open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монастырев Владимир Дмитриевич

200px|thumb|right|Монастырев Владимир Дмитриевич
**Монастырев Владимир Дмитриевич** — филология билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1960 сыллаахха олунньу 25 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Моорук нэһилиэккэ төрөөбүтэ.
* 1983 с. — Саха государственнай университетын омук тылыгар факультетын бүтэрбитэ.
* 1983—1984 сс.  — Муома улууһун Орто Дойду орто оскуолатыгар немец тылын учууталынан үлэлиир.
* 1984 с. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтун лексикология уонна лексикография секторыгар стажер-чинчийээччи.
* 1989 с. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1989 с. — ТЛИ Институтун старшай лаборана, младшай научнай үлэһит.
* 1993 с. — филология билимин кандидатыгар «Структура и семантика якутских топонимов правобережных районов Центральной Якутии» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1994 с. — ТЛИ Институтун тылы үөрэтии, быһаарыылаах саха тылдьытын салааларыгар научнай үлэһит.
* 2003 сылтан — саха тылын быһаарыылаах тылдьытын секторын сэбиэдиссэйэ (2010 сылтан — лексикография сектора).

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Kleines erklärendes Wörterbuch* (Sacha-Deutsch) = Толковый словарь языка саха / Harrassowits Verlag, Wiesbaden 2006.
* *Толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах тылдьыта*: Т. II. / Под ред. П. А. Слепцова. — Новосибирск: Наука, 2005. — 912 с. (Буква Б) — в соавторстве, словарные статьи на букву Б (барыар-батырҕаччы).
* *Толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах тылдьыта*: Т. III.  / Под ред. П. А. Слепцова. — Новосибирск: Наука, 2006. — 844 с. (Буквы Г, Д, Дь, И) — в соавторстве, словарные статьи на буквы Д, Дь (дьикти-дьиибэ - дьон-аймах).
* *Большой толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах улахан тылдьыта*: Т. VI.  / Под ред. П. А. Слепцова. — Новосибирск: Наука, 2009. — 519 с. (Буквы Л, М, Н) — в соавторстве, словарные статьи на букву М (полностью).
* *Гидронимическая терминология в топонимике Якутии*. // О. Н. Бетлингк и тюркское языкознание: Сб.науч.ст./П. А. Слепцов (отв. ред.). — Якутск: Изд-во СО РАН. Якут. филиал, 2005. — 192 с. — С. 181—186.
* *Die Geschichte der Entwicklung der jakutischen Schrift*. // Turkic Languages 12, 194—202. Harrassowits Verlag, Wiesbaden 2008.
* *Explication of the polysemantic verb 'kiir' in the Great Akademic Explanatory Dictionary of the Yakut Language*. // Altai Hakpo 19, 155—171. Seoul, Korea 2009 (межд. реценз. журнал).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Нестерова Елена Васильевна

**Нестерова Елена Васильевна** — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1978 сыллаахха тохсунньу 22 күнүгэр Орто Халыма улууһугар Березовка бөһүөлэккэ төрөөбүт.
* 2001 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 2001—2004 сс. — РНА СС ТЛИ Институтын эбээн филологиятын салаатыгар чинчийээччи-лаборант.
* 2004—2009 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 2008 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Образные слова в эвенском языке» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 2009 сылтан — научнай үлэһит.
Е. В. Нестерова — эбээн тылын чинчийээччи, эбээн тылыгар анаммыт кэккэ ыстатыйалар ааптардара.

## Сүрүн үлэлэрэ
* "Фонетическая характеристика звукоподражательных слов эвенского языка" (Известия РГПУ им. А. И. Герцена № 31 (69): Аспирантские тетради: Научный журнал. — СПб., 2008).
* "Язык фольклора в преподавании эвенского языка (на примере образных слов)" (Образование и устойчивое развитие коренных малочисленных народов Сибири и Дальнего Востока: материалы международной научно-практической конференции (26-28 апреля 2005 г.). — Новосибирск, 2005).
* "Звукоподражательные слова эвенского языка (для сравнительного анализа с другими алтайскими языками)" (ALTAI HAKPO. Journal of The Altaic Society of Korea, № 18, 2008).

## Наҕараадалара уонна ытык ааттара
* В. Д. Лебедев аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэтин лауреата (2005) 

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Васильева Надежда Николаевна

200px|thumb|right|Васильева Надежда Николаевна
**Васильева Надежда Николаевна** — тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1958 сыллаахха бэс ыйын 12 күнүгэр Саха АССР Таатта улууһун Чөркөөх нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1981 с. — Саха государственнай университетытын бүтэрбит.
* 1981 с. — лексикология уонна лексикография секторын стажер-чинчийээччитэ.
* 1983 с. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1986—1989 сс. — тыл үөрэҕин салаатын старшай лаборана.
* 1989—1994 — младшай научнай үлэһит.
* 1993 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Лексические синонимы языка саха» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1994—1997 сс. — научнай үлэһит.
* 1997 сылтан — Саха Республикатын НА гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Лексические синонимы языка саха*» - монография.
* Пособие «*Изучающим якутский язык*» (Якутск, 1990) - соавтор.
* *Толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах тылдьыта*: Т. II. / Под ред. П.А. Слепцова. - Новосибирск: Наука, 2005. - 912 с. (Буква Б) - в соавторстве, словарные статьи на букву Б (болдьох - буокса).
* *Толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах тылдьыта*: Т. III.  / Под ред. П.А. Слепцова. - Новосибирск: Наука, 2006. - 844 с. (Буквы Г, Д, Дь, И) - в соавторстве, словарные статьи на букву Дь (Дь - дьикти, дьэллэркэй - дьээлтиирдээ).
* *Большой толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах  улахан тылдьыта*: Т. V. / Под ред. П.А.Слепцова. - Новосибирск: Наука, 2008. - 616 с. - в соавторстве, словарные статьи на букву К (кытар - кэрбээччилэр).
* *Краткий толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах кылгас тылдьыта*. - Якутск: Бичик, 2008. - 680 с. (2-е изд., доп., испр.) - в соавторстве.
* *Лексическэй синонимнары таба туттуу*. // Төрөөбүт тыл уонна литература (Родной язык и литература): научно-метод. журнал. - 2006, № 3. - С. 4-7.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Копырина Елена Петровна

