open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наруто

thumb|Наруто манга бастакы томун таhа

**Наруто** (, ) диэн Дьоппуон манга уонна биир ааттаах аниме сериала. Айааччыта уонна ойуулааччыта Масаши Кишимото. Айымньы ис хоhоонун сүрүн дьоруойа Наруто Узумаки диэн дьоҕурдаах ниндзя уола. Кини бэйэтин дэриэбинэтин басхана уонна ордук күүстээх ниндзя ууhа буолуон баҕа санаалаах (бу титул аата «хокаге»).

Манга бастакы баhа 1999 c. Shueisha диэн таhаарааччы компания Shonen Jump сурунаалын 43-с нүөмэригэр тахсыбыта. Билигин манга 47 томнаах уонна салгыы тахса турар. «Наруто» мангатынан Aniplex уонна Studio Pierrot компаниялар биир ааттаах аниме сериалы оҥорбуттара. Дьоппуоҥҥа кини TV Tokyo уонна Animax ТВ канаалларга 2002 с. алтынньы 3 к. саҕалаан көрдөрүллэр.

## OVA
«Наруто» биричиинэлэринэн аҕыс OVA тэриллибит. Олортон бастакытынан, «түөрт клистическай алтан холуннарыыны көрдөөһүн» (яп. Туох да көҥүлэ суох, көҥүл- босхо кырбыы- кырбыы, кырбыы- кырбыы сылдьабыт:Б: сагас), Нарато Конохамар, үһүс сиэнэ, сиэннэрэ, ким баҕарар баҕатын толорор. Скрытый Водопад дэриэбинэҕэ туох да харса суох хапсыһыы диэн ааттанан иккис, " геройум!» (яп. 滝隠れの死闘　オレが英雄だってばよ！ Ол курдук, ситэ- хото: — ор ГАИ эйю: даттээй!), Какаси Хатакаси салалтатынан эдэр ниндззтар ыаллыы дэриэбинэ баһылыгын дьиэтигэр арыаллыыллар. Бу оһуордар премьердара «Shonen Dump " сурунаал ыытыллар 2003 уонна 2004 сыллардааҕы Jump Fesa фестивалларыгар ыытыллыбыттара; кэлин бастакы уонна иккис түһүмэхтэр DVD- ка таһаарылыннылар. Үһүс, «Куйаар дуораана» (яп. Туох да киэҥ- куоҥ саалаҕа суугунуур ходуһалары тэһиинниир, суунар- тараанар уон устуука усталаах мультфильмы оҥорор. Кини табаарыстара эбэтэр бэйэтин сыыһаларын- халтыларын мэһэйдиир буолан, спортивнай күрэхтэһиилэргэ кыттар. Бу оһуокай сиэрийэҕэ хас да сөкүүндэ көстөрө да буоллар, өлбүттэр- сүппүттэр, тыыннаах да кэмнэригэр олорон ааспыт кэмнэригэр, сүрүннээн, туалеттарга тураллара кэрэхсэбиллээх. «Башкортостан "улахан спортивнай фестиваль" анимационнай киинэни кытта сэргэ таҕыста, американскай бэчээккэ аан бастакынан коллекциялаах бэчээккэ тахсыбыта. "Дьэ, хайдах эрэ хапсыһыы: дзенин гэнинов, улахан бойцов турнир» (яп. ついに激突！上忍VS下忍！！無差別大乱戦大会開催！！ Гэкитоцу! Дзе:нин тай гэнин!! Мусабцу дайрансэн тайкай кайсай!!), сылгыга тэрийбит ниндзя икки ардыларыгар саҥа күрэхтэһии туһунан кэпсэнэр. Бу таым дискэтэ Naruto оонньууларын японскай таһаарыы таымыгар: Черскэй 3рэх 2. Бэһис ОТВА "суолу көһөрүү" (яп. - Маҥнай маҥнайгынан рок:дзу, «The cassrods») ким- Кимэн, 2009 сыл күһүнүгэр, Сааскылаахха 7 №- дээх хамаандаҕа табаарыстарын кытта үөрэммитим. Алтыс «Джин и три желания» диэн ааттаах, сэттис киинэни кытта тахсыбыт гэнин аптаах лаампаны баһылааһын туһунан кэпсэнэр. Сэттис оһуокай-музыкальнай эбии ферма, Доҕордоһуу уонна Сааскылаанна кэпсээннэрин уонна кинилэр инники кыргыһыыларын туһунан кэпсэнэр сериал. Кэнники, ахсыс оһуохайдьыт Гаарын баар тунин аатынан экзамеҥҥа Наруто уонна Конохамар кыргыһыыларын туһунан кэпсиир.

## Быһаарыылар
Киин радио

Билэ:KIIN-logo.jpg

**КИИН РАДИО** (KIIN RADIO) ол эбэтэр "Киин куорат радиота" - Саха Сирин FM-долгуҥҥа тахсар радиостанцияларыттан биирдэстэрэ. Хабар сирэ Дьокуускай куорат, Мэҥэ-Хаҥалас улууһа уонна Нам улууһуа(103.6 FM долгуҥҥа). Салалтата Дьокуускайга баар, CTB бөлөххө киирэр.
Дьокуускай (аэропорт)

300px|thumb|right|Дьокуускай аэропода куйаартан

**Платон Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт** — Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин куоратын Дьокуускай аэропорда. «Туймаада» диэн официал буолбатах ааттаах.  

Муора таһымыттан 99 м. үрдүк, икки балаһалаах, сүрүнэ 3400 м. усталаах, иккиһэ 2500 м. усталаах (үлэлээбэт), бүрүллүүлэрэ цементобетон. IATA кода — YKS.
Бастакы кылаастаах аэродромнаах, көтөр аал бары тииптэрин ылар кыхтаах: Ил-62, Ил-76, Ил-86, Ил-96, Ту-154, A310, A319, Боинг 737, Боинг 757-200, Боинг 747, Боинг 777-300, DC-10, ону таһынан вертолеттар бары тииптэри.

2012 сыл бэс ыйын 29 күнүгэр 17,5 тыһ. кв. м. иэннээх саҥа терминал арыллыбыта. Комфорт уонна куттал суох буолуутун мээрэйигэр "С" класс международнай ирдэбиллэригэр эппиэттиир буолбут. Дьону аһарыытын кыаҕа чааска 700 пасскажирга дылы улааппыт. 3 телескопическай траптаах, 4 эскалатордаах уонна 6 лифтаах буолбут. Саҥа терминалга таһаҕаһы ылар зона баар, бизнес-кылааһынан көтөр пассажирдарга туспа зал баар. Аһыллыытыгар Россия транспорын миниистирэ Александр Нерадько «Билиҥҥи күҥҥэ дойдуга бу олох үчүгэй аэропорт буолла, Уһук Илин уонна Россия масштабын транспорын схематыгар биир сүдү суолталаах»" диэн эппит.

Аэропорка «Якутия», «Полярнай авиалиниялар», «Илин» хампаанньалар базаланар сирдэрэ.

Аан дойду саҥа авиация техникатын тыйыс тымныы усулуобуйаҕа тургутар аэропорт.

## Аэропорду туһанар хампанньалар уонна көтөр куораттара
300px|thumb|left|Дьокуускай аэропорт вокзаала
* *[[Алроса хампанньа Мирнайдааҕы көтөр предприятиета]]* (Ленскэй, Мирнэй)
* *[[Атлант-Союз]]* (Чита, Красноярскай)
* *[[Полярнай авиалиниялар]]* (Саха Сирин иһинэн көтөр)
* *[[S7]]* (Москва Домодедово, Новосибирскай)
* *[[Уральские авиалинии]]* (Санкт-Петербург, Екатеринбург)
* *[[Владивосток Авиа]]* (Хабаровскай, Владивосток)
* *[[Якутия_(авиакомпания)|Якутия]]* (Благовещенск, Харбин, Иркутскай, Хабаровскай, Красноярск, Магадан, Москва — Внуково, Нерюнгри, Новосибирскай, Омскай, Санкт-Петербург, Сеул, Сочи, Улан-Удэ, Владивосток)

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Сайт ГУП «Аэропорт Якутск» 
* Аэропорт Якутск в справочнике Aviapages.ru
Улуус дьонноро

**Улуус дьонноро**, (нууччалыы: Улусные люди). Нууччалар XVII үйэтинээҕи докумуоннарыгар маннык сахалар босхо дьоннорун (баайдартан, тойоннортон уонна кулуттартан ураты) ааттыыр этилэр.

Улуус дьонноруттан кыахтаахтары «лутчие люди» эбэтэр «лутчие мужики» диэн ааттыыр этилэр, онтон дьадаҥылары «худые людишки» диэн ааттыыллара.

## Ылыллыбыт сирэ
* *Энциклопедия Якутии*. Якутск, 2000.
Түһүү

**Түһүү** () — Англия биир улахан абааһылаах киинэтэ, улахан Сатурн куонкурска кыайбыта. Номинациятын аата "Саамай үчүгэй абааһылаах киинэ" диэн. Киинэ сир шаарын муннугар барытыгар көстөр, уопсайа 180 араас омук тылларынан бөрөбүөттэнэр.

