Атырдьах ыйын 3

**Атырдьах ыйын 3** диэн Григориан халандаарыгар сыл 215-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 216-c күнэ). Сыл бүтүө 150 күн баар.

## Бэлиэ күннэр

*  — Пиджигитигэ дьону кыргыы күнэ. Португалия полицията 1959 сыллаахха хамнастарын үрдэттэрээри забастовкалаабыт куруусчуттары ытыалаабытын түмүгэр 25 киһи өлбүт. Бу кэнниттэн Гвинея-Бисауга төрүт олохтоохтор колонизатордары утары сэбилэниилээх утарсыыны оҥорбуттара, тиһэҕэр дойду Португалияттан босхоломмута
*  — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
*  — Былаах күнэ. Дойду гвардиятын күнэ
*  — **Тутулуга суох буолуу күнэ**. 1960 сыллаахха Францияттан тутулуга суох буолбут
**Бу күн маны таһынан кумах куйаар тарҕаныытын кыччатаары Нигер хас биирдии олохтооҕо мас олордор.

## Түбэлтэлэр
* 8 — Рим импиэрийэтин полководеһа Тиберий Далмация сэриитин Босна өрүс үрдүгэр үлтүрүппүт.
* 435 — Константинопольга олорбут Аан дойду патриархын Несторийы (кини үөрэҕин батыһааччылары несторианнар диэн ааттыыллара) импэрээтэр Феодосий II Эгиипэккэ манастыырга көскө ыыппыт.
* 1492 — Христофор Колумб үс хараабыла «Санта-Мария», «Пинта» уонна «Нинья» Испания Андалусиятыттан бастакы айаннарыгар туруммуттар.
* 1601 — Горосло аттыгар кыргыһыыга кыайан Австрия Трансильванияны сэриилээн ылбыт.
* 1645 — Отут сыллаах сэрии: Нёрдлинген аттынааҕы иккис кыргыһыыга Франция сэриитэ Рим импиэрийэтин сэриитин кыайбыт.
* 1736 — Улуу Хотугу эспэдииссийэ Баһылай Прончищев салайааччылаах төрдүс этэрээтэ Өлөөн өрүһүн төрдүттэн байҕал устун айаннаан Анаабыр өрүһүн төрдүгэр тиийбит. Тохтоон баран геодезист Чекины өрүһү ойуулата уонна олохтоохтор кэпсээбит тимирдэрин көрдөтө ыыппыт.
* 1778 — Италия Милан куоратыгар аатырбыт *Ла Скала* опера тыйаатыра аһыллыбыт.
* 1904 — англичааннар эспэдииссийэлэрин чилиэттэрэ арҕааҥы дьонтон бастакыннан Тибиэт киин куоратыгар Лхасаҕа киирбиттэр.
* 1912 — Туурсуйа Албанияҕа автономия биэрбит. Албаан тылын оскуолаҕа үөрэтэри көҥүллээбит. 
* 1914 — Аан дойду бастакы сэриитэ: Германия Францияҕа сэриини биллэрбит.
* 1918 — Саха сиринээҕи *Оробуочай, бааһынай уонна саллаат дьокутааттар сэбиэттэрин* исполкома уонна куоракка олорор кыһыл этэрээт үрүҥнэртэн куотан икки борохуотунан Бүлүүгэ айаннаабыттар. Сотору кэминэн Дьокуускайга өрөбөлүүссүйэни утарар *Уобаластааҕы Сэбиэт* үлэтин салҕаабыт. Бу былаас Саха сиригэр балтараа сыл кэриҥэ, 1919 сыл ахсынньытыгар диэри олорбута.
* 1930 — Саха АССР Эргиэн наркоматын быһаарыытынан Дьокуускайга эргиэн уонна сырье техникума тэриллибитэ. Билиҥҥитэ Дьокуускайдааҕы потребительскай кооперация эргиэн уонна экэниэмиэкэ кэллиэһэ.
* 1940 — Аан дойду иккис сэриитэ: Италия сэбилэниилээх күүстэрэ Британия Сомалилендыгар кимэн киирбиттэр.
* 1952 — Хельсинкигэ XV Олимпиада сабыллыытын сиэригэр-туомугар ССРС спортсменнара аан бастаан кыттыбыттар.
* 1959 — I Москубатааҕы дойдулар ыккардыларынааҕы кинофестиваль аһыллыбыт.
* 1960 — Нигер Францияттан тутулуга суох буолбут.
* 1980 — Москубаҕа Лужники стадиоҥҥа XXII Олимпиада сабыллыыта буолбут.
* 1992 — Кулаковскай А.Е. аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ олохтоммут.
* 1994 — Арассыыйа Федерацията уонна Башкортостаан Өрөспүүбүлүкэтэ боломуочуйа тырыы туһунан сөбүлэҥ түһэрсибиттэр.
* 2010 — Пакистааҥҥа Карачи куоракка бэлиитиги өлөрүү кэнниттэн бөдөҥ дьалхаан саҕаламмыт, ол түмүгэр 85-тэн итэҕэһэ суох киһи өлбүт, хоромньу 17 миллиард Пакистаан рупиятыгар тиийбит (200 мөл. АХШ дуоллара).

## Төрөөбүттэр
* 1940 — Степан Эверстов — Саха сирин таас үйэтинээҕи устуоруйатын чинчийбит археолог, устуоруйа билимин хандьыдаата.
* 1960 — Александр Борисов (2019 өлб.) — СӨ судаарыстыба уонна түмэт дьайыксыта, П.И. Дудкин аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, СӨ сибээһин үтүөлээх үлэһитэ.
* 1973 — Иннокентий Корякин — живописец худуоһунньук, РФ Худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ, СӨ култууратын туйгуна, Валериан Васильев аатынан бириэмийэ лауреата, Алампа аатынан бириэмийэ лауреата. Таатта улууһун Харбалааҕыттан төрүттээх.
* 1991 — Максим Арбугаев, режиссер-документалист, Сандэнс бэстибээлгэ "бастыҥ оператор үлэтин иһин" бирииһи "Генезис 2.0" киинэтин иһин ылбыта. Балтын Евгения Арбугаевалыын устубут "Выход" диэн киинэлэрэ 2023 сыллаахха "Оскар" бириэмийэҕэ тура сылдьыбыта. Булуҥ улууһугар төрөөбүт.

## Өлбүттэр
* 1968 — Константин Рокоссовскай — Cэбиэскэй Сойуус маршала, икки төгүллээх Cэбиэскэй Сойуус Дьоруойа.
* 2008 — Александр Солженицын — нуучча суруйааччыта, Нобель бириэмийэтин лауреата.