open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarcapos

**Sarcapos** (o **Sarcopos**) fiat una tzitade antiga de Sardigna de època fenìtziu-pùnica e romana, situada in sa sub-regione de su Sarrabus, a chi dat su nùmene. Est mentovada in s'Itinerariu antoninu de su sèculu III.

Sa posidura esata est istada pro tempus longu ogetu de dibata, oe in die si tirat a dda localizare in su territòriu de Biddeputzi, acanta de Cucuru Santa Maria, in localidade *Eringiana*, a curtzu de su foghe de su Frumendosa. De sa bidda abarrant unos cantos rastros comente is ruinas de unu fàbricu chi si presumit fiat unu tèmplu e una necròpoli chi at torradu prus de 170 sepulturas pùnicas e romanas.

## Istòria
Sarcapos si cunfiguraiat comente unu tzentru de suportu de is caminos cara a Etrùria, fiat su solu portu de frùmene de de sa costa orientale sarda. No est possìbile dimustrare si, a su mancu fintzas a sa conchista romana de s'ìsula, custu tzentru fiat controlladu dae is fenìtzios, ma est comente si siat creìbile chi sa presèntzia de cummertziantes pùnicos fiat istada sighida; est de agiudu cunsiderare chi si Sarcapos, chentza de sistemas de defensa evientes, isulada e inghiriada dae is populatziones nuraghesas, fiat istada suta s'autoridade fenìtzia, pro neghe de sos abolotos indìgenos fitianos non diat àere tentu possibilidades medas de subrabìvere. A pustis de sa prima gherra pùnica e sa gherra de is mertzenàrios, una borta chi sa Sardigna fiat fata provìntzia romana, Sarcapos fiat creschida de importu e su portu suo pro is caminos de is naes viagende de Itàlia tzentrale. In s'òpera de Tolomeu Itinerarium Antonini, sa tzitade antiga est inditada a longu a longu de su caminu chi de Càlaris giughiat a Olbia, intre *Ferraria* (Santu Gregori) e *Porticenses* (Tertenia), in is intòrrios de sa foghe de su *Saipros Potamos* (chi benit a èssere su Frumendosa). Pro neghe de is curreras fitianas dae mare, de su sèculu VIII, sa bidda si fiat trasladada a su giassu in ue oe in die s'agatat sa chi oe est Biddeputzi, chi resurtaiat prus fàtzile de difendere in casu de atacos.
## Riferimentos
Daïtro

**Daïtro** fiat una banda frantzesa de gènere screamo de Lyon. Sa formatzione fiat costituida dae sa cantante Aurelien Verdant, su chitarrista e cantore Julien Paget, sa bassista Gwenaël Grosclaude, su chiterrista Samuel Moncharmont e su baterista Benoît Desvignes. Si sunt formados in su 2000 comente a banda de bator sonadores, ma a pustis de sa morte de su bassista originale, Gwen e Aurelien si sunt unidos a su grupu e a pustis ant sonadu comente a banda de chimbe. In su 2012 ant annuntziadu sa divisione de sa banda, e sa majoria de sos membros sunt andados a àteros progetos musicales.

## Istile musicale
Daïtro sonaiat una genia de hardcore caòticu in un'istile chi regordat su de su movimentu originale screamo de sos annos '90. Simigiaiat a bandas americanas comente Orchid, e àteras de s'iscena europea screamo (chi ddi naraiant fintzas "skramz") comente a Raein, La Quiete e Sed non Satiata. Sas influèntzias issoro includent medas bandas screamo e post-hardcore, comente At the Drive-In, Refused e Envy.

Daïtro, che a medas de sas bandas cuntemporàneas europeas e americanas, at ispiradu una generatzione noa de bandas screamo e post-hardcore chi sunt aparèssidas in sa fine de sos annos 2000 e in s'incumintzu de sos annos 2010, comente a Pianos Become the Teeth e Touché Amoré.

## Discografia

; Albums 

* 2003 - Des Cendres, Je Me Consumme CD (Alchimia/Music Fear Satan)
* 2005 - *Laissez Vivre Les* Squelettes LP/CD (Last Day of June/Purepainsugar)
* 2009 - LP/CD (Purepainsugar)

; EP

* 2002 - *Daïtro* 7" (Alchimia)
* 2007 - *Tour de sos Istados Unidos* 7" (Clean Plate)

; Splits

* 2004 - *Raein* / Daïtro 10" (ApeMustNotKillApe/Purepainsugar)
* 2004 - The Harsh Words as the Sun CD with Raein and Lhasa (Oto Records/Satire Records)
* 2007 - *Ampere* / Daïtro 7" (Clean Plate/Purepainsugar)
* 2007 - *Daïtro* / *[[Sed Non Satiata]]* LP/CD (Flore de Carnage/Puzzle/Adagio830)

; Regortas

* 2005 - *02-05* CD *Retrospective* CD (publicadu in autonumia)
* 2007 - 2002-2005 *Discography* tape (Alchimia)
* 2008 - 2004-2007*Discography* tape (Utarid Tapes)
* 2010 - Vinyl Collected LP (Adagio830)

; Incluidas in àteras regortas

* 2004 - "Des Visages et des Muscles" in This Is Your Life
* 2005 - "Vivre Ici" in The Emo Armageddon

## Riferimentos

## Ligòngios esternos

* Daïtro in  Bandcamp
* situ ufitziale
Molarotto

**Molarotto** (ò Molarottu) est un'ìsula minuredda in su nord-est de sa Sardigna in sa rezone istòriga de sa Gaddura, cun una tirada de una deghina de m2.

S'Isula de Molarottu faghet palte de s'Àrea Marina Amparada Taulara Punta Coda de Caddu (it. *Area Marina Protetta di Tavolara Punta Coda Cavallo*).
Kyūshū

Sa **Kyūshū**  (in giaponesu: 九州, きゅうしゅう) est una de sos bator ìsulas printzipale e sa prus a sud de s'artzipèlagu de su Giapone. Sa populatzione de su **Kyūshū** est de 14 milliones de bividores. 

## Geografia
S'Ìsula est printzipalmente montuosa, in mesu a s'ìsula s'agatat unu vulcanu ativu meda mannu, su Monte Aso (1592 m). In custu logu e in sa parte orientale bi sunt meda banzos caentes, unu logu meda fentomadu est sa tzitade e Beppu. 

In Kyūshū bi sunt 7 prefeturas: 

* Prefetura de Fukuoka (Fukuoka-ken)
* Prefetura de Saga (Saga-ken)
* Prefetura de Kumamoto (Kumamoto-ken)
* Prefetura de Nagasaki (Nagasaki-ken)
* Prefetura de Oita (Oita-ken)
* Prefetura de Miyazaki (Miyazaki-ken)
*Prefetura de Kagoshima (Kagoshima-ken)

Sas tzitades printzipale sunt Fukuoka e Kitakyūshū in su nord, Nagasaki e Kumamoto in s'ovest, e Kagoshima in su sud. A est b'est Ōita, Beppu, e Miyazaki.

## Economia
Sos printzipale produtos agrìculos sunt risu, pomu de terra durche, tè, tabacu e soja. Est isvilupada meda s'indùstria mecànica e cussa chìmica in sas tzitade de Kitakyūshū e Ōita.

## Boghes curreladas
* Hokkaidō
* Honshū
* Shikoku
* Okinawa
Palatu S'Iscolàsticu

Su **Palatu S'Iscolàsticu** est un'antiga iscola elementare, fraigada in su 1911, in sa via printzipale de Terranoa, Corso Umberto. Dae su 2020 est sa sede de su Consigliu Comunale de sa tzitade de Olbia.

