open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bèlgiu

Su **Bèlgiu** (in olandesu: **Koninkrijk België**; in frantzesu: **Royaume de Belgique**; in tedescu: **Königreich Belgien**) ufitzialmente: **Rennu de Bèlgiu,** est unu istadu de s'Europa otzidentale chi faghet parte de s'Unione Europea. Sa capitale est Bruxelles.

Tenet làcanas a nord cun sos Paisos Bassos, a est cun sa Germània e cun su Lussemburgu, a sud e sud-ovest cun sa Frantza e a norte-ovest bessit in su Mare de su Nord.   Tenet istèrrida de 30.536 km2 e populatzione de unos 11.240.000 bividores.

In Bèlgiu si faeddant tres limbas uffitziales: s'olandesu, faeddadu in su nord-est (56% de sa populatzione totale), su frantzesu, faeddadu in su sud-ovest (41% de sa populatzione totale) e su tedescu, faeddadu in pagos comunos a sa làcana cun sa Germània.
## Àteros progetos
Bruxelles

**Bruxelles** (in frantzesu) o **Brussel** (in olandesu) o **Brüssel** (in tedescu), est una tzitade de 166 497 abitantes, capitale de su Bèlgiu. Benet cunsiderada fintzas capitale *de facto* de s'Unione Europea essende sea de numerosas istitutziones de s'Unione.

Sa tzitade s'agatat in sa regione de Bruxelles-Capitale, chi contat prus de unu millione de bividores e chi est a majoria frantzesa.
Rennes

**Rennes** est una tzidade frantzesa de 212 229 bividores, chi s'agatat in su dipartimentu de  Ille-et-Vilaine, a intro de sa regione de Bretagna de chi est fintzas sea.
Libero Bizzarri

In su 1949 si fit movidu a Roma inue aiat trabagliadu in sa redatzione de su giornale l'Avanti!, de MondOperaio e de Lavoro. Inie aita cominzadu a s'interessare de cinema e, daboi de annos de istudiu, in su 1958 aiat pubricadu su liberu  *L'industria cinematografica italiana*.
Comente e documentarista aiat realizzadu una serie interesssante de cortometraggios e aiat binchidu diversos premios a sos festival de Venezia, de Berlino, de Mosca, de Karlovy Vary.
Meda interessante est su documentariu, prodotos in su 1963 dae sa Rai, intitulados  La Sardegna, un itinerario nel tempo e divisu in tres partes e de sa durada de guasi tres oras, cun sos testos de Giuseppe Dessì.

## Filmografia
**Giorgio Morandi*, 1959 (14’ 59”)
* *Gente dell'Adriatico*, 1960 (12’)
* *Il giorno dei morti*, 1960 (12’)
* Il volto della guerra (George Grosz), 1960 (7’)
* *Be’la Barto‘k*, 1961 (14’)
* *Boccioni e i futuristi*, 1961 (11’)
* *Immagini dantesche di Guttuso*, 1961 (12’)
**Testimonianze di Guttuso*, 1961 (12’)
* *[[La disamistade]]*, 1962 (10’)
* *America di Ben Shahn*, 1963 (11’)
* *Ferenc Liszt*, 1963 (11’)
* *[[Gente di Cabras]]*, 1963 (10’)
* *[[La Sardegna, un itinerario nel tempo]]*, I parte (53'49*)-II parte (56'57*)-III parte (54'36*), 1963 de Giuseppe Dessì
* *Un paese sulla Salaria*, 1963 (11’)
**Epoche sui muri*, 1964 (10’)
**Gli ultimi ramai*, 1964 (11’)
* *Pietà l'è morta* (Immagini della Resistenza), 1964
* *Roma di Ziveri*, 1964 (10’)
* *Il ribelle Daumier*, 1966 (11’)
* *La cascina*, 1966
* *Lucania dentro di noi*, 1967 (15’)
* *Ballata per il "Che"*, 1968 (19’ 30”)
**Tempo di cinema* (omaggio a Ballester), 1969 (13’)
* *Le macchine parlanti*, 1972 (11’)
* *Maccari*, 1973 (18’)
* *Purificato*, 1974 (12’)
* *Sarai Sherman*, 1974 (15’)
**Badoglio*, 1976
* *Dorazio*, 1976 (20’)
* *Enrico Mattei*, 1976
**Fascismo come immagine*, 1976
* *Le repubbliche partigiane*,1976
* *Nazismo come immagine*, 1976
* *La vera storia del generale Custer*, 1976
* *Vespignani incisore*, 1982 (16’)
* *Emilio Segre*, 1986 (55’ 48”)
* *Piero Calamandrei*, 1986 (55’ 48”)

== Aggantzos dae fora ==
* [http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&s=17&v=9&c=4460&id=1126 *La Sardegna nel tempo* I parte dae Sardegna Digital Library] ,  Regia L. B. Autore [[Giuseppe Dessì]], 1963
* [http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&s=17&v=9&c=4460&id=1131 *La Sardegna nel tempo* II parte] 
* [http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&s=17&v=9&c=4460&id=1132 *La Sardegna nel tempo'' II parte]
Courbevoie

**Courbevoie** est unu comune frantzesu de 87.638 abitantes, chi s'agatat in su dipartimentu de Hauts-de-Seine, in sa regione de Île-de-France.
Bretagna (regione amministrativa)

Sa **Bretagna** (in frantzesu *Bretagne*, in brètone *Breizh*) est una regione in su nord-ovest de Frantza cumposta dae manna parte de s'antigu istadu indipendente, chi format un'ampru promontòriu cara a sa Màniga e s'Otzèanu Atlànticu. Su nùmene suo brètone, Breizh, est incurtzadu abitualmente cun BZH. Sa limba ufitziale est su frantzesu, mentras sas limbas regionales sunt su brètone e su galò. Sa cabulogu est Rennes.

Sa Bretagna tirat a 27 209 km2 e contat unos 3.306.00 bividores. Si ghetat in su norte a su canale de sa Màniga, in ovest a su mare tzèlticu e in su sud a s'otzèanu Atlànticu in su golfu de Biscaja. Faghet làcana in s'estu cun sa Normandia e in su sud-estu cun su Paisu de sa Lòira.

S'atuale istrutura amministrativa frantzesa "Région Bretagne" est assentada in 4 dipartimentos: Côtes-de Armor/Aodoù-an-Arvor (22), Ille-et-Vilaine/Ill tenet Gwilen (35), Morbihan (56), Finistère/Penn-ar-Bed (29). Sunt inclùidos in sa regione 15 arrondissement, 102 cantones e 1270 comunas.

Sa Bretagna istòrica, overas su Ducadu de Bretagna, cumprendiat fintzas aprossimadamente su territòriu de s'atuale dipartimentu de sa Lòira Atlàntica, chi oe faghet antimes parte de sa regione amministrativa Paisos de sa Lòira; s'atuale cabulogu de su dipartimentu, Nantes, fiat in realidade sa capitale de su Ducadu, e totora si bi podet bisitare su Casteddu de sos ducas de Bretagna. Incluende custu dipartimentu, in su cale blasone est presente s'armellinu, sa regione istòrica brètone faghet a cunsiderare istèrrida subra 34.023 km² e cun 4.106.966 bividores.

