open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Islamabad

**Islamabad** (in urdu اسلام آباد chi signìficat: Bìvidu dae s'Islam) est sa capitale de su Pakistan.Est postu in su nord-estu de s'istadu, in intro de su Territòriu de sa Capitale Islamabad e tenet populatzione de unos 1.900.000 bividores (istima de su 2014). Faghet parte a livellu istòricu de sa regione de su pranu de Potwar, su restu de su cale format a livellu amministrativu parte de sa provìntzia de su Punjab.

## Istòria
In su 1959 su logu in ue est situada in die de oe sa tzitade fiat istadu seberadu pro remplasare Karachi a capitale de istadu. Unu grupu de urbanistas si fiant incarrigados de sa progetatzione de sa tzitade noa, e in s'annu 1961 si nde comintzat in fines sa costrutzione a costadu de una bidda de su Potwar narada Saidpur Village, a curtzu de sa capitale de su Potwar de Rawalpindi. In s'annu 1967 sa tzitade fiat fata ufitzialmente in sa capitale de su Pakistan e in su 1970 giai fiant acabados sos traballos de fraigu. In su mese de santugaine de su 2005 sa tzitade est istada addanniada a cunsighidu de su terremutu de su Kashmir.

Su 20 de cabudanne de su 2008, 60 persones fiant morta a pustis de s'esplosione de unu càmbiu bompa contra s'intrada printzipale de s'hotel Marriott.
Tuareg

Sos **Tuareg** (/ˈtwɑːrɛɡ/ ; fintzas iscritu ***Twareg*** o ***Touareg***) sunt unu populu berberu fatu a cunfederatzione ind unu tretu mannu meda de s'Africa otzidentale, pro su prus in su Sahel, dae sa Lìbia meridionale a s'Algerìa de jossu, Niger, Mali e Burkina Faso; calicunu si podet acatare fintzas in sa Nigéria de susu. De traditzione, sos tuareg fachent sos pastores e andantanos, comente semper ant fatu peri sos seculos; si narant **Kel Tamasheq** o **Kel Tagelmust** intra issos, a sa lìtera "sos chi chistionant su Tamasheq", una limba issoro de sa familia afro-asiatica.

A sos tuareg sos istranzos los mutint "sos omines bestìos in biaitu cotu", pro su colore totu biaitu de sa bestimenta chi si ponent cada die. Si credet chi siant issos s'erentzia de sa primarja zente berbera in su Nordafrica. Sunt istaos issos a isparghere meda s'islam peri totu sa regione saheliana e su capu setentrionale de s'Africa, mancari medas non siant nemancu islamizaos.

Sa sotziedade tuareg est fata de apartenentzia a unu clan, classe sotziale e gerarchia de casta in dontzi cunfederatzione. In s'era coloniale europea e post-coloniale, ant tentu una parte de importu meda in sos abolotos de sa regione sahariana.
Kel Ahaggar

Sos **Kel Ahaggar** ( berberu: ⴾⵍ ⵂⴴⵔ ), a sa lìtera "Sos de Ahaggar", sunt una cunfederatzione tuareg chi teniat domo in sos montes Hoggar (*Ahaggar* in sa limba de su locu), in Algerìa de jossu. Sa cunfederatzione si pensat chi la apat fundada sa matriarca Tin Hinan, chi como pasat in suta de una losa monumentale in Abalessa, a chirru de su IV° seculu, ma ativa dae su 1750. In su 1977, su gubernu algerinu nche la at belle isperdida.

Sa limba de custa cunfederatzione si narat *Tahaggart*, unu limbazu de Tamahaq.
Losa de Nora

Sa **Losa de Nora** est unu blocu in pedra arenària (mannu 105 cm, ladu 57 cm) chi portat unu rètulu chi a pàrrere de sa casi totalidade de is istudiosos diat èssere in alfabetu fenìtziu. Est istadu atzapada in su 1773 inserrada in unu tumbarinu a sicu de una bìngia in prossimidade de s'àbside de sa crèsia de Sant'Efis in Pula, bidda chi s'agatat in sa Sardigna meridionale chi orìginat dae s'antiga tzitade de Nora, una de sas primas tzitades sardu-fenìtzias. S'agatamentu foras de su cuntestu archeològicu suo originale limitat a su cuntentu suo sas informatziones chi si podent bogare a pitzu de su documentu. Cunservada in su Museu archeològicu natzionale de Casteddu, sa losa ammostat su primu iscritu fenìtziu mai agatadu a ovest de Tiru: sa datatzione sua bàntzigat intre sos de 9 e de 8 sèculos a.C. Su documentu epigràficu est istadu publicadu a s'internu de su Corpus Inscriptionum Semiticarum suta de su nùmeru CIS I, 144, e una parte de is istudiosos retenent chi siat de su cantu minore (e ùnica cantu subrabìvidu) de un' iscritzione meda de prus longa, partzida in prus pedras, mancari ammanchet unu cunsensu generale a custu propòsitu.
## Notas

## Artìculos in ligamene
* Fenìtzios
* Limbas semìticas
Paolo Salvati

## Galleria

File:Paolo Salvati, Albero Blu, 1980 - sezione per Serigrafia.jpg|thumb|Albero blu - 1980 - Paolo Salvati
File:Piazza Navona - olio su tavola - anno 1962 - di Paolo Salvati.jpg|thumb|Piazza Navona - 1962 - Paolo Salvati
File:Vaso di fiori, miniatura 1986 - olio su tavola di Paolo Salvati.jpg|thumb|Vaso di fiori, miniatura 1986 - Paolo Salvati


## Bibliografia
* Monografia, *Geniale creazione visiva*, 2016.

## Notas


## Agganzos dae fora

*Salvati, un pittore legato a Oristano e alla Sardegna
Intrada/essida

S**'intrada/essida** (connotu puru cummenti *input/output*, de s'ingresu, acurtzau cummenti I/O) est sa parti de su sistema operativu ca permitit a s'impitadori de impreai is dispositivus eletrònicus collegaus a un'elaboradori.

Sa manera de cuntziderai s'I/E dipendit a manera forti de s'àmbitu de studiu. Is ingenneris eletrònicus cuntziderant is cumponentis fìsicus de is dispositivus, cummenti cavus, fontis de alimentatzioni e circuitus integraus. Is programmadoris invècias depint manigiai is interfàtzias lassadas a disponimentu de sa programmera: is cumandus acetaus de su dispositivu, is datus ca aspetat de ligi e sa manera de signalai faddinas. Po urtimu, s'impitadori depit bii is datus de imbiai o arricius de su dispositivu in una forma ca podit cumprendi. Custus podint essi in forma de testu, figuras, sonus, etc.

### Dispositivus
Is dispositivus podint essi classificaus cummenti dispositivus de intrada, ca imbiant is datus a s'elaboradori. Esèmpius funt su ratu (*mouse*) e su digitalizadori (*scanner*). Is dispositivus de essida funt invècias is chi arricint is datus, cummenti su schermu e s'imprentadora. Oi a dii, est raru ca unu dispositivu siat sceti de intrada o de essida e calincunu, cummenti is discus e is crais USB, ca funt s'unu e s'atru a su pròpriu tempus.

