Күрүлгэн (сурунаал)

**Күрүлгэн** — Саха сиригэр Дьокуускайга тахсар сахалыы айымньылары бэчээттиир уус-уран сурунаал.

Таһа килэркэй, толору өҥнөөх. Иһэ хаһыат кумааҕытыгар бэчээттэнэр, өҥө суох.
Кээмэйэ: 8,0 б. л. (о. э. А4 киэптээх 128 сирэй).
Тахсыыта: 2 ыйга биирдэ.
Биир нүөмэр тахсар ахсаана (2025 сылга): 1164 экз.
Сылга тахсыбыт бүттүүн ахсаана (2025 сылга):  6985 экз.
Тахсыбыт бүттүүн ахсаана (2006 сылтан): 400 000 экз. тахса (барыта 107 нүөмэр).
Муҥутаан тахсыбыт ахсаана: 19 200 экз. (2-с №, 2011 с.).

Тэрийэн таһаарааччылар: «Ситим-Медиа» ХЭТ, «Утум-Наследие» УоТ (2010–2015 сылларга – СӨ Култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга министиэристибэтэ).

Сүрүн эрэдээктэр: Афанасий Гаврильевич Гуринов-Арчылан ‒ Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун, СӨ Суруйааччыларын сойууһун, Суруйааччылар сойуустарын норуоттар икки ардыларынааҕы түмсүүтүн чилиэнэ.

Арассыыйа Сыыппара сайдыытыгар, сибээскэ уонна маассабай коммуникацияҕа министиэристибэтин (ол иннинэ Бэчээккэ уонна маассабай коммуникацияҕа федеральнай ааҕыныстыбатын) өйөбүлүнэн тахсар.
2016 сыллаахха Арассыыйа Сибээскэ уонна маассабай коммуникацияҕа министиэристибэтин быһаарыытынан социальнай суолталаах бэчээт түһүмэх таһаарыыларын анал эридьиэһигэр киллэриллибитэ.

Сурунаал сүрүн түһүмэхтэрэ: «Кэпсээн-сэһэн», «Хоһоон», «Туруоруу», «Тылбаас», «Анаарыы», «Эссе», «Төрүччү», «Тобулдьу», «Дьүрүл», «Урамньы», «Аптаах холбука», «Көр-күлүү», «Үгэ-эҕэ».

## Устуоруйата
Бастаан 2006 сыллаахха «Кыым» хаһыат 85 сыллаах үбүлүөйүгэр ааҕааччылар баҕа санааларынан альманах быһыытынан тахсыбыта. Онно хаһыат «Дьылҕа» түһүмэҕэр бэчээттэммит кэрэхсэбиллээх кэпсээннэр, ону сэргэ сонун айымньылар киирбиттэрэ. Саҥа тахсыыны биллиилээх чинчийээччи, публицист Багдарыын Сүлбэ, Саха сирин бар дьонун суруйааччыта Егор Неймохов өйөөн бэйэлэрин суруйууларын, айымньыларын биэрбиттэрэ. Бу бастакы тахсыыга Сардаана Сивцева-Мигалкина-Даана Сард ааҕааччы киэҥ араҥатыгар туһулаан саха тылынан суруйбут бастакы уус-уран айымньыта – «Ааспыт ааспат амтана» сэһэн – бэчээттэммитэ.

Сурунаал 2008 сылтан сурутуунан «Арассыыйа пуочтата» тэрилтэ нөҥүө тарҕанар.

## Тылбаас уонна атын омук суруйааччыларын кытта үлэ

Сурунаалга Арассыыйаҕа олохтоох уонна тас омуктар тылларынан суруллубут уус-уран айымньылар тылбаастара утумнаахтык бэчээттэнэр.

Саха сирин туһунан кэпсиир-сырдатар үлэ өрөспүүбүлүкэ таһыгар эмиэ ыытыллар. Холобур, 2017 сылтан саҕалаан саха суруйааччыларын айымньылара, сурунаал эрэдээксийэтэ көҕүлээн, «Лиterra» электрон сурунаалга (Москуба к.), Башкортостан «Агидель», «Башкортостан кызы», «Ватандаш» сурунаалларыгар, Кыргызстан «Ала тоо», «Жетиген» сурунаалларыгар, Түүркүйэ «Guncel Sanat» сурунаалыгар таҕыстылар. Бу үлэ хардарыта тылбаас көрүҥүнэн салҕанан бара турар.

## Сурунаал сүрүн ситиһиилэрэ
* «Саха сиринээҕи Бэчээт тусаһата-2007» Уһук Илин түөлбэлэрин икки ардыларынааҕы быыстапка-дьаарбаҥка III дипломана;
* Арассыыйатааҕы Тираж сулууспатын «Тираж – сыл чыпчаала» бириэмийэтин  2010, 2011, 2012, 2013, 2014 сылларга бастыҥа (Арассыыйа төрүт олохтоох омуктарын тылынан тахсар уус-уран сурунааллар ортолоругар);
* Бэчээт таһаарыыларын тарҕатааччылар холбоһуктарын «Сурутуу бастыҥа-2016»  бириэмийэтин бастыҥа (Арассыыйа түөлбэлэрин таһаарыыларыгар);
* СӨ инновацияҕа, сыыппара сайдыытыгар уонна инфокоммуникация технологиятыгар министиэристибэтин өйөбүлүнэн «Якутия» медиахолдинг тэрийбит «Кинигэ-2019» күрэҕэр «Сурунаал көрүҥнээх бастыҥ таһаарыы» хайысхаҕа I дипломант; 
* Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун, Арассыыйа Түөлбэ таһаарыыларын салайааччыларын түмсүүтүн өйөбүллэринэн Арассыыйа Төрүт олохтоох омуктарын тылларынан таһаарыыларын холбоһуга тэрийбит «Арассыыйа төрүт омук тылынан биэс бастыҥ таһаарыыта»  түөлбэлэр икки ардыларынааҕы күрэх II дипломана – 2019 с.;
* Башкортостан саламтата, Мустай Карим аатынан пуонда, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһа уонна Башкортостаннааҕы салаата тэрийбит суруналыыстар норуоттар икки ардыларынааҕы «Алтын курай» күрэхтэрин «Я не случайный гость земли родной» хайысхатыгар II дипломант – 2019 с.;
* Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун Саха сиринээҕи салаата тэрийбит күрэҕэр «Сыл таһаарыыта» хайысха бастыҥа – 2021 с.;
* Бүтүн Арассыыйатааҕы «Многоликая Россия» суруналыыстар XIV күрэхтэригэр «Кумааҕы бэчээт таһаарыыта» хайысха бастыҥа; тэрийээччилэр: Татарстан саламтата, Арассыыйа суруналыыстарын сойууһа уонна Татарстаннааҕы салаата – 2023 с.