open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mare Jòniu

Su **Mare Jòniu**, o fintzas **Iòniu**, (*Ιόνιο Πέλαγος*, Iónio Pélagos, in gregu; *Mare Ionio* in italianu, *Mari Ioniu* in sitzilianu e *Deti Jon* in albanesu)  est un'àrea de su mare Mediterràneu posta intre sa penìsula Itàliana meridionale (sa Calàbria, sa Basilicata e sa Pùglia) e Sitzìlia, in s'ovest, e Albània e Grètzia in s'est, in su sud de su canale de Òtranto, chi dd'unit cun su Mare Adriàticu.

Bogada sa Sitzìlia in s'ovest, si bi agatant unu nùmeru mannu meda de ìsulas, totus a inghìriu de  sas costeras gregas, intre sas cales Corfú, Zatzintu, Tzefalònia, Ítaca e Lèucada, chi in annantu sunt connotas che a ìsulas Jònicas, e àteras comente Strofades, Sfaktiria, Skhiza, Sapientza e Citera.

Est una de sas printzipales àreas sìsmicas de su mundu.

Is portos majores sunt is de Siracusa e Catània, in Sitzìlia.

## Àteros progetos

## Referèntzias
The Simpsons

***The Simpsons*** (in italianu: *I Simpson*, *Sos Simpson* in sardu) est una cummèdia de situatzione animada americana creada dae Matt Groening pro sa Fox Broadcasting Company.
Làtziu

Su **Làtziu** est una regione a istatutu ordinàriu de s'Itàlia tzentrale, cun cabulogu Roma. Cun 5.8637.85 bividores est sa segunda regione prus pobulada de Itàlia a fatu de sa Lombardia, e sa de noe pro tirada de sa superfìtzie. Pigat làcana a nord-ovest cun sa Toscana, a norte cun s'Ùmbria, a nord-estu cun is Marcas, a estu cun s'Abrutzu e su Molise, a sud-estu cun sa Campània, a ovest imbetzes si ghetat a su mare Tirrenu. In intro suo est presente s'enclave minore de Tzitade de su Vaticanu.

In sentidu istòricu e geogràficu, su Làtziu a berus est isceti su territòriu cumprèndidu intre su bassu cursu de su riu Tèvere e sos Montes Ausònios, in is intòrrios de Terracina, e s'Apenninu tzentrale che a lìmite orientale.

S'ente territoriale Regione Làtziu est istadu istituidu cun sa Costitutzione republicana in su 1947, cando chi su primu òrganu polìticu rapresentativu (comente sas àteras regiones italianas a istatutu ordinàriu) siat istadu fatu operativu feti in su 1970, cun su eletzione de sos cussìgios regionales. Sa regione esistiat comente si siat giai in pretzedèntzia che a entidade geogràfica e istadìstica.

## Riferimentos


## Àteros progetos
Potenza

**Potenza** (AFI: /poˈtɛnʦa/; *Puténzë* in dialetu potentinu) est una comuna italiana de unos 66391 bividores, cabulogu de sa regione Basilicata e de sa provìntzia omònima. Est sa prima comuna de sa regione pro populatzione.

Est nòdida comente a "*Tzitade verticale*" pro sa piessigna istrutura urbanìstica, chi presentat su tzentru istòricu postu in su montigru prus artu e sos àteros bighinados postos a artàrias a pagu a pagu inferiores; cun is suos 819 metros de artària s.l.m. Potenza est su cabulogu de regione postu a sa cuota prus arta in Itàlia e est su segundu pro artària intre sos cabulogos de provìntzia a pustis de Enna. Est nodida fintzas che a "*tzitade de sas chentu iscalas*" o "*città delle scale*", pro more de su sistema suo de iscalas, antigas e modernas, chi colligat is vàrias partes de su tzentru urbanu: sa tzitade possedit, difatis, su sistema de iscalas mòbiles pro su trasportu pùblicu de majore istèrrida in Europa e su segundu a su mundu a pustis de su de Tòkyo.

Cabulogu de sa Basilicata dae su 1806, sede de s'Universidade de sa Basilicata dae su 1982, Potenza est una de sas pagas tzitades italianas a èssere istadas onoradas de duas medàllias de oro: sa prima che a tzitade benemèrita de su Risorgimentu natzionale, in su 1898, sa segunda che a medàllia de oro a su mèritu tzivile, in su 2005.
## Riferimentos

## Àteros progetos
Charlotte's Web (film de su 1973)

***Charlotte's Web*** est unu film dramàticu musicale animadu americanu prodùidu dae sa Hanna-Barbera Productions e basadu subra sa paristòria omònima iscrita dae E. B. White. Una secuela diretu a vìdeu, *[[Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure]]*, est bessida su 18 de martzu de 2003.
Andorra/campidanesu

**Andorra** est un'Istadu natzioni de s'Europa otzidentale. Sa capitale sua est Sa Vella. Cunfinat a setentrioni cun sa Frantza e a meridioni cun s'Ispanna e s'estendit totalmenti in sa cadena de is Pirenèus. Tenet istèrrida de 467,63 km2. 

S'Andorra, mancai siat meda piticcu, est su *microistàdu* prus mannu de is 6 europeanus (Santu Marinu, Liechtenstein, Malta, Tzitade de su Vaticanu, Printzipàdu de Monaco).

Mancai s'indipendèntzia sua est stètia decrarada in su 1278, est intrau a fai parti de s'ONU sceti in su 1993: prima fiat un'ispètzie de protetorau de s'Ispanna e de sa Frantza. Est puru *unu de is istàdus prus àrtus de su mundu*, cun d-un'artària mìnima de 870 m. e una màssima de 2409 m. Su clima est de montagna.

Sa popolatzioni andorresa est, ironicamenti, una minorantza in su istadu: su 33% sceti de is andorresus tenit sa tzitadinàntzia: s'arrestu est cumpostu pro sa prus parti dae ispannolus, portughesus e frantzesus. Sa limba prus foeddada est su catalanu, perou funt foeddaus su ispannolu, su portughesu e su frantzesu aici e totu.

S'economia est mera fròrida e si basat printzipalmenti in su turismu. Sa religioni prus sighia est su catolicèsimu.

## Àtrus progetus
South Park

***South Park*** est una cumèdia de situatzione animada americana creada dae Trey Parker e Matt Stone pro sa Comedy Central television network.
Cthulhu/LSC

**Cthulhu** est una entitade cosmica inbentada de s'iscritore americanu de horror H. P. Lovecraft e introduida in su racontu piticu Sa tzerriada de Cthulhu (The Call of Cthulhu), **Cthulhu**publicada in su pulp magazine Weird Tales in su 1928. Cthulhu est consideradu unu de is Mannus Beccius (Great Old Ones) de su pantheon de deus lovecraftanus. Immoi sa creatura est meda famada in sa cultura populare. Cthulhu est una entitade gigante parte prupu, parte omine e cun alas de dragu e chi bivet in sa tzitade a suta de su mare R'Lyeh. Cthulhu est parte de sa colletzione de racontos che si tzerriant mitos de Cthulhu (Cthultu mythos).