### Notas
Ilisso (domo editora)

S**'Ilisso** est una domo editora sarda.

## Istòria
Benit fundada in Nùgoro in su 1985 dae Vanna Fois e Sebastiano Congiu pro testimoniare e avalorare s'istòria e sa cultura de sa Sardigna.

Sa prima collana a èssere publicada est "*Grandi Monografie*" chi contat, fintzas cun immàgines chi tando fiant galu inèditas, artistas sardos che a Antoni Ballero, Frantziscu Ciusa, Giuseppe Biasi, Mario Delitala, Filippo Figari, Salvatore Fancello, Eugenio Tavolara, Màuru Manca, Foiso Fois e medas àteros.

In su 1996 s'Ilisso at incumentzadu unu programma de recùperu de sa literadura isolana dae su XII a su de XX sèculos, mutidu "Bibliotheca Sarda", chi oe tenet belle 150 tìtulos.

In paris cun s'editoria s'Ilisso s'òcupat fintzas de s'allestimentu e de sa promotzione de eventos culturales. A esèmpiu, dae su 2001 a su 2007, at gestidu s'atividade didàtica de sa Galleria Cumonale De Arte de Casteddu.

Dae sa nàschida sua s'Ilisso at publicadu collanas e regortas a pitzu de s'istòria, de s'arte e de sa cultura de sa Sardigna, ammaniende e manigiende fintzas medas eventos culturales.

In su 2019 at inauguradu un'ispàtziu museale nou, "*Spazio Ilisso*" in sa villa Papandrea de Nùgoro, cun una mustra a pitzu de Marianne Sin-Pfältzer.

## Su nùmene
Su nùmene est una tzitatzione a s'Ilisso, su riu gregu dae in antis su cale, in su diàlogu de Platone, Socrate e su pitzocu Fedro (fìgiu de Pitocle), a pustis de s'àere iscurtadu un'arresonu de Lisia, chistionant de s'essèntzia bera de s'amore. 

## Notas


## Artìculos ligados

* Marco Magnani
*Spazio Ilisso

## Ligàmenes esternos

* 
*
*
Naruhito

S'imperadore **Naruhito** (in giapponesu *徳仁*), nàschidu in Tokio su 23 de Freàrgiu de su 1960, est su 126u imperadore (天皇陛下 *Tennō Heika*)  giaponesu.  Su nùmene imperiale suo, chi at a èssere su nùmene pòstumu suo, est *Reiwa Tennō (*令和天皇*).* S'era imperiale sua est mutida, difatis, s'era *Reiwa* (令和).
Cajenna

**Cajenna** (in frantzesu *Cayenne*) est una tzitade frantzesa de Amèrica, capitale de su dipartimentu ultramarinu de sa Gujana Frantzesa e de su distritu omònimu. Est posta in sa costera de s'Otzèanu Atlànticu, in su logu chi antigamente fiat un'ìsula in sa buca de su riu Cajenna.

Sa tzitade tenet 62.926 bividores segundu su tzensu de 2006. Contat subra sos servìtzios de s'aeroportu de Cayenne-Rochambeau, postu in su munitzìpiu de a costadu de Rémire-Montjoly, chi si podet cunsiderare unu trighìngiu de Cajenna, mancari non fiat inclùdida in s'àrea urbana de Caiena segundu s'INSEE de 1999. Includende Matoury, sa conurbatzione superaiat sos 100.000 bividores in su 2007.
Sadaf Taherian

At pigadu parte a tzìnemas e sèries TV iranianas. A pustis de èssere essida dae su paisu suo, at incumentzadu sa carriera de modella pro unas cantas aziendas de produtos de bellesa e incuru de sa salude.

Su guvernu iranianu l'at revocadu su permissu de tribàlliu pro àere publicadu fotografias chene sa bestimenta traditzionale, sa hijab.

## Riferimentos
Populismu

Su **populismu** est unu trèmene polìticu impretzisu pro designare positziones ideològicas eterogèneas, fatas de «promissas a is tzitadinos tenende sa tzertesa chi non s'ant a pòdere cumprire». Si distinghet pro sa contraposidura discursiva a sas èlites econòmicas, sientìficas e intelletuales, su refudu de sos partidos traditzionales, sa denùntzia de s'egoismu pro parte de sas classes privilegiadas e sa costante apellatzione a su  «pòpulu» che fonte de su pòdere, comente fintzamentas unu vagu «sentidu comunu » che critèriu superiore a sos argumentos sientìficos. Si movet « prus a antis de sas ideologias chi totu ant fallidu». In unu discursu populista sos sutzessos s'ispricant che resurtados de sas «virtudes de su pòpulu». Sos problemas e fallimentos a su contràriu sunt atribuidos a sos fìtzios de sos «àteros».

Segundu su bentu de s'època sos «àteros» podent èssere is pòpulos bighinos, sos istràngios, sos infideles, sos refugiados, unu grupu ètnicu diferente, una minoria, sos disimpreados etz Est una forma de anti-intelletualismu chi preferit ispricatziones simpres «chi su pòpulu cumprendet» a su discursu complessu de ispertos o de polìticos «traditzionales». S'agatat in medas logos de su mundu e in medas formas, bidu chi sa forma sua s'adatat a is sensibilidades locales. Su trèmene est usadu mescamente in sentidu dispretziadore,  sende chi si cuntzentrat subra s'atu de s'aprofitare demagogicamente de sas aspiratziones de su pòpulu pro otènnere unu benefìtziu personale.

Chi contare a sa gente su chi issa cheret ascurtare est un'aina retòrica inerente a sa polìtica o sa publitzidade, sos populistas - pro falta de línea ideològica - impreant esclusivamente sa demagògia in is testos, in sa propaganda e in is discursos issoro.

In unu partidu traditzionale semper abarrat una tzerta lìnia ideològica sutajachida e printzìpios chi si càmbiant petzi pagu a pagu; unu partidu populista podet cambiare de una die a s'àtera segundu su chi creet chi su pòpulu chèrgiat, o sa matessi die segundu s'auditòriu, diat bènnere a èssere pro esempru unu grupu de impresàrios o de traballadores. Contat subra sa capatzidade de immentigare e punnat a chi unu messàgiu chi fatzat burdellu meda oe potzat burrare su messàgiu contraditòriu de eris. «S'ambiguidade dotrinale propassat sas barreras ideològicas e sotziològicas, istabilit unos nemigos fàtziles de identificare e proponet solutziones simpres a problemas cumplessos.»

## Boghes ligadas
* Argumentum ad populum

## Notas
Bonaventura Gran

**Miquel Baptista Gran Peris** (Riudoms (Catalugna), 24 de santandria de su 1620 - Roma (Itàlia), 11 de cabudanni de su 1684) connotu in die de oe comente a **Biadu Bonaventura Gran** o comente a **Bonaventura de Bartzellona** in vida sua, est istadu unu padre frantziscanu, proclamadu biadu pro sa Crèsia catòlica.

