open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brincu de artària

Su **brincu de artària **o** giampu de artària** est un'ispetzialidade siat masculina siat femenina de s'atretismu.

S'obietivu est a subracolare cun unu brincu unu listone orizontale postu a un'artària determinada. Su brincu podet esser realizadu cun cale si siat tènniga, bastughì s'ispicamentu dae su solu acontessat cun unu pee ebia.

## Regulas
In una cumpetidura, sa barra a sa prima est regulada a un'artària relativamente bassa e est iscostiada chirru a susu cun incrementos de unos 3 o 5 chentìmetros, peroe podent esser de 1 chentìmetru pro sos tentativos de primadu. Onzi atreta tenet sa possibilidade de isseberare a cale artària a cumintzare a brincare, peroe una bia chi s'artària est istada brincada, sos àteros atretas no ant a poder cumintzare a un'artària prus bassa.

S'atreta tenet unu minutu pro cumintzare su brincu dae su mamentu in ue est mutidu. A pustis de tres brincos nuddos cunsecutivos, s'atreta est eliminadu dae sa porfia. S'atreta chi brincat prus a susu est decraradu su binchidore. Si duos o prus atretas brincant sa matessi artària màssima, su cun su nùmeru prus bassu de tentativos nuddos (a cale si siat artària) binchit. Si peri custu non si resessit a definire su binchidore, sunt realizados brincos annanghedores, sas artàrias logradas in sos brincos narados abarrant bàlidas pro su chi pertocat sos primados mundiales e àteru.

Sa barra de su brincu de artària est fata de pràstiga afortida cun bidru o allumìniu. Àteros materiales sunt autorizados, peroe b'at limitaduras de pesu e curvadura. Sa barra est longa unos 4 metros (s'IAAF règulat sa longària cun sa finalidade de primadu), cun una partzidura trasversale retunda, triangulare o cuadrada pro su prus de sa longària sua e de duos puntos de arrimu cuadrados in sas istremidades. Est cullocada a un'artària medida in duos suportes chi faghent in manera chi sa barra si cullochet in sas istremidades currespondedoras a s'artària desizada.

Sas artàrias brincadas sunt carculadas medende dae su puntu de decollu a s'oru superiore de sa parte prus bassa de sa barra. Deretamente in palas de sa barra, b'est una tramatza modde de gomma-ispuma chi permitit un'aterrazu seguru. Sos atretas devent brincare cun unu pee ebia pro subracolare sa barra. In tempus de su brincu podent tocare sa barra, peroe su brincu est nuddu si custa ùrtima ruet pro su tocu issoro. Si sunt dados casos raros in ue ant permìtidu a s'atreta de repiter su tentativu, custu podet acontesser petzi si su zuighe decrarat chi sa barra nch'est ruta pro neghe de tzircustàntzias isternas, comente su bentu. B'at bator partes de s'isecutadura: incannada, ispicamentu, bolu e aterrazu.
Praghèntzia

**Praghèntzia** (in italianu: **Piacenza**; in su dialetu locale ***Piasëinsa***) est una comuna italiana de 103.487 abitadores, cabitale de sa provìntzia emiliana a su matessi nùmene. Est paranumenada *sa prima nàschida* ca in su 1848 fiat istada sa prima leada italiana chi aiat detzìdidu peri prebissitu de intrare a formare parte de su Rennu de Sardinna. Posta in sa làcana intre s'Emìlia e sa Lombardia, est infruentziada economigamente e curturarmente dae Milanu, cun su cale at relassionadu fitianu sos destinos suos.

## Zeografia

Praghèntzia est situada in su paris padanu a un'artària de 61 metros in su livellu de su mare. Abarrat in s'oru deretu de su Pou, intre sas foghes de su riu Trebbia a s'uestu e de su traìnu Nure a s'estu. A unos bìndighi chilòmetros in sa deretura suddu, cumparint sos pendinos de sos mògoros praghentzianos, primas brabànias de s'Apenninu ligurianu. Sa posissione zeogràfiga, in su rugramentu intre Lombardia, Ligùria e Emìlia, nd'at determinadu dae semper sas sortes istratèzigu-militares e nd'at fatu unu nuu importante autocaminale e ferruviàriu.

## Crima

Praghèntzia est sa cabitale provintziale de s'Emìlia-Romanna cun su crima prus continentale, pro cunseghèntzia sos ierros sunt lizeramente prus rìzidos a petus de sas àteras cabitales provintziales de sa rezione e sas pretzipitaduras sunt prus mannas. Sas temperaduras mìnimas ierrales rezistradas, in prus de custu, sunt inferiores a sas de sas leadas lombardas probianas. Sa probiania de sa bidda a su riu Po zughet de cunseghèntzia ch'in totu sos tempos de s'annu su crima siat caraterizadu dae umedade forte: a s'ierru, si manifestat cun frechèntzia manna su fenòmenu de sa neula, a s'istiu sas cundissiones meteorolòzigas sunt fitianu de afogu istragosu.

Finas a s'agabu de sos annos otanta de su sègulu coladu, sunt istadas rezistradas niadas primadu. In sas dies de sa niada de su sègulu de su 1985 chi aiat còrfidu su nordu de s'Itàlia si fiat superadu unu metru e mesu. Su nie in Praghèntzia est semper faladu in tempus de s'ierru, fenòmenu bastante naturale, peroe intre s'agabu de sos annos noranta e sa prima dègada de custu sègulu, probabirmente pro neghe de sos mudamentos crimàtigos, su fenòmenu s'est inraradu e su nie faghet sa cumparta sua petzi isporadigamente, de àtera banda peri pretzipitaduras de pagu importu. In sos ùrtimos annos, su nie est torradu in cantidades bundantziosas e in s'ierru de su 2008/2009, si sunt rezistradas pretzipitaduras niosas primadu. Sa temperadura màssima mèdia in ghennarzu est de 3-4 grados, cando ch'in triulas nche sizit 31-32-33 grados. 
## Àteros progetos

Categoria: Tzitades de s'Italia
Boladoreddu

Su boladoreddu est una pubrigadura de tirada limitada formadu dae una o duas pàzinas imprentada in una o totu sas caras. Est impreadu pro informare in manera lestra e intregosa s'aprofetadore possìbile, chi fitianu nd'intrat a possedimentu pro casualidade, in unu tipu determinadu de eventu, idea, prozetu, ozetu.

## Istòria
Unu de sos impreos prus famados de su boladoreddu in s'istòria italiana fiat istadu in s'ocasione de su bolu subra de Bienna de un'iscadrilla de s'abiadura itailiana liderada dae Gabriele D'Annunzio, chi su 9 de austu de 1918 aiat fulliadu a subra de sa tzitade unos 50.000 boladoreddos propagandistas. Su boladoreddu “militare” sighit a esser meda utilizadu a dies de oe pro ispainare dudas e timòrias in sas pobuladuras.

