open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боякова Сардана Ильинична

200px|мини|справа|Боякова Сардана Ильинична
**Боякова Сардана Ильинична** — устуоруйа билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (1997), Хоту Форум Академиятын академига.

## Олоҕун олуктара
* 1964 сыллаахха от ыйын 30 күнүгэр Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ.
* 1985 с. — РСФСР Киин государственнай архыыбын старшай архивиһа.
* 1986 с. — Москубатааҕы государственнай история-архив институтын бүтэрбитэ.
* 1986—1989 сс. — Саха АССР Киин государственнай архыыбын старшай архивиһа.
* 1989—1992 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы научнай Киинин аспираана.
* 1992 с. - история билимин кандидатыгар «Главсевморпуть в освоении и развитии Севера Якутии (1932 - июнь 1941 гг.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1992—1993 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1993—1995 сс. — научнай үлэһит.
* 1996—1998 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1998—2000 сс. — история салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 2001 с. — старшай научнай үлэһит.
* 2001—2003 сс. - Арктиканы чинчийии Киинин салайааччыта.
* 2004 с. — история салаатын сэбиэдиссэйин солбуйааччы.
* 2004 с. — Саха Сирин НА гуманитарнай чинчийии Институтын салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 2004 с.  — история билимин докторыгар «Освоение Арктики и народы Северо-Востока Азии (XIX - 30-е гг. XX в.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
С.И. Боякова - экономическай историяны уонна Арктиканы баһылааһын историятын чинчийэр, ону таһынан гендер (эр-дьахтар уратыларын) чинчийиинэн дьарыктанар.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Главсевморпуть в освоении и развитии Севера Якутии (1932 - июнь 1941 гг.)*» (Новосибирск, 1995) - монография. 
* «*Освоение Арктики и народы Северо-Востока Азии (XIX - 1917 г.)*» (Новосибирск, 2001) - монография. 
* «*Женщина Севера: поиск новой социальной идентичности*» (Новосибирск, 2004; в соавт. с Л.И.Винокуровой, А.Г.Поповой, Э.Т.Мярикяновой) - монография. 
* «*Колымские рейсы начала ХХ века*» (1999). 
* «*Участие РС(Я) в международных организациях*» (1999, в соавт. с Д.А.Шириной). 
* «*Освоение Арктики: история, политика, стратегия*» (2000). 
* «*Арктический регион: границы, население, этапы освоения*» (2003). 
* «*Женщина в РС(Я): экономический кризис, условия жизни, возможности самореализации*» (2004; в соавт. с Л.И.Винокуровой). 
* «*Influence of the Northern Sea Route on Social and Cultural Development of Indigenous Peoples of the Arctic Zone of the Sakha Republic (Yakutia)*» (Lysaker, Norway, 1996) - в соавт. 
* «*Народ саха от века к веку: очерки истории*» (Новосибирск, 2003). 

## Өссө маны көр
* * Прошлое не прощает обмана 
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Быганова Вера Ивановна

**Быганова Вера Ивановна** — филология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1960 сыллаахха бэс ыйын 16 күнүгэр Саха АССР Чурапчы оройуонун Соловьев нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1980 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай училищены бүтэрбитэ.
* 1980—1982 сс. — Аллайыаха оройуонугар маҥнайгы сүһүөх кылаастарыгар учууталлыыр. 
* 1982—1984 сс. — Анаабыр орто оскуолатыгар маҥнайгы сүһүөх кылаастарыгар учууталлыыр.
* 1989 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1989-1992 сс. —  ССРС НА Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1992 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1993—2000 сс. — терминология уонна официальнай докумуоннар салааларын научнай үлэһитэ.
* 1996 с. — филология билимин кандидатыгар «Якутская терминология: (этапы становления)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 2001—2002 сс. — аныгы тыллар процесстарын Киинин научнай үлэһитэ.
В. И. Быганова — саха тылын терминологиятыгар, лексикографиятыгар идэтийэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Краткий русско-якутский словарь экономических терминов*». — Якутск, 1998. 
* «*[[Ойуунускай Платон Алексеевич|П. А. Ойунский]] и его опыт работы над созданием терминов*» (Сб.: Материалы республиканской научно-практической конференции, посвященной 100-летию П. А. Ойунского). — Якутск, 1996. 
* «*К проблемам изучения термина и терминологии в якутском литературном языке*» (Сб.: Памяти Н. Н. Неустроева). — Якутск, 1996. 
* «*Основные принципы создания и упорядочения терминов в якутском литературном языке (на якут. языке)*» (Сб.: Вопросы якутской терминологии). — Якутск, 1996. 
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Варламов Александр Николаевич

200px|thumb|right|Варламов Александр Николаевич
**Варламов Александр Николаевич** — эбэҥки уос номоҕун хомуйар учуонай, түмэт дьайыксыт, филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1971 сыллаахха бэс ыйын 9 күнүгэр Амур уобалаһын Зея оройуонугар *Мульмуга* сэлиэнньэҕэ төрөөбүтэ.
* 1995 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1993—1995 — Саха Сирин норуоттарын музыка уонна фольклор Музейын үлэһитэ.
* 1995—1996 сс. — Дьокуускай куорат салалтатын эдэр ыччакка, спортка уонна туризмҥа Управлениятын үлэһитэ.
* 1996—2003 сс. — «Бакалдын» этнография комплексын салайааччыта.
* 2002—2007 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 2006 с. — филология билимин кандидатыгар «Игра в эвенкийском фольклоре» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2007 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр институт эбэҥки филологиятыгар секторын научнай үлэһитэ
А.Н. Варламов — эбэҥкилэр фольклордарын чинчийэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*[https://affgambler.appspot.com/ Игра]  в эвенкийском фольклоре*» (2007) - монография.
* «*Исторические образы в эвенкийском фольклоре*» (2009) - монография.
* «*Сказания восточных эвенков*» (2004) - сборник фольклоров.
* Учебное пособие «*Больше, чем просто игра*» (2006).
* *Кумулятивная сказка как форма детской игры* (Наука и образование, 2006).
* *Звукоподражательные запевы в эвенкийском эпосе* (Социальные и гуманитарные науки на Дальнем Востоке, 2009).
* *Христианские мотивы в мировоззрении и фольклоре и фольклоре эвенков* (Религиоведение, 2009).
* *Об историзме фольклора: по материалам фольклора эвенков* (Известия РГПУ им. А.И. Герцена, 2009).
* *Исторические корни мотива путешествия одинокого героя: по материалам фольклора эвенков* (Известия РГПУ им. А.И.Герцена, 2009).
* *Образ медведя - предка в фольклоре и мировоззрении эвенков* (Известия РГПУ им. А.И. Герцена, 2009).
* *Женский образ прародительницы в фольклоре эвенков* (Известия РГПУ им. А.И.Герцена, 2009).
* «*Эпическая история*» бесписьменных народов: по материалам фольклора эвенков (Вестник Поморского ун-та, 2009).
* «*Летописная история*» в исторических преданиях эвенков (Вестник Читинского государственного ун-та, 2009).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Сыромятников Георгий Саввич

200px|thumb|right|Сыромятников Георгий Саввич
**Сыромятников Георгий Саввич** (05.05.1926—02.02.1991) — литературовед, литератураны ырытааччы. 1976 с. ССРС суруйааччыларын Сойууһугар киирбитэ. 

