Wireless Application Protocol

***Wireless Application Protocol*** (**WAP,** *protocollu de aplicatzioni chena filus*) est unu standard tènnicu po s'acessu a informatzionis apitzus de arretzas chena filus mòbilis. Po navigai in su web impreendi custu standard serbit unu **navigadori WAP**, chi podit essi postu a disponimentu de is produtoris de dispositivus mòbilis. Su primu dispositivu cun unu programa de custu tipu est stètiu su telefoneddu Nokia 7110, de su 1999.

S'utilidadi de WAP s'est minimada cun s'introdutzionis de arretzas prus lestas, schermus prus mannus a coloris e s'impreu de navigadoris Web chi impreant su pròpiu standard de is elaboradoris.

In generali, is costus artus de impreu po is impitadoris, sa pagu comodidadi de navigai in Internet cun schermus piticus e monocromàticus e sa dificultadi de posta in òpera po frunidoris de servìtziu e cuntènnius, nd'ant fatu unu standard pagu arrennèsciu.

## Piessìnnius tènnicus

### Pila WAP
Su standard WAP descriit una pila de protocollus chi permitit su funtzionamentu de dispositivus e programas WAP cun tecnologias de arretza diferentis, comenti GSM e IS-95.

Su protocollu prus a bàsciu in sa pila, Wireless Datagram Protocol (WDP), funtzionat comenti livellu de adatamentu chi fait simbillai dònnia arretza a UDP a is livellus apitzus de cussu, frunendi unu carrìngiu no afidàbili a is datus a traessu de duus gennas (orìgini e arribu). Is àterus livellus biint WDP comenti unu protocollu ùnicu cun prus "realisatzionis tènnicas", a pitzus de vàrius "carradoris de datus". Candu custus funtzionant giai a manera nativa cun IP, WDP est UDP.

WTLS, est unu livellu no obligatòriu e frunit seguràntzia cun unu mecanismu de critografia a crae pùblica, chi assimbillat a TLS.

WTP frunit su suportu a is transazionis e duncas rechertas e arrespustas afidàbilis. Sendi progetau po is arretzas mòbilis, est prus eficenti de TCP in su manìgiu de su problema de sa pèrdida de pachetus chi acuntessit in arretzas 2G.

Su livellu de aplicatzioni (WAE) definit unus cantu linguàgius de markup po is programas.

Po WAP versioni 1.X, su linguàgiu principali est Wireless Markup Language (WML), fundada apitzus de XML. In WAP 2.0 est XHTML Mobile Profile, versioni redùsia de XHTML.

### WAP Push

WAP Push est stètiu agiuntu a is propiedadis po permiti de imbiai is cuntènnius WAP a is dispositivus mòbilis cun unu traballu mìnimu de s'impitadori. Unu WAP Push est sceti unu messàgiu cun una codìfica speciali chi incluit un'indiritzu WAP.

Unu Push podit essi imbiau a traessu de vàrius servìtzius, comentu SMS e GPRS. 

Unu terminali chi suportat WAP 1.2 (o prus recenti) at a donai su sceberu a s'impitadori de intrai in su cuntènniu WAP: est su WAP Push SI (Service Indication). Una varianti de custu, WAP Push SL (Service Loading), aberit su navigadori WAP po dd'amostai.

### WAP 2.0
Wap 2.0 est stètiu publicau in su 2002 po amellorai s'esperièntzia de impreu de is impitadoris. Impreat XHTML e WCSS in logu de WML, amellorat WAP Push e introdusit su profilu de agenti po permiti de identificai is piessìnnius de su navigadori e interfacis po cumponentis agiuntivus.

## Stòria
Su WAP Forum est stètiu fundau in su 1998 de Ericsson, Motorola, Nokia e Unwired Planet. Sa punna sua fiat de ponni totu is tecnologias de arretza chena filus impari in unu protocollu standardisau. In su 2002, su WAP Forum est intrau in sa Open Mobile Alliance (OMA).

### Europa
Sa prima cumpangia a publicai unu giassu WAP est stètia s'operadori de telefonia mòbili tedescu Telfort BV in ladàmini 1999. Su situ est stètiu svilupau comenti progetu secundàriu de Christopher Bee e Euan McLeod e publicau cun sa presentada de su telefoneddu Nokia 7110. Sa publicidadi iat esagerau in sa promovidura de WAP, faendi pensai chi is is prestatzionis fessint su pròpiu de is connessionis fissas e custu at lassau impitadoris medas delùdius. BT Cellnet, cumpangia britànnica, at dèpiu bogai una campànnia po acrarai su malintèndiu. 

Pagu cunsiderau de is impitadoris po is prètzius e is limitatzionis tènnicas, intra su 2003 e su 2004, s'amelloramentu de is prestatzionis e sa presentada de servìtzius de interessu po is impitadoris, at fatu dopiai s'impreu de WAP in su Rènnu uniu.

In Itàlia sa prima cumpangia a oferri custu servìtziu est stètia Omnitel, in su 2000. TIM at acabau de ddu fruniri in su 2016, giai chi is telefoneddus modernus impreant sa pròpiu tecnologia de is elaboradoris po s'acessu a Internet.

### USA
Me is Stadus Unius sa spraxidura de WAP at atobiau unus cantu impèigus. A primu, ddoi fiant costus in prus po ativai su suportu a is datus in mollus meda de telefoneddu. In prus, is cumpangias de telecomunicatzioni pediant de limitai s'acessu a is datus sceti a frunidoris aprovaus. In su 2007 sa FCC at permìtiu a totu is svilupadoris, produtoris de dispositivus e àterus operadoris de impreai calisisiat aplicatzioni o dispositivu cun una banda de datus speciali.

## Riferimentus