## Impreu pubritzitàriu e propagandista

Atuarmente si nde faghet impreu meda in su setore de sa pubritzitade, in ue s'informadura si lìmitat a proponner unu servìtziu, unu produtu o una marca.

Sende gasi, est utilizadu in onzi ocasione chi dimandet su beiculonzu de un'informadura sintètiga a unu pùbrigu possìbile, duncas in su domìniu polìtigu, sindigale, propagandista. S'operadura de repartzidura de sos boladoreddos a sos destinatàrios possìbiles podet acontesser in modu deretu, peri intrega a manu, o in manera indereta a mèdiu de s'insertadura de su boladoreddu a sa cassita de su curreu o a su parafrinas de sas automòbiles, in un'atividade chi est definida boladoreddamentu.

S'impreu propagandista de su boladoreddu (chi zai esistiat in su milliotughentos in sos moimentos patriòtigos bariados, pro narrer cun sas fulliadas fontomadas de boladoreddos in intro de manifestadas teatrales dae sas lollas de susu a sa corte de cadirones) nch'aiat sizidu su cùcuru suo in sos annos '60 e '70 de su sègulu coladu cun s'ispainadura intre sos grupos polìtigos minores de su murticopiadore.

## Ordinàntzias comunales

In medas comunas italianas, formas de repartzidura de boladoreddos sunt reguladas dae ordinàntzias comunales chi apostìvigant si siant lizìtimas o nono, e nde cundissionant s'atividade a su pagamentu de un'impòsitu. Difatis, in sas tzitades mannas, pro realizare su boladoreddamentu manu-a-manu est pretzisu a pagare un'impòsitu subra de sa pubritzidade, chi andat dae 5 euros sa die pro onzi piseddu impreadu in sa repartzidura in sas comunas de Milanu e Nàpule a sos 5 chentèsimos de euro pro onzi boladoreddu repartzidu in Roma. Unu casu raru est rapresentadu dae sa comuna de Zènova, ch'in su 2.004 at proibidu su boladoreddamentu manu-a-manu.
Su boladoreddamentu in sas automòbiles est proibidu in belle totu sas comunas italianas.

Categoria: Imprenta
Don Chisciote de sa Màntzia

***Don Chisciote de sa Màntzia*** (*El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha*) est unu romanzu iscritu in limba ispagnola dae s'iscritore ispagnolu Miguel de Cervantes e publicada in duos volumes in su 1605 e in su 1615.  Est una de sas òberas pius importantes de sa literadura universale.****''

## Editziones in sardu

* 

## Riferimentos
Caminu de ferru Mandas-Arbatassa

Su **caminu de ferru Mandas-Arbatassa** est una lìnia ferruviària turìstiga de ladària manna zestionada dae s'IRST in su cuadru de su servìtziu Trenigheddu Birde. Atuarmente, est su caminu de ferru turìstigu prus longu de Itàlia, gasi che sa lìnia de ladària minimada prus longa de Europa.

## Cursàriu

Sa conca de lìnia de sos trenos est Mandas, dae ue moent normarmente sas cumponiduras de sas lìnias de su Trenigheddu Birde de su cumpartzimentu de Casteddu. Pagu ora a pustis de sa moida, si nche crompit a su puntu in ue sa lìnia dassat sa de Ìsili e Sòrgonu e si sòdigat chirru a s'estu, sizende sas leadas de Arrolli, Nurri e Biddanoa Tulu. Dae ie cumintzat un'artiada costante chirru a sos montes de s'Ozastra, gasi a pustis de zumbare su lagu bassu de su Frumendosa si nche crompit a sa cantonera de Palarana, posta intre duos tùnneles e, in su tempus coladu, logu de traballu a ue fiant destinados sos cantoneris indissiplinados. Sa trassadura cumintzat a si fagher garronosa a medida chi aumentat s'artària, e su trenu, a pustis de colare s'arressada de Bertiddi, nche sizit in s'òrdine Estèrzili, s'istassione de Sàdali-Seulu e sa de Seui, puntu de rugramentu avesale de sos trenos.

Si biazat a inghìriu de 800 metros de artària, no a largu dae su Serrarghentu, e aumentat sa presèntzia de pontes, tùnneles e bortas, e a pustis de sas arressadas remengas de Anulù, Santu Giròmini e Niala, si sizint sas biddas de Ussassài e Gairu, chi s'istassione s'agatat in sa leada de Gairu Tachisara, tèrminus antigu de s'arrampamentu disimpreadu de Jertzu. A pustis de rugrare unos cantos tùnneles e afrinare sos oros de su lagu artu de su Frumendosa, si nche sizint sas istassiones de Biddamanna Strisàili e Àrzana, ambas a tesu meda dae sas leadas respetivas.

Dae Àrzana in antis, cumintzat sa falada longa chirru a su mare e, a pustis de furriare de 360° in su tunnel eligoidale de Pitzu de Cucu, si nche crompit a Lanusè, cabitale de sa provìntzia de s'Ozastra, a su cale sighint s'istassione de Èlini-Irbonu e s'arressada de Sedda Eleci. Finarmente, si crompit a su paris, in su territòriu de s'àtera cabitale de sa provìntzia ollastresa, Tortuelie, penùrtima istassione in antis de sa conca de lìnia in su portu de su trighinzu de Arbatassa.

Categoria: Caminos de ferru de sa Sardinna
Renato Curcio

**Renato Curcio** (Monterotondo (Roma), 23 de cabidanne 1941) est unu terrorista italianu, intre sos fundadores de sas Brigadas Rujas, organizadura terrorista de manca istrema chi aiat insambenadu s'Itàlia in sos annos setanta e in sa prima metade de sos annos otanta de su sègulu coladu, causende chentinas e chentinas de bìtimas nossentes.

Curcio fiat cojuadu cun un'àtera brigadista, Mara Cagol, obitada in su làmpadas de 1975 in tempus de un'afrontu armadu cun sas fortzas de seguràntzia.

Dae su 1998 est in liberdade, sena s'esser arrepèntidu mai de s'issèberu suo de morte e sena pedire perdonu carchi bia a sas famìlias de sas bìtimas suas.

Est cussideradu zenerarmente unu de sos pessonazos prus negativos e detestàbiles de s'istòria italiana.

Categoria: Terroristas
Valeria Marini

**Valeria Virginia Laura Marini** (Roma, 14 de maju de 1.967) est un'atora, pisedda ispetàgulu e modista italiana cun orìzines sardas (mama sua est naturale de Casteddu).

