Аргунов Иван Александрович

**Аргунов Иван Александрович** (24.12.1922, Игидэй нэһилиэгэ, Таатта улууһа, Саха АССР — 27.10.1988) — социолог-учуонай, суруналыыс, история билимнэрин кандидата.

## Олоҕун олуктара
* 1922 сыллаахха ахсынньы 24 күнүгэр Саха АССР Таатта улууһугар Игидэй нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1941—1943 сс. — Томпо улууһун Кириэс Халдьаайы орто оскуолатыгар учууталлаабыт.
* 1943—1945 сс. — Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт. Украинаҕа, Польшаҕа, Германияҕа, Берлиҥҥэ тиийэ сэриилэспит.
* 1946—1954 сс. — редакция уонна издательство үлэтигэр араас дуоһунаска үлэлээбит. Икки сыл Саха АССР үөрэҕириитин миниистирин солбуйааччытынан үлэлээбит (1953—1954).
* 1950 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай институту бүтэрбит.
* 1954—1961 сс. — «Эдэр коммунист» уонна «Молодежь Якутии» хаһыаттарга редакторынан үлэлээбит.
* 1959—1971 сс. — Саха АССР суруналыыстарын Сойууһун правлениетын бэрэссэдээтэлэ.
* 1956 с. — ССКП КК Үрдүкү партийнай оскуолатын бүтэрбит.
* 1961—1965 сс. — «Советская Россия» хаһыат собкорреспондена.
* 1965—1970 сс. — «Кыым» уонна «Социалистическая Якутия» хаһыаттар холбоһуктаах редакцияларын редактора.
* 1970—1974 сс. — ССКП Дьокуускайдааҕы обкомун пропагандаҕа уонна агитацияҕа салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1970 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Партийное руководство начальным этапом культурной революции в Якутской АССР» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 1972 с. — старшай научнай үлэһит аата иҥэриллибит.
* 1974—1988 сс. — ССРС БА СС Дьокуускайдааҕы филиалын социологияҕа чинчийиилэрин лабораториятын сэбиэдиссэйэ.
* 1988 сыллаахха алтынньы 27 ыарахан ыарыыттан олохтон барбыт.
И. А. Аргунов — якутоведение бастакы чинчийээччитинэн биллэр, 40-н тахса билим үлэтин суруйбут. Маны таһынан партия киин комитетын бэчээккэ уоргана «Советская Россия» хаһыакка үлэлии сылдьан бүтүн дойдуга биллэр ыстатыйалары суруйбут үрдүк таһымнаах суруналыыс этэ.

## Сүрүн үлэлэрэ
* «У истоков социалистической культуры народов Якутии» (Якутск, 1971).
* «Кэпсээҥҥит, хайдах олороҕут?». — , 1979.
* «Социальное развитие якутского народа» (Новосибирск, 1985).
* «Социалистическая судьба якутского народа» (Якутск, 1986).
* «Социальная сфера образа жизни в ЯАССР» (Якутск, 1988).  

## Наҕараадалара уонна ытык ааттара
* «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан
* Емельян Ярославскай аатынан суруналыыстар бириэмийэлэрин лауреата (1980; «Кэпсээҥҥит, хайдах олороҕут?» кинигэтин иһин)
* Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ

## Аатын үйэтитии
* 1998 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимнэрин академията уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруналыыстарын Сойууһа И. А. Аргунов аатынан бастыҥ суруналыыстарга бириэмийэ олохтообут.
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенин 2010 сыл  алтынньы 18 күнүнээҕи 313 №-дээх Ыйааҕынан И. А. Аргунов аата Таатта улууһун киин библиотекатыгар иҥэриллибит.

## И. А. Аргунов туһунан
* Кульчицкий С. В., Николаева В. В., Луковцев В. С. // Известия Сибирского отделения АН СССР. Серия истории, филологии и философии. — 1987. — № 3. — Вып. 1. — С. 59. — *Рец. на монографию «Социальное развитие якутского народа»*. Новосибирск, 1985.  
* Борисяко А.  Виноват ли барометр? // Еженедельник АН СССР. Поиск.— 1989. — 18—25 декабря.  
* Светлое эхо: *Воспоминания об Иване Александровиче Аргунове* // , 1997.  
* Vytebsky P. *In the article «Yakuts».* In: Smith, Graham.1990. The Nationalities Questions in the Soviet Union. London, Longman, 1990.   
* Balzer M. *Homelands, leadership and self rule: observations on interethnic relations in the Sakha Republic.* In: Polar Geography, 1995, vol.19, № 4, pp. 284—305.  
* Khazanov A. *After the USSR: Ethnicity, nationalism and politics in the Commonwealth of Independent States*. Madison: University of Wisconsin Press, 1995.  
* Cruinshank J. and Argounova T. *Reinscribing Meaning: Memory and Indigenous Identity in Sakha Republic (Yakutia)*. In: Arctic Anthropology, 2000, vol.37, № 1, pp. 96—119.

## Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
* Кэргэнэ — Нестерова У. Н.
* Кыыһа — Аргунова-Лоу Татьяна Ивановна, философия билимнэрин доктора.

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Биобиблиографический справочник 
* Суруналыыс, учуонай Иван Александрович Аргунов