Алтынньы 8

**Алтынньы 8** диэн Григориан халандаарыгар сыл 281-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 282-c күнэ). Сыл бүтүө 84 күн баар.

## Бэлиэ күннэр
*  — **Саха телевидениетин күнэ**
*  — **Cаха сирин авиациятын күнэ**
* Аан дойдуга Космос нэдиэлэтэ салҕанар (алтынньы 4–10 күннэрэ)
*  — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ
*  — Олохтоох омуктар күннэрэ
*  — Бастакы арыйааччы күнэ
*  — Оҕо көмүскэлин күнэ
*  — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ
*  — Байҕал сэбилэниилээх күүстэрин күнэ
*  — Мас олордуу күнэ
*  — Украина юриһин күнэ

## Түбэлтэлэр
* 316 — Константин I Лицинийи кыайбыт, Европаҕа баар сирдэри былдьаабыт.
* 451 — Халкидоннааҕы собуор саҕаламмыт. Бу собуор аан дойду христианнарын төрдүс мунньаҕа этэ, Христос айылгытын ырыппыта, түмүгэр Копт христианнара бу собуор быһаарыытын ылымматахтара, онон сыаркап аан бастаан хайдыһан, христианнар ыккардыларыгар бастакы бөдөҥ хайдыһыы үөскээбитэ.
* 1480 — Москуба Улуу кинээһэ Иван III уонна Улахан Ордуу хаана Ахмат сэриилэрэ «Угра өрүһүгэр турууну» саҕалаабыттар. Түһээн төлөтө кэлбит татаар сэриитэ нуучча сиригэр ааһаары өрүһү туоруу сатаабытын Иван III тохтоппут. Биир ыйынан татаардар Москуба сэриитин кыайбакка, сыалларын ситиспэккэ төннүбүттэр. Манан нуучча сирдэригэр 2,5 үйэлээх монгол-татаар былааһа эстибит.
* 1818 — Англияҕа бастакытын боксаҕа бэрчээккини туһаммыттар.
* 1856 — Кытай чунуобунньуктара «Эрроу» диэн Британия хараабылын кытай экипааһын хаайбыттар, манан сылтахтанан хас да арҕаа судаарыстыбалар Кытайы утары сэриилэрэ — Иккис Опиум сэриитэ — саҕаламмыт. Бу 4 сыллаах сэрии кэмигэр Кытай мөлтөөн, Арассыыйа импиэрийэтигэр 1,5 мөлүйүөн кв. км сири биэрэргэ күһэллибитэ (Айгуннааҕы сөбүлэҥ).
* 1924 — Адам Скрябин сахалартан аан бастакынан Большой тыйаатырга сахалыы ырыаны ыллаабыт: омуктар киэһэлэригэр (вечер национальностей). Бу толоруутун үөрэх наркома А.В. Луначарскай хайҕаабыта диэн суруйар саха дьүрүлүн чинчийээччи Галина Кривошапко.
* 1925 — Саха сирин бастакы сөмүлүөтэ «Сопвич» аан бастаан көппүт. Пилот Пётр Фадеев Даркылаах бириистэнтэн көппүт уонна Күөх хонууга түспүт. Бастакы пассажирдарынан Бартыһаан Дьөгүөрэп, Былатыан Ойуунускай уонна А. П. Дмитриева буолбуттар.
* 1934 — Дьокуускайга саҥа аһыллыбыт Педагогическай институкка бастакы үөрэх күнэ буолбут, билиҥҥитэ — М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет. Институт бастакы дириэктэринэн Иван Жегусов буолбут. Официальнайдык институуту Бүтүн Саха сиринээҕи сэбиэттэр сийиэстэригэр ахсынньыга арыйбыттара.
* 1963 — Саха телевидениетэ тиһигэ быстыбакка эфиргэ тахсыытын саҕалаабыт. Дьокуускайга телецентр тутарга диэн быһаарыы ылыллыбытын кэннэ 4 сылынан телевидение үлэтин саҕалаабыт.
* 1964 — Дьокуускайга 25 саастаах Владимир Губин чараас муустаах күөлгэ оонньуу сылдьан ууга түспүт икки оҕону быыһаабыт, бэйэтэ өлбүт. Кини аатын Дьокуускай уулуссата сүгэр.
* 1967 — Боливияҕа аатырбыт революционер, хомуньуус бартыһаана Че Гевара билиэҥҥэ түбэспит, сарсыныгар кинини өлөрбүттэр. Өлөн баран Че Гевара бүтүн аан дойдутааҕы контркултуура им бэлиэтэ буолбута.
* 1978 — Мирнэй улууһугар Орто Ботуобуйа ньиэптээх сиригэр 1530 миэтэрэ дириҥҥэ 15 килотонналаах «Вятка» ядернай дэлби тэптэрии буолбут. Бу ньиэптээх сиргэ уопсайа 7 ядернай дэлби тэптэрии буолбута, сыаллара — ньиэп хостонуутун чэпчэтии.
* 1990 — Бүрээт Өрөспүүбүлүкэтин Сүбэринитиэтин Декларацията ылыныллыбыт. 
* 2001 — Арассыыйа Киин быыбардыыр хамыыһыйатын баһылыга Алекснадр Вешняков Михаил Николаев үһүс болдьоххо барар бырааба суоҕун туһунан этиммит.
* 2005 — Пакистаҥҥа Азад Кашмир эрэгийиэнигэр 7.6 магнитудалаах сир хамсааһына буолбут. 100 тыһыынчаҕа тиийэ киһи өлбүт, 69 000–75 266 киһи бааһырбыт, 4 мөлүйүөн киһи дьиэтэ-уота суох хаалбыт.
* 2007 — Владикавказ, Малгобек, Ржев, Ельня уонна Елец куораттарга «Сэрии албан аатын куората» диэн ытык аат иҥэриллибит.
* 2014 — Эбола ыарыытыттан АХШ-ка бастакы киһи өлүүтэ тахсыбыт.

## Төрөөбүттэр
* 1849 — Александр Сибиряков (1933 өлб.), нуучча көмүс промышленнига, мэссэнээт, Сибиири чинчийээччи.
* 1892 — Марина Цветаева — нуучча бэйиэтэ, тылбаасчыта, XX үйэ бөдөҥ бэйиэттэриттэн биирдэстэрэ.

* 1933 — Валерий Скрябин — 1962-1966 сылларга РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата, тыыл, үлэ бэтэрээнэ. Амма улууһун уонна Абаҕа нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо.
* 1953 — Владимир Михайлов — Сунтаар улууһун «Кириэстээх» тыа хаһаайыстыбатын кооперативын ыанньыксыта. Бочуот уордьанын кавалера (2013), Үлэ Албан аатын уордьанын толору кавалера, «Хотугу Сулус» уордьан кавалера (2011), Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
* 1956 — Василий Гоголев - Уйулҕан — суруйааччы, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

## Өлбүттэр
* 1800 — Салават Юлаев (1754 төр.), башкиир бэйиэтэ, Емельян Пугачёвтуун өрө турууну тэрийсибит киһи.
* 1937 — Ян Полуян (1891—1937) — Саха сиригэр Конфедералистар бастаанньаларын хам баттааһыны салайбыт киһи.
* 2018 — Муртаза Шерхан — казаах суруйааччыта, Казахскай ССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Казахстан суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын иккис сэкиритээрэ.