## Biografia
Est nàschidu in Riudoms su 24 de santandria de su 1620 in una domo parda de su chi si connoschiat comente a carrera de sa Butzaca e chi oe batit su nùmene suo. A pustis de si cojuare a 18 annos pro disìgiu de babbu suo e restare biudu in pagos meses, est intradu a su cumbentu de sos frantziscanos de Sant Miquel de Escornalbou e at fatu sa professione religiosa su 14 de trìulas de su 1641, in sa cale at cambiadu su nùmene suo pro su de Bonaventura. In sos annos imbenientes est istadu destinadu a Móra de Ebru, Figueres, sa Bisbal de Empordà e Terrassa, in ue daet nùmene a una carrera.

Su 1658 benit imbiadu a Roma, in ue fundat su Ritiru Santu, chi sunt bator cumbentos in sa provìntzia de Roma, intre issos Santu Bonaventura in su Palatinu. Est istadu cussigeri de bator pabas: Lisandru VII, Clemente IX, Clemente X e Innocentzu XI. In su 1662 at fundadu in Roma sa Riformella, unu movimentu de riforma in intro de s'Òrdine de sos Padres Minores Riformados dae s'Osservàntzia Astrinta, in manera chi sos pardes e sos pridesfrantziscanos chi si dedicaiant a s'apostoladu populare si poderent collire in domos de recùperu e ritiru ispirituale, bivende gasi s'ispiritu de sa fundatzione de s'òrdine frantziscanu.

In s'annu 1679, a pustis de una petitzione de sos giubilantes giurados, at imbiadu dae Roma sas relìchias de Santu Bonifàtziu, Santu Giulianu e Santu Vissente. Dae tando, sa segunda domìniga de maju si tzèlebrat in Riudoms sa festa de sas Relìchias Santas.

Est mortu in Roma s'11 de cabudanni de su 1684.


Casa Beat Bonaventura Gran.jpg|Domo nadia de su Biadu cun una capella aunida cun s'immàgine sua
Capella Santíssim Riudoms.jpg|Altare de su Santìssimu, in ue si podent pompiare sas relichias de su Biadu
Beat Bonaventura Gran 2.jpg|Immàgine de su Biadu in intro de s'urna


## Veneratzione
In su 1775 est istadu decraradu veneràbile e in su 1906 est istadu beatificadu dae su Paba Santu Piu X, a pustis de s'àere proadu duas curas miraculosas. Una in su 1790, cando una fèmina chi fiat abarrada in un'istadu gravìssimu a pustis de rùere de su caddu fiat istada curada chene ispiegatzione a pustis de l'àere invocadu. S'àtera in su 1818, cando un'àtera fèmina, chi fiat abarrada chene cussèntzia pro tres dies a pustis de unu partu fiat istada curada in manera istantànea a pustis de si l'aplicare una relìchia de su veneràbile.

In Riudoms si cunservant sas relìchias suas dae su 1972, annu de cando los ant tramudados dae Roma. In die de oe s'agatant in sa capella de su Santìssimu de sa Crèsia de Santu Giagu Apòstolu. In Riudoms b'at una devotzione manna pro su Biadu Bonaventura e si tzèlebrat una festa in s'onore suo cada 24 de santandria, cando si bogant sos restos suos in professone pro sa bidda.

## Notas


## Ligàmene esternu
* Pàgina a pitzu de su cumbentu de Santu Bonaventura in su Palatinu
Riudoms

**Riudoms** est una bidda e munitzìpiu catalanu de sa contrada de su Baix Camp.

Est sa bidda in ue sunt nàschidos su Biadu Bonaventura Gran, s'architetu Antoni Gaudí e su mùsicu Joan Guinjoan Gispert.

Su segundu andat de chida de austu si tzèlebrat sa Fiera de Sant Llorenç, in die de oe puru connota comente a Fiera de s'Avelana. S'orìgine sua s'agatat in su 1599.

Su Caddu de sos Nebot est unu de sos elementos de su corteu festivu de Riudoms chi si faghet in sa festa majore de Sant Jaume, e est parte de su bestiàriu populare catalanu. Est su caddu prus mannu de sa Catalugna.

## Referèntzias
Annu luxi

S**'annu luxi** est un'unidadi de misura de sa longària, e currespundit a sa distàntzia percurrida dae sa luxi in unu spàtziu sbuidu in unu annu giulianu, duncas in 365,25 diis. Currespundit a 9.46 trilionis de chilòmitrus, ossiat 9.46 x 1012 km, siendi su trilioni milli miliardus. Est imperada mascimamenti dae is astrònomus e is astrofìsicus po is distàntzias intra is ogetus a fora de su Sistema Solari. S'unidadi est nàscia a pustis de su 1838, candu sa misura de sa distàntzia de su primu steddu iat fatu cumprendi ca s'unidadi astronòmica, chi est su ràju de s'òrbita de sa Terra, fiat tropu pitica po mesurai is distàntzias de custus ogetus. In cussus tempus perou sa lestresa de sa luxi no fiat ancora pretzisa, e sa definitzioni de s'annu luxi est miliorada cun sa misura prus pretzisa de custa.

Sigomenti sa velocidadi in su bùidu  (**c**) est de 299.792,458 chilòmitrus a su segundu (km/s), un'annu luxi currispondit a 9.460.730.472.581 km, est a nai:

299\,792\,,458\ \mathrm{km/s} \cdot 36525\ \mathrm{d} \cdot 86\,400\ \mathrm{s/d} \approx 9461 \cdot 10^{12}\ \mathrm{km}

est a nai de 9.461 miliardus de chilòmitrus circa  bortas sa stesiada intra sa Terra e su Soli (connòscia comenti Unidadi astronòmica). S'annu luxi duncas est una distàntzia manna in sa scaba umana.
A s'imbressi, bolit marcau su fatu ca s'annu luxi no est un'unidadi de mesura de su tempus (e nimancu de cantidadi de luxi), po cantu siat giustu a nai ca s'osservatzioni de unu corpus a tesu de una certa cantidadi de annus luxu nosi mostrit comenti fiat cussu corpus unu certu nùmeru de annus a immoi e no in su momentu de s'osservatzioni sua.

## Riferimentus
Metru cuadrau

Su **metru cuadrau** o **metru cuadru** (sìmbolu **m²**) est una unidadi de mesura de s'àrea, est po definitzioni s'àrea a intru de unu cuadradu cun ladu de unu metru. Su metru cuadrau est una unidadi derivada dae su Sistema internatzionali de mesuras, e tenit ca multiplus s'etaru (sìmbolu **ha**)e su chilòmetru cuadrau (sìmbolu **km²**). 

## Cunversiones
* 1 m² = 1.000.000 mm²
* 1 m² = 100 dm²
* 1 m² = 10 000 cm²
* 1 m² = 0,000 001 km²
* 1 m² = 0,000 1 ha
Unidadi astronòmica

S**'unidadi astronòmica** est una unidadi de misura de sa longària chi currespundit a sa distàntzia mèdia de sa Terra dae su Soli. Est definida pretzisamenti 149 597 870 700 metrus e agiumai 150 millionis de chilòmetrus.
Màndigu

Unu **màndigu** o **alimentu** est ogni sustàntzia o miscela de sustàntzias in cale si siat istadu de sa matèria e istrutura non traballada, in parte traballada o traballada, destinada a èssere papada dae un'èssere umanu.
Die de is programmadores

Sa **Die de is programmadores** (in russu: День программиста, trasliteradu: Den' programmista) est una festividade professionale in Rùssia, tzelebrada in sa de 256 (0x100) die de cada annu (13 cabudanni durante s'annu ordinàriu e su 12 cabudanni de s'annu bisestile).

## Istòria
Custa die est istada proposta dae Valentin Balt, unu traballadore de sa Parallel Technologies, sotziedade de disegnu web. In su 2002 at organizadu una regorta de firmas pro una petitzione a su Guvernu Russu pro proclamare sa die comente a die ufitziale de su programmadore.

In su 24 argiolas 2009, cunsideradu su contributu de is programmadores a sa sotziedade, su Ministru de is comunicatziones de sa Rùssia at presentadu una proposta de decretu pro istituire una festa dedicada a issos.

Su 11 cabudanni 2009, su presidente de sa Rùssia de insandus Dmitrij Medvedev at firmadu su decretu.

## Tzelebratziones
Su nùmeru 256 (28) est istadu seberadu ca est su nùmeru de balores distintos chi podent èssere rapresentados cun 8 bit (1 byte), unu nùmeru bene connotu dae sos programmadores.   Partinde dae zero, su de 256 balore rapresentadu dae una permutatzione sequentziale de 8 bit est 255 intreu sena sinnu o esadecimale 0xff o binàriu 0b11111111.
256 est sa potèntzia prus arta de duos minore de 365, su nùmeru de dies in un'annu ordinàriu.
Cun sa matessi lògica, su colore biancu est istadu seberadu pro ite rapresentat unu nùmeru esadetzimale cun su balore prus mannu in 24-bit RGB: 0xFFFFFF, pro custu sos programmadores bestint de arbu in sa die de sa tzelebratzione.

## Notas
Die de is programmadores/campidanesu

Sa **Dii de is programmadoris** (in russu: День программиста, trasliterau: Den' programmista) est una festividadi professionali in Rùssia, celebrada in sa de 256 (0x100) dii de dònnia annu (13 cabudanni de s'annu ordinàriu e su 12 cabudanni de s'annu bisestu).

## Istòria
Custa dii est stètia proposta dae Valentin Balt, unu traballadori de sa Parallel Technologies, socedadi de disegnu web. In su 2002 at organizau un'arragorta de firmas po una pedida a su Guvernu Russu po proclamai sa dii comenti a die oficiale de su programmadori.

In su 24 argiolas 2009, cunsiderau s'agiudu de is programmadores a sa socedadi, su Ministru de is comunicatzionis de sa Rùssia at presentau una proposta de decretu pro creai una festa dedicada a issus.

Su 11 cabudanni 2009, su presidenti de sa Rùssia de insandus Dmitrij Medvedev at firmau su decretu.

## Celebratzionis
Su nùmeru 256 (28) est stètiu scioberau poita est su nùmeru de baloris distintus chi podint essi rapresentaus cun 8 bit (1 byte), unu nùmeru beni connotu de is programmadoris.
Partendi de zeru, su de 256 balori rapresentau de una permutatzioni sequentziali de 8 bit est 255 intreu chena sinnu o esadecimale 0xff o binàriu 0b11111111.
256 est sa potèntzia prus arta de duus prus piticu de 365, su nùmeru de diis in un'annu ordinàriu.
Cun sa pròpiu lògica, su cabori biancu est stètiu scioberau poita rapresentat unu nùmeru esadecimale cun su balori prus mannu in 24-bit RGB: 0xFFFFFF, po custu is programmadoris bistint de biancu in sa dii de sa celebratzioni.

## Notas
Hereros

Is **hereros** sunt unu pòpulu africanu chi pertenet a su grupu ètnicu de sos bantùs. Sunt unos 120.000 persones, sa majoria de sos cales bivet in Namìbia, cun grupos minores in Botswana e Angola.

Sa majoria de is hereros traballat in is fatorias mannas, o si dedicat a su cummèrtziu in is tzitades. S'etnia herero cumprendet diversos sutagrupos, intre cales is Tjimba e is Ndamuranda (Kaokoland), is Maherero (zona de Okahandja), is Zearaua (zona de Omaruru), is Mbanderu (Hereroland) e is Kwandu, chi comente chi siat si cunsiderant totu "Herero". Unu grupu istrintamente curreladu, chi orìginat de unu grupu de herero fuidu a Angola a primìtziu de su de 20 sèculos, est su de is Himba.
Nepal

Su **Nepal** (AFI: /neˈpal/[4]; in nepalesu नेपाल, Nepāla, [neˈpaːl]) est un'istadu de s'Àsia meridionale de 147 181 km² cun 29 959 364 bividores a su 2012, chi tenet capitale in Katmandù. Sa limba ufitziale est su nepalesu ..

Allàcanat in su norte cun sa Tzina (Tibet) in su sud cun s'Ìndia e est un'istadu chentza de bessida a mare. Su territòriu de s'istadu, postu intre sa campura de su Gange e sa cadena montosa de s'Himalaya, est prevalentemente montosu e presentat unu dislivellu mannu (de 80 a 8.848 m de s'Everest, su puntu prus artu de sa Terra). Geogràficamente est parte de su subcontinente indianu.

Sa capitale Katmandù est posta a casi 1.350 m de artària, cun una populatzione de 850 000 bividores e unos 1 500 000 in s'àrea metropolitana intrea chi cumprendet tzitades diferentes e biddigheddas intre cales Lalitpur e Bhaktapur. S'àrea s'isterret in sa gai narada Badde de Katmandù, chi currispondet a su lutone de subras de su riu Bagmati. Sa tzitade de Pokhara antimes, posta in sa regione tzentrale a sos pees de su tonneri de s'Annapurna, cun 200 000 bividores (unos 300 000 in s'àrea metropolitana) est su segundu aglomeradu urbanu nepalesu e pretzedet is pagas àteras tzitades chi superant sos 100 000 bividores (Dharan, Hetauda, Butawal, Biratnagar e Birganj). Agiomai sa metade de sa populatzione si bivet cun prus pagu de 1,25 dollaros istadunidensos pro die..

Su 28 de nadale de 2007 su parlamentu nepalesu at aprovadu un'emendamentu costitutzionale chi at decretadu sa transitzione de sa monarchia a sa repùblica, acontèssida su 28 de maju 2008 mediante sa votatzione casi unànime de s'Assemblea Costituente. Su presidente est Bidhya Depes Bhandari. Su primu ministru est Khadga Prasad Sharma Oli. 


