open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pisa

**Pisa** est una tzitade de 89 144 bividores, bidda manna de sa provìntzia omònima in su nord de sa Toscana.

Faghet parte di unu territòriu metropolitanu chi di narant *àrea pisana*, chi cun is comunos de Calci, Cascina, San Giuliano Terme, Vecchiano e Vicopisano, arribbat a formare unu sistema urbanu de agiumai 200 000 bividores distribuidos in 475 km². In prus, Pisa acasàgiat s'aeroportu prus de importu de sa Toscana, su Galileo Galilei, chi in su 2019 at tentu unu tràficu de prus de 5 milliones de passigeris.

Intre is monumentos de sa tzitade ddoe at sa Turre inclinada, campanile de su sèculu XII, oe unu de is monumentos italianos prus connotos in su mundu.

Sa tzitade est sa sede de tres de is istitutziones universitàrias prus de importu de Itàlia e de Europa, s'Universidade de Pisa, s'Iscola Normale Superiora e s'Iscola Superiora Sant'Anna, sa sede prus manna de su Cussìgiu Natzionale de sa Chirca (CNR) e de àteros istitutos de chirca.

Su territòriu comunale s'incrarat a subra de su Mare Lìgure cun is bator fratziones suas Marina de Pisa, Tirrenia, Calambrone e San Rossore.

Sa tzitade de Pisa in passadu est istada una repùblica marinara de importu.

## Riferimentos
Pierre Sanfourche-Laporte

**Pierre Sanfourche-Laporte** (Sarlat, 24 martzu 1774 – Belleville, 30 làmpadas 1856) est istadu unu giurista, avocadu e iscritore frantzesu.
Brìndisi

**Brìndisi** (*Brinnisi* in dialetu brindisinu) est unu comunu italianu de 83 326 bividores, bidda manna de sa provìntzia omònima  in Pùglia.

Est unu de is tzentros prus populosos de su Salento, cun unu ruolu cummertziale e culturale de importu, dèpidu a sa positzione sua cara a su mare Adriàticu.

Est istada sede provisòria de su guvernu in su Rennu de Itàlia dae su 1943 a su 1944.

## Riferimentos
Frìsia

Sa **Frìsia** (in olandesu: *Friesland*, in frisonu otzidentale: *Fryslân*) est una provìntzia in su Nord de sos Paisos Bàscios.

Sa capitale est Leeuwarden.

## Riferimentos
ABBA

**ABBA** fiat una banda isvedesa de pop chi si fiat formada in Istocolma in su 1972. Sa banda fiat cumposta dae Agnetha Fältskog, Anni-Frid Lyngstad, Benny Andersson e Björn Ulvaeus.

## Discografia

### Stùdiu

* *[[Ring Ring]]* (1973)
* *[[Waterloo]]* (1974)
* *[[ABBA (album)|ABBA]]* (1975)
* *[[Arrival]]* (1976)
* ** (1978)
* *[[Voulez-Vous]]* (1979)
* *[[Super Trouper]]* (1980)
* *[[The Visitors]]* (1981)
* *[[Voyage]]* (2021)

### Live

* *ABBA Live* (1986)
* *Live at Wembley Arena* (2014)

### Regortas

* 1975 : *Greatest Hits*
* 1979 : *Greatest Hits Vol. 2*
* 1982 : *The Singles: The First Ten Years*
* 1986 : *ABBA Live*
* 1991 : *ABBA The Hits Box*
* 1992 : *ABBA Gold - Greatest Hits*
* 1993 : *More ABBA Gold - More ABBA Hits*
* 1994 : *Thank You For The Music*
* 1998 : *ABBA Love Stories*
* 1999 : *ABBA Singles Collection 1972-1982*
* 2000 : *The Complete Singles Collection*
* 2000 : *The Millenium Collection*
* 2001 : *ABBA Forever Gold*
* 2001 : *ABBA The Definitive Collection*
* 2002 : *The Name of the Game*
* 2003 : *ABBA Master Serie*
* 2004 : *ABBA The Ultimate Collection*
* 2004 : *The ABBA Story*
* 2005 : *ABBA 18 Hits*
* 2007 : *ABBA Number Ones*
* 2008 : *The Complete ABBA Studio Recordings*
* 2009 : *ABBA Classic*
* 2010 : *The Best Of ABBA*
* 2012 : *ABBA The Essential Collection*
* 2014 : *ABBA 40/40 The Best Selection*
* 2014 : *ABBA Gold : 40th Anniversary Edition*
* 2014 : *The Albums*

## Ligàmenes esternos

* *[https://www.abbasite.com ABBA]*, *situ ufitziale*
Ring Ring

**Ring Ring** est su tìtulu de un'album de sa band isvedesa ABBA, publicadu in su 1973.

## Rastas

# "Ring Ring" (Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus, Neil Sedaka, Phil Cody) – 3:06
# "Another Town, Another Train" (Andersson, Ulvaeus) – 3:13
# "Disillusion" (Fältskog, Ulvaeus) – 3:07
# "People Need Love" (Andersson, Ulvaeus) – 2:46
# "I Saw It in the Mirror" (Andersson, Ulvaeus) – 2:34
# "Nina, Pretty Ballerina" (Andersson, Ulvaeus) – 2:53
# "Love Isn't Easy (But It Sure Is Hard Enough)" (Andersson, Ulvaeus) – 2:55
# "Me and Bobby and Bobby's Brother" (Andersson, Ulvaeus) – 2:52
# "He Is Your Brother" (Andersson, Ulvaeus) – 3:19
# "She's My Kind of Girl" (Andersson, Ulvaeus) – 2:45
# "I Am Just a Girl" (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:03
# "Rock'n Roll Band" (Andersson, Ulvaeus) – 3:11

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* Discogs
Dénia

**Dénia** (in castillianu *Denia*) est una tzitade de sa Comunidade Valenciana, capitale de sa comarca de sa Marina Alta e fintzas de sa comarca istòrica de su Marchesadu de Dénia.

Contat unos 41.553bividores residentes, ma in istiu sa populatzione podet arribare a si multiplicare pro chimbe, fintzas a 200.000. Su 11 de nadale de su 2015 est istada decrarada Tzitade Creativa de sa Gastronomia dae s'UNESCO.

## Istòria

### Istòria antiga
Mancari sa presèntzia de agatamentos archeològicos relativos a un'iaposentamentu ibèricu in sos intòrinos (Diniu), s'orìgine de sa tzitade de Dénia est cun probabilidade grega, chi ddi aiant dadu su nùmene de *Hemeroskopeion*. Fiat fata a pustis romana. Su tzentru de *Dianum*, aici fiat istadu numenada a s'atu de sa fundatzione torra, fiat postu a norte de sa Dénia moderna.

Is testos clàssicos e is iscobertas archeològicas inditant chi in su sèculu I a.C. is tropas de Quintus Sertorius aiant fundadu una base navale a Dianium.

Durante s'Artu Imperu, sa tzitade aiat gosadu de unu perìodu de lughidore, colende a s'istadu de municipium.

Intre su 636 e su 693 d.C., durante su perìodu de su regnu visigotu, Denia fiat istada sede episcopale dipendente de Toledo.

### Època musulmana e Reconchista
Durante s'època musulmana, sa tzitade aiat tocadu su momentu de lughidore e potèntzia màssimu, acumpangiadu dae unu momentu de atividade culturale manna. *Dàniya* fiat istada capitale de sa tāʾifa in su 1010 de s'emiru Mujāhid al-ʿĀmirī, naradu *al-Muwaffaq*. Sa tāʾifa aiat pèrdidu s'indipendèntzia in su 1076 in favore de sa Taifa de Zaragoza.

Sa conchista cristiana, in su 1244, aiat betidu a sa decadèssida de sa tzitade, abarrada giai chentza de bividores a pustis de sa vitòria subra de is *[[Moros (istòria)|Moros]]*. Fiat torrada a populare in parte de Valentzianos.

In su 1356 Denia passada a sa corona de Aragona, suta Alfonsu su Mannànimu. Dénia fiat promòvida suta sa Corona de Ispagna a marchesadu in su 1487. Su duca de Lerma, su de chimbe marchesos de Dénia e favoridu de Filipu III permitet a sa tzitade de s'artziare a su rangu de tzitade.

### Istòria reghente
A pustis de sa bogada de is Moriscos, musulmanos prus o mancu cunvèrtidos a fortza a su cristianèsimu ma chi in realidade no aiant abbandonadu sa fide islàmica (1609), su marchesadu aiat padèssidu un'abbassamentu demogràficu acumpangiadu dae una crisi econòmica manna. Paret difatis chi dae su portu de Denia fiant sarpados, cara a s'Àfrica setentrionale, unos 25.000 Moriscos.

Partende dae su sèculu XVIII, Denia aiat partetzipadu in manera ativa a sa Gherra de Sutzessione e fiat istada sa prima a proclamare re s'artziduca Càralu de Asburgu. Sa gherra e is represas aiant batidu un'àtera crisi a sa tzitade. Is Borbones in fines dd'aiant ocupada su 17 de santandria de su 1708.

In su sèculu XIX Denia fiat torrada a acorpare a sa Corona (1804) e a bellu torrat a torradu a crèschere siat economicamente siat demograficamente. Is cummèrtzios sunt, dae tando, ligadas a is fainas marineras, a su cummèrtziu de sa pabassa e – prus de reghente – a su turismu.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Arrival

**Arrival** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1976.

## Rastas

# *When I Kissed The Teacher* - Andersson, Ulvaeus - 3:01
# *Dancing Queen* - Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus - 3:52
# *My Love, My Life* - Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus - 3:52
# *Dum Dum Diddle* - Andersson, Ulvaeus - 2:50
# *Knowing Me, Knowing You* - Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus - 3:56
# *Money Money Money* - Andersson, Ulvaeus - 3:05
# *That's Me* - Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus - 3:14
# *Why Did It Have To Be Me?* - Andersson, Ulvaeus - 3:20
# *Tiger* - Andersson, Ulvaeus - 2:55
# *Arrival* - Andersson, Ulvaeus - 3:00

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* www.carlmagnuspalm.com
Waterloo

**Waterloo** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1974.

## Rastas

# Waterloo (Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus) – 2:44
# Sitting In The Palmtree (Andersson, Ulvaeus) – 3:37
# King Kong Song (Andersson, Ulvaeus) – 3:11
# Hasta Mañana (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:09
# My Mama Said (Andersson, Ulvaeus) – 3:13
# Dance (While The Music Still Goes On) (Andersson, Ulvaeus) – 3:12
# Honey, Honey (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 2:55
# Watch Out (Andersson, Ulvaeus) – 3:49
# What About Livingstone? (Andersson, Ulvaeus) – 2:55
# Gonna Sing You My Lovesong (Andersson, Ulvaeus) – 3:41
# Suzy-Hang-Around (Andersson, Ulvaeus) – 3:10
# Ring, Ring (US Remix) (Andersson, Andersson, Ulvaeus) – 3:10

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* Discogs
ABBA (album)

**ABBA** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1975.

## Rastas

# Mamma Mia (Andersson, Stig Anderson, Ulvaeus) – 3:32
# Hey, Hey Helen (Andersson, Ulvaeus) – 3:17
# Tropical Loveland (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:06
# SOS (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:23
# Man in the Middle (Andersson, Ulvaeus) – 3:03
# Bang-A-Boomerang (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:04
# I Do, I Do, I Do, I Do, I Do (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:17
# Rock Me (Andersson, Ulvaeus) – 3:06
# Intermezzo No. 1 (Andersson, Ulvaeus) – 3:48
# I've Been Waiting For You (Andersson, Anderson, Ulvaeus) – 3:41
# So Long (Andersson, Ulvaeus) – 3:06

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* Discogs
ABBA: The Album

**ABBA: The Album** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1977. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus, si no est ispetzificadu àteru.

## Rastas

# "Eagle" – 5:53
# "Take a Chance on Me" – 4:03
# "One Man, One Woman" – 4:37
# "The Name of the Game" – 4:53 (Andersson, Stig Andersson, Ulvaeus)
# "Move On" – 4:45 (Andersson, Stig Andersson, Ulvaeus)
# "Hole in Your Soul" – 3:43
# "Thank You for the Music" – 3:51
# "I Wonder (Departure)" – 4:34 (Andersson, Stig Andersson, Ulvaeus)
# "I'm a Marionette" – 4:05

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* AllMusic
Voulez-Vous

**Voulez-Vous** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1979. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.

## Rastas

# As Good As New – 3:24
# Voulez-Vous 5:09
# I Have A Dream – 4:45
# Angeleyes – 4:20
# The King Has Lost His Crown – 3:32
# Does Your Mother Know – 3:13
# If It Wasn’t For The Nights – 5:09
# Chiquitita – 5:26
# Lovers (Live A Little Longer) – 3:30
# Kisses Of Fire – 3:16

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* Discogs
Super Trouper

**Super Trouper** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1980. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.

## Rastas

# Super Trouper - 4:13
# The Winner Takes It All - 4:55
# On and On and On - 3:41
# Andante, Andante - 4:38
# Me And I - 3:51
# Happy New Year - 4:37
# Our Last Summer - 4:58
# The Piper - 4:40
# Lay All Your Love on Me - 4:33
# The Way Old Friends Do - 2:53

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* AllMusic
The Visitors

**The Visitors** est su tìtulu de un'album de su grupu musicale isvedesu ABBA, publicadu in su 1981. Totu sas cantzones sunt istadas iscritas dae sa copia Benny Andersson - Björn Ulvaeus.