## Descritzione

A sa vista, sa manifestatzione sua est de una figura vagamente antropoide, cun sa conca formada de una saca modde manna manna, lissinia e muddionca, chi assimbillat a sa conca de unu prupu. Sa "pedde" est elastica e trasparet de issa is intragnas bregungiosas de su corpus suo. Su colore internu est una sìntesi de totu is colores cadavericos mentres su fraguu chu spartzinat est unu contzentradu de fragos malos de su mare. Sa cona est agghiriada de tentàculos, Is tentàculos acabbant cunu una spetzia de buca in ue a s'internu s'agatant dentes acutzados. Intra is tentàculos si allutzighinant ogros chi osservant totu e nudda. Syu corpus tenet alas membranosas e s bratzos tenent ancarones mannos.
Jamison Young/LSC

**Jamison Young** est unu cantautore e musicista australianu.

Immoi bivet a Praga. Sonat sa chitarra e s'armonica. Cantat sa cantzone finale de su film X-Files: Voglio crederci.

## Discografia
*Shifting Sands Of A Blue Car* (2005)

## Ligàmenes esternos
Kamandi/LSC

**Kamandi** est unu personagiu de unu fumetu de sa DC Comics criau de s'artista Jack Kirby. Sa parte prus manna de is aparimentos suos sunt istados in *Kamandi: The Last Boy on Earth*, de su 1972 a su 1978.

Kamandi est unu eroe goivunu de unu cras post-apogalittigu. A pustis de unu fatu meda importante, naradu "The Great Disaster" (Su carraxu mannu), is umanos divenint una minorantzia perseguitada de animales divènnidos intelligentes.
Igrèsias/LSC

**Igrèsias** est una tzitade de 27.773 abitantes de sa Sardigna sud-otzidentale, in su Sùlcis-Igresiente. Est sa sea de su pìscamu (diòtzesi de Igrèsias).
Kylie Minogue/LSC

**Kylie Ann Minogue** (Melbourne, 28 de maju de su 1968) est una cantante de s'Austràlia, e una de sas artistas feminas cun prus sutzessu in s'istòria de sa mùsica.
L'Egitto prima delle sabbie/LSC

**L'Egitto prima delle sabbie** est un'album de Franco Battiato de su 1978.

## Cantzones

# *L'Egitto prima delle sabbie* - 14:15
# *Sud afternoon* - 18:32
Ecce Bombo/LSC

***Ecce Bombo*** est istadu su de duos longumetràgios de Nanni Moretti, giradu in presa direta e in 16 mm, e a pustis torradu a imprentare in 35 mm.
ABC (biochimica)

Sos **[[ATPasi trasportanti H+ in mesu a dùas settoris|ATP]]** (**trasportadores ABC**) sunt una super-famìlia de trasportadores ca est una de is prus mannas e fortzis una de is prus bètzas famìlias genèticas. Est rapresentada in totu is èsseres phyla, dae is prokaryotas a is umanos.

## Riferimentos
Apenninos

Is **Apenninos** (in italianu *Appennino* o *Appennini*) sunt su sistema montosu longu belle che 1.200 km chi s'iscàmpiat dae sa zona setentrionale fintzas a sa meridionale de s'Itàlia, formende un'arcu cun s'ala còncava a manu de sud-ovest. Paris cun is Alpes, caraterizant su paesàgiu de manna parte de s'istadu, interessende belle che bìndighi regiones: bator de sa parte continentale sua, totu sas regiones de sa penìsula non prus, segundu unas cantas mitzas, su chirru setentrionale de Sitzìlia. Pro custas resones si ddi narat fatu·fatu "*filu de ischina de sa penìsula italiana*" (in italianu: *spina dorsale della penisola italiana*). 

S'istèrrida in ladiore de sos Apenninos est mìnima in currespondèntzia de duas lìnias: sa chi unit su Golfu de Santa Eufemia e su Golfu de Squillace (in Calàbria) e sa intre Voltri e Gavi (intre Ligùria e Piemonte), in ambos casos de 30km. Sa ladiore massimu est antimes de 254 km, in currespondèntzia de sa lìnia chi giunghet su promontòriu de Ancona e su de Piombino (intre Monte Argentàrio e Monte Conero su ladiore est comente si siat notàbile: 240km).

Su càbudu setentrionale est Bocchetta di Altare o Colle de Cadibona, in sa badde Bòrmida, provìntzia de Savona, mentras su meridionale est dadu de s'atza estrema de s'Aspromonte, in Calàbria. Ultres su istrintu de Messina, is Apenninos sighint in is cadenas setentrionales de Sitzìlia, definidas dae diversas mitzas che a Apenninos sìculos. Cumprendende custu ùrtimu setore, sa longària totale de sos Apenninos est de 1400km.

## Riferimentos


## Àteros progetos
ATPasi trasportanti H+ in mesu a dùas settoris/LSC

Sa **ATPasi trasportantes H<sup>+</sup> in mesu a dùas setores** est unu compressu enzimatigu chi catalizat sa reatzione chi sighit:

: *[[Adenosintrifosfau|ATP]] + H<sub>2</sub>O + H<sup>+</sup><sub>de aintru</sub> = [[Adenosindifosfau|ADP]] + [[fosfau]] + H<sup>+</sup><sub>de foras</sub>*
Hurritas/LSC

Is **hurritas** sunt istados una populatzione insediada a nord de sa Mesopotàmia cando in ue bi fiat s'Edade de su Brunzu.
Mare Lìgure

Su **Mare Lìgure** (in lìgure: *Mâ Ligure*, in corsu: *Mari Liguru*, in italianu: *Mare Ligure*, in frantzesu: *Mer Ligurienne*) est sa parte de su Mediterràneu allindada in su norte dae sa costa Asula e de sa Ribera lìgure, in s'estu dae sa costera toscana e in su sud dae sas ìsulas de Còrsica e Elba, prus a in antis de chi s'iscàmpiat su mare Tirrenu; in s'ovest fàghet làcana cun su golfu de su Lione. Infundet is costeras de Frantza, Mònaco e Itàlia. Sa costera nord-otzidentale est connota pro sa bellesa paesagìstica e sa bonesa de su clima.

Sa parte prus setentrionale de su mare format su golfu de Gènova. Si nche ghetant a su mare lìgure su frùmene Arno, a su costadu estu, e medas rios prus curtzos chi colant dae sos Apenninos. In custa costera àspera si seberant is portos de Nitza, Savona, Gènova (sa printzipale tzitade infùndida dae sas abbas suas), La Spezia e Liorna. Arribat a una profundidade màssima de 2.850 m a su nord-ovest de sa Còrsica.

