open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuraghes S'Arena

**Nuraghes S'Arena** est unu film curtzu de gènere fantàsticu de su 2017 pessadu, iscritu e dirìgidu dae su regista sardu Mauro Aragoni.

Su protagonista de su filmadu est su raperi Salmo. Sa boghe in foras de campu est de Rodolfo Bianchi.

## Trama
Edade de su brunzu, su gherrianu Arduè pigat parte a unu torneu sambenosu in unu cuntestu de ritos isciamànicos, cun sa cumpangia de su mastru suo Bachis, ue a sa fine at a afrontare su chi l'at ochidu sa fìgia.

## Atores
* Maurizio Pisciottu (Salmo): Arduè 
*Greta Deidda: Sa fìgia de Arduè 
* Ally McClelland: Mastru Bachis
* Michael Segal: Ischidos

## Produtzione
Est istada sa prima òpera tzinematogràfica a rapresentare sa tziviltade nuràgica subra de s'ischermu mannu.Su tantu de dinare impreadu pro sa realizatzione de su film est istadu de petzi 7.000 èuros. Custu costu minore est dèpidu a su fatu chi sa parte manna de sos artistas interessados ant collaboradu de badas. Su film l'ant giradu in Sardigna, intre s'Ogiastra e sa Barbàgia in su territòriu de Seui.

## Distributzione
Su film dae su 19 martzu 2017 l'at distribuidu in esclusiva su canale televisivu Paramount Channel.

A pustis de sas projetziones in medas salas tzinematogràficas e fèstivals est intradu in cuncursu in sos Davids de Donatello in sa setzione Films curtzos de su 2018.

Su 30 de cabudanni de su 2022 su contu ufitziale de YouTube de Nuraghes S'Arena at annuntziadu sa creatzione de unu fumetu ambientadu in su matessi universu narrativu, cun un'istòria chi diat pretzèdere sa de su film.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

* 
*
European Language Equality Network

S**'European Language Equality Network** (**ELEN**) est un'organizatzione internatzionale non guvernativa ativa a livellu europeu chi òperat pro amparare e promòvere sas limbas europeas prus pagu impreadas (limbas prus pagu impreadas), est a nàrrere sas limbas regionales, sas limbas de minoria, sas limbas chi si sunt in perìgulu de estintzione, limbas co-ufitziales e limbas natzionales de sas natziones piticas.

## Istòria
S'ELEN l'ant costituida a pustis de sa serrada de EBLUL, *European Bureau for Lesser-Used Languages*, un'organizatzione non guvernativa cun punnas sìmiles fundada in su 1982 e serrada in su 2010.

## Missiones
Sas missiones e su traballu de sa ONG resurtant a intro de castas diferentes de interventu:

* atividade de pressione polìtica (*lobbying*) cara a sas organizatziones internatzionales printzipales impinnadas in sa defensa de sos deretos umanos e colletivos (Natziones Unidas, Cussìgiu de Europa, Unione Europea). S'ELEN si presentat che a sa boghe de sas minorias prus pagu intendìbiles, batende mescamente rivendicatziones a sos òrganos eletivos comente su Parlamentu europeu. S'ONG acumprit fintzas atziones a livellu locale, a esèmpiu impinnende·si in sa campagna natzionale in favore de sa ratìfica de sa Carta europea de sas limbas regionales o de minoria in Frantza, impinnende·si pro fàghere o giùghere a sas Natziones Unidas unu raportu in ue deplorat s'atitùdine de su guvernu ispagnolu cunfronta a sas minorias de limba no ispagnola e assotziende·si a sos pensamentos de sos difensores de sas limbas minoritàrias pustis de s'essida de su Regnu Unidu de s'Unione europea.
* aviare o pigare parte a progetos de compidu e atzione subra de sas limbas minoritàrias. Intre sos medas eventos de custa genia b'at fintzas su Babel Film Festival, cuncursu internatzionale pro su tzìnema de sas minorias linguìsticas.

ELEN at contribuidu in particulare a s'incaminada de su Protocollu pro sa Garantzia de sos Deretos Linguìsticos de San Sebastián, chi elencat mesuras cuncretas pro garantire su respetu de sos deretos linguìsticos in Europa, e fintzas a su *Digital Language Diversity Project*, unu progetu pro sa creatzione e su cumpartzimentu de cuntenutos chi impreant limbas minoritàrias.

## Riferimentos

## Ligàmenes esternos

*
Coming out

**Coming out** est unu fueddu inglesu pro inditare sa scèbera de una persona a aclarai s'orientamentu sessuale suo o s'identidade de gènere chi sentit.
De no cunfùndere cun "outing" chi est candu ddu faint àtera personas, generalmente a intentu difamadòriu, contra a sa voluntade de sa persona interessada.
Stalinismu

Su faeddu **stalinismu** o **istalinismu**, in sentidu istrintu, inditat sa polìtica de Stalin in su perìodu cando fiat a càbudu de s'URSS, dae su 1924 a su 1953, ma de fatu teniat peculiaridades fortes chi ddu seberaiant siat in sa lìnia polìtica de unos àteros teòricos comunistas (pro esempru Lev Trockij e Rosa Luxemburg), siat in su leninismu bisadu dae Lenin.

Su trèmene fiat impreadu a primìtziu durante sos annos '30 dae de is crìticos de Stalin, ma aiat agatadu a fatu legitimidade in su dibatu istoriogràficu. Segundu unas cantas iscolas de pensamentu, s'istalinismu est istadu unu momentu de reatzione chi at neutralizadu sa segadura acontèssida cun sa rivolutzione de santugaine, aporrende sa Rùssia a unu perìodu prus simigiante a cussu tzarista, caraterizadu dae motivos natzionales fortes e dae unu guvernu autocràticu e dispòticu. Unos cantos istòricos marxistas sutalìniant ca cun s'istalinismu si fiat afirmada una classe sotziale de funtzionàrios e buròcrates noa, a su contras de sos ideales rivolutzionàrios.

Ddoe sunt fintzas iscolas de pensamentu chi negant sa legitimidade de su trèmene, cunsiderende is polìticas de Stalin una cunsighèntzia naturale de su leninismu. Intre de custas interpretatziones s'agatat siat un'interpretatzione apologètica (chi fiat istada fintzas sa apoderada dae s'istoriografia ufitziale soviètica, siat in antis de sa destalinizatzione siat, mancari cun unas cantas diferèntzias, a pustis), chi biet in su guvernu de Stalin s'aplicatzione pràtica de su pensamentu de Lenin (inclùdidos mèritos e errores), siat una àtera interpretatzione, de madre anticomunista, chi cunsiderat chi su caminu de s'URSS podiat èssere prevìdidu giai partende dae sa rivolutzione de santugaine, e chi, mancari Stalin no fiat artziadu a su pòdere, su cursu de sos eventos non diat èssere cambiadu in manera sinnificativa.

Istalinistas fiant istados fintzas definidos unos cantos regìmenes de paisos sotzialistas chi si fiant opostos a sa destalinizzazione, intre cales sa Tzina de Mao Tse-tung, sa Corea de su Norte, s'Albania, chi aiant modificadu (fritende·ddos) is relatos issoro cun s'URSS a pustis de sa destalinizatzione.

## Riferimentos


## Artìculos in acàpiu

* Josif Stalin
* Rivolutzione de santugaine
* Unione Soviètica
Umorismu nieddu

S'espressione **umorismu nieddu** faghet relatu a unu sutagènere de umorismu chi tratat de eventos o argumentos in generale cunsiderados meda sèrios o pro fintza tabùs, comente sa gherra, sa morte, sa violèntzia, sa religione, sa maladia, s'isentamentu, sa diversidade culturale, e diversos àmbitos criminales o para-criminales comente su terrorismu, mortòrgios, sa violèntzia sessuale, sa droga o sa pornografia.

Sa locutzione est istada coniada dae su teòricu de su surrealismu,  André Breton, in su 1935 (in frantzesu: *humour noir*), pro inditare unu suta-gènere de sa cummèdia e de sa sàtira in ue s'umorismu naschet de su tzinismu e de s'iscetitzismu, fatu·fatu in relatu a argumentos comente a sa morte.

Mancari s'umorismu nieddu potzat pàrrere boidu e chi tèngiat su fine ùnicu de causare s'ispàssiu a traessu de sa violatzione de règulas no iscritas de bonu gustu, est impreadu in literadura e in unos àteros campos, cun s'intentu de ispìnghere s'ascurtadore a resonare in manera sèria subra temas difìtziles.

S'umorismu nieddu si diferèntziat de su gènere de sa blue comedy, chi si cuntzentrat prus subra argumentos grussos e vulgares, comente a sa desnudesa, su sessu e is flùidos de su corpus. Mancari is duos gèneres sunt interdipendentes, s'umorismu nieddu si diferèntziat de s'oscenidade simpre in cantu est prus sùtile e non tenet netzessariamente s'intentu craru de ofèndere is persones. In s'umorismu oscenu, parte manna de s'elementu umorìsticu acudit dae trumbùliu e grisu, mentras sa cummèdia niedda includet elementos de ironia e de fatalismu.

## Riferimentos
Micheli Pinna

**Micheli Pinna** (Bono, 1952 - Tàtari, 5 de santandria de su 2022) est istadu unu filòsofu, iscritore, poeta e istudiosu sardu, ativista pro sa limba sarda e sa limba tataresa e fundadore de s'Istitutu de Istùdiu e Chircas "Camillo Bellieni".

## Biografia
Originàriu de Bono, bidda de Giuanne Maria Angioy (cosa chi lu faghiat fieru) at coladu sa pitzinnia intre cussa bidda e Urtei, acasagiadu che a "fìgiu de ànima" dae sos tzios suos, e at fatu sos istùdios suos in Nùgoro, Otieri e Firentze. A pustis de sa làurea sua in filosofia, at fatu chircas in Gènova, Parigi e Bochum.

In cussos annos at incumintzadu a insegnare Filosofia, Istòria e Literadura in sos litzeos, cosa chi at sighidu a fàghere pro 40 annos, finas a sa pensione, e a publicare sàgios in contu de temas de interessu filosòficu, psico-antropològicu, literàriu e istòricu. Pro unos cantos annos at fintzas insegnadu Limba e Literadura sarda e Didàtica de sa Limba Sarda in s'Universidade de Tàtari.

In su 1985 at fundadu sa rivista *Sesuja: rivista delle zone interne*.

In su 1989 at fundadu, in Tàtari, s'Istitutu de Istùdiu e Chircas "Camillo Bellieni", e nd'est abarradu su diretore iscientìficu pro totu sa vida.

Dae su 1991 at incumintzadu a dirìgigere medas collanas editoriales pro sa domo editora tataresa Edes. in s’Is.Be at fundadu s'ofitzina filosòfica, pensada pro "cumbàtere sa confusione de sos tempos cuntemporàneos, cun sa voluntade de fàghere torrare s'atentzione cara nois etotu, a sa cura de nois, de sos àteros e de su mundu chi nos inghìriat", cun atividades medas fatas in sos annos. 

At iscritu fintzas medas libros de poesias, in sardu e in italianu, e àteras òperas literàrias de gèneres diferentes, fatu-fatu ispiradas dae esperièntzias e ammentos personales. 

In su 2015 at fatu parte de sa protesta pro pedire s'impreu de sa limba sarda in sas trasmissiones de sa RAI. 

In su 2019 at coordinadu, paris a s'esperta e dotzente de limba sarda Daniela Masia Urgu, su traballu de tradutzione de sos testos chi ant permìtidu de fàghere, in Bono, su primu cojuiu in limba sarda, fatos dae s'operadore linguìsticu Salvatore Canu gràtzias a sos finantziamentos de sa lege 482.

In su 2021 e in su 2022 at pigadu parte comente coordinadore, paris a sa presidente de su Bellieni Maria Doloretta Lai, a su progetu de istandard ortogràficu pro sa limba tataresa, chi at tentu che a grupu de traballu sos linguistas Maurizio Virdis, Mario Marras e Riccardo Mura e chi ant presentadu in Tàtari su 24 de santugaine de su 2022.

Est mortu su 5 de santandria de su 2022, in s'ispidale de Tàtari.

## Òperas

### Comente autore

#### Sàgios
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Contos e romanzos
* 
* 
* 

#### Poesias

* 
* 
* 
* 

### Comente curadore

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Riferimentos
Mariehamn

**Mariehamn** (pronuntziadu: [ˈmɑriːeˈhɑmn]; in finlandesu: **Maarianhamina**, pronuntziadu: [ˈmɑːriɑnˌhɑminɑ]) est una bidda de unos 11.736 bividores capitale e sa tzentru prus mannu de is ìsulas Åland.  

## Àteros progetos
Watt

Su **watt** (sìmbulu: W) est s'unidade de mesura de sa potèntzia de su Sistema Internatzionale.

Unu watt balet che 1 joule a su segundu (1 J/s) e est ecuivalente, in unidades elètricas, a unu volt multiplicadu pro ampere (1 V × A, pro s'impreu in eletrotècnica) o a 1 N × m/s (newton pro metros a su segundu).

Su watt pigat su nùmene dae James Watt pro su contributu suo in s'isvilupu de sa màchina a papore.

: .
1~\rm{W} = \dfrac{1 \ \rm{J}}{1 \ \rm{s}} = \frac{1\ N\times 1\ m}{1\ s} = \left(\frac{1 \ \mathrm{kg} \times 1 \ \mathrm{m}}{1 \ \mathrm{s}^{2}} \times \dfrac{1\ m }{1 \ \rm{s}} \right) = \frac{1 \ \mathrm{kg} \times 1 \ \mathrm{m}^{2}}{1 \ \mathrm{s}^{3}}


In eletrotècnica s'impreant fintzas su voltampere (VA) e su voltampere reativu (var) comente a unidade de mesura, de pare a pare, de sa potèntzia aparente e de sa potèntzia reativa.

Su watt, una medida de potèntzia, no bolet confùndidu cun su wattora e cun is mùltiplos suos chi sunt una medida de energia (potèntzia × tempus). 
Custa ùrtima currispondet a s'energia prodùida dae una potèntzia de unu watt pro un'ora, duncas 3 600 joule. No apartenet a su Sistema Internatzionale, ca cuntenet sa medida de su tempus in oras.
Duncas una lampadina chi impreat 100 W, in duas oras consumat 200 Wh (720000 J).

## Watt tèrmicu e elètricu
Pro una tzentrale termoelètrica, siat a combustìbiles fòssiles siat nucleares, de sòlitu si distinghet su Megawatt elètricu (**MWe**) e su Megawatt tèrmicu (**MWt**).

Sunt ambas unidades de medida de potèntzia (in Watt), chi faghet a summare intre issas, ma càmbiant meda in balore segundu su rendimentu mèdiu de sa tzentrale ispetzìfica.

In àteros faeddos, una tzentrale termoelètrica de 2000 Megawatt de potèntzia tèrmica nominale, cun unu rendimentu (mèdiu) de su 50%, at a emìtere in sa retza unos 1000 Megawatt de potèntzia elètrica efetiva.

## Riferimentos
Volt

Su **volt** (sìmbulu V) est s'unidade de medida de sa tensione elètrica in su Sistema internatzionale de unidade de medida.

## Istòria
Su nùmene benit dae Alessandro Volta, chi in su 1799 aiat imbentadu sa pila voltàica, sa prima bateria eletrochìmica. Me is annos 1880, su Cungressu Elètricu Internatzionale, immoe Cummissione Eletrotècnica Internatzionale, at aprovadu su volt comente a unidade de medida de sa fortza eletromotritze.

## Descritzione
Intre duos puntos A e B, chi apartenent a un'ispàtziu in ue ddoe at unu campu eletrostàticu (in generale, unu campu elètricu chi siat de tipu cunservativu), ddoe at una diferèntzia de potentziale PB - PA de 1 V si batire una càrriga positiva de 1 C dae su puntu A a su puntu B bolet unu traballu positivu de 1 J o, in manera ecuivalente, si in su mudamentu dae A a B de sa càrriga de 1 C su campu elètricu acumprit a pitzus de issa unu traballu de −1 J.

Multiplichende sa diferèntzia de potentziale, in volt, pro s'intensidade de sa currente (cantidade de càrriga in coulomb chi colat a s'unidade de tempus in segundos), in ampere, s'at a otènnere sa potèntzia, in watt (potèntzia = traballu fatu in s'unidade de tempus de su campu elètricu).

## Cunversiones
Su volt tenet dimensiones fìsicas J/C, opuru, impreende is unidades fundamentales de su Sistema internatzionale de unidade de medida, de unu m2 · kg · s−3 · A−1

: \mathrm{V} = \frac{\mathrm{J}}{\mathrm{C}} = \frac{\mathrm{W}}{\mathrm{A}} = \frac{\mathrm{Wb}}{\mathrm{s}} =\frac{\mathrm{kg \cdot m^2}}\mathrm

## Riferimentos
Provìntzia de Foggia

Sa **Provìntzia de Foggia** est una provìntzia italiana de sa Pùglia, cun 594.402 bividores. Sa biddamanna de provìntzia est sa tzitade de Foggia.

Allàcanat a nord e est cun su Mare Adriàticu, a ovest cun Molise e Campània, a sud cun sa Campània e sa Basilicata, a sud-est cun sa Provìnzia de Barletta-Andria-Trani.

Est sa de tres provìntzias prus mannas de Itàlia, a pustis de Tàtari e Bolzanu, cun un'estensione de 7.007,54 km².

## Riferimentos
Gherras de s'Òpiu

Is **gherras de s'Òpiu** (in tzinesu traditzionale, 鴉片戰爭; in tzinesu simplificadu, 鸦片战争; pinyin, Yāpiàn Zhànzhēng) o fintzas **gherras anglo-tzinesas** fiant istadas duos cunflitos bèllicos acontèssidos in su sèculu XIX intre is impèrios tzinesu e britànnicu. Sa prima gherra fiat durada dae su 1839 a su 1842. Sa segunda, in sa cale sa Frantza si fiat posta impare cun is britànnicos, fiat isciopada in su 1856 e fiat durada fintzas a su 1860. Is càusas fiant istadas is interessos cummertziales chi aiant criadu su contrabandu britànnicu de òpiu in Ìndia e in Tzina e is isfortzos de su guvernu tzinesu pro impònnere is leges suas a custu cummèrtziu.

Sa derrota tzinesa in is duas gherras aiat fortzadu su guvernu a baliare su cummèrtziu de òpiu. Is britànnicos diant custrìnghere is tzinesos a firmare is Tratados Disuguales, aberende portos vàrios pro su cummèrtziu foràniu e si fiant fatos tzèdere Hong Kong (peri su Tratadu de Nanchinu). Su Portugallu aiat sighidu is britànnicos, fortzende tèrmines de intercàmbiu disuguales cun sa Tzina e s'ammanniamentu de Macau, suta domìniu portughesu dae su sèculu XVI.

Su fatu aiat contribuidu a sa Rebellia Taiping a metade sèculu XIX, e a sa Rebellia de is Bòxeres a cumintzu de su XX, aici comente a sa ruta de sa Dinastia Qing in 1912. Puru aiat acabadu cun su relativu isulamentu tzinesu respetu a s'Otzidente.​
## Riferimentos

## Àteros progetos
Luigi Lai

## Biografia
Cando Lai fiat pipiu, in sa bighina Biddeputzi biviant unos cantos grandu sonadores de launeddas, comente Antonio Lara e Efisio Melis, chi fiat su maistu suo; me is annos Sessanta at istudiadu fintzas sassòfonu in s'Acadèmia musicale de Zurigu. Dae is annos Otanta est ativu comente maistu. In su 1997, at iscritu (in italianu e inglesu) su *Metodo per le launeddas*, cun sa punna de trasmìtere sa cultura traditzionale, segundu su cànone de sa mùsica culta. Dae su 2017, imparat in su Cunservatòriu de Casteddu.

Connotu in su mundu, pro mèritos artìsticos, in su 1985 Lai est istadu numenadu Maistu de su Folklore, in su 1988 Cavalieri de sa Repùblica. e in su 2014 Ufitziale de sa Repùblica. At collaboradu cun rapresentantes illustres de sa mùsica sarda comente Maria Carta, Tenores de Vitzi Remunnu 'e Locu, Tenores de Neunele, Piero Marras, Totore Chessa - e de sa mùsica jazz, comente a Paolo Fresu, Enrico Rava, Tullio De Piscopo, Enzo Avitabile, Enzo Favata, Gavino Murgia. Incumentzende dae sos annos setanta at collaboradu e acumpridu numerosas tournée cun Angelo Branduardi, sonende in unos cantos album comente *La pulce d'acqua* e *Concerto*. At tentu unu raportu intensu fintzas cun su chircadore e sonadore de cornamusa iscotzesu Barnaby Brown, chi dd'at dedicadu unu film curtzu.

