open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Val d'Aran

Sa **Val d'Aran** (nùmene ufitziale in otzitanu, in sa variante aranesa; in catalanu: *Vall d'Aran*; in castillianu: *Valle de Arán*) est una de sas 41 cumarcas de sa Catalogna, cun una populatzione de 9.219 abitantes. Su cabulogu est Vielha e Mijaran.

In su pranu amministrativu faghet parte de sa provìntzia de Lleida, chi cumprendet 13 cumarcas.

## Geografia fìsica
Sa Val d'Aran est s'ùnica cumarca de sa Catalogna situada in s'ala nord de sos Pireneos: sa badde est difatis signada dae s'artu cursu de sa Garona, chi naschet in sa badde. Finas a su 1948, annu de sa costrutzione de su tunnel  de Vielha, sa badde fiat atzessìbile dae s'istadu ispagnolu solu tràmite su Port de sa Bonaigua (2.072 m), mentras in sos meses ierriles bi si podiat arribare petzi dae sa Frantza.

## Populatzione e limba
Pròpiu gràtzias a s'isulamentu, sa Val d'Aran at pòdidu cunservare sa pròpia limba, s'otzitanu aranesu, chi àteru no est chi una variante de su gascone, issu matessi unu dialetu de sa limba otzitana. Sa situatzione linguìstica de sa badde costituit unu casu ùnicu in s'istadu ispagnolu, in cantu s'agatat in una positzione de trilinguismu ufitziale (otzitanu, catalanu e castillianu). Difatis,in su 2010, su Parlamentu de sa Catalugna at donadu unu passu a in antis in su reconnoschimentu e in sa tutela de sa limba otzitana de Aran in Catalugna cun s'aprovu de sa Leghe 35/2010 de su 1 de santugaine. Su significadu de custu interventu legislativu fiat coerente cun sos balores e sos obietivos de defensa de sa pluralidade de sas limbas chi ant ispiradu sa polìtica linguìstica catalana. In prus, promovende custos balores e obietivos in sas àreas ispagnola e europea, su Parlamentu chircaiat de contribuire a sa salvaguàrdia e a sa promotzione de sa limba e su patrimòniu otzitanos, cumpartzidos cun àteros territòrios.

Sos topònimos de sa cumarca sunt totus ufitziales in sa variante otzitana issoro (in catalanu si diat faeddare difatis de *Vall d'Aran*), e su topònimu matessi "Val d'Aran" est frutu de sa fusione de prus limbas, in cantu signìficat "badde de sa badde" (*haran* est unu sostratu linguìsticu bascu chi bolet nàrrere "badde").

## Lista de sas comunas de sa Val d'Aran

## Ligàmenes esternos
* Pàgina de su Cussìgiu Generale de sa Val d'Aran, aran.org.
* Lege 16/1990, de su 13 trìulas, subra de su regìmene ispetziale de sa Val d'Aran.
Montijo(Ispannia)

**Montijo** (in estremenniu **Montiju**) est una comuna ispagnola de 16.267 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
Presutu ibericu

Su **Presutu ibericu** (ispagnolu: ***jamón ibérico***, portughesu: ***presunto ibérico***), o **pata negra**, o **carna negra**, est unu tipu de presutu bènnidu de porcu de ratza ibèrica, meda apretziadu in sa coxina ispagnola e in sa coxina portughesa, ue est cunsideradu unu produtu de arta coxina.
Pro sa produtzione sua, e pro pòder ponner custu nùmene, sa petza depet benner de esemplares  chi de su puntu de bista genèticu, cun a su mancu cun su 50% sa ratza ibèrica.

## Caraterìsticas prus importantes
Classificatzione ufitziale de su presutu ibèricu pata negra  cun sa lei noa pro su presutu ibèricu ispagnolu pata negra de su 12 ghennàrgiu 2014. In òrdine decrescente, de sa mègius calidade a cussa prus bassa:
# 100% Ibèricu Puro Bellota. 100% ratza pura tzertificada cun allevamentu in libertade e alimentatzione cun lande (bellota).
# **Bellota.** No est de ratza pura, su porcu est incrociato cun unas àteras ratzas. Pascet in libertade e tenet un'alimentatzione cun lande (bellota).
# **Cebo .** No est de ratza pura, su porcu est amisturadu cun unas àteras ratzas. Pascet in libertade e alimentatzione cun cerealis e leguminis.
# **Cebo.** No est de ratza pura, su porcu est incrociato cun unas àteras ratzas. Pascet in massaria  in prus est alimentadu cun cerealis e leguminis.
Riepilogo de sas mudadas acontèssidas cun sa noa lege:
* Su tèrmine Pata Negra podet èssere impreadu solu pro denominare is presutos (e coddos) de calidades 100% Ibèricu Puru Bellota bènnidos de animales de ratza pura a su 100%.
* Sa calidade “Recebo” no est prus impreada.

## Denominatziones de Orìgine Cuntrollada (DOC)
Onnia Denominatzione de Orìgine Compidada garantit sa calidade de is presutos suos e amparat su consumadore finale. In su setore esistent bator Denominatziones de Orìgine Compidada:
# **DOC Guijuelo.** Provìntzia de Salamanca - Ispagna.
# **DOC Jamón de Huelva.** Jabugo. Provìntzia de Huelva - Ispagna.
# **DOC Dehesa de Extremadura.** Comunidade Autònoma de Extremadura - Ispagna.
# **DOC Los Pedroches.** Provìntzia de Córdoba - Ispagna.

## Produtzione
Datos relativos a sa produtzione pro su 2014:
# Produtzione de presutu 100% ibèricu puru bellota: 64.325 cantos.
# Produtzione de presutu ibèricu **bellota**: 735.276 cantos.
# Produtzione de presutu ibèricu **cebo **
# **sartu**: 26.940 cantos.
# Produtzione de presutu ibèricu **cebo**: 4.207.151 cantos.

## Nòdidas

## Unos àteros progetos

## Collegamentos esternos
*
La Garriga (Catalunnia)

**Sa Garriga** est una comuna catalana de 14.183 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.

## Logos de interessu
* Villa romana de Can Terrés

## Persones ligadas a Sa Garriga
* Jordi Mas Castells, satzerdote e missionàriu catòlicu in Camerun (1930-2010)
* José Segu, ciclista (1935-2010)
Ripoll

**Ripoll** est una comuna catalana de 10.597 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna. In su XVI e XVII sèculu bi si fraigaiant armas de fogu de arta calidade. Oe in die Ripoll est sa sede de calincuna importante indùstria tèssile.

## Arte
In sa bidda bi est su famosu monastèriu benedetinu de Santa Maria de Ripoll de s'IX sèculu, famadu durante su medioevu pro sa biblioteca cosa sua, intre sas prus frunidas de Ispagna e de Europa. Su complessu richiamat cada annu unu mannu nùmeru de turistas.