## Riferimentos
Molara

**Molara** est un'ìsula in su nord-est de sa Sardigna in sa rezone istoriga de sa Gaddura. 

S'Isula de Molara faghet palte de s'Àrea Marina Amparada Taulara Punta Coda Cavallo (it. *Area Marina Protetta di Tavolara Punta Coda Cavallo*).
Fukuoka

**Fukuoka** (in giaponesu 福岡市 Fukuoka-shi, "Tzitade de Fukuoka"), est una tzitade giaponesa, sa prus manna in s'ìsula de Kyūshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura omònima.
Kitakyūshū

**Kitakyūshū** (in giaponesu 北九州市 Kitakyūshū-shi, "Tzitade de Kitakyūshū"), est una tzitade giaponesa, sa segunda prus manna e prus a nord in s'ìsula de Kyūshū.

## Cuarteris
Sa Tzitade de Kitakyushu est divisa in sette cuarteris (*ku*):

## Giassos Printzipales

* Casteddu de Kokura
* Giardinu  tradissionale de su Casteddu de Kokura
* Tempiu "Yasaka"
* Istatzione de Mojiko
* Giardinu Kawachi Fuji
* Museu de sos manga
* Museu de Matsumoto Seicho
Nuraghe Riu Mulinu

Su **nuraghe Riu Mulinu**, chi s'agatat in su comune de Terranoa, a 250 metros supra su monte Colbu (Cabu Abbas), est unu nuraghe intre sos prus mannos e de importu prus mannu de su nord de sa Sardigna.

Fatu in granitu, tenet petzi una turre de oto metros de diàmetru chi però est inghiriada dae una muralla manna de pagu prus o mangu chimbe metros de artària e largària, cun duas intradas a nord e a sud. 

A intro de su nuraghe si podet bìdere una passadissu cun una nitza minoredda e un'iscala, chi batiat a su pranu de susu, e chi como no est prus agìbile. Suta de custa iscala b'at unu vanu chi batit a una fossa sacrificale, in ue sos iscavos de su 1936 ant agatadu frammentos de ossos brusiados, repertos tzeràmicos e unu brunzetu chi rafigurat una fèmina cun un'ànfora subra de sa conca. Pro more de custu brunzetu sos archeòlogos ant ligadu su logu a su cultu de s'abba, e l'ant datadu a su de XIV-XIII sèculos a.C.

## Riferimentos
Honshū

**Honshū** (本州 ほんしゅう lett. "provìntzia printzipale") est s'isula printzipale de su Giapone cun 103 milliones de bividores. In custa regione nos agattad sas prus fentomadas tzitades de su Giapone: Tōkyō, Kyoto, Ōsaka, Nagoya, Hiroshima.

## Geografia
In **Honshū** bi sunt chinbe regiones geografiche e 34 prefeturas:

* Chūgoku — Hiroshima, Okayama, Shimane, Tottori, Yamaguchi.
* Kansai — Hyōgo, Kyoto, Mie, Nara, Ōsaka, Shiga, Wakayama.
* Chūbu — Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Toyama, Shizuoka, Yamanashi.
* Kantō — Chiba, Gunma, Ibaraki, Kanagawa, Saitama, Tochigi, Tōkyō.
* Tōhoku — Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi, Yamagata.

## Boghes curreladas
* Hokkaidō
* Shikoku
* Kyūshū
* Okinawa
Puttu Sacru de "Sa Testa"

Su **Puttu Sacru "Sa Testa"** est unu giassu archeolòzicu nuràgicu, in su comune de Terranoa in su nord est de sa Sardigna. Est unu de sos puttos sacros prus importante de s'isula.
Dasymutilla occidentalis

Sa **formigàrgia**, **fromigàrgia** o **frommircàrgia** (*Dasymutilla occidentalis*) est unu bobboi belenosu chi si assimìgiat a una frommica piluda e orrùbia. Su numene suu faet riferimentu a s'àrgia, genia de arangiolu mortale. Sa frommicàrgia no est una genia de bobboi ebbie, ma est una famìlia de 7000 e prus genias de ghespa fèminas irdaladas mannas chi parent frommigas piludas, chi si narat mutìllados (*Mutilladae*). 

Medas funt sos colores chi podent tènnere, aràngiu, nieddu, biancu ma peri grogu. Sa funtzione de custos colores est aposemàtica, serbit po fàere ischire a sos predatores ca non cumbenit a ddas atacare. Funt nòdias meda po sa puntura issoro. Sa puntura de una genia de custa arratza, sa *[[Dasymutilla klugii]]*, est avalorau che a unu tres in s'ìnditze de su dolu de sas punturas de bobbois de Schmidt. Sas formigàrgias no funt bobbois malos e no podent morrere òmines mannos, mancari sa potèntzia de su belenu issoro.

## Riferimentos
Crègia de Santu Paulu Apòstolu

**Sa crègia de Santu Paulu Apòstolu** est unu de sos monumentos prus importante de Terranòa e de sa Gaddura.

Est istada fraigada a giru de su bassu Medioevu a curtzu a su palatu de su Giudicadu de Gaddura, e da pois est istada immannada e ristruturada in su XVIII secùlu.

Inoghe s’agatant medas afrescos de su '900 de Alberto Sanna (1929-2010).

## Àteros progetos
Tumba de sos Gigantes Su monte de s’Ape (Terranoa)

Sa **tumba de sos gigantes de "Su Monte de s'Ape"** (o fintzas **Su Monte de s'Abe**) est unu giassu archeolòzicu nuràgicu, in su comune de Terranoa in su nord est de sa Sardigna. 

Est istada fraigada in duos fases diferentes, sa prima fase in su perìodu de sa Cultura de Bunnànnaru (1800 a.C.) est istada realizada sa tumba cavacada, e sa segunda in s'època nuràgica (1600 a.C.). In custa fase est istada realizada s'esedra e s'istele chi como est andada pèrdida.

Sa tumba est longa 28 metros e larga 6. S'iscavu archeolòzicu est istadu fatu a giru de su 1960.
File:Tumba de sos gigantes Su Monte Ape.jpg|alt=
File:Tumba de sos gigantes su monte ape.jpg|Tumba de sos gigantes de Su Monte de s'Ape


## Riferimentos


## Àteros progetos

## Ligàmenes esternos

*
Casteddu de Pedres (Terranoa)

Sas ruinas de su **Casteddu de Pedres** s'agatant a curtzu a sa tzitade de Terranoa, in Gaddura, in su nord est de sa Sardigna.

Est istadu fraigadu a giru de su XIII sèculu (intre su 1296 e su 1322), in su perìodu de sos Visconti de su Giudicadu de Gaddura, e in su 1339 l'ant cunsignadu a sos frates cavalleris de Santu Juanne de Gerusalemme.

In su XIV sèculu est istadu ocupadu da sos aragonesos de su Giudicadu de Arbarea, e dapois dae su XV sèculu est istadu a pianu lassadu in ruinas finas a oe.

In su tempus coladu teniat bator turres de sas cales nd'est abarrada in dies de oe una ebbia, arta 89 metros, chi galu como permitit de abbistare totu su pranu de Terranoa finas a su mare, e fintzas pro custa resone est unu de sos sìmbulos de cussa tzitade e de s'istòria longa sua, gasi comente de su giudicadu matessi.

