2025 сыл

Ийэ дойду көмүскээччилэрин сыла (Саха Өрөспүүбүлүкэтэ)

Илиҥҥи мөһүлгэнэн Моҕой сыла.

Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сыла (СНГ).

Аҕа дойду көмүскээччилэрин сыла Арассыыйа.

## Түбэлтэлэр
### Тохсунньу
* Тохсунньу 1 
** Кыраныысса таһыттан Арассыыйаҕа киллэриллэр табаардарга (уопсай таабардарга, радиоэлектроникаҕа уонна массыыналарга) таможня пошлината биллэрдик үрдээбит. 
** Болгария уонна Румыния Шенген зонатыгар киирбиттэр, ол аата пааспар хонтуруола ис кыраныыссаларыгар (ол иһигэр сиринэн, салгынынан уонна ууннан) ирдэммэт буолбут.
* Тохсунньу 2 — Ситимҥэ Украинаҕа икки саллаат быһаҕынан киирсиилэрэ киэҥник тарҕаммыт, кэлин биллибитинэн, бу киирсии күһүн сэтинньи 12 күнүгэр Трудовой диэн сэлиэнньэҕэ күһүн буолбут эбит, хабыр-хапсыһыыттан тыыннаах хаалбыт Андрей Григорьев (позывной Тута), Ньурбаттан төрүттээх эбит. Бу хорсун быһыытын иһин Григорьевка Арассыыйа Дьоруойа ааты иҥэрбиттэрэ.
* Тохсунньу 8 — BepiColombo диэн ааттаах космос аппараата (Дьобуруопа ESA уонна Япония JAXA космоһу чинчийэр ааҕыныстыбалара 2018 сыллаахха көтүппүт аппарааттара) Меркурий аттынан алтыһын көтөн ааһан иһэн чолбон хотугу полюһугар муҥутуурдук чугаһаабыт (295 км), хаартыскаҕа түһэрбит, атын чинчийиилэри оҥорбут. Былаан быһыытынан 2026 сыл бүтүүтүгэр чолбону тула көтөр орбитаҕа киириэхтээх, уонна онтон ыла эргийэ сылдьан салгыы чинчийиэхтээх.
* Тохсунньу 15 — Импичмент түмүгүнэн былаастан туоратыллыбыт Соҕуруу Кэриэйэ бэрэсидьиэнэ Йон Сук Йоль тутуллубут, дьыалата суукка ыытыллыбыт. Силиэдэбэтэллэр тохсунньу 3 күнүгэр кинини тутарга бастакы холонуулара табыллыбатаҕа, харабыллара тойоннорун көмүскээбиттэрэ.
* Тохсунньу 16 — Тываҕа байыаннай полиция икки саллааты дубинканан кырбыырын, электрошокерынан оҕустарарын устубуттар, бу видео түмэт-ситимнэринэн тарҕаммыт, Арассыыйаҕа айдааны таһаарбыт. Саллааттар Украинаттан бааһыран кэлбиттэрэ, уонна кинилэри ситэ үтүөрэ иликтэринэ төттөрү ыытаары гыммыттарын сөбүлээбэтэхтэрэ иһиллибит.
* Тохсунньу 20 — Америка Холбоһуктаах Штааттарыгар икки ый ынараа өттүгэр буолбут быыбарга (сэтинньи 5) кыайбыт хандьыдаат Дональд Трамп бэрэсидьиэн дуоһунаһыгар инаугурацията буолбут. Өрөспүүбүлүкэ баартыйатыттан быыбарга турбут Трамп Демократ баартыйатын хандьыдаатын Камала Харрис диэн дьахтары итэҕэтиилээхтик кыайан, биир болдьоҕу көтүтэн баран иккистээн бэрэсидьиэн буолбут.
* Тохсунньу 20 — Камал аатынан Татаар судаарыстыбаннай академическэй тыйаатыра саҥа дьиэҕэ киирбит. Бу тыйаатыр өрүс кытылыгар турар "баарыстаах" урукку дьиэтигэр Тинчурин аатынан Татаар дырааматын уонна кэмиэдьийэтин тыйаатыра көһүөхтээх.
* Тохсунньу 24 — Иван Ярыгин куубагар Тыва бөҕөһө Начын Монгуш саха бөҕөһүн Лев Павловы финаалга кыайан (7:5), 57 киилэҕэ диэри ыйааҕыҥҥа чөмпүйүөннээбит.
* Тохсунньу 24 — Беларусь бэрэсидьиэнинэн сэттис болдьоҕор Александр Лукашенко талыллыбыт.
* Тохсунньу 27 — Саха дьонун өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи олоҕуттан 20 сиэрийэлээх "Уот Дьулустаан" сэрийээл бастакы сиэрийэтэ көстүбүт, бу сэрийээл Саха сиригэр улахан болҕомтону тарпыта, артыыстара биллэр-көстөр буолбуттара, тыла-өһө мемҥэ кубулуйбута. Киинэ суруйааччы Валентина Гаврильева айымньытыгар олоҕурбута, сценарийын Кэрэмэс Сыдьаай оҥорбута, өрөдьүссүөр — Елена Эверстова.
* Тохсунньу 29 — OSIRIS-REx космос аппарата аҕалбыт Бенну астероидын (101955) анаалыһын түмүктэрэ бэчээккэ тахсыбыттар. Тыынар тыыннаахтар турар органическай холбоһуктара Күн тиһигэр түҥ былыргыттан бааллара биллибит, ол иһигэр 20 аминокислотааттан 14, уонна нуклеотидтар бары астероидка көстүбүттэр.
* Тохсунньу 31 — Сыырдаах киһитэ Сэмэн Бояров бас билэр сүүрүк ата Смарт Систем Дубаайга The Oasis by EMAAR Handycap диэн ат сүүрдүүтүн бастакы этаабын кыайбыт.
* Тохсунньу 31 — Дьокуускайга Ленин болуоссатын аҥаарын Өрөспүүбүлүкэ болуоссата диэн ааттыыр туһунан этиини ырытар түмэт-истиилэр буолбуттар. Мустубут дьон сүнньүнэн утарбыттар. Ол күн Арассыыйа хомуньуус баартыйатын баһылыга Геннадий Зюганов маны утаран ситим нөҥүө СӨ Ил Дарзаныгар аһаҕас туһаайыы ыыппыт.

### Олунньу
* Олунньу 1 — Кыргыстааҥҥа сирэйи хаххалыыр таҥаһы уопсастыбаннай миэстэҕэ кэтэр дьону ыстырааптыыр туһунан сокуон олоххо киирбит. Бу сокуон никабы (мусульмаан итэҕэллээх дьахталлар сирэйдэрин сабар былааттара) утары буолбут. Маны таһынан "Итэҕэл көҥүлүн уонна итэҕэл тэриллиилэрин туһунан" сокуон олоххо киирбит, бу сокуон итэҕэл дьиэлэрин тутууну хааччахтаабыт, итэҕэл дьоно дьиэлэри кэрийэллэрин, уопсастыбаннай миэстэҕэ итэҕэл матырыйаалларын тарҕаталларын, судаарыстыба тэрилтэлэригэр итэҕэл сиэрин-туомун ыыталларын боппут.
* Олунньу 1-2 — «Хаҥалас хапсаҕайын» 28-с турнира аан бастаан аан дойду статустаах ыытыллыбыт. 10 дойдуттан уонна Арассыыйа 10 эрэгийиэниттэн тустууктар кыттыбыттар, 500-тэн тахса хапсаҕайдьыт 10 ыйааһыҥҥа күрэхтэспиттэр.
* Олунньу 2 — Кыргыстааҥҥа омук гражданнара дойду гражданствотын ылыыларын судургу процедурата быстах кэмҥэ тохтотуллубут. Маны аһара элбэх киһи, бастатан туран Арассыыйа уонна Беларусь олохтоохторо, "бороҥ схемалары" туһанан гражданин буола сатыылларын кытта ситимнииллэр.
* Олунньу 3 — Nature Medicine билим сурунаалга бэчээттэммит ыстатыйаҕа киһи-аймах уорганнарыгар бүтэһик сылларга микропластик мунньуллара биллибитин туһунан суруйбуттар, ол иһигэр киһи мэйиитигэр кытта полиэтилен кыырпахтара бааллар диэбиттэр.
* Олунньу 4 — Холбоһуктаах наассыйалар тэрилтэлэрин Киһи быраабын сэбиэтиттэн уонна Палестина тэскилээччилэригэр көмөлөһөр ааҕыныстыбаттан АХШ тахсарын туһунан ыйаахха Трамп илии баттаабыт. Сарсыныгар Израиль эмиэ Киһи быраабын сэбиэтиттэн тахсыбыта.
* Олунньу 7 — Даши Намдаков быыстапката Дьокуускайга аһыллыбыт, балаҕан ыйын 14 күнүгэр диэри турбута.
* Олунньу 10 — Парижка Франция уонна Ииндийэ баһылыктара бэрэссэдээтэллээх оҥоһуу өйгө аналлаах саммит аһыллыбыт. Макрон Франция оҥоһуу өйү оҥоруу күрэстэһиитигэр АХШ уонна Кытай утары кыттарын туһунан эппит, уонна бу эйгэҕэ 109 миллиард евро дойдуга чааһынай инвестиция быһыытынан киириэхтээх диэбит.
* Олунньу 12 — Путин уонна Трамп төлөпүөнүнэн кэпсэппиттэр, онтон Трамп Зеленскайдыын эмиэ төлөпүөнүнэн кэпсэппиттэр. Иккиэннэригэр кэпсэтии иирсээни тохтотуу туһунан буолбут.
* Олунньу 13 — ОӨйү туһанар биир программист хас да киһини солбуйар кыахтаммытын түмүгэр программистар вакансияларын ахсаана үс сыл иһигэр 70 бырыһыан түстэ диэн эспиэрдэр билиммиттэр. 
* Олунньу 13 — АХШ сенаата Роберт Кеннеди-балыһы доруобуйа харыстабылын миниистиринэн бигэргэппит. Бу киһи университеттарга бэриллэр судаарыстыба харчытын быһан раагы, Хантингтон ыарыытын утары чинчийиилэри, уонна да атын чинчийиилэри тохтотуута аан дойду билимигэр уонна мэдиссиинэтигэр улахан хоромньуну аҕалан эрэр дииллэр.
* Олунньу 17 онтон икки хонон баран, олунньу 19 күннэригэр Франция бэрэсидьиэнэ Эмманюэль Макрон көҕүлээһининэн Дьобуруопа дойдуларын икки экстреннай саммиттара буолбут. Көрсүһүүлэргэ Украинаҕа буола турар дьалхааны уонна онно АХШ сыһыана уларыыйыытын ырыппыттар.
* Олунньу 19 — Алматыга (Казахстан) Satbayev University уонна Арсен Томскай саҥа факультеты арыйалларын туһунан кэпсээбиттэр. Факультет inVision U диэн ааттаммыт, бастакы икки программаҕа (фаундэйшн уонна бакалавриат) устудьуоннары ылыахтааҕа биллибит, кэлин туспа университет буолуохтааҕа, хас да дойдуга үлэлиир былааннааҕа этиллибит. Үөрэх кыһатыгар Казахстаан уонна Киин Азия оскуолаларын бүтэрбит талааннаах оҕолору хомуйабыт диэбиттэр. Маны таһынан Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн киирэр оҕолорго квота баарын туһунан биллэр .
* Олунньу 26 — РФ бырабыыталыстыбата массыына бензиинин экспортууру боппут. Бу бобуу атырдьах ыйын 31 күнүгэр диэри оҥоһуллубута эрээри, кэлин болдьоҕо уһатыллыбыта.
* Олунньу 28 — Украина бэрэсидьиэнэ Владимир Зеленскай уонна АХШ бэрэсидьиэнэ Дональд Трамп Вашингтоҥҥа көрсүһүү кэмигэр аһаҕастык этиспиттэр. Зеленскэй болдьоҕун иннинэ Үрүҥ дьиэттэн тахсан барбыт. Хаһыаттар бу быһылааны "саҥа устуоруйаҕа дипломатия ордук улахан саахалларыттан биирдэстэрэ таҕыста" диэн сыаналаабыттар.