## Олоҕун олуктара
* 1926 с. ыам ыйын 5 күнүгэр Саха АССР Томпо улууһугар Байаҕантай нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1944 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай институтка үөрэнэ сылдьан, баҕа өттүнэн Аҕа дойду Улуу сэриитигэр барар.
* 1957 с. — ССКП КК иһинэн Үрдүкү партийнай оскуоланы кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрэр.
* 1957 с. — филологическай билим кандидата буолар.
* 1961 с. — ССКП КК иһинэн общественнай билим Академиятын литература уонна искусство теориятыгар кафедратын бүтэрэр.
* 1976 с. — ССРС суруйааччыларын Түмсүүтүн чилиэнэ.
* 16 сыл Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар редактортан саҕалаан главнай редакторынан, онтон директорынан үлэлиир.
* 1963—1991 сс. — ССРС НА СС СС ТЛИ Институтыгар алын научнай үлэһиттэн саҕалаан учуонай секретарынан, сектор сэбиэдиссэйинэн, хойукку кэмигэр - саха литературатын уонна искусствотын салаатын салайааччытынан үлэлиир.
* 1968 с. - филологическай билим кандидатыгар «Становление социалистического реализма в якутской прозе» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1991 с. олунньу 2 күнүгэр олохтон туораабыта.
Саха уус-уран литературатын историятын уонна араас кыһалҕатын быһаарарга үлэлэспитэ. 1947 сылтан ССКП чилиэнэ этэ. 
Георгий Сыромятников марксизм-ленинизм классиктарын уонна нуучча сэбиэскэй литературатын сахалыы тылбаастаабыта. 

## Литетуроведениеҕа үлэлэрэ
* Становление социалистического реализма в якутской прозе / Ред. проф. М. П. Пархоменко. — Якутск: Кинигэ кыһата, 1967. — 171 с.  
* Саха литературатын критикатын сорох боппуруостара: Ыстатыйалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1969. — 124 с.  
* К  некоторым  вопросам  якутской литературной критики. — Якутск, 1969 —  монография.
* К изучению истории якутской критики (1920—1960) (Сб.: Вопросы филологии. — Якутск, 1970).
* Идейно-эстетические истоки якутской литературы / Ред. И. Г. Попов. — Якутск: Кинигэ кыһата, 1973. — 88 с.  
* Отобразить современность. — «Полярная звезда». — 1973. — № 4.
* Становление и развитие якутского литературоведения (Сб.: Проблемы современной тюркологии. — Алма-Ата, 1980).
* Возвышенность дум и чувств. — Якутск, 1982.
* Өй-сүрэх үрдүккэ дьулуһуута: Ыстатыйалар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1982. — 135 с.  
* Литературно-художественная критика в Якутии (1939—1975 гг.): Ист.-лит. очерк. — Якутск: Кинигэ кыһата, 1990. — 358 с. 
* История якутской литературы (середина ХIХ - начала ХХ века). — Якутск, 1993. 

## Кини туһунан
#  Васильева Д. Е. Үлэлииргэ уустук кэм этэ // «Чолбон». — 1996. — № 5. — С. 146. 
#  Данилов Софрон. Бырастыылаһар тыллар: Некролог // «Чолбон». — 1991. — № 4. — С. 11—112. 
#  Кириллин Д. Үтүө доҕор, эрэллээх табаарыс этэ // «Чолбон». — 1996. — № 7. — С. 117—122. 
#  Куницин Г. О работе Г.С. Сыромятникова «Литературно-художественная критика в Якутии» (1939—1975 гг.) Ист.-лит. очерк" // Сыромятников Г. С. Литературно-художественная критика в Якутии. — Якутск, 1990. — С. 330—357.
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Писатели земли Олонхо: биобиблиографический справочник. — 2000.
Бурцева Жанна Валерьевна

**Бурцева Жанна Валерьевна** — нууччалыы тыллаах саха литэрэтиирэтин чинчийэр учуонай, филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1977 сыллаахха ахсынньы 27 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 2001 с. — Саха государственнай университетын нуучча салаатын бүтэрбитэ.
* 2001 с. — Саха республикатын гуманитарнай чинчийии Институтын младшай  научнай үлэһитэ.
* 2007—2008 сс. — Саха государственнай университетыгар саха филологиятын уонна культуратын факультетын саха литературатын кафедратыгар аспирант (кэтэхтэн үөрэнии).
* 2007 с. — филология билимин кандидатыгар «Транскультурная модель якутской русскоязычной литературы: художественно-эстетические особенности» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 2009 с. — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтии Институтын научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Художественно-эстетические особенности русско-якутского литературного пограничья: творчество А.К. Михайлова*» (Известия Российского государственного педагогического университета им. А.И.Герцена. № 25(58): Научный журнал. - Спб., 2008.  С. 54-58).
* «*Русскоязычная литература: проблемы исследования межлитературного синтеза и пограничья*» (Наука и образование. № 3 (47). - Якутск, 2007. С. 163-166).
* «*Транскультурная модель якутской русскоязычной литературы: новый подход к изучению*» (колл. монография «Россия и Якутия: сквозь призму истории» / Акад. наук РС(Я). Ин-т гуманит. исслед. - Якутск, 2007. С. 384 - 395).
* «*Проблема изучения полифонической картины мира в якутской русскоязычной и якутской поэзии*» (Проблемы литератур народов Сибири: национальное своеобразие, тюркское стихосложение, традиции и новаторство: материалы Всерос. научно-практической конф. Часть 1. - Якутск: Изд-во ЯГУ, 2009).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Борук Мэхээлэ

**Борук Мэхээлэ** — Бүлүүттэн төрүттээх ырыаһыт, олоҥхоһут.

Бааска уола Борук Мэхээлэ диэнинэн сэрии иннинэ биллэрэ. I Чочуга олорбут, II Чочуттан төрүттээх. «Үрдүк уҥуохтаах, бөдөҥ-садаҥ, кэлбит-барбыт киһи кыһыл саһыл тыһа бэргэһэлээх, таба курумулаах буолара», — диэн ахтар бэйэтин кинигэтигэр кырдьаҕас суруналыыс Нина Протопопова. Кэлин суруналыыс буолуохтаах Бүлүү куоракка Нина Иннокентьевна эдьиийигэр олордоҕуна онно кэлэн түһэр идэлээх эбит. Кэллэҕинэ киэһэ аайы олоҥхо буолар эбит. «Артыыс аҥаардаах ырыаһыт-олоҥхоһут киһи сэрииттэн эргиллибэтэҕэ», — диэн кини түмүктүүр.