## Riferimentos


## Àteros progetos

## Ligàmenes esternos

* 
*
Shikoku

**Shikoku** (in giaponesu: 四国, しこく) est una de sos bator ìsulas printzipales de su Giapone. Sa populatzione est de 3,5 milliones de bividores.

## Geografia
S'ìsula est pro su prus montuosa, su mannu de sa populatzione est in sos bator cabu de logu de sas prefeturas.

Su nùmene **Shikoku** cheret nàrrer "bator istados" o "prefeturas" (*shi*=bator, *koku*=istadu), dae su 1862 sunt:

* Prefetura de Kagawa (Kagawa-ken)
* Prefetura de Tokushima (Tokushima-ken)
* Prefetura de Ehime (Ehime-ken)
* Prefetura de Kōchi (Kōchi-ken)

Inoghe s'agatat meda tèmpios buddhistas. Meda pessonas dae totu su Giapone benint in cust'ìsula pro **Su pellegrinàgiu de su Shikoku** *(in [[Limba giaponesa|giaponesu]]: 四国八十八箇所 Shikoku Hachijūhakkasho)*, unu giru de 88 tèmpios meda fentomadu in Giapone. Su contu narat chi custa costumàntzia est òpera de su mòngiu buddhista Kūkai (774-835).

## Boghes curreladas
* Hokkaidō
* Honshū
* Kyūshū
* Okinawa
Hokkaidō

**Hokkaidō** (in giaponesu: 北海道, ほっかいどう) est una de sos bator ìsulas printzipale e sa prus a nord de s'artzipèlagu de su Giapone. Sa populatzione de su **Hokkaidō** est de 5 milliones de bividores.

Hokkaidō est puru una de sas 47 prefeturas de su Giapone (Prefetura de Hokkaidō *Hokkaido-ken*), e su cabu de logu est sa tzitade de Sapporo.

Custa est s'ìsula de orìzine de su grupu ètnicu europòide de sos Ainu (limba ainu).

## Geografia
S'ìsula de Hokkaidō cun una superfìtzie de 78719 km² est sa 21ª ìsula prus manna de su mundu. Est pro su prus coberta dae padentes, e inoghe s'agatant prus de sessanta vulcanos.

S'istiu est friscu (austu 22°C) e s'inverru fritu a beru (jennàrzu −4°C / −12°C).

## Boghes curreladas
* Honshū
* Shikoku
* Kyūshū
* Okinawa
Beppu

**Beppu** (in giaponesu 別府市 Beppu-shi, "Tzitade de Beppu"), est una tzitade giaponesa in su nord est de s'ìsula de Kyūshū, in sa prefetura de Ōita. Sa tzitade est meda fentomada pro sos banzos caentes (*onsen*).
Nagoya

**Nagoya** (in giaponesu 名古屋市 Nagoya-shi, "Tzitade de Nagoya"), est una tzitade giaponesa de 2,3 milliones de bividores, in s'ìsula de Honshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura de Aichi.
Corpu de Istadu in Niger de su 2023

Su **Corpu de Istadu de su 2023** fiat acontèssidu su 26 de trìulas de su 2023. Su presidente Mohamed Bazoum fiat istadu secuestradu in su palatzu presidentziale dae is militares de sa guàrdia presidentziale, mentras chi s'esèrtzitu aiat arrodiadu su fàbricu e minetzadu de dd'assartiare pro liberare Bazoum. In su sero, un'àteru grupu de sordados aiat annuntziadu da destitutzione e sa costitutzione de una giunta militare suta nùmene de Cussìgiu Natzionale pro s'Amparu de sa Pàtria (Conseil National pour la Sauvegarde de la Patrie - CNSP). Sa giunta aiat decretadu sa serrada de is fronteras de istadu, sa suspendidura de sas istitutziones istatale de Sa de Sete Repùblicas e unu coberrefogu subra totu su territòriu. 

In resposta in custos fatos, su ministru de sos Afàrios istràngios Hassoumi Massaoudou, fidele de Mohamed Bazoum, aiat decraradu de assumire sa presidèntzia *a interim* de aiat apelladu sa populatzione e s'esèrtzitu a s'opònnere a su corpu de istadu.

Su corpu de istadu aiat portadu a una crise in sa regione. Su 31 de trìulas is dirigentes de sa Comunidade Econòmica de sos Istados de s'Àfrica de s'Ovest (CEDEAO) atobiados suta de presidèntzia de su presidente nigerianu Bola Tinubu aiant fissadu un'ultimatum a sa giunta militare, pretendende sa liberatzione luegus de su presidente Bazoum e sa torrada a s'òrdine costitutzionale in antis de chimbe chidas. In casu contràriu, sa CEDEAO decrarat chi « at a pigare totu is mesuras de abbisòngiu » e chi « custas mesuras podent incluire s'usu de sa fortza ».

S'acontessimentu rapresentat su de sete corpos de istadu o intentu de corpu de istadu organizadu in Niger.

## Riferimentos
Màchina balidadora

Una màchina balidadora o pertunghedora est un’aparitzu eletromecànigu predispostu pro annullare mediante pertunghidura sos tìtulos de biazu (billete) bàlidos emìtidos dae un’impresa de trasportos pùbrigos.

Podet esser installada, cun turnichetes probidos pro s’efetu, in sa pranta mesina de onzi istassione de sas diferentes lìnias metropolitanas urbana pro intertzetare su frussu de sos biazadores intrende. Sas balidadoras sunt installadas finas in sos mèdios de trasportu pùbrigu de superfìtzie (postale, filupostale, trambiu, eac.),

Unas cantas impresas sunt remoende sas balidadoras de tipo mecànigu pro las sustituer cun balidadoras de tipu òtigu, cun pagamenta sena cuntatu.
Naha

**Naha** (in giaponesu 那覇市 Naha-shi, "Tzitade de Naha"), est una tzitade giaponesa, e cabu-de-logu de sa prefetura de Okinawa.
Okinawa/LSC

**Okinawa** (in giaponesu: 沖縄) est un'ìsula de su Giapone, sa prus manna de sas ìsulas de Okinawa *(Okinawa Shotō 沖縄諸島)* e de s'artzipèlagu Ryūkyū.

S'ìsula est unos 1.418 km², e est parte de sa Prefetura de Okinawa, sa tzitade prus manna est Naha cun 312.433 bividores. In sas Ìsulas de Okinawa bi sunt 9 tzitades (市 *shi*) e 3 distretos (郡 *gun*).

### Tzitades
* Ginowa 宜野湾市 (Jinoon)
* Nago 名護 (Nagu)
* Naha 那覇 (Naafa), su cabu-de-logu de sa prefetura
* Itoman 糸満市 (Ichuman)
* Nanjō 南城市 (Nanjoo)
* Okinawa 沖縄市 (Uchinaa)
* Tomigusuku 豊見城市 (Timigushiku)
* Urasoe 浦添市 (Urashii)
* Uruma うるま市 (Uruma)

### Distretos e biddas minores

## Àteros artìculos

* Okinawa (sardu nugoresu)
* Hokkaidō
* Honshū
* Shikoku
* Kyūshū
* Miyakojima
* Ishigakijima
Miyakojima (ìsula)

**Miyakojima** (in giaponesu: 宮古島, in sa limba de Miyako: ミャーク *Myaaku*; in sa limba de Okinawa: ナーク *Naaku*) est un'ìsula de 158,9 km² a sud de su Giapone, in s'artzipèlagu Ryūkyū, e est parte de sa Prefetura de Okinawa.

