open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жегусов Юрий Иннокентевич

**Жегусов Юрий Иннокентьевич** — ыччакка криминализация дьаыйыытын чинчийэр учуонай, социология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1971 сыллаахха балаҕан ыйын 25 күнүгэр Саха АССР Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Хочо с. төрөөбүтэ.
* 1989—1991 сс. — Советскай Аармыйа кэккэтигэр сулууспалыыр.
* 1997 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1997—1998 сс. — Таатта улууһун Дьохсоҕон орто оскуолатыгар история учуутала.
* 2000—2001 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтын этносоциальнай процесстары үөрэтии салаатыгар младшай научнай үлэһит.
* 2002 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах Хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.
* 2006 с. — социология билимин кандидатыгар «Влияние криминализации общества на правовое сознание учащейся молодежи: по материалам Республики Саха (Якутия)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Влияние криминализации общества на правовое сознание учащейся молодежи по материалам Республики Саха (Якутия)*. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата социологических наук / Бурятский государственный университет. Улан-Удэ, 2006. 
* *Правовое сознание населения Республики Саха (Якутия) в социологическом измерении*: Данные. Анализ. Дискуссии> (Якутск, 2004), коллективнай монография.
* *Федерация: проблемы взаимоотношений центра и регионов в современной системе координат* (Якутск, 2007), коллективнай монография. 
20-н тахса научнай ыстатыйалар ааптардара.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Маклашова Елена Гавриловна

**Маклашова Елена Гавриловна** — политика билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1978 сыллаахха муус устар 1 күнүгэр Саха АССР Үөһээ Халыма улууһугар Зырянка бөһүөлэккэ төрөөбүт.
* 2000 с. — государственнай сулууспа Уһук Илиҥҥи академиятын (Хабаровскай к.) бүтэрбит.
* 2001 с. — Саха государственнай университет Финансовай-Экономическай Институтун бүтэрбит.
* 2000—2003 сс. — Саха Республикатын билимин Академиятын аспирана.
* 2002 с. — младшай научнай үлэһит.
* 2003—2007 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтун научнай үлэһитэ.
* 2004 с. —«Государственная власть в Российской Федерации в современных политических условиях (на материалах Республики Саха (Якутия)»
* 2008 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах Хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Теория разделения властей Джона Локка* (Молодые ученые и гуманитарная наука: Сборник научных статей.- Якутск, 2002.- С. 170-177).
* *Взаимодействие органов государственной власти Российской Федерации и органов государственной власти субъектов Российской Федерации*  (на примере Республики Саха (Якутия) (Аспирант и соискатель.-2003.- № 6 (19).- С. 99-100).
* *Сравнительно-правовой анализ системы органов государственной власти субъектов Федерации*  (на материалах Республики  Саха (Якутия) и Хабаровского края) (Юридические науки.- 2003.- № 4(4).- С . 34-37).
* *Необходим конструктивный диалог. К вопросу о взаимоотношениях с федеральным центром* (Новости Якутии.- 2004.- № 7 (160).- С .15-16).
* Гл.3, раздел 3.3. *Региональная политическая элита о современных федеративных отношениях* // Коллективная монография <Федерация: проблемы взаимоотношений центра и регионов в современной системе координат / Под ред. В.Б.Игнатьевой. -Якутск: Изд-во СО РАН. Якут.фил., 2007. с. 199-219.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Шелехова Роза Васильевна

200px|thumb|right|Шелехова Роза Васильевна
**Шелехова Роза Васильевна** (род. 1 марта 1932, Якутск, Республика Саха (Якутия), РСФСР) — устуоруйа билимин хандьыдаата, Арассыыйа наукатын Академиятын Сибиирдээҕи салаатын бэтэрээнэ.

## Олоҕун олуктара
* 1932 сыллаахха кулун тутар 1 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1954 с. — Дьокуускайдааҕы государственнай педагогическай институты бүтэрбитэ.
* 1957 с. — тыл, литература уонна искусство Институтыгар үлэлиир (препаратор, лаборант, младшай научнай үлэһит).
* 1984 с. — Институт учуонай секретара.
* 1997 с. — Г.П. Башарин аатынан билим историятын Музейын сэбиэдиссэйинэн ананан үлэлиир.
* 2004 с. — старшай научнай үлэһит.
* 2008 с. — Музей научнай үлэһитэ.
Саха Сирин советскай уонна гражданскай сэрии кэминээҕи устуоруйатын чинчийбитэ.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Дьяконова Юлия Назаровна

200px|мини|Дьяконова Юлия Назаровна
**Дьяконова Юлия Назаровна** (17.07.1953—30.07.1986) — саха уоһун номоҕун, остуоруйатын чинчийбит учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1953 сыллаахха от ыйын 17 күнүгэр Саха АССР Кэбээйи улууһугар Кэбээйи нэһилиэккэ төрөөбүт.
* 1975 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1975—1976 сс. — Орджоникидзевскай оройуон оскуолатыгар нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбит.
* 1976—1980 сс. — ССРС НА СС ТЛИ Институтын лаборана.
* 1980—1983 сс. — аан дойду литературатын Институтын аспирана.
* 1984—1985 сс. — ССРС НА СС ТЛИ Институтын младшай  научнай үлэһитэ.
* 1984 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Якутские сказки: русско-якутские взаимосвязи» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
Ю. Н. Дьяконова фольклор, чуолаан остуоруйа эйгэтигэр, тутаах идэлээх үлэһит этэ. Студенныыр сылларын кэмиттэн диалектология уонна фольклор экспедицияларыгар, Өлүөнэ өрүс орто сүнньүнэн, Индигир уонна Халыма өрүстэр кытыыларынан олорор нууччалар сэлиэнньэлэринэн, кыттыбыта; Тува уонна Алтай, Красноярскай кыраайынан фольклор уонна этнография экспедицияларыгар кыттыһан Сибиир омуктарын фольклордарын хомуйбута.
«Фольклор Русского Устья» (Л., 1986) кинигэни бэчээккэ бэлэмнээһиҥҥэ үлэлэспит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Якутская сказка: Русско-якутские взаимосвязи*» — монография.
Ыстатыйалар
* «*Русские сказочные сюжеты в якутских сказках*» (Полярная звезда. — 1982. — № 3). 
* «*Русско-якутские фольклорные связи*» (Русская литература. — 1983. — № 2). 
* «*Языковая ситуация в сельских районах Якутии*» (Сб.: Культурное строительство в Советской Якутии. — Якутск, 1984). 
* «*Семейно-родовые обычаи и обряды в якутских сказках*» (Фольклор народов РСФСР: Межвуз. сб. — Уфа, 1984). 
* «*О стиле якутской волшебной сказки*» (Там  же. — Уфа, 1986). 

## Ю. Н. Дьяконова туһунан
Мухоплева С. Д. «Остуоруйа» о Бабе-Яге и Иване-Царевиче: Ю. Н. Дьяконовой «Якутская сказка: русско?якутские взаимосвязи»]  //  Соц.  Якутия  —  1991 — 16 янв. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Дьяконов Афанасий Лукич

**Дьяконов Афанасий Лукич** (02.12.1948, Кытаанах нэһилиэгэ, Чурапчы улууһа, Саха АССР — 13.07.1990) — Саха сиригэр XVIII-XIX үйэлэргэ түүлээх бултааһынын уонна эргиэнин чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1948 сыллаахха ахсынньы 2 күнүгэр Чурапчы улууһун Кытаанах нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1969—1971 сс. — Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт.
* 1972 с. — Чурапчы оройуонун ис органнарын салаатыгар оҕо хоһун инспектора.
* 1972—1973 сс. — Чурапчыга коммунальнай тэрилтэлэр комбинаттарыгар рабочайынан үлэлээбит.
* 1976—1982 сс. — Ем. Ярославскай аатынан история уонна омуктар культураларын Музейын научнай үлэһитэ. 
* 1977 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1982—1983 сс. — ССРС БА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1983—1987 сс. — лаборант, старшай лаборант.
* 1987—1990 сс. — ТЛИ Институтун младшай научнай үлэһитэ.
* 1989 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Пушной промысел в Якутии конца XVIII — середины XIX в.» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Пушной промысел в Якутии конца XVIII — середины XIX в.*» (Якутск, 1990), монография.
Ыстатыйалар
* «*Анюйская ярмарка 1842 г.*» (Бюл. НТИ ЯФ СО АН СССР: Вопросы истории, социологии и фольклора. — Якутск, 1983).
* «*Огнестрельное охотничье оружие в Якутии в первой половине XIX в.*» (Там же).
* «*О торгово-ростовщической эксплуатации в пушном промысле Якутии второй половины XVIII — середины XIX в.*» (Тез. конференции молодых учёных и специалистов. — Якутск, 1984).
* «*Пользование промысловыми угодьями Якутии во второй половине XVIII — середине XIX в.*» (Тез. докл. II конференции молодых обществоведов г. Якутска. — [О кн. Якутск, 1985).

## А. Л. Дьяконов туһунан
* Слепцов П. А. Кэрэ киhи кэлэн бардаҕа // «Саха Сирэ». — 1998. — Ахсынньы 8 к.    
* Дьяконов  Афанасий Лукич (02.12.1948—13.07.1990)  // Венок памяти. — Якутск, 2001. — С. 69—82.  

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Захарова Агафья Еремеевна

200px|thumb|right|Захарова Агафья Еремеевна
**Захарова Агафья Еремеевна** (1944–) — сахалыы оҕо литэрэтиирэтин чинчийээччи, фольклорист, филология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1944 сыллаахха олунньу 9 күнүгэр Саха АССР Уус-Алдан улууһун Өнөр нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1962—1964 сс. — Тулун аҕыс кылаастаах оскуолатыгар иитээччинэн үлэлиир.
* 1968 с. — Ленинградтааҕы культура государственнай Институтун бүтэрбитэ.
* 1968—1970 сс. — Дьокуускайдааҕы республиканскай культурнай-сырдатар училищеҕа преподаватель.
* 1970—1974 сс. — Ленинградтааҕы культура государственнай институтын оҕо литературатын кафедратын аспирана.
* 1975—1979 сс. — республиканскай оҕо библиотекатын научнай-методическай салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1978 с. — филология билимин кандидатыгар «История якутской советской детской книги (1912—1975 гг.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1979—1991 сс. — Саха государственнай университетыгар историко-филологическай факультет саха тылыгар уонна литературатыгар кафедратын ассистена, кэтэхтэн үөрэнии деканын солбуйааччыта, старшай преподаватель.
* 1991—2004 сс. — научнай үлэһит.
* 2004—2008 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтун олоҥхо салаатын сэбиэдиссэйэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «Якутская детская литература (1926—1980 гг.): Биобиблиографический указатель» (Якутск, 1981).
* «Якутская детская литература»: Учебное пособие. Для студентов вузов. — Ч. I (Якутск, 1982).
* «Ынырар ыллыктар (Зовущие тропы)»: Сб. рассказов молодых авторов. / Сост. (Якутск, 1988).
* «П. А. Ойуунускай»: Книга для внеклассного чтения. Сер. Школьная библиотека. / Сост. (Якутск, 1988).
* «Якутский фольклор»: Хрестоматия. Для русскоязычных школ. / Сост. (Екатеринбург, 1991). 
* «Ритуально-обрядовая символика народа саха (по материалам олонхо)» (Новосибирск, 2004) - монография.
* А. Е. Захарова 40-ча научнай ыстатыйалар ааптардара.

## А. Е. Захарова туһунан
* Андросов П. *Слова радости*. (на як.яз.) // Коммунист. (Ытык Кюель). — 1989. — Тохсунньу 9 к. — Рец. на сб. «Суол тоҕойугар». — Якутск, 1988.   
* Сивцев В. *Наадалаах кинигэ* // Кыым. — 1981. — Ахсынньы 8 к. — Рец. на кн.: Захарова А.Е. «Якутская детская литература». — Якутск, 1981.   
* *Zacharova  Agafia Eremeevna*. Yakutskij fol,klor. Chrestomatija. (Materialy I teksty sobrannye dorevoljucionnymi issledovatelyami). Yakutsk: Ministerstvo vyssego I sredn, ego special,nogo obrazovanya RSFSR, 1989. 160 S. Bespr. von Erika Gaube, Leipzig- Orientalistische  Literaturzeitung, 86 (1991) 4. — 442—444 S. — Рец. на хрестоматию «Якутский фольклор». — Якутск, 1989.   
* Леонтьева Л. *Үрдүгү, үйэлээҕи түстээччи* // Орто Дойду. — 2004. — Кулун тутар 25 к. — Об обществен. и научн. деят-ти.   
* Гаврильев И. *Сиэр-майгы ситинии тордо* // Саха Сирэ. — 2004. — Кулун тутар, 12 к. — Интервью с Захаровой А.Е.   
* Ноговицына Л. *Истиҥник эрэ*…// Киин куорат. — 2004. — Кулун тутар 5 к. — Об обществ. и науч. деятельности.  

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Захаров Вячеслав Платонович

200px|thumb|right|Захаров Вячеслав Платонович
**Захаров Вячеслав Платонович** — история билимнэрин кандидата, РСФСР профтех үөрэхтээһинин туйгуна, ССРС кинематографиятын туйгуна.