## Àteros progetos
Budapest

**Budapest** est una tzitade de 1 735 711 bividores, capitale de s'Ungheria.

Uffitzialmente est nàschida in su 1873 cun s'unione de is duas biddas de Buda e Óbuda, cun sa de Pest, locada in s'àtera riba de su frùmene Danùbiu .
## Àteros progetos
Islovàchia

S**'Islovàchia** est unu istadu de s'Europa tzentru-orientale, chi faghet parte de s'Unione Europea. Sa capitale est Bratislava. Sa limba uffitziale est s'islovacu.

Allàcanat cun sa Repùblica Ceca a Nord-Ovest, cun sa Polonia a Nord, cun s'Ucraina a Est, cun s'Ungheria a Sud e cun s'Austria a Sud-Ovest. Non tenet bessida a mare.

Su Islovàchia tenit istèrrida de 49 035 km² e populatzioni de unus 5.426.000 bividoris (2015).
Marc Augé

Marc Augé est su diretore de sos istudios de s'École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) in Parigi.
1998

S'annu **1998** (MCMXCVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu giòia a segunda de su calendàriu gregorianu.

## Fattos

## Naschidos

## Mortos
Bielorùssia

Sa **Bielorùssia** o **Belarus** (in bielorussu: **Белару́сь**, *Bielaruś*, [bʲɛlaˈrusʲ]; in limba russa: **Белару́сь**, *Belarus’*; [bʲɪlɐˈrusʲ]), ufitzialmente **Repùbbrica de Bielorùssia** est unu istadu de s'Europa orientale, nàschidu in su 1991 cun s'iscontzu de s'Unione Soviètica. Sa capitale est Minsk.

Est unu de is istados fundadores de su CSI e dae su 1996 faghet parte de s'Unione Russia-Bielorussia, ente subra-natzionale chi torrat a acostare is duos istados.

Tenet istèrrida de 207.595 km2 e populatzione de unos 9.481.000 bividores. Làcanat a ovest cun Polònia e Lituània, a est cun sa Rùssia, a sud con s'Ucraina e a nord con sa Letònia; est unu istadu chentza bessida a mare, ma bi sunt frumenes navigabiles.

Prus de su 70% de is bielorussos bivet in àreas urbanas. Sa populatzione est cumposta pro s'80% dae bielorussos, cun minorias cunsideràbiles de russos, polonesos e ucrainos. 

A partire dae su referendum de su 1995 s'istadu at adotadu duas limbas uffitziales, chi benint a èssere su bielorussu e su russu, ma sa prus parte de sa populatzione faeddat susetotus in russu. Sa costitutzione de sa Bielorùssia non decrarat religione ufitziale peruna, ma sa fide prus ispainada est su cristianèsimu ortodossu, sighida dae unu nùmeru meda prus bassu de catòlicos. Paschighedda e Pasca Manna sunt nointames festadas che festas natzionales.  

Sa Bielorùssia est solu istadu in Europa chi sighit a tènnere e praticare sa pena capitale.
## Àteros progetos
Minsk

**Minsk** o **Miensk** (in bielorussu: Менск, Мінск; in russu, Минск, Minsk) est sa capitale e tzitade prus manna de Bielorùssia. Est posta in su tzentru de s'istadu e est rugrada dae is rios Nyamiha e Sviloch. Est sa sede amministrativa de sa Comunidade de Istados Indipendentes (CEI).

Minsk tirat a un'àrea de 509 km² in sa cale, segundu istimas de s'annu 2015, bivent unu totale de 2.995.000 persones. Sende sa capitale de s'istadu, Minsk tenet un'istatus amministrativu ispetziale in intro de sa Bielorùssia e est, in prus, sa capitale de sa provìntzia de Minsk e de sa cussòrgia omònima.

Is primos riferimentos istòricos de sa tzitade datant de su de 11 sèculos (1067), cando fiat istada nùmenada tzitade provintziale in su printzipadu de Polotsk. In su 1242, Minsk fiat intrada a fàghere parte de su Gran Ducadu de Lituània e aiat retzidu su tìtulu de tzitade in su 1499. Dae su 1569 est istada sa capitale de su voivodadu de Minsk, in sa Repùblica de is Duas Natziones o Assòtziu de Polònia-Lituània. In su 1793 fiat istada una de is regiones unidas dae s'Impèriu Russu a cunsighidu de sa Segunda partzidura de Polònia. Intre 1919 e 1991, a pustis de sa Rivolutzione russa, Minsk est istada sa capitale de sa Repùblica Sotzialista Soviètica de Bielorùssia e a pustis, in su 1991, de sa Bielorùssia, a pustis de s'iscontzu de s'Unione Soviètica.
## Àteros progetos
Riga

**Riga** (in lètone *Rīga*, in russu *Рига*) est sa capitale e sa prus tzitade pobulada de Letònia, cun unos 698.529 bividores, chi rapresentant prus de su tres unu de sa populatzione de su paisu in s'interi.​ S'agatat in su golfu de Riga, a sa foghe de su riu Daugava. Cun un'àrea de 307,17 km², Riga s'agatat in unu pranu arenosu pròssimu a su mare Bàlticu. 

Fundada in su 1201, sa tzitade est istada membru de sa Liga Anseàtica. Su tzentru istòricu de Riga, decraradu Patrimòniu de s'Umanidade dae s'UNESCO, si seberat pro s'architetura Art Nouveau e is fàbricos de linna de su sèculu XIX.​ Sa tzitade fiat designada Capitale Europea de sa Cultura in su 2014, a su costadu de Umeå in Isvètzia. Sa tzitade est serbida dae s'Aeroportu Internatzionale de Riga, su prus mannu de is paisos bàlticos. Riga est membru de Eurocities,​ s'Unione de is Tzitades Bàlticas (UBC)​ e s'Unione de Capitales de s'Unione Europea (UCEU).
## Riferimentos

## Àteros progetos
Ignàc Fülöp Semmelweis

**Ignàc Fülöp Semmelweis** (Buda, 1 triulas 1818 – Vienna, 13 austu 1865) fiat unu meigu ungheresu.

S'importu de su contributu suo a s'iscientzia medica benit de s'istudiu de sa trasmissione baterica peri cuntatu fisicu.
Moldàvia

Sa **Moldàvia** est unu istadu de s'Europa orientale chi s'agat incassadu intre Romania a Ovest e Ucraina a Est e chi non tenet bessida a mare. Sa capitale est Chișinău.

Sa Moldàvia est istada parte de sa Romania fintzas a su 1945 e nd'est istoricamente e curturalmente e linguisticamente una regione(sa Bessarabia), ma cun sa fine de sa II Gherra Mundiale est istada tzedida s'Unione Sovietica comente repùbrica autònoma, perdende·nche in prus su territòriu de mare chi est diventadu de s'Ucraina. 

DA su 1991 sa Moldàvia indipendente.

Abarrat in die de oe una regione, a est de su frùmene Dnestr (Nistru in Limba Romuna) chi mancari non reconnotu  a livellu internatzionale est unu istadu a parte, cuncordadu segundu unu sistema istatale comunista: sa Transnìstria.
Sòfia

**Sòfia**  (in bùlgaru: София, trasliteradu: *Sofiya)* est sa capitale e sa prus tzitade manna de sa Repùblica de Bulgaria. Cun una populatzione urbana de 1.269.384 bividores in su 2018, es sa de 14 tzitades de s'Unione Europea, a chi sa Bulgària pertenet dae su 2007. In s'àrea metropolitana bivent unas 1.380.406 persones.​ S'agatat posta in su tzentru de sa penìsula balcànica,​ in s'ovest de sa Bulgària, inghiriada dae su monte Vitosha in su sud, su monte Lyulin in s'ovest e is montes Balcanos in su norte. Sa superfìtzie totale sua est 492 km2 e s'artària media est de 600 m s. l. m., cosa chi nde faghet sa de bator capitales prus artas de Europa.

Est una de is capitales prus antigas de Europa. S'istòria de Sòfia remontat a su sèculu VIII a.C., cando is tràtzios aiant istabilidu un'aposentamentu in sa zona. Sofia at tentu nùmenes vàrios in perìodos diferentes de s'esistèntzia sua, ma at adotadu, a sa fine, su nùmene atuale, gràtzias a sa Crèsia de Hagia Sofia, una de is prus antigas de sa tzitade, in donu natzionale a is Màrtires Santas de Sofia. Sa Die de Sofia si tzèlebrat su 17 de cabudanni e su 4 de ghennàrgiu sa tzitade tzèlebrat sa liberatzione in su 1878 fiat istada lìberada dae sa dominatzione otomana dae is tropas imperiales russas. Sòfia fiat istada decrarada capitale su 3 de abrile de su 1879 in cantu bidda antiga bùlgara, a tesu de sa frontera cun sa Turchia. Fiat bombardada a forte dae is fortzas alliadas durante sa Segunda Gherra Mundiale.

Sofia est su tzentru amministrativu, econòmicu, culturale, de trasportu e educativu de su paisu, in​ ue si cuntzentrat su de ses unu de sa produtzione industriale de sa Bulgària. Sa tzitade est, puru, unu tzentru religiosu de importu, sede de sa Crèsia ortodossa bùlgara. In Sòfia s'agatat s'Acadèmia de Sièntzias de Bulgària, diversas universidades e istitutziones culturales comente sa Galleria de Arte Natzionale de Bulgària, su Museu Archeològicu Natzionale, su Museu Natzionale de Istòria, su Ballet e Òpera Natzionale o su Palatzu Natzionale de sa Cultura, e àteras. S'architetura de is potèntzias diferentes chi aiant dominadu Sòfia est un'esempru de s'istòria millenària de sa tzitade, cun fàbricos de istile otomanu, russu ortodossu o de su perìodu sotzialista. In prus, aiat acasagiadu su Festival de sa Cantzone de Eurovision Junior 2015.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Reykjavík

**Reykjavík** est una tzitade de 120.000 bividores, capitale de s'Islanda. Est sa capitale natzionale prus a Nord de su mundu e su tzentru culturale e econòmicu prus de importu in sa natzione. 

B'est de abbìdere puru ca, cunsiderende is biddas a làcana sa populatzione de s'àrea urbana imbatit a 200.000 bividores,  duncas su 65% de sos islandesos bivet in ie.
Helsinki

**Helsinki** (in isvedesu: **Helsingfors**) est una tzitade de 629.512 bividores (2016), capitale de sa Finlàndia, chi s'agatat in sa regione de Uusimaa. In sa tzitade si chistionant ufitzialmente duas limbas: su finlandesu e s'isvedesu

## Àteros progetos
Andorra sa Vella

**Andorra la Vella** (in catalanu: *Andorra la Vella*) est una bidda de uno 22.300 bividores, capitale de s'istadu de Andorra.
## Àteros progetos
Erevan

**Erevan** (in armenu : Երևան) cun unos 1 130 000 bividores, est sa tzitade prus populada e sa capitale de s'Armènia.

## Geografia
Sa tzitade s'agatat in s'oru de su frumene Hrazdan, a una artària de casi 1000 metros subra su mare, in una posidura tzentrale a sa natzione, pagu a tesu de su monte Ararat e de sa làcana cun sa Turchia.

## Istoria
Isgavos archeològicos ant dadu a lughe testimonias de una fortilesa militare narada *Erebuni*, datada a su 782 i.C. 

Est diventada capitale de s'Armènia cun sa dominatzione persiana. Perricada pro meda tempus intre Persia e Otomanos, fiat afines ocupada e a segus tzèdida a s'Impèriu Russu in su 1827.

De su 1920 a su 1991 fiat capitale de sa Repùblica Sotzialista Soviètica de Armènia.
Montmarte

**Montmarte** est unu apendìtziu chi s'agatat a su nord se sa tzidadi de Parigi, subra su montigru chi lompet a artiore prus mannu in sa bidda (130 metros subra su mare).

Est logu abbitadu de turistas e artistas.

In antis de su 1860 fiat unu comune indipendente.
Frantza de Vichy

Cun **Istadu de Vichy** o **Repubrica de Vichy** benit inditau s'istadu chi in tempus de sa II Gherra Mundiale gubernaiat sa parte meridionale de sa Frantza, franca sa zona de Menton, tzedida tando a s'Italia e de sa costa atlantica, gubernada comente su nord de sa natzione de sas autoridades tedescas.

Su nòmene uffiziale fiat *Istadu Frantzesu* in oponidu a sa *Repubrica Frantzesa*, finida cun s'armistitziu de su 1940. 

Mancari formalmente indipendente, s'istadu fiat in sos fatos unu apendìtziu de su Reich.

Presidente de su cunsigiu fiat su maresciallu Philippe Pétain chi teniat poderius totales.

## Carateristicas Generales
Sa capitale uffitziale de s*'Istadu Frantzesu* fiat Parigi, Vichy beniat intertantu bida comente seu temporanea de gubernu. 

Sa comunidade internatzionle a s'iscomentzu de sa gherra ddu reconnoschiat, e iscetis sa Renniu Unidu susteniat su gubernu in disterru de Charles de Gaulle.

## Ideologia
Su regime susteniat su torrare a sos valores traditzionales: *Travail, Famille, Patrie* (Triballu, Famillia, Patria), e comente imponidu de sos tedescos favoressiat s'antisemitismu e s'anticommunismu.

Sos tzitadinos cunsiderados inimigos de s'istadu, comente comunistas, sindacalistas e ebreos beniant internados.
Tallinn

**Tallin** (in èstone, Tallinn [ˈtɑlʲˑinˑ]) est sa capitale de sa Repùblica de Estònia e de sa contea de Harju. Òcupat una superfìtzie de 159,2 km² e contat unos 446.055 bividores, chi nde faghent sa prus tzitade manna de Estònia e su printzipale portu. Est posta in sa costera norte de su paisu, a s'oru de su golfu de Finlàndia, a 80 km in su sud de Helsinki.

Tallinn est su tzentru polìticu e econòmicu de s'Istadu. In sa tzitade  tenet sea su Riigikogu (Parlamentu de Estònia), annotamala si bi agatant su palatzu presidentziale e is ministèrios. In prus, in ie s'agatant raighinadas sa bursa e sas aziendas printzipales de su paisu.

