От ыйын 22

**От ыйын 22** диэн Григориан халандаарыгар сыл 203-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 204-c күнэ). Сыл бүтүө 162 күн баар.

## Бэлиэ күннэр
* Буокса аан дойдутааҕы күнэ
* Аан дойдутааҕы Мэйии күнэ
*  — Дойду прессатын күнэ
*  — Өрөбөлүүссүйэ күнэ.	1994 сыллаахха Яхья Джамме салалталаах бөлөх былааһы былдьаабыт
*  — Эсватини хоруоллукка (урукку аата Свазиленд) **Уопсастыба күнэ**
*  — Таджикистан Өррөспүүбүлүкэтигэр Судаарыстыба тылын күнэ
*  — Мас олордуу күнэ
*  — **Хари Саравак** (Саравак күнэ), бу күн 1963 сыллаахха билигин Малайзия Федерациятыгар киирэр Саравак штаат Британия хоруонатыттан тутулуга суох буолбут

## Түбэлтэлэр
* 1099 — Крестоносецтар Иерусалим куоратын сэриилээн ылан баран манна бэйэлэрин хоруоллуктарын олохтообуттар.
* 1246 — Италия айанньыта 65 саастаах францисканнар уордьаннарын манааҕа Джованни да Плано Карпини европеецтартан бастакыннан Монгуол импиэрийэтин киин куоратыгар Каракорумҥа тиийбит.
* 1787 — Саха сиригэр бастакы археология хаһыытын Гавриил Сарычев оҥорбут: Халыма өрүс байҕалга түһэр сирин чугаһынан былыргы киһи олорбут сирин хаспыта. 1785—1793 сылларга ыытыллыбыт бөдөҥ эспэдииссийэ (саҕаланыытыгар эспэдииссийэҕэ 141 киһи киирэрэ) Халыманы уонна байҕал кытылын чинчийбитэ.
* 1793 — Шотландияттан төрүттээх чинчийээччи Александр Маккензи (Alexander Mackenzie) Канааданы илинтэн Чуумпу далайга диэри быһа охсубут бастакы европеец буолбут.
* 1814 — индеецтэр биэс биис-уустара Огайоҕа АХШ-ы кытта эйэлэспиттэр уонна Англияҕа сэриини биллэрбиттэр.
* 1913 — Саха уобалаһын күбүрүнээтэринэн олорбут Иван Крафт Дьокуускайтан Красноярскайга көһөн барбыт.
* 1929 — КВЖД-ны былдьаһан ССРС уонна Кытай сэриилэрэ саҕаламмыт.
* 1930 — ССРС-ка Колхозцентр холкуостаахтар хамнастарын харчынан буолбакка көлөһүн күнүнэн аахсалларын туһунан быһаарыы ылбыт.
* 1934 — Охуоскайга кииннээх Лаамы-Эбээн национальнай уокуруга суох буолбут, оройуоннара Алын Амыр уобалаһыгар (кэлин Хабаровскай кыраай) киирбиттэр.
* 1944 — Судаарыстыбалар ыккардыларынааҕы валюта пуондата тэриллибит.
* 1954 — ССКП Киин кэмитиэтэ (ЦК КПСС) "Дьоҥҥо чөл олох пропагандатын күүһүрдэр миэрэлэр тустарынан" уураах ылыммыт. Мантан ыла Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн арыгыһыттары сэмэлиир, чөл олоҕу, физкультураны көҕүлүүр хампаанньа саҕаламмыт.
* 1977 — Кытайга Мао Цзэдун өлбүтүн кэннэ былаас былдьаһыытын кэмигэр Дэн Сяопин былааска төннүбүт. Кини салайыытынан Кытай экэниэмикэтэ балысхан сайдыы суолугар турбута.
* 1989 — Таджик тыла Таджикистан судаарыстыбаннай тыла буолбут.

## Төрөөбүттэр
* 1596 — Михаил Фёдорович (1645 с. өлб.), нуучча ыраахтааҕыта (1613 сылтан өлүөр диэри), Романовтар династияларын бастакы бэрэстэбиитэлэ. Нуучча хаһаактара аан бастаан Саха сирин бу ыраахтааҕы саҕана булбуттара, Дьокуускайы олохтообуттара.
* 1822 — Грегор Иоганн Мендель — Австрия биолога уонна ботанига, наследственность туһунан үөрэх сайдыытыгар сүҥкэн оруолу оонньообут учуонай.
* 1887 — Густав Герц — ниэмэс физигэ, Нобель бириэмийэтин физикаҕа 1925 сыллааҕы лауреата.
* 1895 — Павел Сухой — сэбиэскэй авиаконструктор, ССРС-ка реактивнай авиацияны төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ.
* 1928 — Кирилл Горохов (26.11.1964 өлб.) — Саха Сирин өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи устуоруйатын, аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар устуоруйаларын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.
* 1933 — Прокопий Ефремов (20.01.1992 өлб.) — саха фольклорун чинчийээччи, дулгаан фольклорун хомуйбут тарбахха баттанар дьонтон биирдэстэрэ, ССРС билимнэрин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ. 1965 сыллаахха Государственнай антирелигиознай издательство архыыбыгар (Москуба) Гавриил Ксенофонтов «Эллэйадатын» булбуттаах.
* 1946 — Мирей Матье — француз ырыаһыта.
* 1948 — Зинаида Курчатова — саха живописеһа.
* 1951 — Олег Газманов — Арассыыйа эстрадатын ырыаһыта.
* 1983 — Кирилл Толмацкай (Децл) — Арассыыйа рэп-толорооччута.
* 1990 — Нерюнгри куоракка Евгения Колодко — ядроны быраҕар спортсменка.

## Өлбүттэр
* 1826 — Джузеппе Пьяцци — Церера астероидын арыйбыт Италия астронома.
* 1958 — Михаил Зощенко (1894 төр.) — нуучча сэбиэскэй суруйааччыта, драматург, сценарист уонна тылбаасчыт. Нуучча литэрэтиирэтин классига.