Ыам ыйын 6

**Ыам ыйын 6** диэн Григориан халандаарыгар сыл 126-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 127-c күнэ). Сыл бүтүө 239 күн баар.
## Бэлиэ күннэр
* Сүөһү иитэр сорох түүрдэргэ бүгүн Хыдыр күнэ (Хедерлез, Хыдырэллэс, Хыдырез) — кыһыҥҥы дьыл түмүктэнэн, сайыҥҥы дьыл саҕаланар. Бу күн хой оҕотун сииллэр, кутаа үрдүнэн ойуоккалыы оонньууллар, сүөһү маныыһыттарын кытта сөбүлэҥ түһэрсэллэр.
* Бу күн Саха сирин киин улуустарыгар эрдэлээбит кус кэлэр.
*  — Үлэ күнэ
*  — Сиэстэрэ күнэ
*  — Георгий Победоносец күнэ (Аармыйа күнэ)
*  — Толук буолбут дьон күнэ
*  — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ
*  — Азулежу күнэ. Азулежу диэн дьиэни киэргэтэр дьэрэкээн ойуулаах таас, бу күн Португалияҕа өбүгэлэрин ойуулуур-дьүһүннүүр утумугар болҕомто уураллар.
* ,  — Толук буолбут дьон күнэ. 1916 сыллааҕы түбэлтэни кэриэстээн бэлиэтииллэр, ол саҕана бу дойдулар Осмаан импиэрийэтигэр киирэллэрэ.
*  — Албан аат күнэ
*  — Учуутал күнэ
* Аан дойдуга Диетаны тутуспат күн. Дьон сөпкө аһыылларыгар, аччыктаан, аһы аһара хааччахтаан туруктарын мөлтөтөллөрүгэр болҕомто тардар күн.

## Түбэлтэлэр
* 1527 — Испания уонна Германия сэриилэрэ Риими халаабыттар, үгүс учуонайдар бу күнү Барҕарыы кэмэ түмүктэниитинэн ааҕаллар.
* 1536 — испанецтар былдьаан олорор Куско куораттарын инкалар төгүрүктээбиттэр, төттөрү ыла сатаабыттар.
* 1626 — Голландия колониһа Питер Минуит индеецтэртэн Манхэттен арыыны атыыласпыт. 1664 сыллаахха арыыны англичаннар баһылаабыттара, манна тутуллубут дьиэлэртэн саҕалаан Нью-Йорк куорат төрүттэммитэ.
* 1686 — Арассыыйа уонна Речь Посполита ыккардыгар эйэ түһэрсиллибит.
* 1782
** Таиланд хоруолларын резиденцията Улахан Уораҕай тутуллуута саҕаламмыт.
** Арассыыйаттан Грузияҕа барар бастакы суол аһыллыбыт.
* 1877 — Иирбит Сылгы диэн оглала-лакота биис-уустар баһылыктара Небраскаҕа АХШ сэриилэригэр бэриммит.
* 1881 — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы Туркменистаан сорҕото).
* 1889 — Парижка Аан дойдутааҕы быыстапка аһыллыбыт. Манна анаан Эйфель башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара.
* 1900 сыллаахха Дьокуускайга кулун тутар 7 күнүттэн ыам ыйын 6 күнүгэр (урукку ааҕыыннан олунньу 23 — муус устар 23) диэри «Саха уобалаһын туора урдустарын олохторун-дьаһахтарын уонна салаллыыларын уларытыы туһунан» («О преобразовании устройства и управления инородцев Якутской области») диэн ааттаах Саха уобалаһын бырабылыанньатын мунньаҕа буолбут.
* 1906 — Арассыыйа 1906 сыллааҕы конституцията ылыныллыбыт (юлиан халандаарынан муус устар 23 күнэ этэ).
* 1916 — Вьетнам импэрээтэрэ Дуй Тан французтары утары өрө турууга ыҥырбытын иһин билиэн ылыллыбыт, бу кэнниттэн Реюньон арыыга көскө ыытыллыбыта.
* 1925 — «Автономная Якутия» хаһыакка Өксөкүлээх Өлөксөй «Грядущая гидра (О предстоящей засухе)» диэн ыстатыйтата тахсыбыт.
* 1937 — Нью-Йорк аттыгар «Гинденбург» дирижабль (Германия) умайбыт. Бу саахал кэнниттэн дирижабльлары дьону таһарга туттуу тохтообута.
* 1941 — Иосиф Сталин Совнарком бэрэстээтэлэ буолбут. 1930 сыллаахтан Рыков уһуллубутун кэннэ бу дуоһунаска Молотов олорбута, ол эрээри дойду дьиҥ салайааччыта син биир Сталин (баартыйа киин кэмитиэтин сэкирэтээрэ) этэ.
* 1942 — Аан дойду иккис сэриитэ: Филиппин арыыларын баһылыырга сүрүн суолтаны ылбыт Коррехидор иһин кыргыһыыга дьоппуоннар АХШ сэриилэрин кыайбыттар, 11 тыһыынча АХШ уонна Филиппин саллаата билиэн түбэспит.
* 1944 — Саха сиригэр бортпроводниктар сулууспалара төрүттэммит. «Красноярскай — Уэлькаль» салгын траассатын солбуйааччы начаалынньыга К. Ефимов бирикээһинэн стюардессалар дуоһунастарын киллэрбит уонна кинилэргэ аналлаах инструкцияны бигэргэппит.
* 1994 — Ла-Манш аннынан Улуу Британияны уонна Францияны холбуур Евротоннель аһыллыыта.
* 1998 — Стив Джобс (Apple Inc.) бастакы iMac көрдөрбүт.
* 2001 — Устуоруйаҕа бастакынан Римскэй папа (Иоанн Павел II) мусульмааннар мэчиэттэригэр сылдьыбыт.
* 2002 — Илон Маск SpaceX тэрилтэни төрүттээбит.

## Төрөөбүттэр
* 1758 — Франция өрөбөлүүссүйэтин диэйэтэлэ Робеспьер.
* 1856 — Психоанаалыһы төрүттээбит быраас Зигмунд Фрейд.
* 1923 — Владимир Этуш, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, педагог («Кавказская пленница», «Иван Васильевич меняет профессию»).
* 1941 — Римма Гаврильева (06.05.1941—15.07.2003) — саха былыргы таҥаһын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата.
* 1985 — Гаврил Андросов — бэйиэт, саха устуоруйатыгар идэтийэр публицист, "Чолбон" сурунаал тутаах эрэдээктэрэ. 2023 сыл алтынньы 6 күнүттэн Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлэ.

## Өлбүттэр
* 1972 — Виктор Драгунскай (1913 төр.), оҕо сэбиэскэй суруйааччыта.
* 1992 — Марлен Дитрих (1901 төр.), ньиэмэс уонна АХШ артыыһа уонна ырыаһыта, секс-символ.
* 2004 — Нам Хатырыгыттан төрүттээх дьоһуннаах худуоһунньук Иннокентий Пестряков (19.07.1962 төр.).
* 2011 — Хаҥалас Иккис Дьөппөн нэһилиэгэр Михаил Скрябин (28.12.1946 төр.) — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. Биллиилээх Арассыыйа режиссера А. Балабанов бэйэтин киинэлэригэр сөбүлээн устар артыыһа этэ (Кочегар, Груз 200, Американец).