1858

**1858** сыл.

## Туох буолбута
* Тохсунньу 21 — Кэлин аатырбыт аҕабыыт Иннокентий Вениаминов Иркутскайга айанын саҕалаабыт, онтон Арассыыйа бэйэтигэр саҥа холбообут Амуур өрүһүн тардыытыгар баар сирдэргэ сылдьыбыт, онтон уолугар Николаевскайга ыалдьыттаабыт уонна күһүн Дьокуускайга кэлбит.

* олунньу 23 күнүгэр Дьокуускайга Спасскай монастырь дьэтигэр баһаар буолбут. Ол түмүгэр Иннокентий хоһо уонна кабинета кумааҕылыын баҕастыын умайбыт. Арассыыйа Америкатын туһунан докумуоннар эмиэ умайбыттар.

* Ыам ыйын 15 — Япония Хакодате куоратыгар Арассыыйа Импиэрийэтин бастакы консульствота арыллыбыт.
* ыам ыйын 16  күнүгэр Кытайы кытта *Айгуннааҕы дуогабар* илии баттаммыт. Ол дуогабарынан Амур кыраайа Арассыыйаҕа сыһыарыллыбыт.
* Ыам ыйын 28 — Арассыыйа уонна Кытай икки ардыларыгар Айгун дуогабара түһэрсиллибит. Амыр өрүһүн хоту өттө Арассыыйа састаабыгар киирбит (ол иннинэ кирбии Тугуур бөһүөлэгинэн этэ, бу сахалар былыргыттан олорбут Үт үрэхтэриттэн чугас), оттон Уссури кыраайа (билиҥҥи Арассыыйа Приморьета) холбоһуктаах бас билии буолбут. Санаттахха бу кэмҥэ Иккис Опиум сэриитэ (1856-1860) буола турара, арҕаа дойдулар Кытайы мөлтөппүт кэмнэрэ этэ.

* Атырдьах ыйын 5 — Атлантика түгэҕинэн Британияны уонна Американы ситимниир телеграф хаабылын ыыппыттар. Виктория ыраахтааҕы АХШ бэрэсидьиэнин Джеймс Бьюкенены кытта эҕэрдэлэспиттэр.

* Атырдьах ыйын 20 — Чарлз Дарвин саҥа арыйбыт Эволюциятын түөрүйэтин сурунаалга бэчээттэппит.

* Балаҕан ыйын 2 — Амур өрүһүнэн уһуннук айаннааһын кэнниттэн Дьокуускайга преосв. Иннокентий төннүбүт. Бу ый 20 күнүнээҕи уолугар суруйбут суругар маннык диэбит: «Да! Мы видим комету с большим хвостом; видите ли Вы? Она с каждым днем видимо приближается к земле. В Якутске лето было бездождливое, но сена запасено и хлеба урожай порядочный».
* Иннокентий көрдөһүүтүнэн Камчатка епискобын хонтуората Дьокуускайга көһөрүллүбүтэ. *Ситкаттан* *Новоархангельскай семинария* эмиэ манна көһөрүллүбүтэ.

* Маннык таҥара дьиэлэрэ тутуллубуттара: Кыыллаах арыыга Ньукуола, Хайахсытка Покров, Сулҕаччыга Покров.
* Москва синод типографиятыгар Миитэрэй Хитров "*Краткая грамматика якутского языка*" диэн кинигэни бэчээттээн таһаарбыттара.
* Кэнтиккэ носорог бүтүн дьардьамата булуллубута, сорох өртүгэр тириилээх уонна түүлээх.
* Якутскай уобаласка нэһилиэнньэ ахсаана 196 595 киһи эбит, ол иһигэр эрдэр 100 169, дьахталлар 96 426.

## Төрөөбүттэр
* Говоров Иннокентий Степанович (1856-1925) - Саха сиригэр XX үйэ саҥатын биллэр-көстөр уопсастыбаннай диэйэтэлэ

* Тохсунньу 7 — Элиэзер Бен-Йехуда — дьэбириэй лингвиһэ, аныгы иврит «аҕата».

* Атырдьах ыйын 24 — Вацлав Серошевскай (1858 — 1945) — поляк, этнограф, суруйааччы, публицист.

* Алтынньы 2 — Неустроев Константин Гаврильевич - Урсик, революционер - народоволец, саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ. 
* Алтынньы 25 — Пекарскай Эдуард Карлович (1858 – 1934) — лингвист, этнограф,

## Өлбүттэр
* От ыйын 10 — Огюст Монферран (1786 төр.), Франция уонна Арассыыйа архитектора, Санкт-Петербурга Исаакий собуорун уонна Александровскай колонна ааптара.

* Сэтинньи 17 — Роберт Оуэн — Англия бөлүһүөгэ, XIX үйэ биир бастакы социальнай информатора. Төһө даҕаны XIX үйэҕэ “түмэт урбаана” диэн тиэрмин суох буоллар, Роберт Оуэн түмэт урбаанын бастакы саҕахтарын сахсыбыт, түмэт урбаана урбаан биир салаатын быһыытынан сайдан барарыгар олук уурсубут үтүөлээх киһи.

## Ылыллыбыт сирэ

* ***Якутия***, хроника, факты, события. 1632 - 1917. Якутск, 2002 г.