Баһылай Алааһа (Чурапчы улууһа)

**Баһылай Алааһа** — Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгэр баар буола сылдьыбыт нэһилиэнньэлээх пуун.

## Географията

Билэ:Чурапчы2.PNG|500px|thumb|right|Чурапчы улууһа|
poly 168 170 168 176 180 176 180 183 171 187 198 189 206 171 192 179 185 171  Чурапчы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 172 194 201 194 168 218 227 280 247 251 215 232 Одьулуун нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 62 194 62 237 163 224 163 235 126 228 Хоптоҕо нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 113 139 141 139 193 169 207 143 163 127 144 77 Сылаҥ нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 258 244 339 244 258 283 298 319 311 389 397 374 397 310 346 310 346 287 358 275 Болугур нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 48 164 48 179 112 164 112 145 143 159 127 190 Мугудай нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 213 171 205 188 255 235 316 232 269 194 242 194 Хатылы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 92 116 92 152 26 123 26 104 44 117 Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 223 118 247 118 247 141 268 180 248 180 237 168 222 168 Болтоҥо нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 108 242 132 255 140 271 160 265 180 269 208 298 200 311 204 317 227 306 245 315 254 308 219 284 194 258 178 254 171 242 132 242 127 233 111 233 Хадаар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 307 209 332 192 357 221 441 221 504 344 413 368 403 303 354 236 Соловьёв нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 74 247 109 247 131 260 131 306 122 306 Хайахсыт нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 145 281 132 317 178 281 173 358 243 358 243 341 243 321 190 324 202 299 178 275 Чакыр нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 146 49 177 46 196 93 235 87 243 108 179 114 Кытаанах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 150 164 137 209 155 214 167 180 Төлөй нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 112 87 112 112 44 79 40 99 Бахсы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
poly 190 27 228 27 228 80 204 80 Арыылаах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)
rect 16 20 138 44 Уус-Алдан улууһа
rect 273 110 375 137 Таатта улууһа
rect 6 149 31 300 Мэҥэ-Хаҥалас улууһа
rect 99 379 211 413 Амма улууһа
rect 349 396 483 426 Уус-Маайа улууһа


## Олохтоох дьоно

## Историята
Уруккута Сулҕаччы нэһилиэгин сирэ (Сулҕаччы Бабаҕата). 1930 сыллаахха Одьулуун нэһилиэгэр холбоспута. 1935 сылтан Орджоникидзе аатынан колхоз киинэ буолбута. Кулууп, балыыһа, маҕаһыын, арыы астыыр собуот, колхоз кыстык хотоно. Боруолга сайылык хотоно, ыаллар олорор дьиэлэрэ, электричество, телефон, араадьыйа баара. Бөдөҥсүтүүнэн  кэлин Ленин аатынан колхоз учаастага, Карл Маркс аатынан совхоз сылгы иитэр базата буолуталыы сылдьыбыта. Оскуола суоҕунан уонна бөдөҥсүтүүттэн сылтаан, нэһилиэнньэтэ, сыыйа, Дьабыылаҕа, Мындаҕаайыга уонна Үрэх-Күөрэҕэ көспүтэ. Билигин ким да олорбот. Биир да дьиэ суох. Кэнники өрт уота сиэн өтөхтөр оннулара да суох буолбут. Урукку турбут сирэ  билигин ходуһа. Хоту күүс өттүнэн көһүүгэ барбыт Орджоникидзе аатынан колхоз холхуостаахтарын кэриэһигэр өйдөбүнньүк турар. Ынах маҕыраабат, атыыр оҕус айаатаабат, оҕо саҥата чуопчаарбат, чыычаах да ыллаабат. Уу-чуумпу. Биирдэ эмит сылгы кистиирэ иһиллэр. Ортотунан Чурапчы — Мындаҕаайы республиканскай суолталаах суол ааһар.

## Биллиилээх дьоно
* Михайлов Иннокентий Поисеевич (Харачаан(с)) (1872—1927) —  гражданскай сэрии геройа, Кыһыл Знамя уордьан кавалера. Дьиҥ төрдө-ууһа — Бабаҕа, Одьулуун. Сулҕаччыга көмүллүбүтэ.  
* Софронов Степан Феоктистович  — Феоктист Софронов (1922—?) — поэт, тылбаасчыт, оҕо суруйааччыта. 1963 сылтан СССР суруйааччыларын холбоһуктарын чилиэнэ.  
* Максимов Христофор Трофимович (1917—1980) — Саха үтүөлээх уонна норуодунай артыыһа, мелодист. Дьиҥ төрдө — Бабаҕа, Одьулуун.   
* Ефимов Гаврил Дмитриевич (Аратаа) (1922—2000) — Кыһыл Сулус уонна Доҕордоһуу уордьаннар кавалердара. Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ.       
* Ефимов Михаил Прокопьевич (1918—?) — 1941—1945 сс. Аҕа дойду иһин сэрии бэтэрээнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ.  
* Ефимов Алексей Иннокентьевич — Албан Аат уордьан кавалера.  
* Артемьев Матвей Никифорович — Албан Аат уордьан кавалера.  
* Артемьев Николай Васильевич 2 (1916—1992) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, «Хорсунун иһин» мэтээллээх.  
* Рязанскай Кирилл Николаевич (1917—1991) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, «Хорсунун иһин» мэтээллээх.
* Артемьев Николай Васильевич — Чочуонай (1912—1997) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа; нэһилиэгин сирин кэҥэтиигэ улахан өҥөлөөх; былыргыны, сир аатын, төрүччүлэри кэпсээччи. Багдарыын Сүлбэ киниэхэ анаан икки кинигэтигэр махталын биллэрбитэ.  

## Өссө маны көр
* Чурапчы улууһа
* Одьулуун нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Чурапчинский улус 
* Саха Сирин нэһилиэктэрэ:Чурапчы улууһа 
* gosspravka.ru:Чурапчинский улус
*