## Referèntzias


## Àteros progetos
Mare de Sardigna

Su **Mare de Sardigna** est una parte de su mare Mediterràneu, posta intr' 'e Sardigna e s'artzipèlagu ispagnolu de sas Baleares. Si ddi narat fintzas **Mare Espèricu**; is gregos impreaiant is tèrminos **Espèria** o **Espèricu** pro inditare sos territòrios o sas abbas chi, respetu a issos, fiant cunsiderados a otzidente.

Totu s'atza otzidentale de Sardigna nde cumponet sa làcana de estu fintzas a su mare de Còrsica e imbatet sa profundidade màssima de 3.068 m unos 150 km a nord-estu de s'ìsula de Minorca. Is golfos printzipales chi si b' agatant sunt is de S'Alighera e Aristanis; de custos golfos s'incarant a mare sos territòrios de sas omònimas tzitades, chi resurtant èssere sos tzentros majores de totu su tretu de costa. A pustis de Sardigna matessi e de sas Baleares, is ìsulas printzipales sunt is de Santu Antiogu e Santu Pedru, postas in su sud-ovest de Sardigna. Intre sos rios chi si nche ghetant a custu mare tenimus su Tirsu, su Temu e su Riu Mannu.

Custu mare est istadu in passadu navigadu dae tziviltades e pòpulos numerosos, comente a nuràgicos, fenìtzios, cartaginesos, romanos, saraghinos, aragonesos, ispagnolos e lìgures. A testimonzu de custu abarrant duas importantes variedades linguìsticas de Sardigna: su catalanu in sa variedade aligheresa in S'Alighera e su tabarchinu in Carluforti e Cala Seda. Àteru importante testimonzu est sa zona archeològica de Tharros, in territòriu de sa comuna de Crabas o sa de Cornus in sa comuna de Cùllieri.

## Referèntzias
Canale de Sardigna

Su **canale de Sardigna** est cussa tretu de su mare Mediterràneu otzidentale chi partzit sa Sardigna dae sas costas tunisinas. Is puntos prus pròssimos intre sa costa nordafricana e sa Sardigna sunt istesiados unos 185 km. A ovest-sud-ovest e a est-nord-estu permitet una comunicatzione profunda intre su lutone Algero-Liguro-Proventzale e cussu Tirrènicu, mentras a sud-estu si culligat cun su canale de Sitzìlia.

## Geologia
Su canale de Sardigna s'agatat in currespondèntzia de una parte imbèrghida de su brancu Apennìnicu-Maghrebide de sa Cadena Alpina. Derivat de su subrapositzionamentu de duas placas tetònicas chi ant prodùsidu de pare a pare siat un'ingrussamentu de su còrgiu terrestre siat un'assutiligamentu. Custa evolutzione, pròpia de sas  cadenas collisionales,  si dda podet bene abbaiadare in su canale de Sardigna: is caraterìsticas morfològicas e istruturales sunt difatis evidentes fintzas pro ite s'imberghidura de su lutone dd'at preservadu dae s'erosione aèrea.
IPhone

Is **iPhones** sunt una famìlia de dispositivus de sa Apple.

Su primu modellu, distribuiu in su 2007, fiat unu GSM EDGE quad-banda, sas versiones successivasa ant adotau sa tecnologia UMTS, HSDPA e 4G LTE. S'iPhone tenit una fotocàmera digitalli e una frontalli (cust'ùrtima sceti de su quartu modellu, s'iPhone 4), unu dispositivu Assisted GPS e unu letori multimediali (is funtzionis de UMTS e AGPS ddas ant inserias partendi de sa versioni 3G). Is dispositivus non tenint sceti is servìtzius normalis de telefonia a tipu SMS e MMS, permitint puru de usai servitzius cummenti a sa posta eletrònica, sa navigatzioni web, Visual Voicemail e si podit conneti tràmite una rete Wi-Fi.

S'interfàtzia de s'iPhone tenit una tecla chi serbit po torrai a sa Home Page de su telefunu, unu bastoncinu postu in artu a manca po commutai su telèfonu intre sa modalidadi standby (su blocu e sa disativatzioni de su display), e sa modalidadi allutu, duus testus po sa regolatzioni de su volumi a manca e una tecla po passai dae sa modalidadi soneria a cussa vibratzione. Is atras funtzionis de su dispositivu funt atzessìbili cun un'innovativu schermu tàtili, chi si tzerriat *multi-touch*, ca ocupat totu sa parti frontali de su dispositivu e no c'est abbisòngiu de penninu, ma s'usat diretamenti su didu e permitit de gestiri su tocu de prus didus impari. Custa caraterìstica permitit de ativai sas *gestures*, ca funt cumbinatzionis de gestus, movimentus de prus didus, ca ti fait controllai s'interfàtzia de su dispositivu.


## Atrus progetus
*  Sa Wikiquote italiana tenet tzitatzionis de o a pitzu de **[https://it.wikiquote.org/wiki/IPhone iPhone]**
*  Wikimedia Commons tenet immàginis o atrus documentus in pitzu de s**'<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:IPhone?uselang=sc iPhone]</span>**
John Day

**John Moulton Day** (Evanston, 3 de abrile de su 1924 - Parigi, 17 de freàrgiu de su 2003) est istadu un'istòricu americanu.

## Biografia
Nàschidu in Evanston (Illinois), in sa tzitade metropolitana de Chicago, in su 1924, John Day at insegnadu in s'Universidade Paris VII - Denis-Diderot de Parigi, in Israele, in sos Istados Unidos de Amèrica e in s'Universidade de Casteddu. Istòricu, at fatu medas istùdios chi pertocant a s'istòria econòmica, e impreadu metodologias istatìsticas. Unos cantos de sos temas prus istudiados dae issu sunt su colonialismu monetàriu in su mediterràneu, su ruolu de su colonialismu in sa povertade de sos pòpulos colonizados e s'istòria de sa Sardigna in suta de sos colonizadores istràngios. Sos istùdios suos, in cuntrastu cun s'idea prus betza de sa "tzivilizatzione" batida dae foras, l'ant batidu a cunsiderare sa Sardigna che a una de sas colònias prus antigas de su mundu e a cunsiderare su chi beniat mutidu "immobilismu" de sa Sardigna che a una cunsighèntzia de cussas colonizatziones.

In prus, est istadu s'autore de unu de sos primos tzensimentos de sas biddas e de sos bidditzolos abbandonados de sa Sardigna. Sas chircas suas ant permissu de batire in s'istoriografia sarda sas metodologias europeas de cussu perìodu, prus che totus cussas frantzesas.

## Òperas
Custa est una lista partziale de sas publicatziones de John Day:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos
Santandria/logudoresu

**Santandrìa** (o **Donniasantu**) est su de ùndighi mese de su calendàriu gregorianu.

## Boghes curreladas
* D'ognassantu/Campidanesu
Santandria/campidanesu

**Donniasantu**, chi in atras fueddadas sardas ddi narant **sandandria, **est su de undixi mesis de s'annu, segundu su calendàriu gregorianu e su de tres e ùrtimu mesi de s'atòngiu in s'emisferu boreali, de su beranu in s'emisferu australi, tenit 30 diis e s'agatat in sa segunda metadi de unu annu civili.

