Сото (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

**Сото** — Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Догдоҥо нэһилиэгин нэһилиэнньэлээх пууна. Манчаары дойдутуттан чугас сытар.

## Географията

Билэ:Мегино-Кангаласс27.PNG|350px|thumb|right|Мэҥэ-Хаҥалас улууһа|
rect 79 184 94 205 Аллараа Бэстээх (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 138 250 149 264 Майа нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 189 141 200 155 Төҥүлү нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 94 229 105 243 Нөөрүктээйи нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 108 158 125 172 Дьаҥхаады нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 130 281 141 295 Хара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 202 268 213 282 Тараҕай нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 188 231 199 245 Хорообут нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 69 253 80 267 Хаптаҕай нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 217 86 234 100 Мэҥэ нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 275 303 292 317  Бүтэйдээх нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 184 319 201 333 Иккис Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 248 137 265 151 Дьабыыл нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 108 307 125 321 Бастакы Тыыллыма нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 150 119 167 133 Доллу нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 174 385 191 399 Бастакы Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 178 176 195 190 Бэдьимэ нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 162 276 179 290 Ходоро нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 159 59 176 73 Мөҥүрүөн нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 41 298 58 312 Ороссолуода нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 287 252 304 266 Алтан нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 257 179 274 193 Баатара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 158 193 175 207 Мэлдьэхси нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 243 263 260 277 Моорук нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 99 116 116 130 Томтор нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 175 472 192 486 Чыамайыкы нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 157 234 174 248 Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 163 98 180 112 Араҥас нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 241 331 258 345 Холгума нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 74 339 91 353 Иккис Тыыллыма нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 123 78 140 92 Дойду нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
rect 135 8 249 24 Уус-Алдан улууһа
rect 328 114 344 216 Чурапчы улууһа
rect 4 129 77 160 Дьокуускай
rect 227 429 311 443 Амма улууһа
rect 19 417 118 433 Хаҥалас улууһа


## Климата

## Олохтоох дьоно

Сото дэриэбинэ официально 1994 сыллаахха эстибитэ, Бөкө бөһүөлэгэр холбуубут диэн.

1994 - 322 киһи олорбута

1995 - 201 киһи

1996 - 64 киһи

1997 - 32 киһи

1998 - 21 киһи

1999 - 16 киһи

2000 - 18 киһи

2001 - 25 киһи

2002 - 32 киһи

2003 - 27 киһи

2004 - 11 киһи

2005 - 8 киһи

2006 - 6 киһи

2007 - 4 киһи

2008 - 2022 дылы 1-2 киһи олорор

Максимум 1975 сылларга 655 киһи олоро сылдьыбыта

## Историята

Сото абааһылааҕынан биллэр сир. Аатырбыт Баарбара Дьукуна олорон ааспыт сирэ.

1990-2002 сыллардаахха дылы Сотоҕо Атласовтар диэн ыаллар "Манньыаттаах" диэн күүлэй сирин тэрийэ сылдьыбыттара. Кэнники абааһылартан куотан бизнестарын Дьокуускайга көһөрбүттэрэ, онно "Усадьба Атласовых" диэн буолбуттара. 

Сото дэриэбинэтэ эстибитигэр сотолор бары Павловскайга көспүттэрэ, Бөкөҕө өстөһөн көспөтөхтөрө.

## Кэрэ-бэлиэ сирдэр

## Биллиилээх дьоно

* Афонскай Бүөтүр, Саха Сирин биир биллэр эмчитэ уонна таайыһыта, көрбүөччүтэ олорон ааспыта, 1995-2007 сыллаахха дылы.

* Баарбара Дьукуна, 1664-1735 сылларга Сото сиригэр саха-швед хаан буккаастаах баай дьахтар олоро сылдьыбыта. Теория быһыытынан көмүллүбүт сирэ Хачаҥхалаах диэн алааска (8 км тэйиччи Сототтон). 

* Сун Ли - кытай уонна кэриэй буккаастаах киһи, Кэриэйэҕэ ытылларга анаммыт буруйа оҥорон, Саха Сиригэр күрээн Сотоҕо саһан сыппыт 1941 сыллаахха. Сураҕа фроҥҥа Польшаҕа тиийэн 1943 өлбүт.

* Атласов Ньургун Эргисович - 1911 - 1941 Сототтон төрүттээх саллаат, сураҕа суох сүппүт (сорох докуменнарынан Чехияҕа охтубут). 

* Валентин Малис уонна Сардаана Малис, 1917 сыллаахха былааһы утары бараннар ытылларга ууруллубуттар, ол иһин Сотоҕо саһан сытан сымыйа ааттанан Екатерина Васильева уонна Георгий Васильев диэнинэн олорбуттар.

## Өссө маны көр
* Мэҥэ-Хаҥалас улууһа
* Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Мегино-Кангаласский улус 
* Саха Сирин нэһилиэктэрэ:Мэҥэ-Хаҥалас улууһа 
* gosspravka.ru:Мегино-Кангаласский улус