Назаров Иван Тимофеевич

**Назаров Иван Тимофеевич** (1926-2012), Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, РСФСР үтүөлээх учуутала, Саха АССР үтүөлээх учуутала, ССРС норуотун үөрэҕириитин туйгуна, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна. 

## Олоҕун олуктара
1926 с. тохсунньу 19 күнүгэр Сунтаар улууһун Кутана нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

1945 с. Сунтаар орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрэн, Дьокуускайга пединститукка үөрэнэ киирэр, 3 курстан кэтэхтэн үөрэниигэ көһөр, Сунтаар орто оскуолатыгар нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлиир. Санаторнай-лесной оскуолаҕа иитээччинэн, учууталынан, директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччынан 18 сыл, Сунтаардааҕы 1-кы №-дээх оскуолаҕа учууталынан, директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччынан 14 сыл, салгыы райОНО-ҕа инспекторынан, оройуоннааҕы методическай кэбиниэт сэбиэдиссэйинэн уһуннук үлэлиир. Ити сылларга оройуоҥҥа, өрөспүүбүлүкэҕэ бүттүүн орто үөрэхтээһини киллэриигэ , оскуолалар материальнай базаларын бөҕөргөтүүгэ  оройуон оскуолаларыгар олус киэҥ үлэ ыытыллыбыта. Оскуолалар салайар каадырдара саҥаттан сүүмэрдэнэн, учительскай корпус тупсарыллыбыта, үөрэтии-иитии боппуруостарыгар дойду киин уобаластарын бастыҥ уопуттарын үөрэтэн туһаныы, үөрэнээччи иккис сылын хаалыытын муҥутуурдук аччатыы курдук дьоһун соруктары быһаарыы, олоххо киллэрии кэлим сыллара этилэр. Ман­на барытыгар норуот үөрэҕириитин биир тутаах үлэһитин быһыытынан Иван Тимофеевич киллэрбит кылаата дьоһун. Үөрэтии процеһын олоҕу кытары ыкса сибээстээһин, «оскуола-производство-үрдүк үөрэх» диэн бүттүүн хамсааһын киэҥник тэнийбит кэмнэрэ. 1980-с сс. оройуон үөрэҕин үлэһиттэрэ оҕону үөрэтии-иитии боппуруостарыгар бөдөҥ ситиһиилэммиттэрэ — Сунтаар оройуона РСФСР үөрэҕин министерствотын уонна профсойуустарын Көһөрүллэ сылдьар Кыһыл Знамяларын Саха сиригэр аан бастакынан ылар чиэскэ тиксибиттэрэ Оройуон уерэ5ириитин систематын , кыраай историятын  үөрэтэн, чинчийэн, элбэх кинигэлэр ааптардара буолбута. 

## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* РСФСР үтүөлээх учуутала.
* РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна.
* Саха АССР үтүөлээх учуутала.
* ССРС норуотун үөрэҕириитин туйгуна.
* Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо

## Кинигэлэрэ, суруйуулара
1.     Назаров, Иван Тимофеевич. Сунтаар улууһун учууталлара Аҕа дойду улуу сэриитигэр кыттыылара / И. Т. Назаров ; [редактор Т. А. Семнова; аан тылы суруйда Н. Н. Спиридонов]. - Дьокуускай : Сахаполиграфиздат, [2000]. - 103 с.

2.     Сунтаар улууһугар үөрэҕирии сайдыыта/ [хомуйан оҥорон бэчээккэ бэлэмнээтилэр: И.Т.Назаров, Н.И.Алексеев; эппиэттиир ред. М.И.Аввакумова]. – Дьокуускай: Бичик, 2009. – 272 с. 

## Кини туьунан
1.     Алексеева Е., Бастыҥ салайааччы; Мэлдьи инники күөҥҥэ; Учууталым, наставнигым. [Учууталлар учууталлара РСФСР, САССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, ССРС норуотун үөрэҕириитин туйгуна Иван Тимофеевич Назаров 80 сааһыгар анаан ахтыылар] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2006. - Олунньу 2 күнэ-С. 2;

2.     Петров С.Т., Кинилиин алтыспыт дьоллоохпун. [Россия уонна СР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Россия, ССРС үөрэҕириитин туйгуна Назаров Иван Тимофеевич төрөөбүтэ 70 сааһын туолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1996. - Тохсунньу 18 күнэ-С.3;

3.     Россия уонна СР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Россия, ССРС үөрэҕириитин туйгуна Назаров Иван Тимофеевич үөрэҕирии эйгэтигэр үлэлээбитэ 50 уонна төрөөбүтэ 70 сааһын туолла. [олоҕун кэрчиктэрэ] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1996. - Тохсунньу 18 күнэ-С.3;

4.     Степанова К. Х., Суолдьут сулус буолбута. [Россия уонна СР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Россия, ССРС үөрэҕириитин туйгуна Назаров Иван Тимофеевич төрөөбүтэ 70 сааһын туолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1996. - Тохсунньу 18 күнэ-С.3;

## Сигэлэр