open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dii europea de is lìnguas

Su 26 cabudanni est stètia proclamada **Dii europea de is lìnguas** de su Cunsillu de Europa, cun s'amparu de s'Unioni Europea, su 6 de idas de su 2001, a sa fini de s'annu europeu de is lìnguas, su 2001.

Intra is obietivus generalis de sa Dii europea de is lìnguas ddoi at sa sensibilizatzioni apitzus de s'importu de s'imparu de is lìnguas po amellorai su plurilinguismu e sa cumprensioni interculturali, promovi sa diversidadi linguìstica de s'Europa e incoragiri su stùdiu de is limbas po totu sa vida.

Cun s'ocasioni, est organizada una filera de acuntessimentus in totu s'Europa, eventus po pipius, programas de arràdiu e televisioni, cuferèntzias. Is eventus non funt organizaus ni de su Cunsillu ni de s'Unioni europea, mancai custus agiudint cun unu contributu in dinari.

Ddoi at agiumai 225 lìnguas indìgenas in Europa – su 3% de is lìnguas mundialis. Sa parti manna de issas est de orìgini indoeuropea. In prus, cun s'arribu de imigraus e amparaus, su multilinguismu s'est amanniau. Sceti in Londra si fueddant 300 lìnguas.

Segundu unu sondàgiu europeu “Is europeus e is lìnguas insoru” (“Eurobarometro speciale 243”, friaxu 2006), su 56% de is citadinus europeus (Ue a 25 membrus) fueddat una lìngua diferenti de sa lìngua mama sua, su 28% est bonu a impreai duas lìnguas stràngias, su 38% connòscit s'inglesu, su 14% connòscit su francesu o su tedescu. S'europeu tìpicu chi fueddat prus lìnguas est unu studianti, unu manager o est nàsciu in unu paisu innui sa lìngua est diferenti de sa de is babus.S'Ue promovit una polìtica multilinguìstica. In s'atòbiu mannu de Bartzellona de su 2002, s'est postu s'obietivu de fai imparai a is pipius a su mancu duas lìnguas in edadi giòvuna.

S'Ue spendit prus de 30 millionis de èurus a s'annu po promovi s'imparu de is lìnguas e sa diversidadi linguìstica po mèdiu de is programas Socrates e Leonardo da Vinci, una polìtica incumentzada cun su programa *Lingua*, in su 1990.

## Riferimentus


## Càstia puru

* Die internatzionale de sa limba mama

## Acàpius de foras

* Giassu ofitziali: Dii europea de is lìnguas 26 cabudanni  
* Prus lìnguas prus afaris. Un'arrelata de sa Cumissioni Europea apitzus de economia e lìnguas in s'Unioni Europea 'Prus lìnguas prus afaris'
* Speciali Eurobarometro: 'Is europeus e is lìnguas'
Copa Sardigna 2020-2021

Sa Copa Sardigna 2020-2021 est sa de 30 editziones de su màssimu trofeu regionale sardu. 

## Otavos de finale

## Cuartos de finale

## Ligàmenes esternos
*
Istajone de su Tavolara 2019-20

Custa pàgina collit sos resurtados de s'isquadra de su Tavolara in sa Tertza Categoria gir. D (Terranoa-Tèmpiu) chi cumprendiat ultres a su Tavolara isquadras gadduresas (Azzanì, Golfo Aranci, Juve Luras, Loiri e Rudalza) e de su Monte Acuto (Audax Padru, Funtanaliras Monti, Oschirese e Tulese).
Su Tavolara s'est classificadu su de oto.

## Resurtados

## Càstia finas
*Lista de sas istajones de su Tavolara Calcio

## Ligàmenes esternos
* *
Copa de Sardigna

Sa **Copa de Sardigna** (mutida fintzas **Copa Itàlia Diletantes Sardigna**) est su màssimu torneu a eliminatzione direta de Sardigna. Istituidu in su 1991-1992, cunsentit a su binchidore de partetzipare a sa fase natzionale de sa Copa Itàlia Diletantes.

## Fòrmula
De s'istitutzione sua e finas s'istajone 2005-2006 inclùdida, partetzipaiant a sa Copa totus sas 16 iscuadras de *Eccellenza* e sas 32 de Promotzione, custa ùrtima divisa in duos girones. De s'istajone imbeniente, sas duas divisiones chertant una copa separada. Sas binchidoras s'afrontant in sa Supercopa de Sardigna.

## Binchidores de sa Copa de Sardigna

* In cursivu sas iscuadras chi militaiant in Promotzione

## Castia puru
* Eccellenza
* Copa Promotzione de Sardigna
* Supercopa de Sardigna

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos
*
Istajone de su Tavolara 2015-16

Custa pàgina collit sos resurtados de s'isquadra de su Tavolara in sa Prima Categoria gir. D, chi currispondiat a su girone chi cumprendiat isquadras de sa Barbàgia de Nùgoro (Bardia, de Durgali, Bittese e Santu Predu), de sa Barbàgia de Ollolai (Corrasi Junior Oliena e Ollolai), baroniesas (La Caletta, Fanum Orosei, Posada e Tuttavista de Garteddi), gadduresas (Golfo Aranci, Atletico La Maddalena, Luogosanto, Porto Rotondo e Monti di Mola) e de su Monte Acuto (Buddusò).
Su Tavolara s'est classificadu su de chimbe.

## Resurtados

## Classìfica finale

## Càstia finas
*Lista de sas istajones de su Tavolara Calcio

## Ligàmenes esternos
* *
Lista de sas istajones de su Tavolara Calcio

Custa est una lista de sas istajones de su *Tavolara Calcio*, isquadra de sa tzitade de Terranoa, in Sardigna.

## Ligàmenes esternos
* 
*
Lista de sos derbi tra Olbia e Tavolara

Su **Derbi de Terranoa** est su disafiu de fùbalu intre sas duas iscuadras printzipales de Terranoa, s'Olbia e su Tavolara. Sa tabella chi sighit frunit totu sos resurtados otentos dae sas duas iscuadras in cada una de sas partidas giogadas. Est agiornada a su 16 de ghennàrgiu 2012, data de s'ùrtimu addòbiu in Eccellenza Sardigna.

## Lista de sas partidas

## Istatìsticas

## Bibliografia
*
Eccellenza Sardigna 2006-2007

Su **campionadu italianu de [[fùbalu]] de [[Eccellenza Sardigna|Eccellenza]] regionale 2006-2007** est istadu su de sèighi organizadu in Itàlia. Rapresentaiat su de ses livellos de su fùbalu italianu.

Custu est su girone organizadu dae su comitadu regionale de Sardigna, difatis sa prima divisione de su fùbalu sardu, bintu pro sa segunda bia in s'istòria sua dae su Tavolara.

## Istajone
Su **campionadu de Eccellenza Sardigna de s'istajone 2006-2007**, assentadu dae 16 iscuadras, est istadu bintu dae su **Tavolara** pro sa segunda bia in s'istòria sua, a pustis de unu chertu cun su **Budoni** duradu totu su campionadu e aende·si risòlvidu in s'iscontru dirìgidu de sa penùrtima die bintu dae sos isolanos pro 1-0. Su Budoni colat a sos play-off natzionales (ue benit derrotadu pro su segundu annu consecutivu in finale) a pustis de àere derrotadu su San Teodoro e su Quartu 2000 a sos Play-off regionales. Su Castelsardo imbetzes balàngiat sa promotzione in Sèrie D gràtzias a su de tres logos in sas fases finales de sa [Copa Itàlia Diletantes 2006-2007|Copa Itàlia]] de Eccellenza.

