Балаҕан ыйын 25

**Балаҕан ыйын 25** диэн Григориан халандаарыгар сыл 268-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 269-c күнэ). Сыл бүтүө 97 күн баар.

## Бэлиэ күннэр
*  — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
*  — Национальнай эдэр ыччат күнэ
*  — Национальнай комикс күнэ.
*  — Национальнай билим администратордарын күнэ
*  — дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр Харки хамсааһын кыттыылаахтарын чиэстиир күн. 1954–62 сс. Алжир сэриитин кэмигэр французтарга көмөлөспүт Алжир олохтоох сэбилэниилээх күүстэрэ. Аныгы Алжирга коллаборааннар диэн абааһы көрүллэр дьон.

## Түбэлтэлэр
* 1396 — Никополь кыргыһыытыгар Осмаан императора Баязид I холбоһуктаах христианскай аармыйаны урусхаллаабыт.
* 1513 — Испания айанньыта Васко Нуньес де Бальбоа Панама билиитин туораан Чуумпу далайы арыйбыт.
* 1632 — Сотник Петр Бекетов Өлүөнэ өрүһүн уҥа кытылыгар билиҥҥи Уус-Алдан сиригэр Дьокуускай остуруогун олохтообут. Куорат күнэ бу күҥҥэ буолбакка балаҕан ыйын иккис баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр.
* 1818 — Англия бырааһа Джеймс Бландел (James Blundell) бастакытын киһиттэн киһиэхэ хааны көһөрөн кутуу операциятын оҥорбут.
* 1925 — Дьокуускайга 15 койкалаах сэллик (туберкулез) диспансера Сэргэлээх дачаларыгар куорьамҥа ыллыллыбыт чааһынай дьиэҕэ аһыллыбыт. 
* 1926 — Дойдулар ардыларынааҕы кулуттарынан эргинии уонна кулуттааһын утары конвенцияҕа илии баттаммыт.
* 1943 — Төмтөөн оройуонун киинэ Нагорнайтан Чульман бөһүөлэгэр көһөрүллүбүт.
* 1964 — Мозамбик Португалия былааһыттан босхолонор сэриитэ саҕаламмыт. Сэрии 10 сылынан биирдэ Португалия диктатора Салазар өлбүтүн кэннэ түмүктэммитэ.
* 1969 — *[[Ислам]] конференцията* диэн тэрилтэ төрүттэммит. Билиҥҥи аата — *Ислам бииргэ үлэлээһинин тэрилтэтэ*, сүрүн сыала-соруга — мусульманнар сомоҕолоһуулара. Бу тэрилтэҕэ 57 судаарыстыба киирэр, Арассыыйа кэтээччи быһыытынан киирсэр.
* 1977 — Аатырбыт Чикаго марафона бастакытын ыытыллыбыт. Сүүрүүгэ 4200-тэн тахса киһи кыттыыны ылбыт.
* 2010 — "Беркакит-Томмот-Дьокуускай" тимир суол Күөрдэм ыстаансыйатыгар үөрүүлээх быһыыга-майгыга тимир суол "үрүҥ көмүс" тиһилигэ ууруллубут. Бу иннинэ муус устарга тимир суол тутуута Алдан уонна Хаҥалас улууһун кирбиилэрин ааспыта.
* 2025 — «Буддизм эйгэтэ саҥа тыһыынча сылга» Аан дойдутааҕы III буддизм пуорума Элистаҕа (Калмыкия) саҕаламмыт. Пуорум үлэтигэр 35 дойдуттан 7 тыһыынча киһи кыттыбыт, дьыалабыай көрсүһүүлэр, култуура тэрээһиннэрэ, Игорь Бутман кэнсиэрэ, ытык маллар быыстапкалара буолбуттар. Калмыкия баһылыга Бату Хасиков, Бурятия баһылыга Алексей Цыденов уонна Тыва баһылыга Владислав Ховалыг Будда пааркаларын тутуу өйүгүн билиһиннэрбиттэр.

## Төрөөбүттэр
* 1881 — Лу Синь (1936 өлб.) — литература сайдыытыгар уонна Кытай XX үйэ общественно-политическай олоҕугар улахан сабыдыалы оҥорбут Кытай суруйааччыта. Кытай аныгы литературатын олохтооччутунан ааҕаллар. Саамай биллэр айымньылара: «А-Кью туһунан дьиҥнээхтик», «Иирээки күннүгэ».
* 1906 — Михаил Догордуров (1961 өлб.) — бэйиэт, сэһэнньит, драматург, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
* 1907 — Сергей Васильев - Борогонскай (1975 өлб.) — бэйиэт, публицист уонна очеркист, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
* 1908 — Иван Шаманов (1982 өлб.) — сэрии иннинэ Саха сиригэр аэрофотосъемкаҕа үлэлээбит Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944).
* 1968 — Оксана Абрамова — балет артыыһа, РФ, СӨ үтүөлээх артыыһа.
* 1971 — Юрий Жегусов — диссэртээссийэтигэр ыччакка криминализация дьайыытын чинчийбит учуонай, социология билимин хандьыдаата.

## Өлбүттэр
* 2025 (чопчулуурга) — Татьяна Васильева, селекционер учуонай, РСФСР үтүөлээх агронома, Билимҥэ уонна тиэхиньикэҕэ СӨ Судаарыстыбаннай бириэмиэйтин лауреата, Саха сирин селекциятыгар кини үүннэрбит туораахтаах култууратын «Айхал» диэн суорда соҕотоҕун Саха сирин тас өттүгэр олордуллар буолбута (Монголияҕа). Ону таһынан кини  «Покровскай» уонна «Кэтит сэбирдэхтээх» диэн эбиэс суортарын ааптардарыттан биирдэстэрэ.