## Олоҕун олуктара
* 1940 сыллаахха олунньу 17 күнүгэр Саха АССР Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Бастакы Наахара нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1966 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1960—1963 сс. — Иркутскай куоракка тутуу тэрилтэлэригэр үлэлээбит.
* 1963—1967 сс. — республикатааҕы «Спартак» ДСО инструктор-тренерынан үлэлээбит.
* 1967—1991 сс. — ПТУ-га преподаватель.
* 1991 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Пушной промысел и пушная торговля в Якутии (конец XIX—начало XX вв.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1991 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1992 с. — научнай үлэһит.
* 1995 с. — старшай научнай үлэһит.
* 2009 с. — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах Хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.
В. П. Захаров Саха Сиригэр революция иннинээҕи кэмнэргэ түүлээх бултааһынын, эргиэн эйгэтин, рынок үөскээһинин уонна инфраструктуратын, рынок сыһыаннарын, урбааны, ХХ үйэ 90-с сылларыгар социальнай-экономическай сыһыаннары чинчийбит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *«*Пушной промысел и торговля в Якутии (конец XIX—начало XX вв.*)» (Новосибирск, 1995) - монография.
* «*Торговля в Якутии: События и люди*» (Якутск, 2003).
* «*Мегино-Кангаласский улус: история, культура, фольклор*» (Якутск, 2001) — хос ааптар.
Ыстатыйалар
* *«*Внешне экономические связи дореволюционной Якутии (конец ХYII —начало ХХ в.в.)*» (Россия и Якутия сквозь призму истории. — Якутск, 2007. — С.88—100).  
* «*Да вернется имя твое*» ( Олекминский улус. История. Культура. Фольклор. — Якутск, 2005. — С.84—89).  
* «*Ясачные и северо-восток России*» (Нерюнгринский улус. История. Культура. Фольклор. — Якутск, 2007. — С.57—62).  
* «*Аянский тракт и усть-майские эвенки*» (Усть-Майский улус. История. Культура. Фольклор — Якутск, 2007. — С.69—76).  
* «*Якутские купцы — предприниматели и благотворители*» (Город Якутск. История. Культура Фольклор — Якутск, 2007. — С.137—143).  
* «*С.П. Барашков*»  (Хангаласский улус: история, культура, фольклор. — Якутск, 2006. — С.267—274).  
* Макаров И. Г., Захаров В. П. «*ИЯЛИ в 1947—1970 годах*» (Якутский архив. — 2005. — № 3).  
* «*Речное пароходство и телеграф в Якутии*» (Якутский архив. — 2008. —  №3. — С. 10—14).   
* «*Торговля в Якутии: якутское купечество*. — Новосибирск, 2010. (В соавт. Федоров Р. И., Уткин К. Д., Готовцев  Ю. А., Борисова Т. Д., Петров П. П., Яковлева Э. М. — разделы «Рынок Якутии: (Социальный разрез: середина ХIX — начало XX вв.), (История купечества и коммерции Якутии  XIX в.).''  

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Шишигина Анна Николаевна

**Шишигина Анна Николаевна** — история билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1973 сыллаахха олунньу 1 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүт.
* 1995 с. — Саха государственнай университетын омук тылларыгар факультетын бүтэрбит.
* 1995—1998 сс. — Саха Республикатын тас ситимнэрин Министерствотыгар главнай үлэһит.
* 2000—2003 сс. — Саха Республикатын билимин Академиятын аспирана.
* 2002—2004 сс. — Арктиканы чинчийэр Киин младшай  научнай үлэһитэ.
* 2004 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Научное изучение Якутии в XVIII в. (по материалам Второй Камчатской экспедиции)» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 2005—2006 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтугар история салаатын научнай үлэһитэ.
* 2008 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийиилэргэ уонна аҕыйах ахсааннаах Хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.
А. Н. Шишигина 20 научнай ыстатыйалара Россияҕа уонна тас дойдуларга бэчээттэммиттэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Do  we  want  the revival of shamanism Today?*» (Christianity and shamanism: Proceedings of the First Seoul International Consultation (25—30 Yune 2000, Seoul, Korea). Ed. by S.A.Mousalimas, online February 2001, http://www.oxford.net/seoul/chapter6/).
* Автореферат дис. на соиск. уч. ст. канд. ист. наук «*Научное изучение Якутии в XVIII в.* (по материалам Второй Камчатской экспедиции)». Якутск, 2004. — 23 с.
* «*Ученые о Второй Камчатской экспедиции*» (Гуманитарные науки в трудах молодых ученых: сб.науч.ст.—Якутск, 2000. — С.42—52.
* «*Немецкие ученые о Якутии*» (Молодые ученые и наука —2000: Мирнинская городская научно-практическая конференция, посвященная 55-летию Великой Победы и Году образования. Сб. ст., докл. и тез.— Мирный, 2000.— С.28—30.
* «*Материалы Второй Камчатской экспедиции по шаманству*» (Гуманитарные науки в трудах молодых ученых: Сб. науч. ст. —Якутск, 2001. — С.4—13).
* «*300 лет со дня рождения [[Лаптев Дмитрий Яковлевич|Д.Я. Лаптева]], русского исследователя Арктики (1701—1767)*» (Календарь знаменательных событий. 2001 г.— Якутск, 2001 г.
* «*Георги Иоганн Готлиб*» (Календарь знаменательных событий. 2003. — Якутск, 2003.
* «*Якутск — базовый пункт Второй Камчатской экспедиции*» (Мат. Всерос. науч. конф. «Якутия — форпост освоения северо?востока Сибири, Дальнего Востока и Русской Америки (ХVII—ХХ вв.)».— Якутск, 2004.— С. 115—120.
* «*Chelyskin, Semyon*» (Encyclopedia of the Arctic// http://www.routledge-ny.com/ref/arctic.html); «Chirikov, Alexei» (Encyclopedia of the Arctic// http://www.routledge?ny.com/ref/arctic.html); «Laptev, Dmitriy» (Encyclopedia of the Arctic// http://www.routledge-ny.com/ref/arctic.html); «Laptev, Khariton» (Encyclopedia of the Arctic// http://www.routledge-ny.com/ref/arctic.html).
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Шишигин Егор Спиридонович

200px|thumb|right|Шишигин Егор Спиридонович
**Шишигин Егор Спиридонович** — история билимин кандидата, Хотугу Форум чилиэнэ, РФ суруналыыстарын Түмсүүтүн чилиэнэ.

## Олоҕун олуктара
* 1947 сыллаахха сэтинньи 12 күнүгэр Саха АССР Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Тараҕай нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1970 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1970—1973 сс. — ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1973—1975 сс. — ЫБСЛКС комитетын босхоломмут үлэһитэ — секретарь, Дьокуускайдааҕы горкомҥа 2-с секретарынан үлэлиир, Дьокуускайдааҥы обкомол пропагандаҕа уонна культурнай-маассабай үлэҕэ сэбиэдиссэйэ.
* 1976—1992 сс. — Ем. Ярославскай аатынан государственнай Музей директора, Саха Сирин культуратын министрин солбуйааччыта.
* 1993—1995 сс. — Саха государственнай университетыгар үлэлиир: Саха Сирин историятын кафедратын доцена, историко-юридическай факультет деканын солбуйааччыта.
* 1995 сылтан — гуманитарнай уонна социальнай-экономическай дисциплиналарга кафедра сэбиэдиссэйэ, Мирнэйдээҕи политехническай институт (Саха государственнай университетын филиала) гуманитарнай уонна естественнай билимнэргэ факультетын декана.
* 2003 с. — Ем. Ярославскай аатынан Хотугу омуктар историяларын уонна культураларын государственнай Музейын директора.
Е. С. Шишигин — биллиилээх учуонай, кыраайы үөрэтээччи — Саха Сирин музейа, кыраайы үөрэтии сайдыытыгар үгүс өҥөлөөх, история уонна культура өйдөбүнньүктэрин харысхалыгар уонна тарҕатыыга сыралаах үтүө үлэни оҥорбута.
Е. С. Шишигин — 80-н тахса научнай үлэлэр уонна ыстатыйалар ааптардара.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Ришес Любовь Давыдовна

200px|thumb|right|Ришес Любовь Давыдовна
**Ришес Любовь Давыдовна** (03.04.1904—1971) —  тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата, тунгусовед.

## Оло5ун олуктара
* 1904 сыллаахха муус устар 3 күнүгэр Санкт-Петербург куоракка төрөөбүт.
* 1919—1921 сс. — Петроград райсоветын балыыһатыгар нааймыга үлэлээбит.
* 1922—1927 сс. — Ленинградтааҕы государственнай университетка үөрэммит.
* 1927—1931 сс. — Охотскай муора кытыытынан уонна Бурят-Монголия национальнай оскуолаларыгар учууталлаабыт.
* 1929 с. — Ленинградтааҕы государственнай университеты бүтэрбит.
* 1931—1937 сс. — Хотугу норуот Институтыгар младшай научнай үлэһит.
* 1938—1940 сс. — хаһаайыстыба уонна оҥорон таһаарар тэрилтэлэргэ машинистканан, экономиһынан үлэлээбит.
* 1940—1941 сс. — Магадан уобалаһын оскуолаларыгар эбээн тылын учууталынан үлэлээбит.
* 1941—1943 сс. — Магадан «Советская Колыма» хаһыатыгар литературнай үлэһит.
* 1944—1947 сс. — ССРС билимин Академиятыгар тыл үөрэҕин Институтун аспирантуратыгар үөрэммит.
* 1947 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Арманский диалект эвенского языка» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1948—1949 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы билим-чинчийэр базатыгар старшай научнай үлэһит.
* 1949—1954 сс. — издательстволары кытары дуогабардаһан үлэлээбит.
* 1954—1958 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы салаатын тыл, литература уонна искусство Институтыгар старшай научнай үлэһит.
* 1959 с.  — «эбээн тылыгар» старшай научнай үлэһит аата иҥэриллибит.
* 1971 с. — (сорох төрүттэринэн 60-с сыллар бүтүүлэринэ) күн сириттэн барбыт.
Л. Д. Ришес — этнограф-тунгусовед, эбээн тылын үөрэппит биир биллиилээх учуонай. 1933—1958 сылларга Уһук Хоту сирдэринэн сылдьыбыт экспедицияларын, сыралаах үлэтин түмүктэринэн эбээн тылын лексикографиятыгар уонна диалектологиятыгар суруллубут научнай үлэлэр, нууччаттан эбээн тылыгар тылдьыт, үөрэх кинигэлэрэ буолаллар. 

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Русско-эвенский школьный словарь*» (Л., 1950). 
* «*Русско-эвенский словарь*» (Л., 1952; в соавт. с проф. В. И. Цинциус). 
* «*Учебник грамматики эвенского языка*» (1954). 
* «*Букварь на эвенском язык*е» (1954) 
* Ыстатыйалар 
* «*О происхождении названия реки Амур*» (1951). 
* «*Основные особенности арманского диалекта эвенского языка*» (1955). 
* «*Некоторые данные по западным диалектам эвенского языка*» (1956). 
*  
Л. Д. Ришес туһунан  
Цинциус В. И., Лебедев В. Д. Крупный ученый, педагог // Соц. Якутия. — 1964. —  5 апр. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* "Музеи Арктики" — Проект Арктического государственного института искусств и культуры
Николаев Семен Иванович (Сомоҕотто)

200px|thumb|right|Николаев Семен Иванович (Сомоҕотто)
**Николаев Семен Иванович (Сомоҕотто)** (01.09.1923—29.10.2004) — этнограф-учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1923 сыллаахха балаҕан ыйын 1 күнүгэр Ньурба улууһун Акана нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1942—1946 сс. — Үөһээ Бүлүү улууһугар сэттэ кылаастаах оскуолаларга нуучча тылын учууталынан үлэлээбитэ.
* 1951 с. — Орто Азиятааҕы государственнай университет этнографияҕа салаатын чаҕылхайдык үөрэнэн бүтэрбитэ (Ташкент к.).
* 1952—1955 сс. — ССРС этнографияҕа Институтын аспирана.
* 1955 с. — история билимин кандидатыгар «Основные этапы этнической истории вилюйских якутов» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1955—1963 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1963—1979 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1979—1982 сс. — ССРС билимҥэ Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар тыл, литература уонна искусство Институтыгар младшай научнай үлэһит.
* 2004 сыллаахха алтынньы 29 күнүгэр күн сириттэн барбыта.
С. И. Николаев — этнография эйгэтигэр сахалартан бастакы үрдүк үөрэхтээх чинчийээччи, 100-н тахса үлэ ааптардара.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Эвены и эвенки юго-восточной Якутии*» (Якутск, 1964), монография.
* «*Происхождение народа саха*» (Якутск, 1995), монография.
* «*Обычаи народа саха*» (Якутск, 1996), монография.
Ыстатыйалар
* «*Киргизско-якутские этнографические параллели*» (Труды Киргизской археолого-этнографической экспедиции.— Т. 3. — 1959). 
* «*Рыбная пища дореволюционных вилюйчан*» (Материалы по этнографии народов Якутии. — 1961. — Вып. 2). 
* «*Изменения функциональной роли языка как показатель этнических процессов*» (Кн.: Проблемы изучения национальных отношений Сибири на современном этапе. — Новосибирск, 1967). 
* «*Как рождается легенда*» (Знание-сила. — 1969. — № 11). 
* «*Как относиться к загадочным чучуна?*» (Вокруг света. — 1975. — № 6). 
* «*Народные игры и состязания у якутов*» (Кн.: Игры народов СССР. — М., 1985). 
 
## С. И. Николаев туһунан
* Василевич Г. М. *Книга по этнографии народов Якутии* // Изв. СО АН СССР. Сер. обществ, наук. — 1966. — № 5, вып. 2. — С. 128—130.  
* Иванов М. *Об эвенах и эвенках Юго-Восточной Якутии* // Полярная звезда. — 1966. — № 1. — С. 149—150.  
* Антонов Е. П. *Поиск истины* (О новых трудах С.И.Николаева — Сомоготто) // Молодежь Якутии. — 1996. — 31 июля. 
* Антонов Е. П. *Якутский «мятежник» по прозвищу Алас* // Якутия. — 1997. — 4 нояб.  
* Аргунова Н. *Сомо5отто: Саха төрдүн үөрэтиигэ теория айдым* // Сахаада. — 1997. — От ыйын 3 к.  
* Скрипин В. Г. *Чьей крови якуты? Этнолог С. И.Николаев — Сомоготто и его теория этногенеза* // МК в Якутии. — 2004. — 28 апр.  
* Антонов Е. П. *Первый дипломированный ученый  —  этнограф  из  якутов*  //  МК  в Якутии. — 2004. — 3—10 нояб. 
  
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* С.И.Николаев-Сомоготто — создатель угро-самодийской теории происхождения народов Якутии
* Первый дипломированный ученый-этнограф из якутов Семен Иванович Николаев — Сомоготто
Николаев Александр Петрович

**Николаев Александр Петрович** — саха устуоруйатыгар сыаркап дьайыытын чинчийэр учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.мини|

## Олоҕун олуктара
* 1971 сыллаахха балаҕан ыйын 3 күнүгэр Саха АССР Ленинскэй оройуонун Ньурба бөһүөлэгэр төрөөбүтэ.
* 1988 с. — Новосибирскайдааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ.
* 1993—1996 сс. — Новосибирскайдааҕы государственнай университет аспирантуратыгар үөрэнэр.
* 1996—1997 сс. — Новосибирскайдааҕы государственнай университетка отечественнай история преподавателинэн үлэлиир.
* 1996 с. — история билимин кандидатыгар «Церковно-приходская община новокрещеных аборигенов Северо-Западной Сибири (вторая половина XVIII в.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситтиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1997—1998 сс. — национальнай сыһыаннарга салаа старшай научнай үлэһитэ.
* 1998—2000 сс. — государственнай тутууга салаа сэбиэдиссэйэ.
* 2000—2002 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтка история салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлиир.
* 2004 сылтан — Саха государственнай университетыгар история кафедратын доцена.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Политика церковных властей в отношении коренного населения Северного Приобья во второй половине XVIII в.*» (Сб.: Проблемы истории местного управления Сибири.— Новосибирск, 1996). 
* «*Духовенство приходов новокрещенных Северо-Западной Сибири (2-я пол. XVIII в.)*» (Сб.: Социально-демографические проблемы истории Сибири XVII—XX вв. Бахрушинские чтения, 1996.— Новосибирск, 1997). 
* «*Проблема насилия в миссионерской деятельности православной церкви в Северном Приобье (XVIII в.)*» (Сб.: Логос. Историко-литературный альманах гуманитарного факультета НГУ.— Выпуск 1.— Новосибирск, 1997). 
* «*Религиозный фактор в межэтнических отношениях*» (Сб.: Этносоциальное развитие Республики Саха (Якутия): потенциал, тенденции, перспективы.— Новосибирск, 2000). 
* «*Взаимоотношения государства и международных, российских и региональных религиозных объединений в РС(Я)*» (Сб.: Республика Саха (Якутия): государственное строительство в геополитических сценариях XXI века.— Якутск, 2000). 
* «*Государственность Республики Саха (Якутия): проблемы современного этапа*» (Сб.: Республика Саха (Якутия): путь к суверенитету.— Якутск, 2000). 
* «*Республика Саха (Якутия) в геополитических сценариях мироустройства XXI века*» (Сб.: Республика как субъект Федерации: итоги и перспективы федеративных отношений.— Якутск, 2001). 
* «*Проблемы и перспективы развития этноконфессиональной ситуации в Республике Саха (Якутия)*» (Сб.: Сибирь на перекрестке мировых религий.— Новосибирск, 2001). 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Мухамедьяров Шамиль Фаттыхович

**Мухамедьяров Шамиль Фаттыхович** — түүр омуктарын орто үйэтинээҕи устуоруйатын үөрэппит биллиилээх чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата, Татарстан билимин үтүөлээх үлэһитэ (1993).

## Олоҕун олуктара
1923 сыллаахха бэс ыйын 17 күнүгэр Татарскай АССР Казань куоратыгар төрөөбүтэ.
1942—1944 сс. — ССРС боеприпастарын Наркоматын 144 №-дээх заводугар токарь.
1946 с. — Казань юридическай институтын бүтэрбитэ.
1946—1950 сс. — аспирант.
1950 с. — история билимин кандидатыгар «Социально-экономический строй Казанского ханства» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
1950—1952 сс. — ССРС билимин Академиятын Казань филиалыгар младшай научнай үлэһит.
1952—1955 сс. — ССРС билимин Академиятын Илин дойдулары үөрэтэр Институтка учуонай секретарь.
1955—1956 сс. — ССРС билимин Академиятын Казань филиалыгар тыл, литература уонна история Институтын научнай үлэһитэ.
1956—1963 сс. — кафедра сэбиэдиссэйэ, Казань университетын доцена.
1963—1970 сс. — ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар тыл, литература уонна история Институтыгар старшай научнай үлэһит.
1970 сылтан — ССРС билимин Академиятын историяҕа Институтын старшай научнай үлэһитэ.
Ш.Ф. Мухамедьяров — Сибиир, Орто Азия, Кавказ, Саха Сирин түүр омуктарын историяларыгар 300-н тахса научнай үлэни суруйбута.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Очерки истории СССР*». В 2 частях. (Ч. I. — М., 1953—1955; Ч. 11. — М., 1955) - соавтор.
* «*История Татарской АССР*». — Т. II (Казань, 1960).
* «*История Татарской АССР*» (Казань, 1968).
* «*Истории крестьянства СССР с древнейших времен*» — Т. II (М., 1990).

## Ш.Ф. Мухамедьяров туһунан
* Николаев А. *Отчитываются дипломники* // Соц. Якутия. — 1970. — 30 июня.   
* *Высшее образование и науки в Татарии* // Указатель литературы 1918—1969. Под ред. М.К. Мухарякова и В.В. Кузьмина. — Казань, 1971. — См. указатель имён.   
* Айтматов Г.Н. *Вопросы истории Марийского края середины XVI—XVIII вв. дореволюционной и советской историографии* // Вопросы историографии истории Марийской АССР. — Киров; Йошкар-Ола, 1974.   
* *О трудах Ш.Ф. Мухамедьярова*. — С. 13—14, 23—24, 45,46.   
* Миллибад С.Д. *Биобиблиографический словарь советских востоковедов*. — М.: Наука, 1975. О Мухамедьярове Ш.Ф. — С. 667.   
* Московский университет 1977—1978: *Каталог-справочник. Гуманитарные факультеты*. — М., 1977. — С. 33.   
* *История Татарской АССР* (с древнейших времен до наших дней). Указатель литературы 1967-1975 / Под ред. И.Р. Гапирова. — Казань, 1986.   
* *Биобиблиографичеекий указатель историографических работ по истории народов СССР* (дооктябрьский период) 1970—1982 гг. — М., 1987 (Указатель авторов). Сов. Татария. — 1993. — 5 мая.  
* *Признание заслуг* // Казанские ведомости. — 1993. — 4 июня.  
* Известия Татарстана. — 1993. — 8 июня. *Вручение награды* // Там же. — 27 авг. — О присвоении Ш.Ф. Мухамедьярову Указом Президента Республики Татарстан почетного звания «Заслуженный деятель науки Республики Татарстан».    
* Усманов М.А. *По следам рукописей: записки археографа*. – Изд. 2-е доп. — Казань, 1994. — С. 34—39. — На татар. яз.  

