Уус-Алдан улууһа

**Уус-Алдан** — Саха Сирин киин өттүгэр тайаан сытар улуус. Билиҥҥи көрүҥүнэн 1930 сыл тохсунньу 9 күнүгэр тэриллибитэ.

Киинэ — Бороҕон (). Нэһилиэнньэлээх пууннара — 35, нэһилиэктэрэ — 22. Нэһилиэнньэтэ 2002 сыллаахха — 23 тыһ. тахса. Нэһилиэнньэ сир иэнигэр тиксиитэ — 1,23 киһ./км². Нэһилиэнньэ баһыйар үгүс өттө (2002 с.) — сахалар (98 %).

Улуус сирин-уотун иэнэ көнө хаптал сир. Улуус улахан өртө Саха киин хаптал сиринэн тайыыр. Тохсунньу орто температурата — -42&nbsp;°C, от ыйыгар - +17…+18&nbsp;°С. Сөҥүү түһүүтэ сылга 200–250 мм. Улууһу таарыйар улахан өрүстэр — Өлүөнэ, Алдан. Элбэх күөллэрдээх, олортон ордук улаханнара — Мүрү, Өнөр, Таргылдьыма.

Улууска бороҥ чох, тутуу матырыйаала буолар хостонор баай саппааһа булуллубута.

Уус-Алдан улууһа саха уустарын икки ордук бөдөҥ холбоһуктарыттан (Хаҥаластары тэҥэ) биирдэстэрэ — Бороҕон ууһун сирдэрин ылар. «Бороҕон» диэн ааты түүрдүү-моҥуоллуу уустар улуу иллэрин терүттээччи Чыҥыс Хаан тахсыбыт бордьигин ууһун аатыттан сэдиптииллэр. Уйбаан Белолюбскай уонна Майаҕатта Бэрт Хара төрөөбүт улуустара.

## Демография

500px|thumb|center|Биэрэпис ыытыллыбыт сыллырга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана

## Администрацияларынан араарыы

Билэ:Уус-Алдан.PNG|450px|thumb|right|Уус-Алдан  улууһа|
poly 189 340 203 340 189 358 203 358 Мүрү нэһилиэгэ
poly 132 383 142 415 91 415 81 436 36 415 61 396 87 396 Суотту нэһилиэгэ
poly 140 301 172 301 163 350 98 323 Лөгөй нэһилиэгэ
poly 116 200 164 210 171 231 156 240 156 265 142 270 129 260 109 260  Дүпсүн нэһилиэгэ
poly 264 369 327 409 309 436 254 436 202 423 202 399 235 392 Курбуһах нэһилиэгэ
poly 39 182 39 226 103 193 94 257 63 233 Найахы нэһилиэгэ
poly 153 407 191 415 185 429 224 436 218 457 179 453 163 438 144 427 Өлтөх нэһилиэгэ
poly 99 341 161 366 132 377 91 381 91 364 82 390 72 383 Бороҕон нэһилиэгэ
poly 164 375 198 385 188 404 152 399 141 382 Бэрт-Уус нэһилиэгэ
poly 272 337 372 334 380 362 371 375 363 403 329 403 309 383 270 362 Байаҕантай нэһилиэгэ
poly 206 337 206 365 257 334 257 362 229 378 Бастакы Хоро нэһилиэгэ
poly 242 178 269 188 269 223 236 243 229 286 174 286 164 244 178 235 172 203 236 199 Өнөр нэһилиэгэ
poly 42 237 99 275 114 271 130 299 110 299 88 317 42 303 Баатаҕай нэһилиэгэ
poly 178 294 270 294 251 323 178 330 Иккис Лөгөй нэһилиэгэ
poly 239 45 303 39 366 61 413 152 389 225 379 274 362 274 343 204 257 172 265 137 Түүлээх нэһилиэгэ
poly 170 351 170 369 185 351 189 361 200 361 200 369 222 380 218 388 Хоро нэһилиэгэ
poly 124 275 159 275 164 293 141 293 Бастакы Өспөх нэһилиэгэ
poly 189 55 227 55 227 129 256 140 234 173 234 192 184 192 152 200 123 192 123 178 157 166 178 121 Чэриктэй нэһилиэгэ
poly 91 36 180 58 152 151 106 178 41 169 58 133 30 117 73 79 Өспөх нэһилиэгэ
poly 382 282 372 325 317 320 305 330 267 330 267 307 324 287 Тиит Арыы нэһилиэгэ
poly 276 197 329 208 353 277 313 277 296 287 241 282 252 241 266 241 279 225 Бээрийэ нэһилиэгэ
rect 400 226 445 377 Таатта улууһа
rect 228 448 445 482 Чурапчы улууһа
rect 39 451 166 482 Мэҥэ-Хаҥалас улууһа
rect 2 132 29 318 Нам улууһа
rect 84 2 286 32 Кэбээйи улууһа
rect 354 2 445 38 Томпо улууһа

 

## Үөрэҕирии

## Уус-Алдан улууһуттан төрүттээх биллиилээх дьон
: Стрекаловскай Михаил Михайлович (1914—29.07.1989) — Арассыыйа Федерациятын Дьоруойа, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
:Босиков Николай Афанасьевич (18.12.1931—2008) — поэт, сэһэнньит.
:Лонгинов Владимир Дионисьевич (02.09.1919- 1943) — Советскай Союз Геройа, Аҕа Дойду сэриитин кыттыылааҕа.
:Егоров Гаврил Васильевич-Бартыһаан Дьөгүөрэп — гражданскай сэрии дьоруойа.
:Окоемов Николай Николаевич - государственнай, политическай диэйэтэл.
:Тарскай Николай Николаевич - спорт эйгэтигэр республика биллиилээх тэрийээччитэ, салайааччыта.
:Иван Васильевич Мигалкин - саха народнай поэта.