### Кулун тутар
* Кулун тутар 2 — «Оскар» 97-с төгүлүн туттарыллыбыт. Бастыҥ киинэнэн Шон Бейкер «Анора» киинэтэ буолбут.
* Кулун тутар 7 — башкиир AY YOLA диэн бөлөҕүн «Хомай» («Homay») диэн башкиирдыы ырыата Shazam чаартыгар бэһис миэстэни ылбыт. Бу ырыа кулун тутар 14 тахсыбыта, бастаан кыраныысса таһыгар (бастатан туран түүр тыллаах Казахстаан, Узбекистаан, Туурсуйа курдук дойдуларга) иһиллэр буолбута, онтон Арассыыйаҕа уонна аан дойдуга барытыгар эмиэ биллибитэ. Ырыаҕа Хумай диэн "Ураал Баатыр" эпоска баар көтөр туһунан ылланар.
* Кулун тутар 10 — 1961 сыллаахха Джон Кеннеди төрүттээбит АХШ аан дойдуну сайыннарыыга ааҕыныстыбата (United States Agency for International Development, USAID) программаларын 83% сабылларын туһунан Марко Рубио биллэрбит. USAID үлэтин Госдеп, Трамп бэрэсидьиэн буолаатын, тохсунньу 25 күнүгэр 90 сууккаҕа "тоҥорбута".
* Кулун тутар 11 — бу күн Арассыыйа Сэбилиниилээх күүстэрин министиэристибэтэ биллэрбитинэн "Турба" операция түмүктэммит. Гаас турбатын иһинэн 600 саллаат киирэн эмискэ Суджа куорат иһигэр баар буола түспүттэр уонна өстөөхтөргө улахан айманыыны тарпыттар. Операция түмүгэр ыйтан ордук буолан баран Куурскай уобалас өстөөхтөртөн толору босхоломмут. 
* Кулун тутар 13-14 — Таджикистаан уонна Кыргыстаан бэрэсидьиэннэрэ көрсөн дойдулар ыккардыгар сири тыырыы мөккүөрүн тохтоппуттар, сөбүлэҥҥэ илии баттаабыттар. Бу өр сылларга барбыт, ардыгар кыраныыссаҕа хаан тохтуулаах утарыта турсуу этэ.
* Кулун тутар 14 — Дьокуускайга Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүгэр «Сибиир уонна Арассыыйа Хотугулуу Илинин норуоттарын фольклора уонна литэрэтиирэтэ: тэҥнээн үөрэтии түөрүйэиэ уонна быраактыката» бүтүн Арассыыйатааҕы IV кэмпириэнсийэ буолбут.
* Кулун тутар 15 — Дьокуускайга Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүгэр 430 кыттааччылаах "Билим — 2025" үөрэнээччилэр уонна устудьуоннар өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмпириэнсийэлэрэ буолбут.
* Кулун тутар 15 — Кыһыл байҕалга хараабыллар көҥүл устууларын сөргүтэр соруктаах Йемен хуситтарын утары байыаннай эпэрээһийэни саҕалыыр туһунан АХШ бэрэсидьиэнэ Дональд Трамп биллэрбит.
* Кулун тутар 17-Кулун тутар 21 — Саха сирин табаһыттарын IV Сийиэһин иһинэн Дьокуускайга табаһыттар күрэхтэһиилэрэ буолбут. Эбээн-Бытантай улууһун хамаандата бастаабыт.
* Кулун тутар 19 — Стамбуул мээрин Экрем Имамоглуну хоруупсуйаҕа уорбалаан хаайбыттарын кэннэ бырачыастар саҕаламмыттар. Бу долгуйуу муус устар ортотугар диэри буолбута, сүнньүнэн устудьуоннар хамсаабыттара, оппозиция маны туһанан бэйэтин туругун тупсарыыга холонон көрбүтэ. 
* Кулун тутар 20 — Сылын аайы тахсар Аан дойутааҕы дьол туһунан дакылаат тахсыбыт, Финляндия олохтоохторо аан дойдуга ордук дьоллоох дьонунан, оттон Афганистаан олохтоохторо ордук дьоло суоҕунан билиниллибиттэр.
* Кулун тутар 21 — Кирсти Ковентри (Зимбабве), харбааһыҥҥа икки төгүл Олимпиаданы кыайбыт дьахтар, дьахталлартан аан бастаан Аан дойдутааҕы Олимпиада кэмитиэтин (МОК) баһылыгынан буолбут.
* Кулун тутар 27 — Сүүрүк ат туһунан «Спид Стар» киинэ премьерата.
* Кулун тутар 28 — Москуба Хамовники суута ырыаһыт Лариса Долинаҕа кини бэйэтэ атыылаабыт кыбартыыратын төннөрөр туһунан быһаарыыны ылбыт. Онон атыылаһааччы Полина Лурье кыбартыырата да, харчыта да суох хаалбыт. Бу Арассыыйа дьиэни атыылыыр-атыылаһар ырыынагар улахан долгуйууну үөскээппит, маннык түөкүннүүр ньымалар көмөлөрүнэн сүүһүнэн атыылаһааччы албыннамыта биллибит. Дьон эргэ кыбартыыраны атыылаһартан туттунар буолбут, оттон ырыаһыт бэйэтэ түөкүн курдук көстүбүт. Ол эрээри, Долина дьыалата дойдуга улахан айдааны таһаарбытын түмүгэр, ахсынньыга РФ Үрдүкү суута дьиэни атыылаһааччыга төттөрү биэрэргэ уураахтаабыта.