Kathmandu-Narayana-02-2007-gje.jpg|Kathmandu
Kathmandu-Kathesimbu-52-Harati Mata-2015-gje.jpg|Kathmandu
Bhaktapur-Taumadhi Tole-12-Bhairava-2013-gje.jpg|Bhaktapur
Patan-Palast-Sundhara Chowk-40-Vishnu+Laxmi auf Garuda-2015-gje.jpg|Patan
Phakding-26-Berg im Morgennebel-2007-gje.jpg|Himalaya
Chhukung-146-Nachbarhof-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Tsarang-50-Tsarang La-Rueckblick-2015-gje.jpg|Mustang
Changu Narayan-Garuda Narayana-70-west-Manadeva-Saeule-2014-gje.jpg|Changu Narayan


## Àteros progetos
Katmandù

**Katmandú** (in nepalesu काठमांडौ) est sa capitale de su Nepal e sa printzipale tzitade metropolitana sua. Sa populatzione est intzerta, dae chi cumparent tzifras intre 450.000 e prus de 1.800.000 bividores, cosa chi cheret atibiada a maneras diferentes de cunsiderare su chi est sa tzitade. Segundu sa pàgina de sa tzitade metropolitana sa populatzione in su 2001 fiat de 671.846 cun una projetzione pro su 2006 de 777.795 e pro su 2011 de 915.000.

Partende dae sos annos 1960, Katmandú s'est cunvertida in unu logu meda bisitadu dae turistas girende su mundu, a partire dae su movimentu hippie, e oe in die est tzitade turìstica de importu pro is montes artos, is palatos e templos e is parcos naturales. Bona parte de is bividores est de s'etnia newar, sighidos dae sos gurkhes, ma totu is etnias de s'istadu nche sunt rapresentadas. Si ddi narat puru *Kantipur* o de *Yen*, nùmenes usados mescamente dae sos newars.

Su nùmene diat derivare de unu templu chi galu s'agatat in Durbar Square naradu *Kasthamandap* chi diat derivare de su sànscritu Kaasth (काष्ठ), "linna" e Mandap (मंडप/मण्डप), "aprigu amparadu". Puru si ddi narat *Maru Satal* e est istadu fraigadu in s'annu 1596 dae su re Laxmi Narsingh Malla. Su fàbricu non tenet ne crae ne elementu metàllicu ne apògiu, e est fatu totu de linna (segundu sa paristòria, totu sa linna benit de un'àrbore solu).


Kathmandu-Durbar Square-40-Trailokya-Maju Dega-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-08-Pancamukhi Hanuman Mandir-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-aussen-02-Inschrift Pratapamallas-2013-gje.jpg
Kathmandu-Asan-16-Fisch-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenverkehr-28-Seitenstrasse-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-40-Wasserlieferung-2013-gje.jpg
Kathmandu-Laden-22-Kleiderpuppen-2013-gje.jpg
Kathmandu-Garden of Dreams-40-Elefant-2013-gje.jpg
Kathmandu, Nepal, Life on the streets.jpg
Kathmandu, Nepal, Life on the streets of Thamel.jpg
Kathmandu, Nepal, Thamel streets.jpg


## Àteros progetos
San José (Costa Rica)

**San José** est sa capitale e sa tzitade printzipale de Costa Rica, e puru sa capitale de sa provìntzia omònima. S'agatat in su tzentru de s'istadu, a un'altura de 1.161 m subra su livellu de su mare, fatu chi apasigat su clima tropicale de sa regione.

Cunforme a su tzensu de s'annu 2000 su munitzìpiu de San José teniat tando 309.672 bividores, cosa chi inditat una crèschida lestra in sos annos ùrtimos, dae chi in su 1950 contaiat petzi 87.000. S'àrea metropolitana propassat sos 2 milliones e mesu de bividores.

In su 1843 si bi at fundadu s'Universidade de Santo Tomás. San José est fintzas sa sede de su Tribunale Interamericanu de Deretos Umanos. Sa tzitade est frunida de unuaeroportu internatzione.

## Àteros progetos
Santo Domingo

**Santo Domingo**, o **Santo Domingo de Guzmán** est sa capitale de sa Repùblica Dominicana, e sa prima tzitade fundada dae europeos in Amèrica: est istada fundada in su 1496 de Bartolomé Colom a s'oru orientale de su riu Ozama, e a pustis mòvida in su 1502 dae Nicolás de Ovando a sa zona chi ocupat atualmente, a s'oru otzidentale de su riu omònimu. Est una tzitade cosmopolita, carriga dae unu testimonias de su passadu suo, assòtziadu a sa conchista de su continente americanu.

Posta in su sud-estu de s'Hispaniola - ìsula chi sa Repùblica Dominicana cumpartzit cun Haiti - est godit de dae su mare e de sas àrias de su mare Caraìbicu, cosa chi faghet su clima agradèssidu, meda adatu pro atividades a s'abertu. Sa Zona Coloniale de Santo Domingo de Guzmán, decrarada Patrimòniu de s'Umanidade dae s'UNESCO, incluet sos fàbricos prus antigos pesados dae sos ispagnolos in su Mundu Nou.

Oe in die, Santo Domingo est cun prus de 2 millines e mesu de bividores sa metròpoli prus importante de sa Repùblica Dominicana, e est sa tzitade prus pobulada dae is caràibes sighida dae La Havana.

## Àteros progetos
Peste niedda

Sa **peste niedda** o **peste bubònica** o **morte niedda** est su trèmene cun su cale si nche referit, a su sòlitu, a s'epidèmia de peste chi aiat infuriadu in totu s'Europa medievale intre su 1347 e su 1352, ochende a su nessi su de tres unu de sa populatzione de su continente. Epidèmias idènticas aiant tocadu contemporaneamente in Àsia e in s'Oriente Mèdiu, cosa chi faghet supònnere chi s'epidèmia europea èsseret parte de una prus ampra pandèmia.

## Orìgine de s'espressione
Pro "peste niedda" s'inditat, in sa literadura istòrica, s'epidèmia manna chi aiat ochidu nessi su de tres unu de sa populatzione europea durante su de 14 sèculos. Is istimas antigas e modernas de is vìtimas vàriant meda in su totale de sa populatzione, agiomai intre su 30% e su 60%. In totale, sa peste niedda diat pòdere àere reduidu sa populatzione europea de unos 45 milliones a is 35–37,5 milliones de su de 14 sèculos.

Custa denumenatzione nom fiat in impreu in s'Edade Mèdia, ma si faeddaiat de sa "moria manna" o de sa "pistulèntzia manna". Sunt istados cronistas danesos e isvedesos a impreare a primos su trèmene "morte niedda" (dae su latinu *atra mors*, in ue s'agetivu *atra*, literalmente "niedda" cheret intèndidu cun su significu de "tristu, iscuru, atrotze") referinde·ddu a sa peste de su 1347-1352 pro sutaliniare su terrore e sas devastatziones de tale epidèmia.