## Àteros progetos
Jamón serrano(Presutu serrano)

Su ***jamón serrano*** (literalmente "presutu de monte") est un'alimentu otentu dae sa saladura e secadura a s'ària de is cossias posteriores de su porcu.

Su matessi prodùtu retzit fintzas su nùmene de *paleta* o *paletilla* cando s'otenet de sos cossias anteriores. Sa denominatzione *jamón serrano* est reconnota che ispetzializade traditzionale garantida (STG).

## Produtzione
Is prus connotos sunt is *jamones* de porcu nieddu ibèricu (*Cerdo Ibérico*) chi si produent in sa *sierra* de Huelva, mescamente in Jabugo, in Los Pedroches, cumarca de sa provìntzia de Cordova, in Trevélez, bidda de sa provìntzia de Granada e mescamente in Guijuelo, bidda de sa provìntzia de Salamanca, in ue si cuntzentrat su 60% de sa produtzione. Unas àteras denominatziones connotas sunt su jamón *Dehesa de Extremadura* e su *jamón* de Teruel, chi a s'imbesse de sas denominatziones cabudianas, est localizadu in su Sistema Ibèricu. In Portugallu si produet in carchi zona de su sud-est (Barrancos) cun su porcu de ratza *Alentejana.* S'impreat sa paràula *presunto* ("presutu") pro denominare custu tipu de *jamón*.
File:Palo Santo Cafe, Aranda de Duero, Spain, Jamón serrano, Tapas Bar & Restaurant.jpg|
File:Tapas Bar & Restaurant, Palo Santo Cafe, Aranda de Duero, Jamón serrano.jpg|
File:A plate of Jamón serrano in Madrid, Spain Jamón serrano is a type of jamón (dry-cured Spanish ham), which is generally served in thin slices.jpg|


## Classificatzione
Sos presutos ibèricu (*jamón ibérico*) e serranu (*jamón serrano*) sunt su resurtadu de duos diversos protzessos de traballadura e benint de ratzas de porcos diferentes. Is propiedades issoro non sunt duncas eguales e su presutu ibèricu bantat unu majore cunsideru gastronòmicu in cumparàntzia cun su Serrano. Una de sas diferèntzias intre issos est ca sa petza de su presutu ibèricu acudit de porcos de ratza pura a su mancu de su 70%, mentras pro su presutu serranu, is printzipales ratzas porchinas de apròliu sunt sa *Duroc*, sa *Landrace*, sa *Large White*, sa *Pietrain*. 

Fintzas s'alimentatzione de sos porcos est diferente pro is vàrios tipos de presutu. Su presutu ibèricu contat diversas classes, segundu s'alimentatzione de su porcu, comente pro esempru su presutu de *bellota*, si is porcos sunt alimentados a landine e erba, o su presutu de *recebo*, si cun addescos, erbas, landines, ecetera. Pro su presutu serranu s'alimentatzione printzipale sunt is addescos de laore. 

Fintzas pro su protzessu de istasonadura bi sunt una cantas diferèntzias intre is vàrias ispetzializades: pro su presutu de *bellota* ibèricu s'istasonadura depet èssere mantenta a su mancu dae 24 a 36 meses, mentras pro su *serrano* s'istasonadura tenet unu tempus de sete a bintibator meses. 
; Dominatziones de orìgine reconnotos UE/UE
* Jamón Ibérico D.O. Jamón de Huelva
* Jamón Ibérico D.O. Los Pedroches
* Jamón Ibérico D.O. Jamón de Guijuelo
* Jamón Ibérico D.O. Dehesa de Extremadura

## Notas


## Boghes curreladas
* Presutu (sa segadura de sa petza)
* Presutu cruu (su produtu gastronomicu)
Olot (Catalogna)

**Olot** est una comuna catalana de 28.060 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.

### Persones nàschidas a Olot
* Miquel Blay i Fàbregas, (1866 - Madrid 1966) iscultore
* Óscar Sielva Moreno, (1991) fubalista

## Referèntzias


## Àturus progetus
Almassora

**Almazora** in *[[Limba ispagnola|castiglianu]]* e **Almassora** in valentzianu, est una comuna ispagnola de 17.331 abitantes situada in sa comunidade autònoma *[[Valentzianu|Valenciana]]*.

Una de is traditziones prus bàrbaras e importantes est cussa de su boe in ue si ddis ponet fogu in is corros e si faghet cùrrere pro totu sa bidda.
## Àteros progetos
Nules

**Nules** est una comuna ispagnola de 11.542 abitantes situada in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos
Onda

**Onda** est una comuna ispagnola de 20.019 abitantes situada in sa comunidade autònoma Valenciana. Est situadu in sa **cumarca de Sa Plana Baixa** in provìntzia de **Castellon de sa Plana** Est a tesu de 25 km de Castellon e 65 km de Valencia. Est unu famosu tzentru de produtzione de tzeràmicas (*tauleddas*) e printzipalmente in custa indùstria si basat s'economia sua.
## Àteros progetos
Buñol

Buñol (in catalanu valentzanu **Bunyol**) est una comuna ispagnola de 9.090 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana, in sa Provìntzia de Valencia.

## Festa de sa Tomatina
Buñol est famosa in totu s'Ispagna pro sa traditzionale festa de sa "Tomatina" ue abitantes e turistas s'ammesturant pro donare incumentzu a una bera e pròpia batalla fintzas s'ùrtima tomata.

## Nòdidas

## Àturus progetus

## Collegamentos esternos
(ES)   Sitiadu web de ''Sa Tomatina''
Torta del Casar

Sa **Torta  del Casar** est unu casu ispagnolu  produtu cun làte de berbeghes - de is variedades *merino* e *entrefino* - chi paschint in sa provìntzia de Cáceres, in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.

De s'austu 2003, a livellu europeu, sa denominatzione *Torta del Casar* est istada reconnota denominatzione de orìgine amparada (DOP).

## Descritzione
Sa *Torta del Casar* DOP si presentat in formas tzilìndricas cun una còrgiu grogu ceratzu semi tostada. A s'internu sa pasta est modde e untosa de colore biancu-grogu. Su casu est unu pagu marigosu cun unu sabore bonu meda.
## Nòtas

## Boghes curreladas
* Coghina ispagnola
Navalmanzano

**Navalmanzano** est una comuna ispagnola de 1.135 abitantes situada in sa comunidade autònoma de Castìglia e León.
## Àteros progetos
Zafra

**Zafra** (in estremegnu ***Çafra***) est una comuna ispagnola de 15.253 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.