### Муус устар
* Муус устар 2 — Трамп киллэрбит таможня тарифтарын балысханнык үрдэтиитэ олоххо киирбит.
* Муус устар 2-Муус устар 4 — Покровскайга уонна Дьокуускайга Саахымакка Арассыыйа Гран-прита—СӨ Ил Дарханын Куубага буолбут. 14 эрэгийиэнтэн кэлбит саахыматчыттар блиц, рапид уонна классика категорияларга күрэхтэспиттэр.
* Муус устар 4 — Кытай алта сир сэдэх металларын дойдуттан таһаарыыны хааччахтаабыт. Онон бу алта металл уонна кинилэртэн оҥоһуллар магнииттары аналлаах лиссиэнсийэлээх эрэ тэрилтэлэр экспортуур кыахтаах буолбуттар. Бу иннинэ, 2024 сыл күһүнүгэр диэри Кытай сэдэх сир-металлары хостуур месторождениелары барытын национализациялаабыта. Бу сэдэх сир-элэмиэннэр электромотуордар, көмпүүтэрдэр чииптэрин оҥорууга уо.д.а. үрдүк технологияларга туһаныллаллар, кинилэри "саҥа ньиэп" диэн ааттыыр буоллулар.
* Муус устар 7 — Colossal Biosciences тэрилтэ (АХШ) учуонайдара суох буолбут көрүҥү аан бастаан тилиннэрбиттэрин туһунан биллэрбиттэр: *Ынырык бөрө*  ()  диэн ааттаах 15 тыһ. сыл ынараа өттүгэр суох буолбут бөрө үс оҕотун төрөппүттэр. Бу "Ынырык бөрө" атаҕа кылгас эрээри аныгы бөрөлөрдөөҕөр быдан бөдөҥ уонна күүстээх ытырыылаах этэ дииллэр. Бөрө оҕолорун Ромул, Рем уонна Кхалиси диэн ааттаабыттар.
* Муус устар 8 
** Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүгэр «Норуот ырыаһыта С.А. Зверев-Кыыл Уолун айар үлэтэ уонна аныгы кэм» Бүтүн Арассыыйатааҕы кэмпириэнсийэ буолбут.
** Словакияҕа буолбут Дьобуруопа көҥүл тустууга чөмпүйэнээтигэр Начын Монгуш Сиэрбийэттэн тустар Азамат Тускаевы 6:4 ахсаанынан кыайан кыһыл көмүс мэтээли ылбыт.
* Муус устар 14 — 62 сыл буолан баран толору дьахталлартан турар экипаж куйаар суборбитатыгар (100 км үрдүккэ) тахса сылдьыбыт. New Shepard хараабылынан (Джефф Безос Blue Origin хампаанньатын киэнэ) алта дьахтар, ол иһигэр ырыаһыт Кэти Перри уонна суруналыыс Лорен Санчес көппүттэр. 
* Муус устар 15 — «Якутия» атомнай ледокол Мурманскай пуордуттан бастакы оробуочай рейсигэр Карскай байҕалга аттаммыт. Бу билиҥҥи кэмҥэ аан дойдуга саамай улахан ледокол 2022 сыллаахха ууга түһэриллибитэ, үс сыл кэриҥэ тургутууну ааспыта. 
* Муус устар 18 — Дьокуускай аан бастаан Арассыыйа оскуолатын оҕолорун физкультураҕа олимпиадатын финаалын ыыппыт. Күрэхтэһиигэ 81 эрэгийиэнтэн 292 оҕо кэлэн кыттыбыт.
* Муус устар 19—20 — Киин Азия биикиһиттэрэ «Киин Азия ВикиКон 2025» диэн кэмпириэнсийэҕэ Ташкеҥҥа (Узбекистан) мустубуттар.  Бикимиэдьийэ эгэлгэ бырайыактарын сайыннарар дьон аһаҕас билиини тарҕатыы ымпыгын-чымпыгын, түмэккэ дьайыытын, тэхиниичэскэй өрүттэрин ырыппыттар.
* Муус устар 22 — Ииндийэ Джамму уонна Кашмир диэн сирин Пахалгам куоратыгар терракт буолбут: 26 турист өлбүт. Ииндийэ бырабыыталыстыбата Пакистаан былаастарын буруйдаабыт.
* Муус устар 23 — Саха аатырбыт харбыыһыта Анастасия Диодорова туһунан "Диодорова. Против течения" диэн киинэ 47 мөлүйүөнү хомуйбут, Арассыыйа прокаатыгар үһүс миэстэни ылбыт.
* Муус устар 26 — РФ сэбилэниилээх күүстэрин генштаабын начаалынньыга В. В. Герасимов Хотугу Кэриэйэ чаастара Курскай уобаласка киирбит Украина сэбилэниилээх күүстэрин утары сэриилэһэ сылдьалларын билиммит (бу туһунан 2024 сыл алтынньытыттан АХШ, Соҕуруу Кэриэйэ разведкалара биллэрэллэр этэ, 10-12 тыһыынча байыаннай кыттар диэн сыаналаабыттара).  Нөҥүө күнүгэр саллааттар Курскай уобаласка баалларын Хотугу Кэриэйэ эмиэ бигэргэппит.
* Муус устар 28 — Пиреней тумул арыытыгар бүттүүнүгэр күнүс 12 чаас саҕана уот барбыт (блэкаут) — Испанияҕа, Португалияҕа, Андорраҕа уонна Франция сорох уобаластарыгар, ону таһынан Марокко таарыллыбыт. Уот сарсыныгар сарсыарда биирдэ бэриллибит. Ол түмүгэр куораттарга метро, аэропортар үлэлээбэт буолбуттар, светофордар тохтообуттар, балыыһалар резервнэй уокка көспүттэр, чүмэчиттэн буолбут баһаардарга уонна үгээрдээн Испанияҕа кырата 7, Португалияҕа биир киһи өлбүт.
* Муус устар 28-ыам ыйын 2 — Москубаҕа XX «Сокровища Севера. Мастера и художники России» буолбут, Саха сириттэн кыттыбыттар.

### Ыам ыйа
* Ыам ыйын 6 — Ииндийэ уонна Пакистаан ыккардыларыгар конфликт: Муус устар 24 күнүгэр Ииндийэҕэ буолбут терактан сылтаан Ииндийэ Пакистаан 9 эбийиэгин ракетанан ытыалаабыт. Пакистаан хоруйдаабыт. Ыам ыйын 10 күнүгэр Пакистаан Ииндийэҕэ саба түһэр улахан эпэрээһийэни саҕалаабыт, ол эрээри АХШ кыттыһан, сэрии ол күнүгэр тохтообут.
* Ыам ыйын 8 — Рим паапата Франциск өлбүтүн кэннэ (муус устар 21 күнүгэр) икки хонуктаах конклав түмүгүнэн Рим саҥа паапатынан эдэр сылдьан Перуга, онтон АХШ-ка Чикагоҕа өр сылларга сулууспалаабыт Ро́берт Фрэ́нсис Прево́ст талыллыбыт. АХШ-ка сыһыаннаах устуоруйаҕа бастакы паапа. Бүрүстүөлгэ олороругар Лев XIV диэн ааты талыммыт.
* Ыам ыйын 8 
** АЛРОСА салайааччыта Арассыыйаҕа көстүбүт алмаастартан саамай улаханнара көстүбүтүн туһунан биллэрбит.
** Дьокуускайга «Якутия» хаһыат 78-сыһын сүүрүүгэ эстафета ыыппыт. Оскуолаларга 31-с оскуола, үөрэх кыһаларарыгар — ХИФУ хамаандата, тэрилтэлэргэ Дьокуускай үөрэҕин управлениета кыайыылаах тахсыбыттар.
* Ыам ыйын 9 — Арассыыйаҕа Кыайыы 80 сылын киэҥник бэлиэтээһин буолбут. Москубаҕа байыаннай параады көрүүгэ Кытай баһылыга Си Цзинпинь уонна Хотугу Кэриэйэ баһылыга Ким Чен Ын кыттыбыттар.
* Ыам ыйын 14-19 — Түүр тылыгар уонна литэрэтиирэтигэр аналлаах устудьуоннар Бүтүн Арассыыйатааҕы алымпыйаадаларыгар (Горно-Алтайскай к.) ХИФУ Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүн хамаандата 1 миэстэни ылбыт.
* Ыам ыйын 16 — Стамбуулга Арассыыйа уонна Украина дэлэгээссийэлэрин ыккардыларыгар кэпсэтии буолбут. Бу көрсүһүү кэнниттэн Стамбуулга бэс ыйын 2 уонна от ыйын 23 күннэригэр кэпсэтии иккис уонна үһүс түһүмэхтэрэ ыытыллыбыттара. Көрсүһүүлэр түмүктэринэн билиэннэйдэри уонна өлүктэри атастаһыылар буолбуттара.
* Ыам ыйын 19 — Кытай уонна Киин Азия дойдуларын саммита Пекииҥҥэ буолбут. Казахстаан, Кыргыстаан, Таджикистаан, Туркменистаан, Узбекистаан уонна Кытай *Сиань декларацията* диэн докумуоҥҥа илии баттаабыттар. Кытай Киин Азия экэниэмикэтэ сайдарыгар харчы иэс биэриэх буолбут. Аныгыскы саммит икки сылынан Казахстааҥҥа буолуоҕа диэн сөбүлэспиттэр.
* Ыам ыйын 19 — Дональд Трампа уонна Владимир Путин төлөпүөнүнэн Украина тула кэпсэппиттэр.
* Ыам ыйын 23 — Арассыыйа уонна Украина билиэннэйдэрин тыһыынча тыһыынчаҕа атастаспыттар, бу түһүнэн сөбүлэҥ Стамбуулга буолбут кэпсэтиигэ түһэрсиллибитэ.
* Ыам ыйын 24 — Францияҕа 78-с Кааннааҕы киинэ бэстибээлэ түмүктэммит. «Пальма көмүс лабаатын» Ираан өрөдьүссүөрэ Джафар Панахи устубут  «Түбэһиэхчэ түбэлтэ» киинэтэ ылбыт.
* Ыам ыйын 30 — Уфааҕа «Китап-Байрам» III аан дойдутааҕы кинигэ дьаарбаҥын кэмигэр Башкортостаан Суруйааччыларын дьиэтэ өрөмүөн кэнниттэн аһыллыбыт. Былыргы икки этээстээх улахан дьиэҕэ (особняк) улахан конференц-саала, киинэ саалата, быыстапка тэрийэр саала, литературнай кафе, бибилэтиэкэ бааллар. Тиэргэнигэр литературнай сквер оҥорбуттар.

