АХШ бэлиэ күннэрэ

**АХШ бэлиэ күннэрэ** — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр.

* Муус устар 22 — Оклахома штаат — Оклахома күнэ
* Муус устар 26  (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн
* Муус устар 30 — Кырдьык күнэ

* Ыам ыйын 1 
**Лояльность күнэ
**Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ
**Быраап күнэ
** , АХШ — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар.

* Ыам ыйын 4 
** Көтөр күнэ
** Род-Айленд штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ
* Ыам ыйын 5 — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр.
* Ыам ыйын 6 — Сиэстэрэ күнэ
* Ыам ыйын 7 — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр
* Ыам ыйын 8 — Миссури штаат — Трумэн күнэ
* Ыам ыйын 10 ,   — Конфедерацияны ахтар күн
* Ыам ыйын 11  — Судаарыстыбаннас күнэ.
* Ыам ыйын 15 — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ

* Ыам ыйын 19 
** Чуумпу Далай олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн
** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн
** ,  (АХШ) — Малкольм Икс күнэ. Бу кэлин  Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта

### Бэс ыйа
* Бэс ыйын 1  Теннесси — Судаарыстыбаннас күнэ
* Бэс ыйын 3 Кентукки, Луизиана уонна Теннеси — Конфедераттары ахтан ааһар күн
* Бэс ыйын 4 — Ыал күнэ
* Бэс ыйын 4 (Алабама) — Джефферсон Дэвис күнэ
* Бэс ыйын 7 (Гавайи) — Камелих таҥара күнэ
* Бэс ыйын 10 — Аноним алкоголиктар түмсүүлэрин күнэ
* Бэс ыйын 11 (Гавайи) — Гаваай арыыларыгар Камехамеха күнэ. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт Камехамеха I хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара).
* Бэс ыйын 14 — Былаах күнэ
* Бэс ыйын 19 — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр
** штат Техас — Эмансипация күнэ
* Бэс ыйын 20 — Арҕаа Вирджиния күнэ
* Бэс ыйын 25 
** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр
**  — Судаарыстыбаннас күнэ

## От ыйа
* От ыйын 3  Виргин арыылара (АХШ) — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ (1848)
* От ыйын 13, Теннеси штаат — Натан Форрест күнэ
* От ыйын 24 (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ

## Атырдьах ыйа
* Атырдьах ыйын 1, Колорадо штаат — Судаарыстыбаннас күнэ
* Атырдьах ыйын 4,  — Барак Обама күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр.
* Атырдьах ыйын 7 — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр.
* Атырдьах ыйын 9 — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ
* Атырдьах ыйын 12 — Винил пластинка күнэ (Эдисон фонограф айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)
* Атырдьах ыйын 24 :
** Ураты муусука күнэ
** Баахыла күнэ 
* Атырдьах ыйын 26 — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ()

## Балаҕан ыйа
* Балаҕан ыйын 9 — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит
* Балаҕан ыйын 11 — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ
* Балаҕан ыйын 14 — Өрөгөй ырыатын күнэ
* Балаҕан ыйын 17 — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр)
* Балаҕан ыйын 18 — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн
* Балаҕан ыйын 22 — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ.
* Балаҕан ыйын 25 
** Дойду комиксын күнэ.
** Дойду билим администратордарын күнэ
* Балаҕан ыйын 26 — Үтүө ыаллыылар күннэрэ

## Алтынньы
* Алтынньы 6 — Ньиэмэс американецтар күннэрэ

* Алтынньы 8 
** Олохтоох омуктар күннэрэ
**  — Бастакы арыйааччы күнэ
* Алтынньы 9 
** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн Христофор Колумб быдан иннинэ Хотугу Америкаҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр.
** Национальнай нанотехнология күнэ
** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр.
* Алтынньы 11 
** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр
** Каминг-аут күнэ
* Алтынньы 12 — Колумб күнэ
* Алтынньы 15 — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ.
* Алтынньы 15 — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ
* Алтынньы 16 — Тойон (босс) күнэ
* Алтынньы 18 — Аляска күнэ
* Алтынньы 24 — Ас-үөл күнэ
* Алтынньы 29 — Куоска күнэ
* Алтынньы 30 — Мэник түүнэ (), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор
* Алтынньы 31 — Кыыс скауттар тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр

## Сэтинньи
* Сэтинньи 1 — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ
* Сэтинньи 2 (Хотугу Дакота, Соҕуруу Дакота) — Судаарыстыбаннас күнэ
* Сэтинньи 9 — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр
* Сэтинньи 10 — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ
* Сэтинньи 11 — Бэтэрээннэр күннэрэ. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута.
* Сэтинньи 13 — Сэди Хокинс күнэ (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит.
* Сэтинньи 15 — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ.
* Сэтинньи 23, , Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр

## Ахсынньы
* Ахсынньы 4 — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ
* Ахсынньы 7 — Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ
* Ахсынньы 11 — Индиана штаат күнэ
* Ахсынньы 13 — Акадия олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн Хотугу Америка хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ Канаада сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. Британия уонна Франция аан дойдуну баһылыыр иһин Сэттэ сыллаах сэриилэригэр Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006)
* Ахсынньы 14 (Алабама штаат) — Алабама күнэ
* Ахсынньы 15 — Киһи быраабын туһунан билль күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн Франклин Д. Рузвельт билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута
* Ахсынньы 15 () — Иккис көннөрүү күнэ
* Ахсынньы 17 — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ

* Ахсынньы 24 (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх.

* Ахсынньы 26 — Кванза бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит
**  (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ

* Ахсынньы 31 — Бастакы түүн

## Быһаарыылар