## Persones ligadas a Zafra
* Ruy López de Segura, confessore de su re Filippo II e tra sos primos teòricos de su giogu de sos scacchi;
* Jorge Camacho, iscritore e esperantista.
* Vicente Antonio García de s'Huerta, drammaturgu e poeta
Navalmoral de la Mata

**Navalmoral de la Mata** est una comuna ispagnola de 15.237 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
## Àteros progetos
Navamorcuende

**Navamorcuende** est una comuna ispagnola de 668 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de Castìglia-Sa Mancia.
## Àteros progetos
Villar del Rey

**Villar de su Rey** est una comuna ispagnola de 2.302 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
## Àteros progetos
La Albuera

**La Albuera** est una comuna ispagnola de 1.793 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
## Àteros progetos
Portalegre (Portugallu)

Portalegre (puɾtɐˈlɛgɾ(ɨ)) est una comuna portoghesa de 25.980 abitantes situadu in su distretu de **Portalegre**.

Est un' animada tzitadina de s'Artu Alentejo, famosa pro sa produtzione de sidis e aratzos. Est situada a sos pees de sa Serra de São Mamede, non atesu de sa làcana ispagnola. Est sede obispale cun Castelo Brancu. Interessante est sa *Manifactura de Tapeçarias* situada in un'antigu cunventu gesuita trasformadu in su XVIII sèculu in unu lanificiu pro more de  Sebastião José de Carvalho e Melo, marchesu de Pombal, onnipotente ministru de su rei dom José I, chi aiat espèllidu sos Gesuitas de su territòriu metropolitanu e coloniale cunfischende·nde sos benes. In su 1949 s'edifìtziu est istadu impreadu a manifattura de aratzos, visitabile, chi impreat betcios telàrgios cun unu protzedimentu esclusivu e produet cantos ùnicos o mùltiplos numerados subra cartones de pintores de totu su mundu.

## Monumentos
* Sa *Sese Catedral de Nossa Senhora de Assunção.* EST un'edifìtziu de su Rinaschimentu de su XVI sèculu cun fatzada baroca a turres de sa fine de su Setighentos. A s'internu tenet altares cun mannos retabli, òperas pitòricas de su tardu XVI sèculu e azulejos de su XVII sèculu.
* S'Igreja de Misericòrdia, de su sèculu XVIII.
* *São Bernardo*, su cunventu (oras caserma) fundadu in su 1518, poi rimaneggiato cun ornamentos barocos. Tenet una bella crèsia de su Rinaschimentu rivestida a s'internu de azulejos de su 1739.
* Su *Museu de Cidade.* S'agatat in s'antigu Palatzu obispale de su sèculu XVIII e presentat diversas colletziones de tzeràmicas, aratzos e tapetes, de mòbiles, arredos sacros, ogetos de cultu, porcellane tzinesos, tabacchiere, statuette e figuras populares de Santa Antonio e carchi pintados.
* In sos dintorni, in pessu chi ifforas tzitades, b'at su burgu de Hor de Rosa, caraterizadu dae domos cun mannas tzimineras attorno a unu cunventu. A 13 km b'at su mannu casteddu de su XIV sèculu merlato cun turres in su paisu de Alter do Chão.

## Sotziedade

### Evolutzione demogràfica

## Freguesias
* Alagoa
* Alegrete
* Carreiras
* Fortios
* Reguengo
* Ribeira de Nisa
* São Julião
* São Lourenço (Portalegre)
* Sese (Portalegre)
* Urra

## Unos àteros progetos

## Collegamentos esternos
*
Troll (Internet)

Unu **troll**, in is faeddos de internèt e mescamente  intru de is comunidades virtuales, est unu sugetu chi interagit cun is àteros cun messàgios provocadores, de mala manera, ifforas de tema o de manera simple sena sensu, cun s'obietivu de istorbare sa cunversatzione e "segare is patatas".

## Istòria de su fenòmenu
Is primos riferimentos a s'impreu de su tèrmine "troll" sunt presentes in s'archìviu Usenet incumentzende in is annos otanta. No est ancora craru si su significadu atribuidu a su tèrmine  podet esser cuddu postu originariamente o si fotzas unu simple epìtetu impreadu intre sos varios possìbiles.

S'orìgine prus fideli de su tèrmine troll est in sa frase "*trolling for newbies*", chi aiat devènnidu pobulare in is primos annos 1990 in su grupu Usenet alt.folklore.urban: unu ditzu de brulla intre impitadores espertos chi presentaiant dimandas o argumentos tantu repìtidos e dibàtidos chi sceti unu nou impitadore podiat pèrdere tempus a bos rispòndere. Àteros aiant estèndidu su significadu pro inclùdere su cumportamentu de impitadores disinformados; nointames is troll fiant àncoras cunsiderados subretotu de manera irònica, prus chi provocadora.

In sa literadura sa pràtica est bènnida documentada dae Judith Donath in su 1999, chi aiat tzitadu medas esèmpios bènnidos de vàrios grupos Usenet. 

Donath aiat donadu una sintètica panoràmica de is cumportamentos chi si basant in sa cunfusione intre comunidade fìsica e virtuale.

De manera alternativa, s'orìgine diat acudire de unu àteru significadu de su verbu inglesu *to troll*, mòere a cosa de papare de manera  de spìnghere unu pische a bicare. Segundu custa interpretatzione, sceti a pustis diat èsser naschida s'identificatzione cun su personàgiu mitològicu.

De su sustantivu troll derivant comunemente, siat in limba inglesa siat tràmite s'adatamentu a sa limba italiana, su verbu *to troll* (traduidu in *troll*are o  *trolleggiare*), *trolling* (*trolleggio*), overas s'agire comente a unu troll (fomentare is ànimos provocatoriamente).

In su limbàgiu de internèt, donare de troll a calicunu signìficat ddi narrer a motivatzione   pro  ita agit, mentras su verbu derivadu (*to troll*, *trollare*) descriet sa pertzetzione chi si tenet  su cumportamentu suo. S'atzione de si cumportare comente a unu troll podet però èsser ligada fintzas a su cuntestu e a sa personalidade de chi iscriet. Est possìbile, difatis, agire comente a unu troll sena nd'tenner s'intentzione: irritande una comunidade in manera non voluntàriu e in bona fide.

Su significadu de troll tenet làcanas sugetivas e variàbiles a segunda de su cuntestu: unu cumportamentu chi in sa cunversatzione interpersonale diat pòder bènner cunsideradu unu simple infogu o un'iscatu de ira, diat pòder èsser etichettadu comente  "trollare" in is discussiones subra Internèt. Una discussione animada pro calincunu interessante, diat pòder èsser reputata de troll pro àteros.

## Nòdidas
Chorizo

Su **Chorizo** (*chouriço* in portoghesu, *chorizu* in asturianu, *chourizo* in galitzianu, *xoriço* in catalanu) est unu tèrmine chi indicat numerosos tipos de sartitzus (casi semper cun base de petza de boe o porcu e ispetziados cun pàprica (pimenton)) tìpicos de sa penìsola ibèrica (Portugallu, Ispagna, Gibilterra e Andorra) e de carchi ex colònia ispagnola (Portu Ricu, Repùblica Dominicana, Filipinas, Colòmbia, Messico, Argentina, Uruguay).