Ultres a su **Latte Dolce**, torradu a dae segus diretamente, sos play-out cundennant a sa [Promotzione Sardigna|Promotzione]] fintzas a sa **Tharros** e a s**'Ilvamaddalena**.

## Isquadras partitzipantes
Su campionadu hat bistu sa partitzipatzione de isquadras de s'Anglona (Castelsardo), de sa Barbàgia de Ollolai (Taloro Gavoi), de sa Baronia (Budoni), de su Campidanu (Quartu 2000, Sant'Elena, Samassi e Selargius), de su Campidanu de Aristanis (Tharros), de Gaddura (Ilvamaddalena, San Teodoro e Tavolara), de su Guilcer (Ghilarza), de sa Nurra (La Palma Alghero e Latte Dolce), de s'Ogiastra (Tortolì) e de su Sàrrabus (Villasimius).

## Classìfica finale



***Legenda:***
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Promòvida in **[[Sèrie D 2007-2008]]**.
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ammìtida a sos **[[Eccellenza 2006-2007#Play-off natzionales|Play-off natzionales]]**.
: Ai **play-off**.
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Torradas a dae segus in **Promotzione 2007-2008**.

***Note:***
:Tres puntos pro sa bìnchida, unu pro s'isparègiu, nuda pro sa derrotada.

### Isparègios
#### Play-off
##### Semifinale

##### Finale

## Bibliografia
***ANNOGOL 2008** de *[[Carlo Fontanelli (1963)|Carlo Fontanelli]]* - GEO Edizioni

## Ligàmenes esternos
* 

## Riferimentos
Frantziscu Cheratzu

**Frantziscu Cheratzu** (Ilartzi, 1960) est un'iscritore, editore e giornalista sardu. Est fundadore e amministradore de sas domos editoras Condaghes e NOR e Responsàbile Limbas de sa FINS.

## Biografia
Nàschidu in Ilartzi at coladu sa pitzinnia in Austràlia e, a pustis, s'est laureadu in matemàtica. In su 1992 at fundadu sa domo editora Condaghes, cun Giuanne Manca chi est intradu comente sòtziu in su 1994. Dae su 1996 est amministradore ùnicu de sa sotziedade.

In su 1999, a pustis de sas leges regionales e natzionales a suportu de sa limba sarda, cun sa Condaghes at creadu sa collana "Paberiles" chi, pro medas annos, at publicadu deghinas e deghinas de romanzos noos in limba sarda, e fintzas tradutziones e rieditziones, chi ant permìtitu de fàghere connòschere a unu pùblicu semper prus mannu sa literadura in limba sarda.

Comente istudiosu in su 1991 at curadu, in paris cun Piero Ausonio Bianco, un'editzione crìtica de "Su patriotu sardu a sos feudatàrios" de Frantziscu Ignàtziu Mannu, chi at retzidu fintzas una retzensione positiva a livellu internatzionale in su *Times Literary Supplement.*

A sa sola, imbetzes, in su 1995 at curadu una rieditzione de sos iscritos de Carlo Cattaneo e Giuseppe Mazzini chi pertocaiant a sa Sardigna, e in su 2006 una regorta de iscritos de 15 iscritores in limba sarda in subra de sa chistione de sa normalizatzione de su sardu.

In su 2010 at fundadu sa domo editora NOR, cun sa cale at incumentzadu a publicare in digitale ebbia finas a su 2012, e a pustis fintzas in paperi.

Collàborat fintzas cun su diàriu in lìnia "Limba Sarda 2.0", e dae su 2018 est divènnidu su Responsàbile Limbas de sa FINS - Federatzione Isport Natzionale Sardu.

## Òperas
* 
* 
* 
* 

## Riferimentos


## Artìculos ligados

* Condaghes (domo editora)
* NOR (domo editora)

## Ligàmenes esternos

*
Condaghes (domo editora)

Sa **Condaghes** est una domo editora sarda, cun sede in Casteddu.

## Istòria
Fundada in su 1992 dae Frantziscu Cheratzu, at publicadu chentinas de libros chi valorizant sa limba, s'istòria e sa cultura de sa Sardigna. In paris a totu custu, at fintzas publicadu òperas medas in formadu digitale: produtos didàticos multimediales, materiale web, libros eletrònicos, àudiu e vìdeu.

In su 1994 Giuanne Manca est divènnidu su de duos sòtzios de s'azienda, e dae 1996 Frantziscu Cheratzu nd'est divènnidu s'amministradore ùnicu.

In su 1999, a pustis de sas leges regionales e natzionales a suportu de sa limba sarda, sa Condaghes at creadu sa collana "Paberiles" chi, pro medas annos, at publicadu deghinas e deghinas de romanzos noos in limba sarda, e fintzas tradutziones e rieditziones, chi ant permìtitu de fàghere connòschere a unu pùblicu semper prus mannu sa literadura in limba sarda.

Sa Condaghes at fintzas produidu, in paris a sa Émigré Entertainment Inc. e cun su contributu de sa Fondazione Sardegna Film Commission, unu teaser pro unu film ispiradu a una de sas sèries de libros publicada dae issa, *Iskìda della Terra di Nurak* de Andrea Atzori, dirìgidu dae su prèmiu Oscar Anthony LaMolinara e cun sa partetzipatzione, che a atora, de Caterina Murino.

## Riferimentos


## Artìculos ligados

* Frantziscu Cheratzu
* NOR (domo editora)

## Ligàmenes esternos

*
NOR (domo editora)

Sa **NOR** est una domo editora sarda, cun sede in Ilartzi.

## Istòria
Fundada in su 2010 dae Frantziscu Cheratzu comente sotziedade editoriale digitale, in su 2012 at incumintzadu a ismanniare s'oferta sua, annanghende·bi publicatziones in pabiru, imprenta a rechesta e multimediale.

S'orìgine de su nùmene est sa paràula *Nor/nur*, tèrmine indoeuropeu chi cheret nàrrere 'lughe'

Una de sas primas sèries de libros publicados est istada "*Le Grazie*", sèrie de totu sas òperas de su prèmiu nobel Gràtzia Deledda in italianu e calicuna in sardu, portoghesu, ispagnolu, inglesu e tedescu.

A pustis, at incumentzadu a s'ocupare de àteros argumentos: cultura sarda traditzionale, literadura e poesia sardas cuntemporàneas, archeologia, istòria, arte, linguìstica e fintzas libros pro pitzinnos.

## Riferimentos


## Artìculos ligados

* Frantziscu Cheratzu
* Condaghes (domo editora)

## Ligàmenes esternos

*
Antoni Arca

**Antoni Arca** (S'Alighera, 1956) est un'iscritore, poeta, drammaturgu, tradutore e istudiosu sardu.

## Biografia
Nàschidu in S'Alighera in su 1956, Antoni Arca chistionat e at iscritu libros, sàgios e poesias in sardu, catalanu, corsicanu e italianu. Dae su 1983 at incumentzadu a traballare in sas iscolas elementares, ocupende·si siat de s'imparu curriculare siat de progetos de leghidura, animatzione teatrale e didàtica de sas limbas istràngias.