### Бэс ыйа
* Бэс ыйын 5 — "Айтал уонна аптаах күүс" ойуулук СӨ киэҥ экрааныгар тахсыбыт. 
* Бэс ыйын 7 — Сахалыы «Отон FM» интэриниэт-араадьыйа официальнай арыллыыта Алматы ыһыаҕар буолбут.
* Бэс ыйын 10 — Томпо улууһун Теплай Ключ аэродромуттан көппүт Ан-2 сөмүлүөт саахалламмыт. Көтөн испит экипаж икки чилиэнэ, уонна биир лүөччүк-наблюдатель эчэйиини ылбатахтар, сөмүлүөт кынаттара тостубут.
* Бэс ыйын 12 — 14 — Дьокуускайга Арассыыйа татаардарын 25-с Сабантууйдара буолбут.
* Бэс ыйын 13–бэс ыйын 24 — Израиль уонна Ираан ыккардыларыгар 12 хонуктаах сэрии: Израиль 1000-тан тахса Ираан эбийиэгин атаакалаабыт, Ираан 500-тэн тахса баллистическэй ракетаны Израиль куораттарыгар ыыппыт. Төрүөтүнэн Израиль Ираан атомнай буомбаны оҥорорун тохтотуута буолар диэн быһаарбыттар. Бэс ыйын 22 күнүгэр Ирааны ытыалааһыҥҥа АХШ кыттыспыт. Ирааҥҥа биир тыһыынча кэриҥэ киһи, ол иһигэр 30-тан тахса аармыйа үрдүкү салалтатын дьоно, 11 эбэтэр 14 ядернай чинчийиилэри ыытар учуонай өлбүт. Израиль өттүттэн 28 киһи өлбүт, 3 тыһ. кэриҥэ киһи бааһырбыт.
* Бэс ыйын 14 — Казахстаан атомнай энергетикаҕа ааҕыныстыбата Балхаш күөл аттыгар дойдуга бастакы атомнай станцияны тутууга күрэһи Арассыыйа «Росатома» кыайбытын, иккис миэстэни Кытай CNNC хампаанньата ылбытын туһунан биллэрбит. Маны таһынан Франция уонна Соҕуруу Кэриэйэ тэрилтэлэрэ күрэскэ кыттыбыттара. Ааҕыныстыба биллэрбитинэн, тутуу консорциумугар бары да кыттыахтарын сөп.
* Бэс ыйын 15 — Канаада сахалара Торонто аттыгар Bronte Provincial Park диэн сиргэ сыл аайы ыытар Ыһыахтарын ыспыттар. Алгыстаах, оһуохайдаах, мас тардыһыылаах уонна саха остуол оонньуута онньуулардаах.
* Бэс ыйын 19 — Саха сиригэр уһуллубут «Белый пароход» (Үрүҥ аал) киинэ премьерата. Киинэҕэ «*Et si tu n’existais pas*» диэн ырыатын сахалыы тылбааһа иһиллэр.
* Бэс ыйын 20 — Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Хаптаҕайын аттыгар далааһыннаах археология хаһыылара бара туралларын туһунан биллэрбиттэр. Бу хаһыы Өлүөнэ күргэтэ таарыйар сирдэригэр буолбут. Кылгас кэм иһигэр 18-19 үйэлэр туой иһиттэрэ көстүбүттэр. 
* Бэс ыйын 24 — Алтаай Өрөспүүбүлүкэтин түмэнэ биир таһымнаах бэйэни салайыныы иһин куоластаабыт, онон өрөспүүбүлүкэҕэ сельсоветтар суох буолбуттар. Бу быһаарыы дьоҥҥо элбэх утарсыыны көрсүбүтэ, миитиннэр, соҕотохтуу пикеттэр буолуталаабыттара.
* Бэс ыйын 26 — Дьокуускайга СӨ Арктика Нуучча старожилларын ассоциацията "Полярное вече" диэн ааттаан II сийиэһин ыыппыт. Виталий Чикачев ассоциация бэрэстээтэлинэн иккистээн тарыллыбыт, саҥа бырабылыанньа талыллыбыт.
* Бэс ыйын 27 
** Саха оператын уонна балетын тыйаатыра Арассыыйа тыйаатырдарын XXXI «Көмүс мааска» күрэһигэр үс бириэмийэни ылбыт: "Сата таас" ("Сияющий камень") балета "Балет" сүрүн номинациятыгар кыайбыт, Мария Кузьмина дьахтар бастыҥ оруолун иһин, Иван Шандровскай музыка тыйаатырын худуоһунньугун бастыҥ сырдыгы туруорааччыта буолбут 
**Екатеринбурга 2001, 2010 уонна 2011 сыллардаахха буолбут өлөрүүлэргэ уорбалаан Росгвардия, МВД уонна ФСБ үлэһиттэрэ хас да квартираҕа киирэн омугунан азербаджааннары тутуталаабыттар. Тутуу-хабыы кэмигэр Азербайджаантан төрүттээх ини-бии Сафаровтар өлбүттэр. Азербайджан уонна Арассыыйа ыккардыларыгар 2024 сыл ахсынньытыгар буолбут Азербайджан сөмүлүөтүн саахалын кэнниттэн уустугурбут сыһыан сытыырхайбыт, Азербайджааҥҥа Арассыыйа тэрилтэлэрин сабыталаабыттар, бииргэ тэриллэр тэрээһиннэри, мунньахтары, артыыстар кэнсиэртэрин тохтоппуттар. Кириисис алтынньы 9 күнүгэр Ильхам Алиев уонна Владимир Путин көрсүһүүлэрин кэннэ уҕарыйбыт. 
* бэс ыйын 27 — 28 — Дьокуускайга «Тылы чөл хаалларар уонна сайыннарар сүрүн төрүөт быһыытынан эйгэни көрүү» («Социокультурная среда как важнейший фактор сохранения и развития языков») Арассыыйа таһымнаах пуорум буолбут.
* Бэс ыйын 28 — 29 — Туймаада Ыһыаҕа. "Дыгын оонньууларыгар" Амматтан сылдьар Борис Сдвижков кыайбыт.
* Бэс ыйын 30 — от ыйын 1 — Дьокуускайга "Тыа сирэ — омук биһигэ" пуорум буолбут. Улуустартан, нэһилиэктэртэн мустубут дьон тыа сирин аныгы усулуобуйаҕа хайдах иччилиибит, сайыннарабыт диэн ырытыспыттар.

### От ыйа
* От ыйын 2 — Финн-угор тыллаах омуктар 4000 сыл ынараа өттүгэр Өлүөнэ тардыытыттан тарҕаммыттарын туһунан бөдөҥ чинчийии түмүктэрэ "Nature" (Айылҕа) билим-сурунаалга тахсыбыт. Бу иннинэ бу омуктар Ураалтан тарҕаммыттар диэн сабаҕалааһын баһылыыр этэ. Бу омуктар тарҕаныылара Сейма-Турбино феноменын уонна Ымыйахтаах култууратын кытта ыкса ситимнээҕэ дакаастаммыт. Чинчийиигэ аан дойду элбэх чинчийэр тэрилтэлэрэ уонна учуонайдара кыттыбыттар, ол иһигэр Саха сириттэн.
* От ыйын 2 — Саха III Кэҥгириэһин уочараттаах III сийиэһэ Дьокуускайга буолбут.
* От ыйын 3-5 — Нүөрүҥгүрүгэ Олоҥхо ыһыаҕа. Аһыллыыта уонна сүрүн тэрээһиннэрэ от ыйын 4 күнүгэр «Таастаах» этнокомплекска буолуохтара. Бу ыһыах Нүөрүҥгүрү 50 сылыгар сөп түбэһэн ыһыллар, кэс тыла: «Ытык хайалар туралларын тухары, аан дойду тутааҕа тулхадыйбат» («Пока стоят священные горы, мир не рухнет»).
* От ыйын 4—8 — Аан дойдутааҕы VIII Дьокуускайдааҕы киинэ бэстибээлэ.
* От ыйын 6 — Hesta диэн Дьокуускайтан сылдьар Counter-Strike 2 оонньуур хамаанда Сбер Арассыыйа чөмпүйэнээтигэр CS2 бырагыраамаҕа бастаабыт.
* От ыйын 7-12 — «Манчаары оонньуулара» Таатта Ытык-Күөлүгэр буолбуттар, күрэхтэһии үөрүүлээх аһыллыыта от ыйын 8 күнүгэр буолбут. 1500 атлет 11 көрүҥҥэ күрэхтэспит. Күрэхтэһиигэ анаан "Дьулуруйар Ньургун Боотур" диэн ааттаах күрэс уораҕайа тутуллубут. Тиэрмин хамыыһыйатын көҕүлээһининэн күрэс тиэрминнэрин сахатыытыы үлэтэ күүскэ барбыт.
* От ыйын 12 — Шульган-Таш хайа хаспаҕа (Башкортостаан) ЮНЕСКО аан дойдутааҕы утумун испииһэгэр киллэриллибит. Бу Археология мэҥэтэ Арассыыйаҕа ЮНЕСКО испииһэгэр киирбит 34-с эбийиэгинэн буолбут.
* От ыйын 15 — Өймөкөөн улууһугар дохсун ардах түспүтүн түмүгэр Индигир өрүс, Ньара уонна Куйдуһун үрэхтэр дьон олорор сирдэрин ылбыттарыттан сылтаан муниципальнай таһымҥа ыксаллаах быһыы-майгы (ЧС муниципального характера) биллэриллибит.
** Тываҕа ардах уонна тобурах түспүтүттэн сылтаан Кызыл куорат биир кырыы оройуонугар дьиэлэри уу ылбыт.
* От ыйын 21 — Нерюнгри оройуонугар вахта оптуобуһун саахала буолбут. Оптуобус 25 м кэриҥэ үрдүктэн сууллубута, 33 киһи баарыттан, кырата 13 киһи өлбүтэ.
* От ыйын 23 — «Башкортостаан Өрөспүүбүлүкэтин туризмы сайыннарар киинин» дириэктэрин Артур Идельбаевы хаайбыттар. Тэрийиилээх бөлөҕүнэн уһулуччу улахан массыанньыктааһыны оҥорбут диэн матыыптаабыттар. Бу киһини, сорохтор Радий Хабировка чугас дииллэр, оттон сорохтор омугумсуктарга охсуу курдук сыаналыыллар.
* От ыйын 24 — Биики Хааһах диэн Бикипиэдьийэ ыстатыйаларыгар туттуллар ойуулары мунньар сиргэ Татарстаан көҥүл лиссиэнсийэлээх саайтарыттан (tatarstan.ru, dumrt.ru) хаартыскалары угар бот бастакы билэлэри хачайдаабыт. Холобур, бу тэрил көмөтүнэн 2025 сыл сайыныгар Дьокуускайга буолбут Арассыыйа таһымнаах татаардар Сабантууйдарын хаартыскалара угуллубуттар (105 хаартыска).
* От ыйын 28 — Аан дойдутааҕы Айылҕа харыстабылын күнүгэр Steam сиэрбискэ Ирбэт Тоҥ оонньуу тахсыбыт. Kyhynngy Oyuur диэн тэрилтэ көмпүүтэр оонньуута. 
* От ыйын 30 — Камчааткаҕа уонна Сахалииҥҥа олохтоох кэминэн сарсыарда 10:30 чааска (08:30 дькс) күүстээх сир хамсааһына буолбут. Эпицентрэ Чуумпу далайга Петропавловскай-Камчаатскайтан 150 км илин 32 км дириҥҥэ баар эбит. Магнитудата 8,7 тиийэ сырытта диэбиттэр. Геофизиктэр эппиттэринэн маннык күүстээх сир хамсааһына 1952 сыллаахтан буола илигэ. Улахан хоромньу уонна өлүү-сүтүү тахсыбатах.