Caraterìstica de su *chorizo* est ca sa petza de porcu no est molida,est acapulada de manera grussera e cundida  cun sales, cun paprica durche o picante. Est sa pàprica (pimenton) chi ddi donat su tìpicu colore ruju e su caraterìsticu sabore.

Su *chorizo vela* tenet una forma fina e allonghiada e est cundidu cun paprica picante. Su *morcón* *de chorizo* tenet una formabastinatza e grussa, est assacadu in s'istintinu tzurpu e est cundidu cun àgiu e pàprica durche.
Patatas frissas

Is **patatas frissas** (tzerriadas in manera familiare fintzas patatinas o **patatinas** frissas) sunt un'alimentu a base de patatas segadas a fitas de forma allongada e frissas in vàrias maneras in is diversos logus: in Bèlgiu s'impreat su grassu de baca"Blanc de bœuf" in un'ispetziale friggitrice, ma in generale sunt coxinadas inis ogius vegetales. in Itàlia e Ispagna sas patatas sunt cotas fintzas a su forru finché no assument sa caraterìstica cotura e pustis serbidas callentes. Is variedades in cummèrtziu sunt impachetadas pro sa bèndida normalmente in bussas. Is patatinas frissas sunt un meranda meda importante in su mercadu de is Paisos de limba inglesa.
Galisteo

**Galisteo** est una comuna ispagnola de 1984 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura, in sa Provìntzia de Cáceres.

Su comunu est caraterizadu dae sos muros suos de tzinta, costruidos dae is àrabos intre su VIII e su X sèculu, de sa crèsia costruida in pitzu de sa moschea àraba (de cale abarrat s'"àbside mudéjar"), de su Palatzu, de cale restat sceti sa "Torre de s'Homenaje", mutida "Picota" de sos abitantes).

Intro sos muros s'agatant de is domos "señoriales" e a belle 1 km  su campusantu costruidu in pitzu de unu cunventu.

Galisteo aiat subidu unu forte decreximentu demogràficu pro s'emigratzione de is abitantes suos, destinu comunu a totu s'Estremadura, mescamente de sos annos '50-'60 e finas sos annos 90. Attualmente su Guvernu de sa Regione est portende dae in antis unu pranu pro fàer torrare is "extremeños".

Galisteo est su comunu prus populosu (fintzas si tenet in sceti 2.000 abitantes) de totu sa cumarca de Vegas de s'Alagón (a parte Coria) e possedit indùstrias, unu tzentru isportivu e piscinas pùblicas e un'Istitutu e unu Collègiu.

Su Guvernu locale est finas dae sos annos '80 mantentu dae una majoria assoluta de su Partidu Sotzialista.
## Àteros progetos
Talayuela

**Talayuela** est una comuna ispagnola de 8.805 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.

Su comunu cumprendet sa localidade omònima e unu territòriu de sartu in ue, in su de XX sèculu, aiant fundadu medas nùcleos de colonizatzione agrìcula. Medas de custos burgos sunt renèssidos, in is annos, a divenire comunos autònomos: Rosalejo (in su 1994), Tiétar (in su 2011, ma cun sa separatzione chi est divènnida efetiva in su 2013), Pueblonuevo de Miramontes (2013, ma separadu  in su 2014). In dies de oe, faghent parte de sa comuna de Talayuela is tzentros de Santa María de las Lomas, Sa Barquilla e Barquilla de Pinares e is biddigheddas de El Centenillo e Palancoso.

## Ligàmenes esternos

*
Arroyomolinos de la Vera

**Arroyomolinos de sa Vera** est una comuna ispagnola de 555 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Istremadura.

## Ligàmenes esternos
Collado de la Vera

**Collado de sa Vera** (finas su 2012, isceti **Collado**) est una comuna ispagnola de 175 bividores situada in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
## Àteros progetos
Cuacos de Yuste

**Cuacos de Yuste** est una comuna ispagnola de 949 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.

## Istòria

In su Monastèriu de Yuste, a Cuacos de Yuste, su 21 cabudanni 1558, fiat mortu s'imperadore Carolu V. Issu era in antis de ogni àtera ite re de Ispagna, ma non connoschiat meda bene s'ispagnolu, e antis, faeddaiat su frantzesu. Nointames custu problema issu, giai in su 1554, duos annos in antis s'abdicatzione sua, aiat incarrigadu su fìgiu, Filipu II, de li costruire unu palatzu in sa tzitadina, chi, minore e largana de su mundadu, l'oferiat pasu, paghe e pasu. Aici, posca s'abdicatzione sua s'imperadore aiat abarradu in Ispagna, ue aiat coladu sos ùrtimos duos annos de sa chintu suo, e infines b'aiat mortu.
Guijo de Santa Bárbara

**Guijo de Santa Bárbara** est una comuna ispagnola de 469 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura. Situadu a sa cumarca de La Vera.
## Àteros progetos
Jarandilla de la Vera

**Jarandilla de sa Vera** est una comuna ispagnola de 2.970 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
## Àteros progetos
Madrigal de la Vera

**Madrigal de la Vera** est una comuna ispagnola de 1.824 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Estremadura.
## Àteros progetos
Robledillo de la Vera

**Robledillo de sa Vera** est una comuna ispagnola de 324 abitantes de sa comunidade autònoma de s'Estremadura.

## Ligàmenes esternos

*
Alcalá del Valle

**Alcalá de su Badde** est unu comunu ispagnolu situadu in sa comunidade autònoma de s'Andalusia, in provìntzia de Cadice.
## Àteros progetos
Villanueva de Gómez

**Villanueva de Gómez** est una comuna ispagnola de 156 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de Castìglia e León.

## Àteros progetos
Valverde del Camino

**Valverde del Camino** est una comuna ispagnola de 12.431 abitantes situada in sa comunidade autònoma de s'Andalusia. Est postu intre is baddes de su Tintoe de s'Odiel.

Est connotu printzipalmente pro sa produtzione de botas de ìpica e de traballu de tipu "campero" chi fiant difùndidos giai dae sa metade de s'800.

## Àteros progetos
Les Alqueries

**Les Alqueries**, in catalanu e in manera ufitziale (**Alquerías de su Niño Perdido** in ispagnolu), est unu comunu ispagnolu de sa comunidade autònoma valenciana.

## Ligàmenes esternos

*
Manlleu

**Manlleu** est una comuna catalana de 20.505 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.

## Referèntzias


## Àteros progetos
Betxí

**Betxí** (**Bechí** in castiglianu) est una comuna ispagnola de 5.763 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

## Persones ligadas a Betxí
* Roberto Fernández Bonillo (Betxí, 1962), ex calciadore e dirigente isportivu
## Àteros progetos
Alcalá de la Vega

**Alcalá de la Vega** est una comuna ispagnola de 105 abitantes situadu in sa provìntzia de Cuenca in sa comunidade autònoma de Castìglia-Sa Mancia.

