open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grenada

**Grenada** est unu istadu insulare formadu de s'ìsula de Grenada e de àteras ses ìsulas minores chi dd'istant a su sud. Sa capitale est St.George's e sa limba uffitziale s'inglesu.

Sìistadu portat isterrida de 344 km² e populatzione de unos 110.000 bividores.

Grenada s'agatat in su mare Caraìbicu meridionale, in posidura norti-uesta de Trinidad e Tobago, norti-esta de su Venezuela e sud-uesta de Saint Vincent e sas Grenadinas.

S'ìsula est fintzas nòdida cun nomìngiu de "Island of Spice" (Ìsula de is Saboridas) sende chi bi sunt produdidas nughes muscadas e mace, de chi Grenada est fintzas su prus mannu isportadore in su mundu.
## Àteros progetos
St.George's

**St. George's** est unu comunu de unos 7.500 bividores, capitale de Grenada. S'agatat a cara de sa costera meridionale de s'ìsula de Grenada.

Saint George's fiat fintzas capitale de s'ex colònia britànnica de is ìsulas Windward, ma est istada fundada de is frantzesos in su 1650.
## Àteros progetos
Antigua e Barbuda

**Antigua e Barbuda** (in inglesu: **Antigua and Barbuda** [ænˈtiːɡə ænd bɑrˈbjuːdə]; in ispagnolu tenet signìficu de  "antigu" e "brabudu")  est unu istadu cumpostu de duas ìsulas copiolas chi s'agatat intre mare Caraìbicu e otzèanu Atlànticu.
Impare a is duas ìsuals majores de Antigua e Barbuda, nde faghent parte unu pore de isuleddas minores (intre chi Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden, ìsulas York e prus a sud Redonda). Sa capitale e bidda majore est Saint John's, sa limba uffitziale s'inglesu.

S'istèrrida est de 440 km² e sa populatzione residente de unos 81.800 bividores. Is ìsulas de Antigua e Barbuda s'agatant istesiadas de pagus mìglias nàuticas e faghent parte de is Antillas minores. 

Su nòmingiu de s'istadu est "Land of 365 Beaches" (Sa Terra de is 365 Prajas), chi dependet de is prajas numerosas chi ddu caraterizant. Sa cultura suas est istada influentzada meda de is britànnicos, su territòriu fiat difatis colònia de su Rènniu Unidu fintzas a su 1 de onniasantu 1981.
## Àteros progetos
Azorras

Is **Azorras** (in portughesu: **Açores**; su signìficu sardu de su faeddu est *istore*) sunt unu artzipèlagu portughesu chi s'agatat in s'otzèanu Atlànticu setentrionale. Su cabulogu est Ponta Delgada.

S'agatant istesiadas de unos 1.500 km de Lisbona e de sa costera marochina, intames de is costas nordamericanas chi s'agatant a unos 3.900 km.

Is Azorras sunt una de is regiones ultra-prifèrcas de s'Unione Europea e sunt regione autònoma de su Portugallu. 

Geologicamente faghent parte de sa placa eurasiàtica, foras de si duas ìsulas prus otzidentales de Flores e Corvo, chi s'agatant in sa placa nordamericana.

L'artzipèlagu est parte de sa Macaronèsia.

Is ìsulas sunt collegadas a su cuntinente gràtzias a duas cumpangias aèreas, sa *SATA Air Açores* et sa *TAP Portugal*.
## Cumponidura
Is noe ìsulas printzipales de is Azorras sunt:
* São Miguel
* Pico
* Terceira
* São Jorge
* Faial
* Flores
* Santa Maria
* Graciosa
* Corvo
## Àteros progetos
Ponta Delgada

**Ponta Delgada** ([ˈpõtɐ ˌðɛɫˈɣaðɐ]) est una bidda de unos 68.900 bividores, cabulogu e tzentru majore de sa regione autonoma portughesa de is Azorras.

S'agatat in s'ìsula de São Miguel, chi est fintzas sa prus manna e populada de s'artzipèlagu.  Ponta Delgada est istada fata capitale amministrativa de sa regione in su 1976.
## Àteros progetos
Porto (Portugallu)

**Porto**, nòdida fintzas comente **Oporto** (pronùntzia in portughesu: [ˈpoɾtu]) est una tzitade de unos 237.600 bividores de su Portugallu, cabulogu de su distretu omònimu e segunda bidda de s'istadu. 

Sa bidda s'agatat a in s'oru setentrionale de su frùmene Douro, a curtzu de sa buca in s'otzèanu Atlànticu. S'àrea metropolitana contat unos 1.700.000 residentes e nde faghet parte fintzas sa tzitade de Vila Nova de Gaia (chi cun unos 300.000 bividores est sa segunda bidda prus manna de Portugallu a segus de Lisbona).

Porto est unu de is distretos prus industrializados de sa natzione, fati chi ddi balet su nòmingiu de *A capital do norte* (sa capitade de su norti). De su restu est de issa chi benit su nùmene de su Portugallu, e fentzamentas su de su binu famadu su porto, chi de sa segunda metade de su sèculu de 17 est produidu cun is aghinas de sa badde de su Douro. At ppois pigadu su nùmene de sa bidda sende chi manna parte de sa produtzione fiat isportada via mare de su portu suo.

Porto est a bortas narada fintzas *la cidade invicta* (sa tzitade mai bìnchida), pro ite fiat resissida a rebusare siat is àrabos in s'Edade de Mesu, siat is tropas napoleònicas in su sèculu de 19. Porto no est mai istada derrotada militarmente de sa fundatzione in tempis de s'impèriu romanu.

Mancari is santos patronos de Porto siant Nostra Sennora de Vandoma e Pantaleone de Nicomèdia, sa festa de sa bidda est fata su 24 de làmpadas, in sa die de Giuanne Batista.


Porto-Ponte Dom Luis I-18-2011-gje.jpg|Ponte Dom Luis I.
Porto-Avenida dos Aliados-02-Reiterstandbild Pedro IV-2011-gje.jpg|Avenida dos Aliados
Porto-Pelourinho-04-2011-gje.jpg|Pelourinho
Porto-Pelourinho-10-Spitze-Mond-2011-gje.jpg|Pelourinho
Porto-276-beim Hotel da Bolsa-2011-gje.jpg|
Porto-Sandeman-04-2011-gje.jpg|Sandeman
Porto-Sandeman-22-Portweinglaeser-2011-gje.jpg|Sandeman
Porto-320-Portweinschiff-2011-gje.jpg|


## Àteros progetos
Majorca

**Majorca**, (in catalanu e ispagnolu **Mallorca**) est sa prus istèrrida de is ìsulas Baleares.

Portat subrafache de 3.640 Km² e contat populatzione de unos 859.289 bividores (2015). Sa bidda prus manna, chi est fintzas su cabulogu de sa comunidade autònoma est Palma de Majorca.
## Àteros progetos
Minorca

**Minorca** o **Menorca** (in catalanu e ispagnolu: **Menorca**; de su latinu: Insula Minor, later Minorica) est una de is ìsulas Baleares. Su nùmene dependet de su fatu chi siat prus pitia de s'ìsula majore Majorca.

