open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Articolo 6

**Articolo 6** est un'assòtziu culturale, cun sa punna de fàghere de rete pro sas dòighi minorias linguìsticas de s'Istadu Italianu.

## Istòria
Nàschida su 15 de cabudanni 2025 in San Giovanni di Fassa - Sèn Jan, in ocasione de s'anniversàriu de sos 100 annos dae sa fundatzione de s'Istitutu culturale Ladinu e de sos 25 de sa Lege 482/1999, l'ant fundada sos rapresentantes de 12 comunidades in s'istadu italianu chi chistionant limbas de minoria:

# **Open Cooperativa sociale del Parco Culturale Palmieri Martignano** - comunidade linguìstica grika
# **Terra de Punt** - comunidade linguìstica sarda
# **Associazione Inniò** - comunidade linguìstica friulana
# **Kroa tarantata** - comunidade linguìstica de sos croatos de su Molise
# **Omnium Cultural de L'Alguer** - comunidade linguìstica catalana de s'Alighera
# **Chambra D'oc** - comunidade linguìstica otzitana, frantzesa e franco-proventzale
# **Union ladina Agordin Sotciusa** - comunidade linguìstica ladina de Belluno
# **My culture** - comunidade linguìstica sarda
# **Clape de culture Patrie dal Friul APS** - comunidade linguìstica friulana
# **Union Ladina Val Biois** - comunidade linguìstica ladina di Belluno 
# **Cooperativa Inout** - comunidade linguìstica ladina de sa Val de Fassa 
# **Comune di Piana degli Albanesi** - comunidade linguìstica arbëreshë

S'initziativa l'at batijada sa senadora Elena Testor, e at tentu su suportu de sa Regione Autònoma de su Trentinu-Südtirol e mescamente de s’Assessore ladinu Luca Guglielmi.

Aberta a s'intrada de àteros entes e assòtzios interessados, s'assòtziu bolet devènnere una rapresentàntzia unitària pro dialogare cun su guvernu italianu e sas istitutziones europeas e favorire sa nàschida de progetos cumpartzidos e economias de iscala chi potzant dare benefìtzios a totu su sistema de sas minorias linguìsticas.

Su 28 de santugaine 2025 su ministru pro sos Afares Regionales Roberto Calderoli at addobiadu s'assòtziu pro sa prima borta, impinnende·si a bi traballare paris.

## Riferimentos
Cory Edwards

**Cory Edwards** (Anderson, Indiana, 21 de austu de su 1968), est unu regista, iscritore e cabaretista istadunidensu.

Est famadu prus che totu pro àere leadu parte a sa regia e a s'iscritura de *Hoodwinked!* e de àere dadu sa boghe a su personàgiu de Twitchy.
Dionisi Burranca

**Dionisi Burranca** (Samatzai, 10 de Austu 1913 – Ortacesus, 23 de Ghennarzu 1995) est stètiu unu sonadori e maistu de launeddas sardu.

## Biografia
Aiat cumintzau a sonai is launeddas in giòvunesa, imparis a su babbu Juanne, sonadori diletanti, chi l'aiat dadu una preparatzioni de basi chi l'aiat permìtidu de bintrai in s'iscola de Giusepi Sanna. Issu impreiat s'arti de sonadori in s'iscola de is Figus (Antoni, Frantziscu e Giusepi), famìlla ussanesa de sonadoris.

A sa morti de Giusepi Sanna, in su 1922, Burranca aiat sighidu a retziri letzionis de su fìllu Frantziscu, chi l'aiat trasmìtidu su mestieri de sabateri, faina chi in sa traditzioni fiat assotziada a cudda de su sonadori.

A s'edadi de 11 annus Dionisi sonat in pùblicu po una prucessioni religiosa in Samatzai e pagus annus prus a tardu resesset a otèniri cuntratus annuàlis po is ballus de sa dominiga, in antis a Biddarèga acanta de Nuràminis, prus in àtras biddas de su Campidanu. Custa faina contina finas a su pustisgherra candu sonètu e televisioni pigant prus importu de is launeddas. Su maistu, su 7 trìulas 1970, in s'ocàsioni de sa festa de Santa Lucia patróna, aiat tentu in Barrali unu cuntzertu de resessida manna, torrendi a cramai unu pùblicu de totu su Campidanu.

In su 1958 connoscit s'etno-musicòlogu danesu Andreas Fridolin Weis Bentzon, chi l'inditat cumenti a sa fonti printzipali de is istùdius sus e ùrtimu rapresentanti de s'iscola de sa Trexenta. Burranca, difatis, si fiat ammustradu in manera piessigna interessadu e disponìbili in is cunfrontus de Bentzon e aiat tòddidu personalmenti noas e materialis ùtilis a is cicas de s'antropòlogu danesu .

Dae is annus setanta, candu is launeddas connosint un'iscoperta, po Dionisi nc'est sa possibilidadi de si fài apretziai in cuntzertus e seminàrius e de tènniri ischentis nous a calis imparai sa mùsica de custu trastu antigu meda.

Sa metida fintzas in custa fasi est coerenti cun sa traditzioni, ma a su tempus matessi abertu a dogna proposta de nobidade. Duncas non tenit dificultadi a donai letzionis a chiterristas (Luca Balbo, Massimo Nardi), chi bolint cambiai is nodas a su trastu insoru, imparai a ischentis non sardus (Carlo e Alberto Mariani) e sonai in cuntestus de musica Jazz (Ornette Coleman).

## Boxis liadas

* Launeddas
* Andreas Fridolin Weis Bentzon
* Diego Carpitella
* Giulio Angioni
* Ortacesus
Ian McShane

**Ian David McShane** (Blackburn, Lancashire, 29 de cabudanni de su 1942), est un'atore britànnicu.

In sa carriera sua at bìnchidu prèmios comente su Golden Globe pro su mègius atore e su Primetime Emmy Award pro su mègius atore protagonista in una sèrie drammatica.
Franz Marc

**Franz Marc** (8 de freàrgiu de su 1880 – 4 de martzu de su 1916) est istadu unu pintore tedescu.

Est istadu una de is figuras prus importantes de sa pintura espressionista tedesca, e unu de is fundadores de su grupu artìsticu "Der Blaue Reiter" (Su Cavalieri Asulu). Is òperas suas prus connotas sunt rapresentatziones coloradas de animales. Est mortu in batalla durante sa Prima gherra mundiale.
Otto Dix

**Otto Dix** (2 de nadale de su 1891 – 25 de trìulas de su 1969) est istadu unu pintore tedescu.

## Biografia
Pigat parte a sa Prima gherra mundiale, una esperièntzia chi li lassat una imprenta profunda. Si faghet connòschere pro sas rapresentatziones cruas de su cunflitu e pro sa descritzione crìtica de sa situatzione polìtica e sotziale de Germània in su tempus de sa Repùblica de Weimar. Est istadu unu de sos rapresentantes printzipales de su movimentu de s'Ogetividade Noa, cun George Grosz e Max Beckmann.

A pustis de s'artziada de su nazismu, abarrat in Germània, cun totu chi su regime aeret decraradu chi s’òpera sua arte degenerada. In su 1939, l'ant acusadu de pigare parte a unu complotu pro assassinare Adolf Hitler, ma a pustis l'ant liberadu. A sa fine de sa Segunda gherra mundiale, est istadu reclutadu in su Volkssturm, caturadu dae sos frantzesos in su 1945 e liberadu s’annu imbeniente.