## Collegamentos esternos
* www.alcaladelavega.com
Galitzianos

Is **galitzianos** (in galitzianu *galegos*) sunt su grupu ètnicu e sa natzionalidade ligada a sa Galìtzia, regione istòrica de sa Penìsula Ibèrica. 

A càusa de sa dominatzione longa ispagnola in sa Galìtzia, s'ispagnolu est faeddadu meda dae sa populatzione, ma est galu ispainadu s'impreu de su galitzianu chi, a pustis de su reconnoschimentu comente limba ufitziale at tentu un'aumentu de sa difusione sua.

Su reconnoschimentu de su galitzianu comente limba e s'autonomia partziale de sa Galìtzia ant crèschidu su sentimentu natzionale galitzianu partende de su galeghismu, su sentimentu natzionale galitzianu.
Albatarrech

**Albatàrrec** est una comuna ispagnola de 1.224 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.
Vilanova de Arousa

**Vilanova de Arousa** (in galitzianu e ufitzialmente, in castillianu **Villanueva de Arosa**) est una comuna ispagnola de 10.333 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Galìtzia e chi s'agatat 28 km a nord de sa tzitade de Pontevedra.

In su 1998 su territòriu cumonale fiat istadu partidu e parte de issu fiat devènnidu de su comunu nou de A Illa de Arousa.
## Àteros progetos
Torrebesses

**Torrebesses** est unu comunu catalana situada in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.

## Referèntzias


## Àteros progetos
Rosselló

**Rosselló** est una comuna catalana de 1.902 abitantes de sa comunidade autònoma de sa Catalugna.

## Referèntzias


## Ligàmenes esternos

*
Sotés

**Sotés** est una comuna ispagnola de 254 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de La Rioja.
## Àteros progetos
Seròs

**Seròs** est unu comunu catalanu de 1.771 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.

## Referèntzias


## Àteros progetos
Llardecans

**Llardecans** est una comuna catalana de 607 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sa Catalogna.

## Referèntzias


## Àteros progetos
La Granja d'Escarp

**La Granja de Escarp** est una comuna ispagnola de 1.064 bividores situadu in sa comunidade autònoma de Catalugna.

## Àteros progetos
Lloseta

**Lloseta** est una comuna ispagnola de 5.704 abitantes. S'agatat in s'ala tzentrale de s'ìsula de Maiorca, in sa costera sud de sa Sierra de Tramontana. Sa metade de sa superfìtzie comunale est montosa, mentras s'àtera metade est pro su prus montigrosa o pranosa.

Su territòriu comunale est agrugadu dae sa lìnia ferruviària Palma - Inca - Sa Pobla - Manacor.

Lloseta faghet parte de sa comunidade autònoma de sas Ìsulas Baleares.
## Àteros progetos
Mancor de la Vall

**Mancor de sa Vall** est una comuna ispagnola de 1.199 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
## Àteros progetos
Montuïri

**Montuïri** est una comuna ispagnola de 2.827 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.

## Persones ligadas a Montuïri
* Gabriel Mas, ciclista (1933)
Algaida

**Algaida** est una comuna ispagnola de 5.050 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Santa Margalida

**Santa Margalida** est una comuna ispagnola de 11.537 bividores situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.

In ie fiat naschidu su cardinale Antonio Cerdá y Lloscos.
## Àteros progetos
Muro (Majorca)

**Muro** est una comuna ispagnola de 7.144 abitantes situadu in s'ìsula de Majorca, in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Est situadu in in s'ala atzentro-nord de s'ìsula, denominada *Pla de Mallorca*. Cumprendet sos nùcleos abitativos de Muro e Platja de Muro.

Est in custa zona chi s'agatant sas mègius prajas de sa costa de levante de s'ìsula, est possìbile passigiare siat a pees siat in màchina bisitende pro esempru su Parque Natural S'Albufera.  Interessante in piessignu pro sos amantes de s'ornitologia bidu chi at a èssere possìbile osservare unu nùmeru meda mannu de pugiones.

## Persones ligadas a Muru
* Bernardo Capó, tziclista (1919-2000)
## Àteros progetos
Petra (Majorca)

**Petra** est una comuna ispagnola de 2.886 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.

De bisitare su Santuàriu de Bonany de Petra e sa crèsia.

## Economia
Petra est famosa in totu Maiorca pro sa produtzione de binos.
## Àteros progetos
Felanitx

**Felanitx** est una comuna ispagnola de 18.270 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares, in s'ìsula de Majorca.
## Àteros progetos
Sant Llorenç des Cardassar

**Sant Llorenç des Cardassar** est una comuna ispagnola de 8.687 abitantes situada in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Est situada in s'ala orientale de s'ìsula de Majorca. Custu munitzìpiu est istadu costituidu a sa fine de su de 19 sèculos, cando s'est separadu dae Manacor cun su nùmene de **San Lorenzo de Descardazar**, nùmene chi at mantentu finas su 1950.

Sa localidade si caraterizat pro una capatzidade manna de atrativa turìstica. In su 2009 contaiat 8687 abitantes de sos cales 2790 non fiant ispagnolos. Medas de custos bivent in sos tres mannos resortes turìsticos de *S'Illot*, *Cala Millor* e *Sa Coma*.

## Monumentos e logos de interessu
* In su tzentru de sa tzitade sa Plaza Nova est su coro de sa comunidade. Est pròpiamente a inoghe ca sos turistas agatant sa crèsia de Sant Llorenc de chi si signalat sa fatzada. S'arcu a carrada chi ammuntat sa bòveda est una cobertura tzirculare tìpica de su perìodu e a s'internu de sa crèsia est possìbile bìere una notèvole iscultura romanesca connota comente a *Sa Mare de Déu Trobada* datada a giru de su de 13 sèculos.
* Domos traditzionales chi ammustrant a sos visitadores unu pagu  de sa traditzione antiga de custa ìsula. 
* Pagu a tesu est possìbile bisitare fintzas Sunt Carrió e sa crèsia sua de Sant Miquel in su disinnu de sa cale fatzada paret siat intervènnidu fintzas su famosu architetu Antoni Gaudí.
## Àteros progetos
Son Servera

**Son Servera** est una comuna ispagnola de 12.215 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares. 

Fundada s'in su 1300 de Jaime I de Aragón *el Conquistador* in sas terras de sa famìlia Severa. Son Servera est documentadu pro sa prima borta in su 1354 cun su nùmene de *Benicanella*, chi si diat èssere poi divìdida in duas biddas: *Son Fra Garí* e *Ca l'Hereu* chi poi diat èssere devènnida Son Servera. In su 1814 su re Ferdinandu VII aiat postu sa bidda de Son Severa suta de Arta. In su 1920 sa populatzione fiat istada corfida dae sa pesta, ma in su 1934 sa populatzione fiat torrada a 1000 abitantes e fiat torrada a devènnere una munitzipalidade. Oe in die Son Severa bantat  unos 10.000 bividores e est unu logu turìsticu istiale cun una comunidade tedesca manna a *Cala Millior*, mentras sa *Costa dels Pins* durante s'istiu est una destinatzione meda ambissionada pro s'arta sotziedade ispagnola.

