Windows Phone

**Windows Phone** est istada una famìlia de sistemas operativos pro telefoneddu de Microsoft, presentada sa prima borta a su Mòbile World Congress su 15 freàrgiu 2010.

Fiat indiritzadu a su mercadu *consumer* a su contràriu de su sistema betzu, Windows Mòbile (indiritzadu a su mercadu *enterprise*); in prus, est incumpatìbile cun custu ùrtimu e, mancai poderende·nde carchi piessìnniu, fiat unu sistema nou in s'istrutura e in s'interfàtzia: custa ùrtima, derivada dae sa de Zune HD e denominada in su comintzu *Metro UI*, posca *Modern UI* o *limbàgiu de design Microsoft*, at debutadu subra Windows Phone pro s'estèndere a pustis a totu is sitemas Microsoft, inclùdidu Windows 8 e sas dashboard de Xbox 360 e One.

Sa prima versione, Windows Phone 7, est arribbada in su mercadu su 21 de ledàmene de su 2010 (su 8 de onniasantu in is Istados Unidos), sighida su 29 ledàmene 2012 dae sa segunda generatzione, Windows Phone 8. Cun s'essida de Windows 10, Microsoft at cambiadu su nùmene de su sistema operativu pro telefoneddos e tauleddas in Windows 10 Mòbile.

Unu de is problemas prus mannos pro is impitadores de Windows Phone fiat sa disponibilidade de prus pagas aplicatziones in sa butega sua chi no in is pro is àteros sistemas prus de importu, dèpidu siat a s'arribu tardu de su sistema in su mercadu siat a su pagu interessu de carchi azienda manna de su web che Facebook, chi at favorèssidu s'isvilupu de aplicatziones a banda de àteros programmadores, chi però no teniant sa calidade de is aplicatziones ufitziales pro àteros sistemas. A pustis de unu megioramentu de custa situatzione in su 2013 e de su 2014, custa diferèntzia s'est ammanniada, batende Windows Phone a su fallimentu in totu su mundu.

## Istòria

### Isvilupu de su sistema operativu

Su traballu pro sa creatzione de una generatzione noa de Windows Mòbile est inghitzada a su cumintzu de su 2004 a suta de su nùmene in còdighe *Photon*, ma su progetu fiat tropu adasiadu e est istadu abbandonadu. In su 2008 Microsoft at torradu a organizare is grupos de traballu pro Windows Mòbile, cun su pranu de ddu publicare in su 2009 cun su nùmene de *Windows Phone*, ma pro neghe de istentos meda at detzìdidu de publicare Windows Mobile 6.5 in s'ìnteri de su traballu a subra a su sistema nou.

Windows Phone 7 est istadu isvilupadu a a lestra: sa cunsighèntzia printzipale est istada sa retro-compatibilidade mancada cun is programmas isvilupados pro is sèries pretzedentes. Larry Lieberman, responsàbile de Isvilupu de sa *Microsoft Mòbile Developer Experience*, at decraradu a pustis: «Si aeremus tentu prus tempus e resursas, diamus àere pòdidu fàghere carchi cosa pro cantu pertocat sa retro-compatibilidade». Lieberman, in prus, s'est espressadu a subra de comente Microsoft apat proadu a castiare a su mercadu de is tzellulares in una manera diferente, tenende in mente su sìngulu cliente finale e a su pròpiu tempus is retzes aziendales. Terry Myerson, ingennieri de isvilupu de Windows Phone, at acraradu: «Cun s'isvilupu de is ischermos capatzitivos, sena netzessidade de pennedda, e su sèberu de hardware pretzisu pro Windows Phone 7, amus dèpidu truncare sa cumpatibilidade de is aplicatziones de Windows Mòbile 6.5».

### Nùmene
Su nùmene *Windows Phone* benet in parte dae su sistema betzu de Microsoft, Windows Mòbile. Prima de s'annùntziu ufitziale de Windows Phone 7, Microsoft at incumentzadu a pònnere *Windows Phones* a is telefoneddos cun sistema operativu Windows Mòbile. A pustis at annuntziadu sa prataforma sua comente *Windows Phone 7 Series*, ma custu at intzitadu crìticas, ca fiat tropu longu e difìtzile de impreare in is arresonos. Rispondende a custu, su 2 abrile de su 2011 Microsoft at decraradu chi su faeddu *Series* diat èssere istadu bogadu dae su nùmene, lassende isceti *Windows Phone 7*. Su decraru ufitziale est istadu:
«Is clientes pedint una manera prus simpre pro impreare su nùmene cun fitiania. Sa cosa importante est a mantènnere s'atentu subra de su màrchiu Windows Phone, chi amus introduidu incumentzende dae su mese de ledàmene (2009, *ndr*) e chi at a sighire a èssere impreadu fintzas a pustis de Windows Phone 7.»


### Partenariados OEM
Cun Windows Phone 8.1, sunt istados 17 is partner chi ant detzìdidu de impreare Windows Phone, comente Samsung, HTC, Sony, LG ma no ant presentadu totus e 17 un'aparatu cun Windows Phone.

### Partenariadu cun Nokia
Su 11 freàrgiu de su 2011, in s'ìnteri de una cunferèntzia de imprenta in Londra, Steve Ballmer e s'amministradore delegadu de Nokia Stephen Elop ant annuntziadu unu partenariadu intre is aziendas issoro chi previdiat chi Windows Phone diat èssere essidu su sistema operativu printzipale de is telefoneddos Nokia benidores. S'idea printzipale fiat sa *creatzione de un'ecosistema globale* *nou*, acostagende cuncurrentes comente a Android e iOS e faeddende de *una gara a tres cuncurrentes*. In prus, in base a s'acòrdiu, Bing diat èssere essidu su motore de chirca pro is telefoneddos Nokia e ddoe depiat èssere un'integratzione intre Nokia Maps e Bing Maps gasi comente s'Ovi Store de Nokia depiat èssere integradu cun su Windows Phone Marketplace. Su partenariadu includiat "coladòrgios de fundos pro royalties, promotzione e cumpartzimentu", chi segundu Microsoft depiant èssere *mesurados in milliardos de dollaros*.

Is primos telefoneddos Nokia a montare su sistema operativu de s'azienda de Redmond sunt istados is Nokia Lumia 800 e 710, presentados in ladàmene a su *Nokia World 2011*.

Su 3 cabudanni 2013 est annuntziadu ufitzialmente s'achirimentu dae Microsoft de sa partzidura Devices & Services de Nokia pro una summa de belle 5,44 milliardos de dollaros.
Cun custu Microsoft s'est assigurada is deretos in sa produtzione de telefoneddos cun màrchiu Lumia e Asha prus unu tzertu nùmeru de brevetos Nokia; custa at sighidu a esìstere comente a azienda isvilupadora de servìtzios de localizatzione (Nokia HERE) e tecnologias noas pro is telecomunicatziones.
Stephen Elop lassat s'incàrrigu de amministradore delegadu de sa sotziedade finlandesa (Risto Siilasmaa dd'at remplasadu) pro assùmere su de vitzepresidente esecutivu de sa partzidura Devices & Services. Est naschidu gai *Microsoft Mòbile*.

Mancari chi esseret istada achirida dae Microsoft (achirimentu acabadu in abrile 2014 pro motivos burocràticos) Nokia at presentadu in su Mòbile World Congress 2014 una sèrie de telefoneddos denominada Nokia X e chi cumprendet sos mollos X, X+ e XL. Sa sèrie fiat basada a subra de una versione modificada de su sistema operativu Android, cun un'interfàtzia impitadore simigiante a cussa impreada dae Windows Phone e sa butega de aplicatziones sua in logu de Google Play.

Is primos mollos targados Microsoft Mòbile (formalmente ancora in suta de màrchiu Nokia), is Nokia Lumia 530, 630, 635 e 930 sunt arribbados in su 2014; a suta de su nùmene de Microsoft Mòbile est istadu afiladu fintzas su Nokia X2 cun una versione modificada de su sistema operativu Android, ma est a pustis istadu decraradu chi custu mollu diat èssere istadu s'ùrtimu.

## Cummèrtziu initziale

### Windows Phone 7
Microsoft aiat naradu chi Windows Phone 7 diat èssere istadu cummertzializadu a tempus pro is vacàntzias de Nadale de su 2010; in argiolas 2010 est istada distribuida sa versione beta de *Windows Phone Developer Tools*, unu pachete gratùitu pro isvilupare aplicatziones de esecutare subra Windows Phone 7, cun Visual Studio (versione 2010 Express), Silverlight, Expression Blend, XNA Game Studio ( versione 4.0) e su *Windows Phone Emulator*.

Windows Phone 7 est istadu isveladu su 15 freàrgiu de su 2010 in su Mòbile World Congress de Bartzellona e Microsoft at riveladu minudas agiuntivas a su MIX 2010 su 15 martzu imbeniente. Sa versione definitiva de su programma est istada distribuida su 16 cabudanni de su matessi annu.

Windows Phone 7 at retzidu 4 annoamentos: duos minores (Nodu e Tango) e duos majores (7.5 - Mango e 7.8). Windows Phone 7.8 est s'ùrtimu annoamentu pro sos dispositivos naschidos cun Windows Phone 7.x.

### Windows Phone 8
Sa versione manna imbeniente, Windows Phone 8, est istada annuntziada dae Microsoft su 20 làmpadas 2012 e posta in cummèrtziu su 29 ladàmene de su matessi annu.

Windows Phone 8.x at retzidu chimbe annoamentos: bator minores (WP 8 Update - Portico, Update 2, Update 3, WP 8.1 Update) e unu majore, Windows Phone 8.1.

### Panoràmica de is versiones

## Piessìnnios

### Interfàtzia de impitadore

Windows Phone impreaiat s'interfàtzia de impitadori *Modern UI* (In antis *Metro*) Microsoft. S'ischermada printzipale, *Ischermada Start*, fiat assentada dae *Live Tiles*, chi sunt ligòngios a aplicatziones, funtziones o elementos individuales (cuntatos, pàginas internèt, aplicatziones o àteru) a forma de regiolas (*tiles* in limba inglesa). S'impitadore podiat agiùnghere, dimensionare, iscostiare o eliminare is regiolas, chi aparint dinàmicas (ddi naraiant pro custu *Live tiles*) gràtzias a efetos gràficos (furriadas, animatziones etc.) e s'annoaiant in tempus reale - pro esempru, sa regiola de unu contu de posta eletrònica ammustraiat su nùmeru de messàgios non letos, o sa de un' aplicatzione meteo podiat informare fatu-fatu a pitzus de is cunditziones meteo. S'interfàtzia de impitadore pre-definida teniat unu tema iscuru, ma s'impitadore podiat seberare de ddu cambiare cun unu tema craru, in ue faghiat a seberare unu colore ùnicu pro is regiolas intra 20 tonalidades. Is regiolas de aplicatziones esternas podiant adotare in manera automàtica su colore seberadu o nde pigare un'indipendente.

Medas càbidos in Windows Phone fiant organizados in *hub*, chi cumbinaiant càbidos locales e in lìnia non limitende·si a ammustrare isceti elementos relativos a sa sìngula categoria, ma ammanniende·dda collinde interatziones, collegamentos e app fintzas pro mèdiu de s'integratzione de su sistema cun is retzes sotziales printzipales comente Facebook e Twitter. A esempru, s'hub Foto cunteniat siat is albums creados fadende fotografias o caturende ischermadas, siat is de su contu de retze sotziale sincronizadu e ammustraiat a esempru is app installadas chi permitint mudàntzias fotogràficas. Àteros hub presentes sunt *Mùsica + video*, Giogos, *e* *Office*.

### Intrada
S'impitadore interagiat cun sa prataforma Windows Phone pro mèdiu de tres teclas printzipales: *A coa*, *Start* e *Chirca*.

A coa, rapresentadu dae una fritza girada cara a manu manca, aporriat a s'ischermada pretzedente e permitiat de cungiare un'aplicatzione in esecutzione; cun una pressione perlongada ammustraiat s'ischermada de is protzessos.

Start, rapresentadu dae su logu de Windows, aporriat a s'ischermada *Start* cando un'aplicatzione est in esecutzione, lassende·dda aberta in *fundu*. Cun pressione perlongada, ativaiat is cumandos vocales *TellMe*

*Chirca*, rapresentadu dae una lente de ingrandimentu, permitiat de intrai in sa chirca integrada de Bing.

Windows Phone impreaiat sa tecnologia *multi-tocu*; s'insertada de su testu acontessiat pro mèdiu de una tastiera virtuale a subra a s'ischermu, chi ddi naraiant *Word Flow*.

### Multi-prozessu
Windows Phone impreaiat unu sistema de gestione de is app in su fundu diferente de àteros sistemas operativos: is app presentes in *background* difatis no abarraiant abertas e ativas, ma "ibernadas" in sa memòria cache e tando at rimòvidu dae sa RAM; non fiant serradas de su totu ma postas in pàusa a manera de torrare ativas in pessu chi s'arratzaiat dae s'ischermada *multitasking*. Custu permitiat de aorrare resursas hardware, comente su logu in RAM.

### Notìficas
Su sistema de notìficas fiat manigiadu dae is serbidores Microsoft e suportaiat app de sistema o de àteros. S'impitadore podiat retzire notìficas in forma de *Toast*, duncas pro mèdiu de unu pinnone chi apariat in s'ala superiora de s'ischermu e chi ddoe abarraiat pro carchi segundu. Cando s'impitadore non castiaiat sa notìfica, su nùmeru de notìficas presentes pro s'app fiat ammustradu a subra a regiola sua.

### Chirca
Is dillindadas de Microsoft in contu de s'hardware de is aparatos previdiant sa presèntzia de una tecla multifunzione de chirca in su frontale de su telèfonu. Sa pressione in su pulsante Chircat permitiat a s'impitadore de *chircare* sitiados internèt, notizias e pòngiat in sa mapa impreende su motore de chirca Bing.Bing fiat su motore de chirca pre-definidu e mègius integradu, ma fiat possìbile a nde impreare àteros.

### Assistente vocale
In Windows Phone 7 e 8 ddoe fiat un'assistente vocale, *Microsoft TellMe*, chi si podiat ativare xun sa pressione perlongada de sa tecla tzentrale *Start*. Permitiat de esecutare funtziones limitadas comente tzerriare unu cuntatu, s'abertura de aplicatziones, sa chirca, sa cumpositzione de notas e messàgios.

Cun sa *versione majore* Windows Phone 8.1, Microsoft at agiuntu a sa prataforma Windows Phone un'assistente vocale intelligente, *[[Cortana (programma)|Cortana]]*. Su nùmene fiat pigadu dae sa sèrie *Halo*, comente annuntziadu dae Joe Belfiore in s'ìnteri de sa presentada in ue nd'at ammustradu is pessìnnios printzipales. 

### Annoamentos
Segundu cantu decraradu dae Microsoft, is annoamentos fiant imbiados a is terminales Windows Phone pro mèdiu de Microsoft Update, comente in is àteros sistemas operativos basados subra Windows. Microsoft boliat però annoare a manera dereta onni telèfonu cun Windows Phone e aiat pianificadu un'imbiu costante de annoamentos minores chi ant a agiùnghere funtziones in s'ìnteri de s'annu e unu prus mannu annuale.

Totu is aplicatziones esternas podiant èssere annoadas in manera automàtica pro mèdiu de su Windows Phone Store (*Marketplace* in Windows Phone 7).

## Riferimentos