open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Volodymyr Zelens'kyj

**Volodymyr Oleksandrovyč Zelens'kyj**​ (in ucrainu, Володи́мир Олекса́ндрович Зеле́нський, Kryvyj Rih, RSS de Ucraina, URSS; 25 de ghennàrgiu de su 1978) est unu dotore in deretu, atore, cummediante, iscenegiadore, produtore, diretore e polìticu ucrainu, dae su 20 de maju de su 2019 su de ses presidentes de Ucraina.

In antis de sa carrera polìtica, si fiat laureadu in deretu e aiat criadu una domo produtora, *Kvartal 95*, chi produit films, disinnos animados e programmas de cummèdia pro sa televisione.​ *Kvartal 95* aiat criadu una sèrie de televisione narada Serbidore de su Pòpulu, in sa cale Zelens'kyj aiat tentu su rolu de presidente de Ucraina.​ Sa sèrie fiat trasmìtida dae su 2015 fintzas a su 2019. Unu partidu polìticu chi giughet su matessi nùmene de su programma de televisione fiat criadu in su mese de martzu de su 2018 dae impreados de *Kvartal 95*.

Aiat annuntziadu sa candidadura sua pro sas eletziones presidentziales de Ucraina de 2019 in sa note de su 31 de nadale de su 2018,​ oscuressende su discursu de fine annu de su presidente Petro Porošenko in s'èspuru de Annu Nou in su canale de televisione 1+1.​ Ses meses in antis chi Zelens'kyj annuntziaret sa candidadura sua, giai fiat unu de is candidados printzipales in is chircas de opinione pro sas eletziones.​ Zelenski aiat bintu sas eletziones cun su 73.22% de is votos in su segundu turnu, binchende a su titulare Petro Porošenko.
## Filmografia
### Tzìnema
#### Atore
* *Love in the Big City* (2009)
* *Office Romance. Our Time* (2011)
* *Love in the Big City 2* (2012)
* *Rzhevsky Versus Napoleon* (2012)
* * 8 First Dates* (2012)
* *Love in Vegas* (2014)
* *8 New Dates* (2015)
* *I, You, He, She* (2018)

#### Dopiadore
* *[[Paddington (film)|Paddington]]* (2014)

### Televisione
* *[[Sluha Narodu]]*  (2015-2019)
* *Tanci z zirkamy*  (2016)
* *Ja, ty, vin, vona* (2017)
## Riferimentos

## Àteros progetos
Longobardos

Is **Longobardos** sunt istados una populatzione germànica, protagonista intre is sèculos II e VI de una migratzione longa chi ddos aiat portados dae su cursu bàsciu de s'Elba fintzas a s'Itàlia. Sa mòvida migratòria aiat tentu cumintzu in su sèculu II, ma isceti in su sèculu IV su pòpulu in s'interi aiat lassadu s'àrea de s'Elba; durante sa tramudàntzia, acontèssida sighende su cursu de su riu, is longobardos fiant intzapados in antis a su cursu mèdiu de su Danùbiu (fine de su sèculu V), a segus a Pannònia (sèculu VI), in ue aiant afortiadu sas istruturas polìticas e sotziales cosa issoro, si fiant cunvèrtidos in parte a su cristianèsimu arianu e aiant surbidu elementos ètnicos de orìgine vària, massimamente germànicos.

Intrados in cuntatu cun su mundu bizantinu e sa polìtica de s'àrea mediterrànea, in su 568, ghiados dae Alboinus, si fiant aposentados in Itàlia, in ue aiant dadu vida a unu regnu indipendente chi aiat istèrridu in manera progressiva su domìniu pròpiu subra de sa majoria de su territòriu italianu continentale e peninsulare. Su domìniu longobardu fiat articuladu in ducados vàrios, chi gosaiant de una autonomia manna respetu a su pòdere tzentrale de is soberanos aposentados in Pavia; in su cursu de is sèculos, nointames, is gurreis chi si fiant sighidos aiant afortiadu a pagu a pagu s'autoridade issoro e duncas s'unidade interna de su regnu. Su regnu longobardu, chi intre su sèculu VII e su cumintzu de su VIII fiat arribadu a rapresentare una potèntzia de relevu europeu, aiat sessadu de èssere un'organismu autònomu in su 774, a pustis de sa derrota padèssida dae is Francos ghiados dae Càralu su Mannu.

In su cursu de is sèculos, is Longobardos, a primìtziu casta militare seberada in manera chìrdina dae sa massa de sa populatzione romànica, si fiant integrados in su tessìngiu sotziale italianu, gràtzias a s'emanatzione de leges iscritas in latinu (Editu de Rothari, 643), a sa cunversione a su catolitzèsimu (fine de su sèculu VII) e a s'isvilupu, fintzas artìsticu, de relatos semper prus istrintos cun is àteros cumponentes sotziopolìticos de sa Penìsula (bizantinas e romanas). Sa fusione intre s'elementu germànicu longobardu e su romànicu aiat postu is bases, segundu unu modellu comunu a sa majoria de is regnos latinu-germànicos artu-medievales, pro sa nàschida e s'isvilupu de sa sotziedade italiana de is sèculos a sighire.
## Galleria de immàgines

File:Lombard Migration.jpg|Tapas de sa migratzione longobarda a manu de Itàlia
File:Alboin's Italy-it.svg|Domìnios longobardos suta Alboinus (annu 575 tzirca)
File:Rotari's Italy-it.svg|Regnu longobardu suta Rothari (annu 652 tzirca)
File:Aistulf's Italy-it.svg|Istèrrida màssima (inditadu cun colore murru) de su regnu longobardu, suta su regnu de Aistulfus

## Àteros progetos
Santu Lussurgiu/campidanesu

**Lussùrgiu** (*Luxorius* in latinu, *Lussorio* o *Rossore* in italianu; ?, sèculu III - Fordongianus, 21 de austu 304) est stau unu soldau romanu, *apparator* de su *praeses* de Sardigna, martirizau duranti is persecutzionis de Diocletzianu. Est venerau a santu de sa Crésia catòlica.

## Agiografia

De custu santu scieus mascamenti de sa *Passio sancti Luxorii martyris* de su sèculu XII: Lussùrgiu, a servìtziu de su prèsidi de Sardigna Delphinus, si cunvertit a su cristianèsimu. Agatau cristianu, est cundennau a morti e trasladau a *Forum Traianii* (sa Fordongianus de oi), aundi at sunfriu su martìriu de sa decolladura e est stau interrau in d-una losa aundi posca est stada fraigada sa crésia de santu Lussùrgiu. Sa traditzioni si contat chi paris cun Lussùrgiu ant sunfriu su màrtiriu puru dus giòvunus, Sessèlegu e Camerinu.

## Cultu

Sa Crésia catòlica afestat a santu Lussùrgiu in su 21 de austu, data de sa morti sua, cun tìtulu de arregordu in is diòtzesis de Sardìnnia. Est patronu de Ceraxus e de Santu Lussurzu. In Sardìnnia est afestau puru in Fordongianus, Nuràminis, Romana e in àterus logus. A onori suu si currit un'àrdia in Santu Lussurzu.

Su cultu de santu Lussùrgiu est testimongiau giai in su 599 in d-una lìtera de papa Gregori Mannu a su pìscopu de Casteddu Gianuàriu, e in su *Martyrologium Hieronimianum* (sèculu V). Su cultu est presenti in Itàlia puru, aundi est venerau cumenti *San Rossore*: in Pisa si tenint unus cantus de relìcuias cosa suas, e in Pavia puru.

