Ят-ха

**«Ят-Ха»** (**Yat-Kha**, **«Ятха»**) — тыва мусукаалынай бөлҕө, бу бөлөх солбуллубат кыттыылааҕа уонна салайааччыта тува вокалиүа уонна гитариһа Альберт Кувезин буолар. "Ят-Ха" бөлөх муусукатыгар рок музыка хайысхалаах норуот муусуката уонна тувалыы хабарҕа ырыата (каргыраа) оонньонор. Урут, бастаан тэриллэллэрин саҕана, өссө электроннай муусуканы оонньуу сылдьыбыт кэмнэрдээхтэр.  

## Устуоруйата
Ят-Ха бөлөҕу 1992 сыллаахха Москуба куоракка Альберт Кувезин уонна электроннай мусукаан, биллиилээх гитарист, чуолаан, "Ночнай проспект" уонна "Центр" рок бөлөхтөргө оонньообут Иван Соколовскай кыттыһан тэрийбиттэрэ. Оччотооҕу кэм муусуката араас истииллээх буолара. Ол гынан баран, Альберт Кувезин ону хабарҕа ырыатынан (Хоомэй) киэргэтэрэ, электро индустриальнай элэмиэннэр киирэн биэрэллэр. Оттон ол «Front 242» курдук бөлөхтөр оонньууларын санатара.

Бөлөх аа бастакы "Ят-Ха" диэн ааттаах ырыаларын альбома тахсыбытын кэннэ ыһыллыбыта. Альберт Кувезин уонна Иван Соколовскай тус туспа суолунан барбыттара. Иван Соколовскай эбэн сабан уонна тупсаран баран Ят - Ха альбомун *Tundra’s Ghosts*  диэн ааттаах барыйаанын таһаарбыта. Ити -- 1996—1997 сыллар этэ. 
[мини|300x300пкс|Ят-ха [Франкфурт|Франкфурте-на-Майне куоракка, алтынньы 13, 2005]]
Ити кэнниттэн бөлөх састааба Альберт Кувезинтан ураты уларыйа сылдьыбыта. Арыый даҕаны кэлбэт барбат, мэлдьи оонньоһор мусукаан Евгений Ткачёв этэ. Ити кэмнэргэ электро муусуканы рок уонна постпанк солбуйбута.

Ити кэмнэргэ бөлөх аан дойду устун хас та да гостуруоллабыта, сүрүннээн, Арассыыйа таһыгар кэнсиэртэри тэрийтээбитэ. Арҕааҥы дойдуларга сылдьан Ят Халар Лу Эдмондс Public Image Ltd аан дойду таһымнаах ырыа бөлөҕүн кыттыылааҕын кытта үлэлэспиттэрэ. 

2001 сылтан саҕалаан Ят-ха Всеволод Пудовкин киинэтигэр тыыннаахтыы саунтрек устубуттара.  2002 сыллаахха бөлөх BBC Radio 3 World Music Awards наҕараадатын ылбыта.

2005 сыллаахха бөлөх *Re-Covers* диэн кавер альбомун таһаарбыта. Онно аныгы ырыаһыттар ырыаларын хабарҕа ырыатынан доҕуһуоллаабыттара киирбиттэрэ.

2008 сыллаахха «Ахой», үскүгэр «Энесай» диэнинэн биллэр ырыаларын Сайлык Оммуну кытта устубуттара. Ол «Тропа смерти 2» диэн сахалыы киинэ саунтрега буолбута  

2011 сыллаахха *Poets and Lighthouses* диэн альбомтнара European World Music Charts саамай үрдүкү строкатыгар тахсыбыта.

## Дискографиялара

* 1989 — «Признак грядущей беды» (магнитнай альбом)
* 1992 — *Khanparty* (кассетный альбом)
* 1993 — *Antropophagia*
* 1995 — *Yenisei Punk*
* 1996/1997 — *Tundra’s Ghosts* (Иван Соколовскай версията)
* 1999 — *Dalai Beldiri*
* 2000 — *Aldyn Dashka*
* 2001 — *Bootleg* (кэнсиэр альбома)
* 2003 — *Tuva.rock*
* 2005 — *Re-Covers*
* 2005 — *Bootleg 2005* (кэнсиэр альбома)
* 2010 — *Live at Meltdown festival in London 2005* (кэнсиэр альбома)
* 2010 — *Poets And Lighthouses*
* 2010 — *The Ways Of Nomad.The Best Of…* (сборник)
* 2011 — *Live At Stray Dog Club.Novosibirsk*
* 2021 — *We Will Never Die*

## Кытыылаахтар

### Бөлөх састааба

## Наҕараадалар

* 1990 — Брайана Ино бирииһэ, «Голос Азии» (Алматы, Казахстан)
* 1996 — Decouvertes Est бириис *Yenisei Punk иһин*
* 1999 — ньиэмэс кириитиктэрин бирииһэ *Dalai Beldiri*
* 2002 — «Award for World Music» биириис, BBC Radio 3араадьыйа

## Бэлиэтээүин

## Литэрэтиирэ

* Алексеев А. С. Кто есть кто в российской рок-музыке. — М. : АСТ : Астрель : Харвест, 2009. — С. 553. —  (АСТ). —  (Астрель). —  (Харвест).
* 
* Хертек, С. С. Рок-музыка в творчестве группы «Ят-ха» / С. С. Хертек, Е. К. Карелина // Культура Тувы: прошлое и настоящее: сб. материалов науч.-практ. конференций (г. Кызыл, 3 марта 2004 г.) / Кызылское училище искусств им. А. Б. Чыргал-оола; ред.-сост. И. В. Подик. — Кемерово: КемГУКИ, 2006. — Вып. 1. — С. 105—111.

## Сигэлэр

* Официальный российский сайт 
* Официальный английский сайт 
* Иван Соколовский 
* Фильм «Storm over Asia» 
* Радио-интервью с Альбертом Кувезиным
* Flights of Timeless Fancy from Yakutsk to Kaluga: "Put' k Sebe" (неопр.).  Far from Moscow (October 16, 2013). (недоступная ссылка)
* 
* 
* 
* «Ят-ха» на сайте Allmusic
* «Ят-ха» на сервисе «Яндекс.Музыка»
* «Ят-ха» на сайте Discogs