Minorca portat istèrrida de 695.7 km2 e populatzione de unos 94.400 bividores.
## Àteros progetos
Ibiza

**Ibiza **o** Eivissa** (in catalanu: **Eivissa** [əjˈvisə]; in ispagnolu **Ibiza**) est un'ìsula de su Mediterràneu chi s'agatat posta a unos 79 km de sa costera de Valencia, in s'Ispagna orientale.

Est sa de tres ìsulas prus mannas de sa comunidade autònoma de is Baleares. Jughet istèrrida de 571.6 km2  bividores e populatzione de unos 132.600 bividores. 

Su nùmene uffitziale impitadu in Ispagna est Eivissa. 
## Àteros progetos
Saint John's (Antigua e Barbuda)

**St. John's** est una bidda de unos 45.000 bividores, capitale de bidda majore de Antigua e Barbuda, istadu chi s'agatat in su mare Caraìbicu. Saint John's est su tzentru de cummèrtzios printzipale de sa natzione e su portu prus mannu de s'ìsula de Antigua.
## Àteros progetos
Formentera

**Formentera** est sa prus pitia de meridionale de is *ìsulas Pitiusas* (grupu de ìsulas in ue Ibiza e Formentera sunt is printzipales, inghiriadas de àteras minores), chi sunt parte de s'artzìpelagu de is Baleares, comunidade autònoma de s'Ispagna.

Formentera portat istèrrida de 83.24 km² e populatzione de unos 10.800 bividores.
## Àteros Progetos
Illa dels Conills

**Illa dels Conills** (nùmene uffitziale in catalanu e de impitu de su guvernu de Ispagna; in ispagnolu **Isla Conejera**) est una isuledda de su mare Mediterràneu, chi s'agatat in is Baleares, Ispagna.

Est parte de s'artzìpelagu de Cabrera, in ue est segunda in istèrrida a fatu de s'ìsula de Cabrera.
## Àteros progetos
Sa Dragonera (ìsula)

**Dragonera** est una isuledda cun istèrrida de 2,88 km², parte de s'artzipèlagu de is Baleares, Ispagna. S'agatat a s'uestu de Majorca.

Si pentzat chi su nùmene dependat de su latinu *traco-traconis**sulcru de terra, afilada*limba sarda*dragonera*
## Àteros progetos
Es Vedrà

**Es Vedrà** est un'ìsuledda chi apartenit a s'artzipèlagu de is ìsulas Baleares, in Ispagna. S'agatat unos 2 km a sud-uestu de Ibiza.

S'ìsula, disabitada, est una reserva naturale.
## Àteros progetos
Espalmador

**Espalmador** o **S'Espalmador** est un'isuledda de propiedade privada chi faghet parte de is ìsulas Baleares, in Ispagna. S'agatat a norti de Formentera.

Sa mannària est de unos 2925 m de norti fache a sud e de unos 800 m de s'uestu fache a s'estu (137 ètaros). 

Àteras duas isuleddas chi s'agatant a curtzu de Espalmador sunt *Illa Castavi* e *Illa des Porcs*; una pariga de chilòmetros prus a s'estu s'agatat s'ìsula Espardell.
## Àteros progetos
Espardell

**Espardell** o **S'Espardell** est una de is ìsulas Pitiusas, in s'artzipèlagu de is Baleares, Ispagna.

A sud de s'isula s'agatat s'isuledda de Espardellò, geograficamente parte de Espardell.

Sa mannaria de Espardell est 0,6 km² de istèrrida.
Tagomago

**Tagomago** est una isuledda chi faghet parte de s'artzipèlagu de is Baleares. Est posta a s'estu de Eivissa.

Tagomago portat mannària meda minimada: 1.525 m de norti a fache a sud e 113 m de s'uestu fache a s'estu.

S'ìsula, chi est propiedade privada,est dotada de unu istabilimentu turìsticu abitadu de polìticos e personas famadas.
## Àteros progetos
Las Palmas de Gran Canaria

**Las Palmas de Gran Canaria** (narada fintzas **Las Palmas**) est unu comunu de unos 383.300 bividores de Ispagna, chi s'agatat in sa comunidade autònoma de is Canàrias, in ue impare sa Santa Cruz de Tenerife est cabulogu. S'agatat in s'ìsula de Gran Canària.

Las Palmas est fintzas cabulogu de sa provìntzia omònima.

Sa bidda fiat fundada in su 1478 e de su sèculu afatante fiat logu de importu mannu pro is naves chi partiant a manu de is Amèricas.
## Àteros progetos
Pamplona

**Pamplona** (in ispagnolu) o **Iruña** o fintzas **Iruñea** (in bascu), est una tzitade de unos 198.000 bividores de s'Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma de Navarra.

Pamplona tenet un'àrea urbana de prus de 350.000 residentes. 
## Àteros progetos
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria-Gasteiz** (in ispagnolu: **Vitoria** [biˈtoɾja]; in bascu: **Gasteiz** [ɡas̺teis̻]; uffitzialmente Vitoria-Gasteiz) est una tzitade de unos 238.300 bividores de s'Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma de su Paisu Bascu, in su norti de s'istadu. 

Est sa segunda bidda prus manna de su Paisu Bascu a fatu de Bilbao.
## Àteros progetos
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** (in galitzianu: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtɛla], in ispagnolu: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela]) est una tzitade de unos 95.000 bividores de s'Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma de Galìtzia.

Sa bidda est su logu de arribu de su caminu de Santiago. Su tzentru istòricu est patrimòniu de s'UNESCO de su 1985.
## Àteros progetos
Santander (Ispagna)

**Santander** est una comuna de unos 182.700 bividores de s'Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma e regione istòrica de Cantàbria, chi s'agatat in sa costera setentrionale de sa natzione.

Est sede de piscamu e de universidade.

## Àteros progetos
Toledo (Ispagna)

**Toledo** est una bidda de unos 85.000 bividores posta in su tzentru de s'Ispagna, cabulogu de sa provìntzia omònima e de sa comunidade autònoma de Castìllia-La Mancha.

S'archidiòtzesi de Toledo est traditzionalmente sa prus importante de sa natzione: a s'archibìscamu de Toledo deghit titulu de Primate de Ispagna.
## Àteros progetos
Logroño

**Logroño** est unu comunu de unos 150.000 bividores de Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma de La Rioja, segunda prus pitia de is 17 regiones ispagnolas.

Sa bidda s'agatat in su norti de sa natzione e est atraessada de su frùmene Ebro, acasàgiat una metade de totu sa populatzione de sa regione.
## Àteros progetos
Mérida (Ispagna)

**Mérida** est una comuna de unos 57.800 bividores de s'Ispagna, cabulogu de sa comunidade autònoma de s'Istremadura.

Est sa de tres biddas prus mannas de sa regione a fatu de Cáceres e Badajoz. Mérida est posta a s'oru de dereta de su frùmene Guadiana e a artària de 217 metros subra su mare.