At publicadu prus de 150 tìtulos, mescamente pro pitzinnos, e at fintzas fatu de tradutore bortende testos dae su catalanu a s’italianu e a su sardu, dae s’italianu e su sardu a su catalanu, dae su corsicanu a su sardu e a su catalanu.

In su 2008, cun sa domo editora Condaghes, at publicadu *Benidores: literadura, limba e mercadu culturale in Sardigna*, un'istùdiu de sa literadura in limba sarda dae sos puntos de vista istòricu, sotziale, econòmicu e literàriu. 

Est istadu dotzente de Teorias e tècnicas de s’animatzione a sa leghidura e de Literadura catalana in s'Universidade de Tàtari, e at collaboradu a sa creatzione de su ditzionàriu de catalanu saligheresu in lìnia de Josep Sanna.

In su 2017 at bìnchidu su Prèmiu "Giampiero Cubeddu" pro sa drammaturgia sarda, cun s'òpera sua *Quella roba, o della ridolurlite*.

In su 2019 at donadu prus de 10'000 libros, de argumentos medas e chi incluiant fintzas tesis de làurea, a sa biblioteca comunale de Lùvula.

## Òperas
Custa est una lista, petzi partziale, de sas òperas de Antoni Arca:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Uiguros

Sos **Uiguros** (uiguru: Uyghur; tzinesu: 維吾爾T, 维吾尔S, Wéiwú'ěrP) sunt un'etnia turcofona de religione islàmica chi bivet in su nord-ovest de Cina, mescamente in sa regione autònoma de su Xinjiang, paris cun is tzinesos Han. Sos uiguros costituint sa majoria relativa de sa populatzione de sa regione (46%). Un'àteru grupu de uiguros bivet in sa contea de Taoyuan de sa provìntzia de s'Hunan (Tzina tzentru-meridionale). Sos uiguros formant unu de is 57 grupos ètnicos ufitzialmente reconnotos in Cina. Foras de Cina, esistent comunidades diaspòricas de Uiguros importantes in is istados de s'Àsia tzentrale de su Kazakistàn, Kirghisistàn e Uzbekistàn, e in Oriente Mèdiu in Turchia. Comunidades prus minores s'agatant in Afganistàn, Pakistàn, Germània, Bèlgiu, Paisos Bàscios, Norvègia, Isvètzia, Rùssia, Aràbia Saudita, Austràlia, Canadà e Istados Unidos.

Dae sa matessi branca de sos Uiguros, annotamala, orìginat un'àtera minoria ètnica cinesa, sos Juguros.

Issos tenent caraterìsticas fìsicas meda diversificadas, presentende siat trassas francamente europeos siat caras mediorientales e asiàticas.

## Notas


## Àteros progetos
Àsia meridionale

S**'Àsia meridionale** (o **Àsia de su Sud**) è una regione dell'Àsia cumposta dae su subcontinente indianu e parte de s'artipranu irànicu. In base a sa partzidura de su mundu efetuada dae is Natziones Unidas est una de is macroregiones comente est divìdida s'Àsia, ed incluet 8 Istados:

*  - Afganistàn
*  - Bangladàsh
*  - Bhutàn
*  - Ìndia
*  - Maldivas
*  - Nepàl
*  - Pakistàn
*  - Sri Lanka
.

## Notas


## Àteros progetos
Subcontinente indianu

Su **subcontinente indianu** est una regione meda manna chi òcupat su chirru tzentru-meridionale de s'Àsia e s'allònghiat cun unu triàngulu peninsulare ampru intre Golfu de su Bengala e Mare Aràbicu. Cumprendet is istados o portzione de issos a sighire:

*  - Ìndia 
*  - Bangladèsh 
*  - Bhutàn
*  - Maldivas
*  - Nepàl 
*  - Pakistàn 
*  - Sri Lanka

Si definit subcontinente in cantu àrea in manera tale estèrrida e isulada, chi est cunsiderada unu semi-continente a totus is efetos, ischirriadu dae su restu de s'Àsia in su norte de sa cadena montosa imponente de s'Himalaya, mentras a sud est totu inghiriadu dae su mare (Mare Aràbicu in s'ovest, Golfu de su Bengala in s'estu e Otzèanu Indianu in su sud); isceti  in s'estu e in s'ovest is làcanas naturales suas sunt prus dudosos e su territòriu si fundet cun su restu de su continente asiàticu. Est massimamente formadu dae tres àreas mannas cales sa cadena de s'Himalaya a nord, sa pranura indo-gangètica a su tzentru e su pranu de su Deccan a sud.

Sa regione, in eras geològicas coladas est istada unu continente a berus; non fiat galu giunta cun su continente asiàticu, formende tando un'ìsula immensa in s'Otzèanu Indianu. Sa collisione cun s'Àsia, oe 39 milliones de annos, at batidu a sa formatzione de s'Himalaya, chi est ancoras in cursu. S'ambiente favoràbile suo a s'acasagiamentu umanu e sa posidura geogràfica particulare, ant favoridu s'isvilupu de una de is prus tziviltades antigas e froridas de su mundu: sa Tziviltade de sa Badde de s'Indu.

## Istèrrida, populatzione, densidade

## Àteros progetos
Himalaya

S**'Himalaya** o **Himàlaja** (AFI: /iˈmalaja/ o, prus pagu pretzisamente, /imaˈlaja/; in sànscritu हिमालय, "abitòriu de sas nies", dae s'unione de *hima*, "nie", e *ālaya*, "abitòriu"), est unu sistema montosu de s'Àsia meridionale, chi àrtziat a setentrione de sa basciura indo-gangètica e a meridione de s'artipranu de su Tibet, e chi format unu arcu deretu chi mirat dae nord-ovest a sud-est cun sa convessidade furriada cara a sud e cumprèndidu a prossimai intre 73° e 95° de long. esta e 27° e 36° de lat. norte. Est sa cadena montosa cun is pitzos prus artos de su mundu, intre chi su monte prus artu est s'Everest cun 8.848 metros subra su mare. S'iscàmpiat pro unos 600.000 km², atraessende is istados a sighire:

*  - Bhutàn
*  - Tzina
*  - Ìndia
*  - Nepàl
*  - Pakistàn
## Notas

## Àteros progetos
Noa Delhi

**Noa Delhi** (in hindi नई दिल्ली, *Naī Dillī*; in urdu نئی دلی; in punjabi ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ; in inglesu *New Delhi*) est una tzitade de s'Ìndia cun 142.004 bividores (2011) ultres che distretu tzitadinu de su territòriu federadu de Delhi; est sa capitale natzionale. In base a su nùmeru de bividores sa tzitade essit in sa classe I (dae 100.000 persones in sus). Sa sede amministrativa distretuale est posta in su bighinadu de Connaught Place.