## Rastas

# The Visitors (Crackin’ Up)
# Head Over Heels
# When All Is Said and Done
# Soldiers
# I Let the Music Speak
# One of Us
# Two for the Price of One
# Slipping Through My Fingers
# Like an Angel Passing Through My Room

## Boghes curreladas

* Agnetha Fältskog
* Anni-Frid Lyngstad
* Benny Andersson
* Björn Ulvaeus

## Ligàmenes esternos

* AllMusic
Queen (album)

**Queen** est su tìtulu de un'album de su grupu inglesu Queen, publicadu in su 1973.

## Rastas
#*Keep Yourself Alive* - 3:46 - (Brian May)
#*Doing All Right* - 4:10 - (May, Tim Staffell)
#*Great King Rat* - 5:41 - (Freddie Mercury)
#*My Fairy King* - 4:07 - (Mercury)
#*Liar* - 6:26 - (Mercury)
#*The Night Comes Down* - 4:24 - (May)
#*Modern Times Rock 'n' Roll* - 1:48 - (Roger Taylor)
#*Son and Daughter* - 3:19 - (May)
#*Jesus* - 3:45 - (Mercury)
#*Seven Seas of Rhye* - 1:10 - (Mercury)
Queen II

**Queen II** est su tìtulu de un'album de su grupu inglesu Queen, publicadu in su 1974.

## Rastas

# Procession *([[Brian May]])* - 4:08
# Father to Son *([[Brian May]])* - 6:14
# White Queen *([[Brian May]])* - 4:33
# Some Day One Day *([[Brian May]])* - 4:21
# Loser In the End *([[Roger Taylor]])* - 4:01
# Ogre Battle *([[Freddie Mercury]])* - 4:08
# The Fairy Feller's Master-Stroke *([[Freddie Mercury]])* - 2:41
# Nevermore *([[Freddie Mercury]])* - 1:17
# March of the Black Queen *([[Freddie Mercury]])* - 6:33
# Funny How Love Is *([[Freddie Mercury]])* - 2:48
# Seven Seas of Rhye *([[Freddie Mercury]])* - 2:48
Sheer Heart Attack

**Sheer Heart Attack** est su tìtulu de un'album de su grupu inglesu Queen, publicadu in su 1974.

## Rastas

# *Brighton Rock* - 5:08
# *Killer Queen* - 2:59
# *Tenement Funster!* - 2:47
# *Flick Of The Wrist* - 3:19
# *Lily Of The Valley* - 1:43
# *Now I'm Here* - 4:02
# *In The Lap Of The Gods* - 3:22
# *Stone Cold Crazy* - 2:12
# *Dear Friends* - 1:08
# *Misfire* - 1:47
# *Bring Back That Leroy Brown* - 2:13
# *She Makes Me (Stroomtrooper in the Stilettos)* - 4:08
# *In The Lap Of The Gods...Revisited* - 3:45
Tàrantu

**Tàrantu** (*Taranto* in Italianu, *Tarde* in dialetu tarantinu) est unu comunu italianu de 189 407 bividores, bidda manna de sa provìntzia omònima, in Pùglia. Est sa de tres tzitades prus mannas de su Sud Itàlia peninsulare e est sede de unu de is portos cummertziales prus de importu de su Mediterràneu, chi s'agatat in s'estremidade nord-otzidentale de sa regione istòricu-geogràfica de su Salentu, e in s'estremidade orientale de sa zona costera de s'Arcu iònicu tarantinu.

Dd'ant fundada is Ispartanos in su sèculu VIII a.C. cun su nùmene de Taras. Sa tzitade, gràtzias a sa positzione istratègica in su tzentru de su golfu omònimu, a sa fertilidade de su territòriu e a su cummèrtziu, est essida una de is Polis prus de importu de sa Magna Grètzia, faghende·si connòschere comente a tzentru culturale, econòmicu e militare, in ue sunt nàschidos intelletuales comente Archýtas, Aristóxenos, Livius Andronīcus, Leònidas e Heràcleides de Tàrantu, atletas mannos comente Icos e su chi ddu connoschent comente Atleta de Tàrantu. Est istada s'ùrtima tzitade de sa Magna Grètzia a rùere pro neghe de s'ammàniu de Roma, a pustis de is gherras pìrricas, una cuntierra durada 5 annos. Mancari derrotada, est sighida s'influèntzia manna sua culturale a subra de su restu de s'Itàlia meridionale e a subra de Roma etotu, intrende a fàghere parte de s'immaginàriu colletivu de insandus, comente a logu connotu pro sa richesa e de bellesas naturales, tzelebradas dae Oràtziu e àteros autores.

In su perìodu normannu, est essida capitale de su Printzipadu de Tàrantu, chi in s'ìnteri de is 377 annos suos de istòria est arribbadu a inclùdere agiumai sa totalidade de su Salento.

Tàrantu donat su nùmene a sa genia *[[Lycosa tarantula]]*, comunu meda tempus a oe me is sartos locales, de in ue benint puru is faeddos *tarantella,* *tarantismu*, e *[[Tarantula|taràntula]]*, impreada oe pro inditare is arangiolos de sa famìlia *Theraphosidae*

Sa tzitade est sede de s'Arsenale marìtimu de sa Marina Militare, de s'Ilva, unu de is cumplessos industriales prus mannos de Europa pro sa produtzione de s'atzàrgiu, e de su Museu archeològicu natzionale MArTA, chi est unu de is museos prus de importu de Itàlia.

## Riferimentos
Moriscos

Is **moriscos** o fintzas **muriscos** (faeddu chi benit dae s'ispagnolu e dae su catalanu *morisco*, derivende dae su trèmene *moro*) fiant is musulmanos de al-Ándalus batijados a pustis de sa costùmene de cunversione a fortza de is Res Catòlicos partende dae su 14 de freàrgiu de su 1502 in sa Corona de Castìllia, mesura chi is Cortes aiant atrasadu in sa Corona de Aragona fintzas a su 1526. Tantis is cunvèrtidos a su catolitzèsimu de manera voluntària comente is cunvèrtidos in manera obrigatòria dae tando a in antis diant èssere numenados *moriscos*. In antis de sa cunversione fortzada, a is musulmanos chi biviant pratichende de manera prus o mancu aberta sa fede cosa issoro in is regnos cristianos, s'istoriografia ddis narat mudéjares, boghe derivada dae s'àrabu mudajjan, est a nàrrere, «tributàrios»; mancari in s'època, custa denominatzione si referiat susetotus a is musulmanos de su Regnu de Castìllia, dae chi in s'Aragona si ddi naraiat *moros* e in València e Catalugna, *sarraïns* ("saratzinos").

Fiant istados numerosos in su Regnu de Aragona e in su Regnu de València. In sa Corona de Castìllia, su nùmeru est prus difìtzile de determinare, ca fiant integrados a forte in sa sotziedade e aiant pèrdidu medas de is caraterìsticas issoro diferentziadoras. Sa bogadura issoro dae su regnu fiat istada decretada a cumintzu de su sèculu XVII, e s'isfortzu pro ddu fàghere fiat duradu annos medas. Mentras chi in sa Corona de Aragona sa bogadura fiat istada incanida e aiat retzidu s'apoderamentu de sa comunidade cristiana, in sa Castìllia si fiat agatada una resistèntzia manna de sa populatzione e de sas autoridades, pro custu fiat istada pagu efetiva e fiant sighida sa torrada de gente meda. In Castìllia sa bogadura si fiat cuntzentrada mescamente subra is granadinos ispèrdidos in totu su regnu, chi fiant prus pagu integrados e fiant assotziados a s'avolotu de sas Alpujarras. Is bividores de Hornachos fiat bogados etotu de forma cuncordada, e fiant portados armados a Marrocu pro formare sa Repùblica de Salé.