## Быһаарыылар
Бэрт Маарыйа

**Бэрт Маарыйа** — мындырынан, сиэрдээх майгытынан аар-саарга аатырбыт Тааттаттан төрүттээх XIX үйэҕэ олоро сылдьыбыт саха дьахтара. Манчаары Баһылай кини тылын-өһүн истээри анаан-минээн кэлэ сылдьыбытын туһунан номох баар.

Мэҥэ Тараҕай нэһилиэгэр Куталаах диэн сиргэ олоро сылдьыбыт Владимир Слепцов, сахалыы аата Чыкыйаас, диэн киһи Таатта улууһуттан баай ыал кыыһын ойох ылбыт. Оҕолонон-урууланан бэркэ олорон иһэн дьахтар ыалдьан өлбүт. Ол өлөрүгэр, оҕолорбун сүтүөр ийэ атаҕастыа диэн, балтыбын Маарыйаны кэргэн ылаар диэн кэриэһин эппит. Ону толорон Чыкыйаас Тааттаттан Маарыйаны сүгүннэрэн аҕалбыт.  Түөрт оҕоломмуттар. Чыкыйаас өлбүтүн кэннэ эдэр дьахтар 8 оҕону бэйэтэ улаатыннарбыт. Сатабылынан баайын өссө хаҥаппыт. 

## Утумнара
Бэйэтэ Чыкыйаастан 4 уоллааҕа. Биир уола Суһуохтаах Мааркап (Марк) Тараҕай нэһилиэгэр 24 сыл кинээстээбит, икки ыҥырыкка Мэҥэ улууһугар кулубалаабыт, 1893 сыллаахха 71 сааһыгар өлбүт. Кини икки уола Уйбаан уонна Сүөдэр Мааркабыстар Мэҥэ улууһун сис баайдара буолан Бүтэйдээххэ аатыран-сураҕыран олорбуттар.
*Күннүк Уурастыырап — Федор Маркович Слепцов диэн Бэрт Маарыйа сиэнин сиэнэ.
*Иван Арбита — Бэрт Маарыйа аччыгый уола Бөҕө Уйбаан Дьөгүөр диэн уолун уола.
* Поэт Леонид Попов — Иван Маркович кыыһын Мария Ивановнаны Сунтаартан Андрей Николаевич Попов сүгүннэрэн барбыт.

## Быһаарыылар
Яковлева Виктория Дмитриевна

**Яковлева Виктория Дмитриевна** — саха хоһоонун, бэйиэт Чаҕылҕан айар үлэтин чинчийэр учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1980 сыллаахха бэс ыйын 23 күнүгэр Саха республикатын Нам улууһугар Үөдэй нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 2002 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 2002—2005 сс. — Саха Сирин НА гуманитарнай чинчийиигэ Институтун аспирана.
* 2003—2006 сс. — Саха Сирин НА гуманитарнай чинчийиигэ Институтун литератураҕа салаатын старшай лаборана.
* 2006 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Циклы лирических стихотворений в якутской поэзии: типология, поэтика» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 2006—2007 сс. — Саха Сирин НА гуманитарнай чинчийиигэ Институтун литератураҕа салаатын младшай научнай үлэһитэ.
* 2007 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт литературоведение секторын научнай үлэһитэ.
 
## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Циклы лирических стихотворений в якутской поэзии: типология, поэтика*» (Новосибирск, 2009) — монография.
* «*Жанр поэтического цикла в творчестве [[Ойуунускай Платон Алексеевич|П. А. Ойунского]]*» (П. А. Ойунский: мифы и реальность:  Сб.научных статей. — Якутск, 2004).
* «*Циклы лирических стихотворений в якутской поэзии*» (Наука и образование, 2007, №1).
* «*Лирический цикл как самостоятельное жанровое образование в якутской поэзии*» (Вопросы филологических наук, 2007, №1).
* «*Типология лирического цикла в якутской поэзии*» (Художественное наследие национальных литератур ХХ в. в общероссийском культурном пространстве: проблемы взаимодействия: Сб. материалов Всеросс. научной конф. — Якутск, 2007).
* «*Книга стихов как своеобразная форма циклизации в якутской поэзии*» по мат. Международной научной конференции «Этнокультурное и фольклорное наследие монгольских народов в контексте истории и современности». — Улан-Удэ, 2008).
* «*На Севере диком*» М.Ю. Лермонтова в переводе И.Д. Винокурова - Чагылгана: проблема эквивалентности и поэтических трансформаций» (Актуальные вопросы переводоведения: материалы Всероссийской научно?практической конференции с международным участием. — В.Новгород, 2009).
* «*Проблема эквивалентности и поэтических интерпретаций в переводе [[Чаҕылҕан (суруйааччы)|И.Чагылгана]] стихотворения М. Ю. Лермонтова «Ветка палестины*» (Проблемы литератур народов Сибири: национальное своеобразие, тюркское стихосложение, традиции и новаторство: материалы Всероссийской научной конференции». Ч.1. — Якутск, 2009).
* «*О проблеме эквивалентности в переводах [[Чаҕылҕан (суруйааччы)|И. Д. Винокурова — Чагылгана]] (на примере стихотворений [[Пушкин Александр Сергеевич|А. С. Пушкина]])*» (Гуманитарные науки в Якутии: Сб. статей. — Новосибирск: Наука, 2009).

## Сигэлэр
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера 
* Биобиблиографический справочник
Бурцев Данил Тарасович

200px|thumb|right|Бурцев Данил Тарасович
**Бурцев Данил Тарасович** — филология билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1947 сыллаахха олунньу 15 күнүгэр Саха АССР Уус-Алдан улууһугар Бороҕон нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1973 с. — Москватааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ.
* 1973—1976 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1977—1979 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын старшай лаборана.
* 1987—1991 сс. — РНА СС ТЛИ Институтун младшай научнай үлэһитэ.
* 1989 с. - филология билимин кандидатыгар «Типы проблематики в якутской прозе» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1991—1997 сс. — научнай үлэһит.
* 1997—2000  сс. — РНА СС ТЛИ Институтын старшай научнай үлэһитэ.
Д. Т. Бурцев — норуот эпоһын кыһалҕаларын уонна тюрк тыллаах Сибиир омуктарын романнарын чинчийбитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Типы проблематики в якутской проз*е» (Якутск, 1992), монография.
* «*Якутский эпос [[Олоҥхо|олонхо]] как жанр*» (Новосибирск, 1998), монография.
* «*Якутский историко-революционный роман 1970-х годов*» (Сб.: Развитие реализма в литературах Якутии. — Якутск, 1989).
* «*Комментарии к поэзии [[Ойуунускай Платон Алексеевич|П. А. Ойунского]]*» (Кн.: Ойунский П. А. Избранные произведения: в 3 т. — Т. 1. — Якутск, 1992).
* «*Исследование [[Ойуунускай Платон Алексеевич|П. А. Ойунским]] якутского эпоса олонхо*» (Сб.: П. А. Ойунский: взгляд через годы. — Новосибирск, 1998).
* «*Описательность в [[Олоҥхо|олонхо]]*» (Вестник Академии духовности РС (Я). — 1999. — № 3 (10).
* «*Эпос как жанр - способ саморегулирования фольклорного художественного процесса*» (Наука и образование. — 1999. — № 4).
* «*Рассказы [[Күндэ|Кюндэ]]*» (Сб.: Бесценное наследие Кюндэ. — Якутск, 2002).
 