Sa prima intzisione, *Luigi Lai e le sue launeddas*, est de su 1963, unu 45 giros publicadu pro s'eticheta isvìtzera “Elite Special”. Òperas discogràficas suas sunt sos duos volùmenes de su CD *Is Launeddas* (1985), *Canne in Armonia* (1997) e *S'arreppiccu* (2003). In su 2008 Lai at dadu vida a s' *Accademia delle Launeddas* in Santuidu (CA). Si tratat de unu tzentru multifunzionale, pro cunferèntzias, fainas didàticas e de istùdiu e pro realizare esibitziones de persone o registratziones.

A sa faina sua de musitzista si sunt interessados vàrios etnomusicòlogos, comente Roberto Leydi, Pietro Sassu, Giovanni Dore, Paolo Mercùriu. In su 2018 at publicadu unu libru autobiogràficu suo, iscritu in collaboratzione cun Gabriele Congiu.

De importu est istada s'òpera sua de ispainadura, in totu su mundu, de su patrimòniu de s'istrumentu. Importante est istada fintzas s'òpera de insegnamentu a dischentes numerosos, fintzas a traessu de s'abertura de vàrias iscolas in diversas alas de sa Sardigna.

Is mègius dischentes ddos sighit personalmente su mastru, chi ddos imparat sighende bator printzìpios fundamentales:

* pretzisione in s'esecutzione;
* istùdiu de sas notas in manera resonada (ca de su cherbeddu movent is cumandos pro is didos);
* tempus cadentziadu, evitende de esagerare in sa lestresa de esecutzione, mescamente in s'ìnteri sa fase de istùdiu;
* respetu de su maistu e cunfiàntzia cun is cussìgios suos.

Unos cantos comunos sardos ant cunferidu sa tzitadinàntzia onorària a Lai pro sa faina musicale sua: Soramanna in su 2013, Barùmini (in ue aiat fatu sa prima esibitzione sua comente a solista) in su 2016 e Sestu in su 2019.

In su 2023 s'Universidade de Bologna at annuntziadu de ddi bòlere assingiare sa *Làurea Ad Honorem* su 14 de freàrgiu. Est sa primu borta pro unu sonadore de sa traditzione orale.

## Riferimentos
Beyoncé

**Beyoncé Giselle Knowles** (Houston, Texas, 4 de cabidanni 1981), cantante istadunidensa, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de s'istoria de sa musiga.

## Album
* 1998 - *Destiny's Child* (Destiny's Child)
* 1999 - *The Writing's on the Wall* (Destiny's Child)
* 2001 - *Survivor* (Destiny's Child)
* 2003 - *Dangerously in Love*
* 2004 - *Destiny Fulfilled* (Destiny's Child)
* 2006 - *B'Day*
* 2008 - *I Am... Sasha Fierce*
* 2011 - *4*
* 2013 - *Beyoncé*
* 2016 - *Lemonade*
* 2022 - *Renaissance*
Taylor Swift

**Taylor Alison Swift** (Reading, Pennsylvania, 13 de nadale 1989), cantadora americana, est una de sas artistas feminas cun prus sutzessu de s'istoria de sa musiga.

## Album

* *Taylor Swift* (2006)
* *Fearless* (2008)
* *Speak Now* (2010)
* *Red* (2012)
* *1989* (2014)
* *Reputation* (2017)
* *Lover* (2019)
* *Folklore* (2020)
* *Evermore* (2020)
* *Midnights* (2022)
* *The Tortured Poets Department* (2024)
* *The Life of a Showgirl* (2025)
Manu

Sa **manu** est s'estremidade prus a tesu de cada membru superiore de su corpus umanu. Dotadu de chimbe didos, tenet un'istrutura cumplessa, includende medas ossos, artìculos, nervos, mùsculos e tendones. In prus, tenet una retze de vasos sanguìneos bene curada e cumplessa. Sa manu tenet medas funtziones: permitit de pigare sas cosas, funtzionat comente a òrganu de sentidu, permitit de comunicare e garantit istabilidade in sos pitzinnos chi ancora caminant a sos bator. Sos problemas comunes chi podent interessare sa manu sunt sos ossos arrogados.

Sa manu est sìmbulu de su tocu, mancari siat difùndidu in sa pedde fintzas in su restu de su corpus.
Edade Mèdia Bàscia

S'Edade Media Bàscia est unu trèmene usadu pro descrìere s'istòria europea dae is sèculos XI a XV. Custu perìodu fiat pretzèdidu dae s'Edade Mèdia Arta, e fiat sighidu dae s'Edade moderna. Podimus dividire custu perìodu intre un'Edade Media Tzentrale (sèculos XI-XIV) e un'Edade Media Tarda (sèculos XIV e XV).

A pustis de sas invasiones de is musulmanos, sos ungheresos e is normannos, chi aiant triuladu s'Europa in is sèculos de in antis, cara a s'annu 1000 comintzat unu perìodu de crèschida econòmica e demogràfica chi at a cumportare sa crisi de sa sotziedade feudale e s'aparessida de formas de organizatzione polìtica e sotziale: is comunos — mescamente in Itàlia — e sos istados "natzionales", is territòrios de sas atuales Frantza, Inghilterra e Ispagna.

Cara a su 1300, e a pustis de sèculos vàrios de prosperidade in Europa, sa crèschida fiat acabada. Una sèrie de carestias e pragas, comente sa Carestia Manna de su 1315-1317 e sa pesta niedda, aiant minimadu sa populatzione a sa metade. Custu ispopulamentu fiat acumpangiadu dae tensiones sotziales e gherras endèmicas; avolotos de is massajos in Frantza e Inghilterra e sa Gherra de is Chent'Annos nde sunt duos esempros. S'unidade de sa Crèsia catòlica fiat istada fraturada dae s'Iscisma de s'Otzidente. Custos eventos sunt istados numenados dae sos istòricos crisi de s'Edade Media Bàscia.

Dae un'àtera banda però, su sèculu XIV fiat istadu fintzas unu perìodu de progressu mannu pro sas artes e is sièntzias. S'iscoberta torra de is testos gregos e romanos antigos aiat produidu, cun su tempus, unu rinaschimentu de custas duas àreas. Su protzessu fiat comintzadu pro mèdiu de su cuntatu cun is àrabos durante is crutzadas, ma si fiat atzelerada cun sa conchista de Costantinòpoli a banda de is turcos, dae in ue medas eruditos romanos de Oriente aiant chircadu aprigu in s'Otzidente, susetotus in Itàlia.

In s'interi, s'imbentu de s'imprenta aiat tentu un'efetu importante subra sa sotziedade europea. Aiat fatu prus fàtzile sa ispaniadura de su connoschimentu e aiat dadu impulsu a s'imparu; unu resurtadu derivadu diat èssere su naschimentu de sa Reforma protestante. S'Impèriu Otomanu creschende e sa ruta de Costantinòpoli su 1453, cosa chi aiat serradu is possibilidades de cummèrtziu cun s'estu. Dae s'àteru cantone, s'arribada a Amèrica de Cristolu Columbu in su 1492, e su rodeu de Àfrica a banda de Vasco da Gama in su 1498 aiant abertu caminos cummertziales noos, e aiant afortigadu s'economia e su pòdere de sas economias europeas otzidentales.