## Сүжэта
Киинэ АХШ дойдутугар уһуллар, Аппалачи хайаларыгар. Арай биирдэ ол хайаҕа эдэр чүөчэлэр экстрималлыы сырыттахтарына, биир кыыска идиэйэ тиийэн кэлэр. Идиэйэтэ диэн ким да сылдьыбатах пещератыгар киирэн ол пещераны үөрэтэн бэйэлэрин ааттарынан ааттыах буоллаллар. Ону кыыс эппэт. Подругаларыгар сымыйалаан Бөрн пещерата диэн сымыйалыыр, онтон Бөрн пещера АХШ дойдутугар киэҥник биллибит туризм сирэ. Ону ол пещераҕа илдьибэккэ ол биллибэп көстүбэт пещераҕа илдьэр. Киинэ сүрүн сүжэта онтон ыла саҕаланар.

Онтон бары бараллар. Ким да сылдьыбатах пещератыгар тиийэллэр. Онно биирдэ билэллэр, Бөрн пещерата буотах эбит диэн. Бары паникалыыллар. Кыратык бэйэ бэйэлэрин кытта охсуһаллар. Оннук сырыттахтарына биир кыыстара киһи курдук абааһыны көрөр. Онно улаханнык аахайбаттар, галлюциянация дииллэр (ол иннинэ - ол кыыс оҕото уонна эрэ аварияҕа өлөллөр).

Абааһылары кытта охсуһаллар. Бары өлөллөр, биир кыыстан ураты, ол кыыс эмиэ ол абааһылар курдук абааһы пещера олохтооҕо буолан хаалар.

## Оруолларга
* Шона Макдональд — *Сара*
* Натали Джексон Мендоза — *Джуно*
* Алекс Рейд — *Бет*
* Саския Малдер — *Ребекка*
* Мианна Баринг — *Сэм*
* Нора-Джейн Нун — *Холли*

## Сигэлэр
* "Түһүү" киинэ сүрүн сирэйэ
Сулустар бөлөхтөрө

**Сулустар бөлөхтөрө**. Халлааны чинчийээччигэ ориентир буолар сулустар көстөр бөлөхтөрө.

Аан дойду астрономия холбоһуга 88 бөлөҕү билинэр. Таабылга латыын ааттара ааттыыр падежка бааллар, онтон үөскэтэр падеж туспа сулустары бэлиэтииргэ туһаныллар.

## Сигэлэр
* Astronet > Созвездия
* Stellarium - Астрономическая программа
* Подвижная карта звёздного неба
Антигуа уонна Барбуда

**Антигуа уонна Барбуда** ( *Antigua and Barbuda*) диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар арыы дойду. Антигуа уонна Барбуда диэн икки сүрүн арыылартан уонна өссө хас да кыра арыылартан турар.

## Дойду бэлиэ күннэрэ
* Ыам ыйын 6 — Үлэ күнэ
* Сэтинньи 1 — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1981)
* Ахсынньы 9 — Дойду дьоруойдарын күнэ

## Быһаарыылар
Багаама Холбоһуга

**Багаама арыылара** (*Багаамалар*, *Баҕаама Холбоһуга*, ) диэн Кариб байҕалын хоту өттүгэр баар ааҥыллыы саҥалаах дойду. Иэнэ 14 000 км², олохтоохторун ахсаана 330 тыһыынча кэриҥэ.

## Бэлиэ күннэрэ
* От ыйын 10 — Тутулуга суох буолуу күнэ (1973)
* Алтынньы 12 — Национальнай дьоруойдар күннэрэ эбэтэр Американы арыйыы күнэ
* Ахсынньы 26 — Джунканоо параад бастакы күнэ, иккис күнүгэр - Саҥа дьыл

## Быһаарыылар
Барбадос

**Барбадос** () диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар дойду.

## Барбадос бэлиэ күннэрэ
* От ыйын 26 — 1937 сыллааҕы үлэһиттэр өрө турууларыгар анаммыт дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр күн. Барбадоска бэлиэтэнэр кулуттааһынтан босхолонуу хас да күнүттэн биирдэстэрэ
* Атырдьах ыйын 1 — Эмансипация күнэ (Emancipation Day). Урукку Европа дойдуларын Кариб байҕаллааҕы холуонньаларыгар кулуттааһыны суох гыныыга сыһыаннаан бэлиэтэнэр күн
* Сэтинньи 30 — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1966)

## Быһаарыылар
Кууба (дойду)

**Кууба Өрөспүүбүлүкэтэ** () диэн Кариб арыы дойдута. Киниэхэ киирсэллэр Кууба уонна Хувентуд арыылар уонна хас да архипелагтар. Киин уонна ордук улахан куората Хавана. Иккис улахан куорат Сантиаго де Куба. Олохтоохторун ахсаана 11 млн.

## Кууба бэлиэ күннэрэ
* Ыам ыйын 17 — Аграрнай реформа күнэ
* От ыйын 3 — Уот бэстибээлэ (Fiesta del Fuego)
* От ыйын 26 — Омук өрө туруутун күнэ (). Монкаадаҕа 1953 сыллаахха Фидель Кастро салалталаах 160 киһи АХШ байыаннай баазатыгар саба түспүт күнэ.
* От ыйын 30 — Өрөбөлүүссүйэҕэ олохторун толук уурбут дьон күнэ
* Алтынньы 10 — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1868 сыллаахха Испанияттан тутулуга суох буолуу иһин 10 сыллаах сэрии саҕаламмытын бэлиэтииллэр
* Ахсынньы 2 — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* Ахсынньы 3 — Быраас күнэ
* Ахсынньы 8 Кариком (Кариб холбоһуга) — Кууба күнэ, Кууба Кариб дойдуларын кытта үгэс курдук сылаас сыһыанын кэрэһилээн (биллэрин курдук Куубаны элбэх дойду XX үйэ икки аҥаарыгар билиммэт этэ) 2002 сыллаахтан бэлиэтэнэр
* Ахсынньы 22 — Учуутал күнэ

## Быһаарыылар
Гренада

**Гренада** () диэн Кариб байҕалын соҕуруулуу илин өттүгэр баар арыы дойду. Гренада арыытыттан уонна алта кыра арыылартан турар. Иэнэ 344&nbsp;км², олохтоохторун ахсаана 110,000. Киин куората Сент Дьордьес.

## Гренада бэлиэ күннэрэ
* Алтынньы 25 — Махтал күнэ

## Быһаарыылар
Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ

**Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ** (, Гаити креоллыы: *Repiblik Ayiti*) диэн Кариб дойдута. Иэнэ 27,750 км2. Киин куората Порт-о-Пренс.

## Гаити бэлиэ күннэрэ
* Ыам ыйын 18 — Бастакы былаах күнэ.
* Бэс ыйын 12 — Оҕо көмүскэлин күнэ
* Бэс ыйын 22 — Бэрэсидьиэн күнэ
* Алтынньы 17 — Дессалин күнэ. Жан-Жак Дессалин (1758—1806) — Гаити тутулуга суох судаарыстыбатын олохтооччу, наассыйа дьоруойа
* Сэтинньи 18 — Аармыйа уонна Кыайыы күнэ. Вертьер аннынааҕы 1803 сыллааҕы кыргыһыыга олохтоохтор Наполеон ыыппыт экспедиционнай куорпуһун кыайбыттар
* Ахсынньы 5 — Арыйыы күнэ

## Быһаарыылар
Сент Киттс уонна Невис

**Сент Киттс уонна Невис Федерацията** () диэн Кариб байҕалын илинигэр баар арыы дойду. Сент Киттс уонна Невис диэн икки арыылартан турар. Иэнинэн уонна дьонун ахсаанынан Америка ордук кыра дойдута буолар.

## Бэлиэ күннэрэ
* Балаҕан ыйын 16 — Дьоруойдар күннэрэ. Бу күн дойдуга ордук туһаны аҕалбыт биэс дьоруойу чиэстииллэр, 1996 сыллаахха бу туһунан анал сокуон ылыныллыбыта, бастакы бэлиэтээһин 1998 сыллаахха Роберт Левеллин Брэдшоу диэн уруккута идэлээх сойуустар активистара, онтон бастакы премьер-миниистир буолбут киһи төрөөбүт күнүгэр буолбута.
* Балаҕан ыйын 19 — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1983 сыллаахха)

## Быһаарыылар
Сент Лусия

**Сент Лусия** () диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар арыы дойду. Иэнэ 620 км², олохтоохторун ахсаана 160,000. Киин куората Кастрис.

## Дойду бэлиэ күннэрэ
* Ахсынньы 13 — Дойду күнэ

## Быһаарыылар
Доминика

**Доминика** () диэн Кариб байҕалын арыы дойдута. Биир ааттаах вулкаантан үөскээбит муора арыытыгар сытар. Киин куората Розо. 