Sa tzitade fiat naschida comente portu cummertziale in su tretu marìtimu chi uniat s'Europa otzidentale cun sa Rùssia e aiat connotu su apogeu màssimu comente tzitade anseàtica in prena Edade Mèdia. A pustis de s'indipendèntzia de s'Estònia in su 1991, Tallinn at torradu a lùghere, custa bota a traessu de s'iscummissa de investimentos in is tecnologias noas.
## Àteros progetos
Liechtenstein

Su **Liechtenstein** (in tedescu *Fürstentum Liechtenstein*) est unu istadu de s'Europa tzentrale. Sa capitale est Vaduz.

S'istadu est unu printzipadu e sa forma de guvernu sa monarchia costitutzionale.

Agatendisì inserradu intra Isvìtzera e Austria non tenet bessida a mare.
Vichy

**Vichy** ( in otzitanu *Vichèi) *est unu comune frantzesu de unos 24.380 abitantes, chi s'agatat in su dipartimentu de Allier, in sa regione de s'Alvernia.

Sa bidda est nodia pro esser istada capitale de s'Istadu Frantzesu, repubrica de crara ideologia fascista chi collaboraiat cun  sa Germania in sa II Gherra Mundiale.

Sa Bidda daet nòmene puru a una marca dermo-cosmetica de sa L'Orèal.
Auvèrnia

S**'Auvèrnia** (in frantzesu *Auvergne*, in otzitanu *Auvèrnhe/Auvèrnha*) est istada una regione de sa Frantza tzentru-meridionale fintzas a sa fine de su 2015, cando fiat unida a sa regione de Ròdanu-Alpes in sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes. Istat in sa zona de su Massif Central. Su cabulogu fiat Clermont-Ferrand.

Est composta de bator dipartimentos: Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme. In sa regione si contant 14 arrondissement, 158 cantones e 1.310 comunes.
## Àteros progetos
Abbentura grafica (videojocos)

Sa **abbentura grafica** (in inglesu *graphic adventure game*) est una casta de videojocu de abbentura chi tenet un'interfaccia de tipu graficu e est naschiu comente isviluppu de sas abbenturas de testu. Cando sa grafica chi si imprèat est in tres mannàrias, tando est connotta puru comente abbentura in 3D. Cando sa grafica est imbètzes chind un'ammistùru de 2D-3D, est a nàrrer cando sos pessonàzos sun in 3D ma si mòghen ind unu mundu fattu in 2D, tando si bi riferit comente abbentura in 2,5D.
Clermont-Ferrand

**Clermont-Ferrand** (in otzitanu *Clarmont-Ferrand / Clarmont d'Auvèrnhe*) est una tzidade frantzesa de 144.000 bividores chi s'agatat in sa regione de Auvèrnia-Ròdanu-Alpes, prus de pretzisu in s'ex-regione de s'Auvèrnia de chi fiat cabulogu.

Sa bidda naschet dae s'unione intre Clermont e Montferrand.
Menton

**Menton** (in otzitanu *Menton*, ligure *Mentun*) est una bidda frantzesa de 29.361 bividores, chi s'agatat in sa regione de Provence-Alpes-Côte d'Azur, duncas in su sud de s'istadu, a làcana cun s'Itàlia.

## Àteros progetos
Limba islovaca

Sa **limba Islovaca** (*slovenčina*, *slovenský jazyk*) est una limba islava otzidentale faeddada in Islovàchia, in Repubrica Ceca e in Sèrbia in sa provìntzia de Vojvodina.

## Ispaniadura
S'islovacu est faeddadu de unos 5 milliones de pessones in su mundu. In Islovàchia bi sunt unos 4,6 milliones de faeddadores. A foras de sas làcanas, is comunidades prus numerosas istant in Repùblica Ceca (193.000 faeddadores), e in Sèrbia (80.000). Comunidades linguisticas islovàcas s'agatant fentzamentas in Cànada e in sos Istados Unidos de Amèrica.
Limbas islavas otzidentales

Is **limbas islavas otzidentales** sunt unu brancu de is limbas islavas faeddadas in s'Europa tzentru-orientale, de unos 54 milliones de pessones, susetotus in Germània, Polònia, Repùblica Ceca e Islovàchia.

Sunt totus iscritas cun caràteres de s'alfabetu latinu.

Is limbas islavas otzidentales sunt sa polonesa (45 milliones de faeddadores), sa ceca (10 milliones de faeddadores), s'islovaca (5 milliones de faeddadores), sa casciuba (107 mìgia faeddadores), sa sorba (20 mìgia faeddadores), s'islovincina (morta) e sa polàbica (morta).
Dréan

**Dréan** (in limba araba الدرعان) est una bidda de unos 40.000 abitantes chi s'agatat in Algerìa.
Villeblevin

**Villeblevin** est unu comune frantzesu de 1.840 abitantes chi s'agatat in su dipartimentu de sa Yonne in sa regione de Bourgogne.
Ernest Hemingway

**Ernest Hemingway** (Oak Park, 21 de trìulas de su 1899 – Ketchum, 2 de trìulas de su 1961) est istadu un'iscritore e giornalista de sos Istados Unidos de Amèrica.

Fiat imbàtidu galu in vida a  fama mundiale,  binchende in su 1953 su Prèmiu Pulitzer e in su 1954 su Prèmiu Nobel pro sa literadura.

S'istile suo, chi si caraterizat pro su sicore de sa limba, at tentu influèntzia manna in sa cumponidura de su romanzu in su seculu XX.

Fiat bipolare e alcolizadu.
Oak Park

**Oak Park** est unu comune de 51 878 abitantes de sos Istados Unidos de Amèrica, in sa *Contea de [[Cook]]*, istadu de s'Illinois. Est unu burgu de Chicago chi s'agatat a su chirru ovest de sa tzitade.
Albert Camus

**Albert Camus** (Dréan, 7 onniasantu 1913 – Villeblevin, 4 ghennàrgiu 1960) est istadu unu filosofu, sagista, iscritore e drammaturgu frantzesu.

Cunsiderdu impari a Jean-Paul Sartre unu de sos babos de s'esistentzialismu ateu de su seculu XX. Sa produtzione literaria sua est ispirada in manna parte de is acuntèssias istoricas de su tempus suo, duncas mascamente is gherras mundiales e is totalitarismos.

Cun sa II Gherra mundiale cumbatiat in sa resistentzia frantzesa comente partisanu, e fiat tesseradu in su Partidu Communista Frantzesu (PCF), de chi in sos annos s'istesiaiat ca pro ite in perrica cun sa bisura ortodossa de su marxismu. Lassadu su partidu s'acostaiat a su Movimentu Anarchicu.

Est binchidore de su Prèmiu Nobel pro sa Literadura in su 1957.
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Charles Aymard Sartre** (Parigi, 21 lampadas 1905 – Parigi, 15 abrile 1980) fiat unu filosofu, iscritore, drammaturgu e criticu leterariu frantzesu.

In su 1964 balagiaiat su Prèmiu Nobel pro sa literadura, chi refudaiat motivende ca iscetis a pustis de morrere siat possibile de cumprendere chi s'opera de unu iscritore tengiat deaderus valore.