## Riferimentos


## Àteros progetos
Bassanu

**Bassanu** (in vènetu *Basan*, in italianu *Bassano del Grappa*) est unu comunu de 42 063 bividores de sa provìntzia de Vitzentza. Allàcanat a nord cun su Monte Grappa cun is biddas de sa Valbrenta, a nord-est cun su comunu de Romanu, a est cun Cassola, a sud con su comunu de Rosà, a sud-ovest cun Cartigliano e Nove, a ovest cun Maròstica. Sa fratzione de monte de Rubio de Bassanu allàcanat cun Rubio de Conco: in pari faghent in pràtica una bidda ùnica, chi ddi narant Rubio.

## Geografia
Bassanu s'agatat a is pees de sa Campeda de Asiago e de su Monte Grappa, in su puntu in ue su Brenta essit dae su Canale de su Brenta. Su Brenta partzit Bassanu in duas partes.

## Istòria
Intre su 1922 e su 1943, si fiat afirmadu su fascismu e dae su 1926 su sìndigu dd'iant cambiadu cun unu podestà guvernativu. Cun s'incomentzu de sa segunda gherra mundiale e sa ruta de su regìmene fascista, sa tzitade at subidu s'invasione tedesca. «In s'ìnteri de sa Gherra de liberatzione est istadu unu de is prus tzentros gloriosos de organizatzione de sa Resistèntzia». Vàrias unidades ant operadu in sa zona, inclùdidas formatziones de is Brigatas Garibaldi, de is Brigatas Matteotti e de is Brigatas "Itàlia Lìbera". S'eventu prus drammàticu chi at subidu sa Resistèntzia locale est istadu su «rastrellamentu de su Grappa» de su cabudanni 1944 (prus de 500 mortos e 400 disterrados), chi est agabbadu su 26 cabudanni 1944 cun su degòlliu de Bassanu cun 31 impicos me is viales tzitadinos. Su responsàbile de custos orrores fiat su vitzebrigadieri de is SS Karl Franz Tausch.

Su 17 freàrgiu 1945 unu grupu de 15 partigianos cumandados dae Primo Visentin (nùmene de batalla "Masaccio") aiat fatu sartare su Ponte Betzu: ddoe at istadu duas vìtimas. Pro vengantza is nazistas ant pigadu dae is presones tres partigianos e ddos at fusiladu a subra de su ponte (Federico Alberti, Cesare Lunardi e Antonio Zavagnin).

Su 28 abrile 1945 fintzas Bassanu est istada liberada. Su nùmeru mannu de vìtimas a sa fine de sa gherra est bàlidu sa Medàllia de oro a su balore militare pro sa gherra de liberatzione.

## Logos de interessu

* Su *Ponte Betzu* (fintzas *Ponte de is Alpinos*), fatu in su 1209 segundu is documentos prus antigos, est istadu torradu a fàghere prus bortas e oe est cunsideradu monumentu natzionale dae s'Istadu Italianu.

## Riferimentos
Penìsula àraba

S**'Aràbia** o **penìsula àraba** (in àrabu: شبه الجزيرة العربية, xibh al-jazīra al-ʿarabiyya, ‘*sa penìsùla Àraba*’, cun totu chi segundu sa traditzione si di narat petzi الجزيرة العربية, al-jazīra al-ʿarabiyya, literalmente ‘*s'ìsula Àraba*’) est una penìsula de su sud-ovest de s'Àsia, in su puntu de atopu cun s'Àfrica. Est una regione pro sa majoria de clima desèrticu. 

Sa costera de sa penìsula est isfundida in s'ovest dae su mare Ruju e su golfu de Aqaba, in su sud dae su mare de Aràbia e in s'estu dae su golfu de s'Omàn e su golfu Pèrsicu. In su norte, allàcanat cun Israele e Palestina, Giordània e Iràq. Politicamente sa penìsula Àraba est partzida in is istados a sighire (elencados segundu sa tirada):

* Aràbia Saudita
* Jemen
* Omàn
* Emirados Àrabos Unidos
* Qatàr
* Bahrein
*Kuwait

S'Aràbia Saudita (regnu guvernadu dae sa dinastia wahhabita de sos Al Saud) òcupat sa prus parte de sa penìsula, chi tenet un'istèrrida totale de tres milliones de chilòmetros cuadrados. Sa majoria de sa populatzione, de unos chimbanta milliones de persones, bivet in Aràbia Saudita e in su Jemen. Sa sutaterra de Aràbia cuntenet cantidades mannas de petròliu. In sa penìsula, s'agatant Sa Meca e Medina, is tzitades santas de s'Islàm, ambas in su territòriu de s'Aràbia Saudita, pro custu s'itadu tenet una influèntzia manna subra is bighinos suos. Is Emirados Àrabos Unidos e su Qatàr sunt sa sede de is cadenas printzipales de televisione de su mundu àrabu, comente Al-Jazeera.

In àteros tempos, su tèrmine Aràbia definiat totu su chi oe connoschimus comente su mundu àrabu, dae su Marrocu in s'ovest fintzas a Omàn in s'estu.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Sièntzia de base

Cun **sièntzia de base** o **sièntzia fundamentale** o **sièntzia pura** si chistionat de is disciplinas interessadas a isvilupare teorias sientìficas pro megiorare sa cumprensione e sa preditzione de is fenòmenos naturales.

Is sièntzias fundamentales, faghent duncas istùdios de fundamentu (teòricos) chene riferimentos a s'aplicatzione pràtica: faghent chirca de base. Esempros de sièntzias de base sunt sa biologia e sa fìsica. S'aplicatzione pràtica de is connoschimentos teòricos est imbetzes de cumpetèntzia de sas sièntzias aplicadas. S'ingennieria e sa meighina sunt esempros de sièntzias aplicadas.

## Riferimentos
Spandau

**Spandau** est su de chimbe distretos amministrativos de Berlinu (Germània). Fiat criadu in su 1920 dae sa tzitade omònima chimbe àteros comunos. S'agatat postu in sa bènnida a pare de is rios Spree e Havel. Est su distretu berlinesu cun populatzione minore, ma su bator unu prus mannu pro tirada.

## Istòria
S'istòria de Spandau comintzat in su sèculu VII o VIII, cando is islavos hevellis si fiant aposentados in s'àrea e prus a fatu ddoe aiant fraigadu una fortilesa. Fiat istadu conchistadu in su 928 dae su re tedescu Heinrich I, ma fiat torrada suta poderiu islavu a pustis de sa rebellia de su 983.

In su 1156, su conte ascàniu Albrecht von Ballenstedt ("Albrecht s'Ursu") aiat ocupadu sa regione. A su 1197 remontat su primu mentovu de *Spandowe* in unu atu de Otone II de Brandenburgu - duncas baranta annos in antis de su de Cölln parte de sa Berlinu medievale. Spandau aiat retzidu deretos de tzitade in su 1232.

Durante su poderiu de is Ascànios fiat comintzadu su fraigu de sa fortilesa de Spandau, sa cale fiat acabada intre su 1559 e su 1594 dae Joachim II de Brandenburgu. In su 1558 sa bidda de Gatow fiat fata parte de Spandau. In su 1634, durante sa gherra de is Trinta Annos , Spandau fiat istada acometada dae sos isvedesos.

In su 1806, a pustis de sa Batalla de Jena e Auerstedt, is tropas frantzesas suta Napoleone si fiant aposentadas in sa tzitade eddoe fiant abarradas fintzas a su 1807. In su 1812, Napoleone fiat torradu, e sa fortilesa fiat istada acometada s'annu a fatu dae is tropas prussianas e russas.

Dae su 1849 su poeta e rivolutzionàriu Gottfried Kinkel fiat unu detentu de sa presone de Spandau, fintzas a èssere lìberadu dae s'amigu Carl Schurz in sa note de su 6 de onniasantu de su 1850.

In antis de sa Prima Gherra Mundiale, Spandau fiat sede de iscagiatòrgios de cannones mannos, fàbricas de brùvura e àteros munitziones de gherra, cosa chi nde faghiat unu tzentru de s'indùstria bèllica de s'Impèriu tedescu. Fiat puru una tzitade de distacamentos militares cun casermas medas. In su 1920 Spandau (su cale nùmene fiat istadu cambiadu dae *Spandow* in su 1878) fiat incorporada a Berlinu Manna che in calidade de distretu.

A pustis de sa Segunda Gherra Mundiale, fiat parte de su setore britànnicu de Berlinu Ovest. Sa presone de Spandau, chi fiat torrada a fraigare in su 1876, fiat usada pro detènnere a criminales de gherra nazistas chi aiant retzidu sa pena a sa presone in su protzessu de Nürnberg. A pustis de si mörrere Rudolf Hess, ùrtimu presoneri, sa presone fiat de su totu derrùida dae is potèntzias alliada e a pustis remplasada dae unu tzentru cummertziale.

Gatow aeròdromu, in su sud de su distretu, fiat istadu usadu dae sa Royal Air Force durante s'ocupatzione is pustis-gherra, susetotus durante su tempus de su ponte aèreu. Dae su 1995 s'aeròdromu est istadu fatu museu de istòria militare.

## Bighinados

* Falkenhagener Feld
* Gatow
* Hakenfelde
* Haselhorst
* Kladow
* Siemensstadt
* Spandau
* Staaken
* Wilhelmstadt

## Riferimentos


## Àteros progetos
Berlin-Mitte

**Berlin-Mitte** o **Mitte** (*Berlinu Tzentru*) est su distretu printzipale de Berlinu (*Mitte* signìficat ‘tzentru/mesu’ in tedescu). In custu distretu s'agatat in su tzentru istòricu de sa tzitade. In s'àrea si podent agatare unos de is prus logos turisticos importantes de Berlinu, comente s'Ìsula de is Museos, su Portale de Brandenburgu, sa caminera Unter den Linden, su Casteddu de Berlinu, sa Turre de sa Televisione e su Reichstag, intre àteros.

In su 2001, is distretos de Berlinu fiant torrados a organizare. Su distretu antigu de Mitte, chi perteniat in Berlinu-Est, fiat integradu cun distritos de Wedding e Tiergarten (ambos partes de Berlinu-Ovest).

## Istòria
Su bighindau pretzedente de Mitte fiat costituidu in su 1920 cun Berlinu Manna e fiat cumpostu de sa parte manna de  Alt-Berlin (*Berlinu-Betza*) e Cölln. Su Portale de Brandenburgu fiat s'essida otzidentale a sa frontera de tzitade de Berlinu fintzas a su 1861.

Intre su 1961 e 1990, su chirru de Berlinu-Est de s'àrea s'est agatadu inghiriadu dae su Muru de Berlinu in su norte, sud e s'ovest. S'agatiant puntos de controllu de frontera, su prus nodidu de is cales fiat Checkpoint Charlie intre Kreuzberg (parte de su setore americanu de Berlinu-Ovest) e Mitte, su cale fiat amministradu dae s'esèrtzitu de Istados Unidos e fiat abertu a istràngios e diplomàticos.

Duos àteros puntos de controllu fiant in Heinrich-Heine-Straße/Prinzenstraße a est de Checkpoint Charlie, abertu a tzitadinos de sa Germània-Ovest e de Berlinu-Ovest e in Invalidenstraße in su norte, a sa làcana cun su bighinadu de Tiergarten (Berlinu-Ovest)  (oe in die bighinadu de Moabit).

## Bighinados

* Gesundbrunnen
* Hansaviertel
* Mitte
* Moabit
* Tiergarten
* Wedding

## Àteros progetos
Reinickendorf

**Reinickendorf** est su de dòighi Bezirk de Berlinu. Su distretu s'agatat in su norte de sa tzitade e fiat formadu in su 1920 dae s'unione de s'incorporatzione de territòrios vàrios, cun sa lege Berlinu-Manna. A su 31 de nadale de su 2020 contaiat 266.123 bividores, chi nde faghent a pustis de Spandau su distretu prus pagu populadu de Berlinu. Allàcanat in s'estu cun Pankow, in su sud cun Mitte, in s'ovest cun Spandau e in su norte cun su Land de Brandenburgu. 

Sa prus parte de is biddas chi oe in die cumponent Reinickendorf sunt ammentuadas dae su Mesuevu: Reinickendorf, Tegel, Borsigwalde, Konradshöhe, Tegelort, Heiligensee, Frohnau, Hermsdorf, Waidmannslust, Lübars, Wittenau. A pustis de sa segunda gherra mundiale, su 3 de trèulas de su 1945, is autoridade frantzesas fiant autorizadas dae cuddas britànnicas de ocupatzione a s'aposentare temporalmente in su bighinadu de Heiligensee, mancari is tropas frantzesa no aiant partetzipadu a sa conchista de sa tzitade de manera dereta. Su 12 de austu de su 1945, su distretu fiat fidadu de manera ufitziale a su setore de ocupatzione frantzesu de Berlinu-Ovest, e ddu aici fiat abarradu fintzas a sa unificatzione torra de sa Germània. In custu perìodu fiat criadu *Märkisches Viertel, in su* 1963.

Cun sa reforma de su 2001, su distretu antigu fiat cambiadu in su atuale, chentza chi is làcanas territoriales esserent mudadas.

## Bighinados

* Borsigwalde
* Frohnau
* Heiligensee
* Hermsdorf
* Konradshöhe
* Lübars
* Märkisches Viertel
* Reinickendorf
* Tegel
* Waidmannslust
* Wittenau

## Àteros progetos
Pankow (Distretu amministrativu)

**Pankow** est su de tres distretos amministrativos de Berlinu (Germània), chi incluet tres bighinados chi fintzas a su 2001 fiant distretos amministrativos indipendentes: Pankow, Prenzlauer Berg e Weissensee.

## Geografia
Pankow s'agatat in su nord-est de Berlinu e allàcanat cun is Bezirk de Lichtenberg, Friedrichshain-Kreuzberg, Mitte e Reinickendorf, aici comente cun su Landkreis de Oberhavel e sa de Barmin, chi pertenent a su Brandenburgu.

## Istòria
Su distretu de Pankow fiat criadu in su 1920. Sa fintzas a tando tzitade de Pankow fiat unida in is comunos de Blankenburg, Blankenfelde, Buch, Bucholz, Heinersdorf, Karow, Niederschönhausen e Rosenthal. Si fiat isseberadu su nùmene de Pankow pro su fatu chi custa fiat sa tzitade prus manna. In prus, su riu Panke colat a longu a longu de su distretu.

