Көмүс резерв

**Көмүс резерв** эбэтэр **көмүс саппаас** — дойду центральнай баанын эбэтэр үп министерствотыгар баар  кыһыл көмүс саппааһа. Көмүс уонна валюта резерватын чааһа.

2009 сыллаахха аан дойдуга хаһан эмит хостоммут кыһыл көмүс ыйааһына 165 000 тоннаҕа сыаналаммыт. Кыһыл көмүс резервата онтон Аан дойдутааҕы көмүс сэбиэтин ахсаанынан 30 000 тонна курдук эбит, ол аата 1965 сыллаахха 38 000 тоннатааҕар быдан аҕыйах.
2008 сыл Аан дойдутааҕы кириизиһин кэнниттэн кыһыл көмүс резерватын сабардама эмиэ улаатыытын көрдөрбүт.
## Сыала
Бастаан үөскүүрүгэр көмүс резерва сыала диэн национальнай валютаны хааччыйыы этэ, ол аата валюта тахсыбыт кэрдиҥэ барытыгар көмүс баар этэ. Билигин көмүс резервата көмүс-валюта резерватыгар олохтонор, уонна кризиһы утарар сыаллах уонна наада буоллаҕына национальнай валюта курсун көннөрүү буолар. Ону таһынан көмүс хаһан баҕар төлүүр средство буолар. Көмүс элбэх буоллаҕына экономическай тутулуга суох буолуу элбэх буолар.

## Көмүс резерв дойдуларынан
Ордук улахан көмүс резервтаах АХШ буолар, кини кэнниттэн Германия уонна Аан дойду үп-харчы пуондата буолар. 2009 сыллахха Аан дойду үп-харчы пуондата 403 тонна көмүһү атыылыырын биллэрбитэ, онтон 200 тоннатын Индия баана атыыласпыта. 

### США
Дьиибэ да буоллар АХШ бэйэтин көмүс резерватын Улуу депрессия бириэмэтигэр саҕалаабыта. 1933 сыллаахха нэһилиэнньэттэн көмүһү конфискациятын туһунан ыйаах тахсыбыта, бары дьон - физическай уонна юридическай сирэйдэр дойдуга биир сыанаҕа тройскай уницияҕа 20,66$ атыылыахтаах этилэр. Конфискация бүппүтүн кэннэ сыаната 35$ дылы улааппыт.
Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр АХШ көмүс резерватын максимугар тиийбитэ - 20 205 тонна буола сылдьыбыта, ол гынан баран Бреттон-Вуд систематын өйүүргэ онтон элбэх көмүс бараммыта. 

АШХга бэйэтин көмүһүн эрэ буолбакка атын дойдулар бэйэ көмүстэрин тута салдьаллар. Ол көмүс кэриҥэ ханна да бэчээттэммэт. Таарыйа эттэххэ, АХШ бэйэтин көмүс саппааһын ханна да бэчээттээбэт, ол иһин араас консприрология теориялара үөскүүллэр
.

### Германия
Аан дойду иккис сэриитин кэнниттэн 1951 сыллаахха экономика дьикти бириэмэтигэр Германия бэйэтин көмүс саппааһын олохтуурун саҕалаабыта 1968 сыллаахха саппаас бэйэтин рекордун 4 000 тоннаҕа тиийбит.

Билигин Германия саппааһа 3 391 тонна, ол аата көмүс ырыынак сыанатын аахтахха быһа холоон 140 млрд евро буолар. Ол көмүс Нью-Йорка, Лондон уонна Париж биржаларыгар атыылаһан баран онно харыйыыга халларыллыбыттар. Ол курдук, АХШ Федеральнай резервнай систематыгар  2013 сыл кулун тутарыгар1 536 тонна баара (≈45 %) ), 450 тонна (≈13 %) в Англия Бааныгар, Лондоҥҥа, уонна 374 тонна (≈11 %) Парижка, Франция бааныгар. Хаалбыт 1 036 тоннаны (≈31 %) ниэмэстер бэйэлэрэ харайаллар.

Сыл аайы Германия манньыат дьиэтэ 5 тоннаны манньыаталары оҥорорго барыыр.

### Франция
1944 сыллаахха Франция атын Европа дойдуларын курдук Бреттон-Вуд систематыгар илии баттаабыта. Кини көмүһэ Федеральнай резернай систематыгар АХШга сытара, уонна бары валюталар долларга сибээстэммиттэрэ Шарль де Голь сөбүлээбэт этэ. Ол иһин АХШттан Францияҕа көмүһү барытын тиэрдэргэ сөбүлэспиттэрэ. .
Только в 1965 году Франция обменяла 874 млн долларов на золото. 

### Кытай
2009 сыллаахтан Кытай норуот баана көмүс резерватын уларыйыытын бэчээттирин тохтообута. Ону тэҥэ Кытай көмүс атылаһыытын политикатын ыыта сылдьар. (ол курдук 2012 сыл бастакы аҥарыгар 582 тонна көмүһү атыыласпыт, ол аата Индия көмүс резерватыттан улахан буолбут.). 

2007 сыллаахтан көмүһү хостуурга Кытай бастакы миэстэҕэ тахсыбыта (2007 сыл — 280 тонна, 2008 сыл — 292 тонна).

### Арассыыйа

Арассыыйа көмүс резервата 2013 бэс ыйыгар 1 013,8 тонна буолбут. Аан дойду резерватыттан өлүүтэ 8% ылар буолбут, ол аата 7-с миэстэни тутан олорор эбит.

## Официальнайдык биллэриллэр көмүс резервалара
Бу даннайдары Аан дойдутааҕы көмүс сэбиэтэ бэчээттиир отчуота. АХШ саппааһа улаханын да иһин Еврозона саппааһа быдан улахан буолар

## Чааһынай резервтар
Ордук улахан саппаастар чааһынай илиилэргэ баалар, ол курдук 2011 сыллаахха Индия олохтоохторугар 18000 тыыһ тонна көмүс чааһынай илиигэ баара, ол аата Индия бэйэтин саппааһыттан уон төгүл элбэх этэ.

Аллараа баар таблицаҕа чааһынай пуондаларга баар сапаас суруллубут.

## Быһаарыылар