Nch'at sizidu s'èsitu a cumintzos de sos annos noranta de su sègulu coladu gràssias a sa partetzipadura sua comente prima fèmina a diferentes ispetàgulos de su “Bagazitu”, abarrende-bi pro istajones mùrtipras e torrende-bi in su barigare de sos annos posteriores, a pustis de s'afirmadura comente atora in diferentes ispetàculos teatrales e pellìgulas de tzine e tele.

In tempus de sa carrera sua, at finas traballadu de presentadora telebisenca de paritzos programmas de bariedade, comente “Brullas a bandas” e “Sos acotzados”, cando chi dae su 2.005, a sa parallela cun s'atividade telebisenca e tzinematogràfiga, isvilupat finas una carrera in calidade de modista.

Cussiderada unu sìmbulu sessuale de sos annos noranta de su sègulu coladu e de sa prima dègada de su sègulu in protzessu, gràssias finas a sas formas suas sensuales, at realizadu calendàrios bariados e s'est pobularizada finas in sas rebistas de cròniga in colore de rosa, in particulare pro s'acapiadura sua sentimentale cun Vittorio Cecchi Gori.

Categoria: Pessonazos de ispetàgulu
Lista postale

Sa lista postale est unu servìtziu postu a disponimentu dae sos curreos a sas pessones chi non disponzant de un'agatadorzu firmu o chi, pro resones pròpias issoro, non disizent retzire sa currespondèntzia in domo.

In Itàlia, onzi ufìssiu postale disponet de una partzidura destinada a custu servìtziu. Naturarmente, pro poder retirare su curreu aderetadu a sa pessone pròpia, est pretzisu a amustrare unu documentu de identidade bàlidu. In logu de unu nùmene de pessone, in sa subra cun destinu a sa lista postale bi podet esser iscritu su còdighe de unu documentu de identidade (pabiru de identidade, passaportu, eac.): in su casu naradu, chi est tìpigu de sos annùntzios minores, cheret amustradu su documentu identificativu currespondedore a su còdighe inditadu in sa subra.

Totu sos tzitadinos ant deretu a su servìtziu de lista postale, e su deretu naradu podet esser limitadu petzi a degretamentu de s'autoridade zudissiària.

In zenerale, sas partziduras italianas de lista postale bardant sa currespondèntzia retzida pro sa dura de unu mese: in su casu chi, pustis coladu custu tèrmine, nemos si presentet pro la retirare, issa est torrada a s'imbiadore.

Su recursu a su servìtziu de lista postale resurtat meda pràtigu in sos biazos longos itineradores in logu istranzu, mancari a dies de oe, in bista de s'ispainadura de sa telemàtiga, sas pessones chi nde tirant profetu pro custu siant seguramente meda prus pagu numerosas chi una die.

Categoria: Curreos
Colo-Colo

Sa **Colo-Colo** (*Club Social y Deportivo Colo-Colo*) est una sotziedadi calcistica de palloni de Santiago, in Cile. Est nàscia in su 1925. Su presidenti de oi est Raúl Labán.

## Acàpius de foras

*  CSD Colo-Colo
* Blanco y Negro S.A.
* Colo Colo — Fifa.com
Cuarteri

Su **cuarteri**, in s'àmbitu militare, ìnditat unu fraigu o unu cumparis orgànigu de fraigos e infraistruturas, destinados a s'aposentu, s'atividade e/o s'imparonzu de sas fortzas armadas e de sos corpos de polima, finas in sos perìodos in ue no isvilupant deretamente atividades operativas, si nono tareas de insajadura, e àteros incàrrigos chi pertocant zenerarmente sas finalidades istitussionales chi li sunt assinnadas.

## Etimolozia

Sa teoria prus credibizada a pitzos de s'orìzine de su tèrmine “cuarteri” est chi derivet dae su latinu “quaterna”, cun su sinnìfigu de “aposentu destinadu a bator sordados”.

## Istruturas

Su cuarteri presentat a s'avesu sos elementos materiales sighidores:
unu o prus corpos de fàbriga ammanitzados comente aposentadorzu/dormidorzu;
mandigadorzu cun eventuarmente coghinas e zonas de coghidura pro mandigares antisimpachetados:
dispensadorzu (una casta de tzilleri/minimercadu pro sa tropa);
tzìrculu de ufissiales e sutaufissiales;
recreadorzu; 
insajadorzu;
dominarieddu de cumandàntzia cun ufìssios currespondidores;
muru de inghiriadura;
miradorzos e caudebas;
corpus de bàrdia;
ambiente pro retzidura de ràdiu, telèfonu, eac. (sinzolamentos, eac.);
pratza de armas;
remunidorzu pro sos beìculos e àteros echipamentos destinados a finalidades istitussionales;
depòsitos e anàlogos;
infirmeria cun ambientes destinados a sas bìsitas mèdigas e aposentos de internamentu.
In manera zenerale, pro unas cantas unidades militares ispetziales, che pro narrer sos pararutistas, est meda frechente sa presèntzia in su cuarteri de una turre de atrivimentu a su nessi, in ue si sìmulant fulliadas, apiligadas e àteras manobras tìpigas de su corpus.

Categoria: Sièntzias militares
Duluth

**Duluth** est una bidda istadunidesa logalizada in s'Istadu federale de su Minnesota, in su contadu de Saint Louis, in s'oru de su Lagu Superiore. Sa de bator leadas minnesotianas, Duluth tenet una pobuladura de 86.265 abitadores cunforme a su retzensimentu de su 2010. Duluth est sa de duas logalidades prus mannas in s'oru de su Lagu Superiore a pustis de Thunder Bay su canadesu, e tenet s'arzola metropolitana prus manna de su lagu, cun una pobuladura de 279.771 abitadores in su 2.010, sa de duas prus mannas de su Minnesota. Sa pobuladura urbana de Duluth cumbinada cun sa de sas leadas serentes – incrùdidos Proctor, Hermantown e Superior (zai in su territòriu de su Wisconsin), tenet addae de 131.000 bividores zustu a sos nùmeros retzensidos in su 2.010.

## Zeografia
Situadu in su puntu prus ponentesu de sos Lagos Mannos, in s'oru nordu de su Lagu Superiore, Duluth est sizìbile dae s'Otzèanu Atràntigu, a largu 3.700 chilòmetros, peri sos Lagos Mannos e su riu Santu Larentu. Custa posissione bantazosa rennet Duluth su primu portu de aba durche de su mundu, in ue segurant naes cun banderas de dusinas de paìsos diferentes.

