open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атласов Семен Владимирович

200px|thumb|right|Атласов Семен Владимирович
**Атласов Семен Владимирович** (17.06.1938—20.10.2002) — Саха сиригэр сүөһү иитиитин чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1938 сыллаахха бэс ыйын 17 күнүгэр Саха АССР Уус-Маайа улууһугар Күп нэһилиэккэ төрөөбүт.
* 1967 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1967—1969 сс. — Саха государственнай университетын ССРС историятын кафедратыгар ассистент, младшай научнай үлэһит.
* 1969—1972 сс. — Саха государственнай университетын аспирана.
* 1973—1983 сс. — бүтүн история кафедратыгар ассистент, старшай преподаватель.
* 1979 с. — историческай билим кандидатыгар «История развития животноводства в Якутии» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1983—1988 сс. — Саха государственнай университет доцена.
* 1988-1991 сс. — РНА СС ТЛИ Институт Хотугу норуоттар гуманитарнай проблемаларыгар салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1991—1992 сс. — РНА СС ТЛИ Институт история салаатын старшай научнай үлэһитэ.
* 1993—1995 сс. — Саха государственнай университет историко-юридическай факультетын декана.
* 1996—2002 сс. — Саха государственнай университет историческай факультетын бүтүн история кафедратыгар преподаватель.
* 2002 сыллаахха алтынньы 20 күнүгэр олохтон туораабыт.
С.В. Атласов — Саха Сиригэр аграрнай сыһыаннарга специалист быһыытынан биллэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Вопросы животноводства в трудах [[Башарин Георгий Прокопьевич|Г.П. Башарина]]*». - Якутск, 1991.
* «*Концепция возрождения традиционных отраслей хозяйства*». - Якутск, 1991.
* «*История развития скотоводства и коневодства в Якутии*» (1917—1928 гг.) (Якутск, 1992) - монография.
* «*Традиционные отрасли хозяйства в [[Эбээн-Бытантай улууһа|Эвено-Бытантайском районе]]*» (1991).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Афанасьев Петр Саввич

**Афанасьев Петр Саввич** (15.07.1928—10.08.2000) — саха тылын түөлбэ тылларын чинчийбит лексиколог учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.
   
## Олоҕун олуктара
* 1928 сыллаахха от ыйын 15 күнүгэр Саха АССР Бүлүү улууһун Тоҕус нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1955 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1946—1955 сс. — учууталлыыр.
* 1955—1958 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалыгар аспирант.
* 1958—1968 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1965 с. — филологическай билим кандидатыгар «Говор верхоянских якутов» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1968—1969 сс. — тыл, литература уонна история Институтун старшай научнай үлэһитэ.
* 1969—1986 сс. — Саха государственнай университет саха тылыгар уонна литературатыгар кафедратыгар преподаватель.
* 1970 с. — доцент.
* 1986—1989 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1989—1991 сс. — ведущай научнай үлэһит.
* 1991 сыллаахтан — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын тылы үөрэтиигэ салаатын старшай научнай үлэһитэ.
* 2000 сыллаахха атырдьах ыйын 10 күнүгэр олохтон туораабыт.
П. С. Афанасьев саха диалектологиятыгар, лексикологиятыгар уонна лексикографиятыгар специалист быһыытынан биллэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Говор верхоянских якутов*» (Якутск, 1965), монография.
* «*Диалектологический словарь якутского языка*» в соавт. (М., 1976).
* «*Краткий толковый словарь якутского языка*» в соавт. (Якутск, 1994).
* Учебное пособие для студентов ЯГУ «*Якутская лексикография*» (Якутск, 1976).
* «*Лексикология якутского языка*» (Якутск, 1977). 
* Учебник «*Якутский язык. Морфология*», в соавт.

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Барашков Петр Петрович

200px|thumb|right|Барашков Петр Петрович
**Барашков Петр Петрович** (27.07.1910—21.03.1990) — саха тылын фонетикатын уонна түөлбэ тылын чинчийбит учуонай, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС НА Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ.

## Олоҕун олуктара
* 1910 сыллаахха от ыйын 27 күнүгэр Саха уобалаһыгар Бороҕон улууһун 2-c Суотту нэһилиэгэр (билигин Уус Алдан улууһугар киирэр) төрөөбүтэ.
* Дьокуускайдааҕы педагогическай институкка үөрэнэ сылдьыбыта.
* 1929—1934 сс. — оскуолаҕа учууталлыыр.
* 1934—1937 сс. — Дьокуускайдааҕы педрабфакка преподаватель.
* 1937 с. — Саха АССР СНК иһинэн тыл уонна культура Институтун научнай үлэһитэ.
* 1941—1945 сс. — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
* 1945—1947 сс. — ССРС НА Дьокуускайдааҕы базатын тыл, литература уонна история Институтугар тыл уонна сурук-бичик секторын сэбиэдиссэйэ.
* 1947 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1990 сыллаахха кулун тутар 21 күнүгэр олохтон туораабыта.
П. П. Барашков саха тылын фонетикатыгар уонна диалектологиятыгар биир бастакы специалиһа, саха тылын таба суруйуунан дьарыктаммыта.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Звуковой состав якутского языка*» (Якутск, 1953), монография.
* «*Фонетические особенности говоров якутского языка*» (Якутск, 1986). 
* «*Краткий терминологический словарь*» (Якутск, 1955).
* «*Орфографический словарь литературного якутского языка*» (Якутск, 1956). 
* «*Алфавит и орфография якутского языка*» в соавт. (Якутск, 1939).
* «*Орфографический справочник якутского литературного языка*» в соавт. (Якутск, 1940).
* «*Грамматика якутского языка. Фонетика и морфология*» в соавт. (М., 1940).
* «*Диалектологический вопросник якутского языка*» в соавт. (Якутск, 1940).
* «*Очерк развития якутского литературного языка в советскую эпоху*» в соавт. (Л., 1975). 
* Учебник «*Грамматика якутского языка (синтаксис)*» (Якутск, 1949—1974).
* Учебник «*Саха тыла (синтаксис)*».
* «*Диалектологический атлас якутского языка*» в соавт.
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Брагина Дарья Григорьевна

200px|thumb|right|Брагина Дарья Григорьевна
**Брагина Дарья Григорьевна** — устуоруйа билимин дуоктара.