Est sa bidda prus rica de monumentos romanos de s'Ispagna, resone pro chi est fatuvatu narada fintzas *Roma de Ispagna*.

S'economia s'apoderat mescamente subra massaria, indùstria, serbìtzios e turismu.

Mérida est sede de bìscamu e de universidade.
## Àteros progetos
Murcia

**Murcia** est una tzitade de unos 436.900 bividores de s'Ispagna meridionale, cabulogu de sa comunidade autònoma de Murcia.

Bidda de sete in Ispagna a nùmeru de bividores, Murcia est tzentru de cummèrtzios e de indùstria e s'agatat in mesu in mesu de unu territòriu fèrtile, chi retzit abba de su frùmene Segura.

Est sede de obispadu e de tres universidades (Espinardo, Mercede e Ucam), chi nde faghent logu pro studentes, meda abitadu fintzas de Erasmus.
## Àteros progetos
Valladolid

**Valladolid** est una tzitade de unos 309.700 bividores de Ispagna e cabulogu *de facto* de sa comunidade autònoma de Castìllia e León.

Est sa de treighi biddas prus mannas de sa natzione; s'àrea metropolitana, chi contat unos 414.250 residentes, est intames sa de 20 prus mannas.

Sa bidda est posta in s'acosidu de is frumenes Pisuerga e Esguerva, in mesu a chimbe regiones de bìngias: Ribera del Duero, Rueda, Toro, Tierra de León, and Cigales. 
## Àteros progetos
Amblyocarenum nuragicus

Su ***Amblyocarenum nuragicus*** est unu aranzolu de tana, petzi sardu, de sa familia de is cirtauquènidos (*Cyrtaucheniidae*). S'iscoperta la ant annuntziada in su 2014 in su paperi issientìficu *Arachnology*, de sa Sotziedade Aracnologica Britannica, a pùstis de una chirca cumintzàda in su 2007. Sa chirca a pizu de sa singularidade de s'ispetzie at donàu materiale novu, ischirriànde de s'atteru sos generes *Cyrtauchenius* e *Amblyocarenum*, prima tentos in cunsideru comente chi fint su matessi.

Mancari podent pàrrer su propriu a prima ograda, no est a cunfonder custu aranzolu cun s'atteru *[[cteniza sauvagesi]]*, chi si agattat custu puru in Sardigna, ca est a diversu dae unu puntu de bista tassonomicu e morfologicu.

## Imagines

File:Amblyocarenum nuragicus 001.jpg|S'aranzolu a innanti a unu nuraghe.
File:Amblyocarenum nuragicus female 1.jpg|Una femina dae s'artu.
File:Amblyocarenum nuragicus female 2.jpg|Femina fotografada in sa regione de s'Anglona.


## Referentzias


## Libros
*Decae, A., Colombo, M. & B. Manunza, *Species diversity in the supposedly monotypic genus Amblyocarenum Simon, 1892, with the description of a new species from Sardinia* (Araneae, Mygalomorphae, Cyrtaucheniidae) in *Arachnology*, vol. 16, nº 6, 2014, pp. 228-240.
Estremadura

S**'Estremadura** (in ispagnolu: **Extremadura** [e(k)stɾemaˈðuɾa]; istremegnu: **Estremaúra** [ehtɾemaˈuɾa]) est una comunidade autònoma de s'Ispagna otzidentale. Su cabulogu est Mérida, sa limba uffitziale est s'ispagnolu.

Partzida in is duas provìntzias de Cáceres e Badajoz, s'Istremadura tenet istèrrida de 41,634 km2, chi nde faghet sa de 5 prus mannas comunidades autònomas de sa natzione, e populatzione de unos 1.100.000 bividores. Allàcanat in s'uestu cun su Portugallu, in su norti cun Castìllia e Léon, in s'estu cun Castìllia-La Mancha, in su sud cun s'Andalusia.

S'Istremadura est logu de importu pro su turismu, sende chi est rica siat de bellesas naturales siat archològicas. S'agatat nointames in su fundu de sa classìfica ispagnola pro rèdditu, chi est su 69% de sa mèdia natzionale.
## Àteros progetos
La Rioja (Ispagna)

**La Rioja** est una provìntzia e comunidade autònoma de s'Ispagna setentrionale. Su cabulogu est Logroño.

Sa regione tenet istèrrida de 5 045 km² e populatzione de unos 317.500 bividores. Est sa segunda minore comunidade autònoma e sa cun prus pagus bividores, una metade de chie bivet in su cabulogu.

Allàcanat in su norti cun is Paisos Bascos, in su norti-estu cun sa Navarra, in su sud-estu cun s'Aragona e in su sud e s'uestu cun sa Castìllia e Léon. Est atraessada de is frùmenes Ebro e de su Rio Oja, de cust'ùrtimu pigat su nùmene.

Sa mudàntzia a comunidade autònoma torrat a primìtziu de is annos 80 de su sèculu passadu, durante cando s'Ispagna fiat torrende a organizare s'istrutura de s'istadu a pustis de s'acabu de sa ditatura.

Su rèdditu peròmine de La Rioja est de € 25.895 chi, a cumparàntzia est simbillante a su de su Trentinu-Südtirol de s'Itàlia.
## Àteros progetos
Astùrias

Su **Printzipadu de is Astùrias** (in ispagnolu: **Principado de Asturias**; in asturianu: **Principáu d'Asturies**) est una comunidade autònoma uniprovintziale de s'Ispagna. At otentu s'ìstatutu de printzipadu cando s'erederi a sa corona de Ispanga at tentu tìtulu de prìntzipe de is Astùrias. 

Su cabulogu est Oviedo, sa limba uffitziale s'ispagnolu, s'asturianu (naradu fintzas *bable*) non tenet peruna uffitzialidade ma est amparadu de s'istatutu autònomu de is Astùrias.

Su territòriu tirat a una istèrrida de 10 604 km² e contat unos 1.042.000 bividores (2016), chi andant però amenguende·nche.

Sa majoria de is bividores de sa regione s'agagat cuntzentrada mescamente in sa zona tzentrale, e sa bidda prus manna est Gijón, sighida de Oviedo e Avilés. 

Su rèdditu de is Astùrias est aparagonàbile a is de Toscana e Friuli-Venetzia Giùlia de Itàlia.
## Àteros progetos
Cantàbria

Sa **Cantàbria** est una comunidade autònoma de s'Ispagna. Su cabulogu est Santander, sa limba uffitziale est s'ispagnolu.

Tenet istèrrida de 5,321 km2 e populatzione de unos 593.000 bividores. Allàcanat in s'estu cun is Paisos Bascos, in su sud cun sa Castìllia e Léon, in s'uestu cun is Astùrias e in su nord tenet bessida a s'otzèanu Atlànticu.

Sa Cantàbria tenet clima otzeànicu ùmidu cun temperaduras moderadas, meda influentzadu de is bentos chi de s'otzèanos andant a iscùdere contra is montes de sa cordigliera cantàbrica. 