## Сигэлэр
Биобиблиографический справочник
Филиппова Виктория Викторовна

**Филиппова Виктория Викторовна** — аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар устуоруйалар үөрэтэр чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата, эдэр учуонайдар истэригэр билим уонна техника эйгэтигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (2009).

## Олоҕун олуктара
* 1978 сыллаахха от ыйын 30 күнүгэр Саха АССР Бүлүү оройуонун Балаҕаччы нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1999 с. — география кафедратын лаборана.
* 2000 с. — Саха государственнай университетын географическай салаатын бүтэрбитэ.
* 2000—2003 сс. — РНА СС аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт аспирана. 
* 2001—2004 сс. — РНА СС аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт младшай научнай үлэһитэ.
* 2004 с. — история билимин кандидатыгар «История расселения коренных малочисленных народов Севера Якутии во второй половине ХХ в.» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2004—2008 сс. — РНА СС аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научный үлэһитэ.
* 2008 сылтан — РНА СС аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ, аспирантура сэбиэдиссэйэ.
Филиппова В.В. — историяҕа, география историятыгар уонна картографияҕа идэтийэр. 

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Коренные малочисленные народы Севера Якутии в меняющемся пространстве жизнедеятельности: вторая половина ХХ в.*» (Новосибирск, 2007) - монография. 
* *Север Якутии: междисциплинарный подход к изучению расселения коренных малочисленных народов Якутии // Коренные малочисленные народы Севера, Сибири и Дальнего Востока в условиях модернизации общества*. - Новосибирск: Наука, 2005. - С. 165-172. 
* *Традиционная система природопользования эвенков Южной Якутии // Северные территории России: проблемы и перспективы развития:* Матер. Всерос. конф. с международным участием. Архангельск: ИЭПС УрО РАН, 2008. С.1426-1429. 
* *Национально-территориальное устройство и традиционное природопользование коренных малочисленных народов Севера в Республике Саха (Якутия)* //Человек и Север: антропология, археология и экология:  Матер. Всеросс.конф.  г. Тюмень, 24-26 марта 2009 г. - Тюмень: Изд-во ИПОС СО РАН 2009. Вып. 1. С. 199-202. 
* *Юкагиры Якутии: расселение и демографическая ситуация в ХХ в.* // Проблемы аграрного и демографического развития Сибири в XX - начале XXI вв.: Матер. Всеросс. науч. конф.». Новосибирск, 2009. - С. 176-178. 

## Сигэлэр
*  Биобиблиографический справочник
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Санникова Яна Михайловна

**Санникова Яна Михайловна** — Саха Сирин сайдыытын үөрэтэр чинчийээччи, история билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1973 сыллаахха кулун тутар 11 күнүгэр Саха АССР Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Бэдьимэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 
* 1995 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1995—1996 сс. — Саха республикатын Ил Түмэнин Хонтуруоллуур комитетын ведущай специалиһа.
* 1996—1998 сс. — Саха Сирин эдэр ыччакка уонна физическэй культуураҕа Министерствотын иһинэн идэҕэ хайысхалааһын уонна тэрийии Киинин специалиһа.
* 1995—1998 сс. Саха республикатын НА аспирана.
* 1999 г. — младшай научнай үлэһит.
* 1999 с. — история билимин кандидатыгар «Коллективизация сельского хозяйства в Якутии (1929—1940 гг.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 2000—2006 сс. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийии Институтун научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
«*Коллективизация  сельского хозяйства в Центральной Якутии (1929—1940)*», монография.
«*Изменения в социальном развитии*» (Сб.: Народ саха от века к веку: очерк истории. — Новосибирск, 2003).
«*Проблемы развития традиционного хозяйства Арктики в новейший период (на примере РС(Я)*» (Сб.: Материалы региональной научной конференции студентов, аспирантов и молодых ученых «Наука. Техника. Инновации». - Ч.5. — Новосибирск, 2002).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Боескоров Гаврил Ксенофонтович

200px|thumb|right|Боескоров Гаврил Ксенофонтович
**Боескоров Гаврил Ксенофонтович** (15.01.1915—06.06.1983) — литературовед учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата, Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ (1975), П.А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэ лауреата (1974).

## Олоҕун олуктара
* 1915 сыллаахха тохсунньу 15 күнүгэр (чопчулуурга, а.и. тохсунньу 26 күнүгэр буолуон сөп) Саха АССР Үөһээ Бүлүү улууһугар  Сургулуук нэһилиэккэ төрөөбүт.
* 1942 с. — Саха государственнай педагогическай институтун бүтэрбит.
* 1942—1949 сс. — орто оскуолаҕа директорынан, нуучча тылын учууталынан, оройуоннааҕы үөрэх салаатын инспекторынан, Бүлүүтээҕи педагогическай училищеҕа үлэлээбит.
* 1949—1951 сс. — Саха государственнай педагогическай институтугар кэтэхтэн үөрэнии директорын солбуйааччы.
* 1951—1953 сс. — аспирант.
* 1953 сылтан — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтугар препаратор, младшай научнай үлэһит, старшай научнай үлэһит. 
* 1954 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Якутская художественная литература в годы Великой Отечественной войны» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1974 с. — өр сылларга үлэлээбит сыралаах үлэтин уонна «Мастерство Н. Е. Мординова» чинчийиитин иһин П. А. Ойуунускай аатынан Государственной бириэмийэ лауреатын аата иҥэриллэр.
* 1983 сыллаахха бэс ыйын 6 күнүгэр 68 сааһыгар өлбүтэ.