**Копырина Елена Петровна** — саха тылыгар туохтуур суолтатын чинчийэр учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1983 сыллаахха сэтинньи 16 күнүгэр Саха АССР Уус-Алдан улууһугар Танда с. төрөөбүт.
* 2005 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 2005—2007 сс. — С. Н. Донской - II аатынан Саха Республикатын ИПКРО методиһа.
* 2005—2007 сс. — Саха Республикатын БА аспирантуратыгар үөрэммитэ.
* 2006 с. — гуманитарнай чинчийии Институтун саха тылын быһаарыылаах тылдьытын салаатыгар старшай лаборант.
* 2007 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Семантическая структура многозначного глагола в якутском языке (непроизводные глаголы физического воздействия на объект)» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 2007 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Многозначные глаголы в якутском языке*. // Языковая ситуация и коммуникативные стратегии обучения: Мат-лы Всеросс. науч.-метод. конф. (Новосибирск, 29—31 января 2006 г.) / Институт филологии СО РАН. — Новосибирск, 2006. — 350 с. — С. 165—172.
* *Многозначные глаголы физического воздействия на объект (на примере глагола аал)*. // Гуманитарная наука в трудах молодых исследователей: Сб. науч. ст. Вып. 4. — Якутск, 2006. — 278 с. — С. 5—13.
* *Многозначность как яркий признак национальной самобытности лексики*. // Этнос. Образование. Личность: Мат-лы науч.-практ. конф. — Якутск, 2006. — 198 с. — С. 43—45.
* *Об изучении многозначных слов в якутском языке*. // Актуальные проблемы изучения языка и литературы: языковая политика в межкультурной среде. Материалы I Международной научно-практической конференции, 19—21 октября, 2006 г., г. Абакан. — Абакан, 2006. — 200 с. — С. 39—41.
* *Семантическая структура глагола бил- 'знать' в якутском языке* (в сопоставлении с алтайским глаголом бил- 'знать'). //Сибирский филологический журнал. — Вып. 1, 2008. — С. 193—197.
* *Полисемия глаголов действия и деятельности в якутском языке* (на материале непроизводных глаголов). // Мат-лы 9-й межрегиональной научно—практической конференции молодых ученых, аспирантов и студентов (г. Нерюнгри, 4—5 апреля 2008 г.). — Нерюнгри, 2008. — 285 с. — С. 134—136.

## Сигэлэр
*  Биобиблиографический справочник
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Мүөт

**Мүөт** (сахалыы **Бал**) диэн убаҕас эбэтэр кытаанах тигээйи оҥорбут сүмэһинэ. Минньигэс амтаннаах буолан сорох дьон саахар оннугар тутталлар. Киһиэхэ уруккуттан биллэр, Библияҕа баар Барыы битигэр суруллубут. 

Алтан 13-22% уу, фрукта, сахоза) 75-80% углеводтары (глюкоза, фрукта, сахафа), онтон кыра витаминнар ахсааннарыгар В1, В2, В, К, К, каротин (витамин А), фолийнай кислотаны тутталлар. 

Тостниковай уонна сүбүөкүлэ саахара тахсыар диэри, медүлэһиттэр нуучча, европейскай уонна да атын кухнялар сүрүн бас билиилэрэ буолбута, онон минньигэс минньигэс амтаны (холобур, пиибэни уонна варяганы) оҥорорго мэлдьи туһаммыттара.

Билиҥҥитэ медиктэр туһалаах уонна наадалаах бородууктанан хаалыахтара. Ол гынан баран, бу үрдүк хаачыстыбалаах үрдүк хаачыстыбалаах сирэйдэртэн биирдэстэрэ аллергиянан, мүөттэнэн, мүөттэнэн тахсар. Маны таһынан сымыйа (хаачыстыбата суох) куотуохха сөп, тоҕо диэтэххэ, бу бородуукта подделката киэҥник тарҕаммыт.

## Сортировка
Биир көрүҥнээх алтан, биир көрүҥнээх, туспа тупсаҕай оҥоһуулаах, үчүгэй сыттаах.

Сезон устата пааспардарга мүөт хас да суорду ылаллар, холобур, ылыы саҕаланыытыгар белоклевернай, оттон бүтэһигэр липа, гречиха, подсолнечниковай. Бу суортары булкуйбакка араас табаардарга кутуохха сөп. Мүөттээх өҥнөөх, арыт уонна консистенция ылан, сороҕор ону сэргэ, улахан соҕотуопкалыыр пууннарга мүөттээх улахан баартыйалары атыылыырга бэлэмнэнэр мүөттэри, ол эбэтэр биирдиилээн суортары булкуйуу диэн ааттыыллар.

Уус мүөттэрин атыылаһан товароведтары-билээччи мүөт. Мүөт хаачыстыбатын тупсарбакка эрэ, төттөрүтүн, ыарырҕатыахха сөп. Онон кэккэ пааспарга итинэн дьарыктанар табыллыбат. Туһанааччы үксэ Светлэй суортары ордорор. Онон мүөттэри буккуйан буолбакка, үрүҥ, сырдык уонна хараҥа суортары араарыахха наада.

Брожение (закисание) позволяется тэллэйками. Сүнньүнэн көрбөт мүөт, улахаммыт сииктээх. Алтан гигроскопичнай, ол аата тулалыыр салгынтан ууну оборор дьоҕурдаах буолан, сииктээх алтан дьиэ иһигэр дьөлө хаһан киирэн тахсыан сөп. Тымныы уораҕайдарга, ону таһынан кыһын мүөт харбаабат.

Инчэҕэй хоско сотору- сотору сүүрэр, бэчээттээх алтан хаппаҕа онуоха күрдьэҕинэн оргуйан, бытаан сүүрэн ылар. Маннык мүөттэри аһатар сатаммат. Эмсэҕэлээбит медиктэр сыаналаах хаачыстыбаларын сүтэрэллэр уонна барыллаан термическай (итиини) барыһа суох туһанарга табыгаһа суох буолар. Саҕаламмыт халаан уута 30 мүнүүтэ иһигэр температураҕа 60°үрдээбэт диэн тохтотуохха сөп. Ол эрээри, ити урукку мүөттэрин чөлүгэр түһэрбэт.

## Оҥоһук бал
Искусственнай медиа сахоза кислотнай гидролиза ньыматынан ылыллыбыт инвертнэй саахар концентрацияламмыт раствортан турар. Тулаайах хаалбыт Консистенция. Баҕар, бу процесс үүнээйи кристалларыттан эбэтэр саахар дьиҥнээх мүөттэриттэн түргэтиэн сөп. Нафтолу кырааскалыырга туһаналлар. Синтетическэй эссенциянан эбэтэр ыҥырыа мүөтүнэн дыргыыллар. Искусственнай медалга уу 22 %- тан тахса буолбатах, сахафильтар 30 %- тан тахса %- на баар.

## Быһаарыылар
WhatsApp

мини|WhatsApp логотииба
**WhatsApp Messenger** (**УотСап**, **Ватсап**, **Бассаап**) диэн сабыылаах, араас смартфон платформаларыгар үлэлиир, суруйсарга, кэпсэтэргэ аналлаах программа. Суругунан кэпсэтиигэ эбии араас хаартыскалары, ойуулары, аудио уонна видео билэлэри ыытыахха сөп. Программа Андроидка, iOS, Блэкберри, Симбиан уонна Виндоус Фон  платформаларыгар үлэлиир. Маннык ааттаах хампаанньаны 2009 сыллаахх Брайан Экшн уонна Ян Кум АХШ Санта Клара куоратыгар арыйбыттара. 

Араас күрэстэһэр сервистар ыккардыларыгар биир бөдөҥ сервис буолар. Ол курдук 2012 сыл атырдьах ыйыгар туттар дьон күн аайы 10 миллиард араас суруктары ыыталлар эбит, 2012 сыл муус устар ыйын кытта тэҥнээтэххэ 2 миллиард эбит.  *[[Financial Times]]* хаһыат суруйарынан, Бассаап "аан дойду сибээһин ырыынагар Скайп уларыппытын курдугу оҥорор."

Улахан проблемалар канадскай- Голландия бырабыыталыстыбатын кыттыһыыта уонна куттала суох буолуутун көрдөрөр буоллулар. Саамай дьиксинэрэ диэн баар: приложение туруоруллубутун кэнниттэн Польша мобильнай төлөпүөннэрин бары нүөмэрдэрин бэйэлэрин сиервэлэригэр туттааччыларга, кини контактарыттан ким туһанааччыга биллэрэрин туһунан. Онуоха сервергэ хайа да дьон контактивнай дааннайдара, бэл, туохха да бэриммэт дьоннор эмиэ бааллар. Телефон нүөмэрдэрэ ыытыахтарын иннинэ " туус» туһата суох функцияларын көмөтүнэн (хеша нүөмэригэр уларытан, специалистар сыаналыылларынан, 3 мүнүүтэттэн ордук бытовой компьютердарга), аадырыстаах кинигэттэн ааттара ыытыллыбат. 

## Бассаап Саха сиригэр
Бассаап Саха сиригэр киириитин таһыма уһулуччу үрдүгүн туһунан, өрөспүүбүлүкэ да иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэтигэр, дойду да таһымыгар, куруук ахталлар. Бассаап күүскэ тарҕаныытыгар мобильнай сибээс нэһилиэктэри барытын хабыыта, ону таһынан интэриниэт ситимэ бытаан буолан атын технологиялар (холобура, саайтар, электрон почта) улахан харгыстары көрсөллөрө, оттон Бассаап ситим таһымыгар (хаачыстыбатыгар) улахан ирдэбилэ суоҕа оруолу ыллылар.

## Тэриллэр
Чугаһаппакка эрэ туһанарга анаан is саамай кырата 9- с (андроид) операционнай систиэмэнэн смартфоннаах буолуохтаахтар.

Урут итинник уһулуччулаах тэрили өйөөһүн-смартфоннар эбэтэр ippone 4 уонна ордук эргэ (кинилэр саҥалыы 9- ка диэри саҥардыы кыаллыбатаҕын быһыытынан) тохтообута.

Онон аныгыскы ыаллар планшеттарын өйүүр кыахтара суох.

Онон хаһыат персональнай компьютерга эбэтэр ноутбукка туһаныы араас көрүҥүнэн уонна maccos көмөтүнэн буолуон сөп. Онуоха нүөмэрдэр активациялара смартфоҥҥа оҥоһуллуохтаах уонна Интернет ситимигэр холбонуохтаах, оттон компьютер иккис оҥоһук быһыытынан туһаныллыахтаах.

## Ситим-сирэ
* http://www.whatsapp.com/ 

## Быһаарыылар
Иванов Спиридон Алексеевич

**Иванов Спиридон Алексеевич** (1928.03.16-2020.09.22) — саха түөлбэ тылын чинчийээччи, тыл үөрэҕин билимин дуоктара, Арассыыйа наукатын Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх үлэһитэ.

## Олоҕун олуктара
* 1928 сыллаахха кулун тутар 16 күнүгэр Бүлүү улууһугар Иккис Күүлэт нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1948—1952 сс. — алын кылаастарга учууталлыыр,  алын кылаас оскуолатыгар завуч.
* 1956 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай институту бүтэрбит. 
* 1956—1969 сс. — саха тылын уонна литературатын учуутала, завуч, Бүлүү оройуоннааҕы хаһыатыгар редакторы солбуйааччы, Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатын редактора.
* 1969 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1986 с. — тыл үөрэҕин билимин хандьыдаатыгар «Аканье и оканье в говорах якутского языка» тиэмэҕэ диссэртээссийэтин көмүскээбит. 
* 1986—1989 сс. — научнай үлэһит.
* 1989—1993 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1995 с. — тыл үөрэҕин билимин дуоктарыгар «Центральная диалектная зона якутского языка: Фонетика и морфология (в ареально-историческом освещении)» тиэмэҕэ диссэртээссийэтин көмүскээбит.
* 1996—1999 сс. — ведущай научнай үлэһит.
* 2000—2008 сс. — сүрүн научнай үлэһит.
* 2008 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт грамматикаҕа уонна диалектологияҕа салаатын старшай научнай үлэһитэ.
2020 сыл балаҕан ыйын 22 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ

## Сүрүн үлэлэрэ
Саха тылын аакайдааһыныгар уонна оокойдооһунугар "төрүт түүрдүү уонна тас биричиинэлэр сабыдыаллаабыттар" диэн, урукку Арассыыйа, Сойуус бөдөҥ учуонайдара эппит санааларыттан ураты, саҥалыы, хорсун быһаарыыны биэрбитэ. Иккис диссэртээссийэтинэн саха тылын чахчыларын түҥ былыргыттан алтыһан кэлбит түүр, монгуол, тоҥус-манчжур тылларын кытта тэҥнээн ырыппыта уонна саха тылыгар историческай тэҥнээн чинчийии ньыматын бигэтик олохтообута. Бу үлэ бөдөҥ тюркологтар, олор истэригэр аан дойдуга биллэр компаративист А.В. Дыбо үрдүк сыанабылын ылбыта. Саха тылын үөрэҕэр лингвогеографияны төрүттээбитэ.
* *Сводный диалектологический атлас якутского языка: фонетика*. 
* *Аканье и оканье в говорах якутского языка*. — Якутск: Кн. изд-во, 1980. — 183 с. 
* *Грамматика современного якутского литературного языка. Фонетика и морфология*. — М.: Наука, 1982. — 495 с. (в соавторстве). 
* *Центральная группа говоров якутского языка: Фонетика*. — Новосибирск: Наука, 1993. — 352 с. 
* *Диалектологический атлас якутского языка (сводные карты)*. Ч. I: Фонетика. — Якутск: изд-во ЯНЦ СО РАН, 2004. — 128 с. 
* *Диалектологический атлас якутского языка (сводные карты)*. Ч. II: Морфология и лексика. — Новосибирск: Наука, 2010. — 178 с.
* Изучение якутских говоров: итоги и задачи (90 сааһа туоларыгар тэриллибит төгүрүк остуол түмүгүнэн суруйбута).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера 