In su 1832 custa definitzione est istada torrada a usare dae su mèdicu tedescu Justus Friedrich Karl Hecker. S'artìculu suo subra s'epidèmia de peste de su 1347-1353, intituladu *Sa morte niedda*, at tentu resonàntzia manna, fintzas in cantu est publicadu durante sa pandemia manna de colera chi aiat infuriadu in Europa intre su 1826 e su 1837. S'artìculu fiat traduidu in inglesu in su 1833 e publicadu numerosas bortas. Dae tando is tèrmines *Black death* o *Schwarzer Tod* ("morte niedda") sunt istados impreados pro inditare s'epidèmia de peste de su de 14 sèculos.
Costa Rica

Sa **Costa Rica** (o **Costarica**, ufitzialmente **Repùblica de Costa Rica**)  est un'istadu de s'Amèrica Tzentrale. Sa capitale est San José, cun unos 885.000 bividores. Àteras tzitades de s'àrea metropolitana sua sunt Heredia, Cartago e Alajuela. Est una repùblica presidentziale e sa limba prus impreada est s'ispagnolu, mancari ufitzialmente siat plurilìngue partende dae su guvernu de Luis Guillermu Solís.

Incluende s'àrea insulare (Ìsula de su Cocu) tenet istèrrida de 51 100 km² e populatzione de unos 4.805.000 de bividores. Làcanat in su norte cun su Nicaràgua, in s'estu cun su mare de sos Caràibes e Panamà, in su sud e in s'ovest cun s'otzèanu Patzìficu.

Sa Costa Rica est una de sas democratzias prus cunsolidadas dae Amèrica. At balangiadu su reconnoschimentu mundiale pro àere abolidu s'esèrtzitu su primu de nadale de su 1948, abolitzione chi est istada perpetuada in sa Costitutzione Polìtica de su 1949. In sa classificatzione de s'inditu de cumpetitividade turìstica de 2011 sa Costa Rica est lòmpidu a ocupare sa de 44 posiduras de su mundu e su segundu in s'iscala latinoamericana, superadu petzi dae su Mèssicu. Sa Costa Rica est istadu catalogadu in su 2011 che s'istadu cun prus manna libertade de imprenta de Amèrica Latina, ocupende su nùmeru 19 a livellu mundiale, segundu sa classificatzione de Reporters chene Fronteras.  Segundu s'inditu de sa Paghe Globale de su 2012 su Costa Rica est su de tres istados prus seguros de Amèrica Latina, cun petzi Cile e Uruguay in antis.
## Àteros progetos

## Notas
Afàriu Dreyfus

S**'afàriu Dreyfus** est istadu sa majore cuntierra polìtica e sotziale de sa de tres Repùblicas, tzocadu in Frantza a s'acabu de su de 19 sèculos, chi at divididu su Paisu de su 1894 a su 1906, a sighidu de s'imputu de traitoria e tramas cun sa Germània mòvida a su capitanu alsaziano de orìgine ebràica Alfred Dreyfus, su cale fiat iantimes innotzente. Su responsàbile a berus fiat difatis su coronellu Ferdinand Walsin Esterhazy.

S'afàriu at costituidu su partiabbas in sa vida pùblica frantzesa intre de sos disastros de sa Gherra franco-prussiana e sa Prima Gherra Mundiale: at custrintu ministros a dimitire, at creadu echilìbrios e agrupamentos polìticos noos, at ispintu a un'intentadu corpu de Istadu. S'ant creadu e ant cuntierradu, in s'arcu de duos de deghes annos, duos campos profundamente opostos: sos "dreyfusardos", chi amparaiant s'innotzèntzia de Dreyfus (intre issos si fiat distìnghidu Émile Zola cun s'interventu giornalìsticu denominadu "J'accuse"), e sos "antidreyfusardos", partisanos de sa neghesa sua.

Sa cundenna de Dreyfus est istadu un'errore giuditziàriu, acontèssidu in su cuntestu de su ispionàgiu militare, de s'antisemitismu infuriadu in sa sotziedade frantzesa e in su clima polìticu avelenadu dae sa pèrdida reghente de s'Alsàtzia e de parte de sa Lorena, patida pro òpera de s'Impèriu tedescu de Bismark in su 1871.
Fort-de-France

**Fort-de-France** (in crèolu martinicanu: **Fodfwans**) est una comuna frantzesa de 89.890 bividores, fintzas cabulogu de su dipartimentu ultramarinu frantzesu de Martinica. Sa tzitade fiat fundada in su 1635 cun nùmene de *cul-de-sac du Fort-Royal*, nùmene chi at cunserbadu fintzas a su 1672 cando fiat torrada a nùmenare *Fort-Royal* e afines in su 1807 fiat torrada a batiare Fort-de-France dae Napoleone Bonaparte. In su biènniu 1793-1794 fiat narada Fort-de-la-République o République-Ville. Capitale amministrativa de sa Martinica, acasàgiat sos printzipales organismos de sa regione.

Sa tzitade acasàgiat fintzas su Museu Dipartimentale de Archeologia, cun una colletzione de prus de 2000 ogetos agatados in sa Martinica e unas àteras ìsulas de is Caràibes, e su Museu Regionale de istòria e de etnografia.

## Àteros progetos
Thimphu

**Thimphu** (in limba dzongkha ཐིམ་ཕུུུུ) est sa capitale e sa tzitade prus pobulada de su Bhutan, cabulogu de su distretu a cale dat su nùmene. Est posta in su cantone tzentru-otzidentale de s'istadu.

Sa tzitade est fraigada in diretzione norte-sud in sa parte otzidentale de sa badde formada dae su Raidāk e est sa de tres capitales a su mundu pro artària, prima in Àsia cun un' artària chi bàriat de 2.248 a 2.648 m.s.l.m. Annotamala, cosa insòlita pro una capitale, no est serbida dae un'aeroportu pròpiu, prusaprestu de s'Aeroportu Internatzionale de Paro, chi dd'istat casi 54 km a tesu.

Thimphu, tzentru polìticu e econòmicu de s'istadu, si fundat subra s'agricultura e sa pasadia de bestiamene, chi costuit su 45% de su PNB bhutanesu. Su turismu, mancari risursa importante pro sa tzitade e prus in generale pro s'istadu, est severamente reguladu pro more de sa chirca de un'echilìbriu intre s'abbisòngiu de mantènnere sa traditzione e s'abbisòngiu de s'abèrrere a s'isvilupu e a sa modernizzazione. Sa tzitade acasàgiat totu sos edifìtzios sede de su pòdere polìticu, foras de su Palatzu Dechencholing, residèntzia istiale de su Cabu de Istadu. De su 1998 est annotamala in cursu unu pranu, sustentadu dae sa Banca Mundiale e de s'Asian Development Bank, pro s'isvilupu e s'ampliamentu de su tzentru urbanu in su respetu de s'ecologia delicada de sa badde a inghìriu.