## Доминика бэлиэ күннэрэ
* Сэтинньи 3 — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1978 с.)
* Сэтинньи 4 
** Уопсастыба туһугар үлэлиир күн
** Дойду сомоҕолоһуутун уонна сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ 

## Быһаарыылар
Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ

**Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ** ( ), турбизнеска **Доминикана** диэн аатынан биллэр диэн Испаниола арыыга баар дойду. Иэнэ 48,442 км², олохтоохторун ахсаана 10 млн.

## Дойду бэлиэ күннэрэ
* Бэс ыйын 30 — Учуутал күнэ
* От ыйын 31 — Аҕа күнэ
* Ахсынньы 5 — Арыйыы күнэ

## Быһаарыылар
Сент Винсент уонна Гренадиннар

**Сент Винсент уонна Гренадиннар** () диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар арыы дойду. Иэнэ 389 км², олохтоохторун ахсаана 120,000. Киин куората Киҥстаун.

## Дойду бэлиэ күннэрэ
* Алтынньы 27 — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1979)

## Быһаарыылар
Тринидад уонна Тобаго

**Тринидад уонна Тобаго Республиката** () диэн Кариб байҕалын соҕуруу өттүгэр баар арыы дойду. Иэнэ 5,128 км², олохтоохторун ахсаана 1.3 млн. Киин куората Порт оф Спейн.

## Тринидад уонна Тобаго бэлиэ күннэрэ
* Ыам ыйын 30 — Ииндийэттэн кэлии күнэ. Бу күнү Кариб байҕал арыыларыгар, Фиджигэ уонна Маврикийгэ араас күҥҥэ Ииндийэттэн дьону үлэлэтэ аҕалбыттарын бэлиэтээри ылаллар.
* Бэс ыйын 19 — Үлэ күнэ.
* Атырдьах ыйын 1 — Эмансипация күнэ (Emancipation Day). Урукку Европа дойдуларын Кариб байҕаллааҕы холуонньаларыгар кулуттааһыны суох гыныыга сыһыаннаан бэлиэтэнэр күн
* Атырдьах ыйын 31 — Тутулуга суох буолуу күнэ
* Балаҕан ыйын 24 — Өрөспүүбүлүкэ күнэ

## Быһаарыылар
Сэрии уонна сэбилэниилээх айдаан кэмигэр айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы күнэ

**Сэрии уонна сэбилэниилээх айдаан кэмигэр айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы күнэ** — 2001 сыл сэтинньи 5 күнүгэр ХНТ Генеральнай ассамблеята хас сыл аайы сэтинньи 6 бу күнү бэлиэтииргэ быһаарыныы ылыммыта (резолюция 56/4). Бу быһаарыныыны ылынарыгар ХНТ сэрии кэмигэр айылҕа ордук эмсэҕэлиирин, ол экосистиэмэлэр уһун кэмнэ айгырыылларыгар, уонна биир эрэ ил-дойдуну, билигин эрэ олорор көлүөнэлэри таарыйбатын бэлитээбитэ. Ону таһынан *ХНТ Тыһыынча сыллааҕы Декларациятыгар* сигэммитэ.

## Быһаарыылар
Зодиак

upright=1.25|thumb|right|Күн сулустар ортолоругар сыллааҕы суола (эклиптика)
**Зодиак сулустарын бөлөхтөрө**, *зодиак* (, «кыыллардаах») — Күн сулустар ортолорунан сыллааҕы суолугар түбэһэр 12 сулустар бөлөхтөрө. Күн 13 бөлөҕүнэн (Үөнү Сүгээччи) ааһар да, былыргыттан үөскээбит сиэр-туом ити бөлөҕү ахтыбат. 

Былыргы Грецияҕа Зодиак бөлөхтөрүгэр туспа бэлиэлэр бэриллибиттэрэ. Ити бэлиэлэр астрологияҕа этэ туттуллаллар.
 

## Сигэлэр
* Вяч. Вс. Иванов. Астральные мифы
Оҕус (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Оҕус бэлиэтэ
thumb|Оҕус

**Оҕус** () — зодиак иккис бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһииттэн 30° - 60° секторы ылар.
Астрология ааҕарынан Күн Оҕуһунан муус устар 21 күнүттэн ыам ыйын 21 күнүгэр диэри баар. Ол гынан баран Күн дьиҥнээх Оҕус сулустар бөлөҕүнэн ыам ыйын 14 күнүттэн бэс ыйын 19 күнүгэр диэри баар.
Бу бэлиэни дьаһайар планета - Чолбон.

## Бэлиэ
Оҕус бэлиэтэ ♉ (сорох браузердарга көстүмүөн сөп) Юникодка 9801 №-дээх онтон 16 чыыһылалаах 2649 №-дээх. HTML-кодунан `&amp;#9801;` эбэтэр `&amp;#x2649;`.
Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар Политичэскэй куотааһын

**Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар Политичэскэй куотааһын** (Asylum in the United States) - АХШ кэнники сылларга (урут даҕаны) иммиграцияттан үөскээбит дойду буолар, ол туга билигин да бара турар, тохтообот. Сыл аайы Америка 1 мөллүйүөн курдук араас омуга араас атын омук дойдулартан ылар, бэйэтигэр иитэ ылар. Олохсуйа кэлээччилэр араас биричиинэнэн кэлэллэр, олортон биир аныгы үйэҕэ актуальнай буолан эрэр (Арассыыйа уонна атын дьадаҥы дойдуларга эрэ...) Политичэскэй куотааһын. Америка бастакы политическэй миграннары Иккис аан дойду сэриитин саҕана ылбыта, 31 мөллүйүөн курдук. Онтон Бэтнээм сэриитин саҕана. Кэнники тымныы сэрии саҕана олохсуйа кэлбиттэрэ. Билигин Арассыыйаҕа Путин диктатура оҥорон иһэрин билэн, гражданнар АХШ диэки куотар буолан эрэллэр. Арассыыйа аан дойдуга үһүс миэстэни ылла (Ирак уонна Сомали кэнниттэн) бэйэтин дойдутуттан атын барыан баҕалаахтартан. Сыл аайы Арассыыйаттан 386 тыһ олохтооҕо атын омук дойдуларыгар куоталлар, ол өссө 1 мөллүйүөн курдук таах араас биричиинэттэн өлөллөрүн аахпакка аата. Билигин АХШ дойдутугар кытайдар бастакы миэстэни ылаллар, олохсуйа кэлэллэринэн, сылын аайы 400 тыһ курдук. 
## Таблица

## Өссө маны көр

* political asylum
* Permanent Resident
* Иммиграция
* От күөх каарта
* Халлаан күөх каарта
* Бипатрид

## Быһаарыылар
Игирэлэр (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Игирэлэр бэлиэлэрэ
thumb|Игирэлэр

**Игирэлэр** — Зодиак үһүс бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 60° - 90° секторы ылар.

Күн Игирэлэр сулустар бөлөхтөрүн бэс ыйын 20 күнүттэн от ыйын 20 күнүгэр диэри ааһар. Онтон астрологияҕа ыам ыйын 22 күнүттэн бэс ыйын 21 күнүгэр диэри ааҕыллар.

## Бэлиэ
Игирэлэр бэлиэлэрэ ♊ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп) Юникодка 9802 №-дээх онтон 16 чыыһылалаах 264A "-дээх.
HTML-кода `&amp;#9802;` эбэтэр `&amp;#x264A;`.
Араак (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Араак бэлиэтэ
right|thumb|Араак

**Араак** — Зодиак төрдүс бэлиэтэ. Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 90° - 120° секторы ылар.

Күн Араак сулустар бөлөхтөрүн от ыйын 21 күнүттэн атырдьах ыйын 9 күнүгэр диэри ааһар. Онтон астрологияҕа бэс ыйын 21 күнүттэн от ыйын 22 күнүгэр диэри ааҕар. 

## Бэлиэ
Араак бэлиэтэ ♋ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9803 №-дээх онтон 16 чыыһылалаах 264B №-дээх.
HTML-кода `&amp;#9803;` эбэтэр `&amp;#x264B;`.
Хахай (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Хахай бэлиэтэ
right|thumb|Хахай

**Хахай** — Зодиак бэһис бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 120° - 150° секторы ылар.

Күн Хахай сулустар бөлөхтөрүн атырдьах ыйын 10 күнүттэн балаҕан ыйын 15 күнүгэр диэри ааһар. Астрология от ыйын 23 күнүттэн атырдьах ыйын 22 күнүгэр диэри ааҕар.
  
## Бэлиэтэ
Хахай бэлиэтэ ♌ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9804 №-дээх, 16 чыыһылалаах 264C №-дээх.
HTML-кода `&amp;#9804;` эбэтэр `&amp;#x264C;`.
Хой (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Хой бэлиэтэ
[thumb|right|[Хой]]

**Хой** () — Зодиак бастакы бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэниититтэн Эклиптика 0° - 30° сектора.

Күн Хойго муус устар 19 күнүттэн ыам ыйын 13 күнүгэр диэри баар, онтон астрология ааҕарынан Күн Хойго кулун тутар 21 күнүттэн муус устар 20 күнүгэр диэри баар.

## Бэлиэ
Хой бэлиэтэ ♈ (сорох браузердарга көстүмүөн сөп) Юникодка 9800 №-дээх, онтон 16 чыыһылалаах 2648 уонна HTML-кодугар `♈` эбэтэр `♈`.

## Эбии маны көр
* Хой
Политичэскэй куотааһын

**Политичэскэй куотааһын** (, АХШ дойдутугар) — дьоннор, бэйэлэрин дойдуларыгар президени игин кириитикэлээбиттэрин иһин репрессия буолаары гыммытын иһин атын дойдуларга куотуу. Ол президен эрэ буотах! Уопсайа мөллүйүөн араас биричиинэ баар, олортор саамай сүрүннэрэ:

* Киһи омуга атын, ол иһин атын омуктар кинини атаҕастыыллар (Холобур Чэчиэннэри Арассыыйаҕа)
* Киһи итэҕэлэ атын (Мусульман киһи Арассыыйаҕа)
* Политиканы атыннык көрөр (диктатураны утарар игин буоллаҕына)
* Атын социальнай группаларга кыттар игин буоллаҕына
* Атын сексуальнай ориентациялаах буоллаҕына
* Атын дойду гражданина, ону атын дойдута эккирэтэр буоллаҕына

Ол кынан баран исключения эмиэ баар:

* Аармыйаҕа сулууспалыан баҕарбат киһини (олорор дойдута Аармыйата куһаҕан буоллаҕына, холобур Арассыыйаҕа)
* Банк бэйэтин иэстээҕин төлөттөрөөрү эккирэтэр буоллаҕына (только насильно буоллаҕына)
* Олорор төрүт дойдута социальнай өттүнэн олох мөлтөх буоллаҕына (Арассыыйа, Ираак, Сомалия)

## Политичэскэй куотааһын Аустралияҕа

Аустралия — политичэскэй куотуу дьоннору ыларынан биир бастыҥ дойду буолар, сыл аайы 200 тыһыынча Политичэскэй куотуу дьоннор Аустралияҕа олохсуйа кэлэллэр. Үксүлэрэ Кытайтан, Индияттан, Таиландтан. Кэнники кэмҥэ Путин былааска кэлбитигэр, элбэх Арассыыйа олохтоохторо эмиэ Аустралияҕа көмө көрдөөн куоталлар. Сахалар эмиэ бааллар. Аустралия маннык куотуу дьоннору ылар:

* Рааса
* Омук
* Сексуальнай ориентацията атын дьоннору
* Уонна да атыттар...

Итиннэ сөп түбэһэр буоллаҕына, Аустралия эйиэхэ виза () биэрэр, 4 сыллаах. Ол улахан значенията суох, тоҕо диэтэххэ 4 сыл кэнниттэн Аустралияҕа ханнык баҕарар киһи гражданин статуһун ылар.

## Сигэлэр
Арассыыйа дойдута аан дойдуга үһүс миэстэни ылла куһаҕан өттүнэн
Кыыс (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Кыыс бэлиэтэ
right|thumb|Кыыс

**Кыыс** — Зодиак алтыс бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһииттэн 150° - 180° секторы ылар.

Күн Кыыс сулустар бөлөхтөрүн балаҕан ыйын 16 күнүттэн алтынньы 30 күнүгэр диэри ааһар. Астрология атырдьах ыйын 23 күнүттэн балаҕан ыйын 23 күнүгэр диэри ааҕар. 

## Бэлиэтэ
Кыыс бэлиэтэ ♍ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп), Юникодка 9805 "-дээх, 16 чыыһылалаах 264D №-дээх. 
HTML-кода `&amp;#9805;` эбэтэр `&amp;#x264D;`.
Субурусскай Николай Дмитриевич

200px|thumb|right|Субурусскай Николай Дмитриевич
**Субурусскай (Кривошапкин) Николай Дмитриевич** (1896—1950), сэбиэт диэйэтэлэ, гражданскай сэрии кыттыылааҕа.

## Олоҕун олуктара
* 1896 сыллаахха Чурапчы улууһун Хатылы нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1911 сылга Чурапчыга оскуоланы бүтэрэр.
* 1921 сылтан  чилиэнэ, кыһыл хамандьыыр.
* 1922—1925 сылларга Дьокуускай ГПУтун начальнига, "бандьыыттары" утары сэриилэһэр.
* 1927—1928 сылларга ОГПУ этэрээтин начальнига, "бандьыыттар" этэрээттэрин кыргыытын тэрийэр. 	
* 1930 сылга Саха АССР  бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта.
* 1932—1934 сылларга Саха АССР доруобуйа харыстабылын а.
* 1934—1936 сылларга Саха АССР сири оҥоруу ун солбуйааччыта.
* 1936—1938 сылларга «Нуотара» совхоз бэрэссэдээтэлэ.
* 1938 сыллаахха хаайыллыбыта.
* 1950 сыллаахха өлбүтэ.

## Сигэлэр
* Окоемов С., Ефимов Г., Жирков С. Уот Субурусскай. — Дьокуускай, 1966.
* *Энциклопедия Якутии*, Якутск, 2000.
Оквил, Онтарио

**Оквил** (Oakville) - Канаада дойдутугар баар куорат, һалтон регионугар баар кыракый куорат, АХШ кырбыылаһар сиригэр баар куорат, Онтарио сиригэр баар. Нэһилиэнньэтэ 170 тыһ курдук (2009). 

Оквил куорат Торонто эргинигэр киирэр, биир агломерация буолаллар.

## Демографията
Төрөөһүн өлөрдөөҕөр 12% баһыйар, онон куорат нэһилиэнньэтэ элбии турар. Ону таһынан куоратка элбэх иммиграция түмүгүнэн атын омук сириттэн олохсуйа кэлээччи элбэх. Куорат 80% үрүҥнэр, онтон 12% харалар, ордубут 8% араҥастар - ол эбэтэр азиаттар. Ол онно элбэх кытайдар киирэллэр. Манна син аҕыйах да буоллар, Сахалар бааллар. Бастакы сахалар бу куорат сиригэр өссө 18 үйэҕэ үктэммиттэрэ.

## Экономиката
Кыраныысса таһыгар баар куорат буолан атыы уонна эргиэн күүскэ сайдыбыт сирэ. 

## Атын омук дойдуларын кытта сыһыана

Куорат традиционна АХШ-тан ураты, Саха Сирин кытта сибээһэ эмиэ күүскэ сайдыбыт, Марина Десяткина диэн Саха Сириттэн Канаадаҕа олохсуйан, официаллык посол буолан үлэлиир.
Ыйааһын (астрология)

right|thumb|Ыйааһын
frameless|upright=0.25|Ыйааһын бэлиэтэ
**Ыйааһын** — Зодиак сэттис бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 180° - 210° секторы ылар.
Күн Ыйааһын сулустар бөлөхтөрүн алтынньы 31 күнүттэн сэтинньи 22 күнүгэр диэри ааһар. Астрология балаҕан ыйын 24 күнүттэн алтынньы 23 күнүгэр диэри ааҕар.
 
## Бэлиэтэ
Ыйааһын бэлиэтэ &#x264E; (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9806 №-дээх, 16 чыыһылалаах 264E №-дээх, HTML-кода `&amp;#9806;` эбэтэр или `&amp;#x264E;`.
Скорпион (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Скорпион бэлиэтэ
right|thumb|Скорпион

**Скорпион** — Зодиак ахсыс бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 210° - 240° секторы ылар.
Күн Скорпион сулустар бөлөхтөрүн сэтинньи 23 күнүттэн сэтинньи 29 күнүгэр диэри ааһар. Астрология алтынньы 24 күнүттэн сэтинньи 22 күнүгэр диэри ааҕар. 

## Бэлиэтэ
Скорпион бэлиэтэ ♏ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп), Юникодка 9807 №-дээх, 16 чыыһылалаахха 264F №-дээх. HTML-кода `&amp;#9807;` эбэтэр `&amp;#x264F;`.
Габдуллаа Тукаай

мини
**Габдуллаа Тукаай** (*Габдулла Мухамедгарифович Тукаев*, ) (, Казаан губерниятын Кушлауч дэриэбинэтэ (билигин Татарстаан Арскай оройуона) — , Казаан) — уһулуччулаах татаар поэта, литератуура кириитигэ, публицист уонна тылбаасчыт.

## Айымньылара
### Поэзия
# «Көҥүл туһунан», 1905
# «Паразииттарга», «Судаарыстыба дуумата», 1906
# «Что рассказывают шакирды…», «Барбаппыт!», «Шурале» (поэма), 1907
# «Олох», «Омугумсуктар», «Ишан», поэма «Сенной базар, или Новый Кисекбаш», «Уу кыыһа» баллада, 1908
# «Күһүҥҥү тыаллар», «Баттал», «Дача», 1911
# «Тыа олохтооҕор туох тиийбэтий?», «Татаар ыччата», 1912
# «Омук эрэлэ…», 1913

### Кириитикэҕэ ыстатыйалара
# «Биһиги хоһооннорбут», «Кириитикэ — наадалаах», 1907
# «Первое моё дело после пробуждения», 1913

## Ылыллыбыт сирэ
* Бу ыстатыйа нууччалыыттан тылбаас. Татарстаан Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай Бибилитиэкэтин саайтыттан (www.kitaphane.ru) туһаныллыбыт.

## Быһаарыылар


## Литэрэтиирэ
* Батулла. Острее меча, тоньше волоска (Последние дни поэта)
* Нуруллин И.З. Тукай (Жизнь замечательных людей) 

## Сигэлэр

* Тукаайга аналлаах интэриниэт-портаал
* Г. Тукаай музейа, Казань
* Габдуллаа Тукаай хоһоонноро татаардыы 
* Габдуллаа Тукаай хоһоонноро нууччалыы
* Габдуллаа Тукаай Урааллааҕы Киинэ 
* Тукаай хоһооннорун татаардыы аахпыттарын видеосуруллуута
Мирнэй аэропорда

**Мирнэй аэропорда**  Мирнэйтэн 4 км илин баар. Орто кээмэйдээх авиалайнердары ылар. 24 чаастаах режимнаах үлэлиир. Азия уонна Хоту Америка икки ардынааҕы Хоту полюс нөҥүө салгын сырыыытыгар тутаах суолталаах аэропорт.

## Авиакомпаниялар уонна сырыылар
*Alrosa Mirny Air Enterprise (Айхал, Анапа, Екатеринбург, Иркутскай, Красноярскай, Мухтуйа, Москва-Домодедово, Москва-Внуково, Новосибирскай, Дьокуускай)
*Якутия (Дьокуускай)
Суруйааччы

**Суруйааччы** — кимиэхэ да чопчу туһаайыллыбатах тыл көмөтүнэн суруллубут тиэкистэри айар киһи идэтэ.

«Суруйааччы» диэн тиэрмин *суруйуу* диэн тылтан тахсар.

Суруйааччы диэн үксүн суруйар үлэтэ сүрүн дьарыга буолбут, эбэтэр сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэрэ буолбут киһини ааттыыллар. Бу үлэтинэн үп-харчы киллэринэр, онон аһыыр-таҥнар буоллаҕына идэтийбит суруйааччы дэнэр. Саха сиригэр, Арассыыйаҕа, атын да дойдуларга суруйааччылар айар түмсүүлэрэ бааллар.
Чуулман аэропорда

**Чуулман (Нүөрүҥгүрү) [[аэропорт|аэропорда]]**  Чуулмантан 8 км хоту баар, Нүөрүҥгүрү аттыгар. Орто кээмэйдээх көтөр ааллары ылар.

Чуулман аэропордунан күҥҥэ 365 киhи көтөр. Сылга 133,225 киhи көтөр кыахтаах, ол гынан баран дьиҥинэн көтөр ааллар 70% эрэ туолаллар, ол иhин аэропорт сылга 93,258 кэриэтэ пассажиры ылар диэххэ син.

## Авиакомпаниялар уонна сырыылар
*Донавиа (Москва-Внуково, Новосибирскай, Ростов-на-Дону)
*Якутия (Москва-Внуково, Дьокуускай)
Маҕан аэропорда

**Маҕан аэропорда**  — өрөспүүбүлүкэ аэропорда, Маҕантан биир километр илин, Дьокуускайтан 12 км сиргэ баар. Билигин Саха сирин сорох улуус кииннэрин кытта сөмүөлүөтүнэн уонна бөртүлүөтүнэн сырыыны хааччыйар, ону тэҥэ "Дьокуускай" аэропордун саппаас аэропорда. 

Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр АХШ-тан сөмүлүөттэри уонна лендлиз таһаҕаһын ССРС-ка аҕаларга туһаныллар этэ, тоҕо диэтэххэ, Дьокуускай аэропорда куораттан уонна өрүстэн чугас буолан туманнаах буолара. Ыарахан ыйааһыннаах куруус таһар союзниктар сөмүлүөттэрин ыларыгар ССРС-ка саамай уһун буор балаһа тутуллубута — уһуна 3,4 км.

## Быһаарыылар
Чокуурдаах аэропорда

**Чокуурдаах аэропорда**  Чокуурдаахтан биир километр хоту баар. Кыра кээмэйдээх көтөр ааллары ылар биир сүрүн аэропорт. Google Earth ойуулааhынынан көрдөххө, аэропорт хоту өттүгэр баар туоруур суол ситимэ Арассыыйа дьону тиэйэр аэропордарын гиэннэригэр майгыннаабат. Арассыыйа салгын күүстэригэр туох эрэ оруоллааҕа буолуо диэн сабаҕалыахха сөп.

Чокуурдаах аэропордунан күҥҥэ 50 киhи көтөр. Сылга 18,250 киhи көтөр кыахтаах, ол гынан баран дьиҥинэн көтөр ааллар 70% эрэ туолаллар, ол иhин аэропорт сылга 12,775 кэриэтэ пассажиры ылар диэххэ син.
Кыһыл Сыыр аэропорда

**Кыһыл Сыыр аэропорда**  Кыһыл Сыыртан биир километр соҕуруулуу илин баар.
Муома аэропорда

**Муома аэропорда**  Хонууттан биир километр арҕаа баар. Кыра көтөр ааллары ылар.
Полярнай аэропорт

**Полярнай**  диэн Удачнай аттыгар баар аэропорт. Көтөр аал бары типтарын ылар кыахтаах.
Алдан аэропорда

**Алдан аэропорда**  Алдантан биир километр илин баар, Дьокуускайтан 450 км ыраах. Арассыыйа илин транспорт ситимин биир суолталаах объега. Кыра аэропорт.
Трапезникова Наталья Спиридоновна

200px|thumb|right|Трапезникова Наталья Спиридоновна
**Трапезникова Наталья Спиридоновна**, биллиилээх ырыаһыт, Саха АССР үтүөлээх артыыһа.

1947 сыл сэтинньи 10 күнүгэр төрөөбүтэ. 

1972 сыллаахха Москубаҕа буолбут Бүтүн Арассыыйатааҕы норуот ырыатын толорооччулар күрэстэригэр лауреат буолбута, 1973 сыллаахха Берлиннээҕи Х Аан дойду ыччатын фестиваалыгар идэтийбит норуот ырыатын толорооччуларга лауреат аатын ылбыта. 1973 сыллаахха Саха АССР үтүөлээх артыыһын аата иҥэриллибитэ.

2014 сыллаахха бэс ыйын 24 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ.

## Өссө маны көр
* Наталья Трапезникова отпраздновала свой юбилей 
* Наталья Трапезникова вернулась из Испании с победой
* Наталья Трапезникова: женщина, которая поет, цветет и только молодеет...
* Наталья Трапезникова: по тонкому льду
* «У меня более двухсот кофточек...»

## Быһаарыылар
Охчут (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Охчут бэлиэтэ
right|thumb|Охчут

**Охчут** — Зодиак тохсус бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 240° - 270° секторы ылар.
Күн Охчут сулустар бөлөхтөрүн ахсынньы 18 күнүттэн тохсунньу 17 күнүгэр диэри ааһар. Астрология сэтинньи 24 күнүттэн ахсынньы 21 күнүгэр диэри ааҕар.
 
## Бэлиэтэ
Охчут бэлиэтэ ♐ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9808 №-дээх, 16 чыыһылалаах 2650 №-дээх, HTML-кода `&amp;#9808;` эбэтэр или `&amp;#x2650;`.
Чубуку (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Чубуку бэлиэтэ
right|thumb|Чубуку

**Чубуку** — Зодиак онус бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 270° - 300° секторы ылар.
Күн Чубуку сулустар бөлөхтөрүн тохсунньу 18 күнүттэн олунньу 15 күнүгэр диэри ааһар. Астрология ахсынньы 22 күнүттэн тохсунньу 20 күнүгэр диэри ааҕар.
 
## Мифология
Былыргы гириэктэр мифологияларынан Чубуку Амалфей чубукутун бэлиэтиир, бу чубуку Крит арыыга Зевсы кыһыл оҕо эрдэҕинэ үүтүнэн аһаппыт. Зевс махтанан Чубукуну сулустар бөлөхтөрүгэр кубулуппут.

## Бэлиэтэ
Чубуку бэлиэтэ ♑ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9809 №-дээх, 16 чыыһылалаахха 2651 №-дээх. HTML-кода `&amp;#9809;` эбэтэр `&amp;#x2651;`.

## Быһаарыылар
Черскэй аэропорда

**Черскэй аэропорда**  Черскэйтэн биир километр соҕуруу баар. Кыра аэропорт. Кыра көтөр ааллары ылар.
Күрүлгэн (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Күрүлгэн бэлиэтэ
right|thumb|Күрүлгэн

**Күрүлгэн** — Зодиак уон биирис бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 300° - 330° секторы ылар.
Күн Күрүлгэн сулустар бөлөхтөрүн олунньу 16 күнүттэн кулун тутар 11 күнүгэр диэри ааһар. Астрология тохсунньу 21 күнүттэн олунньу 19 күнүгэр диэри ааҕар.
 

## Символ
Күрүлгэн бэлиэтэ ♒ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9810 №-дээх, 16 чыыһылалаахха 2652 №-дээх. HTML-кода `♒` эбэтэр `♒`.
Балыктар (астрология)

frameless|upright=0.25|left|Балыктар бэлиэтэ
right|thumb|Балыктар

**Балыктар** — Зодиак уон иккис бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһиититтэн 330° - 360° секторы ылар.
Күн Балыктар сулустар бөлөхтөрүн кулун тутар 12 күнүттэн муус устар 18 күнүгэр диэри ааһар. Астрология олунньу 20 күнүттэн кулун тутар 20 күнүгэр диэри ааҕар.

## Бэлиэтэ
Балыктар бэлиэлэрэ Рыб ♓ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп). Юникодка 9811 №-дээх, 165 чыыһылалаахха 2653 №-дээх. HTML-кода `&amp;#9811;` эбэтэр `&amp;#x2653;`.
Балыктар (сулустар бөлөхтөрө)

400px|thumb|right|Балыктар
**Балыктар** () — улахан зодиак сулустарын бөлөҕө. Күрүлгэн уонна Хой бөлөхтөр ыккардыларынан сытар.

## Сулустар уонна объектар
* **Альриша** (Балыктар α-та), араабтыы «быа» диэн,  
* **ван Маанен сулуһа**, биһигиттэн 13,8 сырдык сыла ыраах. 
* **М 74**, спираль халыыптаах галактика. 
* **Балыктар TX-та**, хараҥа-кыһыл өҥнөөх.

## [[Астеризм|Астеризмнар]]
* **Хотугу Балык** (үс сулус — τ, υ уонна φ) 
* **Арҕаа Балык** (сэттэ сулус — γ, κ, λ, 19, ι, θ уонна 7). Атын аата **Венец**.

## Кэтээн көрүү
Бу бөлөххө сааскы күн тэҥнэһиитэ баар. Күн бу бөлөххө кулун тутар 11 күнүгэр киирэр. Арассыыйа территориятыттан алтынньыга ордук көстөр.

## Устуоруйата
Былыргы бөлөх. Клавдий Птолемей «Альмагест» каталогар баар. Гириэк номоҕунан Афродита балыкка кубулуйбута.

## Сигэлэр
* '''WIKISKY.ORG:''' Рыбы 
* Астромиф: Рыбы
Күрүлгэн (сулустар бөлөхтөрө)

400px|thumb|right|Күрүлгэн
**Күрүлгэн** () — улахан буолан баран өлбөөркөй зодиак сулустарын бөлөҕө. Чубуку уонна Балыктар бөлөхтөр ыккардыларынан баар. 

## Интириэһиргэтэр объектар
* **Кувшин** диэн астеризм, кыра Y-га маарыҥныыр биэс сулустаах бөлөх.
* **Күрүлгэн ζ-та**, — икки хостоох сулус.
* **M2** сфера халыыптаах мустуу.
* **Дельта-Акваридтар** диэн метеордар үөстэрэ, от ыйыгар көстөр.

## Кэтээн көрүү
Күн бу бөлөххө олунньу 16 күнүгэр киирэр. Арассыыйа соҕуруу уонна киин өттүттэн атырдьах ыйыгар толору көстөр.

## Устуоруйата
Былыргы шумердарга сүрүн бөлөхтөртөн биирдэстэрэ этэ уонна Ана диэн халлаан таҥаратын туоһулуура. Клавдий Птолемей "Альмагест" каталогар баар.

## Сигэлэр
* '''WIKISKY.ORG:''' Водолей
* Астромиф: Водолей
Sims

Бу тыл хас даҕаны өйдөбүллээх...

* Сим каарта - суотабай төлөпүөн биир кыра тэрилэ
* The Sims - көмпүүтэр оонньуулара (1, 2 уонна 3 чаастартан турар)
The Sims

**The Sims** — көмпүүтэр оонньуута, хас да сериялартан турар. Аан Дойдуга биир аатырбыт оонньуу буолар.
Серияларын мантан талан көрүн...

* The Sims 1
* The Sims 2
* The Sims 3
* The Sims 4
The Sims 3

**The Sims 3** — көмпүүтэр оонньуута, стратегия, аркада уонна олоҕу үтүктүү (симулятор) элэмиэннэрэ бааллар. The Sims Studio диэн тэрилтэ оҥорбут оонньуута. Бу оонньууга киһи дьиҥнээх орто американец олоҕун олорор курдук буолар. Оонньуур персонааһыҥ олоххо буолар быһылааннарга түбэһэр, эн салалтаҕынан ол-бу быһаарыныылары ылан олох эҥин араас мөкү да үчүгэй да өрүттэрин боруобалыан сөп.

## Быһаарыылар
Оквил

Бу тыл хас даҕаны өйдөбүллээх:

## Аустралия

* Оквил, Саҥа Соҕуруу Уэльс

## Канаада

* Оквил, Онтарио
* Оквил-Милтон
* Оквил, Манитоба

## АХШ

* Оквил, Алабама 
* Оквил, Калифорния - Напа хочотугар
* Оквил, Коннектикут
* Оквил, Индиана
* Оквил, Айова
* Оквил, Миссури
* Оквил, Уашингтон
The Sims 2

**The Sims 2** — көмпүүтэргэ олоҕу үтүгүннэрэр оонньуу (симулятор). The Sims 3 дьон этэринэн арыый мөлтөх, ол эрээри олох сокуонун барытын тутуһар.

## Быһаарыылар
Аан Дойду Глобальнай Проблемалара

**Аан Дойду Глобальнай Проблемалара** - Аан Дойду улахан кутурҕаннаах ыарахан "хара" проблемалара, 2003 сылтан ыла "глобальнай" статуска киирбитэ. Ол аата сир үрдүгэр баар харамайдар, үүнээйилэр, дьоннор, мастар, тыалар уонна дойдулар бары куһаҕан өттүнэн барар суолга турдулар, ол онно киллэриэххэ сөп биосфера, гидросфера. 

Аан Дойду Глобальнай Проблемалара күнтэн күн эбиллэн иһэллэр. Аан Дойду Глобальнай Проблемаларын быһаарарга улахан күүс наада, ол эбэтэр судаарыстыбалар бары тэҥҥэ үлэлиэхтээхтэр. Ону быһаарбатахха 2090 сылга сиргэ улахан глобальнай масштабтаах катастрофа буолара күүтүллэр...

Аан Дойду Глобальнай Проблемалара:

* Аан Дойду үрдүнэн нэһилиэнньэ элбии турара,
* Аан дойду үрдүнэн айылҕа алдьанааһына,
* Аан дойду үрдүнэн халлааны киттитээһин,
* Аан дойду үрдүнэн барар куттал сэрии,
* Аан дойду үрдүнэн аччыктааһын куттала суоһуур,
* Аан дойду үрдүнэн үөрэхтээһин, 
* Озон хайаҕастара - 21 үйэҕэ үөскээбит проблема
* СПИД

## Кылгастык сырдатыы

Аан Дойду Глобальнай Проблемалара: АХШ уонна Кытай күүскэ айылҕаны алдьатыылара, киттитиилэрэ! Кытай уонна атын дойдулар нэһилиэнньэлэрэ элбиирэ аччыктааһынна тиэрдиэн сөп! Дьоппуон уонна Германия күүскэ технологически сайдыылара киһи инники кэскилин саба баттыан сөп! Арассыыйа күүскэ айылҕа баайын хостуура Аан Дойду глобальнай Айылҕа Дисбалансатыгар охсоро, Арассыыйа күүскэ байыаннай тэриллэрин сайыннарыыта, улахан термоядернай сэриигэ аҕалыан сөп!

## Аан Дойду Глобальнай Проблемалара, улахан глобальнай иэдээни аҕалан эрэллэр

* Аан Дойду үрдүнэн глобальнай хараҥарыы
* Аан Дойду үрдүнэн глобальнай сылыйыы
* Аан Дойду үрдүнэн океан уутун таһыма глобальнайдык үрдээһинэ
* Аан Дойду үрдүнэн глобальнайдык айылҕа алдьанааһына
* Аан Дойду үрдүнэн глобальнай тымныйыы
* Аан Дойду үрдүнэн антропогеннай дьайааһын
Марбург

right|300px|thumb|Марбург панораамата
**Марбург** эбэтэр **Марбург-ан-дер-Лан** (Лан үрдүннээҕи Марбург, ) — Германия сиригэр баар, Һэссен федерал сиригэр баар университетскай куорат. Нэһилиэнньэтэ 79 тыһ. киһи.

Лан өрүс үрдүгэр турар.