Г. К. Боескоров аата саха литературатын чинчийии үөрэҕэ тахсыытын, сайдыытын кытта ыкса ситимнээх.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Якутский народный певец [[Зверев Сергей Афанасьевич|С. А. Зверев]]*» (Якутск, 1956) — монография. 
* «*Роман о весне якутского народа*» (Якутск, 1957) — монография. 
* «*Творчество [[Неустроев Николай Денисович|Н. Д. Неустроева]]*» (Якутск, 1959) — монография. 
* «*Якутская художественная литература в годы Великой Отечественной войны*» (Якутск, 1960) — монография. 
* «*Развитие жанров прозы в якутской советской литературе*» (Якутск, 1961) — монография. 
* «*Мастерство [[Мординов Николай Егорович|Н. Е. Мординова]]*» (Якутск, 1973) — монография. 
* «*Творчество [[Тобуроков Петр Николаевич|П. Н. Тобурокова]]*» (Якутск, 1981) — монография. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Саввинов Анатолий Иванович

**Саввинов Анатолий Иванович** — саха этнографиятын, ол иһигэр дулгааннар уонна хотугу сахалар, Саха сирин таһыгар олорор сахалар олохторун-дьаһахтарын, култуураларын чинчийэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
«*Традиционные металлические украшения якутов ХIХ - начала ХХ в. Историко-этнографическое исследование*» (Новосибирск, Наука, 2001) - монография.
«*Проблемы этнокультурной идентификации долган. На материалах традиционного искусства*» (Новосибирск, Наука, 2005) - монография.

## Өссө маны көр
* Где жили туруханские якуты? 
* Из истории туруханских (шарохинских) якутов 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера 
* СО РАН с 1957 года / Фотолетопись
Шейкин Юрий Ильич

200px|thumb|right|Шейкин Юрий Ильич'
**Шейкин Юрий Ильич** — аҕыйах ахсааннаах омуктар муусукаларын үөрэтэр чинчийээччи. АГИКИ преподавателэ.

## Олоҕун олуктара
* 1949 сыллаахха атырдьах ыйын 16 күнүгэр Владивостокка төрөөбүт. 
* 1979 сыллаахха искусствоведение билимин хандьыдаатыгар «Проблема жанра в музыкальном фольклоре удэ» тиэмэни көмүскээбитэ. 
* 2002 сыллаахха искусствоведение дуоктарыгар «История музыкальной культуры народов Сибири: Сравнительное исследование» диэн тиэмэҕэ көмүскээбитэ.

## Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
* Аҕата — Шейкин Илья Яковлевич, моряк, 3 рангалаах капитан, Пенза губерниятыгар төрөөбүт. Иккис аан дойду Сэриитин кыттыылааҕа, Камчаткаҕа байыаннай база оҥотторбут. 
* Ийэтэ — Шейкина (Кайкова) Евдокия Трифоновна, Байкал таһынааҕы старообрядецтартан төрүттээх.
* Ойоҕо: Игнатьева Татьяна Иннокентьевна, музыковед. Сахалыы учуобунньуктары суруйбут Иннокентий Игнатьев ииппит кыыһа. Төрөппүт аҕата литератураны ырытааччы Эрчимэн. Новосибирскай консерваториятыгар устудьуоннуу сырыттаҕына билсибиттэр. Оҕолордоохтор.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Сервал сэриитэ

**Сервал сэриитэ** (Операция Сервал) — Франция уонна кини союзниктара Малига сэриинэн саба түһүүлэрэ. 

## Историята

Тохсунньу 11 күнүгэр 2013 сыллаахха Франция армията Мали судаарыстыбатыгар сэриинэн саба түһэр. Тохсунньу 12 күнүгэр 2013 сыллаахха Франция диэкки буолабыт диэннэр Германия уонна Англия Малига сэриини биллэрэллэр. Тохсунньу 14 күнүгэр Дьоппуон уонна АХШ Малига сэриини биллэрэллэр. 15 чыыһылаҕа Бельгия, Канаада, Нидерланд, Швеция, Соҕуруу Корея, Норвегия уонна Дания Малига сэриини биллэрэллэр. 16 чыыһылаҕа Африка 17 "Африканскай союз" дойдулара Малига сэриитин киллэрэр. 17 чыыһылаҕа Өҕүпэт уонна Ливия нелегал-солдаттара Мали диэкки буоллаллар уонна Малины утары сэриилэһэр дойдуларга сэриини биллэрэллэр.
Романова Агния Васильевна

200px|thumb|right|Романова Агния Васильевна
**Романова Агния Васильевна** (15.07.1912—07.06.1985) — эбэҥки дьахталларыттан бастакы учуонай, эбэҥки түөлбэ тылларын чинчийбит учуонай, педагогика билимин хандьыдаата. 

## Олоҕун олуктара
* 1912 сыллаахха от ыйын 15 күнүгэр Амур уобалаһын Верхнебуреинскай оройуонун Тырма сэлиэннэтигэр төрөөбүтэ
* 1948 с. — Москватааҕы библиотечнай институты бүтэрбитэ.
* 1948—1950 сс. — Красноярскай кыраайга культурнай-сырдатар үлэ  округтааҕы салаатын сэбиэдиссэйэ
* 1950—1954 сс. — РСФСР ПНА национальнай оскуолалар научнай чинчийиигэ Институттын аспирана.
* 1954 с. — педагогическай билим кандидатыгар «Методика  преподавания  родного  языка, подготовительном классе эвенкийской школы» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1954—1958 сс. — Хабаровскайдааҕы педагогическай институтка старшай преподаватель.
* 1956 с. — нууча тылын кафедратын доцена.
* 1958—1965 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын младшай научнай үлэһитэ.
* 1965—1970 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1970 с. — старшай научнай үлэһит.
* 1970—1972 сс. — ТЛИ Институтын Хоту омуктан филологияларын секторын сэбиэдиссэйэ.
* 1985 сыллаахха бэс ыйын 7 күнүгэр олохтон туораабыта.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Учебник по эвенкийскому языку для подготовительного класса*» (М.; Л., 1953; в соавт. с А.Ф. Бойцовой). 
* «*Очерки говоров токкинских и томмотских эвенков*» (М., 1962; в соавт. с А.Н.Мыреевой). 
* «*Некоторые фонетические особенности майского и токкинского говора аяно-майских эвенков*» (Труды ИЯЛИ. - Якутск, 1963; в соавт. с А.Н.Мыреевой). 
* «*Очерки говоров учурских, майских, токкинских эвенков*» (Новосибирск, 1964). 
* «*Диалектологический словарь эвенкийского языка*: По материалам говоров эвенков Якутии» (Новосибирск, 1968; в соавт. с А.Н. Мыреевой). 
* «*Фольклор эвенков Якутии*» (Новосибирск, 1971). 
* «*Взаимовлияние эвенкийского и якутского языков* (Новосибирск, 1975; в соавт. с А.Н.Мыреевой и П.П. Барашковым). 
* «*Г.М. Василевич - крупный советский тунгусовед*» (Якутск, 1965). 

## Өссө маны көр
* Особая территория народов Севера

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Национальная библиотека РС(Я)
Романов Иван Григорьевич

200px|thumb|right|Романов Иван Григорьевич
**Романов Иван Григорьевич** — история билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1939 сыллаахха тохсунньу 9 күнүгэр Иркутскай уобалас Нижнеилимскай оройуонугар Мыс дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ. 
* 1958—1961 сс. — Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалыыр.
* 1966 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1969 с. — Томскайдааҕы государственнай университет аспирана.
* 1969—1973 сс. — Саха государственнай университетыгар ассистент, старшай преподаватель.
* 1970 с. - история билимин кандидатыгар «Деятельность Якутской областной партийной организации по развертыванию культурно-просветительной работы в республике (1920-1928 сс.)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1973—1988 сс. — партийнай үлэһит.
* 1983 с. — ССКП историятын кафедратын доцена.
* 1988—1991 сс. — Дьокуускайдааҕы республиканскай учууталлары сайыннарыы Институтын общественнай наукаҕа кафедратын сэбиэдиссэйэ.
* 1991 сылтан — РНА СС ТЛИ Институтын старшай научнай үлэһитэ.
 
## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Формирование русского населения Якутии (1917-1941 сс.)*» - монография.
* «*Историко-демографический очерк*». (Якутск, 1998). 
* «*Антирелигиозная пропаганда и борьба с шаманизмом в Якутии в 1920-1925 сс.*» (Матер, научной конф. молодых ученых вузов. Т. 2. - Томск, 1968).
* «*Деятельность культпросветучреждений*» (Сб.: Формирование социалистической культуры народов Якутии (1918-1937 сс.). - Якутск, 1982).
* «*К вопросу о заселении и освоении русскими арктического побережья Якутии*» (Тез. докладов междун. конфер. 17-21 июня 1993 г. «Языки, культура и будущее народов Арктики». - Ч. II. - Якутск, 1993).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Романова Лидия Николаевна

**Романова Лидия Николаевна** — саха бэйиэһийэтэ XX үйэ саҕаланыытыгар сайдыытын, сүнньүнэн Өксөкүлээх Өлөксөй айар үлэтин чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1966 сыллаахха ыам ыйын 19 күнүгэр Саха АССР Ньурба улууһун Марха нэһилиэгэр Өҥөлдьөҕө төрөөбүтэ. 
* 1988 с. — Саха государственнай университет филологияҕа факультетын бүтэрбитэ. 
* 1988—1992 сс. — Саха государственнай университет филологияҕа факультетын нуучча тылын үөрэтии методикатын кафедратыгар ассистент 
* 1992—1997 сс. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин НА аспирана. 
* 1997 с. — филология билимин хандьыдаатыгар «Изобразительные средства якутской поэзии 1920—1930-х гг.» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.  
* 1997—1998 сс. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийии Институтын литератураҕа салаатын научнай үлэһитэ. 
* 1998—2003 сс. — литература салаатын сэбиэдиссэйэ. 
* Билиҥҥи кэмҥэ — Башкирскай государственнай университет докторана.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*[[Кулаковскай Алексей Елисеевич|А. Е. Кулаковский]] и его современники: особенности поэтического языка*» (Новосибирск, 2002) — монография.
* «*Русская поэзия Якутии*» (коллективная монография «Литература Якутии на современном этапе (1980—1990-е гг.).
* «*Сновидение шамана*» Кулаковского и проблемы выживания цивилизации» (Сб. научных статей: «Кулаковский и время». — М., 2003; в соавт.).
* «*Сон шамана» [[Кулаковскай Алексей Елисеевич|А. Е. Кулаковского]] как отражение антропокосмического мышления поэта*» (Сб. «А. Е. Кулаковский в контексте историко-культурного развития в ХХ веке» — Якутск, 2004).
* «*Особенности поэзии Кюндэ*» (Сб. «Бесценное наследие Кюндэ» — Якутск, 2002).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Шуб Теодор Абрамович

200px|thumb|right|Шуб Теодор Абрамович
**Шуб Теодор Абрамович** — филолог чинчийээччи, нуучча тылын чинчийбитэ, Русскай Устье олохтоохторугар эспэдииссийэ тэрийэн, анаан үөрэппитэ, 1943 сыл сэтинньитигэр ТЛИНЧИ дириэктэринэн ананан баран 5 сыл тухары ол дуоһунаска үлэлээбит.

## Олоҕун олуктара
* 1907 сыллаахха сэтинньи 10 күнүгэр Бердичев куоракка төрөөбүт.   
* Ленинграадтааҕы университеты 1931 сыллаахха бүтэрбит.   
* 1924 сыллаахтан Бердичевка слесарь, штамповщик, паяльщик үлэлэригэр сылдьыбыт. 
* 1928—1931 сс. — Ленинградтааҕы госуниверситет устудьуона.  
* 1931—1934 сс. — Ленинграадтааҕы философия, лингвистика уонна устуоруйа институутун аспираана, 
* 1934—1936 сс. — отдел сэбиэдиссэйэ, дириэктэр солбуйааччыта, декаан солбуйааччыта.   
* 1936 с. Саха сиригэр кэлбит.   
* 1936—1943 сс. — Дьокуускайдааҕы пединституукка кафедра сэбиэдиссэйэ, декаан уонна дириэктэри солбуйааччы. 
* 1941 с. филология ноуукаларын хандьыдаатын учуонай истиэпэнигэр диссертация көмүскээбит. Тиэмэтэ «История причинного союза «ибо» в русском языке».   
* 1943—1947 сс. — Саха АССР Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институутун дириэктэрэ. 
* 1947—1948 сс. — Дьокуускайдааҕы пединститут доцена.  
* 1948—1957 сс. — Ленинграадтааҕы А.И.Герцен аатынан пединституут нуучча тылын кафедратын доцена, литфак декаана. 
* 1957 сыллаахха тохсунньу 4 күнүгэр күн сириттэн барбыта.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Колодезников Сергей Константинович

**Колодезников Сергей Константинович** — история билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
1962 сыллаахха олунньу 27 күнүгэр Уус Алдан улууһун Танда сэлиэнньэтигэр төрөөбүт. 

1988 сыллаахха Саха государственнай университетын историяҕа салаатын бүтэрбит. 

1979—1981 сс. — Герой Егоров аатынан совхоз үлэһитэ. 

1981—1983 сс. — Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт. 

1988—1991 сс. — ССРС НА Хотугу Салаатын Саха Сиринээҕи Билимин Киинин историяҕа, тылга, литератураҕа институтун старшай лаборана.

1991—1994 сс. — Институт аспирана.

1994 с. — СГУ уһуйааччыта. 

1996 сыллаахха «Картина мира в традиционном мировоззрении якутов» диэн тиэмэҕэ история билимнэрин кандидатыгар диссертациятын көмүскээбит. 