## Referèntzias
Sarvadore Vidal

**Sarvadore Vidal**, pseudònimu de Giuanne Andria Contini (Maracalagonis, 1575 - Roma, 28 de ghennàrgiu de su 1647), est istadu unu religiosu e iscritore sardu chi faghiat parte de s'òrdine frantziscanu, e at iscritu in sardu, latinu, castillianu e toscanu. 

At biagiadu meda istende in medas cunventos.

## Biografia
At istudiadu in Casteddu, in ue s'est laureadu in diritu tzivile e canònicu. Est istadu pàrracu de Murera e de Maracalagonis, finas a cando in su 1617 no at abbandonadu sos seculares pro colare a s'Òrdine de sos Padres Minores in sa tzitade de Casteddu. In su 1619 sos superiores suos l'ant imbiadu a Ispagna, a Alcaraz e Cartagena, e posca est istadu in Roma in su collègiu de Santu Perdu in Montòriu in ue at istudiadu limbas orientales. Dae su 1631 at preigadu pro 5 annos intre Toscana, Lombardia e Còrsica, e in su 1636 est torradu a Sardigna ue est abarradu duos annos. A pustis est torradu a Toscana, a Milanu e in fines s'est tramudadu in manera definitiva a Roma.
Su Tola lu definit "oradore fecundu a beru" e "iscritore chi non s'istracat mai", nointames custu retenet chi su mòngiu esseret «s'improvisadore prus mostruosu chi finas a oe bi siat istadu de iscrituras istòricas, filològicas, eremitanas, morales e apologèticas, de poesias latinas e castillianas de cada genia, de sermones, de beschizos e de cummèdias».

## Òperas

* *Chronica Seraphici*, Florentiae, 1630
* *Annales Sardiniae*, pars I, Florentiae, 1639 (dedicato a Ferdinando II de' Medici, Granduca di Toscana);
* *Annales Sardiniae*, pars II, Mediolani, 1645 (dedicato a G. Arias Maldonado, consigliere del Senato di Milano).
* *Chronica sacra santuario di Corsica*, Firenze, 1639
* *La vita del B. Salvatore da Orta*, Firenze, 1640
* *Clypeus aureus excellentiae calaritanae*, Florentiae, 1641.
* *Respuesta al historico Vico*, Venetiis, 1644
* *Urania Sulcitana* di Salvatore Vidal: classicità e teatralità nella lingua sarda, Civiltà e storia di Sardegna; a cura di Sergio Bullegas, Edizioni Della Torre, Casteddu, 2004. ISBN 887343391X - ISBN 9788873433910,

## Riferimentos


## Bibliografia

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Àteros progetos
*  Sa Wikisource italiana tenet una pàgina dedicada a **[https://it.wikisource.org/wiki/Autore:Salvatore%20Vitale Sarvadore Vidal]**

## Ligàmenes esternos

* 
*
Tzitade metropolitana de Tàtari

Sa **tzitade metropolitana de Tàtari** est una tzitade metropolitana sarda, cun Tàtari che a cabu de logu, chi che a territòriu tenet sa chi in antis fiat sa provìntzia de Tàtari, francu su territòriu de sa provìntzia noa de su de sa Sardigna de su Nord-Est. Sa tzitade metropolitana de Tàtari l'ant istituida cun sa Lege Regionale 12.4.2021 n. 7 e est ligada pro territòriu e istòria a sa provìntzia de Tàtari, esìstida intre su 2005 e su 2016.

## Comunes
Sos comunes chi faghent parte de s'ente sunt: S'Alighera, Anela, Àldara, Bànari, Benetuti, Bessude, Bunnànnaru, Bono, Bonolva, Boruta, Botidda, Urtei, Bultzi, Su Burgu, Carzeghe, Casteddu Sardu, Cherèmule, Tzaramonte, Codronzanu, Cossoine, Èrula, Isporlatu, Fiolinas, Giave, Illorai, Itireddu, Ìtiri Cannedu, Laerru, Mara, Martis, Monteleone, Mores, Muros, Nughedu Santu Nigola, Nule, Nujvi, S'Ulumedu, Òsile, Ossi, Otieri, Pàdria, Patada, Pèifugas, Piaghe, Portu Turre, Putumajore, Potuvigàri, Rumana, Cuzina, Tàtari, Séddini, Semèstene, Sènnaru, Sìligo, Sossu, Istintinu, Tergu, Tiesi, Tissi, Turalva, Tula, Uri, Ùsini, Codaruina, Viddalba e Biddanoa Monteleone.

## Riferimentos


## Artìculos ligados

* Gaddura
* Tàtari
Dii de su Pi gregu

Sa **Dii de su Pi gregu** est una dii de s'annu dedicada a sa costanti matemàtica pi gregu, festada de sòlitu su 14 de martzu.

## Dii de su Pi gregu

Sa dii dedicada a su Pi gregu est su 14 de martzu: su sceberu dd'at ispirau  su formau de sa data mesi-dii, impreau me is Stadus Aunius, sendi chi s'arresurtau est su nùmeru "3,14", grafia chi inditat s'acostadura a su centèsimu de pi gregu. In prus, calincunu dda festat a is oras 15, a manera chi sa data siat 3,1415, balori chi s'acostat de prus a sa costanti.

Sa dii dd'ant festada po sa primu borta in su 1988 me in s'Exploratorium de San Francisco, po mori de su fìsicu stadunidensu Larry Shaw, onorau apustis cun su tìtulu de "Prìntzipi de su pi gregu".
Su calendàriu de sa primu manifestada previdiat unu corteu tundu a giru de unu de is fràigus de su museu e sa bèndida de turtas a sa frùtura, decoradas cun is tzifras decimalis de su pi gregu (custu poita ca *pi* in inglesu tenit sa matessi pronùntzia de *pie*, turta tìpica de is paisus anglosàssonis). Cun is annus, sa festa est bessida famada me is dipartimentus de matemàtica e in istitutzionis vàrias de su mundu.

In su 2009, cun sa Risolutzioni H.RES.224, sa Càmera de is Rapresentantis de is Stadus Aunius de Amèrica reconnoscit su 14 de martzu comenti a dii ofitziali de sa costanti matemàtica e cumbidat is dotzentis a bivi sa Dii de su Pi gregu comenti a ocasioni po “animai a is giòvunus a su stùdiu de sa matemàtica”. In su 2017 fintzas s'Itàlia at festau sa dii in manera ofitziali.

Su 14 de martzu de su 2018, po is 30 annus de sa Dii, Google at onorau sa festa cun una versioni artìstica de su logo suu.  Sa pròpiu cosa dd'iat giai fata in su 2010.

## Dii de s'acostadura a pi gregu
Sa dii de s'acostadura de pi gregu est su 22 de argiolas: 22/7 est difatis un'acostadura de π connota de su tempus de Archimede.