A pustis de sa gherra, s'est installadu in Dresda, in sa Repùblica Democràtica Tedesca, in ue istaiat e traballaiat. Sa crìtica aprètziat s’òpera sua tantu in sa Germània de s’Ovest cantu chi in sa Germània Orientale.
Gurru

****

**Gurru** (*Gür* in lombardu) est una comuna italiana de 167 bividores de sa provìntzia de su Verbanu-Cusiu-Óssola in Piemonte.

S'agatat in sa Badde Cannobina; est situadu a pagos chilòmetros de su Parcu natzionale de sa Badde Manna e de su Lagu Majore.
August Macke

**August Macke** (3 de ghennàrgiu de su 1887 – 26 de cabidanni de su 1914) est istadu unu pintore tedescu. 

Est istadu unu de sos membros printzipales de su grupu espressionista "Der Blaue Reiter" (Su Cavalieri Asulu). Sa obra sua est istada influentzada dae àteros istiles de s'època, comente su cubismu e s’orfismu. Est mortu in cumbata in s'incumintzu de sa Prima gherra mundiale.
Continuidade territoriale

Cun su tèrmine **continuidade territoriale** s’ìnditant sos istrumentos lezistrativos chi tenent sa finalidade de garantire sos servìtzios de trasportu a sos tzitadinos chi bivint in reziones isbantazadas de sa nassione a sa cale pertenent, est a narrer de afortire sa coesione intre sas diferentes arzolas de un’Istadu, superende isbantazos relassionados cun sa largania, s’insizibilidade o sa dificurtade de atzessu issoro, che in su casu de incraves o iscraves. Pratigamente, custu printzìpiu cunsistit in unu sistema de azudos o istruturas aprovisionadas dae s’Istadu a sos tzitadinos e a sas entidades rezionales pertocadas.

Una caraterìstiga fundamentale de sa continuidade territoriale est sa base normativa comente Servìtziu Pùbrigu, chi faghet possìbile dèrogare a sos printzìpios de mercadu lìberu e de concurrèntzia lìbera, in manera chi sos trasportos siant utilizàbiles independentemente dae sa rentabilidade efetiva chi su trasportadore podet lograre.

Si faeddat de continuidade territoriale finas cando, mancari cun unu mecanismu distintu, su servìtziu est cumbidadu deretamente dae impresas pùbrigas.

Sas reziones urtraperifèrigas de s’Unione Europea e de sos paìsos e territòrios de urtramare de sos Istados membros de s’Unione Europea podent benefissiare de sas disponiduras naradas.
Ernst Ludwig Kirchner

**Ernst Ludwig Kirchner** (6 de maju de su 1880 – 15 de làmpadas de su 1938) est istadu unu pintore tedescu.

Est istadu unu de sos fundadores de su primu grupu espressionista, "Die Brücke" (“Sa Ponte”), in su 1905. Kirchner at serbidu in s’esèrtzitu durante sa Prima gherra mundiale, ma est istadu dispididu a pustis de un'esaurimentu. Su tempus passadu in gherra dd'at lassadu marcos chi sunt craros fintzas in s'òpera sua. In su 1933 est istadu cunsideradu artista degeneradu dae su regìmene nazista, chi nd'at retiradu is òperas dae sos museos. Kirchner at bìvidu in Davos, Isvìtzera, in sos ùrtimos annos de sa vida finas a su suitzìdiu suo de su 1938.
Krasnodar

**Krasnodar** (*Краснодар* in russu) est sa tzitade prus manna de su Sud de sa Rùssia, e est connota comente sa capitale de su Sud. Est situada in su riu Kuban, a curtzu a su Mare Nieddu e a su Mare de Azov. Tenet unos 1,2 milliones de abitantes. Sa tzitade est istada fundada in su 1793 cun su nùmene de **Ekaterinodar** (*Екатеринодар* in russu). Est unu tzentru importante industriale, cummertziale e culturale.

## Persones nòdidas
* Anna Netrebko, cantante.

## Galleria de immàgines

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Riferimentos


## Àteros progetos

## Ligàmenes esternos
*
Stephen King

**Stephen Edwig King** (Portland, 21 de Cabudanni 1947) est unu iscritori, isceneggiadori istadunidensu, unu de is mellus connotus autoris de literadura fantàstica de su seculu XX e XXI.

Iscritori traballosu, in su cursu de sa carriera sua cumintzada in su 1974 cun Carrie, at publicadu unas noranta òperas, fintzas cun su pseudònimu de *Richard Bachman*, intru de is romanzus e antologias de contus intradas a s'ispissu a sa classìfica de is *best seller* e bendendi in prus de 500 millionis de còpias.

=Referèntzias=
Corte

**Corte** (*Corti* in corsu) est una comuna corsicana situada in su departamentu de s’Arta Còrsiga, in sa rezione de sa Còrsiga, e est sea de sutaprefetura departimentale.

Leada printzipale de s’internu terrinu de s’ìsula, Corte est sa cabitale istòriga e curturale de sa Còrsiga. Difatis, fiat istadu isseberadu comente cabitale de sa Repùbriga dae Pasquale Paoli, eredende gasi su tìtulu de “bidda paulenca”. Dae su 1981, est ativa in bidda s’Universidade de sa Corte, cando ch’in sa tzitadella de Corte, dae su 1997, est istranzadu su museu de sa Còrsiga.

Sa limba dominadora in Corte est su frantzesu, peroe su corsu est faeddadu meda, in particulare dae sas pessones mannas de tempus.
2026

Su **2026** (MMXXVI in nùmeros romanos) est un'annu de su de XXI sèculos incumintzadu in die de giòbia.

S'ONU dd'at decraradu annu internatzionale de is voluntàrios pro s'isvilupu sustenìbile.

## Acuntessimentos

### Ghennàrgiu
* 1 ghennàrgiu:
** sa Bulgaria adotat s'èuro, essende su de 21 paisos de s'eurozona.
** Tzipru incumentzat su turnu suo de presidèntzia de su Cussìgiu de s'Unione Europea.
** Prus de 40 persones morint e chèntinas sunt fertas in unu fogu in unu tzilleri de Crans-Montana, Isvìtzera.

## Riferimentos
Jeff Wall

**Jeffrey ''Jeff'' Wall** (29 de cabudanni 1946) est unu fotògrafu canadesu. 

Est connotu pro is fotografias a iscala manna chi figurant iscenas urbanas. Est unu de is printzipales membros de sa Vancouver School de fotografia. Is traballos ammustrant a fitianu sa bellesa naturale de Vancouver, su declinu urbanu e su cuntestu post-modernu e industriale de sa tzitade.
Mastru de muru

Su **mastru de muru** o **fraigamuros** est una persona ispetzializada in su fràigu de edifìtzios cun materiales comente pedra, làdiri, brochetes, matones, etc.
Viper (rapper)

**Lee Arthur Carter** (7 de santugaine de su 1971, El Dorado, Arkansas, IUA), connotu comente **Viper**, est unu raperi, produtore e atore americanu.
Edward Ruscha

**Edward Ruscha** (16 de nadale de su 1937, Omaha, Nebraska) est unu pintore, fotògrafu e artista visuale americanu. 

Est membru de su movimentu de sa pop art. Est famosu pro s'istile minimale de pintura, chi impreat a fitianu isceti paràulas pigadas dae sa publitzidade. Bivet e traballat in Culver City, Califòrnia.
ZN414

Su **ZN414** est unu tzircùitu integradu baratu de Ràdiu AM. Presentadu in su 1972, su cumponente est istadu progetadu e frunidu dae Ferranti e produidu in lissèntzia dae GEC-Plessey. Su ZN414 fiat populare intre is costruidores amatoriales, ca una ràdiu AM cumpleta podiat èssere fata cun solu una pariga de cumponentes esternos, un'auriculare a cristallu e una bateria de 1,5 V.

Su tzircùitu ZN414 originale de Ferranti fiat frunidu in unu corpus de transistores TO-18 de 3 cuntatos, mentres sa versione de GEC e is de Ferranti bènnidas a pustis (ZN414Z) ant impreadu su TO-92 de plàstica. Is variantes ulteriores, sa ZN415 e sa ZN416, teniant corpus DIL de 8 cuntatos e includiant un'amplificadore integradu chi faghiat a ddoe acapiare in manera direta auricolares o altoparlanteddas.

Su tzircùitu de ràdiu a intro de su ZN414 est basadu in unu progetu connotu comente Ràdiu-frecuèntzia acordada (TRF, *Tuned Radio Frequency*). Su progetu de TRF est meda prus simpre de su tzircùitu de ràdiu supereterodina, meda prus impreadu ma prus cumplessu. Est s'impreu de su tzircùitu TRF chi prus de totu permitit de montare agiumai totu una ràdiu in unu corpus a tres cuntatos.

Su protzessu de produtzione de su chip ZN414 at impreadu una tècnica ancora noa pro su tempus, connota comente a Isulamentu pro difusione de colletore (CDI, *Collector Diffusion Isolation*). Sa CDI dd'ant imbentada ingennieris de is Laboratòrios Bell Telephone e, a pustis, Ferranti dd'at isvilupada comente a protzessu cummertziale in Su Rennu Unidu.

Sa famìlia originale ZN41x non est in produtzione dae ora, ma sunt a disponimentu ecuivalentes modernos de su ZN414 originale a 3 cuntatos, cun còdighes MK484, TA7642 e (prus che totu in Ìndia, Estràfrica e Australàsia) YS414 e LMF501T.

## Rendimentu
Su lìmite superiore de operatzione est de unos 3 MHz e pro custu non faghet a dd'impreare pro una ràdiu a undas curtzas. In ònnia manera, podet èssere impreadu comente amplificadore de mèdia frecuèntzia. Progetos medas publicados in Internet impreant unu SA612 comente oscilladore / mixer locale e su ZN414 / TA7642. Su controllu automàticu de su balàngiu est aplicadu dae sa resistèntzia dae s'essida a s'estremidade “terrestre” de sa bobina de intrada. Su balàngiu de base est impostadu dae sa resistèntzia de càrrigu. Su consumu de currente est aici bassu chi faghet a impreare unu LED ruju de 1,8 V comente a reguladore de tensione dae baterias de 3 V o dae un'alimentatzione de 5 V.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

* Fògiu de piessìnnios de su ZN414Z/415E/416E
* Fògiu de piessìnnios de su MK484
* Fògiu de piessìnnios de su TA7642 
* Fògiu de piessìnnios de su LMF501T
* Situ web cun esèmpios de carchi ràdiu portàtile basadu in su ZN414Z
* Un'àtera ràdiu ZN414
* Una ràdiu MK484
* Una ràdiu TA7642
* Fògiu de piessìnnios de su ZN414Z/ZN415E/ZN416E torradu a imprentare dae Jaycar Electronics
TDA7000

Su **TDA7000** est istadu su primu tzircùitu integradu a pònnere in òpera una ràdiu FM cumpleta in unu cumponente sìngulu. Pro s'importu istòricu suo, custu tzircùitu est istadu inseridu in su Chip Hall of Fame de s'IEEE.

Est istadu isvilupadu dae is traballadores de Philips Dieter Kasperkovitz e Harm van Rumpt e in su 1977 est istadu brevetadu. S'azienda no fiat in printzìpiu interessada a su cumponente, ma custu est cambiadu a pustis chi su fìsicu de Philips in Amburgo, Peter Langendam, dd'at postu a disponimentu de is fabricantes giaponesos de aparatos. De custu tzircùitu e de is variantes suas (TDA7010T, TDA7010U) si sunt bèndidos unos 5 milliones de esemplares, faghende possìbile a fraigare numerosos aparatos ràdiu miniaturizados. Su TDA7000 est istadu impreadu fintzas dae costruidores amantiosos e est parte de kit de montàgiu. In su mercadu de oe b'ant medas ecuivalentes de produtores vàriu.

Su cumponente teniat in un'àrea de 3,5 mm²:

* sa parte retzidora chi, segundu su printzìpiu supereterodina, reduit su sinnale de frecuèntzia arta a una frecuèntzia intermèdia de 70 kHz;
* su tzircùitu a frecuèntzia intermèdia;
* un'essida àudiu.

In prus, permitiat s'integratzione de dispositivos de cumandu e ischermu.

## Riferimentos
Pruga Manna

Sa **Pruga Manna** (in russu: Большая чистка, trasliteradu *Bolshaya chistka*), puru connota comente a **Terrore Mannu** (trèmene coniadu dae s'istòricu anticomunista britànnicu Robert Conquest), o prus in s'ispetzìficu connota in s'URSS comente *Yezhóvschina* o *Ezhovshchina* (ежовщина, «era o fenòmenu de Yezhov»), est su nùmene dadu a sa sèrie de campagnas de reprimidura e persighidas polìticas cumpridas in s'Unione Soviètica a sa fine de is annos 1930. Chèntinas de millis de membros de su Partidu Comunista Sovièticu, bolscevicos betzos, sotzialistas, sotzialistas rivolutzionàrios, anarchistas e oposidores fiant istados persighidos o sutapostos a su càstiu de sa politzia; in prus, fiant tzelebrados protzessos pùblicos, chèntinas de millis fiant istados mandados a is campos de cuntzentramentu Gulag.

Mancari ia pustis s sovièticos aiant giustificadu custa mesura sambenosa, argumentende chi aiat limpiadu su logu de elementos «iscalabradores» o dissidentes pro sa gherra a sighire cun sa Germània Nazista, una cantidade manna de is vìtimas fiant membros de su Partidu Comunista e cabos de s'Armada Ruja. Àteros setores de sa sotziedade chi aiant sùfridu sa perzecutzione fiant istados is professionistas, is kulaks (massajos burghesos) e is minorias, chi fiant abbaidadas comente «sa de chimbe colunna» potentziales. Sa majoria manna de custos arrestos fiant istados portados a in antis dae su Cummissariadu de su Pòpulu pro sos afàrios internos, puru connotu comente su NKVD ghiadu dae Nikolaj Ežov.
OVRA

S**'OVRA** est istada sa politzia polìtica de s'Itàlia Fascista dae su 1927 a su 1943 e in sa Repùblica Sotziale Italiana dae su 1943 a su 1945. Costituida a pustis de s'emanatzione de is leges fascistissimas in su 1926, e pretzèdidas dae sa gai narada "*Ceka fascista*", sa punna sua fiat sa castiadura e sa reprimida de organizatziones avolotadoras, chi podiant intramare contra su fascismu e s'Istadu. Fiat ispirada a Mussolini dae sa politzia polìtica soviètica, sa gai narada Čeka, e istituida comente a Ispetoradu ispetziale a sa fine de su 1926 dae de su cabu nou de sa politzia, Arturo Bocchini.

Su nùmene, coniadu dae Benito Mussolini etotu, non fiat istadu mai ispricadu mancari unas cantas interpretatziones atribuint a s'acrònimu OVRA sos significados de "Òpera Voluntària pro sa Reprimida de s'Antifascismu", "Organizatzione de Vigilàntzia e Reprimida de s'Antifascismu" e "Òrganu de Vigilàntzia de is Reatos Antistatales". Su faeddu "ovra" est in limba italiana fintzas una variedade literària e disavesada de "òpera" (e fitnzas in s'acrònimu su primu faeddu prus comunemente atzetadu), annotamala bi s'agatat un'assimìgiu cun su fueddu "piovra" (in sardu: "purpu mannu") , chi ammentat un'idea de politzia comente is cambas de unu purpu.
## Riferimentos
Pane fratau

Su **pane fratau** est unu pratu traditzionale de sa Sardigna, preparadu prus che totu in sa regione de sa Barbàgia e in sa parte tzentrale de s'ìsula. A bortas s'agatat iscritu cun dòpia T, "*frattau*", cunsiderada faddina dae is ùrtimas propostas de norma pro su sardu.

## Orìgine
Is pastores, chi in antis de s'arbèschida andaiant a su traballu, poniant su pane carasau, chi est in sa base de sa retzeta, in *sa taschedda*, unu zàinu de pedde, in paris cun casu berbeghinu e abba. Custu fiat su màndigu pro sa die. A s'interinada, furriende a domo, su pane cunservadu de custa manera su faghiat a farfarùgia (*fratau*) a intro de sa taschedda. Custu non si fuliaiat: si poniat a modde in su brou o in s'abba callente, cundidu cun unu pagu de bànnia, su casu berbeghinu abarradu e mandigadu a chenare. A custa retzeta oe s'agiunghet un'ou, buddidu o frissu.

Su pane fratau est unu màndigu fatu de ingredientes simpres, comente oos, pane carasau, bànnia de tomàtiga, ògiu de olia e casu berbeghinu. Is traditziones subra de sa preparatzione de su pratu vàriant a segunda de sa zona; pro nàrrere, mentres in sa Gaddura si faghet cun custos ingredientes isceti, in Barbàgia s'impreant fintzas erbas aromàticas, comente a pedrusèmene, romasinu e tzicòria, pro dare prus gustu.

Duas sunt is traditziones in contu de s'orìgine de custu pratu:

* Est nàschidu cun s'arribu de sa segunda gherra manna: pro parare fronte a s'iscassesa de màndigu, is massajos impreaiant su pagu chi teniant a disponimentu.
* Una legenda narat chi siat istadu imbentadu comente a pratu de presentare a su re Umbertu I: duas fèminas, pro sa presse e pro su ritardu, durante una bìsita de su re in Sardigna, ant chircadu de s'arrangiare cun su chi aiant agatadu pro dare forma a unu pratu de presentare a su monarca. Sunt andadas curre-curre a pigare cunserva de tomàtiga, duos oos in su puddàrgiu, basile e chibudda dae s'ortu e in fines unu pagu de pane dae sa muschitera, preparende in fines totu in presse. Si narat chi su rei apat agradèssidu meda su pratu e chi su nòmine bèngiat dae "casu fratadu", cumponente importante de su màndigu.

## Riferimentos


## Bibliografia

* 
* 
* 
*
Haluk Bilginer

Est connotu a livellu internatzionale pro àere leadu parte a produtziones comente *The International* (2009), *W.E.* (2011), *Ben-Hur* (2016), *Halloween* (2018) e *Maria* (2024).

## Cullegamentos de fora

*
United States Immigration and Customs Enforcement

Su **United States Immigration and Customs Enforcement**; acrònimu **ICE** (in sardu: *Servìtziu de Controllu de Immigratzione e Duanas de sos Istados Unidos*) est un'agentzia de su Dipartimentu de Seguresa Natzionale de sos Istados Unidos.Tenet sede in Washington D.C. Est istadu criadu dae su guvernu de Istados Unidos in su mese de martzu de su 2003, durante su mandadu de George W. Bush (Partidu Republicanu), comente organizatzione sighidora de su Servìtziu de Immigratzione e Naturalizatzione (INS).

S'ICE est istadu imboligadu in chertos vàrios durante s'esistèntzia sua, cun aumentos significativos de is crìticas durante sa prima e sa segunda presidèntzia de Donald Trump. Is atziones suas de aplicatzione de sa lege, campagnas publitzitàrias e tàticas ant tentu resurtadu de pèrdida de morale, cuntierras pùblicas e ant pesadu pensamentos subra sa legalidade, is responabilidades e is deretos tziviles.  S'agèntzia est istada ogetu de protestas, susetotus in su 2018 e in su 2025, cun unos cantos ativistas pedende·nde s'abolitzione. Dae s'ispaniadura sua, s'agèntzia est istada descrita dae is crìticos suos comente una fortza creschende de politzia militarizada, politzia secreta o agèntzia tzivile paramilitare de aplicatzione de sa lege.​
## Riferimentos
Sentinelesus

Is **Sentinelesus** funti su populu indìgenu chi abitat s'ìsula de North Sentinel in sa baia de su Bengala in s'Oceanu Indianu de su norte-est. Arreconoscidus cumenti grupu tribali in dificultadi. Is Sentinelesus apartènint a sa classi prus manna de is populus andamanesus.

Imparis cun is Andamanesus mannus, is Jarawas, is Onge, is Shompen e is Nicobarese, is Sentinelesus formant unu de is ses populus indìgenus (e a s'ispissu reclusus) de is Isulas Andaman e Nicobar. Sa tribù at tentu pagu contatus cun is populatzionis de foras e est istada generalmenti inimiga a cussus chi si isbarcant o acostant in s'ìsula. Si est istadu relatadu cuntatu amistosu in sos primos annos de su 1990, custu casus funti raus.

## Referentzias
Turismu in Abrutzu

Pro sas istatìsticas de s'ISTAT, in su 2021 in Abrutzu sunt arribbados 1.330.187 turistas, e 5.917.765 presèntzias, ponende·ddu a su de degheoto postos intre sas regiones italianas pro nùmeru de turistas annuales. S'oferta turìstica abrutzesa rapresentat belle su 13% de su PIB regionale e contribuit a su 7,1% de s'ocupatzione regionale, ma mancari sas potentzialidades turìsticas e sos datos de crèschida costante de presèntzias in regione, e mancari sos isfortzos de sos vàrios entes locales e de sa regione pro megiorare sa comunicatzione e sa promotzione turìstica de su territòriu, s'Abrutzu est una de is regiones prus pagu visitadas de s'Itàlia.

Su turismu abrutzesu si podet partzire in tres castas diferentes: su turismu montanu escursionìsticu naturale chi contat cun impiantos medas de iscì, riservas e parcos naturales, sende sa prima regione italiana pro àrea amparada e istabilimentos termales; su turismu balneàriu e costerinu cun sos vàrios bidditzolos turìsticos, albergos, campègios e istabilimentos balneàrios; e in fines su turismu istòricu-artìsticu religiosu e culturale cuntzentradu mescamente in sos burgos montanos e in sas tzitades istòricas che, pro nàrrere, L'Aquila, Vasto, Chieti, Teramo e Sulmona.

## Riferimentos
Coghina abrutzesa

Sa **coghina abrutzesa** est s'espressione de s'arte culinària de s'Abrutzu; vària meda, rifletet sas duas ànimas orogràficas de sa regione; a un'ala b'ant sas retzetas e sas traditziones de sas zonas de monte e de sos montes e a s'àtera sas de sa zona costera e de su mare.

Sa coghina abrutzesa at patidu meda de s'isulamentu geogràficu chi at caraterizadu sa regione pro sèculos, sende chi s'aspresa de sos montes at permìtidu petzi un'agricultura limitada a unas cantas colturas e sas populatziones locales a custas colturas b'acostaiant fintzas s'allevamentu, cando chi in sa costa sa pisca teniat unu ruolu prus mannu..

Sos produtos prus impreados sunt su pranu Solina, su pane, sa pasta, sa carne, sos casos, s'ògiu e su binu, mentras in sa costera su pische òcupat unu ruolu de annotu; intre sos produtos abrutzesos chi sunt intrados in s'immaginàriu colletivu de totu su mundu agatamus sos clàssicos cunfetos de Sulmona, su tzaferanu de s'Àcuila coltivadu pro su prus in s'altura de Navelli, sos arrostitzinos de berbeghe, sos ispaghitos a sa chitarra, e su  binu de prestìgiu *Montepulciano d'Abruzzo*.

In su panorama ampru de sos salumes ispicant intre sos àteros sa ventricina, prodùida mescamente in Guilmi e in generale in su restu de s'internu de su vastesu, e sa murtadella de Campotosto, chi faghent parte de sos gpresìdios Slow-Food de s'Abrutzu.

## Notas
Unipol Domus

S**'Unipol Domus** ****, nòdidu in passadu comente *Sardigna Arena*, est un'istàdiu de fùbalu in sa tzitade de Casteddu, in Sardigna. Postu in su bighinadu de Santu Elias, est sede de is addòbios internos de su Casteddu dae s'istajone 2017-2018 pro respòndere a is cunditziones de s'Istàdiu Santu Elias giuigadu non prus a norma de seguresa. 

## Riferimentos
Jean-Paul Marat

**Jean-Paul Marat**, tzerriau puru **S'Amigu de su populu** (Boudry, 24 de Maju 1743 – Parigi, 13 de Argiolas 1793), est istadu unu politicu, medicu, giornalista e revolutzionariu frantzesu de arrexini sardu - isvitzera, tzitadinu de sa Republica de Ginevra.

A pustis de àeri iscritu diversas òperas de argumentu iscientìficu e politicu-filosòficu in s'àmbitu de su tardu illuminismu, fiat istadu intru de is protagonistas (cun Danton, Saint-Just, Desmoulins e Robespierre) e ideòlogus, imparis a Sieyès, de sa Revolutzioni frantzesa, chi issu aiat agiudau cun sa faina giornalìstica sua. In manera polìtica a curtzu de is Cordillierus, fiat istadu deputadu de sa Cunventzioni natzionali frantzesa de su 20 de cabudanni 1792 e, dae su 5 de abrili 1793, fiat istadu elègidu presidenti de su Club de is Giacobinus. Fiat devènnidu unu nòdidu e ascurtadu "tribunu", de sa retòrica allùida meda, contra sa monarchia frantzesa e posca contra is revolutzionàrius prus moderadus cumenti Mirabeau, fintzas issu oratori mannu, e is Girondinus chi aiat incurpadu dae su 1790 de àeri traitu sa revolutzioni, tzerriendi sa Republica.

Fiat istadu assassinadu dae sa filo-girondina Charlotte Corday, chi ddu reteniat su printzipali insulladori de is boccidroxius de cabudanni, de su corfu de istadu de su 31 de maju 1793 e de su nascenti Règimini de su Terrori de is Montagnardus, istucaggiau mentras s'agataiat in sa bartza de bagnu po allixerai una dolorosa maladia de sa peddi chi l'afigiat dae su 1782. A pustis de su corfu de istadu de su 9 termidoro, is restus suus fiant istadus interradus in segretu in su Panthéon ma pagus mesis a pustis fiant istadus remòvius e fiant andaus pèrdius. Fiat istadu tzelebradu cumenti a màrtiri de sa Repùblica de is giacobinus e de su pintori Jacques-Louis David in su famadu cuadru neoclàssicu *[[Sa morti de Marat]]* (1793), una de is imàginis prus icònicas de sa revolutzioni.

## Referèntzias
Santu Elias

**Santu Elias** o **Sant'Elia,** tzerriau ufitizialmenti cumenti *"Nuovo Borgo Sant'Elia"* est unu de is bixinaus de Casteddu aundi bivint 4 749 personas. Allàcanat cun Sa Palma a norti-est e su Bixinau de su Soli a sud-ovest, separadus dae s'arburada de su Poetu.
Fabio Pisacane

**Fabio Pisacane** (Napoli, 28 de Ghennarzu 1986) est un allenadori de fùbalu e ex giogadori italianu de rolu defensori, dae su 2025 allenadori de sa prima iscuadra de su Casteddu, allenadori de s'iscuadra beranu intru is annus 2023-2025 cun sa cali at bintu sa Coppa Italia Primavera 2024-2025.

Est istadu giogadori de su Casteddu dae su 2015 a su 2021.
Bilind Mihemed

**Bilind Mihemed** (Duhok, 10 de santandria 1968 - Duhok, 14 de trìulas 2025) est istadu un'iscritore, poeta e giornalista curdu.

Pro more de sa situatzione pilisera de cudda època, at acabadu s'educatzione primària sua in logos diferentes de sa provìntzia e at s'educatzione segundària e superiores in Semel. S'est diplomadu in s'Iscola de Mestres de Duhok.

In su 1985 su regìmene Ba'ath l'at arrestadu pro sos vìnculos chi pensaiant chi aeret cun organizatziones polìticas e l'ant cundennadu a 10 annos de presone e tramudadu a sa presone de Abu Ghraib in Bagdad pro nche cumprire sa cundenna.

Durante sa firmada sua in sos angrones iscuros e in sas presones, in ue nche l'ant tancadu pro un'annu chene chi nemos connoscheret nen sa boghe sua nen sas paràulas suas, est istadu assugetadu a sas torturas e a sos abusos prus severos e dolorosos.

In su 1989, at publicadu su primu traballu suo in su cuotidianu *Hewkarî*. In su 1992, est devènnidu membru de s'Unione de Iscritores Curdos de Duhok (*Êketiya Nîvîserên Kurd - Tayê Duhokê*). At partetzipadu a sa publicatzione de sa rivista *Tîroj*.

In su 2012 est devènnidu redatore in capu de sa rivista *Nûbûn* e at traballadu fintzas pro su cuotidianu *War*.

Est mortu su 14 de trìulas de su 2025 in Duhok (in su Kurdistan irachenu).

## Riferimentos
Mercè Rodoreda

**Mercè Rodoreda i Gurg** (Bartzellona, 10 de santugaine de su 1908 - Girona, 13 de abrile de su 1983) est istada un'iscritora catalana, cunsiderada s'iscritora de limba catalana cuntemporànea prus influente, gasi comente lu testimòniant sos riferimentos de àteros autores a s'òpera sua e s'impatu internatzionale, cun tradutziones in prus de baranta limbas. At retzidu, intre àteros prèmios, su Prèmiu de Onore de sas Lìteras Catalanas (*[[Premi d'Honor de les Lletres Catalanes]]*) de 1980.

Sa produtzione sua cumprendet totu sos gèneres literàrios; Rodoreda at prantadu tantu sa poesia comente su teatru o su contu, cun totu chi at distacadu mescamente in sa paristòria.

## Mercè Rodoreda in sardu
* 

## Riferimentos
Giagu Ledda

**Giagu Ledda** (Uri, Sardigna, 1949) est unu dotore anestesista e unu tradutore sardu. 

Nàschidu in Uri, istat in Catalugna dae su 1981. Sa limba mama sua est sa sarda, e pro annos medas issu s'est dedicadu a sa defensa e a sa difusione sua. At collaboradu e collàborat cun artìculos a rivistas sardas, in pabiru e digitales, e at bortadu a s'editzione sarda de Le Monde Diplomatique diferentes artìculos de s'editzione frantzesa.  

Pro su chi pertocat a sos libros, at bortadu a su sardu libros dae s'italianu, dae su catalanu e dae s'ispagnolu. 

Dae s'originale italianu, at bortadu sos romanzos *Pòju Luàdu*, de s'iscritora Maria Giacobbe e *Sa mama* e *Còsima* de s'iscritora Gràtzia Deledda, prèmiu Nobel in su 1926. 

De su catalanu, imbetzes, at bortadu a su sardu sa su romanzu de Mercè Rodoreda *Sa pratza de su Diamante*, s*'Elògiu de sa paràula, Elògiu de sa poesia* de Joan Maragall e, paris cun àteras deghessete limbas, curada dae s'Universidade de Valladolid, at publicadu sa tradutzione a su sardu dae su càntigu VIII de su *Poema de su Bosch*, de Lisandru de Riquer, in prosa.

Dae s'ispagnolu, at bortadu s'antologia poètica *Su coro meu est una mariposa*, de Federico García Lorca.

In su 2022, cun sa domo editora NOR, at publicadu su *Ditzionàriu de tèrmines mèdicos: plurilìngue, terminològicu, istòricu*, unu ditzionàriu modernu e cumpletu de meighina in sardu e cun tradutziones in italianu, catalanu, ispagnolu, frantzesu e inglesu.

## Òperas

### Libros iscritos

* 
** Versione digitale: 

### Tradutziones

#### Tradutziones dae s'italianu

* 
* 
* 

#### Tradutziones dae su catalanu

* 
* 

#### Tradutziones dae s'ispagnolu

* 

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Şêxmûs Sefer

**Şêxmûs Sefer** (Mêrdîn, 1977) est unu poeta curdu. Dae su 2012 istat in Diyarbakır (Amed, in curdu) e est istadu su presidente de s*'Assòtziu de Iscritores Curdos de Diyarbakır*.

In prus de sa poesia, Şêxmûs Sefer est unu giogadore de fùbalu professionale.

## Òperas
* Bîstan hatin berdan (2006). Weşanên Lîs, Amed, ISBN 975-6179-18-X
* Piştî xezal terqiyan (2011). Weşanên Ronahî, Amed.
* Berfa êvarê (2021). Weşanên Belkî, Amed.
Partidu Ba'ath

Su **Partidu Ba'ath Àrabu e Sotzialista** (àrabu: حزب البعث العربي الاشتراكي, Ḥizb al-Baʿṯ al-ʿArabī al-Ishtirākī) prus connotu comente a su **Partidu Ba'ath**, est unu partidu polìticu panarabista fundadu in 1947 comente a partidu làicu, natzionalista, e sotzialista. A sas primas funtzionaiat comente unu partidu panarabista cun cambas in diferentes paisos àrabos, essende prus forte in sa Sìria e in s'Iraq, duos paisos a ue su partidu polìticu Baas aiat otentu su podere in 1963. In 1966 sos partidos Baas sirianu e irachenu, fiant divenidos cungregas rivales, sende gasi sos duos partidos aiant cunservadu su nùmene suo, e aiant mantentu unas istruturas organitzativas sìmiles in sos paisos àrabos.

## Referèntzias
Salvador Espriu

**Salvador Espriu i Castelló** (Santa Coloma de Farners, 10 de trìulas de su 1913 - Bartzellona, 22 de freàrgiu de su 1985) est istadu unu poete, drammaturgu e iscritore catalanu, cunsideradu unu de sos rennoadores, paris cun Josep Pla e Josep Maria de Sagarra, de sa prosa cuntemporànea catalana.

## Riferimentos
Federatzione Italiana de Fùbalu

Sa **Federatzione Italiana de Fùbalu**, in italianu *Federazione Italiana Giuoco Calcio*, acrònimu **FIGC**, est s'assòtziu reconnotu, cun personalidade giurìdica, federada a su Comitadu Olìmpicu Natzionale Italianu e s'ùnica acreditada de promòvere in su territòriu de s'istadu italianu su giogu de su fùbalu, de su fùbalu a 5 e de su beach soccer, in prus de curare is aspetos a issos connètidos. Sa Federcalcio tenet sede in Roma e est afiliada a sa FIFA dae su 1905 e a s'UEFA dae su 1954, in calidade de assòtziu co-fundadore.

## Riferimentos
Josep Pla

**Josep Pla i Casadevall** (Palafrugell, Catalugna, 8 de martzu de su 1897 - Llofriu, 23 de abrile de su 1981) est istadu un'iscritore e giornalista catalanu, figura de annotu de sa literadura catalana.

Pla est unu de sos autores prus letos dae sa literadura catalana medas annos a pustis de sa morte sua, e est istadu cunsagradu in manera unànime comente su prosista prus importante de sa literadura catalana de su sèculu XX. 

## Riferimentos
Palafrugell

**Palafrugell** est unu comunu de sa Catalugna situadu in sa contrada de su Baix Empordà. Cun una populatzione tzensida de 23.244 abitantes (in su 2020) est su comunu prus pobuladu dae sa contrada. Su territòriu munitzipale allàcanat cun sos de Mont-ras, Forallac, Torrent, Regencós e Begur. Sa villa de Palafrugell est su tzentru de su comunu, in ue b'ant fintzas sos nùcleos rurales de Santa Margarida i Ermedàs, sa bidda de Llofriu, in Les Gavarres, paris cun sos nùcleos costerinos de Calella, Llafranc, Tamariu e Aigua Xelida.

## Riferimentos
Firat Cewerî

**Firat Cewerî** est un'iscritore, tradutore e giornalista curdu. Est nàschidu in sa bidda de Belfîsê, a curtzu de sa tzitade de Derik, in su sud-est de sa Turchia. In sa dècada de 1980, at emigradu in s'Isvètzia, ue bivet in die de oe.

At cumintzadu a iscrìere in curdu in sa dècada de 1980. Est istadu editore de sa rivista curda *Nûdem* durante unos 10 annos. At iscritu prus de deghe libros in curdu e at bortadu òperas literàrias de John Steinbeck, Cechov, Dostojevski, Astrid Lindgren, Yaşar Kemal e Henning Mankell a su curdu.

## Prèmios
*Su prèmiu internatzionale de su Prèmiu Ostana 2024

## Firat Cewerî in italianu
* *Il matto, la prostituta e lo scrittore*, Calamaro Edizioni, 2022.

## Riferimentos
Crèsia de Santu Micheli (s'Alighera)

Sa **Crèsia de Santu Micheli** (in catalanu *Iglésia de Sant Miquel*) est una crèsia in su tzentru istòricu de sa tzitade de s'Alighera (Sardigna). Est unu de sos esempros mègius de su barocu in sa Sardigna. Est dedicada a su patronu de sa tzitade.

## Riferimentos
Crèsia de su Càrmine (s'Alighera)

Sa **Crèsia de su Càrmine** (in catalanu *Iglésia del Carme*) est unu logu de cultu situadu in su tzentru istòricu de s'Alighera, a curtzu a sos casteddos catalanos. Cunsagrada a su cultu catòlicu, faghet parte de sa parròchia de sa Cuntzetzione Immaculada de sa diòtzesi de s'Alighera-Bosa.

Sa fundatzione de sa crèsia, fata ufitzialmente su 12 de nadale de su 1644, cointzidet cun sa de su cumbentu antigu e fiat istada òpera de duos carmelitanos catalanos, Brios e Brunacho chi, gràtzias a sas erèntzias e sas donatziones de sos bighinos, aiant pòdidu comporare tres fàbbricos serentes, pro los trasformare in unu grandu ispàtziu religiosu chi includet sa crèsia e su cumbentu, cun totu chi petzi custu ùrtimu oramai esistet pro neghe de unu fogu chi l'aiat ispèrdidu su 1889.
## Riferimentos
Lista de monumentos de s'Alighera

Lista de monumentos (crèsias, palàtzios e turres) in s'Alighera.

## Monumentos de s'Alighera



|}

## Àteros monumentos de s'Alighera
* su Museu Cìvicu
* su Museu de su Coraddu
* su Museu Diocesanu
* su Museu Manno
* sa Catedrale de Santa Maria
* su Palàtziu Lavagna
* su Palàtziu d'Albis de Ferrera
* su Palàtziu Peretti
* su Palàtziu Simon
* su Palàtziu Dogana Reale
* su Palàtziu Guillot
* su Palàtziu Serra
* su Palàtziu Carcassona
* su Palàtziu Del Pou Salit
* su Palàtziu Machin

## Riferimentos
Istàdiu Santu Elias

S**'Istàdiu Santu Elias**, connotu puru cumenti **Sant'Elia** sceti, est istadu s'impiantu isportivu de su Casteddu dae su 1970 a su 2017 candu fiat giudigau a foras de is arregulas de securesa.

Dae su 2015 est in fasi de sciusciadura e abbia de Campionaus Europeus de Fubalu 2032 at a essi fraigau unu nou istadiu.

## Referèntzias
Eric Fischl

**Eric Fischl** (9 de martzu de su 1948, Noa York) est unu pintore e iscultore americanu.

Est unu pintore realista cun inflùentzias espressionistas. In su traballu suo ammustrat a fitianu personàgios e iscenas de ambientes suburbanos, a bortas cun allusiones sessuales. Custu si podet bìdere in s’òpera sua prus famosa, *Bad Boy* (1981).
Cegerxwîn

**Cegerxwîn** [d͡ʒɛgɛɾxwiːn], connotu fintzas comente **Şêxmûs Hesen**  (Hesar, Kercews, (Batman, Kurdistan (Turchia)), 1903 - Istocolma, Isvètzia, 22 de santugaine de su 1984), est istadu unu poeta de importu mannu, polìticu e pensadore curdu.

Cegerxwîn est nàschidu s'annu 1903 in sa bidda de Hesar. Teniat 11 frades e sorres. Aiat cumintzadu a traballare cando galu fiat unu pitzinnu. A sos 15-16 annos, aiat pèrdidu sos genitores suos. Intre su 1918 e su 1920, aiat traballadu in sa ferrovia. In su 1920, fiat andadu a Diyarbakir pro incumintzare sa madrasa.

In su 1927, si fiat cojuadu sa sorrastra sua Kahla Selim e a pustis si fiat istabilidu in sa bidda de Amude.

Intre su 1948 e su 1957, si fiat assotziadu a su Partidu Comunista de Sìria. Tando, su 1949, l'aiant arrestadu pro sa prima borta.

In su 1957, Cegerxwîn aiat abbandonadu su Partidu Comunista e aiat fundadu s'organizatzione *Azadî* (Libertade). A pustis chi s'organizatzione *Azadî* si funderet cun su Partidu Democràticu Curdu.

De 1959 a 1962, su partidu l'aiat imbiadu a su Kurdistan irachenu, ue aiat insingiadu curdu in s'universidade de Bagdad. Bi fiat arrumbadu pro tres annos. In su 1962, fiat torradu a su Kurdistan Otzidentale (Sìria), in ue l'aiant torradu a arrestadu.

In su 1963, fiat istadu torra arrestadu e impresonadu in sa presone de Meze, in Damascu. A pustis de unu perìodu curtzu de tempus, l'aiant liberadu e fiat torradu a sa tzitade curda de Qamishlo (Qamishli).

Intre su 1973 e su 1975, pro neghe de s'opressione de su guvernu sirianu, fiat andadu a su Lìbanu e si nche fiat abarradu in ie. In su Lìbanu, aiat publicadu tres libros suos. Intre 1976 e su 1979, fiat torradu a sa Sìria e bi fiat abarradu fintzas a su 1979.

Su 1979, Cegerxwîn si fiat tramudadu a s'Isvètzia, in ue fiat istadu in sa tzitade de Uppsala. Fiat mortu in Istocolma su 22 de santugaine de su 1984. A pustis, nche l'ant interradu in Qamishlo (Sìria).

## Òperas
### Poesia
* *[[Dîwana yekem: Agir û Pirûsk]]*, 1945, Damascu
* *[[Dîwana diwem: Sewra Azadî]]*, 1954, Damascu
* *[[Dîwana siyem: Kî me Ez?]]* (Chie soe deo?), 1973, Beirut
* *[[Dîwana çarem: Ronak]]* (Sa lughe), 1980, Istocolma: Weşanên Roja Nû
* *[[Dîwana pêncem: Zend-Avesta]]*, 1981, Istocolma: Weşanên Roja Nû
* *[[Dîwana sesem: Sefaq]]*, 1982, Istocolma: Weşanên Roja Nû
* *[[Dîwana heftem: Hêvî]]* (S'ispera), 1993, Istocolma:Weşanên Roja Nû
* *[[Dîwana hestem: Aşitî]]* (Sa paghe), 1985, Istocolma: Weşanxana Kurdistan
* *[[Salar û Mîdya]]*
* *[[Şerefnameya Menzûr]]*

### Grammàtica e ditzionàrios curdos
* *Destûra Zimanê kurdî* (Grammàtica de sa limba curda), 1961, Bagdad
* *Ferheng, perçê yekem* (Ditzionàriu, 1), 1962, Bagdad
* *Ferheng, perçê diwem* (Ditzionàriu, 2), 1962, Bagdad

### Istòria
*Tarîxa Kurdistan* (Istòria de su Kurdistan), 3 volùmens, 1985, 1987 Istocolma.

## Riferimentos
Education for Death

**Education for Death: The Making of the Nazi** est unu curtzu-metràgiu animadu de propaganda realizadu dae sa Walt Disney Productions e distribuidu su 15 de ghennàrgiu 1943 dae RKO Radio Pictures. Sa regia est de Clyde Geronimi, mentras su bonu de s’animatzione est de Ward Kimball. Su traballu est ispiradu a su sàgiu omònimu de s’autore americanu Gregor Ziemer. Su film contat sa vida de Hans, unu pitzinnu nàschidu e crèschidu in sa Germània nazista, ammustrende·nde s'indotrinamentu in s’Hitlerjugend e, in fines, sa partèntzia in gherra.
Antony Gormley

**Antony Gormley** (30 de austu de su 1950, Londra) est unu iscultore britànnicu. 

Est connotu pro is isculturas pùblicas suas mannas meda, che a *Angel of the North* (1998), una de is prus famadas. Sa produtzione pùblica sua ponet in discussione su raportu intre s’arte sua — chi a bortas medas rapresentat su corpus umanu — e s’ispàtziu.
Mehmed Emîn Bozarslan

**Mehmed Emîn Bozarslan** (Licê, Diyarbekir, Kurdistan, 15 de cabudanni de su 1935 - Uppsala, Isvètzia, 9 de freàrgiu de su 2026) est istadu un'iscritore curdu. Fiat nàschidu in Diyarbakır (Diyarbekir), Kurdistan, in su sud-est de sa Turchia, e s'est tramudadu a Isvètzia pedende asilu polìticu in su 1978. 

Sa prus famada de sas primas òperas suas fiat istada *Alfabe* (S'alfabetu curdu), chi fiat istada su primu abbetzedàriu pro s'imparu curdu chi aiat publicadu in Turchia in su 1968. Sos libros fiant istados cunfiscados deretu dae unu tribunale turcu, e a Bozarslan l'aiant arrestadu e impresonadu cun acusas de separatismu. 

L'aiant liberadu a pustis de unu pagu de tempus, ma fiat istadu impresonadu torra in una àtera ocasione suta su regìmene militare dae su beranu de 1971 fintzas a s'istiu de 1974. Si fiat tramudadu a Isvètzia pedende asilu polìticu su 1978, e dae tando istaiat in Uppsala, in ue est mortu in 9 de freàrgiu de su 2026. 

## Riferimentos
Skinhead

Sa cultura ***skinhead*** ([ˈskɪnhɛd], abbreviadu in *skin* [skɪn]), in sardu **conca tusa**, est unu movimentu e una subcultura pesada in Britànnia Manna a sa fine de is annos sessanta intre is giòvanos de sa classe traballadora britànnica; in manera cunventzionale s'inditat s'annu 1969 pro nd'inditare su cumintzu, e est unu movimentu chi in sustàntzia naschet e abarrat subra de base sotziale de su proletariadu e sutaproletariadu prusaprestu chi polìtica.
Istàdiu Amsìcora

**S'istàdiu Amsìcora** de Casteddu est un'impiantu isportivu costruidu in su 1921 in un'àrea chi apartenit a sa Sotziedadi Ginnàstica Amsìcora, dae sa cali pigat su nòmini. Fiat istadu inauguradu in su 1923.

S'istàdiu oi est un'istrutura polivalenti cun campu tzentrali in erba sintètica a impreu esclusivu de s'hockey subra de padru, pista de atlètica lèbia, palestra po sa ginnàstica artìstica, palestra po su fitness, duus campus de fubaleddu e una piscina pitica.

S'istàdiu at acasagiadu, in prus de is partidas in domu de s'Unioni Isportiva Casteddu bincidori de sa Serie A Italiana 1969-1970, una tapa de sa de tres editzionis de su Giru de Sardigna de tziclismu in su 1960, sa finali de s campionaus europeus de pugiladu intre Duilio Loi e Fortunato Manca (1962), sa Natzionale Italiana de fùbalu, is cualificatzionis a is campionadus de su mundu de hockey subra de padru (1996), e peri una Corrida de su toreador Pedro Basauri "Pedrucho" (in su 1924).

## Referèntzias
Biblioteca Catalana de l'Alguer

**Biblioteca Catalana de l'Alguer** (sa Biblioteca Catalana de s'Alighera) est una biblioteca situada in s'Alighera, in sa Sardigna. Fundada de s'Obra Cultural de l'Alguer (s'Òpera Culturale de s'Alighera) in su 1988, est sa biblioteca ùnica de totu Itàlia ispetzializada esclusivamente in libros in catalanu. Dipendet de su volontariadu fatu de custa entidade cun apògios puntuales de su Cussìgiu Regionale de sa Sardigna e de su gubernu de sa Catalugna (Generalitat de Catalunya).

Sa biblioteca tenet prus de deghe milli volùmenes, calicunos de balore istòricu e culturale mannu. Diversas de custas òperas tenent s'orìgine in su filàntropu, antropòlogu e redescobridore de su saligheresu Eduard Toda i Güell, chie in su 1888, in unu de sos biàgios suos a s'Alighera nch'at batidu una Biblioteca Catalana tzèdida de catalanistas de Bartzellona.
Bumbardamentus de Casteddu de su 1943

Is **bumbardamentus de Casteddu de su 1943** fiant una sèrie de operatzionis militaris giutas dae is Alleadus a su fini de distruiri is installatzionis aereonàuticas de sas fortzas de s'Asse subra de sa tzitadi omònima, imparis a una cadena de atacus subra de totu sa Sardigna. Is bumbardamentus aiant causadu sa destruidura o su dannu de prus de sa metadi de su tessutu tzitadinu, e intru is milli e is duamilla vìtimas in intru de sa populatzioni tzivili.

## Referèntzias
Lista de grupos de pugiones

Custa est una lista de sos grupos printzipales de pugiones (aves) in su mundu.

## Grupos (òrdines)
*Sos gaviformes
*Sos peditzipediformes (*[[Pedicipediformes]]*)
*Sos protzellariformes  (*[[Procellariformes]]*)
*Sos pelecaniformes
*Sos tziconiformes (*[[Ciconiformes]]*)
*Sos fenicopterformes
*Sos anseriformes
*Sos atzipitriformes (*[[Accipitriformes]]*)
*Sos falconiformes
*Sos galliformes
*Sos gruiformes
*Sos caradriformes
*Sos pteroclidiformes
*Sos columbiformes
*Sos cuculiformes
*Sos istrigiformes
*Sos caprimulgiformes
*Sos apodiformes
*Sos coratziformes (*[[Coraciformes]]*)
*Sos pitziformes (*[[Piciformes]]*)
*Sos passeriformes