. Sa pubblicazione de su discu est'accumpanzada dae Thriller 3D, su video popolare, torradu a fachere picande e elaborande su 35mm originale.

## Cullegamentus a foras
* Giassu ufitziale

__FORCETOC__
L'esercito del selfie

**L'esercito del selfie** (*S'esercitu de su selfie - de su autoritrattu fotogràficu*) est una cantzoni criat dae Takagi & Ketra i cantat dae Lorenzo Fragola i Arisa.
Mila Kunis

**Mila Kunis** (Černivci, 14 de Austu 1983) est una attrice americana de orìgini ucraina.

## Àteros progetos
Jerry Lewis

**Jerry Lewis** (Newark, New Jersey, 21 de martzu, 1926 – Las Vegas, Nevada, 20 de austu, 2017), fit unu còmicu e attore americanu.
Frédéric Mistral

Est istadu unu renovadore de s'impreu literariu de s'otzitanu. At rezidu su premiu Nobel pro sa literadura in su 1904.
Herta Müller

**Herta Müller** (Nițchidorf, 17 de austu in su 1953) est una iscrittora chi hat binchidu su Premiu Nobel pro sa literadura in su 2009.
Federico García Lorca

**Federico García Lorca** (Fuente Vaqueros, 5 de Làmpadas 1898 - Viznar, 18 de Austu 1936) est istadu unu iscrittore e poeta ispagnolu.
Sitzilianos

Sos **sitziliànos** sunt sa populatzione chi bivet in s'isula de Sitzìlia, regione chi est oe in die italiana a istatutu ispetziale numenada a manera ufitziale *Regione Siciliana* (in sardu "Regione Sitziliàna").

## Sitzìlianos famados
* Luigi Pirandello,  drammaturgu, iscrittore e commediografu
* Antonello da Messina, pintore
* Giovanni Falcone, magistradu
* Paolo Borsellino, magistradu
* Franco Battiato, musicista
Christina Aguilera

**Christina María Aguilera ** (New York City, 18 de nadale 1980) cantante de sos Istados Unidos, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de sa istoria de sa musiga.

### Album
* 1999 - *[[Christina Aguilera (album)|Christina Aguilera]]*
* 2000 - *[[Mi Reflejo]]*
* 2001 - *[[My Kind of Christmas]]*
* 2002 - *[[Stripped]]*
* 2006 - *[[Back to Basics]]*
* 2010 - *[[Bionic]]*
* 2012 - *[[Lotus (Christina Aguilera)|Lotus]]*
* 2018 - *Liberation*

### Raccoltas e EP
* 2008 - *[[Keeps Gettin' Better - A Decade of Hits]]*
Fabio Rovazzi

Fabio Rovazzi est unu cantadori i youtuber italianu. Est mera conottu po ai cantau cantzonis commenti: "Andiamo a comandare" (Ajò a cumandai), "Tutto molto interessante" (Tottu mera interessanti) i "Volare" (Bolai).
Ralphie May

**Ralph Duren** "**Ralphie**" **May** (Chattanooga, Tennessee, 17 de freàrgiu 1972 – Las Vegas, 6 de santuaine 2017) est istadu unu còmicu e attore americanu.
Neutrino

Unu **neutrino** est una partixedda subatòmica elementari de massa meda pitica e chentza cariga. Est de su gruppu de is leptonis e de sa famìlia de is fermionis. Tenit eliticidadi -1.
Lista de sas comunas de sa Provìntzia de Caltanissetta

In custa **Lista de sas [[Comunas italianas|comunas]] de sa [[provìntzia de Caltanissetta]] in sa regione de [[Sitzìlia]], [[Itàlia]]**.

## A
* Acquaviva Platani

## B
* Bompensiere
* Butera

## C
* Caltanissetta
* Campofranco

## D
* Delia

## G
* Gela

## M
* Marianopoli
* Mazzarino
* Milena
* Montedoro
* Mussomeli

## N
* Niscemi

## R
* Resuttano
* Riesi

## S
* San Cataldo
* Santa Caterina Villarmosa
* Serradifalco
* Sommatino
* Sutera

## V
* Vallelunga Pratameno
* Villalba
Birmingham

**Birmingham** est una tzidade de s'Inghilterra. Tirat pius de 1.074.300 abitantes (2011). La tzitade occupat un'area de 267,7 kmq.
República Catalana

Sa **Repùbblica catalana**, o fintzas Istadu catalanu, est una de sas denumenatziones chi at assùmidu in manera istòrica sa Catalugna comente a sugetu giurìdicu e polìticu soberanu. 

Sa Repùbblica catalana est istada proclamada nessi in oto ocasiones: in su de XVII sèculu dae sos esèrtzitos generales presididos dae Pau Claris in su 1641; in su cursu de su sèculu 19° dae Napoleone Bonaparte in su 1810 e fintzas in su 1873 dae Baldomer Lostau; in su cursu de su de binti sèculos de Francesc Macià in su 1931 e de Lluís Companys, chi in su 1934 at proclamadu s'Istadu catalanu.

A sa fine, in su 2017, dae su presidente de sa Generalitat Carles Puigdemont, a sighidu de su referendum in s'indipendèntzia de sa Catalugna.
Artìculu 155 de sa costitutzione de s'Istadu ispagnolu de su 1978

S'artìculu 155 de sa costitutzione de s'Istadu ispagnolu est unu disponimentu de leghe chi permitet a su guvernu de s'Istadu de obligare una Comunidade autònoma a respetare disponimentos costitutzionales o de leghe ispetzìficos, e de nde controllare sas autoridades si issa refudat de los respetare.

Su pretzetu est ispiradu a sa figura de sa coertzitzione federale (Bundeszwang), istabilida in s'artìculu 37 de sa Leghe fundamentale pro sa Repùblica Federale de Germània, connòschida comente a Leghe Fundamentale de Bonn (Costitutzione tedesca). Custa ispiratzione est evidente in sa redatzione de s'artìculu 155, chi cointzidet in s'essentziale cun su pretzetu costitutzionale tedescu. Comente nota su politòlogu Ramon Cotarelo, s'artìculu 37 de sa Costitutzione tedesca est ispiradu in s'artìculu 48 de sa Costitutzione de sa Repùblica de Weimar, chi at permìtidu a Adolf Hitler de instaurare su Tertzu Reich.

S'aplicatzione no est automàtica: Su presidente depet in antis pedire acrarimentos a su Presidente de sa Comunidade e solu si non rispondet o non rispondet in sa manera chi su guvernu cunsìderat at a èssere possìbile pedire a su Senadu de intervènnere, pedende medidas ispetzìficas chi depent èssere aprovadas dae su Senadu in sessione plenària, cun s'òbligu de iscurtare su Presidente de sa Comunidade.

Fintzas a su 2017 s'artìculu no est mai istadu aplicadu, a causa de s'etzetzionalidade sua, ma bi sunt istadas duas rechertas: sa prima  relativa a sas Canarias in su 1989  chi, nointames s'intrada in s'Unione Europea no aiat abolidu sos dàtzios, e una relativa a sa Catalogna, pro su referendum indipendentista. 

## Notas
Donald Trump

**Donald John Trump** (Noa York, 14 làmpadas 1946) est un'imprendidore, polìticu e personàgiu televisivu istadunidensu. Est istadu su de 45 e 47 presidentes de sos Istados Unidos de Amèrica dae su 2017 a su 2021. Est istadu torradu a elègere in su mese de onniasantu de su 2024 pro unu mandadu chi at a incumentzare in su 2025.

## Riferimentos
Calidade (economia)

Custa boghe pertocat sa calidade in s'atzetzione prus impreada, in manera essentziale in s'àmbitu de s'ingenieria, de s'economia e de sa produtzione, cando leamus a cunsideru unu bene, materiale o immateriale, chi benit prodùidu pro unu determinadu usu.

In generale, sa medida de sa **calidade** inditat una medida de sas caraterìsticas o de sas propiedades de un'entidade (una persone, unu produtu, unu protzessu, unu progetu) in contu de su chi s'abetat de cussa entidade, pro unu determinadu impreu.

S'impreu chi si cheret fàghere est de importu, ca sa valutatzione de sa calidade bàriat sugundu s'impitu. Pro esempru, una persone podet èssere un'iscritore bonu meda, ma tènnere una valutatzione meda bassa comente a atleta. A su matessi modu, unu grupu de datos podet tènnere una calidade arta cando impreados comente a informatzione genèrica, divulgativa, ma una bassa calidade pro un'usu de arta pretzisione.

Pro custos motivos, su cuntzetu de calidade est aplicàbile in belle totus sos campos de sa connoschèntzia, onzi borta chi un'ogetu, una persone o àteru, benit cunfrontadu cun su chi nche s'abetat de issu.
Cafetera

Sa **cafetera **(o **tziculatera**) est su trastu chi s'impreat in coghina pro fàghere su cafè. Pro sa preparatzione de su cafè esistent tipologias diferentes de cafeteras, a segunda chi su cafè siat curtzu, decotu o filtradu.

## Sa moka clàssica

Sa cafetera *moka* est un'aparitzu minore chi serbit a fàghere su cafè in domo, ispainadu meda in belle totus sas domos de Itàlia. Est un'imbentu sortadu de Alfonso Bialetti. Fìgiu suo, Renato, at ispainadu in totu su mundu sa cafetera cun su disìnniu de s'òmine cun sos mustatzos. Sas dimensiones vàriant a segunda de cantu cafès si disìgiat otènnere. Su cafè si mesurat in "tzìcheras" o in "persones" e una moka si definit duncas de 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12 o 18 persones o tzìcheras.

## Riferimentos
Cafè

Su **cafè**, o **cafei**, est una bèvida otenta dae sa molidura de sos sèmenes de carchi mesches de minores àrbores tropicales chi apartenent a su gènere *Coffea*, ala de sa famìlia botànica de sas Rubiacee, unu grupu de angiosperme chi cumprendet ultres 600 ghèneros e 13.500 mesches.

Cando chi a s'internu de su gènere *Coffea* siant identificadas e descritas prus de 100 mesches, in manera cumertziale sas diferentes mesches de orìgine sunt presentadas comente a diversas variedades de cafès. Sas prus difùndidas tra issas sunt s'arabica e sa *robusta*.

## Mesches coltivadas

Sas mesches de cafès coltivadas subra manna iscala sunt tres: *Coffea arabica*, *Coffea canephora* e, in minore medida, *Coffea liberica.* Una deghina benint coltivadas in manera locale.

Sas mesches diferint pro gustu, cuntentu de caffeina, e adattabilità a climas e terrenos diversos de cussos de orìgine.
Ammentemus chi totus sas mesches coltivadas esistent àncoras, in sas zonas de orìgine, a su bistadu selvatico. Est però fintzas beru chi sunt istadas creadas in manera artifitziale medas noas variedades.
Polisportiva Dinamo

Sa **Polisportiva Dinamo s.r.l.**, mègius nota comente **Dinamo Sasari**, est una sotziedade de pallacanestro italiana cun sede a Tàtari, chi militat de s'istajone 2010-11 in sa Sèrie A, màssima sèrias de su campionadu italianu de pallacanestro.

Est istada s'in antis sotziedade de canestra de sa Sardigna a bìnchere s'iscudetu, triunfende in su 2014-2015 in su màssimu campionadu de canestra italianu, posca àere conchistadu Super-copa italiana e Copa Itàlia durante sa matessi istajone.

S'iscuadra est connota pro motìvos de sponsor **Dinamo Banco di Sardegna Sassari**. 
Sunt nados *sos gigantes de Sardigna* o petzi *sos gigantes* riferendesi a sos sos gigantes de Mont'e Prama.

## Istòria
Fundada su 23 abrile de su 1960 de unu grupu de istudiantes locales, in majoria bènnidas de su Litzeu clàssicu “Azuni”, sa Dinamo chertat su suo primu campionadu, in sa sèrias B regionale, in su 1963 e posca solos tres annos benit promòvida in sèrias C natzionale. Sos annos otanta sunt signados dae una consolidada positzione in antis in B e poi in B1 finas su mannu traguardu de sa Sèrie A2 conchistada in su 1989 contra Siena. 

S'amaranto de sa màllia lassat ispàtziu a su biancoverde, colore de su galu oe Main Sponsor Bancu de Sardigna, chi pròpiu in cussos annos incumentzat su raportu suo de collaboratzione cun sa sotziedade. In su 1991 intrat a fàghere parte de s'iscuadra Emanuele Tundu, chi at a essere bandera de sa Dinamo finas s'istajone 2007-08 cando s'at a retirare e at a intrare a fàghere parte de s'iscuadra tècnica de su setore giovanile de sa sotziedade. S'istajone 1998-99 si cùngiat cun sa torrada a dae segus in sèrias B Primore ma gràtzias a s'achirimentu de su tìtulu isportivu de Forlì sa Dinamo at a partetzipare in manera aguale a su campionadu de A2. A fine istajone s'at faghere torra bidere sa torrada a dae segus ma posca duas istajones, in su 2002-2003, torrat in Legadue. In su làmpadas de su 2005, su controllu de sa sotziedade bidet su coladòrgiu de s'istòricu
presidente, s'abogadu Dino Milia, a una noa compagine sotziale cun s'imprendidore Luciano Mele a cobèrrere sa màssima càrriga dirigenziale. Sos colores de sa màllia torrant cussos originàrios, biancu e biaitu. Posca àere segudadu sos play-off pro tres istajones consecutivas (de su 2007 a su 2009), in su 2010 sa Dinamo Sassari conchistat sa prima borta in s'istòria sua sa Sèrie A cun su coach Meo Sacchetti, ex giogadore, medàllia de prata a sas Olimpìades de su 1980 e oro a sos Europeos de su 1983. Dae inoghe in dae inantis Meo at a èssere semper a sa ghia de s'iscuadra rinnovende, su 7 freàrgiu 2013, su cuntratu suo in biancoblu finas su 2018.
Eletrònica

S**'eletrònica** est sa sièntzia e sa tècnica chi pertocat s'emissione e sa propagatzione de sos eletrones in su bòidu o in sa matèria. Comente sièntzia, s'eletrònica est una branca de sa fìsica, e in s'ispetzìficu de s'eletrologia. Nàschida comente a branca de s'eletrotècnica, oe est cunsiderada disciplina separada e podet èssere definida comente sa "tècnica de sas currentes dèbiles e de arta frecuèntzia" diferende dae s'eletrotècnica chi est imbetzes "sa tècnica de sas currentes fortes e de bassa frecuèntzia".

In manera prus ispetzìfica, s'eletrònica est s'impare de connoschimentos e metodologias teòricas e pràticas impreadas pro su progetu e sa realizatzione de sistemas e aparatos hardware bonos a elaborare grandesas fìsicas in forma de signales chi cuntenent informatzione, pro tipos medas de aplicatziones. Sas realizatziones de s'eletrònica sunt tando tzircùitos eletrònicos de elaboratzione fatos de cumponentes eletrònicos, ativos e passivos, collegados pro mèdiu de condutores chi permitint su tzìrculu de currente elètrica.

## Riferimentos
Antoninu Rubattu

Fiat poeta bilìngua, laureau in matèrias literàrias e at dirìgiu sa rivista de arti, literadura e poesia sarda S’Ischiglia.

Est stètiu sindigu de Sennori, bidda in ui at bìviu, po noi annus. Cumenti istudiosu de lìngua sarda, fiat in sa cummissioni de espertus ca at publicau sa proposta de sa Limba Sarda Unificada.

Intra is òperas suas si podint arragodai is tradutzionis de s'Iliade e s'Odissea e su Dizionario Universale della Lingua di Sardegna.

Est mortu su 23 de màrtzu de su 2019.

## Òperas
* Primi voli - Poesie Italiane, Ediz. Gabrieli, Roma 1976
* Lagrimas e isperas - Poesie Sarde, Ediz. 3T, Casteddu 1982
* Antologia Premio Romangia, Ediz. 3T, Casteddu 1984
* Coju de sàmbene (Bodas de sangre de F.G. Lorca), Casteddu 1991
* Sa muzere istoiga (Yerma di F.G. Lorca), Ediz. 3T, Casteddu 1991
* In domo de Berenarda (La casa de Bernarda Alba de F:G: Lorca), Ediz. 3T, Casteddu 1991
* Sas contascias de tia massiana de Lolloe - Poesie sarde, Ediz. 3T, Casteddu 1993
* Eternidades (Eternidades de J.R. Jimènez), Ediz. 3T, Casteddu 1997
* Dizionario Universale della Lingua di Sardegna (DULS), Ediz. Edes, Tàtari 2002
* Sos diccios non sun... fae, Ediz. Domus de Janas, Casteddu 2004
* Iliade e Odissea,  Ediz. Domus de Janas, Casteddu 2005
* Ruju lindone (Rosso corbezzolo) - Poesie Sarde, Ediz. Edes, Tàtari 2005
*

## Notas


## Ligàmenes esternos

* 
*
Management

Su*Management* in economia aziendale est su complessu de sas funtziones amministrativas, diretivas e zestionales de un' azienda (siat issa de diritu pùblicu o diritu privadu). Sa locutzione benit fintzas impreada pro indicare sa paris de sas persones chi tenent responsabilidades zestionales in azienda. 

Su tèrmine *management* acudit de sa limba inglesa e derivat de su verbu *to manage*, "zestire", issu matessi originadu dae s'italianu "maneggiare".

## Caraterìsticas
Sa atividade cunsistet in sa ghia de sa zestione aziendale, pro mèdiu de sa definitzione de sas istrategias, de sos obietivos aziendales e a su paris de sas atziones zestionales furriadas a su persighimentu issoro. De fundamentu resurtat tando una bona cultura giurìdicu-econòmica pro acumprire in modu consapevole seberadas fundamentales cales cussas chi rigurdant s'impreu de sas risorsas econòmicas, de sas risorsas umanas e tènnere su controllu de su guvernu sotzietàriu.

## Nòdidas
Tecnologia

Su tèrmine **tecnologìa** est una paràula-assentada derivante de su gregu "*tékhne-logìa*", est a nàrrere literalmente "tratadu sistemàticu in un' arte". In s*'Ètica nicomachea* Aristotele aiat distintu duas formas de atzione, *prâxis e téchnē*: mentras s'in antis tenet sa pròpia mira in issa etotu, sa sigunda est semper a su servìtziu de àteru, comente a unu mèdiu. In custu sensu sa "tècnica" (tèrmine impreadu medas bortas comente a sinònimu), no fiat diversa ne de s'arte, ne de sa sièntzia, ne de cale-si-siat protzedimentu o operatzione autu a segudare un'efetu cale-si-siat, e su campu suo s'estendiat subra totus sas fainas umanas. Solu intre sa fine de su XX e su cumintzu de su XXI sèculu s'est lòmpidos a connotare comente a tècnica su sutagrupu de sas pràticas umanas pèndintes su cumportamentu in sos cunfrontos de sa natura dirìgidu a sa produtzione de benes. Pro tècnica faghet a cumprèndere s'aplicatzione de sos connoschimentos elaborados dae sa sièntzia a miras pràticas e a sa produtzione de ainas pro los realizare.

Sa paràula tecnologia indicat pro custu sa catalogatzione e s'istùdiu sistemàticu de tècnicas aplicadas, medas bortas referidas a una carchi piessigna làccana (si faeddat, a esèmpiu, de "tecnologia informàtica", "tecnologia mecànica", "tecnologia eletrònica", "tecnologia eletrotècnica", "tecnologia de su manigu" e medas unas àteras).

## Nòdidas
Telecomunicatzione

Sa **telecomunicatzione**, abbreviatzione **TLC**, est sa faina de trasmissione a longa distàntzia (tele) de signales, paràulas e immàgines tra duas o prus sugetos mediante aparatos eletrònicos pro mèdiu de unu canale fìsicu de comunicatzione.

Sas ampras aplicatziones tecnològicas de sas telecomunicatziones podent essere classificadas in duos grupos: a) tecnologias de s'informatzione; b) tecnologias de s'informatzione e de sa comunicatzione (acrònimu ICT). S'ampra difusione issoro in s'atuale sotziedade at dadu chintu - pro mèdiu de mèdios de comunicatzione de massa comente a telèfonu, ràdiu e televisione - a s'atuale sotziedade de s'informatzione; annotamala sas telecomunicatziones sunt unu de sos setores chi contant de prus de sa gai narada sa de tres rivolutziones industriales.

Determinante annotamala est s'influssu de sas modernas telecomunicatziones e in generale de s'ICT in sa nàschida e in s'isvilupu de sa gai narada *New economy* e ancora prus in generale in s'evolutzione tecnològica e sotzio-econòmica de sa sotziedade moderna, tzitende a esèmpiu s'abbentu de tres mannos rivolutzionet tecnològicas de sos annos imbenientes a su 2000, cales sos telèfonos tzellulares, sa retze Internèt e su GPS.

Sas infrastruturas de telecomunicatziones sunt divenidas duncas una risursa in manera tale istratègica, e in su matessi tempus crìtica, a s'internu de cada Istadu, a su puntu de nde permìtere s'isvilupu sotzio-econòmicu e sa rispetiva fortza econòmicu-polìtica a livellu internatzionale finas a rechèrrere su ricursu a formas dillindadas de amparu o seguridade. Sas mannas sotziedades o cumpangias de telecomunicatziones benint at dadu Telco e su setore in su mundu otzidentale, comente a pro unos àteros setores industriales, est coladu in sos annos de formas de monopòliu istatale a sa privatizatzione in antis e a s'imbeniente liberalizatzione.

## Nòdidas