## Datas alternativas
Is datas chi sighint funt alternativas a su 14 de martzu e a su 22 de argiolas:

* 26 abrili (o 25 abrili me is annus bisestus): in cussa data, a incumentzai de su 1 de gennaxu, sa Terra cumprit un'arcu cun circonfèrentzia de 2 radiantis, est a nai 1⁄π bortas s'òrbita totali a giru de su Soli.
* 10 de donniasantu (9 de donniasantu me is annus bisestus): sa de 314 diis de s'annu segundu su calendàriu gregorianu.
* 21 de idas (20 de idas me is annus bisestus): sa de 355 diis de s'annu, a is 13:13 (1:13 PM segundu sa notatzioni a 12 oras), chi currespondit a 355/113, àtera acostadura scoberta de su matemàticu Zu Chongzhi.

## Riferimentus


## Bibliografia

* 

## Ligòngius esternus

* 
* The Exploratorium's Pi page Pàgina dedicada a sa dii in su situ de s'Exploratorium
* 
*
Madagascar (film)

***Madagascar*** (*Madagascàr* in sardu) est unu film animadu americanu, prodùidu dae sa DreamWorks Animation. Dirigidu dae Eric Darnell e Tom McGrath, su film includet sas boghes de Ben Stiller, Chris Rock, David Schwimmer, Jada Pinkett Smith, Sacha Baron Cohen, Cedric the Entertainer, e Andy Richter.

*Madagascar* fiat bessidu in sos tzìnemas de sos Istados Unidos su 27 de maju de su 2005. In su momentu de bessire, fiat su film animadu prus caru produidu finas a tando, costadu 75 milliones de dollaros.

## Distributzione

### Originale

* Ben Stiller: Alex/Alakay
* Chris Rock: Marty
* David Schwimmer: Melman
* Jada Pinkett Smith: Gloria
* Sacha Baron Cohen: Re Julien
* Cedric the Entertainer: Maurice
* Andy Richter: Mort
* Tom McGrath: Skipper
* Christopher Knights: Soldato
* Chris Miller: Kowalski
* John DiMaggio: Rico
* Elisa Gabrielli: Nana
* Eric Darnell: Ferox

### Italiana

* Ale: Alex/Alakay
* Franz: Marty
* Fabio De Luigi: Melman
* Michelle Hunziker: Gloria
* Oreste Baldini: Re Julien
* Roberto Draghetti: Maurice
* Massimiliano Alto: Mort
* Luigi Ferraro: Skipper
* Franco Mannella: Sordau, Ferox
* Gerolamo Alchieri: Kowalski
* Pasquale Anselmo: Rico
* Cristina Grado: Nana

## Riferimentos


## Acàpios

*  Giassu ufitziale
456

Su **456** (CDLVI in nùmeros romanos) est un'annu bisestu de su sèculu V.

## Acuntessimentos

* Flavius Ricimerus e Iulius Valerius Maiorianus, generales de s'imperadore romanu Avitus, ddu binchent in Praghèntzia. Maiorianus ddu faghet a pustis mòrrere de fàmene.
* Is burgùndios negòtziant un'espansione de territòriu cara a su sud-ovest de s'àrea Rodanu-Saona e un'acòrdiu pro sa partzidura de su podere cun is senadores romanos locales.
* Acabbat su domìniu romanu in Sardigna e incumentzat sa dominatzione vàndala.
Transitzione de gènere

Sa **transitzione de gènere** est su protzessu de càmbiu sa presentatzione de gènere o is caraterìsticas sessuales de una persone de manera chi cuncordent cun su sentidu internu pròpiu de identidade de gènere: s'idea de su cale assumit su sentidu de èssere òmine, fèmina, o èssere non-binàriu o genderqueer. Pro is persones transgènere e transessuales, custu protzessu implicat una terapia de assignadura torra (chi podet inclùdere sa terapia ormonale suplida e sa chirurgia de assignadura torra de sessu), s'identidade de gènere de custos indivivìduos est difatis oposta a sa de su sessu e gènere assignados cun su naschimentu. Sa transitzione podet implicare unu tratamentu mèigu, ma non semper ddu previdet. Is trasformistas, is drag queens e is drag kings non sighint transitzione in generale, dae chi is presentatziones variantes issoro de gènere ddas'adotant (normalmente) petzi de manera temporale.

Sa transitzione comintzat cun una detzisione de transitzione, motivada dae su sentidu chi s'identidade de gènere de una/u non cumbinat cun su sessu chi si ddi fiat assignadu cun su naschimentu. Una de is tapas prus comunas de sa transitzione est essire dae s'armàriu pro sa prima borta.​ Sa transitzione est unu protzessu chi podet durare intre vàrios meses e vàrios annos. Carchi persone, in piessignu is non-binàrias o is persones genderqueer, podent passare totu sa vida in transitzione e podent torrare a definire e interpretare su gènere issoro a mesura de su chi ddi acontesset in su tempus. Sa transitzione comintzare de norma dae in ue sa persone s'intendet còmoda: pro calicunos, custu comintzat cun sa famìlia issoro cun sa cale tenent intimidade e arribat a sos amigos prus a tardu o podet comintzare cun is amigos a primu e sa famìlia a pustis. A bortas, sa transitzione si produit a livellos diferentes intre sas isferas diferentes de sa vida. Pro esempru, calicunas/-os podent fàghere sa transitzione cun sa famìlia e sos amigos in antis de essire dae s'armàriu in su traballu.

## Riferimentos
Fukushima

**Fukushima** (in giaponesu: 福島市 *Fukushima-shi*) est una tzitade de su Giapone, bidda manna de sa prefetura omònima a subra de s'ìsula de Honshū. In su 2019 sa tzitade teniat unos 287.000 abitantes. Est connota prus che totu pro su disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi, acontèssidu in sa tzentrale omònima a unos 60 km a tesu in lìnia de àera.

## Istòria
In passadu ddi naraiant "Shinobu-no-sato," bidditzolu de Shinobu. In su sèculu XII, su sennore feudale Suginome Taro aiat fraigadu su casteddu Suginome e su bidditzolu aiat cumintzadu a s'isvilupare a giru de su casteddu de Fukushima. In su perìodu Edo, Fukushima aiat cumintzadu a prosperare gràtzias a sa produtzione de seta e de is tèssidos suos e su nòmine suo est essidu famadu fintzas in Kyoto. A pustis de su "Rinnovamentu Meiji" in su 1868 ant istabilèssidu in Fukushima un'ufìtziu de sa prefetura e unu de sa Banca de su Giapone. Custa est istada sa prima banca natzionale in sa regione de Tōhoku. Sa tzitade est istada fundada su 1 de abrile de su 1907. Su 1 de trìulas de su 2008 a Fukushima ant agiuntu sa localidade de Iino, chi aparteniat a su Distretu de Datas.

### S'intzidente in sa tzentrale nucleare
 
Sa tzitade at tentu una notoriedade mundiale improvisa cando, a pustis de su terremotu de su 11 de martzu 2011 est acontèssidu unu intzidente grae in sa tzentrale nucleare, chi s'agatat 60 chilòmetros a tesu. Pro neghe de is livellos de radiatziones, mancari no apant giutu a s'evacuatzione de sa tzitade, is bividores ant prefertu a abarrare in domo a merì, ismenguende is fainas econòmicas noturnas in tzitade.

## Riferimentos
Sibèria

Sa **Sibèria** (in russu: Сиби́рь, tradùsidu: *Sibir*) est una regione geogràfica manna chi s'agatat in sa parte asiàtica orientale de sa Federatzione Russa, pro custu puru si ddi narat **Rùssia asiàtica**, **Rùssia orientale** o **Rùssia de s'Est**; e pro more sa posidura geogràfica sua respetu a su continente asiàticu si ddi narat fatu·fatu **Àsia Setentrionale**, **Àsia de su Norte**, **Norte de Àsia**.

Est una regione chi s'iscàmpiat dae is montes Urales in s'ovest, fintzas a s'otzèanu Patzìficu in s'estu, e chi si ghetat in su norte in s'otzèanu Àrticu, mentra is in su sud allàcanat cu Kazachistàn, Mongòlia, Corea de su Norte e Tzina. Su frùmene Enisej partzit sa Sibèria in duas partes, otzidentale e orientale. Non rapresentat peruna partzidura polìticu-amministrativa, dae chi est formada dae distretos vàrios de sa Federatzione Russa.

Sa Sibèria rapresentat unu 76% de su territòriu de sa Rùssia (13,1 milliones de chilòmetros cuadrados), cun densidade de populatzione bàscia meda, sende chi ddoe bivet isceti su 28% de sa populatzione de Rùssia, chi benint a èssere unos 36 milliones de persones . Custu est echivalente a una densidade de populatzione mèdia de tzirca tres bividores pro chilòmetru cuadradu (simigiante a sa densidade de s'Austràlia), faghende de Sibèria una de is regiones cun populatzione prus iscassa dae sa Terra.
## Àteros progetos
Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna

Sa **provìntzia de Gaddura Nord-est de Sardigna** est una provìntzia de sa Sardigna, cun cabu-de-logu in sos comunes de Terranoa e Tèmpiu, chi tenet unu territòriu nàschidu dae una parte  de sa provìntzia de Tàtari, suprimida cun sa nàschida de sa tzitade metropolitana de Tàtari. Sa provìntzia de su Nord-est de Sardigna l'ant istituida cun sa Lege Regionale 12.4.2021 n. 7 e est ligada pro territòriu e in istòria a sa provìntzia de Terranoa-Tèmpiu, esìstida intre su 2005 e su 2016 .

## Comunes
Sos comunos assignados a custa provìntzia sunt 26: Azos, Alientu, Alà, Altzaghena, Badesi, Belchidda, Bortigiadas, Buddusò, Budune, Calanzanus, Fìgari, Sa Madalena, Lòiri-Portu Santu Pàulu, Logusantu, Luras, Monte, Terranoa, Òscheri, Padru, Palau, Santu Diadoru, Santu Antoni de Calanzanus, Lungoni, Telti, Tèmpiu, Trinitai e Vignola.

## Riferimentos
Provìntzia de su Sulcis Igresiente

Sa **provìntzia de su Sulcis Igresiente** est una provìntzia italiana cun cabu-de-logu in sos comunes de Carbònia e Igrèsias, nàschida dae sa provìntzia betza de su Sud Sardigna. Sa provìntzia de su Sulcis Igresiente l'ant istituida cun sa Lege Regionale 12 abrile 2021 nº 7, e est ligada in manera istòrica e territoriale a sa chi finas a su 2016 fiat sa provìntzia de Carbònia-Igrèsias.

## Comunes
Faghent parte de sa provìntzia custos comunes: Bugerru, Cala Seda, Carbònia, Carloforte, Domunoas, Frùmini Majori, Giba, Gonnesa, Igrèsias, Masainas, Musei, Narcau, Nuxis, Perdaxus, Piscinas, Portescusi, Santu Giuanni Suèrgiu, Santadi, Sant'Anna Arresi, Santu Antiogu, Tratalias, Biddamassàrgia e Sa Baronia.

## Riferimentos
Ingurtosu

**Ingurtosu** est un'apenditzu de su comunu de Arbus, chi est a tesu unos 10 km de sa bidda e at acasagiadu, paris cun Montevecchio, una de is prus minieras de importu de sa Sardigna. A su tzensu generale de sa populatzione e de is abitatziones de su 2011 contaiat 9 bividores.

## Orìgine de su nòmine
Su nòmine suo benit dae su gurtùrgiu de is angiones, chi pobulaiat is chelos de custa àrea. Segundu àteros su nòmine est sa contratzione de *ingurtidroxu*, forsis cun riferimentu a calicunu iscavu mineràriu cun orìgine antiga meda.

## Istòria

Oe est unu bidditzolu isciusciadu e bòidu, ma in passadu fiat arribbadu a acasagiare agiumai a chimbe mìgia persones, funtzionende comente tzentru de diretzione de sa miniera de Ingurtosu e de sa de Gennamari, chi faghiant ambos parte de su cumplessu mineràriu mutidu *filone di Montevecchio*, de in ue bogaiant prumu, zingu e prata. 

Sa miniera, chi aiat comintzadu sa faina estrativa sua in su 1855, fiat arribada a s'espansione màssima in s'incumintzu de su sèculu XX. Sa prima crisi, cun su litzentziamentu de operajos medas, est acontèssidu in su 1943. In su pustisgherra sa faina fiat torrada a incumintzare, ma su declinu fiat oramai aviadu e in su 1968 sa miniera est istada serrada.

In su bidditzolu mineràriu s'agataiant su palatzu de sa diretzione, *“Su casteddu”*, fatu cara a su 1870, in istile neomedievale, a imitatzione de unu palatzu tedescu, in positzione dominante a subra de su restu de su cumplessu, chi cumprendet abitatziones de impreados, sa crèsia, s'ispàciu, sa posta, su campusantu e finas un'ispidale.

Me in sa badde chi collegat su bidditzolu a su mare s'agatant unos cantos putzos mineràrios, comente su Putzu Gal, restauradu e furriadu a àrea de museos a subra de sa vida de is operajos, e is rùderes mannos de sa laveria Brassey, fata in localidade Naracauli in su 1900, cando su propietàriu de sa miniera fiat su nòbile inglesu Lord Brassey. Sa badde acabbat con is "*Dunas de Piscinas*" in ue su minerale bogadu beniat carradu, gràtzias a unu caminu de ferru fatu in su 1871, pro èssere a pustis imbarcadu.

Oe Ingurtosu est unu monumentu de archeologia industriale minerària e faghet parte de su *Parcu Geomineràriu Istòricu e Ambientale* de sa Regione Sardigna, insertadu in sa rete GEO-PARKS de s'UNESCO.

## Galleria de immàgines

File:Laveria Brassey.JPG|Laveria Brassey
File:Ingurtosu, ex direzione.jpg|Ex diretzione de sa miniera
File:Piscinas, mine trolleys on the beach.jpg|Vagoneddos mineràrios in sa praja de Piscinas
File:Arbus - Miniera di Naracauli (07).JPG|Miniera de Naracauli


## Riferimentos
Argentiera (Tàtari)

S**'Argentiera** est un'apenditzu de Tàtari chi s'agatat in su nord-ovest de sa Sardigna.

Est 43 km a tesu de Tàtari e 34 km de S'Alighera.

## Istòria

Finas a is annos sessanta ddoe funtzionaiat una miniera pro bogare prumu e zingu e ferru cun sa parte manna de is istruturas fatas de linna. Sa faina estrativa est acabbada in su 1963. In die de su 2021, sa biddighedda est agiumai in abbandonu.

## Monumentos e logos de interessu

Su situ est de importu comunitàriu e me is annos sunt istados finantziados progetos vàrios de recùperu. Su logu est fintzas cunsideradu unu destinu pro is fainas naturalìsticas, comente a su trekking. S'Argentiera faghet parte de su Parcu geomineràriu istòricu e ambientale de sa Sardigna. 

In su 2015 s'amministratzione comunale de Sassari at recuperadu sa laveria, su Palatzu Podestà e sa Crèsia de Santa Bàrbara.

Su campusantu s'agatat a oru de su caminu intrende in su burgu, in antis a sa marina de Portu Palmas. Ddoe ant interradu is mineris e is famìlias issoro e est ancora impreadu pro is pagos abitantes de sa fratzione.

Sa Cala de s'Argentiera est sa marina de sa biddighedda. S'arena est grussa e murra e sa miniera, chi dda impreaiat comente logu de iscàrrigu, dda partzit in tres.

## Cultura
In sa fine de su mese de trìulas, in sa pratzighedda de su burgu s'acumprit unu fèstival literàriu. In su 2014 ant pigadu parte, intre is àteros, s'atora Geppi Cucciari, s'autore e regista Pif e de presidente de su Senadu de sa Repùblica Italiana Pietro Grasso.

### Tzìnema
Inoghe ant filmadu is iscenas initziales de s*a* pellìcula *Boom!*, cun protagonistas Elizabeth Taylor e Richard Burton e de *Chiedo Asilo*, de Marco Ferreri, cun Roberto Benigni.

### Isport

In s'Argentiera curret fintzas sa proa ispetziale "Sassari-Argentiera" de su Rally de Sardigna.
## Riferimentos
Turri de Flumentòrgiu

**Turri de Flumentòrgiu**, connota fintzas cun su nòmini italianu **Torre dei Corsari**, est una fratzioni de su comunu de Arbus, in Sardìnnia.

Sa localidadi pigat su nòmini de unu forti artu 11 metrus e fraigau in su sèculu XVI de is spanniolus po abbistai is navis de corsarus bàrbarus.

S'agatat a pagus chilòmetrus de Pistis e Sant'Antoni de Santadi e est apretziada meda po is spiàgias suas.

## Riferimentus
Bumbe Orchestra

Sa **Bumbe Orchestra** est unu grupu musicale sardu, fundadu in su 2014.

## Istòria
Fundadu dae su musitzista e cantautore meanesu Emanuele Pintus, su grupu faghet mùsica ligada mescamente a sos gèneres de s'indie rock e de su rock alternativu, ma collaborende fintzas cun artistas de rap e àteros gèneres musicales.

Sa prima publicatzione issoro est s'EP "Isus", de su 2014, ma su primu album est "A Chitzi Intendo su Sabore Tua" de su 2016, cun s'eticheta MSound Records, in collaboratzione cun artistas medas: Gibe a su bassu, Mavo a sa de duas chiterra, Cinotz in sos branos *Civiltadi* e *Mantènnere*, Marisa Sotgiu in *Civiltadi*, Luca Cadeddu Palmas in *Zombie Walk*, Antonio Matzeu in *Aragone* e Antioco Milia in *Beranu*. In antis de su discu fiat essidu su sìngulu *Sa Fossa*

In su 2015 pigant parte a su SUNS Sardigna, fèstival dedicadu a sa mùsica in sas limbas de minoria.

In su 2019 pùblicant su sìngulu nou "Ludu", in collaboratzione cun Cinotz e Tunno e binchent su de XVI Prèmiu Literàriu “Anselmo Spiga” de Santu Sparau in su fèstival Cuncambias, cun sa cantzone *Guetos de santu trabadore*.

In su 2020 essit su de duos albums, "Tempus Connotu", pro s'eticheta Atlantide dischi, cun unos cantos membros noos (Roberto Fiorentino e Andrea Fulghesu a is chitarras, Claudio Orefice a su bàsciu e una pariga de bateristas (Mauro Frau, Roberto Fulghesu e Vassili Casula). Fintzas in custu discu, registradu dae Fabio Demontis, non mancant sas collaboratziones cun àteros artistas: Antioco Milis in sos coros, WhiteFang in *Togo Togo*, Tunno e Cinotz in *Ludu* e Frantziska Cavada in *Ballerina*. 

In s'abrile de su 2020 sa Bumbe Orchestra at rapresentadu sa Sardigna in Aabenraa, in Danimarca, in su Liet International Festival àteru festival musicale de importu mannu dedicadu a sas limbas de minoria.

## Discografia

* 2014 - Isus
* 2016 - A Chitzi Intendo su Sabore Tua
* 2020 - Tempus Connotu

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

* 

* 

* 
*
Little Bay

**Little Bay** est una tzitadedda chi amegant de fraigare in s'ìsula caraìbica de Montserrat pro nde fàghere sa capitale. Est acanta de Brades, sa capitale *de facto* provisòria a pustis de s'erutzione de su 1997. 

## Istòria
Sa populatzione at dèpidu abbandonare in su 1997 sa capitale ufitziale de Montserrat, Plymouth, in su sud de s'ìsula, a pustis chi s'erutzione de su vulcanu Soufrière Hills de su 1995 dd'at interrada. Dae insandus sunt istados fatos unos cantos edifìtzios guvernativos provisòrios in Brades, chi est essida capitale polìtica in su 1998. In s'incomintzu, su trasferimentu depiat èssere temporàneu, ma dae tando est abarrada *de facto* sa capitale de s'ìsula. 

Su progetu est finantziadu dae su guvernu de Montserrat e de su Dipartimentu pro s'isvilupu internatzionale de su guvernu britànnicu.

In su 2012 est istadu detzìdidu unu pranu pro su fràigu de edifìtzios guvernativos. Intre is àteras cosas, at a èssere fatu unu portu nou, chi at a èssere bonu a manigiare naves finas a una longària de 300 metros. Custu diat dèpere favorire fintzas su tràficu de is naves de crusiera. Su costu totale istimadu est de a su mancu 200 milliones de dòllaros de Istados Unidos, sa metade pro su portu. In su 2013 est incomintzadu su traballu pro aprontare s'àrea pro su fràigu. In su maju 2019 ant incomintzadu a fraigare su portu.

## Riferimentos
Monti Arci

Su **Monti Arci** est unu massitzu chi s'agatat in Sardìnnia, me in sa làcana nord-orientali de su Campidanu.

Su monti at tentu s'orìgini sua de unu vulcanu de edadi pleistotzènica e s'estendit in una superfici de 13 560 ètarus chi intrat me is territòrius de Abas, Bàini, Biddaubrana, Marrùbiu, Masuddas, Mragaxori, Pau, Prammas, Santa Justa, Siris, Useddus.
S'orìgini vulcànica de su monti at favorèssiu sa formatzioni de una stèrria manna de pedra crobina (ossidiana), una pedra niedda luxenti, dura e rara, connota giai in su Neolìticu: populatzionis vàrias dd'ant bogada po ndi fai goteddus e ainas de traballu vàrias.

Sa fauna cumprendit sirbonis, bucamelis, assilis, mraxanis, cerbus e crabolus. Sa flora cumprendit ìlixi, matas de suèrgiu e arròili.

In su 1998 est incumentzada s'installatzioni de unu parcu eòlicu po sa produtzioni de energia elètrica. Po nexi de s'installatzioni de màchinas de tecnologia bècia e de s'impossibilidadi de agatai càmbius po nd'arrangiai is guastus, su parcu no at mai funtzionau comenti pranificau e s'est furriau a muntonàrgiu de bascaràmini. S'Enel at propostu in su 2013 s'amodernamentu de su parcu, agatendi perou sa cuntrariedadi de is aministratzionis, ca su pranu no fiat cumpatìbili cun su Pranu Paesagìsticu de sa Regioni.Is comunus ant pediu, e otentu in su 2018, de ddu smontai po liberai s'àrea po progetus nous.

Sa zona est oindii una meta turìstica e is comunus de s'àera ant definiu unu programa de abaloramentu de su territòriu, pruschetotu cun sa realizatzioni de caminus de trekking, apicheddada e bicicreta.

## Riferimentus


## Ligàminis esternus
*
Frantzisca Sanna Sulis

**Frantzisca Sanna Sulis** (Murera, 11 de làmpadas de su 1716 – Cuartùciu, 4 de freàrgiu de su 1810) est istada un'istilista e imprendidora de su Regnu de Sardigna, nòdida pro sa faina impresariale sua in su campu de sas bestimentas e de sa seda e pro àere bestidu unas cantas de sas personalidades de importu prus mannu de s'època sua, che a a sa tzarina Caderina II de Rùssia. Li benit atribuidu s'imbentu de su cambùsciu, una cùfia de seda tìpica de sas bestimentas traditzionales sardas. Durante sa vida sua in su comunu de Cuartùciu at fundadu un'istitutu de benefitzèntzia pro sos pòveros; in memòria sua ant intituladu sa biblioteca comunale de Cuartùciu e su museu de s'imprenditoria feminina (MIF) de Murera.

## Biografia
Frantzisca Sanna Sulis est nàschida in su 1716 a intro de una de sas famìlias sardas de importu prus mannu de su Setighentos e giai dae minore at coltivadu un'interessu pro sa seta e su disinnu de bestires. S'est cojuada a s'edade de deghennoe annos cun Perdu Sanna Lecca bestende unu bestire de isposa chi aiat disegnadu issa matessi, e a pustis s'est tramudada paris a su maridu a sa domo issoro de Cuartùciu, in ue at incomintzadu a si dedicare a sa produtzione de sa seda. S'impreu de telàrgios modernos, a s'avanguàrdia pro s'època, ant megioradu sa calidade de su produtu e, in prus, su clima mediterràneu de sa Sardigna fiat de agiudu mannu pro sa faina sua ca permitiat a sos oos depostos dae sos babbaliscos, narados *sementza*, de s'abèrrere in antìtzipu cunfronta a sa cuncurrèntzia, dende·li un'avantàgiu cumpetitivu. Nointames su fatu chi sos clientes de sa Sulis esserent pro su prus de sos comunes lacanàrgios, parte de sos manufatos suos fiant lòmpidos finas a sa Rùssia. In sa vida sua, paris a sa produtzione de sa seda, si fiat dedicada fintzas a s'insegnamentu de sas tècnicas suas; pro custa resone a pustis de sa pigada a chelu sua, arribbada a s'edade de norantatrès annos in Cuartùciu, l'ant cunferidu una glorificatzione in su campu de s'istrutzione pùblica.
In su testamentu suo at dispostu de lassare sos benes suos a sos pòveros pro mèdiu de sa Crèsia e s'impresa tèssile sua non fiat subravìvida a issa, sos campos de murichessa suos los ant remplasados cun frutedos e de sa faina sua no est abarrada istiga.

In s'11 de làmpadas de su 2022 Google at afestadu sos 306 annos dae sa nàschida sua cun unu *doodle*.

## Riferimentos


## Bibliografia

* 
* 
* 
* 

## Ligàmenes esternos
* 
*
Brucciu

Su **brucciu** o **brocciu** est unu casu tipigu corsu de berveghe o cabra, impreadu siat de casu de mesa, siat de ingrediente pro pratos durches e salidos. Est amercadadu friscu e disponibile in su mercadu dae santugaine a abrile.
Clara Gallini

**Clara Gallini** (Crema, 19 lampadas 1931 – Roma, 21 ennalzu 2017) est istada  una antropologa e etnologa italiana. Clara Gallini fit arrivida in Sardigna, ponzende fatu a Ernesto de Martino, cun su tempus aiat cominzadu a insegnare in su liceo Siotto Pintor de Cagliari. Aiat pubricadu divesos istudios subra sas traditziones sardas  *I rituali dell'argia* , *Il consumo del sacro*, *Dono e malocchio*.
Crema

**Crema**  est una tzitadina italiana in provintzia de Cremona in Lombardia e contat unos 34.000 abitantes.
Corrado Melis

**Corrado Melis** (Sàrdara, 11 de martzu 1963) est unu pìscamu catòlicu italianu, de su 18 de argiolas 2015 pìscamu de Otieri.

## Biografia
Nascit in Sàrdara, in sa diòcesi de Abas-Terraba, su 11 de martzu 1963.

### Pesadia e ministèriu satzerdotali
In su 1974 intrat in su seminàriu minori diocesanu de Biddacidru, e apustis de sa maturidadi clàssica, sighit su cursu de stùdius po su presbiterau ande sa Pontifìcia facultadi teològica de sa Sardigna in Casteddu, de su 1983 a su 1988, cunsighendisì sa licèntzia in teologia.

Su 25 de làmpadas 1988 est ordinau presbìteru de su pìscamu Giuanni Pàulu Gibertini po sa diòcesi de Abas-Terraba.

Apustis de s'ordinatzioni presbiterali coberit s'incàrrigu de vicàriu parrochiali in sa parròchia de santa Bàrbara in Biddacidru e de assistenti diocesanu de is giòvunus de Atzioni Catòlica, de su 1988 a su 1993. Est viceretori de su seminàriu diocesanu in Biddacidru de su 1991 a su 1994, animadori in su Pontifìciu seminàriu regionali de sa Sardigna in Casteddu de su 1993 a su 1998, diretori de s'Ufìtziu catechìsticu diocesanu de su 1994 a su 2004. De su 1996 a su 2001 est capellanu in Montevecchio e, de su 1998, fintzas vicàriu e posca aministradori parrochiali de santu Nicolò in Gùspini. De su 2001 a su 2011 est pàrracu de santu Bennardinu in Mòguru. Est in prus vicàriu episcopali po s'evangelizatzioni e s'annestru, diretori de s'Ufìtziu diocesanu de sa Pastorali de sa famìllia e diretori de sa Pastorali de s'ecumenismu. Est membru de su Collègiu de is consultòrius e de su Cunsìgiu diocesanu po is Afaris econòmigus. De su 2011 est pàrracu de sa parròchia de santa Barbara in Biddacidru.

### Ministèriu obispali
Su 18 de argiolas 2015 papa Franciscu ddu nòminat pìscamu de Otieri; sucedit a Sergio Pintor, giai dimìtiu po làcanas de edadi. Su 13 de cabudanni sighenti arricit s'ordinatzioni obispali, in pratza Giuseppe Garibaldi in Otieri, de s'archipìscamu Giuanni Angelo Becciu, co-cunsagrantis is pìscamus Giuanni Dettori e Serbestianu Sanguinetti. In s'acabbu de sa celebratzioni pigat possessu de sa diòcesi in sa catedrali de s'Imaculada.

Su 9 de làmpadas 2020 est elìgiu segretàriu de sa Cunferèntzia obispali sarda.

## Genealogia obispali
Sa genealogia obispali est:

* Cardinali Scipione Rebiba
* Cardinali Giulio Antonio Santori
* Cardinali Girolamo Bernerio, O.P.
* Archipìscamu Galeazzo Sanvitale
* Cardinali Ludovico Ludovisi
* Cardinali Luigi Caetani
* Cardinali Ulderico Carpegna
* Cardinali Paluzzo Paluzzi Altieri degli Albertoni
* Papa Beneitu XIII
* Papa Beneitu XIV
* Papa Clementi XIII
* Cardinali Marcantonio Colonna
* Cardinali Giacinto Sigismondo Gerdil, B.
* Cardinali Giulio Maria della Somaglia
* Cardinali Carlo Odescalchi, S.I.
* Pìscamu Eugène de Mazenod, O.M.I.
* Cardinali Joseph Hippolyte Guibert, O.M.I.
* Cardinali François-Marie-Benjamin Richard
* Cardinali Pietro Gasparri
* Cardinali Clemente Micara
* Cardinali Antonio Samorè
* Cardinali Angelo Sodano
* Cardinali Giovanni Angelo Becciu
* Pìscamu Corrado Melis

## Referèntzias
Equus africanus asinus/campidanesu

Su **burriccu**, **molenti** o **àinu** *(Equus asinus)* est unu mammìferu cuadrùpedu de sa famillia de is equinus.

Unu burriccu maschiu si podit incruxai cun un'egua po criai unu mulu e unu cuaddu si podit incruxai cun una burrica po criai unu bardotu.
No Cav

**No Cav** est unu tèrmine giornalìsticu impreadu pro inditare unu movimentu mannu de protesta italianu sortu in sos primos annos de su de XXI sèculu e cumpostu de assòtzios e grupos de tzitadinos acumonados dae sa crìtica a sas cavas de màrmaru de Carrara subra de sas Alpes Apuane.

## Nùmene e sìmbulu

Su tèrmine No Cav, abbreviatzione de "No Cave" ("No Cavas" in sardu), l'aiant impreadu a primu in un'artìculu de Il Tirreno de su 2014 pro definire sos ativistas chi aiant pigadu parte a una manifestatzione de su comitadu *Salviamo le Apuane* (Sarvemus sas Apuanas).

Su sìmbulu No Cav est costituidu dae una rapresentatzione istilizada in biancu e nieddu de su viadotu de Vara de sa ferrovia Marmìfera Privada de Carrara istangada dae una X ruja manna, a subra de sa cale b'est s'iscrita "NO CAV" ruja fintzas cussa, su totu subra de unu fundu biancu. 

Custa bandera, chi cun sa beste gràfica sua ammentat sa de su movimentu No TAV, fiat aparèssida a primu petzi in su 2020, durante una manifestatzione organizada dae s'ambientalista Gianluca Briccolani, chi s'annu a pustis, paris cun Claudio Grandi e unos cantos àteros, aiat fundadu s'assòtziu Apuane Lìbere.

Custu sìmbulu e sa definitzione de "No Cav" non sunt impreados e nemmancu atzetados dae totu sos grupos de su movimentu e medas preferint prusaprestu a si definire cun tèrmines prus pretzisos.

## Riferimentos
Ignazio Serra

Primu presidenti de sa Provìncia de Casteddu de su perìodu republicanu, est stètiu intra is fundadoris de sa Democratzia Cristiana in Sardìnnia.

## Biografia
De genia nòbili, mannu de Francesco Serra Ballero e Maria Isabella Nieddu Tola, a pustis de is stùdius clàssicus frecuentat sa facultadi de Giurisprudèntzia de s'Universidadi de Casteddu laureendi·si in su 1925. Imperat sa professioni cun Luigi Crespellani.  

Lòmpit in custus annus a diversus arrolus de importu: segretàriu regionali de s'Atzioni catòlica, cummissàriu regionali de s'ASCI, vice-presidenti de Casteddu de sa FUCI. Antifascista cumbintu, fundat in Sardìnnia su Partidu Populari, e duranti sa Segundu gherra mundiali s'assòtziat a su nùcleu clandestinu de sa Democratzia cristiana e a su Comitau de liberatzioni natzionali.  

### Faina polìtica
A s'acabbu de sa cuntierra benit elìgiu presidenti de sa Provìncia de Casteddu, e in custu arrolu proponit su fàbricu de su Spidali Marinu de sa citadi. In su 1949 est elìgiu in Cunsillu regionali e peri is annus pigat assessoraus varius: a s'Indùstria e Cumèrciu de su 1954 a su 1955 (giunta Corrias II), a sa Laurera de su 1957 a su 1958 (giuntaBrotzu II), a is Entis localis de su 1961 a su 1963 (giunta Corrias II) e de su 1966 a su 1967 (giunta Dettori). 

In su 1971 diventat senadori de sa Repùblica, cambiendi a Salvatore Mannironi.  

Si morit in Casteddu po infartu su 8 de cabudanni 1980.  

## Referèntzias


## Bibliografia

* 
* 
* 
*
Vox (partidu polìticu)

**Vox** («boghe» in latinu) est unu partidu polìticu ispagnolu de ideologia ultracunservadora​ e ultranatzionalista ​ fundadu su 17 de nadale de su 2013. Vox est califiicadu unu partidu de ultradereta,​ de dereta radicale populista​ o de dereta estrema.​ Su presidente de su partidu est Santiago Abascal, su visupresidente est Jorge Buxadé e su secretàriu generale est Javier Ortega Smith.​

A livellu de s'Unione Europea, Vox est membru de su Partidu de is Cunservadores e Reformadores Europeos (ECR), unu grupu parlamentare europeu prus pagu radicale de s'àteru puru de ultradereta​ Identidade e Democratzia (ID), in su cale Vox aiat declinadu su cumbidu de s'integrare.​

Is fundadores de custa formatzione polìtica in su 2013 aiant isseberadu de s'istesiare dae su Partidu Populare sende chi bidiant custu non capatzu de amparare sos interessos natzionales ispagnolos e cunsederende·ddu tropu modde cara a s'ideologia progressista e cara a is punnas setzessionistas de bascos e catalanos. In su martzu de cuss'annu fiat fatu presidente s'europarlamentare Alejo Vidal-Quadras chi in su mese de ghennàrgiu aiat abbandonadu su PP de su cale fiat istadu presidente in Catalugna.​

A comintzu at agatadu dificultade a s'afirmare in su panorama polìticu ispagnolu, otenende su 1,57% a sas europeas de su mese de maju de su 2014, su 0,23% a is polìticas de su 2015 e su 0,20% a is polìticas de su 2016, abarrende unu movimentu segundàriu, ma a pustis de sos atentados de Bartzellona de su 2017 at connotu unu creschimentu lestru de is cunsensos, tantis chi in pagos meses is iscritos fiant crèschidos de su 20%.​

In is eletziones generales ispagnolas de su mese de onniasanti de su 2019 VOX otenet su 15,09% cun 52 sègios e si faghet su de tres partidos de su paisu. In su 2020 otenet unu sègiu is is eletziones regionales in is Paisos Bascos, in su 2021 eleghet 11 deputados in Catalugna, suta de sa ghia de Ignacio Garriga e 11 in su 2022 in su parlamentu de s'Andalusia, cun Macarena Olona.​
## Riferimentos
Aerosmith

**Aerosmith** sunt unu grupu musicale hard rock istadunidensu formadu in Boston in su 1970.

In s'istòria issoro ant bèndidu unos 150 milliones de discos in totu su mundu e ant contribuidu a formare is genias musicales de s'hard rock matessi e de su glam metal. S'istile issoro s'ispirat a The Yardbirds, The Beatles, The Rolling Stones, Led Zeppelin e New York Dolls e at influentzadu medas grupos hard rock e heavy metal de sa generatzione benidora.