Sede de su guvernu de sa prus populosa democratzia liberale in su mundu, Noa Delhi est cumprèndida in un'àrea metropolitana (sa de Delhi), chi est sa segunda de Ìndia (21.753.487 bividores in un'istima de su 2011), a pustis de Mumbai (Bombay).

## Notas


## Àteros progetos
Vientiane

**Vientiane** (in laotianu ວຽງຈັນ, trasliteradu *Vìangciàn*) est sa capitale de su Laos, chi s'incarat a su riu Mekong, a su tzentru de una pranura manna coltivada a arrosu.

S'istimat ca sa populatzione de sa tzitade siat de unos 200.000 bividores a su 2005 mentras sa populatzione chi bivet in s'àrea metropolitana (totu sa prefetura de Vientiane est parte de sa provìntzia de Vientiane) est de unos 730.000 bividores.

## Àteros progetos
Bangkok

**Bangkok** (frantzesu: Bangkok, thai: บางกอก), in tailandesu: *Krung Thep Maha Nakhon* o simplemente *Krung Thep* (thai: กรุงเทพมหานคร, กรุงเทพฯ; pronùntzia[?·info]) est sa capitale e sa prus tzitade manna e populada de Tailàndia, posta a longu a longu de su riu Chao Phraya, a curtzu de su golfu de Tailàndia. Segundu su tzensu de su 2010, teniat una populatzione de prus de 8,3 milliones de bividores, paris a su 12,6% de su totale de s'istadu, mentras fiant prus de 14,6 milliones (22,2%) is chi biviant in sa ròdia de regione metropolitana. Intre is tzitades prus populadas e traficadas de su mundu, puru una de is destinatziones preferidas de su turismu mundiale, partende dae sa segunda metade de su de 20 sèculos at connotu un'isvilupu industriale lestru meda, rapresentende una de is tzitades economicamente prus dinàmicas de su sud-est asiàticu.
## Notas

## Àteros progetos
Detlev Karsten Rohwedder

**Detlev Karsten Rohwedder** (Gotha, 16 de ladàmini 1932 – Düsseldorf, 1 de abrili 1991) est stètiu unu polìticu e impresàriu tedescu, militanti de su Partidu Socialdemocràticu de Germània. 

Est stètiu su diretori de s'agèntzia Treuhandanstalt, incarrigada de is privatizatzionis de is aziendas de stadu de sa Repùbblica Democràtica Tedesca (RDT o DDR), cando su guvernu e su sistema comunista est arrutu e sa RDT s'est aunida cun sa Repùbblica Federali Tedesca (RFT).

Est stètiu bociu de unu tiradori in sa domu sua de Düsseldorf. Su grupu armau tedescu de ideologia marxista-leninista, Fratzioni de s'Esèrcitu Roig (RAF), s'est atibiau sa bocidura, ma su tiradori no est stètiu identificau.

## Bocidura
Su lunis 1 de abrili de su 1991, a is 23:30, Detlev est stètiu sparau e bociu de su primu de is tres corfus chi beniant de unu fusìliu, chi at arrogau s'imbìdriu de sa ventana de su primu pranu de domu sua, situau in su trighìngiu de Düsseldorf-Niederkassel (Kaiser-Friedrich-Ring 71). Su segundu corfu at fertu a pobidda sua Hergard; su de tres at tocau una consola.

Is corfus funt stètius sparaus de 63 metrus de tesu, sa cartùcia de su fusìliu teniat unu càlibru standard de 7.62 × 51mm NATO, e fiat su pròpiu fusìliu chi fiat stètiu impreau po s'atacu de unu tiradori de sa RAF in s'ambasciada americana in su mesi de friaxu. Una cumpuda in sa scena de su crìmini at agatau tres bòssolus de cartùcia, una cadira de plàstica, unu pannu e una lìtera chi atibiàt sa responsabilidadi de s'atzioni a unu cumandu de sa RAF, chi dd'ant postu apustis su nòmini de Ulrich Wessel, una militanti de sa RAF chi morta in su 1975.

Su 2001, po mèdiu de s'anàlisi de DNA de unu pilu agatau in sa scena de su delitu, s'est scobertu chi fiat de Wolfgang Grammos, membru de sa RAF. Su ministèriu pùblicu no at cunsiderau custa evidèntzia bastanti po cunsiderai a Grammos comenti a suspetau de sa bocidura.

Su 10 de abrili 1991, Detlev est stètiu onorau in Berlinu cun una dii de corrutu de su presidenti tedescu Richard von Weizsäcker, su ministru-presidenti de sa Renània de su Norte-Westfàlia, Johannes Fratat, e su presidenti de s'agèntzia Treuhandanstal, Jens Odewald.

## Sa sèrie
Su 25 de cabudanni de su 2020 est stètia publicada in Netflix una sèrie apitzus de custa bocidura, *A Perfect Crime*.

## Riferimentus

## Ligàminis esternus

* FindaGrave.com - Tumba e rètulu
Gotha

**Gotha** est una citadi de 45 419 bividoris de sa Turìngia, in Germània.
Est sa biddamanna e centru prus mannu de su circundàriu (*Landkreis*) omònimu (targa GTH).

Gotha bantat su tìtulu de "Citadi manna de circondàriu" (*Große kreisangehörige Stadt*).

## Geografia fìsica
Gotha s'agatat 74 km a nord-ovest de sa citadi de Coburgo.

## Stòria
In passau fiat capitali de su ducau de Sassònia-Coburg-Gotha, apustis cambiada cun Coburg. In custa citadi in su 1764 ant publicau po sa primu borta su Ceravallu de Gotha (*Gothaischer Hofkalender*). De su 22 a su 27 maju 1875 s'est cumpriu cungressu chi, po mèdiu de su Programa de Gotha, s'est formau su primu nùcleu de su Partidu Sotzialdemocràticu Tedescu (SPD, in tedescu: Sozialdemokratische Partei Deutschlands). Sa perplessidadi de Karl Marx in contu de un'organismu polìticu nou est stètia espressada in su libureddu Crìtica de su Programa de Gotha. In su 1925 a Gotha funt nàscius is Aventistas de sa de seti diis de su Movimentu de Reforma.

## Logus de interessu

### Fàbricus religiosus

* Margarethenkirche

### Fàbricus civilis

* Casteddu Friedenstein
* Museu ducale
* Munitzìpiu Betzu
* Palatzu Friedrichsthal

### Parcus

* Parcu de su casteddu

## Museus

* Gothaer Haus der Versicherungsgeschichte (domo de sa stòria de s'asseguratzioni)
* Herzogliches Museum (museu ducali)
* Museum der Natur Gotha (museu de stòria naturali)
* Museu po sa stòria regionali e arti pobulari (in su casteddu Friedenstein)
* Museus de su Casteddu Friedenstein

## Goparàgius

* Romilly-sur-Seine , de su 1960
* Salzgitter, de su 1988
* Gastonia, de su 1993
* Kielce, de su 1997
* Martin, de su 1997

## Riferimentus


## Ligòngius de foras

* Giassu ofitziali
* Gotha in s'enciclopedia britànnica

*
Isticadeddu

**Isticadeddu** est unu bighinadu de Terranoa, assetiadu in sa zona ovest de sa tzitade sarda. 
Cunfinat cun sos bighinados de Zona Gregorio, Santa Mariedda, Pasana e Zona Barata.
Isticadeddu est divididu in duos (sud e nord) dae su riu Seligheddu.

## Riferimentos
Lista de sos binchidores de sos campionados sardos de primu livellu regionale

Custa pàgina collit sos binchidores de sos campionados sardos de su primu livellu regionale.

## Istòria
Su primu beru campionadu sardu est istadu su Trofeu Sardigna, unu trofeu chertadu durante sos annos 20. Su campionadu at subidu diversas variatziones de nùmene, e est istadu denominadu comente a Tertza Divisione (1927/28-1929/30), Segunda Divisione (1936/37-1937/38), Prima Divisione (1938-39/1942-43), Prima Divisione Sarda (1945/46-1951/52), Promotzione (1952/53-1956/57), Campionadu Diletantes (1957/58-1958/59) e Prima Categoria (1959-60/1967/68). Partinde dae s'istajone 1968/69, e finas s'istajone 1990/91, su campionadu fiat mutidu Promotzione. De s'annu imbeniente, e finu a s'atualidade, su campionadu est denominadu Eccellenza. De su 1977/78 e finas su 1990/91 su campionadu est istadu assentadu dae duos girones, chi ricalcaiant *grosso modo* sas regiones de su Capu de Subra e de su Capu de Josso.

Sas iscuadras prus tituladas sunt su Calangianus e su Monteponi Iglesias, cun 6 tìtulos cadaunu.

## Binchidores

* 1927-1928  Cagliari
* 1928-1929  Monteponi Iglesias
* 1929-1930  Torres
* 1931-1932 ?
* 1932-1933 ?
* 1933-1934 ?
* 1934-1935 ?
* 1935-1936  Cagliari
* 1936-1937  Cagliari
* 1937-1938 ?
* 1938-1939  Olbia
* 1939-1940 ?
* 1940-1941  Medusa Bosa
* 1941-1942  Medusa Bosa
* 1942-1943  Valderoa
* 1943-1944 *Non chertada pro sa gherra*
* 1944-1945  Cagliari
* 1945-1946  Cagliari
* 1946-1947  Quartu
* 1947-1948  Montevecchio
* 1948-1949  Monreale
* 1949-1950  Torres
* 1950-1951  Torres
* 1951-1952  CUS Cagliari
* 1952-1953  Olbia

* 1953-1954  Monreale
* 1954-1955  Calangianus
* 1955-1956  Tempio
* 1956-1957  Olbia
* 1957-1958  Nuorese
* 1958-1959  Calangianus
* 1959-1960  Calangianus
* 1960-1961  Ilvamaddalena
* 1961-1962  Ilvamaddalena
* 1962-1963  Carbonia
* 1963-1964  Olbia
* 1964-1965  Sorso
* 1965-1966  Quartu Sant'Elena
* 1966-1967  Alghero
* 1967-1968  Nuorese
* 1968-1969  Monteponi Iglesias
* 1969-1970  Guspini
* 1970-1971  Nuorese
* 1971-1972  Monteponi Iglesias
* 1972-1973  Seunis
* 1973-1974  Tharros
* 1974-1975  Sant'Elena
* 1975-1976  Calangianus
* 1976-1977  Alghero
* 1977-1978  Carbonia

* 1978-1979  Calangianus
* 1979-1980  Isili
* 1980-1981  Sorso
* 1981-1982  Fertilia
* 1982-1983  Gialeto /  San Marco Cabras
* 1983-1984 Fersulcis / Ozierese
* 1984-1985 Pirri / Macomer
* 1985-1986 Gonnesa / Sprint Ittiri
* 1986-1987 La Palma MU /  Ilvamaddalena
* 1987-1988  Monteponi Iglesias
* 1988-1989 Pirri / Ozierese
* 1989-1990 Selargius / Terralba
* 1990-1991  Alghero

## Riferimentos
Àsia sud-orientale

S**'Àsia Sud-orientale**, fintzas connota che **Àsia de su sud-estu** o **sud-est asiàticu**, est una subregione de s'Àsia cumposta dae sos istados postos geograficamente a su sud de Cina, a s'estu de Ìndia e su norte de Austràlia. S'àrea s'agatat a sa rughe de placas tetònicas chi pròvocant un'arta atividade sìsmica e vulcànica.

## Zonas geogràficas
S'Àsia Sud-orientale est costituida dae duas zonas geogràficas diferentziadas: sa zona continentale e s'imparis de arcos vulcànicos e artzipèlagos in s'estu e in su sud-estu.

Sa zona continentale, a sa penìsula de Indotzina, est cumposta dae Cambògia, Laos, Myanmàr, Tailàndia, su Vietnàm e sa Malaìsia otzidentale e in ue sa religione printzipale est su buddhismu, sighidu dae su confutzianèsimu.

Sa parte marìtima incluet sa Malaìsia orientale, Brunei, su Timor Orientale, Indonèsia, Filipinas e Singapore e sa populatzione sua est pro sa majoria islàmica ma fintzas cristiana.

## Notas


## Àteros progetos
Pilot (sistema operativu)

**Pilot** fiat unu sistema operativu mono-usuàriu, e multi-processu progetau de Xerox PARC in s'incomentzu de su 1977. Pilot est scritu in su linguàgiu de programatzioni Mesa, cun 24.000 lìnias de còdixi.

Pilot fiat progetau comenti sistema mono-usuàriu in un'arretza de àterus elaboradoris cun sistema Pilot, cun interfàtzias po sa comunicatzioni iter-processu (IPC) po mèdiu de s'arretza. Pilot poniat impari memòria virtuali e ammentu de is archìvius in unu suta-sistema e impreàt su nùcleu po manigiai su sistema e is risorsas suas. Is progetadoris ant pensau a unu mollu de multi-processu chena prelatzioni, ma a pustis ant sceberau su mollu cun prelatzioni basau apitzus de monitor.  Pilot incluiat unu debugger, Co-Pilot, chi podiat circai faddinas in un'aciapa de su sistema sarvada in su discu.  

Una statzioni de traballu Pilot tìpica fiat formada de 3 sistemas operativus impari in 3 volùminis de discus: Co-Co-Pilot (unu segundu debugger chi intràt candu su sistema operativu andàt in crash), Co-Pilot (su sistema primàriu esecutau asuta de Co-Co-Pilot e impreada po cumpliai e collegai is programas) e un'àtera còpia de Pilot esecutada in su de tres volùminis de discu, chi si podit aviai po esecutai programas de collàudu (chi iant a podi blocai s'ambienti de svilupu primàriu). Su debugger fiat scritu po ligi e scriri variàbilis po unu programa memorizau in unu volùmini de discu separau.

Custa architetura fiat ùnica, ca permitiat de esecutai passu-passu fintzas còdixi de su sistema operativu cun blocus a semàfuru, memorizau in unu volùmini de discu prus bàsciu. Comenti e chi siat, candu sa memòria e su còdixi de is processoris Xerox D-Series si funt amanniaus, su tempus po creai unu puntu de re-assètiu e torrai a portai su sistema a cussu puntu (operatzioni connota che "world swap") est bessiu longu. Podiat pigai 60-120 segundus po esecutai una lìnia de còdixi in s'ambienti de sistema operativu a bàsciu. Prus tradu, un'àteru debugger est stètiu svilupau po pigai su logu de Co-Pilot.