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Николаева Валентина Викторовна

200px|thumb|right|Николаева Валентина Викторовна
**Николаева Валентина Викторовна** — Саха Сирин сэбиэскэй кэминээҕи устуоруйатын үөрэппит биллиилээх чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1927 сыллаахха от ыйын 10 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ. 
* 1949 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай институты бүтэрбитэ. 
* 1949 с. — Дьокуускайдааҕы культпросвет оскуолаҕа учууталлыыр. 
* 1949—1952 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы салаатын аспирана. 
* 1952—1953 сс. — ССРС билимин Академиятын история Институтыгар аспирантураҕа үөрэнэр. 
* 1953—1954 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы филиалын тыл, литература уонна искусство Институтыгар лаборант. 
* 1954 c. — история билимин кандидатыгар «Коллективизация сельского хозяйства в южных районах ЯАССР» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 1954—1959 сс. — ТЛИ Институтын младшай научнай үлэһитэ. 
* 1959—1965 сс. — ТЛИ Институтыгар история салаатын сэбиэдиссэйэ. 
* 1965—1969 сс. — ТЛИ Институтыгар старшай научнай үлэһит. 
* 1969 с. — Киев куоракка көһен барбыта, онно 1986 сылга дылы Украина билимин Академиятыгар история Институтыгар — старшай научнай үлэһит. 
В.В. Николаева — Саха Сирин сэбиэскэй кэминээҕи историятын үөрэппит биллиилээх чинчийээччи, 50-н тахса научнай үлэлэр, ыстатыйалар ааптардара.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Очерки по истории Якутии советского периода*» (Якутск, 1957) - соавтор.
* главы VI и VIII третьего тома «*Истории Якутской АССР*».
* параграф 6 пятого тома «*Истории Сибири*» (Л., 1969).
* Учебное пособие «*История Якутии*» (Якутск, 1966).
* Исторический очерк «*Якутская АССР*» (советский период) (БСЭ. — Т. 49. — 1958).

## В.В. Николаева туһунан
* Тарасов И. Саха сиригэр холбоһуктааһын ленинскэй былаанын өрөгөйдөөһүнэ // Хотугу сулус. — 1979. — № 12. — С. 109—111. — Рец. на сб.: «Коллективизация сельского хозяйства Якутской АССР (1928—1940 гг.)». Документы и материалы. — Якутск, 1948. — 263 с. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Михалев Виктор Михайлович

**Михалев Виктор Михайлович** — история билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1954 сыллаахха олунньу 2 күнүгэр Саха АССР Бүлүү куоратыгар төрөөбүт.
* 1977 с. — А. А. Жданов аатынан Ленинградтааҕы государственнай университеты бүтэрбит.
* 1977—1979 сс. — ССРС БА СС Дьокуускайдааҕы филиалыгар лаборант.
* 1979—1995 сс. — ССРС БА СС Дьокуускайдааҕы филиалыгар лаборант, младшай научнай үлэһит.
* 1995—1999 сс. — научнай үлэһит.
* 1999 сылтан — Саха государственнай университетыгар археология уонна история кафедратын доцена.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Работы Колымского отряда ПАЭ*» (Сб.: Археологические открытия 1980 года. — М., 1981; в соавт. с С. П. Кистеневым).
* «*Родинкское погребение в низовьях Колымы*» (Сб.: Сибирь в прошлом, настоящем и будущем. — Новосибирск, 1981, в соавт. с С. П. Кистеневым).
* «*Полиэдрический резец из могильника Диринг-Юрях*» (Сб.: Археологические и этнографические исследования в Восточной Сибири: Итоги и перспективы. — Иркутск, 1986).
* «*Полиэдрические резцы-дрили — эндемики Северо-Восточной Азии*» (Сб.: Археологические исследования в Якутии. — Новосибирск, 1992).
* «*Археологические исследования в бассейне верхней Яны*» (Сб.: Археологические исследования в Якутии. — Новосибирск, 1992; в соавт. с Е. И. Елисеевым).
* «*К вопросу о восточной границе распространения полиэдрических резцов-дрилей*»

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Лиханов Владимир Иванович

200px|thumb|right|Лиханов Владимир Иванович
**Лиханов Владимир Иванович** — (27.07.1948–27.07.2003) — филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1948 сыллаахха от ыйын 27 күнүгэр Саха АССР Хаҥалас улууһун Өктөм нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1976 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1978 с. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалыгар аспирантураҕа үөрэнэр.
* 1982 с. — тыл, литература уонна история Институтугар лексикология уонна лексикография салаатыгар старшай лаборант.
* 1987 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1988 с. — филология билимин кандидатыгар «Эмоционально-оценочные и экспрессивные  слова в якутском языке» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1991 с. — научнай үлэһит.
* 1994 с. — тыл үөрэҕин салаатыгар старшай научнай үлэһит.
* 1995 с. — Саха Сирин гуманитарнай чинчийии институтун Терминология салаатын салайааччыта 
* 1995 с. — Гавриил Васильевич Ксенофонтов аатын бастакы бириэймийэ лауреата
* 1998 с. — Саха Сирин гуманитарнай чинчийии институтун Тылдьыт салаатын салайааччыта 
* 2003 сыллаахха от ыйын 27 күнүгэр күн сириттэн барбыта.
В. И. Лиханов лексикографияны уонна лексикологияны чинчийиигэ үгүс сыралаах үлэни оҥорбута.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Эмоционально-оценочные и экспрессивные слова в якутском языке*» (Новосибирск, 1994), монография. 
* «*Краткий толковый словарь якутского языка*» (Якутск, 1994), соавтор. 
* «*Большой академический Толковый словарь якутского языка».* I том. (Новосибирск, 2004), соавтор. 
* Ыстатыйалар 
* «*Эмоционально-оценочные и экспрессивные слова в художественной литературе*» (Якутск, 1986). 
* «*Эмоционально-оценочные слова в якутском языке*» (Якутск, 1989). 
* «*Эмоционально-оценочные и экспрессивные прилагательные в якутском языке*» (Якутск, 1991). 
* «*Быһаарыылаах тылдьыт салаатын 30 сыла*» (Якутск, 2003). 

## В. И. Лиханов туһунан
* Олоххо үтүө өйдөбүлү хаалларбыта. Ахтыылар. — Дьокуускай, 2004. — 90 с. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Гоголев Захар Васильевич

**Гоголев Захар Васильевич** (01.08.1911, Чэриктэй нэһилиэгэ, Дүпсүн улууһа, Саха уобалаһа — 24.12.1974) — устуоруйа билимин дуоктара.

## Олоҕун олуктара
* 1911 сыллаахха атырдьах ыйын 1 күнүгэр Саха уобалаһын Дүпсүн улууһугар Чэриктэй нэһилиэккэ төрөөбүт.
* 1930-с сылларга, Дьокуускайдааҕы педагогическай техникуму бүтэрээт, Саха АССР Киин толоруулаах Комитетын уонна ЫБСЛКС обкомун аппараттарыгар үлэлээбит.
* 1940 сыллаахха Москватааҕы история, философия уонна литература Институтун бүтэрбит.
* 1940—1941 сс. —  Москватааҕы история, философия уонна литература Институтун аспирана.
* 1942—1948 сс. — Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт. Киев Краснознаменнай байыаннай пехотнай училищетыгар преподаватель.
* 1948 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Советско-турецкие отношения в 1919—1923 гг.» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын Киев государственнай университетыгар көмүскээбит.
* 1949—1963 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы филиалыгар Тыл, литература уонна история Институтун дириэктэринэн үлэлээбит.
* 1963 сылтан — ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын история, филология уонна философия Институтугар история уопсай кыһалҕаларын үөрэтэр салаатын старшай научнай үлэһитэ, сэбиэдиссэйэ.
* 1972 с. — история билимнэрин докторыгар диссертациятын көмүскээбит; көмүскэлэ, өлбүтүн кэннэ, 1976 сыллаахха бигэргэтиллибит.
* 1974 сыллаахха ахсынньы 24 күнүгэр күн сириттэн барбыт.

## З. В. Гоголев туһунан
* Башарин Г. П. *Обозрение историографии дореволюционной Якутии*. — Якутск, 1965. — С. 39—52, 57, 62, 63, 64.  
* Демидов В. А. Гоголев З. В. «*Социально-экономическое развитие Якутии (1917—июль 1941)*». — Новосибирск, 1972 // Изв. Сиб. отделения АН СССР. Сер. обществ, наук. — 1973. — Вып. 2. — № 6. — С. 147—149.  
* Антипин В. Н., Айкаров А. Н., Софронеев П. С. Гоголев З. В. «*Социально-экономическое развитие Якутии (1917 — июль 1941)*». — Новосибирск, 1972 // Вопросы истории. — 1973. — № 6. — С. 154—156.  
* Башарин Г. П. *Социально-экономические отношения в Якутии второй половины XIX—начала XX в*. (По поводу книги З. В. Гоголева «Якутия на рубеже XIX—XX вв.). — Якутск, 1974. — 216 с.  
* Памяти З. В. Гоголева // Изв. Сиб. отделения АН СССР. Сер. обществ. наук. — 1975. — Вып. 1. — № 1. — С. 155—156.  
* Федоров В. Буойун-ученай (Воин-ученый) // Ленинскэй тэрийээччи (Бороҕон). — 1984. — Ахсынньы 8 к.

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Энциклопедия Сибири: Гоголев Захар Васильевич
Антипина Наталья Васильевна

**Антипина Наталья Васильевна** — история билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1953 сыллаахха алтынньы 11 күнүгэр Саха АССР Уус Алдан улууһугар Кэптэнигэ төрөөбүтэ.
* 1970—1974 сс. —  ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын  Дьокуускайдааҕы филиалагыр тыл, литература уонна история Институтугар препараторынан үлэлээбитэ.
* 1974—1985 сс. — лаборант. 
* 1977 с. — Саха государственнай университетын историко-филологическай факультетын бүтэрбитэ.
* 1985—1988 сс. — старшай лаборант.
* 1989—1995 — младшай  научнай үлэһит.
* 1995 с. — история билимин кандидатыгар «Каменный век Вилюя» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1996 с. — научнай үлэһит.
* 1996—2004 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтыгар старшай научнай үлэһит.
* 2004 сылтан — учуонай секретарь,  Саха Республикатын билимин Академиятын арктическай археология Киинин фондатын харайааччы.
Н. В. Антипина — археолог идэлээх, Хотугулуу-Илиҥҥи Азия таас үйэтин кэминээҕини үөрэтэр чинчийээччи, 20-н тахса научнай үлэлэр ааптардара.
Н. В. Антипина Өлүөнэтээҕи археология экспедициятын Бүлүү, Дириҥ уо. д. а. бөлөхтөрүгэр кыттыһан күргүөмнээхтик үлэлэспитэ, кини салалтатынан Бүлүү, орто Өлүөнэ, Амма өрүстэр тардыыларыгар археологияҕа былааннаммыт чинчийиилэр ыытыллаллар.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Археологические памятники Якутии. Бассейны Вилюя, Анабара и Оленека*» (М., 1991; в соавт. с Ю. А. Мочановым, С. А. Федосеевой, И. В. Константиновым и В. Г. Аргуновым), монография.
Ыстатыйалар
* «*Работы Вилюйского отряда Приленской экспедиции*» (Сб.: Археологические открытия 1975 года. — М., 1976).
* «*Новые археологические памятники Верхнего Вилюя*» (Сб.: Новое в археологии Якутии. — Якутск, 1980).
* «*Стоянка Хатыҥнаах I — новый многослойный памятник в верховьях Вилюя*» (Сб.: Проблемы археологии и этнографии. — Иркутск, 1982).
* «*Палеолитические памятники Вилюя*» (Сб.: Археологические исследования в Якутии. — Новосибирск, 1992).
* «*К вопросу о технологии обработки камня в позднем палеолите Северо-Восточной Азии* (применение метода сборки галечных нуклеусов на многослойной стоянке Авдеиха» (Сб.: Современные проблемы Евразийского палеолитоведения. — Новосибирск, 2001).
* «*Типология галечных изделий позднего палеолита Якутии*» (Сб.: Международный Северный археологический конгресс. — Ханты-Мансийск, 2002).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Айкаров Алексей Никитич

200px|thumb|right|Айкаров Алексей Никитич
Айкаров Алексей Никитич (01.01.1920—14.12.1981) — история билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1920 сыллаахха тохсунньу 1 күнүгэр Саха уобалаһын Ньурба улууһугар Хорула нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1939—1942 сс. — оскуолаҕа учууталлаабыт.
* 1942—1949 сс. — партия үлэһитэ.
* 1955 с. — ССКП КК иһинэн Үрдүкү партийнай оскуоланы бүтэрбит.
* 1960 сс. — суруналыыс.
* 1960—1961 сс. — ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар аспирант.
* 1961—1963 сс. — ЦБТИ Дьокуускайдааҕы совнархозка старшай инженер.
* 1963—1964 сс. —ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар аспирант.
* 1964—1981 сс. — тыл, литература уонна история Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1971 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Количественные и качественные изменения рабочего класса Якутии (1946—1958 гг.)» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
А. Н. Айкаров — Саха АССР үлэһит кылааһын уонна промышленноһын историятын чинчийбитэ, 20-н тахса научнай үлэлэри уонна ыстатыйалары суруйан бэчээттэппит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Изменение социального состава населения Якутии в условиях развитого социализма*» в соавт. с П. И. Докторовым и А. А. Васильевым (Сб.: Численность и состав рабочих Сибири в условиях развитого социализма. 1959—1975 гг. — Новосибирск, 1977).
* «*Развитие промышленности и рабочего класса. 1959—1975 гг*.» (Тез. Всесоюз. конференции по развитию производительных сил. — Якутск, 1976).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Таас чох

**Таас чох** эбэтэр **хостонор чох** () — былыргы үүнээйилэр дьапталҕаларыттан үөскээбит хостонор оттук.
200px|right|thumb|Таас чох көһөҥөтө

Таас чоҕу (хостонор чоҕу) киһи минеральнай оттуктартан бастакынан туттар буолбута. Өссө таас үйэҕэ дьон чоҕу өрүстэр кытылларыгар таас чох дьапталҕата тахсар сириттэн хомуйаллара. Маннык тахсар сирдэри билигин Саха сиригэр, холобур, Дьокуускайтан чугас Кангалаас бөһүөлэгин аттынааҕы өрүс кытылыгар көрүөххэ сөп.

Хомуйбут чохторун дьиэлэрин ититэргэ тутталлара. Ол гынан баран 3 тыһыынча сыл ынараа өттүгэр Кытайга тимири уһаарарга туттан барбыттара биллэр. XX үйэ саҕаланыытыгар таас чох аан дойдуга итиини уонна энергияны биэрэр сүрүн оттук буолбута. Ол гынан баран XX үйэҕэ чэпчэкитик ылыллар уонна таҥастанар оттуктар үөдүйэннэр (ньиэп, гаас, атомнай энергия) таас чох туттуллуута улам намтаан испитэ.

## Хостонор чох үөскээһинэ

300—400 мөлүйүөн сыл ынараа өттүгэр былыргы ойуурдар ууга баран, күөллэр анныларыгар түһүүлэрин түмүгэр элбэх үүнээйи абалык тиийбэт сиригэр дьапталҕаламмыта. Онон ситэ сытыйбакка торфа буолан хаалбыта. Ол торфа үөһэттэн баттааһын түмүгэр буурай чоххо кубулуйар. Оттон ол чох таас чоххо. Оттон таас чох антрациит диэн саамай сыаналанар хостонор чоххо кубулуон сөп.
center|1000px|thumb|

## Саха сирин хостонор чоҕо
Саха сирин чоҕо үксэ үрдүкү үүнээйилэр кырамталарыттан үөскээбитэ — мастартан, сэппэрээктэртэн уонна оттортон. Ол гынан баран, сорох чох күөл салахайыттан үөскээбит. Оннук чоҕу богхед диэн ааттыыллар. Саха сиригэр айылҕаҕа баар хостонор чох бары көрүҥнэрэ көстөллөр. Саамай элбэх чохтооҕунан өрөспүүбүлүкэ соҕуруу өттүнээҕи Элгэ, Нүөрүҥгүрү сирдэрэ, Өлүөнэ өрүс икки өттүгэр баар сирдэр (Өлүөнэ чохтоох бассейна), Алдан, Бүлүү өрүстэр тардыылара, уонна Халымаҕа Зырянка үрэх тардыыта буолаллар. Өлүөнэ чохтоох бассейныгар 1,7 триллион тонна чох баар диэн биллэр.

## Аан дойдуга булуллубут таас чох саппааһа

## Быһаарыылар


• Полезные ископаемые Якутии и области их применения. В.И Фролов, В. Ф. Уаров. Якутск, Бичик, 2005
Местникова Агата Борисовна

**Местникова Агата Борисовна** — Саха сиригэр экэниэмикэ социологиятын, урбаан эйгэтин чинчийэр учуонай, социология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1976 сыллаахха атырдьах ыйын 12 күнүгэр Саха АССР Ньурба улууһугар Ньурба бөһүөлэгэр төрөөбүт.
* 1998 с. — Финансово-экономическай институту бүтэрбит.
* 1998—2001 сс. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин Академиятын «социология» идэтигэр аспирана.
* 1999—2000 сс. — Саха государственнай университет социологияҕа кафедратыгар социология лабораториятын ведущай социолога.
* 2001—2006 сс. — Гуманитарнай чинчийии институтугар социально-политическай процесстары үөрэтии салаатын научнай үлэһитэ.
* 2003 с. — социология билимин хандьыдаатыгар «Предпринимательство в сфере услуг в Республике Саха (Якутия): социологический аспект» тиэмэҕэ диссертациятын Санкт-Петербургдааҕы государственнай университекка ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2004 с. — Россия социологтарын Ассоциациятын чилиэнэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Первые шаги фермерства в Республике Саха (Якутия): социологический анализ*» / Отв. ред. В.Н.Иванов (Якутск, 2000) (раздел «Трудности, тормозящие развитие крестьянских хозяйств») - монография, соавтор.
* «*Предпринимательство в Якутии*» (в соавт. — Якутск, 2000) - брошбра.
* «*Сфера услуг: перспективное направление развития предпринимательской инициативы*» (Якутск, 2001) - брошюра.
* «*Общество и власть: проблемы диалога*» (Якутск, 2000) - брошюра.
* «*О перспективах развития Якутии*» (Якутск, 2001) - брошюра.
Ыстатыйалар
* «*Хозяйственная этика верований народа саха*» (Сб. докл. третьей конференции по якутским верованиям. — Якутск, 1997). 
* «*Перспективы  развития сферы услуг в северных регионах*» (Сб. тез. междунар. конф. «Экономическая социология на пороге третьего тысячелетия». — Москва, 2000). 
* «*Перспективы развития предпринимательства в сфере услуг в РС(Я)*» (Гуманитарная наука в трудах молодых ученых: Сб. науч. ст. — Якутск, 2000). 
* «*Региональные особенности развития сферы услуг в РС(Я)*» (Наука и образование. — Якутск, 2001). 
* «*Жизненные стратегии предпринимателей как самостоятельной социальной группы*» (Молодые ученые и гуманитарная наука: Сб. науч. ст. — Якутск, 2002). 
* «*Якутск — наш общий дом* (по материалам социологического исследования)» (Сб. докл. конф. «Якутск: история и современность (к 370-летию города)».— Якутск, 2003). 
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Макаров Илья Гаврилович

200px|thumb|right|Макаров Илья Гаврилович
**Макаров Илья Гаврилович** — саха омугун сайдыытыгар көскө кэлбит дьон сабыдыалын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата, ССРС култууратын туйгуна.

## Олоҕун олуктара
* 1937 сыллаахха алтынньы 1 күнүгэр Саха АССР Чурапчы улууһун Сылаҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1954 с. — Сылаҥ сэттэ кыластаах оскуолатын бүтэрбитэ.
* 1958 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай училищены бүтэрбитэ.
* 1958—1961 сс. — оскуолаҕа учууталлыыр.
* 1966 с. — Илин-Сибиирдээҕи культура Институтын (Улан-Удэ к.) бүтэрбитэ.
* 1965—1982 сс. — Дьокуускайдааҕы А. С. Пушкин аатынан республиканскай библиотекаҕа үлэлиир: библиограф, главнай библиотекарь, национально-краведческай литература салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1982—1985 сс.  —  тыл, литература уонна история Институтын младшай  үлэһитэ.
* 1984 с. — история билимин кандидатыгар «Распространение трудов В. И. Ленина и борьба большевиков за пропаганду ленинских идей в дореволюционной Якутии» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1986—1992 сс. — научнай үлэһит.
* 1993—2008 сс. — старшай научнай үлэһит.
И. Г. Макаров 70-н тахса научнай, научно-популярнай ыстатыйалары суруйбута.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Из истории общественно-политической мысли на Северо-востоке России (70-е годы XIX в.—1917 г.)*» (Якутск, 1994), монография.
* «*Уголовная, религиозная, политическая ссылка в Якутии (вторая пол. XIX в.)*» (Новосибирск, 2005), монография.
Ыстатыйалар
* *О вилюйской ссылке [[Чернышевскай Николай Гаврилович|Н.Г.Чернышевского]]*. 
* «*Народники и местная молодежь*». 
* «*Польское политическое движение и якутская политическая ссылка*». 
* «*Борьба за здоровый образ жизни в дореволюционной Якутии*». 
* «*Библиотеки декабристов в Якутии*». 
* «*Влияние ссылки на народ саха*». 

## И. Г. Макаров туһунан
* Горохов С.Н. В. И. Ленин и Якутия. *Библиографический указатель* // «Социалистическая Якутия». — 1970. — 27 мая. 
* Айзина Н.В. *Библиографы — краеведы Сибири о В. И. Ленине* // Советская библиография.— 1971.— № 1.— С. 64—68. 
* 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник