1951

**1951** сыл.

## Туох буолбута
### Тохсунньу
* Тохсунньу 2 — Дьокуускайга -60C кыраадыс буолбут.
* Тохсунньу 4 — Кэриэйэ сэриитин кэмигэр кэриэй хомуньуустара уонна кытай доброволецтара Сеулу иккиһин ылбыттар. Ол эрэн сотору кэминэн ХНТ күүстэрэ куораты төттөрү ылбыттара.

* Тохсунньу 30 — Уус-Алдан улууһун Танда сэлиэнньэтигэр олохтоох учуутал уонна краевед Иван Готовцев көҕулээһининэн устуоруйа уонна өрөбөлүүссүйэ түмэлэ аһыллыбыт. Түмэлгэ Петровскай Г.И. аата иҥэриллибитэ.
* Тохсунньу 31 — ХНТ Куттал суох буолуутун Сэбиэтэ Кэриэйэ сэриитин туһунан 90-с резолюцияны ылыммыт.

### Олунньу
* Олунньу 7 — Кэриэйэ сэриитэ: хомуньуустар диэки буолаллара уорбаламмыт 700 киһини Соҕуруу Кэриэйэ саллааттара өлөрбүттэр.

### Кулун тутар
* Кулун тутар 6 — Тымныы сэрии: АХШ-ка Этель уонна Юлиус Розенбергтары сууттааһын саҕаламмыт.
* Кулун тутар 9 — Югославияҕа Сэбиэскэй Сойууһу буруйдуур «Үрүҥ кинигэ» бэчээттэммит.
* Кулун тутар 14 — Кэриэйэ сэриитэ: ХНТ сэриилэрэ Сеулу иккистээн ылбыттар.

### Муус устар
* Муус устар 5 — Тымныы сэрии: Этель уонна Юлиус Розенбергтэри Сэбиэскэй Сойуус туһатыгар үспүйүөннээбиттэрин иһин АХШ суута өлөрөргө уураахтаабыт.

### Ыам ыйа
* Ыам ыйын 3 — ССКП Саха обуомун маҥнайгы секретарынан Борисов С.З. талыллыбыт.
* Ыам ыйын 4 — «Кыым» хаһыакка Саха сиринээҕи баартыйа обкомун пленума Илья Винокуровы  обкуомун бастакы сэкиритээриттэн устубутун туһунан биллэриитэ тахсыбыт.
* Ыам ыйын 18 — Кэриэйэ сэриитэ: ХНТ Кытайы утары, Хотугу Кэриэйэни өйүүрүн иһин, экономическэй санкция биллэрбит.
* Ыам ыйын 23 — "17 пууннаах сөбүлэҥ" быһыытынан Тибиэт Кытай састаабыгар төттөрү киирэр. 18-19 үйэлэргэ Кытай Тибиэти бас билэр эбит буоллаҕына, Синьхай өрөбөлүүссүйэтин кэнниттэн 1912-1951 сылларга Тибиэт тутулуга суох олорбут. Бу сөбүлэҥи Далай Лаама бастаан тэлэгирээммэнэн бигэргэппитэ, ол эрээри сыл аҥаара буолан баран күһэлэҥинэн баттаммыт сөбүлэҥ диэбитэ, билиммэтин биллэрбитэ.

### От ыйа
* От ыйын 4 — Уильям Шокли көһүүлээх транзисторы айыы туһунан биллэрбит.

### Ахсынньы
* Ахсынньы 10 — "Правда" хаһыакка "Саха литературатын остуоруйатын сөпкө сырдатар туһугар" диэн Борисов С.З. ыстытыйата бэчээттэммит. Кулаковскай А.Е., Софронов А.И. уонна Неустроев Н.Д. туһунан "Три якутских просветителя-реалиста" диэн кинигэ автора Башарин Г.П. остуоруйа фальсификаторынан буруйдаммыта.
* Ахсынньы 27 — Нам оройуонугар Дьокуускайтан 90 км сиргэ Ли-2 сөмүлүөт мотуордара аккаастаан саахалламмыт. Сөмүлүөтүнэн Бүлүүгэ көтөн испит 20 киһи (14 пассажир, 6 экипаж) бары өлбүттэр.

## Төрөөбүттэр
* Тохсунньу 10 — Александр Иванов — көҥүл тустууга 1976 сыллааҕы Олимпийскай оонньуу үрүҥ көмүс призера, норуоттар ардыларынааҕы кылаастаах уонна ССРС спордун маастара, ССРС 2 төгүллээх көҥүл тустууга чемпиона, 3 төгүллээх призера, Дьокуускай куоратын Ытык киһитэ (1998), «Хотугу сулус» уордьан кавалера (2006).

* Тохсунньу 18 — Варламова Галина Ивановна — Кэптукэ — эбэҥки суруйааччыта.
* Муус устар 1 — Филиппов Василий Васильевич, техника ноука дуоктара, профессор.
* Муус устар 25 — Михайлов Куприян Васильевич — П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театрын артыыһа.
* Ыам ыйын 10 — Васильев Федор Федорович (10.05.1951—20.07.1994) — сахалар сэриигэ сыһыаннарын чинчийбит историк-этнограф, история билимин кандидата.

* От ыйын 1 — Иванова Полина Николаевна — саха дьахталларыттан бастакы композитор.
* От ыйын 22 — Олег Газманов — Арассыыйа эстрадатын ырыаһыта.

* Атырдьах ыйын 7 — Андросов Виталий Тимофеевич — мелодист, ырыаһыт
* Атырдьах ыйын 10 — Ааллаах Үүн бөһүөлэккэ Мария Погодаева — судаарыстыба уонна түмэт дьайыксыта.

* Балаҕан ыйын 5 — Анатолий Чомчоев — аармыйа эпиһиэрэ (1969-1990 сс.), полковник, Чернобыль саахалын ликвидатора, учуонай, Ил Түмэн бастакы ыҥырыытын дьокутаата, Үөһээ Бүлүү улууһун баһылыга (1992 с.), СӨ Гражданскай оборуонаҕа судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэстээтэлэ (1992-1994 сс.).
* Сэтинньи 7 — Кирилл Семенов — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, тылбаасчыт, СӨ үтүөлээх артыыһа.
* Сэтинньи 19 — Данилова Надежда Ивановна — филология билимин доктора.
* Сэтинньи 28 — Борисов Андрей Саввич, ил уонна култуура диэйэтэлэ, режиссер.

## Өлбүттэр
* Герценберг Константин Рудольфович, 1923 сыллаахха ВКП(б) Саха обкомын сэкрэтээрэ.
* Тукайнов Илья Яковлевич (1905—1951) — норуот үөрэҕириитин уонна культура эйгэтигэр үрдүк таhаарыылаахтык үлэлээбит салайааччы, Саха АССР биллиилээх государственнай уонна общественнай деятелэ
* Тохсунньу 23 — Сидорова Софья Петровна, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэт президиумын бэрэсэдээтэлэ.
* Муус устар 17 — Жирков Марк Николаевич, саха композитора.

* Муус устар 29 — Людвиг Витгенштейн (1889 с.т.), Австрия бөлүһүөгэ, математикалыы логиканы олохтооччу.

* Ыам ыйын 3 — Федоров Дмитрий Самсонович - Миитэрэй Таас (1914 - 1951) - поэт, прозаик.
* Ыам ыйын 31 — Саввин Андрей Андреевич — Өндөрүүскэ (21.11.1896—31.05.1951).