## Localidade
Su comunu cumprendet sas sighentes localidades:
* Cala Bona 
* Cala Millor 
* Costa dels Pins 
* Son Servera (cabulogu)
* *Port Nou*, *Port Verd* e *Port Vell*

## Architetura
S'Esglèsia Nova (Crèsia Noa), est unu tèmplu cristianu no acabadu de fraigare. Sa fàbricu fiat incumentzadu in su 1905 gràtzias a sos isfortzos de sos bividores de s'època. Sos ùrtimos megioros fiant istados Sa restauratzione de sa Capella Fundat e como si sunt urtimende sos traballos de sa sacrestia e de su magasinu ispirados a su pranu originale, fintzas gràtzias a sos isfortzos de s'architetu dischente de Gaudí, Rubió Bellver.

Sa chenàbura si tzèlebrat sa Revetlla un'eventu de ballu traditzionale naradu *ball de bot*. In sas Chenàburas Santas de sa *Semana Santa* (Pasca) chi normalmente si tzèlebrat in abrile, s'acumprit su Descendimiento de sa Cruz (Iscravamentu) chi benit rapresentada dae unos 25 annos e ogni die creschent sas cantidades de tzerimònias chi sunt tzelebradas.

Sa filigrèsia de San Juan Bautista est sa crèsia printzipale de Son Severa. Est istada costruida partende de una turre de defensa comuna a sas duas biddas originàrios e oe faghet parte de sa matessi filigrèsia abarrende s'istiga printzipale e nd'est visìbile un'atza de pranta cuadrada atacada a su campanile realizadu in su de 18 sèculos. In custa filigrèsia s'acumprint sa prus parte de sos atos religiosos de sa tzitade impare a vàrios eventos culturales e artìsticos.
## Àteros progetos
Artà

**Artà** est una comuna ispagnola de 7.411 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Sa tzitade est situada in s'internu de Majorca, a 15 chilòmetros de Cala Rajada, su logu turìsticu prus de mare prus a curtzu.

Sos printzipales logos de interessu a Artà sunt: su Museu de Istòria Naturale e de Archeologia, sa crèsia filigresa e, posca àere cursadu prus de 200 gradasi (partende de sa Crèsia filigresa) si lompet a sa crèsia prus antiga, situada in su pitzu de su montìgru in ue s'isterret Artà, e dae in ue si godit una bista ispantosa de su panorama de sa tzitade e de su birde de s'ìsula. Sa crèsia est inghiriada dae muros.
## Àteros progetos
Santanyí

**Santanyí** est una comuna ispagnola de 12.664 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares. Custu munitzìpiu est situadu in s'ala sud-est de Majorca, in ue est possìbile agatare sas comunas de *Santanyí*, *Calonge*, *s'Alqueria Blanca* e *Llombards*, gasi comente sos distretos de costera *Cala Esmeralda*, *Cala de Or*, *marina de Cala de Or*, *Portopetro*, *Cap de es Moro*, *Cala Figuera*, *Cala Santanyí*, *Cala Llombards* e *Cala de s'Almunia*. Su munitzìpiu oferit medas marinas populares pro sa bellesa iscènica.

## Geografia fìsica
Is puntos prus artos de su munitzìpiu sunt *Puig Gros* (271 metros) e *Sa Penya Bosca* (280 metros). Su munitzìpiu de Santayí incluet in manera aprossimada 53 km de costera de sos chi 28 km sunt urbanizados o modificados dae s'òmine e su restu, unos 30 km, sunt amparados dae sa legislatzione autònoma (LEN), natzionale (Lege 42/2007, sostituende cussa de su 4/1989) o europea (Red Natura 2000). Sa lìnia de sa costa presentat medas caligheddas de impreu turìsticu e unas àteras a s'internu de su *Parque Natural de Mondragón*. Su *cabo de las Salinas* est su puntu prus meridionale de s'ìsula de Maiorca.

## Economia

Sa bidda tenet un' economia chi si basat in su turismu, sos sitos prus importantes sunt Cala de Or, Porridu Petro e Cala Figuera. Annotamala est meda importante s'indùstria de sa pedra artesanale, famosa pro sa pedra de Santanyí, connota pro sas propiedades suas isolantes, sa porosidade e sa possibilidade de la traballare cun fatzilidade.

## Cultura
Santañy s'est cunvertida ultimamente in unu tzentru culturale importante de Majorca, pru che totu in su campu de sa pintura, de sa mùsica e de sa poesia, finas a su puntu chi s'investigadore literàriu Jaume Vidal Alcover, professore de s'Universidade de Tarragona, est arribbadu a faeddare de s'iscola poètica de Santañy, chi aiat influidu subra totu sa poesia de s'ìsula. Esponentes comente a Bernardo Vidal Tomás, Blas Bonet e Lorenzo Vidal sunt intre sos iscritores prus famados. Unos àteros pessonàgios importantes sunt Miguel Pons Bonet, Antonia Vicens, Antonio Vidal Ferrende, Cosme Aguiló e Pablo Vadell, intre àteros.

## Àteros progetos
Aigües

**Aigües** (in cadalanu; in castillianu: **Aguas de Busot)** est unu comunu ispagnolu  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos
Busot

**Busot** est unu comunu ispagnolu  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

Bi s'agatant sas grutas mutidas Cuevas de Canelobre.
## Àteros progetos
Fraga

**Fraga** est una comuna ispagnola de 12.100 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Aragona; est puru su cabulogu de sa cumarca de su Bajo Cinca e apartenet a sa sub-regione de sa Fràngia de Aragona.

## Istòria
Tzentru romanu (*Colònia Gallica Flavia*), poi islàmicu, Fraga aiat istadu reconchistada de sas tropas cristianu-aragonesas de Remundu Berengàriu IV in su 1149. Pro longu tempus (finas est a nàrrere a s'espulsione de sos *Moriscos* de su 1609-1610) catòlicos e moros aiant cunvìvidu in manera armoniosa. In sa tzitade  fiat fintzas presente una minoria ebràica. Numerosos, a Fraga e intòrinos, sos restos romanos, intre cales cussos de una villa de notèvoles dimensiones de edade imperiale (*Villa Fortunatus*) e de una crèsia paleocristiana. Interessante una Crèsia romànica dedicada a Santu Pedru e fraigada in su de 12 sèculos. Fraga faghet parte de s'àrea linguìstica catalanu-otzidentale. Sa limba catalana est impreada in tzitade fintzas si no est àncora parivilada a su castiglianu. Est istadu redatadu dae tempus dae su guvernu aragonesu unu progetu pro sa normalizatzione linguìstica in regione, meda sobradu, chi però no est àncora istadu cunvertidu in lege.