## Быһаарыылар
Васильева Римма Иннокентьевна

200px|thumb|right|Васильева Римма Иннокентьевна
**Васильева Римма Иннокентьевна** — диалектолог учуонай, саха тылын түөлбэ тылларын уонна саха тылыгар атын тыллар дьайыыларын чинчийэр, филология билимин хандьыдаата, Россия билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ.

## Олоҕун олуктара
* 1962 сыллаахха ахсынньы 8 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1987 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1987—1988 сс. — референт.
* 1988—1994 сс. — этносоциология салаатыгар старшай лаборант.
* 1994—1997 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы научнай Киинин аспирана.
* 1998—2004 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 2004—2009 сс. — научнай үлэһит.
* 2007 с. — филология билимин кандидатыгар «Языковая ситуация в условиях многоязычного общества в республике Саха (Якутия) (на материале взаимодействия якутского и русского языков в Приленье)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт грамматикаҕа уонна диалектологияҕа салаатын научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Некоторые особенности социолингвистической ситуации в РС (Я)* / (на материале Приленья) //Русское слово и словесность в Республике Саха (Якутия): Материалы городской научно-практической конференции (15 ноября 2002 г.) / Под ред. канд.пед. наук. Л.Н. Самсоновой. - Якутск: Изд-во Якутского ун-та, 2003. - С 18-20. 
* *Языковое поведение Саха в полиэтнической среде* // Современные языковые процессы в Республике Саха (Якутия): актуальные проблемы: сб. науч. ст. / Акад. наук РС (Я), Ин-т гуманит. исслед.; науч. ред. П.А. Слепцов. - Новосибирск: Наука, сиб. Изд.фирма РАН, 2003. - С.119-133.
* *Языковая и этнокультурная ситуация в Приленском регионе РС(Я)* // Якутия - форпост освоения Северо-Востока Сибири, Дальнего Востока и Русской Америки (XVII-XX века): материалы Всерос. науч. конф. (Якутск, 25 сент. 2002 г.) / Акад. наук РС (Я), Ин-т гуманит. исслед., Правительство РС(Я); отв. ред. В.Н. Иванов. - Якутск: Якут. фил. изд-во СО РАН,  2004. - С. 228-232.
* *Современные этноязыковые процессы в полиэтнических улусах Республики Саха (Якутия) (1995-2003гг.)*. - Якутск, 2007.- 75с.

## Сигэлэр
*  Биобиблиографический справочник
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Иванова Нина Иннокентьевна

**Иванова Нина Иннокентьевна** — филология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1967 сыллаахха олунньу 28 күнүгэр Саха АССР Бүлүү улууһун Бороҕон нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1997 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1997—2002 сс. — ассистент.
* 2002 с. — филология кандидатыгар «Интерферентные явления в устной речи билингвов-саха (на материале телевизионной речи представителей гуманитарной интеллигенции)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2002—2004 сс. — Саха государственнай университетыгар филология факультетыгар тыл үөрэҕин уонна риторика кафедратыгар старшай преподаватель.
* 2002—2004 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 2004—2008 сс. — тыл политикатын салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 2008—2009 сс. — социолингвистикаҕа чинчийии салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт грамматикаҕа уонна диалектологияҕа салаатын старшай научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Культура русской устной речи ведущих теле-радиоэфира в условиях якутско-русского двуязычия*. - Якутск: ИИА , 2005. - 120 с.
* *Языковая политика и языковое строительство в Республике Саха (Якутия): состояние и перспективы* // Якутия в российском научном пространстве XX - нач. XXI вв.: гуманитарные исследования. - Якутск: Изд-во ЯНЦ СО РАН, 2005. - С. 238-261.
* *Современный якутский риторический идеал* // Вестник ЯГУ. - №2. - 2007. - Т.4. - С. 71-77.  (в соавт.с Семёновой Л.Н.). 
* *Проблемные зоны в овладении русским языком: предупреждение и преодоление интерферентных явлений*. - Якутск, 2007. - 168 с. - соавтор.
* *Функционирование государственных языков РС (Я) в СМИ*: научно-практическое пособие. - Якутск, 2007. - 72 с. - соавтор.
* *Республиканское телевидение: состояние, проблемы, тенденции* // Проблемы родного языка в условиях глобализации и интеграции современного общества: Сб. науч. статей. - Якутск: ИГИ АН РС (Я), 2007. - С.77-85.   
* *Ориентиры языковой политики в Республике Саха (Якутия) в условиях современной социолингвистической ситуации* // Россия и Якутия: сквозь призму истории:  Сб. науч. статей. - Якутск: ИГИ АН РС (Я), 2007. - С. 323-342.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Винокурова Надежда Ивановна

200px|thumb|right|Винокурова Надежда Ивановна
**Винокурова Надежда Ивановна** — лингвистика философиятын доктора.

## Олоҕун олуктара
* 1974 сыллаахха атырдьах ыйын 12 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүт.
* 1996 с. — Саха государственнай университетын омук тылларыгар салаатын бүтэрбит.
* 1996—1998 сс. — Тромсе университетын (Норвегия) магистрана.
* 1998—2005 сс. — Утрехт университетын (Голландия) докторана.
* 2005 с. — философия билимин докторыгар «Лексические категории и аргументальная структура исследования со ссылкой на якутский язык» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 2006 с. — олоҥхо салаатын научнай үлэһитэ.
* 2007—2009 сс. — Ратгерс университет (АХШ), чинчийээччи. 
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт саха тылын грамматикатыгар уонна диалектологиятыгар салаатын научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* Vinokurova, N. 2003. *Agreement allomorphy in Sakha*. In Ozsoy, A.S., E. Taylan and A. Koc (eds.), Studies in Turkish Linguistics; Proceedings of the Tenth International Conference on Turkish Linguistics. Istanbul: Bogazici University Press.
* Vinokurova, N. & E. Kaan. 2003. *DP as a processing domain: Evidence from Sakha*. In Ozsoy, A.S., E. Taylan and A. Koc. (eds.), Studies in Turkish Linguistics; Proceedings of the Tenth International Conference in Turkish Linguistics. Istanbul: Bogazici University Press.
* Kaan, Edith and N. Vinokurova. 2003. *Resolving number ambiguities in Sakha: Evidence for the Determiner Phrase as a processing domain*. In Martine Coene and Yves D'hulst (eds.), From NP to DP. Volume 1: The syntax and semantics of noun phrases, pp. 179-193. John Benjamins.
* Vinokurova, N. 2004. *Decomposing Accusative Case in Sakha*. In Utrecht Institute of Linguistics OTS Yearbook, pp. 53-63.
* Vinokurova, N. 2005. *Lexical categories and argument structure: A study with reference to Sakha*. Doctoral dissertation. LOT Dissertation Series 103, Utrecht. 467 страниц. ISBN 90-76864-00-4.
* Vinokurova, N. 2005. *Sakha (Yakut). Language survey dataset*. In A. Dimitriadis, M. Everaert, T. Reinhart, and E. Reuland, Anaphora Typology Database. Online database, at URL http://languagelink.let.uu.nl/anatyp/
* Винокуров, И. П. и Н.И. Винокурова. 2007. *Синтаксис (онкул)*. Якутск: Издательство ЯГУ. 36 с.
* Винокуров, И. П. и Н.И. Винокурова. 2007. *Саха тылын арпагыраапыйата*. Издательство ЯГУ. 52 с.
* Baker, Mark and N. Vinokurova. 2009. *On agent nominalizations and why they are not like event nominalizations. Language*, Volume 85, Number 3, pp. 517-556.
* Vinokurova, N. (in press). *Shifting indexicals in Sakha: A syntactic twist to a semantic problem*. To appear in RuLing.
* Baker, Mark and N. Vinokurova. (in press). *Forms of Predication in Two Turkic Languages*: Will the True Lexical Predicates Please Stand Up? To appear in RuLing.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Дьячковская Мария Николаевна

**Дьячковская Мария Николаевна** — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1953 сыллаахха тохсунньу 11 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүт.
* 1975 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1977 с. — Дьокуускайдааҕы 8 №-дээх  оскуолаҕа нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбит.
* 1978—1981 сс. — Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумыгар литератураҕа уонна эстетикаҕа преподаватель.
* 1981—1985 сс. — Саха государственнай университетын история-филология факультетын нуучча тылын уонна тыл үөрэҕин кафедратыгар ассистент.
* 1985—1988 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы билим Киинин аспирана.
* 1989—1994 сс. — ТЛИ Институтун литератураҕа салаатын младшай научнай үлэһитэ.
* 1995—1997 сс. — научнай үлэһит.
* 1996 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Звуковая организация стиха и проблемы рифмы в системе якутского стихосложения» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 1998—2003 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 2004—2006 сс. — литература салаатын сэбиэдиссээйэ.
* 2007—2008 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтун саха литературатын үөрэтиигэ Киинин старшай научнай үлэһитэ.
* 2009 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт литератураҕа салаатын старшай научнай үлэһитэ.
М. Н. Дьячковская 50-н тахса научнай үлэни суруйбут.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Аллитерация и рифма в якутской поэзии: Проблемы эволюции и классификации*. Монография. - Новосибирск: Изд-во СО РАН НИЦ ОИГГМ, 1996. — 153 с.
* *Шестидесятые-семидесятые годы / Основные тенденции развития якутской поэзии ХХ века // Литература Якутии ХХ века. Историко-литературные очерки* / Акад. наук РС (Я). Ин-т гуманит. исслед. — Якутск, 2005. — С. 190—235.
* *Межлитературный процесс: историческая ретроспектива и перспективы развития (на материале поэзии)* // Россия и Якутия: сквозь призму истории / Акад. наук РС (Я). Ин-т гуманит. исслед. — Якутск, 2007. — С. 364—383. (В соавт. с Л. Н. Романовой)
* *[[Тобуроков Петр Николаевич|Тобуроков П. Н.]]* // Литературы народов России ХХ в.: словарь / ИМЛИ РАН. — М.: Наука, 2005. — С. 362—363.
* *Особенности мифологизма в поэзии Ивана Гоголева* // Север Азии в этнокультурных исследованиях: Матер. международ. конф. — Новосибирск: Наука, 2008. — С. 134—143.
* *Ритмический статус якутского эпического стиха* // Этнокультурное и фольклорное  наследие  монгольских народов в контексте истории и современности: Матер. международ. конф. — Улан-Удэ: Изд-во БНЦ СО РАН, 2008. — С.67—71.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Данилова Надежда Ивановна

200px|thumb|right|Данилова Надежда Ивановна
**Данилова Надежда Ивановна** — саха тылыгар солбуйар ааты, морполуогуйа уонна сиинтэксис боппуруостарын чинчийэр саха учуонайа, тыл үөрэҕин билимин дуоктара.

## Олоҕун олуктара
* 1951 сыллаахха сэтинньи 19 күнүгэр Саха АССР Сунтаар улууһун Тойбохой нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1973 с. — Ленинградтааҕы государственнай университеты бүтэрбит.
* 1973—1989 сс. — грамматика салаатын лаборана.
* 1989—1991 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1991—2002 сс. — тылы үөрэтэр салаа научнай үлэһитэ.
* 1993 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Местоимение в якутском языке» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 2002 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин докторыгар «Показатели аналитической связи в якутском языке (функционально—семантический аспект)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 2002—2008 сс. — саха тылын билиҥҥи кыһалҕаларын үөрэтэр салаа ведущай научнай үлэһитэ.
* 2008 сылтан — саха тылын грамматикатын уонна диалектологиятын салаатын сэбиэдиссэйэ.
70—н тахса научнай үлэни суруйбут.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Местоимение в якутском языке*. — Якутск: изд—во ЯНЦ СО РАН, 1991. — 120 с.
* *Смысловая структура аналитических средств связи в якутском языке*. — Новосибирск: Наука, 2001. — 143 с.
* *Курс якутской грамматики: система морфологических категорий и синтаксических конструкций*. —  Якутск, 2004. —  202 с. — соавтор.
* *Словарные статьи "К — киллэҕиктээ"* // 4—м том "Большого толкового словаря якутского языка". — Новосибирск, СИФ "Наука", 2007 — 3, 45 а.л. 
* *"Части речи", "Местоимение"* // Современный якутский язык. Морфология. — Якутск, Изд—во ЯГУ, 2008. — 2 а.л. 
* *Закономерности формирования союзных конструкций в тюркских языках* // Алтайские языки и восточная филология. Научный сборник к 80—летию Э. Р. Тенишева. — М, 2003. — 0,5 п.л.
* *Российские тюркологи и  якутское языкознание* // Россия и Якутия: сквозь призму истории. — Якутск, Медиа—Холдинг "Якутия", 2007. — 1,5 а.л. (в соавторстве с Н. И. Поповой).
* *Структура союзных скреп в тюркских языках* // Вопросы алтайской филологии. Памяти Э. Р.Тенишева. Вып.3—й. М.: Тезариус, 2008. —  0,5 а.л.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Роббек Лия Витальевна

200px|thumb|right|Роббек Лия Витальевна
**Роббек Лия Витальевна** — олоҥхону чинчийэр учуонай, филология билимин кандидата.