Duluth format un'arzola metropolitana cun Superior chi est narada “The Twin Ports”, “Sos Portos Cròbinos”. Sas biddas cumpartzint sa baìa de Duluth-Superior e impare custìtuint su portu prus importante de su Lagu Mannu pro su trasportu de carvone, minerale ferrosu (taconita) e trigu. Destinu turìstigu de sinnìfigu pro s'Uestu tzentrale, Duluth istranzat s'ùnigu abàriu de aba durche de sos IAA, s'Abàriu de sos Lagos Mannos, e su ponte Aerial Lift, chi aunit su canale portencu de Duluth cun sa baìa de Duluth-Superior. Sa bidda rapresentat finas su puntu de partida de sos biazos in caminu a longu de s'oru tramuntanesu de Minnesota. 

Sa tzitade est titulada cunforme a Daniel Greysolon Le Sieur du Luth, su primu isproradore europeu cunnotu chi nch'apat sizidu sa zona.

## Pessonalidades relassionadas cun Duluth

Duluth est sa bidda de nàschida de Bob Dylan su cantadore e de Bill Berry su baterista antigu de sos R.E.M.
## Àteros progetos
Istiu de Santu Martine

S'istiu de Santu Martine est su nùmene impreadu pro inditare unu perìodu atonzale eventuale in ue, a pustis de sas primas astragadas, si presentant cundissiones crimàtigas de tempus bonu e alore relativu. In s'emisfèriu australe, custu fenòmenu si podet dare intre s'agabu de abrile e su cumintzu de maju. Su nùmene de Istiu de Santu Martine est cumpartzidu cun su prus de sas àteras limbas noulatinas, in sos paìsos angrusassones est mutidu “Indian Summer”, cando ch'in unas cantas limbas isravas, intre sas cales b'est su russu, si narat “Babe Leto”.

Santu Martine si festat s'11 de santandria.

Tradissionarmente, in cussas dies s'abrint sas cubas pro sa prima degustadura de su binu nou, chi a s'avesu est cumbinadu cun sa prima castanza. Custa tradissione est tzelebrada finas in una poesia famada de Giosuè Carducci, chi su tìtulu est, difatis, “Santu Martine”:

« Sa neula in sos montigros ratos
S'àrtiat moddinende,
E suta de su bentuestu
Zuilat e inàrbinat su mare;

Peroe peri sas carreras de sa bidda
Dae sa gurgulliadura de sas cobedinas
Colat su fragu aspru de sos binos
Pro alligrare sas ànimas.

Fùrriat in truncheddos allutos
S'ischidone ischintiriddende:
Est su cassadore fruschiende
In su limenarzu abaidende torra
Intre sas nues rujastras
Cheddas de puzones nieddos,
Che pessamentos esillados,
In su migronzu serencu. »
(Santu Martine; Giosuè Carducci)

“Istiu de Santu Martine”, de su 1.857, est finas unu de sos contos prus fontomados dae Adalbert Stifter s'iscritore de su realismu austrìagu. 
Non b'at peruna acapiadura intre s'istiu de Santu Martine e sa fràsia idiomàtiga sarda “Neghe de Antine, neghe de Martine”.

Categoria: Perìodos de s'annu
Gravellu

***Dianthus caryophyllus*** L. (**Gravéllu** o **Caróvulu**) est una pranta de ebra de sa famìllia de *[[Caryophyllaceae]]*. Probabilmenti nativa de su Mediterraneu innui esti diffundia in tottus is regionis, s'esatta orìgini no est connotta po sa cultivatzioni istensiva chi est istettia fatta in is uttimus 2.000 annus.

## Descritzioni
Pranta perenni chi podit cresci fintzas a unu metru de altesa. Suus follas funt grigias-bidris impunnadas a bidri-asulu, finis eì longas fintzas a 15cm. Is froris podint essi, a solus o accorraus in gudronis, de diametru de 3 a 5 cm, cun s'oru tottu frattatzau. Su collori originalli est arrosa-pùrpora ma oi du ant medas cultivar de dogna collori. Sa froridura si produssit po casi tottu s'annu eì normalmenti funt froris de fragrantzia fotti.

## Cultivu
Su gravéllu aresti frorit iscetti duranti su beranu eì s'istadi, però cun conditzionis appropriadas podit froréssi tottu s'annu. Óllit àcua regullari chentza stangiadura eì esponidura in prenu solli.
Ammuntadore

Su **Ammuntadore**/**-i** o **Ammutadori** (dae su verbu *ammuntare*/*-ai*) est unu essere de sa mitologia sarda chi diat còrfere a sa zente cando fachet sònnu malu (est a nàrrer, cando fachet *ammuntadùra*). 

## Berbu contra a s'Ammuntadore
Si credìat chi fit s'imbìdia a cajonare s'arribu de s'Ammuntadore. Pro nche lu catzare, si nabat su berbu chi sichit:

## Istòria e testimònzos
Si at meda testimònia de sa credentzia de custos esseres e si nde at chistionau dae meda; pro carchi istudiosu aìat picau pede a pustis de su 241 a.C., ovverosiat a pustis chi sos anticos romanos aiant conchistàu sa Sardigna, ma pro ateros galu esistiat ja dae prima. A si pòmpiare sos sìntomos chi sas "vitimas" riportàbant (pressione e dòlu a su pèttus, comente chi s'ammuntadore las teniat presas istàndelis firmu in supra e impedìndelis de mògher pòddiche, visiones orrorosas e adderettùra sa morte), si diat poder iscumbatare chi siant sas criaturas de su note chi sos latinos, chind un'ateru lùmen, mutìant *Incubi* (*[[Incubus]]* a singulare) e, in sa versione femenìna, *Succubi* (*[[Succuba|Succubus]]* a singulare).

Chin su tempus, a dontzi modu, s'Ammuntadore at pèrdiu tottu su caratere de pantasima e ispìritu de su nòte chi teniat in favore de una narratzione prus a curtzu a cussa cristianu-cattolica, chi lu at postu a pare chin su demoniu identificàndelu de su tottu chin issu, tantu chi fint nàschias precadorias pro che lu catzare. Mancari chi sos zovanos oje bi credant pacu, galu fachet a intèndere carchi contu in supra sos ammuntadores dae sos antzianos.

## Teorias issientìficas
S'Ammuntadore si podet fatzilmente pònner a pare chin sas esperientzias de sa paralisi in su sonnu chi si accumpanzat a allutzinadùras ipnagogicas.

## Referèntzias
Màriu Piga

**Màriu Piga** (Lu Palau, 29 de maju de 1953) est un'assussadore de fùbalu e fubaleri antigu sardu (zogaiat in sa posissione de atacadore).

## Carrera

### Zogadore

At cumintzadu sa carrera in su 1972 in s'echipa de sa bidda sua, su Palau, chi partetzipaiat a su campionadu de amadores. In s'istajone 1973-1974, aiat printzipiadu sa carrera profissionale in sa sèrie C cun sa Torres, in ue fiat abarradu duas istajones in antis de disputare àteros tantos campionados de sa de tres sèries in sa Luchesa, paris cun frade suo cròbinu Marcu.