Miyakojima est a unos 300 km sud-ovest dae s'ìsula de Okinawa e a 400 km est dae Taiwan.
Peter Doig

**Peter Doig** (Edimburgu, 17 de abrile de su 1959) est unu pintore iscotzesu. Est cunsideradu unu de sos pintores prus significativos de sa generatzione sua, e unu de sos chi resesset a otènnere sos prejos prus artos in su mercadu de s'arte.
Wendy Carlos

**Wendy Carlos**, nàscia Walter Carlos (Pawtucket, 14 santandria 1939[1]), est una mùsica e composidora istadunidensa.

Est intre is primus interpretes e composidoras de mùsica eletrònica a impreai su sintetizadori moog e at contribuiu in manera significativa a sa popularidadi de custu trastu, gràtzias a is incisionis suas de temas chi pertenessint a su repertòriu clàssicu (Bach, Monteverdi, Händel, Scarlatti) esecutaus a su sintetitzadore. Su primu traballu suu in istùdiu, *Switched-On Bach* (1968), at bintu tres prèmius a sos Grammy Awards 1969, incruendi cuddu a su mègius album de mùsica clàssica.

Nodida a su pùblicu prus mannu po s'interpretazioni sua de Beethoven impreada in sa banda sonora de Aràngiu Mecànicu.
Maria Helena Vieira da Silva

**Maria Helena Vieira da Silva** (13 de freàrgiu 1908 - 6 de martzu 1992) est istada una pintora astrata portughesa. Est istada cunsiderada unu membru de importu de su movimentu de espressionismu astratu europeu connotu comente Art Informel. Sas òperas suas presentant internos cumplessos e vistas de tzitade impreende lìnias chi esplorant s'ispàtziu e sa prospetiva. At traballadu fintzas in sa tapisseria e cun sos bidros.
Kōbe

**Kōbe** (in giaponesu 神戸市 Kōbe-shi, "Tzitade de Kōbe"), est una tzitade giaponesa de 1,5 milliones de bividores, est su cabu-de-logu de sa prefetura de Hyōgo, in s'ìsula de Honshū.
Nara

**Nara** (in giaponesu 奈良市 Nara-shi, "Tzitade de Nara"), est una tzitade giaponesa de 350.000 bividores, est su cabu-de-logu de sa prefetura omònima, in s'ìsula de Honshū. Est istada sa capitale de su Giapone dae su 710 a su 794.
Saga

**Saga** (in giaponesu 佐賀市 Saga-shi, "Tzitade de Saga"), est una tzitade giaponesa, in s'ìsula de Kyūshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura omònima.
Federico Barocci

**Federico Barocci** (c. 1535 - 30 Cabudanni 1612) est istadu unu pintore e imprentadore de su Rinaschimentu italianu. Su nùmene suo originale fiat Federico Fiori, e teniat "Il Baroccio" che a paranùmene. S'òpera sua fiat istimada meda e influente meda, e prefigurat su barocu de Rubens. Est cunsideradu su pintore prus mannu e ùnicu de su tempus suo in s'Itàlia tzentrale.
Yokohama

**Yokohama** (in giaponesu 横浜市 Yokohama-shi, "Tzitade de Yokohama"), est una tzitade giaponesa, sa segunda pro populatzione cun 3,7 milliones de bividores, in sa regione de su Kantō in s'ìsula de Honshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura de Kanagawa.

## Cuarteris

Sa Tzitade de Yokohama est divisa in 18 cuarteris (ku):

*Aoba-ku (青葉区)
*Asahi-ku (旭区)
*Hodogaya-ku (保土ヶ谷区)
*Isogo-ku (磯子区)
*Izumi-ku (泉区)
*Kanagawa-ku (神奈川区)
*Kanazawa-ku (金沢区)
*Kōhoku-ku (港北区)
*Kōnan-ku (港南区)
*Midori-ku (緑区)
*Minami-ku (南区)
*Naka-ku (中区) – tzentru aministrativu
*Nishi-ku (西区)
*Sakae-ku (栄区)
*Seya-ku (瀬谷区)
*Totsuka-ku (戸塚区)
*Tsurumi-ku (鶴見区)
*Tsuzuki-ku (都筑区)
Shōgun

**Shōgun** (将軍 lett. "generale de s'esèrtzitu", nùmene cumpletu: *sei-i taishōgun* 征夷大将軍 lit. "generale mannu de s'esèrtzitu chi sutamitet sos bàrbaros). Fiat unu tìtulu de sos ditadores chi guvernaiant in su Giapone medievale tra su 1192 e su 1868.
Anselm Kiefer

**Anselm Kiefer** (Donaueschingen 8 de Martzu de su 1945) est unu pintore e iscultore tedescu. Bivet e traballat in Frantza in Barjac (Gard) e in sa regione parigina.
Monte Fuji

Su Monte **Fuji** (富士山 *Fuji-san*) est unu vulcanu de 3.776 metros, e est su monte prus mannu de su Giapone. S'agatat in sa regione de Chūbu in s'ìsula de Honshū.
Chiba

**Chiba** (in giaponesu 千葉市 Chiba-shi, "Tzitade de Chiba"), est una tzitade giaponesa in s'ìsula de Honshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura omònima.

## Cuarteris

Sa Tzitade de Chiba est divisa in 6 cuarteris (ku):
*Chūō-ku (tzentru aministrativu)
*Hanamigawa-ku
*Inage-ku
*Midori-ku
*Mihama-ku
*Wakaba-ku
Bermuda

**Bermuda**​ o sas **Ìsulas Bermudas**​ (in inglesu: *Bermuda*)​ est unu territòriu britànnicu ultramarinu membru de sa comunidade de is Caràibes situadu in un'artzipèlagu de s'otzèanu Atlànticu setentrionale, cara a sa costera esta de sos Istados Unidos de Amèrica. Su puntu de su continente americanu prus pròssimu a sas ìsulas est cabu Hatteras in Carolina de su Norte, postu 1030 km in su nord-ovest, mentras sa tzitade de Miami s'agatat 1770 km in su sud-ovest. Sa capitale de is Bermudes est Hamilton. Est unu de is deghessete territòrios no autònomos suta supervisione de su Comitadu de Decolonizatzione de is Natziones Unidas.

Is Bermudas fiant istadas iscobertas​ in su 1505​ e pretèndidas a parte de s'Impèriu Ispagnolu​ dae su navigadore de Huelva Juan Bermúdez,​ dae chie aiant retzidu su nùmene. Custu marineri aiat visitadu sas ìsulas in duas ocasiones, pero no aiat postu mai pee in sa terra ca no aiat chèrfidu rugrare navighende s'iscòlliu perigulosu chi inghìriat s'artzipèlagu. In su 1609 sa Virginia Company, chi aiat fundadu sa colònia de Virgínia e sa tzitade de Jamestown in su continente duos annos in antis, aiat criadu un'aposentamentu in sas ìsulas a pustis chi un'uraganu aiat ispintu s'achipàgiu de sa nae *Sea Venture*​ in rugrare s'iscòlliu e arribare a terra.

Fintzas a su 1614 is Bermudes fiant istadas amministradas dae sa Cumpannia comente parte de su territòriu de sa colònia de Virgínia, e dae tando fintzas a su 1684 aiat fatu su matessi sa sighidora sua, sa *Cumpannia de sas ìsulas Somers*. In cust'annu fiat istada annuddada sa litzèntzia de sa cumpannia e sa corona britànnica si fiat fata càrrigu de s'amministratzione de s'artzipèlagu. In 1707, cun s'unione de is parlamentos de Iscòtzia e Inghilterra chi aiat dadu logu a su naschimentu de su Regnu Unidu de Bretagna Manna, is ìsulas fiant fatas in colònia britànnica. Dae su 1949, cando s'ìsula de Terranoa fiat passada a èssere parte de su Canada, is Bermudas sunt su territòriu britànnicu ultramarinu prus antigu. Gasi etotu, sa prima capitale, sa tzitade de Saint George, est s'aposentamentu britànnicu in Amèrica chi sighit abbitadu de prus tempus.

S'economia de is Bermudas si basat subra sas asseguratziones e reasseguratziones, gasi comente subra su turismu,​ gràtzias a chi chi is bividores de s'artzipèlagu ant gosadu dae prus de unu sèculu de una de is rendas peròmine prus artas de su mundu. Is ìsulas tenent unu clima tropicale​ e in prus formant sa puntera norte de su famadu Triàngulu de is Bermudas, zona marìtima manna in ue segundu sa ligenda sunt isparèssidas naes e aeroplanos medas in sircunstàntzias no ispricadas.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Rivolutzione de su 5 de santugaine de su 1910

Sa **Rivolutzione de su 5 de santugaine de su 1910** aiat supostu sa proclamatzione de sa Prima Repùblica Portughesa e aiat postu fine a sa monarchia in Portugallu.

S'assugetamentu de su paisu a sos interessos coloniales britànnicos,​ is ispesas de sa famìlia reale,​ su pòdere de sa Crèsia, s'instabilidade polìtica e sotziale, su sistema de bortaorta de is duos partidos a su pòdere (progressistas e reatzionàrios), sa ditadura de João Franco​ e su dificultade a si pònnere a tenora de is istados canteapares de s'època e s'adatare a sa modernidade aiant contribuidu in unu protzessu inesorable de fresadura de sa monarchia​ portughesa de su cale is defensores de sa repùblica, massimamente su Partidu Republicanu, aiant ischidu profetare.​ Su Partidu Republicanu si presentaiat comente su solu cun unu programa capatzu de torrare in su paisu su prestìgiu pèrdidu e ghiare in Portugallu in su caminu de su progressu.​

A pustis de s'oponimentu de s'esèrtzitu a cumbàtere contra de unos duamìgia sordados e marineris rebeldes intre de is dies 3 e 4 de santugaine de su 1910, sa repùblica fiat proclamada a is 9.00 oras de s'incràs in su balcone de sa domo comunale de Lisbona.​ A pustis de sa rivolutzione, unu guvernu provisòriu ghiadu dae Teófilo Braga aiat ghiadu su paisu fintzas a sa nàschida de sa Prima Repùblica cun s'aprovatzione de sa Costitutzione de 1911. S'arribu de sa repùblica aiat implicadu, intre àteras cosas, su càmbiu de is sìmbulos natzionales: s'innu natzionale e sa bandera.​
## Riferimentos
Kanazawa

**Kanazawa** (in giaponesu 金沢市 Kanazawa-shi, "Tzitade de Kanazawa"), est una tzitade giaponesa cabu-de-logu de sa prefetura de Ishikawa, in s'ìsula de Honshū.

## Giassos Printzipales
*Casteddu de Kanazawa
*Museu de su Teatru Nō de Kanazawa
*Museu de sas artes e de sos mestieris traditzionales de Ishikawa
*Museu de s'arte de sa prefetura de Ishikawa
*Museu Nakamura
*Museu Honda
*Giardinu traditzionale Kenroku-en
*Giardinu Gyokusen-en
Kansai

**Kansai** (in giaponesu: 関西, かんさい) puru **Kinki** (近畿地方, Kinki-chihō) o **Kinai,** est una de sas 8 regiones de su Giapone. Sa populatzione est de 22 milliones de bividores.

In su Kansai bi sunt sas prefeturas de Nara, Wakayama, Mie, Kyōto, Ōsaka, Hyōgo, e Shiga. Sas tzitades printzipales sunt Kyōto, Ōsaka, Kōbe.

## Boghes curreladas
*Hokkaidō
*Tōhoku
*Kantō
*Chūbu
*Chūgoku
*Shikoku
*Kyūshū
Chūbu

**Chūbu** (in giaponesu: 中部地方 Chūbu-chihō) est una de sas 8 regiones de su Giapone in s'ìsula de Honshū. Sa populatzione est de 22,4 milliones de bividores.

In su Chūbu bi sunt 9 prefeturas:
*Aichi
*Fukui
*Gifu
*Ishikawa
*Nagano
*Niigata
*Shizuoka
*Toyama
*Yamanashi.

Sas tzitades printzipales sunt Shizuoka, Niigata, Nagano.

## Boghes curreladas
*Hokkaidō
*Tōhoku
*Kantō
*Kansai
*Chūgoku
*Shikoku
*Kyūshū
Kantō

**Kantō** (in giaponesu: 関東地方 Kantō-chihō) est una de sas 8 regiones de su Giapone in s'ìsula de Honshū. Sa populatzione est de 43,5 milliones de bividores.

In su Kantō bi sunt 7 prefeturas:
*Ibaraki
*Tochigi
*Gunma
*Saitama
*Chiba
*Tōkyō
*Kanagawa

Sas tzitades printzipales sunt Tōkyō, Chiba, Yokohama e Kawasaki.

## Boghes curreladas
*Hokkaidō
*Tōhoku
*Chūbu
*Kansai
*Chūgoku
*Shikoku
*Kyūshū
Tōhoku

**Tōhoku** (in giaponesu: 東北地方 Tōhoku-chihō) est una de sas 8 regiones de su Giapone in s'ìsula de Honshū. Sa populatzione est de 8,3 milliones de bividores.

In su Tōhoku bi sunt 6 prefeturas: Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi e Yamagata.

Sas tzitades printzipales sunt Fukushima, Sendai, Akita.

## Boghes curreladas
*Hokkaidō
*Kantō
*Chūbu
*Kansai
*Chūgoku
*Shikoku
*Kyūshū
Chūgoku

**Chūgoku** (in giaponesu: 中国地方 Chūgoku-chihō) est una de sas 8 regiones de su Giapone in s'ìsula de Honshū. Sa populatzione est de 7 milliones de bividores.

In su Chūgoku bi sunt 5 prefeturas: Hiroshima, Yamaguchi, Shimane, Tottori e Okayama.

Sas tzitades printzipales sunt Hiroshima, Okayama, Yamaguchi.

