Кулун тутар 29

**Кулун тутар 29** диэн Григориан халандаарыгар сыл 88-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 89-c күнэ). Сыл бүтүө 277 күн баар.

## Бэлиэ күннэр
*  — Дьоруойдары ахтар күн. 1947 сыллаахха француз колонизатордарын утары өрө турбут олохтоохторго анаан олохтоммута. Өрө туруу 1948 с. хам баттаммыта
*  — Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ
*  — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ
*  (Тайбаан) — Ыччат күнэ
*  — Боганда күнэ
*  — Эдэр байыас күнэ
* Фортепиано күнэ. 2015 сыллаахтан ньиэмэс композитора уонна пианиһа Нильс Фрам көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. Тоҕо диэтэххэ бүгүн сыл 88-с күнэ бу фортепиано баттамнарын ахсааныгар сөп түбэһэр.

## Түбэлтэлэр
* 845 — Париж куораты биикиҥнэр халаабыттар.
* 1430 — Мурад II ыраахтааҕылаах Осмаан импиэрийэтэ Фессалоника куораты Венеция өрөспүүбүлүкэтиттэн былдьаабыт.
* 1549 — Бразилия бастакы киин куората Сальвадор-да-Баия олохтоммут.
* 1632 — Сен-Жермеҥҥэ түһэрсиллибит эйэ сөбүлэҥинэн Квебек Франция хонтуруолугар төннөрүллүбүт, англичааннар 1629 с. былдьыы сылдьыбаттара.
* 1809 — Швеция хоруола Густав IV Адольф бөрүстүөлтэн батыммыт. Порвоо коуракка буолбут сеймҥэ түөрт фиин сословиета нуучча ыраахтааҕытыгар Александр I бирисээгэ биэрэн, Финляндия улуу княжествота Швецияттан арахсыытын саҕалаабыт. 
* 1849 — Британия Пенджабы аннексиялаабыт.
* 1857 — 34-с бенгальскай пехота сипаайа Мангал Пандей Ост-Индскай хампаанньа салататын утары өрө турууну тэрийбит. Устуоруйаҕа Сипаайдар өрө туруулара диэн ааттанар уһун дьалхаан саҕаламмыт. Ииндийэҕэ Улуу Моҕуоллар саҕаларыттан сипаай диэн тиэрмининэн сатыы сэрииһити ааттыыллара.
* 1918 — Дьокуускайга өрөбөлүүссүйэни утарбыт *Уобаластааҕы Сэбиэт* большевиктары өйүүр *Оробуочай дьокутааттар сэбиэттэрин* исполкомун хаайбыт, ол иһигэр Максим Аммосовы, Николай Бубякины, М.М. Виленскаяны, Я.Е. Зиберты, Богдан Чижигы уо.д.а. Центросибирь хаайыллыбыт дьону босхолуурга ирдээбит, онтон атын карательнай этэрээт ыытарга суоһурҕаммыт.
* 1938 — Иркутскайга өрөбөлүүссүйэ кыттыылааҕа, кавалерист, Гражданскай сэрии кэмигэр Саха сиригэр кыһыл разведчиктар этэрээттэрин хамандыыра, Дьокуускайдааҕы хомуньуус баартыйа кэмитиэтин чилиэнэ, экэнэмиис (Ленинграадтааҕы ноурот хаһаайыстыбатын үнүстүүтэ, 1924-26 сс.), Саха сиринээҕи Госбаан хонтуоратын управляющайа, Өлүөнэ өрүс пароходствотын управлениетын начаалынньыгын солбуйааччы, инженер-гидролог (Ленинграадтааҕы транспортнай академия, 1930-34 сс.) Семен Иванов хаайыллар. Чинчийээччилэр бэлиэтииллэринэн санаатын көнөтүк этэр, хорсун-хоодуот майгылаах, омугумсуйууну утаран саха быраабын элбэхтэ туруорсубут киһи этэ. 1942 сыллаахха хаайыыга өлбүтэ, буруйа суоҕа 1962 с. дакаастаммыта.
* 1942 — Германия Любек куоратын Британия ВВС-тара буобмалаабыттар, бу ньиэмэс куораттарын бастакы бөдөҥ ситиһиилээх буомаблааһыннара этэ.
* 1945 — Аан дойду иккис сэриитэ: Англияҕа бүтэһик Фау-1 ракеталар эстибиттэр.
* 1945 — Аан дойду иккис сэриитэ: ньиэмэс 4-с аармыйатын Сэбиэскэй аармыйа урусхаллаабыт.
* 1947 — Мадагаскаарга французтары утары өрө туруу саҕаламмыт.
* 1955 — Москубаҕа учуонай Юрий Кнорозов майя омук суругун-бичигин туһунан хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит. Кнорозов аныгы дьонтон бастакынан майя суругун аахпыт киһи буолар. Арыйыы уһулуччу буолан быһаччы дуоктар истиэпэнин иҥэрбиттэр.
* 1974 — Кытай Шэньси куоратын аттыгар Терракота аармыйаны булбуттар.
* 1995 — Бүлүү куоратын дьаһалтатын быһаарыытынан куорат уруккута Калинин аатынан уулуссатын уларытан, Гавриил Чиряев аатын биэрбиттэр. Бу уулуссаҕа Гавриил Чиряев урут олоро сылдьыбыт эбит.
* 2004 — Болгария, Эстония, Латвия, Литва, Румыния, Словакия уонна Словения НАТО байыаннай блогар киирбиттэр.
* 2010 — Москуба метротугар икки терракт буолбут, 40 киһи өлбүт, олор истэригэр Дьокуускай олохтооҕо.

## Төрөөбүттэр
* 1893 — Алексей Кралин (1974 өлб.) — Гражданскай сэрии кыттыылааҕа, салайааччы, политик.
* 1909 — Гавриил Сивцев (1975 өлб.) — Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, 1979 сыллаахха Дьокуускайга тахсыбыт "Сахалыы кылгас тылдьыт" ааптара.
* 1927 — Александра Охлопкова — сэбиэскэй кэмнээҕи хомуньуус баартыйа диэйэтэлэ, ССРС Үрдүкү сэбиэтин дьокутаата, Саха АССР үөрэҕин миниистирин солбуйааччы.
* 1932 — Дмитрий Саввинов — прикладной экологияҕа биллиилээх чинчийээччи, биология билимин дуоктара, профессор
* 1940 — Николай Кычкин — дуобатчыт, Ытык Күөл спортивнай оскуолатын тренерэ, СӨ уонна РФ үтүөлээх тренерэ, Таатта улууһун Ытык киһитэ.
* 1962 — Дьокуускайга Александр Подголов — Саха сирин бэлиитигэ, түмэт дьайыксыта.
* 1973 — Сэмэн Маисов — Бүлүү оруйуонугар бэйиэт, прозаик, СӨ суруйааччыларын уонна РФ суруйааччыларын сойуустарын чилиэнэ.

## Өлбүттэр
* 2003 — Иван Спиридонов (10.02.1930 төр.) — литературовед, литератураны ырытааччы, филология билимин хандьыдаата
* 2011 — Степан Дадаскинов Егорович — "Геван" эрэдээксийэни олохтообут суруналыыс, бэйиэт, прозаик.