In su 1980, annu de sa morte fiat a su massimu de sa fortuna comente intelletuale, essende diventadu una icona pro sa gioventude repellina e anticunformista de su pustis-gherra, mascamente pro sa cumponente maoista, de chi fiat leader impari a Pierre Victor (nomingiu de Benny Lévy), passende de sa partetzipatzione a su Partidu Communista Frantzesu (PCF) a una positzione indipendente. Est oe interradu in su campu santu de Montparnasse de Parigi.
Ketchum

**Ketchum** est unu comune de sos Istados Unidos de America, in sa C*ontea de Blaine* de s'istadu de s'Idaho. Tenet populatzione de unos 3.000 abitantes.
Alcolismu

S**'alcolismu** est una sindrome patologica depida a s'assuntzione cronica de mannas cantidades de alcol. 
Est unu disturbu chi daet dipendentzia, est a narrer ca chi nd'est afligidu consumat alcol in manera compulsiva e incuntrollada, cun cussiguèntzias graves pro sa salude fisica, psichica e sotziale.
 
Is mecanismos biologicos a sa base se su disturbu non sunt tzertos, ma si connoschent is fatores de riscu: 

- ambiente sotziale

- stress

- salude mentale

- genetica

- edade

- etnia

- genere: sas feminas sunt prus sensibiles a is effetos de s'assuntzione
Renània de su Norte-Westfàlia

Sa **Renània de su Norte-Westfàlia** (in tedescu: Nordrhein-Westfalen; pronuntziadu [ˈnordrain vestˈfaːln̩]) est unu de sos 16 istados federados istados federados (*[[Land (Germània)|Länder]]*) dae Germània. Custu istadu, chi tenet una populatzione de 18 milliones de bividores, contribuit cun agiomai su 22% a su produtu internu brutu de Germània e s'isterret subra un'àrea de 34.083 km², chi nde faghent su de 4 Land prus mannos de sa federatzione. Su Renu de su Norte-Westfàlia est situadu in sa parte prus otzidentale de Germània e cumpartzit fronteras cun Bèlgiu e Paisos Bàscios, e a manu de intro làcanat cun sos istados federados dae sa Bàscia Sassònia in su norte, Renània-Palatinadu in su sud-ovest e Àssia in su sud-estu. Sa capitale de su Land est Düsseldorf e àteras tzitades importantes sunt Colònia, Leverkusen, Essen, Dortmund, Duisburg, Oberhausen, Bielefeld, Bonn, Bochum, Münster, Acuisgrana, Gelsenkirchen e Wuppertal.

## Àteros progetos
Giuseppe Dessì

## Ligàmenes esternos

*  (in s'ùrtima parte de sa puntada Frantziscu Casula chistionat de Giuseppe Dessì)
Mare Bàlticu

Su **Mare Bàlticu** est unu mare internu de s'Otzèanu Atlanticu chi s'agatat in s'Europa de su Nord. Est serradu a su Nord-Ovest de sa Penìsula de Iscandinàvia, a su Sud de s'Europa tzentrale e orientale, e si ghetat a Sud-Ovest in su Mare de su Nord.

Is istados chi ddu inghiriant sunt: Isvètzia, Finlàndia, Rùssia, Estònia, Letònia, Lituània, Polònia, Germània e Danimarca.

## Referèntzias
Tzecoslovàchia

Sa **Tzecoslovachia** o **Cecoslovàchia** (in cecu *Československo*; in islovàcu *Česko-Slovensko*; in tedescu *Tschechoslowakei*; in ungheresu*Csehszlovákia*) fiat unu istadu europeu esistidu intre 1918 e 1939 e torradu a costituire cun sa fine de sa II Gherra Mundiale de su 1945 a su 1992, cando s'est divìdidu definitivamente in sos duos istados indipendentes de Repùblica Tzeca e Islovàchia. S'ischirriadura est acuntèssida in manera paghiosa a sighidu de una rebellia populare chi at pigadu pois nùmene de rivolutzione de velludu.

Lacanaiat in s'Ovest cun sa Germània e fintzas a su 1990 siat cun sa Repùblica Federale Tedesca, siat cun sa Repùblica Democràtica Tedesca, in su Nord cun sa Polònia, in s'est fintzas a su 1948 cun sa Romania, sighida s'Unione Soviètica fintzas a su 1991 e a ùrtima s'Ucraina indipendente, in su Sud-Est cun s'Ungheria e a su sud-ovest cun s'Àustria.

Sa Tzecoslovàchia fiat fintzas a sa II gherra mundiale unu istadu cun medas ètnias, in ue Ebreos, Tedescos, Ungheresos, Polacos, Ucraninos, Russos, Romunos cumponiant un 35% de sa populatzione totale. Sas tzitades printzipales fiant: Praga, Brno, Ostrava, Bratislava e Užhorod (custa de su 1948 in territòriu de s'Unione Soviètica, oe Ucraina).
Užhorod

**Užhorod** (in ucrainu Ужгород) est una tzitade de unos 100.000 abitantes de Ucraina, chi s'agatat a sa lacana cun s'Islovàchia e s'Ungheria, sea de s'Oblast de Transcarpàtzia. Sa regione istorica de apartenèntzia est sa Rutènia.

## Istoria
S'origine de sa tzidade benit a su mancu de su seculu X e fintzas a sa fine de sa I Gherra Mundiale beniat inditada cun su nòmene ungheresu de *Ungvár*.

In su 1920, cun Tratadu de Trianon sa Rutènia subcarpàtica, in ue sa tzitade est tzentru printzipale, fiat passada a sa Tzecoslovàchia, pro torrare a èssere ungheresa in su 1938 cando sa Tzecoslovàchia,  fiat obligada de Germania e Italia nazi-fascistas a si retirare de medas territòrios. 

In sa II Gherra Mundiale is sovièticos dd'aiant ocupada in su 1944, e a sa fine de sos cumbatimentos sa Tzecoslovàchia, torrada a si costituire, dd'aiat dèpida donare a s'Unione Soviètica impare a totu sa regione. Giai in territòriu de sa *Repùblica Socialista Soviètica de Ucraina*, est de su 1991 parte de s'istadu indipendente de Ucraina.
Bonn

**Bonn** est una tzitade de 327.913 abitantes, chi s'agatat in su Land de Nordrhein-Westfalen, in Germània.

Est istada capitale de sa Repùbrica Federale Tedesca de su 1949 a su 1990, annu de s'iscontzu de sa Repùbrica Democràtica Tedesca, cando sa natzione fiat torrada unida. De tando sa capitale est torrada a èssere Berlin, mancari Bonn siat abarrada sa sede de gubernu fintzas a su 1998.
La disamistade (documentariu)

*La Disamistade* est unu documentariu de Libero Bizzarri de su 1962 dae unu soggetto de Giuseppe Dessì.
Su documentariu est istadu giradu in Orgosolo edd'est cumpostu da una serie de intervistas a varias persones e dae sa ripresa de unu attitidu.
Ostrava

**Ostrava** est una tzitade de sa Repùbrica Ceca chi, cun unos 300.000 abitantes est sa tzitade de tres prus manna de s'istadu. Est posta in sa regione de sa Moràvia-Islèsia in ue est seu. 

Sa tzitade est atraessada de su frùmene Oder e istat in su nord-est de s'istadu, a 10 kilòmetros de sa làcana cu sa Polònia e a 50 kilòmetros de cussa cun s'Islovàchia.
Brno

**Brno** est sa segunda tzitade de sa Repùblica Ceca e sea de sa regione de Moràvia Meridionale. Tenet unos 390.000 abitantes.
Indipendentismu iscotzesu

Su **indipendentismu iscotzesu** (in Scots: *Scots unthirldom*, in gaelicu iscotzesu: *Neo-eisimeileachd na h-Alba*) est unu movimentu curturale e politicu chi punnat a facher de s'Iscotzia, pro como natzione de su Regnu Unìu, un'istadu indipendente soberanu.

## Apozu
S'indipendentzia iscotzesa la apozat supratottu su Partidu Natzionale Iscotzesu, ma fìntzas atteros comente su Partidu Birde Iscotzesu, su Partidu Sotzialista Iscotzesu e Solidariedade - Movimentu Sotzialista Iscotzesu.

Atteros assotzios sun s'Esertzitu de Liberassione Natzionale Iscotzesu e sos ultranatzionalistas de Siol nan Gaidheal.

Sos movimentos non sun peròe de su matessi parrer cando si arresonat de sa forma de gubernu chi un'Iscotzia indipendente dìat tènner: difattis, su Partidu Natzionale Iscotzesu bolet a nde facher unu istadu de su Commonwealth, ma su Partidu Sotzialista Iscotzesu e Solidariedade - Movimentu Sotzialista Iscotzesu cheren una repubrica indipendente.

Su fattu chi bi at àpiu unu gubernu de majorìa de su Partidu Natzionale Iscotzesu at juttu a un'appressada in su protzessu de indipendentzia de su populu iscotzesu dae sa Corona Britannica. Alex Salmond, capu de su partidu e primu ministru iscotzesu, est resèssiu a pedire a sos de Londra su permissu pro tènner unu referendum costitussionale, chi sos indipendentistas azummai binchian.
Indipendentismu cadelanu

S**'indipendentismu cadelanu** (in cadelanu *independentisme català*) est unu movimentu sotziale, curturale e polìticu chi punnat a s'indipendèntzia de sa Catalugna e, allarghèndesi unu pacu su cuntzettu, a sos gai nados Paisos Cadelanos, faghèndeche un'istadu soberanu in intro de s'Unione Europea.

S'indipendentismu cadelanu est connottu pro tènner raighina fundàda in subra de sa cultura e de sa limba, chi Francisco Franco aìat chircadu de ch'ispèrder in sos annos de sa ditadura fascista.

Su sìmbulu de su movimentu est sa bandera nada *[[estelada]]*.

## Manifestadas
In su 10 de trìulas de su 2010, bi at àpidu in Bartzellona una manifestada pro s'autonomia cadelana, chi li at sighidu un'attera in s'undighi de Cabidanne de su 2012.

In su 11 de Cabidanne de su 2013, parìtzos assotzios de sa sotziedade tzivile an fattu una cadena umana longa prus de 400 km, nada "Bìa Cadelana", cund unu numeru mannu de zente chi bi at partetzipadu in 86 comunos cadelanos (~ 1,6 miliones de persones), chi si li depet azungher sa tzittade sarda, ma de traditzione cadelana, de S'Alighera.
1952

S'annu **1952** (MCMLII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu martis a segunda de su calendàriu gregorianu.
1893

S'annu **1893** (MDCCCXCIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in dominiga segundu su calendàriu gregorianu.
1992

S'annu **1992** (MCMXCII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu mèrcuris a segunda de su calendàriu gregorianu.
Callada de armas

Sa **callada de armas** est un'acordu intre Istados in gherra chi suspendet sos cumbates totarmente o partiarmente, cun tempus determinadu o indeterminadu.

## Caraterìstigas

Est una cumbentura militare e intrat a s'isfera de sas cumandàntzias militares. Issa no echibalet a sa tzeladura de de s'istadu de gherra, duncas sighint a esister sos deretos e sos deveres de sos bellizeradores, e abarrant in fortza siat sa leze penale militare de gherra, siat s'aprigadura de sa zurisdissione militare de gherra.
S'aspetu crae de una callada de armas est su fatu chi “totu sos cumbates si cuncruint sena chi nemos si rendat”. Custu est in cuntrastu cun una rèndida incundissionada, chi est una rèndida sena cundissiones, cun dèroga de sas prebidas dae su deretu internassionale.

## Tratados famados

* Tratadu de Cassibile (1943)
* Tratadu de Villa Incisa (1940)
* Tratadu de Compiègne (1918)
* Tratadu de Villa Giusti (1918)
* Tratadu de Cormons (1866)
* Tratadu de Nikolsburg (1866)
* Tratadu de Villafranca (1859)
* Tratadu de Vignale (1849)
* Tratadu de Salasco (1848)
1898

S'annu **1898** (MDCCCXCVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sapadu segundu su calendàriu gregorianu.
1906

S'annu **1906** (MCMVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu lunis segundu su calendàriu gregorianu.

## Fattos
* Grazia Deledda aiat pubricadu su romanzu L'edera
 
## Naschidos
* Josephine Baker
*Enrico Mattei
* Luchino Visconti

## Mortos
Aurea mediocritas

**Aurea mediocritas**, ovverosiat "una moderu ottimale" e non, comente calicunu dìat pòder bortare a sa lìtera, "una metzanésa o mediocridade de oro" est unu modu de nàrrer latinu chi at imbentàu su poete Oratziu (Odes 2, 10, 5); in limba latina su faveddu *mediocritas* non tenet su matessi zudìssiu de balore negativu chi tenet, in sa prus parte de limbas noulatinas, cussu de "mediocridade", prusaprestu bòlet nàrrer "istare in mesu" tra s'ottimu e su pessimu, su massimu e su minimu, e che bocat a campu su rispettu pro s'umiltade e su refudu a s'etzessu, in lùmen de su "zustu mediu".

Eddùncas sa moderassione, est a nàrrer a sìche istare attesu dae tottus sos estremos in cada cosa, su poete li narat *aurea*, chi no est a cumprènder in su signìficu de sa paragula picada a sa litera ("tottu de oro"), prusaprestu comente ottimale, sa menzus chi si bi podat immazinare, gai comente s'oro est su metaddu chi de prus si istimat.

Custu pessamentu esistentziale benit dae sa filosofia epicurea chi nàbat a s'omine de si gudire de tottu su chi sa bida nos donat, ma chene nde facher abusu: pro esempiu, a buffare su binu chene bènner embriacu, a gudire de unu mandicu bonu chene mandicare comente unu porcu, a istimare su piachere sessuale chene si facher gubernare dae su male cràpinu, e gai sichinde. Cando s'omine bi la fachet a si mantènner in mesu, at lòmpiu un'obiettivu mannu e benit a pessone sàpia, comente narat su poete etottu cando affirmat chi *est modus in rebus* (Satiras 1, 1, 106-107).