## Etimologia
Su trèmini sardu de su mesi benit de is diis ca sa Cresia Cattolica dèdicat a su cultu de ogna santu.
In medas atras lìnguas benit de su latinu *novem* , "noi", poitta fut su de noi mesis de su calendàriu romanu, ca incumentzàt cun su mesi de martzu.
Fincias a su 470 d.C. ddu sighiat Magliu, mesi de cassa imperiali, tradizioni tenta de s'imperu Romanu de Orienti segundu sa cultura longobarda.

## Boxis curreladas
*Santandria
Mesolìticu

Su **mesolìticu**  o **epipaleolìticu** est su perìodu intermèdiu de s'Edade de sa pedra chi andat dae su 10.000 a su 8000 a.C., definidu pro custu edade de sa pedra mesana.

Durante su Mesolìticu s'elàborant tècnicas sofisticadas de traballadura de sa pedra, comente sa de sa "microlìtica", in sa cale àstulas minores de sìlighe fissadas a mànigos in linna o in ossu sunt impreadas pro fraigare ainas pro sa cassa e sa regorta de sos vegetales.

Acontesset annotamala un'isvilupu de sas armas de imbiu e in piessignu si generalizat s'impreu de su arcu e de sa fritza, mescamente in Europa. Custu est dèpidu a mudàntzias rilevantes chi pertocant su clima; difatis su mesolìticu s'isvilupat in su perìodu finale de s' ùrtima glatziatzione, a pustis de s'ùrtimu màssimu glatziale e fintzas a s'instauratzione de unu clima simigiante a s'atuale. Su càmbiu climàticu est istadu càusa o concàusa (paris a s'òmine matessi) de s'isperdimentu de animales mannos comente su mammut e sos gliptodontes, at favorèssidu s'ispaniadura de padentes istèrridas in logu de sas tundras e at connotu una crèschida demogràfica de s'umanidade primitiva sena pretzedentes.

Is domos sunt costituidas dae barracas chi formant bidditzolos.

## Àteros progetos
Paleolìticu inferiore

Su **Paleolìticu inferiore** est sa prima e prus antiga de sas partziduras de su Paleolìticu.

Ammuntat un'arcu temporale de unos 2,3 milliones de annos. Si faghet cointzìdere su cumintzu cun sa cumparitzione de sas primas pedras astuladas de sos omìnides (2,5 milliones de annos faghet) e si faghet acabare a unos 300.000 annos faghet; currespondet a su Pleistotzene inferiore e a parte de su mèdiu. In sa cronologia sua torrant is glatziatziones de Günz e Mindel cun is perìodos interglatziale intermèdios. In custu perìodu si difundent s**[[Homo habilis]]'' e ''[[Homo erectus]]''.

Su Paleolìticu inferiore est sighidu dae su [[Paleolìticu Mèdiu]] in su cale si registrat sa cumparitzione de tècnicas prus adelantadas de astuladura e mescamente de preparatzione de su nùcleu lìticu, comente a in su [[Musterianu]]. 
Est galu ogetu de dibatas chi s'iscoberta de su fogu siat acontèssida in su Paleolìticu inferiore o mèdiu. 

* **Olduvaianu** (Pebble Culture), 2.500.000-750.000 annos faghet tzirca: maniestos subra pedras a penas chi astuladas (''"choppers"'' e ''"chopping tools"''). Su nùmene derivat de su situ de sos "gorropos de Olduwai" (o [[Olduvai]], [[Tanzània]]). In Itàlia, sunt istados agatados repertos chi andant torrant a custu perìodu, pro esempru in diversas àreas de [[Sitzìlia]] o in sa zona de [[Monte Poggiolo]], in sa zona de [[Forilì|Forlì]].
* **Acheuleanu**, 750.000-120.000 annos faghet tzirca: maniestos lìticos a forma de mèndula e traballados subra duos faches in manera simmètrica ("[[bifaches]]" o "amìgdalas") assotziados a diversos trastos ricavados dae àstulas (arrasigadores e puntas). Su nùmene derivat de su situ de [[Saint-Acheul (Amiens)|Saint-Acheul]], (acanta [[Amiens]], [[Frantza]]). Geograficamente esistet una partzidura intre "acheuleanu clàssicu" (Frantza setentrionale e Inghilterra) e "acheuleanu meridionale" (Frantza meridionale e Ispagna). Est partzidu cronologicamente in duas fases printzipales:
** acheuleanu antigu" o "arcàicu", chi tirat a remplasare sos tèrmines de **Abbevillianu**, dae su situ de [[Abbeville (Frantza)|Abbeville]], e de **Chelleanu**, dae su situ de [[Chelles]], ambos in Frantza):
** una segunda fase prus articulada, chi cumprendet: "acheuleanu mèdiu", "evòlvidu" e "superiore", chi sighit in su paleolìticu mèdiu cun s'"acheuleanu finale".
* **Clactonianu**: maniestos lìticos derivados dae àstulas mannas cun pranu de percussione oblìcuu. Segundu carchiunu non si diat tratare nointames de una cultura distìnghida dae s'Acheuleanu, a chi est in parte canteapare. Su nùmene derivat de su situ de [[Clacton-on-Sea]] (contea de Essex, [[Britànnia Manna|Bretagna Manna]]). A bortas partzidu in "antigu", "mèdiu" e "reghente".
* **Tayaziano''': maniestos de tipu clactonianu assotziados a unos àteros de tipu musterianu, cun bàscias pertzentuales de bifaches. No est craru chi si tratat de una cultura autònoma e in cales raportos siat cun s'acheuleanu. Su nùmene derivat de su situ de Les-Eyzies-de-Tayac in Dordogna, Frantza.

## Artìculos ligados

* Paleolìticu

## Àteros progetos
Browsh

**Browsh** est unu navidadori web chi podit essi esecutau in unu terminali a lìnia de cumandu, fintzas a traessu de protocollus comenti ssh o Mosh. Arrapresentat totu is elementus de is pàginas web, màginis e vìdeus includias, comenti testu.

## Tecnologia
Candu Browsh est esecutau, circat unu navigadori cumpatìbili (a oi, Firefox sceti) e ddu ponit in esecutzioni chena sa parti gràfica. Custu navigadori cuau torrat sa pàgina chi s'usuàriu at pediu a Browsh chi dda ligit e dd'amostat impreendi caràtiris de testu sceti. Is elementus gràficus ddus creat impreendi su mesu-blocu UTF-8 (▄) chi permitit de amostai duus coloris (sa parti assusu comenti colori de fundu e sa parti abàsciu comenti colori de su testu). S'arresurtau est chi sa pàgina est amostada comenti est, mancai cun d-una gràfica simplificada meda, impitichendi sa cantidadi de datus de imbiai a su terminali (a una mesura fata in su 2018, una pàgina de 3MB at bòfiu sceti 15KB).

## Parris
Calincunu biit custu navigadori comenti unu càmbiu modernu po navigadoris a testu, comenti Lynx. Àterus pensant chi custa solutzioni siat pagu pràtica.

## Riferimentus


## Ligàminis esternus

* Giassu ofitziali
Splash and Bubbles

***Splash and Bubbles*** est una sèrie animada americana creada dae John Tartaglia pro sa PBS Kids.

## Atores
* John Tartaglia: Splash
* Leslie Carrara-Rudolph: Bubbles
* Raymond Carr: Dunk
* Aymee Garcia: Ripple

## Ligàmenes esternos
*  Situ ufitziale
Rolu de gènere

Su cuntzetu de **rolu de gènere**  faghet relatu a unu tipu de generalizatzione istereotipada chi cumportat su creìngiu chi òmines e fèminas tèngiant unu patrimòniu de caraterìsticas, cumportamentos e calidades diferentes determinados de su sessu dae sa nàschida.

Inditat su fatu chi esistent isetos sotziales particulares conca a sos indivìduos in funtzione de su gènere issoro. S'identificant fatores vàrios a s'orìgine de s'isvilupu de is rolos de gènere, e tenent un'influèntzia subra sa vida de sos indivìduos subra livellos diferentes. Dae s'àtera banda, is rolos de gènere si diferèntziant segundu is culturas e sas èpocas.

Su rolu, in generale, costituit unu *modellu* chi cumportat un'aspetu normativu e narat su chi un'individuu depet fàghere pro cumbalidare s'istatutu suo. Duncas inditat is tareas e is condutas chi un'indivìduu est previstu chi fatzat in funtzione de s'istatutu chi òcupat.

Pro su chi pertocat is rolos de gènere, s'esistèntzia issoro si fundat subra is diferèntzias intre is sessos in su cumportamentu sotziale. Is rolos de gènere sunt definidos dae sos isetos comunos in propòsitu de cumportamentos e de calidades chi s'àplicant a sos indivìduos in base a sessu issoro. Sunt normas sotziales no istabilidas dae sa lege, chi is membros de unu grupu assumint de forma implìtzita e chi nde ghiant su cumportamentu. Massimamente, pro mèdiu de custos cumbènnidos, si trassat una lìnia de conduta in sa manera de fàghere, pensare e sentire segundu su sessu.

Sende chi su gènere implicat una discriminatzione sotziale intre òmines e fèminas, assignende rolos diferentes a cadaunu, su gènere est unu fatore chi creat inechidade pro sese, e chi podet arribare a peorare àteras cunditziones produtu de sa situatzione sotzio-econòmica, de s'edade, de s'etnia, de sa disabilidade, de s'orientamentu sessuale, etz." Normas de gènere chìrdinas podent fintzas tènnere efetu negativu in is personas non-binàrias,  transessuales e intersessuales, chi de su restu tenent riscos prus artos de padèssere de violèntzia, discrimintzione e istigmatizatzione.

## Riferimentos
Intersessualidade

**Intersessualidade** est unu tèrmine impreadu pro descrìere cunditziones disvariadas in ue is persones tenent is caràteres sessuales primàrios e/o segundàrios chi non sunt definìbiles petzi masculinos o femininos. Segundu s'Artu cummissariadu de is Natziones Unidas pro is deretos umanos, is persones intersessuales tenent unu corpus chi "non currespondet a sa definitzione tìpica de is corpos masculinos o femininos".

Is persones intersessuales sunt nàschidas cun caràteres sessuales chi no intretzant cun is assuntos tìpicos binàrios de su corpus masculinu o femininu, duncas s'intersessualidade non podet èssere achirida. Esistent formas vàrias de intersessualidade chi podent cunsìstere in variatziones fìsicas in respetu a is genitales, a is gònades, a is marcadores genèticos, a is ormones, a is cromosomas, a sos òrganos reprodutivos e a totu s'aspetu somàticu de su gènere de una persone. Non totu is formas de intersessualidade sunt visìbiles a su naschimentu, unas cantas, comente sa ormonale, sunt visìbiles petzi dae sa pubertade a sighire. Unas àteras, comente sa cromosòmica, sunt formas de intersessualidade invisìbiles chi podent èssere iscobertas petzi pro mèdiu de unos cantos esàmenes mèigos determinados, duncas s'agatant persones intersessuales no ischint mancu de partènnere a custu grupu. Segundu sos istùdios de Anne Fausto-Sterling, su 1,7% de sa populatzione mundiale est intersessuale.

Cun totu ca custas variatziones in generale non minetzant sa salude fìsica (petzi in unas tzircustàntzias pretzisas s'agatant problemas de salude  relatados), fatu·fatu is persones cun custas variatziones biològicas padessent o ant padèssidu una medicalizatzione forte pro neghe de sas implicatziones de sa cunditzione issoro in respetu a su gènere sotziale.

In tempus coladu pro custas cunditziones s'impreaiat su trèmene ermafroditismu, chi però no est curretu, sende chi si custu si referit a sa presèntzia in su matessi tempus de ambos is duos aparatos reprodutivos in unu indivìduu solu. Custa caraterìtisca est in s'ispètzie umana meda rara e non descriet sa cumplessidade de sa casìstica de sos intersessuales in s'imparis.

In su 2006, sa Lawson Wilkins Pediatric Endocrine Society (LWPES) e s'European Society for Paediatric Endocrinology (ESPE) ant publicadu un'istùdiu subra is disòrdines intersessuales cun s'obietivu de isceberare una terminologia prus descritiva, chi pòderet rifletere mègius s'etiologia genètica de is istrobos e chi non tènneret connotatziones peorativas. Est istadu cuncordadu nàrrere a cale si siat cunditzione intersessuale *Disorders of Sex Development* (DSD), in sardu: "Istrobos de s'isvilupu sessuale".
## Riferimentos

## Artìculos ligados
* Ermafroditismu
* Pseudoermafroditismu
## Àteros progetos
Limba marringarr

Sa **limba maringarr** (*Marri Ngarr*, *Marenggar*, *Maringa*) est una limba de sos aborìgenos australianos chi est a puntu de si nche mòrrere, chistionada in sa costera nord-otzidentale de su Territoriu Setentrionale.

Sa limba Marti Ke (*Magati Ke*, *Matige*, *Magadige*, *Mati Ke*, fintzas *Magati-ge*, *Magati Gair*) est de sa matessi familia. La chistiona(ba)t su populu Mati Ke.

In su 2020, sa limba est parte de unu progetu chi la cheret torrare a bida, pro preservare sas limbas in periculu de estintzione.
Sali de coxina

Su **sali de coxina** est un'ingredienti de coxina, costituiu pruschetotu de cloruro de sòdiu (naraus su sali sodicu de s'àcidu cloridricu). A temperadura ambiente si presentat comente a unu sòlidu cristallinu chentz'e colori  pagu fragosu e unu sabori caraterìsticu. In Itàlia, s'agatat printzipalmenti in cummèrtziu comente *sali grussu* o *sali finu*, a segunda de sa dimensioni de is cristallus, e in "sali marinu", o salgemma, a segunda de su tipu de produtzioni. In àterus logus, su sali est sempiri cummertzializadu comente sali finu etotu.

## Àteros progetos
Tavolara Calcio

Su **Tavolara Calcio** est un'iscuadra de Fùbalu sarda de sa tzitade de Terranoa.

Sos colores suos sunt su birde e s'arbu.

## Istòria
Su Tavolara est istadu creadu in su 1954.

*[[Lista de sas istajones de su Tavolara Calcio]]*

## Tìtulos
* **[[Eccellenza Sardigna|Campionadu Sardu de Prima Divisione]]: 2**
:1999-2000, 2006-2007

* **[[Copa de Sardigna|Copa de Sardigna]]: 2**
:2004-2005, 2005-2006

* **[[Campionadu Sardu de Sigunda Divisione]]: 1**
:1977-1978

* *'[[Copa Sant'Antoni]]: 1
: [[Copa Sant'Antoni|2006]].

==Rivalidades==

Su [[Tavolara Calcio|Tavolara]] giogat su derbi cun s'[[Olbia Calcio 1905|Olbia]], s'àtera - e printzipale - isquadra de [[fùbalu]] de sa tzitade de [[Terranoa]].

*Lista de sos derbi tra Olbia e Tavolara''

## Riferimentos
Eccellenza Sardigna

Su campionadu de **Eccellenza Sardigna** est su campionadu regionale printzipale de su fùbalu sardu. In su tempus coladu fiat mutidu *Prima Categoria* e *Promotzione*, e previdet sa partetzipatzione de 16 iscuadras. Chie otenet su nùmeru prus mannu de puntos s'agiùdicat su tìtulu de Campione Regionale Sardu e benit promòvidu diretamente a sa Sèrie D italiana, campionadu diletantìsticu màssimu in Itàlia. Sas iscuadras chi andant de sa de duas a sa de chimbe positziones s'afrontant in sos play-off (andada e torrada, cun finale ùnica in su campu nèutru), e sa binchidora s'agiùdicat su promotzione a sa fase Natzionale, chi previdet de sos isparègios Interregionales pro unu locu in Sèrie D. Sas iscuadras classificadas dae sa de dòighi e a sa de trèighi positziones s'afrontant in sos play-out pro detzìdere s'iscuadra chi at a partetzipare a sos isparègios interdivisionales contra sas binchidoras de sos play-off de Promotzione pro evitare sa torrada a dae segus de categoria. Sas ùrtimas tres classificadas (de batòrdighi, de bìndighi e de sèighi) torrant a dae segus in manera automàtica in Promotzione.

## Binchidores

## Binchidores passados
*[[Lista de sos binchidores de sos campionados sardos de primu livellu regionale]]*

## Istadìsticas e records

* S'ùnica iscuadra sarda dilettantistica chi no est mai torrada a dae segus a su de suta de su màssimu livellu regionale (Eccellenza e antetzedentes) est s'Òlbia.
* Su Taloro Gavoi est s'iscuadra chi at tentu prus presèntzias in s'Eccellenza Sardigna dae s'istajone 1991-92.
* Sa prima iscuadra a bìnchere s'Eccellenza Sardigna, in s'istajone 1991-92, est istada su Casteddu Sardu.
* S'ùnica iscuadra sarda chi chertat torneos majores e no at mai militadu in Eccellenza est su Casteddu.

## Riferimentos


## Artìculos ligados
*Copa de Sardigna
*Promotzione
*Supercopa de Sardigna
*Tertza Categoria

## Ligàmenes esternos
* 
*
Tertza Categoria gir. C

Sa Tertza Categoria est unu de sos torneos dilettantìsticos de su campionadu italianu de fùbalu, e rapresentat in manera complessiva s'ùrtimu livellu de s'intrea piràmide de fùbalu de s'istadu.

## Notas


## Collegamentos esternos
* 
*
Tertza Categoria

Sa Tertza Categoria est unu de sos torneos diletantìsticos de su campionadu italianu de fùbalu, e rapresentat in manera cumplessiva s'ùrtimu livellu de sa piràmide intrea de fùbalu de s'istadu italianu.

Dae s'istajone 2017-2018 est istada fundada sa Supercoppa Regionale de Tertza Categoria.

## Notas


## Ligàmenes esternos
* 
* 
*
Universidade Federal de Goiás

S**'Universidade Federal de Goiás**, mutida comunemente **UFG** o **Universidade de Goiás** ebbia, est un'universidade cun sa sede sua in Goiânia, in Goiás, in su Brasile. 

S'universidade fit istada fundada in su 1960.
Argumentum ad populum

S***'argumentum a judicium*** (o *de su giudìtziu*) o ***argumentum a populum*** (*argumentu a su pòpulu*) est unu tipu de fallàtzia de cunsistèntzia in sa cale s'afirmat chi una tesi siat currìgida pro ite est sustentada dae unu nùmeru mannu de persones.

## Esempros
# "*Sa majoria de is persones sustentat cussu partidu, duncas cussu partidu tenet resone.*"
# "*Sa majoria de is persones creet in s'[[esistèntzia de Deus]], duncas Deus esistet.*"
# "*Sa majoria de is persones sustentat chi sa realidade sussistat, duncas sa realidade sussistet.*"

## Descriidura
Faghet a ddu cunsiderare che a una variante de s*'[[argumentum ab auctoritate]]*, in su cale s'auctoritas isperta est remplasada dae s'autoridade de su pòpulu.

## Boghes curreladas
* Lege de Godwin
* Argumentum a hominem
* Groupthink
* Efetu tragu
* Efetu Dunning-Kruger
* Sabiduria de sa truma
* Reductio a absurdum
* Reductio a Hitlerum
Manipulatzione de sa mente

Sa **manipulatzione de sa mente** est unu tipu de influèntzia sotziale finalizada a cambiare s'intendimentu o su cumportamentu de sos àteros impreende ischemas e mètodos sùbdolos e ingannosos chi podent fintzas essire in s'abusu siat psicològicu siat fìsicu. Su fine ùrtimu persighidu dae su manipuladore est sa satisfatzione de is mandos suos, de norma a gastos de is àteros. S'influèntzia sotziale in sese no assumet una connotatzione negativa, in manera contrària a sa manipulatzione; si pighet a esempru su dutore chi isfrutat su rolu suo e s'asimmetria de connoschimentos pro induire su malàidu a abbandonare istiles de vida insàlubres e dannosos. S'influèntzia sotziale assumet una connotatzione pro fintzas positiva cando non tenet elementos coertzitivos, lassende lìbera sa persone de atzetare o refudare sos ischemas propostos; in tale casu si faeddat de persuasione, de non confùndere cun comunicatzione eficatze. Si bidat a esempru sa teoria de su nudge, o "ispinta garbosa", chi chircat de indiritzare sa persone cara a unu cumportamentu prus virtuosu proponende·si·ddu suta forma de giogu.

## Recuisitos de una manipulatzione eficatze
Su psicòlogu George K. Simon, afirmat chi s'eficatzidade de sa manipulazione est ligada in sustàntzia a chi dda esecutat,  chi cheret nàrrere ca su manipuladore "de sutzessu" est dotadu de sas atitudines a sighire:

# Cuat s'agressividade dae sa cale orìginant is intentziones suas e is cumportamentos suos; 
# Tenet un'atentzione ispicada orientada a iscobèrrere is debilesas psicològicas de sa vìtima, in is cales pesat is ischemas suos de manipulatzione; 
# Insensibilidade o bera e pròpia farta de sentidu de curpa, ausèntzia de dudas e iscrùpulos relativos a sa possibilidade de causare unu disacatu a sa vìtima sua in s'incasu chi ddu cunsideret netzessàriu o ùtile a su satifaghimentu de sa voluntade sua. Tantis prus cuada est s'agressividade, prus eficatze si faghet sa manipulatzione.

S'agressividade velada si declinat in custas duas diretziones:

# Agressividade relatzionale, est a nàrrere sa deliberada cumpromissione de is relatziones interpersonales de sa vìtima e sa vandalizatzione de s'immàgine sotziale sua;
# Atitudines passivu-agressivas, overas s'espressione de disamistade indireta a banda de su manipuladore pro mèdiu de cumportamentos omissivos cales su perlongamentu, su fallimentu voluntàriu in còmpitos de routine, riservare su "tratamentu de su mudìmene", tènnere su murru e si pintare che a vìtima, crìticas negativas acuadas de sarcasmu o ironia e cummentos retòricos.

## Notas

## Artìculos ligados
* Propaganda
* Controllu de sa mente
Tortura

Sa **tortura** est s'atu de dare deliberadamente dolore fìsicu o psicològicu graes e si possìbile lesiones a una persone (o animale), in generale suta su controllu o custòdia de su torturadore, e in ue su torturadu est discapassu de si defèndere de su chi si ddi faghet. Sa tortura est istada realizada o autorizada indivìduos, grupos e istados durante s'istòria dae s'antighidade fintzas a is dies nostras, e is formas de tortura podent variare meda in durada (dae petzi unos pagos minutos a dies medas o agiomai prus tempus). Is resones pro sa tortura podent inclùere su castigu, sa vindita, sa reeducatzione polìtica o religiosa, sa dissuasione, s'interrogatòriu o sa coatzione de sa vìtima o de tertzos, o semplemente su gosamentu sàdicu de is chi cumprint sa tortura o dda osservant. Su torturadore podet o nono tènnere s'intentzione de ochire o fèrrere a sa vìtima, ma a bias sa tortura est deliberadamente fatale e podet pretzèdere a una bochidura o serbire che a una forma cruele de pena de morte. In àteros casos, su torturadore podet èssere indiferente a sa cunditzione de sa vìtima. In alternativa, unas cantas formas de tortura sunt disinnadas pro dare dolore psicològicu e lassare su dannos fìsicos minore o proas de sa tortura, totu otenende unu patimentu mannu. Dipendende dae s'obietivu, agiomai una forma de tortura chi est intentzionalmente fatale podet èssere illonghiada pro permìtere chi sa vìtima padesset pro su tempus prus longu possìbile (comente su mesu impicu).

Mancari a livellu istòricu sa tortura est istada santzionada dae unos cantos istados, est durante su de 20 e su de 21 sèculu chi sa tortura est istada proibida dae su deretu internatzionale e pro su deretu internu de sa majoria de is paisos. Si cunsìderat ca est una violatzione de is deretos umanos, e si decrarat ca est inatzetàbile in s'artìculu 5 de sa Declaratzione Universale de is Deretos Umanos de s'ONU. Is signatàrios de is Cumbènios de Ginevra de 1949 e is Protocollos Additzionales I e II de 8 de làmpadas de su 1977 cointzident ufitzialmente in non torturare a is persones cassadas in is cunflitos armados, natzionales o internatzionales chi siant. Sa tortura est proibida fintzas dae sa Cunventzione de Natziones Unidas contra sa Tortura, chi est istada ratificada dae 156 paisos.

Is proibitziones legales natzionales e internatzionales subra sa tortura si derivant dae unu cunsensu segundu chi sa tortura e àteros maltratos sunt immorales. Cun totu chi s'agatent custas cunventziones internatzionales, is organizatziones chi bàrdiant is abusos de is deretos umanos (pro esempru, Amnesty International, su Cunsìgiu Internatzionale de Riabilitatzione de is Vìtimas de Tortura, etz) informant de s'impreu generalizadu in diferentes istados in medas regiones de su mundu. Amnesty International càrculat chi a su nessi 81 guvernos de su mundu atualmente pràticant sa tortura, calincunos de issos abertamente. Istoricamente, is istados in ue sa tortura est istada arrumbada legalemente e aguantada ufitzialmente, disponent de dispositivos e tècnicas de tortura istraordinariamente ingeniosas.

## Notas

## Àteros progetos
Libertade

Sa **libertade** (dae su latinu *libertas*) est sa capatzidade de seberare. Est un'idea chi includet su no èssere assugetadu a unu sugetu diferente de unu matessi, autoridade, pòdere chi istabilat un'alienatzione, dèpere, disciplina o cale si siat cunditzione no istabilida dae su matessi sugetu. Designat sa facultade de sa persone umana chi ddi permitet de detzìdere de acabare un'òpera determinada o de no dd'acabare. In àteras paràulas, su chi permitet a sa persone umana de detzìdere si cheret fàghere calicuna cosa o no, ddu faghet lìberu, ma puru responsàbile de is atos suos.

Su lìberu arbìtriu est unu cuntzetu chi est istadu allegadu durante chentinas de annos, mescamente in cuntestos filosòficos e religiosos. Pigare sentidu prenu in opositzione a cuntzetos tales comente: iscravidade, assugetamentu, opressione o determinismu intre àteros.

Àteros cuntzetos relatados cun sa libertade in generale sunt is libertades tzìvicas, chi sunt rispetadas o nono dae tipos diferentes de guvernu. Sa libertade tzìvica est sa capatzidade de fàghere atos chi non sunt inclùdidos in unu determinadu sistema penale de un'istadu. Custos atos incluent su deretu de reunione e assòtziu, sa possibilidade de cunvocare manifestatziones o votare, sa libertade de fàghere publicamente una religione o defèndere sas ideas pròpias.

Segundu unu cuntzetu non petzi kantianu, sa libertade est una cunditzione formale de su sèberu chi, cando si faghet atu cuncretu, at a padèssere in manera netzessària de is cunditzionamentos chi ddi benint de su mundu beru, sutapostu a is leges fìsicas, o dae situatziones determinadoras de àtera natura.

Segundu bisura psicològica podimus intèndere sa libertade coment'est pertzibida dae su sugetu:

* o negativamente, che a ausèntzia de sutamissione, de iscravidade, de custrizione pro chi s'òmine si cunsìderat indipendente,
* o puru positivamente in su sentidu de s'autonomia e ispontaneidade de su sugetu ratzionale: cun custu significadu is cumportamentos umanos voluntàrios si basant subra sa libertade e sunt calificados che a lìberos.
## Àturus progetus
Freedom House

**Freedom House** est un'organizatzione non guvernativa cun sede in Washington D.C. e cun ufìtzios in una dosina de istados fundada su 31 de santugaine de su 1941. Cunduit chircas e promovet sa democratzia, sa libertade polìtica e is deretos umanos. Si descriet a issa matessi che a *“una boghe crara pro sa democratzia e sa libertade a su mundu”*.

Dae su 1972 s'organizatzione mesurat is deretos polìticos e libertades tziviles in is istados de totu is paisos de su mundu, includende·nche sos 35 paisos de sas Amèricas, peri publicatzione annuale *Freedom in the Word* (Libertade a su Mundu), aici comente s'istadu de sa libertade de imprenta a traessu de su raportu *Freedom of the Press* (Libertade de Imprenta). In prus, Freedom House pùblicat un'istùdiu de governabilidade democràtica subra sessanta paisos, su *Countries at the Crossroads* (Paisos in is rugheras) chi incluet 15 paisos latinoamericanos.

## Ligàmenes esternos

* http://www.freedomhouse.org

## Àteros progetos
Eccellenza Sardigna 1991-1992

Su campionadu italianu de fùbalu de **[[Eccellenza Sardigna]] [[Eccellenza Sardigna 1991-1992|1991-1992]]** est istadu su primu organizadu in Itàlia. Rapresentat su de ses livellos de su fùbalu italianu.

Custu est su campionadu regionale de Sardigna organizadu dae su Comitadu Regionale Sardu. A fine làmpadas 1992 su Comitadu Regionale, obedessende a sas diretivas F.I.G.C. chi cheriant a insertare su nùmene de sa regione in sa denumenatzione ufitziale, at cambiadu denumenatzione abolende sa paràula **Sardu** e divenende **Comitadu Regionale Sardigna**.

Sa prima editzione de s'Eccellenza Sardigna fiat istada binta dae su Castelsardo pro sa prima bia in s'istòria sua.

## Isquadras partitzipantes

## Classìfica finale

* Su Decimoputzu binchet sa Copa de Sardigna.
* * Comente *Iglesias,* *Quartu* e *Ilva.*

## Bibliografia
* S'annuàriu est cunservadu in:
**totu sos *Comitados Regionales [[F.I.G.C.]]-[[Lega Nazionale Dilettanti|L.N.D.]]*;
**sa *[[Lega Nazionale Professionisti|Lega Natzionale Professionistas]]* in Milanu;
**sa *[[Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze|Biblioteca Natzionale Tzentrale de Firentze]]*;
**sa *[[Biblioteca Nazionale Centrale di Roma|Biblioteca Natzionale Tzentrale de Roma]]*.

**Libros**
* 

## Riferimentos
Gazeta piemontesa

Sa **gazeta piemontesa** (*Gazzetta Piemontese* in italianu) fit su giornale ufitziale de su Rennu de Sardigna.

## Istoria
S'istoria sua si podet partzire in duos tempos:

### Periodu 1796-1800
In su mese de Nadale de su 1796, su gubernu piemontesu aiat seberadu de nde bogare su privilegiu de imprenta a sos chi tando, pro traballu, imprentaiant gazetas in Torinu e de faghere in logu insoro unu giornale ufitziale. Naschiat de custa manera sa *Gazzetta Piemontese*, in ue su segretariu de Istadu Vincenzo Valsecchi faghiat su redatore.

Su giornale aiat sighidu a imprentare siat in sos tempos de Napoleone (1797-1799) siat cun sa restauratzione austro-russa (1799-1800). Che lu aiant tancadu cun sa torrada de sos frantzesos, pro more de unu decretu de sa Cummissione esecutiva de su 26 de su 1800 in su mese de Santu Gaine, chi poniat frenu meda a sa libertade de imprenta.

### Periodu 1814-1860
Su giornale nche lu aiant torradu a aberrere cun sa ruta de su Rennu de Italia fatu dae Napoleone e cando che fint torrados sos de Savoia. Lu aiant imprentadu, semper in Torinu, dae su 2 de austu de su 1814 (numeru de unu) a su 3 de jannalzu ed su 1860, in sa tipografia D. Pane. In su cominzu nde faghiant unu numeru nou dontzi tres chidas; in su 1834, lu aiant fatu cotidianu. A pustis de s'Istatutu Albertinu (martzu 1848), che li aiant agiuntu su titulu cumpridu de "Giornale ufitziale de su Rennu". Dae su 1849 a su 1857 nde fit a cabu Guglielmo Stefani, chi a pustis diat a fraigare s'agentzia de imprenta chi at pigadu su numene sou (*Agenzia Stefani*). In su 1860, sa gazeta piemontesa at mudadu numene in "Gazeta ufitziale de su Rennu de Sardigna" e a pustis in "Gazeta ufitziale de su Regnu de Italia", cun s'aunimentu italianu.
Istentales

Sos **Istentales** sunt una banda musicale sarda fundada in su 1995 dae su musicheri nugoresu Gigi Sanna.

## Nàschida de su nùmene
Su nùmene de sa banda benit dae su de una de sas prus importantes costellatziones de su chelu de s'emisfèriu boreale, chi in italianu la narant Orione. Custa costellatzione fiat in s'antigòriu de gabbale mannu a s'orientamentu pro pastores e massajos, e duncas est abarrada in s'immaginàriu colletivu de su pòpulu sardu.

## Genia musicale
Su *sound* de custa banda est caraterizadu dae s'impreu de sonos pròpios de sa mùsica sarda traditzionale ammesturadu cun sonoridades prus modernas. Su grupu impreat mescamente sa limba sarda, ma bi sunt cantzones in italianu puru.

## Album
Sa banda dae su 1995 at publicadu:

* "Istentales" (1995).
* "Naralu Tue" (1996).
* "Istentales sempre con voi" (1997).
* "Amsicora" (2000).
* "Deo no isco" (2002).
* "Annos" (2004).
* "Juan Peron Piras due nomi una persona" (live), (2005).
* "Due in uno..." (collida de sos primos duos album), (2005).
* "Animu" (2006).
* "Su Mezus", (CD-DVD), (2007).
* "Dae sa die...a sa notte" (2008).
* Tra il Sacro e Il Profano (2020).

## Formatzione

* Gigi Sanna, frontman e cantadore.
* Luciano Pigliari, segunda boghe e tastieras.
* Sandro Canova, bassu.
* Luca Floris, bateria.
* Francesco Lai, chiterra. 

## Riferimentos


## Bibliografia

* 

## Ligàmenes esternos

* 

*