Тобуроков Николай Николаевич

350px|thumb|right|Тобуроков Николай Николаевич
**Тобуроков Николай Николаевич** — саха хоһоонун, Сибиир омуктарын литэрэтиирэлэрин чинчийбит лингвист учуонай, литератураны ырытааччы, филология билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, Аан дойдутааҕы Түүр акадьыамыйатыйн чилиэнэ.

## Олоҕун олуктара
* Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгэр 1932 сыллаахха кулун тутар 1 күнүгэр төрөөбүт. Дьэбдьэкиэй уонна Ньукулай Тобуруокаптар сэттис оҕолоро, кыра уоллара. 
* 1940 сыллаахха бастакы кылааска киирбит. 
* 1947 с. — Үөһээ Бүлүү Намын сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрбит уонна Бүлүүтээҕи педучилищеҕа киирбит. 
* 1951 с. — Бүлүү училищетын туйгуннук үөрэнэн бүтэрбит. 
* 17 саастааҕар Абыйга учууталлыы барбыт, Мугурдаах сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үлэлээбит. 
* Икки сыл буолан баран Кириэс Мойуор начальнай оскуолатыгар сэбиэдиссэйинэн анаммыт. Онно 1953-54 үөрэх сылыгар үлэлээбит.
* 1954-1958 сс. — Саха государственнай университетын РОЯШ салаатыгар үөрэммит, туйгуннук бүтэрбит. 
* Үһүс кууруска сылдьан Родченкова Валентиналыын эр-ойох буолбуттар.
* Онтон 1958-60 сс. кэргэнин Валентина Родченкова-Тобуруокабалыын Бүлүү Хампа орто оскуолатыгар учууталлаабыттар, кэлин дириэктэрдээбит. 
* 1960—1964 сс. — аспирант, Тыл, литература уонна история институтун научнай үлэһитэ.
* 1965 с. — Томскайдааҕы судаарыстыбаннай үнүбэрсиэт учуонай сэбиэтин иннигэр «Эрилик Эристиин. Олоҕо уонна айар үлэтэ» диэн тиэмэҕэ хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит.
* 1964-73 сс. Саха сирин баартыйа обкуомугар бастаан инструктор, онтон билим уонна үөрэх салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1974-84 сс. Тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа үстүтүүтүн дириэктэри солбуйааччыта.
* 1985 - ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ буолбут.
* 1985-93 сс. - ТЛИНЧИ билим үлэһитэ.
* 1987 с. — «Түүр тыллаах Сибиир омуктарыгар сэбиэскэй поэзия сайдыыта» диэн тиэмэҕэ дуоктар диссэртээссийэтин Казаах ССР Алма-Ата куоратыгар көмүскээбитэ. 
* 1994-99 с. - СГУ ФЯФК саха литэрэтиирэтин хаапыдыратын сэбидиссэйэ.
* 1999 сылтан — М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илин федеральнай университет саха литературатын кафедратын бэрэпиэссэрэ.
* 2013 сылтан — чинчийээччи-бэрэпиэссэр.
2021 сыл бэс ыйын 8 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ.

## Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
* Родченкова-Тобурокова Валентина Максимовна — кэргэнэ, М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илин федеральнай университет тыл үөрэҕэр уонна риторикаҕа кафедратын доцена.
* Тобуроков Петр Николаевич — бииргэ төрөөбүт убайа, Саха норуодунай поэта, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. 

## Айар үлэтэ
30 кинигэ, монография уонна 300-н тахса научнай ыстатыйалары суруйбут. 
А. Е. Кулаковскай, П. Ойуунускай, Эрилик Эристиин, Н. Е. Мординов — Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллоон, Иван Гоголев, Сэмэн Руфов о. д. а. саха суруйааччыларын, поэттарын айымньыларын сиһилии чинчийбит.
#### Сүрүн үлэлэрэ
* «Якутский стих» — Якутск, 1985.
* «Хакасский стих» — Абакан, 1991.
* «Проблемы сравнительного стиховедения» — М.: Наука, 1991.
* «Сибирью рожденные: Очерки о поэзии народов Сибири». — Якутск, 1992.
* «Саха литературатын историята» . — Якутск, 2001.
* «Саха литературата». X кылаас учебнига (соавтор Филиппова Н. И.) — Дьокуускай, 2007 с..   
* «Саха литературата». XI кылаас учебнига. (Соавтордар Сивцева П. В., Филиппова Н. И.) — Дьокуускай, 2007 с. 
* «Алампа». (Соавтор Семенова В. Г.) — Дьокуускай, 2004 с. 
* «П. Тобуруокап. Талыллыбыт айымньылар» — Дьокуускай, 2010 с. 
* «О жизни и деятельности Афанасия Уваровского» (Соавтор Васильев Ю. И.) — Якутск, 2001 г.  
* «К 95-летию народного поэта Петра Тобурокова» — Якутск, 2012 г.

## Наҕараадалара уонна ытык ааттара
* Эрилик Эристиин аатынан литературнай бириэмийэ лауреата (1992)
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1996)
* «За заслуги перед Отечеством» II ст. уордьан
* «За доблестный труд в ознаменование 100-летия В.И. Ленина» мэтээл
* «За трудовую доблесть» мэтээл
* «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» мэтээл
* Российскай Федерация билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ
* Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин Ытык олохтооҕо
* Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгин Ытык олохтооҕо

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Якутский государственный литературный Музей имени П. А. Ойунского:Тобуроков Николай Николаевич
* Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова:Тобуроков Николай Николаевич
* Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова:Выдающийся ученый России (к 80-летию Н.Н. Тобурокова)
* парламентская газета «Ил Тумэн»:Выдающийся учёный России
* Национальнай библиотека Республики Саха (Якутия):70 лет со дня рождения Н.Н. Тобурокова