## Riferimentos
Pontevedra

**Pontevedra** est una tzitade de sa Galìtzia, in Ispagna. Est su cabu de logu de una provìntzia chi tenet su matessi nùmene. Bivent oe in Pontevedra 83.260 (in su 2020) persones.

## Àteros progetos
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (Becerril, 24 de martzu 1954  – Barranquilla, 11 de làmpadas 1992) pro totus **Rafael Orozco Maestre** o **Binomio de Oro**, est istadu unu cantante colombianu. 

## Discografia

### Album in istùdiu

* 1975 - *Adelante*
* 1975 - *Con emoción*
* 1977 - *Binomio de oro*
* 1977 - *Por lo alto*
* 1978 - *Enamorado como siempre*
* 1978 - *Los Elegidos*
* 1979 - *Súper vallenato*
* 1980 - *Clase aparte*
* 1980 - *De caché*
* 1981 - *5 años de oro*
* 1982 - *Festival vallenato*
* 1982 - *Fuera de serie*
* 1983 - *Mucha calidad*
* 1984 - *Somos vallenato*
* 1985 - *Superior*
* 1986 - *Binomio de oro*
* 1987 - *En concierto*
* 1988 - *Internacional*
* 1989 - *De Exportación*
* 1990 - *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 - *De américa*
* 1991 - *Por siempre*

## Àteros progetos

## Ligàmenes esternos

* Discogs
* Music Brainz
Irene Papas

**Irene Papas** (Chiliomodi, 3 de cabudanni de su 1926 – Chiliomodi, 14 de cabudanni de su 2022) est istada un’atora e cantadora grega.

## Biografia
Fiat nàschida in Chiliomodi, trighinzu nadiu de babu suo Stavros Lelekos, ubigadu in sa Corìntzia, una rezione de su Piluponnesu, su trighinzu nadiu de Stavros Lelekos su babu suo, cando chi mama sua Eleni Prevezanou fiat naturale de Prevesa, una bidda de s’Epiru. Sa data de nàschida bàriat cunforme a sas mitzas, peroe su prus de issas ìnditat su 3 de cabudanni de 1.926. Muzere antiga de Alkis Papas su diretore tzinematogràfigu, cun su cale si fiat cojuada in su 1.947 (nd’aiat bardadu su sambenadu pro sa carrera sua), si fiat dada a cunnoscher in s’ambiente internassionale cun sa pellìcula “Sa bidda morta” (1.952) de Frikos Iliadis in su Festivale de Cannes de 1.952. A su cumintzu de sa carrera, fiat istada finas modella in su 1.953, pro sos istilistas Vincenzo Ferdinandi e Maria Antonelli.

In su tzìnema, aiat traballadu cun èsitu in Itàlia, in ue aiat retzitadu in bàrias pellìculas, intre sas cales “Una de cuddas” (1.953), cun Aldo Fabrizi, “Las infideles” (1.953), de Steno e Mario Monicelli, “Àtila” (1.956), de Pietro Francisci. Si fiat istrenada in Hollywood interpretende su rolu de protagonista femininu in sa pellìcula de bagarzos “Sa leze de su crabistu” (1.956) de Robert Wise, a faca de James Cagney, sighida dae “Sas abenturas de sos tres muscheteris” (1.957), de Joseph Lerner. Aiat cunnotu s’èsitu suo prus mannu in sa pàtria sua in sa pellìcula “Eletra” (1.962) de Michael Cacoyannis, chi aiat finas relantzadu sa carrera sua in Hollywood e l’aiat permìtidu de partetzipare a bàrias produiduras ameriganas, che “Sos cannones de Nabarone” (1.961) de Lee Thompson, “Tzorbas su gregu” (1.964) de Michael Cacoyannis, “Mistèriu in Creta” (1.964) de James Neilson, “Sa fraternidade” (1.968) de Martin Ritt, “Anna de sas milli dies” (1.969) e galu àteras.
TeleSardegna

**TeleSardegna** est un'emitente televisiva chi òperat in Sardigna, cun sede in Nùgoro.

## Istòria
Fundada in su 1988, at tentu sa prima sede sua in carrera Vitòriu Manuelle 13, e at incumintzadu a trasmìtere dae su canale uhf 28. In sos annos a pustis at tramudadu sa sede sua a su nùmeru 21 de carrera Asproni, e dae su 2003 nd'est divènnida propietària s'editora nugoresa Caterina Cosseddu, chi nd'at sighidu s'isvilupu e sa crèschida in sos annos a pustis. Nàschida comente rete frunidora de servìtzios e cuntenutos, at operadu pro annos medas in sa provìntzia de Nùgoro, ue at permìtidu fintzas a àteras televisiones locales de trasmìtere cuntenutos issoro pro mèdiu de sos canales suos. Cun su passàgiu a su digitale terrestre de segunda generatzione at incumintzadu a frunire petzi cuntenutos, sende chi sas frecuèntzia las at incumintzadas a gestire Eitower, s'operadore natzionale pro contu de s'istadu, ma est abarrada una de sas pagas emitentes in s'istadu italianu a sighire a èssere operadora de rete, fintzas si petzi in sas provìntzias de Nùgoro e de s'Ogiastra. In su matessi tempus est colada dae su canale 14 a su 13, pedende e otenende de pòdere trasmìtere fintzas in sas àteras provìntzias, ue sa morte de àteras oto emitentes locales causada dae custu càmbiu de tecnologia aiat lassadu unu bòidu mannu pro su chi pertocat a s'informatzione locale. In dies de oe tenet duncas una cobertura chi li permitit de arribbare a su 97% de sa populatzione sarda.

Gràtzias a sos investimentos fatos in sos annos in contu de programmatzione, tecnologias de ripresa, digitalizatzione e trasmissione e a su traballu de sos dipendentes, chi incluint noe traballadores a tempus indeterminadu e bator collaboradores in sas provìntzias de Nùgoro, Tàtari e Terranoa-Tèmpiu, in su tempus est resèssida a tènnere unu sutzessu semper prus mannu, e in su 2021 at abertu una redatzione fintzas in Tàtari.

## Programmas
Su canale de TeleSardegna trasmitet tres castas de telediàriu: in sardu, in italianu e in sa limba italiana de sos sinnos. Sos programmas suos tenent temas medas, dae sa polìtica a su mundu de su traballu, de sos giòvanos e de s'isport. Fintzas custos si podent agatare siat in sardu (*Tiri Tiri Fatos e Curiosidades*) siat in italianu (*Sardegna chiama Europa*, *EuroSport*, *Senza confini*, *Proposte isolane*).

## Riferimentos


## Ligàmenes esternos

*
Enrique Iglesias

**Enrique Miguel Iglesias Preysler** (Madrid, 8 maju 1975) est unu cantadore, produtore discogràficu e atore ispagnolu.