A pustis de sa fine de sa Segunda Gherra Mundiale, su bighinadu de Pankow fiat assignadu a su Setore Sovièticu de Berlinu, e dae su 1949 fiat parte de sa Repùblica Democràtica Tedesca, de sa cale a primìtziu fiat istada capitale. Cun s'unificatzione torra de Germània, su 3 de santugaine de su 1990, fiat acabada fintzas sa partzidura de sa tzitade, e Pankow fiat fata distretu de s'istadu federadu dae Berlinu.​

S'atuale distretu amministrativu de Pankow resurtat dae sa fundidura a pare in su 2001 de is bighinados de Prenzlauer Berg e Weissensee cun su de Pankow.

## Bighinados

* Blankenburg
* Blankenfelde
* Buch
* Französisch Buchholz
* Heinersdorf
* Karow
* Niederschönhausen
* Pankow
* Prenzlauer Berg
* Rosenthal
* Stadtrandsiedlung Malchow
* Weißensee
* Wilhelmsruh
## Riferimentos

## Àteros progetos
Charlottenburg-Wilmersdorf

**Charlottenburg-Wilmersdorf** est su bator bezirk de Berlinu. Custu distretu fiat costituidu in su 2001, fundende impare duos distretos pretzedentes: su de Charlottenburg e su de Wilmersdorf. In tempus de sa gherra frida fiat su tzentru de Berlinu Otzidentale.

Si sìtuat in s'ovest de sa tzitade e cumpartzit fronteras cun su distretu de Spandau in s'ovest, cun su de Reinickendorf in su norte, cun is de Mitte e Tempelhof-Schöneberg a manu esta e cun su de Steglitz-Zehlendorf in su sud.

## Istòria
Charlottenburg fiat naschida dae sa cussòrgia de *Lietzenburg*, in su cale territòriu fiat fraigadu su Casteddu de Charlottenburg in onore a sa reina Sophie Charlotte de Hannover. In su 1705 fiat fundada sa tzitade de Charlottenburg. Fintzas a s'incorporatzione in Berlinu in s'annu 1920, Charlottenburg si fiat isvilupada comente prus tzitade rica de Prùssia.

Wilmersdorf fiat fundada antimes in su 1220, ma est mentovada pro sa prima borta in su 1293. In su 1906 aiat assùmidu su tìtulu de tzitade cun su nùmene ufitziale de *Deutsch-Wilmersdorf*. In su 1912 aiat cambiadu nùmene dae Deutsch-Wilmersdorf a *Berlin-Wilmersdorf*. Si fiat incorporada a Berlinu in su 1920, pighende parte a sa costitutzione de "Berlinu Manna".

Su distretu atuale fiat formadu su 1 de ghennàrgiu de su 2001 peri fundidura de ambos pretzedentes distretos de Berlinu Ovest, *Charlottenburg* e *Wilmersdorf*. In s'annu 2004 su distretu est istadu partzidu in is bighinados atuales.

## Bighinados

* Charlottenburg
* Charlottenburg-Nord
* Grunewald
* Halensee
* Schmargendorf
* Westend
* Wilmersdorf

## Àteros progetos
Newcastle (Nou Galles de su Sud)

**Newcastle** est sa de ses tzitades prus importante de Austràlia e sa segunda de s'istadu de Nou Galles de su Sud.
Lichtenberg

**Lichtenberg** est su de ùndighi distretos de Berlinu, Germània. In sa reforma amministrativa de Berlinu de su 2001, a custu distretu est istadu unidu su de Hohenschönhausen.

In Lichtenberg s'agatat su Tierpark Berlin, su prus mannu de is zoos de a tzitade. In Lichtenberg in tempus de sa RDT teniat sede de su cumplessu de sa Stasi, su servìtziu de intellighèntzia de sa Germània Est. Su cumplessu est oe in die unu museu. S'atuale Memoriale Berlin-Hohenschönhausen currespondet a sa presone printzipale de sa Stasi.

Sa bidda istòrica de Lichtenberg paris cun is àteras a làcana de Friedrichsfelde, Karlshorst, Marzahn, Biesdorf, Hellersdorf, Kaulsdorf e Mahlsdorf fiat istadu incorporadu a Berlinu-Manna in su 1920.

In is annos 1970, su guvernu de sa Repùblica Democràtica Tedesca aiat fraigadu cumplessos abitativos pre-fabricados mannos (Plattenbau) in s'estu de custu bighinadu. Custa àrea fiat istada a fatu ischirriadaa pro divènnere su bighinadu nou de Marzahn, in ue sunt inclùidos Biesdorf, Hellersdorf, Kaulsdorf e Mahlsdorf in su 1979.

## Bighinados
* Alt-Hohenschönhausen
* Falkenberg
* Fennpfuhl
* Friedrichsfelde
* Karlshorst
* Lichtenberg
* Malchow
* Neu-Hohenschönhausen
* Rummelsburg
* Wartenberg

## Àteros progetos
Friedrichshain-Kreuzberg

**Friedrichshain-Kreuzberg** est su segundu distretu de Berlinu, Germània, istituidu in s'annu 2001 fundende de is distretos antigos de Friedrichshain e Kreuzberg, chi resurtant separados de su riu Spree. Su ponte Oberbaumbrücke unit is duos bighinados e est unu sìmbolu de su distretu.

Postu in su tzentru de sa tzitade, Friedrichshain-Kreuzberg faghet làcana cun is distretos de Mitte in s'ovest, cun su de Pankow in su nord-ovest, cun is de Tempelhof-Schöneberg e Neukölln in su sud e in s'estu cun su de Lichtenberg.

## Istòria
Istituidu in su 2001 unende is duos distretos pretzedentes de Friedrichshain e Kreuzberg, sa detzisione de pònnere impare is duos distretos fiat istada a primìtziu cuntestada meda, pro sa cumponidura sotziale diferente meda: Friedrichshain, perteniat a Berlinu Est, cun una populatzione giòvana e in etnicamente omogènea, Kreuzberg a s'imbesse, perteniat a Berlinu Ovest e fiat caraterizada dae unu nùmeru artu de betzos e istràngios (susetotus immigrados turcos).

Fintzas su fatu de èssere istesiados dae su riu Sprea, barigadu petzi dse su ponte Oberbaumbrücke, fiat istadu bidu comente un'elementu ulteriore de divisione. Su ponte a fatu s'est fatu su sìmbulu de su distretu, e s'agatat in pitzu de s'istemma.
## Bighinados
* Friedrichshain
* Kreuzberg
## Àteros progetos
Les Rita Mitsouko

**Les Rita Mitsouko** sunt unu grupu musicale pop rock frantzesu formadu de Frédéric "Fred" Chichin e Catherine Ringer, in Parigi, in su 1980.
Marzahn-Hellersdorf

**Marzahn-Hellersdorf** est su de deghe distretos de Berlinu, Germània, istituidu in su 2001 cun s'unione de is distretos de Marzahn e Hellersdorf. S'agatat in su nord-est de sa tzitade e allàcanat cunis distretos de Lichtenberg in s'ovest e Treptow-Köpenick in su sud; in su norte cun is Landkreis de Barnim e in s'estu cun su de Märkisch-Oderland.
## Istòria
S'istitutzione de Marzahn remontat a su 1979 cun s'ischirriamentu dae Lichtenberg. Sa costitutzione sua fiat incuadrada a intro de unu progetu de fraigu de domos in iscala manna (*Großwohnbausiedlung*) isvilupadu dae sa Repùblica Democràtica Tedesca intre is annos '70 e '80. In su 1985, is bighinados de Hellersdorf, Kaulsdorf e Mahlsdorf aiant costituidu su distretu de Hellersdorf, abarrende Marzahn costituidu isceti dae Marzahn (Bighinadu) e Biesdorf. Cun sa riforma amministrativa de Berlinu de s'annu 2001, is duos distretos fiant integrados in unu solu chi aiat adotadu su nùmene de Marzahn-Hellersdorf.

Onniunu de is chimbe bighinados chi cumponet su distretu perteniat in orìgine a unu distretu amministrativu naradu "*Landkreis Niederbarnim*" e fiat istadu incorporadu a sa tzitade cun s'istabilimentu de Berlinu Manna in su 1920. Impare cun is duos àteros bighinados Lichtenberg e Friedrichsfelde, fiat parte de Lichtenberg fintzas a su 1979. A sa fine de is annos 1970 mescamente su bighinadu Marzahn fiat creschidu meda a pustis de su fraigu fàbricos abitativos, e fiat fatu pro custu distretu a parte.

A fatu de su fraigu de duas àreas de isvilupu ulteriores (Hellersdorf e Kaulsdorf) su nùmeru de bividores fiat crèschidu aici meda chi su distretu de Hellersdorf fiat istituidu cun s'unione de is tres bighinados de Hellersdorf, Kaulsdorf e Mahlsdorf su 1 de làmpadas de su 1986. Su distreu  fiat abarradu indipendente fintzas a su 2001.
## Bighinados
* Biesdorf
* Hellersdorf
* Kaulsdorf
* Mahlsdorf
* Marzahn
## Àteros progetos
Waltzing Matilda

**Waltzing Matilda** est una cantzone folk australiana, populare susetotus intre is massajos de s'Outback. Aici populare est, chi est istada calificada comente "s'innu natzionale no ufitziale de s'Austràlia".

In s'allega australiana, su tìtulu de sa cantzone signìficat biagiare a pee cun totu is possessos a coddu a intro de una "Matilda" (una barsaca, sachita). Waltzing s'assimìgiat a *walking* (caminende) e sa Matilda baddende a coddu de su bagamundu. Sa cantzone contat s'istòria de unu traballadore biagiadore, o *swagman*, chi preparat unu te in unu campu a pustis de àere cassadu una berbeghe de papare. Cando su mere de sa berbeghe arribat cun tres politziotos pro arrestare su traballadore pro sa fura (unu delitu punible cun sa furca) su traballadore s'ochit afoghende·si in unu putzu de abba acanta, e dae tando s'ispiritu suo aparesset in cussu logu.

Sa testu originale fiat iscritu in su 1895 pro su poeta e natzionalista Banjo Paterson. Fiat publicadu sa prima borta in ispartidu in s'annu 1903. Sa cantzone e totu su protzessu de sa criatzione sua est incordonada dae una cantidade manna de contigheddos, a su puntu de ddi dedicare unu museu chi portat su nùmene de *Waltzing Matilda Centre* in Winton, Queensland.

## Testu de sa cantzone
Non b'at est unu testu ufitziale pro sa cantzone e si podent agatare variatziones minores in mitzas diferentes, ma in generale totus ispricant sa matessi istòria.
Amministratzione militare in sa Polònia ocupada

S**'Amministratzione Militare in Polònia** (in tedescu: *Militärverwaltung in Polen*) si referit a s'autoridade de ocupatzione militare istabilida in su perìodu breve durante e luegus a pustis de s'invasione tedesca de Polònia (cabudanni-santugaine de su 1939), in sa cale is territòrios polacos ocupados fiant amministrados dae sa Wehrmacht. Ddi fiat sighida s'amministratzione tzivile de su Generalgouvernement.

## Amministratzione militare
Sa majoria de is logos ocupados teniant carchi amministratzione polaca, fatu·fatu *ad hoc*, criada a pustis de s'isfollamentu de su personale ufitziale. Custos fiant iscontzados a lestru dae is tedescos, e su controllu temporale subra custos territòrios fiat istadu dadu a is cumandantes militares de iscorta (*Korück, Kommandant dias rückwärtigen Armeegebiets*). Is funtzionàrios tziviles (*landrats*) fiant istados assignados a sa lestra a su guvernu de is powiats polacos o grupos de issos; in is tzitades e biddas otzidentales, is tedescos fiant istados numenados sìndigos e vogts, in su tzentru e in s'estu fiant atzetados is polacos.

Hitler aiat emìtidu is primas istrutziones subra s'amministratzione de s'ocupatzione su 8 de cabudanni. Su 8 e 13 de cabudanni de su 1939, su distretu militare tedescu in s'àrea de Poznań fiat torradu a numenare "*Posen*", cumandadu dae su generale Alfred von Vollard-Bockelberg, e "*Westpreußen*" (Prùssia Otzidentale), cumandada dae su generale Walter Heitz, si fiant istabilidos in su territòriu conchistadu dae sa Polònia Manna e Pomerèlia, respetivamente. De acòrdiu cun is leges de su 21 de maju de su 1935 e de su 1 de làmpadas de su 1938, s'esèrtzitu tedescu, sa Wehrmacht, aiat delegadu pòderes amministrativos tziviles subra is "Cabos de s'Amministratzione tzivile" (Chefs der Zivilverwaltung, CdZ). Su ditadore tedescu Adolf Hitler aiat numenadu a Arthur Greiser pro èssere in su CdZ de su distretu militare de Posen, e a su *Gauleiter* Albert Forster de Danzig pro èssere in su CdZ de su distretu militare de Prùssia Otzidentale. Su 3 de santugaine de su 1939, is distretos militares "Łódź" e "Krakau" (cuntzentrados in Łódź e Kraków, respetivamente) fiant istabilidos suta su cumandu de is generales printzipales Gerd von Rundstedt e Wilhelm List, e Hitler aiat designadu a Hans Frank e Arthur Seyß-Inquart a Cabos tziviles. Aici, su totale de sa Polònia ocupada fiat divididu in bator distetos militares (Prùssia Otzidentale, Posen, Łódź, Krakau). Frank fiat istadu in su matessi tempus numenadu "amministradore cabu supremu" pro totu is territòrios ocupados.
## Riferimentos
Frùtora

Ddis narant **frùtora** o **fruta** a cuddus frutus pigaus de prantas coltivadas o arestis chi, po sabori, fragu e propiedadis nutritivas, si papant de sòlitu friscas, comenti suci o durci, una borta chi bessit madura, o apustis de dda coi.

Su consumu de frùtora bitit pagu calorias e una percentuali arta de àcua (intra su 80 e su 95% de su pesu friscu), faendi s'idratatzioni prus fàcili po s'organismu. In prus, agiudat sa concoidura, bitendi-ndi fibras alimentàrias. A foras de unas cantu ecetzionis (po esempru, su cocu), sa fruta no portat grassus saturaus. Calincunu frutu, comenti sa fruta sica e s'avogau, est fonti de àcidus grassus essentzialis po s'organismu. Sa fruta est fintzas una fonti de importu de energia po s'organismu, ca cuntenit idraus de carbòniu solùbilis a disponibilidadi ràpida.

Comenti alimentu, sa frùtora est de importu mannu po sa saludi umana. In generali, est arrica de vitaminas, salis mineralis e antiossidantis. Unas cantu vitaminas e mineralis, comenti sa vitamina C e sa pudassa, benint pruschetotu de sa fruta in s'alimentatzioni umana.

## Riferimentus


## Bibliografia

* Vicente, A.R.; Manganaris, G.A.; Sozzi, G.O.; Crisosto, C.H. (2009). Nutritional quality of fruits and vegetables, pp. 57-106. En: Florkowski, W.J.; Shewfelt, R.L.; Brueckner, B.; Prussia, S.E. (eds.), *Postharvest Handling: A Systems Approach*, 2nd ed. Ámsterdam (The Netherlands): Elsevier. ISBN 978-0-12-374112-7.
Interlingue

S**'interlingue** est una limba ausiliare internatzionale, creada in su 1922 dae Edgar de Wahl.

## S'interlingue in Wikipedia
S'interlingue tenet finas sa Wikipedia sua.

## Esemplos
### ''[[Pater Noster]]'' in interlingue

## Ligamines esternos
* Occidental: The International Auxiliary Language
Istadu satèllite

**Istadu satèllite** est un'agetivu peorativu chi si dat in polìtica internatzionale a cale si siat Istadu chi, mancari numenalmente indipendente e reconnotu dae àteros istados pares, in sa pràtica s'agatat sugetu a su domìniu polìticu o ideològicu de un'àteru, in generale una potèntzia. Paris a su chi acontesset cun trèmenes simigiantes comente Istadu buatone, sa catalogatzione de un'Istadu comente *satèllite* est cunsiderada partidista e pròpia de sos isfamadores de is guvernos chi ddos ghiant.

Su trèmene, analogia de is corpos tzelestes chi orbìtant a ròdiu de unu prus mannu, fiat istadu a conìmintzu primas usadu dae s'imprenta otzidentale pro si refèrrere a is paisos de su Patu de Varsàvia pro sa relatzione istrinta issoro cun s'Unione Soviètica durante sa Gherra Frida. Àteros Istados sotzialistas, comente Corea de su Norte (susetotus a pustis de sa Gherra de Corea) o Cuba (mescamente a pustis de s'integrare in su COMECON) puru fiant istados in carchi momentu catalogados «satèllites sovièticos». Pro parte sua, s'imprenta de su campu sotzialista de costùmene usaiat definitziones de càlibru simigiante pro si refèrrere in istados capitalistas perifèricos e a is alliados de sos Istados Unidos in sa NATO, contraparte de su Patu de Varsàvia. Aici, tantis s'imprenta de sa Repùblica Democràtica Tedesca comente sa de àteros paisos sotzialistas, si referiat a fatu·fatu a sa Germània Otzidentale comente unu guvernu buatone de sa NATO e de sos Istados Unidos.

## Artìculos ligados

* Finlandizatzione
* Istadu buatone
* Istadu cliente
* Istadu vassallu
* Neo-colònia
* Repùblica de is bananas
Rivolutzione Cantada

Cun **Rivolutzione Cantada** s'inditat s'impare de eventos acontèssidos intre 1987 e 1991 chi diant portare a s'indipendèntzia de is fintzas a tando repùblicas sotzialistas sovièticas de Estònia, Letònia e Lituània. 

Durante sa segunda metade de is annos 1980, fiat comintzadu in s'Unione Soviètica su protzessu de reformas connotu comente ''perestroika'', ghiadu dae Mikhail Gorbačëv. S'isfaghimentu de s'URSS comente istadu, e sa torrada a s'indipendèntzia de is territòrios chi nde aiant fatu parte, aiat mòvidu is primos passos custos annos. In su casu de sas a pustis naradas Repùblicas Bàlticas is fatos aiant tentu una sèrie de caraterìsticas comunas chi ant fatu connòschere is movimentos cun su nùmene de impare de *Rivolutzione Cantada*.

Fiat istadu s'ativista èstone Heinz Valk chie ddi aiat dadu su nùmene, in relatu a is manifestatziones ispontàneas de su mese de làmpadas de su 1988 in Tallinn, in ue si fiant cantadas cantzones patriòticas èstones proibidas dae su règimene sovièticu, rivendichende de s'indipendèntzia de s'Estònia.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Advance Australia Fair

**Advance Australia Fair** est s'innu natzionale de s'Austràlia. Iscritu dae su cumponidore Peter Dodds McCormick, l'ant sonadu pro sa primu borta in su 1878, pensadu comente cantzone patriòtica. Dae su 1974 a su 1976, a pustis de unu sondàgiu natzionale, at remplasadu "God Save the Queen" comente innu natzionale, e est torradu a l'èssere dae su 1984. "God Save the Queen" tando est divènnidu s'innu reale, impreadu in ocasiones in ue bi sunt presentes membros de sa famìlia reale. Su testu de Advance Australia Fair l'ant modificadu duas bortas, sa prima in su 1984 e sa de duas in su ghennàrgiu de su 2021.

## Testu atuale
Birdura

**Birdura** est unu fueddu impreau in gastronomia po inditai partis vàrias de is prantas, comenti follas, truncus moddis e froriduras, impreadas comenti màndigu. Su fueddu birdura vàriat meda segundu sa cultura, giai chi est unu fueddu prus populare chi no sientìficu. Pro esempru, calincunu cunsìderat su cordolinu birdura e àterus ddu cunsìderant categoria separada. Fintzas is àligas bonas a papai, chi si consumant pruschetotu in s'Oriente Estremu, fait a ddas cunsiderai birduras. Birduras comunas funt sa làtia, su spinatzu, su càuli e su sparau.

Funt un'elementu indispensàbili de sa dieta mediterrànea.

Una categoria de acrarai funt is froris de papai, integraus in sa gastronomia ma no cunsideraus (cun càncua ecetzioni) ni birduras ni ortalìssias.

## Riferimentus
Radio Televisione Sarda

**Radio Televisione Sarda** est unu canale televisivu sardu.

## Istòria
Nàschida in su 2021, dae sa collaboratzione intre s'Assòtziu Culturale Torretonda de Tàtari, EjaTV, Terra de Punt, SardegnaEventi24, Produzioni Sardegna e Assòtziu Babel, e comente evolutzione de Telesassari.tv, at incumintzadu a trasmìtere in su digitale terrestre in su canale 79, impreende sos materiales e sas trasmissiones creadas dae custos assòtzios. In su ghennàrgiu de su 2022 at incumintzadu fintzas a trasmìtere in direta in ìnternet, in su situ e in su canale de YouTube suo.

In su 2025, collaborende cun su Comunu de Orgòsolo, e cun su suportu de sa Fundatzione de Sardigna e su patrotzìniu de entes che a sa RAS e a s'ISRE e de assòtzios medas, at ammaniadu sa prima editzione de s'Orgosolo Film Festival, unu fèstival de tzìnema de protesta, luta e resistèntzia, chi ant fatu in Orgòsolo dae s'11 a su 14 de cabudanni.

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

* 
* 
*