## Олоҕун олуктара
* 1948 сыллаахха муус устар 15 күнүгэр Саха АССР Горнай улууһугар Бэрдьигэстээх нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1972 с. — Москватааҕы историко-архивнай институты бүтэрбитэ.
* 1972—1974 сс. — РСФСР ЦГА младшай научнай сотрудник (Москва к.).
* 1974—1979 сс. — ССРС НА этнографияҕа Институтын аспирана.
* 1979—1986 сс. — ССРС НА СС Якутскайдааҕы филиалын ТЛИ Институтыгар младшай научнай үлэһит.
* 1982 с. — историческай билим кандидатыгар «Современные этнические процессы в Центральной Якутии» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1986—1988 сс. — Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын институтын общественнай билимнэргэ уонна омук тылларыгар кафедратын преподавателэ, сэбиэдиссэйэ, Саха государственнай университет бүтүн историяҕа кафедратын доцена, Санкт-Петербургдааҕы киинэ уонна телевидение университетын Дьокуускайдааҕы филиалын директора.
* 2001 с. — Санкт-Петербургдааҕы киинэ уонна телевидение университетын Дьокуускайдааҕы филиалын профессора.
* 2003 с. — историческай билим докторыгар «Этнические и этнокультурные процессы в РС(Я) в 70—90-е гг. ХХ в.» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
 
Д. Г. Брагина этносоциологияҕа, политологияҕа специалист быһыытынан биллэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Современные этнические процессы в Центральной Якутии*» (Якутск, 1985), монография.
* «*Современные этнокультурные процессы*» (Якутск, 1996), монография.
* «*Ориентация и потребление якутского населения в области культуры*» (Культурное строительство Советской Якутии. — Якутск, 1984).
* «*О некоторых аспектах современных этнических процессов у якутов в Центральной Якутии*» (Социально-культурные процессы у народов Севера и Сибири. — Якутск, 1985).
* «*Семья у якутов*» (Семья и семейные отношения у народов Сибири и Севера. — М.,1990).
* «*О некоторых аспектах современного этно-культурного развития народа саха*» (Гуманитарные науки. — Сб. научных трудов ЯГУ. — Якутск, 1994).
* «*О современной ситуации в этно-социальном развитии народа саха*» (Вузовская наука. К 50-летию Великой победы. — Якутск, 1995).
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Васильев Николай Васильевич

**Васильев Николай Васильевич** (05.11.1938—11.04.1990) — эбээн уонна эбэҥки омуктар үөрэххэ, идэҕэ сыһыаннарын чинчийбит социолог учуонай, бөлүһүөпүйэ билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1938 сыллаахха сэтинньи 5 күнүгэр Саха АССР Эдьигээн улууһун Конаратыгар төрөөбүт.
* 1963 с. — Иркутскайдааҕы омук тылларын государственнай институтун бүтэрбит.
* 1963—1968 сс. — Эдьигээн улууһун оскуолатыгар английскай тыл учуутала.
* 1968—1973 сс. — партийнай, комсомольскай үлэ.
* 1973—1976 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1977—1985 сс. — ССРС БА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтугар социологическай чинчийии секторыгар старшай лаборант, младшай научнай үлэһит.
* 1978 с. — философия билимнэрин кандидатыгар  «Социально-профессиональные перспективы эвенов и эвенков Якутской АССР в условиях развитого социализма» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 1986—1990 сс. — Норуот үөрэҕириитин Эдьигээннээҕи салаатыгар методист, инспектор.
Н. В. Васильев — социолог, Саха Сирин норуоттарын социальнай сайдыыларын чинчийбит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Социально-профессиональная мобильность эвенков и эвенов Якутии*» (Новосибирск, 1981), монография. 
* «*Жизненные планы эвенков и эвенов - выпускников сельских школ и их реализация*» (Сб.: Изменения в составе и культурно-техническом уровне рабочего класса и крестьянства Сибири. — Новосибирск, 1974). 
* «*Жизненные планы выпускников сельских школ и их реализация*» (В кн.: Современный детерменизм и социальное предвидение. — Новосибирск, 1974). 
* «*Характер и тенденции социально-профессиональных перемещений эвенской и эвенкийской молодежи*» (Кн.: Сельская молодежь Якутии. — Якутск, 1976). 
* «*Опыт изучения удовлетворенности трудом у эвенов и эвенков*» (Сб.: Опыт социологических исследований труда, образования и воспитания молодежи Сибири. — Новосибирск, 1977). 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Васильева Дора Егоровна

**Васильева Дора Егоровна**  (1938.12.12—14.04.2018) — литературовед, ырытааччы, тыл үөрэҕин билимин доктора. Билим Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ. 1990 сылтан Арассыыйа Суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.

## Олоҕун олуктара
* 1938 сыллаахха ахсынньы 12 күнүгэр Саха АССР Бүлүү куоратыгар төрөөбүт.
* 1962 с. — Иркутскайдааҕы омук тылын педагогическай институтын бүтэрбит.
* 1962—1966 сс. — Дьокуускайдааҕы речной училищеҕа, Покровскай орто оскуолатыгар английскай тылы үөрэтэр.
* 1966—1968 сс. — телевидение Дьокуускайдааҕы студиятын редактора.
* 1968—1971 сс. — ССРС НА СС Якутскайдааҕы филиалын аспирана. "ССРС нуораттарын литературалара" диэн идэлээх бүтэрбитэ.
* 1971—1981 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1973 с. — филологическай билим кандидатыгар «Творчество Н. Г. Золотарева — Якутского» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1985—1996 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1995 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин докторыгар «Национальное и общечеловеческое в якутской литературе» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 1997—1999 сс. — ведущай научнай үлэһит.
* 2000—2008 сс. — главнай научнай үлэһит.
* 2008 сыллаахтан старшай научнай үлэһит.
Д. Е. Васильева — биллэр литературовед, литератураны ырытааччы.
Чинчийиилэрин сүрүн хайысхата - аныгы саха прозатын уонна оҕо уонна эдэр ыччат литератураларын сайдыыларын кыһалҕалара. Бүгүҥҥү күҥҥэ Д. Васильева үс монографиялаах, икки ыстатыйалар хомуурунньуктаах, 150ча билим уонна билим-кэбэҕэс ыстатыйалаах. Кини сүрүн үлэлэрэ саха прозата сайдыытын историятыгар, биллиилээх саха суруйааччылара Н. Г. Золотарев — Якутскай, Софрон Данилов, В. С. Яковлев — Далан, В. С. Соловьев — Болот Боотур, Н. А. Лугинов уонна да атыттар айар үлэлэрин чинчийиигэ анаммыттар.

## Сүрүн үлэлэрэ

## Кинигэлэрэ

* Саха суруйааччылара оҕолорго. - Дьокуускай, 1980.

## Наҕараадалара уонна ытык ааттара
* Российскай Федерация культуратын үтүөлээх үлэһитэ
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх  үлэһитэ
* РНА Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ
* Казахстан «Алаш» литературнай бириэмийэтин лауреата

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера 
* Васильева Дора Егоровна
Васильева Нина Дмитриевна

200px|мини|Васильева Нина Дмитриевна
**Васильева Нина Дмитриевна** — историческай билим кандидата, РНА Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх ветерана.