Est sa regione prus rica in su mundu de sitos archeològicos de su Paleolìticu Superiore. S'innòditant is graffitos preistòricos de sa gruta de Altamira, datados intre su 16.000 e su 9.000 i.C. e decrarados patrimòniu de s'umanidade de s'UNESCO. 

Su rèdditu peròmine de sa Cantàbria est aparagonàbile a su de s'Ùmbria in Itàlia.

## Àteros progetos
Trinidad e Tobago

**Trinidad e Tobago**, ufitzialmente **Repùblica de Trinidad e Tobago**, est unu istadu cumpostu de duas ìsulas chi s'agatant a illargu de is costeras de su Sudamèrica, a su nord-estu de su Venezuela e a su sud de Grenada, in is Antillas Minores. 

Sa capitale est Port of Spain, sa prus tzitade manna Chaguanas, sa limba ufitziale s'inglesu.

Trinidad e Tobago est famadu pro su Carrasegare e est su logu de naschimentu de su limbo.

## Geografia
Generalmente cunsiderada a parte de is Caràibes, cumpartzit làcanas maritimas cun àteras natziones comente Barbados in su norti-estu, Grenada in su norti-uestu, Guyana in su sud-estu e Venezuela in su sud e in s'uestu. 

Su territòriu tirat a una istèrrida de 5.128 km² e est formadu de is dua ìsulas majores, Trinidad e Tobago, prus unu pore de àteras minores. Is dua sìsulas majores sunt divìdidas in noe regiones e unu distretu. Sangre Grande est sa regione, cun istèrrida chi ammuntat unu 18% de s'àrea totale e su 10% de sa populatzione de sa natzione. 

Geograficamente Trinidad e Tobago est postu a foras de sa chinta de is araganos.

## Istòria
S'ìsula de Trinidad est istada colònia ispagnola de s'arribu de Cristoforo Colombo in su 1498, a sa capitolatzione de su guvernadore ispagnolu, Don José Chacón, cun sa cunchista de is britànnicos in su friàrgiu de su 1797.

Pro su chi pertocat Tobago, in paris tempus aiat cambiadu dominatziones de ispagnolos, britànnicos, frantzesos,olandesos e curlandesos. Is duas ìsulas, chi sunt abarradas isparigadas fintzas a su 1889, fiant tzèdidas a sa Grandu Britànnia cun su Tratadu de Amiens de su 1802. Est imbàtidu a s'indipendèntzia in su 1962, dende·sì ordinamentu de repùblica in su 1976. 

## Economia
Contrariamente a sa prus parte de is Caràibes si chistioat inglesu, s'economia de Trinidad e Tobago s'apoderat mescamente subra s'indùstria, su petròliu e su petrolchìmicu. Est unu de is istados prus ricos de sa regione, gràtzias a is reservas de petròliu e gas.
## Àteros progetos
Cáceres (Ispagna)

**Cáceres** est una tzitade de unos 92.187 bividores de s'Ispagna tzentru-otzidentale, cabulogu de sa provìntzia omònima, chi s'agatat in sa comunidade autònoma de Istremadura. Tenet istèrrida de su territòriu majore in Ispagna. 

Su tzentru istòricu est patrimòniu de s'UNESCO de su 1986. Cáceres cunserbat difatis una chinta de muros chi nde inghiriant totu sa parte antiga. 

Est sede de obispadu impare a Coria e de s'Universidade de s'Istremadura.
## Àteros progetos
Badajoz

**Badajoz** (in istremegnu **Badajoz**) est una tzitade de unos 151.500 bividores de Ispagna, chi s'agatat in sa comunidade autònoma de Istremadura in ue est caublogu de sa provìntzia omònima. 

Est sede de obispadu e de universidade.
## Àteros progetos
Cabrera (ìsula)

**Cabrera** est una ìsula pitia de s'artzipèlagu de is Baleares e ìsula printzipale de su suta-artzipèlagu de Cabrera. Cabrera s'agatat a su sud de s'ìsula de Majorca. 

S'ìsula, chi portat istèrrida de 15,69 km², est istada zona militare de su 1916, cosa chi at permìtidu de nde cunserbare s'ecosistema e de dda faghere parcu natzionale de su 1991.

Su nùmene diat dependere de is crabas chi bi biviant.
## Àteros progetos
Regione de Murcia

Sa **Regione de Murcia** (in ispagnolu: **Región de Murcia** [reˈxjon de ˈmuɾθja]); est una comunidade autònoma de su sud-estu de s'Ispagna. Su cabulogu est Murcia.

Sa regione tenet istèrrida de 11.313 km² e populatzione de unos 1.472.000 bividores e est cumposta de una provìntzia sola. Allàcanat in su norti cun sa Comunidade Valenciana, in s'uestu Castìllia-La Mancha, in su sud cun s'Andalusia e in s'estu tenet bessida a sa costera mediterrània.

Su cabulogu, Murcia, est sa sea de is òrganos de guvernu, foras pro su parlamentu, s'Assemblea Regionale, chi s'agatat in Cartagena.

Murcia est una produtora manna de fruta, birduras e frores chi sunt bèndidos in su restu de Ispagna e in totu s'Europa. Bi sunt produidos fintzas binu e ògiu de olia.

Su clima càldumu at fatu de sa regione logu afatenti pro sa massaria, is propiduras sunt nointames meda pagus e in die de oe s'aprovistamentu de s'abba est faghende·si problema de importu, fintzas de prus sende chi sa dimanda est aumentende cun s'isvilupu de su turismu.

Su rèdditu peròmine de Murciaè est de € 19.962, chi si podet pònnere in cumparàntzia cun su de sa regione italiana de is Marcas.

Sa chistionada de Murcia, cunsiderada dialetu meridionale de su castillianu est nodiu pro sa particularidade. Influntzadu de su cadalanu e de s'aragonesu, presentat fintzas medas prestidos de s'àrabu. Su *panocho*, una bariante faeddada in sa zona de su cabulogu Murcia, est meda incolliosa a cumprendere fintzas de is ispagnolos.
## Àteros progetos
Cartagena (Ispagna)

**Cartagena** [kaɾtaˈxena] est una tzitade de portu de uno 217.600 bividores de s'Ispagna, chi s'agatat in sa regione de Murcia. Est sa segunda bidda prus manna de sa regione a fatu de Murcia.

Cartagena est sea de su parlamentu regionale e de obispadu.
## Àteros progetos
Comunidade de Madrid

Sa **comunidade de Madrid** (in ispagnolu: **Comunidad de Madrid** [komuniˈðað ðe maˈðɾið]) est una de is deghessete comunidades autònomas de s'Ispagna.

S'agatat in sa parte de mesu de sa natzione, de sa penìsula Ibèrica e de sa Meseta, sa campura chi c'isterret in sa Castìllia tzentrale. Sa regione est cumposta de una sola provìntzia e tenet a cabulogu Madrid, chi est fintzas sa capitale de istadu.

Tenet istèrrida de 8,030.1 km² e contat populatzione de unos 6.369.000 bividores, cuntzentrados pro sa prus parte in s'àrea metropolitana de Madrid. Allàcanat in su sud e in s'estu cun Castìllia-La Mancha e in su norti e s'uestu cun Castìllia e Léon. 

