Балаҕан ыйын 22

**Балаҕан ыйын 22** диэн Григориан халандаарыгар сыл 265-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 266-c күнэ). Сыл бүтүө 100 күн баар.

## Бэлиэ күннэр
* Аан дойдутааҕы слоннары харыстааһын күнэ.
* Аан дойдутааҕы массыыната суох сылдьыы күнэ.
* , — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ.
*  — Утарылаһан охсуһуу күнэ.
*  — Партизан килбиэнин күнэ.
*  — Тутулуга суох буолуу күнэ (1908, Осмаан импиэрийэтиттэн).
*  — Тутулуга суох буолуу күнэ (1960, Францияттан).
*  — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ.

## Түбэлтэлэр
* 904 — Чжу Цюаньчжун диэн военачальник Тан династия импэрээтэрин Чжаоцзуну өлөрбүт уонна былааһы ылбыт.
* 1236 — Жемайтар уонна земагаллар (Литва биис уустара) Саул кыргыһыытыгар ньиэмэс меченосец уордьанын рыцардарын кыайбыттар.
* 1499 — Базельга эйэ сөбүлэҥэ түһэрсиллэн Шваб сэриитэ тохтообут.
* 1687 — Дьокуускайга бойобуоданан анаммыт стольник Пётр Петрович Зиновьев кэлбит.
* 1711 — Билиҥҥи Хотугу Каролина штаатын сирдэригэр тускарора диэн ирокез тыллаах биис-уустар колонистары кытта сэриини саҕалаабыттар. Бу биис уустар "үрүҥ тириилээхтэри" кытары 50-ча сыл эйэ-дэмнээхтик олорбуттара, эргинэллэрэ, ол суотугар кыаҕырбыттара. Ол эрээри саҥа олохсуйааччылар улам кинилэр сирдэрин былдьаан барбыттарыгар сэриини биллэрбиттэрэ. Сэрии үс сылтан ордук барбыта, сүүһүнэн колонистар өлбүттэрэ, 950-тэн тахса тускарора өлбүтэ уонна кулут быһыытынан атыыламмыта. Хотторон баран тускароралар үксүлэрэ Нью-Йорк аттыгар аймахтарыгар көспүттэрэ.
* 1764 — Арассыыйа импиэрийэтигэр биэрэстэлээх баҕаналары туруорар буолбуттар.
* 1789 — Рымник кыргыһыыта: 25 000 киһилээх Александр Суворов салайар Австрия уонна Арассыыйа холбоһуктаах аармыйалара 100 000 киһилээх Осмаан импиэрийэтин аармыйатын үлтүрүппүт.
* 1792 — Францияҕа Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут, бу күнтэн республиканскай халандаар ааҕыллан барбыт.
* 1862 — АХШ-га Гражданскай сэрии кэмигэр бэрэсидьиэн Авраам Линкольн дойду иһигэр баар кулуттары барыларын босхолуур прокламация таһаарбыт.
* 1869 — Австрияҕа аан дойдуга бастакы почта открыткаларын таһаарбыттар.
* 1935 — ССРС совнаркомун уурааҕынан Кыһыл аармыйаҕа байыаннай сыбаанньалар киллэриллибиттэр.
* 1957 — Гаити бэрэсидьиэнинэн Франсуа Дювалье талыллыбыт. Кини хааннаах диктатураны олохтоон 1971 сыллаахха өлүөр дылы дойдуну баһылаабыта.
* 1980 — Саддам Хусейн баһылыктаах Ирак Ираҥҥа саба түспүт. Аҕыс сыллаах сэрии саҕаламмыт.
* 1989 — Казахстан судаарыстыбаннай тылынан казах тыла биллэриллибит. Оттон нуучча тыла "норуоттар ардыларыгар бодоруһуу тыла" статустаммыт.
* 1991 — "Өлбүт байҕал суруктарын" дьоҥҥо толору көрдөрбүттэр. Бу суруктары Өлбүт байҕал хоту өттүгэр баар Кумран хаспахтарыттан 1946-56 сыллардаахха булбуттара, сабаҕалааһын быһыытынан суруктар (пергамеҥҥа, папируска, алтаҥҥа оҥоһуллубут) б. э. и. III үйэттэн саҕалаан I үйэҕэ диэри 4 тылынан суруллубуттар (иврит, арамей, былыргы гириэк уонна набатей), итэҕэлгэ сыһыаннаахтар.

## Төрөөбүттэр
* 1694 — Лорд Честерфилд — Улуу Британия судаарыстыба дьайыксыта, дипломат уонна суруйааччы, «Уолбар суруктар» диэн педагогическай айымньы ааптара.
* 1791 — Майкл Фарадей — Англия химигэ уонна физигэ.
* 1900 — Сергей Ожегов (1964 өлб.), сэбиэскэй лингвист, лексикограф, нуучча тылын быһаарыылаах тылдьытын суруйбут киһи.
* 1927 — Борис Альперович — РСФСР уонна Саха АССР үтүөлээх бырааһа, хирург, профессор.
* 1966 — Петр Аммосов, бэлиитик, КПРФ чилиэнэ, Ил Түмэн дьокутаата (2013-2021), Госдума VIII ыҥырыытын дьокутаата (2021 сыллаахтан), Госдума көлөҕө уонна көлө ситимэ сайдыытын кэмитиэтин чилиэнэ. 
* 1980 — Руслан Очиров, ТФ ыытааччыта, блогер, айанньыт, рэпер, Дьокуускайтан төрүттээх.

## Өлбүттэр
* 1612 — Василий Шуйскай (1552 төр.), Рюриковичтартан төрүттээх бүтэһик нуучча ыраахтааҕыта (1606—1610).
* 1960 — Архип Кудрин — Абаҕыыныскай — саха бэйиэтэ, тылбаасчыт.
* 2020 — Спиридон Иванов (1928.03.16 төр.) — саха түөлбэ тылын чинчийээччи, тыл үөрэҕин билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх үлэһитэ.

## Быһаарыылар