Sa cultura de su Bhutan agatat sa prena espressione in Thimphu pro cantu pertocat sa literadura, sa religione, sos costùmenes e totu cantu costituit s'identidade natzionale de s'istadu. Su monastèriu de Tashichoedzong, postu in sa periferia norte, acasàgiat unu de sos prus importantes tshechu de su paisu e oferret sa possibilidade de assistire a sa famada dantza cham.
## Àteros progetos
Bangladesh

Su **Bangladesh** (pron. [banɡlaˈdɛʃ] o [ˈbanɡladɛʃ]; in bengali: বাংলাদেশ), ufitzialmente sa **Repùblica Populare de su Bangladesh**, est un'istadu de s'Àsia. Sa capitale est Daca.

Allàcanat in totus is chirros cun s'Ìndia, fata etzetzione pro unu tretu minore, in s'estremu sud-estu, in ue pigat làcana cun sa Birmània; in su sud si ghetat in su golfu de su Bengala. Paris cun s'istadu indianu de su Bengala Otzidentale costituit sa regione ètnicu-linguìstica de is bengalesos. Su nùmene Bangladesh signìficat in bengalesu *Paisu de su Bengala*. S'istadu s'isterret subra 147 570 km² (inclùdidos is 10 090 km² de abbas), e contat una populatzione de 168 957 745 de bividores.

In su de 17 sèculos, durante su regnu de s'imperadore Moghul Muhammad Aurangzeb, s'economia de s'antigu Bangladèsh e de su Bengala Otzidentale, baliat agiomai su 12% de su PIB mundiale. Sa richesa e su lughidore monumentale de Daca e de is tzitades de su Bangladesh propassaiat cun probabilidade cussa de is capitales europeas. Annotamala, su Bengala orientale rapresentaiat su 40% de is importatziones olandesas de s'Àsia, s'Olanda chi però tenende petzi una fratzione de pagu contu de su PIB in dollaros americanos de su Bangladesh, influiat tando pagu e totu in su totale de su cummèrtziu èsteru de su Bangladèsh, is cales benes fiant de cunsighèntzia esportados dae medas naes. Is naes de su Bangladesh fiant incumparabilmente prus adelantadas de is europeas chi a penas poderaiant su mare. In su de 18 sèculos su Bangladesh fiat una sotziedade pre-industriale superiore a is àteras, meda isvilupada. Fiat conchistadu dae sos inglesos in su 1757.

Is làcanas de su Bangladèsh de oe sunt istados istabilidas cun sa partitzione de su Bengala in su 1947, cando sa regione fiat fata territòriu orientale de su neocostituidu Pakistan, mancari ischirriada dae su restu de s'istadu de 1.600 km pro mèdiu de s'Ìndia. Discriminatziones linguìsticas, polìticas e econòmicas aiant causadu a rebellias populares contra de su Pakistan otzidentale, chi ant batidu a sa gherra pro s'indipendèntzia in su 1971 e sa costitutzione de s'istadu de su Bangladesh. Noantimes, sa natzione noa at dèpidu aguantare carestias, catàstrofes naturales e sa poberesa difùndida, gasi comente abolotamentos polìticos e corpos de istadu militares. Su riprìstinu de sa democratzia in su 1991 est istadu sighidu dae una relativa istabilidade e progressu econòmicu.

Su Bangladesh est intre is istados prus densamente populados de su mundu e tenet un'elevadu tassu de poberesa. Geograficamente est postu in sa campiura saliosa de su delta de Gange e Brahmaputra, e est sugetu a annuales undamentas de is monsones e tziclones. Su Bangladesh est membru de Commonwealth, SAARC, BIMSTEC, OIC, e D-8. Comente rilevadu dae sa Banca Mundiale in su mese de trìulas 2005, s'istadu at acumpridu progressos significativos in s'isvilupu umanu in is setores de s'alfabetizatzione, in sa paridade des'educatzione e in sa reduida de sa crèschida de sa populatzione.
## Àteros progetos
Depressione Manna

Sa **Depressione Manna**, narada fintzas **Crisi de su 1929**, est istada una crisi econòmica e finantziària grae chi at triuladu s'economia mundiale a sa fine de is annos '20 de su de 20 sèculos, cun rebàtida fortes fintzas durante is primos annos de is deghe annos a sighire. At tentu orìgine de contraditziones prètzisas a is chi aiant batidu a sa crisi econòmica de su 1873-1895 cun su cumintzu chi s'at tentu in is Istados Unidos cun sa crisi de su New York Stock Exchange (sa bursa de Wall Street) acontèssida su 24 santugaine 1929 (giòbia niedda), a chi aiat sighidu sa ruta definitiva (crack) de sa bursa balores de su 29 santugaine (martis nieddu) a pustis de annos de boom atzionàriu.

Is efetos de incuida fiant istados devastadores siat in is paisos industrializados siat in is esportadores de matèrias primas cun una mènguadura generalizada de sa dimanda e de sa produtzione; su cummèrtziu internatzionale fiat basciadu in manera consideràbile e cun issu is rèditos de is traballadores, su rèditu fiscale, is prètzios e is profetos; is tzitades majores de totu su mundu fiant istadas corfidas particularmente, prus che totu is chi basaiant s'economia issoro in s'indùstria grae; su setore edilìtziu at padèssidu unu arrestu repentinu in medas istados; is àreas agrìculas e rurales aiant sufridu meda in cunsighèntzia de una ruta de is prètzios intre su 40% e su 60%; is zonas mineràrias e forestales fiant istadas intre is prus corfidas a càusa de sa forte mèngua de sa dimanda e de sas reduidas alternativas de impreu de traballadores.
Daca

**Dacca** (ধাক), est una tzitade e capitale de Bangladesh. Tenet populatzione de unos 7.000.940 bividores, e in s'àrea metropolitana s'istimat chi bivant unos 12 milliones de persones, cosa chi nde faghet su conglomeradu majore de s'istadu e sa de deghennoe de su mundu. Sa tzitade est posta in unu canale de su riu Dhaleswari, in su tzentru de sa regione produtora de juta prus manna de su mundu. Est su tzentru industriale, cummertziale e amministrativu de su Bangladesh, cun cummèrtziu ativu de juta, arrosu, tzùcaru e te. Possedet una flòrida indùstria tèssile e s'artesania puru tenet unu rolu econòmicu de primu òrdine.

Fundada a cara de s'annu 1000 cun su nùmene de *Jahangir Nagar*, in su de 17 sèculos si fiat fata unu tzentru mannu de artesania, e in su de 18 sèculos fiat lòmpida su lugore màssimu in si fàghere famosa pro is recamos in oro e pro is sedas. In su de 19 sèculos però, sa fabricatzione de custos produtos non pòdiat cumpètere prus cun sa produtzione industriale in crèschida, cosa chi nd'aiat fatu menguare sa populatzione.

