Владимир Путин хайыытыгар ордер

2023 сыл кулун тутар 17 күнүгэр Гаагаҕа баар Аан дойдутааҕы холуобунай суут (МУС) **РФ Президенин [[Владимир Путин]] хаайыытыгар ордер уурбута диэн бэриллибитэ**. Россия Президенэ байыаннай буруйу - сокуоннайа суохтук оҕолору Украина оккупацияламмыт сирдэриттэн Арассыыйаҕа таһаарылытын иһин буруйдаабыт.  Онон, Путин - билиҥҥи дойду салайааччытаттан үһүс, онтонХНТ куттал суох буолуутун Сэбиэтин  —   в Россияны хаамыыга Арассыыйа Украинаҕа киириитэ. Путин государство үһүс сылын баһылаата уонна  ХНТ куттал суох буолуутун Сэбиэтин бастайааннай чилиэннэртэн бастакынан буолла. Ол иннинэ МУС  буруйу оҥорбутун иһин Судан президенын Омар ал- Башир уонна Ливия Муаммар Каддафины буруйдаабыта..

Путины кытта хаайыы ордерын Российскай Федерация Президенин иһинэн оҕо быраабыгар боломуочунай омбудсменыгар Мария Львова-Беловаҕа эмиэ бэриллибитэ .

Reuters бэлиэтээбитин курдук Путины уонна Львов-Белованы Рим статуту илии баттаабыт уонна ратификациялаабыт ханнык баҕарар 123 дойдуттан биирэ ратификациялаабыт арест ууран МУС-ка туттарыан сөп. 

## Украина оҕолорун  Арассыыйаҕа депортациялааһын
2022 с. сэтинньи ыйынааҕы чахчыларынан, Украинаттан Россияҕа 300 тыһыынчаттан (Украина өттүттэн) 705 тыһыынчаҕа (Арассыыйа өттүттэн версиятынан) диэри оҕо тахсыбыт.. Оҕону иитэ ыларга күһэйэллэр, русификация уонна барыларын тус дааннайдарын уларыталлар диэн биллэр буолбут.

Россия былаастара тулаайах оҕолору да, төрөппүттэрдээх оҕолору да таһаллар. Чуолаан, сүүһүнэн Украина оҕолорун Россия сынньалаҥ лааҕырдарыгар, кэккэ түгэннэргэ төрөппүттэрин көҥүлэ суох атаарыы түмүгэр эбэтэр төрөппүттэрин баттааһыныгар көҥүлэ суох ыытыллыбыттара. Төрөппүттэр оҕолорун ааһан иһэр сирдэрин туһунан информацияны ылбаттар оҕолор төннөллөрүгэр аккаастыыллар.

Ыам ыйын 30 күнүгэр РФ Президенэ Путин тулаайах оҕолорго Россия гражданствотын биэриини судургуппутун туһунан иһитиннэрбит. Украина тас дойдулар дьыалаларыгар министерствота бу «Путин оҕолору уоруу сокуонунан ылынна»диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ..

### Аан дойдутааҕы быраап
Сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолорго норуоттар икки ардыларынааҕы бырааба көрүүтүнэн ааҕыллар киһини утары буруйу оҥоруу:

ХНТ комиссияты Украина оҕолорун депортациялааһын байыаннай буруйу оҥоруу быһыытынан биллэрбитэ.

## Реакциялар

; Россияттан

Россия былаастарын бэрэстэбиитэллэрин реакцията күүстээх уонна эмоциональнайа буолбута, ол гынан баран Россияҕа МУС быһаарыыта юридически күүһэ суох суох «дииллэрин үрдүнэн,Кремль пресс- секретара Дмитрий Песков  этэринэн РФ Атын дойдулардааҕы дьыалалар министерствотын  официальнай бэрэстэбиитэлэ Мария Захарова, суут быһаарыыта РФ быраабын өттүттэн "күүһэ суох" диэн эппитэ.. .. Мария Львова-Үрүҥ ордерын туһунан маннык эппит «аан дойду уопсастыбата биһиги дойдубут оҕолоругар көмө үлэтин сыаналаата", - диэн биллэрдэ». РФ зампределэ Дмитрий Медведев "туалет кумааҕытын ол кумааҕыны хайдах туһаныахха сөбүн быһаарар наадата суох «диэн суруйбута.. Федерация Сэбиэтин аан дойдутааҕы комитетын бастакы солбуйааччыта Владимир Джабаров МУС чилиэттэригэр барыларыгар  Басман  Оройуон суута  хаайыыга ордер биэрэр «куһаҕана суох» бэрт буолуо этэ диэн эппит. .

Маны тэҥэ, Арассыыйа оппозициялара, ол курдук Леонид Волков и Владимир Милов МУС быһаарыыны көҕүлээһинин эҕэрдэлээтилэр.

; Украина

Украина Президенэ Владимир Зеленскэй "историческай быһаарыы, итинтэн историческай эппиэтинэһи ылыы саҕаланар. Дьон маннык буруйу оҥорууну эпэрээссийэ судаарыстыба-террорист» үрдүкү салайааччы бирикээһэ суох олоххо киллэриэн сөп этэ дуо . Сорох Украинскай официальнай сирэйдэр быһаарыылара историческай буолбутун уонна кини кырдьыгын бэлиэтээбиттэр.

; Арҕаа дойдулар

АХШ Президенэ Джо Байден Путин көстөн турар курдук буруйдаах диэтэ байыаннай буруйдар кини хаайыытыгар ордуры биэрии кини хаайыытыгар бэриллибитэ. Евросойуус үрдүкү бэрэстэбиитэлэ Жозее Боррель "аан дойдутааҕы холуобунай суут быһаарыыта — Владимир Путин хаайыыга ордера уонна Украинаттан оҕолору Россияҕа хаайыыга уордьанынан туттарыы-бу буруйдаахтары эппиэккэ тардыы процеһын саҕалааһына диэн эппитэ. Биһиги МУС үлэтин сыаналыыбыт уонна өйүөхпүт. Ким да буруйа суох хаалбат». Эстония премьер-министр  Ка Халлас «суут күнүн көрсө биир хардыыга чугаһатта" диэн биллэрдэ. Путин хаайыытыгар бастакы ордерынан историческай сигналы ыытар: Украинаны утары бары кыыллыы быһыылар Россия салалтатын буруйдаах политикатыттан тахсан эрэллэр. Бу - өйдөтүү: ким да страховкаламмат, оннооҕор судаарыстыба баһылыктара. Арассыыйа режимэ эппиэккэ тардыллыаҕа». а Улуу Британия, Чехия, Латвия, Недланд, Франция МИД баһылыктара эмиэ МУС быһаарыытыгар өйөбүлү эттилэр.

; Аан дойдутааҕы тэрилтэлэр

ХНТ генеральнай сэкирэтээрэ Антониа Гутериш Путин киниэхэ персональнай нон-грата буолбатаҕын уонна кини билигин да дьоһуннаах боппуруостары быһаарарга бэлэммитин эттэ.

Human Rights Watch бэрэстэбиитэлэ  Балкис Дьаррах МУС дьайыыларын биһирээтэ.

## Өссө маны аах:

* Украинаҕа аан дойдутааҕы холуобунай суут силиэстийэтэ
* Россия кырыктаах кыргыһыыларын утары анал трибунал