## Boghes curreladas
*Hokkaidō
*Tōhoku
*Kantō
*Chūbu
*Kansai
*Shikoku
*Kyūshū
Monte Aso

Su Monte **Aso** (阿蘇山 *Aso-san*) est unu vulcanu de 1.592 metros, e est su vulcanu attivu prus mannu de su Giapone. S'agatat in s'ìsula de Kyūshū in sa prefetura de Kumamoto.
Su Monte Aso at una de sas caldera prus manna de su mundu (25 km a nord-sud e 18 km a est-ovest) cun una tzircunferèntzia de 120 km.
Daimyō

**Daimyō** o *daimio* (in giaponesu 大名 lett. "*nùmene mannu*") fin sos segnorottos feudales in su Giapone medievale tra su 1100 e su 1800.
Kawasaki

**Kawasaki** (in giaponesu 川崎市 Kawasaki-shi, "Tzitade de Kawasaki"), est una tzitade giaponesa in sa prefetura de Kanagawa, regione de su Kantō, in s'ìsula de Honshū.
Oda Nobunaga

**Oda Nobunaga** (in giaponesu 織田 信長; Nagoya, 23 de làmpadas 1534 – Kyōto, 21 de làmpadas 1582) est istadu unu militare e daimyō giaponesu.
Toyotomi Hideyoshi

**Toyotomi Hideyoshi** (in giaponesu 豊臣 秀吉; Nakamura, 2 de freàrgiu 1537 – Kyōto, 18 de cabudanni 1598) est istadu unu samurai e daimyō giaponesu.
Samurai

Su **Samurai** (in giaponesu 侍) fiat unu militare de su Giapone feudale comente sos cavalleris in s'Europa de su matessi perìodu.
Tokugawa Ieyasu

**Tokugawa Ieyasu** (in giaponesu 徳川 家康; Mikawa, 31 de bennàlzu 1543 – Shizuoka, 1º de làmpadas 1616) est istadu unu militare e shōgun giaponesu.
Thomas Struth

**Thomas Struth** (11 de santuaine de su 1954) est unu fotografu tedescu.

Struth est connotu pro sa sèrie sua de *Museum Photographs*, fotografias in biancu e nìberu de sas carreras de Düsseldorf e New York fata in sos annos 1970, e sa sèrie sua di fotografias familiares. Struth bivet e traballat intre Berlinu e New York.
Andreas Gursky

**Andreas Gursky** (15 de ghennàrgiu de 1955) est unu fotògrafu tedescu. 

Est connotu pro sas fotografias suas a iscala larga de paesàgios e edifìtzios. Gursky est unu de sos fotògrafos cun prètzios prus artos in su mercadu de s'arte. Est presente in medas museos de arte de su mundu.
Peter Paul Rubens

**Peter Paul Rubens** (28 ghennàrgiu 1577 - 30 maju 1640) est istadu un pintore e diplomàticu flaminghu de su Ducatu de Brabant (in sa Bèlgiu de oe). 

Est cunsideradu s'artista prus influente de sa traditzione barocca fiamminga. Sas compositziones de Rubens cun càrriga manna si riferint a aspetos eruditos de s'istòria clàssica e cristiana. S'istile baroccu ùnicu e populare suo at enfatizadu su movimentu, su colore e sa sensualidade, chi at sighidu s'istile artìsticu drammàticu immediatu promòvidu in sa Contro-Refòrmatzione. Rubens fiat unu pitore chi produit retzitos, ritratos, paisàgios e pinturas de istòria de temas mitológicos e allegòricos.
Identidade non binària

Is **identidades non binàrias** sunt cuddas identidades de gènere chi sunt a foras de s'aici-naradu binarismu de gènere, est a nàrrere non de su totu maschiles o feminiles. Is identidades non binàrias a bortas podent intrare in su faeddu generale *[[transessualidade|transessuale]]*, ca is persones non binàrias s'identìficant in manera tìpica cun unu gènere diferente dae su gènere assignadu, ma podent fintzas èssere petzi non cunformes a tale gènere.

Is persones non binàrias si podent identificare comente a apartenende a prus de unu gènere (bigènere), a perunu gènere (agènere), o flùidos.

S'identidade de gènere est distinta e indipendente dae s'orientamentu sessuale.

## Riferimentos


## Bibliografia

* *Gender Queer. Voices From Beyond the Sexual Binary*, Joan Nestle, Clare Howell, Riki Wilchins (2002) Alyson Books, New York.
* *The Transgender Studies Reader* Susan Stryker, Stephen White (2006) Routledge, New York.
* *Non-binary or genderqueer genders* Christina Richards, Walter Pierre Bouman, Leighton Seal, Meg-John Barker, Timo O. Nieder & Guy T’Sjoen https://doi.org/10.3109/09540261.2015.1106446 (https://doi.org/10.3109/09540261.2015.1106446)
* *Genderqueer and Non-Binary Genders* Christina Richards, Walter Pierre Bouman, Meg-John Barker (2017) Palgrave Macmillan UK.
Pablo Picasso

**Pablo Ruiz Picasso** (25 de santugaine de su 1881 - 8 de abrile de su 1973) est istadu unu pintore, iscultore, imprentadore, tzeramista e progetista de iscenas teatralesispagnolu chi at passadu sa prus parte de sa vida adulta sua in Frantza. 

Unu de sos artistas prus influentes de su de 20 sèculos, est connotu pro sa co-fundatzione de su movimentu Cubista, e pro sa variedade manna de istiles chi at agiudadu a isvilupare e esplorare. Intre sas òperas suas prus famosas bi sunt su proto-cubista *Les Demoiselles d'Avignon* (1907) e sa pintura anti-guerra *Guèrnica* (1937), un'istòria drammàtica de su bombardamentu de Guernica dae sas fortzas aèreas tedescas e italianas durante sa Gherra tzivile ispagnola.
Hiragana

S**'hiragana** (in giaponesu 平仮名), impare a su katakana, est unu sistema de iscritura sìllabicu pro sa limba giaponesa.

In custa tabella (Hepburn) de s'hiragana, bi sunt sos caràteres de sa limba giaponesa e sos romanos.

## Boghes curreladas
* Kanji
* Katakana
* Limba giaponesa
* Giapone
Kanji

Sos **Kanji** (in giaponesu 漢字) "caràteres han", "caràteres tzinesos" o sinogrammas, sunt sos caràteres tzinesos, impare a sos duos sillabàrios hiragana e katakana impreados pro iscriere in giaponesu.

## Boghes curreladas
* Hiragana
* Katakana
* Limba giaponesa
* Giapone
Karate

Su **karate** o **karate-dō** (in giaponesu 空手道 lett. "*bia de sa manu bóida*") est un'arte martziale nàschida in s'ìsula de Okinawa, in su Regnu de sas Ryūkyū, chi in su 1879 est istadu unidu a su Giapone cun su nùmene de "*Prefetura de Okinawa*". 
Su karate est nàschidu dae s'unimentu de sas artes martziales tzinesas cun s'Okinawa-**te** (手 "te" lit. "*manu*").

## Boghes curreladas
* Aikido
* Judo
* Kendo
* Sumo
* Giapone
Cubelles

**Cubelles**​ est una comuna de unos 7.326 bividores in Catalugna, Ispagna, chi tirat a 13,36 km² e tenet un'artària de 12 mslm. S'agatat in sa comarca de su Garraf (provìntzia de Bartzellona) unos 50 km a tesu dae Bartzellona. Est s'ùrtima bidda de costera de sa provìntzia de Bartzellona e de sa comarca de su Garraf sighende cara a sud, a unos 40 km de distàntzia dae Tarragona. Est gemellada cun sa bidda frantzesa de Arles-sud-Tech, chi s'agatat in su dipartimentu de Pyrénées-Orientales.
## Riferimentos
A. R. Penck

**A. R. Penck**, alias de Ralf Winkler (5 de santugaine de su 1939 in Dresden - 2 de maju de su 2017 in Zürich), est istadu unu pintore, iscultore e imprentadore tedescu. Unu artista neo-espressionista, est divenidu connotu pro s'istile visuale suo, chi mustrat s'influèntzia de s'arte primitiva.
Sumo

Su **sumo** (in giaponesu 相撲 sumō, lit. "istratzonare") est una luta originària de su Giapone e isport natzionale. Sos duos isfidantes chircant de pònnere in terra s'àteru o de lu bogare fora de s'àrea de luta (*dohyō*).

Su sumo est nàschidu a giru de su VI sèculu dae sos ritos religiosos de su Shintoismu.

## Boghes curreladas
* Judo
* Karate
* Aikido
* Kendo
* Giapone
Shintoismu

Su **shintō**, **shintoismu** o **scintoismu** (in giaponesu 神道) est una religione politeista e animista nadia de su Giapone. Est intzentrada su s'adoru de sas divinidade "*kami*" o de sos ispìritos de sa natura.

Sos  printzipales logos de cultu sunt sos *[[jinja]]* (tèmpiu o santuàriu) e sos *[[torii]]*.
Kendo

Su **kendō** (in giaponesu 剣道 lett. "*bia de s'ispada*") est un arte martziale originària de su Giapone. Benit dae s'antiga arte de s'ispada (*kenjutsu*) de sos samurai. In su kendo no s'usat s'ispada traditzionale giaponesa (刀 *[[katana]]*) ma un'ispada fata de bambù (竹刀 *shinai*).

## Boghes curreladas
* Karate
* Aikido
* Judo
* Sumo
* Giapone
Kanō Jigorō

**Kanō Jigorō** (in giaponesu 嘉納 治五郎; Mikage, 28 santugaine 1860 – Mare de su Giapone, 4 maju 1938) est istadu unu judoka giaponesu, e fundadore de su judo.
Judo

Su **jūdō** o **giudo** (in giaponesu 柔道 lett. "*bia de sa gentilesa*") est un'arte martziale nàschida in Giapone, in su 1882, est istadu fundadu dae Jigorō Kanō.

## Boghes curreladas
* Karate
* Aikido
* Kendo
* Sumo
* Giapone
Aikido

Su **aikidō** (in giaponesu 合氣道) est un'arte martziale nàschida in Giapone, a giru de su 1930, est istadu fundadu dae Morihei Ueshiba.

Su nùmene 合氣道 (ai-ki-dō) est cumpostu dae tres caràteres (*kanji*), 合 (ai) *armonia* o *aunimentu*, 氣 (ki) *energia vidale* o *alenu vidale*, 道 (do) bia, istrada o caminu. Cheret narrere "*bia de s'aunimentu cun s'energia vidale*"

## Boghes curreladas
* Karate
* Judo
* Kendo
* Sumo
* Giapone
Ueshiba Morihei

**Ueshiba Morihei** (in giaponesu 植芝 盛平; Tanabe, 14 de nadale 1883 – Iwama, 26 abrile 1969) est istadu un'artista martziale giaponesu, e fundadore de s'aikido.
Jinja

**Jinja** o *jingū,* *taisha* (in giaponesu 神社), cun custa paràula si intendet indicare su santuàriu de sa religione shintoista pro s'adoru de sas divinidade "*[[kami]]*".
Isco de no ischire

"**Isco de no ischire**" est unu ditzu narau dae Sòcrate, connoschiu gràssias a su contu de Platone, filòsofu grecu. Su contzetu, mutiu "paradossu socràticu" puru. Est retentu su fundamentu de su pessamentu de su filòsofu grecu. Fundau supra s'innoràntzia intèndia comente cussèntzia de non connoschimentu definitibu, chi mudat in sa insimia fundamentale de su disizu de connoscher.

## Sas fontes
### Sas iscrituras de Platone
Sas Fontes istòricas chi tenimus describint Sòcrate comente unu personazu animau cum betze gana de beridade e de ischire, ecoghi li iscapabant semper. Gasi che issu semper nabat de no ischire, pròpiu pro custu de esser prus sàpiu de sos àteros

In s'apolozia de Socrate est describiu chi Socrate apat tentu cussèntzia de cusse dae unu abenimentu singulare. Un'amicu suo, Kerephonte, abiat pediu a sa pìtia, sa pride de s'oràculu de Delphi in Delphi, chie fit s'òmine prus sàpiu de Atene, s'issèperu de issa fit Socrate. Socrate ischiat de no esser su prus sàpiu, tando tzucabat in cherta de calicunu prus sàpiu de issu intre polìticos, poetas et artesanos. Pariat chi sos polìticos chensabant sapidoria chene connoschèntzia; sos poetas podiant tocheddare sas pessones cun sos fabeddos issoro, peroe no ischiant su sinnificau; et sos artesanos podiant chensare sa cunnoschèntzia petzi a pitzus de pacos nicheles.

Ande s'oràculu non podiat narrer fàbula, s'issèperu suo si cheriat intèndiu chi sa sapidoria cunsistit in sa cussèntzia de s'innoràntzia etotu.
A sa fine de s'acrarimentu, sichit Socrate, sos chi si pessabant sàpios, at in antis de sas contradissiones et disadatamentos et totu, tenent ispantu et ismarighinida, parendhe pro su chi finint: de sos presumios mengos chi no ischiant de lu esser. «tando abia cumprèndiu», narat Socrate, «de a beru ego fipo su prus sàpiu ca soe s'unicu chi no ischit et nen pessat de ischire».
Pellìculas de isfera de dracone

Comintzende cun s'adatamentu anime de su manga *[[Dragon Ball]]* de Akira Toriyama in su 1986, sa Toei Animation at fatu 21 pellìculas a pitzus de su *franchise*: bator a pitzus de anime de ''Dragon Ball'', bìndichi de sa sèrie *sequel* *[[Isfera De Dracone Z]]* e duas de sa sèrie *[[Dragon Ball Super]]*. Inoche a suta sa lista de sas pellìculas cun lumen italianu e zaponesu e data.
## Pellìculas tzinematogràficas
Etnia

Un**'etnia** - dae su gregu clàssicu: έθνος ethnos, ‘pòpulu’ o ‘natzione’ -​ est un'imparis de persones chi s'identìficant cun una matessi comunidade linguìstica, culturale, etz. In su Ditzionàriu Unisversale Rubattu est tradùsidu intre àteros comente "ereu", "genia", "casta".

Sa pertenèntzia ètnica si tendet a definire comente un'erèntzia culturale cumpartzida, ereu, mitu de orìgine, istòria, pàtria, limba o dialetu, sistemas simbòlicos comente religione, mitologia e rituales, coghina, istile de bestire, arte o aparèntzia fìsica. Is grupos ètnicos podent cumpartzire unu sùrvile istrintu o ampru de partimòniu genèticu, segundu s'identificatzione de su grupu, e grupos medas tenent patrimòniu genèticu ammisturadu.

Su cuntzetu de etnia est in die de oe tentu in cunsideru pro definire is sotziedades umanas, sende chi no ispricat bene sa realidade empìrica, a sa matessi manera chi acadesset cun su cuntzetu de ratza aplicada in èsseres umanos. De su restu, no est possìbile dislindare de manera nida e obietiva grupos umanos subra sa base de critèrios ètnicos, giai chi in realidade esistet una retza de caraterìsticas culturales trobeddadas.
## Riferimentos
Gènere (sièntzias sotziales)

Su faeddu **gènere** o **gèneru** (in inglesu *gender*, dae su lat. *genus, -ĕris*)​ est unu tèrmine tècnicu ispetzìficu de is sièntzias sotziales chi definiti s'individuu segundu su sentidu de apartenèntzia a unu sessu subra de sa base de cumponentes de natura sotziale e culturale, antimes de diferèntzias de natura biològica o fìsica.

Sa majoria de is culturas partzint sa populatzione segundu su binarismu de gènere (unu gènere masculinu e unu gènere femininu); is chi s'agatant a foras de custos duos si definint cun su tèrmine genèricu de non binàriu (o *genderqueer*).

Is caraterìsticas chi definint is gèneres sunt variàbiles segundu de is cuntestos istòricu-sotziales, e podent inclùdere su sessu biològicu (est a nàrrere s'istadu de èssere mascru, fèmina o intersessuale), istruturas sotziales basadas subra su sessu (est a nàrrere rolos de gènere) o identidade de gènere.

Unas cantas culturas tenent rolos de gènere ispetzìficos chi sunt distintos dae "òmine" e "fèmina", comente is hijra de Àsia meridionale. Custos sunt fatu·fatu inditados comente su de tres gèneres.
## Riferimentos
Violèntzia de gènere

Sa **violèntzia de gènere** est unu tipu de violèntzia fìsica, psicològica, sessuale e istitutzionale, fata contra cale si siat persone o grupu de persones subra sa base de s'orientamentu sessuale suo, identidade de gènere, sessu o gènere,​ chi influit in manera negativa subra s'identidade sua e s'beneistare sotziale, fìsicu, psicològicu o econòmicu.​ De acòrdiu cun s'Organizatzione de is Natziones Unidas, su trèmene s'usat «pro distìnghere sa violèntzia comuna dae sa chi pertocat indivìduos o grupos subra sa base de su gènere issoro»,​ costituit una violadura de is deretos umanos.​ Includet sa violèntzia e discriminatzione contra de is fèminas​ e is persones LGTBIQ+,​ gasi comente su sessismu,​ sa misandria, sa misoginia,​ s'omofobia e sa transfobia.​ A cumintzu de sos annos 2000, s'Artu Cummissariadu de is Natziones Unidas pro is Refugiados aiat signaladu chi sa violèntzia de gènere podiat èssere catalogada comente una violadura de is deretos umanos, e aiat inditadu chi custu fragellu pertocaiat fèminas, òmines, pipias e pipios, mancari sunt is fèminas e pipias is chi prus a s'ispissu nde sunt vìtimas.
## Riferimentos
Iorgia

Iorgia [i̯oɾˈ ɣia] est sa voltatura sarda dessu lumen femininu latinu "Georgia". 

In hoce listra de persones cin su lumen.

## Artes et intratennida

* Giorgia (cantante) , cantora italiana, nascida iorgia *Todrani*
* Giorgia Fumanti, cantora de pop operaticu canadesu-italianu
* Giorgia Gueglio, cantora italiana
* Giorgia Moll, atritia italiana
* Giorgia Palmas, personalidade televisiva italiana
* Giorgia Surina, personalidade televisiva italiana
* Giorgia Whigham, atritia americana
* Giorgia Würth, atritia helvetica-italiana

## Deportistas

* Giorgia Apollonio, iocadora dessu carlingu
* Giorgia Benecchi, saltiadora italiana cin 'su bertice
* Giorgia Bronzini, curridora cin 'su viluçipe italiana
* Giorgia Carrossa, patinadora de figura italiana
* Giorgia Motta, fubalista italiana
* Giorgia Villa, zymnasta artistica italiana

## Atera zente

* Giorgia Meloni, politica italiana

## Ponpia·ce puru

* *Giorgia* (moth) , zenia de vola-vola
Katowice

**Katowice** ([katɔˈvʲit͡sɛ] in islesianu: *Katowicy*, in tzecu: *Katovice*, in tedescu: *Kattowitz*) est una tzitade polonesa chi apartenet a sa regione istòrica de Arta Islèsia in sa Polònia meridionale, a s'oru de is rios Klodnica e Rawa.

Dae su 1999, Katowice est sa capitale de su voivodatu de Islèsia e, in antis, fiat sa capitale de su voivodatu de Katowice. Katowice est sa prus tzitade importante de s'Àrea Industriale de Islèsia Superiore. Tenet una populatzione de 286.960 bividores (2021), cun un'àrea urbana de unos 2.700.000 bividores e un'àrea metropolitana de 5.294.000 bividores.

## Istòria
S'àrea in ue in die oe s'agatat Katowice, in sa regione de Arta Islèsia, est istada abbitada dae tribùs islavas dae in antis de su sèculu X. Fiat istada guvernada a primu dae is Piastas de Islèsia fintzas a s'isperdimentu issoro in su 1675. Partende dae su 1335, faghiat parte de manera sighida de sa Corona de Boèmia. In su 1526, su territòriu fiat passadu a sa monarchia de sos Habsburg de Àustria, a pustis de sa morte de su re Luisu II de Ungheria. In su 1742, sa majoria de Islèsia fiat istada annessionada a su regnu de Prùssia durante sa prima gherra de Islèsia.

Katowice (tando connota suta su nùmene tedescu de *Kattowitz*) aiat bintu s'istatus de tzitade in 1865, passende a èssere una de is tzitades printzipales de sa provìntzia prussiana de Islèsia. Sa tzitade fiat passada a èssere unu de is tzentros printzipales de s'indùstria minerària gràtzias a sa cantidade manna de carbone agatadu in is montes acanta de issa. S'arribu de sa Rivolutzione industriale aiat atzeleradu fintzas de prus sa crèschida de Katowice, e s'indùstria de su carbone e de s'atzàrgiu aiat fatu chi sa populatzione aumentaret a sa lestra dae prus pagu de chimbighentos bividores a prus de duamìgia. A sa fine de su sèculu XIX, Katowice fiat populada pro sa majoria dae tedescos, islesianos, ebreos e polacos.

In virtude de su Tratadu de Versailles a pustis de sa Prima Gherra Mundiale, sa Sotziedade de is Natziones aiat cunvocadu unu plebiscitu pro partzire sa regione de Arta Islèsia intre sa Repùblica de Weimar e sa Polònia torrada a costituire. Is resurtados finales aiant determinadu chi Katowice diat passare a fàghere parte de sa Polònia, mancari petzi 3.900 bividores aiant votadu a favore de sa Polònia, mentras 22.774 aiant votadu a favore de sa Germània. Sende gasi, s'invasione tedesca de Polònia de su 1939 aiat fatu chi Katowice torraret a èssere una tzitade de sa Germània Nazista. A pustis de èssere istada ocupada dae s'Armada Ruja in su 1945 e a pustis chi sa Polònia adotaret unu règimene comunista, in su 1953 ddi fiat cambiadu su nùmene in *Stalinogród* in onore de Iósif Stalin. Su nùmene fiat torradu a cambiare tres annos a pustis in Katowice.

In die de oe Katowice est unu de is tzentros industriales e econòmicos printzipales de Polònia. Sa ruta de su comunismu in su paisu ddi at permìtidu de s'isvilupare e de si fàghere unu de is tzentros finatzieris printzipales de s'istadu, impare cun Varsàvia e Cracòvia.
## Riferimentos
Tai-tai

Su tai-tai sunt duos ot plus tzocos de manu
Sa atzyone est de corpedhare sas manos pro faker esire unu tzocu forte
Shimonoseki

**Shimonoseki** (in giaponesu 下関市 Shimonoseki-shi, "Tzitade de Shimonoseki"), est una tzitade giaponesa sa prus a sud de s'ìsula de Honshū in sa prefetura de Yamaguchi.