Su modu de nàrrer, de cada manéra, oje in dìe si imprèat fìntzas ironicamente, cando si arresonat de unu chi "non tenet né arte nén parte".
Ainu (populu)

Sos **Ainu** (bortànde a sa lìtera "omines") sunt unu populu chi istàt in s'isula de Hokkaidō in su Nord de su Giappone (tando naràda *Ezo*, in giapponesu "isula de sos barbaros"), in sas isulas Kuril e, in parte prus minore, in s'isula russa de Sachalin e in sa costéra péri su continente, totu tretos chi fin a istrutura tribale fìntzas a chimbanta annos a como. 

Calicunu Ainu chistiònat galu sa limba ainu tradissionale, mancàri belle totus apant atzetàu curtura e limba giapponesa o russa.
Jack Lemmon

At triballiadu in pius de 60 films, comente: Some Like It Hot, The Apartment, Mister Roberts, Irma la Douce, The Odd Couple, Save the Tiger, Missing. Siguramente sa mezus còpia la faghiat cun sa grandu atora Shirley MacLaine.
Shirley MacLaine

Siguramente sa mezus copia la faghiat cun su grande atore Jack Lemmon, comente sos films The Apartment e Irma la Douce.
Chemnitz

**Chemnitz** (**Kamjenica** in sorabu) est una tzitade de unos 250.000 bividores de sa Germània, chi s'agatat in su Sud-Ovest de su Land de Freistaat Sachsen. Est sa de tres tzitade prus populada in su Land.

Pigat nòmene de su frùmene chi dd'atraessat. Su faeddu benit de *Kamjenica*, chi in limba soraba e cheret nàrrere "riu cun pedras".

Intre su 10 de maju 1953 e su 23 de abrile 1990, cando Chemnitz faghiat parte de sa Repùblica Democràtica Tedesca, at tentu nòmene mudadu in *Karl-Marx-Stadt* (tzitade dedicada a Karl Marx).

## Istòria
Is primas testimonias iscritas de s'esistèntzia de sa tzitade sunt de su 1143. Sa bidda est crèschida a inghìriu de unu monastèriu benedetinu. In s'Edade de Mesu fiat unu tzentru cummertziale importante de tessìngiu. 

De su sèculu XIX sa tzitade fiat diventada tzentru industriale e sa populatzione fiat crèschida meda, a su puntu ca a primìtziu de su sèculu XX contaiat prus de 300.000 bividores, fatu chi nde faghiat unu tzentru mannu comente is printzipales tzitades de sa regione: Leipzig e Dresden. A s'iscomintzu de sa crisi econòmica mundiale de is annos 30 sa populatzione fiat crèschida fintzas a 360.000 bividores - meda prus chi no in die de oe - e si pentzaiat chi diat a imbàtere in sos annos a sighire su millione. Fiat sa tzitade prus rica de Germània.

In tempus de su nazismu e de sa II Gherra Mundiale sa produtzione industriale si fiat fata mascamente de iscera militare e de cussiguèntzia sa tzitade fiat diventada obietivu de medas bombardamentos chi dd'aiant addanniada graemente. Francas pagus ecetziones, is monumentos istòricos printzipales sunt istados isciarrocados.

Finida sa gherra su gubernu communista de sa Repùblica Democràtica Tedesca, dd'aiat torrada a pesare in manera diferente de s'assentadura cabudiana, segundu unu progetu chi nde cheriat faghere unu modellu de tzitade sotzialista. In su 1953 su nòmene fiat mudadu a Karl-Marx-Stadt.

Cun s'arruta de su communismu in su 1990, is tzitadinos ant votadu pro ddi torrare su nòmene originale.
Carlo Campanini

Aiat comintzadu sa carriera sua trabagliende in teatru, passadu a su cinema aiat realizzadu diversos films, sa prima parte comente e protagonista l'aiat fatta in su 1945 in su film Le miserie del signor Travet (regia de Mario Soldati), chi forzis est restada comente una de sas mezus interpretatziones suas.
Dresda

**Dresda** (in tedescu: *Dresden* ; in sòrabu: *Drježdźany*) est una tzitade de 531.806 abitantes de sa Germània, sea de s'istadu de Sassònia. 

S'agatat a subra de su frùmene Elbe e est unu tzentru artìsticu de importàntzia internatzionale, nodia fintzas comente *"[[Firenze]] de s'Elbe"*.

Is bombardamentos in sa II Gherra mundiale faghiant prus de 20.000 de mortos e nde addanniaiant sos monumentos. Is traballos pro nche·ddos torrare a costruire sunt agabados isceti de pagos annos.

Est sea de universidade (Technische Universität Dresden)
Federico Krutwig Sagredo

**Federico Krutwig Sagredo** (Guecho, 15 de maju de su 1921 - Bilbao, 15 de santandria de su 1998) est istadu unu polìticu e iscritore bascu. Su babbu fiat tedescu e sa mama viscaina de orìgine venetziana. Aiat imparadu su euskara comente autodidata e in su 1943 fiat intradu in sa Euskaltzaindia (Real Academia de la Lengua Vasca) pro  afortire e vitalizare sa limba basca. Aiat propostu s’adotzione de una norma iscrita ùnica basada in sa variedade labortana. A pustis, però, sa Euskaltzaindia at a prefèrrere una mediatzione iscrita basada in sas variedades tzentrales ghipuscoanas, su euskara batua, proposta dae Koldo Mitxelena Elissalt.

A pustis de sa Gherra Tzivile Ispagnola, aiat proadu a formare una fortza de resitèntzia anàrchica contra a su franchismu.

In su 1952, a pustis de s’èssere opostu a s’intrada de Luis Villasante in sa Euskaltzaindia e de criticare s’idea de sa Crèsia in contu de limba basca, si nch’andat a Frantza. In San Juan de Luz leat cuntatos cun pessones de su movimentu Jagi-Jagi. In su 1963. cun su pseudònimu de *Fernando Sarrailh de Ihartza*, pùblicat su libru *Vasconia*, in ue crìticat unas cantas ideas de su natzionalismu e de Sabino Arana e proponet unu natzionalismu bascu nou. A sa prima proponiat una genia de anarcoindipendentismu chi istabiliat una fusione intre sa sinistra patriòtica e s'anarchismu, ma cun pagu èsitu. 

A pustis, fiat istadu simpatizante de una forma ìbrida de anarchismu e marxismu eterodossu.
In fatu, aiat cumintzadu a collaborare cun ex militantes de EGI e a teorizare subra de sa luta armada. In 1964 nche l’espellent dae Frantza e s’istabilit in Bruxelles (Bèlgiu), in ue cumintzat a tènnere relatziones cun membros de ETA e elàborat unos cantos documentos pro sa V Assemblea de custa organizatzione. 

In su 1971, pro carchi annu, andat a istare in Roma.

In su 1975 abbandonat ETA e torrat a Euskadi, in Zarauz, in ue si dèdicat a sa produtzione literària ebbia.

At publicadu òperas comente *Vasconia* (1963), *La cuestión vasca *(1965), *Garaldea* (1978), in ue afirmat un’orìgine comuna possìbile de sos Bascos cun sos Guanches (sas populatziones preispànicas de Canàrias). 