Pilot fiat impreau comenti sistema operativu po sa statzioni de traballu Xerox Star, su primu elaboradori cun interfàtzia gràfica chi impreàt sa metàfora de sa scrivania e is iconas.

## Riferimentus

## Bibliografia

* Horsley, T.R., and Lynch, W.C. Pilot: A software engineering case history. In Proc. 4th Int. Conf. Software Engineering, Munich, Germany, Sept. 1979, pp. 94-99.

## Ligòngius de foras

* Pilot: An Operating System for a Personal Computer
Neglect

Cun **Neglect** (dae su latinu: *neglegere* = no ischire, discoidare) s'inditat in Neurologia unu istòrbu de s'atentzione, chi si pròvocat peri dannu de su cherbeddu (lesione tzerebrale) e chi si caraterizat pro su fatu ca su patziente no intendet, o malintendet s'ambiente e su corpus suo matessi in su ladu opostu a in ue si localizat sa lesione de su cherbeddu. Fatu·fatu a custu s'acumpàngiat una farta primària de cuscèntzia de sa maladia. Su neglect si manifestat a traessu de sìntomos vàrios, chi si podent agatare meda diferentes e chi non si manifestant semper totus impare.

In sa majoria de is patzientes cun sa sìndrome de su neglect s'agatat fèrridu s'emisfèriu deretu de su cherbeddu cun un'istrobu de pertzetzione in su ladu de su corpus de manca. Su malintendimentu caraterìsticu si podet manifestare in is istìmulos de totus is sentidos. Pro s'in prus sunt fèrridos  vàrios o totu e chimbe is sentidos. Fintzas s'atividade motòria de su ladu fèrridu est interessadaː sas istremidades sunt mòvidas meda prus pagu, fintzas chi non s'agatat paràlisi peruna. Unu neglect cumparet a s'ispissu a pustis de infartos o emorragias de s'artèria tzerebrale mèdia. Cunforme totu sos istìmulos a su ladu de manca sunt discoidados, Is patzientes fèrridos pro sa majoria non sunt cuscientes de is dèficites e cunsiderant su cumportamentu issoro normale.

Su neglect a bortas si diagnòsticat erroneamente in patzientes cun unu campu visivu limitadu. In su casu de una limitatzione de su campu visivu est però ammisciada isceti da bista e sa cuscèntzia de s'isorbu est meda mègius normalmente.
## Artìculos ligados
* Neglect emispatziale
Trujillo (Perù)

**Trujillo** est una tzitade peruviana, capitale de sa provìtzia omònima e de su departamentu de La Libertad. Est sa de tres tzitades prus polìpuladas de Perù a fatu de Lima, è sa prus populada de entidade sub-natzionale peuviana de sa Macro Región Norte (MRN), chi acasàgiat una populatzione istimada de unos 914 mìgia bividores, fe chi tirat a unos 111 km2.
## Àteros progetos
Schermu de elaboradori

Su **schermu de [[Computer|elaboradori]]** (connotu fintzas cumenti **visori** o **monitor**) est un'aparatu eletrònicu po sa visualizzazioni de màginis, testu e vìdeu trasmìtius in forma eletrònica.

## Piessìnnius

In informàtica su schermu acapiau a un'elaboradori est cunsiderau una perifèrica de bessida, ma candu est a disponimentu sa funtzioni de schermu a tocu essit fintzas una perifèrica de intrada, poita ca acumprit sa funtzioni de teclau e sorixeddu. Podit essi acapiau a su computadori po mèdiu de unus cantu tipus de genna. Is prus comunas funt sa VGA, DVI, HDMI e DisplayPort. Podit tenni de altoparlantis po sa riprodutzioni de s'àudio o àterus tipus de acàpius e perifèricas, po esempru sa genna USB o una webcam cun micròfonu.

### Visualizadori (''display'')
Su cumponenti prus de importu de unu schermu (a bortas s'ùnicu) est su visualizadori, est a nai s'aparatu eletrònicu po sa visualizatzioni innui funt ingendradas is màginis. Segundu sa tecnologia impreada esistint tipus diferentis de visualizadori, comenti su tubu catòdicu, difùndiu meda in passau.

### Tipologia e impreu
Esistint tipus de schermu diferentis, impreaus fintzas in cuntestus no informàticus, cun funtzionis e piessìnnius diferentes. Po esempru esistint schermus impreaus in is bancus de regia de is centrus de produtzioni e spraxidura TV chi funt de sòlitu prus russatzus e fàcilis de tramudai, o schermus po aparatus de meixina, cun visualizadori siat a coloris siat monocromàticu e impreu de su standard DICOM.

In prus, ddoi at schermus dedicaus po aparatus de genias meda, de is prus piticus po sa visualizatzioni e controllu de is aparatus scentìficus comenti sistemas analìticus fìsicus e chìmicus, sistemas robotizaus, de controllu a tempus reali de aparatus industrialis, finas a is schermus dedicaus a sistemas multimedialis e insertaus in produtus de consumu mannu che: console po videogiogus portàtilis, navigadoris satellitaris e, in generali, in totu is aparatus chi arrechedint una bessida a vìdeu.

Ddoi at puru schermus a tocu, innui s'impreadori podit cumandai s'aparatu tochendi su schermu cun is didus. Cun is schermus prus modernus, unu tocu cun pressioni diferenti o movimentus specialis de is didus podint tenni funtzionis diferentis.

## Notas
Limba armena

Sa **limba armena** o **armenu** (nùmene nadiu: *հայերեն լեզու*, [hɑjɛɹɛn lɛzu], *hayeren lezow*, comunemente naradu *hayeren*) est una limba indoeuropea faeddada in sa regione de su Càucasu (in piessignu in sa Repùblica Armena) e in istados vàrios de su mundu, a cussighèntzia de sa diàspora armena.

Sa literadura armena at incumentzadu a s'isvilupare partende dae su de 5 sèculos, cando Mesrop Mashtots aiat criadu s'alfabetu armenu. Sa limba iscrita de cussu tempus, su gai naradu armenu clàssicu, nodida che *grabar*, fiat abarrada sa limba de sa literadura (mancari cun mudàntzias importantes) fintzas a su de 19 sèculos. In su cursu de is sèculos, difatis, sa limba faeddada s'est evòlvida in manera indipendente respetu a cussa iscrita.

S'armenu est de importu mannu pro is linguistas pro neghe de s'evolutzione fonologica ùnica de s'indoeuropeu.
Figadu

Su **fìgadu o figau** est un'òrganu de su tretu digestivu e de su sistema metabòlicu de is vertebrados. Is invertebrados non tenent custu òrganu però tenent àteros cun funtziones epàticas (is de su figadu) o epaticopancreàticas (is de su fìgadu e su pàncreas). Su figadu puru giogat unu rolu de importu in sa sìntesi de is proteinas de su plasma e in sa disintossicatzione de s'organismu. In prus, immagasinat glicògenu e partètzipat a sa decumpositzione de is glòbulos rujos. Sintetizat su fele, unu sutzu alcàlinu birde importante meda pro sa digestione, dae chi si faghet possìbile s'emulsione de is grassos. In su figadu acontessent una bariedade manna meda de reatziones biochìmicas chi rechedent tèssidos ispetzializados meda: intre custas reatziones b'at sa sìntesi e sa distrutzione de totu casta de molèculas, cosa chi est pretzisa pro fàghere possìbiles is funtziones vitales normales. Custu òrganu est sa gràndula prus grusa de su corpus umanu e s'agatat a suta de su diaframma, in s'ipocòndriu deretu. Est netzessàriu pro sa subravivèntzia e oe in die non b'at possibilidade de nde remplasare s'ausèntzia pro tempus longu.

S'agetivu epàticu e sos àteros tèrmines mèigos chi inditant relatu cun su figadu si formant cun su prefissu gregu *hepato-*, chi benit dae *hēpar* (ήπαρ) -figadu- e chi in s'interi derivat dae *hēpaomai*, chi cheret nàrrere assentàbile, sende chi su fìgadu si podet torrare a generare pro si costumat dae sese in casu de lesione.

## Àteros progetos
Cherbeddu

Su **cherbeddu** est s'òrganu printzipale de su sistema nerviosu tzentrale, presente in is vertebrados e in totu sos animales a simmetria bilaterale, incluende a sos umanos.

In is vertebrados su cherbeddu est postu in pitzu a su nevrasse, a s'internu de su cràneu. Su tèrmine curretu pro inditare s'impare de sas istruturas cuntentas a s'internu de s'iscàtula cranica est entzèfalu, de chi su cherbeddu est una parte. Difatis, su cherbeddu podet èssere definidu che cussa portzione de entzèfalu separada dae is chi àteras partes peri unu pranu orizontale chi passat pro sa superfìtzie superiore de su cherbeddeddu. 

Est, duncas, sa parte derivada dae s'isvilupu unas buscicheddas dientzefàlicas (pro su chi pertocat su dientzèfalu) e telentzefàlica (pro su chi pertocat su telentzèfalu). Su cherbeddu s'òcupat, paris cun su sistema endòcrinu, de parte de sa regulatziones de is funtziones vitales e est sede de is regulatziones omeostaticas e de is funtziones tzerebrales superiores. In s'òmine s'atividade de su cherbeddu, istudiada dae is neurosièntzias, dat vida a sa mente cun is funtziones cognitivas superiores e prus in generale a sa psiche cun is funtziones psìchicas, istudiadas in s'àmbitu de sa psichiatria e de sa psicologia.

## Àteros progetos
Buscica de su fele

Sa **buscica de su fele** (dae su latinu *viscica fellea*), o **coletzisti (**dae su gregu χωλή, "fele", e κύστις, "buscica") est unu òrganu tuvu minore chi fàghet parte de s'aparatu digerente chi tenet sa funtzione de imagasinare su fele prodùida dae su figadu pro dd'emìtire a pustis in su primu intestinu durante sa digestione. In is èsseres umanos tenet una forma a pira e s'agatat acotzada a sa superfìtzie inferiore de su figadu, cun totu ca s'istrutura e sa posidura sua podent variare in modu significativu intre is ispètzies animales.

Sa buscica de su fele retzit e imagasinat su fele chi acudit de su figadu pro mèdiu de su dutu epàticu comunu; a pustis, cuntrende·si in ocasione de is pastos, emitet su fele pro mèdiu de su dutu biliare comunu in su duodenu, in ue partètzipat a sa digestione de is grassos.

In sa buscica de su fele, a bortas, si podent formare càrculos biliares pro sa pretzipitazione de sustàntzias pagu idrosolùbiles, pro s'in prus colesterolu o bilirubina (unu produtu de su metabolismu de s'emoglobina). Custa cunditzione patològica (colelitìasi) podet èssere càusa de unu dolore significativu, in piessignu in sa regione superiore destra (ipocòndriu) de s'abdòmene, e pro èssere risòlvida recheret fatu·fatu un'interventu chirùrgicu chi previdet sa bogadura de sa buscica de su fele intrea, una protzedura narada coletzistectomia chi est in gènere tollerada bene, mancari potzat portare a sa sìndrome post-coletzistectomia. Sa coletzistite, overas s'inflammazione de sa buscica de su fele, si presentat in cunsighèntzia de una iscera manna de càusas, intre is cales s'impatu de is càrculos in is bias biliares, infetziones e maladias autoimmunes.

## Àteros progetos
Rene

Is **renes** o **rungiones** o **arrigos** sunt òrganos paris parenchimatosos escretores (prus in ispetzificu, *emuntòrios*) de is vertebrados. Paris cun is bias urinàrias costituint s'aparatu urinàriu, chi filtrat dae su sàmbene is produtos de iscartu de su metabolismu e ddos espulsat pro mèdiu de urina. Su setore de sa meighina chi istùdiat is renes e is maladias issoro est naradu nefrologia. Sa tarea printzipale issoro est de mantènnere su echilìbriu idro-salinu curretu in s'organismu, de manera de assigurare ogni die, pro mèdiu de sas unidades funtzionales issoro, is nefrones, una depuratzione de su sàmbene costante.

## Àteros progetos
Prumone

Su **prumone** o **purmone** (dae su latinu *pulmo*) est s'òrganu essentziale de su tretu respiratòriu in animales medas chi respirant àera, incluende sa majoria de is tetràpodes, unos pagos pisches e carchi sintzigorru. In is mammìferos e is formas de vida prus cumplessas, su sistema si cumponent de duos prumones chi s'agatant ocupende sa majoria de is piturras, a curtzu de sa colunna vertebrale e dae una banda a s'àtera de su coro. Is prumones tenent aspetu de conu formados dae unu tessidu ispongiosu de colore rosa-murru. Sunt ammuntados dae una membrana mentovada plèura e sunt separados s'unu de s'àteru dae su mediàstinu. Dae una banda, su prumone deretu est partzidu in tres partes, numenadas lòbulos; dae s'àtera, su de manca tenet petzi duos lòbulos.

Sa funtzione printzipale sua est sa de trasportare ossìgenu dae s'atmosfera a su tzìrculu sanguìneu, e pro lìberare diòssidu de carbòniu dae su sàmbene a manu de s'atmosfera. Custu cuncàmbiu de gasòs s'acabat in su mosàicu de tzèllulas ispetzializadas chi formant milliones de sacos de àera, de muros etzetzionalmente istingas numenados alvèolos. In is umanos s'agatant unos 300 milliones de alvèolos, chi rapresentant una superfìtzie totale de unos 140 m2 in is adultos (a curtzu de sa metade de unu campu de tennis). Sa capatzidade de su prumone dipendet dae s'edade, pesu e sessu e est in su rangu intre 4.000-6.000 cm3. Is fèminas costumant a tènnere una capatzidade de su purmone de unu 20% o unu 25% prus bàscia de is òmines.

Sa funtzione de is prumones est realizare su cuncàmbiu gasos cun su sàmbene, pro custu sos alvèolos sunt in cuntatu istrintu cun capillares. In is alvèolos si produit su passàgiu de ossìgenu dae s'àera a su sàmbene e su passàgiu de diòssidu de carbòniu dae su sàmbene a s'àera. Custu passàgiu si produit pro sa diferèntzia de pressiones partziales de ossìgenu e diòssidu de carbòniu intre su sàmbene e sos alvèolos.

Is tèrmines mèigos relatzionados cun is prumones comintzant pro *pulmo-*, de su latinu *pulmonarius* ("de is prumones"), o pro *pneumo-* (dae su gregu πνεύμων ("prumone").

## Àteros progetos
Pàncreas

Su **pancreas** o **carrisàpida** est un'òrganu chi fàghet parte de s'aparatu digerente e de su sistema endòcrinu de is vertebrados. In is umanos, s'agatat in s'abdòmene, posteriormente a s'istògomo e funtzionat che una glàndula. Su pàncreas tenet una funtzione esòcrina, endòcrina e digestiva. Comente ghiandola endòcrina, s'òcupat printzipalmente de regulare is livellos de glucòsiu in su sàmbene, sumit ormones insulina, glucagone, somatostatina e polipeptide pancreàticu. Sende parte de su sistema digestivu, funtzionat che glàndula esòcrina chi sumit su sutzu pancreàticu in su duodenu pro mèdiu de su dutu pancreàticu. Custu sutzu cuntenet bicarbonadu, in gradu de neutralizare s'àtzidu chi intrat in su duodenu de s'istògomo; e enzimas digestivos, chi iscomponent carboidratos, proteinas e grassos in is alimentos chi intrant in su duodenu dae s'istògomo.

S'inframmatzione de su pàncreas est una patologia nòdida cun su nùmene de pancreatite; podet èssere provocada dae càusas vàrias intre is cales s'impreu crònicu de alcol e càrculos biliares. A càusa de su rolu suo in sa regulatzione de sa glitzemia, su pancreas est fintzas un'òrganu crae in s'isvilupu de su diabete mellitu. Su cartzinoma pancreàticu podet cumpàrrere a cunsighidu de una pancreatite crònica o pro unos àteros motivos e a pro s'in prus tenet una prognosi negativa meda, sende chi a s'ispissu est identificadu cando s'est difùndidu a unas àteras àreas de su corpus.

Sa paràula pàncreas derivat de su gregu πάγκρεας, pànkreas, cumposta dae παν-, pan-, «totu» e κρέας, krèas, «petza». Sa funtzione de su pancreas in su diabete est nodida a su nessi dae su 1889, mentras su rolu in sa produtzione de s'insulina est istadu identificadu in su 1921.
## Àteros progetos
Eccellenza Sardigna 1992-1993

Su campionadu italianu de fùbalu de **[[Eccellenza Sardigna]] [[Eccellenza Sardigna 1992-1993|1992-1993]]** est istadu su segundu organizadu in Itàlia. Rapresentat su de ses livellos de su fùbalu italianu.

Custu est su campionadu regionale de Sardigna organizadu dae su Comitadu Regionale Sardu, bintu dae su Monteponi Iglesias, sende su de chimbe campionados de primu livellu bintos dae custa sotziedade in s'istòria sua.

## Iscuadras partetzipantes

## Classìfica finale

* Santa Teresa ammìtidu pro cabu isportivu de su Comitadu Regionale Sardigna.

## Bibliografia
* L'annuario è conservato conservato presso:
**tutti i *Comitati Regionali [[F.I.G.C.]]-[[Lega Nazionale Dilettanti|L.N.D.]]*;
**la *[[Lega Nazionale Professionisti]]* a Milano;
**la *[[Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze]]*;
**la *[[Biblioteca Nazionale Centrale di Roma]]*.
Eccellenza Sardigna 1993-1994

Su campionadu italianu de fùbalu de **[[Eccellenza Sardigna]] [[Eccellenza Sardigna 1993-1994|1993-1994]]** est istadu su de tres organizadu in Itàlia. Rapresentat su de ses livellos de su fùbalu italianu.

Custu est su campionadu regionale de Sardigna organizadu dae su Comitadu Regionale Sardu.

## Iscuadras partetzipantes

## Classifica finale

* Fermassenti promossa in su Campionadu Natzionale Diletantes
* Carloforte bìnchet sa Copa de Sardigna.
* Sinnai, Terralba e Decimoputzu torrant a dae segus in Promotzione 1994-1995.

## Bibliografia
* S'annuàriu est cunservadu in:
**totu sos *Comitados Regionales [[F.I.G.C.]]-[[Lega Nazionale Dilettanti|L.N.D.]]*;
**sa *[[Lega Nazionale Professionisti|Lega Natzionale Professionistas]]* in Milanu;
**sa *[[Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze|Biblioteca Natzionale Tzentrale de Firentze]]*;
**sa *[[Biblioteca Nazionale Centrale di Roma|Biblioteca Natzionale Tzentrale de Roma]]*.
Isprene

S**'isprene** est s'òrganu linfòide segundàriu prus mannu de su sistema linfàticu umanu. Sa mannària e s'istrutura suas sunt tales de èssere cunsideradu un'òrganu prenu (est a nàrrere parenchimatosu). A diferèntzia de unos àteros òrganos linfòides segundàrios, est ligada cun sistema tzirculatòriu pro mèdiu de vasos sanguìneos e non linfàticos. S'isprene est un'òrganu ìmparis, postu in s'ipocòndriu de manca.

Sa milza presentat funtziones disvariadas:

* *immunitària achirida*: acasàgiat in sa purpa bianca siat linfotzitos T, siat tzentros de intzeurramentu chi cuntenent mescamente linfotzitos B. Gràtzias a su cullegamentu deretu cun is vasos sanguìneos est s'ùnicu òrganu capatzu de cuntrastare diretamente sas infetziones emàticas, mescamente is de batèrios incapsulados comente Haemophilus influenzae e Streptococcus pneumoniae. Pro sos motivos narados s'isprene est istada cumparadu a unu "linfonou", cun sa diferèntzia fundamentale ca siat is patògenos, siat is linfotzitos intrant e essint pro mèdiu de vasos sanguìneos e non de sos vasos linfàticos;

* *emocaterètica*: acasàgiat in sa purpa ruja su sistema de is monotzitos-macròfagos chi reconnoschet is eritrotzitos e sas piastrinas "imbetzados", degradende·ddos;

* *martziale*: degradat is cumponentes de s'eme presentes in s'emoglobina frunende is substratos ideales pro su metabolismu de su ferru;

* *reserva*: est capatzu de imagasinare una cantidade notàbile de monotzitos (un'istùdiu de su 2009 at dimustradu ca s'isprene de is mammìferos podet de acasagiare prus de su 50% de is monotzitos de su corpus) e una cantidade notàbile de sàmbene venosu;

* *emopojetica*: custa funtzione est esclusiva de sa vida embrionale, cando s'isprene costituit un'òrganu temporale capatzu de ingennerare is tzèlulas de sa lìnia emopojetica.

Sa milza in unupatziente sanu no est aparpàbile in cantu abarrat cuada dae is costas; podet èssere imbetzes bene apretziada in cunditziones patològicas chi induant isplenomegalia (pro esempru maladias de protozoos comente a sa malària, sa leishmaniosi e su trypanosoma).

## Àteros progetos