In su 1977, fiat istadu cuntratadu dae s'Atalanta in sa Sèrie A, chi non l'aiat dassadu s'istrenare tzedende-lu a s'Abellinu in sa Sèrie B. S'11 de làmpadas de 1978, in s'ùrtima zorronada de su campionadu de Sèrie B 1977-1978, aiat marcadu contra a sa Sampdoria su golu de s'1-0 chi aiat sinnifigadu s'artiada de sos irpinianos a su turneu prus importante. Cun s'Abellinu si fiat istrenadu in sa Sèrie A in s'istajone posteriore e aiat zogadu pro chimbe istajones in totale.

A pustis l'aiant tzèdidu a su Peruza in sa Sèrie B, in antis chi torraret a sa sèrie A cun sa camiseta de sa Làtziu (1982-1983). 

Sa carrera sua incruit finas duas istajones cun su Palermu (Sèrie C1 e Sèrie B) in antis de torrare a s'echipa chi l'aiant lantzadu a su fùbalu profissionale; difatis, aiat determinadu finas s'artiada de sa Torres a sa Sèrie C1 in s'istajone 1986-1987, marchende su golu detzisivu a sa Lisàndria in s'ùrtima zorronada de su campionadu.

Aiat terminadu sa carrera in Tàtari in su 1989, a sos 33 annos. 
In su 1986, fiat abarradu imboligadu in s'iscàndalu de sas apostas fubalìstigas sufrende una suspensura de unu mese.
In sa carrera sua, at tentu grobarmente 114 presèntzias e at logradu 9 realizaduras in sa Sèrie A, cando ch'in sa Sèrie B sas partidas disputadas sunt istadas 81 cun 6 golos marcados.

### Assussadore

Comente assussadore, a caddu intre su 1996 e su 1997, at leadu sa timona de sa Torres, resessende a evitare sa falada dae sa Sèrie C2 in su 1997 e sende despedidu pagos meses a pustis.
Autoposada

Un**'autoposada** est unu puntu de recreu ubigadu a longu de sos autocaminos, in sas arzolas de servìtziu, o finas de àteras zenias de caminos. In Sardinna, in ue non b'at autocaminos, sas autoposadas sunt frechentes a longu de sos biazadorzos prus importantes.

Podet esser de mannària meda bariàvile e cumprender petzi unu tzilleri, gasi che unu tzilleri e unu restorante, chi fitianu est de su tipu a servìtziu lìberu.

De frechente, un'autoposada funtzionat finas de butega, cun un'assortimentu prus o mancu ampru de artìgulos bariados, che siendas alimentàrias, bufaduras, ziornales, rebistas, libros, mapas de tràfigu, billetes de loteria, dechès, zoghetes, eac.

Sos còmodos de s'autoposada sunt bardados dae una tentadora a sa cale est bona règula a dassare un'istrina lìbera.

A s'avesu, s'autoposada est separada dae su refornidore de carburante, chi tenet sa butighedda e sos còmodos suos pròpios.
Istassione intermodale de Carbònia

S'istassione de Carbònia Serbariu, cunnota finas comente “Tzentru intermodale de Carbònia”, est s'istassione ferruviària e de sas lìnias postalencas ativa in sa bidda de Carbònia, tèrminus de su caminu de ferru de Bidda Matzraxa. Prozetada e realizada intre sa segunda metade de sos annos 2.000 e su cumintzu de su 2.010 cun sa finalidade de favorizare s'intertràmunu ferru-asfartu e pro acurtziare su terminale ferruviàriu a su tzentru de sa bidda surcisana, s'istassione est istada inagurada su 23 de triulas de 2.011. Su zestionadore de s'infraistutura ferruviària de s'installadura est RCFI.

## Istruturas e installaduras

Su tzentru intermodale de Carbònia Serbariu si presentat comente installadura subra de duas prantas, chi una s'agatat a su livellu de su caminu e cumprendet mescamente su terminale de ambas lìnias postalencas e sas istruturas relassionadas cun isse (10 figuretes de istassionamentu pro sos postales, isetadorzu probidu pro s'efetu, servìtzios sanidàrios addae de duos istabilimentos cumertziales). In sa matessi pranta, est postu s'aparcadorzu de s'istassione, istèrridu in sa superfìtzie de un'ètara, cun cabida de unos 200 zassos de aparcamentu, dimensionadu in manera a resorver una de sas critigalidades de s'installadura de Carvònia Nassionale, relassionada pretzisamente cun s'iscassia de aparcadorzos. In una pranta prus bassa, s'agatat su terminale ferruviàriu propiamente naradu, atzessìbile a mèdiu de iscalas e rampas de atzessu pro discapatzitados. Finas in custa pranta bi sunt istabilimentos de servìtziu pro s'atividade, cun un'istabilimentu cumertziale, un'isetadorzu apositivu e servìtzios sanidàrios.

## Architetura

Su fraigu de biazadores de Carbònia Serbariu, dae su puntu de bista architetònigu, est caraterizadu dae unu portigale cun duas fileras de colunnas tzentrales, prus duos pilotones chirrales in s'istremidade de s'istrutura. Su materiale impreadu est su betone armadu.

## Caraterìstigas

Su terminale ferruviàriu de su tzentru intermodale de Carbònia Serbariu est istruturadu comente transitadorzu de conca, e est probidu de duas bias truncadas, separadas dae un'apeadorzu dotadu de pèndida. Su transitadorzu s'impreat iscrusivamente pro su servìtziu de passizeris, cando chi pro sas àteras finalidades de utilizadura (servìtziu de mercantzias, remunimentu de rodados) s'impreant sas istuturas antisesistidoras de su transitadorzu de Carvònia Nassionale.

Su transitadorzu no est pessonaladu pro su chi pertocat s'atividade ferruviària. Sa zestione de su moimentu, incrùdidu cussu intre sas duas istassiones carvoniesas, est realizadu a sa remota dae bandas de s'A.TZ.O. de Casteddu, cun sa cullaboradura de su pessonale in servìtziu inche Carvònia Nassionale, cando custa ùrtima est pessonalada.
Iscorzismu

Su **iscorzismu** est su fenòmenu pro su cale sos billetes de un'eventu, in particulare cuntzertos e manifestadas isportivas, sunt comporados in cantidades mannas dae un'”iscorzadore” chi a pustis los rebendet addaghi s'agotant sos zassos a preju ismanniadu, produende-li duncas unu balanzu cussideràbile.

Belle gasi, cando un'eventu est a puntu de cumintzare o zai est cumintzadu dae pagu ora, podet acontesser de topare cun un'iscorzadore chi siat dispostu a bender unu billete a unu preju minore chi s'ufissiale.