Sa costitutzione de sa comunidade autònoma de Madrid est sighida a unu dibatimentu longu. Su sensu de istituire is comunidades autònomas fiat su de permitere de iscerare àreas cun identidades regionales diferentes. Sende chi Madrid fiat parte de sa regione istòrica de sa Castìllia, in is ordìngios de inghitzu sa provìntzia sua depiat èssere parte de sa comunidade autònoma de Castìllia-La Mancha, mancari cun carchi cunsideratzione ispetziale iscasi chi fiat sa capitale.

Is provìntzias de Castìllia-La Mancha si fiant però opostas a sa possibilidade che tenneret istatutu ispetziale e, a fatu de cunsideratziones subra sa possibilidade de intrada in sa comunidade de Castìllia e Léon o de sa costitutzione che una entidade simbillante a unu distretu federale, si fiat detzìdidu chi sa pròvìntzia de Madrid diat èssere una comunidade autònoma, apellende·si·nche a s'artìculu 144 de sa costitutzione, segundu chi su parlamentu podet autorizare sa criatzione de una comunidade autònoma, mancari custa no satisfet is caraterìsticas de tènnere identidade istòrica pretzisa, chiest in s'"interèssiu de sa natzione". 

Sa comunidade autònoma de Madrid fiat duncas istituida in su 1983. S'istatutu suo reconnoschet su ligamene de sa comunidade a sa Castìllia e su fatu de èssere membru de sa regione castilliana. 

Sa bidda de Madrid (in ispagnolu: 'Villa de Madrid') est istada designada che cabulogu de sa comunidade e fentzamentas capitale de istadu. Fatuvatu sunt istados fatos proponimentos bàrios de mòvere su cabulogu de comunidade a àteraos tzentros, ma no sunt mai istados realizados. 
## Àteros progetos
Castìllia

Sa **Castìllia**(in ispagnolu: **Castilla** [kasˈtiʎa]) est una regione istòrica de Ispagna cun tremenes pagu definidos, chi dependent de su balàngiu de àschidu chi su rènniu de Castìllia at tentu in is sèculos subra is istados bighinos, fintzas a diventare su rènniu de Ispagna una borta aunidu a sa Corona de Aragona e a su Rènniu de Navarra. 

In s'Ispagna moderna sa Castìllia si cunsiderat cumposta in su norti-uestu de Castìllia e Léon e in su tzentru-sud-estu de Castìllia-La Mancha e Comunidade de Madrid, ma carchi borta bi sunt azuntos fintzas sa Cantàbria e La Rioja pro more de resones istòricas.

B'ant nointames versiones disvariadas subra is tremenes de sa Castìllia e sende chi in die de oe non godit de reconnoschimentu uffitziale perunu, non tenet mancu làcanas pretzisas. 

Traditzionalmente est partzida in: 
* *Castìllia Betza: *cumposta de Cantàbria, La Rioja e sa metade esta de Castìllia e Léon,
* *Castìllia Noa:* chi benit a èssere Castìllia-La Mancha e sa comunidade de Madrid.
Comunidade Valenciana

Sa **Comunidade Valenciana** (uffitzialmente in valentzianu **Comunitat Valenciana**; in castillianu **Comunidad Valenciana**) est una de is deghesette comunidades autònomas de s'Ispagna e una regione istòrica de sa penìsula Ibèrica, nodìa fintzas che *Paisu Valencianu* (País valencià). 

Su territòriu benit a èssere difatis, foras pro carchi diferèntzias, su de s'antigu rènniu de Valencia, fundadu in su 1239 de Jacu I d'Aragona. Su cabulogu est Valencia, is limbas uffitziales sunt su cadalanu in sa bariante locale, narada valencianu, e su castillianu.

Is istitutziones de autoguvernu costituint sa *Generalidade Valenciana* (Generalitat Valenciana), chi est formada de su guvernu (Consell) e su *Parlementu Valencianu* (Corts). Cuformamente a s'Istatutu d'autònomia bàlidu de su 2006, est reconnota che « natzione istòrica ».

Sa Comunidade valenciana tenet istèrrida de 23 255 km2 (a cara de sa Lombardia) e contat unos 4 807 000 bividores, su 10,75% de sa populatzione de totu s'Ispagna. Valencia, su cabulogu, cun prus de 800.000 bividores e un'àrea urbana de 1,7 milliones de residentes est sa bidda prus manna, sighint Alicante e Elche. Sa comunidade est partzida in tres provìntzias: Valencia, Alicante, Castellón.

S'agatat ins s'estu de s'Ispagna, in sa costera mediterrània e allàcanat cun Aragona e Catalugna in su norti, cun Castìllia-La Mancha in s'uestu, e cun sa comunidade autònoma de Murcia in su sud. 

Sa limba valenciana est faeddada de unas 2,3 milliones de pessones, duncas una metade de sa populatzione totale, s'àtera metade faeddat su castillianu.

Su rèdditu mèdiu est a cara de is regiones italianas de Liguria e Piemonte.
## Àteros progetos
Istadu federadu de Istados Unidos de Amèrica

Is **istados federados de Istados Unidos d'Amèrica** sunt is entidades amministrativas cun chi is Istados Unidos d'Amèrica sunt partzidos.

Custos benint a èssere chimbanta unidades sub-natzionales federales (46 istados federados, 4 chi prefèrint su nùmene de *commonwealth*) chi, impare a su Distretu de Colùmbia, cumponent sa federatzione. 

Is sìngulos guvernos istatales e su guvernu federale cundivident sa soberania, sende chi unu tzitadinu de Istados Unidos est in paris tempus tzitadinu de s'istadu de residèntzia e de s'entidade federale.  

Pro s'otenimentu de tzitadinàntzia a livellu locale non tocat de su restu a sighire iteres burocràticos chìrdinos, non sunt rechèridas autorizatziones in casu de tramudadura e is movidas de pessones de un'istadu as'àteru sunt lìberas (foras pro is cundennados e is chi sunt in libertade cunditzionada). 

S'iscerant 48 istados contiguosos chi s'agatant in su sub-cuntinente nordamericanu intre Cànada e Mèssicu, prus unu istadu insulare, is Hawaii, chi sunt geograficamente parte de s'Otzeània e unu istadu cuntinentale chi s'agatat istesiadu de is atèros, in su cabu prus norti-otzidentale de su Nordamèrica: s'Alaska.

## Tabella de is istados federados

## Notas
Otzeània

Cun **Otzeània** s'usat inditare su cuntinete chi cumprendet Polinèsia, Melanèsia, Austràlia e Noa Zelanda; sinònimu de Otzèania est *Cuntinente Nou* o *Cuntinente prus Nou* chi dependet de su fatu chi, foras pro s'Antàrtide est istadu s'ùrtimu a èssere iscobertu de is isproradores europeos.

In sensu istrintu, *Otzeània* est unu faeddu impitadu pro inditare s'impare de Polinèsia, Melanèsia e Micronèsia, ispartzidura pagu iscientìfica imbentada de Jules Dumont d'Urville in su 1831. 

Depet su nùmene a su faeddu grecu *okeanòs* (ωκεανός), chi cheret nàrrere otzèanu.

## Istados, regiones e territòrios
Pro sa majoria s'Otzeania cunsistet, paris cun Austràlia e Noa Zelanda, in ìsulas natzionales minores. Sa Pàpua Noa Guinea est s'ùnica natzione cun unas làcanas de terra (cun s'Indonèsia).

Sas natziones de s'Otzeania tenent diversos grados de indipendèntzia dae sas potèntzias coloniales chi ddas possediant, e ant negotziadu diversos tipos de acòrdios. Sa sighente lista cuntenet sos territòrios chi sunt istados classificados a parte de s'Otzeania de s'UNESCO; àteros sunt fatu·fatu agiuntos, segundu sas diversas interpretatziones.

A sighire sunt elencados sos Istados e sos Territòrios de s'Otzeania pro cada de sas bator subregiones chi sas Natziones Unidas partzint su continente.

### [[Australàsia]]

### [[Melanèsia]]

* Datos relatados a su 2016**Datos relatados a su 2014***Datos relatados a su 2012****Dato relatados a su 2015

### [[Micronèsia]]

* Datos relatados a su 2016
** Datos relatados a su 2010

### [[Polinèsia]]

### Àteros territòrios de s'Otzeània
*  Ìsula de Paschighedda ( Austràlia)
* Ìsulas Cocos ( Austràlia)
## Notas
Lviv

**Lviv** (in ucrainu: **Львів**, trasliteradu: *L'viv*; in polonesu: *Lwów*; in russu: *Львов*, trasliteradu: *L'vov*; in tedescu: *Lemberg*; in yiddish *לעמבערג*, trasliteradu *Lemberik*; in latinu: *Leopolis* [sa bidda de su lione]) est una tzitade de unos 729,850 bividores de s'Ucraina otzidentale, cabulogu de s'oblast' omònimu e unu de is tzentros culturales prus de importu de s'istadu.

Cada die, a sa populatzione residente s'azunghent unas àteras 200.000 chi assortint de foras. Lviv est difatis tzitade industriale, ma fintzas sea de universidade. 

Est pois sede de orchestra filarmònica e de su Teatru d'Òpera. su tzentru istòricu est patrimòniu de s'UNESCO de su 1998.

## Istòria
Lviv est istada istoricamente bidda de majoria polonesa. In su 1919  fiat difatis parte de sa Polònia, torrada a costituire a s'acabu de sa prima gherra mundiale. Tando unu 50% de is bividores fiat de etnia polonesa, unu 32% fiat ebreu e petzi unu 15% ucrainu.

A pustis de sa segunda gherra mundiale, in su 1945, is làcanas de sa Polònia fiant mudadas e su territòriu de Lviv tzedidu a s'Unione Sovietica. Is bividores ebreos fiant giai istados trazados de sa barbaridade de sa shoah, ma sa populatzione polonesa fiat intames bogada e obligada a si nche retirare intro de is làcanas noas de sa Polonia. In ie sa prus parte de issos si diat pois tramudare a Wrocław. Lviv fiat torrada a populare cun bividores de etnia ucraina.
## Àteros progetos
Kaliningrad

**Kaliningrad** (in russu: **Калининград** [kəlʲɪnʲɪnˈgrat]), cabudianamente narada **Königsberg** (tedescu: *Königsberg*; russu: *Кёнигсберг*; prussianu antigu: *Twangste*, *Kunnegsgarbs*, *Knigsberg*; lituanu: *Karaliaučius*; polonesu: *Królewiec*), est una tzitade de portu chi s'agatat a cara de su mare Bàlticu de unos 431.400 bividores, cabulogu de s'exclave russa posta intre Polònia e Lituània. Mancari territòriu de sa Rùssia, Kaliningrad est duncas istesiada de su restu de sa natzione.

## Istòria
Su logu est istadu sea de antiga cussòrgia prussiana, sa fortileza de Twangste. In su 1255 bi fiat pesada una fortalesa noa de is caballeris teutònicos, durante is Crosadas de su Norte e ddi aiant mudadu nùmene in "Königsberg", in onore de su re Ottokar II de Boèmia. Sa bidda est istada parte de s'Istadu de s'Òrdine Teutònicu, sa Cunfederatzione Polacu-Lituana, Prùssia e Germània.
Fintzas a su 1945, s'àrea costituiat sa parte prus setentrionale de sa Prùssia Orientale. 

A s'acabu de sa segunda gherra mundiale, sa bidda fiat pro sa prus parte distruida. Is ruinas suas fiant cunchistadas de s'Armada Ruja in su 1945 e sa populatzione sua, a majoria tedesca si nche fiat fuida, o fiat bogada a fortza. Su territòriu de sa Prùssia Orientale, de chi Königsberg fiat cabulogu, fiat duncas tzèdidu a s'Unione Soviètica.

Mudadu nùmene in Kaliningrad su 4 de trìulas 1946, in onore de Mikhail Kalilin, est istada torrada a ocupare de sovièticos.

Kaliningrad at festadu is 750 annos de sa fundatzione in su 2005. Sa tzitade est logu de nàschida de su filòsofu Immanuel Kant.
## Àteros progetos
Limba polonesa

Su **polonesu **(*język polski*, *polszczyzna*) est una limba islava faeddada mescamente in Polònia. Apartenit a su suta-grupu lechiticu de is limbas islavas otzidentales. 

Est limba uffitziale in Polònia e impitadu in totu su mundu de is minorias de emigrados polonesos ispainados in is bàrios istados. Est fintzas una de is limbas uffitziales de s'Unione Europea.

Iscritu in alfabetu latinu, su polonesu contat 9 literas in prus de is sìmbulos base (ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż).

Mancari is amministratziones de Germània, Àustria e Rùssia durante su sèculu de 19 (cando sa Polònia s'agataiat ispartzida in is territòrios issoro) apant fatu pressiones mannas chirchende de ammortiare s'impitu de sa limba, custa at nointames agatadu isvilupu mannu literàriu.

In die de oe est sa prus faeddada de is limbas islavas otzidentales e sa segunda de totu is limbas islavas a segus de su russu e in antis de s'ucrainu.
Antàrticu

S**'Antàrticu** o **Antàrtide** est su continente prus meridionale de sa Terra. Postu a inghìriu de su Polu Sud est incordonadu de s'otzèanu Antàrticu e allàcanadu de is mares de Ross e de Weddell.

Cun istèrrida de unos 14 milliones de km² est su continente minore a fatu petzi de Europa e Otzeània. Unos 98% de sa subrafache sunt ammuntados de unu fògiu de àstragu de grussaria mèdia de 1,6 km, sa mermadura de su territòriu suo est duncas pagu connota. 

S'Antàrticu est su continente prus fridu, asciutu e bentosu de su mundu. Est fintzas su cun artària mèdia majore. Sende chi bi proet in is costeras ebbia (in ue comente chi siat no imbatent a prus de 200 mm pro annu), totu sa parte intranabile est tecnicamente su prus mannu desertu de sa Terra.

No bi sunt bividores umanos permanentes ne bi nde sunt mai istados.
## Àteros progetos
Àrticu

S**'Àrticu **o **Àrtide** est una regione polare chi s'agatat in su cabu prus setentrionale de sa Terra, atremenada in su sud de su tzirculu polare. Est formadu de s'otzèanu Àrticu, e parte de is territòrios de Alaska, Cànada, Finlàndia, Groenlàndia, Islanda, Norvègia, Rùssia e Isvètzia. 

Sa regione de s'Àrtide est unu otzèanu istèrridu in ue segundu s'istasone bàriat s'ammuntadura de àstragu e incordonadu de unu permafrost chentza mata peruna. 

Sotzialmente e politicamente, s'Àrticu tirat a is territòrios setentrionales de is oto istados àrticos, mancari segundu s'iscièntzia manna parte de custos territòrios sunt cunsiderados sub-àrticos.
## Àteros progetos
Limba ceca

Sa **limba ceca** o **tzeca** (*čeština*) est una limba islava otzidentale faeddada de prus de 10 milliones de pessones. Est limba uffitziale de sa Repùblica Ceca (in ue est cuntzentrada sa prus parte de is faeddadores), e est limba de minoria in Islovàchia e in sa Vojvodina, regione autònoma de sa Sèrbia.

Sa limba prus costrinta a su cecu est s'islovacu, sunt difatis intelligibiles parebare. Simbillàntzia manna dda tenet fintzas cun su polonesu, chi est àtera limba islava otzidentale. Is àteras limbas comente russu o is limbas islavas meridionales sunt intames meda prus istesiadas.

Sa limba at mantentu pro meda tempus rolu minore, sende chi in s'àrea de sa Boèmia, in ue est faeddadu, fiat su tedescu sa limba de is istudiados. At torradu a cunchistare importu in su sèculu de 18.

Oe est limba mama de su 98% de is cecos e sa limba istrangia impitada prus fitianamente in Islovàchia. Is chimbe istados in ue b'at s'usu majore de sa limba sunt sa Repùblica Ceca (98.77%), s'Islovàchia (24.86%), su Portugallu (1.93%), sa Polònia (0.98%) e sa Germània (0.47%).
Szczecin

**Szczecin** (in casciubu **Szczecëno**, in tedescu *Stettin*, in latinu *Stettinum*) est una tzitade de unos 411.900 bividores de sa Polònia norti-otzidentale, cabulogu de su voivodatu de Pomerània Otzidentale. Est sa de sete tzitades de sa natzione e su segundu portu.

Szczecin oe est una tzitade moderna e dinàmica e fintzas tzentru culturale, cun teatros e museos e universidades.

## Istòria
In tempus coladu Szczecin est apartenta a Polònia, Prùssia, Danimarca, Isvètzia e  fintzas a su 1945 a sa Germània. 

Sa tzitade est istada isciarrocada pro su 65% durante sa segunda gherra mundiale e a coa ocupada de is tropas sovièticas. A primìtziu, segundu is acòrdios de sa Cunferèntzia de Jalta, sa bidda depiat èssere lassada a sa Germània e Königsberg (oe Kaliningrad) depiat intames èssere tzedida a sa Polònia. 

In tempus afatante Stalin aiat però detzìdidu chi a s'Unione Soviètica serbiat unu portu in su Bàlticu chi esseret liberu de s'àstragu pro totu sa durada de s'annu. Aiat duncas mudadu bidea e fatu movere is làcanas de sa Polònia prus a s'uestu de manera chi Königsberg esseret territòriu sovièticu. 

Szczecin, chi fintzas a tando si naraiat uffitzialmente Stettin, a'agatait in posidura esta a sa làcana de sa chi diat diventare Repùblica Democràtica Tedesca de unu cantone, e de s'àteru sa Polònia, chi s'agataiat trèmenes torradas a definire segundu is tratativas de is natziones binchidoras.

Sa populatzione tedesca, chi fiat majoria de sete sèculos in ie, fiat bogada a fortza e custrinta a si nche retirare a Germània, sa tzitade torrada a populare de polonesos chi pro sa prus parte fiant disterrados de s'Ucraina otzidentale, e su nùmene mudadu a su de oe.
## Àteros progetos
Wrocław

**Wrocław** (pronuntziadu [ˈvrɔt͡s.waf ]; in islesianu: Wrocłow ; in tedescu: *Breslau*) est sa tzitade de bator de sa Polònia a populatzione, cun unos 633.000 bividores, sa de chimbe a subrafache de su territòriu (293 km2), e una de is prus antigas pro fundatzione, chi torrat a su de 9-10 sèculos. Oe est cabulogu de su voivodatu de Bàscia-Islèsia.

Posta a su sud de is « montes de is Gatos » (in polonesu: *Kocie Góry*, e *Wzgórza Trzebnickie*), a su norti de is Sudetos, sa bidda est atraessada de su frùmene Oder (in polonesu: *Odra*), chi in ie si dividet in unu pore de bratzos, formende 12 ìsulas cullegadas s'una a s'àtera de 120 pontes. Custu fatu balet a Wrokław su nòmingiu de *Venètzia de Polònia*.

Wrocław est oe unu de is tzentros econòmicos prus dinàmicos de Polònia. De sa ruta de su comunismu, in su 1989 a oe, at connotu isvilupu meda lestru. Su disimpreu est carculadu in su 2009 a su 3%.

Wrocław est isceberada che capitale europea de sa cultura 2016, est su logu de is campionados europeos de fùbalu 2012 e de is giogos mundiales de su 2017. 

## Istòria
Sa tzitade si naraiat Breslau fintzas a su 1945 e fiat territòriu de sa Germània. A s'acabu de sa segunda gherra mundiale subra una populatzione de prus de 200.000 bividores, is tedescos rapresentaiant unos 190.000 e is polonesos petzi unos 17.000. Segundu is acòrdios de Potsdam (acuntèssidos intre Rènniu Aunidu, Istados Unidos e Unione Sovietica) sa regione de s'Islèsia diat èssere tzedida a sa Polònia. 

Ddi fiat duncas torradu s'antigu nùmene polonesu de Wrocław, totu is bividores tedescos bogados e fiat torrada a populare cun polacos chi in manna parte beniant de is territòrios orientales perdidos, mescamente de sa tzitade oe narada Lviv.
## Àteros progetos
Madeira

**Madeira** est unu archipèlagu de su Portugallu, cumpostu de s'ìsula omònima e de àteras ìsulas minores. S'agatat in s'otzèanu Atlànticu, a illargu de su Maroco.

S'archipèlagu tenet istèrrida de 828 km² e contat populatzione de unos 245.800 bividores.

Costìtuit sa regione autònoma de Madeira (in portughesu : Região Autónoma da Madeira) de chi su cabulogu est Funchal. Su clima est sub-tropicale e is paisàgios ispantosos nde faghent logu apretziadu de is turistas.