Est istada amministrada dae su Regnu Unidu a partire su 1765, e in su 1947 fiat fata capitale de su Pakistàn Orientale a pustis de s'indipendèntzia e partidura de s'Ìndia. Su 1971, sa tzitade fiat passada a èssere sa capitale de su nou Bangladèsh separadu de su Pakistàn.
## Àteros progetos
Tzitade de su Cabu

**Tzitade de su Cabu** (in afrikaans *Kaapstad*, in xhosa *iKapa*, in inglesu 'Cape Town*)* est sa capitale legislativa de su Sudàfrica e cun unos 3,5 milliones de bividores sa de tres tzitades prus populadas de s'istadu. Amministrativamente fàghet parte de sa provìntzia de su Cabu Otzidentale, de chi est cabulogu. Su tzentru s'agatat a s'estremidade setentrionale de sa penìsula de su Cabu, unos 47 km a norte de su cabu de Bonu Isperu.

Fundada in su 1652, Tzitade de su Cabu est istada su primu aposentamentu europeu de Sudàfrica; dae inoghe su nomìngiu de tzitade mama. Capitale de sa colònia de su Cabu in antis (1652-1910) e cabulogu de sa provìntzia de su Cabu a pustis de (1910-1994), totu s'istòria de su Sudàfrica modernu, de s'istòricu isbarcu de sos primos colonos olandesos a su primu discursu de Nelson Mandela de s'era post-apartheid at inoghe lassadu rastas culturales e architetònicas indelèbiles. Antigos edifìtzios in istile coloniale olandesu de su Cabu e de època vitoriana coesistent cun modernos ratachelos e giardinos botànicos froridos.

Tzitade de su Cabu est dotada de un'aeroportu internatzionale e si podet cunsiderare sa capitale turistica de su Sudàfrica. Sos numerosos bisitatores sunt atràidos siat de sa tzitade in sese siat de sas bellesas naturalìsticas de sa Penìsula de su Cabu; medas giros de su Paisu partint dae inoghe, imbouchende a fatu sas famadas Wine Route e Garden Route, dirighende·si cara a su Karoo, su Boland o sa costa meridionale.
## Àteros progetos
Àfrica sub-sahariana

S**'Àfrica sub-sahariana** fintzas narada **Àfrica niedda** est sa parte de su continente africanu chi si definit pro opositzione pro su a Magreb e cumprendet sos istados chi istant a su sud de su desertu de su Sahara, est a nàrrere, s'Àfrica australe e manna parte de sa tzentrale e orientale. Sas caraterìsticas chi la definint in s'allega populare sunt sas imbenientes:

*Domìniu de sa populatzione niedda.
*Livellu globale de isvilupu bàsciu.
* Domìniu de su cristianèsimu e s'animismu.
*Unu passadu istòricu meda ricu (si creet chi inoghe si siat evòlvidu s'èssere umanu).



## Sutadivisiones

### [[Africa Tzentrale|Àfrica Tzentrale]]
*Repùblica Democràtica de Congo
*Repùblica de Congo
*Repùblica Tzentrafricana
* Ruanda
* Burundi

### [[Àfrica Orientale]]
* Sudan
*Sudan de Sud
*Kenya
* Tanzània
* Uganda
* Gibuti
* Eritrea
* Etiòpia
* Somàlia

### [[Africa de su Sud]]
* Angola
*Botswana
* Lesotho
* Malawi
*Mozambicu
* Namìbia
* Sudàfrica
* Swaziland
* Zàmbia
* Zimbabwe

### [[Africa Otzidentale]]
* Benin
* Burkina Faso
*Camerùn
*Ciad
*Costa de Marfìliu
*Guinea Ecuadoriale
*Gabòn
* Gàmbia
* Ghana
* Guinea
* Guinea-Bissau
* Libèria
* Mali
* Mauritània
*Niger
*Nigèria
* Senegàl
* Sierra Leone
* Togo

### Natziones insulares
* Cabu Birde
* Comoras
*Madagascàr
*Maurìtius
* São Tomé e Príncipe
* Seychelles

### Territòrios

* Mayotte (Frantza)
*Reunione (Frantza)
* Socotra (Yemen)
* Sant'Alena e Ischissione (Regnu Unidu)
Sahara

Su **Sahara** (in àrabu الصحراء الكبرى, *aṣ-Ṣaḥrāʾ* e *al-Kubrà*, literalmente 'su Desertu Mannu') est unu desertu de tipu caente postu in su norte de s'Àfrica. Cun prus de 9 milliones de km², est su desertu non polare prus mannu de su mundu. Ocupat sa parte majore de Àfrica de su Norte e unu su 27% de su continente africanu, cosa chi ddu faghet mannu comente de s'Europa o de is Istados Unidos. Su Sàhara s'isterret dae su mare Ruju, includende partes de sas costeras mediterràneas, fintzas a s'Otzèanu Atlànticu. Cara a sud est allindadu dae su Sahel, unu territòriu costituidu de savanas semiàrrides postu in su nord de s'Àfrica sub-sahariana. In custu desertu sunt istados filmados infinidades de filmes e reportatges.

Is làcanas de su Sahara sunt s'Otzèanu Atlànticu in s'ovest, s'Atlante e su Mediterràneu a cara de su norte, su mare Ruju e Egitu cara a s'estu, e su Sahel in su sud. Su Sàhara si costumat a dividire in Sahara otzidentale, Montes de Ahaggar, Montes de su Tibesti, Montes de Aïr (una regione de montes e artos montigros de su desertu), su desertu de su Teneré e su desertu Líbicu (sa regione prus àrrida). Su puntu prus artu in su Sàhara est s'Emi Koussi, unu vulcanu de 3.415 metros postu in is montes de su Tibesti, in su norte de su Ciàd.
Grètzia Antiga

Cun su trèmene **Grètzia antiga** s'identìficat sa tziviltade chi si fiat isvilupada in sa Grèghia continentale, in Albania, in sas ìsulas de su Mare Egeu, in sas costeras de su Mare Nieddu e de sa Turchia otzidentale, in Sitzìlia, in sas zonas de costera de s'Itàlia Meridionale (complessivamente denominadas a pustis Manna Grètzia), in Nordàfrica, in Còrsica, in sas costeras orientales de Ispagna e sas meridionales de sa Frantza.

Sa cultura grega, mancari sa cunformatzione geogràfica de su continente favoriat s'iscera de plùrimas unidades polìticas indipendentes (sas *[[poleis]]*), est istada unu fenòmenu omogèneu, chi at interessadu totu sas gentes ellènicas, acomunadas dae sa matessi limba. Sa cultura grega atibiaiat meda importu a su chirca de connoschèntzia e de sa beridade. Pro sos gregos s'acostare a sa beridade sinnificaiat s'acostare a sa divinidade; duncas atibiaiant unu valore casi religiosu a su connoschimentu e a sas sièntzias. In custu cuntestu sos antigos gregos aiant intuidu s'importu de sa matemàtica in sa chirca de unu connoschimentu prus pròssimu a sa beridade. Custu diat ispricare comente sa tziviltade grega siat resissida, in su giru de pagos sèculos e cun una populatzione limitada in nùmeru, a imbàtere notèvoles traguardos in sa filosofia, in sa matemàtica e in sas sièntzias.