Этнограф быһыытынан маннык ыстатыйалардаах:
* Категории времени, пространства и движения в традиционной религии якутов (Всесоюз. конфер. "Традиционные культуры народов Прибайкалья и сопредельных территорий" — Улан-Удэ, 2000);
*К охотничьей обрядности якутов // Илин. — 1990. — № 1. 
*Категории традиционной обрядности якутов: пространство, время, движение (по материалам фольклора) (Якутск, 1991);
*Жизненный круг у якутов // Илин. — 1992. — № 2—3. (в соавторстве с Е. Н. Романовой, П. А. Слепцовым);
К соотношению терминов шаманизм и шаманство (на якутском материале) (2-ой Международный конгресс "Шаманизм": Генезис. Реконструкция. Мировоззрение. — Якутск, 1992);
*К проблеме традиционного мировоззрения якутов (Язык. Миф. Культура. — Якутск, 1993. — Вып. 3);
*Проблема духовного поиска в современности (региональный аспект) (2-я Межрегиональная конференция "Логос. Культура. Цивилизация". — Якутск, 1995);
*Жизнь и смерть в традиционном мировоззрении якутов (2-я Межрегиональная конференция "Логос. Культура. Цивилизация". — Якутск, 1995).
Кузьмина Раиса Петровна

**Кузьмина Раиса Петровна** — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1968 сыллаахха сэтинньи 6 күнүгэр Кэбээйи улууһугар Сиэгэн Күөл бөһүөлэккэ төрөөбүт.
* 1991—1994 сс. — Чокурдаах музыкаҕа оскуолатыгар тыл уонна фольклор учуутала.
* 2001—2003 сс. — Саха-Канадскай оскуола учуутала.
* 2001 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 2003—2004 — РНА СС ТЛИ Институтын аспирана, старшай чинчийээччи-лаборана.
* 2004—2009 — РНА СС ТЛИ Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 2008 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Ламунхинский говор эвенского языка» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.
Р. П. Кузьмина — эбээн тылын чинчийэр, төрөөбүт тылын кыһалҕаларыгар анаммыт 11 научнай ыстатыйалар ааптардара.

## Сүрүн үлэлэрэ
* "*Некоторые фонетические особенности ламунхинского говора эвенского языка*". (Сб.: Коренные малочисленные народы Севера и Дальнего Востока РФ в условиях модернизации общества. — Новосибирск, 2005). 
* "*Преподавание эвенского языка в диалектных условиях (у ламунхинских эвенов)*" (Сб.: Образование и устойчивое развитие коренных народов Сибири. — Новосибирск, 2005). 
* "*Слова-архаизмы в языке кобяйских эвенов*" (Сб.:Языки коренных малочисленных народов Севера в начале III тысячелетия. — Новосибирск, 2008). 
* "*Лексические диалектизмы в языке Кобяйских эвенов*" ("Известия РГПУ. Аспирантские тетради" РГПУ им. А.И.Герцена г. — Санкт-Петербург, 2008). 
* *Фразеологизмы в ламунхинском говоре эвенского языка*. (Cб.: Языки и фольклор народов Севера. — Новосибирск, 2008). 
* *Особенности языка ламунхинских эвенов* // Материалы научно-практической конференции . — СПб.: , 2009. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Жукова Людмила Николаевна

200px|thumb|right|Жукова Людмила Николаевна
**Жукова Людмила Николаевна** — история билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1952 сыллаахха тохсунньу 11 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1975—1978 сс. — Емельян Ярославскай аатынан Дьокуускайдааҕы кыраайы үөрэтэр Музей научнай үлэһитэ.
* 1978—1979 сс. — Камчатка уобалаһын Мильковскай филиалын научнай үлэһитэ.
* 1983—1989 сс. — Саха государственнай университетыгар историко-филологическай факультет нуучча тылыгар кафедратын лаборана.
* 1989—1992 сс. — ССРС СС Дьокуускайдааҕы филиалын иһинэн экономика Институтын научнай үлэһитэ.
* 1992—1994 сс. — аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.
* 1995—2004 сс. — этносемиотика лабориятын үлэһитэ, Саха государственнай университет филологияҕа факультетыгар тыл үөрэҕин уонна этнолингвистика кафедратын доцена.
* 2004 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт палеоазиатскай филология секторын старшай научнай үлэһитэ.
Л.Н. Жукова — 70-н тахса научнай үлэлэр ааптардара; 10-н тахса юкагир культуратыгар уонна фольклоругар аналлаах үөрэх кинигэлэрин оҥорбута; юкагирдар фольклордарын, итэҕэллэрин чинчийэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Религия юкагиров. Языческий пантеон* (Якутск:Изд-во ЯГУ 1996). 
* *Одежда юкагиров: генезис и семантика* (Новосибирск: Наука, 2009). 

## Өссө маны көр
* Юкагиры - наследники циркумполярной культуры Северной Евразии

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Дьячковскай Федор Николаевич

**Дьячковский Федор Николаевич** — филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1965 сыл тохсунньу 8 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1983—1985 сс. — Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыта.
* 1990 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1990—1991 сс. — Муома улууһун оскуолатыгар немец тылын учууталынан үлэлиир.
* 1992—1993 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1993—1996 сс. — Саха Республикатын НА аспирана.
* 1997 с. — филологияҕа билим кандидатыгар «Лексическая полисемия непроизводных имен прилагательных в современном якутском языке (системно-семантический аспект)» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1997—2008 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтын научнай үлэһитэ.
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт лексикологияҕа секторын сэбиэдиссэйэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* Большой толковый словарь якутского языка. Т.II. Буква Б — Новосибирск: Изд-во «Наука», 2005, Соавтор. (3,5 п.л.)
* Большой толковый словарь якутского языка. Т.III. Буквы Г-И. — Новосибирск: Изд-во «Наука», 2006, Соавтор.(4,44 п.л.)
* Большой толковый словарь якутского языка. Т.V. Буква К. — Новосибирск: Изд-во «Наука»2007. Соавтор. (6,8 п.л.)
* Большой толковый словарь якутского языка. Т.VI. Буквы Л-Н — Новосибирск: Изд-во «Наука», 2009. Соавтор. (8,5 п.л.)
* *О диффузности лексикографической презентации основного значения слова* //О. Н. Бетлингк и тюркское языкознание. — Якутск, 2005. — С.172-176;
* *О видах сочетаемости слов и лексическое значение* //Россия-Германия: историко-культурные контакты.- Якутск, 2006. — С.293-304.
* *Структурно-семантичекая характеристика парных слов в якутском языке* // Саха тыла: устуоруйата, сайдыыта, туттуллуута. — Дьокуускай, 2008. — С. 113—115.
* *Е. И. Коркина лексиколог уонна лексикограф быhыытынан* // Материалы круглого стола, посвященного 90-летию Е. И. Коркиной. — Якутск, 2008. (0,5 п.л.)
* «*Регулярность полисемии и лексико-семантическая группа имен прилагательных в якутском языке*» Сборник научных статей //Материалы международной конференции, посв. проф. Н. Д. Дьячковскому, 2009. — (1,2 п.л.).
* «*Семантика прилагательного дирин 'глубокий' в современном якутском языке*»// . Материалы межд. конференции, приуроченной к юбилею члена-корреспондента РАН А. В. Дыбо. — М., 2009.
* *Залоговая семантика в отглагольных именах прилагательных в современном якутском языке*. //Материалы международной научной конференции <Россия и Германия: исторический опыт научного сотрудничества в Сибири и на Дальнем Востоке (к 300-летию Г. В. Стеллера). — Тюмень, 2009. Соавтор. www.library.ikz.ru/georg-steller/.
* *Академик П. А. Слепцов и якутская лексикология* //Материалы научно-практической конференции, посвященной 80-летию П. А. Слепцова. — Якутск, 2008.
* *Лексико-семантическая группа заимствованных слов из эвенкийского языка в якутском языке* //Материалы научно-практической конференции, посвященной 80-летию П. А. Слепцова. — Якутск, 2008.

## Сигэлэр
*  Биобиблиографический справочник
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Иванов Ньургун Михайлович

**Багдарыын Ньургун Сүлбэ уола** (урукку аата *Иванов Ньургун Михайлович*) — Саха Сирин топонимнарын (сирдэр, уулар ааттарын) үөрэтэр чинчийээччи, тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1958 сыллаахха балаҕан ыйын 8 күнүгэр Бүлүүгэ төрөөбүт. Аҕата, биллиилээх саха уопсастыбаннай диэйэтэлэ, топонимист чинчийээччитэ Багдарыын Сүлбэ ол саҕана Бүлүү училищетыгар үлэлии сылдьыбыт.
* 1985 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1985—1990 сс. — оскуолаҕа учууталлаабыт.
* 1990—1993 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы билим Киинин аспирана.
* 1993 сылтан — младшай научнай үлэһит, научнай үлэһит.
* 1997 с. — тыл билимнэрин кандидатыгар «Монголизмы в топонимии Якутии» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
Нь. М. Иванов — Саха Сирин топонимикатын чинчийэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* "*Сир аатын электроннай каталогын тэрийэргэ сүрүн ирдэбиллэр*" //Саха тылын үйэлээх үгэһэ: уруккута, билиҥҥитэ уонна кэнэҕэски кэскилэ. — Дь.: ИГИ СО РАН, 2008. — 86—87 c.
* *Топонимическая картотека [[Багдарыын Сүлбэ|Багдарыына Сюлбэ]] и электронный каталог географических названий Республики Саха* // Материалы 2-й Байкальской международной ономастической конференции  г. Улан-Удэ 4—6 сентября 2008 г.
* *Микротопонимия региона как объект этнолингвистических исследований* (по картотеке Багдарыына Сюлбэ) // Материалы 3-й международной научно-практической конференции  г. Абакан, 23—25 октября 2008 г.
* *Лингвистический аспект топонимического каталога Республики Саха* //  "Сохранение и развитие родных языков в условиях многонационального государства: проблемы и перспективы". II Международная научно-практическая конференция (Казань, 18—20 июня 2009 г.) Труды и материалы /Под общ.ред. Р. Р. Замалетдинова. — Казань: ТГГПУ, 2009. — с. 99—102.
* "*Создание топонимического электронного каталога Республики Саха*" — Материалы межд. конф. по ономастике. — 15—17 сентября 2009, Острава, Республика Чехия.
* "*Морфологически однокоренные топонимы* (по материалам топонимической картотеки Багдарыына Сюлбэ)" в сборнике "Проблемы монголоведных и алтаистических исследований" материалы международной научной конференции (2009; Элиста). — Элиста: Изд-во КУ, 2009. — 98—100с.
* *Топонимическая картотека [[Багдарыын Сүлбэ|Багдарыына Сюлбэ]] как источник изучения этнокультуры региона* // Научные труды 2-й всероссийской научной конференции "Социальная география регионов России и сопредельных территорий: фундаментальные и прикладные исследования" г. Иркутск, 8—10 октября 2008 г.

## Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
Аҕата — Иванов Михаил Спиридонович — Багдарыын Сүлбэ, топонимиканы чинчийээччи, кыраайы үөрэтээччи.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Николаева Альбина Михайловна

**Николаева Альбина Михайловна** — саха тылын ойуулуур-дьүһүннүүр тылларын чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1973 сыллаахха атырдьах ыйын 25 күнүгэр Бүлүү улууһун Халбаакы нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1996 с. — Бүлүүтээҕи педагогическай училищены бүтэрбитэ.
* 1999 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1996—1999 сс. — Халбаакы орто оскуолатын саха тылыгар уонна литературатыгар учуутала.
* 2000—2005 сс. — Саха государственнай университетын саха филологиятын уонна культуратын факультетын экспериментальнай филологияҕа кафедратын лаборана, ассистена.
* 2003—2006 сс. — Саха Республикатын НА аспирана.
* 2006 с. — филология билимин кандидатыгар «Средства выражения экспрессивности в якутском языке (лексико-семантический аспект)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2006—2007 сс. — Саха Республикатын НА гуманитарнай чинчийиигэ Институтын быһаарыылаах тылдьыкка салаатын младшай научнай үлэһитэ.
* 2007—2009 сс. — Саха Республикатын НА гуманитарнай чинчийиигэ Институтын быһаарыылаах тылдьыкка салаатын научнай үлэһитэ.
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт лексикологияҕа секторын научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* О некоторых средствах речевого воздействия в якутском языке (на материале публицистической речи). // Гуманитарная наука в трудах молодых исследователей. -  Якутск, 2006. -  Вып. 3. -  С. 198-207.
* О лексико-семантических средствах выражения экспрессивности в якутском языке // Гуманитарная наука в трудах молодых исследователей- Якутск, 2006. -. Вып. 4. -  С. 169-174.
* Звукоподражательные слова как особый пласт экспрессивной лексики якутского языка // 1 Международная конф-ция <Актуальные проблемы изучения языка и литературы, языковая политика в межкультурной среде. -  Абакан. - 2006. - С. 209-214.
* Экспрессивность образных слов якутского языка // Наука и образование. Якутск, 2006. - С. 23-27.
* Об исследовании экспрессивности в якутском языке // Якутский язык: история, развитие, функционирование. Материалы научной конференции, посвященной 100-летию засл. деятеля науки ЯАССР, выдающегося тюрколога Е.И.Убрятовой и 95-летию известного тюрколога, монголиста В.М.Наделяева. - Якутск, 2008. - С. 209-212.
* Об экспрессивности языка фольклора // Материалы конференции, посвященной к юбилею Г.У. Эргиса.
* П.А. Слепцов об экспрессивности якутской речи // Материалы конференции, посвященной к юбилею П.А. Слепцова - Якутск, 2009.
* Н.Д. Дьячковский об эмоционально-экспрессивной стороне якутского языка // Материалы конференции, посв. к юбилею Н.Д. Дьячковского - Якутск, 2008.
* Экспрессивность и модальность в якутском языке // Материалы конференции, посв. к 80 летию Н.Е. Петрова - Якутск, 2009.
* Экспрессивные средства в тексте олонхо И.Г. Тимофеева-Теплоухова «Строптивый Кулун Куллустуур» // Сборник статей по олонхо «Строптивый Кулун Куллустуур» (ЯГУ).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера