Inundamentu in Ispànnia de su 2024

S**'inundamentu in Ispànnia (DANA) de su 2024** est istadu unu disacatu naturale acontèssidu a incumentzare dae su 29 de su mese de ledàmene de su 2024 in àreas diferentes de s'Ispànnia sud-orientale, e prus che totu in sa Comunidade Valentziana, in Castìllia-La Mancia e in Andalusia, resurtende una de is prus catàstrofes naturales disastrosas de s'istòria de su paisu ibèricu, cun 236 vìtimas e dannos mannos meda.

## Acuntessimentos
In s'istòria de Valèntzia si contant eventos medas de inundamentu a incumentzare dae su 1517 finas a su tempus de oe. In su 1957 pròidas fortes ant causadu su versamentu de su riu Turia e sa morte de a su mancu 81 persones. A pustis de custu eventu s'est deviadu su riu in sa parte sud de sa tzitade a prus de tres km dae su tretu originale.

Su 25 de ledàmene de su 2024, bator dies in antis de su cumintzu de s'inundamentu, su meteoròlogu Juan Jesús González Alemán de s'Agencia Estatal de Meteorología (AEMET) aiat ghetadu s'allarme pro una possìbile calada manna de sa temperadura chi diat àere pòdidu causare una traschia cun efetos distruidores; est istadu pro custu criticadu in sa prataforma X e unos cantos negatzionistas de su cambiamentu climàticu dd'ant acusadu de creare alarmismu.

Su 29 santugaine 2024 una *gota fría* (dana) at causadu aundaduras improvisas in sa parte sud-est de s'Ispànnia, interessende prus che totu sa Comunidade Valentziana. A is 6:42 s'Agencia Estatal de Meteorología at ghetadu un'alerta de colore arantzu pro sa zona sud de Valèntzia; a pustis de unos 20 minutos est istadu serradu su portu de sa tzitade. A is 7:36 s'alerta est istada cambiada de colore a ruju, mentras a incumentzare dae is 10:30 is primos sucursos fiant giai intervenende in sa  Ribera. A is 11:30 su canale de Chiva at inundadu de su totu sa munitzipalidade, mentras un'ora a pustis su riu Magro si fiat bessadu in su comunu de Utiel a pustis de chi fiant istados registrados 200 mm de abba. In is a pustis is zonas a inghìriu de Rambla del Poyo ant pèrdidu cada tipu de telecomunicatzione e de eletritzidade e a intro de is 14:00 totu is ufìtzios sunt istados serrados e evacuados pro òrdine de s'amministratzione provintziale; a su matessi tempus deghinas de persones fiant blocadas o ispèrdidas a pustis de s'inundamentu de Utiel.

A merie, mancari su presidente de sa Comunidade Valentziana Carlos Mazón aeret annuntziadu sa fine de s'abba (avisu a pustis arrimadu), is servìtzios de emergèntzia ant ghetadu alertas noas de iscasceddamentu de is rios Magro e Júcar. A is 18:00 si sunt registrados in Turís prus de 42 mm de abba in 10 minutos isceti, istabilende unu primadu nou in Ispànnia cun prus de 179,4 mm in un'ora. A is 18:30, in s'Horta Sud, su Poyo at inundadu Torrent e àteras localidades de acanta, ochiende unas cantas persones e oblighende·nde àteras a buscare amparu in tzentros cummertziales. A inghìriu de is 19:25 in Picanya sa fortza de s'abba nd'at isciusciadu unu ponte, mentras a is 20:11 sa Generalitat Valentziana at imbiadu messàgios de alerta a is aparatos mòbiles de is residentes de Valèntzia, invitende·ddos a abarrare in domo. Prus tardu est istadu pedidu s'interventu de s'esèrtzitu ispanniolu in is zonas corfidas dae s'alluvione, resurtende in sa prus mobilitatzione manna in tempus de paghe. Sa situatzione est a pustis andada peorende in totu s'Horta Sud, interessende prus che totu Camp de Túria e Requena-Utiel.

Sa matessi die àteras comunidades comente s'Andalusia e Castìllia-La Mancia sunt istadas corfidas dae traschias istraordinàrias, cun istremaduras e aundaduras chi ant causadu disacatos a caminos, a fràigos e zonas agrìculas; sa Guardia tzivile at dèpidu agiudare persones medas chi si fiant amparadas pighendi a subra de àrborespro subravìvere a su coladòrgiu de s'abba. Àteras zonas prus pagu interessadas sunt istadas sa Mùrtzia e s'Aragona.

## Vìtimas

A su 2 de làmpadas de su 2025, su bilantzu ufitziale definitivu de is vìtimas est de 236. De custos, 228 sunt de sa provìntzia Valentziana.

## Cunsighèntzias

### Econòmicas: efetu in su PIB
Segundu su guvernadore de sa Banca de Ispagna José Luis Escrivá, s'impatu econòmicu de s'alluvione de su 29 de su mese de ledàmene diat pòdere costare a su Paisu finas a 0,2 puntos de crèschida de su PIB in su de bator trimestres.

### Polìticas

#### Cuntestatziones a Re Tilipu VI e su premier Sánchez
Su 3 de onniasantu Re Tilipu VI, durante una bìsita a Valèntzia, est istadu cuntestadu dae sa truma chi dd'at acolladu a ludu, mentras su premier Pedro Sánchez est istadu corfidu cun una matza a palas.

#### Pedida de dimissiones de Carlos Mazón

A su presidente de sa Comunidade Valentziana Carlos Mazón si cuntestat de àere leadu a pagu contu is allarmes de s'autoridade meteo natzionale, chi giai su 29 de su mese de ledàmene, cara a is 7 de mangianu avisaiat de  possibilidade de eventos estremos. Isceti 11 oras a pustis, a inghìriu de is 20, cando totu sa zona fiat giai inundende·si, est arribbada a is telefoneddos de is residentes s'invitu apretosu de sa Protetzione Tzivile a non si mòvere in totu sa provìntzia.

Su 9 de onniasantu, duncas, unos 130000 persones ant manifestadu in is caminos de Valèntzia pedende sa dimissione de su guvernadore, acusande·ddu de pèssima gestione de sa fase de apretu. Àteros corteos ant sighidu in tzitades medas de Ispànnia, fintzas contra su guvernu tzentrale.

Is autoridades de Valèntzia ant esclùdidu sa dimissione de su guvernu regionale, mentras sighiat a crèschere s'arrenegu pro sa risposta a su disacatu.

A pustis, su 15 de onniasantu de su 2024, custos at ammìtidu de àere fatu "faddinas" in sa gestione de s'apretu e s'est iscusadu, promitende de "non transire is responsabilidades suas", ma non finas a su puntu si dimìtere, reclamadas in pratza dae 130000 valentzianos e de totu is fortzas de opositzione.

Su 27 de onniasantu, mentras su Premier Pedro Sánchez interveniat a su Cungressu, Sky News at publicadu un'inchesta subra de su manìgiu de s'apretu a banda de sas autoridades locales.

## Risposta

### Agiudu de su guvernu ispanniolu
Su 5 de onniasantu de su 2024 est essida sa noa chi su guvernu ispagnolu at aprovadu unu pranu de agiudos pro tzitadinos, traballadores e aziendas corfidas dae s'alluvione de 10,6 milliardos de èuro. Sa die in antis, su presidente de sa provìntzia, Carlos Mazón, aiat domandadu unu contributu de a su mancu 34 milliardos pro parare fronte a is ispesas de fràigu nou e sustentamentu econòmicu.

Su 11 de onniasantu su primu ministru ispagnolu, Pedro Sánchez, at annuntziadu unu pachete nou de agiudos de su valore de agumai 3,8 milliardos de èuro.

Su 4 de ghennàrgiu de su 2025 est essida  sa noa chi su guvernu ispanniolu s'at fàghere càrrigu de su 100% de s'ispesa pro su fràigu de is edifìtzios e is infrastruturas pùblicas in is prus de 70 comunos corfidos.

## Riferimentos