open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Split (tzitade)

**Split** (in italianu **Spalato**; in dalmàticu **Spalatro**, in grecu antigu *Ασπάλαθος*, Aspálathos), est una tzitade de unos 178.200 bividores de sa Croàtzia, cabulogu de sa regione Split-Dalmàtzia e tzentru printzipale de sa Dalmàtzia. 

Split est sa segunda bidda majore de sa natzione, sea de obispadu e de universidade.

Su nùmene dependet de sa mategusa ispinosa, mata meda comune in sa regione, chi in grecu antigu fiat narada *Aspálathos* (Aσπάλαθος). Suta de s'Impèriu Romanu teniat nùmene de "Spalatum" e in s'Edade de Mesu de "Spalatro" in limba dalmàtica. 

A primìtziu de su de 19 sèculos su nùmene fiat mudadu in "Spljet". pro èssere pois torradu a sa forma "Split".

## Istòria
Split est istada poderiu de sa Repùblica de Venètzia pro unos bator sèculos, a sa ruta de chi fiat dominada de Frantza e Impèriu Austro-Ungheresu, intames de is otomanos chi non sunt mai resissidos a dda cunchistare.

Sa rasta latina de sa Repùblica de Venètzia sighit galu a caraterizare s'architetura, e pro meda tempus su venetu e s'italianu sunt istadas limbas de is istudiados, is croatos fiant intames bilìnguos e su croatu faeddadu in ie contaiat una metade de su vocabulàriu de imprèstidu venetu. 

In su de 19 sèculos, is italianos rapresentaiant pagu mancu de una metade de is bividores e punnaiant a s'annessione de sa tzitade a s'Itàlia de pagu ora costituida. Politicamente fiant però minoria.

Is italianos fiant de su restu abbaidados che una minetza de is austrìacu-ungheresos, chi incoragiant is croatos a pigare cuscèntzia de s'identidade issoro, a tales chi is infrusadas irredentistas de is italianos no agatarent cumprimentu.

Comente chi siat, is italianos ant a pagu a pagu pèrdidu resartu polìticu, a sa nàschida de sa Jugoslàvia totu is iscolas in limba italiana fiant fatas a bellu a bellu serrare e manna parte de issos fiat pois mòvida a manu de Itàlia. A s'acabu de sa segunda gherra mundiale is pagus italianos chi fiant abarrados fiant obligados a disterrare.

In die de oe Split contat unos 90 bividores italianos.
## Àteros progetos
Dalmàtzia

Sa **Dalmàtzia** (in croatu: **Dalmacija**) est una regione istòrica de sa penisula Balcànica. 

S'agatat in sa costera esta de su mare Adriàticu, e sighit totu su territòriu a cara de sa costera cun tremenes intranabiles a is Alpes Dinàricas. Sa làcana meridionale est dada de su frùmene Bojana, chi iscerat su Montenegro de s'Albania.

Atualmente s'agatat ispartzida intre Croàtzia, chi tenet sa prus parte de su territòriu, su Montenegro e pro tretu meda curtzu sa Bòsnia e Erzegòvina.

## Àteros progetos
Potsdam

**Potsdam** est una tzitade de unos 159.500 bividores, capitale de su Land de Brandenburg, in Germània. Allàcanat cun sa capitale de istadu Berlin, e est parte de s'àrea metropolitana sua.

Potsdam fiat in passadu sa residèntzia de is res de Prùssia e fintzas a su 1918 de s'imperdore de Germània. Sa bidda est inghiriada de lagos e sitos culturales, in particulare su parcu e su palatzu de *Sanssouci*, su prus mannu situ patrimòniu de s'UNESCO de sa natzione. 

In Potsdam at tentu logu sa *Cunferèntzia de Potsdam*, in ue is natziones binchidoras si fiant atobiadas pro is chistiones chi pertocaiant is assètios de s'Europa a pustis de sa segunda gherra mundiale.

In su sud de sa tzitade s'agatat s'istùdiu tzinematogràficu de Babelsberg, chi fiat meda importante in antis de sa gherra e chi at torradu a tènnere fortuna a pustis de sa ruta de su muru de Berlin. Su Babelsberg est su prus antigu istùdiu de tzinema de su mundu. 

Potsdam est sede de tres istitutos superiores de educatzione, de s'universidade de Potsdam e de prus de 30 istitutos de chirca.
## Àteros progetos
Limba islovena

S**'islovenu** (*slovenski jezik*; *slovenščina*, de non cunfùndere cun *slovenčina*, faeddu chi ìnditat su nadiu de Islovàchia) est una limba chi apartenit a su grupu de is limbas islavas meridionales.

Est limba mama pro unos 1,8 milliones de pessones e faeddadu de unons 2,5 milliones, chi bivent pro sa majoria in Islovènia in ue est limba uffitziale.   

Àteros istados in ue est limba de minoriu sunt Itàlia (in Friuli-Venetzia Giulia), Austria (in Carìntzia e Istìria), Croàtzia (in Ìstria) e Ungheria (in provìntzia de Vas).  

S'islovenu est una de is 24 limbas uffitziales de s'Unione Europea.
Limba albanesa

S**'albanesu** (*shqip* [ʃcip] o *gjuha shqipe* [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) est una limba indo-europea faeddada de unos 7,6 milliones de pessones, mescamente in Albania, Kosovo, Matzedònia de su Norte e Grèghia, ma fintzas in àteras partes de s'Europa balcànica in ue b'ant minorias albanesas, comente Montenegro e is sa badde de Preševo, in Sèrbia. 

Comunidades istoricas albanesas s'agatant fintzas in Itàlia meridionale e Ucraina.

Su documentu prus antigu in ue sa limba albanesa est amentuada est una cronaca de sa fine de su de 13 sèculos, in Dubrovnik 

Deghet ammentare chi sa limba albanesa mustrat una tenea de peraulas a cumone cun su sardu, fattu chi paret suguzare s'idea che antenados de Albanesos e Sardos appan faeddadu una limba eccante simile
Limba prussiana

Su **prussianu antigu** est una limba bàltica ammortiada chi fiat faeddada in tempus coladu dae is bividores de sa Prùssia antiga (de non cunfùndere cun su prus istèrridu istadu tedescu formadu in tempus afatante), regione chi s'agataiat in s'àrea chi oe est s'Oblast de Kaliningrad, Rùssia. 

Sa limba est narada prussianu antigu pro da distìnghere de is dialetos tedescos narados *prussianu bàsciu* e *prussianu artu*, e de s'agetivu *prussianu* chi faghet riferimentu a s'istadu tedescu de Prùssia.

Su prussianu antigu fiat iscritu in alfabetu latinu. Is primos documentos in limba torrant a su de 13 sèculos. In die de oe s'agatant galu pagu cosas iscritas de literadura chi dda impitant.
Alberto Burri

## Biografia
Si fit laureadu in mèighina in su 1940 e in sa Segunda Gherra Mundiale fit istadu uffitziale mèigu. Fit istadu leadu presoneri dae sos americanos in Tunisia e fit istadu trasferidu a Hereford (in su Texas), ue aiat comintzadu a pintare.
Repùblica de Weimar

Su de **Repùblica de Weimar** (in tedescu: **Weimarer Republik** [ˈvaɪ.ma.ʁɐ ʁe.pu.ˈbliːk ]) est su nùmene chi is istòricos ant dadu a s'ordinamentu polìticu chi sa Germània at tentu de su 1918 a su 1933. Sa repùblica fiat proclamada durante sa rivolutzione chi at tentu logu in su 1918, su 9 de santandiria, chi benit duncas a èssere pagus dies a pustis de sa fine de sa prima gherra mundiale, in ue s'impèriu tedescu fiat istadu derrotadu.

Sa costitutzione de sa repùblica est istada adotada su 31 de trìulas 1919 e promulgada s'11 de s'austu a sighire. Weimar, sa bidda in ue s'assemblea natzionale costituente di fiat atobiada, diat pois dare nùmene a totu s'impare de su perìodu istòricu, durante chi s'istadu tedescu aiat sighidu a mantènnere nùmene uffitziale de *Reich* (impèriu), paris a sa denominatzione de in antis.

Sa de Weimar fiat una repùblica parlamentare ghiada de su presidente e guvernada de su cantzelleri de su *Reich*, imbestidu de custu pòdere de sa majoria de su *Reichstag* (su parlamentu), ainnanti a chi fiat responsàbile. 

S'istòria de sa repùblica est sinniada de tensiones e perricas numerosas. Is istitutziones suas diant funtzionare normalmente fintzas a su 1930, data cando s'ùrtimu guvernu apogiadu de sa majoria parlamentare fiat postu in minoria, agatende·si obligadu a dare dimissiones e duncas fissare eletziones noas. A partire de su cabudanne 1930, si diant sighire guvernos minoritàrios de dereta, apogiados de su presidente de su *Reich*, chi diant betire a una polìtica fatuvatu prus autoritària.

Cun s'eletzione de Adolf Hitler che cantzelleri, su 30 de ghennàrgiu 1933, is polìticas autoritàrias sighidas in is duos annos cabudianos fiant afortiadas, cunfischende in manera progressiva pòdere polìticu a lùcuru de su NSDAP (*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*), cun mudantzia sustantziale e fine *de facto* de sa repùblica. Fiat nàschidu ''Su de tres Reich''.

Sa costitutzione fiat nointames abrogada uffitzialmente isceti a s'acabu de sa segunda gherra mundiale, in su 1945, cando s'amministratzione quadripartzida de is alliados in Germània aiat detzìdidu s'iscontzadura de su *Reich*.
Mare Adriàticu

Su **Mare Adriàticu** o **Adriàticu**, (in italianu: *Mare Adriatico*; in serbu e croatu: *Jadransko more* o *Jadran*; *Јадранско море*/*Јадран*; in islovenu: *Jadransko morje*; albanesu: *Deti Adriatik* o *Adriatiku*; in latinu: *Mare Adriaticum*), est unu mare de su mare Mediterràneu chi pigat nòmine de sa bidda italiana de Adria. S'Adriàticu cumprendet totu su lutone de mare chi s'agatat a su norti de su canale de Otranto, e ischirriat sa penìsula Italiana de sa penisula Balcanica. 

Isciundet Itàlia, Islovènia, Croàtzia, Bòsnia e Erzegòvina, Montenegro e Albania.

## Referèntzias


## Àteros progetos
Tate Donovan

**Tate Buckley Donovan** (Tenafly, New Jersey, 25 de cabidanne, 1963), est unu còmicu e attore americanu.
Susan Egan

**Susan Farrell Egan** (Seal Beach, California, 18 de friàrgiu, 1970), est una cantadora, baddadora e attora americana.
Rip Torn

**Elmore Rual** "**Rip**" **Torn, Jr.** (Temple, Texas, 6 de firàrgiu, 1931), est unu còmicu e attore americanu.
Matt Frewer

**Matthew George** "**Matt**" **Frewer** (Washington D.C., 4 de ghennàrgiu, 1958), est unu còmicu e attore americanu.
Bobcat Goldthwait

**Robert Francis** "**Bobcat**" **Goldthwait** (Syracuse, California, 26de maju 1962), est unu còmicu e attore americanu.
Jim Meskimen

**James Ross** "**Jim**" **Meskimen** (Los Angeles, California, 10 de cabidanne, 1959), est unu còmicu e attore americanu.
Carlos Alazraqui

**Carlos Jaime Alazraqui** (Yonkers, New York, 20 de trìulas, 1962), est unu còmicu e attore americanu.
Carlos Mencia

**Ned Arnel Mencía** (San Pedro Sula, Honduras, 22 de santugaine, 1967), est unu còmicu e attore americanu.
Jeff Foxworthy

**Jeffrey Marshall** "**Jeff**" **Foxworthy** (Atlanta, Georgia, 6 de cabudanne, 1958), est unu còmicu e attore americanu.
Ashton Kutcher

**Christopher Ashton Kutcher** (Cedar Rapids, Iowa, 7 de friàrgiu 1978), est unu còmicu e atore americanu.
Peter Dinklage

**Peter Hayden Dinklage** (Morristown, New Jersey, 11 de làmpadas, 1969), est unu còmicu e attore americanu.
Nirvana (grupu musicale)

Is **Nirvana **fiant unu grupu musicale rock americanu formadu de Kurt Cobain (boghe e ghitarra) e Krist Novoselic (bassista), in Aberdeen, istadu de Washington, in su 1987. Su grupu at mudadu medas bateristas, intre de chi, su chi nd'at fatu parte pro prus tempus est istadu Dave Grohl, intradu in su 1990. 

Mancari apent publicadu petzi tres albums in sete annos de carriera, is Nirvana rapresentant in s'istòria de su rock modernu unu de is grupos prus influentes. 

A manu de sa fine de is annos 1980 is Nirvana si fiant fatos logu in s'iscena musicale grunge de Seattle, publichende s'album *Bleach*, cun s'eticheta indipendente Sub Pop in su 1989. Su grupu diat isvilupare unu sonu chi s'apoderaiat subra cuntrastos dinàmicos, mescamente intre versos chietos e airados, cun ritrogas poderosas.  Passados a s'eticheta major *DGC Records*, is Nirvana aiant agatadu sutzessu ispensadu cun su sìngulu "Smells Like Teen Spirit", su primu seberadu de su segundu album *Nevermind* (1991). 

Sa fortuna arribada totu a una borta aiat fatu diventare su rock alternativu meda populare, e su cantadore Cobain si fiat agatadu inditadu de s'imprenta che sa *boghe de una generatzione*, e su grupu in ue sonaiat fiat *sa bandera* de s'inzènneru X.

In resposta a custu, s'album de tres, *In Utero* (1993), diat èssere de fatura prus ispurtidosa, pagu adatu a is massas, marranadore duncas pro su pùblicu de ascurtadores. Non aiat fatu difatis bèndidas cumparàbiles a su cabudianu *Nevermind*, ma galu un'àteru sutzessu cummertziale, aclamadu de sa crìtica.  

S'istòria de is Nirvana at tentu fine cun sa morte de Kurt Cobain in su 1994. Sunt istados medas is bèssidas pòstumas a sa morte sua, ghiadas de Novoselic, Dave Grohl e sa fiuda de Cobain, Courtney Love.

Su grupu at bèndidu in totu sa carriera fintzas a oe prus de 25 milliones de albums isceti in Istados Unidos e prus de 75 milliones in su restu de su mundu. Is Nirvana sunt intrados in sa *Hall of Fame* de su Rock and Roll in su 2014, a su primu annu de eleghibilidade. 

## Membros
### Cumponentes finales
*Kurt Cobain – boghe, ghitarra (1987–1994)
*Krist Novoselic – bassu (1987–1994)
*Dave Grohl – bateria, segunda boghe (1990–1994)
### Membros colados
*Aaron Burckhard – bateria (1987–1988)
*Dale Crover – bateria (1988, 1990)
*Dave Foster – bateria (1988)
*Chad Channing – bateria (1988–1990)
*Jason Everman – ghitarra (1989)
*Dan Peters – bateria (1990)
### Membros turnistas
*Pat Smear – ghitarra, segunda boghe (1993–1994)
*Lori Goldston – violoncello (1993–1994)
*John Duncan – ghitarra (1992–1993)
## Discografia
### Albums studio
**[[Bleach (Nirvana album)|Bleach]]* (1989)
**[[Nevermind]]* (1991)
**[[In Utero (album)|In Utero]]* (1993)
Ingènneru X

Sa de **Ingènneru X** est una locutzione impitada in su mundu otzidentale pro inditare is chi sunt nàschidos aprossimadamente intre su 1960 e su 1980 e chi sighit s'inzènneru de su *baby boom*.

Is tremenes demogràficos pretzisos de s'ingènneru X non sunt dessinidos bene in beridade, e mudant fatuvatu segundu de chie usat su faeddu, e de su cuntestu. Su faeddu est impitadu in demografia, in is sièntzias sotziales e in su marketing, mancari siat prus comunu in sa cultura populare. 

S'influèntzia de custu ingènneru in sa cultura pop at tentu inghitzu in is annos 80 de su sèculu de 20, cun efetu màssimu in is annos 90. 

Istoricamente s'ingènneru X est acollocadu in su periodu de trasida intre fine de su colonialismu, s'isciarrocu de su muru de Berlin e s'acabu de sa gherra frida. 

Àtera carateristica chi pertocat cust'ingènneru est s'imminorigamentu de is nàschidas (intre 1964 e 1979), a fatu de su baby boom acuntèssidu intre 1946 e 1963. S'ingènneru X est su de is fìgios issoro: unu "ingènneru invisìbile", de pagu contu, in ue su tìtulu de "X" rapresentat sa farta de identidade sotziale definida.
Aberdeen (Washington)

**Aberdeen** est una bidda de unos 16.150 bividores de Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Washington, in sa *contea de Grays*.

Est sa bidda nadia de su cantadore de su grupu musicale grunge Nirvana, Kurt Cobain.
Carìntzia

Sa **Carìntzia** (in tedescu: **Kärnten** [ˈkɛɐ̯ntn̩], in islovenu: Koroška, in croatu: Koruška, in italianu: Carinzia, in ungheresu: Karintia) est s'istadu (o Land) prus meridionale de s'Àustria.

Sa capitale est Klagenfurt e sa limba printzipale su tedescu, ma in su sud s'agatant minorios islovenos (unos 15.000-40.000 pessones).

Sa Carìntzia tenet istèrrida de 9,538.01 km2 e populatzione de unos 558.300 bividores. Est posta in is Alpes e allàcanat in s'uestu cun sa parte orientale de su Tirolu, in su norti cun su land de Salzburg, in su norti-estu cun s'Istìria e in su sud cun Islovènia e Itàlia.

S'economia de sa Carìntzia s'apoderat mescamente subra turismu, eletrònica, ingegneria, risursas forestales e massaria.
## Àteros progetos
Klagenfurt am Wörthersee

**Klagenfurt am Wörthersee** (in islovenu: *Celovec*) est una bidda de unos 96.640 bividores de s'Àustria, capitale de su land de Carìntzia. Klagenfurt est sa de ses tzitades majores de sa natzione. 

Est sede de obispadu e de univerisade.
## Àteros progetos
Istìria

S**'Istìria** (in tedescu: **Steiermark** [ˈʃtaɪ.ɐmaʁk], in islovenu e croatu: *Štajerska*, in ungheresu: *Stájerország*) est unu istadu o Bundesland postu in su sud-estu de s'Àustria. Sa capitale est Graz, sa limba su tedescu, ma s'agatat fintzas unu minoriu islovenu (unas 4250 pessones).

S'Istìria contat populatzione de unos 1.246.400 bividores e cun istèrrida de 16,399.34 km2 est su segundu land prus mannu de sa natzione. Allàcanat  in s'uestu cun su Land de Salzburg, in su norti cun is land de Arta Àustria e Bàscia Àustria, in s'estu cun su de Burgenland, in su sud cun sa Carìntzia e cun s'Islovènia.

## Àteros progetos
Graz

**Graz**, cabudianamente connota che **Gratz**, est sa segunda tzitade de s'Àustria a fatu de Vienna e sa capitale de s'istadu federadu de Istìria. Sa bidda contat populatzione de unos 303.700 bividores e una àrea urbana de unos 600.000 residentes. 

Graz est una tzitade cun traditzione antiga istudentesca: cun ses universidades contat prus de 44.000 istudiantes. Su tzentru antigu est unu de is mègius cunserbados de totu s'Europa tzentrale.

Politicamente e culturalmente, Graz est istada pro sèculos prus importante chi non Ljubljana pro is islovenos e galu abarrat influente.

De su 1999, est patrimòniu de s'UNESCO. In su 2003 est istada capitale europea de sa cultura.
## Àteros progetos
Bàscia Àustria

Sa **Bàscia Àustria**(in tedescu **Niederösterreich**) est unu istadu federadu de s'Àustria. Sa capitale est Sankt Pölten.

Cun istèrrida de 19 177,78 km² e populatzione de unos 1.617.460 bividores est su Bundesalnd prus mannu e su segundu prus populadu de totu sa natzione. Allàcanat in su sud cun is àteros istados austrìacos de Arta Àustria, Istìria e Burgenland e cun is natziones europeas de Repùblica Ceca in su norti e Islovàchia in s'estu. Non prus, inghiriat s'istadu federadu de Vienna, de chi est ischirriadu de su 1922.
## Àteros progetos
Sankt Pölten

**Sankt Pölten** est una bidda de unos 52.350 bividores, capitale de s'istadu federadu austrìacu de Bàscia Àustria, in ue est fintzas su tzentru majore. 
## Àteros progetos
Istados federados de s'Àustria

S'Àustria est una repùblica federale formada de noe istados, connotos in tedescu cun nùmene de *Länder* (a su singulare *Land*), chi traduidu cheret nàrrere prus de pretzisu *paisu* o fintzas *provìntzia*. Su faeddu Bundesland (literalmente *paisu federadu*) est fatuvatu impitadu pro istrantzire onni ambiguidade. 

In sa costitutzione austriaca s'agatat s'unu e s'àteru faeddu.

Chimbe de is noe istados s'agataiant giai de s'Edade de Mesu a suta de carchi forma; benint a èssere: sa Bàscia Àustria, sa Carìntzia, s'Istìria, su Tirol, e Slazburg. 
## Geografia
Is noe istados (Bundesländer) de s'Àustria, allistados segundu sa denominatzione tedesca, sunt:
Burgenland

S'istadu federadu de **Burgenland **(in croatu: *Gradišće*, in ungheresu *Őrvidék, *in islovenu *Gradiščanska*) est su Bundesland prus orientale de s'Àustria. Est su prus aparisadu de sa natzione e su chi est istadu istituidu in tempus prus reghente: in su 1921, comente is germanòfonos locales aiant detzìdidu de abrarrare a s'Àustria in logu de s'Ungheria (de chi su Burgenland fiat fintzas a tando parte). Sa capitale est Eisenstadt.

Su Burgenland tenet istèrrida de 3961,80 km² e populatzione de unos 286.120 bividores. Allàcanat in s'uestu cun sa Bàscia Àustria e s'Istìria, in s'estu cun s'Ungheria, in su norti cun s'Islovàchia e in su suc cun s'Islovènia.
## Àteros progetos
Salzburg

**Salzburg** ò **Salisburgu** (in bavaresu *Sòizburg* / *Såizburg*; literalmente « casteddu de sale ») est una tzitade de unos 150.000 bividores, capitale de su Land de Salzburg, in s'Àustria tzentru-otzidentale. Est sa bidda prus manna in s'istadu federadu.

Posta a sa frontera cun sa Germània, Salzburg est famada pro èssere sa bidda nadia de Mozart. 

Su nùmene dependet de su fatu chi su sale (tedescu Salz: sale, e Burg: casteddu) est su prodotu de cummèrtziu subra chi sa bidda at fatu fortuna.

Su tzentru antigu est patrimòniu de s'UNESCO.

## Àteros progetos
Bregenz

**Bregenz** est una bidda de unos 27.950 bividores de s'Àustria, in ue est capitale de su Land de Vorarlberg.

Posta in s'oru de su lagu de Konstanz, Bregenz est famada mescamente pro su *Bregenzer Festspiele*, unu festival istiu de mùsica, caraterizadu pro su fatu ca su palcu subra s'abba de su lagu, in ue una òpera diferente est rapresentada onni duos annos.

Àteras atraidas sunt sa Turre de Martinu, sa Crèsia de su Cabone sa Domo de s'Arte, su palatzu de is Postas e sa passilada in s'oru de su lagu.
## Àteros progetos
Salzburg (Land)

Su **Land de Salzburg** est unu de is noe istados federados de s'Àustria. Sa capitale est Salzburg.
## Geografia
Su Land tenet istèrrida de 7 154,23 km² e contat populatzione de unos 534.100 bividores. Faghet làcanas cun is àteros Länder de Arta Àustria, Carìntzia, Istìria e Tirol, e fintzas cun su Südtirol (Itàlia) e sa Bavièra (Germània). 

S'agatat atraessadu de is Alpes orientales e tzentrales e in s'estu de is montes de Dachstein e de is Alpes de Berchtesgaden. Su frùmene Salzach dd'atraessat in antis de si ghetare in s'Inn. 
## Istòria
Sa colonizazione de su Salzburg torrat a tempos preistòricos. Su nùmene antigu est de origine cèltica: *Iuvavum*. Subra is ruinas de sa Iuvavum romana fiant pesados monastèrios in su 690. In su 798 custos fiant fatos archidiòtzesi.
## Àteros progetos
Assandira

***Assandira*** est unu romanzu de Giuliu Angioni, pubblicau in su 2004 in is editzionis Sellerio.

## Su contu
Costantinu Saru pastori sardu bécciu pensionau si lassat cumbinci amalaolla de fillu suu e de sa nura sua danesa a si ponnir a fair un'agriturismu (nomenau *Assandira*) in su chi est istétiu s'accorru cosa sua e pois abandonau. S'impresa iat a deppir essir a fai bivir a òspitis de Nordeuropa un'esperiéntzia de su pastorìu sardu de atrus tempus. Costantinu Saru iat a deppir essi su chi garantit sa genuinidadi de s'impresa. E totu andat beni, a Costantinu puru infinis. Ma una di' calincunu o sa mala sorti ponit fogu a s'agriturismu Assandira e provocat sa morti de su fillu de Costantinu e de su fillu no nàsciu de sa nura sua prìngia manna de fecundatzioni assistida. Ananti a sa giustìtzia Costantinu s'indi pigat is curpas, poita ca is cosas no ddi praxìant prus cumenti si fùant postas in s'agriturismu e in sa famìlia. De siguru su bécciu fut giai torrau de diora a s'idea sua chi sa cosa fessit totu unu teatru pagu séru de fai torrai a pillu cosas acabbadas e lassadas, e issu de essir unu pastori po turistas. 

## Editzionis
* 
*   

## Notas


## Bibliografìa
* Giuliana Pias, *La casa della palma e Assandira: due "gialli" sulla memoria e l'identità*, in Sabina Gola e Laura Rorato (cura), *La forma del passato. Questioni di identità in opere letterarie e cinematografiche italiane a partire dagli ultimi anni Ottanta*, Bruxelles, Bern, Berlin, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Wien, Peter Lang, 2007, 261-274. ISBN 978-90-5201-318-3.
* Henning Klüver, *Gebrauchsanweisungen für Sardinien*, München, Piper Verlag, 2012, 194-212.
* Franco Manai, *Cosa succede a Fraus? Sardegna e mondo nel racconto di Giulio Angioni*, Cagliari, CUEC, 2006.
* Birgit Wagner, *Sardinien, Insel im Dialog. Texte, Diskurse, Filme*, Tübingen, Francke Verlag, 2008.
* Francesco Casula, *Letteratura e civiltà della Sardegna*, 2° volume, Grafica del Parteolla, Dolianova, 2013, 138-146.

## Liongius de a foras
* Podcast de s'intervista asuba de *Assandira* a Fahrenheit Radio3 - Live
* Recensioni in Italialibri
* Recensioni de Massimo Cappitti in "L'Indice"
Eisenstadt

**Eisenstadt** (in ungheresu: *Kismarton*, in croatu: *Željezno*) est una bidda de unos 13.170 bividores, capitale de su Bundesland austrìacu de Burgenland. 
## Àteros progetos
Innsbruck

**Innsbruck** est una tzitade de unos 121.330 bividores de s'Àustria capitale de su Bundesland de Tirol. S'agatat in s'uestu de sa natzione, in una badde in mesu a is Alpes.

Su nùmene benit de su frùmene Inn e de su faeddu *Brücke* (in tedescu: ponte), e cheret dunas nàrrere *ponte subra s'Inn*.

Est sa de chimbe biddas in Àustria a populatzione, a fatu de Vienna, Graz, Linz e Salzburg. S'àrea urbana contat unos 300.000 residentes.
## Àteros progetos
Cornovàllia

Sa **Cornovàllia** (in inglesu**: Cornwall** (/ˈkɔːnwɔːl/ o /ˈkɔːnwəl/; in còrnicu: **Kernow**, [ˈkɛɹnɔʊ]; in gallesu: **Cernyw**, [ˈkɛrnəu]) est una contea tzerimoniale inglesa, in su Rènniu Aunidu. Est una penìsula chi faghet làcanas cun su mare tzèlticu in su norti, cun su canale de sa Màniga in su sud e cun sa contea de Devon in s'estu. 

Sa Cornovàllia est su territòriu prus meridionale e otzidentale de s'ìsula de Britànnia Manna. Tenet istèrrida de 3563 km² e populatzione de unos 536.000 bividores. Su tzentru amministrativu est Truro, sa bidda majore est Saint Austell.

Is prus antigos bividores suos torrant a su Paleolìticu e Mesolìticu. Ocupada de pòpulos bàrios in su Neolìticu e in s'Edade de su Brunzu, de is Britannos in s'Edade de su Ferru, chi teniat però tretos culturales diferentes de is àteros grupos tzèlticos chi biviant in s'ìsula.

B'ant pagus tesitmònias subra su fatu chi su domìniu romanu subra sa regione esseret profetosu, a s'uestu de s'Exter e difatis sunt istados agatadas pagu rastas issoro. Sa Cornovàllia fiat logu de is *Cornovos*, tribù de is *Dumnonos* chi teniant tzentru in sa chi oe est sa contea de Devon. De s'Edade Mèdia sa cultura e sa limba fiant aparentemente cumpartzidas cun is brètonos chi s'agataiant in is duas partes de sa Màniga.

Istoricamente s'economia de sa Cornovàllia s'est apoderada subra is minas de istàngiu, chi at sighidu a crèschere impare a s'estratzione de su ràmine fintzas a su de 19 sèculos, de in ue indùstria estrativa a pèrdidu importu, cun agabbu in su 1990. In paris tempus s'est isvilupada sa bogadura de s'arghidda. Traditzionalmente sa pisca (mescamente de sadrinas), sa produtzione de casu e sa massaria (mescamente birduras) fiant is àteros setores econòmicos printzipales.

Is collegamentos cun is ferrovias ant permìtidu s'isvilupu de su turismu in su de 20 sèculos, ma s'economia est nointames ruta in crisi cun sa serrada de is minas e de is indùstrias de pische. 

Sa Cornovàllia est sa terra de su pòpulu còrnicu, reconnotu che una de is natziones tzèlticas, cun identidade culturale peculiare a s'istòria de sa regione. In die de oe su movimentu natzionalista est chirchende de otènnere autonomia majore de su guvernu tzentrale, in forma de una assemblea legislativa devòlvida. Su 24 de abrile de su 2014 est istadu decraradu chi a su pòpulu còrnicu at a èssere dadu istatutu de minoria, suta sa cunventzione pro s'aguardu de is minorias natzionales.
## Àteros progetos
Ràmine

Su **ràmine** o **ràmene** est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 29 e cun sìmbulu de **Cu**.

Est dàbile chi siat su metallu chi s'ingènneru umanu impitat de prus tempus: sunt istadas agatodas ainas de ràmine datadas a su 8.700 a.C.

Su nùmene sardu dependet de su latinu chistionadu *aramen*, chi benit de su faeddu *aes*, cun signìficu de *ràmine* o *bronzu*, cunserbadu fintzas in àteras limbas indoeuropeas. Is romanos non distinghiant su ràmine de sa liga chi oteniant ammesturende·ddu cun s'istàngiu.

Prus a tàrdiu su nòmine est istadu mudadu cun su faeddu *cuprum*, dae chi benit su sìmbulu chìmicu de s'elementu. In època romana sa prus parte de su ràmine fiat bogada in s'ìsula de Tzipru.

## Àteros progetos
Ìsula de Man

S**'ìsula de Man** (/ˈmæn/; in mannesu: **Ellan Vannin** [ˈɛlʲən ˈvanɪn]), connota fintzas cun nùmene de *Mann* (in mannesu:  Mannin, IPA: [ˈmanɪn]), est una dipendèntzia britànnica auto-guvernada, chi s'agatat in su mare de Irlanda, intre sa Britànnia Manna e s'Irlànda. Sa capitale est Douglas.

Su cabu de istadu est su soberanu britànnicu, chi mantenet tìtulu de *Sennore de Mann*. S'ìsula est amministrada de unu guvernadore, ma is affàrios èsteros e sa defensa sunt suta responsabilidade de su guvernu britànnicu.

Tenet istèrrida de 572 km2 e populatzione de unos 84.500 bividores.

S'ìsula de Man est istada populada de s'òmine de in antis de su 6.500 i.C. Est una de is ses natziones cèlticas.
## Àteros progetos
Truro

**Truro** (ˈtrʊəroʊ; in cornicu: **Truru**) est una bidda de unos 20.920 bividores de s'Inghilterra, in su Rènniu Unidu. Est su cabulogu amministrativu de sa Cornovàllia. 

Truro s'est isvilupada in su de 12 sèculos, a giru de unu casteddu chi non s'agatat prus, fatu pesare in pitzu a unu montigru suta su re Erricu II. Intre sèculos de de 18 e de 19 Truro fiat unu de is tzentros industriales prus importantes de Inghilterra, de chi oe no abarrat rasta peruna.

Oe Truro est nòdida in Britànnia Manna pro is prajas e pro su surf. 
## Àteros progetos
Istàngiu (elementu chìmicu)

S**'istàngiu** est unu elementu chìmicu de sa taula periòdica chi tenet nùmeru atòmicu de 50 e sìmbulu de **Sn**.

Est unu metallu de post-transitzione non fàtzile a ossidare in s'ària, chi poderat a sa corrosione, impitadu duncas in medas ligas pro ammuntare àteros metallos prus delicados.

S'istàngiu podet èssere bogadu mescamente dae sa cassiterite e dae s'istannite. 

## Àteros progetos
Alberta

S**'Alberta** est una provìntzia de su Cànada otzidentale, istituida su 1 de cabudanne 1905. Sa capitale est Edmonton, sa tzitade majore Calgary, sa limba uffitziale s'inglesu.

Tenet istèrrida totale de 661,848 km² e populatzione de unos 3.645.257 biviodores. Est una de is sola duas provìntzias canadesas chentza de bessida a su mare (s'àtera est su Saskatchewan). Allàcanat in su norti cun is Territòrios de su Norti-Uestu, in s'uestu cun sa Colùmbia Britànnica, in s'estu cun Saskatchewan e in su sud cun s'istadu USA de Montana. 

S'economia de s'Alberta est una de is prus fortes de sa natzione e su rèdditu peròmine su prus artu de totus is provìntzias, e de su 61% prus artu de sa mèdia natzionale.

## Àteros progetos
Calgary

**Calgary** est una tzitade de unos 1.096.840 bividores de su Cànada, chi s'agatat in sa provìntzia de s'Alberta. Est posta in s'acosidu intre is frùmenes Bow e Elbow in su sud de sa provìntzia, in s'aàrea de is praterias.

S'economia de Calgari s'apoderat subra s'energia e is serbìtzios finantziàrios, televisione, is trasportos, sa tecnologia, su manìgiu, s'indùstria aerospatziale e su turismu. 

In su 1988 est istada sa prima tzitade canadesa a acasagiare is giogos olìmpicos de ierru.

Calgary tenet àrea metropolitana de unos 1.214.900 residentes.
## Àteros progetos
Tirol (Àustria)

Su **Tirol** est unu istadu federale de s'Àustria otzidentale. Sa capitale est Innsbruck cun popultazione de unos 131.358 bividores (2023).

Est formadu de totu sa parte austriaca de sa regione istòrica de su Tirol, chi est intames formada fintzas de sa parte meridionale, su Südtirol, de su 1919 parte de s'Itàlia, in sa regione Trentino-Südtirol.

Su Tirol tenet istèrrida de 12.648,37&nbsp;km² e popultazione de unos 771.304 bividores (2023).

Allàcanat in s'uestu cun s'istadu aurtriacu de Vorarlberg, in s'uestu cun is de Salzburg e Carìntzia, in su norti cun sa Baviera (Germània), in su sud cun s'Italia.

## Àteros progetos
Onryō

In su folklore giapponesu, si narat chi sos ispiritos, in isettu de sìche andare a s'atteru mundu istande ind un'ispètzie de Purgatoriu, si poden facher influentziàre dae sentidos comente fele, tribulatzione, zelosìa e gai sichinde, e poden torrare a su mundu de sa zente in bìda pro la pessichìre. Custa zenìa de pantasima si connoschet chin su lùmen de **onryō**.
Yūrei

**Yūrei** est sa paragula chi, in sa curtura giapponesa, istat pro pantasima. Comente a sos fradiles otzidentales suos, fintzas su pantasima giapponesu tenet medas variedades, e.g. Ubume, mortu a puntu de dare bida a una criadura, o Zashiki-warashi, su poltergeist giapponesu.

## Caratteres tipicos
Su pantasima giapponesu est fentomadu pro custas caratteristicas (unu pacu a cumone chin sas categorias otzidentales):
***Bestimenta bianca**: comente in sa curtura sarda a sos mortos si ponìat una caretta, a sos mortos giapponesos si ponìat una bestimenta de colore arbu: a su solitu, tradissione bolet chi siat unu Kimono, ma como podet esser puru una bestimenta simpre simpre.
***Pilos nigheddos**: a s'ispissu longos e tottu male accontzaos. Si pessat chi custa bidea benzat dae su teatru Kabuki, ma est nòdiu chi sos giapponesos, supratottu sas feminas, si lassaban crescher sos pilos in conca longos longos, pro los cumpònner chind unu firmàlliu. In sa morte, sa conca si lassabat libera dae custas cosas.
***Farta de pedes**: dae su periodu Edo in susu, si credet chi a sos pantasimas manchen ancas e pedes.
***[[Hitodama]]**: unu focu de colore turchinu a curtzu de su mortu. Si podet acattare un'assimizu cun sos focos de campusantu.

## Pantasimas particulares
*Onryō: ispiritos malintragnaos de zente chi torrat a su mundu de sos vivos pro su chi de malu lis est capitàu in bida.
*Ubume: ispiritu de femina chi sìnche morit a puntu de dare luche a unu fizu: torrat a su mundu de sos vivos petzi pro attender a sa criadura.
*Funayūrei: pantasima malu de zente morta in mare, chi bolet chi peri sos atteros facan sa matessi fine.
*Zashiki-warashi: su matessi giapponesu de su Poltergeist, francu su fattu chi sìan petzi pitzinnos.
*Ikiryō: manifestada de un'anima (*Reikon*) de una pessone galu in bida chi trummentat a un'inimicu suo; si podet assimizare a su tedescu *[[doppelgänger]]*.
*Goryō: pantasima de zente, mescamente aristocratica, chi sìnche est mortu de martire.
Goryō

Sos **Goryō** sun, in su folklore giapponesu, sos ispiritos vengativos de zente morta comente martire. Una caratteristica de custos pantasimas est chi s'ispiritu issoro, fintzas a cando est fattu a deus / *[[kami]]* (chin su lùmen de *hitogami*) e si onorat diosandelu, azuat a sa zente de locu suo imbetzes de li nochere. Cando non si diosat, tando torrat a si prenare de fele pro sos vivos e si fachet intendere chin abbolottu. Si pessàbat chi sos Goryō si manifestaban cando bi aìat una epidemia, disaccatos naturales, babbauzos chi si mandicaban tottu sas prantas e gai sichinde.

Sa credentzia pro custos pantasimas bi est dae su periodu Heian (794-1185 DC). A primu, sos Goryō fin petzi aristocraticos; su fele de custos ispiritos si esprimìat contra tottus sos chi lis fin a curtzu, non petzi sos chi lis aìan fattu male in bida. Tando, si diosaban in su locu in ube sìnche fin mortos, in sa punna de lis dare pasu e los appachiare: custu nche at fattu naschire su avvesu de ponnere preides a bardia in trettu de muntagna pro nche catzare sos ispiritos malos e protezere sos vivos dae sos mortos. Sa definitzione, a pustis, est bènnia a cumprendere fintzas sos chi non fin aristocraticos, ma tuttos sos chi sìnche fin mortos male pro neghe de una traittoria o inzustissia sotziale.

S'esempiu prus fentomadu de custa zenìa de pantasima est *Tenjin* (*天神*), su kami de sa curtura e de su disaccatu naturale. Sugawara no Michizane est istau unu istudiosu e poete chi at fattu istrada in su gubernu giapponesu, beninde a essere un'artu uffitziale in su seculu tardu de Nove. A su cumintzu de su seculu de Deche, Michizane fit ruttu in disgrassia pro neghe de una trassa chi aìat ordizàu unu inimicu suo de sa potente familia Fujiwara. Che lu aìan bocau dae su postu in ube fit e sìnche fit mortu in disterru, in su 903 DC. Belle a pustis, Kyoto aìat depiu parare fronte a una temporada, chi at causau focos e alluviones peri tottu sa tzittade: sìnche fin mortos peri medas in sa familia Fujiwara. Sicundu a su gubernu giapponesu, bi aìat àppiu troppu coincidentzias, chi si credìan opera de s'ispiritu de Michizane. S'imperadore, tando, aìat dau su cumandu de iscantzellare s'ordine de esìliu, in prus de dare a Sugawara no Michizane tottus sos postos de manera postuma. Su gubernu lu aìat fattu deus e fravicàu unu tempiu (chin lùmen *Tenman-gū*) in onore suo.
Pantasima

Su **pantàsima** o **pantàsma** (dae su grecu *φάντασμα*, phàntasma) est un'essere folkloricu propriu de contos e paristòrias. Est una presentzia chene corpus, chi a s'ispissu tenet calicunu elementu inchietante (chene conca, ancas o pedes, e gai sichinde). Sos elementos inchietantes non si firman inoche, ma sichin fintzas chin atteros comente s'ora (a su solitu a de notte), su locu (campusantu), etz.

Su faveddu "pantasima" benit dae su grecu anticu *φάντασμα*, chi benit dae su verbu *φαντάζω* (phantàzo, "ammustrare": dae sa radìchina *φαν*-, chi esprimit sa bidea de su "cumpàrrer" e de su "pònner in mustra") tenìat su sinzìficu de "cumparta" e petzi chin su tempus at picàu cussu suprannaturale pro indittare sa cumparta de unu mortu. Su pantasima est una fregura chi torrat a cumpàrrer in sa traditzione populare (folklore) e literaria de belle tottus sas tziviltades. In sa traditzione orientale e in cussa greca e romana, sa cumparta de pantasimas non si assotziat a su sentidu de timoria.

Su pantasima est unu pessonazu tipicu de sa litteradura fantastica e de s'orrore. Unu esempiu fentomadu si podet acattare in s'Amletu de William Shakespeare. In sos contos goticos e horror, su pantasima istat a s'ispissu in casteddos e domos betzas. In medas contos pro pitzinnos, su pantasima podet tènner unu rolu positivu.
Ubume

**Ubume** (*産女*), una casta de *yokai* o *bakemono* (pantasimas giapponesos) sun sos ispiritos de feminas chi sìnche sun mortas a puntu de parturire, o mortas chene attendere a pitzinnu issoro. Ubume est una fregura classica de su folklore giapponesu, chi bolet sas feminas a mantènner su deper issoro pro sas criaduras, e bi nde at paritzos de contos a pizu de custu pantasima. Si bestin in kimono biancu e tenen pilos longos, chene firmalliu perunu.

In carchi contu, s'ubume dìat comporare durches e atteru mandicu a fizu suo chin dinare chi, a pustis, mudat a foza sicca. In atteros contos, s'ubume dìat chircare de attragher a un'omine in bida, e a lu ghiare cara a su pitzinnu, de manera chi sa sotziedade nde podat tenner contu e su pantasima podat pasare in pache. In atteros contos galu, s'ubume tenet chin secus sa criadura nàschia de pac'ora, chi chircat de dare a unu passante comente una prova. Si su passante atzettat su pitzinnu, tottu ind un'iscutta pesat semper de prus fintzas a cando faticat a lu mantènner in bratzu. Si bi la fachet, s'ubume li dimandat itte disizat e a su solitu lu premiat chind unu podere suprannaturale. Atteramente, sa criadura diventat unu dimoniu e at a uchidere sa pessone, chind unu mossicu chi li secat sa gannighina a gula.
Ikiryō

**Ikiryō** (*生霊*), chi a sa littera bolet narrere "ispiritu in bida", est su faveddu impreàu in su folklore giapponesu pro indittare sa cumparta de una pessone in bida ischirriàda in duos (corpus a un'ala e s'anima a un'attera), supratottu ca tenet fele contra a calicunu. In su mentras chi s'ispiritu est attesu dae su corpus, si credet chi su "pantasima" facat dannu a sa pessone menispretziada. Cantu prus a longu su fele abbarrat, cantu prus s'Ikiryō est foras de su corpus: cantu prus a longu s'ispiritu non torrat a intro de su corpus, tantu prus debile su corpus diventat, fintzas a causare sa morte de sa pessone ischirriada.

No est su matessi, ma in sa credentzia si podent acattare assimizos chin su tedescu *doppelgänger*.
Referendum consultivu sardu de su 2011

Su **referendum consultivu sardu de su 2011** est istadu unu referendum rezonale de tipu consultivu chi at tentu logu in Sardigna in sas dies de su 15 e 16 maju de su 2011. Su referendum lu aìat propostu Sardigna Natzione Indipendentzia, pro dare modu a sos sardos de si esprìmer a pizu de sa possibilidade de fraigare in s'isula tzentrales elettronucleares o a bi allogare iscorias nucleares, cun su Decretu n.1 de su 30 de bennalzu de su 2011. Su quorum si lompìat cun su 33% de sos tzittadinos sardos chi bolìat sa leze rezonale n.20 de su 1957. Sa dimanda posta a referendum fit:

Sa dimanda in su referendum sardu nche ponìat in mesu péri sas iscorias, a differentzia de cussu abrogativu italianu chi at tentu logu unu mese a pùstis in sas dies de su 12 e 13 de làmpadas, chi imbètzes arresonaìat de su fraigamentu de tzentrales elettronucleares ebbìa. Su referendum rezonale lu at amparadu sa zunta rezonale, chi tando nde fit a cabu Ugo Cappellacci, accorpende sas eletziones amministrativas. Custu referendum tenìat solu balore consultivu, non cumpromittende nen su gubernu sardu nen cussu de s'istadu italianu: punnaìat a esser unu messazu politicu, bida sa partetzipadura populare a su referendum e su chi nde est resurtadu dae in ìe.

## Partetzipadura

## Resurtados





#### Resurtados pro provintzia
Funayūrei

**Funayūrei** sun, sicundu sa mitologìa giapponesa, una zenìa mala de pantàsima (*[[Yūrei|yūrei]]*) chi fit in mare, pedìnde a sa zente una trudda giapponesa particulare (*hishaku*). Nànchi s'ispiritu malu (*[[Onryō|onryō]]*) de su mortu in mare, prenu de fele contra su mundu, si serbìat propriu de custa trudda pro prenare sa nave o barchitta de abba marina pro la facher affundare e nde mandare a modde tottu sos chi bi fin, affocandelos a issos puru.

Unu esempiu, bastante fentomadu in su folklore giapponesu, de Funayūrei si podet agattare in su contu de Hoichi su Chene-oricras.
Latùmene

Su **latùmene** est unu produtu pischencu tìpigu sardu e sitzilianu, impreadu in sa coghina logale.

Est istadu recunnotu ufissiarmente e intradu a sa lista de sos produtos agroalimentàrios tradissionales italianos (P.A.T.) dae su Ministèriu de sas Polìtigas Agrìculas, Alimentàrias e Padentales (Mipaap). Isse si lograt dae sa traballadura de sa bussa de sa sèmena de sos isemprales masculinos de sa tunnina o de s'eritola.

In Sardinna s'agatat mescamente in sa costera ponentesa de su Cabu de Zosso (Caraluforte est cunnotu in manera ispetziale pro su latùmene suo), cando ch'in Sitzìlia est tìpigu prus chi totu de sas zonas de Tràbani, Palermu e Siragusa. Est su tantu masculinu de sa butàriga, dae sa cale si diferèntziat pro su colore, chi est rosa carrencu, cando chi sa butàriga est in colore de arantzu.

Est un'amaniadura rara e de arta gastronomia. Podet esser impreadu pro cunfetare macarrones o insaladas, o tando si podet cunsumire deretamente frissu. In sa coghina trabaniesa s'utilizat finas suta de sale.
Terranoa e Labrador

Su **Terranoa e Labrador** (in inglesu: **Newfoundland and Labrador** (/n(j)uːfənˈlænd ænd ˈlæbrədɔr/, in frantzesu: **Terre-Neuve-et-Labrador**) est sa provìntzia prus orientale de su Cànada. Postu in sa regione atlàntica, est formadu de s'ìsula de Terranoa e de sa parte norti-orientale de su territòriu continentale de Labrador. Sa capitale est Saint John's.  

Est sa provìntzia linguisticamente prus omogènea, sende chi unu 97,6% de is residentes tenet s'inglesu che limba mama. 

Sa provìntzia tenet istèrrida de 405.212 km² e populatzione de unos 526.700 bividores, de chi unu 92% bivet in s'ìsula de Terranoa (mescamente in sa penìsula de Avalon) e is àteras minores chi dd'istant a inghìriu. Su 40% de totu sa populatzione istat in sa capitale e in s'àrea metropolitana sua.

Su Terranova e Labrador est istadu in tempus andadu colònia de su Rènniu Unidu e fatu provìntzia canadesa su 31 de maju 1949, cun nùmene de *Terranova*, mudadu in su de oe su 6 de nadale 2001.

Istoricamente, in Terranoa s'agataiant fintzas  bariedades particulares de frantzesu e irlandesu, e aici puru s'estinta limba beothuk. In su Labrador sunt faeddados dialetos inuktitut. 
## Àteros progetos
Terranoa (ìsula)

**Terranoa** (in inglesu: **Newfoundland**; in frantzesu: **Terre-Neuve**; in micmac: *Ktaqamk*; in gaèlicu: *Talamh en Eisc*) est una ìsula manna chi s'agatat a illargu de sa costera atlàntica de s'Amèrica de su Norte. 

Est parte de su territòriu de sa provìntzia canadesa de Terranoa e Labrador. Sa capitale de sa provìntzia, Saint John's, s'agatat in su cabu estu de s'ìsula, chi est fintzas su puntu prus orientale de su Nordamèrica.

A su sud de Terranoa s'agatat su territòriu frantzesu de Saint Pierre e Miquelon.

Is primos europeos chi bi siant lòmpidos sunt istados is Vichingos a cara de s'annu 1000. Sa prima colònia britànnica torrat a su 1497.
## Àteros progetos
Saint John's (Terranova e Labrador)

**Saint John's** (in frantzesu: **Saint-Jean de Terre-Neuve** pro dd'iscerare de sa bidda omònima de su Nou Brunswick, incurtzadu in **Saint-Jean**) est una tzitade de unos 100.600 bividores de su Cànada, capitale de sa provìntzia de Terranova e Labrador. 

Sa bidda s'agatat in s'ìsula de Terranova. Cun s'àrea urbana lòmpet a populatzione addopiada.
## Àteros progetos
Fogu de campusantu

Su **fogu de campusantu** (connoschidu fintzas cun atteros nòmines peri tottu sa Sardigna, comente **Ziròne** in Logudoro, **focu de sas animas** in su trettu de Nugoro e **fogu de Sant'Elmu** in Campidanu) sun frammigheddas de colore turchinu chi si manifestan a libellu de su terrinu in tzertos logos, comente appuntu sos campusantos, ma fintzas padules e istànios. Su periodu menzus pro los bìder est a tardu, in sas dies de su mese de Austu.

Si trattat de frammigheddas chi benin dae su brujamentu de metanu e fosfanu, dèbidu a su pudrìmine de restos organicos.

Sos contos a pizu de sos fogos de campusantu sun paritzos. In s'antigòriu, si naraìat chi fin sa proa de s'esistentzia de s'anima in intro de su corpus. Calicuna populatzione nordica, imbètzes, creìat chi a los sighire si podìat agattare su propriu destinu.
Hitodama

In su folklore giapponesu, **hitodama** (*人魂* "anima umana" o *人玉* "botza umana") sun sas animas de sa zente morta de pag'ora in sa forma de una frammighedda. Issas si manifestan ind una botza de colore turchinu o birde cund una coa longa, e si creet chi apan orìzine dae gas chi si artziat dae tumbas e losas umanas. Credentzia bolet chi cumpàrzan a curtzu de una persone a puntu de sìche mòrrer, cando s'anima lassat su corpus.

Sos *hitodama* si abbàidan a su solitu a curtzu de campusantos e buscos a tempus de istiu, su tempus creitu "traditzionale" pro sa cumparta de pantasimas e ispiritos suprannaturales in Giappone. Su *hitodama* podet esser un'ispiritu malu o indifferente a s'omine vivu: a bìas, dìat poder iscumpàrrer o sìnche rùer a terra cando sa zente lu bìdet; atteras bìas, dìan poder ghìare a unu biazadore in logos ispèrdidos pro los fagher perdere. Si naran péri *onibi* (*鬼火* "dimòniu de fogu").

Sos *hitodama* si poden pònner a pare, chene duda peruna, cun sos fogos de campusantu otzidentales.
Multiplayer.it

**Multiplayer.it** est unu fozu de papéri in lìnia chi tratat de videojocos.

Est naschidu in su 1999, e a libellu istatisticu est unu de sos primos zassos italianos in retza dedicàdu totu a su mundu de sos videojocos.

## Cuntènnidu
Multiplayer.it tenet articulos totu dedicàdos a videojocos pro console e PC cun novas de cada dìe, antiprìmas, proas, retzensiones, intervistas, ispetziales, editoriales, classificas e datos a pizu de cantu bendent videojocos e console; a sos usuàrjos, in prus, si dat sa possibilidade de interbènner, sìat cummentende in sos articulos in chistiòne, sìat pro mèdiu de unu forum (chi ant tancadu).

In su mese de làmpadas de su 2006, su zassu at fatu unu canale video de propiedade, cun tantu de rubricas e diarios de biazu dae fieras videoludicas.

In sos urtimos meses de su 2008 e in sos annos a sighire, ant fatu meda prus mannu su canale video e su zassu at cumintzàdu a fàgher ispetziales video e, in prus, videorubricas a costazu de *live streaming* publicàdos in Twitch; in su canale YouTube suo, péri video de ispàssiu e coberturas in video alternativas de sos atòbios prus importantes a pizu de videojocos.

In su 9 de Nadàle de su 2014, ant fraigàdu una parte dedicàda a su cosplay, cun sa publicadura de fotografias e video de presentada periodicos, fatos a posta pro su portale. A pùstis de calicuna briga, ant nadu chi in benidòre su zassu at a fagher acudìre fintzas cosplay professionales mascros, e cosplay amatoriales de leghidores interessados, chi ant a poder parare fronte a sos modellos chi lu faghent pro traballu.

## Aggantzos de fora
*Zassu in lìnia