Тохсунньу 2

**Тохсунньу 2** диэн Григориан халандаарыгар сыл 2-с күнэ. Сыл бүтүө 363 күн (ордук хонуктаах сылга 364 күн) баар.

## Бэлиэ күннэр
* Саҥа Дьыл иккис күнэ (Арассыыйаҕа, Казахстааҥҥа, Хотугу Македонияҕа, Науруга, Черногорияҕа, Саҥа Зеландияҕа, Румынияҕа, Словенияҕа, Швейцарияҕа, Украинаҕа өрөбүл).
* Билим фантастикатын күнэ.
*  — өбүгэлэр күнэ.
*  — сибэтиэй Бертольд күнэ.
*  — карнавал күнэ.
*  — карнавал бастакы күнэ (соҕуруу Колумбия).

## Түбэлтэлэр
* 366 — мууһурбут Рейн өрүһү туораан алемааннар Рим импиэрийэтигэр саба түспүттэр.
* 533 — Меркурий диэн Рим базиликатын аҕабыыта Иоанн II паапа буолбут, бөрүстүөлгэ олороругар паапалартан аан бастакынан аатын уларыппыт (Меркурий диэн былыргы римляннарга атыы-эргиэн таҥарата).
* 1570 — Уордаах Уйбаан опричниктара Новгород куоракка погром саҕалаабыттар.
* 1703 — Арассыыйа бастакы бэчээттэнэр хаһыата «Ведомости» күн сирин көрбүт.
* 1757 — Британия Калькутта куораты (Ииндийэ) сэриилээн ылбыт.
* 1813 — Михаил Кутузов бэйэтин сэриилэрин французтары дойду кыраныыссатыттан үүрбүттэринэн эҕэрдэлээбит.
* 1900 — Чикаго ханаала аһыллыбыт. Бу ханаал хараабыллар Улуу күөллэр уонна Миссисипи өрүс ыккардыларыгар устууларын хааччыйбыта уонна санитарнай суолталааҕа: ханаал тутуллуон иннинэ Чикаго куорат канализациятын уута Мичиган күөлгэ түһэрэ.
* 1905
** Арассыыйа-Дьоппуон сэриитин кэмигэр Порт-Артур гарнизона куораты дьоппуоннарга туран биэрбит.
** Порт-Артур тас рейдэтигэр «Севастополь» броненосец тимирдиллибит.
* 1916 — Нуучча ботаникаҕа уопсастыбата тэриллибит.
* 1919
** Вильнюска Польша легионердара былааһы ылбыттар.
** Ригаҕа оробуочайдар өрө турбуттар.
* 1942 — Иккис аан дойду сэриитэ: Дьоппуон сэбилэниилээх күүстэрэ Филиппиин киин куоратын Маниланы сэриилээн ылбыттар.
* 1943 — Кавказка ньиэмэстэр чугуйуулара саҕаламмыт.
* 1947 — Сахалин уобалаһа тэриллибит. Саҥа уобалас сорҕото дьоппуоннартан төннөрүллүбүтэ, онтон сорҕото Хабаровскай кыраайтан таһаарыллыбыта.
* 1951 — Дьокуускайга -60C кыраадыс буолбут.
* 1959 — Сэбиэскэй Сойуус «Луна-1» хараабылы көтүппүт, бу аппараат аан дойдуга бастакынан Ыйга чугаһаабыт уонна Күнү эргийэр орбитаҕа тахсыбыт.
* 1967 — Рональд Рейган, уруккута киинэ артыыһа уонна кэлин АХШ бэрэсидьиэнэ буолбут киһи, Калифорния күбүрүнээтэрин бирисээгэтин биэрбит.
* 1992 — Арассыыйаҕа табаар сыаната босхо ыытыллыбыт (либерализация цен). Бу дойду экэниэмикэтин төрдүттэн уларыта тутуу (радикальнай реформа) саҕаланыыта этэ.
* 2020 — Нидерланды "Голландия" диэн аат официальнай туттуллуутун тохтоппут.
* 2022 — Казахстааҥҥа уматык сыаната эмискэ үрдээбитин утаран бырачыастар саҕаламмыттар, тохсунньу 11  күнүгэр диэри 238 киһи өлбүт, тыһыынчанан киһи бааһырбыт.

## Төрөөбүттэр
* 1920 — Айзек Азимов — Америка фантаст суруйааччыта, билим популяризатора.
* 1930 — Владимир Михайлов — Саха АССР хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, "Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин" II истиэпэннээх уордьан, "Хотугу сулус" уордьан кавалердара. 
* 1937 — Вадим Кривошапкин — Арассыыйа билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, медицина билимин дуоктара, ХИФУ профессора.
* 1939 — Лидия Ефремова-Маркова — ССРС доруобуйатын харыстабылын туйгуна, РСФСР үтүөлээх бырааһа, Мэҥэ Хаҥалас улууһун (1999) уонна Наахара нэһилиэгин ытык олохтооҕо.
* 1946 — Михаил Готовцев — «Удьуор» бааһынай хаһаайыстыба баһылыга, Үлэ Дьоруойа (2014), Үлэ Албан аатын уордьанын толору кавалера, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2013), Уус-Алдан улууһун ытык киһитэ.
* 1952 — Анна Варламова-Матвеева - Айысхаана — суруйааччы, 2000—2018 сылларга “Чолбон” уус-уран литературнай, общественнай-политическай сурунаал эппиэттиир сэкирэтээрэ.
* 1957 — Илья Михальчук — 1998-2007 сылларга Дьокуускай куоратын баһылыга, 2008-2012 сылларга Архангельскай уобалас губернатора. 
* 1960 — Ариадна Борисова — суруйааччы, тылбаасчыт, СӨ култууратын туйгуна.
* 1978 — Афанасий Поскачин — боксаҕа Арассыыйа чөмпүйүөнэ (2001).

## Өлбүттэр
* 1956 — Николай Афанасьев, саха омугун үөрэҕириитигэр улахан өҥөлөөх киһи, В. В. Никифоровы уонна С. А. Новгородовы кытта бииргэ үлэлээбит Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, үөрэҕирии наркомун солбуйааччыта. Аммаҕа 1877 с. төрөөбүтэ, Павловскайга өлбүтэ.
* 1994 — Леонид Ким — Саха АССР норуодунай худуоһунньуга, уопсастыбаннай диэйэтэл, педагог.