Su tèrmine est una mollura de su chi s'impreat in ingresu, “scalper”, abaliadu dae sa majoria de sos limbistas comente prus inditadu pro sa limba sarda chi s'italianismu “bagarinu” (paraula de orìzine indefinida).

### In Itàlia
S'iscorzismu in Itàlia est relassionadu mescamente cun sas partidas de fùbalu, munditu in ue zai est presente dae medas annos e, mancari sa bèndida a preju ismanniadu siat illegale, fitianu est tolleradu. Sa còmpora de billetes dae un'iscorzadore podet esser su tantu de su delitu de còmpora incautelosa, sende gasi una sentèntzia de sa Corte de Cassadura at apostivigadu ch'in su casu chi sos billetes comporados non tenzant aproghilamentu illìtzitu, non b'apat logu a su delitu naradu (mancari gasi, cheret postu in craru chi sa sentèntzia in chistione si referit a unu fatu chi s'est dadu in antis de s'intrada in fortza de sa regulativa ch'imponet sa bèndida de billetes chi zugant su nùmene de su possedidore reale).
Avesarmente, sos prejos de sos billetes aumentant in manera massiva a petus de su preju ufissiale. S'est proadu a orizare custu fenòmenu, pro su chi pertocat s'iscorzismu de sos billetes pro sas partidas de fùbalu, peri s'introduidura de sos billetes numenales, in ue cumparet su nùmene de s'achisissionadore. Sa regulativa narada, intrada in fortza in tempus de su 2.006, belle gasi s'est averada ineficassa, dada s'aprigadura sua no rigurosa e s'iscassia de sos cuntrollos.
Est meda notàbile su fenòmenu de s'iscorzismu pro su chi prendet sas manifestadas teatrales e sos cuntzertos. Bastis a fontomare de isempros sos casos de sos primos ispetàgulos de sa Scala de Milanu e sos cuntzertos de sos mannos de sa mùsiga, chi sos billetes sunt rebèndidos a prejos inladados in manera cussideràbile.
In sos ùrtimos annos, su fenòmenu s'est ispainadu finas a sa bèndida peri Internet.
Luganu

**Luganu** est una comuna isvìtzera de 66.034 abitadores posta in su Cantone Tessinu in s'oru de su lagu numenale.

Sa de noe leadas isvìtzeras pro pobuladura, urbanizadura printzipale cantonale e prima bidda de s'Isvìtzera italiana, s'isterrit dae sos pendinos de su monte San Salvatore a su Monte Brè finas a su cùcuru de su Gazzirola, subra de unos 75,8 kmcd. de superfìtzie, a un'artària chi bàriat dae sos 272 m. in su livellu de su mare de s'oru de su lagu de Luganu a sos 2.118 de sa Badde Colla arta.

Lugano est logalidade turìstiga meda fitianada: su miradorzu de su Monte Brè est cussideradu su de duos de su mundu a pustis de su Corcovado de Riu de Ghennarzu, e su lagu suo, mescamente in Isvìtzera peroe cun tres partes minores situadas in territòriu italianu, est meda apressiadu pro su crima suo cardumu.

Lugano s'est aguarmente afirmadu a su livellu mundiale comente tzentru bancàriu internassionale de primu òrdine, in su de tres logos in Isvìtzera a pustis de Tzurigu e Zinebra.

Est cunnotu finas che sa bidda prus manna de limba italiana foras de s'Itàlia.
## Àteros progetos
Walt Disney

**Walter Elias Disney** (Chicago, Illinois 5 de Nadale, 1901 &ndash; Los Angeles, California 15 de Nadale, 1966), pius conottu che **Walt Disney**, fiat unu imprenditore, criadore de animatziones, dopiadore, e produtore de pelìculas americanu.
Greyhound Lines

**Greyhound Lines, Inc.**, chi tenet sa sea sua in Dallas, Texas, est un'impresa de trasportu interurbanu de passizeris in postales chi servit addae de 3.700 destinos in sos Istados Aunidos, su Cànada e su Mèssigu, operende suta de su logo de unu gargu trinchitadore. Fiat istada fundada in Hibbing, Minnesota, in su 1914, e costituìda comente sotziedade peri assiones in su 1929, retzende su nùmene de *Greyhound Corporation*. 

A dies de oe, sa sea sua s'agatat in s'aderetu de 350 North St. Paul Street, Dallas, Texas, e est propiedade de sa firma de trasportos britànniga FirstGroup, chi zestionat Greyhound comente assotziada independente de una partzidura de FirstGroup America.

## Servìtzios

Greyhound òperat in 121 lìnias servende prus de 3.700 destinos istadunidesos, canadesos e messiganos. Sos servìtzios regulares de Greyhound cumpetint cun s'automòbile privada, sas cumpanzias abiàtigas de costu bassu e àteras cumpanzias postalencas interurbanas.

### Greyhound Express

Greyhound Express est unu servìtziu de costu bassu dae tzitade a tzitade chi faghet pagas o peruna arressada in cumparadura cun una lìnia tradissionale. Sas tarifas moent dae 1 dòllaru e, diferentemente dae àteras lìnias de Greyhound, totu sos billetes bèndidos dae Greyhound Express sunt pro seidorzos reservados e non b'at subrareservadura. Sos passizeris sunt assinnados a unu grupu de moida, su chi cheret narrer chi sos passizeris chi còmporant sos billetes issoro in antis, nch'àrtiant a su postale e issèberant sos seidorzos in antis. Greyhound Express impreat petzi e ebia postales reformados echipados cun Wi-Fi, leadas de currente, seidorzos de pedde e tretu annanghedore pro sas ancas. Su servìtziu est cumintzadu in su 2011 e est cuntzìbidu pro cumpeter deretamente cun trasportadores de costu bassu che Megabus.

## Seguràntzia

Greyhound at atribuìdu un'importu onzi bia prus mannu a sa seguràntzia a bordu de sos postales. In fatu de sos atentados terroristas de s'11 de cabudanni de 2001, sa seguràntzia in sos trenos e in sos aparèchios est istada aumentada in manera cussideràbile, peroe su matessi no est acontèssidu pro su chi prendet sos postales. Non b'at nen cùmpudu de bagazos nen cuntrollu de documentos de identidade. Cunforme a Greyhounds, sos postales sunt istados probidos de paredes de seguràntzia, peroe non paret ch'issas siant impreadas cun regularidade.

In una cunferèntzia de imprenta de 2007, Greyhound aiat annuntziadu chi unu programma pilotu pro testare diferentes medidas de seguràntzia diat esser istadu aprigadu inche unas cantas istassiones e in unos cantos postales mustra cumintzende in intro de s'annu.

In su frearzu de 2013, in cullaboradura cun DriveCam, Greyhound at installadu telecàmaras de bizilàntzia in totu su parcu suo pro aumentare sa seguràntzia e sa cunformidade de sos tzaferros cumbinende anàlisis bìdeu de sos datos cun su sighimentu e s'insajadura in tempus reale de sos ghiadores.
Vertentzia Intradas

Sa chistione de sa **vertentzia intradas** pertoccat s'iscoperta, sa cuntièrra e sas pùnnas (galu de bàdas) pro isòrver su versamentu mancau de una parte manna de sas intradas tributarias chi s'istadu italianu depet a sa Sardigna, dae su 1991 a oje. 

Sos istudios de sa Fondatzione Agnelli e ateras fontes de su ministerju ammustràban chi, comente si at iscopertu in su 2004, s'istadu italianu tenet unu dèppiu chin sa Sardigna de una dechìna e passa de miliardos de euro (galu in crèschia). 

Est a nàrrer chi s'Italia non torrat a sa Sardigna sos sete decimos de IRPEF, chi la còllin in s'isula, paris chin cuotas similes de IVA e de ateras impostas. Pro mèdiu de càrculos, duos euros a secùndu colan a s'istadu italianu dae sa Sardigna chene bi torrare prus. 

Custa chistione la aìan fatta essìre a campu sos paritzos grupos e movimentos indipendentistas in su 2004, e a pustis l'at picada, fachèndela propria, su guvernu regionale de Renato Soru a cumintzare dae s'annu chi est bènniu a pustis, in su 2005.

Oje in dìe sa vertentzia intradas est galu a isòrvere.

## Aggantzos de foras
*Càrculu de su dèppiu chi est a como
Impèria

**Impèria** est una comuna italiana grobale de 42.325 abitadores de sa Ligùria, cabitale de sa provìntzia a su matessi nùmene; posta in sa costera ponentesa, est nàschida in su 1923 dae s'agrustamentu amministrativu de Oneglia e Porto Maurizio (logalidades respetivamente a manu manca e dereta de su traìnu Impero), paris cun àteras comunas prus minoras (a ischire, Borgo Sant'Agata, Caramagna Ligure, Castelvecchio di Santa Maria Maggiore, Costa d'Oneglia, Moltedo, Montegrazie, Piani, Poggi e Torrazza); sa sea comunale non s'agatat in perunu de sos trighinzos chi formant Impèria (pro custa resone est chistione de comuna grobale), si nono chi est situada a longu de sa bia Aureliana, pagu prus o mancu a mesu caminu intre Oneglia e Porto Maurizio, dende in custa manera a sa comuna sa peculiaridade de tenner su tzentru suo in s'oru de sas duas logalidades prus mannas chi lu cumponint. 

Impèria in sese contat cun unos 43.000 abitadores, peroe s'arzola urbana intrea, chi cumprendet su Gurfu dianese e un'internu terrencu bastu urbanizadu, nde tenet a inghìriu de 70.000, rennende-la de fatu s'agrustadorzu prus pobuladu de sa provìntzia a pustis de Santu Remu e su prus istèrridu.

Istorigamente, su trighinzu de Oneglia est su chi s'intregat a s'indùstria alimentària (mescamente ozu e macarrones), cando chi su de Porto Maurizio si cunsagrat in manera predominadora a sa pisca e a su turismu; prus reghentemente, sa bidda s'est recumbèrtida a intro de s'indùstria de sos servìtzios.

Su dialetu de Impèria, naturarmente, est de casta liguriana, cun bariantes lèvias, peroe seràbiles, de terminolozia e pronùntzia intre Porto Maurizio, a sa faeddada prus tradissionale, e Oneglia, in ue sa dominadura peemontesa segulare at dassadu istiga finas in su tratu e in su faeddàriu. Moende cun sos annos sessanta de su sègulu coladu, cun s'ispainonzu de s'immigradura interna (mescamente dae su suddu de s'Itàlia), s'impreu de su dialetu a sa prima s'est “iscafeinadu” cun medas tèrmines italianos, e a pustis s'est minimadu artamente, abarrende allacanadu in bidda intre sa pobuladura prus manna de tempus. Belle gasi, sighit a esser impreadu in sos trighinzos minores, in ue sas tradissiones de su tempus coladu sunt prus bias.
Tzili cun petza

Su tzili cun petza (“*chili con carne*”), naradu fitianu sintzillamente “tzili”, est unu ghisadu pitigosu ameriganu naturale de su Texas, de su cale est cussideradu su pratu prus tìpigu, e ispainadu oe in totu su paìsu. Nostamis de su nùmene suo orizinale partiarmente ispannolu, non tenet nudda de ite bider cun su Mèssigu e sa coghina sua. Cuntenet piberone pitigosu, petza (normarmente baga), tomata e, fitianu, basolu. Àteros cunfetos podent incruer azu, chibudda e cuminu. Sas bariantes, zeogràfigas e pessonales, podent cunzugher diferentes tipos de petza, gasi etotu che una bariedade de àteros ingredientes. Sas retzetas bariadas sunt mitza de disputa intre sos apentados, unos cantos de sos cales insistint chi sa paraula “tzili” si podet aprigare petzi a su pratu bàsigu. Su tzili cun petza est amaniadu de frechente in s'ocasione de sas grelladas. Su tzili s'impreat comente ingrediente in unu nùmeru de àteros pratos.
Marcu Piga

**Marcu Piga** (Palau, 29 de maju de 1956) est unu fubaleri antigu sardu, chi zogaiat in sa posissione de atacadore.

## Carrera

Frade cròbinu de Màriu su prus cunnotu (chi pustis terminada sa carrera de fubaleri si fiat cunsagradu a sa de assussadore), paris cun su cale at militadu in sa Luchesa e s'Abellinu (pro istima fradiale, ambos Pigas pro annos aiant chertu zogare in sa matessi echipa). In tempus de sa carrera, at tentu 6 presèntzias in sa sèrie A cun sos duos cunzuntos narados, marchende in s'ocasione de sa bintòria interna de s'Abellinu a subra de su Lanerossi Bissèntzia in s'istajone 1.978-1.979.