Totu custos isvilupos marcant sa fine de s'Edade Mèdia e su cumintzu de s'Edade Moderna. Cheret sutaliniadu chi sa partzidura est artifitziale, giai ca in realidade s'agatat continuidade cun su passadu de is tzivilades clàssicas e su tando benidore de s'edade moderna. Ecuamente, is istòricos modernos, susetotus in Itàlia, non faeddant de Edade Mèdia Bàscia, masaprestu de su Rinaschimentu de su sèculu XIV comente a transitzione dereta a s'era moderna.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Sarvadore Cubeddu

**Sarvadore Cubeddu** (Sèneghe, 1945) est unu sotziòlogu, dirigente sindacale, polìticu, giornalista e sagista sardu.

## Biografia
Nàschidu in Sèneghe, s'est diplomadu in su litzeu clàssicu "De Castro" de Aristanis. A pustis s'est laureadu in Teologia in Verona e in Sotziologia in Trento, e s'est ispetzializadu in Istùdios Sardos in s'Universidade de Casteddu.

Est istadu diretore de su Tzentru de Istùdios de sa CISL sarda dae su 1975 a su 1976 e segretàriu regionale de sa Federatzione de sos Traballadores Metalmecànicos (FLM) dae su 1976 a su 1989 e fundadore de sa Federatzione Sarda Metalmecànicos (FSM). 

Coladu a s'insegnamentu e a sa lìbera professione est intradu fintzas in polìtica, comente segretàriu annantu de su PSd’Az (1990 – 1991) e sìndigu de Sèneghe (2001 – 2006). Paris a sos dirigentes de sa FSM at ideadu "Sa Die de sa Sardigna", e a pustis est istadu su presidente de su comitadu de custa festa. Est istadu promotore, paris a medas àteros militantes sardos, de s'assemblea costituente de su pòpulu sardu.

At traballadu, comente giornalista, cun s'Unione Sarda, Sardegna24 e cun sa rivista in lìnia de sa Fundatzione Sardinia, de sa cale est su diretore e cun sa rivista Camineras, cun àteros fundadores de su Sòtziu de sos Sardos, e at publicadu sàgios medas, mescamente in contu de de sos metalmecànicos sardos, de su Partidu Sardu de Atzione e de s'istòria de su sardismu.

## Òperas

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Riferimentos
Mario Puddu

**Mario Puddu** (Illorai, 1944) est un'iscritore, poeta e istudiosu sardu de sa limba sarda.

## Biografia
Fìgiu de Antoni Puddu e Pepa Dore pustis de àere traballadu pro 18 annos comente pastore, pro agiudare sa famìlia sua, est resèssidu a pigare tres diplomas de iscola superiore e, a pustis, a si laureare in Pedagogia in s'Universidade de Casteddu, cun una tesi dedicada a sa Psicologia isperimentale subra de sos efetos de sa mancàntzia de sa figura paterna in sos fìgios de sos emigrados.

A pustis, dae sos annos '70, at incumintzadu a publicare òperas ligadas a sa limba sarda, intre sas cales sunt de annotu una grammàtica de su sardu e su primu ditzionàriu de sa limba sarda cun definitziones in sardu, ambas bortas cun sa domo editora Condaghes. Una versione interativa, in lìnia, de su ditzionàriu suo est a disponimentu in unu situ frunidu dae sa Regione Autònoma de Sardigna.

In su 2001 at fatu una proposta de norma ortogràfica pro su sardu, chi at mutidu Limba de Mesania, e in su 2006 at fatu parte de sa commissione pro sa formulatzione de sa LImba Sarda Comuna, paris a Michel Contini, Diegu Corràine, Roberto Bolognesi,Giulio Angioni,  Manlio Brigaglia,  Giovanni Lupinu, Anna Oppo, Giulio Paulis e Maria Teresa Pinna Catte.

At publicadu fintzas unu romanzu autobiogràficu, *Alivertu. Sa colonizatzione de unu pastore*, in su 2004, e una regorta de cantos religiosos in su 2010.

## Òperas

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Riferimentos
Tottus in Pari

**Tottus in Pari** est una rivista in lìnia, chi chistionat de sos sardos in su mundu e de sas atividades issoro.

## Istòria
Fundada in su 1997 dae unu grupu de giòvanos de s'AMIS (Alleàntzia Milanesa Immigrados Sardos) de Cinisello Balsamo, in Lombardia, chi incluiat su giornalista Massimiliano Perlato, originàriu de Terraba, chi dae tando si nd'òcupat e nd'est su diretore, a s'incumintzu fiat una rivista chi s'ocupaiat de contare sas atividades de sos 70 assòtzios de sos disterrados sardos in Itàlia chi faghiant parte de sa Federatzione de sos Assòtzios Sardos.

Sa rivista, chi in sos primos annos beniat distribuiat pro mèdiu de una lista de posta eletrònica, chi est arribbada a barigare sos 3000 iscritos, dae su 2009 est fintzas in lìnia, e si podet iscarrigare in formadu PDF dae su situ ufitziale suo. Sos artìculos sìngulos si podent fintzas lèghere in manera separada in su situ.

In sos annos est divènnidu unu puntu de riferimentu pro sos disterrados sardos in totu su mundu, mescamente cuddos ligados a sos tzìrculos de sos sardos, e at tentu fintzas collaboratziones cun personàgios de importu de sa cultura sarda e àteras testadas de s'Ìsula, che a Vistanet o FocuSardegna, creende una rete ligada a sa Sardigna bida dae foras.

## Riferimentos


## Situ ufitziale

* 
* 
*
Il Messaggero Sardo

**Il Messaggero Sardo** est unu mensile fundadu in Casteddu in su 1969; dae su 2010 est publicadu fintzas in lìnia.

## Istòria
Su periòdicu l'ant fundadu in su 1969, pro initziativa de s'assessore regionale a su Traballu de tando, Ànghelu Giagu De Martino, e at tentu che a diretores Lucio Artizzu e a pustis Enrico Clemente. Intre sos collaboradores bi sunt istados Gianni Massa, Giorgi Melis e Romano Azuni.

Sa Regione Autònoma de sa Sardigna finantziat sa publicatzione sua in base a s'artìculu 18 de sa lege regionale 15 ghennàrgiu 1991, n.7), cun sa punna de favorire sos ligàmenes culturales e formativos intre s'Ìsula e sos sardos disterrados in su mundu. Dae su 1974 a su 2010 a gestire sa rivista fiat sa Cooperativa Messaggero Sardo. Dae su 2010 sa Cooperativa no esistit prus, ma su traballu suo lu sighit a fàghere s'Assòtziu Culturale Messaggero Sardo.

Su periòdicu favorit sos iscàmbios cun sos tzìrculos de sos emigrados e sos entes locales de sa Sardigna. Sos argumentos tratados sunt cuddos relativos a s'emigratzione, istòria, atualidade, sotziedade, economia, traballu, polìtica, cultura e isport. A dies de oe su giornale benit distribuidu in prus de 74 paisos in su mundu e est imprentadu in 75'000 còpias.

## Riferimentos


## Bibliografia

* 

## Ligàmenes esternos

* 
*
Mazinga Z

**Mazinger Z** (マジンガーZ *Majingā Zetto*) est unu manga de gènere mecha cumpridu dae Gō Nagai e publicadu dae su 1972 finas a su 1974.
Jeniffer Oliveira

**Jeniffer Oliveira** (Belo Horizonte, su 30 de cabudanni de su 1998), est una modella e atora brasiliana.

## Tzìnema
* Casos e acasos (2008)
* Uma professora muito maluquinha (2009)
* Nosso Lar (2010)
* Tempos modernos (2010)
* Dilemas de Irene (2011)
* As Brasileiras (2012)
* Milagres de Jesus (2014)
* Detetives do Prédio Azul (2017)
* Rock Story (2017)
* Malhação: Vidas Brasileiras (2018-2019)

## Ligàmenes esternos
* Jeniffer Oliveira - IMDb
Organitu

S**'organitu** (in unas cantas biddas mutidu finas "**sonete**", "**organeddu**","**òrganu**") est unu istrumentu musicale nàschidu in Vienna. 

## Istòria
In sa mitade de su otighentos cumintzant a los fàghere in Castelfilardo, (oe est sa tzitade italiana in ue benint produtos sos menzus organitos) e a pustis in totu s'Itàlia e su mundu.

Est costruidu in varias tipolozias, sos pius comunes sunt sos chin duos e oto bassos, (acordos) ma bindant finas chin bàtoro, doghi, degheoto.

In Itàlia s'organitu est unu istrumentu impreadu in su capu e' suta, ispetzialmente in Calàbria e Pùglia, in ue si impreant sos chin duos bassos, mutidu dae issos "ddu botte". In Sardigna venit impreadu printzipalmente su chin oto bassos ma finas su chin doghi bassos. 

In Sardigna arribat in sa fine de s'otighentos e si nch'est difùndidu in totu sa Sardigna prus de totu in Barbàgia e Baronia, si impreant pro sos ballos sardos, serenadas, e podet essere finas acompagnadu dae una boghe. Sos primos sonadores chircavant de simizare su ritmu e sa melodia de sos cantos a tenore, e gai sunt naschidos sos ballos sardos de oe tramandados dae mannos a minores.
Saludos Amigos

**Saludos Amigos**, est unu film animadu istadunidensu de su 1942, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e distribuidu dae RKO Radio Pictures.

Est una pellìcula partzida in bator episòdios, diretos dae Bill Roberts, Hamilton Luske, Jack Kinney e Wilfred Jackson. In cada episòdiu, unu personàgiu bìsitat una parte de s'Amèrica Latina. Donald Duck est protagonista de duos de is episòdios, Goofy de unu. In s'ùrtimu ddoe cumparit pro sa primu borta José Carioca..

Sa resèssida de sa pellìcula at cumbintu a Walt Disney a nde prodùere duos annos a pustis un'àtera ambientada in Amèrica Latina, The Three Caballeros.

## Riferimentos
Vesoul

**Vesoul** est unu comunu frantzesa de 14 866 bividores (2020), cabulogu de su dipartimentu de su Haute-Saône.
Jones

**Jones** poit essi:
* Norah Jones - cantautora, pianista e attrice americana
* Van Jones - avvocadu de derettos ziviles e ambientalista americana
Johnson

**Johnson** poit essi:
* Linton Kwesi Johnson - cantautore, poete e musicista giamaicanu
* Robert Johnson - chitarrista e composidore americanu
James

**James** poit essi:
* James Henry Bennet - iscritore frantzesu
* James Sie - còmicu e attore americanu
* James Caan - atòre americanu
* James Roday - attori stadunitensi
* James Gandolfini - attore americanu
* William James - psicologu e filosofu americanu
Bernardo

**Bernardo** poit essi:
* Bernardo Bitti - pintore italianu
* Bernardo Britti - pintore italianu
* Bernardo De Muro - cantante italianu
Caristia manna (Irlanda)

Sa **caristia manna** o **fàmine mannu** (in inglesu *Great Famine* o *Great Hunger* e in irlandesu *An Gorta Mór* o *An Drochshaol*) est istadu unu perìodu de fadigu, maladia e emigratziones massitzas in Irlanda intre su 1845 e su 1849. A bortas si ddi narat, susetotus foras de Irlanda, "su fàmine de sa patata" o su "fàmine irlandesu de sa patata (in inglesu: *Irish Potato Famine*), ca belle is de chimbe duos de sa populatzione dependiat pro una nera de resones istòricas dae custa regorta barata ebbia.​ Durante sa caristia, giai unu millione de persones fiant mortas e unu millione e prus fiat emigradu dae Irlanda,​ portende sa populatzione de s'ìsula a ruere intre de unu 20% e unu 25%.​

Sa càusa dereta de sa caristia fiat istada sa maladia de sa patata,​ chi aiat distrùidu is cultivos de patata in totu s'Europa durante sa dècada de 1840. Cun totu custu, s'efetu in Irlanda fiat istadu isproportzionadu, dae chi su tres unu de sa populatzione dependiat dae sa patata pro more de motivos ètnicos, religiosos, polìticos, sotziales e econòmicos, comente s'achirimentu de terras, is meres ausentes e is Leges de is laores; totu aiat contribuidu a su disastru in grados vàrios e is fatores causadores de su fatu sighint essende ogetu mannu de debata istòrica.

Sa caristia fiat istada unu momentu de corruada in s'istòria de s'Irlanda,​ chi tando fiat parte de su Regnu Unidu de Bretagna Manna e Irlanda. Sa caristia e sos efetos suos aiant cambiadu in manera permanente su panorama demogràficu, polìticu e culturale de s'ìsula. Tantis pro is nadios irlandesos comente pro sos in su disterru chi fiant sighidos, sa caristia fiat intrada in sa memòria populare e si fiat cunvèrtida in unu puntu de unione pro is movimentos natzionalistas irlandesos. Is relatziones, giai tiesas intre irlandesos medas e sa corona britànnica, si fiant peoradas fintzas de prus, aumentende is tensiones ètnicas e setàrias, e s'impèllida de su natzionalismu e su republicanismu irlandesu in s'ìsula e intre sos emigrantes irlandesos in Istados Unidos e aterue.

## Riferimentos
Yoshi's Island DS

**Yoshi's Island DS** est unu videogiogujocu de sa Nintendo de su 2007.
## Personàgios

* Yoshi birde
* Yoshi rosa
* Yoshi asulu chelu
* Yoshi grogu
* Yoshi arantzu
* Yoshi tanadu
* Yoshi ruju
* Yoshi asulu
* Yoshi biancu
* Yoshi nieddu
* Mario
* Luigi
* Peach
* Wario
* Bowser
* Donkey Kong
* Goffry
The Three Caballeros

**The Three Caballeros**, est unu film animadu istadunidensu de su 1945, prodùidu dae sa Walt Disney Productions e distribuidu dae RKO Radio Pictures.

Est su de sete Clàssicos Disney, chi contat un'aventura in Amèrica Latina impreende una tècnica ammisturada de animatzione e retzitatzione de atores. Ddoe pigant parte unas cantu atoras latinu-americanas famadas in cussu perìodu, comente Aurora Miranda, Dora Luz e Carmen Molina.

Sighit sa pellìcula Saludos Amigos de su 1942, ambientada in s'Amèrica Latina etotu, e tenet torra a Donald Duck comente protagonista, acostadu dae àteros comente José Carioca e Panchito Pistoles.
The Simpsons Movie

**The Simpsons Movie** est unu film animadu istadunidensu de su 2007, prodùidu dae Gracie Films e distribuidu dae sa 20th Century Fox.

Est su primu adatamentu a longu-metràgiu de sa sèrie animada The Simpsons, collocadu intre sa de degheoto e sa de deghennoe istajones.

Dirigidu dae David Silverman, su film includet sas boghes de Dan Castellaneta, Julie Kavner, Nancy Cartwright, Yeardley Smith, Hank Azaria, Harry Shearer, Tress MacNeille, Pamela Hayden, Karl Wiedergott, Marcia Wallace, Maggie Roswell, Russi Taylor, Joe Mantegna, e Albert Brooks.
Assadorzu

S**'assadorzu** (o **assaderia**) est unu cumèrtziu pùbrigu in ue si podet comporare e consumire in su logu màndigos caentes, in particulare assados (dae ue apròghilat su nùmene) o puru l'achisissionare pro biazu. 

Sende chi, a s'avesu, est chistione de mandigares lestros, normarmente s'ammanitzat finas unu mustradorzu cun iscannos in prus de sas mesas cun cadreas tradissionales. 

Sos màndigos sunt servidos in isterzos de pràstiga e sa cunsumidura est immediata, o tando in cuntenidores de allumìniu pro los zugher a foras. 

Meda fitianu, sos assadorzos cùmbidant finas pitza segada.

Sos produtos tìpigos de assadorzu sunt portziones individuales de macarrones, cun cundimentos bariados finas elaborados (pro narrer, lasannas o cannellones), puddos in su coghepetza, ortalìtzias còghidas e dassadas brincare in sa sartàine, portziones de petza che bombas o fitigheddas panadas, frissuras bariadas de acordu cun su logu.
Lagu Laacher

Su **Lagu Laacher** (*Laacher See*) est unu lagu in sa regione vulcànica de s'Eifel, acanta de is tzitades de Andernach (8 km), Bonn (37 km) e Coblenza (24 km). Formadu in una caldera, est de forma ovale e, cun unos 3,3 km², est su prus lagu mannu de sa Renania-Palatinadu. S'ùrtima foghilaja de s'ex "vulcanu Laacher" est a giru de s'annu 10 930 a.C. A subra de is ispondas suas s'agatat s'abbadia de Santa Maria.

## Etimologia
Su nòmine ufitziale *Laacher See* est pleonàsticu, ca derivat dae su latinu lacus (in tedescu antigu "*lacha*") e dae su tedescu modernu "*See*", est a nàrrere "lagu". In su tempus su tèrmine "Laach" at dadu nòmine a su logu e a su monastèriu, chi in su 1863 is Gesuitas Maria dd'ant postu *Laach*.

## Descritzione
A giru de su lagu s'agatant rilievos de artària mèdia de 125 m. Tenet una profundidade màssima de 53 m. Est alimentadu prus che totu dae abba freàtica, frida e de sabore marigosu, e non tenet drenàgiu naturale. S'artària mèdia o "Normalnull" (*zero normale*) est fissada pro cunventzione a 275 m, ma vàriat meda, fintzas de 15 m, segundu s'evaporamentu o is pretzipitaziones.

In s'edade de mesu, in diretzione sud s'est fatu su tunnel *Fulbert-Stollen*, longu 880 m e artu unos 3 m, pro amparare su cunventu dae s'abba arta. Fulbert est istadu s'abate de su monastèriu dae su 1152 a su 1177 e su fràigu est istadu datadu in s'annu 1164 segundu su mètodu dendrocronològicu. Intre su 1840 e su 1845 is famìlias Delius e Von Ammon, insandus propietàrias de su bene cunventuale secularizadu e de su lagu, nd'aiant fatu fàghere unu parallelu a unos 10 m de profundidade pro abbassare de prus su livellu de s'abba.

Su Lagu Laacher est fintzas unu vulcanu firmu, sugetu a fainas sìsmicas e anomalias tèrmicas a suta de su lagu.. Sinnos de faina si rilevant fintzas a livellu de s'abba a suta de forma de degassamentu vulcànicu.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos
Gioiese 1918

S**'Associazione Sportiva Dilettantistica Gioiese 1918**, mègius connota comente Gioiese, est una sotziedade de fùbalu italiana cun sede in sa tzitade de Gioia Tauro e chi in dies de oe giogat in Sèrie D, su de bator livellu de su campionadu italianu de fùbalu.
Palatul Primăverii

Su **Palatul Primăverii** (in sardu: *Palatzu de Beranu*) fintzas connotu comente **Casa Ceaușescu** (in sardu: *Domo Ceaușescu*)**,** est unu fàbricu chi s'agatat in su bighinadu *Primăverii* de  Bucarest, capitale de Romania. Dae su 2016 est istadu allistridu a museu.

## Istòria
Su palatzu fiat fraigadu intre is annos 1964 e 1965 comente abitòriu de protocollu pro su tando presidente Gheorghe Gheorghiu-Dej. A pustis de mòrrere Dej, in su 1965 fiat fatu segretàriu de su Partidu Comunista Romenu Nicolae Ceaușescu. Su palatzu fiat ammanniadu intre is annos 1970 e 1972 pro nde faghere sa morada de sa famìlia Ceaușescu. In ie fiant cumbidados cabos de istadu istràngios comente Charles de Gaulle (1968), Richard Nixon (1969) e Fidel Castro (1972).

A pustis de sa rivolutzione de su 1989, su palatzu fiat sa residèntzia de protocollu pro retzire is delegatziones internas e istràngias. In su 2016 est istadu cunvèrtidu in museu.

## Descritzione
Durante su regìmene de Ceaușescu e si naraiat in Romania ca s'istadu fiat bivende una "*Edade de Oro*", espressione usada susetotus in relatu cun su cultu de sa personalidade de Nicolae Ceaușescu e sa familia sua. Unu paranùmene de su fabricu est duncas fintzas "*Palatzu de Oro*".

Su progetu de sa domo est dèpidu a s'architetu Aron Grimberg-Solari, antimes is giardinos fiant disinnados dae Robert Woll  - chi impare a Agrippa Popescu si fiat incuradu fintzas de su frunimentu - e dae s'ingegneri paesagìsticu Florin Teodosiu. Sa domo si caraterizat duncas pro s'istudiu de internos curados e lussuosos meda, cun una variedade manna de linnas siat de Romania siat de àteras partes de su mundu, comente fintzas tapetos de balore e una colletzione de cuardos de artistas famados. In aposentos varios s'agatant mosàicos, in unos de is cales, in sa pischina si leent is nùmenes de is artistas, Olga Porumbaru e Florin Pârvulescu, chi aiant traballadu a sa componidura issoro cada die pro duos annos. A sa fine de su traballu Ceaușescu pro a cumpensu ddis aiat permìtidu de emigrare de s'istadu.

Pro una iscuta de tempus a pustis de sa ruta de su regìmene su Palatul Primăverii fiat abbitadu dae bagamundos e ladrones, chi diant addanniare su palatzu e fiant bogados cun interventu de is fotzas armadas.

Su guvernu aiat pensadu a primìtziu de bèndere su palatzu, ca fiat caru meda de mantènnere, pero a sa fine fiat cunvèrtidu in unu museu.

## Riferimentos

## Artìculos ligados
* Repùblica Sotzialista de Romania
* Nicolae Ceaușescu
All About Eve

**All About Eve** est una pellícula drammàticu de su 1950 dirìgidu dae Joseph L. Mankiewicz e basadu a pitzus de su contu  "The Wisdom of Eve" de Mary Orr, mancari custu non siat acreditadu me is tìtulos de sa pellìcula. 

Is protagonistas sunt Bette Davis in sa parte de Margo Channing, un'atora de Broadway de primore ma imbetzende, e Anne Baxter comente a Eve Harrington, un'ammiradora ambitziosa chi intrat in sa vida de Channing, ameletzende·nde sa carriera e is relatziones personales. 

Sa pellìcula at retzidu su preju de sa crìtica giai dae s'incumentzu, ses prèmios Oscar, unu Globu de Oro e àteros. S'American Film Institute dd'at postu in sa lista de is mègius pellìculas americanas de semper.
Terra de nemos

Sa **terra de nemos** est una terra inabitada, chi podet esser cuntierrada intre partes chi la dassant sena ocupare pro timòria o inseguràntzia. Su tèrmine fiat orizinarmente impreadu pro definire unu territòriu cuntierradu o unu muntonarzu intre feudos. In sos tempos modernos, est normarmente assotziadu a sa segunda gherra mundiale pro descrier sa zona de terra intre trintzeramentos de duos inimigos, no cuntrollada dae peruna de sas partes.

## Riferimentos
Ginestà

**Ginestà** est unu grupu de mùsica formadu dae is frades Júlia Serrasolsas e Pau Serrasolsas, de su bighinadu de Santu Andreu de Palomar de Bartzellona. Is cantzones issoro ammisturant istiles de mùsica pop, sonos isperimentales e folk.

Su nòmine de su grupu bolet èssere un'omàgiu a Marina Ginestà e Coloma. In antis de cumintzare sa carriera issoro cun Ginestà, is duos frades faghiant parte de un'àteru grupu naradu La Púrria.

In s'abrile de 2018 ant presentadu su primu discu issoro, autoeditadu, cun su tìtulu *Neix*, e in s'onniasantu de su 2019, su segundu, *Ginestà*. Cun su discu omònimu ant bintu su prèmiu Enderrock 2020 pro votatzione populare a su discu mègius de cantzone de autore de su 2019. In su 2022 aiant lantzadu su de tres discos *Suposo que l'amor és això*, chi includet sa cantzone «L'Eva i la Jana», publicada s'annu in antis, e chi fiat istada una de is cantzones prus ascurtadas de s'istiu.

S'annu 2022, in su programa musicale de sa televisione catalana TV3 *[[A2Veus]]*, binti cantantes ant concursadu pro cantare in paris cun Ginestà unu de is grandu sutzessos suos. Is partetzipantes ant retzidu formatzione vocale e puru de ballu. Is duos mègius fiant arribados fintzas a su riu Ebru a Miravet, in ue is membros de Ginestà aiant seberadu cun chie boliant cantare «L'Eva e la Jana», una de is cantzones issoro prus connotas.

## Discografia

* *Neix* (2018)
* *Ginestà* (2019)
* «L'Eva e la Jana» (single, 2021)
* *Suposo que l'amor és això* (2022)

## Riferimentos
Museu de sa Tzeràmica de Nùgoro

Su **Museu de sa Tzeràmica**, connotu fintzas comente **Museu de sa Tzeràmica Sarda** est unu museu de Nùgoro.

## Istòria
Ideadu giai dae su 2001 dae su Comunu de Nùgoro, su fràigu de su museu est a pustis coladu suta de sa gestione de s'ISRE, chi b'at traballadu semper paris cun su Comunu, chi at frunidu sa Domo Chironi comporada in su 2002, e cun sa domo editora Ilisso, mere de sa parte manna de sa colletzione de tzeràmicas chi s'istrutura noa depiat acollire.

S'architetu Antonello Cuccu at progetadu s'espositzione, chi sa gente at pòdidu abbistare pro sa prima borta durante s'inauguratzione de su museu, su 20 de trìulas de su 2023.

## S'espositzione
Su museu tenet tres pianos, in ue si podent bìdere prus de 350 òperas, cun medas de artistas mannos sardos de su noighentos, che a Frantziscu Ciusa, Salvatore Fancello, Federico Melis, Edina Altara, Antine Nivola, sos frades Melis, Pinuccio Sciola, Emilia Palomba, Angelo Sciannella, Gavino Tilocca e àteros, ma fintzas unas cantas de àteros logos de s'Europa.

Totu sos ogetos mustrados contant de sa traditzione de sa tzeràmica sarda, ma fintzas s'istòria de sa s'Ìsula e, cun sos trastes de cada die che a prateris o brocas, sa vida de sa gente.

## Riferimentos
Gioia Tauro

**Gioia Tauro** (in tempos antigos narada Gioja) est unu comunu italianu de 19 184 abitantes de sa tzitade metropolitana de Reggio Calabria in Calàbria.

Unu tzentru agrìculu, cummertziale e industriale de sa provìntzia, istat cara a cara a su mare Tirrenu e dat su nùmene a su golfu.
Tom Holland

**Tom Holland**  (Londra, 1 làmpadas 1996), est unu atore inglesu.

Sa carriera sua est incumentzada in su 2008 cun su musical de Billy Elliot, in sa parte de Michael, su mègius amigu de su protagonista. Est essidu famadu in su 2016 pro sa parte de Peter Parker / Spider Man in s'Universu Tzinemàticu Marvel. In su 2017 at retzidu su Prèmiu Saturn pro su mègius atore emergente. 

## Riferimentos
Mudulea

Sa **mudulea** est su mudìmine subra de unu crìmine, siat pro interesses de comodidade o torracontu, o tando causada dae timòrias e reselos, in manera a imbarare sa busca e su castigamentu de su curpàbile. 

## Etimolozia

Sa paraula derivat craramente dae su sustantivu ”mudìmine”, sende in ie pro inditare s'intentu de abarrare mudu e no narrer nudda de su chi s'ischit.

## Impreu

In Sardinna e in Itàlia, su tèrmine si referit mescamente a sa custumàntzia presente in sa màfia e sas organizaduras criminales in zenerale, narada finas leghe de su mudìmine, pro custu si devet mantenner su mudìmine a pitzos de su testimòniu de unu crìmine e su nùmene de su responsàbile de unu mortorzu, in manera chi a pessigher custu ùrtimu non siat sa zustìssia legale de s'Istadu, si nono petzi, eventuarmente, sa bindita de su lesiadu.