## Economia
In sa zona de Fraga rivestiat piessignu de importu sa produtzione de figos. S'artu livellu in cantidade e calidade de tale produtzione, aiat dadu chintu, finas a su nessi a sos annos '70, a una forte currente de saca dirìgida in piessigna cara a sa Frantza.

## Cultura
In su territòriu de sa tzitadina s'acumprit su Monegros Desert Fèstival, un' importante rassigna de mùsica eletrònica

## Àteros progetos
El Campello

**El Campello** est unu comunu ispagnolu de 27.081 persones (2014)  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos

## Galleria de figuras

File:El_Campello_Moors.jpg|Moros
File:El_Campello_Christians.JPG|Cristianos
File:El_Campello_Tower.jpg|Torre de abbistada de El Campello
File:La Isleta (Campello).jpg|S'Isleta
File:Coastal_area,_El_Campello,_Alicante.jpg|Sa Coveta Fumada
File:Campello_Shoreline_collage.jpg|Panoràmica
Mutxamel

**Mutxamel** est unu comunu ispagnolu  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana de 24.778 (2017) bividores.
## Àteros progetos
San Vicente del Raspeig

**San Vicente del Raspeig** in *[[Limba ispagnola|castiglianu]]* e **Sant Vicent del Raspeig** in valencianu, est unu comunu ispagnolu situadu in sa comunidade autònoma *[[Comunidade Valenciana|Valenciana]]*.
## Àteros progetos
Xixona

**Jijona** (in castillianu; **Xixona** in catalanu valentzianu) est unu comunu ispagnolu  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

Est connotu pro su turrone modde.
## Àteros progetos
Alquería de la Condesa

**Alquería de la Condesa** in *[[Limba ispagnola|castiglianu]]* e **L'Alqueria de sa Comtessa** in valentzianu, est una comuna ispagnola de 1.421 abitantes situadu in sa comunidade autònoma *[[Valentzianu|Valenciana]]*.
Ares del Maestrat

**Ares del Maestrat** est una comuna ispagnola de 235 bividores situada in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos
Ayódar

**Ayódar** est unu comunu ispagnolu de 285 persones  situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos
Atzeneta del Maestrat

**Atzeneta del Maestrat** (in valentzianu) o **Adzaneta** (in ispagnolu) est una comuna ispagnola de 1.395 bividores situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

## Unos àteros progetos

## Àteros progetos
Les Useres

**Les Useres**, in *[[valentzianu]]*, e **Useras** in *[[Limba ispagnola|castiglianu]]*, est una comuna ispagnola de 1.005 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
Benassal

**Benassal** (in castiglianu **Benasal**) est una comunu ispagnolu de 1.374 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos
Culla

**Culla** est una comuna ispagnola de 733 bividores situada in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos

## Galleria de figuras

Panorámica de Culla (Alt Maestrat, Castelló).JPG|Bàntzigu (Alt Maestrat, Castelló)
PortaNova Culla.jpg|Sa "Ghenna Nova"
Espadaña de la ermita de San Roque de Culla (Castellón).JPG|Ermita de San Roque de Bàntzigu (Castellón)
Vilafranca (Comunidade Valenciana)

**Vilafranca** (in valentzianu, in castillianu e coufitzialmente **Vilafranca del Cid**)  est una comuna ispagnola de 2.570 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

## Àteros progetos
Vilar de Canes

**Vilar de Canes** est una comuna ispagnola de 183 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

Crèsia parrochiale de San Lorenzo
## Àteros progetos
Aranyel

**Arañuel** (in valentzianu** ''Aranyel**'') est unu comunu ispagnolu de 187 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

## Àteros progetos
Argeleta

**Argelita** (in valentzianu Argeleta) est unu comunu ispagnolu situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

## Àteros progetos
Cirat

**Cirat** est una comuna ispagnola de 237 abitantes situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.
## Àteros progetos
Castellnou

**Castelnou** est una comuna ispagnola de 109 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de s'Aragona.
Sogorb/Segorbe

**Sogorb** (in cadalanu) o **Segorbe** (in castillianu) est una comunu spagnolu de 9.244 bivdores situadu in sa comunidade autònoma Valenciana.

Durante sa segunda chida de cabudanni si bi tzelebrat, a sas duas oras de totu is meries dae su lunis a sa domìniga, s**Entrada de Toros y Caballos de Segorbe'', sas cales primas rastas in sas documentas remontant a su de 14 sèculos. Est una iscera de cursa in ue sos bacàrgios a caddu ammustrant s'abilidade chi tenent a ghiare sa chedda de sos [[Malloru|malloros]] in mesu a sa bidda, e sos ispetadores su coràgiu issoro istringhende·si·nche acracangiados a giru de sos protagonistas de sa cursa.
== Logos de interèssiu ==

* **Catedrale de Segorbe**
* **Crèsia de San Martin de las Monjas**, chi remontat a su de 17 sèculos, in ue si cunserbat unu de sos cuadros prus bellos de Ribalta, chi figurat ''Cristu in su Limbu''.
* **Acuedutu romanu''', sas cales rastas sunt visìbiles in sos intorinos.

## Àteros progetos
Prèmiu Pintore - Giornalismu in sardu

Su **Prèmiu Pintore** est unu prèmiu de giornalismu in sardu intituladu a su giornalista e iscritore sardu Giuanne Frantziscu Pintore.
2018

Su **2018** (*MMXVIII* in numeros romanos) est un'annu de su seculu de XXI cumintzàu in sa dìe de chenapura.
Omosessualidade

S**'omosessualidade** est una variante naturale de su cumportamentu umanu chi cumportat s'atratzione sentimentale e/o sessuale cara a individuos de su matessi sessu o gènere.

Paris a sa bisessualidade e s’eterosessualidade, s’omosessualidade est una de is tres categorias printzipales a intru de su *continuum* eterosessualidade-omosessualidade.
Is iscientìficos no connoschent is càusas pretzisas de is orientamentos sessuales, ma creent chi funt causados dae un’interatzione imbusticada de genètica e influèntzias ormonales e ambientales e no dae una scèbera: no b’at evidèntzia chi amustrat chi is genitores o esperièntzias de su primu minòriu tèngiant influèntzia in s’orientamentu sessuale.

Mancai calincunu creat chi s’omosessualidade siat un’atividade contranatura, sa chirca iscientìfica at aclaradu chi est una variante naturale de sa sessualidade (umana e animale) e no cumportat dannu o efetos psicològicos pro sa persona o is àteros.

Is relatziones e is atos omosessuales s’ant amiradu e cundannadu in totus s’istòria a segunda de sa cultura e de sa sotziedade. Dae s’acabu de su sèculu 19° s’at atziadu unu movimentu globale pro amanniare sa visibilidade, s’arreconnòschida e is deretos legales pro is personas omosessuales, incruende su deretu a sa coja e a s’unione tzivile, s'adotzione, su traballu, su serbìtziu militare, a s’atzessu pare a s’asistèntzia sanidaria e pro s’intrada de leis contra su bullismu a is minores gay.
## Àteros progetos
Xodos

**Chodos** in *[[Limba ispagnola|castiglianu]]* e **Xodos** in valenciano, est unu comunu ispagnolu situadu in sa comunidade autònoma *[[Valentzianu|Valenciana]]*.

## Àteros progetos
Monte Corrasi

Su **monte Corrasi** est un'imponente massitzu calcàreu-dolomìticu situadu in territòriu de Ulìana, in sa Sardigna tzentru-orientale.  Ultres a punta Corrasi, chi est sa chima prus arta de su Supramonte, nde faghent parte sas atzas Sos Nidos (m 1348), Ortu Camminu (m 1331), Carabidda (m 1321) e Cusidore (m 1147).
 
Bramada meta de escursionistas e apicadores, su monte est caraterizada dae sa presèntzia de ammajadores muros ispentumantes, grutas, puntas e foibe alternadas a ampros pranos. 

De una tzerta rilevàntzia s'aspetu florofaunìsticu: sa presèntzia de un' ampra variedade de mesches botànicas - belle 650, aia cumprèndidu numerosos endemismos - aiat ispintu, in sos annos '70, sa Sotziedade botànica italiana a insertare su monte in su *Tzensu de sos biotopos de rilevante interessu vegetazionale meritevoli de cunservatzione.* Sunt annotamala censiti s'àbbila bera, s'astore de pudda, s'astore pellegrinu, s'astore de sa reina e su mugrone mentras resurtant istudados su cherbu sardu, su crabolu, su gurturju mòngiu, su gurturju de sos angiones, s'anturzu e s'àbbila de su Bonelli.
Björk

**Björk Guðmundsdóttir** (pronùntzia islandesa: [ˈpjœr̥k ˈkvʏðmʏntsˌtouhtɪr], nàscia su 21 de Dònniasantu 1965) connòscia puru sceti cumenti **Björk** (/ˈbjɜːk/) est una cantadora islandesa, iscritora de mùsica, produtora, DJ e atora. In corant'annos de profesione at isvilupadu un'istile musicale eclèticu chi ispàtziat intra medas gèneres e influèntzias, tocande pop, espertimentale, clàssica, trip hop, IDM e avant-garde.
Progres

**Progetu Repùblica de Sardigna**, incrutzadu fatuvatu cun s'acrònimu Progres, est unu partidu sardu indipendentista. Su partidu, nàsciu in su 2011, est a favore de una sogetividade pròpia pro sa Sardigna chi siat abista, soberana, pacìfica e lìbera. Dae su 2014, su segretàriu natzionale est Gianluca Collu, unu de is fundadores de su partidu in su 2011.

### Resurtados eletorales 2014
In is eletziones natzionales de su 2014, cun Michela Murgia che a candidada, Progres at otènnidu su 3% de is votos (30.000).

## Riferimentos

## Ligàmenes esternos

* http://www.progres.net 
* Facebook
* Twitter
Chuck Berry

**Charles Edward Anderson "Chuck" Berry** (St. Louis, 18 santuaine de su 1926 – Wentzville, 18 de martzu 2017) est istadu unu cantante americanu. Est istadu su cantante pius rapresentativu de su Rock and roll de sempre e medas musicistas si sunu ipirados a issu.
Iamamiwhoami

**iamamiwhoami** est su nùmene de su progetu audiovisivu cuncordadu dae sa cantautora isvedesa Jonna Lee e de su produtore discogràficu isvedesu Claes Björklund. Collàborant cun issos psu regista Robin Kempe-Bergman, su scenògrafu Agustín Moreaux, su fotògrafu John Strandh e su costumista Mathieu Mirano.
Douglas Adams

**Douglas Noël Adams** (Cambridge, 11 de Martzu 1952 – Santa Bàrbara, 11 de Maju 2001) fiat un'iscritore de iscièntzia fintzione, scenegiadore e umorista britànicu. S'arregordat in particolare pro sa sèrie de romanzos Ghia galàtica pro is autostopistas, nàschida in su 1978 in forma de radio-comèdia de sa BBC e pustis cumente pentalogia de romanzos.

## Nòdidas
Sandokan

**Sandokan**, gistradu ***sa Tigre de sa Malesia*** o ***sa Tigre de Mompracem***, est unu pessonàgiu immaginàriu e protagonista de numerosos romanzos de aventura de su tziclu de sos pirati de sa Malesia creadu dae su famadu iscritore veronese de romanzos de aventura Emilio Salgari, adatados posca in films, mine-sèries televisivas, sèrias animadas, films pro sa tv e giornaleddos.

## Orìgine de su nùmene
Su nùmene Sandokan est istadu ispiradu a Salgari de su nùmene de unu tzentru costeri sitiadu in su Borneo nord-orientale, Sandakan, chi signìficat "imprenda iscadida": sa tzitade aiat istadu difatis lassada in imprenda de su Sultanu de Sulu a su guvernadore locale comente a garantzia de unu prèstidu chi poi no aiat rèndidu mai.

Carchi de sas aventuras iscritas dae s'autore veronese (*Su Re de su Mare*, *A sa conchista de un'imperu*, *Sa ruta de un'imperu*, *Sa rivincita de Yanez*) tenent una base istòrica, comente a dimostradu dae carchi istùdiu.

## Su ruolu
Su ruolu de Sandokan, chi Salgari distribuit longu s'arcu de una produtzione trentennale, est masaprestu mutevole. A custu propòsitu, si faeddat de unu primu e unu segundu tziclu de Sandokan. In su primu tziclu, assentadu dae sete episòdios, su pessonàgiu de Sandokan est su protagonista assolutu, cun duos importantes etzetziones.

## Nòdidas
Bleona

**Bleona Qereti** (nàschida su 14.05.1985) est una cantante albanesa.

## Discografia
* 1997 Kam Qejfin Tim
* 1999 Nese Me Do Fort
* 2001 S'me Behet Vone
* 2002 Ik Meso Si Dashurohet
* 2003 Ti Nuk Di As Me Ma Lyp
* 2005 Greatest Hits
* 2005 Boom Boom
* 2007 Mandarin