Repùblica de is bananas

In sièntzias polìticas, **Repùblica de is Bananas** est unu trèmene chi descriet unu paisu politicamente instàbile cun un'economia chi dependet dae is esportatziones de produtos e risursas limitadas, comente bananas o minerales. In su 1904, s'autore istadunidensu O. Henry aiat coniadu su faeddu pro descrìere a s'Honduras e paisos a curtzu suta isfrutamentu econòmicu de impresas de Istados Unidos, comente sa Unite Fruit Company (oe in die Chiquita Brands International). Tìpicamente, una Repùblica de is Bananas tenet una sotziedade cumposta de classes sotziales apigiadas a s'estremu, ingenerale una classe traballadora manna pòbera meda e una classe guvernadora plutocràtica, cumposta de afaristas, polìticos e élites militares. Sa classe guvernadora controllat su setore primàriu de s'economia peri isfrutu de su traballu; duncas, Repùblica de is Bananas benit a èssere unu trèmene peorativu pro descrìere a una oligarchia servile, chi favoressit e apoderat, suta retzida de dinari e corrumpidas, s'isfrutamentu de su laore de prantedos in iscala manna, mescamente cultivos de bananas apuntu.

Una Repùblica de is Bananas est un'istadu cun un'economia capitalista de istadu, in ue s'istadu etotu est gestidu comente un'impresa cummertziale privada a benefìtziu esclusivu de sa classe guvernadora. Tale isfrutamentu est permìtidu dae sa collusione intre s'istadu e is monopòlios econòmicos favorèssidos, in su cale su benefìtziu derivadu dae s'isfrutamentu privadu de terras pùblicas, est propiedade privada, mentras is dèpidos a càrrigu sunt responsabilidade finantziera de su dinari pùblicu. Un'economia isbalantzada aici abarrat limitada dae unu isvilupu econòmicu disuguale intre tzitades e agros e fatu·fatu mìnimat su pòdere de achirida de moneda natzionale a cunsighidu de s'isvalutatzione, faghende su s'istadu inelegìbile pro retzire agiudos de crèditu internatzionale.

## Caraterìsticas assotziadas

# Collusione intre istadu e interèssios monopolìsticos, in ue is profetos podent èssere privatizados e is pèrdidas sotzializadas;
# Isvalutatzione de sa moneda;
# Cleptocratzia;
# Farta de una democratzia cumprida, cumpetitzione polìtica chi no esistet o petzi de fatzada, imbòligos eletorales e controllu forte de su guvernu subra de sa libertade de espressione;
# Corrutzione generalizada e ispainada, massimamente in su guvernu e in sa amministratzione pùblica;
# Farta de trasparèntzia, controllu e vìnculos legales subra de s'operadu cosa sua, farta de contradditòriu intre tzitadinàntzia e amministratzione pùblica, impossibilidade de cramare in giudìtziu pro tutelare is interèssios pròpios a banda de is tzitadinos;
# Iscuncordàntzias fortes intre is situatziones de deretu (cuntentu de is leges vigentes) e is situatziones de fatu (comente sunt in beridade aplicadas);
# Sistema giuditziàriu non cunforme, chi non reprimet is reatos de is poderosos corrutos, ma imbetzes est collusu cun issos;
# Impreu irresponsàbile de su dinari pùblicu, cun cunsighentes gastos enormes e farta de servìtzios essentziales pro is tzitadinos;
# Politzia corrùmpida e non cunforme in sa reprimida de su crìmene;
# Classe polìtica s'ispissu collusa cun su crìmene organizadu, mescamente cun su narcotràficu;
# Coidadu iscassu o ausente a s'amparu de su deretu de su traballu e a s'amparu de s'ambiente;
# Presèntzia de disugualidades fortes e ingiustìtzias sotziales e ispainadura arta de fenòmenos illegales e de discumbèniu sotziale (traballu nieddu, traballu de is minores, isfrutamentu de sa prostitutzione, produtzione e tràficu de droga) e disinterèssiu a banda de s'Istadu in contu de is problemas de sa populatzione;
# Ausèntzia de meritocratzia in s'atzessu a is càrrigas pùblicas, clientelismu e nepotismo ispainadu.

## Riferimentos


## Artìculos ligados

* Finlandizatzione
* Istadu buatone
* Istadu cliente
* Istadu satèllite
* Istadu vassallu
* Neo-colònia

## Àteros progetos