S'istorigu Diodorus Siculus s'at contau ca is Tirrenus de Sardigna, chi biviant in is biddas nuraghesas, iant organizau una speditzioni po conchistai un'isula de s'Atlanticu, Madera, in su 650 ainnanti 'e Cristu. Su progetu fiat faddiu po mori de is Cartaginesus, chi iant tentu interessi a frimmai s'espansionismu sardu.

## Riferimentos


## Àteros progetos
Funchal

**Funchal** (pronùntzia in portughesu: [fũˈʃaɫ]) est sa tzitade majore e su su cabulogu de sa regione autònoma de Madeira, in Portugallu. Funchal, chi est capitale de Madeira de prus de chimbe sèculos, contat unos 111.900 bividores. 

Su nùmene dependet de su faeddu "funcho" (fenugu) e su suffissu "-al" denotat "unu prantedu de fenugu".

## Àteros progetos
Rijeka

**Rijeka** (pronuntziadu [rijɛ̌ːka]; in italianu: **Fiume**; ungheresu: *Fiume*, in tedescu: *Pflaum*) est una tzitade de unos 128.600 bividores de sa Croàtzia in ue est sa de tres biddas a populatzione (a fatu de Zagreb e Split). Su portu est su prus importante de s'istadu.

S'àrea metropolitana contat populatzione de unos 254.000 residentes. 

Istoricamente, sa posidura istratègica de sa bidda at fatuvatu betidu a perricas intre Itàlia, Ungheria e Croàtzia, cun efetu de mudare poderios e demografia medas bortas in su cursu de is sèculos.  

In die de oe s'82,52% de is bividores suos sunt de etnia croata, sighidos de minorias serbas, bosnìacas e italianas. 

Foras de su croatu, si carculat chi unos 20.000 bividores faeddent su dialetu locale de su vènetu, su *fiuman*, chi in passadu est serbidu che limba franca pro is medas etnias chi abitaiant sa bidda.

Sa bidda fiat ocupada de Gabriele d'Annunzio in su 1920, pro ite a pustis de sa prima gherra mundiale, *Fiume*, comente ddi naraiant tando, non fiat istada tzedida a s'Itàlia impare a s'Ìstria. A su tempus difatis sa majoria de is bividores fiant de etnia italiana (prus de su 65%). Gràtzias a su tratadu de Rapallo intre Jugoslàvia e Itàlia, Fiume fiat pois tzèdida a su Rennu de Itàlia impare a Zadar (tando narada *Zara*).

A fatu de sa segunda gherra mundiale però, comente istabilidu in su tratadu de paghe de Parigi, sa tzitade e totu s'Ìstria fiant dadas a sa Jugoslàvia sotzialista e is bividores de etnia italiana custrintos a movere (unos 650 bochidos luegus, a s'acabu de sa gherra). Una parte sola de tres de sa populatzione originale fiat abarrada in ie, e mescamente sa parte de etnia croata. 

Oe is italianos rapresentant s'1,9% de is bividores, ma sunt reconnotos e tutelados uffitzialmente de s'istadu.
## Àteros progetos
Zadar

**Zadar** (in italianu: **Zara**) est una bidda de unos 69.600 bividores de sa Croàtzia, chi s'agatat in su norti de sa Dalmàtzia. Est cabulogu de sa Regione de Zadar. 

De su 1920 a su 1947 sa bidda est apartenta cun nùmene de *Zara* a s'Itàlia. De su 1923 a su 1947  sa bidda fintzas in sa Provìntzia de Zara. Fintzas a sa segunda gherra mundiale s'85% de is bividores suos fiant de etnia italiana, totus fuidos cun s'arribu de is partisanos jugoslavos, resissidos nointames a nde degollare unos 150.

Est passada uffitzialmente a sa Jugoslàvia in su 1947 e faghet parte de sa Croàtzia de su 1991, annu de s'indipendèntzia.

## Àteros progetos
Groenlàndia

Sa **Groenlàndia** (in groenlandesu: **Kalaallit Nunaat**), est una ìsula danesa chi s'agatat in s'otzèanu Atlànticu, in posidura norti-esta a su Nordamèrica. Est unu paisu costitutivu de su Rènniu de Danimarca e territòriu ultra-marinu assotziadu a s'Unione Europea. Sa capitale est Nuuk, sa limba uffitziale su groenlandesu, sa moneda sa corona danesa, e s'innu *Nunarput utoqqarsuanngoravit*. Sa bandera est formada de duos mesu-chircos intro duas bandas rujuas e biancas.

Sa Groenlàndia tenet istèrrida de 2 166 086 km² e populatzione de unos 56 370 bividores. Est su territòriu cun densidade de bividores prus bàsciu de su mundu.

In su 1984, sa Danimarca at firmadu unu tratadu cun s'Unione Europea pro pretzisare sa situatzione de sa Groenlàndia. Su territòriu est istadu leadu de is acòrdios subra su crabone es'atzàrgiu (CECA) e de is acòrdios subra s'energia atòmica. Sunt istadas cumbènnidas fintzas dispositziones pro amparare sa pisca.

Sa Groenlàndia benefìtziant nointames de sa libera tzirculatzione de is europeos, segundu sa cunventzione de Schengen. A fatu de sa lege subra s'autònomia votada de su parlamentu danesu su 19 de maju 2009, sa Groenlàndia at balangiadu unu afortiamentu de s'autònomia de chi giai godiat. Sa Danimarca dd'at tzèdidu 32 domìnios e cumpetèntzias, comente su de sa politzia e de sa giustìtzia. Moneda, defensa, e polìtica istrangia abarrant imbètzes suta su cuntrollu danesu.

Sa riforma de s'autònomia est cunsighida a unu referendum consultativu chi at tentu logu in Groenlàndia su 25 de onniasantu 2008.
Limbas islavas meridionales

Is **limbas islavas merdionales** sunt unu de is tres brancos de is limbas islavas. 

S'agatant unos 30 millionas de faeddadores chi bivent mescamente in sa penìsula Balcànica. Geograficamente sunt istesiados de is faeddadores de is àteros duos brancos, sende chi faeddadopres de limba tedesca, ungheresa e romuna formant una chinta chi ddos ischirriat.

Sa prima bariedade atestada in limba islava meridionale iscrita fiat una allegada in Salonicu in su de 9 sèculos. Est galu impitada che limba litùrgica in unas cantas crèsias ortodossas de sa regione, segundu sa traditzione.
Ìstria

S**'Ìstria** (in croatu e in islovenu **Istra**, in italianu **Istria**, istriotu **Eîstria**, in latinu *Histria*) est una penìsula de su Mediterràneu, posta in sa parte setentrionale de su mare Adriàticu.

Cun subrafache de 2820 km² e populatzione de unos 206.350 bividores, s'Ìstria tenet forma de unu triàngulu chi punnat fache a sud, atacadu a su continente peri s'aba norti-esta.

Atualmente sa penìsula est politicamente partzida intre Itàlia, chi possedit sa parte de su golfu de Trieste, s'Islovènia e sa Croàtzia, chi tenet sa prus parte de su territòriu e de is ìsulas chi nde sunt apendìtzios.
## Àteros progetos