Башкортостан

thumb|250px|right
**Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтэ** (, ) диэн Арассыыйа Федерациятын республиката, Арассыыйа Федерациятын субъега, Волга федерал уокуругун састаабыгар киирэр.

Киинэ — Уфа.

Кирбиилэhэр Татарстаанныын, Удмуртиялыын, Пермь кыраайыныын, Свердловскай уобалаhыныын, Челябинскай уонна Оренбург уобаластарыныын.

Кулун тутар 23 1919 тэриллибитэ.

## Географията
Башкортостан соҕуруу Уралга баар.
* *Иэнэ*: 143,600 км²
* *Үрдүкү чыпчаала*: Ямантау хайа (1,638 м).
* *Хоту-соҕуруу уhуна*: 550 км.
* *Илин-арҕаа уhуна*: 430 км.

### Кэм зоната
left|75px

Башкортостан Екатеринбург кэм зонатыгар (YEKT/YEKST) сытар. UTC уларыйыыта +0500 (YEKT)/+0600 (YEKST).


### Өрүстэр
Республикаҕа 13,000 тахса өрүс баар. Элбэх өрүс Балтик уонна Хара байҕаллар порттарыныын уу транспорт ситимнээхтэр.

Сүрүн өрүстэр:
* Агидел (1,430 км)
* Караидел (918 км)
* Сакмара (760 км)
* Ик (571 км)
* Дим (556 км)
* Ай (549 км)
* Йүрүзэн (404 км)
* Танып (345 км)
* Сим (239 км)
* Нугуш (235 км)
* Таналык (225 км)
* Зилим (215 км)
* Сөн (209 км)

### Күөллэр
Өрөспүүбүлүкэҕэ 2,700 күөл уонна резервуар баар. Сүрүн күөллэр уонна резервуардар:
* Асылыкүл (23.5 км²)
* Кандрыкүл (15.6 км²)
* Ургун (12.0 км²)
* Павловское резервуар (120.0 км²)
* Нугушское резервуар (25.2 км²)

### Хайалар
Өрөспүүбүлүкэ сиригэр соҕуруу Урал сорох өттө сытар. Үрдүкү хайалар:
* Ямантау (1,638 м)
* Большой Иремел (1,582 м)
* Малый Иремел (1,449 м)
* Арвякрязь (1,068 м)
* Зилмердак (909 м)
* Алатау (845 м)
* Юрматау (842 м)

### Сир баайдара
Башкортостаан Өрөспүүбүлүкэтэ минерал ресурстарынан Арассыыйа Федерациятын биир баай субъега буолар. Башкортостан баай ниэп хаhаастардаах. Атын сир баайдара: айылҕа гааhа, чох, тимирдээх металлаах руда, манган, хромит, тимир руда, тимирэ суох металлаах уонна метала суох рудалар.

Башкортостаан маhынан баай. Ойуурдаах сирин иэнэ 62,000 км².

Элбэх минераал, эмтээх уонна иhэр уу дьүүктэлэрэ бааллар.

### Климата
* *Сыллааҕы орто температура*: 0,3 °C (хайаларга) — 2,8 °C (сыһыыларга)
* *Тохсунньу орто температурата*: −16 °C
* *От ыйын орто температурата*: +18 °C

## Дьоно
Өррөспүүбүлүкэ олохтоохторун ахсаана 4057,3 тыh. к. (2009). Дьон чиҥэ — 28,4 к./км² (2009), куорат олохтоохторо — 59,8 % (2009) (59,7 % — 2005).

### Омуктар
2002 туругунан, өрөспүүбүлүкэ омуктара:

Бүтүннүүтэ Башкортостааҥҥа 100 тахса омук олорор.

### Олохтоох пууннара





## Дьаһалтаннан арахсыыта

Өрөспүүбүлүкэҕэ
410 px|right|thumb|Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин административнай хаартата

## Экономиката
Индустриятын тутаах салаалара — ниэп хостооhуна (индустрия оҥоhугун 23 %) (Башнефть) уонна ниэп оҥоруута (20 %); химия уонна ниэп химията (16 %) (Салаватнефтеоргсинтез, Уфанефтехим, Уфимский НПЗ, Ново-Уфимский НПЗ, Уфаоргсинтез, Приютовский уонна Туймазинский ГПЗ).

Электроэнергетика (индустрия оҥоhугун 13 %).

Онтон ураты мас таҥастааhынын уонна тутуу материалларын индустриялара бааллар. Индустрия бөдөҥ кииннэрэ — Уфа, Стерлитамак, Салават, Нефтекамск, Туймазы, Октябрьский, Белорецк. Массыына оҥоруута уонна металл чочуйуута сайдыылаахтар.

Тыа хаhаайыстыбата — бурдук үүнээйилэр уонна сүөһү иитиитэ. Сэлиэhинэй, оруос, эбиэс, нэчимиэн, саахардаах сүбүөкүлэ, хелиантус үүннэриитэ.

Эттээх-үүттээх сүөһүЧГиИ, чооску, хой, көтөр, сылгы уонна ыҥырыа иитиитэ.

## Эбии маны көр
* Башкортостаан бэлиэ күннэрэ