## Олоҕун олуктара
* 1960 сыллаахха тохсунньу 26 күнүгэр Саха АССР Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Моорук нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1991 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1992—1998 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1998 с. — историческай билим кандидатыгар «Шаманство в Якутии. 1920—30-е гг.» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1998—2001 сс. — научнай үлэһит.
* 2001—2008 сс. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийии Институтын старшай научнай үлэһитэ.
* 2008 сыллаахтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.
Н.Д. Васильева — Саха Сирин норуоттарын культуураларын уонна итэҕэлин историятыгар биллибит специалист.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Якутское шаманство. 1920—30-е гг.*» (Якутск, 2000) — монография.
* «*Шаманство в первые годы советской власти*» (История ХХ века: Якутия в контексте всемирной истории. — Якутск, 2001).
* «*Евреи*» (Якутия - наш общий дом. — Якутск, 2001).
* «*Spiritual Culture of the Sakha People: History and Modernity*» (Сб. Indigenous Ecological and Cultural Traditions in Yakutia: history ethnography politics. — Tonoku University, Sendai, 2003).
* «*Культурное пространство Якутии: от традиционной культуры к профессиональному искусству*» (Россия и Якутия: сквозь призму истории. — Якутск, 2007).
* «*[[Серошевскай Вацлав|В. Серошевский]] о якутском шаманстве*» (Od pradziejow wspoiczesnosc: archeologiczne wedrowki/ pod red. M.Gioska I J. Maika. — Lodz, 2007).
* «*Конфессиональное пространство Якутии в первой трети ХХ века*» (Художественное наследие национальных литератур ХХ века в общероссийском культурном пространстве: проблемы взаимодействия. Якутск, 4—6 октября 2006 г. /Мат. Всероссийской научной конференции. — Якутск, 2007).
* «*Этнокультурное развитие народов севера Якутии в 1920-1930-х гг. (к постановке проблемы)*» (Человек и север: антропология, археология, экология. — Тюмень, 2009).
* «*Политика советской власти в Якутии к религии и ее служителям в 1920-1930-х гг.*» (Исследования российской Арктики: прошлое, настоящее, будущее. Мат. науч. конференции, посвященные Международному полярному году (2007—2008). Архангельск, 16—17 декабря 2008 г. — Архангельск, 2008).
* «*Современные этнокультурные процессы у коренных народов Арктики: проблемы взаимодействия*» (Художественное образование в культурном пространстве Арктики. Мат. Междунар. научно?практ. конф. Якутск, 26—27 ноября 2009. — Якутск, 2009).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Винокурова Людмила Егоровна

200px|thumb|right|Винокурова Людмила Егоровна
**Винокурова Людмила Егоровна** — судаарыстыба диэйэтэлэ Максим Аммосов олоҕун уонна үлэтин чинчийэр учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1962 сыллаахха атырдьах ыйын 21 күнүгэр Дьокуускай куоракка төрөөбүт.
* 1981 с. — Дьокуускайдааҕы 1 №-дээх педагогическай училищены бүтэрбит.
* 1981—1997 сс. — Маҕан орто оскуолатыгар учууталлаабыт.
* 1989 с. — Саха государственнай университетын историко-филологическай факультетын бүтэрбит.
* 2004 с. — историческай билим кандидатыгар «М. К. Аммосов: эволюция взглядов на общественно-политическое и культурное развитие Якутии. 1920—1928 гг.» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 2004—2006 сс. — научнай үлэһит.
* 2006 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «М. К. Аммосов и общественно-политические события в Якутии (1920—1928 гг.)» (2007) — монография.
* «Экономические воззрения М. К. Аммосова» (Сб.: Санжиевские чтения — Улан-Удэ, 2003).
* «Музей природы и охотничьего промысла Аллаиховского улуса» (Сб.: Взаимодействие культур народов Якутии в ХIХ—ХХ вв. — Якутск, 2003).
* «Модернизационные процессы государственного строительства в Якутии 1920—1922 гг. К вопросу об автономии» (Сб.: Республика Саха (Якутия): от автономии к современной государственности. — Якутск, 2003).
* «Издание книг на якутском языке. 1920—1930-е годы» (Сб.: Якутия — форпост освоения Северо-Востока Сибири, Дальнего Востока и русской Америки (ХVII—ХХ века). — Якутск, 2004).
* «М. К. Аммосов и развитие Алданской золотопромышленности» (Алданский улус: История. Культура. Фольклор. — Якутск, 2004).
* «М. К. Аммосов и национально-культурное возрождение народов Якутской автономной республики. 1920—1928 гг.» (Сб.: Этносы Сибири. Прошлое. Настоящее. Будущее. — Красноярск, 2004).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
DOSBox

**DOSBox** — эргэ DOS (дисковай операционнай систиэмэ) эмулятора. Билиҥҥи көмпүүтэрдэргэ сыыһатык эбэтэр ончу үлэлээбэт оонньуулары сүүрдэргэ туттуллар. Эмулятор аһаҕас куодтаах буолан Linux, FreeBSD, Windows, Mac OS X, iOS, OS/2, BeOS, KolibriOS, Symbian OS, Android операционнай систиэмэлэргэ баар. Бүтэһик версията — 0.74, 2010 сыл бэс ыйын 12 күнүгэр тахсыбыт. Босхо программа, GNU GPL лицензияннан тарҕанар. Суруллубут программируйдуур тыла — C уонна C++.

## Кыаҕа
thumb|DOSBox
* DOSBox быстахтык MS-DOS систиэмэни, BIOS тохтобул вектордарын уонна IBM PC аппараат чааһын эмуляциялыыр. Онно дьиҥнээх x86-процессор даҕына, оригинааль MS-DOS копията даҕына наадата суох.
* i386 процессор хамаандатын нобуордаах процессорга инструкция динамиик трансляцията туттуллар.
* x86ʼны кытары сөп түбэспэппэт процессордарга бүтүн эмуляция буолар. Онтон сылтаан эмулятор күүскэ бытаарар.
* Билэ систиэмэ бүтүн эмуляцията — һост-систиэмэ борустуой паапкатын ыалдьыт-систиэмэ дискатын курдук баайыахха син.
* Графика эмуляцията — текст режима, Hercules, CGA, EGA, VGA, VESA уонна S3 Trio 64 бүтүн эмуляцията.
* Тыас эмуляция — Adlib, PC Speaker, Tandy, Sound Blaster, Game Blaster, Disney Soundsource, Gravis Ultrasound, MPU-401 уонна Innovation SSI-2001.
* Илим эмуляция — TCP/IP протокуолунан модем эмуляцията, IPX илим туннелиҥа.
* 0.70 версияҕа 876 оонньуу бүтүннүү, тыраабыла суох үлэлиир.

## Туруоруу
Эмуляцияланар систиэмэ түргэнэ көмпүүтэртэн уонна специааль файлга суруллар туруоруулартан тутулуктаах. Хамаандалартан DOSBoxʼка COMMAND.COM интерпретатор сорох хамаандалара үлэлиир. Ол быыһыгар Z: диискаҕа сорох специааль .COM-программалар бааллар:
* MOUNT — локааль директориялары уонна CD-ROM дьиҥнээх диска курдук баайыы;
* MEM — босхо өйүл хас хаалбытын көрдөрөр;
* CONFIG — туруорууну билэҕэ харыстабыл;
* LOADFIX — баар өйүлү аҕыйатыы (дьиҥ былыргы өлбөх өйүлүнэн туттубат программаларга аналлаах);
* IMGMOUNT — CD-ROM диска ойуутун баайыы;
* BOOT — диска ойуутун сүүрдүү (атын ОС'ы сүүрдэр кыах, холобур Windows 95);
* IPX хамаандалара — IPX-илими туруоруу уонна үлэлэтии.

## Тыраабыллар
* Бары атын эмулятордар курдук DOSBox быдан күүстээх көмпүүтэргэ (ураты ордук процессорга) наадыйар.
* Көмүскэммит режим үлэтэ өссө даҕына мөлтөхтүк үлэлиир, ол иһин маннык эрэ режимҥа үлэлиир оонньуулар (1995 сыл кэнниттэн оҥоһуллубут оонньуулар өлбөх аҥаара) сыыһатык үлэлииллэр.
* LPT-порт эмуляцията суох, ол иһин LPT-күлүүстээх программалар үлэлээбэттэр.
* MS-DOS уонна PC аппаратуурата бүтүннүү эмуляцияламаттар, ол иһин Windows 95 эбэтэр Windows 98 ыарарҕатан DOSBoxʼка үлэлииллэр.

## Сигэлэр
DOSBox.com
Григорьев Никита Спиридонович

200px|thumb|right|Григорьев Никита Спиридонович
**Григорьев Никита Спиридонович** (14.12.1906, Күүкэй нэһилиэгэ, Сунтаар улууһа — 23.01.1989) — тыл билимнэрин кандидата

## Олоҕун олуктара
* 1906 сыллаахха ахсынньы 14 күнүгэр Саха уобалаһын Сунтаар оройуонугар Күүкэй нэһилиэгэр  төрөөбүт.
* 1930 с. — Иркутскайдааҕы государственнай университеты бүтэрбит.
* 1924—1927 сс. — учууталлаабыт.
* 1927—1930 сс. — Иркутскайдааҕы государственнай университетка үөрэммит.
* 1930—1931 сс. — Дьокуускайдааҕы педагогическай техникум, преподаватель.
* 1931—1936 сс. — Якутснабторг тэрилтэ дьыалаҕа салайааччыта, Саха АССР наркомпросс национальнай библиотекатыгар учуонай секретарь.
* 1936—1937 сс. — Саха АССР СНК иһинэн тыл уонна культура Институтун секторын сэбиэдиссэйэ.
* 1937—1941 сс. — квалификация үрдэтиитин уонна курстарыгар уонна аспирантураҕа үөрэнэр.
* 1942—1943 сс. — Саха АССР үөрэҕириигэ Министерствотын оскуолаларга инспектора.
* 1946 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Имя прилагательное в якутском языке» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 1947 с. — саха тылын уонна литературатын кафедратын доцена.
* 1947—1980 сс. — Дьокуускайдааҕы педагогическай институт, преподаватель.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Книга для чтения для малограмотных*» (Якутск, 1935).
* «*Грамматика якутского языка для 5-6-х классов. Фонетика и морфология*» (М., 1938).
* «*Книга для чтения по русскому языку для 5-х классов якутских школ*» (М., переиздавалась три раза; в соавт. с С. С. Филипповым).
* «*Орфографический словарь якутского литературного языка*» (Якутск, 1942; в соавт. И. Барашковым).
* «*Книга для чтения в якутских школах для малограмотных*» (Якутск, 1943, 1955).
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Төрүччү

**Төрүччү** — дьон уруулуу-аймахтыы сыһыаннарын көрдөрөр ойуу эбэтэр сурук. Үксүгэр киһи бэйэтэ үөскээбит аҕатын эбэтэр ийэтин ууһун чинчийэн суруйуута ааттанар. Төрүччүгэ хаан уруулар, тастыҥ аймахтар бары киирэллэр. 

Төрүччү диэн эбии аймахтар ааттарын холбоһуктара ааттанар.

Былыр сахалар аан маҥнай *биистэргэ* арахсар эбиттэр. Ол курдук, хара маҥнайгыттан 3 биис баара - Омоҕой бииһэ, Эллэй бииһэ, Улуу Хоро бииһэ.

Биис 9 *аҕа ууһуттан* турар. Аҕа ууһа диэн биир өбүгэлээх (кини төрүт диэн ааттанар) улахан уруу-аймах холбоһуга.  
*Үйэ* эбэтэр *сүһүөх* диэн төрүттэн ьахсыбыт көлүөнэлэр ааттаналлар. 
:1-кы сүһүөх дьон  - ийэ уонна аҕа.
:2-с сүһүөх дьон  - оҕолор.
:3-с сүһүөх дьон - сиэннэр.
:4-с сүһүөх дьон - сиэнчэрдэр.
:5-с сүһүөх дьон - сыҕаннар.
:6-с сүһүөх дьон - сыҕанчардар.
:7-с сүһүөх дьон - ытыттар.
:8-с сүһүөх дьон - кэдьиэрдэр.
:9-с сүһүөх дьон - сыдьааннар.

Дьиэ кэргэн диэн кэргэннии дьон оҕолорун кытта холбоон ааттаналлар. 
Эр уонна ойох бэйэ бэйэлэригэр кэргэн диэн буолаллар. 
Бииргэ төрөөбүт оҕолор дьуорту (оҕолор) диэн ааттаналлар. 
Төрөппүт ийэтэ эбэ, аҕата - эһэ диэн буолаллар. Төрөппүт эбэтэ  - хос эбэ, аҕата - хос эһэ. 
Дьуорту кыргыттартан улахан кыыс - аҕас, кырата - балыс диэн буолаллар.
Дьуорту уолаттартан улахана бии диэн, кырата - ини.
Уруу диэн чугас, хаан аймахтар. Аймах диэн уруулар холбоһуулара. 
Ырааҕынан эбэтэр умнуллубут аймахтар умсуор диэн буолаллар. 
Сурус (сурдьу) - дьиэ кэргэҥҥэ кыра саастаах уол. 

Дьахтарга эрин ийэтэ ийэ хотун, аҕата - аҕа тойон диэн буолаллар. Эрин биитэ - бии тойон, инитэ - ини тойон; аҕаһа - аҕас хотун, балыһа - балсы хотун. 

Эр киһиэхэ ойоҕун ийэтэ ийэ кылын диэн, аҕата аҕа кылын эбэтэр төркүт диэн буолар. Инитэ уонна биитэ ини кылын уонна бии кылын диэн буолаллар. Аҕас хотун, балыс хотун - ойоҕун аҕаһа уонна балыһа. Балыс хотун эбии күрэ дэнэр.  

Кэргэннии дьон аҕалара бэйэ бэйэлэригэр түҥүр диэн буолаллар. Ходоҕой диэн ийэлэрэ ааттаналлар. 

Күтүөт диэн кыыһын, аҕаһын эбэтэр балыһын эрэ ааттанар. 
Бииргэ төрөөбүт кыргыттар эрдэоэ бэйэ бэйэлэригэр биллэх диэн буолаллар. Улахан биллэх, кыра биллэх диэн арахсаллар. 
Бииргэ төрөөбүт уолаттар ойохторо: бэргэн - бии ойоҕо; бадьа - ини ойоҕо. 

