Ыам ыйын 21

**Ыам ыйын 21** диэн Григориан халандаарыгар сыл 141-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 142-c күнэ). Сыл бүтүө 224 күн баар.

## Бэлиэ күннэр
* Саха халандаарынан саас бүтэһик күнэ. Сарсыҥҥыттан сайын саҕаланар
*  — Ырыа күнэ. Мелодист Алексей Калининскай-Луҥха көҕүлээһининэн 2013 сылтан бэттэх киэҥник бэлиэтэнэр
*  — Аан дойдуга Култуура эгэлгэтин күнэ (Всемирный день культурного разнообразия во имя диалога и развития) (A/RES/57/249). 2003 сыллаахтан бэлиэтэнэр.
*  — Чэй аан дойдутааҕы күнэ (Международный день чая) (A/RES/74/241)

* :
** Байыаннай тылбаасчыт  күнэ;
** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ ;
** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ;
** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн;
** Полярник күнэ;
*  — Предой .
*  — Пировассия (уотунан хаамыы) 
*  — Терроризмы утарыы күнэ (Раджив Ганди кэриэһигэр)
*  — Култуура уонна ускуустуба үлэһитин күнэ 
*  — Тутулуга суох буолуу референдумун күнэ (референдум түмүгүнэн 2006 сыл бэс ыйын 3 күнүгэр биллэриллибитэ)
*  — Байыаннай байҕал флотун күнэ

## Түбэлтэлэр
* 878 — Ифрикия мусульмааннара Сицилия арыы оччотооҕу бөдөҥ куоратын Сиракузу 9 ый төгүрүктээн олорон баран ылбыттар. Бу Ибрагим I ибн аль-Аглаб диэн Ифрикия эмиирэ уонна кини сыдьааннара (Аглабидтэр) Хотугу Африканы, Италия соҕуруу өттүн, Сицилияны биир үйэттэн ордук кэмҥэ баһылаан олорбуттара.
* 1660 — биэс хонуктаах Лонг-Солт аттынааҕы кыргыһыыга ирокезтар француз холуонньатын ополчениетын (уонна кинилэр диэкки сэриилэспит гуроннары уонна алгонкиннары) кыайбыттар.
* 1712 — Бүөтүр I Арассыыйа киин куоратын Москубаттан Санкт-Петербурга көһөрбүт.
* 1731 — Чуумпу далайга тахсар кытылы уонна арыылары харабыллыырга анаан Охуоскайга Сибиир байыаннай флотилията олохтоммут.
* 1840 — Британия Импиэрийэтэ Саҥа Зеландияны бэйэтин холуонньатынан биллэрбит.
* 1864 — Арассыыйа Кавказ сэриитин бүппүтүнэн биллэрбит. Бу кэннэ элбэх чэркиэс (бэйэлэрин тылларынан адыыгтар) дойдуларыттан Осмаан Импиэрийэтигэр үүрүллүбүттэрэ.
* 1871 — Франция сэбилэниилээх күүстэрэ Париж коммунатыгар кимэн киирбиттэр. Биир нэдиэлэ тухары буолбут кыргыһыыга 20 000 кэриҥэ коммунар өлбүтэ, 38 000 хаайыллыбыта.
* 1904 — Парижка ФИФА тэриллибит — Дойдулар ыккардыларынааҕы футбол федерацията.
* 1922 — Киллэмнээҕи кыргыһыы буолбут, үрүҥнэр кыайтарбыттар.
* 1943 — Аляскаттан фроҥҥа перегон кэмигэр Томпо улууһугар Сартаҥ өрүс уонна Хучигир үрэх таһыгар хайаҕа (Үөһээ Дьааҥы сиһэ, 1800—2000 м.) А-20-Ж «Бостон» орто бомбардировщик саахалламмыт. Маршрута: Сэйимчээн-Дьокуускай (1200 км). Сөмүлүөт кырадаһыннара уонна өлүктэр 1980 с. сааһыгар эрэ көстүбүттэрэ. Штурман кэлин Тополинай бөһүөлэккэ көмүллүбүтэ. Саахаланныы төрүөтэ: салгыннара тиийбэккэ сөмүлүөт тыраассаттан туора тахсыбыт уонна хайаҕа сааллыбыт. 2005 с. атырдьах ыйыгар «Вечная память» диэн Саха сирин көрдүүр экспедицията хайа тэллэҕэр өйдөбүнньүк туруорбута.
* 1975 — "Саха хомсомуола" тутар этэрээт Амыр уобалаһыгар БАМ тутуутугар аттаммыт. Хамыһаарынан Покровскайтан төрүттээх Гавриил Адамов барбыт.
* 2008 — Дьокуускайга култуура эгэлгэтин күнэ киэҥник бэлиэтэммит. Саха тыйаатырыгар үөрүлээх тэрээһин ыытыллыбыт. Бастакы түһүмэҕэ Олоҥхоҕо анаммыт, 4 тыйаатыр олоҥхоттон быһа тардыылары көрдөрбүттэр, иккис түһүмэх Саха сирин устуоруйатыгар анаммыт, манна сахалар, аҕыйах ахсааннаах омуктар, былыргыттан олорор нууччалар култууралара көрдөрүллүбүт. Үһүс түһүмэххэ ЮНЕСКО Саха сиригэр үлэтин көрдөрүү буолбут.

## Төрөөбүттэр
* 1471 — Альбрехт Дюрер (1528 өлб.), Барҕарыы кэминээҕи ньиэмэс графига.
* 1945 — Булуҥ улууһун Булуҥ нэһилиэгэр Күһүүргэ Зоя Башарина, саха литэрэтиирэтин чинчийээччи, филология билимин дуоктара.
* 1958 — Дьокуускайга Надежда Федулова (Надежда Сайсарская), гобеленщик-худуоһунньук, живописец, 1993 с. РФ Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ.
* 1959 — Иосиф Кобяков, бэйиэт, Арассыыйа уонна Саха сирин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ
* 1964 — Виктория Габышева, суруналыыс, прозаик, Арассыыйа уонна Саха сирин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Аммаҕа төрөөбүтэ
* 1971 — Андриан Борисов — сахалары омук быһыытынан чинчийэр устуоруйа билимин дуоктара.

## Өлбүттэр
* 1942 — Александр Габышев, 1934—1938 сыллардаахха Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Бөрөсүүдьүмүн бэрэстээтэлэ, үс сылтан ордук хаайыыга сытан баран хат сууттанан ытыллыбыт.