In prus de custu, at totalizadu 76 presèntzias e 12 golos in sa sèrie B cun sas camisetas de s'Atalanta, s'Abellinu e su Catània, logrende duas artiadas sighidas a sa sèrie A (cun s'Atalanta in s'istajone 1976-1977 e cun s'Abellinu in s'istajone 1977-1978).
Sardus Pater

Su **Sardus Pater** fit su deus nuraghèsu chi si adorabat in su tempiu de Antas, su "Sardopatòros ieròn" (in gregu anticu *Σαρδοπατώρος Ιερόν*, ovverosiat su tempiu de su Sardus Pater, "Sàrdos", *Σάρδος Πατήρ*) chi ammentat su geografu Tolomèu e chi est in sa Sardigna de zosso (Meurreddìa) a 10 km prus a sud de sa bidda de Frùmini Mayori). Su tempiu, e mascamente in ube su tempiu istabat, che at pesau medas arresonos e a medas chircas battìas a innantis dae archeologos e istudiosos de istoria sarda. Sa tzertèsa chi in Antas bi fit propriu su tempus de sos nuraghesos si aìat tentu in su 1954, cando una istudiante de s'Universidade de Casteddu (L. Caboni), in sa punna de iscrivere sa tesi de laurea, aìat iscopertu unu arròch'e s'epistìliu. In sa campagna cumintzada in su 1966, che fin essìas dae sutt'e terra una tabella chind una dedica a su deus in chistione e un'iscrìtta chi fachiat tzinnu a sa pesada de su Tempiu de su Deus Sardus Pater Babài. Custu arròcu si podiat ponner a pare chin cussu imbènniu in su 1954 e cussentìat de torrare a cumpònner s'iscritta integrale de su frontone.

### Onorificentzia
Dae su 2007, sa Regione Autònoma de Sardigna consignat donnia annu su titulu de Sardus Pater a cittadunus Italianus e istrangius chi si fessint distinghius pro meritis culturalis, socialis o moralis, e chi apant donau prestigiu a sa Sardigna.
Ofelleria

S**'ofelleria** est una parte de s'arte coghinale, cunsagrada iscrusivamente a s'amaniadura de alimentos durches comente siant ofellas infertzidas, ofellitas, turtas, pistocos, pralinas, tziculateddos, candidos e àteros de sa casta. S'ofelleria est un'arte chi pertenet in manera ispetzìfiga a sa tradissione coghinale europea e a sas tradissiones chi si sunt zeneradas dae issa, che s'amerigana o sa criolla.

## Mele o tzùcaru? Sa nàschida de su cuntzetu de sèrvida durche

Custa arte at tentu un'ispainadura cussideràbile in sos ùrtimos bator sègulos e in cuncomitàntzia cun un'agatabilidade prus manna de unos cantos ingredientes in su mercadu, prus chi totu su tzùcaru. Difatis, s'elementu durche fiat abarradu pro sègulos derivadu dae sa frùtora, dae su mustu e in particulare dae su mele, chi fiat annantu comente ingrediente de cumpretamentu a medas àteros. A inghìriu de s'annu 900 a.p.d.C, su mele fiat istadu acostazadu dae su tzùcaru de cannamele, importadu comente ispètzia dae sos territòrios àrabos. Petzi moende cun su 1500, su tzùcaru est importadu dae sas Amèrigas devenende un'ingrediente prus comunu. Su tzùcaru de biarava at a renner autònoma s'Europa in s'amaniadura de durcarias a petus de sas importaduras. Custu at a amenguare profundamente sos costos e at a dare un'impèllida notàbile a sa produssione durcale, chi aiat cunnotu un'isprosura cun onzi règula definende s'autonomia sua pròpia in cumparadura cun sa gastronomia intentada a livellu grobale.
Bandalismu

Su **bandalismu** est su cunzuntu de sas assiones de interditamentu, dannu o destruidura chirru a benes anzenos, materiales e nono, pro meru ispassiamentu o descuidu.

## Orìzine de su tèrmine
Su tèrmine fiat istadu impreadu pro sa prima bia dae Henry Grégoire s'abade, pìscamu custitussionale de Blois, in su 1.794 in tempus de sa Rebolussione frantzesa. S'abade, mancari sende repubriganu e progressivu, l'aiat utilizadu in sentidu inzenzadore in sas relatas suas a sa Cumbentura pro denuntziare sas assiones de s'armada repubrigana a dannu de crèsias, monumentos e òperas de arte, cumparende-las cun sos efetos tentos dae sas imbasuras terrorosas de su pòbulu de sos Bàndalos in su de V sègulos a.p.d.C. 

## Casìstigas
Su bandalismu podet leare medas assempros. In cuntzetu de isempru, podimus tzitare:
# su bandalismu informàtigu;
# su bandalismu contra a sas òperas de arte;
# su bandalismu contra a sa natura (piromania);
# su bandalismu sotziale (atzolocadura, dareddismu).
Maimone

**Maimòne** est su deus anticu de s'abba in sa mitologia sarda.

Secundu a unos cantos istudiosos, Maimone est su deus fenìtziu de s'abba. Su limbista Max Leopold Wagner in su "Ditzionariu Etimologicu Sardu" bortat Maimone a sa paragula italiana *spauracchio*, dande a su faveddu origine semitica e nande chi a sos tempos inditabat una martinìca e a pustis si aìat mudau ind una bestia de fantasìa.

Ateros istudiosos, comente a Mario Ligia, affirmant chi Maimone siat imbetzes unu deus anticu de s'abba de origine nuraghèsa e protosarda, chi a pustis sos Fenìtzios aìant torrau a interpretare. Sa radìchina *Maim'o*, difatis, in fenitziu cheret narrer "abba", mentras chi in ebraicu inditabat a unu dimòniu e sa brama de dìnare. Semper su matessi istudiosu lu identificat chin su deus libicu-bèrberu de s'abba *Amon*, chin sa differentzia chi sa radichina de su faveddu sardu Maimone, pro sa presentzia de sa vocale "-i", diat esser prus antica de cussu e dìat bènner derètu dae s'Asia Minore e non dae s'Africa.

Su babbu mannu de s'archeologia sarda, Giovanni Lilliu, in s'opera sua "La civiltà dei Sardi", nat chi Maimone fit unu dimoniu chi sos sardos anticos mutìant in Casteddu e Bìlartzi pro bi fàcher abba in terra, mentras chi in Iglesias fit s'ispiritu de unu putu.

Su cultu de Maimone bi dìat deper esser galu oje in Ozastra e in carchi tretu de Barbaza. Finas a su seculu colau, sos massajos e sos pastores sardos invocabant:

Su lùmene de Maimone cambiabat dae tretu a tretu: fit "Mamuthone" in Mamujada, "Maimone" in Orgosolo, su "Maimùlu" in Ulassai, "Maimoni" in Bidd'e Cresia. Medas caratzas sardas fachent riferimentu a custu deus de sa Natura.

Chin sa artziàda de sa Cristianidade, non bi aìat colau troppu tempus innantis chi lu aìant identificau chin su Dimoniu etotu.
1757

S'annu **1757** (MDCCLVII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.
1758

S'annu **1758** (MDCCLVIII in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.
1759

S'annu **1759** (MDCCLXIX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in lunis segundu su calendàriu gregorianu.
1756

S'annu **1756** (MDCCLVI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in giòia segundu su calendàriu gregorianu.