Абаҕа диэн аҕа биитэ (инитэ); таай - ийэ биитэ (инитэ). 
Абаҕа оҕолоро: абаҕа аҕас, абаҕа балыс, абаҕа бии, абаҕа ини. 
Аҕа эбэтэр ийэ аҕаһа (балыһа) эдьиий диэн буолар.
Готовцева Лина Митрофановна

**Готовцева Лина Митрофановна** — сомоҕо домохтору үөрэтэр саха лингвист учуонайа, тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1960 сыллаахха тохсунньу 11 күнүгэр  Саха АССР Алексеевскай оройуонугар (билигин Таатта улууһа) төрөөбүт.
* 1982 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1982—1983 сс. — Саха государственнай университетын немец омук тылларын факультетын немец филологиятын кафедратын ассистена.
* 1983—1985 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтын лексикология уонна лексиграфия салаатыгар стажер-исследователь.
* 1985—1988 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1989—1990 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын лексикология уонна лексикография салаатын старшай лаборана.
* 1990—1994 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1994 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Фразеологические единицы с соматическим компонентом языка саха как объект сопоставительного изучения» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1995—1996 сс. — научнай үлэһит.
* 1996—2000 сс. — РФ Ис органнарын Министерствотын иһинэн юридическай Институт Дьокуускайдааҕы филиалын омук тылыгар кафедратын сэбиэдиссэйэ.
* 2001—2003 сс. — Саха Сирин НА гуманитарнай чинчийии Институтын аныгы тыллар процесстарын үөрэтии Киинин салайааччыта.
* 2004—2008 сс. — ведущай научнай үлэһит.
* 2004 г. — старшай научнай үлэһит.
Л. М. Готовцева саха тылын лексикологиягытыгар, лексикографиятыгар, фразеологиятыгар идэтийэр специалист.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Якутско-русский тематико-идеографический словарь фразеологизмов*» - 2004 г. 
* «*Структурно-семантические особенности субстантивных, адъективных, адвербиальных фразеологических единиц якутского языка*» -2009 г.
* «*Из истории изучения соматических фразеологизмов языка саха*» (Сб.: Актуальные проблемы в исследовании германских языков (когнитивный аспект изучения лексикона. - М., 2001).
* «*Фразообразовательная активность компонентов-соматизмов*» (Сб.: Современные языковые процессы в Республике Саха (Якутия). - Новосибирск, 2003).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Данилова Анна Николаевна

200px|мини|Данилова Анна Николаевна
**Данилова Анна Николаевна** — фольклорист учуонай, филологическай билим кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1975 сыллаахха атырдьах ыйын 16 күнүгэр Сунтаар улууһун Сиэйэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1998 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1998—2001 сс. — Саха Сирин НА аспирана.
* 2002 сыллаахтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт младшай научнай үлэһитэ.
* 2008 с. — филологическай билим кандидатыгар «Образ женщины богатырки в якутском олонхо» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
А.Н. Данилова саха героическай эпоһыгар, олоҥхоҕо, идэтийэр.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «Именные формулы в олонхо «Кулун Куллустуур» // Молодые ученые и гуманитарная наука. — Якутск: ИГИ АН РС(Я), 2002. 
* «Попытка творения школьником якутского олонхо о девушке-богатырке» // Эпос и дети: Материалы региональной научно-практической конференции «Эпос и дети», Якутск, 26—30 марта 2003 г. — Якутск: Изд-во РНМЦ, 2003. 
* «Из истории собирания фольклора в зоне заречных улусов» // Якутский архив. — Якутск: Изд-во ЯНЦ, 2004. — № 1. 
* «Структура и семантика олонхо о женщинах-богатырках» // Молодые ученые и гуманитарная наука. — Якутск: ИГИ АН РС(Я), 2004. 
* «Изображение девушек-айыы в якутском олонхо» // «Далбар Хотун» («Якутяночка»). — Якутск: «Бичик», 2006. — № 3. 
* «Роль коня в именной формуле персонажей олонхо» // Проблемы устойчивого развития табунного коневодства. — Якутск: ИГИ АН РС(Я), 2006.  
* «Эпосы о женщинах-богатырках» // Наука и образование. — Якутск: Изд-во АН РС(Я), 2006. — № 4. 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Гурвич Илья Самуилович

200px|thumb|right|Гурвич Илья Самуилович
**Гурвич Илья Самуилович** (07.07.1919—12.03.1992) — устуоруйа билимин доктора, ССРС Государственнай бириэмийэтин лауреата.

## Олоҕун олуктара
* 1919 сыллаахха от ыйын 7 күнүгэр Минскай куоракка төрөөбүтэ.
* 1941 с. — Москватааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ.
* 1941—1946 сс. — Саха АССР Өлөөн толорута суох орто оскуолатын директора.
* 1946—1950 сс. — ССРС НА этнографияҕа Институтын аспирана.
* 1949 с. — историческай наука кандидатыгар «Оленекские и анабарские якуты» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1950—1952 сс. — ССРС НА Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтын научнай үлэһитэ.
* 1952—1956 сс. — Миклухо-Маклай аатынан этнография Институтын старшай научнай үлэһитэ.
* 1955—1989 сс. — ССРС НА этнографияҕа Институтын Хоту уонна Сибиир салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1966 с. — историческай билим доктора аат иҥэриллэр. 
* 1981 с. — «Современные этнические процессы в СССР» тиэмэҕэ коллективнай монографиятын иһин ССРС государственнай бириэмийэтинэн лауреатын аата иҥэриллэр.
* 1989—1992 сс. — ССРС НА этнографияҕа Институтын Хоту уонна Сибиир салаатыгар ведущай научнай үлэһит.
* 1992 сыллаахха кулун тутар 12 күнүгэр олохтон туораабыта.
И.С. Гурвич — этногенез уонна Хоту норуоттар этническай устуоруйаларыгар биллиилээх чинчийээччи.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*История Якутской АССР*» (Т. II. – М., 1957), (гл. 10, 11, 13, 15, 19, 21)
* «*Общественный строй у народов Северной Сибири*» (М., 1970) ) (гл. 1, 8, 14).
* «*Корякский национальный  округ*»  (М.,  1960;  в  соавт.  с К.Г.Кузаковым).
* «*Этническая история Северо-Востока Сибири*» (М., 1966) - монография.
* «*Современные этнические процессы в СССР*» (М., 1977).
* «*К вопросу о картографировании элементов духовной культуры народов Сибири*» (Народы и языки Сибири: Ареальные исследования. - М., 1978).
* «*Полвека автономии народностей Севера СССР*» (Советская этнография. — 1980. - № 6).
* «*Коллекция музеев США по народам Северо-Западной Америки и Сибири*» (Советская этнография. - 1980. - № 5; в соавт. с Р.Г.Ляпуновой).
* «*Основные направления этнографических исследований Сибири*» (Сб. Гуманитарные исследования в Сибири: итоги и перспективы. - Новосибирск, 1984).
* «*Сохранение этничности у народностей Севера СССР*» (Этнические процессы в СССР и США. – М., 1986).
* «*Современные этнокультурные процессы у народностей Крайнего Севера (Проблемы современного, социального развития народностей Севера)*». – Новосибирск, 1987; в соавт. с Ю.В.Бромлеем).
* «*Этнокультурное развитие народностей Севера в условиях научно-технического прогресса на перспективу до 2005 года*» (Концепция развития. - М., 1989; участие).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Софронеев Петр Спиридонович

**Софронеев Петр Спиридонович** (12.07.1919—04.07.1978) — сахалар XVIII үйэтээҕи олохторун-дьаһахтарын үөрэппит чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1919 сыллаахха от ыйын 12 күнүгэр Саха уобалаһыгар Кэбээйи улууһун Тыайа нэһилиэгэр дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт.
* 1939—1942 сс. — учууталлаабыт.
* бэс ыйа 1942 — олунньу 1946 — Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт, 1943 сыл сэтинньититтэн Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт.
* 1946—1950 сс. — учууталлаабыт.
* 1954 с. — Саха государственнай педагогическай Институтун бүтэрбит.
* 1954—1956 сс. — учууталлаабыт.
* 1956—1959 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1959—1964 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтун младшай научнай үлэһитэ.
* 1964—1970 сс. — ТЛИ Институтун учуонай секретара.
* 1970—1975 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1971 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Якуты в первой половине  XVIII века» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын көмүскээбит.
* 1975—1978 сс. — старшай научнай үлэһит.
* 1978 сыллаахха от ыйын 4 күнүгэр өлбүт.
 
## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Якуты в первой половине XVIII в.*» (Якутск, 1972) — монография. 
* «*О Тамгинском заводе (документ)*» (Сб.: Научные сообщения ЯФ СО АН СССР. — 1961. — № 6). 
* «*О хозяйстве якутов в первой половине XVIII в*.» (Докл. на XIV научной сессии ЯФ СО АН СССР. — 1964). 
* «*О развитии товарно-денежных отношений в Якутии конца XVII-первой половины XVIII века*» (Сб.: Из истории Якутии XVII-XIX вв. — Якутск, 1965). 
* «*Об организационно-хозяйственном укреплении колхозов Якутской АССР в послевоенный период*» (Сб.: История рабочего класса, крестьянства и интеллигенции национальных районов Сибири (Улан-Удэ, 1971)). 
* «*Изучение истории и источниковедения Якутии*» (Якутск, 1971). 

## Наҕараадалара
* «Бойобуой өҥөлөрүн иһин» мэтээл (1944)
* «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин 1941-1945 сс.» мэтээл (1945)
* Саха АССР Үрдүкү Сүбэтин Президиумун Ытык грамотата (1974)

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* 
* Айкаров А. Көтүтүүгэ хаалбыты ситэрэн // Кыым. — 1971. — Ыам ыйын 26 к.  
* Иванов М. Астык чинчийии // Кыым. — 1971. — Балаҕан ыйын 26 к.
Спиридонова Инна Егоровна

**Спиридонова Инна Егоровна** — социология билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1963 сыллаахха алтынньы 12 күнүгэр Саха АССР Ленинскэй оройуонун Маар нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1986 с. — Саха государственнай университетын историко-филологическай факультет историческай салаатын бүтэрбит.
* 1988—1990 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы научнай Киинин ТЛИ Институтын этническай уонна социальнай процесстарга старшай лаборана.
* 1990—1991 сс. — Санкт-Петербургдааҕы государственнай университет социологияҕа факультетын стажер-чинчийээччитэ.
* 1992—1999 сс. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийиилэрин Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1996 с. — социология билимнэрин кандидатыгар «Межэтническое взаимодействие и профессиональная художественная культура: историко-социологический аспект (на материале Республики Саха (Якутия)» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын көмүскээбит.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Этнокультурное взаимодействие и межнациональные отношения в Якутии: Опыт историко-социологического исследования*» (Новосибирск, 1999) - монография.
* «*Социальная и культурная дистанции. Опыт многонациональной России*» (М., 1998) - в соавт., монография.
* «*Этносоциальное развитие Республики Саха (Якутия): потенциал, тенденции, перспективы*» (Новосибирск, 2000) - в соавт., монография.
* «*Социальное неравенство этнических групп: представления и реальность*» (М., 2002) в соавт., монография.
* «*Межэтническое взаимодействие в сфере профессионального искусства (введение в проблему)*» (в сб.: Национальные отношения в регионах страны: история и современность. - Якутск, 1992).
* «*Взаимодействие якутской и русской духовных культур в работах Г.П.Башарина*» (в сб.: Проблемы социально-экономической и общественно-политической истории Якутии: Материалы науч. конференции, посвященной 80-летию Г.П.Башарина. —Якутск, 1993).
*  «*Взаимодействие духовных культур народов Якутии*» (в сб.: Национальная политика в регионе. По материалам Республики Саха (Якутия). - Якутск, 1993).
* «*Современные этнокультурные процессы в Якутии (по материалам республиканского социологического исследования)*» (в сб.: Культурное взаимодействие народов Республики Саха (Якутия): история и современность. - Якутск, 1995).
* «*Народы Якутии: проблемы этнокультурного взаимодействия*» (в сб.: Республика Саха (Якутия) на рубеже ХХ-ХХI веков: укрепление государственности. - Новосибирск, 1997).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Строгова Екатерина Алексеевна

**Строгова Екатерина Алексеевна** — история билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1969 сыллаахха ыам ыйын 3 күнүгэр Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ.
* 1992 с. — Саха государственнай университет историко-юридическай факультетын бүтэрбитэ.
* 1992—1993 сс. — история учууталынан үлэлиир.
* 1994—1995 сс. —  Е. Ярославскай аатынан Хоту омуктар историяларын уонна культураларын музейын пропагандаҕа салаатын методиһа.
* 1995 с. —  Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийиилэрин Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1996—2003 сс. —  Саха республикатын НА аспирана.
* 2003—2007 сс. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийиилэрин Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 2004 с. — историческай билим кандидатыгар «Русское население Якутии в XVIII в. (историко-демографическое исследование)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2008 сыллаахтан - РНА Сибиирдээҕи салаатын гуманитарнай чинчийиигэ уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт археологияҕа секторын научнай үлэһитэ.

## Үлэтин хайысхалара:
* археология; 
* этнография; 
* историческай демография; 
* Илин Сибиир нууччаларын революция иннинээҕи социальнай историялара;
* казачество историята. 

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Петр Бекетов: страницы биографии*» (Якутск: история и современность. - Якутск, 2002).
* «*Середина деревня (о семейном строе приленских крестьян конца XVIII в.)*» (Сибирь на этапе становления индустриального общества в России (XIX - нач. XX в.).- Новосибирск, 2002).
* «*Этнография и фольклор русских старожилов Аллаиховского улуса как пример сохранения сибирских традиций*» (Проблемы сибирской идентичности; в соавт. О.И.Чарина. - СПб, 2003).
* «*Структура и социальный состав семей русского населения Якутии во второй половине XVIII в.*» (Наука и образование. - 2003. - № 2).
* «Изменения социального состава русского населения Якутии в первой половине XVIII в.» (Исследования молодых ученых: межвуз. Сб. ст. Вып.V. - Улан-Удэ,  2003).
* «Древности заполярной Колымы» (Нижнеколымский улус: история, культура, фольклор; в соавт. С.П.Кистенев. - Якутск, 2003).
 
## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Софронов Артур Карпович

200px|thumb|right|Софронов Артур Карпович
**Софронов Артур Карпович** (18.08.1952—21.06.1991) — Саха сиригэр билим устуоруйатын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1952 сыллаахха атырдьах ыйын 18 күнүгэр Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ.
* 1976 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 1976—1977 сс. — ЫБСЛКС Дьокуускайдааҕы горкомун инструктора.
* 1977—1979 сс. — Саха государственнай университетыгар үлэлиир, старшай лаборант.
* 1979—1981 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирана.
* 1981—1990 сс. — ТЛИ Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1983 с. — устуоруйа билимин хандьыдаатыгар «Формирование и развитие научной интеллигенции в Якутской АССР» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1990—1991 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы научнай Киинин архыыбын сэбиэдиссэйэ.
* 1991 сыллаахха бэс ыйын 21 күнүгэр олохтон туораабыта.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Начальный этап советского научного строительства в Якутии. (1920-1930 гг.)*» (Сибирь в прошлом, настоящем и будущем. Сибирь социалистическая. - Вып. 2. - Новосибирск, 1981. - С. 157). 
* «*Этапы формирования научной интеллигенции в Якутии*» (Образование и наука в Сибири. - Новосибирск, 1982. - С. 89). 
* «*Наука в Якутии в годы войны*» (Сибирь в Великой Отечественной войне. - Новосибирск, 1985. - С. 249. 
* «*Организация науки в Якутии*» (Развитие науки в Сибири: методология, историография, источниковедение; в соавтор. с Ю.Н.Ермолаевой. - Новосибирск, 1986. - С. 133). 
* «*Развитие науки в Якутии в послевоенный период (1946-1961 гг.)*» (Исторический опыт освоения Сибири. - Вып. 2. - Новосибирск, 1986. - С. 152). 
* «*Роль Комиссии АН СССР по изучению производительных сил в развитии науки в Якутии*» (Великая Октябрьская социалистическая революция и социалистические преобразования в Сибири. - Новосибирск, 1987. - С. 141). 
* «*Из истории создания и деятельности Якутского филиала АН СССР. (1947-1957 гг.)*» (Социально-исторические аспекты организации науки в Сибири. - Новосибирск, 1989. - С. 73). 

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Сивцева Надежда Сергеевна

200px|thumb|right|Сивцева Надежда Сергеевна
**Сивцева Надежда Сергеевна** — саха уонна нуучча тыллара Саха сирин суруйааччыларын айар үлэлэригэр ирээттэрин, тыллар алтыһыыларын үөрэппит чинчийээччи, филология билимин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1931 сыллаахха атырдьах ыйын 18 күнүгэр Оренбургскай уобалас Тоцкай ороцуонун Суворовскай бөһүөлэгэр төрөөбүтэ.
* 1953—1954 сс. — учууталлыыр.
* 1956 с. — Ленинградтааҕы А.И. Герцен аатынан педагогическай институуту бүтэрбитэ.
* 1956—1963 сс. — учууталлыыр.
* 1963—1964 сс. — Саха государственнай университетын аспирана.
* 1964—1966 сс. — Москватааҕы М.В. Ломоносов аатынан государственнай университет аспирана.
* 1966—1969 сс. — учууталлыыр. 
* 1968—1972 сс. — В.И. Ленин аатынан ССРС Госбиблиотекатын редактора, старшай редактора, рекомендательнай библиография салаатын главнай библиографа.
* 1970 с. — филологическай билим кандидатыгар «Последние песни Н.А. Некрасова и русская лирика 1870-х годов» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1972—1986 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын младшай научнай үлэһитэ.
* 1986—1987 сс. — научнай үлэһит.
* 1987—1991 сс. — РНА СС ТЛИ Институтын старшай научнай үлэһитэ.
* 1991 сылтан — РНА СС аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Поэт земли без окраин. Сергей Шевков*» (Полярная звезда. —  1981. — № 2).
* «*Явление двуязычного художественного творчества в современной поэзии Якутии*» (Сб.: Взаимодействие литератур народов Сибири и Дальнего Востока» (Новосибирск, 1982).
* «*Якутско-русские литературные связи на современном этапе*» (Сб.:  Историческая связь народов Якутии с русским народом. — Якутск, 1987).
* «*Традиции русской классики в творчестве основоположников якутской литературы*» (Сб.: Русско-якутские литературно-художественные связи. — Якутск, 1992).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник
Сивцева Наталья Александровна

**Сивцева Наталья Александровна** — Өксөкүлээх Өлөксөй үлэтин уонна саха тылын сиинтэксиһин чинчийэр учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1981 сыллаахха сэтинньи 12 күнүгэр Саха АССР Орджоникидзевскай оройуонун Улахан-Аан с. төрөөбүтэ. 
* 2003 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбитэ.
* 2003—2007 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 2007 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омук кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.
* 2007 с. — филология билимин хандьыдаатыгар «А. Е. Кулаковский и проблемы языковой политики 20-х гг. ХХ в. в Якутии» тиэмэҕэ диссэртээссийэтин ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
 
## Сүрүн үлэлэрэ
* «*К истории описания фонетической системы якутского языка: [[Бетлингк Отто|О.Н. Бетлингк]] и [[Кулаковский Алексей Елисеевич|А. Е. Кулаковский]]*» (Сб.: Немецкие исследователи на Алтае. - Горно-Алтайск, 2007).
* «*Об основных положениях [[Кулаковскай Алексей Елисеевич|А. Е.Кулаковского]] по составлению практической грамматики якутского языка*»  (Наука  и  образование.  -  2007. - 2).
* «*Воззрения [[Кулаковскай Алексей Елисеевич|А. Е. Кулаковского]] о звукоподражательных, образных словах, глаголах якутского языка*» (Вопросы гуманитарных наук. - 2007. - 1).
* «*А. Е. Кулаковский о якутском алфавите на основе кириллицы: практический аспект*» (Сб.: Языки и фольклор народов Севера. - Новосибирск, 2008).
* «*А. Е. Кулаковский о проблемах книгоиздания и книгораспространения*» (Сб.: Книжная культура Байкальского региона. - Улан-Удэ, 2008).
* «*Местоимения как средства связи в сложном синтаксическом целом (ССЦ) (на материале якутского языка)*» (Сб.: Актуальные проблемы изучения языка и литературы: языковое развитие и языковое образование Юга Сибири и сопредельных территорий. - Абакан, 2008).
* «*Сложное синтаксическое целое (ССЦ) на материале якутского языка: к постановке проблемы*» (Сб.: Актуальные проблемы общего и регионального языкознания - Уфа, 2008).
* «*Сложное синтаксическое целое (ССЦ) с аналитической скрепой прономинального типа онуоха (на материале якутского фольклорного текста)*» (Сб.: Наследие народов Центральной Азии и сопредельных территорий: изучение, сохранение и использование. - Кызыл, 2009).
* «*Типические места в структуре сложного синтаксического целого (ССЦ) якутского [[Олоҥхо|олонхо]]*» (Сб.: Актуальные проблемы изучения языка и литературы: языковая картина мира и языковая личность. - Абакан, 2009).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Самсонова Тамара Петровна

.
200px|thumb|right|Самсонова Тамара Петровна
**Самсонова Тамара Петровна** — саха литэрэтиирэтин чинчийээччи, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

## Олоҕун олуктара
* 1959 сыллаахха от ыйын 27 күнүгэр Саха АССР Хаҥалас улууһун Үөдэй с. төрөөбүт.
* 1986 с. — Томскайдааҕы государственнай педагогическай институту бүтэрбит.
* 1986—1994 сс. — Абый улууһун Үрүҥ Хайа уонна Хаҥалас улууһун Үөдэй орто оскуолаларыгар омук тылын, саха тылын уонна литературатын учууталынан үлэлиир.
* лыыр.
* 1994 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1995—1998 сс. — Саха республикатын НА аспирана.
* 1998—1999 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1999 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Творчество А. А. Иванова-Кюндэ» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 1999—2002 сс. — научнай үлэһит.
* 2003—2004 сс. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийии Институтун старшай научнай үлэһитэ.
* 2005—2007 сс. — Институт учуонай секретара.
* 2008 сылтан — РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт старшай научнай үлэһитэ.
 
## Сүрүн үлэлэрэ
* «*Художественный мир [[Күндэ|А. А. Иванова-Кюндэ]]*» (2004), монография.
* «*Литература Якутии ХХ века*» в соавт.
* «*Народные истоки и русская классика в лирике Кюндэ*» (Наука и образование. — 1998. — №3).
* «*[[Күндэ]] уонна Нуолур*» («Чолбон». — 2000. — № 1).
* «*Сэрии кэмин суруйбута*» («Чолбон». — 2002. — № 2).
* «*Чужды по судьбе, родня по вдохновенью...*» (В кн. «А. С. Пушкин и культура народов Якутии». — Якутск. — 2002)».
* «*Пролог пьесы С. П. Ефремова «Братья*» («Якутский архив». — 2002. — №4).
* «*Эстетическое отражение быта в стихотворении А. Е. Кулаковского «Городские девуш*ки» (В кн. «Якутск — в XXI веке». — Якутск. — 2002).
* «*Возможности интеграции на уроках якутской литературы*» (В кн. «Приоритетные направления развития науки в первой четверти XXI века: Опыт, проблемы, перспективы». — Якутск, 2002).
* «*О творчестве В. Ф. Гольдерова*» (Календарь знаменательных дат за 2002 г. — Якутск, 2002).
* «*О творчестве [[Седалищев Никифор Кирикович|Н. К. Седалищева — Дьүөгэ Ааныстырова]]*» (Календарь знаменательных дат за 2003 г. — Якутск, 2003).
* «*О творчестве И. Г. Иванова — Нуолур*»  (Календарь знаменательных дат за 2004 г. — Якутск, 2004).
* «*О творчестве И. П.Никифорова и Н. М. Андреева — Тюгюннюрова*» (Календарь знаменательных дат за 2005 г. — Якутск, 2005).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера
Борисов Андриан Афанасьевич

200px|thumb|right|Борисов Андриан Афанасьевич
**Борисов Андриан Афанасьевич** — устуоруйа билимин дуоктара.

## Олоҕун олуктара
* 1971 сыллаахха ыам ыйын 21 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1992 с. — Саха государственнай университетын историяҕа салаатын бүтэрбитэ.
* 1992 с. — РНА СС Дьокуускайдааҕы билимҥэ Киинин ТЛИ Институтын старшай лаборана.
* 1992—1995 сс. — РНА СС Дьокуускайдааҕы билимҥэ Киинин аспирана.
* 1995—1996 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1996—1997 сс. — научнай үлэһит.
* 1996 с. — историческай билим кандидатыгар «Улусная организация якутов в XVII в.» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 1997—2004 сс. — этнологияҕа чинчийии Киинин старшай научнай үлэһитэ.
* 2004 с. — Саха республикатын НА гуманитарнай чинчийии Институтын салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 2004 с. — история билимин докторыгар «Социальная история якутов в XVII - 50-х гг. XIX в.: общество, право, личность в условиях российской колонизации» тиэмэҕэ диисертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр
Үлэтин хайысхалара:
* этнография;
* сахалар социальнай уонна этническай историялара.

## Cүрүн үлэлэрэ
* «*Якутские улусы в эпоху [[Тыгын Дархан|Тыгына]]*» (Якутск, 1997) - монография.
* «*Якутское общество и обычное право в XVII - начале XX в.*» (М., 2002) - монография.
* «*Субэтнические подразделения якутов в XVII в.*»  (Историко-этносоциальные исследования:  региональные  проблемы (Сб. науч. трудов). - Новосибирск, 1998).
* «*Современное состояние теории происхождения народа саха*» (Археология Северо-Востока Азии: Астроархеология. Палеометрология / Отв. ред. А.Н.Алексеев. - Новосибирск, 1998).
* «*Исторический фольклор саха: типология образа кланового главы*» (Literatura ludova. Отв. ред. А.Кучинский. - Вроцлав, 2000. - NR6 (44) listopad-grudzen. (на польском яз.).
* «*Идея власти и традиционные общественные институты саха*» (Республика Саха (Якутия): путь к суверенитету; в соавт. с В.В.Ушницким. - Якутск, 2000).
* «*The First Yakut law of land relations*» (Indigenous Ecological Practices and Cultural traditions in Yakutia: history, ethnography, politics / Ed. By Takakura Hiroki. Center for Northeast Asian Studies. Sendai: Tohoku University, 2003. - Northeast Asian Studies Series).
* «*Реформы самоуправления якутов в 1760-1830-е гг.: люди и идеи*» (Азиатская Россия: люди и структуры империи. Омск, 2005).
* «*Бурятский улус/ хотон и якутский ыал в сравнительном рассмотрении: социально-демографический аспект*» (Сибирские чтения в РГГУ. 2009. № 4).
* «*Дискуссионные проблемы исторической демографии якутов второй половины XIX в. (историографический аспект)*» (Гуманитарные науки в Сибири. 2010. № 1).
* «*Социальная самоорганизация якутов: от ясачной волости к наслегу*» (Материалы Всероссийской научной конференции, посвященной 200-летию Н.Н.Муравьева-Амурского. Иркутск, 2010).
* «*Якутские исторические этюды*»  (Якутск, 2003).

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера