Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ

Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһэ (ВКТ, ) — Арассыыйаҕа эрэгийиэн ыккардынааҕы стаатустаах уопсастыбаннай тэрилтэ. 

## Кэҥгириэс устуоруйата
Тэрилтэ быһыытынан Арассыйа юстициятын министиэристибэтигэр1998 сыллаахха муус устар 24 күнүгэр бэлиэтэммитэ. 

Дьиҥнээх үлэтин 1990-с сылларга саҕалаабыта. Оннук 1992 сыл бэс ыйыгар Казаан куоракка Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһин бастакы сийиэһэ буолбута (онно Арассыйа араас эрэгийиэннэриттэн, СНГ дойдуларыттан, аан дойду араас муннуктарыттан дэлэгээттэр кыттыбттара). 1992-1997 сылларга кэҥгириэс көҕүлээһининэн уонна салататынан үлэлиир хас да татаар тэрилтэтэ тэриллибитэ, татаардыы саҥарар «Дөнья» («Дойду») араадьыйа үлэтин саҕалаабыта. 

Иккис сийиэс 1997 сыллаахха буолбута, онно устааба бигэргэммитэ.

## Кэҥгириэс үлэтин сүрүн хайысхалара
Татаар аан дойдутааҕы кэҥгириэһин састаабыгар Арассыыйа Бэдэрээссийэтин уонна атын дойдулар эрэгийэннэригэр тэриллибит татаар национальнай-култуурунай автономиялара, холбоһуктара уонна ассоциациялара, Татарстаан араас уопсатыбаннай холбоһуктара, тэрилтэлэрин кэллэктииптэрэ уонна биирдиилээн дьоно киириэхтэрин сөп.

Кэҥгириэс үлэтин сүрүн хайысхаларыгар киирсэллэр:
* татаар омугун сомоҕолооһун
* Татаар Өрөспүүбүлүкэтин социальнай-экономическэй, национальнай-култуурунай, бэлиитикэҕэ уонна духуобунаска сайдыытыгар көмөлөһүү 
* чинчийэр, эйэни көҕүлүүр үлэҕэ кыттыы, аан дойду гуманитарнай тэрилтэлэрин кытта үлэ, судаарыстыба уорганнарын, култуура сырдарат тэрилтэлэрин, национальнай-култуурунай холбоһуктары , итэҕэл тэрилтэлэрин уонна биирдиилээн дьону кытта үлэ.
* татаардар омук быһыытынан кыһалҕаларын араас сирдэргэ быһаарыыга кыттыы.
* наассыйа култуура өттүгэр сайдар бырагыраамаларын оҥоруу уонна оннук бырагыраамаларга көмөлөһүү — тыл, билим, үөрэхтээһин, култуура, утумнааһын, педагогика, демография.
* татаар диаспораларын кытта алтыһыы.
* Татарстаан уонна татаар омугун туһунан билиини хомуйуу уонна тарҕатыы, хаһыаттары, сурунааллары, видео уонна аудио бородууксуйаны оҥорон таһаарыы, татаардар олорор сирдэригэр баар татаар биллэрэр-иһитиннэрэр сириэстибэлэрин кытта үлэ.

## Бэрэстээтэллэр
1992—2002 — Тагиров Индус Ризакович (1936 с. т.), историк, общественнай-политическэй диэйэтэл, 1990—1994 сс. Татарстаан уонна Арассыыйа ыккардыларыгар буолбут кэпсэтиилэр кыттыылаахтара, академик, профессор, устуоруйа билимин дуоктара, Үрдүкү Сэбиэт дьокутаата (1990—1995), ТӨ Судаарыстыбаннай Сэбиэтин дьокутаата (1995-2009).

2002 сыллаахтан — Закиров Ринат Зиннурович (1948 с. т.), ТӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, заслуженный работник культуры Республики Татарстан, устуоруйа билимин дуоктара, «Казань» Национальнай-култуурунай киин дириэктэрэ, ТӨ Судаарыстыбаннай Сэбиэтин төрдүс ыҥырыылтын дьокутаата (2009).

## Филиаллар
Билигин кэҥгириэскэ 359 татаар национальнай-култуурунай тэрилтэни холбуур: ыраах дойдуларга — 68, чугастааҕы дойдуларга — 81, Арассыыйа Бэдэрээссийэтигэр — 164. Татарстааҥҥа 46 филиаллаах. 

Ол иһигэр Арассыыйаҕа татаардар 27 эрэгийиэннээҕи национальнай-култуурунай автономиялара баар.

## Сийиэстэрэ
Высшим органом Конгресса является съезд, который созывается не реже одного раза в пять лет. В период между съездами руководство осуществляет Исполнительный комитет, заседания которого проводятся не реже раза в год. Между заседаниями Исполкома деятельностью руководит бюро, собирающееся не реже одного раза в месяц. Председатель Исполкома — Председатель Конгресса избирается сроком на пять лет, он же является председателем бюро.
* I съезд — Казань, 1992 год.
* II съезд — Казань, 28-29.08.1997 года.
* III съезд - май 2002 года.
* IV съезд - Казань, 12-15.12.2007 года.
* V съезд - декабрь 2012 года.

## Сигэлэр
* 
* http://tatar-congress.org/ - официальный сайт ВКТ на татарском языке
* http://tatar-congress.org/ru/ - официальный сайт ВКТ на русском языке
* http://tatar-congress.org/en/ - официальный сайт ВКТ на английском языке
* http://www.medina.su/htm/kongress.htm 
* http://www.unn.ru/pages/issues/vestnik/99990200_West_MO_2004_1(2)/28.pdf
* http://www.msrs.ru/organisations/russia/211 
* "Всемирный конгресс татар. 2 Созыв. 28 - 29 августа 1997 год."
* "Материалы IV съезда Всемирного конгресса татар. 12 - 15 декабря 2007 года"