### Атырдьах ыйа
* Атырдьах ыйын 1—2 — Монголия Цэцэрлэг диэн куоратыгар Мас-рестлинг VII чөмпүйэнээтэ буолбут. 33 дойдуттан 195 киһи кыттыбыт. Арассыыйа хамаандата 18 көмүс, 9 үрүҥ көмүс уонна 4 чаҥ мэтээли ылан бастаабыт.
* Атырдьах ыйын 5 — А-360 «Өлүөнэ» суолга Ольдогой диэн үрэх үрдүнэн ааһар сиринэн улахан оҥхой үөскээн Саха сирин уонна Амур уобалаһын хотугу оруйуоннарын массыынанан ситимин олоччу быһан кэбиспит. Тыында уокуругар ыксаллаах быһыы-майгы биллэриллибит.
* Атырдьах ыйын 5 — Гагаузия (Молдова) башкана Евгения Гуцул «Шор» баартыйаны сокуону кэһэн үбүлээбитин иһин 7 сыл хаайыыга угуллубут.
* Атырдьах ыйын 6
** Трамп анал илдьит киһитэ Стив Уиткофф Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Путинныын Москубаҕа көрсүбүт.
** Дональд Трамп Ииндийэттэн киирэр табаардарга эбии 25 % пошлина атырдьах ыйын 27 күнүттэн киирэрин туһунан ыйаахха илии баттаабыт.
* Атырдьах ыйын 7 — OpenAI хампаанньа GPT-5 мадьыалы таһаарбыт. Бу түгэн IT-эйгэтигэр «агеннар эраларын» арыйбыт: оҥоһук өй судургу көмөлөһөөччүттэн уустук сорудахтары бэйэтэ толорор автономнай агеннарга кубулуйбут].
* Атырдьах ыйын 8 — Вашингтоҥҥа Азербайджан уонна Армения ыккардыларыгар көрсүһүү түмүгүнэн дойдулар салайааччылара байыаннай утарыта турсууттан батыналларын туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаабыттар. Ону таһынан АХШ бэрэсидьиэнэ бу икки дойдуну кытта хас да сөбүлэҥҥэ илии баттаспыт.
* Атырдьах ыйын 13 — Роскомнадзор WhatsApp уонна Телеграм нөҥүө саҥаран уонна көрөн олорон кэпсэтиини хааччахтаабыт.
* Атырдьах ыйын 15 — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин уонна АХШ бэрэсидьиэнэ Дональд Трамп Аляскаҕа көрсүбүттэр. 
* Атырдьах ыйын 18 — Аляскаҕа көрсүһүү кэнниттэн Дональд Трамп Вашингтоҥҥа Украина бэрэсидьиэнин Владимир Зеленскэйи, Дьобуруопа дойдуларын баһылыктарын, НАТО генсиэгин уонна Еврохамыыһыйа баһылыгын кытта көрсүбүт. Кэпсэтии сүнньүнэн Украина уонна Арассыыйа ыккардыларыгар иирсээн тула буолбут.
* Атырдьах ыйын 27 
** Ииндийэттэн АХШ-ка киллэриллэр табаардарга 50 бырыһыаннаах пошлина олоххо киирбит.
** Венециятааҕы киинэ бэстибээлэ 82-с төгүлүн аһыллыбыт. 
* Атырдьах ыйын 29 — худуоһунньук Мира Аргунова "Туймаада номохторо" бырайыак иһинэн суруйбут хартыыналарын быыстапката "Үргэл" галереяҕа аһыллыбыт.
* Атырдьах ыйын 30 — Тяньцзин куоракка (КНР) ШОС 25-с саммита саҕаламмыт.
* Атырдьах ыйын 30 — Арассыыйа 100 км сүүрүүгэ чөмпүйэнээтэ Дьокуускайга ыытыллыбыт. Кыайыылаахтар Валерий Лукин (Новосибирскай) уонна Полина Авдеева (Ярославскай уобалас). Ону таһынан бу күн Олоҥхо марафона (42,5 км) уонна 5 килэмиэтирдээх саха таҥастаах дьон сүүрүүтэ буолбуттар.

### Балаҕан ыйа
* Балаҕан ыйын 1 — Тыываҕа 6 саҥа оскуола аһыллыбыт, сылга бачча элбэх саҥа оскуоланы өрөспүүбүлүкэҕэ сэбиэскэй кэмтэн тута иликтэрэ .
* Балаҕан ыйын 8 — "Саха тыла 400" хамсааһын көҕүлээһининэн Дьокуускайга Өксөкүлээх киинигэр "Тренд на сахалыы" стратегическай сиэссийэ буолбут, үлэтигэр Дьокуускай баһылыга, сүүстэн тахса түмэт дьайыксыт кыттыбыт. Соруга — тыл туругун куорат ыччатын хараҕынан көрө сатааһын.
* Балаҕан ыйын 9 — Непалга бырачыастар кэмнэригэр 70-тан тахса киһи өлбүт, бырабыыталыстыба дьиэтэ уоттаммыт, премьер-миниистир астаапкаҕа барбыт. Бырачыастар бырабыыталыстыба 26 түмэт-ситими хааччахтаабытыттан буолбуттар.
* Балаҕан ыйын 12 — Холбоһуктаах Наассыйалар сүрүн мунньахтарыгар «Нью-Йорктааҕы декларация» диэн Сауд Аравията уонна Франция бэлэмнээбит докумуоннарын 142 дойду өйөөбүт. Бу докумуоҥҥа Палестина туспа дойду буолуохтааҕа бигэргэтиллибит. 
* Балаҕан ыйын 15 — Бу күнтэн саҕалаан Арассыыйа олохтоохторо Кытайга визата суох биир ый тухары сылдьар кыахтаммыттар.
* Балаҕан ыйын 16—19 — Дьокуускайга IV Аан дойдутааҕы Библиография кэнгириэһэ буолбут.
* Балаҕан ыйын 17 — Кыргыстааҥҥа улаханынан үһүс куорат Жалал-Абад, аата уларыйан, Манас диэн буолбут. Үһүйээҥҥэ уонна кыргыыс эпоһыгар ахтыллар баатыр аатын биэрбиттэр, былыр омугу көмүскээбит уонна сомоҕолообут киһи аата аныгы кыргыыстар сомоҕолоһоллоругар көмө буолуохтаах диэбиттэр.
* Балаҕан ыйын 20 — Москубаҕа ааспыт "Интервидение" ырыа күрэһигэр Вьетнам бэрэстэбиитэлэ Дык Фук бастакы миэстэни ылбыт.
* Балаҕан ыйын 25—27 — Кызыл куоракка буолбут «Сибиир төрүт олохтоох омуктарын тыллара» ("Языки коренных народов Сибири и Урала") устудьуоннар Бүтүн Арассыыйатааҕы алымпыйаадаларыгар ХИФУ Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүн хамаандата 7-с төгүлүн субуруччу бастаабыт.
* Балаҕан ыйын 25—28 — «Буддизм эйгэтэ саҥа тыһыынча сылга» Аан дойдутааҕы III буддизм пуорума Элистаҕа (Калмыкия) буолбут. Пуорум үлэтигэр 35 дойдуттан 7 тыһыынча киһи кыттыбыт, дьыалабыай көрсүһүүлэр, култуура тэрээһиннэрэ, Игорь Бутман кэнсиэрэ, ытык маллар быыстапкалара буолбуттар. Калмыкия баһылыга Бату Хасиков, Бурятия баһылыга Алексей Цыденов уонна Тыва баһылыга Владислав Ховалыг Будда пааркаларын тутуу өйүгүн билиһиннэрбиттэр.
* Балаҕан ыйын 28 — Казахстаан экэниэмикэтигэр (бастатан туран стартап-эйгэтигэр) улахан ситиһии: Higgsfield AI хампаанньа сыанабыла 1 миллиард дуолларга тиийэн, дойду устуоруйатыгар бастакы «единорог» буолла.
* Балаҕан ыйын 30 — Сыл үһүс кыбартаалын түмүгүнэн аан дойдуга кыһыл көмүһү атыылаһыы былырыыҥҥытааҕар 3% үрдээбит. Эспиэрдэр этэллэринэн көмүс сыаната 2022 сыл алтынньыттан 2025 сыл ортотугар диэри икки төгүл үрдээбит, оттон 2025 сыл саҕаланыытыттан үрдээһин 30% тиийэ сыспыт. Маны эргиэн иирсээннэринэн, АХШ дуолларын ииндэксэ (DXY) мөлтөөбүтүнэн, геобэлиитикэ халбаҥынан уонна уонна онтон сылтаан көмүһү атыылаһыы үрдээбитинэн быһаараллар, салгыы үрдүүр чинчилээх дииллэр.
* Балаҕан ыйын 30 — Футбол: Казахстааҥҥа "Кайрат" (Алматы) "Реалы" (Мадрид) кытта оонньообут. Бу дойдуга улахан суолталаах түгэн буолбут, матч түмүгүнэн "Кайрат" 0:5 хотторбут эрээри, ыалдьааччылар санаалара түспэтэх, хамаандаларын оонньооччуларыгар истиҥник махтаммыттар.

### Алтынньы
* Алтынньы 1 — Дьокуускайга Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүгэр Красноярскай кыраайтан кэлбит дулгааннар 19 киһилээх дэлэгээссийэлэрэ кыттыылаах "Долганский язык и культура: от Таймыра до Анабара" төгүрүк остуол буолбут.
* Алтынньы 3 — Москубаҕа соҕотох татаар тылын уонна литэрэтиирэтин үөрэтэр орто оскуола саҥа дьылтан сабыллыахтааҕын туһунан киэҥ эйгэҕэ биллибит. Бу сонун Арассыыйа татаардарыгар улахан долгуйууну таһаарбыта, Татарстаан раиһа кытта Москуба мээригэр оскуоланы хаалларар туһунан сурук суруйбута.
* Алтынньы 6 — Уфа куоракка Арассыыйа саамай улахан аттаах мэҥэтин ыһан бүтэрбиттэр (ыйтан ордук ыспыттар), реставрацияҕа ыыппыттар. Башкиир дьоруойа Салават Юлаев мэҥэтин чугуунтан кутан Агидель өрүс үрдүгэр 1967 сыллаахха туруорбуттара. Сөргүтүү үлэтэ мэҥэ 60 сылыгар 2027 сылга бүтүөхтээх, билигин мэҥэ оннугар кини проекцията тыгар.
* Алтынньы 9 — Кытай муус устарга уонна бэс ыйыгар киллэрбит сэдэх сир-металлары уонна кинилэртэн оҥоһуллар эттиктэри дойдуттан таһаарары хааччахтыыр миэрэлэрин күүһүрдэн биэрбит. Бу миэрэ Си Цзиньпинь уонна Трамп Сеулга көрсүһүүлэрин иннинэ ылыллыбыт. Financial Times дааннайынан, Кытай аан дойдуга сэдэх сир-элэмиэннэри хостооһун 70%, кинилэртэн оҥоһуллар эттиктэр 90% уонна онтон оҥоһуллар магниттар 93% хонтуруоллуур.
* Алтынньы 10 — Израиль уонна ХАМАС сөбүлэҥҥэ илии баттаан байыаннай дьайыыны тохтоппуттар. Үс хонон баран алтынньы 13 күнүгэр ХАМАС тыыннаах хаалбыт тиһэх 20 аманааттарын босхолообута. Ол күн Израиль былаастара 1,9 тыһ. тахса Палестина хаайыылаахтарын босхолообуттара. Санаттахха, күүстээх утарыта турсуу 2023 сыллаахха алтынньы 7 күнүгэр саҕаламмыта: ХАМАС боевиктара Израиль нэһилиэнньэлээх пууннарыгар саба түспүттэрэ, ол күн 1200 кэриҥэ израильтянин өлбүтэ.
* Алтынньы 12 — 5 мөһөөктөөх купюраҕа ханнык куорат ойууланарыгар куоластааһыны Арассыыйа Киин баана сиэрэ суох дьайыылар оҥоһуллубуттарыттан сылтаан болдьоҕун иннинэ тохтоппут. Бу куоластааһын алтынньы 1-15 күннэригэр буолуохтааҕа, харчы сирэйигэр Пятигорскай ойууланыахтаах, оттон кэтэҕэр ханнык эмит Хапхаас биллэр-көстөр эбийиэгэ, ону куоластааһын көмөтүнэн талыахтаахтара. Чэчиэн Өрөспүүбүлүкэтигэр куоластаабыттар ыккардыларыгар айфон оонньоппуттара, оттон Дагестааҥҥа — квартира.
* Windows 10 официальнай өйөбүлэ (саҥардан биэрии, алҕастарын көннөрүү уо.д.а.) түмүктэммит, туһанааччылары Windows 11 көһөн биэрэргэ ыҥырбыттар.
* Алтынньы 14 — Дьобуруопаҕа, Арассыыйаҕа уонна СНГ атын дойдуларыгар Гуугул көрдүүр тиһигэр ОӨй кыбытыга (вкладка ИИ-режима) баар буолбут (АХШ-ка арыый эрдэ холбоммута). Манна сахалыы тугу эмит суругунан ыйыттахха, эбэтэр сорудах биэрдэххэ, сахалыы хоруйдуур буолбут (ол эрээри, саха тыла Дьиэмини ОӨйгө киирбитин туһунан официальнайдык биллэрбэтэхтэр).
* Алтынньы 15 — Кызыл куорат хураалын спикерэ Ирина Казанцева үҥсүүтүнэн Тыва Үрдүкү суута киин куорат мээрин Карим Сагаан-оолу үлэтиттэн уураппыт. Бу мөккүөр 2024 сыл бүтүүтүгэр саҕаламмыта, онон 2025 сыл олунньутугар куорат суута мээри ууратар туһунан быһаарыыны ылбыта эрээри, Сагаан-оол Үрдүкү суукка ааһынан, саас бу быһаарыыны көтүттэрбитэ, ону кассация өссө үс ый буолан баран өйөөбөтөҕө.
* Алтынньы 16 
** "Саха тыла 400" хамсааһын "Тренд на сахалыы" диэн форсайт сиэссийэни Дьокуускай оскуолаларын оҕолоругар анаан ыыппыт. 30 оскуолаттан 200-тэн тахса оҕо кэлэн "хайдах гыннахха сахабыт тыла ыччакка/оскуолаҕа моднай тыл буолуон сөбүй" диэн ыйытыыга хоруйдаабыттар, бэйэ-бэйэлэрин кытта билсибиттэр, биллиилээх дьон тылларын истибиттэр.
** Дьокуускайга Наассыйа бибилэтиэкэтигэр "Хабыланды Баатыр" (хаһаахтыы Қабыланды Батыр) диэн хаһаах эпоһын сахалыы тылбааһын биһирэмэ буолбут. 2014 сылтан ыла, “Аан дойду норуоттарын эпостарын пааматынньыга” сиэрийэҕэ сахалыы тылынан кыргыыстар “Манаастара”, алтаайдар “Маадай Харалара”, башкиирдар “Ураал Баатырдара” уонна тыыбалар “Кунан Харалара” тылбаастанан кинигэ буолан таҕыстылар.
* Алтынньы 17 — 31 күннэригэр Дьокуускайга «Чайковскай-фест. Дьокуускай» диэн опера-балет бэстибээлэ буолбут. Бэстибээлгэ Санкт-Петербурдааҕы Мариинскай тыйаатыр, Москубатааҕы Улахан тыйаатыр, Башкиир оператын, балетын тыйаатырын солистара, дирижер Алексей Асланов, пианист Анатолий Кузнецов кыттыбыттар.
* Алтынньы 21 
** Өлүөнэ өрүс хаҥас кытылыгар, Табаҕа сиригэр-уотугар үөрүүлээх быһыыга-майгыга Өлүөнэ күргэтин бастакы тирэҕэр өйдөбүнньүк бэлиэни туруорар тэрээһин буолан ааспыт. Бу тирэх 18 сыбаайаҕа турар. Барыта маннык 26 тирэх туруохтаах, онтон түөрдэ Дьокуускай өттүгэр, үһэ өрүскэ бэйэтигэр, уоннаҕыта өрүс уҥа кытылыгар туруохтара. Күргэ Өлүөнэ икки кытылын эрэ буолбакка, БАМы, Трансибы муора хотугу пуордун, Саха сирин илин-арҕаа өттүн, бүтүн Уһук Илини кытта ситимниэҕэ.
** Дагестааҥҥа Култуура уонна тыллар күннэригэр өрөспүүбүлүкэ тылларынан дьыктааннар ыытыллыбыттар. Санаттахха бу өрөспүүбүлүкэҕэ 14 судаарыстыба тыла баар.
* Алтынньы 22 — АХШ минфинэ ньиэп хостуур «Роснефть» уонна ЛУКОЙЛ хампаанньалар утары санкция биллэрбит.
* Алтынньы 22 — Ил Түмэн СӨ конституциятын уларытар сокуон барылын үһүс ааҕыыга ылыммыт, онон СӨ Төрүт сокуонун уларытыыларын олоххо киллэрбит. Олохтоох бэйэни салайыныы публичнай былаас уорганнарын сорҕото буолбут, онон муниципалитеттар бэйэлэрэ туһунан үптэнэр, хамсаабат баайы бас билэр уонна референдум ыытар кыахтара суох буолбут. Маны таһынан лойду бэрэсидьиэнэ быстах кэмҥэ анаабыт өрөспүүбүлүкэ баһылыга, бырабыыталыстыбаны ыһар кыахтаммыт.
* Алтынньы 26 — РБК 2025 сыл түмүгүнэн оҥорбут рейтинигэр Арассыыйаҕа бастыҥ fashion-бренд аатын Lime ылбыт. РБК чинчийиитигэр кыраныысса таһынааҕы хампаанньалары кытта ситимэ суох 500 хампаанньаны көрбүтэ. Иккис миэстэҕэ O'STIN тахсыбыт, үсүһү-төрдүһү Befree уонна GJ үллэстибиттэр, бэһис миэстэҕэ атах таҥаһын оҥорор уонна атыылыыр Kari тахсыбыт. Саамай элбэх маҕаһыыннаах «Кари» тэрилтэ (Kari бренд) уонна Melon Fashion Group тэрилтэ (Befree, IDOL, Love Republic, Sela, Zarina бреннэр) буолбуттар. Анал байыаннай эпэрээһийэ саҕаланыаҕыттан дойду таҥаһы оҥорооччулара рыноктан барбыт бреннэри солбуйбуттара.
* Алтынньы 27 — өр кэтэһиллибит, элбэх кэпсэтиини таһаарбыт СӨ Олохтоох бэйэни салайыныытын туһунан сокуон бырайыагын официальнай тиэкиһэ Ил Түмэҥҥэ киирбит. Бу бырайыак биир ый буолан баран Ил Түмэн XV пленарнай мунньаҕар бастакы ааҕыыны ааспыта.
* Алтынньы 27 — ГигаЧат диэн Сбер оҥоһуу өйө сотору 20 Арассыыйа тылынан саҥарар, киһини кытта кэпсэтэр буолуоҕун туһунан биллэрбиттэр. ГигаЧаты ол тылларга "үөрэтиигэ" УРУБИИКИ диэн энциклопедия ыстатыйаларын туһаныахтара диэбиттэр (ол иһигэр сахалыы ыстатыйалары).
* Алтынньы 28 — Ил Дархана Айсен Николаев уонна дойду сыыппараҕа сайдыытын миниистирэ Максут Шадаев федерация таһымнаах «Арктика синергията» бырайыагы саҕалыылларын туһунан биллэрбиттэр. Бу Саха сирэ хас да сыл тухары туруорсубут бырайыагынан Арассыыйа хотугу эрэгийиэннэригэр 7 тыһ. км түргэн интэриниэти хааччыйар утах тутуллуоҕа.

### Сэтинньи

* Сэтинньи 6 — Дьокуускайга Халтурин уулуссатыгар 24 ыал олорор эргэ икки этээстээх дьиэтэ умайбыт, икки киһи өлбүт. 
* Сэтинньи 6 — Вашингтоҥҥа АХШ бэрэсидьиэнэ Трамп Киин Азия дойдуларын 5 баһылыгын кытта көрсүбүт: Шавкат Мирзиёев (Узбекистан), Сердар Бердымухамедов (Туркменистан), Садыр Жапаров (Кыргыстаан), Эмомали Рахмон (Таджикистан), Касым-Жомарт Токаев (Казахстан). Көрсүһүү кыттыылаахтара сүнньүнэн Киин Азия экэниэмикэтин туһунан кэпсэппиттэр, кэлин көрсүһүү түмүгүн бары да үчүгэйдик сыаналаабыттар.
* Сэтинньи 6 —  Collins тылдьыт версиятынан Вайбкодинг (vibe coding) диэн тыл "сыл тыла" буолбут. Бу тылы аан бастаан Андрей Карпати диэн OpenAI төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ, соторутааҥҥа диэри Tesla тэрилтэ ОӨйгө дириэктэрэ, словак төрүттээх Канаада программиһа толкуйдаабыта. Оттон бу тыл суолтата маннык: көмпүүтэр программатын куодун киһи сорудаҕынан ОӨй суруйан биэриитэ. Бу көстүү анал үөрэҕэ суох көннөрү киһи олоҕор программирование туох да хааччаҕа суох киирбитин кэрэһэлиир.
* Сэтинньи 8 — 2025 сыллаахха 105 сааһын бэлиэтээбит «Татарстан яшьләре» диэн Казааҥҥа тахсар татаардыы хаһыат сабылларын туһунан биллэрэн "Сабыллыы тыллара" диэн ыстатыйаны бэчээттээбит. 
* Сэтинньи 7 — Япония саҥа премьер-миниистирэ Санаэ Такаити дьоппуон түмэнигэр Тайбаан туһунан этиитэ Япония уонна Кытай ыккардыларыгар сыһыан сытыырхайыытыгар тиэрдибит. Бу аймалҕан Япония онто да суох кэнники сылларга улугуран турар экэниэмикэтигэр улахан охсууну аҕалбыт. 
* Сэтинньи 10 — Сэтинньи 1 күнүгэр балыыһаҕа кырбанан киирбит Эбээн Бытантай улууһуттан сылдьар 18 саастаах устудьуон өлбүт. Кырбаныы уопсайга буолбута биллибит. Быһылаан устудьуоннары уонна атын элбэх киһини аймаабыт. 
* Сэтинньи 11 — Б.Ф.Неустроев-Мандар Уус 80 сааһыгар аналлаах "Мандар Уус ааҕыылара-2025" Бүтүн Арассыыйатааҕы иккис кэмпириэнсийэ буолбут.
* Сэтинньи 11 — 13 — Татаар Өрөспүүбүлүкэтин 5 киһилээх дэлэгээссийэтэ Саха сиригэр саха тылын уонна култууратын харыстыыр үлэ уопутун көрбүт-истибит.
* Сэтинньи 19 — Ярославльга буолбут «Тэффи-Регион» бүтүн Арассыыйатааҕы күрэскэ "Уот Дьулустаан" сэрийээл бастыҥ сэрийээл аатын сүкпүт. Бу саха дьонун өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи олоҕуттан 20 сиэрийэлээх сэрийээли Саха тэлэбиидэнньэтэ тохсунньу 27 күнүгэр көрдөрөн саҕалаабыта.
* Сэтинньи 20 — Дмитрий Пономарев-Дьолуолаах «Ньырбакаан» арамаанын биһирэмэ Наассыйа бибилэтиэкэтигэр буолбут. Суруйааччы бу айымньытын Далан аатырбыт "Тулаайах оҕотун" салгыытын курдук суруйбут.
* Сэтинньи 25 — 26 — Дьокуускайга Саха тылын, литэрэтиирэтин уонна култууратын учууталларын үһүс өрөспүүбүлүкэтээҕи сийиэһэ буолбут. 450-тан тахса дэлэгээт кыттыбыт.
* Сэтинньи 25 — "РФ национальнай бэлиитикэтигэр 2036 сылга диэри болдьохтоох судаарыстыба стратегиятын" бигэргэтэр туһунан ыйаахха Владимир Путин илии баттаабыт. Докумуон 2026 сыл саҕалыныытыттан олоххо киириэхтээх. 
* Сэтинньи 27 — Байконуртан космоска киһилээх хараабыл көппүт. Хараабыл бэйэтэ ситиһиилээхтик көппүт, ол эрээри киһилээх ракетаны таһаарар Арассыыйа соҕотох былаһааккатыгар бөдөҥ саахал буолбут: ракета бастакы ступенин уота стартыыр остуолу алдьаппыт. Бу Байконурга устуоруйаҕа үһүс бөдөҥ саахал, бастакы — 1960 сыллаахха Р-16 ракета көтөрүгэр эстиитэ, араас ааҕыынан 74–126 киһи өлбүтэ. Иккис — 2018 сыллаахха: "Союз-ФГ" уматыгы кутуу кэмигэр эстиитэ, космонавтар бааһырбыттара, ким да өлбөтөҕө.
* Сэтинньи 27 — 29 — Дьокуускайга «Сыыппара Алмаас» IV федеральнай пуорум буолбут.

### Ахсынньы
* Ахсынньы 1 — Тыываҕа дьиэлэригэр атаҕастаммыт дьахталларга аналлаах аһаҕас төлөпүөн үлэтин саҕалаабыт. Үгүс дьахтар дьиэтигэр кырбанарын, сороҕор ол киһи өлүүтүгэр кытта тиэрдэрин туһунан бу сыл хаста да бэчээккэ тахса сылдьыбыт, Тыыва түмэнигэр кэпсэтии буолбут, өрөспүүбүлүкэ баһылыга Владислав Ховалыг кыһалҕаны хонтуруолга ылбыт.
* Ахсынньы 2 — Саха тыйаатырыгар саха уран суругун (литэрэтиирэтин) 125 сылын бэлиэтиир үөрүүлээх мунньах буолбут. Бу үбүлүөйү "Байанай алгыһа" диэн Өксөкүлээх айбыт айымньытыттан ааҕаллар. Атын көрүүнэн сахалыы суругунан уран тыл өссө Убаарыскай "Ахтыыларыттан" 19 үйэ бастакы аҥаарыгар саҕаламмыта.
* Ахсынньы 3 — Тыыва киин куоратыгар Кызылга ыт оҕоҕо саба түһүүтүн түмүгэр, оҕо балыыһаҕа киирбит. Сарсыныгар өрөспүүбүлүкэҕэ "эстраординарнай ситуация" биллэриллибит, хаамаайы ыттары утары миэрэлэр күүһүрдүллүбүттэр.
* Ахсынньы 4 — 5 күннэригэр Ииндийэ премьер-миниистирин Нарендра Моди ыҥырыытынан РФ бэрэсидьиэнэ В. Путин XXIII Арассыыйа-Ииндийэ сылын ахсын ыытыллар саммитыгар кыттыбыт. Элбэх кэпсэтии иһигэр Арассыыйа Уһук Илинигэр уонна Арктикатыгар атыыны-эргиэни уонна инвестицияны сайыннарыы туһунан кэпсэппиттэр.
* Ахсынньы 5 — Ил Түмэҥҥэ билим уонна үөрэхтээһин сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева салалтатынан үөрэхтээһин тиһигэр буолуохтаах "оптимизация" боппуруостарын көрөр оробуочай мунньах буолан ааспыт. Мунньахха үөрэх миниистирэ уонна кини бастакы солбуйааччыта кыттыбыттар.
* Ахсынньы 6 — «Читай-город» кинигэ атыылыыр маҕаһыын ыыппыт куоластааһынын түмүгүнэн Арассыыйаҕа 2025 сыл тылынан "тревожность" диэн тыл буолбут. Ону таһынан араас номинацияларга маннык тыллар бастакы күөҥҥэ тахсыбыттар: Гуманитарнай эйгэ номинацияҕа — "ИИ" (Оҥоһуу өй), Техносфераҕа — "Промпт", Сленг диэн номинацияҕа — "Окак". Манна даҕатан эттэххэ, Оксфорд тылдьыта 2025 сыл тылынан rage bait (реджбейт) диэн тылы, оттон Британия Collins Dictionery тылдьыта "вайбкодинг" диэни, Кембридж тылдьыта — "парасоциальнай" диэни талбыттара.
* Ахсынньы 10 — Дтокуускайга баар Арктикатааҕы култуура уонна ускуустуба института (АГИКИ) университет статуһун ылбыт.
* Ахсынньы 10—11 — Москубаҕа "Арассыыйа Федерациятыгар тыл бэлиитикэтэ" пуорум тохсус төгүлүн мустубут.
* Ахсынньы 15 — Саха сэбиэскэй литэрэтиирэтин төрүттээччи, уһулуччулаах бэйиэт Былатыан Ойуунускай реабилитацияламмыта 70 сыла буолла. Сокуон быһыытынан, 2026 сыл тохсунньу 1 күнүттэн кини айымньылара барыта бар дьон бас билиитигэр (общественное достояние) киирэллэр, ол аата айымньыларын бэчээттииргэ нэстилиэнньиктэриттэн көҥүллэтэр ирдэммэт буолар.
* Ахсынньы 16 — Москубаҕа Горки-2 диэн бөһүөлэк оскуолатыгар 15 саастаах үөрэнээччи 10 саастаах оҕону өлөрбүт, харабынайы бааһырдыбыт. Өлөрүөхсүт дьайыыларын быһа эпииргэ көрдөрбүт, сиэртибэтин омугунан көрөн талбыта биллэр. Өлбүт оҕону Таджикистааҥҥа көмпүттэр. 
* Ахсынньы 16—19 — Дьокуускайга СӨ муниципальнай тэриллиилэрин бэрэстэбиитэлээх уорганнарын дьокутааттарын III сийиэһэ буолбут. Бу иннинээҕи Иккис сийиэс 2020 сыллаахха буолуохтаах этэ, ол эрээри хоруона хамсыгыттан сылтаан көһөрүллэн, 2023 сыл кулун тутарыгар ыытыллыбыта.
* Ахсынньы 19
** «Тооку уонна Чысхаан» ойуулук Саха өрөспүүбүлүкэтин киинэ тыйаатырдарыгар прокаакка тахсыбыт. Хартыына өрөдьүссүөрэ Виктория Кейметинова эппитинэн, ойуулугу 11 ый кэриҥэ устубуттар. Бырайыак «Тооку» диэн ойуулук сэрийээлгэ олоҕуран оҥоһуллубут.
** «Аватар: Төлөн уонна күл» диэн ааттаах аатырбыт «Аватар» киинэ үһүс чааһа аан дойдуга прокаакка тахсыбыт.
* Ахсынньы 20 — Токио куоракка «Киин Азия + Япония» саммит буолбут. Япония премьер-миниистирэ Санаэ Такаити уонна Киин Азия дойдуларын баһылыктара: Узбекистаантан Шавкат Мирзиёев, Казахстаантан Касым-Жомарт Токаев, Кыргыстаантан Садыр Жапаров, Таджикистаантан Эмомали Рахмон уонна Туркменистаантан Сердар Бердымухамедов көрсүбүттэр. Киин Азия дойдулара тас ситимнэрин диверсификациялыырга дьулуһаллар, дьоппуон хапытаалын инфраструктура бырайыактарыгар, энергетикаҕа уонна үрдүк технология салааларыгар туһанар баҕалаахтар диэн суруналыыстар суруйаллар.
* Ахсынньы 22 — Росстат Арассыыйаҕа инфляция (сыана үрдээһинэ) сыл саҕаланыаҕыттан 5,58% буолбутун туһунан биллэрбит, ол аата былырыыҥҥы көрдөрүүттэн (9,52%) 1,7 төгүл намыһах. Маннык намыһах көрдөрүү бүтэһигин 2020 сыллаахха буолбута — 4,91%. Инфляция бытаарыытын Арассыыйа Баанын кытаанах бэлиитикэтинэн быһаараллар. Холобур, иэс биэрии ставката үрдүк буолан, кирэдьиити биэрии хааччахтаммыт, хамнас үрдүүрэ бытаарбыт. Ону таһынан инфляцияны солкуобай сыаната үрдээбитинэн быһаараллар, бу эмиэ Киин Баан бэлиитикэтиттэн тутулуктаах.
* Ахсынньы 23 — СӨ Ил Дархана Айсен Николаев Ил Түмэҥҥэ туһаайыытыгар кэлэр сылы Култуура Сылынан биллэрбит.
* Ахсынньы 25 — «Киин куорат» хаһыат кумааҕынан бүтэһик нүөмэрэ тахсыбыт.
* Ахсынньы 28
** «Восточнай» космодромтан "Союз-2.1б" аракыата көтөн Саха сирин бастакы сир аргыһын — Билим аччыгый акадьыамыйатын оҕолоро оҥорбут "Чолбон" аччыгый космос аппараатын таһаарбыт.
** Ирааҥҥа маассабай бырачыастар саҕаламмыттар.

## Өлбүттэр
* Олунньу 25 — Полина Иванова, СӨ бастакы дьахтар композитора, СӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Саха сирин Муусукаҕа үрдүкү оскуолатын композицияҕа уһуйааччыта.
* Кулун тутар 4 — Зоя Корнилова (22.05.1939 төр.), СӨ уһулуччулаах судаарыстыбаннай дьайыксыта, СӨ Ытык киһитэ. 1990 сылтан 1993 сыллаахха диэри РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата, Ил Тумэн II, III, IV ыҥырыыларын дьокутаата.
* Кулун тутар 5 — Александр Алексеев, Сергей Зверев-Кыыл Уола аатынан Национальнай үҥкүү тыйаатырын дириэктэрэ. 
* Кулун тутар 30 — Михаил Сергеев (1926 төр.) — Кээччиттэн төрүттээх тутааччы, «Якуттяжстрой» № 1 тутар управлениетын столярдарын биригээдэтин биригэдьиирэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1971), РСФСР үтүөлээх тутааччыта, РАН Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ.
* Муус устар 11 — Прокопий Иванов (4.03.1941 төр.), 1989-1992 сс. Саха АССР Агропромун бэрэстээтэлэ, тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл миниистирэ. РСФСР норуодунай дьокутаата, Ил Түмэн бастакы ыҥырыытын дьокутаата.
* Муус устар 14 — "Өрө турбут, охсуспут уонна хотторбут киһини чаҕылхайдык ойуулаабытын иһин" Нобель бириэмийэтин ылбыт Перу суруйааччыта Марио Варгас Льоса. ССРС-ка 1960-с сылларга Соҕуруу Америка суруйааччыларыттан саамай ааҕыллар суруйааччы этэ.
* От ыйын 15 (чопчулуурга) — Георгий Балакшин, түмэт дьайыксыт, геолог, учуонай, Саха АССР үтүөлээх геолога, ССРС Миниистирдэрин сэбиэтин бириэмийэтин лауреата. Алдаҥҥа икки бастакы кимберлит туруупкатын, Анаабырга 80 кимберлит туруупкатын арыйбыт киһи. Кини арыйбыт геофизическэй ньымалара уонна технологиялара кимберлит бөдөҥ туруупкаларын арыйарга олук буолбуттара.
* Балаҕан ыйын 14— Евдокия Бурцева, ботаник, эколог учуонай, биология билимин хандьыдаата, география билимин дуоктара, ХИФУ бэрэпиэссэрэ.
* Балаҕан ыйын 25 (чопчулуурга) — Татьяна Васильева, селекционер учуонай, РСФСР үтүөлээх агронома, Билимҥэ уонна тиэхиньикэҕэ СӨ Судаарыстыбаннай бириэмиэйтин лауреата, Саха сирин селекциятыгар кини үүннэрбит туораахтаах култууратын «Айхал» диэн суорда соҕотоҕун Саха сирин тас өттүгэр олордуллар буолбута (Монголияҕа). Ону таһынан кини  «Покровскай» уонна «Кэтит сэбирдэхтээх» диэн эбиэс суортарын ааптардарыттан биирдэстэрэ.
* Алтынньы 12 (чопчулуурга) — Анна Попова, Саха сирин бастакы идэтийбит пианистката. 1930 сыллаахха Бүлүү уокуругун Маалдьаҕар нэһилиэгэр (билигин Ньурба улууһа) төрөөбүтэ.
* Ахсынньы 21 — Виктор Губарев, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Хомуньуус баартыйатын салайааччыта, Ил Түмэн култуураҕа уонна биллэрэр-иһитиннэрэр эйгэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ.

## Айыллыбыт
2025 сылга буолаллар:
* Уус-уран киинэлэр «Спорт будущего» (1998), «Атлантида» (2019).
* «Лунный рыцарь», «Могучие рейнджеры: Космический патруль „Дельта“», «Утерянное время» диэн сериаллар.
* «Transformers: Victory» анимэ, «Дочери Мнемозины» аниме 4 эпизода.
* «Call of Duty: Black Ops II», «Far Cry», «F.E.A.R.» оонньуулар.

## Быһаарыылар