Микеланджело

thumb|200px

**Микела́нджело Буонарро́ти** (толору аата — **Микела́нджело де Франче́ско де Нери́ де Миниа́то де́ль Се́ра и Лодо́вико ди Леона́рдо ди Буонарро́ти Симо́ни**, ); 1475—1564) — Италия скульптора, живописец, архитектор, поэт, толкуйдааччы. Ренессанс эпоха улууларыттан биирдэстэрэ.

Микеланджело кулун тутар 6 кунугэр 1475 сыллахха Ареццо аттытыга Капрезе диэн Тоскана куоратыгар төрөөбут, Лодовико Буонарроти ыалыгар. Аҕата куораттаҕы сүбэһит.Оҕо эрдэҕинэ Флоренцияҕа итииллибит, ол кэннитэн Сеттиньяно куоратка хас эрэ бириэмэ олорбут.

1488 с.  Микеланджело аҕата уолун дьоҕурун кытары уҕарыйбыт уонна Доменико Гирландайо худуоһунньук мастерскойугар үөрэнээччинэн биэрбит. Кини манна биир сыл курдук үөрэммит. Сыл ааһыыта Микеланджело Бертольдо ди Джованни скульптор оскуолатыгар коһор, ол оскуола Лоренцо де Медичи көрүүтүнэн турар. Лоренцо де Медичи - Флоренция чахчы тойоно.

Медичи Микеланджело талаанын билинэр уонна кинини араначчылыыр буолар. Сорох кэм Микеланджело  Медичи дыбарыаьыгар олорор.  Медичи өлбүтүн кэннэ, ол эбэтэр 1492 сыллаахха Микеланджело дьиэтигэр төннөр.
 
1496 с.Рафаэль Риарио кардинал Микеланджело  мрамортон оноһуллубут «Купидонун» атыылаһар уонна  Римҥа худуоһунньук үлэтигэр ыҥырар.
 
Микеланджело олунньу ый 18 күнүгэр 1564 с.  Римҥа өлөр. Флоренцияҕа Санта Кроче церковьыгар көмүллүбүт. Олуон иннинэ кэриэс тылын киниэхэ үгэстээх аҕыйах тылынан суруттарбыт: «Кутпун Танараҕа биэрэбин, этпин сиргэ, баайбын аймахтарбар».

## Үлэлэрэ
thumb|left|Давид ыстатыйата Ренессанс биир биллэр үлэтэ.
### Давид ыстатыйата
1499 сыллаахха Микеланджело Флоренцияҕа төннөр. Ол бириэмэҕэ Сованрола диэн аҕабыыт дьону кыыһырдан өлөрүллүбүт. Ол кэнниттэн олох төттөрү үчүчгэй буолан эрэр. Агонстино ди Дуччио диэн ааттаах скульптор Давид ыстатыйатын оҥорорун саҕалаабыт, Библия геройун. 40 сыл устата Гильдия ол Давидка анаммыт мрамор кусогун тутан олорбут уонна ол скульпторга биэрбэккэ Микеланджелоҕа биэрбиттэр. Микеланджело ону Давид гына үс сылы быһа үлэлээбит. Голиафы өлөрүөн иннинэ кыратык тохтообутун көрдөрөр. Статуята 5.17 метр улахан. Бастаан куорат ортотугар баар болуоссакка туруоруллубут, ол кэниттэн сотору буолан баран художественнай галереяҕа туруоруллур. Ыстатыйа копията ол болуоссакка билигин даҕаны турар.

### Систинскай капелла ис үрдэ
thumb|300px|Микеланджело уруһуйдаабыт Систинскай капелла ис үрдэ. Маны 6 сылы быһа уруһуйдаабыт (1508–1512)
1505 саҥа талыллыбыт Папа Юлий II Микеланджелоны Римҥа ыҥырбыт. Папа Юлий кырдьаҕас киһи эбит. Улахан көмөр сир оҥоруон баҕарар эбит. 

Ол көмөр сири Микеланджело бүтэрбэтэҕэ. Ол оннугар Юлий кинини Систинскай капелланы уруһуйдуурга ыҥырбыт. Ону номнуо сорох уруһуйдьуттар саҕалаабыттар эбит, Микеланджело аккастаабыт, ол гынан баран Юлий араас ньымаларынан Микеланджелоны тылыгар киллэрбит. Ол гынан баран тугу уруһуйдуурбун бэйэм билэбин диэн тылы ылбыт.

Библияттан араас сценалары уруһуйдаабыт. Ордук биллэрэ - Таҥара Адамы айыыта. 


File:Michelangelo Bacchus.jpg|Bacchus, Michelangelo
File:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG|1534, Palazzo Vecchio, Florence
File:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 01.jpg|Angel by Michelangelo 
File:Madonna michelangelo1.jpg|Madonna Belgium
File:Michelangelo pietà rondanini.jpg|*Pietà Rondanini*, 1564, Milano
File:StPetersDomePD.jpg|
File:Dying slave Louvre MR 1590.jpg|Louvre 
File:Rebellious Slave (Michelangelo).jpg|Rebellious Slave 
File:Michelangelo Pieta Firenze.jpg|Michelangelo Pieta 
File:Buonarotti-scala.jpg|Madonna 

## Литература
200px|thumb|right|Микеландьело мэтириэтэ, Даниэле да Волтерра үлэтэ.
* 
* 
* 
* 
* Einem, Herbert von (1973). *Michelangelo*. Trans. Ronald Taylor. London: Methuen.
* Gilbert, Creighton (1994). *Michelangelo On and Off the Sistine Ceiling*. New York: George Braziller.
* Hibbard, Howard (1974). *Michelangelo*. New York: Harper & Row.
* Hirst, Michael and Jill Dunkerton. (1994) *The Young Michelangelo: The Artist in Rome 1496–1501*. London: National Gallery Publications.
* 
* Pietrangeli, Carlo, et al. (1994). *The Sistine Chapel: A Glorious Restoration*. New York: Harry N. Abrams
* 
* Saslow, James M. (1991). *The Poetry of Michelangelo: An Annotated Translation*. New Haven and London: Yale University Press.
* 
* Seymour, Charles, Jr. (1972). *Michelangelo: The Sistine Chapel Ceiling*. New York: W. W. Norton.
* 
* Summers, David (1981). *Michelangelo and the Language of Art*. Princeton University Press.
* 
* Tolnay, Charles de. (1964). *The Art and Thought of Michelangelo*. 5 vols. New York: Pantheon Books.
* 
* Wilde, Johannes (1978). *Michelangelo: Six Lectures*. Oxford: Clarendon Press.

## Сигэлэр

* "The Divine Michelangelo - Timeline of Michelangelo's Life and Major Works"
* Michelangelo in the "A World History of Art" 
* Michelangelo in the "Vatican Secret Archives"
* Photographs of details at the Campidoglio
* The Digital Michelangelo Project
* The BP Special Exhibition Michelangelo Drawings — closer to the master
* Michelangelo's Drawings: Real or Fake?  How to decide if a drawing is by Michelangelo.
* Models he used to make his sculptures and paintings
* "The Michelangelo Code", suggesting Michelangelo's coded use of his knowledge of anatomy.
* "Michelangelo: The Man and the Myth"