In su 1984, pùblicat *Computer shock, Vasconia, año 2001*. S’ùrtima òpera sua est istada *Los gitanos vascos* (1986). At creadu finas s’assòtziu Jakintza Baitha, in ue trataiat argumentos riferidos a sa cultura grega clàssica, e at publicadu Halcón: Revista de Cultura Griega.

## Abbàida finas
* II Assemblea de ETA
Rostock

**Rostock** est una tzitade de sa Germània Nord-orientale, chi s'agatat in su Land de Mecklenburg-Vorpommern. Cun prus de 200.000 abitantes est sa bidda prus manna de su Land, ma non sa sea (chi imbetzes est Schwerin), mancari nde siat su printzipale tzentru econòmicu e curturale. 

Sa tzitade istat pro sa prus parte a Ovest de su frùmene Warnow, chi dd'atraessat. A Est de su frumene si podent agatare prusatotu fàbricos cummertziales. Su portu de Rostock est unu de is prus de importu Germània.

Bantat titolu de *[[Liga Anseàtica|Tzitade Anseàtica]]* (in tedescu *Hansestadt*).

## Istòria

Is prus antigos documentos iscritos chi amèntuant Rostock sunt de su 1218. Su primu isvilupu de sa tzitade sighiat s'addiridura a sa Liga Anseatica in su 1259, ma perdiat importantzia cun sa Gherra de is Trint'annos ca pro ite sachigiada e ocupada de is isvedesos.

Noa impèllida a sa crèschida beniat cun s'industrializatzione e sa costrutzione de su cantieri navale a sa fine de su seculu XIX.

In tempus de su nazismu e de sa II Gherra Mundiale, in sa tzitade b'aiat una indùstria aeronàutica, chi nde faghiat obietivu de medas bombardamentos chi dda distruiant in manna parte.

Intrada in sa Repùblica Democràtica Tedesca in su 1949, nde beniant torrados a pesare is palatzos istòricos isciarrocados, mancari discoidende cussos sacros chi difatis sunt istados torrados a faghere isceti a pustis de su re-aunimentu in su 1990.

Rostock s'agatat in unu de is prus poboros Land de sa Germània.
Jena

**Jena** est una tzitade de unos 105.000 abitantes de sa Germània chi s'agatat in su Land de Thüringen, in ue est sa segunda prus populada bidda a segus de sa sea Erfurt.

In Jena s'agatat s'universidade Friedrich Schiller, fundada in su 1558 e sa prus manna de su Land.
Halle

**Halle** est una tzitade de unos 230.000 abitantes de sa Germania chi s'agatat in su Land de Sachsen-Anhalt, in ue est sa bidda prus manna ma non sea (chi est Magdeburg).
Mare de su Nord

Su **Mare de su Nord** est unu mare de s'Europa Nord-otzidentale. Tenet longària de 970 km e ladiore de 560 km. Medas importantes frùmenes de su continente si·nche ghetant in custu mare, chi a Ovest comùnicat cun s'Otzèanu Atlànticu peri su Passu de Calais e su Canale de sa Maniga in su Sud, e peri su mare de Norvègia in su Nord.

Est serradu de is istados de: Norvègia, Renniu Aunidu, Frantza, Bèlgiu, Paisos Bascios, Germània e Danimarca.

## Referèntzias
Berria

**Berria**, chi cheret nàrrere *Sa noa* in bascu, est s'ùnicu cuotidianu publicadu totu in limba basca, chi podent lèghere in totu su Paisu Bascu. L'ant publicadu pustis chi sas autoridades ispagnolas aiant cungiadu su cuotidianu Egunkaria incausadu de agiuare s'organizatzione armada ETA.

Berria est publicadu cada die, francu su lunis. Sa prima editzione est essida su 21 de làmpadas de su 2003. Sa sede sotziale est in Andoain, Ghipùscoa, in sa Comunidade autònoma basca o Euskadi, in Ispagna. Tenet redataziones finas in Vitoria/Gasteiz, in Pamplona, in Bilbao e in Bajona (Frantza).

Su diretore de **Berria** est Martxelo Otamendi.

## Ligàmeness esternos
* Situ web de su giornale Berria
Schwerin

**Schwerin** est una tzitade de unos 92.000 abitantes de sa Germania, seu de su Land Mecklenburg-Vorpommern. Est sa segunda tzitade de su Land pro populatzione, a segus de Rostock, e sa prus pitia seu de Land in totu sa natzione.

Sa bidda ifroscaiat a giru de su casteddu chi nde est su simbolu e in ue fintzas a su 1918 biviant sos Gran-Ducas de Mecklenburg. Oe su casteddu est imbetzis usadu a sede de su parlamentu locale (su *Landtag*). 

Schwerin est sa prus antiga tzitade de su Mecklenburg-Vorpommern.
Berlin-Est

**Berlin-Est** (in tedescu Ost-Berlin) est su nòmene usadu, mancari non uffitziale, pro inditare sa parte orientale de sa tzitade tedesca de Berlin, capitale de sa Germània Estde su 1949 (annu de sa fundatzione de saRepùblica Democràtica Tedesca) a su 1990 (annu cando sa Germània at torradu a s'aunire).

Cun sa fine de sos cumbatimentos de sa II Gherra Mundiale sa bidda, comente su territòriu natzionale, fiat difatis partzida in bator setores, onniunu ocupadu militarmente de unu de sos istados binchidores: Istados Unidos, Renniu Aunidu, Frantza e Unione Soviètica. Su territòriu de ocupatzione soviètica (chi beniat a èssere totu sa metade Est de sa tzitade), contrariamente a sos ateros fiat mantennidu chirriadu politicamente. Custa cunditzione faghiat de is duas partes Berlin tzitades cun diferentes identidades e istitutziones, chi aparteniant a duos istados *de facto* indipendentes.

A primìtziu de sa partzidura, sa parte Est e Ovest de sa tzitade fiant divididas isceti pro su chi pertocaiat is bisuras amministrativas. Sa parte Ovest creschiat però meda prus rica de cussa Est e medas fiant cuddos chi bi disterraiant. Su 13 de austu 1961 is sovièticos cun is autoridades de sa Germania-Est detzidiant de nde pesare unu muru chi poderet cuntrollare custu fenomenu, ma chi in sos fatos segaiat onni possibilidade comunicatzione. Su muru est istadu isciusciadu isceti su 9 de onniasantu 1989.
Puttu sacru nuraghesu

Su **puttu sacru nuraghesu** est un'istruttura a tempiu ipogeicu chi serbìat, in s'edade de Brunzu, pro addiosare sas Abbas in Sardigna. Si nde atzàpan parìtzos in s'isula sarda e, impàre a sas tumbas de sos zigantes e a sos tempieddos a megaron, sun a testimonia de s'ispiritu relizosu de sos sardos anticos in edade nuraghesa; custos monumentos, chi sun tra sos prus elegantes péri tottu s'isula, sun un'esempiu craru de s'abilesa architettonica issòro e sun fìntzas de importu pro accraràre cantu si tenìan in cunsideru sos cantaros de abba.

In su mundu bi at atteros esempios de puttos sacros, comente cussu de Gârlo in Bulgaria.