## Галерея

Marburg asv2022-02 img25 Elisabethkirche.jpg|Таҥара дьиэтэ, Элизаберкирхе
Marburg asv2022-02 img26 Elisabethkirche.jpg|Кирии сэбэтиэй дьиэҕэ
Marburg asv2022-02 img18 Castle.jpg|Марбург замога
Marburg asv2022-02 img30 Town hall.jpg|Эргэ ратһаус
Грамм

**Грамм** (; ,бэлиэтээһиннэр: **г**, **g**) — СГС системаҕа массаны кээмэйдиир кэрчик.

Граммҥа олоҕурбут төгүллээх кэрчик килограмм (), 1 дм³ химия өттүнэн ыраас уу 4°С температураҕа ыйааһыныгар тэҥнээх. СИ системаҕа массаны кээмэйдиир сүрүн кэрчик буолар.

## Элбэхтик туһаныллар граммҥа олоҕурбут кэрчиктэр
* Миллиграмм — 10−3 грамм (грамм тыһыынча гыммыт биирэ; бэлиэтэ: мг)
* Микрограмм — 10−6 грамм (грамм мөлүйүөн гыммыт биирэ; бэлиэтэ: мкг)
* Нанограмм — 10−9 грамм (грамм миллиард гыммыт биирэ; бэлиэтэ: нг)
* Пикограмм — 10−12 грамм (грамм триллион гыммыт биирэ; бэлиэтэ: пг)
Аан Дойду үрдүнэн глобальнай хараҥарыы

**Аан Дойду үрдүнэн глобальнай хараҥарыы** — Аан Дойду үрдүнэн глобальнай хараҥарыы, киһи айылҕаны алдьатарыттан уонна һобуоттар, массыыналар, фабрикалар буруолара халлааҥҥа тахсан күн уотун кыччаталлар. Ол иһин Аан Дойдуга барытыгар 7-14% сир хараарбыт, ол эбэтэр сырдык киирбэт буолбут. Ол иһигэр Саха Сиригэр 2%, АХШ уонна Кытай 16–28%, Эуропа 18%, Африка 1%, Арассыыйа 4%. Итинник темпанан бардаҕына сир 2086 сыллаахха хабыс хараҥа буолар кутталлаах.
Аан дойду сылыйыыта

320px|right
**Аан Дойду сылыйыыта** (*Глобальнай сылыйыы*) — Сир уонна Сир байҕалын уутун сыллааҕы орто температууралара сылыйыылара. ХНТ экспердэрэ этиилэринэн Сир орто температуурата киһи-аймах балысханнык сайдыбытын кэннэ (XVIII үйэ иккис аҥаарыттан ыла) 0,7&nbsp;°C тахсыбыт үһү. Онтон улахан аҥаара бүтэһик 50 сылга буолбут диэн бэлиэтииллэр. Бу төрүөтүнэн киһи айылҕаҕа эппиэтинэһэ суохтук сыһыаннаһан, бастатан туран бырамыысыланнас таһаарар гаастарын (углекислай гаас, метан) дьайыытынан быһаараллар.

Бу экспердар сыаналарынан XXI үйэҕэ Сир орто температуурата 1,1 кыраадыстан 6,4&nbsp;°C дылы үрдүөн сөп. Ону тэҥэ сорох сирдэргэ температуура намтыан сөп. Сир байҕалын уутун таһыма тыһыынчанан сылларга үрдүу туруо диэн сабаҕалыыллар. Ол байҕал уута улахан теплоемкостааҕынан быһаарыллар.

Байҕал уутун таһыма үрдүүрүттэн ураты өссө сөҥүү түһүүтэ уларыйыан сөп. Онтон сылтаан айылҕа быһылааннара (халаанннааһын, курааннааһын, силлиэлэр уо.д.а.) элбиэхтэрин сөп, тыа хаһаайыстыбатын үүнүүтэ кыччыан сөп, сорох биология көрүҥнэрэ суох буолуохтарын сөп.

Ол гынан баран сорох чинчийээччилэр Аан дойду итийиитин сымыйа дииллэр, сорохтор сылыйыы баар гынан баран киһи сабыдыала манна кыра дииллэр.
Носов Михаил Михайлович

300px|thumb|right|Носов Михаил Михайлович
**Носов Михаил Михайлович** (1887 — 1960), Саха норуодунай худуоһунньуга, чинчийээччи-этнограф.

## Олоҕун олуктара
300px|thumb|right|Носов Михаил Михайлович 1935 сыллаахха Саха Сирин худуоһунньуктар мунньахтарыгар хаҥастан бастакы олорор
* 1887 сыл алтынньы 3 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Дьабыл нэһилиэгэр төрөөбүт. 
* 1908—1920 сыллардаахха Чычымах, Чурапчы, Амма оскуолаларыгар учуутал, ону таһынан наука-чинчийэр уонна уус-уран үлэтин саҕалаабыт. 
* 1920 сыллаахха Амма ын сэкрэтээрэ.
* 1921—1922 сылларга Саха АССР холуобунай көрдөөһүн следователэ.
* 1922—1925 сылларга Саха АССР Сүрүн Суутун следователэ.
* 1925—1928 сылларга Саха АССР доруобуйа харыстабылын наркоматыгар үлэлиир, ону таһынан Дьокуускайга Иккис хардыы оскуолатыгар учууталлыыр уонна чинчийэр үлэтин салҕаабыт. 
* 1928—1933 сылларга Дьокуускай медицина техникумугар преподаватель.
* 1933—1947 сылларга Саха АССР ын уус-уран Салалтатыгар үлэлиир, ону таһынан Саха АССР Госиздатыгар иллюстратор-худуоһунньук. 
* 1947 сылтан ССРС НА Саха сиринээҕи филиалын Тыл, литература уонна история институтугар үлэлээбит.
* 1960 сыл от ыйын 27 күнүгэр өлбүт.

## Айар үлэтэ
350px|thumb|right|Носов. Ойуун маһа, акварель
Живописец уонна график, этнограф быһыытынан былыргы саха материальнай культуратын уонна прикладной ускуустубатын чинчийиигэ уонна хомуйууга сүҥкэн оруоллаах. 
:«Якуты XVII века. Ысыах», акварель.
:«Якутия в народном эпосе», акварель.
:«Материальная культура якутов XVII — нач. XX века». Биэс томнаах атлас.
:«Одежда и её украшения у якутов XVII—XVIII веков», 1 вып. — Якутск, 1955.
:«Эволюционное развитие якутской одежды с конца XVII столетия до 1920-х годов», 2 вып. — Якутск, 1957.

## Өссө маны көр
Саха норуодунай худуоһунньуктарын тиһигэ

## Сигэлэр
* Габышев Л. М. *Михаил Михайлович Носов. Каталог выставки*. — Якутск: издание ЯРМИИ, 1959.
* Потапов И. А. *Первые художники Советской Якутии*. — Якутск: кн. изд-во, 1979.
* Чемезов В. Н. *Роль Якутской комиссии АН СССР в историко-этнографическом изучении Якутии*. Развитие гуманитарных исследований в Якутии. — Новосибирск, 1981.
* Новгородов И. Д. *Археологические раскопки музея*, вып. 1. — Якутск, 1955.
* Винокуров П. В. *Музеи Якутии*. — Якутск, 1991.

## Туһаныллыбыт сир
* Республика Саха (Якутия), XX век в лицах. «Илин» сурунаал, № 1(20), 2000
Шалом (хаhыат)

**Шалом** (**Şalom**) (Иврит:"ירושלים", Саха тыла:"Эйэ") диэн Түркийэҕэ тахсар дьэбэриэй нэдиэлэтээҕи хаhыата. «Şalom» аат Шалом диэн дьэбэриэй тылын түрктүү саҥарыыта буолар. Хаhыаты 1947 c. алтынньы 29 к. түрк дьэбэриэй журналиhа Аврам Лейон олохтообута. Истанбулга бэчээттэнэр. Ладино тылынан биир сирэйиттэн ураты, хаhыат түрк тылынан тахсар. Таhаарааччыта Иво Молинас. Сүрүн редактора Якуп Барокас. Тирааhа 5,000.

## Сигэлэр
* Шалом официал сайта
* Шалом ладино сирэйэ
Андрей И (Хорошев, Андрей Фёдорович)

300px|thumb|right|И Андрей Федорович
**Андрей И** (дьиҥнээх аата **Андрей Фёдорович Хорошев**) — артыыс, режиссер, сценарист.

* 1959 сыл бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүт.
* 1983 сыллаахха Москва куоракка Авиация институтун бүтэрбит, идэтэ «Информация системалара».
* 1986 сылга диэри «Клуб кинопутешественников» диэн биэриигэ уу аннынаан түһэриинэн дьарыктаммыта. ССРС Георгафия уобсастыбатын дьиҥнээх чилиэнэ.

## Режиссёр үлэлэрэ
* 1990 — «Сказочный дивертисмент»
* 1991 — «И возвел их на гоpу»
* 1993 — «Конструктор красного цвета»
* 1996 — «Научная секция пилотов»

## Актёр үлэлэрэ
* 2004 — Боец — *Азов*
* 2008 — Атаман Семенов — *Адмирал*

## ТВга үлэлэрэ
300px|thumb|right|Андрей И биэриитин рекламата
* «Перехват» телешоу салайааччыта (НТВ канаал), (ТЭФИ-98 уонна ЭММИ-98 номинацияламмыта). Түргэн анал түһэрии технологияны тупсарбыта.
* «Телеспецназ» экшн-шоу ааптара уонна режиссера (НТВ канаал).
* «Телевидение специального назначения» диэн программа ыытааччыта (РТР канаал).
* 2002 сылтан ОРТ уонна НВК Саха канаалларга «Искатели» биэриини ыытааччы.
* 2009 сыл сэтинньи 4 күнүгэр Шергин шахтатыгар түһүү шоу тэрийбитэ.

## Кинигэлэрэ
* Хорошев Андрей Федорович. Сны самурая: киноповести / Андрей И. — Якутск: Изд-во ЯГУ, 2008. — 439, [1] с. : ил., цв. портр.; 21 см; ISBN 978-5-7513-1012-7
* Хорошев Андрей Федорович. На оленьих упряжках к Полюсу холода: личные впечатления из дневника: этнографические исследования / Андрей И. — Якутск: Бичик, 2013. — 125, [2] с.; 20 см; ISBN 978-5-7696-4153-4
* Хорошев Андрей Федорович. Прозрачный экран: кинобайки / Андрей И. — Якутск: Бичик, 2018. — 222, [1] с. : ил.; 20 см; ISBN 978-5-7696-5484-8

## Сигэлэр
* Информация об Андрее И на сайте «Кино-театр»
* Андрей И на IMDB
Сири олохтооһун

**Сири олохтооһун** — Сир туругун үөрэтэр, сири туһаныыны былааннааһын уонна сири харыстааһын мероприятиелары тэрийэр ньыма.

Ону таһынан сири олохтооһун объектар чэрчилэрин быһаарар уонна территорияны тэрийэр.

Хаһаайыстыба сирин олохтооһун (2001 сыл бэс ыйын 18 күннээҕи "О землеустройстве" диэн 78-ФЗ №-дээх РФ Сокуона). 

Сири олохтооһун иһигэр киирэллэр: чэрчилээһин, саҥа сир учааастагын тэрээһин, сири түҥэтии, ону таһынан сир учаастагын чэрчитин таһаарааһын. 

Арассыыйаҕа сири олохтооһун объектарынан буолаллар муниципал тэриллэр территориялара, нэһилиэнньэлээх пууннар территориялара, территорияльнай зоналар, оһуобай таһымнаах торриториялар, эбэтэт ити территоиялар соҕолоро.

2008 сыл кулун тутар 1 күнүттэн "Сири олохтооһун дьыалатын" (Землеустроительное дело) оннугар "Чэрчилиир дьыала" (Межевой план) киирбитэ. Чэрчилиир дьыаланы кадастровай инженер толорор уонна кадастр учуокка туруорарга сүрүн докумуонунан буолар.

## Быһаарыылар

## Сигэлэр
* Землеустройство
Тиксии аэропорда

**Тиксии аэропорда (аэродрома)**  Тиксииттэн биир километр хотугулуу илин баар. 1950с сыллардаахха сэбиэскэй бомбалааччылар баазаларын быhыытынан тутуллубута. Тиксии аэродрома Ту-95 көтөр ааллар сэрии эрчиллиилэригэр туттуллар. Тиксии Хоту уонна Тиксии Арҕаа диэн икки атын аэродромнар, аргыс ойуулааhынынан, билигин суохтар быhыылаах.

Farecompare.com сайт билиитинэн, Тиксии аэропордунан күҥҥэ 50 киhи көтөр. Сылга 18,250 киhи көтөр кыахтаах, ол гынан баран дьиҥинэн көтөр ааллар 70% эрэ туолаллар, ол иhин аэропорт сылга 12,775 кэриэтэ пассажиры ылар диэххэ син.

## Авиакомпаниялар уонна сырыылар
* Якутия - Дьокуускай (Ан-24)
Югоренок аэропорда

**Югоренок аэропорда** Югореноктан биир километр хоту баар. Көтөр суолун уhуна 2000 м, бетон ньуурдаах.
Зырянка аэропорда

**Зырянка аэропорда** Зырянкаттан 8 км арҕаа баар. Полярнай авиалиниялар сырыылара баар.
Бүлүү аэропорда

**Бүлүү аэропорда**  Бүлүүттэн 3 км илин баар. Кыра транспорт көтөр ааллары ылар кыахтаах.
Актиноид

**Актиноидтар** диэн 15 химия элеменнарын бөлөҕө. Периодик табылга кинилэр атом нүөмэрдэрэ 89-103.
Ториум

**Ториум** диэн радиоактив химия элемена. Бэлиэтэ **Th** уонна атом нүөмэрэ 90.
Плутониум

**Плутониий** диэн радиоактив химия элемена. Бэлиэтэ **Pu** уонна атом нүөмэрэ 94.
Борисов, Андрей Саввич

200px|thumb|right|Борисов Андрей Саввич
**Борисов Андрей Саввич** — судаарыстыбаннай уонна култуура диэйэтэлэ, уhулуччулаах режиссер. Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын уонна духуобунаһын сайдыытын миниистирэ (1990-2014с.с.), Былатыан Ойуунскай аатынан Саха академическай тыйаатыр уус-уран салайааччыта, Олоҥхо тыйаатырын төрүттээччи.

## Олоҕун олуктара
* 1951 сыл сэтинньи 28 күнүгэр Кэбээйи улууһун Нидьили нэһилиэгэр төрөөбүтэ.  
* 1974 сыллаахха М. С. Щепкин аатынан Үрдүкү тыйаатыр үөрэҕин (М. Н. Гладков кылааһа) бүтэрбитэ.
* 1983 сылтан Саха тыйаатырын сүрүн режиссера.
* 1976 сыллаахха армияттан кэлэн баран, Саха судаарыстыбаннай үнүбэрсиэтигэр тыйаатыр устуудьуйатын тэрийбитэ.
* 1977—1981 сыллардаахха А. В. Луначарскай аатынан  (маастар - А. А. Гончаров) устудьуона. Устудьуоннуу сылдьан В. В. Маяковскай аатынан тыйаатыр испэктээктэригэр кыттар.
* 1982 сылтан Былатыан Ойуунускай аатынан Саха тыйаатырын режиссера.
* 1990 сылтан 2015 сылга диэри Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын уонна духуобунаһын сайдыытын миниистирэ.
* 2000 сылтан 2007 сылга диэри АГИИК ректора.
* 2014 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай сүбэhитэ.

## Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
Кэргэнэ — Борисова Степанида Ильинична, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, ырыаһыт, Российскай Федерация норуодунай артыыһа.

## Айар үлэтэ
* Суорун Омоллоон «Сайсары», исправник, 1974
* Чингиз Айтматов. «Хаарыан хампа күөх кытылым», 1982. Бу испэктээк 1986 сыллаахха ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтин ылбыта
* В. Протодьяконов уонна А. Борисов «Мин хаалларбыт ырыаларым»
* Н. Гоголь. «Кэргэн кэпсэтии», 1984
* А. Софронов. «Бүдүрүйбүт көммөт», 1984. Бу испэктээги  Саха обкома бобо сылдьыбыта 
* Суорун Омоллоон. «Көҥүл итии күнэ», 1985
* Н. Лугинов. «Алампа, Алампа», 1986
* Б. Брехт. «Сезуан үтүө киһитэ», 1987
* В. Распутин. «Прощание с Матерой», 1989. Бу испэктээги Москуба куорат М. Горькай аатынан ка туруорбута
* П. Ойуунускай. «Улуу Кудаҥса», 1990
* А. Борисов. «Танцплощадка», 1993
* Вл. Соловьев. «Три разговора», 1993. Бу испэктээги А. С. Пушкин аатынан Нуучча тыйаатырыгар туруорбута 
* М. Жирков уонна Г. Литинскай. «Дьулуруйар Ньургун Боотур», опера, 1993. Бу испэктээги Опера уонна балет тыйаатырыгар туруорбута
* П. Ойуунускай. «Дойду оҕото Дорогуунап Ньукулай», 1994
* А. Чехов. «Хопто», 1995
* М. Мусоргскай. «Борис Годунов», опера, 1996. Бу испэктээги Опера уонна балет тыйаатырыгар туруорбута
* У. Шэкспир. «Илиир Хоруол», 1998. Бу испэктээк Арассыыйа Судаарыстыбаннай бириэмийэтин ылбыта
* В. Федотов. «Одиссея инока Якутского», 1999. Бу испэктээги А. С. Пушкин аатынан Нуучча тыйаатырыгар туруорбута

## Наҕараадалара уонна ааттара
*Российскай Федерация норуодунай артыыһа, 
*Российскай Федерация уонна Саха Республикатын искусствотын үтүөлээх деятелэ,
* ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата,
* Арассыыйа Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата,
* СР П. А. Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата,
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо (2011)

## Быһаарыылар

## Өссө маны көр
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык гражданина

## Ылыллыбыт сирэ
* Кино - Театр