## Оло5ун олуктара
* 1976 сыллаахха от ыйын 7 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1996—2001 сс. — Үөһээ Халыма улууһун Арыылаах орто оскуолатыгар саха тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбитэ. 
* 2001 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 2001—2006 сс. — саха тылын уонна литературатын учуутала.
* 2005—2006 сс. — Мэҥэ-Хаҥалас улууһун С.З. Борисова аатынан Тыыллыма орто оскуолатыгар директор солбуйааччыта.
* 2006—2008 сс. — Дьокуускай 1 №-дээх оскуолатыгар билим уонна эксперимент үлэтигэр директор солбуйааччыта, саха тылын уонна национальнай культуратын учуутала. 
* 2009 с. — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт саха лексикологиятыгар уонна лексикографиятыгар салаатын младшай научнай үлэһитэ.
* 2009 с. — филология билимин кандидатыгар «Функционально-семантические особенности языка олонхо (лексикографический аспект)» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Язык героического эпоса олонхо - как система*. //  Вопросы филологических наук. - М., 2007. - № 5. - С. 17-19.
* *Проблемы перевода при лексикографической разработке языка якутского героического эпоса олонхо*. // Вопросы филологических наук. - М., 2009. - № 2. - С. 59-61.
* *О структуре ритмико-синтаксического параллелизма в якутском эпосе олонхо*. // Россий. госуд. пед. унив-т им. А.И. Герцена. № 99: науч. журнал: СПб.: 2009. - С. 177-180.
* *Проблемы отбора словника в лексикографической разработке языка якутского героического эпоса олонхо*. // Сибирский филологический журнал. - Н., 2009. - № 4. - С. 14-17.
* *Проблемы перевода формул на русский язык (на материале практики перевода олонхо «Нюргун Боотур Стремительный» К. Оросина Г.У. Эргисом)*. // Языковая ситуация и проблемы межкультурной коммуникации. - Якутск: Изд-во ЯГУ, 2009. - С. 170-172.
* *О понятии и функции ритмико-синтаксического параллелизма в якутском героическом эпосе олонхо* // Проблемы изучения тюркских языков на рубеже XX-XXI вв. - Якутск, 2009. - С. 252-254.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Кириллина Мария Афанасьевна

**Кириллина Мария Афанасьевна** — саха уран суругун чинчийэр учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1979 сыллаахха атырдьах ыйын 31 күнүгэр Саха АССР Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 2000 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 2000—2005 сс. — Саха Республикатын Наукаҕа Академиятын аспирана.
* 2006—2008 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтун младшай научнай үлэһитэ.
* 2008 с. — филология билимин кандидатыгар «Эволюция жанра комедии в якутской драматургии» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2009 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Смеховая культура народа саха (истоки якутской комедиографии)* // Сб. науч. ст. . - Якутск: Изд-во ЯГУ, 2009. - С. 102-105.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Ноева Саргылана Еремеевна

**Ноева Саргылана Еремеевна** — саха суруйааччыларын айымньыларын сүдьүөттэригэр кэми чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1979 сыллаахха муус устар 13 күнүгэр Саха АССР Чурапчы оройуонун  Туора Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 2002 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 2002—2007 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 2006 с. — филология билимин кандидатыгар «Особенности хронотипа романов И. М. Гоголева» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2007 с. — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.
С. Е. Ноева 50—ча научнай үлэ ааптара.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Поэтика времени и пространства в романах [[Гоголев Иван Михайлович|И. М. Гоголева]]*. Монография. — Новосибирск: Наука, 2009. 
* *Национальный психологос в романах И. М. Гоголева: архетипы сакрального пространства* // Вопросы филологических наук. — 2008. — № 6. — С.18—19.
* *Особенности хронотопа в якутском рассказе 20—30 гг. ХХ в.* (на примере произведений Софронова А. И., Ойунского П. А., Сивцева Д. К.) // Сб.: Гуманитарная наука сегодня. — Караганда, 2009. — С.186—192.
* *Психофизиологический компонент в прозе А. И. Софронова — Алампа* // Сб.: Художественная антропология. — Караганда, 2009. — С.9—15.
* *Эволюция внутреннего пространства: архетип сновидения в хронотопе романов И. М. Гоголева* // Сб.: Миф— фольклор — литература. — Караганда, 2009. — С.148—152.
* *Поэтика пространства и времени в романах [[Данилов Софрон Петрович|Софр. П. Данилова]]*. — Наука и образование. — 2008. — №. — С.88—90.
* *Своеобразие хронотопа в психологосе якутского романа* // Сб.: Наследие народов Центральной Азии и сопредельных территорий: изучение, сохранение и использование. —  Кызыл, 2009. — С.116—119.
* *Диалогизм как организующий фактор хронотопа романов И.М. Гоголева* // Сб.: Этнокультурное и фольклорное наследие монгольских народов в контексте истории и современности. — Улан Удэ: 2008. — С.88—92.
* *Пространство города в якутском романе* (на примере произведений И.М.Гоголева) // Сб.: Культура и интеллигенция России: инновационные практики, образы города. Юбилейные события. Историческая память горожан. — Омск, 2009. — С.151—154.
* *Хронотоп прозы [[Ойуунускай Платон Алексеевич|П. А. Ойунского]]: особенности стиля* // Сб.: Проблемы литератур народов Сибири: национальное своеобразие, тюркское стихосложение, традиции и новаторство. — Якутск,  2009. — С.149—155.
* *Особенности психологоса в романах В. С. Яковлева—Далана* // Сб: Гуманитарная наука в трудах молодых ученых. — Новосибирск: 2009. — С.77—90.
* *Пространство города в якутской литературе* (на примере произведений И.М. Гоголева) // Коды русской классики: ,  как смысл, ценность и код. Материалы 3—й Международной научно—практической конференции. — Самара: Изд—во СНЦ РАН, 2010. — С.127—130.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Ларионова Анна Семеновна

200px|thumb|right|Ларионова Анна Семеновна
**Ларионова Анна Семеновна** — искусствоведение доктора.

## Олоҕун олуктара
* 1955 сыллаахха бэс ыйын 2 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1976 с. — Дьокуускайдааҕы музыка училищетын бүтэрбитэ.
* 1983 с. — М.И. Глинка аатынан Новосибирскайдааҕы государственнай консерваторияны бүтэрбитэ.
* 1981—1986 сс. — Дьокуускайдааҕы музыка училищетыгар теория дисциплиналарыгар преподаватель, Саха музыкатын түмсүүтүгэр - консультант.
* 1987—1990 сс. - Саха АССР Гостелерадиотын старшай редактора.
* 1991 с. — Саха АССР культуратын министерствотын иһинэн культура уонна искусство Киинин главнай үлэһитэ.
* 1991—2005 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтын олоҥхо салаатыгар младшай, старшай научнай үлэһит.
* 1996 с. — искусствоведение кандидатыгар «Жанрово-тематическая классификация песен стиля „дэгэрэн ырыа“» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2005 с. — искусствоведение докторыгар «Проблемы взаимодействия музыки и слова в якутском дьиэрэтии ырыа» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2005 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт ведущай научнай үлэһитэ, саха фольклорун салаатын сэбиэдиссэйэ.
А.С. Ларионова Саха музыкаҕа культурата сайдарыгар улахан өҥөлөөх: 1986 сыллаахха кини көҕүлээһининэн оҕо филармонията аһыллан, хас да сыл үлэлээбитэ. Россия литературатын уонна искусствотын күннэрэ Саха сиригэр ыытыллар кэмнэригэр көхтөөхтүк кыттыбыта. 
А.С. Ларионова 50-ча научнай үлэ ааптара.

## А.С. ЛАРИОНОВА туһунан
* Российские фольклористы. Справочник. - М., 1994. - С.73-74, 162.
* Взаимодействие культур народов Якутии в XVII-XXI вв. (Тезисы, доклады, выступления республиканской научно-практической конференции). - Якутск: РНМЦ НТ и СКД им. А.Е.Кулаковского. Заочный Центр культурологического образования МК и ДР РС(Я), 2003. - С. 127.
* Традиционная культура коренных народов. //Традиционная музыкальная культура народов Сибири. - Т. 1. - Кн. 1. - Новосибирск, 1997. - С.405.// Музыкальная культура Сибири: в 3 т.

## Сигэлэр
*  Биобиблиографический справочник
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Мухоплева Светлана Дмитриевна

200px|thumb|right|Мухоплева Светлана Дмитриевна'
**Мухоплева Светлана Дмитриевна** — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата, доцент, НА Сибиирдээҕи салаатын бэтэрээнэ.

## Олоҕун олуктара
* 1958 сыллаахха сэтинньи 10 күнүгэр Саха АССР Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1980 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1980—1981 гг. — Тойбохой оскуолатыгар саха тылын уонна литературатын учуутала.
* 1982 с. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын лаборана.
* 1982—1985 сс.  — А. М. Горькай аатынан литература Институтун аспирана.
* 1986—1991 сс. — ТЛИ Институтун младшай научнай үлэһитэ.
* 1989 с. — филология билимин кандидатыгар «Якутские народные обрядовые песни: Система жанров» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1991—1992 сс. — научнай үлэһит.
* 1993—1994 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1995—1998 сс. — А. М. Горькай аатынан литература Институтун докторана.
* 1998—2004 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтун олоҥхоҕо салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 2004 сылтан — старшай научнай үлэһит.
С. Д. Мухоплева саха фольклорун чинчийэр, 40-н тахса научнай үлэ ааптара. 

## Сүрүн үлэлэрэ
* Якутские народные обрядовые песни: Система жанров (Новосибирск, 1993), монография. 
* Сборник по якутскому шаманизму «Ойуун» (В 3 частях. — Якутск, 1993) в соавторстве с Л. Ф. Рожиной.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Никифоров Владимир Маевич

200px|thumb|right|Никифоров Владимир Маевич
**Никифоров Владимир Маевич** — филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1957 сыллаахха алтынньы 18 күнүгэр Саха АССР Ньурба улууһун Бастакы Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1981 с. — Ураллааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ.
* 1981—1983 сс. — Өлүөхүмэ оройуонун хаһыатын корреспондена.
* 1983—1985 сс. — «Якутский университет» хаһыакка литсорудник, редактор эбээһинэһин толорооччу.
* 1985—1988 сс. — М. Горькай аатынан литература Институтын аспирана.
* 1988—1990 гг. — РНА СС Дьокуускайдааҕы билим Киинин ТЛИ Институтын старшай лаборана.
* 1990 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1990 с. — филология билимин кандидатыгар «Якутские народные предания» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1991—1997 сс. — салаа сэбиэдиссэйэ.
* 1998 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт саха фольклоругар салаатын старшай научнай үлэһитэ.
В. М. Никифоров саха фольклорун үөрэтэр биир биллиилээх чинчийээччи, 40-н тахса ыстатыйа ааптара.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Якутские народные предания. Художественные особенности и историческое развитие жанра* (Новосибирск, 1994) — монография.
* *Стадии эпических коллизий в олонхо. Формы фольклорной и книжной трансформаций* (Новосибирск, 2000).
* *Историзм якутских преданий* (М., 1989).
* *Военное искусство древних якутов* (Сб.: Фольклорное наследие народов Сибири и Дальнего Востока. — Якутск, 1991).
* *Отражение межэтнических контактов в этнографической литературе и фольклоре* (Сб.: Национальные отношения в регионах страны: История и современность. — Якутск, 1992. — Ч.2).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Чарина Ольга Иосифовна

200px|thumb|right|Чарина Ольга Иосифовна
**Чарина Ольга Иосифовна** — филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1958 сыллаахха муус устар 7 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1980 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1981 с. — Воронежтааҕы государственнай университет аспирана.
* 1985—1988 сс. — Саха государственнай университетыгар  педагогика факультетын нуучча тылын уонна литературатын үөрэтии методикатын кафедратыгар ассистент, историко-филологическай факультетын нуучча уонна тас дойдулар литератураларын кафедратыгар ассистент.
* 1988—1995 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1996—2002 сс. — научный үлэһит.
* 1997 с. — филология билимин кандидатыгар «Свадебные песни Воронежской области» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2003 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.
* 2008 с. — «Отличник профессионального образования Республики Саха (Якутия)» бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
О.И. Чарина нуучча фольклорун чинчийэр, 20-н тахса научнай ыстатыйалары суруйбута. 

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Русские песни Приленья*. (Новосибирск, 2009) - монография.  
* Автор разделов в книге: «Якутия. Историко-культурный атлас. Природа. История. Этнография. Современность» / Науч. ред. В.Н.Иванов - М.; 2007.  
* *О русском свадебном обряде в Приленье* (Живая старина. - 2001. - № 2. - С. 37-38). 
* *Русские заговоры в Якутии* (Живая старина. - 2001.- № 3.- С.31-32). 
* *Polska a Syberia spotkanie dwoch swiatow*. - Inicjal, 2001. - S.62-63. (на польском языке).  
* *Особенности типологии и взаимовлияния в русском и якутском эпическом фольклоре*. - Монография, соавтор. 

## Чарина О.И. туһунан
* *Российские фольклористы*. - М., 1994. - № 542. - С. 138-139.
* *Взаимодействие культур народов Якутии в XVII-XXI вв*. -  Якутск, 2003. - С. 128. 
* *Якутия - форпост освоения Северо-Востока Сибири, Дальнего Востока и русской Америки (XVII-XX века)*. - Якутск, 2004. - С. 343.
* Толстихина Л. Особенности русского фольклора в Якутии: «Трудно будет таптыырга» // Якутск вечерний - 2004 - № 21 - 28 мая.
* Словенски фольклористи = *Славянские фольклористы* = Slav folklorists: лични подаци и адресе = персональные данные и адреса = personal informations and addresses. Белград, 2008. - С. 70-71.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Казахтыы Бикипиэдьийэ

thumb|150px|Казахлыы Бикипиэдьийэ логотиба

**Казахтыы Бикипиэдьийэ** () диэн Бикипиэдьийэ Казах тылынан салаата. 2002 c. Бэс ыйын 03 к. олохтоммута. 2013 c. тохсунньу 20 к. туругунан, 201 723 ыстатыйалаах, ол эбэтэр ыстатыйаларын ахсаанынан Бикипиэдьийэ бары салааларыттан 26-с сылдьар

## Устуоруйата
* 2007  — **1000**   ыстатыйа.
* 2011 Муус устарыы 7  — **10 000**  ыстатыйа.
* 2011 От ыйа  9  - **50 000**  ыстатыйа.
* 2011 Алтынньы 26 - **100 000**  ыстатыйа.
*2012, муус устар – Түүр Викимедиа Кэмпириэнсийэ, Алматы (Казахстаан)
* 2012 Атырдьах ыйа 6 - **150 000**  ыстатыйа.
* 2012 жыл Сэтинньи 29 - **200 000**  ыстатыйа.

## Логотиптер

Ойуу:Wikipedia-logo-v2-kk.png|ресми логотиба
Ойуу:Kazakh Wiki-logo-100000.png|100 000 ыстатыйа
Ойуу:Kazakh Wiki-logo-TWC.png|
Ойуу:Kazakh Wiki-logo-200000.png|200 000 ыстатыйа


## Сигэлэр

* Казахлыы Бикипиэдьийэ
Ширина Данара Антоновна

200px|thumb|right|Ширина Данара Антоновна
**Ширина Данара Антоновна** — история билимин доктора, профессор, Саха Республикатын билимин үтүөлээх үлэһитэ, Россия билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх ветерана.

## Олоҕун олуктара
* 1935 сыллаахха от ыйын 6 күнүгэр Ленинград уобалаһын Кировск куоратыгар төрөөбүтэ.
* 1960 с. — Москватааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ.
* 1960—1974 сс. — ССРС билимин Академиятын ССРИ историятын Институтын научно-техническэй, старшай научно-техническэй, младшай үлэһитэ.
* 1974 сылтан — ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар младшай научнай үлэһит.
* 1978 с. — история билимин кандидатыгар «Борьба идейных направлений в отечественной историографии истории русского средневекового города (вторая половина XIX - первая треть XX вв.» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1985 сылтан — старшай научнай үлэһит.
* 1995 с. — история билимин докторыгар «Роль Академии наук в изучении Северо-Востока России XVIII - начала XX в.» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1996 сылтан — ведущай научнай үлэһит.
* 2000 сылтан — главнай научнай үлэһит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* *Летопись экспедиций Академии наук на Северо-Восток Азии в дореволюционный период*. - Монография.
* *Экспедиционная деятельность Академии наук на Севере-Востоке Азии*. 1861 - 1917 гг. - Монография.
* *Петербургская Академия наук и Северо-Восток*. 1725 - 1917 гг. - Монография.
* *Россия: научное исследование Арктики. XVIII в.* - 1917 г. - Монография.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Винокурова Декабрина Михайловна

200px|thumb|right|Винокурова Декабрина Михайловна
**Винокурова Декабрина Михайловна** — социология билимин хандьыдаата, доцент.

## Олоҕун олуктара
* 1955 сыллаахха ахсынньы 24 күнүгэр Саха АССР Нам улууһун Нам нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1991 с. — Хо Ши Мин аатынан Иркутскайдааҕы государственнай педагогическай институту бүтэрбитэ.
* 1993—1998 сс. — социология уонна быраап салаатын младшай научнай үлэһитэ.
* 1998—2007 сс. — гуманитарнай чинчийии Институтун этническай уонна социальнай процесстарга салаа научнай үлэһитэ.
* 2001 с. — социология билимин кандидатыгар «Миграция населения при промышленном освоении территории: причины и характер» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2006 с. — доцент.
* 2008 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннааъ Хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт этносоциологияҕа салаатын старшай научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* Гл.3., раздел 3.1. *Особенности перехода регионального социума к индустриальному и демократическому обществу* // Коллективная монография / Под ред. В.Б.Игнатьевой. — Якутск: Изд-во СО РАН. Якут. фил., 2007. — С.156—178.    
* *Social Role of Migration in Yakutia* // Proceedings of the International Symposium . Jointly Organized by IPY National Committee, Science Council of Japan and National Institute of Polar Research. — Tokyo, 2007. — P.191—194.  
* *Социальные проблемы внутренних мигрантов: проблемы адаптации к городской среде* / Информационн. бюллетень Уполномоченного по правам человека в РС (Я). Проблемы внутренней миграции: материалы Круглого стола. 29 мая 2009 г. № 11/2009 — Якутск, 2009 — С.39—45. 
* *Об особенностях миграции при индустриализации: временное измерение* (по данным социологического исследования) Арктика и Север. — 2011, № 3. — С. 105—114.  
* *О каналах конструирования границ в мигрантской коммуникативной среде*. Электронный научный журнал «Языки и фольклор народов Сибири». — 2011, № 2. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера