Боруссия Дортмунд

**Боруссия Дортмунд** () диэн Германия Дортмунд куоратыттан (Хотугу Рейн-Вестфалия сирин үһүс улахан куората) төрүттээх футбол кулууба.

Германияҕа ордук биллэр уонна титуллаах кулууптарыттан биирдэстэрэ буолар («Бавария» кэнниттэн иккис миэстэни ылар). «Бавария» уонна «Хамбург» кулууптары кытта УЕФА Чемпионнар Лигатын кыайбыт үс ниэмэс кулууптарыттан биирдэстэрэ.

1909 сыллаахха олохтоммута. Бастакы Германия чөмпүйүөнэ аатын 1950-с сыллар иккис аҥаарыгар сүүйбүтэ, оттон 1963 сыллаахха «Боруссия» профессионал Бундеслиганы тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ буолбута.

## Сүрүн билиилэрэ

* Толору аата: *Ballspielverein Borussia 09 e. V. Dortmund*
* Хос ааттара: «Хара-саһархайдар» (*Die Schwarzgelben*), «Тойон ыҥырыалар» (*Hummeln*)
* Стадиона: «Сигнал Идуна Парк» (*Signal Iduna Park*)
* Стадион киэҥэ: 81 365 көрөөччү (Германияҕа ордук улахан).
* Сүрүн утарсааччылара: «Шальке 04» (маннык оонньууну *Рурдааҕы дерби* диэн ааттыыллар). Ону тэҥэ «Бавария» кулуубу кытта *[[Дер Классикер]]* диэн ааттаах улахан күрэстэһиини оҥороллор.
* Кыттааччылара: 2023 сыллаахха кулууп 189 000 тахса кыттааччылааҕа.
* Бас тренера: Нико Ковач

## Устуоруйата

### Эрдэтээҥҥи сыллар

Кулууп 1909 сыл ахсынньы 19 күнүгэр *Zum Wildschütz* («Тыа сааһыттар») диэн ааттаах сиргэ, биир семинарист оҕолоро түмсэн тэрийбиттэрэ. Олор такыйааччылара, пастор Девальд, футболтан сиилээн кэлэҕэһэ буолан, спорт куруһуогар киллэриэн баҕарбат этэ. 18 саастаах уол, Франц Якоби салайааччылаах, пастор сүбэтин истибэккэ, футболга бэйэлэрэ кулууп тэринэллэр.

«Боруссия» диэн аат латыын тылыгар Пруссия диэн суолталаах уонна ыксатыгар баар пиибэ оҥорор собуот аатыттан ылыллыбыт.

Бастаан хамаанда *үрүҥ-халлаан күөҕэ балаһалаах футболкаларынан, кыһыл балаһанан* уонна *хара шорталарынан* оонньуур этэ. Билиҥҥи хара-саһархай дьүһүннэрэ 1913 сыллаахха баар буолбуттара. Бастакы сылларыгар кулууп уокуруктааҕы лигаларга оонньообута.

### Бастакы чөмпүйүөннэр ааттара (1950-с сыллар)

* 1956-1957 сыллар: «Боруссия» историятыгар бастакытын Германия чөмпүйүөнэ буолбута. 1956 сыллаахха финалга Карлсруэны 4:2 ахсаанынан, оттон 1957 сыллаахха Хамбургу 4:1 ахсаанынан кыайбыта.

### Куубак куубактарын кыайыы (1966)

* 1963 сыл: Саҥа тэриллибит Бундеслигаҕа киирбитэ.
* 1966 сыл: Дьобуруопа Куубак куубактарын финалыгар «Ливерпуль» кулуубу 2:1 ахсаанынан эбии бириэмэҕэ кыайан, «Боруссия» Германия кулууптарыттан бастакынан Дьобуруопатааҕы трофейы сүүйбүтэ.

### Улахан итэҕэстэр (1970–1980-с сыллар)
1972 сыллаахха «Боруссия» Бундеслигаттан тахсыбыта, ол эрээри 1976 сыллаахха төннүбүтэ. Бу кэмҥэ кулууп үбүн-харчытын ыарахаттарын көрсүбүтэ.

### Алтан үйэ (1990-с сыллар)

* 1990-с сыллар: Кулууп тиллиитин кэмигэр киирбитэ. Онуоха Дотмунд куорат мээринэн Фред Кнауп баарынан, кулууп үбүн-харчытын балаһыанньата тупсубута.
* Отто Рехагель уонна Михаэль Майер салайыыларынан кулууп ситиһиилэрэ үрдээбитэ.
* 1997 сыл: Тренер Оттмар Хитцфельд салайабылынан, «Боруссия» УЕФА Чемпионнар Лигатын финалыгар «Ювентус»-у 3:1 ахсаанынан кыайбыта. Ол сыл эмиэ Континеннардааҕы куубагы ылбыта.

### Саҥа үйэ

* 2000-с сыллар: 2002 сыллаахха кулууп Германия чөмпүйүөнэ буолбута, ол эрээри кэлин сүрдээх улахан финансовай ыарахаттары көрсүбүтэ, ол түмүгэр стадионнарын аатын атыылыырга күһэллибиттэрэ (*Вестфаленштадион* —> *Сигнал Идуна Парк*).
* Юрген Клопп эпохата (2008–2015): Эдэр тренер Юрген Клопп кэлиэҕиттэн «Боруссия» саҥалыы тыыннаах кулууп буолбута.
** 2011-2012 сыллар: Германия чөмпүйүөнэ аатын иккитэ кэтэҕитинии сүүйбүтэ.
** 2012 сыл: Германия Кубогын уонна Чөмпүйүөн аатын биир кэмҥэ сүүйэн, *«Дубль»* оҥорбута.
** 2013 сыл: Чемпионнар Лигатын финалыгар тиийбитэ, онно «Баварияҕа хотторбута.
* Клопп кэннинээҕи кэм:
** 2017-2021 сыллар: DFB-Pokal Кубогын (Германия Кубогын) сүүйбүтэ.
** 2023 сыл: Бундеслига чөмпүйүөнэ буоларга олус чугаһаабыта, бүтэһик туурга оонньууларын тэҥнээн, титул «Бавария»-ҕа барбыта.
** 2024 сыл: УЕФА Чемпионнар Лигатын финалыгар үһүс төгүлүн тиийбитэ, онно «Реал Мадрид»-ка хотторбута.

## Ситиһиилэрэ

### Германия
* **[[бундеслига|Германия чемпиона]]**
** **Чемпион** (**8**): 1956, 1957, 1962/63, 1994/95, 1995/96, 2001/02, 2010/11, 2011/12
** *Вице-чемпион* (**11**): 1949, 1961, 1965/66, 1991/92, 2012/13, 2013/14, 2015/16, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23
* **[[германия футбол куубага|Германия куубага]]**
** **Кыайыылаах** (**5**): 1964/65, 1988/89, 2011/12, 2016/17, 2020/21
** *Финалист* (**5**): 1962/63, 2007/08, 2013/14, 2014/15, 2015/16
* **[[Германия футбол лиигатын куубага]]**
** *Финалист*: 2003
* **[[Германия суперкуубага]]**
** **Кыайыылаах** (**6**): 1989, 1995, 1996, 2013|2013, 2014|2014, 2019|2019

### Аан дойдутааҕы
* **[[УЕФА чемпион лигата]]**
** **Кыайыылаах**: 1997
** *Финалист (2)*: 2013, 2024
* **[[УЕФА куубактаахтар куубага]]**
** **Кыайыылаах**: 1966
* **[[УЕФА куубага]]**
** *Финалист (2)*: 1993, 2002
* **[[Континеннардааҕы куубак]]**
** **Кыайыылаах:** 1997

## Сигэлэр
* Кулууп сайта
* Стадион сайта